# Библияны(Қудай Пичигинге)

Институт перевода Библии

## Ыйбан Пасқан Ақ Тилаас

## Ыйбан

### Ыйбан

Ыйбан


Сӧс алы

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


ЫЙБАН ПАСҚАН АҚ ТИЛААС

### Сӧс алы


Қайран қыырчыған кижи!

Мына, сеең қолында Ыйбан пасқан Ақ Тилаас номы. По ном – Наа Чӧп Пичигиниң пир номы. Наа Чӧп Пичиги Эски Чӧп Пичигинме пирге Қудай Пичиги (Библия) теп адалча. Ол Қудай Пичиги эң улуғ Пичик, аны қанче-қанче чӱс чыл шығара қайда да чаткан кижилер эңне кӧп қыырчаттырлар.

Ақ Тилаас, ол ноо небези? Пурунғу грек сӧстиң Евангелион теп сӧс тадар тилбе Ақ Тилаас теп уғулар. Ээде Қудайдың Оғлу Иисус Христос Позының ӱргедийин адады: Ақ Тилаас теп. Наа Чӧп Пичигинге тӧрт Ақ Тилаас номнары кирча. Ол Ақ Тилаас номнарында Иисус Христостың чадып, чарлап чӧргенинең ӱчӱн, Ааң ӱргедийинең, қайғал эткенинең ӱчӱн, Ааң ӧлгенинең, анаң тирилип турғанынаң ӱчӱн айдылча.

Ақ Тилаас номнарында пасқан керектери ийги муң чыл алында, Палестин теп черде полған полтыр. Ол темнерде Палестин-чер Рим теп чердиң қааннарының қолында полған полтыр. Андығ да полза, Палестинда чатқан иудейлер позының, Қудай ылардың Моисейге перген Чозағын тутқаннар. Моисейдең соонда чатқан кӧп пророктар кӧспектеп айт чӧргеннер: «Қудай таллаған Мессия келерин сақтапчабыс» теп. Ол Мессия кел-келип, парчын кижилерди қыйалдаң, ӧлӱмнең пожада-берер теп айтқаннар. Ана ол Мессияны найле тың сақтағаннарында, Вифлеем теп Палестиндағы кичиғ турада найле сақтаған Мессия – Иисус Христос туғ келтир. Мессия теп сӧс – еврей тилдең келген сӧзи, ол сӧс грек тилбе – Христос теп уғулча, тадар тилбе – Қудай Таллаған теп полар. Ол келген Иисус Христос, Қудайдың Оғлу пол-келип, чер ӱстӱндеги парчын кижини арғалар Ақ Тилаазын по чарыққа ақкелтир.

Христиан чозағы айтча: по Ақ Тилаас номын Ыйбан теп аттығ кижи пас-салтыр. Ол Ыйбан Иисус Христостың эң чағын ӱргенчиктеринең пирси полған полтыр. Христос, ол – по чарық чайаған Сӧс полған теп, ол Сӧс Қудай Позы полған теп, по ном кӧргӱсча. Ол Ыйбан, Иисус Христостың Иудея теп черде чарлап чӧргенин позы кӧрӱп, кӧргенин по номда пас-салтыр. Иисус Христостың чарлап чӧргенин пазып, Ааң нӧӧре ээде эткенин, нӧӧре кресте ӧл-парғанын терең пилин-келип, Ыйбан по номны пас-салды. По Ақ Тилаас номын Ыйбан грек тилбе пас-салған. Христианство полчыған ийги муң чылға шығара по номны қанче-қанче кӧп тиллерге кежиргеннер.

Амдығы темге четтире тадар тилге Библияны кежирбедилер. Он тоғузынчы век тоозылған темде (1883 чылда) абыс И. М. Штыгашев кежирген пир ле «Священная история на шорском наречии» («Тадар тилбе пасқан Ақ-Арығ пурунғу чооқ») теп, ном полған. Ол Штыгашев кежирген номы – Библия эбес, ол – Библиядаң алған, позының сӧстербе чооқтаған чооғаштар. Библияны кежирчең институды паштапқы қада Библияны кеже-берди. Пурнада Ақ Тилаас номнарын тадар тилге кежирди. 2004 чылда Марк пасқан Ақ Тилаас номын кежирип шығарды. Ам тезе пистиңоқ институт тадар тилге Ыйбан пасқан Ақ Тилаас номын кежирип шығарча. По ном шығарып, пис чақшы пилчабыс: тадар кижи позының тилин чақшы уңнабанча, уңнап та полза, позының тилбе тың да қыыр полбанча. Тадар тиллиғ ном пирее элиғ чыл шықпады, шқолларда тадар тилбе қыырарға ӱр ӱргетпедилер, тадар кижилер позының тилбе пасқанын чақшы да қыыр полбанчалар. Қыырып кӧрзелер да, аар. Анаң аара пис по Ыйбан пасқан Ақ Тилаасты ийги тилбе – тадар тилбе, қазақ тилбе – шығарчабыс: кижи, тадар тилбе пасқанын қыырғанда, қазақ тилбе пасқаны аға полужар, қыырчыған кижилерге ийги тиллер ӧзере полушсыннар. Библияны қазақ тилге кежирген – Синодальный теп кежиргени пар, ол – улуғ тоолапчаң, чақшы уңнаған кежиргени. По номда ол Синодальный теп кежиргенинең алған қазақ тиллиғ Ыйбан пасқан Ақ Тилаас. Тадар тиллиғ Ыйбан пасқан Ақ Тилаас қазақ тиллиғ Ыйбан пасқан Ақ Тилаазынға парчын черлерде тӧӧй эбес, қайы-қайы черлерде ылар ӧзере арий келишпенчалар. Қазақ тилбе номның пӧлӱктердиң аттары тадар тилбе номның пӧлӱктердиң аттарынға келиштире иштегеннер.

По номда қош пӧлӱктери пар. Паштапқы кош пӧлӱги, эң улуғ пӧлӱк – тадар-қазақ сӧстӱги, ол – уңнабанчыған, четтире пилбенчиған сӧстерин қыырчыған кижилерге чарытча. Сӧстӱкке наа сӧстер, сӧстердиң наа тилаастары кирдоқ. Сӧстӱкте Ыйбан пасқан Ақ Тилаас номға кирген сӧстери чарытчалар. Сӧстекте кӧбӱзи сӧстерди чарытчаң эрбектери Ақ Тилаастаң алған. Пашқа қош пӧлӱги – по номның соонында Иисус Христостың темдеги Палестин теп черди, Иерусалим теп тураны кӧргӱсчең карталары пароқ.

Библияны кежирчең институды Ыйбан пасқан Ақ Тилаасты тадар тилбе шығарған кижилерге: тилдең тилге кежирчиге, пашқа-пашқа шынықтачыларға, паза пашқа да иштеген, полушқан кижилерге улуғ алғыжын четтирча. Тадар чон-қалық позының тилбе Ыйбан пасқан Ақ Тилаазын кыыр поларынға пис ӧргӱнчабыс. По наа номны қыырыб-алып, писке ноо айдарға пар полза, пис ол сӧстериң қадарчабыс. Библияны кежирчең институдының адрези: 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360; интернеттағы веб-сайт: www.ibt.org.ru.

Библияны кежирчең институдының кижилери

### Пӧлӱк 1


Сӧс полған позы, кижи пол-парды

1Эңне паштап тужында Сӧс полған, ол Сӧс Қудайдыйы полған, ол Сӧс Қудай Позы полған полтыр[+]. 2Эңне паштап тужында Сӧс Қудайдыйы полған. 3Қудай парчын небелерди Сӧспе чайады. Сӧс полбан полза, ноо-да небе чайалбас эди. 4Ол Сӧс тириғ чадығлығ полған, ол тириғ чадыйы тезе кижилерге чарық теп полған полтыр[+]. 5Чарық, ол қарашқыда чарча, қарашқы ол чарықты ал полбан қалды.

6Пир кижи полған полтыр, Қудайдаң келген кижизи, ааң ады Ыйбан полды[+]. 7Чарықты кӧрген Ыйбан ол позының кӧргенин чон-қалыққа айда-берерге келтир. Ааң кӧрелеп айтқанын уғыб-алып, чон-қалық ол Чарықтың пар полғанынға пӱтсин теп[+]. 8Ыйбан позы эзе чарық полбады, кӧрген не Чарықтаң ӱчӱн кӧрелеп айдынды. 9Ол Чарық шыноқ Чарық полтыр, парчын по чарыққа келген кижини чарытчаң Чарығы.

10Ол Чарық кижилердиң аразында чӧре-берди. Кижилер, Ааң Позы чайаған кижилери, Аны таныбан да қалтырлар. 11Қачан Ол Позының чон-қалығынға келгенде, ылар, эзе, Аны постарынға киритпеен салды[+]. 12Қай-прелери ле киритти. Аға пӱт-келип, постарынға кириткен кижилерге, Қудайдың паллары ползар теп, кӱш пертир. 13Ылар кижидең эбес, кижи санағанынаң эбес, ам ылар Қудайдаң туған келген кижилер пол-партырлар[+].

14Ол Сӧс, кижи пол-парып, кижи аразында чӧрди. Эңне чақшылығ, шыннығ пол-кел чӧрди. Пис Ааң пақтығ полғанын кӧрдибис, Ааң пақтығ полғаны – Ааң Абазының чағыс Оғлуның пақтығ полғаны полтыр. 15«Мен пайа силерге айтқам, соонымда парчығаны меең алдымда полар теп. Соонымда Ол парған, ам тезе Ол менең пурнада парча. Ол, эзе, менең пурнада парар кижизи-но» теп, Ыйбан Аанаң ӱчӱн кӧрелеп чарлады. 16– Ааң улуғ кӧӧленгенинең пис чақшызынаң чақшызын алдыбыс – теди. 17– Чозақ Моисейдең перген, шынма чақшызын тезе Иисус Христос ақкелди – теди[+]. 18– Қудайды кем да, қачан да кӧрбеен. Қудай-Абазынаң шыққан чағыс Оғлу ла писке Аанаң ӱчӱн чарлап уңнаттырды – теди[+].


Ыйбан Крестеечи Христостаң ӱчӱн кӧрелеп айтча

19[•]Ыйбанның кӧрелеп айтқаны мына-бо. Иудейлер, Иерусалим-турадаң позының абыстарба левиттерин Ыйбанға ызып, сурадылар: «Сен кемзиң?» теп. 20Ыйбан шығып, кижилер кӧзӱнче айтты: – Мен Христос эбессим – теди. 21Ыйбаннаң: – Андығ полғанда, сен Илиясың[*] ма? – теп, сурадылар. Ол: – Чоқ, мен Илия да эбессим – теп, – теди. – Эткенде, сен пашқа Пророксың ма? – теп, сурадылар. Ол: – Мен Пророк та эбессим – теп, айтты. 22Андығ айтқанын уғыб-алып, ол кижилер сурадылар: – Шынап кемзиң? Позынаң ӱчӱн айт-перзең? Писти ысқан кижилерге Сенең ӱчӱн ноо теп айдарбыс? – тедилер. 23Ол айтты: – Исайа пророк пасқан: «Ээн черде: „Улуғ Қаанға чолын сала-бераар“ теп, ӱн ақтапча. Ол ақтапчыған ӱн менмин» – теди. 24Сураған кижилер фарисей кижилери полтырлар; 25Анаң аара ылар Ыйбаннаң сурадылар: – Христос полбан, Илия полбан, пророк та полбан, сен нӧӧре кижилерди крестеп чӧрчаң? – тедилер. 26Ыйбан ыларға айтты: – Мен суғба крестепчам; силердиң тезе аразында Пир Кижи турча, силер Аны таныбанчызар – теди. 27– Ол Пир Кижи, меең сонымда парчыған, ам меең алдымда пол-парды; мен Ааң азақ-кебин да шежип кӧрерге чарабассым – теди. 28По эрбек Вифавар-черде Иордан-суғдың ол қажында полды, Ыйбан кижилерди крестеп чӧрчаң черинде.


Қудайдың қурағаны

29Пазағы кӱн Ыйбан кӧргени – аға тебе Иисус келча. Иисусты кӧриб-алып айтты: – Мына Қудайдың Қурағаны келча, по Қураған по чарықтағы кижилердиң қыйалаған қыйалын Позынға алынар – теди. 30– Сонымда парчығаны меең алдымда парар теп, мен пайа айтқамда, По Кижидең ӱчӱн айтқам-но; Ол, эзе, менең пурнада парчаң Кижизи полча – теди. 31– Мен Аны уңнабадым; ээде да полза, Аны ла Израиль қалығынға таныштырып кӧргӱзерге теп, мен по суғба крестеп чӧре-берчам – теди. 32Кӧрелеп, Ыйбан айтты: – Мен Ақ-Арығ Тынын кӧрдим; ол Ақ-Арығ Тыны, қалабуқ полуп, тегри тӧзӱнең тӱшти; ол Ақ-Арығ Тыны Аға тӱже-берди – теди[+]. 33– Мен Аны уңнабадым, суғба крестеп чӧрерге ысқан Қудай тезе маға айтты: «Ақ-Арығ Тыны тӱже-берерген Кижи Ақ-Арығ Тынынма крестепчаң Кижизи полар – теп» – теди. 34– Мен Аны таныб-алдым, мен кӧрелеп айтчам: по Кижи Қудайдың Оғлу полча – теди.


Иисустың паштапқы ӱргенчиктери

35Пазағы кӱн Ыйбан пазоқ ийги ӱргенчигинме пирге турды[+]. 36Анаң кӧргени – Иисус парча. Иисусты кӧриб-алып, Ыйбан айтты: – Мына, Қудайдың Қурағаны парча – теп[+]. 37Ааң айтқан сӧстерин уғыб-алып, ийги ӱргенчиги Иисус саара пара-берди. 38Иисус тезе, Аға келчиған кижилерин кӧриб-алып, ыларға айтты: – Силерге ноо керек? – теп. Ылар Аға: – Равви (пистиң тилбе: «ӱргедигчи»). Сен қайда чатчаң? – айттылар[+]. 39Ол ыларға айтты: – Мееңме пирге парзар, кӧрерзар – теп. Ылар Ааңма пирге парып, Ааң чатқан черин кӧриб-алып, ол кӱн тооза Ааңма пирге полдылар. Иирге, пирее он часка тӧӧнче полдылар. 40Ыйбаннаң уғыб-алып, Иисуспа пирге пара-берген ийги кижидең пирси Андрей полтыр; ол Андрей Симон Пётрдың қарындажы полды[+]. 41Ол Андрей, анаң позының Симон қарындыжын таб-алып, аға айтты: – Пис Христосты таптыбыс-но – теди[+]. 42Андрей позының қарындажын Иисусқа ақкеле-берди. Иисус аға кӧрӱп айтты: – Сен – Симонзың, Ионааң оғлузың; ам сеең адың Кифа теп полар, грек тилбе – Пётр, «қайа» теп – теди[+].


Иисус Нафанаилба Пётрды қыырыб-алды

43Пазағы кӱн Иисус, Галилей-черге парарға этчат, Филипп теп кижини кӧриб-алып, аға айтты: – Мееңме пирге пар – теди. 44Ол Филипп Вифсаида теп турадаң шыққан кижизи полтыр; олоқ турадаң Андрейбе Пётр шықтырлар[+]. 45Ол Филипп Нафанаил теп кижини кӧриб-алып, аға айтты: – Моисей чозағында пасқан, пророктар да пасқан Христосты уқтың, са. Пис Аны таптыбыс-но. Ааң ады Иисус полтыр, Ол Иосифтың оғлу, Назарет теп турадаң шыққан кижизи – теди[+]. 46Нафанаил тезе аға айтты: – Назареттең[*] ноо-ноо чақшы шықча ба? – теп. Филипп аға айтты: – Парып кӧрзең – теди. 47Иисус, Аға келчиған Нафанаилды кӧр-келип, аанаң ӱчӱн айтты: – Мына, меккези чоқ аб-ақ Израиль кижизи – теди. 48Нафанаил Аға айтты: – Сен қайдаң мени таныпчазың? – теди. Иисус айтты: – Филипп сени Маға қыырғалақта, Мен сени смоква-ағаштың тӧзӱнде одурчығаның кӧрдим – теди. 49Нафанаил Аға айтты: – Равви! Сен – Қудайдың Оғлузың, Сен – Израильдиң Қаанзың! – теди[+]. 50Иисус аға айтты: – Сени смоква-ағаштың тӧзӱнде кӧргенимни уғыб-алып, сен Маға пӱде-бердиң. Ээде пӱт-келип, кӧп небе кӧрерзиң – теди. 51Анаң ағоқ айтты: – Шын, шын силерге айтчам: по темнең ала ажыл-парған тегрини кӧрерзар, Қудайдың Ангеллары Кижи Оғлунға энчиғанын, шықчығанын кӧрерзар – теди.

### Пӧлӱк 2


Кана теп аалда той полғаны

1Ийги кӱн пажында Галилей-чердағы Кана теп аалда пир той полған полтыр. Ол тойда Иисустың ичези да полған[+]. 2Иисус ӱргенчиктеринме пирге олоқ тойға қыырғаннар полтыр. 3Анда қызыл араға тӱген-парғанда, Иисустың ичези Аға айттыр: – Ылардың қызыл араға чоғул-но, – теди. 4– Сен нӧӧре Мени киченчазың? Меең қайғал небе этчаң темим четкелек теп, – Иисус ичезинге айтты[+]. 5Ааң ичези тезе чалчыларға айтты: – Ол силерге ноо ла тезе, аны эдерзар. 6Анда алты таш шапчақ[*] турған. Ол шапчақтарға иудейлер ӧттерле суғ тажыпчалар, позының чозағын тудып, ол суғба арығ чунунарға. Ол турған шапчақтарға суғ пирее ийги-ӱш шен кир-парчаң[+]. 7Иисус чалчыларға: – Шапчақтарды суғба толдыраар теп, – айтқанда, ылар шапчақтарды суғба толдырдылар.

8– Ам, – теди, – по суғды қупшыннарға сус-келип, тойчы кижиге аппараар. Суғды аппара-бердилер. 9Ол араға қайдаң келгенин чалчы кижилер ле уңнаған, тойчы кижи уңнабаан. Тойчы кижи, эзе, ол араға пол-парған суғды ижип кӧреле, қыс алчаң оолды қыырыб-алып, 10аға айтты: – Той эдип, парчын кижи чақшы арағаны пурнада перча, анаң аймақчылар эзрип-парғаннарда, қомай да араға чарар. Сен тезе чақшы арағаны тойдың соонында шығардың – теди. 11Ээде Иисус Галилейдағы Канада паштапқы қайғал этти, Позының пақтығ полғанын пажалды; ӱргенчиктери Аға пӱде-берди. 12Мынаң соонда Ол Капернаум теп тураға келди. Ааңма қожа Ичези, Қарындаштары, ӱргенчиктери келдилер. Анда ылар қанче-қанче кӱн турдылар[+].


Қудайдың Ӧргезинең Иисус садығчы кижилерди шығара сӱрча

13[•]Иудейлердиң Пасха кӱни чағынапчығанда, Иисус Иерусалим тураға келди[+]. 14Анаара келип, Қудайдың Ӧргезинге кирди. Ол Қудайдың Ӧргези иштинде пуғалар, қойлар, қалабуқтар садылчығанын кӧриб-алды. Андоқ ақча орнаштырчаң кижилер одурдылар. 15Иисус, пағдаң қамчы эдип, садығчы кижилерди Қудайдың Ӧргезинең шығара сӱрди. Кижилербе пирге пуғаларба қойларды шығара қачырды. Ақча орнаштырчаң кижилердиң ақчаларын черге тӱжӱп, ылардың столларын аңдарыбысты. 16Қалабуқ сатчаң кижилерге айтты: – Небелериңни алып, мынаң кедре параар! Абамның эминең садығчының эмин иштебелаар – теди. 17Ааң ээде эт-кел айтқанын кӧрӱп, «Сеең эмиңнең ӱчӱн сағышрағаны Маға абыр-уйғу пербенча» теп, Қудай Пичигинде пазылғаны Ааң ӱргенчиктериниң сағыштарынға келди. 18Иудейлер Аға айттылар: – Сеең пееде эдер кӱжӱң пар теп, қайдығ пӧлгӱ писке кӧргӱзерзиң? – тедилер[+]. 19Иисус ыларға айтты: – По Ӧргезин силер аңдарыбыссар, Мен аны – ӱш кӱн эртпес, – турғус-саларым – теди[+]. 20Поны уғыб-алып, иудейлер: – По Ӧргезин қырық алты чыл пӱдӱргеннер, Сен тезе аны ӱш ле кӱнге турғус-саларзың ма? теп, сурадылар. 21Ӧргезинең ӱчӱн айдып, Иисус Позының эди-чанынаң ӱчӱн айттыр. 22Соонда, Ол тирилип турғанда, ӱргенчиктери мына Ол айтқанын сағыштарынға кирип, Қудай Пичигинге, паза Иисустың айтқанынға пӱде-бердилер[+]. 23Анаң Иерусалимде Пасха пайрамда Ол полғанында, Ааң иштеген қайғал небелерин кӧрӱп, Аға кӧп кижи пӱде-бердилер[+]. 24Че Иисус, кижилерди уңнапчадып, ылардың қолынға кирбен чӧрди. 25Кижиниң иштин Позы чақшы уңнап, кижидең ӱчӱн паза кем да айтқаны Аға керек чоқ полған.

### Пӧлӱк 3


Иисус Никодим теп кижибе чооқташча

1Фарисейлер аразында Никодим теп иудейлердиң улуғ пийи пар полған[+]. 2Пир қада қараағызын ол кижи Иисусқа келип, Аға айтты: – Ӱргедигчи! – теди – Қудайдаң келген ӱргедигчизиң теп, пилчабыс. Сен қайғал эдип чӧрчаң. Сеңме пирге Қудай полбаза, Сен андығ қайғал небе иштеп полбас эдиң – теди. 3Поны уғып, Иисус айтты: – Шын, шын силерге айтчам, ӧрертин туғбаан кижи Қудайдың Пашпилгенин кӧр полбас – теди. 4Никодим Аға айтты: – Қар-парған кижиге наа туғарға ба? Аға ноо, ичезиниң қарнынға қада кирип, қада туғ келерге бе? – теди. 5Иисус аға айтты: – Шын, шын силерге айтчам, суғдаң, Тынынаң туғбаан кижи полза, Қудайдың Пашпилгенинге кир полбас – теди[+]. 6Кижидең туғаны кижиоқ полар, Тынынаң туғаны тезе тыннығ полар – теди. 7«Слерге ӧрертин туғарға керек» теп, айтқанымға сен таңзынма – теди. 8Тыны қайда саназа, анда тынып танап чӧрча. Сен Ааң ӱнӱн уғарын уғыб-одурчаң, че қайдаң келип, қайаға парчығанын пилбенчаң. Тынынаң туған парчын кижибе андығ полча – теди. 9– Ол қайде ээде полча? – теп, Никодим сурады. 10Иисус аға айтты: – Сен, Израиль қалығының ӱргедигчизи да полчадып, аны уңнабанчаң ма? – теди. 11Шын, шын силерге айтчам: пис позыбыс уңнағанын айтчабыс, позыбыс кӧргенин кӧрелепчабыс, силер тезе пистиң кӧрелеп айтқаныбысты чаратпанчызар – теди. 12Силерге по черде полчығанын айтқаным, слер Маға пӱтпенчизар, ол тегриде тезе полчығанын айтсам, қайдаң пӱдерзар? – теди. 13Тегриде кем даа полбаан. Чағыс ла Кижи Оғлу анда полған, анартын энген – теди[+]. 14Қуба чӧлде Моисей чыланны[*] ӧре кӧдӱрген, Кижи Оғлу андығоқ ӧре кӧдӱрилзин – теди[+]. 15Кижи Оғлунға пӱтчаң кижи қачан-да ӧлбезин, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧгӱ чадыйынға кир-парзын теп – теди. 16Қудай, кижилерди кӧӧленип, Позының чағыс Оғлун да чер ӱстӱнге ызыбысқан. Оғлунға пӱтчаң кижи ӧлбезин теп, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧгӱ чадыйынға кир-парзын теп, сананып, ызыбысқан – теди. 17Қудай Позының Оғлун по чер ӱстӱнге кижилерди чарғыларға эбес, арғаларға ысқан – теди[+]. 18Аға пӱтчаң кижи чарғылатпас. Аға пӱтпеен кижи пайоқ чарғыға тӱш-парған. Ол, эзе, Қудайдың чағыс Оғлунға пӱтпен-салды-но – теди[+]. 19Чарғының ужы-пажы по: по чердағы кижилерге Чарық келген; кижилердиң тезе эткен небелери чабал, анаң аара кижилер қараашқыда чадарға қынчалар, – теди[+]. 20Чабал қылынып чӧрген кижи, ааң чабалы ажылып кӧрӱнмезин теп, Чарыққа чабал кӧрӱп, Чарыққа парбанча – теди. 21Шын небе этчиған кижи тезе, ааң Қудайба пирге эткен керектери кӧрӱнзин теп, Чарыққа парча.


Иисуспа Ыйбан Крестеечи

22Ааң соонда Иисус ӱргенчиктеринме пирге Иудейлер черинге келди. Анда ыларба пирге полып, кижилерди крестеп чӧрди[+]. 23Ыйбан тезе Салим теп чердиң кыйзындағы Енон теп черде эдоқ чӧр крестеди. Анда суғ кӧп аққан, кижилер, анаара келип, креске тӱштилер. 24По керек Ыйбан тӱрмеге одуртқалақта полған[+]. 25Ол тушта Ыйбанның ӱргенчиктериниң иудейлербе пир талаш шықты – арығланчаң керектеринең ӱчӱн[+]. 26Ылар, Ыйбанға келип, айттылар: – Равви, – тедилер – сееңме пирге Иордан теп суғдың қажында пир Кижи полған, са; Ааң ӱчӱн сен кӧрелеп айттың, са; Ол крестеп чӧрча-но, парчын кижи Аға келча – тедилер[+]. 27Ыйбан ыларға айтты: – Қудай пербезе, кижи пир даа небе эт полбас – теди. 28«Мен Христос эбессим теп, че мен Аны пурнап-кел келген кижибим» теп, айтқанымны силер постарың уққанзар – теди[+]. 29Қыс алчаң кижи қыбраний теп адалча, қыбранийдың арғыжы тезе, қошта турып, аны уқ чӧрӱп, ӱнӱн да уққанынға ӧргӱнча. Мен даа, ол қыбранийдың арғыжы чилеп, Аға ӧргӱн-турчам – теди[+]. 30Ол улуғланып ӧзер, мен тезе кичиғленерим – теди.


Тегридең энген кижи

31Ӧрертин энген Кижи кемнең да улуғ. Чер ӱстӱнде туған кижи, ол по чердағы кижизи, по чердағы кижизи чилеп чооқтанча. Тегридең энген кижи парчын кижидең улуғ – теди. 32Ол Позының кӧргенин-уққанын айт чӧрча, че Ааң айтқанын кем даа чаратпанча – теди. 33Ааң айтқанын чарадып, кижи кӧргӱзер: Қудай, Ол шынығ теп – теди[+]. 34Қудайдаң ысқаны Қудайдың сӧзин айтча-но. Қудай тезе Тынны темнебен перча – теди. 35Абазы, Оғлун кӧӧленип, Ааң қолынға парчын небени перибискен – теди[+]. 36Оғлунға пӱт-турған кижи тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ полар; Оғлунға пӱтпенчиған кижи тезе чажабас, Қудайдың қадығ қолынға кир-парар – теди[+].

### Пӧлӱк 4


Самарян теп қалықтың эпчи кижизи Иисуспа чооқташча

1Фарисейлерге пир табыш шыққан полған: Иисус Ыйбаннаң кӧбараақ ӱргенчиктерди тапты, Иисус кижилерди да кӧбараақ крестеди теп. 2Шынап тезе, кижилерди Иисус Позы эбес, Ааң ӱргенчиктери крестеген[+]. 3Иисус по табыш шыққанын уғала, Иудея теп черин артызып, пазоқ Галилея теп черинге пара-берди[+].

4Аға Самария теп черинче парарға керек полған. 5Самария черинде Сихарь теп тура полған полтыр. Ол тураның қыйзында Якуптың чери полған полтыр. Якуп ол черин позының оғлунға Иосифқа артысқан[*]. 6Ол черде Якуптың қудуғы полған. Чол чӧрӱп, ной-парған Иисус қудуқтың қыйзында одура тӱшти. По керек тӱш тужында полған полтыр. 7Ол тушта пир самарян эпчи кижи суға келтир. – Маға суғ ижерге перзең теп, Иисус аанаң сурады. 8Ол темде Ааң ӱргенчиктери чииш-табақ аларға тураға парыбысқан полғаннар. 9Самарян эпчи кижи Аға: – Сен, иудей кижи полчадып, менең, самарян кижидең, суғ сурапчазың ма? Иудейлер самарян кижилербе киришпенчалар-но – теди. 10Иисус аға айтты: – Қудайдың перер сыйын пилген ползааң, «Маға суғ ижерге перзең» теп, саға кем айтқанын уңнаған ползааң, Менең Позымнаң суғ сурар эдиң, Мен, эзе, саға тириғ суғ перер эдим – теди. 11Поны уғыб-алып, эпчи кижи Аға айтты: – Қааным! Сеең сузарға да сусқуң чоқ, қудуқ да терең, тириғ суғды сен қайдаң аларзың, эзе? – теди. 12Писке по қудуқ перген Якуп абабыстаң Сен улуғаарақ пеедиң? Ол позы, ааң ооллары, малы да мынаң ижип чӧргеннер – теди. 13Иисус, поны уғыб-алып, аға айтты: – По суғды ишчаң кижи қада суқсар – теди.

14Меең тезе перген суғды ижиб-алып, кижи паза по чашқа суқсабас. Ааң иштинде суғум, пулуқ теп пол-парып, тоозылбас-мӧгӱ чадыға тебе ағар – теди[+].

15Поны уғала, эпчи кижи Аға айтты: – Қааным! – теди – паза суқсабасқа, паза поға суға чӧрбеске теп, маға андығ суғды перзең – теди.

16– Парып, эриңме пирге поға кел – теп, Иисус аға айтты.

17– Мен эр чоқ кижибим – эпчи кижи теди. Иисус, андығ айтқанын уғыб-алып, айтты: – Сен шын айттың, шынап эр чоқ кижизиң, – теди.

18Сен алында пеш эр кижиге парғанзың, ам тезе сееңме чатчыған эр кижи сеең эриң эбес, сен шын айттың – теди.

19Эпчи кижи по айтқанын уғала: – Қааным! – теди – Сен пророк полчығанын кӧрчам – теди[+]. 20Абаларыбыс по тағда пашқойдылар, силер тезе ам писке айтчызар: Иерусалимде пашқойарға керек теп – теди. 21– Маға пӱтсең, эпчи кижи – Иисус теди – Чӱче полза, по тағда эбес, Иерусалимде да эбес Абамға пашқойарзар – теди. 22Силер кемге пашқойчызар, аны пилбенчизар, пис тезе кемге пашқойчабыс, аны пилчабыс. Эткенде, кижилердиң арғалағаны иудейлердең келер – теди. 23Шын пашқойчаң кижи Абамға пашқойып, Ааң тынынға, Ааң шынынға пӱт-келип, пашқойар. Ана ээде пашқойар теми келча, пайоқ келе-берди. Ана андығ пашқойачыларды Абам тилепча – теди. 24Қудай – ол Тын, Аға пашқойчаң кижи, пашқойып, Ааң тынынға, Ааң шынынға пӱт-келип, пашқойча – теди. 25Эпчи кижи Аға айтты: – Христос теп Мессия ылтам келерин уңнапчам. Келип, Ол писке парчын небе уғуза айдар – теди[+]. 26Иисус аға айтты: – Ол – Менмин, сееңме чооқташчаң Кижизи – теди[+]. 27Ол тушта Ааң ӱргенчиктери айлан келдилер, Ааң по эпчи кижибе чооқташчығанынға таңзындылар, че «Аанаң Саға ноо керек?» теп, эбезе «Ааңма ноо чооқтажып турчаң» теп, қайзы да сурабады. 28Эпчи кижи тезе, қупшынын да артыс-келип, тураға олоқ парыбысты, анда кижилерге айт чӧрди: 29– Мен ноо да эткенимни маға айт-перген кижини, Ол шынап Христос па теп, кӧрерге парааңнар ба? – теди. 30Қалық, турадаң шығып, Аға тебе парғаннар. 31Олоқ тушта ӱргенчиктери Аға айттылар: – Равви – тедилер – чиизең теп. 32Ол тезе ыларға айтты: – Меең пир чииш пар, ол чиижимни силер уңнабанчызар – теди. 33Ӱргенчиктери ӧзере эрбектештилер: – Аға кем-кем чииш ақкелди ба? – тештилер. 34Иисус ыларға айтты: – Мени ысқан Қудайдың санағанын этчам, Ааң керегин пӱдӱрчам. Андығ иштегеним, ол – Меең чиижим[+]. 35– Аш кезерге тӧрт ай қалды теп, айтчызар, эбес пе? – теди. – Мен тезе силерге айтчам: қарақ кӧдӱрип, кӧраар – анығ пажақтары ағар-парып, пайоқ пыш-парған, аш кезерге тем пайоқ четти – теди. 36Кижи, аш кес-келип, қайрал алча; ааң қайралы – тоозылбас-мӧгӱ чадығ перчиған ӱрен; андығ полғанда, аш салған кижибе аш кескен кижи пирге ӧргӱнерлер теп – теди. 37Ээде полғанда, «Пирси салча, пирси кесча» теп айтқан сӧс шын – теди. 38Мен силерди аш кезерге ысчам. Ол ашты пашқа кижилер сал-салды, силер тезе ылардың ишке қожуларзар – теди. 39Олоқ темде самарян эпчи кижи айтқанда: «Иисус, меең ноо иштегенимни, парчын айда-берген» теп, самарян кижилердиң кӧбӱзи, уғыб-алып, Аға пӱде-бердилер. 40Анаң аара самарян кижилери, Аға келип, «Писте аалап қал» теп, Аны киченип, айттылар. Иисус ыларда ийги кӱнге қалды. 41Ааң айтқан сӧзин уғыб-алып, тың кӧп самарян кижи Аға пӱде-берди. 42Пайағы эпчи кижиге ылар айттылар: – Ам сеең сӧстерин уғып ла эбес, ам пис позыбыс Аны уғыб-алып, Ол шынап по чарықтың Арғалаачызы Христос[*] теп полғанынға пӱтчабыс – тедилер[+].


Иисус пир қаанның чалчызының оғлун часча

43Ийги кӱн пажында Ол, Самария черинең шығып, Галилей черинге пара-берди. 44«Пророкты туған элинде улуғ тоолабанчалар» теп, сананып анаара пара-берди[+]. 45Галилей черинге келгенде, андағы кижилер Аны чақшы тоғаштылар. Ылар пайа Иерусалим тураға пайрамға парып, Ааң анда парчын иштегенин кӧрӱп, анаң аара Аны чақшы тоғаштылар[+]. 46Иисус пазоқ Галилейдағы Кана теп тураға, пайа суғды арағаа айландырған черге келди. Олоқ тушта Капернаум теп турада қаанның пир чалчызының оғлу ағрыбысқан[+]. 47Ол кижи, Иисустың Иудей черинең Галилей черинге келгенин уғала, Аға келди. Аны позының эминге қыырып, ӧлчиған оғлун парып чассаң теп, чалғанып суранған. 48– Силер, пӧлгӱлер кӧрбен, қайғал иштегенин кӧрбен, пӱтпессар – Иисус аға теди[+]. 49– Улуғ Қааным! Оғлум ӧлгелекте парзаң, – теп, қаанның чалчызы айт чӧрча. 50Иисус аға айтты: – Эмиңе нан, оғлуң қазық – теди. Ол кижи Иисустың айтқан сӧске пӱдӱп, пара-берди. 51Чолында ааң кижилери аға ӱдӱре келип, айттылар: – Оғлуң қазық теп. 52Ол кижи позының кижилеридең: – Қанче часта аға чақшы пол-парған? теп, сурағанда, ылар айттылар: – Четти часта кечее ааң изийи эрт-парды теп. 53Абазы тоолап-келип, қайы темде оғлу қазық пол-парғанын, пилиб-алды: ол керек «Оғлуң қазық» теп, Иисустың айтчыған теминде полған полтыр. Аға ол кижи позы да пӱтти, ааң эмдегилер да пӱттилер. 54По Иисустың ийгинчи қайғалы полған полтыр, аны Иудей черинең Галилей черинге келип ле эткен[+].

### Пӧлӱк 5


Иисус Вифезда теп чунунчаң черде пир кижини часча

1Ааң соонда Иудейлердиң пайрамы полған. Иисус Иерусалимге келди. 2Иерусалимге киирчең Қой паратазы[*] пар, ааң чанында, еврейлеп Вифезда теп адалчаң, кижи чунунчаң чер пар полған. Анда чабылығ пеш қатпаш полған. 3Ол қатпаштарда ағрығ кижилер: қарақ чоқ, ақсақ, пас чӧр полбанчыған, қурулғақ ағрығлығ тың кӧп чаттылар. Ылар суғдың толқуп шыққанын сақтап, чаттылар. 4Қудайдаң келген Ангел тем-тем пажында ол суға тӱш-келип, суғды толқупчаттыр. Ол Ангел суғды толқуғанда, майланман суға кирерге керек. Кем пурнада суға кирзе, ол кижи, қайдығ да ағрығба ағрыза, чазыл-парар. 5Анда пир кижи одус сегис чыл ағрып чатқан полған. 6Иисус, ол кижини кӧриб-алып, ааң ӱр ағрып чатқанын уңнаб-алып, аға айтты: – Чазыл-парарға санапчаң ма? – теди. 7– Эзе, Улуғ Қааным! – ағрығ кижи теди – Суғ толқуп шыққанда, мени суға киирчең кижи ле чоғул. Мен позым қаар-теер суға киргемде, пашқа кижилер мени пурнап, кирчалар – теди. 8Иисус аға айтты: – Тур, тӧжегиңни алып, пас чӧр – теди[+]. 9Пайа ағрығ кижи полған, олоқ чазыл-партыр, тӧжегин ал-келип, чӧре-берди. Ол керек суббот кӱнде полған полтыр. 10Анаң аара иудейлер чазылған кижиге айттылар: – Пӱӱн суббот кӱн-но; саға тӧжегиңни алып, чӧрерге чарабас – тедилер. 11Чазылған кижи ыларға айтты: – «Тӧжегиңни алып, пас чӧр» теп, мени часқан Кижи маға айтты – теди. 12– «Тӧжегиңни алып, пас чӧр» теп, саға айтқан Кижи кем-не? – ол кижидең сурадылар. 13Чазылған кижи тезе, аны кем часқаны теп, уңнабады. Иисус тезе анда турған кижилер аразына кирип, чит-парды. 14Ааң соонда Иисус аны Қудайдың Ӧргезинде тоғашқан. Тоғаш-келип, аға айтты: – Мына, сен чазыл-пардың. Чабалаарақ полбазын теп, паза қыйал этпе – теди. 15По кижи парып: «Мени часқан кижизи Иисус» теп, иудейлерге айтты. 16Иудейлер Иисусты, Ол андығ небе суббот кӱнде эткенинең ӱчӱн, ӧдӱрибизерге тилеп шықтылар[+].


