Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-30T19:35:05.282649+00:00

ДжакӀо

ДжакӀо

1. ДжакӀо

1. ГущыӀалъ

ДжакӀо

ДжакӀо

1. Пэублэ гущыӀ

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

Пэублэ гущыӀ

ДжакӀо

Пачъыхьэ Ӏушым игупшысэхэр

Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«ДжакӀо» зыфиӀорэ тхылъэу уапашъхьэ илъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием изы Ӏахьэгъоу щыт.

Тхылъыр зэрытхыгъэ ижъырэ джуртыбзэмкӀэ ащ зэреджэхэрэр – «Кохелет». А гущыӀэмкӀэ зэджэжьы тхылъым зымакъэ щызэхэтхырэр, анахьэу ащ Библием ущыӀукӀэжьырэп. «Кохелет»-р ижъырэ джурт гущыӀэу «кахал»-м къытекӀы, къикӀырэ шъыпкъэр «чылэ зэӀукӀ». Арышъ «зэӀукӀэр зыугъоирэр», «шӀэныгъэ языгъэгъотырэр», е «шӀэныгъэ зэрагъэгъотыным къыфаджэрэр» зыфиӀорэ мэхьанэхэр ары сыдигъуи къызэрэбгурыӀонэу щытыр. Ижъырэ урымыбзэкӀэ гущыӀэу «кохелет»-р «экклезиастес» аӀуи зэрадзэкӀыгъ, сыда пӀомэ джурт гущыӀэу «кахал»-м къикӀырэм «экклезиа» гущыӀэм имэхьанэ тефэ. Мы тхылъыр зэрашӀэрэ цӀэу «Экклезиаст»-р ары зэпхыгъэри. А ижъырэ мэхьанэхэм адиштэу адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыгъэм «ДжакӀо» зыфиӀорэ цӀэр къыфыхэтхыгъ.

Мы тхылъым къызэриӀорэмкӀэ, ДжакӀор «пачъыхьэу Даутэ ыкъу» (1-рэ шъхьэм и 1-рэ ус). Ар Ӏушы, акъылышӀоу гупшысэшхохэр зэзыгъафэрэ цӀыфэу щыт. А пачъыхьэ-акъылышӀом мы дунаир зыфэдэр, е тхылъым къызэрэщыӀуагъэу «ошъогу чӀэгъым» (1-рэ шъхьэм ия 3-рэ ус, нэмыкӀ чӀыпӀэхэри) щыхъурэ пстэури ыушэтынэу рихъухьагъ. Ащ зэригъэшӀэнэу фэягъ щыӀэныгъэм мэхьанэу иӀэр, цӀыфым гъунэнчъэ насып иӀэн ылъэкӀыщтмэ? Е ДжакӀом къызэриӀуагъэу: «Ошъогу чӀэгъым цӀыфым Ӏоф къинэу щишӀэрэм сыда шӀуагъэу къыфихьырэр?» (1-рэ шъхьэм ия 3-рэ ус). Ежь ищыӀэныгъэрэ нэмыкӀхэм ящыӀэныгъэрэ къыхэхъухьэхэрэр зэригъафэзэ, цӀыфым ихъопсагъохэу насып мыухыжьрэ мэхьанэрэ зыхигъуатэ шӀоигъохэмкӀэ зэкӀэри еушэтых: байныгъэр, къулыкъоу зыпылъыр, тетыгъор, лъэрыхьыгъэр, чэфыгъор, хъопсапӀэхэр, нэмыкӀхэри. УшэтыпӀэ пчъагъэхэм ауж ащ зэфэхьысыжь ешӀы: а зэпстэуми мэхьанэ яӀэп. «Хьаулыем ихьаулыежь! ЗэкӀэри хьаулый!» (Я 12-рэ шъхьэм ия 8-рэ ус). ЗэкӀэми ыгу зэращыкӀыгъэр ДжакӀом мызэу-мытӀоу «хевел» зыфиӀорэ джурт гущыӀэмкӀэ къыкӀегъэтхъы. «Хевел» гущыӀэм къикӀырэр: «жьы къэпщэныр», «пахъэ», «жьы макӀ». «ПсынкӀэу блэкӀы», «зыпари къикӀырэп», «пкӀэнчъ», «зэхэшӀыкӀыгъуай» зыфэпӀощт мэхьанэр ары мы тхылъым щыриӀэр.

Сыда цӀыфым инасып зыпкъ зыкӀимытыр, зыкӀэгурыӀогъуаер, гъунэнчъэу зыкӀыщымытыр? ДжакӀом къызэриушыхьатырэмкӀэ, чӀыгумрэ цӀыф лъэпкъым итарихърэ ялъытыгъэмэ зы нэбгырэм игъашӀэ мэхьанэшхо иӀэп: уахътэр зыблэкӀыкӀэ цӀыфым зэкӀэ гъэхъагъэу иӀэхэр ащ хэкӀодэжьыщтых, цӀыфхэми ащыгъупшэжьыщт. Тхылъым къызэрэщиӀоу: «ЛӀэужхэр зэблэкӀых: зыр къэхъу, зыр малӀэ, ау дунэежъыр егъашӀэрэу къэнэжьы» (1-рэ шъхьэм ия 4-рэ ус). Аужыпкъэми, ДжакӀом мызэу-мытӀоу къызэрэкӀигъэтхъэу, нэбгырэ пэпчъ – байми тхьамыкӀэми, Ӏушыми делэми – дунэе гъэшӀэ кӀэкӀым икӀэухым лӀэныгъэр къыщежэ. ДжакӀом къызэриӀорэмкӀэ, сыд хъугъэми-шӀагъэми, цӀыфым зыпари амал иӀэп, мэкӀэ дэд ащ ишӀоигъоныгъэ елъытыгъэр, зэкӀэми пӀалъэ яӀ. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ дэгъу, цӀыфыми ищыкӀагъ акъылышӀуагъэ зэригъэгъотынымрэ шъыпкъагъэ иӀэу псэунымрэ, ау ащ уеблэми гъэшӀэ кӀыхьи щыӀэкӀэшӀуи къыуитыщтэп. ЦӀыфымкӀэ щыӀэныгъэр гурыӀогъуае, къэхъущтыр къышӀэн ылъэкӀырэп, нахьыбэмкӀи лъэпсэнчъэу, ошӀэ-дэмышӀэ тынэу къыщэхъу.

«Сыдэущтэу мы дунаим утетыщта?» пӀоу уупчӀэмэ, ДжакӀор цӀыфхэм яушъыи: «щыӀэныгъэр зытетым тетэу, амал макӀэхэмрэ щэч зэратырэ хъурэмрэ-мыхъурэмрэ аштэнхэу, зыми лъыплъэн зэрамылъэкӀырэм еуцолӀэнхэу. Сыд илӀэужыгъоми: узэӀукӀэным, зы Ӏанэ узэдыпэсыным къащегъэжьагъэу шхын ӀэшӀум, бын-унэгъо дэгъу бгъэпсыным е уегугъузэ Ӏоф пшӀэным ащыкӀэкӀыжьэу гушӀуагъо ахэбгъотэн фае». Тхылъым къызэриӀорэм тетэу а шӀугъэ пстэури къэзытырэр Тхьэр ары. Ар Тхьэм итын лъапӀэу щыт. А пстэумкӀэ зыбгъэтхъэныр Ащ и Хэбзэ гъэуцугъэхэм ащыщ. Тхьэм ыпашъхьэ ущышъырытэу, цыхьэ фэпшӀэу ущыӀэныр, упсэуныр ары анахь шъхьаӀэр. Арыба мы дунаир зыӀэ илъыр, Арыба цӀыф пэпчъ джэуап зэритыжьыщтыр.

«ДжакӀор» лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыгъ. АдыгабзэкӀэ апэрэу джы ар къыхэтэуты. Мыр адрэ зэдзэкӀыгъэхэм зэратекӀырэр зы тхылъым зэдзэкӀыгъэ текститӀу къызэрэдэхьагъэр ары: зыр къохьапӀэ адыгэхэм ялитературабз, адрэр къокӀыпӀэ адыгэхэм ялитературабз зэрэзэдзэкӀыгъэхэр. ЗэдзэкӀэкӀо нэбгыритӀумэ шъхьаф-шъхьафэу мы тхылъым Ӏоф дашӀагъ, шъхьадж ежь иеплъыкӀэ елъытыгъэу бзэри стильри къыхихыгъэх. Ау зэдзэкӀын ӀофшӀэныр зэшӀуахыфэ, охътэ зэфэшъхьафхэм ежь зэдзэкӀакӀохэр, редакторхэр, зэдзэкӀыгъэхэр зэӀапахызэ, яджагъэх, текститӀур нахь зэпэблагъэ зэрэхъущтым анаӀэ тырагъэтыгъ. ЗэдзэкӀыгъэм изэфэхьысыжьэу мы тхылъыр тигуапэу адыгэхэм апашъхьэ къитэлъхьэ.

ТхылъеджэхэмкӀэ Ӏэрыфэгъу зэрэхъуным пае, рыгъозэнхэу гущыӀэ гурыӀогъуаехэр зыщызэхэфыгъэ гущыӀалъэ кӀэкӀырэ гупшысэ шъхьаӀэхэм яӀункӀыбзэӀуххэмрэ тхылъым ыкӀэм къыщыттыгъэх.

Библием щыщ тхылъ зэдзэкӀыгъэхэр адыгабзэкӀэ еджэхэрэм апашъхьэ итлъхьаныр ренэу тигуапэ. Тхылъым Ӏоф дэзышӀэгъэ зэдзэкӀакӀохэм, шӀэныгъэлэжьхэм, редакторхэм, ар къыдэкӀыным зиӀахь зэзышӀыхьагъэхэм тафэраз.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

Апэрэ шъхьэр

1^1Ерусэлэм щыпачъыхьэу Даут ыкъо ДжакӀом[*] ипсалъ+.

ЩыӀэныгъэр хьаулый

2Хьаулыем ихьаулыежь,

– ЕӀо ДжакӀом,

– Хьаулыем ихьаулыежь,
зэкӀэри хьаулый[*]+.

3Ошъогу чӀэгъым цӀыфым Ӏоф къинэу щишӀэрэм

Сыда шӀуагъэу къыфихьырэр+?

4ЛӀэужхэр зэблэкӀых: зыр къэхъу, зыр малӀэ,

Ау дунэежъыр егъашӀэрэу къэнэжьы+.

5Тыгъэр къыкъокӀы, къохьажьы,

КъокӀыпӀэм еужьырэу екӀужьы+.

6Къыблэм къыщепщэ жьыбгъэр,
етӀанэ Темырым зегъазэ,
жьыбгъэр мэхьарзэ, мэхьарзэшъ,
ублапӀэм тырегъэзэжьы.

7Псыхъо пстэури хым фэчъэ,

Ау хым къышъхьэщычъырэп.

