# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## УблапІэ – Мосэ иапэрэ тхылъ


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Пэублэ гущыӀ


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва 2005


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ


Книга Бытия на адыгейском языке

Институт перевода Библии Лицензия № 01271 от 22.03.2000 101000 Россия, Москва, Главпочтамт, а/я 360

Подписано в печать 25.04.2005 Формат 84(108 1/32. Печать офсетная. Усл. печ. л. 7,56. Тираж 1000 экз. Заказ №


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ

ISBN 5-93943-077-5

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2005

## УблапӀэ

### УблапӀэ

УблапӀэ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва


2005


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ

ISBN 5-93943-077-5

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2005


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Библием щыщ апэрэ тхылъэу «УблапӀэ» зыфиӀорэр уапашъхьэ илъ. Библиер Ӏахьыгъо инитӀоу гощыгъэ: Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур (Инджыл); тхылъ 60 м къехъоу зэхэт, лӀэшӀэгъубэмэ къакӀоцӀ ахэр цӀыф зэфэшъхьафмэ атхыгъэх. Дунаир къэгъэшӀыгъэу зыхъугъэм къыщегъэжьагъэу зэманыкӀэм иапэрэ лӀэшӀэгъухэм къанэсыжьэу къызэлъаубытрэ хъугъэ шӀагъэмэ ахэр къатегущыӀэх.

Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэхэрэр: Тауратыр, ащ Мосэ итхылъитфыкӀэ мымакӀэу еджэх, тхьэлӀыкӀомэ ятхылъхэр, гъэсэпэ тхыдэхэр, тарихъхэр, усэхэр зыдэт тхылъхэр.

«УблапӀэр» Тауратым иапэрэ Ӏахьыгъу. Ар зытхыгъэм ыцӀэ къыриӀорэп, ау адрэ тхылъитфымэ афэдэу, ар Мосэ ытхыгъэу алъытэ. АдыгабзэкӀэ апэрэ тхылъым ыцӀэр «УблапӀэ», имэхьанэкӀэ «Генезис» (къэхъукӀэр) зыфиӀорэм пэблагъ, ижъырэ урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀы зыхъукӀэ, ар агъэфедэщтыгъэ, тхылъым къыӀуатэрэр тефэ хьазырэу ащ къетыжьы.

«УблапӀэр» шъхьэ 50 у зэхэт, къызтегущыӀэхэрэм ялъытыгъэу ахэр Ӏахьыгъо шъхьаӀитӀоу бгощынхэ плъэкӀыщт. Апэрэ шъхьэ 11 мэ Тхьэм мэфихым къыкӀоцӀ Ежь ИгущыӀэкӀэ дунаир къызэригъэшӀыгъэр къаӀуатэ: уашъор, чӀыгур, къэкӀыхэрэр, псэушъхьэхэр, чӀыгум иапэрэ цӀыфхэу Адамрэ Хьаомрэ. Дунаим тет цӀыф лъэпкъ пстэури къызтекӀыгъэхэм, Тхьэм иунашъо амыгъэцакӀэу, Ӏэдэм чъыгхатэу ежьхэр зыщыпсэущтыгъэхэм дэт чъыгэу шӀумрэ емрэ зэхэозгъэшӀыкӀырэм къыпыкӀагъэр ашхыгъ, ащ къыхэкӀэуи дунаир гунахьшӀэным хащагъ. Ащ къыкӀэлъэкӀох Къаин, Хэбэл, Нухьэ яхьылӀэгъэ къэбархэр, псэкӀодшӀэным зэлъикӀугъэ дунаир ыгъэпщынэнэу Тхьэм псыкъиушхор ащ къызэрэтырищагъэр. Ащ къыхэкӀэу псэ зыпыт пстэури, Тхьэм ИунашъокӀэ Нухьэ псыпхъонтэрым рищагъэхэм анэмыкӀхэр, кӀодыгъэ. Бабилэн плъэпӀэ лъагэм икъэбар къызтегущыӀэрэр цӀыфыр ышъо зэрикӀыгъэм пае Тхьэм ар зэригъэпщынагъэр ары.

«УблапӀэм» иятӀонэрэ Ӏахьэ, я 12–50 рэ шъхьэхэр, Ибрахьимэ пэублэ зыфэхъугъэ джурт лъэпкъыр къызтекӀыгъэхэр ары къызтегущыӀэрэр. Ихьадэгъу егъотыфэ ар Тхьэм фэшъыпкъагъ. Ащ зэрэфэӀорышӀэрэм ишыхьатэу шӀу ылъэгъурэ ыкъо закъоу Исхьакъ Тхьэм къурмэн фишӀыным фэхьазырыгъ. Ащ пае Тхьэм гущыӀэ пытэ ышӀыгъагъ: «Сэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ СынэшӀу къыпщысфэщт. Сэ о птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых, япчъагъэкӀэ ошъогу жъуагъомэ афэдизэу, хыӀушъо пшахъомэ афэдизэу; о птекӀыщтхэм апашъхьэ пыймэ якъэлапчъэхэр щебэджыщтых. ЧӀыгум тет цӀыф пстэуми о уибынхэм яхьатыркӀэ СынэшӀу ащысфэщт о укъызэрэсэдэӀугъэм пае» (УблапӀэ 22:17-18).

Ибрахьимэ ехьылӀэгъэ къэбарым ащ ыкъоу арабхэр къызтекӀыгъэ Исмахьилэ къырыкӀуагъэр къегъэлъагъо. Ащ къыкӀэлъыкӀоу «УблапӀэм» Исхьакъ, ащ ишъузэу Рыбкъэ, икӀалэу Якъубэ ятарихъ къеӀуатэ. Исхьакъ джурт лъэпкъым илӀэуж пшӀыкӀутӀумэ ыкъохэмкӀэ пэублэ афишӀыгъ. Ахэмэ псэупӀэ афэхъугъэр къэнаӀан чӀыгур ары. Ащ щыщыгъэх джырэ Палестинэмрэ Израильрэ.

«УблапӀэм» иаужырэ шъхьэхэр Якъубэ ыкъо анахьыкӀу Юсыф фэгъэхьыгъэх. Юсыф кӀэлэ Ӏэтахъоу ышхэм ар Мысырым гъэрэу исынэу аращэ. Ау ищыӀэныгъэкӀэ зэрихьылӀэгъэ къиныгъо пстэуми апэшӀуекӀозэ, ар лъэгэпӀэ инмэ анэсы, Мысырым игъэӀорышӀакӀо мэхъу.


Дэтхэр

Апэу къэгъэшӀыгъэ дунаимрэ цӀыфымрэ ятарихъ (я 1–11 рэ шъхьэхэр).
Дунаир къэгъэшӀыгъэ зэрэхъугъэр (я 1–2 рэ шъхьэхэр).
Ӏэдэм чъыгхатэмрэ Ӏэдэм чъыгхатэм къызэрэдафыгъэхэмрэ (я 3–4 рэ шъхьэхэр).
Адам къыщегъэжьагъэу Нухьэ нэс (я 4–5 рэ шъхьэхэр).
ЦӀыфхэр япсэупӀэкӀэ чӀыгум щыгощыгъэ зэрэхъугъэхэр (я 6–10 рэ шъхьэр).
Бабилэн плъэпӀэ лъагэр. Щэм къыщегъэжьагъэу Ибрам нэс (я 11 рэ шъхьэр).
Исраил илӀэужхэр (я 12–36 рэ шъхьэхэр).
Ибрам къеджэхи, нэшӀу зэрэщафагъэр (я 12–18 рэ шъхьэхэр).
Сэдомрэ Ӏаморэрэ якӀодыкӀ (я 19 рэ шъхьэр).
Ибрахьимэрэ Абимэлэхрэ (я 20 рэ шъхьэр).
Исхьакъ икъэхъукӀэрэ Ибрахьимэ зэраушэтыгъэмрэ (я 21–22 рэ шъхьэхэр).
Сарэ зэрэлӀагъэр (я 23 рэ шъхьэр).
Исхьакъырэ Рыбкъэрэ (я 24–26 рэ шъхьэхэр).
Якъубэ нэшӀущыфэныгъэмкӀэ щыпэлъфыныгъэр зэрэзэригъэгъотыгъэр (я 27 рэ шъхьэр).
Якъубэ Лабан дэжь щыӀ; Якъубэ ишъузхэмрэ ыкъохэмрэ (я 28–31 рэ шъхьэхэр).
Якъубэ къызэригъэзэжьыгъэр (я 32–35 рэ шъхьэхэр).
Ӏэсау къытекӀыгъэхэр (я 36 рэ шъхьэр).
Юсыфрэ ащ ышхэмрэ (я 37–50 рэ шъхьэхэр).
Юсыф шӀэгъо дэдэу зызэриӀэтыгъэр (я 37–41 рэ шъхьэхэр).
Юсыф ышхэр зэраушэтыгъэхэр (я 42–45 рэ шъхьэхэр).
Мысыр хэгъэгум Якъубэ къыщытекӀыгъэхэр (я 46–50 рэ шъхьэхэр).

Ижъырэ джутыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым (масорет Ӏэпэрытхым) техыгъэу тхылъыр адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэ. Тэ зэтыдзэкӀыгъэр чӀыпӀэ зырызхэмкӀэ Урыс синодым зэраригъэдзэкӀыгъэ Библием текӀы.

Библием хэт термин зырызхэу адыгабзэкӀэ къэпӀон умылъэкӀыщтхэр къэозгъэшӀэрэ тамыгъэхэмкӀэ хэгъэунэфыкӀыгъэхэу къарыкӀырэр къэӀотэжьыгъ.

Ижъырэ джуртыцӀэхэр адыгабзэм имэкъэ къэӀокӀэ шапхъэмэ атетэу тхыгъэх.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр «УблапӀэр» тхылъеджэмэ агу рихьынэу мэгугъэ, анахьэу ар зыфэгъэхьыгъэу къатӀорэр Тхылъ ЛъапӀэмрэ Тхьэм иӀэмыркӀэ къэгъэшӀыгъэ дунаим итарихърэ ашӀогъэшӀэгъонэу зэзгъашӀэхэрэр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу зэкӀэ тхылъым Ӏоф дэзышӀагъэхэм, ащ икъыдэгъэкӀын хэлэжьагъэхэм зэрафэразэр ареӀо. Адыгэ тхылъеджэм ащ нэӀуасэ фэхъунэу амал иӀэ зэрэхъугъэр лъэшэу тигуапэ.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр

### Апэрэ шъхьэр


Тхьэм дунаир къызэригъэшӀыгъэр

1УблапӀэм Тхьэм уашъомрэ чӀыгумрэ къыгъэшӀыгъэх[+].

2ЧӀыгум гъэпсыкӀэ иӀагъэп ыкӀи нэкӀыгъэ, шӀункӀыр чӀэ зимыӀэм шъхьэщытыгъ; Тхьэм Ыпсэ псымэ акӀыӀу щыхьарзэщтыгъэ.

3Тхьэм ыӀуагъ: «Нэфынэр къэрэхъу». Нэфынэр къэхъугъ. 4Нэфынэр зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ; Тхьэм нэфынэр шӀункӀым къыгуигъэкӀыгъ. 5Нэфынэм «мафэкӀэ» Тхьэр еджагъ, шӀункӀым «чэщкӀэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – апэрэ маф.

6Тхьэм ыӀуагъ: «Псым ыгузэгу, псыр тӀоу ыгощэу, ошъо гъэӀагъэ щэрэӀ». 7Тхьэм ошъо гъэӀагъэ ыгъэпси, псэу ошъо гъэӀагъэм ычӀэгъ чӀэтыр псэу ошъо гъэӀагъэм ыкӀыӀу щыӀэм гуищыгъ. Аущтэуи хъугъэ. 8Тхьэр ошъо гъэӀагъэм «уашъокӀэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятӀонэрэ маф.

9Тхьэм ыӀуагъ: «Уашъом ычӀэгъ псэу чӀэтыр зэкӀэ зы чӀыпӀэ орэхъуи, гъушъапӀэр къэрэлъагъу». Аущтэуи хъугъэ. 10ГъушъапӀэм Тхьэр «чӀыгукӀэ» еджагъ, псэу зэхэлъэдагъэмэ «хыкӀэ» яджагъ. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 11Тхьэм ыӀуагъ:

«КъэкӀыхэрэр чӀыгум къерэгъэкӀых: кӀэ зиӀэ уцхэри чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэу кӀэ зиӀэ пхъэшъхьэ мышъхьэ къызпыкӀэхэри». Аущтэуи хъугъэ. 12ЧӀым къэкӀыхэрэр къыгъэкӀыгъэх: кӀэ зиӀэ уц лъэпкъ зэфэшъхьафхэри кӀэ зиӀэу, пхъэшъхьэ мышъхьэ къызпыкӀэрэ чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 13Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ящэнэрэ маф.

14Тхьэм ыӀуагъ: «Мафэмрэ чэщымрэ зэфэшъхьаф ашӀынхэу, ошъо гъэӀагъэм нэфынэхэр къыщэрэхъух, пӀалъэхэр къагъэлъэгъонхэу, мафэхэр, илъэсхэр къагъэнэфэнхэу тамыгъэ орэхъух. 15ЧӀыгур къагъэнэфыным пае ошъо гъэӀагъэм а нэфынэхэр къыщэрэнэфых». Аущтэуи хъугъэ. 16Тхьэм нэфынэ инитӀу къыгъэшӀыгъ: нахь иныр – мафэр зэригъэзекӀонэу, нахь цӀыкӀур – чэщыр зэригъэзекӀонэу; жъуагъохэри къыгъэшӀыгъэх. 17Ахэр Тхьэм ошъо гъэӀагъэм зыкӀытыригъэуцуагъэхэр чӀыгур къагъэнэфынэу, 18мафэмрэ чэщымрэ зэрагъэзекӀонхэу ыкӀи нэфынэр шӀункӀым гуащызэ ашӀынэу ары. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 19Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яплӀэнэрэ маф.

20Тхьэм ыӀуагъ: «Псэ зыпытхэр псым хиз орэхъу. ЧӀым ышъхьагъ ошъо гъэӀагъэм бзыухэр щэрэбыбых». 21Тхьэм къыгъэшӀыгъэх хым хэс шъэджашъэхэр, нэмыкӀ псэушъхьэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэу псым бэдэдэ хъухэу щызекӀохэри тамэ зиӀэ бзыу лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 22Тхьэм ынэшӀу ахэмэ ащифи, ыӀуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, хыпсыхэм ахизы шъухъу. Бзыухэри чӀым щэрэбагъох». 23Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятфэнэрэ маф.

24Тхьэм ыӀуагъ: «Псэ зыпыт лъэпкъ зэфэшъхьафхэр чӀым къерэгъэхъух: былымхэр, цохъорэ пшырэ псэушъхьэхэр, хьакӀэ къокӀэ зэфэшъхьафхэр». Аущтэуи хъугъэ. 25Тхьэм къыгъэхъугъэх хьакӀэ къуакӀэхэр, былым зэфэшъхьафхэр, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэ зэмылӀэужыгъохэр. Тхьэм ылъэгъугъ ар зэрэдэгъур.

26Тхьэм ыӀуагъ: «КъэдгъэшӀын цӀыфыр, Тэ титеплъэу, Тэ тяхьщырыр, хыхэм ахэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, былымхэм, зэкӀэ чӀыгуми чӀыгум зэкӀэ щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэхэми тетыгъо афыриӀэнэу».

27Джаущтэу Ежь итеплъэу цӀыфыр
Тхьэм ар къыгъэшӀыгъ,
Ежь итеплъэу къыгъэшӀыгъ ар,
къыгъэшӀыгъ хъулъфыгъи Ащ,
бзылъфыгъи къыгъэшӀыгъ[+].

28Тхьэм ынэшӀу ахэмэ ащифи, ариӀуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, чӀыгум тиз зышъушӀи, ар шъуӀэ къижъугъахь, тетыгъо афышъуиӀ хым хэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, сыд фэдэрэ псэушъхьэу чӀыгум тет пстэуми». 29Тхьэм ыӀуагъ: «Мары къышъостыгъ шъушхынэу кӀэ зиӀэ уцэу зэкӀэ чӀыгум тетыр, сыд фэдэрэ чъыги кӀэ хэлъэу къызпыкӀэрэр. 30ХьакӀэ къуакӀи, бзыуи, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ сыд фэдэрэ псэушъхьи – псэ зыпытэу чӀыгум тет пстэуми – Сэ ашхынэу уц шхъуантӀэр ястыгъ». Аущтэуи хъугъэ. 31Тхьэм зэкӀэ къыгъэхъугъэхэр къыплъыхьагъэх – зэкӀэри дэгъу дэдагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яхэнэрэ маф.

### ЯтӀонэрэ шъхьэр

1Джаущтэу уашъори, чӀыгури, зэкӀэ ахэмэ ащыӀэ пстэури къэгъэшӀыгъэ хъугъэ.

2Яблэнэрэ мафэм ехъулӀэу Тхьэм Ӏофэу ышӀэщтыгъэр ригъэкъуи, яблэнэрэ мафэм Ежь зэкӀэ Ӏофэу ышӀагъэмэ ауж гупсэфыгъо уахътэ зыфишӀыжьыгъ. 3Тхьэм ынэшӀу щифагъ яблэнэрэ мафэм, мэфэ лъапӀэуи ар ышӀыгъ, сыда пӀомэ а мафэм Ар гупсэфым хэтыгъ: къэгъэшӀын къэгъэхъуным иӀоф Ащ ыухыгъ. 4Джары уашъомрэ чӀыгумрэ Зиусхьанэу[*] Тхьэм ахэр къызигъэшӀыгъэхэ уахътэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр.


Ӏэдэн чъыгхатэр

5Зиусхьанэу Тхьэм чӀыгумрэ уашъомрэ къызигъэшӀыгъэхэ уахътэм шъоф куандэ гори, шъоф уци джыри чӀыгум тетыгъэп, сыда пӀомэ Зиусхьанэу Тхьэм джыри чӀыгум ощх къыгъэкӀогъагъэп, чӀыгур алэжьынэу цӀыфхэри щыӀагъэхэп. 6ЧӀы чӀэгъым пахъэу къычӀэкӀырэм чӀыгур ыгъэшъокӀыщтыгъэ ныӀэп. 7ЕтӀанэ Зиусхьанэу Тхьэм цӀыфыр чӀыгум исапэ хишӀыкӀыгъ, щыӀэныгъэм ижьыкъащэ ыпэбзыймэ аритӀупщыхьи, цӀыфым псэ ыгъотыгъ[+].

8Тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ Ӏэдэн чъыгхатэ Зиусхьанэу Тхьэм щигъэтӀысхьи, цӀыфэу къыгъэшӀыгъэм ар псэупӀэ фишӀыгъ. 9Зиусхьанэу Тхьэм чӀыгум чъыг зэмылӀэужыгъо пстэури къыхигъэкӀыгъ, ятеплъэкӀэ дахэхэу, апытхэр дэгъухэу; чъыгхэтэ гузэгум щыӀэныгъэр къэзытырэ чъыгрэ, шӀумрэ емрэ къэозгъашӀэрэ чъыгрэ къыдигъэкӀагъэх[+].

10Ӏэдэн псыхъор къичъыщтыгъэ, ащ чъыгхатэр ыгъэшъокӀыщтыгъэ, етӀанэ плӀэу зигощыщтыгъэ. 11Ахэмэ ащыщэу зым ыцӀэр Пишэн, ащ дышъэ зэрылъ Хьауилэ чӀыгур къеухьэ[+]. 12А чӀыгум идышъэ дэгъу, ащ щыӀэх мэ ӀэшӀу зыпихрэ мыстхъуи, мыжъо лъапӀэу оникси. 13ЯтӀонэрэ псыхъом ыцӀэр Гъыхъон; ащ хэгъэгоу Куш къеухьэ. 14Ящэнэрэ псыхъом ыцӀэр Тигр[*], ар Ашур итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ мачъэ. ЯплӀэнэрэ псыхъор Ефрат[+].

15Зиусхьанэу Тхьэм цӀыфым Ӏэдэн чъыгхатэм псэупӀэ щыритыгъ ар ылэжьынэу ыкӀи къыухъумэнэу. 16ЦӀыфым мыщ фэдэ унашъо фишӀи, риӀуагъ: «Мы чъыгхатэм дэт сыд фэдэрэ чъыги къыпыкӀэрэр пшхын уфит, 17ау шӀумрэ емрэ къэозгъашӀэрэ чъыгым къыпыкӀэрэр умышхы, сыда пӀомэ ар пшхымэ, а мэфэ дэдэм шӀокӀыпӀэнчъэу улӀэщт».

18Зиусхьанэу Тхьэм ыӀуагъ: «ЦӀыфым изэкъоныр дэи. Сэ ащ ежь епэсыгъэу ӀэпыӀэгъу къыфэзгъэхъун». 19Зиусхьанэу Тхьэм чӀыгум хишӀыкӀыгъэх зэкӀэ шъоф хьакӀэ къуакӀэхэр, ошъогу бзыухэр. Ахэр цӀыфым къыфищагъэх ышӀэным пае ахэмэ ар зэряджэщтыр. Псэушъхьэ пэпчъ цӀыфыр зэреджагъэр ыцӀэу къытенагъ. 20ЗэкӀэ былымхэм, ошъогу бзыухэм, шъоф хьакӀэ къуакӀэхэм цӀыфым цӀэ афиусыгъ, ау цӀыфым ежь епэсыгъэу ӀэпыӀэгъу къыфэхъун ахэмэ ахигъотагъэп. 21Джащыгъум Зиусхьанэу Тхьэм чъые пытэ цӀыфым къышъхьарищи, ащ ыцагэмэ зы къахихыгъ, ар зыдэщытыгъэ чӀыпӀэр пкъышъолкӀэ ыгъэкӀыжьыгъ[+]. 22ЦӀыфым къыхихыгъэ цагэм Зиусхьанэу Тхьэм бзылъфыгъэр хишӀыкӀи, цӀыфым дэжь ар къыщагъ. 23ЦӀыфым къыӀуагъ:

«Джы мыр сэ скъупшъхьэ щыщ къупшъхь,
спкъышъол щыщ пкъышъол;
ащ зэреджэщтхэр „бзылъфыгъ“[*],
сыда пӀомэ хъулъфыгъэм хахыгъ».

24Ащ къыхэкӀыкӀэ хъулъфыгъэм яти яни ыбгынэнхэшъ, ишъуз гъусэ фэхъущт, ахэри зы хъущтых[+]. 25ТӀури, хъулъфыгъэри бзылъфыгъэри, пцӀэнагъэх, ау укӀытэщтыгъэхэп.

### Ящэнэрэ шъхьэр


Тхьэм цӀыфхэр Ӏэдэн чъыгхатэм къызэрэдифыгъэхэр

1Зиусхьанэу Тхьэм къыгъэшӀыгъэ шъоф хьакӀэ къокӀэ пстэуми блэр анахь тхьагъэпцӀыгъ. Ар бзылъфыгъэм еупчӀыгъ: «Мы чъыгхатэм дэт чъыгмэ къапыкӀэрэ гори Тхьэм шъушхын шъуфимытэу зэришӀыгъэр шъыпкъа?»[+]

2«Чъыгмэ апыт пхъэшъхьэ мышъхьэхэр тшхы хъущт, – ыӀуагъ бзылъфыгъэм. – 3Ау Тхьэм ыӀуагъ: „Чъыгэу Ӏэдэн чъыгхэтэ гузэгум итым пытхэр шъумышхы ыкӀи шъуанэмыс, сыда пӀомэ шъулӀэщт“»[+].

4«Хьау, шъулӀэщтэп, – ыӀуагъ блэм. – 5Ау Тхьэм ешӀэ ахэр зышъушхырэ мафэм шъунэхэр къэплъэнхэшъ, шъори шӀумрэ емрэ зышӀэрэ Тхьэм фэдэ шъузэрэхъущтыр».

6Бзылъфыгъэм ылъэгъугъ чъыгым пытхэр пшхынкӀэ зэрэдэгъухэр, уяплъынкӀи гохьых, шӀэныгъэ бгъотынымкӀи цыхьэшӀэгъух. Арыти, къыпыкӀагъэмэ ащыщ къыпичи, ышхыгъ. ИлӀи рити, ащи ышхыгъ[+]. 7Ахэмэ анэхэр къэплъагъэх, зэрэпцӀанэхэр къагурыӀуи, шхынцумпэ чъыгым ытхьапэмэ хъураеу абгы къыращэкӀын ахашӀыкӀыгъ. 8Мафэм ичъыӀэтэгъум чъыгхатэм хэтэу Зиусхьанэу Тхьэр къызэрэкӀорэр зэхахыгъ. ЛӀыми ишъузи Зиусхьанэу Тхьэм къымылъэгъунхэу чъыгмэ захагъэбылъхьагъ.

9Ау Зиусхьанэу Тхьэр цӀыфым къеджагъ: «Тыдэ ущыӀа?»

10Адрэм къыӀуагъ: «Уилъэмакъэ чъыгхатэм зыщызэхэсэхым, сызэрэпцӀанэм пае сыкъэщыни, зызгъэбылъыгъ». 11«Хэта о упцӀанэу къыозыӀуагъэр? – къэупчӀагъ Зиусхьанэу Тхьэр. – Ущышхэн уфимытэу зыфэсӀогъэ чъыгым пытым щыщ пшхыгъэмэ шӀэ?»

12ЦӀыфым джэуап къытыгъ: «Бзылъфыгъэу О къысэптыгъэм а чъыгым къыпичи къыситыгъэти, сэ сшхыгъэ». 13«Сыда ар аущтэу зыкӀэпшӀагъэр?» – Зиусхьанэу Тхьэр бзылъфыгъэм еупчӀыгъ. Бзылъфыгъэм ыӀуагъ: «Блэм сигъэпцӀагъэти, сшхыгъэ».

14Арыти Зиусхьанэу Тхьэм блэм риӀуагъ:

«О пшӀагъэм пае,
хьэкӀэ къуакӀи былыми атемылъэу,
нэлат о птелъ,
ныбашъхьэкӀэ уцохъощт.
КъэбгъэшӀэщтми сапэр пшхыщт.
15Бзылъфыгъэмрэ оррэ зэпыи шъусшӀыщт,
къышъутекӀыщтхэри зэпыищтых:
ащ илӀэуж о пшъхьэ зэгуиутызэ ышӀыщт,
о ащ ылъэдакъэ уецэкъэщт»[+].

16Тхьэм бзылъфыгъэм риӀуагъ:

«Лъэрымыхь узыхъурэм,
гугъоу узыхэтыр згъэбэгъощт,
къин плъэгъузэ, сабыйхэр къэплъфыщтых,
уилӀ ренэу укӀэхъопсыщт,
уилӀ тетыгъо къыпфыриӀэщт»[*][+].

17Тхьэм лӀыми риӀуагъ: «Уишъуз уедэӀуи, чъыгым

пытыр о пшхыгъэ, пшхын узфимытэу сӀогъагъэр!
Джы ощ пае нэлатыр чӀым телъ:
къин ухэтэу ащ илэжьыгъэ ущэӀэфэ къэпхьыжьыщт.
18Панэрэ шхъурэ ащ къыпфигъэкӀыщтых,
шъоф фышъхьэхэр гъомлапхъэ пфэхъущт.
19ПкӀантӀэр къыохэу уигъомылэ къэпхьыжьыщт,
чӀыгум щыщи ухъужьыщт,
чӀыгоу укъызхэкӀыгъэм, сыда пӀомэ о усап,
икӀэрыкӀэуи сапэ ухъужьыщт»[+].

20ЦӀыфым – Адам – ишъуз цӀэу Хьао фиусыгъ[*], сыда пӀомэ цӀыф пстэуми ар ны афэхъугъ. 21Зиусхьанэу Тхьэм шъомэ щыгъынхэр ахишӀыкӀхи, Адамрэ ащ ишъузрэ ыфэпагъэх. 22Зиусхьанэу Тхьэм къыӀуагъ: «Мары цӀыфым шӀумрэ емрэ зэхишӀыкӀхэу, зэу Тэщ фэдэ хъугъэ; джы щыӀэныгъэр къэзытырэ чъыгым пытыр къыпимычыгъагъот, ар ышхымэ, егъашӀэм щыӀэщт»[+]. 23Джаущтэу Зиусхьанэу Тхьэм Ӏэдэн чъыгхатэм цӀыфыр къыдифыгъ – чӀыгоу Тхьэм ар къызхихыгъэр ылэжьынэу. 24Тхьэм цӀыфыр къыдифи, Ӏэдэн чъыгхатэм итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо дэжь къэрыубрэ[*] зызгъэчэрэгъурэ мэшӀо чатэрэ щыӀэныгъэм ичъыг екӀурэ лъагъор къаухъумэнэу Ӏуигъэуцуагъэх.

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Къаинрэ Хэбэлрэ

1Адам ишъузэу Хьаом гохьагъ, сабый ащ ышъо хафи, Къаин[*] къылъфыгъ. ЕтӀанэ къыӀуагъ: «Зиусхьаным къысити, сэ цӀыф згъотыгъэ!»

2ЕтӀани ащ Хэбэл, Къаин ыш, къылъфыгъ. Хэбэл мэлахъощтыгъ, Къаин чӀыгулэжьыщтыгъ. 3Уахътэ зытешӀэм ыуж, чӀыгум къырихыжьыгъэ лэжьыгъэм щыщ Къаин Зиусхьаным тынэу къыфихьыгъ. 4Хэбэли шъынэ щыпэлъфхэм шэу къакӀоцӀыкӀыгъэр къыфихьыгъ. 5Хэбэл итын Зиусхьаныр нэшӀукӀэ къеплъыгъ, ау Къаин итын ыгу рихьыгъэп. Арыти Къаин губжи, ынэгу къызэӀигъэхьагъ.

6«Сыда узкӀэгубжырэр? – Зиусхьаныр Къаин къеупчӀыгъ, – сыда унэгу къызфызэхэхьагъэр? 7ШӀу ошӀэмэ – пшъхьэ Ӏэты. ШӀу умышӀэмэ – пчъэӀупэм псэкӀодыр къыщыошэ. Ар о къыпкӀэхъопсы, ау о ащкӀэ тетыгъо зигъаӀ»[+].

8Зэгорэм Къаин ышэу Хэбэл риӀуагъ: «НекӀо, шъофым тигъахь». – Ахэр шъофым зэкӀохэм, ащ Къаин Хэбэл щытебани, ыукӀыгъ.

9Арыти Зиусхьаным Къаин къыриӀуагъ: «Тыдэ щыӀа пшэу Хэбэл?» Къаин къыӀуагъ: «СшӀэрэп, сыда сэ сшы сырикъэрэгъула?»

10Зиусхьаным къыӀуагъ: «Сыда пшӀагъэр? Пшы ылъ ымакъэ чӀыгум къычӀэджыкӀызэ къысэджэ. 11Джы о нэлат къыптефагъ. Пшы ылъэу о пӀэкӀэ бгъэчъагъэр ришъунэу зэгозыгъэ чӀыгум уиштэжьырэп. 12Сыд фэдизрэ чӀыгур орэлэжьы, ащ нахьыбэрэ ащ о уигъэшхэжьыщтэп. Узыхафыгъэу, шъхьэегъэзыпӀэ уимыӀэу о чӀыгум утетыщт».

13Къаин Тхьэм риӀуагъ: «Пщыныжь къин ар, сэ ар сфэщэчыщтым нахьыб. 14Джы чӀыгум сытеофы, сэ О Уапашъхьэ ситыжьыщтэп. Сызыхафыгъэу, шъхьэегъэзыпӀэ симыӀэу сыхъущтышъ, хэти апэу сызӀукӀэрэм сиукӀыщт».

15Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Ары шъхьае хэтми Къаин зыукӀырэм фэдиблэу ыпщыныжьыщт». Арыти Зиусхьаным Къаин тамыгъэ къытырилъхьагъ, къыӀукӀэрэмэ аукӀын амылъэкӀынэу[+]. 16Къаин Зиусхьаным ыпашъхьэ икӀыжьи, Нод чӀыгум, Ӏэдэн икъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ, тетӀысхьагъ.


Къаин къытекӀыгъэхэр Лэмэх нэс

17Къаин ишъуз гохьагъ, ащ сабый ышъо хафи, Хъанох къылъфыгъ. Къаин а уахътэм къалэ ыгъэпсыщтыгъэ – ащ ежь ыкъо ыцӀэ фиусыгъ – Хъанох. 18Хъанох Ӏирад къыфэхъугъ, Ӏирад къыфэхъугъ Мэхъуаел, Мэхъуаел къыфэхъугъ Матущаел, Матущаел къыфэхъугъ Лэмэх. 19Лэмэх шъузитӀу къыщагъ: зым ыцӀагъэр Ӏадэ, ятӀонэрэм ыцӀагъэр Цылэ. 20Ӏадэ Ябэл къылъфыгъ: ар былым Ӏэхъогъу зиӀэ щатырым чӀэсхэм ятэпӀэшъагъ. 21Ащ ыш ыцӀагъэр Иубэл; ар пщынэ тӀаркъомэ, сырынэмэ орэд къязыгъаӀорэмэ зэкӀэмэ ятэпӀашъэщтыгъ. 22Цылэ Тубал Къаин къылъфыгъ; ащ джэрзымрэ гъучӀымрэ Ӏэмэ псымэхэр ахишӀыкӀыщтыгъэ. Тубэл Къаин шыпхъоу НаӀамэ иӀагъ.

23Лэмэх ишъузмэ ариӀуагъ:

«Ӏадэрэ Цылэрэ, шъукъысэдэӀу!
ШъукъедэӀу, Лэмэх ишъузхэр, сэ къышъосӀощтым!
Хъулъфыгъэм сиуӀагъэти – сыукӀыгъ!
ЛӀыр къысэуагъэти – сыукӀыгъ!
24Къаин пае блэ пщынэжьыщтых,
Лэмэх пае – тӀокӀищырэ пшӀырэу блэ!»


Щэтрэ Енощрэ

25Адам ишъуз джыри гохьагъ. Ащ шъэожъые къыфэхъуи, Щэт[*] фиусыгъ. Ащ къикӀыщтыгъэр: «Къаин ыукӀыгъэ Хэбэл ычӀыпӀэкӀэ Тхьэм шъао къыситыгъ». 26Щэти шъао къыфэхъугъ, ащ Енощ фиусыгъ.

Джащ къыщегъэжьагъэу цӀыфхэм Тхьэм «Зиусхьан» фауси, агъэлъапӀэзэ елъэӀухэу аублагъ.

### Ятфэнэрэ шъхьэр


Адамрэ Хьаомрэ къатекӀыгъэхэр

1Мары Адамрэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ ятхылъ.

Тхьэм цӀыфыр къызегъэшӀым, Ащ Ежь итеплъэ иӀэу къыгъэшӀыгъ. 2Ащ хъулъфыгъэрэ бзылъфыгъэрэ къыгъэшӀыгъ, ынэшӀуи ахэмэ ащифагъ. Ахэр къызегъэшӀхэм, ахэмэ афиусыгъ – «цӀыфы»[+].

3Адам илъэсишъэрэ щэкӀырэ къыгъэшӀагъэу, ежь фэдэу, ежь итеплъэ иӀэу шъао къыфэхъугъ. Адам ащ Щэт цӀэу фиусыгъ[+]. 4Щэт къызэхъум ыуж, Адам илъэс шъий къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 5Илъэс шъибгъурэ щэкӀырэ къыгъашӀи, ар лӀагъэ.

6Щэт илъэсишъэрэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Енощ къыфэхъугъ. 7Енощ къызэхъум ыуж, Щэт илъэс шъийрэ блырэ къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 8Илъэс шъибгъурэ пшӀыкӀутӀурэ къыгъашӀи, Щэт лӀагъэ. 9Енощ илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀырэ къыгъэшӀагъэу Къэнан къыфэхъугъ. 10Къэнан къызэхъум ыуж, Енощ илъэс шъийрэ пшӀыкӀутфырэ къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 11Илъэс шъибгъурэ тфырэ къыгъашӀи, Енощ лӀагъэ.

12Къэнан илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэ къыгъэшӀагъэу ащ Махъалалэл къыфэхъугъ. 13Махъалалэл къызэхъум ыуж, Къэнан илъэс шъийрэ тӀокӀитӀурэ къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх.

14Илъэс шъибгъурэ пшӀырэ къыгъашӀи, Къэнан лӀагъэ. 15Махъалалэл илъэс тӀокӀищырэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Ерэд къыфэхъугъ. 16Ерэд къызэхъум ыуж, Махъалалэл илъэс шъийрэ щэкӀырэ къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 17Илъэс шъийрэ тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀутфырэ къыгъашӀи, Махъалалэл лӀагъэ.

18Ерэд илъэсишъэрэ тӀокӀищырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу Хъанох къыфэхъугъ. 19Хъанох къызэхъум ыуж, Ерэд илъэс шъий къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 20Илъэс шъибгъурэ тӀокӀищырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу Ерэд лӀагъэ.

21Хъанох илъэс тӀокӀищырэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Матущэлахъ къыфэхъугъ. 22Матущэлахъ къызэхъум ыуж, Хъанох илъэс шъищырэ щыӀагъ, ар Тхьэм ыпашъхьэ итэу псэугъ, джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 23Хъанох илъэс шъищырэ тӀокӀищырэ тфырэ къыгъэшӀагъ. 24Хъанох Тхьэм ыпашъхьэ итэу псэугъ. ЕтӀанэ Хъанох щымыӀэжьы хъугъэ, сыда пӀомэ Тхьэм ар ыштэжьыгъ[+].

25Матущэлахъ илъэсишъэрэ тӀокӀиплӀырэ блырэ къыгъэшӀагъэу Лэмэх къыфэхъугъ. 26Лэмэх къызэхъум ыуж, Матущэлахъ илъэс шъиблырэ тӀокӀиплӀырэ тӀурэ къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 27Илъэс шъибгъурэ тӀокӀищырэ бгъурэ къыгъашӀи, Матущэлахъ лӀагъэ.

28Лэмэх илъэсишъэрэ тӀокӀиплӀырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу шъао къыфэхъугъ. 29НухьэкӀэ[*] ар ащ еджи, къыӀуагъ: «Зиусхьаным нэлатыр зэрихыгъэ чӀыгур тылэжьы зыхъукӀэ, тиӀофшӀэнкӀи тӀэхэм къинэу алъэгъурэмкӀи мы шъаом гупсэфыгъо тигъэгъотыщт»[+].

30Нухьэ къызэхъум ыуж, Лэмэх илъэс шъитфырэ тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀутфырэ къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 31Илъэс шъиблырэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀублырэ къыгъашӀи, Лэмэх лӀагъэ.

32Нухьэ ыныбжь илъэс шъитф зэхъум, Щэм, Хъам, Ефэт аӀоу къыфэхъугъэх.

### Яхэнэрэ шъхьэр


Иныжъхэр къыздикӀыгъэхэр

1ЦӀыфхэр чӀыгум нахьыбэ щыхъущтыгъэх, ахэмэ пшъашъэхэр къафэхъущтыгъэх. 2Тхьэм ыкъомэ[*] цӀыфмэ япхъумэ ядэхагъэ алъэгъути, ахэр, шъхьадж ыгу рихьырэр, шъузкӀэ аштэщтыгъэх[+]. 3Джащыгъум Зиусхьаным ыӀуагъ: «Сэ Спсэ цӀыфым егъашӀэми хэтыщтэп. ЦӀыфмэ хьадэгъур къапэщылъ, арышъ ахэмэ къагъэшӀэщтыр илъэсишъэрэ тӀокӀырэ орэхъу»[+].

4А лъэхъаным, нэужырэми фэдэу, чӀыгум иныжъхэр тетыгъэх, сыда пӀомэ Тхьэм ыкъохэр цӀыфмэ апхъумэ адэжь къакӀохэти, ахэмэ сабыйхэр къафалъфыщтыгъэ. Ахэр блэкӀыгъэ зэманмэ ялӀыхъужъхэу щытхъу къызфахьыжьыгъ. 5ЧӀыгум тет цӀыфмэ ябзэджагъэ зэрэбэ дэдэр Зиусхьаным ылъэгъугъ: ахэмэ зэкӀэ ягупшысэхэр ренэу бзэджагъэ ашӀэным фэгъэзагъэх[+]. 6КӀэгъожьыгъ Зиусхьаныр цӀыфыр чӀыгум къызэрэщигъэшӀыгъэмкӀэ, ыгукӀэ гукъэошхо щыхъугъ[+]. 7Зиусхьаным къыӀуагъ: «ЧӀышъхьашъом тезгъэкӀодыкӀыщтых Сэ зэкӀэ къэзгъэшӀыгъэ цӀыфхэр, ахэмэ акӀыгъухэу хьэкӀэ къуакӀэхэри, былымхэри, цохъорэ пшырэ псэушъхьэхэри, ошъогу бзыухэри, сыда пӀомэ Сэ ахэр къызэрэзгъэшӀыгъэхэмкӀэ сыкӀэгъожьыгъ». 8Ау Нухьэ Зиусхьаныр нэшӀукӀэ еплъыгъ.


Псыкъиушхор

9Мары Нухьэ икъэбар: Нухьэ зафэу, мыхъун зи зыбгъодэмылъ цӀыфэу а лъэхъаным щыӀэгъэ цӀыфхэм ахэтыгъ; Нухьэ Тхьэм ыпашъхьэ итэу псэущтыгъэ. 10Нухьэ къуищ иӀагъ: Щэм, Хъам, Ефэт.

11Тхьэм ыпашъхьэкӀэ чӀыгум тетыр зэкӀэ емыкӀу хъугъэу щытыгъ; бзэджагъэр ащ тизыгъ. 12Джы мары Тхьэм ылъэгъугъ: зэкӀэ чӀыгум тет цӀыфхэр гъогу пхэнджым зэрэрыкӀохэрэм къыхэкӀэу чӀыгур емыкӀу хъугъэ. 13Арыти Тхьэм Нухьэ къыриӀуагъ: «ЧӀыгум щыпсэурэ пстэуми кӀэух афэсшӀынэу тесыубытагъ: ахэмэ ямыхъо мышӀагъэ чӀыгур зэлъиштагъэ. Сэ зэкӀэ ахэр згъэкӀодыщт, ахэмэ акӀыгъоу чӀыгури ары. 14Гофер чъыгым псыпхъонтэр зыфыхэшӀыкӀ; ащ ыкӀоцӀ унэ шъхьаф шъхьафэу зэтеути, ыкӀыӀукӀи ыкӀоцӀыкӀи мыстхъу щыф. 15Ар мырэущтэу шӀы: псыпхъонтэрым икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу[*] шъищ, ишъомбгъуагъэ Ӏэнтэгъу шъэныкъу, илъэгагъэ Ӏэнтэгъу щэкӀ. 16Псыпхъонтэрым шъхьэ[*] фэшӀ, зы ӀэнтэгъукӀэ ышъхьагъыкӀэ ар дэхьый, ыбгъукӀэ пчъэ халъхь; ащ ыкӀоцӀ апэрэ, ятӀонэрэ, ящэнэрэ къатхэр ерэӀэх. 17Сэ, мары, псыкъиушхо чӀым къытесщэнышъ, щыӀэныгъэм ыпсэ зыхэлъэу ащ тет пстэури згъэкӀодыщт. ЗэкӀэ чӀым щыщыӀэр кӀодыщт. 18Ау Сэ Ӏуагъэ о къыбдэсшӀынышъ, о псыпхъонтэрым уихьащт, пкъохэри уишъузи, пкъомэ яшъузхэри уигъусэщтых. 19Джащ фэдэу зыкӀыгъэгъух псэ зыпыт пстэумэ ащыщэу тӀурытӀу, хъурэ бзырэ, ахэр псэоу о къыбдэнэнхэм пае. 20Быбырэ лъэпкъ пэпчъ, хьэкӀэ къокӀэ лъэпкъхэм, чӀыгум сыдрэ щыцохъорэ щыпшырэмэ ащыщэу тӀурытӀу, псэоу къэнэнхэм пае, уадэжь къерэхь. 21Сыд фэдэрэ шхыныгъуи зыдашт, ощ паий, ахэмэ апаий гъэтӀылъых».

22Тхьэм къызэрэриӀуагъэм фэдэу, Нухьэ зэкӀэ ышӀыгъ.

### Яблэнэрэ шъхьэр


Псыкъиушхор къызэрежьагъэр

1Зиусхьаным Нухьэ къыриӀуагъ: «Ори уиунагъуи псыпхъонтэрым шъуихь. Непэрэ цӀыфхэм ащыщэу сапашъхьэ щызафэу Сэ о зызакъор ары слъэгъурэр. 2ЗэкӀэ псэушъхьэ къабзэмэ ащыщэу хъурэ бзырэ, тӀурытӀоу блы, псэушъхьэ мыкъабзэмэ ащыщэу зы хъурэ зы бзырэ зыдашт. 3Джарэущтэу ошъогу бзыумэ ащыщэу хъурэ бзырэ, тӀурытӀоу блы зыкӀыгъэгъух, ахэмэ ялъэпкъи чӀыгум къытенэнэу. 4Мэфибл зытешӀэкӀэ, Сэ чӀыгум мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ ощхыр къытезгъэщхэщт, зэкӀэ Сэ къэзгъэшӀыгъэу щыӀэр чӀышъхьашъом тезгъэкӀодыкӀыщт». 5Зиусхьаным унашъоу къыфишӀыгъэр зэкӀэ Нухьэ ыгъэцэкӀагъ.

6Псыкъиушхор чӀыгум къызэкӀом, Нухьэ илъэс шъих ыныбжьыгъ. 7Псыкъиушхом хэмыфэнхэм пае Нухьи, ащ ыкъохэри, ишъузи, ыкъомэ яшъузхэри псыпхъонтэрым ихьагъэх; 8былым къабзэхэми, бзыухэми, былым мыкъабзэхэми, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэ пстэуми ащыщэу 9тӀурытӀоу, хъурэ бзырэ, Нухьэ дэжь псыпхъонтэрым ихьагъэх Тхьэм Нухьэ унашъо къызэрэфишӀыгъэм фэдэу. 10Мэфибл зытешӀэм, псыкъиушхор чӀыгум къэкӀуагъ. 11Нухьэ ыныбжь илъэс шъихым зетым, ятӀонэрэ мазэм, мазэм ияпшӀыкӀублэнэрэ мафэм, архъонэ хъоушхом ыӀухэр къызэӀукӀыгъэх, зэӀукӀыгъэх ошъогум ипчъэхэр – 12къытещхагъ ощхыр чӀыгум мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ.

13А мэфэ дэдэм псыпхъонтэрым ихьагъэх Нухьи, Нухьэ ыкъохэу Щэми, Хъами, Ефэти, Нухьэ ишъузи, ыкъомэ яшъузхэри акӀыгъухэу. 14Ахэмэ ягъусагъэх зэкӀэ хьэкӀэ къокӀэ зэфэшъхьафэу, сыд фэдэрэ былымэу, чӀылъэм зэкӀэ щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэу, зэкӀэ бзыоу, зэкӀэ тамэ зиӀэу щыӀэр. 15Ахэр зэкӀэ Нухьэ дэжь псыпхъонтэрым ихьагъэх, тӀурытӀоу, псэ зиӀэ сыд фэдэрэ псэушъхьи, 16лъэпкъэгъу пэпчъ хъурэ бзырэ, Тхьэм Нухьэ унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу. Зиусхьаным ащ ыуж псыпхъонтэрым ипчъэ фишӀыжьыгъ.

17Мэфэ тӀокӀитӀум къыкӀоцӀ псым икъэкӀон зэпыугъэп. Псым къыхахъозэ, псыпхъонтэрыр лъагэу чӀыгум тыриӀэтыкӀыгъ. 18Ежь псыр къэлъэшызэ, чӀыгур чӀихьэщтыгъэ. Псыпхъонтэрыр псыкӀыӀум щесыщтыгъэ. 19Псым нахь къыхахъозэ, уашъом ычӀэгъ анахь къушъхьэ лъагэу чӀэтхэр псычӀэгъ хъугъэх. 20Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутфэу псым ахэмэ акӀыӀу зыщиӀэти, къушъхьэхэр ыгъэбылъыгъэх. 21Джащыгъум зэкӀэ чӀыгум щыщыӀэгъэ пстэури кӀодыгъэ: бзыухэри, былымхэри, хьэкӀэ къуакӀэхэри, зэкӀэ чӀыгум щыцуахъохэри, зэкӀэ цӀыфхэри. 22ЩыӀэныгъэм ижьыкъащэ зыпэбзый итэу чӀышъхьашъом тетыгъэ пстэури ащ хэкӀодагъ. 23Сыд лӀэужыгъорэ псэушъхьэу чӀышъхьашъом тетыгъэр Зиусхьаным ыгъэкӀодыгъ. ЦӀыфхэри, хьакӀэ къуакӀэхэри, былымхэри, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэхэри, ошъогум щыбыбхэри гъэкӀодыгъэ хъугъэх. Къэнэгъэ закъор Нухьэрэ ащ псыпхъонтэрым дисыгъэхэмрэ арых. 24Мэфишъэрэ шъэныкъорэм къыкӀоцӀ чӀыгум псэу тетым къыхэхъуагъ.

