# Өөрдин келн: МАТАЙ, МАРК, ЛУКА, ЙОХАН, АПОСТОЛМУД, ЯКОВ, 1 ПЁТР, 2 ПЁТР, 1 ЙОХАН, 2 ЙОХАН, 3 ЙОХАН, ЙУДА, РИМИНХН, 1 КӨРИНТИНХН, 2 КӨРИНТИНХН, ҺАЛАТЬЯНХН, ЕПЕСИНХН, ПИЛИПИНХН, КАЛОСИНХН, 1 ТЕСАЛОНИКИНХН, 2 ТЕСАЛОНИКИНХН, 1 ТИМОФЕЙ, 2 ТИМОФЕЙ, ТИТ, ПИЛЕМОН, ЕВРЕЙМҮД, АПОКАЛИПСИС

Unknown

## ШИН БООЦАН


Тадн өдгә цага хальмг келнд орчулсн «Шин Бооцан» гидг дегтр һартан бәрҗәнәт. Эн дегтриг христианск улс Христосин төрсн 2002 җилин өөн темдглҗәх цагла хальмг келн улст белглҗәнә. Энүг орчулачнр, журналистнр, бичәчнр, редактормуд, номтнр арвн җилдән барт белдв. Бурхна Үгиг төвәр, заяни келәр, учр-утхинь хальмг келнд орчулх төр эклцәснь авн теднә өмн тәвгдсмн. Орчулачнр эврәннь көдлмштән орчулһна төрәр бәәх хамгин сүүлңк дамшлт олзлцхав гиҗ келҗ болҗана.

«Шин Бооцан» хуучн грек келәр бичгдсн дегтрәс хальмг келнд орчулгдв. Өдгә цагт хальмг келәр түрүн болҗ һарчах эн дегтр хальмг келн улсин сойлд, теднә җирһлд цаһан санаһан күртхә.

Әрүн Бичг, эс гихлә Библь – Шин Бооцан (27 дегтр) Хуучн Бооцан (39 дегтр) гидг хойр ик әңгәс бүрдҗ. Цуг делкәд Библиг хамгин икәр әмтн умшцхана. Хуучн Бооцанд Бурхн кү үүдәснә тускар, терүнәннь һарһсн килнцин тускар, күн Бурхнла өшәркснә болн һазр деер Эврәннь ирлһән Бурхн яһҗ белдснә, яһҗ күүнә килнц тәвҗ өгснә, Бийләһән терүг эвцүлснә тускар бичәтә.

Шин Бооцанд тууҗин дегтрмүд, бичгүд болн Апокалипсис гидг дегтр барлата. Тууҗин дегтрмүдт «Сән Зәңг» гидг дөрвн дегтр, «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтр орулгдҗ. «Сән Зәңгд» Деед Эзн Исус Христосин төрснә, терүнә җирһлин номин, үклин болн әмдрлтин тускар бичгдҗ. Эн дегтрмүдиг дөрвн күн бичҗ: Матья, Марк, Лука болн Йохан. Тегәд теднә бичсн дегтрмүд янзарн, Христосин җирһлин ямаран төрд хамгин ик оньган өгчәхәрн йилһрнә. «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтрт Исус Христосиг теңгрт өөдлүлснә тускар, Әрүн Сәкүсн бууҗ ирснә тускар, христианмудын түрүн чонҗс бүрдәснә, Римин орн-нутгин олн зүсн һазрар христианмудын ном тархасна тускар келгдҗәнә.

Шин Бооцанд олн автормудин 21 бичг барлгдҗ. Тедн дунд Павел, Йохан, Пётр, Яков, Йуда эдн йовна. Евреймүдт илгәгдсн бичгин авторин нериг ода чигн күн медхш. Тер бичгүдиг чонҗмудт, эс гихлә нег күүнд нерәдәд бичдг бәәҗ. Терүнд Исус Христосин номин цәәлһвр болҗах христианмудын итклин болн җирһлин тускар бичәд, Христост иткдг улст кергтә селвг өггдҗәнә.

Шин Бооцанд орсн Апокалипсис гидг дегтр әәлдхин дегтр болҗана. Энүнд олмһа келәр күмни иргч үзүлгдҗәнә, цуг делкәд болх цүүгәнә, цуг олн әмтнд иргчдән кех зарһин тускар, эндрк эвтә бәәдлин диг-дара эвдхин болн шин теңгр, шин һазр үүдәлһнә тускар бичәтә бәәнә.

Библин «Шин Бооцан» умшсн улст байр, йөрәл буух гиҗ нәәлҗәнәвидн.

Эн орчулгдсн көдлмшиг Библин негдсн ниицәнмүд «Грек келнә Шин Бооцан» (4-гч һарц 1993 җ.) Эн һарц экн хуучн грек бичгүдәс буулһҗ авгдсмн. Орс Синодалин орчулвр болхла, сүүлңк грек бичгүдәс авгдсмн, тегәд чигн зәрм зәңгүд (шүлгүд) хуучн кезәңк бичгүдт уга. Эн учрар өдгә цагин һарцд зәрм зәңгүд тонь бас уга болна. Эн орсн зәңгүд эн һарцд Шин Бооцана сүл халхд барлата.

Библь орчуллһна Институт


## МАТАЙ

### Матьясин бичсн Сән Зәңг


Бурхна өгх болсн Аврачнь Исус болҗана гиҗ Матьясин бичсн Сән Зәңгд келгдҗәнә. Бурхн эврәннь улстан Хуучн бооцанд өгсн андһаран Исусар дамҗад күцәҗәнә. Эн Сән Зәңг Исусин төрәд өссн евреймүдин төлә биш, цуг делкән төлә болҗ һарчана. Сән Зәңг Исусин төрснә туск келврәс эклнә. Терүг кирслснә болн Терүг сөрснә йовдл үзүлгдҗәнә. Дәкәд Исус яһҗ ном тархаҗ, сурһҗ, Һалильяд әмт эдгәҗ йовсна тускар бас терүнд бичәтә бәәнә.

Цааранднь Исус Һалильяс Ерусалим тал зуульчлҗ йовсна тускар болн Терүнә сүүлңк долан хонгин тускар Сән Зәңгд келгдҗәнә. Хамгин чинртәнь Исусиг кирст хадад телүллһн болн Терүнә әмдрлт болҗана.

Сән Зәңг Исусиг алдр багш гиҗ үзүлҗәнә. Зуг һанцхн Исус Бурхна Закаг цәәлһҗ чадх, Бурхна орн-нутгин тускар сурһхх күн. Терүнә номин ик зууһинь тавн һол төрд хуваҗ болхмн.

1. Уул деер умшсн ном. Энүнд теңгрин орн-нутгин иргнә авц-бәрцин, даалһврин, зөвин болн хөв-кишгин тускар бичәтә (5–7 бөлгүд).

2. Арвн хойр сурһульчнриг шаҗ тархалһнд сурһлһн (10 бөлг).

3. Теңгрин орн-нутгин туск үлгүрмүд (13 бөлг).

4. Сурһульчнрин туск номин чинр (18 бөлг).

5. Эн делкән чилгчин туск ном болн Теңгрин орн-нутгин ирлһн (24–25 бөлгүд).


Учр-утхин зура


Исусин төрлт болн Терүнә белдвр 1.1 – 4.22

Бурхна орн-нутгин туск ном 4.23 – 7.29

Бурхна орн-нутгин һардлһ лавллһн 8.1 – 9.38

Сурһульчнриг шаҗ тархалһнд сурһлһн 10.1 – 11.1

Оппозицин эклц 11.2 – 12.50

Теңгрин орн-нутгин туск үлгүрмүд 13.1–58

Өвәрц йовдлмуд болн Исусин һардгч йосн 14.1 – 17.23

Сурһульч болсна үн 17.24 – 19.2

Оппозицин батрлһн 19.3 – 22.46

Бурхна орн-нутг ирхин туск ном 23.1 – 25.46

Исусин үкл болн әмдрллһн 26.1 – 28.20


### 1


Исусин уңг-тохм


1Исус Христосин уңг-тохм: Исус Давидин болн Абрахамин тохмин үлдл.

2Ицхакин эцкнь Абрахам бәәҗ; Яковин эцкнь Ицхак, Йудан болн терүнә дүүнрин эцкнь Яков. 3Пәрецин болн Зарахин эцкнь Йуда, экнь Тамар, Хецрона эцкнь Пәрец, Арамин эцкнь Хецрон. 4Аминадабин эцкнь Арам, Нахшона эцкнь Аминадаб, Салмона эцкнь Нахшон. 5Боозин эцкнь Салмон, экнь Рахаб, Йоведин эцкнь Бооз, экнь Рут, Ишайин эцкнь Йовед. 6Давид хаана эцкнь Ишай, Соломона эцкнь Давид, экнь нег күүкд күн (урднь тер Урийин аваль билә). 7Рехабамин эцкнь Соломон, Абьяна эцкнь Рехабам, Асапин эцкнь Абья. 8Ехошапатин эцкнь Асап, Ехорамин эцкнь Ехошапат, Узийин эцкнь Ехорам. 9Йотамин эцкнь Узий, Ахазин эцкнь Йотам, Хизекьян эцкнь Ахаз. 10Манашен эцкнь Хизекья, Амона эцкнь Манаше, Йошьян эцкнь Амон. 11Ехояхина болн терүнә дүүнрин эцкнь Йошья. Цуг эдн Вавилонд күчәр нүүлһснә өмн бәәсн бәәҗ.

12Шалтэлин эцкнь Ехояхин, Зерүбәбелин эцкнь Шалтэль. 13Абихудын эцкнь Зерүбәбель, Эльякимин эцкнь Абихуд, Азорин эцкнь Эльяким. 14Цадкин эцкнь Азор, Ахьяма эцкнь Цадк, Элихудин эцкнь Ахьям. 15Элеазарин эцкнь Элихуд, Матана эцкнь Элеазар, Яковин эцкнь Матан. 16Йосипин эцкнь Яков бәәҗ, цуг эдн Вавилонд күчәр нүүлһснә хөөн бәәдг санҗ. Йосип Марийин аваль бәәҗ. Марийас Исус төрҗ. (Терүг Бурхна илгәсн Аврач гиҗ нерәддг бәәҗ.)

17Тиигәд Абрахамас авн Давид күртл цуг тооһарн арвн дөрвн үй бәәҗ; Давидәс авн Вавилон тал күчәр нүүлһсн цаг күртл арвн дөрвн үй бәәҗ, Вавилонд нүүҗ ирснәс авн Христос күртл бас арвн дөрвн үй бәәҗ.


Исусин төрлһн


18Исус Христос иигҗ төрҗ һарсмн: Марий Йосипин келсн күүкн бәәҗ. Тер хәрд һарад уга бәәтлән гесндән Әрүн Сәкүснәс үр тееҗ. 19Терүнә күргн Йосип чик седклтә күн болсн төләдән Марийин тускар әмтн бичә му сантха гиһәд күүнд медүлл уга терүнәс салхар седҗ. 20-21Болв тиим ухан орхла, Бурхна элч зүүднднь үзгдәд иигҗ келҗ:

– Давидин көвүн Йосип! Келсн күүкән Марийиг орулҗ авхдан бичә ә, юңгад гихлә тер Әрүн Сәкүснәс үрән теев. Терүнәс көвүн һархмн, Терүнд Исус гидг нер өг, юңгад гихлә, Эн Көвүн Эврәннь келн-әмтиг килнцәснь гетлгҗ аврхн.

22Әәлдәчәр дамҗад, Деед Эзнә келсинь күцәхин төлә цуг эн тоот учрсмн. 23Әәлдәч: «Соңстн! Окн күүкн гесндән үр тееһәд көвү һарһх, тегәд Терүнд Эмануль гидг нер өгхмн», – гиҗ келҗ. (Эмануль гидг үг – Бурхн маднла гиҗ орчулгдна.) 24Йосип серв. Бурхна элчин заквриг күцәһәд, тер Марийиг гертән орулҗ авв. 25Гергнәсн ууһн үрн һартл, Йосип дерән хуваҗ авалян көндәсн уга. Көвүнд тер Исус гидг нер өгв.


### 2


Дорд үзгәс ирсн цецн улс


1-2Херод гидг хан бәәсн цагт Йудьян Бетлехемд Исус төрҗ һархла, дорд үзгәс Ерусалимд цецн улс ирәд:

– Төрҗ һарсн Йудья улсин Хан альд бәәнә? Дорд үзгт бидн терүнә одынь үзләвидн, терүнд сөгдхәр ирләвидн, – гиҗ тедн келцхәв.

3Энүг соңсад Херод хан икәр үүмв. Энүнлә хамдан Ерусалимд кесг әмтн бас үүмҗ көндрв. 4Цуг Йудьян гелңгүдиг болн закана багшнриг Херод цуглулҗ авад:

– Христос альд төрх зөвтәв? – гиҗ теднәс сурв.

5-6Тедн хәрүднь иигҗ келцхәв:

– Йудьян Бетлехем гидг хотнд, юңгад гихлә, әәлдәчәр дамҗулад: «Йудьян ик хотдудас чи, Бетлехем, Йудьян һазр, бичкн бишич. Юңгад гихлә, Мини Израилин улсиг дахулҗ йовх Залач чамас төрҗ һархмн», – гиҗ бичәтә.

7Тиигхлә Херод нууцар цецн әмтиг дуудҗ авад, одн һарч ирсн цагиг теднәс медҗ авв. 8Тедниг Бетлехем тал илгәһәд:

– Одад, Нилхин тускар кинән кевәр медҗ автн, олҗ авсн цагтан нанд келҗ өгтн, би бас йовад Терүнд сөгднәв, – гив.

9-10Хаана келсиг соңсчкад, эдн һарад йовв. Дорд үзгт үзсн одыг тедн үзәд йир икәр байрлв, тернь теднә өмннь үзгдәд йовв, аш сүүлднь Нилх бәәсн һазрт ирҗ деернь зогсв. 11Герт орҗ ирчкәд, Марийиг Нилхтәһинь үзәд, тедн өвдглҗ унад, Нилх Көвүнд сөгдв. Эврәннь хаалһин уутан секәд, Терүнд алтн, саңгин идә, мирр[1] белглҗ өгв. 12Цааранднь тедн талдан хаалһар йовад, эврәннь орн нутгурн хәрцхәв. Юңгад гихлә, Бурхн тедниг Херод тал бичә одтн, гиҗ зүүднднь саглсн бәәҗ.


Египет нутгур зулҗ йовлһн


13Тедн һарч йовсна хөөн Йосипин зүүднднь Бурхна элч үзгдәд:

– Бос, Нилхиг эктәһинь авад, Египет нутгур зулҗ йовтн, нанас зәңг автлан тенд бәәтн; юңгад гихлә, Херод Нилхиг алхар седх, – гив.

14-15Тер сөөһәр Йосип босад Нилхиг эктәһинь авад, Египет тал һарч йовв, Херодыг өңгртл тедн тенд бәәв. Әәлдәчәр дамҗулҗ келсн Бурхна үгнь күцхин төлә цуг эн тоот учрв. Әәлдәч: «Би Эврәннь Көвүһән Египетәс дуудлав», – гиҗ келсмн.


Бичкдүдиг аллһн


16Тер цагт Херод цецн әмтнд меклгдсән медчкәд цухлтҗ уурлад, Бетлехемд болн терүнә эргнд бәәсн шиңкән һарсн бичкдүдиг, нилхәс авн хө мөстә күртл алтха гиҗ зәрлг өгнә. Нилхдин насинь тер цецн әмтнәс медҗ авсмн. 17-18Еремья гидг әәлдәчәр дамҗулад келсн тоотнь учрв: «Рамад ик орклһн, уульлһн, һашута хәәкрлһн соңсгдна. Рахел геесн үрдүдтән зовҗ уульҗана. Күн терүг тогтнулҗ чадш уга, юңгад гихлә, үрднь үкҗ одв».


Египетәс хәрҗ ирлһн


19-20Херодыг үкснә хөөн Бурхна элч Египетд бәәсн Йосипин зүүднднь үзгдәд:

– Бос, Нилхиг эктәһинь авад, Израилин һазрур йов, юңгад гихлә, Нилхин әмнднь күрхәр седцхәснь үкҗ одцхав, – гив.

21Тер босад, Нилхиг эктәһинь авад, Израилин һазрт ирв. 22-23Йудьяд Херодын хөөн Архела гидг көвүнь хаана ширәд суусинь соңсчкад, Йосип тиигәрән одхдан әәв. Тер зүүдндән ил зәңг авад, Һалильян һазрт ирәд, Назарет гидг хотнд бәәршлв. Тиигәд «Назаретин күн гиҗ Тер нерәдгдх», гисн әәлдәчәр дамҗулҗ келсн тоот күцтхә гиҗ, цуг эн учрв.


### 3


Уснд кирсллһн


1-2Тер өдрмүдт уснд кирслдг Йохан ирәд, Йудьян көдәд Бурхна ном тархаҗ иигҗ келв:

– Теңгрин йосн өөрдв, тер учрар килнцтә җирһлән үлдәтн.

3Әәлдәч Эшья Йохана тускар кезәнә иигҗ келсмн: «Деед Эзнд хаалһинь белдтн, Терүнә җиминь ястн, – гиҗ хәәкрсн дун эҗго көдәд соңсгдв». 4Йохан бийнь болхла, темәнә ноосар гүрсн хувцта, хувцн деерән арсн бүстә бәәҗ, терүнә иддг хотнь царцахас болн зерлг зөгин бал бәәҗ. 5Тиигхд Ерусалимас, Йудьяс болн Йордана эргндк һазрас олн әмтн терүн тал ирсмн. 6Тедн эврәннь килнцән медүлҗ келәд, Йордана уснд Йоханар бийән кирслдг бәәҗ.

7Бийән уснд кирслхәр ирсн паршмудыг болн цадукмудыг үзчкәд, Йохан теднд иигҗ келв:

– Хойр көлтә моһас! Бурхна иргч цухлас зулҗ чадхит гиҗ кен таднд келв. 8Эврәннь җирһл-бәәдләрн килнцтә җирһлән үлдәсән үзүлтн! 9«Эцкимдн Абрахам», – гиһәд Бурхна цааҗас зулҗ чадхвидн гиҗ бичә сантн, юңгад гихлә, Бурхн эн чолудас чигн Абрахамд үрдүд төрүлҗ чадх гиҗ би таднд келҗәнәв. 10Модыг уңг күртл чавчх сүк белн бәәнә. Сән темс өгдго модыг Тер чавчад һалд хайна. 11Тадниг килнцтә җирһлән үлдәсиг үзүлхин төлә Би тадниг уснд кирслҗәнәв. Зуг мини ардас Ирҗ йовхнь нанас күчтә, Тер таднд Әрүн Сәкүс өгәд, тадниг һалд орулх. Би Терүнә буршмгднь һар күрх зөв угав. 12Тер буудяһан севглхәр күрзән авчксн белн. Тегәд эврәннь буудяһан хашадан хураҗ тәвәд, өвсинь болхла, унтрдго һалд хаяд шатах.


Исусиг уснд кирсллһн


13Тер цагт Һалильяс Исус Йордан һолын уснд бийән кирслхәр Йохан тал ирсмн. 14Йохан болхла Терүг зогсаҗ келв:

– Би Танар уснд кирслгдх зөвтәв, юңгад Та Нан тал ирсмт?

15– Тиим болтха, юңгад гихлә, бидн тиигҗ Бурхна неквриг күцәх зөвтәвидн, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

Тиигхлә Йохан зөвән өгв. 16Исус уснд кирслгдәд һарв. Тер дарунь теңгр зааград, Бурхна Сәкүсн көглҗрһн мет Терүн деер бууҗ ирсинь Йохан үзв.

17– Энтн Мини Хәәртә Көвүн, Тер Намаг байрлулна! – гисн дун теңгрәс соңсгдв.


### 4


Исусин сөрлһн


1Тиигхд Исусиг эрлг сөртхә гиһәд Әрүн Сәкүсн көдәд дахулҗ авч ирв. 2Дөчн өдр сө уга Исус мацг бәрв, сүүлднь Исусин геснь өлсв. 3Тегәд эрлг Терүн тал өөрдҗ ирәд:

– Кемр Чи Бурхна Көвүн болхла, эн чолуд өдмг болтха гиһәд кел, – гив.

4– «Һанцхн өдмгәр күн бийән цадхаҗ хаңһашго, зуг Бурхнас һарсн үгәр күн цадхлң болх», гиһәд бичәтә, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

5Тер дарунь эрлг Исусиг Ерусалим балһснд авч ирәд, һол сүмин ора деер тәвнә.

6– Кемр Чи, Бурхна Көвүн болхла, эн ора деерәс дорагшан һәрәдәд «Бурхн Эврәннь элчнртән Чамаг әрвләд хәләтхә гиҗ зәрлг болх. Тедн Чамаг һар деерән авад теврәд йовх, тегәд көлчнь чолунд төрүц цокгдшго», гиҗ бичәтә, – гиһәд эрлг келв.

7– «Эврәннь Деед Эзн Бурхан бичә сөрәд бә» гиҗ бас бичәтәлм, – гиһәд Исус келв.

8Дәкәд эрлг йир өндр уул деер Исусиг күргәд, делкән цуг орн-нутгудыг, теднә байн зөөриг үзүлнә.

9– Кемр нанд сөгдхләчн, цуг эн тоотыг Чамд өгнәв, – гиҗ эрлг келв.

10– Йов цааран Нанас, эрлг! «Эврәннь Деед Эзн Бурхндан сөгд, һанцхн Бурхндан цергл» гиҗ бичәтә, – гиһәд Исус хәрү өгв.

11Тиигхлә эрлг Исусиг үлдәһәд цааран йовҗ одна. Тер дарунь Бурхна элчнр ирәд, Исуст дөң болв.


Исус Һалильяд экләд церглҗәнә


12Йоханыг түүрмд суулһсинь соңсад, Исус Һалильяд ирнә. 13-16«Зебулунин һазр Напталин һазр, нуурин өөр бәәдг Йордана цаадк һазр, буру номта улсин Һалилья! Харңһуд бәәдг улс алдр герл үзҗ. Үклин сүүдрт бәәдг улст герл тусҗ гилвкв», – гиҗ Эшья әәлдәчәр дамҗулад келсн үг бүттхә гиҗ Исус Назаретиг үлдәһәд, Һалильян өөр Зебулунин болн Напталин һазрт бәәдг Капернамд бәәршлнә.

17Тер цагас авн Исус:

– Теңгрин йосн өөрдв, тер учрар килнцтә җирһлән үлдәтн, – гиҗ Бурхна ном тархаһад зәңглдг болв.


Исус заһсчнриг дуудҗана


18Һалилья нуурин өөр йовҗ йовад, ах-дү хойриг Пётр гидг нертә Шимониг болн терүнә дү Андрейиг Исус үзв. Эдн заһсчнр болад, нуурт гөлм хайҗаҗ.

19– Намаг дахад йовтн. Әмтиг дуудҗ мөңк җирһлд орулдг таднд Би дасхнав, – гиҗ Исус теднд келв.

20Тедн тер дарунь гөлмән хайчкад, Исусиг дахад йовцхав. 21Цааран йовҗ йовад, талдан ах-дү хойриг, Зебедана көвүдиг Яковиг болн Йоханыг, теднә эцктәһән Зебедала хамдан оңһц дотр гөлмән ясҗахинь Исус үзәд, тедниг бас дуудв. 22Ах-дү хойр эцкән, оңһцан тер дарунь үлдәчкәд, Исусиг дахад йовцхав.


Исус Сән Зәңг тархаҗана


23Исус цуг Һалильяр эргҗ йовв, хурлмудт Теңгрин йосна туск Сән Зәңг дасхҗ цәәлһв, әмтн дунд ямаран чигн гемтәһинь, чинәһән алдсинь эдгәв. 24Цуг Сирий һазрар Исусин тускар зәңг тарв; Терүн тал чинәһән алдсн, олн зүсн гемтә, харһцдг, тәкрсн һарта, көлтә, хар сәкүснд эзлгдсн әмтиг авч ирцхәв. Исус цугтаһинь эдгәв. 25Һалильяс болн Декаполас, Ерусалимас болн Йудьяс, Йордана цань бәәх һазрас чигн олн әмтн Исусиг дахҗ ирцхәв.


### 5


Уул деер умшсн ном


1Әмтиг үзчкәд, Исус уул деер һарад суухлань, Терүнә сурһульчнр Терүнд өөрдв. 2Исус тедниг сурһад иигҗ келв:

3– Бурхиг керглдг улс буйн-кишгтә! Эдн Теңгрин орна улс. 4Һашудҗасн әмтн буйн-кишгтә! Бурхн тедниг төвкнүлх. 5Номһн заңгтань буйн-кишгтә! Бурхна өгхәр бәәсиг эдн авх. 6Бурхна дуриг күцәхәр шунҗ хәәҗәхнь буйн-кишгтә! Бурхн тедниг хаңһах. 7Өршәңгү седклтәнь буйн-кишгтә! Бурхн тедниг өршәх. 8Цевр уха-седклтәнь буйн-кишгтә! Эдн Бурхиг үзх. 9Эвинь олҗ хадһлдгнь буйн-кишгтә! Эдниг Бурхн Эврәннь бүлд орулх. 10Бурхна дуриг күцәснәс көлтә көөгдсн улс буйн-кишгтә! Эдн Теңгрин орнахн.


Герчллһнәс көлтә көөлһн


11Нанас көлтә тадниг му келәд, көөһәд, хов-худлар муурулҗ һутахла, тадн кишгтәт! 12Байсҗ байрлтн, ик ач тадниг теңгрт күләҗәнә. Таднас урд бәәсн әәлдәчнриг чигн бас тиигҗ көөлә. 13Орчлңгин давсн – тадн! Давсн амтан геехлә, юуһар амтынь орулхмт? Амтн уга давсиг керго болсн төләд, әмтнә көл дор шивнә. 14Орчлңгин герл тадн! Уул деер бәәсн балһсн әмтнә нүднәс бултҗ чадшго. 15Шам шатасн цагт күн терүг бүркхш. Герл өгтхә гиһәд өргәд деегшән тәвнә. 16Тиим кевәр тана герл олнд тусҗ герлттхә! Әмтн тана сән үүл үзҗ, Теңгрин Эцкитн туурулх.


Закана туск ном: 1) Һол ном


17Намаг Зака эс гиҗ әәлдәчнрин үгиг уга кехәр ирв гиҗ бичә сантн. Уга кехәр биш, зуг йосндан күцәхәр Би ирләв. 18Юңгад гихлә, теңгр һазр хойр бәәтл, цугнь эс күцтл, заканас нег чигн бичкн үзг, нег чигн цег эвдшго гиҗ үнндән таднд келҗәнәв. 19Тегәд эн зааврмудас үчүкн гисн нег заавринь эвдсн, тиигҗ әмтиг дасхсн күн Теңгрин орнд чигн үчүкн чинртә болх; цугинь йосндан күцәһәд, талдан әмтиг тиигҗ сурһсн күн Теңгрин орнд алдр нер зүүх. 20Кемр тадн ном цәәлһәчнрәс болн паршмудас даву сән Бурхна дуриг эс күцәхлә, Теңгрин орнд тусхн угат.


2) Цухлтын туск ном


21-22«Кү бичә ал, алачнр зарһла харһхмн», – гиҗ кезәнә келсиг тадн соңслат. Зуг Би таднд келҗәнәв, ахдан уурлҗасн күн зарһд тусхмн; арһ уга күн гиҗ эврәннь ахан келсн күн Деед хургин зарһд тусх. Эврәннь ахан һәргтә гиҗ му келдг күн мөңк һалд тусн гиҗәнә. 23-24Тегәд, кемр чи Бурхнд бәрцән бәрхәр ирхләрн чини ах чамд һундлта бәәснь тенд санандчнь орхла, бәрцән үлдәчкәд, түрүләд одад эврәннь ахтаһан эвцлд. Терүнә хөөн ирәд, бәрцән бәрүлҗ өг. 25Кемр чамаг гемшәҗәх күн зарһчд авч йовхар седхлә, хаалһдан терүнлә эвцлд. Эс гиҗ тер чамаг зарһчин һарт өгх, зарһч чамаг харулчд өгх, тернь болхла чамаг түүрмд суулһх. 26Лавта үнәр чамд келҗәнәв: ялын сүл шаальган эс өгтлән теднәс чи һаршгоч.


3) Күүнә авальта дерән бичә негдүл


27«Күүнә авальта дерән бичә негдүл», – гиҗ кезәнә келсиг тадн соңслат. 28Күүкд күн тал тачалтаһар хәләсн эр күн болһн эврәннь уха-седклдән күүнә авальта дерән негдүлв гиҗ Би таднд келҗәнәв. 29Барун нүднчн җилв хальдахла, салһад авад хайчк. Бүкл цогцарн мөңк һалд орхин ормд нег мөчәр дутсн деер. 30Барун һарчн җилв хальдхла, тәәрәд авад хайчк. Бүкл цогцарн мөңк һалд орхин ормд нег мөчәр дутсн деер.


4) Залу гергн хойрин саллһна туск ном


31Кемр кен чигн эврәннь гергнәсн салхларн, гергндән саллһна цаас өгтхә гиҗ бас келгднә. 32Зуг Би таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн гергнәсн салсн залу күн оңдан залута дерән негдүлх учр авальдан өгчәнә. Залуһасн салсн күүкд күүг авсн күн – күүнә авальта дерән негдүлсн күн болҗана.


5) Андһарин туск ном


33«Тәвсн андһаран бичә эвд, тәвсн андһаран Бурхна өмн күцә», – гиҗ кезәнә келсиг тадн бас соңслат. 34Би болхла, таднд келҗәнәв: андһар төрүц бичә тәв. Теңгр дуудҗ андһар бичә тәв, юңгад гихлә, теңгр – Бурхна ширә. 35Һазр дуудҗ андһар бичә тәв, юңгад гихлә, һазр – Бурхна көлин түшг. Ерусалимиг дуудҗ андһар бичә тәв, юңгад гихлә, Ерусалим – Алдр Хаана балһсн. 36Эврәннь толһаһарн бичә андһарл, юңгад гихлә, нег чигн үсиг цаһалһҗ эс гиҗ харлулҗ чадшгоч. 37«Э» – гихәр седхлә, «Э» – гитн; «Уга» – гихәр седхлә, «Уга» – гитн. Энүн деер немҗ келснь эрлгәс һарчана.


6) Өшәнә туск ном


38-39«Кен чигн тана нег нүдитн сохлхла, терүнә нүдинь сохлтн. Кен чигн тана шүдитн хамхлхла, терүнә шүдинь хамхлтн», – гиҗ келсиг тадн соңслат. Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: чамд му кесн күүнәс өшәһән бичә нек. Кемр чамаг му келәд барун халхарчнь ташхла, зүн халхан тәвҗ өг. 40Чамла зарһцад, киилгичинь булаҗ авхар седсн күүнд деерк хувцан тәәлҗ өг. 41Кемр кен чигн чамаг эврәннь хаалһар күчәр нег дууна һазрт йовулхар седҗәхлә, чи терүнлә хамдан хойр дууна һазрт йов. 42Сурснд өгәд бә, өгйәлхәр бәәх күүнд уга гиҗ бичә кел.


Эврәннь өшәтндән дурта болтн


43«Хаҗудк күүһән хәәрл. Эврәннь өшәтндән дурго бол», – гиҗ келсиг тадн соңслат. 44Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: өшәтндән дурта болтн, тадниг көөҗәх әмтнә төлә зальвртн. 45Тегәд Теңгрин Эцкин үрдүд болхит. Юңгад гихлә, Теңгрин Эцк хар болн цаһан седклтә әмтнд Эврәннь нарна герл өгнә, Бурхна үг соңсдг болн Терүнә үг соңсдго әмтнә толһа деер хуран асхрулна. 46Кемр тадн бийситн хәәрлдг күүг хәәрлдг болхла, ямаран ач авхмт? Алв хурадг әмтн бас тиигҗ эс кенү? 47Кемр ах-дүүнрләһән сән бәәхлә, ямаран өвәрц бәәдмб? Буру номта улс бас тиигҗ кенәлм? 48Тегәд Тана Теңгрин Эцклә әдл буйн төгс болтн!


### 6


Бурхн-шаҗна керг-үүлмүдин туск ном: 1) Өглһнә туск ном


1Бийән буульҗ әмтн үзтхә гиҗ буйнч йовдлмуд кехән саглтн. Тиигҗ тадн Теңгрин Эцкәс ачлвран авч чадшгот.

2Тер учрар угатя яду улст өглһ өгсн цагтан: «Би өгләв», – гиҗ әмтнд медүлҗ бичә хәәкр. Хойр чирәтә улс әмтн тедниг буультха гиһәд хурлд чигн, уульнцд чигн, тиигҗ кенә. Тедн ачлвран авчксмн гиҗ Би таднд үнәртнь келҗәнәв. 3Угатя яду улст өглһ өгсн цагла, зүн һарчн барун һар ю кеҗәхинь бичә медтхә. 4Чини өгснь нууц болтха. Нууц юмиг үздг Эцкчн лавта ачичнь хәрүлх.


2) Зальврлһна туск ном


5Бурхнд зальврсн цагтан хойр чирәтә улсиг бичә дуратн. Тедн әмтн үзтхә гиҗ хурлд болн талвң болһнд зальврхдан дурта. Тедн ачлвран авчксмн гиҗ би таднд үнәр келҗәнәв. 6Чи болхла зальврсн цагтан эврәннь хорадан орҗ ирәд, үүдән хаачкад, эс үзгддг Эцкдән зальвр, чамаг нууцар зальврҗахинь үзәд, Эцкчн лавта ачичнь хәрүлх. 7Зальврхларн, буру номта улс кевтәһәр олн үг бичә келтн. Олн үг келхлә, тедниг соңсх гиҗ тедн санна. 8Болв тедниг бичә дуратн, юңгад гихлә, Теңгрин Эцктн тадниг юм сурхин урдас таднд юн кергтәһинь Эврән меднә. 9-13Иигҗ зальвртн:


Мана Теңгрин эцк!

Нернтн әрүн болтха!

Тана йосн иртхә!

Теңгрт бүтсн таалтн

Һазр деер бүттхә!

Эркн кергтә өдмг

Эндр өдрт илгәһит!

Яһҗ бидн күүнә килнц тәвнәвидн,

Тиигҗ Та килнцмдн тәвүлит!

Сөрдг юмнла бичә харһулыт!

Эрлгәс гетлгит!


14Кемр тадн әмтнә килнцинь тәвҗ өгхлә, Теңгрин Эцктн чигн тадна килнц тәвҗ өгх. 15Болв кемр тадн әмтнә килнцинь тәвҗ эс өгхлә, Теңгрин Эцктн чигн тадна килнц тәвҗ өгшго.


3) Мацгин туск ном


16Мацг бәрсн цагтан хойр чирәтә улс кевтәһәр үрүдсн бәәдл бичә һартн, юңгад гихлә, тедн яһҗ мацг бәрҗәхән әмтнд үзүлхәр тиим үрүдсн бәәдл һарна. Эдн ачлвран авчксмн гиҗ би таднд үнәр келҗәнәв. 17Чи болхла, мацг бәрҗәхән әмтнд үзүлшгоһар чирәһән уһаһад, толһаһан самлчк. 18Әмтнд эс үзгддг Эцкчн терүг медтхә. Тиигхлә нууцар кесн юмиг үздг Эцкчн лавта ачинь хәрүлх.


Теңгрин зөөр


19Һазр деер бәәҗ, зөөрән бичә хоршулҗ хадһлтн. Энд гүр болн зев цугинь идҗ үрәнә. Хулхачнр гер дотр орад, хулха кеһәд зөөритн авчкна. 20Тадн болхла теңгр деер зөөрән хоршулҗ хадһлтн. Тенд гүр чигн, зев чигн идҗ үрәшго, хулхачнр олҗ хулхалҗ чадшго. 21Тана зөөр бәәсн һазрт седкл-санантн бәәнә! 22Нүдн – седклин герл мөн. Нүднтн цевр[2] болхла, седклтн бүклдән герлтә болна. 23Нүднтн бузр[3] болхла, седклтн бүклдән бузр болна. Тана дотрк герл харңһу болхла, харңһу гисн ямаран болхмб?


Бурхн болн зөөр


24Хойр эзнд күн заргдҗ чадшго: Тер негнднь дурго болад, наадкднь дурлх, эс гиҗ негнднь үнн седкләрн заргдҗ, наадкинь оньгтан авшго. Бурхнд болн зөөрт дегц церглҗ чадшгот.

25Тер учрар: ю уухмб? ю идхмб? гиҗ әмд бәәхин төлә ю өмсхмб? гиҗ бий цогцин төлә бичә үүмәд бәәтн! Әмн җирһл хотас деер биший? Бий цогц хувцнас деер биший? 26Теңгр деер ниссн шовудыг сәәнәр хәләтн! Тедн тәрхш, хадхш, урһцинь хураҗ авхш. Тана теңгрин Эцк Эврән тедниг лавтаһар теҗәҗәнә! Тадн эн шовудас үлү деер бишийт? 27Үүмәд бәәҗ тадн дундас күн әмн җирһлән бичкн зуурт утдулҗ чадхий?

28Хувцна тускар яһад зовад бәәдмтә? Теегин бамб цецгәс яһҗ урһдгинь хәләлт! Тедн көлсән асхрулҗ көдлхш, утц ээрхш. 29Зуг Соломон хан ик алдр бәәсн бийнь тер цецгәһәс үлү сәәхн хувц өмсәд уга билә гиҗ Би таднд келҗәнәв. 30Кемр эндр урһдг маңһдур бешд хайгддг ноһаг Бурхн тиигҗ хувцлдг болхла, тадниг, баһ итклтә улсиг, энүнәс үлү хувцлх!

31Тер учрар «Ю идхмб? Ю уухмб? Ю өмсхмб?» гиҗ бичә үүмәд зовад бәәтн. 32Тертн буру номта әмтнә төр килмҗ. Цуг энүг таднд кергтәһинь Теңгрин Эцктн медәд бәәнә. 33Хамгин түрүнд Бурхна йосиг хәәтн, Терүнә таалыг күцәхәр шунтн. Наадкинь болхла Бурхн немҗ өгх. 34Тегәд чигн маңһдурк өдрин тускар бичә үүмәд зовад бәәтн. Өдр болһн эврәннь керг килмҗтә, эндрк кергт маңһдурк керг бичә немтн.


### 7


Кү бичә гемшәтн


1Кү бичә гемшәтн. Тадниг Бурхн гемшәхн уга. 2Ямаран кевәр әмтиг гемшәнәт, тиим кевәр тадниг Бурхн гемшәх. Ямаран кемҗәһәр кемҗәлнәт, тиим кемҗәһәр тадниг кемҗәлх. 3Ахиннь толһадк өвс үзәд бәәҗ, эврәннь толһадк өвр яһад эс үздмч? 4«Ах минь, толһаһасчн өвс һарһҗ хайнав», – гиҗ келнчн яһҗ көндрҗ келдмб? Чини толһа деер өвр бәәнәлм. 5Хойр чирәтн! Түрүләд эврәннь толһа деерк өвр авч хайчкад, тегәд ахиннь толһадк өвс яһҗ авч хайхинь медхич. 6Хар нохасд үнтә зөөрән хайҗ бичә өгтн. Тедн хәрү эргәд тадниг шүүрәд зуучкх. Һахан чикнд сувсан бичә өлгтн. Тедн өлгситн көлдән шивәд, ишкәд үрәчкх.


Суртн, хәәтн, үүд цоктн!


7Сурад бәәтн – сурситн өгх. Хәәһәд бәәтн – хәәсән олҗ авхит. Үүдинь цокҗатн – таднд тәәлҗ секх. 8Сурад бәәсн күн – сурсан авчана. Хәәһәд бәәснь – хәәсән олҗана. Үүд цокҗаснд – тәәлҗ секҗәнә. 9Көвүнтн өдмг сурхла, кен таднас чолу өгхмб? 10Көвүн заһс сурхла, эцкнь моһа өгхий? 11Кемр тадн килнцтә болвчн үрндән яһҗ белг өгхинь сәәнәр медхлә, энүнәс үлү кедү сән белг тана теңгрин Эцктн сурсн әмтнд өгх!

12Ямр чигн кергт тана өмн әмтн яһҗ бийән бәртхә гинәт, тиим кевәр тадн чигн теднә өмн бийән бәртн. Энүг Закан болн әәлдәчнрин дегтрмүд сурһна.


Чик хаалһар йовтн


13Уутьхн үүдәр орҗ йовтн. Үклин амн өргн, хаалһнь амр. Олн әмтн түүгәр йовна. 14Әмн-җирһлин амн уутьхн, хаалһнь кецү. Терүг олдгнь йир цөн.


Кесн үүл эзән үзүлдг


15Худл әәлдәчнрәс бийән саглтн! Тедн хөөнә бәәдл зүүсн махч чонмуд мет. 16Тадн тедниг кесн үүләрнь медҗ авхит. Көгләс уста үзм, хатханчгас инҗр цуглулҗ болхий? 17Тер учрар сән модн сән темс өгнә. Му модн – му темс өгнә. 18Сән модн му темс өгхш. Му модн – сән темс өгдмн биш. 19Сән темс өгдго модн болһниг чавчад шачасн һалд хайчкна. 20Тер учрар худл әәлдәчнриг теднә кесн үүләр медҗ авхит. 21«Деед Эзн! Деед Эзн!» – гиҗ дуудсн әмтнәс цугнь Теңгрин Орнд орхш. Зуг Теңгрин Эцкимм заасинь күцәдг күн Теңгрин орнд орх.

22Зарһин өдрт олна ик зунь:

– Деед Эзн! Деед Эзн! Тана нерн деерәс бидн номитн тархадг эс билүвидн? Тана нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗ һарһдг эс билүвидн? Тана нерн деерәс кесг өвәрцс кедг эс билүвидн? – гиҗ келх.

23Зуг Би хәрүднь:

– Би тадниг төрүц меддго биләв. Му кедг улс! Нанас хооран йовтн! – гиҗ келхүв.


Ухата болн эргү тосхач


24Тер учрар, эн Мини үг соңсад, келсим күцәдг күүг хад чолун деер гер бәрсн ухата күүнлә дүңцүлҗ болхмн. 25Хар салькн көдләд, хур икәр орад, һолын усн деврәд, тер герин орад асхрв. Зуг гер чолун деер бәәсн төләд, ормасн төрүц көндрсн уга.

26Зуг Мини үг соңсад, келсим күцәдго күүг элсн деер гер бәрсн ухан уга күүнлә дүңцүлҗ болхмн. 27Хар салькн көдләд, хур икәр орад, һолын усн деврәд, тер герин орад асхрна. Гернь хольврад хамхрад одна, – гиҗ Исус сурһв.

28Исус үгән төгсәхлә, әмтн терүнә номд икәр өврцхәв. 29Исус закана багшнрла әдл биш Бурхна йос бәрдг күүнлә әдл сурһв.


### 8


Исус гемтә күүг эдгәҗәнә


1Исус уул деерәс бууҗ ирхлә, олн әмтн Терүг дахҗ йовцхав. 2Генткн арсна гемтә күн Исус тал өөрдәд сөгдәд келв:

– Деед Эзн мини! Намаг гемәсм цеврлх саната болхла, буйн болтха, цеврлтн!

3Исус һаран күргәд:

– Чамаг цеврлх санатав, цеврлгд! – гиҗ келв.

Тер дарунь күн арсна гемәс цеврлгдҗ эдгв.

4– Хәлә! Энүнә тускар күүнд бичә кел! Гелңгд одад бийән үзүл. Дәкәд Мошен закаһар эдглһнә тәкл тәк. Терүгәрн чи әмтнд эдгсән медүлхич, – гиҗ Исус аштнь келв.


Рим цергин һардачин зарциг эдгәлһн


5-6Исус Капернамд ирхлә, рим цергин һардач Исус тал өөрдәд ээрҗ келв:

– Деед Эзн минь! Мини зарц гертм икәр зовҗ гемтә бәәнә, Һар, көлнь тәкрҗ.

7– Би ирәд зарцичинь эдгәнәв, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

8– Деед Эзн, Таниг герүрн орулх чигн нанд зөв уга. Зәрлг болҗ нег үг келтн, зарцм дарунь эдгәд одх. 9Би эврән күүнә медәнд бәәнәв, мини медәнд чигн цергчнр бәәнә. Негнднь би: «Йов», – гинәв тер йовна; дарукднь: «Нааран йов», – гинәв тер ирнә. Зарцдан: «Энүг ке, терүг ке», – гиҗ келнәв, тер мини келсәрм бәәнә.

10Исус терүнә келсн үг соңсчкад икәр өврәд:

– Израиль нутгт тиим ик сүзг би үзәд угав, – гиҗ таднд келҗәнәв. 11-12Соңстн! Үнндән болхла, олн әмтн дорд үзгәс болн барун үзгәс байр нәәрин ширән өөр Абрахамла, Ицхакла, Яковла хамдан теңгрин орнд ирҗ суух. Теңгрин орнд суух зөвтә талдан әмтн болхла, тендәс харңһу һазрур көөгдх. Тер улс тенд ик зовлң эдләд шүдән хәврх, икәр оркрҗ уульх, – гиҗ.

13Исус хаҗудк йовсн улст келәд, дәкәд:

– Герүрн хәр. Чини иткләр болтха, – гиҗ римин цергин һардачд хәрү өгв.

Тер кемд зарцнь гемәсн эдгв.


Исус олн әмтиг эдгәҗәнә


14-15Исус Пётрин герүр ирхлә, тенд Пётрин хадм экнь ик халута кевтҗ. Исус терүнә һаринь авхла, күүкд күүнә халунь дарунь уурч одв. Тер босад Исуст хот белдв. 16-17Асхар Исус тал кесг хар сәкүсәр эзлгдсн әмтиг авч ирцхәв. Исус үгәрн хар сәкүсдиг һарһҗ көөһәд, кесг олн-зүсн өвчтә әмтиг эдгәв. Эшья әәлдәчин: «Мана өвчиг эн бий деерән авад, гем зовлңгиг даасмн», – гисн үгмүд күцх зөвтәд тиим юмн учрсмн бәәҗ.


Исусиг дахлһна тускар


18Исусин хаҗуд олн әмтн зогсла. Тедниг үзәд, Исус сурһульчнртаһан нууриг һатлад, телтр көвә тал йовхм гив. 19Нег ном цәәлһәч Исус тал өөрдәд:

– Багш! Таниг альд эс йоввчн би дахҗ йовх санатав, – гив.

20– Арат эврәннь нүктә, шовун эврәннь үүртә, Нанд, Күмни Көвүнд толһаһан түшәд амрх һазр уга, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

21Терүнә нег сурһульч:

– Деед Эзн, герүрн хәрәд өңгрсн эцкән оршаһад ирх зөв нанд өгит, – гиҗ келв.

22– Намаг дахад йов! Үксн әмтн эврәннь үксн күүһән оршатха, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус салькиг болн усиг тогтнулҗана


23Исус оңһцд орв. Ардаснь сурһульчнр дахад бас оңһц дотр орцхав. 24Генткн салькн көдләд, усна дольган деврәд, оңһциг шивәд бәәв. 25Исус унтҗ кевтҗ. Сурһульчнр өөрдәд Терүг серүлв.

– Деед Эзн, бидн чивн гиҗәнәвидн! Харсҗ авртн мадниг! – гиҗ тедн хәәкрцхәв.

26– Яһсн әәмтхә, баһ сүзгтә улсвт! – гиҗ Исус хәрүднь келв.

Тер босад, салькиг болн нууриг хөрҗ тогтнулв. 27Салькн, усн көдлхән уурв. Эргндк бәәдл тогтнв. Сурһульчнр икәр өврәд хоорндан келцхәв:

– Салькнд болн уснд Эн зәрлг болна, теднь үгинь соңсна. Кен гидг күнв эн?


Исус хар сәкүстә хойр күүг эдгәҗәнә


28Исус нууриг һатлад телтр көвәд бәәсн Гадарен гидг һазрт күрәд ирхлә, хар сәкүстә хойр күн үкәрәсн һарад Терүнә өмн зогсцхав. Тедн ик әәмшгтә, догшн бәәҗ. Әмтн теднәс әәһәд тер хаалһар йовдго санҗ.

29– Бурхна Көвүн, юн кергтәв Чамд? Чи мадниг эртәснь зовахар ирвч? – гиҗ тедн му дууһар хәәкрлдцхәв.

30Теднә бәәсн һазрас ик хол биш һахас идшлҗәҗ.

31– Кемр Чи, мадниг көөхлә, эн һахасд мадниг орул! – гиҗ хар сәкүсд Исуст келәд ээрцхәв.

32– Йовтн тиигәрән! – гиҗ Исус хәрүднь келхлә, хар сәкүсд тер хойр күүнәс һарад, һахасиг эзлцхәв.

Тер дарунь һахас ормасн өсрәд, ик уулын кецәс гүүһәд, уснд унад үкҗ одцхав. 33Һахас хәрүлсн әмтн зулад гүүлдцхәв. Тедн хаҗудк хотнд ирәд, хар сәкүстә хойр күүнә тускар цугинь келцхәв. 34Тегәд хотна олн әмтн Исусин өмнәс һарцхав. Эн һазриг үлдәҗ цааран йов, гиҗ тедн Исусиг үзәд келв.


### 9


Исус һар-көлнь тәкрсн күүг эдгәҗәнә


1-2Исус сурһульчнрла оңһц дотр орад, нууриг һатлад, эврәннь хотнур ирв. Нег цөөкн күн Терүн тал һар-көлнь тәкрсн күүг девскртәһинь авч ирв. Исус теднә итклинь үзәд:

– Байрл! Килнцчн тәвгдҗәнә, – гиҗ гемтә күүнд келв.

3Тиигхлә ном цәәлһәчнр: «Эн күн Бийән Бурхнд тоолҗана. Эн Бурхна тускар му келҗәнә», – гиҗ дотран санцхав.

4Исус теднә ухаһинь медәд:

– Седклтн юңгад тиим му ухата болна? 5Ю келхд амр: «Чини килнцчн тәвгдҗәнә» эс гиҗ «Босад йов»? 6Би, Күмни Көвүн, әмтнә килнц тәвҗ өгх йостав гиҗ таднд медүлхин төлә эн күүнд иигҗ келҗәнәв: Бос, эврәннь девскрән авад герүрн хәр.

7-8Тернь босад герүрн йовв. Энүг үзсн әмтн икәр сүрдв. Тедн тиим йос күүнд өгсн Бурхиг магтҗ туурулв.


Исус Матайиг дуудҗана


9Исус цааранднь йовҗ йовад тамһин герин өөр суусн нег кү үзв. Тер Матай бәәҗ.

– Намаг дахад йов, – гиҗ Исус тер күүнд келв.

Тернь босад Исусин ардаснь йовв. 10Исусиг Матайин герт хот ууҗасн цагт тиигәрән алв цуглулдг болн кесг килнцтә улс ирцхәв. Тедн Исусла хамдан хот ууһад нәәрлцхәв. 11Энүг үзсн паршмуд Исусин сурһульчнрас:

– Багштн алв цуглулдг килнцтә улсла яһад хот ууҗахмб? – гиҗ сурцхав.

12Теднә келсиг соңсад, Исус:

– Эрүл-менд күүнд биш, гемтә күүнд эмч кергтә. 13«Бәрц бәрхин ормд өршәңгү болтн», гисн үгмүд ямаран учртаһинь йовад медтн. Чик седклтә әмтиг биш, килнцтә әмтиг дуудхар Би ирүв, – гив.


Мацг бәрлһнә тускар


14Йохана сурһульчнр Исус тал ирәд:

– Бидн болн паршмуд мацг бәрнәвидн, Тана сурһульчнр мацг яһад эс бәрнә? – гиҗ сурцхав.

15– Хүрмд ирсн гиичнр күргнә өөр гейүрәд бәәхлә, сән болхий? Зуг цагнь ирхлә, күргн теднәс салһҗ авгдхла тер цагт тедн мацг бәрх. 16Хуучрад салврҗ одсн хувцнд шин халас тәвхш. Шин тәвсн халасн хуучн хувциг цааранднь теслх, шуурхань улм икдх. 17Тер мет күчән авчах чаһриг хуучн бөрвд кедмн биш. Бөрвнь шуурад үрх, чаһрнь асхрх. Күчән авчах чаһриг шин бөрвд кедмн. Тиигхлә чаһрньчн, бөрвньчн үрл уга бүтн бәәх, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Күүкиг әмдрүллһн болн өвчтә күүкд күүг эдгәлһн


18Исусиг үгән келҗәхлә, Йудья улсин толһачнрин негнь өөрдәд, Исусин өмн сөгдәд:

– Мини күүкм шиңкән өңгрҗ одла, буйн болтха күүкндм һаран күргәтн. Тер әмдрх! – гив.

19Исус ормасн босад сурһульчнрла хамдан тер толһачиг дахҗ йовв. 20Генткн нег күүкд күн Исусин ардас өөрдәд, хувцна хормаднь һаран күргв. Тер күүкд күн арвн хойр җилдән цусн һарлһна гемәр зовад гемндг бәәҗ. 21«Кемр хувцна хормаднь һаран күрхлә, дарунь эдгхв», – гиһәд тер дотран ухалв. 22Исус ардаран эргҗ хәләһәд, тер күүкд күүг үзәд:

– Байрл! Итклчн чамаг аврав, – гив.

Тер кемд күүкд күн гемәсн эдгв. 23Исус толһачин герт ирәд, бүрә-бүшкүрчнриг, һашудҗ уульсн-дуулсн олн әмтиг үзәд:

24– Һартн эндәс! Күүкн өңгрсн уга. Күүкн унтҗ кевтнә, – гив.

25Әмтн Исусар наад бәрәд инәлдцхәв. 26Әмтиг һарһҗ йовулад, Исус герин хорад орад, күүкиг һараснь авхла, тернь босв. Эн өвәрцин туск зәңг эргндк һазрар тарв.


Хойр сохр күүг эдгәлһн


27Исус бәәсн һазрасн һарч йовхла, хойр сохр күн Терүг дахв.

– Давидин Көвүн[4] хәәрлич мадниг! – гиҗ тедн хәәкрцхәв.

28Исусиг нег герт орҗ йовхла, хойр сохр күн Исус тал өөрдв.

– Намаг нүднә хара орулҗ чадх, гиҗ иткҗәнт? – гиҗ Исус сурв.

– Иткҗәнәвидн, мана Деед Эзн, – гиҗ тедн хәрүднь келцхәв.

29– Таднд иткләр болтха! – гиҗ Исус келәд теднә нүднд һаран күргв.

Тедн үздг болв.

30– Хәләтн, Мини тускар күүнд бичә келтн, – гиҗ Исус теднд зәрлг болв.

31Зуг тер хойр эдгсн күн һарч йовад, эргндк һазрар Исусин тускар әмтнд зәңглв.


Келн уга хар сәкүстә күүг эдгәлһн


32Тедниг йовҗ одхла, Исус тал келн уга хар сәкүстә күүг авч ирв. 33Хар сәкүсиг көөсн хөөн келн уга күн келдг болв. Әмтн икәр алң болцхав.

– Тиим өвәрц йовдл эн Израилин һазрт одачн учрад уга билә, – гиҗ тедн келцхәв.

34– Эн эрлгин күчәр хар сәкүсдиг көөнә, – гиҗ паршмуд келдг бәәсмн.


Исус әмтнд сана зовҗана


35Исус балһсн, хотн болһнар йовад, хурлд әмтиг сурһад, Бурхна йосна тускар Сән Зәңг цәәлһҗ тархаһад, әмтиг олн зүсн гемәс эдгәдг бәәсмн. 36Исус олн әмтиг үзәд, теднд санань зовв, юңгад гихлә, тедн хөөч уга тарҗ одсн хөд мет муурсн бәәдлтә бәәҗ.

37-38– Хурах урһц ик, көдләчнр баһ. Тәрсн тәрәг хурах, хадх көдләчнриг илгәтхә гиһәд хадлһна Эзнд зальвртн! – гиҗ Исус эврәннь сурһульчнртан келсмн.


### 10


Арвн хойр апостолмуд


1Исус эврәннь арвн хойр сурһульчнриг дуудҗ авад, ямаран чигн гемиг эмнҗ эдгәдг болн хар сәкүсдиг көөҗ һарһдг йос теднд өгв. 2Арвн хойр апостолмудын нерд эн: Пётр гидг нертә Шимон, терүнә дүнь Андрей, Зебедана көвүн Яков, терүнә ахнь Йохан, 3Пилип, Бар-Толма, Томас, алв цуглулдг Матай, Алпана көвүн Яков болн Тадда, 4зилот гидг багин гешүн Шимон болн Йуда Искериот (тер Исусиг урвсн билә).


Исус арвн хойр апостолмудтан даалһвр өгчәнә


5Эн арвн хойриг Исус илгәһәд, иигҗ зааҗ келсмн:

– Буру номта улсин һазрас хол йовтн! Шамарьян хотнд бичә ортн! 6Төөрсн хөд болсн Израилин улс тал одтн! 7«Теңгрин йосн өөрдв!» – гиҗ номан делгрүлтн! 8Өвчтәһинь эдгәтн. Насан барсинь әмдрүлтн. Арсн гемтә улсиг цеврлүлтн! Хар сәкүсдиг көөҗ һарһтн! Өңгәр авсн төләд өңгәр өгтн! 9-10Хаалһд һарч йовад, алтта, цаһан улан мөңгтә кетч, уут, селвх хувц, өмсх буршмг, хаалһин тайг чигн авч бичә һартн! Көдлҗәх күн көлсән авх ачта! 11Ямаран чигн балһснд эс гиҗ хотнд орҗ ирхлә, итклтә күүг хәәтн. Тер һазрас эс һартл эн күүнә герт бәәтн. 12Амулң менд бәәтн, – гиҗ гертксинь йөрәтн. 13Кемр тер гер-бүл тиим бәәх ачта болхла, тадна йөрәл бүтх! Кемр тер гер-бүл тиим бәәх ач уга болхла, тадна йөрәл бүтхн уга! 14Кемр тадниг күн герүрн орулҗ эс авхла, тадна келсиг эс соңсхла, тер гертәс эс гиҗ хотнас цааран һарч йовад, тавгасн шора саҗтн! 15Зарһин өдрлә Содомин болн Гоморин һазрас үлү күчр күнд зовлң тедн эдлх гиҗ Би үнәр келҗәнәв.


Иргч көөлһнә тускар


16Би тадниг зерлг чон дунд бәәх хөд мет йовулҗанав. Моһа мет гүн ухата, көглҗрһн мет нүл уга болтн! 17Әмтнәс саглҗ йовтн. Тедн тадниг бәрҗ авад, зарһд авч ирх. Хурлмудт маляһар цокҗ цааҗлх. 18Нанас көлтә тадниг хаадудт, ахлачнрт авч одх. Тадн Мини тускар теднд болн буру номта улст герчлхт. 19Тадниг зарһд авч одхла, ю келхән, яһҗ келхән бичә зовтн. Тер цагт ю келхинь таднд заагдх. 20Юңгад гихлә, тадн бийстн биш Эцкинтн Сәкүсн тадна келәр келх. 21Ах дүүһән, эцк үрән үкллә харһулх. Үрдүд эцкнрин өмнәснь буцлт өргәд, әмнәснь салһх. 22Нанас көлтә күн болһн таднд дурго болх. Экнәс авн сүл күртл тесснь авргдх! 23Тадниг нег хотнас көөхлә, талдан хотн тал зулҗ гүүтн. Израилин хотн болһниг эргҗ күцтл, Күмни Көвүн лавта күрәд ирх, – гиҗ таднд үнәр келҗәнәв.


Исусас көлтә зовлң


24Сурһульч багшас, зарц эзнәс деер болҗ чадшго. 25Сурһульч багшла әдл, зарц эзнлә әдл болхла, болад бәәх. Кемр герин эзнд Баал-Зебүлин нер өгсмн болхла, герткст улм шулуһар эн нерн өггдх. 26Тер учрар бичә әмтнәс әәтн! Нег чигн эс илдкҗ секгдсн далд юмн уга, нег чигн эс тәәлгдсн нууц уга. 27Харңһу хорад келсн үгим һал өдрәр келтн! Чикнд шимлдҗ келсим герин ора деерәс зәңглтн! 28Күүнә бий цогциг алдг зуг уха-седклиг алҗ чаддго әмтнәс бичә әәтн. Бий цогциг болн седклиг мөңк һалд хайҗ чаддг Бурхнас әәтн. 29Хойр бичкәхән богшурһаг нег деншгәр эс хулдну? Тадна Эцкин медән угаһар теднә негнь чигн һазрт унҗ үкшго! 30Тадна толһа деерк үсн күртл тоота! Тер учрар бичә әәтн! 31Тадн Бурхнд кесг бичкәхән богшурһасас үлү үнтә болҗанат! 32«Би Исусин», – гиҗ әмтнә чирәд ил келсн күүнә тускар «Мини», – гиҗ Теңгрин Эцкиннь өмн ил келхүв. 33«Би Исусин бишв», – гиҗ әмтнә чирәд ил келсн күүнә тускар «Эн күн Мини биш», – гиҗ Би Теңгрин Эцкиннь өмн гөрдҗ келхүв.


Христосин йосн сурһульч


34Намаг эн орчлңд эв авч ирхәр ирв гиҗ бичә сантн. Би эв биш, үлд авч ирхәр ирүв. 35Көвүг эцкәснь, күүкиг экәснь, бериг хадм экәснь салһхар Би ирүв. 36Күүнә хамгин әәмшгтә өшәтн гертксинь болх. 37Нанас үлүһәр эк эцкән хәәрлдгнь Мини сурһульч болҗ чадшго. Күүкән болн көвүһән Нанас үлүһәр хәәрлдгнь Мини сурһульч болҗ чадшго. 38Эврәннь кирсән[5] авч дааһад, ардасм эс дахсн күн Мини сурһульч болҗ чадшго. 39Әмән аврхар седснь, әмән геех. Мини төлә әмән гееснь, әмән аврх. 40Тадниг седклдән орулдгнь, Намаг седклдән орулна. Намаг орулснь Бийм Илгәсиг орулна. 41Әәлдәчиг әәлдәч гиҗ седклдән орулдг күн әәлдәчин ачар ачлгдх. Чик седклтә күүг чик седклтә гиҗ седклдән орулдг күн тер күүнә ачар лавта ачлгдх. 42Тер учрар кен хамгин бичкниг Мини сурһульч гиҗ киитн ус чигн өгч, ундынь хәрүлхлә, эврәннь ачан лавта авх гиҗ Би үнәр таднд келҗәнәв.


### 11


1Эврәннь арвн хойр сурһульчнртан сурһмҗ өгәд, үгән төгсәһәд, Исус хотн болһнар сурһхар болн Бурхна ном делгрүлхәр һарч йовв.


Исус болн уснд кирслдг Йохан


2-3Христосин күцәсн үүлмүдин тускар түүрмд бәәсн Йохан соңсад, хойр сурһульчнран Исус тал илгәһәд:

– Ирх зөвтә күн Та болҗахмт? Аль бидн талдан кү күләхмб? – гиҗ суртн! – гив.

4Исус:

– Йоханур хәрү ирәд чикәрн соңссан, нүдәрн үзсән медүлҗ келтн: 5Сохр күн үздг болна, доһлңгнь йосндан һазр ишкәд йовна, арсн өвчтәнь гемәсн цевргднә, дүлә күн соңсдг болна, өңгрснь босҗ әмдрнә, угатя әмтнд Сән Зәңг цәәлһгдҗ тархагдна. 6Нанд итксн күн итклән эс геехлә, буйн кишгтә болхмн, – гив.

7-8Тедн йовҗ одхла, Исус олн әмтнд Йохана тускар экләд келв:

– Эҗго көдә һазрур кениг хәләхәр тадн йовсмт? Салькнд нәәхлсн хулсигий? Кемр тиим биш болхла, кениг хәләхәр йовсмт? Байн үнтә хувц өмссн кү хәләхәрий? Байн хувц өмссн улс хаана бәәшңд бәәдмн. 9Кениг хәәҗ тадн одсмт? Әәлдәчиг? Э-э. Йохан әәлдәчәс деер күн гиҗ таднд келҗәнәв. 10Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би Зәңгчән урдасчн илгәнәв. Тер Чини хаалһичнь белдх». Эн Йохана тускар бичәтә. 11Би үнәр келҗәнәв. Эн орчлң деер төрсн әмтн дунд Йоханас ик алдр күн уга бәәҗ. Зуг Теңгрин орнд бәәсн хамгин бичкнь терүнәс ик алдр. 12Уснд кирслдг Йохан Бурхна ном экләд тархасн өдрмүдәс эндр өдр күртл Теңгрин йосна өмнәс ик дән болҗана. Кесгнь күчәр энүг эзлҗ авх саната. 13Әәлдәчнр болн Закан Йоханас урд иргчин тускар келдг бәәсмн. 14Тедн Элья хәрү ирх гиҗ әәлдҗ келҗ. Эн әәлдхл Йохана ирлһнә тускар келҗ. Иткхәр седхлә, итктн. 15Мини келсн тускар сәәнәр ухалтн. 16Эн цагин үйнриг кенлә дүңцүлҗ болхмб? Эднтн талвңд суусн талдан бичкдүдт иигҗ хәәкрҗәсн бичкн күүкд мет: 17«Бидн таднд бүрә бүшкүрәрн айс татдг биләвидн. Тадн биилсн уга биләт! Бидн һашута ду дуулдг биләвидн. Тадн уульсн уга биләт!» 18Чаһр уудго, йосн хот иддго Йохан ирлә. Терүнә тускар хар сәкүстә күн гиҗ әмтн келнә. 19Би, Күмни Көвүн, ирв. Би чаһр уунав, йосн хот иднәв. Тиигхлә: «Хәләтн Энүг! Яһсн ик хотта, әркнч юмнв! Алв цуглулгчин, килнцтә улсин үрн!» – гиҗ тедн келнә. Зуг Бурхна цецн ухан кесн үүләрнь үзгддмн, – гив.


Сүзг уга хотн


20Исусин үзүлсн өвәрцин ик зунь үзсн хотн болһн килнцән үлдәҗ, Бурхнд итксн уга. Тер учрар Исус тедниг гемшәҗ иигҗ келв:

21– Хоразина әмтн, зовлңган эдлхит! Бетсәдин әмтн, зовлңган эдлхит! Танад учрсн Бурхна өвәрцс Тирин әмтн болн Сидона әмтн үзсн болхла, тедн кезәнәһә хар хувцан өмсҗ, толһадан үмс цацҗ, килнцәсн хольҗх билә. 22Тер учрар келҗәнәв, зарһин өдрт Тирәс болн Сидонас дор таднд му болх. 23Чи, Капернам хотнахн, тадниг теңгрт өргх гиҗ санҗант? Уга, үклин һазрт уңһах! Кемр Содомд танад учрсн өвәрцс лавта учрсн болхла, тертн ода күртл бүклдән бәәх билә. Тер учрар келҗәнәв таднд, 24Зарһин өдрт Содомас дор таднд му болх, – гив.


Нан тал ирхлә, амрад җирһәд бәәхит


25– Теңгрин болн һазрин Эзн, Аав Минь! Танд магтал өргҗәнәв! Та энүг цецн ухата номта әмтнәс нууһад, эгл бичкдүдт секҗ цәәлһвт! 26Аав Минь, цуг энүнәс Тана цаһан саната дурн үзгдҗәнә. 27Эцкм бәәсән Нанд даалһв. Теңгрин Эцкәс даву сәәнәр Көвүһән ямаранынь күн медхш. Көвүнәс даву сәәнәр Эцк ямаранынь күн медхш. Көвүн олн әмтнәс онц улсиг йилһҗ авад, Эцкин тускар медүлнә. 28Күнд аца үүрч муурснь Нан тал иртн! Би тадниг төвкнүлхүв. 29Мини ацаг ээм деерән үүрәд, Нанас сурһмҗ автн. Юңгад гихлә, Би номһн төвкнүн седклтәв. Тадна седкл чигн амрад җирһәд бәәх! 30Мини номиг дахлһн – күнд юмн биш, Мини ацан гиигн.


### 12


Бемб өдрин тускар


1-2Энүнә хөөн бемб өдрлә Исус тәрсн тәрәһәр йовҗ йовла. Сурһульчнр өлсәд, тәрәнә толһас таслад идцхәв. Паршмуд энүг үзәд:

– Хәлә, Чини сурһульчнр бемб өдрт кех зөв уга юмиг кеҗәнә, – гиҗ келцхәв.

3– Өлсҗ йовсн Давид эврәннь үүртән ю кесинь умшсн угавт? 4-5Давид Бурхна герт орад, Бурхна өмн тәвсн өдмг теднлә хувалцҗ идв. Тер өдмгиг һанцхн гелңгүд иддмн. Сүмд бемб өдрин йосиг эвдсн гелңгүдиг бурушахш, гисиг Мошен заканд тадн умшсн угавт? 6Медҗ автн: энд сүмәс деер күн бәәнә. 7Кемр тадн «Бәрц бәрхин ормд өршәңгү болтн», – гисн үгмүдин чинринь медсн болхла, тадн буру уга әмтиг гемшәхн уга биләт. 8Яһад гихлә, Күмни Көвүн бемб өдрин Эзн мөн, – гиҗ Исус теднд хәрү өгв.


Әмн уга һарта күүнә тускар


9Тендәс һарад Исус хурлур ирв. 10Тенд әмн уга һарта күн бәәҗ.

– Бемб өдрлә кү эдгәх зөв бәәнү? – гиҗ Исусас зәрм әмтн сурцхав. (Терүг гемшәх учр хәәһәд тедн сурҗ.)

11– Кемр ор һанцхн хөөнтн бемб өдрлә нүкнд унҗ одхла, тадн хөөһән үлдәлго, нүкнәснь татҗ авхм бишвт? 12Күн болхла хөөнәс деер биший? Тиим эс мөний? Тер учрар закаһар бемб өдрлә күн сә кех зөвтә, – гиҗ Исус хәрү өгв.

13Цааранднь Исус әмн уга һарта күүнд:

– Һаран суңһ! – гив.

Тернь һаран суңһв, һарнь дарунь эдгәд одв. 14Паршмуд болхла хурлас һарч йовад, Исусиг яһҗ хорлҗ уга кехән селвлцхәв.


Бурхна онц йилһҗ авсн зарц


15Энүг медчкәд Исус тендәс әрләд йовҗ одв. Олн әмтн Исусин ардаснь дахҗ йовцхав. Исус тедниг цугинь эдгәһәд:

16– Мини тускар күүнд бичә келтн, – гиҗ әмтнәс үг авв.

17Эшья әәлдәчәр дамҗҗ келсн эн үгмүд күцәхин төлә тер йовдл учрв: « 18Мини онц йилһҗ авсн Хәәртә Зарц эн! Мини седклин байр эн! Эврәннь Әрүн Сәкүсән Энүнд белглҗ өгчәнәв! Эн келн әмтн болһнд Аврлһна тускар зәңглҗ келх! 19Күүнәс үг булалдҗ, уульнц болһнд дууһан өргҗ, үгән хәәкрҗ төрүц аман секшго. 20Унҗсн хулсиг хуһлшго, утан һарчах зулыг унтрашго. Үнн чик йосн орчлңд диилтл Эн төрүц зогсҗ амршго. 21Буру номта улс Терүнд нәәлх!»


Исус болн Баал-Зебүль


22Исусур нег сохр, келн уга күүг авч ирҗ. Тер хар сәкүснд эзлгдсн бәәҗ. Исус терүг эдгәв, өвчтә күн келдг, үздг болв. 23Әмтн алң болцхав.

– Энтн Давидин тохмта күн биший? – гиҗ тедн сурцхав. – 24Эрлгин, Баал-Зебүлин[6] күчн угаһар Энтн хар сәкүсдиг һарһҗ көөҗ чадшго билә, – гиҗ паршмуд әмтнә үг соңссн хөөн келцхәв. 25Паршмудын ухаһинь медәд, Исус:

– Кемр алвт болһн дотран дәәлдхлә, тер хоосрад ирх. Кемр балһсн болһн бүл болһн, дотран эс таархла, тер әңгрәд буурад одх. 26Тер учрар кемр эрлг эрлгиг көөҗ һарһхла, тер бийләһән дәәлдҗәх темдг. Тиигхлә алвтнь ормдан яһҗ торад бәәхмб? 27Кемр Би хар сәкүсдиг Баал-Зебүлин күчәр көөхлә, ямаран күчәр тадна көвүд хар сәкүсдиг көөдмб? Тер учрар тедн тадна зарһчнр болтха! 28Кемр Би Бурхна Сәкүсәр хар сәкүсдиг көөхлә, тертн Бурхна йосн ирснә темдг! 29Чидлтә күүг күләд уга бәәтл чидлтә күүнә герт орад, күн терүнә өлг-эдинь хулхалҗ чадхий? Эзинь күлсн хөөн күн терүнә геринь тонҗ, өлг-эдинь хулхалҗ чадх! 30Намаг эс дахсн күн Нанла сөрүд бәәнә. Нанла хурадго күн тарана. 31Тер учрар Би таднд келҗәнәв: Әмтнә килнцчн тәвгдх. Бурхиг му келдг күүнә гемньчн тәвгдх. Зуг Әрүн Сәкүсиг күн му келхлә, терүнә бурунь тәвгдшго. 32Кемр күн Күмни Көвүнә өмнәс үг келхлә, терүнә бурунь тәвгдх. Зуг күн Әрүн Сәкүснә өмнәс үг келхлә, терүнә бурунь өдгә цагтчн, иргч цагтчн төрүц тәвгдшго, – гиҗ келв.


Модн темсн хойр


33Сән темс авхин төлә сән урһцта модн кергтә. Му модн му темс өгнә. Модна сән мууһинь темсәрнь медгднә. 34Хойр көлтә моһа! Хар сана зүүһәд, сән үг яһҗ келҗ чаддмт? Седклд бәәсн юмн келн-амар дамҗҗ һардг эсий? 35Цаһан саната күн цаһан зөөрәсн цаһаһинь һарһна. Хар саната күн хар зөөрәсн харинь һарһна. 36Зарһин өдр ирхлә, санамр келсн үг болһнас көлтә күн тооцаһан өгх. 37Юңгад гихлә, келсн үгчн чини буруг болн буру угаг үзүлх, – гиҗ Исус келв.


Онц темдгин тускар


38– Багш, бидн Танас онц темдг үзх санатавидн, – гиҗ паршмуд болн ном цәәлһәчнр Исуст келцхәв.

39– Бурхн уга, хар саната үйнр онц темдг некәд бәәнә. Зуг Йона әәлдәчин темдгәс үлү онц темдг теднд үзүлгдшго. 40Йона теңгсин ик заһсна гесн дотр һурвн өдр болн һурвн сө бәәсн кевәр Күмни Көвүн һазр дор һурвн өдр болн һурвн сө бәәх. 41Зарһин өдрт Ниневин әмтн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Тедн Йонин келсн үгинь соңсад, килнцән хайцхав. Энд болхла, Йонас ик алдр күн бәәнә! 42Зарһин өдрт өмн үзгин һазрин хатн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Юңгад гихлә, тер ик холас Соломон хаана цецн уха авхар ирсмн билә. Энд болхла, Соломонас ик алдр күн бәәнә!


Хар сәкүсн хәрү ирҗәнә


43– Хар сәкүсн күүнә дотрас һарад, хатад хагсҗ одсн көдә эргәд, амрх орм хәәнә, зуг олхш. 44Тиигхлә тер: «Урдк бәәсн герүрн би хәрү йовнав», – гиҗ санад хәрү ирнә. Хәрү ирхләнь, эврәннь бәәсн герән цевр цер ахулчкснь, сул бәәсинь үзнә. 45Тиигхлә тер һарч йовад, бийәсн ик догшн хар сәкүсдиг дахулҗ авч ирнә. Тедн ирәд күүнә дотр бүүрлнә. Аштнь күн урдкас үлү му бәәнә. Эн цагин хар саната үйнрлә бас тиим юмн учрх! – гиҗ Исус келв.


Исусин эк болн дүүнр


46Исусиг олн әмтнлә күүндҗәхлә, Терүнә дүүнр эктәһән герин һаза зогсла. Тедн Исуста хамдан күүндхәр седҗ.

47– Тенд һаза эктн Тана дүүнртә зогсҗана, Танла күүндх саната, – гиҗ нег күн Исуст келв.

48-50– Мини эк гисн кемб? Мини дүүнр гисн кемб? – гиҗ тер күүнд хәрү өгәд, Исус хурһарн сурһульчнр тал зааһад, – Мини экм болн дүүнрм эн, Теңгрин Эцкимм заасинь күцәдгнь, Мини экм, ахнр-дүүнрм, – гив.


### 13


Тәрәчин тускар


1Тер өдр Исус гертәсн һарад нуурин көвәд одад суув. 2Өөрнь дала күн хурсн төләд Тер оңһц дотр орв. Әмтн нуурин көвәһәр зогсцхав. 3Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Нег күн тәрәһән тәрхәр йовҗ. 4Цацҗ йовсн тәрәнә экин зәрмнь хаалһ деер унҗ. Шовуд нисҗ ирәд, терүгинь чоңкад идчкнә. 5Зәрмнь чолута һазрт унна. Тенд һазр баһ болад, буудя дарунь босҗ урһна. Тедн һазрин гүүнд туссн уга. 6Нарн һарад тедниг шатачкна, урһмл хатҗ одна. Яһад гихлә, буудян уңгнь йосндан урһҗ чадсн уга. 7Зәрмнь хатханчг заагт унцхана. Хатханчг урһад, буудяг бүтәһәд дарна. 8Зәрмнь сән урһцта һазрт унцхана. Тедн зун, җирн, һучн холванд ик урһц өгнә. 9Мини келснә тускар сәәнәр ухалтн.

10Сурһульчнр Терүн тал өөрдәд:

– Та эднлә үлгүрәр юңгад келәд бәәдмтә? – гив.

11– Теңгрин йосна туск нууцин медрл таднд секгдлә. Эдн болхла медхш. 12Бәәснднь улм немгдх. Тер ик олзта болх. Угарад бәәснәснь бәәсинь булаҗ авгдх. 13Эдн нүдәрн хәләнә – үзхш. Чикәрн соңсна – соңсхш, медхш. Тер учрар Би эднлә үлгүрәр келҗ бәәнәв, – гиҗ Исус хәрү өгв. 14Бурхн Эшья әәлдәчәр дамҗҗ иигҗ келҗ: «Чикәрн соңсхит – медхн угат, нүдәрн хәләхит – үзхн угат. 15Яһад гихлә, ухантн тенҗ, чикнтн соңсдган уурч, нүднтн хаагдҗ. Кемр тадн нүдәрн үзәд, чикәрн соңсад, седкләрн медҗ авдг болсн болхла, тадн уха-санаһан Нанд өгх биләт, Би тадниг эдгәх биләв». Ода эн үгмүд бүтҗ.

16Нүднтн сәәнәр үздг төләд тадн буйн-кишгтәт! Чикнтн сәәнәр соңсдг төләд тадн буйн-кишгтәт! 17Үнәр келҗәнәв, кесг әәлдәчнр болн чик седклтә әмтн тадна үзҗәсн юмиг үзхәр седлә, зуг үзсн уга. Тадна соңсҗасн юмиг соңсхар седлә, зуг соңссн уга.


Тәрәнә туск үлгүрин тәәлвр


18-19– Соңстн! Тегәд тәрә тәрсн күүнә туск үлгүрин чинринь эн: күн Бурхна йосна тускар соңсна, зуг чинринь медхш. Эрлг ирәд, терүнә седклд тәрсн үгмүд булаһад авад йовҗ одна. Эн күн хаалһ деер тәрсн буудя мет. 20Чолута һазрт тәрсн буудя гиснь: бурхна үг соңсад, байртаһар седклдән багтадг күн. 21Зуг тер үг күүнә седклд гүүнәр эс орсн учрас тер бичкн зуурт иткҗәһәд, үгәс көлтә көөлһнә цаг ирхлә, иткдгән уурна. 22Хатханчг заагт унсн буудя гиснь: Бурхна үгиг соңссн күн. Зуг орчлңгин үүмлдәнәс көлтә болн һазрин зөөрт җилвтсн учрас тер үг олз өгхш. 23Урһцта һазрт унсн буудя гиснь: Бурхна йосна тускар соңсад, цугнь сәәнәр медҗ авдг күн. Тер олзта урһц зун җирн һучн холванд икәр өгнә.


Буг өвснә тускар


24Цааранднь Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Теңгрин йосн гисн эн: күн эврәннь һазртан сән урһцта цаһан буудя тәрнә. 25Сөөһәр цуһар унтҗасн цагт өшәтн ирәд, буудя заагт буг өвс хайҗ тәрәд йовҗ одна. 26Цаһан буудя босад урһад ирхлә, толһань йосндан дүүрәд ирхлә, буг өвсн бас энд-тенд үзгддг болв. 27Һазрин эзнә зарцнр терүн тал ирәд: «Ах Нойн, Та сән урһцта цаһан буудя тәрсн бишийт? Буг өвсн альдас һарч ирсмб?» – гиҗ сурцхав. 28«Энтн өшәтә күүнә кесн үүл», – гиҗ эзн хәрүднь келнә. «Бидн тиигәрән йовад, буг өвсиг таслад хайчкнавидн, зөвән өгит», – гиҗ тедн келцхәв. 29«Бәг. Бичә көндәтн! Буг өвс таслҗаһад, тадн эндүрәд цаһан буудяг таслчкхт! 30Тедн хамдан урһц хурах цаг күртл урһтха. Тәрәһән хурах цагтан түрүләд буг өвс таслҗ цуглулад, цугинь бооһад һалд шатачктн. Цаһан буудяг мини буудя хадһлдг хашад авч одтн, гиҗ хадачнрт закхв», – гиҗ эзн хәрү өгв.


Горчсин экнә тускар


31Исус теднд дәкәд үлгүрләд келв:

– Теңгрин йосн гисн эн: нег күн бичкн горчсин экиг авад һазрт тәрҗ. 32Эн экн наадк тәрәнә экнәс хамгин бичкн. Зуг урһад ирхләрн, наадк цуг урһмлас ик болна. Тер ик моднд хүврҗ одна. Теңгрин шовуд нисҗ ирәд, терүнә бүчрмүд деернь үүрән ясна.


Һуйр искәдг экнә тускар


33Исус дарук үлгүр келв:

– Теңгрин йосн гисн эн: күүкд күн һуйр искәдг эк авад, дөчн кило һуйрт элдәд тәвнә. Тер һуйр өсҗ одна.

34Цуг энүг Исус әмтнд үлгүрләд келдг бәәҗ. 35«Би үлгүр олзлад, орчлң үүдәгдсн цагас авн бәәсн нууциг эднд цәәлһҗ келҗ өгнәв», гисн әәлдәчнрәр дамҗҗ келсн үгмүд бүттхә, гиһәд Исус әмтнлә үлгүр угаһар иләр юм келдг уга бәәҗ.


Буг өвснә туск үлгүрин тәәлвр


36Цааранднь Исус әмтиг сулдхад, герүрн хәрв. Сурһульчнр Багш тал өөрдәд:

– Тәрән заагт урһсн буг өвснә туск үлгүр цәәлһҗ өгхнтн маднд, – гиҗ келцхәв.

37– Сән буудя тәрснь – Күмни Көвүн. 38Һазр гиснь, орчлң болҗана. Сән буудя – Теңгрин орна улс. 39Буг өвсн – эрлгин улс. Тедниг тәрснь – эрлг. Урһц хадҗ хуралһн – орчлңгин сүл өдр, тәрә хадҗ хурадгнь – Бурхна элчнр. 40Тегәд буг өвсн цуглулгдҗ һалд шатгдсн мет юмн орчлңгин сүл өдрт учрх. 41-43Күмни Көвүн эврәннь элчнрән илгәх, тедн Күмни Көвүнә орнас әмтиг килнцлә харһулсн, әмтнд му кесн күн болһниг йилһҗ авад, шачасн бешд авад хайх. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх. Энүнә хөөн Бурхнла седкләрн чик бәәдгинь эврәннь Эцкин орнд, нарн мет гилвкх. Мини келснә тускар сәәнәр ухалтн.


Бултулсн эрднин тускар


44Теңгрин йосн кеер нүкнд бултулсн эрднь мет: Нег күн терүг олҗ авад, хәрү ормднь булчкна. Теңкән уга байрлад, тер герүрн хәрҗ ирәд, бәәсн юман хулдад, эрднь бәәсн һазриг хулдҗ авна.


Сувсна тускар


45Теңгрин йосн гисн эн: Нег хулд кедг күн сән сувс хәәнә. 46Нег дәкҗ тер үнтә сувс олҗ авна. Тер күн йовад, бәәсн юман хулдад, сувсиг хулдҗ авна.


Гөлмин тускар


47Теңгрин йосн гисн эн: Заһсчнр теңгсин уснд гөлмән хаяд, зүсн зүүл заһс бәрҗ авна. 48Гөлмнь заһсар дүүрхлә, тедн гөлмән уснаснь татҗ авна, заһс болһниг шүүнә. Сәәнинь йилһҗ авад сав дүүргнә, мууһинь авад хайчкна. 49-50Тиим юмн орчлңгин сүл өдрт учрх: Бурхна элчнр һарч ирәд, чик седклтә әмтнәс мууһинь йилһҗ авад, ик шачасн бешд авад хайх. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх. 51Ода тадн цугинь медҗ аввт? – гиҗ Исус теднәс сурв.

– Ээ, медҗ аввидн, – гиҗ тедн хәрү өгв.

52– Тер учрар Теңгрин йосна сурһульч болсн ном цәәлһәч болһн эврәннь гертәс шин болн хуучн юмс һарһҗ йовсн эзн мет болна, – гиҗ Исус келв.


Исус Назарет гидг хотнд


53Үлгүрмүд келәд, үгән төгсәһәд, Исус цааранднь һарад йовв. 54Төрскн хотндан ирәд, Тер хурлд әмтиг сурһв. Цуһар терүг соңсад, ик гидгәр өврцхәв:

– Тиим ик күчн, цецн оюн уха эн альдас авсмб? 55Энтн модчин көвүн биший? Энүнә экиннь нерн Мирьям биший? Энтн Яков, Йосип, Шимон, Йуда гидг дүүнртә болх. 56Энүнә дү күүкд цугтан энд мана хотнд бәәдг биший?

57Энүнәс көлтә күн Исуст итксн уга.

– Әәлдәчиг күндлдго һазр уга. Зуг төрскн һазртнь болн өрк-бүлднь әәлдәчиг әәлдәчд тоолдмн биш, – гиҗ Исус әмтнд келв.

58Тедн эс итксн төләд Исус тенд өвәрц юм әмтнд үзүләд уга.


### 14


Йохана үклин тускар


1-2Тер цагт Һалильян хан Херод Исусин туск зәңг соңсад, эврәннь зарцнртан:

– Эн уснд кирслдг Йохан үкәрәсн босҗ ирв, тегәд чигн Эн тиим өвәрц юм кедг күчтә, – гиҗ келв.

3Херод эврәннь Пилип дүүһиннь гергн Херодидас көлтә Йоханыг цевәр күләд, түүрмд хайсмн. 4Юңгад гихлә, Йохан терүг саглҗ:

– Эн гергнлә бәәх чамд зөв уга, – гиҗ оньдин келдг бәәсмн.

5Түрүн бийд Херод терүг алхар седҗ, зуг әмтнәс әәһәд үкллә харһулсн уга. Әмтн терүг Бурхна әәлдәч гиҗ тоолдг бәәсмн. 6Херодын һарсн өдр темдглҗәсн цагт Херодидин күүкн гиичнрин өмн биилҗәсмн. 7Терүнә биилҗәсн би Херодт икәр таасгдад, тер андһарлад:

– Сурх юман сур. Би цугинь күцәсүв, – гиҗ күүкнд келв.

8Тер күүкн экиннь заасн үгәр:

– Уснд кирслдг Йохана толһаг тәвүр деер тәвҗ, нанд авч ир, – гиҗ келҗ.

9-10Хан гейүрҗ ухалҗаһад, зуг гиичнрин өмн тәвсн андһаран күцәхәр, тер күүкнә сурсн юмиг өгхәр, түүрмд суусн Йохана толһаг хәәчлә харһултн гиҗ зәрлг болв. 11Толһаг тәвүр деер тәвәд, күүкнд авч ирҗ, тернь экдән авад одҗ. 12Йохана сурһульчнр Йохана цогцинь авад оршасна хөөн Исусур ирәд учрсн йовдлын тускар келсмн.


Тавн миңһн кү цадхлһн


13Исус энүг соңсчкад, оңһц дотр сууһад, эҗго һазр хәәҗ йовсмн. 14Зуг олн әмтн энүг медчкәд, эврәннь хотнас һарлдад, Исусиг дахҗ йовһар йовсмн. Исус оңһцас һарад, һазр ишкәд, олн әмтиг үзҗ. 15Исус теднд сана зовҗ, өвчтә улсиг эдгәв. Ора болҗ одхла, сурһульчнр Исусур өөрдцхәв.

– Багш, энд эҗго көдә. Ора болҗана, әмтиг тәвчктн. Эдн эргндк хотн болһнар йовад, идх уух хотан бийдән хулдҗ авг, – гиҗ тедн келцхәв.

16– Эдниг йовулх керг уга, тадн бийстн эднд хот өгтн, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

17– Манад юмн уга. Тавхн өдмг, хойрхн заһсн, – гиҗ сурһульчнр келцхәв.

18– Түүгән Нан тал авч иртн, – гиҗ Исус келв.

19Исус әмтиг ноһан деер суулһад, тавн өдмг, хойр заһс авад, Бурхнд ханлт өргәд, өдмгиг хуһлҗ сурһульчнрт хуваһад өгв. 20Терүг күн болһнд түгәҗ өгцхәв. Цуһар хотан эдлҗ цадцхав. Энүнә хөөн үлдсн хот арвн хойр савд багтҗ. 21Күүкд улсиг, бичкн күүкдиг эс тоолхла, хот идснь тавн миңһн күн болҗ һарв.


Исус теңгсин усн деегүр йовҗана


22-23Энүнә хөөн тер дарунь Исус:

– Оңһц дотр орад, теңгс һатлҗ телтр көвәд күртн, – гиҗ сурһульчнртан закв.

Өөрк әмтән үлдәһәд, Исус һанцарн зальврхар уул деегшән давшҗ һарв. Асхн болад ирхлә, һанцарн үлдсн бәәҗ. 24Сурһульчнр йовсн оңһц көвәһәс хол бәәсмн. Ик салькн зөрүд өмнәснь үләһәд, усна дольган шуугад, оңһциг шивәд бәәв. 25Өр цәәхин өмн Исус сурһульчнр тал темцҗ усн деегүр йовҗ. 26Сурһульчнр Багшан усн деегүр йовҗ йовхинь үзәд, ик гидгәр сүрдцхәв.

27– Энтн ки үзгдл! – гиҗ тедн чочад хәәкрцхәв.

– Байрлтн! Бичә Нанас әәтн! Энтн бив, – гиҗ Исус тер дарунь ә һарв.

28– Деед Эзн! Кемр Та мөн болхла, усн деегүр Танур йовх зәрлг өгхнтн! – гиҗ Пётр Исуст келв.

29– Йов! – гиҗ Исус хәрү өгв.

Пётр оңһц дотрас һарад, усн деегүр Исус тал йовв. 30Зуг салькн шүрүтәһәр үләсинь медәд, Пётр әәһәд, уснд чивҗ:

– Деед Эзн минь! Намаг харсҗ авртн! – гиҗ хәәкрв.

31Исус һаран өгәд, терүг һараснь бәрәд, келв:

– Итклчн баһ бәәҗ! Юңгад маһдлад бәәнәч?

32Тедниг оңһц дотран орхла, салькн тогтнв. 33Тенд бәәсн сурһульчнр Исусин өмн өвдглҗ сөгдв.

– Та үнәр Бурхна Көвүн мөнт! – гиҗ тедн келцхәв.


Өвчтә әмтиг Генесәретд эдгәлһн


34-35Нур һатлҗ йовад, тедн Генесәрет һазрин көвәд өөрдҗ ирцхәв. Энүгинь медчкәд, тер бәәрн әмтн эргндән бәәсн күн болһнд зәңгләд, кесг өвчтә улсиг Исус тал авч ирцхәв. 36Тедн Исусин хувцна хормаднь күрх зөв сурцхав. Хормаднь күрсн әмтн тер дарунь эдгдг болв.


### 15


Өвк эцкнрин ном


1Тер цагт Ерусалимас Исус тал паршмуд болн закана багшнр ирцхәв.

2– Чини сурһульчнр өвк эцкнриннь заңшалан эвдҗәнә, тедн хотыннь өмн һаран уһахш, – гиҗ тедн келцхәв.

3– Юңгад тадн бийстн тана заңшалас көлтә Бурхна заавриг эвдәд бәәнәт? 4«Эк эцк хойран күндлҗ тевч», «Эк эцк хойран му келсн күн үкх зөвтә» гиҗ Бурхн келсмн. 5-6Зуг тадн әмтиг: «Эврәннь зөөрәсн эк-эцкдән өглго Бурхнд нерәдҗ өгдг күн, эк-эцкдән туслҗ тевчх йоснас сулдна» гиҗ дасхнат. Тиим кевәр тадна заңшал Бурхна заавриг уга кенә. 7Тадн хойр чирәтә улст! Тадна тускар Эшья әәлдәч чик келҗ: « 8Эн улс хоосн амарн Намаг күндлнә. Теднә зүркнь Нанас хол бәәнә. 9Эдн күүнә ухалҗ һарһсн номиг Бурхна ном гиҗ дасхна. Эднә сөгдлһн юмн биш», – гиҗ Исус хәрү өгв.


Бузрдуллһна туск ном


10-11Әмтиг дуудҗ авад Исус:

– Соңсад медҗ автн! Амар орсн юмн биш, амар һарсн юмн лавта күүг бузрдулна, – гив.

12– Тана үгмүд паршмудыг һундасинь Та меднт? – гиҗ сурһульчнр Исус тал өөрдәд келцхәв.

13-14– Мини Теңгрин Эцкин эс тәрсн урһмл болһн уңгтаһинь хамднь таслҗ хайгдх. Тедн эврәннь хаалһарн йовтха! Тедн сохр әмтнә сохр залачнр. Сохр сохран көтлҗ йовхла, лавта нүкнд унх! – гиҗ Исус хәрү өгв.

15– Эн үлгүрин тәәлвринь маднд келҗ өгит, – гиҗ Пётр сурв.

16– Тадн чигн мини келсим медҗ авсн угавт? 17Амар орсн юмн геснд орад, һазаран һарч одна. 18Амар һарсн юмн күүнә седкләс һарад, күүг бузрдулдг мөн. 19Юңгад гихлә, күүнә седкл дотрас хар санан, аллһн-буллһн, күүнә авальта дерән негдүлһн, аля йовдл, хулха, худл герчллһн, хов зөөлһн һарна. 20Цуг эн күүг бузрдулна, зуг кемр күн хотын өмн һаран эс уһахла, тертн күүг бузрдулхш.


Буру номта күүкд күүнә сүзг


21-22Цааранднь Исус Тир болн Сидон һазр эргәд йовсмн. Тер бәәрн Кенаана күүкд күн Исус тал ирв.

– Деед Эзн, Давидин Көвүн![7] Намаг хәәрлит! Мини күүкн догшн хар сәкүснд эзлгдҗ. Тер дегд зовҗана! – гиҗ күүкд күн хәәкрв.

23Зуг Исус ә һарсн уга.

– Буйн болтха! Энүг цааран йовултн! Энтн мадниг дахҗ йовад, хәәкрәд бәәнә, – гиҗ сурһульчнр Исус тал өөрдҗ келцхәв.

24– Бурхн Намаг төөрсн хөд мет Израилин әмтн тал илгәв, – гиҗ Исус хәрү өгв.

25– Деед Эзн минь! Нанд нөкд болыт! – гиҗ күүкд күн саак ээрв.

26– Үрнәсн өдмг булаҗ авад, нохад хайхла, сән юмн биш, – гиҗ Исус келв.

27– Тиим-тиим, Деед Эзн минь, зуг Эзнә ширәһәс унсн хотын шавхрнь нохас иднә, тиим эсий? – гиҗ күүкд күн хәрүднь келв.

28– Чини сүзг ик! Эгч, чини сансн санаһар болтха! – гиҗ Исус келв.

Тер агчмд күүкн эдгәд одв.


Исус дала өвчтә әмтиг эдгәҗәнә


29Исус Һалилья нуурин көвәһәр йовҗ йовла. Тер уул деер һарад суув. 30Кесг доһлң, сохр, эрмдгтә, келн уга болн нань чигн улсиг Исус тал авч ирәд көлднь тәвцхәв. Исус тедниг эдгәв. 31Келн угань келнд орад, эрмдгтәнь эдгәд, доһлңгнь йосндан йовдг болад, сохрнь үздг болв. Тер йовдлыг олн әмтн үзәд йир икәр өврцхәв. Тедн Израилин Бурхиг магтҗ ханлт өргцхәв.


Дөрвн миңһн кү цадхлһн


32– Эн әмтнд Би сана зовҗанав, эдн һурвн өдрт Нанла бәәлә, хотнь чилҗ. Эдниг цадхал уга тәвхән седҗәхшв. Хаалһд эднд му болвза, – гиҗ Исус сурһульчнран дуудҗ келв.

33– Эн эҗго көдәд эн олн әмтиг цадхах тиим дала өдмг альд бәәх билә? – гиҗ сурһульчнр Багштан хәрү өгв.

34Исус:

– Кедү өдмгтәвт? – гиҗ сурв.

– Долахн өдмг болн цөөкн бичкн заһсн бәәнә, – гиҗ тедн хәрү өгв. 35-36Исус әмтиг һазрт суулһад, долан өдмг болн заһс авад, Бурхнд ханлт өргв. 37-39Дәкәд өдмгиг хуваһад, сурһульчнртан түгәҗ өгв, тедн әмтнд хуваҗ өгв. Әмтн хотан эдләд цадцхав. Дәкәд үлдсн хот долан савд цуглулцхав. Күүкд улсиг болн бичкдүдиг эс тоолхла, хот эдлҗәснь дөрвн миңһн күн бәәҗ. Исус әмтиг тәвәд, оңһц дотран орад, Магадан һазрур темцҗ йовв.


### 16


Онц темдгүдиг неклһн


1Исус тал паршмуд, цадукмуд ирцхәв. Тедн Исусиг сөрхәр Бурхна онц темдг маднд үзүл гиҗ некҗ сурцхав.

2– Өдр чилҗ йовхла, теңгр улавтрад ирхлә, тадн маңһдур сән өдр болх гинәт. 3Өрүн өрлә теңгр темәнә үүләр бүркгдхлә, эндр хурта салькта өдр болх гиҗ келнәт. Теңгр хәләһәд, тадн өдрин бәәдл тааҗ келҗ чаднат, зуг өдгә цагин темдгинь цәәлһҗ медҗ чадхшит. 4Хар саната, Бурхн уга үйнр! Онц темдгүд сурнат, зуг әәлдәч Йонин темдгәс даву талдан темдг тадн төрүц үзшгот, – гиҗ Исус хәрү өгәд, тедниг үлдәһәд цааран йовҗ одв.


Паршмудын болн цадукмудын искәдг экнә тускар


5Сурһульчнр нуурин телтр көвәд оңһцар усчад ирцхәв. Тедн хотан авхан мартчксн бәәҗ.

6– Паршмудын болн цадукмудын искәдг экнәс бийән саглҗ йовтн, – гиҗ Исус теднд келв.

7– Мадниг өдмг эс авснд эн тиигҗ келҗәнә, – гиҗ сурһульчнр хоорндан уха-санаһарн хувалцв.

8Исус түүгинь медчкәд:

– Ю ухалҗахмт? Өдмг эс авсндан зовҗахмт? Баһ итклтә улс! 9Ода күртл юм меддго юмс бәәсмтә? Тавн миңһн күүнд күрсн тавн өдмгин тускар мартчквт? Кедү сав хот цуглулвт? 10Дөрвн миңһн күүнд күрсн долан өдмгин тускар бас мартсн болхговт? Кедү сав хот тадн цуглулвт? 11Би өдмгин тускар келҗәхшв. Паршмудын болн цадукмудын искәдг экнәс бийән саглтн, – гив.

12Тиигхлә Исусиг өдмгин экнәс биш паршмудын болн цадукмудын дасхҗах номас бийән саглтн гисинь сурһульчнр лавта медҗ авцхав.


Пётр Исусиг Бурхна илгәсн Аврач гинә


13Исус Пилипин Кесәрья хотна һазрур ирәд:

– Күмни Көвүг әмтн кенд тоолҗахмб? – гиҗ эврәннь сурһульчнрас сурв.

14– Зәрмнь Таниг – уснд кирслдг Йохан гинә, зәрмнь Элья әәлдәч, наадкснь болхла, – Еремья эс гиҗ әәлдәчин негнь гинә, – гиҗ тедн хәрүднь келцхәв.

15– Тадн Намаг кен гиҗ санҗанат? – гиҗ Исус сурв.

16– Та әмд Бурхна Көвүнт. Та Бурхна илгәсн Аврач, – гиҗ Шимон Пётр хәрүднь келв.

17-19– Чи Йонин көвүн Шимон буйн-кишгтә күнч, юңгад гихлә, әмтн биш, Теңгрин Эцкм мини тускар чамд секҗ келсмн. Тер учрар Би келҗәнәв чамд. Чи – Пётр[8], эн чолун деер Би эврәннь хург тогтанав. Үклин һазрин күч чигн эн хургиг диилҗ чадшго. Би чамд Теңгрин йосна түлкүринь өгнәв. Эн һазр деер чини хөрсн юмн теңгр деер хөргдх. Эн һазр деер чини зөвшәрсн юмн теңгр деер зөвшәргдх.

20Цааранднь Исус:

– Намаг Бурхна илгәсн Аврач гиҗ бичә күүнд келтн, – гиҗ сурһульчнртан закв.


Исус эврәннь үклин тускар келҗәнә


21Тер цагас авн Исус:

– Би Ерусалимд одх зөвтәв, тенд толһачнрин, ах гелңгүдин болн ном цәәлһәчнрин һарас ик зовлң эдлхв. Намаг Ерусалимд әмнәсм хаһцулх, зуг һурвдгч өдртнь Би әмдрхв, – гиҗ сурһульчнртан ил келдг болв.

22– Деед Эзн, Бурхн Таниг гетлгтхә! Тиим юмн бичә болтха! – гиҗ Пётр Исусиг хооран дуудад, зөрц келв.

23– Әрл цааран, эрлг! Чи Мини хаалһд харш болҗанач. Чи Бурхна санаһар биш, әмтнә санаһар бәәнәч, – гиҗ Исус Пётрт хәрү өгв.

24– Намаг даххар седсн күн эврәннь хаалһан үлдәһәд, кирсән авад, Бийм дахтха! 25Юңгад гихлә, әмән хармнсн күн әмән геех. Зуг Мини төлә әмән өгсн күн әмән харсҗ аврх. 26Күн делкә эзлҗ авсн бийнь зуг әмән геехлә, ямаран олз терүнд бәәх билә? Эврәннь әмән күн юуһар хулдҗ авхмб? 27Эцкиннь туурмҗин толянд Күмни Көвүн элчнртәһән ирх. Тегәд күн болһнд кесн үүләрнь өггдх. 28Би үнәр келҗәнәв, ода энд зогсҗасн тадн дундас зәрмнь Күмни Көвүг ирәд эн орчлңгиг залҗ йовхинь эс үзтл өңгршго, – гиҗ Исус сурһульчнртан келсмн.


### 17


Исусин хүврлһн


1-2Зурһан өдр давсна хөөн Исус һанцхн Пётриг, Яковиг болн терүнә Йохан гидг дүүг авад ик уул темцҗ дахулв. Генткн терүнә бәәдл-зүснь хүврәд, чирәнь герл асҗ, нарн мет гилвкв. Хувц-хунрнь герл мет цәәв. 3Генткн Моше Элья хойр үзгдәд, Исуст үг келәд күүндцхәв.

4– Деед Эзн, ямаран сән энд! Би энд һурвн сег татх болвзав? Негинь Чамд, дарукнь Мошед, һурвдгчинь Эльяд, – гиҗ Пётр Исуст келв.

5Түүг үгән келҗәтл, генткн сәәхн герләр гилвксн үүлн теңгрәс бууҗ ирәд, тедниг бүркв.

– Эн Мини хәәртә Көвүн! Эн Намаг байрлулна! Энүнә үгинь соңстн! – гисн дун үүлн заагас соңсгдв.

6Энүг соңссн сурһульчнр сүмсән алдтл сүрдцхәв, тедн цуһар һазр элкдәд киисцхәв.

7– Бостн! Бичә әәцхәтн! – гиҗ Исус тедн тал өөрдәд, күн болһнд һаран күргв.

8Сурһульчнр толһаһан өргәд хәләхлә, Исусас даву талдан күн дәкҗ үзгдсн уга.

9– Күмни Көвүнә әмдрллһнә цаг эс иртл үзсн юман күүнд төрүц бичә келтн, – гиҗ Исус теднлә хамдан уул деерәс бууҗ йовсн цагт келв.

10– Багш, юңгад ном цәәлһәчнр түрүләд Элья ирх гиһәд келдмб? – гиҗ зууран сурһульчнр Исусас сурцхав.

11-12– Түрүләд Элья лавта ирҗ цугнь белдх зөвтә. Элья ирчксн билә гиҗ Би таднд келҗәнәв. Зуг күн терүг таньлго эврәһәрн кечкв. Тиим кевәр Күмни Көвүн әмтнәс көлтә ик зовлң эдлх, – гиҗ Исус хәрү өгв.

13Тиигхлә сурһульчнр Исусиг уснд кирслдг Йохана тускар келҗәхинь медцхәв.


Хар сәкүстә көвүг эдгәлһн


14Тедниг әмтнүр өөрдҗ ирхлә, Исус тал нег күн өөрдәд сөгдв.

15-16– Деед Эзн минь! Көвүһим өршәтн! Көвүм хар сәкүстә болсн учрас харһцдг гемтә болв. Тер шатҗ бәәсн һалд харһцҗ унад, уснд унад бәәнә. Басл икәр зовҗана. Би Тана сурһульчнриг эдгәтн гиҗ сурлав, зуг тедн көвүһим эдгәҗ чадсн уга, – гиҗ тер күн келв.

17– Яһсн иткл уга, килнцтә улсвт! Кедү цагтан би таднла бәәһәд иигҗ тесхмб? Көвүһән нааран авч иртн! – гиҗ Исус келв.

18Исус хар сәкүсиг хөрҗ көөв. Тер дарунь хар сәкүсн көвүнә дотрас һарв, көвүн эдгәд одв. 19Әмтн тарад йовҗ одсн хөөн сурһульчнр Исусас сурцхав:

– Мадн юңгад энүг көөҗ чадсн угавидн?

20-21– Итклтн баһ болад тадн энүг көөҗ чадсн угат. Кемр тадна иткл бичкәхән горчсин экн мет болсн болхла, тадн эн уулд ормасн көндрәд, цааран зогс гиҗ келсн болхла, эн уул ормасн көндрх билә. Тер учрар таднд эс кеҗ чаддго юмн уга болх билә, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус эврәннь үклин тускар дәкн тааҗ келҗәнә


22-23– Удл уга Намаг, Күмни Көвүг, әмтнә һарт өгәд әмнәсм хаһцулх. Би үкәд болв һурвдгч өдртнь босҗ әмдрхв, – гиҗ Һалилья һазрур йовсн цагт Исус сурһульчнртан келв.

Тедн Исуст санан зовҗ һашудад гейүрцхәв.


Орн-нутгудын улс: 1) Орчлңгин орн-нутгуд


24Тедниг Капернам хотнд ирхлә, Пётр тал Ерусалимин сүмин саңгин алв цуглулдг көдләчнр өөрдәд ирв.

– Тадна Багш сүмин саңгд алв өгнү? – гиҗ тедн сурцхав.

25– Өгнә, – гиҗ Пётр хәрү өгв.

Исус Пётрин герүр орҗ ирн:

– Шимон, юн гиҗ санҗанч? Эн орчлңгин хаадуд кенәс алв цуглулдв? Эврә улсас эс гиҗ хәр улсас? – гиҗ сурв.

26– Хәр улсас, – гиҗ Пётр хәрү өгв.

27– Тиигхлә эврәкснь алв өгдгәс сулдна. Зуг эн йосиг эвдшгоһар нур тал йовад, һахулян хаяд, түрүн харһсн заһс бәрҗ авад, амнь сек. Амнь секәд, нег цаһан мөңг олҗ авхч. Тер мөңг авад эднд өгчк. Тер чи бид хойрин алв болх.


### 18


2) Теңгрин орн-нутг


1Тер цагт Исус тал сурһульчнр ирәд:

– Теңгрин орнд хамгин икнь кемб? – гиҗ сурцхав.

2-3Исус бичкн көвүг дуудҗ авад, сурһульчнрин өмн зогсаһад:

– Кемр тадн хүврәд, үрдүдлә әдл эс болхла, Теңгрин орнд орҗ чадшгот гиҗ үнәр келҗәнәв. 4Бийән номһрулад, эн үрнлә әдл бичкн болҗ чадсн күн Теңгрин орнд хамгин ик болх. 5Мини нернә төлә иим бичкн үриг орулҗ авдг күн, тер намаг орулҗ авна.


Иткл эвдснә тускар


6Нанд итксн хамгин бичкн күүнә иткл эвдсн күүнд әмд бәәхин ормд теермин чолу күзүнднь бооһад, теңгсин гүүнд шивҗ хайхла, деер болх. 7Күүнә иткл эвдсн учрас әмтн муулян эдлх. Әмтн күүнә иткл эвдлго бәәхш. Зуг энүг кедг күн басл муулян эдлх. 8Кемр һарчн эс гиҗ көлчн иткл эвддг йовдлла харһулхла, тәәрәд цааран шивчк. Хойр һар көлтәһән мөңк һалд тусхин ормд өрәсн һар көлтәһән әмн җирһлд орсн деер. 9Кемр зүн нүднчн иткл эвддг йовдлла харһулхла, салһад авад шивчк. Хойр нүдтәһән мөңк һалд тусхин ормд өрәсн нүдтәһән әмн җирһлд орсн деер, – гиҗ Исус келв.


Төөрсн хөөнә тускар


10-11– Хәләтн, Нанд иткдг хамгин бичкн күүг бичә бастн. Теднә Бурхна элчнр Мини Теңгрин Эцкин өөр оньдин зогсна. 12Тадн ю санҗанат? Кемр нег күн зун хөөтә болад негинь геехлә, йирн йисн хөөһән уул заагт үлдәһәд, төөрсн хөөһән хәәхм, тиим эсий? 13Болв түүгән олҗ авсн цагтан йирн йисн хөөндән тиигҗ байрлл уга, олсн хөөндән теңкән уга байрлх, – гиҗ Би үнәр келҗәнәв. 14Тиим кевәр тадна Теңгрин Эцктн эврәннь хамгин бичкнән үкүлшгоһар седҗәнә.


Килнц кесн ах


15– Ахчн чини өмнәс килнц һарһхла, әмтнд медүллго терүн тал йовад, килнцин тускар чирәднь кел. Кемр үгичинь соңсхла, чи төөрсн ахан олҗ аввч. 16Кемр ахчн үгичинь эс соңсхла, «хойр эс гиҗ һурвн герчтә керг төр хаһлгдх зөвтә», гидг төләд нег эс гиҗ хойр кү авч ирәд, терүнә килнцин тускар кел. 17Кемр ахчн тедниг чигн эс соңсхла, хургт кел, кемр хургиг эс соңсхла, тер буру номта болн алв цуглулдг күүнлә әдл болв гиҗ сан. 18Үнәр келҗәнәв, эн һазр деер тадна хөрсн юмн теңгрт хөргдх, эн һазр деер зөвшәрсн юмн теңгрт зөвшәргдх. 19Эн орчлңд бәәсн тадн дундас хойрнь зөвшәрҗ ю эс сурв чигн Теңгрин Эцкм сурситн өгх, үнәр келҗәнәв. 20Кемр хойр эс гиҗ һурвн күн Мини төлә цуглрхла, теднә дунд Би бәәхв, – гиҗ Исус келв.


Күүнә гем тәвҗ өгдго зарцин тускар


21– Деед Эзн! Кемр ахм нанд гем кесн болхла, кедү дәкҗ би геминь тәвх зөвтәв? Дола дәкҗий? – гиҗ Пётр Исусас сурв.

22– Уга, долан биш, дал дәкҗ долан. 23Теңгрин йосн гисн эн: Нег хан эврәннь зарцнрин тооцаг шүүхәр седв. 24Мөңгнә тооцан эклхлә, терүн тал нег зарциг авч ирнә. Тернь кесг тербум арслң өртә бәәҗ. 25Өртә күн мөңгинь хәрү өгч эс чадхлань, эзн терүг гергтәһинь, гер-малтаһинь мухла кеҗ хулдад, өрән авхар шиидв. 26Зарц эзнәннь көлднь мөргәд:

– Буйн болтха! Дәкәд невчкн зуур күләҗәтн. Би өритн цугинь цуглулҗ өгчкнәв! – гиҗ сурв.

27Эзн зарцдан санань зовад, өринь хәрүләд тәвчкв. 28Энүнә хөөн зарц цааран һарч йовад, нег хамдан көдлҗәсн күүнлә харһв. Тернь зуухн цаһан мөңг өгх зөвтә бәәҗ. Зарц өртә күүг бахлураснь базһад:

– Өрим ас нааран! – гиҗ келв.

29Өртә күн өвдглҗ унад:

– Буйн болтха, күләҗә! Би удл уга өричинь өгчкнәв! – гиҗ ээрв.

30Зуг зарц терүг хәәрлл уга өринь эс өгтлнь түүрмд суулһна. 31Талдан зарцнр энүг үзәд, икәр уурлад, цугинь эзнд медүлнә. 32Тиигхлә эзн тер зарциг дуудҗ авад:

– Муульта мухла! Чи намаг ээрәд сурад бәәхлә, би чини өричинь хәрүлүв. 33Яһҗ би чамаг өршәләв, тиим кевәр чи өртә күүг өршәх зөвтә биләч, – гиҗ келв.

34Дәкәд эзнь ууртан бүтәд:

– Эн зарциг өрән эс өгтл засгла харһултн, – гиҗ талдан зарцнрт закв.

35Кемр тадн әрүн седкләрн ахиннь геминь эс тәвхлә, тиим кевәр Теңгрин Эцкм тадна гемитн тәвшго.


### 19


Закаһар саллһн


1-2Исус эврәннь үгән төгсәһәд, Һалильяс һарад, Йордана ца бәәсн Йудьян һазр темцҗ йовв. Терүнә ардаснь олн әмтн дахҗ йовцхав, Исус тедниг эдгәв.

3Исус тал паршмуд ирцхәв.

– Залу күүнд ямаран чигн учрар гергнәсн салх зөв Закан өгнү? – гиҗ тедн сөрҗ сурцхав.

4-6– Экн цагас авн Үүдәч «залу гергн хойриг үүдәҗ», гисиг умшсн бишвт? «Тер учрар күн һарһсн эк-эцкән үлдәһәд, авальтаһан ниилх, тедн хоюрн нег бий цогц болх». Тегәд хойр күн биш нег бий цогц болҗ тоолгдна. Бурхн ниилүлсн юмиг күн бичә салһтха, – гиҗ Исус хәрү өгв.

7– «Гергнәсн салхларн терүнд саллһна цаас өгәд тәвх кергтә» гиҗ юңгад Моше зәрлг өгсмб? – гиҗ тедн сурцхав.

8– Тадна зүркд хату болсн төләд Моше таднд авальтаһан салх зөв өгв. Экн цагт тиим юмн уга билә. 9Би болхла таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн авальтаһан салад, талдан герг авсн залу күн күүнә гергтә дерән негдүлнә, – гиҗ Исус келв.

10– Кемр тиим юмн болхла, гер эс авхла деер болх, – гиҗ сурһульчнр Исуст келцхәв.

11-12– Эн үгмүд цуһар седклдән багтаҗ чадшго, болв Бурхна заясн әмтн багтаҗ чадх. Зәрм улс төрснәс авн, зәрмнь әмтнәс көлтә ясата болсн учрас гер авх арһ уга болдг. Зәрмнь болхла Теңгрин орна төлә шунҗ, гер авлго, тохман залһхш. Эн номиг багтаҗ чадх күн багтатха! – гиҗ Исус келв.


Исус болн бичкн күүкд


13Исус бичкн күүкдт һаран күргҗ, әдс өгтхә гисн седклтәһәр әмтн күүкдән авч ирҗ. Сурһульчнр болхла, тедниг тәвсн уга бәәҗ.

14-15– Бичә хөртн эдниг! Күүкд нан тал иртхә! Яһад гихлә, бичкдүдлә әдл улс Теңгрин орнд орх, – гиҗ Исус келәд, бичкдүдин толһад һаран күргв.

Энүнә хөөн Исус тер һазрас һарад цааран йовҗ.


Байн күүнә тускар


16Нег дәкҗ Исус тал нег баахн көвүн ирәд:

– Багш, мөңк җирһл эдлхин төлә ямаран сән юм би кех зөвтәв? – гиҗ сурв.

17– Сән юм кехин тускар Нанас юңгад сурнач? Һанцхн Бурхн сән. Кемр чи мөңк җирһл эдлхәр седхлә, Бурхна зааврмудыг күцә, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

18– Ямаран? – гиҗ тер сурв.

19– «Кү бичә ал», «залу гергн хойрин итклиг бичә эвд», «хулха бичә ке», «күүнә тускар худлар бичә герчл», «эк-эцк хойран күүндлҗ тевч», «хаҗудк күүнд бийтәһән әдл хәәртә бол», – гиҗ Исус хәрү өгв.

20– Би цуг энүг күцәдүв. Дәкәд нанд ю кех кергтә? – гиҗ баахн көвүн сурв.

21– Кемр буйн төгс күн болхар седхлә, йовад эврәннь зөөрән хулдад, мөңгинь угатя улст түгәһәд өгчк. Тиигхлә, теңгрт байн зөөртә болхич. Аш сүүлднь Нан тал ирәд, Намаг дахад йов, – гиҗ Исус келв.

22Көвүн Исусин үгинь соңсчкад, икәр гейүрәд үлдв. Тер ик байн күн бәәҗ.

23-24– Үнәр келҗәнәв, байн күүнд Теңгрин орнд орхд басл берк юмн. Дәкәд болхла, байн күн теңгрин орнд орснд орхнь темән зүүнә сүвәр орсн амр, – гиҗ Исус сурһульчнртан келв.

25Энүг соңссн сурһульчнр дегд икәр өврцхәв.

– Тиигхлә кен әмән аврҗ чадхмб? – гиҗ тедн сурцхав.

26– Күн әмән аврҗ чадшго, Бурхн күүнә әм аврҗ чадх, – гиҗ Исус теднүр ширтҗ хәләһәд келв.

27– Бидн бәәсән үлдәһәд, Таниг дахҗ йовхинь Та үзәд бәәнәлмт? Ода олзнь ямаран болхмб? – гиҗ Пётр Исусас сурв.

28-30– Орчлң шинәр үүдхлә, Күмни Көвүн теңгрин туурмҗин ширәд суухла, тадн, Намаг дахсн сурһульчнр, Израилин арвн хойр уңг-тохм зарһла харһулхар арвн хойр ширә эзлҗ суухит. Мини төлә герән, ах-дүүнрән, эк-эцкән, үрдән, төрскн һазран үлдәсн күн болһн зун холван ик олз авх. Цагнь ирхлә, мөңк җирһл эдлх. Зуг хамгин түрүңкнь хамгин сүүлңкнь болх. Сүүлңкнь – хамгин түрүңкнь болх.


### 20


Уста үзмин көдләчнр


1– Теңгрин ориг юунла дүңцүлҗ болхмб? Үлгүрлхд: Нег герин эзн өрүн өрлә босад, эврәннь уста үзм тәрсн һазрт көдлх көдләчнриг нәәмәдлхәр йовсмн. 2Өдрт нег цаһан мөңг авхит гиҗ тер көдләчнрлә бооцад, уста үзм урһсн һазрур илгәв. 3Өрүн йисн часла тер базрин талвңд ирәд, көдлмш уга зогсҗасн әмтиг үзв. 4Эзн теднд:

– Тадн бас мини уста үзм урһдг һазр тал йовтн, Би тадна көдлмшин көлситн өгхв, – гив.

Тедн йовцхав. 5Һал үдлә арвн хойр часла, һурвн часла бас тер тиигв. 6Тавн час болад ирхлә, тер дәкәд базрин талвңд ирәд, тенд зогсҗасн әмтиг үзәд:

– Өдрин дуусн көдлмш угаһар ю хәәҗ энд зогсҗахмт? – гиҗ сурв.

7– Маднд күн көдлмш өгчәхш, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

– Тадн бас мини уста үзм тәрсн һазрур йовцхатн, – гиҗ эзн келв.

8Асхн болад ирхлә, эзн эврәннь һардачдан келҗәнә:

– Көдләчнриг цуглулад, көлсинь өгәд йовулчк. Экләд сүл ирсн көдләчнрт мөңгинь өг, дәкәд түрүн ирсн көдләчнрт җалвинь өгчк.

9Асхн тавн часла ирсн көдләчнр ирәд, күн болһн нег цаһан мөңг авцхав. 10Түрүн ирсн көдләчнр энүнәс ик мөңг авх саната бәәҗ. Зуг эдн бас нег цаһан мөңг авв. 11Мөңгән авчкад, тедн эзнд:

12– Сүл ирсн көдләчнр негхн час көдлв. Чи болхла, тедниг маднла әдлцүлвч. Бидн өдрин дуусн нарнд шатад көдлвидн, – гиҗ һундл өргҗ келцхәв.

13Зуг эзн негнднь иигҗ келв:

– Би чамаг өөлүлсн угав, нөкд минь, чи нанла нег цаһан мөңгәр көдлмш кенәв гиҗ эс келлчи? 14Көлсән авад хәр цааран. Би болхла сүл күүнд бас нег цаһан мөңг өгх санатав, 15би мөңгән эврәннь дурарн күүнд өгх зөв угавий? Намаг өгәнч гиһәд, чи үлү үзҗәнчи?

16Тиигәд сүүлңкнь түрүңк болх, түрүңкнь сүүлңк болх.


Исус эврәннь үклин тускар һурвдад келҗәнә


17Исус Ерусалим балһснур темцҗ йовад, арвн хойр сурһульчнран әмтнәс хооран дуудҗ авад:

18– Ода бидн Ерусалим балһснур йовҗанавидн. Күмни Көвүг ах гелңгүдин болн ном цәәлһәчнрин һарт бәрүлх, тедн Терүг цааҗла харһулхар шиидх, буру номта улсин медәнд өгх. 19Тедн наад бәрәд, малядҗ цокад, кирсд хадасар хадҗ алулх. Болв тер һурвдгч өдртнь әмдрх, – гиҗ Исус теднд онц келв.


Экин эрлһн


20Дәкәд Зебедана гергн көвүдтәһән Исус тал өөрдҗ одад сөгдв. Тер Исусас юм сурхар седҗ.

21– Юн кергтәв танд? – гиҗ Исус сурв.

– Тана орнд эн мини хойр көвүн Тана хаана ширән өөр суух гиҗ үгән өгтн. Негнь – барун талд, дарукнь зун талд суутха! – гиҗ тер күүкд күн келв.

22– Тадн ю сурҗахан эврән медҗәхшит! Мини үзх зовлңгиг тадн дааҗ чадхийт? – гиҗ Исус теднәс сурв.

– Чадхвидн, – гиҗ тедн хәрү өгв.

23– Мини зовлңгиг та хойр даахит, зуг Мини барун эс гиҗ зүн һартм суух зөв Би өгдгов. Эцкимм заасн әмтн тенд суух.

24Наадк арвн сурһульчнр энүг соңсчкад, ах-дү хойриг гемшәцхәв. 25-28Зуг Исус:

– Буру номта хаадуд әмтән даҗрдгинь, нойдуднь әмтн деер эзн болдгинь тадн меднәлмт. Тадн дунд тиим юмн болх зөв уга. Күмни Көвүн әмтиг зархар биш Бийнь теднд заргдхар ирҗ. Тер олн әмтиг килнцәснь сулдххин төлә әмән өгх зөвтә. Тиим кевәр тадн тиигтн: тадна дундас алдр болхар седснь тана зарц болтха. Ахлач болхар седснь мухла болтха, – гиҗ келв.


Хойр сохр күүг эдгәлһн


29-30Тедн Ерихог үлдәһәд һархла, олн әмтн ардаснь дахҗ йовцхав. Хаалһин амнд хойр сохр күн суусн бәәҗ. Тедн Исусиг хаҗуһарнь йовҗ йовхинь соңсад:

– Деед Эзн! Давидин Көвүн мадниг өршәһич! – гиҗ хәәкрцхәв.

31Әмтн тедниг хөрәд, дууһан таттн гиҗ келцхәв, зуг тедн улм чаңһур:

– Деед Эзн! Давидин Көвүн мадниг өршәһич! – гиҗ хәәкрцхәв.

32– Нанас таднд юн кергтә? – гиҗ Исус зогсад тедниг дуудҗ келв.

33– Деед Эзн! Мана нүднд хара орулыч! – гиҗ тедн сурцхав.

34Исус теднд сана зовад, нүднднь һаран күргв. Агчмин зуур тер хойр күүнә нүднд харан орв, тедн Исусиг дахҗ йовцхав.


### 21


Ерусалим балһснд байрта орҗ ирлһн


1-3Ерусалимур өөрдҗ ирәд, Олив уулын ташуд бәәсн Бетпәг тал күрсн цагла Исус хойр сурһульчнриг илгәһәд келв:

– Эн өмнтн бәәсн хотнур йовтн. Тенд уята баахн элҗгниг эктәһән зогсҗахинь тадн үзхит. Боодһаһинь тәәләд, тедниг нааран көтлҗ авч иртн. Кемр эзнь таднас юңгад малм авчахмт гиҗ сурхла, эдн Деед Эзнд кергтә болҗана, удл уга хәрү илгәх гитн.

4-5– Ерусалим хотнахнд келтн! Тана номһн заңгта хаантн элҗгн деер, баахн элҗгн деер сууһад аашна![9] – гисн әәлдәчин үг бүттхә гиҗ тиим юмн учрсмн.

6-7Сурһульчнр йовад, Исусин келсиг цугинь күцәв. Баахн элҗгниг эктәһинь авч ирәд, деернь хувцан хаяд, Исусиг суулһв. 8-9Йовсн хаалһднь олн әмтн өмсҗ йовсн хувцан делгҗ хайцхав. Зәрмнь моддын ноһан бүчрмүдинь таслад, хаалһднь хайцхав.

– Давидин Көвүн тууртха! Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә болтха! Бурхн тууртха! – гиҗ Исусин өмн ард бийднь йовсн олн әмтн хәәкрсмн.

10Исусиг Ерусалим балһснд орҗ ирхләнь, балһснд бәәсн олн әмтнә зүркнь догдлв.

– Энтн кен гидг күмб! – гиҗ тедн хоорндан сурцхав.

11– Эн Һалилья һазрин Назаретас ирсн Исус гидг әәлдәч, – гиҗ зәрм әмтн хәрүднь келдг бәәҗ.


Исус һол сүмд


12Исус һол сүмд ирәд, юм хулдҗ авчасн болн хулд кеҗәсн улсиг һарһҗ көөв. Мөңг сольдг улсин ширәһинь, көглҗрһ хулддг әмтнә сандлынь көлврүләд хайчкв.

13– «Мини герм – мөргүлин гер болҗ нерәдгдх», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә. Тадн энүгәр «деермчнрин бәәр кеҗит!» – гиҗ Исус теднд келв.

14Һол сүмд Исус тал сохр, доһлң әмтн өөрдцхәв, Исус тедниг гемәснь эдгәв. 15Ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр Исусин кесн өвәрцсиг үзәд, «Давидин Көвүн тууртха!» – гиҗ хәәкрсн бичкн күүкдиг үзәд, хорнь буслад уурлцхав.

16– Эдниг ю келҗәхинь чи соңсҗанчи? – гиҗ тедн Исусас сурцхав.

– Соңсҗанав, «Чи үрдүдин болн нилхдин амар бийдән магтал өргләч!» – гисинь умшсн уга биләт? – гиҗ Исус хәрү өгв.

17Цааранднь Исус тедниг үлдәһәд, балһснас һарад, Бетәнья гидг хотнд одад, тенд хонсмн.


Инҗр модыг харалһн


18Өрүн босад Исус хәрү Ерусалим балһснур йовҗ йовла, зууран геснь өлсв. 19Хаалһин амнд урһҗасн инҗр модыг үзәд Исус өөрдв. Зуг хамтхаснас даву юм эс үзсн учрас:

– Чини бүчр деер дәкҗ темсн бичә урһтха! – гиҗ келв.

Тер дарунь инҗр модн хагсад хумхарҗ одв. 20Энүг үзсн сурһульчнр ик гидгәр өврцхәв.

– Эн модн тиим шулун юңгад хагсҗ одсмб? – гиҗ тедн сурцхав.

21-22– Үнәр келҗәнәв. Кемр тадн маһдл угаһар иткхлә, тадн Мини кеснәс үлү юм кеҗ чадхит. «Ормасн көндрәд, теңгсин уснд ун!» – гиҗ эн уулд келхләтн, тадна келсәр болх. Кемр тадн иткхлә, зальврҗ ю эс сурв чигн сурсан авхит, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исусин йосн


23Исус һол сүмд орад, әмтиг ном умшҗ дасххла, ах гелңгүд болн толһачнр Исус тал өөрдәд:

– Кенә йосар Чи тиигҗ кеҗәхмч? Кен чамд тиим йос өгв? – гиҗ келцхәв.

24-25– Би таднд бас нег сурвр өгнәв. Кемр тадн хәрүһинь өгхлә, Би таднд кенә йосар тиигҗ кеҗәхән бас келҗ өгнәв. Йохана кирсллһн альдас ирсмб, теңгрәсий эс гиҗ әмтнәсий? – гиҗ Исус келв.

Тедн хоорндан күүндцхәв, кемр «Теңгрәс» гихлә, тер: «Юңгад тадн Йоханд эс итквт?» – гиҗ сурх. 26«Әмтнәс» гихлә, эн улсас әәсн күрчәнә, юңгад гихлә, цуһар Йоханыг әәлдәч гинә.

27– Медҗәхшвидн, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

– Тиигхлә кенә йосар тиигҗ кеҗәхән, Би таднд бас келшгов.


Хойр көвүнә туск үлгүр


28– Нег күн хойр көвүтә бәәҗ. Нег дәкҗ тер ик көвүндән:

– Көвүн минь, эндр уста үзм тәрсн һазрур йовад, көдлхнчн! – гинә.

29Тернь:

– Көдлшгов, – гиҗ келнә.

Зуг бәәҗәһәд, уха-санаһан сольҗ йовв. 30Эцк бичкн көвүндән бас тиигҗ келв. Тернь:

– Аав минь, ода йовнав, – гичкәд йовсн уга.

31Тадн ю санҗанат? Эн хойр көвүнәс кен эцкиннь үг соңссмб? – гиҗ Исус сурв.

– Түрүңкнь, – гиҗ тедн хәрү өгв.

– Үнәр келҗәнәв, алв цуглулгчнр болн хуульч күүкд улс таднас түрүн Бурхна орн-нутгт тусх. 32Юңгад гихлә, Йохан таднд чик хаалһ зааҗ ирсмн, зуг тадн терүнд итксн угат. Алв цуглулгчнр, хуульч күүкд улс болхла терүнд иткцхәв. Тадн Энүг үзә бәәсн бийнь килнцтә җирһлән үлдәсн угат, терүнд итксн угат, – гиҗ Исус келв.


Уста үзмин туск үлгүр


33– Дәкәд нег үлгүр соңстн. Нег нойн бәәҗ. Тер эврә һазрта бәәҗ. Тендән уста үзм тәрәд, Терүг хашаһарн хашалад, уста үзм шахдг нүк малтад, харулын цамхаг тосхад, уста үзмән көдләчнрт нәәмәдлҗ өгв. Бийнь хол һазрт одсмн. 34Темс цуглулх цагнь ирхлә, темсән авхар нойн көдләчнр тал ялчнран илгәнә. 35Зуг тедн ялчнринь бәрҗ авад, негинь цокад, дарукиннь әмнь таслад, һурвдгчинь чолуһар үктлнь цокҗ. 36Эзнь талдан ялчнриг илгәнә. Теднә тонь урдкас ик бәәҗ. Көдләчнр тедниг бас тиигнә. 37Аш сүүлднь, Эзн Көвүһм тевчх гиһәд Көвүһән илгәнә. 38Зуг Терүг үзчкәд, тедн «Эн өнчән авх күн, энүг алчкад, өнчинь авий!» – гиһәд 39көвүг бәрҗ авад, уста үзм тәрсн һазрас авч һарһад, цокад алчкв. 40Уста үзмин Эзнь хәрү ирхләрн эн көдләчнриг яах тер? – гиҗ аштнь Исус сурв.

41– Ик әәмшгтәһәр цааҗлҗ алх! Уста үзмин олз цагтнь өгдг талдан көдләчнрт өгх! – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

42– «Тосхачнрин һолсн чолун герин өнцгин һол чолун болв. Бурхн эн өвәрцтә керг күцәсмн. Бидн энүг үзләвидн. 43-44Эн чолун деер унсн күн цокгдх. Зуг күүнә толһа деер эн чолун унхла, дарад алчкх» гисн үгмүд Бурхна Бичгт умшсн угавт? Тер учрар Би келҗәнәв таднд, Бурхна йосн таднас булаҗ авгдад, олз өгдг улст өггдх, – гиҗ Исус келсмн.

45-46Исусин келсн үгмүд соңссн ах гелңгүд болн паршмуд Исусиг теднә тускар келҗәхинь медцхәв. Тедн Исусиг бәрҗ авхар седҗ, зуг Исусиг әәлдәч гиҗ тоолҗасн улсас тедн әәдг бәәҗ.


### 22


Хүрмин туск үлгүр


1Исус дәкәд нег үлгүр келв.

2– Теңгрин йосн гисн эн: Нег хан көвүндән хүрм кеҗәнә. 3Зарцнран илгәһәд, гиичнриг дуудулна. Зуг ирх әмтн ирхәр седсн уга. 4Тиигхлә тер талдан зарцнриг илгәнә.

– Тарһн малан алад, махна сәәнәснь хот белдчквидн. Тадниг күләҗәнәвидн. Мини көвүнә хүрмд иртн, – гиҗ теднәр зәңг илгәнә.

5Зуг тедн хаана үгиг оньгтан авлго, тал талдан эврәннь кергәрн тарад йовҗ одцхаҗ. Негнь – кеерәгшән, дарукнь хулд-гүүлгә кехәр йовҗ одв. 6Зәрмнь болхла, зарцнринь бәрҗ авад, му келәд алчкв. 7Хан уурлад, тер алач-булачнриг алад теднә бәәсн балһсиг шатачктн, гиҗ эврәннь цергчнртән зәрлг өгнә. 8Цааранднь хан эврәннь зарцнртан иигҗ келнә:

– Бидн нәәрт белнвидн. Мини дуудсн гиичнр болхла хүрмд ирх ач уга бәәҗ. 9Тегәд балһсна уульнц болһнар йовад, харһсн улсиг цугтаһинь хүрмин нәәрт дуудтн!

10Зарцнрнь һазаран һарч йовад, олн әмтиг дуудҗ авч ирцхәнә. Тедн дунд сән чигн, му чигн улс харһҗ. Нәәрин хора гиичнрәр дүүрв. 11Хан әмтиг үзхәр нәәрин хорад орҗ ирхләрн хүрмин хувц өмсл уга ирсн кү үзҗ.

12– Чи яһад хүрмин хувц өмсл уга нааран ирвч? – гиҗ хан терүнәс сурна.

Тернь тагчг, ә уга. 13Тиигхлә хан:

– Эн күүнә һар-көлинь күләд, харңһу һазрт хайчктн, тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх, – гиҗ зарцнртан закна.

14Дуудгдснь олн, онц суңһгдснь цөн болдг мөн.


Алвна тускар


15Паршмуд һол сүмәс һарч йовад, Исусиг үгднь бәрҗ авхар хоорндан үгцнә. 16Тедн эврәннь сурһульчнран Херодын улсла хамднь илгәсмн.

– Багш, Чамаг үн келҗәхинь бидн меднәвидн. Чи Бурхна заасар дасхнач. Тер учрар әмтн ю санҗахинь чи оньгтан авхшич, күүнә чирә хәләхшич. 17Тегәд маднд келҗ өгхнчн, бидн Римин хаанд алв өгх йостай аль угай? 18Исус теднә хар санаһинь медчкәд:

– Хойр чирәтә улс! Намаг ю хәәҗ сөрәд бәәнәт? 19Алв өгдг мөңгән Нанд үзүлтн, – гив.

Тедн Исуст мөңгән үзүлв.

20– Кенә дүр энд зурата, кенә нерн бәәнә? – гиҗ Исус сурв.

21– Римин хаана, – гиҗ тедн хәрүднь келв.

– Тер учрар хаана юмиг хаанд өгтн, Бурхна юмиг Бурхнд өгтн, – гиҗ Исус келв.

22Эн үгмүд соңсад, тедн ик алң болад, Исусиг үлдәһәд, һарад йовҗ одцхав.


Әмдрллһнә тускар


23Тер цагт Исус тал цадукмуд ирцхәв. (Тедн үксн әмтн әмдршго гиҗ иткдг бәәҗ.)