Қудайдың Оғлуның кӱжи

17Иисус тезе ыларға айтты: – Меең Абам ӧттерле ээде этча, Мен да ээдеоқ этчам – теди. 18Ылар, Ааң андығ айтқанын уғыб-алып, чағыс ла суббот кӱнни тоолабанчығаннаң ӱчӱн эбес, Қудайды Меең Абам теп адапчығанынаң, Позыңны Қудайба тең турғусчығанынаң ӱчӱн, ам ӧдӱрерге тың даа тилеп чӧре-бердилер[+]. 19Мыны уңнап-келип, Иисус айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Оғлу, Абазының иштеген керектерин кӧрбен полза, Позы Позынаң пир даа небе иштеп полбас эди. Абазы ноо этсе, олоқ небени Оғлу иштепча – теди. 20Абазы, Оғлун кӧӧленип, Аға парчын Позының эткен небелерин кӧргӱсча. Силерди қайғадып, мынаң да артықты эдип, Аға кӧргӱзер – теди[+]. 21Абазы, ӧлген кижилерди тирит-келип, чадығ перча, Оғлу даа, кемни саназа, аны эдоқ тиритча – теди. 22Абазы Позы кемни даа чарғылабанча, че чарғылачаң керегин Оғлуның қолынға пер-салған – теди[+]. 23Парчын кижи Оғлун, Абазын ошқаш, улуғ тоолазын теп, Абазы Оғлуна чарғылачаң керегин пер-салтыр. Оғлун тоолабанчиған кижи, эткенде, Аны ысқан Абазын да тоолабанча – теди[+]. 24Шын, шын айтчам силерге: Меең сӧзим уқчыған, Мени ысқан Абамға пӱтчиған кижи – тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ кижизи полар. Андығ кижи чарғылатпас, андығ кижи – ӧлӱмнең чадыға кежибисти – теди[+]. 25Шын, шын айтчам силерге: ӧлген кижилер, Қудайдың Оғлуның ӱнӱн уғыб-алып, тирилип турар теми келча, ол тем пайоқ келе-берди – теди. 26Абазы Позының иштинде тириғ, андығоқ иштинде тириғ поларға кӱжӱн Оғлунға перген – теди[+]. 27Қудайдың Оғлу, Кижи Оғлуоқ полча, анаң аара Абазы Аға чарғы эдерге кӱш перген – теди. 28По небеге таңзынмалаар: қачан-да ӧл-парып, чығ-салған парчын кижи Қудайдың Оғлуның ӱнӱн уғыб-алар теми ам келча-но – теди[+]. 29Тиригде чақшы эткен кижилер чадыйын чадарға тирилеп турарлар, тиригде чабал эткен кижилер чарғыға тӱжерге тирилерлер – теди. 30Пос-Позымнаң Мен пирда небе иштеп полбанчам-но. Уққанымға ла кӧре, чарғы этчам. Меең чарғым – оң чарғы. Мен, эзе, Позымның кӧңнӱмче эбес, Мени мынара ысқан Абамның кӧңнӱнче чарғы этчам-но – теди[+].


Қудай Пичиги Менең ӱчӱн кӧрелеп айтча

31Мен Пос-Позымнаң ӱчӱн кӧрелеп айтсам, ол Меең айтқаным шын эбес полар эди – теди[+]. 32Менең ӱчӱн кӧрелеп айтчаң пашқа кижи пар. Ол кижи кӧрелеп, шын айтчығанын, Мен уңнапчам – теди. 33Силер Ыйбанға кижи ысқанзар. Ол шынын кӧрелеп айтты – теди[+]. 34Андығ да полза, кижи кӧрелеп айтқаны Маға керек чоқ. Мен силерди арғаларға теп сананып, по небени айтчам – теди. 35Ыйбан – чарытқыш ошқаш кижи полды: кӧй-келип, кижилерди чарытчаң ол. Силер, эзе, ааң чарығында полып, кӧп чоқ ӧргӱниб-алааңнар теп, санағанзар, са – теди. 36Ыйбаннаң кӧбаарақ Меең кӧрелеп айтқаным пар: Маға Абам ноо эдерге пергенин, Мен аны этчам; анаң аара Меең эткен керектерим, эзе, Мени Абам ысқанынаң ӱчӱн кӧрелеп айтчалар – теди[+]. 37Мени ысқан Абам Позы даа Менең ӱчӱн кӧреледи. Силер тезе Ааң ӱнӱн қачан да уқпадаар, Ааң чӱзӱн да кӧрбедаар – теди. 38Мени ысқан Абамға пӱтпенчиғаннарыңда, Абамның сӧзи да силердиң чӱректериңде қалбанча – теди. 39Қудай Пичигин уңнап, силер ол Пичигинең тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ пол-парарға иженчизар. Ол Пичиги тезе Менең ӱчӱн кӧрелеп айтча-но – теди. 40Маға келип, тириғ чадығлығ полайын теп, силер санабанчызар да – теди. 41Кижилердең пақтығ поларын Маға керек чоқ – теди. 42Че Мен силерди пилдим: силердиң чӱректериңде Қудайға кӧӧленгени чоқ – теди. 43Мен Абамның адын улуғ тоолап келдим, силер тезе Мени постарынға киритпенчизар. Кем тезе пос-позының адын улуғ тоолап келзе, силер аны постарынға киридерзар – теди[+]. 44Чағыс Қудайдаң пақтығ поларын тилебеен, кижилердең не пақтығ поларын тилеп чӧр, силер пӱдерзар ба? – теди[+]. 45Мен, Абамға кӧре, силерге найнап айдарым теп, сананмалаар. Силердиң иженген Моисей силерге найнап айдар – теди. 46Силер Моисейге пӱткен ползаар, Маға да пӱдер эдаар, ол, эзе, Менең ӱчӱн пасқан-но – теди. 47Че, Моисейдиң пасқанынға пӱтпеен, Меең айтқан сӧстеримге пӱдерзар ба? – теди.

### Пӧлӱк 6


Иисус пеш муң кижини тоосканче азрады

1[•]Ааң соонда Иисус, Галилей-талайын кежип, Тивериада теп тураның чанынға парды. 2Ағрығ кижилерди час-келип, қайғал небе эткенин кӧреле, Ааңма қожа кӧп қалық парды. 3Иисус, таға шығып, ӱргенчиктеринме пирге анда одурды. 4Иудейлердиң Пасха пайрамы чағын полған полтыр[+]. 5Иисус, кӧп қалық келчиғанын кӧриб-алып, Филипп теп ӱргенчигинең сурады: – Пыларды азырарға қалаш қайдаң аларбыс? теп, теди[+]. 6Позы ноо эдерин уңнап, чеере сураған. 7Филипп Аға айтты: – Пыларды кӧп чоқтаң да азырап-перерге ийги чӱс динарий ас полар – теди. 8Андрей теп ӱргенчиктеринең пирси, Симон-Пётрдиң қарындажы, Ааға айтча:[+] 9– Мында пир оолақтың пеш қара қалашпа ийги палығаш пар. Че мындығ кӧп қалыққа ол қайдаң чедер? – теди. 10Иисус айтты: – Айдаар ыларға: қыйын одурзыннар – теди. Ол чер пӱк полған полтыр. Эткенде, пирее пеш муң кижи қыйын одурды. 11Иисус, қалаштарды алып, Қудайға алғыжын четтирип, ӱргенчиктеринге ӱлеп-перген. Ылар тезе қыйын одурған қалыққа пергиледилер. Палығаштарды эдоқ – кем қанче санаған – пергиледилер. 12Кижилер чиип тоос-парғаннарында, Иисус ӱргенчиктеринге айтты: – Қалған чиишти, эн-черге қалбазын теп, терип чығ-салаар – теди. 13Ӱргенчиктер терип чығып, анаң кӧргеннери: пеш қара қалажынаң он ийги толдыра тӱӱс четтире чиибен қалаш қалды. 14Қалық, Ол чайаған қайғалды кӧрӱб-алып, айдышты: – По кижи – шынап по чарыққа келер полған Пророғы! – тештилер[+]. 15Қалық келип, кенетки Аны қаанға тударға санаған полтыр. Иисус, поны уңнаб-алып, пазоқ чағысқа тағлар аразынға парыбысқан.


Иисус суғ ӱстӱнче пазып парча

16[•]Иир пол-парғанда, Ааң ӱргенчиктери талай қажынға эндилер. 17Анда кебеге кирип, талайдың ол чанындағы Капернаум теп тураға ыға-бердилер. Қараашқы тӱже-берди, Иисус тезе ыларға келгелек полған. 18Талай, қазыр салғын шапқанда, толқу-берди. 19Чегирбе пеш-одус стадий[*] ыға-берип, анаң кӧргеннери: суғ ӱстӱнче пазып, ылардың кебеге Иисус чағынапча. Суғ ӱстӱнче пасқан Аны кӧриб-алып, қоруқ-парғаннар. 20Ол тезе ыларға: – Қоруқпалаар, по Менмин! – теди. 21Аны кебелеринге киридерге санапчадып, анаң кӧргеннери: ылардың кебелери талайдың ыққан ол чанға чет келтир.


Иисус Христос, Ол – тириғ чадығ перер ажы

22Пазағы кӱн талайдың по чанында қалған қалық чағыс ла кебени қажында кӧрди. Анаң кӧргеннери – ол чағыс кебеге ӱргенчиктери кирчалар, Иисус тезе ол кебеге кирбен қалды, ӱргенчиктери чағысқа ығып пардылар. 23Улуғ-Қаан пайа, алғап, қалаш чииген чердең ырақ эбесте, пашқа кебелер Тивериада теп турадаң келип, туртырлар. 24Қалық, Иисусқа да, ӱргенчиктеринге да чоқсынып, Иисусты тилеп чӧре-чӧре, ол кебелерге кирип, Капернаум теп тураға кеже-бердилер. 25Талайдың ол чанында Иисусты таб-алып, Аға айттылар: – Ӱргедигчи! – тедилер – Сен қачан мынара келдиң? – тедилер. 26Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: силер Мени қайғал небе эткенинең ӱчӱн эбес, че қалаш чиип тоосқанынаң ӱчӱн Мени тилепчызар – теди. 27Ардар-ташталар чииштең ӱчӱн эбес, че тоозылбас-мӧгӱ чадығ перер чииштең ӱчӱн сананып киченчизар. Ол чиишти силерге Кижи Оғлу перер. Аба Қудайы Аны ол керекке таллаған – теди. 28– Қудай керегин пӱдӱрерге саназабыс, писке ноо эдерге керек? – теп, ылар сурадылар. 29Иисус ыларға айтты: – Қудайдың кереги мына-бо: Маға, Қудайы ысқан кижиге пӱдаар – теди. 30– Писке қайдығ пӧлгӱ кӧргӱзерзиң, аны кӧре-берген кижи, олоқ пӱде-берзин теп? – ылар сурадылар. – Сен ноо эдерзиң? – тедилер[+]. 31– Пистиң абаларыбыс эн черде манна[*] теп чиишти чиигеннер. Қудай Пичигинде пазылған: тегридең Ол ыларға чиирге аш перген теп – тедилер. 32Иисус тезе ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Тегридең ашты силерге Моисей эбес, шын ашты силерге Меең Абам перча – теди. 33Қудайдың ажы, ол – тегридең тӱжип, по чарықтағы кижилерге тириғ чадыйын перчиған аш; ана андығ аш – Қудайдың ажы полча-но – теди. 34Ылар Аға айттылар: – Улуғ-Қаан! Писке андығ ашты ӧттерле пер-тур – тедилер[+]. 35Иисус тезе ыларға айтты: – Чадығ перчиған аш – Менмин. Маға келген кижи қачан даа аштабас, Маға пӱткен кижи қачан даа суқсабас – теди[+]. 36Мен силерге айтқам, эзе: че силер, Мени кӧрчадып таа, Маға пӱтпенчизар – теди. 37Абамның парчын кижилери Маға келер. Маға келген кижини сӱрбессим – теди[+]. 38Мен, эзе, Позымның кӧңнӱмче эдерге эбес, Мени ысқан Абамның кӧңнӱнче эдерге тегридең энгем – теди[+]. 39Мени ысқан Абамның кӧңнӱ тезе мындығ: Абамның Маға перген кижилерди, чидирбеен, қалғанчы кӱнде тӱгезин тирилип турғузарға теп – теди[+]. 40Мени ысқан Абамның кӧңнӱ мындығ: Оғлунға кӧрӱп пӱткен кижи полза, тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ ползын теп. Қалғанчы кӱнде Мен аны тирилип турғузарым – теди[+]. 41«Мен – тегридең тӱшкен қалашпым» теп, Ааң айтқанын уғыб-алып, иудейлер Аға қанықтылар. 42Қанық-келип, айттылар: – По Иосифтың оғлу Иисус эбес пе? Пис Ааң абазынма ичезин уңнапчығабыста, нооға Ол писке «Мен тегридең энгем» теп, айт чӧрча – тедилер. 43Иисус ыларға айтты: – Ӧзере қанық-кел, чӧрбелаар – теди. 44Мени ысқан Абам кижилерди Маға қыырча. Абам қыырған кижи ле Маға келер, пашқа кижи келбес. Маға келген кижини қалғанчы кӱнде Мен тирилип турғузарым – теди[+]. 45– Қудай парчын кижини ӱргедер теп, пророктар пасқаннар. Абамны уқчадып, Аанаң ӱргенген кижи Маға келер – теди. 46Абам қыырған кижи Абамны кӧрген теп, айтпанчам. Қудайдаң на келген Оғлу Аба Қудайын кӧрди – теди[+]. 47Шын, шын айтчам силерге: Маға пӱткен кижи ле тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ – теди. 48Мен – чадығ перчиған ашпым – теди. 49Силердиң абаларың эн черде манна теп чиишти чиигеннер, андығ да полза, ӧлӱп қалғаннар – теди. 50Тегридең тӱшчиған ажы тезе андығ эбес: аны чииген кижи қачан да ӧлбес – теди. 51Мен – тегридең тӱшкен тириғ ашпым. По ашты чииген кижи по чашқа чадар. Ол Меең перер ажым – Меең эди-чаным. Эди-чанымны кижилердиң чадыйынаң ӱчӱн сал-саларым – теди[+]. 52Иисустың андығ айтқанын уғыб-алып, иудейлер ӧзере чооқташтылар: – Ол писке Позының эди-чанын чиирге қайде пере-берер, эзе? 53Иисус по ылардың чооқташқанарынға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Кижи Оғлуның эди-чанын чиибезаар, Ааң қанын ишпезаар, тоозылбас-мӧгӱ чадығ чоқ поларзар – теди[+]. 54Меең эди-чанымны чиипчиғаны, Меең қанымны ишчиғаны тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ кижи полча, Мен аны қалғанчы кӱнде тирилип турғузарым – теди. 55Меең эди-чаным, эзе, – шын чииш, Меең қаным – шын ишчең суғ – теди. 56Меең эди-чанымны чиипчиған, Меең қанымны ишчиған кижи Меең иштимде полча, Мен тезе ол кижиниң иштинде полчам – теди[+]. 57Мени ысқан тириғ Абам Мени тириғ этча, Мени чиипчиған кижини Мен эдоқ тириғ эдерим – теди. 58Мен по айтқан аш тегридең тӱшча. По айтқан аш силердиң абаларың манна теп ажы эбес. Абаларың манна теп ажын чиип та полза, ӧл-пардылар, Меең ажым тезе чипчиған кижи, ӧлбеен, по чашқа чадар – теди. 59По сӧстерди айдып, Иисус Капернаумдағы синагогада ӱргет чӧрген.


Тоозылбас-мӧгӱ чадығдың сӧзи

60Ааң ӱргенчиктериниң аразында кӧп кижи, мыны уғып, айдыштылар: – Қайдығ уқпас сӧстер! Кем, уғып, по сӧстерди чарадар? – тештилер. 61Иисус, ӱргенчиктериниң қанығанын Позының иштинде пилиб-алып, ыларға айтты: – По сӧстер уғып, силер аақ-теек пол-пардаар ба? – теди. 62Кижи Оғлу Ааң алында полған черинге шықчығанын кӧр-салзаар, ноо полар эди? – теди[+]. 63Қудайдың Тыны кижини тириғ этча, кижиниң эди-чаны тезе кижиге нооны да эдип полбас. Мен силерге айтчаң сӧстерим – Тынынма тирийын ақкелчаң небелери – теди. 64Силердиң аразында тезе пӱтпес кижилер пар – теди. Иисус, кем пӱтпес кижи полғанын, кем Аны садыбызарын паштапқы кӱннең ала уңнап-келип, ээде айтқан[+]. 65Анаң Ол айтты: – Пӱтпес кижи пар полғаннаң ӱчӱн, Мен силерге «Абам чағдабаза, кем да Маға келбес» теп, айт чӧрдим – теди.


Пётр: «Иисус – Қудайдың Оғлу» теп, ажынып айтча

66По темнең ала ӱргенчиктеринең кӧбӱзи, Иисустаң кедре парып, Ааңма пирге чӧрбедилер. 67Андығ полғанда, Иисус он ийги ургенчигинге айтты: – Силер да Менең кедре парарға санабанчызар ба? – теди. 68– Улуғ-Қаан! – теп, Симон-Пётр Аға теди – Сееңме полбаан, кемме поларбыс? Сенде тоозылбас-мӧгӱ чадығ перер сӧстериң пар – теди. 69Сен – Христоссың теп, тириғ Қудайдың Оғлузың теп полғанынға пис, пилин-малып, пӱтчабыс – теди[+]. 70– Силерди, он ийгини, Мен таллаб-алған эбес пеедим? теп, Иисус ыларға айтты – Че силердең пирси – айна! – теди[+]. 71Поны айдып, Симон Искариоттың Иуда теп оғлунаң ӱчӱн Ол айтты. Ол Иуда, он ийги ӱргенчигинең пирси, Иисусты садыбызар полған[+].

### Пӧлӱк 7


Иисус одағлар турғусчаң пайрамда

1Мынаң соонда Иисус Галилей теп черде чӧрди. Иудейлер Аны тилеп ӧдӱрер этчиғаннарынаң ӱчӱн, Иудей черинде тезе чӧрерге санабады[+].

2Иудейлердиң одағлар турғусчаң пайрамы[*] чағынады. 3Анаң аара Ааң қарындаштары Аға айттылар: – Мынаң шығып, Сеең эткен керектериң ӱргенчиктериң да кӧрзин теп, Иудей черинге пар – тедилер;[+] 4Аттығ-шаптығ поларға санағаңда, керектериң чажындырарға чарабас. Сеең андығ эткен керектериң парчын кижилерге аш – тедилер. 5Эзе, Ааң қарындаштары да Аға пӱтпедилер. 6Иисус ыларға айтты: – Меең темим четкелек. Силерге тезе қайдығ да тем келижер – теди[+]. 7По чарықтағы кижилер силерге чабал кӧрбес, Маға тезе чабал кӧрча. Мен, эзе, ылардың керектери чабал теп, кӧрелеп айт чӧрчам-но – теди[+]. 8Силер пайрамға параар, Мен тезе, Меең темим четкелектең ӱчӱн, по пайрамға парбассым – теди.

9По небе ыларға айдып, Иисус Галилей теп черде қалды. 10Қарандаштары пайрамға парыбысқаннарында, Ол анаара чажынып партыроқ. 11Пайрамда иудейлер, Аны тилеп чӧрӱп, «Ол қайда?» теп, сурап чӧрдилер. 12Қалық аразында Аанаң ӱчӱн кӧп табыш шықты. Пиреелери айттылар: «Ол чақшы кижи» теп, пашқалары: «Чоқ, қалықты ол алақтырып чӧрча» теп – айдыштылар. 13Андығ даа полза, иудейлерди қоруғып, Аанаң ӱчӱн шынап сананғанын кем да айтпады[+].


По кижи Христос па?

14Пайрамның ортазында Иисус, Қудай Ӧргезинге кир-келип, ӱргетти. 15Иудейлер, таңзынып, айдыштылар: – Ол, ӱргенмен Позы, Қудай Пичигин қайдаң пилча? – тештилер. 16Иисус ыларға айтты: – Меең ӱргедийим – Менийи эбес, Мени ысқан Қудайдыйы – теди[+]. 17Ааң кӧңнӱнче эдерге қынар кижи, по ӱргедийим Қудайдаң ма, эбезе Мен Пос-Позымнаң айтчам теп, пилиб-алар – теди. 18Пос-позынаң айтчаң кижи, аттығ-шаптығ полайын теп, сананча. Аны ысқан Қудайды аттығ-шаптығ эдейин теп, сананчаң Кижи тезе – шын Кижизи, Ааң тайбазы чоғул – теди[+]. 19Моисей силерге Чозақ перген, са? Силердиң тезе аразында пир даа кижи Чозақтарың айтқанынче этпенча-но. Мени, ӧдӱрерге эдип, нӧӧре тилепчизар? – теди[+]. 20– Иштиңе айна кир-парды ба? Кем Сени ӧдӱрер этча? теп, қалық Аға айтты[+]. 21Иисус аара айтты: – Мен силерге пир керек эттим, силер тезе таңзынчызар – теди. 22Моисей силерге кескени эдерге чозақ[*] перген. Анзы Моисейдең эбес та полза, че пурунғу абаларынаң келген чозақ. Силер суббот кӱнде да кескени этчизар – теди. 23Кижиге кескени эдерге керек полза, суббот кӱн да полғанда, Моисей салған Чозағынға кӧрбеен, кескени этчизар. Андығ полғанда, Мен кижини суббот кӱнде часқанымнаң ӱчӱн нӧӧре Маға қанықчызар? – теди[+]. 24Кижини таштынаң ла кӧрӱп, чарғылатпазар, че шын чарғыба чарғылазар – теди[+]. 25Мында кем-кем, Иерусалим теп турадаң келгеннери, айдыштыр: – По кижини ӧдӱрерге тилепчалар, эбес пе? – тештилер; 26Мына, Ол айт чӧрча – пирда чажынман, Аға кем да тоғра айтпанча. Эткенде, ажа, пийлер, Ол шынап Христос теп, уңнаб-алдылар ба? – тештилер; 27Ол – Христос па? Христос, эзе, қайдаң келгенин кем да уңнабас. По Кижи тезе қайдаң келгенин пис уңнапчабыс – тештилер[+]. 28Андығ айтқаннарында, Иисус Қудай Ӧргезинде ӱн салып, ӱргедип айтты: – Силер Мени уңнапчызар, қайдаң келгенимни уңнапчызароқ. Мен тезе Пос-Позымнаң келбедим, Мени ысқан Қудай шыннығ, силер Аны, эзе, уңнабанчызар – теди. 29Мен тезе Аны уңнапчам, Мен Аанаң келгем, Ол Мени ысқан – теди[+]. 30Аны тудыб-аларға да санап, Аны кем даа теғбеди, Ааң теми, эзе, четкелек полды[+]. 31Қалықтың кӧбӱзи Аға пӱтти. Пӱт-келип таа, кижилер ӧзере айдыштылар: «Қачан Христос келзе, қайғал небе по Кижидең кӧбаарақ эдер пееди?» – тештилер[+].


Фарисейлербе улуғ абыстар Иисусты тудар этчалар

32Қалықтың андығ эрбектешкенин уғыб-алып, фарисейлербе улуғ абыстар Аны тудыб-аларға кижилерин ысқаннар. 33Иисус тезе ыларға айтты: – Силербе қожа поларға ӱр қалбады, анаң Мен Ысқанымғоққа пара-берерим – теди[+]. 34Мени тилеп чӧр, таппассар. Мен полар черимге чет полбассар – теди[+]. 35Анда полған иудейлер ӧзере айдыштылар: – Қайдығ андығ пис тап полбас черге парар этча, эзе? Ол ноо, гректер аразынға парып, анда гректерди ӱргедерге санапча ба? – тештилер. 36«Мени тилеп чӧр, таппассар», паза «Мен полар черимге чет полбассар» теп сӧстери ноо небези? – тештилер.


Тириғ агын суғлар

37Пайрамның қалғанчы улуғ кӱнӱнде Иисус, ӧре туруп, ӱн салып айтты: – Суқсапчаң кижи, Маға келип, ишсин – теди[+]. 38Маға пӱтчаң кижиниң, – Қудай Пичигинде пазылғанынче, – иштинең тириғ суғлар ағып шығар – теди. 39Иисус мыны айдып, Ақ-Арығ Тынынаң ӱчӱн айтқан. Иисусқа пӱтчаң кижилер ол Ақ-Арығ Тынын аларлар. Иисус паққа ам шыққалақ полған, анаң аара ол кижилер Ақ-Арығ Тыннығ полғалақтар.


Қалықта Иисустаң ӱчӱн талаш шықты

40Турған қалықтың кӧбӱзи, по сӧстерин уғала, айдышты: – Ол шын пророк полтыр! – тедилер[+]. 41Пашқалары айттылар: – Ол Христос! – тедилер. Ӧскелер тезе: – Христос Галилей теп чердең келер полған пееди? – тедилер. 42Христос Давид қаанның тӧлӱнең полар, Ол Вифлеемде, Давидтың туразында, туғар теп, Қудай Пичигинде пазылған эбес пе, эзе? – тедилер. 43Ээде қалықта Иисустаң ӱчӱн талаш шықты[+]. 44Ылардың қайзы Аны тудыб-аларға сананды, че Аны кем даа теғбеди.


Фарисейлербе улуғ абыстар Иисусқа пӱтпенчалар

45Улуғ абыстардың, фарисейлердиң кижилери позының ээлеринге қуруғ нан келдилер. Пийлери ыларға айттылар: – Аны чӧӧк ақкелбедаар? – тедилер. 46Ылар айттылар: – Қачан да, пир даа кижи, по Кижи чилеп, айтқанын пис уқпадыбыс – тедилер. 47Фарисейлер ыларға айттылар: – Силерди даа Ол кӧңдӱрди ба? – тедилер; 48Пийлербе фарисейлер Аға пӱдерлер ба? – тедилер; 49Че по қалық Чозақты пилбенча, анаң аара ол – қарғап-салған қалық – тедилер. 50Фарисейлердиң пирси, Никодим теп аттығ кижи полған. Ол кижи пир қада тӱнде Иисусқа чажынып келген полтыр. Ол Никодим ыларға айтты:[+] 51– Пистиң Чозаққа кӧре, чарғылағаңда, пурнада кижини уғыб-аларға, ааң иштеген керектерин пилиб-аларға керек эбес пе? – теди. 52По айтқанынға аға айттылар: – Сен даа Галилей чериннең ма? Қудай Пичигин қыырыб-алып, пилерзиң: Галилей черинең пророк келбес – тедилер. 53Ааң соонда парчын кижи эмнеринге парыбысты.

### Пӧлӱк 8


Чӧӱшке чӧрӱп тутқан эпчи кижибе Иисус Христос

1Иисус Елеон теп таға парды. 2Эртен тезе пазоқ Қудайдың Ӧргезинге келди. Қалық тоқтабаан Аға келип турды. Ол, одурып, ыларды ӱргетти. 3Ол тушта қатчы-чозақчыларба фарисейлер, пир чӧйӱшке чӧрӱп туттырған эпчи кижини ақкелип, орталарында турғус-келип, 4Аға айттылар: – Ӱргедигчи! – тедилер – По эпчи кижи, чӧйӱшке чӧрӱп, туттырған полған – тедилер; 5Моисей позының Чозағында тезе андығ эпчи кижилерди ташпа шап ӧдӱрерге сӧспектеди. Сен ноо айдарзың? – тедилер. 6Ылар Аны кӧңдӱрерге теп айттылар, Ол, пирее небе айдып, эдип, Аға найнарға небе табылзын теп. Иисус тезе, черге тӧӧнче мӧккей-келип, падырбажынма черде ноо-ноо пасты, айтқан кижилерге кӧрбеен. 7Ылар кичен-келип сурағаннарында, Ол, пажын кӧдӱрип, ыларға айтты: – Силердиң аразында қыйалы чоқ кижи пар полза, по эпчи кижиге ташпа шелзин – теди. 8Поны айдып, пазоқ мӧккей-келип, черде ноо-ноо паза-берди. 9Поны уғала, ылар, уйадынып, улуғларынаң қалғанчы кижиге четтире соон-сӱре таралып парыбыстылар. Чағыс Иисус ол орталарында турған эпчи кижибе ле қалдылар. 10Иисус, пажын ӧре кӧдӱрип, эпчи кижиге айтты: – Эпчи кижи! – теди – Саға найнаған кижилер қайда? Саға кем да найнабанча ба? – теди. 11Эпчи кижи Аға айтты: – Кем да найнабанча, Улуғ-Қаан! – теди. Иисус аға айтты: – Мен даа найнабанчам саға. Парып, паза қыйал этпе – теди[+].


Иисус Христос, Ол – по чер ӱстӱнге чарчаң чарығы

12Иисус пазоқ кижилерге айтты: – Мен по чер ӱстӱнге чарчаң Чарықпым. Мееңме пирге чӧрген кижи қараашқыда чӧрбес, ол позы да тириғ чарықтығ полар – теди[+]. 13– Сен Позың Позыңнаң ӱчӱн кӧрелеп айтчаң. Сеең кӧрелеп айтқаны тезе шын эбес – фарисейлер тедилер[+]. 14Иисус ыларға айтты: – Мен Позым Позымнаң ӱчӱн да кӧрелеп айтсам, Меең айтқаным шын. Мен, эзе, қайдаң келгенимни, қайаға парғанымны уңнапчам. Силер тезе Мен қайдаң келгенимни, қайаға парғанымны уңнабанчызар – теди[+]. 15Силер кижи чилеп чарғылатчызар, Мен тезе кемни даа чарғылатпанчам – теди[+]. 16Мен чарғылатсам да, Меең чарғым шын полар. Мен, эзе, чағысқа эбессим, Мееңме пирге Мени ысқан Абам – теди[+]. 17Ийги кижиниң кӧрелеп айтқаны чедер теп, силердиң Чозағында пазылғаны пар, са – теди. 18Мен Позымнаң ӱчӱн кӧрелеп айтчам, Менеңоқ ӱчӱн Мени ысқан Абам кӧрелеп айтча – теди[+]. 19– Сеең Абаң қайда? – теп, Иисустаң сурадылар. Иисус ыларға айтты: – Силер Мени да, Абамны да уңнабанчызар. Силер Мени уңназаар, Абамны да уңнар эдаар – теди[+]. 20Иисус, Қудайдың Ӧргезинде ӱргет чӧрӱп, по сӧстерин ақча-сый салчаң чердиң қыйзында айттыр. Ааң теми четкелектең ӱчӱн, Аны кем даа тегбеди[+]. 21Иисус ыларға пазоқ айтты: – Мен парыб-одурчам. Силер Мени тилерзар, че қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар. Мен парчыған черимге силер чет полбассар – теди[+]. 22Поны уғып, иудейлер тештилер: – «Мен парчыған черимге силер чет полбассар» теп айдып, Ол ноо теп айтча? Позыңны ӧдӱрерин Ол айтча ба? – тештилер. 23Иисус ыларға айтты: – Силер тӧберги кижизар, Мен – ӧреги кижибим. Силер по чарықтағы кижизар, Мен по чарықтаң эбессим – теди[+]. 24Анаң аара Мен силерге, «қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар» теп, айттым. По Менмин теп, айтқанымға пӱтпезаар, қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар – теди. 25– Сен кемзиң, эзе? – теп, ылар Аанаң сурадылар. Иисус ыларға айтты: – Эңне паштаптаң ала айтчам силерге: по Менмин теп – теди. 26Силерди чарғылап айдарға Меең кӧп небе пар. Мени ысқан Қудай тезе шыннығ, Аанаң уққанымны кижилерге айтчам – теди[+]. 27Ааң ыларға Позының Абазынаң ӱчӱн айтқанын кижилер пилбен қалдылар. 28Анаң аара Иисус ыларға айтты: – Кижи Оғлун ӧре кӧдӱргеннериңде, По Менмин теп, – ол ноо небези, анда уңнарзар. Пос-Позымнаң Мен ноо даа этпенчығанымны, Абамның ӱргеткенин не Мен айт чӧрчығанымны ол тушта уңнарзароқ – теди[+]. 29Мени ысқан Абам Мееңме пирге полча. Мен Ааң кӧңнӱнче эткенимде, Абам Мени таштабанча – теди[+]. 30Иисус ээде айтқанда, кӧп кижи Аға пӱде-берди[+].


Авраамның палларызар ба, чоқ шайтанның палларызар ба?

31Аға пӱде-берген иудейлерге Ол айтты: – Меең сӧзимның уғаачы пола-берзаар, Меең шын ӱргенчиктерим поларзар – теди. 32Шынын пилерзар. Шынын пилиб-алып, қул полбассар – теди. 33Ылар Аға айттылар: – Пис Авраамның тӧлӱбис, пис қачан да, кемге да қул полбадыбыс. Қайде ээде «қул полбассар» теп, айтчазың? – тедилер. 34Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: қыйал этчаң кижи ол қыйалдың қулы полча – теди. 35Қул кижи по чашқа эмде чатпанча, ээзиниң оғлу тезе эмде по чашқа чатча – теди. 36Эткенде, Оғлу силерди пожадыбысса, анда ла силер шын пош чадығба чада-берерзар – теди. 37Силердиң Авраамның тӧлӱ полчығаннарыңны уңнапчам. Меең сӧзим, эзе, силердиң сағыштарыңа сыңманча, анаң аара Мени ӧдӱрерге тилепчизар – теди[+]. 38Абамда кӧргенимни Мен айтчам. Силер тезе абаларыңда кӧрген керектерин этчизар – теди. 39– Пистиң абабыс – Авраам теп, ылар айттылар. Иисус ыларға: – Авраамның паллары полған ползаар, Авраамның керектерин эдер эдаар – теди. 40Мени, Қудайдаң уқ-келип, шын сӧзин айтқан Кижини, ам ӧдӱрерге тилепчизар. Авраам андығ небени иштебеди – теди. 41Силер позының абазының керектерин иштепчизар – теди. Андығ айтқанынға ылар Аға айттылар: – Пис сурас паллар эбеспис, пистиң Абабыс пар – Қудай – тедилер. 42Иисус ыларға айтты: – Силердиң Абаларың Қудай полған полза, силерге Мени кӧӧленерге керек полар эди. Мен, эзе, Қудайдаң пеере келдим-но. Мен, эзе, Пос-Позымнаң келбедим, Қудай Мени ысқан-но – теди. 43Ноодаң аара силер Меең айтқанымны пилбенчизар? Силер Меең сӧзимни уғып шыдабанчызар-но – теди. 44Силердиң абаларың – шайтан, силер ааң сананған қычағларын эдерге санапчызар. Паштапқынаң ала ол – кижи ӧдӱреечи полған, ааң позында да шын чоқ полғаннаң аара, шын чанында ол тудун полбаан. Ол позының чойлапчыған сананғанын айдынча, чойланчық позы, чойлағанының паштапқызы ол – теди. 45Мен тезе шын айтқамда, силер Маға пӱтпенчизар – теди. 46Силердең қай-пиреелери, Меең чойлағаным пар полза, аны кӧргӱзе, найнар ба? Мен шын айтчығамда, Маға нӧӧре пӱтпенчизар? – теди. 47Қудайдың кижилери, эзе, Қудайдың сӧзин уқчалар. Силер тезе Қудайдың кижилери эбессар, анаң аара силер Қудайдың сӧзин уқпанчызар, са – теди.


Авраам пар полғалақта, Мен пар полғам

48Иудейлер по Ааң айтқанынға айттылар: – Сен самарян кижизиң, айналығ кижизиң, эбес пе? По чооқташқаннарыбыс шын ма? – тедилер[+]. 49Иисус ыларға айтты: – Меең иштимде айна чоқ. Абамны Мен улуғ тоолапчам, эзе, силер тезе Мени тоолабанчызар – теди[+]. 50Қайдығ да полза, Мен пақтығ-шаптығ поларға санабанчам. Абам пар, Ол пақтығ-шаптығ полар этча, Олоқ чарғылаачы полча – теди[+]. 51Шын, шын айтчам силерге: сӧзимни шеберлеп тудар кижи қачан-да ӧлбес – теди[+]. 52Иудейлер Аға айттылар: – Сени уғып, Сен айналығ кижизиң теп, пилиб-алдыбыс. Авраам ӧл-парды, пророктар да ӧл-пардылар, эзе. Сен тезе: «Сӧзимни шеберлеп тудар кижи қачан да ӧлбес» теп, айт чӧрчаң, са – тедилер; 53Сен ноо, пистиң Авраам абабыстаң улуғзың ма? Ол ӧл-парды, пророктар да ӧл-пардылар, эзе. Сен кемзиң теп, Пос-Позыңны тоолапчаң ма? – тедилер. 54Иисус айтты: – Мен Пос-Позымны ла пақтығ этсем, Меең пақтығ эткеним қуруғ полар эди. Мени Меең Абам пақтапча, Аны силер, Қудайыбыс теп, адапчызар – теди[+]. 55Силер Аны уңнабанчызар, Мен тезе Аны уңнапчам. Мен Аны уңнабанчам теп, айтсам, Мен, силер чилеп, чойланчық кижи полар эдим. Мен Аны уңнапчам, Ааң сӧзин шеберлеп тутчам – теди[+]. 56Силердиң Авраам теп абаларың, Меең келгенимни кӧрӱп, ӧргӱнген, – ӧргӱнмени ӧргӱнди – теди. 57Поны уғыб-алып, иудейлер сурадылар: – Саға элиғ чаш та чоқ, қайде сен Авраамны кӧргензиң, эзе? – тедилер. 58Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Авраам полғалақта, по Менмин теп айтқам – теди. 59Ээде айтқанында, иудейлер, Иисусты ӧдӱре шабарға, таш алдылар. Иисус тезе, кижилер аразында ӧдӱп, Қудайдың Ӧргезинең шыға-берип, парыбысты[+].

### Пӧлӱк 9


Қарақ чоқ туған кижини Иисус часча

1Иисус, парчадып, қарақ чоқ туған кижини кӧриб-алды. 2Ӱргенчиктери Аанаң сурадылар: – Равви! Ол кемниң қыйалдаң ӱчӱн қарақ чоқ туған-не? Ааң абазы-ичези ба, чоқ ол позы қыйал эткенинең ма? – тедилер. 3Иисус ыларға айтты: – Ол позы да, ааң абазы-ичези да қыйал этпедилер. Че Қудайдың керектери ааң позында кӧрӱнзин теп, ол қарақ чоқ туған полған – теди. 4Чарық пар полғанче, Мени ысқан Қудайдың керегин Маға иштеп-перерге керек. Қараашқы тӱшсе, ноо да иштеп полбассың – теди[+]. 5Мен по чарықта пар полғамче, по чарыққа Мен чарық поларым – теди[+]. 6Поны айдып, Иисус черге тӱкӱрибисти. Тӱкӱргенин палғашпа пулғап, ол ӧл палғашпа қарақ чоқ кижиниң қарақтарын сӱртӱп,[+] 7айтты: – Силоам теп чунунчаң черге парып, анда чӱзӱн чунунм-ал – теди. Силоам теп, «ызылған» тегени. Ол кижи парып, чӱзӱн чунунм-алып, қарақтығ пол-парып, нан келди. 8Ол кижибе қошта чатқан, аны алында кӧрген, ааң қарақ чоғын кӧрген кижилери, ам аны кӧриб-алып, айдыштылар: – По суранып одурчыған кижи эбес пе? – тештилер; 9Қайзылары: – Эзе, ол кижи; қайзылары: – Аға чӱӱнӱғ кижи – тештилер. Ол кижи позы тезе: – По менмин теп, – айт чӧрди. 10Андығ полғанда, ол кижидең сурадылар: – Қарақтарың сеең қайде ажыл-парды? – тедилер. 11Ол кижи ыларға айтты: – Иисус теп адалчаң Кижи, черге тӱкӱргенин палғашпа пулғап, ол ӧл палғашпа қарақтарымны сӱртӱп, маға айтқан: «Силоам теп чунунчаң черге парып, анда чӱзӱн чунунм-ал» теп. Мен парып, чунунм-алып, қарақтығ пол-пардым – теди. 12– Ол қайда? теп, ылар сурадылар. – Уңнабанчам – теди.


