Ыдыктыг Библия: Эге дөс
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:30:21.791685+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Эге Дөс

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Эге Дөс

Эге Дөс

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Киирилде

Эрги Чагыг-керээ «Эге дөс» деп ном-биле эгелээн. Бо ном еврей дылда Берешит (Эгезинде) деп аттыг. Номнуң тыва ады ооң өртемчейниң, кижи төрелгетенниң болгаш израиль чоннуң тывылганының дугайында чугаалап турар утказын илереткен. Иудей чаңчыл ёзугаар «Эге дөс» Моисейниң бижээни баштайгы ном кылдыр санаттынып турар.

«Эге дөс» деп ном чогаал стильдериниң, хевирлериниң янзы-бүрүзү-биле онзагай – бирде байырланчыг тоожулал, бирде сонуурганчыг, шимчээшкинниг чугаа, бирде аймак-чоннарның даңзызы, бирде шүлүк хевирлиг йөрээшкиннер... Ындыг-даа болза, кандыг-даа арында номнуң кол киржикчизи – Бурган. Эгезинде (1–11 эгелер) Бодунуң сөзү-биле бүгү өртемчейни канчаар чаяаганын, делегейниң бүгү чоннарының кайыын укталып тывылганын чугаалап турар. Бурганның өндүр бедии чүгле Ооң күчү-күжүн дамчыштыр эвес, а Бодунуң чаяалгазынга ынакшылын дамчыштыр база илерээр: Бодунуң чаяап каан улузу Аңаа удур бачыт үүлгедиринге хандыкшыырга безин, Ол ындыгларны кагбайн, олар дээш сагыш човаарын соксатпайн турар.

Оон ыңайгы тоожулаашкында (12–50 эгелер) Бурганның шилип алган кижилериниң дугайында чугаалап турар. Бурган оларның салгалдары Аңаа хамааржыр онзагай чон апарзын деп бодап алган. Авраам, Исаак, Иаков болгаш Иаковтуң он ийи оглунуң дугайында чугаада Бурганның оларга берген аазаашкыннары дыңналыр: оларның салгалдары хөй санныг бооп, Бурганның аазаан черин ээлеп аар; олар бүгү кижи төрелгетенге ачы-дуза көргүзер. Олар бачыт чок кижилер эвес турган – оларның кошкак талаларының болгаш багай үүлгедиглериниң дугайында «Эге дөстен» хөйү-биле номчуур бис. Ынчалза-даа олар Бурганның кыйгырыынга бүзүрел-биле Ону тооп дыңнап харыылааннар.

1

Өртемчейни чаяаганы

1^1Эң эгезинде+ Бурган дээр биле черни чаяап каан.

2Черниң ужу-бажы билдинмес, ээн турган. Дүп чок далай кырынга дүмбей турупкан; а сугнуң кырында Бурганның Сүлдези[*] ужуп турган. 3«Чырык чырып келзин» – деп, Бурган чугаалаан. Ынчан чырык көстүп келген. 4Бурган чырыкты экизинип көрген. Оон чырыкты дүмбейден аңгылап каапкаш, 5дүмбейни «дүн» деп, а чырыкты «хүн» деп адап каан. Кежээ дүшкен, даң аткан: бирги хүн ол болган.

6Оон Бурган мынча дээн: «Суг ортузунга бопурук дээвиир тывылзын, ынчангаш ол сугну сугдан аңгылазын». 7Бурган бопурук дээвиирни чаяап кааш, ооң адаанда турар сугну ооң кырында турар сугдан аңгылаан. Шак-ла ындыг апарган. 8Бопурук дээвиирни Бурган «дээр» деп адап каан. Кежээ дүшкен, даң аткан: ийиги хүн ол болган.

9Оон Бурган мынча дээн: «Дээрниң адаанда суглар чаңгыс черге чыглып келзин, оон кургаг чер тывылзын». Шак-ла ындыг апарган. 10Бурган кургаг черни «чер» деп, а чыылган сугларны «далайлар» деп адап каан. Ол бүгүнү Бурган экизинип көрген. 11Оон Бурган мынча дээн: «Чер кырынга үрезинниг үнүштерниң база чимистиг ыяштарның бүгү хевирлери өзүп үнзүн, оларның шупту янзылары таразын». Шак-ла ындыг апарган. 12Чер үрезинниг үнүштерни база чимистиг ыяштарны өстүрген, оларның янзылары тарап эгелээн. Ол бүгүнү Бурган экизинип көрген. 13Кежээ дүшкен, даң аткан: үшкү хүн ол болган.

14Оон Бурган мынча дээн: «Дүннү хүнден аңгылаар база үелер, хүннер, чылдар демдеглээр чырымалдар дээрге турзун; 15олар черни дээрден чырыдар чырыткылар болзун». Шак-ла ындыг апарган. 16Бурган ийи дээди чырымалды – хүндүскү үени башкарары-биле улуг чырымалды, дүнеки үени башкарары-биле биче чырымалды – чаяап каан. Сылдыстарны база немей чаяаган. 17-18Бурган оларны черни чырытсын дээш, дүн биле хүннү башкарбышаан, чырык биле дүмбейни аңгылазын дээш, дээрге салып каан. Ол бүгүнү Бурган экизинип көрген. 19Кежээ дүшкен, даң аткан: дөрткү хүн ол болган.

20Оон Бурган мынча дээн: «Сугга эңмежок дириг амытаннар тывылзын, черниң кырында бопурук дээрге куштар ушсун». 21Бурган далайга улуг амытаннарны, сугга янзы-бүрү дириг амытаннарны база аңгы-аңгы чалгынныг куштарны чаяаган. Ол бүгүнү Бурган экизинип көрген. 22«Далай-сугга өзүп-көвүдеңер-ле, а куштар черге өзүп-көвүдезиннер» – деп, Бурган йөрээген. 23Кежээ дүшкен, даң аткан: бешки хүн ол болган.

24Оон Бурган мынча дээн: «Янзы-бүрү дириг амытаннар: мал-маганның, аң-меңниң, соястаарларның аңгы-аңгы уксаалары чер кырынга тывылзын». Шак-ла ындыг апарган. 25Янзы-бүрү дириг амытаннар: мал-маганның, аң-меңниң, соястаарларның уксааларын Бурган чаяаган. Ол бүгүнү Бурган экизинип көрген. 26Ооң соонда Бурган мынча дээн: «Бистиң овур-хевиривис-биле, Биске дөмейлештир кижи амытанны чаяап каалы; ол далай-сугнуң амытаннарын, дээрниң куштарын, мал-маганны, соястаарларны – черниң бүгү дириг амытаннарын чагырып, бүгү бөмбүрзекке тергиидеп чорзун». 27Бурган Бодунуң овур-хевири-биле, Бодунга дөмейлештир кижи амытанны – эр биле кыс кижини чаяап каан+. 28Алгап-йөрээвишаан, Бурган оларга мынча дээн: «Өзүп-көвүдеңер, черниң кырын ээлеңер, далай-сугнуң амытаннарын, дээрниң куштарын, соястаарларны болгаш черниң бүгү-ле дириг амытаннарын чагырып тергиидеңер». 29«Бо-дур, силерге Мен бүгү үрезинниг үнүштерни, үрезинин тарыыр чимистиг ыяштарны бердим: олар силерге чем болур – деп, Бурган чугаалаан. – 30А черниң бүгү дириг амытаннарынга база дээрниң куштарынга, чер кырында аң-меңге Мен бүгү-ле ногаан үнүштерни чем кылдыр бердим». Шак-ла ындыг апарган. 31Ынчан Бурган Бодунуң чаяап кааны бүгү чүвезин көөрге, шуптузу аажок таарымчалыг болган. Кежээ дүшкен, даң аткан: алдыгы хүн ол болган.

2

2^1Шак ынчалдыр дээр биле черни база оларда бүгү чүвелерни аайлаштыр боттандырып төндүрген. 2-3Чедиги хүнге чедир Бурган Бодунуң ажыл-херээн дооскан. Ынчан Ол чедиги хүннү алгап-йөрээп, «ыдыктыг» деп чарлаан, чүге дээрге ол хүн Бурган Бодунуң бүгү ажыл-херээн дооскаш, дыштанган.

Кижи амытанны чаяап кааны

4Дээр биле черниң дугайында, Дээрги-Бурган-Чаяакчының оларны чаяап бүдүргениниң дугайында чугаа бо-дур.

5Кажан Дээрги-Бурган-Чаяакчы черни болгаш дээрни чаяап турда, чер кырынга оът-сиген-даа, ыяш-даш-даа чок турган. Дээрги-Бурган-Чаяакчы черже ам-даа чаъс чагдырбаан турган, оон аңгыда черни болбаазырадыр кижилер база чок турган. 6Чүгле харын черден көдүрүлген бус-туман бүгү черниң кырын шыгыдып турган чүве-дир. 7Ынчан Дээрги-Бурган-Чаяакчы черниң довураандан кижини чаяагаш[*], ооң думчуунче амыдыралдың тыныжын киир үрүптерге, кижи амылыг апарган+.

8Чөөн чүкте Эдем деп черге Дээрги-Бурган-Чаяакчы сесерлик тарып өстүргеш, чаяап каан кижизин аңаа чурттадып каан. 9Дээрги-Бурган-Чаяакчы ол сесерликке аянныг чараш, чиксенчиг чимистерлиг ыяштарны тарып өстүрген, а сесерликтиң ортузунга амыдыралдың ыяжын+ болгаш эки-бакты угаап билириниң ыяжын олуртуп каан. 10(Эдемден үндүр аккан хем сесерликти суггарып турган, а ооң соонда ол дөрт адырга чарлы берген. 11Оларның бирээзиниң ады – Фисон: ол алдын шыгжамырлыг Хавила деп чуртту таварып аккан+. 12Ол чурттуң алдыны эки, ында бдолах деп чаагай чыттыг чүүл болгаш үнелиг оникс даштар бар. 13Ийиги хемни Гихон дээр: ол Хуш деп чуртту таварып аккан. 14Үшкү хемниң ады – Хиддекел+. Ол Ассур хоорайдан+ чөөн чүкче агып чыткан. Дөрткү хем – Евфрат.)

15Дээрги-Бурган-Чаяакчы кижини Эдемниң сесерлиинге ону болбаазыратсын база камгалап-карактазын дээш чурттадып каан. 16-17Дээрги-Бурган-Чаяакчы кижиге мынча деп чагаан: «Бо сесерликте эки-бакты билириниң ыяжындан аңгыда, өске бүгү ыяштарның чимизин чип болур сен. Ол ыяштың чимизин чиве: бир эвес ону амзаптар болзуңза, ол-ла хүн өлүр сен».

18Дээрги-Бурган-Чаяакчы: «Кижи чааскаан боорга, багай-дыр. Аңаа боду-биле дөмей дузалакчыдан чаяап берейн» – дээн. 19Дээрги-Бурган-Чаяакчы довурактан янзы-бүрү дириг амытаннарны, дээрниң куштарын чаяагаш, оларны кижи канчаар адаарын көөр дээш, аңаа эккеп берген. Шак ынчалдыр кижи бүгү дириг амытаннарга аттарны берген. 20Кижи бүгү-ле азырал болгаш черлик дириг амытаннарга база дээрниң куштарынга аттарны берген, ынчалза-даа оларның аразындан бодунга дөмей дузалакчы тыппаан. 21Ынчан Дээрги-Бурган-Чаяакчы кижини ханы уйгуже киирипкеш+, ооң бир ээгизин ап алгаш, орнун эът-биле дуглап каан. 22Дээрги-Бурган-Чаяакчы адырып алган ээгизинден кыс кижини чаяагаш, ону эр кижиге эккелген. 23Кижи мынча дээн:

«Ол-дур харын!

Бо дээрге мээң сөөгүмден үнген сөөк,
эът-бодумдан үнген эът-бот-тур.

Эр кижиден ол алдынган болганда,
кыс деп адаттырзын[*]».

24(Эр кижи ада-иезин каапкаш, кадайы-биле катчып, чаңгыс мага-бот апаарының чылдагааны мында-дыр.)+
25Олар – эр кижи-даа, ооң кадайы-даа – эвеген чанагаш болганнар, ынчалза-даа эгенишпээннер.

3

Баштайгы бачыт болгаш яла

3^1Дээрги-Бурган-Чаяакчының бүдүрүп чаяап кааны дириг амытаннарының аразындан эң-не кажары чылан болган+. Ол херээженден айтырган: «Сесерликте кандыг-даа ыяштан чимистерни чиирин Бурган силерге хоруп каан дээр, ол ылап-ла шын бе?»

2«Бис кандыг-даа ыяштан чимистерни чип болур бис – деп, херээжен харыылаан. – 3Чүгле сесерликтиң ортузунда турар ыяштың чимизин чип болбас дээрзин Бурган биске чугаалаан. Аңаа дээп безин болбас, оон башка өлүр бис+».

4«Чок, өлбес силер – деп, чылан чугаалаан. – 5Бир эвес ол ыяштан чимистерни чиптер болзуңарза, бурганнар дег, эки-бакты угааптар, карааңар ажык апаарыңарны Бурган билгеш, хоруп турар-дыр». 6Ол ыяштың чимистери чиксенчиг, аянныг, кижини угаанныг кылыптар кылдыр херээжен көрүп каан. Оон херээжен бир чимисти үзе тыртып алгаш, чипкен. Ашаанга база чимисти ап бээрге, ол база чип алган+. 7Оларның иелдирзиниң карактары ажыттынып, боттарының эвегенин көрүп кааннар, бел кежиин чажыра баглап аар чүвени бүрүлерден кылып алганнар.

8Кежээки сериин өйде сесерликте Дээрги-Бурган-Чаяакчының кылаштап турарын дыңнап кааш, кижи кадайы-биле ыяштар аразынга чашты берген.

9«Кайда сен?» – деп, Дээрги-Бурган-Чаяакчы кижини кыйгырган.

10«Сээң үнүңнү дыңнап кааш, эвегенимден эпчоксунгаш, чашты бердим» – деп, ол харыылаан.

11«Чанагаш сен деп сеңээ кым ынча дидир? – деп, Бурган айтырган. – Мээң хоруп турганым ыяштан чимис ап чиппээн сен бе?»

12«Меңээ эккеп бергениң херээжен ол ыяштан чимисти ап бээрге, чиптим» – деп, кижи харыылаан.

13«Чүнү канчап алганың ол?» – деп, Дээрги-Бурган-Чаяакчы херээженден айтырган.

«Чылан мени мегелепти, ынчангаш чидим» – дээн.

14Ынчан Дээрги-Бурган-Чаяакчы чыланга мынча дээн:

«Ол үүлгеткениң чүүл дээш
бүгү азырал болгаш черлик дириг амытаннардан артык каргаттырар сен!

Бүгү назыныңда иштиң-биле сояр сен,
довурак-доозун-биле чемненир сен.

15Херээжен биле сени дайзыннар кылып каар мен,
сээң биле ооң ажы-төлү бот-боттарынга дайзыннар болурлар:

ооң оглу сээң бажыңны буза шавар+,
а сен ооң таваңгайын шагар сен».

16Дээрги-Бурган-Чаяакчы херээженге мынча дээн:

«Сээң иштиг-сааттыг үеңни аажок хилинчектиг кылып каар мен,
ажы-төлүңнү хилинчектенип чыткаш божуур сен.

Ашааңны аажок күзеп, аңаа хандыкшыыр сен[*],
ынчалза-даа ол сени чагырар»+.

17Дээрги-Бурган-Чаяакчы эр кижиге мынча дээн:

«Херээженниң сөзүн тооп дыңнааш,
мээң чиирин хоруп турганым чимисти чиген сен.

Сээң хайың-биле чер каргаттырар!

Бүгү назыныңда чилчииң үзүлдүр ажылдап чорууруң черден
аъш-чем, кат-чимис тып чип чурттаар сен.

18Чер сеңээ тенниг чадаң ыяштар өстүрүп бээр,
а сен ховунуң сигени-биле чемненир сен.

19Ынчангаш дериң төп чорааш, чем тып чиир сен+.

Сөөлүнде барып бодуңнуң-на келген чериңче эглип чоруй баар сен;
довурак-доозундан тывылган сен,
довурак-доозунче катап-ла шилчий бээр сен+».

20Кижи (Адам) кадайынга Ева[*] деп атты берген, чүге дээрге ол бүгү-ле кижилерниң иези болган. 21Дээрги-Бурган-Чаяакчы Адамга болгаш ооң кадайынга хөмден кылган хептер кедирип каан. 22Оон Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн: «Кижи эки-бакты угаап билир Бистиң бирээвис ышкаш апарды. Чиирге, өлүм чок апаар амыдыралдың ыяжының+ чимизин моон соңгаар кижи үзүп чивес болзун». 23Ынчангаш Дээрги-Бурган-Чаяакчы кижини бодунуң-на үнген черин болбаазырадып чурттазын дээш, Эдемниң сесерлиинден үндүр ойладыпкан. 24Адамны үндүр ойладыпкаш, Бурган Эдемниң сесерлииниң чөөн талазынга херувимнерни база бүгү талазынче долганып турар чалбыыш-оттуг хылышты тургузуп каан. Олар амыдыралдың ыяжынче баар орукту камгалап-карактап турган.

4

Каинниң Авелди өлүргени

4^1Адам бодунуң кадайы Ева-биле чоокшулашкан соонда, ол иштелип-саатталы берген. Ол оглу Каинни божупкаш: «Дээрги-Чаяакчыдан төлдү алдым» – дээн[*]. 2Ооң соонда ол Каинниң дуңмазы Авелди божаан. Авел шээр мал кадарып турган, а Каин чер болбаазырадып турган.

3Элээн үе эрткенде, Каин черниң сөңү чимистерни Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр эккеп берген. 4Авел база Бурганга өргүл кылдыр эң баштай төрүттүнген хураганнарның чагларын эккеп сөңнээн. Бурганга Авел болгаш ооң эккелген өргүлү онза таарышкан. 5А Каинни база ооң өргүлүн Ол херекке албаан. Каин дыка хорадаан, ооң арны хөлүе берген. 6«Чүге ажына бердиң? Арның канчап хөлүйүп калды? – деп, Дээрги-Чаяакчы Каинден айтырган. – 7Бир эвес эки чүве кылып турар болзуңза, бажың көдүр. А бир эвес эки чүве кылбайн турар болзуңза, эргин аксында бачыт кедеп чыдар. Ол сени бодунуң аайынче киириксеп турар-дыр, ынчалза-даа сен ону чагырар ужурлуг сен+».

8Каин дуңмазы Авелди: «Ховуже бараалам»[*] – дээн. Ховуга баргаш, Каин дуңмазы Авелче халдай бергеш, ону өлүрүп каан.

9«Дуңмаң Авел кайыл?» – деп, Дээрги-Чаяакчы Каинден айтырган.

«Билбес мен. Дуңмамны мен кадарып турар эвес мен» – деп, ол харыылаан.

10«Чүнү кылып алганың ол? Сээң дуңмаңның черде төктүп калган ханы Мени кый деп тур – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. – 11Сен каргыш алыр сен: дуңмаңның ханы-биле суггарганың чер сенден хая көрнү бээр. 12Черни чеже-даа болбаазырадырыңга, ол сеңээ моон соңгаар дүжүт бербес. Чер кырынга кагдырган тояанчы бооп чурттаар сен».

13Каин Дээрги-Чаяакчыга мынча дээн: «Ол яла аар-дыр. Мен ону угбас мен. 14Сен мени черден сывырыптар сен. Сен менден хая көрнү бээр сен. Кагдырган тояанчы мени душкан-на кижи өлүрүп каар ыйнаан».

15Дээрги-Чаяакчы: «Ындыг болза, Каинни кым өлүрер болдур, аңаа чеди дакпыр яла онаажыр+» – дээш, таварышкан улус ону өлүреринче семевес кылдыр, Каинни онзагай демдек-биле демдеглеп каан. 16Каин Дээрги-Чаяакчыдан чоруткаш, Эдемниң чөөн талазында Нод[*] деп чуртка турумчуп алган.

Каинниң үре-салгалы

17Каин кадайы-биле чоокшулашканының түңнелинде, кадайы иштелип-саатталгаш, аңаа Энох деп оол уруг божуп берген. Каин ол үеде хоорай тудуп турган; ол хоорайны Энох деп оглунуң ады-биле дөмей кылдыр адап алган. 18Энохтан Ирад деп оол төрүттүнген; Ирадтан – Мехиаел, Мехиаелден – Мафушаел, Мафушаелден – Ламех төрүттүнген.

19Ламех ийи кадай алган: бирээзин – Адда, өскезин Цилла дээр. 20Адда Явал деп оол божаан. Майгыннарда чурттап, мал-маган кадарып, көжүп чоруур улустуң ажылының эгезин Явал салган. 21А хөгжүмчү улустуң салым-чаяанының эгезин Явалдың дуңмазы Ювал салган. 22Цилла Тувал-Каин деп оол божаан. Тувал-Каин хүлерден болгаш демирден ок-чепсек согар дарган болган. Тувал-Каинниң Наама деп кыс дуңмазы турган.

23Ламех бодунуң кадайларынга мынча дээн:

«Адда биле Цилла! Мени дыңнаңар.

Чүнү чугаалаарымны дыңнаңар, кадайларым!

Бир эвес мени эр кижи балыглапса – өлүрүп каар мен!

Бир эвес бичии оол-даа мени шанчыпса – өлүрүп каар мен![*]

24Бир эвес Каин дээш яла чеди дакпыр аар болза,

Ламех мен дээш – чеден чеди дакпыр аар болур!»

25Адам база катап кадайы-биле чоокшулашкан. Кадайы аңаа оол божуп бергеш, ону Сиф деп адап каан. Ева: «Каинге өлүрткен Авелдиң орнунга Бурган меңээ чаа төл берген» – дээн[*]. 26Сифтен база оол төрүттүнген, ону Энос деп адап каан.

Оон бээр кижилер Дээрги-Чаяакчыны мактап, Ооң адын адап кыйгырар апарганнар.

5

Сифтиң үре-салгалы

5^1Адамның үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур. Кижи амытанны чаяап тура, Бурган ону Бодунуң овур-хевири-биле кылган. 2Эр биле херээжен кижини чаяагаш, йөрээп каан. Оларны чаяагаш, оларга «кижи» деп атты берген+.

3Адам 130 харлыг турда, ооң овур-хевирин дөзеп-салгаан оглу төрүттүнген+. Адам оглун Сиф деп адап алган. 4Сиф төрүттүнген соонда, Адам 800 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 5Адам 930 чыл чурттааш, өлүп калган.

6Сиф 105 харлыг турда, ооң оглу Энос төрүттүнген. 7Энос төрүттүнген соонда, Сиф 807 чыл чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 8Сиф 912 чыл чурттааш, өлүп калган.

9Энос 90 харлыг турда, ооң оглу Кайнан төрүттүнген. 10Кайнан төрүттүнген соонда, Энос 815 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 11Энос 905 чыл чурттааш, өлүп калган.

12Кайнан 70 харлыг турда, ооң оглу Малелеил төрүттүнген. 13Малелеил төрүттүнген соонда, Кайнан 840 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 14Кайнан 910 чыл чурттааш, өлүп калган.

15Малелеил 65 харлыг турда, ооң оглу Яред төрүттүнген. 16Яред төрүттүнген соонда, Малелеил 830 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 17Малелеил 895 чыл чурттааш, өлүп калган.

18Яред 162 харлыг турда, ооң оглу Энох төрүттүнген. 19Энох төрүттүнген соонда, Яред 800 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 20Яред 962 чыл чурттааш, өлүп калган.

21Энох 65 харлыг турда, ооң оглу Мафусал төрүттүнген. 22Мафусал төрүттүнген соонда, Энох 300 чыл дургузунда Бурганга бүзүрелдиг, дыңнангыр чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 23Энох 365 хар чурттаан. Ооң назыны ол хире болган-дыр. 24Энох Бурганга бүзүрелдиг, дыңнангыр чурттап чораан боорга, Бурган ону черден Бодунуң чанынче көжүрүп алган+.

25Мафусал 187 харлыг турда, ооң оглу Ламех төрүттүнген. 26Ламех төрүттүнген соонда, Мафусал 782 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 27Мафусал 969 чыл чурттааш, өлүп калган. 28Ламех 182 харлыында оолдуг болган. 29Ону Ной[*] деп адап кааш: «Дээрги-Чаяакчыга каргаттырган чер кырынга+ бистиң кадыг ажыл-агыйлыг амыдыралывысты ол чиигедир» – дээн. 30Ной төрүттүнген соонда, Ламех 595 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген. 31Ламех 777 харлыында өлүп калган.

32Ной 500 харлыг турда, ооң Сим, Хаам база Иафет деп оолдары төрүттүнген.

6

Кижи төрелгетенниң хай-бачыды

6^1Кижилер чер кырынга көвүдеп, олардан кыс уруглар төрүттүнүп турган.

2Кижилерниң кыстарының чаражын көргеш, Бурганның оолдары+ кымга кандыызы тааржырыл, оларны боттарынга кадайлар кылдыр шилип ап турганнар. 3Ынчан Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Мээң тынгарган Сүлдем кижиге кезээде турбас; кижи анаа-ла эът-бот-тур+. Ынчангаш ооң амыдыралының хуусаазы 120 чыл болзун+». 4Бурганның оолдары кижилерниң кыстарын кадайланып аарга, олардан ажы-төл төрүттүнүп турар апарган үеден бээр, чер кырынга кончуг улуг-шыырак кижилер турган+. Олар бурунгу дүп шагның күштүг болгаш алдарлыг кижилери турган чүве-дир.

5Кижилерден үнүп турар каржы-бак чүүлдүң чер кырында хөйүн Дээрги-Чаяакчы көрүп каан. Оларның бүгү бодалдары үргүлчү-ле каржы-бак чүүлче угланган болган+. 6Дээрги-Чаяакчы чер кырынга кижини чаяап каанынга хараадап+, сеткилиниң ханызындан хомудаан. 7Дээрги-Чаяакчы: «Чер кырында чаяап кааным кижилерниң шуптузун, олар-биле кады мал-маганны, аң-меңни, дээрниң куштарын узуткап каар мен; оларны бодарадып каанымга хараадап тур мен» – дээн. 8А Нойже Дээрги-Чаяакчы ээ көрнүр болган.

Бурганның Нойга айтыышкыны

9Нойнуң болгаш ооң үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур.

Ной ол үениң салгалында актыг, чөптүг-шынныг кижи болгаш, Бурганга бүзүрелдиг, дыңнангыр чораан+. 10Ной Сим, Хаам база Иафет деп үш оолдуг болган. 11А ол үеде чер кыры каржы-бак чоруктар-биле долган дээрзин Бурган эскерип каан чүве-дир. 12Чер кырының бужартаанын, шупту улустуң бузуттуг оруктар-биле чоруп орарын Бурган көрүп каан.

13Ынчангаш Бурган Нойга чугаалаан: «Черде чурттап турар кижилерниң амыдыралын үзүп каар мен, чүге дээрге оларның каржы-бак үүлгедиглери чер кырын долган-дыр. Оларны узуткап каар мен, олар-биле кады – бүгү черни база. 14А сен быжыг кипарис ыяш-биле бажың-хемеден кылып ал. Аңаа аңгы-аңгы кезектерден үзүктеп кылгаш, ишти-даштын чук-биле чаап аар сен. 15Ол бажың-хемениң узуну – үш чүс, дооразы – бежен, а бедии – үжен кыры дурту хемчээлдиг болзун. 16Сери биле хана аразынга кыры дурту хире хос чер турар кылдыр кылып аар сен. Эжиин кыдыынга кылып ал. Бажың-хемеге адаккы, ийиги база үшкү каъттардан кылып ал.

17А Мен черже суг халавын чорудупкаш, дээр адаанда бүгү-ле тынныг чүвени узуткап каар мен. Чырык черде чурттап турар амылыг чүве шуптузу өлүп каар. 18Сээң биле Мээң аравыста дугуржулга чарып тур мен. Сен бажың-хемеге оолдарың, кадайың база кенээттериң-биле кады олуруптар сен. 19Бодуңга бүгү-ле дириг амытаннарны эр-кыс эжеш кылдыр алгылап алыр сен. Олар сээң-биле кады дириг артар ужурлуг. 20Эжеш янзы-бүрү куштар, мал-маган болгаш өске-даа дириг амытаннар дириг артары-биле бажың-хемеже кирзиннер. 21Хөй янзы чемден ап ал – бодуңга болгаш оларга курлавырлап ал».

22Бурган канчаар айытканыл, Ной шуптузун шак-ла ынчаар күүсеткен.

7

Суг халавы

7^1Дээрги-Чаяакчы Нойга мынча дээн: «Өг-бүлеңни эдертип алгаш, бажың-хемеге олурувут. Бо-ла бүгү кижилерниң аразында Мээң мурнумга чөптүг-шынныг кижи чаңгыс сен деп көрүп тур мен. 2Арыг дириг амытаннарның чеди-чеди эжеш эр-кыс бүгү хевирлеринден алгылап ал. Оон ыңай арыг эвес дириг амытаннарның бир эжеш эр-кыс хевиринден, 3янзы-бүрү дээрниң куштарының база чеди-чеди эжеш эр-кыс хевирлеринден ап ал. Оларның уксаалары чер кырынга артып калзыннар. 4Чеди хонгаш, Мен черже чаъс чагдырар мен, ол дөртен дүн-хүннүң дургузунда кудуп кээр, ынчалдыр Мен чер кырында чаяап каан бүгү чүвелеримни узуткап каар мен». 5Дээрги-Чаяакчы канчаар айытканыл, Ной дөгерезин ынчаар күүсеткен.

6Ной 600 харлыг турда, чер кырынга суг халавы эгелээн. 7Суг халавындан Ной оолдары, кадайы база кенээттери-биле кады бажың-хемеге олурупкаш, камгаланган. 8-9Арыг болгаш арыг эвес дириг амытаннарның бүгү хевирлерин, куштарны база черниң янзы-бүрү амытаннарын эр-кыс эжеш кылдыр Бурганның айыткалын ёзугаар Нойнуң бажың-хемезинче киирип алганнар. 10Чеди хонук эрткенде, чер кырынга суг халавы эгелээн.

11Нойнуң амыдыралының 600 дугаар чылында, чылдың ийиги айында, айның он чеди дугаар хүнүнде чер адаандан дүп чок ээрем суглар хөме агып кээп, дээрниң эжиктери ажыттына берген. 12Дөртен дүн-хүннүң дургузунда черже чаъс-чайык кудуп келген. 13Ол хүн Ной оолдары – Сим, Хаам база Иафет-биле, кадайы болгаш кенээттери-биле кады бажың-хемеже кирип келген. 14Олар-биле кады янзы-бүрү аң-мең, мал-маган, чалгынныг куштар база соястаарлар шупту кирип келгеннер. 15Амылыг чүве бүрүзү эжеш болуп алгаш, Нойнуң бажың-хемезинче кирип келгеннер. 16Бурганның айыткалы ёзугаар Ной амытаннар бүрүзүнден эр-кыс эжеш кылдыр ап алган. Ынчан Дээрги-Чаяакчы Нойнуң соондан бажың-хемениң эжиин хаапкан.

17Суг халавы дөртен хүн дургузунда чер кырынга уламчылап келген. Суг чыглып, улгаткаш, бажың-хемени көдүрүп келген. Ынчан бажың-хеме черден көдүрүлгеш, сугга салдап чорупкан. 18Суг немежип-ле, черни шып-ла турган. Бажың-хеме сугга салдап чораан. 19Дээр адаанда турар эң-не бедик дагларны безин шыпкыже, суг көдүрлүп-ле орган. 20Суг оларның кырынга он беш кыры дурту көдүрлүп кээрге, даглар суг адаанче кирип, көзүлбейн барган. 21Ынчалдыр черге чурттап чораан дириг чүвелер шупту өлгүлеп калган: куштар-даа, мал-маган-даа, аң-мең-даа, соястаарлар-даа, кижилер-даа. 22Тынып чораан амытан бүрүзү, кургаг черниң чурттакчылары шупту кырлып калган. 23Чер кырынга бар турган чүве шупту – кижилер-даа, мал-маган-даа, соястаарлар-даа, дээрниң куштары-даа – узуткаттынган. Чүгле Ной болгаш ооң-биле бажың-хемеге кады чораан амытаннар дириг артканнар. 24Суг 150 хүн дургузунда чер кырынга тергиидээн.

8

Суг халавының соксааны

8^1Бурган Нойже болгаш ооң-биле кады бажың-хемеде чоруур азырал база черлик дириг амытаннарже кичээнгей салып, черже хат чорудуптарга, суг халавы оожургай берген. 2Дүп чок ээрем сугларның үттери дуглалып, дээрниң эжиктери хагдына бээрге, чаъс соксай берген. 3Суг чоорту сыыгап, 150 дугаар хүнде тырттынып эгелээн. 4Чедиги айның он чедиги хүнүнде бажың-хеме Арарат+ дагларынга доктаай берген. 5Чылдың онгу айынга чедир суг чоорту эвээжеп-ле орган. Он дугаар айның бирги хүнүнде даглар баштары көстүп келген.

6Дөртен хонук эрткенде, Ной бажың-хемеде кылып алган соңгазын ажыдыпкаш, 7оон кускунну салып үндүрүпкен. Чер кургап калгыжеге чедир, ол кускун аай-дедир ужуп-ла турган. 8Ооң соондан Ной, суг халавының соксаанын билип алыры-биле, көге-буга салып чорудупкан. 9А көге-буга ужуп баргаш, хонуптар чер тыппайн, дедир ээп келген, чүге дээрге черниң кыры ам-даа суг-биле шыптынган хевээр болган. Ной холун сунгаш, көге-буганы туткаш, бажың-хемеже катап киирип алган. 10База бир чеди хонук манааш, ол көге-буганы катап база бажың-хемеден салып үндүрүпкен. 11Кежээ апарганда, көге-буга чаа үнген олива бүрүзү ызырып алган ужуп чедип келген. Ынчан суг халавының соксаанын Ной билип каан. 12Ол база бир чеди хонук ишти манааш, көге-буганы катап салып үндүрүпкен. Ооң соонда көге-буга бажың-хемеже ээп келбээн.

13Нойнуң амыдыралының 601 дугаар чылында, чылдың бир дугаар айының бирги хүнүнде суг халавы шуут төнген. Ной бажың-хемениң серизин ап каапкаш, черде суг чок дээрзин көрүп каан. 14Ийи дугаар айның чээрби чединиң хүнүнде, кажан чер шуут кургап калганда, 15Бурган Нойга мынча деп чугаалаан: 16«Кадайың, оолдарың база кенээттериң-биле кады бажың-хемеден үнүп кел. 17Дириг амытаннарның шуптузун – куштарны, мал-маганны, соястаарларны, өскелерни-даа база үндүрүп кел: олар чер кырын ээлезин, өзүп-көвүдезин+». 18Ынчан Ной оолдары, кадайы база кенээттери-биле кады бажың-хемеден үнүп келгеннер. 19Оларның соондан аң-мең, соястаарлар, куштар – черниң бүгү чурттакчылары – хевирлер аайы-биле бажың-хемеден база үнүп келгеннер.

20Ной Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээш кылган, бүрүн өрттедир өргүлге+ арыг дириг амытаннарның база куштарның хевир бүрүзүнден бир-бирни бедигээшке эккелген. 21Өргүткеннерниң чаагай чыдын тынып ора+, Дээрги-Чаяакчы мынча деп шиитпирлээн: «Моон соңгаар кижилерниң хайының ужун черже каргыш салбас мен. Оларның бодалдары аныяандан тура каржы-бак чүүлдерже угланган-даа болза+, Мен, суг халавы чорудуп турганым дег, моон соңгаар амылыг чүвелер кырбас мен.

22Чер турар-ла болза,
тарылга болгаш дүжүт ажаалдазы,
изиг болгаш соок, чай болгаш кыш,
дүн болгаш хүн төнчү чок болур».

9

Бурганның Ной-биле чагыг-керээзи

9^1Бурган Нойну болгаш ооң оолдарын алгап-йөрээп турган: «Черни ээлеп чурттаңар, өзүп-төрүп, саныңар көвүдедиңер-ле+. 2Черниң бүгү аңнары, дээрниң бүгү куштары, далайның бүгү балыктары, соястаарлар силерден сестип, силерниң мурнуңарга коргуп-сүрээдээр болзуннар: олар силерниң эргеңерде. 3Мооң мурнунда силерге ногаан үнүштерни берип турганым ышкаш, бүгү дириг амытаннарны Мен силерге чем кылдыр берип тур мен+. 4Ынчалза-даа ханныг эът чивеңер; хан дээрге дириг чүвениң амызы-дыр+. 5Төккен ханыңар дээш, ара үстүнген чуртталга дээш, кым ол ханны төгерил, араатан аң-даа, кижи-даа болза, Мен аңаа кеземчени онаар мен. 6Бир эвес кым-бир кижи өске кижиниң ханын төгер болза, өлүрүкчүнүң ханы база төктүр+. Чүге дээрге кижи Бурганның овур-хевири-биле чаяаттынган болгай!+
7А силер өзүп-төрүп, саныңар көвүдеңер-ле, черни ээлеп, ооң кырынга тараңар-ла».

8Нойга болгаш ооң оолдарынга Бурган чугаалаан: 9-10«Мен силер-биле болгаш силерниң салгалдарыңар-биле, бажың-хемеден дүжүп келген куштар, аңнар, мал-маган – черле черниң бүгү амылыг амытаннары-биле керээ кылып тур мен. 11Мен силер-биле мындыг керээ чарып тур мен: моон соңгаар суг халавы бүгү амылыг чүвелерни узуткавас, чер кырын хоозуратпас».

12Ооң соонда Бурган мынча дээн: «Силер-биле болгаш бүгү амылыг чүвелер-биле Мээң мөңге шагда чарган керээмниң бадыткалы бо-дур: 13Мен Бодумнуң ча-челээжимни черниң чурттакчылары-биле Мээң керээмниң демдээ кылдыр булуттарда азып кагдым. 14Кажан Мен дээрге булуттарны чыыптарымга, орта челээш көстүп кээр. 15Ынчан Мен Бодумнуң силер-биле болгаш бүгү-ле амылыг амытаннар-биле чарган керээмни бодап келгеш, силерни узуткаар суг халавы черле болдурбас мен. 16Булуттарда челээш көстүп кээрге, ону көрүп кааш, Мен черниң чурттакчылары-биле Бодумнуң мөңгеде чарган керээмни бодап кээр мен. 17Ол дээрге черде чурттап турарлар-биле Мээң кылган керээмниң демдээ-дир».