24– Багш! Моше маднд: кемр үрн уга күн өңгрхлә, терүнә дүнь авалинь авад, ахиннь тохминь залһтха. 25Манахнд ах-дү долан күн бәәҗ. Эләднь гер авад, үрн угаһар өңгрәд, гергән дүүдән үлдәв. 26Тиим кевәр хойрдгчнь, һурвдгчинь болн ах-дү долан тиигҗ өңгрв. 27Теднә хөөн күүкд күн өңгрҗ. 28Үксн әмтн әмдрсн цагт тер ах-дүүһин кенәннь гергн болҗ һархмб? Тер күүкд күн цуг ах-дүүһин болһна гергн биләлм? – гиҗ тедн сурцхав.

29– Тадн Бурхна Бичгиг болн Бурхна күчиг эс меддг төләд буру ухалҗанат. 30Үксн әмтн әмдрхләнь гер авдго, күүнд оддго болна. Тедн Бурхна элчнрлә әдл болна. 31Бурхн үксн күн әмдрнә гиснә тускар ю келсинь тадн умшсн угавт? 32«Би Абрахамин Бурхн, Ицхакин Бурхн болн Яковин Бурхнв», – гиҗ Бурхн келсмн. Зуг Бурхн – үксн әмтнә биш, әмд әмтнә Бурхн мөн.

33Исусиг соңссн әмтн терүнә номд икәр өврцхәв.


Алдр заавр


34Паршмуд Исусиг цадукмудын амнь хаасинь соңсад, цуһар хамдан цуглрцхав. 35-36Терүнә дундас нег ном цәәлһәч Исусиг үгднь бәрҗ авхар:

– Багш, Закана ямаран зааврнь хамгин һол чинртәв? – гиҗ сурв.

37– «Халун зүркәрн, әрүн седкләрн, бәәсн уха санаһарн эврәннь Деед Эзн Бурхндан дурта бол». 38Эн хамгин түрүңк болн хамгин һол чинртә заавр. 39Хойрдгч заавр түрүңк зааврла әдл «хаҗудк күүндән бийдән дурта кевәр дурл». 40Эн хойр һол зааврмудар эркн биш Закан болн әәлдәчнр тогтна, – гиҗ Исус келв.


Бурхна илгәсн Аврачин тускар


41-42Цааранднь Исус өөрнь хурсн паршмудас сурв:

– Бурхна илгәсн Аврачин тускар ю санҗанат? Тер ямаран уңг-тохмта?

– Тер Давидин тохмин үлдл, – гиҗ тедн хәрүднь келв.

43– Тиигхлә юңгад Бурхна Сәкүсәр дүүрхләрн Давид Терүг Деед Эзн гиҗ нерәдәд, иигҗ келсмб: 44«Чини өшәтниг диилҗ көлдчнь эс хайтл, Мини барун бий тал сууҗ йов, – гиҗ Деед Эзн мини Деед Эзнд келсмн». 45Тегәд кемр Давид Терүг Деед Эзн гиҗ келхлә, яһҗ Тер Давидин уңг-тохмин үлдл болҗ чадхмб? – гиҗ Исус сурв.

46Күн Исуст хәрү өгч чадсн уга. Тер өдрәс авн Исуст сурвр өгх дурн кенд чигн дәкҗ күрсн уга.


### 23


Хойр чирәтә улсиг гемшәлһн


1Цааранднь Исус эврәннь сурһульчнрт, олн әмтнд иигҗ келв:

2– Ном цәәлһәчнр, паршмуд Мошен зака цәәлһх йос һартан бәрҗәнә. 3Тер учрар теднә келсн ном соңсад, теднә заасар кетн, зуг тедниг дураҗ, үлгүр авч үүлән бичә күцәтн. Тедн бийснь дасхҗах номарн бәәхш. 4Тедн күчр күнд аца овалҗ тәвәд, әмтнә нурһнднь үүрүлнә, зуг бийснь нөкд болхар хурһан чигн көндәхш. 5Зуг юм кехләрн, тедн әмтн үзтхә гиҗ кенә. Тедн бийән сәәхрүләд маңнадан болн һартан Бурхна ном бичәтә кенчр зүүдг болна, хувцна хормаһан залаһар утдулад кеерүлнә. 6Байр-нәәрт ирхләрн, тедн ачта орм эзлхдән дурта. Хурлд деегшән һарад суулдна. 7Балһсна талвңд ирәд зогсхла, әмтн тедниг күндлҗ «Багш» гиҗ мендлхлә, икәр таасцхана. 8Тадниг багш гиҗ күн бичә дуудтха! Тадн ах-дүүнр болҗанат, Тадн негхн Багштат. 9Һазр деер эцк гиҗ кү бичә тоолтн! Тадн һанцхн Эцктәт. Тер теңгрт бәәнә. 10Сурһмҗлач гиһәд тадниг күн бичә дуудтха! Бурхна илгәсн Аврач тадна һанцхн сурһмҗлач. 11Тадна дунд хамгин икнь зарц болтха! Бийән деегшлсн күн лавта кевәр дорацулгдх! 12Бийән дорацулсн күн лавта кевәр деегшлх!

13-14Ном цәәлһәчнр, паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Тадн Теңгрин йосиг оньслчкад, бийстн дотрнь орхшит. Орхар седсн күүг төрүц орулхар седхшит!

15Ном цәәлһәчнр, паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Негхн күүг номдан орулхар теңгс һатлҗ, һазр эргәд гүүлднәт! Кү номдан орулчкад, бийәсн дор кенәт! Тертн таднас шулун мөңк һалд тусх!

16Чавас, сохр җолачнр! Басл зовлңган эдлхит! Күн сүмәр андһар тәвхлә, өңгәр тәвсн андһар болх! Сүмин алтар андһарлснь андһаран күцәх зөвтә, гиҗ тадн әмтиг дасхнат!

17Чавас, сохр һәргүд! Алтн болн алтыг әрүлсн сүм хойраснь юн деер? 18Тәклин ширәһәр андһарлсн андһар юмн биш. Зуг терүн деер бәәсн бәрцәр андһарлсн андһаран күн күцәх зөвтә, – гиҗ тадн бас дасхнат. 19Сохр улс! Бәрц болн бәрциг әрүлҗәсн тәклин ширә хойрас юн деер? 20Тегәд тәклин ширәһәр андһарлснь ширә деернь бәәсн юмар андһарлна. 21Сүмәр андһарлсн күн дотрнь бәәсн Бурхнар андһарлна. 22Теңгрәр андһарлсн күн Бурхна ширәһәр болн ширә деернь суусн Бурхнар андһар тәвнә.

23Ном цәәлһәчнр, паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Тадн тәрсн бадрашкас[10], зорһдас[11] болн зирәс[12] арвдгч хүвинь цуглулҗ авад, Бурхнд нерәдәд өгнәт. Зуг закана һол төрмүдиг, үнн чик бәәдлиг, өршәлтиг болн сүзгиг оньгтан икәр авхшит! Наадк юман мартлго, энүг бас күцәх кергтә. 24Сохр җолачнр! Тадн ундас бөкүниг шүүҗ хаяд, бүкл темә зальгдг улс!

25Ном цәәлһәчнр болн паршмуд! Хойр чирәтә улс! Тадн ааһ-савиг һазаһаснь арчнат, ааһин дотркинь болхла ховдглҗ хулхалсн олзар дүүрң. 26Сохр парш! Түрүләд ааһ-савин дотркинь арч, тиигхлә, терүнә һазакнь цевр болх.

27Ном цәәлһәчнр болн паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Тадн ширдчксн үкәр мет тедн һазаһаснь сәәхн болҗ медгднә, дотркинь болхла күүнә үксн цогцар болн яс-үсәр дүүрң. 28Тер учрар тадн һазаһас чик седклтә болҗ медгднәт, дотрктн болхла килнцәр болн хойр чирәтә йовдлмудар дүүрң.


Паршмуд болн ном цәәлһәчнр цааҗла харһх


29Цааранднь Исус иигҗ келв:

– Ном цәәлһәчнр болн паршмуд, зовлңган эдлхит! Хойр чирәтнр! Тадн әәлдәчнрт үкәрмүд тосхнат. Чик седклтә улсин бумблвс сәәхрүлнәт. 30Тадн келнәт: «Бидн мана өвкнрин цагт әмд бәәсн болхла, әәлдәчнрин асхрсн цуснд гемшәгдшго биләвидн». 31Тиигәд тадн әәлдәчнриг алсн әмтнә үрдүд гиҗ бийстн эврәннь тускар герчлҗәнәт! 32Ода эврәннь өвкнрин эклсн кергиг күцәтн! 33Тадн хойр көлтә моһас! Мөңк һалас болн зарһас зулҗ чадшгот! 34Соңстн! Би таднур әәлдәчнриг, цецн ухата улсиг болн багшнриг илгәҗәнәв. Зәрмнь тадн моднд телҗ хадҗ алхит, зәрминь хурлд малядҗ, хотнас хотн күртл көөхит. 35Тадн чик седклтә улсин үкләс көлтә икәр цааҗлгдхит. Орчлң үүдснәс авн чик седклтә улсин цус асхрлһнд тадн гемшәгдҗ килнцән эдлхит. Чик седклтә Абелин асхрсн цуснас экләд, тәклин ширә болн һол сүм хойрин хоорнд Берекьян көвүнә Зехарьян[13] асхрсн цусн күртл цугнь тадна толһа деер! 36Энүнәс көлтә эн үйнр басл цааҗлгдх гиҗ үнәр келҗәнәв, – гив.


Ерусалимин тускар уульлһн


37– Хәәрн Ерусалим! Ерусалим! Чини улс әәлдәчнриг уга кенә, Чам тал илгәсн әмтиг чолуһар цокҗ ална. Кедү дәкҗ Би чини үрдүдиг һууҗмулмудан җивр доран цуглулсн така мет цуглулхар седләв. Чини улс тиигхәр седсн уга! 38Тер учрар чини һол сүм хоосн болтха! 39Би чини улст келҗәнәв: «Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә!» гиҗ эс келтл, Намаг үзшгот, – гиһәд Исус үгән төгсәв.


### 24


Һол сүмин хольврлһна туск әәлдхл


1Исус сүмәс һарч йовхла, сурһульчнр сүмин бәәшңгиг үзүлхәр Исус тал өөрдцхәв.

2– Цуг энүг үзҗәнт? Энд нег чигн бүтн чолун үлдшго гиҗ Би үнәр келҗәнәв. Цугнь хольврад, хамхрҗ одхинь тадн медх зөвтәт, – гиҗ Исус келв.


Зовлң, көөлһн хойрин тускар


3Исус һанцхарн Олив уулд суусн цагт сурһульчнр өөрдәд:

– Тана келснтн кезә учрхмб? Таниг хәрү ирҗ йовхин темдг цагин чилгчин темдг ямаран болхмб? Келҗ өгит маднд? – гиҗ сурцхав.

4– Хәлән бәәтн! Әмтн тадниг меклвзә! 5Кесгнь Мини нер зүүһәд, әмтиг мекләд, би Христос гиҗ келх. 6Тадн өөрхн болҗах, бас хол болҗах дәәнә тускар соңсхит. Зуг бичә әәтн! Тиим болх зөвтә. Зуг тер чилгч биш. 7Нег келн әмтн талдан келн әмтнә өмнәс босҗ дәврх. Нег орн-нутг талдан орн-нутгла дәәллдх. Ик харһнлһна, һазр чичрлһнә аюл энд-тенд учрх. 8Цуг эн үрн төрхин өмн экиннь элк мошклһна эклц мет болх. 9Тадниг басл зовах, дәкәд цокҗ алх. Келн-әмтн болһн Нанас көлтә таднд дурго болх. 10Кесгнь иткләсн цухрад, нег-негндән дурго болад урвх. 11Тер цагт кесг худл әәлдәчнр ирәд, олн әмтиг меклх. 12Хар үүлмүд немгдәд, кесгиннь дурнь киитрх. 13Күцднь тесснь авргдх. 14Зуг түрүләд келн әмтн болһнд һазрин зах күртл Теңгрин йосна туск Сән Зәңг делгрх. Орн-нутг болһнд Сән Зәңгиг авх арһ күртх. Тегәд чилгч ирх, – гиҗ Исус келв.


Хоосрулҗах җигшүртә юмна тускар


15– Һол сүмиг хоосрулҗах җигшүртә юмиг тадн әрүн бәәрнд үзхит. Энүнә тускар әәлдәч Даниэл бичсмн. (Эн юн гидг юмб? Умшач энүнә тускар ухалтха!) 16Тер цагт Йудья һазрин әмтн уул темцәд зулҗ һартха! 17Герин ора деер сууснь буухларн гер дотрас юм бичә автха! 18Кеер бәәсн күн дулан хувцан авхар, герүрн бичә хәртхә! 19Тер цагт ацата болн үр көкүлдг күүкд улс басл муулян эдлх! 20Тана зулҗ йовлһн үвләр, бемб өдрәр бичә болтха гиҗ зальвртн. 21Орчлң үүдснәс авн ода күртл болад уга, ик һашута өдрмүд учрх. Хөөннь чигн тиим юмн болшго. 22Кемр Бурхн тер өдрмүдиг эс ахрдулхла, нег чигн юмн әмд үлдҗ авргдшго билә. Зуг шүүҗ авгдсн улсин төлә тер өдрмүд ахрдх. 23Кемр таднд «Хәләтн, энд Христос бәәнә» эс гиҗ «Тенд бәәнә» гиҗ келхлә, бичә итктн! 24Юңгад гихлә, худл Христосмуд болн әәлдәчнр ирх йовдл учрхла, шүүҗ авгдсн улсиг чигн меклхәр ик өвәрц, онц темдгүд үзүлх. 25Соңсҗант? Би таднд цуг энүг эртәснь келҗәнәв. 26Тегәд кемр: «Хәләтн, Христос көдәд бәәнә!» – гиҗ таднд келхлә, бичә тиигәрән одтн. Эс гиҗ: «Хәләтн, эн герт Тертн бултҗ йовна» – гихлә, бичә күүнд итктн. 27Теңгрин аһуг дорд үзгәс барун үзг тал цәкллһн керчснлә әдл Күмни Көвүн хәрү ирх. 28Үксн цогц кевтсн һазрт бүргд шовуд цуглрх.


Күмни Көвүнә ирлһн


29Тер һашута өдрмүдин хөөн генткн «Нарн унтрад, сар герл өгдгән уурх. Одд теңгрәс унад, теңгрин күчнь көндрх». 30Тиигхлә теңгр деер Күмни Көвүнә онц темдг үзгдх. Келн әмтн болһн һашудад оркрх. Тегәд Күмни Көвүг үүлн заагар алдр күчтә болн туурмҗта йовҗ йовхиг келн-әмтн болһн үзх. 31Алдр бүрә-бүшкүрин дун һархла, орчлңгин дөрвн үзгәс, һазрин нег захас талдан зах күртл бәәсн Эврәннь шүүҗ авгдсн улсан цуглулхин төлә Күмни Көвүн элчнрән лавта кевәр йовулх.


Инҗр модна тускар


32Эн инҗр модыг хәләҗ үлгүр автн. Терүнә бүчр дүүрәд, көк шин хамтхасн һархла, зуна цаг өөрдҗ йовхинь тадн меднәт. 33Тедү мет тадн: Цуг энүг үзәд медтн. Тер өөрхн, үүднә өөр. 34Үнәр келҗәнәв, эн үйнр сольгдад уга бәәтл цугнь бүтх. 35Теңгр һазр хойр уга болҗ одх, зуг Мини келсн үгмүд сольгдшго.


Күмни Көвүнә ирх цагинь күн медхш


36Тер өдрин болн цагин тускар келхлә, энүнә тускар күн медхш: Теңгрт бәәсн Бурхна элчнр чигн, Көвүн чигн медхш, һанцхн Эцк меднә. 37Ноах бәәсн цагт юн учрла, тиим юмн Күмни Көвүг хәрү ирхлә учрх. 38Тер өдрмүдт усна аюлын өмн әмтн хотан идлдәд, уулдад, гер авлдад, хәрд һарлдад бәәлә. Тиигәд тедн Ноах кермдән ортл бәәһәд бәәҗ. 39Усна аюл ирәд, тедниг уга кетл, тедн тиим юмн болх гиҗ сансн уга. Күмни Көвүг хәрү иртл бас тиигҗ болх. 40Тер цагт кеер бәәсн хойр күүнәс негнь авгдх, наадкнь үлдх. 41Һуйр теермдсн хойр күүкд улсас негнь авгдх, наадкнь үлдх. 42Бийән сергг бәртн! Тадна Эзн ямаран өдрт ирхинь тадн медхшлмт. 43Медтн! Кемр герин эзн хулхачиг гертнь орҗ ирхинь медсн болхла, тер сөөни дуусн унтлго, хулхачиг герүрн орулшго билә. 44Тер учрар бас белн бәәтн! Күмни Көвүн тадниг эс күләҗәсн цагт лавта күрәд ирх.


Нәәлвртә зарц


45Нәәлвртә ухата зарц гисн кемб? Талдан зарцмудыг ахлҗ, цагтнь хот өгх эзнә өгсн даалһврта зарц. 46Эзән хәрҗ ирсн цагт көдлмш кеҗәсн зарц хүвтә. 47Эврәннь һазран чигн Эзн терүнд лавта даалһҗ өгх, – гиҗ Би үнәр келҗәнәв. 48«Эзн кесгтән иршго», – гиһәд, 49наадк зарцнриг цокад, үүртәһән хот-хоолан эдләд, әркән ууһад бәәдг зарц – ухан уга зарц болҗана. 50Эзнь зарц эс күләҗәсн өдрт болн эс медсн цагт хәрҗ ирх. 51Тер зарцан догшн кевәр цааҗлад, хойр чирәтә улс бәәсн һазрур орулх. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх.


### 25


Арвн гиҗгтә күүкдин тускар


1– Теңгрин йосн иим болх. Арвн гиҗгтә күүкд һартан шам авчксн күргиг тосхар һарч ирҗәнә. 2Тавн күүкн ухата бәәҗ, наадк тавнь ухан уга. 3Ухан угань шам авад, шамин тосинь авхан мартчкҗ. 4Ухатань шамта хамднь тоста сав авсн бәәҗ. 5Күргн оратад ирхлә, күүкд үргләд унтҗ одна. 6Сөөни өрәллә: «Күргн аашна, һарад тостн!» – гиҗ хәәкрсн дун соңсгдна. 7Тер кемд күүкд серлдәд, шам сәәнәр герл өгтхә гиҗ түүгән ясҗ белдцхәнә.

8– Шамин тос өгит, мана шамвидн унтрн гиҗәнә, – гиҗ ухан угань ухата күүкнәс сурцхана.

9– Тосан таднд өгхлә, маднд күртшго. Лавкур одад, бийдән тос хулдҗ автн, – гиҗ ухата күүкд хәрүднь келцхәнә.

10Зуг тедниг тос авхар лавкур йовсн хөөн күргн ирҗ. Күргнлә харһхар седәд, белн бәәсн күүкд терүнлә хамдан хүрмин нәәрт йовцхана. Теднә ардаснь үүдн хаагдна. 11Үлдсн күүкд хөөннь ирәд:

– Деед Эзн! Деед Эзн! Үүдән тәәлит! – гиҗ сурцхана.

12– Үнәр келҗәнәв, Би тадниг медхшв, – гиҗ күргн хәрү өгв.

13Тер учрар оньдин бийән сергг бәртн, юңгад гихлә, тадн Күмни Көвүнә ирх өдринь чигн, цагинь чигн медхшт.


Һурвн зарцин тускар


14– Теңгрин йосна тускар дәкәд нег үлгүр соңстн. Нег нойн хол һазрт йовхин өмн эврәннь зарцнран дуудҗ авад, зөөрән теднд даалһҗ үлдәҗ. 15Нег зарцдан тер тавн миңһн алтн мөңг өгч, дарукднь – хойр миңһн, һурвдгчднь – нег миңһн алтн мөңг өгч. Күн болһнд арһ чадсарнь өгәд, хол һазрт йовҗ одна. 16Тавн миңһн алт авснь мөңгән кергт орулад, немҗ дәкәд тавн миңһн олз авч ирнә. 17Хойр миңһн алт авсн зарцнь бас олз авч, тернь дәкәд хойр миңһ болв. 18Нег миңһн алт авснь эврәннь эзнә мөңгән кеер авч одад, һазрт булад хадһлна. 19Кесг цаг давсна хөөн эзнь ирәд, зарцмудас тооца авчана. 20Тавн миңһ авснь дәкәд тавн миңһ немәд авч ирнә.

– Эзн минь, хәләтн, та нанд тавн миңһн алтн мөңг өгвт, би танд дәкәд тавн миңһн олз авч ирүв, – гиҗ тер келнә.

21– Сән, чи нәәлвртә сән зарц. Чамаг бичкн юмнд итклтә болсн төләд, би чамд энүнәс ик керг даалһнав. Мини нәәрт ир, – гиҗ эзн келнә.

22Дарукнь хойр миңһн олзта ирәд:

– Эзн, та нанд хойр миңһ өгләт, би танд дәкәд хойр миңһн олз кеһәд авч ирүв, – гиҗ келнә.

23– Сән, чи нәәлвртә сән зарц. Чамаг бичкн юмнд итклтә болсн төләд, би чамд энүнәс ик керг даалһнав. Мини нәәрт ир, – гиҗ эзн терүнд келнә.

24Нег миңһн алтн мөңг авсн зарц ирв.

– Эзн, таниг догшн гиҗ би меднәв. Та эр үкр сааҗ, үснәснь тарг кетн гиҗ әмтнд зәрлг өгдг күнт. 25Би танас әәһәд, мөңгитн кеер булҗ хадһллав. Тертн эн бәәнә.

26Тиигхлә эзн терүнд келҗәнә:

– Залху, муульта зарц! Чи намаг эр үкр сааҗ, үснәснь тарг кетн гиҗ әмтнд зәрлг болдгнь меддг болхла, 27чи мөңгән хоршаллһна герт өгәд, олз юңгад эс авсмч? 28Эн күүнәс нег миңһ авад, арвн миңһн алтн мөңгтә күүнд өгчктн. 29Тер учрар бәәснднь дәкәд немгдх, тер ик олзта болх. Угарад бәәснәснь бәәсинь булаҗ авгдх. 30Эн керго залху зарциг харңһу һазрт хайчктн. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх, – гиҗ тер нойн зарцнртан зәрлг болв.


Сүл өдрин зарһ


31Күмни Көвүн хан болад ирх, Терүнлә хамдан Бурхна элчнр ирх. Тер хаана ширәд суух. 32Күмни Көвүнүр келн әмтн болһнас цуг улс ирх. Хөөдиг ямадас йилһҗәсн хөөч мет Тер әмтиг хойр багд хувах. 33Хөөдиг барун бийд, ямадыг зүн бийд зогсах. 34Барун бийд зогсҗасн әмтнд Хан:

– Мини Эцкәс әдс авсн әмтн наартн. Орчлң үүдәсн цагас авн таднд нерәдгдсн алвт эзлтн. 35Юңгад гихлә, Намаг өлн бәәсн цагт тадн хот өгәд цадхалат, ундассн цагтм ундм хәрүлләт, хонх һазр хәәҗәсн цагтм гертән хонуллат, 36нүцкн бәәсн цагтм хувцллат, гемнҗәхләм, асрҗ хәләләт, түүрмд суусн цагтм Намаг төвкнүлхәр ирләт, – гив.

37Тер цагт чик седклтә әмтн:

– Деед Эзн! Таниг өлсҗәсн цагт бидн кезә хот өгсмб, ундассн цагттн ундытн кезә хәрүлсмб, 38хәр күн болсн цагттн кезә хонулсмб, нүцкн бәәсн цагттн кезә хувцлсмб? 39Таниг гемтҗәхлә, кезә асрҗ хәләсмб? Түүрмд бәәсн цагттн кезә бидн ирсмб? – гив.

40Тиигхлә Хан хәрүднь:

– Мини хамгин бичкн дүүдм кесн сәәтн Нанд кесн сә болҗ һарла гиҗ үнәр келҗәнәв, – гив.

41Зүн бийд бәәсн әмтнд Тер:

– Нанас цааран йовтн, му йорта әмтн! Эрлг болн терүнә зарцнр орх мөңк һалд ортн. 42Юңгад гихлә, Намаг өлсҗәсн цагт тадн Нанд хот өгсн угат, ундасҗасн цагтм ундм хәрүлҗ ус өгсн уга биләт. 43Хонх һазр хәәсн цагтм гертән хонулсн угат, нүцкн бәәсн цагтм хувцлсн угат, гемнхләм болн түүрмд суусн цаглам нанд нөкд болсн угат, – гив.

44Тиигхлә тедн:

– Деед Эзн! Кезә бидн Таниг өлсҗәсн, ундасҗасн, хонх һазр хәәҗәсн цагттн, хувц хәәҗәсн цагттн, гемтә болн түүрмд суусн цагттн үзәд нөкд эс болвидн! – гиҗ хәрү өгцхәв.

45Тиигхлә хан:

– Мини хамгин бичкн дүүдм тусан күргҗ юм эс кесн болхла, Нанд тусан эс күргснлә әдл юмн гиҗ би үнәр келҗәнәв. 46Эдн мөңк цааҗла харһх. Чик седклтәнь мөңк җирһл әдлх, – гив.


### 26


Исусиг уга кехин туск үгцлһн


1Исус цуг келсн үгән төгсәһәд, эврәннь сурһульчнртан:

2– Песахин нәр күртл хойр өдр үлдсинь тадн меднт? Күмни Көвүнәс урвҗ Терүг ик кирсд хадҗ әмнәснь хаһцулх, – гиҗ келв.

3Тер цагт ах гелңгүд болн Израилин толһачнр Кәәп гидг ах гелңгин бәәшңд ирәд, 4Исусиг нууцар бәрҗ авад, әмнәснь яһҗ хаһцулхинь үгцв. 5Зуг әмтн медҗ, буцлт бичә өргтхә гиһәд байрин өдрмүдт биш талдан өдрт кех юман кехмн гиҗ тедн келцхәв.


Исусиг Бетәньяд каңкнсн үнртә тосар түрклһн


6Исусиг Бетәнья хотна арсна гемәр урднь гемтсн Шимона герт бәәсн цагт 7хот ууҗахла, нег күүкд күн каңкнсн сәәхн үнртә тос бичкн җуңһшу савд авч ирәд, Исусин толһа деер кев. 8Энүг үзсн сурһульчнр уурлад:

– Эн ик үнтә тосиг иигҗ үрәхин ормд 9хулдад, яду әмтнд мөңгинь түгәҗ өгхм билә, – гицхәв.

10Исус тедниг дурго болҗахинь үзәд:

– Эн күүкд күүг юңгад көндәһәд бәәнәт? Энтн Нанд сә кев! 11Угатя яду әмтн тадн дунд оньдиндән бәәх, Би болхла таднла оньдин бәәшгов. 12Эн күүкд күн Мини толһад тос кеһәд, Мини цогц оршахар белдҗәнә. 13Үнәр келҗәнәв, Сән Зәңг цәәлһгдсн һазрт эн күүкд күүнә кесн йовдлын тускар тодлҗ келгдх, – гив.


Йуда Исусиг урвхар зөвшәрв


14Тиигхлә арвн хойрин негнь, Йуда Искериот ах гелңгүд тал йовад:

15– Таднд Исусиг бәрүлхлә, нанд ямаран шаңнлт өгхвт? – гиҗ сурв.

16Тедн Йудад һучн цаһан мөңг тоолад өгчкв, тер цагас авн Йуда Исусиг бәрүлх цагинь күләв.


Байрин хот


17Эс искәсн һуйрин байр эклсн түрүңк өдр бәәҗ. Сурһульчнр Исус тал өөрдәд:

– Песахин хот альд белдхмб? – гиҗ сурцхав.

18– Өөрк балһснд одад, Мини заасн күүнд: Мана Багш келүлв гиһәд «Мини цагм өөрдҗәнә, чини герт Би сурһульчнртаһан Песахин хот эдлнәв», – гиҗ Исус келсмн.

19Сурһульчнр Исусин келсн үгинь күцәв. Тедн Песахин хот белдв. 20Асхн болад ирхлә, Исус арвн хойр сурһульчнртаһан ширә эргҗ сууцхав. 21Тедниг байрин хот эдлҗәсн цагт Исус:

– Соңстн, тадн дундас негнь Намаг өшәтнә һарт бәрүлҗ өгх, – гив.

22– Деед Эзн минь, тер күн би биший? – гиҗ сурһульчнр икәр гейүрҗ хоорндан урлдад сурцхав.

23– Нанла хамдан нег ааһд һаран тәвсн күн Намаг бәрүлҗ өгх. 24Күмни Көвүн Бурхна Бичгт заясн хаалһарн күцц йовх зөвтә. Зуг Терүг бәрүлҗ өгсн күн басл муулян эдлх. Тер эс төрсн болхла, деер болх билә, – гиҗ Исус теднд келв.

25– Багш, чи намаг тиигҗ кех гиҗ санҗанч? – гиҗ Йуда сурв.

– Чи эврән энүг келвч, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Деед Эзнә асхни хот


26Тедниг хотан эдлҗәсн цагт Исус өдмг авад, Бурхнд ханлт өргәд, хуһлҗ хуваһад сурһульчнрт өгәд:

– Энүг авч эдлтн. Эн Мини Бий цогцм, – гиҗ келв.

27Ааһан авад, Бурхнд ханлт өргәд, сурһульчнртан өгәд:

– Энүг авч уутн, 28энтн Мини цусн – Шин Бооцаг батлҗах темдг. Эн цусн әмтнә төлә, теднә килнц тәвүлхин төлә асхрх. 29Мини Аавин орнд таднла хамдан шин чаһр эс уутл, Би эн чаһр дәкҗ төрүц ууҗ чадшгов, – гиҗ Исус келв.

30Исусин үгин хөөн тедн Бурхнд магталын дуд дуулад, Олив уул тал йовцхав.


Исус Пётрин гөрдхин тускар келҗәнә


31– Эн сөөһәр тадн цуһар Намаг үлдәхт. Энүнә тускар Бурхна Бичгт: «Би Хөөчинь уга кехв, хөөднь тарҗ одх», – гиҗ бичәтә. 32Зуг үкәд босҗ әмдрснә хөөн Би тадниг Һалилья гидг һазрт күләхв.

33– Цугтан үлдәвв чигн, би Таниг төрүц хайшгов, – гиҗ Пётр Исуст келв.

34– Соңс! Эн сөөһәр эр така хәәкртл, чи һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич, – гиҗ Исус Пётрт келв.

35– Танла хамдан үквчн би Таниг үлдәшгов! – гиҗ Пётр хәрү өгв.

Наадк сурһульчнр бас тиигҗ келцхәв.


Исус һанцарн зальврҗана


36Исус эврәннь сурһульчнртаһан, Гетсемән гидг модта һазрт ирәд:

– Намаг йовад зальврҗ иртл, энд күләҗәтн, – гив.

37Исус Пётриг болн Зебедана көвүдиг, ах-дү хойриг, авад, цааран йовв. Исусин зүркнь бүтәд, Бийнь үүмәд бәәв.

38– Седклм уудьврта бәәнә. Би үктлән зовҗанав. Тадн унтл уга Нанла хамдан бәәтн, – гиҗ Исус келәд, 39цааран йовҗ, һазр элкдҗ унад зальврв. – Эцк минь! Та эн зовлңгас Намаг гетлгх болвзат? Зуг Мини таалар биш, Тана таалар болтха!

40Исус сурһульчнрур өөрдхләнь, тедн нөөртән диилгдәд унтҗ одсн бәәҗ.

– Тадн унтлго Нанла нег част серглң бәәҗ чадсн угат. Сөрлһнлә харһшгон төлә зальвртн. 41Серглң бәәтн! Күүнә сүмснь чидлтә, зуг цогцнь чинән чидл уга, – гиҗ Исус Пётрт келв.

42Цааран йовад, дәкн зальврв:

– Эцк минь! Кемр Та эн зовлңгас Намаг эс гетлгхлә, кемр Би эн зовлңгиг даах зөвтә болхла, Тана таалар болтха! 43Исус һурвдад сурһульчнрур өөрдхлә, тедн үргләд, саак кевәрн унтад кевтсн бәәҗ. 44Тедниг үлдәчкәд, Исус һурвдад урдк келсн үгәрн зальврв. 45Цааранднь Исус сурһульчнр тал өөрдәд:

– Тадн одачн амрад кевтнт? Цагнь ирв, Күмни Көвүг килнцтә әмтнә һарт бәрүлҗәнә. 46Босад йовхм! Хәләтн, Намаг бәрҗ өгх күн аашна, – гиҗ келв.


Исусиг ах гелңгүдин һарт бәрүлҗәнә


47Исусиг үгән келҗәсн цагт генткн арвн хойр сурһульчнрин негнь Йуда үзгдв. Терүнлә хамдан ах гелңгүдин болн толһачнрин илгәсн кесг улс һартан мод, үлд авчксн ирәд зогсцхав. 48«Мини үмссн күн Исус болх, Терүг бәрҗ авхит», – гиһәд Йуда теднлә урдаснь үгцсн бәәҗ. 49Йуда тер дарунь Исус тал өөрдәд:

– Багш, менд! – гиһәд Исусиг халхаснь үмсв.

50– Ухалсн кергән ке, – гиҗ Исус терүнд келв.

Тиигхлә харулчнр Исусиг бәрҗ авад йовн гихлә, 51тер кемд Исусин нег сурһульч генткн үлдән һарһад, ах гелңгин зарцин чикинь тәәрәд хайчкв.

52– Үлдән ормднь орулчк! Үлд өргсн күн үлдәс үкдмн! 53Чи Намаг Эцкәсн сурҗ чадшго гиҗ санҗанчи? Эцкм тер дарунь далн хойр миңһн элчнрән эс гиҗ Терүнәс үлү ик элчнриг илгәх билә. 54Зуг тиигхлә Бурхна Бичгт бичәтә үгмүд яһҗ күцхмб? Цуг эн учрх зөвтәлм! – гиҗ Исус тер сурһульчд келв.

55Дәкәд Исус ирсн әмтн тал хәләһәд:

– Мууха кевәр тадн үлдән, модан атхчкад, Намаг авхар ирсмт? Би тиигтлән деермч биш! Өдр болһн Би һол сүмд әмтнд ном цәәлһдг биләв, тадн Намаг бәрҗ авдго биләт. 56Зуг әәлдәчнрин үгмүд бүттхә гиһәд, цуг эн учрҗана, – гиҗ келв.

Тиигхлә сурһульчнр Исусиг үлдәһәд, зулҗ гүүһәд йовҗ одцхав.


Исус Деед хургин өмн


57Исусиг бәрҗ авсн улс Терүг Кәәп гидг ах гелң тал авч ирцхәв. Тенд ном цәәлһәчнр болн толһачнр цуглрад белн сууҗ. 58Пётр нууцар теднә ардас ах гелңгин гер күртл йовҗ. Герин һаза үлдәд, цааранднь юн болхинь гетәд сууҗ. 59Ах гелңгүд болн Деед хург Исусиг алхин төләд, Терүнә өмнәс герчлх худл герчнриг олҗ авхар шунцхаҗ. 60Кесг улс худлар герчлв чигн, тедн ик күцәмҗтә юм кеҗ чадсн уга. 61Аштнь хойр герч күн үг келцхәв:

– Эн күн: «Би Бурхна сүмиг хамхлад, һурвн өдрин болзгт шинәр тосхҗ чадхв гилә», – гиҗ тедн келцхәв.

62– Эднә гемшәлин өмнәс ю келхмч? – гиҗ ах гелң босад, Исуст келв.

63Зуг Исус ә һарсн уга. Тиигхлә ах гелң келҗәнә:

– Әмд Бурхна нернә төлә кел! Чи Христос Бурхна Көвүнвчи?

64– Энүг чи келҗәнәч! Энүнәс үлү Би келҗәнәв таднд: эндр өдрәс авн Күмни Көвүг хамгин күчтә Бурхна барун һарт суусинь, теңгрин үүлн деегүр йовҗ йовхинь үзхит! – гиҗ Исус келв.

65Тиигхлә ах гелң өмссн хувцан шуулад келв:

– Энтн Бурхна тускар му келв! Дәкәд герчнриг юңгад хәәҗәхмт? Бурхна нериг эн яһҗ бузрдулҗахинь тадн ода соңсвт! 66Шиидврән келтн!

– Эн бурута! Үкх зөвтә! – гиҗ тедн хәрүднь хәәкрцхәв.

67Энүнә хөөн әмтн Исусин чирәднь нульмад, халхарнь ташад, басл икәр цокцхав.

68– Кен чамаг ода цокв, Христос, тааҗ кел маднд, – гиҗ тедн наад бәрцхәв.


Пётр Исусас урвснь


69Пётр герин һаза суусн бәәҗ. Терүн тал нег зарц күүкд күн өөрдәд:

– Чи бас Исусла хамдан биләч, – гиҗ тер келв.

70– Юуна тускар чамаг келҗәхинь би медҗәхшв, – гиҗ Пётр гөрдҗ келв.

71Пётриг хашан үүднд йовад зогсхла, талдан зарц күүкд күн үзәд:

– Эн күн Назаретин Исусла бас билә, – гиҗ өөрнь зогссн әмтнд келв.

72Пётр саак кевәрн гөрдҗ андһарлв:

– Би эн күүг медхшв, таньхшв!

73Удл уга герин һаза зогссн әмтн Пётрүр өөрдәд келцхәв:

– Чи теднлә хамдан бас биләч, келсн келәрчн медгдҗәнәвидн.

74Пётр Бурхиг зааҗ дәкн андһарлад:

– Би эн күүг таньхшв! – гиҗ келв.

Тер кемд эр така хәәкрв. 75«Эр така хәәкртл чи һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич» – гисн Исусин үгмүдиг Пётр тодлв, тер кеерәгшән һарад һашудад уульв.


### 27


Исусиг Пилатын һарт бәрүллһн


1-21,2,3Өрүн өрлә ах гелңгүд болн толһачнр селвцәд, Исусиг үклин цааҗла харһулх шиидвр авцхав. Тедн Исусиг күләд, Пилат гидг Римин һардачин һарт бәрүлв.


Йудан үкл


3Урвач Йуда Исусиг үкллә харһулх цааҗ батлсинь медсн цагт бийән гемшәһәд, ах гелңгүдт болн толһачнрт һучн цаһан мөңгинь хәрү өгәд:

4– Би ик килнц кечкүв, би нүл уга күүг урвсн бәәҗүв, – гив.

– Мана юн кергв? Эн мана керг биш, чини керг, – гиҗ тедн хәрү өгв.

5Йуда цаһан мөңг сүмд хайчкад, цааран зулҗ йовад, хоолан бооҗ үкҗ одв. 6Ах гелңгүд мөңгинь авад:

– Эн мөңгиг сүмин саңгд тәвхм биш, эн цуста мөңгн, – гицхәв.

7Тедн хоорндан селвцәд, буһш кедг күүнә һазр хулдҗ авхар шиидцхәв. Тенд хәр әмтиг оршахм гиҗ тедн келцхәв. 8Тер учрар тер һазр Цуста һазр гиҗ ода күртл нерәдгднә. « 9Израилин көвүд һучн цаһан мөңгәр үнлсн Терүнә үниг авад, 10Деед Эзн заасар нег буһшчас һазр хулдҗ авцхав», – гисн әәлдәч Еремья келсн әәлдхл бүтв.


Исусиг мөшклһн


11Исус һардачин өмн зогсв.

– Чи Йудья улсин ханвчи? – гиҗ һардач сурв.

– Чи тиигҗ келҗәнәч, – гиҗ Исус хәрү өгв.

12Ах гелңгүд болн толһачнр Терүг гемшәхлә, Исус үг келлго тагчг бәәв.

13– Чи соңсҗахшийчи? Чини өмнәс кедү гемшәлһн бәәхинь үзҗәнчи? – гиҗ Пилат Исуст келв.

14Зуг Исус ә һарч, хәрүднь нег чигн үг келлго һардачиг өврүлв.


Исусиг цааҗла харһуллһн


15Байрин өдрмүдт һардач әмтнә эрлһәр түүрмд суусн кү сулдхадг бәәҗ. 16Тер цагт нег нертә күн түүрмд суусн бәәҗ. Тер Бар-Аба гидг нертә Исус бәәҗ. 17Әмтн олар хурсн цагт Пилат:

– Кениг сулдххмб? Бар-Аба гидг нертә Исусиг эс гиҗ Бурхна Илгәсн Аврач гиҗ нерәддг Исусиг? – гив.

18Юңгад гихлә, евреймүдин һардачнриг Исуст үлү үзәд, терүнә һарт бәрүлсинь Пилат медәд бәәҗ. 19Пилатыг зарһчин өөдм деер суусн цагт авальнь:

– Эн чик седклтә күүнд му юм бичә ке. Сөөһәр энүнә тускар му зүүд үзчкәд, би сөөни дуусн зовлав, – гисн зәңг зарцар илгәҗ.

20Тер саамд ах гелңгүд болн толһачнр:

– Бар-Абаг сулдхатн, Исусиг цааҗлтн, – гиҗ келх кергтә, гиһәд әмтиг үгдән орулҗ теднд келцхәв.

21– Эн хойр күүнәс кениг сулдхх кергтә? – гиҗ һардач әмтнәс сурв.

– Бар-Абаг! – гиһәд әмтн хәрүднь хәәкрцхәв.

22– Бурхна илгәсн Аврач гиҗ нерәддг Исусиг яахмб? – гиҗ Пилат сурв.

– Кирсд хадҗ алтн Энүг! – гиҗ цуһар хәрүднь хәәкрцхәв.

23– Ямаран му юм Энтн кесмб? – гиҗ Пилат әмтнәс сурв.

– Кирсд ал! Кирсд ал! – гиһәд әмтн улм чаңһур хәәкрцхәв.

24Юмн тус эс болҗахинь медәд, Пилат әмтн буцлт эклх гиҗ әәһәд, әмтнә өмн һаран усар уһаһад:

– Эн күүнә үклд би биш тадн бурута болхит, – гив.

25– Болг! Энүнә үклд бидн, мана үрдүд бурута болтха! – гиҗ әмтн хәәкрцхәв.

26Тиигхлә Пилат Бар-Абаг тәвәд, Исусиг малядсна хөөн кирсд цааҗлтн, гиҗ закв.


Римин цергүд Исусар наад бәрҗәнә


27Римин цергүд Исусиг һардачин бәәшңд авч одв. Исусин өөр цергүд цуглрв. 28Тедн Исусин хувцинь тәәләд, улан лавшг өмскв. 29Хатханчгта урһмлар гүрсн титм толһаднь күчәр өмскәд, барун һартнь мод бәрүләд, өмннь өвдглҗ суулдад наад бәрәд:

– Йудья улсин хан менд болтха! – гиҗ хәәкрцхәв.

30Дәкәд тедн Исусин чирәднь нульмад, толһаһинь модар цокцхав. 31Цадтлан зоваҗ зовачкад, тедн Исусас улан лавшг тәәләд, бийиннь хувц өмскәд, кирсд цааҗлхар авад йовцхав.


Исусиг кирсд телҗ хадлһн


32Һарч йовад, тедн Күрәнә балһснас йовҗ йовсн Шимон гидг күүг үзәд, Исусин кирсиг бәрүлв. 33Голгот гидг бәәрнүр ирхләрн (Голгот – Һавл гиҗ орчулгдна) 34Исуст цөстә ниилүлсн чаһр өгв, Тер амсчкад, уухар седсн уга. 35Исусиг кирсд телҗ хадад, тедн Исусин хувцинь авхар җирв хайцхав. 36Дәкәд тедн Терүг гетәд сууцхав. 37Исусин толһа деер бәәсн моднд: «Исус – Йудья улсин хан!» – гиҗ бичәтә. 38Терүнлә хамдан хойр деермчнр бас кирсд цааҗлгдв. Негнь барун бийднь, дарукнь зүн бийднь. 39Зууран йовҗ йовсн әмтн толһаһан зааляд, Исусиг му келцхәв.

40– Не, сүмиг хольврулад, һурвн өдрт тосхҗ тәввч? Чи Бурхна Көвүн болхла, әмән аврхнчн! Кирс деерәс бууҗ ирхнчн! – гиҗ тедн келцхәв.

41Ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр болн толһачнр бас Исусиг наад бәрәд:

42– Талдан әмтнә әм аврдг билә, Бийән аврч чадхш! Иим бәәдлтә Израилин хан болҗана! Ода эн кирсәс буутха! Тиигхлә бидн Энүнд иткхвидн! 43Эн Бурхнд нәәлҗәлә. Кемр Эн Бурхнд кергтә болхла, Бурхн ода Энүг харсҗ авртха! Эн Бийән Бурхна Көвүн гиҗ нерәддг биләлм! – гиҗ тедн келцхәв.

44Исусла хамдан кирсд телҗ хадулгдсн деермчнр бас тиим кевәр му келцхәв.


Исусин үкл


45Үдин цаг ирхлә, эргндк һазр генткн харңһурв. 46Һурвн час күртл харңһу болв. Һурвн часин алднд:

– Эли! Эли! Лема сабахтани! (Еврей келнәс орчулхла: Бурхн минь! Бурхн Минь! Намаг юңгад үлдәсмч?) – гиҗ Исус бәәсн дууһарн чаңһур келв.

47Тенд бәәсн әмтнәс зәрмнь:

– Элиг дуудҗана, – гиҗ келцхәв.

48Негнь гүүҗ ирәд, ишклң чаһрар кенчр норһҗ, моднд ораһад, Исуст өргҗ өгв.

49– Болх! Күләҗә! Элья Энүг харсҗ авхар ирхм угай? Хәләй! – гиҗ әмтн келцхәв. 50Исусиг дәкн чаңһур хәәкрсн хөөн әмнь тер дарунь һарв. 51Һол сүмд бәәсн көшг деерәс ул күртлнь хойр әңгрәд шуурв. Һазр догдлад, хад чолуд шуурад, 52үкәрмүд секгдв. Бурхна кесг үксн улс үкәрәсн әмдрҗ 53босад һарцхав. Хөөннь Исусиг үкәрәсн босҗ әмдрсн цагт тедн Ерусалим балһснд орҗ ирв, кесг әмтн тедниг үзцхәв. 54Исусин цогциг манҗасн Римин әңгин цергин ахлач болн терүнә цергүд һазр чичрлһиг, учрсн юмиг үзәд ик гидгәр сүрдцхәв.

– Эн күн йосн Бурхна Көвүн бәәҗ, – гиҗ тедн келцхәв.

55Тенд кесг күүкд улс бәәҗ. Тедн холас цугинь үзцхәв. (Тер күүкд улс Исусиг Һалильяс һарсн хөөн дахад, килмҗән өгәд, нөкд болҗ йовла.) 56Тедн дунд Магдален хотна Марий, Марий (Яков Йосип ах-дү хойрин экнь) болн Зебедана аваль.


Исусиг оршалһн


57Асхнднь Ариматья хотнас Йосип гидг байн күн ирсмн, тер бас Исусин сурһульч бәәҗ. 58Пилатур ирәд, Йосип Исусин цогцинь сурв. Пилат цогцинь авх зөв өгв. 59Йосип Исусин цогцинь авад, үнтә цаһан эдәр ораһад, 60хад чолунд шин кесн үкәрт оршав. Тер үкәрин амнь ик чолуһар хаачкад, йовҗ одв. 61Магдален хотна Марий болн оңдан Мирьям үкәрин өмн тедүкнд сууҗасмн.


Үкәрин харул


62Маңһдуртнь бемб өдрлә Пилатур ах гелңгүд болн паршмуд ирцхәв.

63– Ах Нойн! «Һурвн өдр давсна хөөн Би үкәрәсн босҗ әмдрхв», – гиҗ Тер худлч келсн билә. Терүнә үгмүд бидн мартсн угавидн, – гиҗ тедн келцхәв.

64– Нөкәдүр күртл үкәринь харулх заквр цергүдт өг, эс гиҗ Терүнә сурһульчнр ирәд, цогцинь хулхалҗ авчкад, «Тер үкәрәсн босв», – гиҗ әмтнд келцхәх. Тер худл урдк худлас дор болх.

65– Эн харулыг автн, йовад үкәриг эврә дурарн хәләтн, – гиҗ Пилат теднд келв.

66Тедн йовад, үкәрин амна чолунд тииз тәвчкәд, харулыг зогсаһад Исусин цогцинь манцхав.


### 28


Исусин әмдрллһн


1Бемб өдр давсна хөөн маңһдуртнь өр цәәхлә Магдален хотна Мирьям, дарук Марий үкәриг хәләхәр йовцхав. 2Генткн ик һазр чичрлһн болв. Бурхна элч теңгрәс бууҗ ирәд өөрдәд, үкәрин чолуһинь цааран түлкәд, деернь суув. 3Терүнә чирәнь цәклсн цәкллһн мет болад, хувцнь цасн мет цаһан бәәҗ. 4Харулчнр икәр әәһәд, сүмснь һарн гив.

5– Бичә әәтн! Кирсд алгдсн Исусиг тадн хәәҗәхинь би меднәв! 6Исус энд уга. Тер үкәрәсн босҗ әмдрв. Энүнә тускар Исус таднд урднь келсн билә. Наартн, хәләтн, Терүнә кевтсн орм эн бәәнә, 7сурһульчнр тал шулуһар йовад: «Исус үкәрәсн босҗ әмдрәд, тер таднас өмн Һалильяд ирх. Тенд тадн Исусиг үзхит», – гиҗ келтн. Келсн үгим соңстн, – гиҗ Бурхна элч күүкд улст келв.

8Тедн адһмтаһар үкәрәс һарад, сүрдҗ әәһәд бәәввчн дегц байрар дүүрәд, үзсән келхәр, сурһульчнр тал гүүлдцхәв. 9Генткн Исус бийнь теднә өмн зогсв.

– Менд бәнт? – гиҗ Тер келв.

Тедн Исус тал өөрдәд, көлднь һаран күргәд сөгдцхәв.

10– Бичә әәтн! Йовтн, Мини ах-дүүнрт Һалилья тал йовтха гиҗ келтн, тедн Намаг тенд үзх, – гиҗ Исус келв.


Харулчнрин келсн үг


11Күүкд улс йовҗ одсн цагт харулын әмтн ах гелңгүд тал йовад, учрсн юмна тускар цугинь келҗ өгв. 12Тедн толһачнрла селвцәд, харулчнрт дала мөңг өгәд келцхәв:

13– Мадн унтсн цагла сурһульчнр сөөһәр ирәд, Исусин цогцинь хулхалҗ авад йовҗ одла гиҗ әмтнд келтн. 14Кемр Римин һардач сурхла, бичә әәтн. Тадн буру угат гиҗ бидн терүнд келхвидн.

15Харулчнр мөңгинь авад, теднә келсәр кецхәв. Тегәд тер зәңг Йудья улс дунд тарв. Ода күртл тер зәңг бәәһәтә.


Ик даалһвр


16Арвн негн сурһульчнр болхла Исусин заасар Һалильяд бәәсн уулур йовцхав. 17Зәрмнь икәр итклго бәәсн бийнь Исусиг үзәд, өвдглҗ сөгдв. 18Исус тедн тал өөрдәд келв:


– Теңгриг болн эн делкәг бәрх

Йосн Мини һарт бәәнә.

19Тер учрар йовад

Делкәд бәәсн келн-әмтн болһниг дуудҗ,

Тедниг Мини сурһульчнр болһтн!

Эцкин, Көвүнә болн Әрүн Сәкүснә нерн деерәс

Тедниг уснд кирслтн!

Нанас соңссн зааврмудыг күцәх

20Тедниг дасхҗ сурһтн!

Лавлҗ тодлҗ автн:

Орчлңгин чилгч күртл,

Би оньдин таднла хамдан.


[2] 6:22 - Нүдн цевр – өгәнч күн.

[3] 6:23 - Нүдн бузр – хатуч күн.

[4] 9:27 - Давидин көвүн гиснь – Давидин тохмта күн.

[5] 10:38 - Кирс – кү цааҗллһна зер-зев.

[6] 12:24 - Баал-Зебүль гидг үг «батхна нойн» гиҗ орчулгдна; эн эрлгин талдан нерн.

[7] 15:21-22 - Давидин Көвүн гисн Давидин тохм.

[8] 16:17-19 - Пётр – эн үг «чолун» гиҗ орчулгдна.

[9] 21:4-5 - Элҗгиг унад орҗ ирснь – эв авч ирснә темдг; мөриг унад орҗ ирсинь – дәәнә темдг.

[10] 23:23 - Бадрашк – мята.

[11] 23:23 - Зорһд – укроп.

[12] 23:23 - Зир – тмин.

## МАРК

### Маркин бичсн Сән Зәңг


Маркин бичсн дегтр Исус Христос гидг нертә Бурхна Көвүнә туск Сән Зәңгәс эклҗәнә. Терүнд Исус һартан йоста, күцәмҗтә күн болҗ зургдҗ. Терүнә һардгч йосн тархаҗах номднь, хар сәкүсд диилдг күчнднь, күүнә килнц тәвҗ өглһнднь үзүлгдҗ. Эврәннь тускар келхләрн, Исус күүнәс һарсн көвүн болҗ келнә. Исус күүнә кесн килнц тәвҗ өгхин төлә ирсмн болҗана.

Маркин бичсн Сән Зәңг Исусин келсн үгәснь болн номаснь урд, Терүнә күцәсн көдлмшинь һооднь, күчтәһәр үзүлҗәх келвр мөн. Эклцднь ахрар Кирсләч Йохана тускар, Исусин кирсллһнә болн сөрх йовдлын тускар келчкәд, дарунь Терүнә әмдрллһнә болн номин тускар автор экләд бичнә. Цаг давна, Исусиг дураҗ йовх улс Терүг сәәнәр меддг болцхана, болв өшәтнрнь улм харшлна. Товчлгч бөлгүдт Исусин һазр деерк җирһлин сүүлңк долан хонгин тускар бичәтә, нег үлү Терүг кирст хадад телүлснә тускар болн әмдрлтин тускар бичәтә. Сән Зәңгин дөрвлҗн хавсрт орулсн хойр чилгчинь Марк бичсмн уга гиҗ ик зунь тоолҗана.


Учр-утхин зура


Сән Зәңгин эклц 1.1–13

Һалильяд Исусин церглт 1.14 – 9.50

Һалильяс Ерусалим орлһн 10.1–52

Сүүлңк долан хонг 11.1 – 15.47

Исусин әмдрлт 16.1–8

Әмдрсн Деед Эзнә ирлһн болн өөдллһн 16.9–20


### 1


Христосиг ирхин өмн Йохан әмт белдҗ бәәнә


1Исус Христос гидг нертә Бурхна Көвүнә туск Сән Зәңгин эклц. 2«Би Зәңгчән урдасчн илгәнәв. Чини хаалһичинь белдх». 3«Деед Эзнд хаалһинь белдтн. Терүнә җиминь ястн! – гисн көдәд хәәкрҗәх күүнә ду соңсҗанав», – гиҗ әәлдәч Эшья бичсмн. 4Әмт уснд кирслдг Йохан Бурхна зәңгчнь болҗ ирсмн. Йохан эҗго көдәд ирҗ бәәсмн. – Килнцән илднь медүлсн күн килнцтә җирһлән үлдәһәд, нанар уснд бийән кирслтн. Тиигхлә Бурхн тана килнцитн тәвҗ өгх, – гиҗ Йохан Бурхна ном тархасмн.

5Тегәд Йудья нутгин кесг улс болн Ерусалимин әмтн Йоханур ирҗ. Тедн килнцән илднь келәд, Йордан һолд Йоханар бийән кирслцхәв. 6Йохан темәнә килһсәр гүрсн хувц өмсәд, белкүсән арсн бүсәр бүслдг бәәҗ. Царцаха, зерлг зөгин бал хойрар гесндән теҗәл кеҗ йовҗ.

7-8– Мини ардас Ик Күчтәнь ирхмн. Нанд Түүнә буршмгин бүчинь тәәлх зөв уга. Би тадниг уснд кирслҗәнәв, Тер тадниг Әрүн Сәкүсәр кирслх, – гиҗ Йохан зәңглсмн.


Исус Йоханар уснд кирслгдв


9Тер цагт Һалильян Назарет балһснас ирсн Исусиг Йохан Йордан һолын уснд кирслсн болдг. 10-11Исусиг уснас һарч йовтлнь генткн теңгр заагрсмн. Дарунь Әрүн Сәкүсн Бий деернь көглҗрһн мет бууҗахиг Исус үзсмн.

– Энтн Мини Хәәртә Көвүн! Эн Намаг байрлулна! – гисн дун дарунь теңгрәс соңсгдҗ.

12Уснд кирслгдснә хөөн Әрүн Сәкүсн Исусиг эҗго көдәд одтха гиҗ. 13Дөчн хонгтан Исус зерлг аңгуд бәәдг эҗго көдәд бәәсмн. Эрлг Терүг сөрүлсмн, Бурхна элчнр болхла Исуст дөң болсмн.


Түрүн сурһульчнр


14-15Йоханыг түүрмд Херод хан суулһсна хөөн Исус Һалильяд одад, олн әмтнд Бурхна Сән Зәңг цәәлһҗ:

– Цагнь ирв! Теңгрин Йосн өөрдв! Килнцтә җирһлән үлдәтн! Сән Зәңгд итктн! – гисмн.

16-17Һалилья нуурин көвәһәр йовҗ йовад, Исус заһсчнр Шимон Андрей ах дү хойриг үзҗ. Тедн уснд гөлмән хайҗ йовцхаҗ.

– Наартн, Намаг дахтн! Би таднд әмт дуудҗ, мөңк җирһлд орулҗ заанав, – гиҗ Исус теднд келҗ.

18Ах дү хойр түдл уга гөлмән үлдәчкәд, дахад һарцхав. 19-20Цааранднь йовҗ йовад, Зебедана Яков Йохан хойр көвүдиг Исус үзҗ. Тедниг оңһц дотран гөлмән ясад суусинь үзәд, Бийән дахулхар дуудв. Эцкән көдләчнртәһинь оңһц дотрнь үлдәчкәд, теднь дахад һарч.


Хар сәкүснд эзлгдсн кү эдгәлһн


21Исусиг дахад, тедн Капернам балһснд ирҗ. Бемб өдр Исус хурлд одад сурһсмн. 22-24Исусин номинь соңсад, цугтан өврҗ. Учрнь иим: ном цәәлһдг улсла әдл биш ном сурһх зөвтә күн болҗ, Исус сурһҗ. Тер цагт хурлд хар сәкүснд эзлгдсн күн бәәҗ. Тер хәәкрҗ:

– Назаретас ирсн Исус, Танд маднас юн кергтә? Та мадниг уга кехәр бәнт? Би Таниг меддүв! Та Бурхна Әрүн Зарцд! – гиҗ.

25– Тагчг бә! Эн күүнәс һарч әрл цааран! – гиҗ Исус закҗ.

26Хар сәкүсн тер күүг сегсрүләд, му дууһар хәәкрәд, терүнәс һарч. 27Энүг үзсн әмтн сүрдәд, нег-негнәсн сурцхаҗ:

– Акад юмб? Юн гидг күчтә шин номв?! Хар сәкүсдин бийнь Энүнә заквринь соңсҗана!

28Удл уга Исусин туск зәңг Һалильян һазрар тарв.


Исус олн кү эдгәҗәнә


29Исус Яков Йохан хойрла хурлас һарад, Шимон Андрей хойрин герт ирҗ. 30Шимона хадм экнь халута кевтсинь Исуст медүлцхәв. 31Исус өөрдҗ одад эмгиг һараснь авад, демнәд босхҗ. Тер дарунь халунь уурч. Эмгн босад, гиичнрән тоох хот нерхәр сахньв.

32-34Асхнднь, нарн суулһнла, Исус тал гемтә болн хар сәкүснд эзлгдсн улсиг авч ирсмн. Олн әмтн Терүнә үүднә өөр цуглрҗ. Кесг әмт эдгәһәд, кесг әмтнәс хар сәкүсдиг Исус көөҗ һарһсмн. Исус ә бичә һартн, гисн хөрлт хар сәкүсдт өгч, яһад гихлә, теднь Исусиг меддг бәәҗ. 35Маңһдуртнь өр цәәтл босад, Исус аглһ һазрт одад мөргсмн. 36Шимон хамдан йовсн әмтнләһән Исусиг хәәһәд һарч. 37Олҗ авад:

– Багш, Та яһвт? Таниг цугтан хәәҗәнәлм, – гицхәҗ.

38Исус өмнәснь:

– Эргндк хотдуд орхмн, Би тер әмтнд Сән Зәңг цәәлһҗ өгнәв. Тер кергәр Би Капернамас һарлав, – гиҗ.

39Һалилья һазр эргәд, хурлмудар орад, Исус Сән Зәңг тархаҗ. Хар сәкүсдт эзлгдсн кесг улсиг зовлңгаснь гетлгҗ.


Исус арсна гемтә күүг эдгәҗәнә


40-41Исус тал арсна гемтә күн ирәд, сөгдәд:

– Буйн болтха, намаг гемәсм цеврлх саната болхла, цеврлтн! – гиҗ эрв.

Исус түүнд санань зовад, һаран күргәд:

– Чамаг цеврлх санатав. Цеврлгд! – гиҗ.

42Тер дарунь арсна гемтә күн цеврдҗ одҗ! Гемнь эдгҗ.

43-44– Энүнә тускар бичә күүнд кел, зуг гелңгд одад, бийән үзүл, Мошен закаһар тәкл тәк. Терүгәрн чи әмтнд эдгсән медүлхич, – гисн чаңһ заквр өгәд, эдгсн күүг Исус йовулҗ.

45Зуг тер күн бийләнь учрсн юмна тускар, зәңг тараһад йовҗ. Терүнәс көлтә Исуст хәрү балһснд одҗ бәәдг арһ уга болв. Тегәд эҗго һазрт бәәдг болҗ. Болв кесг һазрас әмтн Терүн тал ирдг бәәсмн.


### 2


Исус көл-һарнь тәкрсн кү эдгәв


1Цөөкн өдрин хөөн Исусиг хәрү Капернам балһснд ирхлә, агчмин зуур зәңг тарҗ. 2Әмтн дегд олар цуглрад, Исусин бәәсн герин үүднднь шинәс ирсн әмтнд күрдг арһ уга болҗ. Исусиг Сән Зәңг әмтнд келҗ өгч бәәтл, 3дөрвн залу һар-көлнь тәкрсн кү авч ирв. 4Исусин герт орҗ болшгоһинь үзәд, тедн герин ораһинь цумлад, гемтә үүрән кевтсн девскртәһинь буулһв. 5Исус теднә итклинь үзәд, һар-көлнь тәкрсн күүнд:

– Көвүн Минь, чини килнцчн тәвгдҗәнә! – гив.

6-7Тенд суусн ном цәәлһәчнрин зәрмнь дотран иигҗ ухалв:

– Юн гидг юмн болҗахмб? Бурхнас талдан кен күүнә килнц тәвҗ чаддв? Эн Бурхна тускар му келҗәнә.

8Тер дарунь теднә дотран ухалҗасиг Исус медәд:

– Тадн тиим уха юңгад ухалҗахмт? – гиҗ сурв.

9– Эн тәкрсн күүнд яһҗ келсн амр болх: «Килнцчн тәвгдҗәнә» гисн эс гиҗ: «Бос, кевтсн девскрән эвкҗ авад йов!» гисн амр болхий? 10Болв Би, Күмни Көвүн, һазр деер килнц тәвх йостав гиҗ таднд медүлхин төлә келҗәнәв, – гиһәд, һар-көлнь тәкрсн күүнд:

11– Бос, кевтсн девскрән авад хәр! – гив.

12Тернь әмтнә өмн босад, девскрән эвкҗ авад, һарад йовҗ одв. Энүг үзсн улс дегд икәр өврәд, Бурхнд ханлт өргәд:

– Иим өвәрц юм бидн төрүц үзәд уга биләвидн! – гицхәв.


Исус Левиг дуудҗана


13-14Исус дәкн нур тал йовв. Дәкн олн күн өөрнь цуглрв. Исус тедниг эврәннь номар сурһв. Нуурин көвәһәр йовҗ йовад, Исус тамһин герт көдлҗәсн кү үзв. Тер Леви гидг нертә Алпана көвүн бәәҗ.

– Намаг дахад йов, – гиҗ Исус келв.

Тернь босад дахв. 15Исус сурһульчнртаһан Левин герт хот ууһад сууҗ. Алв цуглулдг кесг әмтн болн талдан чигн килнцтә улс теднлә сууцхаҗ. Исусиг йирдән олн зүсн әмтн дахдг бәәсмн. 16Алв цуглулдг болн килнцтә әмтнлә хамдан хот ууҗасинь үзәд, парш багин ном цәәлһәчнр Исусин сурһульчнрт келцхәв:

– Яһад алв цуглулдг килнцтә улсла багштн хот ууҗахмб?

17Терүгинь Исус соңсчкад:

– Эрүл күүнд биш – гемтә күүнд эмч кергтә. Чик седклтәһинь биш, килнцтәһинь дуудхар Би ирләв, – гив.


Мацг бәрлһнә туск зүтквр


18Уснд кирслдг Йохана болн паршмудын сурһульчнрнь мацг бәрҗ.

– Йохана болн паршмудын сурһульчнрнь мацг бәрнә, Тана сурһульчнртн бәрхшлм? – гиҗ әмтн Исусас сурцхаҗ.

19– Хүрмд ирсн гиичнр хот ул уга бәәхий? Хүрмин хотыг күргнлә хамдан тедн ул уга бәәшго. 20Зуг цагнь ирәд гиичнрәс күргн салһҗ авгдхла, гиичнрнь мацг бәрх. 21Хуучрад салврҗ одсн хувцнд шин халас тәвдмн биш, эс гиҗ шин халасн хуучн хувциг цааранднь теслх. Хаһрхань улм икдх. 22Күчән авчах чаһриг хуучн бөрвд кедмн биш. Кемр күчән авчах чаһриг хуучн бөрвд кехлә, бөрв шуурх. Тиигхлә бөрв чигн, үрх чаһр чигн асхрх. Тер төләд күчән авчах чаһриг шин бөрвд күн кенә, – гиҗ хәрү өгв.


Бемб өдрин тускар


23Нег дәкҗ, бемб өдр, Исус тәрә тәрсн һазрар йовҗ. Терүнә сурһульчнрнь гесндән өлг авхин төлә буудян толһа таслҗ идҗ. 24Паршмуд терүгинь үзәд Исусас сурҗ:

– Бемб өдрлә кех зөв уга юм тедн яһад кеҗ бәәхмб?

25Исус өмнәснь иигҗ келҗ:

– Тадн Давидин тускар умшсн угавт? Үүрмүдтән өлсҗ йовад, тер юуһар гесндән өлг авсмб? Ах гелң Абьятарин цагт Давидин геснь өлсҗ йовҗ. 26Бурхна герт орад, гелңгәс талдан күн авч идх зөв уга, Бурхна өмн тәвсн өдмгиг авч идәд, хамдан йовсн әмтндән чигн өгләлм. 27Бурхн күүг бемб өдрин төлә үүдәсмн биш, бемб өдр күүнә төлә тогтсмн. 28Тер учрар Күмни Көвүн бемб өдрин чигн Эзнь мөн, – гив.


### 3


Исус әмн уга һарта кү эдгәҗ бәәнә


1Исус дәкн хурлд орҗ ирв. Тенд әмн уга һарта күн бәәҗ. 2Бемб өдр кү эмнх угаһинь гетәд, бурушахар седҗ бәәсн улс чигн тенд сууҗ. 3Исус тер әмн уга һарта күүнд:

– Босад, уралан һар! – гиҗ келәд, 4суусн әмтнәс сурв:

– Бемб өдрлә сә кех зөвтәй, эс гиҗ му кех зөвтәй? Күүг үкләснь харсҗ авхмб эс гиҗ алхмб?

Теднь тагчг бәәв. 5Исус тедн тал ууртаһар эргҗ хәләһәд, теднә хату зүркнд һашудҗ. Әмн уга һарта күүнд:

– Һаран суңһ! – гиҗ.

Гемтә күн һаран суңһхлань, һарнь эдгҗ одв. 6Паршмуд эн тоотыг үзәд хурлас һарн, Херодын улсла зөвчләд, Исусин үклинь хәәх болцхав.


Сурһульчнрнь Исусин өөр цуглрҗ бәәнә


7-8Исус эврәннь сурһульчнртаһан нуурин көвә тал һарад йовв. Ардаснь Һалильяс, Йудьяс, Ерусалимас, Идүмьяс болн Йордана телтр көвәһәс олн әмтн йовв. Тир болн Сидон балһсдын эргнд бәәдг әмтн Исусин күцәсн йовдлмудын тускар соңсчкад, бас ирцхәв. 9Нуурин көвәһүр дегд олн күн ирәд, Исуст күрхәр седәд дарцсн учрар, оңһц белдтн гиҗ сурһульчнртан Исус даалһв. 10Урднь кесг әмт эдгәсинь соңссн гемтә улс цугтан Исуст һаран күргхәр седв. 11Хар сәкүснд эзлгдсн улс Исусиг үзчкәд, Терүнә өмн сөгдҗ унад:

– Та Бурхна Көвүнт! – гиһәд хәәкрлдцхәв.

12– Бичә Намаг Бурхна Көвүн гиҗ әмтнд келтн, – гисн догшн зака теднд Исус өгв.


Арвн хойр апостолмуд йилһҗ авлһн


13Исус уул давшад, Бий талан санан-седкл туссн улсан дуудв. Теднь Терүн тал ирв. 14Исус арвн хойр кү йилһҗ авв. Тедн апостолмуд гиҗ нерәдгдҗ. Тедн Терүнлә хамдан бәәһәд, Сән Зәңг тархахин төлә йовулгдх зөвтә бәәҗ. 15Исус теднд хар сәкүсдиг көөҗ һарһх йос өгв. 16Шимониг Пётр гиҗ нерәдәд, 17Зебедана Яков болн Йохан гидг ах дү хойриг оһтрһун көвүд гиҗ Исус нерәдв (теднә заңгнь оһтрһун бәәдлтә сәнҗ), 18Андрейиг, Пилипиг, Бар-Толмаг, Матайиг, Томасиг, Алпана көвүн Яковиг, Таддаг, зилот багин гешүн Шимониг 19болн хөөннь Бийинь өшәтнрт бәрүлҗ өгсн Йуда Искериотиг йилһҗ авв.


Евреймүдин көгшәс Исусиг гемшәҗәнә


20Тедниг герүр орҗ ирхләнь, дәкн олн күн цуглрад, хот чигн уулһсн уга. 21Энүнә тускар соңссн Исусин төрл-саднь, Терүнә ухань көндрҗ одҗ гиҗ соңсад, күчәр авч хәрхәр седцхәв. 22Ерусалимас ирсн ном цәәлһәчнр, Исусиг Баал-Зебүльд эзлгдәд, терүнә күчәр хар сәкүсдиг көөҗ һарһҗана гисн зәңг һарһцхаҗ. 23Исус тедниг дуудҗ авад, үлгүр орулад иигҗ келҗ өгв:

– Эрлг яһҗ эврән бийән көөҗ һарһхмб? 24Нег орн-нутгин улс хоорндан өшәркәд әңгрхлә, тер орн-нутг хольврҗ одна. 25Нег гер-бүлин улс ни-негн бәл уга, нег-негән даҗрхар седхлә, тер гер-бүл буурч одна. 26Эрлг эврән бийләһән дәәлдхлә, терүнә йосн бас хольврҗ одх зөвтә. 27Чидлтә күүнә геринь тонхин өмн эзинь бәрҗ авч күлх кергтә. 28Тодлҗ автн: әмтнә килнцнь чигн тәвгдх, Бурхна тускар му келснь чигн тәвгдх. 29Зуг Әрүн Сәкүснә тускар му келсн күүнә килнцнь төрүц тәвгдшго. Тер күн мөңкинд килнцән эдлх. 30Ном цәәлһәчнр Исусиг хар сәкүснд эзлгдв гисн зәңг һарһсн учрас Исус тиигҗ келсмн.


Исусин гер-бүлнь – сурһульчнрнь


31Исусин экнь болн дүүнрнь ирҗ. Күн дүүрң герт орҗ эс чадхларн, тедн Исусиг дуудулҗ.

32– Исус, эктн болн дүүнртн ирәд Таниг дуудҗана, – гихлә, Исус:

33– Мини ээҗм, Мини дүүнрм кемб?

34Бийиннь өөр суусн әмтиг эргҗ хәләһәд:

– Үзҗ автн, Мини ээҗм, дүүнрм эн бәәнә. 35Бурхна заасиг күцәдг әмтн – Мини ээҗнр, ахнр болн эгчнр-дүүнр.


### 4


Тәрә тәрәчин туск үлгүр


1Дәкн Һалилья нуурин көвәд ирәд Исус сурһв. Олн әмтн дегд икәр цуглрсн учрар оңһц дотр сууһад, көвәһәс тедүкнд усчад, Исус үг келв. Олн әмтн нуурин көвәд зогсад соңсв. 2Исус үлгүр орулҗ келәд сурһдг бәәсмн. Ода бас тиигв.

3– Соңстн! Нег күн тәрәһән тәрхәр йовҗ. 4Цацҗ йовсн тәрәнә экин зәрмнь хаалһ деер унҗ. Теднинь шовуд чоңкад идчкҗ. 5Зәрмнь чолута һазрт унҗ. Тенд һазр баһ болад буудя дарунь урһҗ. Тедн һазрин гүүнд туссн уга. 6Нарн һарад тедниг шатачкҗ. Урһмл хатҗ одҗ. Яһад гихлә, буудян уңгнь йосндан урһҗ чадсн уга. 7Зәрмнь хатханчг заагт унҗ. Хатханчг урһад, буудяг бүтәҗ. Буудя урһц өгсн уга. 8Зуг сән урһцта һазрт унсн тәрәнә экн – һучн, җирн, зун холван үлү урһц өгч. 9Соңсхар седснь, соңстн! – гиҗ Исус аштнь келв.


Исус тәрәчин туск үлгүр цәәлһҗ бәәнә


10Хөөннь, әмтн тарад йовҗ одсна ард, арвн хойр сурһульчнь Исусас сурҗ:

– Келсн үгинтн утхнь юундньв?

11-12– Бурхна Йосна туск нууцин медрл таднд секгдлә. Талдан әмтнд болхла, Би үлгүр орулҗ келҗәнәв. Учрнь: тедн нүдтә бийнь – үзхш, чиктә бийнь – соңсхш. Кемр үздг, соңсдг бәәсн болхла, тедн уха-седклән Бурхнд өгх билә. Бурхн теднә килнцинь тәвх билә, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Тәрәчин туск үлгүрин тәәлвр


13Цааранднь Исус иигҗ келв:

– Тадн бас Мини келсиг медсн угайт? Тиигхлә талдан үлгүрмүд яһҗ медҗ авхмт? 14Тәрәч Бурхна үг келҗәх күн мет. 15Зәрм әмтиг хату хаалһ деер унсн буудяла дүңцүлҗ болхмн. Тедн Бурхна Үгиг соңсҗ авв чигн, эрлг агчмин зуур тер Үгинь хулхалад авчкна. 16Зәрм әмтн чолута һазр деер унсн буудя мет. Тедн Бурхна Үгиг байрлҗ соңсад тодлҗ авна. 17Зуг уңг уга төләдән бат болхш. Тер Үгәс көлтә көөлһ үзхләрн иткдгән уурна. 18-20Зәрм әмтн хатханчгта һазр деер унсн буудяла әдл. Өдгә цагин арһ, ик дала зөөр зөөхин арһ хәәнәв гиһәд болн нань чигн седвәрәс көлтә Бурхна Үгинь тодлҗ авдг болв чигн мартчкна. Тер Үг олз өгхш. Болв сән һазр деер унсн буудя мет улс бәәнә. Тедн Бурхна Үгиг соңсад, тодлҗ авад, аш сүүлднь, һучн, җирн, зун холван ик олз авч ирнә, – гив.


Шатҗах шамин тускар


21– Күн шам шатачкад орн дор бултулдг эс гиҗ деерәснь савар бүркдг болхий? Шатҗах шамиг күн деегшән өргҗ тәвнә эсий? 22Нууц юмн аштнь тәәлгддмн. Бултулсн юмн аштнь илдкҗ һардмн. 23Соңсхар седснь, соңстн! – гиҗ Исус келв.

24– Мини келсн үгд ухаһан өгтн. Ямаран кемҗәһәр тадн кемҗәлнәт, тер кевәр таднд кемҗәлгдх. Терүнәс үлүһәр чигн өггдх. 25Бәәснднь Бурхн бас чигн өгх, угаһаснь бәәсинь булаһад авчкх, – гиҗ Исус цааранднь келв.


Урһҗах тәрәнәс авчах үлгүр


26– Бурхна Йосиг иим үлгүрлә дүңцүлҗ болхмн: күн тәрәһән тәрчкәд йовҗ одна. 27-28Түүг унтад серәд бәәтл экн экләд урһна. Тәрәнә экн һазрт яһҗ урһҗахинь тер медхш. Өдр ирвәс экн үндсләд, көк ишнь һазрас бултаһад урһна. Урһмл ноһарад, буудя толһална. Буудян толһа чидл авч урһна. 29Буудя болсн кемлә күн хадуран авч ирәд хадна, – гиҗ Исус немв.


Горчсин экнә туск үлгүр


30Исус цааранднь келҗ өгв:

– Бурхна Йосиг бас юунла дүңцүлҗ болхмб? Ямаран үлгүр олҗ келхмб? 31Бурхна Йосн горчсин экн мет. Горчсин экн цугтаһаснь бичкн эсий? 32Болв түүнәс урһсн урһмлын ацмуднь шовуд үүрән ясҗ чадм дүңгә зәәтә болна.

33Тиигҗ әмтн ухандан тодлҗ авдгар Исус үлгүр орулҗ сурһдг бәәҗ. 34Үлгүр угаһар, Исус әмтиг сурһдмн биш. Сурһульчнртан болхла үлдәҗ авад, тер үлгүрмүдән цәәлһҗ өгдмн.


Исус шүрүн сальк номһрулҗ бәәнә


35Асхн харңһурҗ йовтл Исус сурһульчнртан:

– Нур һатлад йовхмн, – гив.

36-37Соңсҗасн улсан үлдәчкәд, сурһульчнрнь Исусин суусн оңһцар көвәһәс усчад һарв. Теднлә хамдан талдан оңһцс усчв. Генткн шүрүн салькн көдлв, ик дольганд оңһц цокгдад, усар дүүрв. 38Исус болхла оңһцин сүл талнь дер дерләд кевтәд, унтҗ одҗ. Сурһульчнрнь Терүг серүләд:

– Багш! Бидн чивҗәнәвидн! Танд йилһл уга болҗ бәәнү?! – гицхәв.

39Исус босад шүрүн салькиг уурулад, нуурин уснд:

– Тагчг бол, тогтн! – гиҗ закв.

Тер дарунь салькн номһрад, нур тогтнв.

40– Юунас әәсмт? Тадн ода күртл иткл уга бәнт? – гиҗ сурһульчнрасн сурв.

41Теднь сүрдәд, нег-негн талан хәләцхәв:

– Салькн усн хойрт Эн зәрлг болна, теднь үгинь соңсна. Кен гидг күнв эн? – гицхәв.


### 5


Исус хар сәкүсдт эзлгдсн кү эдгәҗ бәәнә


1Нур һатлад, тедн Геразин гидг нертә һазрур ирцхәв. 2Исусиг оңһцасн буухлань өмнәснь үксн кү оршадг хадын көндәһәс хар сәкүснд эзлгдсн нег күн гүүҗ һарч ирв. 3Әмтн терүг цевлдгән уурсн учрар тер күн оршалһна һазрт бәәдг болсмн. 4Кедү дәкҗ һар-көлинь цевлсн бийнь тер күн цевән таслад гүүдг сәнҗ. Нег чигн күн энүг тогтнулҗ чаддго бәәсмн. 5Эн күн өдр-сө уга уул заагар йовад, үкәрин һазр эргәд, му дууһар хәәкрәд, махмудан чолуһар цокад йовдг сәнҗ.

6-7Исусиг үзн тер күн гүүҗ ирәд сөгдҗ:

– Бурхна Көвүн, нанас Танд юн кергтә? Бурхна нерн деерәс сурҗанав, бичә намаг зоваһит! – гиһәд чаңһар хәәкрҗ.

8– Хар сәкүсн, һар эн күүнәс! – гиҗ Исус заксн төләд тер күн тиигҗ келсмн.

9– Нернчн кемб? – гиҗ Исус сурв.

– Мини нерн Түмн, юңгад гихлә, мана то олн, – гиҗ тернь хәрү өгв.

10– Мадниг эн ормас бичә көөхнтн! – гиһәд тедн ээрцхәв.

11Уулын өөр идшлҗ йовсн кесг эзнә һахас йовҗ.

12– Исус, маднд эн һахас дотр орх зөв өгит? – гиҗ хар сәкүсн сурҗ.

13Исус зөв өгч. Хар сәкүсд тер гемтә күүнәс һарад, һахасиг эзлҗ. Тер дарунь хойр миңһн шаху һахас гүүлдәд, эрг деерәс уснд унад чивҗ одҗ. 14Һаха хәрүлчнр гүүһәд, эргндк балһсн болн хошмудын әмтнд юн учрсинь келҗ. Олн әмтн юн болсинь хәләхәр ирҗ. 15Тедн Исусин өөр цуглрад, түмн хар сәкүснд эзлгдсн күн хувц өмсчксн ухата-сегәтә суусинь үзәд, дегд икәр сүрдҗ. 16Хар сәкүстә күүнлә болн һахасла учрсиг үзсн әмтн цугинь наадксдан келҗ өгч.

17Тиигхлә тер һазрин әмтн Исусиг тендәс һарч йовтха гиҗ сурҗ.

18Исусиг оңһцд орад суухлань, хар сәкүсдәс сулдсн күн:

– Таниг дахч болхий? – гиһәд сурҗ.

19Болв Исус зөв өгсмн биш:

– Герүрн одад, Деед Эзн чамд ю кесинь, чамаг яһҗ хәәрлҗ авсинь төрл-садндан келҗ өг, – гисмн.

20Эдгсн күн Декапол һазр орад, әмтнд Исусин тускар келәд йовҗ. Терүнә келсн үгинь соңссн әмтн, икәр өврәд алң болҗ.


Яирин күүк әмдрүллһн болн гемтә күүкд кү эдгәлһн


21Исусиг оңһцар нур һатлад хәрү ирхләнь, өөрнь нуурин көвәд дала улс цуглрад хурҗ. 22-23Тедн дунд бәәсн хурлын толһач, Яир, Исус тал өөрдәд, көлднь мөргҗ:

– Мини күүкм әрә әмтә бәәнә. Күүкм әмд үлддгәр ирәд, деернь һаран тәвәд эдгәһит? – гиҗ ээрәд сурҗ.

24Исус терүнлә йовв. Ардаснь олн әмтн дахв. Әмтн дегд олн болад дарцв.

25Әмтн дунд арвн хойр җилин туршт цусн һардг гемтә күүкд күн йовҗ. 26Тер күүкд күн кесг олн эмчнрт бийән үзүләд, бәәсн мөңгән цугинь һарһҗ. Зуг гемнь эдгх биш улм икдҗ. 27Исусин тускар күүкд күн урднь соңсҗ йовҗ. Тегәд ардаснь өөрдҗ одад, хувцнднь һаран күргҗ.

28«Кемр хувцна хормаднь һаран күргхлә, дарунь эдгхв», – гиһәд тер дотран ухалҗ. 29Цусн һардг гемнь тер дарунь уурч. Күүкд күн эдгсән медҗ. 30Исус чигн Терүнәс күн күч авад эдгсинь дарунь медҗ.

– Кен Мини хувцнд һаран күргв? – гиһәд ардан хәләҗ.

31– Танд һаран кен күргв гиҗ юңгад сурҗ бәәхмт? Тана ардас олн күн дарцҗ йовналм! – гиҗ сурһульчнрнь сурцхав.

32Исус цуг олн әмтиг эргҗ хәләһәд, кен һаран күргсинь медҗ авхар седв. 33Юн болсинь медсн күүкд күн әәһәд, чичрн йовҗ өөрдҗ ирәд, көлднь сөгдәд, цугинь келҗ өгв.

34– Күүкн минь, чини итклчн чамаг эдгәв! Энүнәс хооран төвкнүн, эрүл-менд йовҗ йов! – гиҗ Исус келв.

35Тер зуур цаг удҗ одв. Яирин герәс:

– Күүкн өңгрҗ одв. Багшиг бичә үүмүл, – гисн зәңг ирв.

36Исус түүг төртән авл уга хурлын толһач Яирт:

– Бичә ә, итк, – гив.

37Пётр болн Яков Йохан ах-дү хойрас талдан кү Бийләһән дахулл уга Исус йовв. 38Яирин герүр орхла, әмтн үүмәтә, зовлңта бәәцхәҗ, оркрад уульҗасн ә соңсгдҗ. 39Исус орҗ ирн:

– Яһад үүмҗәхмт? Юңгад уульҗахмт? Күүкн өңгрсн уга, зуг унтҗ кевтнә, – гихләнь, 40әмтн Исусар наад бәрәд инәлдцхәв. Исус цугинь һазаран һартха гив. Бийнь күүкнә эк-эцктә болн эврәннь һурвн сурһульчнртаһан, күүкнә кевтсн хораһур орв. 41Күүкнә һаринь авад Исус:

– Талита кум! – гив. (Тернь күүкн бос гидг арамейин келнә үгмүд.)

42Тернь босад йовв. (Күүкн арвн хойрта сәнҗ.) Цугтан икәр өврцхәв. 43Исус эн өврмҗтә йовдлын тускар, әмтнд бичә келтхә гиҗ закв. Күүкнд болхла хотынь уулһтха гив.


### 6


Исус төрскн балһс орҗана


1Тендәс цааранднь йовад, Исус сурһульчнртаһан төрскн балһсурн ирв. 2-3Бемб өдр Исус хурлд ном сурһв. Терүг соңссн әмтн икәр өврцхәв:

– Альдас иим цецн уха Эн авсн болхв? Эн юн болхв? Яһҗ Эн өвәрц юм кедг болхв? Эн эгл модч күн эсий? Эн Марийин көвүн, Яков, Йосип, Йуда болн Шимона ахнь бәәнәлм. Мана өөр Энүнә дү күүкднь чигн сууналм. Тегәд Исусиг һәәләд, Назаретин улс Терүнд итксн уга.

4– Әәлдәчиг күндлдго һазр уга. Зуг төрскн һазртнь, гертнь болн өрк-бүлднь әәлдәчиг әәлдәчд тоолдмн биш, – гиҗ Исус теднд келв.

5Тенд Исус өвәрц юм һарһҗ чадсмн биш. Зуг цөөкн күн деер һаран тәвәд, тедниг эдгәҗ. 6(а) Назаретин әмтн иткл уга бәәснднь, Исус алң болв.


Исус арвн хойр сурһульчнр илгәнә


(6б) Тегәд Исус Назаретин эргн шидр бәәсн хотдудар йовад, Сән Зәңг цәәлһв. 7Арвн хойр сурһульчнран чигн дуудҗ авад, хошадар илгәв. Тедндән хар сәкүсдиг көөҗ һарһдг йос өгв. 8-9Исус теднд иигҗ закв:

– Бийләһән түшх тайгас талдан юм бичә автн. Идх хот-хол, сольҗ өмсх хувц-хунр, түңгрцг чигн, мөңг чигн бичә автн, зуг көлдән буршмг өмстн. 10Нег хотнас һарч йовтлан түрүн олҗ авсн бәәрән бичә сольтн. 11Кемр күн тадниг герүрн орулҗ эс авхла, тадна келсиг эс соңсхла, тер ормас һарч йовад, хормаһиннь тоорминь саҗчктн. Тер темдг теднә гемин герч болҗ һарх.

12Тегәд сурһульчнрнь, килнцтә җирһлән үлдәтн гиҗ әмтнд келхин төлә һарад йовцхав. 13Тедн кесг улсас хар сәкүсдиг көөҗ һарһад, гемтә әмтиг оливин тосар түркәд эдгәв.


Уснд кирслдг Йохан яһҗ алгдсна тускар


14Исусин туск зәңг олн әмтн дунд тарҗ соңсгдв. Тер учрар Херод хан Терүнә тускар соңсҗ. Зәрмнь Энүг уснд кирслдг Йохан әмдрҗ ирәд, өвәрц йовдлмуд һарһҗ бәәнә гиҗ тоолҗ. 15Зәрмнь Исусиг Элья гиҗ сансмн. Зәрмнь болхла Энүг кезәңк әәлдәчнрлә әдл әәлдәч гисмн. 16Херод хан терүг соңсад:

– Нанар толһаһан тәәрүлсн Йохан әмдрәд ирсн билтәл, – гиһәд ухаһан туңһаҗ.

17-18Херод хан эврәннь Пилип дүүһиннь авалиг, Херодидаг, авсмн. Йохан тер йовдлынь бурушаһад:

– Дүүһиннь гергнлә бәәх чамд зөв уга, – гиҗ оньдин келдг бәәсмн.

Херод хан, терүг түүрмд суулһсмн. 19Терүнәс авн Херодида Йоханд дурго болад, терүг алх ирлцәтә учр хәәһәд, олҗ чадсмн биш. 20Херод хан Йоханыг чик седклтә, Бурхна күүһинь медәд терүнәс әәв. Тер учрар Херод Йоханыг алҗ уга. Йохана келсн үгинь таасад, Херод соңсдмн. Зуг, тер үгмүдин утхнь, терүнд амр өгдмн биш. 21Аш сүүлднь, Йоханыг алх арһ учрҗ. Херод хаана һарсн өдрнь болҗ. Хан нәр кеһәд, нойдуд, цергин ахлачнр болн Һалильян байн улсиг дуудҗ. 22Тер нәәрт Херодидин күүкн йир сәәнәр биилҗ. Херод хаанд болн гиичнрт күүкнә би дегд икәр таасгдҗ. 23Хан икәр таасад, күүкнд:

– Ю сурнач, сурсичн күцәнәв! Орн-нутгин өрәлинь чигн өгнәв, – гиҗ андһарлсмн.

24Күүкн гүүҗ одад, экәсн селвг сурҗ.

– Уснд кирслдг Йохана толһаһинь сур, – гиҗ экнь закҗ.

25Түдл уга күүкн хаанур одад:

– Эрк биш уснд кирслдг Йохана толһаһинь тәвүр деер авхулҗ ас, – гиҗ сурв.

26Хан дегд икәр гейүрв. Зуг күүкнә сурсиг бурушал уга, гиичнрин өөр өгсн үгән күцәх күн болад 27ялчан илгәһәд, Йохана толһа тәәрҗ авч иртхә гив. 28Түүрмд суусн Йохана толһаһинь тәәрәд, тәвүр деер ялчнь күүкнд авч ирҗ өгв. Күүкн терүгинь экдән өгчкв. 29Йохана сурһульчнрнь энүнә тускар соңсад, цогцинь авад оршав.


Исус тавн миңһн кү цадхсна тускар


30Исусин апостолмуд хәрү ирәд, ямаран керг күцәсән болн ямаран ном әмтнд сурһсан Терүнд келҗ өгцхәв.

31– Нег аглһ һазр олҗ авхмн, тенд тадн невчк амрхт, – гиҗ Исус теднд келв.

Өөрнь дегд олн күн цуглрад, хот чигн уудг арһ уга болхлань, Исус тиигҗ келсмн. 32Оңһцдан сууһад, аглһ һазр орад тедн йовцхав. 33Болв оңһцд сууһад йовсинь үзәд, әмтн ардаснь усна көвәһәр гүүлдәд, теднәс түрүлҗ ирҗ. 34Исус оңһцасн бууһад, олн әмтн эрг деер Бийинь күләҗәсинь үзҗ. Олн әмтн хөөч уга хөд мет бәәхинь Исус үзәд, теднд санань зовад, дала юм сурһв. 35Асхн, нарн сууҗ йовтл, Исусин сурһульчнрнь өөрдҗ ирәд:

– Ора болҗ одв, энтн эҗго һазр. 36Әмтиг йовулх кергтә. Эргндк хотдуд орад, идх хотан хулдҗ автха, – гицхәв.

37– Тадн асртн, – гиҗ Исус келв.

– Цуг әмтнд күрх өдмг бидн хулдҗ авх зөвтәви? Тедү мөңг олхин төлә маднд долан сар шаху көдлх кергтәлм, – гиҗ сурһульчнр келцхәв.

38– Кедү кемҗән өдмг үлдсинь медәд иртн, – гиҗ Исус закв.

– Тавн бүкл өдмг болн хойр заһсн, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

39Исус әмтиг баг-багмудар ноһан деер суулһтха гив. 40Цугтан тәвәһәд, зууһад күн болад зергләд сууцхав. 41Исус өдмг заһс хойриг авад, теңгр тал хәләһәд, Бурхнд ханлт өргв. Тиигчкәд өдмгиг зүсм-зүсмәр хуһлад, сурһульчнртан өгв, теднь әмтнд түгәв. Хойр заһсиг бас тиигв. 42Цугтан идәд цадв. 43Хотын үлдл цуглулхла, арвн хойр савар дүүрң хот үлдҗ. 44Хот идсн әмтиг тоолхла, зуг залу улсин тонь тавн миңһн күн болв.


Исус усн деегүр йовҗ йовна


45-46Дарунь Исус сурһульчнртан, оңһцар нур һатлад, Бетсәд гидг һазр ортха гив. Бийнь әмтән йовулхар үлдв. Әмтиг йовсна хөөн өөдм һазрт һарад, Бурхнд мөргв. 47Харңһу сө сурһульчнрнь оңһцарн нуурин тал дунд күрв. Исус һанцарн нуурин көвәд үлдв. 48Сурһульчнран салькна өмнәс хәәвдәд көшҗәхинь үзәд, Исус өр цәәхин өмн усн деегүр тедн тал йовв. 49Оңһциг күцәд давҗ йовтлнь сурһульчнрнь үзәд, ки үзгдл гиҗ медәд, йир икәр сүрдәд, хәәкрцхәв.

50– Бичә әәтн! Зөргтә болтн! Энтн Бив! – гиҗ Исус теднд дууһан өгв.

51Исусиг оңһцд орад суусна дарунь салькн тогтнҗ одв. Сурһульчнрнь икәр алң болцхав. 52Тедн хату зүрктә бәәсн төләдән уханасн ода күртл өдмгин туск өвәрц йовдлыг медҗ чадл уга бәәцхәҗ. 53Нур һатлад, эдн Генесәрет гидг һазрт ирәд бууһад, оңһцан бооцхав. 54Эдниг оңһцасн буухлань, тер һазрин әмтн Исусиг үзн таньв. 55Зәрмнь гүүлдәд, Исус ирв гисн зәңг тарав. Эргндк хотдудас цуг әмтн күнд гемтә улсиг кевтсн девскртәһинь авч ирв. 56Альд, ямаран балһсд, хотдар Исус эс йовв чигн – делгүдән күнд гемтә улсиг әмтн хурдг ормд авч ирцхәдмн. Тедн Исусин хувцна хормаднь болв чигн һаран күргх зөв эрәд сурдмн, Һаран күргснь – эдгҗ оддмн.


### 7


Бурхна зааврмудын чинрнь ик


1Нег дәкҗ Ерусалимас паршмуд болн закана багшнр ирәд, Исусин өөр цуглрцхав. 2Исусин сурһульчнрин зәрмнь Мошен закаһар һаран уһал уга хот ууҗ бәәсинь тедн үзҗ.

3Өвкнрин заңшалар болхла, цуг евреймүд болн паршмуд хотан уухиннь өмн һаран тохнятаһар уһах зөвтә бәәсмн. 4Базрас ирчкәд, һаран уһал уга хот уудго сәнҗ. Терүнәс талдан чигн заңшал күцәдг бәәсмн: ааһ-шаңһан, хәәсән, зесәр кесн саван болн ширәһән уһацхадмн.

5Тегәд паршмуд болн закана багшнр Исусас сурцхаҗ:

– Тана сурһульчнртн өвкнрин заңшалан юңгад мартҗ бәәхмб? Һаран уһал уга юңгад хот ууҗ бәәхмб?

6-7– Әәлдәч Эшьян дегтрт таднла әдл хойр чирәтә улсин тускар иигҗ бичәтә бәәнә: «Эн улс хоосн амарн Намаг күндлнә. Теднә зүркнь Нанас хол бәәнә. Эдн күүнә ухалҗ һарһсн номиг Бурхна ном гиҗ дасхна. Эднә сөгдлһн юмн биш». 8Тадн Бурхна заавриг мартад, әмтнә ухалҗ һарһсн заңшалар бәәнәт. 9Әмтнә һарһсн заңшалар бәәхәр седәд, тадн Бурхна заавриг сольҗит! 10Моше таднд иигҗ келлә: «Эк эцк хойрин күндл». Бас «Эк эцк хойран му келсн күн үкх зөвтә» – гисн. 11Тадн болхла: «Эк эцк хойрт өгх белгәрн Бурхнд бәрц бәрчкләв» – гисн уха әмтнд зааҗанат. 12Тер номарн тадн әмтиг эк-эцкән күндлдгинь уурулҗ бәәнәт. 13Сурһҗах заңшаларн тадн Бурхна Үгиг уга кеҗит. Талдан чигн түүнлә әдл кесг юм кеҗит, – гиҗ Исус келв.

14Исус олн әмт цуглулад келв:

– Мини келсиг соңсад медҗ автн: 15Күүнә дотр орсн юмн күүг бузрдулшго. Зуг күүнә зүркнәс һарчах юмн күүг бузрдулхмн. 16Соңсхар седснь – соңстн!

17Герт орхларн келсн үгиннь утхинь цәәлһҗ өгтн гиҗ, сурһульчнр Исусас сурв.

18– Тадн бас ода күртл юм медҗ авад угайт? Күүнә дотр орсн юмн күүг бузрдулшго. 19Юңгад гихлә, тер орсн юмн күүнә зүркнд орҗ бәәхш, зуг күүнә геснд орад, һарч одна. (Терүгәрн Исус ямаран болв чигн хот цевр гиҗ зәрлв.) 20Зуг күүнә зүркнәс һарсн юмн күүг бузрдулна. 21-22Күүнә зүркнәс му ухата юмн һарна: аля келһн, хулха келһн, кү аллһн, күүнә авальта дерән негдүллһн, ховдг седкл зүүлһн, хар санлһн, худл келлһн, ичр уга йовдл һарһлһн, үлү үзлһн, кү му келлһн, деегүрдлһн, һәрһллһн. 23Цуг эн хорта йовдл күүнә дотрас һарад, күүг бузрдулна, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус буру номта күүкд күүнд дөң болв


24Һалильяс һарч йовад, Исус Тир гидг балһсна нег герт ирҗ. Нег чигн күүнд бийән эс медүлхәр седсн бийнь чадсмн биш. 25Исус ирв гисн зәңгиг нег күүкд күн бас соңсҗ. Энүнә күүкинь хар сәкүсн эзлҗ. Күүкд күн ирәд, Исусин көлд сөгдәд, күүкинь эдгәтхә гиҗ сурҗ. 26Тер буру номта күүкд күн Сирий һазрин Поник әәмгин күн бәәҗ.

27– Түрүләд Би бичкн күүкд цадхх зөвтәв. Күүкдәсн өдмг булаҗ авад, нохаст өгч болшголм, – гиҗ Исус күүкд күүнд келҗ.

28– Деед Эзн, тернь тиим! Болв ширә дор кевтсн нохас чигн күүкдәс үлдсн үлдл иднәлм, – гиҗ хәрү өгв.

29– Тиим хәрү өгсн төләдән йов, хар сәкүсн чини күүкнәсчн һарч одв, – гиҗ Исус келв.

30Күүкд күн хәрҗ ирәд, орн деерән кевтсн үрән үзв. Хар сәкүсн түүнәс һарч одҗ.


Исус дүлә кү эдгәв


31Тир балһснасн һарад, Сидон балһсар дәврәд, Исус Декапол һазр талк Һалилья нуурин көвәһүр ирв. 32Тенд Исус тал тодрхаһар келҗ чаддго болн дүлә кү дахулҗ авч ирәд, һаран күргәд эдгәтхә гиҗ сурцхаҗ. 33Исус терүг хооран авч һарад, хойр чикнднь һариннь хурһан орулв. Нульмчкад, тер күүнә келнднь һар күрв. 34Дарунь Исус деегшән хәләчкәд саналдад:

– Эфата! (тернь секгд гидг арамейин келн үг).

35Тер дарунь дүлә күн соңсдг болв, тодрхаһар экләд келв. 36Исус эн өвәрц йовдлын тускар бичә күүнд келтхә гив. Зуг кедү бичә келтхә гисн бийнь әмтн зогсл уга, нег-негндән келәд йовцхаҗ.

37– Энүнә кеһәд йовсн юмн йир сән, дүлә улс соңсдг болна, келн уга улс келдг болна, – гиҗ әмтн ик өврмҗ кеҗ, хоорндан күүндцхәҗ.


### 8


Дөрвн миңһн кү цадхлһн


1-2Тер цагт Исусин өөр дәкн олн күн цуглрҗ ирв. Эднд иддг хот уга болҗ. Исус сурһульчнран дуудҗ авад:

3– Эн әмтнд Би санаһан зовҗанав. Һурвн өдрин дуусн бийләһән авсн хотан чилтл эдн Мини өөр бәәцхәв. Эдниг герүрнь хәрүлхлә, харһнад, хаалһан чигн дааҗ чадшго. Әмтнә зәрмнь ик хол һазрас ирцхәҗ, – гиҗ келҗ.

4– Иим эҗго һазрт альдас бидн тиим дала өдмг олҗ авхмб? – гиҗ сурһульчнрнь келцхәв.

5– Кедү кемҗән өдмг бәәнә? – гиҗ Исус сурв.

– Долан бүкл өдмг, – гисн хәрү соңсв.

6Исус әмтиг суутха гив. Дарунь Бурхнд ханлт өргәд, тер өдмгәс хуһлад, сурһульчнртан өгв, теднь әмтнд түгәв. 7Цөөкн заһсн чигн олдв. Терүг бас Исус Бурхнд ханлт өргәд, түгәтхә гив. 8Удл уга цугтан цадв. Әмтн цадсна хөөн бас чигн долан савар дүүрң хот үлдв! 9Хот уусн цуг әмтнә тонь – дөрвн миңһ шаху күн болв. 10Исус әмтиг герүрнь тәвчкәд, оңһцд сууһад, сурһульчнртаһан Далманута гидг һазр орв.


Онц темдг сурлһн


11Тенд паршмуд Исусур өөрдҗ ирәд, зүтквр эклҗ. Бурхна онц темдг үзүлтхә гиҗ тедн Исусас некҗ.

12– Яһад эдн онц темдг некдг болхв? Нег чигн онц темдг эн цагин улст үзүлшгов гиҗ Би таднд үнәр келҗәнәв, – гиһәд гүүнәр саналдҗ келв.

13Исус тедниг үлдәһәд, оңһцд сууҗ авад, нур һатлад йовҗ одв.


Паршмудын болн Херодын экнәс болһаҗ йовтн


14Сурһульчнрнь цугтаднь күрх өдмг авч һархан мартчкҗ. Оңһц дотр негхн бүкл өдмг бәәҗ. 15Тер зуур Исус саглулҗ үг келҗ йовсмн:

– Тадн паршмудын болн Херодын экнәс болһаҗ йовтн.

16Сурһульчнрнь хоорндан:

– Өдмг уга болсн төләд Тер тиигҗ келв, – гиҗ күүндцхәв. 17Исус эдниг ю келҗәхинь медәд:

– Юңгад өдмг эс авсндан зовҗахмт? Ода күртл юм медәд уга болвзат? Зүркнтн төмр-болд болҗ одсн болвза? 18Нүдтә бийнь – үзл уга, чиктә бийнь – соңсл уга бәәхмт? Тодлҗ авсн угайт? 19Тавн зүсм өдмгиг тавн миңһн күүнд хувасн цагла кедү сав өдмгин үлдл тадн цуглулҗ авлат? – гиҗ сурв.

– Арвн хойр, – гиҗ сурһульчнрнь хәрү өгв.

20– Долан өдмгәр дөрвн миңһн кү цадхахт, кедү сав хот үлдлә? – гиҗ Исус сурв.

– Долан, – гицхәв.

21– Тиигсн бийнь юм медҗ авсн угайт? – гиҗ дәкн Исус сурв.


Сохр кү эдгәлһн


22Бэтсадт ирәд бууцхав. Исус тал сохр кү көтлҗ авч ирәд, һаран күргтхә гиһәд эрцхәҗ. 23Исус сохр күүг һараснь көтләд, хотнас авч һарад, нүднднь нульмчкад, терүнә толһа деер һаран тәвәд:

– Юм үзҗәнчи? – гиҗ сурв.

24Тернь эргндән хәләһәд:

– Йовсн әмт үзҗәнәв: әмтн нанд модд болҗ үзгдҗәнә, – гиҗ келв.

25Исус дәкн терүнә нүдн деер һаран тәвв. Тернь дәкәд эргндән хәләхлә, нүднднь харан орҗ. Ода тер күн тодрхаһар юм үздг болв. 26Исус терүг герүрнь хәрүләд:

– Эн хотнур хәрү бичә ор, – гив.


Пётр Исусиг Христост тоолҗ бәәнә


27Исус сурһульчнртаһан Һалильяс һарад, Пилипин Кесәрья гидг һазрин кесг хот орв. Зууран Исус теднәс:

– Олн әмтн Намаг кенд тоолҗана? – гиҗ сурв.

28Сурһульчнрнь:

– Зәрмнь Таниг уснд кирслдг Йохан гинә. Зәрмнь – Эльяд тоолҗана. Зәрмнь – хуучна әәлдәчнрин негнь гинә, – гиҗ хәрү өгв.

29– Тадн Намаг кенд тоолҗанат? – гихлә.

Пётр:

– Та Бурхна илгәсн Аврач, – гив.

30Исус энүнә тускар күүнд бичә келтхә гив.


Исусин үклин болн әмдрллһнә тускар


31Исус сурһульчнртан:

– Би, Күмни Көвүн, дала зовлң үзхв. Толһачнр, ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Намар һә кеһәд алх. Болв һурвдгч өдртнь Би әмдрхв, – гиҗ келв.

32Энүнә тускар Исус илднь келҗ өгв. Пётр Исусиг хооран дуудҗ авад хәрүцв. 33Исус сурһульчнр талан хәләчкәд:

– Эрлг, әрл цааран! Чи Бурхна санаһар биш, әмтнә санаһар бәәнәч, – гиҗ келв.

34Дарунь Исус сурһульчнран болн талдан әмтиг дуудҗ авад келв:

– Намаг даххар седсн күн эврәннь хаалһан үлдәһәд, кирсән авад, бийм дахтха. 35Юңгад гихлә, әмән хармнсн күн, әмән геех. Зуг Мини төлә болн Сән Зәңгин төлә әмән өгсн күн – әмән харсҗ аврх. 36Делкә эзлҗ авад, әмән геесн күн ямаран олзта үлдхмб? 37Эврәннь әмән күн юуһар хулдҗ авхмб? 38Эн килнцтә болн Бурхнд иткдго улс Намаг медхшв гиһәд, Мини келсн үгәс ичхлә, тер улсас Би чигн Эцкиннь туурмҗд элчнрән дахулҗ ирхләрн, эдниг медхшв гиһәд ичхв.


### 9


1– Би үнәр келҗәнәв, эн зогсҗасн улсин зәрмнь Теңгрин Йосн ирәд, күчән автл үкл үзшго, – гиҗ Исус аш сүүлднь келв.


Исусин хүврлһн


2Зурһан өдр давсна хөөн Исус Пётр, Яков, Йохан һурвиг дахулад, уул давшв. Уул деер сурһульчнриннь нүднд Исус генткн хүврҗ одв. 3Энүнә хувцнь уһачксн цаһан өңгтә хувцнас цаһан болҗ одв. 4Дарунь Элья Моше хойр үзгдв. Тедн Исусла күүндснь медгдв. 5Пётр ю келхән эс медсн учрас:

– Багш, энд маднд дегд сән, Танд, Моше, Элья һурвнд һурвн сег татхмн болвза? – гиҗ Исуст келв.

6Яһад гихлә, тер ю келхинь медсн уга. Учрнь: тедн һурвн дегд икәр сүрдцхәв.

7Дарунь үүлн эдниг бүркчкв. Үүлн дотрас: «Энтн хәәртә Көвүн Мини, Энүнә үгинь соңстн!» – гисн дун соңсгдв. 8Тиигхлә сурһульчнрнь төгәлңдән эргҗ хәләһәд, Исусас талдан кү үзҗ уга. 9Эн үзсн юман Күмни Көвүн үкәд әмдртл бичә күүнд келтхә гисн зәрлг, Исус эн сурһульчнртан уулас бууҗ йовад өгч. 10Энүнә тускар теднь талдан улст келҗ уга, зуг: «Үкәд әмдрхв» – гисн үгин утхинь медҗ авхар седәд, хоорндан күүндҗ. 11Эн сурһульчнрнь Исуст иим сурвр өгч:

– Элья түрүлҗ ирх зөвтә гиҗ юңгад ном цәәлһәчнр келцхәдв?

12– Чик, Элья түрүлҗ ирәд, цуг юминь белдх зөвтә. Бурхна Бичгт: «Күмни Көвүн дала зовлң үзәд дорацулгдх?» – гиҗ юңгад бәәхмб? 13Элья чигн ирләлм, терүнд әмтн эврәннь дурарн кесн бәәнәлм. Тиигҗ учрх зөвтә юмн Бурхна Бичгт бичәтә билә, – гисн хәрү сурһульчнрнь Исусас соңсв.


Исус гемтә көвүг эдгәҗәнә


14-15Хәрү ирәд тедн иим юм үзв: теднә үүрмүдлә закана багшнр зүткҗ бәәцхәҗ, хаҗуднь олн әмтн соңсад зогсҗ. Исусиг үзчкәд, әмтн өврмҗ кеһәд гүүһәд тосв.

16– Юуна тускар зүткҗәхмт? – гиҗ Исус сурв.

17-18Цуглрсн улсас негнь:

– Багш, би Танур көвүһән авч ирләв. Көвүһим хар сәкүсн эзләд, келн-амн уга кечкв. Хар сәкүсн энүг икәр зована: һазрур авад шивнә – көвүн харһцад унна, амнаснь көөсн һарад шүдән хәврнә, бәәсн бийнь менрҗ одна. Би Тана сурһульчнриг көвүнәсм хар сәкүс көөҗ һарһтха гиҗ сурлав, зуг эдн чадсн уга, – гиҗ келв.

19– Сүзг уга улс! Кезә күртл Би таднла бәәхмб? Кедү дәкч Би тадниг тесхмб? Көвүг нааран авч иртн! – гив.

20Көвүг авч ирв. Исусиг үзчкәд, хар сәкүсн түүнә шүрүсинь татулв, амнаснь көөсн һарад, көвүн харһцад унв.

21-22– Көвүнчнь кезә эклҗ гемтв? – гиҗ Исус сурв.

– Бичкнәсн авн. Хар сәкүсн энүг һалд чигн, уснд чигн әмнь авхар седәд, авч шивнә. Буйн болтха, чадхла, хәәрләд нөкд болхнтн? – гиҗ эцкнь эрв.

23– Чадхла гисн үг юн болҗахмб? Итксн күн ю болв чигн чадх зөвтәлм, – гиҗ Исус келв.

24– Иткҗәнәв! Итклм батрулыт! – гиһәд хәәкрәд, эцкнь сурҗ эрв.

25Әмтн олар цуглрҗ бәәхинь үзәд:

– Күүг соңсдго, келдго болдгар кегүлдг хар сәкүсн, һарч әрл эн көвүнәс, энүнә дотр дәкч ордг болвзач гиҗ Би чамд закҗанав! – гиҗ Исус закв.

26Хар сәкүсн хәәкрәд, көвүнә шүрүсинь татулад һарч одв. Көвүн әмн уга күүнлә әдл кевтв. Хурсн әмтн терүг үкҗ одв гиһәд шимлдцхәв. 27Исус өөрдҗ одад, көвүг һараснь авад босхв. Көвүн босад зогсв. 28Исусиг герүр орхла, сурһульчнрнь әмтнәс онц үлдәд:

– Бидн тер хар сәкүсиг юңгад эс көөҗ чадсмб? – гиҗ сурв.

29– Тиим хар сәкүсдиг зальврҗ эс көөхлә, талданар көөҗ болшго, – гиҗ хәрү өгв.


Исусин үклин болн әмдрллһнә тускар


30Исус сурһульчнртаһан бәәсн һазрасн һарад, Һалилья һазрар дәврәд йовв. Исус йовсн хаалһан әмтнд медүлл уга бәәхәр седҗ.

31– Намаг, Күмни Көвүг, әмтн бәрүлҗ өгәд алулх болв һурв хонад Би әмдрхв, – гиҗ Исус сурһульчнран сурһв.

32Сурһульчнрнь Энүг юуна тускар келҗәхинь медсмн биш. Сурхар седв чигн әәһәд сурҗ уга.


Түрүңкнь кен болхв?


33Исус сурһульчнртаһан Капернам балһснд ирҗ:

– Нааран йовҗ йовад тадн хоорндан юуна тускар зүтквт? – гиһәд Исус герт орхларн сурһульчнрасн сурҗ.

34Тедн дундас хамгин алдрнь кен болхв гисн зүтквр һарсн бәәҗ. Тегәд эмәһәд сурһульчнрнь тагчг бәәҗ. 35Исус сууһад, арвн хойр сурһульчнриг дуудад:

– Түрүңкнь болхар седснь – сүүлңкнь болад, наадксиннь зарцнь болтн, – гиҗ Исус келв.

36-37Исус бичкн үриг авад, тедн дунд зогсав.

– Бичкн үриг Мини нернә төлә орулҗ авснь Намаг орулҗ авх, Намаг авснь Намаг йовулсинь орулҗ авх, – гиһәд бичкн үриг теврәд келв.


Маднла эс сөрүцснь – маднла бәәхнь мөн


38Йохан иигҗ Исуст келв:

– Багш! Бидн Тана нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗәсн кү үзләвидн. Бидн терүг хөрәд зогсалавидн, юңгад гихлә, тер маднла йовхш, – гиҗ Йохан Исуст келв.

39– Бичә хөртн. Мини нерн деерәс өвәрц юм һарһсн күн Намаг тер дарунь му келҗ чадшго. 40Маднла эс сөрүцснь – маднла бәәхнь мөн. 41Мини нер зүүҗәх таднд уух ус өгсн күн ачан геешго. 42Эн Нанд иткҗәх бичкдүдин негинь килнцд уңһасн күүнд күзүндән теермин чолута теңгст хайгдсн деер болх. 43-44Кемр тадна һартн килнцтә үүл һарһхла, һаран тәәрчктн. Хойр һартаһан мөңк һалд тусснд орхнь өрәсн һартаһан Теңгрин Йоснд орсн деер болх. 45-46Кемр тадна көлтн килнцд уңһахар седхләнь көлән тәәрчктн. Хойр көлтәһән мөңк һалд хайгдснд орхнь өрәсн көлтәһән мөңк җирһлд орсн деер болх. 47Кемр нүднтн тадниг килнцд уңһахар седхләнь нүдән сохлчктн. Хойр нүдтәһән мөңк һалд тусснд орхнь нег нүдтәһән Бурхна Йоснд орсн деер болх. 48Мөңк һалд туссн күн мөңкинд засгдх, мөңкинд зовлңгнь чилшго. 49Кен чигн күн һалар әрвслгдх. 50Давсн сән юмн. Зуг давсн амтан геехлә, кен түүнд амт орулхмб? Бийәсн давсна амтынь гел уга, нег-негнләһән ни-негн эвтәһәр бәәтн, – гиҗ Исус келв.


### 10


Гер-бүлин саллһн


1Бәәсн һазран үлдәһәд, Исус Йордан һолын телтр көвәд бәәсн Йудьяд ирв. Исусин өөр дәкн олн күн цуглрв. Исус тедниг өмнк кевәрн сурһв.

2Исус тал паршмуд чигн ирв. Тедн Исуст мектә сурвр өгәд, үг деернь бәрҗ авхар седәд:

– Залу күүнд гергнәсн салх зөв Закан өгнү? – гиҗ сурцхав.

3– Моше таднд ю закв? – гиҗ Исус өмнәснь сурв.

4– Моше зөв өглә, зуг залунь гергндән салҗанав гисн цаас бичҗ өгх зөвтә, – гиҗ паршмуд хәрү өгв.

5– Моше тана хату зүркитн үзәд, таднд тиим зака өглә, – гиҗ Исус келв, – 6Бурхн түрүләд «залу гергн хойриг үүдәҗ». « 7Тер учрар көвүн күн һарсн эк эцкән үлдәһәд авальтаһан ниилх, 8тедн хоюрн нег бий цогц болх». Тегәд хойр күн биш нег цогц махмуд болҗ тоолгдна. 9Бурхн ниилүлсн юмиг күн бичә салһтха, – гив.

10Хөөннь герүр орад, сурһульчнрнь энүнә тускар дәкн Исусас сурцхав.

11-12– Авалясн салад, талдан герг авсн күн – күүнә авальта дерән негдүлҗәх күн. Күүкд күн чигн залуһасн салад, талдан залуд одхла, тер бас оңдан залута дерән негдүлҗәх күүкд күн, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус болн бичкн күүкд


13Эк-эцкнь Исусар һар күргүлхәр бичкн күүкдән авч ирҗ. Сурһульчнрнь тедниг хөрв. 14-15Исус терүг үзәд, икәр уурлв:

– Нанур бичкдүдиг авч ирхлә, бичә хөртн. Юңгад гихлә, бичкдүдлә әдл улс Бурхна йоснд орх. Кен Бурхна ориг эн бичкн күүкдлә әдл седклдән эс орулхла, тер күн Терүнд орҗ чадшго, гиҗ Би үнәр келҗәнәв, – гив.

16Тегәд Исус бичкдүдиг теврәд, һар күрәд йөрәв.


Байн күүнә сурвр


17Исусиг һарад йовҗ йовтл, нег күн өөрдҗ ирәд сөгдәд:

– Буйнта Багш! Мөңк җирһл эдлхин төлә ю кех зөвтәв? – гиҗ сурв.

18– Юңгад Намаг буйнта гиҗ нерәдвч? Һанцхн Бурхн буйнталм. 19Бурхна заквриг эс меднчи? «Кү бичә ал», «Залу гергн хойрин иткл бичә эвд», «Хулха бичә ке», «Күүнә тускар худлар бичә герчл», «кү бичә мекл», «эк эцк хойран күндл», – гиҗ Исус түүнәс сурв.

20– Багш, энүг би бичкнәсн авн күцәдв, – гиҗ тер күн келв.

21Цуг әмтнд дурта кевәрн Исус тер күүнд дуран үзүләд:

– Негхн юмн чамд күцҗәхш. Бәәсн юман цугинь хулдад, угатя улст мөңгинь түгәчк. Тиигхлә теңгрт байн зөөртә болхич. Дарунь Нан тал ирәд, Намаг дахад йов, – гив.

22Дегд ик байн бәәсн төләдән тер күн һундлта бәәдл һарад, чирәнь оңһдарад йовҗ одв.

23– Байн күүнд Бурхна Йоснд орхд басл берк юмн! – гиҗ Исус сурһульчнр талан хәләһәд келв.

24Сурһульчнрнь тер келсн үгднь өврцхәв, зуг Исус давтв:

– Күүкд минь, Бурхна Йоснд орхд басл кецү! 25Байн күн Бурхна Йоснд орснд орхнь темәнд зүүнә сүвәр орхд амр.

26Сурһульчнрнь улм өврәд:

– Тиигхлә кен әмән аврҗ чадхмб? – гиҗ сурцхав.

27– Күн әмән аврҗ чадшго. Болв Бурхн цугинь кех, – гиҗ Исус сурһульчнр талан хәләһәд келв.

28– Бидн бәәсән үлдәһәд, Таниг дахҗ йовхинь Та үзә бәәнмт? – гиҗ тиигхләнь Пётр келв.

29– Үнәр келҗәнәв, эврәннь герән, эк-эцкән, эгчнрән, ах-дүүнрән, үрн-садан, һазр-усан Мини төлә болн Сән Зәңгин төлә үлдәсн күн 30тер эн насндан зун холван үлү гер-бүлтә, эк-эцктә, ахнр-дүүнртә, үртә-садта, һазр-уста болх. Тер күн дала зовлң чигн үзх. Цагнь ирхлә, тер күн мөңк җирһл эдлх. 31Зуг хамгин түрүңксиннь ик зунь хамгин сүүлңкнь болх. Сүүлңкнь – хамгин түрүңкнь болх, – гив.


Исусин үклин болн әмдрллһнә тускар


32Цугтан Ерусалим орцхав. Исусин ардас өврмҗтә бәәсн сурһульчнрнь болн сүрдсн улс йовцхав. Исус арвн хойр сурһульчнран әмтнәс хооран дуудҗ авад, Бийләнь ямаран үүл учрх зөвтәһинь келҗ өгв.

33-34– Бидн Ерусалимур өөрдҗ йовнавидн. Тенд Би, Күмни Көвүн ах гелңгүдин болн ном цәәлһәчнрин һарт бәргдхв. Намаг алх шиидвр һарһад, буру номта улст бәрҗ өгх. Теднь наад бәрх, Нанд нульмх, цокх, аш сүүлднь алх. Болв һурв хонад, Би әмдрхв, – гив.


Йохан Яков хойрин сурлһн


35Исус тал Зебедана көвүд Яков Йохан хойр өөрдәд:

– Багш, мана сурсиг күцәхитн эрҗәнәвидн, – гицхәҗ.

36– Келх үгән келтн, соңсҗанав, – болв.

37– Тана туурмҗта орн-нутгт мадн хойриг барун бий талан болн зүн бий талан суулһит? – гиҗ сурцхав.

38– Тадн ю сурҗахан медҗ бәәхшит, Мини үзх зовлңгиг тадн дааҗ чадхвт? Мини үклиг тадн дааҗ чадхвт? – гиҗ Исус сурҗ.

39– Дааҗ чадхвидн, – гиҗ теднь хәрү өгч.

– Мини үзх зовлңгиг тадн чигн даахит. 40Мини үкләр чигн тадн үкхит, болв Нанас барун талнь эс гиҗ зүн талнь суух эс суухинь Би йилһҗ чадшгов. Урдаснь шүүҗ авсн әмтн тер ормд суух, – гиҗ Исус хәрү өгч.

41Наадк арвн сурһульчнрнь эн сурврин тускар соңсчкад, Яков Йохан хойрт уурлцхав.

42– Буру номта хаадуд әмтән даҗрдгинь, нойдуднь әмтн деер эзн болдгинь тадн меднәлмт. 43Тадн дунд тиим юмн болх зөв уга. Тадн иигтн: танас алдр болхар седснь, тана зарц болх йоста. 44Ахлач болхар седснь – тана мухла болх йоста. 45Күмни Көвүн кү зархар биш Бийнь әмтнд заргдад, тедниг аврхин төлә әмән өгх зөвтә, – гиһәд Исус тедниг дуудҗ авад келв.


Исус сохр кү эдгәв


46Исус сурһульчнртаһан Ерихо балһснур ирәд, невчкн зуур бәәҗәһәд һарад йовҗ. Хаалһин хаҗуд Бар-Тимә гидг нертә Тимән сохр көвүн, һууль һууһад сууҗ. 47Хаҗуһарнь Назаретин Исус давад йовҗ йовсинь соңсчкад:

– Давидин Көвүн, Исус! Бийм хәәрлит! – гиһәд тер күн хәәкрҗ.

48– Бичә хәәкр! – гиҗ әмтн терүг хөрв.

Болв Бар-Тимә:

– Давидин Көвүн! Бийм хәәрлит! – гиһәд улм чаңһар хәәкрв.

49Исус зогсад, терүг дуудтха гив.

– Бичә ә, өөрдәд од, чамаг дуудҗана, – гиҗ әмтн тер сохр күүнд келцхәв. 50Бар-Тимә, деерк хувцан тәәләд хайчкад, Исусур өөрдв. – 51Юн кергтә болад дуудвч? – гиҗ Исус сурв.

– Багш, нүдндм хара орулыт! – гиҗ тернь эрв.

52– Йов, чини итклчн чамаг эдгәв, – гиҗ Исус келв.

Сохр күн тер дарунь үздг болад, Исусин ардаснь дахв.


### 11


Исус Ерусалим орлһн


1Исус сурһульчнртаһан Ерусалимас хол биш Олив уул тал болн тенд бәәсн Бетпәг Бетәнья гидг хойр хотд тал өөрдҗ ирәд, хойр сурһульчнран өмнән тәвв:

2– Эн тана өмн бәәсн хотнд орад, унад уга баһ наста элҗгн архлата бәәхинь үзхит. Терүг тәәләд көтләд авад иртн. 3«Тадн ю кеҗ бәәхмт?» – гиһәд сурснднь: «Элҗгн Деед Эзнд кергтә болҗана, дарунь өгчкх» гиҗ хәрү өгтн, – гив.

4-5Сурһульчнрнь одад, герин һаза архлата элҗгниг олҗ авад, тәәләд авч бәәтлнь, тенд бәәсн әмтн:

6– Ю кеҗәхмт? Яһад элҗгниг тәәлҗәхмт? – гихлә, теднь Исусин келсиг келҗ өгч.

Тиигхлә теднь тәвҗ. 7Сурһульчнрнь элҗгниг көтлҗ авч ирәд, деернь хувцан көдрҗ. Исус элҗгниг унв. 8Олн әмтн Исусин йовсн хаалһ деер эврәннь хувцан делгәд, көкрҗәсн модна бүчр керчҗ авад хайв. 9-10Исусин өмн ард уга йовсн әмтн:

– Бурхн тууртха! Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә болтха! Мана Давид эцкин иргч йосн әдстә болтха! Бурхн тууртха! – гиһәд хәәкрцхәв.

11Ерусалимур ирәд, Исус һол сүм орв. Сүмин дотрк бәәдл хәләх зуур, ора болҗ одв. Тегәд Исус сурһульчнртаһан Бетәнья гидг хотн тал темцв.

12Маңһдуртнь тедн тер хотнас геснь өлн һарад йовҗ йовцхаҗ. 13Өлсҗ йовсн Исус холас инҗрин мод үзәд өөрдәд, темсн бәәдг болвза гиһәд хәләв. Зуг модна бүчрт көк хамтхаснас талдан юм үзҗ уга. Темсн болх болзгнь ирәд уга сәнҗ.

14– Энүнәс хооран чини бүчрмүд деер төрүц бичә темсн урһтха! – гиҗ Исус модн тал хәләһәд келҗ.

Сурһульчнрнь Исусин келсн үгинь соңссмн.


Исус һол сүмд


15-16Тедн Ерусалимур ирцхәв. Исус һол сүм орв. Дотрнь бәәсн хулдачнр хулд кеһәчнр уга цугинь көөҗ һарһад, мөңг сольҗасн улсин ширәһинь көмрәд, көглҗрһ хулдҗасн улсин ширәһинь көлврүлв. Өлг-эдән чигн сүмин хотн дотраһур авч йовдгинь уурулв.

17– «Мини гер – олн әмтнә мөргүлин гер болҗ нерәдгдх» – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә эс бәәнү? Тадн энүгәр деермчнрин бәәр кеҗит, – гив.

18Энүг соңсчкад, ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Исусиг бәрҗ авч алх арһ хәәсмн. Олн әмтн ик өврмҗтәһәр номинь соңсдг төләднь тедн Исусас әәдг сәнҗ. 19Асхнднь Исус сурһульчнртаһан дәкн балһснас һарад йовв.


Итклин күчнә тускар


20Маңһдур өрүнднь тедн инҗр модна өөгүр йовҗ йовад, терүг хатҗ одсинь үзцхәв. 21Өцклдүр өрүн эн модна өөр учрсн үүлиг ухандан сергәһәд:

– Багш! Хәләтн! Өцклдүр харасн моднтн хатҗ одҗ! – гиҗ Пётр келв.

22-23– Бурхнд итктн! Эн уулыг ормасн көндрәд теңгсин уснд ун гиҗ келәд маһдл уга иткхлә – эрк биш күцгдх. 24Зальврад сурхла, Бурхн өгх гиҗ, үнн седкләрн иткхләтн, цугнь күцгдх. 25-26Зальврхиннь өмн түрүләд өөлҗ, уурлҗах әмтндән геминь тәвтн. Тиигхлә Теңгрин Эцк чигн тана килнцитн тәвх, – гиҗ Исус келв.


Исусин йосн альдасв


27Исус дәкн эврәннь сурһульчнртаһан Ерусалимур ирв. Исусиг һол сүм дотр бәәтл ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр болн толһачнр өөрдҗ ирәд:

28– Ямаран йосар Чи эн тоотыг күцәҗ бәәхмбч? Кен Чамд иим йос өгв? – гиҗ сурцхаҗ.

29-30– Би таднд бас нег сурвр өгнәв. Мини сурврт хәрү өгхләтн, Би чигн тана сурврт хәрү өгнәв. Йохана уснд кирсллһн теңгрәсв эс гиҗ күүнәсв? – гиҗ Исус сурв.

31-32Тедн хоорндан шимлдәд зөвчлдв:

– Теңгрәс гихлә «юңгад түүнд эс итквт», – гиҗ Исус келх.

Күүнәс гихдән әмтнәс әәцхәв. Юңгад гихлә, цуг әмтн Йоханыг Бурхна әәлдәч гиҗ тоолдг бәәҗ. 33Тегәд:

– Медхшвидн, – гиҗ хәрү өгцхәв.

– Тиигхлә Би чигн кенә йосар энүг кеҗәхән келхшв, – гиҗ Исус келв.


### 12


Му көдләчнрин туск үлгүр


1Исус дәкн үлгүр орулҗ әмтиг сурһв:

– Нег күн уста үзм тәрәд, хашалад, үзм шахдг нүк малтад, харулын цамхаг бәрҗ. Дарунь көдләчнр нәәмәдлҗ авад, уста үзм тәрсн һазран даалһад, бийнь йовҗ одҗ. 2Урһц ахулх кемлә эзн эврәннь хүвән авулхар, зарцан йовулҗ. 3Нәәмәдлҗ авсн көдләчнрнь зарцинь бәрҗ авад цокад, юм өгл уга көөчкҗ. 4Эзн дарук зарцан йовулҗ. Көдләчнр түүнә толһаһинь цоолад, неринь һутаһад тәвҗ. 5Эзн һурвдгч зарцан йовулҗ – терүгинь алчкҗ. Кедү дәкҗ кү йовулсн бийнь – зәрминь алад, зәрминь цокад йовулҗ. 6Аш сүүлднь, эзн эврәннь һанцхн эңкр көвүһән илгәҗ. «Көвүһим тедн тевчх зөвтә», – гиҗ эзн санҗ. 7Көдләчнр нег-негндән келҗ: Эн өнч эзлгч күн! Энүг алад, уста үзмин тәрәнә эздүд болхмн. 8Көвүһинь бәрҗ авад алчкҗ. Цогцинь уста үзм тәрсн һазрас һарһад хайчкв. 9Эзн ирәд, юн болсинь үзчкәд, яах гиҗ санҗанат? Тер көдләчнриг алад, тәрәһән талдан улст даалһх. 10-11«Тосхачнрин һолсн чолун герин өнцгин һол чолун болв. Бурхн эн керг күцәсмн. Бидн энүг үзәд өврләвидн», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә бәәсиг тадн умшсн уга болвзат? – гиҗ Исус үгән төгсәҗ сурв.

12Ах гелңгүд бийсән келҗәхинь медәд, Исусиг тер дарунь бәрҗ авхар седцхәв. Зуг хаҗуднь дегд олн күн бәәснд әәһәд, көндәсн уга.


Паршмуд Исусиг меклхәр седҗ бәәцхәнә


13Хөөннь тедн Исус тал паршмуд болн Херодын улсиг илгәһәд, үг деернь бәрҗ авх арһ хәәв.

14– Багш! Чамаг үн келҗәхинь бидн меднәвидн. Чи Бурхна заасар дасхнач. Тер учрар әмтн ю санҗахинь чи оньгтан авхшич, күүнә чирә чи хәләхшич. Келҗ өгич: Римин хаанд алв өгх зөвтәй аль угай? – гисн сурвр теднь ирәд өгцхәҗ.

15Исус тедниг хойр чирәтәһинь медәд:

– Тадн Намаг үг деер бәрҗ авхар седҗ бәәнә эсийт? Шаальг авад иртн, – гиҗ.

16Шаальг авч ирхләнь:

– Кенә нер, кенә зүс энүнд үзҗәнәт? – гиҗ Исус сурҗ.

– Римин хаана, – гицхәҗ.

17– Тиим болхла, хаана юмиг хаанд өгтн, Бурхна юмиг Бурхнд өгтн! – гисн хәрү Исус теднд өгч.

Тедн өврәд йовҗ одцхаҗ.


Цадукмуд болн Исус


18Дарунь Исус тал цадукмуд ирцхәв. Цадукмуд үксн әмтн әмдршго гиҗ иткдг бәәҗ.

19– Багш! Залу күн тохм үлдәл уга өңгрхлә, тохман геешгон төлә түүнә авалинь дүнь авад, үр һарһх зөвтә гисн Мошен заасн заавр бәәнәлм. 20Манахна нег гер-бүлд иим юмн учрсмн. Тедн ах-дүүнрәрн долан күн бәәсмн. Ик ахнь гер авад, үрн уга бәәҗәһәд өңгрҗ одсмн. 21Ах бергән дүнь хааҗ. Дүнь бас үрн уга бәәҗәһәд өңгрҗ. Дарук дүнь бас тиигҗ. 22Тегәд тер долан ах-дүүнр цугтан үр һарһл уга өңгрсмн. Аш сүүлднь, күүкд күн бас хорҗ одсмн. 23Әмдрхләрн тер күүкд күн кенә гергн болх зөвтәв? Ах-дүүнр цугтан терүнә залу биләлм, – гиҗ тедн ирәд сурцхав.

24– Бурхна Бичгиг медл уга, Бурхна күчиг медл уга, хаҗһр уха ухалҗахан тадн медҗ бәәхшийт? 25Үксн улс әмдрхләрн гер чигн авшго, күүнд чигн одшго, тедн Бурхна Элчнрлә әдл бәәх. 26Әмдрлһнә тускар болхла, иим: Бурхн Мошед шачасн бут дотрас: «Би Абрахамин, Ицхакин болн Яковин Бурхнв», – гиҗ келсиг тадн Мошен дегтрт умшсн уга болвзат? 27Бурхн үксн улсин Бурхн биш, әмд улсин Бурхн! Ухантн дегд икәр хаҗиҗ одҗ, – гиҗ Исус теднд хәрү өгв.


Һол зааврмудын тускар


28Ном цәәлһәчнрин негнь өөрдҗ ирәд, теднә зүтклдә соңсад:

– Бурхна зааврин алькнь эрк биш һол зааврв? – гиҗ сурв.

29– Эрк биш һол зааврнь эн: «Соңс, Израиль! Деед Эзн мана Бурхн – һанцхн Деед Эзн! 30Эврәннь Деед Эзн Бурхндан халун зүркәрн, үнн седкләрн, бәәсн уха-санаһарн, бәәсн күчәрн дуран тәв». 31Хойрдгч зааврнь иим: «Өөрк күүндән бийдән дурта кевәр дурл». Эн хойр зааврас чинртәнь уга, – гиҗ хәрү өгв.

32-33– Йир сәәнәр келвт, – гиҗ ном цәәлһәч таасв, – Бурхн һанцхн, Терүнәс талдан Бурхн уга. Эврәннь Бурхндан халун зүркәрн, бәәсн күчәрн, бәәсн уха-санаһарн дуран тәвсн, өөрк күүһән бийләһән әдл дурлсн, тәкл тәкснәс болн Бурхнд нерәдҗ сетрә мал шатаснас үлү ик чинртә йовдл.

34Исус терүг чик хәрү өгсинь соңсчкад:

– Чи Бурхна Йоснас хол бәәхшич, – гиҗ келв.

Терүнә хөөн әмтн Исуст сурвр өгдгән уурв.


Исусин сурвр


35– Ном цәәлһәчнр Христосиг Давид хаана үлдл гиҗ юңгад келцхәдв? – гиһәд һол сүм дотр әмтиг сурһхларн Исус сурҗ.

36– Әрүн Сәкүсәр дүүрхләрн Давид иигҗ келсн бәәнәлм: «Деед Эзн мини Деед Эзнд келсмн: Чини өшәтниг диилҗ көлдчнь эс хайтл, Мини барун бий тал сууҗ бә». 37Давид бийнь Христосиг Деед Эзн гиҗ нерәдҗәхлә, юңгад Тер Давидин тохмин үлдл болхмб? – гив.

Әмтн Энүг байртаһар соңсв. 38Исус цааранднь сурһв:

– Ном цәәлһәчнрәс бийән саглтн. Тедн ут хувц өмсәд йовна. Әмтн талвң болһнд теднлә мендлхлә, теднд икәр таасгдна. 39Тер улс хурлд эс гиҗ нәәрт деегшән һарад суухдан дурта. 40Тедн белвсн күүкд улсин хаҗудинь меклҗ авад, әмтнә нүднд үзүләд Бурхнд уданар мөргцхәнә. Тер улс ик догшар цааҗлгдх, – гив.