### Яенэрэ шъхьэр


Псыкъиушхор зэпыугъ

1Тхьэр Нухьи, зэкӀэ хьэкӀэ къуакӀэу, былымэу ащ псыпхъонтэрым дисыгъэхэми ягупшысагъ. Арыти, Тхьэм чӀыгум жьыбгъэр къытырищи, псыхэр зэкӀэкӀуагъэх. 2Архъонэ хъоушхом ыӀухэр зэфэкӀожьыгъэх, зэфишӀыжьыгъэх ошъогум ипчъэхэр, ощхыри щигъэтыжьыгъ. 3Псыр мэкӀэ макӀэзэ чӀыгум текӀыжьэу ыублагъ. Мэфишъэрэ шъэныкъорэ зытешӀэм ыуж, псым кӀичэу фежьагъ. 4Яблэнэрэ мазэм ияпшӀыкӀублэнэрэ мафэ псыпхъонтэрыр Арарат къушъхьэм къыщыуцугъ[+]. 5ЯпшӀэнэрэ мазэм нэс псым зэпымыоу хэкӀыгъ; япшӀэнэрэ мазэм иапэрэ мафэ къушъхьэ шыгухэр къэлъэгъуагъэх.

6Мэфэ тӀокӀитӀу зытешӀэм, Нухьэ псыпхъонтэрым фишӀыгъэгъэ шъхьаныгъупчъэр къыӀуихыгъ, 7ащ къолэжъыр ритӀупщыгъ, псыр ехыжьэу, чӀыгур огъушъыжьыфэ къолэжьыр ӀубыбыкӀыти, къэбыбыжьыщтыгъэ. 8Ащ ыуж Нухьэ, псыр чӀыгум ехыжьыгъэмэ зэригъэшӀэнэу, тхьаркъор ритӀупщыгъ, 9ау зытетӀысхьан ымыгъотэу, тхьаркъом къыгъэзэжьыгъ, сыда пӀомэ джыри псыр чӀышъхьашъом зэфэдэкӀэ тетыгъ. Нухьэ ыӀэ ыщэий, ар къыубыти, псыпхъонтэрым къырихьажьыгъ. 10Джыри мэфибл зытешӀэм, ащ икӀэрыкӀэу тхьаркъор псыпхъонтэрым къыритӀупщыгъ. 11Пчыхьэ хъугъэу тхьаркъом къыгъэзэжьыгъ – мары зейтун чъыг тхьэпакӀэ ыжэ дэлъэу, арыти Нухьэ къыгурыӀуагъ псыр чӀышъхьашъом зэрехыжьыгъэр. 12Ащ джыри мэфибл тыригъашӀи, тхьаркъор къыритӀупщыгъ, ау ащ нахьыбэрэ ащ къыгъэзэжьыгъэп.

13Нухьэ ыныбжь илъэс шъихырэ зырэм ежьагъэу, апэрэ мазэм иапэрэ мафэ ехъулӀэу псыр чӀым ехыжьыгъ. Нухьэ псыпхъонтэрым ышъхьэ къызэӀуихи зэплъэм, мары псыр чӀышъхьашъом ехыжьыгъ. 14ЯтӀонэрэ мазэм иятӀокӀэнэрэ блырэ мафэ ехъулӀэу чӀыгур гъушъыжьыгъэ. 15Тхьэм Нухьэ къыриӀуагъ: 16«КъикӀ псыпхъонтэрым, уишъузи, пкъохэри, пкъомэ яшъузхэри уигъусэхэу. 17Псэ зыпытэу пкӀыгъухэр зэкӀэ къыздищых, сыдрэ пкъынэ лынэ зиӀэри, бзыухэри, хьакӀэ къуакӀэхэри, былымхэри, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ пстэури – чӀыгум тиз орэхъух, лъфэрыехэу орэбагъох»[+].

18Нухьэ псыпхъонтэрым къикӀыгъ, ыкъохэри, ишъузи, ыкъомэ яшъузхэри ащ къыдикӀыгъэх. 19ЗэкӀэ хьэкӀэ къуакӀэхэри, зэкӀэ чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэхэри, зэкӀэ бзыухэри, зэкӀэ чӀыгум щыпсэухэри ежьхэм ялъэпкъэгъукӀэ псыпхъонтэрым къикӀыгъэх.


Тхьэм Нухьэ Ӏуагъэ зэрэдишӀыгъэр

20Нухьэ Зиусхьаным къурмэншӀыпӀэ фигъэпсыгъ; зэкӀэ хьэкӀэ къокӀэ, зэкӀэ былым къабзэмэ, зэкӀэ бзыу къабзэмэ ащыщхэр къахихи, къурмэнгъэст ышӀыгъэх. 21Зиусхьаным мэӀэшӀур зыӀуищэзэ, Ежь зэриӀожьыгъ: «ЦӀыфым ыпкъ къикӀыкӀэ ащ нахьыбэрэ чӀыгум нэлат есхыжьыщтэп. ЦӀыфым игухэлъхэр икӀэлэгъум къыщегъэжьагъэу бзэджэшӀэным фэгъэзагъэхэми, ащ нахьыбэрэ зэкӀэ псэ зыхэлъыр згъэкӀодыжьыщтэп[+].

22ТапэкӀэ, чӀыгур щэтыфэ,
пхъэнымрэ хыжьынымрэ,
чъыӀэмрэ жъоркъымрэ,
гъэмафэмрэ кӀымафэмрэ,
мафэмрэ чэщымрэ зэпыущтхэп».

### Ябгъонэрэ шъхьэр

1Зиусхьаным Нухьэрэ ыкъохэмрэ ынэшӀу къащифи, къариӀуагъ: «Зыхэжъугъахъу, зыжъугъэбагъу, чӀыгум тиз шъухъу[+]. 2Къышъущэрэщынэх, орэкӀэзэзых зэкӀэ чӀыгум тет хьэкӀэ къуакӀэхэри, зэкӀэ ошъогу бзыухэри, зэкӀэ чӀыгум щыцохъорэ щыпшыхэри, хы пцэжъыехэри; ахэр шъо Ӏэрылъхьэ къышъуфэсшӀыгъэх. 3ЗэкӀэ псэушъхьэхэр гъомлапхъэу къышъосэты, уц шхъуантӀэр нахьыпэкӀэ къызэрэшъостыгъагъэу[+].

4Ау псэр – лъыр – джыри зыхэлъ лыр шъумышхы[*][+].

5Шъо шъупсэу хахыгъэм пае а лъыр зыгъачъэрэр, хьэкӀэ къуакӀэми, цӀыфми, ыкъош ищыӀэныгъэ Ӏызыхыгъэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ згъэпщынэщт.

6ЦӀыфым ылъ зыгорэм ыгъачъэмэ,
укӀакӀом ылъ нэмыкӀым ерэгъачъ.
Сыда пӀомэ Тхьэм Ежь итеплъэу цӀыфыр къыгъэшӀыгъ[+].

7Шъо зыхэжъугъахъу, зыжъугъэбагъу, чӀым тиз шъухъу!»

8Тхьэм Нухьэрэ ащ ыкъохэмрэ ариӀуагъ: 9-10«Мары Сэ шъори, шъо къышъукӀэлъыкӀощт лӀэужхэми, псэ зыпытэу псыпхъонтэрым къикӀыжьыгъэ пстэуми: бзыухэм, былымхэм, хьэкӀэ къуакӀэхэм, зэкӀэ чӀыгум тет псэушъхьэхэм Ӏуагъэ адэсэшӀы. 11Сэ Ӏуагъэ Сэррэ шъоррэ тазыфагу дэсэлъхьэ: псыкъиушхом тапэкӀэ зэкӀэ псэ зыпытыр ыгъэкӀодыжьыщтэп. Ащ нахьыбэрэ чӀыгур псыкъиушхом ыхъункӀэжьыщтэп».

12-13ЕтӀанэ Тхьэм ыӀуагъ: «Сэ шъоррэ псэ зыхэлъ пстэоу шъо шъукӀыгъухэмрэ зэзэгъыныгъэ къыжъудэсэшӀы: Сэррэ чӀыгум щыпсэухэрэмрэ тазыфагу Ӏуагъэу дэлъым инэшанэ хъунэу, Сэ сищабзэ лэгъупкъопс пщэмэ ахэсэгъэуцо. 14Сэ чӀыгум ошъуапщэхэр къызышъхьарызгъахьэхэкӀэ, лэгъупкъопсыр ошъуапщэмэ къащылъэгъощт. 15Джащыгъум Сэррэ шъоррэ, зэкӀэ псэ зыпытхэми тазыфагу дэлъ Ӏуагъэм Сегупшысэщт, ащ нахьыбэри зэкӀэ псэ зыпытыр зыгъэкӀодырэ псыкъиушхори щыӀэжьыщтэп. 16Лэгъупкъопсыр пщэмэ ахэтмэ, Сэ ар къэслъэгъунышъ, Сегупшысэщт мыкӀодыжьын Ӏуагъэу Сэррэ чӀым тет пстэухэмрэ тазыфагу дэлъым». 17Тхьэм Нухьэ къыриӀуагъ: «Джары Сэррэ чӀым щыпсэурэ пстэухэмрэ тазыфагу Ӏуагъэу дэлъым инэшанэр».


Нухьэрэ ыкъохэмрэ

18Нухьэ ыкъохэу псыпхъонтэрым къикӀыгъэхэр: Щэм, Хъам, Ефэт. Хъам КъэнаӀан ятагъ. 19А нэбгырищыр Нухьэ ыкъуагъэх, чӀыгум тет цӀыф лъэпкъхэр зэкӀэ ахэмэ къатекӀыгъэх.

20Нухьэ чӀыгур ылэжьыщтыгъэ, ары апэрэу сэнашъхьэр зыгъэтӀысхьагъэр. 21Санэ ешъуи, Нухьэ утэшъуагъэ хъугъэу ищэтырэ пцӀанэу чӀэлъыгъ[+]. 22КъэнаӀан ятэу Хъамэ ар зэрэпцӀанэр зелъэгъум, къикӀыжьи, ылъэгъугъэр ышитӀу къафиӀотагъ[+]. 23Щэмырэ Ефэтрэ щыгъынхэр атамэмэ атырадзыхи, кӀыбкӀэ зэкӀакӀохэзэ, ятэ дэжь чӀахьэхи, ятэ ипцӀэнагъэ агъэбылъыгъ. Анэгухэр фагъэзагъэхэпти, ятэ ипцӀэнагъэ ахэмэ алъэгъугъэп.

24Нухьэ зэшъогъэ санэр кӀэкӀыжьыгъэу къэущыжьыгъ, ыкъо нахьыкӀэ къыришӀагъэр зешӀэм, 25къыӀуагъ:

«КъэнаӀан нэлатыр терэф.
Ар ышыхэм япщылӀхэм япщылӀыжьэу хъущт».

26ЕтӀани къыӀуагъ:

«Зиусхьанэу Щэм и Тхьэ щытхъушхор ий!
КъэнаӀан ежь ыкъошмэ пщылӀы афэхъущт.
27Ефэт ыӀэ илъмэ Тхьэм ахерэгъахъу!
Щэм ищатырмэ Ефэт ащэрэпсэу!
Ежь КъэнаӀан Щэмы пщылӀы фэхъущт».

28Псыкъиушхом ыуж Нухьэ джыри илъэс шъищырэ шъэныкъорэ къыгъэшӀэжьыгъ. 29Илъэс шъибгъурэ шъэныкъорэ къыгъашӀи, Нухьэ лӀагъэ.

### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Нухьэ къытекӀыгъэ лъэпкъхэр

1Мары Нухьэ ыкъохэу Щэм, Хъам, Ефэт ыкӀи ахэмэ къатекӀыгъэмэ якъэбар[*].

Псыкъиушхом ыуж ахэмэ сабыйхэр къафэхъугъэх.

2Ефэт ыкъохэр: Гомэр, Магогъ, Мадай, Яуан, Тубал, Мэщэх, Тирас.

3Гомэр ыкъохэр: Ащкъэназ, Рыфат, Тогъармэ.

4Яуан ыкъохэр: Елищэ, Тарщищ, къыт цӀыфхэмрэ додан цӀыфхэмрэ[+]. 5Ахэр хыгъэхъунэ, хыӀушъо хэгъэгумэ арытӀысхьагъэх. Джащ фэдэх ячӀыгухэр, ялӀакъохэр, ялъэпкъхэр, хэти ежь ыбзэ иӀагъ.

6Хъам ыкъохэр: Куш, Мицраим, Пут, КъэнаӀан.

7Куш ыкъохэр: Сэбэ, Хъауилэ, Саутэ, РаӀымэ, Саутэхэ. РаӀымэ ыкъохэр: Щэбэрэ Дэданрэ[+].

8Куш джащ фэдэу Нымроди къыфэхъугъ – апэрэ лӀыхъужъэу чӀыгум тетыгъэр. 9Зиусхьаным иӀэмыркӀэ ар шэкӀо лъэшыгъ, джары зыкӀаӀори: Нымрод фэдэу, Зиусхьаным иӀэмыркӀэ ар шэкӀо лъэш. 10Ащ ипачъыхьагъу апэ дэдэ хэтыгъэхэр: Бабилэн, Ерэх, Акъад къалэхэр, ахэр зэкӀэ ЩынӀар хэгъэгум щыӀагъэх. 11А хэгъэгум ар къикӀи, Ашур хэгъэгум кӀуагъэ, Нынэуй, Рэхъобот Ӏир, Къалахъ къалэхэр ащ щигъэуцугъэх;[+] 12Нынэуймрэ Къалахъ къэлэшхомрэ азыфагу дэт Рэсэни ащ ыгъэуцугъ.

13Мицраим къытекӀыгъэх: луд, Ӏанам, лэхау, нафтухъ, 14патрус цӀыфхэр, фылист цӀыфхэр къызхэкӀыгъэ къаслухъ, къафтор цӀыфхэр.

15КъэнаӀан къытекӀыгъэх: ащ ищыпэлъф Цыдон, Хьат, 16цӀыф лъэпкъхэу еус, амор, гъыргъащ, 17хъыу, Ӏаркъхэр, синхэр, арудхэр, цэмархэр, хъаматхэр. 18Аруад, цэмар, хъамат цӀыфхэр.

Нэужым къэнаӀан лӀакъохэр зэбгырыкӀыгъэх. 19КъэнаӀан цӀыфхэм ячӀыгу гъунапкъэ – Цыдон къыщегъэжьагъэу, ГъэраркӀэ гъэзагъэу Ӏазэ нэс, ащ къыщегъэжьагъэу Сэдом, Ӏаморэ, Адмэрэ Цэбоимрэ къызэдиубытыхэу ЛэщаӀ нэс.

20Ахэр арых Хъам къытекӀыгъэхэр ялӀакъохэмкӀи, абзэхэмкӀи, ячӀыгухэмкӀи, яцӀыф лъэпкъыкӀи.

21Ефэт ышнахьыжъэу Шеми сабыйхэр къыфэхъугъэх. Ар Ӏэбэр зэкӀэ ыкъохэм ятэпӀэшъагъ. 22Щэм ыкъохэр: Ӏэлам, Ашур, Арпахщад, Луд, Арам. Мыхэр ежьхэм ацӀэкӀэ зэджэгъэхэ цӀыф лъэпкъхэм ятэпӀашъэх.

23Арам ыкъохэр: Ӏуц, Хъул, Гъэтэр, Мащ. Мыхэр ежьхэм ацӀэкӀэ зэджэгъэхэ цӀыф лъэпкъхэм ятэпӀашъэх. 24Арпахщад Щэлахъ къыфэхъугъ, Щэлахъи Ӏэбэр къыфэхъугъ.

25Ӏэбэр къуитӀу къыфэхъугъ, зым ыцӀагъэр Пэлэгъ[*], сыда пӀомэ ащ илъэхъан чӀыгур зэфагощыгъ, ащ ыш ыцӀагъэр Якътан.

26Якътан къыфэхъугъэх: Алмодад, Щэлеф, Хъацармаот, Ярахъ 27Хадорам, Узал, Дикълэ, 28Ӏобал, Абимаел, Щэбэ, 29Офыр, Хъауилэ ыкӀи Иобаб. Ахэр зэкӀэ Якътан ыкъох. Мыхэр ежьхэм ацӀэкӀэ зэджэгъэхэ цӀыф лъэпкъхэм ятэпӀашъэх[+].

30Ахэр зыщыпсэущтыгъэхэр Мэщэ щегъэжьагъэу Сэфар, къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ къушъхьэлъэ хэкум, нэсыщтыгъэх.

31Ахэр Щэм ыкъох, ежьхэм ялӀакъохэмкӀэ, абзэхэмкӀэ, ячӀыгухэмкӀэ, яцӀыф лъэпкъхэмкӀэ.

32Джары Нухьэ къытекӀыгъэмэ ялӀакъохэр, зэрэзэтекӀыгъэхэмкӀэ, цӀыф лъэпкъхэу зэрэхъухэрэмкӀэ. Псыкъиушхом ыуж ахэмэ къатекӀыхи, цӀыф лъэпкъхэр чӀыгум щызэбгырыкӀыгъэх.

### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Бабилэн плъэпӀэ лъагэр

1А лъэхъаным чӀыгум изэфэдэкӀэ зы бзэрэ зы гущыӀакӀэрэ тетыгъэр. 2КъокӀыпӀэмкӀэ къыщежьэхи, цӀыфхэм ЩынӀар[*] хэгъэгум чӀы зэшъхьэзашъо къыщагъоти, ащ тетӀысхьагъэх[+].

3Ахэмэ зэраӀожьыгъэ: «Чырбыщхэр ятӀэм хэтэжъугъэшӀыкӀи, машӀокӀэ тэжъугъэгъэжъэжь». Мыжъомэ ачӀыпӀэкӀэ ахэмэ чырбыщхэр яӀэ хъугъэ, етӀэфым ычӀыпӀэкӀэ – чӀыгум къыхэкӀырэ мыстхъур. 4ЕтӀанэ ахэмэ аӀуагъ: «Къалэ зыфэтэжъугъэуцужьи, плъэпӀэ лъагэ тетэу ошъогум нэсэу; лъэужынчъэу чӀыгум итэкъухьагъэ тыщымыхъузэ, тищытхъу ядгъэӀон».

5ЕтӀанэ цӀыфхэм ашӀырэ къалэмрэ плъэпӀэ лъагэмрэ яплъынэу Зиусхьаныр къехыгъ. 6Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мары мыр зы цӀыф лъэпкъ, зэкӀэми зы бзэ яӀэри. Мыр етӀани яӀофмэ япэубл ныӀэп! Сыд Ӏоф фежьэхэми, афэукӀочӀыщт! 7Адэжь техынышъ, ахэмэ абзэ зэхэдгъэкӀухьан, зым къыӀорэр адрэм гурымыӀонэу». 8Арыти Зиусхьаным ахэр ащ къыщегъэжьагъэу чӀыгум зэфэдэкӀэ щыритэкъухьагъэх, ащ къыхэкӀэу ахэмэ къалэр аухыгъэп[+]. 9Ащ къыхэкӀэу ащ Бабилэн[*] цӀэу фашӀыгъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным чӀыгум цӀыфмэ абзэхэу тетхэр зэкӀэ зэхигъэкӀухьэгъэх, ащ къыщиубли, чӀыгум изэфэдэкӀэ щыритэкъухьагъэх.


Щэм къытекӀыгъэхэр Ибрам нэс

10Мары Щэмрэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ якъэбар: Щэм илъэсишъэ ыныбжьэу, псыкъиушхом ыуж илъэситӀу тешӀагъэу, Арпахщад къыфэхъугъ. 11Арпахщад къызэхъум ыуж, Щэм илъэс шъитф къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри къыфэхъугъэх.

12Арпахщад илъэс щэкӀырэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Шэлах къыфэхъугъ. 13Шэлах къызэхъум ыуж, Арпахщад илъэс шъиплӀырэ щырэ къыгъэшӀэжьыгъ, джыри къохэри, пхъухэри къыфэхъугъэх.

14Шэлах илъэс щэкӀ къыгъэшӀагъэу Ӏэбэр къыфэхъугъ. 15Ӏэбэр къызэхъум ыуж, Шэлах илъэс шъиплӀырэ щырэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

16Ӏэбэр илъэс щэкӀырэ плӀырэ къыгъэшӀагъэу Пэлэгъ къыфэхъугъ. 17Пэлэгъ къызыхъугъэм ыуж, Ӏэбэр илъэс шъиплӀырэ щэкӀырэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

18Пэлэгъ илъэс щэкӀ къыгъэшӀагъэу РэӀу къыфэхъугъ. 19РэӀу къызыхъугъэм ыуж, Пэлэгъ илъэс шъитӀурэ бгъурэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

20РэӀу илъэс щэкӀырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу Сэрыугъ къыфэхъугъ. 21Сэрыугъ къызыхъугъэм ыуж, РэӀу илъэс шъитӀурэ блырэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх. 22Сэрыугъ илъэс щэкӀ къыгъэшӀагъэу Нахъор къыфэхъугъ. 23Нахъор къызыхъугъэм ыуж, Сэрыугъ илъэс шъитӀу къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

24Нахъор илъэс тӀокӀырэ бгъурэ къыгъэшӀагъэу Тэрахъ къыфэхъугъ. 25Тэрахъ къызыхъугъэм ыуж, Нахъор илъэсишъэрэ пшӀыкӀубгъурэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

26Тэрахъ илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэ къыгъэшӀагъэу Ибрами, Нахъори, Харани къыфэхъугъэх.

27Мары Тэрахърэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ якъэбар:

Тэрахъ Ибрам, Нахъор, Харан къыфэхъугъэх. Харан Лот къыфэхъугъ. Пшъашъэхэу Мылкъэрэ Искъэрэ къыфэхъугъэх. 28Харан, ятэу Тэрахъ псаоу щыӀэу, къызщыхъугъэ чӀыгоу Урэ, Къасдый хэгъэгум[*] щыӀэм щылӀагъ. 29Ибрамрэ Нахъоррэ шъузхэр къащагъэх: Ибрам ишъуз ыцӀагъэр Сарай, Нахъор ишъуз ыцӀагъэр Мылкъэ; ащи, ащ ыпхъоу Искъи ятагъэр Харан. 30Сарай сабый хэкӀынэу щытыгъэпти, сабыинчъагъ.

31Тэрахъ ежь ыкъоу Ибрам, Харан ыкъо Лотэу ежь ипхъорэлъфыр, инысэ Сараеу ежь ыкъо Ибрам ишъузыр зыдырищажьэхи, ахэр игъусэхэу КъэнаӀан хэгъэгум кӀонхэу, Къасдый хэгъэгум ит Ур къалэм дэкӀыгъэх. Хъаран хэгъэгум нэсхи, ащ къыщыуцугъэх;

32Тэрахъ къыгъэшӀагъэр илъэс шъитӀурэ тфырэ хъугъэу, Хъаран хэгъэгум щылӀагъ.

### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Тхьэр Ибрам къызэреджагъэр

1Зиусхьаным Ибрам къыриӀуагъ: «О уихэгъэгу икӀи, уиӀахьылхэри, уятэ иуни къэбгынэхи, Сэ чӀыгоу къыозгъэлъэгъурэм кӀо[+].

2Сэ о лъэпкъышхо къыптезгъэкӀыщт,
сынэшӀу къыпщысфэщт,
пцӀэ инэу хэсӀэтыкӀыщт,
Тхьэм ынэшӀу ащифэныр къызбгъодэкӀыщтыр оры.
3О зынэшӀу къыпщыфэхэрэм Сэ СынэшӀу ащысфэщт!
Нэлат къыозыххэрэм Сэ нэлат ясхыщт!
ЧӀыгум тет лъэпкъ пстэуми СынэшӀу ащысфэщт о уихьатыркӀэ»[+].

4Зиусхьаным къызэрэриӀуагъэу Ибрам кӀуагъэ; ащ игъусэу Лотэ кӀуагъэ. Ибрам Хъаран зекӀыжьым, илъэс тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ ыныбжьыгъ. 5Ибрам ишъузэу Сарай зыригъэгъусагъ, ышы ыкъоу Лоти, ежьхэм зэкӀэ мылъкоу зэрагъэуӀугъэри, зэкӀэ цӀыфэу Хъаран щыряӀагъэри КъэнаӀан зыдырищэжьагъэх. КъэнаӀан чӀыгум ихьэхи,

6Щэхэм къалэ пэблагъэу щыӀэ Морэ щыт чъыгаем къэсыгъэх. А лъэхъаным а чӀыгум къэнаӀан цӀыфхэр щыпсэущтыгъэх. 7Ащ Зиусхьаныр Ибрам къыщыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «О птекӀыщт цӀыфхэм мы чӀыгур ястыщт!» Къыфэлъэгъогъэ Зиусхьаным пае Ибрам къурмэншӀыпӀэ а чӀыпӀэм щишӀыгъ.

8Ащ икӀи, ар къушъхьэлъэ хэкоу Бэтэл ылъэныкъокӀэ щыӀэм ежьагъ; къохьапӀэмкӀэ щыӀэ Бэтэлрэ къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ Ӏай къалэрэ азыфагу ищэтыр щигъэуцугъ. Зиусхьаным ащ къурмэншӀыпӀэ щыфигъэуцугъ, Тхьэм Зиусхьан фиуси, ыгъэлъапӀэзэ, елъэӀоу ригъэжьагъ. 9ЕтӀанэ Ибрам къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъоф нэкӀым кӀонэу ежьагъ.


Ибрам Мысырым зэрэщыӀагъэр

10А чӀыгум гъаблэ къыщежьагъ, къежьагъэр гъэблэшхоти, Ибрам Мысырым щыхымэу псэупӀэ щылъыхъун фаеу хъугъэ[+]. 11Мысырым ар пэблагъэ зэхъум, ишъузэу Сарай риӀуагъ: «Узэрэдахэр сэ сэшӀэ. 12Мысыр хъулъфыгъэмэ узалъэгъукӀэ, узэрэсишъузыр къагурыӀонышъ, сэ саукӀыщт, о псэоу укъагъэнэщт. 13Сэ о усшэу яӀуи, о уихьатыркӀэ сэ дэгъоу къыспэгъокӀынхэшъ, о сищыӀэныгъэ къэбгъэнэжьыщт»[+].

14Ары зэрэхъугъэри, Ибрам Мысырым къызэсым, Сарай зэрэдэхэ дэдэр мысыр цӀыфхэм алъэгъугъ. 15Фирхьауным ицӀыф Ӏэшъхьэтетхэм ар залъэгъум, фирхьауным ащ идэхагъэ фыщытхъухэу рагъажьи, Сарай фирхьауным иунэ хапӀэ ащагъ.

16Сарай ихьатыркӀэ Ибрам дэгъоу къыпэгъокӀыгъэх: ащ иӀэ хъугъэх мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, щыдхэри, унэӀут хъулъфыгъэхэри, бзылъфыгъэхэри, щыдыбзхэри, махъшэхэри.

17Ау Ибрам ишъузэу Сарай фирхьауным зэриштагъэм пае, фирхьауными ащ зэкӀэ иунэ хапӀэ щыпсэурэ цӀыфхэми Зиусхьаным уз Ӏаехэр къафигъэкӀуагъэх. 18Арыти, фирхьауныр Ибрам къеджи, къыриӀуагъ: «Сыда о къысэпшӀагъэр? Ар уишъузэу зэрэщытыр сыда къызкӀысэмыӀуагъэр? 19Сыд пае ар о пшыпхъоу пӀуагъа? Сэ ар сшӀошъ хъуи, ар шъузкӀэ сштагъэ! Уишъуз штэжьи, ӀукӀыжь!» 20Фирхьауным унашъо афишӀыгъ Ибрами, ишъузи, зэкӀэ мылъкоу иӀэри кӀыгъухэу, къырагъэкӀынхэу.

### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Ибрамрэ Лотрэ зэрэзэбгъодэкӀыгъэхэр

1Ибрам Мысырым икӀыжьи, къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъоф нэкӀым ыгъэзэжьыгъ ишъузи имылъкуи зэкӀэ кӀыгъухэу. Лоти ащ дикӀыжьыгъ. 2Ибрам бай дэд хъугъагъэ – былымкӀи, тыжьынкӀи, дышъэкӀи.

3Шъоф нэкӀым къикӀыжьи, ар гъогум техьагъ, Бэтэлрэ Ӏай къалэмрэ азыфагу щэтырыр зыщигъэуцугъагъэм къэсыфэ къэкӀуагъ, 4къурмэншӀыпӀэр нахьыпэкӀэ зыщигъэуцугъагъэм. Ащ Ибрам ыгъэлъапӀэзэ Зиусхьаным щелъэӀугъ.

5Лотэу Ибрам кӀыгъугъэми мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, унагъуи, унэӀутхэри иӀагъэх. 6НэбгыритӀумэ чӀыгоу яӀэр афырикъущтыгъэп: былымэу яӀэр зэрэбэм къыхэкӀэу зэгъусэхэу зэдыщыӀэнхэ амылъэкӀыжьы хъугъэ. 7Ащ къыхэкӀэу Ибрам иӀахъохэмрэ Лотэ иӀахъохэмрэ зэщыхьэщтыгъэх. КъэнаӀан цӀыфхэри пэрыц цӀыфхэри а лъэхъаным а чӀыгум щыпсэущтыгъэх. 8Ибрам Лотэ риӀуагъ: «Оррэ сэррэ тазыфагуи, о уиӀахъохэми сэ сиӀахъохэми азыфагуи зэмызэгъыныгъэ къимыхьанэу тэгъэшӀы: тэ тызэкъошба![+] 9ЧӀыгур зэкӀэ о уапашъхьэ илъба? ТызэшӀогъэкӀ. О сэмэгумкӀэ бгъазэмэ, сэ джабгъумкӀэ згъэзэщт, о джабгъумкӀэ бгъазэмэ, сэ сэмэгумкӀэ згъэзэщт».

10Иордан кӀэир зэрэщытэу – ЦэуӀар шъыпкъэм нэс – Зиусхьаным ичъыгхатэ фэдэу, Мысыр хэгъэгум фэдэу, псым зэригъэшъокӀырэр Лотэ ылъэгъугъ – аущтэу зыщытыгъэр Зиусхьаным Сэдомрэ Ӏаморэрэ ымыгъэкӀодызэ ары[+]. 11Арыти Лотэ Иордан кӀэир къыхихи, къокӀыпӀэмкӀэ ежьагъ. Аущтэу ахэр зэгокӀыгъэх: 12Ибрам КъэнаӀан хэгъэгум щыпсэоу, Лотэ – кӀэим иӀэгъо блэгъумэ ащыӀэ къалэхэм ащыпсэоу ригъэжьагъ, ищэтырхэр Сэдом нэсэу щигъэӀагъэх. 13Сэдом щыпсэухэрэр бзэджагъэх, Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀодыбэхэр щыряӀагъэх[+].

14Лот зыгокӀым ыуж, Зиусхьаным Ибрам къыриӀуагъ: «Зыплъыхь! Уздэщыт чӀыпӀэм щегъэжьагъэу плъэ темырымкӀи, къыблэмкӀи, къокӀыпӀэмкӀи, къохьапӀэмкӀи. 15Мы чӀыгоу плъэгъурэр зэрэщытэу ори птекӀыщтхэми егъашӀэм шъуиӀэнэу Сэ къышъостыщт[+]. 16О лъэпкъэу птекӀырэр пшахъом фэдэу згъэбэгъощт: чӀыгум телъ сапэр зэрафэмылъытэнэу, о къыптекӀыщтхэри афэлъытэщтхэп[+]. 17ЗыӀэти, мы чӀыгум икӀыхьагъэкӀи ишъомбгъуагъэкӀи рыкӀу, сыда пӀомэ Сэ ар о къыосэты». 18Зы чӀыпӀэм икӀымэ, адрэм кӀозэ, Ибрам Хъэурэн къалэм щыӀэ Мамрэ[*] чъыгэялъэм къэси, ащ щытӀысыгъ. Ащ дэжьым Зиусхьаным къурмэншӀыпӀэ щыфигъэуцугъ.

### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Ибрам пыйхэм Лотэ къызэрэӀакӀихыжьыгъэр

1ЩынӀар ипачъыхьэу Амрафэл, Еласарым ипачъыхьэу Ариох, Елам ипачъыхьэу КъэдарлаӀомэр, Гой ипачъыхьэу ТыдыӀал 2заокӀэ якӀугъэх Сэдом ипачъыхьэу БэраӀ, Ӏаморэ ипачъыхьэу БирщаӀ, Адмэ къалэ ипачъыхьэу Щынаб, Цэбоим ипачъыхьэу Щэмэбэр, БэлаӀ къалэ – джырэ ЦэуӀар – ипачъыхьэ. 3Ахэмэ Сидим кӀэим – джы Хы Щыугъэр зыдэщыӀэм дэжь – дзэхэр щаугъоигъагъэх[+]. 4Илъэс пшӀыкӀутӀурэ ахэр КъэдарлаӀомэр ыӀэ илъыгъэх, ау япшӀыкӀущэнэрэ илъэсым зыкъаӀэтыгъ.

5ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ илъэсым КъэдарлаӀомэр, икъотэгъу пачъыхьэхэр кӀыгъухэу къакӀохи, Ӏаштэрот Къарнаим щыпсэурэ рэф цӀыфхэм, Хъам щыпсэурэ зуз цӀыфхэм, Щао Къыриатаим щыпсэурэ ем цӀыфхэм,[+] 6СэӀир къушъхьэм, шъоф нэкӀым ит Ел Паран нэсэу щыпсэурэ хор цӀыфхэм атекӀуагъэх. 7Ащ къикӀыжьхи, псыкъэкӀуапӀэу Ӏэн Мышпат, джы Къадэщ зыфаӀорэм, къэкӀуагъэх, Ӏамалэкъ цӀыфхэм яхэгъэгу зэрэпсэоу, Хъацэцэн Тамар щыпсэурэ амор цӀыфхэми атекӀуагъэх.

8ЕтӀанэ Сэдом ипачъыхьи, Ӏаморэ ипачъыхьи, Адмэ ипачъыхьи, Цэбоим ипачъыхьи, БэлаӀ къалэ – ЦэуӀар ары – ипачъыхьи къыдэкӀыхи, Сидим кӀэим заор къащыдаублагъ[+] 9Елам ипачъыхьэу КъэдарлаӀомэр, Гой ипачъыхьэу ТыдыӀал, ЩынӀар ипачъыхьэу Амрафэл, Еласар ипачъыхьэу Ариох. ПачъыхьиплӀыр пачъыхьитфымэ апэуцугъ. 10Сидим кӀэим мыстхъу мэшабэ иӀагъ. Сэдомрэ Ӏаморэрэ япачъыхьэхэу кӀэзыӀэжьыгъэхэм ягъусагъэмэ ащыщыбэхэр ахэмэ арыфагъ; къэнэжьыгъэхэр къушъхьэм хэхьажьыгъэх. 11Сэдомрэ Ӏаморэрэ мылъкоу адэлъыр, гъэтӀылъыгъэу яӀагъэхэр зэкӀэ ашти, текӀуагъэхэр кӀожьыгъэх. 12Лоти, Ибрам ипхъорэлъфэу Сэдом дэсыгъэр, ащ имылъкуи зыдащагъ.

13Псэоу къэнэжьыгъэмэ ащыщэу зы нэбгырэ къакӀуи, джуртэу Ибрам къэбар ригъэшӀагъ. Ибрам амор цӀыфхэм ащыщэу Мамрэ зыцӀэм ичъыгэялъэ дэжь щыпсэущтыгъэ. А Мамре ыкъошхэу Ещколэрэ Ӏанэрэрэ Ибрам икъотэгъухэу щытыгъэх. 14Ыкъош гъэры хъугъэу зызэхехым, Ибрам иунэӀутхэу, иунэ къихъухьагъэхэу, нэбгырэ шъищрэ пшӀыкӀуйрэ ыуӀэши, Дан нэсыфэ пыйхэм алъычъагъ[+]. 15Чэщым Ибрам идзэ ыгощи, ахэмэ ежьыми ицӀыфхэми пыйхэр къадзыхьэхи, зэхакъутагъэх, Хъобэ, Дамаск итемыркӀэ щыӀэм нэс афыгъэх. 16ЗэкӀэ мылъкури ыкъошэу Лоти, ащ имылъкуи, бзылъфыгъэхэри, гъэрхэри къыщэжьыгъэх.


Ибрам Малкъыцэдэкъ къызэрэӀукӀагъэр

17КъэдарлаӀомэррэ ащ игъусэгъэ пачъыхьэхэмрэ атекӀуи, Ибрам къызегъэзэжьым, кӀэеу Щао, непэ Пачъыхьэ кӀэй зыфаӀорэм дэжь, Сэдом ипачъыхьэ ащ къыщыпэгъокӀыгъ[+]. 18Малкъыцэдэкъ, Щалэм ипачъыхьэ, хьалыгъурэ санэрэ ащ къыпигъохыгъ. Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным ар икъурмэнышӀэу щытыгъ[+]. 19Ащ ынэшӀу къыщифи, къыриӀуагъ:

«Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным Ибрам ынэшӀу къыщэф,
чӀыгуи огуи КъэзыгъэшӀыгъэхэм!
20Щытхъур ий Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным,
уипыйхэр пӀэ къизылъхьагъэхэм!»

Ибрам мылъкоу иӀэм иӀахь пшӀанэ Малкъыцэдэкъ ритыгъ[+].

21Сэдом ипачъыхьэ Ибрам къыриӀуагъ: «СицӀыфхэр сэ къысэтыжьхи, о мылъкур къызфэгъан». 22Ибрам джэуап ритыжьыгъ: «Зиусхьаным, Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным, уашъомрэ чӀыгумрэ КъэзыгъэшӀыгъэм, сӀэ фэсэӀэтышъ, тхьэлъанэ сэшӀы 23зы Ӏудани, цокъэ лъэпси о уиӀэм щыщэу сымыштэнкӀэ. „Ибрам бай сшӀыгъэ“ умыӀожь нэужым. 24СицӀыфмэ ашхыгъэм текӀодагъэм нэмыкӀ сэ сыфаеп. Заом къыздежьагъэхэу Ӏанэри, Эшколи, Мамреий яӀахь аӀорэкӀ».

### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Ибрахьимэ Ӏуагъэ зэрэдишӀыгъэр

1А хъугъэ шӀагъэхэм ауж Зиусхьаным Ибрам зыкъыфигъэлъагъуи, ипсалъэ къылъыӀэсыгъ:

«Умыщын, Ибрам,
Сэ – о сыуимэӀу.
О ӀахьышӀоу къыпӀукӀэщтыр ин дэдэщт»[+].

2Ау Ибрам къыӀуагъ: «ЗэкӀэри зыӀэ илъэу Зиусхьан! Сыда О къысэптыщтым есшӀэщтыр, лъфыгъэнчъэу сылӀэщтмэ? СикӀэн зыӀукӀэжьыщтыр Дамаск щыщэу мы ЕлыӀэзэр ары. 3Мары, О бын къысэптыгъэпышъ, – къыпигъэхъожьыгъ Ибрам, – сиунэӀут ары симылъку къызфэнэжьыщтыр». 4Зиусхьаным игущыӀэ Ибрам къылъыӀэсыгъ: «Хьау, уикӀэн о ащ ӀукӀэщтэп: уикӀэн зыӀукӀэщтыр о ппкъынэ лынэ хэкӀыщт!» 5Зиусхьаным Ибрам щатырым къычӀищи, къыриӀуагъ: «Уашъом дэплъыий, жъуагъохэр къэлъытэх, къыпфэлъытэщтха ахэр? Джащ фэдиз о птекӀыщтхэм япчъагъэ»[+].

6Зиусхьаным къыриӀуагъэр Ибрам ышӀошъ хъугъэ, ащ пае Зиусхьаным ащ зэфагъэ иӀэу ылъытагъ[+]. 7Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Сэры Зиусхьанэу Халде хэгъэгум ит къалэу Урэ укъыдэзыщыжьыгъэр мы чӀыгур о уиунаеу къыостыным пае».

8Ибрам ыӀуагъ: «ЗэкӀэри зыӀэ илъэу Зиусхьан! Мы чӀыгур сэсыеу зэрэхъущтыр сыдэущтэу зэзгъэшӀэщта?»[+]

9Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Илъэсищ зыныбжь танэ Сэ къысфащ, илъэсищ зыныбжь пчэни, илъэсищ зыныбжь тӀи, тхьэркъо цӀыкӀу лъэпкъэу зырэ тхьэркъо ныбжьыкӀэрэ».

10Ахэр зэкӀэ ащ къыгъотхи, зэфэдитӀоу зэгуиупкӀыгъэх, зы Ӏахьэр адрэм пэӀуилъхьагъ, бзыухэр зэгуиупкӀыгъэхэп. 11УкӀыгъэу щылъмэ къолэбзыу цунтхъакӀохэр къатебыбагъэх, ау Ибрам ахэр Ӏуифыгъэх.

12Тыгъэр къуахьэ зэхъум, Ибрам чъые пытэм хилъэсагъ. Щынэгъошхомрэ шӀункӀымрэ ащ къытеуагъэх[+]. 13ЕтӀанэ Зиусхьаным Ибрам къыриӀуагъ: «О бынэу птекӀыщтхэр ямычӀыгум хымэ зэрэщыхъущтхэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ зэгъашӀэ, ахэр ащ щагъэпщылӀыщтых, егъэзыгъэхэу илъэс шъиплӀым къыкӀоцӀ щаӀыгъыщтых[+]. 14Ау Сэ цӀыф лъэпкъэу ахэр зыфэпщылӀыщтхэм хьыкум тесшӀыхьащт; ащ нэужым мылъкушхо яӀэу къикӀыжьыщтых[+]. 15Ори гупсэфыгъо бгъотыгъэу уятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм бгъэзэжьыщт, жъышъхьэ мафэ бгъотыгъэу уагъэтӀылъыжьыщт. 16О птекӀыгъэхэу яплӀэнэрэ лӀэужым ихьащтхэр арых мыщ къэзгъэзэжьыщтхэр, сыда пӀомэ амор цӀыфхэм яхэбзэнчъагъэ ащ нэс икъугъэу хъущтэп»[*][+].

17Тыгъэр къуахьи, шӀункӀы къызэхъум, мары, Ӏугъо къызэрыкӀырэ табэмрэ мэшӀотхъуабзэмрэ зэгоупкӀыгъэхэу щылъ псэушъхьэхэм азыфагу дэкӀыгъэх. 18А мафэм Зиусхьаным Ибрам Ӏуагъэ дишӀыгъ: «О бынэу птекӀыщтхэм Сэ мы чӀыгур ясэты, Мысыр псыхъом къыщегъэжьагъэу адрэ псыхъошхоу Ефрат нэс:[+] 19къэн, къэныз, къадмон, 20хьат, периц, рефэ, 21амор, къэнаӀан, гъыргъаш, еус цӀыфхэм ячӀыгу».

### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Хэгъаррэ Исмахьилэрэ

1Ибрам шъузэу иӀэгъэ Сарай сабый хэкӀыщтыгъэп. Сарай унэӀут бзылъфыгъэ, Хэгъар ыцӀэу, Мысырым щыщэу иӀагъ. 2Сарай Ибрам риӀуагъ: «Зиусхьаным сабый къыситырэп. СиунэӀут бзылъфыгъэ гуахь, ащ шъао къысфилъфынкӀи хъун». Сарай ыӀорэм Ибрам едэӀугъ. 3КъэнаӀан хэгъэгум Ибрам илъэсипшӀэ зыщэпсэум ыуж, ащ ишъузэу Сарай иунэӀут бзылъфыгъэу, Мысырым щыщ Хэгъар шъузгуадзэкӀэ ежь илӀэу Ибрам ритыгъ. 4Ибрам Хэгъар гохьагъэти, Хэгъар лъэрмыхьэ хъугъэ.

Хэгъар лъэрмыхьэ зэрэхъугъэр къызешӀэм, ибысымгуащэ зэримыпэсыжьэу ыублагъ. 5Арыти Сарай Ибрам риӀуагъ: «Сэ гукъаоу сиӀэр оры зилажьэр; сиунэӀут къыостыгъ угохьанэу, ау сабый ышъо зыхэфэм, сызэримыпэсыжьэу фежьагъ; Зиусхьаным тиӀоф къызэхерэф»[+].

6«Мары, уиунэӀут о пӀэ илъ, – джэуап къытыгъ Ибрам, – епшӀэ пшӀоигъор ешӀ». Сарай ащ пхъашэу дэзекӀонэу фежьагъэти, ар ыдэжь икӀыжьи, хэхьажьыгъ.

7Зиусхьаным имэлэӀич[*] шъоф нэкӀым, Шур кӀорэ гъогум тет псынэкӀэчъым дэжь ар щыӀукӀи,[+] 8еупчӀыгъ: «Сарай иунэӀутэу Хэгъар! Тыдэ укъикӀэу, тыдэ укӀора?» Хэгъар къыӀуагъ: «Сибысымгуащэу Сарай ыдэжь сыкъикӀижьи, къыкӀэстхъужьыгъ».

9Зиусхьаным имэлэӀич къыӀуагъ: «Уибысымгуащэ дэжь гъэзэжьи, ащ фэӀорышӀ. 10ЯпчъагъэкӀэ плъытэн умылъэкӀыным нэсыфэ Сэ къыптекӀыщтхэр згъэбэгъощтых», – къыпигъэхъуагъ Зиусхьаным имэлэӀич.

11Джыри Зиусхьаным имэлэӀич ащ къыриӀуагъ:

«О улъэрымыхь, шъао къыпфэхъущт,
Исмахьил ащ фэус, сыда пӀомэ Зиусхьаным къинэу пщэчырэр къызэхихыгъ[*].
12О пкъо щыд Ӏэлым фэдэщт;
ежь зэкӀэми язаоу, зэкӀэ ежьым къезаоу,
Ышмэ зэкӀэмэ ямызэгъэу щыӀэщт ар».

13Хэгъар Зиусхьанэу ежь къыдэгущыӀагъэм цӀэ фишӀыгъ: «Оры Ел Рои, Тхьэу сыкъэзылъэгъурэр!»

Сыда пӀомэ Хэгъар къыӀуагъ: «Джыдэдэм сэ сыкъэзылъэгъурэр слъэгъугъэ»[*].

14Ащ пае а псынэкӀэчъым Бэр Лахъай Рои раӀо[*].

Ар зыдэщыӀэр Къадэшрэ Бэрэдрэ азыфагу.

15Хэгъар Ибрам шъао къыфилъфыгъ; Ибрам ыкъоу Хэгъар къылъфыгъэм Исмахьил фиусыгъ. 16Хэгъар шъао къызыфелъфым, Ибрам илъэс тӀокӀиплӀырэ хырэ ыныбжьыгъ.

### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Ибрам Ибрахьим зэрэхъугъэр

1Ибрам илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэм итэу Зиусхьаныр ащ къыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Ел Шадай Сэры, ащ къикӀырэр: ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэр. Сапашъхьэ щыпсэу, мыхъун зи къызыхэмыгъаф. 2Ӏуагъэ къыбдэсшӀынышъ, лӀэужыбэ къыостыщт».