Хаамның бачыды база Ханаанның каргаттырганы

18Нойнуң бажың-хемеден үнүп келген оолдары – Сим, Хаам база Иафет. (Хаам дээрге Ханаанның ачазы-дыр.) 19Олар үжелээн Нойнуң оолдары, а олардан чер кырында бүгү чоннар тывылган.

20Ной чер болбаазырадып эгелээн. Ол виноград тарып алгаш, 21ооң арагазын ижипкеш, эзирип калган. Ынчан ол идик-хевин ужулгаш, бодунуң майгынынга эвеген удуп чыткан+. 22Ооң эвегенин Хаам (Ханаанның ачазы) көрүп кааш, ол дугайын даштында турар ийи акызынга чугаалаан+. 23Ынчан Сим биле Иафет идик-хеп ап алгаш, майгынче дедирленип алгаш киргеш, ачазын шып кааннар. Ачазының эвегенин олар көрбээннер. 24-25Ной сергей берген оттуп келгеш, эң биче оглунуң ону көргенин билип кааш, мынча дээн: «Ханаанны каргап тур мен! Акыларының эң чөгенчиг кулу болзун!»

26Оон ыңай мынча дээн:

«Симниң Бурганы, Дээрги-Чаяакчыга алдар!

А Ханаан Симниң кулу болзун!

27Иафеттиң девискээрин Бурган делгемчидер болзун[*].

Иафеттиң салгалы Симниң майгыннарынга чурттаар болзун.

А Ханаан Иафеттиң кулу болзун!»

28Суг халавы болганының соонда Ной 350 чыл чурттаан. 29Ной 950 харлыында мөчээн.

10

Чоннарның чизези

10^1Нойнуң оолдары – Сим, Хаам, Иафет болгаш оларның салгалдарының дугайында чугаа бо-дур[*].

Суг халавының соонда Симниң, Хаамның, Иафеттиң уруг-дарыы төрүттүнген.

2Иафеттиң оолдары: Гомер, Магог, Мадай, Иаван, Тувал, Мешех база Тирас.

3Гомерниң оолдары: Аскеназ, Рифат база Тогарма.

4Иаванның оолдары: Элиса биле Фарсис+, ол ышкаш китт чон биле додан чон. 5Олар өзүп-көвүдээш, ортулуктарны, далай чоогунуң чурттарын ээлеп, төрел бөлүк, аймактар бооп чурттай бергеннер; оларның аймак бүрүзү бодунуң дылынга чугаалажыр турган.

6Хаамның оолдары: Хуш, Египет, Фут база Ханаан.

7Хуштуң оолдары: Сева, Хавила+, Савта, Раама база Савтеха.

Рааманың оолдары: Шева биле Дедан. 8Хуштуң бир салгакчызы Нимрод деп аттыг кижи турган. Ол чырык чер кырында күштүг маадыр – 9Дээрги-Чаяакчының ачызы-биле күчүлүг аңчы бооп турган. «Дээрги-Чаяакчының ачызы-биле Нимрод дег күчүлүг аңчы» деп чечен сөстер оон тывылган. 10Ооң баштайгы чагырар девискээри Вавилон, Эрех, Аккад болгаш Халне деп черлер турган. Ол черлер Сеннаар деп чуртка кирип турган. 11-12Ол чурттан Нимрод Ассурже+ чорупкан. Аңаа ол Ниневия, Реховот-Ир, Калах база Ресен деп хоорайлар тудуп алган. (Ресен Ниневия биле улуг хоорай Калахтың ортузунда турган.)

13Египеттиң үре-салгалы: лидий чон, анам чон, легав чон, нафтух чон, 14патрус чон, каслух чон (а олардан филистим чон тывылган) болгаш кафтор чон.

15Ханаанның үре-салгалы: ооң дун оглу Сидон, Хет, 16иевус чон, амор чон, гергес чон, 17хиввей чон, арак чон, син чон, 18арвад чон, цемар чон болгаш хамат чон. Сөөлзүредир Ханаанның төрел бөлүктери тарай бергеннер. 19Хананей чоннуң девискээри соңгу чүкте Сидон хоорайдан мурнуу чүкте Герар чоогунда Газа хоорайга чедир шөйүлген, а оон чөөн чүкте Содом, Гоморра, Адма база Лаша чоогунда Цевоим хоорайларга чедир шөйүлген. 20Ол болза Хаамның үре-салгалының төрел аймактары, дылдары, черлери, чоннары-дыр.

21Симниң база ажы-төлү бар турган. Ол Иафеттиң улуг акызы, Еверниң оолдарының өгбези болур+. 22Симниң оолдары: Элам, Ассур, Арфаксад, Луд, Арам.

23Арамның оолдары: Уц, Хул, Гефер база Маш.

24Арфаксадтан Сала төрүттүнген, а Саладан Евер төрүттүнген.

25Еверден ийи оол төрүттүнген: бирээзиниң ады – Фалек, чүге дээрге ооң үезинде делегейниң чурттакчылары бот-боттарындан аңгыланып чарлы берген[*]; ооң дуңмазының ады – Иоктан.

26Иоктанның үре-салгалы: Алмодад, Шалеф, Хацармавет, Иерах, 27Гадорам, Узал, Дикла, 28Овал, Авимаил, Шева, 29Офир, Хавила+ база Иовав. Олар шупту Иоктанның үре-салгалдары-дыр. 30Оларның черлериниң девискээрлери Мешадан чөөн чүкче Сефар дагларынга чедир шөйүлген. 31Ол болза Симниң үре-салгалының төрел аймактары, дылдары, черлери, чоннары-дыр.

32Нойнуң оолдарындан үнген төрел аймактар база чоннарның төөгүзү бо-дур. Суг халавының соонда чер кырынга чоннар олардан тарап көвүдээн чүве-дир.

11

Вавилон суургазы

11^1Ол үеде бүгү черниң кырынга чаңгыс дыл, ооң чаңгыс хевири турган.

2Чөөн чүк углай көшкеш, кижилер Сеннаар деп черде оргулааш+ тып алгаш, аңаа турумчуп алганнар. 3Олар: «Дойдан тууйбуларны кылгаш, отка өрттедип алыылыңар» – деп сүмелешкеннер. Даш орнунга тууйбуларны, оларны быжыктыр тудуштурарынга малгашты ажыглааннар. 4«Хоорайдан тудуп алыылыңар, бедии дээрге чедип турар суургадан база. Чырык черге ис чок тарай бербези-биле, бис адывысты ынчаар алдаржыдып аар бис» – дээннер.

5Кижилерниң тудуп турар хоорайын база суургазын көөр дээш, Дээрги-Чаяакчы черже дүжүп келген. 6Ынчан Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Шупту чаңгыс дылдыг, чаңгыс аай чон-дур. Бо дээрге оларның ажыл-херектериниң чүгле эгези-дир. Олар чүнү кылыр деп бодап алырыл, ооң шуптузун ыяап-ла чедип алырлар-дыр. 7Бо дораан черже дүшкеш, бот-боттарын билчип шыдавас кылдыр оларның дылдарын холуп кааптаалы». 8Дээрги-Чаяакчы оон оларны бүгү черниң кырынга тарадыпкан+; ынчалдыр олар хоорай тударын ара соксап кааннар. 9Ынчангаш ол хоорайга Вавилон деп атты тывыскан, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы аңаа черниң чурттакчыларының чугаа-домаан холуп каапкан[*], оон кижилерни чер кырынга тараткан.

Симниң үре-салгалы

10Симниң үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур. Суг халавының соонда ийи чыл эрткенде, Сим 100 харлыг турда, ооң оглу Арфаксад төрүттүнген. 11Арфаксад төрүттүнген соонда, Сим 500 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

12Арфаксад 35 харлыг турда, ооң оглу Сала төрүттүнген. 13Сала төрүттүнген соонда, Арфаксад 403 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

14Сала 30 харлыг турда, ооң оглу Евер төрүттүнген. 15Евер төрүттүнген соонда, Сала 403 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

16Евер 34 харлыг турда, ооң оглу Фалек төрүттүнген. 17Фалек төрүттүнген соонда, Евер 430 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

18Фалек 30 харлыг турда, ооң оглу Рагав төрүттүнген. 19Рагав төрүттүнген соонда, Фалек 209 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

20Рагав 32 харлыг турда, ооң оглу Серух төрүттүнген. 21Серух төрүттүнген соонда, Рагав 207 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

22Серух 30 харлыг турда, ооң оглу Нахор төрүттүнген. 23Нахор төрүттүнген соонда, Серух 200 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

24Нахор 29 харлыг турда, ооң оглу Фарра төрүттүнген. 25Фарра төрүттүнген соонда, Нахор 119 чыл иштинде чурттаарга, ооң өске-даа оолдары, уруглары төрүттүнген.

26Фарра 70 харлыг турда, ооң Аврам, Нахор база Аран деп оолдары төрүттүнген.

Фарраның үре-салгалы

27Фарраның үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур.

Фаррадан Аврам, Нахор база Аран төрүттүнген. Арандан Лот деп оол төрүттүнген. 28Аран бодунуң ачазы Фарра дириг турда-ла, төрээн черинге, халдей чурттуң Ур деп хоорайынга чок болган. 29Аврам биле Нахор кадайлар ап алганнар; Аврамның кадайының ады Сара; а Нахорнуң кадайының ады – Милка. Ол Аранның уруу турган. (Милка Иска деп кыс дуңмалыг турган.) 30А Сара ажы-төл төрүүр салым чок болган чүве-дир. 31Фарра оглу Аврамны, кенни Сараны, Аран деп оглунуң оглу Лотту эдертип алгаш, халдей чурттуң Ур хоорайындан ханаан черже баар дээш чорупкан, ынчалза-даа Харран хоорайга четкеш, олар аңаа турумчуп алганнар. 32Харранга чурттап тургаш, Фарра 205 харлыында өлүп калган.

12

Бурганның Аврамны кыйгырганы

12^1Дээрги-Чаяакчы Аврамга чугаалаан: «Бодунуң чуртуң, аймааң биле чоок төрелдериңни каапкаш, Мээң айтып бээрим черже чорувут+. 2Ынчан Мен сенден өндүр улуг чонну бүдүрүп каар мен. Сеңээ ачы-буян хайырлааш, сээң адыңны алдаржыдып каар мен; сенден кезээде ачы-буян тараар. 3Сени алгаар улуска Мен ачы-буян хайырлаар мен, а сени бак сөглээннерге – каргыш салыр мен; чер кырында хамык аймактар сени дамчыштыр ачы-буян алыр+».

4Дээрги-Чаяакчының чагааны ёзугаар Аврам орукче үнүпкен; ооң-биле кады Лот чорупкан. Харран хоорайдан чоруп турда, Аврам чеден беш харлыг турган. 5Ол бодунуң кадайы Сараны, дуңмазы Лотту, бар-ла турган эт-хөреңгизин база Харранга турда, оларга хамааржып турган шупту улусту эдертип алган. Олар ханаан черге чедип келгеннер. 6Аврам ол чуртта Сихем хоорайның чоогунда Морэ деп дуб ыяштыг черге чеде берген. Ол үеде аңаа хананей чон чурттап турган.

7Дээрги-Чаяакчы Аврамга көстүп келгеш: «Бо черни Мен сээң үре-салгалыңга бээр мен» – дээн. Ынчан Аврам Дээрги-Чаяакчының көстүп келген черинге Аңаа өргүл салыр бедигээш тудуп каан. 8Ооң соонда ол Вефил хоорайдан чөөн талада даглыг черже углай чорупкан; ол бодунуң майгынын Вефил – барыын талада, а Гай хоорай чөөн талада турар кылдыр тип алган; Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээш туткаш, Дээрги-Чаяакчының адын мактап кыйгырган. 9Оон Аврам мурнуу чүкте ээн кургаг Негев ховузунче оруун уламчылап көжүп чорупкан.

Аврам биле Сара Египетте

10Ооң чурттап турар черинге коргунчуг аш-чут эгелээрге+, Аврам түр када чурттаары-биле Египетче чорупкан. 11Египетке чоокшулап келгеш, ол кадайы Сарага мынча дээн: «Сени дыка чараш херээжен деп билир мен. 12Египетчилер сени көрүп кааш: „Бо ооң кадайы-дыр“ – дээш, мени өлүрүп каарлар, а сени дириг арттырып аарлар. 13Оларга сен: „Ооң дуңмазы-дыр мен“ – деп чугаала. Ынчан шупту чүве эки болур, сен мээң амы-тыным алыр сен+».

14Кажан Аврам Египетке чедип кээрге, шак-ла ынчаар болган. Египетчилер Сараның онза чаражын эскерип кааннар. 15Фараоннуң нояннары ону көрүп кааш, фараонга мактап четкеннер; Сараны фараоннуң ордузунче алгаш барганнар. 16Сараның ачызы-биле Аврамның ажыл-херээ эки чогуп турган; ооң эр, кыс кулдары, шээр малы, бода малы, элчигеннери, тевелери бар апарган. 17Ынчалза-даа Аврамның кадайы Сараны ап алганы дээш, фараонга болгаш ооң чоок кижилеринге Дээрги-Чаяакчы аар айыыл-халап таварыштырып туруп берген. 18Фараон Аврамны келдиртип алгаш: «Чүнү кылып алганың ол? Чүге ону кадайым-дыр деп чугаалавааның ол? 19Чүге ону дуңмам-дыр дидиң? Мен ол дугайын билбейн, ону кадай кылдыр ап алган-дыр мен. Кадайыңны дедир ап алгаш, ыңай чору» – дээн. 20Фараон чалчаларынга Аврамны кадайы-биле база бүгү-ле өнчү-хөреңгизи-биле ыңай үдеп чорудуптарын дужааган.

13

Лоттуң Аврамдан аңгыланганы

13^1Ынчан Аврам кадайы-биле кады бүгү өнчү-хөреңгизин ап алгаш, Египеттен Негевче чорупкан. Оларның-биле кады Лот база чорупкан. 2Ол өйде Аврам мал-маган, алдын-мөңгүн-биле дыка бай апарган турган. 3Ол Негевтен көжүп чорупкаш, мооң мурнунда Вефил биле Гайның аразынга майгынын тип алгаш чурттап турган черинге чедип келген. 4Мооң мурнунда-ла өргүл салыр бедигээш тудуп каан черинге ол чедип келген; аңаа Аврам Дээрги-Чаяакчыны мактап, Ооң адын адап кыйгырган. 5Аврам-биле кады көжүп чораан Лоттуң бодунга хамааржыр шээр болгаш бода малы, майгыннары база бар турган. 6Оларның кады чаңгыс черге чурттаары дакпыш апарган, чүге дээрге мал-маганы, эт-хөреңгизи көвүдээш, ол кавыга сыңышпастап эгелээн. 7Ынчангаш Аврамның болгаш Лоттуң кадарчыларының аразынга маргылдаа үнген. (Ол өйде хананей чон болгаш ферез чон база ол черге чурттап турганнар.)

8Аврам Лотка: «Бистиң аравыска база сээң кадарчыларың биле мээң кадарчыларым аразынга алгыш-кырыш турбас ужурлуг, чүге дээрге бистер төрел улус-тур бис+ – деп чугаалаан. – 9Сээң мурнуңда чер чок эвес. Менден аңгыланып алзыңза кандыгыл? Бир эвес сен солагай талазынче баар болзуңза, мен оң талазынче барайн; а бир эвес сен оң талазынче баар болзуңза, мен солагай талазынче барайн». 10Лот топтап көргеш, Иордан хемниң чоок-кавызында Төгерик шынааны көрүп каан. Ол чер Сигор хоорайга чедир, Дээрги-Чаяакчының сесерлии дег+, египет чер дег, суггаттыг болган. (Ук чер Дээрги-Чаяакчы Содом биле Гоморра хоорайларны узуткап каарынга чедир ындыг турган.)+
11Лот чурттаар кылдыр Иордан хемниң Төгерик шынаазын бодунга шилип алган; ынчангаш Лот чөөн чүкче чорупкан. Ынчалдыр олар бот-боттарындан аңгыланып алганнар. 12Аврам ханаан черге чурттай берген, а Лот Төгерик шынааның хоорайларынга чурттай берген, ынчангаш майгыннарын Содомга чедир тип алган. 13А Содомнуң чурттакчылары каржы база Дээрги-Чаяакчының мурнунга дыка бачыттыг улус турган+.

14Лот аңгыланып алганының соонда, Аврамга Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Долгандыр көрүп көрем. Ам бо турган чериңден соңгу, мурнуу, чөөн, барыын чүктерже көр. 15Көрүп турар черлериңни Мен сеңээ болгаш сээң салгалыңга мөңгеде бээр мен+. 16Сээң салгалыңны черниң элезин-довураа дег хөй санныг кылып каар мен; черниң элезининиң санаттынмазы дег, сээң салгалың база санаттынмас хөй болур+. 17Черни узун дургаар база доора дургаар эргий кези, чүге дээрге Мен ону сеңээ бээр болгай мен». 18Аврам бир черден бир черже көжүп чорааш, Хевроннуң чоогунда Мамре деп дуб ыяштыг чер чанынга турумчуп чурттай берген. Аңаа ол Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээш тудуп алган.

14

Аврамның Лотту камгалап алганы

14^1Дараазында болуушкун сеннаар черниң хааны Амрафелдиң, элласар черниң хааны Ариохтуң, элам черниң хааны Кедорлаомерниң, гоим черниң хааны Тидалдың үезинде болган. 2Олар Содомнуң хааны Берага удур, Гоморраның хааны Биршиге удур, Адманың хааны Шинавка удур, Цевоимниң хааны Шемеверге удур база Беланың (азы Сигорнуң) хаанынга удур дайын кылып үнүпкеннер. 3Ол беш хаан шупту Сиддим шынаазынга (Дус далайның чоогунга) каттыжып алганнар+. 4Олар Кедорлаомер хаанның дарлалының адаанга он ийи чыл болганнар, а он үш дугаар чылында удурланып үнгеннер. 5-6Он дөрт дугаар чылында Кедорлаомер болгаш ооң-биле кады өске хааннар келгеш, Аштерот-Карнаимде рефа чонну, Гамда зуз чонну, Шаве-Кириатаимде эмим чонну база Сеир дагларындан кургаг ховулуг Эл-Фаранга чедир чурттаан хоррей чонну чылча шаап каапканнар+. 7Оон ээп келгеш, олар Мишпат деп черде суг бажынга (ол черни Кадес деп база адаар+) амалик чоннуң бүгү чуртун хоозурадып, Хацацон-Фамарда+ чурттап турар амор чонну база чылча шаап кааннар.

8Ынчан Содомнуң, Гоморраның, Адманың, Цевоимниң+ база Беланың (азы Сигорнуң) хааннары демги дөрт хаанга уткуштур үнүп келгеш, олар-биле Сиддим шынаазынга тулчуп эгелээннер. 9Эламның хааны Кедорлаомер, Гоимниң хааны Тидал, Сеннаарның хааны Амрафел, Элласарның хааны Ариох – дөрт хаан беш хаанга удур тулушканнар. 10Сиддим шынаазында малгаштыг оңгарлар кончуг хөй турган чүве-дир. Содомнуң болгаш Гоморраның хааннары дезип бар чыткаш, ынаар дүшкүлей берген, а арткан улузу дагларже дезе бергеннер. 11Тиилекчилер Содом биле Гоморраның эт-хөреңгизин, бүгү курлавырын олчалап алгаш, чоруй барганнар. 12Олар Аврамның Содомга чурттап турган дуңмазы Лотту эт-хөреңгизи-биле катай тудуп аппарганнар.

13Аврам ол үеде Мамре деп амор кижиге хамааржыр дуб ыяштыг черге чурттап турган. (Мамре болгаш ооң дуңмалары Эшкол биле Анер Аврамның талалакчылары турган.) Тулчуушкунга дириг арткан бир кижи Аврамга келгеш, чүү болганын дыңнадыпкан. 14Дуңмазы Лот туттурган деп дыңнап кааш, Аврам бодунуң аалынга төрүттүнген бүзүрелдиг кулдарын – 318 кижини чыггаш, сүргүнче үнүпкен. Ол дайзыннарын Дан хоорайга+ чедир истеп-сүрген. 15Аңгы-аңгы кезектерге үстүп алгаш, дүне бодунуң улузу-биле халдааш, дайзыннарны чылча шаап каан. Оон оларны Дамаск хоорайның соңгу чүгүнде Хова деп черге чедир истеп-сүрген. 16Аврам ынчалдыр дайзыннарның чаалап алган бүгү олчазын: дуңмазы Лотту, ооң эт-хөреңгизин, туттурган херээженнерни база өске-даа улусту катап эгидип эккелген.

Мелхиседектиң Аврамны алгап-йөрээгени

17Аврам Кедорлаомерни болгаш ооң эвилелчи хааннарын тиилээш, чанып олурда, аңаа уткуштур Шаве шынаазынга Содомнуң хааны үнүп келген. (Амгы үеде ол шынааны Хааннар шынаазы деп адап турар.)+
18Ынчан өске хаан – Салим хоорайның+ хааны Мелхиседек Аврамга хлеб биле арага үндүрүп эккелген. Ол Дээди Өрүкү Бурганның бараалгакчызы турган. 19Аврамны алгап-йөрээгеш, ол мынча дээн: «Дээрниң болгаш черниң Чагырыкчызы Дээди Өрүкү Бурган Аврамга ачы-буян хайырлазын! 20Дайзыннарыңны тиилээринге сеңээ дузалашкан Дээди Өрүкү Бурганга алдар!» Аврам ынчан олча-ажыының оннуң бир кезиин Мелхиседекке берипкен+.

21Оон Содомнуң хааны Аврамга: «Мээң улузумну эгидип бергеш, олча-ажыыңны бодуңга арттырып ал» – дээн.

22Аврам: «Дээрниң болгаш черниң Чагырыкчызы Дээрги-Бурган-Чаяакчының мурнундан силерге даңгыраглаайн, 23силерниң эт-хөреңгиңерден дыргак каразы дег-даа чүве албас мен. Ооң соонда „Аврамны мен байыдып кагдым“ дээриңерни күзевес мен. 24Чүгле мээң улузумнуң аъш-чем курлавырларының орнун меңээ эгидип берип көрүңер. Ол ышкаш мээң-биле кады дайылдажып чораан Анер, Эшкол база Мамре олар боттарының үлүүн алгылап алзыннар» – деп харыылаан.

15

Бурганның Аврам-биле чагыг-керээзи

15^1Ол болуушкуннар соонда элээн болганда, Дээрги-Чаяакчы Аврамга көстүүшкүннү чорудуп: «Кортпа, Аврам. Мен – сээң дозуг-камгалалың-дыр мен+. Сээң шаңналың дыка улуг болур-дур» – деп сөзүн ажыткан.

2-3Аврам Аңаа: «Дээрги-Чаяакчы, Дээргим! Мен ажы-төл, үре-салгал чок болганымда, меңээ чүнү-даа бээриңге, канчаар деп мен? Мээң салгакчым болур кижи Дамаскыдан келген Элиезер ол-дур. Сен меңээ ажы-төл хайырлаваан болганыңда, аалымда кул кижи мээң салгакчым болур-ла ыйнаан» – дээн.

4Ынчан Дээрги-Чаяакчы Аврамга: «Чок, ол кул кижи сээң салгакчың болбас; сээң салгакчың бодуңнуң үреңден тыптып бодараар» – дээн. 5Дээрги-Чаяакчы Аврамны майгындан үндүрүп эккелгеш, чугаалаан: «Өрү дээрже көр! Шыдаар болзуңза, сылдыстарны сана. Ол хире эмге-тикчок хөй салгалдыг болур сен!»+
6Аврам Дээрги-Чаяакчыга бүзүрей бээрге, Ол ону актыг-шынныг деп санаан+.

7«Бо черни ээлеп чурттазын дээш, халдей чурттуң Ур хоорайындан сени бээр эккелген Дээрги-Чаяакчы-дыр мен» – деп, Бурган Аврамга чугаалаан.

8Аврам: «Дээрги-Чаяакчы, Дээргим! Бо черни ээлеп чурттап болурунуң демдээн кайыын билип аар мен?» – деп айтырган+.

9Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Меңээ хунан инектен, хунан өшкүден, хунан кошкардан, көге-бугадан база көгээзинден эккеп бер» – дээн. 10Аврам ол амытаннарның шуптузун эккелгеш, мөчүлерин ийи үзе шапкаш, бот-боттарынга удурланыштыр салгылап каан; чүгле куштарны ол үзе шаппаан+. 11Ынчан ол мөчүлерге араатан куштар кээп хонгулапкан, ынчалза-даа Аврам оларны хоюскулапкан.

12Кызыл-хүнней бергенде, Аврам ханы уйгуже дүлнү берген+; ол өйде ону коргунчуг дүмбей аспактапкан. 13Дээрги-Чаяакчы ынчан мынча дээн: «Сээң үре-салгалың 400 чыл иштинде хары чуртка кулданыгның болгаш дарлалдың адаанга чурттап кээр деп чүвени ыяк сактып ал+. 14Ынчалза-даа Мен оларны дарлаан чонну шиидер мен. Ооң соонда сээң салгалың ол черден бай-шыдалдыг кижилер бооп үнерлер+. 15А сен сагыш амыр, буурул баштыг кырган бооп, өгбелериңче аъттаныр сен. 16Сээң ажы-төлүңнүң дөрткү салгалы бо черже ээп кээр; ам-даа амор чоннуң бачыттыг үүлгедиглери аяан долбаан-дыр+».

17Хүн ажа бээрге, дүмбей дүшкен. Ынчан үзе шаап каан мөчүлерниң аразы-биле ышталып турар сава база чалбырааштыг оттуг кезек эрте бергенин Аврам көрүп каан. 18Дээрги-Чаяакчы ол хүн Аврам-биле керээ кылып алган: «Сээң салгалыңга Египеттиң хеминден улуг Евфрат хемге чедир бо черни бээр мен+: 19-21кен, кенез, кедмон, хет, ферез, рефа, амор, хананей, гергес база иевус чоннарның черлерин бээр мен».

16

Агар биле Измаил

16^1Аврамның кадайы Сара төл төрүүр салым чок болган. Ооң Агар деп Египеттен келген кул кызы турган. 2Сара Аврамга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчы меңээ ажы-төл бербээн-дир. Мээң кулум-биле чоокшулажып көрем. Агар меңээ төлден төрүп бээр болза, ону дамчыштыр мен ажы-төлдүг болур чадавас мен». Аврам Сараның сөзүн тооп дыңнаан. 3Ынчангаш Сара бодунуң египет кулу Агарны ашаанга кул-кадай кылдыр берипкен. Ол бүгү Аврамның ханаан черге кээп чурттай бергенинден бээр он чыл эрткенде болган. 4Аврам-биле чоокшулашканының соонда, Агар саатталы берген. Иштиг апаргаш, ол бодунуң ээзи болур Сараны куду көрүп эгелээн. 5Ынчан Сара Аврамга мынча дээн: «Мээң хомудалым дээш харыылаар апаар сен! Мен бодумнуң кулумну кадай кылдыр сеңээ бердим, а ол сенден иштелип алгаш, мени куду көрүп эгеледи. Мен дээш Дээрги-Чаяакчы сеңээ шииткекчи болгай аан+». 6Аврам Сарага: «Агар сээң эргеңде болзун: ооң-биле чүнү канчаарын бодуң бил» – дээрге, Сара бодунуң кулун кызып-кыйып эгелээн. Агар ол бүгүнү угбайн, оон дезип чорупкан.

7Ээн кургаг ховуда Сур деп черже+ баар орук чоогунда суг бажынга Дээрги-Чаяакчының төлээзи Агарга ужуражы берген. 8Дээрги-Чаяакчының төлээзи оон айтырган: «Сараның кулу Агар, кайыын келдиң, кайнаар бар чыдыр сен?»

«Мен бодумнуң ээм Сарадан дезип чор мен» – деп, ол харыылаан.

9Дээрги-Чаяакчының төлээзи Агарга: «Бодуңнуң ээңче дедир чорупкаш, ооң кандыг-даа кызып-кыйыышкынын шыдаш» – дээн. 10-11Оон Дээрги-Чаяакчының төлээзи мынча дээн: «Көвүдеткенней, сээң үре-салгалыңны санаттынмас хөй кылып каар мен. Сен ам иштиг-сааттыг-дыр сен. Оолдуг болур сен. Ону Измаил[*] деп адап ал, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы сээң хилинчээңни дыңнап каан-дыр. 12Сээң оглуң улус аразынга черлик элчиген дег болур-дур: ол – хамык улуска удур, а хамык улус – аңаа удур. Ол дуңмалары-биле безин өжээннежип чурттаар-дыр».

13Чугаалашканы Дээрги-Чаяакчыны Агар мынча деп адаан: «Сен – мени көрүп каан Бурган сен[*]». Чүге дизе Агар: «Маңаа мени көрүп каан Бурганны ылап-ла көрген кижи мен бе!» – дээн. 14(Ынчангаш ол кудукту Беэр-Лахай-Рои[*] деп адаар. Ол Кадес биле Баредтиң аразында турар.)

15-16Агар оол божуп бээрге, Аврам оглун Измаил деп адап алган. Ол үеде Аврам сезен алды харлыг турган.

17

Чагыг-керээниң демдээ

17^1Аврам тозан тос харлыг турда, Дээрги-Чаяакчы аңаа көстүп келгеш, мынча дээн: «Мен Күчүлүг Бурган-дыр мен. Мээң мурнумга актыг-шынчы болуп, дыңнангыр чурттап чор. 2Мен сээң-биле чагыг-керээ кылып алгаш, сеңээ хөй-ле салгакчыларны хайырлаар мен». 3Аврам черге чедир мөгейген, а Бурган мынча дээн: 4«Бөгүн Мен сээң-биле чагыг-керээ кылып тур мен: сен дыка хөй чоннарның адазы болур сен. 5Сээң адың ам Аврам эвес, а Авраам[*] болур, чүге дээрге Мен сени хөй чоннарның адазы кылып каар мен+. 6Мен сээң салгакчыларыңны хөй санныг кылып каар мен: сенден хөй чоннар бодарап тыптыр, сээң үре-салгалыңдан хааннар үнер! 7Мен сээң-биле болгаш сээң үре-салгалың-биле керээ чарып тур мен. Ол керээ салгалдан салгал дамчып, мөңге шагда күштүг болур. Мен сээң болгаш сээң үре-салгалыңның Бурганы болур мен. 8Мен сеңээ болгаш сээң үре-салгалыңга көжүп чедип келгениң бо черни – ханаан черниң шуптузун мөңгеде ээлээри-биле бээр мен; сээң үре-салгалыңның Бурганы болур мен».

9Ооң соонда Бурган Авраамга мынча дээн: «Сен Мээң берген чагыымны сагыыр ужурлуг сен, сээң үре-салгалың база салгалдан салгалче дамчып ону сагыыр ужурлуг. 10Мээң чагыым ёзугаар сээң үре-салгалың мону сагызын: силерниң эр улузуңар шуптузу кыртыжап демдектеткен турар ужурлуг. 11Мээң-биле керээң демдээ кылдыр бодуңарның дотааңарның кыдыкы кежин кыртыжап демдектээр силер. 12-13Чаа төрүттүнген оол уруг бүрүзү сес дугаар хүнүнде кыртыжадып демдектеткен турар ужурлуг – салгалдан салгалче шак-ла ынчаар кылып чоруңар+. Сээң аалыңга төрүттүнгеннер-даа, сээң үреңден бодараваан, өске аймак-сөөк улустан садып алган кулдар-даа болза – кандыызы-даа ыяап-ла кыртыжадып демдектеткен турар ужурлуг. Мээң-биле мөңге шагда чарган дугуржулгаңар шак ынчалдыр силерниң мага-бодуңарга демдеглеттинген турар ужурлуг. 14А кыртыжадып демдектетпээн кижи – кымның дотааның кыдыкы кежин кыртыжап демдектевээн болдур – Мээң-биле чарганыңар чагыг-керээни үрээни дээш, чонунуң аразынга амылыг артпас ужурлуг».

15Оон ыңай Бурган Авраамга мынча дээн: «Моон соңгаар сээң кадайыңны Сара эвес, а Сарра[*] деп адаар. 16Ол сеңээ оол божуп бээр кылдыр, Мен аңаа ачы-буян хайырлаар мен. Мээң хайырлаан ачы-буянымдан хөй-ле чоннарны ол бодарадыр. Ооң үре-салгалындан хааннар үнер».

17Авраам черге чедир мөгейип каан. Ынчалза-даа ол каттырып боданган: «Чүс харлыг менден уруг төрүттүнер бе ынчаш? Тозан харлыг Сарра божуп шыдаар деп бе?» 18Авраам Бурганга: «Сээң авыралыңда оода Измаил чурттап чорзун!» – дээн.

19Бурган мынча деп харыылаан: «Сээң кадайың Сарра боду оол уруг божуур. Ону сен Исаак[*] деп адап аар сен. Мен ооң-биле база ооң үре-салгалы-биле мөңге шагда чагыг-керээден чарып аар мен. 20Измаилдиң дугайында сээң дилээңни база дыңнадым. Мен ону үре-салгалы хөй болур кылдыр алгап-йөрээп, ооң салгалын көвүдедир мен. Измаилден он ийи баштың кижи төрүттүнер: ол улуг чоннуң адазы болур. 21Ынчалза-даа чагыг-керээмни Мен Сарраның келир чылдың бо-ла үезинде сеңээ божуп бээр оглу Исаак-биле кылыр мен». 22Авраамга бо бүгүнү чугаалап кааш, Бурган чоруй барган.

23Бурган чугаалаан соонда, ол-ла дораан Авраам оглу Измаилди, бодунуң аалынга төрүттүнгеннерни база өске аймак-сөөк улустан садып алган кулдарын – бүгү-ле эр улусту кыртыжап демдектеп каан. Ол Бурганның чагып каан чүвезин шуптузун ол-ла олчаан күүсеткен. 24Авраам тозан тос харлыг тургаш, кыртыжадып демдектедип алган. 25А ооң оглу Измаил он үш харлыг турган. 26Авраам-даа, оглу Измаил-даа чаңгыс ол-ла хүн кыртыжадып демдектеткеннер. 27Авраамның аалынга төрүттүнгеннер-даа, өске аймак-сөөк улустан садып алганы-даа кул эр кижилер база ол-ла хүнде кыртыжадып демдектеткеннер.

18

Үш онзагай аалчының Авраамга келгени

18^1Изиг-ышкам дүъш үези турда, Мамре деп дуб ыяштыг чер чанынга, Авраам майгынче кирер эжик аксынга олурда, Дээрги-Чаяакчы аңаа көстүп келген: 2Авраам көрүптерге, мурнунда үш эр кижи турган. Оларны көрүп кааш, уткуштур маңнап чеде бергеш, черге чедир мөгейген. 3Ол мынча дээн: «Дээргим! Кулуңар мени эскерип, ээ көрүнген болганыңарда, мени ойбайн көрүңер. 4Силерге мээң улузум бут чуур суг эккеп бээр. Бо ыяш хөлегезинге дыштанып аар силер. 5А мен силерге, орукче үнериниң мурнунда күш кирип аар кылдыр, чем эккеп берейн. Орук аайы-биле болганда, кулуңар мээң аалымга доктаап көрүңер».

«Ындыг-дыр, шак-ла ынчаар кыл» – деп, олар харыылаан+.

6Авраам майгынынче далаш-биле кирип келгеш, Саррага: «Дүрген үш са[*] эң-не ак далгандан ажыдып хөөткеш, боовадан быжырывыт» – дээн. 7Ооң соонда Авраам одарда малынга халып чеде бергеш, оон эң-не семис бугажыкты сүрүп алгаш, дүрген чем белеткептер кылдыр, чалчазынга аппарып берген. 8Авраам аалчыларга өреме, сүт болгаш бугажыктың эъдин аппарып, хүндүлээн. Олар ыяш хөлегезинге чемненип олурда, Авраам оларның чанынга турган.

9Олар: «Кадайың Сарра кайыл?» – деп айтырганнар.

«Мында, майгында» – деп, Авраам харыылаан.

10Аалчыларның бирээзи: «Мен келир чылын бо-ла үеде сеңээ катап чедип кээр мен. Сээң кадайың Сарра ынчан оолдуг болур» – дээн+. А Сарра ооң артында майгын эжииниң аксынга дыңнап турган. 11Авраам биле Сарраның назы-хары улуг турган чүве-дир. Херээженнерниң көөр ай демдээ Саррада болбайн турган. 12Сарра иштинде каттырып: «Кыраан меңээ күзенчиг өөрүшкү болур деп бе? Дээрги ашаам база кырган болгай» деп боданган+.

13Ынчан Дээрги-Чаяакчы Авраамга: «„Кырып калган мен, уруг божуп кайын шыдаар мен“ деп Сарраның чоп каттырып турары ол? 14Дээрги-Чаяакчының шыдавас чүвези бар деп бе?+ Келир чылын бо-ла үеде Мен сеңээ чедип кээр мен, ынчан Сарра оолдуг болур» – дээн+.

15Сарра корга бергеш: «Чок, мен каттырбадым» – деп мегелепкен.

«Чок, сен каттырдың» – деп, Ол чугаалаан.

Содом биле Гоморра хоорайларны буруудатканы

16Аалчылар Содомче углай чоруур дээш туруп келгеннер. Авраам оларны үдеп каар дээш кады чорупкан. 17Дээрги-Чаяакчы мынча деп-тир: «Авраамдан бодалдарымны чажырайн бе?+
18Улуг болгаш күштүг чон оон укталып үнер болгай. Ынчангаш чер кырында бүгү чоннар Авраамны дамчыштыр ачы-буянны алыр+. 19Бодунуң бүгү үре-салгалынга Мээң өөредиимни суртаалдазын дээш, олар чөптүг-шынныг чорук кылзын дээш, Мен Авраамны шилип алган мен. Ынчан Мен, Дээрги-Чаяакчы, чүнү аңаа аазаан мен, шуптузун күүседир мен».