Белвсн күүкд күүнә тәвсн мөңгн


41Исус һол сүм дотр, бәрц бәрдг хәәрцгин өөр суусмн. Әмтн Бурхнд бәрц яһҗ бәрсинь үзв. Баячуднь икәр бәрцхәҗ. 42Нег белвсн күүкд күн өөрдҗ ирәд, хойрхн улан мөңгнә шаальг тәвв. 43-44Исус сурһульчнран дуудҗ авад:

– Үнәр келҗәнәв, эн угатя күүкд күн цугтаһаснь икәр бәрц бәрв. Байн улс зөөсн зөөриннь үлүһинь бәрхлә, эн бәәсн эдлврән цугинь бәрв, – гиҗ цәәлһв.


### 13


Исус һол сүм хольврлһна тускар тааҗ келҗәнә


1-2Исусиг һол сүмәс һарч йовхла, нег сурһульч:

– Багш, сән һара чолуһар бәрсн сәәхн бәәшңгүд дүңгәҗ зогсҗ бәәхинь хәләһит! – гиҗ Исуст келҗ.

– Эн алдр тосхлт үзҗ бәнчи? Энчн чолун деер чолун үлдл уга, ова чолун болад хольврҗ одхмн, – гиҗ Исус хәрү өгч.

3Исусиг Ерусалимин хаҗудк Олив уулын ташуд, һол сүмин өмн суутлнь, Терүн тал Пётр, Яков, Йохан, Андрей дөрвн ирәд:

4– Тер Тана келсн юмнтн кезә учрхмб? Ямаран темдгәр медгдхмб? – гиҗ сурв.

5– Бийән саглҗ бәәтн! Күн тадниг меклвзә! 6Кесгнь Мини нер зүүҗ ирәд: «Би Күмни Көвүмб», – гиҗ келәд, кесг улсиг меклх. 7Кемр тадн өөрхн болҗах болн хол болҗах дәәнә тускар соңсхларн, бичә әәтн. Дән болх зөвтә, болв тернь чигн чилгчнь биш. 8Тал-талдан келн-әмтн болн орн-нутгуд хоорндан дәәллдх. Энд-тенд һазр көндрх, күн мал уга харһнх. Эн Мини келҗәх тоот төрх күүкд күүнә элкнь эклҗ зовадг мет болҗана. 9Болһатн! Намас көлтә тадниг зарһла харһулх, хурлд авч одад цокх. Хаадудын болн һардачнрин өмн зогсад, Мини тускар үн келҗ өгхт. 10Зуг түрүләд Мини туск Сән Зәңг цуг келн әмтнд цәәлһҗ өггдх зөвтә. 11Зарһчнрин өмн зогссн цагтан тадн келх үгән урдаснь ухалҗ бичә зовтн. Зуг Бурхна зааҗ өгсн үг келтн. Юңгад гихлә, таднар дамҗад Әрүн Сәкүсн келх. 12Ахнр-дүүнр нег-негән күүнд бәрүлҗ, эцкнь үрдүдән күүнд бәрүлҗ алулх. Күүкднь эк-эцкләһән дәәллдәд алх. 13Нанас көлтә цугтан таднд дурго болх. Цуг эн тоотыг дааснь авргдх.


Хоосрулҗах җигшүртә юмн


14– Кемр хоосрулҗах җигшүртә юмн таднд болх болшго һазрт үзгдхлә, (умшачнр медҗ автн) Йудьяд бәәсн әмтн өөдм һазрур зулҗ һартха. 15Герин ора деер бәәснь зулад йовҗ йовхларн герүрн хувцан авхар бичә ортха. 16Кеер йовснь чигн гүүхләрн хувцан авхар герүрн бичә иртхә. 17Тер цагт саата болн көкүл үртә күүкд улс ик түрү үзх. 18Тер цаг үвләр бичә болтха гиҗ зальврҗатн. 19Тер цагт делкә үүдснәс нааран үзгдәд уга зовлң учрх. Тиим ик зовлң тер цагин хөөн чигн төрүц үзгдшго. 20Тер ик зовлңта цагинь Деед Эзн эс баһрулсн болхла, нег чигн күн әмд үлдшго билә. Болв, Бийиннь шүүҗ авсн әмтнә төлә Бурхн тер өдрмүдиг баһрулв. 21Кемр таднд: «Эннь Христос!», «Тернь Христос!» – гиҗ келхлә, тадн бичә итктн. 22Тер цагт кесгнь бийән Христосв гиҗ нерәдх эс гиҗ әәлдәчв гих. Тедн олн зүсн өвәрц йовдл болн темдг үзүлх. Бурхна шүүҗ авсн әмтиг чигн меклхәр седх.

23Болһатн! Тер тоотыг Би таднд урдаснь цәәлһҗ өгчәнәв. 24Тер ирх зовлңгин хөөн нарн унтрад, сар герл өгдгән уурх. 25Одд теңгрәс унад, теңгрин күчнь көндрх. 26Дарунь Күмни Көвүг алдр туурмҗтаһар болн күчтәһәр үүлн заагт аашсинь әмтн үзх. 27Эврәннь шүүҗ авсн улсан йилһҗ авхин төлә һазрин захас теңгрин зах күртл дөрвн үзг тал элчнрән илгәх, – гив.


Инҗрин модн


28– Инҗрин модна бүчр деер хамтхасн экләд урһхла, тадн зун өөрдҗ йовна гиҗ темдглнә эсийт? 29Терүнлә әдл, Мини келсн тоотыг экләд үзхләрн цагнь ирв, Күмни Көвүн ирәд, үүднә ард зогсҗ бәәнә гиҗ сантн. 30Мини келсн тоот юмн эс учртл, эн цагин күмни уңгнь тасрш уга гиҗ үнәр танд келҗәнәв. 31Теңгр һазр хойр уга болҗ одх, зуг Мини келсн үгмүд сольгдшго. 32Цаг-болзгнь нег чигн күн медхш. Бурхна элчнр чигн, Бурхна Көвүн чигн медхш, зуг һанцхн Бурхн меднә. 33Цаг-болзгнь кезә ирхинь эс медсн төләдән, саг-сергг бәәҗәтн. 34Тер ирх цагиг иим үлгүрлә дүңцүлҗ болхмн. Нег күн хол хаалһд һарад йовҗ йовад, эврәннь герән зарцнртан даалһад, цугтаднь көдлмш өгнә. Үүднә өөр зогсдг зарцдан болхла, нүдән төрүц бичә чирмтхә гиҗ закна. 35Саг-сергг бәәтн! Юңгад гихлә, Герин Эзиг кезә ирхинь тадн медҗәхшт: Эр така хәәкрлһнлә эс гиҗ өрүн өрлә, асхндан чигн эс гиҗ сөөни өрәл чигн ирх. 36Эс күләҗәсн цагла ирәд, тадниг унтҗатл олҗ авдг болвза. 37«Саг-сергг бәәтн!» – гиҗ тадниг болн цуг келн әмтиг саглулҗ бәәнәв.


### 14


Исусиг алх зура


1Хойр өдр давад, Песах гидг нертә байр болн эс искәсн һуйрин байр болх зөвтә сәнҗ. Еврейин ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Исусиг нууцар бәрҗ авад, алх арһинь хәәҗ.

2– Эн ик байрин өдр иим йовдл һарһҗ болшго, эс гиҗ олн әмтн үүмә босхах, – гиҗ тедн хоорндан күүндҗ.


Күүкд күн Исусин толһад каңкнсн үнртә тос кеҗәнә


3Исус болхла Бетәнья гидг хотнд бәәсмн. Арсна гемтә Шимона герт хот уудг ширән өөр Исусиг суутлнь, нег күүкд күн орад, сәәхн каңкнсн үнртә һара нард модна үнтә тос авч ирәд, савин амнь хуһлад Исусин толһа деернь кев.

4-5– Юңгад тиим дала мөңгнә юм эн үрәҗәхмб? Тер тосиг хулдад, мөңгинь угатя улст түгәҗ болхмн билә, – гиҗ уурлад, әмтнә зәрмнь нег-негн талан хәләцхәв (Тернь – нег күн җилин дуусн эдлх зөвтә мөңгнә тосн сәнҗ).

6– Энүг бичә көндәтн! Эн Нанд цаһан седклтә юм кеҗәнә. 7Таднла оньдин угатя улс үлдх. Теднд кезә чигн дөң болҗ чадҗанат. Би болхла таднла оньдин бәәшгов. 8Эн күүкд күн чадсан кев: Мини цогциг оршалһнд белдв. 9Үнәр таднд келҗәнәв: Альд Сән Зәңг цәәлһгднә, тенд эн күүкд күүнә кесн йовдлын тускар тодлҗ келгдх, – гиҗ Исус теднд келв.


Йудан урвлһн


10Йуда Искериот (арвн хойр сурһульчнрин негнь). Исусиг бәрҗ өгхәр седәд, ах гелңгүд тал одв. 11Ах гелңгүд үгинь соңсчкад, икәр байрлад, түүнд мөңг өгх болв. Терүнәс авн Йуда Исусиг бәрҗ өгх арһинь хәәв.


Исус Песахин хот эдлҗәнә


12Эс искәсн һуйрин байр болх түрүңк өдртнь сетрә хурһ алх кемлә Исусин сурһульчнрнь:

– Альд байрин хот уухар седҗ бәәнәт? Келтн, бидн белднәвидн, – гиҗ сурв.

13Тиигхләнь Исус сурһульчнрасн хойринь йовулад иигҗ закв:

– Балһснд орхлатн, буһшта ус авч йовсн күн таднла зөрлцх, терүнә ардас йовтн. 14Тер күүнә орсн герүр орад, герин эзнднь иигҗ келтн: «Сурһульчнртаһан альд байрин хот ууҗ болхинь Багш танас сурҗана» – гитн. 15Тер күн таднд деер бәәсн у-өргн, сәәхн ясата хора үзүлх. Тенд хот белдтн, – гив.

16Сурһульчнрнь балһс орв. Тедн Исусин келсәр цугинь олҗ авад, байрин хотан белдцхәв. 17Асхнднь Исус арвн хойр сурһульчнртаһан ирв.

18– Үнәр келҗәнәв, Нанла хамдан хот ууҗасн тадна негнтн Намаг бәрүлҗ өгх, – гиҗ хотан ууҗасн цагт Исус келв.

19– Деед Эзн, би биш эсий? – гиҗ сурһульчнрнь Исусин келсн үгднь уйдад сурв.

20-21– Арвн хойрас негнь, – гиҗ Исус келв, – Нанла хамдан ааһд өдмг шүүслҗ идҗәснь. Би, Күмни Көвүн, әәлдәчнрин әәлдсн хаалһар йовхв, Намаг бәрүлҗ өгсн күн зовлңган эдлх! Тер күүнд, төрүц эс төрсн болхла, деер болх билә.


Деед Эзнә асхни хот


22Исус хотан ууҗаһад, өдмг авад, Бурхнд ханлтан өргәд, хуһлад, сурһульчнртан өгв:

– Идтн, энтн Мини бий цогцм, – гив.

23Дарунь ааһд бәәсн улан чаһр авад, Бурхнд ханлт өргәд, бас сурһульчнртан өгв. Цугтан ааһас ууцхав.

24– Энтн олн әмтнә төлә асхрх болн Мини Бооца эклх Мини цусн. 25Үнәр келҗәнәв: Бурхна Йоснд шин чаһр уутлан дәкҗ Би эн насндан чаһр уушгов, – гив.

26Тедн Бурхнд магталын ду дуулад, Олив уул тал темцәд һарцхав.


Нанас гөрдхич гиҗ Исус Пётрт әәлдҗәнә


27-28– Тадн цугтан Намаг үлдәхт. «Би хөөчинь уга кехв, хөөднь тарх», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә бәәнәлм. Болв әмдрчкәд, Би тадниг Һалилья гидг һазрт күләхв, – гиҗ Исус келв.

29– Цугтан үлдәвв чигн, би Таниг төрүц хайшгов, – гиҗ Пётр келв.

30– Үнәр келҗәнәв, эндр сө эр така хойр дәкҗ хәәкртл чи һурв дәкч Намаг медхшв гиҗ келхич, – гисн хәрү Пётр соңсв.

31– Танла хамдан үкдг болв чигн, би Таниг үлдәшгов! – гиҗ Пётр үгән давтҗ келв.

Сурһульчнрнь цугтан тиигҗ келцхәв.


Исусин мөрглһн


32Эдн цугтан Гетсемән гидг модта һазр орв.

– Намаг одад зальврад иртл, энүнд күләҗ бәәтн, – гиҗ Исус сурһульчнртан келв.

33Исус бийләһән Пётр, Яков болн Йоханыг дахулв. Исус ик зовлңшв, седклнь үүмсн бәәв.

34– Мини седклм уудьврта бәәнә, Би үктлән зовҗанав, саг-серглң энүнд бәәҗәтн, – гиҗ Исус келв.

35Тер зовлң хаҗуһарнь һарх болвза гиһәд Исус хооран һарад, һазр элкдҗ унад зальврв.

36– Аав, Эцкм! Та цугинь чаднат! Эн Мини үзх зовлңгиг хаҗуһар һарһхнтн! Болв Мини таалар биш, Тана таалар болтха! – гив.

37-38Дарунь сурһульчнр талан хәрү ирәд, тедниг унтҗ одсинь үзв.

– Шимон, – гиҗ Пётриг дуудв, – Чи унтҗ одвчи? Нег часин болзгт унтл уга бәәҗ болсн угай? Сөрлһнлә харһшгон төлә зальвртн, серглң бәәтн. Күүнә сүмснь чидлтә, зуг күүнә цогц чинән-чидл уга болдмн.

39Исус сурһульчнрасн хооран һарад, үгмүдән давтад мөргв. 40Терүг хәрү ирхләнь, сурһульчнрнь цугтан унтад кевтцхәҗ. Тедн нөөртән даргдад, нүдән секҗ чадл уга, Исуст ю келхән медҗ уга. 41-42Һурвдад ирхләрн Исус келв:

– Тадн ода күртл унтад, цогцан амраһад бәәхмт? Болх! Цагнь ирв, Күмни Көвүн килнцтә улсин һарт бәргдҗәнә. Бостн, йовий! Намаг бәрҗ өгх күн аашна, – гив.


Исусиг бәрҗ авлһн


43Исусиг үгән келҗәсн цагт сурһульч болҗ йовсн Йуда өөрдҗ ирв. Терүнә ардаснь һартан мод болн үлд бәрсн улс аашҗ. Тедниг ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр болн толһачнр йовулҗ.

44– Мини өөрдәд үмссн күн Исус болх, – гисн темдг урвач тер әмтнд медүлх зөвтә бәәҗ. Тадн Түүг бәрҗ авад, харулд бәрүләд йовтн, – гив.

45Йуда өөрдҗ ирн Исусиг:

– Багш! – гиҗ келәд теврәд үмсв.

46Тер дарунь Исусиг бәрҗ авцхав. 47Хаҗуд зогсҗасн сурһульчнрин негнь үлдән һарһҗ авад, ах гелңгин зарцин чикинь тәәрчкв.

48-49– Мод үлд хойр атхад, деермч кү бәрҗәх кевәр яһад ирсмт? Өдр болһн Би тадниг һол сүм дотр сурһсн бәәнәлм, тадн Намаг бәрҗ авсн угалмт? Болв Бурхна Бичгт бичәтә юмн күцгдх зөвтә, – гив. 50Сурһульчнрнь Исусиг үлдәчкәд, цугтан гүүлдәд йовҗ одв. 51Зуг нег баһ наста күн Исусин ардаснь йовсмн. Тер бий деерән хөңглдңгәр хуча көдрчксн йовҗ. 52Бийинь бас бәрҗ авхар седхләнь, хучаһан цергүдин һарт үлдәчкәд, дотрк хувцтаһан гүүһәд йовҗ одҗ.


Исус Деед хургин өмн


53Ах гелңгин герт Исусиг көтлҗ авч ирхлә, терүнд цуг ах гелңгүд, толһачнр болн ном цәәлһәчнр цуглрад Деед хург кеҗ. 54Пётр бас эс медгчәр ардаснь йовад, ах гелңгин хотн дотрнь орад, харулчнрла хамдан дендрин өөр сууһад дуладв. 55Еврейин ах гелңгүд Деед хургт орлцдг улстаһан Исусиг яһҗ гемшәҗ, засгла харһулхан медҗ чадлго бәәв. 56Худлахар герчлх улс олддг болв чигн, теднә келсн үгмүднь нег-негнләһән ирлцҗ уга.

57-58– Энүг иигҗ келҗәсинь бидн соңславидн: «Би эн әмтнә бәрсн сүмиг хамхлад, һурвн өдрин туршт әмтнә эс тосхдг сүм тосххв гидг билә», – гиҗ худл герчнр келцхәв.

59Болв терүг чигн хаҗһр келәд, күн болһна үгнь ирлцҗ уга. 60Дарунь еврейин ах гелң босад:

– Юңгад хәрү эс өгч бәәхмбч? Әмтнә гемшәлһнә өмнәс ямаран хәрү өгхмч? – гиҗ Исусас сурв.

61Болв Исус нег чигн үг келсн уга.

– Чи үнәртән Бурхна илгәсн Аврач, үнәртән әдстә Бурхна Көвүн болҗахмч? – гиҗ ах гелң сурв.

62– Э-э, тиим, Күмни Көвүн Бурхна барун бий талнь суусинь, үүлн заагт теңгрәс аашсинь тадн үзхит, – гиҗ Исус хәрү өгв.

63-64Ах гелң өмсҗәсн хувцан татҗ шуулад:

– Түүнәс үлү ямаран герч таднд кергтәв? Бурхиг му келҗ бәәхинь тадн эс соңсвт? Энүнә тускар ю келцхәнәт? – гив. Исус үкх зөвтә гиҗ цугтан тоолв. 65Тегәд зәрмнь Исус деер нульмад, нүдинь бооһад, толһаһарнь цокад:

– Мә чамд, кен цокҗахинь әәлдҗ кел! – гицхәв.

Дарунь Исусиг харулчнр авч һарад, бас цокв.


Пётрин Исусас зәәлҗ гөрдлһн


66Пётриг хотн дотр бәәтл ах гелңгин зарц күүкд күн хажуһарнь йовв. 67Һалын өөр дуладҗасн Пётрт оньган өгәд хәләчкәд:

– Чи бас Назаретин Исусла биләлмч? – гиҗ сурв.

68– Юуна тускар келҗәхичн би төрүц медҗ бәәхшв, – гиҗ Пётр гөрдәд өмнк хотн тал һарв.

Тер кемлә эр така хәәкрв. 69Зарц күүкд күн дәкн терүг үзчкәд, хаҗуд зогсҗасн әмтнд:

– Эн бас Терүнә үүрнь, – гиҗ келв.

70Пётр дәкн гөрдв. Невчкн цаг давсна хөөн зогсҗасн әмтн:

– Терүнә үүрнь мен бәәләлмч, Һалильян күн эсий чи? – гиҗ сурцхав.

71– Кенә тускар келҗәхитн би төрүц медҗәхшв, – гиҗ Пётр андһар тәвв, – Худл келҗәхлә, намаг Бурхн цааҗлтха!

72Дарунь хойрдад эр така хәәкрв. «Эр така хойр дәкҗ хәәкртл, чи һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич», – гисн Исусин үгинь тодлад, Пётр һашудад уульв.


### 15


Исус Пилатин өмн


1Өрүн өрлә ах гелңгүд, еврейин толһачнр, ном цәәлһәчнр болн талдан Деед хургин гешүд селвг авлцад, Исусиг күләд, Пилатур авч одв.

2– Чи Йудья улсин хан болҗахмч? – гиҗ Пилат Исусас сурв.

– Та тиигҗ келҗәнмт, – гиҗ Исус хәрү өгв.

3Ах гелңгүд Исусиг икәр бурушаҗ гемшәв.

4– Хәрү юңгад эс өгнәч? Чамаг икәр гемшәҗәнәлм, үзҗ эс бәнчи? – гиҗ Пилат сурв. 5Болв Исус хәрү өгсн уга, Пилат Терүнд дегд икәр алң болв.


Исусиг цааҗлх йоста


6Байрин өдр бәәҗ. Тегәд түүрмд суусн әмтнәс негинь Пилат сулдхдг йоста бәәсмн. Кениг сулдххинь – олн әмтн шүүҗ авдг йоста бәәҗ. 7Тиигхд Бар-Аба гидг нертә күн түүрмд сууҗ. Барб буцлт өргсн улсла хамдан әмт алсн төләдән гемшәгдҗ. 8Пилатас әмтн байрин өдрин өмн нег кү сулдхтха гиҗ некҗ.

9– Йудья улсин хааг тадна төлә сулдххмн болвза? – гиҗ Пилат сурҗ.

10Ах гелңгүд Исуст үлү үздг төләдән зарһла харһулҗахинь Пилат медчкҗ. 11Ах гелңгүд әмт түкрәд, Пилатас Бар-Аба сулдхтха гиҗ сурулҗ.

12– Йудья улсин хан гиҗ нерәдсн күүһитн яахмб? – гиҗ Пилат теднәс сурҗ.

13– Терүг кирст хадчк! – гиҗ әмтн хәәкрв.

14– Яһснднь тиигхмб? Ямаран хаҗһр һарһсмб? – гиҗ Пилат сурв.

– Кирст хадчк Терүг! – гиһәд әмтн улм чаңһар хәәкрцхәв.

15Тегәд әмтнә бахинь хаңһахин төлә Пилат Бар-Абаг сулдхаһад, Исусиг цокад, цааҗла харһултха гив. 16Цергчнр Исусиг өмнк хотн дотр (Римин һардачин зарһ кедг орм) авч одад, үлдсн цергүдән дуудҗ авцхав. 17Тедн дөөгләд, Исусин толһа деернь хатханчгар гүрсн титм күчәр өмскәд, улан хувц көдргәд:

18– Йудья улсин хан менд болтха! – гиҗ хәәкрәд, 19Исусин толһаһарнь модар цокад, деернь нульмад, 20дөөглҗ сөгдәд, улан хувцинь тәәлҗ авад, Бийиннь хувцинь хәрү өмскәд, цааҗлһна һазрур көтләд һарцхав.


Исусиг цааҗллһн


21Оңдан һазрас йовҗ йовсн Шимон гидг нертә Күрәнә балһсна күн зуурнь харһҗ. Тер Александр Руп хойрин эцк сәнҗ. Цергчнр терүг кирс авч йовтха гиҗ закв. 22Тегәд Исусиг Голготур авч ирҗ (Голгот – һавл гиҗ орчулгдна). 23Цергчнр Исуст миррин уснла хольсн чаһр уутха гиһәд өгхлә, Исус ууҗ уга. 24Исусиг кирст хадчкв. Хувцинь болхла җирв хаяд, цергүд хоорндан хуваҗ авцхав. 25Эн цааҗлһн өрүн йисн часин алднд болҗ. 26Толһа деернь гем-буруһинь бичдг ормд: «Йудья улсин хан» – гиҗ бичәтә харһа өлгҗ. 27-28Исусин барун бий, зүн бий тал хойр деермч кү бас кирст хадҗ. 29Хаҗуһарнь йовҗ йовсн улс, Исусар зог кеһәд, инәлдәд, өргән заңһад:

– Нә, яһвч! Һурвн өдрин туршт сүм хамхлад, хәрү тосхх болҗ бәлчи? 30Тиигхин ормд кирсәсн бууһад, әмән харсҗ авхнчн! – гицхәв.

31Ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр бас Терүг дөөглв:

– Әмт аврад йовдг билчи, бийән аврҗ эс чаддмч! Эн Бурхна илгәсн Аврач болн Израилин Хан кирсәсн буухла, бидн Терүнд иткхвидн, – гицхәв.

32Хамдан кирст хадгдсн деермчнрин бийнь Исусиг му келцхәв.


Исусин үкл


33Арвн хойр часин алднд һазр деерк генткн харңһурад, һурвн час күртл бәәв. 34Һурвн часин алднд Исус:

– Элои, Элои, лема сабахтани! – гиһәд чаңһар хәәкрв. (Тернь – «Бурхн минь, Бурхн минь, Намаг юңгад үлдәсмч?» – гисн үг сәнҗ.) 35Өөрнь зогсҗасн улс келсн үгинь соңсчкад:

– Эн Эльяг дуудҗах кевтә? – гицхәв.

36Теднә негнь модна үзүрт кенчр ораһад, ишклң чаһрт норһад, амнднь күргәд:

– Кирсәс Энүг Элья яһҗ буулһҗ авхинь хәләхмн, – гив.

37Исус чаңһар хәәкрв, дарунь әмнь һарв. 38Тер саамла һол сүмин көшг деерәс дорагшан хойр әңгрәд шуурв. 39Рим әңгин цергин ахлач Исусин әмнь һарсинь үзәд:

– Эн үнәртән Бурхна Көвүн бәәҗлм! – гив.

40Хол биш зогсҗасн күүкд улс энүг цугинь үзҗ. Тедн дунд: Магдален хотна Марий, баһ наста Яковин болн Йосьян эк Марий болн Салома бәәцхәҗ. 41Эн күүкд улс Исусла хамдан Һалильяд йовад, нөкд болсн улс бәәҗ. Исусиг дахад, Ерусалимд ирсн нань чигн дала күүкд улс терүнд бәәсмн.


Исусиг оршалһн


42-43Асхар болсн йовдл бәәҗ. Деед хургт орлцдг, бийнь Бурхна Йос күләдг Ариматья хотнас ирсн Йосип гидг нертә күн зөрмгләд Пилатур одад, Исусин цогцинь сурҗ. Яһад гихлә, бемб өдрин өмн, байрт белддг өдр бәәҗ. 44Тиим шулун Исусин әмнь һарч одснд Пилат алң болҗ. Цергә әңгин ахлачиг дуудад, лавта Исусин әмнь һарсн угаһинь сурв. 45Исусин әмнь һарсинь медҗ авад, цогцинь Йосипд өгв. 46Йосип Исусин цогцинь буулһад, үнтә һара цаһан кенчр хулдҗ авад ораһад, хад чолунд шин кесн үкәрт авч одҗ тәвәд, ордг орминь ик чолуһар дарчкҗ. 47Исусин цогцинь альд тәвсинь Магдален хотна Марий болн Йосьян эк Марий хойр үзҗ.


### 16


Сурһульчнр Исусин әмдрснә тускар медҗ


1Бемб өдр давсна хөөн Магдален хотна Марий, Яковин эк Марий, Салома һурвн Исусин цогцднь түркхәр каңкнсн үнртә тос хулдҗ авсмн. 2Нарн өдр өрүн өрлә, шиңкән өр цәәҗәтл күүкд улс оршасн һазр тал йовцхав.

3– Тер ик чолуг кен маднд хооран кеҗ өгхмб? – гисн уха зууран ухалад тедн йовцхаҗ.

4Зуг тедниг өөрдәд ирхлә, чолун уулын көндәһәс хооран кегдҗ одсинь үзгдв. (Тер дегд ик чолун бәәҗ.) 5Уулын көндәһүр орхла, нег баһ наста күн дуд цаһан хувцта барун бийд сууснь үзгдв. Күүкд улс йир икәр сүрдв.

6-7– Бичә сүрдтн, тадн кирсд хадгдсн Назаретин Исусиг хәәҗ йовна эсийт? Тертн әмдрҗ одла! Тертн энүнд уга. Кевтсн орминь үзтн. Пётрт болн наадк сурһульчнртнь иигҗ келтн: Урднь келсәрн, Тер тадниг Һалильяд күләх, – гив.

8Күүкд улс дегд икәр әәхләрн, күүнд үг келҗ чадлго, оршасн ормас һарад гүүцхәв.


Зәрм сурһульчнрнь Исусиг үзҗ


[ 9Нарн өдр әмдрәд, Исус Магдален хотна Марий (урднь энүнәс Исус долан хар сәкүс көөҗ һарһсмн) түрүн болҗ үзгдв. 10Урднь Исусиг дахҗ йовсн, Терүнд зовад, ууляд суусн әмтнд Марий гүүҗ одад үзсән келҗ өгв. 11Теднь Исусиг әмдрснд болн Марийд үзгдв гиснд итксн уга. 12Исус талдан бәәдл һарад, селән орҗ йовсн күүнд бас үзгдҗ. 13Тер хойриг ирәд келхләнь, әмтн бас иткҗ уга.


Исус апостолмудтаһан күүндҗ


14Хөөннь арвн негн сурһульчнртан хотан ууҗатлнь Исус ирҗ үзгдҗ. Иткл уга болн хату зүрктәдән Исусиг үзсн әмтнд эс иткснднь сурһульчнран шоодҗ.

15– Делкә эргәд, Сән Зәңг олн әмтнд тархатн. 16Сән Зәңгд иткәд, бийән уснд кирслснь авргдх, эс иткснь – засгдх. 17Иткснь иим өвәрц йовдл һарһҗ чадх: Мини нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗ һарһх, шин келәр келх. 18Хорта моһа һартан авв чигн, хор уув чигн үкшго. Итксн улс гемтә улс деер һаран тәвхлә, теднь эдгҗ одх, – гиҗ Исус келв.

19Теднлә күүндснә хөөн Деед Эзн деегшән өөдләд, теңгрт күрәд, Бурхна барун талнь суув. 20Терүнә сурһульчнрнь нарта делкә эргәд, олн әмтнд Сән Зәңг тархав. Йовсн һазртнь Деед Эзн теднд нөкд болад, теднә тархалһиг өвәрц йовдлар батлсмн. Тиигҗ учрсмн.][1]


## ЛУКА

### Лукан бичсн Сән Зәңг


Лукан бичсн дегтрт Израильд өгх болсн Аврачнь Исус болҗ һарчана, дәкәд тер цуг әмтнә Аврачнь болҗана. Деед Эзнә Сәкүсн түрү-зүдү бәәдг улст Сән Зәңг тархатха гиҗ Исусиг дуудсна тускар Лука бичҗәнә (4.18). Эн Сән Зәңгд олн зүсәр бәәдг улст кергтә килмҗ бичгдҗ. Сән Зәңгиг бичхләрн, байр үүдәдгәр Лука бичҗ. Түрүңк бөлгүдт Исусиг ирх гиҗ келҗәснә тускар, дәкәд сүүлңк бөлгүдт Терүг теңгрт өөдлхин тускар байртаһар үзүлгдҗ. Исусиг өөдлснә хөөн христианск итклин өслтин болн тархалһна тууҗиг Лука «Апостолмудын үүлдвр» гидг дегтрт келҗ өгчәнә.

Хойр тасрхад (1–2 болн 9–19 бөлгүдт) олн материал багтҗ. Терүг зуг Лукан бичсн Сән Зәңгд умшҗ болхмн. Эннь Бурхна элчнрин туск дууд, нилх Исусиг хөөчнр үзснә туск, бичкн цагтан Исус һол сүмд одсна туск келврмүд, Шамарья һазрин цаһан седклтә күүнә болн геедрсн көвүнә туск үлгүрмүд болҗана. Лукан бичсн Сән Зәңгд һол учр-утхнь болҗ зальврлһна болн Әрүн Сәкүснә чинр, Исуст цергллһнә күүкд улсин чинр, килнциг Бурхн яһҗ тәвҗ өгдгин туск чинр үзүлгдҗ.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1 – 4

Кирсләч Йохана болн Исусин төрлһн, бичкнтк цаг 1.5–52

Кирсләч Йохана цергллт 3.1–20

Исусиг кирсллһн болн сөрлһн 3.21 – 4.13

Һалильяд Исусин цергллт 4.14 – 9.50

Һалильяс Ерусалим орлһн 9.51 – 19.27

Сүүлңк долан хонг 19.28 – 23.56

Деед Эзнә әмдрллһн, ирлһн болн өөдллһн 24.1–53


### 1


Нүр үг


1Күндтә Төпил! Мадн дунд учрсн йовдлмудын тускар кесг улс келврмүд бичҗ тогтав. 2Эн йовдлмудыг эклцәс авн үзсн улс болн Сән Зәңг тархачнр маднд келҗ өгцхәв. 3Иим учрар би бас цугинь эклцәснь авн нәрнәр шинҗләд, дигләтә келвр Таднд бичҗ өгхәр шиидв. 4Урднь дассн юмн үнн болдгиг лавтаһар батлҗ медхит гиҗ би Таднд бичҗәнәв.


Уснд кирслдг Йохан төрснә туск әәлдхл


5Херод хан Йудья нутгт залдг цагла Абья гелңгин селгәнә багас Зехарья гидг гелң бәәсмн. Терүнә авальнь Ахарона тохмин Елизавета гидг нертә күүкд күн бәәсмн. 6Тедн хоюрн Деед Эзнә чирәд чик седклтә улс болад, Бурхна зааврмуд болн герәсд алдлго күцәдг бәәсмн. 7Зуг Елизавета күср[1] бәәсн учрас тедн үрн уга бәәҗ. Хоюрн зөвәр наста улс бәәҗ.

8Нег дәкҗ Зехарья һол сүмд гелң болҗ церглҗәҗ. Терүнә гелңгүдин багин дарани көдлҗәх цаг бәәсмн. 9Күҗ уңһтхахин төлә җирв хайдг бәәҗ, тегәд җирвәр Зехарья сүмд күҗ уңһтхах зөвтә бәәсмн. 10Күҗ уңһтхасн цагт сүмин һаза кесг әмтн зальврад зогсцхав. 11Генткн Зехарьян өмн Деед Эзнә элч зогсснь үзгдв. Тер күҗ уңһтхадг ширән барун бийд зогсҗасн бәәҗ. 12Терүг үзәд, Зехарья чочад үүмәд одв. 13Болв Бурхна элч:

– Зехарья, бичә ә! Бурхн чини зальврсиг соңсв. Елизавета гидг авальчнь чамд көвү һарһх. Чи терүг Йохан гиҗ нерәдхич. 14Тер чамд ик байр өгх. Кесг улс терүг төрхлә, байрлх. 15Деед Эзнә чирәд алдр күн болҗ, әрк-чаһр амсдго, төрснәс авн Әрүн Сәкүстә күн болх. 16Израиль улсин ик зууһинь теднә Деед Эзн Бурхн тал тер хәрү йовулҗ, 17Терүнә өмн йовҗ, Эльян әәлдәчин Сәкүстә болн күчтә болх. Эцкнрин седклинь үрдүдтнь өөрдүлҗ, соңхсвр уга әмтиг чик хаалһд хәрү орулҗ, Деед Эзиг ирхин өмн келн-әмтиг белдх, – гиҗ Зехарьяд келв.

18– Яһҗ би Тана келсиг иткхмб? Би ода дегд көгшнлм, авальм бас зөвәр наста, – гиҗ Зехарья Бурхна элчәс сурв.

19Бурхна элч хәрүднь:

– Би Бурхна өмн зогсҗасн Габрильв. Чамла күүндхин төлә, эн байрта зәңг авч ирхин төлә, намаг илгәсмн. 20Болв цагтан күцх мини үгд чи итксн угач. Цуг эн учртл чи үг келҗ чадшгоч, – гиҗ келв.

21Тер цагт әмтн Зехарьяг һаза күләҗәцхәлә, терүг сүмәс һарлго, удан бәәсн учрас тедн алң болцхав. 22Зехарья сүмәс һарад, әмтнд үг келҗ чадсн уга. Терүг үзгдл үзсинь цуһар медв. Келн уга болад, Зехарья әмтнлә докъяһар күүндв. 23Зехарьян цергллһнә цаг төгсхлә, тер герүрн хәрәд йовв. 24Удл уга терүнә авальнь Елизавета үр тееһәд, түрүңк тавн сард һаза һарлго гертән суув.

25– Эн Деед Эзнәс! Тиим насндм Деед Эзн намаг хәәрләд, әмтнә чирәд нерм цеврдүлв, – гиҗ Елизавета келв.


Исусин төрснә туск әәлдхл


26Елизавета үрән гесндән тееһәд, зурһан сар давсна хөөн Габриль гидг элчиг Бурхн Һалильян Назарет хотнур нег окн күүкнүр йовулв. 27Тер күүкн Давид уңг-тохмин үй Йосип гидг күүнә келсн күүкн бәәҗ. Мирьям гидг нертә бәәҗ. 28Бурхна элч терүнүр ирәд:

– Әдстә күүкн, менд! Деед Эзн чамта хамдан! – гиҗ келв.

29Эн үгмүдиг соңсад, Мирьям үүмәд одв. Тер келсн үгинь медҗ чадлго ухалад бәәв. 30Бурхна элч цааранднь келв:

– Бичә ә, Мирьям! Бурхн чамаг хәәрлҗәнә! 31Чи гесндән үр тееһәд көвү һарһхич! Исус гидг нер өгхич. 32Терчн Алдр күн болад, Деед Бурхна Көвүн гидг нер зүүх. Терүнә өвк Давидин ширәг Деед Эзн Бурхн Терүнд өгх. 33Яковин үлдл тохм Тер мөңкиндән залх. Терүнә йосн төрүц чилшго.

34– Ода тана келсн яһҗ учрхмб? Би хәрд һарад уга күүкнлм? – гиҗ Мирьям сурв.

35Бурхна элч иим хәрү өгв:

– Әрүн Сәкүсн чини деер бууһад, Деед Бурхна күчәр чи дүүрхич. Эн учрар чамас һарсн үрн әрүн болх. Тер Бурхна Көвүн гиҗ нерәдгдх. 36Чини садн Елизавета гидг күүкд күн наста болвчн бас көвү һарһх. Терүг цуһар үр-сад һарһдго күүкд күн гиҗ келдг билә, зуг терчн үр тееһәд, зурһан сар болчкв. 37Бурхн цугинь кеҗ чадна.

38– Би Деед Эзнә заасинь күцәх зарцв. Тана келсәр болтха! – гиҗ Мирьям хәрү өгв.

Бурхна элч цааран йовв.


Мирьям Елизавета тал золһҗ ирв


39Мирьям удл уга бийән белдәд, Йудья гидг уулта һазрт бәәсн балһснур адһҗ йовв. 40Тиигәрән ирәд, Мирьям Зехарьян герт орад Елизаветла мендлв. 41Елизавета Мирьямиг мендлҗәхинь соңсхлань, дотрнь бәәсн үрнь көндрв. Елизавета Әрүн Сәкүсәр дүүрв. 42Елизавета:

– Күүкд улсин дундас чи онц әдстә күнч, чини дотр бәәсн үрн әдстә! 43Деед Эзнә эк нан тал ирдгт би юн ачта күн болҗахмб? 44Чини ду соңсхлам, дотрм бәәсн үрм байрлад көндрв. 45Деед Эзнә келсн үгмүд бүтх гиҗ итксн күүкд күн буйн кишгтә! – гиҗ чаңһар келв.

46Мирьям иигҗ келв:

– Мини седклм Деед Эзнд магтал өргҗәнә! 47Сүмсм мини Аврач Бурхнд байрлна! 48Яһад гихлә, Тер Эврәннь зарцин номһн бәәдлиг үзв! Эн цагас авн орчлңгин тохм болһн намаг кишгтә гих! 49Учрнь: Күчтә Бурхн мини төлә алдр үүл күцәв. Терүнә нерн әрүн болтха! 50Терүг күндлдг күүг үйәс үйд хәәрлнә! 51Бурхн Эврәннь һарарн күчтә үүлмүдиг үзүлв! Омгта улсиг Тер ухалсн зуратаһинь тарав! 52Деер суусн ахлачнриг ширәһәснь көөҗ хольврулв! Дорацулгдсн улсиг деегшлүлв! 53Өлссн, харһнсн улст сә кеҗ өгв. Байн әмтиг юмн угаһар йовулв! 54Хәәрлтин тускар тодлад, зарцдан эс гиҗ Израиль әмтндән тус күргхәр ирв. 55Эн хәәрлт мана өвкнрт: Абрахамд болн терүнә үрдүдт оньдиндан күргнәв гиҗ үгән өгв.

56Мирьям Елизаветин герт һурвн сар шаху гиичләд, герүрн хәрҗ одв.


Уснд кирслдг Йохана төрлһн


57Елизаветин гиигрх цагнь ирәд, тер көвү һарһв. 58Хам-хоша бәәсн әмтн, элгн-саднь терүг Бурхн тиим кевәр хәәрлсинь соңсад, цуһар байрлцхав. 59Нәәмдгч өдртнь тедн нилх көвүһән керчүлхәр ирв. Эцкиннь нерәр Зехарья гиҗ тедн көвүг нерәдхәр седв. 60Зуг экнь зөвшәрл уга иигҗ келв:

– Уга. Энүнә нерн Йохан болг.

61Тиигхләнь цуһар:

– Танахна тохмд тиим нертә күн угалм! – гиҗ келцхәв.

62Тегәд тедн эцкнь көвүндән ямаран нер өгхәр бәәхинь медхәр, Зехарьяс докъяһар сурцхав. 63Зехарья харһа сурҗ авад, «Энүнә нернь Йохан» гиҗ бичв. Цуһар икәр өврцхәв. 64Тер кемлә Зехарьят келн орв. Тегәд Бурхиг магтад тер үг келв. 65Өөрнь бәәсн әмтн энүг үзәд, дегд икәр сүрдцхәв. Эн зәңг өөдм һазрта Йудья нутгар тархагдв. 66Энүг соңссн цуг улс эн зәңгиг зүркндән тодлҗ:

– Эн үрн кен болхмб? – гиҗ сурцхав. Бурхна күчн терүнд бәәсмн.


Зехарьян әәлдхл


67Нилхин эцкнь Зехарья Әрүн Сәкүсәр дүүрч:

68– Израилин Деед Эзн Бурхн тууртха! Тер маднд дөң болад, сулдхвр өгв. 69Зарц Давидин бүләс алдр Аврачиг маднд илгәв. 70Бурхн Эврәннь әрүн әәлдәчнрин дууһар Терүнә тускар зәңглҗ келв. 71Тер мадниг өшәтнрәс аврҗ, маднд дурго улсас харсҗ авх. 72Бурхн мана өвк экцнриг хәәрлхв гиҗ үгән өгәд, 73-74өшәтнрин һарас тадниг харсҗ авхв гиҗ Абрахамд андһарлҗ келв. 75Әрүн болн чик седкләрн Терүнә өмн йовҗ, бидн Терүнә чирәд наснаннь туршартан юмнас әәлго церглхвидн. 76Чи, көвүн минь! Деед Бурхна әәлдәч болҗ йовхич. Деед Эзнә хаалһинь белдхәр өмннь йовхич. 77Килнцтн тәвгдхлә, әмән аврҗ чадхит гисн медрл Бурхна улст өгхич. 78Мана Бурхн дурарнь хәәрлтәрн герлтҗ, теңгрәс өрүни гегә илгәх, 79үклин үлмәд бәәдг харңһуд суусн улст герл өгәд, эвин хаалһ зааҗ үзүлх, – әәлдҗ келв.

80Нилх көвүн Сәкүсндән батрад өсв. Израилин әмтнд үзүлгдхин цаг иртл, тер эҗго көдәд бәәв.


### 2


Исусин төрлһн


1Тер цагт Август хан Рим орн-нутгин үлмәд бәәсн һазрин әмтнә то бичҗ авхин туск зәрлг һарһв. 2Сирий нутгт[2] Күринь хан нойлҗах цагт әмтнә то бичҗ авлһна түрүнь болҗ эклв. 3Тегәд чигн нерән бичүлхин төлә күн болһн эврәннь төрсн балһснур йовв. 4Йосип бас Һалилья һазрас Назаретас һарад, Йудья гидг һазрур Давид хан төрсн Бетлехем хотнур йовв, юңгад гихлә, тер Давидин тохмин күн бәәсмн. 5Йосип Мирьям гидг келсн күүктәһән нерән бичүлхин төлә йовсмн. Тер күүкн күнд бәәсмн. 6Бетлехемд ирхлә, Мирьямин гиигрх цагнь ирв. 7Тер эврәннь ууһн көвүһән һарһад өлгәдәд, малд өвс өгдг отльгт кевтүлв. Яһад гихлә, гиичлүрин герт теднд орм күртсн уга.


Хөөчнр болн Бурхна элчнр


8Теднә бәәсн һазрин өөр хөөчнр бәәсмн. Тедн кеер бәәһәд, сөөднь хөөдән манад бәәцхәҗ. 9Генткн теднә өмн Деед Эзнә элч үзгдәд, Деед Эзнә туурмҗин герл теднд асв. Тедн дегд икәр сүрдцхәв. 10Зуг Деед Эзнә элч:

– Бичә әәтн. Би таднд болн эн нарт делкәд бәәсн әмтнд байрта зәңг авч ирв! 11Эндр Давид хаана төрскн хотнд Бурхна илгәсн Аврач Деед Эзн төрв! 12Терүнә темдгнь эн: өлгәгдсн нилхиг тадн малд өвс өгдг отльгт кевтсинь олҗ авхит, – гиҗ келв.

13Генткн Деед Эзнә элчин өөр теңгрин церг бууҗ ирв. Тедн Бурхиг магтад дуулцхав:

14– Теңгрт Бурхн тууртха! Сән тааларн бәәдг улс һазр деер амулң менд бәәтхә!

15Бурхна элчнр хөөчнриг үлдәһәд, хәрү теңгр тал нисҗ һарв.

– Бетлехемүр йовхмн, Деед Эзнә зәңглсәр юн учрсинь хәләхмн! – гиҗ хөөчнр келцхәв.

16Тедн адһҗ йовад, Мирьямиг, Йосипиг болн малд өвс өгдг отльгт кевтсн теднә үринь үзцхәв. 17Нилх көвүг үзчкәд, хөөчнр энүнә тускар Бурхна элчәс соңссан келҗ өгцхәв. 18Хөөчнрин келсн үгиг соңссн әмтн алң болад бәәцхәв. 19Мирьям цуг энүг тодлад, зүркндән хадһлад бәәв. 20Хөөчнр учрсн юмиг үзсн, соңссн төләдән Бурхиг туурулҗ магтад, хәрү йовцхав. Бурхна элчин келсәр цугнь учрв. 21Нәәмн өдр давсна хөөн көвүнд керчлһ кех цаг ирхлә, Терүнд Исус гидг нер өгв. Көвүг төрәд уга бәәтлнь эн нериг Бурхна элч Түүнд өгч.


Исусиг сүмд авч ирснь


22Теднә әрүсллһнә йослл күцәх цаг ирхлә, Мирьям Йосип хойр нилх көвүһән Деед Эзнд үзүлхәр Ерусалимд авч ирцхәв. 23Юңгад гихлә, Деед Эзнә Заканд иигҗ бичәтә: «Ууһн көвүн болһн Бурхнд нерәдгдх зөвтә». 24Дәкәд болхла, Деед Эзнә Закана зәрлгәр «хойр бүдүн көглҗрһәр эс гиҗ көглҗрһнә хойр һууҗмлар» Бурхнд тәкл тәкх зөвтә бәәсмн.

25Тер цагт Ерусалимд Шимон гидг нертә нег күн бәәдг бәәҗ. Эн Израилин аврлһна цагинь күләдг чик седклтә болн буйнч күн бәәҗ. Эн Әрүн Сәкүстә күн бәәҗ.

26– Деед Эзнә Христосиг эс үзтлән чи насан баршгоч, – гиҗ Шимонд Әрүн Сәкүсн медүлҗ келсмн.

27-28Әрүн Сәкүсәр сүрәлксн Шимон сүмд ирв. Нилх көвүнә төлә Закана йосллыг күцәхәр эк-эцкнь Терүг сүмд авч ирхлә, Шимон Исусиг һар деерән авад, Бурхнд ханлтан өргәд:

29– Деед Эзн! Ода Эврәннь үгәрн Тана зарциг тәвәд йовулҗанат. 30-31Юңгад гихлә, цуг күмн әмтнд белдсн Тана илгәсн Аврачиг мини нүдм үзв. 32Энтн – буру номта улст гегән герл болх. Эврәннь Израиль келн-әмтән туурулх! – гив.

33Эк эцк хойрнь Шимониг теднә көвүнә тускар келҗәхинь соңсад, өврәд бәәцхәв. 34Дәкәд Шимон теднд әдс өгәд, нилх көвүнә экднь Мирьямд келв:

– Эн кевтсн көвүнәс көлтә Израилин улсас кесгнь буурх, кесгнь деегшән өөдлх. Энтн Бурхна темдг болх. Энүнә өмн кесгнь босад седклиннь нуувчн санаһан илдкҗ секх. 35Чини седклиг бас үлдәр шааһад салһх, – гив.

36Тер сүмд Пенүлин һарсн күүкн Ашер тохмин Хана гидг әәлдәч күүкд күн бәәсмн. Тер зөвәр наста эмгн бәәҗ. Эн эврәннь залутаһан долан җилдән гер-бүл болҗ бәәсмн. 37Болв хөөннь тер белвсн болад үлдв. Хана найн дөрв күртлән белвсн бәәҗ. Тер сүмәс төрүц һардго бәәсмн, өдр сө уга мацг бәрәд, Бурхнд зальврдг бәәсмн. 38Тер цагт Хана бас тедн тал өөрдәд, Бурхнд ханлт өргәд, Ерусалимин сулдхвриг күләҗәсн күн болһнд нилх көвүнә тускар келҗ өгв.


Назарет хотнур хәрү ирлһн


39Мирьям Йосип хойр Деед Эзнә закаһар кергән күцәсн хөөн Һалилья гидг һазрт бәәсн эврәннь Назарет гидг хотнур хәрҗ ирцхәв. 40Нилх көвүн өсәд босад, батрад, цецн уханд орад, Бурхна онц хәәрлтә көвүн болҗ йовсмн.


Исус гидг көвүн сүмд


41Җил болһн Песах гидг байрин өдрлә Исусин эк эцк хойр Ерусалим балһснур ирдг бәәсмн. 42Исусиг арвн хойр наснд күрхлә, тедн саак кевәрн тер байрт йовцхав. 43-44Байрин өдр чилснә хөөн эк-эцкнь хәрәд йовцхав, Исус Ерусалимд үлдв. Йосип Мирьям хойр түүг медлго, көвүһән теднлә йовсн әмтнлә йовҗ йовх гиҗ санв. Тиигәд тедн өдрин дуусн йовад, дәкәд көвүһән элгн-садн дунд болн таньдг улс заагт хәәцхәв. 45Көвүһән олҗ чадлго, хәрү Ерусалимд ирәд, тенд Терүг хәәцхәв. 46Һурвн өдр болад тедн Исусиг сүмд суусинь олҗ авч. Тер болхла закана багшнрт сурвр өгәд, тедниг соңсад сууҗ. 47Исусиг соңссн әмтн Терүнә гүн медрлинь үзәд, яһҗ Тер әмтнә сурврмудтнь хәрү өгчәхинь соңсад, алң болцхав. 48Эк-эцкнь көвүһән тенд үзчкәд, йир өврцхәв.

– Көвүм минь, яһад чи мадниг зоваһад, тиим йовдл һарһвч? Бидн чини эцктә хамдан чамаг хән гиҗ басл зовад бәәввидн, – гиҗ экнь сурв.

49– Тадн Намаг яһад хәәсмт? Намаг эврәннь Эцкин керг-үүлд орлцх зөвтәһинь та меддго болвзат? – гиҗ Исус сурв.

50Эк-эцкнь көвүнә келсн үгинь медҗ чадлго бәәцхәв. 51Исус эктә-эцктәһән хамдан һарад йовв. Назаретд ирәд, Тер эк эцкиннь үгинь соңсад бәәв. Цуг учрсн йовдлыг экнь зүркндән тодлҗ авв. 52Исус өсәд босад, цаг ирвәс цецн ухата болад бәәв. Цаг ирвәс әмтн болн Бурхн Бийнь Исуст хәәртә болв.


### 3


Уснд кирслдг Йохана ном умшлһн


1-2Тиверь гидг хан ширә деер сууһад, арвн тавдгч җилд Йудья һазрт Понтий Пилат гидг нойн бәәсмн. Херод болхла Һалильяд, терүнә ах Пилип Итурьяд болн Трахонидт һардҗасмн, Лусанья Абиленд һардач бәәсмн, Хана болн Кәәп ах гелңгүд бәәҗ. Тер җилд Бурхн эҗго көдәд, Зехарьян көвүн Йоханд үг келв. 3Тегәд Йохан Йордан һолын көвәд бәәсн һазрар йовад, әмтнд:

– Килнцтә җирһлән үлдәтн. Бийән уснд кирслтн. Тиигхлә Бурхн килнцитн тәвҗ өгх, – гиҗ келв.

4Эшья гидг әәлдәчин дегтрт: «Эҗго көдәһәс хәәкрҗәх дун: Деед Эзнд хаалһинь белдтн! Терүнә җиминь һоолтн! 5Хавчг болһн шораһар дүүртхә! Уул, өөдм тегш болтха! Матьхр һазринь чикртхә! Довута замнь тинитхә! 6Тиигәд цуг күмн-әмтн Бурхна аврлтыг үзтхә!» – гиҗ бичәтә.

7Бийән уснд кирслхәр седҗәсн әмтнд Йохан иигҗ келсмн:

– Тадн моһа тохмта улст! Бурхна иргч цухлас зулҗ чадхит гиҗ, кен таднд келв? 8Килнцтә җирһлән үлдәсән үзүлтн. «Эцквидн Абрахам» гиҗ бичә сантн, юңгад гихлә, Бурхн эн чолудас чигн Абрахамд үрдүд төрүлҗ чадх гиҗ би таднд келҗәнәв. 9Модыг уңг күртл чавчх сүк белн бәәнә. Сән темс өгдго модыг тер чавчад һалд хайна.

10– Ода бидн яахмб? – гиҗ әмтн сурцхав.

11Йохан:

– Хойр киилгтә күн, негинь киилг уга күүнд өгтхә, болв хот-хоолта күн бас тиигҗ хувалцтха, – гиҗ келв.

12Алв цуглулдг әмтн бас бийән уснд кирслхәр ирцхәв.

– Багш! Ода бидн яахмб? – гиҗ тедн сурцхав.

13– Таднд кергтә юмнас үлү юм әмтнәс бичә нектн, – гиҗ тер келв.

14Цергин нег цөөкн күн терүнәс:

– Мадн яахмб? – гиҗ сурцхав.

Йохан хәрүднь:

– Кенәс чигн мөңг күчәр бичә булаҗ автн, айстан күүнд му нер бичә өгтн, болв эврәннь җалван авад, бәәсндән байн болад бәәтн, – гиҗ келв.

15Әмтн нәәлвртәһәр күләһәд бәәцхәв. Цуһар:

– Йохан бийнь Христос мөн биший? – гиҗ Йохана тускар зүркндән ухалцхав.

16Тиигхлә Йохан теднд иим хәрү өгв:

– Би тадниг уснд кирслнәв, зуг нанас даву ик күчтәнь ирх. Би Терүнә буршмгиннь бүчинь тәәлх чигн зөв угав. Тер Әрүн Сәкүснд болн һалд тадниг кирслх. 17Тер буудяһан севглхәр күрзән авчксн белн бәәнә. Буудяг Тер күн хашадан хураһад тәвх, өвс-богинь болхла унтрдго һалд хаяд шатах.

18Йохан ном тархаһад, эн болн талдан чигн үгмүд олзлад, әмтиг саглулдг бәәсмн. 19Йохан һардач Херодыг бурушаһад, килнцинь медүлҗ илдкв. Юңгад гихлә, Херод эврәннь ахин авалиг Херодидаг хааһад, бийдән буулһҗ авад, кесг хар саната бузр йовдл үзүлв. 20Цуг тер йовдлын тоод Херод дәкәд негинь немв, тер Йоханыг бәрҗ авад бәрәнд суулһв.


Исусиг уснд кирсллһн


21Әмтиг уснд кирслснә хөөн Исус бас Бийән уснд кирслсмн. Түүг экләд зальврхлань, генткн теңгр зааград, 22Әрүн Сәкүсн көглҗрһн мет үрвәд, Терүнә ээм деернь ирҗ буув. Генткн теңгрәс: «Энтн Мини хәәртә Көвүн! Эн Намаг байрлулна!» гисн оһтрһун дун соңсгдв.


Исусин уңг-тохм


23Исус һучтаһасн авн Бурхнд церглдг болв. Әмтнә сансар, Тер Йосипин көвүн, Элин ач, 24Эли болхла Мататин көвүн, Матат Левин көвүн, Леви Мелкин көвүн, Мелки Янана көвүн, Яна Йосипин көвүн, 25Йосип Мататьян көвүн, Мататья Амосин көвүн, Амос Нахумин көвүн, Нахум Эслимин көвүн, Эслим Наган көвүн, 26Нага Махатин көвүн, Махат Мататьян көвүн, Мататья Шимән көвүн, Шимә Йосипин көвүн, Йосип Йудан көвүн, 27Йуда Йохананин көвүн, Йоханан Ресан көвүн, Реса Зерүбәбелин көвүн, Зерүбәбель Шалтэлин көвүн, Шалтэль Нерьян көвүн, 28Нерья Мелкин көвүн, Мелки Аддина көвүн, Адди Косамин көвүн, Косам Элмадамин көвүн, Элмадам Эрин көвүн, 29Эр Исусин көвүн, Исус Эльязерин көвүн, Эльязер Иоримин көвүн, Иорим Мататин көвүн, Матат Левин көвүн, 30Леви Шимона көвүн, Шимон Йудан көвүн, Йуда Йосипин көвүн, Йосип Йонанын көвүн, Йонан Эльякимин көвүн, 31Эльяким Мелян көвүн, Меля Менан көвүн, Мена Мататан көвүн, Матат Натана көвүн, Натан Давидин көвүн, Давид Ишайин көвүн, 32Ишай Йоведин көвүн, Йовед Боозин көвүн, Бооз Салмона көвүн, Салмон Нахшона көвүн, 33Нахшон Аминадабин көвүн, Аминадаб Админа көвүн, Админ Арнин көвүн, Арни Хецрона көвүн, Хецрон Пәрецин көвүн, Пәрец Йудан көвүн, Йуда Яковин көвүн, 34Яков Ицхакин көвүн, Ицхак Абрахамин көвүн, Абрахам Таран көвүн, Тара Нахорин көвүн, 35Нахор Серугин көвүн, Серуг Реун көвүн, Реу Пелекин көвүн, Пелек Эберин көвүн, Эбер Шелән көвүн, Шелә Кәнәнә көвүн, 36Кәнән Арпакшадин көвүн, Арпакшад Шемин көвүн, Шем Ноахин көвүн, Ноах Ләмекин көвүн, 37Ләмек Метушелахин көвүн, Метушелах Ханокин көвүн, Ханок Еретин көвүн, Ерет Махалалелин көвүн, Махалалель Кәнәнә көвүн, 38Кәнән Эношин көвүн, Энош Шетин көвүн, Шет Аадмин көвүн, Аадм болхла Бурхна көвүн бәәсмн.


### 4


Исусиг сөрлһн


1Исус Әрүн Сәкүсәр дүүрсн бәәҗ, болв Йордан һолас хәрү йовҗ йовхлань, Сәкүсн Терүг эҗго көдәһүр дахулв. 2Тенд дөчн өдртән эрлгәр сөргдсмн. Эн цагин болзгт хот идл уга бәәсн төләдән Исус дегд икәр өлсв. 3Тиигхлә эрлг Терүнд:

– Кемр Чи Бурхна Көвүн болхла, эн чолунд өдмг бол гиҗ зәрлг өг, – гиҗ келв.

4Исус хәрүднь:

– Бурхна Бичгт: «Һанцхн өдмгәр күн бийән цадхҗ хаңһашго» гиҗ бичәтә, – гив.

5Эрлг Терүг ик өөдм һазр тал дахулҗ авч одад, нег агчмин зуур орчлңд бәәсн нутг болһниг үзүлв.

6– Эн нутгудын йосинь болн туурмҗинь би Чамд өгнәв. Цуг эн Мини, болв би энүг дурта күүндән өгч чадҗанав. 7Кемр Чамаг нанд сөгдхләчн, цуг эн Чини болх, – гиҗ эрлг Исуст келв.

8Исус хәрүднь:

– «Эврәннь Деед Эзн Бурхндан сөгд, һанцхн Бурхндан цергл» гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә, – гив.

9Цааранднь эрлг Терүг Ерусалимд авч ирәд сүмин ора деер зогсаһад келв:

– Кемр Чи Бурхна Көвүн болхла, эн ора деерәс дорагшан һәрәдҗ үз. 10Юңгад гихлә, «Бурхн Эврәннь Бурхна элчнртән Чамаг әрвләд хәләтхә гиҗ зәрлг өгв», 11болв дәкәд «тедн Чини көлчн чолунд бичә цокгдтха гиһәд Чамаг һар деерән теврәд авад йовх» гиҗ бичәтәлм, – гив.

12– Бурхна Бичгт: «Эврәннь Деед Эзн Бурхан бичә сөрәд бә» гиҗ бичәтә, – гиҗ Исус хәрү өгв.

13Тиигәд эрлг сөрдгән уурад, Исусиг цаг болзг күртлнь үлдәв.


Исус Һалильяд экләд церглҗәнә


14Исус Сәкүснә күчнд батрад, хәрү Һалилья һазр тал ирв. Терүнә туск зәңг цуг нутгар тархаҗ соңсгдв. 15Исус теднә хурлмудт сурһдг бәәсмн. Цуһар Терүг туурулдг бәәсмн.


Исусиг Назаретд соңсҗахш


16Исус эврәннь өссн-боссн Назарет гидг хотнд ирв. Тер саак кевәрн амрлһна бемб өдр хурлд одв. Тенд Исус Бурхна ном умшхар босад зогсв. 17Әмтн әәлдәч Эшьян дегтр Терүнә һарт бәрүлв, болв Исус терүг секәд, иим нег юм олҗ умшв: 18-19«Би Деед Эзнә Сәкүстәв. Тер Намаг Сән Зәңг угатя-яду улст тархалһхар йовулла. Бәрәнд бәәх әмтнд сулдхврин тускар, сохр әмтнд нүднә харана тускар зәңглхин төлә даҗргдсн әмтиг сулдххин төлә, Деед Эзнә хәәрлтин цаг ирсиг дурдхин төлә Тер Намаг илгәсмн». 20Исус Бурхна Бичгиг хаачкад, тенд церглҗәх күүнд өгәд ормдан суув. Хурлд бәәсн улс нүдәрн Исус тал ширтҗ хәләцхәв. 21Цааранднь Исус экләд:

– Эндр тадниг соңссн цагт эн әәлдхл күцв, – гив.

22Цуһар энүг чик гиһәд, Исусин амарн келсн һәәхмҗтә үгмүдиг өврцхәв:

– Эн Йосипин көвүнлм! – гиҗ әмтн сурцхав.

23Исус теднд:

– Тадн Нанд эрк биш «Эмч, Бийән эдгә!» гидг үлгүр келхит. «Капернамд болсн юмна тускар бидн соңславидн, тиигҗ Эврәннь төрскн һазртан чигн ке!» гиҗ тадн келхит. 24Зуг Би таднд үнәр келҗәнәв, ямаран чигн әәлдәчиг төрскн һазртнь әәлдәч гиҗ тоолдмн биш. 25Элья әәлдәч бәәсн цагт Израильд кесг белвсн күүкд улс бәәсмн. Тиигхд һурвн җил дундур хур орлго, һазр деер ик харһнлт болв. 26Зуг Бурхн Элиг талдан күүкд күүнүр йовуллго, Сидона өөр бәәсн Цәрепәт хотна нег белвсн күүкд күүнүр илгәсмн. 27Израильд Элиша әәлдәч бәәсн цагт арсна хальдвр гемәр кесг улс гемтсн бәәҗ, зуг Найман гидг сирий келн күүнәс оңдан күн цеврдсн уга бәәҗ, – гив.

28Хурлд бәәсн цуг улс энүг соңсад йир икәр уурлцхав. 29Тедн цуһар ормасн өсрҗ босад, Исусиг балһснас һарһад, уулын ора деер авч ирәд зогсав. Назарет тер уулын ора деер бәәҗ. Әмтн Исусиг ик уул деерәс түлкҗ уңһахар седв. 30Зуг Исус әмтнә заагар һарад, хотнас цааран темцәд йовҗ одв.


Капернамин хурлд


31Исус Һалилья һазрт бәәсн Капернам гидг хотнур ирәд, бемб өдр әмтнд Бурхна ном умшҗ сурһв. 32Цуһар Терүнә ном соңсад өврәд бәәцхәв, юңгад гихлә, Исусин келсн үгин ик күчнь медгдв. 33Хурлд нег хар сәкүстә күн бәәҗ. Генткн тер ик дууһар хәәкрәд:

34– Э-э! Назаретас ирсн Исус, маднас Танд юн кергтәв? Та мадниг уга кехәр ирвт? Би Таниг медв! Та Бурхна Әрүн Күнт! – гиҗ келв.

35– Тагчг бә! Эн күүнәс һарч әрл цааран! – гиҗ Исус терүг хөрҗ келв.

Хар сәкүсн тер күүг әмтнә нүднд һазр деер шивәд, терүнә дотрас бийднь хорлтан келго һарч одв. 36Цуһар өврәд нег-негндән келцхәв:

– Эн юн гидг юмн болхмб? Энтн тиим ик йоста болн күчтә, нам хар сәкүсдт зәрлг өгнә, теднь әрләд йовҗ одна! – гицхәв.

37Тиигәд Исусин туск зәңг тер нутгар тархагдв.


Исус олн әмтиг эдгәснә тускар


38Исус хурлас һарад, Шимона герүр йовв. Шимона хадм экнь ик халута бәәҗ, терүнд нөкд болыч гиһәд цуһар Исусиг эрҗ сурцхав. 39Күүкд күүнүр өкәһәд, Исус халунь хәртхә гиҗ зәрлг өгв, тиигәд тер халу дөрдгән уурв. Тер дарунь күүкд күн босад, хотан белдв. 40Нарн суух кемд әмтн Исус тал кесг өвчтә улсиг авч ирв, Исус күн болһнд һаран күргҗ эдгәв. 41Кесг әмтнә дотрас тедниг эзлсн хар сәкүсд хәәкрлдәд һарцхав. Болв тедн:

– Чи Бурхна Көвүнч! – гиҗ бәәглдцхәв.

Зуг Исус тедниг хөрәд, эврәннь тускар келх зөв өгсн уга, юңгад гихлә, тедн Исусиг Христос гиҗ меддг бәәҗ.


Исус Йудьян һазрт номан умшҗ делгрүлснә тускар


42Өрүн эртәр Исус хотнас һарад аглһ һазрур йовв. Әмтн Терүг хәәв. Тедн Исус тал ирәд Терүг тәвшгоһар бичә йовтн гиҗ эрв. 43Зуг Исус:

– Би Бурхна йосна туск Сән Зәңгиг талдан хотн болһнар тархах зөвтәв, тер юңгад гихлә, энүнә төлә Намаг Бурхн илгәв, – гиҗ келв.

44Тегәд Тер Йудья нутгин хурлмудт Сән Зәңг цәәлһҗ делгрүлв.


### 5


Исус түрүңк сурһульчнран дуудҗана


1Нег дәкҗ Исус Генесәрет нуурин көвәд зогсв. Кесг әмтн Бурхна үгмүд соңсхар нүрлдҗ бәәцхәв. 2Исус усна көвәд хойр оңһц бәәсинь үзв. Заһсчнр оңһцас һарад гөлмән уһаҗацхала. 3Нег оңһцд Исус орв. Тернь Шимона оңһц бәәҗ. Исус оңһциг усна көвәһәс цааран түлктн гиҗ сурв. Дәкәд Исус оңһц дотр сууһад әмтиг сурһв. 4Исус номан умшҗ төгсәчкәд Шимонд:

– Нуурин гүүнүр усчад, гөлмән уснд хайтн, – гив.

5Шимон хәрүднь:

– Багш, бидн сөөни дуусн көдләд, нег чигн заһс бәрҗ авч чадсн угавидн, зуг ода би Тана келсәр кенәв, – гиҗ келв.

6Тедн гөлмән татад, дегд дала заһс бәрҗ авцхав. Гөлмнь заһсар икәр дүүрәд тасрн гив. 7Өөрк оңһцд бәәсн үүрмүдтән дем болтн гиҗ тедн докъя өгв. Наадкснь өөрдв, хойр оңһцнь заһсар дүүрәд уснд чивн гив. 8Шимон Пётр энүг үзәд, Исусин көлднь унад:

– Деед Эзн минь, намаг энд үлдәтн! Би килнцтәв! – гиҗ келв.

9-10Пётр, Зебедана көвүд Яков болн Йохан ах дү хойр болн нань чигн заһсчнр дала заһс үзәд икәр әәцхәв. Исус Шимонд:

– Бичә ә! Эн өдрәс авн чи әмтиг бәрҗ авдг күн болхич, – гиҗ келв.

11Тедн хойр оңһцан уснас һарһҗ авад үлдәһәд, Исусин ардас дахцхав.


Арсна гемтә күүг эдгәлһн


12Исус нег хотнд бәәҗ, Терүнә өөгүр арсна гемәр өвчтә нег күн йовҗ. Тер Исусиг үзәд, һазр элкдҗ унад:

– Деед Эзн, намаг гемәсм цеврлх саната болхла, цеврлтн! – гиҗ эрҗ сурв.

13Исус терүнд һаран күргәд:

– Чамаг цеврлх санатав. Цеврд! – гив.

Тер дарунь күн арсна гемәсн эдгв, 14болв Исус терүнд иигҗ зәрлг болв:

– Цуг энүнә тускар күүнд бичә кел, зуг гелң тал одад бийән үзүл, болв эдгсн төләдән Мошен закаһар Бурхнд тәкл тәк. Терүгәрн чи әмтнд эдгсән медүлхич, – гив.

15Исусин туск зәңг өдр ирвәс улм ик өргнәр тархагдв. Терүн тал әмтн ик олар йовдг болв, цуһар Терүнә ном соңсхар болн гемән эдгәхәр ирдг бәәсмн. 16Исус болхла бәәҗ-бәәҗәһәд аглһ һазр тал йовад, Бурхнд зальврдг бәәсмн.


Һар-көлнь тәкрсн күүг эдгәлһн


17Нег дәкҗ, Исус әмтиг сурһҗасн цагла, паршмуд болн ном цәәлһәчнр Һалильяс, Йудьяс, Ерусалимас болн нань чигн хотн болһнас ирәд, бас Терүг соңсла. Исус Бурхна күч авад, гемтә әмтиг эдгәдг бәәсмн. 18Нег цөөкн күн девскр деер кевтсн, һар-көлнь тәкрсн күүг авч ирәд, гер дотр орулҗ Исусин өмн тәвхәр седҗ. 19Зуг герт дала әмтн бәәсн төләд тедн орҗ чадлго, герин ора деер һарад, деевриг цоолҗ хамхлад, тәкрсн күүг девскртә хамднь ора деерәс Исусин өмн буулһҗ тәвцхәв. 20Исус теднә итклинь үзәд, гемтә күүнд:

– Көвүн! Килнцчн тәвгдҗәнә, – гиҗ келв.

21Паршмуд болн ном цәәлһәчнр Терүг бурушаһад дотран:

– Эн күн бийән Бурхнд тоолҗана. Эн күн кен болхмб? Бурхнас талдан кен күүнә килнц тәвҗ чаддмб? – гиҗ ухалв.

22Исус теднә ухалсн санаг медәд:

– Тиим ухан юңгад таднд орҗахмб? – гиҗ келв.

23– Ю келснь амр болх, «Чини килнц тәвгдв», эс гиҗ «Босад йов»? 24Зуг Би, Күмни Көвүн, һазр деерк улсиг килнцәснь һарһх йостав гиҗ таднд медүлхин төлә келҗәнәв, – гив.

Дәкәд Исус тәкрсн күүнд:

– Соңс Намаг! Бос! Эврәннь девскрән авад хәр! – гив.

25Тер күн дарунь босад, девскрән авад, Бурхиг магтад герүрн йовв. 26Цуһар өврәд Бурхиг туурулв. Цуг энүг үзсн әмтн сүрдцхәв:

– Эндр ик өвәрц юм бидн үзвидн, – гиҗ тедн келцхәв.


Исус Левиг дуудсна тускар


27Энүнә хөөн тер герәс һарад, Исус Леви гидг кү үзв. Тер әмтнәс алв цуглулдг күн бәәҗ. Леви тамһин герин өөр сууҗ.

– Намаг дахад йов! – гиҗ Исус терүнд келв. 28Леви цуг юмиг үлдәһәд, Исусиг дахв. 29Дәкәд тер Исуст нерәдҗ гертән ик нәр кев. Тер нәәрт алв цуглулдг кесг улс болн талдан чигн әмтн ирцхәв. Тедн Исусла хамдан хот ууһад нәәрлцхәв. 30Паршмуд болн закана багшнр дурго болад, Исусин сурһульчнрас:

– Тадн, алв цуглулдг килнцтә әмтнлә яһад хот ууҗахмт? – гиҗ сурцхав.

31Тедниг сурһульчнрас ю сурҗахинь соңсад, Исус иим хәрү өгв:

– Эрүл күүнд биш гемтә күүнд эмч кергтә болдмн. 32Би чик седклтә әмтнүр биш килнцтә әмтнүр килнцтә җирһлән үлдәтн гихәр ирв, – гив.


Мацг бәрлһнә тускар


33Тиигәд тедн Исусас:

– Юңгад Йохана болн паршмудын сурһульчнр дару-дарунь мацг бәрәд зальврна, болв Тана сурһульчнр болхла оньдин хот ууһад бәәнә? – гиҗ сурв.

34– Хүрмин гиичнрлә күргн бәәхлә, теднәр мацг бәрүлҗ болхий? – гиҗ Исус хәрү өгв.

35– Зуг цагнь ирхлә, күргиг теднәс салһҗ авхла, тер цагт тедн мацг бәрәд бәәх, – гив.

36Исус теднд иим үлгүр келҗ өгв:

– Кен чигн шин хувцнас таслҗ авад, хуучн хувцндан халас тәвхш. Кемр тиигәд кехлә, тер шин хувцан чигн үрәх, болв тер халаснь хуучн хувцндчн зокшго. 37Кен чигн хуучн бөрвд күчән авчах чаһр кедмн биш. Кемр тиигҗ кехлә, тер чаһрнь деврәд һархла, бөрвнь шуурад, чаһрнь асхрад, бөрвнь үрҗ одх. 38Күчән авчах чаһриг шин бөрвд кедмн. 39Болв кен чигн хуучн чаһр ууһад күчән авчах чаһр суршго, юңгад гихлә, хуучн чаһр шин чаһрас деер гиҗ келх.


### 6


Сурһульчнр бемб өдр тәрәнә толһас таслҗ авснь


1Бемб өдр Исус цаһан буудя тәрсн һазрин өөгүр йовҗ, сурһульчнрнь цаһан буудян толһас таслҗ авад һарарн үүлҗ идцхәв. 2Паршмудас зәрмнь:

– Тадн яһҗахмт? Бемб өдр тиим юм кех зөв угат! – гиҗ келв.

3Исус теднд иигҗ хәрү өгәд:

– Давид эврәннь үүрмүдтән өлн бәәсн цагтан ю кесинь та умшвт? 4Тер Бурхна герт орҗ ирәд, Бурхна өмн тәвсн өдмгиг авад эврән идәд бас өөрк үүрмүдтән өгв. Зуг тер өдмгиг һанцхн гелңгүд идх зөвтә бәәҗ, – гив.

5Аштнь Исус:

– Күмни Көвүн бемб өдрин Эзн мөн, – гиҗ келв.


Әмн уга һарта күүг эдгәлһн


6Бас нег бемб өдр Исус хурлд ирәд, цуглрсн әмтнд Бурхна ном зааҗ сурһла. Тенд барун һарнь әмн уга нег күн бәәҗ. 7Закана багшнр болн паршмуд Исусиг бемб өдр кү эдгәхлә, гемшәхәр Терүг гетәд сууцхав. 8Исус тедниг ю ухалҗахинь медәд, әмн уга һарта күүнд:

– Бос! Өмәрән һар! – гив.

Тер күн босад өмәрән һарв. 9Тиигхләнь Исус теднәс:

– Би таднас сурҗанав, бемб өдр күн сә кех йостай? Аль му кех йостай? Күүг үкләснь харсҗ авхмб эс гиҗ алхмб? – гиҗ сурв.

10Исус әмтиг эргҗ хәләһәд:

– Һаран суңһ! – гив.

Тер күн һаран суңһад, дарунь эдгв. 11Паршмуд болн закана багшнр дурго болад, дегд икәр уурнь күрв. Тедн хоорндан Исусиг яахмб гиһәд күүндцхәв.


Арвн хойр апостолмуд


12Тер өдрмүдт Исус уулын ташуд ирәд сөөни дуусн Бурхнд зальврв. 13Өр цәәхлә, Тер эврәннь сурһульчнран дуудҗ, теднәс арвн хойр кү онц йилһҗ авад, тедниг апостолмуд гиҗ нерәдв. 14Шимон (Исус терүнд Пётр гидг нер өгв), Шимона дү Андрей, Яков, Йохан, Пилип, Бар-Толма, 15Матай, Томас, Алпана көвүн Яков, зилот багин гешүн Шимон, 16Яковин көвүн Йуда, Йуда Искериот (сүүлднь тер урвач болв).


Йөрәл болн харал


17Исус теднлә хамдан дорагшан йовҗ, тегш һазрт зогсв. Тенд дала сурһульчнрнь цуглрцхав. Йудьяс, Ерусалимас, теңгсин шидрк Тир Сидон гидг һазрас ирсн олн әмтн цуглрцхав. 18Зәрмнь Исусиг соңсхар болн бийән эдгәхәр ирҗ. Хар сәкүснд эзлгдсн әмтн бас ирәд эдгдг бәәсмн. 19Цуһар Исуст һарарн күрхәр зүткдг бәәсмн. Юңгад гихлә, цуг әмтиг эдгәдг күчн Терүнәс һардг бәәҗ. 20Исус Эврәннь сурһульчнран ширтҗ хәләһәд келв:

– Яду әмтн – буйн-кишгтә! Тадн Теңгрин орна улст! 21Өлсҗәсн әмтн буйн-кишгтә! Цагнь ирхлә, цадхит! Уульҗасн әмтн буйн-кишгтә! Цагнь ирхлә, байрлхит! 22Күмни Көвүнәс көлтә кемр таднд дурго болхла, көөхлә, му келхлә, неритн һутаҗ муурулхла, 23тер өдрт байстн! Байрар дүүртн! Теңгрин ачлвр тадниг деер күләҗәнә. Эн улсин өвк экцнр әәлдәчнрт тиим юм кесмн. 24Зуг байн әмтн зовлңган эдлхит! Авх юман авчквт! 25Цадхлң әмтн зовлңган эдлхит! Цагнь ирхлә, тадн харһнҗ өлсхит! Инәҗәх әмтн зовлңган эдлхит! Цагнь ирхлә, оркрад уульхит! 26Тадна тускар сәәнәр келхлә, басл зовлңган эдлхит! Тиим кевәр эднә өвк экцнр худл әәлдәчнрин тускар сәәнәр келлә!


Эврәннь өшәтндән дурта болтн


27Таднд, намаг соңссн әмтнд, Би келҗәнәв: Эврәннь өшәтндән дурта болтн, таднд дурго күүнд сә кетн. 28Тадниг харасн әмтиг йөрәтн, тадниг му келсн күүнә төлә зальвртн. 29Нег халхартн күн ташхла, дарук халхан өгтн. Кемр күн тадна деерк хувцитн булахла, дотрк бәәсн киилгән чигн тәәләд өгтн. 30Сурсн күүнд өгәд бәәтн. Кемр таднас ямаран чигн күн күчәр юм булаһад авхла, буласн юмиг бичә нектн. 31Әмтн нанд тиим юм кех зөвтә гиҗ санҗахла, тиим юм бийстн әмтнд кех зөвтәт. 32Тадниг таасҗ дурлсн күүнд тадн дурта болхла, тана ачтн юмб? Яһад гихлә, килнцтә әмтн бийдән тааста күүнд дурлна, тиим эсий? 33Кемр таднд нөкд болсн әмтнд тадн нөкд болхла, тана ачтн юмб? Килнцтә әмтн бас тиигҗ кенәлм. 34Кемр тадн күүнд өгйә өгәд, хәрүһинь кезә өгхинь күләхлә, ачтн юундв? Килнцтә әмтн бас килнцтә әмтнд мөңгәр өгйә өгнә, болв дәкәд хәрүһинь кезә өгх гиҗ күләнә. 35Зуг тадн эврәннь өшәтндән дурта болх зөвтәт, теднд нөкд болад өгйәһинь өгтн, зуг өрән бичә нектн. Тиигхлә тана ач ик болх, тадн Деед Бурхна үрн болхит, юңгад гихлә, ханлт уга, хар саната әмтнд Бурхн бас сә кенә. 36Эврәннь Эцк Бурхнла әдл өршәңгү буйнч седклтә болтн!

37Кү бичә гемшәтн, тадниг Бурхн гемшәхмн уга. Күүг бичә бурушатн, тадниг Бурхн бурушахмн уга. Әмтнә буруһинь тәвтн, тиигхлә тадна буруг Бурхн бас тәвх. 38Өгәд бәәтн, таднд өггдх. Таг дүүргәд, деерәс дарад, тана хормад асхад оркх. Ямаран кемҗәһәр тадн кемҗәлнәт, тиим кемҗәһәр тадниг кемҗәлх.

39Цааранднь Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Сохр күн сохриг дахулҗ чадхий? Тедн хоюрн нүкнд унх, тиим эс мөний? 40Сурһульч эврәннь багшас деер биш, зуг кен чигн номан төгсәҗ дасхла, эврәннь багшла әдл болх. 41Ахиннь толһадк өвс үзә бәәҗ, эврәннь толһадк өвр яһад эс үзнәч? 42Эврәннь толһадк өвр үзлго бәәчкәд, «Ах, чини толһадк өвс авч хайнав» гиҗ яһҗ чи келҗ чадхмч? Хойр чирәтнр! Түрүләд толһадк өврән һарһҗ хайчкад, тегәд ахиннь толһадк өвс яһҗ хайхинь медхич.


Модн болн зер-земш


43– Сән модн му темс өгшго, болв му модн сән темс өгдмн биш. 44Модн темсәрн медгднә. Көгләс инҗр таслҗ авад, таслҗ авч болдго биший, тедү мет хатханчгас уста үзм авч болдмн биш. 45Цаһан саната күн зүркндән хадһлсн сәәнәс сә һарһна. Хар саната күн зүркндән хадһлсн мууһасн му һарһна. Зүркнд бәәсн юмн келнд илрдмн.


Хойр ул


46– Ю хәәҗ тадн Намаг «Деед Эзн, Деед Эзн» гиһәд дууднат, зуг Мини келсн юм күцәхшит? 47Нан тал ирәд, үгм соңсад, Мини келсәр үүлән күцәдг күүг кенлә дүңцүлҗ болхинь Би ода келҗ өгнәв. 48Тиим күн гүүнәр һазр малтад, чолун деер ул тәвҗ герән тосхсн күн мет. Усн деврәд, эргәсн һарад, гер деернь асхрхла, тернь көндрсн уга, тер юңгад гихлә, гер батар тосхгдсн бәәҗ. 49Үгм соңсв чигн Мини келсәр үүлән күцәдго күүг һазр деер ул угаһар герән тосхсн күүнлә дүңцүлҗ болхмн. Усн деврәд эрс деернь асхрхла, терүнә гернь нурад хамхрҗ одсмн. Тер гер бәәсн ормд зуг хамхрха модн чолун үлдҗ.


### 7


Римин нег цергин ахлачин зарциг эдгәлһн


1Терүг соңссн әмтнд келсн үгән төгсәһәд, Исус Капернам балһснур йовв. 2Римин цергин ахлачин нег зарц ик күнд гемтә болад, өңгрхиннь өмн өргнд бәәсмн. Цергин ахлач зарцдан йир хару бәәсмн, 3тегәд Исусин тускар соңсад, тер Йудьян толһачнриг Терүнүр илгәв. Исус нааран ирәд, зарцм эдгәтхә гиҗ суртн гив. 4Толһачнр Исус тал ирәд:

– Эн күүнд нөкд кеҗ болҗана. 5Тер мана келн-әмтнд дурта, маднд хурл тосхҗ өгв, – гиҗ тедн икәр шунҗ сурв.

6Исус толһачнриг дахад йовв. Заасн герүр өөрдҗ йовхла, цергин ахлач үүрмүдән өмнәснь илгәһәд, теднәр дамҗулҗ келүлв:

– Деед Эзн, бичә зовтн, Таниг гертән орулх чигн нанд зөв уга. 7Тегәд чигн би эврән өмнәсчн һарсн угав. Би тиим зөв угав гиҗ санҗанав. Негхн үг келтн, мини зарц дарунь эдгх. 8Би эврән күүнә медәнд бәәнәв, мини медәнд бас цергчнр бәәнә. Негнднь би «Йов» гинәв, тер йовна, дарукднь: «Нааран йов» гинәв, тер ирнә. Зарцдан би: «Энүг ке» гинәв, тер мини келсәр кенә.

9Исус келсн үгинь соңсад, дегд икәр өврв, дәкәд ардаснь дахҗ йовсн олн әмтн тал эргәд хәләчкәд:

– Израиль нутгт чигн тиим ик сүзг Би үзәд угав, – гив. 10Илгәсн элчнрнь хәрҗ ирхләрн, зарц эрүл-менд бәәсинь үзцхәв.


Наин гидг хотнд белвсн күүкд күүнә көвүһинь әмдрүллһн


11Энүнә хөөн Исус Наин гидг хотнур йовв. Терүнә өөр сурһульчнр болн нань чигн әмтн бәәцхәв. 12Исус хотна үүднүр өөрдҗ йовсн цагт әмтн өңгрсн кү оршахар авч йовсн бәәҗ. Нег белвсн күүкд күүнә ор һанцхн көвүнь өңгрҗ. Тер күүкд күүнлә хамдан кесг хотна әмтн йовцхаҗ. 13Деед Эзн экинь үзәд, терүнд сана зовад:

– Бичә ууль, – гиҗ Тер келв.

14Исус өңгрсн күүнүр өөрдәд, оршалһна яршгт һаран күргв. Терүг авч йовсн әмтн ормдан зогсв.

– Көвүн минь! Би чамд «Бос!» гиҗәнәв, – гив.

15Өңгрсн көвүн толһаһан өндәлһҗ сууһад экләд үг келв, Исус терүг экднь даалһв. 16Әмтн йир икәр сүрдцхәв. Тедн Бурхиг магтад:

– Мадн дунд алдр әәлдәч бәәнә! Эврәннь келн-әмтндән нөкд болхин төлә Бурхн бууҗ ирв! – гиҗ келцхәв.

17Исусин тускар зәңг Йудья нутгар болн өөрк һазрар делгүдән тархагдв.


Уснд кирслдг Йоханас ирсн элчнр


18Йохана сурһульчнр терүнд Исусин кесн йовдлмудын тускар келхлә, Йохан сурһульчнр дундас хойринь дуудҗ авад, 19Деед Эзнүр одад иигҗ суртн гиҗ илгәв:

– Бурхнас ирх зөвтә күн Та мөнвт? Аль бидн талдан кү күләхмб?

20Элчнр Исус тал ирәд:

– Уснд кирслдг Йохан мадниг иим юм суртн гиҗ Танур илгәв: «Та Бурхнас ирх зөвтә күн мөнвт? Аль бидн талдан кү күләхмб?» – гиҗ сурцхав.

21Исус тер цагт кесг өвчтә, гемтә, хар сәкүстә әмтиг эдгәдг бәәсмн. Кесг сохр әмтнә нүдинь секәд, хара орулдг бәәсмн. 22Тер элчнрт иим хәрү өгв:

– Йоханд хәрү ирәд үзсән, соңссан цугтаһинь келҗ өгтн: сохр әмтн үздг болна, доһлңгнь йовна, арсна өвчтәнь гемәсн цеврднә, дүлә күн соңсдг болна, өңгрснь әмдрнә, угатя әмтнд Сән Зәңг цәәлһҗ тархана. 23Нанд итксн әмтн итклән эс геехлә, буйн-кишгтә болхмн, – гив.

24Йохана элчнриг йовсна хөөн Исус әмтнд Йохана тускар иигҗ келв:

– Эҗго көдә һазрур ю хәләхәр тадн йовсмт? Салькнд нәәхлсн хулсигий? 25Ю хәләхәр тадн йовсмт? Байн, үнтә хувц өмссн кү хәләхәрий? Уга. Тер юңгад гихлә, байн үнтә хувц өмсдг әмтн хаана бәәшңд бәәдмн. 26Ю үзхәр тадн одсмт? Әәлдәчиг? Э, э. Йохан әәлдәчәс деер күн, гиҗ Би таднд келҗәнәв. 27Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Би зәңгчән урдасчн илгәнәв. Тер урдасчн Чини хаалһичинь белдх». 28Эн орчлң деер төрсн әмтн дунд Йоханас ик алдр күн уга билә гиҗ би таднд келҗәнәв. Зуг Бурхна орн-нутгт бәәсн хамгин бичкнь терүнәс ик алдр. 29Кесг әмтн болн алв цуглулдг улс Йоханыг соңсад, Бурхиг магтад, Йоханар уснд кирслгдв. 30Паршмуд болн закана багшнр уснд эс кирслгдсәрн Бурхна таалыг эвдв.

31– Эн мана цагин әмтиг юунла дүңцүлҗ болхмб? Эдн кениг дурасмб? 32Тедн базрт суусн бичкн күүкдлә әдл. Эн әмтн нег-негндән иигҗ хәәкрҗәсн бичкдүд мет: «Бидн таднд бүрә бүшкүрәр айс татдг биләвидн, тадн биилдго биләт, бидн таднд һашута дуд дуулдг биләвидн, зуг тадн уульдго биләт». 33Уснд кирслдг Йохан ирнә. Тер өдмг иддго, чаһр уудго күн. Терүнә тускар хар сәкүстә күн гиҗ тадн келнәт. 34Би, Күмни Көвүн, ирв. Би чаһр уунав, хот иднәв. «Хотд дурта чаһр уудг күн, алв цуглулгчин болн килнцтә әмтнә үр» гиҗ тадн келнәт. 35Бурхна цецн ухаг седклдән орулсн күн болһн энүг үнн болдгиг лавлна, – гиҗ Исус келв.


Шимона герт Исусин көлд тос түрксн күүкд күн


36Нег парш Исусиг тоохар герүрн дуудв. Исус паршин гер тал ирәд, ширән өөр суув. 37Тер хотнд бәәдг килнцтә нег күүкд күн Исусиг паршин герт хот ууҗахинь медчкәд, гипс шаврар кеен буһшт каңкнсн сәәхн үнртә тос авч ирәд, 38Исусин ард зогсад уульв. Һарсн нульмснь Исусин көл деер дусад һооҗад бәәв. Тиигхлә тер күүкд күн Исусин көлинь эврәннь үсәрн арчад, үмсәд, каңкнсн үнртә тос деерәснь кеҗ түркв. 39Исусиг дуудсн парш цуг энүг үзәд дотран санв: «Кемр эн күн әәлдәч болсн болхла, Бийинь көндәҗәсн күүкд күүг кен гидг күүһинь медх билә. Эн күүкд күн килнцтәлм». 40Тиигхлә Исус паршд:

– Шимон, Би чамд нег юм келхәр седҗәнәв, – гив.

– Келтн, Багш, – гиҗ тер хәрү өгв.

41– Хойр күн нег эзнд өртә бәәҗ, – гиҗ Исус эклв, – Негнь тавн зун мөңг өгх зөвтә бәәҗ, наадкнь – тәвн. 42Зуг теднд мөңгн уга болад, тегәд эзнь теднә өринь хәрүлв. Эн хойр күүнәс кень эзндән икәр дурта болхмб?

43– Мини санаһар, кенә өрнь ик, тернь эзндән икәр дурта болх, – гиҗ Шимон хәрүднь келв.

– Чикәр санҗанач, – гиҗ Исус келв.

44Дәкәд Тер күүкд күүнүр зааһад, Шимонд иигҗ келв:

– Чи эн күүкд күүг үзҗәнч? Би чини герт ирв, чи нанд көлән уһах ус чигн кеҗ өгсн угач, эн болхла мини көлм нульмсарн уһаһад, үсәрн арчҗ хагсав! 45Чи мендлхләрн Намаг үмссн угач, эн күүкд күн болхла Намаг герт орҗ ирснәс авн Мини көлм зогслго үмсәд бәәнә. 46Чи мини толһадм олив тосар түрксн угач, эн болхла үнтә каңкнсн үнртә тосиг Мини көлдм асхад бәәнә. 47Яһад эн тиим ик дурта болдгинь Би чамд келсв. Энүнә дала килнцнь тәвгдв, тегәд чигн эн икәр дурлна. Баһ килнцтә күүнә килнцнь тәвгдхлә, тер баһар дурлна.

48Дәкәд Исус күүкд күүнд келв:

– Чини килнцчн тәвгдв.

49Наадк гиичнр:

– Әмтнә килнц чигн тәвдг эн кен болҗахмб? – гиҗ санцхав.

50Исус болхла, күүкд күүнд:

– Чини иткл чамаг аврв. Менд йов! – гиҗ келв.


### 8


Исусиг дахҗ йовсн күүкд улс


1Энүнә хөөн Исус балһсд-селәдәр эргәд йовад, Бурхна йосна туск Сән Зәңг цәәлһҗ тархав. 2Терүнлә хамдан арвн хойр сурһульчнр болн нег цөөкн күүкд улс йовсмн. Тедн дунд зәрмнь хар сәкүснәс сулдсн, зәрмнь гемәс эдгсн бәәҗ. Долан хар сәкүснәс сулдсн Магдален хотна Марий, 3Херодын герин Хуза гидг һардачин аваль Йохана, Сусанна болн нань чигн күүкд улс теднд мөңгәр дөң болҗ йовсмн.


Тәрә тәрсн күүнә тускар


4Олн зүсн хотнас ирсн кесг әмтн Исусин өөр ирҗ хурв, болв Тер әмтнд үлгүрләд иигҗ келв:

5– Нег күн тәрә тәрхәр йовҗ. Буудяг цацҗ хайхла, зәрмнь хаалһ деер тусҗ унв, тедниг әмтн көләрн ишкәд уга кев, шовуд чоңкад идчкв. 6Зәрмнь чолута һазрт унв, урһхларн усн баһ болад тедн хагсҗ одв. 7Зәрм буудя урһсн хатханчг заагт унв, хатханчг улм нигтәр урһад, тер буудя бүтәд хатҗ одв. 8Зәрмнь болхла сән урһцта һазрт тусв. Тедн урһад, буудя болһн зун холван ик урһц өгв, – гиһәд үгән төгсәһәд, Исус:

– Соңсхар седснь, соңстн! – гиҗ чаңһур келв.

9Терүнә сурһульчнр:

– Эн үлгүрин учр-утхнь юундв? – гиҗ сурцхав.

10Исус теднд:

– Бурхна йосна туск нууц медрл таднд өгсн билә. Талдан әмтн хәләһәд бичә үзтхә гиһәд, соңсад бичә медтхә гиһәд, Би теднд үлгүр олзлад келҗәнәв. 11Эн үлгүрин чинрнь эн: буудя гисн – Бурхна үг. 12Хаалһ деер унсн буудя гисн – иим әмтн, тедн Бурхна үг соңсна, зуг тедниг иткҗ әмән бичә авртха гиһәд эрлг ирәд, теднә зүркнәс Бурхна үгмүдиг булаҗ авад йовҗ одна. 13Чолута һазрт унсн буудя гисн иим әмтн: тедн ик байртаһар үг соңсад, седклдән авна. Зуг тер үгмүд уңг-көрң уга экнлә әдл болна. Әмтн тер үгд бичкн зуур иткнә, зуг ик зовлң сөрлһн ирхлә, тесҗ чадхш. 14Зәрм әмтн Бурхна үг соңсна, зуг җирһлин килмҗд, зөөрт, байрт даргдад Бурхна йоснд олзта биш болна. Тедн хатханчг заагт унсн буудя мет. 15Сән урһцта һазрт унсн буудя гиснь – Бурхна үг соңсад, седклдән хадһлад, бийән батар тесвртәһәр бәрдг, дала урһц өгдг улс, – гив.


Тәвц деер бәәсн шам


16– Кен чигн шаман шатаһад, сав дотр эс гиҗ орн дор тәвхш, зуг герт орҗ ирсн әмтн үзтхә гиҗ терүг тәвц деер тәвнә. 17Нег чигн эс илдкгдсн нууц юмн уга, әмтнәс бултулҗ эс медүлсн нег чигн юмн уга. 18Мини келсн үгиг оньган өгәд соңстн, юңгад гихлә, бәәснднь улм немгдх; болв угаһаснь бәәнә гиҗ сансин чигн авгдх, – гиҗ Исус келв.


Исусин эк болн дүүнр


19Исус тал экнь болн дүүнрнь ирсмн, зуг әмтн дала болад, тедн Исусур орҗ чадсн уга. 20Нег күн Исуст:

– Тана эк болн дүүнр һаза зогсҗана, тедн Таниг үзхәр седҗәнә, – гиҗ келнә.

21Исус теднд:

– Бурхна үг күцәһәд соңсҗасн әмтн мини экм болн дүүнрм, – гиҗ келв.


Исус һалв салькиг зогсав


22Тер өдрмүдин негнднь Исус сурһульчнртан иигҗ келв:

– Эн нууриг һатлад, телтр көвәд күрхмн.

Тедн оңһц дотр орҗ сууһад йовв. 23Нууриг һатлҗ йовхларн Исус унтҗ одв. Тер дарунь һалв салькн көдләд, оңһц усар дүүрв, теднд чивх аюл учрв. 24Сурһульчнр Исус тал өөрдәд:

– Багш! Багш! Бидн уснд чивн гиҗәнәвидн, – гиҗ Терүг серүлв.

Исус серәд, салькиг болн дольгаг хөрв. Салькн көдлхән уурв, эргндк бәәдл тогтнв.

25– Тана иткл альдв? – гиҗ Исус сурһульчнрасн сурв.

Тедн әәһәд өврәд, нег-негнәсн сурцхав:

– Салькнд чигн, уснд чигн эн зәрлг болна, тедн үгинь соңсна. Кен гидг күмб эн?


Хар сәкүсәнд эзлгдсн күүг эдгәлһн


26Тедн Һалильяс туслцад бәәх нуурин көвәд бәәсн Геразин[3] гидг һазрур оңһцар күрәд ирв. 27Исус оңһцас һарад һазр ишкхлә, дала хар сәкүсәр эзлгдсн өөрк хотна нег күн Терүнд харһв. Кесгәс авн тер хувцн уга, чирм нүцкн бәәһәд, әмтн бәәдг герт биш кү оршадг хадын көндәд бәәршдг бәәсмн. 28Тер күн Исусиг үзәд һазр элкдҗ унад, му ду һарад хәәкрв:

– Деед Бурхна Көвүн Исус, нанас юн чамд кергтәв? Буйн болтха, бичә намаг зова!

29Исус хар сәкүснд: эн күүнәс һар гиҗ заксн учрас хар сәкүсн Исуст тиигҗ келҗ. Кесг дәкҗ хар сәкүсн тер күүг эзлдг бәәсмн, тегәд чигн энүнә һар-көлинь цевәр күләд, бәрәнд суулһв чигн тер күн цевән хамхлад, хар сәкүснд көөгдәд, эҗго һазрт зулад йовҗ оддг бәәсмн. 30Исус терүнәс:

– Чини нерн кемб? – гиҗ сурв.

– Түмн, – гиҗ тер хәрү өгв, юңгад гихлә, терүнә дотр дала хар сәкүсн орсн бәәҗ, 31болв тедн Исусиг йорал уга гүн һазрур мадниг бичә йовул гиҗ эрв. 32Тенд уулын ташуд ик дала һахас идшлҗ йовҗ, болв хар сәкүсд һахас дотр орх зөв сурв. Исус теднд зөв өгв. 33Хар сәкүсд тер күүг үлдәһәд, һахас дотр орхла, һахас генткн чагчм эрг деерәс гүүһәд, нуурин уснд унад чивҗ одцхав. 34Һаха хәрүлсн улс учрсн йовдлыг үзәд, балһсна әмтнд болн эргндк хотн болһнд бәәсн улст энүнә тускар келҗ өгв. 35Әмтн юн учрсинь хәләхәр ирцхәв. Тедн Исус тал ирәд, хар сәкүсдәс сулдсн күүг Исусин көлднь хувц-хунртаһан эрүл ухата суусинь үзчкәд, дегд икәр сүрдв. 36Тер күн яһҗ эдгсинь үзсн әмтн наадк әмтнд келҗ өгв. 37Геразин гидг һазрин цуг әмтн икәр әәһәд, Исусиг мана һазрас цааран йов гиҗ сурцхав. Исус оңһц дотр орад, хәрү усчв. 38-39Хар сәкүсдәс сулдсн күн Терүнлә хамдан йовхар сурв.

– Герүрн хәр, Бурхн чамд ю кесинь әмтнд келҗ өг, – гиҗ Исус хәрү өгәд, тер күүг герүрнь йовулв.

Тер күн йовад, эврәннь хотна әмтнд Исус терүнд ю кесинь келв.


Яирин күүкиг әмдрүллһн. Гемтә күүкд күүг эдгәлһн


40Исус хәрү ирхлә, Терүг олн әмтн тосв. Яһад гихлә, тедн Исусиг күләв. 41Хурлын толһач Яир гидг нег күн ирәд, Исусин көлднь унад, герүрм ирит гиһәд сурв. 42Тер юңгад гихлә, терүнә ор һанцхн арвн хойрта күүкн өңгрхин өмн өргнд бәәҗ. Исусиг тиигәрән йовсн цагт кесг әмтн өөрнь нирглдв. 43Нег күүкд күн арвн хойр җилдән цусн һардг гемәр гемтдг бәәсмн. Тер эмчнрт цуг мөңгән өгсмн, зуг нег чигн эмч терүг эдгәҗ чадсн уга. 44Күүкд күн Исусур ардаснь өөрдәд, Терүнә хувцнд һарарн күрв. Тер дарунь цуснь һардган уурв.

45– Кен Намаг һарарн көндәв? – гиҗ Исус сурв. Цуһар: «Би көндәсн угав» гицхәв. Тиигхлә Пётр келв:

– Багш! Тана эргнд дала әмтн бәәнә. Цуһар энд-тендәснь шахҗ дәврҗәнә.

46– Нег күн Нанур һарарн күрв, тегәд Нанас күчн һарсинь Би меддв, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

47Тиигхлә күүкд күн әмтнд бийән медүллго бәәҗ чадшгоһан үзәд, Исус тал өөрдәд, көлднь чичрәд унв. Олн әмтнә өмн тер яһҗ Исуст һарарн күрәд, тер дарунь эдгсән келҗ өгв. 48Тиигхлә Исус терүнд келв:

– Күүкн минь! Чини иткл чамаг эдгәв. Амулң менд йов!

49Исус үгән төгсәһәд уга бәәтл Яир гидг хурлын толһачур гертәснь элч ирәд:

– Чини күүкнчн өңгрҗ одв, Багшиг бичә үүмүл, – гиҗ келв.

50Исус энүг соңсад, Яирд:

– Бичә ә, итк, болв күүкнчн эдгх, – гиҗ келв.

51Яирин герүр ирчкәд, Исус кү тәвсн уга, зуг Пётрлә, Йоханла, Яковла болн күүкнә эк-эцклә гер дотр орв. 52Әмтн күүкн өңгрҗ одв гиһәд оркрад ууляд бәәцхәв.

– Бичә уультн, эн күүкн өңгрсн уга, зуг унтҗ кевтнә, – гиҗ Исус келв. 53Цуһар Терүнә үгд инәлдцхәв, юңгад гихлә, тедн күүкиг өңгрсинь медсн бәәҗ. 54Исус күүкиг һараснь авад:

– Күүкн, бос! – гив.

55Күүкнә цогцднь сүмсн орад, тер дарунь босв. Исус:

– Күүкнд хот өгтн, – гив.

56Эк-эцкнь йир икәр өврв, зуг Исус:

– Цуг энүнә тускар күүнд бичә келтн, – гиҗ закв.


### 9


Арвн хойр апостолмуд


1Исус арвн хойр сурһульчнран цуглулад, теднд цуг хар сәкүсдиг һарһҗ көөх болн әмтнә гем эдгәх күч болн йос өгв. 2Дәкәд тедниг Бурхна йосна тускар ном умшҗ тархахин төлә болн гемтә әмтиг эдгәхин төлә илгәв.

3– Хаалһд юм бичә автн: тайгчн, түңгрцгчн, өдмгчн, мөңгнчн, сольдг хувцчн бичә автн. 4Ямаран герт орв чигн хотнас һартл тендән үлдтн. 5Кемр әмтн тадниг эс орулхла, тадн тер хотнас һарч йовхларн, көлин тавгт наалдсн шораһинь саҗад һартн. Тер темдг теднә гемин герч болҗ һарх, – гиҗ Исус сурһульчнртан келв.

6Тиигәд сурһульчнр хотн болһниг эргҗ йовад, Сән Зәңг тархаҗ, кесг әмтиг делгүдән эдгәҗ йовсмн.


Херодын үүмлһн


7Эн йовдлмудын туск зәңг Һалильян Херод гидг һардачд чигн күрв. Херод Исусин тускар ю ухалхан медҗ чадлго бәәв, юңгад гихлә, Исусин тускар олн зүсн зәңг соңсгдв. Зәрмнь Терүг үксн Йохан әмдрв гиҗ, 8зәрмнь – Элья ирҗ гив, зәрмнь болхла кезәңк әәлдәч әмдрҗ гиҗ келсмн. 9Херод:

– Йохана толһаһинь би хәәчлә харһуллав. Иим зәңг кенә тускар нанд соңсгдад бәәдг болхв? – гиһәд, Исусиг үзх арһ хәәв.


Тавн миңһн кү цадхлһн


10Апостолмуд хәрҗ ирәд, цуг күцәсн кергән Исуст келҗ өгв. Тедниг дахулад, Исус Бетсәд гидг хотна өөр бәәсн нег эҗго һазрур күрәд ирв. 11Әмтн цуг энүг медәд, Терүг дахцхав, Исус теднлә мендләд, Бурхна йосна тускар келәд, эдгәх кергтә әмтиг эдгәв. 12Өдр чиләд ора болҗ йовла, арвн хойр сурһульчнр Терүнүр ирәд:

– Эн әмтиг өөрк хотдар болн селәдәр йовултн. Тедн бийдән хонх һазр болн уух хот олҗ автха. Бидн эҗго һазрт бәәнәлм, – гив.

13Исус теднд:

– Тадн бийстн эднд хот өгтн, – гив.

Хәрүднь сурһульчнр келв:

– Манад тавхн өдмг болн хойрхн заһсн бәәнә. Йовад цуг эн әмтнд хот хулдҗ авхмн болвза? – гив.

14Тенд тавн миңһн күн бәәсмн, зуг Исус сурһульчнртан:

– Эн әмтиг йилһҗ авад, тәвәдәр һазрт суулһтн, – гив.

Сурһульчнр Исусин келсәр кев. Цуһар тиигәд сууцхав. 15-16Исус тавн өдмг болн хойр заһс авад, теңгр хәләһәд, Бурхнд ханлт өргв. Тиигчкәд өдмгиг әңг-әңгәр хуһлв. Исус сурһульчнрт хот өгв, тедн әмтнд түгәв. 17Цуһар хотынь идәд цадв. Сурһульчнр болхла үлдсн хотынь цуглулхла, арвн хойр сав дүүрң болв.


Пётрин илднь келснь


18Нег дәкҗ Исус һанцарн зальврҗала. Сурһульчнр Терүнлә бәәлә. Тер сурһульчнрасн:

– Әмтн Намаг кенд тоолҗана? – гиҗ сурв.

19Тедн иим хәрү өгв:

– Зәрмнь Таниг уснд кирслдг Йоханд тоолна, зәрмнь Таниг Элья гинә, зәрмнь болхла ик кезәнә бәәсн әәлдәч ода әмдрҗ гиҗ келнә.

20– Тадн Намаг кенд тоолжант? – гиҗ Исус сурв.

Пётр:

– Та Бурхна Христос, – гив.


Исус эврәннь үклин тускар әәлдҗ келснь


21Исус теднд Бийинм тускар күүнд төрүц бичә келтн гиҗ саглв, 22дәкәд немҗ келв:

– Би, Күмни Көвүн, кесг зовлң эдлхв. Намаг толһачнр, ах гелңгүд болн закана багшнр һәәлҗ көөх. Би әмнәсн хаһцх зөвтәв, зуг һурвдгч өдртнь әмдрхв.

23Цааранднь Исус цуг әмтнд:

– Кен Намаг даххар седхлә, эврәннь хаалһан үлдәҗ, өдр болһн кирс авад, Бийм дахтн. 24Юңгад гихлә, кен эврәннь әмән харсхар седхлә, терүгән геех, болв Мини төлә әмән өгсн күн әмән харсҗ аврх. 25Кемр күн цуг нарт делкәг эзлҗ авхла, зуг седклән үрәхлә эс гиҗ әмән геехлә, ямаран олз тер күүнд бәәхмб? 26Кен Нанас болн Мини үгмүдәс ичхлә, терүнәс Эврәннь болн Эцкин туурмҗд, Бурхна элчнрин туурмҗд ирсн Күмни Көвүн чигн ичх. 27Би таднд үнәр келҗәнәв. Ода энд зогсҗасн тадн дундас зәрмнь Бурхна орн-нутгиг эс үзтл өңгршго, – гиҗ зәрлг болв.


Исусин хүврлһн


28Цуг энүг келсн хөөн нәәмн хонг үлү давв. Исус Пётриг, Йоханыг болн Яковиг дахулад, уулын ора деер зальврхар һарв. 29Зальврҗасн цагт Терүнә чирәнь генткн оңдарад, хувцнь цәәһәд, цәкллһнлә әдләр гилвкв. 30-31Терүнлә хойр күн күүндцхәв. Тедн – Моше Элья хойр бәәҗ. Тедн ик герләр асҗ гилвкәд бәәв. Моше Элья хойр Ерусалимд болх Исусин үклин тускар келв. Терүнә үкл Бурхна таал күцәх. 32Пётр үүрмүдләһән үргләд, нөөртән диилгдәд унтҗ одв. Генткн серәд, Исусин туурмҗин герл-гегәниг болн Терүнлә зогсҗасн хойр залу күүг тедн үзцхәв. 33Тедн Исусиг үлдәһәд йовхар седхлә, Пётр:

– Багш, энд йир сән! Һурвн сег тәвий: негнь Чамд, хойрдгчнь Мошед, һурвдгчинь Эльяд, – гив.

Тер цагт Пётр эврән ю келҗәхән медсн уга бәәҗ. 34Пётр үгән чиләһәд уга бәәтл, генткн үүлн бууҗ ирәд тедниг бүркв. Пётр, Йохан, Яков һурвн үүлн дотр бәәсндән икәр сүрдцхәв. 35Үүлн заагас: «Эн Мини Көвүн, Би энүг онц йилһҗ авв. Энүнә үгинь соңстн» гисн дун соңсгдв. 36Тер дун тагчг болхла, Исус саак кевәрн һанцарн үлдв. Сурһульчнр энүг нууһад, үзсн юман тер цагт күүнд келсн уга.


Хар сәкүснд эзлгдсн көвүг эдгәлһн


37Маңһдуртнь тедн уул деерәс бууҗ ирхлә, Исусиг олн әмтн тосв. 38Генткн олна дунд бәәсн нег күн хәәкрв:

– Багш! Буйн болтха, мини көвүһм хәләһит! Тер ор һанцхн көвүһм! 39Нег хар сәкүсн терүг эзлнә. Көвүм генткн му дууһар хәәкрнә. Шүрүснь татад, амнаснь көөсн һарна. Хар сәкүсн көвүһм зоваһад үлдәҗәхш. 40Би Чини сурһульчнриг тер хар сәкүснд зәрлг болҗ көөтн гиҗ эрәд сурлав, зуг тедн юм кеҗ чадсн уга.

41– Яһсн иткл уга, килнцтә улсвт! Кедү күртл Би таднла бәәһәд тесхмб? Көвүһән нааран авч ир, – гиҗ Исус келв.

42Көвүн өөрдҗ йовхла, хар сәкүсн тер көвүг һазр деер хаяд, көвүнә һар көлин шүрүсн татв. Зуг Исус тер хар сәкүсиг хөрҗ көөҗ һарад, көвүг эдгәҗ, эцкиннь һартнь өгв. 43(а) Цуг әмтн Бурхна күчнд болн туурмҗд йир икәр өврцхәв.


Исус эврәннь үклин тускар давтад әәлдҗ келснь


(43б) Цуһар Исусин кесн үүлд өврсн цагла Тер сурһульчнртан:

44– Оньган өгәд, Мини келсн үг соңстн: Намаг, Күмни Көвүг, әмтнә һарт өгх, – гив. 45Зуг тедн Исусиг ю келҗәхинь медсн уга. Яһад гихлә, тер үгмүдин чинрнь теднәс нуугдсн бәәҗ. Зуг ю келҗәхинь сурхас тедн әәцхәв.


Кен хамгин алдрв?


46Нег дәкҗ сурһульчнр дунд кень теднәс хамгин алдр болх? гих зүтклдән болв. 47Исус теднә ухаг медәд, бичкн үриг теврәд, өөрән зогсав.

48– Мини нернә төлә иим бичкн үриг орулҗ авснь Намаг орулҗ авх, Намаг орулҗ авдгинь Намаг илгәсн Бурхиг орулх. Тадн дундас хамгин бичкнь хамгин алдр болх, – гиҗ Исус келв.


Таднла сөрү эс бәәсн күн таднла ни-негн болх


49– Багш! Бидн Тана нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗәсн кү үзләвидн, бидн терүг хөрәд зогсалавидн, юңгад гихлә, тер маднла йовхш, – гиҗ Йохан келв.

50– Бичә хөртн. Таднла сөрү эс бәәснь таднла хамдан, – гиҗ Исус терүнд келв.


Шамарьян хотна әмтн Исусиг герүрн тәвсн уга


51Исусиг хәрү теңгр тал өөдлҗ йовх цаг ирхлә, Тер Ерусалим тал одхар шиидв. 52Исус түрүләд элчнрән илгәв, тедн Шамарьян һазрин нег хотнд орад, Терүг иртл цуг юминь экләд белдв. 53Зуг тер хотна әмтн Исусиг герүрн орулсн уга, яһад гихлә, Тер Ерусалим тал йовҗ йовхнь медгдв. 54Яков болн Йохан гидг сурһульчнр энүг үзснә хөөн хордад сурв:

– Деед Эзн! Мана келсәр теңгрәс һал һарад эдниг уга кетхә гиҗ седҗәнт? – гив. 55Зуг Исус тедн тал эргҗ хәләһәд хөрв. 56Тегәд тедн талдан хотнур йовв.


Исусиг дахлһн


57Тедниг йовҗ йовхла зуурнь нег күн Исуст келв:

– Таниг альд эс йоввчн би дахҗ йовхдан белмб, – гиҗ келв.

58Исус иим хәрү өгв:

– Арат эврәннь нүктә, шовуд эврәннь үүртә, Нанд, Күмни Көвүнд, толһаһан тәвҗ амрх һазр уга.

59Талдан күүнднь Исус:

– Намаг дах, – гив.

Зуг тер күн иим хәрү өгв:

– Деед Эзн, нанд герүрн хәрәд, өңгрсн эцкән оршах зөв өгит, – гив.

60Исус терүнд келв:

– Үксн әмтн эврәннь үксн күүһән оршатха, чи болхла Нанла йовад Бурхна йосиг делгрүл, – гиҗ келв.

61Дәкәд нег күн терүнд:

– Би Таниг дахнав, Деед Эзн, зуг түрүләд нанд гер-бүлтәһән мендлҗ һарх цаг өгтн, – гив.

62– Андсх бәрҗәһәд, ардаран оньдин хәләһәд бәәдг күн Бурхна орн-нутгт керг уга күн болҗана, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


### 10


Исус далн хойр сурһульчнриг илгәснә тускар


1Энүнә хөөн Исус дәкәд далн хойр сурһульчнриг шүүҗ авад, хошадар Бийәсн өмн илгәв. Тедн хотн болһнд орад, Исус йовх һазрар йовх зөвтә бәәҗ. 2Тер сурһульчнртан:

– Хурах урһц дала, көдлмшчнр баһ. Урһсн урһц хурах көдлмшчнриг илгәтхә гиҗ хадлһна Эзнд зальвртн! – гиҗ келв.

3– Йовтн! Хәләтн, Би тадниг олн чонмудын дунд бәәх хурһдыг илгәҗәсн мет илгәҗәнәв. 4Кетчән, түңгрцгән, селх буршмган бичә автн. Зууран харһсн әмтнлә бичә мендлтн. 5Күүнә герт орн түрүләд: «Тана гер бүлтн амулң менд бәәтхә», – гиҗ келтн. 6Кемр тер герт эвтә күн бәәхлә, эв терүнд өггдх, кемр эв уга болхла, «амулң менд бәәтн» гиснтн таднур хәрү ирх. 7Тер герт гиичлтн. Өгсн хотынь идтн, уутн, юңгад гихлә, көдлмшч эврәннь көдлмшин ашинь эдлх зөвтә. Гер болһниг соляд бичә йовтн. 8Тана ирсн ямаран чигн хотнд тадниг герүрн күн орулхла, өгсн хотынь уутн. 9Тенд гемтә әмтиг эдгәтн. Бурхна йосн таднур өөрдв гиҗ келтн. 10Кемр ямаран чигн хотнд тадниг герүрн күн эс орулхла, тер хотна уульнцсар йовҗ йовад: 11«Мана тавгт наалдсн тана хотна шораһитн бидн саҗад, таднд хәрү өгчәнәвидн. Тер бийнь медтн, Бурхна йосн өөрдв!» гиҗ келтн. 12Би таднд келҗәнәв, тер өдр Содом балһснас дор тер хотнд болх. 13Хоразина әмтн, зовлңган эдлхит! Бетсәдин әмтн, басл зовлңган эдлхит! Танад учрсн Бурхна өвәрцс Тирин әмтн болн Сидона әмтн үзсн болхла, тедн кезәнәһә хар хувц өмсәд, толһадан үмс цацад, килнцтә җирһлән үлдәх билә. 14Тер учрар Зарһин өдрт Тирәс болн Сидонас дор таднд му болх. 15Чи, Капернам, чамаг теңгрт өргх гиҗ санҗанчи? Уга, чи үклин һазрт тусхич! 16Тадниг соңссн күн Намаг чигн соңсна, болв тадниг һолснь Намаг һолна. Намаг һолсн күн Намаг илгәсн Бурхиг һолна, – гиҗ Исус келв.


Далн хойр сурһульчнр хәрү ирснә тускар


17Далн хойр сурһульчнр байрлад, Исус тал ирцхәв.

– Деед Эзн! – гиҗ тедн келв, – мадниг Тана нерн деерәс зәрлг болхла, хар сәкүсд чигн мана үгд орна.

18Исус иим хәрү өгв:

– Би эрлгиг үзләв. Тер цәкллһн мет теңгрәс унла. 19Бийдән хорлтан угаһар хорта моһа болн чим хорха ишкх, өшәтнә чидлиг дааҗ диилх йос Би таднд өгв. 20Зуг хар сәкүсд тадна медәнд орҗана гиҗ байрлхин ормд тадна нерд теңгрт бичәтә гиҗ байрлтн.


Исусин байр


21Исус Әрүн Сәкүснә байрар дүүрәд келв:

– Теңгрин болн һазрин Эзн, Аав Минь! Би Танд магтал өргҗәнәв! Та энүг цецн ухата, сурһульта әмтнәс нууһад, эгл бичкдүдт секҗ цәәлһүт! Аав минь, цуг энүнд Тана цаһан саната дурна нилч үзгдҗәнә. 22Теңгрин Эцкм цугинь Нанд даалһв. Эцкәс даву Көвүг кен болдгиг кен чигн күн медхш. Көвүнәс даву Эцк кен болдгиг кен чигн күн медхш. Болв Көвүн Эцкин тускар күүнд медүлхәр седхлә, тернь Эцкиг меднә.

23Цааранднь Тер эврәннь сурһульчнр тал хәләһәд, шишлң теднд иигҗ келв:

– Тана үзсн юмиг үзсн нүдн буйн-кишгтә! 24Би таднд келҗәнәв, кесг әәлдәчнр, кесг хаадуд тана үзсн цуг юмиг үзхәр седлә, зуг үзсн уга, тана соңсҗах юмиг соңсхар седлә, зуг соңсҗ чадсн уга.


Буйнч седклтә Шамарьян күүнә тускар


25Нег закана багш өмәрән һарад, Исусиг сөрхин төлә иим сурвр өгв:

– Багш, мөңк җирһл авхин төлә би ю кех зөвтәв?

26– Заканд юн бичәтә? Чи тенд ю умшвч? – гиҗ Исус хәрүднь сурв.

27Тер иим хәрү өгв:

– Эврәннь Бурхндан әрүн седкләрн, үнн зүркәрн, бәәсн күчәрн болн бәәсн уха-санаһарн дурта бол, өөрк күүндән бийдән дурта кевәр дурл, – гиҗ бичәтә.

28– Чи чикәр хәрү өгвч. Тиигәд ке, тиигхлә чи әмд бәәхич, – гиҗ Исус келв.

29Зуг закана багш бийән цеврлхәр седәд:

– Мини хаҗудк күн гисн кемб? – гиҗ сурв.

30Исус хәрүднь иигҗ келв:

– Нег күн Ерусалимас Ерихо хотнур йовҗ. Зуурнь терүнд деермчнр харһв. Тедн тер күүнә хувц-хунринь булаҗ авад, бийинь үкн гитлнь цокҗ-цокҗ хаяд йовҗ одцхав. 31Энүнә дару тер хаалһар нег гелң йовҗ, тер күүг үзәд, хаҗудк хаалһар һарад йовҗ одна. 32Тиим кевәр чигн Левихнә күн кев. Тер бас тер ормд күрәд, шавта күүг үзәд, хаҗудк хаалһар һарад йовҗ одҗ. 33Тер хаалһар йовсн Шамарьян һазра күн болхла тер күүнлә харһлдн үзәд санань зовв. 34Зовҗах күүнд өөрдәд, шавинь тосар болн чаһрар уһаҗ, цевр кенчрәр боов. Цааранднь шавтсн күүг элҗгн деерән суулһад, гиичлүрүр авч ирәд, тендән килмҗән күргв. 35Маңһдуртнь Шамарьян күн һарч йовад, гиичлүрин эзнд хойр өдрин җалвинь өгәд: «Энүнд килмҗән өгтн, кемр эн мөңгн эс күрхлә, би хәрү ирхләрн дәкәд мөңг өгнәв», – гив. 36Эн һурвн әмтнәс, тана санаһар, зовҗах күүнд кень хамгин өөрхн болв? – гиҗ сурв.

37Закана багш:

– Терүг хәәрлсн күн өөрхн болх, – гив.

Тиигхлә Исус терүнд:

– Чи йовад бас тиигҗ ке, – гив.


Мартан болн Мирьямин герт


38Зууран Исус сурһульчнртаһан нег хотнд одв. Тенд Марта гидг нертә күүкд күн ирҗ тедниг гертән орулв. 39Тер Мирьям гидг дү күүктә бәәсмн. Мирьям Исусин көлднь сууһад, цуг келсн үгмүдинь соңссн бәәҗ. 40Марта болхла ик дала хот кехәр сахняд үүмҗәҗ. Тер Исус тал өөрдәд:

– Тана зергәс! Мини дү күүкм цуг көдлмшиг нанд даалһсинь Та гемшәҗәхшвт? Нан тал ирәд, нөкд болтха гиһәд терүнд келхнтн, – гиҗ сурв.

41-42– Марта, Марта, чи дала юмн бәәтхә гиҗ сахняд үүмәд бәәнәч, зуг чамд негхн юмн кергтә. Мирьям болхла бийдән хамгин сәәнинь йилһҗ авв. Энүгинь күн булаҗ авч чадшго, – гиҗ Исус хәрү өгв.


### 11


Зальврлһна тускар


1Нег дәкҗ Исус нег һазрт зальврсн бәәҗ. Терүг зальврсна хөөн сурһульчнрин негнь Исусас:

– Деед Эзн! Йохан эврәннь сурһульчнран яһҗ зальврҗ дасхла, тиим кевәр Та мадниг дасххнтн! – гиҗ сурв.

2-4Исус теднд:

– Иигҗ зальвртн:

Мана Аав!

Нернтн әрүн болтха!

Тана йосн иртхә!

Эркн кергтә өдмгиг

Өдр болһн илгәһит!

Яһҗ бидн күүнә килнц тәвнәвидн,

Тиигҗ мана килнц тәвит!

Сөрдг юмнла бичә харһулыт! – гив.

5Цааранднь Исус теднд:

– Үлгүрләд келхлә, таднас негнь эврәннь үр талан сөөни өрәллә ирәд келҗәнә: «Үр минь, һурвн өдмг нанд өгйәһәр өгич. 6Үүрм йовҗ йовад, зууран орҗ ирв, болв терүг тоох хот нанд уга». 7Тиигхлә тана үүртн: «Бичә намаг көндә. Үүдм хаалһата, би күүкдән унтулчклав. Босҗ чамд өдмг өгч чадшгов», – гиҗ хәрү өгнә. 8Үүртн танла үүрлҗәсндән тана сурсиг босад эс өгв чигн, зуг тана давтад сурсн зүткмҗд тер босад сурсн юмитн өгх. 9Тегәд чигн Би таднд келҗәнәв: Сурад бәәтн – сурситн өгх, хәәһәд бәәтн – хәәсән олҗ авхит. Үүдинь цокҗатн – таднд тәәлҗ секх. 10Сурад бәәсн күн – сурсан авчана. Хәәһәд бәәснь – хәәсән олҗана. Үүд цокҗаснд – тәәлҗ секҗәнә. 11Көвүнтн заһс сурхла, үрндән заһсна ормд хорта моһа өгх эцк тана дунд олдхий? 12Көвүнтн өндг сурхла, ямаран эцк терүнд чим хорха өгх? 13Кемр тадн килнцтә бәәввчн, эврәннь үрндән сән белг яһҗ өгхинь меднәт, тиигәд чигн тана Теңгрин Эцк Әрүн Сәкүсиг сурсн әмтнд өгх, – гив.


Исус эс гиҗ Баал-Зебүль?


14Нег дәкҗ Исус күүг келн уга кедг хар сәкүсиг нег күүнәс һарһҗ көөв. Хар сәкүсн һархла, тер күн үг келдг болв. Цуглрсн әмтн алң болцхав. 15Зәрмснь: «Эн хар сәкүснә нойна Баал-Зебүлин[4] күчәр хар сәкүсдиг көөнә» гиҗ келв. 16Зәрмснь Исусиг сөрхин төлә теңгрин онц өвәрц темдгүд үзүл гиҗ сурцхав.

17Исус теднә уха-санаһинь медәд:

– Дотран дәәлддг алвт болһн хоосрад ирх. Дотран таардго гер бүл болһн әңгрәд буурад одх. 18Кемр эрлг бийләһән дәәллдхлә, терүнә йосн нутг яһҗ торч бәәхмб? Тадн Намаг Баал-Зебүлин күчәр хар сәкүсдиг көөҗәнә гиҗ келҗәнәт. 19Кемр Би Баал-Зебүлин күчәр хар сәкүсдиг көөхлә, тана сурһульчнр ямаран күчәр тедниг һарһҗ көөҗәхмб? Тер учрар тана сурһульчнр тана зарһчнр болтха! 20Кемр Би хар сәкүсдиг Бурхна һарар көөҗәхлә, Бурхна йосн тадн тал ирснь лавта мөн. 21Кемр ик чидлтә болн зер-зевтә күн эврәннь герән харҗ хәләхлә, терүнә өлг-эднь әәмшг уга һазрт бәәнә. 22Зуг кемр терүнәс ик чидлтә күн дәврәд, эзинь дәәләд, эзнә нәәлсн зер-зевинь булаһад диилхлә, геринь тонад, өлг-эдинь хулхалҗ авх. 23Нанта эс бәәсн күн Нанта сөрүд бәәнә, Нанта хурадго күн тарана.


Хар сәкүсн хәрү ирсинь


24– Хар сәкүсн күүнә дотрас һарн хагсҗ одсн көдә эргәд, амрх орм хәәнә, зуг олхш. Тиигхлә тер: «Урдк бәәсн герүр би хәрү йовнав», – гинә. 25Терүг хәрү ирхләнь, гернь сәвүрдсн, цевр болна. 26Тегәд хар сәкүсн һарч йовад, бийәсн ик догшн долан хар сәкүсдиг дахулҗ авч ирнә. Тедн ирәд күүнә дотр бүүрлнә. Аштнь күн урдкасн үлү му бәәнә, – гив.


Йосн кишг


27Исусиг тиигҗ келҗәсн цагла нег күүкд күн олна заагас:

– Таниг һарһад өсксн эктн буйн-кишгтә! – гиҗ хәәкрв.

28– Бурхна үг соңсад күцәдг әмтн буйн-кишгтә! – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Онц темдгүдин тускар


29Әмтн улм икәр хурцхав. Исус экләд келв:

– Эн үйин әмтн хар саната. Эдн Бурхна онц темдг сурна, зуг әәлдәч Йонан темдгәс үлү талдан темдгүд теднд Бурхн өгшго. 30Тер юңгад гихлә, ямаран кевәр Йона Ниневин әмтнд онц темдг болв, тиим кевәр Күмни Көвүн эн әмтнд онц темдг болх. 31Зарһин өдр өмн үзгин һазрин хатн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Юңгад гихлә, тер ик холас Соломон хаана цецн уха авхар ирлә. Энд болхла Соломонас ик алдр күн бәәнә. 32Зарһин өдр Ниневин әмтн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Тедн Йона келсн үгинь соңсад, килнцтә җирһлән үлдәцхәв. Энд болхла Йонас ик алдр күн бәәнә.


Цогц-махмудын шам


33– Кен чигн күн шам шатачкад әмтнд үзгдгго һазрт тәвхш, савар терүг бүркхш. Цуһар герл үзтхә гиһәд, шаман тәвц деер тәвнә. 34Нүдн – күүнә шам мөн, кемр нүднчн цевр болхла, чи герләр дүүрхич. Кемр чини нүдн бузр болхла, чи таг харңһуһар бүркәтәч! 35Болһатн! Тана дотрк герл харңһу болвза? 36Тер төләд кемр чи герләр дүүрхлә, болв чини нег чигн мөч харңһуд эс бәәхлә, шам чамаг герлтулдг метәр чи герл өгхич, – гив.


Паршмудыг болн закана багшнриг бурушалһн


37Исус әмтиг сурһсн хөөн нег парш Терүг гер талан хот уулһхар дуудв. Исус герт ирәд, ширән өөр орм эзләд суув. 38Терүг хотын өмн һаран эс уһасинь үзәд парш алң болв. 39Зуг Исус терүнд:

– Тадн паршмуд ааһ-савиг һазаһаснь арчнат, тадна дотрк болхла ховдг бәәдләр болн хар санаһар дүүрң! 40Ухан уга әмтн! Һазакинь үүдәсн Үүдәч дотркинь чигн үүдәсн биший? 41Угатя-яду әмтнд бәәснәсн һуульһ өгтн, тиигхлә цуг юмнтн цевр болх. 42Паршмуд, тадн зовлңган эдлхит! Тер юңгад гихлә, тадн тәрсн мятас, рутас[5] болн нань чигн ноһанас арвдгч хүвинь Бурхнд цуглулҗ өгнәт. Зуг Бурхна зарһиг болн дуриг кергтән авхшит. Талдан кергиг мартлго эн кергән күцәх зөвтәт. 43Тадн зовлңган эдлхит, паршмуд! Юңгад гихлә, тадн хургин герт хамгин сән орм эзлнәт, талвңд әмтн таднла мендлхлә, тадн дурта болнат. 44Тадн зовлңган эдлхит, юңгад гихлә, тадн эс темдглсн үкәрлә әдл. Терүг әмтн деерәснь ишкв чигн ю ишкҗәхән медхш, – гиҗ келв.

45Закана багшнрин негнь:

– Багш! Та иигҗ келәд мана тускар бас му келҗәнәт! – гив.

46Исус хәрүднь:

– Тадн закана багшнр бас зовлңган эдлхит! Юңгад гихлә, тадн әмтнә нурһнд дааҗ болшго аца тәвнәт, зуг бийстн теднд хурһан чигн көндәҗ нөкд болхар төрүц седхшит. 47Тадн зовлңган эдлхит, юңгад гихлә, тадн әәлдәчнрт бумб тәвнәт, зуг тана өвк эцктн тедниг алдг билә. 48Тадн эврәннь өвк эцкнриннь кесн үүллә зөвшәрҗәхән герчлҗәнәт: тедн әәлдәчнриг алдг бәәсмн, тадн болхла әәлдәчнрт бумб тәвнәт. 49Бурхн цецн-ухаһарн иигҗ келсмн: «Би әмтнүр әәлдәчнриг болн апостолмудыг илгәнәв, зуг теднә зәрмнь алад уга кех, зәрмнь көөх». 50Тегәд чигн нарт делкә үүдснәс авн цуг алгдсн әәлдәчнрин цуснд эн үйин әмтн бурута: 51Абелин цуснас экләд тәклин ширән болн Бурхна герин хоорнд асхрсн Зехарьян цусн күртл. Эн үйин әмтн энүнәс көлтә лавта тооцаһан өгх гиҗ үнәр келҗәнәв. 52Закана багшнр, тадн зовлңган эдлхит, юңгад гихлә, тадн Бурхна номин медрлин түлкүр авлат. Тадн бийстн медрл угат, болв медрл хәәсн әмтнд оньдин харш болнат, – гиҗ келв.

53Исусиг тендәс һарад йовсна хөөн закана багшнр болн паршмуд Терүнд уурлад, олн зүсн сурврмуд өгв. 54Тедн Исусиг хавхлҗ бәрхәр седцхәв. Келсн үгәс тедн буру, эндү хәәв.


### 12


Паршмудын экнәс саглтн


1Тер саамд кесг миңһн әмтн цуглрад, хоорндан шахлдад зогсҗасн цагт Исус сурһульчнртан экләд иигҗ келв:

– Паршмудын искәдг экнәс бийән саглҗ йовтн, эннь чирә хәләлһн мөн. 2Нег чигн эс илдкҗ секгдсн далд юмн уга, нег чигн эс тәәлгдсн нууц уга. 3Харңһуд тана келсн үгмүд өдрин гегәнд соңсгдх, гер дотр күүнд шимлдҗ келсн үгмүд герин ора деер чаңһур хәәкрҗ соңсгдх, – гив.


Кенәс әәх кергтә?


4– Үүрмүд мини! Күүнә бий цогциг алдг әмтнәс бичә әәтн, цаарандан тедн энүнәс даву юм кеҗ чадшго, – гиҗ Би таднд келҗәнәв. 5Кенәс әәх кергтәһинь Би таднд келҗ өгсүв: Бурхнас әәтн, Тер тадна цогцитн алад, мөңк һалд чигн тадниг хайҗ чадх. Тиим гиҗ келҗәнәв. Бурхнас әәтн. 6Хойр деншгәр тавн богшурһа хулдгдна эсий? Зуг тедниг чигн Бурхн мартсн уга. 7Тадна толһан үсн чигн тоота! Бичә юмнас әәтн: Тадн Бурхнд кесг богшурһаһас даву үнтәт.


Исусиг һоллһн


8– «Би Исусин» – гиҗ әмтнә чирәд ил келсн күүнә тускар «Мини» – гиҗ Бурхна элчнрин өмн Би, Күмни Көвүн, илднь келхв, – гиҗ таднд келҗәнәв. 9«Би Исусин бишв» гиҗ әмтнә чирәд иләр келсн күүнә тускар «Эн күн Мини биш» гиҗ Би Бурхна элчнрин өмн гөрдҗ келхв. 10Күмни Көвүнә өмнәс үг келсн күн болһна килнцнь тәвгдх. Зуг Әрүн Сәкүснә тускар му келсн күүнә килнцнь төрүц тәвгдшго. 11Кемр хурлур тадниг һардачнрин болн йос бәрдг әмтнә өмн авч ирхлә, ю, яһҗ хәрүцхән, ю келхән сана бичә зовтн. 12Тер цагт Әрүн Сәкүсн таднд ю келхитн зааҗ өгх, – гив.


Ухан уга байн күүнә тускар


13Олна заагас нег күн Исуст:

– Багш! Мини ахдм өнчән нанла хуватха гиҗ келтн, – гив.

14Исус:

– Кен Намаг тадна зарһ кехин төлә эс гиҗ тадна өнч хувахин төлә тәвлә? – гив.

15Цааранднь бас немҗ:

– Болһатн! Бичә хатуч болтн! Күүнә җирһлин чинрнь байн зөөрт биш, – гиҗ келв.

16Дәкәд әмтнд үлгүрләд келв:

– Нег байн күүнә һазр ик урһц өгв. 17«Ода ю кехм болхв? Хураҗ авсн буудяг хадһлх орм чигн уга» гиҗ тер санв. 18-19«Би эврәннь хуучн буудя хадһлдг бәәриг хамхлад, шин өргн бәәр кенәв. Тер өмнкәс ик болх, тенд буудя болн өлг-эд хадһлх орм дала болх. Ода чамд кесг җилмүдт күрх зөөр бәәнә. Ууһад, идәд, байртаһар амрад җирһәд бә гиҗ келҗ болҗана. Тиигхлә иигҗ кенәв» гиҗ тер шиидв. 20Зуг Бурхн терүнд: «Ухан уга күн! Эн сө чини әмичн чамас булаҗ авх. Тиигхлә чини белдсн зөөрәс ямаран олз болхмб?» – гив. 21Кен чигн Бурхна зөөриг авлго, бийдән талдан зөөр хураһад хоршулад бәәхлә, тер ухан уга байнла әдл болна.