Қарақтығ пол-парған кижини сураштырчалар, ол кӧрелеп айтча

13Қарақ чоқ полған кижини фарисейлерге аппардылар. 14Иисус – суббот кӱнде – тӱкӱргенин палғашпа пулғаптыр, қарақ чоқ кижини қарақтығ эттир[+]. 15Фарисейлер олоқ, ол қайде қарақтығ пол-парды теп, сурадылар. Ол кижи ыларға айтты: – Ӧл палғашты Ол меең қарақтарымға салды, анаң мен чунунм-алып, кӧре-бердим – теди. 16Фарисейлердиң қайзылары айдыштылар: – По Кижи Қудайдаң эбес. По Кижи Қудайдаң полған полза, суббот кӱн улуғ тоолар эди – тештилер. Пашқалары айдыштылар: – Андығ қайғал небени қыаллығ кижи эдер пееди? – тештилер. Фарисейлердиң аразында талаш шықты[+]. 17Пазоқ ол кижиге айттылар: – Сени қарақтығ эткен Кижи кем теп, сен ноо айдарзың? – тедилер. Ол кижи айтты: – Ол – пророк – теди[+]. 18Иудейлер, ол қарақ чоқ кижи қарақтығ пол-парғанынға пӱтпеен, ааң абазын-ичезин қыырыб-алтырлар. 19Қырыб-алып, сурадылар: – По слердиң оолларың ма? Оолларың полза, ол қарақ чоқ туған ма? Қарақ чоқ туған полза, ам ааң қарақтары кӧрча ба? – тедилер. 20Абазы-ичези айттылар: – По пистиң оолыбыс, шынап, ол қарақ чоқ туған, – тедилер; 21Ам ол қарақтығ теп пол-парғанын кӧрчабыс. Қайде ол қарақтығ пол-парғанын, кем ааң қарақтарын кӧрерге эткенин уңнабанчабыс. Ол постаң кижи позы, аны постарың суразар, позынаң ӱчӱн позы айтсын – тедилер. 22Кем Аны Христос теп адаза, андығ кижини синагогадаң шығарарбыс теп, иудейлер айдыш-салдылар. Айдыш-салғанын уңнап, абазы-ичези, иудейлердең қоруғып, ээде айттырлар[+]. 23Анаң аара абазы-ичези айттырлар: «Ол постаң кижи теп, аны постарың суразар». 24Қарақ чоқ полған кижини ийгинчи қада қыырыб-алып, айттылар: – Қудайды пақтап айт. Ол Кижи қыйаллығ Кижи полғанын пис пилчабыс – тедилер. 25Ол кижи айтты: – Ол қыйаллығ ба, Ааң қыйалы чоқ па, мен уңнабанчам. Қарақ чоқ полғанымны, ам тезе мен қарақтығ поларын на уңнапчам – теди. 26Ол кижидең пазоқ сурадылар: – Ол саға ноо небе иштеди? Қарақтарыңны қайде чарытты? – тедилер. 27Ол кижи ыларға айтты: – Мен силерге пайоқ айтқам, силер тезе уқпанчызар. Паза ноо небе уғар этчизар? Чоқ силер да Ааң ӱргенчиктери поларға санапчызар ба? – теди. 28Ылар, аны сӧгӱп, айттылар: – Сен Ааң ӱргенчиксың, пис тезе Моисейдиң ӱргенчигибис – тедилер; 29Қудай Моисейбе чооқташқанын уңнапчабыс. По Кижи тезе кем, қайдаң келгенин уңнабанчабыс – тедилер[+]. 30Ол кижи ыларға айтты: – Ааң қайдаң келгенин силер уңнабанчығаны таңзыныштығ. Ол, эзе, меең қарақтарымны чарытқан-но – теди. 31Қыйаллығ кижилерди Қудай уқпанчығанын уңнапчабыс. Аны улуғ тоолапчыған, Ааң кӧңнӱнче этчиған кижилерди тезе Қудай уқча – теди. 32Қарақ чоқ туған кижи полза, ааң қарағын кем да чарытқанын по чашқа уқпадыбыс – теди. 33Ол Қудайдаң эбес полза, ноо да этпес эди, са – теди. 34Ол кижиге айттылар: – Туғаннаң ала қыйаллығ кижизиң, сен писти ӱргедерзиң ма? – теди. Анаң аны шығара сӱрибистилер. 35Иисус, ол кижиниң шығара сӱрибискенин уғыб-алып, аны тап-келип, аға айтты: – Қудайдың Оғлунға сен пӱтчаң ма? – теди. 36Ол кижи айтты: – Кемнең ӱчӱн айтчаң, Улуғ-Қаан? Кемге пӱдерге? – теди. 37Иисус аға айтты: – Сен кӧрдиң Аны. Сееңме чооқташча Ол – теди[+]. 38Ол кижи айтты: – Пӱтчам, Улуғ-Қаан! – тедип, ол Иисусқа пажырды.

39Иисус айтты: – Қарақ чоқтар қарақтығ ползыннар, қарақтығлар қарақ чоқ ползыннар теп, сананып, Мен чарғы эдерге по чарыққа келдим-но – теди. 40Поны уғыб-алып, Ааңма қожа полған фарисейлердиң қайзы Аға айттылар: – Пис таа қарақ чоқпыс па? 41Иисус ыларға айтты: – Силер шынап қарақ чоқ полған ползаар, қыйаллығ полбас эдаар. Силер тезе, пис қарақтығбыс теп, айтчызар, анаң аара силер қыйаллығзар – теди[+].

### Пӧлӱк 10


Иисус, Ол – чақшы қой қадаачызы

1Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: қойдың шуланынға эжиктең кирбен, шеденни ажып-кел кирген кижи – чулғуш кижи, қазыр-оорлаачы кижи ол – теди. 2Эжиктең кирген кижи тезе – қойдың қадаачызы – теди. 3Эжикчи кижи ол қадаачызынға эжик ашча, қойлар ааң ӱнӱн уқчалар, ол позының қойларын адыба адап-келип, ыларды ташқарға шығарча – теди. 4Қойларын ташқарға шығар-келип, парғаннарында, ылардың алдында парча. Қойлар, ааң ӱнӱн танып, ааң сооба пара-берчалар – теди. 5Пашқа кижи полза, ааң ӱнӱн таныбаан, аанаң тезерлер – теди. 6Иисус ыларға по тӧӧйлеп айтқан сӧзин айтты. Ылар тезе Ааң тӧӧйлеп айтқанын пилбеен қалдылар[+]. 7Анаң пазоқ Иисус ыларға айтты: шын, шын айтчам силерге: Мен – эжикпим, Менче қойларға кир-парчалар – теди. 8Менең алында кир-парған кижилер – айдаң-на чулғуштар полған, айдаң-на қазыр-оорлаачы кижилер полған. Қойлар, эзе, ыларды уқпаан-салдылар – теди. 9Мен – эжикпим: Менче кирген кижи арғаланар; кирер да, шығар да, оттағ чер да табар – теди. 10Чулғуш кижи чағыс оорларға, ӧдӱрерге ле, чабал эдерге ле келча. Мен тезе, кижилерди тириғ эдерге келдим, аанаң да артығын перерге перерим – теди. 11Мен – чақшы қадаачыбым. Чақшы қадаачы қойларынаң ӱчӱн позының тынын салча – теди[+]. 12Чалчы кижи тезе қадаачы эбес, қойлар аныйы эбес. Ол чалчы кижи, пӧрӱни кӧреле, қойларды таштап, тезибисча. Пӧрӱ қойларды тудып чӧр, тарада сӱргӱлепча ыларды – теди. 13Чалчы кижи тезе, чаллаған кижи полып, қойлардаң ӱчӱн сағышрабан, тезип чӱгӱрча – теди. 14Мен – чақшы қадаачыбым. Мен Менийин таныпчам, Менийи Мени таныпчалар – теди. 15Абам Мени таныпча, Абамны Мен даа таныпчам. Қойларымнаң ӱчӱн Мен тынымны сал-саларым – теди. 16По шуланнаң артық пашқа қойлар да Меең пар. Маға ыларды да ақкелерге керек. Ылар, Меең ӱнӱм уғыб-алып, келерлер, пир ӧӧр полар, пир Қадаачы полар – теди[+]. 17Мен ӧл-парып, анаң тирилип турарға пеленмин. Анаң аара Абам Мени кӧӧленча – теди[+]. 18Тынымны Менең кем да кӱшпе албанча, Мен Позым аны салчам. Тынымны сал-саларға, анаң аны қарчы алыб-аларға кӱжӱм чедер. Ол кӱжӱмни Абам Маға перген-но – теди[+].


Иудейлердиң аразында Иисустаң ӱчӱн талаш

19По сӧстерин уғыб-алып, иудейлер талажа-бердилер[+]. 20Пиреелери айдыштылар: – Ол – айнаға туттырған кижи, Ол алынып айтча-но. Аны ноо уғарға? – тештилер[+]. 21Пиреелери тезе айдыштылар: – По сӧстер – айналығ кижиниң сӧстери эбес. Қарақ чоқ кижини айна қарақтығ этча ба? – тештилер.


Иисус Христос, Ол – чағыс Қудайдың Оғлу

22Ол тушта Иерусалимде Қудайдың Ӧргезин Наалатқаны теп пайрам[*] чет-келди. Қышқы тем полған. 23Иисус Қудайдың Ӧргезиниң иштинде, Соломонның пӱдӱрген чабылығ черлерде пас чӧртир. 24Иудейлер, Ааң эбире турғылап, Аға айттылар: – Писти ӱр алақтырарзың ма? Сен Христос ползааң, писке чажынман айт-перзең – тедилер[+]. 25Иисус ыларға айтты: – Мен силерге айттым, силер тезе Маға пӱтпенчизар. Абамның адын улуғ тоолап, Мен керектеримни этчам. Ол эткен керектерим Менең ӱчӱн кӧрелеп айтчалар-но – теди[+]. 26Пайа айтқанымча, силер Меең қойларым эбессар, анаң аара силер Маға пӱтпенчизар – теди. 27Қойларым ӱнӱмни таныпчалар, Мен ылардың пажын пилчам, ылар Мееңме пирге чӧрчалар – теди. 28Мен ыларға тоозылбас-мӧгӱ чадығ перчам, ылар по чашқа ӧлбестер, Меең қолымнаң ыларды кем даа оорлаб-албас – теди[+]. 29Ыларды Маға перген Абам – эңне улуғ. Ыларды Абамның қолынаң кем даа оорлаб-албас – теди. 30Абамма Мен – парчын пирбис – теди[+]. 31Поны уғыб-алып, иудейлер, Аны шабарға теп, таштарды пазоқ қаптылар[+]. 32Иисус ыларға айтты: – Абамның кӧп чақшы керектерин Мен силерге кӧргӱстим. Қайы чақшы эткенимнең ӱчӱн Мени ташпа шабар этчизар ба? – теди. 33Иудейлер Аға айттылар: – Пис Сени чақшы керектериңнаң ӱчӱн эбес шабар этчабыс. Қудайға чабал айтқаныңнаң ӱчӱн шабарбыс. Анаң тезе Сен, кижи полчадып, Пос-Позыңны Қудайба теңнешчиғаннарыңнаң ӱчӱн шабарбыс – тедилер. 34Иисус ыларға айтты: – Силер қудайлар теп, Мен айттым; ол Меең айтқаным силердиң Чозақтарыңда пас-салған, са? – теди. 35Қудай Позының сӧзин уқчыған кижилерди «қудайлар» теп, адаған. Ол пас-салған сӧсти чоқ этпессиң – теди. 36Қудай, Мени таллап, по чарыққа ысқан. Мен айтчам: «Мен – Қудайдың Оғлубым» теп. Нӧӧре силер Маға найнапчызар: «Қудайға чабал айтчазың?» теп – теди[+]. 37Мен Абамның керектерин этпезеем, андығда Маға пӱтпезар – теди. 38Мен тезе Абамның керектерин этчам. Маға пӱтпезар, Меең эткен керектеримге пӱтсар. Меең эткен керектеримге корӱп, Абам Менде, Мен тезе Абамда теп, уңнаб-алып пӱдерзар – теди[+]. 39Пазоқ Аны тудыб-аларға тиледилер. Ол тезе, ылардың қолларынға кирбеен, кедре парыбысты[+]. 40Ол пазоқ Иордан теп суғдың ол чанынға пара-берип, Ыйбаан крестеп чӧрген черлеринге парып, анда қал-қалды[+]. 41Кӧп кижи Иисусқа келтир. Келген қалық айдышты: – Ыйбан позы пир даа қайғал небе этпеди, Иисустаң ӱчӱн тезе ааң парчын айтқаны шын – тештилер[+]. 42Анда Аға кӧп кижи пӱде-берди[+].

### Пӧлӱк 11


Лазарьдиң ӧл-парғаны

1Пир кижи ағрыды. Ааң ады Лазарь теп полған. Ол Вифания теп аалда чатқан полтыр. Ааң ийги қыс қарындажы полған: Марияба Марфа. 2Мария, ағрыған Лазарьдиң қыс қарындажы, пир темде Улуғ-Қаан Иисустың азақтарын миро теп чараш қайақпа сӱрт-келип, анаң Ааңоқ азақтарын позының шажынма чосқан полтыр[+]. 3Ол Лазарьдиң қыс қарындаштары, Иисусқа кижи ызып: «Улуғ-Қаан! Сеең кӧӧленчиған кижиң ағрыпча» теп, айдарға айттылар. 4Иисус, ысқан кижини уғыб-алып, айтты: – По Лазарьдиң ағрыйы, эзе, ӧлерге эбес, че Қудайдың пақтығ полғанынға шықты: по ағрыйынаң ӱчӱн Қудайдың Оғлу пақтаттырар – теди. 5Иисус Марфаны, ааң қыс қарындажын, Лазарьди да кӧӧленди. 6Лазарьдиң ағрығанын уғыб-алған соонда, Иисус ийги кӱн олоқ турған черинде қалыб-одурды. 7Ийги кӱн пажында ӱргенчиктеринге айтты: – Иудей черинге пазоқ парааңнар – теди. 8Ӱргенчиктери Аға айттылар: – Ӱргедигчи! Ӱр эбесте ле иудейлер Сени таштарба шелип ӧдӱрерге тиледилер. Сен тезе пазоқ анаара парар этчаң ма? – тедилер[+]. 9Иисус ыларға айтты: – Кӱнде он ийги час эбес пе? Кижи кӱндӱс чӧрзе, кӱн чарығын кӧрӱп, сӱрӱнмен чӧрча, са – теди[+]. 10Қараағызын тезе чӧрзе, чарықтығ эбес полып, сӱрӱнип чӧре-берча – теди. 11Поны айтқан соонда ыларғоқ айтты: – Лазарь арғыжыбыс узубысты. Мен, эзе, аны усқадыб-аларға парчам – теди[+]. 12Ӱргенчиктери Аға айттылар: – Улуғ-Қаан! Ол узубысқанда, чазыл-парар-но – тедилер. 13Иисус ааң ӧлгенинең ӱчӱн айтқан-но, ӱргенчиктери тезе теген уйғузынаң ӱчӱн айтча теп, санандылар. 14Андығ сананғаннарында, Иисус ыларға чажынман айтты: – Лазарь ӧл-парды – теди. 15Мен силерге кӧрӱп, ӧргӱнчам: Мен анда чоқпым, силер Маға пӱде-берерзар. Че аға параңнар – теди. 16Ийгис теп шолалығ Фома ӧске ӱргенчиктеринге айтты: – Пис таа парааңнар, Иисуспа пирге ӧлибизееңнер – теди[+].


Иисус, Ол – тириғ чадығ перип, тирилип турғусча

17Иисус келгенде, Лазарьдиң ӧлген сӧӧги сӧӧк чығчаң қуйда тӧрт қонуқ қонтыр. 18Вифания аал Иерусалим турадаң ырақ эбесте, ӱш перисте черде турған. 19Қарындажы ӧлгенинең ӱчӱн улуғ ачыға тӱшкен Марфаба Марияға тежиғ перерге кӧп иудейлер келтир. 20Марфа, Иисус келчиғанын уғыб-алып, Аға ӱдӱре парды. Мария чы эмде қалды. 21Марфа Иисусқа айтты: – Улуғ-Қаан! Сен мында полған ползааң, қарындажым ӧлбес эди – теди. 22Ам даа уңнапчам: Қудайдаң нооны да суразааң, Ол аны Саға перер – теди. 23Иисус Марфаға айтты: – Қарындажың тирилип турар – теди. 24Марфа Аға айтты: – Тирилер тушта, по чарықтың қалғанчы кӱнӱнде, ааң тирилип турарын мен уңнапчам – теди[+]. 25Иисус аға айтты: – Мен – тирилип турғаныба тириғ чадыйы. Маға пӱтчиған кижи ӧл-парза да, тирилип турар – теди[+]. 26Маға пӱтчиған тириғ кижи по чашқа ӧлбес. Пӱтчаң ма айтқанымға? – теди[+]. 27Марфа Аға айтты: – Эзе, Улуғ-Қаан! Сен Христоссың, по чарыққа келген Қудайдың Оғлузың теп, мен пӱтчам – теди[+].


Ӧлген Лазарьдең ӱчӱн Иисус ылғапча

28Ээде айтқан соонда Марфа парып, Марияны, қыс қарындажын, чуққа ақкелди, аға айдып: – Ӱргедигчи мында, сени қыырча теп. 29Мария уғала, қапчығай турып, Аға пара-берди. 30Иисус аалға киргелек полған, Марфа Аны тоғашқан чердоқ турды. 31Марияға тежиғ эткен, эминде қожа одурған иудейлер, ааң қапчығай ташқарға шыға-бергенин кӧреле, сӧӧк салчаң қуйға ылғарға парған полар теп, ааң сооба шыға-бердилер. 32Мария чы, Иисус турған черге келип, Аны кӧриб-алып, Ааң азақтарынға тӱшти, айдып: – Улуғ-Қаан! Сен мында полған ползааң, қарындажым ӧлбес эди – теди. 33Ааң ылғағанын, қожа келген иудейлердиң ылғағанын кӧреле, Иисус, улуғ ачыға кирип, қыйналып, 34айтты: – Ааң сӧӧгин қайда чаттыр-салғанзар? – теди. Аға айттылар: – Улуғ-Қаан! Парып, кӧрзең – тедилер. 35Иисустың қарақ чажы келди. 36Иудейлер айдышты: – Кӧрзең, Ол аны тың кӧӧленген-но! – тештилер. 37Иудейлердең қайылары айдышты: – Ол, қарақ чоқ кижини қарақтығ эткени, по Лазарь даа ӧлбезин теп, эдерге полған эбес пе? – тештилер[+].


Иисус Лазарьды тирилип турғусча

38Иисус тезе, пазоқ улуғ ачыға кирип, ӧлген сӧӧк салған қуйға пазып келди. Қуйдың ақсы ташпа пектеген полды. 39Иисус айтты: – Ташты кедре салып, қуйды ажаар – теди. Ӧлген кижиниң қыс қарындажы Марфа Аға айтты: – Улуғ-Қаан! Кижи чыстана-берди, полар, аны анда салғанынаң тӧртинчи кӱн парча – теди. 40Иисус аға айтты: – Пӱтсеең, Қудайдың пақтығ полғанын кӧрерзиң теп, Мен саға тебедим ма? – теди. 41Ташты кедре салып, ӧлген сӧӧк полған қуйды аштылар. Иисус ӧре кӧрӱп, айтты: – Абам! Мени уққаныңнаң ӱчӱн Саға алғыш четтирчам – теди[+]. 42Сен Мени қачан да уқчаң теп, уңнапчам. Че по сӧстерди по қалық уқсын теп, айттым. Меең айтқанымны уғыб-алып, қалық Сен Мени ысқанынға пӱтсин теп – теди[+]. 43Поны айтқан соонда Иисус, ӱн салып, қыыра-берди: – Лазарь! Пеере шық! – теди[+]. 44Ӧлген кижи шық-келди. Қолы, азағы табарба орап-салған, чӱзи платпа оралған полған. Иисус кижилерге айтты: – Аны шежиб-алаар, парзын – теди[+]. 45[•]Марияға келген кӧп иудейлер, Иисустың эткенин кӧриб-алып, Аға пӱде-бердилер[+]. 46Пашқалары тезе, фарисейлерге парып, анда Ааң эткенин айда-бердилер.


Иисусты ӧдӱр-саларға фарисейлербе улуғ абыстар чӧптештилер

47Улуғ абыстарба фарисейлер, чыылыжып, айдыштылар: – Қайдербис? По Кижи кӧп қайғал небе этча-но – тештилер; 48По Кижиге пирда небе иштебезебис, қалық Аға пӱде-берер. Римның шериги келип, черибисты да, қалығыбысты да қолынға алыб-алар – тештилер. 49Ылардаң пирси, Каиафа теп аттығ, ол чылда паштапқы улуғ абыс полған кижизи, айтты: – Силер ноо даа небе уңнабанчызар ба – теди. 50Ноо да сананманчызар ба. Че қалық туйуғыба ӧлгенче, қалықтаң ӱчӱн пир кижи ӧл-парза, чақшы полар эди ба, са? – теди[+]. 51Мыны ол позынаң айтқан эбес, че ол чылда паштапқы улуғ абыс полған позы, Иисустың қалықтаң ӱчӱн ӧлерин кӧспектеп айттыр[+]. 52Чағыс қалықтаң ӱчӱн эбес, че Қудайдың тарал-парған палларын пирге чығарынаң ӱчӱн ӧлер теп, ол кӧспектеп айттыр[+]. 53Ол кӱннең ала Аны ӧдӱрерге чӧптежиб-алдылар[+]. 54Анаң аара Иисус ам иудейлер аразына кирбеди. Эн-чердиң қырыйындағы Ефраим теп тураға парып, ӱргенчиктеринме пирге анда турды.

55Иудейлердиң Пасха теп пайрамы чағынады. Пайрамның алында арығлайын теп, кӧп қалық Иерусалимге келди[+]. 56Келген қалық Иисусты тилеп чӧртир. Қудайдың Ӧргезинде турып, айдыштылар: – Пайрамға Ол келер ба, чоқ па? Мынаң ӱчӱн кемниң сағыш пар ба? – тештилер. 57Кем Ааң полған черин уңнаб-алза, писке уғуссын теп, улуғ абыстарба фарисейлер кижилеринге айттылар. Ээде айдып, ылар Аны тудыб-аларға санабыстырлар[+].

### Пӧлӱк 12


Вифания теп аалда Мария Иисусты қайақпа сӱртча

1[•]Пасхадаң алты кӱн алында Иисус Вифания теп аалға келип, ӧл-парған Лазарьды анда тирилип турғусты[+]. 2Анда Аға иирги аш пелнеп-салдылар, Марфа столға салып чӧрди, Лазарь Ааңма пирге одурғаннарының пирси полды. 3Мария чы нард теп ӧзӱмнең иштеген арығ қыймат миро теп қайақты пир фунт шен[*] алып, Иисустың азақтарын сӱртӱп, позының шажынма Ааң азақтарын чозубысты. Эм ишти чақшы чыспа толдыра-берди[+]. 4Андығ полғанда, ӱргенчиктеринең пирси, Симонның оғлу Иуда Искариот теп, Иисусты садып перерге сананған кижизи, айтты: 5– По миро теп қайақты ӱш чӱс динарий ақчаға садыбызып, шыққан ақчаны чоқ кижилерге ӱлеп-перерге керек полған, са? – теди. 6Иуда чоқ кижилердең ӱчӱн сағышрабады, позы чулғуш полғанынаң ӱчӱн ол ээде айтты. Ол ақча чығчаң тӱӱзекти, кижилер ақча анаара салзыннар теп, ал чӧрӱп, ақча алынды-но[+]. 7Иисус тезе айтты: – По тижи кижини тегбелаар. По қайақты ол Мени чығчаң кӱнге шеберледи – теди. 8Чоқ кижилер силердиң қыйзында қачан да поларлар. Мен тезе силербе по чашқа полбассым – теди. 9Иудейлердең кӧп кижи, Иисустың анда полғанын уғала, чағыс Иисуспа тоғажарға эбес, че Ол тирилип турғусқан Лазарьды да кӧрерге келдилер[+]. 10Улуғ абыстар Лазарьды да ӧдӱрерге чӧптежиб-алдылар. 11Лазарьдың, эзе, тирилип турғанынға кӧре, иудейлердең кӧп кижи Иисусқа пӱде-бердилер-но.


Иисус Христос Иерусалим теп тураға кирча

12[•]Пазағы кӱн пайрамға кӧп қалық чыылған. Иисустың Иерусалимге келчиғанын уғала, 13пальма ағаштың салаларын тудунм-алып, Аға ӱдӱре шық-келип, қыйғырдылар: – Осанна! Улуғ-Қаанның адыба келчиғаны, Израиль Қааны алғыштығ ползын! – тедилер. 14Иисус тезе, қулун иштек-малын таб-алып, аға мӱнди. Қудай Пичигинде пазылған: 15«Қоруқпа, Сион қызы[*]! Қааның, мына, қулун иштек-малға мӱнип, саға кел-турча» теп. 16Паштап ӱргенчиктери ноо полчығанын пилбен қалдылар. Соонда, Иисус пақтығ-шаптығ пол-парғанында, Аанаң ӱчӱн ноо пас-салғаны, Аға ээде ноо иштегеннери ылардың сағыштарына кирди[+]. 17Ааңма пирге полған қалық кӧрелеп айт чӧрди: Иисус, эзе, Лазарьди сӧӧк салчаң қуйдаң қыырыб-алып, аны тирилип турғусты теп. 18Ааң эткен қайғал небени уғыб-алып, қалық Аға ӱдӱре шықтыр. 19Фарисейлер ӧзере айдыштылар: – Нооны да эт полбанчабыс, кӧрчизар ба, са? Парчын қалық Ааңма пирге парча-но! – тештилер[+].


Гректер Иисуспа тоғажар этчалар

20Пайрамда пажырарға келген кижилердиң аразында гректер полған. 21Ылар, Галилей теп чердағы Вифсаида теп аалдаң келген Филипп теп аттығ кижиге келип, айттылар: – Филипп пеғ, пис Иисусты кӧрер этчабыс – тедилер[+]. 22Филипп парып, Андрей теп кижиге айтты. Филиппе Андрей қожа парып, Иисусқа айттылар. 23Иисус, ылардың айтқанын уғыб-алып, айтты: – Кижи Оғлуның пақтығ теми келди теп – теди[+]. 24Шын, шын айтчам силерге: черге тӱш-парып, ӧлбен қалған пуғдай ӱрени – чағысқа қал-қалар, черге тӱш-парып, ӧл-парған ӱрен тезе – кӧп ӱрен чайар – теди. 25Кижи, позының чадыйын кӧӧлензе, аны чидир-салар. Кижи, позының чадыйынға чабал кӧрзе, аны шеберлер, ааңма тоозылбас-мӧгӱ чадыға кир-парар – теди. 26Маға полужып чӧрген кижи Мееңме пирге парзын. Мен қайдабым, ол андоқ ползын. Маға полужып чӧрген кижини Абам улуғлап қайралар – теди.


Иисус Позының ӧлеринме Позының тирилип турарынаң ӱчӱн кӧспектеп айтча

27Ам тыным ачығланып пастырча. Ноо айдайын? Абам! По тем полбазын теп, Саға айдар эдим. По темде поларға тезе Мен по чарыққа келдим-но – теди[+]. 28Абам! Адыңны пақта – теди. Тегридең ӱн уғулды: – Пақтадым, паза да пақтарым! – тедилди[+].

29Мыны уғып турған қалық айдышты: – По кӱзӱрек кӱзӱреди теп, пиреелери тешти; пашқалары тезе: – По Ангел Аға айтты теп, тештилер. 30Иисус тезе айтты: – По ӱн Маға эбес, силерге уғулды – теди[+]. 31По чарықта чатчыған кижилер ам чарғыға тӱжерлер. Ам по чарықтағы кижилердиң пийи мынаң сӱрдӱрер – теди[+]. 32Мен по чердең ӧре кӧдӱрилгемде, парчын кижилерди Позымға тартыб-аларым – теди[+]. 33Ол поны айдып, қайдығ ӧлӱмме ӧлерим теп, пилиштире уғуза айттыр[+]. 34Қалық Аға айтты: – Христос по чашқа ӧлбес теп, Чозақта қыырдыбыс. Сен тезе айтчаң «Кижи Оғлу ӧре кӧдӱрилер» теп. Кижи Оғлу, ол кем? 35Иисус ыларға айтты: – Чарық силербе ӱр эбес полар-но. Чарық пар полғанче, қараашқы чарықты алыб-албазын теп сананып, пас чӧраар. Қараашқы пол-парза, парчыған кижи қайаға парчығанын уңнабан парча-но – теди[+]. 36Чарық силербе пар полғанче, чарыққа пӱдаар, чарықтың ооллары теп, полаар – теди. Поны айт-салып, Иисус кедре парыбысты.


Ноодаң аара иудейлер Иисусқа пӱтпенчалар

37Иисус ылардың кӧзӱнче қанче-қанче қайғал небе эткен да полза, Аға пӱтпентирлер. 38Исайя пророк айтқан: – Улуғ-Қаан! Пистиң айтқаныбысқа кем пӱткен? Улуғ-Қаанның кӱжӱ кемге ажылған? теп. Ам Исайя айтқан сӧстери пӱт-парды. 39Ылар пӱдӱп та полбадылар – Исайяның паза айтқанынча ошқаш – 40«По қалықтың қарақтары сол-парды, чӱректери тун-парды. Ылардың қарақтары кӧрбен-салча, чӱректери пилинмен-салча. Маға да келбенчалар, писти эмне теп»[+]. 41Исая, мыны айдып, Ааң пақтығ поларын кӧрӱп, Аанаң ӱчӱн айтқан полтыр. 42Иисусқа кӧп пийлер да пӱтти. Пӱтселер да, писти синагогадаң шығарыб-албазыннар теп, фарисейлердең қоруғып, Иисусқа пӱткенин айтпан чӧрдилер[+]. 43Қудайдың пақтығ полғаны эбес, кижиниң пақтығ полғаны ыларға артық полтыр[+].


Қалғанчы кӱнӱнде кижилерди Иисустың сӧзи чарғылар

44Иисус уғуза айтты: – Маға пӱтчиған кижи, Маға эбес, че Мени Ысқанынға пӱтча – теди[+]. 45Мени кӧрчиған кижи, Мени эбес, че Мени Ысқанын кӧрча – теди[+]. 46Мен – Чарықпым, Маға пӱтчиған кижи қараашқыда қалбазын теп, по чарыққа Мен келдим-но – теди[+]. 47Қай-пирее кижи, Меең айтқанымға пӱтпезе, Мен аны чарғылабассым. Мен, эзе, по чарыққа чарғылабасқа, арғаларға келдим-но – теди[+]. 48Мени кӧрбес, сӧзимни уқпас кижи чарғыға тӱжер: андығ кижини по чарықтың қалғанчы кӱнӱнде Меең сӧзим чарғылар – теди. 49Мен, эзе, Пос-Позымнаң эбес, Мени ысқан Абамнаң айттым-но. Абам, сӧспектеп, Маға ноо айдарға-айтпасқа айтты – теди. 50Абамның сӧспеги тоозылбас-мӧгӱ чадыға кире аппарча теп, уңнапчам. Эткенде, Мен, айдып, Абамның Маға айтқанын айт чӧрчам-но – теди.

### Пӧлӱк 13


Иисус Позының ӱргенчиктеринге азақтарын чунча

1Пасха пайрамның алында Иисус, Ааң по чарықтаң Абазынға шығар теми келе-берген теп, уңнады. По чарықта чатчаң Ааң Позының чон-қалығын тың даа кӧӧленчадып, ам Ол ыларды тыңаарақ кӧӧлене-берди[+]. 2Иирги чииш чиип одурғаннарында полған полтыр. Искариот Симонның Иудазы андоқ полған полтыр, ӧштӱғ кижилериниң қолынға Иисусты перибис теп, айна пайоқ Иудааң сағыжынға сағыш сал-салған полтыр[+]. 3Иисус, андоқ полып, Абазы Ааң қолынға парчын небени пере-берген теп, уңнады, анаң тезе Ол, Қудайдаң келген Позы, Қудайғоқ қарчы нанар теп, уңнадоқ[+]. 4Иирги аш чиир алында турып, Позының ӱстӱнгӱ кептерин шурун-келип, чозунчақ алыб-алып, қурчаныбысты. 5Анаң чунчаң айаққа суғ урыб-алып, ӱргенчиктериниң азақтарын чунуп, қурчанып алған чозунчақпа чоза-берди. 6Иисус, Симон-Пётрға келип, азақтарын аға чунғанда, анзы Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Азақтарымны чунмазаң, ол Сеең керегиң эбес-но – теди. 7Иисус аға айтты: – Иштепчиғанымны ам пилбен қалчаң, че соонда пилиб-аларзың – теди. 8Пётр Аға айтты: – Азақтарымны чундыртпассым – теди. Иисус айтты: – Чунарға пербезең, Мееңме пирге ӱлӱште полбассың – теди. 9Симон-Пётр Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Чағыс азақтарымны эбес, қоларымны да, пажымны да чун – теди. 10Иисус аға айтты: – Чунунған кижи ақ-арығ, аға азақтарын на чун-перерге керек. Силер да арығзар, че парчазы эбес – теди[+]. 11Силер парчазы арығ эбессар теп, айдып, Аны ӧштӱғ кижилериниң қолынға перибизер кижини уңнап-келип айттыр[+]. 12Ылардың азақтарын чунм-алып, Позының кебин кезинип, Ол, қыйын одур-келип, ыларға айтты: – Силерге ноо эткенимни уңнапчызар ба? – теди. 13Силер Мени Ӱргедигчи теп, Улуғ-Қаан теп, адапчызар, са. Ээде адапчығаннарың шын: Мен андығ поларым – теди. 14Мен, Улуғ-Қааннарың, Ӱргедиғчилериң да полып Позы, азақтарыңны чунчам. Силерге да, азақтарыңны ӧзере чунужарға керек-но. 15Силер, Мен қайде эткеним, ээдеоқ иштерзар теп, сананып, Мен силерге кӧргӱзе иштедим, эзе – теди. 16Шын, шын айтчам силерге: қул позының ээзинең улуғ эбес, элчи позының ысқанынаң улуғ эбес – теди[+]. 17Силер ам шыннығ кижилерзар. Уңнаб-алған шынны иштезаар, ырыстығ поларзар. 18[•]Силердиң парчазынаң эбес айтчам. Позым таллағаннарымны уңнапчам. Қайдығ да полза, «Мееңме пирге қалаш чиипчиған кижи Маға қолын кӧдӱрди» теп, Қудай Пичигинде пазылғаны пӱт-парзын – теди[+]. 19Ам Мен силерге полғалақ небени айтчам. Соонда, по Меең айтқан небелер пӱт-парза, по Менбим теп, силер пӱдерзар[+]. 20Шын, шын айтчам силерге: Меең ысқан ӱргенчигимни киириткен кижи, эткенде, Мени кииритча; Мени тезе киириткен кижи, эткенде, Мени ысқан Қудайды позыңа кииритча[+].


Иуда Аны садыбызар теп, Иисус кӧргӱсти

21Мыны айдала, Иисус, тыныба ӧкпеленип, кӧрелеп айтты: – Шын, шын айтчам силерге: силердең пирси Мени садыбызар – теди[+]. 22Ӱргенчиктери, ӧзере кӧрӱжип, кемнең ӱчӱн айтқанын пил полбадылар. 23Ӱргенчиктеринең пирси, Иисустың кӧӧленгени, Аға қошта қыйын одуртыр[+]. 24Симон-Пётр ол ӱргенчигинге кӧргӱсти: Ол айтқан кижизи кем? – сура теп. 25Анзы Иисусқа тӧштеп, сурады: – Улуғ-Қааным! Ол кем? – теди. 26Иисус айтты: – Қалашты айаққа суғып, кемге перзем, ол полар – теди. Олоқ қалашты айаққа суғып, Симон Искариоттың оғлунға Иудаға перди. 27Қалашты перген соонда Иуданың иштинге шайтан кир-парды. – Этчең небени қапчығай эт – теп, Иисус аға айтты. 28Че Иисус ноодаң ӱчӱн аға ээде айтқанын қыйын одурған кижилердең қайзы да уңнабады. 29Иуда ақча чығчаң тӱӱзектиғ кижизи полды. Анаң аара кижилердең қайзы: «Этчең небени қапчығай эт» теп айдып, Иисус «Парып, пайрамға керек небе садыб-ал» теп, эбезе «Чоқ кижилерге пирее небени перзең» теп, айтқанын санандылар[+]. 30Иуда, перген қалашты алып, олоқ шыға-берди. Қараашқы тем полған.


Иисустың наа сӧспеги

31Ол шығып парыбысқанда, Иисус айтты: – Кижи Оғлу ам пақтығ пол-парды, Ааңма пирге Қудай да пақтығ пол-парды – теди. 32Ааңма пирге Қудай пақтығ пол-парғанда, Қудай да Позы Аны пақтар. Ылтам Аны пақтар – теди[+]. 33Палларым! Силердиң аразында поларға Маға ӱр эбес қалды. Мени тилеп чӧрерзар, че «Парар черимге чет полбассар» теп, иудейлерге айтқанымны ам силерге да айтчам – теди[+]. 34Силерге наа сӧспеқ перчам: «Ӧзере кӧӧленижаар» теп. Мен силерди қайде кӧӧленгем, силер эдоқ ӧзере кӧӧленижаар – теди[+]. 35Ӧзере кӧӧленишсаар, по Меең ӱргенчиктери теп, парчын кижи кӧрӱп пилер – теди.


Пётр нана-тӱжер теп, Иисус кӧспектеп айтты

36[•]Симон-Пётр Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Сен қайаға парчаң? – теди. Иисус аға айтты: – Мен парчыған черге сен ам Мееңме пирге пар полбанчаң, соонда парарзың – теди. 37Пётр Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Мен Сееңме пирге ам парар полбанчам ма? Керек полза, мен Сенең ӱчӱн ӧл-парарға да пеленмин-но – теди[+]. 38Иисус аға айтты: – Менең ӱчӱн ӧлер этчаң ма? Шын, шын айтчам саға: питик қыйғырғанче, сен Менең ӱш қада нана-тӱжерзиң – теди[+].

### Пӧлӱк 14


Чол, Шын, Чадығ – ол Менмин

1Чӱректериң ағрыбазын. Қудайға пӱдаар, Маға да пӱдаар – теди[+]. 2Абамның эминде чатчаң чер кӧп. Чер ас полған полза, Мен силерге айдар эдим: Мен силерге чер пелнерге парчам теп. 3Мен парып, силерге черди пелнеп-салғамда, нандыра айланып, силерди Позымға аларым. Мен қайда ползам, силер да анда ползар теп – теди[+]. 4Меең қайаға парчығанымны силер уңнапчызар, чолды да уңнапчызар – теди. 5Фома Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Қайаға парчығаныңны уңнабанчабыс-но. Чолды да қайдаң пилербис? – теди[+]. 6Иисус аға айтты: – Мен чолбым, Мен шынбым, Мен чадығбымоқ. Кем да, Мени эртиспен, Абамға четпес[+]. 7Мени уңназаар, Абамны да уңнапчызар. По темнең ала силер Аны уңнапчызар, Аны кӧргензар – теди. 8Филипп Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Писке Абазыңны кӧргӱссең, ол ла небе писке чедер – теди[+]. 9Иисус аға айтты: – Мен қанче-қанче тем силербе пирге, сен тезе Мени ам даа таныбанчаң ма, Филипп? Мени кӧрген кижи, Абамны да кӧрген. Эткенде, нӧӧре «Писке Абазыңны кӧргӱссең» теп, сурапчаң? – теди[+]. 10Мен Абамда полғанымға, Абам тезе Менде полғанынға сен пӱтпенчаң ма? Силерге сӧс айтчығамда, Мен Позымнаң эбес айтчам. Менде полчаң Абам парчын небе иштепча – теди[+]. 11Мен Абамда полчығанымға, Абам тезе Менде полчығанынға пӱдаар. Пӱтпезаар, Меең небе иштегенимни кӧрӱп, Маға пӱдаар – теди[+]. 12Шын, шын айтчам силерге: Маға пӱткен кижи Меең эткен ижимни андигоқ иштер. Ол кижи Менең да артық иштер. Мен, эзе, Абамға парчам-но – теди[+]. 13Мени улуғ тоолап, Абамнаң нооны да суразаар, парчын иштеп-перерим. Оғлунма пирге Абам пақтығ ползын теп – теди. 14Адымны улуғ тоолап, Менең суразаар, Мен иштеп-перерим – теди[+].