20Ооң соонда Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Содом биле Гоморраның бужар үүлгедиглеринден ыы-сыы дыңналып тур. Оларның бачыды кончуг улуг-дур+. 21Баргаш, көрүп көрейн. Меңээ билдинип турары дег, ында шупту чүве шынап-ла багай бе? Азы ындыг эвес бе? Барып хынаптайн». 22Орук кижилери Содомче чорупканнар, а Авраам ам-даа Дээрги-Чаяакчының мурнунда турбушаан[*]. 23Авраам чоокшулап чеде бергеш, Дээрги-Чаяакчыдан айтырган: «Таанда-ла буруулуглар-биле кады буруу чок улусту база узуткап каар сен бе? 24Бо хоорайда, канчап билир, бежен хире актыг кижи бар чадавас. Таанда ол бежен кижиге чурттаар чер арттырбайн, хоорайны өршээвейн, узуткап каар сен бе? 25Ындыг болбас ужурлуг! Сен ынчаар аажылап шыдавас сен. Буруулуг кижи биле актыг кижини Сен деңге шаажылап шыдавас сен. Бүгү черниң Шииткекчизи шын эвес шииткел кылып болур бе?+»

26Дээрги-Чаяакчы: «Бир эвес Мен Содом хоорайдан бежен актыг кижи тып алзымза, чүгле олар дээш бүдүн хоорайны өршээп арттырып каар мен» – деп харыылаан+.

27Авраам тургаш: «Мен дээрге, довурак-доозун дег, чүү-даа эвес-тир мен. Ынчалза-даа мен Дээргимден мынча деп диттигип айтырып тур мен: 28бир эвес актыг улустуң санынга беш кижи четпес болза, таанда беш сан четпес дээш, бүдүн хоорайны узуткап каар сен бе?» – дээн.

Дээрги-Чаяакчы: «Чок, дөртен беш актыг кижи тыпты берзе, хоорайны база өршээп арттырып каар мен» – дээн.

29Авраам уламчылаан: «Бир эвес актыг улустуң саны дөртен болур болза?»

Дээрги-Чаяакчы: «Дөртен кижи дээш база өршээр мен» – дээн.

30Авраам: «Мээң сөстерим дээш Дээргим ажынмазын. А бир эвес ында үжен актыг кижи бар болза?» – деп айтырган.

«Үжен-даа актыг кижи бар болза, өршээр мен» – деп, Ол харыылаан.

31Авраам мынча дээн: «Дээргимден айтырып диттигиптейн: а бир эвес олар ында чүгле чээрби болза?»

Дээрги-Чаяакчы: «Чээрби-даа кижи дээш болза, өршээр мен» – дээн.

32Авраам: «Дээргим меңээ ажынмайн көрзүн. Бо мээң сөөлгү айтырыым-дыр: а бир эвес олар чүгле он кижи болза?» – дээн.

Дээрги-Чаяакчы: «Он-даа кижи болза, өршээр мен» – деп харыылаан.

33Чугаазын дооскаш, Дээрги-Чаяакчы чоруй барган, а Авраам чанып келген.

19

Содомчуларның бужар үүлгедиглери

19^1Кежээликтей Бурганның ийи төлээзи Содом хоорайга чедип келген. Лот ол үеде хоорайже кирер улуг хаалга аксынга олурган. Лот оларны көрүп кааш, уткуй туруп келген. Черге чедир мөгейгеш, 2Лот мынча дээн: «Дээргилерим! Кулуңар мээң бажыңымче кирип көрүңерем, будуңар чуп, дыштанып хонуп алыңарам, эртен орукче үнүптер силер»+.

Олары: «Чок, бис даштыгаа хонар бис» – дээннер.

3Лот дилеп туруп бээрге, олар ооң бажыңынга чедип келгеннер. Лот дой белеткээш, далган хааргаш, Бурганның төлээлерин хүндүлеп чемгерген. 4Олар удуп чыдып четтикпээнде-ле, Содом хоорайның бүгү эр чурттакчылары, улуг-аныяа чок, Лоттуң бажыңын бүзээлеп келгеннер. 5Лотту кыйгырып алгаш: «Сээң бажыңыңга хонар дээш келген улус кайыл? Оларны үндүрүп бер, бис оларны күштеп, дора көрээли» – деп турганнар+.

6Лот боду үнүп келгеш, эжиин хаап каан. 7Ол мынча дээн: «Ха-дуңма, багай чүве кылбайн көрүңер. 8Мээң эр кижи дегбээн ийи уруум бар. Силерге мен аалчыларымның орнунга уругларымны үндүрүп берейн. Олар-биле чүнү күзей-дир силер, ону кылыңар. Чүгле келген улуска дегбейн көрүңер, чүге дээрге олар мээң бажыңымда келген болгай, оларны камгалаары – мээң хүлээлгем-дир».

9Содомчулар: «Ыңай тур сен! Өске черден келген хиреңде, хамык чүвени сен шиитпирлээр сен бе? Сени олардан артык таптыг аажылаптар бис!» – дээннер. Ынча дээш, олар Лотту иткилеп, эжиин үрээр дей бергеннер. 10Ынчан Бурганның төлээлери Лотту бажыңче киир тыртып алгаш, эжиин дээктеп алганнар. 11Оон Бурганның төлээлери бажың эжиинде чыглып келген улустуң карактарын, улуг-аныяа дивейн, согурартыпканнар+. Ынчангаш олар канчаар-даа кызыткаш, бажыңче кирер эжикти тыппааннар.

12Бурганның төлээлери Лотка мынча дээннер: «Бо хоорайда чоок кижилериңден кымнар барыл? Оолдарың, кыстарың, күдээлериң – кым-даа бар болза, моон үндүрүп аппар. 13Бо хоорайны бис узуткап кааптар бис, чүге дээрге ооң чурттакчыларының бужар үүлгедиглери Дээрги-Чаяакчыга билдингир апарган. Дээрги-Чаяакчы бисти бо хоорайны узуткап кагзын дээш чоруткан чүве».

14Лот бодунуң уругларының душтуктарынга баргаш: «Дүрген моон чоруптуңар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы бо хоорайны ам узуткаар деп турар-дыр» – дээн. Ынчалза-даа душтук оолдар ону баштактанып турар деп бодааннар.

Содом биле Гоморраны узуткааны

15Даң хаяазы дээп келгенде, Бурганның төлээлери Лотту далаштырып: «Сээң-биле кады турар кадайыңны болгаш ийи урууңну эдертип алгаш, дүрген чорувут. Оон башка бо хоорайның чурттакчыларының буруулуг үүлгедиглериниң ужун сен база өлүп каар сен» – дээннер. 16Ынчалза-даа Лот чоруурунче далашпайн турган. Лотту Дээрги-Чаяакчы кээргээр деп билир болгаш, Бурганның төлээлери ону, ооң кадайын база уругларын чедип алгаш, хоорайдан албадап үндүрүп кааннар. 17Хоорайдан үндүрүп кааш, Бурганның төлээзи Лотка: «Дүрген камгалан! Хая көрүнме, бо Төгерик шынаага черле доктаавайн, дагже үне бер, оон башка өлгениң ол» – дээн.

18Лот мынча деп дилээн: «Чок, дээргим! 19Чалчаң менче ээ көрнүп, энерелдиг бооп, мээң амы-тынымны камгалап турдуң. Ынчалза-даа мен дагга четпейн чорумда, мени ол айыыл-халап тегерип келгеш, өлүрүп каарындан коргар-дыр мен. 20Көр даан, дуу хоорайжыгаш чоок-тур, бичии-дир. Мен ол аргажок бичии хоорайжыгашче чорупкаш, оон хоргадаар чер тып алыйн, мен аңаа дириг артар боор мен».

21Бурганның төлээзи: «Ындыг-дыр. Сээң ол күзелиңни база боттандырайн. Айтып турарың хоорайжыгашты узуткавайн, арттырып каар мен. 22Дүрген ынаар маңнап чорувут. Сен аңаа четпээн шааңда, мен ажыл-херээмни эгелевес мен» – деп чугаалаан. (Ынчангаш ол хоорайны Сигор[*] деп адаар.) 23Хүн үнүп, чер кырын чырыда бергенде, Лот Сигор хоорайга чедип келген.

24Дээрги-Чаяакчы Содом биле Гоморраже дээрлерден оттуг күгүрнү чаъс дег дүжүрүпкен+. 25Ол хоорайларны, бүгү Төгерик шынааны, ооң бүгү чурттакчыларын база ол чер кырында бүгү ногаан үнүштерни узуткап каапкан. 26(А Лоттуң кадайы хая көрнүпкеш, дус көжээ бооп хуула берген.)

27Авраам эртен эрте тургаш, Дээрги-Чаяакчыга ужуражып турган черинге чеде берген. 28Ол Содом болгаш Гоморраже углай көөрге, бүгү Төгерик шынааның чер кыры өртең-хуюк, ону суугудан үнген дег ыш-бус бүргей алы берген болган. 29Төгерик шынаада Лоттуң чурттап турганы хоорайларны узуткап тура, Бурган Авраамның дугайын бодап келгеш, ооң дуңмазын өлүмден чайладып аппарган.

Моав болгаш аммон чоннарның тывылганы

30Лот Сигорга чурттаарындан корткаш, ийи уруу-биле кады дагларже чоруй барган. Олар куйга турумчуп алганнар. 31Уругларының улуу дуңмазынга мынча дээн: «Бистиң ачавыс кырып бар чыдар-дыр. Бистиң-биле кады чурттаар ужурлуг оон өске эр кижи бо чер кырында чок-тур. 32Ачавыска эзиртир арагадан ижиртип алгаш, ооң-биле эр-херээжен чоруктан кылыр болган-дыр бис. Ам канчаар, бодувустуң ачавыстан-даа болза, ажы-төлдүг болур бис». 33Ачазынга ол дүне эзиртир арага ижиртип алганнар. Улуг уруу чедип келгеш, ооң-биле удуп чыдып алган, а ачазы чүү болуп турарын – уруунуң ооң-биле чыдып алганын-даа, туруп чоруй барганын-даа – медереп билир харык чок болган. 34Эртенинде ол дуңмазынга мынча дээн: «Эрткен дүне ачам-биле мен удудум. Бо дүне база аңаа арагадан эзиртир ижиртип аалы. Сен келгеш, ооң-биле удуп чыдып аар сен. Ам канчаар, бодувустуң ачавыстан-даа болза, ажы-төлдүг болур бис». 35Ол дүне база ачазынга араганы эзиртир ижиртип алганнар. Бичии уруу чедип келгеш, ооң-биле удуп чыдып алган. Ачазы чүнү-даа билбес болган: уруунуң кажан кээп чыдып алганын-даа, кажан туруп чоруй барганын-даа.

36Шак ынчалдыр Лоттуң ийи уруу боттарының-на ачазындан иштелип алганнар. 37Улуг уруу оол божуп алгаш, ону Моав[*] деп адап алган. Ол амгы моав чоннуң эгезин салган кижи болур. 38Бичии уруу база оол божуп алгаш, Бен-Амми[*] деп адап алган. Ол амгы аммон чоннуң эгезин салган кижи болур.

20

Авраамның бодунуң кадайының дугайында база катап мегелээни

20^1Авраам ол черлерден мурнуу чүкче көжүп чоруткаш, Кадес биле Сурнуң аразынга турумчуп чурттай берген. Ооң соонда Герарга чурттап турганының үезинде 2бодунуң кадайы Сарраны «Дуңмам-дыр» деп турган. Ынчангаш Герарның хааны Авимелех Сарраны кыйгыртыпкаш, бодунуң бажыңынче ап алган+. 3Дүне када Авимелехтиң дүжүнде аңаа Бурган чедип келгеш: «Сен бо ап алганың херээжен дээш өлүр сен. Ол ашактыг кижи-дир» – дээн.

4А Авимелех Саррага дээп безин четтикпээн турган. Ол: «Дээргим! Таанда-ла Сен буруу чок-даа чонну узуткап каар сен бе? 5Ол кижи бо херээженни „Дуңмам-дыр“ деп боду чугаалады. А бо херээжен боду база ону „Акым-дыр“ диди. Ону мен багай сеткил чок, кара чүве бодавайн, эккеп алган-дыр мен» – дээн.

6Дүжүнде Авимелехке Бурган мынча дээн: «Сени Мен багай сеткил чок деп билир мен. Ынчангаш Мээң мурнумга бачыт кылбазын дээш, сеңээ Саррага дээр үе бербедим. 7Ам ону ашаанче дедир чорудувут. Ооң ашаа – Бурганның медээчизи-дир+. Ол сени дириг артсын дээш мөргүүр+. А бир эвес Сарраны чорутпас болзуңза, бодуң база сеңээ хамааржыр улус шуптузу чайлаш чок өлүр».

8Эртенинде Авимелех бодунуң дүжүметтерин чыып алгаш, дүжүн чугаалап берген. Олар шупту дыка кортканнар. 9Авимелех Авраамны кыйгыртып алгаш: «Бистиң-биле чүнү канчап турарың ол? Сеңээ багай чүнү кылып каан мен? Чүге мени болгаш мээң чонумну улуг бачыт кылырынче албадап турарың ол? Ынчаарга кайын боор!» – дээн. 10Оон: «Чүнү канчапкан дээш ынчаарың ол?» – деп айтырган.

11Авраам мынча дээн: «Бо черниң улузу Бургандан көңгүс кортпас улус деп бодадым. Ынчангаш мээң кадайым дээш мени өлүрүп каарлар ирги бе деп бодаан мен. 12Ол, шынап-ла, мээң дуңмам база болур кижи: ачамның өске херээженден уруу-дур. Ынчангаш ону кадай кылдыр ап алган мен. 13Кажан Бурган мени төрээн черимден орукче аъткарып турда, Саррага: „Меңээ энерелдиг бооп, барган черивиске-ле мени акым-дыр деп чоруур сен“ – дээн мен».

14Авимелех Авраамга шээр болгаш бода малды, эр, кыс кулдарны белекке бергеш, ооң кадайы Сарраны база эгидип берген. 15«Мээң черим бо-дур. Каяа күзээр сен, аңаа чуртта» – деп, Авимелех чугаалаан. 16А Саррага ол мынча дээн: «Сээң акыңга мен муң шекел мөңгүннү[*] берип тур мен. Сээң болгаш чоок кижилериңниң хомудалының садыызы дээш база сээң арыг адың катап тургустунзун дээш ынчалдым». 17Авраам Бурганга мөргүүрге, Ол Авимелехти экиртип каан+. Ооң кадайы болгаш кыс кулдары катап ажы-төл божуп эгелээн. 18(Ол үеге чедир Авраамның кадайы Сарра дээш Дээрги-Чаяакчы Авимелехтиң черинде бүгү херээженнерни төл чаяавас кылып каан турган.)

21

Исаактың төрүттүнгени

21^1Дээрги-Чаяакчы Саррага чүнү чугаалаанын утпаан: аазаанын ёзугаар шуптузун күүсеткен. 2Сарра иштели бергеш, Бурганның айтып каан үезинде чөнүп калган Авраамга оол уруг божуп берген. 3Авраам Сарраның божуп берген оглун Исаак деп адап алган+. 4Төрүттүнгениниң сески хүнүнде, Бурганның чагыын сагып, Авраам Исаакты кыртыжап демдектеп каан+. 5Исаак төрүттүнгенде, Авраам чүс харлыг турган. 6А Сарра: «Бурган меңээ каткыны шаңнады. Мени дыңнаан кижи-ле элдепсинип каттырар боор оң. 7Сарра чаш төл эмзирер деп, Авраамга кым чугаалап турган боор? Бо-ла-дыр, кыраан назынында мен аңаа төл божуп бердим» – деп чугаалаан.

Агар биле Измаилди үндүр ойлатканы

8Оол өзүп кээрге, эмигден үндүрер апарган. Исаакты авазының эмиинден үндүрген хүнде Авраам улуг дой кылган. 9Египет кул Агарның Авраамдан божаан оглунуң Исаакты кочулап каттырып турарын Сарра көрүп каан+. 10Ынчан ол Авраамга: «Бо кул херээженни оглу-биле кады үндүр ойладывыт. Ооң оглу мээң оглум Исаак-биле дең эргелиг сээң салгакчың болбазын!» – деп чугаалаан+. 11Бодунуң оглунуң дугайында ындыг сөстер дыңнаары Авраамга дыка анчыг болган. 12Ынчалза-даа Бурган аңаа мынча дээн: «Оол дээш-даа, Агар дээш-даа, сагыш аарып, муңгарава. Сарраның чугаалааны хевээр күүсет, чүге дээрге сээң салгалың Исаакты дамчыштыр уламчылаар-дыр+. 13Ынчалза-даа Агарның оглундан база бир чон нептерээр кылдыр чаяап каар мен. Чүге дээрге ол база сээң оглуң болгай». 14Эртенинде Авраам Агарга чемни тудускаш, суглуг саваны ооң эктинге салып бергеш, оглу-биле кады чорупсун дээн. Агар оон чорупкаш, Беэр-Шеваның ээн кургаг ховузунга аза берген.

15Савазында суу төнүп каарга, Агар оглун бир чадаң ыяш хөлегезинге каапкан. 16Ол ча адым хире хемчээлдиг черже ырадыр чоруй баргаш: «Оглумнуң канчаар хинчектенип өлүрүн көөр хөңнүм чогул» – дээш, ыглап-сыктап эгелээн. 17Бурган оолдуң үнүн дыңнап каан. Бурганның төлээзи дээрден Агарны кыйгырыпкаш: «Канчап бардың, Агар? Кортпа, Бурган чадаң ыяш чанында чыдар сээң оглуңнуң үнүн дыңнап каан-дыр. 18Тургаш, барып оглуңну көдүрүп ал. Мен оглуңдан улуг чон чаяап каар мен» – дээн. 19Бурган Агарның караан ажыдыптарга, ол кудук көрүп каан. Оон савазын суг-биле долдургаш, оглунга сугну ижиртип алган.

20Бурган оолду черле утпайн чораан. Ээн кургаг ховуга чурттап тургаш, оол өзүп келген, ча-биле адар адыгжы апарган. 21Ол Фаран ховузунга+ чурттап турган. Авазы аңаа Египеттен кадай тып эккеп берген.

Авраамның Авимелех хаан-биле дугуржулга кылганы

22Ол үеде Авимелех бодунуң шериг баштыңчызы Фихол-биле Авраамга келгеш, мынча дээн: «Сен чүнү-даа кылып туруңда, Бурган сээң-биле кады-дыр. 23Ам Бурганның ады-биле меңээ даңгыраглап көрем: мени-даа, мээң оолдарымны-даа, мээң салгалымны-даа мегелеп, хомудатпас сен. Сеңээ кандыг энерел көргүскен-дир мен, сен база меңээ болгаш сени чурттадып алганы черниң чонунга багай чүве кылбас сен».

24«Даңгыраглап тур мен» – деп, Авраам чугаалаан. 25Ынчан Авимелехтиң улузу ооң казып каан кудуун эжелеп алганын Авраам чемелеп чугаалаан.

26Авимелех: «Ону кым ынчанганын билбес мен. Мооң мурнунда сен меңээ ындыг чүве чугаалаваан сен. Ол дугайын чаа дыңнап тур мен» – дээн. 27Авраам Авимелехке шээр болгаш бода малды белекке бээрге, олар дугуржулга кылып алганнар. 28Оон Авраам чеди хойну аңгылап берген.

29«А бо чеди хойну чүге аңгылап бердиң?» – деп, Авимелех айтырган.

30«Чеди хойну мээң өмүнээмден ап көр. Бо белек кудукту мээң казып алганымның бадыткалы болгай аан» – деп, Авраам харыылаан. 31(Оон эгелээш, оларның даңгырак беришкен черин Беэр-Шева[*] деп адай берген.)+
32Беэр-Шевага дугуржуп алганының соонда, Авимелех бодунуң шериг баштыңчызы Фихол-биле кады филистим черже чана бергеннер. 33А Авраам Беэр-Шевага тамариск деп ыяш олуртуп каан, ол аңаа Дээрги-Чаяакчының – мөңге Бурганның адын мактап кыйгырган. 34Авраам филистим черге үр үеде чурттаан даштыкы кижи турган.

22

Бурганның Исаакты өргүлге салырын дужааганы

22^1Ол болуушкуннар соонда элээн үе эрткенде, Бурган Авраамны шенеп, хынаар деп шиитпирлээн+. Бурган: «Авраам!» – деп кыйгырарга, ол: «Мында мен» – деп харыылаан+. 2Бурган мынча дээн: «Эр чаңгыс ынак оглуң Исаакты алгаш, Мориа деп черже аппар+. Ону ында дагларның кайы-бирээзинге Меңээ өргүл кылдыр сал. Каяа дээрзин Мен айтыптар мен».

3Авраам эртен эрте тургаш, өргүлге хереглээр ыяжын чаргаш, элчигенге чүдүргеш, бодунуң ийи чалчазы биле оглу Исаакты эдерткеш, Бурганның айыткан черинче чорупкан. 4Авраам орукка чораанының үшкү хүнүнде ырактан ол черни көрүп каан. 5Авраам чалчаларынга мынча дээн: «Силер элчиген-биле кады маңаа артып калыңар. Оглум-биле ынаар чедип мөгейип кааш, дедир чедип кээр бис». 6Авраам оглу Исаакка өргүлге кыпсыр ыяшты чүктеткеш, боду изиг көс биле бижекти алгаш, иелээ чорупканнар.

7Исаак: «Ачай!» – дээрге, Авраам: «Дыңнап тур мен, оглум» – дээн.

«Өргүлге хереглээр от биле ыяшты көрүп тур мен. А өргүп өрттедир мал кайыл?» – деп, Исаак ачазындан айтырган.

8Авраам: «Өргүп өрттедир малды Бурган Боду билип хайырлаар, оглум» – дээн. Оон улаштыр чорупканнар.

9Бурганның айыткан черинге чедип келгеш, Авраам өргүл салыр бедигээш кылгаш, аңаа ыяжын өрттедиринге белеткеп алган. Оон оглу Исаакты бедигээште ыяштың кырынга хүлүп салып алгаш, 10ону өлүрери-биле бижээн тудуп алган. 11Ол өйде Дээрги-Чаяакчының төлээзи: «Авраам! Авраам!» – деп дээрден кыйгыра берген.

Авраам: «Дыңнап тур мен» – деп харыылаан.

12Дээрниң төлээзи мынча дээн: «Оглуңче холуң көдүрбейн көр, аңаа кандыг-даа хора чедирбе. Чүге дээрге сээң Бургандан коргарыңны, Мен дээш чаңгыс оглуңну безин хараадавааныңны ам билир мен».

13Авраам артынче көрүптерге, мыйыстары-биле шырышта орааштына берген кошкар турган. Ол кошкарны Авраам оглунуң орнунга өргүп өрттедипкен. 14Авраам ол черни «Дээрги-Чаяакчы билип хайырлаар» деп адап каан. Бо хүнге чедир «Дээрги-Чаяакчы Бодунуң даанга бүгү чүвени билип хайырлаар»[*] деп чугаа бар.

15Дээрги-Чаяакчының төлээзи дээрден Авраамны база катап кыйгырган. 16Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Бодумнуң адым-биле даңгыраглап тур мен: ол херекке бодуңнуң эр чаңгыс оглуңну безин хараадавааның дээш, 17сеңээ ачы-буянны бажын ажыр хайырлаар мен. Сээң үре-салгалыңның саны дээрниң сылдыстары дег, далай эрииниң элезининиң саны дег хөй болзун+. Сээң үре-салгалың дайзыннарыңның чер-чуртун өнчү кылдыр алыр болзун. 18Мээң сөзүмнү тооп дыңнааның дээш, сээң үре-салгалың дамчыштыр чырык черде бар-ла чоннар ачы-буян алыр+».

19Авраам чалчаларынга чедип кээрге, олар шупту кады Беэр-Шеваже чорупканнар. Авраам Беэр-Шевага чурттап турган.

Нахорнуң ажы-төлү

20Ол болуушкуннар соонда элээн үе эрткенде, ооң дуңмазы Нахорнуң кадайы Милка ашаанга оолдар божуп бергениниң дугайында Авраамга дыңнатканнар: 21дун оглу Уц, Уцтуң дуңмалары Буз, Кемуил (Арамның ачазы), 22Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлаф база Батуил төрүттүнген болган. 23(А Батуилден Ревекка деп кыс уруг төрүттүнген.)+ Авраамның дуңмазы Нахорга сес оолду Милка ынчаар божуп берген. 24Реума дээр кул-кадайы Нахорга Тевахты, Гахамны, Тахашты база Мааханы божуп берген.

23

Сарраның өлгени болгаш ону орнукшутканы

23^1Сарра 127 чыл чурттаан. Ооң назыны ол хире болган-дыр. 2Сарра ханаан черде Кириат-Арбага (амгы үеде Хеврон деп адаар черге)+ чок апаарга, Авраам келгеш, Сарраның ажыын ажып, ыглап-сыктап турган. 3Чок апарган кадайын чыттырып кааш, ол хет чондан: 4«Мен өскээртен келген даштыкы кижи-даа болзумза, меңээ кадайымны ажаап каар черден айтып берип көрүңерем» – деп дилээн.

5-6Хет чон Авраамга: «Дыңнап көрүңерем, дээргивис. Бистиң аравыста өндүр улуг ноян[*] силер. Бистиң эң-не дээре дээн черлеривистиң бирээзинге кадайыңарны орнукшудуп калыңар. Силерге бодувустуң орнукшудулга черивисти бээринден бистиң аравыста кым-даа ойталавас» – деп харыылаан.

7Авраам тус черниң чурттакчылары хет чонга мөгейип кааш, 8мынча дээн: «Бир эвес силер арыг сеткилиңерден мээң чок апарган кадайымны орнукшударын чөпшээреп турар болзуңарза, мени дыңнап көрүңерем. Мээң адымдан Цохарның оглу Эфрондан дилеп көрүңер, 9ол бодунуң чериниң кыдыында турар Махпела деп куйну орнукшудулга чери кылдыр долу өртээнге меңээ сатсын. Ол чер силерниң араңарда мээң хууда орнукшудулга черим болгай аан».

10Эфрон хет чоннуң аразынга тургаш, хоорайның төп шөлүнде турар бүгү чон дыңнап турда, Авраамга чугаалаан: 11«Дээргим, мени дыңнаңарам. Чонум көрүп турда, ол куйну-даа, бүгү шөлдү-даа кадайыңарны орнукшудар кылдыр силерге берип тур мен».

12Авраам тус черниң чонунга мөгейип кааш, 13чыылган чон дыңнап турда, Эфронга: «Мени шын билип көрүңерем, орнукшудулга чериниң өртээ кылдыр мөңгүннү ап аар болзуңарза, калган кижимни аңаа орнукшудуп каар мен» – дээн.

14Авраамга харыы кылдыр Эфрон: 15«Дыңнап көрүңерем, дээрги! Ол черниң үнези 400 шекел мөңгүн чүве болгай. Бис ийиге ол чүү боор ийик? Кадайыңарны аңаа орнукшудуп калыңар» – дээн. 16Авраам Эфронну дыңнааш, аңаа ооң чонунуң мурнунга адааны 400 шекел мөңгүннү санап берген. (Шекелдиң деңзизин тус черниң садыгжыларының үнелээриниң аайы-биле тодараткан.)

17Мамрениң дужунда Махпелада Эфроннуң шөлү, ында куй, ында ыяш-даш – ол бүгү чер 18чыылган хет чон көрүп турда-ла, Авраамның өнчүзү апарган. 19Шак ынчалдыр Авраам бодунуң кадайы Сарраны ханаан черде, Мамрениң дужунда Махпела шөлүнде куйга орнукшудуп каан. (Амгы үеде ол черни Хеврон дээр.) 20Ындыг янзылыг Авраамга орнукшудулга чери болур шөл биле куй өнчү кылдыр хет чондан дамчып келген чүве-дир.

24

Исаакка кадай болур кысты дилеп турганы

24^1Авраамның хар-назыны улгадып, чөнүп калган, а Дээрги-Чаяакчы аңаа ачы-буянын үргүлчү чедирип турган. 2Аалында шупту чүвени удуртуп турган улуг кулунга Авраам мынча дээн: «Мээң дөңмээмге дээп, даңгырак бергеш, 3дээр биле черниң Дээрги-Бурган-Чаяакчызының ады-биле мээң оглумга кадай кылдыр бо мээң аразында чурттап чоруурум хананей чоннуң иштинден уруг ап бербезиңни аазап көр. 4Мээң чуртумче бар, оглум Исаакка кадайны төрел чонум аразындан тып эккеп бер».

5Кулу Авраамдан: «Бир эвес ол уруг мээң-биле бо чуртче келиксевес болза, канчаар мен? Оглуңарны силерниң келген чериңерже дедир аппаар мен бе?» – деп айтырган.

6«Мээң оглумну ынаар аппаарындан оваарын! 7Дээрниң Дээрги-Бурган-Чаяакчызы мени төрээн черимден хары черже эккелген, мээң-биле чугаалашкаш: „Бо черни сээң үре-салгалыңга бээр мен“ – деп даңгырак берген болгай. – Ол Бодунуң төлээзин сенче чорудуптар, ынчан сен мээң оглумга кадай тып эккеп бээр сен. 8А бир эвес уруг сээң-биле кады чоруурундан ойталаар-даа болза, даңгырааңны күүсеткениң ол болур, чүгле мээң оглумну ынаар эгитпейн көр» – деп, Авраам харыылаан.

9Кул Авраамның дөңмээнге холун дегзип алгаш, даңгыраан берген. 10Ол бодунуң дээргизиниң тевелериниң онун, ооң хөй үнелиг эртинелерин ап алгаш, Арам-Нахараимде Нахорнуң чурттап турар хоорайынче чорупкан. 11Авраамның кулу тевелерин кежээ апарганда, херээженнер суглаар өйде, хоорай кыдыында кудук чанынга доктаадыпкаш, 12мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчы, мээң дээргим Авраамның Бурганы! Авраамга энерелден хайырлап, мээң чоруум чогуур кылдыр кылып көр. 13Бо-дур, мен хоорайның уругларының суг узуп аар кудуунуң чанында тур мен. 14Мен оларның бирээзинге: „Сээң доңгаңдан суг ижип аарын чөпшээреп көр“ – дээр мен. Бир эвес ол: „Ижип алыңар. Силерниң тевелериңерни база суггарып каайн“ – деп харыылаар болза, Бодуңнуң чалчаң Исаакка кадай кылдыр шилип бергениң уруг ол болур. Мээң дээргим Авраамга энерел көргүскениңниң демдээ ол болгай аан».

15Ол мөргүлүн төндүрбейн чыдырда-ла, Авраамның дуңмазы Нахор биле Милканың оглу Батуилдиң уруу Ревекка эктинде доңгазын салып алган бо чедип кээп-тир. 16Ревекка дыка чараш турган, кижиге баар үези келген-даа болза, аңаа эр кижи безин дээп көрбээн чүве-дир. Кудукка келгеш, ол доңгазынга сугну долдур узуп алгаш, дедир чорупкан. 17Авраамның кулу аңаа халып чеде бергеш: «Доңгаңда сууңдан меңээ берем» – деп дилээн.

18Ревекка эктинде доңгазын дораан-на дүжүргеш: «Ижип алыңар, дээрги» – дээш, аңаа суун берген. 19Ол кижи сугну ижип аарга, Ревекка: «Мен ам силерниң тевелериңерге сугдан узуп берейн, олар база суксунун хандыр ижип алзыннар» – дээн. 20Ол доңгада суун оңгачаже кудупкаш, катап-ла суг узар дээш кудукче маңнап чорупкан. Шак ынчалдыр ол шупту тевелерни суггарып каан.

21«Дээрги-Чаяакчы мээң чоруум чогударынга дузалаан ирги бе» деп бодап, Авраамның кулу ыыт чокка Ревекканы хайгаарап көрүп турган. 22Тевелер сугну ижип аарга, ол Ревеккага чартык шекел деңзилиг думчукка сугар алдын сырганы, он шекел деңзилиг ийи алдын билектээшти берген. 23Ооң соонда ол: «Чугаалап көрем, сен кымның уруу сен? Сээң ачаңның бажыңында биске хонуп аар хостуг чер тыптыр бе?» – деп айтырган.

24«Мен Нахор биле Милканың оглу Батуилдиң уруу-дур мен» – деп, ол харыылаан. 25«Бисте мал чеми болгаш сиген хөй. Хонуп аар чер база тыпты бээр» – деп, ол немеп каан.

26Авраамның кулу Дээрги-Чаяакчыга мөгейип сөгүрбүшаан чугаалаан: 27«Мээң дээргим Авраамның Бурганы аңаа шынчы болуп, энерел көргүзүп чоруурун утпаан-дыр, Дээрги-Чаяакчыга алдар! Дээрги-Чаяакчы мени дорт-ла мээң дээргимниң төрелдериниң бажыңынга эккелди».

28Ревекка бажыңынче маңнап чоруткаш, авазының төрелдеринге ол бүгүнүң дугайында чугаалаан. 29-30Ревекканың акызы Лаван дуңмазының сыргазын болгаш билектээштерин көрүп кааш, келген кижи дуңмазы-биле чүнүң дугайын чугаалашканын билип кааш, ол кудук чанында тевелери-биле кады турган Авраамның кулунга халып чедип келген. 31Ол мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчыга алгаттырган кижи, кирип моорлаңар! Чүге даштын турар силер? Мен силерге бажыңны база тевелериңерге турар черни белеткеп кагдым». 32Авраамның кулу бажыңче кире бээрге, Лаван тевелерниң чүъгүн дүжүргеш, сиген-биле чемгерип каан. А аалчыга база ооң кады чораан кижилеринге, буттарын чуп алзын дээш, суг эккеп берген. 33Авраамның кулунга чем салып бээрге, ол: «Мени чүү дээш бээр чорутканын чугаалап бербээн шаамда, чем чивес мен» – дээн.

«Чугаалаңар че» – деп, Лаван чөпшээрешкен.

34Ол чугаалап эгелээн: «Мен Авраамның кулу-дур мен. 35Дээрги-Чаяакчы мээң ээмге хөй ачы-буян хайырлап, ону улуг кижи кылып каан. Ол аңаа эр, кыс кулдарны, шээр болгаш бода малды, тевелерни, элчигеннерни, алдын-мөңгүннү берген. 36Мээң ээмниң кадайы Сарра назылап кырый берген үезинде ашаанга оол божуп берген. Мээң дээргим бодунда чүү-ле барыл – дөгерезин оглунга өнчү кылдыр арттырып берген. 37Мээң дээргим менден оглунга кадай кылдыр мээң чурттап чоруурум ханаан черден уруг тып бербес деп даңгырак ап алган. 38Ооң төрээн черинден, төрел чонундан оглунга кадай тып эккеп бээримни дилээн. 39Мен дээргимден: „А бир эвес уруг мээң-биле чорувас болза?“ – деп айтырган мен. 40Меңээ ол: „Мээң бараан болуп чоруурум Дээрги-Чаяакчы мээң төрээн чуртумдан, төрел чонумдан мээң оглумга кадай тып эккелзин дээш, сени алгап-йөрээвишаан, Бодунуң төлээзин сээң-биле кады орукче чорудуптар. 41Мээң төрел чонумга чедер болзуңза, ынчан даңгырааңны күүсеткениң ол болур. Бир эвес олар сеңээ уругну бербес-даа болза, даңгырааңны күүсеткениң ол болур“ – дээн чүве.

42Бөгүн мен суглаар кудукка келгеш, мынча дидим: „Дээрги-Чаяакчы, мээң дээргим Авраамның Бурганы! Сен мээң чоруум чогузун деп бодаан болзуңза! 43Көр даан, мен кудук чанында тур мен. Кажан моон кандыг-бир уруг суг узуп кээрге, аңаа: ‘Доңгаңда сууңдан меңээ берем’ – дээр мен. 44Бир эвес ол: ‘Ижип алыңар. Силерниң тевелериңерге база сугдан узуп берейн’ – дээр болза, Дээрги-Чаяакчының мээң ээмниң оглунга шилип берген кызы ол болур“. 45Ол дугайын бодап безин четтикпээнимде, эктинде доңгазын салып алган Ревекка кудуктан суглап чедип келген. Мен оон суг ижип аарын дилээримге, 46ол дораан-на доңгазын бергеш, мынча дээн: „Ижип алыңар. Тевелериңерни база суггарып каайн“. Мен сугну ижип аарымга, тевелерге база сугну эккеп берди. 47Мен: „Кымның уруу сен?“ – деп айтырдым. „Нахор биле Милканың оглу Батуилдиң уруу-дур мен“ – деп, ол харыылады. Ынчан мен аңаа думчукка азар сырганы база билектээштерни бердим. 48А мен бодум Дээрги-Чаяакчыга мөгейип сөгүрдүм. Мээң дээргим Авраамның Бурганы Дээрги-Чаяакчыны Ол мени ээмниң оглунга төрел чонундан кадай тып бээри-биле дорт-ла маңаа чедирип келгени дээш алгап-йөрээдим. 49Ам силер меңээ чугаалап көрүңерем, мээң дээргимге бүзүрел, энерел көргүзүп шыдаар силер бе? Мен ам чүнү кылыр ужурлуг мен, чугаалап көрүңерем».

50Лаван биле Батуил мынча деп харыылааннар: «Бо бүгү Дээрги-Чаяакчыдан болуп турар-дыр. Бис силерниң сөзүңерге удур чүнү-даа чугаалап шыдавас-тыр бис. 51Ревекка силерниң мурнуңарда бо-дур, ону алгаш чоруптуңар. Дээрги-Чаяакчының күзели-биле силерниң дээргиңерниң оглу ону кадай кылып алгай аан». 52Ону дыңнааш, Авраамның кулу Дээрги-Чаяакчының мурнунга база катап черге чедир мөгейген. 53Ооң соонда ол Ревеккага каас идик-хепти, алдын, мөңгүн каасталгаларны берген, ооң акызынга болгаш авазынга үнелиг белектерни берген. 54Оон Авраамның кулу болгаш кады келген улузу аштанып-чемненгеш, удуп чыдып алганнар. Эртен эрте тургаш, Авраамның кулу: «Ээмче ээп чанарын меңээ чөпшээреп көрүңер» – дээн.