Бурхнд нәәллһнә тускар


22Цааранднь Исус эврәннь сурһульчнртан иигҗ келв:

– Тегәд чигн таднд Мини келҗәхм эн: әмд бәәхин төлә хот кергтә гиҗ, бий цогцин төлә өмсх хувц-хунр кергтә гиҗ бичә зовад бәәтн. 23Җирһл хотас деер, цогц болхла хувцнас деер. 24Керә шовудыг хәләһәд ухалтн, тедн тәрә тәрхш, хадхш, буудя хураҗ хадһлхш, тер бийнь Бурхн тедниг теҗәнә. Тадн болхла Бурхнд эн шовудас ик үлү үнтә болҗанат. 25Зовснас иштә тадн дундас кентн чигн әмн җирһлән бичкн зуур утдулҗ чадхий? 26Кемр тиим баахн юмиг күцәҗ эс чадхла, ю хәәҗ тадн наадкиннь төлә зовад бәәнәт? 27Бамб цецг яһҗ урһдгинь хәләһәд ухалтн. Эн көдлхш, утц ээрхш. Зуг Соломон хан ик алдр бәәсн бийнь тер цецгәһәс үлү сәәхн хувц өмсәд уга билә гиҗ Би таднд келҗәнәв. 28Кемр Бурхн эндр урһад бәәдг, маңһдур һалд шатх урһмлыг тиигҗ кеерүлҗ хувц өмскхлә, тадниг баһ итклтә улсиг энүнәс деер хувцлхм бишви? 29Ю идхмб, ю уухмб гиҗ бичә зовад санад бәәтн! 30Килнцтә улс цуг энүнә төлә көөлдәд бәәнә, Теңгрин Эцктн таднд юн кергтәһинь сәәнәр меднә. 31Түрүн даранднь Бурхна йосиг хәәтн, наадкинь болхла таднд Бурхн немҗ өгх. 32Мини цөөкн улс, бичә әәтн, тана Эцк таднд эврәннь орн-нутган өгх саната. 33Эврәннь өлг эдән хулдад, мөңгән угатя-яду әмтнд хуваҗ өгтн. Төрүц элдго кетч белдтн. Чилшго үнтә зөөрән теңгрт хоршулҗ хадһлтн: тенд хулхач чигн күршго, гүр чигн терүг идҗ үрәҗ чадшго. 34Тана зөөр бәәсн һазрт седкл-санантн бәәнә, – гив.


Серглң мухла


35– Хувцнтн бүсләтә, шамтн шаталһата бәәтхә! 36Хүрмәс эзән күләҗәсн зарцнрла әдл болтн. Эзнтн ирәд, үүд цокхла, тер дарунь үүдән секҗ чадх арһта болтн. 37Эзнь ирәд, зарцнран серглң бәәсинь үзхлә, тер зарцнр буйн кишгтә! Би үнәр келҗәнәв, эзнь бийнь хувцан бүсләд, ширә деер хот тәвәд тедниг дуудад тоох. 38Кемр сөөни өрәллә эс гиҗ терүнәс ора цагла ирсн эзн зарцнран белн бәәсинь үзхлә, тедн буйн кишгтә. 39Дәкәд болхла кемр хулхач орҗ ирх цагинь герин эзн медхлә, тер дәврәд орсн хулхачиг герүрн тәвшго билә. 40Тадн бас белн болтн, юңгад гихлә, Күмни Көвүн тадниг эс күләҗәсн цагт күрәд ирх, – гив.

41Пётр сурв:

– Багш, Та эн үлгүриг һанцхн маднд аль цуг әмтнд келҗәнт.

42Деед Эзн иим хәрү өгв:

– Нәәлвртә цецн гер һарддг күн гисн кемб? Тиим күүнд эзн наадк зарцнрт цагтнь хотынь кемҗәһәр өгхиг даалһв. 43Эзнь ирәд, зарциг тиигҗ кергән күцәҗәсинь үзхлә, тер зарц буйн кишгтә болх. 44Би таднд үнәр келҗәнәв, эврәннь өлг-эдән чигн Эзн терүнд лавта даалһҗ өгх. 45Зуг кемр зарц: «Мини Эзн кесгтән иршго» гиҗ санад, наадк зарцнриг, залу болн күүкд улсиг цокад, әркән ууһад, нәәрән кехлә, 46тиим зарцин эзн терүг эс күләҗәсн өдрт, эс медҗәсн цагт ирх. Эзнь шүрүһәр терүг цааҗлад, иткл уга зарцнрин бәәх һазрур йовулх. 47Эзнә таалыг медә бәәҗ, зуг бийән белддго болн таалынь күцәхәр седдго зарц өршәңгү угаһар цокулх. 48Болв кемр эзнә таалыг медлго, зуг засглгдх йовдл һарһсн зарц баһар цокулх. Дала юм өггдснәснь икәр некгдх. Ик керг даалһгдснаснь икәр некҗ сургдх, – гив.


Исус йилһж саллһна учр


49– Би орчлңд һал авч ирхәр ирләв. Тер шулуһар икәр падртха, гиҗ санҗанав. 50Би кирслгдх зөвтәв, тегәд чигн тер керг эс күцтл зовҗанав. 51Тадн Намаг эн орчлңд эв авч ирв гиҗ санҗант? Уга! – гиҗ Би келҗәнәв. Би әмтиг йилһж салһхар ирв. 52Эн цагас авн тавн күүтә гер-бүл хоорндан йилһрәд салх. Һурвнь хойрин өмнәс эс гиҗ хойрнь һурвна өмнәс босх. 53Эцкнь көвүнә өмнәс, көвүнь эцкиннь өмнәс босх, экнь күүкнә өмнәс, күүкнь экиннь өмнәс, хадм экнь бериннь өмнәс, бернь хадм экиннь өмнәс босх, – гиҗ Исус келв.


Цагин темдгүд


54Исус олн әмтнд иигҗ келв:

– Нарн суух үзгт үүл үзхләрн, хур орх, гиҗ тадн келнәт, тегәд хур орна. 55Өмн үзгин салькн үләхлә, тадн халун болх, гиҗ келнәт, – халун болна. 56Хойр чирәтнр! Теңгр һазр хойриг шинҗлҗ хәләһәд, тадн ямаран өдр болхинь медҗ чаднат, болв ямаран цаг ода ирсинь тадн медҗ чадхшит.


Эврәннь өшәтнләһән эвцлд


57– Тадн бийән шинҗлҗ хәләһәд, үннь юундв гиҗ юңгад эс ухалнат? 58Өшәтнләһән зарһин герүр йовхларн, зууран тадн терүнлә эвинь олхан хәәтн эс гиҗ тер тадниг зарһчин медәнд өгх, зарһч тадниг харулын һарт бәрүлх, тедн болхла тадниг бәрәнд суулһх. 59Үлдсн шаальг күртлән эс өгтл, тадн тер бәрәнәс сулдҗ һарч чадшгот, гиҗ Би таднд келҗәнәв, – гиҗ Исус келв.


### 13


Үкш уган төлә килнцтә җирһлән үлдәтн


1Тер цагт Исус тал әмтн ирәд Һалилья улсла ю учрсиг келҗ өгсмн. Пилат тедниг сүмд тәкл тәксн цагт тер әмтнә цусиг сетрә малын цуснла холяд ниилүлҗ. 2Исус хәрүднь иигҗ келв:

– Эн Һалилья улс наадк Һалилья әмтнәс хамгин килнцтә болад тиигҗ зовагдҗ гиҗ тадн санҗадг болвзат? 3Уга, зуг кемр тадн килнцтә җирһлән эс үлдәхлә, тадн бас үкхит! – гиҗ Би таднд келҗәнәв. 4Шилоахин бәәшңгин дора даргдад үксн арвн нәәмн күүнә тускар ю келҗ болхмб? Тедн Ерусалимин наадк әмтнәс үлү килнцтә бәәсмн гиҗ санҗадг болвзат? 5Уга. Зуг Би таднд келҗәнәв, кемр тадн килнцтә җирһлән эс үлдәхлә, тадн бас үкллә харһхит! – гив.


Урһц өгдго инҗр модна тускар


6Цааранднь Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Нег күүнә уста үзм урһдг һазрт инҗр гидг модн урһҗ. Нег дәкҗ эзн инҗр модна темс хәләхәр йовв, зуг олҗ чадсн уга. 7Тиигхлә тер күн көдләчдән: «Би һурвн җилдән инҗр темс өгнү угай гиҗ хәләхәр нааран ирнәв, болв темсн уга болна. Чавчад хайчк энүг, эн модн ю хәәҗ өңгәр энд орм эзлхмб?» – гиҗ келнә. « 8Эзн минь, дәкәд нег җилд энүгән үлдәтн. Би эн һазриг шеегәр бордад малтнав, 9дарук җилд модн темс өгхн болвза, кемр темсн уга болхла, энүг чавчад хайчкхмн», – гиҗ көдләч хәрү өгв.


Бемб өдр күүкд күүг эдгәлһн


10Бемб өдр Исус нег хурлд әмтиг сурһла. 11Тенд нег күүкд күн бәәҗ. Тер арвн нәәмн җилд гемин сәкүснд эзлгдсн бәәҗ. Күүкд күн йосндан нурһан һооднь тинилһҗ чаддго, бөгдһр нурһта бәәҗ. 12Исус терүг үзәд, дуудҗ авад:

– Эгч минь! Чи эврәннь өвчнәсн сулдвч! – гиҗ келв.

13Исус күүкд күүнә толһа деернь һаран тәвв, тернь дарунь нурһан тинилһәд, Бурхнд магтал өргв. 14Хурлын һардач Исусиг бемб өдр кү эдгәв гиһәд уурлв. Тер ирсн әмтнүр хәләһәд:

– Көдлмш кехин төлә зурһан өдр бәәнәлм! Бийән эмнүлхин төлә бемб өдрлә биш, наадк өдрмүдт ирцхәтн! – гиҗ келв.

15Хәрүднь Исус терүнд:

– Хойр чирәтә әмтн! Бемб өдр тадн царан эс гиҗ элҗгнән хашаһасн һарһад, услхар һолур туунат. Тиим эсий? 16Энтн Абрахамин бүләс һарсн күүкн, эрлг энүг арвн нәәмн җилдән күлчксн бәрҗ. Тегәд эн күүкд күүг бемб өдр сулдххмн биш билү? – гиҗ сурв.

17Исусиг келснә хөөн Терүнлә өшәркҗәсн әмтн ичәд эмәв, наадк улс цугтан кесн өвәрцднь икәр байрлцхав.


Горчсин экнә тускар


18Цааранднь Исус:

– Бурхна йосиг юунла дүңцүлҗ болхмб? Тер ямаран гиҗ санҗанат? 19Бурхна йосиг эврәннь герин һаза тәрсн горчсин экнлә дүңцүлҗ болхмн. Тер экн нигтәр урһад, ик гидг моднд хүврв, теңгрин шовуд нисҗ ирәд, терүнә ац деернь үүрән ясдг болв, – гиҗ келв.


Өдмгин экнә тускар


20– Бурхна йосиг бас юунла дүңцүлҗ болх? – гиҗ Исус дәкәд сурв.

21– Тертн һуйрт искәчксн экнлә әдл, күүкд күн терүг авад дөчн килограмм һуйрт тәвнә. Тер һуйр өсҗ одна, – гив.


Уутьхн үүдн


22Исус балһсд, селәд эргәд, әмтиг сурһҗ йовсмн. Исус Ерусалимур темцәд йовҗ. 23Нег күн Терүнәс:

– Тана зергәс! Цөн улс авргдхий? – гиҗ сурв.

Исус иим хәрү өгв:

24– Уутьхн үүдәр орхар зүтктн, тер юңгад гихлә, кесг әмтн орхар седх, зуг орҗ чадшго. 25Герин Эзн босад үүдән хаахла, тадн үүднә ца зогсад, үүдинь цокад келхит: «Деед Эзн, буйн болтха, үүдән маднд сектн!» Зуг «Би тадниг чигн медхшв, альдас тадн ирситн чигн медхшв!» – гиҗ Тер келх. 26Тиигхлә тадн келхит: «Бидн Танла хамдан сууҗ хот уулавидн, Та мана уульнц болһнд сурһлат». 27«Би тадниг чигн, альдас тадн ирситн чигн медхшв. Му үүл кесн әмтн Нанас хооран һартн», – гиҗ Тер хәрүднь келх. 28Абрахамиг, Ицхакиг, Яковиг болн цуг әәлдәчнриг Бурхна орн-нутгт үзхләрн, зуг тадн тендәс көөгдсән медәд уульхит, шүдән хәврхит. 29Кесг әмтн зүн, барун, ар, өмн үзгәс ирәд, Бурхна орн-нутга нәәрт орман эзлх. 30Тодлҗ автн: зәрм сүүлңкнь түрүңкнь болх. Түрүңкнь сүүлңкнь болх, – гив.


Исус Ерусалимин тускар харм төрҗ уульв


31Тер цагт нег цөөкн паршмуд Исус тал өөрдәд:

– Эн һазрас әрл, талдан һазрур йов, тер юңгад гихлә, Херод чамаг алхар седҗәнә, – гиҗ келв.

32Исус иим хәрү өгв:

– Тер алач аратур йовад, иим үг келтн: Би хар сәкүсдиг эндр-маңһдур чигн көөһәд, әмтиг эдгәхв, болв һурвдгч өдртнь кергән дуусхв. 33Юн учрв чигн Би эндр, маңһдур, нөкәдүр, цааранднь чигн эврәннь үүлән күцәх зөвтәв, юңгад гихлә, Ерусалимас даву талдан үкх һазр әәлдәчд уга! 34Хәәрн Ерусалим, Ерусалим! Чи әәлдәчнриг уга кенәч! Чам тал илгәсн әмтиг чолуһар цокҗ алнач! Кедү дәкҗ Би чини үрдүдиг, һууҗмулмудан җивр доран цуглулсн така мет цуглулхар седләв. Тедн тиигхәр седсн уга! 35Тер учрар тана гер хоосн болтха! Би таднд келҗәнәв: «Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә!» гиҗ келтл Намаг үзшгот! – гив.


### 14


Паршин герт


1Бемб өдр Исус нег байн паршмудын ахлачин герт хот ууҗасмн. Паршмуд Исусиг шинҗлҗ суусмн. 2Терүнә өмн усн хавдр өвчтә күн сууҗ. 3Исус паршмудас болн закана багшнрас:

– Бемб өдр эдгәх йосн бәәнү аль угай? – гиҗ сурв.

4Цуһар тагчг бәәв. Тиигхлә Исус гемтә күүг дуудад, эдгәһәд йовулв. 5Цааранднь Исус:

– Кемр тана көвүн эс гиҗ цар бемб өдр худгт унхла, тадн тер дарунь йовад, терүг худгас һарһҗ авхит, тиим эсий? – гиҗ сурв.

6Тедн хәрүднь ю келхән медҗ чадсн уга.


Гиичнрин болн эзнә тускар


7Әмтиг ширән өөр күндтә орм эзлхәр шунҗасинь үзәд, Исус теднд үлгүрләд иигҗ келв:

8– Кемр чамаг хүрмин нәәрт дуудхла, күндтә орм эзлхәр бичә зүтк, тер юңгад гихлә, чамас деер күндтә күн тер хүрмд дуудгдсн болх. 9Тиигхлә чамаг болн тер күүг дуудсн эзн өөрдәд иигҗ келх: «Эн күүнд зә һарһ» гих. Тиигхлә чи ичәд хамгин му ормд суух зөвтә болхич. 10Хүрмд дуудсн цагла хамгин ардк ормд су, чамаг дуудсн эзн ирәд: «Үүр минь, одад күндтә ормд су», – гиҗ келх. Тиигхлә чи әмтнә чирәд ачта күн болҗ үзгдхич. 11Кен чигн бийән деегшлхлә – дорацулгдх, болв кен чигн бийән дорацулхла – деегшлх.

12Дәкәд Исус Терүг дуудсн паршд иигҗ келв:

– Чи үдин эс гиҗ асхни хотд үүрмүдән, ахнран, элгн-садан эс гиҗ хам-хоша бәәдг байн әмтиг бичә дууд. Яһад гихлә, тедн чамаг бас дуудад, тадн хоорндан өрн уга болхит. 13Чи нәәрән кехләрн угатя, эрмдгтә, доһлң болн сохр әмтиг дууд. 14Тиигхлә чи буйн кишгтә болхич. Тедн чамаг хәрү дуудҗ чадшго, зуг чик седклтә әмтнә әмдрллһнә өдрт чини өгсн юмн чамд хәрү ирх.


Алдр ик нәәрин тускар


15Цуг энүг соңссн гиичнрин дундас нег күн Исуст:

– Бурхна орн-нутга нәәрт орхнь буйн кишгтә! – гив.

16Исус хәрүднь келв:

– Нег күн ик нәр кеһәд кесг гиичнр дуудв. 17Нәәрин цаг өөрдхлә, тер эврәннь зарцан илгәһәд дуудгдсн улст: «Манад иртн. Цугтан белн», – гинә. 18Тиигхлә цуһар негдсн кевтәһәр гемән сурцхав. Түрүңкнь: «Би шиңкән һазр хулдҗ авув. Йовад хәләх зөвтәв. Буйн болтха, буруһм тәвтн», гинә. 19Дарукнь: «Би арвн цар хулдҗ авв, тедниг яһҗ көдлдгинь хәләхәр йовҗанав. Буйн болтха! Гемм тәвтн!» гинә. 20Һурвдгчинь: «Би шиңкән гер авв, ирҗ чадшгов» гинә. 21Зарц герүрн ирәд, цугинь эзндән келҗ өгв. Тиигхлә герин эзн уурлад зарцдан: «Хотна уульнц, һудмҗ болһнар йовад угатя, эрмдгтә, сохр, доһлң әмтиг дууд», гиҗ келв. 22«Эзн минь, тана келсәр бидн цугинь күцәввидн, зуг бас чигн орм бәәнә», гиҗ зарц келв. 23Тиигхлә эзн зарцд: «Чи хаалһ болн хотна зах болһнар йовад, харһсн әмтиг герүрм дуудад авч ир! Мини герм гиичнрәр дүүртхә!» гиҗ закв. 24Урднь дуудгдсн әмтнәс нег чигн күн Нанла төрүц нәәрлҗ чадшго, Би таднд келҗәнәв, – гив.


Исусин сурһульч гисн кемб?


25Исусла хамдан кесг әмтн йовла, тегәд теднүр хәләһәд Тер иигҗ келв:

26– Кен Нан тал ирәд, зуг эк-эцкәсн, гергнәсн, үрдәсн, ахнр-эгчнрәсн, әмн-җирһләсн үлү деер Нанд дурта эс болхла, тер Мини сурһульч болҗ чадшго. 27Күн болһн эврәннь кирсән авч йовад Намаг эс даххла, Мини сурһульч болҗ чадшго. 28Кемр тадна негнь гер бәрхәр седхлә, түрүләд тер сууһад тосхлтыг дуусх мөңгнь күрх угаһинь тоолх биший? 29Кемр оңданар кехлә, тер герин ул тәвәд, герән тосхҗ дуусҗ чадшго болҗ һарх. Энүг үзсн улс терүг наад бәрх. 30«Эн күн герән экләд тосхҗаһад, дуусҗ чадсн уга», гиҗ тедн келх. 31Эс гиҗ нег хан талдан хаанас бийән харсхар седхлә, түрүләд тер сууһад, арвн миңһн цергәрн хөрн миңһн хортна цергиг диилҗ чадхий гиҗ ухалх. Тиим эсий? 32Кемр тер бийән харсҗ чадшгоһинь медхлә, хортн эс өөрдтл эвин тускар сурхар элчнрән илгәх. 33Цуг эн тадна туст бас ирлцҗәнә. Кемр тадн эн бәәсн зөөрм нанд керго гиҗ эс келхлә, Мини сурһульчнр болҗ чадшгот, – гив.


Амтн уга давсн


34– Давсн – сән юмн, зуг кемр давсн эврәннь амтан геехлә, юуһар амтынь орулхмт? 35Тиим давсн юмнд керго болна, һазр ясруллһнд чигн тер тус болшго. Энүг күн авад хайчкна. Соңсхар седснь соңстн! – гив.


### 15


Төөрсн хөөнә тускар


1Алв цуглулдг болн килнцтә кесг әмтн Исусиг соңсхар ирцхәв. 2Паршмуд болн закана багшнр уурлад келцхәв:

– Тер килнцтә әмтиг тосад, теднлә хот ууҗана.

3Тиигхлә Исус хәрүднь иим үлгүр өгв:

4– Үлгүрлхд, таднас кен чигн зун хөөтә болтха, тер зун хөөнәс негнь төөрәд геедрсн болтха. Йирн йисн хөөһән кеер үлдәчкәд, геедрсн хөөһән олтлан хәәҗ йовхит эсий? 5Тер хөөһән олҗ авад, байрлад, ээм деерән үүрәд, 6герүрн ирчкәд, үүрмүдиг болн өөрән бәәсн әмтиг дуудад иигҗ келхит: «Нанла хамдан байрлтн! Би геедрсн хөөһән олҗ авув!» 7Чик седклтә күн Бурхнас гемән сурх нанд керг уга, гиҗ ухална. Болв теңгрт чик седклтә йирн йисн күүнә төлә биш, зуг килнцтә җирһлән үлдәсн негхн күүнә төлә ик байр болх, – гиҗ келв.


Геедрсн мөңгнә тускар


8– Кемр күүкд күн арвн үнтә цаһан мөңгтә бәәһәд, негинь геехлә, тер мөңгән эс олтл шам шатаһад, мөңгән сәәнәр хәәһәд, герән сәвүрдхий? 9Зуг мөңгән олҗ авхларн, үүрмүдиг, хам хоша бәәсн күүкд улсиг тер дуудад, «Нанла хамдан байрлтн! Би геесн мөңгән олҗ авв» гиҗ келх. 10Тиим кевәр Бурхна элчнр килнцтә җирһлән үлдәсн негхн күүнә төлә чигн байрлцхах гиҗ Би таднд келҗәнәв, – гив.


Төөрсн көвүнә тускар


11Исус цааранднь келв:

– Нег күн хойр көвүтә бәәҗ. 12Отхн көвүнь эцкдән ирәд: «Аав минь! Өнчин авнав, хүвм нанд өгхнтн?» – гинә. Тегәд эцкнь өнчән хуваһад, хойр көвүндән өгчкв. 13Цөөкн өдрин дару отхн көвүн өнчән авад ик хол орн-нутгур йовв. Тендән тер аля җирһләр бәәһәд, цуг мөңгән тоолвр угаһар эдләд чиләв. 14Зуг терүнә мөңгнь чилснә хөөн тер һазрт ик харһнлт болв. Көвүн дегд икәр түрв. 15Тер нутгин нег күүнүр көдлмш сурхар ирнә. Тернь эврәннь һазрт һахас хәрүлх көдлмш өгв. 16Көвүн һахад өгсн хотас чигн идхәр седв. Зуг нег чигн күн терүнд нег чигн юм өгдго бәәҗ. 17Серл орад тер иигҗ келв: «Мини эцкин герт кедү зарцнр бәәнә, цуһар дала хотта, би болхла энд харһнад үкчәнәв. 18Хәрәд эцкдән келнәв: Аав минь! Би Теңгрин болн тана өмн ик килнц һарһв. 19Тана көвүн гиҗ нерәдгдх нанд зөв уга, зуг намаг ода эврәннь зарц гиҗ тоолтн». 20Цааранднь тер босад, эврәннь эцк талан йовв. Эцкнь терүг ик холас таняд, көвүндән санань зовад, гертәсн гүүҗ һарад, көвүһән күзүдәд теврҗ үмсв. 21Көвүн: «Аав минь! Би Теңгрин болн тана өмн ик килнц һарһв. Тана көвүн гиҗ нерәдгдх нанд зөв уга», – гив. 22Эцкнь болхла зарцнртан: «Шулуһар йовад, хамгин сәәхн хувц авч ирәд, мини көвүндм өмсктн, Һарин хурһнднь үнтә билцг зүүһәд, көлднь буршмгинь өгтн. 23Нег сән тарһн туһл авч ирәд алтн, хотан ууһад байр кехмн. 24Мини көвүм әмд уга билә, ода тер шинәс әмдрв! Геедрҗ одсн билә, болв ода олдв!» – гиҗ келв. Дәкәд тедн ик байр кецхәв. 25Ууһн көвүнь тер цагт кеер бәәҗ. Герүрн өөрдҗ ирәд, әмтнә биилсн, шуугсн ду, байрин айс соңсв. 26Көвүн нег зарциг дуудад, гер дотр юн болҗахинь сурв. 27«Чини дүүчн хәрҗ ирв» гиҗ тер хәрү өгв. «Көвүнь эрүл-менд ирснд эцкчн тарһн гидг туһл алв» – гив. 28Ууһн көвүнь уурлад, герүрн орхар седсн уга. Тиигхлә эцкнь һаза һарад терүг: «Ор», гиҗ дуудв. 29Зуг көвүнь: «Цуг эн җилмүдин туршт би мухла кевтәһәр энд көдлдг биләв, тана келсәр оньдин бәәдг биләв. Та болхла, намаг үүрмүдләһән байрлтха гиҗ, мини төлә ямана ишк чигн алсн угат. 30Зуг эн көвүнтн аля күүкд улсла цуг тана мөңг эдләд чиләһәд, хәрү гер талан ирхлә, та терүнә төлә тарһн туһл алвт!» гиҗ келв. « 31Көвүн минь, Чи нанла оньдин бәәнәч, нанд бәәсн юмн чини. 32Зуг ода бидн байрлх зөвтәвидн, тер юңгад гихлә, чини дүүчн үкәд әмдрв, геедрәд олдв!» – гиҗ эцкнь келв.


### 16


Тоолврта һардачин тускар


1Исус эврәннь сурһульчнртан келв:

– Нег байн күүнд герин һардач бәәҗ. Тер герин һардачнь терүг мекләд, мөңгинь эдлҗәнә гисн зәңг эзнь соңсв. 2Эзн һардачан дуудҗ авад сурна: «Чини тускар соңссм юмб? Чи цааранднь гериг һардшгоч, тегәд эврәннь көдлмшин тооцаһан нанд келҗ өг». 3Һардач дотран иигҗ ухалв: «Ода яахмб? Эзн намаг көдлмшәсм һарһҗана. Йовад һазр малтҗ чадшгов, һууль һуухд – ичсм күрнә. 4Зуг кемр намаг эндәс көөхлә, әмтнә герт бәәхин төлә ю кехән би меднәв». 5Тегәд эврәннь эзнд өртә бәәсн әмтиг неҗәд-неҗәдәр тер дуудв. Түрүңкәснь: «Мини эзнд чи ямаран өртәвч?» гиҗ сурв. 6«Зун бочк олив тос би чини эзнд өгх зөвтәв», гиҗ тер хәрү өгв. Һардач терүнд: «Эврәннь өрин цаасан авад, энд сууһад тәвн бочк гиҗ чикләд бич», гиҗ келнә. 7Дәкәд дарукаснь сурв: «Чи ямаран өртәвч?» «Нег зун тулм цаһан буудя», гиҗ тер хәрүднь келв. Һардач терүнд: «Эврәннь өрнә цаасан авад, найн гиҗ чиклҗ бич», гинә. 8Эзн бийнь чигн эврәннь итклтә биш һардачан тоолвртаһар кергән күцәсинь үзәд таасҗ буульв. Эн килнцтә орчлңгин әмтн эврәннь кергтән Бурхна үрдүдәс даву тоолврта. 9Эн килнцтә орчлңгин зөөрәр үүрмүд олҗ автн, юңгад гихлә, тадн угатя-яду болҗ үлдхләтн, тедн тадниг мөңк бәәрнд орулх гиҗ Би таднд келҗәнәв. 10Баһ юмнд итклтә бәәснь ик юмнд итклтә болх, баһ юмнд эс итклтәнь ик юмнд иткл уга болх. 11Кемр таднд эн орчлңгин зөөриг күн даалһдго болхла, йосн зөөриг кен таднд даалһхмб? 12Кемр таднд эврәннь зөөрән күн даалһдго болхла, кен таднд тана зөөриг өгхмб? 13Нег чигн зарц хойр эзнд заргдҗ чадшго. Тер негнднь дурго болад, наадкднь дурлх, эс гиҗ негнднь үнн седкләрн заргдх, наадкинь оньгтан авшго. Тадн Бурхнд болн зөөр хойрт дегц церглҗ чадшгот, – гив.


Закан болн Бурхна йосн


14Мөңгнд дурта паршмуд цуг энүг соңсад, Исусар наад бәрәд суув. 15Исус теднд:

– Яһҗ әмтнә өөр бийдән зөв өгхән тадн меднәт, зуг Бурхн тадна зүркиг медәд бәәнә. Әмтн чинртә гиҗ тоолдг юмиг Бурхн җигшүртә юмнд тоолна. 16Закана болн әәлдәчнрин цагнь Йохана өмн билә, ода болхла Бурхна йосна тускар Сән Зәңг тархагдҗана, болв ик зунь тенд орхар шунна. 17Зуг закана хамгин бичкн үзгнь уга болхас урд теңгр һазр хойр түрүләд уга болх. 18Эврәннь гергнәсн салад оңдан күүкд кү авсн күн, күүнә гергтә дерән негдүлнә, залуһасн хәрсн күүкд кү авсн залу бас тиим килнц һарһна, – гив.


Байн күн болн Лазарь


19– Нег байн күн бәәҗ. Тер күн үнтә күрң улан хувц өмсдг, сән-сәәхн болн оньдиндән байрта-бахта бәәдг сәнҗ. 20Лазарь гидг нег яду күн бас бәәҗ. Тер шархта болад, байн күүнә герин үүднә өөр кевтҗ. 21Тер байн күүнә идснә шавхринь болн хотын үлдлинь идхәр седҗ. Нохас ирәд терүнә шархинь доладг бәәҗ. 22Һуульһнч Лазарь нас барсна хөөн Бурхна элчнр терүг Абрахамин орнур авч одв. Байн күүнә наснь бас чиләд, терүг әмтн оршав. 23Тер үклин һазрт тусҗ, тендән дегд икәр зовлң эдләд, деегшән хәләһәд, ик деер теңгрт Абрахамиг үзв, өөрнь Лазарь бәәҗ. 24Байн күн: «Аав минь! Абрахам, намаг хәәрлит! Лазариг нааран илгәһит, тер эврәннь хурһан уснд норһад, мини келндм күргтхә, тер юңгад гихлә, би эн һалд ик зовлң эдлҗәнәв», гиҗ дуудв. 25Зуг Абрахам хәрүднь: «Көвүм минь, тодл, чи эврәннь җирһлдән сәәһән эдлләч, Лазарь болхла басл муулян эдллә. Ода тер энд амулң җирһлән олв, чи болхла зовҗанач. 26Дәкәд болхла, Чи ма хойрин хоорнд ик гүн садрг бәәнә, болв кен чигн чам тал йовхар седвчн, йовҗ чадшго, чамас мадн тал күн давшҗ һарч чадшго», гиҗ келв. « 27Тиигхлә, эцк минь, Лазариг мини эцкин гер тал илгәтн, 28юңгад гихлә, нанд дәкәд тавн ах-дү бәәнә. Тедниг эн зовлңта һазрт бичә тустха гиһәд тер йовад урдаснь медүлтхә», гиҗ байн күн хәрүднь келв. 29«Теднәд Моше болн әәлдәчнр бәәнәлм. Ах-дүүнрчн тедниг соңстха», гиҗ Абрахам келв. 30«Уга, Аав минь Абрахам, үксн әмтнәс негнь болвчн теднүр одсн болхла, тедн килнцтә җирһлән үлдәх билә», гиҗ байн келв. 31Тиигхлә Абрахам хәрүднь: «Кемр тедн Мошег болн әәлдәчнриг соңсдго бәәсн болхла, үксн күн әмдрв чигн, түүг иткшго», гиҗ келв.


### 17


Килнцин тускар


1Исус эврәннь сурһульчнртан:

– Килнцд уңһах йовдл эркн биш учрх, зуг тиим йовдлыг кесн күн басл муулян эдлх. 2Кен чигн эн бичкдүдәс негинь килнцд уңһахла, тер күүнә күзүнднь теермин чолу бооһад, теңгст хайснь деер болх. 3Тегәд чигн бийән саглҗ йовтн! Кемр чини ахчн килнц кехлә, терүнд илднь кел. Кемр тер килнцтә җирһлән үлдәхлә, килнцинь тәв. 4Кемр тер чини өмнәс өдрт дола дәкҗ килнц кеһәд, дола дәкҗ чам тал хәрү ирәд бурутав гихлә, геминь тәв, – гив.


Итклин тускар


5Нег дәкҗ апостолмуд Деед Эзнәс:

– Мана итклиг икдүлтн! – гиҗ эрҗ сурв.

6Исус иим хәрү өгв:

– Кемр тана иткл горчсин экнлә әдл болхла, тадн эн инҗр моднд: «Бәәсн ормасн уңгарн суһлгдад, теңгсин уснд орҗ урһ» гиҗ келхлә, тер тадниг соңсх билә. 7Үлгүрлхд, танад һазр хаһлдг, эс гиҗ хө хәрүлдг зарц күн бәәнә. Түүг кеерәс ирхлә, тадн: «Ор, су, хотан у», гиҗ келхийт? 8Уга, тадн түрүләд: «Асхни хотан нанд белдәд, хувцан соляд, намаг хот ууҗатл, зарцин керг күцә, дәкәд хөөннь эврән хотан уухич», гиҗ келхит. 9Тадна зарц заасн юмиг күцәхлә, тадн терүнд ханҗанав, гиҗ келхийт? 10Тегәд тадн чигн бәәсн даалһвран күцәһәд: «Бидн зөв уга зарцнрвидн, зуг бидн даалһвран күцәввидн», гиҗ келтн.


Арсна хальдврта гемтә арвн күүг эдгәлһн


11Ерусалимур йовҗ йовад, Исус зууран Шамарья болн Һалилья хоорндк меҗәһәр йовсмн. 12Нег хотнд одхлань, Түүнд арсна хальдврта гемтә арвн күн харһв. Тедн хаалһин ца зогсад:

13– Исус Багш, мадниг хәәрлит! – гиҗ чаңһур хәәкрцхәв.

14Исус тедниг үзәд:

– Йовад гелңгүдт бийән үзүлтн, – гив.

Тедн йовн-йовҗ, зууран эдгв. 15Теднә негнь бийән эдгсинь үзәд, хәрү ирәд, Бурхнд магтал өргв. 16Тер Исусин көлднь унад, Терүнд ханлтан өргв. Гемтә күн Шамарьян келн-күн бәәсмн. 17Исус терүнәс:

– Арвн күн эдгсн биший? Наадк йиснь яһсмб? – гиҗ сурв.

18– Юңгад һанцхн эн хәр күн Бурхиг магтхин төлә хәрү ирсмб? – гив.

19Дәкәд терүнд:

– Босад йов, чини иткл чамаг аврв, – гив.


Бурхна йосн тана дотртн


20Паршмуд Исусас:

– Бурхна йосн кезә ирхмб? – гиҗ сурв.

Тер иим хәрү өгв:

– Бурхна йосн кезә ирхинь тадн нүдәрн үзҗ чадшгот, – гив.

21– «Хәлә, тер энд» эс гиҗ «тер тенд», гиҗ кен чигн келҗ чадшго, юңгад гихлә, Бурхна йосн тадна дотртн, – гив.

22Цааранднь Тер эврәннь сурһульчнртан иигҗ келв:

– Цагнь ирхлә, тадн Намаг, Күмни Көвүг, негхн өдр чигн үзхәр седхит, зуг үзҗ чадшгот. 23Әмтн таднд келх: «Тер энд» эс гиҗ «Тер тенд», зуг тадн ардаснь бичә гүүтн, бичә йовтн. 24Ямаран кевәр һал цәкллһн теңгрин нег захас талдан зах күртл цәс гиҗ гилвкҗ үзгднә, тиим кевәр Би, Күмни Көвүн, ирх өдртән үзгдхв. 25Зуг тер өдр күртл Би кесг зовлң эдлхв, эн үйин әмтн Нанас урвх. 26Ноах бәәсн цагла ямаран юмн учрла, тиим юмн Күмни Көвүнә өдрмүдт учрх. 27Ноахиг керм дотр орн ортл әмтн хотан уулдад, мордлдад, гер авлдад бәәдг билә. Цааранднь усна аюл болад, цуг тедниг уга кев. 28Тиим берк юмн Лот бәәсн цагт бас учрла. Әмтн хотан уулдад, хулдад авад, мод суулһад, гер тосхад бәәдг бәәсмн. 29Зуг Содом балһсиг Лот үлдәсн өдр теңгрәс һал күкр хойрин хур орад, цуг әмтиг уга кев. 30Күмни Көвүн ирхлә, әмтн бас тиигҗ бәәх. 31Тер өдр герин орад суусн цагт кен чигн күн эврәннь хувц-хунран авхар доргшан бичә буутн. Кеер бәәсн күн юм авхар хәрү бичә иртн. 32Лотын авалиг санҗ тодлтн! 33Эврәннь әмән харсхар седснь әмән геехмн, әмән гееснь терүгән харсҗ аврх. 34Би таднд келҗәнәв: тер сө унтсн хойр күүнәс негнь авгдх, негнь үлдх. 35-36Буудя цоксн хойр күүкд күүнәс негнь авгдх, наадкнь үлдх, – гив.

37– Деед Эзн, альд эн учрх? – гиҗ тедн сурв.

Исус хәрүднь:

– Үксн цогц кевтсн һазрт гекс шовуд цуглрх, – гив.


### 18


Зарһч болн белвсн күүкд күүнә тускар


1Төрүц цөкрлт уга оньдин зальврх кергтәһинь сурһульчнр медтхә гиһәд, Исус үлгүрләд келв:

2– Нег балһснд Бурхнас әәдго, әмтиг тевчдго зарһч бәәсмн. 3Тенд бас нег белвсн күүкд күн бәәсмн. Тер кесг дәкҗ зарһчд одад, оньдин «Намаг өшәтнәсм харстн!» гиһәд ээрәд сурдг бәәҗ. 4Кесгтән зарһч тер күүкд күүг харсхар седсн уга. Зуг аш сүүлднь тер: «Би Бурхнас әәдн угав, әмтиг тевчдн угав, 5зуг эн белвсн күүкд күн нанд амр өгчәхш, би энүг харснав эс гиҗ эн эврәннь эрлһәрн намаг зовах», – гиһәд ухалсмн.

6Деед Эзн:

– Му зарһч ю келсинь тадн соңсвт? 7Тер учрар Бурхн шүүҗ авсн әмтиг харсхмн бишви? Тедн өдр-сө уга Терүг дуудна. Бурхн тедниг күләлһәд бәәхмб? 8Бурхн тедниг шулуһар харсх, гиҗ Би таднд келҗәнәв. Зуг Би, Күмни Көвүн, ирх цагтан эн орчлң деер иткл олҗ чадхий? – гиҗ сурв.


Парш болн алв цуглулдг күн


9Бийән чик седклтә күүнд тоолдг болн әмтиг дорацулхдан дурта улст Исус үлгүрләд иигҗ келв:

10– Хойр күн һол сүмд зальврхар ирсмн бәәҗ. Негнь парш, наадкнь – алв цуглулдг күн. 11Парш босад, бийиннь тускар иигҗ зальврад келв: «Бурхн минь, деермчнрлә, хар саната, аля-азд әмтнлә болн эн алв цуглулдг күүнлә әдл эс болсндан би Танд икәр ханҗанав. 12Би долан хонгт хойр дәкҗ мацг бәрдв. Цуг хулдҗ авсн юмнас арвна нег хүвинь Танд өргдв». 13Паршас тедүкнд алв цуглулдг күн зогсҗ. Тер теңгр тал хәләхәсн әәһәд, өрчән цокад: «Бурхн минь, килнцтә му намаг хәәрлит!» гиҗ келв. 14Парш биш, эн килнцтә күн килнцәсн сулдҗ герүрн йовв гиҗ би таднд келҗәнәв. Юңгад гихлә, кен чигн бийән деегшлхлә, дорацх, кен чигн бийән дорацулхла деегшлх.


Исус болн бичкн күүкд


15Әмтн Исусиг әдс өгтхә гиһәд бичкн күүкдән Терүн тал авч ирдг бәәсмн. Сурһульчнр цуг энүг үзәд, эк-эцкнринь хөрҗәсмн. 16Зуг Исус күүкдиг Бий талан дуудад:

– Күүкд Нанур иртхә. Бичә эдниг хөртн. Юңгад гихлә, бичкдүдлә әдл улс Бурхна орн-нутгт орх. 17Би таднд үнәр келҗәнәв: кен чигн күн Бурхна ориг эн бичкн күүкдлә әдл седклдән эс авхла, тер төрүц терүнд орҗ чадшго, – гиҗ келв.


Байн ахлач


18Нег ахлач күн Исусас:

– Буйнта Багш минь! Мөңк җирһл эдлхин төлә ю кех зөвтәв? – гиҗ сурв.

19– Чи юңгад Намаг буйнта гиҗ нерәдвч? – гиҗ Исус сурв, – Һанцхн Бурхн буйнталм. 20«Күүнә гергтә дерән бичә негдүл», «кү бичә ал», «хулха бичә ке», «күүнә тускар худлар бичә герчл», «эк эцк хойран күндл» гидг зааврмуд чи меднчи?

21– Цуг эн зааврмудыг би бичкнәсн авн күцәнәв, – гиҗ тер хәрү өгв.

22Энүг соңсад Исус келв:

– Зуг негхн юм чамд кех кергтә. Цуг бәәсн зөөрән хулдад, мөңгинь угатя әмтнд түгәһәд өгчк, тиигхлә теңгрт байн зөөртә болхич. Дарунь Нан тал ирәд, Намаг дахад йов.

23Ахлач цуг энүг соңсчкад гейүрв, тер юңгад гихлә, тер ик байн бәәҗ. 24Исус терүг гейүрсинь үзәд:

– Байн күүнд Бурхна орн-нутгт күрхд дегд берк! 25Байн күн Бурхна орн-нутгт орхас темән зүүнә сүвәр орхнь амр, – гив.

26Энүг соңссн әмтн:

– Тиигхлә кен аврҗ чадхмб? – гиҗ сурцхав.

27Исус:

– Кенд чигн бийән аврх арһ уга, зуг Бурхн байн әмтиг чигн аврх арһта, – гиҗ хәрү өгв.

28Тиигхлә Пётр Терүнд:

– Хәләтн! Бидн ода бәәсн юман үлдәһәд Тана ардас даххвидн! – гив.

29– Би таднд үнәр келҗәнәв, кемр кен чигн герән, авалян, ахнран, эк-эцкән эс гиҗ күүкдән Теңгрин йосна төлә үлдәсн болхла, 30тер эн орчлңд кесг холван ик олз олх. Цагнь ирхлә, мөңк җирһл эдлх, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Исус һурвдад эврәннь үклин болн әмдрллһнә тускар әәлдснь


31Исус арвн хойр сурһульчнран әмтнәс хооран дуудад:

– Бидн ода Ерусалим балһснур йовхвидн, болв тенд әәлдәчнр Мини тускар, Күмни Көвүнә тускар бичснь цугнь учрх. 32Би буру номта әмтнә һарт орхв, Намаг наад бәрәд, му келәд, чирәдм нульмх. 33Тедн Намаг дегд икәр цокҗ зовах, аш сүүлднь әмнәсм хаһцулх. Зуг һурвдгч өдртнь Би әмдрхв, – гив.

34Сурһульчнр Исусин келсн үгмүдәс негинь чигн медҗ чадсн уга. Тер юңгад гихлә, Исусин келсн үгмүдин чинр-утхнь теднәс далд бәәсмн.


Сохр һуульһнч күүг эдгәлһн


35Исус Ерихо хотнур өөрдҗ йовла. Хаалһин өөр нег сохр күн һууль һууһад сууҗ. 36Тер олн әмтн өөрдҗ йовхинь соңсад, юн болҗана гиҗ әмтнәс сурв.

37– Назарет хотна күн Исус аашна, – гиҗ терүнд өөрк әмтн келцхәв.

38Тиигхлә сохр күн хәәкрв:

– Давидин көвүн Исус! Буйн болтха бийм хәәрлит!

39Ик өмн йовсн әмтн:

– Бичә хәәкр! – гиҗ сохр күүг хөрцхәв.

Зуг тер улм чаңһур хәәкрв:

– Давидин көвүн, бийм хәәрлит!

40Исус зогсад:

– Тер күүг нааран авч иртн, – гив.

Сохр күн өөрдхләнь, Исус терүнәс сурв:

41– Чамд Нанас юн кергтә?

– Деед Эзн минь, нүдндм хара орулит, – гиҗ тер күн келв.

42– Нүдәрн үздг бол! Чини иткл чамаг аврв! – гиҗ Исус хәрүднь келв.

43Тер дарунь сохр күн юм үздг болв. Бурхиг туурулад, Исусин ардаснь тер дахв. Олн әмтн энүг үзәд байрлад, Бурхиг магтв.


### 19


Алв цуглулдг Закха гидг күүнә тускар


1Исус Ерихо хотнур орад ирҗ йовла. 2Тенд алв цуглулдг улсин ахлач болҗ көдлдг Закха гидг байн күн бәәсмн. 3Закха Исусиг ямаран дүрстәһинь үзхәр седҗ, зуг маштг нурһта төләдән олна заагт Терүг үзҗ чадсн уга. 4Тегәд тер әмтнә өмн һарад, Исусиг үзхәр инҗр модн деер һархар давшв. Яһад гихлә, Исус тер хаалһар йовх йоста бәәҗ. 5Исус тер ормур өөрдҗ ирәд:

– Закха, шулуһар модн деерәс бу. Эндр Би чини герт гиичлх йостав, – гив.

6Закха моднасн дарунь бууһад, ик байртаһар Исусиг гер талан авч ирәд тоов. 7Энүг үзсн әмтн дурго болад:

– Энтн килнцтә күүнә герүр йовв! – гиҗ келцхәв.

8Закха Исусин өмн босҗ келв:

– Деед Эзн минь! Би ода эврәннь зөөрән хуваһад, өрәлинь хулдад, мөңгинь һуульһнч әмтнд түгәҗ өгнәв, кемр күүнәс үлү мөңг авсн болхла, би терүнд дөрвн холван икәр немҗ өгхв, – гив.

9Исус хәрүднь иигҗ келв:

– Эндр өдр эн герт чигн Бурхна аврлт ирв, тер юңгад гихлә, эн күн бас Абрахамин уңг-тохмин йосн үрн! 10Күмни Көвүн төөрсн әмтиг олад харсҗ аврхин төлә ирв, – гив.


Арвн алтн мөңгнә тускар


11Энүг соңссн улст Исус дәкәд нег үлгүр келҗ өгв. Тер Ерусалимас хол биш бәәсн учрас әмтн Бурхна йосн дарунь ирхиг күләҗәсмн. 12Тер учрар Исус үлгүрләд келв:

– Нег эрк шилтә күн хаана цол авад хәрү ирхин төлә ик хол һазрур йовхар бийән белдҗәҗ. 13Йовхиннь өмн тер эврәннь арвн зарцан дуудад, теднд арвн алтн мөңг өгв. «Намаг иртл эн мөңгиг кергәр олзлтн», гиҗ тер келв. 14Зуг тер нутгин алвтн терүнд дурго болдг бәәсмн. Тер күүг йовсна хөөннь тедн элчнрәр дамҗҗ: «Эн күүһәр бидн ха кехәр седҗәхшвидн», – гисн үгмүд келүлҗ. 15Тер күн хаана цол авсна хөөн хәрҗ ирәд, эврәннь зарцнран дуудад, даалһҗ өгсн мөңгәрнь ямаран олз кесинь некҗ сурв. 16Түрүңк зарц ирәд: «Тана зергәс, тана нег алтн мөңгнтн арвн холван ик олз өгв!» гив. 17«Сән! Чи сән зарц, чи бичкн юмнд итклтә болвч, ода йовад арвн балһсна һардач бол» гив. 18Хойрдгч зарцнь ирәд: «Тана зергәс, тана нег алтн мөңгн тавн холван ик олз өгв» гив. 19Эзнь: «Чи тавн балһсна һардач бол» гив. 20Сүүлднь һурвдгч зарц ирәд: «Тана зергәс, эн тана алтн мөңгиг би эн кенчрт ораһад хадһллав. 21Яһад гихлә, би танас әәһәд бәәләв. Та дегд шүрүн күнт. Та эс тәвсн ормасн авдг, эс тәрсн һазриг хаддг күнт» гив. 22Тиигхлә эзн: «Ямаран хар саната зарцвч! Би чамд чини үгәрчн келнәв. Намаг ямаран шүрүтәһинь чи медвч, намаг эс тәвсн ормасн авдг, эс тәрсн һазриг хаддгинь чи сәәнәр медҗ аввч! 23Зуг яһад чи мини алтн мөңгиг өгйәһәр күүнд эс өгвч? Тиигәд би олз авх биләв», – гив. 24Дәкәд өөрнь зогссн әмтнд: «Энүнәс алтн мөңгинь авад, арвн алтн мөңг ору авсн зарцд өгтн» гиҗ закв. 25«Тана зергәс, тертн арвн мөңгтә бәәнәлм», гиҗ әмтн келцхәв. 26Би таднд иигҗ келҗәнәв: бәәснднь – улм немгдх, угаһаснь – үлдсн юмнь чигн булаҗ авгдх. 27Мини өшәтниг, намаг хан болһшгоһар зөрлцдг әмтиг нааран авч ирәд, мини чирәдм әмнәснь хаһцултн! – гиҗ эзн закв.


Ерусалим балһснур байртаһар орҗ ирлһн


28Исус цуг энүг келснә хөөн цааран Ерусалим балһсн тал йовв. 29Олив уулын ташуд бәәсн Бетпәг болн Бетәнья хотнур өөрдҗ йовад, Тер түрүләд хойр сурһульчнран илгәҗ келв:

30– Эн хотнд орхларн, тадн нег архлата эмнг баахн элҗг үзхит. Боодһаһинь тәәләд, элҗгиг нааран көтлҗ авч иртн. 31Кемр әмтн: «Ю хәәҗ тадн энүг тәәлҗәхмт?» гиҗ сурхла, тадн: «Энтн Деед Эзнд кергтә болҗана» гиҗ келтн.

32Сурһульчнр йовад Исусин келсн юм лавта бәәсинь үзв. 33Тедн элҗгниг сулдхад деесинь тәәлхлә, эзнь теднәс:

– Тадн ю хәәҗ эн баахн элҗгиг сулдхад, деесинь тәәлҗәхмт? – гиҗ сурв.

34– Энтн Деед Эзнд кергтә болҗана, – гиҗ тедн хәрүднь келцхәв.

35Сурһульчнр баахн элҗгиг дахулҗ авч ирәд, эврәннь деерк хувцан деернь хайҗ делгәд, Исусиг суулһв. 36Исусиг йовсн цагт әмтн хаалһднь деерк хувцан делгцхәв. 37Тедн Олив уулас бууҗ йовх хаалһур өөрдхлә, Бурхиг өвәрц йовдлмудыг үзүлсн төләд цуг сурһульчнр байртаһар магтад хәәкрцхәв:

38– Деед Эзнә нерн деерәс ирсн хан әдстә! Теңгрт амулң болтха! Бурхн тууртха!

39Олн әмтнә заагт бәәсн зәрм паршмуд Исуст келцхәв:

– Багш! Сурһульчнран хөрхнтн! – гив.

40– Би таднд келҗәнәв, кемр тедн тагчг болҗ одхла, чолуд хәәкрлдх! – гиҗ Тер хәрүцәд келв.


Исус Ерусалимин тускар уульснь


41Тедниг Ерусалимур өөрдҗ йовсн цагт балһсиг үзәд, Исус һашудад уульв:

42– О, Ерусалим! Кемр чи эндр өдрт эвинь олхин төлә юн кергтәһинь медсн болхла! Зуг цуг эн чини нүднәс далд! 43Тиим өдрмүд ирх, чини хортн һазр малтад, зесг[6] кеһәд, чамаг бүслҗ, энд-тендәсчн шахх. 44Тедн чамаг ул күртлчн күүчәд хольврулх, тедн чини эрс һатц бәәсн улсиг чигн өршәңгү угаһар алх. Чолун деер нег чигн чолу үлдәшго, тер юңгад гихлә, Бурхн чамаг аврхар кезә ирсинь чи медсн угач.


Исус һол сүмд


45Цааранднь Исус һол сүмд орад, тенд һаза бәәсн хулдачнриг тараһад көөв. 46Исус:

– Бурхна Бичгт бичәтә: «Мини гер – зальврлһна гер болх», тадн болхла, энүгәр деермчнрин бәәр кеҗит, – гив.

47Исус өдр болһн сүмд әмтиг сурһдг бәәсмн, зуг ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр, әмтнә һардачнр болхла, Терүг әмнәснь яһҗ хаһцулхинь ухалцхав. 48Зуг тедн энүг яһҗ күцәхән медлго бәәв, юңгад гихлә, олн улс нег чигн үг алдлго Исусиг соңсдг бәәсмн.


### 20


Исус ах гелңгүдин сурврмудт хәрү өгснь


1Нег өдр Исус сүмин һаза Сән Зәңг цәәлһәд әмтиг сурһв. Терүн тал ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр әмтнә ахлачнрла ирәд өөрдв.

2– Кенә йосар Чи тиигҗ кеҗәхмч? Кен Чамд тиим йос өглә? – гиҗ тедн сурцхав.

3Исус хәрүднь:

– Би бас таднас нег юмна тускар сурхар седләв. Нанд келтн. 4Йохана кирсллһн теңгрәсв эс гиҗ күүнәсв? – гив.

5Тедн нег-негнтәһән селвлцҗ күүндцхәв:

– Кемр бидн теңгрәс гихлә, Тер: «Юңгад терүнд эс итквт?» гиҗ сурх. 6Кемр күүнәс гихлә, әмтн мадниг чолуһар шивәд алх, яһад гихлә, тедн Йоханыг әәлдәч гиҗ санҗана.

7– Энүг альдас ирсинь бидн медхшвидн, – гиҗ тедн аштнь келв.

8Тиигхлә Исус:

– Би бас таднд кенә йосар энүг кәҗәхән келхшв, – гив.


Уста үзмин тәрәчнрин тускар


9Цааранднь Исус әмтнд үлгүрләд иигҗ келв:

– Нег күн уста үзм тәрҗ. Уста үзмин тәрәчнрт терүгән нәәмәдлҗ өгәд, бийнь талдан һазр тал йовҗ одсмн. Кесгтән ирлго тендән бәәсмн. 10Темс цуглулх цагнь ирхлә, эзн хүвм авчк гиһәд уста үзмин тәрәчнр тал эврәннь зарцан илгәв. Тәрәчнр болхла зарцинь үктлнь цокад, хоосар хәрү йовулчкв. 11Тер дәкәд нег зарцан илгәҗ. Эн зарциг чигн тәрәчнр цокад, дегд икәр зоваһад хоосар йовулчкв. 12Тер һурвдгч зарцан илгәв. Тедн терүг чигн цусн һартлнь цокад, уста үзм тәрсн һазрас һарһад хайчкв. 13Тиигхлә эзнь: «Ода яахмб? Эңкр көвүһән илгәсүв, энүг тедн соңсхмн болвза» гиһәд йовулв. 14Уста үзмин тәрәчнр көвүһинь үзәд: «Эн өнчән эзлх күн. Энүг алхла, өнч мана болх» гиҗ санчкад, 15тедн терүг уста үзм тәрсн һазрасн кеерәгшән һарһад алцхав. Уста үзмин эзнь тер тәрәчнриг яахмб? 16Тер ирәд тәрәчнриг алад, уста үзмиг талдан әмтнд өгчкх.

Энүг соңссн әмтн:

– Тиим юмн бичә болг! – гиҗ хәәкрлдцхәв.

17Исус теднүр ширтҗ хәләһәд:

– Тосхачнрин һолсн чолун герин өнцгин һол чолун болв, гисн Бурхна үгмүдин чинрнь ямарамб? 18Тер чолун деер унсн күн цокгдх, зуг күүнә толһа деер тер чолун унхла дарад алчкх.

19Тер дарунь ном цәәлһәчнр болн ах гелңгүд Исусиг бәрҗ авхар седв. Зуг әмтнәс әәцхәв. Тедн эн үлгүр бийсиннь тускар келсинь медв.


Эзн хаанд өгдг алвин тускар


20Ном цәәлһәчнр болн ах гелңгүд арднь орҗ Исусиг шинҗлҗ хәләһәд, зәрм улсиг илгәв. Тер улс худлахар үннч болсн болад, зуг үнәртнь Исусин үгинь соңсад, йосиг бурушаҗах үгмүд олхар һардачин йоснд яһҗ бәрүлхм гиҗ ухалв. 21Тегәд тер улс Исусас сурцхав:

– Багш, Таниг үнәр келҗәхинь болн сурһҗахинь мадн меднәвидн. Та әмтиг йилһлго Бурхна хаалһин тускар чикәр зааҗ дасхнат. 22Бидн Римин хаанд алв өгх йостай аль угай?

23Исус теднә хар санаг медәд келв:

24– Нанд мөңгән үзүлтн. Кенә дүр энүнд зурата, кенә нерн энд бичәтә?

25– Римин хаана, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

Исус келв:

– Тегәд чигн хаана юмиг хаанд өгтн, болв Бурхна юмиг Бурхнд өгтн.

26Исусин өгсн хәрүднь өврәд, тер улс келсн үгднь хаҗһр, буру юм олҗ чадлго тагчг бәәцхәв.


Әмдрлһнә тускар


27Исус тал зәрм цадукмуд өөрдцхәв. Тедн үксн күн әмдршго гиҗ иткдг бәәҗ. Цадукмуд Терүнәс сурцхав:

28– Багш, Моше маднд иигҗ бичлә, кемр гер-бүлтә ах өңгрхлә, болв терүнә авальнь үрн уга үлдхлә, уңг-тохман тасрулшгоһар тер өңгрсн күүнә дүнь белвсн гергинь авх зөвтә бәәсмн. 29Тиигәд ах-дү долан бәәҗ. Түрүңк ахнь гер авад үрн уга өңгрҗ одв, авалян үрн уга үлдәҗ. 30Хөөннь тер белвсн күүкд күүг дарук дүнь авч, тернь бас өңгрҗ. 31Һурвдгч дүнь бас тер күүкд кү авч, тиигәд наадк ах-дү бас терүг авч, болв цуһар ах-дү долан күн үр үлдәлго өңгрҗ. 32Аш сүүлднь, тер күүкд күн өңгрв. 33Ода болхла кемр тедн цуһар әмдрхлә, тер күүкд күн альк ахиннь гергн болхмб? Яһад гихлә, тер долан ах-дүүһин гергн бәәҗ.

34Исус теднә хәрүднь иигҗ келв:

– Эн нарт делкәд әмтн гер авна, мордна. 35Зуг Бурхнас үкәд әмдрх зөв авсн улс иргчдән гер авлго, күүнд одлго бәәх. 36Бурхна элчнрлә әдл үкл угаһар тедн бәәх. Тедн Бурхна үрдүд, тер юңгад гихлә, тедн үкәд әмдрцхәв. 37Үксн күн әмдрдг гисн үнәр болх. Шачасн бутын тускар Моше келхлә, тер Бурхиг «Абрахамин Бурхн, Ицхакин болн Яковин Бурхн» гиҗ нерәдв. 38Бурхн үксн әмтнә Бурхн биш. Тер әмд әмтнә Бурхн, Терүнә чирәд тедн әмд!

39– Багш! Та йир сән хәрү өгвт! – гиҗ ном цәәлһәчнрин зәрмнь келцхәв.

40Энүнә хөөн дәкҗ күн терүнд сурвр өгх сана зүүсн уга.


Христос кенә көвүмб?


41Цааранднь Исус сурв:

– Христосиг Давидин тохмин үлдл гиҗ юңгад әмтн келдв? 42-43Псалмудын дегтрт Давид эврән келсн биләлм: «Деед Эзн мини Деед Эзнд келсмн: Чини өшәтниг диилҗ көлдчнь эс хайтл Мини барун Бий тал су». 44Кемр Давид Терүг «Деед Эзн» гиҗ нерәдхлә, яһҗ Тер бийиннь тохмин күн болҗ һархмб?


Ном цәәлһәчнрәс саглтн!


45Олн әмтн оньган өгәд, Исусиг соңссн цагт Тер эврәннь сурһульчнртан иигҗ келв:

46– Ном цәәлһәчнрәс бийән саглҗ йовтн. Тедн ут хувцан өмсчкәд йовхла, әмтн талвң болһнд теднлә мендлхлә, тедн таасгдна. Хурлд эс гиҗ нәәрт деегшән һарад суухдан дурта. 47Тедн белвсн күүкд улсин зөөринь меклҗ авад, әмтнә нүднд үзүләд Бурхнд уданар мөргцхәнә. Тер улс ик догшн цааҗла харһх.


### 21


Белвсн күүкд күүнә өгсн бәрц


1Байн әмтн сүмин зөөрин саңгд бәрц белгүдән яһҗ тәвдгинь Исус хәләв. 2Тедн заагт угатя белвсн күүкд күн хойрхн улан мөңгнә шаальг тәвв. Исус түңгинь үзчкәд келв:

3– Эн угатя белвсн күүкд күн цуг наадк әмтнәс ик бәрц өгв гиҗ Би таднд үнәр келҗәнәв. 4Цуһар әмтн байн зөөрәсн үлү бәәсн нег хүвинь өгв, эн болхла угатя болв чигн үлдсн мөңгән тәвв. Тер мөңгнь күүкд күүнә эдлврт күрх мөңгн бәәҗ.


Сүм хольврлһна туск әәлдхл


5Зәрм улс сәәхн үнтә чолуһар тосхгдсн Бурхна сүмин тускар болн әмтнә авч ирсн бәрц белгүд терүг яһҗ сәәхрүлсин тускар келхлә, Исус теднд келв:

6– Цагнь ирхлә, цуг эн тана үзҗәсн юмн цугтан хольврад унх, чолун деер нег чигн чолун үлдшго.


Өвәрцс болн көөлһн


7Сурһульчнр сурцхав:

– Багш! Кезә цуг эн учрх? Тер цаг өөрдлһнә ямаран темдг үзгдх? – гив.

8Тер келв:

– Тадниг күн меклвзә, болһатн. Юңгад гихлә, кесг әмтн Мини нер зүүҗ ирәд келх: «Би Христосв» эс гиҗ «Цагнь ирв», гих. Бичә тедниг дахҗ йовтн. 9Дәәнә тускар, әмтнә буцлтын тускар соңсад бичә сүрдтн. Түрүләд цуг эн учрх зөвтә, зуг тертн чилгч биш, – гив.

10Цааранднь Исус келв:

– Нег келн-әмтн талдан келн-әмтнүр дәврх. Нег орн-нутг талдан орн-нутгла дәәллдх. 11Зәрм нутгар икәр һазр чичрлһн, харһнлһн болх, ик әәмшгтә хальдврта гемәр әмтн гемтх. Берк аюлта йовдлмуд болх, болв теңгрәс ик әәмшгтә өвәрцс һарх. 12Зуг цуг эн берк йовдлмуд учрхин өмн тадниг олн дундас көөх. Нанас көлтә тадниг хурлд зарһла харһулх, бәрҗ авад түүрмд хайх, һардачнрин, хаадудын һарт бәрүлх. 13Тер цагт таднд Мини тускар герчлх арһ һарх. 14Зуг бийән харсхин төлә ю келхм гиҗ зовад урдаснь бичә ухалтн. 15Би таднд тиим цецн үгмүд болн уха зааҗ өгхв, тадна хортнас нег чигн күн тана өмнәс сөрүд үг келҗ чадшго, зөрлцҗ чадшго. 16Тадниг һарһсн эк-эцктн, ахнр, элгн-садн, үүрмүд урвх, тадна зәрмнь әмнәсн хаһцх. 17Нанас көлтә таднд цуһар дурго болх, 18зуг нег чигн үсн тана толһаһас уншго. 19Кемр тадн цуг энүг тесҗ дааҗ чадхла, бийән аврҗ чадхит, – гив.


Ерусалимин хольврлһна туск әәлдхл


20– Ерусалим балһсиг кесг цергәр бүсләтә үзхләрн: терүнә хольврлһна цагнь өөрдв гиҗ медтн. 21Тер цагт Йудьяд бәәсн әмтн уул тал зулҗ гүүтхә, балһснд бәәсн әмтн балһснас һарад цааран әрлҗ йовтха, балһснд эс бәәсн әмтн бичә хәрү иртхә. 22Юңгад гихлә, цуг эн өшә авх өдрмүд болх. Цуг бичсн үгмүднь бүттхә! 23Көкүл күүкдтә болн саата күүкд улст йир берк күнд болх! Эн орн-нутг ик аюлла харһх. Эн келн-әмтн Бурхна зарһла харһх. 24Зәрмнь үлдин үзүрлә харһад үкцхәх, зәрмнь нутгин бәрәнд бәргдх. Буру номта әмтнә цаг эс чилтл Ерусалимиг буру номта әмтн эзлх, – гив.


Күмни Көвүнә ирлһн


25– Нарн деер, сар деер болн одн деер кесг өвәрц темдг үзгдх. Орчлң деер бәәсн орн-нутгуд теңгсин шууганас болн көдлҗәсн ик дольганас сүрдцхәх. 26Нарт делкәд өөрдҗ йовх юмна өмн әмтн сүмсән алдад, харһцад унх, теңгрин күчн ормасн көндрҗ чичрх. 27Тер цагт тедн үүлн деер Күмни Көвүг сүртә күчтәһәр болн мөңк туурмҗтаһар ирҗ йовхинь үзх. 28Эн экләд учрхла, нурһан тинилһҗ, толһаһан өргтн, тана аврлт өөрдҗ йовхнь тер мөн, – гив.


Инҗр модна тускар


29Исус теднд үлгүрләд иигҗ келв:

– Инҗр модыг болн наадк моддыг хәләтн. 30Ац деернь хамтхасн һархла, тадн зуна цаг өөрдҗ йовхинь меднәт. 31Тегәд чигн тер йовдлмуд учрҗахинь үзхлә, Бурхна йосн өөрдҗ йовхинь медтн. 32Би таднд үнәр келҗәнәв, эн улсин уңг-тохм чилтл цуг эн учрх. 33Теңгр һазр хойр уга болҗ одх, зуг Мини келсн үгмүд сольгдшго, – гиҗ келв.


Белн болтн


34-35– Тер өдр ирхлә, тана зүркитн согту бәәдл, әрк, җирһлин үүмллһн бичә диилтхә гиҗ саглтн, хавхгт бәргдвзәт. Бийән хәләтн, юңгад гихлә, тер өдр цуг нарт делкәд бәәсн әмтнд генткн учрх. 36Цуг тер аюлта йовдлла эс харһхин төләд, Күмни Көвүнә өмн зогсхин төләд, оньдин зальврад сергг бәәтн, – гив. 37Исус тедниг сүмд өдр болһн сурһдг бәәҗ, асхн болхла Тер Олив гидг уулур йовад, сөөһән давулдг бәәсмн. 38Өрүн эртәр әмтн саак кевәрн Терүг соңсхин төлә сүмд ирдг бәәсмн.


### 22


Исусиг бәрүлҗ өгснь


1Эс искәсн һуйрин өдр эс гиҗ Песах гидг нәр өөрдҗ йовҗ. 2Гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Исусиг уга кех арһ хәәцхәв. Юңгад гихлә, тедн әмтнәс әәдг бәәҗ. 3Тиигхлә эрлг Искериот гиҗ нерәддг Йудан зүркнд орв. Тер Исусин арвн хойр сурһульчнрин негнь бәәсмн. 4Йуда ах гелңгүд тал болн сүмин харулчнрин һардачнр тал одад, Исусиг яһҗ бәрүлҗ өгхән келҗ өгв. 5Тедн байрлад, Исусиг бәрүлхин төлә Йудад мөңг өгхәр шиидв. 6Өгчәх мөңгнд зөвән өгәд, Йуда олн әмтн уга цагт Исусиг теднә һарт бәрүлхәр кергтә цагинь күләв.


Песахд белдлһн


7Эс искәсн һуйрин нәәрин өдр ирв. Тер өдрт әмтн сетрә хурһиг алх зөвтә бәәҗ. 8Пётр Йохан хойриг илгәһәд Исус келв:

– Ода йовад маднд Песахин хот белдтн.

9– Тер Песахиг альд белдх кергтә гиҗ санҗант? – гиҗ сурһульчнр сурцхав.

10Тиигхләнь Исус иим хәрү өгв:

– Тадниг балһснур орҗ ирхлә, нег уста буһш авч йовсн күн харһх. Терүг дахад, герүрнь одтн. 11Дәкәд герин эзнд: «Намаг сурһульчнртаһан Песахин хот эдлх хора альдв?» гиҗ Багш сурҗана гитн. 12Тер белдсн деерк ик хораһан таднд үзүлх, тендән хотан белдтн.

13Тедн йовад, Исусин келсәр цугинь олҗ авад, Песахин нәәрин хотынь белдцхәв.


Деед Эзнә асхни хот


14Цагнь ирхлә, Исус сурһульчнртаһан хамдан ширән өөр цуглрв. 15Исус тедндән:

– Би эврәннь зовлң үзхәсн өмн таднла хамдан эн Песахин хот идхәр седләв. 16Энүг Бурхна орн-нутгт учртл Би Песахин хотыг эдлҗ чадшгов гиҗ таднд келҗәнәв, – гив.

17Исус ааһ авад, Бурхнд ханлтан өргәд:

– Энүг авад хоорндан хуваһад эдлтн! 18Би таднд келҗәнәв, Бурхна йосн эс иртл Би дәкҗ уста үзмәр кесн унд уушгов, – гив.

19Дәкәд Тер өдмг авад, Бурхндан ханлт өргәд, хуһлад сурһульчнртан хуваҗ өгәд:

– Тадна төлә өгсн цогцм эн. Намаг санад иигҗ кетн, – гив.

20Хотын хөөн Тер ааһ авад келв:

– Тадна төлә асхрулсн Мини цуснас тогтсн эн шин бооцана ааһ. 21Ода Намаг бәрүлҗ өгх күүнә һар Мини һарин өөр бәәнә. 22Би, Күмни Көвүн, заясн хаалһарн йовнав. Зуг Намаг бәрүлсн күн басл зовлңган эдлх.

23Сурһульчнр цуһар нег-негнәсн:

– Маднас кень урвач болҗахмб? – гиҗ сурцхав.


Кен хамгин алдрв?


24Теднәс кен хамгин алдр гиҗ тоолгдхмб? гисн зүткән эдн хоорнд болв. 25Тиигхлә Исус теднд:

– Хаадуд болхла эврәннь әмтиг нойлҗ һардна, йос бәрдг әмтн «әмтнә үүрмүд» гиҗ бийән нерәднә. 26Зуг тадн тиим бичә болцхатн, таднас хамгин икнь бичкн болтха, болв кен тадниг толһална, тернь зарцла әдл болтха. 27Кень эднәс ах: хот идҗәснь аль хот авч ирәд заргдҗаснь? Хот идҗәснь ах биший? Би болхла тадн дунд зарцла әдл болҗанав. 28Тадн ик зеткртә цагла Нанла хамдан түрү-зүдү хувалцлат, 29Мини Эцк Нанд орн-нутг белглсн кевәр Би таднд орн-нутг белглнәв. 30Мини орн-нутгт Мини ширән өөр сууһад, хот уухит. Тадн арвн хойр ширә деер сууһад, Израилин арвн хойр тохмин зарһинь кехит, – гив.


Пётрин гөрдлһнә туск әәлдхл


31– Шимон, Шимон, эрлг тадниг буудяг хог-богас йилһҗ авдгла әдләр шүүх зөв Бурхнас сурла. 32Зуг Би чамаг иткдгән бичә ууртха гиҗ зальврлав. Болв чи бас Нан тал хәрү ирсн хөөн ахнран батрул, – гиҗ Деед Эзн келв.

33Зуг Пётр келв:

– Деед Эзн минь, би Тана төлә түүрмд чигн суунав, үкләс чигн әәшгов!

34– Би чамд келҗәнәв, Пётр, эндр өрүн күртл эр така хәәкртл, чи һурв дәкҗ Намаг медхшв, гиҗ келхич, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Мөңгн, уут, үлд


35Дәкәд Исус теднәс сурв:

– Би Тадниг мөңг, түңгрцг, буршмг угаһар илгәсн цагт тадн юмар дутвт?

– Уга, – гиҗ сурһульчнр хәрү өгв.

36– Ода болхла мөңгн бәәхлә автн, бас түңгрцг автн, болв кемр тадн үлд уга болхла, киилгән хулдад үлд автн. 37Бурхна Бичгт: «Тер йос эвдсн әмтнә тоод орла», – гиҗ бичәтә. Цуг эн келснь Нанла учрх зөвтә гиҗ таднд келҗәнәв. Мини тускар бичгдсн юмн удл уга учрх, – гиҗ Исус теднд келв.

38Сурһульчнр:

– Деед Эзн, манад хойр үлд бәәнә, – гив.

– Болх, – гиҗ Исус келв.


Исус Олив уул деер Бурхнд зальврснь


39Исус саак кевәрн Олив гидг уулур һарад йовв. Сурһульчнр Терүнә ардаснь дахцхав. 40Одх һазртан ирәд Исус:

– Сөрлһнлә харһшгон төлә зальврад бәәтн, – гиҗ келв.

41Исус теднәс хооран һарад, шивсн чолун күрх һазрт ирәд, сөгдҗ унад экләд зальврв:

42– Аав минь, кемр Та эн зовлңгас Намаг гетлгсн болхнь! Зуг Мини таалар биш, Тана таалар болтха!

43Генткн теңгрәс Бурхна элч бууҗ ирәд, Терүг батрулв. 44Исус ик зовлңтаһар болн улм халунар Бурхнд зальврад бәәв. Маңнаһаснь һарчах көлсн цусна дусалла әдләр һазрт унв. 45Исус зальврснаннь хөөн босад, сурһульчнр тал хәрү ирв. Тедн үрүдәд унтҗ одсн бәәҗ.

46– Юңгад тадн унтҗахмт? – гиҗ Исус сурв, – Сөрлһнлә харһшгон төлә босад зальвртн.


Исусас урвлһн болн түүрмд суулһлһн


47Терүг келҗәсн цагт кесг әмтн һарч ирв. Теднә өмн арвн хойр сурһульчнрин негнь Йуда гидг күн йовла. Халхаснь үмсхин төлә тер Исус тал өөрдв. 48Исус:

– Йуда, Намаг, Күмни Көвүг, үмсәд, эднә һарт бәрүлҗәнчи? – гиҗ сурв. 49Исусла бәәсн сурһульчнр юн учрхиг үзәд:

– Деед Эзн, үлдән һарһхмн болвза? – гив.

50Теднә негнь үлдән һарһад, ах гелңгин зарцин барун чикинь чавчв. 51Зуг Исус:

– Болх! – гив.

Тер чикән чавчулсн күүнә чикнднь һаран күргәд эдгәв. 52Терүг бәрҗ авхар ирсн ах гелңгүдт, сүмин харулчнрин һардачнрт, толһачнрт Исус:

– Тадн Намаг деермч гиҗ санҗант? Ю хәәҗ тадн үлд, мод атхад Намаг бәрҗ авхар ирвт? 53Би өдр болһн таднла сүмд бәәдг биләв, тер бийнь тадн Мини өмнәс һаран өргсн угат. Зуг ода тадна цаг ирв, ода хар харңһун йосн залҗана, – гив.


Пётрин гөрдлһн


54Тедн Терүг бәрҗ авад, ах гелңгин гер тал авч ирцхәв. Пётр теднә ардаснь өөрдлго йовҗ йовла. 55Герин һаза әмтн һал шатаһад эргҗ суув. Пётр бас теднлә хамдан суув. 56Һалын хаҗуд суусн зарц күүкд күн терүнә чирә ширтҗ хәләһәд:

– Эн күн Терүнлә хамдан бас бәәлә, – гив.

57Зуг Пётр тер күүкд күүнд:

– Би Терүг медхшв, – гиҗ келв.

58Невчк бәәҗәһәд, дәкәд нег күн терүг үзәд:

– Чи бас теднә негнч, – гив.

– Уга, – гиҗ Пётр хәрү келв.

59Нег цаг давсна хөөн дәкәд нег күн маһдлго келв:

– Эн күн Терүнлә хамдан бәәлә. Эн бийнь Һалилья һазрин күн.

60– Тадниг ю келҗәхинь би медҗәхшв! – гиҗ Пётр хәрүцв.

Тиигҗ келҗәхлә, генткн эр така хәәкрв. 61Деед Эзн ардагшан эргҗ, Пётр тал хәләв. Тиигхлә Пётр «Эр така хәәкртл, чи эндр һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич» гиҗ Деед Эзнә келсн үгмүд тодлҗ санв. 62Пётр цааран һарад, һашута кевәр уульв.


Исусиг зовалһн


63Исусиг хәләҗәх харулчнр Терүгәр наад бәрәд зоваҗ цокв. 64Терүнә нүдинь кенчрәр бооһад:

– Әәлдҗ кел маднд, кен чамаг цокв? – гиҗ некҗ сурцхав.

65Нань чигн кесг му үг цергүд Исуст келҗ.


Деед хургт болсн мөшклһн


66Өрүн эртәр әмтнә толһачнр, ах гелңгүд болн закана багшнр цуглрад, Исусиг Деед хургт авч ирв.

67– Кемр Чи Христос болхла, маднд цәәлһҗ кел, – гиҗ тедн Исуст келв.

Исус иим хәрүднь:

– Кемр Би таднд келхлә, тадн иткхн угат, 68болв кемр Би таднас юм сурхла, тадн хәрүһинь келҗ өгхн угат. 69Зуг эн цагас авн Күмни Көвүн хамгин Күчтә Бурхна барун һартнь суух, – гив.

70Тедн цуһар:

– Тегәд Чи Бурхна Көвүн болҗахмч? – гиҗ сурв.

– Чик! Тадн тиигҗ келҗәнәт, – гиҗ Исус теднә өмнәс хәрүцв.

71Тиигхлә толһачнр:

– Ямаран герчллһн таднд дәкәд кергтә болҗахмб? Бидн цугинь энүнә келсн үгмүдәс медҗ үзҗәнәвидн! – гиҗ келцхәв.


### 23


Исус Пилатын өмн


1Тиигхлә Деед хургт бәәсн әмтн босад, Исусиг Пилатур авч йовцхав. 2Тенд Исусиг экләд гемшәв:

– Эн күүг мана келн-әмтиг хутхсинь үзвидн, Римин хаанд алв бичә өгтн, эврән бийән «Би ханв болн Христосв» гисинь соңсвидн.

3– Чи Йудья улсин хан болҗахмчи? – гиҗ Пилат Исусас сурв.

– Чи тиигҗ келҗәнәч, – гиҗ Исус хәрү өгв.

4Тиигхлә Пилат ах гелңгүдт болн олн әмтнд:

– Эн күүг гемшәх буру юм би үзҗәхшв, – гив.

5Тедн болхла зүткҗ келцхәв:

– Энтн Һалильяс экләд нааран ирв. Эврәннь номарн цуг Йудья һазрин әмтиг үүмүлҗәнә.

6Энүг соңсад Пилат:

– Эн Һалилья һазрин күний? – гиҗ сурв.

7Дәкәд Исусиг Херод һардҗасн һазрин күүһинь Пилат медчкәд, Исусиг Херодур илгәв. Херод тер цагт бас Ерусалимд бәәҗ.


Исус Херодын өмн


8Херод Исусиг үзәд икәр байрлв. Юңгад гихлә, кезәнәс авн тер Исусиг үзхәр седсн бәәҗ. Тер Исусин тускар дала юм соңсҗ, болв Терүнәс нег өвәрц юм үзхәр нәәлҗәсн бәәҗ. 9Тер кесг сурврмуд Исуст өгв, зуг Исус хәрү өгсн уга. 10Ах гелңгүд болн закана багшнр зогсад, Исусиг сүркә кевәр гемшәв. 11Херод цергүдтәһән Терүг һутаһад, наад бәрҗәһәд, деернь сәәхн хувц өмскәд, хәрү Пилатур илгәчкв. 12Херод Пилат хойр урднь хоорндан өшәтн бәәсн болвчн, тер өдр үүрмүд болв.


Исусиг цааҗла харһулх шиидвр


13Пилат ах гелңгүдиг болн әмтнә толһачнриг дуудҗ авад келв:

14– Олн әмтн дунд буцлт өргхәр седдг күүг тадн нанур авч ирвт. Би тана чирәд энүг мөшкләв. Зуг Эн күн тадна гемшәҗәсн нег чигн юмнд бурутаһинь би үзсн угав. 15Херод бас эн күүнә һарһсн буру юм олҗ чадл уга хәрү Энүг йовулчкв. Тадн эврән хәләтн, Эн күн үкллә харһулгдх ик гем һарһсн уга. 16Тер учрар би Энүг малядад сулдхнав. 17-18Зуг цуһар нег дууһар:

– Эн үктхә! Маднд Бар-Абаг сулдх! – гиҗ хәәкрцхәв.

19Бар-Аба гидг күн тер балһснд буцлт кеһәд, әмтиг алсн учрар түүрмд суусн бәәҗ. 20Зуг Пилат Исусиг сулдххар седв, тегәд чигн тер давтад әмтнәс сурв. 21Тиигсн бийнь әмтн:

– Кирст хадчк! Кирст хадчк! – гиҗ хәәкрцхәв.

22Пилат һурвдад сурв:

– Ямаран му йовдл эн күн һарһсмб? Үкллә харһулхин төлә кесн гем би олсн угав. Би энүг малядад сулдхнав! – гив.

23Зуг тедн:

– Исусиг кирст хад! – гиһәд улм чаңһар хәәкрәд некәд бәәцхәв.

Теднә хәәкрлдәнд Пилат диилгдв. 24Пилат теднә некврәр шиидвр авв. 25Тер буцлт босхсн, әмтиг алсн, түүрмд сууҗасн Бар-Абаг әмтнә сурсар сулдхад, Исусиг теднә һарт өгв.


Кирст хадҗ аллһн


26Исусиг цааҗла харһулхин төлә авч йовцхав. Зууран цергүд Күрәнә балһснас йовҗ йовсн Шимониг бәрҗ авад, ик гидг кирс нурһнднь үүрүлҗ ачад, Исусин ардаснь йовулв. 27Исусин ардас кесг әмтн дахла, тедн дунд һашута нульмсан асхрулҗ, уульҗ йовсн күүкд улс бас йовла. 28Исус теднүр хәләһәд:

– Ерусалимин күүкд улс, Мини төлә бичә уультн, эврәннь үрнәннь, бийиннь төлә уультн! 29Юңгад гихлә, берк цаг ирх, күср болн үр эс һарһсн, үрдүд эс көкүлсн күүкд улс буйн кишгтә гиҗ әмтн тер цагт келх, – гив.

30Тер цагт әмтн уулмудыг: «Мадн деер унтн!», өөдм һазрмудыг: «Мадниг бүрктн» гиҗ эрҗ сурх. 31Кемр көк ноһарҗах модыг тиигҗ кехлә, му хумха моднд ю кедг болхмб? – гив.

32Йос эвдсн хойр күүг Исусла хамднь бас цааҗла харһулхин төлә авч йовла. 33Тедн Һавл гидг һазрур ирв. Тер һазрт Исусиг кирсд хадҗ цааҗлсмн, йос эвдсн хойр күүг бас Терүнлә хамднь кирсд хадҗ цааҗлсмн, негинь барун бийднь, наадкинь зүн бийднь. 34Исус:

– Аав минь! Эднә килнцинь тәвит! Эдн ю кеҗәхән медҗәсн уга, – гиҗ сурв.

Әмтн җирв хаяд, Исусин хувциг хувацхав. 35Олн әмтн зогсад хәләцхәв. Толһачнр бас Исусар наад бәрәд:

– Талдан әмтиг харсҗ аврдг билә. Кемр тер Христос болхла, Бурхна шүүҗ авсн күн болхла, Бийән харсҗ әмән авртха! – гиҗ келцхәв.

36Цергүд бас Исусар наад бәрцхәв. Тедн Исуст өөрдәд, ишклң чаһр өгәд 37келцхәв:

– Кемр Чи Йудья улсин хан болхла, әмән харсҗ авр, – гив.

38Исусин толһаднь кирс деер нег харһа мод хадулҗ, деернь «Энтн – Йудья улсин хан» гиҗ бичҗ. 39Хаҗудк кирс деер телгдсн йос эвдсн күүнә негнь Исусиг му келәд:

– Кемр Чи Христос болхла, эврәннь әмән авр, мадниг бас харсҗ авр! – гиҗ хәәкрв.

40Наадкнь болхла өөркән хөрҗ:

– Бурхнас әәхнч! Чи бас тиим цааҗ дааҗахан медҗәхшийчи? 41Бидн чикәр цааҗлгдвидн, кесн килнцәрн үүлән дааҗанавидн, эн күн болхла му юм кесн уга, – гив.

42Дәкәд:

– Деед Эзн Эврәннь орн-нутгтан ирхләрн мини тускар бичә марттн, – гиҗ тер Исуст келв.

43Би чамд үнәр келҗәнәв, эндр өдр Нанла хамдан Бурхна садт тусхич! – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Исусин үкл


44Үдин алднд генткн цуг һазрар харңһурад, һурвн цаг күртл тиим болв. 45Нарн харңһурад, һол сүмин көшг хойр әңгрәд шуурв. 46Исус:

– Аав минь! Тана һарт сүмсән бәрүлҗ өгчәнәв! – гиҗ чаңһур хәәкрв.

Эн үгмүдин хөөн Исусин әмн һарв. 47Энүг үзсн Римин әңгин цергин ахлач, Бурхиг магтад:

– Эн күн йосн чик седклтә күн бәәсмн, – гиҗ келв.

48Ю болхиг хәләхәр цуглрсн олн әмтн учрсн йовдлыг үзәд, өрчән цокн бәәҗ хәрцхәв. 49Зуг Исусиг меддг әмтн, теднә тоод Һалильяс авн Терүг дахҗ йовсн күүкд улс, ик хол биш, тедүкнд хәләһәд зогсв.


Исусин цогциг оршалһн


50Йосип гидг нертә нег күн Деед Хургин гешүн бәәҗ. Әрүн цаһан седклтә үннч күн тер бәәҗ. 51Йосип Деед Хургин шиидврлә болн кесн йовдлла зөвшәрсн уга бәәҗ. Тер Йудья һазрт бәәсн Ариматья хотна күн бәәҗ. Йосип Бурхна йосн ирхиг бас күләҗәҗ. 52Тер Пилатур ирәд, Исусин цогцинь өгтн гиҗ сурв. 53Дәкәд тер цогцинь кирс деерәс буулһҗ авад, оршалһна кенчрт ораһад, хад чолунд шин кесн, урднь күн оршагдад уга үкәрт орулҗ тәвв. 54Басң өдрин асхн болҗ йовла. Бемб өдр өөрдҗ йовла. 55Исусла хамдан Һалильяс дахҗ ирсн күүкд улс Йосипиг дахад, Исусиг оршасн үкәриг хәләһәд, цогцинь тер ормд яһҗ орулҗ тәвсинь үзв. 56Тедн хәрҗ ирәд, каңкнсн үнртә тос, түркдг эм белдв. Бемб өдрлә тедн Бурхна зааврар амрцхав.


### 24


Әмдрлһн


1Өрүн өрлә долан хонгин түрүңк өдрт күүкд улс урднь белдсн каңкнсн үнртә тос, түркдг эм авад, Исусиг оршасн үкәрүр ирцхәв. 2Зуг Терүг оршасн үкәриг хааҗасн чолун хаҗуднь бәәсиг тедн үзцхәв. 3Уулын көндә дотр орсн күүкд улс Деед Эзн Исусин цогц олҗ авсн уга. 4Күүкд улс алмацҗ зогсцхав. Генткн гилвксн цаһан хувцта хойр күн теднд үзгдв. 5Күүкд улс дегд сүрдәд, һазр элкҗ унцхав. Зуг хойр күн:

– Үксн әмтн заагт әмд күүг юңгад хәәҗәхмт? 6Тертн энд уга, Тертн әмдрв! Һалильяд Исус таднд ю келсинь мартчквт? 7«Күмни Көвүн килнцтә әмтнә һарт бәрүлгдх, кирс деер цааҗлгдх, болв һурвдгч өдртнь Тер әмдрх», – гиҗ келцхәв.

8Эн Исусин үгмүд генткн теднә уханд орҗ тодлгдв. 9Күүкд улс Исусин үкәрәс хәрҗ ирәд, арвн негн сурһульчнрт болн наадк әмтнд цуг учрсн юмна тускар келҗ өгв. 10Тер күүкд улсин дунд Магдален хотна Марий, Йохана, Яковин экнь Марий болн нань чигн күүкд улс бәәҗ. Тедн апостолмудт энүнә тускар келҗ өгцхәв. 11Зуг эн күүкд улсин үгмүд деми юмн гиҗ теднд сангдв. Тедн күүкд улст итксн уга. 12Пётр болхла босад, Исусин үкәр тал гүүв. Тер уулын көндә дотр шаһаҗ хәләһәд, Исусиг орасн һанцхн кенчр бәәсинь үзв. Пётр үзсн юмндан икәр өврәд хәрәд йовв.


Эмаус гидг хотнур ордг хаалһд


13Тер өдр сурһульчнрас хойрнь Эмаус гидг хотнур йовҗ йовла. Тер хотн Ерусалимас арвн негн дуунад бәәсмн. 14Цуг учрсн йовдлын тускар тедн күүндҗәлә. 15Тедниг күүндәд йовҗ йовтлнь Исус Бийнь теднүр өөрдҗ ирәд, теднлә хамдан йовв. 16Зуг сурһульчнр Исусиг үзвчн таньсн уга. 17Исус теднәс:

– Юуни тускар тадн күүндҗәхмт? – гиҗ сурв.

Тедн гейүртә бәәдлтә зогсцхав. 18Теднә негнь Клөп гидг нертә күн:

– Шиңкән Ерусалимд ирсн төләдән эн өдрмүдт юн учрсинь һанцхн чи меддго болхич! – гиҗ келв.

19– Юн учрсмб? – гиҗ Исус сурв.

– Назаретин Исусла учрсн йовдлын тускар бидн келҗәнәвидн, – гиҗ тедн хәрүднь келв. – Тер үгдән болн үүлдән ик күчтә, Бурхна болн әмтнә өмн ик алдр әәлдәч билә. 20Ах гелңгүд болн мана һардачнр Терүг бәрҗ авад, алх зарһла харһулад, кирс деер цааҗлад әмнәснь хаһцулв. 21Болв бидн болхла Израилиг Тер харсҗ аврх гиҗ нәәлҗәләвидн. Тер учрсн йовдлын хөөн һурвдгч өдр болҗана. 22Цааранднь иим юмн болв: үкәр талнь йовсн зәрм күүкд улс мадниг икәр өврүлв. Тедн эндр өрүн өрлә тиигәрән одла, 23зуг тенд цогцнь уга бәәҗ. Күүкд улс хәрҗ ирәд маднд иим юм келҗ өгв. Тедн оршасн хадын көндә дотр орхла, Бурхна элчнр генткн теднә нүднд үзгдәд, «Исус әмд» гиҗ келҗ. 24Хөөннь мана үүрмүдәс зәрмнь үкәр талнь одад, күүкд улс келҗәснлә әдл цугинь үзҗ, зуг әмдрсн Исусиг тедн үзсн уга.

25Исус теднд:

– Яһсн эргү улсвт? Әәлдәчнрин келсн үгмүдт ода күртл иткл уга бәнт? 26Христос ик зовлң эдлснәннь хөөн эврәннь туурмҗдан орхм бишви? – гиҗ сурв.

27Дәкәд Тер Мошеһәс болн әәлдәчнрәс экләд, Бурхна Бичгт Бийиннь тускар цуг бичәтә юмиг теднд цәәлһҗ келҗ өгв. 28Тедниг хотнур өөрдҗ йовхлань Исус цааранднь йовхар седсн бәәдл һарв. 29Зуг тедн Исусиг:

– Маднла хамдан үлд, ора болҗана, өдр чилв, – гиҗ эрҗ сурв.

Тер үлдв. 30Хот уух цагт Исус болһсн һуйр авад, Бурхнд ханлт өргәд, әңг-әңгәрнь һуйриг хуһлҗ хуваһад теднд өгв. 31Тер кемлә хойр сурһульчин нүднь секгдәд, тедн Исусиг таньв. Зуг тер дарунь теднә нүднд Исус үзгддгән уурв. 32Тедн нег-негнәсн:

– Терүг хаалһдан маднд Бурхна Бичгин чинр-утх цәәлһҗ үг келсн цагт мана зүркн халад, шатсн болҗ эс медгдлү? – гиҗ сурцхав.

33Сурһульчнр ормасн босад, Ерусалим тал хәрү йовцхав. Тендән тедн арвн негн сурһульчиг болн кесг әмтиг олҗ авв.

34– Эн үнн! Деед Эзн әмдрв! Шимон Терүг үзв, – гиҗ сурһульчнр келцхәв.

35Тер хойр сурһульч хаалһд учрсн йовдлын тускар келәд, Исусиг һуйр хуваҗ өгсн цагт Терүг яһҗ таньсан келҗ өгв.


Әмдрсн Исус сурһульчнр тал ирснь


36Сурһульчнр күүндҗәсн цагт генткн Исус үзгдәд теднлә мендлв. 37Тедн сүмсн үзгдҗәнә гиҗ санад, әәһәд менрәд одцхав. 38Исус болхла:

– Юңгад тадн тиигҗ икәр әәҗәхмт? Юңгад тадн маһдлҗахмт? 39Мини һарм, Мини көлм хәләтн! Эн Бив! Намаг көндәҗ үзтн, сүмсн махмуд уга, ясн уга болна. Намаг хәләтн, Би йосн махмудтав, ястав, – гиҗ келәд, 40Исус һар-көлән үзүлв. 41Тедн икәр байрлад, иткҗ чадлго алң болад бәәцхәв. Тиигхлә Исус теднәс:

– Танад идх-уух юмн бәәнү? – гиҗ сурв. 42Сурһульчнр Исуст шарсн заһснас өгв. 43Тер заһсиг авад, теднә өмн идв.

44– Энүнә тускар Би таднла бәәсн цагтан келләлм, – гиҗ Исус келв. – Мини тускар Мошен заканд, әәлдәчнрин дегтрмүдт болн Псалмудын дегтрт бичгдсн тоот күцәгдх зөвтә.

45Исус теднд Бурхна Бичгин чинр-утх медхд нөкд болв.

46– Бурхна Бичгт: «Христос дегд икәр зовагдад үкәд, һурвдгч өдртнь әмдрх зөвтә» гиҗ бичәтә. 47Ерусалимас экләд әмтн болһнд килнцтә җирһл үлдәлһнә туск, килнц тәвүллһнә туск зәңг Терүнә нернә төлә тадн тархах зөвтәт. 48Тадн болхла цуг энүнә герчнр. 49Би таднд Мини Эцкм өгнәв гисн юмиг илгәнәв, зуг тадн ик Теңгрәс күч эс автл балһснд үлдцхәтн, – гив.


Исусиг теңгр деер һарсна тускар


50Тер сурһульчнран балһснас дахулҗ һарад, Бетәнья тал авч ирәд һаран өргәд, тедниг әдслв. 51Әдслҗ бәәтлән теднәс салҗ, теңгрүр өөд һарв. 52Сурһульчнр Терүнд сөгдәд, аһу ик байртаһар Ерусалим тал хәрҗ ирцхәв. 53Тер цагас авн тедн һол сүм дотр оньдин бәәһәд, Бурхнд магтал өргцхәв.


[4] 11:15 - Баал-Зебүль гидг үг батхнын нойн гиҗ орчулгдна; эн эрлгин оңгдан нерн.

[5] 11:42 - Рута – хотын амт ясхин төлә олзлдг, оньдинд көк бәәдг каңкнсн үнртә урһмл.

[6] 19:43 - Зесг – ова шаврин җирилң.

## ЙОХАН

### Йохана бичсн Сән Зәңг


Йохан Исусиг Бурхна мөңк Үг гиҗ Сән Зәңгдән үзүлҗәнә. Тер Үг күн болҗ, мадн дунд бүүрлҗ (1.14). Исус Бурхнас илгәгдсн Аврач, Бурхна Көвүн гиҗ иткүлхин төлә, болв иткәд, Терүнә нернә төләд мөңк җирһл эдлтхә гиһәд эн дегтр бичүлгдсн бәәҗ (20.31).

Исус Бурхна мөңк Үгнь гиҗ нүр үгд бичәтә. Терүнә дару Сән Зәңгин негдгч әңгд зүсн-зүүл өвәрц йовдлмуд Исусиг урдаснь Аврач, Бурхна Көвүн гиҗ үзүлҗ. Цааранднь өвәрц йовдлмуд ю цәәлһҗәхинь медүлҗәнә. Дегтрин эн әңгднь зәрм улс Исуст яһҗ итксиг, Терүг дахҗ йовх улс болсна тускар бичәтә. Болв зәрмнь Терүнә өмнәс буцад итклән хайсна тускар бас бичгдҗ.

13–17 бөлгүд Исус Эврәннь сурһульчнртаһан чирәһәрн харһад күүндсиг, Терүг кирст телүләд хадхин өмн сө келсн үгмүд сурһульчнриг яһҗ белдсиг, теднд урмд өгсиг үзүлҗәнә. Сүүлңк бөлгүдт Исусиг бәрснә, Терүнә зарһин, Терүнә телүләд хадгдсна болн әмдрснә тускар, энүнә хөөн сурһульчнртан баралҗ үзгдснә тускар бичәтә. Хууль гүүһәд килнц һарһсн күүкд күүнә туск тууҗ дөрвлҗн хавсрт орулҗ бичҗ (8.1–11). Яһад гихлә, кесг түрүн зун җилмүдин бичгүдт болн орчулсн бичврт терүг орулсн уга, болв зәрмснь терүг талдан ормд орулцхаҗ.

Йохана бичсн Сән Зәңг Христосар дамҗад өггдҗәх мөңк жирһлин белг йилһән үзүлгдҗ. Эн белг ода өггдҗәнә. Исус – йовх хаалһ, үнн болн җирһл болҗана гиҗ эн белг иткҗәх улст нерәдгдҗ.

Сән Зәңгдән Йохан шаҗна бәәдл үзүлхәр өдгә җирһләс йирин юмсуд авч керглнә. Үлгүрнь: усн, өдмг, герл, хөөч болн хөд, уста үзмин иш, терүнә темснь. Тернь седклин тоолвр болна.


Учр-утхин зура


Орулгч үг 1.1–18

Уснд кирслдг Йохан болн Исусин түрүн сурһульчнр 1.19–51

Исусин церглт 2.1 – 12.50

Сүүлңк өдрмүд 13.1 – 19.42

Деед Эзнә әмдрллһн болн залрҗ ирлһн 20.1–31

Товчлгчднь: Һалильяд болсн бусд үзүллһн 21.1–25


### 1


Үг күн болҗ


1Орчлң үүдхәс урд Үг бәәҗ. Үг Бурхнла негн бәәҗ. Үг Бурхн бәәҗ. 2Орчлң үүдхәс урд Үг Бурхнла бәәҗ. 3Цугнь Үгәр дамҗҗ үүдәгдҗ. Терүг угаһар юмн үүдсмн уга бәәҗ. 4Цуг үүдәсн юмн Үглә нииләд җирһҗ. Җирһл күмни герл бәәҗ. 5Герл харңһуд гилвкнә. Харңһу терүг диилсн уга. 6Бурхн кү илгәҗ, күүнә нернь Йохан бәәҗ. 7Цуһар соңсад итктхә гиһәд Йохан герлин туск герч болад ирҗ. 8Бийнь герл биш бәәҗ. Герлин туск герч болад орчлңд ирҗ. 9Үг гисн йосн герл мөн. Герл орчлңд ирәд күмн-әмтнд тусҗ герлтүлнә. 10Үг орчлңд бәәҗ. Терүгәр дамҗҗ үүдсн орчлң Бийнь таньсн уга 11Эврә һазрур ирҗ. Эврә әмтн терүг седклдән орулсн уга. 12Седклдән орулсн әмтнд, Бийднь итксн әмтнд Бурхна үрдүд болх зөв Тер өгв. 13Эн үрдүд экиннь геснәс, күүкд күн залу күн хойрин седвәрәс төрсн үрдүд биш, эдн Бурхнас төрсн үрдүд. 14Үг күн болҗ, мадн дунд бүүрлҗ. Эн Үг маднд чилшго хәәрлтиг, Бурхна туск үнниг үзүлв. Эцкиннь һанцхн көвүн болҗ Эцкәс авсн Терүнә йосиг бидн лавта үзвидн. 15Йохан Терүнә тускар чаңһ дууһар иигҗ герчлҗ: Эн күүнә тускар би иигҗ келләв: Мини хөөн ирхнь нанас ик чинртә, юңгад гихлә Тер нанас урд мөңкиндән бәәдг бәәҗ. 16Тер эврәннь ик байлг хәәрлтәс маднд дам-дам сә кеһәд әдслв. 17Бурхн Мошеһар дамҗад зака өглә, зуг хәәрлт болн үн Исус Христосар дамҗҗ үзүллә. 18Бурхиг күн төрүц үзәд уга, зуг Эцкиннь өөр бәәсн ор һанцхн Бурхн маднд Бурхна тускар медүлв.


Уснд кирслдг Йохана герчллһн


19Ерусалимд бәәдг евреймүдин ахлачнр Йоханур гелңгүдиг болн Левихниг илгәв. Тедн ирәд:

– Чи кембч? – гиҗ Йоханас сурв.

20– Би Христос бишв, – гиҗ тер дарунь Йохан иләр келв.

21– Тиигхлә кен гидг күмбч? Чи Элья болвзач? – гиҗ тедн сурцхав.

– Уга, – гиҗ тер хәрү өгв.

– Чи Мошен келсн әәлдәч болвзач?

– Уга – гисн хәрү тенд соңсцхав.

22– Чи кембч? Маднд келич. Бидн мадниг илгәсн улст хәрүһинь келҗ өгх йоставидн. Бийиннь тускар ю келнәч? – гиҗ тедн сурцхав.

23Йохан теднд әәлдәч Эшьян үгәр келҗ өгв: «Би эҗго көдәд хәәкрҗәх дунв: Деед Эзнә хаалһинь һо кетн». 24Тер әмтиг паршмуд илгәсн бәәҗ.

25– Кемр чи Христос биш, Элья биш, Мошен келсн әәлдәч биш болхла, юңгад чи әмтиг уснд кирслнәч? – гиҗ тедн сурцхав.

26– Би әмтиг уснд кирслнәв. Зуг тадн дунд таднд таньгддго күн бәәнә. 27Тер мини хөөн ирх. Би болхла Терүнә башмгиннь бүчинь тәәлх зөв угав, – гиҗ Йохан хәрүднь келв.

28Цуг эн йовдл Бетәнья өөр, Йордан һолын дорд үзгин көвәд, Йохан әмтиг уснд кирслсн һазрт, учрв. 29Маңһдуртнь Йохан өөрдҗ йовх Исусиг үзәд:

– Хәләтн, Эн әмтнә килнц уга кедг Бурхна хурһн. 30Энүнә тускар би келләв: Мини хөөн ирснь нанас ик чинртә, юңгад гихлә, Тер нанас урд мөңкиндән бәәдг бәәҗ. 31Би чигн Исусиг кенинь медсн уга биләв, зуг би Энүг цуг Израиль орн-нутг медтхә гиһәд, әмтиг уснд кирслхәр ирв, – гиҗ келв.

32Йохан эврәннь үгән батлад келв:

– Әрүн Сәкүсн ик деер Теңгрәс көглҗрһн мет бууһад, Терүнә деер үлдснь би үзв. 33Би Терүг меддго биләв. Зуг уснд кирслхәр намаг Илгәснь нанд: «Әрүн Сәкүсн нег күн деер бууһад үлдх. Тер күн әмтнд Әрүн Сәкүс өгх», – гиҗ келлә. 34Би цуг энүг үзв, тегәд чигн герчлҗәнәв, Эн – Бурхна Көвүн! – гив.


Исусин түрүн сурһульчнр


35Дарук өдртнь Йохан хойр сурһульчта хамдан бәәсмн. 36Аашсн Исусиг үзәд, тер:

– Эн – Бурхна Хурһн! – гив.

37Йохана хойр сурһульч тер үгмүдинь соңсад, Исусиг дахад йовв. 38Исус эргәд ардан хәләһәд, тедниг дахҗ йовсинь үзв.

– Таднд юн кергтә? – гиҗ Тер сурв.

– Рави, [хальмгаһар багш] Тана гер альдв? Келтн, – гиҗ тедн сурв.

39– Намаг дахад йовтн, эврән үзхит, – гиҗ Исус келв.

Цуг эн дөрвн часла болв. Тедн йовад, Исусин герт ирәд, асхн ора күртл бәәв. 40Исусин тускар келсн үг соңссн сурһульчнрин негнь Шимон Пётрин дүнь Андрей бәәҗ. 41Тер эврәннь Шимон гидг ахан олҗ авад келв:

– Бидн Бурхна илгәсн Аврачиг – Христосиг олҗ аввидн!

42Дәкәд тер ахан Исусур дахулҗ авч ирв. Исус Шимон тал хәләҗәһәд келв:

– Йохана көвүн Шимон эндр өдрәс авн Би чамд Кеп[1] гидг нер өгчәнәв.


Исус Пилипиг болн Натаналиг дуудҗана


43Маңһдуртнь Исус Һалилья тал йовхар шиидв. Тер Пилипиг олҗ авад:

– Намаг дахад йов! – гив.

44Пилип Бетсәд гидг хотна көвүн бәәсмн. Тер хотн Андрейин болн Пётрин бас төрскн хотн бәәҗ. 45Пилип Натаналиг олҗ авад терүнд:

– Бидн закана дегтрт Моше болн әәлдәчнр бичсн кү олҗ аввидн. Тер Назарет хотна Йосипин көвүн Исус бәәҗ, – гиҗ келв.

46– Назаретас сән юмн ирдви? – гиҗ Натаналь хәрүднь келв.

– Эврән йовад хәлә, – гиҗ терүнд Пилип келв.

47Исус аашсн Натаналиг үзәд:

– Эн йосн Израилин күн. Энүнә седклд мек худл төрүц уга, – гиҗ келв.

48– Та намаг альдас меднәт? – гиҗ Натаналь өврҗ сурв.

– Чамаг дуудхас урд Би чамаг инҗр модна сүүдрт суусичнь үзләв, – гиҗ Исус хәрү өгв.

49– Багш, Та Бурхна Көвүнт. Та Израилин Хант! – гиҗ Натаналь келв.

50– Би чамаг инҗр модна сүүдрт үзв гиснд чи нанд иткҗәнәч. Зуг чи энүнәс ик өвәрц юм үзхич, – гиҗ Исус хәрү өгв.

51– Би таднд үнәр келҗәнәв, тадн заагрсн теңгрәс Күмни Көвүнүр бууҗ ирсн болн терүнәс деер өрггдсн Бурхна элчнриг үзхит, – гиҗ Исус немҗ келв.


### 2


Канад болсн хүрм


1Хойр өдрин хөөн Һалильяд бәәсн Кана гидг балһснд хүрм болҗ. Исусин экнь тенд бас бәәҗ. 2Исусиг сурһульчнрта хамднь бас тер хүрмд дуудҗ. 3Гиичнр чаһран ууһад чиләхләнь, Исусин экнь Терүнд келв:

– Чаһр дәкҗ уга.

4Исус экдән: – Аак, юңгад Та нанд энүнә тускар келҗәнәт? Мини цаг ирәд уга, – гиҗ хәрү өгв.

5Исусин экнь зарцнрт:

– Энүнә келсинь кетн, – гив.

6Тенд зурһан ик чолун буһш зогсҗала. Еврей келн әмтн эврәннь йосар юм әрүслҗ уһахин төлә терүг бәрдг бәәсмн. Буһш болһнднь 80–120 литр ус багтдг бәәҗ.

7– Сав болһниг дүүргәд ус кетн, – гиҗ Исус зарцнрт келв.

Тедн буһшмуд дүүргәд ус кев. 8Исус:

– Ода эн савас ус утхҗ авад, хүрмин ахлачд авч одад өгтн, – гив.

Зарцнр келсинь күцәв. 9Хүрмин ахлач чаһрт хүврсн усиг амсв, тер чаһриг альдас авсинь медсн уга бәәҗ, зуг һанцхн зарцнр медлә. Хүрмин ахлач күргиг дуудҗ авад келв:

10– Әмтн сән һара чаһриг нәр эклхләнь хүрмин гиичнрт өгнә. Цуһар согтҗ одхла, му чаһр һарһҗ өгнә. Чи болхла сән чаһриг ода күртл бәрәд суусмч?

11Эн Исусин үзүлсн өвәрц йовдлмудын түрүңкнь бәәсмн. Цуг эн йовдл Һалильяд бәәсн Кана гидг балһснд учрсмн. Иигәд Исус эврәннь күчтә нерән туурулв, энүнә хөөн сурһульчнр Терүнд икәр иткв. 12Цааранднь Исус сурһульчнртаһан Капернам хот темцҗ йовв. Исусин экнь, дүүнрнь Терүнлә хамдан бас һарад йовцхав. Капернамд тедн цөөкн өдр бәәв.


Һол сүмиг цеврллһн


13Евреймүдин Песах гидг нәр өөрдҗ йовсмн, тегәд Исус Ерусалим балһснур һарад йовв. 14Исус Ерусалимин сүм дотр бухмуд, хөд, көглҗрһс хулдсн әмтиг үзв. Мөңг сольдг әмтиг чигн Тер үзв. Тедн ширән өөр сууцхаҗ. 15Тиигхлә Исус деесәр маля гүрәд, хөөдиг, бухмудыг көөһәд һарһв. Мөңг сольдг әмтнә ширәһинь хольврулад, теднә мөңгинь тараһад хайв.

16– Эднән авад цааран әрлтн! Мини Эцкин гериг хулд гүүлгәнә герт бичә хүврүлтн! – гиҗ Исус көглҗрһ хулдҗасн әмтнд келв.

17Энүг үзсн сурһульчнр, Бурхна Бичгт бәәсн «Би тана герт дуртав. Тер дурн дотрким шатаҗана» гисн үгмүдиг тодлҗ санв.

18– Иигҗ кех йосн чамд бәәхиг медүлхин кергт онц темдг үзүл, – гиҗ евреймүдин толһачнр Исусин өмнәс келцхәв.

19– Эн сүмиг хамхлад таратн, Би һурвн хонгин болзгт цуг энүг хәрү тосххв, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

20– Кезәнә эн сүмиг дөчн зурһан җилдән әмтн тосхсмн. Чи болхла Энүг һурвн өдрин туршт босхахар седҗәхмч? – гиҗ евреймүдин толһачнр хәрүцв.

21Исус болхла сүмин тускар келсн цагт Эврәннь цогцин тускар келсмн. 22Хөөннь Исус әмдрснә хөөн Терүнә сурһульчнр Исусин цуг эн үгиг тодлҗ санла. Тедн Бичгт болн Исусин келснд иткв.


Исус цуг әмтнә уха-седклинь меднә


23Исус Ерусалимд Песахин нәәрт бәәсн цагтан өвәрц йовдлмуд үзүлв. Тер учрар кесг әмтн Терүнд иткв. 24Зуг Исус теднд икәр нәәлсмн уга, юңгад гихлә, Исус әмтиг сәәнәр меддг бәәҗ. 25Исус әмтнә дотрк уха-седклиг сәәнәр меддг бәәсмн. Тер учрар Исуст күүнә тускар юм келх керг уга билә.


### 3


Исус болн Никодим хойр


1Паршмуд заагт нег күн бәәҗ. Терүнә нерн Никодим. Тер евреймүдин толһачнрин негнь бәәҗ. 2Нег дәкҗ Никодим сөөһәр Исусур ирәд келв:

– Багш, Тана кесн өвәрциг нег чигн күн Бурхн угаһар кеҗ чадшго билә. Тер учрар Таниг Бурхна илгәсн Багш болдгинь бидн меднәвидн.

3– Күн болһн шинәс эс төрхлә, Бурхна ориг үзҗ чадшго гиҗ Би чамд үнәр келҗәнәв, – гиҗ Исус хәрү өгв.

4– Көгшн күн шинәс яһҗ төрхмб? Тер хойрдад эврәннь экин геснд орад төрҗ һаршголм? – гиҗ Никодим Исуст келв.

5– Һанцхн уснас төрснь, Сәкүснәс төрснь, Бурхна орнд тусҗ чадҗана гиҗ үнәр келҗәнәв. 6Цогц бийәс төрснь, цогц бий болна. Һанцхн Сәкүснәс сәкүсн төрдг мөн. 7Шинәс төрх кергтә гисндм бичә өврәд бә. 8Салькн дурта һазртан шуугад көдлнә. Чи терүнә шууга соңснач, зуг альдас һарад, альдаран темцҗ үләҗәхинь медх арһ чамд уга. Сәкүснәс төрсн күн лавта тиим болна, – гиҗ Исус келв.

9– Тиим юмн яһҗ болхмб? – гиҗ Никодим сурв.

10– Чи Израиль әмтнә багш болнач, зуг цуг энүг эс медхшлмч? 11Үнәр келҗәнәв, Бидн медсән келнәвидн. Бидн үзсән герчлнәвидн, зуг тадн Мана герчллһиг үнн гиҗ ухандан авхшит. 12Кемр орчлңгин юмна тускар келхлә, тадн нанд эс иткхлә, теңгрин юмна тускар келсн цагт яһҗ нанд иткхмт? 13Теңгрәс бууҗ ирсн Күмни Көвүнәс талдан күн Теңгрт бәәһәд уга. 14Моше көдәд күрл моһаг модн деер өргсн кевәр Күмни Көвүн өрггдх зөвтә. 15Тегәд Нанд иткдг күн мөңк җирһл эдлх. 16Юңгад гихлә, Бурхн орчлңд дегд хәәртә болад, Исуст иткдг күн үкл уга, мөңк җирһл эдлтхә гиҗ ор һанцхн Көвүһән өгсн мөн. 17Көвүһәрн орчлңгин зарһ кех биш Көвүһәрн орчлңгиг харсҗ аврхин төлә Бурхн Терүг һазрур илгәсмн. 18Терүнд иткдг күн зарһла харһҗахш, эс иткдг күн зарһла харһҗ. Яһад гихлә, тер Бурхна ор һанцхн Көвүнд итксн уга. 19Зарһнь иим: орчлңд герл тусҗ ирв. Зуг әмтн герлиг һолад, харңһуг таасҗ авсмн. Юңгад гихлә, теднә керг-үүлнь хар. 20Хар үүл күцәдг күн герлд дурго, үүлнь герлд илдкх гиһәд, тер герләс зулна. 21Зуг үнн чикәр бәәснь герлүр ирнә. Бурхиг соңсад, цаһан үүлинь күцәсинь герл үзүлх гиһәд тер тиигнә, – гиҗ Исус келв.


Исус уснд кирслдг Йохан хойр


22Энүнә хөөн Исус эврәннь сурһульчнрла Йудья һазрур йовв. Тенд бәәҗәһәд, Исус әмтиг уснд кирслдг бәәсмн. 23Йохан тер цагт Шалим балһсна өөр Анон гидг һазрт бас әмтиг уснд кирслв. Юңгад гихлә, тер һазрт дала усн бәәҗ. Әмтн Йоханар бийән уснд кирслүлхәр ирдг бәәсмн. 24Йоханыг түүрмд суулһхин өмн цуг эн учрсн бәәҗ. 25Йохана сурһульчнрин болн евреймүдин хоорнд усар әрүсллһнә хуучн авъясын тускар зүтклдән болв. 26Тедн Йоханур ирәд:

– Багш, урднь Йордана һолын телтр көвәд танта нег күн бәәлә. Та Терүнә тускар әмтнд келсн биләт. Ода тер эврән әмтиг уснд кирслнә. Цугтан Терүн тал ирнә, – гиҗ келцхәв.

27– Күн теңгр заяҗ келсәр кергән күцәҗ чадҗана, – гиҗ Йохан хәрү өгв.

28– Би Бурхна илгәсн Аврач бишв, зуг би Терүнә өмн йовхин төлә илгәгдләв, – гиҗ Мини келсн үгмүдин герчнр тадн эврән боллат. 29Хәрд һарчасн күүктә көвүн күргн болна. Күргнә үр күргиг соңсад зогсна. Терүнә ду соңсад, үрнь байрлна. Тиигҗ би ик байрта бәәнәв. 30Терүнә чинрнь өсҗ өрггдх зөвтә, мини цаг болхла чилҗ йовна, – гиҗ Йохан келв.


Теңгрәс бууҗ ирснь


31Теңгрәс бууҗ ирснь һазр деерк әмтнәс деер. Һазрин үрн болхла һазрин үлмәд бәәнә, һазрин тускар келнә. Зуг Теңгрәс бууҗ ирснь Һазрин әмтнәс деер! 32Тер Эврәннь үзсән, соңссан герчлнә. Зуг әмтн Терүнә келснд иткхш. 33Терүнә герчллһ седклдән авсн әмтн энүгәрн Бурхн – йосн үнн гиҗ лавта үзүлнә. 34Бурхна илгәсн күн Бурхна үгмүдәр келнә. Юңгад гихлә, Бурхн Терүг Сәкүсәрн дүүргнә. 35Эцк Көвүндән дегд хәәртә болад, цугинь һартнь бәрүлв. 36Көвүнднь иткдг күн мөңк җирһл эдлнә. Көвүнә үгинь эс соңсснь мөңк җирһл үзшго. Бурхна цааҗ терүнә толһа деер буув.


### 4


Исус болн Шамарья күүкд күн


1-2Йоханур ирдг сурһульчнрас тооһарн даву ик сурһульчнр Исусур ирәд, уснд кирслгдҗәнә гидг зәңг паршмуд медчкв. (Үнәртнь болхла, Исус эврән әмтиг уснд кирслдго бәәҗ, Терүнә сурһульчнр әмтиг уснд кирслдг бәәҗ.) 3Исус энүнә тускар соңсад, Йудья һазриг үлдәһәд, хәрү Һалилья тал йовсмн. 4Һалилья тал йовҗ йовад, Исус зууран Шамарья һазриг дәврҗ һарла. 5Тегәд Исус Шамарья һазрт бәәсн Сухар гидг хотнур орҗ ирв. Кезәнә Яков Йосип гидг көвүндән нег һазр өгсн бәәҗ. Тер һазрин өөр Сухар гидг хотн бәәҗ. 6Тенд Яковин нертә худг бәәҗ. Исус хаалһдан муурад, тер худгин өөр ирәд сууһад амрв. Үдин цаг өөрдҗ йовла. 7Нег Шамарья күүкд күн тер худгур ус авхар ирҗ.

– Нанд уух ус өгич, – гиҗ Исус сурв.

8Сурһульчнр болхла тер цагт хот хулдҗ авхар, өөрк хотнур йовҗ одсн бәәҗ.

9– Та, еврей күн, нанас Шамарья күүкд күүнәс уух ус сурдмт? – гиҗ Шамарья күүкд күн Исусас сурв.

(Тер юңгад гихлә, евреймүд Шамарья әмтнлә төрүц дуһардго, хәрлцдго бәәсмн.)

10– Кемр Бурхн әмтнд ю белглҗәхинь, Кен чамас уух ус сурҗахинь чи медсн болхла, эврән Нанас ус сурх биләч, болв Би чамд әмд ус өгх биләв, – гиҗ Исус хәрү өгв.

11– Ах Нойн минь, Та суулһ угат, худгтн болхла гүн. Әмд ус яһҗ авч чадхмт?[2] 12Та мана өвк эцк Яковас деер болвзгот? Тертн маднд эн худг өгсн билә, болв бийнь эврәннь үрн-садтаһан, малтаһан энүнәс ус уудг бәәсмн! – гиҗ күүкд күн хәрүднь келв.

13– Кен чигн эн уснас уухла, дәкәд ундасх. 14Зуг Мини өгсн уснас ууснь төрүц ундасшго. Юңгад гихлә, Мини өгсн усн күүнә дотр мөңк җирһл өгдг булгт хүврх, – гиҗ Исус үгинь соңсчкад келв.

15Тиигхлә күүкд күн келв:

– Ах Нойн минь, намаг хөөннь ундасдгоһар, эн худгур дәкҗ ирдгоһар тер уснасн өгит, – гив.

16– Гер талан йовад, эврәннь залуһан нааран дахулҗ авч ир, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

17– Би залу угав, – гиҗ күүкд күн хәрүцв.

– Чи үнәр келвч. Чи залу угач. 18Чи тавн залута биләч. Чи үнәр келвч. Ода чамла хамдан бәәсн залу күн, чини залу биш, – гиҗ Исус келв.

19– Ах Нойн минь, би үзҗәнәв, Та әәлдәчд. 20Мана өвк эцкнр эн уулур ирәд, Бурхнд сөгдҗ зальврдг билә. Зуг тадн, евреймүд, Ерусалимд ирәд сөгдҗ мөргх кергтә гиҗ тоолнат, – гиҗ күүкд күн келв.

21– Эгч, итк Нанд. Тиим цаг ирҗәнә: эн уул деер биш, Ерусалимд биш, тадн Мана Эцкд сөгдҗ мөргхит! 22Тадн Шамарья әмтн юундан мөргҗәхән эврән медҗәхшит. Бидн болхла кенд сөгдҗәхән йосндан меднәвидн. Юңгад гихлә, Бурхн евреймүдәр дамҗад әмтиг килнцәснь аврх. 23Зуг цагнь өөрдҗ йовна. Цагнь лавта өөрдҗ ирв! Эн цагт Бурхнд йосндан сөгддг арһ Бурхна Сәкүсн әмтнд өгх. Бурхнд тиим сөгдәчнр кергтә. 24Бурхн гисн – Сәкүсн. Терүнд сөгдсн улс Сәкүсәр дамҗҗ деерәс төрх зөвтә. Тиим әмтн Эцкд йосндан сөгдх, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

25– Бурхна илгәсн Аврач аашна гисинь би меднәв (Бурхна илгәсн Аврач – Христос). Тер ирхләрн, маднд цугинь цәәлһҗ өгх, – гиҗ күүкд күн келв.

26Исус:

– Би, чамла күүндҗәсн күн, Бурхна илгәсн Аврачв, – гив.

27Тер алднд сурһульчнр хәрү ирцхәв. Исусиг күүкд күүнлә күүндҗәхинь үзәд, цуһар алң болцхав. Зуг нег чигн күн яһад терүнлә күүндвт гиҗ сурсн уга. 28Күүкд күн эврәннь буһшан худгин өөр үлдәһәд, хотн тал йовад әмтнд келв:

29– Наартн, шулуһар йовтн, тадн мини җирһл бәәдлин тускар келҗ өгсн күүг үзхит. Тер Бурхна илгәсн Аврач болвзго? – гив.

30Әмтн хотнас һарад, Исусур йовцхав. 31Тер цагт Терүнә сурһульчнр:

– Багш, буйн болтха, хотан уутн, – гив.

32Зуг Тер:

– Нанд тиим хот бәәнә, тер хот ямаранынь тадн медхшт, – гиҗ келв.

33Тиигхлә сурһульчнр:

– Талдан күн Терүнд хот авч ирсн болвза? – гиҗ хоорндан күүндцхәв.

34Мини хот гисн – Намаг Илгәснә таалыг күцәһәд, Нанд даалһсн көдлмшиг күцәһәд төгсәх. 35Кеер тәрә тәрсн цагт: дөрвн сар болчкад, урһцан хурах цаг ирх, гиҗ тадн келнәт, тиим эсий? Тегәд Би таднд келҗәнәв: сәәнәр хәләтн! Тәрсн тәрән хурахд белн. 36Тәрә хадх күн көлстә олзан ода авчана. Мөңк җирһлин төлә урһцан хураҗана. Тегәд тәрснь чигн, хадснь чигн хамдан байрлх. 37Негнь тәрнә, дарукнь хадна гидгнь лавта батлгдҗана. 38Тегәд Би тадниг көлсән өгч эс көдлсн юмиг хадҗ хуратн гиҗ илгәҗәнәв. Тенд талдан әмтн көлсән өгч көдллә. Тадн болхла теднә көдлмшт орлцад, урһцинь хураҗанат, – гиҗ Исус үгән төгсәв.

39– Мини кезәнә кесн юмиг Тер келҗ өгв, – гиҗ күүкд күн әмтнд келсмн.

Тер учрар тер хотнд бәәсн кесг Шамарья улс Исуст иткдг болв. 40Шамарья әмтн Исусур ирәд:

– Буйн болтха, маднла үлдтн! – гиҗ сурв. Тегәд Тер теднлә хойр өдр бәәв. 41Дәкәд кесг әмтн Исусин келсн үгд иткв.

42– Түрүләд бидн чини келсиг соңсад итквидн. Ода болхла бидн Терүнд бийднь иткҗәнәвидн, тер юңгад гихлә, бидн эврәннь чикәрн Терүг соңсвидн. Эн Күн орчлңгин Аврач гиҗ бидн йосндан иткҗәнәвидн, – гиҗ тедн тер күүкд күүнд келцхәв.


Исус ямта күүнә көвүг эдгәснь


43Хойр өдр давхла Исус Һалилья һазрур һарад йовв. 44Тер юңгад гихлә, әәлдәчиг төрскн орн-нутгтнь күндлхш, – гиҗ урднь Исус эврән келсмн. 45Исус Һалильяд ирхлә, тер һазрин әмтн байртаһар Исусиг тосв. Тер әмтн Ерусалимд Песахин нәәрт Исусин кесн өвәрциг бас үзлә. 46Дәкәд Исус Һалильян Кана гидг хотнур һарад йовв. Урднь тенд Исус усиг чаһр кесмн. Тер цагт Капернамд хаана нег ямта күн бәәдг бәәсмн. Терүнә көвүнь өңгрхин өмн өргнд бәәҗ. 47Исусиг Йудья һазрас Һалильяд ирсинь соңсад, тер ямта күн Исусиг олҗ авад:

– Капернамд ирәд, мини көвүһим эдгәһит, тер үкн гиҗәнә, – гиҗ Терүг эрәд сурв.

48– Онц темдгүд Нанас үзлго, тадн иткхн угат! – гиҗ Исус терүнд келв.

49– Ах Нойн, мини үрн үкәд уга бәәтл шулуһар манаһур ирит! – гиҗ хаана ямта күн сурв.

50– Хәр, герүрн йов. Чини көвүнчн әмд үлдх, – гиҗ Исус келв.

Тер күн Исусин үгд иткәд, герүрн йовв. 51Төрскн хотнурн йовҗ йовад, тер күн зууран эврәннь зарцнрлаһан харһв.

– Тана үрнтн эрүл-менд бәәнә, – гиҗ тедн келв.

52– Кезә көвүм сән болв? – гиҗ тер зарцнрас сурв.

– Өцклдүр үдлә нег часла халунь уурв, – гиҗ тедн хәрү өгв.

53Көвүнчн әмд үлдх гисн Исусин үгин хөөн көвүнь эдгсинь эцкнь медв. Энүнә хөөн тер эврәннь гер-бүлтәһән, зарцнртаһан Исуст иткв. 54Тиигәд Йудьяс ирснәннь хөөн Исус Һалильяд бәәһәд хойрдгч темдг үзүлв.


### 5


Бэтсат гидг бийән уһадг бәәрнд кү эдгәлһн


1Удл уга еврей әмтнә нәр болв, тер учрар Исус Ерусалимур йовв. 2Ерусалимд «Хөөнә үүдн» гидг ормин өөр еврей келәр Бетсәд гидг бийән уһадг бәәрн бәәҗ. Тенд тав дәкҗ зергләд зогссн бахнс бәәсмн. 3-4Кесг гемтә, сохр, доһлң болн тәкрсн һар-көлтә әмтн тенд бас кевтҗ. 5Һучн нәәмн җилдән өвчтә нег күн әмтнә заагт кевтҗ. 6Исус терүг үзәд, кесгтән гемнҗәхинь медәд:

– Чи эдгхәр седҗәнчи? – гиҗ сурв.

7Өвчтә күн хәрүднь:

– Ах Нойн, усн көндрсн цагт уснд орхар седхлә, нанд нөкд болдг күн уга. Намаг уснур эврән өөрдхәр седхлә, күн мини өмнәһүр орҗ одна, – гив.

8Тиигхлә Исус терүнд:

– Бос! Девскрән авад йов! – гив.

9Агчмд тер күн эдгәд, эрүл-менд болҗ одв. Тер эврәннь девскрән авад экләд йовв. Цуг эн бемб өдрлә болв. 10Тер учрар евреймүдин толһачнр эдгсн күүнд:

– Эндр бемб өдр, мана закаһар чи эврәннь девскрән зөөҗ авч йовх зөв угач, – гив.

11– Намаг эдгәсн күн: «Эврәннь девскрән авад йов» гиһәд нанд келлә, – гиҗ тер хәрү өгв.

12– Девскрән авад йов гисн күн кен гидг күмб? – гиҗ тедн сурцхав.

13Эдгсн күн Терүг кенинь эврән медсн уга билә, юңгад гихлә, Исус олна заагт орад, тер дарунь йовҗ одв. 14Хөөннь Исус тер күүг сүмд үзәд:

– Ода чи эрүл-менд болвч. Энүнәс хооран му юмн чамла учршгон төләд дәкҗ килнц бичә ке, – гиҗ келв.

15Тер күн дәкәд евреймүдин толһачнр тал йовад:

– Намаг Исус эдгәв, – гив.

16Исус бемб өдрлә кү эдгәсн учрар евреймүдин толһачнр Исусиг көөдг болв.

17– Эцкм оньдин көдлнә, тегәд чигн Би бас көдлх зөвтәв, – гиҗ Исус келв.

18Тиигхлә евреймүдин толһачнр Исусиг алх цаг улм шунҗ хәәцхәв. Тер юңгад гихлә, Исус һанцхн бемб өдрин йосиг эвдсн биш, дәкәд Бурхиг «Мини Эцкм» гиһәд Бийән Бурхнла әдлцүлсмн.


Бурхна өгсн йосн-күчн Исуст бәәнә


19Исус евреймүдин толһачнрт иигҗ келв:

– Үнәр таднд келҗәнәв: Эцкиннь кесн юмиг эс үзтл, Көвүн эврә санаһарн юм кеҗ чадшго. Эцкиннь кеҗәх көдлмшиг Көвүн кенә. 20Эцк көвүндән хәәртә болад, кеҗәх кергән Көвүндән даалһҗ үзүлнә. Тер энүнәс ик үүл үзүлх. Тегәд тадн икәр өврхит. 21Эцк үксн әмтиг үкәрәснь босхҗ әм орулдгла әдләр Көвүнь дурта күүнд әм орулна. 22-23Эцк әмтнә зарһинь кехш. Көвүһинь Эцклә әдл күндләд, тевчтхә гиһәд, Тер Көвүндән әмтнә зарһ кех йос даалһҗ өгв. Көвүг эс тевчдг күн, Терүг илгәсн Эцкиг чигн тевчхш. 24Үнәр таднд келҗәнәв: Мини Үгим соңсад, Намаг Илгәсн Эцкдм иткснь мөңк җирһл эдлх. Тер күн зарһла харһшго. Тер үкләс һарад, әмн җирһл эдлҗ. 25Үнәр келҗәнәв: цагнь өөрдҗ йовна, цагнь лавта ирв! Үксн әмтн Бурхна Көвүнә дууһинь соңсх. Болв Терүг соңссн әмтн әмдрәд җирһлән эдлх. 26Эцк әмн җирһлин булг болдг әдләр Көвүндән әмн җирһлин булг болх арһ өгв. 27Тегәд чигн Бурхн Көвүндән Зарһч болх йос өгв. Юңгад гихлә, Терүнә Көвүн – Күмни Көвүн. 28Бичә энүнд өвртн. Юңгад гихлә, цагнь өөрдҗ йовна, үкәрт кевтсн, үксн әмтн Күмни Көвүнә ду соңсад, үкәрәсн босҗ ирх. 29Сә кедгнь мөңк җирһл эдлхәр әмдрҗ босх. Му кедгнь зарһла харһулгдхин төлә әмдрҗ босх. 30Би эврәннь йосарн юм күцәҗ чадхшв. Би Бурхна келсәр зарһинь кеҗәнәв. Мини зарһм үнн чик, юңгад гихлә, Би эврәннь санан-седвәриг күцәхәр шунҗахшв. Намаг илгәсн Эцкин санан-седвәриг күцәхәр шунҗанав.


Исусин тускар герчллһн


31– Кемр Би эврән Бийиннь тускар герчлсн болхла Мини үгд үнн уга. 32Зуг Мини тускар келдг дәкәд герч бәәнә. Би меднәв: Терүнә Үгнь йосн үнн. 33Тадн Йоханур әмтиг илгәләт. Тер Мини тускар үн келв. 34Күүнә герчллһн Нанд юмн биш болвчн, зуг тадниг аврулхин төлә Би энүг келҗәнәв. 35Йохан герл өгдг шатҗах шам мет бәәсмн. Тадн болхла цаг зуур терүнә герл авад, герлин толянд байрлхар седләт. 36Зуг Би Йоханас даву ик герчтәв. Эцкм Нанд даалһҗ өгсн олн керг-үүл Би күцәҗәнәв. Эн олн керг-үүл Эцкм Намаг илгәсинь герчлҗәнә. 37Намаг илгәсн Эцкм Мини тускар бас герчлҗәнә. Терүнә ду тадн төрүц соңсад угат. Терүнә дүр тадн төрүц үзәд угат. 38Тегәдчн тадн Терүнә үг зүркндән хадһлҗ бәрхшит. Тер Намаг илгәҗ гиснд тадн иткҗәхшит. 39Тадн Бурхна Бичг дасҗ умшнат. Энүгәр мөңк җирһл эдлхит гиҗ саннат. Зуг тенд Мини тускар бичәтә! 40Тер бийнь тадн мөңк җирһл эдлхин төлә Нан тал ирхәр седҗәхшит. 41Әмтнә магтал нанд керго. 42Зуг тадниг Бурхнд дурго болдгиг Би меднәв. 43Би тадн тал Эцкиннь нерн деерәс ирв. Тадн Нанд оньган өгчәхшит. Эврәннь нерн деерәс хәр күн ирхлә, тадн терүнд оньган өгнәт. 44Яһҗ тадн Намаг иткҗ чадхмт? Тадн иткҗ чадшгот. Учрнь иим: тадн нег-негнәннь буульмҗ магталыг таасҗ ик чинрт тоолнат. Зуг ор һанцхн Бурхна магталыг авхар икәр хәәҗәхшит? 45Намаг Эцкиннь өмн тадниг гемшәхәр ирҗ гиһәд бичә сантн. Тадна нәәлҗәсн Моше тадниг гемшәх. 46Кемр тадн Мошед итксн болхла, тадн Нанд чигн иткх биләт. Юңгад гихлә, тер Мини тускар бичлә. 47Зуг кемр тадн терүнә бичснд эс иткхлә, Мини келсн үгд яһҗ иткхмт?


### 6


Тавн миңһн кү цадхлһн


1Энүнә хөөн Исус Һалилья (талданар келхд, Тиберәд) нуурин телтр көвә тал һарад йовв. 2Терүнә ардас кесг әмтн дахҗ йовцхав, тер юңгад гихлә, гемтә әмтиг эдгәҗ, ямаран өвәрц юм Исус кесинь тедн үзлә. 3Исус уул деер һарад, тенд сурһульчнртаһан суув. 4Еврей әмтнә Песах гидг нәр өөрдҗ йовла. 5Исус эргндән хәләһәд, кесг әмтиг аашсинь үзәд, Пилипд келв:

– Эн әмтиг цадххин төлә альдас тиим дала өдмг хулдҗ авхмб?

6Исус Пилипиг яһна гилч гиҗ сурв, бийнь болхла эврән ю кехән медҗәлә.

7– Күн болһнд бичкн өдмгин тасрха өгхин төлә маднд бүкл сардан көдләд мөңг шиңгәх кергтә, – гиҗ Пилип хәрү өгв.

8Талдан нег Андрей гидг нертә сурһульч, Шимон Пётрин дү:

9– Энд тавн ичмән өдмгтә болн хойрхн заһста нег көвүн бәәнә. Зуг цуг эн тиим олн күүнд дегд бичкн хот болжана, – гиҗ Исуст келв.

10– Цуг әмтиг суулһ, – гиҗ Исус келв.

Теднә бәәсн һазрт дала ноһан бәәҗ, әмтн тер ноһан деер сууцхав. Тооһарн тедн тавн миңһн бәәҗ. 11Тегәд Исус өдмг авад, Бурхиг магтад, тер өдмгиг хуһлад, суусн әмтнд хуваһад өгв. Тиим кевәр Тер заһсиг бас хуваһад, әмтнд түгәҗ өгв. 12Әмтн хотан идәд цадсн хөөн Исус:

– Цуг үлдсн хотыг үрәшгоһар цуглулҗ автн, – гиҗ сурһульчнртан келв.

13Әмтн экләд хотан идсн цагт тавхн ичмән өдмг бәәҗ, зуг сурһульчнр хотын үлдл цуглулхла, тернь хулсар гүрсн арвн хойр савд багтв.

14– Эн күн орчлңд ирх Әәлдәч, – гиҗ әмтн Исусин кесн өвәрциг үзснә хөөн келв.