3Ибрам чӀыгум бгъэгукӀэ зыридзыхыгъ, Тхьэм къыӀуагъ: 4«Сэ джы Ӏуагъэ къыбдэсэшӀы. О цӀыф лъэпкъыбэмэ ятэпӀашъэ ухъущт. 5Ащ нахьыбэри Ибрам[*] пцӀэжьыщтэп, ау Ибрахьим пцӀэщт, сыда пӀомэ Сэ лъэпкъыбэмэ ятэу о усшӀыщт[+]. 6О уилӀакъо бэдэдэ Сэ сшӀыщт: цӀыф лъэпкъхэри о къыптезгъэкӀыщтых, пачъыхьэхэри къыптекӀыщтых! 7Сэррэ оррэ, о къыптекӀыгъэхэу къыпкӀэлъыкӀощт лӀэужхэми, зы лӀэужым къикӀэу адрэм кӀоу, мыкӀодыжьын Ӏуагъэ къыжъудэсшӀыщт: ори о къыптекӀыщтхэми Сэ шъуи Тхьэу сыщытыщт. 8Ори о къыптекӀыщтхэми зэкӀэ КъэнаӀан хэгъэгоу хымэу о узыщыпсэурэр егъэшӀэрэм шъо шъуиенэу къышъостыщт; ахэми я Тхьэу сыщытыщт».

9Тхьэм Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «Ау ори СиӀуагъэ гъэцакӀэ, джащ фэдэу уауж о къыптекӀыщтхэми, зы лӀэужым къикӀэу адрэм кӀоу. 10Сэ Ӏуагъэ къыжъудэсшӀыгъэшъ, зэкӀэ къыптекӀыщтхэм ар арэгъэцакӀ: зэкӀэ хъулъфыгъэу шъуиӀэр сунэт шъушӀын фае. 11Сэррэ шъоррэ Ӏуагъэу тазыфагу илъым итамыгъэу пышъуупкӀ шъупкъышъол ыпакӀэ[*]. 12Зы лӀэужым къикӀэу адрэм кӀоу сыдрэ сабыеу, унэӀут хъулъфыгъэу унэм къыщыхъугъэри, о къыптемыкӀыгъэу, нэмыкӀ лъэпкъым тыжьынкӀэ щышъущэфыгъэри, сунэт шӀыгъэ орэхъу, къызыхъугъэм мэфий тешӀагъэу. 13О уиунэ къихъухьагъэри, о пхэмыкӀыгъэу, уитыжьынкӀэ пщэфыгъэри сунэт шӀыгъэ орэхъух: унэм къихъухьагъэри, пщэфыгъэри ары. Джаущтэу мыкӀодыжьын Ӏуагъэу Сэррэ шъоррэ тазыфагу дэлъым итамыгъэ пкъышъолым телъ хъущт. 14Сунэт амышӀыгъэ хъулъфыгъэу, зиукӀытэпӀэ ӀэпакӀэ памыупкӀыгъэр зыщыщ лъэпкъым хэкӀодыкӀыщт, СиӀуагъэ зэриукъуагъэм пае».


Сарай Сарэ зэрэхъугъэр

15Тхьэм Ибрахьимэ джыри къыриӀуагъ: «Уишъуз ащ нахьыбэрэ Сарай епӀожьыщтэп, ащ ыцӀэщтыр Сарэ[*].

16Ащ Сэ сынэшӀу щысфэнышъ, ащ къыхэкӀыгъэу о шъао къыостыщт. Сэ ащ сынэшӀу щысфэнышъ, ащ къытекӀыщтых цӀыф лъэпкъхэр, цӀыф лъэпкъмэ япачъыхьэхэри ащ къытекӀыщтых».

17Ибрахьимэ бгъэгукӀэ зыридзыхыгъ, ау щхыпцӀи, ежь ежьырэу зэриӀожьыгъ: «Илъэсишъэ зыныбжьым сабый къыфэхъунэуи? Илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀырэ зыныбжь Сарэ сабый къылъфынэуи?» 18Ибрахьимэ Тхьэм риӀуагъ: «Исмахьилэ псэоу, ащ унэшӀу къыщыфэми екъу!»

19Тхьэм къыӀуагъ: «Хьау, уишъузэу Сарэ шъао къыпфилъфыщт, о ащ Исхьакъ[*] цӀэу фэуусыщт; мыкӀодыжьын зэзэгъыныгъэ Сэ ащи, ащ текӀыщтхэми адэсшӀыщт. 20ИсмахьилэкӀи о уилъэӀу Сэ зэхэсхыгъэ: мары Сэ ащ сынэшӀу щысфэщт, быныбэ къытезгъэкӀынышъ, инэу инэу згъэбэгъощт; пщы пшӀыкӀутӀумэ ар ятэщт; Сэ ащ цӀыф лъэпкъышхо къытезгъэкӀыщт. 21Ау Ӏуагъэр зыдэсшӀыщтыр – илъэс зытешӀэкӀэ, мы охътэ дэдэм, Сарэ къыпфилъфыщт Исхьакъ ары». 22Джаущтэу Ибрахьимэ къыриӀуи, Тхьэр ӀукӀыжьыгъ.

23ЕтӀанэ Ибрахьимэ ыкъоу Исмахьили, зэкӀэ иунэ къихъухьагъэхэми, зэкӀэ итыжьынкӀэ ыщэфыгъэхэми, зэкӀэ иунэ хъулъфыгъэу исымэ яукӀытапӀэмэ апакӀэхэр пиупкӀыгъэх. Тхьэм къыриӀуагъэр зэкӀэ ащ ыгъэцэкӀагъ. 24Ибрахьимэ сунэт зашӀым, илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэ ыныбжьыгъ. 25Исмахьилэ, ащ ыкъо, сунэт зашӀым, илъэс пшӀыкӀущ ыныбжьыгъ. 26А зы мафэм Ибрахьими ащ ыкъоу Исмахьили сунэт ашӀыгъэх. 27Ащ игъусэхэу зэкӀэ хъулъфыгъэу иунэ исыгъэхэр, унэм къихъухьагъэхэри, хымэ лъэпкъымэ тыжьынкӀэ къащащэфыгъэ цӀыфхэри сунэт ашӀыгъэх.

### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Тхьэр Ибрахьимэ дэжь къызэреблэгъагъэр

1Зиусхьаныр Мамрэ чъыгэялъэм дэжь Ибрахьимэ къыщыфэлъэгъуагъ – мафэр анахь зыщыжъоркъэу, щэтырым ичӀэхьапӀэ дэжь ар зыщэсым. 2Ибрахьимэ ынапӀэхэр къыӀэтхи зэплъэм, хъулъфыгъищ пэчӀынатӀэу ылъэгъугъ. Ахэмэ апэгъочъи, чӀыгум нэсэу шъхьащэ афишӀи, 3къыӀуагъ: «Сизиусхьан, нэшӀукӀэ укъысэплъымэ, уиӀумэт уемыбгъукӀу. 4Псы тӀэкӀу къышъуфахьынышъ, шъулъакъохэр шъутхьакӀыных; мы чъыгым ычӀэгъ зыщыжъугъэпсэфын. 5Сэ шъушхын къэсхьын, кӀуачӀэ шъушӀынышъ, шъуигъогу шъутехьажьын – шъуиӀумэт шъукъеолӀагъэмэ». Ахэмэ къаӀуагъ: «Дэгъу, зэрэпӀорэм фэдэу шӀы»[+].

6Ибрахьимэ псынкӀэу Сарэ дэжь щэтырым чӀэлъади, риӀуагъ: «Анахь хьаджыгъэ дэгъум щыщэу шэпхъищ[*] псынкӀэу пшэри, хьалыгъу мыкӀу мыпш гъажъэ». 7Ибрахьимэ Ӏэхъогъум чъагъэ, шкӀэ пщэр дэгъу, ыл шъабэу къахихи, унэӀутым ритыгъ псынкӀэу къыгъэхьазырынэу. 8Ибрахьимэ щхыури, щэри, шкӀэлыри хьакӀэмэ апашъхьэ ригъэуцуагъэх. Ахэр ошхэфэ, ежь чъыг чӀэгъым чӀэтэу яжагъ.

9ЕтӀанэ ахэр къеупчӀыгъэх: «Тыдэ щыӀа уишъузэу Сарэ?» Ащ джэуап къытыжьыгъ: «Мары, щэтырым чӀэс». 10Арыти Зиусхьаным къыӀуагъ: «КъэкӀорэ илъэсым, шӀокӀ имыӀэу, мыщ фэдэ уахътэм уадэжь къэзгъэзэжьыщт, джащыгъум уишъузэу Сарэ шъао къыфэхъущт».

Ащ ыкӀыбыкӀэ щыӀэ щэтырым дэжь щытэу Сарэ къэдаӀощтыгъэ[+]. 11Ибрахьими Сари жъы хъугъагъэх, Сарэ бзылъфыгъэ хабзэр къыхэфэжьыщтыгъэп. 12Сарэ щхыгъэ, ыгукӀи зэриӀожьыгъ: «Сэ жъы сыхъугъах, сизиусхьани жъы хъугъэ, сэра джыри ащ фэдэ тхъагъо ащ хэзгъотэжьыщтыр?»[+]

13Зиусхьаным Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «„Жъы сыхъугъэу, шъыпкъэмкӀэ, сабый къысфэхъун ылъэкӀына?“ – ыӀуи, сыда Сарэ зыкӀэщхыгъэр? 14Зиусхьаным фызэшӀомыкӀын горэ щыӀа? Згъэнэфэгъэ уахътэм, къэкӀорэ илъэсым, Сэ уадэжь къэзгъэзэжьыщт, Сари шъэожъые иӀэщт»[+]. 15Сарэ къэщынагъэу пцӀы къыусыгъ: «Сэ сыщхыгъэп». Ау Ащ къыриӀуагъ: «Хьау, о укъэщхыгъ».


Сэдом фэгъэхьыгъэу Ибрахьимэ Тхьэм зэрелъэӀугъэр

16ХьакӀэхэр ягъогу лъагъэкӀотэнэу къэтэджыжьхи, Сэдом ылъэныкъокӀэ кӀэим дэплъагъэх. Ибрахьимэ ыгъэкӀотэжьынхэу ахэмэ адежьагъ. 17Зиусхьаным къыӀуагъ: «Сэ сигухэлъхэр Ибрахьимэ шӀосыушъэфына? 18ЦӀыф лъэпкъ ин, лъэпкъ кӀочӀэшхор Ибрахьимэ текӀыщт шъыпкъ ыкӀи ащ ихьатыркӀэ чӀыгум тет лъэпкъ пстэуми Тхьэм ынэшӀу ащифэщт[+]. 19Ащ пай Сэ ар къазкӀыхэсхыгъэри – ежь исабыйхэми, зэкӀэ текӀыщтхэми зэфагъэрэ шъыпкъагъэрэ алэжьэу, Зиусхьаным игъогу рыкӀонхэу унашъо афишӀыныр ары. Джащыгъум Сэ, Зиусхьаным, Ибрахьимэ пае къэсӀуагъэр зэкӀэ згъэцэкӀэжьыщт».

20ЕтӀани Зиусхьаным къыӀуагъ: «Сэдомрэ Ӏаморэрэ зыгъэмысэрэ тхьаусыхэ макъэр ины, ахэмэ япсэкӀодшӀагъи ин дэд[+]. 21Сехынышъ, ахэр зыгъэмысэрэ тхьаусыхэ макъэу къыслъыӀэсырэм фэдэу лажьэ яӀэмэ сыкъеплъыщт. Аущтэу щымытми, сэ къэсшӀэщт».

22ЛӀыхэр ащ ӀукӀыжьхи, Сэдом кӀуагъэх, ау Ибрахьимэ ыпашъхьэ Тхьэр къинагъ. 23Ащ къекӀуалӀи, Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Адэ джы О зэфагъэ зиӀэр бзэджашӀэм игъусэу бгъэкӀодыщта? 24Зэфагъэ иӀэу мы къалэм нэбгырэ шъэныкъо дэсынкӀи мэхъуба? Зэфагъэ зиӀэ нэбгырэ шъэныкъомэ яхьатыркӀэ фэмыгъэгъоу, мы чӀыпӀэр бгъэкӀодыщта? 25Ащ фэдэ хъун ылъэкӀынэп! Ащ фэдэ О пшӀэнэп! Зэфагъэ зиӀэр бзэджашӀэм дэбгъэкӀодынэп, бзэджашӀэм къыщышӀырэр зэфагъэ зиӀэм къехъулӀэнэп! Ащ фэдэ хъун ылъэкӀынэп! ЗэкӀэ чӀыгум и ХьыкумышӀэ мызафэу зекӀонэуи?»[+] 26Зиусхьаным къыӀуагъ: «Къалэу Сэдом зэфагъэ иӀэу нэбгырэ шъэныкъо Сэ къыдэзгъуатэмэ, ащыгъум ахэмэ яхьатыркӀэ Сэ а къалэр сымыгъэкӀодэу къэзгъэнэжьыщт».

27Ибрахьимэ джыри къыӀуагъ: «Мары сэ, сысап ыкӀи сыяжь, ау Зиусхьаным сыдэгущыӀэнэу гу тесшӀыхьагъ: 28зэфагъэ зиӀэр нэбгырэ шъэныкъом нэсынкӀэ нэбгыритф щыкӀэнкӀи мэхъу, адэ а тфэу щыкӀэщтым пае О зэрэкъалэу бгъэкӀодыщта?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «ЗгъэкӀодыщтэп, нэбгырэ тӀокӀитӀурэ тфырэ ащ къыдэзгъуатэмэ».

29Ибрахьимэ игущыӀэ къыпидзэжьыгъ: «Адэ ащ тӀокӀитӀу къыдэкӀымэ?» Тхьэм къыӀуагъ: «ТӀокӀитӀумэ яхьатыркӀи ар сшӀэщтэп». 30Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Зиусхьаныр орэмыгубж къэсӀощтым пае: ащ нэбгырэ щэкӀ дэбгъотэнкӀи мэхъуба?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «Зэфагъэ иӀэу нэбгырэ щэкӀ дэзгъуатэми, ар згъэкӀодыщтэп».

31Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Зиусхьаным сеупчӀынэу сэ гу тесшӀыхьагъ: адэ нэбгырэ тӀокӀ нахь къыдэмыкӀымэ?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «ТӀокӀым ихьатыркӀи згъэкӀодыщтэп».

32Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Зиусхьаныр орэмыгубж – джыри зы упчӀ: адэ ащ нэбгырипшӀ нахь къыдэмыкӀымэ?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «ПшӀым ихьатыркӀи згъэкӀодыщтэп». 33Зиусхьаным къыӀощтыр къызеухым ӀукӀыжьыгъ, ежь Ибрахьимэ ядэжь къыгъэзэжьыгъ.

### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


Сэдомрэ Ӏаморэрэ якӀодыкӀ

1МэлэӀичитӀу пчыхьэм ехъулӀэу Сэдом къэкӀуагъ. Къэлэ къэлапчъэм Лотэ Ӏусыгъ. ГъогурыкӀохэр зелъэгъухэм, ар апэгъокӀынэу къэтэджыгъ, чӀыгум нэсэу шъхьащэ афишӀи, 2къыӀуагъ:

«Сизиусхьанхэр! ШъуиӀумэт иунэ шъукъеблагъ, чэщыр щишъухын, шъулъакъохэри шъутхьакӀынхэшъ, пчэдыжьым шъуигъогу шъутехьажьын». Ау ахэмэ къаӀуагъ: «Хьау, тэ урамым чэщыр щитхыщт».

3Ау лъэшэу ялъэӀугъэти, къезэгъыгъэх. Лотэ ахэр иунэ къыщагъэх, ешхэ ешъо афишӀыгъ, хьалыгъу мыкӀу мыпш афигъажъи, ыгъэшхагъэх. 4Ахэр чъыенхэу гъолъыжьыгъо имыфэхэзэ, къэлэдэсхэм – ныбжьыкӀэм къыщегъэжьагъэу анахьыжъым нэс зэкӀэ хъулъфыгъэу Сэдом дэсымэ – Лотэ иунэ бгъу пстэумкӀи къауцухьагъ. 5Лотэ къыращи, къыраӀуагъ: «Тыдэ щыӀэх чэщым щыӀэнхэу о къыпфэкӀогъэ лӀыхэр? Къытфищых ахэр, тэ ахэмэ емыкӀу ятхыщт»[+].

6Лотэ пчъэшъхьаӀум къытеуцуагъ, ыкӀыбыкӀэ пчъэр зэфишӀи, 7къариӀуагъ: «Скъошыхэр, сышъолъэӀу, бзэджагъэ шъумышӀэ. 8Мары хъулъфыгъэ зымышӀагъэ пхъуитӀу сиӀ; ахэр сэ къышъуфисщынхэшъ, шъузыфаер яшъушӀ; ау мы цӀыфмэ зи яшъумыӀу, къысщыгугъхэу сиунэ къихьагъэмэ зи яшъумышӀ!»

9Ау ахэмэ къаӀуагъ: «Моу ӀукӀ! Хымэ цӀыфэу мыщ къэкӀуагъэм джы тэщ пае хьыкум ышӀынэу ары! Ахэмэ ятшӀэщтгъагъэм нахь Ӏаеу джы о тыкъыбдэзекӀощт». Лотэ лъэшэу къыжэхахьэхэзэ, пчъэр хаутынэу къекӀолӀагъэх. 10Ау хьакӀэмэ Лотэ унэм ращэжьи, пчъэр къырагъэтыжьыгъ. 11Унэпчъэ ихьапӀэм Ӏут цӀыфхэр, ини цӀыкӀуи, амылъэгъушъунэу къашӀыгъэх, ащ къыхэкӀэу пчъэ ихьапӀэм сыд фэдизрэ лъыхъугъэхэми, ахэмэ ар къагъотын алъэкӀыгъэп[+].

12ХьакӀэмэ Лотэ къыраӀуагъ: «Хэта мы къалэм джыри щыуиӀэр? Махълъэ, пкъохэр, ппхъухэр е нэмыкӀ горэхэр? ЗэкӀэ мы къалэм дэщ. 13Мы къалэр тэ дгъэкӀодыщт: мыщ дэсхэр зыгъэмысэрэ тхьаусыхэ макъэу Зиусхьаным лъыӀэсыгъэр ины дэдэти, къалэр дгъэкӀодынэу Зиусхьаным тыкъигъэкӀуагъ».

14Лотэ къикӀи, имахълъэхэу, ыпхъухэр зыщэщтхэм ариӀуагъ: «ПсынкӀэу мы къалэм шъудэкӀ! Зиусхьаным ар джыдэдэм ыгъэкӀодыщт». Ау ар мэсэмэркъэоу махълъэмэ къашӀошӀыгъ.

15Нэф къэшъ зэхъум, мэлэӀичмэ Лотэ агъэгуӀэу аублагъ: «ПсынкӀэ, уишъузрэ ппхъуитӀурэ дэщых! Армырмэ къалэр зыдгъэпщынэжькӀэ, ори удэкӀодэщт!»

16Ау ащ кӀыхьэ лыхьэ зырегъэшӀыти, мэлэӀичмэ, Зиусхьаным Лотэ гукӀэгъоу къыфишӀырэм ихьатыркӀэ, Лоти ащ ишъузи, ыпхъуитӀуи аӀэхэр къаубытхи, къалэм къыдащыгъэх. 17Къалэм дэкӀыгъахэхэу, ахэмэ ащыщ горэм Лотэ риӀуагъ: «Ппсэ къэухъумэжь! УкъызэмыплъэкӀ, кӀэйми укъыщымыуцу, къушъхьэм екӀужь, армырмэ ухэкӀодэщт!» 18Ау Лотэ ахэмэ къариӀуагъ: «Хьау, си Зиусхьан! 19О уиӀумэт унэшӀу къыщыпфагъ, ин дэд гукӀэгъоу къысфэпшӀыгъэри: псэоу сыкъэбгъэнэжьыгъ! Ау сэ къушъхьэм сынэсын слъэкӀыщтэп – тхьамыкӀагъор къыскӀэхьанышъ, сыхэкӀодэщт. 20Мары мо къалэр нахь благъ, ащ унэсын плъэкӀыщт, ар цӀыкӀушъ. Ащ сычъэщт, – ар цӀыкӀу, ащ сынэсынышъ, псэоу сыкъэнэжьыщт».

21«Дэгъу, – ыӀуагъ мэлэӀичым, – а уилъэӀуи къыпфэсшӀэщт: о зыфэпӀорэ къалэр згъэкӀодыщтэп. 22Ау зыгъэпсынкӀ, ащ о унэмысэу, Сэ сиӀоф езгъэжьэн слъэкӀыщтэп».

Ащ къыхэкӀэу ары къалэм ЦэуӀар[*] зыкӀыфаусыгъэр.

23Лотэ ЦэуӀар къызэсым, тыгъэм чӀыгум зыкъытыриӀэтыкӀыгъагъ. 24ЕтӀанэ Зиусхьаным Сэдомрэ Ӏаморэрэ, ощхым фэдэу тхъомзашхъорэ машӀорэ Зиусхьаным ыдэжь ошъогум къикӀэу къатырикӀагъ[+]. 25А къэлитӀури, кӀэйри, а къалэхэм адэсхэри, чӀым къытекӀэхэри зэкӀэ ыгъэкӀодыгъэх. 26Ау Лотэ ишъуз зэплъэкӀыгъэти, щыгъу пкъэоу чъыгъэ.

27Ибрахьимэ пчэдыжьым жьэу къэтэджи, Зиусхьаным ыпашъхьэ зыщитыгъэ чӀыпӀэм къэкӀуагъ. 28Сэдомрэ Ӏаморэрэ ялъэныкъуи кӀэйри къызеплъыхьэхэм, ылъэгъугъ: хьакум Ӏугъор къызэрикӀэу, чӀыгум Ӏугъор къытекӀы.

29Джаущтэу кӀэим дэт къалэхэр ыгъэкӀодхэзэ, Тхьэр Ибрахьимэ егупшысагъ, Лоти зыдэсыгъэ къалэхэр зыгъэкӀодыгъэ тхьамыкӀагъом къыӀэкӀихыжьыгъ.


Лотрэ ыпхъухэмрэ

30Лотэ ЦэуӀар къыдэкӀыжьи, ыпхъуитӀуи игъусэу къушъхьэм щыпсэухэу рагъэжьагъ. ЦэуӀар дэсынкӀэ ар щынэщтыгъэ. Ыпхъухэр игъусэу ар гъочӀэгъым чӀэсыгъ. 31Зэгорэм ыпхъу нахьыжъ нахьыкӀэм риӀуагъ: «Тятэ жъы мэхъу, тыдэкӀи чӀыгум зэрэщыхабзэу, тэ къыдгохьан цӀыф чӀыгум тетыжьэп. 32Арышъ, тятэ санэ едгъэшъонышъ, ащ тыголъыщт, тятэми зытекӀыщтхэр, тилӀакъо мыкӀодынэу».

33А чэщым ахэмэ ятэ санэ рагъашъуи, пхъу нахьыжъыр ихьи, ятэ къыголъыгъ, къехъулӀагъэр зылӀэужыгъор ятэ къышӀагъэп – ар къызыгъолъыгъэри зытэджыжьыгъэри. 34КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм пхъу нахьыжъым нахьыкӀэм риӀуагъ: «Мары сэ тыгъосчэщ тятэ сыголъыгъ; мы чэщыми санэ едгъэшъонышъ, ори ихьи, ащ къыголъ; тятэми зыхэкӀыщтхэр, тилӀакъо мыкӀодынэу». 35А чэщыми ятэ санэ рагъэшъуагъ: пхъу нахьыкӀэр ихьи, ащ къыголъыгъ, ау къехъулӀагъэр зылӀэужыгъор ятэ къышӀагъэп – ар къызыгъолъыгъэри, зытэджыжьыгъэри. 36Джаущтэу Лотэ ыпхъуитӀуи ятэкӀэ лъэрымыхь хъугъэх.

37Нахьыжъым шъао къыфэхъуи, ащ Моаб фиусыгъ. Ар непэрэ Моаб цӀыфхэм ят. 38Джащ фэдэу нахьыкӀэми шъао къыфэхъугъ, ащ цӀэ фиусыгъ: Бэн Ӏами. Джы къызнэсыгъэми ар непэрэ Ӏамон цӀыфхэм ят.

### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


Ибрахьимэ Абимэлэх дэжь зэрэщыӀагъэр

1Ибрахьимэ а чӀыпӀэм икӀыгъ, къыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым кӀуи, Кадесрэ Шуррэ азыфагу дэтӀысхьагъ; нэужым Гъэрар къэкӀуагъэу дэсыгъ. 2Ишъузэу Сарэ Ибрахьимэ шыпхъукӀэ еджэщтыгъэ. Гъэрар ипачъыхьэу Абимэлэх къыгъакӀохи, Сарэ ыдэжь аригъэщагъ[+].

3Ау чэщым Тхьэр пкӀыхьапӀэкӀэ Абимэлэх къыфакӀуи, къыриӀуагъ: «Мы бзылъфыгъэр шъузкӀэ зэрэпштагъэм пае улӀэщт, сыда пӀомэ ащ лӀы иӀ». 4Абимэлэх бзылъфыгъэм нэсыгъагъэпти, къыӀуагъ: «Зиусхьан! Адэ лажьэ зимыӀэ цӀыфхэр О бгъэкӀодыщтха? 5А цӀыфым сэ къысиӀуагъи ар ышыпхъоу! Бзылъфыгъэми а дэдэр къысиӀуагъ: „Ар сэ сшы“. Сыгу тхьэгъэпцӀыгъэ имылъэу, сӀэхэри къабзэхэу, сэ аущтэу сызекӀуагъ». 6ПкӀыхьапӀэкӀэ Тхьэм ащ къыриӀуагъ: «Сэри сэшӀэ угу тхьэгъэпцӀыгъэ имылъэу ар о зэрэпшӀагъэр, джащ пае сапашъхьэ псэкӀод щыозгъэшӀагъэп – ащ унэзгъэсыгъэп. 7Джы лӀым ишъуз етыжь, ар тхьэлӀыкӀу, ощ пае Тхьэм елъэӀунышъ, о псэоу укъэнэжьыщт. Ау емытыжьмэ, зэгъашӀэ, ори уилӀакъуи зэкӀэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ шъулӀэщт»[+].

8Пчэдыжьым жьэу Абимэлэх зэкӀэ иӀумэтхэр къыугъойхи, а гущыӀэхэр къафиӀотэжьыгъэх – цӀыфхэри лъэшэу щтагъэх. 9Абимэлэх Ибрахьимэ къаригъащи, егыигъ: «Сыда о къытэпшӀагъэр? Сэри сипачъыхьагъуи псэкӀодышхо тэмыгъашӀэ мыхъунэу, сыд мыхъуна къыосшӀагъэр? Аущтэу ашӀырэп! ЗэрымызекӀохэ хабзэу укъыздэзекӀуагъ». 10Абимэлэх Ибрахьимэ еупчӀыгъ: «Сыда аущтэу зыкӀэпшӀагъэр?»

11Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Мы чӀыпӀэм Тхьэм ищынагъо щыряӀэпышъ, сишъуз пае саукӀыщт сӀуи, сегупшысагъ. 12ЕтӀани сэ ар сшыпхъу шъыпкъ; ар сятэ ыпхъу, ау сянэ ыпхъоу щытэп; сишъузэу хъугъэ. 13Сятэ иунэ сырищи, къэскӀухьэзэ сыпсэунэу Тхьэм сызырещажьэм, сэ ащ есӀогъагъ: „ГукӀэгъу къысфэшӀ, тыдэ тыкӀуагъэми, сэ усшыпхъоу яӀу“».

14Абимэлэх мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, унэӀут хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри Ибрахьимэ къыритыгъэх, Сари къыӀэкӀигъэхьажьыгъ. 15Абимэлэх къыриӀуагъ: «Мары, сичӀыгу уапашъхьэ илъ: узыфаем щыпсэу».

16Сарэ къыриӀуагъ: «Мары, пшы тыжьын ахъщэ мин къесэты. Ащ узхэт цӀыфхэм апашъхьэкӀэ уигукъао ыпщыныжьыщт, унапи ыукъэбзыжьыщт». 17ЕтӀанэ Ибрахьимэ Тхьэм елъэӀугъэти, Тхьэм Абимэлэхи, ащ ишъузи, иунэӀут бзылъфыгъэхэри ыгъэхъужьыгъэх, нахьыпэ фэдэу, сабыйхэри къафэхъунхэ алъэкӀынэу[+]. 18Ащ ыпэкӀэ Зиусхьаным Абимэлэх иунэ зэкӀэ ис бзылъфыгъэхэм сабый амыгъотынэу ышӀыгъагъ Ибрахьимэ ишъузэу Сарэ ыпкъ къикӀыкӀэ.

### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Исхьакъ икъэхъукӀ

1КъызэриӀуагъэу, Зиусхьаныр Сарэ нэшӀукӀэ къеплъыгъ; къызэригъэгугъагъэр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. 2Сарэ ышъо сабый хафи, Тхьэм къыриӀогъэгъэ уахътэм тефэу, Ибрахьимэ ижъыгъом шъао къыфилъфыгъ. 3Ибрахьимэ ыкъоу къыфэхъугъакӀэм, Сарэ шъаоу къыфилъфыгъэм, Исхьакъ фиусыгъ[+].

4Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъагъэм тетэу, ар яенэрэ мафэм сунэт ышӀыгъ[+]. 5Исхьакъ къызыфэхъум, Ибрахьимэ илъэсишъэ ыныбжьыгъ.

6Сарэ къыӀуагъ: «Тхьэм къысишӀагъэр щхэны: хэт сикъэбар зэхихми, ар щхыщт». 7ЕтӀани къыӀуагъ:

«Хэт Ибрахьимэ къыриӀоныя Сарэ сабый быдз ригъэшъонэу? Ау мары, ащ ижъыгъом сэ шъао къысфэхъугъ».

8Сабыир ины хъуи, быдзым пагъэзыжьыгъ, Исхьакъ быдзым зыпагъэзыжьыгъэ мафэм Ибрахьимэ ешхэ ешъошхо ышӀыгъ.


Тхьэм Исмахьилэ къызэриухъумагъэр

9ЕтӀанэ Мысырым щыщ Хэгъарэ Ибрахьимэ къыфилъфыгъэ шъэожъыер Исхьакъ[*] дэджэгоу зелъэгъум,[+] 10Сарэ Ибрахьимэ риӀуагъ: «Мы унэӀут бзылъфыгъэри ыкъуи унэм ифых, сыда пӀомэ унэӀут бзылъфыгъэм ыкъо, сэ скъоу Исхьакъ фэдэу, тэ тауж тикӀэн ӀукӀэжьын фитэп»[+]. 11Ыкъо фэгъэхьыгъэу зэхихыгъэ гущыӀэхэр Ибрахьимэ ыгу къыхэуагъэх. 12Ау Тхьэм Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «КӀэлэхъумрэ унэӀут бзылъфыгъэмрэ апае угу хэмыгъэкӀ. Сарэ къыуиӀорэм едэӀу, сыда пӀомэ Исхьакъ текӀыщтхэр арых о уибынкӀэ зэджэщтхэр[+]. 13УнэӀут бзылъфыгъэм ыкъуи Сэ цӀыф лъэпкъ тезгъэкӀыщт, сыда пӀомэ ари о пхэкӀыгъ».

14Ибрахьимэ пчэдыжьым гъомлапхъэрэ псы нэтырэ Хэгъарэ ритыхи, ытамэ ахэр тырилъхьэхи, кӀэлэхъури игъусэу ытӀупщыгъ. Хэгъарэ ежьи, БэрщэбаӀ ишъоф нэкӀ щыгъощагъ.

15Нэтым псэу итыр зеухым, кӀэлэхъур кондэ чӀэгъ горэм чӀилъхьагъ. 16Ежь ӀукӀи, мычыжьэу, щэбзэщэ тӀупщыгъэр зынэсыщтым фэдизэу, тӀысыгъэ, сыда пӀомэ егупшысэщтыгъэ: «КӀэлэхъур зэрэлӀэрэр слъэгъун слъэкӀыщтэп». КӀэлэхъум пэчӀынатӀэу тӀысыгъэу, ар ымакъэ Ӏэтыгъэу гъыщтыгъэ.

17Ау Тхьэм кӀэлэхъум ымакъэ къызэхихыгъэти, Тхьэм имэлэӀич уашъом къиджыкӀи, Хэгъарэ къыриӀуагъ: «Сыда къыохъулӀагъэр, Хэгъар? Умыщын! КӀэлэхъоу къэбгъэнагъэм ымакъэ Тхьэм къызэхихыгъ. 18Къэтэдж, кӀэлэхъур къэӀэти, гъэрэхьат, зыкъегъэшӀэжь! Сэ ащ цӀыф лъэпкъышхо тезгъэкӀыщт». 19ЕтӀанэ Тхьэм ащ ынэхэр къызэтрихыгъэхэти, псы итэу псынэ Хэгъарэ ылъэгъугъ. Ащ екӀуалӀи, нэтым псы изы къышӀи, кӀэлэхъур псы ригъэшъуагъ.

20Тхьэр кӀэлэхъум кӀыгъугъ. Ащ хэхъуагъ, шъоф нэкӀым щыпсэущтыгъэ, щэбзэгъао хъугъэ. 21Ар Паран шъоф нэкӀым щыпсэущтыгъэ; шъуз фэхъущтыр янэ Мысыр хэгъэгум къыфырищыгъагъ[+].


Ибрахьимэ Абимэлэх зэзэгъыныгъэ зэрэдишӀыгъэр

22А уахътэм тефэу, Абимэлэх идзэпащэу Пихъол кӀыгъоу къакӀуи, Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «О сыд пшӀагъэми, Тхьэр сыдигъуи уигъус. 23Джы Тхьэм ыпашъхьэ тхьэлъанэ къыщысфэшӀ, сэри, сэ скъуи, скъо ыкъуи уиягъэ къытэмыгъэкӀынэу, сэ гукӀэгъу къызэрэпфэсшӀыгъэм фэдэу, сэри чӀыгоу о узщыхымэми гукӀэгъу къытфэпшӀынэу». 24Ибрахьимэ тхьэлъанэ ышӀыгъ.

25ЕтӀанэ Абимэлэх ицӀыфмэ псынэр зэрэтырахыгъэм пае етхьаусыхылӀагъ. 26Ежь Абимэлэх къыӀуагъ:

«Ар зышӀагъэр сшӀэрэп, ори къысэпӀуагъэп, непэ къызнэсыгъэм ар зэхэсхыгъэп».

27Арыти Ибрахьимэ мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри Абимэлэх ритыхи, Ӏуагъэ дишӀыгъ. 28Шъынэбзэу блы шъхьафэу ыгъэуцугъэти, 29Абимэлэх къеупчӀыгъ: «Сыда мы шъынэбзиблыр шъхьафы зыкӀэпшӀыгъэр?» 30Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Мы шъынэбзиблыр сэ сшъхьэкӀэ къыосэтых, мы псынэр сэ зэрэстӀыгъэм ишыхьат хъунхэу сӀыхых». 31Тхьэлъанэ зыщызэдашӀыгъагъэм къыщегъэжьагъэу а чӀыпӀэм БэрщэбаӀкӀэ[*] еджэх[+].

32БэрщэбаӀ Ӏуагъэ Ибрахьимэ щыдишӀи, Абимэлэхрэ идзэпащэу Пихъолрэ Фылист хэгъэгум къагъэзэжьыгъ. 33БэрщэбаӀ дэжь тамарискэ чъыг цӀыкӀу Ибрахьимэ щигъэтӀыси, Зиусхьанэу Тхьэу МыкӀодыжьыщтым[*] а чӀыпӀэм щелъэӀугъ. 34Ащ ыуж Ибрахьимэ Фылист хэгъэгум джыри бэрэ щыпсэугъ.

### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Тхьэм Ибрахьимэ зэриушэтыгъэр

1А хъугъэ шӀагъэхэм ауж Тхьэм Ибрахьимэ ыушэтыгъ. «Ибрахьим!» – къыриӀуагъ ащ Тхьэм. «СыкъэдаӀо!» – къыӀуагъ Ибрахьимэ[+]. 2Тхьэм къыӀуагъ: «Пкъо зыкӀыгъэгъуи, шӀу плъэгъурэ пкъо закъоу Исхьакъ, Морый чӀыгум кӀо, джащ ит къушъхьэмэ ащыщэу Сэ къыозгъэлъэгъущтым пкъо къурмэнгъэст щышӀ».

3Ибрахьимэ пчэдыжьым жьэу къэтэджи, ищыд ыгъэхьазырыгъ, иунэӀутхэм ащыщэу нэбгыритӀурэ ыкъоу Исхьакърэ зэригъэгъусэхи, къурмэнгъэстым пае машӀор зэришӀыщт пхъэхэри ыкъутэхи, Тхьэм зыфиӀогъэ чӀыпӀэм ежьагъ. 4Ящэнэрэ мафэм Ибрахьимэ а чӀыпӀэр чыжьэкӀэ ылъэгъугъ. 5Арыти Ибрахьимэ иунэӀутитӀумэ ариӀуагъ: «Мыщ шъо шъущытыгу, щыдым шъуфэсакъ. Тэ, сэррэ скъорэ тыкӀонышъ, Тхьэм шъхьащэ фэтшӀын, етӀанэ шъуадэжь къэдгъэзэжьыщт».

6Пхъэу къурмэнгъэстыр зэришӀыщтыр ыкъоу Исхьакъ ыплӀэӀу рилъхьагъ, шъэжъыемрэ машӀомрэ ышти, тӀури зэдэкӀуагъэх. 7Исхьакъ Ибрахьимэ риӀуагъ: «Тат!» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сыд, сикӀал?» Ыкъо къыӀуагъ: «Мары машӀори пхъэхэри, тыдэ щыӀа адэ къурмэнгъэст тшӀыщт шъынэр?» 8Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Тхьэм Ежь къыгъотыщт къурмэнгъэст тшӀыщтыр, сишъау». ТӀуми зэкӀыгъоу апэ рагъэхъугъ. Джаущтэу ахэр зэгъусэу кӀощтыгъэх.

9Тхьэм чӀыпӀэу Ибрахьимэ къыригъэлъэгъугъэм зынэсхэм, Ибрахьимэ ащ къурмэншӀыпӀэ щигъэпсыгъ, пхъэхэри тырилъхьагъэх, ыкъоу Исхьакъ зэкӀоцӀипхи, къурмэншӀыпӀэм пхъэмэ акӀыӀу ышӀыгъ. 10Ибрахьимэ ыкъо шӀуибзынэу шъэжъыер тырищэягъ. 11Ау Зиусхьаным имэлэӀич уашъом ымакъэ къиӀукӀэу, къеджагъ: «Ибрахьим! Ибрахьим!» Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Мары сэ!» 12Зиусхьаным имэлэӀич къыӀуагъ: «КӀэлэхъум пӀэ темыщай, ащ зи емышӀ! Джы Сэ сэшӀэ о Тхьэм узэрэщыщынэри, сыда пӀомэ Сэщ пае о пкъо, пкъо закъо ушъхьасыжьыгъэп!»

13Ибрахьимэ зэплъэм, ыкӀыбыкӀэ куандэм тӀыр ыбжъакъохэмкӀэ хэнагъэу ылъэгъугъ. Ибрахьимэ екӀуалӀи, тӀыр къыубытыгъ, ар ыкъо ычӀыпӀэкӀэ къурмэнгъэст ышӀынэу къыхьыгъ. 14Ибрахьимэ а чӀыпӀэм «Яхуа Ирэ» фиусыгъ, ащ къикӀырэр: «Зиусхьаным къыгъотыщт».

Ащ къыхэкӀэу джырэ нэс аӀо: «Зиусхьаным икъушъхьэ къыщынэфэщт».

15Джыри Зиусхьаным имэлэӀич уашъом щыӀэу Ибрахьимэ къеджи, 16къыриӀуагъ: «ГущыӀэ пытэкӀэ сэӀо, – еӀо Зиусхьаным; о пшӀагъэм пае – пкъо, пкъо закъо ушъхьасыжьыгъэпышъ,

17Сэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ СынэшӀу къыпщысфэщт!
Сэ о птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых,
япчъагъэкӀэ ошъогу жъуагъомэ афэдизэу,
хыӀушъо пшахъомэ афэдизэу;
о птекӀыщтхэм апашъхьэ
пыймэ якъэлапчъэхэр щебэджыщтых![+]
18ЧӀыгум тет цӀыф лъэпкъ пстэуми,
о уибынхэм яхьатыркӀэ СынэшӀу ащысфэщт
о укъызэрэсэдэӀугъэм пае»[+].

19Ибрахьимэ иунэӀутитӀумэ адэжь къыгъэзэжьыгъ, зэкӀыгъухэу БэрщэбаӀ къэкӀожьхи, Ибрахьимэ БэрщэбаӀ щыпсэугъ.


Ибрахьимэ ышнахьыкӀэу Нахъор къытекӀыгъэхэр

20А хъугъэ шӀагъэмэ ауж тӀэкӀу тешӀагъэу Ибрахьимэ макъэ къырагъэӀугъ: ышэу Нахъор ишъузэу Мылкъи шъаохэр къылъфыгъэхэу: 21ищыпэлъфэу Уц, ащ ышэу Буз, Арамэ ятэу Къэмуел, 22Къэсэд, Хъазэу, Пилдаш, Идлаф, Бэтуел. 23Бэтуел текӀыгъ Рыбкъэ. А нэбгыриир Мылкъэ Ибрахьимэ ышэу Нахъор къыфилъфыгъэх[+]. 24Ащ ишъуз гуадзэу Рэумэ зыцӀэм джащ фэдэу къылъфыгъэх: Тэбахъ, Гъахъам, Тахъащ, МаӀах.

### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Сарэ зэрэлӀагъэр

1Сарэ илъэсишъэрэ тӀокӀырэ блырэ ыгъэшӀагъ. 2Сарэ Къыриат АрбаӀ щылӀагъ, джы ХъэурэнкӀэ заджэхэрэм, КъэнаӀан хэгъэгум. Ибрахьимэ Сарэ ыгъэягъ, ышъхьагъ итэу пыхьэзэ[+].

3ЕтӀанэ лӀагъэм къыкӀэрыкӀи, хьат цӀыфмэ ариӀуагъ: 4«Мыщ сыщыщэп, сыхэхэс. Сишъузэу лӀагъэр згъэтӀылъыжьын слъэкӀынэу чӀыпӀэ къысашъущ». 5Хьат цӀыфхэм Ибрахьимэ джэуап къыратыжьыгъ: 6«КъытэдэӀу, тизиусхьан. О упщы лъэрыхь, къэунэ анахь дэгъоу тиӀэм уишъуз щычӀэлъхьажь; тащыщ пэпчъ лӀэкъо къэунэу иӀэр ащ пае къыуитын».

7Ибрахьимэ а чӀыгум ицӀыф лъэпкъ, хьатхэм, шъхьащэ афишӀи, 8ариӀуагъ: «Сихьадэ мыщ щызгъэтӀылъыжьынэу шъукъезэгъымэ, ащыгъум шъукъысэдэӀу: Цэухъар ыкъоу Ефрэн шъуелъэӀу, 9Махпэлэ гъочӀэгъэу ащ игубгъо гъунэ итыр фэшъошэ тыжьын уасэкӀэ шъуапашъхьэ къыщысищэнэу хьэдэ чӀэлъхьажьыпӀэ хъуным пае».

10Ежь Ефрэн хьат цӀыфхэм ахэсыгъэти, Ибрахьимэ джэуап къыритыжьыгъ, ар къэлэ къэлапчъэм дэжь Ӏутыгъэ хьат цӀыфмэ зэкӀэмэ зэхахыгъ: 11«Хьау, сизиусхьан, къысэдэӀу: губгъори, ащ ит гъочӀэгъыри осэты, сицӀыф лъэпкъ ыпашъхьэ ар щыосэты, уихьадэ чӀэлъхьажь!» 12Ибрахьимэ а чӀыгум ицӀыф лъэпкъ шъхьащэ фишӀи, 13къэзэрэугъоигъэмэ зэкӀэмэ зэхахэу Ефрэн риӀуагъ: «Ащыгъум ори къыосӀощтым къедэӀу: сыолъэӀу, унэшӀу къысщыгъафи, мы губгъом пае тыжьын сӀыхыри, сихьадэ сэ ащ щычӀэслъхьажьыщт».

14Ефрэн джэуап къыритыжьызэ къыӀуагъ: 15«КъэдаӀу, сизиусхьан! ЧӀыгум тыжьын ахъщэ шъиплӀ ыуас. ОркӀи сэркӀи сыд ар, уихьадэ чӀэлъхьажь!» 16Ибрахьимэ Ефрэн къыӀуагъэм езэгъи, ишыхьатхэу, уасэу къыфишӀыгъэм фэдиз, тыжьын ахъщэ шъиплӀ, сатыушӀэхэм зэрапщырэмкӀэ фипщыгъ.

17-18Джаущтэу Ефрэн игубгъоу Махпэлэ дэжь, Мамре пэчӀынатӀэу щылъыр, губгъори, гъочӀэгъэу ащ итыри, а губгъом ит чъыг пстэури, ащ щыӀэ иӀэгъо блэгъу пстэури, хьат цӀыфхэу къэлэ къэлапчъэм дэжь щытыгъэхэр ишыхьатхэу, Ибрахьимэ къыӀэкӀэхьагъ. 19Ащ ыуж Ибрахьимэ ишъузэу Сарэ джы ХъэурэнкӀэ заджэхэрэ Мамре пэчӀынатӀэу, КъэнаӀан хэгъэгумкӀэ Махпэлэ щыӀэ губгъом ит гъочӀэгъым щычӀилъхьажьыгъ. 20Ибрахьимэ къыӀэкӀэхьагъ хьат цӀыфмэ къабгъодэкӀэу губгъори, ащ ит гъочӀэгъыри, иунаеу, ихьадэхэр щычӀилъхьажьынхэ ылъэкӀынэу.

### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Исхьакъ къызэрищагъэр

1Ибрахьимэ жъы хъугъагъэ, ыныбжьыкӀэ хэкӀотагъэу щытыгъ. СыдрэмкӀи Тхьэм ынэшӀу Ибрахьимэ къыкӀыгъугъ. 2Ибрахьимэ иунэӀут шъхьагъырытэу, иуни ихъызмэтхэри зэкӀэ зезыгъакӀорэм риӀуагъ: «Скопкъ къытеӀаби[*],

3Зиусхьанэу уашъоми чӀыгуми я ТхьэкӀэ тхьэлъанэ къысфэшӀ, сэ сызхэс къэнаӀан цӀыфхэм апхъумэ ащыщ скъо шъузэу къызэрэфэмыщэщтымкӀэ. 4Ау сэ сихэгъэгу, сиӀахьылхэм адэжь укӀонышъ, скъоу Исхьакъ шъуз къыфэпщэщт».

5УнэӀутым къыриӀуагъ: «Бзылъфыгъэр фэмыенкӀи мэхъу сыригъусэу мы хэгъэгум къэкӀонэу; ащыгъум о укъызэрыкӀыгъэ хэгъэгум езгъэгъэзэжьын фая о пкъо?» 6Ибрахьимэ ащ риӀуагъ: «Ар пшӀэ хъухэщтэп! Скъо ащ емыгъэгъэзэжь! 7Зиусхьанэу уашъом и Тхьэ, сятэ иунэ сырищи, хымэ хэгъэгум сызыщагъэр, къыздэгущыӀагъэр ыкӀи, „о птекӀыщтхэм мы хэгъэгур ястыщт“ ыӀозэ, гущыӀэ пытэ къысэзытыгъэр – Ащ Ежь имэлэӀич уапэ итэу ыгъэкӀонышъ, скъо пае ащ шъуз къипщыщт. 8Ау бзылъфыгъэр къыбдежьэнэу фэмые зыхъукӀэ, тхьэлъанэу къысфэпшӀыгъэр птекӀыжьы; ау сыд хъугъэкӀи, скъо ащ емыгъэгъэзэжь». 9Арыти унэӀутыр изиусхьанэу Ибрахьимэ ыкопкъ теӀаби, къыриӀуагъэр ыгъэцэкӀэнэу тхьэлъанэ фишӀыгъ.

10ЕтӀанэ унэӀутым изиусхьан имахъшэмэ пшӀы къахищи, зэмылӀэужыгъо шӀухьафтын лъапӀэхэу изиусхьан иӀэхэр зыдырищажьэхи, гъогум техьагъ – Мэсэпэтамым, Нахъор зыдэсыгъэ къалэм, кӀуагъэ. 11Къалэм пэблагъэу, псынэм дэжь ащ махъшэхэр лъэгуанджэкӀэ щыригъэтӀысэхыгъэх; пчыхьэу бзылъфыгъэхэр псыхьэ къызщыкӀохэрэ охътагъ.