Псыхъом егъэзэжьы,
зэрыкӀуагъэм икӀэрыкӀэу рэкӀожьы+.

8ЗэкӀэ Ӏофэу цӀыфыр зыгъэпшъырэр
къыпфэӀотэщтэп.

Плъэ зэпытыгъэми нэм зигъэплъэкӀырэп,

ТхьакӀумэми, сыд фэдизэу дэӀуагъэми, зигъэдэӀокӀырэп+.

9Зэ хъугъагъэр джыри хъущт,

Зэ шӀэгъагъэр джыри шӀэгъэщт.

Ошъогу чӀэгъым зи кӀэу щыхъурэп+.

10«Еплъэлъ, мыщ фэдэ хэти ылъэгъугъэп!» –
загъорэ аӀоу зэхэохы.

Ау блэкӀыгъэ лӀэшӀэгъухэм,
джыри тыкъэмыхъузэ, ащ фэдэ щыӀагъ.

11Тапэ псэугъэхэр зыми къышӀэжьырэп,

Джыри къэмыхъугъэхэри

Ауж къикӀыщтхэм агу къэкӀыжьыщтхэп+.

ЦӀыфым иӀэшӀагъи иӀушыгъи – хьаулый

12Сэ, ДжакӀом, Израилым Ерусэлэм сыщырипачъыхьагъ. 13Ошъогу чӀэгъым щыхъурэ пстэури акъылышӀуагъэкӀэ сыушэтынэу, зэзгъэшӀэнэу сыгу исыубытагъ. Ар цӀыфхэм Тхьэм пшъэрылъ хьылъэу къафишӀыгъ+. 14Ошъогу чӀэгъым щыхъурэ пстэури слъэгъугъэ, мары а зэкӀэри хьаулый, а зэкӀэми псэр гугъу рагъэхьы[*].

15Къуащэр пфэузэнкӀыщтэп,

ЩымыӀэри къыпфэлъытэщтэп+.

16ГукӀэ зэсӀожьыгъ: «Мары, сиӀушыгъэкӀэ сапэ Ерусэлэм тетыгъор щызыӀыгъыгъэ пачъыхьэмэ сашъхьадэкӀыгъ. Ӏушыгъи шӀэныгъи бэу сыгу исыубытагъ»+. 17Джащыгъум Ӏушыгъэр зыфэдэр, акъылынчъагъэмрэ делагъэмрэ алъапсэ зынэсырэр зэзгъэшӀэнэу сыгу исыубытагъ. Ау къызгурыӀуагъ, ахэми псэр гугъу рагъэхьы.

18Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏушыгъэшхом гумэкӀыбэр къыдэкӀо,

ШӀэныгъэр нахьыбэ къэси гукъаори нахьыб+.

ЯтӀонэрэ шъхьэр

Гухахъохэри дунаим ишӀугъэхэри хьаулыех

2^1«Зэ чэфкӀэ зысыушэтынышъ, шӀуагъэ хэлъмэ зэзгъэшӀэн», – гукӀэ зэсӀожьыгъ. Ау мары ари хьаулыеу къычӀэкӀыгъ.

2«Ущхыныр-акъылынчъагъ. Гупшысэнчъэ чэфыми сыда шӀуагъэу хэлъыр?» – сӀуагъэ+.

3Ӏушыгъэр сыгу щысыухъумэзэ, делагъэу сызекӀонэу, санэ сешъонышъ, сычэфынэу исхъухьагъ. ГъэшӀэ макӀэу цӀыфхэм мы ошъогу чӀэгъым щыряӀэм федэ афэхъущтыр зэзгъэшӀэнэу сыфэягъ.

4Ӏофышхохэр зэшӀосхыгъэх:

Унэхэр сшӀыгъэх,

Сэнэшъхьэ хьасэхэр згъэтӀысыгъэх+.

5Чъыг хатэхэмрэ мэзжъыехэмрэ згъэпсыгъэх,

Пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэр ахэзгъэтӀысхьагъэх.

6Мэзжъыем хэт чъыгхэм псы акӀэзгъэхъонэу псыубытыпӀэ сшӀыгъэ.

7Къэсщэфыгъэх пщылӀ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ,

Ахэм анэмыкӀэу сиунэ къихъухьэгъэ пщылӀхэри сиӀагъэх.

Былым пӀашъэуи, мэл-пчэнхэу сиӀэхэри

Хэти сапэ Ерусэлэм щыпсэугъэм иӀагъэм нахьи нахьыбагъ.

8Тыжьыни, дышъи,
пачъыхьэгъухэмрэ хэкухэмрэ ямылъкуи сыугъоигъ.

ОрэдыӀо хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри къызӀэкӀэзгъэхьагъэх,

Хъулъфыгъэхэм агу зыгъэчэфырэ кӀэсэ бгъэшъо чэсэйхэри[*]+.

9ШъхьэкӀафэу къысфашӀырэмкӀэ Ерусэлэм сапэ щыпсэугъэ пстэуми сашъхьадэкӀыжьыгъ. Ау ащ емылъытыгъэу, сиӀушыгъэ ӀэкӀыб сшӀыгъэп+.

10Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, сынэхэми алъэгъу ашӀоигъор апэсымыубытэу, язгъэлъэгъугъ. Сыгуи чэфыным пае пэрыохъу сыфэхъугъэп. Джащ фэдизым нэсэу сшӀэрэ пстэуми сыгу агъэчэфыщтыгъэ, – сиӀофшӀагъэмэ ар къакӀэкӀогъэ Ӏахьэу щытыгъ.

11Ау сӀитӀу ашӀагъэм сызеплъым, Ӏофэу сшӀагъэхэм сырагъэгупшысагъ: мары, зэкӀэри – хьаулый, зэкӀэми – псэр гугъу рагъэхьы, ошъогу чӀэгъым зыми федэ щыриӀэп+.

Ӏушыгъэри делагъэри хьаулыех

12ЕтӀанэ Ӏушыгъэр зыфэдэм, акъылынчъагъэмрэ делагъэмрэ сягупшысэу сыублагъ. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, пачъыхьэм ыуж тахътэм тетӀысхьэрэм сыда ышӀэн ылъэкӀыщтыр, тетыгъо зыӀыгъыгъэм ищысэ-шапхъэ рымыгъозэщтмэ[*].

13Нэфынэр шӀункӀым зэрэнахьышӀум фэдэу Ӏушыгъэр делагъэм зэрэнахь дэгъур слъэгъугъэ.

14ЗыдакӀорэр Ӏушым елъэгъу, делэр гъощагъэу шӀункӀым хэт. Ау тӀуми зы кӀэух къызэряжэрэр джащ фэдэу сэ къызгурыӀуагъ+.

15Джащыгъум сегупшысагъ: «Делэм къежэрэр сэри къыспыщылъмэ, сыда ащыгъум Ӏушыгъэр зэрэсищыкӀагъэр?» «Ари хьаулый», – сыгукӀэ зэсӀожьыгъ.

16Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏушыри делэри зэфэдэу егъашӀэми агу илъыщтхэп, тӀури защыгъупшэжьыщт мафэр къэсыщт. Ӏушыри делэм фэдэу мэлӀэжьыба!+

17ЩыӀэныгъэр сфэмылъэгъужьы хъугъэ, зэкӀэ мы ошъогу чӀэгъым щыхъурэми гур агъэцӀыкӀоу къысшӀошӀыгъ. ЗэкӀэри – хьаулый, зэкӀэми – псэр гугъу рагъэхьы.

ӀофшӀэныр хьаулый

18Сауж къикӀыщтым зэкӀэри къызэрэфэнэщтым фэшӀ, мы ошъогу чӀэгъым къинэу щысщэчыгъэм къыкӀэкӀуагъэр зэкӀэ сфэмылъэгъужьы хъугъэ+. 19Хэт зышӀэрэр ар Ӏушыщтмэ, хьаумэ делэщтмэ? Ары къызыфэнэщтыр мы ошъогу чӀэгъым сэ сипкӀэнтӀэпсырэ сиакъылрэкӀэ щысылэжьыгъэ пстэури. Ари хьаулый.

20Мы ошъогу чӀэгъым Ӏоф къинэу щысшӀагъэхэм зэкӀэм къахэкӀэу сыгу гузэжъогъу хэфагъ: 21иӀушыгъи, ишӀэныгъи, иӀэпэӀэсэныгъи рихьылӀэзэ, цӀыфым Ӏоф ешӀэшъ, етӀанэ зылӀэрэм зыӀэ зэтедзагъэу щысыгъэм а зэкӀэри къыфегъэнэжьы. Ари – хьаулый, ар – зэфэнчъагъ.

22Ошъогу чӀэгъым Ӏоф къинэу щишӀэрэмрэ ыгу ихъыкӀырэмрэ сыда цӀыфым федэу къафыхэкӀырэр? 23Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, имафэхэу ӀофшӀэнкӀэ ушъагъэхэр – гухэкӀырэ гукъаорэ, аужыпкъэм чэщми ащ ыгу рэхьатныгъэ иӀэп. Джащ фэдэу ари – хьаулый. 24Шхэным, ешъоным, Ӏофэу ышӀэрэм гухахъо ахигъотэным нахь дэгъу цӀыфымкӀэ зыпари щыӀэп[*]. КъызгурыӀуагъ а зэкӀэри Тхьэм къызэрэритырэр+. 25Ар имыгъусэу ышхырэм гухахъо хигъуатэзэ хэт шхэн зылъэкӀыщтыр[*]? 26Тхьэр зыфэразэ цӀыфым Ащ Ӏушыгъи, шӀэныгъи, гушӀуагъуи реты. Ау псэкӀодышӀэм иӀофшӀэн хьылъэ: Тхьэм Ежь ыгу зэӀурэм ритыжьынэу ар егъэугъуае, ӀэпэчӀэгъанэ регъэшӀы. Ари – хьаулый, ащи – псэр гугъу рагъэхьы+.

Ящэнэрэ шъхьэр

ЗэкӀэми япӀалъэ гъэнэфагъэ

3^1ЗэкӀэми пӀалъэ яӀ,
сыд фэдэ Ӏофи ошъогу чӀэгъым иуахътэ щыгъэнэфагъ:

2Укъэхъунми улӀэжьынми пӀалъэ яӀ.

Хэтэ хэлъхьанми хэхыжьынми пӀалъэ яӀ+.

3УкӀынми гъэхъужьынми пӀалъэ яӀ.

Зэхэпкъутэнми пшӀынми пӀалъэ яӀ.

4Угъынми ущхынми пӀалъэ яӀ.

Унэшхъэинми укъэшъонми пӀалъэ яӀ+.

5Мыжъо дзынми угъоижьынми[*] пӀалъэ яӀ.

ӀаплӀ ещэкӀынми зыщыдзыенми пӀалъэ яӀ.

6Лъыхъонми кӀодынми пӀалъэ яӀ.