55Ревекканың акызы биле авазы: «Бистиң чанывыска Ревекка ам-даа он хонук чурттазын, ооң соонда чоруптар силер» – деп харыылааннар.

56Авраамның кулу: «Дээрги-Чаяакчы мээң чоруумну чогутчуп берген соонда, мени саадатпайн көрүңер, ээмче ээп чанарын меңээ чөпшээреп көрүңер» – дээн.

57Демгилери: «Ревекканы кыйгырыптаалы, ол боду шиитпирлээй аан» – дээннер. 58Олар Ревекканы кыйгырыпкаш: «Бо кижи-биле чоруур сен бе?» – деп айтырганнар.

Ол: «Чоруур мен» – деп харыылаан.

59Дуңмазы Ревекканы ооң азыракчызы-биле, Авраамның кулун кады чораан кижилери-биле үдеп тура, 60төрелдери мындыг сөстер-биле ону алгап-йөрээп турганнар: «Сээң үре-салгалың дүк-түмен санныг болзун, күжүр дуңмавыс! Сээң ажы-төлүң дайзыннарның чер-чуртун өнчү кылдыр алыр болзун!» 61Ревекка болгаш ооң кыс чалчалары тевелерин мунгулапкаш, Авраамның кулун эдерип чорупканнар. Шак ынчалдыр Авраамның кулу Ревекканы чонундан аппарган.

62Исаак Беэр-Лахай-Роиден чедип келгеш, ол өйде Негевке чурттап турган чүве-дир. 63Кежээ дүжүп келгенде, Исаак ховуже агаарлап үнүп келгеш, чоокшулап кел чоруур тевелерни көрүп каан. 64Ревекка Исаакты көрүп кааш, теведен дүже халып келген. 65Ол Авраамның кулундан: «Ховулап биске уткуштур кел чыдар чүү кижил ол?» – деп айтырган.

«Ол дээрге мээң дээргим-дир» – деп, кул харыылаан. Ынчан Ревекка пөстен думаалай кылгаш, кедип алган. 66Кул Исаакка чүнү кылганын шуптузун чугаалап бээрге, 67Исаак Ревекканы авазы Сарраның майгынынче киирип аппарган. Ынчалдыр Ревекка ооң кадайы апарган. Исаак Ревеккага ынакшый берген, ооң соонда чок апарган авазы дээш кажыыдалы оожургаан.

25

Авраамның амыдыралының төнчүзү

25^1Авраам катап база кадайланып алган. Ооң Хеттура деп чаа кадайы аңаа 2Зимран, Иокшан, Медан, Мадиан, Ишбак болгаш Шуах деп оолдарны божуп берген. 3Иокшандан Шева биле Дедан төрүттүнген. Деданның үре-салгалы ашшур, летуш база леюм аймактар чүве-дир. 4Мадианның оолдары: Эфа, Эфер, Энох, Авида база Элдага. Олар шупту Хеттураның үре-салгалы чүве-дир+.

5Авраам Исаакка бодунуң шупту өнчү-хөреңгизин берипкен. 6А кул-кадайларындан төрүттүнген оолдарынга Авраам белек-селекти бергеш, боду дириг тургаш-ла, оларны чөөн чүкче – чөөн талакы черлерже Исаактан аңгылап чорудупкан.

7Авраам 175 чыл чурттаан. Ооң назыны ол хире болган. 8Амыдыралды мага хандыр чурттап алгаш, кыраан назынында ол өлүп калган, өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган. 9Оолдары Исаак биле Измаил ону Мамрениң чанында Цохарның оглу хет Эфроннуң шөлүнде турар Махпела куюнга орнукшудуп кааннар. 10Авраамны хет чондан садып алган шөлге, ооң кадайы Сарраның чанынга ажаап кааннар+. 11Авраамның өлгениниң соонда, Бурган Исаакка ачы-буян хайырлаан. Ол өйде Исаак Беэр-Лахай-Рои чанынга чурттап турган.

Измаилдиң үре-салгалы

12Авраамның оглу Измаилдиң болгаш ооң үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур.

Сарраның египет кулу Агар Авраамга Измаилди божуп берген. 13А Измаилдиң оолдарының улуундан бичезинге чедир аттары: дун оглу Навайот, Кедар, Адбеел, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Фема, Иетур, Нафиш болгаш Кедма+. 16Измаилдиң он ийи оглунуң аттары-биле суурлар, черлер адаттынган – олар он ийи аймактың он ийи баштыңы болганнар. 17Измаил 137 чыл чурттааш, өлүп калган, өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган. 18Ооң үре-салгалы ха-дуңма аймактарынга удурланып, Хавиладан Сурга чедир, Египеттен Ассирияже углай девискээрге чурттап чорааннар+.

Исав биле Иаков ийистерниң төрүттүнгени

19Авраамның оглу Исаактың болгаш ооң үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур.

Авраамдан Исаак деп оол төрүттүнген. 20Паддан-Арам[*] чурттуг арамей Батуилдиң уруу Ревекканы кадай кылып алганда, Исаак дөртен харлыг турган. Ревекка арамей Лаванның дуңмазы турган чүве-дир. 21Кадайы дээш Исаак Дээрги-Чаяакчыга мөргээн, чүге дээрге ол саатталбайн турган чүве-дир. Дээрги-Чаяакчы ооң дилээн дыңнап каан, ынчангаш кадайы Ревекка иштели берген. 22Ооң хырнының иштинде оолдары бот-боттарын тепкилежип эгелээрге, Ревекка: «Бир эвес олар ынчаар болза, мен канчаар мен ам?» деп бодааш, Дээрги-Чаяакчыдан айтырар дээш чорупкан. 23Дээрги-Чаяакчы аңаа мынча деп харыылаан: «Сээң хырныңда ийи төрел бөлүктүң төлээлери бар-дыр. Олардан ийи аңгы чон бодарап тыптыр-дыр. Бирээзи өскезинден артык күштүг болур, улуу бичезинге чагыртыр-дыр+».

24Ревекканың божуур үези чедип кээрге, ийистер төрүттүнген. 25Баштайгызы бүгү боду алгы дег кызыл-сарыг дүктүг болган. Ону Исав деп адап кааннар. 26Ооң соонда Исавтың ээжээнден холу-биле туттунуп алган оол үнүп келген, ону Иаков[*] деп адап кааннар. Оолдары төрүттүнүп турда, Исаак алдан харлыг турган.

Исавтың бодунуң улуу болур эргезин садыпканы

27Исаактың оолдары өзүп келген. Исав хову кезиир аңчы болган, а Иаков өгден үнмес оожум кижи болган. 28Исаак оглу Исавка ынак турган, чүге дээрге ооң эккелгени аң эъдин чииринге ол ынак. А Ревекка Иаковка ынак болган.

29Иаков быдаа хайындырып алган турда, Исав ховудан пат турупкан чедип келген. 30Исав Иаковка мынча дээн: «Меңээ бо хайындырып алган кызыл чүвеңни берем, ижиптейн. Мен туруптум». (Ынчангаш ону Эдом[*] деп шолалап каан.)

31Иаков: «Мурнай төрүттүнгеш, улуу болган эргеңни ам дораан меңээ садывыт» – дээн+.

32Исав: «Улуу болурга, меңээ ооң херээ чүү боор? Мен аштааш, өлүр деп бардым, ол эргем меңээ дуза кадар бе ынчаш?» – деп харыылаан.

33«Баштай меңээ даңгырагла» – деп, Иаков негээн. Исав даңгыраан бергеш, улуу болур эргезин Иаковка садыпкан. 34Иаков Исавка хлеб база чочак-тараадан хайындырган быдаазын берген. Исав ижип-чип алгаш, туруп чорупкан. Ынчалдыр ол улуу болур эргезин херекке албайн барган+.

26

Исаактың кадайының дугайында мегелээни

26^1Ол чуртка, биеэде Авраамның үелеринде дег, аш-чут эгелээн+, ынчангаш Исаак Герарда филистим хаан Авимелехче чоруй барган+. 2Дээрги-Чаяакчы Исаакка көстүп келгеш, мынча дээн: «Египетче барба. Мээң айтып бээр черимге чурттаар сен. 3Амдыызында бо черге чурттап чор. Мен сеңээ ачы-буян хайырлап, сээң-биле кады чоруур мен. Сээң ачаң Авраамга берген даңгыраамны күүседир мен+: бо черлерниң шуптузун сеңээ болгаш сээң үре-салгалыңга бээр мен+. 4Сээң үре-салгалыңны дээрниң сылдыстары дег көвүдедир мен. Оларга бо черлерниң шуптузун бээр мен+. Сээң үре-салгалың дамчыштыр чер кырында бүгү чоннар ачы-буян алыр+. 5Чүге дээрге Авраам Мени дыңнап, Мээң сагызын деп дужааган бүгү-ле айтыышкыннарым, дүрүмнерим болгаш хоойлуларымны сагып, күүседип чораан».

6Исаак Герарга турумчуп чурттай берген. 7Тус черниң чурттакчылары оон Ревекканың дугайын айтырарга, ол: «Дуңмам-дыр» – дээр турган. Ревекка чараш боорга, улус мени кадайым дээш өлүрүп кааптар ирги бе деп сезингеш, «кадайым-дыр» дээринден ол корткан+. 8Элээн үе эрткенде, филистим хаан Авимелех соңгадан Исаактың бодунуң кадайы Ревекканы чассыдып турарын көрүп каан. 9Авимелех Исаакты кыйгырыпкаш: «Бо дээрге сээң кадайың ышкажыл! Чүге „дуңмам-дыр“ деп мегелеп турган сен?» – деп айтырган.

Исаак: «Кадайым дээш улус мени өлүрүп кааптарындан коргуп турдум» – дээн.

10Авимелех аңаа: «Чүнү кылып кааның ол? Бистиң аравыстан кым-бир кижи сээң кадайың-биле удупкан болза, чүү болгу дег-дир? Бисти бурууга онаар часкан-дыр сен!» – дээн. 11Ынчангаш Авимелех бүгү чонунга: «Бо кижиге азы ооң кадайынга дегген кижи – өлүр» – деп чарлап каан.

Филистимнерниң Исаак-биле маргышканы

12Исаак ол черге тараа тарып алгаш, ол чылын дүжүттү чүс дакпыр хөйнү алган. Дээрги-Чаяакчы аңаа ынчалдыр ачы-буян хайырлаан. 13Исаак байып-ла, байып-ла олурган. Ынчалдыр ол дыка бай кижи апарган. 14Ооң кулдары, шээр болгаш бода малы бажын ажа бээрге, филистимнер аңаа адааргаар апарганнар. 15Исаактың ачазы Авраамның үезинде-ле ооң кулдарының казып кааны кудуктарже олар долдур довурак уруп, дуглап каапканнар+. 16Ынчан Авимелех Исаакка: «Моон чорувут. Чүге дээрге сен бистен артык бай-шыырак апарган-дыр сен» – дээн.

17Исаак оон көжүп чоруткаш, Герар шынаазынга турлагжып чурттай берген. 18Ачазы Авраамның үезинде казып каан, ооң соонда филистимнерниң довурак долдур уруп, дуглап каапканы кудуктарны Исаак катап казып алгаш, ачазының адап турган аттары-биле оларны адагылап каан. 19Бир катап Исаактың кулдары шынаага кудук казып тургаш, агым суг тып алганнар. 20Герар чурттуг кадарчылар Исаактың кадарчылары-биле маргыжып, «Бо бистиң суувус-тур» дижи бергеннер. Ынчан ол кудукту Эсек деп адап каан. Чүге дээрге орта маргыжып турганнар[*]. 21Өске кудук казып аарга, ол дээш база маргылдаа үнген. Ол кудукту Ситна деп адап каан[*]. 22Исаак оон-даа ырадыр чоруткаш, база бир кудук казып алган. Аңаа хамаарыштыр ам-на маргылдаа үнмээн. Исаак: «Дээрги-Чаяакчы бисти өзүп-көвүдезин дээш, биске хостуг-шөлээн черни берген-дир» – дээш, ол кудукту Реховот деп адап каан[*].

Исаактың Авимелех хаан-биле дугуржулга кылганы

23Исаак оон Беэр-Шеваже чоруй барган. 24Ол-ла дүне аңаа Дээрги-Чаяакчы көстүп келгеш: «Мен сээң ачаң Авраамның Бурганы-дыр мен. Сен кортпа, Мен сээң-биле мен. Мээң чалчам Авраам дээш сээң үре-салгалыңны көвүдедип, сеңээ ачы-буян хайырлаар мен» – дээн. 25Исаак аңаа өргүл салыр бедигээш тудуп кылгаш, Дээрги-Чаяакчының адын мактап кыйгырган. Исаак майгынын ол черге тип алган, а ооң кулдары орта кудук казып кааннар.

26Ол үеде Исаакка Герардан Авимелех бодунуң чөвүлекчизи Ахузат болгаш шериг баштыңы Фихол-биле кады чедип келген. 27Исаак оларга: «Силер чүге меңээ чедип келдиңер? Мени көөр хөңнүңер чок апаргаш, үндүр ойладыптыңар чоп?» – дээн.

28Олар мынча деп харыы бергеннер: «Бис Дээрги-Чаяакчы сээң-биле кады дээрзин тода көрүп кагдывыс, ынчангаш сээң-биле аравыста даңгырак беришкеш, дугуржулга кылып, эвилелдежип аар-дыр деп шиитпирледивис. 29Бистиң сеңээ дегбейн, эки чүве күзеп, тайбың салып чорудупканывыс дег, сен база биске багай чүве кылбазыңны даңгырагла. Дээрги-Чаяакчыга йөрээттирген кижи болгай сен!»+

30Исаак хүндүлеп дой кылырга, олар аштанып-чемненгеннер. 31Эртенинде олар удур-дедир даңгыраглашканнар. Исаак аалчылары-биле байырлажып алган, олар амыр-тайбың дедир чана бергеннер. 32Ол-ла хүн Исаактың кудук казып турган кулдары келгеш: «Суг тып алдывыс» – дээннер. 33Исаак ол кудукту Шива деп адап каан. Ынчангаш бо хүннерге чедир ол хоорайны Беэр-Шева деп адаар апарган[*].

Исавтың кадайлары

34Исав дөртен харлыг тургаш, хет Беэриниң уруу Иегудитти база хет Элоннуң уруу Васематты бодунга кадай кылдыр ап алган+. 35Ол ийи херээжен Исаак биле Ревеккага аартык, берге апарганнар.

27

Иаковтуң ачазының алгап-йөрээшкинин алганы

27^1Исаак кырып калгаш, карактары көрбестей бергенде, улуг оглу Исавты: «Оглум!» – деп кыйгырган.

Оозу: «Дыңнап тур мен» – дээн.

2Исаак: «Мен ам кырып калдым, кайы хире үр чурттаарымны безин билбес-тир мен. 3Ча, согунуң алгаш, меңээ ховудан аңнап эккелем+. 4Ынак чемимни амданныг кылдыр белеткеп эккелгеш, мени чемгерип каг. Ынчан өлбейн чыткаш, сени алгап-йөрээп каар мен» – дээн. 5Исав ховуже аңнап чоруй барып-тыр.

Оглу Исавка чугаалаан Исаактың сөстерин Ревекка дыңнаан чүве-дир. 6Ревекка оглу Иаковка мынча дээн: «Мен ачаңның акың Исавка чугаалаан чугаазын дыңнадым: 7„Аңнап эккелгеш, меңээ амданныг чемден кылып бер. Мен ону чип алгаш, өлүрүмнүң мурнунда Дээрги-Чаяакчының мурнунга сени алгап-йөрээп каайн“ – диди. 8Ам, оглум, мени таптыг дыңна, дужаалымны күүсет! 9Одарда малче баргаш, оон ийи семис-чаагай анайдан эккел. Мен оон ачаңның ынак чеминден белеткеп берейн. 10Сен ачаңга ону эккеп бээриңге, ол чемненип алгаш, өлүрүнүң мурнунда сени алгап-йөрээр».

11Иаков авазы Ревеккага мынча дээн: «Мээң акым Исав дүктүг кижи-дир, а мен тас кижи-дир мен. 12Бир эвес ачам мени суйбапкаш, билип каар болза? Ынчан ачам оглум мени шоодуп, куду көрүп тур деп бодай берзе канчаар? Мен алгап-йөрээшкин эвес, каргаашкын хүлээп аар апаар мен».

13Авазы аңаа: «Сенче салган каргыш меңээ четкей аан, оглум. Чүгле мени таптыг дыңна. Барып, мээң айыткан чүвелеримни эккел» – дээн.

14Иаков чоруткаш, анайларны авазынга эккеп бээрге, Ревекка Исаактың ынак чемин амданныг кылдыр белеткеп берген. 15Ооң соонда Ревекка улуг оглу Исавтың майгында бар турган эң-не эки хептерин бичии оглу Иаковка кедирип алгаш, 16Иаковтуң холдарын болгаш тас мойнун анай кештери-биле ораап кааш, 17белеткеп алганы чемин болгаш хлебти оглунга тутсуп берген.

18Иаков ачазынга чеде бергеш: «Ачай!» – деп кыйгырган.

Оозу: «Оог! Кым сен, оглум?» – дээн.

19Иаков ачазынга мынча дээн: «Мен улуг оглуңар Исав-тыр мен. Силерниң чугаалааныңар ёзугаар хамык чүвени кылдым, ачай. Ковайып олуруп алгаш, мээң эккелгеним аң эъдин чип, мени алгап-йөрээп каап көрүңерем».

20Исаак оглундан: «Канчап ындыг дүрген аң адып алдың, оглум?» – деп айтырган.

Оглу: «Чүге дээрге силерниң Бурганыңар Дээрги-Чаяакчы ону менче чорудупканы ол-дур» – дээн.

21Исаак Иаковка мынча дээн: «Менче чоокшулап чедип келем, оглум. Мен суйбап көрейн, ылап-ла мээң оглум Исав сен бе азы чок бе?» 22Иаков ачазынга чеде бээрге, ол ону суйбап көргеш: «Үнү, үнү Иаковтуу, а холдары, холдары Исавтыы» – дээн. 23Ачазы Иаковту танываан, чүге дээрге ооң холдары акызы Исавтыы-биле дөмей дүктүг болган. Ынчангаш ачазы ону алгап-йөрээп каан. 24«Сен ылап-ла мээң оглум Исав сен бе?» – деп, Исаак катап айтырган.

Иаков: «Ийе, мен-дир мен» – деп харыылаан.

25Исаак: «Чемиңни бээр эккел, оглум. Сээң аңың эъдин чип алгаш, алгап-йөрээп каайн» – дээн. Иаков чемни эккеп бээрге, Исаак ону чип алган. Арага эккеп бээрге, ону база ишкен. 26Исаак оглунга: «Бээр чедип келгеш, мени ошкап каг, оглум» – дээн. 27Ол ачазын ошкап каан. Исаак оглунуң хевиниң чыдын билип кааш, ону алгап-йөрээп мынча дээн:

«Бо-дур, мээң оглумнуң чыды –

Дээрги-Чаяакчының алгап кааны ховуларның чыды.

28Дээрден дүшкен чаъс-шалың-биле,
черниң дүжүдү-биле,
элбек тараа, арага-дары-биле
Бурган сени шаңнаар болзун!+
29Чоннар сеңээ чагыртыр болзун,
аймактар сеңээ мөгеер болзун!
Төрел ха-дуңмаңның чагырыкчызы болур сен:
аваңның салгалы сеңээ мөгейзин!
Сеңээ каргыш салган кижи – каргаттырар,
Сени йөрээген кижи – алгаттырар болзун!»

Исавтың дуңмазының мегезин билип кааны

30Ачазы Иаковту алгап-йөрээп доозуптарга, Иаков үнүп чоруптары билек, Исав аңнаашкындан ээп келген. 31Исав база амданныг чемин белеткээш, ачазынга эккелгеш: «Ковайып тургаш, оглуңар мээң эккелгеним аң эъдин чигеш, мени алгап-йөрээп каап көрүңер, ачай» – дээн.

32Ачазы Исаак оон: «Кым сен?» – деп айтырган.

Ол: «Мен-дир мен, дун оглуңар Исав» – деп харыылаан.

33Исаак элдепсинип-кайгаанындан сириңейнип чугаалаан: «А сээң кээриңниң мурнунда кым меңээ аң эъди эккеп бергени ол? Ону дөгерезин чигеш, кымны алгап-йөрээп кааным ол? Ол кижи ам алгаттырган кижи болган-дыр».

34Ачазының ол сөстерин дыңнааш, Исав ыыткыр болгаш муңгаранчыг кылдыр алгырыпкаш, ачазындан: «Мени база алгап-йөрээп каап көрүңер, ачай!» – деп дилей берген.

35«Ол сээң дуңмаң кээп чораан-дыр, кажар оп-биле сээң алыр турган йөрээшкиниңни алгаш барган-дыр» – деп, ачазы чугаалаан.

36Исав мынча дээн: «Ону Иаков деп адааны анаа эвес-тир! Мени ол ам ийи дугаар ажып тур[*]. Баштай мээң улуу боор эргемни алгаш барды+, ам – мээң алгап-йөрээттириишкинимни аппарганы ол-дур».

37Исаак Исавка: «Бо-дур, Иаковту мен сээң чагырыкчың кылып кагдым. Шупту төрел ха-дуңмаларын аңаа чагыртып чурттаар кылдыр чугаалаптым. Тарааны, арага-дарыны аңаа элбээ-биле хайырлаптым. Сен дээш чүнү кылып шыдаар мен ам, оглум?» – деп харыылаан.

38Исав ачазындан: «Таанда-ла, силерде чүгле чаңгыс алгап-йөрээшкин бар чүве бе кай, ачай? Мени база алгап-йөрээп каап көрүңер!» – деп дилээш, мөөредир ыглай берген.

39Ачазы Исаак аңаа мынча дээн:

«Сээң аал-ораның чери дүжүткүр эвес,
дээрниң чаъс-шалыңы ховар дүжер черге турар.
40Сен хылыш-селемең-биле чүнү тывар сен,
ооң-биле амыдыраар сен
база дуңмаңга чагыртып чурттаар сен+.
Ынчалза-даа үези кээрге, сен удурланып үнгеш,
ооң кулданыын мойнуңдан адырып октаптар сен+».

Ада-иезиниң Иаковту өске черже чорудупканы

41Ынчалдыр Исав ачазындан алыр турганы алгап-йөрээшкин ужун Иаковту бодап кээрге-ле, сеткили карарар апарган. «Ачам өске оранче чоруй баарга, дуңмам Иаковту өлүрүп каар мен» деп, Исав бодап алган. 42Улуг оглу Исавтың бодалдарын Ревекка билип кааш, бодунуң бичии оглу Иаковту кыйгырып, келдиртип алгаш, мынча дээн: «Акың Исав сени өлүрер мен деп кыжанып турар-дыр. 43Оглум, ам мээң чугаамны дыңна. Дораан мээң Харранда чурттап турар акым Лаван сугже дезип чорувут. 44Акыңның кылыы чазылгыже, аңаа кезек када чурттап турар сен. 45Кажан акыңның кылыы часты бээрге, ол сээң аңаа удур кылган бурууңну уттуптар. Ынчан мен сенче сөгледипкеш, сени оон ап аар мен. Оон башка силерниң ийилдириңерни деңге чидириптер чыгыы кижи-дир мен».

46Ревекка оон: «Бо ийи хет келин ужун меңээ амыдыраары дыка берге-дир+. Бир эвес Иаков база болар дег тус черниң уруун кадайланып аар болза, мээң чурттаан-даа ажыым чок-тур» – деп Исаакка чугаалаан.

28

28^1Исаак Иаковту келдирип алгаш, ону алгап-йөрээп кааш, мону чагаан: «Хананей чондан кадай албас сен. 2Паддан-Арамче чорувут. Аваңның ачазы Батуилдиң аал-оранынга баргаш, даайың Лаванның уругларының аразындан кадайдан тып ал+. 3Күчүлүг Бурган сеңээ ачы-буян хайырлап, сээң үре-салгалыңның санын хөй кылып каар, сенден хөй-хөй чоннар тыптып тараар. 4Сеңээ болгаш сээң үре-салгалыңга Авраамга бергени дег ачы-буянны Ол дамчыдып берзин. Ынчан сен өскээртен келген кижи бооп чурттап турган чериңни, Бурганның Авраамга берген черин, өнчү кылдыр алыр сен+». 5Исаак Иаковту салып чорудуптарга, ол Паддан-Арам чурттуг арамей Батуилдиң оглу, Иаков биле Исавтың авазы Ревекканың акызы Лаванче чорупкан.

Исавтың Измаилдиң уруун кадай кылдыр ап алганы

6Исаак Иаковту алгап-йөрээгеш, хананей чоннуң уругларындан кадай албазын чагааш, кадай тып алзын дээш, Паддан-Арамче чорудупканын Исав билип каан. 7Иаков бодунуң ада-иезиниң сөзүн дыңнааш, Паддан-Арамче чорупканын база билген. 8Хананей чоннуң уругларын кадайланып алганы ачазынга таарышпас-тыр деп чүвени Исав база билип каан. 9Ынчангаш өске кадайларынга немештир Исав Измаил сугга баргаш, Авраамның оглу Измаилдиң уруу, Навайоттуң дуңмазы Махалатты база кадай кылдыр ап алган+.

Иаковтуң дүжү болгаш даңгыраа

10Иаков Беэр-Шевадан Харранче чорупкан. 11Ол бир-ле черге чедип келгенде, караңгылап каарга, аңаа хонар апарган. Ында даштарның бирээзин алгаш, сыртангаш, чыдып алган. 12Дүжүнде ол чер биле дээрни тудуштуруп турар чада көрген. Бурганның төлээлери ол чадалап үнүп, дүжүп турар бооп-тур. 13Ол чадада Дээрги-Чаяакчы туруп алган чугаалап турган: «Мен Дээрги-Чаяакчы, сээң өгбең Авраамның база ачаң Исаактың Бурганы-дыр мен. Сээң чыдар чериңни Мен сеңээ болгаш сээң үре-салгалыңга өнчү кылдыр берип тур мен+. 14Сээң үре-салгалың черниң элезин-довураа дег хөй болур, олар чөөн чүктен барыын чүкке чедир, соңгу чүктен мурнуу чүкке чедир нептереп чурттаарлар; чер кырында бүгү аймактар сени дамчыштыр болгаш сээң үре-салгалың дамчыштыр ачы-буян алырлар+. 15Каяа-даа чорзуңза, Мен сээң-биле кады мен. Сени Мен камгалаар мен – бо чуртче сени дедир эгидиптер мен. Сени Мен кагбас мен: аазаан чүвемни шуптузун күүседир мен».

16Иаков уйгузундан оттуп келгеш: «Дээрги-Чаяакчы ылап-ла бо черде бар-дыр, а мен ону билбейн чораан-дыр мен!» – дээн. 17Ооң соонда ол коргуп: «Бо черниң коргунчуун аа! Бо дээрге дээрлерже эжик, Бурганның бажыңы-дыр!» – деп чугаалаан.

18Иаков эртен эрте тургаш, сыртанып хонган дажын тураскаал кылдыр тургускаш, ону ыдыктап, кырынче олива үзү кудуп каан+. 19Ол черни Вефил деп адап каан[*], а хоорайның эрги ады Луз чүве-дир+. 20Ынчан Иаков мындыг даңгыракты берген+: «Бир эвес Бурган мээң-биле кады болза, каяа-даа чорумда, мени камгалап, аъш-чем база хеп хайырлап чоруур болза, 21база мен адамның аалынче тайбың ээп кээр болзумза, ынчан Дээрги-Чаяакчы мээң база Бурганым болур. 22Тураскаал кылдыр салып каан мээң бо дажым Бурганның ыдыктыг чери болур. Меңээ хайырлааның өнчүнүң онгу кезээн Сеңээ берип өргүүр мен, Бурган+».

29

Иаковтуң Рахил болгаш Лаван-биле ужуражылгазы

29^1Иаков оруун уламчылап чорупкан. Ханаандан чөөн чүк талазында бир чуртка чеде бергеш, 2ол ховуда мал суггарар кудук көрүп каан, а ооң чоогунда үш кодан шээр мал чыткан. Ол кудуктуң аксында улуг даш бар болган. 3Кажан шупту кодан чыглып кээрге, кадарчылар ол дашты чайладыр идипкеш, малын суггарып аар турганнар. Малын суггарып алгаш, дажы-биле катап-ла кудукту дуй салып каар турганнар.

4Иаков олардан: «Ха-дуңма! Кайыын келдиңер?» – деп айтырган.

Олары: «Бис Харрандан бис» – деп харыылааннар.

5«Нахорнуң оглунуң оглу Лаванны билир силер бе?» – деп олардан айтырган.

«Билир бис» – деп, демгилери харыылааннар.

6«Ол эки тур бе?» – деп айтырган.

Кадарчылар: «Эки-ле. А ооң уруу Рахил мал кадарып бо кел чор» – деп чугаалааннар.

7Иаков кадарчыларга: «Кежээге чедир элек-тир, мал бөлер хире эвес. Малыңар суггарып алгаш, одарже үндүрүңер че» – дээн.

8Кадарчылар: «Шупту кодан мал бөлдүнмээн шаанда, шыдавас бис. Кудуктуң кырында дашты чайладыр идиптерге, бис малывыс суггарып аар бис» – деп харыылааннар.

9Улус чугаалажып турар аразында, Рахил ачазының кодан малын сүрүп алган чедип келген. Ол кадарчы кыс турган. 10Иаков бодунуң даайы Лаванның уруу Рахилди база ооң ачазының малын көрүп кааш, кудукка келгеш, дашты чайладыр идипкеш, малды суггаржып берген. 11Ооң соонда Иаков Рахилди ошкап кааш, ыыткыр ыглапкаш, 12аңаа: «Сээң ачаңның төрели болур мен, Ревекканың оглу-дур мен» – дээн. А Рахил маңнап чоруткаш, ол бүгүнү ачазынга барып чугаалапкан.

13Лаван бодунуң чээни Иаковтуң дугайын дыңнааш, аңаа уткуштур үне халып келгеш, ону куспактааш, ошкап-чыттап, бажыңынче киире берген. Иаков чүү болганын шуптузун чугаалап берген. 14Лаван аңаа: «Сен, шынап-ла, мээң хан төрелим кижи-дир сен» – дээн.

Иаковтуң Лаванның уругларын кадай кылдыр ап алганы

Иаков ооң бажыңынга бир ай чурттаарга, 15Лаван чээнинден мынча деп айтырган: «Мээң төрелим-дир сен, меңээ анаа-ла халас ажылдап бээр кижи сен бе? Чугаалап көрем, канчаар төлеп бээйн?»

16Лаван ийи кыстыг турган: улуун Лия дээр, а бичезиниң ады Рахил. 17Лияның караа четпес турган[*], а Рахилдиң арын-шырайы-даа, дурт-сыны-даа дыка чараш турган. 18Иаков Рахилге ынакшый бергеш, Лаванга: «Сээң бичии урууң Рахил дээш, сеңээ мен чеди чыл ажылдап бээр мен» – дээн.

19Лаван: «Кым-бир өске кижиге бээриниң орнунга, ону сеңээ бергени дээре. Бистиинге артып кал» – дээн. 20Рахил дээш, Иаков чеди чыл аңаа ажылдаан. Ол үе аңаа каш хонук эрткени-биле дөмей болган, чүге дээрге ол Рахилге ынак турган.

21Иаков Лаванга: «Айыткан үем чедип келди. Кадайым кайыл, ону мен ам алыйн» – дээн. 22Лаван чонун чыггаш, дой кылган. 23Кежээ апарганда, Лаван аңаа уруу Лияны аппарып бээрге, Иаков ооң-биле удаан. 24(Лаван Лияга чалча кылдыр бодунуң кулу Зелфаны берген.) 25Даң адып келгенде, Иаков көөрге, Лия-биле чыдар болган! Лаванга ол: «Мээң-биле чүнү канчап кааның ол? Мен Рахил дээш сеңээ ажылдап турган кижи эвес мен бе? Мени чүге мегелээриң ол?» – дээн.

26Лаван: «Бистиң черниң чаңчылы-биле уругларның улуун мурнай бичези ашакка барып болбас. 27Бо куданың чеди хонуу эртерге+, сеңээ бичезин база бээр бис. Рахил дээш, сен меңээ ам база чеди чыл ажылдаар апаар сен» – деп харыылаан.

28Иаков чөпшээрешкен. Куданың чеди хонуу эрте бээрге, Лаван аңаа кадай кылдыр бичии уруу Рахилди база берипкен. 29(А Рахилге чалча кылдыр бодунуң кулу Валланы берген.) 30Иаков Рахил-биле база удаан. Ол аңаа Лиядан артык ынак болгаш+, Лаванга ол дээш, база чеди чыл иштинде ажылдаан.

Лия биле Рахилдиң адааннажылгазы

31Дээрги-Чаяакчы Лияга ашаа ынак эвес деп чүвени көрүп каан, ынчангаш ону ажы-төлдүг болур кылып каан+. А Рахил ажы-төлденир салым чок болган. 32Лия иштели бергеш, оол божуп алган. Оглун ол Рувим[*] деп адап алган. Лия: «Дээрги-Чаяакчы мээң муңгаралымны көрүп каан-дыр. Ам-на ашаам меңээ ынак апаар боор» деп бодаан. 33Ол база катап иштели бергеш, оол божуп алган. «Дээрги-Чаяакчы ашаам меңээ ынак эвес деп дыңнап кааш, бо оглумну база берди» – деп чугаалааш, Лия оглун Симеон* деп адап алган. 34Ол оон база катап иштели бергеш, оол божуп алгаш: «Ашаам ам-на мээң сеткилимге каттыжар боор, чүге дээрге мен аңаа үш оолду төрүп бердим ышкажыл» – деп чугаалаан. Ынчангаш Лия оглун Левий* деп адап алган. 35Ооң соонда Лия база катап иштели бергеш, ам база оол божуп алгаш: «Мен ам Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдып алгаар мен!» – деп чугаалаан. Ол оглун Иуда* деп адап алган. Ооң соонда ол божуурун соксаткан.

30

30^1А Рахил Иаковка уруг божуп берип шыдавас болганын билип кааш, угбазынга дыка адааргап турган. Рахил Иаковка: «Меңээ ажы-төлден бер! А бир эвес хоржок болза, мен өлүп каайн» – дээн.

2Иаков ажына бергеш: «Сеңээ ажы-төл бербейн турар Бурган мен-дир мен бе?» – дээн.

3Рахил: «Мээң чалчам Валла бар-дыр. Ооң-биле удуп көрем, ол меңээ төлден төрүп берзин. Ону дамчыштыр-даа болза мен ажы-төлдүг болуйн» – деп дилээн. 4Ынчангаш бодунуң чалчазы Валланы Иаковка кадай кылдыр берипкен. Иаков Валла-биле удуурга, 5Валла иштели бергеш, Иаковка оол божуп берген. 6Рахил: «Бурган шын шииткен-дир. Ол мээң дилээмни дыңнааш, меңээ оолду берди» – деп чугаалаан. Ынчангаш оолду Дан[*] деп адап алган. 7Рахилдиң чалчазы Валла база катап иштели бергеш, Иаковка база бир оол божуп берген. 8Рахил мынча дээн: «Бурганның дузазы-биле[*] мен угбам-биле адааннаштым – ону ажып алдым!» Оолду Неффалим* деп адап алган.

9Ол үеде Лия моон соңгаар божувас-тыр мен деп бодааш, бодунуң чалчазы Зелфаны Иаковка кадай кылдыр берипкен. 10Зелфа Иаковка оол божуп бээрге, 11Лия: «Чедимчелиг болган-дыр» – дээн. Оолду Гад* деп адап каан. 12Зелфа Иаковка ийи дугаар оглун божуп бээрге, 13Лия: «Амыр-чыргалдыын! Мени херээженнер амыр-чыргалдыг дээрлер боор!» – дээн. Оолду Асир* деп адап каан.

14Кызыл-тас кезилдезиниң үезинде Рувим ховуже чорупкаш, оон мандрагор деп дазыл-чемиштер[*] тып алгаш, оларын авазы Лияга эккеп берген чүве-дир. Рахил Лиядан: «Оглуңнуң эккеп бергени мандрагорундан меңээ берем» – деп дилээн.

15Лия аңаа: «Мээң ашаамны былаап алганың сеңээ эвээш-тир бе?+ Ам кээп мээң оглумнуң эккелген мандрагорларын база алыксай бердиң бе?» – дээн.

Рахил аңаа мынча деп саналдаан: «Бо дүне Иаков сээң-биле удузун, ол мандрагорларның орну болур ыйнаан».

16Кежээ Иаков ховудан аалынче чанып орда, аңаа уткуй Лия үнүп келгеш, мынча дээн: «Бо дүне мээң-биле хонар сен. Мен оглумнуң тып эккелгени мандрагорлары-биле дуңмамдан сени орнап алдым». Ол дүне Иаков Лия-биле удаан. 17Бурган Лияны кээргээн, ынчангаш ол иштели берген. Лия Иаковка беш дугаар оглун божуп бергеш: 18«Мен бодумнуң чалчамны ашаамга бериптеримге, Бурган ооң орнунга бо төлдү меңээ берген-дир» – дээн. Ол оглун Иссахар[*] деп адап алган. 19Лия база катап иштелип алгаш, Иаковка алды дугаар оглун божуп берген. 20Лия мынча дээн: «Бурган меңээ эки белек хайырлады. Ашаам ам мени үнелээр боор. Чүге дээрге мен аңаа алды оолду божуп бердим». Ынчангаш оглун Завулон[*] деп адап алган. 21Ооң соонда Лия кыс божуп алгаш, уруун Дина деп адап алган.

22Бурган Рахилдиң дугайын база бодап келгеш, ооң чаннып дилээнин дыңнап кааш, ону ажы-төлдүг болур кылып каан. 23Ол иштели бергеш, оол божуп алгаш: «Бурган мени бужар-бак аттан адырып кагды» – дээн. 24Оглун ол Иосиф[*] деп адап алгаш: «Дээрги-Чаяакчы меңээ ам база оолдан берзин» – дээн.