Абам силерге пашқа Полушчыны перзин

15Мени кӧӧлензаар, сӧспектеримни эдерзар – теди. 16Абам силерге пашқа Полушчыны перзин теп, Мен Абамнаң суранарым. Ол Полушчы силербе пирге по чашқа пар полар – теди[+]. 17Ол полар Полушчы – Шыннығ Тын полар. Кижилер, Аны кӧр полбан, пил полбан полыптар, постарына чағын эт полбастар. Силер тезе Аны уңнапчызар, Ол, силербе пирге полып, анаң силердиң иштинде полар – теди. 18Мен силерди ӧксӱс қалдырбассым, силерге қарчы айланарым – теди. 19Чӱче полза, по чарықта чатчаң кижилер Мени паза пирда кӧрбестер, силер тезе Мени кӧрерзар. Мен, эзе, тириғбим, силер да тириғ қаларзар – теди[+]. 20Ол кӱн силер пилиб-аларзар: Мен Абамма пирге, силер Мееңме пирге, Мен да силербе пирге полчам теп – теди. 21Сӧспектеримни алып, тутчаң кижи, Мени кӧӧленчиған кижизи полча. Мени кӧӧленчиған кижиге Абам да кӧӧленер. Мен да аны кӧӧленип, аға Позым келип кӧрӱнерим – теди[+]. 22Иуда – Искариот эбес, пашқа Иуда – Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Сен ноо, кижилерге эбес, писке ла Позың келип кӧрӱнерзиң ма? – теди. 23Иисус аға айтты: – Мени кӧӧленген кижи Меең айтқан сӧзимни тудаар. Абам аныоқ кӧӧленер. Пис Абамма, аға келип, ааңма пирге чадарбыс – теди. 24Мени кӧӧленменчиған кижи сӧзимни тутпанча. Силер мына ам уқчыған сӧс Менийи эбес, Мени ысқан Абамныйы – теди. 25Силербе пирге полғамче, Мен мыны айттым – теди. 26Абам, Мени улуғ тоолап, силерге Ақ-Арығ Тын полчыған Полушчыны ызар. Ол ысқан Полушчы силерди парчын небеге ӱргедер. Меең да по айтқан сӧстеримни Ол пазоқ айдар – теди[+]. 27Силерге абыр перчам, Позымның абырымны силерге перчам. Меең перчиған абырым, ол – кижи перген абыры эбес. Чӱрексинмен, қоруқпалаар – теди. 28«Силердең парып, силерғоқ келерим» теп, пайа айтқанымны уққанзар. Мени кӧӧленген кижилер ползаар, Абамға парчығанымны уғып, ӧргӱнер эдаар. Абам Менең улуғ-но – теди[+]. 29Небе полғалақта Мен силерге ам ол небе поларын айтчам. Соонда, Меең по айтқан небелер пӱт-парза, силер Маға пӱт-парарзар теп, – теди[+]. 30Маға силербе чооқтажарға кӧп чоқ қалды. Кижиниң қара қааны, эзе, келча-но. Менде ааң пирда небе чоқ – теди[+]. 31Меең Абамны кӧӧленчиғанымны по чарықтағы кижилер уңназыннар. Маға Абам сӧспектеп айтқанынча эт чӧрчам. Тураар, мынаң парааңнар – теди.

### Пӧлӱк 15


Иисус, Ол – шын виноград ағажы

1Мен – шын виноград ағашпым, Абам тезе – виноград ӧстӱреечи – теди. 2Честек пербенчыған Меең саламны Абам кес-салча, честек тезе перчыған саламны, кӧп честектиғ ползын теп, Абам аарлапча – теди. 3Мен да силерге чарлап, сӧзимме силерди аарлапчам – теди[+]. 4Силер Мееңме пирге полаар, Мен да силербе пирге поларым. Сала, ағажы чоқ полза, пос-позынма честектиғ полбас. Силер да эдоқ, Мен чоқ ползаар, честектиғ полбассар – теди. 5Мен виноград ағашпым, силер тезе салаларзар. Кижи Мееңме пирге полза, Мен да ол кижибе пирге полғамда, ол кижи кӧп честектиғ полар. Мен чоқ, эзе, силер пирда небе иштеп полбанчызар-но – теди[+]. 6Мееңме пирге полбанчыған кижи, кескен сала чилеп, кедре ташталып, қур-парар. Андығ қуруғ салаларды чығып, отқа ӧртепчалар, кӧйзиннер теп – теди. 7Мееңме пирге ползаар, сӧстерим силердиң сағыштарыңда полза, ноо да сананғаннарың суразаар, парчын небе пӱт-парар – теди[+]. 8Кӧп честектиғ полып, ӱргенчиктерим теп ползаар, Абамны пақтаттырарзар – теди.


Христостың кӧӧленгенинде поларзар

9Абам Мени қайде кӧӧленди, Мен силерди эдоқ кӧӧленерим. Силер Меең кӧӧленгенимде полаар – теди[+]. 10Абамның сӧспектерин тут-келип, Мен Абамның кӧӧленгенимде полчам. Силер да Меең сӧспектеримни тутсаар, Меең кӧӧленгенимде поларзар – теди. 11Меең ӧргӱнижим силерде ползын, ӧргӱништериң толдырзын теп, по мыны слерге айттым – теди[+]. 12Меең сӧспектерим – мына-бо: Мен силерди қайде кӧӧленчам, силер ӧзере эдоқ кӧӧленижаар – теди[+]. 13Арғыжынаң ӱчӱн тынын салған ползаң, андығ кӧӧленгенинең артық кӧӧленгени чоқ[+]. 14Меең сӧспектеримде айтқанын пӱдӱрзаар, Меең арғыштарым поларзар[+]. 15Ам Мен силерди қулларым теп, адабанчам. Қул, ол ааң ээзи эдер небелерин уңнабанча. Абамнаң уққанымны силерге чооқтап-перип, анаң аара Мен силерди арғыштарым теп, ададым – теди[+]. 16Силер Мени эбес, Мен силерди таллаб-алғам. Ызып, силердиң кӧп ӱрен кӱтсин теп, ыстым. Кӧп ӱренниғ ползаар, Мени улуғ тоолап, Абамнаң нооны да суразаар, силерге парчын перилер – теди[+]. 17Эткенде, Меең сӧспегим силерге: ӧзере кӧӧленижаар! – теди.


Христосты кӧрелеп айтқан кижилерге қалық чабал кӧрер

18По чарықтың қалықтары силерге чабал кӧрзе, ол қалықтар силердең алдында Маға да чабал кӧрген теп, уңнаар – теди[+]. 19Силер по чарықтың кижилери полған ползаар, по чарық позыныйын кӧӧленер эди. Силер тезе по чарықтың кижилери эбессар. Мен, эзе, силерди по чарықтағы қалықтаң таллаб-алғам, анаң аара қалық силерге чабал кӧрча – теди[+]. 20«Қул позының ээзинең улуғ эбес» теп, силерге айтқан сӧзимни сағыштарыңа салынаар. Мени сӱрзелер, силерди да сӱрерлер. Меең сӧзимни тутсаар, силердиң сӧстериңни да тударлар – теди[+]. 21Че слер Меең адымны тоолапчығанын кӧрӱп, ээде эдерлер. Мени ысқан Қудайды да уңнабан, эдерлер – теди. 22Ыларға келбен, ыларға айтпан ползам, ылар қыйаллығ полбас эдилер. Че ам ылар, пистиң қыйалларым чоқ теп, айтпастар – теди[+]. 23Маға чабал кӧрген кижи, Абамға да чабал кӧрча – теди[+]. 24Менең пашқа кем да иштеп полбас небелерин иштебен ползам, ылар қыйаллығ полбас эдилер. Ам тезе ылар, иштеген небелеримни кӧрӱп, Маға да, Абамға да чабал кӧрчалар – теди[+]. 25«Маға чабал кӧрдилер тептеген» теп, ылардың Чозағында пасқан сӧс пӱт-парзын – теди. 26Абамнаң Мен силерге Полушчыны ызарым. Ол келер Полушчызы – Абамнаң шыққан Шыннығ Тын полар. Ол Полушчызы Менең ӱчӱн кӧрелеп айдар – теди[+]. 27Силер да, паштапқызынаң ала Мееңме пирге чӧрген постары, Менең ӱчӱн кӧрелеп айдарзар – теди[+].

### Пӧлӱк 16

1Силерге соонда аақ-теек полбасқа теп, Мен поны силерге айттым – теди. 2Силерди синагогалардаң шығара сӱрерлер. Силерди ӧдӱрип, мен Қудайға чақшы небе этчам теп, кижи ээде санапчыған тем келча – теди[+]. 3Абамны да, Мени да пилбен кижилер ээде қылынып чӧрерлер – теди[+]. 4Ол тем келгенде, Меең по айтқан сӧстерим силердиң сағыштырыңа кирзин теп, Мен ам силерге по небелерин айтчам-но. Алында силербе пирге полып, анаң аара нооны да айтпадым-но – теди[+].


Шыннығ Ақ-Арығ Тын силерге келер

5Ам тезе Мени ысқан Абамға Мен парчам. «Қайаға парчаң» теп, силердең кемниң да сурары чоқ – теди[+]. 6Мен тезе силерге поны айдып, чӱректериң қунанып толдырдым – теди. 7Че Мен шын айтчам силерге: Мен парыбыссам, силерғоқ чақшы полар. Мен парбазам, Полушчы силерге келбес. Мен парзам ла, Аны силерге ызарым – теди[+]. 8Ол Полушчы келип, қыйалды, шынны, чарғыны кижилерге кӧргӱзер – теди. 9Маға кижи пӱтпенчиғанда, ол – қыйал – теди[+]. 10Мен Абамға парчам, Мени паза кӧрбессар, ол – шын – теди. 11Чер ӱстӱниң пийи чарғыға тӱшти, ол – чарғы – теди[+]. 12Мынаң да кӧп небе силерге айдарға пар, ам тезе силер аны пил полбассар – теди. 13Ол, Шыннығ Тын, келип, силерге парчын шынны айдар: Позының тапқанын эбес, Абамнаң уққанын айдар, шынап поларын кӧспектеп айдар – теди[+]. 14Ол Менийинең алып, силерге четтирер. Ээде эдип, Мени пақтадар – теди. 15Абамның қанче-қанче пар небелери – Менийи. Анаң аара Менийинең алып, силерге перер теп, айтчам – теди[+].


Силердиң қунаныштарың ӧргӱнишке айлан-парар

16Мен Абамға парчам[*], анаң аара чӱче полза, силер Мени паза кӧрбессар, че анаң тем-тем пажында пазоқ кӧрерзар – теди[+]. 17Ӱргенчиктеринең қай-прелери ӧзере айдышты: – «Чӱче полза, силер мени паза кӧрбессар, анаң тем-тем пажында пазоқ кӧрерзар» теп, паза «Мен Абамға парчам» теп, Ааң писке айтқанының тилаазы қайдығ? – тештилер; 18«Чӱче полза» теп, айт-келип, Ол ноо небени айтча? Ааң айтқанын пилбен қалчабыс – тештилер. 19Иисус, ылардың ноо небе сурар этчиғаннарын пилиб-алып, ыларға айтты: – «Чӱче полза, Мени паза кӧрбессар, анаң тем-тем пажында Мени пазоқ кӧрерзар» теп айтқанымның тилаазын ӧзере сурашчызар ба? – теди. 20Шын, шын айтчам силерге: силер ылғап сықтарзар, по чарық тезе ӧргӱнер. Силер қунанарзар, силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айлан-парар – теди. 21Эпчи кижи, пала туғарда, ааң теми четти теп, ағрып эреленча. Пала туғыб-алза тезе, по чарыққа наа кижи келди теп, ӧргӱн-келип, эреленгенин ундут-салча – теди. 22Силер да ам қунанышчызар. Мен пазоқ силербе анаң кӧрӱшсем, силер ӧргӱнерзар. Силердиң ӧргӱнерин анда кем да чоқ этпес – теди. 23Ол кӱн тоғашсабыс, Менең пирда небени сурабассар. Шын, шын айтчам силерге: Мени улуғ тоолап, нооны да Абамнаң суразаар, Ол парчын небе силерге перер – теди[+]. 24По темге четтире, Мени улуғ тоолап, Қудайдаң нооны да сурабадаар. Ам сураар, сурағаннарыңны аларзар. Силерди мағат ӧргӱдерге санапчам – теди[+].


Христос по чарықты негиб-алды

25Амдығы темге четтире Мен тӧӧйлеп айттым. Че ам тӧӧйлеп айтпай, Абамнаң ӱчӱн чажынман, ажылдыра айдар тем келча-но – теди[+]. 26Ол кӱн, Мени улуғ тоолап, Менең сурарзар. Силердең ӱчӱн Абамнаң сурарым ма, аны Мен айтпанчам – теди. 27Силердиң Маға кӧӧленгенин кӧрӱп, Меең Қудайдаң шыққанымға пӱткеннериң кӧрӱп, Абам Позы силерди кӧӧленча-но, – теди[+]. 28Мен Абамнаң шық-келип, по чарыққа келдим. Ам Мен по чарықты пазоқ артызып, Абамға нанчам – теди[+]. 29Ӱргенчиктери Аға айттылар: – Мына, ам Сен тӧӧйлеп эбес, теген айттың – тедилер; 30Кӧрчабыс: Сен парчазын уңнапчаң теп, кижиге Сенең небе сурарға керек чоқ теп. Анаң аара пӱтчабыс: Сен Қудайдаң келгензиң – тедилер[+]. 31Иисус ыларға айтты: – Ам пӱтчизар ба? – теди. 32Темнериң келча, пайоқ келди: Мени таштап-кел, силер таралып тезерзар. Мени чағысқаа артызарзар. Мен тезе чағысқа эбессим, Мееңме пирге Абам – теди[+]. 33Менде чарық-абыр силер табаар теп, поны айттым. По чарықта қыстаттырып чӧрерзар. Андығ да полза, пек тудунаар: Мен по чарықты негиб-алдым – теди[+].

### Пӧлӱк 17


Иисус ӱргенчиктеринең ӱчӱн пашқойып суранча

1Мыны айтқан соонда Иисус, тегриге ӧре кӧрӱп, айтты: – Абам! Темим четти. Позының Оғлуңны пақтат, Оғлуң да Сени пақтадар – теди[+]. 2Сен Аға кижиниң пажын пилерге кӱш пердиң. Ол даа ол кижилерге тоозылбас-мӧгӱ чадыйын перер – теди[+]. 3Кижи Сени, чағыс шын Қудайды, Сеең ысқан Иисус Христосты уңназа, тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ полар – теди. 4Мени ысқан керегиңни иштеп-салып, Мен Сени по чарықта пақтаттым – теди. 5Ам тезе Сен, Абам, Мени Позының пағыңма пақтабыс. Мен, эзе, по чарық чайалған алында Сееңоқ пағыңма пақтығ полғаным-но – теди[+]. 6Мен Сеең Маға по чарықта перген кижилерге Сеең адың аштым. Ылар Сенийи полғаннар, ыларды Сен Маға пергензиң, ылар сӧзиңни шеберлеп туттылар – теди. 7Ам ылар пилиб-алдылар: парчын Меең небелерим – Сеннең алған небелери-но – теди. 8Маға перген сӧстериңни ыларға айда-бердим. Ылар, сӧстериңни алынып, Мен Сеннең келгем теп, пилиб-алдылар, Сен Мени ысқанзың теп, пӱттилер – теди[+]. 9Мен ылардаң ӱчӱн суранчам. Парчын по чарықтағы кижилердең эбес, Сеең Маға перген кижилердең не ӱчӱн суранчам, ылар Сенийи-но – теди. 10Меең парчын кижилерим – Сенийи, Сеең парчын кижилериң – Менийи. Ол кижилериңнең ӱчӱн Мен пақтаттырдым – теди[+]. 11Мен ам по чарықта эбессим, ылар тезе по чарықта пар. Мен, эзе, Саға парыб-одурчам. Ақ-Арығ Абам! Сеең Позының адың тоолап, ыларды, пайа Сеең Маға перген кижилерди, маттап кӧрзең. Пис Сееңме пир полчабыс, олоқ ошқаш ылар пир ползыннар – теди[+]. 12Мен ыларба по чарықта полғамда, Сеең адың тоолап, ыларды, пайа Сеең Маға перген кижилериңни кӧрдим. Ылардаң кем да чит-парбады, Қудай Пичигинде пазылған чағыс «ӧлӱм оғлы» ла чит-парды – теди[+]. 13Ам тезе Мен Саға парчам. Меең ӧргӱнгеним ыларды да толдырзын теп, по чарықта Мен мыны айтчам – теди[+]. 14Сӧзиңни ыларға четтирдим. Че ылар, Меноқ чилеп, по чарықтаң эбестер. Анаң аара по чарықтағы кижилер ыларға чабал кӧрчалар – теди[+]. 15Ыларды по чарықтаң алыб-ал теп, суранманчам, чабалдаң ыларды шеберле теп, Мен Сенең суранчам – теди. 16Мен по чарықтаң эбессим, ылар эдоқ по чарықтаң эбестер-но – теди. 17Сен ыларды шынынма ақ-арығ иште. Сеең сӧзиң шын-но – теди. 18Сен Мени по чарыққа ысқан чилеп, Мен да ыларды по чарықтағы кижилердиң аразынға ыстым – теди[+]. 19Ылар да Сеең шынынма ақ-арығ постарында иштензиннер теп, Мен Позымны Саға перчам – теди.

20Мен ылардаң на ӱчӱн суранманчам, ӱргенчиктеримниң сӧстерин уғып, Маға пӱткен пашқа кижилердең ӱчӱн суранчам – теди. 21Ол кижилер пир ползын. Сен, Абам, Мееңме пир, Мен да Сееңме пироқ, ылар да Писпе андығоқ пир ползыннар. По чарықтағы кижилер Сеең Мени по чер ӱстӱнге ысканға пӱтсиннер – теди. 22Маға перген пақтығ полғанын Мен ыларға пердим: Пис пир, ылар андығоқ пир ползыннар – теди. 23Мен ылардың иштиннеринда, Сен да Меең иштимде полчаң. Ылар пир ползыннар. Сеең Мени ысқаныңны по чарық уңнаб-алзын. Мени чилеп, Сеең ыларды кӧӧленгениңни по чарық уңнаб-алзыноқ – теди. 24Абам! Мен қайда да полғамда, Сеең Маға перген кижилериң, Мееңме пирге андоқ ползыннар теп, санапчам. Сеең Маға перген пақтығ полғанымны ылар кӧрзиннер. Сен, эзе, по чарық чайалғалақта Мени кӧӧленгензиң-но – теди[+]. 25Шыннығ Абам! По чарықтағы кижилер Сени пилбен қалды, Мен тезе Сени пилиб-алдым. Мени Сеең ысқанын пылар да пилиб-алдылар – теди[+]. 26Мен ыларға Сени уңнаттым, паза да уңнадарым. Сеең Мени кӧӧленгениң ыларда қалзын. Мен да ыларба пирге қалайын – теди[+].

### Пӧлӱк 18


Иисусты тудыб-алып, пағлабысқаннар

1[•]Поны айдыб-одурып, Иисус ӱргенчиктеринме пирге Кедрон теп суғдың ол чандағы ағаш аразынға кирди.

2Аны садыбызар Иуда эдоқ ол ағаш арызын уңнаған полган, Иисус ӱргенчиктеринме пирге маң-сайа анда чыылышқаннар-но. 3Эткенде, Иуда анаара келтир. Ааңма пирге шағчы кижилер, улуғ абыстардың, фарисейлердиң кижилери полтыр. Чарытқыштарын, қылыштарын тудун-келип, келтирлер. 4Иисус, парчын Ааңма поларын уңнап, ыларға ӱдӱре шығып, айтты: – Кемни тилепчизар? – теди[+]. 5Аға: – Назареттең шыққан Иисусты – теп, айттылар. Иисус ыларға: – Ол Менмин – айтты. Ыларба қожа Аны садыбызар Иуда турды. 6«Ол Менмин» теп, Иисус айтқанда, ылар, қарчы паскыла, тизелен тӱштилер. 7Ол пазоқ: – Кемни тилепчизар? – теп, сурағанда, ылар пазоқ: – Назареттең шыққан Иисусты – теп, тедилер. 8Иисус ыларға айтты: – Мен, эзе, «Ол Менмин» теп, айттым-но силерге. Силер Мени тилепчизар, ыларды тезе тегбелаар, парзыннар – теди. 9«Сеең Маға перген кижилердең кемни даа чидирбен чӧрдим» теп, Ааң айтқан сӧзи пӱт-парзын – теди[+]. 10Симон-Пётр тезе, қылыштығ полған позы, қылыжын шурун-келип, улуғ абыстың қулын шап, оң қулағын аға кезе шапты. Ол қулдың ады Малх теп полды. 11Иисус, Симон-Пётрдың эткенин кӧриб-алып, айтты аға: – Қылыжың қынынға қарчы суқ-сал. Маға ноо, Абамның перген қыйналлығ чолба ам парбасқа ба? – теди[+].


Иисусты улуғ абыстардың алынға ақкелдилер

12[•]Ээде полза, шағчы кижилер, ылардың улуглары, иудейлердиң иштеечи кижилери – ылар Иисусты тудыб-алып, пағлабысқаннар. 13Эңне паштап Аны Аннаға ақкелдилер. Ол Анна Каиафаның қасты полтыр. Ол Каиафа ол чыл эң улуғ абыс полған полтыр. 14Ол Каиафа иудейлерге: «Қалық туйуғыба ӧлгенче, пир кижи ӧл-парзын» теп, чӧп пертир[+].


Пётр нана-тӱшти

15Иисус сооба Симон-Пётр, анаң Ааң пашқа ӱргенчиги пардылар. Ол пашқа ӱргенчиги улуғ абыстың таныжы полған полтыр, анаң аара Иисустаң соонда улуғ абыстың эжик-алынға кир-партыр. 16[•]Пётр тезе эжик-алынға кир полбан, таштында қалды. Чӱче полған соонда, улуғ абысқа таныш полған ӱргенчиги шығып, эжикчи тижи кижиге ноо-ноо айдып, Пётрды киритти. 17Ол эжикчи тижи кижи Пётрға: – По Кижиниң ӱргенчиктеринең пирси сензиң, эбес пе? – теп, айтты. Пётр: «Чоқ» теп, айттыр. 18Сооқ полған, чалчыларба қадаачылар ташында от салып, от қырыйында турып, чылындылар. Пётр да ыларба қожа чылынды.


Эң улуғ абыс Иисустаң сураштырча

19[•]Эң улуғ абыс Иисустаң Ааң ӱргенчиктеринең ӱчӱн, анаң ӱргедийинең ӱчӱн сурады. 20Иисус аға айтты: – Мен по чарықтағы кижилерге нооны да теген айт чӧрдим. Мен иудейлердиң чыылышқан черлерде – синагогаларда, Қудайдың Ӧргезинде да ӱргеттим. Чажынып, пирда небени айтпадым – теди[+]. 21Менең ноо сурапчазың? Мени уққан кижилердең сура. Ана, ылар Меең айтқанымны уңнапчалар-но – теди. 22Ол ээде айтчығанда, Ааңма қошта турған қадаачылардаң пирси, Аны наағынаң шап, айтты: – Улуғ абысқа ээде айдарға чарабас, пилдиң ма? 23Иисус аға айтты: – Айтқаным чарабас полза, айт-пер, ноо небе чарабас теп. Чарар полза, Мени ноо керек шапчазың? – теди. 24Анна пағлатқан Иисусты улуғ абыс Каиафаға ызыбысты.


Пётр Иисустаң ӱчӱн пазоқ нана-тӱшти

25Симон-Пётр турып чылынды. – Сен да Ааң ӱргенчиктеринең пирси, эбес па? – теп, аға айттылар. Ол нана-тӱжип, айтты: – Чоқ теп. 26Эң улуғ абыстың қулларынаң пирси, Пётр қулағын кезе шапқан кижиниң қарындажы, аға айтты: – Ағаш аразында Ааңма пирге мен сени кӧргем, эбес пе? – теди[+]. 27Пётр пазоқ нана-тӱшти. Олоқ темде питик қыйғыра-берди[+].


Иисус Пилаттың алында

28[•]Каиафадаң Иисусты Рим қаанның пийиниң ӧргезинге аппардылар. Керек эртен полған. Абыстар постары ол ӧргезинге кирбен-салдылар. Ол ӧргезинге кирзелер, чудаң пол-парар эдилер, Пасха теп пайрамның чиижин чиибес эдилер. 29Пилат ыларға ӱдӱре шығып, айтты: – По Кижи ноо иштеп-салған теп, найнапчызар? – теди. 30Ылар айттылар: – Ол чабал этпезе, пис Аны саға ақкелбес эдибис – тедилер. 31Пилат ыларға айтты: – Аны алып, постарының Чозақтарыңма Аны чарғылаар – теди. – Кижини ӧлӱмге чарғыларға пистиң чарары чоқ – теп, иудейлер тедилер. 32Иисус пайа айтқан-но, қайдығ ӧлӱмме ӧлерин, ам Ааң сӧзи пӱт-пара чӧр[+]. 33Андығ полғанда, Пилат, ӧргезинге кирип, Иисусты позынға қыырыб-алып, айтты: – Сен иудейлердиң Қаанызың ма? – теди. 34Иисус аға айтты: – Сен, поны айдып, позың уңнағаның айтчаң ма, чоқ саға пашқа кижи айтты ба? – теди. 35Пилат айтты: – Мен иудей пеедим? Маға Сени позының қалығыңма улуғ абыстарың пере-бердилер-но. Ноо небе иштеп-салдың? – теди. 36Иисус аға айтты: – Меең қаан-черим по чарықта эбес. Қаан-черим по чарықта полған полза, Меең кижилерим Менең ӱчӱн туружып, Мени иудейлерге пербес эдилер. Че амдығы темде Меең қаан-черим мында эбес – теди[+]. 37Пилат Аға айтты: – Эткенде, Сен Қаан кижизиң ма? – теди. Иисус айтты: – Сен «Қаан кижизиң» теп, Мени ададың. Мен по чарыққа шынны кӧрелеп айдарға туғ келгем. Парчын шыннығ кижи Меең айтқанымны уқча – теди[+]. 38Пилат: – Шын, ол ноо небези? – теп, айдып, иудейлерге пазоқ шығып, ыларға айтты: – По Кижиниң пир да қыйалын таппадым – теди. 39Силердиң пир чозақ пар: Пасха пайрамда мен силердиң пир кижини тӱрмедең пожатчам. Иудейлер Қаанын силерге пожадайын ма? – теди[+]. 40По сӧстерин уғала, қалық парчазы қыйғырышты: – Аны эбес, Варавваны пожат – тештилер. Варавва тезе ӧдӱреечи кижи полған.

### Пӧлӱк 19

1[•]Андығ полғанда, Пилат, Иисусты алып, қамчыба сӧгерге айтты. 2Шағчылар қазалчық тегелекти ӧрӱб-алып, ол тегелекти Ааң пажынға кестилер. Аға Позыңа қызыл кеп кезип, 3айттылар: – Эзен ползын, Иудейлер Қааны! – теп. Ээде айт-келип, Аны чӱзӱнең шаптылар. 4Пилат, пазоқ шығып, қалыққа айтты: – Мына, мен Аны силердиң алдынға турғусчам. Аны по турғус-келип, Мен Ааң пир даа қыйалын таппадым теп, айтчам – теди. 5Анаң пажында қазалчық тегелектиғ, қызыл кеп кескен Иисус шықты. – Мына, по Кижи! – теп, Пилат ыларға айтты. 6Улуғ абыстарба қадаачылар, Аны кӧриб-алып, қыйғырыштылар: – Аны креске кере тарт, кере тарт-сал Аны! – тештилер. Пилат ыларға айтты: – Постарың Аны алаар, креске кере тартсар, мен тезе Ааң пир даа қыйалын таппан қалдым – теди. 7Иудейлер аға айттылар: – Пистиң Чозақ пар. Пистиң Чозаққа кӧре, Ол Позыңны «Қудайдың Оғлубым» теп, адағаннаң аара ӧл-парзын – тедилер[+]. 8Пилат, по айтқанын уғыб-алып, қоруқ-парды. 9Пазоқ ӧргезинге кирип, Иисустаң сурады: – Сен қайдаң келгензиң? – теди. Иисус тезе ӱн шығарбан турды. 10Пилат Аға айтты: – Маға пирда айдарға санабанчаң ма? Меең Сени керек пожадарға, керек кере тартарға кӱжим пар, аны уңнабанчаң ма? – теди. 11Иисус айтты: – Саға ӧрертин перген полбаза, Маға ноо да иштебес эдиң. Анаң аара сен эбес, Мени саға ақкелген кижилер қыйаллығлар – теди[+]. 12По темнең ала Пилат Аны пожадарға ағлақ тилеп чӧре-берди. Иудейлер тезе қыйғырдылар: – Аны пожатсаң, Рим қаанынға арғыш полбассың. Позыңны қаан теп адапчаң кижи Рим қаанынға ӧштӱғ кижи ол, са – тедилер. 13Пилат, по айтқанын уғыб-алып, Иисусты кедре аппарып, позы тезе чарғычы черинге одур-салды. Ол чер Лифостротон[*] теп, адалған чери, еврейлеп – Гаввафа теп. 14По керек Пасха пайрамның алдында, пятницада кӱндӱс полтыр. Пилат қалыққа айтты: – По силердиң Қааннарың, кӧраар! – теди. 15Қалық тезе қыйғыра-берди: – Ол ӧл-парзын! Ӧл-парзын! Аны креске кере тарт-сал! – тештилер. Пилат айтты: – Қааннарыңны мен қайде креске кере тарт-салай? – теди. Улуғ абыстар аға: – Рим қаанынаң паза қаан пистиң чоқ-но – тедилер.

16Андығ полғанда, Пилат Аны креске кере тартарға перибисти. Иисусты алып, аппардылар.


Иисус Христосты креске кере тарттылар

17[•]Позының крезин эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты. 18Анда Аны креске кере тартылар. Ааңма пирге ийги кижини эдоқ креске кере тарттылар: пиреезин Иисустаң пир чанынаң, пиреезин пашқа чанынаң, Иисус ылардың ортазында полды. 19Пилат чартыда «По Назареттың Иисусы, Иудейлер Қааны» теп пичик пастырып, креске шаптырды. 20Иисустың креске кере тартылған чери турадаң ырақ эбес полғаннаң аара, ол пичикти иудейлердең кӧбӱзи қыырды. Ол пичик еврей, рим, грек тиллербе пазылған полды. 21Иудейлердиң улуғ абыстары Пилатқа келип, айттырлар: – Сен «Иудейлер Қааны» теп эбес, «Ол айтқан, Мен Иудейлер Қааныбым теп» пазарға керек полған-но – тедилер. 22Пилат ыларға айтты: – Меең пасқаным пасқанынча қалзын – теди. 23Шағчылар, Иисусты кере тарт-салып, Ааң кептерин алып, аны тӧрт тең ӱлӱшке ӱледилер: кижиге пир ӱлӱжинең. Хитон теп узун қалады қалды. Ол пӧлӱктербе тиккен эбес, ол туйуғыба соққан полтыр. 24Ылар ӧзере айдыштылар: – По қаладын чара тартпан, кемге четкей-не, шереби таштаңнар – тештилер. Пичигинде пазылғаны: «Кескен кебимни талажып, шереби таштадылар» теп, пӱт-парды. Шағчылар ээде иштедилер.

25Иисустың крес-ағаш тӧзӱнде Ааң ичези, ичезиниң қыс қарындажы – Мария Клеопова, Мария Магдалина турғаннар. 26Иисус Позының ичезин кӧриб-алтыр. Ааңма қошта кӧӧленген ӱргенчиги туртыр, аны кӧреле: – Эпчи кижи, по сеең оғлуң полар! теп, Позының ичезинге теди[+]. 27Анаң: – По сеең ичең полар! теп, ол ӱргенчигинге теди. По темнең ала ол ӱргенчиги Иисустың ичезин позыңа алып, кӧртир.


Иисус Христос ӧл-парды

28[•]Ааң соонда Иисус, парчын небе пӱт-парғанын уңнап, Пичигинде пазылғаны пӱт-парзын теп, айтты: – Суқсапчам – теди. 29Анда толдыра уксустығ[*] тӱӱс турған. Шағчылардаң пирси шӱберекти уксусқа суғып, аны иссоп теп ағаштаң эткен тайақ пажынға қазап-салып, Ааң ақсынға четтирди. 30Иисус, Аға перген уксусты иш кӧрӱп, айтты: – Парчын пӱт-парды! – теди. Пажын тӱжӱрип, тыны шық-парды.

31Ол кӱн пятница полды, пазағы кӱнде, эзе, – суббот кӱнде, иудейлердиң Пасха пайрамы полар полтыр. Анаң аара ол кере тартылған кижилердиң сӧӧктерин суббот пайрам кӱнге артыспасқа теп, ылардың чодаларын сындыра шап, сӧӧктерин тӱжӱрип чығарға теп, иудейлер Пилаттаң сурандылар. 32Шағчылар келип, Иисуспа пирге кере тартылған кижилердең пирсиниң, анаң пашқазының чодаларын сындыра шапқыладылар. 33Иисусқа келип, Ол ӧл-парғанын кӧриб-алып, Ааң чодаларын сындыра шаппантырлар. 34Че шериғчылардаң пирси Ааң қабырғаларын чыдаба кезе шажыбысқан, анартын қанма суғ аға-берди. 35Кижи, поны айдып, позы кӧргенин айтча, анаң аара ааң айтқаны шын. Шын айтчығанын ол уңнапча, силер аға пӱдаар теп, сананып, ол шынын айтча[+]. 36«Ааң ӱйе-сӧӧги сындыра шабылбас» теп, Пичигинде пазылғаны пӱт-парды. 37Пичигинде паза пир черинде пазылғаны пӱт-парды: «Чыдаба шаштырған кижиге кӧрерлер» теп.


Иисус Христосты чығ-салдылар

38[•]Мынаң соонда Аримафея теп аалдаң шыққан Иосиф теп кижи Пилатқа келтир. Иисустың сӧӧгин тӱжӱриб-алайын ма теп, ол Иосиф Пилаттаң сураптыр. Ол Иосиф Иисустың ӱргенчиги полған полтыр, че иудейлердең қоруғып, кемге да аны айтпандыр. Пилат Иосифтың айтқанын чараттыр. Анаң аара Иосиф парып, Иисустың сӧӧгин крестең тӱжӱриб-алтыр[+]. 39Анаң Никодим келтир. Ол Никодим алында пир қада қараағызын Иисусқа чӧрген полтыр. Ам тезе ол Никодим пир чӱс фунт[*] алойлығ, смирналығ қайақ ақкелтир[+]. 40Ылар Иисустың сӧӧгин алып, иудейлердың чозағынма Аны чығ-салдылар: чақшы чыстығ қайақ арығ кеденге урып, ол табарға Аны орап-салдылар[+]. 41Ааң кере тартылған чердең ырақ эбесте ағаштар ӧскен полтыр. Ол ағаш черде пир пош қуй полған полтыр, кижиниң сӧӧгин чығарға теп, иштеткен қуйы. 42Ол қуй чағын полчыған, анаң аара анда Иисустың сӧӧгин чығ-салдылар. Иудейлердиң пятница кӱн эртчиғаннаң аара Аны ээде маңзрап чығ-салдылар.

### Пӧлӱк 20


Иисус Христос тирилип турды

1[•]Недлениң паштапқы кӱнӱнде Мария Магдалина эртен эрте, таң атқалақта, қуйға келди. Келип, анаң кӧргени – қуйды пектеген тажы аңдарыл-парып, кедре чатча. 2Андығ небени кӧриб-алып, Мария Симон-Пётрға, анаң Иисустың кӧӧленген пашқа ӱргенчигинге чӱгӱр парып, ыларға айтты: – Улуғ-Қаанның сӧӧгин сӧӧк салчаң қуйдаң аппарыбыстылар, қайаға аппарыбысқаннарын уңнабанчабыс – теди[+]. 3Пётрба пашқа ӱргенчиги шығып, сӧӧк салчаң қуйға пара-бердилер. 4Ылар чӱгӱрдилер, паштап пирге, анаң пашқа ӱргенчиги Пётрдаң қапчығарақ чӱгӱрип, сӧӧк салчаң қуйға пурнада келтир. 5Қуйдың иштинге мӧккей-келип кӧргени – Аны орал-салған полған кеден табары анда черде чат-қалғанын кӧриб-алды, қуйға кирбен-салды. 6Анаң Симон-Пётр келе-берип, қуйға кирди. Қуйға киргени – кеден табары ла черде чатча, 7анаң пажынға тартыл-салған полған плат андоқ, кеден табарынма пирге эбес, пашқа черде чатча. 8Пурнада келе-берген полған ӱргенчиги анаң қуйға кир-парды. Қуй иштин кӧриб-алып, Аға пӱде-берди. 9Че Ол тирилип турар теп, Пичигинде пазылғанын ылар уңнабадылар-но. 10Андығ полғанда, ӱргенчиктери эмге нандылар.


Тирилип турған Христос Мария Магдалинаға кӧрӱнди

11[•]Мария чы сӧӧк салчаң қуйдың қыйзында ылғап турды. Ылғап турып, қуйдың иштинге мӧккей-келип кӧргени – 12Иисустың ӧлген сӧӧги чатқан черинде ийги ақ кеп кескен ангел одурча: пиреези паш чатқан чанында, пиреези азағы чатқан чанында. 13Ол ангеллар аға айттылар: – Эпчи кижи! Сен ноо ылғапчазың? – тедилер. Ол Мария ыларға айтты: – Улуғ-Қаанымны аппарыбыстырлар, қайаға аппарғаннарын уңнабанчам-но – теди. 14Мыны айт-келип, анаң қарчыйлан кӧргени – анда Иисус турчаттыр. Ол турған Иисусты Мария таныбан қалды[+]. 15Иисус аға айтты: – Эпчи кижи! Сен ноо ылғапчазың? Кемни тилеп чӧрчаң? – теди. Ол Мария, Иисусты танып полбан, ол кижи – ағаш-чачықтар кӧрчиған кижизи теп сананып, Аға айтты: – Қааным! Сен Аны қайдығ черге аппар-салғанзың? Ол қайда полғанын маға айт-перзең, Аны алыб-алайын – теди[+]. 16Иисус аға айтты: – Мария! – теди. Мария, айланып, Аға айтты: – Раввуни! – теди. (Пистиң тилбе «Ӱргедигчи» теп). 17Иисус аға айтты: – Мен Абамға ӧре шыққалақпым, Мени тегбе. Че қарындаштарымға парып, ыларға: «Мен Абамға, силердиң да Абаларыңа, Қудайымға, силердиң да Қудайларыңа ӧре шығыб-одурчам» теп, айт-пер. 18Мария Магдалина парып, Улуғ-Қаанны кӧргенин, Ол аға ноо айтқанын ӱргенчиктеринге чооқтап-перди.