Ухъумэнми чӀэдзынми пӀалъэ яӀ.

7Зэхэтхъынми зэхэдэжьынми пӀалъэ яӀ.

Зи умыӀонми угущыӀэнми пӀалъэ яӀ+.

8ШӀу плъэгъунми плъэгъу мыхъунми пӀалъэ яӀ.

Заоми мамырми пӀалъэ яӀ.

9Къинэу ыщэчырэм ӀофышӀэм сыда шӀуагъэу къыфихьырэр+? 10Сэ слъэгъугъ Тхьэм цӀыфхэм пшъэрылъэу къафишӀыгъэр зыфэдэр+. 11ЗэкӀэри зэрэщытын фаем тетэу ипӀалъэм Ащ къыгъэшӀыгъ. МыкӀодыжьынэу ублапӀи кӀэухи зимыӀэр зэрэщыӀэр Ащ цӀыфхэм зэхаригъэшӀыкӀыгъ. Ау Тхьэм ышӀэрэ пстэури ахэмэ икъоу къагурыӀон алъэкӀырэп[*]+. 12КъызгурыӀуагъ: жьы къащэфэ чэфхэу, тхъэжьхэу[*] щыӀэнхэм нахь дэгъу цӀыфхэмкӀэ зыпари щыӀэп+. 13Джащ фэдэу, цӀыфыр ешхэмэ, ешъомэ, ӀофшӀэным гухахъо хегъуатэмэ – ар Тхьэм итын+. 14КъызгурыӀуагъ: Тхьэм ышӀэрэр зэкӀэ егъашӀэми щыӀэщт. Ащ зыпари хэбгъэхъони, хэбгъэкӀыни плъэкӀыщтэп. ЦӀыфхэр Тхьэм шӀолӀыкӀынхэм пай а зэкӀэри Ащ къызыкӀигъэшӀырэр.

15ЩыӀэми, къэхъущтми афэдэ ыпэкӀэ зэгорэм щыӀагъ, сыд илӀэужыгъо блэкӀыгъэри Тхьэм къыкӀешӀыкӀыжьы[*]+.

Дунаир зэфэнчъэ

16Джыри ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ:

Хьыкум зыщашӀырэ чӀыпӀ –

Ау хэбзэнчъагъэ ащ щызэрахьэ.

Шъыпкъагъэм ичӀыпӀ,

Ау ащи щызэфэнчъ.

17«Сыд фэдэ Ӏофи, сыд фэдэ хъугъэ-шӀагъи япӀалъэ гъэнэфагъэшъ, шъыпкъагъэ зиӀэмрэ бзэджашӀэмрэ – тӀуми Тхьэр къалъыӀэсыщт», – сыгукӀэ зэсӀожьыгъ+.

18ЕтӀани гукӀэ зэсӀожьыгъ: «Псэушъхьэхэм зэрафэдэхэр къаригъэлъэгъуным пае Тхьэм цӀыфхэр еушэтых+. 19ЦӀыфхэми псэушъхьэхэми къарыкӀорэр зы: шъыпкъэ дэдэмкӀэ адрэхэри мыдрэхэри мэлӀэжьых. Адрэхэми мыдрэхэми зэфэдэу жьы къащэ, цӀыфыри псэушъхьэм зэрэтекӀырэ щыӀэп. Арышъ, зэкӀэри – хьаулый+. 20КъэгъэшӀыгъэ пстэури зы чӀыпӀэ екӀужьы: чӀы сапэм къыхэкӀыгъэшъ, чӀы сапэ хъужьыщт+. 21ЦӀыфыпсэм зеӀэтыми, псэушъхьэм ыпсэ чӀы чӀэгъым ехыми хэта зышӀэрэр?»

22Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏофэу ышӀэрэм гухахъо хигъотэным нахьышӀу цӀыфымкӀэ зэрэщымыӀэр сэ къызгурыӀуагъ. ПӀопэн хъумэ, джары ащ иӀахь зыхэлъыр. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, ыужкӀэ къэхъущтыр хэт ащ къыригъэлъэгъун ылъэкӀына+?

ЯплӀэнэрэ шъхьэр

ГъэпщылӀынымрэ ӀофшӀэнымрэ

4^1ЕтӀани слъэгъугъэ зым зыр ыгъэпщылӀыным пае ошъогу чӀэгъым щашӀэрэ пстэури:

Мары агъэпщылӀыхэрэм анэпс,

Зыпари ахэм яушъыин щыӀэп.

ГъэпщылӀакӀохэм кӀуачӀэ ахэлъ,

Ау ямыӀэр адэӀэпыӀэн+.

2ЩымыӀэжьхэр псаухэм анахьи
нахь насыпышӀохэу слъытагъэ+.

3Ау тӀуми анахь насыпышӀор,

Джыри къэмыхъугъэр,

Ошъогу чӀэгъым щызэрахьэрэ ер зыфэдэр

Джыри зымылъэгъугъэр ары+.

4Слъэгъугъэ сыд фэдэ Ӏофи, сыд фэдэ ӀэпэӀэсэныгъи цӀыфхэр зэрэзэнэкъокъухэрэм къызэрэкӀэлъыкӀохэрэр[*]. Ари хьаулый, ащи псэр гугъу рагъэхьы.

5Делэм ыӀитӀу зэтелъэу щыс:

Зешхыхьажьы+.

6Рэхьатныгъэ зыхэлъ зы бжыбыр нахьышӀу

Псэр гугъу ригъэхьызэ, къинкӀэ къэблэжьырэ бжыбитӀум нахьи+.

Ныбджэгъу уиӀэным ишӀуагъ

7Ошъогу чӀэгъым хьаулые горэ етӀани щыслъэгъугъ:

8ЦӀыф шъхьэзакъу, зыпари игъусэп: ныкъылъфыгъи, лъфыгъи иӀэп. ИӀофшӀэни кӀэух иӀэп, ынитӀуи мылъкукӀэ загъэшхэкӀрэп. «Сыда къин зыкӀэсхъурэр, – егупшысэ, – сыда спсэ чэфын зыкӀыфимытыр?» Ари хьаулый – ащи уегъэпшъы+.

9Гъусэ уиӀэмэ нахьышӀу уизэкъоным нахьи, зэдэлажьэхэрэм яӀоф нахьыбэу федэ къыкӀэкӀо.

10Зыр тефэмэ, адрэм къыгъэтэджыжьыщт. Ау тефэмэ, ӀэпыӀэгъу къыфэхъун, къэзгъэтэджыжьын зимыӀэр насыпынчъ!

11Арышъ, тӀур зэголъмэ зэрэгъэфэбэжьых,

Ау уизакъомэ сыдэущтэу зыбгъэфэбэжьыщт+?

12Зы нэбгырэм текӀогъошӀу,

НэбгыритӀур хэти пэуцужьын алъэкӀыщт.

Ӏуданищэу зэтегъэщагъэри псынкӀэу пфызэпычыщтэп.

Къэралыгъо хабзэри хьаулый

13КӀэлакӀэ акъылышӀор тхьамыкӀэми нахьышӀу, жъы хъужьыгъэ пачъыхьэ делэу упчӀэжьэгъум емыдэӀужьрэм нахьи. 14Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, унэгъо тхьамыкӀэм къихъухьагъ нахь мышӀэми, пачъыхьэгъум техьанэу кӀалэр хьапсым къычӀэкӀыжьыгъ+. 15Мы ошъогу чӀэгъым щыпсэурэ пстэуми къяхъулӀэрэр, нэмыкӀ кӀалэ горэу ащ ычӀыпӀэ ихьащтыр къызэрэкъокӀыщтыр къызгурыӀуагъ. 16Ащ дезыгъэштэщт цӀыфхэр къэплъытэн умылъэкӀынэу бэ хъущт. Ау ыужкӀэ къэхъугъэхэм мы кӀалэм ищытхъу аӀожьыщтэп. Ари хьаулый, ащи псэр гугъу рагъэхьы.

ТелъэдагъэкӀэ шӀыгъэ тхьэлъанэхэр

17Тхьэм и Унэ узыкӀокӀэ, зыфэсакъыжь. УдэӀонэу ащ укӀоныр нахьышӀу акъылынчъэхэм афэдэу къурмэн щыпшӀыным нахьи. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, ахэр гулъытэнчъэхэшъ амышӀахэу бзэджэшӀагъэ зэрахьэ+.

Ятфэнэрэ шъхьэр

5^1Егупшыси, етӀанэ ужэ къызэтех,

Тхьэм ыпашъхьэ гущыӀэ щыпшӀыным удэмыгуӀ.

Тхьэр ошъогум зыщыӀэу,
о цӀыфэу чӀыгум узытеткӀэ,
гущыӀэ умыгъэбагъо+.

2Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, гумэкӀыр къызэбэкӀырэр пкӀыхьапӀэхэм агъэрэхьатрэп,
делэм ымакъэ гущыӀабэмэ аӀэты+.

3Тхьэлъанэ пшӀыгъэмэ, умыгъэгужъоу ар гъэцэкӀэжь. Делэхэр Тхьэм игонэсхэп: тхьэлъанэу птыгъэр гъэцэкӀэжь+. 4УмыгъэцэкӀэжьыным нахьи тхьэлъанэ умышӀыхэмэ нахьышӀу+. 5Ужэ уфэмысакъмэ, псэкӀодым ухищэщт. Джащыгъум лӀыкӀом[*] емыӀожь: «Сыхэукъуагъ». УигущыӀэхэмкӀэ сыд пае Тхьэр бгъэгубжыщт, пӀитӀукӀэ пшӀэгъэ пстэури Ащ ебгъэгъэкӀодыщт+? 6ПкӀыхьэпӀабэри гущыӀабэри хьаулыех, ау о Тхьэм ищынагъо угу игъэлъ!+

Мылъкури хьаулый

7ЧӀыпӀэ горэм тхьамыкӀэр егъэзыгъэу щаӀыгъэу, хьыкумымрэ зэфагъэмрэ щаукъохэу зыщыплъэгъукӀэ, умыгъэшӀагъо: зы Ӏэшъхьэтетым нахь иныр ышъхьагъ ит, анахь иныжьыр ащ къышъхьащытыжь+. 8ЧӀыгур зэфэдэу зэкӀэми къятэ, аужыпкъэм пщыми федэ къыфыхэкӀы[*] шъофым щалэжьырэм.

9Ахъщэр зикӀасэр
ахъщэ щэкӀэ зэпыт,
мылъкур зикӀасэми
къыӀэкӀахьэрэр фикъурэп.

Ари хьаулый!

10Мылъкум зыхахъокӀэ
гъэшхэн-Ӏыгъынри нахьыбэ мэхъу.

Еплъмэ зэрилъэгъурэм нэмыкӀэу
ар зием сыд шӀуагъэу хихырэр?

11Бэ ышхыгъэми, макӀэ ышхыгъэми

Ӏоф зышӀэрэм ичъые ӀэшӀу.