12Ибрахьимэ иунэӀут къыӀуагъ: «Зиусхьанэу, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ и Тхь! Непэ сиӀоф къигъэкӀи, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ гукӀэгъу фэшӀ. 13Мары псынэкӀэчъым дэжь сыщыт, къэлэдэсхэм япшъашъэхэр псыхьэ къыздакӀохэрэм. 14„Уикъошын къэукъощи, сэ псы сешъощт“ засӀоу, „ешъу, сэ уимахъшэхэри езгъэшъощтых“ къысэзыӀожьырэ пшъашъэр – джары О уиӀумэтэу Исхьакъ фэбгъэнэфагъэр; джаущтэу сэ къэсшӀэщт ситхьаматэ О гукӀэгъу къызэрэфэпшӀырэр».

15Ащ къыӀорэр къымыухыгъэу, Ибрахьимэ ышэу Нахъоррэ ишъузэу Мылкъэрэ акъо Бэтуел ыпхъоу Рыбкъэ икъошын ытамэ тетэу къыӀухьагъ. 16Пшъашъэр итеплъэкӀэ дэхэ дэдагъ, хъулъфыгъэ зымышӀэгъэ пшъашъэу щытыгъ. Ар псынэкӀэчъым дэжь къехыгъ, икъошын псы ригъахъуи, дэкӀоежьынэу ежьэжьыгъ.

17УнэӀутыр пэгъочъи, ащ риӀуагъ: «СыолъэӀу уикъошын псэу итым щыщ сегъашъоба». 18Ащ къыӀуагъ: «Ешъу, сизиусхьан». Ытамэ къошыныр къыритӀупщэхи, ӀэкӀэ ыӀыгъэу псы ригъэшъуагъ.

19Псы зырегъашъом, къыриӀуагъ: «Сэ псы къисхыщт уимахъшэхэм апаий, загъэшъокӀыфэ ерэшъох». 20Ардэдэм икъошын псэу итыр хьэкъуашъом рикӀи, псы къырихынэу джыри псынэм чъагъэ, зэкӀэ махъшэмэ загъэшъокӀыфэ джаущтэу псы къыхьыгъ. 21УнэӀутыр, зи ымыӀоу, игъогу Тхьэм шӀу тыриӀуагъэмэ зэригъашӀэ шӀоигъоу, ыгъэшӀагъоу бзылъфыгъэм лъыплъэщтыгъэ.

22Махъшэхэр псым зешъуахэхэм, унэӀутым дышъэ Ӏэлъынрэ, дышъэ ахъщэ ныкъо[*] къыщэчэу, дышъэ ӀэхъуитӀурэ пшъашъэм ыӀэхэм апае, дышъэ ахъщипшӀ[*] къащэчэу, ритыхи, 23еупчӀыгъ: «КъысаӀу, хэта узипшъашъэр? Уятэ иунэ чэщ щитхынэу чӀыпӀэ иӀа?» 24Ащ джэуап къытыгъ: «Нахъоррэ Мылкъэрэ акъо Бэтуел сырипхъу». 25ЕтӀанэ къыпигъэхъожьыгъ: «Уарзи мэкъуи бэу былыммэ апае тиӀ. Чэщыр зыщишъухын чӀыпӀи тиӀ».

26Ибрахьимэ иунэӀут зиуфи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ щысэу, Зиусхьаным шъхьащэ фишӀи, 27къыӀуагъ: «Зиусхьанэу, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ и Тхьэ щытхъу фэсэшӀы: игукӀэгъурэ ишъыпкъагъэрэкӀэ ситхьаматэ гум изымынагъэм! Зиусхьаным гъогу занкӀэкӀэ ситхьаматэ иӀахьылхэм яунэ сыкъищагъ!»

28Пшъашъэр янэ иунэ чъэжьи, къехъулӀагъэр ариӀотагъ. 29-30Рыбкъэ Лабан ыцӀэу шы иӀагъ, ышыпхъу Ӏэлъынрэ Ӏэхъухэмрэ ыӀыгъхэу ылъэгъуи, хьакӀэм къыриӀуагъэхэр зешӀэм, псынэм дэжь кӀуи, Ибрахьимэ иунэӀут екӀолӀагъ – адрэр имахъшэхэр кӀыгъухэу псынэм Ӏутыгъэти, 31риӀуагъ: «Къеблагъ, Зиусхьаным ынэшӀу зыщыфагъэр! Сыд пае мыщ ущыт? Сэ къыпфэзгъэхьазырыгъ уни махъшэхэр зыдэщытыщт чӀыпӀи».

32УнэӀутыр унэм ихьагъ. Лабан махъшэмэ уанэхэр атырихыгъэх, уарзи Ӏуси аритыгъ, хьакӀэми игъусэхэми алъакъохэр атхьакӀынхэу псы къаратыгъ. 33ЕтӀанэ шхын къафахьыгъ, ау Ибрахьимэ иунэӀут къыӀуагъ: «СиӀоф къэсэӀофэ сышхэщтэп». «КъаӀо», – къыраӀожьыгъ.

34Арыти ащ къыригъэжьагъ: «Сэ Ибрахьимэ сыриунэӀут. 35Зиусхьаным ситхьаматэ лъэшэу ынэшӀу къыщифагъ, мылъкушхуи къыритыгъ: мэл пчэнхэр, былым пӀашъэхэр, тыжьынырэ дышъэрэ, унэӀут хъулъфыгъэхэри, бзылъфыгъэхэри, махъшэхэри, щыдхэри. 36Ситхьаматэ ишъузэу Сарэ жъы хъужьыгъэу, ситхьаматэ шъао къыфилъфыгъ; Ибрахьимэ зэкӀэ иӀэр ащ ритыжьыгъ. 37Ситхьаматэ тхьэлъанэ сигъэшӀыгъ: „Сэ сызхэс къэнаӀан цӀыфхэм ащыщ скъо шъузэу къыфэмыщ, 38ау сятэ иунагъо, сиӀахьылхэм адэжь кӀуи, скъо пай шъуз къыфащ“ ыӀуи.

39Сэ ситхьаматэ сеупчӀыгъ: „Бзылъфыгъэр сэ сыригъусэу къэкӀонэу фэмыенкӀи мэхъуба?“ 40Ежь къысиӀуагъ: „Зиусхьанэу зыпашъхьэ ситым Ежь имэлэӀич уапэ итэу къыбдигъэкӀонышъ, уигъогу шӀум фиузэнкӀыщт о сызщыщ лӀакъом, сиунагъо щыщэу скъо пае шъуз къэпщэнэу. 41ТхьэрыӀоу къысфэпшӀыгъэр зыптекӀыжьыщт закъор сятэ иунэ укӀоу, ахэмэ пшъашъэ къызыуамыткӀэ ары“.

42Джы непэ псынэкӀэчъым сыкъызыӀохьэм, къэсӀуагъ: „Зиусхьан, ситхьаматэу Ибрахьимэ и Тхь! СыкъызфагъэкӀуагъэр къыздэхъугъагъэмэ! 43Мары сэ псынэм дэжь сыщыт. Псы ыхьынэу пшъашъэ къызыкӀокӀэ, сэ ащ есӀощт: ‘Уикъошын итым щыщ тӀэкӀу сегъашъу’. 44‘Ешъу, уимахъшэхэми псы къафисхыщт’ – къысиӀожьымэ, джар Зиусхьаным ситхьаматэ ыкъо шъузэу фигъэнэфагъэр арэу орэхъу“.

45СыгукӀэ зэсӀожьырэр къэсымыухызэ, мары, къошыныр ытамэ тетэу Рыбкъэ къыдэкӀыгъ, псынэкӀэчъым дэжь къехи, псым къыхихыгъ; сэ ащ есӀуагъ: „СыолъэӀу, сегъашъоба“. 46Ардэдэм къошыныр ытамэ къыритӀупщэхи, къысиӀуагъ: „Ешъу, уимахъшэхэри езгъэшъощтых“. Сэри сешъуагъ, махъшэхэри ащ псы ригъэшъуагъэх. 47Сэ ащ сеупчӀыгъ: „Хэта о узыпхъур?“ Ащ джэуап къытыжьыгъ: „Нахъоррэ Мылкъэрэ акъо Бэтуел сырипхъу“. Сэ ащ Ӏэлъын ыпэ пыслъхьагъ, Ӏэхъухэри ыӀэ ислъхьагъэх. 48Зысыуфи, шъхьащэ фэсшӀэу Зиусхьаныр згъэлъэпӀагъэ, Зиусхьанэу, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ и Тхьэу, ситхьаматэ ыш ыпхъу ежь ыкъо фэсщэным пае, гъогу занкӀэкӀэ сэ сыкъэзыщагъэм щытхъур фэсшӀыгъ. 49Сизиусхьан гукӀэгъурэ шъыпкъагъэрэ фышъуиӀэщтмэ, аущтэу къысашъуӀу, армырми къысашъуӀу, сэ сшӀэщтыри сигъогу зыфэгъэзагъэри сшӀэнэу».

50Лабанрэ Бэтуелрэ джэуап къыратыгъ: «Ӏофыр Зиусхьаным къыкӀэрыкӀыгъ; тэрэп „ары“ е „хьау“ къэзыӀон зылъэкӀыщтыр. 51Мары Рыбкъэ уапашъхьэ ит; зыдащи кӀожь; Зиусхьаным зэриӀуагъэм тетэу, уитхьаматэ ыкъо ар шъуз фэрэхъу».

52Ибрахьимэ иунэӀут а гущыӀэхэр зызэхехым, чӀыгум нэс Зиусхьаным шъхьащэ фишӀыгъ. 53Тыжьын пкъыгъохэри, дышъэ пкъыгъохэри, щыгъынхэри унэӀутым къыштэхи, Рыбкъэ ритыгъэх; джащ фэдэу ащ яни ыши тын дэгъухэр афишӀыгъэх. 54Ащ нэужым унэӀутыри игъусэхэри шхагъэх, ешъуагъэх, чэщыри щырахыгъ.

Пчэдыжьым къызэтэджыжьхэм, Ибрахьимэ иунэӀут къыӀуагъ: «Сизиусхьан дэжь сышъутӀупщыжь». 55Ау пшъашъэм ышырэ янэрэ къаӀуагъ: «МэфипшӀ гор нэмыӀэми пшъашъэр къытхэрэсыжь!» 56Ибрахьимэ иунэӀут ахэмэ ариӀуагъ: «Сешъумыгъэз, Зиусхьаным сигъогу мафэ ышӀыгъ; сышъутӀупщыжьи, сэ ситхьаматэ дэжь сыкӀожьыщт». 57«Пшъашъэм тыкъеджэнышъ, ащ къыӀощтымкӀэ теупчӀыжьын», – къыраӀуагъ ахэмэ. 58Рыбкъэ къеджэхи, раӀуагъ: «Мы цӀыфым удежьэщта?» «Сыдежьэщт», – къыӀуагъ ащ.

59ЕтӀанэ ашыпхъоу Рыбкъи, ар быдз езгъашъозэ зыпӀугъэри, Ибрахьимэ иунэӀути, ащ ицӀыфхэри къатӀупщыжьыгъэх.

60Ахэмэ анэшӀу Рыбкъэ къыщафи, къыраӀуагъ:

«КъыптекӀыщтхэр, тшыпхъу,
мины, минипшӀ пчъагъэ орэхъух!
О къыптекӀыгъэмэ
Пый къэлапчъэхэр аӀэ къихьащтых!»

61Рыбкъэрэ иунэӀут бзылъфыгъэхэмрэ махъшэхэм атетӀысхьэхи, Ибрахьимэ иунэӀут ыуж ихьагъэх. Рыбкъэ игъусэу ар ядэжь кӀожьыщтыгъэ.

62Исхьакъ Бэр Лахъай Рои къикӀыжьыгъагъ, ащыгъум ар къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъоф нэкӀым щыпсэущтыгъэ. 63Мары пчыхьэм, Исхьакъ шъофым ихьагъэу зэплъэм, махъшэхэр къакӀохэу ылъэгъугъ. 64Рыбкъи къаплъи, Исхьакъ къылъэгъугъ, махъшэм къепкӀэхи, 65Ибрахьим иунэӀут къеупчӀыгъ: «Хэта мы цӀыфэу, къытпэгъокӀыгъэу къакӀорэр?» УнэӀутым къыриӀожьыгъ: «Ар сэ сизиусхьан». Рыбкъэ техъор къышти, зытырихъуагъ.

66УнэӀутым зэкӀэ ышӀагъэр Исхьакъ къыфиӀотагъ. 67ЕтӀанэ Исхьакъ янэу Сарэ ищэтыр Рыбкъэ чӀищагъ; Рыбкъэ ащ ишъуз хъугъэ. Исхьакъ Рыбкъэ шӀу ылъэгъугъ, янэ зэрэщымыӀэжьым нэшхъэягъэу къыфихьыгъагъэри шъхьащыкӀыгъ.

### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Ибрахьимэ зэрэлӀагъэр

1Ибрахьимэ джыри шъуз къыщагъ, Къэтурэ ыцӀэу. 2Къэтурэ ащ къыфилъфыгъэх ыкъохэу Зимран, Иокъщан, Мэдан, Мыдиан, Ищбакъ, Шыуахъ. 3Иокъщан къыфэхъугъэх Щэбэрэ Деданрэ. Дедан къытекӀыгъэхэр: ашур цӀыфхэр, лэтуш цӀыфхэр, лэум цӀыфхэр. 4Мыдиан ыкъохэр: Ӏэфэ, Ӏэфэр, Хъанох, АбидаӀ, ЕлдаӀэ. Ахэр зэкӀэ Къэтурэ къытекӀыгъэх.

5Ибрахьимэ зэкӀэ иӀагъэр Исхьакъ ритыжьыгъ. 6Шъуз гуадзэу Ибрахьимэ иӀагъэхэм акъомэ тын хьалэлхэр афишӀыхи, ежь псэузэ, Исхьакъ пэчыжьэу, тыгъэкъокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ чӀыгум ыгъэкӀуагъэх. 7ЗэкӀэмкӀи Ибрахьимэ ыныбжьыгъэр илъэсишъэрэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ. 8Дунаим Ибрахьимэ жъы дэдэ хъугъэу ехыжьыгъ, жъышъхьэ мафэ иӀэу ыпсэ хэкӀи, ицӀыф лъэпкъ хэхьажьыгъ. 9Ыкъохэу Исхьакърэ Исмахьилэрэ ар чӀалъхьажьыгъ – хьат лъэпкъым щыщ Цохар ыкъо Ефрэн ишъофэу Мамре пэчӀынатӀэу щылъым ит Махпэлэ гъочӀэгъым. 10Ар Ибрахьимэ хьатхэм къащищэфыгъэ шъофыр ары. Ащ щычӀалъхьажьыгъэх Ибрахьимэрэ ащ ишъузэу Сарэрэ[+]. 11Ибрахьимэ зэлӀэм, ащ ыкъо Исхьакъ Тхьэм ынэшӀу къыщифагъ. Исхьакъ Бэр Лахъай Рои дэжь щыпсэущтыгъ.


Исмахьилэ къытекӀыгъэхэр

12Мары Ибрахьимэ ыкъоу Исмахьилэ къытекӀыгъэ цӀыфхэр; Исмахьил ары Сарэ иунэӀут бзылъфыгъэу Мысырым щыщ Хэгъарэ Ибрахьимэ къыфилъфыгъэр;

13Мары Исмахьилэ ыкъомэ ацӀэхэр, зэкӀэлъыкӀоу ахэр къызэрэхъугъэхэм елъытыгъэу. Исмахьилэ ищыпэлъфэу Нэбаиот, ащ ыуж Къэдар, Адбэл, Мыбсам, 14МышмаӀ, Думэ, Масэ, 15Хъадад, Тэмэ, Етур, Нафыщ, Къэдэмэ. 16Ахэр арых Исмахьилэ ыкъохэр, ахэмэ ацӀэхэр, ахэмэ япсэупӀэхэми якощыпӀэхэми ялъытыгъэу. Ахэр ялъэпкъ пшӀыкӀутӀумэ япщых. 17ЗэкӀэмкӀи Исмахьилэ ыныбжь илъэсишъэрэ щэкӀырэ блырэ хъугъэу; ыпсэ хэкӀи, ицӀыф лъэпкъ хэхьажьыгъ. 18Ащ къытекӀыгъэхэр Хъауилэ къыщегъэжьагъэу Ашур укӀо зыхъукӀэ, Мысырым пэщылъ Шурэм нэс щыпсэущтыгъэх. Зэшыхэр зэмыкӀухэу псэущтыгъэх[+].


Ӏэсаурэ Якъубэрэ Рыбкъэ къызэрэфэхъугъэхэр

19Мары Исхьакъ, Ибрахьимэ ыкъо, икъэбар. Ибрахьимэ къыфэхъугъ Исхьакъ. 20Исхьакъ илъэс тӀокӀитӀу ыныбжьыгъ, ащ Мэсэпэтамым щыщ арам цӀыфэу Бэтуел ыпхъу, арам Лабанэ ышыпхъоу Рыбкъэ шъузкӀэ зештэм. 21Исхьакъ ишъуз пае Зиусхьаным елъэӀущтыгъэ, сыда пӀомэ ащ сабый хэкӀыщтыгъэп. Зиусхьанми ар къызэхихи, ишъузэу Рыбкъэ лъэрымыхь хъугъэ. 22Ыныбэ зэрилъхэзэ, ыкъомэ зэӀункӀыжьхэу рагъэжьагъ, арыти ащ ыӀуагъ: «Аущтэу щытыщтмэ, сыда сэ сищыӀэкӀэжьыр?» Зиусхьаным зыфигъази, Рыбкъэ еупчӀыгъ. 23Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ:

«ЛъэпкъитӀу уныбэ илъ,
ЦӀыф лъэпкъитӀу о пкӀоцӀ къикӀынышъ, загощыщт.
Зыр адрэм нахь лъэшыщт,
нахьыжъыр нахьыкӀэм фэлэжьэщт»[+].

24Мары уахътэр къэси, зэтӀуазэхэр къэхъугъэх. 25Апэрэр цӀэплъэу къэхъугъ, шъом фэдэу, цызакӀэу. Ащ фаусыгъ Ӏэсау. 26ЕтӀанэ ащ ыши къэлъэгъуагъ, Ӏэсау ылъэдакъэ ӀэкӀэ ыӀыгъэу; ащ Якъуб[*] фаусыгъ. Исхьакъ илъэс тӀокӀищ ыныбжьыгъ ахэр къызэхъухэм.


Ӏэсау ищыпэлъфыгъэ зэрищагъэр

27Сабыйхэр ины хъугъэх; Ӏэсау шэкӀо ӀэпэӀасэу шъофым ит цӀыф хъугъэ; Якъубэ унэрыс цӀыф Ӏасэ хъугъэ. 28Исхьакъ Ӏэсау шӀу ылъэгъущтыгъ, сыда пӀомэ лэучэцӀэу Ӏэсау къыхьыхэрэр ыгу рихьыщтыгъэх, ау Рыбкъэ Якъубэ нахь икӀэсагъ.

29Зэгорэм, Якъубэ стырыпс ыупщэрыхьэзэ, Ӏэсау мэлэкӀалӀэм ригъэзыгъэу шъофым къикӀыжьыгъ. 30Якъубэ Ӏэсау риӀуагъ: «Плъыжьыр сшхынэу къысэт, мыдэ мы плъыжьыр. Арымырмэ гъаблэм сегъалӀэ!» Джащ къыхэкӀэу ащ «ЕдомкӀэ»[*] еджагъэх. 31Ау Якъуб къыӀуагъ: «Ащыгъум щыпэлъфыныгъэр къысэт»[+]. 32Ӏэсау къыӀуагъ: «Мары сэ джыдэдэм сылӀэщт, сыда щыпэлъфыгъэм къысфишӀэщтыр?» 33Якъуб къыӀуагъ: «НахьыпэрапшӀэу тхьэлъанэ къысфэшӀ». Ӏэсау ащ тхьэлъанэ фишӀыгъ, ищыпэлъфыгъи Якъубэ ритыгъ.

34Ащ ипэгъокӀэу Якъубэ хьалыгъурэ джэнчыпсырэ Ӏэсау ритыгъэх. Ӏэсау шхагъэ, ешъуагъ, тэджи, икӀыжьыгъ. Щыпэлъфэу ущытыным ифитныгъи зэуи ыгъэгумэкӀыгъэп[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ шъхьэр


Исхьакърэ Абимэлэхрэ

1Хэгъэгум гъаблэ итыгъ, Ибрахьимэ имафэхэм щыӀэгъэ гъаблэр арэп, арыти Исхьакъ Гъэрар хэкум, фылист цӀыфхэм япачъыхьэу Абимэлэх дэжь кӀуагъэ[+]. 2Зиусхьаныр Исхьакъ къыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Мысырым умыкӀоу, Сэ къыосӀощт хэгъэгум щыпсэу. 3А хэгъэгум хымэу щыпсэу. Сэ о сыпкӀыгъущт, сынэшӀуи къыпщысфэщт. Ори о птекӀыщт цӀыфхэми зэкӀэ мы хэгъэгур шъостынышъ, о уятэу Ибрахьимэ естыгъэ гущыӀэр къэзгъэшъыпкъэжьыщт[+]. 4Уашъом ит жъуагъомэ япчъагъэ фэдизэу о птекӀыщтхэр згъэбэгъощтых; о птекӀыщтхэм зэкӀэ мы чӀыгухэр ястыщтых, о къыптекӀыщт цӀыфхэм чӀыгум тет цӀыф лъэпкъ пстэуми о уибынхэм яхьатыркӀэ сынэшӀу ащысфэщт,[+] 5Ибрахьимэ СиӀуагъэ къедэӀуи, фэзгъэпытагъэхэр зэкӀэ: унашъохэр, шапхъэхэр, хабзэхэр зэригъэцэкӀагъэхэм пае». 6Исхьакъ Гъэрар хэкум итӀысхьагъ. 7А чӀыпӀэм щыпсэурэ цӀыфхэр ишъуз пае къызеупчӀыхэм, ащ ариӀуагъ: «Ар сэ сшыпхъу». Рыбкъэ ишъузэу ыӀонкӀэ щынагъэ, сыда пӀомэ Рыбкъэ дэхэ дэдагъэти, ащ пае аукӀын къышӀошӀыгъ[+].

8Исхьакъ ащ зисыр бэшӀагъэу зэгорэм фылист пачъыхьэу Абимэлэх шъхьаныгъупчъэм зеплъым, Исхьакъ Рыбкъэ едэхашӀэу ылъэгъугъ. 9Абимэлэх Исхьакъ къеджи, риӀуагъ: «Ар о уишъуза? Адэ сыд пае о ар пшыпхъоу пӀуагъа?» Исхьакъ ащ къыриӀожьыгъ: «Ащ ыпкъ къикӀэу саукӀынкӀэ сыщынагъэти ары».

10Ау Абимэлэх къыӀуагъ: «Сыда о къытэпшӀагъэр? Тащыщ горэ уишъуз гохьан ылъэкӀыщтыгъэ, етӀанэ псэкӀодышхо тэбгъашӀэщтыгъэ». 11Арыти Абимэлэх ицӀыфмэ унашъо афишӀыгъ: «Хэтми мы лӀыми ащ ишъузи анэсырэм хьадэгъур къыфэрэкӀу». 12Исхьакъ а хэгъэгум итӀысхьи, лэжьыгъэ щырипхъэу ригъэжьагъ. А илъэсым хьэу рипхъыгъэм фэдишъэ Ӏуихыжьыгъ: джаущтэу Зиусхьаным ащ ынэшӀу къыщифагъ. 13Исхьакъ нахь бай хъузэпытыщтыгъэ. Бай дэдэ хъугъэ. 14Джы ащ иӀагъэх мэл пчэн, былым пӀэшъэ Ӏэхъогъухэр, бэ дэдэ хъоу унэӀутхэри, лэжьакӀохэри. Джащ пае фылист цӀыфхэр Исхьакъ къешъугъухэу аублагъ. 15Ащ ятэу Ибрахьимэ псэузэ иунэӀутхэм атӀыгъэгъэ псынэхэр фылист цӀыфхэм ятӀэкӀэ агъэсэигъэх[+].

16Ежь Абимэлэх Исхьакъ къыриӀуагъ: «ТхэкӀыжь. О тэркӀэ лъэшыщэ ухъугъ». 17Арыти Исхьакъ ащ къикощыкӀыжьыгъ. Гъэрар кӀэим щэтырхэр щигъаӀэхи, ащ щытӀысыгъ. 18Исхьакъ ытхъужьыгъэх ятэу Ибрахьимэ зэпсэум атӀыгъэгъэ псынэхэу, Ибрахьимэ зэлӀэм, фылист цӀыфхэм агъэсэигъагъэхэр; ахэмэ цӀэу ятэ афишӀыгъагъэхэр афиусыжьыщтыгъэх.

19Исхьакъ иунэӀутхэм зэгорэм кӀэим щетӀэхэзэ, псы къабзэ къызкӀэкӀырэ псынэкӀэчъ къагъотыгъ. 20Гъэрар иӀахъохэр Исхьакъ иӀахъохэм «мы псыр тэтый» аӀозэ, къянэкъокъугъэх. Арыти псынэм фиусыгъ: Ӏэсэкъ[*]; сыда пӀомэ ежь къенэкъокъущтыгъэх. 21ЕтӀанэ нэмыкӀ псынэ атӀыгъ; ащкӀи зэнэкъокъугъэх; ащ Ситнэ[*] фаусыгъ. 22А чӀыпӀэм ӀукӀи, джыри зы псынэ Исхьакъ ытӀыгъ, ащ пае къедэожьыгъэхэп. Ащ Рэхъобот[*] фиусыгъ; сыда пӀомэ ащ ыӀуагъ: «Джы Зиусхьаным чӀыпӀэ хъоу пщау къытитыгъ мы чӀыгум тыщыбэгъонэу».

23Ащ икӀи, ар БэрщэбаӀ кӀуагъэ. 24Апэрэ чэщым Зиусхьаныр ащ къыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Сэ о уятэ Ибрахьимэ сыри Тхь; умыщын, Сэ сыпкӀыгъу. СынэшӀу о къыпщысфэщт, птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых – сиӀумэтэу Ибрахьимэ ихьатыркӀэ». 25Ащ къурмэншӀыпӀэ щигъэпси, ыгъэлъапӀэу Зиусхьаным елъэӀугъ. Исхьакъ ащ ищэтырхэр щигъаӀэхи, иунэӀутхэм псынэ атӀыгъ.

26ЕтӀанэ Гъэрар къикӀи, Исхьакъ дэжь Абимэлэх къэкӀуагъ, упчӀэжьэгъоу Ахъузати идзэпащэу Пихъоли игъусэхэу. 27Исхьакъ ахэмэ ариӀуагъ: «Сыда садэжь шъукъызкӀэкӀуагъэр, сышъулъэгъу мыхъоу, сыкъызыхэшъуфыгъэ пэтызэ?» 28«Тэ нэрылъэгъу къытфэхъугъ Зиусхьаныр о зэрэпкӀыгъур, – джэуап ахэмэ къыратыжьыгъ, – ащ пае тэрырэ оррэ тхьэрыӀо зэзэгъ зэдэтшӀыщт. 29Мыхъун къызэрэтэмышӀэщтымкӀэ тхьэрыӀо къэшӀ, тэри мыхъун къыотымышӀэу, дэгъоу тыкъыбдэзекӀуагъ, мамырэу уттӀупщыжьыгъ; джы о Зиусхьаным ынэшӀу къыпщифагъ»[+]. 30Исхьакъ ахэмэ ешхэ ешъо афишӀыгъ. 31КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм пчэдыжьым жьэу къэтэджыхи, ахэмэ тхьэрыӀо зэдашӀыгъ. Исхьакъ ахэр къытӀупщыжьхи, мамырэу ыдэжь къикӀыжьыгъэх.

32А мэфэ дэдэм Исхьакъ иунэӀутхэу псынэр зытӀыщтыгъэмэ псы къызэрагъотыгъэр къыраӀуагъ. 33Исхьакъ ащ ЩыбыӀэ[*] фиусыгъ. Ащ къыхэкӀэу непэ къызнэсыгъэм а къалэм БэрщэбаӀ[*] ыцӀ.


Хымэ бзылъфыгъэхэу Ӏэсау шъуз фэхъугъэхэр

34Ӏэсау ыныбжь илъэс тӀокӀитӀу зэхъум, ащ хьат цӀыфэу Берый ыпхъу Ехъудит, хьат цӀыфэу Елон ыпхъоу Басмат шъузкӀэ къыщагъэх[+]. 35Ахэмэ Исхьакърэ Рыбкъэрэ гукъэуабэ арагъэшӀыгъ.

### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ шъхьэр


Исхьакъ ынэшӀу Якъубэ къызэрэщифагъэр

1Исхьакъ жъы хъугъэу, зи ымылъэгъужьэу ынэхэм къызащэкӀэм, ыкъо нахьыжъэу Ӏэсау къеджи, риӀуагъ: «СикӀал!» Адрэм къыриӀожьыгъ: «СыкъэдаӀо». 2Исхьакъ къыӀуагъ: «Сэ жъы сыхъугъ, згъэшӀэнэу къэнагъэр зыфэдизри сшӀэрэп. 3УиӀашэ шти – уищабзи щэбзащэхэри – шъофым кӀо, лэучэцӀ къысфэушэкӀу[+]. 4Къахьи, ӀэшӀоу къэгъэхьазыр, сэ сыгу рихьырэм фэдэу, сшхынышъ, сылӀэным ыпэкӀэ сынэшӀу къыпщысфэщт».

5Ахэмэ зэраӀуагъэр Рыбкъэ зэхихыгъэти, Ӏэсау лэучэцӀ къыушэкӀунэу шъофым зэкӀом, 6Рыбкъэ ыкъоу Якъубэ риӀуагъ: «Уятэ пшэу Ӏэсау риӀоу зэхэсхыгъэ 7лэучэцӀ къыфихьынышъ, шхын ӀэшӀу фигъэхьазырынэу. Уятэ шхэнышъ, лӀэным ыпэкӀэ Зиусхьаным ыпашъхьэкӀэ ащ ынэшӀу щифэщт. 8Джы, сикӀал, пшӀэн фаем уишъыпкъэу къедэӀу, къызэрэуасӀоуи шӀы. 9Ӏэхъогъум кӀуи, чэцӀ дэгъуитӀу къыхэх. Сэ уятэ пае ахэмэ икӀэсэ шхын ӀэшӀур ахэсшӀыкӀыщт. 10О ар фэпхьыщт, ышхынышъ, лӀэным ыпэкӀэ ынэшӀу о къыпщифэнэу».

11Ау Якъубэ янэ къыриӀожьыгъ: «Сшэу Ӏэсау цӀыф цызакӀ, сэ скӀышъо джашъо. 12Сятэ сыкъиӀэбылъэбыхьанкӀи мэхъу, зэрэзгъапцӀэрэр къызишӀэкӀэ, ынэшӀу къысщифэным ычӀыпӀэкӀэ, нэлат къысихыщт». 13Ау янэ къыӀуагъ: «О уинэлат сэ къыстерэф, сишъау. Ау сэ сӀорэм къедэӀу, кӀуи къысфахь».

14Якъубэ кӀуи, чэцӀхэр янэ къыфихьыгъэх, Рыбкъэ Исхьакъ икӀэсэ шхын ӀэшӀур ышӀыгъ. 15ЕтӀанэ Рыбкъэ ыкъо нахьыжъэу Ӏэсау ищыгъын кӀэракӀэу ежь иунэ илъыр къышти, ыкъо нахьыкӀэу Якъубэ щилъагъ. 16Ащ ыӀэхэмрэ ыпшъэ пцӀанэрэ чэцӀышъохэр къарищэкӀыгъ, 17етӀанэ ежь ыгъэхьазырыгъэ шхын ӀашӀумрэ хьалыгъумрэ Якъубэ ритыгъэх.

18Ар ятэ дэжь ихьи, риӀуагъ: «Тят!» Адрэм къыӀуагъ: «СыкъэдаӀо. Ухэта, сишъау?» 19Якъубэ ятэ риӀуагъ: «Сэ Ӏэсау ары, о уищыпэлъф; о къызэрэсэпӀуагъэм фэдэу сэ сшӀыгъэ; зыкъэӀэти, къэтӀыс, шхы силэучэцӀ, етӀанэ о унэшӀу къысщыпфэн».

20Исхьакъ къэупчӀагъ: «Сыдэу псынкӀэу къэбгъотыгъа, сишъау?» Адрэм джэуап къытыжьыгъ: «Зиусхьанэу уи Тхьэ сапэ къыригъэфагъ». 21«КъыскӀэрыхь, сикӀал, – ыӀуагъ Исхьакъ, – сыкъыптеӀэбэщт, ора скъоу Ӏэсаур, хьаумэ ормыра?»

22Якъубэ ятэу Исхьакъ екӀолӀагъ, адрэм къыӀэбылъэбыхьи, къыӀуагъ: «Макъэр Якъубэ ымакъ, ау ыӀэхэр Ӏэсау ыӀэх». 23Ащ ыӀэхэр Ӏэсау ыӀэмэ афэдэхэу зэрэцызакӀэхэм пае ар къышӀагъэпти, ащ ынэшӀу щифагъ. 24Ащ къыӀуагъ: «Скъоу Ӏэсаур оры шъыпкъа?» Адрэм джэуап къытыгъ: «Адэ сэры». 25Исхьакъ къыӀуагъ: «Сишъау, уилэучэцӀ сшхынэу къысэт, сынэшӀу къыпщысфэнэу». Якъубэ къырити, ятэ шхагъэ, санэ къыхьи, ари ришъугъ. 26ЕтӀанэ ащ ятэу Исхьакъ къыӀуагъ: «КъысэкӀуалӀи къысэбэу, сишъау». 27Якъубэ екӀуалӀи, ятэ ебэугъ. Исхьакъ ащ ищыгъын мэу къыпихырэр зэхишӀагъэти, ынэшӀу къыщифи, къыриӀуагъ:

«Скъо мэу къыпихырэр
Зиусхьаным ынэшӀу зыщыфагъэу,
губгъомэ мэу къарихырэмэ афэд.
28Тхьэм тынэу о къыуерэтых ошъо осэпсым щыщ,
чӀым игъэбэжъу щыщ лэжьыгъи сэнэ шӀыгъакӀи
бэдэдэу[+].
29Лъэпкъхэр о пфэрэлажьэх,
ЦӀыф лъэпкъмэ шъхьащэ къыпфарэшӀ.
О пшыхэм зиусхьан зафэшӀ,
уянэ ыкъомэ шъхьащэ къыпфарэшӀ,
Нэлат къыозыхырэм нэлат терэф.
ЗынэшӀу къыпщызыфэрэм, Тхьэм ынэшӀу щерэф!»

30Исхьакъ ынэшӀу Якъубэ щифи, Якъубэ ятэ ыпашъхьэ къызэрикӀыжьыгъэм лъыпытэу, Ӏэсау шакӀо къикӀыжьыгъ. 31Ащи шхыныр ӀэшӀоу ыгъэхьазыри, ятэ къыфихьи, риӀуагъ: «ЗыкъэӀэти къэтӀыс, тят, шхы силэучэцӀ, етӀанэ унэшӀу къысщыпфэнэу».

32Исхьакъ къэупчӀагъ: «Ухэт о?» Адрэм къыӀуагъ: «Сэ сыуикъу, уищыпэлъфэу Ӏэсау ары». 33Исхьакъ лъэшэу къэщтагъэу къэкӀэзэзи, къыӀуагъ: «Адэ хэта адрэр, лэучэцӀыр къыушэкӀуи, сэ къысфэзыхьыгъэр? О укъэкӀоным ыпэкӀэ ар сшхыгъэ, етӀанэ сынэшӀу щысфагъ, джары джы нэшӀу зыщыфагъэу щытыщтыр».

34Ӏэсау ятэ игущыӀэхэм ядэӀуи, куо мэкъэшхо къыӀэти, ятэ риӀуагъ: «Тят, сэри унэшӀу къысщыф, сэри ары». 35Исхьакъ къыӀуагъ: «Пшы тхьагъэпцӀыгъэ ыгу илъэу къакӀуи, сынэшӀоу о къыпщысфэн фэягъэр ыштагъ». 36Ӏэсау къыӀуагъ: «Тефэ шъыпкъэу Якъуб ащ фаусыгъэба? Ащ тӀо сигъэпцӀагъ: сэ сищыпэлъфыгъэ ыштагъ, джы – унэшӀу зыщыуигъэфагъ». ЕтӀани ятэ еупчӀыгъ: «Сэщ пае нэшӀущыфэныгъэ къыпфэнагъэба?»[+] 37Исхьакъ джэуап Ӏэсау къыритыжьыгъ: «Сэ ар зиусхьанэу уашъхьагъ къизгъэуцуагъ, зэкӀэ тиӀахьылхэри унэӀут фэсшӀыгъэх, лэжьыгъэрэ сэнэ шӀыгъакӀэрэкӀэ нахь лъэш сшӀыгъэ. Сыд сэ джы о къыпфэсшӀэшъущтыр, сикӀал?»

38Ӏэсау ятэ къеупчӀыгъ: «Тят, зызакъуа унэшӀу ащыпфэнэу зэрэщытыр? Сэри унэшӀу къысщыф, тят!» Ӏэсау лъэшэу къэгъыгъ.

39Ятэу Исхьакъ джэуап къытыжьыгъ:

«ЧӀыгу пщэрымрэ ошъо осэпсымрэ
апэчыжьэщтых о уипсэупӀэхэр.
40Уичатэ къыхьырэмкӀэ о ущыӀэщт,
пши уфэлэжьэщт.
Ау уахътэр къэсыщт – зыкъызыпӀэтыкӀэ,
ащ ибжь о ппшъэ дэбдзыжьыщт»[+].


Якъубэ Лабан дэжь зэрэчъагъэр

41Ятэ ынэшӀу зэрэщифагъэм пае Ӏэсау ылъэгъу мыхъоу хъугъэ Якъубэ. Ӏэсау ыгукӀэ ыӀуагъ: «Сятэ зыщыдгъэещт мафэхэр къэсынхэшъ, сшэу Якъубэ сыукӀыщт».

42Рыбкъэ раӀожьыгъ ыкъо нахьыжъэу Ӏэсау ыӀуагъэр. Арыти, ыкъо нахьыкӀэу Якъубэ къыригъаджэхи, риӀуагъ: «О пшэу Ӏэсау уиукӀын ыгу хэлъ. 43Арышъ, къыосӀощтым къедэӀу, сикӀал: Хъаран щыпсэурэ сшэу Лабан дэжь чъэ. 44Ащ ыдэжь тӀэкӀурэ къыщыӀ, пшы игубж оӀэсэжьыфэ, 45пшы губжэу къыпфыриӀэр Ӏэсэжьэу, ащ о епшӀагъэр щэгъупшэжьыфэ. Джащыгъум сэ къыплъызгъэкӀонхэшъ, ащ укъисщыжьыщт. Сыд пае а зы мафэм шъуитӀуи шъусшӀокӀодына?»

46ЕтӀанэ Рыбкъэ Исхьакъ риӀуагъ: «Хыт бзылъфыгъэхэм апкъ къикӀыкӀэ щыӀэныгъэм сыкӀэгушӀурэп. Мы чӀыгум щыщ бзылъфыгъэхэу, мы хьат бзылъфыгъэхэм афэдэхэм ащыщ Якъубэ шъузкӀэ къыщэмэ, ащыгъум сэ сыщыӀэнэуи сищыкӀэгъэжьэп»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ шъхьэр

1Исхьакъ Якъубэ къеджи, ынэшӀу къыщифи, унашъо фишӀыгъ:

«КъэнаӀан цӀыфхэм апхъумэ ащыщ шъузэу къэмыщ. 2Мэсэпэтамым кӀуи, уянэ ятэу Бэтуел дэжь, уянэ ышэу Лабан ыпхъумэ ащыщ ащ шъузэу къищ[+]. 3ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэм ынэшӀу къыпщеф! Уегъэбагъу ыкӀи къыпхерэгъахъу, цӀыф лъэпкъыбэхэри о птерэкӀых. 4КъыплъегъэӀэс Тхьэм Ибрахьимэ ынэшӀоу щифагъэр ори, о къыптекӀыщтхэми къалъерэгъэӀэс – Тхьэм Ибрахьимэ къыритыгъэ чӀыгоу о хымэу узщыпсэурэр уиӀахьэшӀу хъуным пае!»[+] 5Арыти Исхьакъ Якъубэ ытӀупщыгъ, Мэсэпэтамым, арам цӀыфэу Бэтуел ыкъоу Лабан дэжь ар кӀуагъэ. Лабан Якъубэрэ Ӏэсаурэ янэу Рыбкъэ ышыгъ.


Исмахьилэ ыпхъу Ӏэсау къызэрищагъэр

6Исхьакъ ынэшӀу Якъубэ щифи, Мэсэпэтамым шъуз къырищынэу зэригъэкӀуагъэр, ынэшӀу щифэзэ, зэрэтыригъэпытыхьагъэр «къэнаӀан бзылъфыгъэ къэмыщ» ыӀуи, 7Якъуби ятэрэ янэрэ ядэӀуи, Мэсэпэтамым зэрэкӀуагъэри Ӏэсау ылъэгъугъ. 8Джащыгъум Ӏэсау къыгурыӀуагъ къэнаӀан бзылъфыгъэхэр ятэ ыгу зэрэримыхьыхэрэр; 9арыти Ӏэсау Исмахьилэ ицӀыфхэм адэжь кӀуи, джыри зы шъуз къыщагъ – Махъалат, Ибрахьимэ ыкъоу Исмахьилэ ыпхъу, Нэбаиот ышыпхъу[+].


Якъубэ пкӀыхьапӀэ Бэтэл зэрэщилъэгъугъэр

10Якъубэ БэрщэбаӀ къыдэкӀи, Хъаран ежьагъ. 11ЧӀыпӀэ горэм нэси, шӀункӀ къэхъугъэти, ащ чэщыр щырихынэу къэуцугъ, сыда пӀомэ тыгъэр къохьажьыгъагъ. Мыжъо горэ ипӀэшъхьагъэу ыгъэтӀылъи, чъыенэу гъолъыгъэ. 12Мары лъэоир чӀыгум тетэу, ащ ыцыпэ уашъом нэсэу, Тхьэм имэлэӀичхэр ащкӀэ дэкӀоежьыхэу, къехыхэу пкӀыхьапӀэкӀэ ылъэгъугъ. 13Мары Зиусхьаныр ащ ышъхьагъ тетэу Якъубэ къыреӀо: «Сэры Зиусхьаныр, уятэжъэу Ибрахьими Исхьакъи я Тхьэр. ЧӀыгоу узтелъыр Сэ ори птекӀыщт бынхэми къышъосэты[+]. 14О птекӀыщт бынхэр чӀыгум телъ пшахъом фэдизэу бэ хъущтых, тыгъэ къохьапӀэмкӀи, тыгъэ къокӀыпӀэмкӀи, темырымкӀи, къыблэмкӀи ахэр ащыпсэущтых. Оррэ птекӀыщтхэмрэ яхьатыркӀэ дунаим тет лъэпкъ пстэуми сынэшӀу ащысфэщт[+]. 15Мары Сэ сыпкӀыгъу: тыдэ укӀуагъэми, усыухъумэщт, мы чӀыгуми къэозгъэгъэзэжьыщт. Уизакъоу укъэзгъэнэщтэп къыосӀуагъэр сэгъэцэкӀэфэ».

16Якъубэ къэущыжьи, къыӀуагъ: «Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Зиусхьаныр мы чӀыпӀэм щыӀ; сэ ар сшӀэщтыгъэп! 17Мы чӀыпӀэр сыдэу щынагъуа! – къыӀуагъ ащ лъэшэу къэщтагъэу. – Щэч хэмылъэу мыр Тхьэм иун, уашъом икъэлапчъ!»

18Якъубэ пчэдыжьым жьэу пӀэшъхьагъ ышӀыгъэгъэ мыжъор зандэу мыжъосын тамыгъэу ыгъэуцуи, ыкӀыӀу дагъэ тырикӀагъ[+]. 19А чӀыпӀэм ащ цӀэ фиусыгъ: Бэтэл; ащ ыпэкӀэ а къалэм Луз ыцӀагъэми[+].

20ЕтӀанэ Якъубэ тхьэлъанэ ышӀыгъ: «Сэ мы гъогоу сызтетым сыкъыщиухъумэу, Тхьэр сигъусэщтмэ, хьалыгъурэ щыгъынрэ къыситэу,[+] 21мамырныгъэкӀэ сятэ иунэ къэзгъэзэжьмэ, Зиусхьаныр си Тхьэу щытыщт; 22мы мыжъоу мыжъосынэу згъэуцугъэр ТхьэлъэӀупӀэ хъущт, ыкӀи О, Тхьэ, къысэптырэ пстэуми азыпшӀанэ О къыостзэ сшӀыщт»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


Якъуб Рахъэл зэрэӀукӀагъэр

1Якъубэ игъогу лъигъэкӀуати, тыгъэ къокӀыпӀэм щыпсэурэ цӀыфхэм ячӀыгу нэсыгъ. 2Шъофым псынэ итэу, ащ мэл Ӏэхъогъуищ Ӏулъэу ылъэгъугъ. А псынэм псы къырахызэ, былымхэр рагъашъощтыгъэх. Псынашъхьэм мыжъошхо телъыгъ. 3ЗэкӀэ Ӏэхъогъухэр ащ зыщызэрэугъойхэкӀэ, Ӏахъомэ мыжъор псынашъхьэм къытырагъэукӀорэикӀыти, мэлхэр псы рагъашъощтыгъэх; етӀанэ икӀэрыкӀэу мыжъор псынашъхьэм тыралъхьажьыщтыгъэ.

4Якъубэ Ӏахъомэ яупчӀыгъ: «Скъошхэр! Тыдэ шъукъикӀыра?» Адрэмэ къаӀуагъ: «Тэ Хъаран тыщыщ». 5Якъубэ яупчӀыгъ: «ШъошӀа шъо Лабан, Нахъор ыкъо?» Ахэмэ къыраӀожьыгъ: «ТэшӀэ». 6Ар джыри яупчӀыгъ: «Сыд, ищыӀакӀэ дэгъуа?» Ахэмэ джэуап къатыжьыгъ: «Дэгъу, марыба Рахъэл, ащ ыпхъу, мэлымэ акӀыгъоу къэкӀо». 7«Тыгъэр джыри лъагэ, – ариӀуагъ Якъубэ чэмахъомэ, – былымхэр шъуугъоижьынхэу игъоп, мэлхэр псы ежъугъашъохи, хъупӀэм шъуфыжьхэба». 8Ау ахэмэ къыраӀуагъ: «ЗэкӀэ Ӏэхъогъухэр къэзэрэугъоижьыфэхэ ар тшӀэн тлъэкӀыщтэп. Мыжъор джащыгъум къытрагъэукӀорэикӀынышъ, мэлхэр псы едгъэшъощтых».

9Ахэр зэрэгъэгущыӀэхэфэ, ятэ имэлхэр къыфхэзэ, Рахъэл къыӀухьагъ – ар мэлэхъуагъ. 10Якъубэ янэшэу Лабан ыпхъу Рахъэл мэлхэм ягъусэу зелъэгъум, мыжъор псынашъхьэм къытригъэукӀорэикӀи, мэлхэр псы ригъэшъуагъэх. 11Якъубэ Рахъэл ебэуи, ымакъэ Ӏэтыгъэу къэгъыгъ. 12Рахъэл ятэ зэриӀэхьылыр, ежь Рыбкъэ зэрикъор Якъубэ ащ риӀуагъ. Пшъашъэр чъэжьи, ятэ риӀотэжьыгъ.

13Ышыпхъу ыкъо Якъубэ икъэбар зызэхехым, Лабан ащ къыпэгъочъыгъ, ӀаплӀ къырищэкӀи, къебэуи, иунэ рищагъ; Якъубэ ежь икъэбар зэкӀэ Лабан къыфиӀотагъэти, 14Лабан ащ къыриӀуагъ: «Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, о скъупшъхьи ущыщ, сыли ущыщ». Якъубэ ащ ыдэжь мазэрэ щыӀагъ.


Якъубэ Леарэ Рахъэлрэ къызэрищагъэхэр

15Уахътэр зытекӀым, Лабан Якъубэ къыриӀуагъ: «УзэрэсиӀэхьылым пае пкӀэнчъэу сэщ пае улэжьэна? КъысаӀу, сыда лэжьапкӀэу остыщтыр?»