15Исус әмтиг цуглрад, Терүг авад хаана ширәд суулһхар седжәхинь медәд, һанцарн үлдхәр уул темцҗ һарад йовҗ одв.


Исус усн деегүр йовҗана


16Асхн болхла, Терүнә сурһульчнр уулас нур тал бууһад йовцхав. 17Тедн оңһц дотр орад, нур һатлад, Капернам гидг балһснур йовцхав. Харңһурсн цаг билә, зуг Исус хәрү ирсн уга. 18Ик салькнас көлтә нуурин дольган буслад, деврәд, усн ормасн һарн гив. 19Тавн-зурһан дуунад сурһульчнр оңһцар усч йовхла, генткн нуурин усн деегүр Исусиг теднә оңһц тал йовҗ йовхинь үзв, тедн дегд икәр әәцхәв.

20– Энтн бив. Бичә әәтн, – гиҗ Исус теднд келв.

21Тедн Исусиг оңһц дотр орулхар седхлә, оңһц тер алднд дарунь кергтә усна көвәд ирәд зогсв.


Исус – әмн-җирһлин хот


22Маңһдуртнь нуурин телтр көвәд цуглрсн әмтн негхн оңһц бәәсинь үзв. Исусиг оңһц дотр эс орсинь, сурһульчнр Терүн угаһар йовсинь әмтн медв. 23Талдан оңһцс Тиберәдәс нег һазрур ирв. Тер һазрт урднь Исус Бурхиг магтҗ, өдмг әмтнд өгәд цадхасн билә. 24Исусиг болн терүнә сурһульчнриг тенд олҗ чадлго тедн оңһцсд сууһад Исусиг хәәһәд, Капернам балһснур темцҗ йовцхав. 25Нуурин телтр көвәд Исусиг олҗ авад тедн:

– Багш, Та кезә нааран ирвт? – гиҗ сурцхав.

26– Тадн онц темдг үзсн төләд намаг хәәҗәхшит, зуг өдмг идҗ цадсндан хәәҗәнәт гиҗ Би үнәр келҗәнәв. 27Дарунь үрҗ оддг хотын төлә бичә көдләд бәәтн, зуг төрүц үрдго мөңк җирһл өгдг хотын төлә көдлҗ бәәтн. Эн хотыг Күмни Көвүн таднд өгчәнә. Яһад гихлә, Тер Бурхн Эцкин онц темдгтә, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

28– Бурхна керг-үүлмүд күцәхин төлә бидн ю кех зөвтәвидн? – гиҗ тедн сурцхав.

29– Бурхна керг-үүл күцәх гиснь – Бурхна илгәсн күүнд иткх гисн үг, – гиҗ Исус хәрү өгв.

30– Мадниг Танд итктхә гиһәд Та ямаран өвәрц юм үзүлҗ чадхвт? Терүг үзәд бидн иткх биләвидн. Ямаран кергиг күцәхвт? – гиҗ әмтн хәрүднь сурцхав.

31– Мана өвк-эцкнр көдә һазрт «манна» гидг хот иддг бәәсмн. Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Идх өдмг Бурхн теднд теңгрәс өглә», – гицхәв.

32– Моше биш Мини Эцкм таднд йосн өдмг теңгрәс белглҗәнә. 33Эн Бурхна өдмг теңгрәс бууҗ ирәд, күмн әмтнд җирһл өгнә, – гиҗ Исус әмтнд келв.

34– Деед Эзн! Эн өдмгиг маднд оньдиндан өгч белглич! – гиҗ тедн келцхәв.

35– Би әмн җирһлин өдмгв. Нан тал ирсн күн төрүц өлсш уга. Нанд иткҗәх күн төрүц ундасш уга. 36Зуг Би таднд урднь келләв: Тадн Намаг үзв чигн иткшгот! 37Болв Эцкинм өгсн улс Нан тал цугтан ирх. Ирҗәх күүг Би төрүц көөш угав. 38Юңгад гихлә, Эврәннь күсл күцәхәр биш Бийм илгәсн Эцкин күсл күцәхәр Би теңгрәс бууҗ ирләв. 39Намаг илгәсн Эцкин күсл иим: Нанд даалһсн әмтиг нег чигн кү геелго цугинь сүл өдрт әмдрүлхв. 40Мини Эцкин күсл эн: Бурхна Көвүг үздг, Терүнд иткдг күн болһн мөңк җирһлтә болх зөвтә. Сүл өдрт Би тедниг әмдрүлхв.

41Терүг: Би теңгрәс буусн өдмг гисинь соңсад, евреймүд Исуст дурго болад һундлан келсмн.

42– Эн Йосипин көвүн Исус биший? Бидн энүнә эк-эцкинь меднәвидн, тиим эсий? Ода юңгад эн теңгрәс бууҗ ирв гиһәд бәәдмб? – гиҗ тедн келцхәв.

43– Бичә һундл өргтн, – гиҗ Исус келв.

44– Намаг илгәсн Эцк угаһар, Нег чигн күн Нан тал ирҗ чадшго. Сүл өдрт Би тер күүг әмдрүлхв. 45Бурхн күн болһниг дасхх гиҗ әәлдәчнр бичҗ. Эцким соңсад, Терүнә ном авч дассн күн Нан тал ирнә. 46Эцкиг күн үзв гиҗ би келҗәхшв. Бурхнас ирсн Һанцхн Тер Эцкиг үзсн мөн. 47Иткдг күн мөңк җирһл эдлнә. 48Би – әмн-җирһлин өдмгв. 49Тана өвк экцнр көдәд «манна» гидг хот идсн бийнь цуһар өңгрҗ одла. 50Теңгрәс ирсн өдмг онц йилһрнә. Энүг эдлсн күн төрүц үкш уга. 51Би теңгрәс ирсн әмд өдмгв. Эн өдмгиг эдлсн күн мөңк җирһлтә болх. Эн өдмг – Мини цогц-махмуд. Эн махмудан Би орчлңгин әмн җирһлин төлә өгхв.

52– Эврәннь махмудан идтхә гиҗ маднд тер яһҗ өгхмб? – гиҗ евреймүд заагт зүтклдән болв.

53– Үнәр келҗәнәв. Кемр тадн Күмни Көвүнә махмудынь эс эдлхлә, Терүнә цусинь эс уухла, бий дотран әмн җирһл уга бәәхит. 54Махмудм эдлсн күн, цусим уусн күн мөңк җирһлтә болна. Сүл өдрт Би терүг әмдрүлхв. 55Юңгад гихлә, цогц бийим – йосн хот. Мини цусм – йосн ундн. 56Мини цогц бийиг эдлдгнь, Мини цусиг уудгнь Нанла негдәд бәәнә. Би терүнлә негдәд бәәнәв. 57Би әм өгчәх Эцкин илгәсн күмб. Тер Нанд җирһл өгчәнә. Цогц бийим эдлҗәх күүнд Би тиигҗ җирһл өгхв. 58Эн теңгрәс бууҗ ирсн өдмг мөн. Эн тана эцкнр идсн манна гидг хот биш. Тедн идсн бийнь өңгрҗ одла. Зуг эн өдмг эдлҗәх күн мөңкиндән бәәх, – гиҗ Исус теднд цәәлһҗ келв.

59Исус Капернам хотнд евреймүдин хурлд әмтиг сурһҗасн цагт келсмн.


Мөңк җирһлин туск үг


60– Эн ном дегд кецү. Кен энүг соңсҗ чадхмб? – гиһәд Исусиг соңссн әмтнә кесгнь келцхәв.

61– Эн ном таднд харш болҗану? – гиҗ Исус сурһульчнриг хәрүцҗәхинь медәд келв.

62– Күмни Көвүг урднь бәәсн орн-нутгурнь хәрү өөд болҗ ниссинь үзәд тадн ю келхмт? 63Бурхна Сәкүсн әм өгнә, күүнә чидл олз өгхш. Мини келсн үг әм җирһл өгдг Сәкүсәр дүүргнә. 64Зуг тадна зәрмнь иткҗәхш. (Исус Терүнд эс иткх болн хөөтндән урвх күүнә тускар урдаснь медлә.) 65Кемр Эцкм күүнд зая эс хәәрлсн болхла, тер Нанур ирҗ чадшго. Терүнә тускар Би таднд келләв, – гиҗ цааранднь Исус келв.

66Эн үгмүдин хөөн сурһульчнрас кесгнь Терүг үлдәһәд хәрү йовҗ одв, дәкҗ тедн Исусиг дахсн уга.

67– Тадн Намаг бас үлдәх санатавт? – гиҗ Исус арвн хойр сурһульчнрасн сурв.

68– Деед Эзн минь, бидн кен тал йовхмб? Мөңк җирһл өгдг үгмүд Танд бәәнә. 69Та Бурхнас ирсин гидгиг бидн медҗ иткләвидн, – гиҗ Шимон Пётр хәрү өгв.

70– Тадниг, арвн хойр кү Би йилһҗ эс авлу? Зуг тадна заагас негнтн – эрлг! – гиҗ Исус келв.

71Тер Шимон Йуда Искериотин тускар келҗ. Тер арвн хойрин негнь болсн бийнь, зуг хөөннь Исусас урвҗ.


### 7


Исус болн Терүнә дүүнр


1Энүнә хөөн Исус Һалилья һазр эргәд йовҗ йовла. Евреймүдин толһачнр Терүг алх арһ хәәсн төләд Исус Йудья һазриг эргҗ йовхар седсн уга. 2Сегмүд гидг евреймүдин нәр өөрдҗ йовла[3].

3– Эн һазриг үлдәһәд, Йудья һазр темцҗ байр-нәәрт йов. Тенд сурһульчнр Чини кеҗәх өвәрц йовдлмуд үзх. 4Эврәннь кесн үүлән нуухмн биш, әмтнд медүлхин төлә терүгән үзүлх кергтә. Бәәсән олн әмтнд үзүл, – гиҗ Исусин дүүнр Терүнд келцхәв.

5Исусин дүүнр чигн Терүнд иткдго бәәҗ.

6– Зөвтә цаг Нанд ирәд уга. Таднд болхла ямаран чигн цаг амр. 7Таднд орчлң дурго болҗ чадшго. Тедн Нанд дурго. Тер юңгад гихлә, Би теднә хар йовдлмуд илдкҗ герчлнәв. 8Тер нәәрт тадн эврән йовтн, Би тиигәрән йовшгов, Мини цаг ирәд уга, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

9Тиигҗ келәд Тер Һалильяд үлдв.


Исус сегмүд гидг нәәрт


10Терүнә дүүнр нәәрт йовцхав. Тедниг йовсна хөөн Исус Бийән медүллго нууцар бас тиигәрән йовв. 11Евреймүдин толһачнр нәәрт ирәд:

– Тер күн яһсмб? – гиһәд Исусиг хәәцхәв.

12Терүнә тускар әмтн кесгтән шимлдҗ күүндцхәв. Зәрмнь:

– Тер сән күн, – гиҗ келв.

Зәрмнь:

– Уга, тер әмтиг меклҗәнә, – гив.

13Зуг цуһар евреймүдин толһачнрас әәһәд, Терүнә тускар күн иләр келсн уга. 14Нәәрин өрәлнь давсна хөөн Исус сүмд ирәд экләд әмтиг сурһв. 15Евреймүдин толһачнр өврәд:

– Эн күн альдас тиим дала юм меддг болхв? Энтн сурһуль дасдг уга биләлм? – гиҗ нег-негнәсн сурцхав.

16– Эн ном Мини биш, Намаг илгәсн Бурхна ном. 17Терүнә таалыг күцәхәр седснь эн номиг Бурхнас эс гиҗ Бийәсм һарчахиг лавта медх. 18Эврәннь нернәс келҗәхнь эврәннь нерән дуудулхар шунна. Зуг Илгәснә нериг дуудулхар шунҗ йовсн күн йосн үн келнә. Түүнд худл уга. 19Таднд Моше закан өгсн биший? Зуг таднас негн чигн күн тер закаг күцәҗәхш. Тадн юңгад Намаг алхар седҗәхмт? – гиҗ Исус сурв.

20– Чи хар сәкүстәч. Кен Чамаг алхар седҗәхмб? – гиҗ әмтн хәрүцв.

21– Би негхн өвәрц үзүлв. Тадн цуһар алң болҗанат. 22Моше болхла, таднд әмн бийин үзүрин керчлһнә авъяс өгв. Тер авъяс түрүләд Мошеһәс биш өвк-эцкнрәс ирв. Тегәд тадн бемб өдрлә нилх көвүдин әмн бийин үзүр керчнәт. 23Кемр Мошен закаг эвдшгоһар тадн бемб өдрлә нилхдин әмн бийин үзүринь керчдг болхла, Намаг бемб өдрлә күүнә бий цогциг эдгәв гиһәд юңгад тадн уурлҗахмбт? 24Өңг-зүсәрнь кү бичә гемшәтн. Үнн чикәр кү гемшәтн, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Бурхна илгәсн Аврач кемб?


25Тер цагт Ерусалимд бәәдг зәрм әмтн:

– Эн күүг толһачнр алхар седҗәнә эсий? 26Хәләтн, Энтн әмтнлә күүндҗәнә, болв толһачнр Энүг хөрҗ үг келхш. Энүг Бурхна илгәсн Аврач гиҗ тедн бас санҗахий? 27Эн күн альдас ирсинь бидн меднәвидн. Зуг йосн Христос альдас ирхинь күн медхш, – гиҗ келцхәв.

28– Тадн Намаг медвт. Намаг альдас ирсиг бас медвт. Үннәрий? Би эврә санаһарн ирсн угав. Намаг Илгәснь йосн үннч. Зуг тадн Терүг медхшт. 29Би Терүнәс ирв. Тер учрар Би Терүг меднәв. Тер Намаг илгәв, – гиҗ Исус әмтиг сүмд сурһсн цагт чаңһар келв.

30Тиигхлә тедн Исусиг бәрҗ авхар седв. Зуг нег чигн күн Исусиг көндәҗ чадсн уга. Учрнь иим: Исусин цагнь ирәд уга бәәҗ. 31Олн заагт ик зунь Терүнд иткәд келв:

– Бурхна илгәсн Аврач ирхләрн Эн күүнә үзүлсн онц темдгүдәс үлү онц темдгүд үзүлхий?


Харулчнр Исусиг бәрҗ авхар илгәгдснь


32Исусин тускар әмтн ю шимлдҗ келҗәхинь паршмуд соңсв. Терүг бәрҗ авхар паршмуд, ах гелңгүд харулчнриг илгәв. 33Исус иигҗ келв:

– Би таднла невчкн зуур бәәҗәһәд, Намаг Илгәснд йовхв. 34Тадн Намаг хәәхит. Мини бәәх һазр тал тадн ирҗ чадшго учрас Намаг олҗ чадшгот.

35Евреймүдин толһачнр нег-негнәсн:

– Мадниг ирҗ чадшго гиһәд альдаран эн йовхар седҗәхмб? Грек әмтиг сурһхар еврей әмтн бәәсн грек балһсд тал Эн йовҗахмн болвза? 36«Тадн Намаг хәәхит, зуг олҗ чадшгот. Мини бәәх һазр тал тадн ирҗ чадшгот» гисн үгмүд юн үгмүд болҗахмб? – гиҗ сурцхав.

37– Ундасҗаснь Нан тал ирәд уутн. 38Юңгад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Нанд иткдг күүнә дотрас әм өгчәх усна булг урсад бәәх», – гиҗ Исус байрин алдр сүл өдртнь босад, чаңһ дууһар келв.

39Энд Исус Әрүн Сәкүснә тускар келлә. Терүнд итксн күүнд, хөөннь Әрүн Сәкүсн өггдх. Итксн улст тер цагт Әрүн Сәкүсн өггдсн уга билә, юңгад гихлә, Бурхн Исусиг өөдлүләд уга бәәҗ.


Әмтн хоорндан әңгрснь


40Зәрмнь Исусин үгмүд соңсад:

– Эн йосн әәлдәч! – гиҗ келцхәв.

41Зәрмнь:

– Эн Бурхна илгәсн Аврач, – гив.

– Бурхна илгәсн Аврач Һалильяс ирхий? 42Бурхна Бичгт, Бурхна илгәсн Аврач Давидин тохмас Давид бәәсн Бетлехем гидг хотнас ирхинь бичәтә эсий? – гиҗ зәрмнь келцхәв.

43Әмтн Исусин тускар келәд хоорндан әңгрҗ. 44Зәрмнь Терүг бәрҗ авхар седлә, зуг нег чигн күн Исусиг көндәсн уга.


Евреймүдин толһачнрин эс итклһн


45Аш сүүлднь, паршмуд болн ах гелңгүд тал харулчнр хәрү ирцхәв.

– Юңгад тадн Исусиг бәрҗ эс авч ирвт? – гиҗ паршмуд болн ах гелңгүд сурцхав.

46– Нег чигн күн урднь тиигҗ келсн уга билә, – гиҗ харулчнр хәрү өгв.

47– Тер тадниг бас меклчкви? – гиҗ паршмуд сурв.

48– Ода күртл толһачнрас болн паршмудас нег чигн күн итксн уга биший? 49Уга. Зуг тер эгл әмтн закана тускар ю медх билә? Теднд Бурхна харал тусҗ, – гиҗ паршмуд хәрүднь келв.

50Паршмуд заагт бәәсн Никодим гидг күн бәәҗ. Тер урднь Исусла харһдг бәәсмн.

51– Мана Закаһар бидн түрүләд күүг ю кесинь медхәр сурҗ соңслго бәәҗ, зарһинь кех зөв угавидн, – гиҗ Никодим келв.

52– Чи бас Һалильясвч? Бурхна Бичг сәәнәр дасад медхич, Һалильяс нег чигн әәлдәч төрүц ирхш, – гиҗ тедн Никодимд хәрү өгв.

53Энүнә хөөн цуһар гер талан тарад йовцхав.


### 8


Аля күүкд күүнә йовдлын тускар


1Исус олив модна уул темцҗ һарад йовв. 2Өрүн өрлә Тер дәкн сүмин һаза ирәд зогсв. Цуһар Терүнә өөр ирәд хурцхав. Исус сууһад әмтнд сурһмҗ өгәд дасхв. 3Тер цагт ном цәәлһәчнр болн паршмуд нег аля йовдл һарһад бәргдсн күүкд кү Терүнүр авч ирәд, әмтнә чирәд зогсав:

4– Багш, эн күүкд күн хуульч йовдл кеһәд бәргдв. 5Мошен закан тиим күүкд улсиг чолуһар цокҗ алтн гиҗ закна. Та ю келнәт? – гиҗ тедн сурв.

6Тедн Исусиг сөрҗ тиигҗ сурцхав. Цааранднь Исусиг хәрүһинь өгч эс чадхлань, үгәрнь бәрҗ авхар эн күүндвриг эклцхәв. Зуг Исус өкәһәд, һазр деер юм бичәд суув. 7Тедн зогсн бәәҗ сурҗахла, Исус босад:

– Тадн дундас килнц угань хамгин түрүн энүг чолуһар шивтн, – гиҗ келв.

8Дәкәд Исус саак кевәрн өвдглҗ сууһад һазр деер юм бичв. 9Энүг соңссн әмтнәс настань экләд йовв, тедниг дураһад наадкснь бас дахлдв. Исус һанцарн үлдв. Күүкд күн Исусин өмн зогса бәәҗ.

10– Тедн цуһар яһсмб? Зарһичинь кех нег чигн күн үлдсн угай? – гиҗ Исус ормасн босад күүкд күүнд келв.

11– Уга күн үлдсн уга, Ах Нойн! – гиҗ тер күүкд күн келв.

– Би бас зарһичн кешгов. Эврәннь хаалһарн йов, эн өдрәс авн килнц бичә ке, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Исус – орчлңгин герл


12– Би орчлңгин герлв, Намаг дахҗах күн харңһуд йовшго. Тер әмн җирһл өгдг герлтә болна, – гиҗ хөөннь Исус дәкн әмтнд келв.

13– Чи эврән Бийиннь тускар герчлҗәнәч. Чини герчллһн йосн үнн биш, – гиҗ паршмуд өмнәснь келцхәв.

14– Би Бийиннь тускар герчлв чигн, Мини үгмүд үнн. Юңгад гихлә, Би альдас ирсән альдаран йовхан меднәв. Тадн Намаг альдас ирсинь альдаран йовҗахинь төрүц медҗ бәәхшит. 15Тадн әмтнә хәләцәр кү гемшәнәт. Би кү төрүц гемшәхшв. 16Кемр Би кү гемшәхләрн үнн кевәр гемшәнәв. Юңгад гихлә, Би һанцарн бишв. Намаг илгәсн Эцкм Нанла хамдан бәәнә. 17Тана закаһар хойр күн герчлхлә, теднә герчллһн чик болна. 18Би Бийиннь тускар герчлҗәнәв. Намаг илгәсн Эцкм бас Мини тускар герчлҗәнә, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

19– Чини Эцкчн альдв? – гиҗ тедн сурцхав.

– Тадн Намаг чигн болн Мини Эцким медхшит. Кемр тадн Намаг медсн болхла, Мини Эцким бас медх биләт, – гиҗ Исус келв.

20Цуг энүнә тускар Исус сүмд бәрц өгдг хәәрцгин өөр зогсҗ келсмн. Исусин цагнь ирәд уга бәәҗ, тер учрар нег чигн күн Исусиг бәрҗ авсн уга.


Мини йовх һазрт тадн ирҗ чадшгот


21Дәкәд Исус иигҗ келв:

– Ода Би йовҗанав. Тадн Намаг хәәһәд, килнцдән даргдад үкхит. Мини йовх һазрт тадн ирҗ чадшгот.

22– Энтн әмән хорлҗ үкхәр седҗәх бәәдлтә. Юңгад гихлә, Мини йовх һазрт тадн ирҗ чадшгот гиҗ келсмн, – гиҗ евреймүдин толһачнр хоорндан күүндцхәв.

23– Тадн цуһар дора бәәсн орчлңгас болҗанат. Би болхла деед теңгрәс. Тадн эн орчлңгин әмтн. Би эн орчлңгин бишв. 24Би таднд келлүсв: Тадн килнцдән даргдад үкхит. Кемр тадн Би бәәнәв гисн үгдм эс иткхлә, тадн килнцдән даргдад үкхит, – гиҗ Исус цаарандан келв.

25– Тиигхлә Та кембт? – гиҗ тедн сурцхав.

– Ю хәәҗ би таднла күүндәд суунав? 26Кесг юм тадна тускар Би келҗ гемшәҗ чадх биләв. Зуг Намаг Илгәснәс соңссан орчлңд герчлҗ келҗәнәв. Намаг Илгәснь йосн үннч, – гиҗ Исус келв.

27Тедн Исусиг Эцкиннь тускар келжәхинь медсн уга. 28Цааранднь Исус келҗ бәәнә:

– Күмни Көвүг деер һарсна хөөн Би бәәнәв гисм лавта медҗ авхит. Эврәннь дурарн Би юм кеҗәхшв. Эцкимм дасхсн үгиг Би әмтнд цәәлһҗ келнәв. 29Намаг Илгәснь Нанла хамдан бәәнә. Терүнд кергтә юм Би оньдин кедв. Тегәд Намаг һанцараһим Тер үлдәхш.

30Эн үгмүдин хөөн кесгнь Исуст иткв.


Исус килнцәс яһҗ сулдҗ һархин тускар келҗәнә


31– Кемр тадн Мини номар бәәхлә, тадн йосн Мини сурһульчнр болҗанат. 32Тадн йосн үнниг медхит, үнн тадниг сулдхх, – гиҗ Исус Бийднь итксн евреймүдт келв.

33– Бидн Абрахамин үлдл тохм, бидн нег чигн күүнд заргдад мухла болҗ йовсн угавидн. Яһҗ чи мадниг сулдххмч? – гиҗ тедн хәрүднь келцхәв.

34– Үнәр келҗәнәв, килнц кеҗәх күн килнцин мухла болҗана. 35Мухла күн герт оньдиндан бәәҗ чадхш. Көвүн болхла мөңкиндән гертән бәәнә. 36Кемр Көвүн тадниг сулдххла, тадн йосндан сул болхит. 37Тадниг Абрахамин үлдл тохминь меднәв. Мини үгм тадна седклд багтҗахш, тер учрар тадн Намаг алх санатат. 38Би таднд Эврәннь Эцкәсн үзсн юман келҗәнәв. Тадн болхла бас эврәннь эцкәсн соңссн юман келҗәнәт, – гиҗ Исус теднд келв.

39– Мана эцкмдн Абрахам, – гиҗ тедн хәрү өгв.

– Кемр тадн Абрахамин үрдүд болсн болхла, тадн Абрахамла әдл кергән күцәх биләт. 40Таднд Бурхнас соңссн үнниг келҗәнәв. Тадн Намаг зөрц алхар седҗәнәт. Абрахам тиигҗ бәәдго билә. 41Тадн эврәннь эцкиннь кесн юмиг кеҗәнәт, – гиҗ Исус келв.

– Мадн нег эцктәвидн, Бурхн Бийнь – мана Эцк. Бидн йосар һарсн үрдүд, – гиҗ тедн келцхәв.

42– Кемр Бурхн тадна Эцк бәәсн болхла, тадн Нанд дурта болх биләт. Юңгад гихлә, Би нааран Бурхнас ирләв. Эврәннь санаһарн Би ирсн уга биләв, Намаг Бурхн илгәв. 43Мини келсн үгм тадн яһад эс меднәт? Яһад гихлә, тадн Намаг соңсхар седҗәхшит. 44Тана Эцктн – эрлг. Тегәд тадн терүнә дурар бәәхәр седҗәнәт. Тер кезәнәс авн үннлә таардго алач бәәсмн. Терүнд төрүц үнн уга, худлч болн худлын эцк. Тегәд худл терүнә төрскн келн. 45Би үнәр келҗәнәв, тер учрар тадн Нанд иткҗәхшт. 46Тадна негнтн Намаг килнц һарһвч гиҗ гемшәҗ чадхий? Би таднд үнәр келхлә, юңгад тадн эс иткнәт? 47Бурхна үрдүд Терүнә үг соңсна. Тадн Бурхна биш болад, Мини үгм соңсҗахшт, – гиҗ Исус келв.


Абрахамас түрүләд Би бәәләв


48– Чи хар сәкүстә Шамарья күнч гиһәд бидн чикәр келсн биший? – гиҗ евреймүд Исуст келцхәв.

49– Би хар сәкүстә бишв. Би эврәннь Эцкән тевчнәв. Тадн Нанд му нер өгчәнәт. 50Би Эврәннь нерән туурулхар седҗәхшв. Зуг Мини туурмҗ хәәҗәх, Мини төлә әмтнә зарһинь кедгнь бәәнә. 51Үнәр келҗәнәв: Үгм дахҗ күцәдг күн мөңкиндән үкшго! – гиҗ Исус келв.

52– Чамаг хар сәкүснд эзлгдсинь ода бидн йосндан үзҗәнәвидн! Абрахам болн әәлдәчнр кезәнә өңгрҗ одв. Зуг үгим дахҗ күцәдг күн мөңкиндән үкшго гиҗ Чи келҗәнәч. 53Чи мана Абрахам эцкәс деер болҗахмчи? Абрахам өңгрв, болв әәлдәчнр кезәнә өңгрҗ одв. Бийән кенд тоолад тиигҗәхмч? – гиҗ евреймүд хәәкрцхәв.

54– Кемр Би Бийдән туурмҗ хәәҗәхлә, тер туурмҗ юмн биш. Зуг Мини Эцкм Намаг туурулҗана! Тадн Терүг Мана Бурхн гиҗ дууднат! 55Тадн Терүг төрүц меддго биләт. Зуг Би Терүг меднәв. Кемр Би Терүг медхшв гиҗ келсн болхла, Би таднла әдл худлч болх биләв. Зуг Би Терүг меднәв. Терүнә келсн үгмүдиг соңсҗ күцәдв. 56Абрахам эцктн цагм үзх гиҗ байрлҗала. Цагм үзәд ик байрта үлдв, – гиҗ Исус хәрү өгв.

57– Чи эврән тәв күрәд угач, яһҗ Абрахамиг үзсмч? – гиҗ евреймүд сурцхав.

58– Абрахам экиннь геснәс һарад уга бәәтл Би Бәәләв, үнәр таднд келҗәнәв, – гиҗ Исус келв.

59Тиигхлә тедн чолу авад Исус тал шивҗ алхар седв. Зуг Исус теднәс бултад, сүмәс һарад йовҗ одв.


### 9


Сохр кү эдгәлһн


1Нег дәкҗ Исус йовҗ йовад, нег сохр кү үзв. Тер күн һарснас авн сохр бәәҗ.

2– Багш, эн күн юңгад сохр һарсмб? Кен килнц һарһсмб, эн күн аль энүнә эк-эцкнь? – гиҗ сурһульчнр Исусас сурцхав.

3– Тер чигн, эк-эцкнь чигн килнц һарһсн уга. Эн күүг эдгәһәд, әмтнд Бурхна күчиг үзүлхәр цуг эн учрв. 4Өдр чиләд уга бәәтл бидн Намаг Илгәсн Эцкин керг күцәх зөвтәвидн. Удл уга харңһу сө болх, тиигхлә күн юм кеҗ чадшго. 5Эн һазр деер бәәтл Би нарт делкән герл болҗанав, – гиҗ келәд, 6Исус һазрт нульмад, шүлсәрн шора зуурч, сохр күүнә нүднднь түркв.

7– Ода болхла йовад Шилоах гидг уснд нүүрән уһачк, – гиҗ Тер сохр күүнд келв.

(Шилоах гисн – «Илгәгдсн» гисн үг.) Сохр күн йовад, нүүрән уһаһад ирхләрн юм үздг болв. 8Хам-хоша бәәсн әмтн терүг һууль һууҗ йовсинь үзсн әмтн сурцхав:

– Эн һууль һууҗасн күн мөн биший?

9Зәрмнь:

– Тертн Бив, – гив.

– Уга, энтн терүнә дүрстә, – гиҗ зәрмнь келцхәв.

Эдгсн күн бийнь келв:

– Тертн Бив.

10– Яһҗ чамд нүднә харан орв? – гиҗ тедн сурцхав.

11Тер хәрүднь:

– Исус гидг нертә күн шораһар бальчг кеһәд мини нүднд түркв. Дәкәд Тер Шилоах гидг уснд нүүрән уһа гив. Би йовад нүүрән уһасна хөөн үздг болв. Нүднә харан нанд орв, – гиҗ келв.

12– Тер күн альдв? – гиҗ тедн эдгсн күүнәс сурцхав.

– Би медҗәхшв, – гиҗ эдгсн күн хәрү өгв.


Паршмуд харан орсн күүг мөшкҗәнә


13Тиигхлә тедн харан орсн күүг паршмуд тал авч ирцхәв. 14Бемб өдр Исус шүлсәрн шора зуурч, эн күүнә нүдн хара орулв. 15Паршмуд тер күүнәс:

– Нүднә харан чамд яһҗ орсмб? – гиҗ сурцхав.

– Исус мини нүдм бальчг түркв, би нүүрән уһаһад юм үздг болв, – гиҗ эдгсн күн келв.

16Зәрм паршмуд:

– Чамаг эдгәсн күн Бурхнас ирсн күн биш, юңгад гихлә, энтн бемб өдриг бемб өдр гиҗ тоолхш, – гицхәв.

Зәрмнь болхла:

– Килнцтә күн тиим өвәрц юмиг яһҗ чадхмб? – гиҗ келцхәв.

Теднә хәләц-тоолврнь онц йилһгдв.

17– Нүднчн Тер сексн учрас чи эврән Терүнә тускар ю келҗ чадхмч? – гиҗ паршмуд эдгсн күүг мөшкв.

Эдгсн күн:

– Тер әәлдәч, – гив.

18Евреймүдин толһачнр терүг сохр бәәсинь, дәкәд нүднә харан орсинь итксн уга бәәҗ. Тедн тер күүнә эк-эцкинь дуудхар шиидв.

19– Эн тана көвүнтн биший? Энүнә тускар тадн сохр билә гисн бишийт? Ода яһҗ энтн юм үздг болсмб? – гиҗ тедн сурцхав.

20– Эн мана көвүн гиҗ бидн таньҗанавидн, энүг һарснас авн сохр бәәсинь меднәвидн. 21Зуг яһҗ эн юм үздг болсинь, кен нүдинь эдгәсинь бидн медхшвидн. Энүг бийәснь суртн. Мана көвүн нас күрсн күн, хәрүһинь таднд өгч чадх, – гиҗ эк-эцкнь келцхәв.

22Эк-эцкнь евреймүдин толһачнрас әәһәд тиигҗ келцхәв. Юңгад гихлә, Исусиг Бурхна илгәсн Аврач гиҗ тоолснь хурлас көөгдх гисн шиидвр евреймүдин толһачнр батлсмн. 23Тегәд чигн эк-эцкнь:

– Энтн наста күн, бийәснь суртн, – гицхәв.

24Паршмуд эдгсн күүг хойрдад дуудв.

– Бурхна чирәд үн кел! – гиҗ тедн келцхәв, – Чамаг эдгәсн күүг килнцтәһинь бидн меднәвидн.

25– Терүг килнцтә эс килнцтәһинь би медхшв. Урднь сохр бәәһәд, дәкәд харата болсан сәәнәр меднәв! – гиҗ эдгсн күн келв.

26– Тер чамд ю кесмб? Чини нүдичн яһҗ эдгсмб? – гиҗ паршмуд мөшкв.

27– Би таднд келҗ өгләв, тадн соңссн угат. Намаг дәкн-дәкнәс соңсх дурн таднд яһад күрәд бәәнә? Тадн Терүнә сурһульчнр болхар бас седҗәхмбт? – гиҗ тер хәрү өгв.

28Тиигхлә тедн эдгсн күүг шоодад, му келәд:

– Чи эврән Терүнә сурһульч! Бидн Мошен сурһульчнрвидн! 29Бурхн Мошелә күүндсинь бидн меднәвидн. Эн күүнә тускар болхла бидн юм медхшвидн. Эн күн альдас ирсинь медхшвидн, – гиҗ тедн келцхәв.

30– Я-а! Акад юмб? Терүг альдас ирсинь чигн медхшийт? Тертн болхла мини нүдм секв. 31Бурхн килнцтә әмтиг соңсхш гисинь бидн меднәвидн. Бийинь күндлдг Терүнә дурар бәәдг әмтиг Бурхн соңсдгинь бидн меднәвидн. 32Орчлң үүдснәс авн ода күртл кен чигн һарснас авн сохр күүнд хара орулдгинь соңсгдад уга. 33Кемр Эн Күн Бурхна Күн биш болсн болхла, Тер иим юм үзүлҗ чадшго билә, – гиҗ эдгсн күн хәрүднь келв.

34– Чи килнцтә төрләч. Маднд уха заах зөв чамд уга, – гиҗ хәрүднь келәд, тедн эдгсн күүг хурлд ирдгинь уурулв.


Сохр ухан-седклин тускар


35Исус эдгсн күүг паршмуд тиигсинь соңсад, терүг олҗ авад сурв:

– Чи Күмни Көвүнд иткҗәнч?

36– Тертн кемб, Ах Нойн минь? – гиҗ тер сурв, – Келтн нанд, би Терүнд иткнәв.

37– Чи ода Терүг үзҗәнәч, Тер чамта күүндҗәнә, – гиҗ Исус келв.

38Тиигхлә күн:

– Деед Эзн, би иткҗәнәв, – гиһәд Исуст сөгдҗ мөргв.

39Исус келв:

– Сохр әмтнд хара орулҗ, харата әмтиг сохрулхар Би эн орчлңд ирв.

40Өөрнь бәәсн паршмуд:

– Бидн бас сохр болҗахмб? – гиһәд сурцхав.

41Исус:

– Кемр тадн сохр бәәсн болхла, тадн эврәннь килнцдән буру уга болх биләт. Зуг тадн үзҗәнәвидн гисн төләдән, тадн деерән буру толһатат.


### 10


Хөөчин тускар


1– Хөөнә хаша дотр үүдәр орлго талдан орм олҗ авад орсн күн – хулхач болн деермч, гиҗ үнәр таднд келҗәнәв. 2Хашан үүдәр орсн күн эврәннь хөөдин хөөч мөн. 3Манач терүнд үүдинь секнә. Хөд дууһинь соңсна. Тер эврәннь хөөдән нерәрнь дуудад, дахулад һазаран һарна. 4Хөөч хөөдән цуглулҗ һазаран һарһад, бийнь өмннь һарад уралан йовна. Эзнә ду таньдг учрас тедн хөөчин ардаснь дахҗ йовна. 5Күүнә ду хөд медхш. Тегәд күүнә күүг тедн дахшго. Хөд гүүһәд тарад йовҗ одх, – гив.

6Исус үлгүрлҗ келсмн, зуг Терүнә үгмүдин чинринь әмтн медҗ чадсн уга.


Исус – сән хөөч


7– Би хөөнә хашан үүднв, гиҗ үнәр келҗәнәв. 8Нанас урд ирсн әмтн хулхачнр болн деермчнр. Хөд тедниг соңссн уга. 9Би лавта үүднв. Нанар дамҗҗ орҗ һарснь әмән харсҗ аврх. Тер күн орҗ һарад, урһцта-идгтә һазр олҗ авх. 10Хулхач юм хулхалхар, алхар, күүчҗ хамхлхар ирнә. Би болхла әмтнд йосн элвг-делвг әмн-җирһл өгхәр ирв. 11Би сән хөөчв. Сән хөөч эврәннь хөөдин төлә әмән әрвллго өгхдән белн. 12Ялч болхла йосн хөөч биш. Хөд терүнә биш. Ялч аашсн чоныг үзхләрн, хөөдиг хаяд, әәһәд, зулад йовҗ одна. Тиигхлә чон зәрм хөөдиг шүүрч авна, наадкснь тарад йовҗ одна. 13Ялч йосн хөөч биш, тер ялч болад зулҗ одна. Тер хөөдиг йосндан асрҗ хәләхш. 14-15Би сән хөөчв. Эцк Намаг меднә, Би Эцкән бас меддв. Тиим кевәр Би Эврәннь хөөдән сәәнәр меднәв, хөөдм Намаг бас меднә. Эврәннь хөөдин төлә Би әмән әрвллго өгхдән белнв. 16Талдан хөд Нанд бас бәәнә. Тедн эн сүргин хөд биш. Би тедниг бас дахулҗ авч ирх зөвтәв. Тедн Мини ду бас соңсх. Удл уга цуһар нег хөөчтә нег сүрг болх! 17Би әмән хәрү авхин төлә өгхдән белнв. Тер учрар Эцк Нанд хәәртә. 18Кен чигн Мини әмиг булаҗ авч чадшго. Би эврә дурарн әмән өгчәнәв. Әмән өгх чигн, хәрү авх чигн йосн Нанд бәәнә. Тиигҗ Нанд Эцкм закв, – гиҗ Исус келв.

19Эн үгмүдин хөөн еврей әмтн хоорндан хувагдв.

20– Эн – ухань көндрсн хар сәкүстә күн. Ю хәәҗ Энүг соңсҗант? – гиҗ кесгнь келцхәв.

21Зәрмнь:

– Хар сәкүснд эзлгдсн күн тиигҗ келшго. Хар сәкүсн сохр күүнд хара орулҗ чадхмб? – гицхәв.


Евреймүд Исуст иткҗәхш


22Үвл болсмн. Ерусалимд һол сүм шинрүлҗ нерәдлһнә нәр болв. 23Исус сүмин хашан дотрк Соломон хаана нертә бәәрн дотраһар йовҗ йовла. 24Әмтн Терүнә өөрнь зогсв.

– Кедү күртл Чи мадниг өврүлҗ зовахмч? Кемр Чи Бурхна илгәсн Аврач болхла, тодрхаһар кел маднд, – гиҗ тедн келцхәв.

25Исус иигҗ келв:

– Би таднд келләв. Тадн итксн угат. Эцкинм күчәр кесн йовдлмуд Мини тускар келҗәнә. 26Тадн Мини хөд биш болсн учрас Нанд иткҗәхшит. 27Мини хөд дууһим соңсна. Би тедниг таньҗ меднәв. Тедн Намаг дахҗ йовна. 28Би теднд мөңк җирһл өгнәв. Тедн мөңкиндән үкшго. Мини хөөдиг Нанас күн булаҗ авч чадшго. 29Нанд Эцкин өгсн юмн цуг юмнас деер. Тедниг Эцкәс күн булаҗ чадшго. 30Эцк Би хойр ни-негнвидн.

31Тиигхлә евреймүд саак кевәрн Исусиг алхар чолу һартан авцхав.

32Зуг Исус:

– Би тана чирәд Эцкин даалһсн кесг сән йовдлмуд күцәвүв. Ямаран йовдлас көлтә тадн Намаг чолуһар цокхар седҗәхмт? – гиҗ келв.

33– Бидн чамаг сән йовдлмудас көлтә цокхар седҗәхшвидн. Чамаг Бурхиг му келснә төләд, эгл күн Бийән Бурхнд тоолсн төләд чолуһар цокхар седҗәнәвидн, – гиҗ евреймүд хәрүцв.

34– «Тадн – бурхд» гиҗ Бурхн келснь тадна Заканд бичәтә биший? 35-36Бурхна Бичгт бәәсн үгмүд мөңкиндән үнн болдгинь бидн меднәвидн. Бурхна Үг авсн улсиг бурхд гиҗ Бурхн нерәдсн биший? Намаг Эцкм шүүҗ авад орчлңд илгәв. Би – Бурхна Көвүнв гиҗ келхлә, Бурхиг муурулҗана гиһәд яһад тадн Намаг гемшәҗәхмбт. 37Кемр Мини Эцкин даалһсн йовдлмудыг Намаг эс күцәхлә, бичә Нанд итктн! 38Кемр Мини Эцкин даалһсн йовдлмудыг Би күцәхлә, Мини үгд эс итквчн, Мини кесн йовдлмудт итктн. Тиигәд Би Эцклә негдәд, Эцк Нанла негдәд бәәдгинь медхит, – гиҗ Исус келв.

39Тедн саак кевәрн Исусиг бәрҗ авхар седв, зуг Исус теднд бәргдсн уга. 40Цааранднь Исус дәкәд Йордан һолын телтр эрг тал һарч йовад тенд үлдсмн. Тенд Йохан урднь әмтиг уснд кирслсмн. 41Олн күн Исусур ирлә:

– Йохан өвәрц йовдлмуд эс үзүлв чигн, зуг эн күүнә тускар келснь цугнь үнн, – гиҗ тедн келцхәв.

42Тенд олн әмтн Исуст итксмн.


### 11


Лазарин үкл


1Йудья һазрин Бетәнья хотнд Лазарь гидг күн гемтҗ. Тер Март Мирьям гидг хойр эгчтә бәәдг бәәҗ. 2Мирьям каңкнсн үнртә тосиг Деед Эзн Исусин көлднь түркәд, үсәрн арчдг күүкд күн. Терүнә дү Лазарь күнд гемтә бәәҗ.

3– Деед Эзн, Тана хәәртә үр икәр гемтҗәнә, – гиҗ эгчнр Исус тал зәңг илгәв.

4Исус энүг соңсад:

– Эн гемәс көлтә Лазарь үкшго. Бурхиг туурулхин төлә цуг эн учрх. Бурхна Көвүг бас туурулхин төлә эн гем ирҗ, – гиҗ келв.

5Март, Мирьям болн Лазарь һурвнд Исус ик дурта бәәҗ. 6Зуг Лазариг гемтә бәәсинь соңсв чигн, Исус бәәсн һазртан хойр өдртән бәәв. 7Энүнә хөөн Исус эврәннь сурһульчнртан:

– Хәрү Йудья һазрур йовхмн, – гиҗ келв.

8– Багш, тенд әмтн Таниг чолуһар цокхар седлә. Тер бийнь Та тиигәрән йовх санатавт?! – гиҗ сурһульчнр келв.

9– Арвн хойр часин кемҗәнд өдр герлтә болна, тиим эсий? Өдрәр йовсн күн бүдршго, тер эн орчлңгин герлиг үзнә. 10Ора сөөһәр йовдг күн бүдрх, юңгад гихлә, тер герл уга, – гиҗ Исус келв.

11– Мана үр Лазарь унтҗ одв, зуг Би терүг серүлхәр йовҗанав, – гиҗ Исус немҗ келв.

12– Деед Эзн, кемр тер унтсн болхла, тертн эдгҗәх болвза? – гиҗ сурһульчнр сурв.

13Исус теднд Лазарь өңгрв гиҗ келлә, зуг сурһульчнр Исусиг нөөрин тускар келҗәхинь санв. 14Тиигхлә Исус:

– Лазарь өңгрҗ одв, – гиҗ иләр келв.

15– Терүнлә хамдан урднь эс бәәсндән Би байрлҗанав. Энүн деерәс тадн Нанд иткхит. Эн учрсн юмн таднд туста болх. Лазарь тал йовцхай, – гиҗ Исус немҗ келв.

16Тиигхлә Томас гидг күн (тер Икрин өрәсн бәәсмн) наадк сурһульчнрт келв:

– Йовцхай! Исусла хамдан үкцхәй!


Исус эгч дү хойрин зүркинь тогтнулҗана


17Исусиг ирхд Лазарин цогцнь дөрвн өдр үкәрт кевтсн бәәҗ. 18Бетәнья Ерусалимас һурвн дууна шаху бәәсмн. 19Урднь Март Мирьям хойрт кесг евреймүд ирәд, теднә ахиннь тускар һундл төрүлҗ. 20Исусиг аашсинь соңсад, Март Терүг тосхар һарв, Мирьям гертән үлдв.

21– Деед Эзн минь, Таниг энд бәәсн болхла, дүм үкшго билә. 22Болв би ода чигн меднәв, Бурхн сурсн юмитн Танд өгх, – гиҗ Март Исуст келв.

23– Чини дүүчн әмдрх, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

24– Би меднәв, тертн сүл өдрт әмдрллһнә өдрт әмдрх, – гиҗ Март келв.

25– Би – әмдрллһн болн җирһл. Нанд иткдг күн үкв чигн әмдрх. 26Болв әмд деерән Нанд иткснь төрүц үкшго. Чи Мини келсн үгд иткҗәнчи? – гиҗ Исус сурв.

27– Э, иткҗәнәв, Деед Эзн, Таниг орчлңд ирсн Бурхна Көвүн – Бурхна илгәсн Аврач гисинь иткҗәнәв, – гиҗ Март хәрү өгв.


Исус уульҗана


28Цуг энүг келәд, Март хәрҗ ирәд, дү күүкән дуудад:

– Багш ирв, энд бәәнә. Тер чамаг дуудҗана, – гиҗ шимлдҗ келв.

29Мирьям үгинь соңсад, босад Исус тал адһҗ һарад йовв. 30Исус тер хотн дотр орад уга бәәсмн. Тер Мартан тоссн ормд зогсҗала. 31Мирьямин герт ирсн евреймүд терүнд сана зовҗ төвкнүлҗәлә. Мирьямиг босад йовхлань, терүг үкәр тал уульхар йовҗана гиҗ санад, тедн ардаснь дахв. 32Мирьям Исусин бәәсн һазрт ирәд, Терүг үзәд, көлднь киисәд келв:

– Деед Эзн минь! Таниг энд бәәсн болхла, дүм үкшго билә, – гив.

33Исус оркрҗ уульҗах Мирьямиг болн евреймүдиг үзәд, һашудҗ гейүрв.

34– Терүнә цогцинь тадн альд тәвсмт? – гиҗ Исус сурв.

– Йовхм, Та эврән үзхит, – гиҗ тедн келцхәв.

35Исус уульв.

36– Энтн үнәр Лазарьт хәәртә бәәҗ, – гиҗ евреймүд нег-негндән келцхәв.

37Тер бийнь зәрмнь:

– Сохр күүнд хара өгсн күн Лазариг өңгрүлшгоһар юңгад юм эс кесмб? – гиҗ келцхәв.


Исус Лазариг әмдрүлҗәнә


38Исус гейүрәд үкәр тал йовв. Үкәр гисн хадын көндә билә. Хадын амн чолуһар хаалһата бәәҗ.

39– Эн чолу түлкәд хооран кетн, – гиҗ Исус закв.

Үксн күүнә эгчнь Март:

– Деед Эзн минь, тендәс үмкә үнр һарчана, Лазарин цогцнь дөрвн өдр үкәрт кевтнә, – гив.

40Тиигхлә Исус:

– Би чамд келлүсв, кемр иткхләчн, Бурхна туурмҗ чамд үзгдх, – гиҗ хәрү өгв.

41Чолуг түлкәд хооран кеснә хөөн Исус теңгр хәләһәд келв:

– Аав минь, Намаг соңсҗасн төләд Би Чамд ханлт өргҗәнәв. 42Би меднәв, Чи Намаг оньдин соңснач. Би цуг энүг энд зогссн әмтнә төлә келҗәнәв. Чи Намаг илгәввч гиснд эдниг итктхә гиҗ келҗәнәв.

43Эн үгмүд келәд Исус чаңһар дуудв:

– Лазарь, һар нааран!

44Үксн күн һарв. Терүнә һар-көлнь еврей әмтнә заңшалар цаһан кенчрәр, чирәнь альчурар оралһата бәәсмн.

– Боодһаһинь тәәләд, йовултн, – гиҗ Исус келв.


Деед хург Исусиг алхар шиидснь


45Мирьям тал ирсн евреймүдин кесгнь Исусин кесн өвәрц үзәд Терүнд иткв. 46Зуг зәрмнь паршмуд тал йовад, учрсн йовдлын тускар цәәлһҗ келҗ өгв. 47Ах гелңгүд болн паршмуд Деед хург кев:

– Эн күн дала өвәрц йовдлмуд кенә. Ода яахмб? – гиҗ тедн сурцхав.

48– Кемр бидн Терүнд зөв өгәд бәәхлә, Тер кех юман цааранднь кех, тер учрар цуһар Терүнд иткх. Тиигхләнь Римин улс ирәд мана сүмиг болн келн әмтиг уга кеһәд тарах, – гиҗ тедн келцхәв.

49Кәәп гидг күн тер җилд ах гелң болҗ йовсмн тер:

– Тадн юм медҗәхшит. 50Нег келн-әмтн үкхин ормд нег күн цуг келн әмтнә төлә үкснь деер болхиг тадн медҗәхшийт? – гив.

51Тер эврә уханасн эн үгмүд келсн уга, тер цагт ах гелң болсн төләд тер Исус еврей әмтнә төлә үкх гисн әәлдхлиг келҗ өгв. 52Болв һанцхн еврей әмтнә төлә биш, цуг олн зүсн нутгт бәәсн Бурхна үрдүдин төлә, тедниг цуглулҗ негдүлхин төлә Исус әмнәсн хаһцулгдх.

53Тер өдрәс авн тедн Исусиг алх арһ хәәдг болв. 54Тер учрар Исус еврей әмтнә заагт ил йовдган уурв. Тер эҗго көдән өөр бәәсн Эпрам гидг хотнур йовҗ одв. Тенд Исус эврәннь сурһульчнртаһан бәәв.

55Йудья әмтнә Песах гидг нәр өөрдҗ йовла, әрвсллһнә йос күцәхин төлә, кесг әмтн еврей нутгин һазр болһнас Ерусалим балһснур ирцхәв. 56Тедн Исусиг хәәлдәд, сүмд ирәд нег-негнәсн:

– Эн байр-нәәрт Тертн иршго болвза? – гиҗ сурцхав.

57– Кемр Исусиг альд бәәхинь күн медхлә, Терүг бәрҗ авхар дарунь теднд келҗ өгх зөвтә, – гисн заквр ах гелңгүд болн паршмуд һарһв.


### 12


Мирьям Исусин көлднь каңкнсн үнртә тос асхснь


1Песах гидг нәр күртл зурһан өдр үлдҗ. Исус Бетәнья гидг Лазарь бәәсн хотнур ирв. Тер хотнд урднь Исус Лазариг әмдрүлсмн. 2Энд Исусин төлә байрин хот белдв. Март хотынь зөөһәд ширә деер тәвв. Лазарь талдан гиичнрлә болн Исусла хамдан ширә эргҗ сууҗ. 3Мирьям савд [литрин өрәл дүңгә] кесн нард гидг үнтә каңкнсн үнртә тосиг авад, Исусин көл деернь асхад, үсәрн арчв. Гер каңкнсн үнрәр дүүрв. 4Исусин нег сурһульч Йуда Искериот (хөөннь тер Исусас урвсмн):

5– Эн тосиг һурвн зун цаһан мөңгнд[4] хулдад, мөңгинь һуульһнч әмтнд өгх йоста бәәсн юмн, – гиҗ келв.

6Тер энүг һуульһнч әмтнд санань зовад, теднә арһинь хәәхин төлә келсн биш тер хулхач болад тиигҗ келв. Йуда мөңг хадһлдг хәәрцгтә бәәҗ. Тегәд тер мөңгән бәәҗ-бәәҗәһәд эврән эдлдг бәәсмн.

7– Эн күүкд күүг бичә гемшәтн. Эн тосиг Намаг оршахар эн хоршаҗ хадһлтха! 8Тадна өөр угатя яду әмтн оньдин бәәх. Би болхла удл уга таднас салхв, – гиҗ Исус келв.


Лазарин тускар болсн нууц күүндлһн


9Тер саамд кесг евреймүд Исусиг тенд бәәсинь медчкәд ирцхәв. Тедн һанцхн Исусиг хәләхәр биш дәкәд Лазариг үзхәр ирҗ. Юңгад гихлә, тедн Лазариг Исус әмдрүлҗ гисн зәңг соңсҗ. 10-11Евреймүдин ик зунь Лазарас көлтә ах гелңгүдиг үлдәһәд, Исус тал ирәд, Терүнә итклд орсн төләд ах гелңгүд Лазариг бас алхар седв.


Ик байртаһар Ерусалим балһснур орҗ ирлһн


12Маңһдуртнь Песах гидг байрта нәәрт ирсн әмтн Исусиг Ерусалим тал ирҗ йовхинь соңсв. 13Тедн шавар зандн[5] модна бүчрмүд авад, Исусиг тосҗ һарв.

– Бурхн тууртха! Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә болтха! Израилин Хан әдстә болтха! – гиҗ олн әмтн хәәкрцхәв.

14Исус баахн элҗгниг олҗ авад унад йовҗ. 15«Сиона күүкн бичә ә! Хәлә! Баахн элҗгниг унҗ авсн чини Хан йовҗ йовна» гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә бәәнә. 16Түрүләд Исусин сурһульчнр яһад тиигҗәхинь медсн уга. Зуг Терүг өврмҗтә кевәр әмдрснә хөөн тедн Исусин тускар Бичгт тиигҗ бичгдсинь тодлв. Яһад иигҗ кесинь бас тедн тодлв. 17Исус Лазариг үкәрәснь дуудҗ авад, цогцинь яһҗ әмдрүлсинь үзсн әмтн зогсл уга күн болһнд келдг бәәсмн. 18Ода тедн тиим өвәрц йовдл кесн күн аашсиг медәд, һарч Исусиг тосв.

19– Бидн ю эс кеввчн тус болҗахш. Цуг нарт делкә Терүг дахҗ йовна! – гиҗ паршмуд уурлад хоорндан келцхәв.


Исус эврәннь үклин тускар келснь


20Тер байрт ирсн әмтн заагт нег цөөкн грек келн әмтн Бурхнд сөгдхәр ирҗ. 21Тедн Һалилья һазрин Бетсәд хотна Пилип гидг Исусин сурһульч тал өөрдәд:

– Тана зерг, бидн Исусиг үзх саната биләвидн, – гиҗ сурцхана.

22Пилип Андрей тал йовад энүнә тускар келв, тедн хоюрн тер әмтнә тускар Исуст келв. 23Исус иигҗ келв:

– Күмни Көвүнә, Мини туурхин цаг ирв. 24Би үнәр келҗәнәв: Буудян экн һазрт унад эс үкхлә, негхн болҗ үлднә. Кемр буудян экн үкхлә, олн буудя өгч урһна. 25Тер учрар әмән әрвлснь әмән геех. Эн орчлңд әмән әрвлдгонь мөңк җирһл эдлх. 26Нанд церглҗәх күн Намаг дахҗ йовтха! Мини бәәсн һазрт зарцм бәәнә. Нанд церглҗәх күүнд Эцкм ачинь хәрүлх. 27Мини седклм икәр зовҗ бәәнә. Ю келхв ода? Аав минь, Намаг эн цагас гетлүлит! Зуг Би эн цагин төлә ирсн бәәнәв! 28Аав минь, нерән туурултн!

– Би туурлав, болв дәкн туурхв! – гисн дун генткн теңгрәс соңсгдв.

29Тенд зогссн олн әмтнәс зәрмнь тер дууг соңсад, эн оһтрһун дун һарв гиҗ келцхәв. Зәрмнь Бурхна элч Терүнлә күүндв гив.

30– Эн дун Мини төлә биш тадна төлә, – гиҗ Исус келв.

31Ода эн орчлңгин зарһ келһнә цаг ирв, эн орчлңгин Нойн цааран көөгдх. 32Һазрас деегшән өрггдх цагт цуг әмтнә оньг Нанд тусх. 33Эн үгмүдәр Исус ямаран үкләр үкхин тускар цәәлһҗ келв. 34Олна заагт бәәсн улс:

– Бидн Бурхна Бичгт Христос мөңкинд әмд бәәх гиҗ умшлавидн. Ода юңгад Та Күмни Көвүн деегшән өрггдх гиҗ келҗәхмт? Күмни Көвүн гиснь кемб? – гиҗ келцхәв.

35– Таднла бәәсн герлд бачм цаг үлдв. Харңһу эс болтл, өдрин герлтәд йовтн. Харңһуд йовсн күн альдаран йовсан медхш. 36Герл герлтҗәх кемд герлд итктн. Герлин көвүд болхит! – гиҗ Исус теднд келәд, һарад цааран йовҗ одв.


Евреймүд иткҗәхш


37Исусиг кесг өвәрц йовдлмуд үзүлвчн әмтн Терүнд итксн уга. 38Цуг эн Эшья гидг әәлдәчин келснь бүтдгәр учрв: «Деед Эзн! Кен мана келснд итксмб, кенә нүднд Деед Эзнә күч секгдсмб?» 39Тедн иткҗ чаддго бәәҗ, энүнә учринь Эшья гидг әәлдәч: 40«Нүдәрн бичә үзтхә гиһәд, ухаһарн бичә медтхә гиһәд, Бурхн теднә нүдинь сохлҗ, ухаһинь хаав. Тегәд тедн бийән эдгәхәр Нан тал эргҗ хәләшго гиҗ Деед Эзн келв», – гиҗ келв. 41Эшья Деед Эзнә туурмҗ үзсн учрар Терүнә тускар иигҗ келсмн.

42Тер цагт толһачнр дундас кесгнь Исуст иткв. Зуг паршмуд тедниг хурлас салһх гиһәд, эврәннь итклин тускар ил келдго бәәсмн. 43Әмтнә магтлһн Бурхна магталас теднд деер бәәҗ.


Исусин үг – зарһч


44– Нанд иткдг күн Нанд биш Бийим илгәсн Бурхнд иткнә. 45Намаг үздг күн Бийим илгәсн Бурхиг үзнә. 46Би – Йосн герлв. Нанд итксн күүг харңһуд үлдәшгоһар Би эн орчлңд ирв. 47-50Мини үгм соңсад эс күцәдг күүнд Би зарһч бишв. Би эн орчлңгиг гемшәхәр ирсн угав. Эн орчлңгиг харсҗ аврхар ирв. Намаг һолҗ Мини келсим эс күцәсн күүнд зарһчнь бәәнә. Үгм сүл өдрт терүнә зарһч болх. Би эврәннь нернәс келсн угав. Бийим илгәсн Эцкм иигҗ келх заавр өгв. Терүнә заавр – мөңк җирһл гисинь Би үнәртән меднәв. Мини Эцкимм зааҗ өгсн үг Би таднд келҗәнәв.


### 13


Исус сурһульчнриннь көл уһаҗана


1Песахин байрин өмнк өдр билә. Эн һазриг үлдәһәд, Эцкүрн хәрү йовх цаг ирсинь Исус медәд бәәлә. Исус эн Һазрт бәәх сурһульчнртан дегд эңкр билә, үктлән чигн эңкр билә. 2Сурһульчнр Исусла хамдан асхни хот эдлв. Тер цагт эрлг Шимона Искериотин көвүнд Йудад Багшас урвах уха-сана орулв. 3-5Бурхн Эцк Исусин һарт бәәсн күчән өгсинь болн Тер Бурхнас ирәд ода Бурхн тал хәрҗ йовхинь Исус медв. Исус босад, деерк хувцан тәәлҗ, альчурарн бийән бүслв. Цааранднь Тер савд ус кеһәд, сурһульчнрин көл уһаһад, бүслсн альчурарн арчв. 6Шимон Пётр тал Исус өөрдхләнь тернь:

– Деед Эзн минь! Та мини көл уһахар седҗәнт? – гив.

7– Ода Намаг ю кеҗәхинь чи медҗәхшич, зуг хөөннь медхич, – гиҗ Исус хәрү өгв.

8– Та мини көл төрүц уһашгот! – гиҗ Пётр келв.

– Кемр Би Чини көличнь эс уһахла, чи Нанла хамдан негдшгоч, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

9– Тиигхлә, Деед Эзн минь, һанцхн көл биш, һарм, толһаһм бас уһатн, – гиҗ Пётр келв.

10– Цевр күүнә һанцхн көлинь уһах кергтә, юңгад гихлә, терүнә цогцнь цевр. Тадн цевр бәәнәт, зуг цуһар биш, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

11Терүнәс урвх күүг Исус медлә, тегәд чигн цуһар цевр бишит гив. 12Сурһульчнрин көлинь уһаһад, Исус деерк хувцан өмсәд, Эврәннь ормдан ирәд суув. – Тадндан гиҗ Би ю кесинь медгдҗәнү? 13Тадн Намаг Багш, Деед Эзн гинәт. Чик, тертн мөн. Би, Деед Эзн, Багшв. 14Зуг көлитн уһаҗ өгләв. Ода тадн тиигҗ, нег-негнднь көл уһах зөвтәт. 15Тадниг үлгүр автха гиһәд, тиигҗ кетхә гиһәд, уһаҗ өгләв. 16Үнәр келҗәнәв. Зарц Эзнәс, элч Илгәснәс деер биш. 17Энүг медәд, цугинь күцәҗәх күн буйн-кишгтә! 18-19Цугтаннь тускар келҗәхшв. Кениг йилһҗ авсан меднәв. Зуг «Мини өдмг идҗәснь өмнәсм һаран өргв» гисн Бурхна Бичгин үгмүд бүттхә! Энүг учрхин өмн Би әәлдҗ келҗәнәв. Энүг учрсн хөөн БИ БӘӘНӘВ гисндм Тадн дарунь иткхит. 20Үнәр келҗәнәв. Мини илгәсн кү седклдән орулдгнь Намаг орулҗахнь мөн. Бийим орулдгнь – Бийим Илгәсиг орулх, – гиҗ Исус келв.


Исусиг бәрҗ өгх күн


21Энүг келәд, цааранднь Исус икәр үүмәд:

– Тадн дундас негнь Намаг бәрҗ өгх гиҗ үнәр келҗәнәв, – гив.

22Сурһульчнр нег-негнүрн хәләлдәд, кенә тускар келҗәхинь санад өврәд бәәцхәв. 23Исусин хамгин дурта нег сурһульч Терүнә өөр суув. 24Шимон Пётр – кенә тускар келҗәхинь сур – гиҗ терүнд докъялҗ келв. 25Тер сурһульч толһаһан Исусур өөрдүләд:

– Деед Эзн минь! Терчн кемб? – гиҗ сурв.

26– Мини шүүслҗ өгсн өдмгиг авсн күн тер болх, – гив.

Исус өдмг шүүсләд, Шимона Искериотин көвүнд Йудад өгв. 27Йуда өдмг авсн цагт терүн дотр эрлг орҗ одв.

– Кех юман шулуһар ке, – гиҗ Исус терүнд келв.

28Юңгад Исус терүнд тиигҗ келҗәхинь нег чигн күн медсн уга. 29Йуда мөңгнә хоршалһна хәәрцгтә болсн учрас зәрмнь Исусиг терүг байрин өдрт юм хулдҗ автха, эс гиҗ мөңгнә нег хүвинь угатя әмтнд өгтхә гиҗ зәрмнь санцхав. 30Өдмгинь авад, Йуда дарунь гертәс һарв. Харңһу сө бәәҗ.


Шин заавр


31-35Йуда һарад йовҗ одхла Исус:

– Ода Күмни Көвүн туурв. Терүгәр дамҗад Бурхн туурв. Кемр Бурхн Күмни Көвүһәр дамҗад туурсн болхла, Терүг Бурхн Эврән туурулх, тер дарунь туурулх. Мини хәәртә үрдүд! Таднла бәәх цагм чилҗәнә. Намаг санад хәәхит. Толһачнрт келсн үгән таднд ода келҗәнәв: Мини йовх һазрур тадн ирҗ чадшгот. Шин заавр өгчәнәв: Нег-негндән дурта болтн. Би таднд дурта болсн кевәр нег-негндән дурта болтн. Кемр тадн тиигҗ бәәхлә, Мини сурһульч гиҗ тадниг әмтн медх, – гиҗ келв.


Исус Пётрин гөрдлһнә тускар келҗәнә


36– Деед Эзн Мини, Та альдаран йовҗант? – гиҗ Шимон Пётр Исусас сурв.

– Мини йовсн һазрур ода чи йовҗ чадшгоч, зуг хөөннь Намаг дахад йовхич, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

37– Деед Эзн минь! Юңгад би Таниг ода дахҗ эс йовҗ чадҗахмб? Би Тана төлә әмән өгхд белнв, – гиҗ Пётр келв.

38– Чи Мини төлә әмән өгх белнч? Үнәр чамд келҗәнәв, эр така эс хәәкртл, чи һурв дәкҗ Нанас гөрдхч, – гиҗ Исус тиигхлә келв.


### 14


Бурхн Эцкүр йовх хаалһин тускар


1-4– Тадна седкл бичә үүмтхә! Бурхнд итктн, Нанд бас итктн! Эцкимм герт хорас дала. Тадндан бәәр белдхәр ода Би йовҗанав. Тиим эс бәәсн болхла, тиигҗ келшго биләв. Одад хорас белдснә хөөн бәәсн ормдан тадниг бәәлһхәр Би хәрү нааран ирҗ тадниг авнав. Альдаран йовх хаалһинь меднәт!

5– Деед Эзн! Бидн Таниг альдаран йовхитн медҗәхшвидн. Йовх хаалһитн ода яһҗ бидн медхвидн, – гиҗ Томас Исуст келв.

6-7Би – хаалһв, Би – үнн болн җирһлв, һанцхн Нанар дамҗҗ Эцкүрм күрч чадхит. Кемр тадн Намаг медсн болхла, Мини Эцкиг бас медх биләт. Эн өдрәс авн тадн Терүг медәд үзхит, – гиҗ Исус келв.

8– Эцкән маднд үзүлтн, дәкҗ юмн керго, – гиҗ Пилип келв.

9– Эцкән үзүл гиһәд юңгад келҗәхмч? Тиим дала цагт Би таднла бәәнәв, тер бийнь чи Намаг медҗәхшийч. Намаг үзснь Эцким үзнә. 10Намаг Эцклә негдҗ бәәдгинь Эцкиг Нанла негдҗ бәәдгинь, чи иткҗәхшийч? Таднд келсн үгән Эврәннь нернәс келҗәхшв. Нанла негдҗ бәәдг Эцк үүлән күцәҗәнә. 11Намаг Эцклә негдҗ бәәдгинь, Эцкиг Нанла негдҗ бәәдгинь итктн! Тиим биш болхла Мини кесн үүлин төлә итктн. 12Үнәр келҗәнәв Намаг Эцк талан йовҗах учрас Нанд иткснь Мини кесн үүл күцәһәд, энүнәс икәр күцәх. 13Мини нерн деерәс юм сурхлань цугинь күцәхв. Көвүһәрн дамҗҗ Эцк туурх. 14Кемр Мини нерн деерәс тадн сурхлатн, Би сурсиг күцәхв.


Исус Әрүн Сәкүснә тускар келҗәнә


15– Кемр тадн Нанд дурта болхла, Мини зааврмудыг күцәхит. 16Би Эцкәсн сурнав. Тер таднд талдан Туслгчиг илгәх. Тер мөңкиндән таднла үлдх. 17Тер Туслгч – Бурхна туск үн медүлдг Сәкүсн. Терүг үнн седкләрн орулҗ авх арһ орчлңд уга. Тер юңгад гихлә, тедн терүг үзҗәхш. Тедн Терүг медҗәхш, һанцхн тадн Терүг меднәт. Ода Тер таднта бәәнә. Цааранднь чигн тадна дотр бәәх. 18Тадниг өнчәр үлдәлго, Би хәрү ирхв. 19Удл уга орчлң Намаг үзшго. Зуг тадн Намаг үзхит. Би әмд бәәхв, тер учрар тадн бас әмд бәәхит. 20Тер өдрт тадн Намаг Эцктә негдҗ бәәдгинь, тадниг Нанта негдҗ бәәдгинь, Намаг таднла негдҗ бәәдгинь медхит. 21Мини зааврмудыг хадһлдг, күцәдг күн Нанд дурта болна. Нанд дурта болдг күүнд Мини Эцкм дурлна. Би бас терүнд дурлхв. Бийән медүлхв, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

22– Деед Эзн, юңгад Та орчлңд биш һанцхн маднд бийән медүлхәр бәнт? – гиҗ Йуда (Искериот биш) келв.

23– Нанд дурта болдгнь Мини заасар бәәх. Эцкм терүнд дурта болх. Терүн тал ирәд, бидн хамдан бәәхвидн. 24Нанд дурго болдгнь Мини үгәр бәәшго. Тадна соңсчасн үгмүд Мини үгмүд биш, Намаг илгәсн Эцкинм үгмүд. 25-26Энүг Би таднла бәәсн цагт келҗәнәв. Туслгчиг, Әрүн Сәкүсиг, Мини нерн деерәс Эцкм илгәх. Тер таднд цугинь зааҗ өгх. Мини келсн үгиг тадна сананд орулх. 27Би таднд эв өгчәнәв. Эврәннь эвән таднд өгчәнәв. Эн орчлңгин кевәр эв өгчәхшв. Бичә үүмтн, бичә әәтн! 28Би таднас салад йовҗанав. Зуг Би хәрү ирхв гисн үгмүдм тадн урднь соңслат. Кемр тадн нанд йосндан дурта бәәсн болхла, тадн Намаг Эцкүрн йовҗана гиһәд икәр байрлх биләт. Тер юңгад гихлә, Эцкм Нанас үлү алдр. 29-30Би энүг урдаснь келҗәнәв. Цугтан эн күцхлә, тадн Нанд иткхит. Дәкҗ Би таднд юм келҗ чадшгов. Эн орчлңгин нойн аашна. Намаг нойлх йосн терүнд уга. 31Зуг Би Эцкдән дуртав, Бурхна заасар үүлән күцәҗәнәв. Энүг орчлң медх зөвтә! Бостн, ода йовий! – гиҗ Исус келв.


### 15


Исус уста үзмин иш мөн


1-3Цааранднь Исус иигҗ келв:

– Би – уста үзмин ишв. Уста үзм урһадгнь – Эцкм. Мини деер бәәсн темс өгдго бүчриг Тер чавчад хайчкна. Зуг темс өгдг бүчриг урһцта болтха гиһәд цеврлнә. Тадн болхла ода Мини үгәр цеврлгдвт. 4Нанла хамдан негдҗ бәәтн. Би таднла бас негдҗ бәәхв. Бүчр ишин әңг болсн учрас темс өгч чадна. Зуг бүчр эврән бийнь темс өгч чадшго. Тиим кевәр тадн Нанла негдҗ эс бәәхлә, темс өгч чадшгот. 5Би ишв, тадн бүчрмүд. Нанла негдҗ бәәдг күн болн Би терүнлә негдҗ бәәхлә, тер олзта темс өгнә. Тадн Намаг угаһар юм күцәҗ чадшгот. 6Нанла негдҗ эс бәәдг күн уста үзм урһҗасн ишәс салһад хайгдсн бүчр мет хумхарҗ хагсҗ одна. Тедниг цуглулҗ һалд хайҗ шатана. 7Кемр тадн Нанла негдҗ бәәһәд үгм күцәхлә, сурх юман сурхлатн – цугнь таднд өггдх! 8Кемр тадн дала темс өгхлә, Мини сурһульчнр болсан үзүлхит. Энүгәр дамҗад Эцкм туурх. 9Эцк Нанд хәәртә бәәсн кевәр Би таднд хәәртәв. Мини хәәрнд багтад бәәтн! 10Тадн зааврмудм күцәхлә, Мини хәәрнд багтхит. Тиигҗ Би Эцкин зааврмудыг күцәһәд, Эцкиннь хәәрнд багтҗанав. 11Эврәннь байрасн таднла хувалцхар, тадниг ик байрта бәәтхә гиһәд энүг таднд келләв. 12Мини заавр эн: Би таднд дурлсн кевәр нег-негндән дурлтн. 13Үүрмүдин төлә әмән өгх дурнас деер дурн уга. 14Мини заасн үгмүд күцәҗ бәәхләтн, тадн Мини үүрмүд. 15Дәкҗ тадниг зарцнр гиҗ келҗәхшв. Зарц болхла Эзнә кесиг медхш. Би тадниг Мини үүрмүд гиҗ нерәдҗәнәв. Юңгад гихлә, Эцкәс медҗ авсан таднд медүлҗ өгләв. 16Тадн Намаг шүүҗ авсн угат. Би тадниг онц шүүҗ авлав. Орчлңд одад төрүц үрдго темс өгтхә гиҗ Би таднд даалһлав. Тиигхлә Эцкм таднд Мини нерн деерәс сурситн өгх. 17Мини заавр эн: Нег-негндән дурта болтн!


Орчлңгин дурго боллһн


18Кемр орчлң таднд дурго болхла, тодлҗ автн: түрүләд орчлң Нанд дурго болв. 19Тадн орчлңгин әмтн бәәсн болхла, орчлң тадниг эврә гиҗ дурта болх билә. Зуг тадн орчлңгин әмтн бишит, Би тадниг онц шүүҗ авад, орчлңгас салһв. Тегәд чигн орчлң таднд дурго. 20Зарц эзнәс деер биш гисм тадн тодлвт? Кемр Намаг көөсн болхла, тадниг бас көөх. Кемр Мини үгмүд күцәсн болхла, тадна үг бас күцәх. 21Зуг тадниг Нанд итксн төләд тедн тиигҗ көөх. Юңгад гихлә, Намаг Илгәсиг тедн медхш. 22Кемр Би орчлңд эс ирсн болхла, теднд эс келсн болхла, тедн килнцдән буру уга болх билә. Зуг ода тедн бурута, яһад гихлә, тедн Мини үгм кергтән авсн уга. 23Нанд дурго болсинь Мини Эцкдм дурго болна. 24Кемр Би талдан күн күцәҗ чаддго кергиг эс күцәсн болхла, тедн буру уга болх билә. Зуг ода тедн Мини керг-үүл үзв чигн одачн Нанд болн Эцкдм дурго. 25Зуг теднә Бичгт бәәсн «Учр угаһар Нанд дурго болҗ» гисн үгмүд бүтдгәр тиигх зөвтә. 26Зуг тадн тал Эцкәс һарчах Бурхна туск үнн медүлҗәх Сәкүсн, Туслгч, ирхлә, Би Терүг Эцкәсн тадн тал илгәхв. Тер Мини герч болх. 27Тадн бийстн бас Мини герчнр. Тер юңгад гихлә, эклцәс авн тадн Нанла хамдан бәәләт.


### 16


1Тадниг итклән бичә хайтха гиһәд Би энүг келв. 2Тадниг хурлас салһх. Цагнь ирхлә, тадниг алҗасн әмтн Бурхнд церглҗәсән санх. 3Эцкм болн Намаг меддго төләд тедн тиигҗ кех. 4(а) Зуг Би энүг таднд урдаснь саглҗ келв. Тер цагнь ирхлә, тодлтн: Би Энүнә тускар таднд келләв.


Әрүн Сәкүснә үүлин тускар


(4б) Таднла хамдан бәәсн учрас түрүләд Би энүнә тускар таднд келсн угав. 5Намаг илгәсн тал ода Би йовҗанав. Зуг тадн альдаран йовҗанат гиҗ Нанас сурҗахшит. 6Мини келснәс көлтә седклтн зөвүрәр дүүрв. 7Зуг Би үнәр келҗәнәв: тадна арһ хәәхәр би йовҗанав. Намаг эс йовхла, тадн тал Туслгч иршго. Би йовад Терүг таднур илгәхв. 8Тер ирәд әмтнә килнцин тускар, Бурхта чик бәәхин тускар, Бурхна зарһин тускар ил цәәлһҗ секх. 9Әрүн Сәкүснә секх килнцнь эн: әмтн Нанд иткхш. 10Бурхта чик бәәх гиснь эн: Би Эцк талан йовҗанав, тадн Намаг дәкҗ үзшгот. 11Зарһ гиснь иим: эн орчлңгин нойн зарһла харһв. 12Би кесг юм таднд келҗ чадх биләв. Зуг ода тадн Мини Үг дааҗ чадшгот. 13Бурхна туск үниг медүлдг Сәкүсн таднур ирхлә, таднд цуг үниг медүлх. Юңгад гихлә, Терүнә келснь Бийәснь һарчах үгмүд биш. Соңссан Тер таднд келх, иргчин тускар бас келх. 14Тер Намаг туурулх. Юңгад гихлә, Терүнә келсн юмн Нанас авад, таднд медүләд келсн юмн болх. 15Эцкдм бәәсн юмн – Мини. Тер төләд чигн Би келҗәнәв, Тер Нанас авад, таднд медүлх. 16Удл уга тадн Намаг үзшгот. Зуг невчкн цаг давхла, дәкн үзхит.


Зөвүр болн байр


17-19Сурһульчнрас зәрмнь нег-негндән:

– Удл уга тадн Намаг үзшгот, зуг невчкн цаг давхла тадн дәкәд Намаг үзхит гисн үгмүд юн үгмүд болҗахмб? Би Эцкүрн йовҗанав гисн юмб? Невчкн цаг гисн үгмүдәр ю келхәр седсмб? Энүнә келсн үгмүд маднд медгдҗ өгчәхш, – гиҗ келцхәв.

Исус тедниг ю сурхар седҗәхинь медәд:

– Тадн нег-негнәсн, удл уга тадн Намаг үзшгот, зуг невчкн цаг давхла, дәкн үзхит гисн үгмүдиг сурҗант эсий? – 20Үнәр келҗәнәв. Тадн оркрҗ уульхит. Орчлң болхла байрлх. Тадн зөвүртә бәәхит. Зуг тадна зөвүрин хөөн ик байр ирх. 21Күүкд улс гиигрх цагтан басл зовна. Яһад гихлә, гиигрх цаг ирв. Үрән һарһсна хөөн эн орчлңд шин күн төрв гиҗ тер байрлад зовсан мартчкна. 22Тадн бас ода зөвүртә бәәнәт. Зуг дәкәд тадниг үзхләм, тадна зүркн байрар дүүрх. Тер байр таднас күн булаҗ авшго. 23Тер өдр тадн Нанд сурвр өгшгот. Үнәр келҗәнәв, Мини нерн деерәс Эцкәс ю сурвчн, Эцк таднд сурситн өгх. 24Тадн одачн Мини нерн деерәс юм сурад угат. Сурх юман суртн, сурсан авад байрар дүүрхит!


Би эн орчлңгиг диилүв


25Би энүг таднд үлгүрлҗ келләв. Зуг цагнь ирхлә, Би Эцкиннь тускар үлгүр угаһар ил келхв. 26Тер өдрт тадн Мини нерн деерәс Эцкәсм юм сурхит. Тадна төлә гиҗ Эцкәсн эрҗ сурнав гиҗ таднд келҗәхшв. 27Тадниг Нанд дурлсн төләд, Намаг Эцкәс ирв гиҗ итксн төләд, Эцкм Бийнь таднд дурта. 28Би эн орчлңд Эцкәсн ирв. Ода дәкәд эн орчлңгиг үлдәһәд, Эцк талан йовҗанав, – гиҗ Исус келв.

29– Ода Та үлгүр угаһар ил келҗәнәт. 30Әмтиг сурврмуд өгтл Та теднә сурврмудиг урдаснь меднәт. Ода бидн энүг шиңкән медвидн. Тер учрар Таниг Бурхнас ирсинь бидн иткҗәнәвидн, – гиҗ сурһульчнр келцхәв.

31– Ода тадн Нанд иткҗәнт? 32Соңстн, цагнь өөрдҗ йовна. Цагнь лавта ирв. Намаг һанцараһим үлдәһәд, тадн тарад гер болһндан йовҗ одхт. Зуг Би һанцхн бишв, яһад гихлә, Нанта Эцк бәәнә. 33Нанла негн болҗ эв олтха гиҗ үүг Би таднд келләв. Эн орчлңд тадниг зовлң күләҗәнә, зуг бийән чаңһар бәртн. Би эн орчлңгиг диилв! – гиҗ Исус хәрүднь келв.


### 17


Исусин зальврлһн


1Үгән төгсәһәд, Исус толһаһан өргәд, теңгр хәләһәд:

– Аав минь! Цаг ирв. Көвүн Таниг туурулхин төлә Көвүг туурул. 2Та цуг күмн әмтиг залх йос Терүнд өгвт. Тер учрар Көвүнтн Тана даалһсн әмтнд мөңк җирһл өгх. Тер зөвиг Та Эврән Терүнд өгвт. 3Мөңк җирһл гиснь: Таниг ор һанцхн Бурхиг болн Тана илгәсн Исус Христосиг медҗ авлһн. 4Би Таниг эн һазрт туурулв. Тана даалһсн көдлмшиг күцәвүв. 5-6Ода Аав минь! Орчлң үүдәд тана һарар бүтәгдснә өмн Би Танла хамдан алдр нернд орсн биләв. Дәкн намаг тер бәәдлд орулыт. Нарт делкәһәс авад, Нанд өгсн Тана даалһсн алдр неритн әмтнд секв. Эн әмтн Тана. Та эдниг Нанд өгвт. Эдн Тана үгиг зүркндән хадһлв. 7Нанд өггдсн цугинь Танас һарчахинь эдн ода меднә. 8Тана келсн үгмүдиг Би цугинь эднд келв. Тедн үгитн седкләрн орулв. Намаг Танас ирснд, Та Намаг илгәв гиснд тедн йосндан иткв. 9Би эднә төлә сурҗанав. Би орчлңгин төлә биш, Тана өгсн әмтнә төлә сурҗанав. Тер юңгад гихлә, эдн Тана. 10Нанд бәәсн юмн Тана. Танд бәәсн юмн Мини. Теднәр дамҗад Би туурв. 11-12Би эн орчлңгас һарад Танур йовҗанав. Зуг эдн әмтнә дунд үлдҗәнә. Әрүн Аав, эдн маднла әдл ни-негн болтха гиһәд, Эврәннь нернә күчәр Та эдниг харстн. Та эн нериг Нанд өгләт. Эднлә бәәсн цагт Тана нернә күчәр Би эдниг харсҗ йовлав. Та эн нериг Нанд өгләт. Эднәс негнь чигн геедрсн уга. Зуг негнь геедрх зөвтәнь геедрв. Тер юңгад гихлә, Бичгин үг бүтх зөвтә билә. 13Ода Би Тан тал йовҗанав. Зуг һазр деер бәәсн цагт Мини ик байрар эдн дүүртхә гиҗ цугинь Би келҗәнәв. 14Би эднд Тана үг келләв. Тер учрар орчлң эднд дурго болҗана. Юңгад гихлә, эдн Нанла әдл эн орчлңгин биш. 15Би эдниг эн орчлңгас автн гиҗ сурҗахшв. Та эдниг хар сәкүснәс харстн гиҗ сурҗанав. 16Эдн Нанла әдл эн орчлңгин биш. 17Үнәр эдниг әрүтктн. Тана Үг йосн үнн. 18Та Намаг орчлңд илгәсн метәр Би эдниг орчлңд илгәҗәнәв. 19Эдниг Танд нерәдхәр экләд Бийән Танд нерәдҗәнәв. Эдниг үнәр Тана болтха гиһәд тиигҗәнәв. 20Би һанцхн эднә төлә сурҗахшв. Би эднә үгәр Нанд иткх әмтнә тускар бас сурҗ бәәнәв. 21Тедн ни-негн бәәтхә гиҗ Би зальврҗанав. Аав, Та Нанла негдҗ, Би Танла негдҗ бәәдгәр тедн Мандла негдҗ бәәтхә. Тедн негдҗ бәәтхә! Тегәд Та Намаг илгәсиг орчлң иткх. 22Тана өгсн туурмҗиг Би эднд өгләв. Эдн Маднла әдл ни-негн болтха гиһәд тиигләв. 23Тедниг негдүлхәр Би теднлә негдҗ бәәнәв, Та Нанла негдҗ бәәнәт. Эн учрас Та Намаг илгәвт гиҗ Нанд дурта болсн кевәр теднд дуран өгнәт гиҗ орчлң медх. 24Аав! Тана өгсн әмтн Нанла хамдан бәәтхә. Мини бәәсн һазрт тедн бас бәәтхә, гиҗ Танас сурҗанав. Тедн Мини туурмҗиг үзтхә. Тер туурмҗиг Та орчлң үүдәд уга бәәтл Нанд ик хәәртә болад өгләт. 25Үнн чик Аав! Орчлң Таниг медсн уга. Би Таниг меднәв. Болв Та Намаг илгәсиг эдн меднә. 26Тиигҗ Нанд өгсн Тана дурн эдниг дүүргтхә гиһәд болн Намаг теднлә негдҗ бәәтхә гиһәд, Би эднд Тана тускар секв. Болв цааранднь секәд бәәхв.


### 18


Исусиг бәрҗ өглһн болн бәрлһн


1Исус зальврсна хөөн сурһульчнртаһан Кедрон гидг салаг дәврәд, садт ирв. 2Йуда гидг урвач тер һазриг меддг билә, Исус сурһульчнртаһан оньдин тиигәрән ирдг бәәсмн. 3Йуда тиигәрән Римин цергүдиг, гелңгүдин болн паршмудын илгәсн сүмин харулчнриг дахулсн бас ирв. Тедн шам бәрсн, зер-зевтәһән ирцхәв. 4Исус Терүнлә юн учрхинь медәд бәәв.

– Кениг хәәҗәнәт? – гиҗ Исус өмәрән һарад теднәс сурв.

5– Назаретин Исусиг, – гиҗ тедн хәрү өгв.

– Тертн Бив, – гиҗ Исус келв.

Йуда гидг урвач бас теднә өөр зогсҗала. 6Исус «Бив» гисн цагт тедн цуһар ардагшан цухрад һазр элкдҗ унцхав.

7– Кениг хәәҗәнәт? – гиҗ Исус давтад теднәс сурв.

– Назаретин Исусиг, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

8– Би таднд Тертн – Бив гисн бәәнәлм, кемр Би таднд кергтә болхла, эдниг тәвҗ йовултн, – гиҗ Исус келв.

9«Тана өгсн әмтнәс негинь чигн Би геесн угав», гисн үгмүд тиигәд бүтв. 10Симона Пётрт үлд бәәҗ. Тер үлдән өргәд, ах гелңгин зарцин барун чикинь тәәрәд хайчкв. Тер зарцин нернь Малх бәәҗ.

11– Үлдән дүр! Мини Эцкин белдсн зовлңгиг Би эдлх зөвтәв, тиим эсий? – гиҗ Исус Пётрт келв.


Исус ах гелңгин өмн


12Римин цергүд ахлачтаһан болн сүмин харулчнр Исусиг бәрҗ авв. Тедн Исусиг күләд, Анас тал авч ирв. 13Юңгад гихлә, Ханас Кәәпин хадм эцк бәәҗ. Тер җилд Кәәп ах гелң болсмн.

14– Нег күн цуг келн әмтнә төлә үксн деер болх, – гиҗ урднь Кәәп евреймүдин толһачнрт келсн билә.


Пётрин гөрдлһн


15Симон Пётр болн дәкәд нег сурһульч Исусин ардас йовсн бәәҗ. Тер сурһульч ах гелңгин сән таньл бәәсн учрас Исусиг дахад, герин хашад орҗ чадв. 16Пётр болхла үүднә ца үлдәд зогсв. Ах гелңгин таньдг сурһульч һарад, үүднә өөр зогсдг зарц күүкд күүнлә күүндәд, Пётриг герин хашад орулв.

17– Та эн күүнә сурһульчнрин негнь биший? – гиҗ тер зарц күүкд күн сурв.

– Уга, – гиҗ Пётр хәрү өгв.

18Һаза серүн билә. Зарцнр болн Римин цергүд һал шатаһад, терүнә цогин өөр дуладад зогсҗ. Пётр бас дуладхар тедн дунд зогсв.


Ах гелң Исусиг мөшкнә


19Тер цагт ах гелң Исусиг сурһульчнриннь тускар болн номин тускар мөшкв.

20– Би цуг әмтнд иләр келдг биләв, Би хурлмудт эс гиҗ сүмд номан умшад, әмтиг сурһдг биләв. Тенд кесг евреймүд цуглрдг билә. Нууц юм Би келдго биләв. 21-22Юңгад тадн Намаг мөшкәд бәәнәт? Намаг соңссн әмтнәс суртн. Тедн Мини келсн үг меднә, – гиҗ Исусиг эн үгмүд келснә хөөн, Терүнә өөр зогсҗасн сүмин харулчнрин негнь Исусиг халхарнь ташв:

– Чи ах гелңглә ямаран кевәр күүндҗәхмч! – гиһәд тернь келв.

23– Кемр Би буру үг келсн болхла, буруһинь йилһҗ кел. Кемр чик келсн болхла, яһад Намаг цоквч?

24Хана күләтә Исусиг Кәәп гидг ах гелңгүр илгәв.


Пётрин хойрдгч гөрдлһн


25Симона Пётр һалын өөр дуладҗ бәәхд, терүг дәкәд нег күн:

– Чи Энүнә сурһульчнрин негнь бишвч? – гиҗ сурла.

– Бишв, – гиҗ тер хәрүцв.

26Тиигхлә ах гелңгин зарц Пётр чикинь тәәрсн зарцин садн:

– Тер садт теднлә хамдан бәәсн чи мөн бишвч? – гив.

27Пётр саак кевәрн гөрдв, генткн эр така хәәкрв.


Исус Пилатын өмн


28Евреймүд Исусиг римин закрач Пилатын бәәшңд авч ирцхәв. Песахин байрин өрүнә цаг билә. Евреймүд бийән бузрдашгоһар бәәшң дотрнь орсн уга. Орсн болхла, тедн Песахин байрла асхни хот эдлх зөв уга болх билә. 29Тегәд чигн Пилат тедн тал һарв.

– Юунас көлтә тадн эн күүг гемшәҗәхмбт? – гиҗ тер сурв.

30– Эн йос эс эвдсн болхла, бидн Энүг чамур авч иршго биләвидн, – гиҗ тедн хәрү өгв.

31Пилат:

– Энүг тадн бийстн авад, эврәннь Закаһар зарһинь кетн, – гив.

– Мадн кү үкүлхәр цааҗлх зөв угавидн[6], – гиҗ евреймүд хәрү өгв.

32Тиим кевәр Исус ямаран үкләр үкх гисн үгмүд бүтәгдх зөвтә бәәсмн. 33Тиигхлә Пилат бәәшң дотран орад, Исусиг дуудҗ авад:

– Йудья улсин хан чивч? – гиҗ сурв.

34– Чи энүг эврән келҗәнч, али чамд Мини тускар тиигҗ талдан әмтн келв? – гиҗ Исус хәрүднь сурв.

35– Би кемб? Еврей болҗахмб? – гиҗ Пилат хәрү өгв.

– Эн чини келн-әмтн, чини ахлачнр чамаг мини һарт бәрүлв. Чи ю кесмбч?

36Исус:

– Мини алвт эн орчлңгин биш. Кемр алвтм эн орчлңгин бәәсн болхла, Мини алвтнр Намаг евреймүдин толһачнрас харсх билә. Мини алвт эн орчлңгин биш, – гив.

37– Чи хан болҗахмч? – гиҗ Пилат сурв.

– Чи үнәр келҗәнәч. Би – ханв, – гиҗ Исус келв, – Би төрәд, эн орчлң тал үннә тускар герчлхәр ирв. Зөвтә Үнниг медсн күн Намаг соңсна. 38(а) Пилат:

– Үнн гидг юмб? – гиҗ сурв.


Исусиг үклин цааҗла харһулснь


(38б) Цааранднь Пилат һазаран һарад евреймүдт келв:

– Би эн күүг гемшәх учр үзҗәхшв. 39Танад тиим авъяс бәәнә: Песахин байрт бәрәнд суусн әмтнәс негинь сулдхх кергтә. Йудья улсин хааг сулдххар седҗәнт?

40Тедн цуһар:

– Уга! Энүг биш! Бар-Абаг сулдх! – гиҗ хәәкрв.

Бар-Аба болхла деермч күн бәәсмн.


### 19


1Тиигхлә Пилат Исусиг маляһар цоктн, гиҗ цергүдт закв. 2Цергүд хатхдг көглин ацмудар титм гүрәд, Исусин толһа деернь өмскв. Дәкәд тедн улан лавшг Терүн деер хаяд, 3даран-даранднь Исус тал өөрдәд:

– Йудья улсин хан менд болтха! – гиҗ хәәкрәд, наад бәрәд цокҗ зоваһад бәәв.

4Пилат дәкн әмтнүр һарад:

– Хәләтн! Би Энүг цааҗла харһулх буру юм һарһснь нанд медгдхш. Тегәд таднур дәкәд Энүг һарһв, – гив.

5Исусиг көгл титмтәһинь болн улан лавшгтаһинь һарһад зогсахлань:

– Тер күн эн бәәнә, – гиҗ Пилат келв.

6Ах гелңгүд болн сүмин харулчнр Исусиг үзәд цуһар:

– Кирст хадул! Кирст Энүг хадул! – гиһәд хәәкрцхәв.

– Энүг авад бийстн кирст хадултн. Би болхла Энүнә кесн буруһинь үзҗәхшв, – гиҗ Пилат хәрүцв.

7– Мана Закаһар Эн күн үкх зөвтә. Энтн бийән Бурхна Көвүн гиҗ нерәднә! – гиҗ евреймүд эврәһәрн кехәр келцхәв.

8Цуг энүг соңссн Пилат улм сүрдв. 9Тер дәкәд эврәннь бәәшңгүрн орад:

– Чи кенәхнәвч? – гиҗ Исусас сурв.

Зуг Исус тагчг, үг келлго зогсв.

10– Чи нанла күүндхәр седҗәхшийч? Чамаг сулдхх эс гиҗ кирсд хадулх йосн нанд бәәдгинь Чи медҗәхшийчи? – гиҗ Пилат келв.

11– Кемр чамд эн йос теңгрәс эс өгсн болхла, чи Намаг бәрх йосн уга болх биләч. Тер учрар Намаг чини һарт бәрүлсн күүнә килнц чини килнцәс ик болх, – гиҗ Исус хәрү өгв.

12Терүг келснә хөөн Пилат Исусиг сулдхх арһ хәәв.

– Кемр чи Эн күүг сулдххла, чи Римин хаана үр биш болхич. Би ханв гисн күн Римин хаана өшәтн болҗана! – гиҗ евреймүд дәкн хәәкрцхәв.

13Пилат теднә үгмүд соңсад, Исусиг һарһҗ авад, эврән зарһчин ормдан суув. Тер орм чолуһар кесн өндр орм бәәҗ, еврей келәр Габат гиҗ нерәдгдсмн. 14Песах гидг байрин өмн басң өдр билә. Үдин цаг бәәҗ.

– Хәләтн, эн тана хан, – гиҗ Пилат евреймүдт келв.

15– Энүг цааран йовул, цааран! Кирст хадул Энүг! Кирст! – гиҗ тедн хәәкрцхәв.

– Тадна хааг кирст хадулхмб? – гиҗ Пилат сурв.

– Мана Римин хаанас даву хан уга, – гиҗ ах гелңгүд хәрү өгцхәв.

16-17(а) Аш сүүлднь, Пилат Исусиг кирст хадулхар цергүдин һарт өгв.


Исусиг кирст хадулснь


(16б)-17 Тедн Исусиг авад йовцхав. Эврәннь кирсән авад, Исус Һавлын орм тал йовв. Еврей келәр Голгот гидг һазр бәәҗ. 18Тенд Исусиг кирст хадулв, Терүнлә хамдан барун болн зүн талнь дәкәд хойр кү цааҗлв. Исус теднә тал дунднь бәәсмн. 19Пилат харһа модыг белдәд, кирс деер хадултн гиһәд цергүдт закв. Тер харһа моднд: «Назаретин Исус – Йудья улсин хан» гиҗ бичәтә бәәсмн. 20Тер бичсн үгмүдиг кесг евреймүд умшсмн, юңгад гихлә, Исусиг цааҗлсн һазр балһсна өөр бәәҗ. Тер үгмүд еврей, Рим болн грек келнд бичәтә бәәҗ. 21Ах гелңгүд Пилатд энтн хаҗһр гив.

– «Йудья улсин хан» гиҗ бичә бичтн. «Тер: Би Йудья улсин хан гиҗ келнә» гиһәд бичтн, – гиһәд тедн келцхәв.

22– Бичх юман бичв, – гиҗ Пилат хәрү өгв.

23Цергүд Исусиг кирст хадсна хөөн Терүнә хувцинь авад, дөрвн әңгд хував, күн болһнд күрв. Хитон гидг Исусин хувцнь болхла уйдл уга бүкл билә.

24– Энүг хувахмн биш. Җирв хайхм, кенд тусна, тернь авчана, – гиҗ тедн шиидв.

Тиигҗ Бурхна Бичгт бәәсн үгмүд күцв: «Тедн хоорндан зәрм хувцим хувала, болв наадк хувцна төлә җирв хайла». Цергүд тер келсиг күцәв. 25Исусин кирсин өөр Терүнә эк, наһц эгч, Клөпән гергн Марий болн Магдален хотна Марий зогсла. 26Исус эврәннь экән болн хаҗуднь зогссн дурта сурһульчиг үзв.

– Аак, эн чини көвүн, – гиҗ Исус экдән келв.

27Эврәннь сурһульчдан Исус:

– Эн чини экчнь, – гив.

Тер өдрин хөөн сурһульч Исусин экинь герүрн авв.


Исусин үкл


28Исус цуг юмиг күцәгдсинь медлә, тегәд Бурхна Бичгиг бүклднь күцәхин төлә Тер келв:

– Би ундасҗанав.

29Тенд буһшт чаһр бәәҗ. Цергүд терүнд кенчр норһад, моднд өргәд, Исусин урлд күргв. 30Исус тер чаһриг амсад, келв:

– Күцв!

Эн үгмүдин хөөн Терүнә толһань өрч деернь унад, әмнь цогцасн һарв.


Цергч Исусиг хәврһәрнь шаасна тускар


31Басң өдр билә, маңһдуртнь бемб өдр болх бәәҗ. Бемб өдрлә кирс деер үксн цогц бәәх йосн уга бәәҗ. Дәкәд болхла, бемб өдр – онц Песахин өдр билә. Тер учрар евреймүдин толһачнр кирс деер хадата әмтнә көлинь хамхлад, цогцснь кирс деерәс буулһх зөв Пилатас сурв. 32Цергүд ирәд, нег хадата күүнә көлинь хамхлад, наадк күүнә көлинь хамхлв. 33Тедн Исусур өөрдлә, Исус әмн уга бәәҗ, тер учрар тедн Терүнә көлинь хамхлсн уга. 34Зуг нег цергч җидәр Исусиг хәврһәрнь шаав, цусн усн хойр Исусин цогцас асхрв. 35Цуг энүг үзсн күн тадниг итктхә гиһәд, энүнә тускар герчлҗәнә. Терүнә герчллһн үнн, болв тер үн келҗәсән меднә. 36Бурхна Бичгин «Терүнә нег чигн ясн хуһршго» гисн үгмүд күцхин төлә цуг эн йовдл учрв. 37Бичгт дәкәд нег халхд бичәтә билә: «Тедн шаагдсн күүнүр хәләх».


Исусиг оршалһн


38Хөөннь Ариматьяс ирсн Йосип Исусин цогциг Пилатас сурв. Йосип Исусин нууц сурһульч бәәсмн. Юңгад гихлә, тер евреймүдин толһачнрас әәдг бәәҗ. Пилат зөв өгхлә, тер ирәд, Исусин цогциг авв. 39Йосипла хамдан Никодим ирв. Тер Никодим Исусур сөөд ирдг билә. Никодим һучн килограмм каңкнсн смирн болн алоэ гидг сәәхн үнртә тос авч ирв. 40Тедн Исусин цогциг кирсәс сулдхад, цогцднь сәәхн үнртә тос түркәд, кенчрәр орав, еврей әмтнә йосар цогциг тиигҗ оршадг бәәҗ. 41Исусиг цааҗлсн ормд сад бәәҗ, тер сад заагт шин кесн хадын көндә бәәсмн. Тер көндәд күн оршагдад уга бәәҗ. 42Тегәд Песах байрин өдрмүд өөрдҗ йовсн цаг билә. Тер хадын көндә өөрхн бәәсн учрас Исусиг тенд оршав.


### 20


Исусин әмдрлһн


1Өр цәәтл шин долан хонгин түрүңк өдр эклхин өмн Магдален хотна Марий харңһуһар үкәр тал йовна. Өөрдәд ирхләнь, үкәр хаасн хад чолун тедүкнд кевтсинь үзв. Үкәрнь секәтә бәәҗ. 2Тер Симона Пётрүр болн Исусин дурта сурһульч тал гүүҗ ирәд:

– Тедн Деед Эзиг үкәрәснь һарһад авад йовҗ оч, цогцинь альд орксинь бидн медҗәхшвидн! – гиҗ келв.

3Пётр тер сурһульчта хамдан тер дарунь үкәрүр йовцхав. 4Тедн хоюрн гүүҗ. Зуг тер сурһульч Пётриг күцәд үкәрүр түрүләд гүүҗ ирв. 5Үкәр дотр шаһаҗ хәләһәд, тенд Исусиг орасн оршалһна кенчр үзв. Зуг сурһульч үкәр дотр орсн уга. 6Дәкәд терүнә ард йовсн Симон Пётр гүүҗ ирәд, үкәр дотр орв. Исусин цогциг орасн кенчр 7болн толһаһинь боосн альчур бас үзв. Тер альчур наадк кенчрмүдәс талдан ормд эвкәд тәвгдсн бәәҗ. 8Тиигхлә түрүләд үкәрүр гүүҗ ирсн наадк сурһульч бас үкәр дотр орв. Тер үзәд иткв. 9Бурхна Бичгәр Исусиг әмдрхинь тедн ода чигн медәд уга бәәҗ. 10Сурһульчнр герүрн хәрв.


Магдален хотна Марий Исус хойр


11-12Марий үкәрин өөр ууляд зогсв. Уульн бәәҗ тер үкәр дотр шаһаҗ хәләв. Генткн цаһан хувцта хойр Бурхна элчнриг тер үзв. Тедн Исусин цогц кевтсн ормд сууҗ, негнь толһаднь, дарукнь көлднь. 13Бурхна элчнр Марийас:

– Күүкн, чи юңгад уульҗахмч? – гиҗ сурв.

– Тедн мини Деед Эзиг авад йовҗ одв. Болв Терүг альд тәвсинь би медҗәхшв, – гиҗ тер хәрү өгв.

14Күүкд күн хәрү эргәд хәләв, генткн тенд Исусиг үзв. Зуг Исусиг Бийнь зогсҗахинь тер йосндан таньҗ медҗ чадсн уга.

15– Күүкн, юңгад уульҗахмч, кениг хәәҗәхмч? – гиҗ Исус келв. Марий Исусиг сад хәләдг күн гиҗ санад келв:

– Эзн минь, кемр Чи Исусиг авад йовҗ одсн болхла, цогцинь альд тәвсән кел, би йовад авнав.

16– Мирьям, – гиҗ Исус терүнд келв.

Күүкд күн Терүнүр эргҗ хәләһәд, еврей келәр:

– Раввуни! (Багш гидг үг), – гиҗ хәәкрв.

17– Дәкҗ Нанур һаран бичә күрг! Би Эцкүрн деегшән һарад угав. Мини дүүнр тал йовад кел: Би эврәннь Эцкүр болн тадна Эцкүр хәрҗәнәв, Мини Бурхн тал, тадна Бурхн тал, – гиҗ Исус келв.

18Магдален хотна Мирьям сурһульчнр тал йовад:

– Би Деед Эзиг үзв! – гиҗ келв.

Исусин келсн үгмүдиг теднд тер келҗ өгв.


Сурһульчнр әмдрсн Исусла харһҗана


19Асхн долан хонгин түрүңк өдртнь сурһульчнр цуглрсмн. Тедн евреймүдин толһачнрас әәһәд, үүдән төдглҗ. Үүднь төдгтә бәәсн бийнь Исус ирәд:

– Бурхн тадниг өршәтхә! – гиҗ келәд,

20Сурһульчнртан эврәннь хойр һаран, хәврһән үзүлв. Тедн цуһар Деед Эзиг үзәд, икәр байрлцхав.

21– Бурхн тадниг өршәтхә! Эцкм Намаг илгәсн кевәр Би тадниг илгәҗәнәв, – гиҗ Исус келәд, 22тедн тал үләһәд, келв:

– Әрүн Сәкүсиг автн, – гив.

23– Кемр тадн күүнә килнц тәвҗ өгхлә, Бурхн терүнә килнц тәвҗ өгх. Болв кемр тадн күүнә килнцинь эс тәвҗ өгхлә, Бурхн терүнә килнц тәвҗ өгшго, – гиҗ Исус келв.


Исус Томас хойр


24Исусиг ирсн цагт Икрин өрәсн Томас, арвн хойр сурһульчнрин негнь уга бәәҗ.

25– Бидн Деед Эзиг үзләвидн! – гиҗ талдан сурһульчнр терүнд келв.

– Хадасн орсн ормиг һартнь үзәд эс көндәтл болв хәврһднь бәәсн шавинь эс көндәтл би төрүц иткшгов, – гиҗ Томас хәрү өгв.

26Долан хонг давсна хөөн сурһульчнр саак кевәрн нег герт цуглрв. Тер цагт Томас бас теднлә бәәв. Үүдн төдгтә бәәлә, зуг Исус дәкн үзгдәд, сурһульчнрин дунд зогсад:

– Бурхн тадниг өршәтхә! – гиҗ келв.

27– Эврәннь хурһан өг нааран, Мини һар хәлә. Һаран өгәд Мини хәврһм көндә. Маһдл уга итк! – гиҗ Исус Томаст келв.

28Томас:

– Деед Эзн минь болн мини Бурхн! – гиҗ хәрү өгв.

29Исус:

– Чи Намаг үзәд итквч. Намаг үзлго иткдг күн буйн-кишгтә! – гив.


Эн дегтрин тускар


30Кесг өвәрц темдг Исус сурһульчнртан үзүлв. Теднә тускар эн дегтрт бичгдсн уга. 31Исус Бурхна илгәсн Аврач Бурхна Көвүн гиҗ иткүлхин төлә, болв иткәд Терүнә нернә төләд мөңк җирһл эдлҗ бәәтхә гиҗ эн дегтр бичгдсн бәәҗ.


### 21


Исус долан сурһульчнрт үзүлснь


1Хөөннь Исус Тиберәд нуурин өөр сурһульчнрт үзгдв. Эн иигҗ учрв. 2Шимона Пётр, Икрин өрәсн Томас, Һалилья Канын Натаналь, Зебедайин көвүн болн дәкәд хойр сурһульч хамдан цуглрҗ. 3Шимона Пётр:

– Би заһс бәрхәр йовнав, – гив.

– Бидн бас чамта хамдан йовнавидн, – гиҗ тедн келцхәв.

Тедн нур тал ирәд оңһц дотр орцхав. Зуг тер сөөд юм бәрҗ авсн уга. 4Өр цәәхлә, Исус тедниг усна көвәд күләҗ, зуг сурһульчнр Исусиг таньсн уга.

5– Үүрмүд Мини, заһсн бәәнү? – гиҗ Исус тедниг дуудҗ сурв.

– Уга, – гиҗ сурһульчнр хәрү өгв.

6– Оңһцин барун талан гөлм хайтн, заһс бәрҗ авхит, – гиҗ Исус келв.

Тедн гөлмән хаяд ик дала заһс бәрәд, әрә гиҗ терүг һарһҗ авв. 7Исусин хамгин хәәртә сурһульч Пётрт:

– Энтн Деед Эзн! – гиҗ келв.

Шимон Пётр Деед Эзн гисинь соңсад, деерк хувцан бий деерән хаяд, (тер юңгад гихлә, белкүсцәһән нүцкн бәәҗ) оңһцас уснд орв. 8Наадк сурһульчнр оңһц дотр бәәһәд, заһсар дүүрң гөлм татн бәәҗ Пётрин ардас дахҗ йовв, усна көвә күртл зу метр шаху үлдсн билә. 9Тедн оңһцан тәвәд, эрг деер һархла, шачасн дендр үзв. Терүнә цог деернь шаргдҗах заһсн, өөрнь болһсн өдмг бәәҗ.

10– Бәрҗ авсн заһснас тадн невчкниг нааран авч иртн, – гиҗ Исус теднд келв.

11Шимона Пётр оңһц дотр орад, гөлмиг уснас татҗ авад һазрт хайв. Тедн зун тәвн һурвн ик заһс бәрҗ авч. Тиим дала заһс дааһад, гөлм тасрсн уга бәәҗ.

12– Наартн, хотан уутн, – гиҗ Исус сурһульчнрт келв.

Сурһульчнрас нег чигн күн кембт? гиҗ зөрглҗ сурсн уга. Терүг Деед Эзн гиҗ тедн медв. 13Исус өөрдәд өдмг заһс хойриг теднд өгв. 14Әмдрснә хөөн Исус сурһульчнрт һурвдад үзгдсмн.


Исус Пётр хойр


15Хотын хөөн Исус:

– Йохана көвүн Шимон, чи эднәс үлү Нанд дурта бәәснь үнәрий? – гиҗ Шимон Пётрт келв.

– Тиим, Деед Эзн. Би Танд яһҗ дурта болдгинь Та эврән меднәт, – гиҗ тер хәрү өгв.

– Тиигхлә Мини хурһдыг хәрүл, – гиҗ Исус келв.

16– Йохана көвүн Шимон, чи Нанд дуртавч, угай? – гиҗ Исус Пётрәс хойрдад сурв.

– Тиим Деед Эзн. Яһҗ би Танд дурта болдгинь Та эврән меднәт, – гиҗ Пётр келв.

– Мини хөөдиг хәлә, – гиҗ Исус хәрү өгв.

17– Йохана көвүн Шимон, чи Нанд дуртавчи? – гиҗ Исус Пётрәс һурвдад сурв.

Исусиг һурвдад сурҗаснд Пётр гейүрәд:

– Деед Эзн, Та цугинь меднәт, Намаг Танд икәр дуртаһинь бас меднәт, – гив.

– Мини хөөдиг хәрүл, – гиҗ Исус терүнд келв.

18– Үнәр чамд келҗәнәв, баһ цагтан чи эврән бийән нег мөсләд, дурта һазрт йовдг арһта биләч. Зуг чамаг көгшрхлә, һаричнь бооһад талдан күн чамаг дурго һазрт авад йовх.

19Эн үгәр Исус Пётриг ямаран үкләр үкхинь келсн бәәҗ. Тер үкләр Пётр Бурхиг туурулх. Цааранднь Исус Пётрт:

– Намаг дахад йов, – гив.


Исус болн Терүнә дурта сурһульч


20Пётр ардагшан хәләһәд, Исусин дурта сурһульчиг үзв. Тер сурһульч асхни хот уусн цагт Исуст толһаһан өөрдүләд: «Деед Эзн, кен Чамас урвх?» – гиҗ сурла.

21Терүг үзәд, Пётр:

– Деед Эзн, энүнлә юн учрх? – гиҗ сурв.

22– Кемр Намаг хәрү иртл энүг әмд бәәлһхәр седхлә, чамд юн кергв? Чи Намаг дахад йов, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

23Эн үгмүдин хөөн сурһульчнр заагт тер сурһульч үкшго гисн зәңг тарв. Зуг Исус үкшго гиҗ келсн үга:

– Кемр Намаг хәрү иртл, энүг әмд бәәлһхәр седхлә, чамд юн кергв? – гиҗ келсмн.

24Цуг Энүг герчлҗәсн, цуг энүг бичснь Исусин келҗәсн сурһульч. Бидн цуһар меднәвидн, эн герчллһн үнн.


Сүл үгмүд


25Исус олн юм күцәв. Кемр цугинь бичҗ авхла, Терүнә тускар бичгдсн дегтрмүд цуг нарт делкәд багтлго чигн бәәх билә.


[5] 12:13 - Шавар зандн модн. Орсад болхла, пальма.

## АПОСТОЛМУД

### Апостолмудын йовдлмуд


Лукан бичсн Сән Зәңгин цаарандкнь апостолмудын йовдлмуд болҗана. Эн дегтрт Исусин түрүңк сурһульчнр Әрүн Сәкүснә дуудврар Терүнә туск Сән Зәңг Ерусалимд, цуг Йудьяр болн Шамарьяд, һазрин көвә күртл тархасиг автор үзүлҗәнә (1.8). Эннь евреймүд дунд христианск төр эклҗәснә туск тууҗ, дәкәд тер цуг делкән иткл болсмн. Тиигҗ бичхләрн, бичәч Римин монархин орн-нутгт христианмудас әәхмн биш гиҗ нег дәкҗ эврәннь умшачнран иткүлхәр седв. Христианск иткл евреймүдин шаҗна күцл болҗахиг бас иткүлҗәнә.

Апостолмудын йовдлмуд гидг дегтриг һурвн әңгд хуваҗ болҗана. Исусин туск Сән Зәңг тархагдҗах һазр мел өсәд йовв, чонҗ үүдәгдв:

(1) Исусиг өөдлснә хөөн Ерусалимд христианск төрмүд экләд хәләгдлһн.

(2) Терүг Палестина талдан һазрмудар тархалһн.

(3) Дунд һазрин теңгсәр Рим күртл цаарандан терүг тархалһн.

Эн дегтрт Әрүн Сәкүснә йовдлмуд хамгин чинртә болҗ үзүлгдҗәнә. Тиим йовдлмуд Ерусалимд тәвдгч өдрт болдг нәәрлә сурһульчнрт чидл өгнә, чонҗиг болн теднә һардачнриг күцәх кергднь дахулад батлна гиҗ дегтрт бичәтә.

Цәәлһврт орулгдсн түрүн христианмудын зәңгс, дегтрт бичәтә учрсн йовдлмуд иткдг улсин җирһлд болн чонҗин бәәдлд эн зәңгсин күчинь үзүлҗәнә.


Учр-утхин зура


Герч боллһнд белдлһн 1.1–26

Ерусалимд болсн герчллһн 2.1 – 8.3

Йудьяд болн Шамарьяд болсн герчллһн 8.4 – 12.25

Павелын цергллһн 13.1 – 28.31

а) Миссионерск түрүңк йовлһн 13.1 – 14.28

б) Ерусалимин Хург 15.1–35

в) Миссионерск хойрдгч йовлһн 15.36 – 18.22

г) Миссионерск һурвдгч йовлһн 18.23 – 21.16

д) Ерусалимин, Кесәрьяна, Римин бәрәнд Павелыг бәрлһн 21.17 – 28.31


### 1


Үг өгснә тускар


1Күндтә Төпил! Исусин цуг кесн болн сурһсн тоотынь эклцәснь авн 2теңгрт өөдлсн өдр күртл би чамд эврәннь түрүн дегтртән бичләв. Теңгрт өөдлх өдрин өмн Исус Әрүн Сәкүсәр шүүҗ авсн апостолмудт заквр өглә. 3Эврән зовлң үзснәннь хөөн тер тедн тал кесг дәкҗ ирдг бәәҗ. Тиигәд Исус йосндан әмдрсән олн йовдлар дамҗад лавлҗ. Дөчн хонгин эргцд Исус Бурхна орн-нутгин тускар ирәд келҗәв. 4Нег дәкҗ тедниг цуглрхла, Исус теднд закв:

– Ерусалимас бичә һартн. Болв Мини Эцкин келсн Әрүн Сәкүс күләтн. Та Нанас энүнә тускар бас соңслат. 5Йохан тадниг уснд кирслв. Нег цөөкн хонгас тадн Әрүн Сәкүс авхит.


Теңгрүр өөдллһн


6Сурһульчнр хамдан цуглрад Исусас иигҗ сурв:

– О, Деед Эзн, Израилин ориг сулдхх болн шинәс босхх цаг ирсмн болвза чамд?

7Тернь келв:

– Төрүц тана керг уга. Тер цаг кезә учрхиг һанцхн Бурхн мини Эцк шиидх. 8Әрүн Сәкүсн тадн деер бууһад ирхлә, чидл-күч авхит. Тиигәд Ерусалимд, цуг Йудьяд, Шамарьяд болн нань цуг һазрар нанд герч болхит.

9Тиигҗ келлһнләнь, хәләһә бәәтл Исус деегшән теңгрүр өөдлҗ үүлн заагт уга болҗ одв. 10Тедниг теңгрүр ширтҗ хәләҗәхлә, генткн хаҗуднь цаһан хувцта хойр залу күн үзгдв.

11– Һалилья һазрин залус, юуһинь теңгр тал хәләһәд зогсҗанат? Тадниг хәләһә бәәтл теңгрүр авгдсн Исус тер кевтән өөдлснләһән әдл хәрү бууҗ ирх, – гиҗ тедн келв.


Матийин суңһлһна тускар


12Терүнә хөөн олив модна уулас бууһад, тедн Ерусалим тал хәрҗ ирцхәв. Ерусалимас тер уул нег дууна шаху һазрт бәәнә. 13Ирн тедн герин деерк хорад цуглрв. Исусин сурһульчнрин нерднь эн: Пётр, Йохан, Яков, Андрей, Пилип, Томас, Бар-Толма, Матай, Алпана көвүн Яков, Зилот багин гешүн Шимон болн Йуда, Яковин ах. 14Цугтан санан-седкләрн негдәд оньдин мөргцхәв. Теднлә хамдан нег цөөкн күүкд улс, Исусин эк Мирьям болн Исусин дүүнр ирдг болв. 15Нег дәкҗ тиигәрән зун хөрн шаху улс ирҗ. Пётр тиигхд босад келҗ:

16– Манахс, Бурхна Бичгт Исусиг бәрҗ авсн улс дахулҗ ирсн Йудан тускар бичсн үгмүд күцх зөвтә бәәсмн. Тер үгмүд Давидәр дамҗад Әрүн Сәкүсн келсмн. 17Йуда мана багин гешүн билә, яһад гихлә, тер бас маднла хамдан Бурхнд церглхәр суңһгдла. 18Му йовдл һарһад олсн мөңгәр тер һазр хулдҗ авч. Тиигәд унад, дор ормдан үкәд, геснь буурад, дотркинь һазаран унҗ. 19Энүнә тускар Ерусалимд бәәсн цуг әмтн соңсв. Тиигәд тер һазр теднә төрскн келнә янзар Хәкль Демә гиҗ нерәдгдв. Оңданар болхла, «цуста һазр». 20«Йудан бийиннь гернь кезәд чигн эҗгәртхә, нег чигн күн энд бичә бәәтхә», «Түүнә ормд талдан күн ортха» – гиҗ Псалмудын дегтрт бичәтә. 21-22Тер учрас иштә Йоханыг уснд кирслсн өдрәс авн Исусиг маднас салһҗ авсн өдр күртл Исусла хамдан оньдин йовдг залусас негинь Йудан ормд шүүҗ авх кергтә. Тер күн маднла әдл Исусин әмдрллһнд герч болх йоста.

23Хойр күүнә нер дуудв: Бар-Себа эс гиҗ Юст гидг нертә Йосипиг болн Матийиг.

24-25– О, Деед Эзн! Та күн болһна седклинь меднәт. Ода Йудан сулдхсн ормд көдлхинь болн апостолмудын тоод орхиг йилһҗ авсан зааһад медүлтн! – гиҗ апостолмуд мөргв.

26Кенинь йилһхәр җирв хайв. Җирв Матийд тусв. Тиигәд Матий арвн негн апостолмудын тоод арвн хойрдгч болҗ орв.


### 2


Әрүн Сәкүснә бууҗ ирлһн


1Тәвдгч өдр гидг нәр (Песахин хөөн тәвн өдр давхла, терүг Тәвдгч өдр гиҗ нерәднә) ирхлә, цугтан хамдан цуглрв. 2Генткн теңгрәс шүрүн салькн көдлсмн мет шууган теднә бәәсн гер дүүргв. 3Тер кемлә герт бәәсн сурһульчнр ассн һалын бәәдлтә заль зааград тарсинь үзв. Күн болһн деер неҗәдәр Тер буув. 4Әрүн Сәкүсәр дүүрәд, тедн цугтан Әрүн Сәкүснә күчәр тал-талдан келәр келцхәв.

5Ерусалимд тер цагт зүсн-зүүл орн-нутгудас Бурхнд шүтдг Йудья улс ирв. 6-7Эн шууга соңсад, олн улс тенд цуглрв. Цугтан һәәхәд өврв. Яһад гихлә, сурһульч болһн теднә төрскн келәр келҗәхиг соңсв.

8– Эн күүндҗәх улс цугтан Һалильяс биший? – гиҗ дегд икәр алң болад, нег-негнәсн сурлдв, – Бидн эврәннь төрскн келәр сурһульчнриг келҗәхиг соңсҗанавидн. Яһҗ тиигҗ күн болһнла әдләр келҗәхмб? 9Мадн дунд Партьян, Мидин, Еламин, Месапотамьян, Йудьян болн Кападокьян, Понта болн Азийин һазрас, 10Пругьяс, Пампульяс, Египетәс, Ливиин Күрәнә хаҗуһас, Римин бәәрн улс, 11Критин улс болн арабмуд бидн цугтан мана төрскн келәр сурһульчнр Бурхна алдр кергүдин тускар келҗәхиг соңсҗанавидн. 12Эн юн гидг юмн болҗахмб? – гиҗ цугтан нег-негнәсн өврәд, алмацад сурҗав.

13– Сурһульчнр дегд икәр әмтәхн чаһр уусмн бәәдлтә, – гиһәд зәрмснь наад бәрцхәв.


Пётрин келсн үг


14Арвн негн апостолмудта хамдан йовсн Пётр зогсв.

– Йудьян залус болн Ерусалимд бәәх цуг әмтн, ода мини келхәр бәәхиг оньган өгч соңстн, – гиһәд Пётр дууһан деегшән өргәд келв. – 15Эднтн, тана ухалҗасар, согту биш. Шиңкән йисн час өрүнлм. 16Энтн әәлдәч Йолин келсн үгиг күцәҗәнә. « 17Сүүлин өдрмүдт Би Эврәннь Сәкүсән цуг улст өгхв гиҗ Бурхн келҗәнә. Тадна көвүд болн күүкд әәлдх, баһчуд юм үздг болх, көгшдүд зүүд зүүдлцхәх. 18Эврәннь зарцмудт, залус болну, күүкд улс болну, тер өдрмүдт Би Эврәннь Сәкүсән өгхв. Тедн әәлдхл келх. 19Тиигәд теңгр деер болн һазр дор Би темдгүд үзүлхв: цусн, һал болн утана үүлн. 20Деед Эзнә алдр болн туурмҗта өдр ирхин өмн өргнд нарн харңһурх, сар цусн мет улах. 21Зуг Деед Эзнә нериг дуудсн улс авргдх». 22Израилин улс, намаг соңстн! Тана нүднд болсн күчтә кергүдәр, өвәрц болн онц темдгүдәр Назаретас ирсн Исусиг илгәсән Бурхн лавлла. Тадн цуг энүг меднәт. 23Бурхна зураһар болн тааһад медлһәр Исус тадна һарт илгәгдлә, терүг тадн буру номта улсин һарар кирст хадад алвт. 24Болв Бурхн Терүг зовлңгас сулдхад әмдрүлв. Яһад гихлә, үкл терүг цааранднь бәрәнд бәрҗ чадшго билә. « 25Деед Эзиг би кезә чигн өмнән үзҗ йовлав. Деед Эзн нанла хамдан. Эн учрар би үүмхшв. 26Терүнәс мини зүркн байрар асад, келсм байрта болна. Би күн болвчн, Бурхнд иткәд амрхв. 27Яһад гихлә, Та Мини сүмсиг үклин һазрт үлдәшгот! Танд шүтдг зарциг шора кеҗ әгрәшгот. 28Та нанд җирһлүр көтлсн хаалһ үзүлвт. Танла би кезә чигн байрта-бахмҗта бәәхв», – гиҗ Давид Исусин тускар келлә.

29Ахнр! Өвк эцк Давид өңгрәд оршагдсинь би үнндән лавлҗ чадхв. Терүнә үкәр эндр өдр күртл манад бәәһә. 30Давид әәлдәч бәәҗ. Тер Бурхна андһар меддг бәәҗ. Бурхн терүнә үлдсн тохм-уңгаснь негинь авад ширәд суулһҗ. 31Давид Бурхна иргч зураһин тускар медәд, Христосин әмдрлтин тускар келв. Исус үклин һазрт үлдәгдсн уга. Терүнә цогц-махмуд төрүц әгршго. 32Тиигәд Исусиг Бурхн әмдрүләд босхсиг бидн цугтан герчлҗ чадхвидн. 33Бурхн Терүг барун талан өөдлүлв. Исус Эцкәсн Бурхна өгхәр келсн Әрүн Сәкүс авв. Ода тана үзҗәх болн соңсҗах тоот Исусин асхрад ирҗәх белг болҗана. 34-35Давид теңгрт өөдлсмн уга. Болв эврән иигҗ келв: «Чини өшәтиг диилҗ көлдчнь эс хайтл, Мини барун тал сууҗ йов, – гиҗ Деед Эзн мини Деед Эзнд келсмн». 36Израилин олн улс медәд авчктн: Тана кирст хадгдсн Исус Бурхна залсн Деед Эзн болн Бурхна илгәсн Аврач болҗана.

37Иим үг соңссн улс сана зовад бәәв. Пётрәс болн оңдан апостолмудас сурна:

– Ахнр, ода бидн яахмб?

38– Күн болһн килнцтә җирһлән үлдәтн. Исусин нернә төлә уснд бийән кирслх зөвтәт. Түүнә хөөн тадна килнц Бурхн тәвҗ өгәд, Әрүн Сәкүс белглх. 39Таднд, тана үрдүдт, нам холд йовснднь чигн, Бурхна дуудсн күн болһнд Терүнә белг күртх. 40Тадн бийән килнцтә, азд-аля тохмта улст ирх зарһас саглтн! – гиҗ Пётр теднд келв.

41Тиигәд терүнә үгиг үнн седкләрн авсн улс уснд кирслгдв. Тер өдр Бурхнд сүзглсн баг улс тооһарн һурвн миңһ шаху күрв.


Сүзгтә улсин җирһл


42Цааранднь кезә чигн сүзгтә улс апостолмудар дамҗад, Бурхна ном дасад, нег-негнләһән харһлдад, мөргәд, хот-хооларн хувалцҗав. 43Апостолмуд күчәр кесг өвәрц болн онц темдгтә йовдлмуд күцәҗәв. Тер учрар күн болһн әәв. 44Бурхнд иткдг улс цугтан хамдан, хам-хоша негәр бәәцхәв. 45Тедн өв-көрңгән болн эдл-ахуһан хулдад, күн болһнд учр-утхинь тоолҗ күртсәр хуваҗ өгчәцхәв. 46Цугтан нег кевәр өдр болһн һол сүмд цуглрҗав. Тедн гер болһнд өдмг күртәһәд, байрта, амулң бәәдлд хот-хоолан эдләд, 47Бурхиг магтв. Олн әмтн цугтан Бурхнд иткдг улсиг күндлв. Деед Эзн өдр болһн авргдсн улсиг эн багла негдүлдг болв.


### 3


Пётр доһлң кү эдгәҗәнә


1-2Нег дәкҗ үдин хөөн һурвн часла мөргүлин цагт Пётр Йохан хойр һол сүм тал йовҗ йовла. Өдр болһн һол сүмин ке үүднә хаҗуд нег доһлң кү авч ирәд суулһдг билә. Эн күн экин геснәс һарсн өдрәс авн доһлң бәәҗ. Тиигәд эн сүмд ирҗ йовсн улсас альхан делгәд һууль һуудг бәәҗ. 3-4Эн күн Пётр Йохан хойриг сүмүр орҗ йовсиг үзчкәд, бас альхан делгв. Пётр Йохан хойр доһлңгиг шинҗләд хәләв.

– Нан тал хәлә, – гиҗ Пётр келв.

5-6Тиигҗ келхләнь, эн күн ширтҗ хойр залус тал хәлән, «нег юм өгхмн болвза» гиҗ ухалв.

– Цаһан мөңгн алтн хойр нанд уга. Болв бәәснәсн чамд өгнәв. Назаретин Исус Христосин нернә төлә босад йов! – гиҗ Пётр келв.

7Тиигҗ келчкәд, Пётр көвүг барун һараснь татад босхв. Генткн терүнә көндрдго хойр өвдгднь болн тавгднь әмн орад, чидл урһв. 8Доһлң күн өсрәд босад йовдг болв. Пётр Йохан хойриг дахад тер сүмд орад, һәрәдн бәәҗ Бурхиг магтв. 9Терүг хойр көләрн ишкәд сүмд орад, Бурхиг бууляд магтсиг хаҗуднь бәәсн улс цугтан үзв. 10Өдр болһн альхан делгәд, сүмин үүднд суудг һуульһнчиг олн улс таньв. Энүнлә акад йовдл учрсиг олн үзәд, алң болад өврцхәв.


Һол сүмд Пётрин келсн үг


11Эдгсн күн Пётр Йохан хойрин хаҗуһас саллго йовхиг үзчкәд, әмтн цугтан Соломонин гидг сүмин һазрт гүүҗ ирәд цуглрцхав. 12Олна үүмлдә үзҗәх Пётр иигҗ келв:

– Олн әмтн! Иим йовдл учрснд яһад алң болнат?! Яһад тадн мадн тал хәләҗәнәт? Эс гиҗ мана чидл-арһ аль сүзгл эн доһлң кү босхад эдгәсн гиҗ санҗанат? 13Абрахамин, Ицхакин, Яковин Бурхн, мана эцкнрин Бурхн, эврәннь Исус көвүнә нер туурулв. Болв тадн Пилатын өмн Исусиг йосна улст бәрүлҗ өгәд Терүг гөрдвт. Тер бийнь Пилатд Исусиг сулдхх санан бәәҗ. 14Тер күн әрүн болн чик седклтә билә. Болв тадн Терүнәс хөөһвт. Тадн Пилатыг кү алдг андныг сулдхтн гиһәд ээрлдәд бәәввт. 15Тадн йоста җирһл өгдг күүг алвт. Болв Бурхн Терүг үкләс тач әмдрүлсиг бидн цуһар герчнр болҗанавидн. 16Исусин нернә күчн эн күүнд чидл өгв. Исусин нернд итксн учрар эн күн эдгсиг үзҗәнәт. Тиигәд Исуст үнн седкләрн сүзглснәс иштә тер гемәсн һарв. 17Ахнр! Тадн болн тана деер бәәсн ахлачнр Исусиг кенинь медлго алсн гиҗ би санҗанав. 18Христос муулян эдләд зовтха гисн зәңг Бурхн эврәннь әәлдәчнрәрн келүлв. Бурхн эн келсән күцәв. 19Тегәд килнцтә җирһлән үлдәһәд тана килнцитн тәвхин төлә Бурхн тал хәрү эргтн. Ухан-седкл батрх цаг учрх. 20Бурхн таднд шүүҗ авсн Исус Христосиг илгәх. 21Делкән бәәдл шинәс эс тогттл Исус теңгрт бәәх. Түүнә тускар Бурхн эврәннь әәлдәчнрәр дамҗад кесгәс нааран келүллә. « 22Тадн дундас нанла әдл әәлдәч Деед Эзн тана Бурхн илгәхмн. Энүг ю келвчн, тадн соңстн. 23Эн әәлдәчин келсиг эс соңссн күн әмнәсн шордх», – гиҗ Моше зәңглв. 24Самулас экләд, түүнә хөөн чигн зәңг күргдг әәлдәчнр эн өдрмүдин тускар бас келҗәлә. 25Бурхна әәлдәчнрәр дамҗад өгсн үг таднд нерәдгдҗәнә. Абрахамла кесн бооцан бас тана төлә кегдлә. «Чини хөөтк үйнрәр дамҗад һазр деер бәәх әмтнд әдслхв», – гиҗ Бурхн Абрахамд келв. 26Бурхн эврәннь Исус көвүһән әмдрүлхләрн түрүн болҗ терүг танур илгәлә. Тиигәд Бурхн таднд харшлх керг-үүләс эргүләд, таднд әдс өглә.


### 4


Пётр Йохан хойр Деед хургин өмн


1Пётр болн Йохан олн улст үг келҗәхләнь һол сүмин гелңгүд, харулын толһач болн цадукмуд өөрдҗ ирв. 2Кемр Исус үкләс әмдрхлә, цааранднь үксн улс цугтан әмдрх гиҗ апостолмуд улст келҗәлә. Тер учрар һардачнр болн цадукмуд дегд икәр уурлцхав. 3Асхн болҗ йовх цагла Пётр Йохан хойриг тедн бәрҗ авад, өрүн күртл маначнрт бәрүлв. 4Тедниг соңсҗасн улсин ик зунь келсн үгинь иткв. Тиигәд Исуст итксн улсин тонь тавн миңһ шаху болҗ өсв. 5Маңһдуртнь Ерусалимд Йудья улсин ахлачнрин, медәтнрин болн ном цәәлһәчнрин хург цуглрв. 6Цуглрсн улсин тоод: Ах гелң Хана болн Кәәп, Йохан, Александр болн ах гелңгин яста улс орцхав. 7Пётр Йохан хойриг тал дундан зогсачкад:

– Тадн ямаран күчәр болн кенә нерәр иим йовдл һарһҗанат? – гиҗ теднәс сурлдв.

8Тиигхләнь Әрүн Сәкүсәр күч авч Пётр теднд иигҗ келв:

– Улсин ахлачнр болн Израилин медәтнр! 9Кемр эндр өдр ач-тусан күргәд зовлңта күүнә гемиг яһҗ эдгәснә хәрүг маднас некҗәхләтн, 10тадн болн Израилин олн улс цугтан медтн. Энтн Назаретин Исус Христосин нернә күчн. Терүг тадн хадасар кирст хадсн бийнь Бурхн Терүг үкләс татҗ авад әмдрүлв. Ода тана өмн эрүл-менд, гем-зовлң уга зогсҗасн күн – энтн Исусин күчәр зогсҗах күн. 11Исус – «тана, тосхачнрин һолсн чолун. Тосхачнрин һолсн чолун герин өнцгин һол чолун болв». 12Һанцхн Исус Христос күн болһниг аврна. Терүнә нерәр дамҗад күн болһн аврлтд күрнә. Оңдан нер Бурхн һазр деер бәәсн әмтнд өгсн уга.

13Пётр болн Йохана зөрг цугтаһинь алңтрулад бәәв. Эдн сурһуль уга эгл улс бәәҗ. Эдниг Исусла хамдан йовсиг цугтан таньв. 14Гемәсн эдгәд хаҗуднь зогсҗасн кү ахлачнр үзәд бурушаҗ өмнәснь үг келҗ чадсн уга. 15Апостолмудыг Деед хургин хораһас һарһад әрлтн гиһәд закчкад, тедн хоорндан күүндвр кецхәв.

16– Ода эн улсиг яахмб? Ерусалимд бәәх олн-әмтн тер хойрин өврмҗтә йовдл һарһсна тускар меднә. Энүнлә бидн зөвшәрл уга бәәҗ чадшговидн, – гиҗ ахлачнр келцхәв, – 17Эднә туск зәңг олн-әмтн дунд хөөннь бичә тархатха гиһәд, Исусин нернә тускар күүнд бичә келтн гиҗ теднд закхмн.

18– Эндр өдрәс авн Исусин тускар келдг болвзат. Исусин әрүн чидлин тускар сурһдг болвзат, – гиһәд ахлачнр апостолмудыг дуудҗ авад закв.

19Пётр Йохан хойр иим хәрү өгв:

– Чик эс гиҗ буру йовдл һарһҗасиг Бурхна нүүрт ухалтн. Бидн тана келсиг аль Бурхна келсиг соңсх йостав? 20Хойр нүдәрн үзсән, хойр чикәрн соңссан келл уга бидн бәәҗ чадшговидн.

21Тедн засглх юм олҗ чадсмн уга. Учрнь олн әмтн. Юңгад гихлә, тедн Бурхна йовдлыг цугтан туурулв. Тегәд тер хойриг әәлһәд сулдхад тәвчкв. 22Өвәрц йовдлла харһсн күүнә наснь дөч давад одсн бәәҗ.