Ау мылъкум зэщифыгъэр
зегъэчэрэгъушъ пӀэкӀорым хэлъ.

12НэмыкӀ тхьамыкӀэгъошхуи мы ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ:

федэ къыфэзымыхьырэ мылъку цӀыфым ыугъоигъэу –+

13мытэрэзэу сатыу ышӀыгъэшъ,
джы ыкъо къыфигъэнэн иӀэжьэп.

14ЦӀыфыр мы дунаим пцӀанэу къытехьэ,
джащ фэдэу пцӀанэуи мы дунаир къебгынэ.

Сыд фэдиз Ӏоф ышӀагъэми
ыугъоигъэм щыщ бжыби зыдихьыжьыщтэп.

15Ари тхьамыкӀэгъошху:

пцӀанэу дунаим къызэрэтехьагъэм фэдэу текӀыжьымэ,

Ӏофэу ышӀэрэм къыкӀакӀорэр зэкӀэри жьым ехьыжьымэ,
сыда ащ шӀуагъэу къыфыхэкӀырэр+?

16Лъэшэу кӀэгъожьыгъэу, гукъаомрэ губжымрэ ахэтэу
цӀыфым зэкӀэ игъэшӀэ мафэхэр мэзахэм щехьых.

17Мары ыужым къызгурыӀуагъэр: цӀыфымкӀэ нахь дэгъури нахь тэрэзри Тхьэм мы ошъогу чӀэгъым къыщыритыгъэ мафэхэм шхэмэ, ешъомэ, Ӏоф къинэу щишӀэрэм гухахъо хигъуатэзэ псэумэ ары. Джары ащ насыпэу иӀэр. 18Ары пакӀопышъ, Тхьэм цӀыфым байныгъэ къыретмэ, мылъкумрэ байныгъэмрэ регъэгъэфедэмэ, Ӏахьэ къыӀэкӀегъахьэмэ, иӀофшӀагъэ гухахъо хырегъэгъуатэмэ, а зэкӀэри Тхьэм тын къыфишӀыгъ+. 19Шъыпкъэ, а цӀыфыр макӀэ ищыӀэныгъэ зэрегупшысэрэр Тхьэм ыгу гушӀуагъо къырилъхьагъэшъ.

Яхэнэрэ шъхьэр

6^1ЦӀыфхэм къин языгъэлъэгъурэ нэмыкӀ тхьамыкӀагъуи ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ:+
2Тхьэм байныгъи, мылъкуи, щытхъуи цӀыфым къыретышъ, зыфаеу зыкӀэхъопсырэр зэкӀэри ащ иӀ. Ау а зэпстэури ыгъэфедэнэу Тхьэм ащ амал къыритыжьырэп, а цӀыфым ычӀыпӀэ нэмыкӀым ар егъэфедэ. Ар хьаулый, ар тхьамыкӀэгъошху+.

3Сабыишъэ иӀэни, илъэсыбэ къыгъэшӀэни, игъэшӀэ мафэхэр бэни ылъэкӀыщт, ау мылъкум насып къыфимыхьыгъэмэ, аужыпкъэм чӀамылъхьажьыгъэмэ, ащ фэдэ цӀыфым пае къэсӀощт: къэмыхъоу ашӀокӀодыжьыгъэр ащ нахь насыпышӀу,+

4хьаулыеу къакӀуи, шӀункӀым хэхьажьыгъэшъ, ыцӀи ашӀэрэпышъ.

5Ащ тыгъэр ымылъэгъугъэми, ымышӀагъэми ашӀокӀодыжьыгъэр нахь гупсэф, модрэм нахьи. 6Модрэ цӀыфым илъэс минитӀу къыгъэшӀагъэми, мылъкум насып къыфихьыгъэп. Ыужым зэкӀэри а зы чӀыпӀэр арба зэкӀужьыщтыр.

7ЦӀыфым икъинлъэгъу пстэури ыныбэ зэриушъэщтым епхыгъ,

Ау мэлэкӀалӀэм къегъэзэжь зэпыт+.

8Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, сыда ащыгъум Ӏушыр делэм зэрэтекӀырэр,
нэмыкӀхэм зэрадэзекӀощтыр зышӀэрэ
тхьамыкӀэми федэ иӀа+.

9УиӀэм ущыгушӀукӀымэ нахьышӀу,
уимыӀэм укӀэхъопсын нахьи.

Мары а зэкӀэри хьаулый,
а зэкӀэми псэр гугъу рагъэхьы.

10ЗэкӀэ къэгъэшӀыгъэмэ цӀэ яӀ,
цӀыфыр зыфэдэри бэшӀагъэу гъэнэфагъэ.

Сыдэущтэу цӀыфыр енэкъокъун ылъэкӀыщта
ежь нахьи нахь Лъэшым[*],+

11гущыӀэр нахьыбэ къэси
мэхьанэр нахь макӀ,
сыд ащи цӀыфым ифедэу хэлъыр+?

12Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, гъашӀэм хэт мэфэ пкӀэнчъэхэу ныбжьыкъу псынкӀэм фэдэу блэкӀыхэрэм цӀыфымкӀэ дэгъоу ахэлъыр хэта зышӀэрэр? Ежь ыуж ошъогу чӀэгъым щыхъущтыри хэта цӀыфым езыӀон зылъэкӀыщтри?

Яблэнэрэ шъхьэр

Ушъый Ӏушхэр

7^1ПцӀэ дахэкӀэ раӀоныр дэгъэ лъапӀэм нахьышӀу,
узыщылӀэжьыщт мафэри укъызыхъугъэм нахьышӀу+.

2Зыщыгъыхэрэ унэм укӀомэ нахьышӀу
ешхэ-ешъо зыщашӀырэ унэм укӀон нахьи.

ЛӀэныгъэр нэбгырэ пэпчъ къыпыщылъышъ,
псаур ащ ерэгупшыс+.

3Нэшхъэигъор ущхыным нахьышӀу,

ГухэкӀыр зыкӀэлъ нэгур гум нахь къышъхьапэшъ+.

4Ӏушым ыгу зыщыгъыхэрэ унэм щыӀ,
делэм ыгу зыщычэфыхэрэ унэр къыбгынэрэп.

5Ӏушым игые уедэӀумэ нахьышӀу,
делэм орэдэу къыпфиӀорэм нахьи+.

6Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, делэмэ ящхы макъэ
пырэжъые чыблэу щыуан чӀэгъым машӀоу щыстырэм ымакъэ ехьщыр.

Ари джащ фэдэу хьаулый!

7Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, зыгорэм имылъку къыӀэкӀэхыгъэным Ӏушыр делэ ехъулӀэ[*],
къолъхьэштэнми гур зэщефы+.

8Ӏофым икӀэух нахьи иублапӀэ нахьышӀу,

Пэгагъэм нахьи щыӀагъэр нахьышӀу+.

9Угубжыным удэмыгуӀ,

Делэмэ агу губжыр илъышъ.

10«БлэкӀыгъэ мафэхэр непэрэхэм анахь дэгъугъэхэба» – пӀоу укӀэмыупчӀ.

Ӏушыгъэ хэлъэп ащ фэдэ упчӀэм.

11Ӏушыгъэр кӀэным фэдэу[*] дэгъу,
тыгъэр зышъхьагъ ит пстэуми ар къашъхьапэ.

12Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏушыгъэми ахъщэм фэдэу укъеухъумэ,

Ау шӀэныгъэм ишӀуагъэр:

Ӏушыгъэ зыхэлъым ищыӀэныгъэ къегъэгъунэ.

13Тхьэм иӀэшӀагъэмэ яплъэлъ:

хэт зыузэнкӀыжьын зылъэкӀыщтыр

Ащ къуащэу къыгъэхъугъэр+?

14Мэфэ рэхьатхэм насыпышӀоу псэу,
тхьамыкӀагъом узыщыхэфэрэ мафэхэм къызыгурыгъаӀу:

Нэужым къэхъущтыр цӀыфым къыгурымыӀоным пае

Тхьэм мыри мори къыгъэшӀыгъ.

Ӏушыгъэмрэ шъыпкъагъэмрэ

15СигъашӀэ хэт мэфэ пкӀэнчъэхэм Ӏаджри ащыслъэгъугъ:

шъыпкъагъэ зиӀэр ишъыпкъагъэ емылъытыгъэу мэкӀоды,
бзэджашӀэр, бзэджэшӀагъэхэр зэришӀэзи, бэрэ щыӀэу+.

16Шъыпкъэгъэ бащэ зыхэмыгъэлъ,

Ӏушыщэу зыкъэмыгъэлъагъу.

Узыфэягъэр мыхъумэ, сыд пае угу бгъэузыжьын[*]?

17БзэджэшӀэнми зыдемыгъэхьых,
зымыгъэделэжь.

Игъонэмыс сыд пае зыпшӀыжьын+?

18Апэрэ ушъыим урыгъуазэмэ дэгъу
ятӀонэрэри угу имыгъэкӀ –

Тхьэм ищынагъо зыгу илъыр сыд фэдэ тхьамыкӀагъуи щыухъумэгъэщт[*].

19АкъылышӀуагъэм цӀыф акъылышӀор арегъэлъэшэкӀы

Къалэм тетыгъор щызыӀыгъ нэбгырипшӀымэ+.

20Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, шӀу ренэу ышӀэу, псэкӀод ымыгъахъэу шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыф дунаим тетэп+.

21Арышъ, аӀорэ пстэури угу емыгъэкӀу, армырмэ уиунэӀут узэриубырэр зэхэпхыщт+.

22Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, угу ешӀэба, оры дэдэм нэмыкӀыхэр уубэу бэрэ къызэрэхэкӀыгъэр.

23АкъылышӀуагъэкӀэ сыушэтыгъэ зэкӀэри. «АкъылышӀо сыхъущт», – зэсӀожьыгъ. Ау акъылышӀуагъэр сэ къызэрэспэчыжь.

24Хъурэ пстэури къыдгурыӀоныр тиамалэп, куоуи чӀэгъэбылъыхьагъ – хэт ар къызыгурыӀон зылъэкӀыщтыр?

25Ӏушыгъэмрэ зэхэшӀыкӀымрэ къэзгъотыным, зэзгъэшӀэным, сыушэтыным, зэфэхьысыжь афэсшӀыным сыгукӀэ зыфэзгъэзагъ. Джащ фэдэу къызгурызгъэӀонэу сыфэягъ: бзэджагъэр – акъылынчъагъ, акъылынчъагъэр – делагъ[*]+.

26Сэ къызгурыӀуагъ: бзылъфыгъэу хъытыум фэдэу, зыгу – лъахъэу, зыӀэхэр – Ӏэхъу-лъэхъур лӀэныгъэм нахьи нахь дыдж. Тхьэр зыфэразэр ащ ӀэкӀэкӀыщт, ау псэкӀодышӀэр ӀэкӀэфэщт+.