Иаковтуң мал бажын көвүдеткени

25Рахилдиң Иосифти божаанының соонда, Иаков Лавандан дилээн: «Мени салывыт, чуртумче дедир чанарын чөпшээреп көр. 26Кадайларым болгаш уругларым-биле кады чоруптайн – олар дээш сеңээ ажылдап берип турган мен. Кайы хире сеңээ ажылдаанымны бодуң билир-ле болгай сен».

27-28Лаван аңаа мынча дээн: «Менче ээ көрнүп, дузалажып көрген болзуңза! Сээң ачыңда Дээрги-Чаяакчы меңээ ачы-буян хайырлаан деп чүвени төлге салгаш, билип кагдым. Төлевир кылдыр чүнү күзээр сен? Чугаала, мен шуптузун күүседир мен».

29Иаков аңаа: «Мээң канчаар ажылдап чораанымны бодуң билир-ле болгай сен. Мен кээримге, мал-маганың кандыг апаржык? 30Ооң мурнунда мал-маганың эвээш турду. Мен сеңээ ажылдай бээримге, көвүдеп келди. Мээң келгеним-биле кады Дээрги-Чаяакчы сеңээ ачы-буянны хайырлааны ол-дур. А мен бодумнуң өг-бүлем дээш кажан ажылдаар ужурлуг кижи мен?» – деп харыылаан.

31Лаван: «Сеңээ кандыг төлевир херегил?» – деп айтырган.

Иаков: «Меңээ чүнү-даа төлеве. Чүгле мээң дилээмни күүседир болзуңза, мен база катап сээң малыңны кадарып, кадагалаар мен. 32Дилээм мындыг: мен бөгүнден эгелеп, сээң шээр малыңны одуртур көрейн – хойларың аразындан шокар, ала болгаш караларын, а өшкүлериң аразындан шокар болгаш алаларын аңгылап бер. Шак ындыг мал меңээ шаңнал болзун[*]. 33Сеңээ мээң шынчымны хынаарынга эптиг болур. Бир эвес моон соңгаар сен мээң шаңналга алган малымны көрүптериңге, малымның аразында ала, шокардан өске чүзүннүг хой-өшкү турар болза, ол оор малдар-дыр деп билип ап болур» – деп харыылаан.

34«Ындыг-дыр, сээң чугаалааның ёзугаар болзун» – деп, Лаван чөпшээрешкен. 35Ол-ла хүн Лаван бүгү-ле шокар болгаш ала өшкү-хуназын, бүгү-ле кара хойларын оолдарынга үзүп берген. 36Олар Иаковтан үш хүннүк черже аңгыланып чорупканнар.

А Иаков Лаванның арткан малын кадарып артып калган. 37Ол терек, миндаль, платан деп ыяштарның өл будуктарын алгаш, оларның карттарын союптарга, ыяштың ак өзээнде шыйыглар көстүп келген. 38Ала дилиндектерлиг ыяш будуктарын өшкүнүң суг ижер деспилериниң чанынга салгылап каан. Суг ижип келген малдар ол черге эдержир турган. 39Шокарлап каан будуктар чанынга эдеришкен малдардан шокар, ала анай төрүттүнер болган чүве-дир[*]. 40Оон аңгыда Иаков хураганнарны ылгааш, оларны Лаванның коданында шокар болгаш кара хойларже көрүндүр тургузуп ап турган. Иаков бодунуң малын Лаванныы-биле холувайн, онзагай тудуп турган. 41Кажан кадык-шыырак малдың эдержилгези эгелей бээрге, оларның мурнунга белеткеп алганы будуктарын салып каар турган. 42Кажан аарыг, кошкак малдың эдержилгези болурга, ол будуктарын салбас турган. Ынчангаш ала-шокар кадык-шыырак мал Иаковка хамааржыр, а кошкактары Лаванга баар турган.

43Ооң түңнелинде Иаков ёзулуг-ла бай кижи апарган. Ооң эр, кыс кулдары, шээр малы, тевелери болгаш элчигеннери дыка хөй турган.

31

Иаковтуң Лавандан аңгыланганы

31^1Лаванның оолдары: «Иаков бистиң ачавыстың бүгү өнчү-хөреңгизин холга киирип алгаш, ол бүгүден бодунуң бо бай амыдыралын тургузуп алган-дыр» – дижип турганнар. Иаков ону дыңнап каан соонда, 2Лаванның аңаа хамаарылгазы мооң мурнундагы дег эвес апарганын эскерип каан. 3Дээрги-Чаяакчы ынчан Иаковка: «Бодуңнуң төрээн чериңче, өгбелериң чуртунче чана бер. Мен сээң-биле кады боор мен» – дээн.

4Иаков Рахил биле Лияны шээр мал оъттаар ховуже кыйгыртып алгаш, оларга мынча дээн: 5«Силерниң ачаңарның меңээ хамаарылгазы мооң мурнундагызы дег эвес апарганын эскерип кагдым. Ынчалза-даа ачамның Бурганы мээң-биле кады-дыр. 6Бүгү күжүм үндүрүп, силерниң ачаңарга бараан болуп чораанымны боттарыңар билир силер. 7А силерниң ачаңар мени мегелеп, меңээ аазаан хөлезинин он катап өскерткен болгай. Чүгле Бурган мени ооң багай аажылаашкынындан камгалады. 8Кажан ачаңар меңээ хөлезин кылдыр ала мал аазаарга, ала мал төрүттүнүп турду. А кажан хөлезинге шокар мал аазаарга, шокар мал төрүттүнүп турган болгай. 9Ынчалдыр Бурган силерниң ачаңарның малын хавыргаш, меңээ дамчыдып берген-дир. 10Бир катап малдың эдержилгезиниң үезинде, дүжүмде көөрүмге, өшкүлерни эдерип турар шупту хуналар шокар болгаш ала болган. 11Бурганның төлээзи дүжүмде мени: „Иаков!“ – деп кыйгырды. Мен: „Дыңнап тур мен!“ – дидим. 12Ол меңээ: „Көрем, бо эдержилгеде хуналар шуптузу ала азы шокар-дыр. Лаванның сеңээ багай чүве кылып турарын көрүп тур мен. 13Мен дээрге Вефилге дашче үс кудуп, ыдыктааш, тураскаал тургузуп кааның, даңгырак бергениң Бурган-дыр мен+. Ам бо черден чорупкаш, бодуңнуң төрээн чериңче чана бер“ – дээн чүве».

14Рахил биле Лия Иаковка: «Ачавыстың өнчүзүнде ам бистиң үлүүвүс бар ирги бе? 15Ол бисти хары улус деп санаар эвес деп бе? Бисти ол садыпкаш, бис дээш алганы шупту акша-мөңгүннү боду шиңгээдип алган болгай! 16Ындыг болганда, Бурганның бистиң ачавыстан хавырган бүгү өнчү-хөреңгизи биске болгаш бистиң ажы-төлүвүске база хамааржыр. Ынчангаш Бурган сеңээ чүү дээр-дир, ол олчаан кылыр сен» – деп харыылааннар.

17Иаков бодунуң ажы-төлүн болгаш кадайларын тевелерге олурткаш, 18Паддан-Арамга чурттап турган үезинде өстүрүп алган хуу мал-маганын, чыып алган өнчү-хөреңгизин ап алгаш, ханаан черже, бодунуң ачазы Исаакче чорупкан. 19(Лаван хойларын кыргып чорупкан өйде, Рахил ачазының дүрзү-бурганнарын оорлап алган.) 20Иаков көжүп чоруурун чугаалавайн-даа, арамей Лаванны сотка олуртуп каан. 21Бар-ла чүвезин ап алгаш, ынчалдыр дезип чорупкан: Евфрат хемни кешкеш, Галаад деп даглыг черже углапкан.

22Ийи хонук эрткенде, Иаковтуң дезип чоруй барганы Лаванга дыңналы берген. 23Ынчан Лаван бодунуң төрелдерин чыггаш, Иаковтуң соондан чеди хүн иштинде сүргеш, Галаад даанга чеде берген. 24Дүне када арамей Лаванның дүжүнде Бурган аңаа көстүп келгеш: «Иаковту ындыг-мындыг дээринден оваарын» – дээн. 25Иаков бодунуң майгынын дагда тип алган турда, Лаван ону сүрүп чеде бергеш, бодунуң улузу-биле кады Галаад даанга доктаай берген.

26Лаван Иаковка мынча дээн: «Чүнү кылып алганың ол? Чүге мени сотка олуртуп кааш, мээң уругларымны дайын-чаага туттурган улусту-даа дег алгаш бардың? 27Чүге меңээ чугаалавайн, чажыды-биле дезип чоруптуң? Мен сени хөглүг хөгжүмнүг, ыр-шоорлуг үдеп каай эртик мен. 28Меңээ сен уругларымны болгаш оларның ажы-төлүн чыттап каар безин арга бербедиң; сен угаан чок кылдың! 29Силерге багай чүве кылып болур күш мээң холдарымда бар. Ынчалза-даа силерниң ачаңарның Бурганы дүүн меңээ: „Иаковту ындыг-мындыг дээринден оваарын“ – диди. 30Ачаңның чуртунче барыксааш, четтикпейн турар кижи анаа чоруй барзыңза – чүге мээң бурганнарымны оорлап алдың?+»

31Иаков Лаванга мынча деп харыылаан: «Сени бодунуң уругларын меңээ бербейн баар ирги бе дээш, корттум. 32А бурганнарыңны кымдан тып алыр-дыр сен, ол кижи дириг артпас болзун. Төрелдеривис херечи бооп көрүп турда, дилеп көр даан. Сеңээ хамааржыр чүве тывылза, ап аар сен». (Бурганнарны Рахил оорлап алган дээрзин Иаков билбейн турган.)

33Лаван Иаковтуң, Лияның база ийи кул-кадайның майгыннарын үжээш, чүнү-даа тыппаан. Ол Лияның майгынындан үнгеш, Рахилдиң майгынынга кирип келген. 34А Рахил бурганнарны алгаш, тевеге чүдүрүп чораан барбазынче супкаш, ооң кырынга олуруп алган. Лаван майгынны үжээш, чүнү-даа тыппаан. 35Уруу ачазынга: «Ай демдээ көрүп турар болгаш, силерниң мурнуңарга туруп шыдавас-тыр мен, меңээ ажынмайн көрүңер, мээң дээргим» – деп-тир. Лаван дилээш-даа, дүрзү-бурганнарын тыппаан.

36Иаков хорадай бергеш, Лаванны буруудадып, аңаа мынча дээн: «Кандыг буруу, кандыг бачыт кылып каан дээш, мени истеп-сүрүп турар сен? 37Сен мээң эт-севимни шуптузун үжедиң, ооң иштинден бодуңга хамааржыр чүнү тып алдың? Маңаа мээң төрелдеримниң болгаш бодуңнуң төрелдериңниң мурнунга көргүс. Олар бистиң чаргывысты үссүннер. 38Мен сеңээ чээрби чыл дургузунда ажылдап кээримге, шээр малың чаңгыс-даа ара салбады. Сээң малыңның эъдин-даа мен чиведим. 39Малыңны араатан аң-даа тудуп каарга, ону сеңээ көргүспейн, бодум төлеп турдум. Дүне-даа, хүндүс-даа оорлаткан малды меңээ төлеттирип чордуң. 40Хүндүс изигге, дүне соокка хилинчектенип чордум; уйгумну безин орта удувайн чораан мен. 41Сээң аалыңга чээрби чылды ынчаар эрттирдим. Сээң ийи урууң дээш он дөрт чыл база малың дээш алды чыл иштинде сеңээ бараан болдум. А сен меңээ бээр хөлезиниңни он катап өскертип келген сен! 42Бир эвес мээң ачамның Бурганы – Авраамның Бурганы, Исаактың сүртенчиг Бурганы – мээң-биле кады турбаан болза, сен мени чүү-даа чокка чорудуптар турган ийик сен. Мээң берге байдалымны база мээң күш-ажылымны көргеш, Бурган дүүн сени чемелээн-дир».

Лаванның Иаков-биле дугуржулгазы

43Лаван Иаковка: «Кадайларың – мээң уругларым-дыр, уругларымның ажы-төлү – база мээң салгалым-дыр, мал – мээң малым-дыр. Сээң көрүп турар чүвелериң шуптузу мээңии-дир. Уругларымга болгаш оларның төрүп каан ажы-төлүнге багай чүве кылып шыдаар деп мен бе? 44Ам бис ийи аравыста дугуржулгадан кылып аалы, ол дугуржулга биске херечилел болзун» – деп харыылаан.

45Иаков даш алгаш, ону тураскаал кылдыр тургузуп каан+. 46Оон бодунуң төрелдеринге: «Даштардан чыңар» – дээн. Олар даштарны хорум кылдыр чыып алгаш, ооң чанынга аштанып-чемненгеннер. 47Лаван ол хорумну Иегар-Сагадута деп, а Иаков – Галаад деп адап каан[*].

48Лаван: «Бөгүн бо хорум мээң биле сээң аравыста дугуржулга кылганывыстың херечилели болду» – дээн. Ынчангаш ону Галаад деп адаан, 49оон аңгыда Мицпа[*] деп база адап каан. Чүге дээрге Лаван: «Бис ийи бот-боттарывысты хайгааражып шыдавайн-даа барзывысса, Дээрги-Чаяакчы бисти хайгаарап чорзун – дээн. – 50Бир эвес сен мээң уругларымны хомудадыр болзуңза азы олардан аңгы кадай алыр болзуңза, сактып чор: бистиң аравыста херечи кижи чок-даа болза, Бурган херечи болур болдур ийин».

51Лаван Иаковка мынча дээн: «Хорум бо-дур, а бистиң аравыста тургузуп кааным тураскаал бо-дур. 52Бо хорум-даа, бо тураскаал-даа херечилел болур. Ынчангаш мен-даа сеңээ багай сеткил-биле бо хорумну, бо тураскаалды таварып эртпес мен, сен-даа база меңээ багай сеткил-биле бо хорумну, бо тураскаалды таварып эртпе. 53Бистиң өгбелеривистиң бурганнары – Авраамның Бурганы база Нахорнуң бурганы бисти шиидер болзуннар+. Олар бистиң адаларывыстың бурганнары болгай».

Иаков бодунуң ачазы Исаактың сүртенчиг Бурганының ады-биле даңгыраглаан. 54Оон Иаков дагга өргүл кылгаш, бодунуң төрелдерин чем чииринче чалаан. Олар аштанып-чемненип, дагга хонганнар. 55Лаван эртен эрте тургаш, уругларын база оларның ажы-төлүн ошкап-чыттап, оларны алгап-йөрээп кааш, чанып чорупкан.

32

Иаковтуң Исав-биле ужуражырынга белеткели

32^1Иаков оруун уламчылап бар чыдырда, Бурганның төлээлери аңаа уткужуп келген. 2Оларны көрүп кааш, Иаков: «Бо дээрге Бурганның турлаа-дыр» – дээн. Ынчангаш ол черни Маханаим[*] деп адап каан.

3Иаков бодунуң медээчилерин Эдом (азы Сеир) деп черде акызы Исавче чорудупкан. 4Иаков мынча дээн: «Мээң дээргим Исавка мону дамчыдыңар: силерниң чалчаңар Иаков чоокка чедир хары черге, Лаванның чанынга чурттап чораан. 5Мээң шээр болгаш бода малым-даа, элчигеннерим-даа, эр, кыс кулдарым-даа бар. Мен бодумнуң дугайымда медээни силерниң ээ көрнүрүңерге идегеп, дамчыдып тур мен».

6Медээчилер Иаковка ээп чедип келгеш: «Бис силерниң акыңар Исавка барып чордувус; ол силерге уткуштур 400 кижи эдертип алган кел чыдыр» – дээн. 7Иаков аажок коргуп, девидей берген. Ол кады чораан кижилерин ийи үскеш, шээр болгаш бода малын, тевелерин ийи турлагга аңгылап алган. 8«Бир эвес Исав халдап келгеш, бир турлагны узуткап-даа каар болза, арткан турлагда улус камгаланып үне бээр аргалыг боор» деп, ол бодаан.

9Ынчан Иаков мынча деп мөргүп турган: «Мээң кырган-ачам Авраамның база мээң адам Исаактың Бурганы, меңээ „Төрээн чуртуңда төрелдериңче чана бер, Мен сенче ээ көрнүр мен“ дээн Дээрги-Чаяакчы!+
10Чалчаң меңээ үргүлчү көргүзүп чоруур энерелиңге мен төлеп чок-тур мен. Мен чүгле чаңгыс даянгыыштыг бо Иордан хемден чорупкан болзумза-даа, ам Сээң ачыңда мээң өнчү-хөреңгим ийи турлаг чеде берген-дир. 11Мени акым Исавтан камгалап көр, чүге дээрге ол келгеш, мени, мээң кадайларымны ажы-төлүвүс-биле кады өлүрүп кааптар ирги бе дээш, коргуп тур мен. 12Сен меңээ: „Ачы-буянны сеңээ хайырлаар мен. Сээң үре-салгалыңны далайның элезини дег санаттынмас хөй кылып каар мен“ – деп турган болгай сен+».

13Иаков ол черге хонган. Эртенинде бодунуң өнчүзүнден акызы Исавка белек кылдыр 14200 өшкү, 20 хуна, 200 хой, 20 кошкар, 1530 саар тевени бодаганнары-биле, 40 инекти, 10 буганы, 20 кыс элчигенни, 10 эр элчигенни аңгылап алган. 16Кодан бүрүзүн кулдарынга онзалап хүлээдип кааш: «Кодан бүрүзүнүң аразының хемчээлин сагып, мээң мурнумга чоруп оруңар» – дээн. 17Иаков бирги сүрүкчүге мынча деп дужааган: «Сеңээ мээң акым Исав уткужуп келгеш: „Кымның кулу сен? Кайнаар бар чыдыр сен? Кымның малын сүрүп бар чыдыр сен?“ – деп айтырарга: 18„Бо мал-маган силерниң чалчаңар Иаковтуң дээрги Исав силерже чоруткан белээ-дир. Ол боду бистиң соовуста чоруп олур“ – деп харыылаар сен». 19Шак-ла ындыг дужаалдарны ийиги, үшкү база өске-даа бүгү сүрүкчүлерге Иаков берип каан турган: «Исавка ужуражы бергеш-ле: 20„Силерниң чалчаңар Иаков база бистиң соовуста чоруп олур“ – дээр силер». Мурнунда чоруп орар белектер-биле Исавтың килеңин чавырылдырып алгаш, ооң-биле ужуражы бээрин Иаков бодап чораан. «Канчап билир, ол мени эки хүлээп алыр чадавас» деп бодаан. 21Белектер мурнап чорупкан, а Иаков ол дүне турлагга хонар дээш артып калган.

Иаковтуң Бурган-биле хүрешкени

22Иаков дүне када тургаш, бодунуң ийи кадайын, ийи кул-кадайын база он бир оглун эдертип алгаш, Явок хемни кежип алган. 23Оларның хем кежеринге Иаков дузалааш, бар-ла турган шупту өнчүзүн база хемни кежирип алган. 24Чүгле Иаков боду чааскаан артып калган.

Ынчан ооң-биле бир Кижи даң хаяазынга чедир хүрежип келген. 25Иаковка күш четпезин билип кааш, Ол ооң дөңмээнге дээптерге, сөөгү чүзүнден уштуна берген. 26Оон: «Мени салывыт. Даң адып келген-дир» – дээн.

Иаков: «Мени алгап-йөрээвээн шааңда, Сени салбас мен» – дээн.

27«Адың кымыл?» – деп, Ол айтырган.

«Иаков» – деп, ол харыылаан.

28«Моон соңгаар сээң адың Иаков эвес, а Израиль болур[*]. Чүге дээрге сен Бурган-биле-даа, кижилер-биле-даа тутчуп тургаш, тиилээн-дир сен» – деп, Ол чугаалаан+.

29Иаков: «Адыңны адап берем» – дээн.

А Ол: «Мээң адымны айтыргаш канчаар сен?» – дээш, орта ону алгап-йөрээп каан+.

30Иаков ол черни Пенуэл[*] деп адап каан. Чүге дээрге ол: «Бурганның арнын ийи караам-биле көрдүм, харын-даа дириг арттым» – деп чугаалаан+. 31Пенуэлди эртип чорда, хүн үнүп келген. Иаков аскап чораан. 32(Бурган хүрежип тургаш, Иаковтуң дөңмээниң сииринге дээпкен боорга, израиль чон бо хүннерге чедир дөңмек эъдиниң сиирин чивес апарган чүве-дир.)

33

Иаковтуң Исав-биле ужуражылгазы

33^1Иаков харап көргеш, Исав болгаш ооң-биле кады 400 кижи кел чыдарын көрүп каан. Ол Лияны, Рахилди база ийи кул-кадайын ажы-төлү-биле кады аңгылап тургузуп алган. 2Кул-кадайларын уруглары-биле эң мурнунга, Лияны уруглары-биле ооң соонга, а Рахил биле Иосифти артынга тургузуп алган. 3А Иаков боду оларның мурнунга чоруп орган. Акызынга чоокшулаажеге чедир, ол чеди катап черге чедир мөгейген. 4Исав дуңмазынга уткуштур маңнап келгеш, ооң мойнундан куспактаныпкаш, ону ошкап турган, олар ыглажыпканнар. 5Исав Иаковтуң кадайларын болгаш ажы-төлүн көрүп кааш: «Кымнарыл бо?» – деп оон айтырган.

Иаков: «Бурганның силерниң чалчаңар меңээ хайырлааны ажы-төлүм-дүр» – дээн. 6Ооң кул-кадайлары уруглары-биле кады чоокшулап чедип келгеш, Исавка мөгейип кааннар. 7Лия уруглары-биле кады чоокшулап келгеш, база Исавка мөгейип кааннар. Ооң соонда Иосиф биле Рахил база Исавка мөгейип кааннар.

8Исав: «Орукка мээң таварышканым чүү ындыг хөй сүрүг чүвел?» – деп айтырарга, Иаков: «Силерниң ээ көрүүшкүнүңерни чаалап алыр дээш, силерге белээм-дир, дээргим» – дээн.

9Исав аңаа: «Мээң бодумнуң мал-маганым эңдерик-ле болгай, дуңмам. Сээңии бодуңга арткай аан» – деп-тир.

10Иаков: «Чок, бир эвес менче ээ көрнүп турар болзуңарза, мээң белээмни хүлээп ап көрүңер. Силерниң-биле көржүрү меңээ Бурганның арнын көөрү-биле дөмей-дир, мени эки хүлээп ап турар-дыр силер. 11Мээң силерге эккелген белээмни хүлээп ап көрүңер, чүге дээрге Бурган менче ээ көрнүп, меңээ шупту чүвени берген-дир» – дээн. Иаков чаннырга, Исав белекти хүлээп алган.

12Исав Иаковка: «Че, чоруп олураалыңар. Мен орукту баштаайн» – дээн.

13Иаков: «Уруглар кошкак деп билир болгай силер, мээң дээргим. А шээр болгаш бода малым саар мал-дыр, олар чаа төрээн, оолдары чаш. Чаңгыс хүн иштинде безин оларны сывыртаар болзувусса, шупту кырлып каар болгай. 14Мээң дээргим, мурнап чоруптуңар, а мен мал-маганның аайы-биле, ажы-төлдүң шаа-биле сооңардан Сеирге оожум көжүп чеде бээр мен» – деп харыылаан.

15Исав: «Бодумнуң элээн каш кижимни сээң-биле кады арттырып каайн» – дээрге, Иаков: «Ооң херээ чүл? Меңээ силерниң ээ көрнүрүңер-ле чедер ийин, дээргим» – деп харыылаан. 16Исав ол-ла хүн Сеирже ээп чана берген. 17А Иаков Сокхотче углай чорупкаш, аңаа бодунга бажың, а малынга серилер кылып алган. Ынчангаш Иаков ол черни Сокхот[*] деп адап каан.

Иаковтуң Сихем хоорайга чедип келгени

18Иаков Паддан-Арамдан ханаан черже ээп чоруткаш, Сихем хоорайга+ менди чедип келгеш, ооң чоогунга турумчуп алган. 19Иаковтуң майгынын тип алган чери Эмморнуң салгалынга хамааржыр турган. (Эмморнуң бир оглун Сихем дээр чүве-дир.) Иаков олардан ол черни чүс кесита-биле[*] садып алган+. 20Иаков аңаа өргүл кылыр бедигээш тургузуп алгаш, ону Эл-Элохе-Израиль[*] деп адап каан.

34

Иаковтуң ийи оглунуң кыс дуңмазы дээш өжээн негээни

34^1Бир катап Лияның Иаковтан божаан уруу Дина тус черниң кыстарынга ужуражыр дээш чорупкан. 2Тус черниң нояны хиввей сөөктүг Эмморнуң оглу Сихем Динаны көрүп кааш, тудуп алгаш, күштеп каан. 3Ол Динага сеткилиниң ханызындан ынакшый бергеш, аңаа чараш сөстер чугаалап турган. 4Сихем ачазы Эмморга келгеш: «Меңээ бо уругну кадай кылдыр ап бериңер» – дээн.

5Уруу Динаны Эмморнуң оглу күштеп каанының дугайын Иаков дыңнаан, ынчалза-даа оолдары ховуга мал-маганын кадарып турган боорга, олар келгиже чедир, ол кандыг-даа хемчег албаан. 6Сихемниң адазы Эммор Иаков-биле чугаалажыр дээш чорупкан. 7А Иаковтуң оолдары ховудан келгеш, болган чүүлдүң дугайын дыңнааш, дыка хомудап, хорадааннар. Чүге дээрге Иаковтуң уруун күштээни болза израиль чонга удур бужар кем-херек үүлгеткени ол-дур+: ынчап черле болбас!

8Эммор чедип келгеш, оларга мынча дээн: «Мээң оглум Сихем силерниң урууңарга сеткил-сагыжындан хандыкшаан кижи-дир. Урууңарны аңаа кадай кылдыр берип көрүңер+. 9Бистиң-биле төрелдежип ап көрүңер: биске силер уругларыңарны келин кылдыр бериңер, а бис силерге база уругларывысты келин кылдыр берээли. 10Бистиң-биле кады чурттаңар. Бистиң черивис силерниң мурнуңарда бо-дур, аңаа көжүп-дүжүп, ону ээлеп чурттаңар». 11А Сихем Динаның ачазынга болгаш акыларынга: «Менче чүгле ээ көрнүр-ле болзуңарза, чүнү негээр силер, ону бээр мен. 12Эң-не аар өртектиг суй белектен негеңер: чүү-даа дээр болзуңарза, бээр мен+. Меңээ чүгле урууңарны кадай кылдыр бериңер» – дээн.

13Иаковтуң оолдары дуңмазы Динаны Сихем бужартаткан боорга, аңаа болгаш ооң ачазы Эмморга кажарлап мынча деп харыылааннар: 14«Бис ол санал-биле чөпшээрежип шыдавас бис. Дуңмавысты кыртыжадып демдектетпээн кижиге кадай кылдыр бербес бис. Ол чорук бистиң ат-алдарывысты баксырадып каар+. 15Чаңгыс негелде мындыг: силерниң эр улузуңар шуптузу бис ышкаш кыртыжадып демдектеттирип алзыннар. 16Ооң соонда бис кыстарывысты силерге келин кылдыр-даа бээр бис, силерниң кыстарыңарны кадай кылдыр-даа алыр бис. Ынчан силер-биле чаңгыс чон бооп, кады чурттаар бис. 17А бир эвес кыртыжадып демдектеттирериниң дугайында бистиң негелдевисти тооп дыңнавас болзуңарза, бис дуңмавысты алгаш чоруй баар бис».

18Ол чугаа Эмморга болгаш ооң оглу Сихемге тааржыр болган. 19Иаковтуң уруунга хандыкшаан болгаш, Сихем ол бүгүнү чылдырбайн күүсеткен. А ол адазының өг-бүлезинде өскелерден артык хүндүткелдиг турган. 20Эммор оглу-биле хоорайның төп шөлүнге келгеш, ооң чурттакчыларынга: 21«Бо улус биске тайбың сеткилдиг келген. Олар бистиң чуртувуска турумчуп, көжүп-дүжүп, хостуг чурттазыннар. Чер четчир-дир. Оларның уругларын кадай кылдыр алыр бис, боттарывыстың уругларывысты оларга кадай кылдыр база бээр бис. 22Бо улус бистиң-биле чаңгыс чон бооп, кады чурттаар деп чөпшээрежип турар-дыр, чаңгыс негелдези мындыг: бистиң эр улузувус шуптузу оларныы дег кыртыжадып демдектеттирип алыр ужурлуг. 23Бис чөпшээрежипкеш, кады чурттап эгелээривиске-ле, оларның бүгү өнчү-хөреңгизи, мал-маганы бистии болбас деп бе?» – деп чугаалааннар. 24Хоорайның бүгү чурттакчылары Эммор биле ооң оглу Сихемниң сөзүн тооп дыңнааннар, ынчангаш хоорайның эр улузу шуптузу кыртыжадып демдектеткеннер.

25Кыртыжадып демдектеткениниң соонда үшкү хүнде, эр улус шупту ам-даа аарып чыдырда, Иаковтуң ийи оглу, Динаның акылары Симеон биле Левий, боттарының хылыштарын алгаш, хоорайже хостуг халдааш, эр улусту шуптузун өлүрүп каапканнар. 26Эмморну оглу Сихем-биле кады база өлүрүп каапкаш, ооң бажыңындан Динаны алгаш чорупканнар. 27Иаковтуң оолдары чурттакчылары өлүртүп каан хоорайга келгеш, дуңмазын бужартатканының орнун негеп, ону үптеп каапканнар. 28Олар шээр болгаш бода малды, элчигеннерни сүрүп алгаш, хоорайда база ол чоок-кавыда чүү-ле барыл, дөгерезин аппарганнар. 29Өлүрткеннерниң ажы-төлүн, кадайларын тудуп алгаш, бүгү-ле бар өнчү-байлаан, бажың-балгадында чүү-ле барыл – шуптузун үптеп аппарганнар.

30Ынчан Иаков оолдары Симеон биле Левийге мынча дээн: «Силер мени аажок берге байдалда тургузуп кагдыңар: бо черниң чурттакчыларын – хананей болгаш ферез чоннарны – мени көөр хөңнү чок кылып кагдыңар. Мээң улузум эвээш болгай: ол чоннар меңээ удур каттыжып халдааш, мени-даа, аалымны-даа чылча шаап каарлары ол-дур».

31«А бистиң дуңмавысты самыын-садар херээжен ышкаш кылдыр аажылап болур бе ынчаш?!» – деп, олар харыылааннар.

35

Иаковтуң Вефилче ээп келгени

35^1Бурган Иаковка: «Ам Вефилче чорупкаш, аңаа барып чуртта. Акың Исавтан дезипкен үеңде, ол черге сеңээ көстүп келген мен+. Ынчангаш орта баргаш, Меңээ өргүл салыр бедигээштен тудуп каг» – дээн. 2Ынчан Иаков өг-бүлезинге болгаш бодунга хамааржыр улузунуң шуптузунга мынча деп чагаан: «Бодуңарда бар хары бурганнарны октапкаш, арыгланып чунуп алыңар. Идик-хевиңерни база солуп алыңар. 3Вефилче чоруур бис. Берге үемде мени деткип, мээң-биле каяа-даа кады чораан Бурганга өргүл салыр бедигээшти ол черге тудуп каар мен». 4Ынчан Иаковтуң улузу боттарында бар турган хары бурганнарын база кулактарында сагыызын-сыргаларын шуптузун аңаа уштуп бергеннер. Иаков оларны Сихемде турар дуб ыяштың адаанга хөөп каапкан+.

5Оон олар орукче үнүпкеннер. Бургандан коргуушкун ол кавының хоорайларын бүргеп келген болгаш, Иаковтуң оолдарын кым-даа сүрбейн барган. 6Иаков бодунуң кады чораан улузу-биле ханаан черде Луз (азы Вефил) деп хоорайга чедип келгеш, 7аңаа өргүл салыр бедигээш тудуп кааш, ол черни Эл-Вефил[*] деп адап каан, чүге дээрге акызындан дезип турар үезинде, орта Бурган аңаа ажыдыышкын кылган чүве-дир+.

8Ол үеде Ревекканың азыракчызы Девора өлүп калган+. Ону Вефилдиң чоогунда дуб ыяш чанынга ажаап кааннар. Ынчангаш ол дубту «Ыы-сыының ыяжы» деп адап каан чүве-дир.

9Иаков Паддан-Арамдан ээп чанып келген соонда, аңаа Бурган катап көстүп келгеш, ону алгап-йөрээп: 10«Сээң адың Иаков болгай. Ынчалза-даа моон соңгаар сээң адың Иаков эвес, а Израиль болур» – дээн. Ынчалдыр ону Израиль деп адап каан+. 11Бурган аңаа мынча дээн: «Мен Күчүлүг Бурган-дыр мен. Өзүп-төрүп, салгалыңны көвүдет-ле, сенден чон тыптыр, хөй чоннар тыптыр, сээң үре-салгалыңдан хааннар база үнер+. 12Авраам биле Исаакка берген черимни сеңээ бээр мен, сээң үре-салгалыңга база бо черни бээр мен». 13Ынча дээш, Бурган Иаковка чүве чугаалап турган черинден чорупкан. 14Иаков Бурганның турган черинге даш тураскаал тургузуп кааш, аңаа өргүл кылдыр арага төп, олива үзү кудуп, ону ыдыктаан+. 15Бурганның аңаа чүве чугаалап турган черин Иаков Вефил деп адап каан+.

Вениаминниң төрүттүнгени болгаш Рахилдиң өлгени

16Ооң соонда олар Вефилден чорупканнар. Эфратага бичии-ле четпээнде, Рахилдиң эъди аарый бергеш, бергедеп божаан. 17Рахил бергедеп божуп турда, тудугжу кадай аңаа: «Кортпа, ам база оолдуг болган-дыр сен» – дээн+. 18Рахил сөөлгү күжү төнүп, өлүп чыда, оглун Бен-они деп адап каан. Ынчалза-даа ачазы ону Вениамин деп адап алган[*]. 19Рахил өлүп калган, ону Эфрата (азы Вифлеем)+ баар орук ара ажаап кааннар. 20Иаков ооң хөөрүнге тураскаал тургузуп каан. Ол тураскаал ам-даа ында турар. 21Оон чоруткаш, Израиль бодунуң майгынын Гадер суургазының чанынга тип алган.

22Израильдиң бир доктаап турупкан черинге Рувим ачазының кул-кадайы Валла-биле хонупкан+. Израиль ол дугайын дыңнап каан.

Иаков он ийи оолдуг турган.

23Лияның божаан оолдары: Рувим (Иаковтуң дун оглу), ооң адаа Симеон, Левий, Иуда, Иссахар база Завулон.

24Рахилдиң божаан оолдары: Иосиф биле Вениамин.

25Рахилдиң чалчазы Валланың божаан оолдары: Дан биле Неффалим.

26Лияның чалчазы Зелфаның божаан оолдары: Гад биле Асир.

Иаковтуң Паддан-Арамга төрүттүнген оолдары бо-дур.

Исаактың өлгени

27Ынчалдыр Иаков Мамреде (азы Кириат-Арбада, азы Хевронда)+ бодунуң адазы Исаакка чедип келген. Авраам биле Исаактың турумчуп алганы хоорай ол чүве-дир+. 28Исаак 180 чыл чурттаан. 29Исаак мага хандыр чурттааш, кыраан назынында өлүп калган, өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган+. Ону оолдары Исав биле Иаков ажаап кааннар.

36

Исавтың үре-салгалы

(1 Чыл. 1:35-37)

36^1Исавтың үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур. (Исавты Эдом деп база адаар+.)

2Исав хананей чоннуң уругларын: хет Элоннуң уруу Адданы база хиввей Цивеоннуң оглу Ананың уруу Оливеманы бодунга кадай кылдыр ап алган. 3Измаилдиң уруу, Навайоттуң дуңмазы Васематты база ап алган+. 4Исавка Адда – Элифаз, а Васемат – Рагуил деп оолдарны божуп берген. 5Оливема аңаа Иеуш, Иеглом болгаш Корах деп оолдарны божуп берген. Исавтың ханаан черге төрүттүнген оолдары бо-дур.

6Исав бодунуң кадайларын, оолдарын, кыстарын база аалында кулдарын эдертип алгаш, мал-маганын, ханаан черге келгеш чыып алган өнчүзүнүң шуптузун ап алгаш, дуңмазы Иаковтан аңгыланып, өске черже чоруй барган. 7Чүге дээрге алышкыларның өнчү-хөреңгизи чаңгыс черге кады турар хире эвес хөй апарган, мал-маганы көжүп келген черинге сыңышпастай берген чүве-дир. 8Исав Сеир дагларынга турумчуп алган. Исав дээрге-ле Эдом ол-дур.

9Сеир дагларында чурттап чоруур эдом чоннуң өгбези болур Исавтың үре-салгалы бо-дур. 10Исавтың оолдарының аттары мындыг: Адда деп кадайындан оглу Элифаз, Васемат деп кадайындан оглу Рагуил.

11Элифазтың Теман, Омар, Цефо, Гатам база Кеназ деп оолдары бар турган. 12(Исавтың оглу Элифазтың Тимна дээр кул-кадайы база бар турган. Ол Элифазка Амалик деп оолду божуп берген+.) Исавтың кадайы Адданың талазындан салгалы бо-дур.

13А Рагуилдиң Нахат, Зерах, Шамма болгаш Миза деп оолдары бар турган. Исавтың кадайы Васематтың талазындан салгалы бо-дур.

14Цивеоннуң оглу Ананың уруу, Исавтың база бир кадайы Оливеманың оолдары бо-дур: Иеуш, Иеглом болгаш Корах.

15Исавтың үре-салгалының баштың кижилери бо-дур.

Исавтың дун оглу Элифаз дараазында баштыңнарның өгбези боор: Теман, Омар, Цефо, Кеназ, 16Корах, Гатам, Амалик. Эдом черде Элифазтың талазындан баштыңнар ол-дур. Олар Исавтың кадайы Адданың салгалы чүве-дир.

17Исавтың оглу Рагуилдиң оолдары бо-дур: Нахат, Зерах, Шамма, Миза. Эдом черде Рагуилдиң талазындан баштыңнар ол-дур. Олар Исавтың кадайы Васематтың салгалы чүве-дир.

