Былыргы еврей тылынан суруллубут тиэкис ис хоһооно манна чуолкайа суох.
Acts.4.25-Acts.4.26
Ps.17.51; Ps.19.7; Ps.88.20-Ps.88.21
Ps.10.4; Ps.36.13; Ps.58.9; Prov.1.26
Ps.109.2; Rev.14.1
Acts.13.33; Heb.1.5; Heb.5.5; 2Sam.7.14
Rev.2.27; Rev.12.5; Rev.19.15; Isa.30.14; Jer.19.11
Heb.12.28; Phil.4.4
Ps.33.8

САҤА

КЭС ТЫЛ

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

САҤА

КЭС ТЫЛ

Көннөрүллүбүт үһүс таһаарыһы

Киниигэ тиэкиһин электронная уонна аудио версияларын Библия тылбааһын Институтун сайтыттан ылыахха сөп:
http:ibt.org.ru/ru/media?id=YKT
ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл1

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!
Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.
Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.
Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.
Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.
Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.
Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.
Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора
Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.
Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.
Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.
Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.
Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.
Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.
Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.
Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:
Институт перевода Библии
101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.
Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.
Библия тылбааһын Института

Сааалтыр

Күндү ааҕааччы!

Бүгүн биһиги эйигин Псалом Кинигэтин – Саалтыыр саҥа тылбааһын кытта билсиһиннэрэбит. Псалом (грек. псалмос) – музыка доҕуһуоллаах ылланар итэҕэл ырыата, Таҥараҕа үҥүү. Саалтыыр (грек. псалтирион – гуслины эбэтэр арфаны санатар музыкальнай инструмент) – Библия Эргэ Кэс Тылын биир саамай улахан кинигэтэ. Кини еврейдии аата Техиллим – «Айхал ырыалара» диэн, ол аата Айыы Таҥараны айхаллыыр ырыа, гимн хомуурунньуга. Еврей тылынан барыта 150 псалом суруллубут, оттон 151-с псалом Септуагинтаттан эрэ, Библия Эргэ Кэс Тылын гректии тылбааһыгар эбии киирбит буолан, биллэр.
Саалтыыр – үс тыһыынча сыл анараа өттүгэр суруллубут түҥ былыргы поэзия. Былыргы еврей норуота историческай суолугар көрсүбүт эрэйэ-буруйа, дьоло-соргута, үгүс өрүттээх духуобунай олоҕо – барыта бу кинигэттэн ырылыччы көстөр. Айыы Таҥараны ис сүрэхтэриттэн итэҕэйэр псаломнар автордара Киниэхэ, дууһаларын бары иэйиитин арыйан, уруй-айхал этэллэр, андаҕайаллар, махтаналлар, Киниттэн көмүскэл көрдөһөллөр, итиэннэ, Таҥараны ытыктыырга үөрэтэн, кэлэр көлүөнэлэри үрдүкү муудараска уһуйаллар. Айыы Тойон Иисус Христос бу сиргэ кэлиэхтээҕин өтө көрбүт псаломнар тиэкистэрэ Библия Саҥа Кэс Тылыгар элбэхтик ахтыллаллар.
Үгүс псалом авторынан Христос төрүөн 1000 сыл иннинэ олорон ааспыт Израиль улуу ыраахтааҕыта Давид ааттанар. Еврейдии тиэкискэ кини аата барыта 73 псалом иннигэр турар (оттон гректии тылбааска – 84 псалом иннигэр). Саалтыырга киирбит атын автордар: Моисей пророк, Соломон ыраахтааҕы, Корей уолаттара (Храм ырыаһыттара) уонна Давид кэмигэр олорон ааспыт левиттэр Асаф, Еман уонна Ефан. Сорох автордар кимнээхтэрэ ыйыллыбатах. Псалом үксэ Давид династията салайар кэмигэр (түөрт сүүс сыл устата) суруллубут. Бу тыһыынча сылы хабар улуу хомуурунньук Израиль норуота Вавилон билиэниттэн төннүбүтүн эрэ кэннэ таҥыллан бүппүт.
Саалтыыр – аан дойду христианнарын саамай таптыыр кинигэлэриттэн биирдэстэрэ. Нуучча улуу православнай миссионердарын кыһамньыларынан 19-с үйэҕэ сахалыы тылбаастаммыт Саалтыыр норуот олоҕор улахан суолталааҕа. Ол эрэн бу сүүстэн тахса сыллааҕыта грек тылыттан тылбаастаммыт кинигэ бүгүҥҥү саха киһитигэр өйдөнөрө хайыы-үйэ ыарахан.
Бу тылбааска псаломнары нүөмэрдээһин нуучча Синодальнай тылбааһынан оҥоһулунна. Ол гынан баран, Эргэ Кэс Тыл Синодальнай тылбааһа, биһиги тутуспут былыргы еврейдии рукописпытын эрэ буолбакка, ардыгар атын рукопистары эмиэ тутуһар буолан, биһиэниттэн кэккэ уратылардаах. Онтон сорҕото кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтэннэ.
Псаломнары төрөөбүт тылларынан саҥардыыга саха народнай суруйааччыта Д.К. Сивцев – Суорун Омоллоон уонна тылбаасчыт С.А. Леонтьева бииргэ үлэлээбиттэрэ. Консультанынан доктор Д.Д. Кларк (Библия тылбааһын Института, Англия) буолбута, оттон филологическай редакциятын саха народнай суруйааччыта С.Т. Руфов оҥорбута.
Саха ааҕааччыта Библия бу кэрэ-бэлиэ кинигэтин төрөөбүт тылынан ааҕар кыахтаммытыттан биһиги ис сүрэхпититтэн үөрэбит.
Библия тылбааһын Института, Москва


1Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.
Саха тыла
https://ibt.org.ru/media?id=YKT
Саха тыла: Саалтыыр, Соломуон Аман Өһө, Иона бороруок кинигэтэ, Саҥа Кэс Тыл Саха тыла: Саалтыыр (ISBN 978-5-93943-140-8), Соломуон Аман Өһө (ISBN 978-5-93943-215-3), Иона Бороруок Кинигэтэ (ISBN 978-5-93943-266-5), Саҥа Кэс Тыл (ISBN 978-5-93943-255-9)


Creative Commons: by-nd: © Institute for Bible Translation; This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License. To view a copy of this license, visit http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/.

Институт перевода Библии
Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru
back
close
:
prev / next

Давид псалома.

Тоҕо норуоттар айманаллар,
омуктар кураанахха куомуннаһаллар?
Сир ыраахтааҕылара сэриилэһээри тэринэллэр,
кинээстэр бииргэ түмсэн киксэллэр,
Айыы Тойону уонна Кини Ыраахтааҕытын утараннар:
«Сыаптаабыттарын быһа тардыахха,
бохсубуттарын булгу охсуохха!» – дэһэллэр.
Халлааннарга Олорооччу күлэр,
Айыы Тойон кинилэри элэк оҥостор.
Онтон Кини абаран-сатаран этиэҕэ,
уордайан, кинилэри уолутуоҕа:
«Мин Бэйэм талбыт Ыраахтааҕыбын
сибэтиэй хайам Сион үрдүнэн туруорбутум».
Айыы Тойон ыйааҕын Мин иһитиннэриэм:
Кини эттэ: «Эн Миэхэ Уолум буолаҕын,
Мин бүгүн Эйигин төрөттүм;
Миигиттэн көрдөс – Мин Эйиэхэ бары норуоттары биэриэм,
сири, сиксигиттэн саҕалаан, Эйиэхэ бас биллэриэм.
Эн кинилэри тимир торуосканан сууһартыаҥ,
күөс охсооччу иһитинии үлтүрүтэлиэҥ».
Онон билигин, ыраахтааҕылар, өйдөнүҥ;
сир судьуйалара, эһиги үөрэниҥ.
Айыы Тойоҥҥо куттанан туран үлэлээҥ,
Кини иннигэр долгуйан туран үөрүҥ-көтүҥ;
Уолугар эһиги сүгүрүйүҥ
Кинини кыыһырдан суолга быстарбат туһугар,
бэрт сотору Кини уора-кылына уоттуу оргуйуоҕа.
Киниэхэ эрэнээччилэр бука бары дьоллоохтор.
prev / next