27– Зым ыуж адрэр сыушэтызэ, – ыӀуагъ джакӀом, – сэ къызгурыӀуагъэм еплъ:

28сэ бэрэ сылъыхъуагъ, ау згъотыгъэп: хъулъфыгъэ миным шъыпкъагъэ иӀэу зы къахэзгъотагъ, бзылъфыгъэ пстэуми шъыпкъагъэ зиӀэу зыпари къахэзгъотагъэп[*].

29Сэ къызгурыӀуагъэм еплъ: Тхьэм цӀыфэу къыгъэшӀыгъэм зэфагъэ къыхилъхьагъ, ау ежь цӀыфхэм гухэлъ зэфэшъхьафхэр ашӀых+.

Яенэрэ шъхьэр

8^1Хэт акъылышӀом фэдэр?

Ӏоф пстэури хэт къызэхэзыфыщтыр?

АкъылышӀуагъэм цӀыфым ынэгу къегъэнэфы,
иӀуплъэ пхъашэ къегъэушъэбы.

Пачъыхьэм едэӀу

2Тхьэлъанэ пшӀыгъэшъ, пачъыхьэм иунашъо едэӀу+. 3Пачъыхьэр ӀэкӀыб пшӀыным удэмыгузажъу, Ӏоф зэфэнчъи ухэмылажь, ащ зыфаер зэкӀэри ышӀэн ылъэкӀыщтышъ+. 4Пачъыхьэм игущыӀэ кӀочӀэшхо хэлъ: «Сыд пшӀэрэр?» – хэт ащ езыӀон зылъэкӀыщтыр+?

5Ащ иунашъохэр зыгъэцакӀэрэр тхьамыкӀагъо хэфэщтэп,
акъылышӀом охътэ гъэнэфагъи шӀыкӀэ гъэнэфагъи ешӀэ,

6Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏоф пэпчъи охътэ гъэнэфагъи шӀыкӀэ гъэнэфагъи иӀэх,

Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, тхьамыкӀагъохэр цӀыфым ыкӀыб хьылъэу илъых,

7Къэхъущтым цӀыфыр щыгъуазэпышъ,

Хэта къезыӀон зылъэкӀыщтыри ыпэкӀэ къэтыр?

8Зыми жьыр ыубытыныр[*] зэрэфэмыукӀочӀыщтэу

ЗыщылӀэжьыщт мафэми ащ амал фыриӀэп.

ЗэуапӀэм дзэкӀолӀыр къыӀукӀын фитэп,

БзэджашӀэми ибзэджэшӀагъэкӀэ зыкъыухъумэжьышъущтэп.

9А зэкӀэри зысэлъэгъум ошъогу чӀэгъым щыхъурэ пстэури акъылкӀэ къэсыубытынэу исхъухьагъ. ЛъэкӀ зиӀэ цӀыфыр нэмыкӀхэм зэрар афэхъоу[*] къыхэкӀы+.

Шъыпкъагъэ зыхэлъхэмрэ бзэджашӀэхэмрэ

10ЕтӀани бзэджашӀэхэм яхьадэхэр чӀыпӀэ лъапӀэм рахыхэзэ агъэтӀылъынэу зэрахьыгъэхэри слъэгъугъэ. Ау шъыпкъагъэ зыхэлъэу лӀагъэхэр къэлэдэсхэм зэращыгъупшэжьыгъэхэри[*] слъэгъугъэ. Ари джащ фэдэу хьаулый.

11БзэджэшӀагъэм къыкӀэкӀогъэ пщыныжь ащ лъыпытэу зыщарамыгъэхьырэм цӀыфхэм агухэр бзэджэшӀэным кӀэчэфых. 12ПсэкӀодышӀэм шъэгъогогъо псэкӀод ышӀэзэ бэ къегъашӀэми, сэ сэшӀэба Тхьэм ищынагъо зыгу илъэу Ащ шӀолӀыкӀыхэрэм яӀоф зэрэнахь дэгъущтыр. 13Ау Тхьэм ищынагъо ыгу илъэпышъ, бзэджашӀэм шӀу къыдэхъущтэп, имафэхэри ныбжьыкъум фэд, псынкӀэу блэкӀыщтых+.

14Ау джыри щэхъу мы дунаим нэмыкӀ Ӏоф хьаулыий: шъыпкъагъэ зыхэлъым бзэджашӀэм къыгъэхъагъэр къыӀукӀэуи, бзэджашӀэм шъыпкъагъэ зыхэлъым къылэжьыгъэ шъхьэкӀафэр рапэсэуи. Джащыгъум сӀуагъэ: ари джащ фэдэу хьаулый+. 15Арышъ, гур зыгъэчэфырэм щытхъу фэсэӀо. ЦӀыфымкӀэ нахь дэгъур шхэным, ешъоным хэтэу, чэфызэ ошъогу чӀэгъым гъашӀэр щырихыныр ары. А гушӀуагъор Ӏофэу ышӀэрэмэ ахэлъэу Тхьэм къыритыгъэ мафэхэр ошъогу чӀэгъым щигъэкӀощтых+.

16АкъылышӀуагъэр сыушэтынэуи, чэщи-мафи ынапӀэ зэтыримылъхьэу цӀыфым чӀыгум Ӏофэу щишӀэрэм сылъыплъэнэуи сыгу зисэубытэм,+
17джащыгъум Тхьэм ышӀэгъэ пстэури слъэгъугъэ. Ошъогу чӀэгъым щыхъурэр цӀыфым къыгурыӀон ылъэкӀынэу щытэп. Сыд фэдизэу зыщигъэгъозэнэу гуӀагъэми, хэти ащ имэхьанэ нэсыщтэп. Аужыпкъэм, акъылышӀом ар ежь ешӀэу ыӀоми – ащи къыгурыӀорэп+.

Ябгъонэрэ шъхьэр

ЗэкӀэми а зыр къапыщылъ

9^1Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, а зэкӀэри сыгу исыубыти зэхэсфыгъ, къызгурыӀуагъ: шъыпкъагъэ зиӀэхэри акъылышӀохэри, ахэм алэжьыгъэ пстэури – Тхьэм иӀэрылъхьэх. Арышъ, зыми ышӀэрэп ыпэкӀэ къэтыр: шӀу алъэгъущта, хьауми нэмыплъ къырахыщта. 2ЗэкӀэми ашъхьэ къырыкӀощтыр зы: шъыпкъагъэ зиӀэми цӀыф бзаджэми, гукӀэгъу зыхэлъми гукӀэгъунчъэми[*], зыгу къабзэми зыгу шӀоими, къурмэн зышӀырэми зымышӀырэми. ГукӀэгъу зыхэлъым къехъулӀэрэр псэкӀодышӀэми къыщэшӀы, тхьэрыӀо зышӀырэм къехъулӀэрэр тхьэрыӀо зышӀынкӀэ тещыныхьэрэми къыщэшӀы+.

3Джары тхьамыкӀагъоу тыдэкӀи ошъогу чӀэгъым щыхъурэр: а зыр зэкӀэми ашъхьэ къырэкӀо! ЦӀыфхэр опсауфэхэкӀэ агухэм бзэджагъэмрэ акъылынчъагъэмрэ арыз. Ащ ыуж ахэр щымыӀэжьыхэм апашъхьэ ехьажьых. 4ЗэкӀэ псаухэм гугъапӀэ яӀ, шъыпкъэ дэдэмкӀэ хьэ псаур нахьышӀу аслъан лӀагъэм нахьи!

5Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, псаухэм ашӀэба зэрэлӀэжьыщтхэр,
ау лӀагъэхэм зыпари ашӀэрэп,
тыни яӀэжьыщтэп ахэм,
шъыпкъэ дэдэмкӀэ, агуи къэкӀыжьыщтхэп+.

6Ахэм яшӀулъэгъуи, ягухьэ-гужъи,
ягуцэфэшӀыни кӀодыжьыгъахэх,
джащ нахьэу ахэр
ошъогу чӀэгъым щыхъурэ горэми хэлэжьэжьыщтхэп.

7Арышъ, гухахъо хэбгъуатэу уихьалыгъу шхы, уисани ешъу угукӀэ уигъатхъэзэ, ащ фэдэ Ӏофхэр Тхьэм игунэсхэшъ+. 8Щыгъын анахь дэгъур ренэу зыщыгъэгъ, пшъхьаци дэгъэшӀу щыф. 9УигъашӀэ хэт мэфэ пкӀэнчъэхэу Тхьэм ошъогу чӀэгъым къыщыуитыгъэхэм уишъузэу шӀу плъэгъурэм зыдэгъатхъ. Арыба гъашӀэм щыуиӀахьэр, ошъогу чӀэгъым къин зыкӀыщыплъэгъурэр. 10ЗэкӀэ пкӀуачӀэ къыхьыщтэу пфэшӀэщтыр шӀэ: хьадырыхэу уздэкӀожьыщтым ӀофшӀэни, зэхэшӀыкӀи, шӀэныгъи, Ӏушыгъи щыӀэпышъ+.

11Джыри ошъогу чӀэгъым ащ нэмыкӀхэри щыслъэгъугъэх:

псынкӀэр къатечъы зэпытрэп,
лӀыбланэри атекӀорэп,
акъылышӀом Ӏулъхьэ имыӀэуи мэхъу,
губзыгъэри мыбаеу къыхэкӀы,
джащ фэдэу гъэсагъэми анэшӀу къымыщэфэу къыхэкӀы,
шъыпкъэ дэдэмкӀэ, зэкӀэми япӀалъи къяхъулӀэщтри гъэнэфагъэшъ.

12ЦӀыфым ышӀэрэп ипӀалъэ къызысыщтыр:

пцэжъыехэр хъытыум зэрифэхэу,
бзыухэр бзыуубытым зэрилъахъэхэу
цӀыфхэми тхьамыкӀагъор
ошӀэ-дэмышӀэу къатео+.

АкъылышӀуагъэмрэ делагъэмрэ яхьылӀэгъэ гупшысэхэр

13АкъылышӀуагъэм ехьылӀагъэу ошъогу чӀэгъым мыщ фэди щыслъэгъугъ, мэхьанэшхо ащ иӀэуи къысщыхъугъ: 14къалэр цӀыкӀугъэ, ащ цӀыф макӀэ дэсыгъ. Пачъыхьэшхор ащ къекӀугъ, икъэдзыхьанкӀэ псэолъапхъэхэр ыгъэфедагъэх. 15Ау а къалэм тхьамыкӀэу зылӀ акъылышӀо горэ дэсыгъ, иакъылышӀуагъэкӀи ащ къалэр къыгъэнэжьыгъ. Арышъхьай, ыужкӀэ зыгорэми а цӀыф тхьамыкӀэр ыгу къэкӀыжьыгъэп. 16Джащыгъум сэ сӀуагъэ: «АкъылышӀуагъэр кӀуачӀэм нахь дэгъу». Ау тхьамыкӀэм иакъылышӀуагъэ хъатэ пахьырэп, игущыӀэхэми анаӀэ тырадзэрэп+.