Тирилип турған Христос ӱргенчиктеринге кӧрӱнди

19[•]Олоқ кӱн, недлениң паштапқы кӱнниң ииринде, ӱргенчиктери иудейлердең қоруғып, эжиктерин пектеп-келип, чыылышқаннарында, ыларға Иисус келди. Иисус келип, ылардың ортазында тур-салып: «Абыр силерге ползын!» теп, теди. 20Ээде айт-келип, Ол ыларға Позының қолларын, азақтарын, қабырғаларын кӧргӱсти. Улуғ-Қаанын кӧреле, ӱргенчиктери ӧргӱндилер. 21Иисус ыларға ийгинчизин айтты: – Абыр силерге ползын! Абам Мени ысқан, андығоқ Мен силерди ысчам – теди[+]. 22Ээде айдып, Ол ыларға ӱбӱрди. Ӱбӱрип, айтты: – Ақ-Арығ Тынын алаар – теди. 23Кемге қыйалларын таштазар, ылардың қыйаллары ташталзын. Кемниң қыйалларын артыссар, ылардың қыйаллары қалзын – теди. 24Иисус келгенде, он ийгидең пирси, Ийгис теп шолалығ, Фома теп ӱргенчиги ылардың аразында полбаандыр[+]. 25– Пис Улуғ-Қаанны кӧрдибис – теп, аға ӧске ӱргенчиктери айттылар. Ол ыларға айтты: – Ааң позуғдаң палығлығ қолын кӧрзем ле, падырбажымма ол позуғдаң палығын тегзем ле, қолымма Ааң қабырғаларын тегзем ле, анда ла пӱде-берерим – теди.


Тирилип турған Иисуспа Фома теп ӱргенчиги

26Сегис кӱнниң пажында Ааң ӱргенчиктери пазоқ эмде полдылар, Фома ыларбоқ пирге полды. Эжик пектиғ да полған полза, Иисус кир-парды. Ӱргенчиктеринең ортазында тур-салып: «Абыр силерге ползын!» теп, айтты. 27Анаң Фома теп ӱргенчигинге айтты: – Қолыңны пеере суғунып, қолларымны тегиб-ал. Қолыңны қабырғаларымға салып, кӧр. Пӱтпес полбан, пӱт-турған кижи пол – теди. 28Фома Аға айтты: – Меең Улуғ-Қааным, меең Қудайым! – теди[+]. 29Иисус аға айтты: – Сен, кӧриб-алып, пӱттиң. Кӧрбен пӱткеннери ырыстығ – теди[+].


По ном нооға пас-салғанынаң ӱчӱн

30Иисус ӱргенчиктеринге мынаң да кӧп қайғал небе чайаған. Че по номда ылардаң ӱчӱн пазылбан қалды[+]. 31Иисустың – Христос, Қудайдың Оғлу полғанынға пӱт-тураар теп, Аға пӱт-келип, Ааңма пирге тириғ қалаар теп, мынаң ӱчӱн по ном пасқан полған[+].

### Пӧлӱк 21


Тирилип турған Иисус Христос талайда полған ӱргенчиктеринге кӧрӱнди

1Мынаң соонда Иисус Тивериада-талайының[*] қажында пазоқ ӱргенчиктеринге кӧрӱнди. Кӧрӱнгени мындығ полды[+]. 2Симон-Пётр, Ийгис теп шолалығ Фома, Галилейдағы Кана теп турадаң шыққан Нафанаилы, Зеведейдиң оолары, анаң ийги Ааң пашқа ӱргенчиги, ылар пирге полған полтырлар[+]. 3Симон-Пётр ыларға: – Мен палықтап парчам – теп, айтты. Ылар: – Пис та сееңме парчабыс – теп, тедилер. Кебеге кирип, парыбыстылар, ол қараағызын пир да палық тутпадылар. 4Таң адып, чарық пола-бергенде, Иисус талай қажында туртыр. Ӱргенчиктери тезе Аны таныбадырлар[+]. 5Иисус ыларға айтты: – Палларым! Силердиң чиирге пирее небе пар ба? – теди. – Чоғул – теп, ӱндештилер. 6Ол ыларға айтты: – Ағларың кебениң оң чанынаң таштазар, палық аңнарзар – теди. Ылар ағларын оң чанынаң таштап, палық эң кӧп кир-парғаны: ағларын суғдаң шығарып полбадылар. 7Андығ полғанда, Иисустың кӧӧленген ӱргенчиги Пётрға: – По – Улуғ-Қааныбыс! – теп, айтты. Симон-Пётр, Ол Улуғ-Қаан теп, уғыб-алып, чылаш полған эди-чанын кеппе қурчанып, суға аттып, суғ қажынға чӱзе-берди[+]. 8Ӧске ӱргенчиктери тезе, палықтығ ағларын тартқанче, кебебе ықтылар. Суғ қажы ырақ та эбес полды, пирее ийги чӱс қол қарызында[*] полған полтыр. 9Суғ қажынға шыққаннары: от кӧйча, ол оттың ӱстӱнде палықпа қалаш. 10Иисус ыларға айтты: – Аңнаб-алған палықты ақкелаар – теди. 11Симон-Пётр парып, ағларын қажынға шығара сӧртеб-алды. Ағларында қозур палық кӧп полған, пирее пир чӱс элиғ ӱш палық полған полтыр. Андығ кӧп палық таа полза, ағлары талалбан қалды. 12Иисус ыларға: – Келип, азыранаар – теп, айтты. Ӱргенчиктеринең пир даа кижи «Сен кемзиң» теп, Аанаң сурабады. Ааң Улуғ-Қаан полғанын ылар уңнадылар. 13Иисус пас-келип, қалаш алып, ыларға перди. Палықты да перди. 14Пееде Иисус, тирилип турған соонда, ӱжӱнчи қада ӱргенчиктеринге кӧрӱнди[+].


Иисуспа Пётр

15Ылар чииб-одурғаннарында, Иисус Симон-Пётрға айтты: – Ионаның оғлу Симон! Сен Мени ылардаң артық кӧӧленчаң ма? – теди. Пётр Аға: – Эзе, Улуғ-Қааным! Меең Саға кӧӧленгенимни уңнапчаң-но – теп, айтты. Иисус аға: – Меең қойларым қадарып чӧр – теп, теди. 16Анаң ийгинчи қада: – Ионаның оғлу Симон! Мени кӧӧленчаң ма сен? – теп, теди. Пётр Аға: – Эзе, Улуғ-Қааным! Меең Саға кӧӧленгенимни уңнапчаң-но – теп, айтты. Иисус: – Қойларымны қадарып чӧр – теп, айтты. 17Ӱжӱнчи қада айтты: – Ионаның оғлу Симон! Мени кӧӧленчаң ма сен? – теди. Мени кӧӧленчаң ма сен теп, ӱжӱнчи қада сурағаннаң ӱчӱн Симонның ачыйы келди. Симон айтты: – Улуғ-Қааным! Сен парчын небе уңнапчаң-но. Меең Саға кӧӧленгенимни уңнапчаң-но – теди. Иисус аға: – Қойларымны қадарып чӧр – айтты; 18Шын, шын айтчам саға: сен чаш полғаңда, позың қур қурчанып, қайаға саназаң, анаара пардың. Қар-парзаң тезе, пашқа кижи қолларың ӧре кӧдӱртип, сени қурчанып, сен санабан черге аппарар – теди. 19По небени айт-келип, Иисус Пётрға, ол қайдығ ӧлӱмме ӧлерин пилдиртир. Мыны айт-келип, «Мееңме пирге пар» теп, теди[+].


Иисуспа Ааң кӧӧленген ӱргенчиги

20Пётр тезе қарчыйлан анаң кӧргени: ааң соонында Иисустың кӧӧленген ӱргенчиги парча. Пайа, иирги аш чиип одурғаннарында, по ӱргенчиги, Иисустың тӧжӱнге қыйын чат-келип, Иисустан: – Улуғ-Қааным! Сени кем, эзе, садыбызар? – теп, сураған полған[+]. 21Ол ӱргенчигин кӧриб-алып, Пётр Иисусқа айтты: – Улуғ-Қааным! Ааңма ноо полар? – теди. 22Иисус аға айтты: – Мен пазоқ нан келгемче, ол полып қалзын теп, санапчам. Мен ээде саназам даа, сеең керегиң пар ба? Сен Мееңме пирге парзаң – теди[+]. 23По сӧс уққан қарындаштар аразында табыш шықты, ол кӧӧленген ӱргенчиги ӧлбес теп. Иисус: «ол ӧлбес» теп, айтпады. Ол: «Меең пазоқ нан келгемче, ол полып қалзын теп, санапчам. Мен ээде саназам даа, сеең керегиң пар ба?» теп, айтты ла.


Соондағы сӧс

24Ана ол ӱргенчиги кӧрелеп айтқанын мында пас-салды. Ааң кӧрелеп айтқаны шын теп, уңнапчабыс[+]. 25Мынаң да пашқа Иисустың иштегени кӧп. Че аны парчазын пас-салзаң, ол пасқан номнары по чарыққа сыңмас теп, уңнапчам. Аминь[+].

## Тадар-қазақ сӧстӱги

### Тадар-қазақ сӧстӱги

Тадар-қазақ сӧстӱги


А

Г

Д

И

Қ

К

Қ

К

Қ

К

М

Н

О

Ӧ

П

Р

С

Т

У

Ӱ

Ф

Х

Ч

Ш

Ы

Э

Я


Тадар-қазақ сӧстӱги


А

### Аақта(рға)

Аақта(рға) – громко кричать, вопить.

### Аақ-теек пол(арға)

Аақ-теек пол(арға) – растеряться (не знать, куда идти, что делать), соблазниться: Силерге соонда аақ-теек полбасқа теп, Мен поны силерге айттым. – Я это сказал вам, чтобы вы потом не соблазнились. (Ин 16:1)

### Аал

Аал – селение (крупное, с постройками из камня): Ол Вифания теп аалда чатқан полтыр. – Он жил в селении Вифания. (Ин 11:1)

### Аарла(рға)

Аарла(рға) – чистить, очищать: Честек тезе перчиған саламны, кӧп честектиғ ползын теп, Абам аарлапча . – Ветвь, приносящую плод, Он очищает, чтобы более дала плода. (Ин 15:2)

### Абам

Абам – Мой отец; Бог: Мени ысқан Абамға пӱт-келип, Меең сӧзӱмни уқчыған кижи – тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ кижизи полар. – Верующий в Пославшего Меня Отца и слушающий слова Мои имеет жизнь вечную. (Ин 5:24)

### Абабыс

Абабыс – наш отец; Бог.

### Абалары

Абалары – отцы; предки.

### Абыс

Абыс – священник, священнослужитель, служитель храма (Қудайдың Ӧргези) в Иерусалиме. Основная роль священника в еврейской религии состояла в принесении жертв Богу. Священниками, согласно Закону, могли быть только потомки Аарона, родного брата Моисея. Священники были разделены на 12 групп (колен), каждая из которых служила в храме два раза в году по одной неделе: Иудейлер, Иерусалим-турадаң позуның абыстарба левиттерин Ыйбанға ызып, сурадылар. – Иудеи прислали из Иерусалима священников и левитов спросить его: «Кто ты?» (Ин 1:19)

### Авраам

Авраам – человек, которого избрал Бог и позвал переселиться с родной земли в далекую землю Ханаана. Бог заключил с ним завет и обещал сделать отцом большого народа. Так Авраам стал предком израильтян. В Библии говорится об исключительной верности Авраама Богу, его готовности исполнить все Божии повеления.

### Ағларын

Ағларын – свои сети: Симон-Петр парып, ағларын қажынға шығара сӧртеб-алды. – Симон Петр пошел и вытащил на берег сети. (Ин 21:11)

### Ағаш: виноград ағажы

Ағаш: виноград ағажы – виноградная лоза.

### Ағаш аразы

Ағаш аразы – лес, сад: Поны айдыб-одурып, Иисусӱргенчиктеринме пирге Кедрон теп суғдың ол чандағы ағаш аразынға кирди . – Говоря это, Иисус с учениками вошел в сад, который находился на той стороне реки Кедрон. (Ин 18:1)

### Ағаш-чачық кӧрчиған кижи

Ағаш-чачық кӧрчиған кижи – садовник.

### Ағлақ тиле(рге)

Ағлақ тиле(рге) – искать удобный, подходящий случай: По темнең ала Пилат Аны пожадарға ағлақ тилеп чӧре-берди. – С этого времени Пилат стал искать случая отпустить его. (Ин 19:12)

### Ағрығ

Ағрығ – больной (о человеке): Ағрығ кижилерди час-келип, қайғал небе эткенин кӧреле, Ааңма қожа кӧп қалық парды . – За Ним последовало множество народа, потому что видели чудеса, которые Он творил над больными. (Ин 6:2)

### Ағрып эрелен(ерге)

Ағрып эрелен(ерге) – мучиться, страдать от боли: Эпчи кижи, пала туғарда, ааң теми четти теп, ағрып эреленча. – Женщина, когда рожает, мучается от боли, потому что пришел час ее. (Ин 16:21)

### Ағрыйы

Ағрыйы – болезнь (его/ее): по Лазарьдиң ағрыйы, эзе, ӧлерге эбес – болезнь Лазаря не к смерти. (Ин 11:4)

### Адыба ада(рға)

Адыба ада(рға) – называть (кого-л.) по имени: Қадаачы позуның қойларын адыба адап-келип, ташқарға шығарча. – Пастырь зовет своих овец по имени и выводит их. (Ин 10:3)

### Ажа

Ажа – может быть, наверное, возможно.

### Ажыл-пар(арға)

Ажыл-пар(арға) – раскрыться, разверзнуться: Тегри ажыл-парды. – Небо разверзлось.

### Ажыл-парған

Ажыл-парған – открытый, отверстый: ажыл-парған тегри – небо отверстое.

### Азақ-кеп

Азақ-кеп – обувь.

### Азақтарынға тӱш(жерге)

Азақтарынға тӱш(жерге) – упасть в ноги (ему), пасть к ногам, выразить покорность и почтение: Аны кӧриб-алып, Ааң азақтарынға тӱшти . – Увидев Его, она пала к ногам Его. (Ин 11:32)

### Азыра(рға)

Азыра(рға) – кормить (кого-л.).

### Азыран(арға)

Азыран(арға) – кормиться, питаться (самому): Келип, азыранаар . – Придите, обедайте. (Ин 21:12)

### Азырап-пер(ерге)

Азырап-пер(ерге) – накормить (кого-л.): Пыларды кӧп чоқтаң да азырап-перерге, ийги чӱс динарий ас полар . – Чтобы этих людей накормить, мало будет и двухсот динариев. (Ин 6:7)

### Айлан(арға)

Айлан(арға) – возвращаться: Нандыра айланып, силерди Позымға аларым. – Вернувшись назад, Я заберу вас к Себе. (Ин 14:3); превращаться, оборачиваться: Силер қунанарзар, силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айланар. – Вы печальны будете, но печаль ваша радостью обернется. (Ин 16:20)

### Айландырған

Айландырған – превращенный, претворенный, измененный: Пайа суғды арағаа айландырған черге келди. – Он пришел в землю, где недавно претворил воду в вино. (Ин 4:46)

### Аймақчы

Аймақчы – гость.

### Айна

Айна – бес, нечистый дух, злой дух, подчиняющийся сатане. Может овладеть человеком, вселяясь в него. Иисус исцелял людей от власти бесов. Властью изгонять злых духов Иисус наделил и Своих учеников: Қарақ чоқ кижини айна қарақтығ этча ба? – тештилер. – Может ли бес отверзать очи слепым? (Ин 10:21)

### Айнаға туттырған кижи

Айнаға туттырған кижи – человек, одержимый бесами.

### Айналығ кижи

Айналығ кижи – человек, в котором бес: Иудейлер по Ааң айтқанынға айттылар: «Сен самарян кижизиң, айналығ кижизиң, эбес пе? По чооқташқаннарыбыс шын ма?» – тедилер. – На это иудеи отвечали и говорили Ему: Не правду ли мы говорим, что Ты Самарянин и что бес в Тебе? (Ин 8:48)

### Айт(дарға)

Айт(дарға) – говорить, сказать; велеть.

### Айтқан

Айтқан – 1. сказанный (о слове): Меең айтқан сӧстеримге пӱдерзар ба? – Поверите ли Моим словам? (Ин 5:47); 2. упомянутый: По айтқан аш силердиң абаларының чииген манна теп ажы эбес . – Упомянутый здесь хлеб – не манна, которую ели отцы ваши. (Ин 6:58)

### Айтчығамда

Айтчығамда – когда я говорю; если я говорю: Мен шын айтчығамда, Маға нӧӧре пӱтпенчизар? – Если же Я говорю истину, почему вы не верите Мне? (Ин 8:46)

### Ақ

Ақ – светлый, праведный, благой.

### Ақ-Арығ

Ақ-Арығ – святой.

### Ақ-Арығ Тын

Ақ-Арығ Тын – Святой Дух, Дух Божий: Қудай тезе маға айтты: «Ақ-Арығ Тыны тӱже-берерген Кижи Ақ-Арығ Тынынма крестепчаң Кижизи полар» – теп . – Пославший меня крестить в воде сказал мне: на Кого увидишь Духа сходящего и пребывающего на Нем, Тот есть крестящий Духом Святым. (Ин 1:33)

### Ақ-арығ иште(рге)

Ақ-арығ иште(рге) – освящать: Сен ыларды шынынма ақ-арығ иште. Сеең сӧзиң шын-но. – Ты их освяти истиной Своей: слово Твое есть истина. (Ин 17:17)

### Ақкел(ерге)

Ақкел(ерге) – приносить, приводить.

### Ақ Тилаас

Ақ Тилаас – Благая Весть, Евангелие. Это Весть Иисуса Христа о спасении через обращение к Богу. И это Весть об Иисусе Христе, Который претерпел смерть на кресте ради прощения грехов людей: Ыйбан пасқан Ақ Тилаас – Благая весть, которую написал Иоанн.

### Ақча

Ақча – деньги (монеты): Андоқ ақча орнаштырчаң кижилер одурдылар . – Там же сидели меновщики денег. (Ин 2:14)

### Акча-сый салчаң чер

Акча-сый салчаң чер – сокровищница (в храме): Ақча-сый салчаң чердиң қыйзында айтты . – Он говорил (это) близ сокровищницы. (Ин 8:20)

### Ал(арға)

Ал(арға) – 1. брать, взять: силерди Позымға алырым – возьму вас к Себе (Ин 14:3); 2. покупать: Пыларды азырарға қалаш қайдаң аларбыс? – Где нам купить хлебов, чтобы их накормить? (Ин 6:5)

### Ал полба(сқа)

Ал полба(сқа) – не быть способным взять, принять на себя, охватить: қарашқы ол чарықты ал полбан қалды – и тьма не объяла его. (Ин 1:5)

### Алақтыр(арға)

Алақтыр(арға) – вводить в заблуждение, обманывать, держать в недоумении: Иудейлер, Ааң эбире турғылап, Аға айттылар: «Писти ӱр алақтырарзың ма? Сен Христос ползаң, писке чажынман айт-перзең» . – Тут Иудеи обступили Его и говорили Ему: «Долго ли Тебе держать нас в недоумении? Если Ты Христос, скажи нам прямо». (Ин 10:24)

### Алға(рға)

Алға(рға) – благословлять: Улуғ-Қаан пайа алғап, қалаш чииген чердең ырақ эбесте – недалеко от того места, где ели хлеб по благословении Господнем. (Ин 6:23)

### Алғыш(/жын) четтир(ерге)

Алғыш(/жын) четтир(ерге) – воздать благодарение: Иисус, қалаштарды алып, Қудайға алғыжын четтирип, ӱргенчиктеринге ӱлеп перген. – Иисус взял хлебы, воздал благодарение Богу и раздал ученикам. (Ин 6:11)

### Алғыштығ

Алғыштығ – благословенный, получивший благословение: Улуғ-Қаанның адыба келчиғаны, Израиль Қааны алғыштығ ползын! – Благословен грядущий во имя Господне Царь Израилев! (Ин 12:13)

### Алды

Алды – перед (кем-л.) (о пространстве): Мына, мен Аны силердиң алдынға турғусчам. – Вот, я вывожу Его к вам. (Ин 19:4); перед (чем-л.) (о времени): По керек Пасха пайрамның алдында, пятницада кӱндӱс полтыр. – Тогда была пятница перед Пасхой, и час шестой (полдень). (Ин 19:14)

### Аминь

Аминь – еврейское слово, означающее «да будет так».

### Ана: ана андығ

Ана: ана андығ – вот такой: Ана андығ пашқойачыларды Абам тилепча. – Вот таких поклонников Отец ищет Себе. (Ин 4:23)

### Ана: ана ээде

Ана: ана ээде – вот так, таким образом: ана ээде пашқойар теми келча – настало время, когда вот так будут молиться. (Ин 4:23)

### Анаң

Анаң – потом, затем; и.

### Анаң-аара

Анаң-аара – поэтому, из-за этого, оттого.

### Анаара

Анаара – туда.

### Анартын

Анартын – оттуда (с того места).

### Ангел

Ангел – вестник, Божий посланник, глашатай (духовное существо): по темнең ала ажыл-парған тегрини кӧрерзар, Қудайдың Ангеллары Кижи Оғлунға энчиғанын, шықчығанын кӧрерзар – отныне будете видеть небо отверстым и Ангелов Божиих восходящих и нисходящих к Сыну Человеческому. (Ин 1:51)

### Андығ

Андығ – такой, такое: Андығ қайғал небени қыаллығ кижи эдер пееди? – Разве может человек грешный творить такие чудеса? (Ин 9:16)

### Андығ полғанда

Андығ полғанда – тогда; в таком случае; поэтому; следовательно, итак: Андығ полғанда, Пилат Иисусты алып, қамчылатты. – Тогда Пилат взял Иисуса и велел бить Его. (Ин 19:1)

### Андығ да полза

Андығ да полза – несмотря на это; тем не менее: Андығ кӧп палық таа полза, ағлары талалбан қалды. – Несмотря на это, его сети не порвались. (Ин 21:11)

### Анзы

Анзы – тот.

### Анығ

Анығ – нива, посевы, хлеб, колосья: Мен тезе силерге айтчам: қарақ кӧдӱрип, кӧраар – анығ пажақтары пайоқ ағар-парып, пайоқ пыш-парған, аш кезерге тем четти – теди . – А Я говорю вам: возведите очи ваши и посмотрите на нивы, как они побелели и поспели к жатве. (Ин 4:35)

### Аңдар(арға)

Аңдар(арға) – отвалить, уронить, опрокинуть: ылардың столларын аңдарыбысты – опрокинул их столы. (Ин 2:15)

### Аңдарыбыс(/зарға)

Аңдарыбыс(/зарға) – разрушить, развалить: По Ӧргезин силер аңдарыбыссар, Мен аны – ӱш кӱн эртпес, – турғус-саларым. – Если разрушите храм сей, то Я в три дня воздвигну его. (Ин 2:19)

### Аңдарыл(арға)

Аңдарыл(арға) – отвалиться, опрокинуться: Келип, анаң кӧргени – қуйды пектеген тажы аңдарыл-парып, кедре чатча. – Она видит, что камень отвален от гроба. (Ин 20:1)

### Аппар(арға)

Аппар(арға) – нести, уносить: Позының крезин эңнеп аппарып – неся крест Свой (Ин 19:17); уводить.

### Арғала(рға)

Арғала(рға) – спасать (от греха, смерти): Қудай Позының Оғлун кижилерди чарғыларға эбес, кижилерди арғаларға ысқан. – Ибо не послал Бог Сына Своего в мир, чтобы судить мир, но чтобы мир спасен был чрез Него. (Ин 3:17)

### Арғалаачы

Арғалаачы – Спаситель: Ам сеең сӧстерин уғып ла эбес, ам пис позыбыс Аны уғыб-алып, Ол шынап по чарықтың Арғалаачызы Христос теп полғанынға пӱтчабыс . – Уже не по твоим речам веруем, ибо сами слышали и узнали, что Он истинно Спаситель мира, Христос. (Ин 4:42)

### Арғалан(арға)

Арғалан(арға) – спасаться, спастись (от греха, смерти): Мен – эжикпим: Менче кирген кижи арғаланар. – Я – дверь, кто войдет через Меня, тот спасется. (Ин 10:9)

### Артық

Артық – выше, больше: ол кижи Менең да артық иштер – тот человек сделает больше, чем Я. (Ин 14:12)

### Артыс(/зарға)

Артыс(/зарға) – оставлять, оставить (кого-л., что-л.): Кемниң қыйалларың артыссар, ылардың қыйаллары қалзын . – На ком оставите грехи, на том останутся. (Ин 20:23)

### Арығ

Арығ – зд. чистый, открытый Богу: арығ эбес – нечистый, оскверненный.

### Арығла(рға)

Арығла(рға) – очищать (от скверны, от греха): Пайрамның алында арығлайын теп, кӧп қалық Иерусалимге келди. – Чтобы очиститься перед праздником, народ пришел в Иерусалим. (Ин 11:55)

### Арығлан(арға)

Арығлан(арға) – очищать себя (от греха, от скверны).

### Ат

Ат – имя: Мен Абамның адын улуғ тоолап, келдим . – Я пришел во имя Отца Моего. (Ин 5:43)

### Ачыға тӱш(/жерге)

Ачыға тӱш(/жерге) – опечалиться, предаться скорби: Қарындажы ӧлгенинең ӱчӱн улуғ ачыға тӱшкен Марфаба Марияға тежиғ перерге кӧп иудейлер келтир. – И многие из Иудеев пришли к Марфе и Марии утешать их в печали о брате их. (Ин 11:19)

### Ачығлан(арға)

Ачығлан(арға) – сокрушаться, печалиться; скорбеть: Ам тыным ачығланып пастырча . – Теперь душа моя возмутилась. (Ин 12:27)

### Аш

Аш – хлеб, зерно; ячмень; пища: Мен силерди аш кезерге ысчам. Ол ашты пашқа кижилер сал-салды, силер тезе ылардың иштегенинге кирдаар. – Я послал вас жать то, над чем вы не трудились: другие трудились, а вы вошли в труд их. (Ин 4:38)

### Ашта(рға)

Ашта(рға) – испытывать чувство голода, алкать, голодать: Маға келген кижи қачан даа аштабас. – Приходящий ко Мне не будет алкать. (Ин 6:35)

### Гефсимания

Гефсимания – сад у подножия Елеонской (Масличной) горы близ Иерусалима. Место, где Иисус проводил время со Своими учениками.

### Голгофа

Голгофа – небольшая гора близ Иерусалима, место распятия Иисуса Христа: Позының крезин эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты. – И, неся крест Свой, Он вышел на место, называемое Лобное, по-еврейски Голгофа. (Ин 19:17)

### Грек, гректер

Грек, гректер – неиудеи по происхождению, принявшие иудейскую веру, но говорившие на греческом языке: келген кижилердиң аразында гректер полған – среди пришедших были греки. (Ин 12:20)

### Давид

Давид – самый знаменитый царь Израиля, из племени Иуды. Он был одним из авторов ветхозаветной книги Псалмов – песен, обращенных к Богу. Стремясь к миру и справедливости, Давид преданно служил Богу. В награду за это Бог обещал ему, что его потомки отныне будут израильскими царями. Еврейские пророки предсказывали, что Мессия, Который должен праведно царствовать над всем миром, будет потомком Давида: Христос Давид қаанның тӧлӱнең полар – Христос придет от семени Давидова. (Ин 7:42)

### Динарий

Динарий – название денежной единицы, римской серебряной монеты. По достоинству монета была равна дневному заработку наемного работника: Пыларды кӧп чоқтаң да азырап-перерге ийги чӱс динарий ас полар . – Чтобы хоть немного накормить этих людей, мало будет и двухсот динариев. (Ин 6:7)

### Иерусалим

Иерусалим – столица древнего Иудейского царства; священный город, где находился храм, величайшая святыня и место поклонения для всех иудеев.

### Израиль

Израиль – имя в переводе означает «борющийся с Богом». Господь дал это имя праотцу Иакову после его борьбы с ангелом Божьим. Сыновья Иакова вскоре стали называться сыновьями Израилевыми. Начиная от времен Моисея именем «Израиль» стали обозначать весь народ, потомков двенадцати сыновей Иакова, а также их страну: Израиль чер – страна Израиль; Израиль кижилери – израильтяне, евреи.

### Ийгилен(ерге)

Ийгилен(ерге) – сомневаться, иметь два противоречивых мнения.

### Ийгис

Ийгис – близнец: Ийгис теп шолалығ, Фома теп ӱргенчиги – Его ученик Фома по прозвищу Близнец. (Ин 20:24)

### Ижен(ерге)

Ижен(ерге) – надеяться, думать сделать (что-л.).

### Илия

Илия – великий библейский пророк. Бог его взял на небо живым. Во времена Христа иудеи верили, что Илия снова вернется на землю.

### Иудей

Иудей – изначально это слово обозначало потомков Иуды, одного из сыновей Иакова. Во времена Нового Завета так стали называть всех евреев: По Назареттың Иисусы, Иудейлер Қааны – Иисус из Назарета, Царь Иудейский.

### Иште(рге)

Иште(рге) – работать; делать, совершать; создавать.

### Иштек-мал

Иштек-мал – осел: Иисус тезе, қулун иштек-малын таб-алып, аға мӱнди. – Вот, Царь твой едет, сидя на молодом осле. (Ин 12:15)

### Ишти

Ишти – внутренняя часть (чего-л.); душа (человека).

### Қаан

Қаан – царь, император; господин. Рим қааны – Римский император, кесарь: Рим қаанынаң паза қаан пистиң чоқ-но. – Нет у нас царя, кроме кесаря. (Ин 19:15)

### Қаан: Улуғ-Қаан

Қаан: Улуғ-Қаан – Господь.

### Қаан-черим

Қаан-черим – царство (мое): Меең қаан-черим по чарықта эбес. – Царство Мое не от мира сего. (Ин 18:36)

### Қаанға тут(/дарға)

Қаанға тут(/дарға) – избрать кого-л. царем, императором: қалық келип, кенетки Аны қаанға тударға санаған полтыр – хотят прийти, нечаянно взять Его и сделать царем. (Ин 6:15)

### Қабырға

Қабырға – ребро.

### Қадаачы

Қадаачы – 1. пастырь, пастух: Ылар, Меең ӱнӱм уғыб-алып, келерлер, пир ӧӧр, пир Қадаачы полар. – Они услышат голос Мой, придут, и будет одно стадо и один Пастырь. (Ин 10:16); 2. сторож, служитель при Иерусалимском храме: Улуғ абыстарба қадаачылар Аны кӧриб-алып, қыйғырдылар: «Аны креске кере тарт, кере тарт-сал Аны!» – тештилер. – Первосвященники и служители при храме увидели Его и закричали: «Распни, распни Его!» (Ин 19:6)

### Қадығ

Қадығ – сурово, строго; суровый: Қудайдың қадығ қолынға кир-парар – гнев Божий пребывает на нем. (Ин 3:36)

### Қазалчық

Қазалчық – колючий: Пажында қазалчық тегелектиғ, қызыл кеп кескен шықты . – Он вышел в терновом венце и в багрянце. (Ин 19:5)

### Қазан-айақ

Қазан-айақ – посуда.

### Қазық

Қазық – здоровый (человек). Оғлуң қазық. – Сын твой здоров. (Ин 4:53)

### Қазыр-оорлаачы

Қазыр-оорлаачы – разбойник, грабитель: Қойдың шуланынға эжиктең кирбен, шеденни ажып-кел кирген кижи – чулғуш кижи, қазыр-оорлаачы кижи. – Кто не дверью входит во двор овчий, но перелезает забор, тот вор и разбойник. (Ин 10:1)

### Қайақ

Қайақ – масло (оливковое и др.). Миро теп кайак – благовонное масло, миро: Мария Улуғ-Қаан Иисустың азақтарын миро теп чараш қайақпа сӱрт-келип, анаң Ааңоқ азақтарын позының шажынма чосқан полтыр. – Мария была та, которая помазала Господа Иисуса миром и отерла ноги Его волосами своими. (Ин 11:2)

### Қайғат(/дарға)

Қайғат(/дарға) – дивиться, удивлять: Силерды қайғадып, мынаң да артықты эдип, Аға кӧргӱзер. – И покажет Ему дела больше сих, так что вы удивитесь. (Ин 5:20)

### Қайғал (небе)

Қайғал (небе) – чудо, нечто удивительное: Ыйбан позы пир даа қайғал небе этпеди, Иисустаң ӱчӱн тезе ааң парчын айтқаны шын . – Иоанн не сотворил никакого чуда, но все, что сказал Иоанн об Иисусе, было истинно. (Ин 10:41)

### Қайғал эт(/дерге)

Қайғал эт(/дерге) – совершать чудо.

### Қайде

Қайде – как, каким образом, каким способом: Саға элиғ чаш та чоқ, қайде сен Авраамны кӧргензиң, эзе? – Тебе нет еще пятидесяти лет, как же Ты видел Авраама? (Ин 8:57)

### Қайрал ал(арға)

Қайрал ал(арға) – быть награжденным, отмеченным. Кижи, аш кес-келип, қайрал алча; – Жнущий получает награду. (Ин 4:36)

### Қайрал(арға)

Қайрал(арға) – благодарить, награждать, чтить: Маға полужып чӧрген кижини Абам улуғлап қайралар . – Кто Мне служит, того почтит Отец Мой. (Ин 12:26)

### Қал-қал(арға)

Қал-қал(арға) – остаться.

### Қалабуқ

Қалабуқ – голубь.

### Қалаш

Қалаш – хлеб; Ақ қалаш – пшеничный хлеб; Қара қалаш – ячменный хлеб: Мында пир оолақтың пеш қара қалашпа ийги палығаш пар. – Здесь у одного мальчика есть пять ячменных хлебов и две рыбки. (Ин 6:9)

### Қалған

Қалған – оставшийся (пища, народ): Қалған чиишти, эн черге қалбазын теп, терип чығ-салаар. – Соберите оставшуюся пищу, чтобы ничего не пропало. (Ин 6:12)

### Қалғанчы

Қалғанчы – последний: Абамның Маға перген кижилерди, чидирбеен, қалғанчы кӱнде тӱгезин тирилип турғузарға . – Чтобы из того, что Он Мне дал, ничего не погубить, но все то воскресить в последний день. (Ин 6:39)

### Қамчы

Қамчы – плеть, камча: Андығ полғанда, Пилат, Иисусты алып, қамчыба сӧгерге айтты . – Тогда Пилат взял Иисуса и велел бить его плетьми. (Ин 19:1)

### Қанче

Қанче – сколько.

### Қанче-қанче

Қанче-қанче – несколько, немного: Анда ылар қанче-қанче кӱн турдылар . – И там пробыли немного дней. (Ин 2:12)

### Қап(/барға)

Қап(/барға) – хватать (что-л. для чего-л.): Поны уғыб-алып, иудейлер, Аны шабарға теп, таштар пазоқ қаптылар . – Тут опять иудеи схватили каменья, чтобы побить Его. (Ин 10:31)

### Қапчығай

Қапчығай – быстро, немедленно.

### Қарақ чажы кел(ерге)

Қарақ чажы кел(ерге) – прослезиться: Иисустың қарақ чажы келди . – Иисус прослезился. (Ин 11:35)

### Қарақ чоқ кижи

Қарақ чоқ кижи – слепой человек: Қарақ чоқтар қарақтығ ползыннар, қарақтығлар қарақ чоқ ползыннар теп, сананып, Мен по чарыққа келдим. – На суд пришел Я в мир сей, чтобы невидящие видели, а видящие стали слепы. (Ин 9:39)

### Қарақтығ пол-пар(арға)

Қарақтығ пол-пар(арға) – прозреть, стать зрячим: Мен парып, чунунм-алып, қарақтығ пол-пардым . – Я пошел, умылся и прозрел. (Ин 9:11)

### Қарашқы

Қарашқы – темнота, мрак, тьма: Чарық қарашқыда чарча, қарашқы ол чарықты ал полбан қалды. – И свет во тьме светит, и тьма не объяла его. (Ин 1:5)

### Қарындаш

Қарындаш – родственник; брат: эр-қарындаш полды – он был братом; қыс-қарындажы – ее сестра.

### Қасты

Қасты – тесть: Ол Анна Каиафаның қасты полтыр. – Тот Анна был тестем Каиафы. (Ин 18:13)

### Қатпаш

Қатпаш – комната, помещение.

### Қатчы-чозақчы

Қатчы-чозақчы – книжник, учитель Закона Моисеева. Это люди, хорошо знавшие Закон и объяснявшие его народу. Во времена Иисуса Христа они представляли собой относительно небольшую группу людей, которая пользовалась среди евреев большим уважением и немалой властью.

### Қачан

Қачан – когда.

### Қачан-да

Қачан-да – никогда: Қачан-да пир даа кижи, по Кижи чилеп, айтқанын уқпадыбыс. – Никогда человек не говорил так, как этот Человек. (Ин 7:46)

### Қодырын(арға)

Қодырын(арға) – вырвать себя (из земли), подняться вверх.

### Қожа

Қожа – совместно, сообща, вместе.

### Қожул(арға)

Қожул(арға) – быть прибавленным, прибавиться, добавиться.

### Қозур

Қозур – крупный.

### Қой

Қой – овца: Эжиктең кирген кижи тезе – қойдың қадаачызы . – Человек же, входящий через дверь, – пастырь овцам. (Ин 10:2)

### Кол(ын)ға кир(ерге)

Кол(ын)ға кир(ерге) – угодить в руки (чьи-л.), попасться (кому-л.), быть задержанным (кем-л.).

### Қонуқ

Қонуқ – сутки; день: Иисус келгенде, Лазарьдиң ӧлген сӧӧги сӧӧк чығчаң қуйда тӧрт қонуқ қонтыр. – Иисус, придя, нашел, что Лазарь уже четыре дня в гробе. (Ин 11:17)

### Қоруқ(/ғарға)

Қоруқ(/ғарға) – бояться; стесняться: Ол тезе ыларға: «Қоруқпалаар, по Менмин!» – теди. – Он сказал им: «Это Я, не бойтесь». (Ин 6:20)

### Қоруқ-пар(арға)

Қоруқ-пар(арға) – испугаться, убояться: Пилат, по айтқанын уғыб-алып, қоруқ-парды. – Пилат, услышав это, убоялся. (Ин 19:8)

### Қоштағы, қошта (кижи)

Қоштағы, қошта (кижи) – ближний.

### Қудай

Қудай – Бог.

### Қудайдың Ӧргези

Қудайдың Ӧргези – храм, священное место поклонения в Иерусалиме. Только там евреи совершали жертвоприношения, а также собирались в дни важнейших праздников. Впервые храм был построен в X в. до н. э. царем Соломоном. Храм, который существовал во времена Иисуса, был перестроен царем Иродом Великим. Здание храма было окружено галереями, разделявшими его пространство на несколько дворов. В галереях храма обычно собиралось множество людей. Как и предсказывал Иисус, вскоре после Его воскресения, в 70 г. н. э., храм был разрушен римлянами и с тех пор не восстанавливался: Қудайдың Ӧргезинде полған парчын садығчы кижилерди шығара сӱрди. – Он выгнал из храма всех торгующих. (Ин 2:15)

### Қудайға чабал айт(/дарға)

Қудайға чабал айт(/дарға) – хулить Бога, унижать Его или ставить человека на место Бога.