Сүзгтә улсин мөргүл


23Пётр Йохан хойриг сулдхсна хөөн тедн эврә баг талан ирәд, ах гелңгүдин болн медәтнрин келсиг, цугинь келҗ өгв. 24Теднә келсиг соңсад авчкад, Христост иткдг улс нег дууһар зальврцхав:

– Деед Эзн! Цуг күмнә Эзн! Та теңгр, һазр, теңгс һурвиг болн цуг энүнә дотр бәәх тоотыг үүдәләт! 25Та Әрүн Сәкүсәр болн Эврәннь зарц мана эцк Давидәр дамҗҗ иигҗ келләт: «Яһад буру номта улс уурлулад, олн-әмтн му йорта уха зүүҗәхмб? 26Деед Эзнә болн Бурхна илгәсн Аврачин өмнәс босхар цуг һазрин хаадуд болн нойдуд хамдан цуглрв». 27Херод, Понтий Пилат хойр буру номта улсла болн Израилин олн-әмтнлә негдҗ авад, Ерусалимд, Тана әрүн зарц, Танас илгәсн Аврач, Исусин өмнәс сөрлцхәр цуглрна. 28Тедн Тана эврә күчәр болн зураһар заях тоотыг күцәхәр цуглрв. 29Ода болхла Деед Эзн, әәмшгтә йовдл һарһҗасиг үзәд, зарцдан Тана үг келхд зөрг өг. 30Та болхла әрүн зарц Исусин нерәр эврәннь һаран суңһад әмтиг аюл-зовлңгас гетлгҗ, онц темдг, өвәрц һарһад йовнат.

31Мөргүл кеһәд чиләҗәхләнь теднә бәәсн һазр чичрәд, сүзглдг улс Әрүн Сәкүсәр дүүрв. Түүнә хөөн тедн Бурхна номиг зөргтәһәр олн улст тархав.


Сүзгтә улсин негдлһн


32Христост итксн ик зунь зүркәрн, седкләрн негн болад, чини-мини гиҗ келлго җирһв. Эдн бәәсән хоорндан хувалцхав. 33Апостолмуд Исусиг әмдрҗ гисн зәңгиг цааранднь ик күчтәһәр герчлв. Теднд Бурхна цаһан седкл күртв. 34Тедн дунд түрү-зүдү улс уга билә. Яһад гихлә, гермүдән, эдл-ахуһан хулдад, мөңгән авч ирәд 35апостолмудт өгдг билә. Кергтә улст тедн эврән түгәһәд өгдг бәәсмн.

36Тегәд Кипр гидг арлас Левихнә Йосипд апостолмуд Бар-Наба гидг бас нег нер өгч. Цәәлһҗ келхлә «төвкнүллһнә көвүн» бәәҗ. 37Йосип эврәннь бәәсн һазран хулдад, мөңгинь авч ирәд апостолмудт өгв.


### 5


Хананий болн Сапр


1Хананий залу Сапр гидг гергтәһән эврәннь һазран хулдҗ. 2Тер гергтәһән хоюрн негдәд, авсн мөңгнәннь нег хүвинь бийдән үлдәҗ. Наадкинь апостолмудт күргҗ өгч.

3– Хананий, эрлг яһад чини зүркнд: «Әрүн Сәкүснд худл кел» гисн сана орулад оркв? Чи һазриг хулдад авсн мөңгнәс нууввч. 4Хулдхин өмн тер һазр чини билүс. Терүг хулдад авсн мөңгн бас чини. Юн учр деерәс худл келвч? Чи олн улст биш Бурхнд худл келвч, – гиҗ Пётр келв.

5Пётрин келсиг соңссн Хананий унад үкҗ одв. Энүг үзсн улс сүрдәд әәлдцхәв. 6Дәкәд баахн көвүд өөрдҗ ирәд, цогцинь ораһад һарһад оршав.

7Һурвн час давхла, гергнь ирнә. Залутань юн болсинь тер медҗәсмн уга бәәҗ. 8Орҗ ирхләнь Пётр терүнәс сурв:

– Тадн һазран иим үнәр хулдвт?

– Э, э, – гиҗ гергн хәрү өгв.

9– Залутаһан хоорндан үгцәд, Деед Эзнә Сәкүснд худл яһад келвт? Соңсҗанч, чини залуг оршасн улс орад аашна. Тедн чамаг бас һарһх, – гиҗ Пётр терүнд келв.

10Терүг соңссн Сапр унад үкв. Орҗ ирсн көвүд әмнь һарсн герг үзнә. Тедн терүг өргәд залуһиннь хаҗуд оршав. 11Теднә туск зәңг соңссн олн улс сүзгтни багинхн икәр әәҗ бәәцхәв.


Өвәрц болн онц темдг


12Олн улс дунд апостолмуд өвәрц болн онц темдгүд күцәв. Христост иткдг улс цугтан Соломонин гидг һол сүмин һазрт цуглрдг болв. 13Талдан улс тедниг күндлдг болв чигн теднүр өөрдҗ чадад бәәв. 14Деед Эзнд итксн улс улм-улм тооһарн өсәд йовв. 15Әмтн гемтә күүһән һазаран орта-дертәһинь һарһад, йовҗ йовсн Пётрин сүүдр чигн тустха гиҗ нәәлцхәв. 16Ерусалимин хаҗудк балһсдас әмтн олар ирцхәв. Тедн гемтә болн хар сәкүстә улсан авч ирәд, гем-зовлңгаснь, шалтг-шаваснь һарһҗ эдгәв.


Апостолмудын зовлң


17Ах гелң, энүнә ханьмуд (тедн цадукмудын багин гешүд бәәҗ) теднд үлү үзв. 18Тедн апостолмудыг бәрәд, улсин бәрәнд орулна. 19Болв Бурхна элч сөөһәр бәрәнә үүд секәд, апостолмудыг сулдхв.

20– Йовтн эндәс. Һол сүмд күрәд олн улст шин җирһлин тускар келҗ өгтн, – гиҗ тер келв.

21Апостолмуд Бурхна элчиг соңсад, өрүһәр һол сүмд ирәд, олн әмтиг сурһна. Тер хоорнд ах гелң болн энүнә ханьмуд теднә йовдлын тускар медәд уга бәәҗ. Эдн эврән Израилин медәтнриг цуглулад Деед хург кеһәд, апостолмудыг бәрәнәс авхулв. 22Илгәсн улс тенд ирәд, апостолмуд бәрәнд угаһинь үзәд, хәрү ирәд иигҗ зәңглв:

23– Бәрәнә үүдн батар хаалһата. Үүднд харул зогсҗана. Болв бидн бәрәнд орхла, дотрнь нег чигн күн уга бәәҗ.

24Иим зәңг соңссн харулын ахлач болн ах гелңгүд «эн юн гидг юмн болҗахмб?» гиһәд өврв. 25Дәкәд нег күн ирәд иигҗ келв:

– Тана бәрәнд орулсн улс һол сүмин һаза олн әмтиг сурһҗана.

26Тиигәд харулын ахлач цергүдтәһән йовад, апостолмудыг дахулҗ ирв. Дахулхларн чидләр биш эвәр авч. Эс тиигхлә олн улс тедниг чолуһар шивх гиһәд саглв. 27Апостолмудыг Деед хургин ах гелң тал сурлһанд авч орулв.

28– Бидн тадниг Исусин тускар бичә сурһтн гиһәд чаңһар заклавидн. Тадн болхла Ерусалимиг эврәннь номарн дүүргәд, Тер Күүнә үклиг маднд даалһхар седҗәнәт, – гиҗ ах гелң келв.

29– Бидн олн әмт биш Бурх соңсх йоставидн, – гиҗ Пётр болн апостолмуд хәрү өгцхәв. – 30Модн деер тадна хадад алчксн Исусиг мана өвкнрин Бурхн әмдрүлв. 31Израиль килнцтә җирһлән үлдәтхә гиһәд, килнцинь тәвҗ өгүлхәр Бурхн Исусиг барун талан суулһад, Нойн болн Аврачд Терүг өрглә. 32Терүнә герчнр бидн болн Әрүн Сәкүсн. Бурхн Бийән соңссн улст Әрүн Сәкүсиг өгв.

33Иигҗ келсиг соңссн Деед хургин гешүд ууртан бүтәд, апостолмудыг алчкхар седв. 34Тедн дунд олн әмтн күндлдг нег парш бәәҗ. Тернь закана багш Гамалиль гидг нертә бәәҗ. Эн ормасн босад апостолмудыг ахр болзгт һартха гиҗ һарарн докъя өгч закв.

35– Израилин залус! Эн улсиг яахан сәәнәр ухалтн. 36Одахн энд Түд гидг күн ирлә. Тер бийән алдрт тоолҗала. Терүг дөрвн зу шаху улс дахлдв. Болв Түдиг алгдхла түүнә дахачнр цугтан тарад гүүлдәд йовҗ одцхав. Тернь тиигәд төгсв. 37Терүнә хөөн Һалильяс Йуда ирнә. Эн олн әмтнә то авчах цагт ирәд нег баг улс дәәлдәнд босххар седв. Йуда бас алгдв. Энүнә үлмәд йовсн улс бас тарлдна. 38Тиигәд эн учрт мини селвг эн: Эн улсан сулдхтн. Кемр теднә зурань болн кеҗәхнь күүнәс эклҗәхлә, бас эвдрәд тарҗ одх. 39Кемр Бурхнас тернь күцәгдҗәхлә, кен чигн күн эвдҗ чадшго. Зуг эврән Бурхна өмнәс сөрхәс саглтн, – гиҗ Гамалиль келв.

40Деед хург Гамалилин келсиг иткв. Тедн апостолмудыг дуудҗ авад, маляһар цокв. Дәкәд тедниг Исусин нерн деерәс бичә күүндвр кетн гиҗ бас нег закад сулдхв. 41Исусас көлтә бийән даҗрулад цокулсндан байрлад, апостолмуд Деед хургас һарад йовв. 42Эврән тедн өдр болһн һол сүмд, гермүдт болв чигн цуглрад, Исус – Бурхна илгәсн Аврач гиһәд байрта зәңг тархаҗ олн әмтнд келҗәв.


### 6


Долан нөкд заалһн


1Сурһульчнр олар ирдг болад, грек келтә евреймүд бәәрн евреймүдлә зүткцхәв. Өдр болһн хот хувахла, теднә белвсн күүкд улст күртхш гиҗ грек келтә евреймүд келлдҗәв.

2– Бурхна номан үлдәчкәд, идх хотыннь арһан хәәсн сән йовдл биш. 3-4Ахнр-дүүнр! Дундасн эврәннь медсн, цецн ухата, Әрүн Сәкүстә долан кү шүүҗ автн. Эн долан күн хот-хоолын туск көдлмшиг күцәх. Бидн болхла цаган үрәл уга мөргәд, ном умшхмн, гиһәд арвн хойр апостолмуд сурһульчнриг дуудҗ авад келв.

5Апостолмудын селвгиг цуглрсн улс таасад: батар иткдг, Әрүн Сәкүстә Степаныг, Пилипиг, Прохориг, Никәнриг, Тимониг, Пармениг болн Антиохас Николайиг (эн күн Йудья күн биш болвчн Деед Эзнд иткдг бәәҗ) шүүҗ авна. 6Тегәд тедниг апостолмудын өмн ирүлв. Апостолмуд һаран тәвәд эднә төлә зальврв. 7Бурхна ном Ерусалимд тархагдад, сүзгтә улсин тонь өдр ирвәс өсәд гелңгүд чигн Исусин номиг иткдг болна.


Степаныг бәрлһн


8Бурхн Степаныг әдсләд, терүнд ик чидл өгв. Степан олн улс дунд күчтә өвәрц, онц темдг һарһдг болна. 9Күрәнә, Александрийин, Киликьян, Азийин һазрас «Сул күн» гидг хурлас улс Степана көдлмшт харшлад зүткдг болна. 10Әрүн Сәкүсн Степанд цецн уха өгсн учрас зүтклдх арһ теднд уга болад бәәв. 11Арһан бархларн, тедн нег цөөкн залуст авлһ өгәд, иигҗ келтн гиҗ дасхна: «Мошег болн Бурхиг му келсинь бидн соңславидн». 12Иигҗ тедн закана багшнриг, медәтнриг, олн әмтиг үгдән орулв. Евреймүд Степанад ирәд, терүг бәрәд Деед хургт авч ирв. 13-14Тедн худлч күүһәр герч кеһәд иигҗ келүлв:

– Эн күн Бурхна закаг болн әрүн ормиг муурулад келнә. Назаретин Исус һол сүмиг хамхлад, Мошен өгсн заңшалыг оңдарулх гиҗ тер келсиг бидн соңславидн.

15Цуглрсн улс цугтан Степаныг хәләһәд, Степана чирәнь Бурхна элчин нүрлә әдл бәәсиг үзцхәв.


### 7


Деед хургт Степана келсн үг


1– Эднә келҗәсн үнний? – гиҗ Степанас ах гелң сурв.

2– Ахнр-дүүнр болн эцкнр! Намаг соңстн! Мана өвк эцк Абрахам Месопотамьяд бәәсн цагтнь тиигхд, Харан балһсн тал һарчах кемд, Туурмҗта Бурхн үзгдлә, – гиҗ Степан келв. – 3«Эврәннь орн-нутган болн эврәннь олн-улсан үлдәһәд, мини заасн орн-нутг тал йов», – гиҗ Бурхн Абрахамд келҗ. 4Абрахам Халдейин һазрас һарад, Харанд ирҗ бәәрлв. Хөөннь эцкнь өңгрхлә, Бурхн Абрахамиг тана бәәсн һазрур авч ирв. 5Энүнд Абрахамд нег чигн ишкм һазр өгсмн уга. Болв Абрахамд эн һазриг өгх болла. Эн һазр Абрахам болн түүнә хөөтк үйнрнь эзлх гиҗ Бурхн үгән өгсмн. Тер цагт Абрахам үрн уга бәәҗ. 6«Чини хөөтк үйнр күүнә орн-нутгт дөрвн зун җилдән мухла болад, күүнд даҗргдад бәәх», – гиҗ Бурхн Абрахамд келв, – 7«Би болхла чини тохмин үлдлиг даҗрдг улсиг засглнав. Дәкәд тедн тер орн-нутгас һарч ирәд, эн орнд Нанд мөргх». 8Дарунь Бурхн Абрахамла бооца кев. Түүнә темдгнь керчлһн болв. Тегәд Ицхакин эцк Абрахам болв. Һарснаннь нәәмдгч өдртнь Абрахам терүнд керчлһнә керг күцәв. Хөөннь Ицхак Яковин эцк болв. Яков арвн хойр өвк экцнрин эцк болв. 9Өвк экцнр Йосипд үлү нүд үзәд, мухлала әдл терүг Египетд хулдна. Болв Бурхн терүнлә хамдан бәәв. 10Йосипин үзсн цуг түрү-зүдүднь дөңгән күргнә. Терүнд Бурхн ик цецн уха, Египетин хаанд таасгдх заң белглв. Хаана күчәр Йосип Египетин болн хаана бәәшңгин һардачд залгдна. 11Цуг Египетд болн Кенаанд әмтн харһнна. Мана өвкнр йир ик түрү-зүдү үзлә. 12Египетд өдмг бәәнә гисиг соңсад, Яков түрүләд тиигәрән эврәннь көвүдән илгәнә. 13Хойрдад тедниг ирхләнь Йосип ахнртан бийиннь тускар келнә. Тегәд Египетин хан Йосипин төрл-садна тускар медв. 14Тер кемд Йосипин төрл-садн тооһарн далн тавн күн болв. Тиигәд Йосип эврәннь эцк Яковиг болн өрк-бүлән кевтнь авч иртхә гиҗ Египетин хан йовулна. 15Яков Египетд одад, тенд мана өвкнрлә насан барв. 16Шехемд бәәсн Хаморин көвүдәс цаһан мөңгәр хулдҗ авсн һазрт Абрахам өвкнриннь цогциг авч ирәд оршана. 17Абрахамд өгсн Бурхна андһарин өдр өөрдх дутм мана улсин тонь Египетд улм өсв. 18Талдан хан ирнә. Тер күн Йосипин тускар мел юм медҗәсмн уга. 19Эн аврлт уга күн бәәҗ. Мана улсиг мекләд, мана өвкнриг даҗрдг бәәҗ. Шиңкән һарсн бичкдүдиг үктхә гиһәд гертәснь холҗулад үлдәдг бәәҗ. 20Тер цагт Моше һарч. Эн йир сәәхн, өкәр көвүн бәәҗ. Һурвн сардан экиннь көк көкәд бооҗна. 21Дәкәд көвүг закврар тиигәд үлдәхлә, хаана күүкн терүг авад, көвү кеһәд өскнә. 22Моше тер цага Египетин ном дасад, келх үгдән хурц, кех көдлмштән чаңһ-чиирг болҗ өснә. 23Дөчтә болхларн тер Израильд бәәсн ахнран үзхәр шииднә. 24Нег дәкҗ Египет күн Израилин күүнлә ноолдҗасинь үзәд, хоорнднь орад, Египетин күүг цокад алчкна. Тиигәд тер израилин күүнә өшәһинь авна. 25Бурхна заясар тедниг сулдхад, нег цусн-махн улс медх гиҗ санҗала, болв тедн медсмн уга. 26Маңһдуртнь Израилин хойр күн хоорндан ноолдҗахлань, Моше өөрдҗ ирәд тедниг эвцүлхәр келнә: «Ахнр-дүүнр, тадн яһад нег-негән цокҗанат?» 27«Маднд кен чамар деерәс ахлач болн зарһч тәвлә?» – гиҗ ноолдҗасна негнь Мошег хооран түлкәд келнә. – 28«Эс гиҗ өцклдүр Египетин кү алснла әдләр намаг алхар седҗәнч?» 29Иим үг соңссн Моше һарч зулад, Мидьян гидг һазрт ирәд тогтнад, хойр үртә болна. 30Дөчн җил давсна хөөн Синай гидг уулын өөр шагшг модна шатҗасн зальднь Бурхна Элч генткн үзгднә. 31Моше иим җигтә юм үзәд, сәәнәр шинҗлҗ хәләхәр өөрдхләрн Деед Эзнә ду соңсна. 32«Би чини эцкнрин Бурхн, Абрахамин Бурхн, Ицхакин Бурхн, Яковин Бурхнв», – гиҗ келхлә, Мошен кинь давхцад, бийнь чичрәд, хәләҗ чадлго бәәв. 33«Көлдән өмссн юман тәәл. Чини зогсҗасн һазр әрүн һазр», – гиһәд терүнд Деед Эзн келнә.

34– «Египетд Мини олн улсиг даҗрҗасиг Би үзҗәнәв. Тедниг зовҗахинь соңсҗанав. Тиигәд тедниг сулдххар ирүв. Би чамаг хәрү Египет тал илгәҗәнәв. Ода йов». 35«Кен чамаг ахлач, зарһч тәвлә?» – гиһәд Израилин олн улс Мошеһәс сурна. «Би чамаг зарһч болн аврач тәвнәв», гиҗ Бурхн шатҗасн бура дотр үзгдсн элчәр дамҗад келәд, һолгдсн Мошег Египет тал йовулна. 36Моше олн әмтиг Египетәс дахулҗ һарһна. Тер Египетд Улан теңгст болн дәкәд дөчн җилдән көдәд өвәрц, онц темдг һарһна. 37«Намаг илгәснлә әдләр Бурхн таднд әәлдәч илгәх. Тер Күн тадна улсас төрх», – гиҗ тер Израилин улст келснь Моше бәәҗ. 38Моше Израилин улсла хамдан көдәд бәәв. Энтн Синайин уулын ора деер Бурхна элчлә харһад, Бурхна келсн әмд үгиг маднд күргәд соңсулхар ирҗ. 39Мана эцкнр Мошег соңслго хаяд, хәрү Египтур йовхар седв. 40«Маднд нег цөөкн бурх кеҗ өг. Тедниг бидн өмнән бәрҗ йовнавидн. Египетәс мадниг һарһсн Мошелә юн болсинь бидн медхшвидн», – гиҗ әмтн Ахаронд келв. 41Тиигәд тер өдрмүдт бүрү дүрстә шүтә кеһәд терүндән бәрц бәрнә. Эврәннь кесндән нәр кеһәд, байрлв. 42Теңгрин оддт мөргтхә гиһәд, Бурхн эргәд тедниг үлдәнә. Әәлдәчин номд иигҗ бичәтә: «Израилин улс, тадн дөчн җилдән көдәд бәәһәд мал алад бәрц бәрхләрн Мини төлә күцәсн угат. 43Тадн Молкин өргә-гер болн Рейпан гидг тана бурхна одна дүрс авч йоввт. Эн кегдлмүдт мөргтхә гиһәд тадн кеввт. Тиигәд Би тадниг Вавилонас давулад нүүлһнәв». 44Мана өвкнрт көдәд герчллһнә өргә-гер бәәҗ. Терүг Моше Бурхна закаһар эврәннь нүдәр үзснлә әдләр босхулҗ. 45Мана өвкнр тер өргә-гериг авад, Навина Исусин һардвртаһар булаҗ авсн һазрурн ирнә. Энүнд урднь бәәрлҗ бәәсн олн улсиг Бурхн көөһәд йовулчкҗ. Тер өргә-гер Давидин цаг күртл тенд бәәҗ. 46Бурхн Давидт дурта бәәҗ. Тиигәд Давид Яковин Бурхнд гер бәрҗ өгхәр зөвшәл сурна. 47Болв Терүнд Соломон гер бәрҗ өгнә. 48Күүнә бәрсн герт Бурхн бәәдго. « 49Теңгр Мини ширә, һазр Мини көлин девсң. Тадн Нанд ямаран гер тосхҗ чадхвт? – гиҗ Деед Эзн келнә. – Нанд амрх орм альд бәәхмб? 50Эн бәәсн тоот цугтан Мини һарар эс үүдәгдлү?» 51Тадн зүткә, соңсхвр уга зүрктә, хату чиктә улс бәәҗит. Эврәннь өвкнртәһән әдл Әрүн Сәкүсиг соңсҗахмн угат! 52Тана өвкнрин эс көөсн әәлдәч кезә бәәсмб? Чик седклтә күн бууҗ ирхинь зәңглтхә гиһәд илгәсн улсиг тедн алчкв. Тадн болхла ода терүг бәрүлҗ өгәд әмнь таслсн улс болвт. 53Таднд Бурхна элчәр дамҗулҗ илгәсн зака авад, терүг күцәсн угат.


Степаныг чолуһар шивнә


54Степана иигҗ келсиг соңссн улсин цуснь буслад, тедн ууртан бүтәд, араһан зуулдад бәәцхәв. 55Степан болхла Әрүн Сәкүсәр дүүрәд, Бурхна туурмҗиг болн Бурхна барун талнь Исусиг зогсҗахинь теңгрт үзв.

56– Хәләтн! Теңгр секгдәд Бурхна барун бийд Күмни Көвүн бәәхиг би үзҗәнәв, – гиҗ Степан келв.

57Тиигхләнь тедн чикән бөгләд хәәкрлдәд Степанур дәврв. 58Степаныг балһсна захд чирҗ авч одад чолуһар шивлдцхәв. Эн йовдлыг үзсн улс герч болад, Шаул гидг баахн көвүнә хаҗуд хувцан тәәлҗ оркв.

59– Деед Эзн Исус! Намаг бий талан авхнчн, – гиҗ Степан тедниг чолуһар шивҗәх кемләнь Деед Эзнд зальврв. – 60О, Деед Эзн! Эн буру йовдл һарһснднь теднә килнцинь тәвтн, – гиҗ Степан өвдгләд киисәд чаңһар келнә. Иигәд келлһнләнь тер ормдан терүнә әмнь һарв.


### 8


Шаул Христост иткдг улсиг көөнә


1Степаныг алсиг Шаул чик гиҗ тоолна. Тер өдрмүдт Ерусалимин иткдг улсиг икәр шахад көөнә. Апостолмудас талдан иткдг улс Йудья, Шамарья һазрар йовад тарлдна. 2Бурхнд шүтдг улс Степаныг оршаһад икәр уульцхав. 3Шаул чонҗиг уга кехәр иткдг улсла ноолдаһан эклнә. Христост иткдг улсин гермүд эргәд, тер залус күүкд улсиг гертнь бәрәд түүрмд суулһна.


Шамарьяд Пилип цәәлһвр кенә


4Ерусалимас көөгдәд тарлдсн иткдг улс йовсн һазртан Бурхна номиг олнд күргәд тархав. 5Пилип бас Шамарья һазрин балһснд ирәд, Христосин тускар цәәлһврин көдлмш кев. 6Олн әмтн седклән өгәд, Пилипин келсиг соңсцхав. Терүнә кесн онц темдгиг тедн үзв. 7Кесг күүнәс хар сәкүсн чаңһар хәәкрәд һарв. Кесг мөч тәкрсн, доһлң улс гемәсн эдгв. 8Энүг үзәд балһсна улс байрлцхав.

9Эн балһснд Шимон гидг бөөтә күн бас бәәҗ. Шамарьян бәәрн улсиг эврәннь эрдмәрн өврүлҗ, бийән алдрт тоолдг билә. 10Эн күүнд «Ик Күчн» гидг бурхна хүвлһән күрч гиһәд элгнь чигн, зәәсңгнь чигн терүг өврдг бәәҗ. 11Терүг соңсдг учрнь юундв гихлә зөвәр цагтан олн-әмтиг илвәрн авлҗаҗ. 12Эн балһсна улс Бурхна орн-нутгин тускар болн Исус Христосин нериг Пилип келснд иткхләрн залус, күүкд улс үлдлго уснд кирслгдв. 13Шимон Христост бас иткәд, уснд кирслгдснә дару Пилипин хаҗуд бәәв. Тер Пилипин кесн онц темдгүд болн күчтә йовдлмуд үзәд өврв.

14Ерусалимд бәәсн апостолмуд, Шамарьян улс Бурхна ном авсинь соңсад, Пётр Йохан хойриг теднүр илгәнә. 15Пётр Йохан хойр ирәд, шинәс Бурхнд итксн күүнд Әрүн Сәкүс өгдгәр зальврна. 16Яһад гихлә, Исусин нернә төлә уснд кирслгдв чигн Әрүн Сәкүсн тедн деер бууһад уга бәәҗ. 17Тегәд Пётр Йохан хойр иткдг улсин толһа деернь һаран тәвнә. Теднь Әрүн Сәкүс авв.

18Апостолмудын һаран тәвлһәр Әрүн Сәкүсн өггдсиг Шимон үзәд, Пётр Йохан хойрт мөңг өгхәр седнә.

19– Кемр мини тәвсн һарас күн болһн Әрүн Сәкүсәр бас дүүрхлә, нанд бас тиим күч өгтн, – гиҗ тер сурна.

20– Бурхна билгиг мөңгәр хулдҗ авхар седсн чи мөңгтәһән хамдан үкх бол, – гиҗ Пётр терүнд келнә, – 21Энчнь йосндан чини көдлмш биш. Яһад гихлә, Бурхна нүүрт чини зүркн ода чигн цевр биш. 22Эн килнцтә бәәдл үлдәһәд Деед Эзнд үнн седкләсн зальврх кергтә, тегәд Бурхн чини килнцичн тәвҗ өгх. 23Чи үлү үзәд, килнцтә тоотын ялчнь болҗанач.

24Тиигхлә Шимон Пётр Йохан хойрас иигҗ сурна:

– Буйн болтха, эрҗәнәв танас, тана келсн тоот нанд хальддгоһар мини төлә Деед Эзнд зальвртн, – гинә.

25Апостолмуд олн-әмтнд герчләд, Деед Эзнә номан цәәлһҗ медүләд, хәрү Ерусалим тал һарад йовна. Хәрҗ йовад, хаалһдан харһсн Шамарьян селәдт бас Сән Зәңг тархана.


Пилип болн Эфиоп


26– Бос! Өмн үзг тал йов! Ерусалимас Газа тал һарсн хаалһд һарад зогс, – гиҗ Деед Эзнә элч Пилипд келнә. (Эн хаалһар ода күн йовхш.)

27Пилип босад йовна. Зуурнь Кандаки гидг Эфиопин хатн хаана үнтә тоотыг хадһлдг Ерусалимд мөргүл кехәр ирсн тәәһн һардач күн харһна. Тер күн мөрн тергн деер сууһад, 28хәрү йовҗ йовад әәлдәч Эшьян бичсн дегтр умшҗ йовла. 29Пилипд Сәкүсн келнә:

– Тер тергнүр өөрдәд хаҗуднь йов.

30Пилип тергн тал гүүҗ өөрдәд, Эшьян дегтрәс умшҗасинь соңсад келв:

– Умшҗаснчнь чамд медгдҗәнү?

31– Күн эс цәәлһҗ өгхлә, яһҗ медҗ чадх биләв? – гиһәд хәрү өгәд, Пилипиг өөрән суухиг эрнә.

32Умшҗасн халхднь иигҗ бичәтә: «Алулхар дахулҗ йовсн хөн кевтә Тер йовла. Кирһәчиг үзсн хурһн кевтә кииһән авлго бәәҗ. Тер нег чигн үг келсн уга. Чик зарһ кех зөв өглго, 33Терүг дорацулад бәәнә. Терүнә тохм-уңгиннь үлдлин тускар кен келҗ өгхмб? Ода болхла Терүнә җирһл һазрас авгдҗана». 34Эфиопин һардач Пилипәс сурна:

– Эрҗәнәв чамаг, цәәлһҗ өглч нанд. Кенә тускар энд әәлдәч келҗәхмб? Бийиннь тускарий аль талдан күүнә тускарий?

35Тиигҗ сурхлань Пилип Бурхна Бичгин тер ормас экләд Исусин туск Сән Зәңг цәәлһҗ өгнә. 36-37Тер хоорнд йова йовҗ тедн уста һазрт өөрднә. Ус үзәд һардач:

– Хәлә, эн усн. Намаг кирслхд юн харш болҗана? – гиҗ сурна.

38Тегәд тергән зогсаһад, хоюрн уснд орна. Пилип терүг уснд кирслв. 39Тедниг уснас һарсн цаглань Пилипиг Деед Эзнә Сәкүсн деегшән авчкна. Һардач Пилипиг дәкҗ үзсн уга. Тер цаарандан байртаһар йовад йовна. 40Пилип Ашдодт үзгднә. Тер Ашдодас Кесәрья тал одна. Зуурнь бәәсн кесг хотна олн-әмтнд Сән Зәңгиг цәәлһәд келәд йовв.


### 9


Шаулын дуудвр


1-2Шаул Деед Эзнә сурһульчнриг әәлһх, алх-булх санатаһар, ах гелң тал ирнә. Тер Дамаскин Йудья улсин хурлын герин төлә зөвшәлин бичг сурҗ авна. Кемр тенд Деед Эзнә хаалһин дахачнр харһхла, тедниг бәрҗ авад Ерусалимд авч ирдгәр зөвшәлнә.

3Дамаскур өөрдҗ йовхлань генткн теңгрт йир хурц күчтә герл асна. 4Шаул һазрт унна. Теңгрәс ду һарад иигҗ келҗәхинь соңсна:

– Шаул, Шаул! Яһад чи намаг гетәд йовнач?

5– Деед Эзн, Кенвч? – гиҗ Шаул сурна.

– Би чини көөҗ йовсн Исусв, – гиҗ Деед Эзн келнә.

6– Босад, балһснур йов. Ю кехичнь тенд чамд келҗ өгх.

7Терүнлә хамдан йовсн улс кү үзлго, һанцхн ду соңсад, менрәд бәәцхәв. 8Шаул өндәһәд босхларн, мел юм үзхш. Хаҗуднь бәәсн улс һараснь авад Дамаск тал терүг көтлҗ авч ирнә. 9Һурвн өдрин туршарт тер сохрар юм үзлго, амндан хот авлго бәәв.

10Дамаскд Хананий гидг нертә сурһульч бәәҗ. Терүнд Деед Эзн үзгдәд:

– Хананий! – гиһәд дуудна.

– Би, Деед Эзн! – гиһәд Хананий хәрү өгнә.

11– Босад, һаза һарад Һо гидг уульнцар йов. Йудан гер олҗ авад, Тарсас ирсн Шаул гидг нертә кү сур. Тер ода зальврҗах зөвтә. 12Шаул Хананий гидг нертә кү үзгдлдән үзлә. Тер орҗ ирәд нүднднь герл орулхар толһа деернь һаран тәвлә, – гиһәд Деед Эзн келнә.

13Хананий иим хәрү өгнә:

– Деед Эзн минь! Ерусалимд бәәсн чамд иткдг улст эн күн кесг му өшәтә йовдл үзүлсиг соңслав. 14Иигәрән ирхләрн энд бас Чини нер дуудад зальврсн улсиг бәрҗ авдг зөв цаас ах гелңгүдәс авч.

15– Йов. Яһад гихлә, энчн Мини шүүҗ авсн күн. Эн Израильд, олн-әмтнд, нойдудт Мини нернә тускар келҗ өгх, – гиҗ Деед Эзн келнә. – 16Мини нернәс көлтә кедү зовлң үзхиг Би терүнд медүлнәв.

17Хананий йовад, урднь келҗәсн Йудьян гер олна. Тер Шаулын толһа деер һаран тәвәд келнә:

– Ах Шаул! Хаалһдчнь чамла харһсн Исус юм үзтхә гиһәд, чамаг Әрүн Сәкүсәр дүүргхин төлә намаг чам тал илгәв. 18Тер дарунь Шаулын нүднәс заһсна хачрсн унсн мет харан орна. Босхларн тер уснд кирслгднә. 19Дәкәд Шаул хот ууһад, чидл авна. Кесг өдрмүдт тер Исусин сурһульчнрта Дамаскд бәәв.


Шаул Дамаскд цәәлһвр кенә


20Тер өдрәс авн евреймүдин хурлд Исусин тускар, Исус Бурхна көвүн гиҗ Шаул әмтнд цәәлһҗ келҗ өгдг болв. 21Энүг соңссн әмтн алң болад сурлдна:

– Ерусалимд Исуст иткдг улсиг эн көөдг эс билү? Ах гелң тал тедниг бәрәд авч одхар эс бәәлү? 22Шаул улм-улм чаңһрад, Исус – Бурхна илгәсн Аврач гиһәд, Дамаскд бәәх Йудья улст цәәлһҗ өгв. Тедн терүг бурушаҗ чадад бәәв. 23Зөвәр цаг давна, евреймүд нуувчар цуглрад, Шаулыг алхар хоорндан үгән батлад авчкна. 24Болв Шаул теднә нуувчин күүндврин тускар медв. Тедн болхла терүг алхар өдр сө уга балһсна үүднд гетлднә. 25Болв сурһульчнр Шаулыг сөөһәр бура модар гүрсн савд суулһад, эрсәр буулһна.


Шаул Ерусалимд


26Шаул Ерусалимд ирәд, Исусин сурһульчнрла ниилхәр седнә. Болв терүнә урдк йовдлын тускар меддгтән тедн энүг бас сурһульч гиҗ итксн уга. Шаулас цуһар әәлдв. 27Бар-Наба болхла Шаулыг апостолмуд тал дахулҗ ирнә. Энүг яһҗ Деед Эзиг зууран үзсиг, ю Деед Эзн терүнд келсиг, яһҗ Дамаскд зөргтәһәр Исусин тускар цәәлһҗ йовсиг теднд келҗ өгнә. 28Тегәд Шаул апостолмудла хамдан цөөкн өдр бәәһәд, Ерусалим дотраһар сулдан йовдг болв. Тер Исусин тускар юмнас әәлго олн-әмтнд цәәлһнә. 29Грек келтә Йудья улста тер метклдг бәәҗ. Тедн болхла Шаулыг алхар шииднә. 30Ах-дүүнрнь эднә шиидврин тускар медчкәд, Шаулыг Кесәрья тал дахулад йовна. Терүнәс цааранднь Тарс тал йовулна.

31Дәкәд цуг Йудьян, Һалильян, Шамарьян чонҗмудт төвкнүн цаг ирв. Чонҗ Әрүн Сәкүснәс чидл авад, тооһарн өсәд, Деед Эзнәс сүрдәд җирһнә.


Пётр Лидад болн Йопад


32Пётр орн-нутг эргҗ йовад, хаалһдан Лида гидг балһснд бәәсн иткдг улста харһхар ирнә. 33Тенд Еней гидг нәәмн җилдән тәкрәд орнасн бослго кевтсн күн бәәҗ.

34– Еней! Исус Христос чамаг эдгәҗәнә. Орнасн босад, оран хура, – гиҗ Пётр келнә.

Иигҗ келхләнь Еней босна. 35Лидад, Шарон һазрт бәәсн улс Әнсиг эдгсинь үзәд, Деед Эзнд иткв.

36Йопа гидг балһснд нег цаһан седклтә, олн-әмтнд тусан күргдг Табита гидг (грек келәр болхла, Дорка гидг) Христосин дахгч күүкд күн бәәҗ. 37Тер цагла эн күүкд күн гемнәд, әмнь һарч одна. Терүнә цогцинь уһаһад, деед хорад кевтүлнә. 38Лида Йопас өөрхнд бәәҗ. Сурһульчнр Пётриг Лидад бәәсиг соңсад, терүг шулуһар авулхар хойр кү илгәнә. 39Пётр босад, тедниг дахна. Ирхләнь тедниг деед хорад орулна. Олн угатя улс, белвсн күүкд улс һашун нульмсан асхрулад уульлдна. Дәкәд Пётриг бүсләд, Табитан уйҗ өгсн хувц-хунран үзүлҗ. 40Хорад нег кү үлдәлго Пётр һарһчкна. Тер өвдгән дарад сууһад мөргнә. Табитан кевтсн цогц тал эргәд келнә:

– Табита, бос!

Күүкд күн нүдән секнә. Пётриг үзәд, босад сууна. 41Пётр һаран өгәд, терүнд босхднь дөң болна. Дарунь иткдг улсиг болн белвсн күүкд улсиг дуудҗ авна. Тедн Табитиг әмд-менд зогсҗасиг үзв. 42Эн зәңг цуг Йопа балһсар тарна. Тиигәд олн-әмтн Деед Эзнд иткнә. 43Пётр кесг өдртән Йопад арс идәлдг Шимона герт бәәв.


### 10


Пётр Карнэль хойр


1Кесәрьяд Италин гиҗ нерәддг цергин ахлач Карнэль гидг күн бәәҗ. 2Карнэль Бурхнд шүтдг угатя әмтнд тусан күргдг эврәннь өрк-бүләрн Бурхиг күндлҗ, даңгин мөргдг бәәҗ. 3Нег өдр үдин хөөн һурвн часин алднд Карнэльд үзгдл үзгдв. Бурхна элч өөрдҗ ирсиг тер тодрхаһар үзв.

– Карнэль! – гиҗ тер келв.

4– О, Деед Эзн! Танд юн кергтә? – гиҗ келн Карнэль әәмцҗ хәләв.

– Чини седкләрн мөргҗәсичнь угатя улст нөкд болдгиг Бурхн деерәс үзҗәлә. 5Йопад кү илгәһәд Пётр гидг нертә Шимониг дуудулҗ ав. 6Теңгсин хаҗуд бәәх арс идәлдг Шимона герт гиичлҗәнә, – гиһәд Бурхна элч келв.

7Бурхна элчиг йовҗ одхлань Карнэль итклтә Бурхнд шүтдг нег цергчиг болн эврәннь хойр зарцан дуудҗ авв. 8Теднд учрсн йовдлын тускар келәд, Йопа балһснур илгәв.


Пётрин үзлц


9Маңһдуртнь йовулсн улс балһснд күрч йовхла, Пётр үдлә мөргүл кехәр герин деед давхрт һарв. 10Тер өлсҗ йовҗ. Әмтн хот кех хоорнд Пётр мөргүлд шүтәд авлгдв. 11Генткн терүнд үзгдл үзгдв. Теңгр зааград, ик бүркәгин бәәдлтә юмн һазрур бууҗ ирв. Түүнә дөрвн өнцгиг күн бәрсн мет бәәҗ. 12Терүн дотр зүсн-зүүл дөрвн көлтә юмс, шовуд болн мөлкдг тоотс йовҗ.

13– Пётр, бос! Эднәс негинь алад ид, – гисн дун деерәс соңсгдв.

14– О, Деед Эзн, төрүц болшго! Би иим бузр әмтә-киитә юмсиг идҗ чадшгов, – болҗ Пётр хәрү өгв.

15Тиигҗ келхләнь, деерәс хойрдад дун соңсгдв.

– Бурхн цеврлсн юмиг бузр гиҗ бичә сан.

16Иигҗ келсн күүндвр һурв дәкҗ соңсгдв. Дарунь аңгудта ик бүркәг деегшән теңгрт өрггдәд уга болҗ одв.

17Пётр эн йовдлын тускар ухалҗ бәәтл, Карнэлин йовулсн һурвн күн Шимона гер альд гиҗ әмтнәс сурад, хашан үүднд күрәд зогсв.

18– Пётр нертә Шимон, гиич, энд бәәнү? – гиһәд хәәкрәд сурлдв.

19Пётр болхла үзснәннь тускар ухалад зогса билә.

– Эн һурвн күн чамаг хәәҗ йовна, – гиҗ Әрүн Сәкүсн Пётрт келв, – 20Босад дорагшан бу. Төрүц юмнд алңтрлго, эдниг дахад йов. Эдниг би илгәләв.

21– Тана хәәҗәсн күүнтн бив. Юн кергәр ирвт? – гиҗ Карнэлин илгәсн улсла Пётр күүндв.

22– Мадниг цергин ахлач Карнэль илгәв. Әрүн Бурхна элч чамаг гертән дуудҗ авад, чини келхиг соңстха гиҗәнә. Карнэль чик седклтә болн Бурхнд шүтдг күн, Йудья улс цугтан терүг күндлнә, – гиһәд тедн келв.

23Ирсн улсиг Пётр герт орулад гиичлүлв. Маңһдуртнь Пётр нег цөөкн ах-дүүһән дахулад Йопас һарад йовв.


Пётр Карнэлин герт


24Өдр өнҗәд тедн Кесәрьяд күрв. Карнэль күләҗәсмн бәәҗ. Эдниг ирх гиһәд эврәннь элгн-садан, өөрхн үүрмүдән дуудҗ авад, 25Пётриг орҗ ирхләнь, Карнэль тосад көлднь сөгдәд күндлв.

26– Бос! Би эгл күмбв, – гиҗ Пётр келәд терүг босхв.

27Пётр Карнэльта күүндн йовҗ герт орв. Тенд олн улс цуглрсн бәәҗ.

28– Евреймүдт буру номта улсла өөрдҗ күүндх зөв угаг тадн меднәт. Болв Бурхн нанд нег чигн кү бузр гиҗ санх зөв өгсмн уга. 29Тиигәд би нег чигн сурвр тәвлго, тана дуудулсар ирв. Ямаран кергәр дуудулсан ода келтн? – гиҗ Пётр сурв.

30– Дөрв хонҗана. Иим цагла үдин хөөн дөрвн часла эврәннь гертән мөргүл кеҗәләв. Генткн мини өмн гилвксн цаһан хувцта күн ирәд зогсв. 31Тер нанд келҗәнә: «Карнэль! Чини седкләрн зальврҗаснчнь угатя әмтнд нөкд болсн тоот, чини үүл цугтан Бурхнд үзгдәд йовҗ. 32Йопа тал кү илгәһәд, Пётр гидг нертә Шимониг дуудҗ ав. Тер Теңгсин хаҗуд бәәх арс идәлдг Шимона герт гиичлҗәнә». 33Би тер дарунь кү илгәвүв. Ирснчнь әвр сән болв. Ода бидн Бурхна өмн Деед Эзнә келсиг чамас соңсхар хурвидн, – гиһәд Карнэль хәрү өгв.


Пётрин келсн үг


34– Ода ирҗ нанд Бурхн кен чигн күүг йилһдгонь сәәнәр медгдҗәнә. 35Болв ямаран болв чигн келн улс заагт Терүнәс әәсн, үнн седкләрн чикәр бәәсн күн Терүнд тааста. 36Бурхн Израилин улст Исус Христосар дамҗад эвтә җирһлин туск зәңг илгәсиг тадн меднәт. Исус – цуг улсин Деед Эзн болҗана. 37Һалильяс экләд Йохана әмтиг уснд кирслснә хөөн Йудья һазрт эргндән учрсн йовдлмудын тускар тадн меднәт. 38Назаретин Исусиг Бурхн Әрүн Сәкүсәрн болн күчәрн дүүргв. Тер йовад эрлгт авлгдсн олн улсиг гемәс эдгәв. Яһад гихлә, Бурхн Исусла хамдан бәәв. 39Йудьян орн-нутгт болн Ерусалимд Исус ю кесинь бидн герчлҗ чадхвидн. Йудья улс аш сүүлднь Терүг кирст хадад алв. 40Болв һурвдгч өдртнь Бурхн Терүг әмдрүлв. Тиигәд Исус Бурхна дурар ончта әмтн тал ирдг болв. 41Олн күн Терүг үзсмн уга. Болв бидн, Бурхна шүүҗ авсн герчнр, үзвидн! Бидн Исусиг әмдрснә хөөн хамдан хот идәд уулавидн. 42Би әмд улсин болн үксн улсин зарһ кех Бурхна заясн зарһчв, – гиһәд олн-әмтнд герчлҗ цәәлһҗ өгтн гисн заквр маднд өгв. 43Терүнд үнн седкләрн иткдг күүнә килнцинь Бурхн тәвҗ өгх гиһәд әәлдәчнр цугтан герчлҗәлә, – гиҗ Пётр келв.


Әрүн Сәкүс буру номта улс авна


44Пётриг иигҗ келҗәх цаглань соңсҗасн улс деер Әрүн Сәкүсн буув. 45Пётрлә хамдан ирсн Йудья улс буру номта улст Әрүн Сәкүс өгснд алң болв. 46Тедниг меддго келәр келәд, Бурхиг буульҗасиг эдн соңсла.

47– Маднла әдл Әрүн Сәкүсәр дүүрсн эдниг уснд кирслх гихләнь зогсаҗ болхий? – гиһәд Пётр сурв.

48Исус Христосин нернә төлә уснд кирслхиг Пётр теднд заав. Пётриг бас нег цөөкн өдр хамдан бәәхиг тедн эрв.


### 11


Ерусалимин хургт Пётрин кесн цәәлһвр


1Цуг Йудьян ахнр болн апостолмуд буру номта улс Бурхна ном авсиг соңсцхав. 2Пётриг Ерусалимур ирхлә, Бурхнд шүтдг, керчүлсн улс энүг бурушана.

3Чи керчүләд уга улсин герүр орад, теднлә хамдан хот уувч, – гиҗ тедн келнә.

4Тиигхлә Пётр цугиг тодрхаһар иигҗ тәәлнә:

5– Би Йопа балһснд нег герт мөргҗәһәд, мөргүлд авлгдад, иим үзгдл үзв: Дөрвн өнцгиг күн бәрсн мет бәәсн ик бүркәг мини өмн ирҗ буув. 6Дотрнь шаһаһад хәләхлә: дөрвн көлтә аңгуд, зүсн-зүүл шовуд болн мөлкдг тоотс бәәҗ. 7Генткн деерәс дун соңсгдв. Тер нанд: «Пётр, бос! Эднәс негинь алад ид», – гиҗ келв. 8«Уга, Деед Эзн минь! Би иим бузр юмсиг идҗ чадшгов», – гиҗ хәрү өгв. 9Теңгрәс хойрдад дун соңсгдна: «Бурхна цеврлсн юмиг бузр гиҗ бичә сан». 10Иигәд һурв дәкҗ давтхла, ик бүркәг теңгрүр өөдләд уга болҗ одв. 11Тер кемлә мини бәәсн герин өмн һурвн күн ирәд зогсна. Тедн Кесәрьяс нан тал илгәгдсн улс бәәҗ. 12Сәкүсн намаг тедниг алңтрлго дахад йов гиҗ келв. Би болхла зурһан нөкдән дахулад дуудсн күүнә герүр ирв. 13Герин эзн күн Бурхна элчиг үзснә тускар маднд келҗ өгв. «Шимон гидг Пётриг Йопас дуудҗ ав», – гиҗ Бурхна элч терүнд келнә, – 14«Чамд тер чини болн чини герин улсин әм аврх зәңг келҗ өгх». 15Би экләд келҗәхлә, тедн деер Әрүн Сәкүсн ирҗ бууна. Тиигәд теднд бас маднла әдл Бурхн Әрүн Сәкүс өгв. 16Тиигхлә нанд Деед Эзнә келсн үг санандм орна: «Йохан уснд кирслдг билә. Тадн болхла Әрүн Сәкүс авхит». Деед Эзн Исус Христост иткхд Бурхн маднд Әрүн Сәкүс өгв. 17Кемр Бурхн маднд Христост иткдг болсн цагтвидн өгснлә әдләр белг теднд өгхлә, Бурхна үгд орш уга би кемб? 18Пётрин келсиг соңссна хөөн Исуст иткдг евреймүд бурушах арһ уга болад, Бурхиг туурулад иигҗ келнә:

– Буру номта улст килнцтә җирһлән үлдәх арһ өгәд, Бурхн шин җирһл белглв.


Антиохин чонҗин тускар


19Степаныг үкхлә, Исуст иткдг улс һазран соляд, Поник, Кипр болн Антиох гидг һазрт күрв. Тедн һанцхн евреймүдт Исусин ном цәәлһҗ сурһв. 20Болв зәрм Киприн болн Күрәнән улс Антиохд ирәд Деед Эзн Исусин туск Сән Зәңгиг грекмүдт бас келцхәв. 21Теднд Бурхна күчн бәәҗ. Келсн үгинь ик зунь иткәд, Исус тал эргәд хәләнә. 22Эн йовдлын туск зәңг Ерусалимин чонҗд күрнә. Тендәс Бар-Набаг Антиохд илгәнә. 23Бар-Наба Антиохд ирәд, Бурхн олнд цаһан сана күргсиг үзәд байрлв. Тер: «Деед Эзнд батар итктн», гиҗ тедниг сурһв. 24Бар-Наба цаһан саната, дотран Әрүн Сәкүстә, Бурхнд иткдг күн бәәҗ. Бар-Набан күчәр олн улс Деед Эзнд иткдг болцхав.

25Дәкәд Бар-Наба Шаулыг хәәһәд Тарсд одна. 26Терүг олҗ авад Антиохд авч ирнә. Бар-Наба Шаул хойр җилдән Антиохин чонҗд бәәцхәв. Эдн Исус Христосин ном улст дасхв. Тер цагас авн түрүн болҗ Антиохд сурһульчнриг Христианмуд гиҗ нерәднә.

27Тиигәд кесг әәлдәчнр Ерусалимас Антиохд ирцхәв. 28Тедн дундас Хагап босад Римин нутгт харһнх цаг ирх гиҗ Сәкүсәр әәлдҗ келв. Энүнә келсн Клаудиг толһалҗах цагла ирлцв. 29Тиигәд сурһульчнр Йудьяд бәәсн ахнр-дүүнрт чидләрн дөң болхар шииднә. 30Тедн келсндән күрәд, Бар-Наба Шаул хойрар цуглрсн улс Ерусалимд бәәсн иткдг улст демән илгәнә.


### 12


Пётриг бәрәд, дарунь харслһн


1Эн цагла евреймүдин хан Херод чонҗин гешүдин зәрмнь бәрнә. 2Йохана ах тер Яковиг үлдәр чавчад алх заквр өгнә. 3Тер йовдл евреймүдт таасгдҗахиг үзәд, Херод Пётриг бас бәрнә. Тер цагт «Исәд уга һуйрин» сән өдрмүд бәәҗ. 4Херод Пётриг бәрҗ авад түүрмд суулһна. Түүрмиг дөрвн баг цергүд манв. Баг болһнднь дөрвәһәд кү заав. Песахин байрин чилгчәр Херод олн улсин өмн Пётрин зарһ иләр кехәр шиидв. 5Тиигәд Пётр түүрмд бәрәтә. Иткдг улс Пётрт Бурхн туслтха гиһәд мөрглднә.


Пётриг түүрмәс сулдхлһн


6Олн улсин зарһд һарһхин өмн сө Пётриг хойр маначин хоорнд цевәр танлҗ унтулна. Үүдн хоорнднь бас маначнр зогсҗала. 7Генткн сөөни өрәллә Бурхна элч үзгдәд, Пётрин бәрәниг герләр асав. Бурхна элч Пётриг хәврһәрнь түлкәд серүлнә.

8– Шулуһар бос! – гиҗ келхләнь, Пётрин һартнь бәәсн цев эврән шувтрад унҗ одна. – Бүсән бүсләд, буршмган болн хувцан өмсәд намаг дах.

9Пётр дахад һарна. Бурхна элчин кеҗәх тоот үнндән болҗах угаг Пётр медҗ чадад бәәв. Пётр үзгдл гиҗ тоолв. 10Эдн негдгч маначнриг давад һарна. Хойрдгч маначнриг давад һарна. Дарунь балһсн тал һардг төмр үүднд күрнә. Теднә өмн үүдн эврән секгднә. Тендәсн һарад тедн нег уульнциг күццднь давҗ йовтлнь генткн Бурхна элч уга болҗ одна.

11– Нанд Деед Эзн элчән илгәсиг ода би йосндан медҗәнәв. Намаг евреймүд алх гиҗәсн үкләс болн Херодын һарас тер сулдхв, – гиҗ Пётр ухаһан сергхлә келв.

12Учрсн йовдлыг сәәнәр медҗ авчкад, Пётр Мирьямин герүр ирнә. Тернь Марк гидг Йохана эк. Тенд олн улс мөргхәр цуглрчксн бәәҗ. 13Пётр хашан үүд цокна. Терүг соңссн зарц Рода гидг күүкд күн һарч ирнә. 14Пётриг дууһарнь таняд, Рода байрлхларн үүдән тәәллго хәрү гүүнә.

– Пётр үүдн хоорнд зогсҗана! – гиҗ тер зәңглв.

15– Зүүлҗәдг болвзач? – гиҗ теднь келнә.

– Мини келсн үнн! – гиҗ Рода дәкн-дәкн давтв.

– Пётрин элч болх, – гиҗ тедн санна.

16Пётр болхла зогсл уга үүд цокад бәәв. Болв үүдиг секхлә, зогсҗасн Пётриг үзәд цугтан өврцхәнә. 17Пётр цуглрсн улсиг тогтнулхар һарарн докъя өгнә. Тедн тагчг боллдв. Түүрмәс бийинь Деед Эзн яһҗ һарһсиг әмтнд Пётр келҗ өгнә.

– Яковд [Исусин дү чигн болх] болн талдан ахнрт энүнә тускар келҗ өгтн, – гиҗ келчкәд, Пётр һарад талдан һазрур йовна.

18Өрүнднь цергүд дунд баһ биш үүмлдән болна. Пётрлә юн болсиг цугтан медл уга бәәҗ. 19Херод болхла Пётриг сәәнәр хәәҗ олх заквр өгв. Болв Пётр олдсмн уга. Тиигхлә Херод цергүдиг мөшкәд, тедниг алх заквр өгнә. Дәкәд Херод Йудьяс Кесәрьяд одад зөвәр бәәнә.


Херодын заквр


20Херод Тир болн Сидон балһсна улсла цүүгәтә бәәҗ. Тедн Херодла харһхар седҗәҗ. Хаана бәәшңгин дааврта цергләч Бластиг бий талан уңһаҗ авад, дән-даҗг угаһар бәәхиг сурлдна. Тиигәрән ирхлә, теднә орн-нутг Херодын орн-нутгас хот-хол авдг бәәҗ. 21Херод темдглсн өдртән хаана хувцан өмсәд, ширә деерән сууһад, олн әмтнд үг келнә.

22– Энтн күүнә дун биш, Бурхна дун! – гиһәд олн улс буульна. 23Херод Бурхиг эс күндлснд тер ормдан Бурхна элч терүнд гем өгнә. Херод әмдәр өтнд идүлгдәд үкнә. 24Тер цагт Бурхна ном улм өсәд, тарад иткгдв. 25Бар-Наба Шаул хойр даалһвран күцәчкәд, Ерусалим тал хәрү ирв. Тедн Марк гидг Йоханыг дахулсмн бәәҗ.


### 13


Бар-Наба Шаул хойр Сән Зәңг тархахар илгәгднә


1Антиохин чонҗд әәлдәчнр болн багшнр бәәҗ: Бар-Наба, Шимон гидг Нигер, Күрәнәс Луки, Херод хаанла хамдан сурһмҗ авсн Менәхем болн Шаул. 2Тедниг мацг бәрәд, Деед Эзнд мөргҗәсн цагт Әрүн Сәкүсн иигҗ келнә:

– Бар-Наба Шаул хойриг Нанд салһҗ өгтн. Эн хойриг Би онц заквр күцәтхә гиҗ дуудлав.

3Тиигәд тедн мацган бәрәд зальврад, Бар-Наба Шаул хойрт һаран тәвҗ әдсләд йовулна.


Кипр арл деер


4Әрүн Сәкүсәр илгәгдсн Павел Бар-Наба хойр Селюкьяд одв. Тендәсн тедн Кипрүр усар йовцхав. 5Саламд ирәд тедн евреймүдин хурлд Бурхна Үг цәәлһҗ өгнә. Йохан бас теднлә хамдан бәәһәд, теднд нөкд болна. 6Эдн арлын нег захас телтр захд одад, Папост күрнә. Тенд тедн илвтә худлч болн худл әәлдәч еврейин Бар-Исусла харһна. 7Эн күн арлын һардач Павел-Сергейин үр бәәҗ. Ухата Павел-Сергей Бар-Наба Шаул хойриг дуудҗ авхларн Бурхна ном соңсхар седнә. 8Элүм илвтә худлч (түүнә грек нерн) болхла, Бар-Наба Шаул хойрла зөвшәрсн уга. Тер һардач бичә теднд итктхә гиһәд хар санна. 9Павел гидг нертә Шаул, Әрүн Сәкүснәс күч авад, Элүм тал шилтәд хәләнә:

10– Чи, эрлгин көвүнч. Чи цуг үнн тоотын дәәснч! Чини ухан-седкл мел худл-хууляр дүүрң. Деед Эзнә һол хаалһиг хаҗилһдгән кезә чи зогсхмбч? 11Деед Эзн чамаг засглх. Чи сохрад, темдгтә цагт нарна герл үзлго бәәхич, – гиһәд Шаул Элүмд келнә.

Генткн терүнә нүднә харань буурад, Элүм нааран-цааран түүрчәд көтлдг кү хәәнә. 12Һардач энүг үзәд, Деед Эзнә номд алңтрад Бурхнд иткнә.


Писидья һазра Антиохд


13Павел ханьмудтаһан Папосас Пампулья гидг һазрин Пергә гидг балһснд усар одна. Йохан тедниг тенд үлдәһәд, хәрү Ерусалимур ирв. 14Тедн болхла Пергәс цааранднь Писидья һазра Антиох тал йовна. Бемб өдрлә Павел ханьмудтаһан хурлд орад сууцхав. 15Церглгч заканас болн әәлдәчнрин бичгәс умшад чиләхлә, хурлын ахлачнр теднд иигҗ келнә:

– Ахнр! Таднд эн улст урмд орулх үг бәәхлә, буйн болтха келтн.

16Павел босад һаран өргәд үгүлв:

– Израилин келн улс болн Бурхнас әәдг улс, мини келсиг оньган өгәд соңстн. 17Израилин улсин Бурхн мана өвкнриг шүүҗ авч. Тиигәд Египетд бәәршлҗәсн цагт Эврәннь улсин тооһинь Бурхн икдүлв. Бурхн эврәннь күчәр тедниг тер орн-нутгас һарһв. 18Дөчн җилин туршарт Бурхн эҗго, эрм-цаһан көдә һазрт тедниг тесҗ даав. 19Тер Кенаан һазрт долан келн әмтиг уга кев. Һазринь хуваһад, эврәннь улст өгч. 20Энүг күцәхин төлә дөрвн зун тәвн җил давна. Дәкәд әәлдәч Самулин цаг иртл Бурхн теднд зарһчнриг илгәдг билә. 21Болв олн әмтн бийдән хааг тәвтхә гиҗ сурна. Тиигхлә Бурхн Беньяминә тохмас Кишан көвү Шаулыг теднд өгнә. Шаул дөчн җилдән хан болв. 22Хөөннь Бурхн Шаулыг хаана ширәһәс буулһад, терүнә ормд Давидиг шииднә. Бурхн Давидин тускар иигҗ герчлнә: «Би Ишайин Давид көвүг олҗ авв. Эн күн Мини седклд тааста. Эн Мини зураг кевтнь күцәх күн». 23Бурхн келсән күцәнә. Давидин тохмас Израилин Аврач Исус болв. 24Исусиг ирхин өмн өргнд Йохан цуг Израилин олн әмтиг килнцтә җирһлән үлдәхиг болн уснд кирслхиг цәәлһҗ сурһна. 25Тер кергән күцәхләрн иигҗ келнә: «Би тадна санҗах күн бишв. Тер күн мини дару ирх. Би болхла Түүнә нам башмгин боодһа тәәлх зөв угав». 26Ахнр, Абрахамин үрдүд, болн тадн, Бурхнас әәдг улс! Эн әм аврх зәңг маднд илгәгдсмн билә. 27Болв Ерусалимин бәәрн улс болн теднә ахлачнр Исусиг таньл уга, зарһар бурушав. Мана бемб өдр болһн умшҗасиг тедн медл уга, әәлдәчин келсиг күцәв. 28Терүг алх дүңгә нег чигн буру йовдл һарһсн юм олҗ чадсмн уга. Тер бийнь Пилатас Терүг цааҗлх зөв сурҗ авцхана. 29Бурхна номд бичгдсн кевәр цугинь күцәчкәд, тедн кирсәс Исусиг буулһҗ авад, оршахар уулын көндәд кевтүлнә. 30Болв Бурхн Исусиг үкләс әмдрүлнә. 31Һалильяс Ерусалимур Исусиг дахад йовхар әмтн кесг өдртән Терүг үзнә. Ода болхла, тедн Израилин улсин өмн эн йовдлын герчнр болҗана. 32-33Бидн болхла иим Сән Зәңгиг таднд авч ирвидн. Бурхн мана өвкнрт өгсн үгән күцәһәд мана төлә, теднә үрдүдин төлә Исусиг үкләс әмдрүлв. «Чи Мини көвүн. Эндр Би Чини Эцк болв», – гиһәд Бурхна номин хойрдгч псаломд бичәтә. 34Терүнә цогц кезәд чигн әгршгоһар Бурхн Терүг әмдрүлв. Энүнә тускар иим үг келв: «Давидт өгсн үгәрн әрүн йоста ач-тусан чамд күргнәв». 35Энүнә тускар бас иигҗ бичәтә: «Танд шүтдг зарциг шора кеҗ әгрәхшт». 36Давид эврә үйин улсла бәәсн цагтан Бурхна зура күцәҗәв. Давид өңгрв. Терүг өвкнриннь хаҗуд оршав. Давидин цогц әгрв. 37Болв үкләс Бурхна әмдрүлсн Исус әгрсн уга. 38Тиигәд ахнр, медҗ автн. Эндр тана килнцтн Исуст тәвгдх гиҗ цәәлһгдҗәнә. 39Терүнд иткдг улс цуһар килнцәс сулдхгдх. Яһад гихлә, Мошен закан тадниг олн килнцәс сулдхҗ чадсмн уга. 40Әәлдәчнрин келсәр һардгоһар бийән саглтн. 41«Му йорта улс! Тана өдрмүдт Намаг нег юм күцәҗәхиг үзхләрн тадн алң болхит. Кен чигн эн тоотыг цәәлһҗ өгсн бийнь тадн эс иткснәс иштә үкхит», – гиҗ келв.

42Павел Бар-Наба хойриг хурлас һарч йовхлань, ирх бемб өдр бас энүнә тускар келҗ өгтхә гиҗ тенд бәәсн улс тедниг сурцхав. 43Олна хург чилснә хөөн Павел Бар-Наба хойриг олн евреймүд болн иудаизмд хүврсн улс дахлдна. Тедн эдниг Бурхн хәәрлтхә гиһәд иткүлҗ келҗ өгнә. 44Ирх бемб өдрлә Деед Эзнә ном соңсхар балһсна бәәрн улс цугтан гишң цуглрна. 45Евреймүд болхла әмтн олар цуглрснд үлү үзәд, Павелын келсиг бурушаҗ му келцхәв.

46– Түрүн болҗ Бурхна номиг таднд цәәлһҗ өгх зөвтә биләвидн. Зуг тадн энүг һолад, мөңк җирһләр бәәшгоһар седҗәхләтн, бидн буру номта улс тал однавидн. 47Деед Эзн маднд иигҗ закв: «Би чамар буру номта улст герл өгчәнәв. Чамар дамҗад Бурхн цуг орчлңгиг авртха!» – гиҗ Павел Бар-Наба хойр зөргтәһәр келцхәв.

48Энүг соңссн буру номта улс байрлад, Деед Эзнә номиг туурулад, мөңк җирһл өгхәр шүүҗ авсн улс цуһар Христост иткнә. 49Деед Эзнә ном тер һазрар делгрв. 50Болв евреймүд байн өрк-бүлин күүкд улсиг болн балһсна ахлачнриг түкрәд, Павел Бар-Наба хойриг бурушахар гетлднә. Тиигәд эврәннь һазрас тедниг көөнә. 51Павел Бар-Наба хойр эс зөвшәрҗәхән медүлхәр хувцна хормаһиннь шораһинь саҗчкад, Иконь тал одна. 52Сурһульчнр болхла байрар болн Әрүн Сәкүсәр дүүрцхәнә.


### 14


Иконь гидг хотнд


1Павел Бар-Наба хойр Иконьд ирәд, евреймүдин хурлд орна. Бурхна Үгән цәәлһҗ эклхлә, евреймүд болн буру номта улс олар Исус Христост иткдг болв. 2Христост иткдго евреймүд буру номта улсин экин эргүләд ахнр-дүүнрин өмнәс түркв. 3Павел Бар-Наба хойр Иконьд удан бәәҗ. Тедн зөргтәһәр Деед Эзнә тускар цәәлһвр кеҗ. Деед Эзн апостолмудт өвәрц болн онц темдг һарһх чидл өгәд, теднә келсн үг үнн болҗана гиҗ лавлв. 4Тер хоорнд хотна бәәрн улс хойр әңгрв. Теднәс нег әңгнь Йудья улсиг дөңнв. 5Буру номта улс болн евреймүд эврәннь ахлачнртаһан хамдан негдәд апостолмудыг муурулхар седнә. Тедн апостолмудыг чолуһар цокхар седв. 6Энүнә тускар Павел Бар-Наба хойр медчкәд, Луканья һазрт бәәсн Лустр Дербә хотар болн эргнд бәәх хотд орҗ зулв. 7Тендән Сән Зәңгән цааранднь цәәлһҗ өгв.


Лустр болн Дербә хотнд


8Лустр гидг хотнд экәсн төрҗ һарсн өдрәс авн хойр көлнь тәкрсн күн бәәҗ. 9Тер күн Павелын келсиг сүзгән өгәд соңсв. Павел терүг хәлән терүнд эдгх иткл бәәсиг медв.

10– Бос! Көл деерән зогс! – гиҗ Павел чаңһур келв.

Иигҗ келхләнь, тер күн босад йовдг болв. 11Павелын һарһсн йовдлыг олн-әмтн үзәд Луканьян келәр:

– Теңгрәс күүнә дүрстә бурхд бууҗ ирв, – гиһәд хәәкрлдв.

12Бар-Набад Зүс[1] гидг бурхна нер өгч. Павелд болхла икәр келснднь Гермес[2] бурхна нер өгв. 13Хотнас хол биш Зүс бурхна сүм бәәҗ. Тер сүмин гелң болн хотна улс Павел Бар-Наба хойрт тәкл тәкхәр седв. Тегәд тедн Павел Бар-Наба хойрт бухс нерәдхәр, деернь титм өлгәд балһсна үүднд авч ирнә. 14Павел Бар-Наба хойр энүг соңсад, деерк хувцан шуулад, олн-әмтн дундаһур гүүһәд иигҗ хәәкрнә:

15– Залус! Тадн ю кеҗәхмт? Бидн таднла әдл улсвидн. Бидн таднд Сән Зәңг цәәлһхәр ирвидн. Эврәннь шүтән бурхна ормд Әмд Бурхнд итктн. Теңгр, һазр, теңгс һурвиг болн цуг дотрнь бәәсн тоотыг үүдәсн Бурхна тускар бидн таднд цәәлһҗ келҗ өгхвидн. 16Бурхн олн-әмтнд урднь эврәннь хаалһар йовх зөв өгчәв. 17Бийиннь ач-тусан иигҗ герчлҗ: теңгрәс хур орулад, урһциг элвг-делвг кеһәд, идх-уух хот өгәд, зүркиг байрар дүүргҗ батлв.

18Иим үг келсн бийнь Павел Бар-Наба хойр улсиг тәкл тәклһнәс әрә гиҗ зогсав. 19Цуглрсн улс дунд Антиохин болн Иконин евреймүд ирҗ, апостолмудын келсиг бурушаһад, олн-әмт түкрәд, Павелыг чолуһар шивүлв. Павелыг үкснд тоолад, хотна захд һарһад хайв. 20Болв сурһульчнр болхла терүнә цогцин өөр цуглрхла, Павел босад хәрү хотнд одв. Маңһдуртнь Павел Бар-Наба хойр Дербә тал йовцхав.


Сирийин Антиохд хәрү ирлһн


21Павел Бар-Наба хойр Дербә гидг хотнд ирәд, Исус Христосин тускар олн-әмтнд цәәлһҗ келҗ медүлв. Эн учрар Христост иткдг сурһульчнр тооһарн икдв. Хәрү һарад Лустр, Иконь, Антиох тал йовв. 22Тедн сурһульчнриг Христост иткдгиг улм батлв.

– Бурхна орн-нутгт орхин өмн мана хаалһд дала зовлң харһх, – гиҗ тедн келв.

23Павел Бар-Наба хойр чонҗ болһнд ахлачнр шүүҗ авад, мацг бәрәд, зальврад тедниг итксн Деед Эзнә һарт өгв. 24Дарунь апостолмуд Писидья һазрар дәврәд, Пампулья тал ирнә. 25Тедн Пергәд Бурхна ном цәәлһҗ келҗ өгәд, цааранднь Аталья тал йовв. 26Атальяс һарад, хәрү Антиох тал усар йовв. Урднь тер һазрт тедниг ахнр-дүүнр Бурхнд даалһв. Апостолмуд Бурхна кергиг күцәһәд хәрү ирцхәв. 27Павел Бар-Наба хойр Антиохд хәрү ирәд, чонҗин улсиг цуглулад, теднәр дамҗҗ Бурхн ю кесиг, буру номта улсиг Исус Христост иткүлсиг келҗ өгв. 28Тенд Павел Бар-Наба хойр Христост иткдг улстаһан удан бәәв.


### 15


Ерусалимд болсн хург


1Йудьяс Антиох тал ирсн зәрм улс ахнр-дүүнрән иигҗ сурһв:

– Кемр тадн Мошен закаһар эс керчүлхлә, авргдҗ чадшгот.

2Энүг соңссн Павел Бар-Наба хойр теднлә зүтклдәд, үгин марһлда кев. Тегәд тер хойриг бас Антиохин сүзгтнрлә Ерусалимур илгәҗ. Илгәсн даалһврнь иим: апостолмудас болн чонҗин ахлачнрас селвг сурҗ авх. 3Тедн чонҗин даалһврар Ерусалим тал йовад, зууран харһсн Поникин, Шамарьян хотар орад, буру номта улс Исус Христост иткснә тускар цәәлһҗ келҗ өгв. Исус Христост иткдг улст эн зәңг байрта болв. 4Павел Бар-Наба хойриг болн теднлә хамдан йовсн улсиг Ерусалимд ирхләнь чонҗин ахлачнр, апостолмуд болн иткдг улс тосч авцхав. Павел Бар-Наба хойрар дамҗад Бурхн ю кесиг тедн цәәлһҗ келҗ өгв.

5– Ода буру номта улс керчүләд, Мошен закаг күцәдг болһх кергтә, – гиһәд парш багин Исус Христост иткдг улс босад келв.

6Эн сурврар апостолмуд болн чонҗин ахлачнр хург кехәр цуглрв. 7Удан күүндврин хөөн Пётр босад иигҗ келв:

– Ахнр-дүүнр! Тадн эс меднт, Бурхн тадна дундас намаг шүүҗ авла. Би буру номта улст Исус Христосин туск Сән Зәңгиг цәәлһҗ келҗ өгв. Тегәд тедн Исус Христост иткдг болв. 8Бурхн олн-улсин санан-седклиг медҗ, буру номта улст, маднла әдл Әрүн Сәкүс өгч. 9Бурхн теднә мана хоорнд йилһвр кеҗәхш, яһад гихлә, Исус Христост итксәр теднә ухан-седклинь цеврлв. 10Тадн мана болн мана өвкнрин эс күцәсн тоотыг сурһульчнрт даалһад Бурх яһад сөрҗәнәт? 11Бурхн Христосин үзүлсн хәәрлт дамҗад мадниг аврҗана. Иим кевәр Бурхн буру номта улсиг аврҗана. Терүгинь бидн иткҗәнәвидн.

12Хургт цуглрсн улс тагчг болад, Павел Бар-Наба хойрин келсиг оньган өгч соңсцхав. Бурхн тер хойрар дамҗҗ өвәрц болн онц темдгүд буру номта улс дунд һарһҗ йовсна тускар тедн келҗ өгв. 13Павел Бар-Наба хойр келәд төгсәхләнь, Яков босад иигҗ келв:

– Ахнр-дүүнр! Намаг соңстн. 14Хамгин түрүнд Бурхн буру номта әмтнд нөкд болад, тедн дундас сурһульчнриг шүүҗ авч гиһәд, Шимон маднд келҗ өглә. 15Энүнә тускар әәлдәчнр иигҗ келдг билә: « 16Дәкәд Би ирәд Давидин эвдрсн өргә-гериг тосхч өгнәв. Тер өргә-гер эвдрсн бийнь Би терүг шинәс тосхч босхнав. 17-18Тиигхлә, Мини болтха гиҗ дуудсн буру номта улс цугтан Деед Эзиг хәәх», – гиҗ энүг урднь медүлсн Деед Эзн келлә. 19Тегәд би иигҗ санҗанав: Бурхнд иткхәр шүтсн буру номта улсиг зовал уга, 20теднд бичг бичх зөвтәвидн. Бичгтән тедниг шүтәдт нерәдсн хотас бичә идтн, боогдад үксн малын мах, цус бичә амстн, учрх хууляс бийән саглтн гиһәд бичхмн. 21Яһад гихлә, бемб өдр балһсн болһнд, евреймүдин хурлмудт, Мошен зака кезәнәһәс авн цәәлһҗ өгдг билә.


Хургт бичсн бичг


22Апостолмуд болн чонҗин ахлачнр иткдг улсла Антиох тал Павел Бар-Наба хойрта илгәх кү шүүҗ авхар шиидв. Тедн Бар-Себа гидг Йудаг болн Силаг шүүҗ авв. Эн хойр ахнр-дүүнр дунд күндтә улс бәәҗ. 23Теднәр иим бичг илгәҗ: «Апостолмудас, чонҗин ахлачнрас болн цуг тана ахнр-дүүнрәс. Антиохин, Сирийин, Киликьян Исус Христост иткдг буру номта улст халун менд илгәҗәнәвидн. 24Мана багин улс тадн тал ирәд әмт үүмүләд тадниг зоваҗ гисн зәңг бидн соңславидн. Бидн теднд тиим даалһвр өгсн уга биләвидн. 25Тегәд бидн цуглрад, эврәксәсн нег цөөкн кү шүүҗ авад, Павел Бар-Наба хойрла дахулҗ таднур илгәхәр шиидвидн. 26Деед Эзн Исус Христосин нернә төлә хәәртә Павел Бар-Наба хойр әмән әрвлсн уга. 27Мана бичсиг батлад келхин төлә Йуда болн Силаг бас илгәҗәнәвидн. 28-29Шүтәдт нерәдсн хотас бичә идтн, боогдад үксн малын мах, цус бичә амстн, хууляс бийән саглтн. Энүнәс ямаран чигн талдан даалһвр таднд өгшго болҗ Әрүн Сәкүсн болн бидн шиидвидн. Эн бичсн тоотыг күцәхлә, чикәр бәәхит. Тадниг сән бәәхитн йөрәҗәнәвидн».

30Илгәсн улс Антиохд ирәд, Исус Христост иткдг улсиг цуглулад, бичгән бәрүлҗ өгв. 31Урмдта бичгиг умшсн улс байрлв. 32Йуда болн Сила әәлдәчнр бәәҗ. Антиохин ахнр-дүүнрт тедн күчтәһәр үг келәд, тер улсин итклиг улм батлв. 33-34Тер хойриг тенд кесг долан хонгт бәәлһҗәһәд, ахнр тедниг йөрәһәд, апостолмуд тал йовулв. 35Павел Бар-Наба хойр Антиохд бәәһәд, ахнр-дүүнртәһән хамдан Деед Эзнә тускар олн-әмтнд цәәлһҗ сурһдг билә.


Павел Бар-Наба хойр салцхав


36– Мана сурһульчнрин бәәсн, урднь Деед Эзнә үг цәәлһҗәсн балһсд эргәд, яһҗ тедн бәәхинь медәд ирхмн, – гиҗ невчк бәәҗәһәд Павел Бар-Набад келв.

37Тиигҗ келхләнь, Бар-Наба Марк гидг Йоханыг бас дахулхар седв. 38Павел болхла терүг авхар седсн уга. Яһад гихлә, өмннь Марк гидг Йохан Исус Христосин тускар цәәлһвр кеҗ йовад, Пампульяд теднәс үлдв. Тер Деед Эзәр дамҗҗ илгәгдсн күцәвриг теднлә хамдан цааранднь кесн уга. 39Эн учрар Павел Бар-Наба хойр үгдән багтл уга салв. Бар-Наба Маркиг авад, оңһцд сууһад усар Кипрүр йовла. 40Павел болхла Силаг бийдән нөкд авв. Ахнр тедниг Деед Эзнд даалһад, цаһан седклән күртәтхә гиҗ хаалһднь орулҗ йовулв. 41Тегәд тер хойр Сирий болн Киликьяд йовад, Исус Христосин ном авсн улсин итклиг батлулҗ өгв.


### 16


Тимофей Павел Сила хойрла ниилв


1Павел Сила хойр Дербә болн Лустр гидг хойр хотнд ирҗ. Тенд Христост иткдг Тимофей гидг сурһульч бәәҗ. Тимофейин экнь Христост иткдг иудей келнә күүкд күн. Эцкнь болхла грек бәәҗ. 2Лустр, Иконьд бәәх сурһульчнр Тимофейин тускар йир сәәнәр келдг билә. 3Павел Тимофейиг һазр эргәд, теднлә хамдан йовтха гиһәд, Тимофейд керчлһнә төр күцәв. Эн кергиг тенд бәәсн евреймүдин төлә кев. Яһад гихлә, тедн Тимофейин эцкнь грек күүһинь меддг бәәҗ. 4-5Павел, Сила, Тимофей һурвн балһснас балһснур одҗ, Ерусалимин апостолмудын, ахлачнрин шиидврин тускар Христост иткдг улст келҗ өгв. Теднә келсн үг чонҗин итклиг улм батлулҗ, Христост иткдг улсин тоог өдр ирвәс икдүлв.


Павелын үзсн үзгдл


6Тедн Пругья, Һалатья һазрмудыг дәврәд һарх болна. Теднд Азийд цәәлһвр кех зөв Әрүн Сәкүсн өгсн уга. 7Тиигхлә Мүсья һазрт күрәд, Битүнья һазр тал одхар седхлә, Исусин Сәкүсн Битүнья тал одх зөв бас өгсн уга. 8Тегәд тедн Мүсья һазрар йовҗ йовад, Троя гидг балһснур орҗ ирв. 9Сөөднь Павелд үзгдл үзгднә:

– Македоньд ирәд, маднд дөң бол, – гиһәд нег Македонин залу күн Павелас сурна.

10Эн үзгдлин хөөн Деед Эзн мадниг Сән Зәңг тархатха гиҗ дуудҗана болһад, бидн тер дарунь Македонь тал йовхар шиидвидн.


Исус Христост Лидиян итклһн


11Бидн Трояс шуудтан Самотрак арлд усар күрәд, маңһдуртнь Неаполь тал һарлавидн. 12Тендәсн Македонин Пилип гидг тергүлгч балһснд ирләвидн. Эн балһснд кесг өдртән бәәләвидн. 13Бидн бемб өдрлә балһсна захд һарад, һолын хаҗуд мана сансн мөргүлин һазрт ирәд, цуглрсн күүкд улсла күүндләвидн. 14Эдн дунд Лидия гидг күүкд күн бәәҗ. Эн Тутыр гидг хотнас улан өңгтә эд хулддг бәәҗ. Лидияг Бурхнд иткдг учрас Деед Эзн Павелын келсиг терүнд илдкәд медүлв. 15Тегәд Лидия болн терүнә өрк-бүл уснд кирслгдв. Дәкәд Лидия мадниг герүрн дуудна.

– Намаг Деед Эзнд үнндән иткнә гиҗ санҗахла, мини герт орад гиич болтн, – гиҗ келнә.

Бидн терүнд иткәд дахад орвидн.


Павел Сила хойр Пилип балһснд бәргднә


16Нег дәкҗ бидн мөргүлин орм тал йовҗ йовхла, зуур зарц күүкд күн харһв. Эн күүкд күүнә дотр хар сәкүсн орад, тер иргчиг таадг болв. Энүгәрн тер эврәннь эздүдтән ик олз-ору орулҗав. 17Тиигәд эн күүкн Павелыг болн мадниг дахн йовҗ хәәкрв:

– Эн улс – Деед Бурхна зарцнр. Эдн таднд яһҗ авргдхиг келҗ өгчәнә.

18Өдр болһн мадниг дахад, күүкн хәәкрдг болв. Павел дәкҗ тесҗ чадлго, хар сәкүснд закҗ иигҗ келв:

– Исус Христосин нерн деерәс энүнәс һар гиҗ чамд закҗанав.

Тер дарунь хар сәкүсн күүкнәс һарч одна. 19-20Эн учрас иштә күүкнә эздүд олз-оруһан геесән медәд, Павел Сила хойриг бәрәд, Римин һардачнрин өмн балһсна талвңд чирҗ авч ирнә:

– Эн хойр евреймүд мана балһсиг үүмүлҗәнә. 21Римин улс авшго, күцәшго заңшалын тускар цәәлһвр кеҗәнә.

22Әмтн бас Павел Сила хойриг гемшәнә. Һардачнр болхла Павел Сила хойрин хувцинь тәәләд, модар цокад заквр өгнә. 23Эн хойриг үктлнь цокад, түүрмд хайчкна. Харулын ахлачд саг-серггәр эдниг хәләтн гиҗ закна. 24Иим заклһ авсн ахлач түүрмин дотрк шишлң бәрәнд тедниг орулад, көлинь цевд тушна.

25Сөөни өрәллә Павел Сила хойр зальврн бәәҗ Бурхнд магтал дуулна. Бәрәнд бәәсн улс тедниг соңсна. 26Генткн һазр чичрәд, бәрәнә ул көндрәд, тер дарунь үүдд секгднә. Тиигхләнь түүрм дотр бәәсн улсин көл тушчасн цевнь сулдад унҗ одна. 27Харулын ахлач серәд, үүдд секәтәһинь үзәд, дотрнь бәәсн улс зулад йовҗ одсн гиҗ санад, үлдәрн бийән алхар седнә.

28– Бийән бичә ал! Бидн цугтан энд бәәнәвидн! – гиһәд Павел чаңһар хәәкрнә.

29Харулын ахлач герл өгтхә гиҗ закчкад, дотр бәәсн шишлң бәрән тал гүүҗ орна. Павел Сила хойриг үзчкәд, тер чичрәд теднә өмн унна. 30Бәрәнәсн тедниг һарһад сурна:

– Мини нойдуд! Авргдхин төлә би ода ю кех зөвтәв?

31Тедн иим хәрү өгнә:

– Деед Эзн Исус Христост итк, тегәд чи болн чини өрк-бүл авргдх.

32Тедн харулын ахлачд болн терүнә өрк-бүлднь Исус Христосин тускар цәәлһҗ келҗ өгв. 33Тер сөөднь ахлач Павел Сила хойрин шарх-шавинь уһаҗ өгәд, өрк-бүлтәһән хамдан уснд кирслгдв. 34Дарунь тедниг герүрн дуудҗ гиичләд, өрк-бүләрн Бурхнд итксндән икәр байрлна. 35Маңһдуртнь Римин һардачнр цергүдиг түүрмүр илгәнә.

– Тер улсиг сулдхтн, – гиҗ заквр һардачнр өгнә.

36– Римин һардачнр тадниг сулдхҗана. Ода эндәс һартн, – гиҗ харулч Павел Сила хойрт келнә.

37– Мадниг, Римин иргнмүдиг[3], зарһ угаһар олн-әмтнә нүүрт цокад, түүрмд хайла. Ода болхла нуувчар сулдххар седҗәнәт? Уга, тиигҗ болшго. Һардачнр нааран ирәд эврән мадниг эндәс һарһг, – гиҗ Павел келнә.

38Харулчнр эднә келсн үгиг Римин һардачнрт күргхлә, теднь Павел Сила хойр Римин иргнмүд бәәсинь соңсчкад әәцхәв. 39Тер дарунь тедн ирәд, Павел Сила хойрас гемән сурад, түүрмәс сулдхна.

– Эн балһснас йовтн, – гиҗ сурна.

40Павел Сила хойр Лидиян герт ирәд, дүүнртәһән харһад, теднд урмдта үгмүд келәд, эн балһснас йовна.


### 17


Павел Сила хойр Тесалокид


1Павел Сила хойр Ампиполь, Аполонья гидг балһсдар орад Тесалокид ирв. Тенд евреймүдин хурл бәәҗ. 2Бемб өдрлә хурлур одад, Павел оңдан балһсдт кеснлә әдләр һурвн долан хонгин туршарт Бурхна Бичгин цәәлһвр кенә. 3Бурхна илгәсн Аврач зовлңла харһад үкх, дәкәд Бурхн Терүг үкләс әмдрүлх йоста гиҗ цәәлһҗ келҗ өгв.

– Мини цәәлһҗ келҗәх Исус – Бурхна илгәсн Аврач, – гиҗ Павел келв.

4Зәрм евреймүд болн Бурхиг күндлдг олн грекмүд, күндтә олн күүкд улс Павелын келснд иткҗ. Павел Сила хойрта негдв. 5Энүнд эс итксн евреймүд үлү үзәд, хар саната улсиг һазаһас цуглулҗ авад балһснд буцлт босхв. Цуглрсн улс Ясона гер тал ирәд, тенд бәәсн Павел Сила хойриг гертәс күчәр һарһхар үүд цокв. 6Павел Сила хойриг эс олсн учрар тедн Ясониг болн Исус Христост иткдг дүүнриг балһсна һардачнр тал авч ирәд иигҗ хәәкрлдв:

– Эн улс һазр эргәд үүмлдә кеҗәнә. Ода мана балһснд ирлдв.

7Ясон болхла тедниг гертән тосч авв. Эдн Римин хаана заквриг бурушаһад, Исус Христос гидг хан бәәнә гиһәд келлднә. 8Соңсҗасн әмтн болн балһсна һардачнр әәцхәнә. 9Ясонас болн ахнрас мөңгәр даавр сурад, һардачнр тедниг сулдхчкна.


Павел Сила хойр Бэра гидг хотнд


10Сөөд ахнр торл уга Павел Сила хойриг Бэра тал илгәв. Тедн ирәд евреймүдин хурлд орв. 11Бэран бәәрн улс болхла Тесалоникин улсас үлүһәр Бурхна үгиг дурлҗ соңсв. Тедн Павелын келсн үгиг оньган өгч соңсад, Павелын келсиг Бурхна Бичглә дүңцүлҗ Павел чик бишинь йилһнә. 12Олн евреймүд болн олн күндтә грек күүкд улс, зәрм залус Исус Христост иткдг болв.

13Тесалоникин евреймүд Павелын йовдлын тускар соңсад, Бэрад ирәд үүмлдә һарһҗ. 14Тиим учрас Павелыг ахнр-дүүнр теңгсин эрг тал йовулна. Сила Тимофей хойр Бэрад үлднә. 15Павелыг дахсн улс Афинд күрәд, дарунь Бэра тал хәрү ирлднә. Сила Тимофей хойрт шулуһар Павел тал йовтн гисн зәңг авч ирнә.


Павел Афинд


16Павел ахнр-дүүнрән күләҗәһәд Афин дотраһар йовхларн, һарар кесн олн бурхд үзнә. Терүнд Павел йир икәр һундрхна. 17Тегәд Павел хурлд евреймүдлә, Бурхиг күндлдг улсла болн өдр болһн талвңд харһсн әмтнлә күүндвр кеҗәв. 18Нег дәкҗ Павелыг күүндвр кеҗәхлә гүн ухата багин эпикурмуд[4] болн стоикуд[5] орлцв.

– Эн «давсн тату» күн әмтнд ю келхәр бәәхмб? – гиҗ зәрмснь сурлдна.

– Эн күн талдан орна бурхдын тускар келҗәнә, – гиҗ зәрмснь хәрү өгнә.

Тиигн гихнь Павел Исусин болн әмдрллһнә тускар келҗәсн бәәҗ. 19Тер кевтән тедн Павелыг Ареопагт[6] авч ирәд иигҗ сурна:

– Юн шин номин тускар чи цәәлһвр келҗәхән маднд келҗ өг? 20Чини келҗәсн үг йир акад бәәҗ. Ю келҗәхичн бидн медхәр седҗәнәвидн.

21Афинин бәәрн улс болн тенд бәәсн талдан орна улс шин юмна тускар келхд, шин юмиг соңсхд йир дурта бәәҗ. 22Павел ареопагт ирәд, олна өмн зогсад иигҗ келнә:

– Афинахн! Тадн бурхдт йир шүтдгиг би үзҗәнәв. 23Балһс эргҗ йовад, тана әрүн тоотыг хәләҗәхлә, нег тәвцд «Медгдшго Бурхнд» гиҗ бичәтәг би үзв. Эн тана шүтдг «Медгдшго Бурхна» тускар би таднд цәәлһҗ келҗ өгнәв. 24Бурхн делкәг болн дотрнь бәәсн цуг тоотыг үүдәсмн. Тер теңгр һазр хойрин Деед Эзнь һарар тосхгдсн сүмд бәәхш. 25Әмтнә дөң Терүнд керг уга. Юңгад гихлә, Эврән олнд җирһл, ки, болн цуг кергтә тоотыг өгчәнә. 26Тер Бурхн һазр деер бәәх әмтиг кевтнь негхн күүнәс үүдәв. Һазр деер бәәх улст Деед Эзн җирһх цагинь болн бүүрлх орм күртл йилһҗ өгв. 27Әмтн Бурхиг хәәһәд, Терүг олҗ авад, Терүн тал ирәд бәәх санатаһар цугтаһинь күцәв. Юңгад гихлә, Тер оньдинд мана хаҗуд бәәнә. 28«Бидн Терүнә күчәр җирһәд бәәнәвидн», «Бидн Терүнәс үүдҗ һарлавидн», – гиҗ тана нег шүлгч энүнә тускар иигҗ келлә. 29Тиигәд бидн Терүнәс үүдҗ һарсн болхла, Бурхиг алтнд, цаһан мөңгнд, чолунд, күүнә билг-эрдмәр кесн кегдлмүдт хүврүлх уха зүүхмн биш. 30Бурхн кезәңк цага әмтнә медлго кесн тоотан мартхмн. Зуг ода Бурхн олн-әмтнд, альд бәәв чигн цугтаднь килнцтә җирһлән үлдәтхә гиҗ закчана. 31Бурхн орчлңгин үнн зарһ кех өдр зааһад, нег Кү шүүҗ авв. Тер Күүһән үкләснь әмдрүләд, цуг олн-әмтнд үзүлв.

32Үкләс әмдрсн күүнә тускар соңссн зәрм улс наад бәрв. Зәрмнь:

– Энүнә тускар дәкәд чамас соңсхм, – гиҗ келлдв.

33Тиигәд Павел хургас һарад йовна. 34Павелын келсиг кесг улс иткнә. Тедн дунд ареопагин гешүн Денис болн Дамарь гидг күүкд күн бас чигн талдан залу улс бәәҗ.


### 18


Павел Көринтд


1Энүнә хөөн Павел Афинас Көринтд одна. 2Тенд Павел, Понтд һарсн Әкүль гидг нертә еврейлә харһв. Шидрхн Әкүль Приска гидг гергтәһән Италин орн-нутгас Көринт һарч ирв. Яһад гихлә, Клауд гидг Римин хан цуг Евреймүдт Римәс һартн гиҗ закв. 3Тегәд Павел Әкүлин герт одад теднәд үлдәд көдлнә. Яһад гихлә, Әкүль Приска хойр Павелла әдл өргә гер кедг әмтн болв. 4Павел бемб өдр болһн хурлд орад, евреймүдт болн грекмүдт Исус Христосин тускар цәәлһҗ келҗ өгәд, тедниг олар үгдән орулхар седҗәв.

5Сила Тимофей хойр Македоняс ирхлә:

– Исус, Бурхна илгәсн Аврач, – гиҗ Павел Йудья улст герчлҗ келнә.

6Евреймүд Павелын келсиг бурушахла, Павелын тускар му келхлә, Павел хувцна хорманнь шораһинь саҗад келв:

– Тадн эврәннь Бурхиг басчанат. Энтн тана гем. Ода би буру номта улс тал йовнав.

7Павел хурлас һарад, Бурхиг күндлдг Тит Юст гидг нертә күүнә герт ирв. 8Крисп гидг нертә хурлын ахлач болн терүнә өрк-бүл Деед Эзнд иткв. Павелын келсиг Көринтин олн улс соңсад, Исус Христост бас иткәд, цугтан уснд кирслгдв.

9Нег дәкҗ сөөһәр Павелд үзгдл үзгдәд, Деед Эзн иигҗ келнә:

– Бичә ә, тагчг бәәлго, номан цааранднь цәәлһҗ келҗ йов. 10Би оньдин чамта хамдан бәәнәв, күн чамд хар саншго. Эн балһснд Мини улс олн бәәнә.

11Павел эн балһснд җил зурһан сардан бәәһәд, Бурхна ном олн-әмтнд сурһв.

12Тер хоорнд Һалониг Ахья һазрин закрач бәәх цагт евреймүд Павелын келсиг бурушаһад негдҗ авад, Павелыг зарһ кедг герт авч ирәд иигҗ келв:

13– Мана закаһас талданар олн-әмтнд Бурхиг яһҗ күндлхиг Павел сурһҗана.

14Павел хәрү өгхәр седҗәхлә, Һалон евреймүдт:

– Евреймүд! Таднла һундлта, хар саната йовдл учрсн болхла, би тадниг соңсх зөвтә биләв. 15Тана үгмүдин, нердин, тана закана туск кергүдән эврән шиидх зөвтәт. Би тиим зарһ кедгов, – гиҗ келәд, 16тедниг зарһин герәс һарһв.

17Уурлхларн евреймүд хурлын ахлач Состениг бәрҗ авад, зарһ кедг герин өмн цокна. Эн учрсн йовдлар Һалон нам соньмссн уга.


Антиох тал Павелын хәрү ирлһн


18Павел Көринтд удан бәәҗәһәд, Приска Әкүль хойриг дахулҗ авад Сирий тал усар йовҗ. Павел йовхиннь өмн Кеңхер балһснд андһар өгәд, толһаннь үсән хәәчлүлв. 19Епест ирхләрн, Павел Приска Әкүль хойриг үлдәчкәд, эврән евреймүдин хурлд одад күүндвр кев. 20Евреймүд Павелыг бас невчк бәәхиг сурхла, Павел зөв өгсн уга. 21Теднлә салҗаһад:

– Кемр Деед Эзн зөв өгхлә, би тадн тал дәкн ирхв, – гиһәд Епесәс йовна.

22Павел Кесәрьяд кермәсн бууһад, Исус Христост иткдг улсла харһчкад, Антиох тал одна. 23Павел Антиохд бәәҗәһәд, Һалатья болн Пругья гидг һазрар йовад, Исус Христост иткдг улсин итклиг улм батрулв.


Апол Епест, Көринтд цәәлһвр кеҗәнә


24Епест Апол гидг нертә еврей ирв. Апол Александрийд һарсн күн бәәҗ. Эн медрлтә күн Бурхна Бичгиг йир сәәнәр меддг бәәҗ. 25Тер Деед Эзнә хаалһин тускар соңсад, эврәннь седкләсн Исусин тускар олн-әмтнд цәәлһҗ сурһв. Зуг Йохан уснд кирслснә тускар меддг бәәҗ. 26Апол зөргтәһәр евреймүдин хурлд келҗәсиг Әкүль Приска хойр соңсчкад, терүг дуудҗ авад, Бурхна хаалһин тускар тодрхаһар келҗ өгцхәв. 27Аполыг цааранднь Ахья һазр тал йовхар седхлә, ахнр-дүүнр тенд бәәсн сурһульчнрт Аполыг тосч автн гисн бичг бичҗ. Апол Ахай һазрт ирәд, Бурхна хәәрлтәр дамҗад Христост иткдг улст ик дөң болв. 28Евреймүдлә кесн амн үгин марһанд Исус Бурхна илгәсн Аврач гиһәд Бурхна Бичгәс тер үзүлв.


### 19


Павел Епес балһснд


1Апол Көринтд бәәсн цагт Павел Һалатья болн Пругья һазрар йовад, Епест ирнә. Тенд нег цөөкн сурһульчнрла харһна.

2– Христост иткхдән тадн Әрүн Сәкүс авлт? – гиҗ Павел теднәс сурна.

– Бидн Әрүн Сәкүснә тускар мел соңсад угавидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

3– Юуна төлә тадн уснд кирслгдвт? – гиҗ Павел сурна.

– Бидн Йохана сурһсиг дахад, уснд кирслгдвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

4– Килнцтә җирһлән үлдәсн әмтиг Йохан уснд кирслв. Түүнә хөөн ирсн күүнд – Исуст итктхә гиҗ тер евреймүдиг дуудла.

5Тиигәд тедн энүнә тускар соңсхларн, Деед Эзн Исусин нернә төлә уснд кирслгдлә. 6Павел теднә толһад һаран тәвхлә, тедн деер Әрүн Сәкүсн буув. Тедн меддго келәр күүндлдәд, Бурхна тускар келлднә. 7Ут турштан тедн арвн хойр шаху күн билә.

8Павел хурлд орад олн-әмтнлә зөргтәһәр күүнднә. Һурвн сардан хурлд Бурхна орн-нутгин тускар цәәлһәд тер олнд иткүлҗәв. 9Зәрм зүткә улс терүнә келсиг итклго, олн дунд Деед Эзнә хаалһиг му келәд бурушацхав. Тиигхлә, Павел тедниг үлдәһәд йовна. Өдр болһн Турана лекц умшдг герт сурһульчнр цуглулад, тер күүндвр кедг болв. 10Иигәд хойр җилдән бәәнә. Азийд бәәсн евреймүд болн грекмүд цугтан Деед Эзнә үгиг соңсдг болв.


Скевән көвүд


11Бурхн Павелар дамҗад өвәрц юм кеҗәв. 12Павелын заппу болн альчур гемтә улст күрхлә, тедн гемәсн эдгәд, хар сәкүсн теднәс һардг болв. 13Зәрм һазр эргҗ йовсн евреймүд хар сәкүснәс кү сулдхцхав. Тедн Деед Эзн Исусин нерн деерәс тиигхәр седцхәв.

– Павелын цәәлһсн Исусин нерн деерәс эн күүнәс һар гиҗ закҗанав, – гиһәд теднә күн болһнь хар сәкүснд келнә.

14Эднь евреймүдин ах гелң Скевән долан көвүн бәәҗ.

15– Исусиг би меддв. Павелыг бас меднәв. Тадн кембт? – гиҗ хар сәкүсн сурна.

16Дотркинь хар сәкүсн эзлсн күн тедниг йир күчтәһәр дәврәд диилнә. Скевән көвүд гертәс шуурха хувцта, шавта һарад зулна. 17Энүнә тускар Епест бәәсн евреймүд болн грекмүд медәд әәлднә. Тиигәд одҗ эдн Деед Эзн Исусин нериг күндлдг болв. 18Иткдг улсин ик зунь ирәд, олна нүүрт эврәннь хар мөртә йовдлан илдкҗәв. 19Урднь илв һарһҗ йовсн зәрм улс эврәннь дегтрмүдән авч ирәд, бас олна нүүрт шатав. Шатасн дегтрмүдин һаруһинь тоолхла, тернь тәвн миңһн цаһан мөңгнд үнлгдв. 20Тиигҗ Деед Эзнә ном тарад, энүнд олн күн иткв.


Епест болсн буцлт


21Энүнә хөөн Павел Македонь болн Ахья дәврәд Ерусалимд күрхәр шииднә.

– Ерусалимд күрснә хөөн би Римд одх седклтәв, – гиҗ тер келнә.

22Македонь тал тер хойр нөкдән илгәнә. Теднь Тимофей болн Эраст хойр болна. Эврән баахн цагт Азийд үлднә.

23Тер өдрмүдт Деед Эзнә хаалһ бурушасн ик буцлт болна. 24Цаһан мөңгнә дархнч Деметр Артеми[7] гидг шүтәнә өкәр сүм кедг билә. Тиигәд тер көдлмш һартан эрдмтә көдләчнрт ик олз орулҗав.

25– Эн көдлмш мадниг байҗулҗахиг тадн медҗәнт? – гиҗ көдләчнриг болн талдан эрдмчнриг цуглулад тер келнә. – 26Тадн Павелыг, энд Епест болн цуг Азийд олн улсиг эврәннь номд орулҗ авсиг бас соңссн болхит. Күүнә кесн шүтән Бурхн биш гиҗ Павел келҗәнә. 27Иим зәңг мана кеҗәх көдлмшин чинринь баһрулх биш, нам алдр Артеми гидг шүтәнә сүмин үнинь ген гиҗәнә. Цуг делкән болн Азийин олн әмтнә мөргҗәсн бурхн сүрәһән алдх!

28Иим зәңг соңссн улс:

– Епесин Артеми алдр болтха! – гиһәд һалзурҗ хәәкрлднә.

29Удл уга балһсн цугтан шуугна. Олн әмтн Македоняс ирсн Павелын Гай болн Аристарх нөкдмүдиг бәрҗ авад, театрур одцхана. 30Павел олн әмтнлә күүндхәр седнә, болв сурһульчнрнь терүг хөрнә. 31Түүнәс даву бәәрн һазрин йосна зәрм улс, Павелын иньгүд, энүг театрт төрүц бичә одтха гиҗ келүлнә. 32Зәрмснь нег юм хәәкрәд, зәрмснь оңгдан юм хәәкрв. Хург үүмҗ одсн бәәҗ. Теднә ик зунь ю хәәҗ ирсән медсн уга бәәҗ. 33Александриг һарч иртхә гиһәд евреймүд неклднә. Зәрм улс Александр эн болҗах йовдлыг һардв гиҗәнә. Александр һарч ирәд, һарарн докъя өгәд, олн улсиг тогтнхинь сурна. Эн харсгч үг келхәр седнә. 34Болв энүг еврейинь медчкәд, цугтан:

– Епесин Артеми алдр болтха! – гиһәд нег дууһар хәәкрҗәнә.

Тедн хойр частан хәәкрнә. 35Дәкәд балһсна ахлачнрин негнь олн улсиг тогтнулна.

– Епесин бәәрн улс, Епес балһсн алдр Артемин сүм болн теңгрәс унсн чолу хадһлҗахиг делкә кевтән меднә эсий? 36Энтн бурушаҗ болшго ил юмн. Тадн ода тогтнтн! Адһмта юм бичә һарһтн. 37Эн улсиг тадн дахулҗ ирсн бийинь эднәс негнь чигн мана сүмәс хулха кесмн уга. Мана бурхиг муурулсмн уга. 38Кемр Деметр болн түүнә көдләчнр кенинь чигн гемшәхәр седҗәхлә, манад зарһин өдрмүд болн йосна улс чигн бәәнә. Тиигәрән ирҗ бурушаҗ чадҗанат. 39Кемр таднд ямаран чигн керг бәәхлә, терүг олн улсин хург шиидх йоста. 40Эндрк йовдлын ашар мадниг буцлтд орлцвт гиҗ гемшәҗ болҗана. Тиигхлә, бидн бийән мел харсҗ чадшговидн. Яһад гихлә, маднд учр-шалтан уга, – гив.

Иигҗ келәд, эн олн улсиг герүрнь йовулна.


### 20


Македонин, Грецин һазрмудт Павелын одлһн


1Буцлт тогтнсна хөөн Павел Исуст иткдг улсиг цуглулҗ авад, тедниг урмдулад мендләд, Македонь тал һарад йовна. 2Хаалһдан харһсн Исуст иткдг улсиг бас урмдулад йовв. 3Грецд ирәд һурвн сар болна. Павелыг Сирий тал усар йовхин өмн өргнднь евреймүд түүнә тускар нуувчин күүндвр кенә. Түүнәс көлтә Павел Македонь дәврәд хәрү ирхәр шииднә. 4Павелыг дахад Бэрас ирсн Пурин көвүн Сосипатр йовв. Тесалоникас Аристарх болн Секүнд, Дербәс Гай, Азийяс Тропим болн Түхк, Тимофей эдн йовлдна. 5Түрүләд йовад мадниг Троя балһснд күләҗәв. 6Эс искәсн һуйрин сән өдрин хөөн бидн Пилип балһснас кермәр йовад, тав хонад Трояд теднлә негдвидн. Тенд бидн дола хонвидн.


Ютухин әмдрлт


7Бемб өдр бидн хамдан асхна хот уухар цуглрвидн. Павел цәәлһврин көдлмшән кеҗәлә. Терүг маңһдуртнь йовх учрас иштә хург сөөни өрәл күртл болв. 8Мана хурсн деед хорад олн шам шатчав. 9Терз деер баахн наста Ютух суула. Павелыг үг келҗәхлә, Ютух үргләд һурвдгч давхрас һазрт унна. Терүг одад көндәхлә, өңгрҗ одсмн бәәҗ. 10Павел бууһад, терүн деер өкәһәд теврнә.

– Бичә әәтн! – босн йовҗ: – Энтн әмд, – гиҗ келнә.

11Павел хәрү әмтн цуглрсн хорад орад, өдмг хуһлад иднә. Өрән өмн үгән төгсәһәд Павел цааран йовв. 12Баахн көвүн Ютухиг герүрнь әмд-менд авч ирнә. Иим йовдл цугтаһинь йир байрлулна.


Трояс Мелит тал одлһн


13Бидн кермд сууһад Асыс хотн тал йоввидн. Тенд Павел маднла негдхмн билә. Эн эврән иим зура келә. Яһад гихлә, һазр хаалһар йовхар эн седҗәлә. 14Асысд Павел маднла харһад, мана кермд суув. Тиигәд бидн Митулен тал һарвидн. 15Тендәс бидн маңһдуртнь цааран йовад, Хөст күрвидн. Бас нег хонад Самост ирвидн, дәкәд нег хонад Мелитд ирвидн. 16Павел Ерусалимд күрхәр адһҗ йовсндан, Азийд торшгон төлә, Епес тал йовсмн уга. Тиигәрән тер тәвдгч өдр гидг нәәрлә харһулад ирх саната йовла.


Павел Епесин чонҗин ахлачнрла күүндҗәнә


17Павел Мелитәс әмт илгәһәд, Епест чонҗин ахлачнриг дуудулна. 18Тедниг цуглрхла иигҗ келнә:

– Намаг Азийд ирәд түрүн өдрәс авн таднла бәәсиг эврән меднәт. 19Би номһнар, нүдндән нульмста бәәдләрн Деед Эзнә зарцла әдләр эврәннь көдлмшән күцәвүв. Евреймүдин нуувчин үгцәнәс көлтә би кесг зовлң даавв. 20Би гермүдт чигн, һаза йовв чигн, Сән Зәңг цәәлһҗ заалав. Заахларн тус болх тоотыг таднас мел нуусн угав. 21Евреймүдт болн грекмүдт килнцтә җирһлән үлдәһәд, Бурхнд нәәләд, мана Деед Эзн Исуст итктхә гиҗ би келләв. 22Ода болхла, Ерусалим орхиг нанд Әрүн Сәкүсн заав. Тенд нанла юн болхинь медҗәхшв. 23Зуг балһсн болһнд намаг зовлң болн түүрм күләҗәхиг Әрүн Сәкүсн саглҗ зааҗана. 24Болв би эврәннь әмән хәәрлҗәхшв. Ода Деед Эзн Исус нанд даалһсн кергиг чиктнь күцәһәд, олнд Бурхна хәәрлтин туск Сән Зәңг күргх санатав. 25Таднд Бурхна орн-нутгин тускар цәәлһсн намаг цугтан ода дәкҗ үзшгог би медҗәнәв. 26Тер учр деерәс кемр таднас кен чигн күн үкхлә, тертн мини гем биш гиҗ би герчлҗәнәв. 27Би таднд әл уга Бурхна бәәсн зуран тускар цәәлһләв. 28Күн болһн бийән болн Әрүн Сәкүснә таднд даалһсн улсиг хәләҗ йовтн. Бурхна чонҗин улст килмҗән өгтн. Энүнә төлә Тер Эврәннь Көвүнә улан цус асхла. 29Намаг йовхла, тадн тал һалзу чонмуд ирх. Тиигхлә, тедн кениг чигн әрвлш уга. 30Тадн дундас чигн сурһульчнриг чик хаалһаснь хаҗилһәд дахулхар седәд, худлахар ном тархах улс бас һарх. 31Тиигәд саглҗ бәәтн! Мини һурвн җилдән өдр-сө уга доһлң нульмста таднд келҗ йовсиг бичә марттн. 32Би ода тадниг Бурхна болн Терүнә хәәрлтин туск Үгин килмҗд үлдәҗәнәв. Тер тадниг батраһад, Бурхна нерәдәд заасн улсин төлә бәәсн зөөрәсн өгх. 33Би кен чигн күүнәс цаһан мөңг, алт чигн, хувц чигн авшгоһар седләв. 34Намаг эврән мөңг олад, нанла бәәсн ах-дүүнрән болн бийән теткҗ йовсиг тадн меднәт. 35Кесн, күцәсн тоотарн би таднд үлгүр үзүлҗ йовлав. Көдлмш кехләрн бидн түрү-зүдү, мууднь дөңгән күргх йоставидн. Деед Эзнә келсн: «Өгсн авснас буйнта болдмн» гисиг кезә чигн мартхмн биш. 36Тиигҗ келн Павел олнла хамдан сөгдәд зальврна. 37Цугтан уульн бәәҗ терүг теврәд үмслднә. 38Дәкҗ Павел үзгдшго гисн зәңг тедниг дегд гейүрүлв. Павелыг тедн керм күртл үдшәнә.


### 21


Ерусалимур йовлһн


1Теднәс салад, бидн теңгст һарад, тустан Көс гидг балһсн тал йоввидн. Маңһдуртнь бидн Родос гидг арлд күрәд, тендәс Патар балһснур йовлавидн. 2Тенд бидн Поник тал йовҗах керм олҗ авад, цааран һарвидн. 3Бидн Кипр давад, арлыг өмн бийәснь эргәд Сирий тал йоввидн. Тирд бидн зогсад, кермд йовсн ацаһан буулһх биләвидн. 4Тенд Исусин сурһульчнриг хәәһәд олҗ авад, теднлә харһад, бидн дола хонвидн. Әрүн Сәкүснә күчәр Павелыг Ерусалимд бичә йовтха гиҗ тедн келҗәв. 5Болв цаг ирхлә, бидн цааранднь йоввидн. Мадниг сурһульчнр кевтән теднә гергд болн үрдүднь балһснас үдшәв. Эрг деер бидн сөгдәд сууһад мөргвидн. 6Бидн нег-негнләһән мендлдәд, кермдән сууцхавидн. Тедн болхла герүрн хәрцхәв.

7Тирәс бидн Птолемьяд ирвидн. Тенд бидн ах-дүүнрләһән харһад өдртән бәәввидн. 8Маңһдурк өдр тендәс Кесәрья тал йовад, долан нөкдмүдин негнднь, Сән Зәңг тархадг Пилипин герт бәәввидн. 9Пилипд мордад уга әәлдәч дөрвн күүкн бәәҗ. 10Мадниг тенд нег цөөк хонхла, Йудьяс әәлдәч Хагап ирнә. 11Тер мадн тал өөрдәд, Павелын бүс авад, эврәннь көл-һаран бооһад:

– Әрүн Сәкүсн иигҗ келҗәнә: «Ерусалимин евреймүд эн бүсин эзиг бас иигҗ бооһад буру номта улст өгчкх», – гиҗ келнә.

12Тиигҗ келсиг соңсхларн, бидн болн тенд бәәсн улс Павелыг Ерусалим тал бичә одтха гиҗ ээрвидн. 13Болв Павел иигҗ хәрү өгнә:

– Тадн яһад ууляд, мини зүрк шарклулҗанат? Ерусалимд би Деед Эзн Исусин нернә төлә бийән күлүлх биш үкхдән белмб, – гинә.

14Павел эврәннь шиидврән нег мөсләд авчксинь медәд, бидн дәкҗ терүг ээрдгән уурад:

– Цугнь Деед Эзнә күсләр күцтхә, – гиҗ келҗәввидн.

15-16Түүнә хөөн хаалһд бийән белдәд бидн Ерусалим тал йоввидн. Маднла хамдан Кесәрьяс зәрм сурһульчнр йовцхав. Тер мадниг Мнасна герт дахулҗ авч ирв. Кипр арлас ирсн Мнасн кезәнә Христосин сурһульч болсн бәәҗ.


Павелд өгсн чонҗин ахлачнрин селвг


17Ерусалимд ахнр-дүүнр мадниг сәәнәр тосв. 18Маңһдуртнь бидн Павелта Яков тал одвидн. Тенд цуг чонҗин ахлачнр бәәҗ. 19Павел теднлә мендләд, Бурхн терүнә церглтәр дамҗад буру номта улст ю кесинь тодрхаһар келҗ өгв. 20Тедн Павелыг соңсад, Бурхиг туурулна.

– Ах Павел, ода миңһәд шаху евреймүд Христост иткҗәнә. Цугтан эдн үнн седкләсн зака харсҗана. 21Чи буру номта улс дунд бәәх евреймүдт, Мошен зака бичә төртән автха гиҗ теднд келҗ өгвч. Дәкәд чи үрдән бичә керчүлтхә, мана заң-авъясиг бичә бәртхә гиҗ селвг өгәд йовҗич. 22Бидн яахмб тиигәд? Тедн чамаг ирсиг эрк биш соңсх. 23Ода мана селвг ав. Мадн дунд андһар өгсн дөрвн күн бәәнә. 24Тедниг авад, бийән цеврлһнә керг күцә. Теднә ормд мөңгинь өгәд, толһаннь үсән авхулад таахрулхла, сән болх. Тиигхлә, чини тускар һарсн зәңг худл болад, чамаг закаһар бәәхиг цугтан үзх. 25Буру номта улсин итклин тускар бидн теднд эврәннь шиидврән бичләвидн. Тедн шүтәдт нерәдсн хотас, цуснас амсшго, боогдад үксн малын мах идшго, учрх хууляс саглх йоста, – гиҗ чонҗин ахлачнр Павелд келцхәв.

26Маңһдуртнь Павел эн улсиг дахулад, теднлә хамдан килнцәс цеврлнә. Дарунь Павел һол сүмд орад, кезә цеврлт чилх, кезә күн болһна төлә тәвц тәвгдхинь гиҗ цәәлһҗ өгнә.


Павелыг бәрлһн


27Килнцәс цеврлснә доладгч өдртнь Азийин нег цөөкн евреймүд Павелыг сүмд үзнә. Тедн әмтиг түкрәд, Павелыг бәрҗ авв.

28– Израилин улс, дөң болтн! Эн күн мана улсин өмнәс, мана Закана өмнәс эн сүмин өмнәс ном эргндән тархаҗ йовна. Ода болхла мана һол сүмд грекмүд дахулҗ ирәд, терүг бузрдв, – гиҗ тедн хәәкрцхәв.

29Өмннь тедн Павелыг Епес балһсна ирсн Тропимла хамдан балһснд йовсинь үзәд, терүг һол сүмд дахулҗ одв гиҗ санҗаҗ. 30Балһсн кевтән үүмәд бәәв. Әмтн гүүлдҗ ирв. Павелыг бәрәд һол сүмәс чирҗ һарһад, үүдинь хаачкна. 31Тедн Павелыг алхар седҗәлә. Болв Ерусалим кевтән үүмҗәх зәңг Римин цергин ахлачд күрнә. 32Тер ахлач цергин ахмдмуд нег цөөкн церг дахулҗ авад олн әмтн цуглрсн һазр тал одна. Аашсн ахлач болн цергүдиг үзчкәд, Павелыг тедн цокдган уурв. 33Цергин ахлач Павел тал өөрдәд, терүг бәрәд, хойр цевәр цевлх заквр өгнә. Ахлач әмтнәс эн ю-күүһинь, ю кесинь сурна. 34Олн цуглрсн һазрт негнь нег үг келәд хәәкрнә, наадк улснь талданар келәд хәәкрцхәнә. Тиим бәәдлд юн учрснь медҗ чадад Павелыг цергин бәәшңд орултха гисн заквр ахлач өгнә. 35Тедн шатар йовхларн, Павелыг һар деерән өргв. Тедү дүңгә олн улс шуугад, йовх хаалһ өглго бәәв.

36– Алхмн энүг! – гиҗ тедн дахад хәәкрлдв.


Павелын олнд келсн үг


37Цергүд Павелыг бәәшң тал авч йовхар седв, болв тернь ахлачас иигҗ сурна:

– Танас нег юм сурҗ болхий? – гинә.

– Чи, грек келәр келҗ чаддвчи? – гиҗ тер сурна, – 38Тиигхлә, чи одахн Египетәс ирәд, буцлт кеһәд, эҗго һазрур дөрвн миңһн алачнриг дахулсн күн биш болҗанчи?

39– Би Киликьян Тарс балһсна еврейв. Нертә балһсна иргмб. Олн улсла күүндх зөв нанд өгтн.

40Ахлачас зөв авад, Павел шат деер зогсад олн әмтиг тагчгртха гисн докъя һарарн өгнә. Әмтн төвкнәд тагчгрхла, Павел еврей келәр келнә.


### 22


1– Эцкнр, ахнр-дүүнр! Бийән харсх үг нанд өгтн.

2Терүг еврейин келәр келҗәхиг соңсчкад, тедн оньган өгцхәв.

3– Би еврейв. Киликьян Тарс балһснд һарлав. Болв Ерусалим балһснд өсәд бослав. Мана эцкнрин закана туск гүн сурһуль Гамалилас авлав. Тадниг эндр бийән Бурхнд нерәдснлә әдләр би урднь тиигҗ йовлав. 4Исусин номиг дахад йовсн улсиг би үктлнь көөһәд зовадг биләв. Залус болн гергчүд бәрҗ авад бәрәнд бәрүлүв. 5Энүнә герчнр ода – ах гелң болн Деед хург кевтән. Дамаскд бәәх ахнрт нерәдсн бичг би теднәс авлав. Тиигәд би тиигәрән одад, тер улсиг бәрәд күләд, Ерусалим тал засглхар, авч ирхәр йовлав.


Павел эврәннь итклән келснь


6Һал үдлә мини хаалһдм Дамаскд күрч йовхлам, генткн теңгрәс күчтә герл асад, намаг герлткв. 7Би һазрт унн келҗәх ду соңсв: «Шаул, Шаул! Яһад чи Намаг көөһәд йовнач?» 8«О, Деед Эзн, кенвчи?» – гиҗ би сурлав. «Би Назаретин Исусв. Чи Намаг көөҗ йовнач», – гиҗ тер хәрү өглә. 9Нанла хамдан йовсн улс бас герл үзлә. Болв Нанд келҗәсн дууг тедн соңссн уга. 10«О, Деед Эзн, яахмб ода?» – гиҗ би сурв. «Босад Дамаск ор. Тенд чамд ю кехинь йилһәд келх», – гиҗ Деед Эзн келнә. Күчтә герл мини нүдиг цәәлһчкв. 11Мини нөкдмүд намаг һарасм авад, Дамаскур көтләд ирв. 12Тенд нан тал Хананий гидг нертә күн ирнә. Закаг цеврәр бәрдгтнь тенд бәәсн евреймүд цугтан терүг күндлдг бәәҗ. 13Нан тал өөрдәд Мини хаҗуд тер зогсад иигҗ келлә: «Шаул, ахм, нүдндчнь харан ортха!» Тер кемләнь би үздг болад, нанд үг келсн күүг үзв. « 14Мана өвкнрин Бурхн чамаг шүүҗ авч. Чи Терүнә санан-седклиг меддгәр, үннч Күүг үздгәр, Түүнә эврән келсн үгинь соңсдгар шүүҗ авв. 15Эврән үзсн, соңссн тоотарн олн улст герч болхич. 16Бичә уд! Босад уснд кирслгдәд, килнцән бийәсн һарһад, Деед Эзн Исусин нер дууд», – гив. 17Дәкәд би Ерусалимур хәрҗ ирв. Энд һол сүмд мөргүл кеҗәхлә, нанд үзгдл үзгдв. 18Би Деед Эзиг үзв. Тер нанд иигҗ келв: «Ерусалимас шулуһар йов. Энд Мини тускар келсн чини герчллһиг эдн учртан авшго», – гив. 19Тиигхлә би: «Эн улстн намаг хурлмуд эргәд, Танд итксн улсиг гүвдәд бәрҗ йовсиг меднә. 20Чини герч Степана цусн асхрҗасн цагт би тенд зогсҗалав. Би тиим йовдл тавлад, алачнрин хувц манҗалав», – гив. 21Тиигәд Деед Эзн нанд: «Йов! Би чамаг холд буру номта улс тал илгәхв», – гив.


Павел цергин ахлач хойр


22Иигҗ келҗәтл олн улс Павелыг оньһҗ соңсҗала. Зуг сүүлин үгин хөөн тедн шуугад хәәкрцхәв.

– Уга кетн энүг һазр деерәс! Әмд бәәх йосн уга! – гив.

23Тедн хәәкрлдәд, эврәннь хувцсан тәәлҗ хайлдад, шора цацлдв. 24Павелыг цергин бәәшңд орултха гисн заквр цергин ахлач өгнә. Дәкәд терүг малядад, олн улс юн учрар энүнд дурго болҗахинь сурвр кехиг бас закна. 25Павелыг цокхар седәд күлхлә, тер хаҗудан зогсҗасн цергин ахмд келнә:

– Зарһ кеһәд уга бәәҗ Римин иргниг гүвдҗ болдви?

26Цергин ахмд келсинь соңсад, ахлачд одад зәңглнә.

– Тадн юн гидг юм һарһҗахмт? Энтн Римин иргн бәәҗ, – гиҗ тер келнә.

27Ахлач Павел тал ирәд сурна:

– Чи йосндан Римин иргн болҗахмбчи?

– Э, э, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

28Тиигхлә, ахлач:

– Римин иргн болхин төлә би йир ик мөңг өгләв, – гиҗ келнә.

– Би болхла тиимәр төрҗв, – гиҗ Павел хәрү өгнә.

29Терүнәс сурлһ авх улс, тер дарунь йовҗ одна. Римин иргниг цевд бәрсндән ахлач бас әәмсв. 30Маңһдуртнь ахлач Павелыг цевәс сулдхад, юн учр деерәс евреймүд энүг гемшәҗәхинь медхәр седнә. Энүнә төлә тер ах гелңгүдиг болн Деед хург цуглулна. Дарунь Павелыг орулад, теднә өмн зогсана.


### 23


Деед хургт Павелын тооца өглһн


1– Ахнр-дүүнр! Эндр өдр күртл мини ухан-седкл Бурхна өмн цевр, – гиҗ Павел цуглрсн улсиг хәлән бәәҗ келнә. 2Ах гелң Хананий Павелыг амарнь цоктха гиҗ Павелын хаҗуд зогсҗасн күүнд закна.

3– Бурхн чамаг бийич цокх. Һазаһасн чи цаһалһсн эрслә әдлч. Закаһар болхла, чи нанд зарһ кех йостач. Болв намаг цоктха гиҗ зөв өгәд, терүгән эврән эвдҗәнәч, – гиһәд Павел келнә.

4– Бурхна ах гелңгиг му келҗәнәч, – гиҗ Павелын хаҗуд зогсҗасн улс келнә.

5– Ахнр-дүүнр! Би терүгитн ах гелң гиҗ медсн угав. «Эврәннь улсин һардачиг бичә му кел», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә бәәнә, – болҗ Павел хәрү өгнә.

6Зәрм улс цадукмуд бәәсинь, зәрмнь паршмуд бәәсинь Павел меддг бәәҗ. Тиигәд Деед хургт тер чаңһар иигҗ келнә:

– Ахнр-дүүнр, би парш багин күмб. Мини өвкнр бас тиим улс. Үксн улс әмдрәд ирдгт иткснәс иштә ода мини зарһим кеҗәнә.

7Терүг иигҗ келлһнлә паршмуд болн цадукмуд дунд ик зүтклдән болад, Хургин улс хойр әңгрнә. 8Үксн улсин әмдрлтд Сәкүсн чигн, Бурхна элч чигн бәәнә гиһәд паршмуд келцхәв. Цадукмуд болхла энүнд иткҗәхш. 9Эднә шууган өсәд ирв. Зәрм ном цәәлһәчнр (парш багин гешүд) бослдад, эврәннь ухан-седклән келлдв:

– Бидн эн күүнәс нег чигн му юм үзҗәхшвидн. Эн күүнлә сәкүсн эс гихлә, Бурхна элч күүндҗәхлә яһнат?

10Улсин зүтклдән дегд икдәд ирхлә, ахлач Павелыг шуучад авч одхас әәһәд, бәәшңд орултха гиҗ эврәннь цергүдт закв. 11Сөөднь Павел тал Деед Эзн ирәд иигҗ келнә:

– Юунас чигн бичә ә! Ерусалимд Мини тускар герчлснлә әдләр Римд бас чи үгән келхич.


Павелыг алх күүндвр


12Маңһдуртнь зәрм евреймүд цуглрад Павелыг эс алтл, хот идлго, унд уулго бәәх болҗ андһар тәвнә. 13Энүнд дөч даву күн орлцв. 14Тедн гелңгүдт болн медәтнрт күрәд иигҗ келцхәнә:

– Бидн Павелыг эс алтл нег чигн умш келндән тәвшговидн. 15Тадн Деед хургла хамдан цергин ахлачиг сурад, терүнә керг тодрхаһар медхин төлә Павелыг бий талан дуудхит. Бидн болхла бийән белдҗ авад, терүг таднд күртл алхвидн.

16Эн нуувчин күүндврин тускар Павелын зе көвүн медҗ. Тер бәәшңд орад, Павелд медсән келҗ өгнә. 17Павел цергин ахмдыг дуудҗ авад келнә:

– Эн көвүг ахлачд күргтн. Эн терүнд нег зәңг соңсххар бәәнә, – гив.

18Көвүг ахлачд күргнә.

– Бәрәнд бәәх Павел намаг дуудад, эн көвүг таднд күргтхә гиҗ сурв. Эн нег зәңг танд келхәр бәәнә, – гив.

19Ахлач көвүг һараснь көтләд, хооран һарад сурна:

– Чи ю келхәр седләч нанд?

20– Евреймүдин толһачнр маңһдур Павелыг Деед хург тал авч иртхә гиҗ сурхар седҗәнә. Тиигхләрн терүнә тускар тодрхаһар медхәр седсн болх. 21Зуг Та тедниг бичә итктн. Терүг бәрҗ алхар дөч һар күн бултад күләҗәнә. Павелыг эс алтл тедн хот эдлшго, унд уушго болҗ андһар тәвҗ. Тедн белн бәәнә, зуг тана шиидвриг күләҗәнә.

22– Ода нанд келсән дәкҗ бичә күүнд соңсх, – гиҗ закад, ахлач көвүг йовулна.


Павелыг Кесәрья тал йовулна


23– Харңһурад йисн час давхла, Кесәрья тал йовх хойр зун цергч, далн мөртә цергч, хойр зун саадгта цергч бел кетн. 24Павелд унх мөрд белдтн. Энүг эрүл-менд закрач Феликст эрк биш күргтн, – гиҗ ахлач эврәннь хойр цергин ахмдт дуудҗ авад закна.

25Эн иим бичг бичнә: « 26Клауд Лусья эркн күндтә закрач Феликст. Менд бәнт? 27Эн күүг евреймүд бәрҗ авад алхар седҗәҗ. Би эврәннь цергүдтәһән цаглань ирәд энүг харсҗ авв. Эн күн Римин иргн бәәҗ. 28Юунд энүг бурушаҗахинь медхәр седәд, би Деед хургт дахулҗ ирв. 29Евреймүд эн күүг эврәннь заканас иштә бурушаҗана. Болв бәрәнд бәрх эс гихлә алх дүңгә гем энүнд мел уга. 30Энүг алхар седәд нуувч йовдл белдҗәхинь медәд, би тер дарунь Тан тал йовулҗанав. Эн күүг бурушахар седҗәх улст эврәннь ухан-седклән танд күргтхә гиҗ заклав».

31Ахлачин заквр күцәхәр цергүд Павелыг дахулад, сөөһәр Антипатр хотн тал ирнә. 32Маңһдуртнь мөрн цергүдтә хамднь Павелыг цааранднь йовулна. Йовһар йовсн цергүд болхла бәәшң талан хәрҗ ирцхәнә. 33Кесәрьяд ирн мөрн цергин улс закрачд бичг өгәд, Павелыг үлдәнә. 34Закрач бичгиг умшад, Павелас альк һазра күнвт гиҗ сурна. Павелыг Киликья гидг һазраһинь медәд иигҗ келнә:

35– Чамаг бурушаҗах улс ирхлә, би кергиг хәләхв, – гиһәд Павелыг Херодын бәрсн бәәшңд бәртхә гиҗ закна.


### 24


Евреймүд Павелыг бурушаҗана


1Тавн хонг давсна хөөн ах гелң Хананий медәтнртә Тертул йос меддг күүнлә Кесәрьяд ирәд, Павелыг юунд бурушахар седҗәхән закрачд медүлнә. 2Павелыг авч ирхлә, Тертул терүнә буруһинь илдкв:

– Эркн күндтә закрач Феликс! Тана цецн һардврар мана орн-нутг төвкнүн бәәһәд, олн әмтнә җирһл ясрхин төлә Та олн сән йовдлмуд һарһҗанат. 3Бидн танд ханлтан өргҗ темдглҗәнәвидн. Тиигәд әрүн седкләсн Таниг күндлҗәнәвидн. 4Таниг уданд цуцрашгон төлә ода мана ахрар келхиг соңсхитн би эрҗәнәв. 5Эн күн тогтун бәәдл эвдәд, цуг делкәд евреймүдин буцлт харсад йовсинь меднәвидн. Деернь болхла, Назара гиҗ нерәддг багиг һардҗана. 6-7Нам мана һол сүмиг бузрдахар седв. Тиигәд бидн энүг бәрҗ авлавидн. 8Энүнәс сурлһ авад, буру йовдл һарһсинь бидн чикәр темдглсиг Та эврән үзхит. 9Келсн тоот мел үнн гиҗ бурушаҗах евреймүд дөңнә.


Феликсин өмн Павелын келсн харсгч үг


10Феликс закрач Павелд үг келх зөв өгнә. Павел эврәннь харсгч үгән иигҗ келнә:

– Олн җилд эн орн-нутгт Та зарһч болҗ йовхитн би меднәв. Тиигәд Тана нүүрт бийән харсад нег цөөкн үг келхдән би байрлҗанав. 11Арвн хойр хонг өмн би Бурхнд мөргхәр Ерусалимд одлав. 12Намаг бурушахар седҗәх улс һол сүмд күүнлә зүткҗәхим, эс гихлә хурлмудт, балһснд буцлт кеҗәсим бәрҗ авсн уга билә. Терүг Та эврән медҗ чадҗанат. 13Ода намаг гемшәхәр келҗәх тоотан эднтн бәрмтг зааҗ лавлҗ чадшго. 14Би болхла өвкнрин Бурхнд шүтәд, евреймүдин чик биш гиҗ тоолҗах хаалһар дахҗ йовнав. Заканд болн әәлдәчнрин дегтрмүдт бичгдсн тоотынь би иткҗәнәв. 15Бурхн Зака күцәдгинь чигн, Зака эвддгинь чигн әмдрүлх гиҗ, эн улсла әдл би бас нәәлҗәнәв. 16Тер учрар Бурхна нернд олн улсин өмн би эврәннь ухан-седклән, бийән цеврәр бәрх санатав. 17Би Ерусалимас йовад цөөкн җил давсн хөөн хәрү ирв. Тиигхләрн түрү-яду улст мана әмтнәс цуглулсн мөңгәр дөң күргәд, Бурхнд бәрц бәрхәр би ирләв. 18Һол сүмд мөргүл кеһәд, бийән цеврлҗәхлә, намаг бурушахар седсн улс тенд бәрҗ авв. Йос-җурм эвддг улс нанта уга билә. 19Болв тенд Азийин евреймүд бәәлә. Кемр тедн намаг гемшәхәр седҗәсн болхла, ода тедн нааран ирәд гемшәх йоста. 20Эс гихлә, Деед хургт ямаран гем нанд бәәсиг энд бәәх улс Танд келҗ өгтхә. 21Мини буру хәәкрәд келсн үгдм бәәввзә. Намаг үксн улс әмдрүлдгиг итксн төләд зарһ кеҗәнә гиҗ келснд болхий?

22Феликс эн Хаалһин тускар сәәнәр меддгтән зарһан зогсав.

– Цергин ахлач Лусья ирхлә, би чини төрәр шиидвр һарһнав, – гиҗ Феликс келнә.

23Павелыг бәрәнд бәрҗәтн гиҗ цергчд заквр тер өгнә. Зуг Павелыг невчк сулдхвртаһар бәрәд, үр-иньгүднь терүнд килмҗән өгч туслдгар бәртн, – гиҗ келнә.


Павел Феликс Друзил хойрин өмн


24Цөөкн өдр давхла Феликс Друзил гидг еврей гергтәһән ирнә. Тер Павелыг авхулна. Феликс терүг икңкнь Исус Христост иткҗәхинь медхәр седнә. 25Павел терүнд чик седклтә бәәдлин, бийән бәрлһнә болн болх зарһин тускар келнә. Иим күүндвр Феликсиг әәлһнә.

– Эндр болҗана! Нанд сул цаг учрхла, Би чамаг дәкәд бас дууднав, – гиҗ тер келнә.

26Феликс Павелыг авлһ өгх гиҗ санад, дару-дарунь терүнә ардас илгәһәд күүндҗәв. 27Хойр җил давна. Феликсин ормд Порк Пест орна. Болв евреймүдт сән нүднд үзгдхәр Феликс Павелыг бәрәнд үлдәнә.


### 25


Павел хаана зарһ некнә


1Пест ям дааһад һурвдгч хонгтан Кесәрьяс Ерусалим орна. 2Ерусалимд ах гелңгүд, евреймүдин толһачнр Павелыг бурушаҗахан терүнд келцхәв. 3Пестиг тедн яһад болв чигн теднә сурвр күцәһәд, Павелыг Ерусалим тал һарһтха гицхәв. Эврән бийснь болхла, хаалһдан терүг алхар седнә.

4– Павел Кесәрьяд бәәнә, би удлго бас тенд күрхв. 5Кемр тер күн му йовдл һарһсмн болхла, тана ахлачнр нанла хамдан тиигәрән одад, юуһар бурушаҗахинь келҗ өгтхә, – гиҗ Пест хәрү өгнә.

6Тенд нәәмн-арвн хонгтан хамдан бәәһәд, Пест Кесәрья тал хәрү ирнә. Маңһдуртнь Пест зарһ эклнә, Павелыг орулҗ авч иртхә гисн заквр өгнә. 7Павелыг авч ирнә. Ерусалимас ирсн евреймүд Павелыг дааврта төрмүдәр гемшәв. Болв терүгән лавлҗ чадсмн уга. 8Дарунь Павелд бийән харсх үг өгцхәв.

– Би еврейин закаг чигн, Һол сүмиг чигн, Римин хаана өмнәс чигн эвдх йовдлмуд һарһсн угав, – гиҗ Павел келнә.

9Пест евреймүдт таасгдхар седәд Павелас иигҗ сурна:

– Чамаг Ерусалимд одад бурушасн төрмүдәр зарһ кехд зөв өгчәнч? Зарһ би кехв.

10– Би Римин хаана зарһд орҗанав. Тиигәд мини керг энд хаһлгдх йоста. Намаг евреймүдт му юм эс үзүлсиг тадн эврән сәәнәр меднәлмт. 11Кемр би закаг эвдәд алх дүңгә йовдл һарһсмн болхла, би үкхдән белмб. Болв кемр евреймүдин гемшәлһн буру болхла, нег чигн күн намаг теднд өгч чадшго. Би Римин хаана зарһ болтха гиҗ некҗәнәв.

12Эврәннь нөкдмүдтәһән селвлцәд Пест келнә:

– Чи Римин хаана зарһ некҗәхлә, терүн тал йовулгдхич.


Агрипп хан Павелла харһна


13Цөөкн хонг давсна хөөн Кесәрьяд Пест тал Агрипп хан Берниктәһән мендлхәр ирнә. 14Энд тедн кесг өдр бәәнә. Пест хаанд Павелын кергин тускар келнә.