18Исавтың кадайы Оливеманың оолдары бо-дур: Иеуш, Иеглом, Корах. Олар Исавтың кадайы Оливеманың талазындан баштыңнар болган чүве-дир. 19Исавтың салгалы бо-дур, оларның аразындан баштыңнар болганнары ол-дур. Ол дээрге Эдом-дур.

Эдом черниң үндезин чурттакчылары

(1 Чыл. 1:38-42)

20Сеир деп хоррей+ сөөктүг кижиниң ол черге чурттап чораан оолдары бо-дур: Лотан, Шовал, Цивеон, Ана, 21Дишон, Эцер база Дишан. Олар дээрге Сеирниң оолдары – эдом черге чурттаан хоррейлерниң баштыңнары-дыр.

22Лотанның оолдары: Хори биле Гемам. (А Лотанның кыс дуңмазын Тимна дээр чүве-дир.)

23Шовалдың оолдары: Алван, Манахат, Эвал, Шефо база Онам.

24Цивеоннуң оолдары: Айа биле Ана. (Ачазы Цивеоннуң элчигеннерин кадарып чорааш, кургаг ховудан аржаан тып алган Ана ол чүве-дир.)

25Ананың ажы-төлү бо-дур: оглу Дишон база уруу Оливема.

26Дишоннуң оолдары: Хемдан, Эшбан, Итран база Херан.

27Эцерниң оолдары: Билган, Зааван база Акан.

28Дишанның оолдары бо-дур: Уц биле Аран.

29Хоррей чоннуң баштыңнары бо-дур: Лотан, Шовал, Цивеон, Ана, 30Дишон, Эцер, Дишан. Сеир черде чурттаан хоррей чоннуң баштыңнарының даңзызы ол-дур.

Эдомнуң хааннары

(1 Чыл. 1:43-51)

31Израиль чоннуң хааннары тыптырының-даа мурнунда эдом черге башкарып чораан хааннар бо-дур.

32Эдом черге Беорнуң оглу Бела хааннап турган. А ооң хоорайының ады Дингава чүве-дир.

33Бела өлүп каарга, ооң орнунга Восорадан+ келген Зерахтың оглу Иовав хааннай берген.

34Иовав өлүп каарга, теман черден+ келген Хушам хааннай берген.

35Хушам өлүп каарга, мадиан чонну Моавтың оргулаажынга чылча шаап каан Бедадтың оглу Гадад хааннай берген. Ооң хоорайының адын Авит дээр.

36Гадад өлүп каарга, Масрекадан келген Самла хааннай берген.

37Самла өлүп каарга, хем чоогунда Реховоттан келген Саул хааннай берген.

38Саул өлүп каарга, Ахборнуң оглу Баал-Ханан хааннай берген.

39Ахборнуң оглу Баал-Ханан өлүп каарга, Гадар хааннай берген. Ооң хоорайының ады – Пау. Ооң кадайы – Мезагавтың оглу Матредтиң уруу Мегетавеел чүве-дир.

40Исавтан тывылган аймактар[*], оларның төрел бөлүктериниң аайы-биле, чурттап чораан черлериниң аайы-биле, аттарының аайы-биле бо-дур+: Тимна, Алва, Иетет, 41Оливема, Эла, Пинон, 42Кеназ, Теман, Мивцар, 43Магдиил, Ирам. Ээлеп чурттап чораан черлериниң аайы-биле эдом чоннуң аймактары ол-дур. Эдом чоннуң өгбези – Исав.

37

Иосифтиң дүштери

37^1Иаков ачазының турумчуп алган чери – ханаан черге чурттай берген. 2Иаков биле ооң үре-салгалының дугайында чугаа бо-дур.

Он чеди харлыг элээди оол Иосиф ачазының кадайлары Валла биле Зелфаның оолдарынга дузалажып, олар-биле кады мал кадарып турган. Иосиф акыларының четпес талаларының дугайында ачазынга чугаалап турган. 3Израиль кырый бергенде, Иосиф төрүттүнген боорга, ачазы аңаа өске оолдарындан артык ынак турган. Ынчангаш аңаа онзагай чараш хепти белекке берген чүве-дир. 4Акылары Иосифке ачазы олардан артык ынак деп чүвени көрүп кааш, ону көрбестей бергеннер. Ынчангаш ооң-биле чымчак чугаалажып шыдавас апарганнар.

5Бир катап Иосиф дүш дүжээш, акыларынга чугаалаарга, олары ону оон-даа артык көрбестей бергеннер. 6Ол акыларынга мынча дээн: «Мээң дүжүмнү дыңнап көрүңер даан. 7Бир-ле шөлге бис моожалар баглап турар бис. Хенертен мээң баглаан моожам туруп келгеш, дорт туруп аарга, силерниң моожаларыңар долгандыр тургулапкаш, мээң моожамга мөгейип турар чорду».

8Акылары аңаа: «Сен бисти хааннап, бисти чагырар деп бодап турар кижи сен бе?» – деп харыылааннар. Ынчангаш Иосифти ол дүжү дээш база ооң сөстери дээш оон-даа артык көөр хөңнү чок апарганнар. 9Иосиф база бир дүш дүжээш, ону акыларынга чугаалаан: «Мен ам база дүш дүжедим. Ында хүн, ай база он бир сылдыс меңээ мөгейип турдулар». 10Ол дүжүн ачазынга база акыларынга чугаалап бээрге, ачазы ону: «Ол чүү ындыг дүштер дүжеп турар кижи сен? Бис шупту: мен, аваң база сээң акы-дуңмаларың сеңээ барып, черге чедир мөгеер улус бис бе?» – деп кончаан. 11Акылары аңаа ажынып-хорадаан, а ачазы ол бүгүнү сактып алган.

Иосифтен акыларының өжээн негээни

12Акылары ачазының малын кадарып, Сихемче чорупкан соонда, 13Иаков оглу Иосифке: «Сээң акыларың Сихемде мал кадарып турар болгай+. Сени база оларже чорудуптайн, ынаар бар» – деп чугаалаан.

Ол: «Чаа» – дээн.

14Ачазы: «Акыларың кадык-чаагай-дыр бе, мал-маган онча-менди-дир бе – барып көргеш, харыызын меңээ дыңнадыр сен» – деп чагааш+, Хеврон шынаазындан чорудупкан. Иосиф Сихемге чедип келгеш, 15ховуга азып чорда, аңаа бир-ле кижи таваржы бергеш: «Чүнү дилеп чор сен?» – деп айтырган.

16«Акыларымны дилеп чор мен. Олар кайда мал кадарып турар ирги? Айтып берип көрүңерем» – деп, ол дилээн.

17«Олар моон чоруй барганнар. „Дотанче чоруур бис“ дижип турганын дыңнаан мен» – деп, ол кижи харыылаан. Иосиф акыларын дилеп чорааш, Дотандан тып алган+.

18Акылары Иосифти ырактан-на эскерип кааш, ол чоокшулап олурда, ону өлүрерин дугуржуп эгелээннер. 19-20«Дүш көөр киживис бо кел чор. Ону өлүрүп кааш, оңгарже киир октапкаш, „Араатан аңнар үзе-чаза соп каан“ дээр бис. Ооң дүштери канчаар бүдерин ынчан таптыг көөр бис» – деп дугурушканнар. 21Ол бүгүнү Рувим дыңнап кааш: «Ону өлүрбээлиңер» – дээн сөстери-биле Иосифти камгалап каан. 22Рувим оларга: «Аңаа хол чедип, ооң ханын төкпеңер. Ооң орнунга ону ээн кургаг ховуда бо оңгарже киир октаптыңар» – дээн. (Шынында Рувим ону камгалап кааш, ачазынга эгидип бээр деп бодаан.) 23Иосиф акыларынга чедип кээрге, олар ооң кедип чорааны онзагай чараш хевин уштуп алгаш, 24ону туткаш, суг шыгжаар оңгарже киир октапканнар. Ол үеде оңгар кургаг, ында суг-даа чок чүве-дир+.

25Алышкылар чемненир дээш олуруп алгаш, измаил сөөктүг садыгжыларның Галаадтан чиң сөөрткен тевелерин көрүп каан. Тевелерде чаагай чыттыг янзы-бүрү чуктар чүдүрүп каан, оларны Египетче чедирери-биле аппар чыткан болган. 26Иуда акы-дуңмаларынга: «Дуңмавысты өлүрүп алгаш, ооң өлүмүн чажырарывыска-даа, ооң биске ажыы чүү деп? 27Ону өлүрбээлиңер, ол бистиң хан төрээн дуңмавыс болгай. Ооң орнунга ону измаилчилерге+ садыптаалыңар» – дээн. Олар Иуда-биле чөпшээрешкеннер. 28Кажан Мадиан чурттуг садыгжылар оларның чаны-биле эртип чыдырда, алышкылар Иосифти оңгардан ужулгаш, чээрби шекел мөңгүнге садыпканнар. Оон садыгжылар Иосифти Египетче аппарганнар.

29Рувим катап оңгарга чедип кээрге, ында Иосиф чок болган. Качыгдалдан ол идик-хевин ора соп каапкан. 30Ол дуңмаларынга чедип келгеш: «Иосиф чок-тур! А мен, мен ам канчаар мен?» – деп айтырган. 31Серге өзээш, ооң ханын дуңмазы Иосифтиң чараш хевинге борап алгаш, 32ол хепти ачазынга эккеп бергеш: «Бис бо хепти тып алдывыс. Танып көрүңерем, силерниң оглуңарның хеви-дир бе азы өске-дир бе?» – деп айтырганнар. 33Ачазы оглунуң хевин танып кааш: «Мээң оглумнуң хеви-дир! Араатан аң ону тудуп чипкени ол-дур! Оглумну үзе-чаза соп чипкени ол-дур!» – деп ыглаан. 34Иаков бодунуң идик-хевин ора соп каапкаш+, качыгдал хевин белинге ораап алгаш, оглу дээш хөй-ле хүннер иштинде ыглап-сыктап келген. 35Уруглары болгаш оолдары ону аргалаар дээш чыглып келгеннер. Ынчалза-даа ол аргаланыр хөңнү чок болуп: «Муңгаралым-биле кады оглумнуң соондан алдыы оранче чоруй баар мен» – дээр болган. Оглу дээш ачазы ынчаар кажыыдап ыглаан. 36Ол үеде Мадиан чурттуг садыгжылар Иосифти Египетке эккелгеш, Потифар деп кижиге садыпкан. А Потифар дээрге фараоннуң камгалакчыларының даргазы чүве-дир.

38

Иуда биле Фамар

38^1Ол үеде Иуда акы-дуңмаларындан аңгыланып чоруткаш, Одоллам хоорай чурттуг Хира деп кижиниң чоогунга турумчуп чурттай берген. 2Иуда аңаа Шуа деп хананей кижиниң уруун сонуургай берген. Ол ону кадай кылдыр ап алгаш, кады чурттап эгелээн. 3Кадайы иштелип-саатталгаш, оол божаан. Иуда оглун Ир деп адап алган. 4Кадайы база катап иштелип-саатталгаш, оол божааш, оглун Онан деп адап алган. 5Оон база бир оол божуп алгаш, оглун Шела деп адап алган. (Ол оглу төрүттүнүп турда, Иуда Хезивке турган.)

6Дун оглу Ир өзүп кээрге, Иуда аңаа Фамар деп кысты кадай кылдыр ап берген. 7Иуданың дун оглу Ир Дээрги-Чаяакчының мурнунга кем-буруулуг болган, ынчангаш Ол ону чок кылып каан. 8Иуда Онанга: «Бистиң чаңчылывыс ёзугаар, өлген акыңның кадайы-биле чоокшулажып, ону кадай кылып ал, акыңның салгалын уламчыла» – дээн+. 9Ынчалза-даа Фамардан төрүттүнер ажы-төл бодунуң уруглары деп санаттынмас дээрзин Онан билип турган. Ынчангаш Фамар-биле кады удуп, ооң-биле чоокшулашкан санында-ла, акызының салгалын арттырбас дээш, үрезин черже төп кааптар турган. 10Дээрги-Чаяакчыга Онанның ол чоруу кем-буруу болган. Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы ону база чок кылып каан. 11Иуда кенни Фамарга: «Мээң оглум Шела өзүп келгиже чедир, бодуңнуң ада-иеңниң чанынга дулгуяк бооп чурттап чоруп көрем» – дээн. (Бичии оглу база акылары дег чок апаар ирги бе деп сезингеш, ол ынча дээн.) Фамар ада-иезиниң чанынга барып чурттай берген.

12Элээн хөй үе эрткенде, Шуаның уруу, Иуданың кадайы өлүп калган. Кажыыдалы чүгээртей бээрге, Иуда Одоллам чурттуг кожазы Хира-биле кады Тимнаже, бодунуң хоюн кыргып турган черже чорупкан. 13Фамарга ооң бээзи Иуда Тимнаже хоюн кыргып чорупканының дугайында дыңналы берген. 14Ол бодунуң дулгуяк хевин ужулгаш, тускай шывыг-биле шыптынып алгаш, Тимнаже баар орукта Энаим суурнуң хаалгазының чанынга олуруп алган. Чүге дээрге Шела өзүп кээрге-даа, бодун аңаа кадай кылдыр ап бербейн турарын Фамар билип турган.

15Иуда ону көрүп кааш, самыын-садар херээжен деп бодаан, чүге дээрге ол бодунуң арнын чажырып алган болган. 16Иуда аңаа чеде бергеш: «Мен сээң-биле удууйн» – дээн, чүге дээрге ол бодунуң кенни деп билбээн.

Ол херээжен: «Бир эвес мээң-биле удуур болзуңза, меңээ чүнү бээр сен ынчаш?» – деп айтырган.

17Иуда: «Мен сеңээ малымдан анай чорудуп бээр мен» – дээн.

Херээжен: «Анайың чоруткужеңче, долаа кылдыр чүве арттырып каар сен бе?» – деп айтырган.

18«Сеңээ кандыг долаа херегил?» – деп, Иуда айтырган.

«Бодуңнуң таңмаңны, ону астып алган хендирчигежиңни база холуңда туткан даянгыыжыңны арттырып каг» – деп, херээжен чугаалаан. Ол бүгүнү бергеш, Иуда демги херээжен-биле чоокшулашкан. Фамар оон иштели берген. 19Фамар оон чоруткаш, шыптынып алган пөзүн ап каапкаш, бодунуң дулгуяк хевин кедип алган.

20Долаага арттырып каан чүвелерин ол херээженден алдырып аар дээш, Иуда бодунуң Одоллам чурттуг өңнүүн дамчыштыр анайын чорудупкан. Ынчалза-даа өңнүү ол херээженни тыппаан. 21Иуданың өңнүү ол черниң чурттакчыларындан: «Орук аксында Энаимге турган самыын-садар херээжен канчалды?» – деп айтырарга, олары: «Маңаа самыын-садар херээжен турбаан» – деп харыылааннар. 22Өңнүү Иудага келгеш: «Мен ол херээженни тыппадым. Ол черниң чурттакчылары „Маңаа самыын-садар херээжен турбаан“ дээр чүве-дир» – дээн. 23Ынчан Иуда: «Мээң хамык эдилелдерим ол херээженге артып калгай аан, бодувусту багай атка чедирбээли. Мен олче анайны чорудуптарымга, сен ону тыппас-ла кижи-дир сен!» – дээн.

24Үш ай хире үе эрткенде, Иудага: «Сээң кенниң Фамар самыын-садар херээжен дег халып тургаш, ооң хайы-биле иштели берген-дир» – деп дыңнадыг келген. Иуда: «Ону тудуп эккелгеш, өрттедиптиңер!» – деп чарлык үндүрген+. 25Кажан Фамарны шииткелче эккел чыдырда, ол бээзинче сөс дамчыдарын дилээн: «Мен бо эдилелдерниң ээзинден иштелген мен. Танып көрүңерем, кымның таңмазы, хендиржигежи база даянгыыжы-дыр?» 26Иуда бодунуң эдилелдерин танып кааш: «Ол, меңээ бодаарга, шынныг-дыр, чүге дээрге мен ону оглум Шелага кадай кылдыр ап бербээн-дир мен» – дээн. Ол ооң соонда Фамар-биле чоокшулашпаан+.

27Фамарның божуур өйү чедип кээрге, ол ийистер божуп ап-тыр. 28Фамарның эъди аарып эгелей бергенде, холчугаш көстүп келген. Тудугжу кадай ол холчугашка кызыл удазын баглап кааш: «Моозу мурнай үнген» – дээн. 29Ынчалза-даа ол төл холчугажын дедир киир тыртып аппаарга, оон өскези мурнай үнүп келген. Тудугжу кадай: «Канчап чаза булгап эртип келдиң?» – дээн. Ону Фарес[*] деп адап каан. 30Ооң соондан холунда кызыл удазын шараан оол үнүп келген. Ону Зерах[*] деп адап каан.

39

Иосиф биле Потифарның кадайы

39^1А Иосифти Египетке измаил садыгжыларның холундан фараоннуң камгалакчыларының даргазы Потифар дээр египет кижи садып алган+. 2Дээрги-Чаяакчы Иосифти кагбайн, кады чораан: ооң ажыл-херээ чогумчалыг бооп, бодунуң египет ээзиниң бажыңында чурттап турган. 3Дээрги-Чаяакчы Иосиф-биле кады дээрзин, ол чүнү-даа кылырга, чоруу чогунгур, херээ бүдүнгүр болур кылдыр Дээрги-Чаяакчы чогудуп турар дээрзин ээзи билип каан. 4Иосиф ээзиниң ээ көрнүүшкүнүн чаалап алгаш, аңаа бараан болуп турган. Потифар Иосифке бажыңының ажыл-херээн башкарар долу эргени берип каан. 5Бажыңының ажыл-херээн башкарар кылып каан үеден эгелеп, Дээрги-Чаяакчы Иосифти бодааш, ол египет кижиниң бажыңынга ачы-буянны хайырлап, ооң бажыңында-даа, хову-шөлүнде-даа шупту өнчүзүн карактап турган. 6Чүзү барыл, шуптузун Потифар Иосифке хүлээдип каан. Ооң ам сагыш човаар чаңгыс-ла чүвези – аштанып-чемненири болу берген.

Иосифтиң арын-шырайы-даа, дурт-сыны-даа дыка көрүштүг турган. 7Элээн үе эрткенде, ээзиниң кадайы ол бүгүнү эскерип кааш: «Мээң-биле удуп көрем» – дээн. 8Иосиф оон ойталааш, ээзиниң кадайынга: «Мээң дээргим бодунга хамааржыр бүгү-ле чүвезин меңээ дагзып кааш, бажыңында чүү дээш-даа боду сагыш човавайн турар-дыр. 9Бо бажыңда мен ооң-биле дең эргелиг чоруп турар-дыр мен. Чүгле силерге – мээң ээмниң кадайынга – дээринден аңгыда, мында меңээ чүнү-даа кылырын хоруваан-дыр. Мен ындыг улуг бачытты Бурганга удур канчап кылыр мен?» – дээн+. 10Хүннүң-не демги херээжен Иосифти ынчаар көгүдүп-ле турган, ынчалза-даа Иосиф ооң-биле кожа турарындан, ооң-биле холбажырындан ойталап турган.

11Бир хүн Иосиф ажыл-херек аайы-биле бажыңче кирип келген. Ол өйде бажыңга чалчалардан кым-даа чок турган чүве-дир. 12Ээзиниң кадайы Иосифтиң хевинден туттунупкаш: «Мээң-биле уду» – деп туруп берген. А Иосиф хевин ооң холунга арттырып каапкаш, үне халып чоруй барган. 13Иосиф хевин безин ооң холунда каапкаш, үне маңнап чоруй барганын көргеш, 14ээзиниң кадайы бажыңче улусту кыйгырыпкаш: «Көрүңер бо, бисти куду көрзүн дээш, Потифар бо еврей кижини бажыңывыста эккелген-дир. Ол чедип келгеш, меңээ „Чоокшулажыылы“ деп турду. Ынчангаш мен силерни алгырып кыйгырыптым. 15Мээң алгымны дыңнааш, ол бодунуң хевин мээң чанымга каапкаш, үне халып чорупту!» – дээн+. 16Ашаа келгижеге чедир, ол Иосифтиң хевин бодунга арттырып алган. 17Ашаа чедип кээрге, демги-ле сөстерин катаптаан: «Сээң биске эккелгениң еврей кул мени куду көөр деп турду. 18Кажан мен алгырып эгелээримге, ол хевин мээң чанымга каапкаш, үне халып чоруй барды».

19«Сээң кулуң мени ынчалды» дээн кадайының сөстерин дыңнааш, ээзи кедергей хорадаан. 20Иосифти ээзи туткаш, хаанның хоругдаттырганнарын сугар кара-бажыңче киир октапкан. Шак ынчалдыр Иосиф кара-бажыңче кире берген.

21Дээрги-Чаяакчы Иосиф-биле кады бооп, энерелин көргүзүп, кара-бажыңның даргазы олче ээ көрнүр кылдыр кылыпкан+. 22Кара-бажыңның даргазы хоругдаттырганнарны Иосифтиң холунга берипкен. Олар чүнү-ле кылырыл, дөгерезин Иосиф башкарып турган. 23Кара-бажыңның даргазы чүү дээш-даа сагыш човавас болу берген: Дээрги-Чаяакчы Иосиф-биле кады болгаш, ол чүнү-даа кылырга, шупту чүве чогуп бүдүп турган.

40

Хоругдаттырганнарның дүштерин Иосифтиң тайылбырлааны

401-2Элээн үе эрткенде, египет хаанның кол кундага тудукчузу болгаш ооң кол чем салыкчызы боттарының дээргизиниң мурнунга буруу кылып алганнар. Фараон бодунуң бо дүжүметтеринге дыка ажынгаш, 3оларны камгалакчыларның даргазының бажыңынче чорудупкан. Ол болза Иосифтиң турган кара-бажыңы болур. 4Камгалакчыларның даргазы ол ийи дүжүметке бараан болур кылдыр Иосифти томуйлап каан. Олар элээн үени аңаа эрттиргеннер.

5Бир катап Египеттиң хаанының хоругдаттырган кундага тудукчузу+ биле чем салыкчызы олар чаңгыс дүне кайызы-даа онзагай уткалыг дүштер дүжээннер. 6Эртен эрте Иосиф оларга чедип келгеш көөрге, олары дүвүрээн шинчилиг болганнар. 7Ооң-биле кады хоругдал черинде турар бо дүжүметтерден ол: «Чүге бөгүн арыннарыңар муңгаргайыл?» – деп айтырган.

8Олар: «Бис дүштер дүжедивис, а оларның утказын тайылбырлап бээр кижи чок-тур» – дээннер.

Иосиф оларга: «Дүштүң тайылбыры Бургандан кээр эвес бе?+ Меңээ дүштериңерни чугаалап берип көрүңерем» – дээн.

9Кол кундага тудукчузу Иосифке бодунуң дүжүн чугаалап берген: «Дүжүмде мээң мурнумда виноград сывы тур-ла. 10Ол сып үш адырлыг. Ол часты берген, өң кирип келген, каттары улгадып, быжа берген болду. 11Холумда фараоннуң кундагазын тудуп алган турар мен. Мен каттарны алгаш, фараоннуң кундагазынче сы тудупкаш, ону фараонга берип турар-дыр мен».

12Иосиф аңаа мынча дээн: «Ол дүштүң утказы бо-дур: үш адыр дээрге үш хүн-дүр. 13Үшкү хүнде фараон сени өрү көдүрер – сени албан-хүлээлгеңче эгидер. Сен фараоннуң кундагазын, мооң мурнунда дег, ооң холунга тутсур сен. 14Кажан сеңээ шупту чүве таарымчалыг апаарга, мени сактып кел. Меңээ энерелден көргүзүп, фараонга мээң адымны сагындырып, мени моон үндүрүп аарын бодап көрем. 15Чүге дээрге еврейлерниң чуртундан мени оорлап эккелген болгай. А маңаа мени бажыңнаар хире кандыг-даа буруулуг чүве кылбаан мен».

16Кол чем салыкчызы көөрге, дүштү тайылбырлааны эки болган. Ынчангаш ол база Иосифке дүжүн чугаалап берген: «Мен мындыг дүш көрдүм. Бажымда быжырган далганныг үш тавак салып алган мен. 17Эң үстүкү тавакта фараоннуң янзы-бүрү быжырып каан чемин салып каан. А куштар мээң бажымда тавактан чем соктап чип турар болду».

18Иосиф аңаа мынча дээн: «Ооң утказы мындыг-дыр. Үш тавак дээрге үш хүн-дүр. 19Үшкү хүнде фараон сени „өрү көдүрер“ – сени шаажылал ыяжынга азып каар. А куштар сени соктап чиир-дир».

20Ийи хүн эрткенде, фараоннуң төрүттүнген хүнү болган+. Ол бодунуң бүгү дүжүметтеринге дой кылгаш, олар көрүп турда, кол кундага тудукчузун болгаш кол чем салыкчызын кара-бажыңдан үндүрүп эккээр деп шиитпирлээн. 21Кол кундага тудукчузун фараон эрги албан-хүлээлгезинче эгидип эккээрге, ол фараоннуң холунга кундагазын тудускан. 22А кол чем салыкчызын Иосифтиң тайылбырлааны дег кылдыр азып каан+. 23Кол кундага тудукчузу Иосифтиң дугайын сагынмаан-даа, ооң дилээн-даа уттупкан.

41

Фараоннуң дүштери

41^1Ийи чыл эрткенде, фараон дүш дүжээн: ол хем эриинге турда, 2чараш, семис-чаагай чеди инек хемден үнүп келгеш, эрик дургаар оъттап чорааннар. 3А оларның соондан чудаңгы, арган-дорган өске чеди инек база үнүп келгеш, демги инектерниң чанынга хем эриинге чедип келген. 4Бир көөрге, чудаңгы, арган-дорган чеди инек чараш, семис-чаагай чеди инекти чипкеннер. Ынчан фараон оттуп келген. 5Ол катап удуй бергеш, өске дүш база көрген: чаңгыс сыпта чеди кончуг чаагай тараа бажы үнүп келген турган. 6А оларның соонда өске сыпта изиг хатка кургап калган, чеми бичии чеди тараа бажы үнүп келген турган. 7Кадып кургап калган, чеми бичии тараалар кончуг чаагай тарааларны чиптер болган. Фараон оттуп келгеш, дүш-түр деп билип каан. 8Эртенинде ол дүжүнден сестип, дүвүрээш, Египеттиң бүгү-ле илби-шидилиг болгаш мерген угаанныг кижилерин кыйгыртып, чыып алгаш, оларга дүжүн чугаалап берген+. Ынчалза-даа оларның аразындан ол дүштерниң утказын тайылбырлаптар чаңгыс-даа кижи тывылбаан.

Фараоннуң дүштерин Иосифтиң тайылбырлааны

9Ынчан кол кундага тудукчузу фараонга мынча деп чугаалан: «Мен ам бодумнуң бачыдымны сактып бодап тур мен. 10Фараон бодунуң дүжүметтеринге ажынгаш, мени база кол чем салыкчызын камгалакчыларның даргазының бажыңынга хоругдап каан соонда, 11бир дүне бис иелээн онзагай уткаларлыг дүштер дүжээн бис. 12Кара-бажыңга бистиң-биле кады камгалакчылар даргазының кулу болур аныяк еврей кижи турган. Бис аңаа дүштеривисти чугаалап бээривиске, ол кижи бүрүзүнге көрген дүжүнүң утказын тайылбырлап берген+. 13Ол канчаар тайылбырлааныл, шак-ла ынчаар болган: мен эрги албан-хүлээлгемче ээп келген мен, а чем салыкчызы астырып өлүрткен».

14Фараон Иосифти кыйгыртыптарга, ону кара-бажыңдан далаш-биле үндүрүп эккелгеннер. Ооң бажының дүгүн тааргаш, идик-хевин солааш, фараонга эккелгеннер. 15Фараон Иосифке: «Мен дүш дүжедим, а ону тайылбырлаптар кижи тывылбады. Дүштерниң утказын сени эки билир деп дыңнадым» – дээн.

16Иосиф: «Ол дээрге мен эвес-тир мен. Фараоннуң ачы-буянынга чедирер харыыны Бурган бээр+» – деп харыылаан.

17Фараон Иосифке чугаалап берген: «Дүжүмде хем эриинде турар-дыр мен. 18Чеди чараш, семис-чаагай инек хемден үнүп келгеш, эрикти дургаар оъттап чоруур болду. 19Оларның соондан өске чеди чудаңгы, арган-дорган инек үнүп келди. Бо египет черге ындыг чудаңгы инектер черле көрүп көрбээн мен. 20Ол арган-дорган, чудаңгы инектер семис-чаагай инектерни чиптилер. 21Семис инектерни чиптерге-даа, оларның иштинче киргени эскертинмес. Олар арган-дорган боттары ол-ла хевээр боор чорду. Оон мен оттуп келдим. 22Ооң соонда мындыг дүш дүжедим: чаңгыс сыпта чеди кончуг чаагай тараа бажы үнүп келген. 23А оларның соонда изиг хатка кадып, кургап калган, чеми бичии чеди тараа бажы үнүп келген турар. 24Чеми бичии тараа баштары кончуг чаагай тараа баштарын чип кааптар болду. Бо дүштеримни илби-шидилиг улуска чугаалап бээримге, кым-даа тайылбырлап бербеди».

25Иосиф фараонга мынча дээн: «Фараоннуң ийи дүжү чаңгыс уткалыг-дыр. Чүнү кылыр дээнин Бурган фараонга сагындырып турар-дыр. 26Чеди семис инек дээрге чеди чыл-дыр, чеди чаагай тараа бажы дээрге база чеди чыл-дыр. Оларның уткалары чаңгыс-тыр. 27Оларның соондан келген чеди арган, чудаңгы инек дээрге база чеди чыл-дыр. Бичии чемниг, кургап-кадып калган чеди тараа бажы дээрге аш-чуттуг чеди чыл-дыр. 28„Чүнү кылыр дээнин Бурган фараонга сагындырып турар-дыр“ дээнимниң ужуру ол-дур. 29Бүгү египет черге магалыг чаагай дүжүттүг чеди чыл дүжер дээн-дир. 30Ооң соонда аш-чуттуң чеди чылы келир. Египет черге мооң мурнунда турган магалыг дүжүткүр бай үе уттундурар, черни аш-чут хоозурадып каар-дыр+. 31Аш-чуттуң хайындан черниң бар турган байлаа билдинмейн баар, чүге дээрге ол үе кончуг аар-берге болур. 32Фараоннуң ийи катап дүжээни дээрге Бурганның ыяк шиитпирлээниниң бадыткалы-дыр. Удавас Бурган сөзүн күүседир.

33Ынчангаш фараон угаанныг болгаш чүвени эки билир кижиден шилээш, амдыгааштан Египетти башкарар кылдыр салып кагзын. 34Ол ышкаш египет черге дүжүткүр чеди чылдың дургузунда чондан дүжүттүң бешки кезээн чыыр кылдыр үндүрүг хавырар кижилерден фараон соңгуп кагзын. 35Эки чылдарның дүжүдүн олар чыып алгаш, фараоннуң хоорайларда аңмаарларынга бөлүп, камнап, курлавырлап турзуннар. 36Ол бүгү египет черге аш-чуттуң чеди чылының дургузунда курлавыр болур, ынчан чурт аш-чуттан хоозуравас».

Иосифтиң эрге-дужаалының бедээни

37Иосифтиң сөстери фараонга болгаш ооң дүжүметтеринге таарымчалыг болган. 38Фараон дүжүметтеринге: «Бо кижи дег Бурганның сүлдезин эдилээн өске кижи тыптыр деп бе?+» – дээн. 39Оон Иосифке: «Бурган сеңээ бо бүгүнү ажыдып берген болганда, сенден угаан-сарыылдыг болгаш мерген кижи чок-тур. 40Сен мээң ордумга эң-не кол кижи боор сен, мээң бүгү чонум сээң сөзүңнү дыңнаар. Хаан болгаш, чүгле мен сенден улуг эргелиг боор мен+» – деп, фараон чугаалаан. 41Ооң соонда фараон Иосифке: «Сени мен бүгү Египеттиң башкарыкчызы кылдыр томуйлап тур мен» – дээн. 42Фараон холундан таңмалыг билзээн ужулгаш[*], Иосифтиң салаазынга суп берген+. Аңаа каас-коя хепти кедиргеш, мойнунга алдын каасталга азындырып берген. 43Иосифти фараондан адаанда эргелиг кижиге хамааржыр чуузага олуртуп алгаш, аңаа сөгүрүүрүн шупту улуска дужааган. Ынчалдыр фараон Иосифти египет чурттуң башкарыкчызы кылып каан. 44Фараон Иосифке: «Фараон мээң күзелим бо-дур: сээң чөпшээрелиң чокка бүгү египет черге кым-даа холун шимчетпес, базым кылбас ужурлуг» – дээн. 45Фараон Иосифке Цафнат-Панеах деп чаа ат тыпсып берген. Аңаа кадай кылдыр египет бурганнарның Илиополь хоорайда+ бараалгакчызы Поти-Фераның уруу Асенетти ап берген. Иосиф египет черни башкарып эгелээн. 46Египеттиң хааны фараонга бараан болуп эгелээнде, Иосиф үжен харлыг турган.

Иосиф фараондан чоруткаш, бүгү египет черни эргиир дээш чорупкан. 47Магалыг эки чеди чылдың дургузунда чер кончуг чаагай дүжүттү берген. 48Чеди чыл дургузунда ажаап ап турган чаагай дүжүттү Иосиф хоорайларда шыгжамырже суп аарын чедип ап келген; ол тарааны хоорайны долгандыр турар шөлдерден ажаап ап турган. 49Ынчалдыр Иосиф далайның элезини дег хөй тарааны курлавырлап алган. Кайы хирени шыгжап алганын санавастап-даа калган, ол хире хөй болган.

50Аш-чуттуг чылдар эгелээр мурнунда Илиопольда бараалгакчы Поти-Фераның уруу Асенет Иосифке ийи оол божуп берген чүве-дир. 51Дун оглун Иосиф Манассия[*] деп адап алган, чүге дээрге ол «Бурган меңээ бүгү муңгаралдарымны болгаш адамның аалын уттуптар арганы берген» дээр турган. 52Ийи дугаар оглун Эфрем[*] деп адап алган. Чүге дээрге ол «Бурган мээң хилинчек көрген черимге мени салгалдыг кылып каан» дээр турган.

53Египет черге магалыг дүжүткүр чеди чыл эрте берген, 54Иосифтиң баш удур чугаалааны аш-чуттуң чеди чылы дүжүп келген. Аш-чут бүгү чурттарга болуп турган+, а бүгү египет черге тараа бар турган. 55Кажан Египетке база аш-чут эгелей бээрге, чон фараондан чем дилеп чедип келген. А фараон египет чонга: «Иосифке барыңар, ол чүү дээрил, ооңуу-биле кылыңар» – дээн. 56Бүгү делегейге аш-чут болуп турган. Иосиф тараа курлавырларын ажыдыпкаш, египет чонга тараазын садып эгелээн. Египет черге база аш-чут күштелип турган. 57Янзы-бүрү чурттардан чон Египетче кээп, Иосифтен тараа садып ап турган, чүге дээрге аш-чут бүгү делегейге кедерей берген чүве-дир.

42

Бодунуң акылары-биле Иосифтиң ужурашканы

42^1Ол өйде Иаков Египетте тараа барын дыңнап каан. Ол оолдарынга: «Чүге бот-боттарыңарже көрүп алган орар силер? 2Египетте тараа бар деп дыңнадым. Дириг артар деп бодаар болзуңарза, барыңар, оон тараадан садып эккелиңер. Оон башка аштап өлүр бис» – деп чугаалаан. 3Иосифтиң он акызы Египеттен тараа садып аар дээш чорупканнар. 4Чүгле Иосифтиң Вениамин деп дуңмазын, ооң-биле кандыг-бир багай чүве болза канчаар дээш, Иаков олар-биле кады чорутпаан. 5Израильдиң оолдары, өске черлерден келген улус-биле бир дөмей, тараа садып аар дээш келгеннер, чүге дээрге ханаан черде база аш-чут болуп турган.

6Иосиф египет черниң чагырыкчызы турган, ынчангаш келген чонга тарааны ол садып турган. Иосифтиң акылары чедип келгеш, аңаа черге чедир мөгейгеннер+. 7Иосиф акыларын көрүп кааш, танып каапкан. Ынчалза-даа олардан танывазы кижи дег: «Кайыын келдиңер?» – деп шыңгыы айтырган.

Олары: «Ханаан черден тараа садып аар дээш келдивис» – деп харыылааннар.

8Иосиф акыларын танып каан, а олар дуңмазын танывааннар. 9Иосиф оларның дугайында дүжеп турган дүштерин сактып келген+. Ол акыларынга: «Силер шивишкиннер-дир силер. Бо чурттуң кошкак талаларын көрүп аар дээш келгениңер ол-дур» – дээн.

10Олар аңаа: «Чок, бистиң дээргивис, силерниң чалчаларыңар бис тараа садып аар дээш келген бис. 11Бис чаңгыс аданың төлдери-дир бис. Багай сеткил бисте чок. Бис шивишкиннер эвес, силерниң чалчаларыңар бис» – дээннер.

12Иосиф оларга: «Чок, силер бо чурттуң кошкак талаларын көрүп аар дээш келген силер» – дээн.

13Олар Иосифке: «Бистер, силерниң чалчаларыңар, он ийи алышкы бис. Бис ханаан черде чурттап чоруур чаңгыс ададан төрүттүнген оолдар-дыр бис. Чүгле хеймеривис ачавыс-биле кады аалывыста артып калды. А бирээвис чок апарган» – дээннер.

14Иосиф оларга: «Ол-дур харын, мен силерни „Шивишкиннер-дир силер“ деп чугааладым чоп – дээн. – 15Мен силерни хынаптар мен. Фараоннуң ады-биле даңгыраглап тур мен: силерниң хеймериңер маңаа чедип келбээн шаанда, силерни моон кым-даа чорутпас. 16Кайы-бирээңер дуңмаңарны барып эккелзин, артканнарыңар маңаа хоругдал адаанга турар силер. Ынчан силерниң чугааңарның шын-мегезин хынаптар мен. Бир эвес дуңмаңар эккелбес болзуңарза, силер ылап-ла шивишкиннер-дир силер. Фараоннуң амы-тыны-биле даңгыраглап тур мен!» 17Ооң соонда Иосиф оларны үш хонук иштинде хоругдап каан.