### Қудайға чабал айтканы

Қудайға чабал айтканы – богохульство: Қудайға чабал айтқаныңнаң ӱчӱн шабарбыс. – За Твое богохульство побьем тебя камнями. (Ин 10:33)

### Қудайдың Оғлу

Қудайдың Оғлу – Сын Божий: По ағрыйынаң ӱчӱн Қудайдың Оғлу пақтаттырар . – Прославится Сын Божий через эту болезнь. (Ин 11:4)

### Қудайдың Пашпилгени

Қудайдың Пашпилгени – Царствие Божие, Божье владычество в этом и будущем мире над людьми и всем существующим: Ӧрертин туғбаан кижи Қудайдың Пашпилгенин кӧр полбас. – Если кто не родится свыше, не может увидеть Царствия Божия. (Ин 3:3)

### Қудайдың кижилери

Қудайдың кижилери – люди от Бога: Қудайдың кижилери, эзе, Қудайдың сӧзин уқчалар. – Кто от Бога, тот слушает слова Божии. (Ин 8:47)

### Қудуқ

Қудуқ – колодец: Ол черде Якуптың қудуғы полған. – Там был колодезь Иаковлев. (Ин 4:6)

### Қуй

Қуй – пещера, грот, в котором хоронили людей: Қуйды пектеген тажы аңдарыл-парып, кедре чатча. – Камень, закрывавший вход в пещеру, отвален, рядом лежит. (Ин 20:1)

### Қул

Қул – раб; слуга.

### Кул пол(арға)

Кул пол(арға) – быть рабом, слугой; быть зависимым, несамостоятельным; кул полбасқа – не быть рабом, быть свободным: Шынын пилиб-алып, қул полбассар. – Истина сделает вас свободными. (Ин 8:32)

### Қулун иштек мал

Қулун иштек мал – молодой осел: Иисус тезе, қулун иштек-малын таб-алып, аға мӱнди. – А Иисус нашел молодого осла и на нем ехал. (Ин 12:14)

### Қунан(арға)

Қунан(арға) – печалиться, грустить.

### Қунаныш

Қунаныш – печаль, грусть: Силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айланар. – Ваша печаль же превратится в радость. (Ин 16:20)

### Қунаныш(/жарға)

Қунаныш(/жарға) – печалиться, сильно грустить.

### Қупшын

Қупшын – кувшин; сосуд.

### Қураған

Қураған – ягненок, агнец: пасха қурағаны – пасхальный ягненок.

### Қур-пар(арға)

Қур-пар(арға) – засохнуть.

### Қуруғ

Қуруғ – ни с чем, с пустыми руками; ничто: Мен Пос-Позумны ла пақтығ этсем, Меең пақтығ эткеним қуруғ полар эди. – Если бы Я Сам Себя славил, то слава Моя была бы ничто. (Ин 8:54)

### Қыйал

Қыйал – грех: Маға кижи пӱтпенчиғанда, ол – қыйал. – Грех – это когда не верят в Меня. (Ин 16:9)

### Қыйалын ажылын(арға)

Қыйалын ажылын(арға) – исповедоваться, открывать свои грехи.

### Қыйалын ташта(рға)

Қыйалын ташта(рға) – простить грех, отпустить грех: Кемге қыйалларын таштазар, ылардың қыйаллары ташталзын. – Кому вы простите грехи, тому они пусть простятся. (Ин 20:23)

### Қыйал эт(/дерге)

Қыйал эт(/дерге) – совершать грех, грешить: Мна, сен чазыл-пардың. Чабалаарақ полбазын теп, паза қыйал этпе . – Вот, ты выздоровел; не греши больше, чтобы не случилось с тобою чего хуже. (Ин 5:14)

### Қыйаллығ кижи

Қыйаллығ кижи – грешник: Андығ қайғал небени қыйаллығ кижи эдер пееди? – Разве может человек грешный творить такие чудеса? (Ин 9:16)

### Қыйғыр(арға)

Қыйғыр(арға) – кричать: Питик қыйғырғанче, сен Менең ӱш қада нана тӱжерзиң. – Не пропоет петух, как отречешься от Меня трижды. (Ин 13:38)

### Қыйғырыш(/жарға)

Қыйғырыш(/жарға) – кричать в один голос.

### Қыйнал(арға)

Қыйнал(арға) – страдать, мучиться.

### Қыйналығ чол

Қыйналығ чол – чаша горькая (букв. путь страданий): Маға ноо, Абам перген қыйналлығ чолба парбасқа ба? – Неужели Мне не пить чаши, которую дал Мне Отец? (Ин 18:11)

### Қыйын одур(арға)

Қыйын одур(арға) – сидеть полулежа, облокотившись; рассаживаться: Айдаар ыларға: қыйын одурзыннар . – Скажите им, пусть рассядутся. (Ин 6:10)

### Қыл

Қыл – шерсть: тӧӧ-мал қылы – верблюжья шерсть.

### Қылғала(рға)

Қылғала(рға) – дать росток (о растении).

### Қылынып чӧр(ерге)

Қылынып чӧр(ерге) – поступать, действовать: Абамны да, Мени да пилбен кижилер ээде қылынып чӧрерлер . – Так будут поступать люди, потому что не познали ни Отца Моего, ни Меня. (Ин 16:3)

### Қылыш

Қылыш – меч.

### Қын

Қын – ножны: Қылыжың қынынға қарчы суқ-сал . – Вложи меч свой обратно в ножны. (Ин 18:11)

### Қын(арға)

Қын(арға) – иметь влечение, страсть (к чему-л., кому-л.), возлюбить (кого-л., что-л.): Кижилердиң эткен небелери чабал, анаң аара кижилер қараашқыда чадарға қынчалар . – Люди более возлюбили тьму, нежели свет, потому что дела их были злы. (Ин 3:19)

### Қыс қарындаш

Қыс қарындаш – сестра. Лазарьдиң ийги қыс қарындажы полған: Марияба Марфа . – У Лазаря было две сестры: Мария и Марфа. (Ин 11:1)

### Қыс алчаң оол

Қыс алчаң оол – жених (букв. парень, берущий в жены девушку): Тойчы кижи, эзе, ол араға пол-парған суғды ижип кӧреле, қыс алчаң оолды қыырыб-алып, аға айтты . – Когда же распорядитель пира отведал воды, сделавшейся вином, тогда зовет жениха и говорит ему. (Ин 2:9)

### Қыста(рға)

Қыста(рға) – притеснять, учинять притеснения.

### Қыстат(/дарға)

Қыстат(/дарға) – быть сдавливаемым (толпой).

### Қычағлары

Қычағлары – соблазны, страсти; похоть: Силердиң абаларың – шайтан, силер ааң сананған қычағларын эдерге санапчызар. – Ваш отец – дьявол, и вы хотите исполнять похоти отца вашего. (Ин 8:44)

### Қыыр(арға)

Қыыр(арға) – читать: қыырбадаар ба? – Вы что, не читали это?

– звать, приглашать кого-л.; созывать кого-л.

### Қыырыб-ал(арға)

Қыырыб-ал(арға) – созвать, подозвать, вызвать (к себе).

### Кебе

Кебе – лодка: Анда кебеге кирип, талайдың ол чанындағы Капернаум теп тураға ыға-бердилер . – Там сев в лодку, они отправились на ту сторону моря в город Капернаум. (Ин 6:17)

### Кеден

Кеден – холст. Кеден табар – холщовая материя: Иудейлердың чозағынма Аны чығ-салдылар: чақшы чыстығ қайақ арығ кеденге урып, ол табарға Аны орап-салдылар . – Итак, они взяли Тело Иисуса и обвили его пеленами с благовониями, как обыкновенно погребают евреи. (Ин 19:40)

### Кедре аппар(арға)

Кедре аппар(арға) – отвести в сторону: Пилат, по айтқанын уғыб-алып, Иисусты кедре аппарып, позы тезе чарғы этчаң черге одур-салды . – Пилат, услышав это слово, вывел вон Иисуса и сел на судилище. (Ин 19:13)

### Кезе: кезе шапты

Кезе: кезе шапты – отрубил: оң қулағын аға кезе шапты – отсек ему правое ухо. (Ин 18:10)

### Кеп

Кеп – одежда, одеяние: Сӧӧги чатқан черинде ийги ақ кеп кескен ангел одурча – И видит двух ангелов в белом одеянии сидящих. (Ин 20:12)

### Кере тарт(арға)

Кере тарт(арға) – распинать, распять: Аны креске кере тарт – распни Его на кресте. (Ин 19:6)

### Керек

Керек – 1. дело; 2. потребности, интересы.

– нужный, необходимый; необходимо; должен: Аға Самария теп черинче парарға керек полған . – Надлежало же Ему проходить через Самарию. (Ин 4:4)

### Керектери(н) эт(/дерге)

Керектери(н) эт(/дерге) – творить свои дела, делать свои дела: Абамның адынаң Мен керектерин этчам. Ол эткен керектерим Менең ӱчӱн кӧрелеп айтчалар-но. – Дела, которые творю Я во имя Отца Моего, они свидетельствуют о Мне. (Ин 10:25)

### Кижи

Кижи – человек; плоть: Кижидең туғаны кижиоқ полар, Тынынаң туғаны тезе тыннығ полар. – Рожденное от плоти есть плоть, а рожденное от Духа есть дух (Ин 3:6).

### Кижи Оғлу

Кижи Оғлу – Сын Человеческий. Так Иисус часто называет Себя в Евангелиях. По-еврейски это выражение первоначально означало просто «человек». Пророк Даниил так называл грядущего Царя, Которому в конце времен Бог даст вечную власть и славу: Кижи Оғлунға пӱткен кижи ӧлбезин, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧңӱ чадыйынға кир-парзыннар теп . – Дабы всякий, верующий в Сына Человеческого, не погиб, но имел жизнь вечную. (Ин 3:15)

### Кирит(/дерге)

Кирит(/дерге) – принимать (у себя), впускать (к себе): Кем тезе пос-позуның адын улуғ тоолап, келзе, силер аны киридерзар . – А кто-то иной придет во имя свое, вы его примете. (Ин 5:43)

### Кичен(ерге)

Кичен(ерге) – стараться, стремиться: Ардар-ташталар чииштең ӱчӱн эбес, че тоозылбас-мӧңӱ чадығ перер чииштең ӱчӱн сананып кичензаар . – Старайтесь думать не о пище тленной, но о пище, дающей жизнь вечную. (Ин 6:27)

### Киченип айт(/дарға)

Киченип айт(/дарға) – упрашивать, уговаривать, просить (о чем-л.): Анаң аара самарян кижилери, Аға келип, «Писте аалап қал» теп, Аны киченип айттылар . – Потому самаряне, придя к Нему, просили его побыть у них. (Ин 4:40)

### Кичиғ

Кичиғ – малый, маленький; младший.

### Кичиглен(ерге)

Кичиглен(ерге) – умаляться, становиться меньше: Ол улуғланып ӧзер, мен тезе кичиғленерим. – Ему должно расти, а мне умаляться. (Ин 3:30)

### Кӧбӱзи

Кӧбӱзи – большинство, многие: Қалықтың кӧбӱзи Аға пӱтти. – Большинство народа Ему верили. (Ин 7:31)

### Кӧбӱк

Кӧбӱк – пена.

### Кӧдӱр(ерге)

Кӧдӱр(ерге) – приносить жертву: Қудайға кӧдӱриғ кӧдӱр – принеси Богу жертву.

### Кӧдӱриғ

Кӧдӱриғ – жертва, жертвоприношение.

### Кӧзӱнче

Кӧзӱнче – в присутствии кого-л., при ком-л.: Иисус ылардың кӧзӱнче қанче-қанче қайғал небе эткен да полза, Аға пӱтпентирлер. – Сколько чудес ни творил при них Иисус, они Ему не верили. (Ин 12:37)

### Кӧлек

Кӧлек – тень, сень.

### Кӧңдӱр(ерге)

Кӧңдӱр(ерге) – искушать (кого-л. чем-л.), увлекать за собой, соблазнять, прельщать (чем-л.): Ылар Аны кӧңдӱрерге айттылар. – Они сказали (это), искушая Его. (Ин 8:6)

### Кӧңнӱ

Кӧңнӱ – воля, желание.

### Кӧңнӱнче эт(/дерге)

Кӧңнӱнче эт(/дерге) – исполнять, творить волю (чью-л.): Аны улуғ тоолапчыған, Ааң кӧңнӱнче этчиған кижилерди тезе Қудай уқча. – Кто чтит Бога и творит волю Его, того Он слушает. (Ин 9:31)

### Кӧӧлен(ерге)

Кӧӧлен(ерге) – любить: Абазы, Оғлун кӧӧленип, Аға парчын Позы эткен небелерин кӧргӱсча. – Ибо Отец любит Сына и показывает Ему все, что творит Сам. (Ин 5:20)

### Кӧӧлене: кӧӧлене айтты

Кӧӧлене: кӧӧлене айтты – сказал с любовью.

### Кӧр(ерге)

Кӧр(ерге) – смотреть, видеть: По темнең ала ажыл-парған тегрини кӧрерзар, Қудайдың Ангеллары Кижи Оғлунға энчиғанын, шықчығанын кӧрерзар. – Отныне будете видеть небо отверстым и Ангелов Божиих восходящих и нисходящих к Сыну Человеческому. (Ин 1:51)

### Кӧрген-уққан небелери

Кӧрген-уққан небелери – то, что видел и слышал: Ол Позының кӧргенин-уққанын айт чӧрча, че Ааң айтқанын кем даа чаратпанча . – Что Он видел и слышал, о том и свидетельствует; и никто не принимает свидетельства Его. (Ин 3:32)

### Кӧргӱзе

Кӧргӱзе – напоказ.

### Кӧргӱс(/зерге)

Кӧргӱс(/зерге) – показывать, демонстрировать, практически осуществлять: Абазы, Оғлун кӧӧленип, Аға парчын Позының эткен небелерин кӧргӱсча. – Ибо Отец любит Сына и показывает Ему все, что творит Сам. (Ин 5:20)

### Кӧрее, кӧрелеп айтқаны

Кӧрее, кӧрелеп айтқаны – свидетельство: Андығ да полза, кижи кӧрелеп айтқаны Маға керек чоқ . – Впрочем, Я не нуждаюсь в свидетельствах от человека. (Ин 5:34)

### Кӧреле(рге)

Кӧреле(рге) – свидетельствовать: Пис позыбыс уңнаған небелерди айтчабыс, позыбыс кӧрген небени кӧрелепчабыс, силер тезе кӧрелеп айтқаныбысты чаратпанчызар . – Мы говорим о том, что знаем, и свидетельствуем о том, что видели, а вы свидетельства Нашего не принимаете. (Ин 3:11)

### Кӧреечи, кереечи

Кӧреечи, кереечи – свидетель.

### Кӧриб-ал(арға)

Кӧриб-ал(арға) – увидеть.

### Кӧрӱн(ерге)

Кӧрӱн(ерге) – быть видимым, показываться, явиться. Ӱргенчиктеринге кӧрӱнди – Он явился перед своими учениками.

### Кӧрӱнзин

Кӧрӱнзин – для того, чтобы явить; чтобы другие видели: Шын небе этчиған кижи тезе, ааң Қудайба пирге эткен керектери кӧрӱнзин теп, Чарыққа парча. – Поступающий по правде идет к свету, дабы явны были дела его, потому что они в Боге соделаны. (Ин 3:21)

### Кӧрӱш(/жерге)

Кӧрӱш(/жерге) – видеться, встречаться: Мен пазоқ силербе анаң кӧрӱшсем, силер ӧргӱнерзар. – Я с вами снова потом увижусь, и вы возрадуетесь. (Ин 16:22)

### Кӧспектеп айт(/дарға)

Кӧспектеп айт(/дарға) – возвещать будущее, предсказывать: Шынап поларын кӧспектеп айдар . – Он будущее возвестит.

### Крес, крес-ағаш

Крес, крес-ағаш – крест: Позының крезин эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты . – Неся свой крест, Он вошел на Лобное место, по-еврейски Голгофа. (Ин 19:17)

### Кресте(рге)

Кресте(рге) – крестить (кого-л.), т. е. омывать водой в знак очищения. Этот обряд использовался евреями для религиозного очищения как людей, так и используемых в богослужении предметов. Во времена Иисуса Христа Иоанн Креститель в знак покаяния омывал водой тех, кто исповедовал свои грехи: мен суғба крестепчам – я крещу водой. (Ин 1:26)

### Крестеечи: Крестеечи Ыйбан

Крестеечи: Крестеечи Ыйбан – Иоанн Креститель.

### Кӱзӱрек

Кӱзӱрек – гром: По кӱзӱрек кӱзӱреди теп, пиреелери айттылар . – Это был гром – одни говорили. (Ин 1:26)

### Кӱш

Кӱш – сила, власть: Меең Сени керек пожадарға, керек кере тартарға кӱжим парын уңнабанчаң ма? – Не знаешь ли, что я имею власть распять Тебя и власть имею отпустить Тебя? (Ин 19:10)

### Кӱшпе ал(арға)

Кӱшпе ал(арға) – отнимать, отнять: Тынымны Менең кем да кӱшпе албанча, Мен Позым аны салчам. – Никто не отнимает жизнь у Меня, но Я Сам отдаю ее. (Ин 10:18)

### Мағат

Мағат – очень, весьма: Силерди мағат ӧргӱдерге санапчам. – Я хочу, чтобы радость ваша была совершенна. (Ин 16:24)

### Майланман

Майланман – немедленно, тут же.

### Маң-сайа

Маң-сайа – часто, регулярно: Иисус ӱргенчиктеринме пирге маң-сайа анда чыылышқаннар-но. – Иисус часто собирался там с учениками Своими. (Ин 18:2)

### Маңзрап

Маңзрап – спешно, торопливо.

### Мекке

Мекке – обман, хитрость, лукавство: Мына, меккези чоқ аб-ақ Израиль кижизи. – Вот подлинно Израильтянин, в котором нет лукавства. (Ин 1:47)

### Менде

Менде – во мне, внутри меня; у меня (дома): Мен Абамда полғанымға, Абам тезе Менде полғанынға сен пӱтпенчаң ма? – Разве ты не веришь, что Я в Отце и Отец во Мне? (Ин 14:10)

### Менийи

Менийи – 1. мое, мне принадлежащее: Меең ӱргедийим – Менийи эбес, Мени ысқан Қудайдыйы. – Мое учение не Мое, но Пославшего Меня. (Ин 7:16); 2. мои, ко мне относящиеся: Мен – чақшы қадаачыбым. Мен Менийин таныпчам, Менийи Мени таныпчалар. – Я есмь пастырь добрый, и знаю Моих, и Мои знают Меня. (Ин 10:14)

### Менче

Менче – через меня, мною: Мен – эжикпим: Менче кирген кижи арғаланар . – Я есмь дверь: кто войдет Мною, тот спасется. (Ин 10:9)

### Мееңме

Мееңме – со мной; за мной: Мееңме пирге парзар, кӧрерзар. – Пойдите за Мной и увидите. (Ин 1:39)

### Моисей

Моисей – величайший пророк Израиля. Он был во главе израильского народа, когда Бог выводил его из египетского рабства и во время последующих странствий по пустыне. Бог передал израильтянам через Моисея десять заповедей, которые составили основу Закона (Моисей Пичиги, Пятикнижие). Для иудеев Моисей – величайший учитель веры.

### Мӧккей(ерге)

Мӧккей(ерге) – наклоняться, склоняться. Қуйдың иштинге мӧккей-келип кӧргени – Аны орал-салған полған кеден табары анда черде чат-қалғанын кӧриб-алды, қуйға кирбен-салды. – И, наклонившись, увидел лежащие пелены; но не вошел во гроб. (Ин 20:5)

### Мӱн(ерге)

Мӱн(ерге) – садиться верхом: Қааның, мына, қулун иштек-малға мӱнип, саға кел-турча. – Вот, Царь твой грядет, сидя на молодом осле. (Ин 12:15)

### Мына

Мына – вот.

### Мына-бо

Мына-бо – вот это, вот оно: Қудайдың кереги мына-бо: Маға, Қудайы ысқан кижиге, пӱдаар. – Вот оно, дело Божье, чтобы вы верили в Того, кого Он послал. (Ин 6:29)

### Мында

Мында – здесь.

### Мындығ

Мындығ – такой.

### На / Не (Ла / Ле)

На / Не (Ла / Ле) – только лишь, лишь: Қарақ чоқ полғанымны, ам тезе мен қарақтығ поларын на уңнапчам. – Одно я знаю, что я был слеп, а теперь вижу. (Ин 9:25)

### Наа

Наа – новый; заново, снова.

### Наақ

Наақ – щека: Аны наағынаң шап, айтты: «Улуғ абысқа ээде айдарға чарабас, пилдиң ма?» – Тот ударил Иисуса по щеке, сказав: «Так отвечаешь Ты первосвященнику?» (Ин 18:22)

### Найна(рға)

Найна(рға) – обвинять, осудить: По Кижи ноо иштеп-салған теп, найнапчызар? – В чем вы обвиняете Человека Сего? (Ин 18:29)

### Найнаған (кижи)

Найнаған (кижи) – обвинитель: Саға найнаған кижилер қайда? – Где твои обвинители? (Ин 8:10)

### Нана-тӱш(/жерге)

Нана-тӱш(/жерге) – отречься (от человека, идеи): Шын, шын айтчам саға: питик қыйғырғанче, сен Менең ӱш қада нана-тӱжерзиң. – Истинно, истинно говорю тебе: не пропоет петух, как отречешься от Меня трижды. (Ин 13:38)

### Нан(арға)

Нан(арға) – возвращаться назад, домой.

### Негиб-ал(арға)

Негиб-ал(арға) – победить, одолеть: Пек тудунаар: Мен по чарықты негиб-алдым. – Но мужайтесь: Я победил мир. (Ин 16:33)

### Ном

Ном – книга.

### Нооға

Нооға – для чего, с какой целью.

### Ноодаң аара

Ноодаң аара – из-за чего, отчего, почему: Ноодаң аара силер Меең айтқанымны пилбенчизар? – Почему вы не понимаете речи Моей? (Ин 8:43)

### Ноодаң ӱчӱн

Ноодаң ӱчӱн – к чему, ради чего: Че Иисус ноодаң ӱчӱн аға ээде айтқанын қыйын одурған кижилердең қайзы да уңнабады. – Но никто из возлежавших не понял, к чему Он это сказал ему. (Ин 13:28)

### Нӧӧре

Нӧӧре – почему: Мен шын айтчығамда, Маға нӧӧре пӱтпенчизар? – Если же Я говорю истину, почему вы не верите Мне? (Ин 8:46)

### Оғлу: Қудайдың Оғлу

Оғлу: Қудайдың Оғлу – Сын Божий.

### Одағ

Одағ – куща, палатка.

### Одур(арға)

Одур(арға) – садиться, присаживаться. Қыйын одур(арға) – возлежать.

### Одурт(арға)

Одурт(арға) – посадить, заключить (в тюрьму, темницу): По керек Ыйбан тӱрмеге одуртқалақта полған. – Ибо Иоанн еще не был заключен в темницу. (Ин 3:24)

### Ол тушта

Ол тушта – тогда, в то время.

### Олоқ темде

Олоқ темде – тотчас, в тот же момент: Петр пазоқ нана-тӱшти. Олоқ темде петик қыйғыра-берди. – Петр опять отрекся, и тотчас запел петух. (Ин 18:27)

### Он

Он – десять; он-ийги – двенадцать.

### Оорлаб-ал(арға)

Оорлаб-ал(арға) – похитить, выкрасть: Меең қолымнаң ыларды кем даа оорлаб-албас – и никто не похитит их из руки Моей. (Ин 10:28)

### Орнаштырчаң

Орнаштырчаң – меняющий: ақча орнаштырчаң кижи – меняла.

### Ӧдӱп

Ӧдӱп – проходить между людьми: Иисус тезе, кижилер аразында ӧдӱп, Қудайдың Ӧргезинең шыға-берди. – Но Иисус скрылся и вышел из храма, прошед посреди них. (Ин 8:59)

### Ӧдӱр(ерге)

Ӧдӱр(ерге) – убивать; убить: Мени, Қудайдаң уқ-келип, шын сӧзӱн айтқан Кижини ам ӧдӱрерге тилепчизар. – А теперь ищете убить Меня, Человека, сказавшего вам истину, которую слышал от Бога. (Ин 8:40)

### Ӧдӱре шап(/барға)

Ӧдӱре шап(/барға) – побивать насмерть (камнями): Ээде айтқанында, иудейлер, Иисусты ӧдӱре шабарға, таш алдылар . – Тогда взяли каменья, чтобы бросить на Него. (Ин 8:59)

### Ӧдӱреечи: кижи ӧдӱреечи

Ӧдӱреечи: кижи ӧдӱреечи – убийца, разбойник: Варавва тезе ӧдӱреечи кижи полған . – Варавва же был разбойник. (Ин 18:40)

### Ӧдӱр-сал(арға)

Ӧдӱр-сал(арға) – убить.

### Ӧзере

Ӧзере – друг друга; между собой: Меең сӧспегим силерге: ӧзере кӧӧленижаар! – Сие заповедую вам, да любите друг друга! (Ин 15:17)

### Ӧкпелен(ерге)

Ӧкпелен(ерге) – раздражаться. Тыныба ӧкпеленерге – возмутиться духом: Иисус, тыныба ӧкпеленип, кӧрелеп айтты: «Шын, шын айтчам силерге: силердең пирси Мени садыбызар» – теди. – Иисус возмутился духом и засвидетельствовал, и сказал: «Истинно, истинно говорю вам, один из вас предаст Меня». (Ин 13:21)

### Ӧксӱс қалдыр(арға)

Ӧксӱс қалдыр(арға) – оставлять (кого-л.) сиротой: Мен силерди ӧксӱс қалдырбассым, силерге қарчы айланарым. – Не оставлю вас сиротами, приду к вам. (Ин 14:18)

### Ӧл-пар(арға)

Ӧл-пар(арға) – умереть, скончаться: Қалық туйуғыба ӧлгенче, пир кижи ӧл-парзын. – Пусть лучше один человек умрет, чем умрет весь народ. (Ин 18:14)

### Ӧр(ерге)

Ӧр(ерге) – плести, сплетать.

### Ӧргӱн(ерге)

Ӧргӱн(ерге) – радоваться, испытывать радость, возрадоваться: Силердиң Авраам-абаларың, Мен келгемде, кӧрӱп ӧргӱнди, ӧргӱнмени ӧргӱнди. – Авраам, отец ваш, рад был увидеть день Мой; и увидел и возрадовался. (Ин 8:56)

### Ӧргӱниш

Ӧргӱниш – радость: Силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айлан-парар. – Но печаль ваша в радость будет. (Ин 16:20)

### Ӧргӱт(/дерге)

Ӧргӱт(/дерге) – радовать, приносить радость: Суразар, слерди мағат ӧргӱдерге теп, силерге парчын небе перерим . – Просите и получите, чтобы радость ваша была совершенна. (Ин 16:24)

### Ӧрертин

Ӧрертин – свыше, с неба, от Бога: Саға ӧрертин перген полбаза, Меең пажым пилер кӱжиң чоқ полар эдиң. – Ты не имел бы надо Мною никакой власти, если бы не было дано тебе свыше. (Ин 19:11)

### Ӧске

Ӧске – другой, прочий; ӧскелери – остальные, другие.

### Ӧстӱреечи: виноград ӧстӱреечи

Ӧстӱреечи: виноград ӧстӱреечи – виноградарь, человек, который растит виноград.

### Пағлабыс(/зарға)

Пағлабыс(/зарға) – привязать, связать: Иисусты тудыб-алып, пағлабысқаннар – взяли Иисуса и связали Его. (Ин 18:12)

### Падырбаш

Падырбаш – палец, перст: Иисус тезе, черге тӧӧнче мӧккей-келип, падырбажынма черде ноо-ноо пасты, айтқан кижилерге кӧрбеен. – Но Иисус, наклонившись низко, писал перстом на земле, не обращая на них внимания. (Ин 8:6)

### Пажында

Пажында – через: тем-тем пажында – через некоторое время.

### Пазағы

Пазағы – следующий, другой: пазағы кӱн – на другой день.

### Пазоқ

Пазоқ – снова, опять.

### Пазылғанынче

Пазылғанынче – как написано (в Библии, в Писании): Маға пӱтчаң кижиниң, – Қудай Пичигинде пазылғанынче, – иштинең тириғ суғлар ағып шығар. – Кто верует в Меня, у того, как сказано в Писании, из чрева потекут реки воды живой. (Ин 7:38)

### Пайа

Пайа – в тот ранее упоминаемый раз, давеча: мен пайа айтқамда – как я уже упоминал вам.

### Пайағы

Пайағы – ранее упоминаемый (человек, предмет).

### Пайоқ

Пайоқ – давно уже.

### Пайрам

Пайрам – праздник: Иудейлердиң Пасха теп пайрамы чағынады. – Приближалась Пасха иудейская. (Ин 11:55)

### Пайрамна(рға)

Пайрамна(рға) – праздновать, отмечать праздник.

### Пақ

Пақ – слава, похвала.

### Паққа шығарға

Паққа шығарға – быть прославленным, достичь славы: Иисус паққа ам шыққалақ полған, анаң аара ол кижилер Ағарығ Тыннығ полғалақтар. – Ибо еще не было на них Духа Святого, потому что Иисус еще не был прославлен. (Ин 7:39)

### Пақтығ пол-пар(арға)

Пақтығ пол-пар(арға) – прославиться: Кижи Оғлу ам пақтығ пол-парды – ныне прославился Сын Человеческий. (Ин 13:31)

### Пақтығ полғаны

Пақтығ полғаны – слава (его): Пис Ааң пақтығ полғанын кӧрдибис. – Мы видели славу Его. (Ин 1:14)

### Пақта(рға)

Пақта(рға) – хвалить, славить, прославлять: Мени Меең Абам пақтапча, Аны силер, Қудайыбыс теп, адапчызар. – Меня прославляет Отец Мой, о Котором вы говорите, что Он Бог ваш. (Ин 8:54)

### Пақтаттыр(арға)

Пақтаттыр(арға) – прославиться (с помощью чего-л., кого-л.): по ағрығдаң Қудайдың Оғлу пақтаттырар – да прославится через нее (зд. – болезнь) Сын Божий. (Ин 11:4)

### Пақтығ-шаптығ пол(арға)

Пақтығ-шаптығ пол(арға) – искать славы: Қайдығ да полза, Мен пақтығ-шаптығ поларға санабанчам. – Впрочем, Я не ищу Моей славы. (Ин 8:50)

### Пала

Пала – 1. ребенок, дитя: Аға айттылар: – Пис сурас паллар эбеспис, пистиң Абабыс пар – Қудай – тедилер. – На это сказали Ему: «Мы не от любодеяния рождены; одного Отца имеем, Бога». (Ин 8:41); 2. потомок: Авраамның паллары – потомки Авраама.

### Пальма-ағаш

Пальма-ағаш – пальмовое дерево: Пальма ағаштың салаларын тудунм-алып, Аға ӱдӱре шық-келип, қыйғырдылар: – Осанна! – Взяли пальмовые ветви, вышли навстречу Ему и восклицали: Осанна! (Ин 12:13)

### Парата

Парата – ворота, калитка: Қой паратазы пар – Овечьи ворота. (Ин 5:2)

### Парчын

Парчын – все, каждый: парчын кижи – каждый человек; парчын небе – все; парчын черде – везде.

### Парчын пир

Парчын пир – единое целое: Абамма Мен – парчын пирбис. – Я и Отец – одно. (Ин 10:30)

### Пас(/зарға)

Пас(/зарға) – ступать, ходить, идти: Тӧжегиңни алып, пас чӧр. – Возьми постель твою и ходи. (Ин 5:11)

### Пас-сал(арға)

Пас-сал(арға) – написать: Ана ол ӱргенчиги кӧрелеп айтқанын мында пас-салды. – Сей ученик и свидетельствует о сем и написал сие. (Ин 21:24)

### Пасқаны

Пасқаны – то, что написано (кем-л.), написанное (кем-л.): Меең пасқаным пасқанынча қалзын . – Что я написал, то написал. (Ин 19:22)

### Пасха

Пасха – один из главных еврейских праздников, отмечавшийся в память об освобождении еврейского народа под предводительством Моисея из египетского рабства. Отмечался ежегодно весной. Для праздничной трапезы в день Пасхи полагалось специально заколоть ягненка: Иудейлердиң Пасха теп пайрамы чағынады. – Приближалась Пасха Иудейская. (Ин 11:55)

### Паш пил

Паш пил – властвовать, управлять: Сен Аға кижиниң пажын пилерге кӱш пердиң. – Ты дал Ему власть над всякою плотью. (Ин 17:2)

### Пашқа

Пашқа – другой; чужой: Қар-парзаң тезе, қолларың ӧре кӧдӱртип, пашқа кижи сени қурчанар, санабан черге аппарар. – Когда состареешься, то прострешь руки твои, и другой перепояшет тебя и поведет, куда не хочешь. (Ин 21:18)

### Пашқой(арға)

Пашқой(арға) – молиться. Чӱче полза, по тағда эбес, Иерусалимде да эбес пашқойарзар, Абамға пашқойарзар. – Наступит время, когда и не на горе сей, и не в Иерусалиме будете поклоняться Отцу. (Ин 4:21)

### Пашқойачы

Пашқойачы – поклонник, поклоняющийся (Богу): Ана андығ пашқойачыларды Абам тилепча. – Таких поклонников Отец ищет Себе. (Ин 4:23)

### Пашқойчаң кижи

Пашқойчаң кижи – поклоняющийся (молящийся).

### Паш-пилеечи

Паш-пилеечи – владыка; имеющий власть.

### Пашпилгени: Қудайдың Пашпилгени

Пашпилгени: Қудайдың Пашпилгени – Царство Божие: Шын, шын силерге айтчам: суғдаң, Тынынаң туғбан кижи полза, Қудайдың Пашпилгенинге кир полбас. – Истинно, истинно говорю вам: если кто не родится от воды и Духа, не может войти в Царство Божие. (Ин 3:5)

### Паштапқы

Паштапқы – первый; начальный; главный.

### Пеғ

Пеғ – князь.

### Пееди

Пееди – разве, неужели: Якуп абабыстаң Сен улуғаарақ пеедиң? – Неужели ты больше отца нашего Иакова? (Ин 4:12)

### Пееде

Пееде – так, таким образом.

### Пек

Пек – крепкий, устойчивый, надежный: пек тудунаар – мужайтесь.

### Пекте(рге)

Пекте(рге) – закрывать, запирать: Қуйдың ақсы ташпа пектеген полды. – То была пещера, и камень лежал на ней. (Ин 11:38)

### Пелен

Пелен – готовый (к чему-л.).

### Пелне(рге)

Пелне(рге) – готовить, приготавливать: Мен силерге чер пелнерге парчам. – Я иду приготовить место вам. (Ин 14:2)

### Пелнеп-сал(арға)

Пелнеп-сал(арға) – приготовить, подготовить.

### Пер(ерге)

Пер(ерге) – дать, давать: Мен, эзе, саға тириғ суғ перер эдим – Он дал бы тебе воду живую. (Ин 4:10)

### Пергиле(рге)

Пергиле(рге) – раздавать (многим): Палығаштарды эдоқ – кем қанче санаған – пергиледилер . – Так же и рыбы, кто сколько хотел, – раздали. (Ин 6:11)

### Перил(ерге)

Перил(ерге) – быть данным, даваться: Мени улуғ тоолап, Абамнаң нооны да суразаар, силерге парчын перилер – чтобы, чего ни попросите от Отца во имя Мое, Он дал вам. (Ин 15:16)

### Пий: чер ӱстӱниң пийи

Пий: чер ӱстӱниң пийи – князь мира, сатана: Чер ӱстӱниң пийи чарғыға тӱшти – ол – чарғы. – Суд, он в том, что осужден князь мира. (Ин 16:11)

### Пий: Рим қаанның пийи

Пий: Рим қаанның пийи – прокуратор Рима: Рим қаанның пийиның ӧргези – дворец прокуратора, претория.

### Пил(ерге)

Пил(ерге) – знать, понимать.

### Пил полбасқа

Пил полбасқа – не быть в состоянии понять, вместить в себя: Мынаң да кӧп небе айдарға пар, ам тезе силер аны пил полбассар . – Еще многое имею сказать вам, но вы теперь не сможете вместить. (Ин 16:12)

### Пилбен қал(арға)

Пилбен қал(арға) – не понять: Ааңыларға Позының Абазынаң ӱчӱн айтқанын кижилер пилбен қалдылар. – Не поняли, что Он говорил им об Отце. (Ин 8:27)

### Пилдиртир(ерге)

Пилдиртир(ерге) – поведать, дать знать: По небени айт-келип, Иисус Петрға, ол қайдығ ӧлӱмме ӧлерин пилдиртир. – Сказал же это, давая разуметь, какое смертью Петр прославит Бога. (Ин 21:19)

### Пилиб-ал(арға)

Пилиб-ал(арға) – понять, познать: Шынын пилиб-алып, қул полбассар. – Истина следает вас свободными. (Ин 8:32)

### Пилин(ерге)

Пилин(ерге) – чувствовать, ощущать.

### Пилинмен-сал(арға)

Пилинмен-сал(арға) – перестать чувствовать, ощущать: ылардың қарақтары кӧрбен-салча, чӱректери пилинмен-салча – не видят глазами, и не разумеют сердцем. (Ин 12:40)

### Пилиштире

Пилиштире – понятно, ясно (говорить).

### Пилдир(ерге)

Пилдир(ерге) – давать о себе знать; изображаться, обозначать.

### Пирее

Пирее – примерно, приблизительно, около: Эткенде, пирее пеш муң кижи қыйын одурды. – Итак, возлегло людей числом около пяти тысяч. (Ин 6:10)

### Пирси

Пирси – один (из некоторого множества): Сен да Ааң ӱргенчиктеринең пирси эбессиң ма? – Не из учеников ли Его и ты? (Ин 18:25)

### Питик

Питик – петух: Олоқ темде петик қыйғыра-берди . – И тотчас запел петух. (Ин 18:27)

### Пичик

Пичик – 1. книга: Қудай Пичиги – Священное Писание, Библия; 2. надпись: Пилат чартыда «По Назареттың Иисусы, Иудейлер Қааны» теп пичик пастырып, креске шаптырды. – Пилат же написал и надпись и поставил на кресте: «Иисус Назорей, Царь Иудейский». (Ин 19:19)

### Позуғ

Позуғ – гвоздь.

### Позы

Позы – сам: Шынап тезе, кижилерди Иисус Позы эбес, Ааң ӱргенчиктери крестеген. – Сам Иисус не крестил, но ученики Его. (Ин 4:2)

### Пожат(/дарға)

Пожат(/дарға) – отпустить, пустить: Меең Сени керек пожадарға, керек кере тартарға кӱжим парын уңнабанчаң ма? – Не знаешь ли, что я имею власть распять Тебя и власть имею отпустить Тебя? (Ин 19:10)

### Полба(сқа)

Полба(сқа) – не иметь возможности (что-л. сделать): Мен полар черимге чет полбассар. – Где буду Я, туда вы не сможете прийти. (Ин 7:34)

### Полушчы

Полушчы – помощник, Утешитель: Абам силерге пашқа Полушчыны перзин теп, Мен Абамнаң суранарым . – Я умолю Отца, и даст вам другого Утешителя. (Ин 14:16)

### Пос-позымнаң

Пос-позымнаң – сам от себя: Пос-Позымнаң Мен пирда небе иштеп полбанчам-но. – Я ничего не могу творить Сам от Себя. (Ин 5:30)

### Постаң кижи

Постаң кижи – совершеннолетний человек. Ол постаң кижи теп, аны постарың суразар . – Он в совершенных летах; самого спросите. (Ин 9:23)

### Пӧлгӱ

Пӧлгӱ – знак, знамение (от Бога); признак, свойство.

### Пӧрӱ

Пӧрӱ – волк.

### Пророк

Пророк – человек, избранный Богом, чтобы возвещать Его волю людям. Говоря под воздействием Святого Духа, пророки не только раскрывали события будущего, но и выступали как обличители и наставники, призывая людей покаяться в грехах и обратиться к Богу, исполнять Его волю, любить ближнего, не делать зла. Многие еврейские пророки записывали то, что Бог говорил через них. Пророки указывали на будущий приход в мир Христа задолго до Его рождения: Турған қалықтың кӧбӱзи, по сӧстерин уғала, айдышты: – Ол шын пророк полтыр! – тедилер. – Многие из народа, услышав сии слова, говорили: Он точно пророк. (Ин 7:40)

### Пулуқ

Пулуқ – родник, источник.