16Лабан пхъуитӀу иӀагъ: нахьыжъым ыцӀагъэр Леа; нахьыкӀэм – Рахъэл. 17Леа ынэхэр дэхагъэх[*], ау Рахъэл ыпкъыкӀи ынапэкӀи дэхагъэ. 18Якъубэ Рахъэл шӀу ылъэгъугъэти, Лабан риӀуагъ: «Упхъу нахьыкӀэу Рахъэл пае илъэсиблырэ сыпфэлэжьэщт». 19Лабан къыӀуагъ: «НэмыкӀ горэм естын нахьи, ар о къыостымэ нахьышӀу, садэжь щыпсэу».

20Якъубэ илъэсиблырэ Рахъэл пае лэжьагъэ, ау пшъашъэр шӀу дэдэ ылъэгъущтыгъэти, ахэр ежь мэфэ заулэм фэдэу къыщыхъугъэх. 21Якъубэ риӀуагъ Лабан: «Сишъуз къысэт, сыда пӀомэ ыдэжь сызщихьащт уахътэр къэсыгъ».

22Лабан зэкӀэ игъунэгъухэр къыригъэблагъэхи, ешхэ ешъо ышӀыгъ. 23Пчыхьэ зэхъум, ыпхъу Леа Якъубэ дэжь къыщагъ; Якъубэ ащ гохьагъ. 24Лабан иунэӀут бзылъфыгъэу Зилпа, ыпхъу Леа иунэӀутынэу ритыгъ.

25Пчэдыжьым Якъубэ ылъэгъугъэр – мары Леа! Арыти Якъубэ риӀуагъ Лабан: «Сыда о къысэпшӀагъэр? Рахъэл паеба сэ Ӏоф о зыкӀыпфэсшӀагъэр? Сыда сызкӀэбгъэпцӀагъэр?» 26Лабан къыӀуагъ: «Тэ талъэныкъо нахьыжъым ыпэу нахьыкӀэр дагъакӀорэп. 27Мы нысэщэ мэфиблым ащ кӀыгъури, етӀанэ нахьыкӀэри къыоттыщт, о джащ пае илъэсиблырэ джыри сэщ пае улэжьэщт»[+].

28Якъубэ ащ еуцолӀагъ. Тхьэмафэр зытешӀэм, Лабан ыпхъу Рахъэл шъузкӀэ къыритыгъ. 29Лабан иунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ ыпхъу Рахъэл иунэӀутынэу ритыгъ. 30Якъубэ Рахъэл гохьагъ, Леа нахьи Рахъэл бэкӀэ нахь лъэшэу шӀу ылъэгъущтыгъэ, джыри илъэсиблэ ащ пае Лабан фэлэжьагъ.


Якъубэ ыкъохэр

31Зиусхьаным Якъубэ Леа шӀу зэримылъэгъурэр къызелъэгъум, ащ сабый къыфэхъунэу ышӀыгъ, ау Рахъэл сабый хэкӀыщтыгъэп[+]. 32Леа лъэрымыхь хъугъэ, шъао къыфэхъугъ, ащ Рубэн[*] фиусыгъ; сыда пӀомэ ащ къыӀуагъ: «Зиусхьаным ситхьамыкӀагъэ къылъэгъугъ, джы силӀ шъыпкъэмкӀэ шӀу силъэгъущт».

33Джыри ащ ышъо сабый хафи, шъао къызыфэхъум, къыӀуагъ: «Зиусхьаным зэхихыгъэ сэ шӀу сызэрамылъэгъурэр, джащ пае джыри зы шъао къыситыгъ». Ащ ЩымӀон[*] фиусыгъ.

34Джыри ащ ышъо сабый хафи, шъао къыфэхъугъ. «Джы силӀ сэ къысэпкӀылӀэщт, – ыӀуагъ ащ, – сэ ащ шъэуищ къыфэслъфыгъ». Джащ пае Лэуй[*] фиусыгъ.

35Джыри зэ ащ ышъо сабый хэфагъ, джыри шъао къыфэхъугъ. «Джы сэ Зиусхьаным щытхъу фэсшӀыщт», – ыӀуи, джащ пае ыкъо Ехъуд[*] фиусыгъ. Ащ ыуж мылъфэжьэу хъугъэ.

### ЯщэкӀэнэрэ шъхьэр

1Якъубэ сабыйхэр зэрэдимыгъотыхэрэр елъэгъути, Рахъэл ышыпхъу ехъуапсэщтыгъэ. «Сабыйхэр къысэтых, – риӀуагъ ащ Якъубэ, – армырмэ сылӀэщт». 2Ау Якъубэ, Рахъэл фэгубжи, риӀуагъ:

«Сэра Тхьэу о сабый пхэмыкӀынэу зышӀыгъэр?» 3«Мары сиунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ, – ыӀуагъ Рахъэл, – ащ ыдэжь ихь: слъэгуанджэхэм сабый атесынэу къысферэлъф[*].

Ащ ихьатырыщтми, сабыйхэр сэри сиӀэных».

4Рахъэл иунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ ащ ыгъэшъузынэу ритыгъ; Якъубэ ащ ыдэжь ихьагъ. 5Билхэ ышъо сабый хафи, Якъубэ шъао къыфилъфыгъ. 6«Тхьэм сиӀоф къызэхифыгъ, – къыӀуагъ Рахъэл, – силъэӀу къызэхихи, шъао къыситыгъ». Джащ пае Дан[*] фиусыгъ.

7Рахъэл иунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ джыри лъэрымыхь хъуи, ятӀонэрэ шъаор Якъубэ къыфилъфыгъ. 8«Бэнэныгъэ лъэшкӀэ сэ сшыпхъу себэни, сытекӀуагъ», – ыӀуагъ Рахъэл. Джащ пае ишъао Нафталый[*] фиусыгъ.

9Леа ежь зэрэмылъфэжьыщтым егупшыси, иунэӀут бзылъфыгъэу Зилпа Якъубэ шъуз гуадзэу ритыгъ. 10Леа иунэӀут бзылъфыгъэу Зилпа Якъубэ шъао къыфилъфыгъ. 11Леа къыӀуагъ: «Синасып къыхьыгъ». Джащ пае шъэожъыем Гъад[*] фиусыгъ.

12Зилпа джыри шъао Якъубэ къыфилъфыгъ. 13Арыти Леа къыӀуагъ: «Гъогу мафэ сытеуцуагъ! Бзылъфыгъэмэ насыпышӀу къысаӀощт!» Джащ пае Ащэр[*] фиусыгъ.

14Коц хыныгъом Рубэн шъофым мандрагорхэр[*] къыщигъотхи, янэу Леа къыфихьыгъэх. Рахъэл Леа елъэӀугъ: «Пкъо къыхьыгъэ мандрагорхэр къысэтба». 15Ау Леа ащ къыриӀуагъ: «СилӀ зэрэстепхыгъэр имыкъоу, джы скъо имандрагорхэр зыӀэкӀэбгъахьэхэ пшӀоигъу, ара?» Рахъэл къыӀуагъ: «Пкъо имандрагорхэм апае ащыгъум силӀ нычэпэ къыбгорэлъ».

16Пчыхьэм Якъубэ губгъом къызекӀыжьым, Леа ащ пэгъокӀи, риӀуагъ: «Садэжь къихь. Скъо имандрагорхэмкӀэ сэ сшыпхъу ущысщэфыгъ». Арыти а чэщым Якъубэ Леа голъыгъ. 17Леа илъэӀу Тхьэм къызэхихыгъ, ащ ышъо сабый хафи, ятфэнэрэ шъаор Якъубэ къыфилъфыгъ. 18Джащыгъум Леа къыӀуагъ: «СиунэӀут бзылъфыгъэ силӀ зэрэдэзгощыгъэм пае Тхьэм сиӀахьэ къыслъигъэӀэсыжьыгъ». Джащ пае Леа ыкъо Исасхъар[*] фиусыгъ.

19Джыри Леа сабый ышъо хафи, яхэнэрэ шъаор Якъубэ къыфилъфыгъ. 20Леа къыӀуагъ: «Тхьэм тын шӀагъо къысфишӀыгъ! Джы силӀ лъытэныгъэ къысфишӀын шъыпкъ, сэ ащ шъэуих къыфэслъфыгъэба!» Леа ыкъо Зэбулун[*] фиусыгъ. 21ЕтӀанэ пшъашъэ къылъфи, ащ Динэ фиусыгъ.

22Тхьэр Рахъэли егупшысагъ, ащ илъэӀу къызэхихи, ышъо сабый хигъэфагъ. 23Рахъэл лъэрмыхьэ хъуи, шъао къыфэхъуи, къыӀуагъ: «Тхьэм емыкӀу къысигъэхьыгъэп». 24Ыкъо Юсыф[*] фиуси, лъэӀуагъэ: «Зиусхьаным джыри сэ зы шъао къысерэт!»


Якъубэ Лабан фэлажьэзэ бай зэрэхъугъэр

25Юсыф къызэхъум ыуж, Якъубэ Лабан риӀуагъ: «Тадэжь, сихэгъэгу сыкӀожьынэу сытӀупщ, 26сызкӀыпфэлэжьэгъэ сишъузхэмрэ сисабыйхэмрэ къысэтхи. Ори ошӀэ Ӏофэу пфэсылэжьыгъэр зыфэдэр». 27Ау Лабан ащ къыриӀуагъ: «НэшӀукӀэ сэ о укъысэплъыгъэмэ, сыолъэӀу, къэуцу, джэнчымкӀэ сэ къэсшӀагъ оркӀэ Зиусхьаным ынэшӀу сэри скӀыгъу зэрэхъугъэр». 28ЕтӀани къыпигъэхъуагъ: «ЛэжьапкӀэу къыптефэрэр ор орэу къаӀуи, сэ къыостыщт».

29Якъубэ ащ къыриӀуагъ: «Сэ о сызэрэпфэлэжьэгъэ шӀыкӀэр ори ошӀэ, сапэтыфэ уибылымхэр зэрэхъугъэхэри ошӀэ. 30Сэ сыкъэмыкӀозэ уиӀагъэр макӀэ, джы бэ хъугъэ! Сыдым сыфежьагъэми, Тхьэм ынэшӀу джарэу къыпщифэщтыгъэ! Ау сыдигъуа сэ сиунагъо сызыфэлэжьэщтыр?» 31Лабан къыӀуагъ: «КъаӀо, сыда къыостыщтыр?» Якъубэ къыӀуагъ: «Зи къысэмыт. Сэ къыуасӀорэр къысфапшӀэмэ, сэ джыри уимэлхэр пфэзгъэхъущтых ыкӀи къэсыухъумэщтых. 32Непэ зэкӀэ уимэл пчэн Ӏэхъогъухэр къэскӀухьащтых; къахэщых ахэмэ мэлхэу бжьыгъэ зыхэлъхэри, къолэнхэри, шӀуцӀэхэри, джащ фэдэу бжьыгъи хэлъэу, къолэнэуи пчэнхэм ахэтхэри. Ащ фэдэ былымхэр сэркӀэ лэжьапкӀэ хъущтых. 33ЕтӀанэ силэжьапкӀэ уеплъынэу укъызыкӀокӀэ, сэ сизэфагъэ уапашъхьэ къыщынэфэщт. Джы щегъэжьагъэу бжьыгъэ хэмылъэу е мыкъолэнэу пчэн е мэлхэм ащыщэу мышӀуцӀэ сэсыемэ къахэбгъуатэмэ, ар сэ стыгъугъэу мэхъу».

34«Дэгъу, – ыӀуагъ Лабан, – орэхъу о зэрэпӀуагъэу». 35Ау а мафэм Лабан къахищыгъэх ачъэ къолэнхэри, бжьыгъэ зыхэлъхэри, зэкӀэ пчэнэу бжьыгъэ зыхэлъхэри, къолэнхэри, фыжь тӀэкӀу нэмыӀэми зыхэлъыгъэхэри, зэкӀэ мэл шӀуцӀэхэри, ахэр агъэхъунхэу ыкъомэ аритыгъэх. 36Якъубэ мэфищ гъогукӀэ пэчыжьэхэу ахэр ӀукӀыгъэх. Лабан ибылымэу къэнагъэр Якъубэ ыгъэхъущтыгъэ. 37Къумбыл чъыгым, миндалым, платаным ячы цӀынэхэр ащ ыштэхи, пхъашъомэ шъолъырхэр афишӀыгъэх, пхъэ фыжьыр къычӀигъэщызэ. 38Шъолъырхэр зыхэщыгъэ чы упсыгъэхэр ащ пчэнхэр псы зыщешъощтыгъэ хьакъуашъомэ арилъхьагъэх, ахэр псы ешъонхэу къызыкӀохэкӀэ, а уахътэм зэгуахьэщтыгъэхэти, чыхэр алъэгъунхэу. 39Чы къолэнмэ апашъхьэ пчэнхэр щызэгуахьэщтыгъэхэти, чэцӀхэр къолэнхэуи, бжьыгъэ ахэлъэуи къалъфыщтыгъэ. 40Якъубэ мэлхэр къахищыхэти, ахэр Лабан имэл къолэнхэмрэ шӀуцӀэхэмрэ афэгъэзагъэхэу зэкӀолӀэнхэм пае ыгъэуцущтыгъэх. Джы Якъубэ ежь иӀэхъогъу шъхьафэу ыӀыгъыгъ, Лабан иехэм ахэр ахигъэуцощтыгъэхэп. 41Былым лъэшхэр зэгуахьэхэ зыщыхъурэм, Якъубэ чыхэр былымхэм алъэгъунэу хьэкъуашъомэ арилъхьэщтыгъэ, чымэ апашъхьэ щызэгохьанхэу. 42Ау былым хъыбыйхэр зыщызэгуахьэхэрэм, чыхэр арилъхьэщтыгъэхэп. Джаущтэу Лабан былым хъыбыир ие хъущтыгъэ, былым пытэр Якъубэ ӀэкӀахьэщтыгъэ. 43Якъубэ бай дэдэ хъугъэ; ащ мэл пчэн Ӏэхъогъухэри, унэӀут бзылъфыгъэхэри, хъулъфыгъэхэри, махъши, щыди бэ иӀэ хъугъэр.

### ЯщэкӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Якъубэ Лабан къызэрэӀэкӀэкӀыжьыгъэр

1Якъубэ Лабан ыкъомэ ежь пае аӀохэрэр зэхихыгъэх: «ЗэкӀэ тятэ иӀагъэр Якъубэ зыӀэкӀиубыти, тятэ ыӀэ илъыгъэм имылъку ежь хишӀыкӀыгъ». 2Якъубэ ежьми нахьыпэрэм фэдэу Лабан къызэрэфыщымытыжьым гу лъитагъ.

3ЕтӀанэ Зиусхьаным Якъубэ къыриӀуагъ: «Шъуадэжь, уятэхэм адэжь кӀожь; сэри о сыуигъусэщт».

4Арыти Якъубэ Рахъэлрэ Леарэ алъигъакӀохи, ибылым Ӏэхъогъухэр зыдэщыӀэ шъофым къаригъэщагъэх. 5Ахэмэ ариӀуагъ: «Нахьыпэм фэдэу шъуятэ къызэрэсфыщымытыжьыр сэлъэгъу. Ау сятэ и Тхьэ сэ сигъус. 6Шъори шъошӀэ зэкӀэ лъэкӀэу сиӀэмкӀэ шъуятэ сызэрэфэлэжьагъэр. 7Ау шъуятэ сигъапцӀэзэ, пшӀэ фэдизрэ силэжьапкӀэ зэблихъугъэ. Ау Тхьэм ащ сэ бзэджагъэ къысишӀэнэу фидагъэп. 8„Былымэу бжьыгъэ зиӀэхэр уилэжьапкӀэ хъущтых“ къызысиӀокӀэ, зэкӀэ былымхэр бжьыгъэ яӀэу къэхъущтыгъэх. „Къолэнхэр уилэжьапкӀэ хъущтых“ зиӀокӀэ, зэкӀэ былымхэр къолэнхэу къалъфыщтыгъэх. 9Джаущтэу Тхьэм шъуятэ ибылымхэр ыштэхи, сэ ахэр къыситыгъэх.

10Зэгорэм, былымхэр зыщылъыхъожьыхэрэ уахътэм, сэ пкӀыхьапӀэкӀэ слъэгъугъэ: ачъэу пчэнхэм зязыдзыгъэхэр зэкӀэ къолэныгъэх, бжьыгъэхэри яӀагъэх. 11Тхьэм имэлэӀич пкӀыхьапӀэм сыхэтэу къысиӀуагъ: „Якъуб!“ Сэ сӀуагъэ: „СыкъэдаӀо“. 12Ащ къысиӀуагъ: „Моу плъэри, плъэгъущт: ачъэу пчэнмэ зязыдзыхэрэр зэкӀэ е къолэных, е бжьыгъэхэр яӀэх. Лабан къыуишӀэрэр зэкӀэ Сэ слъэгъугъэ. 13Мыжъосыным дагъэ зыщытепкӀагъэу, Сэ гущыӀэ пытэ къызщысэптыгъэ Бэтэл зыкъыщыозгъэлъэгъугъэ Тхьэр Сэры. Джы тэджи, мы хэгъэгум икӀыжьи, укъызыщыхъугъэ хэкум кӀожь“»[+].

14Рахъэлрэ Леарэ джэуап Якъубэ къыратыжьыгъ: «Тятэ тэ тызэригъэхымэрэр нафэба? 15Тэ тищи, къыткӀэкӀуагъэр ежь ыгъэфедагъ. 16Аущтэу зыхъукӀэ, зэкӀэ мылъкоу Тхьэм тятэ Ӏихыгъэр тэри тисабыйхэми тэтый. Арышъ зэкӀэ Тхьэм къыуиӀуагъэр гъэцакӀэ».

17Якъубэ исабыйхэри ишъузхэри махъшэхэм атыригъэтӀысхьагъэх; 18зэкӀэ ибылымхэри, зэкӀэ ыгъотыгъэ мылъкури, ежь ышъхьэкӀэ ибылымэу Мэсэпэтамым щызэригъэгъотыгъэри, ятэу Исхьакъ дэжь, КъэнаӀан чӀыгум кӀожьынэу зыдырищэжьагъ.

19Лабан имэлхэр ыупхъонхэу кӀуагъэти, ятэ иӀэгъэ тхьэ нэпцӀхэр Рахъэл къытыгъугъэх. 20Джаущтэу Якъубэ арам цӀыфэу Лабан ыгъэпцӀагъ: зэрэкощыжьырэмкӀэ макъэ ригъэӀугъэп. 21ЗэкӀэ иӀагъэр зыкӀигъэгъуи, ежьэжьыгъ; псыхъоу Ефрат зэпырыкӀи, ГъылыӀад къушъхьэлъэ хэкум фиузэнкӀыгъ.


Лабан Якъубэ зэрэлъежьагъэр

22Ящэнэрэ мафэм Якъубэ зэрэкӀожьыгъэр Лабан раӀуагъ. 23ИӀахьылхэр гъусэ ышӀыхи, Лабан ащ лъежьагъ, мэфибл тешӀагъэу ГъылыӀад къушъхьэлъэ хэкум дэжь щыкӀэхьагъ. 24Чэщым пкӀыхьапӀэкӀэ Тхьэр арамэу Лабан къыфакӀуи, ащ къыриӀуагъ: «Зыфэсакъыжь, Якъубэ зыгорэ епшӀэкъон!»

25Лабан Якъубэ кӀэхьагъ; Якъубэ ищэтырэ Ӏуашъхьэм тыригъэуцуагъ, Лабани иӀахьылхэр игъусэхэу ГъылыӀад къушъхьэлъэ хэкум къыщыуцугъ. 26Лабан Якъубэ риӀуагъ: «Сыда о пшӀэрэр? Сыда, сыбгъапцӀи, спхъухэр зыкӀепщэжьагъэхэр, ӀашэкӀэ заом гъэры щашӀыгъэхэм фэдэу? 27Сыда шъэфэу зыфыкӀэптхъужьыгъэр, сызыкӀэбгъэпцӀагъэр, зи къысэмыӀоу? Тычэфэу, орэдхэр къатӀозэ, шъонтырыпымрэ пхъонтэпщынэмрэ къядгъаӀозэ, сэ укъэстӀупщыжьыныеба. 28Аужыпкъэм о сипхъорэлъфхэми спхъухэми сябгъэбэужьыгъэп; акъылынчъэу узекӀуагъ. 29Сыогоон слъэкӀыни дэгъоу, ау шъуятэ и Тхьэ тыгъосчэщ къыздэгущыӀи, къысиӀуагъ: „Зыфэсакъыжь, Якъубэ зыгорэ епшӀэкъон!“ 30КӀо, о укӀожьыгъэми Ӏофыгъэп, сыда пӀомэ уятэ иунэ узэрифэжьыщтым пфэмыщыӀэжьэу удэгуӀэщтыгъэ, ау сыда ситхьэ сурэтхэр зыкӀэптыгъугъэхэр?»[+]

31Якъубэ джэуап Лабан ритыжьыгъ: «Сэ сыщынэщтыгъэ, о ппхъухэр степхыжьыных сшӀошӀыщтыгъэ. 32Уитхьэ сурэтхэр зэбгъотылӀэжьхэрэр псэоу къэнэжьыщтэп. ТиӀахьылхэр шыхьат орэхъух: зэкӀэ къэлъыхъуи, оуиер штэжь». Ау Якъубэ ышӀэщтыгъэп ахэр Рахъэл къызэритыгъугъэхэр.

33Лабан Якъубэ ищэтыри, Леа ищэтыри, бзылъфыгъэ унэӀутитӀумэ ящэтыри ачӀэхьагъ, ау зи къыгъотыгъэп. Леа ищэтырэ къызычӀэкӀыжьым, Рахъэл ищэтырэ чӀэхьагъ. 34Рахъэл тхьэ сурэтхэр ыштэхи, мэхъшэ уанэм ычӀэгъ чӀилъхьагъэх, ежь ахэмэ атетӀысхьажьыгъ. Лабан зэкӀэ щэтырыр къылъыхъугъ, ау зи къыгъотыгъэп. 35Ежь Рахъэл ятэ риӀуагъ: «Сизиусхьан къысфэрэмыгубж, сыкъыфэтэджын зэрэсымылъэкӀырэмкӀэ: сэ бзылъфыгъэ хабзэр къысфэкӀуагъ». Лабан лъыхъуагъэ, ау тхьэ сурэтхэр къыгъотыгъэхэп.

36Джы Якъубэ къэгубжи, Лабан ыгъэмысэу ыублагъ: «Сыда сызэрэмысэр, сыд псэкӀода сшӀагъэр, сауж уимыкӀынэу? 37О зэкӀэ сиӀапӀэмэ уяплъыгъ, сыда уиунэ илъ пкъыгъо пстэумэ ащыщэу къэбгъотыгъэр? ТиӀахьылхэм апашъхьэ къилъхь, ахэмэ тиӀоф къызэхарэф. 38Мары, илъэс тӀокӀырэ уадэжь сыщыӀагъ; уимэл пчэнхэми шъэрэзыжьыгъэ къахэкӀыгъэп, уиӀэхъогъу щыщ тӀыхэр сшхыгъэхэп. 39ХьэкӀэ къуакӀэм зэхицунтхъагъэу къыпфэсхьыжьыгъэп, ар сэ сизэрарыгъ; чэщым атыгъугъэри, мафэм атыгъугъэри сэ сэбгъэпщыныжьыщтыгъэ. 40Мары сиӀоф зытетыгъэр: мафэрэ жъоркъым, чэщырэ чъыӀэм къин сагъэщэчыщтыгъэ; сичъые сынэмэ апэчыжьэ зишӀыщтыгъэ. 41Джащ фэдэх илъэс тӀокӀэу уиунэ щисхыгъэр. УипшъэшъитӀумэ апае илъэс пшӀыкӀуплӀырэ сыпфэлэжьагъ, илъэсихырэ – уибылымхэм апае; ау о къыстефэрэ лэжьапкӀэр гъогогъуипшӀэ зэблэпхъугъэ. 42Сятэ и Тхьэ, Ибрахьимэ и Тхьэ, Исхьакъ Щынагъо зыфыриӀэр скӀымыгъугъэмэ, о джыри сэ ӀэнэкӀэу сыптӀупщыжьыщтгъэ. СитхьамыкӀагъэрэ Ӏофэу сӀэхэмкӀэ сшӀагъэмрэ Тхьэм къылъэгъухи, тыгъосчэщ Ар къыскъоуцуагъ». 43Лабан джэуап Якъубэ къыритыжьыгъ: «Пшъашъэхэр – сэ спхъух; сабыйхэр – сэ сисабыих; былымхэр – сэ сибылымых, зэкӀэ о плъэгъурэр сэсый. Спхъухэмрэ ахэмэ къалъфыгъэ сабыйхэмрэ агу хэзгъэкӀын слъэкӀыщта? 44Джы оррэ сэррэ тызэгъэзэгъ, тазыфагуи шыхьат дэрэт».

45Якъубэ мыжъо ин, саугъэтым фэдэу, зандэу ыгъэуцуи,[+] 46иӀахьылхэм ариӀуагъ: «Мыжъохэр къэшъуугъоих». Ахэмэ мыжъохэр къаугъоигъэх, Ӏуашъхьэу зэтыралъхьэхи, а мыжъо Ӏуашъхьэм дэжь щышхагъэх. 47Лабан ащ Егъар Сахъадут фиусыгъ, Якъубэ ащ ГъалыӀэд[*] фиусыгъ. 48Лабан къыӀуагъ: «Непэ мы Ӏуашъхьэр оррэ сэррэ тазыфагукӀэ шыхьат». Ащ къыхэкӀэуи ащ ГъалыӀэд раӀо, 49джащ фэдэуи – Мыцпэ[*], Лабан зэриӀуагъэм пае: «Зиусхьаныр оррэ сэррэ тызэгокӀыжьэу, тызэрэмылъэгъужьы зыхъукӀи, къытлъэрэплъ. 50Спхъумэ о дэеу уадэзекӀо зыхъукӀэ е ахэмэ апэмыкӀэу шъузхэр пштэхэмэ, ащыгъум зэгъашӀэ, сэррэ оррэ цӀыф шыхьат тимыӀэми, тазыфагу Тхьэр шыхьатэу дэт».

51Лабан Якъубэ риӀуагъ: «Мары мы Ӏуашъхьэр, мары мы мыжъосыныри, сэррэ оррэ тазыфагу дэзгъэуцуагъэр. 52Мы Ӏуашъхьэм сыкъыблэкӀэу бзэджэ Ӏоф пае сэ уадэжь сыкъызэримыхьащтымкӀэ ори мы Ӏуашъхьэми мы мыжъосыными уакъыблэкӀэу бзэджэ Ӏоф пае садэжь укъызэримыхьащтымкӀэ, мы Ӏуашъхьэри шыхьат, мы саугъэтри шыхьат. 53Ибрахьимэ и Тхьэ, Нахъор и Тхьэ, ахэмэ ятэ и Тхьэ, хьыкумышӀэу тазыфагу дэрэт». Якъубэ ежь ятэ Исхьакъ Щынагъо зыфыриӀэмкӀэ тхьэрыӀо ышӀыгъ[+]. 54Якъубэ Ӏуашъхьэм къурмэныпхъэр щышӀуибзыгъ, иӀахьылхэри къыригъэблэгъагъэх шхэнхэу. Зэшхэхэм, ахэмэ Ӏуашъхьэм чэщыр щырахыгъ.

55[*] Лабан пчэдыжьым ипхъорэлъфхэми ыпхъухэми къябэужьыгъ, ахэмэ Тхьэм ынэшӀу къащифэнэу афелъэӀуи, етӀанэ ядэжь къежьэжьыгъ.

### ЯщэкӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр

1Якъубэ ежь игъогу техьажьыгъ, Тхьэм и МэлэӀичхэр ащ къыпэгъокӀыгъэх. 2Ахэр зелъэгъухэм, Якъубэ къыӀуагъ: «Мыр Тхьэм иошъогудзэмэ яуцупӀ». А чӀыпӀэм Махъанаим[*] фиусыгъ.

3Якъубэ мэкъэгъэӀухэр ыпэ ригъэшъыхи, Едом хэгъэгум щыӀэ хэкоу СэӀир, ежь ышэу Ӏэсау ыдэжь ыгъэкӀуагъэх. 4Ахэмэ унашъо афишӀэу ариӀуагъ: «Мырэущтэу ешъуӀу сизиусхьанэу Ӏэсау: „Мары уиӀумэтэу Якъубэ ыӀорэр: ‘Сэ бэрэ хымэ хэгъэгум, Лабан дэжь сыщыпсэугъ. 5Джы сиӀэх цухэри, щыдхэри, мэл пчэнхэри, унэӀут хъулъфыгъэхэри, унэӀут бзылъфыгъэхэри; унэшӀу къысщыфэным сыщыгугъэу, сикъэбар сизиусхьан раӀонэу къэсӀопщыгъэх’“».

6МэкъэгъэӀухэм къагъэзэжьи, Якъубэ къыраӀуагъ: «Пшэу Ӏэсау дэжь тыщыӀагъ. Ар ежь къыппэгъокӀыгъэу къэкӀо, нэбгырэ шъиплӀи игъус». 7Якъубэ лъэшэу къащти, къэгумэкӀыгъ, кӀыгъугъэ цӀыфхэри, былымхэри, махъшэхэри купитӀоу ыгощыгъэх. 8«Ӏэсау зы купым къытебанэу зэхикъутэмэ, – егупшысагъ Якъубэ, – адрэ купым зыкъигъэнэжьын ылъэкӀыщт».

9Якъубэ къыӀуагъ: «Сятэ Ибрахьими сятэ Исхьакъи я Тхь, сихэгъэгу, сиӀахьылхэм адэжь згъэзэжьынэу О, Зиусхьанэу къысэзыӀуагъэр, ЫнаӀэ къыстетынэу сызгъэгугъагъэр![+] 10Къыстефэрэп сэ зэкӀэ шӀугъэу, зэкӀэ шъыпкъагъэу О уиӀумэт къыфэплъэгъугъэр. Сибэщ закъо сӀыгъэу мы Иордан псыхъом сызэпырыкӀыгъагъ, джы купитӀу мылъку яӀэу сигъусэ. 11СыолъэӀу, сыщыухъум сэ сшэу Ӏэсау! Сыда пӀомэ ащ сыщэщынэ: ар къэкӀонышъ, сэри, ныхэри, зэкӀэ кӀалэхэри, тиукӀынкӀэ сэщынэ. 12Орба къысэзыӀуагъэр: „Сэ о шӀу къыпфэсшӀэщт, ипчъагъэкӀэ зэрэбэм къыхэкӀэу плъытэн умылъэкӀыным нэсэу, хы пшахъом фэдэу, о птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых“»[+].

13А чэщыр Якъубэ а чӀыпӀэм щырихи, иӀагъэм Ӏэсау пае тынхэр къыхихыгъэх: 14пчэн шъитӀу, ачъэ тӀокӀ, мэл шъитӀу, тӀы тӀокӀ; 15якъунанхэр акӀыгъухэу ащырэ мэхъшэ щэкӀ, чэм тӀокӀитӀу, цуипшӀ, щыдыбз тӀокӀ, щыдипшӀ. 16ИунэӀутмэ Ӏэхъогъу пэпчъ шъхьаф шъхьафэу арити, ариӀуагъ: «Сапэ шъуитэу шъукӀу, шъуазыфагу чӀыгууанэ къижъугъан». 17Апэрэм унашъо фишӀыгъ: «Сэ сшэу Ӏэсау уӀукӀэу: „Хэт урий? Тыдэ укӀорэ? Хэт иӀэхъогъуа уапэ итыр?“ ыӀоу, къызыоупчӀыкӀэ, 18джэуап ет: „Мыхэр уиӀумэтэу Якъубэ ибылымхэу сизиусхьан Ӏэсау тынэу къыпфишӀыгъэхэр арых. Мары ежь Якъуби тауж ит“».

19А дэдэр ариӀуагъ ятӀонэрэми, ящэнэрэми, зэкӀэ Ӏэхъогъумэ ауж итыгъэхэми: «Шъори, Ӏэсау къызышъупэгъокӀыкӀэ, джащ фэдэу яшъуӀу. 20ЕтӀани ешъуӀу: „Мары уиӀумэтэу Якъуби тауж ит“». Сыда пӀомэ ар егупшысэщтыгъэ: «Сапэ изгъэшъыгъэ тынхэмкӀэ ащ ынэшӀу къызщызгъэфэн. ЕтӀанэ, тызэӀукӀэмэ, дэгъоу къыспэгъокӀынкӀи мэхъу». 21Джаущтэу тынхэр апэ ригъэшъыхи, ежь а чэщыр пщыпӀэм щырихыгъ.


Якъубэ Тхьэм зэребэныгъэр

22А чэщ дэдэм Якъубэ къэтэджи, ишъузитӀуи, иунэӀут бзылъфыгъитӀуи, ыкъо пшӀыкӀузи зыдырищажьэхи, псыикӀыпӀэмкӀэ Ябэкъ зэпырыкӀыгъ. 23Ахэр псыхъом зэпырищыгъэх, зэкӀэ иӀагъэри зэпырищи, 24ежь Якъубэ изакъоу къэнагъ. Нэфылъыр къызэкӀечыфэ лӀы горэ ащ къебэныгъ. 25КъызэрэтемыкӀошъущтыр Ащ къызелъэгъум, ыкопкъ зэрытыпӀэ къынэси, къупшъхьэ зэрытыпӀэр зэриутыгъ. 26ЕтӀанэ къыриӀуагъ: «СыкъэтӀупщ, нэф къэшъыгъ». Ау Якъубэ къыӀуагъ: «УнэшӀу къысщымыфэу устӀупщыщтэп». 27«Сыда о пцӀэр?» – адрэр къеупчӀыгъ. Мыдрэм къыӀуагъ: «Якъуб». 28Арыти адрэм къыриӀуагъ: «Джы къыщегъэжьагъэу о пцӀэ Якъубэжьыщтэп, Исраил[*] нахь; сыда пӀомэ о Тхьэми цӀыфхэми уябэныщтыгъэ, текӀоныгъэри къыдэпхыщтыгъэ»[+]. 29Якъуби елъэӀугъ: «О пцӀэ къысаӀоба». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сыд о сцӀэ хэбгъотэщтыр?» Ащ дэжьым Ащ ынэшӀу къыщыщифагъ[+].

30«Сэ мыщ Тхьэм ынэгу сыщыкӀэплъагъ, псэоуи сыкъэнэжьыгъ» ыӀуи, Якъубэ ар зыщыхъугъэ чӀыпӀэм Пэниел[*] фиусыгъ[+]. 31Якъубэ Пэнуел зэпичы зэхъум, тыгъэр къыкъокӀыгъ. Ар ыкопкъэу узырэм ригъэлъэщаощтыгъэ. 32Джащ къыхэкӀэу джы къызнэсыгъэм исраил цӀыфхэм копкъ зэхэтыпӀэм фэу телъыр ашхырэп, сыда пӀомэ Къебэныгъэр Якъубэ ыкопкъ зэхэтыпӀэ фэу телъым нэсыгъагъ.

### ЯщэкӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Якъубэ Ӏэсау зэрэӀукӀагъэр

1Якъубэ зэплъэм, мары Ӏэсау нэбгырэ шъиплӀ игъусэу къакӀоу ылъэгъугъ. Леаи, Рахъэли, иунэӀут бзылъфыгъитӀуми ясабыйхэр Якъубэ янэхэм акӀыгъунхэу ышӀыгъэх. 2Ишъуз гуадзэхэмрэ ахэмэ ясабыйхэмрэ апэ ригъэуцуагъэх, ахэмэ ауж Леарэ ащ исабыйхэмрэ ригъэхьагъэх, етӀанэ зэкӀэмэ ауж Рахъэлрэ Юсыфрэ ригъэуцуагъэх. 3Ежь зэкӀэ ахэмэ апэ иуцуи, ыш екӀуалӀэзэ, чӀыгум нэсэу блэунае шъхьащэ ышӀыгъ.

4Ау Ӏэсау къыпэгъочъи, ӀаплӀ къырищэкӀызэ, ыпшъэ зыкъыридзи, къебэугъ, тӀури гъыгъэ. 5Ӏэсау зэплъэм, шъузхэри бынхэри ылъэгъуи, къыӀуагъ: «Хэт щыщых мы уигъусэхэр?» Якъубэ джэуап къытыжьыгъ: «Тхьэм игукӀэгъукӀэ уиӀумэт къыритыгъэ бынхэр арых». 6Шъуз гуадзэхэмрэ ахэмэ ясабыйхэмрэ Ӏэсау къекӀуалӀэхи, шъхьащэ къыфашӀыгъ. 7Ащ ыуж Леа исабыйхэр игъусэхэу къекӀуалӀи, шъхьащэ къыфашӀыгъ, етӀанэ Рахъэлрэ Юсыфрэ къекӀуалӀэхи, шъхьащэ къыфашӀыгъ. 8Ӏэсау къыӀуагъ: «Мы сыкъызӀукӀэгъэ Ӏэхъогъухэр сыд лӀэужыгъоха?» Якъубэ джэуап къытыжьыгъ: «Ар сизиусхьан нэшӀукӀэ къысэплъыным пае». 9«Сэ сиӀэр икъущт, сшы, – Ӏэсау ыӀуагъ, – оуиер о уерэӀ». 10«Хьау, – ыӀуагъ Якъубэ, – нэшӀукӀэ къысэплъи, мы тыныр сӀых! О услъэгъуныр – Тхьэм ынэгу занкӀэу сыкӀэплъэным ычӀыпӀ, о дэгъоу укъыспэгъокӀыгъ! 11Сызэрэпфэразэм ишыхьатэу тынэу къыпфэсшӀыгъэр штэ, сэ Тхьэм гукӀэгъу къысфишӀыгъ, сызыфэныкъо щыӀэп». Якъубэ елъэӀути, Ӏэсау тыныр ыштэнэу къезэгъыгъ.

12«Гъогум тытехьан, – къыӀуагъ Ӏэсау, – сэ уапэ ситэу сыкӀощт». 13Ау Якъубэ ащ риӀожьыгъ: «Сизиусхьан ешӀэ сабыйхэр зэрэхъыбыехэр. Симэл пчэнхэмрэ былым пӀашъэхэмрэ ащых: ахэр мэфэ псаум зыпфыхэкӀэ, зэкӀэ къозэу хъущтых. 14О сизиусхьан, тапэ итэу кӀо, сэ, уиӀумэт, мэкӀэ макӀэу, былымыр зэрэкӀощтым фэдэу, сабыйхэр зэрэкӀощтхэм фэдэу сыкъэкӀощт сизиусхьан дэжь, СэӀир сыкъэсыфэ». 15Ӏэсау къыӀуагъ: «ЦӀыфэу скӀыгъухэм ащыщэу заулэ уигъусэнэу къэзгъэуцун». Якъубэ къыӀуагъ: «Сыда ар зэрищыкӀагъэр? УнэшӀу къысщыфэ къодыеми сэркӀэ екъу. Сизиусхьан, укъысфэдэгъущ!»

16А мэфэ дэдэм Ӏэсау ежь игъогукӀэ СэӀир къыгъэзэжьыгъ. 17Якъубэ СукъоткӀэ кӀуагъэ, унэ зыфишӀыгъ, былымхэм чэлхэр афишӀыгъэх. Джащ пае а чӀыпӀэм Сукъот[*] фиусыгъ.

18Мэсэпэтамым къикӀыжьи, зи мыхъун къемыхъулӀэу Якъубэ КъэнаӀан хэгъэгум ит Щэхэм къалэм къэкӀуагъ. Къалэм дэмыхьэу, ащ пэмычыжьэу къыщыуцугъ[+]. 19Щэхэм лӀым ятэу Хъаморэ ыкъомэ яшъоф щыщэу чӀыгу тыжьын ахъщишъэкӀэ ыщэфи, ащ ежь ищэтыр щигъэӀагъ[+]. 20Ащ къурмэншӀыпӀи щигъэуцуи, фиусыгъ: «Тхьэ, Исраил и Тхь».

### ЯщэкӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Якъубэ ыпхъу Динэ емыкӀу къызэрэрашӀагъэр

1Динэ, Якъубэ Леа фигъотыгъэ пшъашъэр, а чӀыпӀэм щыпсэурэ пшъашъэмэ адэжь кӀуагъэ. 2А хэгъэгум ипщэу хъыу лъэпкъым щыщэу Хъамор ыкъоу Щэхэм пшъашъэр къылъэгъуи, ыубытыгъ, голъи, емыкӀу рихыгъ. 3Ащ ыпсэ Якъубэ ыпхъоу Динэ кӀэрыпкӀагъ, пшъашъэр шӀу ылъэгъугъэу, гущыӀэ ӀэшӀукӀэ дэгущыӀагъ. 4Щэхэм ятэу Хъамор риӀуагъ: «Мы пшъашъэр шъузыкӀэ сэгъаштэ». 5Якъубэ ыпхъу Динэ ынапэ зэрэтырахыгъэр зэхихыгъ. Ау ыкъохэр былымхэм апэтхэу шъофым щыӀагъэхэти, ахэр къэкӀожьыфэхэ Якъуби зи ыӀуагъэп. 6Щэхэм ятэу Хъамор Якъубэ дэжь къыдэгущыӀэнэу къэкӀуагъ. 7Якъубэ ыкъохэр, хъугъэр зызэхахым, шъофым къикӀыжьыгъэх, лъэшэу гукъао лӀымэ ащыхъугъ, губжым къызэкӀигъэнагъэх, сыда пӀомэ Якъубэ ыпхъу лые зэрэрахыгъэр – ИсраилкӀэ емыкӀушху, аущтэу пшӀэ хъущтыгъэп[+].

8Хъаморэ къыӀуагъ: «Сэ скъо, Щэхэм, ыгукӀэ шъуипшъашъэ кӀэрыпкӀагъ; сышъолъэӀу, шъузкӀэ ар ащ къешъутба[+]. 9Благъэ шъукъытфэхъун; шъуипшъашъэхэр тэ къытэшъутыхэзэ шъушӀын, тэ типшъашъэхэр шъо шъуштэных. 10Шъукъыддэпсэу, тичӀыгу шъуапашъхьэ илъ, шъущыпсэу, шъущылажь, шъуиунаеуи ар зыӀэкӀэжъугъахь». 11Ежь Щэхэм пшъашъэм ятэрэ ышхэмрэ ариӀуагъ: «НэшӀукӀэ шъукъысэплъынэу сшӀэ къодыемэ, зэкӀэ зыфашъуӀорэр къышъостыщт. 12ЗыфашъуӀорэм фэдиз нысэ уасэрэ шӀухьафтынрэ къэжъугъэнаф, къышъостыщт; пшъашъэр шъузкӀэ къысэшъути ары ныӀэп сызыфаер»[+].

13Якъубэ ыкъомэ Щэхэми ащ ятэу Хъамори тхьагъэпцӀыгъэ хэлъэу джэуап аратыжьыгъ, сыда пӀомэ ащ ежьхэм ашыпхъоу Динэ ынапэ тырихыгъ. 14«Ар тфэшӀэщтэп, – аӀуагъ ахэмэ, – цӀыфэу сунэт амышӀыгъэм шъузкӀэ тшыпхъу еттыныр тэркӀэ емыкӀу хъущт[+]. 15Шъо шъуилъэӀу тэ тыкъызезэгъыщт закъор шъори тэщ фэдэ шъухъоу, зэкӀэ шъо хъулъфыгъэу шъуиӀэр сунэт шъушӀыгъэ зыхъукӀэ ары. 16ЕтӀанэ типшъашъэхэр къыжъудэдгъэкӀощтых, шъо шъуипшъашъэхэри тэ шъузкӀэ тштэщтых, тыжъудэпсэущт, зы цӀыф лъэпкъэуи тыхъущт. 17Ау сунэт зяжъугъэшӀынымкӀэ шъукъытэмыдэӀумэ, тэ тшыпхъу тигъусэу тыӀокӀыжьы».

18Хъамори ащ ыкъо Щэхэми а гущыӀэхэр агу рихьыгъэх. 19КӀэлэ ныбжьыкӀэм ащ лъыпытэу сунэт заригъэшӀыгъ – джарэу Якъубэ ыпхъу ащ шӀу ылъэгъущтыгъэ. Ятэ иунэ иунагъокӀэ Щэхэм ары лъытэныгъэ анахьэу зыфашӀыщтыгъэр. 20Хъаморэрэ ащ ыкъо Щэхэмрэ якъалэ икъэлэпчъэ цӀыф зэӀукӀапӀэм къыӀухьэхи, къэлэдэсмэ мырэущтэу араӀуагъ: 21«Мы цӀыфхэр тэркӀэ мамырых, мы чӀыгум щэрэтӀысхи, шъхьафитэу щэрэлажьэх; мары чӀыгур апашъхьэ щыхъоо пщау. Япшъашъэхэр тэ шъузкӀэ къытатхэу, тэ типшъашъэхэри ежьхэм яттыхэу тшӀыщт. 22Мы цӀыфхэр къыддэпсэунхэу, зы цӀыф лъэпкъэуи тыщытынэу къызезэгъыщтхэ закъор – ежьхэр сунэт зэрашӀыгъэхэм фэдэу, тэри зэкӀэ тихъулъфыгъэхэр сунэт тшӀымэ ары. 23ЯӀэхъогъухэри, ямылъкуи, зэкӀэ ябылымхэри тэтые хъущтхэба? Адетэжъугъашти, ахэр къытхэтӀысхьащтых». 24Къэлэдэсхэм Хъаморэрэ ащ ыкъоу Щэхэмрэ адырагъэштагъ; къэлэ хъулъфыгъэхэр зэкӀэ сунэт ашӀыгъэх.

25Ящэнэрэ мафэм, ахэр зыщысымэджагъэхэм, Якъубэ ыкъуитӀу, Динэ ышыхэу ЩымӀонрэ Лэуйрэ, шъхьадж ичатэ къышти, пэрыохъу ямыӀэу къалэм дахьэхи, зэкӀэ хъулъфыгъэхэр аукӀыгъэх. 26Хъамори ащ ыкъоу Щэхэми чатэкӀэ аукӀыгъэх; етӀанэ Щэхэм иунэ Динэ къыращыжьи, къэкӀожьыгъэх. 27Нэужым Якъубэ ыкъохэр укӀыгъэхэм адэжь къэкӀожьхи, ашыпхъу ынапэ зыщытырахыгъэ къалэр ахъункӀагъ. 28Ахэмэ мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, щыдхэри, сыд лӀэужыгъоу къалэм дэлъыгъэри, шъофым рагъотагъэри аштагъ. 29ЗэкӀэ ахэмэ ямылъку зыдаштагъ, зэкӀэ ясабыйхэри, яшъузхэри гъэрэу аубытыгъэх, зэкӀэ унэмэ арылъхэри зэрапхъуагъэ.

30Якъубэ ЩымӀонрэ Лэуйрэ ариӀуагъ: «Мы чӀыгум щыпсэухэрэм, къэнаӀан цӀыфхэми пэрыц цӀыфхэми салъэгъу мыхъоу шъушӀи, тхьамыкӀагъо къысфэшъухьыгъ. Сэ цӀыфэу сиӀэр макӀэ; сэ къыспэуцунхэу къэзэрэугъойхэмэ, сэри зэкӀэ тилӀакъуи тагъэкӀодыщт». 31Ау ЩымӀонрэ Лэуйрэ ятэ къыраӀожьыгъ: «Тэ тшыпхъу бзылъфыгъэ хэтакӀом фэдэу удэзекӀо хъущта?»

### ЯщэкӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Якъубэ Бэтэл дэжь зэрэщыӀагъэр

1Тхьэм Якъубэ къыриӀуагъ: «ЗыӀэти, Бэтэл кӀо, ащ щыпсэу; о пшэу Ӏэсау зышӀобгъэбылъэу узыхэхьажьым, зыкъыозыгъэлъэгъугъэ Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ ащ щыгъэпс»[+]. 2Якъубэ ежь иунагъуи зэкӀэ ицӀыфхэми ариӀуагъ: «Хымэ тхьэ сурэтэу шъуиунэмэ арытхэр чӀэшъудзых, зышъуукъэбзыжь, шъуищыгъынхэри зэблэшъухъух, 3Бэтэл тыкӀощт, ащ сэ къурмэншӀыпӀэ щызгъэпсыщт – тхьамыкӀагъом сызыхэт мафэм сыкъызэхэзыхи, сызытет гъогум щысигъусэгъэ Тхьэм пае». 4Арыти зэкӀэ хымэ тхьэ сурэтэу аӀыгъыгъэхэр, тхьакӀумпылъхьэу атхьакӀумэхэм апылъыгъэхэри Якъубэ къыратыгъэх; Якъубэ ахэр Щэхэм пэмычыжьэу щыт чъыгаем ычӀэгъ щычӀитӀагъэх[+]. 5ЕтӀанэ ахэр ежьагъэх. Тхьэм ищынагъо къэлэ гъунэгъухэм адэсхэр зэлъиубытыгъэхэти, Якъубэ ыкъомэ алъежьагъэхэп.

6КъэнаӀан хэгъэгум ит Лузэ, джы БэтэлкӀэ заджэхэрэм, Якъубэ къэкӀуагъ – ежьыри зэкӀэ игъусэ цӀыфхэри. 7Ащ къурмэншӀыпӀэ щигъэпси, а чӀыпӀэм цӀэ фишӀыгъ: Ел Бэтэл[*] сыда пӀомэ ежь ышы зышӀуигъэбылъэу зыкӀеӀэжьым, мы чӀыпӀэм Тхьэм зыкъыщыфигъэлъэгъуагъ[+]. 8Дэборэ, Рыбкъэ быдз езгъэшъуагъэу зыпӀугъэр лӀагъэ, Бэтэл ыхэкӀэ чъыгэе чӀэгъым ар щычӀалъхьажьыгъ, Якъубэ а чъыгаем Зыщагъаехэрэ чъыгаекӀэ еджагъ[+].

9Якъубэ Мэсэпэтам къызекӀыжьым, Тхьэр ащ джыри къыфэлъагъуи, ынэшӀу къыщифагъ. 10Тхьэм ащ къыриӀуагъ: «О пцӀэр Якъуб, ау тапэкӀэ Якъуб къыуаӀожьыщтэп. Джы щегъэжьагъэу о пцӀэр – Исраил!» Джаущтэу ащ къыфиусыгъ Исраил[+]. 11Ащ джыри Тхьэм къыриӀуагъ: «ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэр Сэры. Орэбагъу, пхэрэхъу: цӀыф лъэпкъ о птекӀыщт, цӀыф лъэпкъыбэ! Пачъыхьэхэр о къыптекӀыщтых![+] 12Ибрахьимэрэ Исхьакъырэ ястыгъэ чӀыгур, ори къыптекӀыщтхэми ястыщт». 13Тхьэр ащ къызщыдэгущыӀэгъэ чӀыпӀэм ӀукӀыжьыгъ. 14Ар къызщыдэгущыӀэгъэ чӀыпӀэм Якъубэ мыжъосын щигъэуцуи, шъон къурмэн щишӀи, санэрэ дагъэрэ тырикӀагъ[+]. 15Якъубэ а чӀыпӀэм Бэтэл[*] фиусыгъ[+].


Рахъэл Бинямин къыфэхъуи, зэрэлӀагъэр

16Бэтэл дэкӀыгъэхэу, Ефрат нэсынхэкӀэ джыри чӀыгуонэ заулэ къэнагъэу, Рахъэл сабый къыфэхъугъ. Хъошъэным ар ифэгъагъ. 17Сабый къыфэхъуным икъин зыхэтым, мамыкум ащ къыриӀуагъ: «Умыщын, джыри зы шъао уиӀ!»[+] 18Ыпсэ зыщыхэкӀыным Рахъэл ыкъо Бэн Они[*] фиусыгъ. Ау ятэ ащ БиняминкӀэ[*] еджагъ.

19Рахъэл лӀагъэ, Ефрат, джы Бэтлэхъэм зыфаӀорэм, екӀурэ гъогум дэжь щычӀалъхьажьыгъ[+]. 20Ащ икъэунэ Якъубэ мыжъосын тыригъэуцуагъ. Ар непэ нэсыжьэу Рахъэл икъэунэ имыжъосын. 21Исраили ежьи, Ӏэдэр плъэпӀэ лъагэм ыкӀыб ищэтырэ щигъэӀагъ.


Якъубэ ыкъохэр

22А хэгъэгум Исраил къызеты лъэхъаным Рубэн ятэ ишъуз гуадзэу Билхэ зыцӀэм голъыгъ. Исраил ар зэхихыгъэ.

Якъубэ къо пшӀыкӀутӀу иӀагъ[+].

23Леа ыкъохэр: Якъубэ иапэрэ сабыеу Рубэн, ащ ыуж ЩымӀон, Лэуй, Ехъуд, Иссашхар, Зэбулун. 24Рахъэл ыкъохэр: Юсыфрэ Биняминрэ. 25Рахъэл иунэӀут бзылъфыгъэ Билхэ ыкъохэр: Данрэ Нафталыйрэ. 26Леа иунэӀут бзылъфыгъэ Зилпа ыкъохэр: Гъадрэ Ащэррэ. Ахэр Якъубэ ыкъохэу Мэсэпэтамым къыщыфэхъугъэхэр арых.


Исхьакъ зэрэлӀагъэр

27Якъубэ ежь ятэ Исхьакъэу, Къыриат Арбэ, джы Хъэурэн зыфаӀорэм пэблэгъэ Мамрэ дэсым дэжь къэкӀуагъ. Ащ Ибрахьими Исхьакъи хэхэсэу щыпсэущтыгъэх[+]. 28Илъэсишъэрэ тӀокӀиплӀырэ Исхьакъ ыгъэшӀагъ. 29Исхьакъ жъы дэдэ хъугъэу ыпсэ хэкӀыгъ, дунаим ехыжьи, ицӀыф лъэпкъ хэхьажьыгъ, ыкъохэу Ӏэсаурэ Якъубэрэ ар чӀалъхьажьыгъ[+].

### ЯщэкӀэнэрэ хырэ шъхьэр


Ӏэсау къытекӀыгъэхэр

1Мары Ӏэсау – ар дэдэр Едом – къытекӀыгъэхэр[+].

2Ӏэсау къэнаӀан цӀыфмэ апхъумэ ащыщхэр шъузкӀэ ыштагъэх: Адэ, хьат лъэпкъэу Елонэ ыпхъур, хъыу лъэпкъэу ЦыбыӀон ыпхъоу Ӏанэ ыпхъу Охъолибамэ. 3Басмати ары, Исмахьилэ ыпхъоу Нэбаиот ышыпхъу[+].

4Адэ Ӏэсау къыфилъфыгъ Елифаз; Басмат РэӀуел къылъфыгъ. 5Охъолибамэ къыфэхъугъэх ЕӀущ, ЯӀылам, Къорахъ. Ахэр арых Ӏэсау ыкъохэу КъэнаӀан хэгъэгум къыщыфэхъугъэхэр.

6Ӏэсау ишъузхэри, ыкъохэри, ыпхъухэри, зэкӀэ иунэ цӀыфэу исхэри, иӀэхъогъухэри, зэкӀэ ибылымхэри ыугъойхи, КъэнаӀан хэгъэгум зэкӀэ щигъотыгъэ мылъкури зыкӀигъэгъуи, ышэу Якъубэ кӀэрыкӀи, нэмыкӀ хэгъэгу кӀуагъэ. 7Ямылъкухэр бэ дэдэ зэрэхъугъэхэм къыхэкӀэу, зэдыщыӀэнхэ алъэкӀыжьыщтыгъэп; Ӏэхъогъоу яӀэхэр зэрэбэм къыхэкӀэу зыщыпсэухэрэ чӀыгум ахэр тефэжьыщтыгъэхэп.

8Джаущтэу Ӏэсау СэӀир къушъхьэлъэ хэкум итӀысхьагъ. Ӏэсау – ар дэдэр ары Едомыр.

9Къушъхьэлъэ хэкоу СэӀир щыпсэурэ едом цӀыфхэм ятэ пӀашъэу Ӏэсау мары къытекӀыгъэхэр:

10мары Ӏэсау ыкъомэ ацӀэхэр:

Елифаз, Ӏэсау ишъузэу Адэ ыкъор,
РэӀуел, Ӏэсау ишъузэу Басмат ыкъор.

11Елифаз ыкъохэр: Тэман, Омар, Цэфэу, ГъаӀытам, Къэназ.

12Ӏэсау ыкъоу Елифаз ТымнаӀ ыцӀэу шъуз гуадзэ иӀагъ, ащ Ӏамалэкъ къылъфыгъ.

Ахэр арых Ӏэсау ишъузэу Адэ ыкъомэ
къатекӀыгъэхэр[+].

13Марых РэӀуел ыкъохэр: Нахъат, Зэрахъ, Щам, Мызэ –

ахэр Ӏэсау ишъузэу Басмат ыкъомэ къатекӀыгъэх.

14Мыхэр арых Ӏанэ ыпхъоу, ЦыбыӀон ипхъорэлъфэу, Ӏэсау ишъузэу Охъолибамэ ыкъуагъэхэр:

ЕӀущ, ЯӀылам, Корах.

15Мары Ӏэсау ыкъомэ къатекӀыгъэмэ янахьыжъхэр:

Ӏэсау ищыпэлъфэу Елифазэ ыкъохэр:
нахьыжъхэу Тэман, Омар, Цэфэу, Къэназ,
16нахьыжъхэу Корах, ГъаӀытам, Амалек.
Мыхэр Елифазэ инахьыжъхэу Едом хэгъэгум
щыӀагъэхэр арых; мыхэр Адэ ыкъомэ
къатекӀыгъэх.

17Мыхэр Ӏэсау ыкъомэ къатекӀыгъэмэ янахьыжъхэр арых:

нахьыжъхэу Нахъат, Зэрахъ, Шаммэ, Мызэ.
Мыхэр РэӀуел инахьыжъхэу Едом хэгъэгум
щыӀагъэхэр арых; ахэр Ӏэсау ишъузэу
Басмат ыкъомэ къатекӀыгъэх.

18Мыхэр Ӏэсау ишъузэу Охъолибамэ ыкъох:

нахьыжъхэу ЕӀущ, ЯӀылам, Корах.
Ахэр Ӏанэ ыпхъу Охъолибамэ, Ӏэсау ишъуз,
къылъфыгъэ нахьыжъых.

19Мыхэр Ӏэсау, ар Едом, ыкъомэ къатекӀыгъэхэр арых, мыхэр арых ахэм янахьыжъхэри.


СэӀир къытекӀыгъэхэр

20Мыхэр хор лъэпкъым щыщэу СэӀир ыкъохэу, а хэгъэгум щыпсэущтыгъэхэр арых:

Лотан, Щэуал, ЦыбыӀон, Ӏанэ,[+]
21Дищэн, Ецэр, Дищан.
Мыхэр арых СэӀир ыкъохэу,
хор цӀыфхэм янахьыжъхэу,
Едом хэгъэгум щыпсэущтыгъэхэр.

22Лотан ыкъощтыгъэхэр:

Хъорыйрэ Хэмамрэ; Лотан ышыпхъугъ Тымнэ.

23Мыхэр Щэуал ыкъох:

Ӏалуан, Манахъат, Ӏэбал, Щэфэу, Онам.

24Мыхэр ЦыбыӀон ыкъох:

Айэрэ Ӏанэрэ. Ар Ӏанэу, ежь ятэу ЦыбыӀон
ищыдхэр ыгъэхъухэзэ, шъоф нэкӀым
псыфабэхэр къизгъотэгъагъэр ары.

25Мыхэр арых Ӏанэ къыфэхъугъэхэр:

Дишонрэ Ӏанэ ыпхъоу Охъолибамэрэ.

26Мыхэр Дишон ыкъох:

Хъэмдан, Ещбан, Итран, Къэран.

27Мыхэр Эцер ыкъох:

Билхан, ЗаӀауан, Ӏакъан.

28Мыхэр Дишан ыкъох:

Уц, Аран.

29Мыхэр хор цӀыфхэм янахьыжъых:

нахьыжъхэу Лотан, Щэуал, ЦыбыӀон,
Ӏанэ,

30нахьыжъхэу Дишон, Эцер, Дишан.

СэӀир хэгъэгум исыгъэхэмкӀэ мыхэр арых хор
цӀыфхэм янахьыжъхэр.


Едом цӀыфхэм япачъыхьэхэмрэ ялӀакъохэмрэ

31Мары исраил цӀыфхэм, пачъыхьэ яӀэ хъуным ыпэкӀэ, Едом хэгъэгум ипачъыхьагъэхэр.

32Едом щыпачъыхьагъ БэӀор ыкъоу БэлаӀ,

ащ икъалэ ыцӀэр Динхабэ.

33БэлаӀ зэлӀэм, ащ ыуж Боцрэ щыщ Зэрахъ ыкъоу Иобаб

пачъыхьэ хъугъэ.

34Иобаб лӀагъэ, ащ ыуж тэманхэм яхэгъэгу щыщэу Хъущам пачъыхьэ хъугъэ[+].

35Хущам лӀагъэ, ащ ыуж Бэдад ыкъо Хадад пачъыхьэ хъугъэ,

Моаб хэгъэгум мыдиан цӀыфхэр щызэхэзыкъутагъэр:
ащ икъалэ ыцӀэр Ӏауит.

36Хадад лӀагъэ; ащ ыуж Масрэкъэ щыщэу Самлэ пачъыхьэ хъугъэ.

37Самлэ лӀагъэ; ащ ыуж псыӀушъом Ӏут Рэхъобот щыщ Саул пачъыхьэ хъугъэ.

38Саул лӀагъэ, ащ ыуж Ӏахбэр ыкъо БаӀал Хъанан пачъыхьэ хъугъэ.

39Ӏахбэр ыкъоу БаӀал Хъанан лӀагъэ, ащ ыуж пачъыхьэ хъугъэ Хадар; ащ икъалэ ыцӀэр ПаӀу; ащ ишъуз ыцӀэр Мэхэтабэл, Мезахаб ыпхъоу Матрэд ыпхъу.

40Мыхэр арых Ӏэсау инахьыжъхэр, ахэмэ ялӀакъохэр, япсэупӀэхэр, ацӀэхэр:

нахьыжъхэу Тымнэ, Ӏалуа, Етэт,
41нахьыжъхэу Охъолибамэ, Елэ, Пинон,
42нахьыжъхэу Къэназ, Тэман, Мыбцар,
43нахьыжъхэу Магъдиел, Ӏирам.
Ахэр арых едом нахьыжъхэр, япсэупӀэхэмкӀэ,
чӀыгоу аӀэ илъыгъэмкӀэ.

Джары Ӏэсау, едом цӀыфхэм ятэ пӀашъэхэр.

### ЯщэкӀэнэрэ блырэ шъхьэр


Юсыф ипкӀыхьапӀэхэр

1Ятэ нахьыпэкӀэ хымэу зэрысыгъэ КъэнаӀан хэгъэгум Якъубэ итӀысхьагъ.

2Мары Якъубэрэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ якъэбар.

Юсыф илъэс пшӀыкӀубл ыныбжьыгъ. Ышхэм ягъусэу, Билхэрэ Зилпарэ акъохэм, былымхэр ыгъэхъущтыгъэх, ахэмэ яшӀэпхъэджагъэхэр ятэ нигъэсыжьыщтыгъ. 3Исраил адрэ ыкъохэм анахьэу Юсыф шӀу ылъэгъущтыгъэ, сыда пӀомэ ар ижъышъхьэм ыгъотыжьыгъагъ, аужыпкъэм ащ гъуапэ зиӀэ щыгъын кӀыхьэ фаригъэшӀыгъагъ. 4Зэш пстэуми анахьэу ар ятэ шӀу зэрилъэгъурэр ахэмэ залъэгъум, ауджэгъуи, гуфэбэныгъэ зыхэлъ гущыӀи раӀожьын алъэкӀыщтыгъэп.

5Юсыф зэгорэм пкӀыхьапӀэ ылъэгъуи, ар ышымэ къафиӀотагъэти, джыри нахь лъэшэу ахэмэ ар ауджэгъугъ. 6Ащ ахэмэ ариӀуагъ: «ПкӀыхьапӀэу слъэгъугъэм моу шъукъедэӀуба. 7Бганэхэр губгъом щэтэпхы фэд, мары сэ сибганэ занкӀэу къэуцугъ, мары шъо шъуибганэхэр ащ хъураеу къеуцокӀыхи, сэ сибганэ шъхьащэ къыфашӀыгъ».

8Ащ ышымэ къыраӀуагъ: «О тэ пачъыхьэ укъытфэхъу пшӀоигъу, ара? О пӀэ тилъы хъунэуи?» – ИпкӀыхьапӀэхэмрэ игущыӀэхэмрэ апае ар джыри нахь лъэшэу алъэгъу мыхъоу хъугъэ. 9Ежь Юсыф джыри ащ нэмыкӀ пкӀыхьапӀэ ылъэгъуи, ышымэ ар къафиӀотагъ: «Мары сэ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, мары тыгъэми, мазэми, жъогъо пшӀыкӀузми сэ шъхьащэ къысфашӀы!»

10Яти ышыхэми а пкӀыхьапӀэр къызафеӀуатэм, ятэ ащ къегыеу къыриӀуагъ: «Сыд пкӀыхьапӀа плъэгъухэрэр? Сэри, уяни, о пшыхэри чӀыгум нэс о шъхьащэ къыпфэтшӀынэу уадэжь тыкъэкӀонэу ара?»

11Ышмэ ащ агу къыфыхэкӀыщтыгъ; ау ятэ а къэбарыр ыгу риубытагъ.


Юсыф ышыхэм зэращагъэр

12Зэгорэм Юсыф ышыхэр ятэ имэлхэр Щэхэм дэжь щагъэхъунэу кӀуагъэх. 13Исраил риӀуагъ Юсыф: «Пшыхэм Щэхэм дэжь мэлхэр щагъэхъухэба? КӀо, ори узгъэкӀон ахэмэ адэжь». Юсыф джэуап къытыжьыгъ: «Мары сэ сыхьазыр»[+].

14Исраил ащ риӀуагъ: «КӀо, пшыхэр узынчъэхэмэ, былымхэм язытети къеплъ, джэуапи къысфахьыжь». Арыти Хъэурэн кӀэир ыбгыни, Юсыф Щэхэм къэкӀуагъ[+]. 15Юсыф гъощагъэу шъофыр къыкӀухьэзэ, лӀы горэ къыӀукӀи, къеупчӀыгъ: «Сыда узылъыхъурэр?» 16«Сэ сызлъыхъухэрэр сшыхэр арых, – къыӀуагъ Юсыф, – къысаӀу, тыда ахэмэ мэл пчэнхэр зыщагъэхъухэрэр?» 17Адрэм къыриӀожьыгъ: «Ахэр мыщ ӀукӀыжьыгъэх, сэ зэхэсхыгъэ ахэмэ Дотан кӀонхэу зэраӀощтыгъэр». Джащыгъум Юсыф ышымэ ауж ихьи, ахэр Дотан къыщигъотыгъэх[+]. 18Ахэмэ ар чыжьэкӀэ къалъэгъугъ; анэсыфэ нэс ар зэраукӀыщтыр зэхалъхьэу аублагъ. 19Ахэмэ зэраӀожьыгъэ: «Мары пкӀыхьапӀэлъэгъур къэкӀо. 20НекӀох, тыукӀынышъ, псынэ игъукӀыгъэ горэм итыдзэжьын, хьэкӀэ къуакӀэмэ ашхыгъэу тӀощт; теплъын ащ ипкӀыхьапӀэмэ къарыкӀырэм». 21Ау ар Рубэн зэхихи, Юсыф къыгъэнэжьыгъ. «Ыпсэ хэтэшъумыгъэх», – ыӀуагъ ащ. 22ЕтӀани къыӀуагъ: «Лъыр шъумыгъачъэ, шъоф нэкӀым ит псынэ игъукӀыгъэм ишъудз, ау шъуӀэ тешъумыщай». Аущтэу ащ зыкӀиӀуагъэр, ар псэоу къыгъэнэжьынышъ, ятэ ритыжьынэу арыгъэ.

23Юсыф ышымэ адэжь къызэкӀом, ахэмэ ащ гъуапэ зиӀэ щыгъын кӀыхьэу щыгъыгъэр щатхъыгъ. 24Ащ нэужым аубыти, псынэм радзагъ; ар нэкӀыгъэ, псы итыгъэп. 25Зэшыхэр шхэнхэу тӀысыгъэхэ къодыеу зэплъэхэм, алъэгъугъ: исмахьилэ цӀыфхэу сатыушӀэ куп ГъылыӀад къикӀэу къэкӀо, ахэмэ ямахъшэхэм мэ ӀэшӀу къызпихрэ чъыги, Ӏэзэгъу уци, пцантхъи Мысырым ащэ. 26Ехъуд ышымэ ариӀуагъ: «Тшы тыукӀымэ, сыда шӀуагъэу хэлъыр? Ар зэрэтыукӀыгъэр тыушъэфыжьын фаеу хъущт. 27Исмахьилэ цӀыфхэм ятэжъугъащ, тэ тӀэ ащ нэмысыгъэу хъущт. Сыд Ӏо фаеми, ар тэ тшы, зы пкъышъол, зы лъы тыщыщ».

Зэшыхэм ащ дырагъэштагъ[+]. 28Мидиам щыщ сатыушӀэхэр блэкӀыхэ зэхъум, Юсыф псынэм къыралъэшъужьи, исмахьилэ цӀыфмэ тыжьын ахъщэ тӀокӀыкӀэ аращагъ, адрэхэми Юсыф Мысырым ащагъ.

29Рубэн къэкӀожьи, псынэм зеплъэм – Юсыф исыжьэп. Гукъэошхом хэтэу ащ ищыгъынхэр зэӀитхъыгъэх. 30Ышымэ адэжь къыгъэзэжьи, Рубэн ариӀуагъ: «Шъэожъыер щыӀэжьэп! Адэ сэры? Тыдэ сэ сыкӀощта?»

31ЕтӀанэ зэшымэ Юсыф ищыгъын ашти, ачъэ горэ аукӀи, щыгъыныр лъым хагъэуагъ. 32Щыгъын кӀыхьэр ятэ фахьыжьи, раӀуагъ: «Мыр тэ къэдгъотыгъ! Еплъба – о пкъо ищыгъына мыр?»

33Якъубэ еплъи, къэкууагъ: «Мыр скъо ищыгъын! ХьэкӀэ къуакӀэмэ ар ашхыгъ! Ары, Юсыф захацунтхъагъ!»

34Якъубэ ищыгъынхэр зэхицунтхъэхи, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъынхэр зыщилъагъэх, мэфабэрэ ыкъо ыгъэягъ. 35Ыкъохэри, ыпхъухэри ар агъэрэхьатынэу къэзэрэугъоигъэх; ау Якъубэ рэхьатынэу фэягъэп. «Нэшхъэигъэм сыхэтэу, – ыӀуагъ ащ, – скъо дэжь хьадрыхэ сыкӀожьыщт». Аущтэу зэпимыгъэоу Юсыф ыгъаещтыгъэ.

36Мидиам цӀыфхэм Юсыф Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным иӀэнэтӀэзехьэмэ ащыщэу, икъэухъумакӀомэ ятхьаматэу Потыфар ращагъ.

### ЯщэкӀэнэрэ ирэ шъхьэр


Ехъудрэ Тамарэрэ

1А лъэхъаным Ехъуд ышымэ ахэкӀыжьи, Ӏадулам къалэм щыщэу Хъырэ зыцӀэм пэмычыжьэу псэунэу щытӀысыгъ. 2Ащ къэнаӀан цӀыф горэу ШыуаӀ зыцӀэм ыпхъу Ехъуд ынаӀэ тыридзагъ. Ехъуд ар къыщагъ, ыдэжь ихьагъ. 3Ар лъэрмыхь хъуи, шъао къыфэхъугъ, Ехъуд ащ Ӏэр фиусыгъ. 4Джыри лъэрмыхьэ хъуи, шъао къыфэхъугъ; ащ ШуаӀ фиусыгъ Онан. 5Джыри шъао къыфэхъугъ, ШуаӀ ащ фиусыгъ Щэлэ. Шъузым кӀалэр къызыфэхъум, Ехъуд Къэзиб щыӀагъ. 6Ехъуд ищыпэлъфэу Ӏэр пае шъуз къыштагъ: ащ ыцӀагъэр Тамар. 7Ехъуд ищыпэлъфэу Ӏэр Зиусхьаным ыпашъхьэ щышӀугъэпти, Зиусхьаным ар ыгъэлӀагъ. 8Ехъуд Онан риӀуагъ[*]: «Пшы ишъуз штэжьыри, ащ ычӀыпӀэ иуцу, иунагъо зэтегъэуцожь»[+].

9Бзылъфыгъэм ышъо хидзэщтыр ежь иеу зэрэмыхъущтыр Онан ышӀэщтыгъэ; ащ пае ыш ишъуз зыдэгъолъкӀэ, ищэпс чӀыгум тырикӀэщтыгъэ, ыш пае сабый къыгъэхъунэу фэмыеу. 10Ар зэрэзекӀощтыгъэр Зиусхьаным игопагъэп, арыти ари Ащ ыгъэлӀагъ. 11Ащ ыуж Ехъуд инысэу Тамарэ риӀуагъ: «Сэ скъоу Шелэ ыныбжь екъуфэ, уятэ иунэ шъузабэу исыгу». Аущтэу зыкӀиӀуагъэр, егупшысагъэшъ ары: «Ари ышымэ афэдэу мылӀэгъагъот». Тамарэ ятэ иунэ кӀожьыгъэ. 12Охътабэ тешӀагъ, Ехъуд ишъузэу ШыуаӀ ыпхъу лӀагъэ. Ехъуд зэрэхьатыжьым, имэлхэр зыупхъухэу, Тымнэ щыӀэхэм адэжь иныбджэгъоу Ӏадулам цӀыфэу Хъырэ игъусэу кӀуагъэ.

13Тамарэ ипщ имэлхэр зыщаупхъухэрэм Тымнэ къызэрэкӀорэр зызэхехым, 14шъузэбэ щыгъынхэр зыщиххи, техъор къызэрихъохыгъ, ынэгуи рихъуи, Тымнэ екӀурэ гъогум Ӏут Ӏэнаим икъэлапчъэ ӀутӀысхьагъ. Шелэ ыныбжь икъугъэми, ежь ащ шъузкӀэ зэрэрамытырэр ылъэгъущтыгъэти ары аущтэу зыкӀишӀыгъэр. 15Ехъуд ар къызелъэгъум, ынэгу ихъогъагъэти, бзылъфыгъэ хэтакӀокӀэ ылъытагъ. 16Ехъуд ащ екӀуалӀи, риӀуагъ: «НекӀо, сыкъыбголъынэу сыфай». Ар ежь инысэу зэрэщытыр ышӀэщтыгъэп! Адрэм къыӀуагъ: «Сыда о къысэптыщтыр, укъызголъмэ?» 17Ехъуд къыӀуагъ: «Ӏэхъогъум щыщ чыцӀ цӀыкӀу къыпфязгъэщэщт». Бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «Ар къысфяогъэщэфэ, шэс къысэптыщта?» 18Ехъуд еупчӀыгъ: «Сыд фэдэ шэса къыостыщтыр?» Бзылъфыгъэм къыриӀожьыгъ: «Уимыхъурэу шъодэным пышӀагъэмрэ, бэщэу ӀэкӀэ пӀыгъымрэ ары».

ЗыфиӀуагъэхэр ритыхи, ыдэжь ихьагъ, Тамарэ сабый ышъо хэфагъ. 19ЕтӀанэ къэтэджыжьи, кӀожьыгъэ, техъор зытырихыжьи, ишъузэбэ щыгъынхэр зыщилъэжьыгъэх.

20Ехъуд чыцӀ цӀыкӀур Ӏадулам цӀыфэу иныбджэгъум ригъэщагъ шэсыр бзылъфыгъэм къыӀихыжьынэу, ау иныбджэгъу ар ыгъотыгъэп. 21А чӀыпӀэм щыпсэухэрэм яупчӀыгъ: «Тыдэ щыӀа бзылъфыгъэ хэтакӀоу, Ӏэнаим гъогум дэжь щысыгъэр?»

Ау ахэмэ къыраӀожьыгъ: «Мыщ бзылъфыгъэ хэтакӀо щыӀагъэп».

22Ащ Ехъуд дэжь къыгъэзэжьи, риӀуагъ: «Сэ ар къэзгъотыгъэп. А чӀыпӀэм щыпсэухэрэм бзылъфыгъэ хэтакӀо ащ щымыӀагъэу къысаӀуагъ». 23Ехъуд къыӀуагъ: «КӀо ащ ыдэжь шэсыр къэрэн, тэ къыддэрэмыхьащхыхэри ары ныӀэп. Сэ чыцӀ цӀыкӀур фясэгъащэ; ау о бзылъфыгъэр къэбгъотын плъэкӀырэп».

24Мэзищ фэдиз тешӀагъэу Ехъуд къыраӀуагъ: «Тамарэ, уинысэ, хэукъуагъ, джы мары ар лъэрымыхь хъугъэ». Ехъуд ариӀуагъ: «Дэшъущи, жъугъэсты».

25Ау Тамарэ зыращажьэм, ащ ипщы дэжь ыгъэкӀуагъэх раӀонэу: «Сэ лъэрымыхь сызыфэхъугъэр мы пкъыгъохэр зиехэр ары». ЕтӀани ащ къыӀуагъ: «Моу яплъи, мы мыхъурыр, мы шъодэныр, бэщыр къэошӀэжьыха?» – еупчӀыгъ ар.

26Ехъуд къышӀэжьыгъэх. «Мыр сэщ нахь заф, – къыӀуагъ ащ, – ар Шелэ, скъо, зэресымытыгъэр ары зэкӀэ къызэрыкӀыгъэр».

Ехъуд ащ нахьыбэрэ ащ гохьажьыгъэп.

27Ихъошъэн къызэсым, Тамарэ тӀолъфэныкъохэр ышъо хэлъхэу къычӀэкӀыгъ. 28Къыфэхъухэ зэхъум, язырэм ыӀэ къыгъэлъэгъуагъ; арыти мамыкум Ӏудэнэ плъыжь Ӏэм рипхэкӀи, къыӀуагъ: «Мыр апэу къэхъугъ». 29Ау ащ ыӀэ зэкӀихьажьи, ащ ыш къэхъугъ. «Сыдэущтэу уипэрыохъу ӀубгъэзыкӀыгъа?» – ыӀуагъ ныом. Джащ пае ащ Пэрэц[*] фаусыгъ. 30ЕтӀанэ ащ ыуж ыш къэхъугъ, ыӀэ Ӏудэнэ плъыжьыр къещэкӀыгъэу. Ащ цӀэу Зэрахъ[*] фаусыгъ.

### ЯщэкӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


Юсыфрэ Потыфар игуащэрэ

1Юсыф Мысырым ащагъ; фирхьауным иӀэнэтӀэзехьэмэ ащыщэу, икъэухъумакӀомэ ятхьаматэу, пачъыхьэ унэм щыпсэурэ мысыр цӀыфым Потыфар ар исмахьилэ сатыушӀэхэу къэзыщагъэмэ ащищэфыгъ[+]. 2Зиусхьаныр Юсыф игъусагъэти, ащ иӀофхэр дэгъоу кӀощтыгъэх. Мысырым щыщэу ежь изиусхьан иунэ ар щыпсэущтыгъэ. 3Ащ итхьаматэ Зиусхьаныр Юсыф къызэрэкӀыгъури, зэкӀэ ышӀагъэр Зиусхьаным къызэрэдигъэхъугъэри ылъэгъугъ. 4Юсыф итхьаматэ нэшӀукӀэ къызэригъэплъыгъ, ежь ышъхьэкӀэ иунэӀут хъугъэ, етӀанэ иунэ Ӏофхэр зэрихьанхэу ыгъэуцугъ, зэкӀэ иӀагъэр ащ ыӀэ рилъхьагъ. 5Джащ щегъэжьагъэу Юсыф ихьатыркӀэ мысырылӀым иӀэ пстэуми – унэми, губгъоми, сыд лӀэужыгъоу ащыриӀагъэми Зиусхьаным ынэшӀу къащифэщтыгъэ. 6ЗэкӀэ ащ иӀагъэр Юсыф ӀэкӀилъхьагъ, Юсыф ихьатыркӀэ шхэнымрэ ешъонымрэ ехъурэ гумэкӀ мысырылӀым иӀэжьыгъэп.

Юсыф ыпкъыкӀи ынапэкӀи дэхагъэ. 7Уахътэ тешӀагъэу Юсыф изиусхьан ишъуз ынаӀэ къытыридзи, къыриӀуагъ: «Къызголъ».

8Ау ар фимыдэу джэуап ритыжьыгъ: «Мары сизиусхьан зыфэгумэкӀын гори иунэ щыриӀэжьэп, зэкӀэ имылъку сӀэ къырилъхьагъ. 9Ежь фэдэу мы унэм Ӏофхэр щысэгъэзекӀох. Ощ нэмыкӀэу сэ ащ фит сызфимышӀыгъэ щыӀэп, сыда пӀомэ о ащ уришъуз. Адэ сыдэущтэу ащ фэдэ емыкӀушхо сэ сшӀэна, Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод къыщысхьэу?»[+]

10Аущтэу ащ мафэ къэс Юсыф къыриӀощтыгъэ, ежь ащ голъынэуи кӀыгъунэуи ыдэщтыгъэп. 11Ау зэгорэм иӀофхэр ышӀэнхэу ар унэм зехьэм, унэӀут хъулъфыгъэ гори имысэу къычӀэкӀыгъ. 12Бзылъфыгъэм, ащ ищыгъын къетхъуи, къыриӀуагъ: «Садэжь къэгъолъ».

Ау ищыгъын ащ къыӀэкӀигъани, Юсыф къыкӀитхъуи, унэм къичъыжьыгъ. 13Ищыгъын къыӀэкӀигъани, унэм зэричъыжьыгъэр бзылъфыгъэм зелъэгъум, 14иунэ ис унэӀут хъулъфыгъэмэ къяджи, ахэмэ ариӀуагъ: «Шъуеплъ: тынапэ тырихынэу, силӀ тэ джурт къытфищагъ. ЛӀыгъэкӀэ къызголъынэу ар садэжь къэкӀогъагъ! Сэ сыкъэкууагъ. 15СыкъэкӀыий, куо хьау къызэрэсӀэтыгъэр зызэхехым, ищыгъын къыгъани, кӀитхъужьыгъ»[+].

16Изиусхьан къэкӀожьыфэ Юсыф ищыгъын ащ ыдэжь щыӀагъ. 17Ащи а гущыӀэ дэдэхэр риӀуагъэх: «Джурт унэӀутэу къытфэпщагъэр садэжь сынапэ тырихынэу къихьэгъагъ! 18Сэ куо хьау къэсӀэти, сыкъызэкӀыим, ищыгъын садэжь къырини, кӀитхъужьыгъ». 19«УипщылӀ джары къысишӀэ шӀоигъуагъэр», – ыӀуи, ишъуз къызыреӀом, зиусхьаныр лъэшэу къэгубжыгъ; 20Юсыф аригъэубыти, пачъыхьэм ихьапсчӀэсхэр зычӀэсхэм чӀаригъэдзагъ.

Юсыф джаущтэу хьапсым чӀэс хъугъэ. 21Ау Тхьэр Юсыф игъусагъ, Ежь игукӀэгъукӀэ хьапсым иӀэшъхьэтет ынэшӀу къыщифэнэу ышӀыгъ[+]. 22Хьапсым иӀэшъхьэтет зэкӀэ хьэпсчӀэсхэр Юсыф ыӀэ къырилъхьагъэх, Ӏофэу щашӀэрэ пстэумкӀи ар унэшъошӀ хъугъэ. 23Ащ ыӀэ илъым щыщ горэми хьапсым иӀэшъхьэтет лъыплъэщтыгъэп; сыда пӀомэ Зиусхьаныр Юсыф игъусагъ, сыд ышӀагъэми, Зиусхьаным зэкӀэ ащ къыдигъэхъущтыгъэ.

### ЯтӀокӀитӀонэрэ шъхьэр


Юсыф хьапсым дычӀэсхэм япкӀыхьапӀэхэм къарыкӀырэр къызэрагуригъэӀуагъэр

1А хъугъэ шӀагъэмэ ауж тӀэкӀу тешӀагъэу мысыр пачъыхьэм исэнэзехьэрэ ихьалыгъугъажъэрэ язиусхьанэу Мысырым ипачъыхьэ ыпашъхьэ мысагъэ щыряӀэ хъугъэ. 2Фирхьауныр иунэкӀэ икъулыкъушӀитӀумэ лъэшэу афэгубжыгъ: сэнэзехьэ шъхьаӀэмрэ хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэмрэ. 3УхъумакӀохэм ятхьаматэ иунэ хэт хьапсэу Юсыф зычӀэсыгъэм ахэр аригъэщагъэх. 4УхъумакӀомэ ятхьаматэ ахэмэ ынаӀэ атетынэу Юсыф афигъэзагъэти, ар ахэмэ афэлажьэщтыгъэ. Хьапсым охътэ заулэрэ чӀэсыгъэхэу, 5зэгорэм мысыр пачъыхьэм исэнэзехьэрэ ихьалыгъугъажъэрэ а зы чэщым пкӀыхьапӀэхэр алъэгъугъэх, шъхьадж ежь ипкӀыхьапӀэ мэхьэнэ шъхьаф иӀэу. 6Пчэдыжьыпэм Юсыф ахэмэ адэжь къызэкӀом, ахэр зыгорэм зэригъэгумэкӀыхэрэр ылъэгъугъ.

7«Сыда непэ шъузкӀэнэшхъэир?» – яупчӀыгъ ар фирхьауным иӀофышӀэхэу изиусхьан иунэ къыдычӀэсхэм.

8Ахэмэ ащ къыраӀуагъ: «Тэ пкӀыхьапӀэхэр тлъэгъугъэх, ау къарыкӀырэр къызэхэзыфын щыӀэп».

Юсыф ахэмэ ариӀуагъ: «ПкӀыхьапӀэхэм язэхэфын Тхьэр арыба зиӀофыр. КъысфэшъуӀуат сэ ахэр»[+].

9Сэнэзехьэ шъхьаӀэм ипкӀыхьапӀэ Юсыф къыфиӀотагъ: «ПкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, мары сэнэшъхьэ бжалэр сапашъхьэ ит; 10а бжалэм къутэмищ гот. Ахэмэ гулъэхэр къызэрадзэу, ахахъоу ригъэжьагъ, къэгъагъэхэр къащылъэгъуагъэх, сэнашъхьэ къапыкӀи, игъо хъугъэ. 11Фирхьауным иӀэгубжъи ӀэкӀэ сӀыгъ. Сэнашъхьэр къыпысчи, фирхьауным иӀэгубжъэ ар исфызагъ, Ӏэгубжъэр фирхьауным естыгъ».

12«Мары ащ къикӀырэр, – ыӀуагъ Юсыф, – къутэмищыр – ар мэфищ. 13Мэфищ зытешӀэкӀэ, фирхьауным лъагэу удиӀэтэещт, уичӀыпӀи уригъэуцожьыщт, ипэум зэрэпшӀыщтыгъэм фэдэу, фирхьауным Ӏэгубжъэр ептызэ пшӀыщт. 14УиӀофхэр дэгъу зыхъужьхэкӀэ, угу сыкъэгъэкӀыжьи, гукӀэгъу къысфэшӀыба: фирхьауным сигугъу фэшӀи, мы унэм сищыжь. 15Сэ джурт чӀыгум егъэзыгъэкӀэ сыкъыращыгъи! Хьапсым сычӀадзэнэу мыщи мыхъун зи щысшӀагъэп».

16Хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэм Юсыф пкӀыхьапӀэр дэгъукӀэ къызэрэзэхифырэр ылъэгъугъэти, къыриӀуагъ: «Сэри пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, хьалыгъу фыжь арылъэу сшъхьэ мэтэ хъэгъищ тетэу; 17акӀыӀурэ матэм фирхьауным пае зэфэшъхьафэу хьалыгъугъажъэм ыгъэжъагъэхэр илъых, ау а матэм шхынэу илъхэм бзыухэр ахэуӀох».

18Юсыф джэуап къытыжьыгъ: «Мары ащ къикӀырэр: мэтищыр – ар мэфищ. 19Мэфищ зытешӀэкӀэ, фирхьауным ори ударигъэӀэтэещт, пшъхьэ паригъэупкӀыщт, упкъ пкъэум паригъэлъэнышъ, къолэбзыухэр къыхэуӀохэзэ щышхэщтых».

20Мэфищ зытешӀэм, фирхьауныр къызщыхъугъэ мафэм, ащ иунэӀутхэм апае ешхэ ешъошхо ышӀыгъ, иунэӀутхэм ащыщхэу исэнэзехьэ шъхьаӀэрэ ихьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэрэ лъагэу диӀэтэягъэх;[+] 21сэнэзехьэ шъхьаӀэр ичӀыпӀэ Ӏуигъэхьажьыгъ, ипэурэм фэдэу Ӏэгубжъэр къыритызэ ышӀынэу. 22Хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэр, Юсыф къызэрэриӀуагъэм фэдэу, паригъэлъагъ[+]. 23Ау сэнэзехьэ шъхьаӀэм Юсыф ыгу къэкӀыжьыгъэп, ар щыгъупшэжьыгъ.

### ЯтӀокӀитӀонэрэ зырэ шъхьэр


Юсыф фирхьауным ипкӀыхьапӀэхэм къарыкӀырэр зэрэгуригъэӀуагъэр

1ИлъэситӀу зытешӀэм, фирхьауным пкӀыхьапӀэ ылъэгъугъ: ар Нил псыхъом Ӏут. 2Джы мары дэгъухэу, апкъыкӀи пщэрхэу, чэмибл Нил псыхъом къыхэкӀыгъэхэу, нэпкъ зэхэкӀыхьагъэм щэхъух. 3Мары ахэмэ ауж итхэу, теплъаджэхэу, апкъыкӀэ одхэу, нэмыкӀ чэмибл Нил псыхъом къыхэкӀыхэшъ, адрэ чэмхэм агоуцох. 4Чэмибл теплъаджэхэу, зыпкъыкӀэ одхэм чэм дэхэ зишӀугъохэр ашхы. Фирхьауныр къэущыжьыгъ. 5ИкӀэрыкӀэу хэчъыежьи, джыри нэмыкӀ пкӀыхьапӀэ ылъэгъугъ: мары зы щэпкъым пщэрхэу, дэгъухэу шъхьибл къыпыкӀагъ. 6Ау мары ахэмэ ауж нэкӀхэу, тыгъэжьым ыгъэгъугъэхэу шъхьибл къэкӀыгъ. 7Фышъхьэ одхэм шъхьэ псэоу, шъхьэ ушъагъэхэр ашхыгъэх. Фирхьауныр къэущыжьи, пкӀыхьапӀэ зэрилъэгъугъэр къыгурыӀуагъ.

8Пчэдыжьым ар гумэкӀыгъо хэфагъэу зэкӀэ Мысырым ис тхьэгурымагъохэри акъылышӀохэри къаригъащэхи, ипкӀыхьапӀэ ахэмэ къафиӀотагъ, ау фирхьауным ар зыми къыфызэхифын ылъэкӀыгъэп[+]. 9Джащыгъум сэнэзехьэ шъхьаӀэм фирхьауным риӀуагъ: «Джы сыгу къэкӀыжьы симысагъэ. 10Зэгорэм фирхьауныр иунэӀутмэ лъэшэу афэгубжи, сэри хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэри сигъусэу хьапсым, ухъумакӀомэ ятхьаматэ иунэ тычӀаригъэшӀыхьэгъагъ. 11А зы чэщым тэ титӀуи пкӀыхьапӀэхэр тлъэгъугъэх, мэхьэнэ шъхьаф иӀэу, шъхьадж ежь ипкӀыхьапӀэ ылъэгъугъ. 12Ащ щытигъусагъ джурт кӀалэ, ухъумакӀохэм ятхьаматэ иунэӀутыр. Тэ ащ типкӀыхьапӀэхэр къыфэтӀотагъэхэти, ащ шъхьадж пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъэм имэхьанэ къытфызэхифыгъ[+]. 13Тэ ащ типкӀыхьапӀэхэр къызэрэзэхифыгъэхэм фэдэуи хъугъэ: сэ сичӀыпӀэ къэсэбгъэгъэзэжьыгъ, адрэр пябгъэлъагъ».

14Ащ нэужым фирхьауным Юсыф лъигъэкӀуагъэх. ГузэжъогъукӀэ ар хьапсым къычӀащыжьыгъ, зэкӀаупсыхьи, ищыгъынхэр зэблахъухи, фирхьауным дэжь къэкӀуагъ. 15Фирхьауным къыӀуагъ: «Сэ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, ау ар къысфызэхэзыфышъун щыӀэп. О, зэраӀорэмкӀэ, пкӀыхьапӀэр зэрэзэхэпхэу, ащ лъыпытэу къикӀырэр къэоӀо».

16«Ар сэ сӀэ илъэп, – Юсыф джэуап къытыжьыгъ, – фирхьауным ишӀуагъэ екӀынэу Тхьэм джэуап къытыщт»[+].

17Фирхьауным Юсыф къыфиӀотагъ: «Сэ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, мары Нил инэпкъ сытет. 18Джы мары дэгъухэу, апкъыкӀэ пщэрхэу, чэмибл Нил псыхъом къыхэкӀыгъэхэу, нэпкъ зэхэкӀыхьагъэм щэхъух. 19Джы мары ахэмэ ауж итхэу нэмыкӀ чэмибли къыхэкӀых, одхэу, теплъэджэ дэдэхэу, зэпкъырыуагъэхэу; ахэмэ афэдэ Мысыр чӀыналъэм щыслъэгъугъэп. 20Чэм зэпкъырыуагъэхэу, чэм одхэм апэрэ чэмибл пщэрхэр ашхыгъ. 21Пщэрхэр ахэмэ акӀоцӀ хъугъэх, ау ахэмэ аныбэмэ арыз хъугъэу къахэщыгъэп. Ыпэрэм фэдэу, ахэр теплъэджагъэх. ЕтӀанэ сыкъэущыжьыгъ. 22Ащ ыуж нэмыкӀ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ: зы щэпкъым арызэу, дэгъухэу шъхьибл къыпыкӀагъ. 23Ахэмэ ауж псыгъохэу, тхьамыкӀэхэу, тыгъэжьым ыгъэгъугъэхэу шъхьибл къэкӀыгъ. 24Фышъхьэ одмэ шъхьибл дэгъухэр зи къэмынэу ашхыгъ. Сэ ар тхьэгурымагъохэм къафэсӀотагъ, ау зыми къысфызэхифышъугъэп».

25Юсыф фирхьауным риӀуагъ: «Ар пкӀыхьапӀитӀоп, зы нахь. Тхьэм ышӀэщтымкӀэ фирхьауным макъэ къыригъэӀугъ. 26Чэм дэгъуиблыр – ар илъэсибл; фышъхьэ дэгъуиблыри – ари илъэсибл. Арышъ ар зы пкӀыхьапӀ.

27Одхэу ыкӀи теплъаджэхэу чэмиблэу апэрэмэ ауж псым къыхэкӀыгъэхэр – илъэсибл, джащ фэдэуи одхэу, тыгъэжьым ыгъэгъугъэ шъхьиблыр – ахэри къыкӀэлъыкӀорэ илъэсибл гъабл. 28Джары сэ фирхьауным зыкӀесӀогъагъэр: Тхьэм ышӀэщтыр фирхьауным къыригъэлъэгъугъ.

29Мысыр хэгъэгум изэфэдэкӀэ илъэсибл гъэбэжъу къыщежьэщт. 30Ахэмэ ауж илъэсибл гъаблэ къэхъущт; Мысыр хэгъэгум гъэбэжъоу щыӀагъэр ащыгъупшэжьыщт. Гъаблэм чӀыгур ыунэкӀынышъ,[+] 31ар къин дэдэу зэрэщытыщтым къыхэкӀыкӀэ ипэурэ гъэбэжъоу щыӀагъэр щымыӀагъэм фэдэу хъущт. 32ПкӀыхьапӀэр фирхьауным зэкӀэлъыкӀоу тӀо зэрилъэгъугъэм къикӀырэр, ар Тхьэм теубытагъэ хэлъэу зэрэрихъухьагъэр, шӀэхэуи ар зэригъэцэкӀэщтыр ары.