17АкъылышӀом шъабэу къыӀогъэ гущыӀэхэм уядэӀумэ нахьышӀу,
делэхэм ашъхьагъ тетыгъор щызыӀыгъым икуо-хьау уедэӀун нахьи.

18Ӏашэм нахьи акъылышӀуагъэр нахь дэгъу,
ау зы псэкӀодышӀэм Ӏоф дэгъубэ ыгъэкӀодын ылъэкӀыщт.

ЯпшӀэнэрэ шъхьэр

10^1Бэдзэ лӀагъэхэм мэ ӀэшӀур агъэкӀодэу мэ Ӏае къызэрагъэурэм фэдэу
делэгъэ анахь цӀыкӀури акъылышӀуагъэмрэ шъхьэкӀафэмрэ апэщачэ.

2АкъылышӀом ыгу – джабгъу,
делэм ыгу – сэмэгу.

3Делэр гъогум рэкӀо къодыеми
акъыл зэригъотылӀэжьырэп,
зэкӀэми иделагъэ алъэгъу.

4Тетыгъор зыӀыгъым игубж зыкъыпфипхъуатэмэ,
уичӀыпӀэ къэмыбгын –
шъырытныгъэм хэукъоныгъэшхохэри ыгъэушъэбын елъэкӀы+.

5НэмыкӀ тхьамыкӀагъуи ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ,
ар тетыгъо зиӀэм хэукъоныгъэу ышӀырэр арыгъэ:

6делэхэм ӀэнэтӀэ инхэр бэрэ аратых,
ау лӀэкъолъэшымэ ӀэнэтӀэ цӀыкӀухэр аӀыгъых.

7Сэ слъэгъугъэ пщылӀхэр шыхэм атесхэу,
пщыхэр пщылӀым фэдэу лъэсэу зекӀохэу+.

8Машэ зытӀырэр а машэм ифэжьынкӀи мэхъу,
чэур зыкъутэрэм блэ къеонкӀи мэхъу+.

9МыжъокъычӀэхыпӀэм Ӏоф щызышӀэрэм зиуӀэжьынкӀи мэхъу,
пхъэ зыкъутэрэри щынагъом хэфэнкӀи мэхъу+.

10Ощыр цакомэ,
ощыцэр мыгъэчаныгъэмэ,
кӀуачӀэ епхьылӀэн фаеу хъущт,
ау акъылышӀуагъэм а зэкӀэри къыдилъытэни.

11Нэпх тыримылъхьэзэ блэр къеомэ,
нэпхыр зыхэлъым ишӀуагъэ къекӀыжьрэп.

12АкъылышӀом ыжэ къыдэкӀырэ гущыӀэхэм шӀуагъэ къыфахьы,
делэр ыжэ екӀодылӀэжьы+.

13Ащ ипсалъэ ипэублэ – акъылынчъагъ,
икӀэух ары ныӀэмэ – делэгъэ дэд.

14Делэм бэ къеӀо.

ЦӀыфым ымышӀэми къехъулӀэщтыр,
хэта ащ къезыӀощтри ыужкӀэ къэхъущтыр+?

15Делэр ӀофшӀэным егъэпшъышъ,
унэм фэзыщэжьырэ гъогури къыфэгъотыжьрэп[*].

16Унасыпынчъ, о хэгъэгур, уипачъыхьэ джыри сабыишъ,
уипщыхэр нэфшъагъом щегъэжьагъэу ешхэ-ешъом хэтхэшъ.

17Сыхьатмафэ уежьагъ, о хэгъэгур, уипачъыхьэ лъэпкъ лъэрыхьэм щыщышъ,
уипщыхэр игъом машхэхэшъ, ешъохэшъ –
акӀуачӀэ хагъахъо, ау уташъохэрэп+.

18ЦӀыфыр шъхьахынэмэ, иунэ бгыкъу зэпэкӀы,
ыӀэхэм ашъхьасымэ, иунашъхьэ къыкӀэщхы.

19Загъэтхъэным пае ешхэ-ешъо ашӀы,
санэм щыӀэныгъэр егъэчэфы,
ау ахъщэм зэкӀэри фызэшӀокӀы+.

20Пачъыхьэр екӀэ угу къэмыгъэкӀ,
узыщычъыерэ унэми баим дэеу ущытемыгущыӀ,
шъыпкъэ дэдэмкӀэ, тэтэрконым умакъэ рихьыжьэнышъ,
хэлъэтыкӀызэ, зимыщыкӀагъэм нигъэсын ылъэкӀыщтышъ[*]+.

ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр

ЦӀыф шӀэныгъэми гъунэ иӀ

11^1ШӀу шӀи псым хадзи,
шъыпкъэ дэдэмкӀэ, мэфабэ тешӀагъэу ар о бгъотыжьыщт[*].

2УиӀэм нэбгырэ заулэмэ яӀахьэ къыхэгъэкӀ,
тхьамыкӀагъоу хэгъэгум къихъухьан ылъэкӀыщтыр пшӀэрэпышъ[*].

3Ошъуапщэмэ арыз хъумэ,
ощхыр чӀыгум къыракӀутэхы.

Чъыгыр къыблэмкӀэ е темырымкӀэ ебэджымэ,
зыщыфэхыгъэм дэжь щылъэу къэнэжьы.

4Жьыбгъэм лъыплъэрэр пхъэрэп,
ошъуапщэхэми арыгъуазэрэм лэжьыгъэр ыхырэп.

5Жьыбгъэм игъогу зэрэмышӀэу,
бзылъфыгъэ лъэрмыхьым ыныбэкӀоцӀ сабыим зэрэщыхахъорэм узэрэщымыгъуазэу,

Тхьэм иӀофи къыбгурыӀощтэп,
зэкӀэри КъэзыгъэшӀырэм+.

6Пчэдыжьым чылапхъэр еут,
пчыхьэми пӀэхэм зямыгъэгъэпсэф,
о пшӀэрэпышъ
тӀумэ язэу нахь дэгъу хъущтыр,
е тӀури зэфэдэу дэгъущтми.

Зыгъатхъ, ау УкъэзыгъэшӀыгъэр зыщымыгъэгъупш

7Нэфынэр гохьы,
нэми тыгъэр ылъэгъуныр игуап.

8Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, цӀыфым сыд фэдизэу илъэсыбэ къыгъэшӀагъэми,
ренэу орэчэфы.

Ау зыщерэмыгъэгъупш мэфаеу къекӀущтхэр,
ахэр уемыщэчынэу бэдэдэщтыхэшъ.

ЗэкӀэ хъущтыр – хьаулый.

9Зыгъэчэф, кӀалэ, оныбжьыкӀэфэ,
оныбжьыкӀэфэ угу гушӀуагъор ерэлъ.

Угу къыуиӀорэм тетэу псэу,
унэхэри зыдаплъэхэрэм кӀо.

Ау зэгъашӀэ, а зэкӀэмэ апае

Тхьэм ыпашъхьэ уихьажьмэ, къызэрэоупчӀыжьыщтыр+.

10Арышъ, гухэкӀыр угу имыгъэлъ,
уипкъышъоли къиныгъохэм ащыухъум,
кӀэлэцӀыкӀугъори ныбжьыкӀэгъури псынкӀэу блэкӀыхэшъ[*].

ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр

12^1УкъэзыгъэшӀыгъэр зыщымыгъэгъупш оныбжьыкӀэфэ,
мэфаехэр къэсыфэ,
уанэсыфэ илъэсхэу о зыфэпӀощтхэм:

«Сэ ахэмэ гухахъо ахэзгъуатэрэп»,+

2тыгъи, нэфыни,
мази, жъуагъохэри къэмыкӀосэфэхэ,
ощх ужым ошъуапщэхэм къамыгъэзэжьыфэ.

3Къэсыщт мафэ – унэр къэзыгъэгъунэхэрэр кӀэзэзыщтых,
хъулъфыгъэ кӀочӀэшхохэми зыкъауфэщт,
хьаджэхэрэм яхьаджэн щагъэтыжьыщт,
ахэр макӀэу къэнэщтхэшъ,
шъхьангъупчъэм иплъыхэрэм зыпари алъэгъущтэп[*].

4УрамымкӀэ гъэзэгъэ пчъэхэр зырагъэтыхэкӀэ,
шъхьал макъэри къэмыӀужь зыхъукӀэ;
бзыу цӀыр-щыр макъэм цӀыфыр къыдэущыжьы зыхъукӀэ,
зэкӀэ орэд макъэхэр зэпыущтых[*]+.

5ЦӀыфхэр лъэгапӀэхэм
урамым къыщяжэрэ щынагъохэм ащыщынэхэ зыхъухэкӀэ;
чӀыпцӀэчӀыдэр[*] къызыкъэгъагъэкӀэ,
пкӀаур онтэгъу зыхъукӀэ,
каперсым къыпытэкъужьыщт[*].

Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, мэкӀожьыба цӀыфыр егъэшӀэрэ унэм,
нэшхъэеу цӀыфхэр ащ дэкӀуатэхэба.

6Арышъ, тыжьын кӀапсэр зэпычэу,
дышъэ апсэр очэфэ[*];
пылъыгъэ къошыныр ыкъутэу
псынэкъуаур къефэхыфэ,

7пкъышъолыр чӀыгу сапэм къыхэкӀыгъэшъ, ащ хэхьажьыфэ,

Тхьэу Къезытыгъэм псэм фегъэзэжьыфэ,

УкъэзыгъэшӀыгъэр угу игъэлъ+.

8«Хьаулыем ихьаулыежь! – еӀо ДжакӀом. –

ЗэкӀэри хьаулый!»+

КӀэух

9ДжакӀор акъылышӀо къодыягъэп, нэмыкӀхэми яушъыищтыгъэ. Ар ягупшысагъ, зэхифыгъ, ыугъоигъ гъэсэпэтхыдэхэр бэу+. 10ДжакӀом егугъузэ къэӀокӀэ дахэхэр къыхихыхи, шъыпкъэ зыхэлъ гущыӀэхэр зэгъэфагъэу ытхыгъэх.

11АкъылышӀохэм ягущыӀэхэр – кӀэпщым фэдэх, гущыӀэжъэу аугъойхэрэр – гъучӀыӀунэх[*]. Зы Ӏахъо ахэр къытэзытыгъэр+.

12Ахэм анэмыкӀхэм, сикӀал, афэсакъ: тхылъыбэ гъунэнчъэу зэхэбгъэуцони плъэкӀыщт, уегугъоу зэбгъашӀэрэми пкъышъолыр егъэпшъы+.

13Джы зэкӀэри къызысӀогъахэкӀэ,
мары кӀэухыр:

Тхьэм шӀолӀыкӀ, Ащ иунашъохэр гъэцакӀэх,
арыба цӀыфым ипшъэрылъыр+.

14Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, тшӀэрэр зэкӀэ гъэбылъыгъэми,
дэгъуми е дэйми,

Тхьэм ыпашъхьэ уихьажьмэ, сыд фэдэ ӀофкӀи упчӀэжь уиӀэщт+.

* 1:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэр зэрэхэтыр «къохьэлэт». «ЗэӀукӀэр зезыщэрэр, цӀыфхэм шӀэныгъэ ахэзылъхьэрэр» зыфэпӀощт мэхьанэр ары къикӀырэр.

* 1:2 Хьаулый ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт гущыӀэм къикӀырэр: «жьы макӀэ къепщэныр, жьы пахъ». «ПкӀэнчъ, зыпари къикӀырэп, псынкӀэу блэкӀы; зэхэшӀыкӀыгъуай» зыфэпӀощт мэхьанэр ары щыриӀэр. Мы гущыӀэр тхыгъэм бэрэ къыхэфэ. ГущыӀэухыгъэу зыхэтым елъытыгъэу ыпэкӀэ къэтӀогъэ мэхьанэмэ ащыщ иӀэн ылъэкӀыщт.

* 1:14 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «зэкӀэри жьыбгъэм улъычъэным фэд». Джащ фэд 1:17, 2:11, 2:17, 2:26, 4:4, 4:16, 6:9.

* 2:8 Зыхэм мы гущыӀэхэр шъуз гуадзэхэм афэгъэхьыгъэу алъытэ. Сэлмэн пачъыхьэпхъухэу шъуз шъибл иӀагъ, ишъуз гуадзэхэр шъищ хъущтыгъэх. Еплъ: Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъ 11:3. Мы гущыӀэхэр мылъкум фэзыхьи ахэт. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 2:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп.

* 2:24 Синод Библием зэрэщызэдзэкӀыгъэм мыщ фэдэ амал къеты: «ЦӀыфым иамалэп мыщ фэдэ шӀуагъэхэр: шхэныр, ешъоныр, Ӏофэу ышӀэрэм гухахъо хигъотэныр».

* 2:25 Е «Ышхырэм гухахъо хигъуатэзэ, сэщ нэмыкӀэу хэта шхагъэр?»

* 3:5 ЧӀыгур ажъоным ыпэкӀэ мыжъохэр хашыпыкӀыщтыгъэх, ащ нэмыкӀэу, пыим ичӀыгу лэжьыгъэ къыщымыкӀыным фэшӀ мыжъо хатакъощтыгъэ. Еплъ: 4 Пачъ. 3:19. НэмыкӀ гурыӀуакӀэхэри щыӀэх.

* 3:11 Е «Тхьэм цӀыфхэм мышӀэныгъэр агу къырилъхьагъ, ышӀэрэ пстэури къагурыӀон амылъэкӀынэу». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 3:12 Е «ШӀу ышӀэу».

* 3:15 Е «Тхьэм блэкӀыгъэм къыригъэгъэзэжьыщт». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 4:4 Е «Слъэгъугъэ сыд фэдэрэ ӀофшӀэни ӀэпэӀэсэныгъи цӀыфхэм азыфагу хьагъу-шъугъуныгъэр къызэрэдилъхьэрэр».

* 5:5 ЛӀыкӀоу мыщ дэжьым зыфиӀорэр къурмэнышӀыр ары. Ар «мэлэӀич» пӀони зэбдзэкӀын плъэкӀыщт.

* 5:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп.

* 6:10 Е «нахь лъэшым».

* 7:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп.

* 7:11 Е «Ӏушыгъэмрэ кӀэнымрэ зэгъусэхэмэ – дэгъу».

* 7:16 Е «зыбгъэкӀодыжьын».

* 7:18 Е «ушъыитӀуми арыгъуазэрэм», е «ушъыитӀури зыгъэцакӀэрэм».

* 7:25 Е «Делагъэр зэрэбзэджагъэр, акъылынчъагъэр зэрэгупшысэнчъэр къызгурызгъэӀонэу тесыубытагъ».

* 7:28 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэхэу «шъыпкъагъэ иӀэу» зыфиӀохэрэр хэтхэп.

* 8:8 Е «хэти ыпсэ фитэп».

* 8:9 Е «ежьыри зыфэхъужьэу».

* 8:10 Мы усэм мэхьанэ зэфэшъхьафхэр иӀэх. Ахэм ащыщ: «Слъэгъугъэ бзэджашӀэхэр зэрагъэтӀылъыжьыгъэхэр, зэгорэм тхьэлъэӀупӀэм зэрэкӀощтыгъэхэр бзэджэшӀагъэхэр зыщашӀэщтыгъэхэ къалэм ащыщыгъупшэжьыгъэх». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 9:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «гукӀэгъунчъ» зыфиӀорэр хэтэп.

* 10:15 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «ащ ышӀэрэп къалэм зэрэнэсыщтыр». Мэхьанэр щынафэп.

* 10:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтыр «ошъогу бзыум умакъэ рихьыжьэнышъ, тэмабгъом уипсалъэ ыӀотэжьыщтышъ».

* 11:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Уихьалыгъу псым егъэхьи, мэфабэ тешӀагъэу ар о бгъотыжьыщт». Мы усэм мэхьанэ шъхьафхэр хэлъынкӀи хъущт: 1) уиахъщэ хым епхыгъэ сатыум халъхьи, федэ уимыӀэу укъэнэщтэп; 2) гупыкӀ зигъаӀи, нэмыкӀхэм шӀу афашӀи, ори ахэм шӀу къыпфашӀэжьыщт.

* 11:2 Мы усэм мэхьанэ шъхьафхэр иӀэнхэ ылъэкӀыщт: 1) уиахъщэ хъызмэтшӀэпӀиблимэ ахалъхьи, къиныгъо ухафэмэ, ухэкӀыжьынэу нахь амалыбэ уиӀэщт; 2) тхьамыкӀэмэ адеӀи, чӀыпӀэ къин уифэмэ, къыбдеӀэжьыщтых.

* 11:10 ПсынкӀэу блэкӀыхэшъ еплъ: Усэу 1:2-м еӀолӀэпхъэ гущыӀэхэм.

* 12:3 Я 2-6-рэ усэхэм чӀэгъчӀэлъыбзэкӀэ цӀыфым ижъышъхьэ къащытхыгъ. ЗэрегупшысэхэрэмкӀэ, унэр къэзыгъэгъунэхэрэр – Ӏэхэр; хъулъфыгъэ кӀочӀэшхор – лъакъохэр; бзылъфыгъэу хьаджэхэрэр – цэхэр; шъхьангъупчъэм иплъыхэрэр – нэхэр арых.

* 12:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэ зэфэшъхьафхэр мы чӀыпӀэм щыриӀэнхэ ылъэкӀыщт. Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр жъы хъурэм ичъыен къызэрэщыкӀэрэмрэ ытхьакӀумэхэр нахь жъажъэ зэрэхъухэрэмрэ арын фае.

* 12:5 Миндаль.

* 12:5 ЧӀыпцӀэчӀыдэр къызыкъэгъагъэкӀэ – чӀыпцӀэчӀыдэм икъэгъэгъэ фыжьхэр шъхьац тхъуагъэм итамыгъэх; пкӀаур онтэгъу зыхъукӀэ – жъыр жъажъэу зэрэкӀорэр; каперсым къызыпытэкъужьыкӀэ – мыщ къыпыкӀэхэрэмрэ игулъхэмрэ цӀыфым шхэрэ хъуапсэрэ нахьыбэу зэриӀэнхэм апае агъэфедэщтыгъэх. Жъым хъуапсэ зэримыӀэжьыр ары мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр.

* 12:6 КъыбгурыӀон плъэкӀыщт, тыжьын Ӏуданэм пышӀагъэу шъэф остыгъэр зэрыт апсыр арэу мыщ зигугъу къышӀырэр.

* 12:11 Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр мэлахъом ибэщ, е бэщ папцӀэхэу хьайуанхэр зэрэзэрафэрэр ары.

+ 1:1 ДжакӀо 1:12, ДжакӀо 7:27, ДжакӀо 12:8-10

+ 1:2 Орэд ЛъапӀэхэр 38:6-7, Орэд ЛъапӀэхэр 143:4, ДжакӀо 8:8, Рим. 8:20

+ 1:3 ДжакӀо 2:11, ДжакӀо 3:9, ДжакӀо 5:15

+ 1:4 Орэд ЛъапӀэхэр 103:5, Орэд ЛъапӀэхэр 118:90

+ 1:5 Орэд ЛъапӀэхэр 18:6
+ 1:7 Орэд ЛъапӀэхэр 103:8-9
+ 1:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:20
+ 1:9 ДжакӀо 3:15
+ 1:11 ДжакӀо 2:16
+ 1:13 ДжакӀо 2:26, ДжакӀо 3:10
+ 1:15 ДжакӀо 7:13
+ 1:16 1ПА 3:12, 1ПА 5:9, ДжакӀо 2:9
+ 1:18 ДжакӀо 12:12
+ 2:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:13
+ 2:4 1ПА 7:1,

+ 2:8 1ПА 9:28, 1ПА 10:10, 1ПА 10:14, 1ПА 11:3

+ 2:9 1ПА 3:12, ДжакӀо 1:16

+ 2:11 ДжакӀо 1:3, ДжакӀо 3:9, ДжакӀо 5:15

+ 2:14 Орэд ЛъапӀэхэр 48:11, ДжакӀо 3:19, ДжакӀо 9:2

+ 2:16 ДжакӀо 1:11

+ 2:18 Орэд ЛъапӀэхэр 38:7, Орэд ЛъапӀэхэр 48:11

+ 2:24 ДжакӀо 3:12-13, ДжакӀо 5:18, ДжакӀо 8:15, ДжакӀо 5:18

+ 2:26 ДжакӀо 1:13
+ 3:2 Евр. 9:27
+ 3:4 Рим. 12:15
+ 3:7 УблапӀэ 37:29,
+ 3:9 ДжакӀо 1:3, ДжакӀо 2:11, ДжакӀо 5:15
+ 3:10 УблапӀэ 3:19, ДжакӀо 1:13, ДжакӀо 2:26
+ 3:11 ДжакӀо 8:17
+ 3:12 ДжакӀо 2:24
+ 3:13 ДжакӀо 2:24, ДжакӀо 5:19
+ 3:15 ДжакӀо 1:9
+ 3:17 Маттэ 16:27, 2 Кор. 5:10

+ 3:18 Орэд ЛъапӀэхэр 48:13, Орэд ЛъапӀэхэр 48:21, Орэд ЛъапӀэхэр 72:22

+ 3:19 Орэд ЛъапӀэхэр 48:11, ДжакӀо 2:14, ДжакӀо 9:2

+ 3:20 УблапӀэ 3:19, ДжакӀо 12:7
+ 3:22 ДжакӀо 2:24
+ 4:1 ДжакӀо 9:11, ДжакӀо 5:7
+ 4:2 ДжакӀо 7:1
+ 4:3 ДжакӀо 6:3