– Энд, Феликсин үлдәсн күн бәрәнд бәәнә. 15Намаг Ерусалимд одхла, еврейин ах гелңгүд болн теднә медәтнр юуһар бурушаҗахинь келҗ өгцхәв. Тедн эн күүнә зарһ кетхә гиҗ неклә. 16Тиигхд би теднд зөв буруһинь йилһлго бәәҗ засглх, дәкәд бийән харсх зөв өглго шиидвр авна гисн, Римин авъясла ирлцҗәхш гиһәд цәәлһҗ өгләв. 17Тедн нааран ирв. Би тер дарунь маңһдуртнь зарһ эклләв. Тиигәд тер күүг нааран авч иртхә гиләв. 18Павелыг гемшәхәр седҗәсн улс, мини сансар, нег чигн буру һарһсн йовдл зааҗ чадсмн уга. 19Тедн шаҗна туск төрәр, бас үксн Исусин тускар зүтклдв. Павел Терүг әмд бәәнә гив. 20Эн кергәр би ямаран шиидвр авхан медҗ чадад бәәвв. 21Павелыг Ерусалимд одад зарһан келһүлхмн болвза гиһәд сурв. Павел бийән бәрәнд бәрәд, Римин хаана зарһ некв. Тиигәд би: «Энүг Римин хан тал йовултл түүрмд бәртн гиҗәнәв».

22– Би эврән эн күүг соңсхар седләв, – гиҗ Агрипп Пестд келнә.

– Маңһдур соңсхич, – гиҗ Пест хәрү өгнә.

23Маңһдуртнь Агрипп хан болн Берникә хатнтаһан зарһин герт сүртә өргмҗтә кевәр орҗ ирв. Терүнлә хамдан балһсна ахлачнр болн дәәчнрин хамгин нертәнь ирцхәв. Пестин закврар Павелыг орулҗ авч ирнә.

24– Агрипп хан! Энд суусн гиичнр! Тадна өмн зогсҗах күүг Ерусалимин евреймүд болн энд Кесәрьяд бәәхнь чигн һазр деер бичә бәәтхә гиҗ некв. 25Би болхла энүг бурушаһад алх дүңгә гем энүнә бәәдлд үзҗәхшв. Эн күн эврән Римин хаана зарһ кетхә гиһәд сурсар Рим тал йовулх шиидвр авв. 26Болв Римин хаана нернд бичәд илгәх төр ода чигн йилһрәд уга. Тиигәд би Павелыг иигәрән авч ирәд, тадниг цугтан, шишлң Агрипп хан үзәд тодрхаһар медтхә гиҗ санлав. Сурврин ашар негн талан һарад, ю бичхән йилһхвидн. 27Ода деерән бурушахинь медәл уга бәәҗ энүг йовулхд дегд эргү болҗ нанд медгдҗәнә.


### 26


Павелын харсгч үг


1– Чамд үг өггдҗәнә. Бийән харсад кел, – гиҗ Агрипп хан зәңглв.

Павел һаран өргәд экләд келнә:

2– Агрипп хан! Эндр тана өмн зогсад, евреймүдин гемшлтәс бийән харсх үг өгсндтн би бийән хүвтәд тоолҗанав. 3Евреймүдин авц-бәрциг болн теднә зүткәтә төрмүдиг та йир сәәнәр меднәт. Тер учрар Таниг тесвртәһәр намаг соңсхиг эрҗәнәв. 4Мини орн-нутгт болн Ерусалимд бәәсн цагин мини җирһлин бәрц-бәәдлиг евреймүд меднә. 5Тедн намаг бичкнәс авн меднә. Шаҗна дааврта диг-дараг күцәҗ, намаг парш багин гешүн бәәсиг тедн герчлхәр седхлә, герчлҗ чадхмн. 6Эндр би зарһин өмн зогсхларн, мана өвкнрт Бурхна өгсн үгән күцхиг иткҗәнәв. 7Эн өгсн үг бүтхин төлә мана олн улсин арвн хойр ясн Бурхнд өдр-сө уга шүтҗ мөргҗәнә. Агрипп хан! Эн иткмҗәс көлтә евреймүд намаг гемшәҗәнә. 8Үксн күүг йосндан Бурхн әмдрүлҗ чадхиг яһад евреймүд күцәҗ болшго гиҗ тоолҗахмб? 9Би бас Назаретин Исусин нернә өмнәс ю болв чигн күцәх кергтә гиҗ сандг биләв. 10Ерусалимд би гелңгүдәс зөв авад Бурхна улсиг бәрәнд орулад алхар шиидхләнь бас дөңнләв. 11Хурлмуд эргәд йовҗ, Исус Христост бичә итктн гиһәд, би тедниг закад засгллав. Ууртан дегд бүтхләрн, талдан балһсд кеддг болв.


Павел эврәннь итклән келҗәнә


12Нег декҗ би ах гелңгүдин зөвәр болн йосар Дамаск тал йовв. 13Тана зергәс, хаалһдан йовҗ йовад, һал үдлә би нарнас хурц герл бийиннь хаҗудан йовсн әмтнә эргнд үзв. 14Терүнәс нүдн цәәһәд, бидн һазрт унн киисвидн. «Шаул, Шаул, чи юңгад Намаг көөлдәд йовнач? Му бух бийән зовадмн», – гиҗ нанд еврей келәр келснь соңсгдв. 15«Эзн минь, Та кембтә?» – гиҗ сурв. «Би чини көөлдҗ йовх Исусв», – гиҗ Деед Эзн хәрү өгнә. « 16Ода бос! Чамаг Би Эврәннь зарц болн герч кехәр ирв. Чи Намаг үзләв гиҗ келх йостач. Дәкәд чи Мини үзүлхиг бас келх йостач. 17Би чамаг евреймүд болн буру номта улс тал йовулхан харсхв. 18Теднд медрл өгәд, харңһу ормас герлтә һазрт чи һарһ, эрлгин үлмәһәс көтләд Бурхна үлмәд орул. Нанд итксәр теднә килнцнь тәвгдәд, Бурхнд нерәдәд заасн улс дунд бас йовтха».


Павел эврәннь көдлмшин тускар келҗәнә


19– Агрипп хан, теңгрин үзгдлиг соңслго бәәҗ болшго болв. 20Би тер үгиг түрүләд Дамаскд, хөөннь Ерусалимд, Йудьяд болн буру номта улс дунд йовҗ цәәлһв. Тиигхләрн би тедниг килнцтә җирһлән үлдәһәд, Бурхнд итктхә гиләв. Эврәннь итклән тедн кергәрн батлтха гиҗ заавв. 21Түүнәс көлтә намаг евреймүд Ерусалимин һол сүмд бәрәд алхар седлә. 22Болв Бурхн эндр өдр күртл нанд дөңгән күргв. Ик баһ уга намаг соңсҗанат. Әәлдәчнр болн Мошен әәлдҗ келснәс үлүһәр би келҗәхшв. 23Бурхна илгәсн Аврач зовлң-зөвүр эдләд, үкләс түрүләд әмдрхмн билә. Эн болхла евреймүдт болн буру номта улст аврлтын туск зәңг күртәҗәнә.

24– Павел, чи һалзурҗадг болвзач? – гиҗ Пест хәәкрнә, – Чини ик ном чамаг адрулн гиҗәнә, – гив.

25– Эркн күндтә Пест, би һалзу күн бишв. Би зөвтәһәр үн келҗәнәв. 26Мини келх тоот цугтан хаанд темдгтә, тиигәд би сулдан келҗ чадхв. Учрсн йовдлын тускар түүнә эс меддгнь уга. Мел кевтән нуувчар биш түүнә нүднд давла. 27Агрипп хан, Та әәлдәчнрт иткҗәнт? Таниг иткҗәхиг би медҗәнәв.

28– Чи иим ахр цагин зуур намаг Исус Христост иткдг кү кехәр бәәнчи? – гиҗ Агрипп сурна.

29– Болзг ахр болну, удан болну, эндр Та болн намаг соңсҗах улс нанла әдл болтха гиҗ би Бурхнд зальврҗанав. Би зуг таниг бичә цевлтхә гиҗәнәв.

30Агрипп хааг дахад закрач болн Берникә эдн, зарһд суусн улс цугтан босцхав. 31Тедн тендәс һарн йовҗ хоорндан күүнднә.

– Эн күн алгдх, эс гихлә бәрәнд бәргдх дүңгә му йовдл һарһсн уга.

32– Кемр Римин хаана зарһ эс сурсмн болхла, энүг сулдхҗ чигн болхмн билә, – гиҗ Агрипп Пестд келв.


### 27


Павел Рим тал йовҗана


1Мадниг Италь тал кермәр йовулхиг шиидхлә, Павелыг болн талдан бәрәнд бәәсн улсиг Римин хан Августин 600 шаху цергин ахлач Юлин һарт орулна. 2Адрамутнас Азийд бәәсн порт дәврәд орх кермд бидн йовлавидн. Маднла хамдан Македонь һазра Тесалоники балһсна Аристарх йовла. 3Маңһдуртнь бидн Сидон гидг портд күрвидн. Юли Павелыг һундаҗ йовсн уга. Тиигәд дөң күргвзә гиһәд, терүнд үүрмүдләһән харһхднь зөв өгв. 4Бидн дәкн теңгст һарвидн. Зөрц салькнас зулад, мана керм Киприг үрү таласнь давв. 5Киликья болн Пампулья хаҗуһар теңгс керчәд Луки һазрин Мур балһснд ирүвидн. 6Терүнд цергч ахлач Юли Италь тал йовҗах Александрий балһснас ирсн керм олад, мадниг терүнд суулһв. 7Әрә-әрә уралан керм теңгсәр йовад, түрү-зүдү үзсмн бийнь Книд балһснд күрвидн. Цааранднь салькн маднд харш болад йовв. Тер учрар мана керм Критиг үрү бийәснь эргәд Салмонд күрв. 8Цааранднь эрг дахад зөвәр түрүһәр усчад, Ласья балһсна өөр шидр бәәх «Керм зогсдг сән көвә» гидг нег һазрт ирвидн. 9Бидн кесг цаг давулвидн. Деед Эзнә хәәрлдг өдр давв. Цааран усчхд әәмшгтә болад бәәв. Тиигәд Павел саглна:

10– Залус! Мана теңгсәр йовсн йовдл йир күчр күнд бәәдлтә болх. Тиигәд иим йовдл кермд чигн, терүнә ацанд чигн һарута болх, терүнд йовх улс әмнәсн хаһцад чигн бәәх.

11Цергин ахлач Павелыг соңсхин ормд кермин эзнә болн залачин селвг дөңнә. 12Теднә күрсн портд үвлзҗ болшго болв. Йовсн улсин ик зунь цааран йовхар шиидв. Тедн Поникт күрәд, үвлзх сана зүүв. Поник портд барун өмн үзгин болн барун ар үзгин салькн көдлнә.


Теңгсин аюл


13Өмн үзгәс номһн салькн экләд үләнә. Өдрин иим бәәдл таасад, җахр өргәд, матросмуд Критин эрг дахад кермән зална. 14Бичкәхән цаг давхла, арл талас аюлын шүрүн салькн көдлв. Тиим салькиг дорд ар үзгин салькн гиҗ келнә. 15Мана кермиг тер салькн дор ормднь таг кеһәд зогсав. Сальк зөрҗ усчҗ болшго болад бәәв. Терүнд чидлмвидн күрч чадлго салькн көөсн талнь йоввидн. 16Бидн Кауд гидг бичкн арлын үрү бийднь тусвидн. Тенд әрә гиҗ дөңнлһнә хооһш һарһҗ батлвидн. 17Терүг керм деер тәвәд, матросмуд ик арһмҗар ораһад таг кеһәд боов. Суртин тасрха һазрин элснд суушгон төлә тедн җилкән буулһад салькнд көөгдсн талан цаарандан усчв. 18Теңгсин усна дольган дегд күчтә болад, маңһдуртнь кермән экләд невчк гиигрүлвидн. 19Һурвдгч өдртнь матросмуд эврәннь һарарн кермин зер-зевән һарһад хайв. 20Кесг өдртән нарн чигн, одд чигн үзгдсн уга. Салькн тер кевтән көдлв. Әмд үлдх гиҗ нам уханд уга.

21Кермд йовсн улс удан хот уга бәәв. Тиигхлә Павел босад иигҗ келв:

– Мини үг соңсад Критас һархмн биш билә. Тиигхлә эн аюлла харһшго, иим һару һаршго бәәсмн. 22Болв ода бичә әәтн, буйн болтха! Керм хамхрсн бийнь таднас нег чигн күн хоршго. 23Давсн сөөһәр нан тал Бурхна элч ирв. Би Бурхна күмб, Терүнд би мөргнәв. 24Тер нанд: «Павел бичә ә. Чи Римин хаана өмн зарһд зогсхич. Эврәннь өр-өвч седкләс иштә Бурхн чамла эн керм деер хамдан йовсн улсиг әмд үлдәҗәнә», – гиҗ келв. 25Тиигәд бичә әәтн! Би Бурхнд иткҗәнәв. Түүнә келсәр цугнь күцх. 26Мана керм нег арлын өөр зогсх, – гиҗ келв.

27Адрья теңгсәр мадниг йова йовтл, арвн дөрвдгч өдртнь сөөни өрәллә матросмуд эрг тал керм өөрдҗ йовсиг тааһад медцхәв. 28Тер ормдан усна гүүниг кемҗәләд хәләхлә, теңгс дөчн метр гүн бәәҗ. Керм цааран йовад, матросмуд дәкәд усна гүүниг кемҗәләд хәләхлә, һучн метр бәәҗ. 29Усн дотр бәәсн чолуд харһх гиһәд, матросмуд саглад, кермин өмн нүүрәснь дөрвн җахр хайв. Цугтан шулуһар өр цәәһәд, өдр урһтха гиҗ зальврцхав. 30Кермәс матросмуд зулхар седәд, дөң күргдг хооһш уснд буулһад белдцхәв. Әмтн бичә әәтхә гиһәд, җахр буулһсн болҗ шалтглв.

31– Кемр эн улсиг керм деер эс үлдәхлә, тадн әмд үлдшгот, – гиҗ Павел цергүдт келнә.

32Тиигхлә цергүд хооһш бәрҗәсн арһмҗиг чавчна, хооһш теңгст унна. 33Өрән өмн Павел керм деер йовсн улсиг хотан уухинь сурна:

– Арвн дөрвн өдрин туршт тадн күләһәд, хот уга йовнат, – гиҗ тер келнә, – 34Би таниг хотан уухиг эрҗәнәв. Әмд үлдхин төлә тиигх кергтә. Нег чигн күүнә толһаһас нег чигн үсн уншго.

35Тиигҗ келн Павел өдмг авад, цуг улсин нүүрт Бурхнд ханлтан өргәд, терүгән хуһлад иднә. 36Терүг үзсн улс сергәд, өдмг авад идцхәв. 37Керм деер хойр зун далн зурһан күн йовла. 38Цугтан цадтлан хотан идчкәд, кермиг гиигрүлхин төлә ачата буудяг теңгст хайв.


Кермин хамхрлт


39Өр цәәв. Тедн элстә эрг үзнә. Болв эн юн һазринь эдн медҗәхмн уга. Арһта болхла, кермән тедн хәр уснд орулхар шиидв. 40Матросмуд җахрмуд бәрҗәсн арһмҗиг чавчхла, җахрмуд уснд унв. Тедн кермин җолаг боолһата арһмҗас сулдхцхав. Өмн җилкән өргәд, салькар эрг тал усчв. 41Зуг керм элстә хәр һазрт тулв. Терүнә өмнк бийнь элснд шигдәд, таг болв. Ардаснь кермиг күчтә дольган цокҗ хамхлҗав. 42Цергчнр бәрәнд бәәсн улс һарад зулҗ гүүхәс саглад, тедниг алхар шиидв. 43Болв цергин ахлач Павелыг хәәрлхин төлә цергүдиг зогсав. Өөмҗ чаддгнь түрүләд уснд һәрәдҗ орад, эрг тал усчтха гиҗ тер закв. 44Наадкснь хамхрха кермин үлдл болн салу модд олзлад, бас эргд күрх зөвтә бәәсмн. Тиигәд цугтан теңгсин эргд күрцхәв.


### 28


Мальтд


1Теңгсин көвәд усчад күрхләрн, бидн Мальта гидг нертә арлд күрсән медвидн. 2Эн арлын бәәрн улс мадниг йир сәәнәр тосв. Тер өдр киитн, хурта билә. Ик һал шатаһад мадниг дуудв. 3Павел тевр хагсу бүчрмүд авч ирәд һалд хайсн цагт бүчрмүдәс хорта моһа һарч ирәд, түүнә һар деер унҗсинь цугтан үзнә. 4Арлын бәәрн улс Павелын һар деер хорта моһа үзчкәд, хоорндан шууглдад одна:

– Эн күн алач-махч күн бәәдлтә. Теңгсин аюлас һарла, болв Үнн гидг бурхн энүг әмд үлдәшго бәәдлтә.

5Болв Павел моһаг һалд хайна. Моһа терүг хатхв чигн, болв хорнь Павелд харш болсн уга. 6Әмтн терүг хавдрлх, эс гихлә үкҗ одх гиҗәлә. Тиим юмн учрхиг эдн удан күләв. Болв цааранднь Павелыг эрүл-мендинь үзәд, олн-әмтн ухан-седклән соляд, терүг бурхн гиҗ келцхәв.

7Тер ормас хол биш арлын толһач Пуплин эдл-аху бәәҗ. Мадниг тер тосҗ авад, һурвн хонгтан гиичлв. 8Пуплин эцкнь гемтә бәәҗ: халу дүрәд, геснь өвчәҗ. Павел терүн тал ирәд, зальврад, һаран тәвәд өвгиг эдгәв. 9Түүнә дару тер зәңг соңссн гемтә-хуучта улс Павел тал ирлдәд бийән эдгәв. 10Эдгсн улс маднд ханлтан өргҗ, йир сәәнәр тоов. Мадниг хәрү теңгсүр һарчахла, хаалһд олн зүсн кергтә юм өгцхәв.


Мальтас Рим тал йовлһн


11Һурвн сар болад бидн арл деер үвлзсн Александрийин «Икр бурхд» гидг кермәр теңгст һарвидн. 12Тер кевтән Сиракуз балһснд ирәд һурвн өдр хонвидн. 13Тендәс бидн Регин балһснд күрвидн. Өмн үзгин салькн көдлхлә, хойрдгч өдртнь бидн Путиол балһснд ирвидн. 14Энд бидн ах-дүүнрлә харһвидн. Теднә эрлһәр бидн дола хонвидн. Түүнә дару Рим балһсн тал йоввидн. 15Римд бәәх ах-дүүнр мадниг ирхиг соңсад, өмнәсмдн тосад, зәрм Апин гидг талвң тал ирцхәв. Зәрмнь «Һурвн гиичлүр» гидг хотн тал ирцхәв. Павел тер олн улсиг үзәд, Бурхнд ханлтан өргәд, урмд күргв.


Римд


16Мадниг Римд ирхлә, Павелд көлслгдсн герт талдан маначта бәәх зөв өгцхәв. 17Һурв хонад Павел еврейин ахлачнриг цуглулв. Тедниг ирхлә, Павел иигҗ келнә:

– Ахнр, намаг евреймүд Ерусалимд бәрәд Римин улст өглә. Мана улст му йовдл эс үзүлсн бийнь, өвкнрин авъясинь эс эвдсн бийнь намаг тедн бәрв. 18Римин улс мини кергәр шинҗлт кеһәд, намаг сулдххар шиидв. Яһад гихлә, Намаг алх дүңгә гем уга бәәҗ. 19Евреймүд энүнлә зөвшәрсн уга. Эн учрас би Римин хаана зарһ сурв. Тиигҗ керг күцәхәр седхләрн, би эврәннь олн улс гемшәхәр седсн угав. 20Тиигәд би эндр тадниг цуглулад күүндхәр седләв. Израилин улсин иткмҗин төлә би эндр көл-һартан цев зүүҗ йовнав.

21Павелыг соңсҗасн улс иигҗ хәрү өгнә:

– Йудьяс чини тускар нег чигн бичг авсн угавидн. Нааран ирҗәх улсас нег чигн күн чини тускар му келҗәсмн уга билә. 22Болв бидн эврән чамаг соңсхар седләвидн. Эн багин тускар бидн мел оңдан мууһинь соңсвидн.

23Павелла харһх цагинь батлад авчкад, заасн өдртнь Павелын бәәсн ормд улм олар әмтн хурна. Өрүнәс асхн күртл Павел теднд Бурхна орн-нутгин тускар келҗ өгв. Мошен заканас болн Әәлдәчнрин бичгәс Исусин тускар тедниг иткүлв. 24Терүг соңссн улсин зәрмснь иткәд, зәрмснь итклго бәәв. 25Хоорндан тедн үгдән багтлго бәәцхәв.

– Тана өвкнрт әәлдәч Эшьяр дамҗулад Әрүн Сәкүсн келҗәв: « 26Тер улст күрәд кел: келҗәсиг тадн соңсхт, болв ю келҗәхинь медсн угат. Тадн нүдәрн хәләхит, болв юуһинь үзсн угат. 27Эн улсин зүркнь хатурҗ одҗ. Тедн чикәрн соңсҗахш. Нүдән аньчкад, сохрар бәәнә. Тедн нүдәрн үзәд, чикәрн соңсад, зүркәрн медәд Намаг сурсмн болхла, би тедниг эдгәх биләв». 28-29Бурхна аврлһна туск үг буру номта улст илгәгдҗәхинь тадниг медтхә гиһәд келҗәнәв. Тедн Намаг соңсх, – гиҗ Павел келв.

30Павел Римд хойр җилдән нег гер көлсләд бәәв. Ирсн улсиг цугтаһинь сәәнәр тосчав. 31Зөргтәһәр тер Бурхна орн-нутга тускар, Деед Эзн Исус Христосин тускар олн улст цәәлһҗ келҗ өгчәв. Нег чигн күн терүнд харшлсн уга.


[2] 14:12 - Гермес – грекмүдин бурхна нерн; тер бурхн олн бурхдын элч бәәҗ.

[3] 16:37 - Иргн – орн-нутгин күн.

[4] 17:18 - Эпикурмуд – Грек философ Эпикурин (Христосин төрхин өмн 270 җилд өңгрҗ одҗ) номинь дахсн улс.

[5] 17:18 - Стоикуд – Грек философ Зенона (Христосин төрхин өмн 265 җилд өңгрҗ одҗ) номинь дахсн улс.

[6] 17:19 - Ареопаг – балһсна номтнрин ниицәнә һазр.

[7] 19:24 - Артеми – урһмл урһлһна бурхна кезәңк грек нерн.

## ЯКОВ

### Яковин бичсн бичг


Эн бичгтән Яков Бурхна цуг тарсн улст җирһлин селвг өгчәнә. Терүнә тускар үзмҗтә үгәр келәд, христианмудын хоорндкиг болн заң-бәрциг һардхин тускар селвгән бичҗәнә. Христианин болсндан Яков олн зүсн төр хәләҗәнә: байн болн түрү бәәдл, сөрлһн, сән заң, авъяс, иткл болн керг, күүнә келн, цецн ухан, керлдән, ик санан болн зөвшәрлһн, талдан әмт келлһн, көөрлһн, тесвр болн мөргүл.

Христианск җирһлд иткл йир кергтә орм эзлҗәхинь эн бичгт үзүлгдҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1

Иткл болн цецн ухан 1.2–8

Түрү болн байн бәәдл 1.9–11

Җилв болн сөрлһн 1.12–18

Соңсвр болн йовдлмуд 1.19–27

Әмтиг йилһлһнә туск саглһн 2.1–13

Иткл болн йовдлмуд 2.14–26

Христианин болн терүнә келн 3.1–18

Христианин болн делкә 4.1 – 5.6

Олн зүсн селвгүд 5.7–20


### 1


Мендллһн


1Би Бурхна болн Деед Эзн Исус Христосин Яков, таднд олн келн улс дунд тарсн арвн хойр уңг-тохмин улст менд илгәҗәнәв.


Цецн ухан болн иткл


2Ахнр-дүүнрм! Ямаранчн сөрлһнлә харһсн цагт байрлтн. 3Тана итклиг сөрснә хөөн та тесвртә болдгиг тадн меднәт. 4Тана тесвр оньдиндән икдтхә. Тиигәд тадн бөдүн болн юмнд дуту уга болҗ чадхит. 5Кемр тадн дундк улсин кенд чигн цецн ухан эс орхла, Бурхнас суртха. Бурхн терүнд өгх. Бурхн өгәнч, сурсн күүг гемшәлго, цецн уха өгнә. 6Зуг сурсн цагт тадн алмацл угаһар иткх зөвтәт. Алмацсн күн салькар өрггдҗ көөгддг теңгсин дольган мет болна. 7-8Шиидвр авх арһ уга күн, шуд хаалһар йовҗ чаддго күн Деед Эзнәс юм авч чадхв гиҗ бичә сантха.


Угатя болн байн күүнә тускар


9Иткдг номһн күүг Бурхн деегшлүлхлә, тер байрлх зөвтә. 10Байн күүг Бурхн номһрулхла, тер күн байрлх зөвтә. Яһад гихлә, цагтнь тер кеер урһдг ноһана цецгә мет уга болҗ одх. 11Нарн һарад, һаң халун шатаһад, ноһаг хагсана. Терүнә цецгәнь унад, сәәхн бәәдлнь уга болҗ одна. Тиим кевәр байн күн эврәннь кергән кеҗәһәд уга болҗ одна.


Сөрлһнә тускар


12Сөрлһнлә харһад, терүг дааҗ һардг күн буйн кишгтә болдг. Яһад гихлә, цугинь даасн хөөн тер мөңк җирһл эдләд ачлгдх. Эн ачиг Бурхн Бийднь дурта улст өгнәв гив. 13Тадн сөрлһнлә харһхларн, Бурхн намаг сөрҗәнә, гиҗ бичә келтн. Бурхн Бийнь хар санаһар сөргдхш, әмтиг бас сөрхш. 14Күн му седвәрт авлгдад, терүнә хавхд торна. 15Энүнә хөөн му седвәр күүнә седклд батрад, күүг килнцд уңһана. Кесн килнцнь күүг үкллә харһулна.

16Хәлән бәәтн, хәәртә ах-дүүнрм, меклгддг болвзат! 17Сән болн йосн белг теңгрәс ирнә, нарн, сар, одд үүдәсн Эцкәс өггднә. Тер төрүц сольгдхш, хүврснә бәәдл чигн уга. 18Бурхн эврәннь таалар үннә үгәр дамҗад, маднд шин җирһл өгв. Мадниг Терүнә олн үүдәврин хамгин түрүңкнь болтха гиҗ тиигв.


Бурхна үг соңсснь болн күцәснь


19Хәәртә ахнр-дүүнрм! Энүг тодлтн: Оньган өгч соңсхд белн болтн, зуг келхәр, уурлхар бичә адһтн. 20Яһад гихлә, күн уурлхла, Бурхнд тааста юм кеҗ чадшго. 21Эн учрар ямаран чигн бузр авъясан болн му йовдлан хайтн. Бурхна келсн үгиг номһн седкләр тогтаҗ автн. Эн үг таниг аврҗ чадх чинртә.

22Бурхна үгиг харҗахар гиҗ бичә соңстн күцәтн. Тиим эс болхла, тадн бийән меклҗәнәт. 23Үгиг соңсдг, зуг күцәдго күн нүр үздгт бийән ширтҗ хәләдг күн мет. 24Бийән хәләчкәд, һарад йовҗ одна. Тиигәд ямаран бәәдлтә болдган мартчкна. 25Болв сулдхврин туск дуту уга номиг шинҗлҗ күцәдг күн буйн кишгтә. Тер мартмха соңсач биш, соңссан күцәдг күн болҗана.

26Би шаҗна йосар бәәдв гиҗ тоолдг, зуг келән бәрҗ чаддго күн бийән меклнә. Терүнә шаҗна бәәдлнь юмн биш. 27Өнчн күүкд болн белвсн күүкд улс зовхла, теднд нөкд болад, орчлңгин хар санаһар бийән бузрдалго бәәдгиг Бурхн Эцк йосн цевр шаҗнд тоолна.


### 2


Кү йилһдг улсин тускар


1Ахнр-дүүнр минь! Мана туурмҗта Деед Эзн Исус Христост иткдг улс болад, әмтнә чирә хәләҗ, тедниг йилһх зөв угат. 2Үлгүрлхд: Тана хургт байн хувцта, хурһндан алтн билцгтә, байн күн орҗ ирнә. Шуурха хувцта, угатя яду күн бас орҗ ирнә. 3Кемр тадн байн хувцта күүг күндләд: «Буйн болтха ортн, деегшән һарад суутн», гиһәд угатя күүнд: «Тенд зогсҗа эс гиҗ көлдм су», гиһәд келәд бәәхлә, тадн буру юм кеҗәснтн тер. 4Негдвәр, әмтиг хоорнднь йилһҗәнәт, хойрдвар, му ухата зарһчла әдл зарһ кеҗәнәт.

5Хәәртә ахнр-дүүнрм! Соңстн: Бурхн угатя улсиг иткләр байн болтха гиһәд болн Бурхна орн-нутга өнч автха гиһәд шүүҗ авла. Бурхнд дурта улс теңгрин орна өнч авх гиҗ Бурхн үг өгв. 6Тадн болхла угатя улсиг басад тевчхшт. Байн улс тадниг даҗрад күчәр зарһд орулна, тиим эсий? 7Тедн таднд өггдсн сән неритн муурулна, тиим эсий? 8Кемр тадн хаҗудк күүндән бийдән дурта кевәр дурл гисн хаана заавриг күцәһәд бәәхлә, тертн чик. 9Зуг кемр тадн әмтнә чирә хәләһәд, тедниг йилһхлә, тадн килнц кеҗәнәт. Закан тадниг йос эвдәчнр гиҗ гемшәҗәнә. 10Кен чигн цуг зака күцәв чигн, зуг закана негхн заавриг эвдхлә, тер күн цуг зака эвдлһнд бурута. 11«Күүнә гергнлә дерән бичә негдүл», – гисн Бурхн «Кү бичә ал», – гиҗ бас келлә. Кемр чи күүнә гергнлә дерән эс негдүлв чигн, зуг кү алхла, чи йос эвдәч болҗанач. 12Сулдхврин закаһар зарһла харһх улсла әдл келәд кергән күцәтн. 13Яһад гихлә, өршәңгү угаһар зарһ кесн күн бас өршәңгү уга зарһла харһх. Өршәл зарһас деер.


Иткл болн йовдлмуд


14Ахнр-дүүнрм! Би иткнәв гисн күн сән йовдл эс кесн болхла, түүнәс олзнь юмб? Итклнь терүг аврҗ чадхмб? 15Үлгүрлхд, тана ахтн эс гиҗ эгчтн хувцн уга, хот уга бәәнә. 16Тадна негнтн: «Менд йовтн, дулан хувцан өмсәд, хотан ууһад амулң менд бәәтн», – гиһәд, зуг ах, эгчдән кергтә юм эс өгхлә, ямаран олз болхмб? 17Кемр тадн иткдг болв чигн, зуг сән йовдлмуд эс кехлә, тана иткл тус уга хоосн.

18«Негнь иткнә, дарукнь сән йовдл кенә», – гиҗ нег күн келнә. «Сән йовдл келго иткҗәсән нанд үзүл. Зуг би чамд сән йовдлар дамҗҗ иткҗәсән үзүлнәв», – гиҗ би терүнд хәрү өгнәв. 19Чи Ор һанцхн Бурхнд иткнәч, терчн чик. Зуг хар сәкүсд бас иткнә, икәр әәҗ чичрнә. 20Эргү күн! Сән йовдл келго иткдгнь хоосн юмн гисиг чамд үзүлтхә, гиҗ седҗәнч? 21Абрахам көвүһәрн Ицхакар тәкл кеҗ тәклин бәәрнд тәвсн цагт, Бурхн терүнә сән йовдлар дамҗад, терүг чик седклтә күүнд тоолсн биший? 22Абрахам сән йовдл күцәһәд, тер саамд иткҗ бәәсинь үзҗәнч? Йовдларн тер йосн итклд күрч. 23«Абрахам Бурхнд иткәд, Бурхн терүг чик седклтә күүнд тоолв» гисн Бурхна Бичгт бичсн үгмүд бүтв. Болн Абрахам Бурхна үр гиҗ нерәдгдв. 24Күн һанцхн иткләрн биш, зуг сән йовдларн чик седклтәд тоолгдна. 25Тиим юмн Рахаб гидг аля күүкд күүнлә учрв. Тер Израилин туршулчнриг гертән бултулад, дәкәд тедниг хәрү йовулҗ нөкд болсн цагт[1] Бурхн терүнә сән йовдлар дамҗад, терүг чик седклтәд тоолсн биший? 26Тегәд күүнә цогц, сүмсн угаһар әмн уга болсн метәр, иткл йовдлмуд угаһар хоосн юмн болна.


### 3


Келнә тускар


1Ахнр-дүүнр минь! Таднас ик зунь багш болхар бичә зүтктхә. Яһад гихлә, бидн, багшнр, талдан улсас үлү шүрүтәһәр зарһла харһхиг тадн меднәт. 2Бидн цуһар ик зуудан килнц һарһнавидн. Келәрн килнц һарһдго күн иткләрн бөдүн болн бийән бәрҗ чаддг күн гиҗ тоолгдна.

3Мөриг үлмәдән орулхин төлә бидн терүг хазарлнавидн. Тиигәд бидн мөриг кергтә хаалһарн залнавидн. 4Кермиг хәләтн: Тер ямаран ик болвчн, шүрүн салькнд туугдв чигн, зуг кермин җолач бичкн мод олзлад, кергтә хаалһар терүг зална. 5Келн бас тиим. Энтн бичкн болвчн ик юмна тускар көөрнә. Нег бичкн һал зөвәр ик ө-шуһу модыг шатаҗ чадна. 6Келн болхла һал мет. Келн хар санана күчн болад наадк мөчмүдин заагт эврәннь орман эзлнә. Эн цуг цогц-бийиг бузрдана. Келн мана җирһл бәәдлиг мөңк һалар шатана.

7Ямаранчн аң-аһрусиг, шовудыг, мөлкдг болн теңгс усна аңгудыг күн номһрулҗ чадна, номһрулв. 8Зуг келиг номһрулҗ чадхш. Келн бәрҗ болшго хар саната юмн, тер үклд орулдг хорар дүүрң.

9Келәрн бидн мана Деед Эзиг болн Эцкиг йөрәнәвидн, тер келәрн бас Бурхна дүрәр үүдәгдсн әмтиг харанавидн. 10Нег амнас дегц йөрәл болн харал һарна. Ахнр-дүүнр минь! Тиим юмн болх зөв уга. 11Нег булгас дегц әмтәхн болн һашун усн һооҗдви? 12Ахнр-дүүнр минь! Инҗр модн олив темс, уста үзм инҗр темс өгч чадхий? Тиим учрар һашун усиг әмтәхрүлҗ болшго.


Йосн цецн ухан


13Тадн дундас күн цецн ухата болн медрлтә болхла, цецн ухаһар үүдсн номһн бәәдләр дамҗад һарчах сән җирһләрн, цаһан йовдларн энүг үзүлтхә. 14Кемр тана седкл үлү үздг, һашуддг, бив гисн саната бәәхлә, би цецн ухатав гиҗ бичә көөртн, үннә өмн бичә килнц һарһтн. 15Тиим цецн ухан теңгрәс һарчахш, энтн орчлңгас, күүнә килнцтә бәәдләс, хар сәкүснәс һарчана. 16Үлү үздг, бив гиһәд бәәдг әмтн бәәсн ормд оньдин диг-даран уга, ямаран чигн хорта йовдл һарна.

17Теңгрәс һарчах цецн ухата күн болхла, цевр, эвд дурта, номһн, тоолврта, өршәңгү, дала сән йовдл кенә, әмтнә чирә хәләҗ тедниг йилһхш, үннч седклтә. 18Үнн чик бәәдл гиснь – эвтәһәр тәрсн экнәс һарсн эвин көдләчнрин хадсн урһц.


### 4


Орчлңла үүрллһнә тускар


1Тадн дунд цүүгән, керлдән альдас һардви? Цуг эн тана дотр дәәләд бәәдг тана седвәрмүдәс һарчана. 2Тадн юм авхар седнәт, зуг танад тиим юмн уга. Иим учрар тадн кү алнат. Тадн күүнә юмнд җилвтнәт, зуг терүг авч чадхшт. Иим учрар тадн цүүгәд керлднәт. Бурхнас эс сурсндан таднд тиим юмн уга. 3Болв сурхларн авхшт. Яһад гихлә, тадн буру учрар сурнат. Эврәннь седвәрмүдән хаңһахар тиигнәт.

4Итклтә биш улс! Кемр күн орчлңла үүрлхлә, Бурхнла өшәркнә. Энүг тадн медхшийт? Тегәд орчлңгин үр болхар седдгнь Бурхна өшәтн болна. 5Мана дотр Бурхна орулсн Сәкүсн мадниг һанцхн Терүнә болтха гиҗ седҗәнә, – гисн Бурхна Бичгин үгмүдиг хоосн үгмүд гиҗ санҗант? 6Зуг Бурхн маднд ик хәәртә. Тегәдчн Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхн омгта улсин өмнәс сөрүцнә, зуг номһн улсиг хәәрлнә».

7Иим учрар Бурхна үгд орад, эрлгин өмнәс сөрлцтн, тер таднас цааран зулад әрлх. 8Бурхн тал өөрдтн, болн Бурхн таднур өөрдх. Килнцтә улс һаран уһатн, хойр ухатань седклән цеврлтн. 9Гейүртн, уультн, оркртн! Инәхин ормд уультн. Байрлхин ормд зовтн. 10Деед Эзнә өмн номһртн. Тиигхлә Тер тадниг деегшлүлх.


Ахиг зарһла харһулсна тускар


11Ахнр-дүүнр! Нег-негән бичә му келтн. Эврәннь ахин тускар му келәд, терүг гемшәдг күн закана тускар му келнә, закаг гемшәнә. Кемр чи Закаг гемшәхлә, Закаг күцәдг күн биш зарһч болҗ һарчанач. 12Һанцхн Зака Өгәнч болн Зарһч бәәнә. Тер Бурхн болҗана. Тер аврҗ чигн чадна болн уга кеҗ чадна. Хаҗудк күүһән гемшәдг кенвчи?


Бийән бичә буультн


13Эндр эс гиҗ маңһдур тиим балһснд однавидн, тенд җилдән бәәһәд, юм хулдад, олз авхвидн гидг улс, соңстн. 14Маңһдур яһҗ бәәхән тадн медхшт. Тана җирһл-бәәдл утан мет невчкн зуур бәәҗәһәд тарҗ одна. 15Энүнә ормд тадн: «Кемр Деед Эзнә таал болхла, бидн невчкн зуур бәәҗәһәд кергән күцәнәвидн», – гиҗ келх зөвтәт. 16Тадн болхла омглад көөрнәт. Тиим көөрлһн му юмн. 17Сә кех зөвтәһән медә бәәҗ, сә эс кедг күн килнц һарһҗана.


### 5


Байн улст келсн сагллһн


1Ода, тадн баячуд, намаг соңстн! Оркрҗ уультн! Тадн зовлңла харһхит. 2Тана байн зөөртн илҗрәд одҗ, хувц-хунритн гүр идчкҗ. 3Алтнтн, цаһан мөңгнтн зеврҗ одҗ. Эн зев тана өмнәс герч болад, һал мет тадниг шатах. Эн сүл өдрмүдт эн зөөриг тадн цуглуллат. 4Тана һазрин урһц хурасн көдләчнрт тадн җалвинь өгл уга хулхалҗ авлат. Соңстн: тана көдләчнр хәәкрәд, һундлан өргнә. Теднә һундл Теңгрин цергин Деед Эзнд күрч. 5Тадн һазр деер элвг-делвгәр бәәҗ бахан хаңһадг биләт, аллһна өдрин төлә тадн бийән бордсн биләт. 6Тадн нүл уга улсиг гемшәһәд алсн биләт, болв тедн тана өмнәс төрүц сөрүцсн уга.


Тесврин болн зальврлһна тускар


7Ахнр-дүүнр минь! Деед Эзиг иртл тесвртә бәәтн. Хәләтн! Яһҗ тесвртәһәр тәрә тәрсн күн үнтә урһциг һазр кезә өгхинь, намрин болн хаврин хур орхинь күләнә. 8Тадн бас тесвртә кевәр бәәтн, зөргтә кевәр итктн, яһад гихлә, Деед Эзн ирхнь өөрхн. 9Гемшәгдшгон төлә нег-негнәннь тускар бичә һундл өргтн. Зарһч үүднә өөр зогсна.

10Ахнр-дүүнр минь! Деед Эзнә нерн деерәс келдг әәлдәчнрәс яһҗ тесвртә кевәр зовлңган даахинь үлгүр автн. 11Зовлң даадг улсиг бидн буйн кишгтә улс гиҗ келнәвидн. Иов яһҗ зовлң даасинь тадн соңслат. Сүүлднь Деед Эзн терүг яһҗ ачлсинь тадн бас соңслат. Яһад гихлә, Деед Эзн өршәңгү болн өр-өвч.

12Ахнр-дүүнр минь! Хамгин түрүнд үг өгхләрн бичә андһар тәвтн. Теңгрәр чигн, һазрар чигн, нань чигн юмар андһар бичә тәвтн. «Э» гиҗ санхларн, «Э» гитн, «уга» гиҗ санхларн, «уга» гитн. Эс тиигхлә, Бурхн тадниг гемшәх. 13Тадн дунд зовлңла харһсн күн бәәнү? Зальвртха! Тадн дунд байрта күн бәәнү? Магталын дуд дуултха! 14Тадн дунд гемтә күн бәәнү? Чонҗин һардачнриг дуудтха! Тедн ирәд, Терүнә төлә зальврад, Деед Эзнә нерн деерәс олив тос түрктхә. 15Тедн Бурхнд иткәд зальврхла, гемтә күн эдгх. Деед Эзн терүг эдгәх. Кемр гемтә күн килнц кесн болхла, Бурхн терүнә килнцинь тәвх. 16Тегәд эдгхин төлә нег-негндән килнцән илдкҗ келтн. Нег-негнәннь тускар зальвртн. Чик седклтә күүнә зальврлһн күчтә юм күцәҗ чадна.

17Әәлдәч Элья маднла әдл күн билә. Хур бичә ортха гиҗ тер шунҗ зальврла. Цуг нутгт һурвн җил дундуртан хур ордган уурч. 18Дәкәд терүнә зальврсар теңгрәс хур асхрв, һазр урһц өгв.

19Ахнр-дүүнр минь! Кемр тадн дундас кен чигн күн үнн хаалһас хаҗиһәд төөрхлә, талдан күн терүг хәрү Бурхн тал ирүлхлә, 20тодлтн: килнцтә күүг чик хаалһур ирүлсн күн терүнә седкл аврх. Энүнәс көлтә кесг килнц тәвгдх.


## 1 ПЁТР

### Петрин бичсн негдгч бичг


Баһ Азийин ар үзгәр тарҗ бүүрлсн Бурхна улст Пётрин түрүн бичг илгәгдҗәнә. Эн бичг иткләс көлтә көөгдҗ йовх болн зовҗах улст урмд өгхәр бичгдсмн. Автор терүнд Исус Христосин Сән Зәңгин тускар умшачнртан сана орулҗана. Исус Христосин үкл, әмдрлт болн ирсн туурмҗ теднд ицл өгчәнә. Тер төләд әмтн тесәд зовлңган даах йоста. Яһад гихлә, теднә итклин үнн зовлңгар сөрҗ хәләгдҗәнә. Исус Христосиг хәрү ирхлә, тедн ачлгдхмн болҗана. Пётр иткдг улст түрү цагтнь урмд өгв чигн, тедн Христосин әмтнә бәәсн бәәдләр җирһтхә гиҗ саглҗ келҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–2

Бурхна аврлтын тускар келлһн 1.3–12

Әрүн җирһлүр дуудлһн 1.13 – 2.10

Зовсн цагтан күцәх христианск даалһвр 2.11 – 4.19

Христианмудын зөвшәл болн церглт 5.1–11

Товчлгч үг 5.12–14


### 1


Мендллһн


1Исус Христосин апостол Пётрәс Понт, Һалатья, Кападокья, Азий болн Битүнья гидг һазрмудар тарсн Бурхна шүүҗ авсн улст. 2Бурхн Эцкин медрләр тадн шүүҗ авгдсн биләт, Исус Христосин үгд орхин төлә, Терүнә цусар цеврлгдхин төлә Әрүн Сәкүсәр әрүлгдсн биләт. Цаһан сана, эвтә җирһл таднд элвгәр өггдтхә!


Мана нәәлвр


3Мана Деед Эзн Исус Христосин Эцк Бурхнд магтал! Эврәннь хәәрлтәр Бурхн Исус Христосиг әмдрүләд маднд шин җирһл өгсмн. Цуг эн маднд әмд нәәлвр өгчәнә. 4Тегәд чигн цевр болн төрүц үрдго, цагин аюлар уга болдго, тана төлә теңгр деер хадһлгдсн зөөриг бидн авхар нәәлҗәнәвидн. 5Иткләр дамҗад, Бурхн күчән олзлад, мадниг аврхар хадһлна. Эн аврлт сүл цагт үзгдх. 6Олн зүсн сөрлһнәс көлтә тадн невчкн зуур зовад бәәвв чигн, энүнд байрлтн. 7Тана иткл йосн иткл мөн гидгнь лавлхин төлә сөрлһнлә харһна. Тана иткл уга кегдв чигн, зуг һалар сөргдҗәх алтнас үнтә. Сөрлһ үзсн тана иткл йосн иткл болҗ үзгднә. Тегәд тер иткл Исус Христосин ирх өдр таднд туурмҗ, магтал, ач өгх. 8Тадн Христосиг эс үзвчн Терүнд дурта болнат. Терүг ода эс үзвчн тадн Исуст иткнәт. Туурмҗар гилвксн келҗ болшго байрар байрлнат. 9Тана итклин күсл болдг аврлт тадн авчанат.

10Әәлдәчнр кинән кевәр хәәҗ аврлһна туск шинҗлтин көдлмш күцәсмн. Тедн таднд өггдх хәәрлтин тускар әәлдсн билә. 11Христосин Сәкүсн теднә дотр Христосин зовлңгин тускар болн хөөтк ирх туурмҗин тускар герчлҗәв. Тер цагт тедн кезә, яһҗ аврлт туслхиг шинҗлсмн. 12Теңгрәс илгәгдсн Әрүн Сәкүсәр таднд Сән Зәңг цәәлһҗәх улсин келснь әәлдәчнрт биш, таднд тус күргҗәхиг әәлдәчнрт медүлгдсн билә. Эн юмна тускар Бурхна элчнр чигн медхәр седнә.


Әрүн болтн


13Тиим учрар ухан седкләрн юм күцәхд белн бәәтн, серглң бәәтн. Исус Христосин ирх өдр таднд өггдх хәәрлтд бүклдән нәәлтн. 14Соңсхврта үрдүд мет бәәтн. Бурхиг медхин өмн бәәсн му седвәрәр бичә бәәтн. 15Ю эс күцәв чигн, таниг дуудсн Бурхнла әдл әрүн кевәр бәәтн. 16Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Нанла әдл әрүн болтн, яһад гихлә, Би әрүнв».

17Кемр тадн күүнә чирә хәләлго керг-үүләрнь әмтнә зарһ кедг Бурхиг «Аав» гиһәд нерәддг болхла, эн орчлң деер бәәх үлдсн насан Бурхиг күндләд давултн. 18Тана өвк эцкнр өгсн хоосн җирһләс түргн уга кегддг алтар болн цаһан мөңгәр хулдҗ эс авгдсан тадн меднәт. 19Зуг тадн дуту уга цевр хурһн мет Христосин ик үнтә цусар хулдҗ авгдлат! 20Христос орчлң үүдснәс өмн шүүҗ авгдсн билә, болв тана төлә эн сүл цагт ирсн бәәнә. 21Христосин нилчәр тадн Бурхнд иткдг болвт. Бурхн Исусиг әмдрүлҗ туурулсмн. Эн учрар тадн Бурхнд иткнәт, нәәлнәт.

22Үннә үгд орад, ахнр-дүүнрин йосн дуриг үзүлхәр тадн седклән цеврүлвт. Иим учрар тадн әрүн седкләрн оньдиндән нег-негндән дурта болтн. 23Тадн үрдг экнәс биш, мөңк бәәдг Бурхна үгәс төрсн биләт. 24Яһад гихлә, «орчлңгин әмтә-киитә юмн ноһан мет, теднә туурмҗ теегин цецгә мет. Ноһан хумхарна, цецгәс хагсад унҗ одна, 25Зуг Деед Эзнә үг мөңк болна». Эн үг тадн дунд тархагдсн мөн.


### 2


1Тадн ямаран чигн худл келдг, хар саната, хойр чирәтә бәәдлән, үлү үзлһнә, худл герчллһнә заңган хайтн. 2Нилх үрн үс уухар седдг метәр, тадн Бурхна үгәс уухар седтн. Тегәд тадн өсәд аврлтд күрхит. 3Яһад гихлә, тадн Деед Эзн цаһан саната болдгинь бийстн медҗ аввт.


Әмд чолун болн әрүн улс


4Деед Эзн тал өөрдтн. Тер әмтнә һолсн әмд чолун болвчн, Терүг Бурхн шүүҗ авла. Тер Бурхна хәләцәр үнтә болҗана. 5Бурхн тадниг әмд чолун кевтә олзлад, Эврәннь сүмиг тосхҗана. Тегәд тадн әрүн гелңгүд болад, Әрүн Сәкүснәс һарчах бәрц бәрхит. Эн тәкл Исус Христосар дамҗад Бурхнд тааста. 6Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Хәләтн! Ода Би Сион деер шүүҗ авсн сүүрин эрдни һол чолу тәвҗәнәв. Терүнд иткдг күн төрүц һутагдшго». 7Тегәд таднд, иткдг улст, эн чолун ик үнтә болҗана. Зуг эс иткдг улст: «Эн чолун тосхачнрин һолсн чолун, герин сүүрин һол чолун болҗ», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә. Бас иигҗ бичәтә: «Эн чолунд әмтн бүдрәд унна. Эн харш чолун». 8Тедн Бурхна үг эс соңссндан бүдрнә. Тиим заята улс тедн.

9Тадн болхла, Бурхна келн-әмтн, шүүҗ авгдсн әрүн болн Бурхна алдр йовдлмуд зәңглх улс болн Хаана гелңгүд мөн. Бурхн тадниг харңһуһас Эврәннь һәәхмҗтә герлүр дуудсн билә. 10Урднь тадн келн-әмтн биш биләт, ода Бурхна келн-әмтн болвт. Урднь Бурхн тадниг хәәрлсн уга билә, ода болхла хәәрлнә.


Бурхна зарцнр


11Хәәртә үүрмүд! Би тадниг зуульч болн хәр улс метәр эрҗәнәв: Тана ухан-седклтә дәәлддг килнцтә тачалмудас хол йовтн. 12Буру номта улс дунд чикәр бәәтн. Тегәд тадниг хар сана һарһдг улс гиҗ гемшәдг әмтн тана цаһан йовдлмуд үзә бәәҗ Бурхиг ирхлә, Терүг туурулх.

13Деед Эзнә төлә эн орчлңгин йосн болһнла соңсхврта бәәтн. Һол йосн болҗах хааг соңстн. 14Му йовдл һарһдг улсиг цааҗлхин болн сә кедг улсан ачлхин төлә хаана тәвсн ахлачнриг соңстн. 15Бурхна таал иим: Сә кеҗәсәрн эргү әмтнә меддгоһас һарсн күүндвриг уурултн. 16Тадн сул улс кевтә бәәтн. Зуг хар санаг нуухин төлә, сул бәәдлән бичә олзлтн. Бурхна зарцнр мет бәәтн. 17Цуг улсиг күндлтн эврәннь ахнр-дүүнртән дурта болтн, Бурхнд сөгдтн, хааг күндлтн.


Исус Христосин зовлң маднд үлгүр


18Зарцнр, эврәннь эздүдән күндлҗ соңстн. Һанцхн сән болн номһн эздүдән биш, шүрүн заңгта эздүдән бас соңстн. 19Кемр тадн Бурхна тускар ухалад, буру юм кел уга, зовлң даахла, эн Бурхнд тааста. 20Кемр тадниг буру кесн учрас цокснд тадн тесхлә, ямаран олз бәәхмб? Зуг кемр сә кеснәс көлтә тадн тесҗ, зовлң даахла, Бурхнд тааста. 21Иигҗ бәәтхә гиһәд Бурхн тадниг дуудсн билә. Христос тана төлә зовлңган эдлв. Мадниг Терүнә ишксн хаалһар йовтха гиҗ Христос маднд үлгүр болҗ үлдлә. « 22Килнцтә йовдл Тер төрүц кесн уга, Терүнә үгд худл уга билә. 23Терүг му келсн цагт хәрүднь кү му келсн уга. Зовлң дааҗаһад, Тер кү әәлһсн уга. Зуг үнн, чикәр зарһ кедг Бурхнд нәәлдг билә. 24Мадниг килнцин үлмәһәс һарад, чикәр бәәтхә гиһәд, Тер Бий деерән мана килнц авад, кирсд әмән өгсмн. Терүнә шавар бидн эдгләвидн». 25Тадн төөрсн хөд мет биләт. Зуг ода эврәннь Хөөч талан, тана седклин Харулч талан хәрү ирвт.


### 3


1-2Гергчүд, Бурхна үгиг иткдго залус тадна Бурхиг күндлдг болн цевр бәәдл җирһл үзәд, тана үг угаһар Бурхнд итктхә гиһәд, эврәннь залусин үгд ортн. 3Тана йосн сәәхнь гүрсн үснәс, алтнас болн хувцнас һарчах һазак сәәхнь биш болтха. 4Зуг тана седклин төвкнүн заңгас һарчах мөңк сәәхнь йосн сәәхнь болтха. Эн сәәхнь Бурхнд ик үнтә. 5Тиигәд одҗ кезәңк әрүн күүкд улс Бурхнд итксәрн болн залусин үгд орсарн бийән кеерүлдг билә. 6Сарра тиим күүкд күн билә. Тер Абрахамин үгд орад, терүг «Мини Эзн» гиҗ нерәддг бәәҗ. Кемр тадн юмнас әәлго сә кехлә, Сарран күүкд болхит.

7Тиим кевәр, залус, гергчүдән тевчтн. Тана гергчүд таднас чидләрн баһ болдгинь медтн. Эдн таднла әдл Бурхна җирһлин билг бас авхинь медә бәәҗ теднлә җирһтн. Тана зальврлһнд саалтг бичә болтха гиһәд тиигҗ бәәтн.


Чик йовдлас көлтә зовлһн


8Аш сүүлднь, цуһар нег ухаһар бәәтн, нег-негндән сана зовтн, нег-негндән ахнр-дүүнр мет дурта болтн, цаһан седклтә болн номһн заңгта болтн. 9Таднд му кесн күүнд му бичә кетн, таниг му келсн күүг бичә му келтн. Зуг тедниг йөрәтн. Яһад гихлә, Бурхн таниг әмтиг йөрәхин төлә дуудв. Таднд әдс өгнәв гиҗ Бурхн үг өгв. 10Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Җирһлд дурта күн, сән цаг үзхәр бәәх күн эврәннь келән татҗ, худл келдгән уурх зөвтә. 11Тиим күн хар саната йовдлмудан үлдәһәд, сән йовдлмуд күцәһәд, әрүн седкләрн эвәр бәәхәр шунтха. 12Деед Эзн үнн чик седклтә улсиг хәләнә, теднә зальврсиг соңсна, зуг му кедг әмтнлә сөрүцнә».

13Таниг сә кехәр седәд бәәхлә, кен таднд му кехмб? 14Зуг кемр тадн сән йовдл кеснәс көлтә зовлңган эдлхлә, тадн буйн кишгтәт. Күүнәс бичә әәтн, бичә зовтн. 15Болв седкләрн Христост сөгдтн, Деед Эзн гиҗ Терүг күндлтн. Тана нәәлврин тускар сурҗасн кен чигн күүнд кезәчн хәрү өгхд белн болтн. 16Зуг номһн кевәрн болн тевчңгүһәр энүг кетн. Тана зүркн бийитн гемшәгддгоһар тиигҗ кетн. Яһад гихлә, Христосла ниилҗ бәәсн цаһан саната тана җирһлин тускар му келсн әмтн худл келсн төләдән ичр үзх. 17Кемр эн Бурхна таал болхла, му кеснәс көлтә зовхин ормд сә кеснәс көлтә зовснь деер. 18Килнцәс көлтә цуг әмтнә төлә Христос нег дәкҗ үксмн. Тер чик седклтә күн килнцтә улсин төлә үксмн. Тедниг Бурхн тал авч ирхәр үксмн. Христос күн болад алгдв. Зуг Тер Сәкүснлә негдәд әмдрсмн. 19Исус Сәкүсәрн йовад, бәрәнд бәәсн хар сәкүсдт[1] номан тархасмн. 20Ноахиг керм тосхсн цагт, Бурхн сәкүсдиг тесвртәһәр күләсн цагт, тедн Бурхна үгд орсн уга. Керм дотр цөөкн улс, нәәмхн күн орад, усар дамҗад авргдсмн. 21Эн ода тадниг аврдг кирсллһнә зург. Уснд кирсллһн цогц махмудын кир уһалһн биш, эн намаг гемшәдго зүрк өгтн гиҗ Бурхнас сурлһн. Кирсллһн Исус Христосин әмдрлһәр дамҗад тадниг аврна. 22Исус теңгр деер һарад, Бурхна барун һарт сууна. Залдг болн йос бәрдг Бурхна цуг элчнр Христосин медәнд бәәнә.


### 4


Бурхна төлә бәәлһн


1Кемр Христос цогц-махмударн зовагдсн болхла, тадн бас зовлң эдлхәр белн болтн. Цогц бийәрн зовдг күн килнц кедгән уурна. 2Тегәд тер цагас авн күн эврәннь седвәрәр биш Бурхна таалар насни туршт бәәнә. 3Урднь тадн буру номта улсин дурта юм кеһәд дала цаг үрәввт. Тана бәәдл-җирһл ичр уга бәәдләрн, седклин тачаларн, согтхин төлә цуглрдгарн, согтуһар дала бузр юм кедгәрн, шүтәдт ичртә кевәр сөгдлһәрн темдгтә билә. 4Ода болхла буру номта улс тадниг теднә зерлг, ухан уга йовдлмудт эс орлцхла өврмҗ кенә. Тегәдчн тадниг тедн му келнә. 5Зуг әмд болн үксн улсин зарһ удл уга кех Бурхна өмн тедн кесн үүләрн тооцаһан өгх. 6Эн учрар Сән Зәңг үксн улст цәәлһгдсн билә. Тегәд теднә цогц-махмуд үкләр цааҗлгдвчн, тедн Бурхнла әдл сәкүсәрн бәәҗ чадна.

7Удл уга цугин чилгч ирх. Эн учрар бийән бәртн, серглң ухата бәәтн, зальврхар белн болтн. 8Хамгин түрүнд әрүн седкләрн нег-негндән дурта болтн, яһад гихлә, дурн дала килнц тәвнә. 9Һундл өрглго нег негән гиичлүлтн. 10Тадн дундас кен чигн күн Бурхна олн-зүсн билгин залач мет Бурхнас авсн онц билгиг талдан әмтнә сәәһин төлә олзлх зөвтә. 11Үг келҗәх күн Бурхна үг олзлх зөвтә. Талдан улст нөкд болҗах күн энүг Бурхна өгсн күчәр кех зөвтә. Тиигхлә Бурхн цуг юмнд Исус Христосар дамҗад туургдх. Терүнә туурмҗ болн күчн мөңкиндән бәәтхә. Тиигтхә!


Иткләс көлтә зовлң эдллһн


12Хәәртә үүрмүд, таниг сөрхин төлә илгәгдсн һал шүрүн зовлңд орсн цагтан бичә алң болтн. Энд өврмҗтә юмн уга. 13Зуг Христосин зовлңд орлцсндан байрлтн. Тиигәд Терүнә туурмҗ үзүлгдх цагт, тана седкл күццднь байрар дүүртхә. 14Кемр тадниг Христосас көлтә му келхлә, тадн буйн кишгтәт, яһад гихлә, Бурхна Туурмҗта Сәкүсн таднла хамдан бәәнә. 15Зуг тадн дундас кен чигн алач, хулхач, хар саната йовдл кедг, күүнә кергт орлцдг күн болҗ зовлң бичә эдлтхә. 16Кемр тадн христиан болҗ зовлң эдлхлә, энүнәс бичә ичтн, зуг тиим ач эдлсндән Бурхиг туурултн. 17Яһад гихлә, Зарһин цаг ирв. Бурхна гер-бүләс зарһ эклх. Кемр зарһ маднас эклхлә, Бурхна Сән Зәңгд эс иткдг улсла юн учрхмб? 18Кемр «чик седклтә күүнд аврлт авхд күчр-күнд болхла», Бурхнд иткдго улсиг, килнцтә улсиг юн күләҗәхмб?

19Эн учрар Бурхна таалар зовҗасн улс эврәннь әмән итклтә Үүдәчд даалһад, цааранднь чигн сә кеһәд бәәтхә.


### 5


Бурхна сүрг


1Би Христосин зовлңгиг үзсн болн үзүлгдх зөвтә туурмҗ хувах чонҗин һардачв. Тадн дунд бәәсн чонҗин һардачнриг онц кевәр сурҗанав. 2Таднд даалһсн Бурхна сүрг хәрүлтн. Күчәр келгҗәх көдлмш мет биш седкләрн эн кергән күцәтн. Мөңгнә төлә биш әрүн седкләрн церглтн. 3Таднд даалһсн улст нойн бичә болтн, зуг Бурхна сүргт үлгүр болтн. 4Тиигхлә Ах Хөөч ирхлә, тадн туурмҗин төрүц үрдго титм авхит.

5Тиим кевәр баһчуд чигн чонҗин һардачнрин үг соңстн. Хоорндан цуһар номһн кевәр бәәтн. Яһад гихлә, «Бурхн омгта улсин өмнәс сөрүцнә, зуг номһн улст хәәрлт өгнә». 6Эн учрар күчтә Бурхна өмн бийән номһрултн. Цагнь ирхлә, Бурхн тадниг деегшулх. 7Зовҗах седклин ацаһан Бурхнд өгтн, яһад гихлә, Тер таднд килмҗән өгнә.

8Бийән бәрәд, серглң бәәтн. Тана өшәтн эрлг, өөртн күүг зальгхар хәәҗәх арслң мет күркрәд йовад бәәнә. 9Бат итклтә бәәтн. Эрлгин өмн зөрлцҗ зогстн, нарт делкәд бәәсн тана ахнр-дүүнр тиим кевәр бас зовлң дааҗахинь тодлтн.

10Зуг невчкн зуур зовлң үзсн хөөн тадниг Исус Христосла негдснд мөңк туурмҗ автха гиҗ дуудсн хәәрлтин Бурхн тадниг күццднь сәәрүләд, итклд батрулад, күч өгх. 11Терүнә цуг йосн мөңкиндән бәәтхә. Тиигтхә.


Төгсвр


12Эн ахр бичгиг би Силуанар дамҗад бичв. Миниһәр болхла, эн итклтә ах. Мини бичсн үгмүд Бурхна йосн хәәрлтин герч гиҗ би таднд урмд өгхәр герчлҗәнәв. Эн хәәрлтд батар зогсхитн эрҗәнәв.

13Таднла әдл шүүҗ авгдсн Вавилон балһсна чонҗ болн Марк гидг көвүм таднд менд илгәҗәнә. 14Нег-негнтәһән ахнр-дүүнрин дурна үмслһәр мендлтн. Христос Исусла негдсн таднд эв иртхә!


## 2 ПЁТР

### Пётрин бичсн хойрдгч бичг


Эн бичгән Пётр түрүн христианмуд болсн цуг әмтнд илгәҗәнә. Терүндән деми багшнрин болн ичр уга улсин өмнәс сөрлт кех төр тер тәвҗәнә. Тер төрмүдт зуг Бурхна медрләр бәәсн улс хәрү авчана. Исусиг үзсн, Терүнә ном соңссн улс тиим медрлтә. Христос дәкҗ иршго гиҗәх улсин ном Пётриг дегд үүмүлҗәнә. Кен чигн күн бичә үктхә, цугтан авртха гиҗәх Бурхна седвәр Исусин хәрү ирлһиг бәрҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–2

Христианмудын дуудвр 1.3–21

Деми багшнр 2.1–22

Христосин сүүлңк ирлһн 3.1–18


### 1


Мендллһн


1Би Шимон Пётр Исус Христосин зарц болн апостол эн бичгиг таднд бичҗәнәв. Тадн мана Бурхн болн Аврач Исус Христосин үнн чик бәәдләр дамҗад, маднла әдл үнтә иткл авсн улс мөн. 2Бурхн Эврәннь болн мана Деед Эзн Исусин туск медрләр дамҗад, хәәрлтән болн амулң җирһлән таднд элвгәр өгтхә!


Бурхна дуудвр болн шүүҗ авлһн


3Бурхна таалар бәәхин төлә цуг кергтә юмиг Бурхна күчн маднд өгсмн. Бурхна туск медрләр дамҗад тиигсмн. Эврәннь туурмҗарн болн күчтә үүләрн маднла хувалцхар Тер мадниг дуудсмн[1]. 4Энүгәр дамҗад Бурхн маднд алдр болн үнтә юм өгх гисмн. Тадниг кү үрәдг орчлңгин му седвәрмүдәс сулдад, Бурхна бәәдлд орлцҗ чадтха гиҗ тиигсмн.

5-7Эн учрар эврәннь итклдән сән седклтә бәәдл немхәр зүтктн, сән седклтә бәәдлд медрл, медрлд бийән бәрлһн, бийән бәрлһнд тесвр, тесврт Бурхнд нерәддг бәәдл, Бурхнд нерәддг бәәдлд ахнр-дүүнрин цаһан санан, цаһан сананд дуриг немтн. 8Кемр цуг эн тана седклд тогтҗ өсхлә, тадн Исус Христосиг медлһнд күцәмҗтә болн олзта болхит. 9Кемр цуг эн седклд уга болхла, тиим күн сохр эс гиҗ мууһар үздг күн мет болна. Тер урдк килнцәсн цеврлгдсән мартв.

10Тегәд ахнр-дүүнр, Бурхн таниг шүүҗ авсиг болн дуудгсиг лавлхар улм икәр шунтн. Яһад гихлә, иигҗ кехлә, тадн кезәчн бүдрҗ уншгот. 11Тиигхлә Мана Деед Эзн Аврач Исус Христосин мөңк орна үүдн тана өмн икәр секгдх.

12Тадн цуг энүг медвчн, авсн үннд батар итквчн, би таднд эн тоотыг оньдиндән тодлулнав. 13Зуг би әмд бәәтлән таднд энүг тодлулхла, чик болх гиҗ санҗанав. 14Удл уга бас эн цогцан үлдәһәд, насан бархв. Тиигҗ нанд Мана Деед Эзн Исус Христос медүлв. 15Намаг өңгрснә хөөн энүг тадн оньдиндән тодлҗ йовтха гиҗ би арһ-чадсарн цугинь кехв.


Христосин туурмҗин туск герчллһн


16Исус Христосин күчнә тускар болн Терүнә ирлһнә тускар келхләрн, бидн күүнә уханас һарһсн туульс олзлҗ келсн уга биләвидн. Түүнә алдр туурмҗиг бидн нүдәрн үзләвидн. 17-18Бурхн Эцк Христосиг күндләд туурулсн цагт бидн Терүнлә хамдан әрүн уул деер биләвидн. Мадниг тенд бәәсн цагт Деед Эзнә туурмҗин дун Исуст иигҗ келсмн: «Эн Мини хәәртә Көвүн. Эн Намаг байрлулна». Бидн эн дууг теңгрәс соңсвидн.

19Эн учрар бидн әәлдәчнрин үгд улм икәр нәәлҗәнәвидн. Тадн энүнд оньган өгсндтн йир чик юмн, яһад гихлә, эн үг харңһуд шачах герл мет. Өдр ирхин өмн, өрүни одн тана седклд герл өгхин өмн әәлдәчнрин үгмүд герл өгч гилвкнә. 20Хамгин түрүнд тодлтн: Бурхна Бичгт бәәсн әәлдхлиг күн эврән цәәлһҗ чадхш. 21Яһад гихлә, әәлдхлин үгмүд күүнә дурар келгддго бәәҗ. Зуг Әрүн Сәкүсәр залгддг улс әәлдхлиг Бурхнас келдг бәәҗ.


### 2


Деми багшнр


1Әмтнә дунд деми әәлдәчнр бас бәәдг билә. Ода чигн тадн дунд бас деми багшнр һарч ирх. Тедн итклиг уга кедг буру ном нууцар авч ирәд, тедниг хулдҗ авсн Деед Эзиг һолх. Тиигәд тедн бийән шулуһар цааҗла харһулх. 2Кесг улс теднә аля йовдлыг дахх. Теднәс көлтә әмтн Үннә хаалһиг муурулх. 3Иим багшнр хармч заңгасн көлтә худл үг келәд танас олз авх. Кесг цагтан теднә Зарһчнь белн билә. Тедниг цааҗлх Алач нөр уга сууна.

4Яһад гихлә, Бурхн нам килнц кесн элчнрән чигн хәәрллго үксн улсин ормд хайсмн. Тендән тедн цевәр күләтә харңһуд сууна, Зарһин өдр күләҗәнә. 5Бурхн кезәңк орчлңгиг чигн хәәрлсн уга. Тер килнцтә улсин һазрур усна аюл илгәв. Зуг Бурхнла чик седкләрн бәәтн гиҗ әмтиг сурһдг Ноахиг болн дәкәд долан күүг Бурхн аврсмн. 6Бурхн Содом болн Гомора гидг балһсдиг гемшәһәд, хөөтк килнцтә улст үлгүр болтха гиһәд һалар шатасмн. 7Зуг чик седклтә Лотыг аврсмн. Килнцтә улсин цалдң йовдлмуд Лотын седклинь дарсмн. 8Эн чик седклтә Лот тедн дунд бәәһәд, йос эвддг йовдлмудынь үзәд, теднә тускар соңссн цагтнь өдр ирвәс седклднь му болдг бәәҗ. 9Деед Эзнд иткдг улсин сөрлһнәс яһҗ харсхинь болн хар саната улсиг Зарһин өдр иртл яһҗ оньдиндән бәрҗәхинь Деед Эзн меднә. 10Цогцин бузр седвәрмүдәр бәәдг болн Бурхна йосиг һолдг улсиг Бурхн онц кевәр цааҗна.

Тиим улс әср болн ик саната. Тедн Бурхна алдр элчнриг[2] му келхәс әәхш. 11Бурхна элчнр тиим улсас улм ик күчтә болвчн, деми багшнриг му келхш Деед Эзнә өмн гемшәхш[3]. 12Эн улс ухан уга, бәргдәд алгдх мал мет төрхәрә медсәрн йовдлмуд һарһна. Эдн бийснь эс меддг юмиг му келнә. Эдн мал кевтәһәр алгдх. 13Эдн талдан улсиг яһҗ зовала, тиигҗ бийснь зовлңган эдлҗ цааҗлгдх. Эдн өдрин дуусн нәр-наадан кеһәд байрлна, әркдәд хуульч йовдлмуд кенә. Эн учрар эдн таднла хамдан хот уусн цагт тадниг һутаһад неритн муурулна. 14Эдн күүкд улсиг үзхләрн, аля яһҗ кехән ухална. Эн улс килнц кеһәд цадцхахш. Эн деми багшнр батар иткдго улсиг килнцд уңһана. Эдн хармч болхд дасхгдсмн. Эдн харалд туссн улс. 15Деми багшнр чик хаалһасн хаҗиһәд, Босрин көвүн Балам гидг әәлдәчин хаалһар йовна. Эн әәлдәч мөңгнд дурта билә, тер мөңгиг хар саната йовдл кесндән авдг билә. 16Балам эврәннь килнцәсн көлтә бурушагдҗ. Энүнә элҗгн күүнә келәр келәд, әәлдәчин ухан уга йовдлыг зогсав.

17Эн улс хагсҗ одсн булг мет, салькнд туугдсн үүлн мет. Бурхн теднд харңһуһар бәәдг орм белдҗ. 18Эдн ик саната, эргү үгмүд келәд, цогц махмудын му седвәрмүд олзлна. Хаҗһр хаалһасн чик хаалһд шиңкән орсн улсиг хавхдан бәрҗ авхар тиигнә. 19Эдн әмтнд сул җирһл өгнәвидн гилднә, зуг бийснь кү үрәдг му авъясмудын мухла болна. Яһад гихлә, күн юмнд диилгдсн болхла, тер юмна мухла болҗ үлднә. 20Кемр күн Мана Деед Эзн болн Аврач Исус Христосиг медсәр орчлңгин бузр йовдлмудас сулдсн хөөн дәкн терүндән оралдҗ диилгдхлә, тер күүнә бәәдл урдк бәәдләсн улм му болна. 21Учрнь эн: тедн чик бәәдлин хаалһиг медәд, әрүн заавриг үлдәхин ормд эн хаалһиг эс медсн деер болх билә. 22Эн учрсн йовдлын тускар үлгүрт: «Ноха бөөлҗсндән хәрү ирдг», болн «Уһагдсн һаха дәкн бальчгт ордг» – гиҗ чикәр келгдҗәнә.


### 3


Деед Эзн дәкн ирхин тускар


1Хәәртә үүрмүд, хойрдгч бичгән таднд бичҗәнәв. Эн хойр бичгт би тана уханд тодлулҗ цевр сана-седкл сергәхәр бәәләв. 2Әрүн әәлдәчнрин кезәнә келсн үгмүдиг болн тана апостолмудар дамҗҗ келсн Деед Эзнә болн Аврачин заквриг тадн тодлтха гиҗәнәв. 3Хамгин түрүнд медтн: Сүл өдрмүдт танар наад бәрдг му седвәрәр бәәдг кесг улс һарч ирх. 4Тедн: «Исус Христос ирнәв гилү? Тертн альдв? Мана өвкнр кезәнә үкҗ одла. Зуг орчлң үүдснәс авн цугнь нег кевәрн бәәһәтә», – гиҗ келцхәх. 5Теңгр һазр хойриг Бурхн үгәрн кезәнә үүдәҗ гисн үнниг тедн медә бәәҗ керглхш. Һазр уснас болн усар дамҗад үүдәгдҗ. 6Эн учрар бас усар эс гиҗ усна аюлар тер цагт бәәсн орчлң уга кегдҗ. 7Һалар шатагдхин төлә өдгә цагин теңгр һазр хойр тер Үгәр чигн хадһлгдҗ бәәнә. Килнцтә улс засглгдх болн уга кегдх цаг күртл теңгр һазр хойр хадһлгдҗ бәәнә.

8Зуг энүг бичә марттн, хәәртә үүрмүд. Деед Эзнд нег өдр миңһн җил мет болна, миңһн җил негхн өдр мет болна. 9Деед Эзн ирхв гиҗ өгсн үгән күцәхдән удхш. Зәрмснь Энүг удҗана гинә. Зуг Деед Эзн тадниг уданд теснә. Яһад гихлә, Деед Эзн иим саната: Кен чигн күн бичә үктхә, цуг улс килнцтә җирһлән үлдәтхә. 10Деед Эзнә өдр генткн сөөһәр ирдг хулхач метәр ирх. Теңгр ик күркрәнд уга болҗ одх. Теңгрт бәәдг тоотнь: нарн, сар, одд һалд шатҗ одх. Һазр деер бәәсн юмн һазрта хамдан шатх. 11-12Кемр цугнь тиигҗ каархла, тадн ямаран улс болх зөвтәвт? Бурхна өдриг күләһәд, Терүнә ирлһиг әрүн седкләрн үзхәр седҗәх цагт бийән Бурхнд нерәдәд әрүн җирһләр бәәтн. Тер өдрт теңгр шатад уга кегдх, сар, нарн, одд һалд хәәлҗ одх. 13Зуг бидн шин теңгр һазр хойриг күләҗәнәвидн. Энүг Бурхн өгнәв гилә. Тенд әмтн Бурхна заасар оньдиндән бәәх.

14Эн учрар ирхинь күләһәд, Бурхна өмн цевр болн буру уга болхар зүтктн. Бурхнла эвәр бәәхәр шунтн. 15Деед Эзнә удан тесвр маднд авргдх арһ өгчәнә гиҗ тоолтн. Мана хәәртә ах Павел бийднь өггдсн цецн ухаг олзлад, эн төрин тускар бас бичлә. 16Павел энүнә тускар бичг болһндан бичлә. Павелын бичгүдт зәрм медгддго юмн бәәнә. Кесг муңхг болн батар иткдго улс энүг Бурхна Бичгин нань чигн тасрхала әдл хаҗһр цәәлһнә. Тиигәд тедн бийән үклүр өөрдүлнә.

17Тегәд хәәртә үүрмүд, энүг медәд бийән саглтн: Йос эвддг улсин эндү тадниг авлдг болвза, тадн бат итклән гееввзәт. 18Зуг Мана Деед Эзн болн Аврач Исус Христосиг медлһнд болн Терүнә цаһан сананд цааранднь өстн. Эндр өдр болн оньдиндән Тер тууртха! Тиигтхә!


## 1 ЙОХАН

### Йохана бичсн негдгч бичг


Йохан бичгтән хойр төр тәвҗәнә: негдвәрт, Бурхнла болн Терүнә Көвүн Исус Христосла нииһәр бәәтхә гиһәд умшачнртан урмд өгчәнә. Хойрдвар – тер ни бәәлһиг эвдшгон төлә тедниг деми номд бичә ортха гиҗ саглҗана. Тер номар болхла, хар санан эн орчлңгас һарчахас иштә, Исус – Бурхна Көвүн – күн биш билә гиҗ келҗәцхәнә. Тиим ном тархадг багшнр авргдх гиснь – һазр деерк җирһлин кергәс бийән сулдхлһн болҗана, дәкәд шаңшавдын болн өөрхн күүндән дурта боллһна төрмүдлә аврлт мел ирлцҗәхш гицхәнә.

Исус Христос йосндан күн билә гиҗ тер номас талданар Йохан лавлҗ келҗәнә. Исусиг иткҗәх, Бурхнд дурта цуг әмтн эврәннь өөрхн күүнд дурта болх йоста гиҗ тер бичҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–4

Герл болн харңһу 1.5 – 2.29

Бурхна үрдүд болн эрлгин үрдүд 3.1–24

Үнн болн төөрлһн 4.1–6

Дурна даавр 4.7–21

Диилвртә иткл 5.1–21


### 1


Оршл


1Орчлң үүдхәс өмн бәәсн әмн җирһл өгдг Үгин тускар бидн зәңглҗәләвидн. Бидн Тер Үгиг соңславидн, эврәннь нүдәрн үзләвидн. Терүг лавтаһар харҗ, бий цогцинь һарарн бәрҗ үзләвидн. 2Әмн җирһл үзгдв, бидн энүг үзвидн. Тер учрар бидн энүнә тускар герчләд, мөңк җирһлин тускар зәңглҗәнәвидн. Эн мөңк җирһл Эцктә бәәһәд маднд үзгддг болв. 3Тадниг маднла үүрлҗ бәәтхә гиһәд, үзсән, соңссан таднд зәңглҗәнәвидн. Мадн болхла Эцктә болн Терүнә Көвүтә Исус Христоста үүрлҗ бәәнәвидн. 4Бийән икәр байрлулхар бидн энүг бичҗәнәвидн.


Бурхн гисн герл


5Исус Христосас соңссн номиг ода таднд бидн зәңглҗәнәвидн. Эн ном: Бурхн гисн герл, Түүнд төрүц харңһу уга. 6Кемр бидн Терүнлә үүрлҗәнәвидн гиһәд, харңһуд бәәхлә, бидн худл келҗәнәвидн, болв үнниг даххшвидн. 7Кемр бидн Бурхнла әдл герлтә йовхла, бидн хоорндан үүрлҗ бәәнәвидн, болв Терүнә Көвүнә Исусин цусн мадниг ямаран чигн килнцәс цеврлнә. 8Кемр бидн килнц угавидн гихлә, бидн бийән мекләд, Бурхна үнн угаһар бәәнәвидн. 9Кемр бидн килнц кесндән Бурхнд медүлхлә, Бурхн мана килнциг тәвҗ өгх, ямаран чигн буру йовдлас цеврлх. Яһад гихлә, Бурхн итклтә болн үнн чик. 10Зуг кемр бидн килнц кесн угавидн гихлә, Бурхиг худлчд тоолҗанавидн, тиим учрас тегәд Терүнә үг маднла бәәхш.


### 2


Исус Христос мана Харсач


1Үрдүд мини! Тадниг килнц бичә кетхә гиҗ энүг бичҗәнәв. Зуг тадн дундас күн килнц кехлә, чик седклтә Исус Христос бәәдгинь медтн. Тер Эцкиннь өмн мана Харсач болҗ йовна. 2Исус Христосин үкләс көлтә мана килнц тәвгдв, һанцхн мана килнц биш, цуг орчлңгин килнц тәвгдв. 3Кемр бидн Бурхна зааврмуд күцәхлә, бидн Бурхиг меднәвидн гиҗ лавлҗанавидн. 4Кемр күн «би Бурхиг меднәв» гиһәд, зуг Терүнә зааврмудыг эс күцәхлә, тер үнн уга, худлч күн. 5-6Кен чигн күн Бурхна үг соңсхла, тер Бурхнд күццднь дурлдг күн. Бидн Бурхнла ни-негн бәәдгиг иигҗ меднәвидн. Бурхнла ни-негн бәәнәв гидг күн Исус Христосла әдл бәәх зөвтә.


Шин заавр


7Хәәртә үүрмүд мини! Би таднд шин биш, кезәңк заавр бичҗәнәв. Эн кезәңк заавриг тадн эклцәс авн меднәт, эн мана соңссн үгмүд болҗана. 8Эн саамд шин заавр бас бичҗәнәв. Эн заавр чик болдгинь Христосин болн тана җирһл үзүлҗәнә. Яһад гихлә, харңһу тархаһад, йосн герл ирнә. 9Ахдан дурго болдг, зуг би герлд бәәнәв гидг күн харңһуд бәәнә. 10Ахдан дурта күн герлд бәәнә. Тер эврәннь бәәдләрн килнцд орх учр хаҗудк күүнд өгхш. 11Ахдан дурго күн харңһуд бәәһәд төөрч йовна, альдаран йовҗ йовхан тер медхш, яһад гихлә, терүг харңһу сохлҗ. 12Бичкдүд! Би таднд бичҗәнәв. Яһад гихлә, тана килнц Христосин төлә тәвгдв. Эцкнр! Таднд бичҗәнәв. Яһад гихлә, орчлң үүдснәс авн Бәәдгиг тадн меднәт. 13Эцкнр! Таднд бичҗәнәв. Яһад гихлә, тадн эрлгиг диилвт. Уйн наста көвүд! Таднд бичв. Яһад гихлә, тадн Эцкиг медвт. 14Бичкдүд! Таднд бичв. Яһад гихлә, тадн орчлң үүдснәс авн Бәәдгиг меднәт. Уйн наста көвүд! Таднд бичв. Яһад гихлә, тадн чидлтәт. Бурхна үг таднта, тадн эрлгиг диилвт. 15Эн орчлңд болн орчлңд бәәсн юмнд бичә дурлтн. Кемр тадн орчлңд дурта болхла, Эцкд дургот. 16Яһад гихлә, орчлңд бәәсн юмн: күүнә тачал, нүднә тачал болн эн җирһлин омг Эцкәс биш, орчлңгас һарчана. 17Орчлң уга болҗ одх, терүнә тачал уга болҗ одх, зуг Бурхна таалыг күцәдг күн мөңкиндән бәәх.


Христосин өшәтн


18Үрдүд мини! Цагин чилгч өөрдҗ йовна. Эн цагт Христосин өшәтн ирхиг тадн соңслат. Өдгә цагт Христосин кесг өшәтнр һарч ирв. Эн учрар цагин чилгч өөрдҗ йовхинь бидн меднәвидн. 19Эн улс маднас салад йовҗ одла, яһад гихлә, эдн манахна биш билә. Кемр эдн манахна бәәсн болхла, маднла хамдан үлдх билә. Эдн маднас салад, манахна бишән медүлв. 20Зуг Әрүн Сәкүсиг Бурхнас авсн учрас тадн цугтан үнниг меднәт. 21Таниг үнниг эс медсн болхла, би энүг бичшго биләв. Зуг тадн үнниг болн ямаранчн худл үннәс эс һарчахиг меднәт. Эн учрар би бичҗәнәв. 22Худлч гиснь кемб? Исусиг Христос биш гиҗ тоолдг күн худлч. Эцк Көвүн хойрт иткдго күн Христосин өшәтн. 23Көвүнд иткдго күн Эцк уга бәәнә. Көвүнд иткдгнь Эцклә хамдан бәәнә. 24Тегәд эклцәс авн соңссн юмнд цааранднь чигн итктн. Кемр тадн энүнд цааранднь чигн иткәд бәәхлә, Көвүн Эцк хойрла ни-негн бәәхит. 25Христосин өгхәр бәәсн юмн – мөңк җирһл. 26Тадниг меклхәр седсн улсин тускар би энүг бичв. 27Бурхнас авсн Әрүн Сәкүсн тана седклд бәәнә. Тегәдчн тадн күүһәр дасхулх керг угат. Яһад гихлә, Әрүн Сәкүсн тадниг цуг юмна тускар дасхна, тер үн келнә, худл төрүц келхш. Иим учрар Әрүн Сәкүснә дасхсар Исус Христосла ни-негн бәәтн.


Бурхна үрдүд


28Тегәд, үрдүд мини, Деед Эзнә ирх өдрт тадн ичҗ бултлго, әәмшг угаһар бәәхин төлә Терүнлә ниилҗ бәәтн. 29Христос чик седклтә болдгинь медхлә, чик седкләрн бәәдг улс Бурхнас төрсинь бас медтн.


### 3


1Эцкин дурн ямр ик болдгинь сантн! Тер мадниг Эврәннь үрдүдт тоолна. Бидн үнндән Бурхна үрдүд. Орчлң Бурхиг төрүц эс меддг учрас мадниг медхш. 2Хәәртә үүрмүд мини! Бидн Бурхна үрдүд, болв ямаран бәәдлтә болхан медҗәхшвидн. Болв Христосиг ирхлә, Терүнлә әдл болхвидн гиҗ меднәвидн. Яһад гихлә, Терүг ямаран болдгинь үзхвидн. 3Христост нәәлдг күн бийән цеврлдг, яһад гихлә, Христос Бийнь цевр. 4Килнц гиснь – зака эвдлһн болдг учрас килнц кесн күн Бурхна закаг эвднә. 5Әмтиг килнцәснь сулдххар Христос ирв. Христос Бийнь нүл уга. 6Терүнтә негдҗ бәәдг күн болһн килнц кедг авъясан хайна. Килнц кедг күн болхла, Терүг үзхш, Терүг төрүц медхш. 7Үрдүд мини! Күн тадниг бичә меклтхә! Чик йовдлар бәәдг күн Христосла әдл чик седклтә болна. 8Эклцәс авн эрлг килнц кедг учрас килнц кедг күн эрлгәс болҗана. Эрлгин кесн йовдлмудыг эвдхәр Бурхна Көвүн орчлңд ирҗ. 9Бурхнас төрсн күн килнц кедг авъяс уга. Яһад гихлә, тер Бурхна өгсн шин җирһл эдлнә. Бурхн терүнә Эцк болсн учрас тер күн цааранднь килнц кеҗ чадхш. 10Бурхна эс гиҗ эрлгин үрдүдиг иигҗ медҗ чадхит: чик кергән эс күцәдг күн, эс гиҗ ахдан дурго күн Бурхна үрн биш.


Нег-негндән дурта болтн


11Бидн нег-негндән дурта болх йоставидн. Энүг бидн экнәс авн соңславидн. 12Кәнлә әдл бичә болтн. Тер эрлгәс болсн төләд дүүһән алсмн. Яһад алҗ гихлә? Терүнә йовдлмуднь хар бәәҗ, дүүһиннь йовдлмуднь болхла чик бәәҗ. 13Ахнр-дүүнр, кемр орчлң таднд дурго болхла, бичә өвртн. 14Эврәннь ахнр-дүүнртән дурта болдг учрас бидн үкләс әмн-җирһлд орсан меднәвидн. Ахдан дурго күн үклин үлмәд бәәнә. 15Ахдан дурго күн алач болдг мөн. Ямаран чигн алач мөңк җирһл эдлшгоһинь тадн меднәт. 16Христос мана төлә әмән өгснд бидн дуриг үзвидн. Бидн бас эврәннь ахнр-дүүнриннь төлә әмән әрвллго бәәх йоставидн. 17Кемр элвг-делвгәр бәәсн күн эврәннь ахан түрү бәәдгинь үзв чигн терүнд санань эс зовхла, «Би Бурхнд дуртав» гиҗ тер яһҗ келҗ чаддмб? 18Үрдүд мини! Үгәрн болн хоосн келәрн биш, зуг керг-үүләрн үнндән дурлхмн.


Бурхна өмн әәмшг угаһар бәәлһн


19-20Бидн Бурхна өмн әәмшг угаһар бәәдгиг болн үннә улс болдгиг иигҗ медхвидн: кемр мана зүркн мадниг гемшәхлә, Бурхн мана зүркнәс үлү ик болад, цугинь меднә. 21Хәәртә үүрмүд мини! Кемр мана зүркн мадниг эс гемшәхлә, бидн зөргтәһәр Бурхна өмн зогсҗ чадҗанавидн. 22Бурхна зааврмуд күцәдг болн Терүнә таалар бәәдг учрас бидн зальврад, Бурхнас юм эс сурв чигн, цугинь авч чадҗанавидн. 23Терүнә Көвүнә Исус Христосин нернд иткәд, Христос Бийнь маднд заасар нег-негндән дурта болх йоставидн. Эн Бурхна заавр. 24Бурхна зааврмуд күцәдг күн Бурхнла негн. Бурхн терүнлә бас ниилҗ бәәнә. Бурхн маднд Сәкүс өгсн учрас бидн Бурхиг маднла ниилҗ бәәдгинь меднәвидн.


### 4


Бурхна болн Христосин өшәтнә Сәкүсн


1Хәәртә үүрмүд мини! Сәкүсн болһнд бичә итктн! Зуг сәкүсн болһниг Бурхнас эс гиҗ Бурхнас бишинь шүүҗ медтн. Яһад гихлә, эн орчлңд ода деми әәлдәчнр олн болҗ. 2Бурхна Сәкүсиг иигҗ медтн: Исус Христосиг күн болҗ ирв гиҗ келдгнь Бурхна Сәкүсн. 3Болв Исус Христосиг күн болҗ ирв гиҗ эс келдгнь Бурхна Сәкүсн биш. Тер Христосин өшәтнә сәкүсн. Терүг ирх гиҗ тадн соңслат, ода тер орчлңд ирсн бәәнә. 4Үрдүд мини! Тадн Бурхнас, тадн деми әәлдәчнриг диилвт. Яһад гихлә, тана седклд Бәәдгинь орчлңд бәәдгәс деер. 5Тедн эн орчлңгин улс, орчлңгин тускар келнә, орчлң тедниг соңсна. 6Зуг бидн Бурхнас. Бурхиг меддг күн мадниг соңсна. Бурхна биш күн мадниг соңсхш. Тиигәд бидн үннә хаалһ заадг Сәкүсиг хаҗһр хаалһд орулдг сәкүснәс йилһҗ чадҗанавидн.


Бурхн гисн дурн


7Хәәртә үүрмүд мини! Нег-негндән дурта болхмн. Дурн Бурхнас. Тер учрар дурлдг күн Бурхнас төрсн болн Бурхиг меднә. 8Кү эс дурлдг күн Бурхиг медшго, яһад гихлә, Бурхн гисн дурн. 9Ор һанцхн Көвүһән орчлңд илгәһәд, Бурхн Эврәннь дуран маднд үзүлв. Терүнә нилчәр мадниг мөңк җирһлтә болтха гиҗ Бурхн тиигҗ. 10Дурн гисн эн: бидн Бурхнд дурлсн биш, Бурхн маднд дурлҗ, әмтнә килнциг Эврәннь Көвүһәрн тәвҗ өгүлхин төлә Терүг орчлңд илгәҗ. 11Хәәртә үүрмүд мини! Кемр Бурхн маднд тиигҗ дурлхла, бидн бас нег-негндән дурта болх зөвтәвидн. 12Бурхиг күн төрүц үзәд уга. Зуг кемр бидн нег-негндән дурта болхла, Бурхн маднла нииләд бәәнә, болв Бурхна дурн мадниг, талдан улсиг улм икәр дурлхиг дасхна. 13Бурхн маднд Сәкүсән өглә. Тиим учрар Бурхн маднла ни-негн бәәдгинь болн мадн Терүнлә ни-негн бәәдгинь бидн меднәвидн. 14Бурхн Эцк Көвүһән орчлңгин Аврач кехәр илгәсиг үзәд бидн герчнр болҗанавидн. 15Исусиг Бурхна Көвүн гиҗ иләр келдг күн Бурхнла ни-негн бәәнә. Бурхн терүнлә бас ни-негн бәәнә. 16Бидн Бурхиг маднд дурта болдгинь медвидн, Тер дурнд итквидн. Бурхн гисн дурн. Бурхнд болн хаҗудк улстан дурта күн Бурхнла ни-негн бәәнә. Бурхн терүнлә бас ни-негн бәәнә. 17Бидн Бурхнд йосндан дуртавидн. Иим учрар бидн Зарһин өдрт әәмшг угаһар бәәхвидн. Яһад гихлә, бидн Исус Христосла әдл эн орчлңд бәәнәвидн. 18Дурн әәнә гидг юм медхш. Зуг төгс дурна учрар әәмшг көөгднә. Яһад гихлә, күн цааҗ ирх гиһәд әәнә. Әәдг күн Бурхиг күццднь дурлхш. 19Бурхн түрүләд маднд дурлсн учрар бидн Бурхнд дуртавидн. 20Би Бурхнд дуртав гисн, зуг ахдан дурго күн худлч болна. Яһад гихлә, үзгддг ахдан дурго күн үзгддго Бурхнд дурлҗ чадшго. 21Христос маднд иим заавр үлдәв: Бурхнд дурта күн ахдан дурта болх зөвтә.


### 5


Орчлңгиг диилснә тускар


1Исусиг Бурхна илгәсн Аврач гиҗ иткдг күн Бурхнас төрҗ. Эцкд дурта күн үрнднь дурта болдг мөн. 2Бурхнд дурта болад, Терүнә заавриг күцәдг учрас бидн Бурхна үрдүдт дурта болдган меднәвидн. 3Яһад гихлә, Бурхна заавриг күцәдг күн Бурхнд дуртаһан медүлнә. Бурхна зааврмуд маднд кецү биш. 4Яһад гихлә, Бурхнас төрсн күн орчлңгиг диилҗ чадна. Бидн иткләрн орчлңгиг диилнә гидгнь эн: мана иткләр диилнәвидн. 5Орчлңгиг кен диилхмб? Исусиг Бурхна Көвүн гиҗ иткдг күн.


Бурхна Көвүнә туск герчллһн


6Исус Христос усн цусн хойрар дамҗҗ ирҗ. Тер һанцхн усар биш, зуг усн цусн хойрар дамҗад ирҗ. Әрүн Сәкүсн энүг үнн гиҗ герчлҗәнә, яһад гихлә, Әрүн Сәкүсн бийнь үнн болҗана. 7Һурвн герч эн: 8Әрүн Сәкүсн, усн болн цусн. Эн һурвн нег юмна тускар герчлҗәнә. 9Бидн әмтнә герчллһнд иткнәвидн, зуг Бурхна герчллһн деер. Бурхн Бийнь Көвүнә тускар герчлҗәнә. 10Бурхна Көвүнд иткдг күүнә седклд эн герчллһн бәәнә. Бурхнд эс иткдг күн Бурхиг худлчд тоолна, яһад гихлә, Бурхиг Эврәннь Көвүнә тускар герчлснд тер иткҗәхш. 11Герчллһн эн: Бурхн маднд мөңк җирһл өгв, Терүнә Көвүн мөңк җирһлин булг. 12Бурхна Көвүтә бәәдг күн мөңк җирһл эдлнә. Бурхна Көвүн уга күн мөңк җирһл эдлхш.


Мөңк җирһлин тускар


13Тадниг мөңк җирһл эдлдгиг медтхә гиҗ би энүг Бурхна Көвүнә нернд, иткдг таднд бичв. 14Бидн зөргтәһәр Бурхна өмн зогсҗанавидн. Яһад гихлә, Бурхна таалар ю эс сурв чигн, Бурхн мадниг соңсх. Энүг бидн Бурхна өмн лавта меднәвидн. 15Кемр юуна тускар эс зальврв чигн, Терүг соңсдгинь бидн медхлә, сурсан авч чадхиг бас меднәвидн. 16Кемр кен чигн ахан үклд орулдго килнц кеҗәхинь үзхлә, терүнә төлә зальвртха. Бурхн терүг әмд үлдәх. Зуг энд би үклд орулдго килнц кесн күүнә тускар келҗәнәв. Зуг үклд орулдг килнц бәәнә. Үклд орулдг килнц кесн күүнә төлә бичә зальвртн. 17Ямаранчн буру йовдл килнц мөн. Болв үклд орулдго килнц бас бәәнә. 18Бурхнас төрсн күн болһн цааранднь килнц кехш. Бурхна Көвүн терүг әрвлнә. Тиим күүнд эрлг му юм кеҗ чадшго. 19Бидн Бурхна үрдүд болдган меднәвидн. Зуг эн орчлң эрлгин үлмәд бәәнә. 20Мадниг йосн Бурхиг медтхә гиһәд, Бурхна Көвүн ирәд маднд медрл өгв. Энүг бидн меднәвидн. Бидн йосн Бурхнла болн Терүнә Көвүн Исус Христосла ни-негн бәәнәвидн. Исус Христос болхла, йосн Бурхн болн мөңк җирһл. 21Үрдүд мини! Шүтәнәс хол йовтн.


## 2 ЙОХАН

Йохана бичсн хойрдгч бичг


Йохана хойрдгч бичгиг шүүҗ авсн аһд болн терүнә үрдүдт, бәәрн чонҗд болн терүнә гешүдт көгшә бичҗ. Эн ахрхн бичг нег негндән дурта болтн гиҗ дуудвр кеҗәнә, дәкәд деми багшнр бәәхиг болн теднә номин тускар саглҗана.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1–3

Дурна диилвр 4–6

Худл номин тускар сагллһн 7–11

Товчлгч үг 12–13


Мендллһн


1Шүүҗ авсн аһ болн тана үрдүд! Би чонҗин ахлачин негньв, таднд менд илгәҗәнәв. Би үнн седкләрн таднд дуртав. Һанцхн би биш, Бурхна үн медсн улс чигн бас тиигҗ таднд дурта. 2Яһад гихлә, Бурхна үнн маднла. Тер маднла мөңкиндән бәәх. 3Бурхн Эцк болн Эцкин көвүн Исус Христос йосндан иткдг болн хоорндан дурта болдг маднд цаһан сана күргҗ амулң-менд бәәхиг өршәтхә!


Үнн болн дурн


4Зәрм Тана үрдүдиг Эцкин заасн зааврар Бурхна үн дахҗ бәәдгинь соңсад, икәр байрлв. 5Күндтә аһ! Нег-негндән дурта болтн, гиҗ сурҗанав. Би Танд шин заавр бичҗәхшв. Эн заавриг бидн эклцәс авн авлавидн. 6Дурта болх гиснь, Бурхна заавриг күцәх. Тер заавр иим: нег-негндән дурта болтн. Энүг күцәхин төлә эн заавриг тадн эклцәс авн соңслат. 7Кесг худлч улс һазрт ирҗ. Тедн: «Исус Христос һазр деер күн болҗ төрсн уга», – гиҗ келнә. Тиигҗ келсн күн худлч болн Христосин өшәтн мөн. 8Болһатн! Мана кесн көдлмшиг бичә үрәтн. Болв ач-тусан күццднь эзлтн. 9Христосин номас хаҗиһәд, Терүг дахҗ бәәдго күн Бурхн уга бәәнә. Христосин номиг дахҗ бәәдг күн Бурхн Эцклә болн Көвүнлә ниицңһү бәәнә. 10Христосин номиг заадго күн тадн тал ирхлә, бичә гертән орултн, бичә терүнлә мендлтн. 11Терүнлә мендлдг күн терүнлә хамдан му йовдл кенә.


Бичгин сүл үгмүд


12Би дала үг чамд келхәр бәәләв: Зуг цугинь цааснд бекәр бичхәр седҗәхшв. Чамла чирәһәрн харһад йир икәр байрлхвидн гиҗ нәәлҗәнәв. 13Шүүҗ авсн Тана эгчин үрдүд Танд менд илгәҗәнә.


## 3 ЙОХАН

Йохана бичсн һурвдгч бичг


Йохана һурвдгч бичгиг көгшә чонҗин һардач Гайд бичҗ. Гайиг христианмудт дөң болснднь тер магтад, Детреп гидг күүнәс саглтха гиҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1–4

Гайиг магтлһн 5–8

Детрепиг бурушалһн 9–10

Деметриг буульлһн 11–12

Товчлгч үг 13–15


Мендллһн


1Хәәртә үр Гай! Би чонҗин ахлачин негньв. Халун менд чамд илгәҗәнәв. Би үнн седкләрн чамд дуртав. 2Хәәртә үр! Чи санан-седкләрн сән-сәәхн бәәнәч. Тиим кевәр җирһлчн сән-сәәхн болтха гиҗ чамаг оньдин эрүл-менд бәәтхә гиҗ зальврҗанав. 3Чи оньдин Бурхна үн дахҗ бәәдг кевәрн ода Бурхна үнәр бәәдгинь соңсад ик байрта бәәнәв. Эн зәңг нанд ирҗәх ахнр-дүүнр авч ирлә. 4Мини нилчәр Христост итксн үрдүдм Бурхна үнниг дахҗ бәәдгинь соңсхла, би йир икәр байрлнав. Тер байрас даву байр нанд уга.


Йохан Гайиг магтҗана


5Хәәртә үр! Кемр чи ахнр-дүүнрт, онц кевәр зуульч улст нөкд болҗахла тернь чик. 6-7Чини хәәрлтин тускар тедн энд чонҗин өмн келсн билә. Тер ахнр-дүүнрчн Христосин тускар ном цәәлһҗәнә, тедн буру номта улсас дөң авхш. Тер учрар, буйн болтха, цааранднь йовх хаалһднь Бурхнд таастаһар теднд дәкәд нөкд болыч. 8Теднлә хамдан көдлхин төлә бидн тиим улст нөкд болх зөвтәвидн.


Йохан Детрепиг гемшәҗәнә, Деметриг магтҗана


9Би тана чонҗд нег бичг бичләв. Зуг әмтиг нойлхдан дурта Детреп мини бичсн юмиг керглшго. 10Детреп намаг оньдин му келнә, мини тускар худл, хов зөөнә. Эннь цугнь биш. Дәкәд болхла, холас ирсн ахнр-дүүнриг тосҗ нөкд болхш. Теднд нөкд болхар седсн улст харш болад, чонҗас көөнә. Ирхләрн би терүнд эн хар үүлмүдин тускар илдкҗ келхв. 11Хәәртә үр! Му кедг әмтиг дураҗ тиим юм бичә ке. Зуг сә кедг улсиг дураҗ теднәс үлгүр ав. Сә кедг күн Бурхна күн болна. Му кедг күн Бурхиг үзәд уга. 12Цуһар Деметрин тускар сә келнә. Үнн бийнь энүг үзүлнә. Би эврән Деметрсин тускар сә келнәв. Мини үгмүдиг чикинь чи меднәч.


Бичгин сүл үгмүд


13Би дала үг чамд келхәр бәәләв. Зуг цугинь хулсн үзгәр болн бекәр бичхәр седҗәхшв. 14Удл уга чамла чирәһәрн харһад, үзлцәд күүндхв гиҗ нәәлҗәнәв. 15Санан-седклчн амр таварн бәәх болтха! Энд бәәсн үүрмүдчн чамд менд илгәҗәнә. Хаҗудан бәәсн үүрмүдтән нанас менд кел!


## ЙУДА

Йудан бичсн бичг


Йуда эврәннь бичгтән бийән иткдг улст тоолҗах деми багшнрас умшачнран саглҗана. Эн ахрхн бичг учр-утхарн Пётрин илгәсн хойрдгч бичгин бәәдлтә болҗ медгднә. Бурхн эврәннь улстан нег дәкҗ болн мөнкинд иткл өгч. Тер итклин төлә ноолдх кергтә гиҗ автор урмд өгчәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1–2

Деми багшнрин заң-бәрц,

номин болн терүг бурушалһна тускар 3–16

Иткл хадһлх дуудвр 17–23

Йөрәл 24–25


Мендллһн


1Би, Йуда, Исус Христосин зарц, Яковин дү, Бурхн Эцкәр дуудгдсн, хәәрлгдсн, Исус Христосар хадһлгддг таднд бичҗәнәв. 2Бурхн өршәлһән, амулң җирһлән болн хәәрлтән таднд элвгәр өгтхә!


Худл ном заадг багшнрин тускар


3Күндтә үүрмүд мини! Маднд өггдсн аврлһна тускар би таднд бичхәр икәр седвәртә биләв. Зуг ода Бурхна улст оньдиндән даалһгдсн итклиг харстн гиҗ таднд урмд өгх кергтәһинь тоолад бичҗәнәв. 4Яһад гихлә, Бурхиг соңсдго зәрм улс тадн заагт медмҗән угаһар орсн бәәнә. Эдн аля, бузр йовдлан кехд бийдән зөв өгхәр Мана Бурхна хәәрлтин туск номиг хаҗилһнә. Эн улс мана ор һанцхн Нойн болн Деед Эзн Исус Христост иткдго улс. Эдн цааҗла харһх гиҗ Бурхна Бичгт эднә тускар кезәнәс авн бичәтә бәәнә. 5Деед Эзн Египетәс Эврәннь келн-улсан һарһҗ аврла. Зуг эс иткдг улсиг хөөннь уга кеҗ. Тадн энүнә тускар цуһар меддг болвчн тодлтха гиҗ келҗәнәв. 6Бурхна өгсн сән чинриг юмнд тооллго, бәәсн орман үлдәсн Бурхна элчнрин тускар бас тодлтн. Бурхн эдниг мөңк цевәр күлҗ алдр өдр күртл таг харңһуд бәрҗәнә. Тер өдрт тедн цааҗлгдх. 7Содом, Гомора болн өөрк балһсдын залус эн элчнрлә әдл аля йовдл кеһәд, нег-негнләһән унтсн учрас мөңк һалар цааҗлгдсмн. Энүг бас тодлтн. Эн әмтнд сагллһна үлгүр болҗана. 8Тедү мет эн улс онц зүүд зүүдләд, цогцан бузрдаһад, Бурхна йосиг һолад, Бурхна элчнриг му келнә. 9Бурхна ах элч Михаил бийнь чигн эрлгтә марһлдад, Мошен цогцин тускар зүткҗәсн цагт терүг му келх, гемшәх зөв бийдән өгсн уга. Тер:

– Деед Эзн Бийнь чамаг хөртхә! – гиҗ келсн билә.

10Эн улс эврән чигн эс меддго юмиг му келҗәнә. Эдн ухан уга малмуд кевтәһәр төрхәрә медсн йовдл һарһна. Эн йовдлмудар бийән үрәнә. 11Эдн басл зовлңган эдлх. Яһад гихлә, эдн Кәнлә әдл бәәнә. Икәр байжхар седәд, Баламла әдл хаҗһр йовдл кеһәд, Корла әдл буцад үкцхәх. 12Тиим улс тана хургт хот эдлсн цагт ичр угаһар икәр хот идәд, хар толвс[1] мет тадниг бузрдана. Эдн эврәннь арһан хәәнә. Эн улс салькнд көөгдсн хур асхдго үүлн мет. Эдн намрт темс өгдго модд мет. Эн модд уңгарнь суһлад таслгдсн учрас кевтән хагсҗ одҗ. 13Далан дольган көөсрсн мет эдн олна нүднд ичр уга йовдл һарһҗана. Эдн хаҗисн одд мет. Бурхн эднд таг харңһуд бәәдг мөңк орм белдҗ[2]. 14Аадмин зурһадгч үйд бәәсн Ханок эднә тускар иигҗ әәлдҗ:

– Хәләтн! Бурхна миңһн, миңһн элчнртә Деед Эзн йовҗ йовна. 15Учрнь эн: Орчлңгин әмтнә зарһинь кех, Бурхиг соңсдго улсиг хар йовдл кеснәс көлтә, Терүнә өмнәс хорта үг келснәс көлтә Тер цааҗлх. 16Эн улс Бурхна өмнәс үг келәд оньдин хүвдән өөлнә. Бийдән олз авхар талдан улст зуһудна, дәкәд болхла көөрнә. Эврәннь хар сансн санаһан оньдин күцәнә.


Сагллһн болн зокалмуд


17Зуг тадн, хәәртә үүрмүд мини! Деед Эзн Исус Христосин апостолмудын урдын келсиг бичә марттн. 18Тедн иигҗ келсн бәәнә: Сүл цагт эврәннь хар сансн санаһан күцәдг, таднар наад бәрдг улс һарч ирх. 19Эн улс иткдг улсиг баг-багар салһх. Эдн төрхәрә бәәсн му седвәртән авлгдад, Бурхна Сәкүсн угаһар бәәнә. 20Болв тадн, хәәртә үүрмүд мини! Хамгин әрүн итклән олзлад, нег-негән сурһтн. Әрүн Сәкүснә күчәр зальвртн. 21Бурхн таднд хәәртә болдгиг улм гүүнәр медҗ йовтн. Мана Деед Эзн Исус Христос эврәннь хәәрлтәр таднд мөңк җирһл өгхиг күләтн. 22Итклдән маһдлдг улсла өршәңгү бәәтн. 23Зәрмнь һалас һарһҗ авртн. Зәрмстнь цаһан санаһан күргтн, зуг бийән саглтн. Эднә килнцтә седвәрмүдәр бузрдсн хувцнднь дурго болтн. 24-25Ор һанцхн Бурхн Мана Аврач килнцәс әрвлҗ, Эврәннь туурмҗин өмн тадниг буру уга бәәдлтә байр өгч зогсах арһта. Исус Христосар дамҗад, әмтн Бурхиг магтад күндлтхә! Эклцәс авн өдгә цагт болн мөңкиндән Бурхн хамгин күчтә болн йоста болдгиг әмтн медтхә! Тиигтхә!


## РИМИНХН

### Христост иткдг Римин улст илгәсн бичг


Эн бичг Римд бәәх чонҗд Павелын ирлһиг белдхин төлә бичгдсмн. Апостол Павел Римд иткдг улс дунд цаг зуур көдлмш кеһәд, дәкәд теднә дөңгәр Испань орх болҗ зуралв. Христианск иткл гисн юмб, терүг эврәннь җирһлд яһҗ олзлхиг цәәлһҗ тер бичв.

Римин иткдг улсла мендләд, теднә төлә зальврсна хөөн Павел бичгиннь һол төринь медүлҗәнә. «Энүг Бурхн эклцәс авн сүл күртл иткләр дамҗад кенә» (1.17). Цааранднь Павел һол төрән делгүһәр медүлнә. Цуг делкә, евреймүд чигн, буру номта улс чигн Бурхна өмн чик седклтә болхар седцхәнә, яһад гихлә, цугтан килнцин үлмәд әдләр бәәнә. Күн болһн Исус Христосар дамҗад Бурхна өмн чик седклтә болна. Тегәд Бурхнла шинәр бәәснәс иштә, Христосла бәәсн ниицәнә шин җирһлин тускар Павел бичҗәнә. Христост иткдг күн Бурхнла эвтә болна. Бурхна Сәкүсн терүг килнцин болн үклин үлмәһәс сулдхна. 5–8 бөлгүдт Павел Бурхна Закан ямаран учр-утх болн иткдг улсин җирһлд Әрүн Сәкүснә күч зүүҗәхин тускар күүндвр кеҗәнә. Цааранднь Бурхна зурад олн әмтн дунд евреймүд болн буру номта улс яһҗ бәәрлснә туск сурврт хәрү өгчәнә. Исусиг бурушалһн Бурхна зуран әңгнь болҗана гиҗ евреймүд тер ашлвр кеҗәнә. Эннь Бурхна цаһан санан Исус Христост бууһад цуг әмтнд күрдгәр тиигҗәнә. Евреймүд Исусиг мөңкинд бурушав гиҗ тер иткҗәхш. Дәкәд Павел христианмудын җирһл ямаран болх зөвтәг бичҗәнә. Терүнәс оньглҗ талдан күүнд яһҗ дурлхин тускар бичҗәнә. Павел иим төрмүд үзүлҗәнә: Бурхнд цергллһн, шаңгин өмн болн талдан иткдг улсин өмн христианмудын күцәх даалһвр, шаҗна төрмүд. Эврәннь бичгән Павел мендән илгәһәд, Бурхиг магтад төгсәҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг болн һол төр 1.1–17

Күн болһнд аврлт кергтә 1.18 – 3.20

Бурхна аврлтын хаалһ 3.21 – 4.25

Христосла ниилснд шин җирһл 5.1 – 8.39

Израиль Бурхна зурад 9.1 – 11.36

Христианмудын заң 12.1 – 15.13

Товчлгч үг болн эврә йөрәл 15.14 – 16.27


### 1


Мендллһн


1Исус Христосин зарц болн апостол болтха гиҗ дуудгдсн Павелас. Бурхн намаг Сән Зәңг тархатха гиһәд шүүҗ авв. 2Бурхн кезәнә Сән Зәңг өгх болад әәлдәчнрәр дамҗулад үг өглә. Әәлдәчнр энүнә тускар Әрүн Бичгт бичлә. 3-4Сән Зәңгд Бурхна Көвүн мана Деед Эзн Исус Христосин тускар келгдҗәнә. Күүнә заң-бәрцин тускар келхлә, төрсн үүдәлтәрн Тер Давидин хөөт үй бәәҗ. Бурхна заң-бәрцин тускар келхлә, Бурхн Христосиг үкләс әмдрүлхләрн Эврәннь Көвүн болҗахиг күчтәһәр үзүлв. 5Бурхн Христосар дамҗад намаг апостол болтха гиҗ, шишлң билг өгв. Учрнь иим: Терүнә нернә төлә цуг келн улсиг иткдг болн соңсхврта кетхә гив. 6Исус Христосар дуудгдсн Римд бәәх тадн бас теднә тоод орҗанат. 7Тиигәд Бурхна дурта Римд бәәх улс болн Терүнә улс болхар дуудгдсн цуг таднд эн бичг бичҗәнәв. Бурхн мана Эцк болн Деед Эзн Исус Христос таднд хәәрлт болн төвкнүн бәәдл өгтхә.


Ханлтын зальврлһн


8Хамгин түрүнд, би цуг таднаннь төлә мини Бурхнд Исус Христосар дамҗулад ханлт өргҗәнәв. Яһад гихлә, тадна итклин тускар делкәд соңсгдҗана. 9Зальврхларн кезә чигн би тадна тускар ухалдгиг Бурхн герч. Би Бурхна Көвүнә тускар Сән Зәңг тархахларн, әрүн зүркнәсн Бурхнд церглҗәнәв. 10Таднд күрх арһ нанд Бурхна таалар учртха гиҗ би зальврҗанав. 11Би тадниг йир икәр үзхәр седләв. Тадниг батлхин төлә Бурхна билгәр хувалцхар седләв. 12Би таднд, тадн нанд хамцу иткләрн урмд өгх гиҗ санҗанав. 13Ахнр-дүүнр, би кесг дәкҗ тадн тал одхар седхлә, мел нег юмн ода күртл сад-боомтг болад бәәсиг тадн медтхә гиҗәнәв. Буру номта әмтиг итклд орулснла әдләр би тадн дунд тиим көдлмш кех санатав. 14Би цугтаднь өгцтәв: делгрсн сойлта улст болн зерлг улст, сурһульта болн сурһуль уга улст. 15Тиигәд би Римд бәәх таднд Сән Зәңг цәәлһхдән белмб.


Сән Зәңгин күчн


16Би Сән Зәңгәс ичҗәхшв. Энтн иткдг улсиг цугтаһинь аврхин төлә бәәх Бурхна күчн. Хамгин түрүнд Сән Зәңг евреймүдиг, дарунь буру номта улсиг аврна. 17Бурхн яһҗ күүг чик седклтә кедгиг Сән Зәңг үзүлҗәнә. Энүг эклцәс авн сүл күртл Бурхн иткләр дамҗад кенә. Энүнә тускар: «Иткләр дамҗад чик седклтә болсн күн җирһх» гиҗ бичәтә. 18-19Күүнә зарһ яһҗ кехән Бурхн үзүлв. Цуг кесн килнцәрнь болн му йовдл һарһсарнь Бурхн әмтиг засглх. Учрнь: Бурхна туск медрл теднд ил, яһад гихлә, Бурхн эн медрл теднд секв. Зуг тедн хар саната йовдл һарһхларн, талдан улс үнниг бичә медтхә гиҗ бәрнә. 20Делкә үүдснәс авн Бурхна үзгддго бәәдл, Терүнә мөңк күчн болн заң-бәрц үүдәлтәрнь хәләхлә медгднә. Тиигәд әмтнд бийән харсхин төлә келдг үг уга. 21Бурхиг тедн медсн бийнь Бурхн гиҗ туурулсн уга, Терүнд ханлтан өргсн уга. Теднә ухань хоосн. Теднә ухан тату, толһань хар санаһар дүүрв. 22Тиим улс бийән цецнд тоолҗана, болв йирдән һәргтә болҗ һарв. 23Үкл уга Бурхнд мөргхин ормд тедн үкдг күүнә, шовудын, мал-аһрусна, мөлкдгүдин бәәдлтә кегдлмүдт шүтнә. 24Тиигәд зүркнә килнцтә седвәр тедниг һарһтха гиҗ Бурхн бәрүлв. Нег-негнләһән тедн ичртә йовдл һарһдг болв. 25Иим улс Бурхна туск үнниг худлас сольв. Үүдәчд биш үүдәврт тедн шүтәд церглдг болв. Олн әмтн Үүдәчиг мөңк туурултха. Тиигтхә! 26Иигәд Бурхн тедниг бийсиннь ичртә бахмҗднь бәрүлв. Күүкд улс чигн хоорндан бузртаһар холвата болв. 27Залус бас күүкд улсла биш нег-негнләһән зута юм һарһҗ ниилцхәв. Тедн эндү йовдл һарһсндан авх йоста засквр авцхав. 28Әмтн Бурхна туск медрлиг ухандан эс бәрсәр Бурхн тедниг ичр уга сананднь бәрүлв. Тиигәд тедн ичр уга йовдлмуд һарһна. 29Тедн үнн биш юмар дүүрв: хар санан, ховдгллһн, нег-негндән му йовдл үзүллһн, үлү үзлһн, аллһн, цүүгән, худл келлһн болн өшән, хов зөөлһн. 30Әмтн нег-негән му келнә, Бурхна өшәтнр караг, бийрхг, яһҗ хар саната йовдл һарһхиг ухална, эцк-экән соңсхш. 31Әмтн ичр уга, келсән күцәхш, дурн, хәәрлт уга. 32Бурхна заканд юуна тускар бичәтәг тедн меднә. Тиим йовдл һарһҗах улс үкх йоста, гиҗ терүнд бичәтә. Тер бийнь тедн тиим йовдл цаарандан һарһна. Дәкәд тиим йовдл һарһдг улсла тедн зөвшәрнә.


### 2


Бурхна чик зарһ


1Тер төләд талдан күүнә зарһ кехләрн, чамд бийән харсхин төлә келдг үг уга. Яһад гихлә, талдан улсин зарһ кехләрн, чи теднлә әдл йовдл һарһҗанач. Терүгәрн чи бийән засглҗанач. 2Болв иим йовдл һарһҗах улсиг Бурхн чикәр засглҗана. Терүгинь бидн меднәвидн. 3Тиигәд чи иим йовдл һарһсн улсин зарһ кеһәд, эврән терүнлә әдл йовдл һарһҗанач. Бурхна зарһас чи алдрҗ һархар седҗәдг болвзач? 4Бурхна кемҗән уга цаһан санаг, Терүнә тесвриг чи һазалҗанчи? Бурхн чамаг ода күртл засгллго бәәнә. Бурхн цаһан санатаг чи меднәлмч. Тер чини килнцтә җирһличнь хайулҗана. 5Чи бөдүн күзүһән үзүләд, эн килнцтә җирһлән хайхар седҗәхшич. Тиигәд Бурхн эврәннь ууран һарһх болн чик зарһ кех өдр чи эврәннь засган улм икдүлҗәнәч. 6Тер өдр Бурхн күн болһниг күцәсн кергәрнь ашлх. 7Зәрм улс сән кергән цаарандан һарһад, Бурхнас туурмҗ, күндллһ болн мөңк җирһл хәәҗәнә. Бурхн теднд мөңк җирһл өгх. 8Эврә сә хәәдг зәрм улс үнниг һолад, хар саната йовдлмуд цаарандан һарһҗана. Бурхн цухлан үзүләд тедниг засглх. 9Хар саната йовдл һарһҗах күн болһн – түрүләд евреймүд, дәкәд буру номта улс – зовлңла болн өвдкүрлә харһх. 10Сән йовдл һарһҗах күн болһн – түрүләд евреймүд, дәкәд буру номта улс – Бурхнас туурмҗ, күндллһ болн эв авх. 11Бурхн зарһ кехләрн, кенинь чигн татшго. 12Мошен закан угаһар буру номта улс килнц һарһна. Тедн закан угаһар үкх. Евреймүдт закан бәәнә. Тедн килнц һарһна. Тиигәд закаһар зарһла харһх. 13Закаг соңсдг күүг биш, терүг күцәдг күүг Бурхн чик седклтәд тоолна. 14Буру номта улст Мошен закан уга. Болв тедн закана неквр төрхәрә бәәдг седвәрәр күцәхләрн, закан уга бийнь эврән закан болна. 15Энүгәрн тедн закана неквр теднә зүркнд бичәтә бәәнә гисиг медүлҗәнә. Теднә зүркн энүг үнн болсинь герчлҗәнә. Яһад гихлә, теднә ухан-седвәр зәрмдән теднд зөв өгнә, зәрмдән гемшәнә. 16Бурхн Христос Исусар дамҗулад, әмтнә цуг нуувч ухан-седвәрин зарһ кех. Эн тоот мини цәәлһҗәх Сән Зәңглә ирлцҗәнә.


Евреймүд болн закан


17Чи заканд нәәләд, Бурхарн бардмнад, бийән еврейв гиҗ нерәддг болхич. 18Чи Бурхна таал меднәч, заканас дассн учрас чикинь йилһҗ чадхич. 19Чи бийән сохр улсин көтлврчд болн харңһуд бәәдг улсин герлд тоолҗанач, эргү улсин сурһмҗлач болн баһчудын багшв гиҗәнәч. 20Заканд бәәх цуг медрлиг болн үнниг чи эврәһән гиҗ тоолҗанач. 21Чи талдан улс сурһнач, яһад бийән эс сурһнач? Чи хулха бичә ке гиҗ цәәлһнәч, эврән хулхалдвчи? 22Залу гергн хойрин хоорндк иткл бичә эвдтн гиҗ сурһнач, эврән тиигдвчи? Чи һар кегдлмүдәс җигшнәч, эврән болхла буру номта улсин сүмәс хулхалдвчи? 23Чамд закан бәәсәр бардмннач, болв терүнә неквр эвдәд, Бурхиг чи һутаҗахшвчи? 24Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Таднас көлтә Бурхна тускар буру номта улс му келҗәнә». 25Кемр зака күцәхлә, чини керчлһн туста болна. Болв кемр чи зака эвдҗәхлә, керчлһн тус уга. 26Кемр керчгдәд уга буру номта күн зака күцәхлә, керчгдсн болҗ тоолгдшгой? 27Чамаг керчгдәд уга зака күцәҗәх күн засглх. Яһад гихлә, чамд бичгдсн закан болн керчлһн бәәсн бийнь чи зака эвдҗәнәч. 28Зүс зүркәрн еврей болв чигн йосн еврей биш. Йосн керчлһн цогц-махмудт кегдсн керчлһн биш. 29Йосн еврей ухан-санаһарн еврей болҗана. Эс гихлә, тиим еврей седкләрн керчгдсн күн болҗана. Бичәтә закан биш Бурхна Сәкүсн тиим күүнә уха-санаһинь еврей кенә. Тиим күүнд әмтнәс биш Бурхнас буульмҗ ирнә.


### 3


1Тиигәд еврей болсн юуһарн деерв, керчлһнәс ямаран тус болҗахмб? 2Альк халхарн чигн ик туста. Хамгин түрүнд Бурхн евреймүдт эврәннь үг иткҗ өглә. 3Кемр ода теднә зәрмнь Бурхнд итклтә эс болхла, терүнәс көлтә Бурхн бас тиим болхий? 4Мел уга. Күн болһн худлч болв чигн Бурхн итклтә. Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Тана үг үнн, Та эврәннь зарһдан диилвр бәрхит». 5Тадн му йовдл һарһҗаснас көлтә әмтн тодрхаһар Бурхна чикәр кеҗәсиг үзхий? Бидн ю келхвидн? Мадниг засглхларн Бурхн чикәр кеҗәнү? (Эн сурвр би әмтнә хәләцәр тәвҗәнәв.) 6Э-э, кеҗәнә. Кемр Бурхн тиим чик эс болхла, яһҗ Тер делкән зарһ кех бәәсмб? 7Кемр мини һарһҗах буру Бурхна туурмҗиг улм өскҗәхлә, яһад намаг килнцтә күн гиҗ засглхмб? 8Тиигхлә яһад иигҗ эс келҗәхмб? Бурхна туурмҗиг улм өскхин төлә му йовдл һарһхмн. Зәрм улс нам тиигҗ келҗәнә гиһәд хов зөөв. Бурхн тиим улсиг засглхла чик болх. 9Тиигхлә ю келхмб? Бидн, евреймүд, буру номта улсас деер болҗахмб? Мел уга! Евреймүд болн буру номта улс – цугтан әдләр килнцин үлмәд бәәхиг урднь үзүлләв. 10Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Нег чигн чик седклтә күн уга, нег чигн! 11Нег чигн меддг күн уга. Бурхиг хәәҗәх нег чигн күн уга. 12Цугтан Бурхнас эргәд холдв, цугтан тус уга болв. Сән йовдл һарһҗах күн уга. Мел уга. 13Теднә хоолнь секәтә үкәрин бәәдлтә. Келнь худл келнә, урл деернь хорта моһан хорн бәәнә. 14Теднә келсн үгмүдәс зуг харал болн һундл соңсгдна. 15Тедн оньдин алхдан белн. 16Йовсн һазртан тедн мел эвдрл болн зовлң авч ирнә. 17Төвкнүн бәәдл тедн медсмн уга. 18Ухан-санаһарн Бурхиг күндлхш». 19Заканд бичгдсн тоот закана неквр күцәх йоста күүнә төр болҗахиг бидн меднәвидн. Тер учр деерәс әмтнд бийән харсхин төлә үгән уга болад, делкә кевтән Бурхна өмн бурута болҗахиг үзх. 20Закана неквр күцәсәрн нег чигн күн Бурхна өмн чик седклтә болшго. Һарһсн килнциг закан күүнд медүлҗәнә.


Бурхн яһҗ күүг чик седклтәд тоолдв


21Бурхн күүг яһҗ чик седклтә болхиг ода медүлҗәнә. Эн йовдл заканла холвата биш. Зуг энүнә тускар закан болн әәлдәчнр лавлҗана. 22Исус Христост итксәр дамҗад, Бурхн әмтиг чик седклтә кенә. Христост итксн улсиг цугтаһинь Бурхн тиигнә. Яһад гихлә, йилһл уга. 23Әмтн цугтан килнц һарһв, цугтан Бурхна туурмҗас салцхав. 24Әмтиг сулдхх Исус Христосар дамҗулад тедн Бурхна хәәрлтәр чик седклтә болв. Бурхна хәәрлт теднд белг болҗана. 25-26Христост итксәр әмтнә килнциг тәвүлхин төлә Бурхн Терүг шиидв. Христосин үкләс иштә Бурхн әмтнә килнц тәвнә. Бийинь үннч болҗахан үзүлхин төлә Бурхн Христосиг шиидв. Урднь Бурхн тесвртә билә, әмтнә килнцд оньган өгчәсмн уга. Болв Бурхн үнән үзүлхин төлә ода әмтнә килнц тәвнә. Бийнь үннч болҗахан болн Христост иткдг күн болһниг чик седклтә кеҗәхән Бурхн үзүлнә. 27Юуһарн бидн ода бардмнхмб? Юуһар биш. Яһад бидн эс бардмнҗ чадхмб? Бурхн мадниг зака күцәлһәр биш һанцхн иткләр чик седклтә кеҗәнә. 28Бурхн күүг закана неквр күцәҗ биш, зуг иткләр дамҗад чик седклтә кедгиг бидн зөвшәрҗәнәвидн. 29Бурхн һанцхн евреймүдин Бурхмби? Тер бас буру номта улсин Бурхн биший? Э, буру номта улсин Бурхн бас болҗана. 30Бурхн һанцхн болдмн. Евреймүдиг тер итклин улар чик седклтәд тоолна, буру номта улсиг иткләр дамҗад тиигнә. 31Болв бидн иткләрн закаг уга кеҗәнү? Уга, мел уга. Бидн закаг батлҗанавидн.


### 4


Абрахамин туск үлгүр


1Мана өвк Абрахамин тускар бидн ю келхмб? Терүнә дамшлтнь ямарамб? 2Кемр Абрахам эврәннь кесн-күцәсәрн Бурхна өмн чик седклтә болхла, тер бийәрн бардмнҗ чадх билә. Зуг эн тоотс Бурхна өмн болшго. 3Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Абрахам Бурхнд иткәд, Бурхн терүг чик седклтәд тоолв». 4Кемр көдлмштән җалв авхла, тернь белг биш, олсн мөңгнь болҗана. 5Килнцтә улсиг чик седклтәд тоолдг Бурхнд иткдг күн кесн кергәрн биш, иткләрн чик седклтәд тоолгдна. 6Кесн-күцәсинь тоод авлго, чик седклтәд тоолгдҗах күүнә авчах буйн кишгин тускар Давид бас тиигҗ келҗәнә. « 7Зака эвдсинь тәвҗ өггдсн болн килнцинь тәвҗ өггдсн күн буйн кишгтә. 8Һарһсн килнцинь Деед Эзн эс тоолҗахла, тер күн буйн кишгтә». 9Давидин келсн буйн кишг зуг керчүлсн улсин болҗахмб? Уга. Энтн эс керчүлсн улсин бас болҗана. Абрахамиг иткләр дамҗад Бурхн чик седклтәд тоолв гиҗ бидн келнәвидн. 10Бурхн Абрахамиг чик седклтәд кезә тоолв? Эннь керчүлхәс өмн, эс гихлә хөөннь болсмб? Хөөннь биш, керчүлһнә өмн тоолв! 11Абрахам хөөннь керчүлгдлә. Керчүлгдәд уга цагт иткләр дамҗад Абрахамиг Бурхн чик седклтәд тоолв гисн темдг эн керчлһн болв. Тегәд эс керчүлгдв чигн Бурхнд иткдг болн Бурхн чик седклтәд тоолсн цуг улсин эцк Абрахам болҗана. 12Тиигәд Абрахам эс керчүлсн улсин эцкнь болҗана. Иим улс Бурхнд иткнә. Тедниг эс керчүлгдсн бийнь Бурхн тедниг чик седклтәд тоолна.


Абрахамд Бурхна өгсн үг


13Абрахам болн терүнә хөөт үйнр делкә эзлх гиҗ Бурхн үгән өглә. Абрахам зака күцәсәр биш иткәд чик седклтәд тоолгдсар Бурхн терүнд үг өгсмн. 14Кемр Бурхн закаһар бәәдг улст үг өгсмн болхла, тиигхлә иткл мел чинр уга болх билә, Бурхна өгсн үг чигн чинр уга болх бәәсмн. 15Закаг Бурхна зарһ көдлгнә, закан уга болхла, закана эвдлһн уга болх билә. 16Тиигәд итклин ул деер үг өггдсн учрас Абрахамин хөөт үйнрт цугтаднь Бурхна өгсн белг болҗана. Абрахамин зака күцәх хөөт үйнрт өгсн үг һанцхн теднә биш, зуг Абрахамла әдл иткдг улст бас өггдлә. Яһад гихлә, Абрахам Бурхна өмн цугтаннь эцк. 17Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би чамаг олн келн-улсин эцкд шиидв». Абрахам Бурхнд итклә. Бурхн үксн улсиг әмдрүлнә, үзгдәд угань үзгдтхә гиҗ закна. 18Мел нәәлвр уга цагт Абрахам нәәлвртәһәр иткв. Тер учрар Абрахам олн келн улсин эцк болв. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Чини хөөт-үйнр тиим йир олн болх». 19Абрахам зу шаху наста билә. Эврән тер цогц-махмудыннь җирһлин чидл хәрсинь медә бәәсн бийнь Сарра бас күүкд һарһхдан дегд көгшн болв чигн Абрахамин иткл баһрсмн уга. 20Абрахам Бурхна өгсн үгд цаарандан иткв. Тер маһдлсн уга. Абрахамин иткл күч өгәд, Бурхиг тер туурулв. 21Бурхн өгсн үгән күцәҗ чадх чидлтә гиҗ тер йир икәр иткв. 22Тиигәд Бурхн Абрахамиг терүнә иткләр дамҗад чик седклтәд тоолв. 23-24«Чик седклтәд тоолв» гиҗ бичгдсн үгмүд һанцхн Абрахамд келгдҗәхш, маднд чигн келгдҗәнә. Бидн бас чик седклтәд тоолгдхвидн. Яһад гихлә, мана Деед Эзн Исус Христосиг әмдрүлсн Бурхнд иткҗәнәвидн. 25Мана килнцәс көлтә Исус Христос үкллә харһв, мадниг чик седклтә кехин төлә тер әмдрв.


### 5


Иткл байр үүдәҗәнә


1Тиигәд иткләр бидн чик седклтәд тоолгдад, мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад Бурхнла эвтәһәр бәәнәвидн. 2Исус Христосар дамҗад бидн иткәд, Бурхна хәәрлтд күрвидн. Ода бидн тер хәәрлтәр бәәнәвидн. Бидн Бурхна туурмҗиг авх улс болад нәәләд байрлҗанавидн. 3Мана байр зуг иим биш. Бидн зовлң эдлҗәсндән байрлҗанавидн. Зовлң маднд тесвр өскдгиг меднәвидн. 4Мадниг тесвртәһәр бәәдг дасҗахиг Бурхн лавлҗана. Бурхн мадниг лавлсн учрар бидн нәәлҗәнәвидн. 5Нәәлвр мадниг ичәҗәхш. Яһад гихлә, Бурхн мана зүркиг Бурхнас авсн Әрүн Сәкүсәр дамҗад дурар дүүргв. 6Мадниг бас күч уга улс болҗахт, Бурхна темдглсн цагла Христос килнцтә улсин төлә үклә. 7Чик седклтә күүнә төлә үкхд күчр. Сән күүнә төлә үкх белн күн олдад чигн бәәх. 8Болв Бурхн маднд йир дуртаһан үзүлв. Мадниг бас килнцтә бәәхит Христос мана төлә үкҗ. 9Христос цусан мана төлә асхнас иштә ода бидн чик седклтә болвидн. Түүнәс даву Христос мадниг Бурхна цухлас аврх. 10Урднь бидн Бурхна дәәсн биләвидн. Ода Энүнлә Көвүнәннь үкләр эвцлдвидн. Терүнәс даву эвцлдәд бидн Христосин җирһләр аврлтд күрхвидн. 11Болв эннь цугтан биш. Мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗулад Бурхнла эвцлт авсндан бидн Бурхндан нииләд байрта бәәнәвидн.


Аадм болн Христос


12Нег күүһәр дамҗад делкәд килнц ирв, килнц үкл авч ирв. Аштнь үкл цуг әмтст күртв. 13Зака һарһтл делкәд килнц бәәсмн. Болв закан угад килнц – килнц болҗ тоолгдхш. 14Зуг Аадмин цагас Мошен цаг күртл әмтн цугтан үкх зөвтә бәәсмн. Нам Аадмла әдл Бурхна заквр эс эвдсмн бийнь әмтн үкх зөвтә билә. Аадм делкәд ирх күүнә дүр болҗ бәәсмн. 15Аадмин килнц Бурхна цаһан санана белгәс йилһрнә. Яһад гихлә, һанцхн күн буру йовдл һарһснас көлтә олн улс үксмн. Болв терүнәс даву талдан күн – Исус Христос Бурхна белгәр дамҗад олна килнциг тәвҗ өгв. 16Һанцхн күүнә килнц Бурхна белгәс йилһрнә. Аадмиг килнц һарһхла, Бурхн терүг бурута гив. Болв олн улс килнц һарһхла, Бурхн теднд цаһан санаһан күргәд, буру уга гив. 17Үнндән болхла, нег күүнә килнцәс көлтә цугтан үкх зөвтә бәәсмн. Болв һанцхн күн Исус Христос күцәҗ чадснь өмнкәс үлү болҗана. Бурхна элвг хәәрлт болн чик седклтә болх белг авсн улс җирһлд Исус Христосар дамҗулад залх. 18Тиигәд негхн килнц цугтаһинь бурушав. Тедү мет нег үнн йовдл цугтаһинь чик седклтә кеһәд, җирһл өгнә. 19Һанцхн күүнә соңсхвр уга йовдлас көлтә әмтнә ик зунь килнцтә болв. Тиигҗ соңсхврта негхн күүнә йовдлар олн улс чик седклтә болх. 20Закан му йовдлмуд делгрүлхин төлә күчәр орулгдв. Болв килнц өссн һазрт Бурхна хәәрлт бас өснә. 21Юңгад гихлә, килнц әмтиг үкләр дамҗад залсн әдләр тиигҗ Бурхна хәәрлт зална. Мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад Бурхна хәәрлт мадниг мөңк җирһлүр көтлҗ йовна.