33Джы фирхьауным губзыгъэу, акъылышӀоу лӀы къерэгъоти, ар Мысыр хэгъэгум ипащэу ерэгъэуцу. 34Фирхьауным зэрэхэгъэгоу къулыкъушӀэхэр щерэгъэнафэх – илъэсибл гъэбэжъум къыкӀоцӀ Мысыр хэгъэгум къытекӀэщт лэжьыгъэм иятфэнэрэ Ӏахьэ цӀыфмэ къаӀахынэу. 35Лэжьыгъэу а къихьащт илъэс дэгъухэм къэкӀыщтыр арэугъой, фирхьауным ынаӀэ тетэу ар гъомлапхъэкӀэ къалэхэм ащарэгъэтӀылъи, къарэухъум. 36Джащыгъум хэгъэгум илъэсибл гъаблэу къыфэкӀощтым пае а гъомлапхъэр гъэтӀылъыгъэ хъущт, хэгъэгуми гъаблэр зэпичыщт!»


Юсыф фирхьауным игуадзэу зэрэхъугъэр

37Фирхьауными ащ иӀэнэтӀэзехьэхэми Юсыф игущыӀэхэр агу рихьыгъэх, 38ахэмэ ащ ариӀуагъ: «Ащ фэдэ цӀыф дгъотыщта, мыщ фэдэу, Тхьэм Ыпсэ хэлъэу?»[+]

39Фирхьауным Юсыф зыфигъэзагъ: «А пстэури о Тхьэм къыпфызэӀуихыгъэшъ, ощ фэдэу губзыгъэрэ акъылышӀорэ щыӀэп. 40ЗэкӀэ сиунэ Ӏофхэр о зепхьащтых, зэкӀэ сицӀыфхэм уиунашъохэр агъэцэкӀэщтых. Пачъыхьэ тахътэр ары ныӀэп ощ нахьи сызэрэнахь иныщтыр»[+].

41Фирхьауным Юсыф къыриӀуагъ: «Сакъы, зэкӀэ Мысыр хэгъэгум иӀэшъхьэтетэу узгъэуцугъ».

42Фирхьауным имыхъур Ӏэлъын къызпихи, Юсыф ыӀэ къыпилъхьагъ; лен дэгъу дэдэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр щилъэхи, ыпшъэ дышъэ пшъэхъу къырилъхьагъ;[+] 43Заом фытегъэпсыхьэгъэ ку псынкӀэу хэгъэгум ятӀонэрэ цӀыфэу исыр зэрэзэращэрэр къыритыгъ; Юсыф ащ исэу кӀо зыхъукӀэ, «гъогур ешъут!»[*] аӀозэ, куощтыгъэх.

Джаущтэу фирхьауным Мысыр хэгъэгум ар Ӏэшъхьэтет фишӀыгъ.

44Фирхьауным Юсыф риӀуагъ: «Мары сэ, фирхьауным, сиунашъо: о уишӀэ хэмылъэу, Мысыр хэгъэгум зыми ыӀи щигъэсысыщтэп, лъэбэкъуи щидзыщтэп».

45Фирхьауным Юсыф цӀэ фишӀыгъ: Цафнат ПаӀынэах; ащ шъузкӀэ ритыгъ Асэнат, къалэу Он дэс къурмэнышӀэу ПотыпэраӀ ыпхъу. Юсыф Мысыр хэгъэгум лъытэныгъэ щыриӀэу хъугъэ[+]. 46Юсыф илъэс щэкӀ ыныбжьыгъ Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным фэлажьэу зеублэм.

Юсыф фирхьауным ыпашъхьэ къикӀыжьи, Мысыр хэгъэгур зэкӀэ къыкӀухьанэу ежьагъ.

47ЧӀыгум илъэсиблым къыкӀоцӀ гъэбэжъу иӀэу, зы лэжьыгъацэ пэпчъ Ӏэбжыб къытыщтыгъэ. 48Илъэсиблым къыкӀоцӀ сыдрэ лэжьыгъэуи Мысыр хэгъэгум щыбэгъуагъэр ащ зэӀуигъэкӀагъ, лэжьыгъэр къалэхэм ащигъэтӀылъыгъ; къалэ пэпчъ ащ къегъэтӀылъэкӀыгъэ губгъохэм ялэжьыгъэ дилъхьагъ. 49Юсыф лэжьыгъэ бэдэдэ ыугъоигъ, хыӀушъо пшахъом фэдэу, арыти лъытэныри щигъэтыжьыгъ, сыда пӀомэ плъытэн плъэкӀыжьыщтгъагъэп.

50А лъэхъаным, гъэблэ илъэсхэр къэмысыхэзэ, Юсыф шъэуитӀу къыфэхъугъ: ахэр Он дэс къурмэнышӀэу ПотыпэраӀ ыпхъу Асэнат къыфилъфыгъэх. 51Юсыф ищыпэлъф Мынасэ[*] фиуси, къыӀуагъ: «Тхьэм сщигъэгъупшагъ зэкӀэ ситхьамыкӀагъохэри сятэ иуни». 52Адрэм Ефраим[*] фиуси, къыӀуагъ: «Къин зыщысщэчыгъэ хэгъэгум цӀыф гъэбэжъу Тхьэм сыщишӀыгъ».

53Гъэбэжъу илъэсиблэу Мысыр хэгъэгум щыӀагъэр текӀыгъ. 54Юсыф зэриӀогъагъэу, гъэблэ илъэсиблыр къэсыгъ. ЧӀынэлъэ пстэуми гъаблэ ащыӀагъ, ау Мысыр хэгъэгум тыдэкӀи гъомлапхъэ щыӀагъ[+]. 55Ау Мысыр хэгъэгуми тыдэкӀи цӀыфхэр гъаблэм щигъалӀэхэу зырегъажьэм, цӀыфхэр лэжьыгъэ къаритынэу фирхьауным елъэӀухэу фежьагъэх. Фирхьауным къариӀуагъ: «Юсыф дэжь шъукӀуи, ащ къышъуиӀорэр шъушӀэ».

56Дунаим изэфэдэкӀэ гъаблэм зызщеушъомбгъум, Юсыф зэкӀэ лэжьыгъэ гъэтӀылъыпӀэхэр къызэӀуихыхи, мысыр цӀыфмэ лэжьыгъэр арищэу ыублагъ. Мысыр хэгъэгум гъаблэр нахь ины щыхъущтыгъэ. 57Хэгъэгу гъунэгъу пстэуми къарыкӀыхэти, Юсыф лэжьыгъэ щащэфынэу Мысырым къакӀощтыгъэх, сыда пӀомэ чӀыгум изэфэдэкӀэ щыгъэблэшхуагъ.

### ЯтӀокӀитӀонэрэ тӀурэ шъхьэр


Юсыф ышнахьыжъхэр Мысырым къызэрэкӀуагъэхэр

1Якъубэ Мысырым лэжьыгъэ зэрэщыӀэр зешӀэм, ыкъомэ ариӀуагъ: «Сыд шъузэплъыжьэу шъузкӀыщысыр? 2Мысырым лэжьыгъэ щыӀэу зэхэсхыгъ. ШъукӀу ащ, лэжьыгъэ къыщышъущэф, гъаблэм тимыгъалӀэу тыщыӀэным пае». 3Юсыф ышипшӀ лэжьыгъэ къащэфынэу Мысырым къэкӀуагъэх. 4Ау Бинямин, Юсыф ыш, Якъубэ адигъэкӀуагъэп; тхьамыкӀагъо горэ къыщымышӀыгъагъот ыӀуи. 5Джаущтэу Исраил ыкъохэр, нэмыкӀ купмэ ягъусэхэу лэжьыгъэ ащэфынэу кӀуагъэх, сыда пӀомэ КъэнаӀан хэгъэгур зэфэдэкӀэ гъаблэм ригъэзыгъагъ.

6Юсыф а хэгъэгоу къыздэкӀуагъэхэм щыӀэшъхьэтетыгъ. Ары лэжьыгъэр цӀыф пстэуми языщэщтыгъэри. Юсыф ышхэри къекӀуалӀэхи, анэгу чӀыгум нэсэу ащ шъхьащэ къыфашӀыгъ[+]. 7Юсыф ышхэм къяплъи, къышӀэжьыгъэх, ау хымэ фэдэу зишӀи, пхъашэу къяупчӀыгъ: «Шъо тыдэ шъукъикӀыгъа?» Ахэмэ джэуап къатыжьыгъ: «КъэнаӀан хэгъэгур ары, гъомлапхъэ тщэфынэу ары». 8Юсыф ышыхэр ышӀэжьыгъэх, ау ежь ахэмэ къашӀэжьыгъэп ныӀа! 9Юсыф ахэмэ апае пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъагъэхэр ыгу къэкӀыжьхи, къариӀуагъ: «Шъо шъуплъэкӀо дэӀуакӀу, тихэгъэгу мэхапӀэу иӀэхэр зэжъугъэлъэгъунхэу шъукъэкӀуагъ»[+]. 10«Хьау, тизиусхьан, – къаӀуагъ ахэмэ, – уипщылӀхэр гъомлапхъэ ащэфынэу къэкӀуагъэх. 11Тэ зэкӀэ зы цӀыфым тырикъох; тэ шъыпкъагъэ зыхэлъ цӀыфэу тыщыт; уипщылӀхэр нибжьи плъэкӀо дэӀуакӀохэу щытыгъэхэп». 12«Хьау, – ыӀуагъ Юсыф, – мы хэгъэгум мэхапӀэу иӀэхэр зэжъугъэлъэгъунхэу шъукъэкӀуагъ». 13«Тэ, о уипщылӀхэр, – аӀуагъ ахэмэ, – зэш пшӀыкӀутӀу тэхъу. Зы цӀыфэу, КъэнаӀан хэгъэгум щыпсэурэм тырикъох. АнахьыкӀэр джы тятэ кӀыгъу, тащыщэу зыр щыӀэжьэп». 14Юсыф ахэмэ къариӀуагъ: «Адэ сэ къэсӀуагъэба: шъо шъуплъэкӀо дэӀуакӀу. 15Ау тэ шъутыуплъэкӀущт. Фирхьауныр зэрэщыӀэмкӀэ игъашӀэкӀэ тхьэ сэӀо: шъушынахьыкӀэ къэмыкӀоу, мыщ шъо шъурагъэкӀыжьыщтэп. 16Шъуащыщ горэ жъугъакӀуи, шъушы къерэщ; шъо хьапсым шъучӀэсыщтыгу. Джаущтэу сыуплъэкӀущт къашъуӀорэр шъыпкъэмэ. Аущтэу щымытымэ, шъо шъуплъэкӀо дэӀуакӀох. Фирхьауныр зэрэщыӀэмкӀэ тхьэ сэӀо». 17Мэфищырэ къагъэгъунэнхэу Юсыф ахэр хьапс аригъэшӀыгъэх.

18Ящэнэрэ мафэм Юсыф ахэмэ ариӀуагъ: «Сэ къызэрэсӀоу шъушӀымэ, ащыгъум псэоу шъукъэнэщт, сыда пӀомэ сэ Тхьэм щынагъо фысиӀ. 19Шъо шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфэу шъущытмэ, зэшымэ ащыщэу зы мы унэу шъузщаӀыгъым къерэн; адрэхэм шъуиунагъохэу гъаблэм ыгъалӀэхэрэм апае лэжьыгъэр арэщ. 20Ау шъуигущыӀэхэр къэшъыпкъэжьынхэшъ, псэоу шъукъэнэжьыным пае шъушынахьыкӀэ къысфэшъущэн фае». Ахэмэ ащ дырагъэштагъ. 21«ПсэкӀодэу тшыкӀэ тшӀагъэм пае тызэрэпщынэжьырэр нафэ, – зэраӀожьыгъ ахэмэ. – Тэ тлъэгъугъэба ар тхьамыкӀагъоу зыхэтыгъэр, ау тыгу егъугъэп къытэлъэӀу зэхъум. Джы мары тэри тхьамыкӀагъом тыхэфагъ». 22Рубэн ащ къыхигъэхъуагъ: «Сэ къышъосӀогъагъэба: „КӀэлэхъумкӀэ псэкӀод шъумышӀэ“, ау шъо шъудэӀуагъэп; джы ащ ылъ тагъэпщыныжьы»[+]. 23АӀорэр Юсыф къызэрэгурыӀорэр ахэмэ ашӀэщтыгъэп – ежь Юсыф зэдзэкӀакӀо иӀэу къадэгущыӀэщтыгъэ. 24Юсыф ахэмэ акӀэрыкӀи, къэгъыгъ. ЕтӀанэ къыгъэзэжьи, джыри адэгущыӀагъ, ащ ыуж ЩымӀон къахищи, ахэмэ алъэгъузэ, ар зэкӀоцӀапхэнэу унашъо ышӀыгъ. 25Ахэмэ ядзыомэ лэжьыгъэр арызы ашӀынэу, шъхьадж итыжьын идзыо фыралъхьажьынышъ, гъогу гъомыли аратынэу Юсыф ариӀуагъ. Джаущтэуи афашӀагъ.

26Къаратыгъэ лэжьыгъэр ящыдмэ атыралъхьи, ядэжь ежьэжьыгъэх. 27Ахэмэ ащыщ горэм, чэщ гъэпсэфыгъом ищыд Ӏус ритынэу, идзыо къызетӀатэм, – мары, дзыо кӀоцӀым ыкӀыӀукӀэ итыжьын телъ! 28Арыти ышымэ ариӀуагъ: «Ситыжьын къысатыжьыгъ; мары ар, ыкӀыӀу телъ!» Ахэр агукӀэ къэгумэкӀыгъэх, щтагъэхэу, зэупчӀыжьыхэу фежьагъэх: «Сыд лӀэужыгъуа тэ Тхьэм къытишӀэрэр?»

29Ахэр ятэу Якъубэ дэжь, КъэнаӀан хэгъэгум къызэкӀожьхэм, зэкӀэ къяхъулӀагъэр ащ къыфаӀотагъ: 30«А хэгъэгум иӀэшъхьэтет пхъашэу къыддэгущыӀагъ, а хэгъэгумкӀэ тэ тыплъэкӀо дэӀуакӀоуи ылъытагъ. 31Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэу тэ тызэрэщытыр, плъэкӀо дэӀуакӀоу тызэрэщымытыри тэ ащ етӀуагъ. 32Тэ, зэш пшӀыкӀутӀур, зы тым тырикъох, зыр щыӀэжьэп, анахьыкӀэр тятэ кӀыгъоу КъэнаӀан хэгъэгум джы щыӀ». 33Джащыгъум а цӀыфэу а хэгъэгум изиусхьан къытиӀуагъ: «КъэшъуӀуагъэр шъыпкъэмэ, мары сэ къызэрэсшӀэщтыр: шъушыхэм ащыщэу зыр сэ садэжь къэжъугъэнэщт, адрэхэм лэжьыгъэр шъуиунагъохэу, гъаблэ зиӀэхэм афэшъущэнэу шъуигъогу шъутехьажь, 34шъушынахьыкӀэ шъуигъусэу къэжъугъэзэжь. ЕтӀанэ сэ сшӀошъ хъущт шъо дэӀокӀо плъакӀоу шъущымытэу, шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфэу шъузэрэщытыр; шъушэу гъэры сшӀыгъэри шъостыжьыщт, мы хэгъэгум шъхьафитэу шъукъыщекӀокӀын шъуфитэуи сшӀыщт».

35Ядзыохэр заунэкӀыжьхэм, шъхьадж идзыо ежь итыжьын зэкӀоцӀыпхагъэ илъэу къычӀэкӀыгъ. Ахэмэ ятыжьын зэкӀоцӀыпхагъэхэр залъэгъухэм, ежьхэми ахэмэ яти агучӀэ изыгъ. 36«Скъохэр сшӀожъугъэкӀодыгъэх, – ариӀуагъ ахэмэ Якъубэ, – Юсыф щыӀэжьэп. ЩымӀони щыӀэжьэп. Джы Бинямини зыдешъущэжьэн шъугу хэлъ, а пстэури сэ сищэчын!» 37Рубэн ятэ джэуап ритыжьыгъ: «Бинямин сэ къызыпфэсымыщэжькӀэ, сэ скъуитӀу укӀы; ащкӀэ цыхьэ къысфэшӀи, сэ ар къыпфэсщэжьыщт». 38«Хьау, – ыӀуагъ Якъубэ, – скъо къыжъудэкӀощтэп. Ащ ыш лӀагъэ, ар изакъоу къысфэнагъ. Шъо шъузытехьащт гъогум ащ тхьамыкӀагъо къыщехъулӀэмэ, шъо шъуилажьэкӀэ сэ, зышъхьац тхъогъэ лӀыжъыр, гукъэошхом хьадрыхэм сищэщт».

### ЯтӀокӀитӀонэрэ щырэ шъхьэр


Бинямин ыкъошхэм ягъусэу Мысырым зэрэщыӀагъэхэр

1А чӀыгум гъаблэр щылъэшыщтыгъэ. 2Мысырым къыращыгъэ лэжьыгъэр заухым, ахэмэ ятэ ариӀуагъ: «Джыри шъукӀуи, гъомлэпхъэ тӀэкӀу къытфэшъущэф». 3Ехъуд джэуап къытыгъ: «А лӀым теубытагъэ хэлъэу къытиӀуагъ тшы ткӀымыгъоу ыпашъхьэ тимыхьажьынэу. 4Тшы къыддэбгъакӀомэ, тыкӀонышъ, гъомлапхъэ къыпфэтщэфыщт. 5Ау къыддэмыгъакӀомэ, тыкӀощтэп, а цӀыфым тшы ткӀымыгъоу ыпашъхьэ тимыхьажьынэу къытиӀуагъэшъ». 6Исраил къыӀуагъ: «А цӀыфым джыри зы шы зэрэшъуиӀэр ешъуӀуи, сыда мы насыпынчъагъэр къызкӀысэшъушӀагъэр?» 7Адрэмэ къаӀуагъ: «А цӀыфыр тэщ паий тиӀахьылхэм апаий къытӀуупчӀыхьагъ: „Шъуятэ джыри псэуа? Джыри къош шъуиӀа?“ – ыӀозэ. Тэри а упчӀэхэм яджэуап еттыжьыгъ. Сыдым фэтшӀэныя тшынахьыкӀэ зыдэтщэнэу къытиӀощтмэ».

8Ехъуд Исраилэу ятэм риӀуагъ: «КӀэлэхъур сэ къыздэтӀупщи, джыдэдэм тежьэщт, джащыгъум, тымыкӀодэу зэкӀэ псэоу тыкъэнэжьыщт – тэри, ори, тисабыйхэми. 9Ащ ищыӀэныгъэ сэ спшъэ исэлъхьажьы, сэ сӀэхэмкӀэ къыостыжьынэу унашъо къэшӀ. Ар сэ къыпфэсщэжьэу, уапашъхьэ къисымыгъэуцожьмэ, сыщэӀэфэ оркӀэ сэ сымысэщт. 10КӀыхьэ лыхьэ зетымыгъэшӀыгъагъэмэ, джырэ нэс тӀогъогогъо тыкӀощтгъагъэ».

11«Арэущтэу щытмэ, – ыӀуагъ Исраил, – ащыгъум мыры шъушӀэн фаер: мы чӀыгум къыщыкӀырэ лъэпкъхэм ащыщэу анахь дэгъухэр зыдашъуштэхи, а цӀыфым тынэу фэшъухь: Ӏэзэгъу уци, шъоу тӀэкӀуи, мэ ӀэшӀу зыпихрэ чъыги, пцантхъи, чӀыдэжъыий, миндаль дэжъыий. 12Тыжьын ахъщэр фэдитӀукӀэ нахьыбэу зыдашъушт; шъо шъуидзыомэ яӀугъуанэмэ къаралъхьэгъэгъэ тыжьыныри афызэкӀэжъугъэкӀожьынэу: хэукъогъагъэхэу къычӀэкӀын. 13Шъуши зыдешъущажьи, джыри а цӀыфым дэжь шъукӀу. 14ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэм а цӀыфым ынэшӀу къышъущифэнэу ерэшӀ – Бинямини адрэ шъуши къытӀупщыжьынхэу. Сэ бынынчъэу сыкъэнэнэу щытмэ, бынынчъэу сыщэрэт».

15А тынхэр зэшмэ зыдаштагъэх, тыжьыныри фэдитӀоу зыдаштагъ, Бинямини зыкӀагъэгъугъ. ЕтӀанэ Мысырым кӀохи, Юсыф ыпашъхьэ иуцуагъэх. 16Бинямин ахэтэу Юсыф зелъэгъум, ежь иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм риӀуагъ: «Мы цӀыфхэр сиунэ ищэх, ищыкӀэгъэ былым фэдиз шӀобзи, къэгъэхьазыр; мыхэр сэ къыздэшхэщтых щэджагъом».

17Юсыф зэриӀуагъэм фэдэу а цӀыфыр зекӀуагъэ, зэшхэр Юсыф иунэ рищагъэх. 18Юсыф иунэ зыращэхэм, зэшхэр къэщтагъэхэу зэраӀожьыгъ: «Тыжьынэу мыщ ыпэкӀэ тидзыомэ къарыкӀыгъагъэм пай ащ тызкӀащэрэр! Къыттебэнэнышъ, тэ пщылӀ тишӀыщт, тищыдхэри ыштэщтых».

19Ахэр Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм екӀуалӀэхи, унапчъэм Ӏутхэу дэгущыӀагъэх: 20«Моу къытэдэӀу, тизиусхьан! Тэ мыщ ыпэкӀи тыкъэкӀогъагъ гъомлапхъэ тщэфынэу. 21ТыкӀожьызэ, чэщыр зыщитхыщтым тидзыохэр къызызэӀутэххэм, шъхьадж итыжьын идзыо кӀоцӀ ыкӀыӀу телъ – ытыгъэм фэдиз къабзэ. Тэ ар джы къышъотэтыжьы. 22Гъомылэ тщэфыным пае нэмыкӀ тыжьыни къэтхьыгъ. Адрэ тыжьынхэр тидзыомэ къарызылъхьэгъагъэр тшӀэрэп». 23«Шъурэхьат, – къариӀуагъ ащ, – шъумыщын, шъуи Тхьэ – шъуятэ и Тхьэ – шъуидзыохэм шъэфэу ар шӀухьафтынэу къарилъхьэгъэн фае. Шъуитыжьын сэ къысӀукӀагъ!» ЕтӀанэ ахэмэ адэжь ЩымӀон къыщагъ.

24Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэхэрэм зэшхэр Юсыф иунэ рищагъэх, псы къарити, алъакъохэр атхьакӀыгъэх, ящыдхэми Ӏус аратыгъ. 25Щэджагъом, Юсыф къызщыкӀожьырэм тефэу, ахэмэ тынхэр къагъэхьазырыгъэх, сыда пӀомэ а унэм щэджэгъуашхэ зэрэщашӀыщтыр къариӀогъагъ.

26Юсыф къызэкӀожьым, ахэмэ тынхэр ащ ратыгъэх, чӀыгум нэсэу шъхьащи фашӀыгъ. 27Ахэмэ япсэуныгъэ къыкӀэупчӀи, ащ къыӀуагъ: «Зигугъу къысфэшъушӀыгъэгъэ лӀыжъэу шъуятэ иӀоф сыдэу щыта? Джыри ар щыӀа?» 28«Тятэу уиӀумэт псэу. Джыри щыӀ», – джэуап къатыжьыгъ. ЕтӀанэ зыфауфи, шъхьащэ фашӀыгъ.

29Юсыф зызеплъыхьэм, ышэу Бинямин, ежь янэ ыкъо, ылъэгъугъ. «Мыра шъушынахьыкӀэу зигугъу къысфэшъушӀыгъагъэр? – къэупчӀагъ ар. – Тхьэм гукӀэгъу къыпферэшӀ, сишъау». 30Ышы итеплъэ ыгу къызэхигъэхьагъэу, Юсыф псынкӀэу икӀи, къызщамылъэгъун чӀыпӀэ лъыхъоу фежьагъ. Къыгот унэм псынкӀэу чӀэкӀи, ащ щыгъыгъ. 31ЕтӀанэ ынэгу ытхьакӀыжьи, къихьажьыгъ, ыгу теӀункӀэжьи, шхыныр къахьынэу ариӀуагъ.

32Ежьыми шъхьафэу къыфытырагъэуцуагъ, ышыхэми шъхьафэу къафытырагъэуцуагъ, сыда пӀомэ мысыр цӀыфхэр джуртхэм адэшхэ хъущтэп, ежьхэмкӀэ ар емыкӀушъ[+]. 33Зэшхэр Юсыф ыпашъхьэ щытӀысыгъэх, нахьыжъыр инахьыжъыгъэ елъытыгъэу; нахьыкӀэри инахьыкӀагъэ елъытыгъэу; алъэгъурэр ашӀогъэшӀэгъонэу заплъыхьэщтыгъэ. 34Ащ шхынхэр иӀанэ къытекӀэу къафигъэхьыщтыгъэ; Бинямин иӀахьэ фэдитфыкӀэ анахьыбэу къаритыщтыгъэ. Аущтэу тхъэжьхэу Юсыф дешъуагъэх.

### ЯтӀокӀитӀонэрэ плӀырэ шъхьэр


Юсыф ышхэр зэриушэтыгъэхэр

1Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм унашъо фишӀыгъ: «Мыхэмэ ядзыомэ лэжьыгъэр арызы шӀы, ащэшъущтым фэдиз, шъхьадж итыжьыни идзыо кӀоцӀ ыкӀыӀукӀэ телъхьажь. 2Ау лэжьыгъапкӀэу къыхьыгъэ тыжьын ахъщэм кӀыгъоу сэ сиӀэгубжъэ, ситыжьын Ӏэгубжъэ, анахьыкӀэм идзыо кӀоцӀ ыкӀыӀукӀэ телъхь». Юсыф къызэрэриӀуагъэу адрэм ышӀыгъ.

3Нэф къызэрышъэу, ящыдхэри акӀыгъухэу зэшыхэр къатӀупщыжьыгъэх. 4Къалэм джыри ахэр чыжьэу ӀукӀыгъагъэхэп, Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм зыреӀом: «ПсынкӀаӀоу акӀахь ахэмэ, узакӀахьэкӀэ, яӀу: „Сыд пае шӀум екӀэ шъупэгъокӀыгъа? 5Сыда ситыжьын Ӏэгубжъэ зыкӀэшъутыгъугъэр?[*] А Ӏэгубжъэр ары сизиусхьан зэрешъорэр, ащкӀэ къэхъущт къэшӀэщтхэри къешӀэх. Дэеу шъушӀагъэ ар!“»

6Ар ахэмэ акӀахьи, а гущыӀэхэр ариӀуагъэх. 7Зэшмэ джэуап къатыжьыгъ: «Тизиусхьан, сыд пае ащ фэдэ гущыӀэхэр къапӀохэрэ? Хьау, уиунэӀутхэм ащ фэдэ ашӀэн алъэкӀыщтыгъэп. 8Ар хэгъэкӀыри, мары тидзыомэ къарыкӀыгъэ тыжьынхэр КъэнаӀан хэгъэгум къитхыжьхи, къыпфэтхьыжьыгъэх! Адэ сыдэущтэу о уизиусхьан иунэ тыжьын е дышъэ къиттыгъукӀына? 9УипщылӀхэм ащыщ горэм тыгъугъэр ебгъотылӀэмэ, арэукӀ, тэри тизиусхьан тырипщылӀэу тыкъэнэщт». 10«Дэгъу, зэрэшъуӀуагъэм тетэу орэхъу, – къыӀуагъ адрэм. – Тыгъугъэ зэдгъотылӀэрэр ары пщылӀы хъущтыр, адрэхэр хыеу хэкӀыщтых». 11Зэшхэм ядзыохэр псынкӀэу чӀыгум къыратӀупщэххи, шъхьадж идзыо къызэӀуихыгъ. 12Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм зэкӀэ къылъыхъугъ, анахьыжъым къыщыригъажьи, анахьыкӀэмкӀэ кӀэкӀыжьэу – Ӏэгубжъэр Бинямин идзыо къыригъотагъ. 13Ягукъао ишыхьатэу, ахэмэ ящыгъынхэр ацунтхъагъэх, шъхьадж ищыд хьылъэхэр тырилъхьажьхи, къалэм къагъэзэжьыгъ.

14Ехъудрэ ащ ышхэмрэ джыри унэм исыгъэ Юсыф дэжь къакӀохи, ащ ыпашъхьэ чӀыгум зыщырадзыхыгъ. 15Юсыф ахэмэ къариӀуагъ: «Сыдэущтэу ащ фэдэ шъушӀэн шъулъэкӀыгъа? Сэщ фэдэ цӀыфым ар къызэришӀэщтыр шъушӀэщтыгъэба?» 16«Тизиусхьан сыд етӀон? – къыӀуагъ Ехъуд. – Сыда тӀощтыр? СыдкӀэ зытыухыижьыщт? Тхьэм уипщылӀхэм ямышъыпкъагъэ къычӀигъэщыгъ. Джы мары тизиусхьан тэ тырипщылӀ, тэри, Ӏэгубжъэр зыӀэкӀагъотагъэри». 17«Хьау, – Юсыф къыӀуагъ, – сэ ащ фэдэ сшӀэн слъэкӀыщтэп! Ӏэгубжъэр зыӀэкӀагъотагъэр ары сэ сипщылӀыщтыр, шъори рэхьатэу шъуятэ дэжь шъукӀожь».

18Джащыгъум Ехъуд Юсыф екӀуалӀи, риӀуагъ: «Сизиусхьан, сэ, уипщылӀ, фит сышӀ сизиусхьан гущыӀэ есӀонэу. Уфэмыгубж уипщылӀ, фирхьауным уфэдэми. 19Сизиусхьан ипщылӀхэм къяупчӀыгъагъ: „Тырэ шырэ шъуиӀа?“ 20Тизиусхьан, жъы хъугъэу тыри, къо нахьыкӀэу ащ ижъышъхьэм къыфэхъугъэри зэрэтиӀэр о къыотӀогъагъ, ащ ыш лӀагъэ, ежь изакъоу янэ къыкӀэныгъ. Ар тятэ шӀу елъэгъу[+].

21О уипщылӀхэм къяпӀогъагъ: „Зэзгъэлъэгъунэу ар садэжь къашъущэ“. 22Тизиусхьан тэ къетӀожьыгъагъ: „КӀэлэхъум ятэ ӀэкӀыб ышӀын ылъэкӀыщтэп, ӀэкӀыб ышӀымэ, ятэ лӀэщт“. 23Ау о уипщылӀхэм къяпӀогъагъ: „ШъушынахьыкӀэ мокӀэ къыжъудэмыкӀомэ, ащ нахьыбэкӀэ сапашъхьэ шъукъимыхьажь“. 24УиӀумэтэу, тэ тятэм ыдэжь тызэкӀожьым, сизиусхьан игущыӀэхэр ащ етӀожьыгъэх. 25Ау тятэ джыри лэжьыгъэ тӀэкӀу къэтщэнэу къызеӀом, 26тшынахьыкӀэ тимыгъусэу тызэрэмыкӀощтыр, тшынахьыкӀэ тимыгъусэмэ, о унэгу тыкӀэплъэн тызэрэфимытыр тэ етӀожьыгъ.

27О уиӀумэтэу тэ тятэм къытиӀуагъ: „Сишъуз къуитӀу къызэрэсфилъфыгъэр шъо шъошӀэ. 28Зыр садэжь икӀыгъэти, сэ сӀуагъэ: ар хьэкӀэ къуакӀэмэ зэпкъыратхъыгъ. Непэ къызнэсыгъэм ар слъэгъужьыгъэп. 29Джы мыдрэри шъоштэ. Ащи тхьамыкӀагъо къехъулӀэмэ? Шъо шъуилажьэкӀэ, сэ, зышъхьац тхъогъэ лӀыжъым, гукъэошхом хьадрыхэ сихьыщт“. 30Джы сэ, о уиӀумэтэу тятэм дэжь, кӀэлэхъоу ащ ыпсэ хэтӀагъэр тимыгъусэу сыкӀожьын слъэкӀына? 31Тятэ, кӀэлэхъур зэрэтимыгъусэр зилъэгъукӀэ, лӀэщт. Тятэу уиӀумэт, лӀыжъ шъхьац тхъуагъэр, гукъаом Шеол дищэщт. 32Сэ, уипщылӀ, тятэ сшъхьэкӀэ гущыӀэ естыгъ тшы къыгъэзэжьынэу, ащ къызимыгъэзэжькӀэ, сыщэӀэфэ сятэ ыпашъхьэ сыщымысэщт.

33Арышъ сэ, о уипщылӀ, кӀэлэхъум ычӀыпӀэкӀэ сизиусхьан дэжь пщылӀэу сыкъэнэнэу фит сыкъэшӀ! Ежь ышымэ адэрэкӀожь. 34КӀэлэхъур скӀымыгъоу сыдэущтэу сыкӀожьыщта? Тятэ тхьамыкӀагъоу зыхэфэщтыр сэрэмылъэгъу».

### ЯтӀокӀитӀонэрэ тфырэ шъхьэр


Юсыф ыкъошхэм зыкъызэраригъэшӀагъэр

1Юсыф цӀыфхэм апашъхьэ ащ нахьыбэрэ зыщищэӀэжьын ымылъэкӀэу къэкууагъ: «ЗэкӀэ санэӀу ишъущых!» Юсыф ышымэ анэмыкӀ зи щытыжьыгъэп, ышыхэм зыкъызарегъэшӀэжьым. 2Ар мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къэгъыгъэти, игъы макъэ мысыр цӀыфхэми зэхахыгъэ, фирхьауным иуни къэбарыр нэсыгъ. 3«Сэры Юсыфыр, – ариӀуагъ ащ ышымэ, – джыри псэоу щыӀа сятэ?» Ау ащ ышымэ джэуап къыратыжьын амылъэкӀэу, къыгъэм фэдэу щытыгъэх.

4«Адэ шъукъысэкӀуалӀэба», – Юсыф ышыхэм ариӀуагъ. Ышыхэр къекӀолӀагъэх. «Сэ сы Юсыф, – къыӀуагъ ащ, – шъо шъушэу Мысырым щяжъугъэщагъэр ары. 5Ау мыщ сызэрэщышъущагъэм пае джы къин зэшъумыгъэлъэгъужь, зышъумыукӀыжь. Тхьэм сэ мыщ сыкъигъэкӀуагъ цӀыфхэр къэзгъэнэжьынхэу. 6Мары чӀыгум илъэситӀу хъугъэу щыгъабл, джыри илъэситфэ жъонхи лэжьыгъэ Ӏуахыжьыни алъэкӀыщтэп. 7Тхьэм сэ шъуапэ ситэу мыщ сыкъигъэкӀуагъ, шъуилӀакъо чӀыгум къытыригъэнэнэу, шъуищыӀэныгъи Ӏоф шӀэгъошхокӀэ къыгъэнэжьынэу. 8Шъорэп мыщ сыкъэзгъэкӀуагъэр, фирхьауным сырятэу, ащ иунэ Ӏофхэр зэкӀэ зесхьанхэуи сытезгъэуцогъэ Тхьэу, зэкӀэ Мысыр хэгъэгум сыриӀэшъхьэтетэу зышӀыгъэр ары нахь.

9ПсынкӀэу сятэ дэжь жъугъэзэжьи, ешъуӀу ащ: „Пкъоу Юсыф мырэущтэу еӀо: ‘Тхьэм сэ Ӏэшъхьэтетэу зэкӀэ Мысыр хэгъэгум сыфишӀыгъ; садэжь къакӀо бэ темыгъашӀэу. 10О Гощэн хэкум ущыпсэущт; сэ укъыспэблэгъэщт; ори, о пкъохэри, пкъомэ акъожьхэри, мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, зэкӀэ уиӀэри къыспэблэгъэщт. 11Ори, уиунагъуи, уибылымхэми фэныкъуагъэ горэ ямыӀэнэу сэ уищыӀакӀэ згъэпсыщт, сыда пӀомэ гъаблэр джыри илъэситфэ щыӀэщт’“.

12ШъунитӀукӀэ шъолъэгъу шъори, сшэу Бинямин ынитӀукӀи – сэры къыжъудэгущыӀэрэр! 13Мысырым зэкӀэ щытхъоу щысиӀэр тятэ ешъуӀотэжь. ЗэкӀэ шъулъэгъугъэр ешъуӀотэжьи, псынкӀэу тятэ мыщ къашъущэ!» 14Ышэу Бинямин ыпшъэ зыридзи, ар гъыгъэ, Бинямини ащ ыпшъэ илъэу гъыщтыгъэ. 15ЗэкӀэ ышымэ къябэугъ, ӀаплӀ къарищэкӀызэ, гъыгъэ. ЕтӀанэ ащ дэгущыӀэнхэу ышыхэм аублагъ.

16Юсыф ышхэр къызэрэкӀуагъэхэм икъэбар фирхьауным иунэ нэсыгъ. Фирхьауными ащ иӀумэтхэми ар ягопагъ. 17Фирхьауным Юсыф къыриӀуагъ: «ЯӀу пшымэ: шъуищыдхэм атешъулъхьи, КъэнаӀан хэгъэгум шъукӀожь. 18Шъуяти шъуибынхэри къыздашъущэхэри, садэжь шъукъакӀох; Мысырым анахь дэгъоу илъыр зэкӀэ шъостынышъ, тихэгъэгу игъэбэжъукӀэ зыжъугъэтхъэжь. 19Джыри япӀонэу къыпфэсэгъэпытэ: Мысыр чӀыгум ку псынкӀэу итхэр ясабыйхэми яшъузхэми апае арэштэхи, шъуяти къыздарэщ. 20ШъуиӀапӀэу къэнэщтым шъугу фэрэмыгъу, сыда пӀомэ Мысыр хэгъэгум инахьышӀур къышъостыщт».

21Аущтэуи Исраил ыкъохэм ашӀыгъ. Юсыф, фирхьауным иунашъо тетэу, ахэмэ ку псынкӀэхэр къаритыгъэх, гъогу гъомыли къаритыгъ, 22шъхьаджи щыгъыныкӀэ ритыгъ. Бинямин тыжьын ахъщэ шъищырэ, зэблихъунэу щыгъын штэгъуитфырэ къыритыгъ. 23Джащ фэдэу Мысырым ианахьышӀухэр атепхагъэхэу щыдипшӀырэ, лэжьыгъи, хьалыгъуи, ятэ игъогу гъомылэщтыри атепхагъэхэу щыдыбзэу пшӀырэ ятэ фаригъэщагъэх. 24Ащ ыуж ышыхэр къытӀупщыжьхи, ахэр къызежьэжьхэм, Юсыф ышмэ къариӀуагъ: «Гъогум шъущызэщымыхь!»

25Мысырым къикӀыжьхи, КъэнаӀан хэгъэгум, ежьхэм ятэу Якъубэ дэжь къэкӀожьыгъэх. 26«Юсыф псэоу щыӀ, – раӀуагъ ятэ, – джы ар Мысыр хэгъэгум зэрэпсэоу иӀэшъхьэтет». Ау Якъубэ зэрмыр хъугъэ: къаӀорэр ышӀошъ хъугъэп. 27Ау Юсыф къариӀогъэгъэ гущыӀэ пстэури къызыфаӀотэжьым, ежь ащэным пае Юсыф къафигъэкӀогъэ ку псынкӀэхэри зелъэгъухэм, ыгу зыкъыӀэтыжьи, 28Исраил къыӀуагъ: «Дэгъу! Джыри скъо Юсыф псэоу щыӀ! СыкӀонышъ, ар сымылӀэжьызэ зэзгъэлъэгъужьыщт».

### ЯтӀокӀитӀонэрэ хырэ шъхьэр


Якъубэ Мысырым къызэрэкӀуагъэр

1Исраил зэкӀэ иӀэр зэкӀиугъуаий, къежьагъ. БэрщэбаӀ къызэсым, ятэу Исхьакъ и Тхьэ къурмэнхэр фишӀыгъэх[+]. 2Тхьэм Исраил чэщым зыкъыфигъэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Якъуб! Якъуб!» «СыкъэдаӀо», – риӀожьыгъ Исраил. 3Тхьэм къыӀуагъ: «Сэры Тхьэр, уятэ и Тхьэр. Мысырым укӀонкӀэ умыщын, Сэ ащ о цӀыф лъэпкъышхо щыптезгъэкӀыщт. 4Сэ Мысырым сыкъыбдэкӀощт. Сэр сэрэуи ащ шъукъисщыжьыщт. Юсыф ежь ыӀэкӀэ о унапӀэхэр ыгъэплӀэжьыщтых»[+].

5Якъубэ БэрщэбаӀ къыдэкӀыгъ. Исраил ыкъомэ ятэу Якъуби, ясабыйхэри, яшъузхэри, фирхьауным ахэр ращэнхэу къафигъэкӀогъэ ку псынкӀэхэм арагъэтӀысхьэхи, ращэжьагъэх. 6Ахэмэ ябылымхэр афыщтыгъэх, КъэнаӀан хэгъэгум щаугъоигъэ мылъкури зыдащэщтыгъэ. Якъуби ащ къытекӀыгъэ пстэури игъусэу Мысырым къэкӀуагъэх. 7Ыкъохэри, ыкъохэм акъожьхэри, ыпхъухэри, ыпхъухэм апхъухэри, зэкӀэ илӀакъо игъусэу Мысырым къыздищагъ.


Якъубэ ибынхэр

8Мары Исраил ыкъохэу Мысырым къэкӀуагъэхэм ацӀэхэр, Якъубэрэ ащ ыкъохэмрэ:

Якъубэ ищыпэлъфэу Рубэн[+].

9Рубэн ыкъохэр: Хъанох, Палыу, Хъэцрон, Къармый[+].

10ЩымӀон ыкъохэр: Емуел, Ямин, Ӏохад, Яхын, Цохар, къэнаӀан бзылъфыгъэм ыкъоу Шаул.

11Лэуй ыкъохэр: Гъэрщэн, Къахат, Мэрарый.

12Ехъуд ыкъохэр: Ӏэр, Онан, Шелэ, Пэрэц, Зэрахъ; ау Ӏэррэ Онанрэ КъэнаӀан хэгъэгум щылӀагъэх.

Пэрэц ыкъощтыгъэх Хэцронрэ Хъамулрэ[+].

13Иссашхар ыкъохэр: ТолаӀ, Пуа, Иоб, Щымрэн.

14Зэбулун ыкъохэр: Сэрэд, Елон, Яхълэел.

15Ахэр Леа ыкъохэу Мэсэпэтам Якъубэ къыщыфилъфыгъэхэмрэ ыпхъоуи Динэрэ арых. ЗэкӀэмкӀи Леа къытекӀыгъэу щэкӀырэ щырэ иӀагъ.

16Гъад ыкъохэр: Цыфион, Хъагъый, Шуный, Ецбон, Ӏэрый, Ародый, Арэлый.

17Ащэр ыкъохэр: Имнэ, Ишыуа, Ишыуй, БэриӀэ, ахэмэ ашыпхъоу Сэрахъ. Бэрие ыкъохэр: Хъэбэр, Малкъыел.

18Ахэр унэӀут бзылъфыгъэу Зилпа, Лабан ежь ыпхъоу Леа ритыгъагъэм къытекӀыгъэх. Ащ Якъубэ нэбгырэ пшӀыкӀух фигъотыгъ.

19Якъубэ ишъузэу Рахъэл ыкъохэр: Юсыф, Бинямин.

20Юсыф Мысыр хэгъэгум къыщыфэхъугъэх Мынасэ, Ефраим; Он дэс къурмэнышӀэу ПотыпэраӀ ыпхъу Асэнат ахэр Юсыф къыфилъфыгъэх[+].

21Бинямин ыкъохэр: БэлаӀ, Бэхэр, Ащбэл; Гъэрэ, НаӀаман, Ехъый, Рощ, Мупим, Хъупим, Ард.

22Ахэр Рахъэл къытекӀыгъэхэу Якъубэ къыфэхъугъэхэр арых, пстэумкӀи нэбгырэ пшӀыкӀуплӀ.

23Дан ыкъо – Хъущым.

24Нафталый ыкъохэр: Яхцэел, Гъуный, Ецэр, Щылэм.

25Ахэр Лабан ыпхъоу Рахъэл ритыгъэ унэӀут бзылъфыгъэу Билхэ къыфэхъугъэх. Ащ зэкӀэмкӀи Якъубэ нэбгырибл фигъотыгъ.

26Якъубэ игъусэу Мысырым къэкӀогъэ цӀыфхэу, ежь апкъынэ лынэ хэкӀыгъэхэр, Якъубэ ыкъомэ яшъузхэр хэмытхэу, зэкӀэмкӀи нэбгырэ тӀокӀищырэ хырэ хъущтыгъэх. 27Юсыф ыкъохэу Мысырым ежь къыщыфэхъугъэхэр нэбгыритӀу. ЗэкӀэ Якъубэ иунагъоу Мысырым кӀожьыгъэр нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ[+].


Якъубэ Мысырым щыщэу Гощэн хэкум зэритӀысхьагъэр

28Якъубэ ежь ыпэ Ехъуд ригъэшъи, Гощэн хэкум къащыпэгъокӀынэу Юсыф дэжь ыгъэкӀуагъ. Гощэн чӀыгум къызэкӀохэм, 29Юсыф ику псынкӀэ зэкӀаригъашӀи, Исраил, ежь ятэ ащ щыпэгъокӀынэу, Гощэн чӀыгум кӀуагъэ. Ятэ зелъэгъум, ащ ыпшъэ зыридзи, джаущтэу бэрэ гъыгъэ. 30Исраил къыӀуагъ: «Джы сынитӀукӀэ псэоу услъэгъужьыгъэшъ, сылӀэжьыми хъущт».

31Юсыф ышхэми зэкӀэ ятэ иунагъуи ариӀуагъ: «Сэ фирхьауным дэжь сыкӀонышъ, ащ есӀощт: „КъэнаӀан хэгъэгум щыӀэгъэ сшыхэри, зэкӀэ тятэ иунагъуи садэжь къэкӀуагъэх. 32Ахэр Ӏахъох, былымхэр ахъу, ямэл пчэнхэри, ябылым пӀашъэхэри, ямылъкуи зэкӀэ къыздащагъ“. 33Шъо, фирхьауныр къышъуаджэу, шъузпылъ ӀофымкӀэ къышъоупчӀымэ, 34мырэущтэу ешъуӀу: „Тэ, о уипщылӀхэр, тикӀэлэгъум къыщегъэжьагъэу, тятэмэ афэдэу, тыбылымахъу“. Джащыгъум Гощэн хэкум шъукъырагъэнэщт, сыда пӀомэ мысыр цӀыфхэм мэл пчэнхэр зыгъэхъухэрэр зэрапэсыхэрэп»[+].

### ЯтӀокӀитӀонэрэ блырэ шъхьэр

1Фирхьауным ыдэжь къакӀуи, Юсыф ащ риӀуагъ: «Сяти, сшыхэри, ямэл пчэнхэри, ябылым пӀашъи, сыд лӀэужыгъоу яӀэри зэкӀэ акӀыгъоу, КъэнаӀан хэгъэгум къикӀыхи, къэкӀуагъэх. Джыдэдэм ахэр Гощэн хэкум щыӀэх». 2Юсыф ышымэ ащыщэу нэбгыритф фирхьауным нэӀуасэ фишӀыгъ. 3Фирхьауныр Ӏофэу ашӀэрэмкӀэ ахэмэ къяупчӀыгъ: «Сыд Ӏоф шъузпылъыр?» Ахэмэ джэуап къатыгъ: «УипщылӀхэр мэлахъох, тэри тятэхэри ары». 4ЕтӀани раӀуагъ: «Мы чӀыгум хэхэсэу тыщыпсэунэу тыкъэкӀуагъ. Тэ, уипщылӀмэ, тибылымхэм апае хъупӀэ щыӀэжьэп, сыда пӀомэ КъэнаӀан хэгъэгум гъэблэшхо ит. Джащ пае тэ, уипщылӀхэм, фит тышӀ Гощэн хэкум титӀысхьанэу».

5Фирхьауным Юсыф риӀуагъ: «Уяти пшыхэри о уадэжь къэкӀуагъэх. 6Мысыр хэгъэгур уапашъхьэ илъ; хэгъэгум ичӀыгу анахьышӀум уяти пшыхэри игъэтӀысхьэх, Гощэн хэкум щэрэпсэух. Ахэмэ цӀыф гупкӀэхэр ахэтэу ошӀэмэ, сибылыммэ алъыплъэнхэу гъэнафэх».