+ 4:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:10-11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:33-34

+ 4:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:16
+ 4:8 ДжакӀо 1:8
+ 4:11 1ПА 1:2
+ 4:14 УблапӀэ 41:14, УблапӀэ 41:41-43
+ 4:17 1СА 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8
+ 5:1 Маттэ 6:7
+ 5:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19
+ 5:3 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14

+ 5:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:25

+ 5:5 Апостол. 5:4
+ 5:6 ДжакӀо 12:13
+ 5:7 ДжакӀо 3:16, ДжакӀо 4:1
+ 5:12 ДжакӀо 6:1
+ 5:15 ДжакӀо 1:3, ДжакӀо 2:11, ДжакӀо 3:9
+ 5:18 ДжакӀо 2:24
+ 6:1 ДжакӀо 5:12

+ 6:2 Орэд ЛъапӀэхэр 16:14, Орэд ЛъапӀэхэр 72:7, Лука 12:20

+ 6:3 ДжакӀо 4:3
+ 6:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:26
+ 6:8 ДжакӀо 2:15
+ 6:10 ДжакӀо 1:10, ДжакӀо 3:15, Рим. 9:20
+ 6:11 ДжакӀо 5:2
+ 7:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:1, ДжакӀо 4:2
+ 7:2 Орэд ЛъапӀэхэр 89:12
+ 7:3 Маттэ 5:4, Лука 6:21, 2 Кор. 7:10
+ 7:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:31-32

+ 7:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8

+ 7:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29
+ 7:13 ДжакӀо 1:15
+ 7:15 ДжакӀо 8:14
+ 7:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

+ 7:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:22, ДжакӀо 9:16, ДжакӀо 9:18

+ 7:20 1ПА 8:46, Орэд ЛъапӀэхэр 142:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:9, Якъуб 3:2, 1 Иуан 1:8-10, Рим. 3:10

+ 7:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:10

+ 7:25 ДжакӀо 1:17

+ 7:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:27

+ 7:29 УблапӀэ 1:27, УблапӀэ 3:6-7
+ 8:2 1ПА 2:43
+ 8:3 ДжакӀо 10:4
+ 8:4 Дан 4:32
+ 8:9 ДжакӀо 3:16, ДжакӀо 4:1
+ 8:13 ДжакӀо 6:12
+ 8:14 ДжакӀо 7:15
+ 8:15 ДжакӀо 2:24
+ 8:16 Орэд ЛъапӀэхэр 126:2
+ 8:17 ДжакӀо 3:11

+ 9:2 Орэд ЛъапӀэхэр 48:11, ДжакӀо 2:14, ДжакӀо 3:19,

+ 9:5 Орэд ЛъапӀэхэр 30:13, Орэд ЛъапӀэхэр 87:13,

+ 9:7 ДжакӀо 2:24
+ 9:10 Орэд ЛъапӀэхэр 6:6,
+ 9:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:23
+ 9:16 ДжакӀо 7:19
+ 10:4 ДжакӀо 8:3
+ 10:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:10

+ 10:8 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:27

+ 10:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:5

+ 10:12 Орэд ЛъапӀэхэр 63:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:7

+ 10:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:2
+ 10:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:4
+ 10:19 Орэд ЛъапӀэхэр 103:15, ДжакӀо 7:12
+ 10:20 МысырикӀыжь 22:28
+ 11:5 Орэд ЛъапӀэхэр 138:15

+ 11:9 ДжакӀо 2:10, ДжакӀо 9:7, ДжакӀо 12:14, 2 Кор. 5:10

+ 12:1 2СА 19:35

+ 12:4 Орэд ЛъапӀэхэр 140:3,

+ 12:7 УблапӀэ 2:7, УблапӀэ 3:19, Орэд ЛъапӀэхэр 89:4, ДжакӀо 3:20,

+ 12:8 ДжакӀо 1:2

+ 12:9 1ПА 5:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:1

+ 12:11 Орэд ЛъапӀэхэр 22:1, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, Иуан 10:11

+ 12:12 ДжакӀо 1:18

+ 12:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:2, ДжакӀо 5:6

+ 12:14 1 Кор. 4:5, ДжакӀо 11:9, 2 Кор. 5:10, Рим. 2:15-16

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ADG

ГущыӀалъ

ГущыӀалъ

1. Апс

2. Бгыкъу

3. Былым пӀашъэ

4. Гые

5. Гъэшхэн-Ӏыгъын

6. КӀэпщ

7. Лъэрыхь

8. ЛӀэкъолъэш

9. Нэпх

10. Псынэкъуау

11. Тахътэ

12. ТхьэрыӀо

13. Тэтэркон

14. Ушэтын

15. Чыбл

16. Чэсэй

17. ЧӀыпӀэ лъапӀэ

18. Щысэ-шапхъэ

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Апс (12:6) – ХабзэмкӀэ пхъэм хашӀыкӀыщтыгъэ лэгъэ лъэпкъ.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Бгыкъу (10:18) – КӀашъор ыӀыгъынэу тыралъхьэрэ пхъэ е гъучӀ пкъэу.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Былым пӀашъэ (2:7) – Чэмхэм, быгъухэм, цухэм афэдэ былым инхэр ары.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Гые (7:5) – Зыгорэ бгъэмысэныр.

ДжакӀо

Гупшысэ шъхьаӀэхэм яӀункӀыбзэӀуххэр: ДжакӀо

Гупшысэ шъхьаӀэхэм яӀункӀыбзэӀуххэр

Аджал, лӀэныгъэ | 2:14-16; 3:19-21; 7:2; 9:1-6; 12:5-7
АкъылышӀуагъэмрэ делагъэмрэ | 1:17-18; 2:12-16; 4:5; 6:8; 7:4-12; 7:19; 7:23-25; 8:1; 9:13-18; 10:1-3; 10:12-15; 12:11
Гухахъо, гуапэ | 2:1-3; 2:8; 2:10
ГущыӀэхэр | 5:1-6; 6:11; 10:12-14
ГъэпщылӀыныр, зэфэнчъагъэр | 3:16; 4:1-3; 5:7-8; 8:9
Гъэхъагъэр, мылъкур | 2:4-11; 2:26; 4:8; 5:9-14; 5:18; 6:1-6; 7:7; 11:1-2
ЗэкӀэми пӀалъэ яӀ | 3:1-8; 8:6; 9:11-12
Ошъогу чӀэгъым зи кӀэу щыхъурэп | 1:4-11; 3:15; 4:13-16
Тетыгъор | 4:14-16; 5:7-8; 8:2-5; 10:4; 10:5-7; 10:16-17; 10:20
Тхьэм шӀолӀыкӀыныр | 3:14; 4:17; 5:1-6; 8:12-13; 11:9; 12:1-7; 12:13-14
Хъурэ пстэури къыгурыӀоныр цӀыфым иамалэп | 3:11; 3:22; 6:10-12; 7:13-14; 7:24; 8:6-8; 8:16-17; 9:1; 9:12; 10:14; 11:5-6

Хьаулый, пкӀэнчъэ

1:2; 1:14; 1:17; 2:1; 2:11; 2:15-17; 2:18-23; 2:26; 3:19; 4:4; 4:7-8; 4:16; 5:9; 5:15; 6:2; 6:9; 7:6; 8:10; 8:14; 11:8; 12:8

ЦӀыфым инасып | 2:24-26; 3:12-13; 3:22; 5:17-19; 6:9; 8:15; 9:7-9; 11:7-10
Шъыпкъагъэ зиӀэр, бзэджашӀэр | 3:17; 7:15-18; 7:20; 7:25-29; 8:10-14; 9:1-2
ЩэӀагъэ | 7:8-9; 10:4
ӀофшӀэн, лэжьэн | 1:3; 2:11; 2:18-23; 2:24; 3:9; 3:13; 3:22; 4:5-6; 4:8; 5:15-16; 5:17; 6:7-9

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Гъэшхэн-Ӏыгъын (5:10) – Зыгорэ бгъэшхэныр, Ӏыгъынэу уиӀэныр.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

КӀэпщ (12:11) – Къамыщ, шъо псыгъо зэтегъэщагъэу зыцыпэ нахь псыгъоу, пхэкӀ зыпылъыр ары.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Лъэрыхь (10:17) – ЗыгъэӀорышӀэхэрэр, ашъхьагъ итыр.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

ЛӀэкъолъэш (10:6) – Зилъэпкъ уасэ фашӀырэ цӀыф.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Нэпх (10:11) – Нэпх зыхэлъыр: цӀыфыр е псэушъхьэр ышъхьэ фимытэу зыгъэӀорышӀэрэр.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Псынэкъуау (12:6) – КӀапсэ е гъучӀ пшъэхъу зыпышӀагъэу псынашъхьэм тегъэпытыхьэгъэ щэрэхъ.

Тахътэ

(2:12) – Пачъыхьэр зытес тетӀысхьэпӀэ лъэгэ гъэкӀэрэкӀагъ.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

ТхьэрыӀо (9:2) – Тхьэм ыцӀэкӀэ шӀыгъэ гущыӀ.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Тэтэркон (10:20) – Уц лъэпкъ.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Ушэтын (1:13; 8:16) – УуплъэкӀуныр, бгъэунэфыныр.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Чыбл (7:6) – Чыпэ гъугъэ зэхэлъ.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Чэсэй (2:8) – Фыжьыбз, фыжь дэд: мы тхылъым мы гущыӀэхэр шъуз гуадзэхэм афэгъэхьыгъэу щыгъэфедагъ.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

ЧӀыпӀэ лъапӀэ (8:10) – ТхьэлъэӀупӀэ чӀыпӀ.

ДжакӀо

ГущыӀалъ: ДжакӀо

Щысэ-шапхъэ (2:12) – Зыгорэм укӀырыплъыныр.

Table of Contents

- ДжакӀо

- ДжакӀо

- Пэублэ гущыӀ
- Апэрэ шъхьэр
- ЯтӀонэрэ шъхьэр
- Ящэнэрэ шъхьэр
- ЯплӀэнэрэ шъхьэр
- Ятфэнэрэ шъхьэр
- Яхэнэрэ шъхьэр
- Яблэнэрэ шъхьэр
- Яенэрэ шъхьэр
- Ябгъонэрэ шъхьэр
- ЯпшӀэнэрэ шъхьэр
- ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр
- ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр

- ГущыӀалъ

- Апс
- Бгыкъу
- Былым пӀашъэ
- Гые
- Гъэшхэн-Ӏыгъын
- КӀэпщ
- Лъэрыхь
- ЛӀэкъолъэш
- Нэпх
- Псынэкъуау
- Тахътэ
- ТхьэрыӀо
- Тэтэркон
- Ушэтын
- Чыбл
- Чэсэй
- ЧӀыпӀэ лъапӀэ
- Щысэ-шапхъэ