18Үшкү хүнде Иосиф оларга: «Мээң чугаам ёзугаар кылыр болзуңарза, дириг артар силер, чүге дээрге мен Бургандан коргар кижи мен. 19Бир эвес силер шынчы улус болзуңарза, силерниң бирээңер кара-бажыңга артып калзын. А артканнарыңар аштап турар өг-бүлелериңерге тарааны чедирип бергеш, 20бодуңарның сөзүңерниң бадыткалы кылдыр хеймериңерни меңээ эккелиңер. Ынчан силерниң чугааңар бадыткаттына бээр – дириг артар силер» – дээн. Алышкылар ооң-биле чөпшээрешкеннер.

21Алышкылар аразында: «Дуңмавыска удур кылган бачыдывыс ужун бис мындыг хинчекке таварышкан-дыр бис. Ооң сагыш-сеткилиниң муңгаралын көрүп турган хиревисте-ле, канчаар-даа чаннырга, ону кээргеведивис чоп» – дижип чугаалажып турганнар.

22Рувим дуңмаларынга: «„Ол оолга удур бачыт үүлгетпеңер“ деп мен силерге чугаалап турбажык мен бе?+ Силер мени дыңнавадыңар. Ооң ялазы ам биске онаажып турары ол-дур» – деп чугаалаан.

23Алышкылар Иосиф оларның чугаазын билип турар деп билбээннер, чүге дээрге олар очулдурукчу дамчыштыр чугаалажып турганнар. 24Иосиф хажыызынче чоруй баргаш, ыглапкан. Оон катап чедип келгеш, олар-биле чугаалашкаш, оларның аразындан Симеонну шилип алган. Алышкылар көрүп турда, ону хүлүдүп каан. 25Иосиф оларның шоодайларынга тарааны долдур ургаш, кижи бүрүзүнүң мөңгүннерин дедир эгидип бээрин дужааган. Орукка оларга хүнезин бээрин база айыткан. Ол бүгүнү шак-ла ынчаар күүсеткен чүве-дир.

Алышкыларның ханаан черже ээп чанганы

26Алышкылар элчигеннеринге тараазын чүдүргеш, чанып чорупканнар. 27Хонары-биле доктааган черинге элчигенин чемгерип аар дээш, оларның бирээзи тараалыг шоодайын ажыдыпкаш, ында мөңгүнүн көрүп каан! 28Улузунга ол: «Мээң мөңгүнүмнү эгидип берген-дир, ол мээң бо шоодайымның иштинде чыдыр» – дээн. Олар кортканындан чүректери уштуна бээр часкаш: «Бурган бистиң-биле чүнү канчап турары ол?!» – деп бот-боттарындан айтыржып турганнар.

29Алышкылар ханаан черде адазы Иаковка чедип келгеш, чүү болганын шуптузун чугаалап бергеннер: 30«Ол чурттуң башкарыкчызы кижи бистиң-биле дыка шыңгыы чугаалашкаш: „Чуртувуста келген шивишкиннер-дир силер“ – диди. 31А бис аңаа: „Бис шивишкин бооп чорбаан бис, шынчы улус бис. 32Бис чаңгыс ададан төрүттүнген он ийи алышкы бис. Бирээвис чок апарган, а хеймеривис ханаан черде ачавыс-биле кады артып калган“ – деп харыыладывыс. 33Оон ол чурттуң башкарыкчызы биске: „Силерниң шын-мегеңерни хынаар мен: бирээңер маңаа артып калзын, а өскелериңер чангаш, аштап турар өг-бүлелериңерге тарааңарны чедирип бергеш, 34бодуңарның хеймериңерни меңээ эдертип эккелиңер. Ынчан мен силерни шивишкиннер эвес, шынчы улус-тур дээр мен. Силерниң акыңарны салыптарымга, бо чуртка хостуг чоруп болур силер“ – диди».

35Кажан олар тараалыг шоодайларын божудуптарга, кижи бүрүзүнүң шоодайында акша-мөңгүн суп каан хапчыгаш бар болган. Ол бүгүнү көргеш, ачазы-даа, оолдары-даа кайгап, корга-ла бергеннер. 36Ачазы Иаков оларга: «Мээң оолдарымны чаңгыстап ап-ла тур силер аа. Иосиф чок-тур, Симеон база чок. Ам Вениаминни алыр деп тур силер. Шупту халапты меңээ онаап тур силер!» – дээн.

37Рувим ынчан ачазынга: «Бир эвес Вениаминни дедир эккелбес болзумза, мээң ийи оглумну өлүрүп каап болур силер. Ооң бажы дээш харыылаар кылдыр меңээ дагзып калыңар, мен ыяап-ла эгидип эккээр мен» – деп-тир.

38Иаков: «Чок! Мээң оглум силер-биле чорбас. Ооң акызы өлген-дир, ол чааскаан арткан болгай. Орук ара ооң-биле багай чүве болза канчаарыл? Көк баштыг адаңар мени муңгаралдан алдыы оранче чоруй барзын деп турарыңар ол-дур» – деп харыылаан.

43

Алышкыларның Вениамин-биле кады Египетче ээп келгени

43^1Чуртта аш-чут кедерей берген. 2Оолдарының Египеттен эккелген тараазы төне бээрге, ачазы оларга: «Ам база ынаар баргаш, тараадан садып эккелиңер» – дээн.

3Ынчан Иуда ачазынга мынча деп чугаалаан: «Ол черниң башкарыкчызы кижи „Дуңмаңар чокка меңээ келбес силер“ деп биске шыңгыызы-биле сагындырып каан болгай. 4Бир эвес дуңмавысты бистиң-биле кады чорудар болзуңарза, барып, силерге тараадан садып эккеп бээр бис. 5А бир эвес ону бистиң-биле кады чорутпас болзуңарза, ынаар барбас бис. Чүге дээрге ол кижи „Дуңмаңар чокка меңээ келбеңер“ дээн болгай».

6Ачазы Израиль: «Мээң бажымче суг кудуп, база бир дуңмаңар барын ол кижиге чүге чугаалай берген силер?» – деп айтырган.

7Оолдары ачазынга: «Ол кижи боду бистиң дугайывыста, бистиң төрелдеривистиң дугайында „Ачаңар ам-даа дириг бе? Силерниң дуңмаңар бар бе?“ деп сонуургай берди. Бис ол айтырыгларга харыылаан улус-тур бис. Ооң „Дуңмаңар эдертип эккелиңер“ дей бээрин кым билген боор» – дээннер.

8Иуда ачазы Израильге: «Оглуңарны бистиң-биле чорудуп көрүңерем. Бис чоруптаалы. Ынчан бис шупту аш-чутту шыдажып эртип, дириг артар бис – силер-даа, бис-даа, бистиң ажы-төлүвүс-даа. 9Дуңмамны мен бажым-биле харыылаар мен. Бир эвес ону мен дедир эдертип эккелбес болзумза, силерниң мурнуңарга бүгү назынымда буруулуг боор мен. 10Бир эвес мынчаар шөйүп турбаан болзувусса, ынаар ийи катап-даа баргаш келгиже болдувус» – дээн.

11Израиль оолдарынга мынча дээн: «Ындыг-дыр. Ынчаарга силер мынчалыңар: бистиң черивистиң байлаандан – чаагай чыттыг янзы-бүрү чуктар, ары чигири, фисташка болгаш миндаль тооруктардан – ап алгаш, ону ол кижиге белек кылдыр аппарып бериңер. 12Мөңгүннү ийи катап хөй кылдыр ап алыңар – шоодайларыңардан тып алганыңар мөңгүннерни эгидип бээр силер. Канчап билир, олар соора супкан чадавас. 13Дуңмаңарны база эдертип алгаш, ол кижиже катап чоруптуңар че. 14Күчүлүг Бурган ол кижини силерже ээ көрүндүрүп, Вениаминни-даа, ол черде артып калган Симеонну-даа силер-биле кады салып чорудуптар кылдыр энерелден көргүзер болзун. А мен-даа канчаар, ажы-төл чок артсымза, ынчаар артар-ла ыйнаан мен».

15Алышкылар белек-селээн белеткээш, мөңгүннү ооң мурнундагызындан ийи катап хөйнү ап алгаш, Египетте Иосифке Вениаминни эдертип алгаш, чедип келгеннер. 16Иосиф алышкылар-биле кады Вениаминниң чедип келгенин көрүп кааш, бажыңының ажыл-агый эргелекчизинге: «Бо келген улусту мээң бажыңымга киирип каг. Эъттен белеткеп, аъш-чемден кыл, чүге дээрге дүъште мен олар-биле кады чемненир мен» – дээн. 17Ажыл-агый эргелекчизи Иосиф чүү дээнил, шак-ла ынчалдыр күүсеткеш, алышкыларны бажыңга чедирип каан.

18Иосифтиң бажыңынче баар дээрге, алышкылар корга бергеш: «Бисти бо бажыңче ынчангы бистиң шоодайларывыс-биле кады келген мөңгүннер ужун аппар чыдар-дыр! Ол дээш бисче чөңгээлээр, халдаар, бисти кулдар кылып алгаш, бистиң элчигеннеривисти олчалап аар дээн эвес бе?» – дижип чугаалажып чорааннар. 19Иосифтиң бажыңының эргин аксынга келгеш, алышкылар ажыл-агый эргелекчизинге: 20«Хүндүлүг дээрги, бисти дыңнап көрүңерем. Бис мооң мурнунда база маңаа тараа садып ап кээп чораан бис. 21Чанып бар чыда, орук ара хонар черге шоодайларывысты көрүптеривиске, кижи бүрүзүнүң шоодайында тараа дээш төлээн мөңгүннери ол-ла хевээр чедип келген болган! Бис бо удаада ол мөңгүннерни дедир эгидип бээр дээш эккелдивис. 22А тараа садып аар мөңгүннеривис база аңгы бар. Ынчан бистиң шоодайларывысче мөңгүннү кым суп каанын бис билбес-тир бис» – дээннер.

23Ажыл-агый эргелекчизи: «Оожургаңар, кортпаңар. Силерниң биле ачаңарның Бурганы силерге ол мөңгүннү белек кылдыр берген-дир. Силерниң мөңгүнүңерни мен ынчан шуптузун алган мен» – дээш, Симеонну алышкыларга үндүрүп эккеп берген. 24Оон алышкыларны Иосифтиң бажыңынче кииргеш, буттарын чуур суг эккеп бергеш, оларның элчигеннерин база чемгерип каан. 25Алышкылар Иосифтиң дүъште кээринге чедир белектерин аайлап алганнар, чүге дээрге бо бажыңга чемненир силер деп оларга дыңнадып каан турган. 26Иосиф чанып кээрге, аңаа эккелген белектерин сунуп, черге чедир мөгейип бараалгааннар.

27Иосиф олар-биле мендилешкеш: «Меңээ чугаалап турганыңар кырган адаңар эки тур бе? Ол ам-даа дириг бе?» – деп айтырган.

28«Бистиң ачавыс, силерниң чалчаңар, ам-даа дириг, эки тур» – деп харыылааш, олар күдүк базып мөгейгеннер.

29Иосиф бодунуң чаңгыс иеден төрүттүнген дуңмазы Вениаминче көргеш: «Меңээ чугаалап турганыңар хеймериңер бо бе? – деп айтыргаш, – Бурган сеңээ энерелдиг болзун, оглум!» – дээн. 30Иосифтиң хөрек-чүрээ дуңмазынга ынакшылдыг эргелелден долуп кээрге, ол ыглаптар часкаш, бичии-ле туттунган. Ол дүрген-не өске өрээлче чоруй баргаш, аңаа барып ыглапкан. 31Арнын чуп, быжыгланып-кадыгланып алгаш, үнүп келгеш, аъш-чемни салырын дужааган.

32Чемни Иосифке аңгы, алышкыларга аңгы, Иосиф-биле чемненип турган египетчилерге база аңгы салганнар. (Египетчилер еврейлер-биле кады чемнениринден ческинер турганнар.)+
33Алышкыларны Иосифтиң мурнунга улуундан бичезинге чедир чыскаалдыр олуртуп каарга, олар бот-боттарынче удур-дедир көржүп, кайгап-харап органнар. 34Иосиф бодунуң столундан чемни оларже чорудуп-ла олурган. А Вениаминге өскелеринден беш катап хөй чем чорудуп берип орган. Шак ынчалдыр олар Иосиф-биле кады аштанып-чемненип, арага ижип дойлап органнар чүве-дир.

44

Акыларын Иосифтиң шенеп турганы

44^1Бодунуң бажыңының ажыл-агый эргелекчизинге Иосиф мынча деп дужааган: «Бо улустуң шоодайларынга тарааны сыңар шаа-биле уруп бергеш, кижи бүрүзүнүң шоодайынга ооң мөңгүнүн дедир суп каар сен. 2А мээң мөңгүн аяамны хеймериниң шоодайынга ооң тараа саткан мөңгүнү-биле кады суп каар сен». Ажыл-агый эргелекчизи бүгү чүвени Иосифтиң дужааганын ёзугаар күүсеткен. 3Даң адары билек, алышкыларны элчигеннери-биле салып чорудупканнар. 4Алышкылар чорупкаш, хоорайдан дыка ыраваанда, Иосиф ажыл-агый эргелекчизинге мынча дээн: «Дүрген оларның соондан сүрүп чет! Оларга чеде бергеш: „Чүге экиге багай-биле харыылап турар силер? Чүге мээң мөңгүн аяамны оорлапканыңар ол?[*]
5Мээң дээргим ол аяктан суксун ижип, аңаа төлгелээр кижи болгай. Багай чүве кылган-дыр силер“ – деп оларга чугаала». 6Ажыл-агый эргелекчизи оларны сүрүп четкеш, Иосифтиң дужааганы ёзугаар чугаалаан.

7Алышкылар: «Чүге ындыг чүве чугаалап турарыңар ол, дээргивис? Бис, силерниң чалчаларыңар, ындыг багай чүве кылбас-тыр бис ийин. 8Бистиң шоодайларывыстан тывылган мөңгүннерни безин Ханаандан силерге дедир эккеп бердивис чоп. Силерниң дээргиңерниң алдын-мөңгүнүн канчап оорлай бээр улус бис? 9Бистиң кайы-бирээвистен ол читкен аякты тып аар болза, ону өлүр шаажылазын, а бис шупту дээргивистиң кулдары болур бис» – деп харыылааннар.

10«Силерниң чугаалааныңар-биле болгай аан – деп ажыл-агый эргелекчизи чөпшээрешкен. – Чүгле читкен чүүл кымдан тыптырыл, ол кижи дээргимге кул болуп артар, а артканнарыңар буруу чок болур». 11Алышкылар дүрген-не шоодайларын дүжүргеш, оларның аастарын ажыдыпканнар. 12Иосифтиң чалчазы улуундан эгелээш, бичезинге чедир үжеп кээрге, мөңгүн аяк Вениаминниң шоодайындан тыптып келген. 13Алышкылар идик-хевин качыгдалдан ора соккулап алгаш, элчигеннеринге катап чүъгүн чүдүргеш, хоорайга чедип келгеннер.

14Иуда акылары, дуңмалары-биле кээрге, Иосиф ам-даа бажыңында болган. Олар Иосифтиң мурнунга сөгүрүп кээп дүшкеннер. 15Иосиф оларга: «Ол канчаарыңар ол? Мен ышкаш улус төлге-биле чүнү-даа билип каар деп чүвени билбес силер бе?» – дээн.

16«Дээргивис силерге чүнү чугаалаар деп бис – деп, Иуда чугаалаан. – Канчаар хөрлээр бис? Канчаар агартынар бис? Бурган бистиң буруувусту сойгалап тур ышкажыл. Амдан эгелеп, бис силерниң кулдарыңар-дыр бис – аякты оорлаан-даа кижи, өске артканнарывыс-даа».

17Ынчалза-даа Иосиф оларга: «Чок, мен ындыг чүве кылып шыдавас мен. Чүгле аякты оорлаан кижи мээң кулум бооп артсын, а артканнарыңар ачаңарже амыр-тайбың чана бээр силер» – дээн.

18Иуда Иосифке чоокшулап чеде бергеш: «Дээргим! Силер-биле чугаалажырын чалчаңар меңээ чөпшээреп көрүңер – дээн. – Меңээ ажынмайн көрүңерем, дээргим. Силер фараон-биле дөмей эргелиг-дир силер. 19Силер, хүндүлүг дээрги, бистен ачавыс бар бе, дуңмаларывыс бар бе дээрзин айтырган болгай силер. 20Дээргивис силерге кырган адавыс барын, оон ыңай ооң назы-хары улгады бергенде, төрүттүнген оглу барын чугаалаан болгай бис. Ачавыстың бодунуң кадайындан арткан чаңгыс оглу ол-дур, а ооң кады төрээни чок апарган. Ынчангаш ачавыс аңаа дыка ынак+. Бис мону силерге чугаалаан бис. 21А силер чалчаларыңар биске: „Дуңмаңарны эдертип эккелиңер, ону көрейн“ – деп дужааган болгай силер. 22Ынчан бис силерге: „Дуңмавыс ачавысты каап шыдавас, ачавыс ол чарлыышкынны ууп шыдавайн, өлүп каар“ – деп чугаалаан болгай бис. 23Ынчалза-даа силер биске: „Бир эвес хеймер дуңмаңарны эккелбес болзуңарза, меңээ көзүлбеңер“ – дидиңер.

24Аалывыста силерниң чалчаңар болур ачавыска чеде бергеш, дээргивис силерниң сөстериңерни ол хевээр дамчыткан бис. 25Ачавыс бисти: „Ам база катап барып, тараадан садып эккелиңер“ – дээрге, 26бис аңаа: „Хеймеривис чокта, бис ынаар барып, ол кижиниң мурнунга көстүп шыдавас бис“ – деп чугааладывыс. 27Силерниң чалчаңар болур ачавыс биске: „Силер билир силер: мээң кадайым меңээ ийи оол божуп берген. 28Бирээзи ис чок чиде берди. Ону араатан аңнар үзе-чаза соп чип каан деп бодаар мен. Ону ол хевээр көрбедим. 29Ам силер арткан оглумну база аппаарыңар ол-дур. Ооң-биле багай чүве болур болза, көк баштыг мени алдыы оранче чорутканыңар ол-дур“ – диди. 30Бир эвес силерниң чалчаңар болур ачавыска боду-биле тыны тудуш, ынак оглу чокка чеде бээр болзумза, 31оглу бистиң-биле кады келбээнин көөр болза, ол өлүп каар! Силерниң чалчаңар, көк баштыг ачавыс, муңгаралдан бистиң хайывыс-биле алдыы оранче чорутканы ол.

32Ооң кадында силерниң чалчаңар мен „Дуңмавыстың чанып кээрин бажым-биле харыылаар мен“ деп ачавыска аашкынган кижи мен. Бир эвес дуңмамны эккелбес болзумза, бүгү назынымда ачамның мурнунга буруумну чүктээр болган мен. 33Ынчангаш силерниң чалчаңар мен дуңмамның орнунга маңаа кул бооп артып каайн, а бо оол акылары-биле кады чана бергей аан. 34Бир эвес мен дуңмам чокка чана берзимзе, ачамның кажыыдалын канчап көрүп шыдаар мен?!»

45

Акыларынга Иосифтиң ажыттынганы

45^1Иосиф оон ыңай өске улус аразынга туттунуп шыдавайн барган. «Моон шупту үнүп чоргулаңар!» – деп, ол чалчаларынче алгырган. Ынчангаш ол акыларының мурнунга ажыттынып турда, оларның чанынга өске улус артпаан турган. 2Иосиф мөөредир ыглап турган, ынчангаш ону египет улус дыңнап каан. Ооң дугайында чугаа фараоннуң ордузунга безин чеде берген.

3«Мен Иосиф-тир мен! – деп, ол акыларынга чугаалаан. – Ачам ам-даа дириг бе?» Ынчалза-даа кайгаанындан акыларының үнү безин үнмейн барган.

4Иосиф акыларынга: «Бээр чедип келиңер» – дээн. Олары чоокшулап чедип кээрге: «Мен силерниң Египетче садып чорудупкан дуңмаңар Иосиф-тир мен. 5Ынчалза-даа силер ам муңгараваңар, мени бээр садыпканыңар дээш боттарыңарны чектевеңер. Чүге дээрге Бурган мени силерниң амы-тыныңарны камгалазын дээш бээр чорудупканы ол-дур. 6Ийи чыл дургузунда чуртта аш-чут чоруп турар-дыр. Ам-даа беш чыл иштинде үнүш-дүжүт чок чылдар болур. 7Силерниң салгалыңар чер кырынга онча-менди артсын дээш, силерге өндүр улуг камгалал турзун дээш, Бурган мени бо черже силерни мурнай чорудупканы ол-дур. 8Силер эвес, а Бурган мени бээр эккелгеш, мени фараоннуң бажын билир кижизи – ооң бүгү ордузунуң эргелекчизи, бүгү египет черниң чагырыкчызы кылып кааны ол-дур.

9Дүрген барып ачамга: „Силерниң оглуңар Иосиф мынча дидир: ‘Мени Бурган бүгү египет черниң чагырыкчызы кылып кагды. Саадавайн, дүрген меңээ чедип келиңер. 10Мээң чанымга, Гесем деп девискээрге чурттаар силер. Бүгү-ле эт-хөреңгиңер, шээр база бода мал-маганыңар ап алгаш, силер, оолдарыңар, оолдарыңарның ажы-төлү – шупту кады чедип келиңер. 11Силерге бүгү-ле чүве таарымчалыг болур. Ам-даа беш чыл иштинде аш-чут уламчылаар болгай; силерниң аал-ораныңар ядарай бээрин күзевейн тур мен’“ – деп чугаалаңар. 12Бо-дур, силер-даа, дуңмам Вениамин-даа мени карактарыңар-биле көрүп тур силер. Силер-биле мен – Иосиф – чугаалажып тур ышкажыл мен! 13Ачамга баргаш, бүгү Египетте мээң ат-алдарлыымның дугайын, карааңар-биле чүнү көргениңерни чугаалап бергеш, ону дүрген эдертип эккелиңер!» – деп чугаалаан.

14Иосиф дуңмазы Вениаминни куспактапкаш, ыглап бадырыпкан. Вениамин база акызындан куспактаныпкаш, ыглапкан. 15Оон Иосиф ыглап-сыктавышаан, шупту акыларын ошкап турган. Ооң соонда алышкылар Иосиф-биле чугаалажып эгелээннер.

Иаковтуң өг-бүлезин Египетче чалааны

16Иосифтиң акылары чедип келген деп медээ фараоннуң кулаанга чеде бээрге, фараон болгаш ооң дүжүметтери өөрүп турганнар. 17Фараон Иосифке мынча дээн: «„Элчигеннериңерге чүъгүңер чүдүрүп алгаш, ханаан черже чоруптуңар“ деп акыларыңга чугаала. 18Ачазын болгаш боттарының өг-бүлелерин бээр эккелзиннер. Мен оларга Египеттиң эң-не эки черлерин бээр мен. Бистиң чуртувустуң дээжи байлаан четтирзиннер. 19Оон ыңай оларга мону чугаала: кадайларын болгаш ажы-төлүн сөөртүрү-биле египет черден тергелерден ап алзыннар. Ачазын база эдертип эккелзиннер. 20Черинде каапкан эт-хөреңгизи дээш дыка сагыш човавазыннар, чүге дээрге Египетте бар бүгү-ле эки чүүлдерни оларга бээр мен».

21Израильдиң оолдары шак-ла ынчаар күүсеткеннер. Фараоннуң дужаалы-биле Иосиф оларга тергелерни, орукка чиир хүнезинни берген. 22Кижи бүрүзүнге солуп кедер чаа хепти берген, а Вениаминге ол 300 шекел мөңгүннү база беш чаа тонну берген. 23Бодунуң ачазынче Иосиф египет черниң ховар белектерин он эр элчигенге чүдүргеш чорудупкан, а он кыс элчигенге тараа, аъш-чем курлавырларын база чүдүрүп берген. 24«Орукка алгышпаңар» – деп чагааш, Иосиф акыларын үдеп чорудупкан.

25Алышкылар Египеттен чоруткаш, ханаан черде ачазы Иаковка чедип келгеннер. 26Ачазынга келгеш: «Иосиф дириг! Бүгү Египетти чагырып турар кижи ол-дур!» – деп чугаалааннар. Иаковтуң чүрээ шимирт дээн, ол бүзүревейн барган. 27Иосифтиң сөстерин оолдарындан дыңнааш, ооң чорудупкан белек-селээн база ону эккелзин дээн тергелерни көргеш, Иаковтуң сеткили сергеп, дирли берген. 28Израиль: «Ындыг-дыр, оглум Иосиф дириг-дир! Өлбейн чыда, оглумну барып көрүп аар мен» – дээн.

46

Иаковтуң Египетче аян-чоруун Бурганның деткээни

46^1Израиль бар-ла өнчүзүн ап алгаш, орукче үнүпкен. Беэр-Шевага келгеш, ачазы Исаактың Бурганынга өргүлдер салган+. 2Дүне дүжүнде Бурган ону: «Иаков! Иаков!» – деп кыйгырарга, ол: «Дыңнап тур мен» – дээн. 3Бурган аңаа: «Мен сээң ачаңның Бурганы-дыр мен. Кортпа, Египетче чорувут. Ол черге сенден улуг чонну чаяап каар мен. 4Мен сээң-биле кады Египетче чоруптар мен. Оон дедир база үндүрүп каар мен+. Өлүп каарыңга, Иосиф бодунуң холу-биле сээң карактарыңны шимдиндир суйбап каар» – деп чугаалаарга, 5Иаков Беэр-Шевадан чорупкан. Оолдары ачазы Иаковту, боттарының кадайларын, ажы-төлүн фараоннуң бергени тергелеринге олурткаш, чорупканнар. 6Ханаан черге азырап чорааны мал-маганын, эдилеп чорааны эт-хөреңгизин ап алгаш, Иаков бодунуң бүгү төрел аймаа-биле Египетке чедип келген. 7Оолдарын, уругларын база оларның ажы-төлүн – бодунуң бүгү-ле төрел аймаан Египетке эккелген.

Иаковтуң үре-салгалының даңзызы

(1 Чыл. 2:1-5)

8Египетке чедип келген израиль чоннуң даңзызы бо-дур+.

Иаков болгаш ооң оолдары.

Иаковтуң дун оглу: Рувим. 9Рувимниң оолдары: Энох, Фаллу, Хецрон болгаш Харми+.

10Симеоннуң оолдары: Иемуил, Ямин, Огад, Яхин, Цохар база хананей херээженден төрүттүнген Саул+.

11Левийниң оолдары: Гирсон, Кохат болгаш Мерари+.

12Иуданың оолдары: Ир, Онан, Шела, Фарес, Зерах. А Ир биле Онан ханаан черге-ле чок апарганнар+. Фарестиң Хецрон биле Хамул деп оолдары турган.

13Иссахарның оолдары+: Тола, Фува, Яшув[*] болгаш Шимрон.

14Завулоннуң оолдары: Серед, Элон, Яхлеил+.

15Оон аңгыда Иаков Дина деп кыстыг турган. Бо оолдар, кыстар – үжен үш кижи – Лия биле Иаковтуң Паддан-Арамга чурттап турган үезинде өзүп-көвүдээн үре-салгалы чүве-дир.

16Гадтың оолдары: Цифион, Хагги, Шуни, Эцбон, Эри, Ароди, Арели+.

17Асирниң оолдары: Имна, Ишва, Ишви, Брия база кыс уруу Серах. Брияның оолдары: Хевер биле Малхиил+. 18Бо уруг-дарыг – он алды кижи – Лаванның уруу Лияга чалча кылдыр берип кааны Зелфа биле Иаковтуң үре-салгалы чүве-дир.

19Иаковтуң кадайы Рахилдиң оолдары: Иосиф биле Вениамин. 20Илиопольда+ бараалгакчы Поти-Фераның уруу Асенет Иосифке Манассия биле Эфремни египет черге божуп берген+.

21Вениаминниң үре-салгалы: Бела, Бехер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим, Ард+. 22Бо оолдар – он дөрт кижи – Рахил биле Иаковтуң үре-салгалы чүве-дир.

23Данның оглу: Хушим+.

24Неффалимниң оолдары: Яхцеил, Гуни, Иецер, Шиллем+. 25Бо оолдар – чеди кижи – Лаванның уруу Рахилге чалча кылдыр бергени Валла биле Иаковтуң үре-салгалы чүве-дир.

26Иаков-биле кады Египетке чедип келген ооң дорт салгакчылары, келиннерин санаваска, шупту алдан алды кижи чүве-дир. 27А Иосифтиң ийи оглу Египетке төрүттүнген турган. Ынчангаш Иаковтуң Египетче көжүп келген төрел бөлүүнүң саны чеден[*] кижи турган+.

Иаковтуң өг-бүлезиниң Египетке чедип келгени

28Гесемче баар орукту айтып берзин дээш, Иуданы Иаков эртежик-ле Иосифче чорудупкан турган. Олар Гесемге чедип кээрге, 29Иосиф бодунуң чуузазын белеткээш, ачазы Израильди уткуп, Гесемче чорупкан. Ачазын көрүп кааш, Иосиф оон куспактаныпкаш, дыка үр ыглап келген. 30Израиль Иосифке: «Оглум, сени көрүп алганымда, ам өлүп калзымза-даа, ажырбас!» – дээн. 31Иосиф бодунуң акыларынга болгаш төрелдеринге: «Фараонга барып: „Ханаандан мээң акыларым болгаш төрелдерим чедип келди. 32Олар малчыннар болгаш, мал-маганын ап алгаш келген“ – деп чугаалаайн. 33Фараон силерден: „Кандыг ажыл-агыйлыг силер?“ – деп айтырарга, 34„Бис, силерниң чалчаларыңар, өгбелеривис дег, бичиивистен тура кадарчылар улус бис“ – дээр силер. Ынчан силерни Гесемге чурттадып арттырып каар. Чүге дээрге хой кадарчыларын египетчилер ческинчиг деп санаар улус-тур+» – дээн.

47

47^1Иосиф фараонга чедип келгеш: «Ханаандан мээң ачам, акыларым шээр база бода мал-маганын, эт-хөреңгизин ап алгаш чедип келдилер. Олар ам мында, Гесемде ап четтилер» – деп чугаалаан. 2Иосиф акыларының бежин эдертип алгаш, оларны фараонга бараалгадып чедип келген. 3Фараон алышкылардан: «Кандыг ажыл-агыйлыг силер?» – деп айтырган.

Олары: «Бис, силерниң чалчаларыңар, өгбелеривис дег, кадарчылар бис – деп харыылааннар. – 4Бис бо черге чурттаар дээш келдивис, чүге дээрге ханаан черде мал кадарар чер безин чок-тур. Ында улуг аш-чут чоруп турар болгай. Ынчангаш чалчаларыңар биске Гесемге чурттаарын чөпшээреп көрүңерем».

5Фараон Иосифке мынча дээн: «Ачаң болгаш акыларың сеңээ чедип келгеннер-дир. 6Бүгү Египеттиң чери сээң мурнуңда-дыр. Ооң эң-не эки булуңунга ачаңны болгаш акыларыңны чурттадып каг. Гесемге олар чурттаайлар аан. Бир эвес оларның аразында төлептиг улус бар болза, мээң хуу малым кадарар кылдыр томуйлап каг».

7Иосиф ачазы Иаковту фараонга эдертип эккээрге, Иаков фараонну алгап-йөрээп каан. 8Фараон Иаковтан: «Каш харлыг силер?» – деп айтырган.

9Иаков фараонга: «Мен 130 чыл ишти көжүп-дүжүп чурттап келдим. Ол дээрге хөй эвес болгаш берге чылдар болду+. Мээң өгбелеримниң көжүп-дүжүп чурттап чорааны чылдар-биле оларны деңнээр-даа ужур чок» – деп харыылаан. 10Иаков фараонну алгап-йөрээп кааш, үнүп чорупкан. 11Фараоннуң дужаалы-биле Иосиф ачазын болгаш акыларын Египеттиң эң-не эки булуңу болур Раамсеске чурттадып каан+. 12Ачазынга, акыларынга, төрел бөлүүнүң өг-бүле бүрүзүнге оларның санын барымдаалап, тарааны үндүрүп берип, оларны хандырып турган.

Аш-чут үезинде Иосифтиң чуртту башкарып турганы

13Аш-чут кедереп, бүгү чер-делегейде тараа шуут чок калган. Египет болгаш ханаан черлер аштан хоозурап калган. 14Египеттиң болгаш Ханаанның чонунга тараа садып тургаш, Иосиф ол черлерниң бар-ла турган акша-мөңгүнүн фараоннуң хөреңгизинче киирип турган. 15Египетте-даа, Ханаанда-даа акша-мөңгүн шуут эвээжеп каарга, Египеттиң бүгү чурттакчылары Иосифке келгеш: «Биске тараадан бериңер! Акша-мөңгүнүвүс төнүп калды, силер көрүп туруңарда-ла, өлүр эвес бис» – дээннер.

16Иосиф оларга: «Бир эвес акша-мөңгүнүңер төнүп калган болза, малыңарны эккелиңер, тарааны аңаа орнап садар мен» – дээн. 17Олар Иосифке малдарын ойладып эккеп берип турганнар. Иосиф тараазын аъттарга, шээр болгаш бода малдарга, элчигеннерге орнап, ол чылын чонну тараа-биле хандырып келген.

18Ол чыл ынчаар эрткен. Дараазында чылын Египеттиң чурттакчылары база катап Иосифке чедип келгеш, мынча дээннер: «Силерден чажырбас бис, хүндүлүг дээргивис: акша-мөңгүнүвүс төнген, малывыс база силерде барган болгай. Ам чүгле боттарывыстан база черлеривистен аңгыда, силерге бээр чүвүс-даа артпады. 19Силер көрүп туруңарда-ла, боттарывыс өлгүлеп, черлеривис хоозурап каарга, эки деп бе? Бисти база бистиң черлеривисти тараага орнап садып алыңар. Бис фараоннуң кулдары болур бис, черлеривис ооңуу болур, чүгле биске өлбес кылдыр, чер кыры куруг калбас кылдыр тараадан бериңер». 20Күштелип орган аш-чуттан өлбес дээш, Египеттиң чурттакчылары – кижи бүрүзү бодунуң черин тараага орнаптарга, Иосиф бүгү египет черни фараонга садып берген. Ынчалдыр ол черлер фараоннуң өнчүзү болу берген. 21А Египеттиң чурттакчыларын Иосиф чурттуң бир ужундан өске ужунга чедир фараоннуң кулдары кылып каан[*]. 22Ол чүгле египет бурганнарның бараалгакчыларының черлерин садып албаан, чүге дээрге оларны фараон боду хайгааралга ап, ашкарып-чемгерип турган. Ынчангаш олар боттарының черлерин сатпааннар. 23Иосиф Египеттиң чурттакчыларынга: «Мен силерни болгаш силерниң черлериңерни бөгүн фараонга садып бериптим. Тараадан ап алгаш, тарып алгылаңар че. 24Тарааңарны ажаар өй кээрге, дүжүдүңерниң бештиң бир кезиин фараонга бээр силер. А артканын өг-бүлелериңерни чемгереринге болгаш тарыыр үрезинге арттырып аар силер» – дээн.

25Олары: «Силер бистиң амы-тынывысты камгалап алдыңар. Бисче ээ көрүндүңер, дээрги хайыраатывыс. Амдан эгелеп фараоннуң кулдары болур бис» – деп харыылааннар. 26«Дүжүдүнүң бештиң бир кезиин фараонга бээр» деп Египетте бо хүннерге чедир күштүг дүрүмнү Иосиф ынчалдыр доктаадып каан. Чүгле бараалгакчыларның черлери фараонга хамаарышпас турган. 27А израиль чон Египеттиң Гесем девискээринге турумчуп, күш кирип, ажы-төлү көвүдеп чурттап чораан-дыр.

Иаковтуң сөөлгү чагыы

28Египет черге Иаков он чеди чыл чурттаан. Ооң назыны 147 чыл болган. 29Өлүр үези чоокшулап кээрге, ол оглу Иосифти кыйгырып алгаш, мынча дээн: «Бир эвес менче ээ көрнүр болзуңза, меңээ бердингениңни көргүс: мээң дөңмээмге дээп, египет черге мени хөөржүтпезиңни даңгырагла! 30Кажан мен өгбелерим соондан чоруй баарымга, мээң мөчүмнү Египеттен аппаргаш, өгбелеримниң сөөк салган черинге ажаап каар сен».

Иосиф ачазынга: «Силерниң чагыыңарны күүседир мен» – дээн+.

31Иаков: «Меңээ даңгырагла!» – дээн. Иосиф даңгыраан берген соонда, Израиль орунга чыда[*], Бурганга мөгейген+.

48

Иаковтуң Эфрем биле Манассияны йөрээгени

48^1Элээн үе эрткенде, Иосифке ооң ачазы аарып турар дээрзин дыңнаткан. Иосиф бодунуң Манассия биле Эфрем деп ийи оглун эдертип алгаш, ачазынга чедип келген. 2Иаковка ооң оглу Иосифтиң кел чыдарын дыңнадыптарга, ол бүгү күжүн чыггаш, орунунга олуруп алган. 3Иаков Иосифке мынча деп чугаалаан: «Күчүлүг Бурган ханаан черде Луз хоорайга меңээ көстүп келгеш, меңээ ачы-буян хайырлап: 4„Сээң үре-салгалың өзүп-көвүдээр, сенден хөй-ле чоннар тыптыр, бо черни сээң салгалыңга кезээ мөңгеде ээлээр кылдыр берип каар мен“ – дээн чүве+. 5Ынчангаш ам Египетке мээң кээримге чедир төрүттүнген ийи оглуң – Эфрем биле Манассия – Рувим болгаш Симеон-биле дең эргелиг мээң оолдарым болзун+. 6А оларның соонда төрүттүнер оолдарың сээңии болур. Ынчалза-даа олар акыларының төрел аймаанга каттыжып, оларның салгал дамчаан өнчүзүн үлежирлер. 7Ынчаар шиитпирлээним чылдагааны болза, мен Паддан-Арамдан кел чыдырымда, ханаан черге, орукка, Эфратага бичии-ле четпейн чорумда, мээң Рахилим өлүп калды. Ону мен ында, Эфратада (азы Вифлеемде) орук кыдыында, ажаап каан мен+».