### Пурнада

Пурнада – сначала.

### Пӱдӱр(ерге)

Пӱдӱр(ерге) – строить, воздвигать; создавать, исполнять: Меең сӧспектеримде айтқанын пӱдӱрзаар, Меең арғыштарым поларзар. – Вы друзья Мои, если исполняете то, что Я заповедую вам. (Ин 15:14)

### Пӱк

Пӱк – луг, поляна: Ол чер от-ӧлең ӧскен пӱк полған полтыр . – Было же на том месте много травы. (Ин 6:10)

### Пӱт(/дерге)

Пӱт(/дерге) – верить, веровать.

### Пӱт-пар(арға)

Пӱт-пар(арға) – сбыться (слову), осуществиться (задуманному), воплотиться (сказанному): Ааң айтқан сӧзи пӱт-парзын – да сбудется слово, сказанное Им. (Ин 18:9)

### Пӱтпезаар

Пӱтпезаар – если не поверите; если не верите (в кого-л., кому-л.): По Менмин теп, тегенимге пӱтпезаар, қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар. – Если не уверуете, что это Я, то умрете во грехах ваших. (Ин 8:24)

### Пӱтпес (кижи)

Пӱтпес (кижи) – неверящий (человек); неверующий.

### Пӱт-тур(арға)

Пӱт-тур(арға) – твердо верить.

### Пыш-пар(арға)

Пыш-пар(арға) – созреть (о хлебе).

### Рим қалық пийи

Рим қалық пийи – прокуратор, наместник Рима, империи, в состав которой входила Иудея.

### Са

Са – не так ли, не правда ли, не верно ли.

### Сағышқа кир(ерге)

Сағышқа кир(ерге) – вспомнить (что-л., кого-л.): Ол тем келгенде, Меең по айтқан сӧстерим силердиң сағыштырыңа кирзин теп, Мен ам силерге по небелерин айтчам-но. – Но я сказал вам сие, чтобы вы, когда придет то время, вспомнили, что Я сказывал вам о том. (Ин 16:4)

### Сағышқа сал(арға)

Сағышқа сал(арға) – внушить, отпечатать в душе, вложить в сердце/в ум (мысль, идею): Искариот Симонның Иудазы андоқ полған полтыр, ӧштӱғ кижилериниң қолынға Иисусты перибис теп, айна пайоқ Иудааң сағыжынға сағыш сал-салған полтыр. – Дьявол уже вложил в сердце Иуде Симонову Искариоту предать Его. (Ин 13:2)

### Сағышра(рға)

Сағышра(рға) – беспокоиться, переживать, думать, волноваться (о чем-л.): Чалчы кижи тезе, чаллаған кижи полып, қойлардаң ӱчӱн сағышрабан, тезип чӱгӱрча. – А наемник бежит, потому что наемник, и не радеет об овцах. (Ин 10:13)

### Садыбызар

Садыбызар – тот, который предаст (продаст), предатель: Ыларба қожа Аны садыбызар Иуда . – Стоял же с ними и Иуда, предатель Его. (Ин 18:5)

### Садығчы (кижи)

Садығчы (кижи) – торговец, купец.

### Садығчы эм

Садығчы эм – дом торговли: Абамның эминең садығчының эмин иштебелаар – и дома Отца Моего не делайте домом торговли. (Ин 2:16)

### Сақта(рға)

Сақта(рға) – ждать, ожидать.

### Сала

Сала – ветвь, ветка: Мен виноград ағашпым, силер тезе салаларзар. – Я есмь лоза, а вы ветви. (Ин 15:5)

### Сала-бер(ерге)

Сала-бер(ерге) – положить, проложить (путь).

### Салған

Салған – установленный, утвержденный (закон, традиция, обычай): Моисей салған Чозағынға кӧрбеен, кескени этчизар – чтобы не был нарушен Закон Моисеев. (Ин 7:23)

### Салғын

Салғын – ветер.

### Самарян кижилери

Самарян кижилери – народ, живший во времена Иисуса к северу от Иудеи, в области, называемой Самария. Самаряне, как и иудеи, почитали Закон Моисея, но многое понимали иначе, в частности, поклонялись Богу не в Иерусалиме, а на горе Гаризим, на месте их главного святилища. Иудеи и самаряне считали друг друга отступниками от истинной веры: Анаң аара самарян кижилери, Аға келип, «Писте аалап қал» теп, Аны киченип, айттылар. – Поэтому самаряне просили Его остаться у них. (Ин 4:40)

### Сана(рға)

Сана(рға) – хотеть: Чазыл-парарға санапчаң ма? – Хочешь ли быть здоров? (Ин 5:6)

### Санағанын эт(/дерге)

Санағанын эт(/дерге) – творить волю (чью-л.), осуществлять задуманное: Мени ысқан Қудайдың санағанын этчам, Ааң керегин пӱдӱрчам, ол – Меең чиижим. – Моя пища есть творить волю Пославшего Меня и совершить дело Его. (Ин 4:34)

### Санан(арға)

Санан(арға) – думать, полагать, считать: Иисус ааң Позының ӧлгенинең ӱчӱн айтқан, ӱргенчиктери тезе теген уйғузынаң ӱчӱн айтча теп санандылар . – Иисус говорил о смерти его, а они думали, что Он говорит о сне обыкновенном. (Ин 11:13)

### Сенийи

Сенийи – твое, тебе принадлежащее.

### Синагога

Синагога – собрание евреев для совместной молитвы, чтения Писания и изучения религиозных традиций; также дом для таких собраний. Во время собрания в синагоге любой его участник мог прочитать отрывок из Писания, а затем обратиться к собравшимся с толкованием прочитанного отрывка или поучением. В отличие от Храма, в синагогах не приносились жертвы. В каждом городе, где жили иудеи, была по меньшей мере одна синагога: Силерди синагогалардаң шығара сӱрерлер. – Тогда изгонят вас из синагог. (Ин 16:2)

### Смоква-ағаш

Смоква-ағаш – дерево смоква.

### Соққан

Соққан – тканный, сотканный: Хитон пӧлӱктербе тиккен эбес, ол туйуғыба соққан полтыр. – Хитон же был не сшитый, а весь тканый сверху. (Ин 19:23)

### Сол-пар(арға)

Сол-пар(арға) – ослепнуть: По қалықтың қарақтары сол-парды, чӱректери тун-парды. – Народ сей ослепил глаза свои и окаменил сердце свое. (Ин 12:40)

### Сооба: Ааң сооба

Сооба: Ааң сооба – вслед за ним (о животных): Қойлар, ааң ӱнӱн танып, ааң сооба пара-берчалар. – А овцы идут за ним, потому что знают голос его. (Ин 10:4)

### Соон-сӱре

Соон-сӱре – друг за другом, один за другим. Поны уғала, ылар, уйадынып, улуғларынаң қалғанчы кижиге четтире соон-сӱре таралып парыбыстылар . – Они же, услышав то и будучи обличаемы совестью, стали уходить один за другим, начиная от старших до последних. (Ин 8:9)

### Соонымда

Соонымда – за мной, после меня: соонымда Ол парған, ам тезе Ол менең пурнада парча – за мною идет Муж, Который стал впереди меня. (Ин 1:15)

### Сӧртеб-ал(арға)

Сӧртеб-ал(арға) – вытащить, затащить, втащить (что-л.): Симон-Петр парып, ағларын қажынға шығара сӧртеб-алды. – Симон Петр пошел и вытащил на землю сеть. (Ин 21:11)

### Сӧс

Сӧс – слово: Қудайдаң ысқаны Қудайдың сӧзин айтча. – Тот, Которого послал Бог, говорит слова Божьи. (Ин 3:34)

### Сӧс уқ(/ғарға)

Сӧс уқ(/ғарға) – слушать (чье-л.) слово: Қудайдың кижилери, эзе, Қудайдың сӧзин уқчалар . – Кто от Бога, тот слушает слова Божии. (Ин 8:47); слушаться, подчиняться.

### Сӧспек

Сӧспек – заповедь, нравственное долженствование. Қудай перген сӧспеги – Божья заповедь. Силерге наа сӧспеқ перчам: «Ӧзере кӧӧленижаар» теп. – Заповедь новую даю вам, да любите друг друга. (Ин 13:34)

### Сӧспекте(рге)

Сӧспекте(рге) – заповедать, велеть в заповеди, завещать что-л. делать.

### Сӧӧк: кижи сӧӧги, ӧлген сӧӧги

Сӧӧк: кижи сӧӧги, ӧлген сӧӧги – тело умершего человека, труп.

### Сӧӧк салчаң қуй

Сӧӧк салчаң қуй – склеп, пещера захоронения, гроб.

### Суббот кӱн

Суббот кӱн – суббота, священный день для евреев, который следовало полностью посвящать Богу и в который поэтому запрещалось работать. Новый день недели у евреев начинался с захода солнца, поэтому запрещалось работать с захода солнца в пятницу до захода солнца в субботу. Ко временам Иисуса еврейские учители Закона составили список тех дел, которые считаются недопустимыми в субботу. По субботам евреи всегда собирались в синагоге для молитвы и чтения Священных Книг: Пайа ағрығ кижи олоқ чазыл-парды, тӧжегин алып, пара-берди. Ол керек суббот кӱнде полған. – И тот больной тотчас выздоровел, и взял постель свою и пошел. Было же это в день субботний. (Ин 5:9)

### Суқса(рға)

Суқса(рға) – жаждать, испытывать жажду: Суқсапчаң кижи, Маға келип, ишсин – теди. – Он сказал: «Кто жаждет, пусть идет ко Мне и пьет». (Ин 7:37)

### Суқ-сал(арға)

Суқ-сал(арға) – засунуть (внутрь чего-л.), спрятать.

### Суқ-тур(арға)

Суқ-тур(арға) – макать: Шағчылардаң пирси шӱберекти уксусқа суғып, аны иссоп теп ағаштаң эткен тайақ пажынға қазап-салып, Ааң ақсынға четтирди . – Воины, макнув губку в уксус, наколов ее на острие палки иссопа, поднесли к устам Его. (Ин 19:29)

### Сура(рға)

Сура(рға) – спрашивать, вопрошать.

### Сурары

Сурары – вопрос; то, что нужно спросить.

### Сурас

Сурас – незаконнорожденный ребенок, дитя любодеяния: Пис сурас паллар эбеспис, пистиң Абабыс пар – Қудай. – Мы не от любодеяния рождены, одного Отца имеем, Бога. (Ин 8:41)

### Сӱрт(ерге)

Сӱрт(ерге) – мазать, помазать: Мария Улуғ-Қаан Иисустың азақтарын миро теп чараш қайақпа сӱрт-келип, анаң ол азақтарын позуның шажынма чосқан полтыр . – Мария была та, которая помазала Господа миром и отерла ноги Его волосами своими. (Ин 11:2)

### Сӱрибис(/зерге)

Сӱрибис(/зерге) – выгнать, изгнать.

### Сӱрӱн(ерге)

Сӱрӱн(ерге) – спотыкаться.

### Сӱрӱнип чӧр(ерге)

Сӱрӱнип чӧр(ерге) – ходить спотыкаясь: Қараағызын тезе чӧрзе, чарықтығ эбес полып, сӱрӱнип чӧре-берча. – Кто ходит ночью, спотыкается, потому что нет света с ним. (Ин 11:10)

### Сӱрӱш(/жерге)

Сӱрӱш(/жерге) – следовать (за кем-л.); преследовать (кого-л.).

### Сый

Сый – подарок, дар.

### Сың(арға)

Сың(арға) – вмещаться в объем, быть впору, соответствовать возможностям: Меең сӧзӱм, эзе, силердиң сағыштарыңа сыңманча, анаң аара Мени ӧдӱрерге тилепчизар. – Однако ищете убить Меня, потому что слово Мое не вмещается в вас. (Ин 8:37)

### Таб-ал(арға)

Таб-ал(арға) – найти, отыскать.

### Табар (тавар)

Табар (тавар) – материя: Чақшы чыстығ қайақ арығ кеденге урып, ол табарға Аны орап-салдылар . – И обвили Его пеленами с благовониями. (Ин 19:40)

### Табыл(арға)

Табыл(арға) – найтись, иметься в наличии.

### Табыш

Табыш – слух, молва: табыш шықты – пронесся слух.

### Тайақ

Тайақ – посох; палка.

### Талай

Талай – море.

### Талалбан қал(арға)

Талалбан қал(арға) – не порваться: Андығ даа полза, ағлары талалбан қалды . – И при таком множестве не порвалась сеть. (Ин 21:11)

### Талаш

Талаш – спор, распря: талаш шықты – была распря, спор.

### Талаш(/жарға)

Талаш(/жарға) – спорить, отстаивать свое мнение.

### Таллаб-ал(арға)

Таллаб-ал(арға) – выбрать, избрать.

### Таллаған

Таллаған – выбранные, избранные: Позым таллағаннарымны уңнапчам. – Я знаю, которых избрал (=Мной избранных). (Ин 13:18)

### Таныб-ал(арға)

Таныб-ал(арға) – узнать (кого-л.).

### Таныштырып кӧргӱс(/зерге)

Таныштырып кӧргӱс(/зерге) – познакомить, дать возможность узнать/явить (кого-л. кому-л.), представить (кого-л. кому-л.): Аны ла Израиль қалығынға таныштырып кӧргӱзерге теп, мен по суғба крестеп чӧре-бердим. – Для того я пришел крестить в воде, чтобы Он явлен был Израилю. (Ин 1:31)

### Таң

Таң – заря, рассвет: таң атқалақта қуйға келди – пришла ко гробу рано, когда было еще темно. (Ин 20:1)

### Таңзын(арға)

Таңзын(арға) – удивляться, дивиться, изумляться.

### Таңзыныштығ

Таңзыныштығ – удивительно; удивительный: Ол қайдаң келгени теп, силер уңнабанчығаннарың таңзыныштығ . – Это и удивительно, что вы не знаете, откуда Он. (Ин 9:30)

### Тап(/барға)

Тап(/барға) – 1. найти, обнаружить: Пис Аны таптыбыс-но. – Мы нашли Его. (Ин 1:45); 2. придумать, выдумать; 3. родить.

### Таралып тес(/зерге)

Таралып тес(/зерге) – разбежаться.

### Тарада сӱргӱле(рге)

Тарада сӱргӱле(рге) – разгонять: Пӧрӱ қойларды тудып чӧр, тарада сӱргӱлепча ыларды . – И волк расхищает овец, и разгоняет их. (Ин 10:12)

### Таш

Таш – камень, каменье.

### Ташқар

Ташқар – пространство снаружи дома, жилища.

### Ташта(рға)

Ташта(рға) – оставлять, прощать (что-л.).

### Таштал(арға)

Таштал(арға) – простить (о грехах).

### Ташында

Ташында – на улице, вне дома: Сооқ полған, чалчыларба қадаачылар ташында от салып, от қырыйында турып, чылындылар . – Было холодно, рабы и служители на улице развели огонь, стояли у огня и грелись. (Ин 18:18)

### Те(рге)

Те(рге) – говорить, сказать.

### Тегбе(ске)

Тегбе(ске) – не трогать, оставить: Силер Мени тилепчизар, андығ полғанда, ыларды тегбелаар, парзыннар. – Если Меня ищете, оставьте их, пусть идут. (Ин 18:8)

### Тегелек

Тегелек – венок, венец: қазалчық тегелек – терновый венец.

### Тежиғ эт(/дерге)

Тежиғ эт(/дерге) – утешать в горе родственников умершего: Қарындажы ӧлгенинең ӱчӱн улуғ ачыға тӱшкен Марфаба Марияға тежиғ эдерге кӧп иудейлер келтир. – И многие из иудеев пришли к Марфе и Марии – утешать их в печали о брате их. (Ин 11:31)

### Тезибис(/зерге)

Тезибис(/зерге) – сбежать, убежать.

### Тем

Тем – время, пора, час: Аны кем даа тегбеди, Ааң теми, эзе, четкелек полды. – Никто не взял Его, потому что еще не пришел час Его. (Ин 7:30)

### Темне(рге)

Темне(рге) – мерить, измерять.

### Тең турғусчыган

Тең турғусчыган – почитающийся равным (с кем-л.); считающий (себя) равным (с кем-л.): Позуңны Қудайба тең турғусчығанынаң ӱчӱн – за то, что Он делает Себя равным Богу. (Ин 5:18)

### Тес(/зерге)

Тес(/зерге) – убегать, скрываться.

### Тизелен(ерге)

Тизелен(ерге) – стать на колени: «Ол Менмин» теп, Иисус айтқанда, ылар, қарчы паскыла, тизелен тӱштилер . – Когда сказал им: это Я, они отступили назад и пали на колени. (Ин 18:6)

### Тиккен

Тиккен – сшитый (из частей материи).

### Тил

Тил – язык.

### Тилаас

Тилаас – 1. весть, новость: Ақ Тилаас – Благая Весть; 2. смысл (чего-л.): Ааң писке айтқанының тилаазы қайдығ? – В чем смысл того, что Он нам сказал? (Ин 16:17)

### Тиле(рге)

Тиле(рге) – искать.

### Тилеп чӧр(ерге)

Тилеп чӧр(ерге) – искать (интенсивно): По темнең ала Пилат Аны пожадарға ағлақ тилеп чӧре-берди . – С этого времени Пилат искал отпустить Его. (Ин 19:12)

### Тириғ

Тириғ – живой, живущий.

### Тириғ чадыйы

Тириғ чадыйы – жизнь: Мен – тирилип турғаныба тириғ чадыйы. – Я есть воскресение и жизнь. (Ин 11:25)

### Тирилип тур(арға)

Тирилип тур(арға) – воскреснуть, восстать из мертвых; возродиться: Че Ол тирилип турар теп, Пичигинде пазылғанын ылар уңнабадылар-но. – Ибо они еще не знали из Писания, что Ему надлежало воскреснуть из мертвых. (Ин 20:9)

### Тирилер туш

Тирилер туш – время воскресения: Тирилер тушта, по чарықтың қалғанчы кӱнӱнде, ааң тирилип турарын мен уңнапчам. – Он воскреснет в воскресение, в последний день, это я знаю. (Ин 11:24)

### Тирилип турғаны

Тирилип турғаны – воскресение: Мен – тирилип турғаныба тириғ чадыйы . – Я есмь воскресение и жизнь. (Ин 11:25)

### Тирит(/дерге)

Тирит(/дерге) – оживлять, воскрешать: Абазы, ӧлген кижилерди тирит-келип, чадығ перча, Оғлу даа кемни саназа, аны эдоқ тиритча. – Ибо, как Отец воскрешает мертвых и оживляет, так и Сын оживляет, кого хочет. (Ин 5:21)

### Тоғаш(/жарға)

Тоғаш(/жарға) – встретить.

### Тоғра

Тоғра – против (кого-л., чего-л.): тоғра айдарға – говорить против.

### Той

Той – пир; свадьба.

### Тойчы (кижи)

Тойчы (кижи) – распорядитель пира (свадьбы): По суғдаң сус-келип, аны тойчы кижиге аппараар. – Почерпните этой воды и несите к распорядителю пира. (Ин 2:8)

### Тоқтабан

Тоқтабан – без остановки, без перерыва.

### Толдыра

Толдыра – полно, битком.

### Толдыр(арға)

Толдыр(арға) – наполнять, заполнять (водой): Шапчақтарды суғба толдыраар. – Наполните сосуды водой. (Ин 2:7)

### Толқу(рға)

Толқу(рға) – волноваться (о море, реке).

### Толқуғ

Толқуғ – волна.

### Толқупчығаны

Толқупчығаны – движение, волнение воды.

### Толқуп шыққаны

Толқуп шыққаны – всплеск волн. Ылар суғдың толқуп шыққанын сақтап, чаттылар. – Они пребывали в ожидании всплеска воды. (Ин 5:3)

### Тоозылбас

Тоозылбас – бесконечный, не имеющий конца завершения: тоозылбас-мӧгӱ чадығ – жизнь вечная.

### Тоола(рға)

Тоола(рға) – уважать; улуғ тоола(рға) – почитать: Парчын кижи Оғлун, Абазын ошқаш, улуғ тоолазын теп, Абазы Оғлуна чарғылачаң керегин пер-салтыр. Оғлун тоолабанчиған кижи, эткенде, Аны ысқан Абазын да тоолабанча . – Отец и не судит никого, но весь суд отдал Сыну. Дабы все чтили Сына, как чтут Отца. Кто не чтит Сына, тот не чтит и Отца, пославшего Его. (Ин 5:23)

### Тоос(/зарға)

Тоос(/зарға) – насыщаться, наедаться.

### Тоос-пар(арға)

Тоос-пар(арға) – насытиться, наесться.

### Тоостыр(арға)

Тоостыр(арға) – насыщать, накормить досыта (кого-л.).

### Тӧгӱл(ерге)

Тӧгӱл(ерге) – проливаться.

### Тӧжек

Тӧжек – постель.

### Тӧл

Тӧл – род, семья, семя: Пис Авраамның тӧлӱбис . – Мы семя Авраамово. (Ин 8:33)

### Тӧӧй сӧс, тӧӧйлеп айтқаны, тӧӧйлеп айтқан сӧс

Тӧӧй сӧс, тӧӧйлеп айтқаны, тӧӧйлеп айтқан сӧс – притча, иносказание: Иисус ыларға по тӧӧйлеп айтқан сӧзӱн айтты. – Сию притчу сказал им Иисус. (Ин 10:6)

### Тӧӧйле(рге), тӧӧйлеп айт(/дарға)

Тӧӧйле(рге), тӧӧйлеп айт(/дарға) – говорить притчами: Амдығы темге четтире Мен тӧӧйлеп айттым . – До сегодняшнего дня Я говорил притчами. (Ин 16:25)

### Тӧште(рге)

Тӧште(рге) – прислониться, припасть к чьей-л. груди: Анзы Иисусқа тӧштеп, сурады . – Он, припавши к груди Иисуса, сказал Ему. (Ин 13:25)

### Тудун(арға)

Тудун(арға) – устоять (на чем-л), держаться, удерживаться: Шын чанында ол тудун полбаан, ааң позунда да шын чоқ полған. – Он не устоял в истине, ибо нет в нем истины. (Ин 8:44)

### Тудып чӧр(ерге)

Тудып чӧр(ерге) – расхищать, грабить, разграблять: Пӧрӱ қойларды тудып чӧр, тарада сӱргӱлепча ыларды. – И волк расхищает овец, и разгоняет их. (Ин 10:12)

### Тура

Тура – город: Иерусалим-тура – город Иерусалим.

### Турғус(/зарға)

Турғус(/зарға) – ставить; воздвигать.

### Турғус-сал(арға)

Турғус-сал(арға) – поставить; воздвигнуть: По Ӧргезин силер аңдарыбыссар, Мен аны – ӱш кӱн эртпес, – турғус-саларым. – Разрушьте храм сей, и Я в три дня воздвигну его. (Ин 2:19)

### Тут(/дарға)

Тут(/дарға) – задержать, схватить.

### Тӱген-пар(арға)

Тӱген-пар(арға) – кончиться, закончиться.

### Тӱжӱр(ерге), тӱжӱриб-ал(арға)

Тӱжӱр(ерге), тӱжӱриб-ал(арға) – спускать вниз, снять (с чего-л.): Иосиф парып, Иисустың сӧӧгин крестең тӱжӱриб-алды. – Иосиф пошел и снял тело Иисуса. (Ин 19:38)

### Тӱкӱр(ерге)

Тӱкӱр(ерге) – плевать, оплевывать.

### Тӱкӱргени

Тӱкӱргени – плевок: Тӱкӱргенин палғашпа пулғап, ол ӧл палғашпа қарақ чоқ кижиниң қарақтарын сӱртти. – Он смешал плевок с грязью и помазал брением глаза слепому. (Ин 9:6)

### Тӱкӱрибиз(ерге)

Тӱкӱрибиз(ерге) – плюнуть: Поны айдып, Иисус черге тӱкӱрибисти. – Сказав это, Иисус плюнул на землю. (Ин 9:6)

### Тӱрме/тӱрбе

Тӱрме/тӱрбе – тюрьма, темница.

### Тӱӱс

Тӱӱс – туесок; емкость, сосуд, короб.

### Тӱш: суға тӱш(/жерге)

Тӱш: суға тӱш(/жерге) – тонуть.

### Тӱш-пар(арға)

Тӱш-пар(арға) – упасть.

### Тӱш

Тӱш – полдень. Тӱш тужында, тӱш темде – в середине дня.

### Тын

Тын – дух. Ақ-Арығ (Ағарығ) Тын – Святой Дух. Шыннығ Тын – Дух истины.

### Тыны(н) сал(арға)

Тыны(н) сал(арға) – отдать душу (жизнь): Чақшы қадаачы қойларынаң ӱчӱн позуның тынын салча. – Пастырь добрый полагает жизнь свою за овец. (Ин 10:11)

### Тыны(н) ал(арға)

Тыны(н) ал(арға) – взять жизнь (чью-л.): Тынымны Менең кем да кӱшпе албанча, Мен Позум аны салчам. – Никто не отнимает жизнь у Меня, но Я Сам отдаю ее. (Ин 10:18)

### Уғаачы: сӧзӱмниң уғаачы пол(арға)

Уғаачы: сӧзӱмниң уғаачы пол(арға) – быть внимательным слушателем кого-л., почтительно слушать кого-л., пребывать в чьем-л. слове: Меең сӧзӱмның уғаачы пола-берзаар, Меең шын ӱргенчиктерим поларзар . – Если пребудете в слове Моем, то вы истинно Мои ученики. (Ин 8:31)

### Уғус(/зарға)

Уғус(/зарға) – сообщать (вслух), возвещать: Келип, Ол писке парчын небе уғуза айдар. – Когда Он придет, то возвестит нам все. (Ин 4:25)

### Уғул-пар(арға)

Уғул-пар(арға) – послышаться, раздаться (о голосе).

### Уғыб-ал(арға)

Уғыб-ал(арға) – услышать.

### Уйадын(арға)

Уйадын(арға) – стыдиться (кого-л., чего-л.), обличаться совестью: Поны уғала, ылар, уйадынып, улуғларынаң қалғанчы кижиге четтире соон-сӱре таралып парыбыстылар. – Услышав это, и будучи обличаемы совестью, стали уходить один за другим, начиная от старших до последних. (Ин 8:9)

### Уйғу

Уйғу – сон.

### Узубыс(/зарға)

Узубыс(/зарға) – уснуть: Лазарь арғыжыбыс узубысты. Мен, эзе, аны усқадыб-аларға парчам. – Лазарь, друг наш, уснул, но Я иду разбудить его. (Ин 11:11).

### Уқ(/ғарға)

Уқ(/ғарға) – слушать, слышать.

### Уққанымны

Уққанымны – услышанное мной: Мени ысқан Қудай тезе шыннығ, Аанаң уққанымны кижилерге айтчам. – Пославший Меня Бог истинен, и услышанное от Него Я говорю вам. (Ин 8:26)

### Улуғ

Улуғ – большой, великий, крупный; больше, важнее: Ӧрертин энген Кижи парчын кижидең улуғ . – Приходящий свыше и есть выше всех. (Ин 3:31)

### Улуғ абыстар

Улуғ абыстар – первосвященники, наиболее влиятельные еврейские священники, имевшие политический вес. Во времена Иисуса почти все они происходили из нескольких знатных семейств.

### Улуғ-Қаан

Улуғ-Қаан – Господь Бог.

### Улуғ тоола(рға)

Улуғ тоола(рға) – чтить, почитать, превозносить: Қыйаллығ кижилерди Қудай уқпанчығанын уңнапчабыс. Аны улуғ тоолапчыған, Ааң кӧңнӱнче этчиған кижилерди тезе Қудай уқча. – Грешников Бог не слушает, но кто чтит Бога и творит волю Его, того слушает. (Ин 9:31)

### Улуғлап

Улуғлап – оказывать почет: Маға полужып чӧрген кижини Абам улуғлап қайралар . – И кто Мне служит, тому окажет почет Отец Мой. (Ин 12:26)

### Улуғлан(арға)

Улуғлан(арға) – расти, становиться больше, крупнее, величественнее: Ол улуғланып ӧзер, мен тезе кичиғленерим. – Ему должно расти, а мне умаляться. (Ин 3:30)

### Улуғлары

Улуғлары – старейшины, знать (народа, страны).

### Уңна(рға)

Уңна(рға) – знать: Мен, эзе, қайдаң келгенимни, қайаға парғанымны уңнапчам. – Я знаю, откуда пришел и куда иду. (Ин 8:14)

### Уңнаған

Уңнаған – то, что известно: Пис позыбыс уңнағанын айтчабыс . – Мы говорим о том, что знаем. (Ин 3:11)

### Уңнаб-ал(арға)

Уңнаб-ал(арға) – узнать, удостовериться: Эткенде, ажа, пийлер, Ол шынап Христос теп, уңнаб-алдылар ба? – Не удостоверились ли начальники, что Он подлинно Христос? (Ин 7:26)

### Уңнат(/дарға)

Уңнат(/дарға) – открыть (знание, сведение, истину, имя кому-л.): Мен ыларға Сени уңнаттым, паза да уңнадарым. – Я им открыл имя Твое, и еще открою. (Ин 17:26)

### Уңнаттыр(арға)

Уңнаттыр(арға) – давать возможность узнать, знакомить.

### Ускадыб-ал(арға)

Ускадыб-ал(арға) – разбудить.

### Ӱбӱр(ерге)

Ӱбӱр(ерге) – дуть: Ээде айдып, Ол ыларға ӱбӱрди. Ӱбӱрип, айтты: «Ағарығ Тынын алаар» – теди. – Сказав это, дунул, и говорит им: «Примите Духа Святого!» (Ин 20:22)

### Ӱдӱре шық(/ғарға)

Ӱдӱре шық(/ғарға) – пойти навстречу (чему-л., кому-л.): Марфа, Иисустың келчиғанын уғыб-алып, Аға ӱдӱре парды. – Марфа, услышав, что идет Иисус, пошла навстречу Ему. (Ин 11:20)

### Ӱйе-сӧӧк

Ӱйе-сӧӧк – кость.

### Ӱлеп-пер(ерге)

Ӱлеп-пер(ерге) – раздать; распределить: Иисус, қалаштарды алып, Қудайға алғыжын четтирип, ӱргенчиктеринге ӱлеп перген. – Иисус, взяв хлебы и воздав благодарение, роздал ученикам. (Ин 6:11)

### Ӱлӱш

Ӱлӱш – доля.

### Ӱн

Ӱн – голос.

### Ӱн салып айт(/дарға)

Ӱн салып айт(/дарға) – громко, что есть силы кричать, возглашать, провозглашать: Пайрамның қалғанчы улуғ кӱнӱнде Иисус, ӧре туруп, ӱн салып айтты. – В последний великий день праздника стоял Иисус и возгласил. (Ин 7:37)

### Ӱндеш(/жерге)

Ӱндеш(/жерге) – отвечать, откликаться.

### Ӱргедиғ, ӱргедий

Ӱргедиғ, ӱргедий – учение: Эң улуғ абыс Иисустаң Ааң ӱргенчиктеринең ӱчӱн, анаң ӱргедийинең ӱчӱн сурады . – Первосвященник же спросил Иисуса об учениках Его и об учении Его. (Ин 18:19)

### Ӱргет(/дерге)

Ӱргет(/дерге) – учить, наставлять: Ол, одурып, ыларды ӱргетти . – Он сел и учил их. (Ин 8:2)

### Ӱргедигчи

Ӱргедигчи – учитель, равви. Қудайдаң келген ӱргедигчизиң теп, пилчабыс. – Мы знаем, что Ты учитель, пришедший от Бога. (Ин 3:2)

### Ӱргенчик

Ӱргенчик – ученик: Чоқ силер да Ааң ӱргенчиктери поларға санапчызар? – Или и вы хотите сделаться Его учениками? (Ин 9:27)

### Ӱрен

Ӱрен – зерно: Черге тӱш-парып, ӧлбен қалған пуғдай ӱрени – чағысқа қал-қалар, черге тӱш-парып, ӧл-парған ӱрен тезе – кӧп ӱрен чайар. – Если пшеничное зерно, падши на землю, не умрет, то останется одно, а если умрет, то принесет много плода. (Ин 12:24)

### Ӱстӱнче: суғ ӱстӱнче пазып

Ӱстӱнче: суғ ӱстӱнче пазып – ступать по поверхности воды.

### Ӱчӱн

Ӱчӱн – за то, что; из-за того, что.

### Фарисеи

Фарисеи – религиозное течение у евреев во времена Иисуса. Фарисеев отличало очень строгое следование всем, даже второстепенным требованиям Закона. Они пользовались большим уважением в народе и сами очень гордились своей религиозностью и строгостью нравов: Ол тушта қатчы-чозақчыларба фарисейлер келди. – В то время пришли книжники и фарисеи. (Ин 8:3)

### Христос

Христос – греческое слово, передающее евр. Мессия, в переводе означает «Помазанный». В древнем Израиле помазывались оливковым маслом на служение священники, пророки и цари – те, кого избирал для служения Сам Бог. Через пророков Бог обещал евреям послать на землю Мессию – Того, Кто спасет народ Израиля и установит Свое вечное царство: Христос, эзе, қайдаң келгенин кем да уңнабас. – Христос же когда придет, никто не будет знать, откуда Он. (Ин 7:27)

### Чабал

Чабал – зло; плохой, злой: Кижилердиң эткен небелери чабал, анаң аара кижилер қараашқыда чадарға қынчалар . – Люди более возлюбили тьму, нежели свет, потому что дела их были злы. (Ин 3:19)

### Чабал кӧр(ерге)

Чабал кӧр(ерге) – ненавидеть (кого-л.): Че ылар, Меноқ чилеп, по чарықтаң эбестер. Анаң аара по чарықтағы кижилер ыларға чабал кӧрчалар. – И мир возненавидел их, потому что они не от мира, как и Я не от мира. (Ин 17:14)

### Чағда(рға)

Чағда(рға) – соглашаться (с кем-л.).

### Чағына(рға)

Чағына(рға) – приближаться (к чему-л.).

### Чағыс

Чағыс – единственный; единородный: Қудай, кижилерди кӧӧленип, Позының чағыс Оғлун да чер ӱстӱнге ызыбысқан, Аға пӱткен кижи ӧлбезин теп, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧңӱ чадыйынға кир-парзыннар теп. – Ибо так возлюбил Бог мир, что отдал Сына Своего Единородного, дабы всякий верующий в Него, не погиб, но имел жизнь вечную. (Ин 3:16)

### Чағыс ла

Чағыс ла – лишь, только лишь, единственно лишь.

### Чағысқа

Чағысқа – наедине (с собой): Иисус, поны уңнаб-алып, пазоқ чағысқа тағлар аразынға парыбысқан . – Иисус, услышав это, снова удалился на гору один. (Ин 6:15)

### Чажынман айт-пер(ерге)

Чажынман айт-пер(ерге) – сказать без утайки, прямо: Сен Христос ползаң, писке чажынман айт-перзең. – Если Ты Христос, скажи нам прямо. (Ин 10:24)

### Чазылған кижи

Чазылған кижи – излечившийся человек, исцеленный.

### Чазыл-пар(арға)

Чазыл-пар(арға) – излечиться, вылечиться: Чазыл-парарға санапчаң ма? – Хочешь ли быть здоров? (Ин 5:6)

### Чай(арға)

Чай(арға) – расстилать (что-л.).

### Чайа(рға)

Чайа(рға) – творить, создавать.

### Чақшы

Чақшы – добро.

### Чақшызы

Чақшызы – благодать. Шынма чақшызын Иисус Христос ақкелди. – Благодать же и истина произошли чрез Иисуса Христа. (Ин 1:7)

### Чақшылығ

Чақшылығ – добрый, несущий добро, благой.

### Чалған(арға)

Чалған(арға) – умолять, упрашивать.

### Чалчы (кижи)

Чалчы (кижи) – слуга, работник, наемник: Қаанның пир чалчызының оғлу ағрыбысқан . – Был некоторый царедворец, у которого сын был болен. (Ин 4:42)

### Чан

Чан – сторона: талайдың ол чанында – на той стороне моря.

### Чар(арға)

Чар(арға) – светить.

### Чара: чара тала(рға)

Чара: чара тала(рға) – разрывать (надвое), порвать; чара-шап(/барға) – разбивать (вдребезги).

### Чарабас

Чарабас – 1. негодный, не подходящий, недостойный (чего-л.): Мен Ааң азақ-кебин да шежип кӧрерге чарабассым . – Я недостоин развязать ремень у обуви Его. (Ин 1:27); 2. нельзя (что-л. делать).

### Чарары

Чарары – позволение, разрешение, право: кижини ӧлӱмге чарғыларға пистиң чарары чоқ – нам не позволено предавать смерти никого. (Ин 18:31)

### Чарат(/дарға)

Чарат(/дарға) – признать, принять; утвердить; дать право (совершать что-л.), позволить, согласиться: Пилат Иосифтың айтқанын чараттыр – и Пилат позволил Иосифу. (Ин 19:38)

### Чаратпа(сқа)

Чаратпа(сқа) – не признавать, не принимать: Силер тезе кӧрелеп айтқаныбысты чаратпанчызар . – А вы свидетельства Нашего не принимаете. (Ин 3:11)

### Чарғы

Чарғы – суд: Мен чарғылатсам да, Меең чарғым шын. Мен, эзе, чағысқа эбессим, Мееңме пирге Мени ысқан Абам. – А если и сужу Я, то суд Мой истинен, потому что Я не один, но Я и Отец, пославший Меня. (Ин 8:16)

### Чарғы эт(/дерге)

Чарғы эт(/дерге) – творить суд.

### Чарғыға тӱш(/жерге)

Чарғыға тӱш(/жерге) – подлежать суду, быть осужденным: чер ӱстӱниң пийи чарғыға тӱшти, ол – чарғы – о суде же, что князь мира сего осужден. (Ин 16:11)

### Чарғыла(рға)

Чарғыла(рға) – судить; осудить.

### Чарғылат(/дарға)

Чарғылат(/дарға) – быть осужденным, судиться.

### Чарғылаачы

Чарғылаачы – судья, тот, кто судит: Абам пар, Ол пақтығ-шаптығ полар этча, Олоқ чарғылаачы полча . – Есть Отец Мой, Он ищет славы, Он же и Судья судящий. (Ин 8:50)

### Чарғылачаң кереги

Чарғылачаң кереги – право судить.

### Чарла(рға)

Чарла(рға) – проповедовать, провозглашать.

### Чарық

Чарық – 1. свет: Чарық, ол қарашқыда чарча, қарашқы ол чарықты ал полбан қалды. – И свет во тьме светит, и тьма не объяла его. (Ин 1:5); 2. мир: Ам сеең сӧстерин уғып ла эбес, ам пис позыбыс Аны уғыб-алып, Ол шынап по чарықтың Арғалаачызы Христос. – Уже не по твоим речам веруем, ибо сами слышали и узнали, что Он истинно Спаситель мира, Христос. (Ин 4:42)

### Чарыт(/дарға)

Чарыт(/дарға) – светить.

### Чарытқыш

Чарытқыш – светильник.

### Час(/зарға)

Час(/зарға) – лечить, излечивать: Ааң кижи часқанын уғыб-алып – Услышав, что Он излечивает людей.

### Чаш

Чаш – молодой.

### Чаш: по чашка

Чаш: по чашка – всегда; навсегда; никогда (не).

### Чедер

Чедер – достаточно; хватит.

### Чер

Чер – земля, местность; место.

### Чер ӱстӱндеги (кижи)

Чер ӱстӱндеги (кижи) – земной человек, сущий от земли.

### Чеере

Чеере – нарочно, испытывая (сказать). Позы ноо эдерин уңнап, чеере сураған. – Он спросил, испытывая, ибо Сам знал, что делать.