7ЕтӀанэ Юсыф ятэу Якъубэ къыщи, фирхьауным нэӀуасэ фишӀыгъ. Якъубэ Тхьэм ынэшӀу фирхьауным къыщифэнэу фелъэӀугъ. 8Фирхьауныр Якъубэ къеупчӀыгъ: «Илъэс тхьапша уныбжьыр?» 9«Дунаим къызыщыскӀухьэрэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ хъугъэ, – ыӀуагъ Якъубэ. – МакӀэх, къиныгъэх мафэу къэзгъэшӀагъэхэр, сятэжъмэ дунаим илъэс пчъагъэу къызэрэщакӀухьагъэм ебгъэпшэнхэ плъэкӀыщтэп»[+]. 10Якъубэ Тхьэм ынэшӀу фирхьауным къыщифэнэу джыри фиӀуи, ащ ыпашъхьэ къикӀыжьыгъ.

11Юсыф яти ышхэми Мысыр хэгъэгум ианахь чӀыпӀэшӀоу, РаӀымэсэс хэкум, фирхьауным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, псэупӀэ щаритыгъ[+]. 12Юсыф ежь яти, ышхэми, зэкӀэ илӀакъуи лэжьыгъэр аӀэкӀигъахьэщтыгъэ, шъхьадж иунагъо сабыеу исым телъытагъэу.


Мысырым гъаблэ къызэрэщыхъугъэр

13ТыдэкӀи хэгъэгум гъомлапхъэ илъыжьыгъэп – джарэу гъаблэр лъэш дэдэ хъугъагъэ, Мысыр хэгъэгури КъэнаӀан хэгъэгури гъаблэм къыхэкӀэу кӀочӀаджэ хъугъагъэх. 14Юсыф Мысыр хэгъэгуми КъэнаӀан хэгъэгуми зэкӀэ арылъыгъэ ахъщэу, лэжьыгъэу ащэфыщтыгъэм къыкӀэкӀыгъэр фирхьауным фиугъоигъ. 15Мысыр хэгъэгуми КъэнаӀан хэгъэгуми ахъщэр защаухым, мысыр цӀыфхэр Юсыф дэжь къакӀохи, къыраӀуагъ: «Гъомлапхъэ къытэт! Тиахъщэ зэрэтыухыгъэм пае, укъытэплъызэ тыбгъэлӀэнэу ара?» 16Юсыф ариӀуагъ: «Шъуибылымхэр къэшъуфых, шъуибылыммэ ауасэ ипэгъокӀэу гъомлапхъэ къышъостыщт, ахъщэр шъуухыгъэмэ». 17Ахэмэ ябылымхэр къафыгъэх, Юсыф гъомлапхъэ аритыщтыгъэ – шыхэми, мэлхэми, пчэнхэми, цухэми, щыдхэми япэгъокӀэу. А илъэсым гъомлапхъэр ябылымхэмкӀэ ащ аригъэхъожьыгъ.

18КъыкӀэлъыкӀорэ илъэсыми ащ дэжь къакӀохи, къыраӀуагъ: «ПшӀотыушъэфынэп, тизиусхьан, тиахъщи тибылым Ӏэхъогъухэри уадэжь щыӀэ зэрэхъугъэхэр, тпкъырэ тичӀыгухэмрэ апэмыкӀ къыоттын зи къытфэнэжьыгъэп. 19Адэ уапашъхьэ тыщыкӀодынэу ара, тэри тичӀыгухэри? Тэри тичӀыгухэри гъомлапхъэкӀэ тыщэф; тэри тичӀыгухэри фирхьауным пщылӀ тыфэхъущт, о къытэт чылапхъэ, тымылӀэу псэоу тыкъэнэным, чӀыгури нэкӀы мыхъуным апае».

20Джаущтэу Юсыф Мысыр хэгъэгур зэрэщытэу фирхьауным пае къыщэфыгъ. Мысыр цӀыфхэр гъаблэм ригъэзыгъагъэхэти, зэкӀэми ячӀыгу къыращагъ. ЗэкӀэ чӀыгур фирхьауным ӀэкӀэхьагъ, 21мысыр цӀыфхэр, хэгъэгум ызыгъунэ къыщегъэжьагъэу адрэ гъунэм нэс, Юсыф фирхьауным пщылӀ фишӀыгъэх[*].

22КъурмэнышӀмэ ячӀыгу закъу ымыщэфыгъэр, сыда пӀомэ фирхьауным ахэмэ Ӏахьэ гъэнэфагъэ ренэу аритыщтыгъэ, а Ӏахьэу къаритырэр гъомлапхъэкӀэ афикъущтыгъэ; ащ пае ячӀыгу ащагъэп.

23Юсыф цӀыфмэ ариӀуагъ: «Джы, сэ фирхьауным пае шъори шъуичӀыгуи сщэфыгъэшъ, мары чылапхъэ къышъосэты, чӀыгум ешъупхъ. 24Лэжьыгъэу Ӏушъухыжьырэм иятфэнэрэ Ӏахьэ фирхьауным къешъут; ӀэхьиплӀыр шъо къышъуфэнэщт – губгъохэм яшъупхъынэу, гъомлапхъи шъуфэхъунэу, шъори, шъуиунэмэ арысхэми, шъуисабыйхэми апае». 25Ахэмэ джэуап къатыжьыгъ: «О псэоу тыкъэбгъэнэжьыгъ! Тизиусхьан игукӀэгъу тыкӀэлъэӀу. Джы къыщегъэжьагъэу фирхьауным пщылӀы тыфэхъу». 26Юсыф Мысыр хэгъэгум хабзэу щигъэуцугъэр джы къызнэсыгъэми арэущтэу щыт: ятфэнэрэ Ӏахьэр фирхьауным раты. КъурмэнышӀмэ ячӀыгу закъу ары фирхьауным ие мыхъугъэр.


Якъубэ иаужырэ илъэсхэр

27Мысыр хэгъэгум щыщ Гощэн хэкум исраил цӀыфхэр итӀысхьагъэх. Ахэмэ ащ чӀыгухэр щаӀыгъыгъэх, ямылъкукӀи яцӀыфышъхьэкӀи багъощтыгъэх. 28Якъубэ Мысыр хэгъэгум илъэс пшӀыкӀублырэ щыпсэугъ, зэкӀэмкӀи къыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ тӀокӀитӀурэ блырэ.

29Исраил зыщылӀэщт уахътэр къызэсым, ыкъоу Юсыф ар къеджи, риӀуагъ: «ГукӀэгъу къысфыуиӀэмэ, о скопкъ къытеӀаби, гукӀэгъурэ шъыпкъагъэрэ сэркӀэ къызэрэпхэфэщтымкӀэ тхьэлъанэ къысфэшӀ: Мысырым сыщымыгъэтӀылъыжь. 30Тятэжъмэ адэжь зызгъэзэжькӀэ, Мысырым сищыжьи, ахэмэ якъэунэ сычӀэлъхьажь». Юсыф къыӀуагъ: «О къызэрэпӀуагъэу сшӀыщт»[+]. 31«Тхьэлъанэ къысфэшӀ», – ыӀуагъ Якъубэ. Юсыф тхьэлъанэ ышӀыгъ. ПӀэм хэлъыгъэ Якъубэ ышъхьэ къыукъощыгъ[+].

### ЯтӀокӀитӀонэрэ ирэ шъхьэр


Якъубэ ынэшӀу Юсыф ыкъохэм къызэращифагъэр

1Уахътэ тешӀагъэу, Юсыф раӀуагъ: «Уятэ сымадж». Юсыф ыкъуитӀоу Мынасэрэ Ефраимрэ Якъубэ дэжь ыщагъэх. 2Якъубэ макъэ рагъэӀугъ: «Пкъоу Юсыф уадэжь къэкӀуагъ». Исраил кӀуачӀэу иӀэр къызэкӀиугъуаий, пӀэгум къитӀысхьагъ. 3Якъубэ Юсыф къыриӀуагъ: «ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэр Лузэ дэжь, КъэнаӀан хэгъэгум къыщысфэлъагъуи, ынэшӀу къысщифи, 4къысиӀуагъ: „Сэ уилӀакъо згъэбэгъощт, бэдэди сшӀыщт: цӀыф лъэпкъыби о птезгъэкӀыщт, о птекӀыщтхэм ущымыӀэжь зыхъукӀэ, мы хэгъэгур ястыщт, егъашӀэм яунэенэу“[+].

5Джы сэ Мысыр хэгъэгум сыкъэмыкӀозэ, къыпфэхъугъэ шъэуитӀур скъокӀэ сэштэ. Ефраимрэ Мынасэрэ джы сэсыещтых, Рубэнрэ ЩымӀонрэ сэсыехэу зэрэщытым фэдэу[+]. 6Сабыеу ахэмэ ауж къыпфэхъущтхэр оуиещтых. Ахэмэ ежь ашымэ ацӀэхэмкӀэ къяджэхэзэ, мылъкоу къакӀэныщтым яӀахьэ хэлъыщт. 7Мэсэпэтамым сыкъикӀыжьызэ, нэшхъэигъэшхо къысфихьи, Рахъэл КъэнаӀан чӀыгум ит Ефрат пэмычыжьэу гъогум тытетэу лӀагъэ. Джащ пае сэ ар джы БэтлэхъэмкӀэ заджэхэрэ Ефрат кӀорэ гъогум дэжь щычӀэслъхьажьыгъ»[+].

8Юсыф ыкъохэм къяплъи, Исраил къэупчӀагъ: «Хэта мыхэр?» 9Юсыф ятэ риӀуагъ: «Ахэр Тхьэм мыщ къыщыситыгъэ скъохэр арых». «КъысэщалӀэх ахэр, – Якъубэ къыӀуагъ, – сэ сынэшӀу ащысфэным пае». 10Якъубэ ынэхэм жъыгъэм къащигъэкӀагъэу хъатэу ылъэгъужьыщтыгъэп. Юсыф ахэр ятэ рищалӀэхи, Якъубэ къябэугъ, ӀаплӀ къарищэкӀи, 11Юсыф къыриӀуагъ: «Сэ унапэ слъэгъужьынэу сыгугъэжьыщтыгъэп: ау мары, Тхьэм уисабыйхэри сэ сигъэлъэгъугъэх».

12Юсыф ахэр ятэ ылъэгуанджэмэ къатырихыжьхи, чӀыгум нэсэу шъхьащэ фишӀыгъ. 13ЕтӀанэ Юсыф Ефраим ежь иджабгъоу, Исраил ар исэмэгубгъоу, Мынасэ ежь исэмэгукӀэ, Исраил ар иджабгъукӀэ ыгъэуцухи, ятэ пэблагъэу къырищэлӀагъэх. 14Ау Исраил ыӀэ джабгъу ыщэий, Ефраим ышъхьэ тырилъхьагъ, ар нахьыкӀэу щытыгъ нахь мышӀэми, Ӏэ сэмэгур, ӀитӀур зэблэдзыгъэу, нахьыжъ Мынасэ ышъхьэ тырилъхьагъ, ар ищыпэлъфэу щытыгъэми.

15ЕтӀанэ ащ Юсыф ынэшӀу щифи, къыӀуагъ:

«Тхьэу, сятэхэу Ибрахьимэрэ Исхьакърэ
зыпашъхьэ щыпсэугъэхэр,
Тхьэу, егъашӀэми непэ нэси сызезыщэрэм,
16МэлэӀичэу, сыдрэ бзэджагъи сыщызыухъумэрэм, –
ЫнэшӀу ащэрэф Ащ шъэожъыемэ!
Ахэмэ сэ силӀакъо лъарэгъакӀуат,
Сятэмэ ялӀакъо – Ибрахьимэрэ Исхьакърэ.
Ахэр бэдэдэ чӀыгум щэрэхъух!»

17Ятэ ыӀэ джабгъу Ефраим ышъхьэ зэрэтырилъхьагъэр Юсыф ыгу къеуагъ, арыти Ефраим ышъхьэ тырихынышъ, Мынасэ ышъхьэ тырилъхьанэу, ятэ ыӀэ ыубытыгъ. 18«Аущтэп, тят, – ыӀуагъ Юсыф, – мары щыпэлъфыр, пӀэ джабгъу ащ ышъхьэ телъхь». 19Ау ятэ ащ къемызэгъэу, къыӀуагъ: «СэшӀэ, сикӀал, сэшӀэ. Ащи лъэпкъышхо текӀыщт, ар ины хъущт. Ау ышнахьыкӀэ ащ нахь иныжьи хъущт, ащ текӀыщтхэр лъэпкъыбэ хъущтых»[+].

20Мары а мафэм Исраил ынэшӀу ахэмэ зэращифэгъэ гущыӀэхэр:

«Шъо шъуцӀэкӀэ исраил цӀыфхэр Тхьэм ынэшӀукӀэ елъэӀущтых.
Зым ынэшӀу адрэм щифэзэ, ахэмэ аӀощт:
„Ефраимрэ Мынасэрэ Тхьэм ынэшӀу къызэращифагъэм фэдэу, ынэшӀу къыпщерэф“».

Аущтэу Ефраим Мынасэ нахь лъагэу ыгъэуцугъ.

21ЕтӀанэ Исраил Юсыф риӀуагъ: «Сэ сихьадэгъу къэсыгъ. Ау Тхьэр шъо шъуигъусэщт, шъуятэмэ яхэгъэгуи шъуигъэгъэзэжьыщт. 22Сэ къыосэты, пшымэ уатесӀэтыкӀэу, Щэхэм – Ӏошъхьэ чапэр, амор цӀыфхэм чатэмрэ щабзэмкӀэрэ ар къатесхыгъ».

### ЯтӀокӀитӀонэрэ бгъурэ шъхьэр


Якъубэ ыкъомэ къафишӀыжьыгъэ осыетхэр

1[•]Якъубэ ыкъохэм къяджи, къариӀуагъ: «Шъукъызэрэугъой, тапэкӀэ къышъохъулӀэщтыр къышъосӀонэу.

2Шъукъызэхахь, шъукъэдаӀу, Якъубэ ыкъохэр, –
шъуятэу Исраил шъукъедэӀу!

3Рубэн, сищыпэлъф, сипытапӀ,
хъулъфыгъэ кӀуачӀэу сиӀэм иапэрэ лэжьыгъ,
лъытэныгъэшхокӀи кӀуачӀэкӀи апэрэ!
4Псым фэдэу, зыпкъ уимытэу,
ащ нахьыбэрэ о апэрэу ущытыжьыщтэп,
сыда пӀомэ уятэ ипӀэ зыхэбгъакӀи, –
сигъолъыпӀэ уушӀоигъ[+].

5ЩымӀонрэ Лэуйрэ зэшых,
ячатэхэр – жъалымыгъэм иӀашэх![+]
6Ахэм рахъухьагъэм сыхэлажьэрэп,
ахэмэ якуп сыхахьэрэп.
Сыда пӀомэ зыгубжыхэкӀэ – цӀыфхэр аукӀых,
шъхьаубэтагъэкӀи шкӀэхъужъхэм ялъынтфэхэр зэпаупкӀых.
7Ягубж жъалым нэлатыр телъ, зэкӀокӀыгъэм ар фэдэшъ.
Ягубж ябги нэлатыр телъ, ар жъалымышъ.
Якъубэ ичӀыгу ахэр щызэбгырысфыщтых,
Исраил ичӀыгу ахэр щистэкъухьащтых![+]

8Ехъуд, пшыхэм уищытхъу аӀотэщт!
Уипыймэ апшъэ пӀэ телъ,
о пшымэ шъхьащэ къыпфашӀыщт.
9Ехъуд, о аслъан ныбжьыкӀэм уфэд, –
къонтхъ пшӀыгъэу къэогъэзэжьы, сишъау,
аслъаным фэдэу зытыриуфыхьэзэ, ар якӀошъылӀэ,
аслъаныбзым ар фэд – хэта ар зыгъэгумэкӀыщтыр[+]?
10Тетыгъо бэщыр ӀэкӀэзыщтэп Ехъуд,
пачъыхьэмэ ябэщ ащ илӀэужмэ ренэу аӀыгъыщт.
ТынӀахьэр зифэшъуашэр къэкӀофэ[*];
цӀыф лъэпкъхэри ащ ӀорышӀэ фэхъущтых.
11Сэнэшъхьэ бжалэми ащ ищыд рипхылӀэщт,
санэр зыхэкӀырэр – яепхыпӀ щыд щырмэ.
Ищыгъынхэр ащ санэм щегыкӀых,
ишъуашэхэр сэнашъхьэм лъэу кӀэтым щегыкӀых[*].
12Ащ ынэхэр санэм нахь плъыжьыщтых,
щэм нахь фыжьыщтых ащ ыцэхэр.

13Зэбулун щыпсэущт хы Ӏушъом,
къухьэ уцупӀэ ар хъущт,
игъунапкъэхэр Цыдон нэсыщтых[+].

14Иссашхар – ар щыд къарыушӀоу
хьылъэ пхыгъэмэ азыфагу дэлъым фэд;
15гъэпсэфыпӀэр зэрэдэгъур,
мы чӀыгури зэрэгоӀу дэдэр зилъэгъукӀэ,
ыплӀэӀу хьылъэм ащ кӀигъэуцонышъ,
пщылӀым фэдэу ащ Ӏоф ышӀэщт.

16Дан ыгъэӀорышӀэщт ицӀыф лъэпкъ:
исраил лъэпкъмэ зэу ащыщэу[+].
17Дан гъогум телъыщт блэм фэдэу,
блэу лъагъом телъыщт ар щэнаутзехьэу,
шым ылъакъо ецакъэшъ –
шым тесыр кӀыбкӀэ къыригъэфэхэу[+].

18Цыхьэ пфэсшӀэу сыожэ
сыкъэбгъэнэжьынэу, Зиусхьан![+]

19Куп бзаджэхэр Гъад къытебэнэщтых –
ау зэкӀифэщтых, алъэдакъэ итэу.

20Ащэр игъомлапхъэ нэхъоищт;
ащ пачъыхьэм шхын ӀэшӀухэр фищэщтых.

21Нафталый – блэнэ шъхьафит,
ащ щыр дэхэ дэдэхэр зэрехьэх.

22Юсыф – бэу къызпыкӀырэ сэнэшъхьэ бжал,
псыкӀэчъыпӀэм шъхьащыт сэнэшъхьэ бжал,
ащ икуамэмэ дэпкъым зыращэкӀы[*].

23Щэбзэгъаохэр тебанэщтыгъэх ащ губжыгъаехэу,
агъэпыеу ащ еощтыгъэх.
24Ау ищабзэ ащ пкъыеу къэнагъ,
ыӀэ лъэшхэр уфэ упцӀэу къэнагъэх, –
Якъубэ и Тхьэ кӀочӀэшхо,
Мэлахъом ыцӀэ, Исраил и Мыжъошхо зандэ ихьатыркӀэ;[+]
25Ар – уятэ и Тхьэу, о къыбдеӀэрэр ары.
ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэу,
ЫшъхьагъыкӀэ щыӀэ ошъогум,
ЫчӀэгъ щыӀэ чӀэнчъэм анэшӀукӀэ,
Быдзрэ кӀоцӀырэ анэшӀукӀэ,
26Уятэ ынэшӀоу къыпщифагъэр
ижъырэ къушъхьэмэ анэшӀоу къыпщыфагъэм нахьышӀу.
Ижъырэ Ӏуашъхьэмэ ятын хьалэл нахьышӀу.
А пстэури Юсыф ышъхьэ къылъэрэӀэс –
зэшмэ ахахыгъэм ынапцэ[*][+].
27Бинямин – ар тыгъужъ цунтхъакӀу:
къыубытыгъэр пчэдыжьым ешхы,
пчыхьэм ецунтхъэ икъонтхъ»[+].

28Джары зэкӀэ Исраил илӀэкъо пшӀыкӀутӀу – джары ахэмэ ятэ ынэшӀу зэращифагъэри. ЛӀакъо пэпчъ зэрэтефэу ынэшӀу щифагъ.


Якъубэ зэрэлӀагъэр

29ЕтӀанэ Якъубэ унашъо афишӀыгъ: «Сэ шӀэхэу сицӀыф лъэпкъ сыхэхьажьыщт. Сятэхэм адэжь, ахэр зычӀэлъ гъочӀэгъэу, хьат лъэпкъым щыщ Ефрэн ишъоф итым сычӀэшъулъхьажь, 30КъэнаӀан хэгъэгум дэжь Мамрэ къыпэщылъ Махпэлэ шъофым ит гъочӀэгъэу, шъофыр игъусэу Ибрахьимэ ежь иунаеу хьат цӀыфэу Ефрэн ежь щычӀалъхьажьынэу къыщищэфыгъэм. 31Ащ дэжьым щычӀалъхьажьыгъэх Ибрахьимэрэ ащ ишъузэу Сарэрэ; ащ дэжьым щычӀалъхьажьыгъэх Исхьакърэ ащ ишъузэу Рыбкъэрэ; ащ щычӀалъхьажьыгъ Леа[+]. 32А шъофымрэ ащ ит гъочӀэгъымрэ хьат цӀыфхэм къащащэфыгъэх». 33Якъубэ ыкъохэм афишӀырэ унашъор къыухи, пӀэм хэгъолъхьажьыгъ, ыпсэ хэкӀи, зыщыщ лъэпкъым хэхьажьыгъ.

### Яшъэныкъорэ шъхьэр


Якъубэ зэрагъэтӀылъыжьыгъэр

1Юсыф ятэ зытыриуӀуби, ащ ышъхьагъ итэу гъызэ, ынэгу ебэугъ. 2Юсыф иунэӀут ӀэзакӀомэ ятэ ихьадэ мыкӀодыным пае уц щафэнэу унашъо афишӀыгъ. 3Мэфэ тӀокӀитӀурэ, зэрищыкӀагъэм тетэу, ӀэзакӀомэ ащ уцыр щафагъ. Мэфэ тӀокӀищырэ пшӀырэ мысыр цӀыфхэм ар агъэягъ. 4Шъыгъо мафэхэр зыблэкӀхэм, Юсыф фирхьауным иунэ Ӏофзехьэхэм ариӀуагъ: «ГукӀэгъу къысфыуиӀэмэ, сятэ тхьэлъанэ зэрэсигъэшӀыгъэр фирхьауным сфешъуӀу: 5„Сэ тятэ тхьэлъанэ сигъэшӀыгъ зылӀэжьыкӀэ, КъэнаӀан хэгъэгум къэунэу ежь пае щигъэхьазырыгъэм щычӀэслъхьажьынэу къысиӀуи. СигъэкӀонышъ тятэ чӀэслъхьажьыным пае фит сишӀынэу сыфай, етӀанэ сэ къэзгъэзэжьыщт“». 6Фирхьауным фит къышӀыгъ: «КӀуи, уятэ къычӀэлъхьажь. Тхьэлъанэу уигъэшӀыгъэр гъэцакӀэ». 7Ятэ чӀилъхьажьынэу Юсыф кӀуагъэ. Ащ дэкӀуагъэх фирхьауным зэкӀэ инахьыжъ упчӀэжьэгъухэри, иунэ ӀофышӀэ нахьыжъхэри, Мысыр хэгъэгум зэкӀэ икъулыкъушӀэ Ӏэшъхьэтетхэри, 8Юсыф иунагъуи, ышхэри, илӀакъуи зэрэпсэоу. Гощэн чӀыгум къинагъэхэр ясабыйхэмрэ ябылымрэ ары ныӀэп. 9Ку псынкӀэхэри, шыухэри, цӀыф бэдэди ащ дежьагъ.

10Иордан псыхъом ыкӀыб, Атад щыӀэ хьамэщым зынэсхэм, гъы мэкъэ ин, гухэкӀ мэкъэ лъэшкӀэ ащ щыгъыгъэх. Юсыф ятэ мэфиблэ ахэмэ агъэягъ. 11А хэгъэгум ис ханаан цӀыфхэм Атад щыӀэ хьамэщым зэрэщыгъыгъэхэр залъэгъум, аӀуагъ: «Мысыр цӀыфхэр сыдэу гухэкӀэу гъыхэра!» Джары Иордан псыхъом ыкӀыб щыӀэ чӀыпӀэм Абэл Мицраим[*] зыкӀыфаусыгъэр.

12Джаущтэу Якъубэ ыкъомэ къариӀуагъэр агъэцэкӀагъ. 13КъэнаӀан хэгъэгум ар къахьыжьи, Мамрэ къыпэщылъ Махпэлэ шъофым ит гъочӀэгъым щычӀалъхьажьыгъ. А гъочӀэгъыр, шъофыри зэрэхэтэу, Ибрахьимэ ежь щычӀалъхьажьыным пае иунаеу хьатэу Ефрэн къыщищэфыгъагъ[+]. 14Ятэ зычӀалъхьажьым, Юсыфи, ащ ышхэри, ятэ чӀэзылъхьажьынэу адэкӀогъагъэхэри Мысырым къэкӀожьыгъэх.


Юсыф ыкъошхэр зэригъэгупсэфыгъэхэр

15Юсыф ышыхэр, ятэ щымыӀэжь зэхъум, егупшысагъэх: «Сыдэу хъущта, Юсыф джыри ыгукӀэ къытфэбзаджэу, зэкӀэ мыхъунэу етшӀагъэр тигъэпщыныжьынэу ыгу къэкӀымэ?» 16Арыти ахэмэ Юсыф лӀыкӀо фагъэкӀуагъ риӀонэу: «Тятэ лӀэным ыпэкӀэ къыотӀонэу унашъо къышӀыгъ. 17„Моущтэу ешъуӀу Юсыф: ‘Пшымэ афэгъэгъуба ямысагъи япсэкӀодшӀагъи – бзэджагъэу къыуашӀагъэр’“. Арышъ джы уятэ и Тхьэ тыриӀумэтышъ, тимысагъэ къытфэгъэгъуба». Ар къыраӀо зэхъум, Юсыф гъыгъэ. 18Ышыхэр ыдэжь къакӀохи, ыпашъхьэ зыщырадзыхи, къаӀуагъ: «Тэ оркӀэ тыпщылӀ». 19«Шъумыщын, сэ Тхьэм сыричӀыпӀа? – къыӀуагъ Юсыф. – 20Шъо шъугу бзэджагъэ къысфилъыгъ, ау Тхьэм ар шӀукӀэ къызэблихъугъ, джы мы къэхъугъэр щыӀэным пае: бэмэ ящыӀэныгъэ ӀофшӀэгъэшхокӀэ къыгъэнэжьынэу! 21Арышъ шъумыщын. Шъори шъуисабыйхэми сынаӀэ къышъутетыщт». А гущыӀэхэм Юсыф ыкъошхэр агъэрэхьатыгъэх, агухэри агъэушъэбыгъэх.


Юсыф зэрэлӀагъэр

22Джаущтэу Юсыф, зэкӀэ илӀакъо игъусэу Мысырым итӀысхьагъ. ЗэкӀэмкӀи илъэсишъэрэ пшӀырэ Юсыф къыгъэшӀагъ. 23Юсыф Ефраим ящэнэрэ лӀэужэу къыкӀэлъыкӀогъэ бынхэм анэсэу ылъэгъужьыгъэх, джащ фэдэуи Мынасэ ыкъо Махыр текӀыгъэхэри Юсыф ыкуашъомэ къащыхъугъэхэти, 24ежь ие шъыпкъэм фэдэу Юсыф ышымэ ариӀуагъ: «Сэ сихьадэгъу къэсыгъ, ау Тхьэр шъыпкъэмкӀэ шъуиӀэпыӀэгъоу шъуадэжь къэкӀощт. Мы хэгъэгум шъурищынышъ, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ аритынэу зэригъэгугъагъэхэ хэгъэгум шъуищэжьыщт»[+]. 25Юсыф Исраил ыкъомэ тхьэ къаригъаӀуи, ариӀуагъ: «Тхьэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ ӀэпыӀэгъукӀэ шъуадэжь къэкӀощт, джащыгъум сикъупшъхьэхэр мыщ рарэхыжьых»[+].

26Илъэсишъэрэ пшӀырэ ыныбжьэу Юсыф лӀагъэ. Ащ уц щафи, ихьадэ Мысырым пхъэмбаим щыдалъхьагъ.

+ 1:1 Иуан 1:1

+ 1:27 Маттэ 19:4, Марк 10:6

* 2:4 Зиусхьан – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу зиусхьаным мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэ гущыӀэмкӀэ – Яхуа – Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ къикӀырэр: егъашӀэм щыӀэ зэпытыр. – ЯтӀонэрэр – Адонай – Тхьэр зэрэлъэрыхьыр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ.

+ 2:7 1 Кор. 15:45

+ 2:9 УблапӀэ 3:22, Ӏоф. 2:7, Ӏоф. 22:2

+ 2:11 Апэрэ Самуел 15:7

* 2:14 Тигр – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къызэраӀорэр: Хъыдэкъэл.

+ 2:14 Дан 10:4, УблапӀэ 10:11-12

+ 2:21 УблапӀэ 15:12, Апэрэ Самуел 26:12

* 2:23 Хъулъфыгъэр – ижьырэ джуртыбзэкӀэ къызэраӀорэр: иш, бзылъфыгъэр – ишша.

+ 2:24 Маттэ 19:5, Марк 10:7, 1 Кор. 6:16, Ефес 5:31

+ 3:1 Маттэ 10:16

+ 3:3 УблапӀэ 2:17

+ 3:6 Рим. 5:12, 1 Кор. 15:21-22

+ 3:15 Рим. 16:20

* 3:16 Мы къэӀуакӀэм ижъырэ джуртыбзэкӀэ ятӀонэрэ мэхьани иӀ: ежьыри ренэу о къыпфэещт.

+ 3:16 Ефес 5:21, Кол. 3:18

+ 3:19 ДжакӀо 3:10, ДжакӀо 3:20

* 3:20 Адам – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: цӀыфыр, цӀыфлъэпкъыр; Хьао – къикӀырэр: щыӀэныгъ.

+ 3:22 УблапӀэ 2:9, Ӏоф. 2:7, Ӏоф. 22:2

* 3:24 Къэрыуб – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъу.

* 4:1 Къаин – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: бгъотын.

+ 4:7 УблапӀэ 3:16

+ 4:15 Орэд ЛъапӀэхэр 78:12

* 4:25 Щэт – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: тын къыфишӀыгъ.

+ 5:2 УблапӀэ 1:27

+ 5:3 1 Кор. 15:49

+ 5:24 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:11, Евр. 11:5

* 5:29 Нухь – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: гупсэфыгъу.

+ 5:29 УблапӀэ 3:17

* 6:2 Тхьэм ыкъохэр – къикӀырэр: Тхьэм ыдэжь къикӀыгъэ псэхэр.

+ 6:2 Орэд ЛъапӀэхэр 88:7

+ 6:3 Орэд ЛъапӀэхэр 77:39, Орэд ЛъапӀэхэр 89:10

+ 6:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:18, Маттэ 12:34

+ 6:6 Апэрэ Самуел 15:10-11

* 6:15 Псыпхъонтэрым икӀыхьагъэ метри 132 рэ, ишъомбгъуагъэ метрэ 22 рэ, илъэгагъэ метрэ 13 фэдиз мэхъу.

* 6:16 Е шъхьангъупчъэ.

+ 8:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:37,

+ 8:17 УблапӀэ 1:22

+ 8:21 МысырикӀыжь 29:18, УблапӀэ 6:5

+ 9:1 УблапӀэ 1:22

+ 9:3 УблапӀэ 1:29

* 9:4 Джуртхэм зэралъытэрэмкӀэ, псэр лъыр ары зэпхыгъэр.

+ 9:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:23-24, Апостол. 15:20, Апостол. 15:29

+ 9:6 УблапӀэ 1:26-27

+ 9:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1

+ 9:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:17

* 10:1 Щэм, Хъам, Ефэт къатекӀыгъэмэ ацӀэхэр цӀыф лъэпкъ пстэумэ ацӀэщтыгъэх.

+ 10:4 Юныс 1:3

+ 10:7 УблапӀэ 2:11

+ 10:11 УблапӀэ 2:14

* 10:25 Пэлэгъ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: гощын.

+ 10:29 УблапӀэ 2:11

* 11:2 ЩынӀар – джаущтэу еджэщтыгъэх Бабилэн хэгъэгум.

+ 11:2 УблапӀэ 10:10, Дан 3:1

+ 11:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:8

* 11:9 Бабилэн – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэхэгъэкӀухьан.

* 11:28 Къасдый хэгъэгу – Бабилэн къалэр зэрытыгъэр ары

+ 12:1 Апостол. 7:4

+ 12:3 УблапӀэ 18:18, УблапӀэ 22:18, УблапӀэ 26:4, УблапӀэ 28:14, Гал. 3:8

+ 12:10 УблапӀэ 41:54

+ 12:13 УблапӀэ 20:2, УблапӀэ 20:12

+ 13:8 Орэд ЛъапӀэхэр 132:1

+ 13:10 УблапӀэ 2:10, УблапӀэ 19:24

+ 13:13 УблапӀэ 18:20

+ 13:15 Ехъошуа 21:43

+ 13:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:8

* 13:18 Мамрэ – цӀыфым ыцӀ.

+ 14:3 Ехъошуа 10:5

+ 14:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:10-12

+ 14:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:23

+ 14:14 Гъуазэхэр 18:29

+ 14:17 ЯтӀонэрэ Самуел 18:18

+ 14:18 Орэд ЛъапӀэхэр 75:3

+ 14:20 УблапӀэ 28:22, Евр. 7:1-2

+ 15:1 ЯтӀонэрэ Самуел 22:3, Орэд ЛъапӀэхэр 3:4

+ 15:5 УблапӀэ 22:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:22, Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3, Гал. 3:6, Якъуб 2:23

+ 15:8 Гъуазэхэр 6:17, Лука 1:18

+ 15:12 УблапӀэ 2:21, Апэрэ Самуел 26:12,

+ 15:13 МысырикӀыжь 1:11, МысырикӀыжь 12:40, Апостол. 7:6

+ 15:14 МысырикӀыжь 11:3, Апостол. 7:7

* 15:16 Амор цӀыфхэр яхэбзэнчъагъэмэ апае а чӀыгум тесыжьынхэ фимытхэу Тхьэм ыгъэнэфэгъэ уахътэм хъущтых.

+ 15:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:26

+ 15:18 МысырикӀыжь 23:31, Ехъошуа 21:43, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:1,

+ 16:5 УблапӀэ 18:25, УблапӀэ 31:53, Апэрэ Самуел 24:13, Апэрэ Самуел 24:16, Гъуазэхэр 11:27

* 16:7 Тхьэм мэлэӀичэу зыкъыфигъэлъэгъуагъ.

+ 16:7 МысырикӀыжь 15:22

* 16:11 Исмахьил – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Тхьэм къызэхехы.

* 16:13 ЯтӀонэрэ мэхьанэу иӀэр: Шъыпкъэ дэдэу, сэ сыкъэзылъэгъурэр сэ зэсэлъэгъум ыуж псэоу сыкъэнагъа?

* 16:14 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: псэ зыхэлъэу, сэ Сыкъэзылъэгъурэм ипсынэкӀэчъ.

* 17:5 Ибрахьим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: бэмэ ят.

+ 17:5 Рим. 4:17

* 17:11 Хъулъфыгъэм иукӀытэпӀэ пакӀэ пыуупкӀыныр – сунэт пшӀыныр ары.

* 17:15 Сарэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: пщыгуащ.

* 17:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ар мэщхы.

+ 18:5 Гъуазэхэр 6:18-19

* 18:6 Шэпхъищ – килограмм тӀокӀым фэдиз.

+ 18:10 Рим. 9:19

+ 18:12 1 Пет. 3:6

+ 18:14 Маттэ 19:26, Лука 1:37, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:16

+ 18:18 УблапӀэ 12:3

+ 18:20 УблапӀэ 13:13

+ 18:25 УблапӀэ 16:5, Орэд ЛъапӀэхэр 91:16

+ 19:5 Гъуазэхэр 19:22-24

+ 19:11 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:18

* 19:22 ЦэуӀар – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: цӀыкӀу.

+ 19:24 Орэд ЛъапӀэхэр 10:6, Лука 17:29

+ 20:2 УблапӀэ 12:10-20

+ 20:7 Орэд ЛъапӀэхэр 104:15, Якъуб 5:16

+ 20:17 Якъуб 5:16

+ 21:3 УблапӀэ 17:19

+ 21:4 УблапӀэ 17:12-13

* 21:9 Джурт Ӏэпэрытхым гущыӀэу «Исхьакъ» хэтэп. УрымыбзэкӀэ тхыгъэм а гущыӀэр хэт.

+ 21:9 Гал. 4:29

+ 21:10 Иуан 8:35, Гал. 4:30

+ 21:12 Рим. 9:7

+ 21:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:18

* 21:31 БэрщэбаӀ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: блымэ япсын е тхьэлъанэм ипсын.

+ 21:31 УблапӀэ 26:33

* 21:33 Тхьэу МыкӀодыжьыщтыр – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къызэраӀорэр: Ел Олам.

+ 22:1 Орэд ЛъапӀэхэр 10:5, Апостол. 9:10

+ 22:17 УблапӀэ 15:5, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:20, Евр. 6:13-14

+ 22:18 УблапӀэ 12:3, УблапӀэ 26:4, Апостол. 3:25

+ 22:23 УблапӀэ 24:24

+ 23:2 Ехъошуа 14:15, Гъуазэхэр 1:10

* 24:2 Тхьэлъанэ мэхьанэшхо иӀэу пшӀын зыхъукӀэ зэрашӀы хабзэр.

* 24:22 Грамми 6 м фэдиз.

* 24:22 Грамми 115 м фэдиз.

+ 25:10 УблапӀэ 23:16-20

+ 25:18 Апэрэ Самуел 15:7

+ 25:23 ЯтӀонэрэ Самуел 8:14, Рим. 9:12

* 25:26 Якъуб – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр (апэрэ мэхьанэр): ащ лъэдакъэр ыӀыгъ.

* 25:30 Едом – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: плъыжьы.

+ 25:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:17

+ 25:34 Евр. 12:16

+ 26:1 УблапӀэ 12:10, УблапӀэ 20:2

+ 26:3 УблапӀэ 22:16-18, Ехъошуа 21:43

+ 26:4 МысырикӀыжь 32:13, УблапӀэ 12:3, УблапӀэ 22:18, Апостол. 3:25

+ 26:7 УблапӀэ 12:13, УблапӀэ 20:1-2

+ 26:15 УблапӀэ 21:30

* 26:20 Ӏэсэкъ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэнэкъокъу.

* 26:21 Ситнэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэпыиныгъ.

* 26:22 Рэхъобот – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: чӀыпӀэ хъоо пщау.

+ 26:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:7

* 26:33 ЩыбыӀэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: тхьэрыӀу.

* 26:33 БэрщэбаӀ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: тхьэрыӀо псын.

+ 26:34 УблапӀэ 36:2-3

+ 27:3 УблапӀэ 25:27-28

+ 27:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:13

+ 27:36 УблапӀэ 25:33

+ 27:40 ЯтӀонэрэ Самуел 8:14, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:20-22

+ 27:46 УблапӀэ 26:35

+ 28:2 УблапӀэ 22:23, УблапӀэ 24:29-30

+ 28:4 Ехъошуа 21:43

+ 28:9 УблапӀэ 25:13, УблапӀэ 36:3

+ 28:13 Ехъошуа 21:43

+ 28:14 УблапӀэ 12:3, УблапӀэ 13:16, УблапӀэ 22:18, УблапӀэ 26:4

+ 28:18 УблапӀэ 35:14, Ехъошуа 4:1-10, Апэрэ Самуел 7:12

+ 28:19 УблапӀэ 35:6, УблапӀэ 35:15, УблапӀэ 48:3

+ 28:20 Гъуазэхэр 11:30, Апэрэ Самуел 1:11, ЯтӀонэрэ Самуел 15:8

+ 28:22 УблапӀэ 14:20,

* 29:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэм ятӀонэрэ мэхьани иӀ: ынэхэм къакӀичыгъагъ.

+ 29:27 Гъуазэхэр 14:12

+ 29:31 Апэрэ Самуел 1:19-20

* 29:32 Рубэн – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: еплъ – шъао.

* 29:33 ЩымӀон – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэхэпхын.

* 29:34 Лэуй – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ыгукӀэ къысэпкӀылӀэн.

* 29:35 Ехъуд – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ущытхъуныр.

* 30:3 Мыщ къикӀырэр – мылъфыкъор шъаокӀэ зэраштэщтыгъэ хабзэр ары, ащ ыуж шъаор Рахъэл ыкъо мэхъу.

* 30:6 Дан – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: къыгъэшъыпкъэжьыгъ.

* 30:8 Нафталый – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: убэнэныр.

* 30:11 Гъад – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: насып.

* 30:13 Ащэр – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: нахь насыпышӀу.

* 30:14 Мандрагор – уц лъапс, ушхъухьанымкӀэ, бзылъфыгъэм сабый хэкӀынымкӀэ агъэфедэщтыгъэ.

* 30:18 Исасхъар – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: гушӀуапкӀэ.

* 30:20 Зэбулун – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: напэ е тын.

* 30:24 Юсыф – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: нэмыкӀ Ащ къерэт, Ащ ыштагъ.

+ 31:13 УблапӀэ 28:20-22

+ 31:30 Гъуазэхэр 18:24

+ 31:45 УблапӀэ 28:18, УблапӀэ 35:14, Ехъошуа 24:26-27

* 31:47 Егъар Сахъадут – арамыбзэкӀэ, ГъалыӀэд – джуртыбзэкӀэ, къэӀокӀитӀуми къарыкӀырэр: шыхьат Ӏуашъхь.

* 31:49 Мыцпэ – къэрэгъулэ щытыпӀ.

+ 31:53 УблапӀэ 16:5

* 31:55 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 32 рэ шъхьэ иапэрэ усэу щыт.

* 32:2 Махъанаим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: уцупӀитӀу.

+ 32:9 УблапӀэ 31:3

+ 32:12 УблапӀэ 28:14-15

* 32:28 Исраил – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ар Тхьэм ебэны, е: Тхьэр мэбанэ.

+ 32:28 УблапӀэ 35:10

+ 32:29 Гъуазэхэр 13:18

* 32:30 Пэниел – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Тхьэм ынэгу. Пэниел нэужым Пэнуел фаусыжьыгъ.

+ 32:30 МысырикӀыжь 24:10, МысырикӀыжь 33:20, Иуан 1:18

* 33:17 Сукъот – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: чэлхэр.

+ 33:18 УблапӀэ 12:6

+ 33:19 Ехъошуа 24:32,

+ 34:7 Гъуазэхэр 20:6, ЯтӀонэрэ Самуел 13:12

+ 34:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:28

+ 34:12 Апэрэ Самуел 18:25

+ 34:14 Ехъошуа 5:9

+ 35:1 УблапӀэ 28:10-22

+ 35:4 Ехъошуа 24:26, Гъуазэхэр 9:6

* 35:7 Ел Бэтэл – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Бэтэл и Тхь.

+ 35:7 УблапӀэ 28:19

+ 35:8 УблапӀэ 24:59

+ 35:10 УблапӀэ 32:28

+ 35:11 УблапӀэ 17:6

+ 35:14 УблапӀэ 28:18, УблапӀэ 31:45

* 35:15 Бэтэл – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Тхьэм и Ун.

+ 35:15 УблапӀэ 28:19

+ 35:17 Апэрэ Самуел 4:20

* 35:18 Бэн Они – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: синэшхъэигъо ыкъу.

* 35:18 Бинямин – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: сӀэ джабгъу ыкъу.

+ 35:19 Рут 1:2,

+ 35:22 УблапӀэ 49:4,

+ 35:27 Ехъошуа 14:15, Гъуазэхэр 1:10, УблапӀэ 13:18, УблапӀэ 23:2

+ 35:29 УблапӀэ 25:8

+ 36:1 УблапӀэ 25:30

+ 36:3 УблапӀэ 26:34, УблапӀэ 28:9

+ 36:12 МысырикӀыжь 17:8

+ 36:20 УблапӀэ 14:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:12

+ 36:34 УблапӀэ 36:15,

+ 37:13 УблапӀэ 33:18

+ 37:14 Апэрэ Самуел 17:18

+ 37:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:13

+ 37:27 УблапӀэ 25:12-16

* 38:8 Ижъырэ джурт хабзэу щыӀагъэмкӀэ, сабый имыӀэу лӀагъэм ишъузыгъэр щымыӀэжьым ыш къыщэжьыщтыгъэ – икӀэн зыӀукӀэжьын щыӀэным пае.

+ 38:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:5-6

* 38:29 Пэрэц – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: пхыритхъугъ.

* 38:30 Зэрахъ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: нэфышъагъу, нэфылъэм инэфынэ шэплъ.

+ 39:1 УблапӀэ 37:36

+ 39:9 МысырикӀыжь 20:14

+ 39:15 МысырикӀыжь 20:16

+ 39:21 Дан 1:10

+ 40:8 Дан 2:28

+ 40:20 Марк 6:21

+ 40:22 Эстер 7:10

+ 41:8 Дан 2:1-2

+ 41:12 Дан 1:17

+ 41:16 Дан 2:30

+ 41:30 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:1

+ 41:38 Дан 4:5, Дан 5:11

+ 41:40 Эстер 10:3

+ 41:42 Эстер 3:10, Эстер 8:2

* 41:43 ЯтӀонэрэ мэхьанэр: Шъхьащэ фэшъушӀ!

+ 41:45 УблапӀэ 46:20,

* 41:51 Мынасэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: лӀыгъэкӀэ щыбгъэгъупшэн.

* 41:52 Ефраим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: угъэбэжъуныр.

+ 41:54 УблапӀэ 12:10

+ 42:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:26

+ 42:9 УблапӀэ 37:5-11

+ 42:22 УблапӀэ 37:21-22

+ 43:32 УблапӀэ 46:34

* 44:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэхэр хэтхэп, ау нэмыкӀ ижъырэ Ӏэпэрытхым хэтых.

+ 44:20 УблапӀэ 37:3

+ 46:1 УблапӀэ 26:33

+ 46:4 УблапӀэ 50:13

+ 46:8 МысырикӀыжь 6:14-16

+ 46:9 МысырикӀыжь 6:14,

+ 46:12 УблапӀэ 38,

+ 46:20 УблапӀэ 41:45,

+ 46:27 МысырикӀыжь 1:5

+ 46:34 УблапӀэ 43:32, МысырикӀыжь 8:26

+ 47:9 Орэд ЛъапӀэхэр 89:10

+ 47:11 МысырикӀыжь 1:11, МысырикӀыжь 12:37

* 47:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэритыр: «ЦӀыфхэр къалэмэ адигъэтӀысхьагъэх».

+ 47:30 УблапӀэ 50:13

+ 47:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:47

+ 48:4 УблапӀэ 28:12-15, УблапӀэ 35:9-12

+ 48:5 Ехъошуа 14:4

+ 48:7 УблапӀэ 35:19, Рут 1:2

+ 48:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:17, Ехъошуа 17:14

• 49:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:1-24

+ 49:4 УблапӀэ 35:22,

+ 49:5 УблапӀэ 34:25-29

+ 49:7 Ехъошуа 19:9

+ 49:9 Ӏоф. 5:5,

* 49:10 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀ: Ар зие шъыпкъэр къэкӀофэ. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэ шъыпкъэр нафэп.

* 49:11 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀ: бай хъугъэхэу щыӀэщтых.

+ 49:13 Ехъошуа 19:10-16

+ 49:16 УблапӀэ 30:6

+ 49:17 Гъуазэхэр 18:27

+ 49:18 Орэд ЛъапӀэхэр 118:166

* 49:22 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀэу къикӀырэр: Юсыф псыкӀэчъыпӀэм Ӏут щыдым фэд, щырхэр дэпкъым елъэх.

+ 49:24 Орэд ЛъапӀэхэр 22:1

* 49:26 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀэу къикӀырэр: ышымэ ахэушъхьафыкӀыгъ.

+ 49:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:13-17

+ 49:27 Гъуазэхэр 20:21, Гъуазэхэр 20:25

+ 49:31 УблапӀэ 23:16-19, УблапӀэ 35:29

* 50:11 Абэл Мицраим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: мысыр цӀыфмэ яхьэдагъ.

+ 50:13 УблапӀэ 23:16

+ 50:24 МысырикӀыжь 3:16-17

+ 50:25 МысырикӀыжь 13:19