8Израиль Иосифтиң оолдарын көрүп кааш: «Кымнарыл бо?» – деп айтырган.

9«Бо дээрге маңаа кээримге, Бурганның бергени мээң оолдарым-дыр» – деп, Иосиф харыылаан.

Ачазы: «Оолдарыңны бээр чоокшуладып эккел, мен оларны алгап-йөрээп каайн» – дээн. 10Кыраанындан Израильдиң караа четпестеп калган, ол чүнү-даа тода көрүп шыдавас апарган. Иосиф оолдарын ачазынга эккээрге, ол оларны куспактааш, ошкап каан. 11Израиль Иосифке: «Сени көөр боор мен деп черле идегевейн турдум, ам бо-дур, Бурган меңээ сээң оолдарыңны безин көргүстү» – дээн. 12Кырган-ачазының хойнунга олурган оолдарын тургузуп алгаш, Иосиф ачазынга черге чедир мөгейип каан.

13Иосиф Израильге оолдарын чедип эккелгенде, Эфрем ооң оң талазынга (Израильдиң солагай талазынга) турган, а Манассия – солагай талазынга (Израильдиң оң талазынга) турган. 14А Израиль ынчан холдарын карыштыр: оң холун оолдарның бичези Эфремниң бажынга, а солагай холун оолдарның улуу Манассияның бажынга салып алган[*]. 15Израиль Иосифти мындыг сөстер-биле алгап-йөрээп каан: «Мээң адаларым Авраам биле Исаактың бараан болуп чорууру Бурган! Төрүттүнгенимден эгелээш, бо хүннерге чедир мени хайгаарап чоруур Бурган! 16Бүгү-ле айыыл-халаптан мени чайладып чоруур дээрниң Төлээзи бо оолдарны алгап-йөрээзин! Олар мээң адаларым Авраам биле Исаактың база мээң – бис үштүң ук-салгалывыска хамааржыр. Оларның салгалдары чер кырынга хөй-ле болзунам!»

17Ачазы оң холун Эфремниң бажында салып алганын көөрге, Иосифке ол шын эвес кылдыр сагындырган. Иосиф ачазының холун Манассияның бажынче салыр дээш тудуп алгаш, 18ачазынга: «Соора салып алган-дыр силер, ачай. Улуу бо-дур, оң холуңарны ооң бажынга салып алыңар» – дээн.

19Израиль ооң-биле чөпшээрешпейн, аңаа: «Билир мен, билир мен, оглум. Манассия база улуг болур, оон улуг чон тыптыр. Ынчалза-даа бичези акызындан артык кижи болур – Эфремден хөй-хөй чоннар укталыр+» – дээн. 20Ол хүн Израиль оларны мындыг сөстер-биле алгап-йөрээп каан:

«Израиль чон силерден ачы-буян алыр.

Олар бот-боттарын алгап-йөрээп тура:

„Бурган сени Эфрем биле Манассияга дөмей кылып каар болзун!“ – дижирлер».

Ынчалдыр Израиль Эфремни Манассиядан бедик эргелиг кылып каан.

21Ооң соонда Израиль Иосифке: «Удавас мен өлүп каар мен. Бурган силер-биле кады болур. Силерни Ол ада-өгбеңерниң чуртунче ээлдирип, чандырыптар. 22А сеңээ, акыларыңдан артыкка, амор чондан хылыш, ча, согунумнуң ачызында чаалап алганым черни[*] өнчү кылдыр бээр мен» – дээн.

49

Иаковтуң бодунуң оолдарын алгап-йөрээгени

(Ы. х. к. 33:1-24)

49^1Иаков оолдарын кыйгырып алгаш, мынча дээн: «Чыглып келиңер, келир үеде силерни чүү манап турарын чугаалап берейн. 2Бээр четкилеп келгеш, ачаңар мени – Израильди дыңнаңар, оолдарым!

3Дун оглум Рувим!

Мээң шыдалым, мээң үре-салгалымның баштайгызы,
эң-не тергиин болгаш күчүлүг сен.

4Үер суу дег хөделип чордуң,
ынчангаш сен тергиидевес сен.

Чүге дээрге сен адаң мээң орун-дөжээмче үнүп,
чыдынымны бужартаткан сен+.

5Симеон биле Левий алышкыларның хылыш-чепсээ
каржы чорукту кылган-дыр!+
6Оларның сүлчээзиниң деткикчизи эвес мен,
мээң ат-алдарым оларныынга каттышпас.

Олар ажынып-хорадааш, кижилер өлүрүп каан-дыр;
туразы улгадып, мал-маган кемдеткен-дир.

7Оларның каржы-дошкун кылыы, араатанзыг килеңи каргаттырар!

Иаковтуң салгалының аразынга оларның үре-салгалын тарадып,
израиль чоннуң аразынга үлеп чорудуптар мен!+

8Иуда! Сени ха-дуңмаң алгап-мактаар.

Дайзыннарыңны доңгайтыр базар сен,
кады төрээннериң сээң мурнуңга мөгеерлер+.

9Сен олча тыпкан аныяк арзылаң дег-дир сен, оглум Иуда!+

Халдаарынга белеткенген араатан дег-дир сен.
А ону кым дүвүредип диттир боор!+
10Иуда эрге-дужаал даянгыыжын холдан салбас,
чагырыкчының эргези оон кажан-даа адырылбас+;
үези кээрге, албан-үндүт төлеп[*], чоннар аңаа чагыртыр.

11Ооң элчигеннерин чимистиг ыяшка безин баглап болур,
виноградының ханды-арагазы, идик-хеп чуп болгу дег, хөй болур[*].

12Арага-хымыстың хөйүнден оларның карактары кылаң,
сүттүң хөйүнден диштери ак болур.

13Завулон корабльдар эжиндирип кээп турар далай эриинге чурттаар.

Ооң ээлээн чериниң кызыгаары Сидон хоорайга чедир+.

14Иссахар – чүък аразында чыдыпкан шыырак элчиген дег.

15Дыштанган чери эки, беримчелиг деп чүвени ол көрүп кааш,
чүъктү эктинге каап алгаш, албадал адаандан ажылдап эгелээн.

16Израильдиң бир аймаа болгаш, Дан бодунуң чонун шын шиидер+.

17Дан орукка чылан болзун, шагар чылан дег, орук дозар болзун!

Аъттың будунче шаптарга, ооң мунукчузу ойта кээп дүжер болзун!+

18Сээң камгалалыңга идегеп тур мен+, Дээрги-Чаяакчы!

19Гадче дээрбечилер халдай берзе,
оларның боттарын ызыртыр сүргеш, үптээр.

20Асирниң аъш-чеми элбек, ол хааннарны хандырар.

21Неффалим – хостуг чээрен-дир, ол чараш ажы-төл төрүүр[*].

22Иосиф – суг кыдыында аныяк элчиген дег,
даг эдээнде оъттап турар чаваа дег[*].

23Ча адыгжылары олче халдап-даа, аткылажып-даа,
ооң-биле өжээннежип-даа турганнар.

24Ынчалза-даа Иосифтиң чазы кадыг,
холдарының шыңганнары дыңзыг болуп арткан.

Ооң күжү Иаковтуң күштүг Бурганының холдарындан келген.

Израильдиң Кадарчызы+ болгаш Хаязы ону деткээн!

25Сээң адаңның Бурганы сеңээ дузалаар,
Күчүлүг Бурган сеңээ ачы-буян хайырлаар:
деңгер-дээрлерниң, чер адаанда сугларның,
ава амытанның ачы-буяны сеңээ чедер.
26Сээң адаңның хайырлаан йөрээлдери
үе-дүптүң дагларының ачы-буянындан,
эрте-бурунгу тейлерниң хайыразындан артык үнелиг+.

Ол бүгү йөрээшкиннер Иосифтиң бажынче бадып келзин,
алышкыларның аразында онзагай кижиниң тейинче бадып келзин+.

27Вениамин дээрге араатан бөрү-дүр ол.

Эртен эрте ол бодунуң олчазын хемирип орар,
кежээ тывыжын үсперлеп турар+».

28Израильдиң он ийи аймаа ол-дур. Оларның адазының оларга берген алгыш-йөрээли ындыг болган. Аймак бүрүзүнге – тускай алгыш-йөрээл.

Иаковтуң өлгени

29Иаков оолдарынга мынча дээн: «Удавас мен өгбелерим соондан чоруптар мен. Мени хет Эфроннуң шөлүнде турар куйда адаларымның чанынга ажаап каар силер. 30Авраамның хууда орнукшудулга чери кылдыр хет Эфрондан садып алганы, ханаан черде Мамре чоогунда Махпела шөлүнде турар куй ол-дур. 31Ында Авраам болгаш ооң кадайы Сарраны, Исаак болгаш ооң кадайы Ревекканы ажааган болгай+. Ында мен Лияны база ажаап каан мен. 32Ол шөлдү болгаш ында куйну хет чондан садып алган болгай».

33Оолдарынга шак ындыг чагыгны берип кааш, орунунга чыдып алгаш, Иаков өлүп калган, өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барган.

50

Иаковту орнукшутканы

50^1Иосиф ыглап-сыктап, ачазын куспактааш, ошкап-чыттап турган. 2Иосиф бодунуң чалча эмчилеринге ооң ачазының мага-бодун орнукшударынга онзагай арга-биле белеткеп каарын дужаарга, олар күүсеткеннер. 3Израильдиң чок апарганындан бээр дөртен хонук эрткен. (Ынча хонук иштинде орнукшударынга белеткээр ужурлуг турган чүве-дир.) Египетчилер чеден хонук иштинде Израиль дээш кажыыдап ыглажып келгеннер. 4Кажыыдаашкын хүннери эрте бээрге, Иосиф фараоннуң чоок кижилеринге мынча деп чугаалаан: «Бир эвес силер менче ээ көрнүр болзуңарза, фараонга барып, мынча деп дамчыдыңар: 5„Ачам: ‘Мен өлүп каарымга, мени ханаан черде белеткеп кааным черге ажаап каар сен’ – деп чагааш, менден даңгырак алган чүве. Ам барып, ачамны ажаап каайн, оон мен дедир ээп кээр мен“».

6Фараон Иосифке: «Ачаңны барып ажаап кааш кел, даңгырааңны күүсет» – деп чөпшээрээн.

7Иосиф ачазын ажаап каар дээш чорупкан. Ооң-биле кады фараоннуң шупту дүжүметтери, ооң ордузунуң баштыңнары, египет черниң бүгү баштыңнары база чорупканнар. 8Иосифтиң өг-бүлези, ооң акылары, дуңмазы, шупту төрелдери база чорупкан. Гесем черге чүгле оларның ажы-төлү болгаш мал-маганы артып калган. 9Иосиф-биле кады аъттыг, чуузалыг улустар, дыка хөй чон база чорупкан. 10Иордан хемниң чөөн чүгүнде Горен-гаатадка чедип келгеш, олар ханы кажыыдап ыглашканнар. Иосиф ачазы дээш чеди хондур ыглап-сыктап келген. 11Тус черниң чурттакчылары болур хананей чон ол ыы-сыыны дыңнааш: «Египетчилерниң ыы-сыызы, кажыыдалы улуг-дур» – деп турганнар. Ынчангаш Иорданның чөөн чүгүнде ол черни «Египетчилерниң ыы-сыызы» деп адап каан.

12Иаковтуң оолдары ооң чагаанын ёзугаар күүсеткеннер. 13Оолдары ачазының мөчүзүн ханаан черге эккелгеш, Авраамның хууда орнукшудулга шөлү кылдыр хет Эфрондан садып алганы, Мамре чоогунда Махпела шөлүнде турар куйга ажаап кааннар+. 14Ачазын ажааган соонда, Иосиф, ооң акылары, дуңмазы база олар-биле кады чораан хамык улус Египетче ээп чанып келгеннер.

Иосифтиң бодунуң акыларын оожургатканы

15Ачазы өлген соонда, акылары коргуп: «Бир эвес Иосиф биске хорадап, аңаа чедирген хоравысты сактып келгеш, өжээнин негей берзе, канчаар бис?» – деп боданы бергеннер. 16-17Олар Иосифче сөс дамчыдыпканнар: «Чок апаарының мурнунда, ачаңар: „Акыларыңның сеңээ кылган буруузун болгаш бачыдын өршээп көрем“ – деп чагып чыткан чүве. Ачаңарның Бурганының чалчалары бисти өршээп көрүңерем». Ол сөстерни дыңнааш, Иосиф ыглап турган. 18Акылары боттары чедип келгеш, ооң мурнунга сөгүрүп кээп дүшкеш: «Силерниң кулдарыңар-дыр бис» – дээннер.

19Ынчан Иосиф: «Кортпаңар. Мен Бурган-дыр мен бе? 20Силер меңээ удур багай чүвени бодап кылдыңар. Ынчалза-даа Бурганның бодалы-биле дыка хөй кижилер бо хүнде дириг артсын дээш, силерниң багай херээңер эки талаже угланы берген-дир. 21Ынчангаш кортпаңар. Мен силер дээш, силерниң ажы-төлүңер дээш сагыш човаар мен» – деп чугаалаан. Иосифтиң ол сөстери алышкыларның сеткил-сагыжын чымчадып, оожургадыпкан.

Иосифтиң өлгени

22Иосиф бодунуң дөргүл-төрели-биле Египетке турумчуп чурттай берген. Ол 110 чыл дургузунда чурттаан. 23Ынчалдыр Иосиф Эфремниң үш салгал чедир ук-салгалын-даа, Манассияның оглу Махирниң+ чаа төрүттүнген оолдарын-даа хоюнга олуртуп, хүлээп алган. 24Иосиф ха-дуңмазынга: «Удавас мен өлүп каар мен. Ынчалза-даа Бурган силерге ыяап-ла дузалап чедип кээр. Авраамга, Исаакка болгаш Иаковка аазааны черинче силерни чорудуптар хүнү черле келир+» – деп чугаалаан. 25Иосиф израиль чонга: «Бурган силерге болчуп чедип кээрге, мээң мөчү-сөөгүмнү бо чурттан үндүре бээр силер» – деп чагааш, олардан даңгырак ап алган+. 26Иосиф 110 харлыында өлүп калган. Ооң мөчүзүн орнукшударынга онзагай арга-биле белеткээш, Египетке ажаап кааннар.

* 1:2 Азы: «Бурганның чоруткан хады».

* 2:7 Еврей дылда «кижи» (адам) деп сөс «довурак» (адама) деп сөске дөмейлешкек.

* 2:23 Еврей дылда «эр» (иш) деп сөс «кыс» (ишша) деп сөске дөмейлешкек.

* 3:16 Азы: «Ашааңны аайыңга киириксээр сен».

* 3:20 «Ева» деп ат «чуртталга» дээн уткалыг.

* 4:1 Еврей дылда «Каин» деп ат «алдым» деп сөске дөмейлешкек.

* 4:8 «Ховуже бараалам» деп сөстер өске бурунгу сөзүглелде таварышпайн турар.

* 4:16 Еврей дылда «Нод» деп ат «тояанчы» деп сөске дөмейлешкек.

* 4:23 Азы: «Мени балыглаан эр кижини өлүрүп каан мен, мени шанчыпкан бичии оолду өлүрүп каан мен».

* 4:25 Еврей дылда «Сиф» деп ат «берген» деп сөске дөмейлешкек.

* 5:29 Еврей дылда «Ной» деп ат «чиигедир» деп сөске дөмейлешкек.

* 9:27 Еврей дылда «Иафет» деп ат «делгемчидер» деп сөске дөмейлешкек.

* 10:1 Сим, Хаам база Иафеттиң салгалдарының аттары дээрге бурунгу Чөөн чүктүң аймак, чоннар, хоорайларының аттары болур. Амгы үеде ол аттарның чамдыктары биске билдинмес.

* 10:25 Еврей дылда «Фалек» деп ат «аңгыланып чарлы бээр» деп сөске дөмейлешкек.

* 11:9 Еврей дылда «Вавилон» деп ат «холуп каар» (валал) деп сөске дөмейлешкек.

* 16:10-11 Еврей дылда «Измаил» деп ат «Бурган дыңнап турар» деп сөске дөмейлешкек.

* 16:13 Азы: «Сен – мээң көрүп кааным Бурган-дыр сен».

* 16:14 Бо ат «Мени көрүп каан дириг Бурганның кудуу» дээн уткалыг.

* 17:5 Еврей дылда «Авраам» деп ат «мөөң кижилерниң адазы» деп сөстерге дөмейлешкек.

* 17:15 «Сарра» деп ат «агай» дээн уткалыг.

* 17:19 «Исаак» деп ат «каткы» дээн уткалыг (17:17 көр).

* 18:6 Үш са дээрге 22 литр хире болур.

* 18:22 Өске бурунгу сөзүглелде «Дээрги-Чаяакчы ам-даа Авраамның мурнунда турбушаан» деп бижээн.

* 19:22 Еврей дылда «Сигор» деп ат «бичии, аргажок» деп сөске дөмейлешкек (19:20 көр).

* 19:37 Еврей дылда «Моав» деп ат «ададан» деп сөске дөмейлешкек.

* 19:38 «Бен-Амми» деп ат «төрелимниң оглу» дээн уткалыг.

* 20:16 Муң шекел – он бир хире килограммга деңнежир.

* 21:31 Беэр-Шева – еврей дылда «беэр» деп сөс «кудук» дээн, а «шева» деп сөс «даңгырак»-даа, «чеди»-даа деп сөстерге дөмейлешкек.

* 22:14 Азы: «Дээрги-Чаяакчы дагга көстүп келир».

* 23:5-6 Азы: «Бурганның шилип кааны ноян».

* 25:20 Паддан-Арам – соңгу Месопотамия.

* 25:26 Еврей дылда «Иаков» деп ат «ээжек», «ээжектен туттунар» азы «ажып эртер» деп уткалыг сөстерге дөмейлешкек.

* 25:30 Еврей дылда «Эдом» деп ат «кызыл, кызыл-сарыг» деп сөске дөмейлешкек (25:25 көр).

* 26:20 «Эсек» деп ат «маргылдаа» дээн уткалыг.

* 26:21 «Ситна» деп ат «удурланыышкын» дээн уткалыг.

* 26:22 «Реховот» деп ат «хостуг-шөлээн чер» дээн уткалыг.

* 26:33 Еврей дылда «Шива» деп ат «даңгырак» деп сөске дөмейлешкек. «Беэр-Шева» – «Даңгырак кудуу» дээни ол (21:31 көр).

* 27:36 Иаков деп ат «ээжектен туттунар» азы «ажып эртер» деп уткалыг билдинип болур (25:26, 30 көр).

* 28:19 «Вефил» деп ат «Бурганның бажыңы» дээн уткалыг.

* 29:17 Азы: «Лияның көрүжү чымчак, чараш турган».

* 29:32-35 «Рувим» – «муңгарал көөр» деп еврей сөстерге дөмейлешкек. «Симеон» – «дыңнаар» деп сөске дөмейлешкек. «Левий» – «каттыжар» деп сөске дөмейлешкек. «Иуда» – «алдаржыдар» деп сөске дөмейлешкек.

* 30:6, 8, 11, 13, 18, 20 «Дан» – «шын шииткел» деп еврей сөске дөмейлешкек. «Неффалим» – «адааннажыр» деп сөске дөмейлешкек. «Гад» – «чедимче» деп сөске дөмейлешкек. «Асир» – «амыр-чыргал» деп сөске дөмейлешкек. «Иссахар» – «орнаар, орнунга» деп сөске дөмейлешкек. «Завулон» – «үнелээр» деп сөске дөмейлешкек.

* 30:8 Еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Күштүг адааннажыышкын-биле».

* 30:14 Мандрагор – дазылы кижи мага-бодунга дөмей үнүш. Чөөн чүк улузу ону хандыкшыл оттурар шынарлыг кылдыр санап турган (Сол. ыр. 7:14 көр).

* 30:18 30:6-да немелде тайылбырны көр.

* 30:20 30:6-да немелде тайылбырны көр.

* 30:24 «Иосиф» – «адырар» деп сөске-даа, «ам база бээр» деп сөске-даа дөмейлешкек.

* 30:32 Бурунгу Чоокку Чөөн чүкке өшкүлер колдуунда кара, а хойлар ак чүзүннүг турган.

* 30:39 Иаковтуң бодалы-биле, хой азы өшкү эдержилге үезинде кандыг чүвеже көрүп турарыл, төлүнүң өң-чүзүнү оон хамааржыр турган.

* 31:47 Иегар-Сагадута – арамей дылда «хорум-херечилел» дээн уткалыг. Галаад – еврей дылда «хорум-херечилел» дээн уткалыг.

* 31:49 Еврей дылда «Мицпа» деп ат «хайгаараар суурга» дээн уткалыг.

* 32:2 «Маханаим» деп ат «ийи турлаг» дээн уткалыг.

* 32:28 Еврей дылда «Израиль» деп ат «Бурган-биле тутчур» деп сөстерге дөмейлешкек.

* 32:30 Еврей дылда «Пенуэл» деп ат «Бурганның арны» деп сөстерге дөмейлешкек.

* 33:17 «Сокхот» деп ат «серилер, чадырлар» дээн уткалыг.

* 33:19 Кесита – эрте-бурунгу үеде акша-мөңгүннүң бир хемчээли. Бир кесита бир хой өртээ-биле деңнежип турган чадавас.

* 33:20 «Эл-Элохе-Израиль» деп ат «Бурган, Израильдиң Бурганы» дээн уткалыг.

* 35:7 «Эл-Вефил» деп ат «Вефилдиң Бурганы» дээн уткалыг.

* 35:18 «Бен-они» деп ат «хилинчектенип божаан оглум» дээн уткалыг. «Вениамин» деп ат «оң таламга орар оглум» азы «мурнуу чүкке төрүттүнген оглум» дээн уткалыг.

* 36:40 Азы: «Исавтан тывылган баштыңнар».

* 38:29 Еврей дылда «Фарес» деп ат «чаза булгаар» деп сөске дөмейлешкек.

* 38:30 «Зерах» деп ат «чырыыр, кызар» деп сөске дөмейлешкек.

* 41:42 Кандыг-даа дужаалга ол таңманы базып каарга, күштүг болур.

* 41:51 Еврей дылда «Манассия» деп ат «уттур» деп сөске дөмейлешкек.

* 41:52 «Эфрем» деп ат «чимистиг, салгалдыг» деп сөске дөмейлешкек.

* 44:4 Өске бурунгу сөзүглелде сөөлгү домак таварышпайн турар.

* 46:13 Өске бурунгу сөзүглелде «Иашув» эвес, а «Иов» деп бижээн.

* 46:27 Өске бурунгу сөзүглелде «чеден беш» деп бижээн.

* 47:21 Фараоннуң кулдары кылып каан – өске бурунгу сөзүглелде бо сөстерниң орнунга «Хоорайларга чурттадып каан» деп бижээн.

* 47:31 Өске бурунгу сөзүглелде «Даянгыыжынга даянып тура» деп бижээн.

* 48:14 Еврей чоннуң чаңчылында оң хол хүндүткелдиг болур. Ынчангаш оң холун Иаков дун оолдуң бажынга салыр ужурлуг турган.

* 48:22 Черимни – еврей дылда бо сөс «Сихем» деп хоорайның адынга дөмейлешкек (Э. д. 34:25-29 көр).

* 49:10 Еврей сөзүглелде «албан-үндүт төлеп» деп сөстерниң утказы эки билдинмес. Оларның болгу дег өске уткалары мындыг: «Силом хоорайга ол чедип кээп», «тайбың кижи бооп чедип кээп», «аңаа хамааржыр чүвезин ап».

* 49:11 Бо шүлүктүң болгу дег утказы – «Иуданың салгалының чери кайгамчык элбекшилдиг болур».

* 49:21 Бо домактың болгу дег өске утказы мындыг: «Неффалим – улуг ыяш, ооң будуктары сырый, чараш».

* 49:22 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы мындыг: «Сугнуң кырында турар хөй чимистиг ыяш-тыр. Ооң будуктары хананы бүргеп алган».

+ 1:1 Ин. 1:1
+ 1:27 Мф. 19:4; Мк. 10:6
+ 2:7 1 Кор. 15:45
+ 2:9 Э. д. 3:22; Ажыд. 2:7; 22:2
+ 2:11 1 Хаан. 15:7
+ 2:14 Дан. 10:4
+ 2:14 Э. д. 10:11-12
+ 2:21 Э. д. 15:12; 1 Хаан. 26:12

+ 2:24 Мф. 19:5; Мк. 10:7; 1 Кор. 6:16; Эф. 5:31

+ 3:1 Мф. 10:16
+ 3:3 Э. д. 2:17
+ 3:6 Рим. 5:12; 1 Кор. 15:21-22
+ 3:15 Рим. 16:20
+ 3:16 Эф. 5:21; Кол. 3:18
+ 3:19 Эккл. 3:10
+ 3:19 Эккл. 3:20
+ 3:22 Э. д. 2:9; Ажыд. 2:7; 22:2
+ 4:7 Э. д. 3:16
+ 4:15 Лев. 26:21; Ыд. ыр. 78:12
+ 5:2 Э. д. 1:27
+ 5:3 1 Кор. 15:49
+ 5:24 4 Хаан. 2:11; Евр. 11:5
+ 5:29 Э. д. 3:17
+ 6:2 Иов 1:6; 2:1; Ыд. ыр. 88:7
+ 6:3 Ыд. ыр. 77:39
+ 6:3 Ыд. ыр. 89:10
+ 6:4 Сан. 13:34
+ 6:5 У. ч. 6:18; Мф. 12:34
+ 6:6 1 Хаан. 15:10-11
+ 6:9 Иов 1:1
+ 8:4 4 Хаан. 19:37; Иер. 51:27
+ 8:17 Э. д. 1:22
+ 8:20 Иов 1:5
+ 8:21 Хост. 29:18; Лев. 1:9
+ 8:21 Э. д. 6:5
+ 9:1 Э. д. 1:22
+ 9:3 Э. д. 1:29

+ 9:4 Лев. 3:17; 7:26; 17:10-11, 14; Ы. х. к. 12:23-24; Аж.-ч. 15:20,

+ 9:6 Сан. 35:33
+ 9:6 Э. д. 1:26-27
+ 9:21 У. ч. 20:1
+ 9:22 У. ч. 30:17
+ 10:4 Иона 1:3
+ 10:7 Э. д. 2:11
+ 10:11-12 Э. д. 2:14
+ 10:21 Сан. 24:24
+ 10:29 Э. д. 2:11
+ 11:2 Э. д. 10:10; Дан. 3:1
+ 11:8 Ы. х. к. 32:8
+ 12:1 Аж.-ч. 7:4

+ 12:3 Э. д. 18:18; 22:18; 26:4; 28:14; Гал. 3:8

+ 12:10 Э. д. 41:54
+ 12:13 Э. д. 20:2, 12
+ 13:8 Ыд. ыр. 132:1
+ 13:10 Э. д. 2:10
+ 13:10 Э. д. 19:24
+ 13:13 Э. д. 18:20
+ 13:15 Иис. 21:43
+ 13:16 3 Хаан. 3:8
+ 14:3 Иис. 10:5
+ 14:5-6 Ы. х. к. 2:10-12
+ 14:7 Сан. 13:27
+ 14:7 2 Чыл. 20:3
+ 14:8 Ы. х. к. 29:23
+ 14:14 Башт. 18:29
+ 14:17 2 Хаан. 18:18
+ 14:18 Ыд. ыр. 75:3
+ 14:20 Э. д. 28:22; Лев. 27:30; Евр. 7:1-2
+ 15:1 2 Хаан. 22:3; Ыд. ыр. 3:4

+ 15:5 Э. д. 22:17; Ы. х. к. 1:10; 10:22; Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3; Гал. 3:6; Иак. 2:23
+ 15:8 Башт. 6:17; Лк. 1:18
+ 15:10 Лев. 1:17; Иер. 34:18-19
+ 15:12 Э. д. 2:21; 1 Хаан. 26:12; Иов 33:15
+ 15:13 Хост. 1:11; 12:40; Аж.-ч. 7:6
+ 15:14 Хост. 11:3; Аж.-ч. 7:7
+ 15:16 Ы. х. к. 9:4; 3 Хаан. 21:26

+ 15:18 Хост. 23:31; Сан. 34:1-12; Иис. 21:43; 3 Хаан. 4:21; 2 Чыл. 9:26

+ 16:5 Э. д. 18:25; 31:53; 1 Хаан. 24:13, 16; Башт. 11:27

+ 16:7 Хост. 15:22
+ 17:5 Рим. 4:17
+ 17:12-13 Лев. 12:3
+ 18:5 Башт. 6:18-19
+ 18:10 Рим. 9:19
+ 18:12 1 Пет. 3:6

+ 18:14 Иов 42:2; Иер. 32:17; Мф. 19:26; Лк. 1:37

+ 18:14 4 Хаан. 4:16
+ 18:17 Ам. 3:7
+ 18:18 Э. д. 12:3
+ 18:20 Э. д. 13:13
+ 18:25 Э. д. 16:5; Иов 34:10; Ыд. ыр. 91:16
+ 18:26 Иса. 65:8
+ 19:2 Иов 31:32
+ 19:5 Башт. 19:22-24
+ 19:11 4 Хаан. 6:18

+ 19:24 Иов 18:15; Ыд. ыр. 10:6; Иез. 20:16; 38:22; Лк. 17:29

+ 20:2 Э. д. 12:10-20
+ 20:7 1 Чыл. 16:22; Ыд. ыр. 104:15
+ 20:7 Иов 42:8; Иак. 5:16
+ 20:17 Иак. 5:16
+ 21:3 Э. д. 17:19
+ 21:4 Э. д. 17:12-13
+ 21:9 Гал. 4:29
+ 21:10 Ин. 8:35; Гал. 4:30
+ 21:12 Рим. 9:7
+ 21:21 Сан. 10:12; 3 Хаан. 11:18
+ 21:31 Э. д. 26:33
+ 22:1 Ыд. ыр. 10:5
+ 22:1 Аж.-ч. 9:10
+ 22:2 2 Чыл. 3:1

+ 22:17 Э. д. 15:5; 3 Хаан. 4:20; Иер. 33:22; Евр. 6:13-14

+ 22:18 Э. д. 12:3; 26:4; Аж.-ч. 3:25
+ 22:23 Э. д. 24:24
+ 23:2 Иис. 14:15; Башт. 1:10
+ 25:4 1 Чыл. 1:32-33
+ 25:10 Э. д. 23:16-20
+ 25:15 1 Чыл. 1:29-31
+ 25:18 1 Хаан. 15:7

+ 25:23 Сан. 24:18; 2 Хаан. 8:14; 1 Чыл. 8:13; Рим. 9:12

+ 25:31 Ы. х. к. 21:17
+ 25:34 Евр. 12:16
+ 26:1 Э. д. 12:10
+ 26:1 Э. д. 20:2
+ 26:3 Э. д. 22:16-18
+ 26:3 Иис. 21:43
+ 26:4 Хост. 32:13
+ 26:4 Э. д. 12:3; 22:18; Аж.-ч. 3:25
+ 26:7 Э. д. 12:13; 20:1-2
+ 26:15 Э. д. 21:30
+ 26:29 У. ч. 16:7
+ 26:34 Э. д. 36:2-3
+ 27:3 Э. д. 25:27-28
+ 27:28 Ы. х. к. 33:13
+ 27:36 Э. д. 25:33
+ 27:40 2 Хаан. 8:14
+ 27:40 4 Хаан. 8:20-22
+ 27:46 Э. д. 26:35
+ 28:2 Э. д. 22:23; 24:29-30
+ 28:4 Иис. 21:43
+ 28:9 Э. д. 25:13; 36:3
+ 28:13 Иис. 21:43
+ 28:14 Э. д. 12:3; 13:16; 22:18; 26:4

+ 28:18 Э. д. 35:14; Иис. 4:1-10; 1 Хаан. 7:12

+ 28:19 Э. д. 35:6, 15; 48:3

+ 28:20 Сан. 21:2; Башт. 11:30; 1 Хаан. 1:11; 2 Хаан. 15:8

+ 28:22 Э. д. 14:20; Лев. 27:30
+ 29:27 Башт. 14:12
+ 29:30 Лев. 18:18
+ 29:31 1 Хаан. 1:19-20
+ 30:15 Лев. 18:18
+ 31:13 Э. д. 28:20-22
+ 31:30 Башт. 18:24
+ 31:45 Э. д. 28:18; 35:14; Иис. 24:26-27
+ 31:53 Э. д. 16:5
+ 32:9 Э. д. 31:3
+ 32:12 Э. д. 28:14-15
+ 32:28 Э. д. 35:10
+ 32:29 Башт. 13:18
+ 32:30 Хост. 24:10; 33:20; Ин. 1:18
+ 33:18 Э. д. 12:6
+ 33:19 Иис. 24:32; Иов 42:11
+ 34:7 Башт. 20:6; 2 Хаан. 13:12
+ 34:8 Ы. х. к. 22:28
+ 34:12 1 Хаан. 18:25
+ 34:14 Иис. 5:9
+ 35:1 Э. д. 28:10-22
+ 35:4 Иис. 24:26; Башт. 9:6
+ 35:7 Э. д. 28:19
+ 35:8 Э. д. 24:59
+ 35:10 Э. д. 32:28
+ 35:11 Э. д. 17:6
+ 35:14 Э. д. 28:18; 31:45
+ 35:15 Э. д. 28:19
+ 35:17 1 Хаан. 4:20
+ 35:19 Руф 1:2; Мих. 5:2
+ 35:22 Э. д. 49:4; Лев. 20:11
+ 35:27 Иис. 14:15; Башт. 1:10
+ 35:27 Э. д. 13:18; 23:2
+ 35:29 Э. д. 25:8
+ 36:1 Э. д. 25:30
+ 36:3 Э. д. 26:34; 28:9
+ 36:12 Хост. 17:8
+ 36:20 Э. д. 14:6; Ы. х. к. 2:12
+ 36:33 Иса. 34:6; 63:1
+ 36:34 Э. д. 36:15; Иов 2:11; Иез. 25:13
+ 36:40 1 Чыл. 1:51-54
+ 37:13 Э. д. 33:18
+ 37:14 1 Хаан. 17:18
+ 37:17 4 Хаан. 6:13
+ 37:24 Иер. 38:6; Зах. 9:11
+ 37:27 Э. д. 25:12-16
+ 37:34 Иов 1:20
+ 38:8 Ы. х. к. 25:5-6
+ 38:24 Лев. 21:9
+ 38:26 Лев. 18:15
+ 39:1 Э. д. 37:36
+ 39:9 Хост. 20:14
+ 39:15 Хост. 20:16
+ 39:21 Дан. 1:10
+ 40:5 Неем. 1:11
+ 40:8 Дан. 2:28
+ 40:20 Мк. 6:21
+ 40:22 Эсф. 7:10
+ 41:8 Дан. 2:1-2
+ 41:12 Дан. 1:17
+ 41:16 Дан. 2:30
+ 41:30 4 Хаан. 8:1
+ 41:38 Дан. 4:5; 5:11
+ 41:40 Эсф. 10:3
+ 41:42 Эсф. 3:10; 8:2
+ 41:45 Э. д. 46:20; Иса. 19:18; Иез. 30:17
+ 41:54 Э. д. 12:10
+ 42:6 У. ч. 11:26
+ 42:9 Э. д. 37:5-11
+ 42:22 Э. д. 37:21-22
+ 43:32 Э. д. 46:34
+ 44:20 Э. д. 37:3
+ 46:1 Э. д. 26:33
+ 46:4 Э. д. 50:13
+ 46:8 Хост. 6:14-16
+ 46:9 Хост. 6:14; Сан. 26:5-6; 1 Чыл. 5:3
+ 46:10 Сан. 26:13
+ 46:11 Сан. 3:17; 26:57
+ 46:12 Э. д. 38:1-30; Сан. 26:19
+ 46:13 Сан. 26:23-24; 1 Чыл. 7:1
+ 46:14 Сан. 26:26
+ 46:16 Сан. 26:15
+ 46:17 Сан. 26:44-46; 1 Чыл. 7:30-40
+ 46:20 Э. д. 41:45; Иса. 19:18; Иез. 30:17
+ 46:20 Сан. 26:28-37
+ 46:21 Сан. 26:38-41; 1 Чыл. 7:6-12; 8:1-5
+ 46:23 Сан. 26:42
+ 46:24 Сан. 26:48-49; 1 Чыл. 7:13
+ 46:27 Хост. 1:5
+ 46:34 Э. д. 43:32; Хост. 8:26
+ 47:9 Иов 14:1; Ыд. ыр. 89:10
+ 47:11 Хост. 1:11; 12:37
+ 47:30 Э. д. 50:13
+ 47:31 3 Хаан. 1:47
+ 48:4 Э. д. 28:12-15; 35:9-12
+ 48:5 Иис. 14:4
+ 48:7 Э. д. 35:19; Руф 1:2

+ 48:19 Сан. 1:33, 35; Ы. х. к. 33:17; Иис. 17:14

+ 49:4 Э. д. 35:22; Лев. 18:7; Иез. 22:10
+ 49:5 Э. д. 34:25-29
+ 49:7 Сан. 35:2; Иис. 19:9
+ 49:8 1 Чыл. 28:4
+ 49:9 Ажыд. 5:5
+ 49:9 Сан. 23:24; 24:9
+ 49:10 Сан. 24:17
+ 49:13 Иис. 19:10-16
+ 49:16 Э. д. 30:6
+ 49:17 Башт. 18:27
+ 49:18 Ыд. ыр. 118:166
+ 49:24 Ыд. ыр. 22:1
+ 49:26 Ы. х. к. 33:15; Авв. 3:6
+ 49:26 Ы. х. к. 33:13-17
+ 49:27 Башт. 20:21,
+ 49:31 Э. д. 23:16-19; 35:29
+ 50:13 Э. д. 23:16
+ 50:23 Сан. 32:39
+ 50:24 Хост. 3:16-17
+ 50:25 Хост. 13:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Эге Дөс

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