### Черинче

Черинче – через (какую-л.) землю (проходить): Аға Самария теп черинче парарға керек полған. – Надлежало же Ему проходить через Самарию. (Ин 4:4)

### Честек

Честек – плод: Честек пербес Меең саламны Абам кес-салча . – Всякую у Меня ветвь, не дающую плода, Отец отсекает. (Ин 15:2)

### Чет(/дерге)

Чет(/дерге) – достигать, достичь; прибыть; дойти (до): Мен парчыған черимге силер чет полбассар . – Где буду Я, туда вы не можете придти. (Ин 7:36)

### Чидир(ерге)

Чидир(ерге) – терять, губить. Сеең Маға перген кижилердең кемни даа чидирбен чӧрдим. – Из тех, которых Ты Мне дал, Я не погубил никого. (Ин 18:9)

### Чии(рге)

Чии(рге) – есть, принимать пищу.

### Чиип тоос(/зарға)

Чиип тоос(/зарға) – насытиться (пищей): Кижилер чиип тос-парғаннарында, Иисус ӱргенчиктеринге айтты. – Когда насытились, то сказал ученикам Своим. (Ин 6:12)

### Чииш

Чииш – пища, еда.

### Чилеп

Чилеп – как, словно.

### Чода

Чода – голень.

### Чозақ

Чозақ – 1. кижи салған чозақтары – традиции, обычаи, законы, установленные человеком. 2. Моисей салған чозағы – Закон, пять древнейших книг Библии. Эти книги повествуют о сотворении мира, о первых праведниках, слышавших голос Бога и выполнявших Его волю. Далее они рассказывают о происхождении еврейского народа, о том, как Бог освободил его из рабства в Египте и дал ему землю обетованную – землю Палестины. Кроме того, в этих книгах содержатся повеления, которые Бог в древности дал еврейскому народу, – десять главных повелений, множество правил, касающихся обрядов и общественной жизни. Именно поэтому все пять книг были известны под общим названием «Закон». В еврейской религии Закон был самой почитаемой книгой, точное соблюдение всех изложенных в ней правил было строго обязательным. Поскольку основные повеления, содержащиеся в Законе, Бог передал через Моисея, который по воле Бога вывел евреев из Египта, эта книга часто называлась «Законом Моисеевым»: Чозақ Моисейдең перилген. – Закон дан чрез Моисея. (Ин 1:17)

### Чозунчақ

Чозунчақ – полотенце, материя для обтирания: Позының ӱстӱнгӱ кептерин шурун-келип, чозунчақ алыб-алып, қурчаныбысты . – Он снял с себя верхнюю одежду, взял полотенце, перепоясался. (Ин 13:4)

### Чойла(рға)

Чойла(рға) – лгать, врать, говорить неправду.

### Чойланчық

Чойланчық – лгун, врун: Ол, чойлап-келип, позуның иштин айдынча, чойланчық позы, ол – чойлағанының паштапқызы. – Когда говорит он ложь, говорит свое, ибо он лжец и отец лжи. (Ин 8:44)

### Чоқ кижи

Чоқ кижи – бедняк, нищий: Чоқ кижилер силердиң қыйзында қачан-да поларлар, Мен тезе силербе по чашқа полбассым . – Нищих всегда имеете с собой, а Меня не всегда. (Ин 12:8)

### Чоқсын(арға)

Чоқсын(арға) – испытывать боль от нехватки чего-л. (кого-л.), тосковать по ком-л., нуждаться в ком-л.

### Чоқ эт(/дерге)

Чоқ эт(/дерге) – уничтожить, устранить, отменить, нарушить.

### Чол

Чол – дорога, путь.

### Чооқта(рға)

Чооқта(рға) – рассказывать.

### Чоруқта(рға)

Чоруқта(рға) – путешествовать, странствовать.

### Чӧйӱшке чӧр(ерге)

Чӧйӱшке чӧр(ерге) – изменять (мужу, жене), прелюбодействовать; совершать прелюбодеяние: Пир чӧйӱшке чӧрӱп туттырған эпчи кижини ақкелдилер . – Привели к Нему женщину, взятую в прелюбодеянии. (Ин 8:4)

### Чӧӧк

Чӧӧк – почему, отчего, из-за чего.

### Чӧп

Чӧп – совет; договор.

### Чӧпке кир(ерге)

Чӧпке кир(ерге) – согласиться, договориться (с кем-л.).

### Чӧптеш(/жерге)

Чӧптеш(/жерге) – советоваться (с кем-л.).

### Чудаң пол-пар(арға)

Чудаң пол-пар(арға) – стать оскверненным, оскверниться: Ол ӧргезинге кир-келип, чудаң пол-парар эдилер, Пасха теп пайрамның чиижин чиибес полар эдилер . – И они не вошли в преторию, чтобы не оскверниться, но чтобы можно было есть пасху. (Ин 18:28)

### Чуққа

Чуққа – тихо, незаметно.

### Чулғуш (кижи)

Чулғуш (кижи) – вор.

### Чун(арға)

Чун(арға) – мыть, умывать (что-л.) Ӱргенчиктериниң азақтарын чунуп, қурчанып алған чозунчақпа чоза-берди. – И начал умывать ноги ученикам своим и отирать полотенцем, которым был препоясан. (Ин 13:5)

### Чундырт(арға)

Чундырт(арға) – позволять мыть (что-л.): Азақтарымны чундыртпассым. – Не умоешь ног моих вовек. (Ин 13:8)

### Чунун-мал(арға)

Чунун-мал(арға) – вымыть, промыть: Силоам теп чунунчаң черге парып, анда чӱзӱн чунунм-ал . – Пойди, умойся в купальне Силоам, что значит: посланный. (Ин 9:7)

### Чӱрек

Чӱрек – сердце: Мен тезе силерге поны айдып, чӱректериң қунанып толдырдым . – Я сказал вам это, и сердце ваше исполнилось печалью. (Ин 16:6)

### Чунунчаң чер

Чунунчаң чер – купальня, место омовения.

### Чӱс

Чӱс – лицо.

### Чӱче

Чӱче – немного, недолго: чӱче полза – немного погодя, скоро.

### Чы

Чы – же; а, но.

### Чығ(арға)

Чығ(арға) – собирать; прятать; хоронить; Чығчаң кӱн – день погребения (похорон). По қайақты ол Мени чығчаң кӱнге шеберледи. – Это масло она сберегла на день Моего погребения. (Ин 12:7)

### Чығ-сал(арға)

Чығ-сал(арға) – собрать (предметы): Қалған чиишти, эн черге қалбазын теп, терип чығ-салаар . – Оставшуюся пищу соберите, чтобы ничего не пропало. (Ин 6:12); спрятать (предмет); похоронить (человека): чығ-салдылар – его похоронили.

### Чыда

Чыда – копье.

### Чылааш

Чылааш – голый.

### Чылын(арға)

Чылын(арға) – греться: Петр да ыларба қожа чылынды . – И Петр с ними вместе грелся. (Ин 18:18)

### Чыстығ: чараш чыстығ

Чыстығ: чараш чыстығ – душистый, ароматный.

### Чыылығ

Чыылығ – собрание.

### Чыылыш(/жарға)

Чыылыш(/жарға) – собираться вместе, сходиться, съезжаться: Қалық чыылыш-парды. – Народ собрался вместе.

### Шағчы кижилер

Шағчы кижилер – воины. Рим шағчылары – римские воины.

### Шайтан

Шайтан – сатана, дьявол. В переводе с др.-греч. «лукавый, обманщик». Глава злых духов и противник Бога, искуситель людей: Силердиң абаларың – шайтан, силер ааң сананған қычағларын эдерге санапчызар. – Ваш отец диавол; и вы хотите исполнять похоти отца вашего. (Ин 8:44)

### Шап(/барға)

Шап(/барға) – бить, ударять, избивать; наказывать: Айтқаным чарабас полза, айт-пер, ноо небе чарабас теп. Чарар полза, Мени ноо керек шапчазың? – Если Я сказал худо, покажи, что худо; а если хорошо, что ты бьешь Меня? (Ин 18:23).

### Шаптығ

Шаптығ – славный, имеющий славу.

### Шапчақ

Шапчақ – кадушка; бочка; каменная емкость для воды, водонос. Анда алты таш шапчақ турған. – Было же тут шесть каменных водоносов. (Ин 2:6)

### Шаштырған

Шаштырған – пронзенный, проколотый, нанизанный: Чыдаба шаштырған кижиге кӧрерлер . – Воззрят на Того, Которого пронзили. (Ин 19:37)

### Шеберлеп тут(/дарға)

Шеберлеп тут(/дарға) – соблюдать (слово, договор): Сӧзӱмни шеберлеп тудар кижи қачан да ӧлбес . – Кто соблюдет слово Мое, тот не вкусит смерти вовек. (Ин 8:52)

### Шеберле(рге)

Шеберле(рге) – беречь, сохранять.

### Шеден

Шеден – ограда, забор. Шеденни ажып-кел кирген кижи. – Человек, который вошел, вскрыв (взломав) забор.

### Шен

Шен – мера.

### Шериғ

Шериғ – войско; полк; легион.

### Шулан

Шулан – место для скота: Қойдың шуланынға эжиктең кирбен, шеденни ажып-кел кирген кижи – чулғуш кижи, қазыр-оорлаачы кижи. – Кто не дверью входит во двор овчий, но перелезает через забор, тот вор и разбойник. (Ин 10:1)

### Шурун(арға)

Шурун(арға) – снимать (одежду), вытащить (меч): Қылыжын шурун-келип – Он вытащил меч.

### Шығар(арға)

Шығар(арға) – выводить наружу; выносить (решение): чӧп шығардылар – они вынесли решение.

### Шығара сӱр(ерге)

Шығара сӱр(ерге) – изгонять, выгонять.

### Шыда(рға)

Шыда(рға) – терпеть; быть в состоянии что-л. делать: Силер Меең сӧзӱмни уғып шыдабанчызар-но. – Не можете слышать слова Моего. (Ин 8:43)

### Шық(/ғарға)

Шық(/ғарға) – 1. подниматься вверх: Голгофа теп черге шықты – Он поднялся на место, называемое Голгофой; 2. получаться, выходить: Назареттең ноо-ноо чақшы шықча ба? – Из Назарета может ли быть что доброе; 3. начинаться, начаться: талаш шықты – начался спор; 4. нарушать (обещание, слово): перген сӧзинең шықты – нарушил свое обещание.

### Шын

Шын – правда, истина: Шынма чақшызын Иисус Христос ақкелди. – Истина и благодать произошли чрез Иисуса Христа. (Ин 1:17)

### Шынап

Шынап – истинно, на самом деле, в действительности.

### Шынын пил(ерге)

Шынын пил(ерге) – видеть (знать) истину: Шынын пилерзар. – И познаете истину. (Ин 8:32)

### Шыннығ Тын

Шыннығ Тын – Дух истины: Ол, Шыннығ Тын, келип, силерге парчын шынны айдар. – Когда придет он, Дух истины, то наставит вас на всякую истину. (Ин 16:13)

### Ызық

Ызық – жертвенный. Ызық мал – скот для жертвоприношения.

### Ыйбан

Ыйбан – Иоанн.

### Ық(/ғарға)

Ық(/ғарға) – плыть (на лодке).

### Ылтам

Ылтам – скоро, через весьма недолгое время: ылтам Аны пақтар – вскоре прославит Его. (Ин 13:32)

### Ырыстығ

Ырыстығ – блаженны: Сен, кӧриб-алып, пӱттиң. Кӧрбен пӱткеннери ырыстығ . – Ты поверил, потому что увидел Меня. Блаженны не видевшие и уверовавшие. (Ин 20:29)

### Ыс(/зарға)

Ыс(/зарға) – посылать, направлять: Қудай Позының Оғлун по чер ӱстӱнге кижилерди чарғыларға эбес, арғаларға ысқан . – Ибо не посылал Бог Сына Своего в мир, чтобы судить мир, но чтобы мир спасен был через Него. (Ин 3:17)

### Ызыбыс(/зарға)

Ызыбыс(/зарға) – послать, направить, дать поручение сходить куда-л.: Анна пағлат-салған Аны улуғ абыс Каиафаға ызыбысты. – Анна послал Его связанного к первосвященнику Каиафе. (Ин 18:24)

### Ысқан

Ысқан – посланный (с заданием, миссией); пославший (кого-л. с поручением): Мени ысқан Қудайдың санағанын этчам – Творю волю Бога, Пославшего Меня. (Ин 4:34)

### Ысқаныңны

Ысқаныңны – то, что ты послал (кого-л. куда-л.): Сеең Мени ысқаныңны по чарық уңнаб-алзын . – И да познает мир, что Ты послал Меня. (Ин 17:23)

### Эбес

Эбес – .: Позы эбес – не Сам; Чарғыларға эбес – не судите.

### Эбире

Эбире – вокруг (кого-л., чего-л.).

### Эбире турғыла(рға)

Эбире турғыла(рға) – обступить (кого-л.): Иудейлер, Ааң эбире турғылап, Аға айттылар . – Иудей, обступив Его, спросили Его. (Ин 10:24)

### Эди-чаны

Эди-чаны – тело, плоть.

### Эжик

Эжик – дверь.

### Эжик-алы

Эжик-алы – двор, территория двора.

### Эжикчи кижи

Эжикчи кижи – придверник, привратник: Эжикчи тижи кижиге айдып, Петрды киритти. – Сказал придвернице и ввел Петра. (Ин 18:16)

### Эзен ползын

Эзен ползын – да здравствует: Иудейлер Қааны эзен ползын! – Да здравствует Царь Иудейский! (Ин 19:3)

### Эл

Эл – отечество: Пророкты туған элинде улуғ тоолабанчалар . – Пророк не имеет чести в своем отечестве. (Ин 4:44)

### Эм

Эм – дом, жилище.

### Эмне(рге)

Эмне(рге) – лечить, излечивать, исцелять: Маға да, писти эмне теп, келбенчалар. – И не обратятся, чтобы Я исцелил их. (Ин 12:40)

### Эн-чер

Эн-чер – территория вне поселений; пустыня, пустошь.

### Эн(ерге)

Эн(ерге) – спускаться вниз (с горы): тағдаң энчиғаннарында – когда они спускались с горы.

### Эң улуғ абыс

Эң улуғ абыс – первосвященник, самый главный еврейский священник, выбираемый на один год. Согласно Закону, только он мог исполнять некоторые обряды, в частности, входить в святая святых храма.

### Эңнеп аппар(арға)

Эңнеп аппар(арға) – нести на плечах (кого-л., что-л.): Позының крести эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты . – И, неся крест Свой, Он вышел на место, называемое Лобное, по-еврейски Голгофа. (Ин 19:17)

### Эн-черге қал(арға)

Эн-черге қал(арға) – пропасть зря, без толку, без пользы.

### Эпчи

Эпчи – жена; женщина.

### Эрбектеш(/жерге)

Эрбектеш(/жерге) – беседовать друг с другом.

### Эрт-пар(арғе)

Эрт-пар(арғе) – миновать, пройти мимо.

### Эт(/дерге)

Эт(/дерге) – делать, поступать; совершать; создавать: Этчең небени қапчығай эт . – Что делаешь, делай скорее. (Ин 13:29)

### Эткенде

Эткенде – следовательно, стало быть, значит.

### Ээзи

Ээзи – хозяин (чего-л., чей-л., кого-л.).

### Якуп

Якуп – Иаков, один из праотцов еврейского народа, сын Исаака. Бог дал ему второе имя – Израиль. От его двенадцати сыновей происходят двенадцать колен еврейского народа.

+ 1:1 Ыйбан 20:28,

+ 1:4 Ыйбан 5:26, Ыйбан 11:25, Ыйбан 8:12, Ыйбан 9:5, Ыйбан 12:46

+ 1:6 Марк 1:4,

+ 1:7 Ыйбан 3:26, Ыйбан 5:33, Ыйбан 10:41, Ыйбан 20:31,

+ 1:11 Ыйбан 5:43

+ 1:13 Ыйбан 3:3,

+ 1:17 Ыйбан 7:19, Ыйбан 14:6

+ 1:18 Ыйбан 6:46,

• 1:19 Марк 1:2-8,

* 1:21 Илия – эңне улуғ тоолаған пророктардаң пирси. Ол Илия Иисустың чатқанынаң пирее сегис чӱс чыл алында чатқан полтыр. Христостың келер алындағы темде Илия по чарыққа келер теп, иудейлер пӱттилер.

+ 1:32 Марк 1:10,

+ 1:35 Марк 2:18,

+ 1:36 Ыйбан 1:29

+ 1:38 Ыйбан 18:4, Ыйбан 18:7

+ 1:40 Марк 1:16-20,

+ 1:41 Ыйбан 4:25

+ 1:42 Марк 3:16,

+ 1:44 Ыйбан 12:21

+ 1:45 Ыйбан 21:2,

* 1:46 Назарет теп тура – кичиғ, кӧрӱнмес тура полған полтыр. Ол турадаң ӱчӱн Қудай Пичиги ноо да паспаан. Иисус анда туғбан полза, Назарет-турадаң ӱчӱн кем да уқпас эди.

+ 1:49 Ыйбан 11:27

+ 2:1 Ыйбан 4:46, Ыйбан 21:2

+ 2:4 Марк 14:41, Ыйбан 7:6, Ыйбан 7:30, Ыйбан 8:20, Ыйбан 13:1

* 2:6 Еврей чозағы мындығ: чиир алында позының қолларың, қазан-айақтарың маттап чунарға керек. Ол чунар керегинге таш шапчақтарда суғ урған полған.

+ 2:6 Ыйбан 3:25

+ 2:12 Марк 3:31, Марк 6:3, Ыйбан 7:3,

• 2:13 Марк 11:15-17,

+ 2:13 Ыйбан 6:4, Ыйбан 11:55

+ 2:18 Ыйбан 4:48, Ыйбан 6:30,

+ 2:19 Марк 8:31, Марк 14:58, Марк 15:29, Ыйбан 10:18

+ 2:22 Ыйбан 12:16

+ 2:23 Ыйбан 11:45

+ 3:1 Ыйбан 7:50, Ыйбан 19:39

+ 3:5 Марк 16:16,

+ 3:13 Ыйбан 6:38,

* 3:14 Қудай Пичигинде – Саннар теп номында – мындығ пазылғаны пар: израиль қалығын Моисей қуба чӧлде чӧргӱскенде, қалығы Қудайға қаныққанче айт шықты. Анаң аара Ааң сӧзин уқпанчыған қалыққа Қудай оолығ чыланнарды ыза-берген. Израиль қалығы позының қыйалын пилингенде, Қудай Моисейге кӱлер чыланны иштеп-саларға айтқан. Ол кӱлер чыланға кӧрчадып, ызырған кижилер чазыл-парғаннар.

+ 3:14 Ыйбан 8:28, Ыйбан 12:32

+ 3:17 Ыйбан 8:15, Ыйбан 12:47

+ 3:18 Марк 16:16

+ 3:19 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 7:7

+ 3:22 Ыйбан 4:1-2

+ 3:24 Марк 6:17-18,

+ 3:25 Ыйбан 2:6

+ 3:26 Ыйбан 1:7, Ыйбан 5:33

+ 3:28 Марк 1:2, Ыйбан 1:20

+ 3:29 Марк 2:19

+ 3:33 Ыйбан 8:26

+ 3:35 Ыйбан 5:20

+ 3:36 Ыйбан 5:24, Ыйбан 6:40,

+ 4:2 Ыйбан 3:22

+ 4:3 Ыйбан 2:11-12

* 4:5 Қудай Пичигинде – Чайалған чадыйы теп номында – мындығ пазылғаны пар: израиль қалығының Авраам теп абазы полған. Ааң внуғу Якуп, кӧшчең малчы полчығанында, ол черди позыңа садыб-алған полтыр. [Соонда ол черде Якуптың оғлуны Иосифты чығ-салғаннар.]

+ 4:14 Ыйбан 7:38

+ 4:19 Ыйбан 9:20

+ 4:25 Ыйбан 1:41,

+ 4:26 Ыйбан 9:37

+ 4:34 Ыйбан 5:30, Ыйбан 6:38, Ыйбан 9:4, Ыйбан 14:31

* 4:42 Христос теп грек тилинде, Мессия теп еврей тилинде, пистиң тилибисте Арғалаачы теп полар.

+ 4:42 Ыйбан 1:29,

+ 4:44 Марк 6:4,

+ 4:45 Ыйбан 2:23

+ 4:46 Ыйбан 2:1, Ыйбан 21:2, Ыйбан 2:12

+ 4:48 Ыйбан 2:18, Ыйбан 6:30,

+ 4:54 Ыйбан 2:11

* 5:2 Қой паратазы (шомчаң чер) – суғлуғ чер. Қудайдың Ӧргезинде кӧдӱрерге теп, ызық малды ол суғда чунғаннар.

+ 5:8 Марк 2:11,

+ 5:16 Ыйбан 15:20

+ 5:18 Ыйбан 7:1,

+ 5:20 Ыйбан 3:35, Ыйбан 10:17, Ыйбан 15:9, Ыйбан 17:26

+ 5:22 Ыйбан 17:2,

+ 5:23 Ыйбан 13:20, Ыйбан 15:23

+ 5:24 Ыйбан 3:36, Ыйбан 6:40, Ыйбан 20:31,

+ 5:26 Ыйбан 1:4, Ыйбан 11:25,

+ 5:28 Ыйбан 11:25, Ыйбан 11:43

+ 5:30 Марк 14:36, Ыйбан 6:38, Ыйбан 8:16

+ 5:31 Ыйбан 8:13

+ 5:33 Ыйбан 1:7, Ыйбан 3:26, Ыйбан 10:41

+ 5:36 Ыйбан 8:18, Ыйбан 10:25,

+ 5:43 Ыйбан 10:25, Ыйбан 12:12, Ыйбан 1:11, Ыйбан 3:11-12

+ 5:44 Ыйбан 12:43

• 6:1 Марк 6:30-44,

+ 6:4 Ыйбан 2:13, Ыйбан 11:55

+ 6:5 Ыйбан 1:44,

+ 6:8 Ыйбан 1:40, Ыйбан 1:44

+ 6:14 Ыйбан 4:25, Ыйбан 11:27

• 6:16 Марк 6:45-52

* 6:19 Пирее пеш-алты персте шени.

+ 6:30 Ыйбан 2:18, Ыйбан 4:48,

* 6:31 Израиль қалығы эн черде чӧргеннеринде, Қудай, ылар ӧл-парбазыннар теп, тегридең ыларға аш (манна теп адалған чииш) тӱжӱрген.

+ 6:34 Ыйбан 4:15

+ 6:35 Ыйбан 4:14, Ыйбан 7:37

+ 6:37 Ыйбан 17:6

+ 6:38 Ыйбан 3:13, Марк 14:36, Ыйбан 5:30

+ 6:39 Ыйбан 10:28-29

+ 6:40 Ыйбан 3:35, Ыйбан 5:24,

+ 6:44 Ыйбан 12:32

+ 6:46 Ыйбан 1:18

+ 6:51 Ыйбан 3:13,

+ 6:53 Марк 14:22-24,

+ 6:56 Ыйбан 15:4-5,

+ 6:62 Марк 16:19,

+ 6:64 Ыйбан 13:11

+ 6:69 Марк 1:24

+ 6:70 Ыйбан 13:2, Ыйбан 13:27

+ 6:71 Ыйбан 18:2-3

+ 7:1 Ыйбан 5:18, Ыйбан 8:37, Ыйбан 11:53

* 7:2 Одағлар турғусчаң пайрам – Иудейлердиң кӱскӱ темде сегис кӱн шығара пайрамначаң пайрамы. Пурунғу темде иудейлердиң абалары, эн черде чӧрӱп, одағларда чатқаннар. Абаларыбыс одағларда чатқанын сағыштарынға келзин теп, кижилер пайрамда андығоқ одағларды турғусқаннар. Ол пайрам кӱннерде кӧп иудей кижи Иерусалимда чыылған.

+ 7:3 Марк 3:31, Марк 6:3, Ыйбан 2:12,

+ 7:6 Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 8:20, Ыйбан 13:1

+ 7:7 Ыйбан 15:18, Ыйбан 3:19

+ 7:13 Ыйбан 19:38

+ 7:16 Ыйбан 8:28, Ыйбан 12:49, Ыйбан 14:10

+ 7:18 Ыйбан 5:41, Ыйбан 8:50

+ 7:19 Ыйбан 1:17

+ 7:20 Марк 3:22, Ыйбан 8:48, Ыйбан 10:20

* 7:22 Эр кижилерге ле кескени эттилер. Кескени эткен эр кижи – Қудай таллаған қалықтың кижизи теп пӧлгӱзи.

+ 7:23 Ыйбан 5:16

+ 7:24 Ыйбан 8:15

+ 7:27 Ыйбан 8:14, Ыйбан 9:29, Ыйбан 19:9

+ 7:29 Ыйбан 8:55

+ 7:30 Ыйбан 10:39, Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 7:6, Ыйбан 8:20, Ыйбан 13:1

+ 7:31 Ыйбан 8:30

+ 7:33 Марк 14:7, Ыйбан 14:19, Ыйбан 16:5

+ 7:34 Ыйбан 8:21-22, Ыйбан 13:33

+ 7:37 Ыйбан 4:14, Ыйбан 6:35

+ 7:40 Ыйбан 1:21

+ 7:43 Ыйбан 9:16, Ыйбан 10:19

+ 7:50 Ыйбан 3:1, Ыйбан 19:39

+ 8:11 Ыйбан 5:14

+ 8:12 Ыйбан 1:4, Ыйбан 1:9, Ыйбан 12:35

+ 8:13 Ыйбан 5:31

+ 8:14 Ыйбан 13:3, Ыйбан 16:28, Ыйбан 7:27

+ 8:15 Ыйбан 3:17, Ыйбан 7:24, Ыйбан 12:47

+ 8:16 Ыйбан 5:30, Ыйбан 16:32

+ 8:18 Ыйбан 5:36,

+ 8:19 Ыйбан 16:3

+ 8:20 Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 7:6, Ыйбан 13:1

+ 8:21 Ыйбан 7:34-35, Ыйбан 13:33

+ 8:23 Ыйбан 17:14

+ 8:26 Ыйбан 15:15, Ыйбан 3:33

+ 8:28 Ыйбан 3:14, Ыйбан 12:32, Ыйбан 5:30, Ыйбан 7:16

+ 8:29 Ыйбан 4:34, Ыйбан 6:38

+ 8:30 Ыйбан 7:31

+ 8:37 Ыйбан 5:18, Ыйбан 7:1, Ыйбан 11:53

+ 8:48 Марк 3:22, Ыйбан 7:20

+ 8:49 Ыйбан 5:23

+ 8:50 Ыйбан 5:41, Ыйбан 7:18

+ 8:51 Ыйбан 5:24, Ыйбан 11:26

+ 8:54 Ыйбан 17:1,

+ 8:55 Ыйбан 7:28-29

+ 8:59 Ыйбан 10:31

+ 9:4 Ыйбан 4:34, Ыйбан 11:9, Ыйбан 12:35

+ 9:5 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 12:46

+ 9:6 Марк 7:33, Марк 8:23

+ 9:14 Ыйбан 5:9

+ 9:16 Ыйбан 7:43, Ыйбан 10:19

+ 9:17 Ыйбан 4:19, Ыйбан 6:14

+ 9:22 Ыйбан 7:13, Ыйбан 12:42, Ыйбан 16:2

+ 9:29 Ыйбан 7:27, Ыйбан 8:14

+ 9:37 Ыйбан 4:26

+ 9:41 Ыйбан 15:22,

+ 10:6 Марк 6:52, Марк 8:17

+ 10:11 Ыйбан 15:13,

+ 10:16 Ыйбан 11:52,

+ 10:17 Ыйбан 5:20

+ 10:18 Ыйбан 2:19

+ 10:19 Ыйбан 7:43, Ыйбан 9:16

+ 10:20 Марк 3:22, Ыйбан 7:20, Ыйбан 8:48,

* 10:22 Қудай Ӧргезин Наалатқаны теп пайрам (еврей тилбе Ханука теп) – иудейлердиң улуғ пайрамы. Пир иудей эбес қаан, Иерусалим тураны негиб-алып, Қудай Ӧргезинде позының идолын турғустыр. Ана ол идолын Қудай Ӧргезинең шығарғанын сананып, иудейлер по пайрамны пайрамначаңнар.

+ 10:24 Ыйбан 1:24-25, Ыйбан 1:41

+ 10:25 Ыйбан 5:36

+ 10:28 Ыйбан 3:16, Ыйбан 17:12

+ 10:30 Ыйбан 17:11

+ 10:31 Ыйбан 8:59

+ 10:36 Ыйбан 3:17, Марк 2:7, Марк 14:64

+ 10:38 Ыйбан 14:10

+ 10:39 Ыйбан 7:30

+ 10:40 Ыйбан 1:28

+ 10:41 Ыйбан 1:7, Ыйбан 3:26, Ыйбан 5:33

+ 10:42 Ыйбан 7:31

+ 11:2 Ыйбан 12:3

+ 11:8 Ыйбан 8:59, Ыйбан 10:31

+ 11:9 Ыйбан 9:4, Ыйбан 12:35

+ 11:11 Марк 5:39,

+ 11:16 Марк 3:18, Ыйбан 14:5, Ыйбан 20:24, Ыйбан 21:2, Ыйбан 13:37

+ 11:24 Ыйбан 5:29, Ыйбан 6:39

+ 11:25 Ыйбан 1:4, Ыйбан 5:26,

+ 11:26 Ыйбан 5:24, Ыйбан 8:51

+ 11:27 Ыйбан 1:49, Марк 8:29

+ 11:37 Ыйбан 9:6-7

+ 11:41 Ыйбан 17:1

+ 11:42 Ыйбан 3:17

+ 11:43 Ыйбан 5:28

+ 11:44 Ыйбан 5:28

• 11:45 Марк 14:1-22,

+ 11:45 Ыйбан 2:23

+ 11:50 Ыйбан 18:14

+ 11:51 Марк 10:45

+ 11:52 Ыйбан 10:16,

+ 11:53 Марк 14:1, Ыйбан 5:18, Ыйбан 7:1, Ыйбан 8:37

+ 11:55 Ыйбан 2:13, Ыйбан 6:4,

+ 11:57 Ыйбан 7:11

• 12:1 Марк 14:3-9,

+ 12:1 Ыйбан 11:55, Ыйбан 11:1, Ыйбан 11:18

* 12:3 Фунт (фунт шен) – пирее ӱш чӱс грамм.

+ 12:3 Ыйбан 11:2

+ 12:6 Ыйбан 13:29

+ 12:9 Ыйбан 11:44

• 12:12 Марк 11:7-10,

* 12:15 Сион қызы – ээде иудейлер Иерусалим тураны ададылар.

+ 12:16 Ыйбан 2:22

+ 12:19 Ыйбан 11:47-48

+ 12:21 Ыйбан 1:44

+ 12:23 Ыйбан 2:4, Ыйбан 17:1

+ 12:27 Марк 14:34, Ыйбан 13:21

+ 12:28 Марк 1:11, Марк 9:7

+ 12:30 Ыйбан 11:42

+ 12:31 Ыйбан 16:11,

+ 12:32 Ыйбан 3:14, Ыйбан 8:28, Ыйбан 6:44

+ 12:33 Ыйбан 18:32

+ 12:35 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 9:4, Ыйбан 11:9,

+ 12:40 Марк 4:12,

+ 12:42 Ыйбан 3:1, Ыйбан 9:22, Ыйбан 16:2

+ 12:43 Ыйбан 5:44

+ 12:44 Ыйбан 13:20, Ыйбан 14:1

+ 12:45 Ыйбан 14:9

+ 12:46 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 9:5

+ 12:47 Ыйбан 3:17, Ыйбан 4:42, Ыйбан 8:15

+ 13:1 Ыйбан 12:1, Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 7:6, Ыйбан 8:20

+ 13:2 Ыйбан 6:70

+ 13:3 Ыйбан 17:2, Ыйбан 8:14, Ыйбан 16:28

+ 13:10 Ыйбан 15:3

+ 13:11 Ыйбан 6:64, Ыйбан 18:2

+ 13:16 Ыйбан 15:20

• 13:18 Марк 14:18-21,

+ 13:18 Ыйбан 6:70,

+ 13:19 Марк 13:23, Ыйбан 14:29, Ыйбан 16:4

+ 13:20 Ыйбан 12:44

+ 13:21 Марк 14:34, Ыйбан 12:27

+ 13:23 Ыйбан 19:26, Ыйбан 20:2, Ыйбан 21:7, Ыйбан 21:20

+ 13:29 Ыйбан 12:6

+ 13:32 Ыйбан 17:1, Ыйбан 17:5

+ 13:33 Ыйбан 7:34, Ыйбан 8:21

+ 13:34 Ыйбан 15:12

• 13:36 Марк 14:27-31,

+ 13:37 Ыйбан 11:16, Ыйбан 21:19

+ 13:38 Ыйбан 18:27

+ 14:1 Ыйбан 12:44

+ 14:3 Ыйбан 14:1,

+ 14:5 Ыйбан 11:16

+ 14:6 Ыйбан 1:17, Ыйбан 11:25,

+ 14:8 Ыйбан 1:43, Ыйбан 12:21

+ 14:9 Ыйбан 12:45

+ 14:10 Ыйбан 10:38

+ 14:11 Ыйбан 5:36

+ 14:12 Ыйбан 8:14, Ыйбан 13:3, Ыйбан 16:28

+ 14:14 Марк 11:24, Ыйбан 15:16, Ыйбан 16:23,

+ 14:16 Ыйбан 15:26, Ыйбан 16:13

+ 14:19 Ыйбан 7:33

+ 14:21 Ыйбан 16:27

+ 14:26 Ыйбан 15:26, Ыйбан 16:13,

+ 14:28 Ыйбан 14:1-2,

+ 14:29 Марк 13:23, Ыйбан 13:19

+ 14:30 Ыйбан 12:31,

+ 15:3 Ыйбан 13:10

+ 15:5 Ыйбан 6:56, Марк 4:20

+ 15:7 Ыйбан 14:14

+ 15:9 Ыйбан 5:20

+ 15:11 Ыйбан 3:29, Ыйбан 16:24, Ыйбан 17:13,

+ 15:12 Ыйбан 13:34

+ 15:13 Ыйбан 10:11,

+ 15:14 Марк 3:35

+ 15:15 Ыйбан 3:32, Ыйбан 8:26

+ 15:16 Марк 11:24, Ыйбан 14:14, Ыйбан 16:23

+ 15:18 Марк 13:13, Ыйбан 7:7,

+ 15:19 Ыйбан 8:23, Ыйбан 17:14

+ 15:20 Ыйбан 13:16, Ыйбан 5:16,

+ 15:22 Ыйбан 9:41

+ 15:23 Ыйбан 5:23

+ 15:24 Ыйбан 7:31, Ыйбан 10:37

+ 15:26 Ыйбан 14:17, Ыйбан 16:13,

+ 15:27 Ыйбан 19:35,

+ 16:2 Ыйбан 9:22, Ыйбан 12:42,

+ 16:3 Ыйбан 18:19

+ 16:4 Марк 13:23, Ыйбан 13:19, Ыйбан 14:29

+ 16:5 Ыйбан 7:33, Ыйбан 14:12

+ 16:7 Ыйбан 15:26

+ 16:9 Ыйбан 8:24

+ 16:11 Ыйбан 12:31,

+ 16:13 Ыйбан 14:17, Ыйбан 15:26,

+ 16:15 Ыйбан 17:10

* 16:16 По сӧстер пурунғу пичиктерде чоқ.

+ 16:16 Ыйбан 7:33

+ 16:23 Марк 11:24, Ыйбан 14:14, Ыйбан 15:16

+ 16:24 Ыйбан 3:29, Ыйбан 15:11, Ыйбан 17:13,

+ 16:25 Марк 8:32

+ 16:27 Ыйбан 14:21

+ 16:28 Ыйбан 8:14, Ыйбан 13:3

+ 16:30 Ыйбан 2:24-25

+ 16:32 Марк 14:27, Ыйбан 8:16

+ 16:33 Ыйбан 14:27,

+ 17:1 Ыйбан 11:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 12:23, Ыйбан 8:54, Ыйбан 13:32

+ 17:2 Ыйбан 5:22, Ыйбан 13:3

+ 17:5 Ыйбан 1:1-2

+ 17:8 Ыйбан 6:69

+ 17:10 Ыйбан 16:15,

+ 17:11 Ыйбан 10:30

+ 17:12 Ыйбан 13:2, Ыйбан 10:28

+ 17:13 Ыйбан 3:29, Ыйбан 15:11, Ыйбан 16:24,

+ 17:14 Ыйбан 8:23, Ыйбан 15:19

+ 17:18 Ыйбан 20:21

+ 17:24 Ыйбан 14:3

+ 17:25 Ыйбан 8:55, Ыйбан 10:15

+ 17:26 Ыйбан 5:20

• 18:1 Марк 14:43-50,

+ 18:4 Ыйбан 13:1, Ыйбан 1:38, Ыйбан 20:15

+ 18:9 Ыйбан 17:12

+ 18:11 Марк 10:38, Марк 14:36

• 18:12 Марк 14:53-54,

+ 18:14 Ыйбан 11:50

• 18:16 Марк 14:66-68,

• 18:19 Марк 14:55-64,

+ 18:20 Ыйбан 7:26

+ 18:26 Ыйбан 18:10

+ 18:27 Марк 14:72, Ыйбан 13:38

• 18:28 Марк 15:1-5,

+ 18:32 Марк 10:33, Ыйбан 12:33

+ 18:36 Ыйбан 8:23, Ыйбан 17:14

+ 18:37 Ыйбан 3:11,

+ 18:39 Марк 15:6-7

• 19:1 Марк 15:6-20,

+ 19:7 Ыйбан 10:36,

+ 19:11 Ыйбан 18:2, Ыйбан 18:14

* 19:13 Таштаң пӱдӱрген шеркези.

• 19:17 Марк 15:21-32,

+ 19:26 Ыйбан 13:23

• 19:28 Марк 15:33-41,

* 19:29 Уксус – ачып-парған виноград суғу.

+ 19:35 Ыйбан 15:27,

• 19:38 Марк 15:42-47,

+ 19:38 Ыйбан 7:13

* 19:39 Пир чӱс фунт – пирее одус килограмм.

+ 19:39 Ыйбан 3:1, Ыйбан 7:50,

+ 19:40 Ыйбан 11:44

• 20:1 Марк 16:1-8,

+ 20:2 Ыйбан 13:23

• 20:11 Марк 16:9-11

+ 20:14 Ыйбан 21:4

+ 20:15 Ыйбан 1:38, Ыйбан 18:4

• 20:19 Марк 16:14-18,

+ 20:21 Ыйбан 17:18

+ 20:24 Ыйбан 11:16

+ 20:28 Ыйбан 1:1,

+ 20:29 Марк 15:32,

+ 20:30 Ыйбан 21:25

+ 20:31 Ыйбан 1:7, Ыйбан 3:14-15,

* 21:1 Паштапқы текста ол талай – Галилей-талайы теп адалған. Тивериада – ол талай қажында турған тура.

+ 21:1 Ыйбан 6:1

+ 21:2 Ыйбан 11:16, Ыйбан 14:5, Ыйбан 20:24, Ыйбан 1:45, Ыйбан 2:1,

+ 21:4 Ыйбан 20:14

+ 21:7 Ыйбан 13:23

* 21:8 Пирее ийги чӱс қол қарызында – пирее пир чӱс метрда.

+ 21:14 Ыйбан 20:19, Ыйбан 20:26

+ 21:19 Ыйбан 13:37,

+ 21:20 Ыйбан 13:23, Ыйбан 13:25

+ 21:22 Марк 9:1

+ 21:24 Ыйбан 15:27,

+ 21:25 Ыйбан 20:30