### 6


Христост иткдг күүнә җирһл


1Тиигәд бидн ю келхмб? Бидн Бурхна цаһан сана өскхәр цаарандан килнц һарһад бәәхмб? 2Төрүц тиигхмн биш. Килнцтә җирһләс үкҗ салсн мет бидн бәәнәвидн. Бидн яһҗ цаарандан килнц һарһхмби? 3Бидн уснд кирслгдхләрн, Исус Христосла нииләд ни-негн болвидн. Уснд кирслгдхләрн бидн Терүнлә хамдан үксн болвидн. Терүг тадн медвт? 4Уснд кирслгдхләрн бидн Терүнлә хамдан үксн болвидн, терүнлә хамдан оршагдвидн. Тиигәд Христос үкснә хөөн Эцкин туурмҗин күчәр әмдрүлгдснлә әдләр бидн бас шин җирһләр бәәҗәнәвидн. 5Кемр бидн Терүнлә үкәд ниилсн болхла, Терүнлә әдл әмдрхвидн. 6Мана хуучн җирһл Исусла хамдан кирс деер үкҗ уга болв. Тиигәд килнцтә цогц-махмудын йосн хольврад, бидн дәкҗ килнцин мухла болшговидн. 7Яһад гихлә, үксн күн килнцәс сулдхгдна. 8Кемр бидн Христосла үксн болхла Терүнлә хамдан җирһхвидн гиҗ иткҗәнәвидн. 9Үкләс әмдрәд, Христос дәкҗ үкшгог бидн меднәвидн: үкл Терүг авлҗ чаддмн биш. 10Христос үксн учрас килнц Терүг мел авлҗ чадшго юмн. Ода Христос Бурхнла үүрләд бәәнә. 11Тадн ода бийән килнцтә җирһләс үкҗ салснд тоолх зөвтәт. Бийән Исус Христосар дамҗулад, Бурхнла үүрләд бәәҗәхән тадн тоолх зөвтәт. 12Цогциннь седвәр дахҗ дөңндгоһар тана күүрх цогц-махмуд килнц бичә залтха! 13Му күслиг күцәхин төлә цогц-махмудыннь мөчмүдиг килнцд бичә бәрүлтн. Терүнә ормд тадниг олзлхд Бурхнд зөв өгтн. Тадн үкләс әмдрҗ ирвшт. Эврәннь цогцин мөчмүдиг чик йовдл һарһхин төлә Бурхнд өгтн. 14Таниг килнц бичә эзлтхә. Яһад гихлә, тадн закана үлмәд биш, зуг Бурхна хәәрлтин үлмәд бәәнәт.


Чик седклтә зарцнр


15Тиигхлә юн болҗахмб? Ода бидн закана үлмәд биш, Бурхна хәәрлтин үлмәд бәәсн учрар килнц һарһҗахмби? Төрүц уга. 16Тадн бийәрн талдан улсин ялч болхларн, йосндан тер эздүдин мухла болнат. Тедниг соңснат. Тадн эс гихлә, килнцин мухла болад үкнәт, эс гихлә, Бурхиг соңсдг мухла болнат. Тегәд Бурхн тадниг чик седклтә кенә. 17Тадн килнцин мухла болсн бийнь өггдсн номин үнниг халун зүркәрн дахвт. Бурхн тууртха! 18Килнцәс тадн сулдхгдад, чик седклтә җирһлин мухла болвт. 19Тадниг медтхә гиһәд, би энүнә тускар амр үгәр келҗәнәв. Урднь хар саната күсл күцәхин төлә тадн бийән кевтнь бузр болн му йовдлын ялч келәт. Ода тадн әрүн керг кевтнь күцәхин төлә чик седклтә җирһлин ялч болтн. 20Килнцин ялч болҗасн цагт тадн чик седклтә җирһләс сул йовлат. 21Энүнә ашт тадн ю аввт? Ода тадн кеснәсн ичнәт, олз мел авсн угат. Кесн йовдлмудын ашнь үкл болв. 22Ода тадн килнцәс сулдхгдад, Бурхна мухла болвт. Бурхнд кевтнь нерәдсн җирһл аввт. Эн җирһлин ашнь мөңк җирһл. 23Килнцин ашнь үкл болҗана, Бурхна белг – мана Деед Эзн Исус Христосла хамдан бәәх мөңк җирһл болҗана.


### 7


Заканас сул бәәлһн


1Ахнр-дүүнр, әмд бәәх күүг кезә чигн Закан залдгиг тадн меддговт? Би Зака меддг улст келҗәнәв. 2Күүкд күн эврәннь залутаһан терүг үктл закаһар холвата бәәнә. Кемр залунь үкхлә, тер гер-мал болҗ бәәсн даалһврас сулдна. 3Залуһан әмд деер күүкд күн талдан залула бәәхлә, тер күүкд күн аля нертә болҗана. Кемр залунь өңгрсмн болхла, тиигхлә тер заканас сулдад, талдан залуд одхла, аля нертә гиҗ терүг келҗ болшго. 4Түүшң, ахнр-дүүнр, таднла бас тиим юмн учрҗана. Тадн Заканас сулдхгдвт, яһад гихлә, тадн Исус Христосин цогц-махмудын әңгнь болҗанат. Ода тадн үкәд әмдрсн Христосин улс болҗанат, тиигәд Бурхнд цергләд сән йовдл һарһхит. 5Бидн эврәннь дурарн бәәсн цагт закаһар сергәгдҗәх килнцтә седвәр цогцд көндрв. Эн седвәрин ашнь үкл болҗана. 6Ода бидн мадниг бәрҗәсн заканас сулдвидн. Яһад гихлә, закана тускар келхлә, тадн үкҗ одлат. Тиигәд бидн хуучн кевәр бичәтә закаһар дамҗад Бурхнд церглҗәхшвидн. Бидн шин кевәр Сәкүсәр дамҗулад Бурхнд церглҗәнәвидн.


Закан болн килнц


7Тиигәд ю келхмб? Закан килнцтә болҗахмби? Мел уга. Болв закан уга болсн болхла, килнц юн бәәсинь би медшго биләв. Закан «Күүнә юмнд бичә седклән тәв», – гиҗ эс келсмн болхла, седвәр гисиг медшго биләв. 8Закана заавр олзлад, мини дотр килнц зүсн-зүүл седвәр үүдәв. Болв закан угаһар килнц үксн юмн. 9-10Урднь би закан угаһар бәәләв. Болв закана заавр ирхлә, килнц әмдрв, би болхла үкҗ одв. Тиигәд закана заавр җирһл өгх йоста бәәсмн, терүнә ормд үкл авч ирв. 11Закана заавриг олзлад, килнц намаг мекләд алв. 12Закан әрүн, заавр бас әрүн, чик, сән. 13Эн сән заавр нанд үкл авч ирвү? Уга! Килнц тиигв. Килнц сән заавриг олзлад, нанд үкл авч ирв. Тиигәд килнцин учр-утхнь медүлгдв. Зааврар дамҗад, килнц улм килнцтәһән үзүлҗәнә. 14Закан Бурхнас һардгиг бидн меднәвидн. Би үкх күн болад, килнцин ялчд хулдгдв. 15Би ю кеҗәхән эврән медҗәхшв. Кехәр седсән би кеҗәхшв, терүнә ормд дурго юман кенәв. 16Кемр би дурн уга юман кехлә, терүгәрн закан цаһан саната гиҗ зөвшлҗәнәв. 17Тер учрар энүг би эврән кеҗәхшв, мини дотр бәәх килнц кеҗәнә. 18Бийдм, мини килнцтә бәәдлд сән юмн уга, яһад гихлә, би цаһан саната йовдл һарһхар седнәв, болв кеҗ чадхшв. 19Би кехәр седсн сән юман кеҗәхшв. Болв эс кехәр седсн му йовдл һарһад бәәнәв. 20Кемр би дурго юман кеҗәхлә, тертн би бишв, мини дотр бәәх килнц кеҗәнә. 21Энд иим закан бәәхиг би меднәв: кемр би сән йовдл һарһхар седхлә, нанд негхн арһ бәәнә – хар сана һарһх. 22-23Дотран би Бурхна зака тавлҗанав, болв мини цогц дотр талдан закан көдлнә. Эн закан мини уханла дәәлднә, намаг килнцин закана бәрәнд орулна. Килнцин закан мини цогц-махмудыг авлад көдлнә. 24О, ямаран кишг уга күн бәәҗв би! Кен намаг эн үкх цогцас сулдххмби? 25Мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад, би Бурхнд ханлтан өргҗәнәв. Тиигәд би эврәннь ухаһар Бурхна заканд церглҗәнәв, цогциннь бәәдләрн болхла, би килнцин заканд церглҗәнәв.


### 8


Йосн җирһл


1Исус Христосла ниилсн улсиг кен чигн засглшго. 2Яһад гихлә, Әрүн Сәкүснә закан таниг килнцин болн үклин заканас сулдхв. Эн Әрүн Сәкүснә закан Исус Христосла нииләд бәәх танд җирһл өгнә. 3Тана килнцтә бәәдләс көлтә закан эс кеҗ чадсиг Бурхн кев. Эврәннь Көвүһән илгәһәд, Бурхн әмтнә килнциг бурушав. Тер Көвүнь күүнлә әдл цогц-махмудта болад, килнциг уга кехәр ирв. 4Бидн килнцтә бәәдләрн биш Әрүн Сәкүснә таалар бәәсәрн закана йоста неквр күцәдгәр Бурхн тиим йовдл һарв. 5Килнцтә бәәдләр бәәҗәх улс цогцин седвәрин тускар ухална, Әрүн Сәкүснә таалар бәәҗәх улс Әрүн Сәкүснә таалын тускар ухална. 6Цогцин седвәрин тускар ухалҗах күн үклд күрх, Әрүн Сәкүснә таалын тускар ухалҗах күн җирһлд күрәд төвкнүн бәәх. 7Цогцин седвәрин тускар ухалҗах күн Бурхна дәәсн. Яһад гихлә, тернь Бурхна зака күцәхш, йосндан күцәҗ чадхш. 8Цогцин седвәрәр бәәдг күн Бурхнд таасгддгар кеҗ чадшго. 9Кемр Әрүн Сәкүсн тадн дотр бәәхлә, тадн цогцин седвәрәр биш Әрүн Сәкүснә таалар бәәнәт. Христосин Сәкүсн уга күн Христосин биш болҗана. 10Кемр Христос таднла нииләд бәәхлә, тадна цогц килнцәс көлтә үкв чигн Әрүн Сәкүсн таднд җирһл болҗана. Яһад гихлә, тадн Бурхна өмн чик седклтә болвт. 11Кемр тадна дотр Исусиг үкләс әмдрүлсн Бурхна Сәкүсн бүүрлҗ бәәхлә, Христосиг әмдрүлсн Бурхн дотртн бәәҗәх Сәкүсәрн тадна цогциг әмдрүлх. 12Тиигәд бидн, ахнр-дүүнр, цогциннь седвәрәр бәәшго болҗанавидн. 13Кемр цогц-махмудыннь седвәрәр бәәхлә, тадн үкхит. Зуг кемр килнцтә йовдлмуд Әрүн Сәкүсәр уга кехлә, цаарандан җирһәд бәәхит. 14Бурхна Сәкүс дахҗ йовх улс Бурхна үрдүд болҗана. 15Бурхнас авсн Сәкүсн таднар ялч кеҗәхш, тадниг әәлһҗәхш. Болв Әрүн Сәкүсн таднар Бурхна үрдүд кеҗәнә. Әрүн Сәкүснә күчәр бидн Бурхиг дуудҗанавидн: «Аав, Эцкм!» 16Мадниг Бурхна үрдүд гиҗ Бурхна Сәкүсн болн мана седкл герчлҗәнә. 17Кемр бидн Бурхна үрдүд болхла Терүнә улсин төлә хадһлҗах зөөр авхвидн. Тедү мет бидн Христосла хамдан Энүнә төлә Бурхна хадһлҗах зөөриг бас авхвидн. Кемр бидн Христосла хамдан зовлңган эдлҗәхлә, Энүнлә хамдан туурхвидн.


Ирх туурмҗ


18Маднд үзгдх туурмҗиг ода мана эдлҗәх зовлңла әдлцүлхлә, мана зовлң юмн биш. 19Эврәннь үрдүдән Бурхн үзүлхиг цуг үүдәсн юмс йир икәр күләҗәнә. 20-21Үүдәгдсн юмс цугтан эврәннь седвәрәр биш Бурхна таалар керг уга болв. Зуг цуг үүдәлмүдт үклин үлмәһәс һарх нәәлвр бәәнә. Тиигҗ тедн Бурхна үрдүдтә әдл алдр сулдхвр авх. 22Үүдәсн юмс кевтән ода күртл зовлңдан түңшҗәхиг бидн меднәвидн. Теднә зовлң күүкд һарһҗах өвдкүрлә әдл болна. 23Һанцхн тедн биш Әрүн Сәкүстә бидн бас зовлңгас түңшҗәнәвидн. Бурхн маднд хамгин түрүн белгүдин негнь гиһәд Әрүн Сәкүс өгв. Бурхн маднар үрдүдән кех болн мана цогциг кевтнь сулдхх кем күләһәд бидн түңшҗәнәвидн. 24Эн ицләр бидн авргдвидн. Кемр бидн нәәлҗәх юман үзҗәхлә, Тер нәәлвр болдмн биш. Яһад гихлә, үзҗәх юмндан кен нәәлҗәнә? 25Кемр бидн эс үзҗәх юмндан нәәлҗәхлә, тиигхләрн бидн энүг тесвртәһәр күләҗәнәвидн. 26Мел энүнлә әдл Әрүн Сәкүсн мадн тал дөң болхар ирнә. Яһад гихлә, бидн чидл тату болҗанавидн. Бидн нам яһҗ зальврхан медҗәхшвидн. Болв Сәкүсн мана ормд үгәр келлго, әәһәр Бурхнас сурна. 27Зүркд шинҗлҗәх Бурхн Әрүн Сәкүснә сана меднә. Яһад гихлә, Әрүн Сәкүсн Бурхна таалар Терүнә улсин төлә зальврҗана. 28Бийдән дурта улсла болн күслләнь ирлцҗ дуудгдсн әмтнлә цуг учрсиг Бурхн олзд орулна. 29Урдаснь Эврәннь шүүҗ авсн улсиг Бурхн Көвүнләһән әдл болх гиҗ шиидв. Тиигәд Исус олн ахнр-дүүнр дунд түрүңкнь болв. 30Бурхн шиидсн улсиг дуудв, дуудсн улсан чик седклтәд тоолв, чик седклтәд тоолсн улсан туурулв. 31Энүнә тускар бидн ю келхмб? Кемр Бурхн маднла негн болхла, кен мана өмнәс юм кеҗ чадхмб? 32Бурхн Көвүһән хармнл уга цуг мана төлә Терүгәрн тәкл тәкв. Көвүһән маднд өгсн Бурхн наадкинь кевтнь маднд өгшгой? 33Бурхна шүүҗ авсн улсиг кен гемшәхмб? Бурхн тедниг чик седклтәд тоолв. 34Кен тедниг засглхмб? Тиим күн уга. Яһад гихлә, Христос Исус мана төлә үкәд әмдрсмн, ода Бурхна барун тал бәәнә, мана тускар зальврҗана. 35Христосин дурнас мадниг юн салһхмб? Зовлң эс гихлә харһсн төрий? Көөлһн эс гихлә харһнлһн болвза? Күнд түрү бәәдл, әәмшг эс гихлә үклий? 36Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Чини төлә мадниг өдр болһн ална. Алгдх хөөдлә әдл мадниг тоолна». 37Кемҗән угаһар маднд дурлҗах күүнә күчәр цугтаһинь бидн диилҗәнәвидн. 38-39Үкл чигн биш, җирһл чигн биш, Бурхна элчнр чигн биш, залҗах болн һардҗах сәкүсд чигн биш, өдгә чигн биш, иргч тоот чигн биш, теңгр деер юн чигн биш, һазр дор юн чигн биш, үүдәсн тоотас юн чигн биш, мадниг Бурхна дурнас цугтан салһҗ чадшгог Би лавтаһар меднәв. Эн дуран Бурхн мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗулад үзүлв.


### 9


Бурхн болн Терүнә шүүҗ авсн улс


1Би үнндән келҗәнәв, худл келҗәхшв. Яһад гихлә, би Христосин күмбв. Әрүн Сәкүснә залҗах мини седкл, намаг худл эс келҗәхиг лавлҗана. 2Би дегд гейүрҗәнәв. Мини зүркн чилшго зовлңгар дүүрв. 3Ахнр-дүүнриннь төлә, эврәннь төрскн улсин төлә би Христосас салхар седләв. 4Тедн Израилин улс. Бурхн теднәр Эврәннь үрдүд кеһәд, туурмҗан үзүлв. Теднлә Бурхн бооцас батлв, теднд зака өгв. Израилин улс йосндан Бурхнд яһҗ мөргхән меднә. Бурхн теднд олн юм күцәх болҗ келлә. 5Израилин улс алдр өвкнрәс үүдлә. Күүнә уңг-тохмин тускар келхлә, Христос еврей күн бәәсмн. Энтн цугтаг залҗах Бурхн болҗана. Христос мөңкинд тууртха![1] Тиигтхә! 6Бурхна өгсн үг эс күцәгдв гиҗ би келҗәхшв. Юңгад гихлә, Израилин улс цугтан Бурхна шүүҗ авсн улс биш. 7Абрахамин хөөт үйнр цугтан йосндан терүнә үрдүд биш. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтәлм: «Зуг Ицхакин хөөт үйнр чини үйнр болҗ тоолгдх». 8Талданар келхлә экәс һарсн хөөт үйнр Бурхна үрдүд болҗахш. Болв Бурхна өгсн үгәр төрсн үрдүд йосн хөөт үйнр болҗана. 9Бурхн иим үг өглә: «Би хөөтндән иим цагла ирхв, Сарра көвүтә болх». 10Дәкәд келхлә, Ребекин хойр көвүн нег эцктә. Тер мана өвк Ицхак бәәҗ. 11-12Болв икр үрн төртл болн тедн сән, му йовдл һарһтл, Бурхн Ребект иигҗ келв: «Ах күн дү күүнд заргдх». Бурхна күсл Терүнә шүүҗ авлһар дамҗад күцдгәр эннь болв. Терүнә шүүҗ авлһн Яковин болн Эсав йовдлас эклҗәхш, Бурхна дуудврас эклҗәнә. 13Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би Яковд дурлад, Эсавд дурго болв». 14Тиигхлә бидн ю келхмб? Бурхн чикәр кеҗәхший? Мел уга! 15Мошед эн иигҗ келв: «Хәәрлхәр седсн күүһән хәәрлнәв, сана зовхар седсн күүндән сана зовнав». 16Бурхна шүүҗ авлһн күүнә седвәрәс болн күүнә йовдлмудас учрхш. Зуг Бурхна хәәрлтәр күцәгднә. 17Бурхн Эврәннь Бичгт фараонд иигҗ келҗәнә: «Би чидлән чамар дамҗад үзүлхин төлә мини нериг делкәд меддгәр чамаг Египетин хаана ширә деер суулһв». 18Тиигәд Бурхн хәәрлхәр седсән хәәрлнә, буцдг заңгта кехәр седхләрн буцулна.


Бурхна хәәрлт болн Терүнә ур


19Нанд таднас негнь келх: «Тиигхлә яһад күүг Бурхн гемшәҗәхмб? Терүнә таалла кен сөрүцҗ чадхмб?» 20Бурхнла зүтклдх кемб чи, күн? Шавр сав терүг кесн күүнд: «Чи яһад намаг иимәр кеввч?» – гиҗ келдви? 21Шаврар сав кеҗәх урч күн нег мокар хойр сав кеҗ чадшго: негинь – кееһин төлә, хойрдгчинь – йирин бәәдлин төлә. 22Тиигхлә Бурхнд ууран үзүлх болн чидлән медүлх зөв бәәнү? Зуг зарһинь ууртаһар кех болн алгдх улсиг Бурхн тесвртәһәр дааҗав. 23Бурхнд Эврәннь алдр туурмҗан үзүлх зөв бәәнү? Тер туурмҗарн Терүнә хәәрлт авх әмтнлә хувацв. Бурхн тедниг туурулхар белдв. 24Иигҗ хәәрлт авсн мадниг Бурхн, зуг евреймүд дундас биш нам буру номта улс дундас дуудв. 25Әәлдәч Хөөзин дегтрт Бурхн иигҗ келҗәнә: «Мини биш улсиг – Мини гиҗ келхв. Мини дурго улсиг – Мини дурта улс гиҗ келхв. 26Мини улс бишит гиҗ келхин ормд тедниг әмд Бурхна үрдүд гиҗ келхв». 27Эшья Израилин улсин тускар чаңһар келҗәнә: «Израилин улс теңгсин элсн мет олн болв чигн теднәс зуг зәрмнь авргдх. 28Юңгад гихлә, Деед Эзн һазр деер бәәх улсиг агчмд болн мөңкинд засглх». 29Эшья урднь бас иигҗ келлә: «Кемр теңгрин цергин Деед Эзн мана хөөт үйнриг хадһлсн болхла, тиигхлә бидн цугтан Содом болн Гомора балһсдла әдл болх биләвидн».


Израиль болн Сән Зәңг


30Ода бидн ю келхмб? Бурхна өмн чик седкл зүүхәр эс седҗәсн буру номта улс эврәннь иткләр чик седклтә болв. 31Израилин улс чик седклтә кедг зака хәәһәд олсн уга. 32Яһад эс олҗахмб? Тедн терүг иткләрн биш кергәрн хәәв. Көндлң чолунд тедн бүдрв. 33Эн чолуна тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Сион уул деер би көндлң чолу тәвҗәнәв. Терүнәс көлтә зәрм улс бүдрәд унх. Болв терүнд иткдг күн мел һутагдшго».


### 10


1Ахнр-дүүнр, Израилин улс аврлт автха гиһәд, би әрүн зүркнәсн Бурхнд зальврҗанав. 2Би тедниг бийән йир икәр Бурхнд нерәдсиг герчлҗәнәв, болв теднә нерәдлһн медрләс һарчахш. 3Бурхн яһҗ күүг чик седклтә кедгиг тедн медсмн уга. Энүнәс даву тедн бийән Бурхна өмн чик седклтәд тоолхар седцхәв. Бурхн яһҗ күүг чик седклтә кедгиг евреймүд төртән авсмн уга. 4Иткдг күн болһн чик седклтә болхин төлә Христос Закана көдлмш чиләв.


Күн болһн авргдҗ чадх


5Зака күцәсәрн күн болһн яһҗ чик седклтә болхин тускар Моше иигҗ бичҗ: «Закаг күцәҗәх күн терүгәр әмд бәәх». 6Иткләр күн болһн яһҗ чик седклтә болхин тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Кен теңгрт һархмб? – гиҗ бичә бийәсн сур». (Христосиг теңгрәс һазр деер буулһхин төлә кен тиигәрән һархмб, – гиҗ бичә бийәсн сур.) 7Эс гихлә: «Кен хар йорал уга һазрт буухмб?» (Христосиг үкснә хөөн әмдрүлхин төлә кен хар йорал уга ормд буухмб?) 8Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхна үг чини хаҗуд бәәнә. Тер үг чини келнд болн зүркнд бәәнә». Эн үг мана цәәлһҗәх итклин үг мөн. 9Кемр чи, Исус, мини Деед Эзн гиҗ иләр келхлә, кемр Терүг үкснә хөөн Бурхн әмдрүлсиг зүркәрн иткҗәхлә чи авргдхч. 10Юңгад гихлә, зүркәрн иткәд бидн чик седклтә болҗанавидн. Исус мини Деед Эзн гиҗ иләр келсәрн бидн авргдхвидн. 11Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Терүнд иткдг күн мел һутагдшго». 12Иигҗ цугтаднь келгдҗәнә. Юңгад гихлә, евреймүдин болн буру номта улсин хоорнд мел йилһл уга. Бурхн цугтаннь Деед Эзн болҗана. Терүг дуудҗах улсиг Бурхн йир икәр әдслҗәнә. 13Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Деед Эзнә нер дуудҗах күн болһн авргдх». 14Кемр Терүнд эс иткҗәхлә, яһҗ тедн неринь дуудхмб? Кемр Терүнә ном эс соңссн болхла, яһҗ тедн иткхмб? Кемр тер номиг эс цәәлһсн болхла, яһҗ тедн терүг соңсхмб? 15Кемр цәәлһәчнр эс илгәгдсн болхла, тиигхлә яһҗ тер ном цәәлһгдх бәәсмб? Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Сән Зәңг цәәлһҗәх улсин ирлһн ямаран сән!» 16Сән Зәңгиг евреймүд цугтан төрүц авчасмн уга. Әәлдәч Эшья иигҗ келҗ: «Деед Эзн! Мана цәәлһсн номд кен иткҗәнә?» 17Сән Зәңг соңсхла, иткл ирнә. Христосин тускар цәәлһҗ келхлә, күн Сән Зәңгиг соңсна. 18Болв би сурхар седҗәнәв: «Тедн номиг соңсад угай?» Э-э, соңсла. Юңгад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Теднә дун цуг һазрар соңсгдна. Теднә үгмүд һазрин көдә күртл күрнә». 19Тиигхлә би дәкәд нег юм сурхар седҗәнәв: «Израиль энүг медлго бәәсмн болвза?» Моше түрүлҗ хәрү өгнә: «Би таднд йосн биш келн улсар дамҗулад үлү үзүлһ сергәнәв. Би эргү улсар тадна ур босхнав». 20Эшья болхла зөргтәһәр иигҗ келҗәнә: «Эс хәәсн улс Намаг олв. Мини тускар эс сурсн улст Би Бийән үзүлүв». 21Болв Израилин тускар тер иигҗ келҗәнә: «Өдрин туршарт Би соңсдго болн буцдг улс тал һаран дуудҗ суңһв».


### 11


Бурхн Израильд хәәрлтән үзүлҗәнә


1Тиигәд би сурхар седҗәнәв: Бурхн эврә улсан хайви тиигәд? Мел уга. Би эврән Израилин күмб, Бәәньяминә уңг-тохмас Абрахамин хөөт үйв. 2Эклцәснь шүүҗ авсн улсан Бурхн хайсн уга. Израилин улст һундсан Элья Бурхнд келсиг тадн Бурхна Бичгәс меднәлмт. 3«Деед Эзн, тедн чини әәлдәчнриг алв, бәрц тәвдг чини ормиг тедн хамхлв. Би һанцарн үлдв, намаг тедн бас алхар седҗәнә». 4Болв Бурхн терүнд ю келв? «Би бийдән долан миңһн кү үлдәвв. Тедн Баалын өмн сөгдсн уга». 5Тиигәд ода Бурхна цаһан санаһар шүүҗ авгдсн улсин үлдл бәәнә. 6Кемр Бурхн цаһан санаһар әмтиг шүүҗ авсн болхла, тиигхлә тер кесн кергәрнь тиигҗәхш. Кемр Бурхна әмтиг кесн кергәрнь шүүҗ авсн болхла, тиигхлә терүнә цаһан санан үнн цаһан санан болҗ һаршго билә. 7Тиигәд юн болҗахмб? Израилин улс хәәҗәсн юман олсмн уга. Бурхна шүүҗ авсн улс хәәҗәсән олҗ авв, наадксинь Бурхн Эврәннь дуудвриг соңсҗ чаддго кев. 8Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхн теднә ухан-седклиг унтулв, нам эндр өдр күртл теднә нүднь юм үзҗәхш, чикнь юм соңсҗахш». 9Давид иигҗ келҗ: «Нәәрлҗәх цагтан тедн бәргдәд хавхд тортха! Тедн унад засгла харһтха! 10Теднә нүднә харань уурад, юм бичә үзтхә! Теднә нурһнь мөңкинд бөгчитхә!»


Буру номта улсин аврлт


11Дәкнәс би сурхар седҗәнәв: Евреймүд бүдрәд унхларн мөңкинд унсн болхви? Уга. Буру номта улс евреймүдиг унснас иштә аврлт авв. Евреймүдт үлү үзүлһ сергәхәр буру номта улс тиигв. 12Евреймүдин бүдрәд унсн бәәдл делкәг байҗаҗ, теднә цөөкн то буру номта улсиг бас тиигҗ, тиигәд кемр евреймүд цугтан аврлтд күрсмн болхла, зөөрнь ямаран ик болх! 13Буру номта улс, ода би таднд келҗәнәв: буру номта улсин апостол болсарн би эврәннь церглтән магтҗанав. 14Тиим юм кехләрн, би эврәннь улсин үлү үзүлһиг сергәһәд, нам зәрмсинь аврҗ чадхв болвза. 15Юңгад гихлә, Бурхн тедниг бийәсн хольҗулсн цагт делкән әмтн Терүнлә эвцлә. Болв Бурхн тедниг орулҗ авхла, юн болх? Эннь үкснәс әмдрҗ һарснла әдл болх. 16Кемр өдмгин түрүн зүсм Бурхнд нерәдгдхлә, өдмг кевтән Бурхнд нерәдгднә. Кемр модна уңг Бурхнд нерәдгдхлә, ацмуднь бас Бурхнд нерәдгднә. 17Асргдҗасн олив модна зәрм ацмуднь хуһрҗ одҗ. Зерлг олив модна ацмуд тер моднд наалдулгдла. Тадн, буру номта улс, тер зерлг олив моднла әдл болҗанат. Ода тадн евреймүдин күч болн байн җирһл хувалцҗанат. 18Тиигәд хамхрсн ацмудыг тадн бичә һазалтн. Яһҗ чи тедниг һазалҗахмбчи? Чи зуг ацнь болҗанач, уңгиг чи асрҗахшч, уңг чамаг асрҗана. 19Ода чи келҗәдг чигн болхич: «Намаг наалдулҗ урһатха гиһәд ацмуд хуһрсмн билә». 20Э, тедн эс итксндән хуһрсн болхла, зуг чи иткләрн эн ормдан үлдҗәнәч. Тиигәд чи бичә карагл, болв ә! 21Бурхн йосн ацмуд хармнсн уга, чамаг хармнх гиҗ санҗанчи? 22Энүнд бидн Бурхн яһҗ цаһан санаһан күртәҗәсиг болн цааҗлсиг үзҗәнәвидн. Килнц һарһсн улсиг Бурхн цааҗлна. Терүнә хәәрлтд чи үлдхлә, Бурхн чамд цаһан санаһан күртәх. Эс гихлә чамаг тер моднас хуһлад авх. 23Кемр йосн олив модна ацмуд оңдарад иткхлә, дәкн тедниг Бурхн наалдулад урһах. Яһад гихлә, Бурхн дәкн тедниг наалдулҗ урһах күчтә. 24Чи эклцәсн авн зерлг моднас хуһлгдҗ авгдлач. Дәкәд болхла, асргдҗасн олив моднд күчәр наалдулгдҗ урһагдлач. Тиигәд йосн ацмудыг эңкр моднднь хәрү наалдулхд йир амр. Бурхн цугтад цаһан санаһан күргҗәнә. 25Ахнр-дүүнр, тадн бийән цецн улст эс тоолшгон төләд, тадниг нуувч медҗ автха гиҗ би санҗанав. Нуувчнь иим: Израилин улс оньдин иткләс хөөһсн уга. Тедн, зуг тоота буру номта улс Бурхнд иртл тиигв. 26Тегәд Израилин улс цугтан авргдх. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Сионас Аврач ирх. Тер Яковин хөөт үйнриг Бурхн уга җирһләс харсх. 27Би теднлә бооца кеһәд, теднә килнцинь тәвҗ өгхв». 28Буру номта улс, таднд олз ортха гиһәд евреймүд Сән Зәңг авсн уга. Тиигәд тедн Бурхна дәәсн болв. Зуг Бурхн евреймүдиг шүүҗ авсар болн теднә өвкнрт үг өгсәр тедн Бурхна улс болҗана. 29Юңгад гихлә, Бурхн эврәннь белгән хәрү авхш, эврән шүүҗ авсан сольхш. 30Урднь тадн, буру номта улс, Бурхиг соңсдго биләт. Зуг ода евреймүд Бурхиг эс соңссар Бурхнас тадн хәәрлт аввт. 31Ода евреймүд Бурхиг соңсҗахш. Зуг тадн хәәрлт авсн учр деерәс евреймүд хәәрлт авх. 32Цуг әмтиг хәәрлхин төлә Бурхн тедниг соңсдго бәәдлд бәрүлв. 33О! Бурхна зөөр ямаран ик! О! Бурхна цецн ухан болн медрл ямаран ик! Терүнә шиидвриг кен цәәлһҗ чадхмб? Терүнә хаалһиг кен медхмб? « 34Деед Эзнә ухаг кен медсмб? Кен Терүнд селвгч болсмб? 35Бурхиг өгцтә болтха гиһәд, кен Терүнд юм өгсмб?» 36Юңгад гихлә, цугтаһинь Тер үүдәлә. Цугтан Терүгәр дамҗад Терүнә төлә бәәнә. Бурхн мөңкинд тууртха! Тиигтхә!


### 12


Бурхнд церглҗәх җирһл


1Тиигәд, ахнр-дүүнр, Бурхна хәәрлтин төлә би таднас сурҗанав. Бийәрн Бурхнд әмд, әрүн болн Терүнд тааста тәкл тәктн. Эннь Бурхнд йосндан цергллһн болҗана. 2Эн делкән му авъясар бичә бәәтн. Болв Бурхнд тана ухаг шинрүлх зөвән өгтн. Тегәд одҗ тадн Бурхна сән, тааста болн күцц таалыг медҗ чадхит. 3Нанд өггдсн белг олзлад би күн болһнд иигҗ келҗәнәв: Өгсн зөвәс үлүһәр эврәннь тускар бичә сан. Болв бийиннь тускар ик санан угаһар ухал. Чамд Бурхна өгсн иткллә ирлцүлҗ бийиннь тускар ухал. 4Күүнә цогцд олн мөчмүд бәәнә. Мөч болһн зүсн-зүүл зааврта. 5Терүнлә әдл бидн олн болсн бийнь Христосла нииләд нег цогц-махмуд болҗанавидн. Бидн нег-негнләһән зүсн-зүүл мөчмүд мет хоорндан залһлдатавидн. 6Маднд Бурхна өгсн хәәрлтлә ирлцүлҗ бидн олн зүсн билг олзлх йоставидн. Чамд Бурхна үг келх белг бәәхлә, эврәннь иткллә ирлцүлҗ Терүг кел. 7Кемр талдан улст нөкд болх билг чамд бәәхлә, нөкд бол. Кемр багш болх билгтә болхла, багшлтха! 8Кемр урмд өгх билгтә болхла, урмд өгтхә. Кемр бәәснәсн хувалцх билгтә болхла, асхрулад хувалц. Кемр һардх билгтә болхла, йир сәәнәр һард. Кемр цаһан седкл һарһх билгтә болхла, байртаһар цаһан седклән һарһ.


Христост иткдг күүнә җирһлин зокъял


9Тана дурн үнн болтха. Хар саната йовдлмудт дурго болтн, сән йовдл цаарандан һарһтн. 10Ахнр-дүүнрлә әдләр нег-негндән дурлтн. Нег-негән күндләд бийәсн үлүһәр үнлтн. 11Бичә залхуртн. Зуг гүҗрҗ көдлтн. Деед Эзнд халун зүркнәсн церглтн. 12Ицлдән тадн байрлтн! Зовлңд тесвртә болтн. Оньдин зальвртн. 13Бурхнд иткдг улс түрү-зүдү бәәхлә, теднлә бәәснәсн хувалцтн. Зуучлҗ йовх улсиг гиичлүләд тоотн. 14Тадниг көөлдҗ йовх улст Бурхн әдс өгтхә гиҗ зальвртн. Дәкәд нег давтад келҗәнәв: Бурхн тедниг бичә харатха, әдс өгтхә гиҗ зальвртн. 15Байрлҗах улсла байрлтн. Уульҗах улсла уультн. 16Күн болһниг йилһлго әдләр бәәтн. Бичә караглҗ деерлктн. Зуг номһн заңгта улсла үүрлтн[2]. Бийән бичә цецн күүнд тоолтн. 17Чолуһар шивсиг – өөкәр шивтн. Әмтн цугтан сән гиҗ келх йовдл һарһтн. 18Кемр арһ бәәхлә, әмтнлә цугталань эвтәһәр бә. 19Үүрмүд минь! Бичә өшә нектн. Бурхн тиим күүг засглтха. Юңгад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Би өшәһинь авхв. Күүнә һарһсн буруһин ашар Би терүг засглхув гиҗ Деед Эзн келҗәнә». 20Бурхна Бичгт бичәтәг күцәтн: «Кемр тана өшәтн өлн болхла, хот өгәд цадхтн. Кемр унд уухар седҗәхлә, ундынь кеҗ өгтн. Тиим йовдларн тадн терүнә толһа деер цог цуглулҗанат». 21Хар санан чамаг бичә авлтха! Болв хар санаг сән кергәр диил.


### 13


Йосна туск төр


1Күн болһн шаңһа йоснд соңсхврта болх йоста. Юңгад гихлә, Бурхна зөв уга йосн уга. Бәәсн цуг йосиг Бурхн тогтала. 2Тиигәд йосна өмнәс буцсн күн – Бурхна тогтасна өмнәс буцҗана. Тиим йовдл һарһҗах күн цааҗла харһх. 3Сән йовдл һарһҗах күн биш, хар саната йовдл һарһҗах күн йосна һардачнрас әәнә. Йоснас әәшго седклтәвч? Сән йовдл һарһҗ йов, тиигхлә йосн чамаг буульх. 4Йосна һардач чамд сә кехәр Бурхна зарц болҗана. Кемр чи хар саната йовдл һарһдг болхла, йосна һардачнрас ә. Яһад гихлә, чамаг засглх зөв терүнд бәәнә. Терчнь Бурхна зарц болад, хар саната йовдл һарһсн күүг Бурхна нерн деерәс засглна. 5Чи йосна һардачнриг зуг засглһнас әәһәд биш, болв Бурхнд церглх эврәннь дааврас соңс. 6Тиигәд тадн алван өгнәт. Йос һардҗах улс Бурхна зарцнр болҗана, тедн эврәннь даалһвр күцәҗәнә. 7Теднд өгх зөвтә юмиг өгтн: зүсн-зүүл алв өгтн, тедниг йир икәр күндлтн.


Ахнр-дүүнрин дурна тускар


8Кен чигн күүнд өгцтә бичә болтн. Зуг нег-негндән дурарн өгцтә болтн. Юңгад гихлә, хаҗудк күүндән дуртань зака күцәҗәнә. 9«Гергн залу хойр эврәннь иткл бичә эвдтн», «Бичә ал», «Бичә хулха ке», «Талдан күүнә эдл-ахуд седкл бичә тәв», – эн болн нань чигн зааврмудын һол төрнь иим: «Талдан улст бийләһән әдл дурта бол». 10Талдан улст дурта күн му юм үзүлшго. Талдан улст дурта болсн күн – Зака күцәнә. 11Тадн тиигҗ кех зөвтәт, яһад гихлә, нөөрәсн серх тадна цаг ирсиг меднәт. Деед Эзн иткҗәснәс ода таниг аврх цаг өөрхн бәәнә. 12Сө чилҗ йовна, өдр эклҗ бәәнә. Тиигәд харңһуһин йовдлмуд үлдәһәд, ода герлин зер-зев авий! 13Өдрин герлд бәәх әмтнлә әдл дигтәһәр бәәхмн. Тер төләд буру номта улсин шаҗна нәәрт орхмн биш, согтҗ әрк уухмн биш, цалдң йовдл һарһҗ аля кехмн биш, дәәлдҗ, үлү үзхмн биш. 14Деед Эзн Исус Христосин зер-зев автн. Тадн эврәннь килнцтә бәәдлд оньган өгдгән ууртн. Терүнә му седвәр бичә күцәтн.


### 14


Нег-негән бичә гемшәтн


1Итклдән бат биш күүг тадн иткдг ах гиҗ сантн. Терүнә итклин хәләцин тускар бичә зүтктн. 2Нег күүнә иткл ю болв чигн идх зөв өгнә, талдан күүнә иткл бат биш болад, тер һанцхн темсин хот эдлнә. 3Хотыг йилһвр угаһар иддг күн, тиигҗ эс кеҗәх күүг бийәсн дор гиҗ бичә тоолтха. Зуг темстә хот иддг күн хотыг йилһлго иддг күүг буру һарһҗана гиҗ бичә гемшәтхә. Яһад гихлә, Бурхн хойраһинь орулҗ авчана. 4Талдан Эзнә зарциг гемшәх чи кембвч? Эзнь эврән терүг сәәнәр мууһар көдлсинь йилһх. Тер зарц сәәнәр көдлх, яһад гихлә, Деед Эзн терүнд тиим арһ өгч чадх. 5Нег күүнд талдан өдрмүдәс нег өдр чинртә болҗана. Оңдан күүнд өдрмүд цугтан чигн әдл болх. Күн болһн эврәннь санҗасн санаһан чик гиҗ лавтаһар медтхә. 6Талдан өдрмүдәс нег өдриг чинртә гиҗәсн күн энүгәрн Деед Эзиг күндлҗәнә. Хотыг йилһлго иддг күн Деед Эзиг күндләд тиигнә. Тиим күн хот идсндән Бурхнд йөрәл тәвҗәнә. Темстә хот иддг күн бас Деед Эзиг күндләд тиигнә. Тиим күн Бурхнд бас йөрәл тәвҗәнә. 7Маднас нег чигн күн бийиннь төлә бәәхш, бийиннь төлә үкхш. 8Кемр бидн җирһҗ бәәхлә, Деед Эзнә төлә бәәнәвидн. Кемр үкхләрн бас Деед Эзнә төлә үкнәвидн. Җирһҗ бәәв чигн эс гихлә үкҗ бәәв чигн, бидн Деед Эзнә улс болҗанавидн. 9Яһад гихлә, әмд улсин болн үксн улсин Деед Эзн болхар Христос үкәд әмдрлә! 10Чи темсәр хот кеҗәх күн эврәннь иткдг дүүһән яһад гемшәхмбч? Эс гихлә, хотыг йилһлго эдлҗәх күн яһҗ дүүһән бийәсн дор тоолҗанач? Бидн цугтан Бурхна зарһд зогсхвидн. 11Юңгад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Күн болһн Мини өмн сөгдх, күн болһн Намаг Бурхн гиҗ келх. Энүг Би лавлҗанав гиҗ Деед Эзн келҗәнә». 12Маднас күн болһн Бурхнд эврән тооцаһан өгх. Эврәннь ахнр-дүүнрән килнцд бичә орултн. 13Тер төләд нег-негән гемшәхмн биш. Тадн иигҗ шиидх йоста. Тана иткдг ахнр-дүүнр бүдрәд килнцд ордгоһар тадн бичә му йовдл һарһтн. 14Би Деед Эзн Исуста ниилсн учрас эврән бийәрн бузр юмн уга болдгиг лавта меднәв. Кемр кен негнь ю болв чигн цевр биш гиҗ тоолҗахла, терүнд тернь бузр болҗана. 15Кемр чи хот йилһлго эдлҗәх учрас эврәннь дүүһән һундаҗахла, тиигхләрн дурлҗ кеҗәхшич. Чини эдлҗәх хот дүүһичнь бичә алтха! Яһад гихлә, Христос терүнә төлә үклә. 16Тана сән гиҗ тоолҗасиг талдан улс му келдгоһар бийән сәәнәр бәртн. 17Бурхна йосн мана эдлҗәх хотд, ууҗах унднд бәәхш, чик бәәдлтә, эвтә болн байрта җирһлд бәәнә. Тиим җирһл Әрүн Сәкүсн өгнә. 18Тиигәд Христост церглҗәх күн Бурхнд байр үүдәҗәнә, әмтнәс зөвшәл авчана. 19Тер учрар, бидн эв авч ирх болн нег-негән батлх йовдл оньдин һарһхар седхмн. 20Хотын төлә Бурхна күцәҗәхиг бичә хамхлтн. Хот кевтән цевр. Болв эврән эдлҗәх хотарн талдан күүг килнцд уңһахла чик биш. 21Мах эс идхлә, чаһр эс уухла, дүүһән килнцд уңһах йовдл эс һарһхла чик болҗана. 22Бурхна болн чини хоорндк төр чини итклин төр болтха. Эврән шүүҗ авчасндан бийән эс гемшәҗәх күн буйн кишгтә. 23-26Хот идҗәһәд, эврәннь шиидврән чик угай гиҗ маһдлсн күүг Бурхн зарһла харһулх. Яһад гихлә, терүнә кесн керг иткләс үүдхш. Иткләс эс үүдсн керг килнц болҗана.


### 15


Талдан улст нөкд болтн


1Бидн, итклдән күчтә улс, итклдән бат биш улст түрү-күнд төринь хаһлхд дөң болхмн. Зуг бидн һанцхн бийдән тааста юм кех зөв угавидн. 2Талдан улсин сә хәәҗ, теднә иткл батрахин төлә маднас кен чигн күн теднд тааста юм кех зөвтә. 3Христос бас һанцхн бийдән тааста юм кеҗәсмн уга. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхиг му келҗәсн улсин му үгнь нанд күртв». 4Бурхна Бичгт урднь бичәтә цуг тоот мадниг сурһхин төлә өггдлә. Мадниг тесврәр, урмдар нәәлвртә болтха гиҗ тииглә. 5Тесвр болн урмд өгчәх Бурхн тадниг Исус Христосас үлгүр авад, нег ухан-седклтә болтха гиҗәнә. 6Тегәд тадн ни-негәр, нег дууһар Бурхиг болн мана Деед Эзн Исус Христосин Эцкиг туурулҗ чадхит.


Буру номта улст цәәлһҗәх Сән Зәңг


7Тер учрар Бурхна туурмҗин төлә нег-негнләһән Христос таднла бийән бәрснлә әдләр тадн бийән сәәнәр бәртн. 8Христос Бурхна үнниг үзүлхин төлә, өвкнрт өгсн үгән күцәхин төлә евреймүдин зарц болв гиҗ би келҗәнәв. 9Буру номта улст Бурхна хәәрлт өгсн учрас тедн Бурхиг туурултха гиҗ Христос евреймүдин зарц болв. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Тер учрар чамаг би буру номта улс дунд туурулхв, чамд магтал дуулнав». 10Бурхна Бичгт бас иигҗ бичәтә: «Тадн, буру номта улс, Терүнә әмтнлә хамдан байрлтн!» 11Бурхна Бичгт бас иигҗ бичәтә: «Тадн, буру номта улс, цугтан Деед Эзиг туурултн! Олн келн улс цугтан Терүг туурултн». 12Эшья иигҗ келҗәнә: «Әмтиг һардхин төлә Ишайин хөөт үй төрәд өсх. Буру номта улс терүнд нәәлх». 13Таднд ицл өгсн Бурхн тана иткләр дамҗад байрар болн эвәр дүүртхә. Тиигәд тана ицл Әрүн Сәкүснә күчәр цаарандан өстхә.


Павелын даалһвр


14Ахнр-дүүнр мини, тадна зүркн сән-сәәхн кергәр дүүрң, таднд цуг медрл бәәнә, тадн нег-негән сурһҗ чадхиг би меднәв. 15Тер бийнь би бас йир зөргтәһәр зәрм сурврмудин тускар келҗәнәв. Би таднд терүнә тускар тодлвр орулҗанав. Иим зөргтә болдгм нанд Бурхн онц билг өглә. 16Намаг буру номта улсин төлә Христосин цергләч болтха гиһәд Бурхн нанд иим белг өглә. Би теднд Бурхна Сән Зәңг цәәлһҗәнәв. Әрүн Сәкүсәр Бурхнд нерәдгдсн буру номта улс Терүнд тәкл мет тааста болтха гиҗәнәв. 17Тиигәд би Христос Исусла ниилсндән Бурхнд церглҗәхәрн бийән буульҗ чадхв. 18Би зөргтә болнав. Буру номта улсиг Бурхна соңсхврт орулхин төлә Христос нанар дамҗад ю кесиг би зуг энүнә тускар келҗ өгнәв. Энүг Тер үгәр болн кергәр, өвәрц йовдлын болн онц темдгин күчәр, Бурхна Сәкүснә күчәр кев. 19Би Ерусалимас Илирик һазр күртл эргндән Христосин туск Сән Зәңг күццднь цәәлһв. 20Христосиг меддго һазрт Сән Зәңг тархах седкл кезә чигн мини күсл болҗана. Зуг бурунь күүнә тәвсн ул деер тосхлт кехәр седҗәхшв. 21Бурхна Бичгт бичәтә: «Терүнә тускар келгдәд уга улст Тер үзгдх, Терүнә тускар соңсад угаднь медгдх».


Рим орх Павелын зура


22Сән Зәңг тархалһна көдлмш кеһәд, би тадн тал ирҗ чадсн угав. 23Ода би эн һазрт эврәннь көдлмшән төгсәвв. 24Олн җилин эргцд тадн тал орхар седҗәсн күслән би Испань орхларн күцәхәр бәәнәв. Таднла харһсарн би байрлхв. Дәкәд цааранднь Испань орхд тадниг дөң болтха гиләв. 25Би ода Ерусалимд бәәх Бурхна улст церглхәр йовҗанав. 26Ерусалимд бәәх Бурхна улс дунд түрү әмтнә төлә Македонь болн Ахьяна улс дем күргхәр шиидҗ. 27Иим йовдл һарһлһн теднд тааста болв. Йосндан болхла, тедн евреймүдт өгцтә болҗана. Юңгад гихлә, евреймүдт буру номта улсла Бурхна әдс хувацв. Тер учрар буру номта улс эврәннь эдл-уушасн евреймүдлә хувалцх зөвтә. 28Эн даалһвр күцәһәд өгсн демиг Ерусалимд өгснә хөөн би Испань орнав. Хаалһдан тадн тал орнав. 29Намаг ирхлә, Христосин әдслт күццднь авхитн би медҗәнәв. 30Ахнр-дүүнр, мана Деед Эзн Исус Христосар болн Әрүн Сәкүснә дурар нанла хамдан мини төлә икәр шунҗ зальвртн гиҗ танас эрҗәнәв. 31Йудьяд Христост иткдго улсас би мөлтрҗ һардгар Ерусалимд мини кех көдлмш тенд бәәх Бурхна улс авдгар зальвртн. 32Тиигәд би тадн тал байртаһар ирхв. Кемр Бурхна таал учрхла, бидн хамдан амрхвидн. 33Эв өгчәх Бурхн цуг таднла бәәтхә. Тиигтхә!


### 16


Эврә мендллһн


1Кеңхерт бәәх иткдг улсин дунд көдлҗәх мана эгч Пөбәг сән үгәр таднла таньлдулхар седнәв. 2Бурхна улсиг тосдг кевәр Деед Эзнә нерн деерәс терүг тосҗ автн. Тер таднас сурҗах тоотднь дөң болтн. Юңгад гихлә, тер олн улст дөңгән күргнә, тер дотр нанд бас күргнә. 3Нанла хамдан Христос Исуст церглҗәх Прискад болн энүнә залу Әкүльд менд келтн. 4Эдн мини төлә әмәрн шордхдан белн билә. Теднд һанцхн би биш, цуг иткдг буру номта улс ханлтан өргҗәнә. 5Теднә герт цуглрдг иткдг улст мини менд бас келтн. Азийд түрүн болҗ Христост итксн мини хәәртә үр Эпәнәтд менд келтн. 6Тана төлә йир икәр көдлсн Марийд мини менд күргтн. 7Нанла хамдан бәрәнд бәәсн мини келн улсин Андраникд болн Юнид менд келтн. Апостолмуд тедниг сәәнәр меднә. Тедн нанас эрт Христост итклә. 8Деед Эзнлә ниилснд мини хәәртә Амплитд менд келтн. 9Маднла хамдан Христост церглҗәх Урбанд болн мини хәәртә үр Стахд менд келүлҗәнәв. 10Әпельд менд келтн. Тер Христост итклтә болсиг цугтан меднә. Аристобулын өрк-бүлд бас менд келтн. 11Мини келн улсин Херодөнд болн Нәркисин өрк-бүлд менд келтн. 12Деед Эзнә төлә көдлҗәсн Трупанад болн Трупосад гидг күүкд улст менд келтн. Деед Эзнә төлә дала көдлмш кесн күндтә Персидад бас менд келтн. 13Деед Эзнә шүүҗ авгдсн Рупд болн мини эк болҗ йовсн терүнә экд менд келтн. 14Би Асуңрытд, Пелегонд, Гермест, Патропд, Гермаст, болн теднлә хамдан хурдг ахнр-дүүнрт менд илгәҗәнәв. 15Пилологд болн Юлид, Нерүст, терүнә дү күүкнд болн Олимпд, теднлә хамдан хурдг Бурхна цуг улст менд келтн. 16Нег-негән әрүнәр үмсҗ мендлтн. Христост иткдг цуг улс таднд менд илгәҗәнә. 17Ахнр-дүүнр, иткдг улсиг салһхар болн тедниг килнцд уңһахар седҗәх улсас саглтн гиҗ би эрҗәнәв. Таднд дасхсн номас тас оңдан ном тедн дасхҗана. Тиим улсас хол йовтн. 18Тиим улс мана Деед Эзн Христост биш эврәннь олз хәәнә. Тедн эгл улсиг әмтәхн зуһу үгәрн меклҗәнә. 19Тадниг соңсхврта улс болсиг цугтан меднә. Энүнә төлә би йир байрлҗанав. Би тадниг юнь чик болҗахиг тодрхаһар үзтхә гиҗәнәв. Му йовдл бичә һарһтн. 20Удл уга эв өгчәх Бурхн эрлгиг тана көл дор үүләд уга кех. Мана Деед Эзн Исусин хәәрлт таднла бәәтхә. 21Нанла хамдан көдлҗәх Тимофей болн мини келн-улсин Луки, Ясон, Сосипатр таднд менд илгәҗәнә. 22Эн бичг Павелын келсәр бичҗәх би, Терт, Деед Эзнлә ниилсндән таднд менд илгәҗәнәв. 23-24Мини герин эзн Гай менд илгәҗәнә. Терүнә герт иткдг улс цуглрна. Тадн балһсна хазн бәрдг Эраст болн ах Куарт менд келүлҗәнә.


Бурхнд магтал!


[(25) Бурхн тадниг батрулҗ чадна. Исус Христосин туск мини цәәлһсн Сән Зәңг энүнә тускар келнә. Медүлсн нуувч энүг бас үзүлҗәнә. Урднь тер нуувчиг Бурхн бултулла. (26) Зуг ода Бурхн, әәлдәчнрин бичсәр, эн нуувчиг медүлв. Цуг келн-улс Бурхнд итктхә, Терүг соңстха гиҗ мөңк Бурхна зәрлгәр эн нуувч секгдв. (27) Һанцхн цецн Бурхн Исус Христосар дамҗад мөңкиндән тууртха! Тиигтхә!]


## 1 КӨРИНТИНХН

### Христост иткдг Көринтин улст илгәсн негдгч бичг


Павел Көринтд чонҗ бүрдәв. Тенд христианск җирһлд болн итклднь учрсн төр хаһлхар Павел түрүн бичгән Көринтд бәәдг иткдг улст илгәнә. Тер цагт Көринт олн келн улсин Ахья хотл балһсн бәәҗ. Тиигхд грек балһсн хулд келһәрн делгрлт авчасмн, сойларн ик сана зүүҗәсмн, зүсн зүүл шаҗарн темдгтә бәәсмн. Апостол Павел чонҗд хувагдлһна болн әрүн седклин сөрүһин төр тәвҗ, гер-мал болсна болн алядлһна тускар, чонҗин диг-дарана, Әрүн Сәкүснә белгин тускар, үкләс әмдрллһнә тускар бәәх төрмүд халһхар санаһарн зовв. Эн сурврмудт Сән Зәңг ямаран хәрү өгчәхиг тер эврәннь бичгт йир гүүнәр үзүлҗәнә.

Эн дегтрт Бурхна өгчәх белгүдәс хамгин сәәннь дурн болҗахиг 13 бөлг үзүлҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–9

Чонҗд болсн хувалһн 1.40 – 4.21

Өрк-бүлин мораль болн җирһл 5.1 – 7.40

Христианмуд болн буру номта улс 8.1 – 11.1

Чонҗин бәәдл болн сөгдлһн 11.2 – 14.40

Христосин болн иткдг улсин әмдрлт 15.1–58

Йудьяд бәәх иткдг улст дем цуглулһн 16.1–4

Эврә керг болн ашлвр 16.5–24


### 1


Мендллһн


1-3Бурхна таалар Христос Исусин апостол болтха гиҗ дуудгдсн Павелас болн мана ах Состенас Көринтд бәәх Бурхна баг улст менд. Мана Эцк Бурхн болн Деед Эзн Исус Христос цаһан сана болн амулң бәәдл таднд өгтхә. Христос Исусла нииләд Бурхна болсн цуг улсла, талдан һазрмудар цугталань хамдан мана Деед Эзн Исус Христосин нер дууддг улсла тадн Бурхна улс болтха гиҗ Терүнә дуудсн улс болҗанат. Исус Христос – теднә болн мана Деед Эзн.


Павел Бурхнд ханлтан өргҗәнә


4Би тана төлә Бурхнд кезә чигн ханлтан өргнәв, яһад гихлә, Бурхн таднд Христос Исусар дамҗулад цаһан сана күртәлә. 5Исус Христосла ниилсндән тадн цуг халхар, зүсн-зүүл үгтә болн медрлтә болсарн байн болвт.

6Христосин туск ном таднд батрв. 7Тиигәд тадн мана Деед Эзн Исус Христос ирхиг күләҗәхлә, Әрүн Сәкүснә альк чигн билг таднд бәәнә. 8Христос тадниг тана итклд сүл күртл бәрх. Мана Деед Эзн Исус Христосин ирх өдрлә тадн буру уга болхит. 9Бурхн итклтә. Тадниг Эврәннь Көвүн Исус Христосла – мана Деед Эзнлә – иньглтхә гиҗ Бурхн дуудвр кев.


Иткдг улс дунд болсн хувагдан


10Ахнр-дүүнр, мана Деед Эзн Исус Христосин нерн деерәс би тадниг хоорндан зөвтән багтад бәәтн гиҗ эрҗәнәв. Тадн хоорндан бичә хувагдтн. Болв тадн ухан-седкләрн болн тоолврарн ни-негн болтн. 11Мини ахнр-дүүнр, Хлоин төрл-садн тадна хоорнд болҗах зүтклдәнә тускар нанд келлә. 12Эн метклдән иим болҗана: негнь – би Павелынв гиҗәнә, хойрдгчнь – би Аполынв, һурвдгчинь – би Кепинв, дөрвдгчнь – би Христосинв гицхәнә. 13Христос тиигтлән хувагдви? Эс гихлә Павел тадна ормд кирст хадата билү? Эс гихлә тадн Павелын нернә төлә уснд кирслгдвт? 14Крисп болн Гайяс талдан нег чигн күүг тадн дундас уснд эс кирслсндән би Бурхнд ханлтан өргҗәнәв. 15Тер учр деерәс таднас нег чигн күн мини нернә төлә кирслгдлә гиҗ келҗ чадшго. 16Э, би Степаниг болн терүнә өрк-бүлин улсиг бас уснд кирслләв. Дәкҗ нам кениг кирслсән би мел тодлҗ чадҗахшв.

17Яһад гихлә, Христос намаг уснд кү кирслх көдлмш кетхә гиҗ биш, Сән Зәңг тархатха гиҗ илгәлә. Тиигхләрн Тер Христосин кирсин күч уга кешгоһар Сән Зәңгиг күүнә цецн ухана кел олзллго тархатха гиҗәнә.


Христос – Бурхна чидл-күчнь болн цецн ухань болҗана


18Яһад гихлә, мөңк зовлңд орх улст кирсин туск ном эргү ном болҗана. Бурхн аврчах маднтн болхла, энтн Терүнә чидл-күчнь болҗана. 19Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би цецн улсин медрлинь уга кехв, Би ухата улсин серлинь һазалхв». 20Тиигхлә цецн күн альдв? Эс гихлә ном цәәлһәч альдв? Эс гихлә эн делкән меткәч альдв? Эн делкән цецн гисн юмиг һәргтә болҗахиг Бурхн үзүлв. 21Яһад гихлә, Бурхн Эврәннь цецн ухаһан олзлад, Терүг әмтн цецн ухаһарн медҗ чадшгоһар кев. Болв Бурхн мана тархаҗах эргү номар Христост иткдг улсиг аврхар шиидв. 22Евреймүд өвәрц юм некнә, грекмүд цецн уха хәәнә. 23Бидн болхла кирст хадгдсн Христосин тускар цәәлһҗәнәвидн. Евреймүдт Христосин туск цәәлһвр басгч болҗана, буру номта улст Эннь эргү болҗ медгдҗәнә. 24Болв Бурхна дуудсн улст, евреймүдт, буру номта улст Христос Бурхна чидл-күчнь болн Терүнә цецн ухань болҗана. 25Яһад гихлә, Бурхна чинән татунь күүнә чидл-күчнәс күчтә болҗана, Бурхна һәргнь күүнә цецн уханас цецн болҗана. 26Тиигәд, ахнр-дүүнр, Бурхн тадниг дуудсн цагт кен болҗ йовсан ухалтн. Күүнә медләр, тадн дунд цецн улс олн биш билә, чидл-күчтәнь олн биш билә, уңг-тохмарн бәәхтәнь олн биш билә. 27Болв цецнинь ичәхин төлә эн делкән улс һәргтә гиҗ тоолҗасн әмтиг Бурхн шүүҗ авв. Чидлтәһинь ичәхин төлә эн делкән улс күчн уга гиҗ тоолҗасн әмтиг Бурхн шүүҗ авв. 28Тоомсрта чинринь уга кехәр эн делкән һәәлҗәсн, күн биш гиҗ тоолҗасн болн эгл улсиг Бурхн шүүҗ авв. 29Эн учр деерәс Бурхна өмн кен чигн күн бийән буульҗ чадшго. 30Бурхн тадниг Исус Христосла ниилүлв, Бурхн Христосар мана цецн уха кев. Христосар дамҗад Бурхн мадниг чик седклтә Эврәннь улс кев, мадниг килнцәс сулдхв. 31Тиигәд Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бийән буульҗах күн Деед Эзән буультха!»


### 2


Кирст хадгдсн Христосин туск ном


1Ахнр-дүүнр, би Бурхна нуувчиг цәәлһхәр тадн тал ирхләрн, онц үгмүд болн цецн уха олзлсн угав. 2Тегәд би танад бәәхләрн, Исус Христосас болн Терүнә кирс деер үкснәс талдан юм медшго болҗ шиидләв. 3Тиигәд би танад ирхләрн, чинән тату биләв, әәдг, үүмдг биләв. 4Мини ном болн Христосин туск цәәлһвр күүнә цецн ухана иткүлҗәх үгмүдт бәәсмн биш. Терм Әрүн Сәкүснә күч үзүллһнд бәәнә. 5Тиим учрас тана иткл күүнә цецн ухаһар түшг кеҗәхш, Бурхна чидл-күчиг түшҗәнә.


Бурхна цецн ухан


6Итклдән батрсн улс дунд цецн уха бидн тархаҗ йовнавидн. Болв эн цецн ухан эн делкән болн эн делкәг һардҗах, даруһас алгдх йосна улсин цецн ухан биш. 7Бидн Бурхна бултулҗасн нуувч цецн ухаг тархаҗанавидн. Болв делкә үүдәтл эн мана туурмҗин төлә бәәсмн. 8Эн делкәг залҗах йосна һардачнр эн цецн ухаг медсн уга. Яһад гихлә, кемр тедн медсн болхла, туурмҗта Деед Эзиг телҗ кирст хадшго билә. 9Болв Бурхна Бичгт бичгдсәр: «Кен чигн күн үзәд уга, соңсад уга, ухаһарн эс медсн юмиг Бурхн бийдән дурта улст белдв». 10Маднд терүг Әрүн Сәкүсәр Бурхн секҗ өгв, яһад гихлә, Сәкүснд цугтан темдгтә, нам Бурхна мергн ухань кевтән темдгтә. 11Күүнә ухан-седклиг терүнә сүмснәс талдан кен медхмб? Тер кевәр Бурхна зүүҗәх ухаг Бурхна Сәкүснәс талдан кен чигн медхш. 12Бидн эн делкән сәкүсн биш, маднд Бурхна белглсн тоотыг меддгәр, Бурхнас Сәкүс аввидн. 13Тиигәд бидн күүнә цецн уханас дассн үгмүдәр биш, Әрүн Сәкүснәс дассн үгмүдәр келҗәнәвидн. Бидн Әрүн Сәкүснә тоотыг Әрүн Сәкүстә улст цәәлһҗәнәвидн. 14Бурхна Сәкүсн уга күн Бурхна Сәкүснә белгүд авч чадшго болҗана. Тиим күн тер белгүдиг медҗ чадл уга, эргү юмнд тоолҗана. Яһад гихлә, зуг Әрүн Сәкүстә күн терүнә чинринь үнлҗ чадх. 15Бурхна Сәкүстә күн цугтаһинь үнлҗ чадна, болв терүнә тускар нег чигн күн тиигҗ чадшго. 16Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Деед Эзнә ухан-седклинь кен медсмб? Терүнд селвг кен өгч чадхмб?» Зуг бидн Христосин ухан-седклтәвидн.


### 3


1Болв би, ахнр-дүүнр, Әрүн Сәкүстә улсла әдләр таднла күүндҗ чадҗасн уга биләв. Христост иткҗәх нилхлә әдл болн төрхәрә седвәрәр бәәдг таднла би күүндләв. 2Би тадниг акун хотар биш, үсәр асрлав. Яһад гихлә, тадн терүг эдлхит бас белн болад уга биләт. Нам ода чигн акун хот идхдән тадн белн бишит. 3Яһад гихлә, тадн ода күртл килнцтә седвәрәр бәәһәт. Тадн үлү үзсндән, метклдсндән, килнцтә седвәрәр эс бәнт? Йирин улс мет бийән бәрдвт? 4Негнь – «Би Павелынв», оңдань – «Би Аполынв» гиҗ келхләрн, тадн йирин улсла әдл болҗахшвт? 5Апол гисн кемб? Павел гиснь кемб? Бидн – Бурхна зарцнр болҗанавидн. Мадниг дамҗад тадн Христост иткләт. Маднас кен чигн күн Деед Эзнә даалһсн көдлмш кеҗәнә. 6Би эк тәрләв, Апол услла, урһаҗахнь – Бурхн. 7Кен тәрснь, кен услснь учр уга. Чинртәнь Бурхн болҗана. Яһад гихлә, Тер урһана. 8Тәрҗәхнь болн услҗахнь әдл чинртә. Күн болһн эврәннь кесн көдлмшәрн ачлгдх. 9Яһад гихлә, бидн цугтан Бурхна көдлмш кеҗәнәвидн. Тадн Бурхна тәрәнә һазр болн Бурхна тосхлтс бас болҗанат.

10Нанд Бурхна өгсн билг олзлад, би мергн тосхач мет ул тәвүв. Талдан күн терүн деер тосхҗана. Болв тадна кентн болв чигн тер яһҗ тосхҗахт оньган өгх зөвтәт. 11Яһад гихлә, тәвгдсн улас талданиг нег чигн күн тәвҗ чадшго болҗана. Эн улнь Исус Христос болҗана. 12Тер ул деер күн алт, цаһан мөңг, эрдни чолуд, мод, өвс болн салом олзлад тосхлтын көдлмш кеҗ чадҗана. 13Күн болһна көдлмш үзгдәд бәәх. Юңгад гихлә, Деед Эзнә өдрт секгдхмн. Эн өдр һалар дамҗад ирх, күн болһн ямаран көдлмш кесиг һал сөрх.

14Кемр эн ул деер кесн керг һалд авгдлго торхла, тер күн ачлвр авх. 15Кемр терүнә кесн көдлмш шатҗ одхла, тер күн ачлвр авшго, болв һалас тач авгдсмн мет авргдх. 16Тадн Бурхна сүм болҗахан, тадна дотртн Бурхна Сәкүсн бәәхиг меддговт? 17Кемр кен чигн күн Бурхна сүмиг хамхлхла, терүг Бурхн уга кех. Яһад гихлә, Бурхна сүм әрүн, тадн тер сүм болҗанат. 18Нег чигн күн бийән бичә меклтхә. Кемр эн делкән санаһар таднас кен негнь бийән цецнд тоолҗах күн йосндан цецн болхин төлә һәргтә болх йоста. 19Яһад гихлә, эн делкән цецн гиҗәснь Бурхна нүднд һәргтә юмн болҗ үзгдҗәнә. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхн мергн улсиг худл йовдлднь бәрҗ авчана». 20Бурхна Бичгт бас иигҗ бичәтә: «Деед Эзн цецн улсин ухан керг угаһинь меднә». 21Тиигәд кен чигн күн улсар бичә бардмнтха. Цугтан тадна болҗана. 22Павел, Апол, Кеп, эн делкә, җирһл болн үкл, өдгә бәәдл, эс гихлә иргч – цугтан тадна. 23Тадн Христосин улс болҗанат, Христос Бурхна болҗана.


### 4


Христосин апостолмуд


1Тадн мадниг Христосин зарцнрт болн Бурхна нуувч даалһсн улст тоолх йостат. 2Иим даалһвр өгсн улс итклтә болх зөвтә. 3Тадн эс гихлә талдан кен болв чигн мини тускар яһҗ ухалҗахиг би төртән авчахшв. Би эврән бийдән зарһ кешгов. 4Мини седкл цевр. Болв эннь би буру уга күнв гиҗ лавлҗахш. Деед Эзн мини зарһч. 5Тиигәд цагасн өмн Деед Эзиг эс иртл кен чигн күүнә зарһ бичә кетн. Деед Эзн таг харңһуд эс үзгдсн юмнд герл орулх, күүнә зүркнә күслиг илдкх. Тиигәд одҗ күн болһн Терүнәс эврәннь буульмҗ авх. 6Ахнр-дүүнр, би энүг цугтаһинь бийиннь болн Аполын төлә келәв, тадниг Бурхна Бичгәр һардвр кетхә, дастха гиләв. Кен чигн күн негәрнь деерлкҗ, оңданднь дурго болх зөв уга.

7Кен чамаг талдан улсас деегшән өөдлүлв? Чамд бәәсиг цугтаһинь Бурхн эс өглү? Кемр чамд энүг цугтаһинь Бурхн өгсн болхла, тиигхлә, яһад энүгәр эс авсн кевтәһәр чи бардмнҗахмч? 8Таднд цуг кергтә тоот бәәнәлм! Тадн байн болвт! Тадн мадниг угаһар хаадуд болвт! Таднла хамдан бидн бас эзркхин төлә би тадниг йосндан хаадуд болтха гиҗ седләв. 9Яһад гихлә, Бурхн мадниг, апостолмудыг, хамгин сүүлд олна чирәд үзүлхләрн, цааҗла харһсн улс кевтә һарһҗ үзүлсмн болҗана гиҗ би ухалнав. Мадниг цуг делкә, Бурхна элчнр болн әмтн цугтан хәләҗәнә. 10Христосин төлә бидн эргү болвидн. Тадн болхла Христосла ниилсндән цецн улс болвт! Бидн күчн угавидн, тадн болхла күчтәт. Тадниг күндлҗәнә, мадниг күндлҗәхш. 11Эн кем күртл бидн өлсҗ ундасҗалавидн, бидн шуурха-буурха хувцта биләвидн, мадниг гүвддг билә, бидн эврә гер угавидн. 12Бидн эврәннь һарар күнд көдлмш кеҗәнәвидн. Кемр мадниг харахла, бидн хәрүднь йөрәнәвидн. Кемр мадниг көөхлә, бидн дааҗанавидн. 13Кемр мадниг му келхлә, бидн тедниг тогтнулнавидн. Бидн делкәд буг мет болвидн, эн кем күртл олн улст һазалгдсн үлдл болвидн. 14Энүнә тускар бичхләрн, би тадниг ичәхәр бичҗәхшв. Болв тадниг эврәннь дурта үрдүд мет сурһхар тиигҗәнәв. 15Яһад гихлә, Христосла ниилснд таднд олн багшнр бәәнә, болв эцкнр тооһарн баахн. Исус Христосла нииләд Сән Зәңг таднд авч ирәд би тана эцк болв. 16Тер учр деерәс нанас үлгүр автн гиҗ би тадниг эрҗәнәв. 17Тиигәд би тадн тал Деед Эзнлә нииләд бәәх эврәннь хәәртә итклтә көвүнләм әдл Тимофейиг илгәҗәнәв. Тер көвүн таднд Христос Исусла нииләд бәәх мини җирһлин тускар сана орулх, иткдг баг болһниг эргндән яһҗ намаг сурҗахиг келх. 18Тадна зәрмснь намаг иршго гиһәд санад, караглдг болв. 19Зуг кемр Деед Эзнә таал учрхла, би тадн тал торлго ирхв. Тиигхләрн би теднә келҗәсн үгиг биш, зуг чидлинь сөрхв. 20Яһад гихлә, Бурхна йосн келсн үгд биш, чидл-күчнднь бәәнә. 21Таднд юн кергтә? Би тадн тал маля бәрҗ ирхмб, аль дуртаһар, номһнар ирхмб?


### 5


Иткдг улс дунд аля йовдл һарһдг күүнә тускар


1Тадн дунд нам буру номта улс меддго аля йовдл һарһсн үлгүр бәәнә гиҗ йосндан келцхәлә. Тернь болхла тадна негнтн эврәннь эцкиннь гергтә бәәнә гиҗәнә. 2Тадн болхла караглнат. Түүнә ормд тадн гейүрхмн болвзат? Тиим йовдл һарһсн күн тадна багас көөгдтхә.

3-4Би таднла эс бәәв чигн, седкләрн таднла бәәнәв. Тадн дунд бәәх метәр би тиим йовдл һарһсн күүг яахан меднәв. Мана Деед Эзн Исусин нернә төлә цуглрсн цагт би седкләрн таднла болхв. Маднла бәәх Исус Христосин күчәр тер күүнә цогц махмудынь уга кехин төлә 5тадн терүг эрлгин үлмәд бәрүлх йостат. Терүнә сүмсн Деед Эзнә өдрт авргддгар тиигхмн.

6Таднд бийән буульх учр уга. Элдх һуйриг невчкәхән экн кевтнь өскәдгиг тадн медвт. 7Тадн бүклдән цеврддгәр экни хуучн килнцәс цеврдтн. Тиигхләрн тадн экн уга шин элдсн һуйрла әдл болхит. Мини медсәр, йосндан болхла тадн тиимит. Яһад гихлә, Песахин хурһар тәкл тәклә. Тер хурһн Христос болҗана. 8Тиигәд килнцтә болн хар саната хуучн эктә биш экн уга өдмгтә, цевр болн үнн өдмгтә Песахин нәәриг кехмн. 9Би эврәннь бичгтән тадниг аля улсла бичә харһтн гиҗ бичләв. 10Эн делкән аля улсла цугталань биш, эс гихлә хармч, эс гихлә хулхач, эс гихлә худл шүтәнд мөргдг улсиг гиҗ би санҗасн угав. Яһад гихлә, тадн эн делкәһәс һарх йостат. 11Болв би таднд, бийән ах-дүүд тоолҗасн улс, эврән цалдң йовдл һарһад, хатуч, худл шүтәнд мөргдг, эс гихлә ховч, эс гихлә әркнч, эс гихлә хулхач улсла бичә харһтн гиҗ бичләв. Нам тиим улсла хамдан хот бичә идтн. 12-13Иткдг улсин багд эс ордг әмтнә зарһ келһн – мини керг биш. Бурхн теднә зарһ кешгов? Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Хар саната күүг эврәннь багас көөтн».


### 6


Христост иткдг улсин хоорндк зарһ


1Кемр тадн дунд кен чигн күн оңдан күүнлә зарһцад бәәхлә, Христост иткдго зарһчнр зарһ кетхә гиҗ сурх зөв бәәнү? Тиим зарһиг Бурхнд иткдг улс кех зөвтә. 2Бурхна улс делкән зарһ кехиг тадн меддговт? Кемр тадн делкән зарһ кех болхла, хоорндан болҗах метклдәг эврән тәәлҗ чадшговт? 3Бидн Бурхна элчнрин зарһ кехиг тадн меддговт? Тер төләд бидн мана бәәдлин төрмүдиг хаһлх арһта болх зөвтәвидн. 4Кемр тиим метклдән учрхла, иткдг улс дунд тоомср уга зарһчнр тал яһад одвта. 5Ичкевт! Тадн дунд Христост иткдг улсин метклдәг хаһлх цецн күн уга болхви? 6Болв ах талдан дүүтәһән зарһцҗана. Тедн Христост иткдго күүнд зарһ кех зөв өгчәнә. 7Тадн нег-негнләһән зарһцхларн шүүгдсн болҗ һарчана. Таднд һарудсн улс болад үлдсн сән болвза? Меклгдсн күн болад үлдсн сән болвза? 8Болв тадн бийән, эврәннь ах-дүүнрән му йовдлд орулад меклнәт.

9Хар саната улс Бурхна орн-нутгар өнч кеҗ авч чадшгог тадн меддговта? Бийән бичә меклтн. Цалдң йовдл һарһдг күн биш, худл шүтәнд мөргдг улс биш, алячнр биш, гомосексуалистнр биш, 10хулхачнр биш, хармч улс биш, әркнч улс биш, ховч улс биш, тонулчнр биш – эдн цугтан Бурхна орн-нутгар өнч кеҗ авч чадшго.

11Тадна зәрмтн тиим биләт. Болв тадн цеврлгдәд Бурхнд нерәдгдвт. Тадн Деед Эзн Исус Христосар болн мана Бурхна Сәкүсәр дамҗад чик седклтә болвт.


Эврәннь цогц-махмудар дамҗад Бурхиг туурултн


12«Нанд ямаран чигн йовдл һарһх зөв бәәнә» гиҗ зәрм улс келцхәнә, болв зәрм йовдлмуд туста биш. «Нанд ямаран чигн йовдл һарһх зөв бәәнә», болв би юунань чигн ялч болшго болҗанав. 13«Хот – геснә төлә, гесн – хотын төлә» гиҗ зәрм улс бас келцхәнә, болв Бурхн терүг чигн, энүг чигн уга кех. Цогц-махмуд болхла цалдң йовдлын төлә бәәхш, Деед Эзнә төлә бәәнә. Деед Эзн цогц-махмудт килмҗән өгчәнә. 14Бурхн Деед Эзиг үкхләнь әмдрүлв, мадниг бас Тер Эврәннь күчәр әмдрүлх. 15Тадна цогц-махмуд Исус Христосин цогц-махмудын мөчмүд болҗахиг тадн меддговта? Тиигәд Христосин цогц-махмудын мөчмүдиг би авад, цалдң күүкд күүнә мөчмүд кехий? Төрүц уга! 16Цалдң күүкд күүнлә ниилсн күн, терүнлә нег цогц-махмудта болҗ оддгиг тадн меддговта? Яһад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Хойрас нег махмуд болх». 17Болв Деед Эзнлә ниилсн күн Терүнлә седкләрн негн болна. 18Цалдң бәәдләс зултн! Күүнә һарһҗах талдан килнц терүнә цогц-махмудт харшлт болҗахш, болв цалдң йовдл һарһдг күн килнц һарһад эврәннь цогцан өвдкәҗәнә. 19Тадна цогц-махмуд тадн дотр бәәх болн Бурхнас авсн Әрүн Сәкүснә сүм болҗахиг тадн меддговта? Тадн бийдән эзн бишит. 20Бурхн тадна ормд үнинь өглә, тадниг хулдҗ авла. Тер төләд Бурхиг эврәннь цогц-махмудар дамҗад туурултн.


### 7


Гер-малын туск төрмүд


1Тадна бичснә тускар. Күн гер эс авхла сән[1]. 2Болв цалдң йовдл һаршгон төлә залу күн болһн гергтә болх, күүкд күн болһн залута болх йоста. 3Залу күн эврәннь гер-мал болсна бооцана даалһвран гергнәннь өмн күцәх зөвтә, гергн күн эврә залуһиннь өмн бас гер-мал болсна бооцана даалһвран күцәх йоста. 4Гергн күн эврәннь цогц-махмудтан эзн биш болҗана, залунь эзнь болҗана. Залу күн бас эврәннь цогц-махмудыннь эзн биш болҗана, гергнь эзн болҗана. 5Нег-негнәсн бичә зултн. Зуг цаг зуур зөвшәрәд, мөргүл кехин төлә салҗ чадҗанат. Болв эрлг тадниг килнцд уңһадгоһар терүнә хөөн дәкн нег-негнләһән хамдан харһтн. Яһад гихлә, тадн бийән бәрҗ чадшгот. 6Энүнә тускар би таднд заквр биш, селвг өгч келҗәнәв. 7Цугтан нанла әдл болтха гиҗ би санлав. Зуг күн болһн Бурхнас авсн эврә билгтә, негнь нег билгтә, хойрдгчнь – талдан билгтә. 8Гер-мал болад уга улст болн белвсн улст, нанла әдл һанцар үлдтн гиҗ би селвг өгчәнәв. 9Болв кемр тедн бийән бәрҗ эс чадҗахла, тедн гер авх йоста. Яһад гихлә, гер авсн һал мет шатҗах седвәрәс деер болх. 10Гер-мал болсн улст би биш Деед Эзн заавр өгчәнә: гергн күн залуһасн салх зөв уга. 11Болв кемр гергн залуһасн салсн болхла, һанцарн үлдтхә, эс гихлә залутаһан эвцх кергтә. Залу гергән хайшго йоста. 12Наадксднь Деед Эзн биш, би келхәр бәәнәв: кемр нег ахд Христост иткдго гергн бәәхлә, залутаһан тер бәәхәр седҗәхлә, тиим залу гергнәсн салх зөв уга. 13Кемр күүкд күн эс иткдг залута болхла, тер залунь хамдан бәәхәр седҗәхлә, тиим гергн залуһасн салх зөв уга. 14Яһад гихлә, Бурхнд эс иткдг залу гергәрн дамҗад Бурхнд нерәдгднә, эс иткдг гергн залуһарн дамҗад бас тиигнә. Кемр тиим эс болсмн болхла, теднә үрдүд буру номта улсин үрдүдлә әдл болх бәәсмн, болв тедн Бурхнд нерәдгдлә. 15Зуг Бурхнд эс иткдг гергчүд болн залус салхар седҗәхлә, салтха. Иим саамд Бурхнд иткдг күн сул бәәдлд тусҗана. Юңгад гихлә, Бурхн тадниг эвтән багтад бәәтхә гиҗ дуудвр кев. 16Бурхнд иткдг гергн, чи эврәннь залуһан аврч чадшгоһан альдас меднәч? Эс гихлә чи Бурхнд иткдг залу, эврәннь гергән аврч чадшгоһан альдас меднәч?


Бурхна таалар бәәтн


17Зуг күн болһн Деед Эзнә шиидсәр болн Бурхна кесн дуудврар җирһтхә. Эн зокъялд цуг иткдг улсиг би сурһҗанав. 18Кемр Бурхн дуудсн цагт керчүлгдсн күн бәәхлә, тиим күн эврәннь керчүлһән нуухмн биш болҗана. Кемр Бурхн дуудсн цагт эс керчүлгдсн күн бәәхлә, тиим күүнд керчүлһн керг уга. 19Керчүлгдсн күн эс керчүлгдсн төр уга юмн. Хамгин чинртәнь – әмтн Бурхна заавр күцәлһн. 20Күн болһн Бурхн дуудсн цагт бәәсн бәәдләрн үлдх зөвтә. 21Бурхн дуудсн цагт чи ялч бәәсмн болхла, бичә терүнәсн ич. Болв кемр чамд сулдхвр авх арһ бәәхлә, терүгән олзл. 22Яһад гихлә, Христосла нииләд бәәтхә гиҗ Бурхна дуудсн ялч, Христосин сулдхсн күн болҗана. Түүшң Бурхна дуудсн сул күн Деед Эзнә ялч болҗана. 23Бурхн тадниг хулдҗ авла, тиигәд тадн күүнә мухла бичә болтн. 24Ахнр-дүүнр, күн болһн Бурхнла нииләд дуудгдсн цагт бәәсәрн үлдтн.


Гер-мал уга болн белвсн улсин тускар


25Гер-мал уга улсин тускар келхлә, Деед Эзнә заавр нанд уга. Болв Деед Эзнә хәәрлтәр итклтә бәәсәр би иим санатав: 26Өдгә цагин күнд-түрүг оньгтан авч, күн болһн урднь бәәснлә әдләр бәәсн деер гиҗ би санҗанав. 27Чамд гергн бәәнү? Тиигхлә терүнәс сулдхар бичә седәд бә. Чи гер-мал болад угавч? Тиигхлә герг бичә хә. 28Болв кемр гер авхла, тиигхлә килнц һарһшгоч. Кемр күүкн мордхла, тиигхлә килнц һаршго. Зуг гер-мал болсн улс өдгә җирһлин күнд-түрүлә харһх. Таднд би харм төрҗәнәв. 29Ахнр-дүүнр, темдглсн цаг өөрдҗ йовна гиҗ би келхәр седләв. Эн өдрәс авн гергтә әмтн гергн уга мет бәәх йоста. 30Һашудҗах улс эс һашудҗах метәр, байрта улс байр уга мет, хулд кедг улс мел юмн уга улсла әдл бәәтхә, 31эн делкәг эдлҗәх улс энүг эс эдлҗәсәр бәәтхә. Юңгад гихлә, эн бәәдләрн делкә удлго җирһдгән уурх. 32Би тадниг ямаран чигн килмҗәс сул бәәтхә гиләв. Гер авад уга күн Деед Эзнә кергт килмҗән өгнә, Деед Эзнд таасгдхар седнә. 33Гертә-малта күн өдгә тетквртән килмҗән өгнә, гергнәннь сә хәәнә. 34Терүнә седклнь хойр әңгрәд бәәнә. Гер-мал уга күүкд күн болн гиҗгтә күүкд Деед Эзнә төрт килмҗән өгнә, цогц-махмударн болн седкләрн Деед Эзнд бийән яһҗ нерәдхән ухална. Болв мордсн күүкд күн өдгә цага төрмүдт килмҗән өгнә, залуһиннь сә хәәнә. 35Би иигҗ келхләрн, таднд туста болтха гиҗәнәв. Би тадна юунд чигн харшлхар бәәхшв. Тадниг би чикәр бәәтхә гиҗәнәв, тиигәд бийән бүклднь мел харшлт угаһар, Деед Эзнә керг-үүлд церглтхә гиҗәнәв. 36Кемр кен чигн күн үг орулсн гиҗгтә күүкдтә чикәр бийән эс бәрҗәхт тоолҗахла, терүндән дегд дурта болад гер авхар седҗәхлә, тер эврәннь дурарн тер күүкән авх йоста. Энүнд килнц уга. 37Кемр күүнд гер бичә ав гиҗ эс келвчн, тернь гер авшго болад, бийән һартан бәрәд, ю кехән шиидәд, гиҗгтә күүк эс авхла, чик йовдл һарһх. 38Тиигәд гер авсн күн чик йовдл һарһҗана, гер эс авчах күн терүнәс үлү сән йовдл һарһҗана. 39Залу әмд бәәтл гергн залутаһан холвата. Кемр залунь өңгрхлә, тер сул күн болад, седкл туссн күүнд мордҗ чадҗана. Зуг тер күн Деед Эзнд иткдг болх йоста. 40Болв би хүвдән иигҗ тоолҗанав: сулдсн күүкд күн мордлго үлдхләрн буйн-кишгтә болх. Би болхла Бурхна Сәкүстәв гиҗ санҗанав.


### 8


Худл шүтәнд нерәдсн хотын тускар


1Тадна бичсн худл шүтәнд нерәдсн хотын тускар. «Бидн цугтан медрлтәвидн» гиҗ зәрм улсин келсиг бидн меднәвидн. Эннь чик, зуг тиим медрл күүнд ик сана зүүлһнә, дурн болхла терүг батрулна. 2Кемр кен чигн күн юм меддв гиҗәхлә, үнндән болхла, тиим күн медх дүңгәһән медҗәхмн уга болҗана. 3Болв Бурхн Бийдән дурта күүг меднә. 4Тиигәд худл шүтәнд нерәдсн хотын тускар келҗәнәв. Эн делкән худл шүтән мел чинр угаһинь бидн меднәвидн. Бурхн һанцхн, Түүнәс оңдань уга. 5Теңгрт болн һазр деер бурхд бәәнә гиҗ келцхәдг болв чигн, үнндән болхла, олн бурхд болн деедс бәәнә. 6Болв маднд болхла, һанцхн Бурхн болн Эцк бәәнә. Тер – цуг делкән Үүдәч, бидн Терүнә төлә бәәнәвидн. Мана төлә һанцхн Деед Эзн Исус Христос бәәнә. Терүгәр дамҗад цугтан үүдлә, терүгәр дамҗад бидн җирһл аввидн. 7Болв терүг медҗәхнь цугтан биш. Зәрм улс худл шүтәнлә иҗлдәд, тиим хот уухларн, терүгән худл шүтәнә гиҗ санцхана. Тиигәд сәәг мууһас йилһх арһ баһ болсар, тедн бийән хотар бузрдасмн болҗ тоолҗана. 8Болв эдлх хот мана холваг Бурхнла ясрулҗахмн уга. Кемр бидн хот эс эдлхлә, бидн мел юм гееҗәхшвидн. Кемр бидн хот эдлҗәхлә, мел юм олҗахшвидн. 9Болв тана сул бәәдл баһ итклтә улсиг килнцд бичә орултха гиҗ болһатн. 10Кемр сәәг мууһас йилһх тату арһта күн, медрлтә чамаг буру номта улсин сүмд сууһад хот ууҗахинь үзхләрн, эннь худл шүтәнд нерәдсн хот идхднь урмд өгхий? 11Тиигҗ күч уга улсиг, ах-дүүг тана медрл алшгой? Христос терүнә төлә үклүс. 12Тиигәд ахнр-дүүнриннь өмнәс килнц һарһхларн болн теднә сәәг мууһас йилһх арһ шавтахларн, тадн Христосин өмнәс килнц һарһҗанат. 13Тер төләд кемр мини ах-дүүг эдлх хот килнцд уңһаҗахла, терүг килнцд уңһашгон төлә би мах төрүц идшгов.


### 9


Апостолмудын зөв болн даавр


1Би сул күн биший? Би апостол биший? Мана Деед Эзн Исусиг би үзәд угай? Тадн Деед Эзн мини кесн көдлмшин ашнь болҗахшийт? 2Кемр би талдан улст апостол биш болхла, яһв чигн би тадндан апостолв. Юңгад гихлә, Христосла ниилснд тадна җирһл намаг апостол болҗасна темдг. 3Намаг шалһхла, би иигҗ бийән харсдув: 4Нанд хот идх болн уух зөв угай? 5Мини зуульчлһнд Бурхнд иткдг гергм талдан апостолмудла, Деед Эзнә ахнр-дүүнрлә, Кеплә әдл намаг дахҗ чадшгой? 6Эс гиҗ һанцхн би болн Бар-Наба хойр эврәннь теткврән олхмби? 7Ямаран салдс эврәннь һаруһан даңшдви? Уста үзм тәрчкәд, ямаран тәрәч терүнә темс эс идхмб? Мал хәрүлҗәх күн, терүнә үснәс эс уухмб? 8Би энүнә тускар күүнә хәләцәс иштәһәр келҗәнү? Закан терүнә тускар эс келҗәнү? 9Яһад гихлә, Мошен Заканд иигҗ бичәтә: «Буудя цокҗах царин ам бичә бо». Бурхн цард сана зовҗану? 10Йирдән болхла, Бурхн мадна тускар келҗәхший? Мадна тускар боллго. Яһад гихлә, иигҗ бичәтә: «Һазр хаһлҗах болн буудя цокҗах күн, урһцин нег әңгнь авх нәәлвртәһәр көдлх зөвтә». 11Бидн тадн дунд Әрүн Сәкүснә эк тәрвидн. Кемр бидн хәрүднь теткврин дөң авчахла, тернь ик болхий? 12Кемр талдан улст таднас эн дөң күләх зөв бәәхлә, терүнәс үлү зөв маднд бәәнә. Болв бидн эн зөвән олзлҗахшвидн. Христосин туск Сән Зәңг торлго тардгар бидн цугинь даахдан белнвидн. 13Сүмд церглҗәсн улс сүмәс тетквр авдгиг тадн меддговта? Тәкл тәкдг ормд церглҗәх улс тәклин малас эврәннь хүвән авх зөвтәй? 14Сән Зәңг тархаҗах улс тедү мет терүнәс җирһлиннь тетквр олх йоста гиҗ Деед Эзн закв. 15Болв би эн зөвин нег чигинь олзлсмн угав. Тиигәд би эн зөвиг бийиннь төлә эдлхәр бичҗәхшв. Тиим юм һарһхин орнд би шулуһар үксв. Нег чигн күн бардмнх учр нанас булаҗ чадшго. 16Сән Зәңг тархасарн би бардмнҗ чадшгов. Эн нанд өгсн заавр. Кемр Сән Зәңг эс тархахла, би басл зовлң эдлхв! 17Кемр энүг эврәннь дурар тархасмн болхла, тиигхлә би мөңгәр ачлгдх зөвтә бәәсмн. Зуг би даалһврар цәәлһвр кеҗәнәв, яһад гихлә, Бурхн нанд эн төриг күцәтхә гиҗ даалһв. 18Тиигхлә мини ачлвр ямаранв? Сән Зәңгиг би өңгәр цәәлһҗәнәв, терүнә өгчәх зөвиг би олзлҗахшв. 19Би кенә чигн ялч эс болсн бийнь олн улсиг Бурхнд иткүлхәр би бийән цугтаннь ялч кевв. 20Христост евреймүдиг иткүлхәр би еврей болв. Мошен закаһар эс бәәв чигн Мошен закаһар бәәдг улст, тедниг Христост иткүлхәр би зака күцәдг күн болв. 21Закан угаһар бәәдг әмтнд тедниг Христост иткүлхин төлә би закан уга күн болв. Болв эннь намаг Бурхна зака эс күцәҗәнә гиҗәх темдг биш, терүнәс үлү би Христосин зака күцәҗәнәв. 22Күчн уга улст, тедниг Христост иткүлхәр би күчн уга күн мет болв. Цугтаннь төлә би цугнь болв, тиигхләрн зәрмсинь яһад болв чигн Христост иткүлхәр тиигв. 23Энүг цугтаһинь би Сән Зәңгин төлә кеҗәнәв, эврән чигн Терүнә әдс авхар седләв. 24Урлданд олн улс гүүнә, болв һанцхн күн диилвр бәрнә. Тер төләд ачлвр авхар гүүтн. 25Бөкнр цугтан бийән чаңһ бәрнә. Энүгән тедн цаг зуур ачлврин төлә күцәнә, бидн болхла энүг мөңк ачлврин төлә кеҗәнәвидн. 26Тиигәд би керг угаһар гүүшгов, аһарт нудрмарн сегсрҗ ноолдшгов. 27Болв би эврәннь цогц-махмудан һарднав, терүг эврәннь седсәрн бәрнәв. Иигҗ би талдан улст ном цәәлһхләрн, урлданд орх зөвән геешгон төлә тиигнәв.


### 10


Худл шүтәнд бичә мөргтн


1Ахнр-дүүнр, мана өвкнр цаһан үүләр харсгдҗ йовҗ, тедн цугтан Улан теңгс һатлсиг тадниг медтхә гиҗ би санлав. 2Үүлнд болн теңгст орулсар тедн Мошелә ниилв.

3Тедн цугтан Бурхна күчәр өггдсн өдмг идлә, 4тедниг дахсн уулын хадар Бурхна гүүлгсн уснас уула. Тер хаднь Христос бәәҗ.

5Болв тер бийнь Бурхн теднә ик зууһинь таассн уга, теднә үксн цогцнь эрм-цаһан көдәд эргндән хайгдв. 6Мадн Израилин өвкнрлә әдл хар саната йовдлмуд һарһхар бичә седтхә гихлә, тернь үлгүр болҗана. 7Теднә зәрмснь худл шүтәнд мөргснлә әдл бидн тиигх йосн угавидн. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Әмтн сууһад хот идәд, ууһад, дәкәд экләд биилцхәв». 8Бидн теднә зәрмсиг дураҗ, аля кех зөв угавидн. Аштнь тиим йовдл һарһснд нег өдр 23.000 күн үкв. 9Зәрм улсиг дураһад, бидн Христосиг сөрх зөв угавидн. Аштнь тедн моһад зуулһад үкцхәв. 10Зәрм улсиг дураһад бидн һундл келх зөв угавидн. Аштнь тедн алачар ка цокгдв. 11Эннь талдан улст үлгүр болдгар учрв, эннь маднд сагар бәәлһнә темдг болв. Яһад гихлә, бидн цагин чилгчд бәәнәвидн. 12Кемр тадн батар зогсаҗанавидн гиҗ санҗахла, саглтн, унҗ одвзат. 13Тадна һатлҗ һарсн сөрү йовдлмуд йирин күүнә сөрү йовдлмуд болҗана. Болв Бурхн итклтә, таднд чидләстн даву юм сөрүлшго. Сөрүлсн цагт тадниг даахин төлә Бурхн хаалһ һарһҗ өгх. 14Тиигәд күндтә ахнр-дүүнр, худл шүтәнд мөргхәсн зултн. 15Би таднд, ухата улст гиһәд, келҗәнәв. Мини келсиг эврән йилһәд хәләтн. 16Кемр бидн Бурхнд ханлтан өргәд йөрәлин ааһас ууҗахла, Христосин цусиг хувалцҗахший? Кемр бидн өдмгәс хуһлҗ авхларн бидн Христосин цогц-махмуд хувалцҗахший? 17Негхн өдмг бәәдг болҗана. Бидн олн болв чигн нег цогц-махмуд болҗанавидн, яһад гихлә, бидн нег өдмгәс иднәвидн. 18Израилин улсиг хәләлт: Тәкл тәксн хотас идсн улс тәклин ширән көдлмшт орлцачнр эс болшгой? 19Тәкл тәксн хот эс гихлә, худл шүтән чинртә гиҗ би санҗану? 20Уга, зуг буру номта улс тәкл тәкхләрн, тер хотан Бурхнд биш, хар сәкүсдт өгчәнә гиҗ би келҗәнәв. Би тадниг хар сәкүсдлә бичә үүрлтхә гиҗәнәв. 21Тадн Деед Эзнә ааһас болн хар сәкүснә ааһас дегц ууҗ чадшгот. Тадн нег кемлә дегц Деед Эзнә ширән ард болн хар сәкүсдин ширән ард сууҗ чадшгот. 22Деед Эзиг бидн уурлулхмби? Бидн Терүнәс чидлтәй? 23«Ю болв чигн кех зөв бәәнә» гиҗ зәрм улс келцхәнә, зуг цугтад олз бәәнә гиҗ келҗ болшго. «Ю болв чигн кех зөв бәәнә», зуг цугтан батрҗахш. 24Кен чигн күн эврә бийиннь олз бичә хәәтхә, өөрхн улсиннь олз хәәтхә. 25Базрт хулдгдҗах махнас дуртаһан идтн. Зуг сәәг мууһас йилһхх арһин сурврмуд бичә тәвтн. 26Яһад гихлә, «һазр болн терүн деерк кевтән Деед Эзнә». 27Кемр Бурхнд иткдго күн таниг хот эдлтн гиһәд дуудхла, йовхар седхлә, йовад цугтаһинь идтн. Зуг сәәг мууһас йилһх арһин сурврмуд бичә тәвтн. 28-29Кемр таднд кен негнь иигҗ келхлә: «Энүгәр тәкл тәклә», тиигхлә тер хотыг энүг келсн күүнә төлә бичә идтн, сәәг мууһас йилһх арһин төлә бас бичә идтн: Би тадна арһин биш, терүнә арһин тускар санҗанав. «Болв мини сул бәәдлд талдан улсин сәәг мууһас йилһх арһ яһад боомтг болҗахмб? 30Кемр би зальврад хот эдлҗәхлә, тиигхлә тер хотас көлтә мини тускар яһад му келҗәхмб? Эн хот уусндан би Бурхнд ханлтан өргҗәнәв» гиҗ негнь келнә. 31Тер төләд тадн кеҗәх тоотан идҗәхләрн, эс гихлә ууҗахларн Бурхн туурдгар кетн. 32Тадн евреймүдт, буру номта улст, Христост иткдг Бурхна багд чигн харшлт болдгоһар җирһтн. 33Нанла әдл бәәтн. Би цугтаднь юунднь чигн тааста болхар седнәв, бийдән олз хәәҗәхшв, талдан улс авргдтха гиһәд теднә сә хәәнәв.


### 11


1Би Христосиг яһҗ дуранав, тиигҗ тадн намаг дуратн.


Хургин зокъялмуд


2Тадн намаг кезә чигн мартлго, мини өгсн номар бәәснд би тадниг буульҗанав. 3Болв би тадниг иим юм медтхә гиҗәнәв: Христос залу болһна толһач, гергнә толһачнь залунь болҗана, Христосин толһачнь Бурхн болҗана. 4Тиигәд залу болһн махлаһан авлго мөргҗәхлә эс гихлә әәлдхлә, тер күн Христосиг күндлдгон темдг. 5Толһаһан бүрклго мөргҗәх эс гихлә әәлдхҗәх күүкд күн болһн эврәннь залуһан күндлҗәхш. Эннь күүкд күн толһаһан таахлулснла әдл болҗана. 6Кемр күүкд күн толһаһан бүркшгоһар бәәхлә, тиигхлә тер толһаннь үсән ахрар хәәчлтхә. Болв күүкд күн үсән хәәчлх хусата толһата болхасн ичҗәхлә, тиигхлә тер толһаһан бүрктхә. 7Залу күн Бурхна дүр болн Терүнә туурмҗ үзүлҗәсәрн толһаһан бүркшго болҗана. Күүкд күн болхла залуһиннь туурмҗ үзүлҗәнә. 8Яһад гихлә, залу күн күүкд күүнәс үүдәгдсмн биш, күүкд күн залу күүнәс үүдәгдлә. 9Залу күн күүкд күүнә төлә үүдәгдсн биш, күүкд күн залу күүнә төлә үүдәгдлә. 10Тиигәд Бурхна элчнрин төлә күүкд күн толһадан боодг бүркәгтә болх зөвтә. 11Болв Деед Эзнә ниицәһәр гергн залуһиннь медлд бәәх йоста, залу гергнәннь медлд бәәх йоста. 12Яһад гихлә, күүкд күн яһҗ залу күүнәс үүдәгдсмб, тиигҗ ода залу күн күүкд күүнәс төрнә. Зуг цугтан Бурхнас үүднә. 13Эврән ухалтн: күүкд күн Бурхнд толһаһан бүрклго мөргсн сән йовдлий? 14-15Залу күн ут үстә болхла, ичртә бәәдгинь темдг. Күүкд күн ут үстә болхла, эннь күндллһнә темдг гиҗ йиртмҗин бийнь мадниг сурһҗахший? Ут үсн энүнд бүркәг болтха гиҗ өггдҗ. 16Кемр энүнә тускар зүтклдх күн бәәхлә, би иигҗ келхв: маднд чигн, Бурхнд иткдг багмудт чигн оңдан авъяс уга.


Деед Эзнә асхна хотын тускар


17Болв диг-дарани заавр өгхләрн, би тадниг буульхар бәәхшв. Яһад гихлә, тадна хургас мунь ик, олзнь баһ. 18Тиигәд хамгин түрүнд тадн хургтан хурхларн, хоорндан хувагдна гиҗ соңслав. Би энүнә зәрмднь иткҗәнәв. 19Таднас кен итклтәһинь медхин төлә тадн хоорнд хувагдлһн маһд уга бәәх зөвтә. 20Тадн хамдан хурхларн, Деед Эзнә хот ууҗахшит. 21Юңгад гихлә, күн болһн наадксан күләлго эврәннь хотан иднә. Тиигәд зәрмснь хот уга үлднә, зәрмснь согтна. 22Хот идх, уух эврә гер таднд угай? Эс гихлә тадн Бурхна иткдг улсиг күндлҗәхшт, хоосн улсиг дорацулҗант? Би таднд ю келхмб? Тадниг иим юм һарһснд буульхмби? Уга. Би буульшгов. 23Яһад гихлә, би Деед Эзнәс таднд өгсн ном авлав. Бәрүлҗ өггдсн сөөһәр Деед Эзн Исус өдмг авад, 24Бурхнд ханлтан өргәд, өдмгиг хуһлад Тер иигҗ келҗ: «Тадна төлә тәкл тәкҗәх эн мини цогц-махмуд. Намаг санад тиигҗ кетн». 25Терүнлә әдл асхна хотын хөөн ааһ авад иигҗ келв: «Мини цуснас тогтсн эн шин бооцана ааһ. Үүнәс уухларн, Намаг санад тиигҗ кетн». 26Яһад гихлә, тадн эн өдмг идхләрн болн эн ааһар уухларн, Деед Эзиг иртл, тадн Терүнә үклиг герчлҗәнәт. 27Тиигәд эн өдмг идсн, эс гихлә Деед Эзнә ааһас терүг күндллго уусн күн Деед Эзнә цогц-махмудын болн цусна өмнәс килнц һарһсндан бурута болх. 28Күн болһн бийән шинҗлчкәд Деед Эзнә өдмг идтхә, Терүнә ааһас уутха. 29Кемр эн өдмг идәд болн эн ааһас ууҗах күн Деед Эзнә цогц-махмудын тускар эс санхла, тер күн идх-уух цаглаһан бийән зарһд орулҗана. 30Тер учрар тадна ик зунь чинән уга болн гемтә, зәрмснь үкҗ одв. 31Кемр бидн бийән шинҗләд бәәсмн болхла, Бурхн мана зарһ кешго билә. 32Болв мадниг делкәлә хамдан цааҗла харһулшгон төлә Деед Эзн мана зарһ кеснд бидн сурһуль авнавидн. 33Тиигәд мини ахнр-дүүнр, кемр тадн хамдан хот идхәр цуглрхларн, нег-негән күләтн. 34Кемр тадн өлсҗ йовхла, хамдан цуглрхларн, Бурхна зарһла харһшгон төлә гертән хотан уучкад һартн. Оңдан төрмүдәр болхла, би таднд ирхләрн заавр өгнәв.


### 12


Әрүн Сәкүснә билгүд


1Тадна бичсн Әрүн Сәкүснә билгүдин тускар. Тадниг теднә тускар медтхә гиләв. 2Бурхн уга бәәдләр бәәхдән, тадниг күн түлкҗәх мет, келн уга худл шүтәдт мөргдгән тадн меднәлмт. 3Тиигәд кемр Бурхна Сәкүсн күүһәр дамҗад келҗәхлә, күн Исусиг хараҗ чадшгог тадн медтхә гиҗәнәв. Зуг күүһәр дамҗад Әрүн Сәкүсн эс келхлә, нег чигн күн: «Исус – Деед Эзн» гиҗ келшго. 4Зүсн-зүүл билгүд бәәнә, болв Сәкүсн нег кевтән. 5Зүсн-зүүл церглтс бәәнә, болв Деед Эзн нег кевтән. 6Бурхна зүсн-зүүл йовдлмуд бәәнә, болв Бурхн нег кевтән. Цугтаднь эн юмиг Бурхн өгнә. 7Олна сән бәәдлин төлә күн болһнд билг өгчәхдән Сәкүсн Бийән үзүлҗәнә. 8Негнднь Әрүн Сәкүсн цецнә үг өгнә, талдан күүнд медрлин үг өгнә. 9Талдан күүнд Әрүн Сәкүсн иткл өгнә, зәрмсднь Әрүн Сәкүсн эдгәдг билг өгнә. 10Зәрм күүнд Әрүн Сәкүсн өвәрц юм һарһх билг, зәрмднь – әәлдх билг, зәрмсднь – сәкүсд йилһҗ чадх билг, талдан күүнд – олн келәр келдг билг, зәрмсднь – олн улсин кел цәәлһҗ өгх билг өгнә. 11Болв эннь цугтан ор һанцхн Әрүн Сәкүснә йовдлмуд болҗана. Тиигәд Әрүн Сәкүсн Эврәннь таалар күн болһнд билг өгнә.


Олн мөчмүдтә цогц-махмуд


12Күүнә цогц-махмуд негн болв олн мөчмүдтә. Олн мөчмүдтә болв чигн, болв тедн нег цогц-махмуд бүрдәҗәнә. Тиигҗ Христосин тускар келҗ болҗана. 13Яһад гихлә, нег Сәкүсн мадниг, евреймүдиг болн буру номта улсиг, ялчнриг болн сул бәәх улсиг нег цогц-махмудын мөчмүд кев. Бидн цугтан Бурхнас нег Сәкүс аввидн. 14Цогц-махмуд нег әңгәс биш, олн әңгәс бүрднә. 15Кемр көл иигҗ келсн болхла: «Би һар эс болсндан, цогц-махмудын мөч бишв». Энүнәс көлтә цогц-махмудын мөч биш болхви тер? 16Кемр чикн иигҗ келсмн болхла: «Би нүдн эс болсндан цогц-махмудын мөч бишв». Энүнәс көлтә цогц-махмудын мөч биш болхв тер? 17Кемр цогц-махмуд бүклдән нүдн болсн болхла, тиигхлә яһҗ тер соңсх бәәсмб? Кемр цогц-махмуд бүклдән чикнәс бүрдсмн болхла, яһҗ тер үнрчлх бәәсмб? 18Болв Бурхн зүсн-зүүл мөчмүдиг Эврәннь седвәрәр цогц-махмудт тәвв. 19Кемр цугтан нег мөч болсн болхла, тиигхлә цогц-махмуд уга болх билә. 20Болв олн мөчмүд бәәнә, зуг цогц негн болдг. 21Нүдн һарт иигҗ келҗ чадшго: «Чи нанд керг угач». Толһа көлд бас иигҗ келшго: «Тадн нанд керг угат». 22Түүнәс үлү чинән уга мөчмүд улм кергтә болҗана. 23Цогц-махмудын баһ чинртәд тоолгдҗах мөчмүдт бидн ик оньгтаһар килмҗән өгнәвидн. Күн үзшго мөчмүдиг бидн талдан нүднәс эвтәһәр далдлнавидн. 24Болв сәәхн мөчмүдт тиим килмҗ керг уга. Бурхн цогц-махмуд бүрдәхләрн, килмҗ керглгдҗәх мөчмүдт икәр килмҗ тусдгар бүрдәҗ. 25Тиигәд цогцд хувалһн уга, мөчмүд цугтан нег-негндән әдл килмҗ өгчәнә. 26Кемр цогцин нег мөч зовҗахла, терүнлә хамдан мөчмүд цугтан зовҗана. Кемр нег мөчиг туурулҗахла, терүнлә хамдан мөчмүд цугтан байрлна. 27Тадн Христосин цогц-махмуд болҗанат, таднас күн болһн Терүнә мөч болҗана. 28Христост иткдг улс дунд Бурхн түрүләд зәрмснь – апостол болтха, хойрдгчнь – әәлдәчнр, һурвдгчнь – багшнр болтха гиҗ шиидҗ. Зәрмстнь Бурхн өвәрц юм кех, зәрмстнь – эдгәх арһ, зәрмстнь – дөң болх, зәрмстнь – һардх, зәрмстнь – олн келәр келдг арһ өгч. 29Цугтан апостолмудый? Цугтан әәлдәчнрий? Цугтан багшнрий? Цугтан өвәрц юм һарһх арһтай? 30Цугтан әмдрүлдг билгтә болхий? Әмтн цугтан зүсн-зүүл келәр келҗ чаддви? Цугтан кел цәәлһҗ чадх арһтай? 31(а) Түүнәс чинртә билгтә болхар седтн.


Дурна тускар


(31б) Би таднд терүнәс үлү сән хаалһ үзүлсүв.


### 13


1Кемр би цуг әмтнә келәр, нам Бурхна элчнрин келәр келдг болад, зуг дурн уга болсмн болхла, тиигхләрн би хәңкнҗәх улан мөңгн көңкрг мет болн көгҗмин әәтә цаң мет болх биләв. 2Кемр нанд әәлдәчин билг бәәһәд, цуг нуувчиг меддг болад, цуг медрлтә болн итклтә болсарн уул көндәҗ чаддг болхла, зуг дурн уга бәәхлә, тиигхлә би юмн бишв. 3Би кемр бәәсән цугтаһинь түгәһәд өгәд, нам эврәннь цогц-махмудан шататха гиһәд өгсмн бийнь, дурн уга болхла, нанд мел олз уга. 4Дурн тесвртә болн цаһан саната, дурн үлү үзхш, караглхш. Дурн ик сана зүүхш, 5модьрун биш. Дурн бийдән олз хәәхш, уурта биш, өшә некхш.

6Дурн өшәтә юмнд байрлхш, болв үнн юмнд байрлна. 7Дурн цугинь даана, цугтаһинь иткнә, цугтаднь нәәлнә, дурн тесвртә. 8Дурн мөңк. Әәлдхл чилх, келн тагчгрх, медрл уга болх. 9Яһад гихлә, мана медрл күцц биш, мана әәлдхлһн күцц биш. 10Болв кемр күцц юмн ирхлә, дутунь уга болх. 11Би нилх цагтан нилхинәр келдг биләв, ухалдг биләв, нилх бичкнә тоолврта биләв. Болв бөдүн күн болхларн, би бичкнәк цага тоотыг авсн угав. 12Ода бидн цугтаһинь бүркг нүр үздгт үзҗәхәр үзҗәнәвидн, хөөннь бидн цугтаһинь чирәһәрн нүүрцҗ үзхвидн. Ода би юм күцц медхшв. Бурхн намаг меддг әдләр хөөннь би цугинь күццднь медхв. 13Ода деерән һурвн юмн үлдҗәнә: иткл, нәәлвр, дурн. Эднәс хамгин чинртәнь дурн болҗана.


### 14


Әәлдхлин болн олн келәр келдг билг


1Дурнд седклән тәвтн. Әрүн Сәкүснә билгүд, түүнәс үлүһәр әәлдхлин билг авхар седтн. 2Медгддго келәр келҗәх күн күүнд биш Бурхнд келҗәнә. Яһад гихлә, терүнә келсиг күн медҗәхш. Әрүн Сәкүсәр дамҗад нуувч тер келҗәнә. 3Болв әәлдәч әмтиг сурһҗана, урмд өгчәнә, тогтнулҗана. 4Медгддго келәр келҗәх күн бийән сурһҗана. Әәлдәч болхла иткдг улс сурһҗана. 5Би болхла таднас күн болһн медгддго келәр келтхә гиҗ санлав, болв тадн әәлдхлә деер болх. Бурхнд иткдг улс сурһхин төлә медгддго келәр келсиг кен болв чигн эс цәәлһхлә, әәлдхл келҗәх күн медгддго келәр келҗәх күүнәс даву. 6Тиигәд, ахнр-дүүнр, кемр би тадн тал ирәд медгддго келәр келхлә, терүнәс таднд ямаран олз болхмб? Кемр би, нанд Бурхна сексн тоотыг эс гихлә медрл, эс гихлә әәлдхл, эс гихлә ном таднд авч эс ирхлә, мел олз уга. 7Үлгүрнь, әмн уга көгҗмин инструментмуд авад хәләтн: флейтиг эс гихлә арфиг. Кемр тал-талдан ә эс һарһхла, ямаран айс наадҗахиг яһҗ медхмб? 8Кемр бүрә бүшкүр шишлң докъя эс өгхлә, кен дәәнд белдхмб? 9Түүшң таднла болҗана. Кемр тадн эврәннь келәр медгддго үг келхлә, тана келсиг яһҗ медхмб? Тадна келсн юмн биш. 10Делкәд олн зүсн-зүүл келн бәәнә, тедн цугтан эврә чинртә. 11Кемр би келнә чинр эс медҗәхлә, тер келәр келҗәх улс нанд талдан орна улс болх, би теднд талдан орна күн болхв. 12Түүшң танад болҗана. Тадн Әрүн Сәкүснә билгүд авхар икәр седҗәхләрн, иткдг улс сурһхд церглҗәх билгүд икәр олзлтн. 13Тиигәд талдан келәр келҗәх күн эврәннь келән цәәлһхин төлә зальвртха. 14Яһад гихлә, кемр намаг талдан келәр зальврхла, мини сәкүсн зальврна, мини ухан терүнәс мел олз авчахш. 15Тиигхлә би яахмб? Би Әрүн Сәкүсәрн зальврнав, болв ухаһарн бас зальврнав. Би Сәкүсәрн дуулнав, ухаһарн бас дуулнав. 16Кемр чи Бурхнд Әрүн Сәкүсәрн ханлт өргҗәхлә, хаҗуд бәәх улсин кен негнь чини ханлтын хәрүд яһҗ «Тиигтхә!» гиҗ келхмб? Чамаг ю келҗәхиг тер медҗәхш. 17Чи Бурхнд сәәнәр ханлт өргнәч, болв оңдан күн дасҗ чадҗахш. 18Би талдан келмүдәр тадна кенәстн болв чигн икәр келҗәсндән Бурхнд ханлтан өргҗәнәв. 19Болв иткдг улсин хургт медгддго келәр арвн миңһн үгин ормд талдан улсиг сурһхин төлә медгдх тавн үг би келсв.

20Ахнр-дүүнр, ухаһарн бичкдүд бичә болтн. Му юмнд бичкдүд мет болтн, болв ухан-санаһарн икчүдлә әдл болтн. 21Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би эн улст медгддго келәр келҗәх улсар дамҗад келнәв, талдан орна улсар дамҗад келнәв, болв тиигв чигн тедн Намаг соңсшго гиҗ Деед Эзн келҗәнә». 22Тиигәд медгддго келәр келлһн иткдг улсин төлә биш, эс иткдг улсин төлә онц темдг болҗана. Әәлдхл эс иткдг улсин онц темдг биш, иткдг улсин онц темдг. 23Кемр иткдг улс цугтан цуглрад, медгддго келәр күүндҗәхлә, эгл улс эс гихлә Бурхнд иткдго улс орҗ ирхләрн, «тадн адрҗанат» гиҗ келшгой? 24Болв кемр цугтан әәлдҗәх цагт Бурхнд эс иткдг күн, эс гихлә эгл күн орҗ ирхлә, тер күүнә килнцнь әәлдхләр илдкгдх. Соңсҗасарн тер зарһла харһх. 25Терүнә нуувч седвәрнь илдкгдх, тер элкдәд, Бурхнд мөргәд келх: «Тадн дунд йосндан Бурхн бәәҗ!»


Иткдг улсин хургин диг-даран


26Ахнр-дүүнр, би иигҗ ухалҗалав. Тадн хамдан цуглрхларн, тадна негнд частр бәәнә, хойрдгчднь ном, талданднь Бурхнас илднь келх үг бәәнә, талданднь медгддго келәр келх арһ бәәнә, бас негнь медгддго келәр келсиг цәәлһх арһ бәәнә. Эдн цугтан иткдг улс батрулхин төлә бәәхмн болҗана. 27Кемр кен нег күн медгддго келәр келҗәхлә, тиигхлә хойрнь эс гихлә, зуг һурвнь чеерүдәр келтхә. Тиигхләрн негнь ю келҗәхиг цәәлһх зөвтә. 28Кемр медгддго келәр келсиг цәәлһдг күн уга болхла, тиигхлә медгддго келәр келхәр седҗәсн күн хургт тагчг бәәтхә, зуг бийдән болн Бурхнд келтхә. 29Хойр эс гихлә һурвн әәлдәчнр келтхә, цуглрсн улс цугтан келсн үгмүдинь үнлтхә. 30Кемр цуглрсн улс дундас негнь Бурхнас илдкл авчахла, тиигхлә келҗәсн күн тагчгрх йоста. 31Тадн сурһмҗ болн урмд авхин төлә цугтан селгәһәр әәлдхл кеҗ чадҗанат. 32Әәлдхлин билг әәлдәчин медлд бәәх йоста. 33Бурхн диг-дара эвдлһнә Бурхн биш, эвин Бурхн болҗана. Тадн Бурхна улсин цуг багмудар цуглрхла, 34күүкд улс тагчг бәәтхә. Теднд келх зөв өгчәхш, Закана некврәр тедн соңсхврта бәәх йоста. 35Кемр тедн ю болв чигн дасхар седҗәхлә, гертән эврәннь залуһасн сурх йостат. Яһад гихлә, күүкд күүнд хургт келхд ичртә. 36Бурхна үг таднас һарви? Эс гихлә зуг һанцхн таднд күрви? 37Кемр бийән әәлдәчд, эс гихлә Әрүн Сәкүсн һардҗах күүнд тоолҗахла, тиим күн мини бичҗәсиг цугтаһинь Деед Эзнә заавр мөн гиҗ нанла зөвшәрх йоста. 38Энүг һазалҗах күүг, тадн бас һазалтн. 39Тиигәд, ахнр-дүүнр, әәлдхәр шунтн, болв медгддго келәр келҗәхиг бичә хөртн. 40Зуг цугтан диг-даратаһар болн сән кевәр күцәгдх йоста.


### 15


Христосин әмдрлһн


1Ахнр-дүүнр, мини цәәлһҗ өгсн Сән Зәңгин тускар таднд бас нег дәкҗ сана орулхар седләв. Тадн терүг авад, эврәннь ул келәт. 2Кемр тадн мини цәәлһҗ өгсн Сән Зәңг бәрхлә, хара эс итксмн болхла, тадн Сән Зәңгәр дамҗад авргдвт. 3Хамгин һол төрнь – авсан би таднд өгләв. Бурхна Бичгт бичгдсәр Христос мана килнцәс көлтә үкв. 4Бурхна Бичгт бичгдсәр Христос оршагдла, дәкәд һурвдгч өдртән әмдрлә. 5Хөөннь Кепт тер үзгдв. Дәкәд арвн хойр сурһульчнрт. 6Дәкәд Христос тавн зу һар ахнр-дүүнрт дегц үзгдв. Теднә ик зунь ода чигн әмд, зәрмснь өңгрҗ одв. 7Дарунь Христос Яковд болн апостолмудт цугтаднь үзгдв. 8Би чик биш цагт һарсн күүнлә әдл болсн бийнь хамгин сүүлднь нанд үзгдв. 9Би апостолмудын хамгин чинр угань болҗанав. Би, нам апостол гих нер зүүх зөв угав. Яһад гихлә, би Христост иткдг улсиг даҗрдг биләв. 10Болв Бурхна цаһан санаһар би тиимв. Бурхна хәәрлт нанд киидән давсн уга: апостолмудас цугтаһаснь икәр би көдлв. Зуг би биш, мини дотрк Бурхна хәәрлт тиигв. 11Би эс гихлә тедн таднд тиигҗ цәәлһв, тадн тиигҗ итквт.


Үксн улсиг әмдрүллһн


12Кемр Христос үкәд әмдрлә гиҗ цәәлһгдҗәхлә, тадна зәрмснь үкснә хөөн әмдрдмн биш гиҗ келҗәхмб? 13Болв үкснә хөөн әмдрдго болхла, тиигхлә Христос чигн әмдрүлгдсн уга. 14Кемр Христос эс әмдрүлгдсн болхла, тиигхлә, бидн киидән Сән Зәңг цәәлһҗәнәвидн, тадн киидән иткҗәнәт. 15Түүнәс даву бидн Бурхна тускар худл келдг улс болҗанавидн. Яһад гихлә, Христосиг үкснә хөөн Бурхн әмдрүлв гиҗ бидн терүнә тускар герчлләвидн. Болв кемр үксн улс дәкҗ әмдрдгонь үнн болхла, тиигхлә Бурхн Христосиг әмдрүлсмн уга. 16Яһад гихлә, кемр үксн улс әмдрдго болхла, тиигхлә Христос әмдрүлгдсн уга. 17Кемр Христос эс әмдрүлгдсн болхла, тадн харҗахар иткҗәнәт, тадн ода күртл килнцд авлгдҗ бәәнәт. 18Түүшң Христост иткәд үксн улс мөңк зовлңд орв. 19Кемр бидн эн җирһлдән Христост нәәлҗәхлә, бидн цугтаһаснь хөв уга улс болҗанавидн. 20Болв Христос үкәд әмдрүлгдлә! Эннь үксн улс бас әмдрүлгдх гисиг лавлҗана. 21Эн делкәд үкл негхн күүһәр дамҗад ирснлә әдләр үкләс әмдрүллһн негхн күүһәр дамҗад ирв. 22Цугтан Аадмла нииләд үксн мет мел тиим кевәр цугтан Христосла ниилсндән әмдрүлгдх. 23Зуг күн болһн чик диг-дараһар әмдрүлгдх: түрүләд Христос, Терүг ирхләг Терүнә болсн улс әмдрүлгдх. 24Тиигәд эн орчлңгин чилгч ирх. Һардҗах, йос бәрҗәх болн күчтә сәкүсдиг Христос уга кеснәннь дару залвран Эцк Бурхнд Тер бәрүлҗ өгх. 25Яһад гихлә, Бурхн цуг дәәсиг дииләд Христосин көлд хайтл, тер кем күртл Христос залх йоста. 26Уга кегдх сүүлңк дәәсн – үкл. 27Яһад гихлә, «Бурхн цугтаһинь Терүнә көлд кевтүлв». «Цугтан» гисн тоод Бурхн орҗахш, эн Эврән цугтаһинь Христосин медлд орулв. 28Бурхн цугтаһинь Христосин медлд орулхла, тиигхлә Көвүнь, Христос, Эврән Терүнә медлд цугтаһинь орулсн Бурхна медлд орх. Тиигәд Бурхн цугтаһинь залх. 29Үксн әмтнә төлә уснд кирслгдснь ю кеҗәхмб? Кемр үксн әмтиг әмдрүлдго болхла, теднә төлә ю хәәҗ уснд кирслгдхмб? 30Агчм болһн бидн ю хәәҗ әмәрн шордхмб? 31Ахнр-дүүнр, би өдр болһн үкл үзнәв. Би энүнд ик санаһар андһар өгчәнәв. Мана Деед Эзн Исус Христосин өмн би таднар эн ик сана зүүнәв. 32Әмтнә хәләцәр келхлә, Епест бәәх аңгудла ноолдхд нанд ямаран олз орла. Кемр үксн әмтиг әмдрүлдго болхла, «ода идәд уухмн, яһад гихлә, маңһдур үкч одхвидн». 33Бичә меклгдтн. «Му хань күүг үрәнә». 34Шинәс ухатаһар бәәһәд, килнц һарһдган хайтн. Тадна зәрмснь Бурхиг медхш гиҗ тадниг би ичәхәр бәәнәв.


Цогц-махмудыг әмдрүллһн


35Зәрмнь иигҗ сурх: «Үксн әмтн яһҗ әмдрдв? Тедн ямаран цогцта болхмб?» 36Һәргтәч! Тәрәнә эк чи тәрҗәхлә, үкчкәд тер урһад һарх. 37Урһмл кевтнь чи тәрҗәхшч, келхд буудян эс гихлә талдан йирин нег умш тәржәнәч. 38Эн экнд Бурхн эврәннь таалар урһц өгчәнә. Бурхн умш болһнд кергтә урһц өгнә. 39Цогц болһн әдл биш. Күн нег бәәдлтә цогц-махмудта, аңгуд талдан, шовуд – талдан, заһсд – талдан. 40Теңгрт болн һазр деер эврә дүрсн бәәнә. Теңгрин дүрснә туурмҗ һазр деерксин дүрснә туурмҗас йилһрнә. 41Нарна туурмҗ негн, сарин туурмҗ оңдан, одд эврә туурмҗта. Одн болһн талдан оддас эврәннь туурмҗарн йилһрнә. 42Үксн улс әмдрүлгдх цагт бас тиим болх. Үксн цогц һазрт булгдна, әмдрүлхлә мөңк болх. 43Мунь булгдна, сәнь әмдрүлгднә. Күчн татунь булгдна, чидлтәнь әмдрүлгднә. 44Һазра цогц-махмуд булгдна, Әрүн Сәкүснә өгсн цогц-махмуд әмдрх. Һазра цогц-махмуд бәәнә, Әрүн Сәкүснә өгсн цогц-махмуд бәәнә. 45Бурхна Бичгт иигҗ келгдҗәнә: «Түрүңк күн Аадм әмтә-киитә болв», сүүлңк Аадм болхла җирһл өгдг сәкүсн болв. 46Түрүләд Әрүн Сәкүснә өгчәх җирһл ирҗәхш, һазра ирҗәнә. Терүнә хөөн Әрүн Сәкүснә өгчәх җирһл ирх. 47Түрүңк күн һазрин шораһас үүдәгдҗ, хойрдгч күн – теңгрәс. 48Һазра улс һазрин күүнә бәәдлтә, теңгрин улс теңгрәс ирсн күүнлә әдл болх. 49Һазра күүнә дүрстә болснла әдләр теңгрин күүнә дүр зүүхвидн. 50Ахнр-дүүнр, махмуд болн цусн Бурхна орн-нутга өнч авачнь болдмн биш гиҗ би таднд келҗәнәв. Үкх юмн мөңк өнч эзлҗ чадшго. 51-52Би таднд нуувч келҗәнәв: бидн цугтан үкшговидн, болв сүүлңк бүрә-бүшкүр татхла, генткн цугтан нег агчмд оңдархвидн. Юңгад гихлә, бүшкүр татхла, үксн әмтн әмдрәд мөңк бәәдлтә болх, бидн оңдархвидн. 53Эн үмкәрдг үмкәрдгод хүврх йоста, үкдгнь мөңк бәәдлтәд хүврх йоста. 54Үмкәрдгнь үмкәрдгод, үкдгнь мөңк бәәдлтәд хүврхлә, тиигәд: «Үкл алгдв, Диилвр!» – гиҗ бичсн үгмүд бүтх. 55«О, үкл, чини диилвр альдв? О, үкл, чини хорн альдв?» 56Үклин хорн – килнц. Килнцин күчнь – закан. 57Болв Бурхнд ханлт. Эн мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад маднд диилвр өгв. 58Тиигәд мини дурта ахнр-дүүнр, батар алмацлго бәәтн. Кезә чигн Деед Эзнә көдлмш кетн. Деед Эзнә төлә кесн тадна көдлмштн хара бишнь медтн.


### 16


Иткдг улсин төлә цуглулҗах мөңгн


1Бурхна улсин төлә цуглулгдҗах мөңгнә тускар. Һалатьяд бәәх иткдг улст мини келснлә әдләр тадн тиигҗ кетн. 2Олсн мөңгнләһән ирлцүлҗ долан хонгин нарн өдр күн болһн эврәннь мөңгнәсн хоршаһад бәәтхә. Намаг ирхлә, дәкҗ цуглуллго белн болдгар бәәтн. 3Би ирхләрн, тадна шүүҗ авсн улст селвгтә бичг өгнәв. Тедниг тадна цуглулҗ авсн мөңгиг күргтхә гиһәд Ерусалим тал илгәнәв. 4Кемр нанд тиигәрән йовх кергтә болхла, тедн нанла йовх.


Павелын зура


5Би Македониг һатлад, тиигәд тадн тал ирхв. Яһад гихлә, би Македоняр дәврҗ йовх йостав. 6Танад би цаг зуур бәәхв, болв үвлзәд чигн бәәхв. Нанд тадн цааранднь һазр эрглһнд дөңгән күргхит. 7Яһад гихлә, ода би таднла адһмта йовад харһхар седҗәхшв. Кемр Деед Эзн зөв өгхлә, танад цаг зуур бәәхәр би нәәлҗәнәв. 8Епест би тәвдгч өдрин нәр күртл бәәхв. 9Яһад гихлә, тенд олн өшәтн бәәв чигн, туста көдлмш кехд үүдн өргәр нанд секәтә. 10Кемр тадн тал Тимофей ирхлә, юмнас бичә әәтхә, тадн хәлән бәәтн. Юңгад гихлә, тер нанла әдл Деед Эзнә төлә көдлҗәнә. 11Нег чигн күн терүг бичә һолтха. Нан тал хәрү ирдгәр терүнд һазр эргәд йовлһнднь дөң болтн. Би терүг ахнр-дүүнрән дахулад ирхинь күләҗәнәв. 12Апол ахин тускар. Ахнр-дүүнртәһән тер таднд одтха гиҗ би терүг йир сурлав. Болв ода деерән тер йовхар седҗәхш, зуг чөлән болхла, тер ирх.


Товчлгч үг


13Сагар бәәтн, итклдән бат болтн, зөргтә болн чидлтә болтн. 14Кеҗәх тоотан дуран өгч кетн. 15Тадн Степаниг болн терүнә өрк-бүлиг меднәлмт. Ахьяд бәәх Христост иткдг улсин түрүңкснь тедн болҗана. Бийән тедн Бурхна улст церглхәр нерәдв. Би сурҗанав, 16теднлә көдлҗәх болн теднлә церглҗәх улсин һардврт соңсхврта болтн. 17Степан Портунат болн Ахьяк ирснд би байрлҗанав. Тедн нанд тадн угаһар дуту болҗасн юм өгв. 18Тедн нанд таднла әдл урмд өгв. Тиим улсиг күндлтн. 19Азийд бәәх иткдг улс менд келүлҗәнә. Әкүль болн Приска, теднә герт хурдг иткдг улс бас тадниг Деед Эзнлә ниилснтн халунар мендлҗәнә. 20Ахнр-дүүнр цугтан таднд мендән илгәҗәнә. Нег-негнләһән әрүн үмслһәр мендлтн. 21Би эврәннь һарар таднд бичҗәнәв: Павелас менд. 22Деед Эзнд дурлдго күн мөңкинд харалла харһтха. О, Деед Эзн, ир![2] 23Таднла Деед Эзн Исусин хәәрлт бәәтхә. 24Цуг таднла Исус Христосла ниилснд мини дурн бәәтхә!


## 2 КӨРИНТИНХН

### Христост иткдг Көринтин улст илгәсн хойрдгч бичг


Хойрдгч бичг апостол Павел болн Көринтд бәәх чонҗ хоорнд кецү бәәдл учрсн цагт бичгдсмн. Чонҗин зәрм гешүд Павелыг шүрүтәһәр шүүҗ-шалһсн бәәдлтә. Болв Павел йир икәр эвцхәр седнә, эвцхләрн байрлна.

Бичгин түрүн әңгднь Павел Көринтд бәәх чонҗла эврәннь хәрлцәнә тускар күүнднә. Тер чонҗин улсин балһснд болн өшә кеснд яһад тиим догшар хәрү өгсән цәәлһҗәнә. Терүнә догшн хәләцәс чонҗин улс буруһан медәд эвцлдхлә, Павел бас байрлна. Дарунь Йудьяд дем күләҗәх христианмудт чонҗин улс элвгәр демән күргтхә гиҗ тер дуудвр кенә.

Сүүлңк бөлгүдт Павел апостол нерән харсҗана. Яһад гихлә, зәрм улс бийән үнндән апостол гиҗ нерәдәд, Павелыг апостол гисн худл нертә гиһәд гемшәҗәлә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–11

Павел болн Коринфд бәәх чонҗ 1.12 – 7.16

Йудья һазрин иткдг улст өгчәх дем 8.1 – 9.15

Павел апостол гисн эврәннь нерән харсна 10.1 – 13.10

Ашлвр 13.1–13


### 1


Мендллһн


1Бурхна таалар Христос Исусин апостол болтха гиҗ дуудгдсн Павелас болн мана дү Тимофеяс Бурхнд иткдг Көринтфин баг улст болн цуг Ахьяр бәәх Бурхна улст цугтаднь менд. 2Мана Эцк Бурхн болн Деед Эзн Исус Христос цаһан сана болн амулң бәәдл таднд өгтхә!


Павел Бурхнд ханлтан өргҗәнә


3Бурхнд болн мана Деед Эзн Исус Христосин Эцкд, цаһан саната Эцкд болн мадниг төвкнүлдг Бурхнд туурмҗ! 4Бидн зүсн-зүүл зовлңта улсиг төвкнүлдгәр Бурхн мадниг мана цуг зовлң эдлҗәснд төвкнүлҗәнә. Бурхн мадниг төвкнүлснлә әдләр бидн тедниг бас төвкнүлҗәнәвидн. 5Христосин төлә бидн яһҗ икәр зовҗанавидн, тедү мет Бурхн мадниг Христосар дамҗад төвкнүлх. 6Кемр бидн зовҗахла, зуг тана төвкнлтин болн аврлтын төлә зовҗанавидн. Кемр мадниг төвкнүлҗәхлә, зуг тадна төвкнлтин төлә тиигҗәнә. Маднла хамдан дааҗах зовлңгиг тадн тесвртәһәр даахларн төвкнүлт авхит. 7Бидн таднд батар иткҗәнәвидн. Яһад гихлә, кемр тадн маднла әдл зовҗахла, тиигхлә маднла әдл төвкнүлгдхит.

8Ахнр-дүүнр, Азийд маднд учрсн зовлңгин тускар тадниг медтхә гиҗ бидн санлавидн. Бидн мана зовлңгиг даахин арһас даву ик аһу күчр-күндлә харһвидн. Тиигәд нам әмд үлдх нәәлврән гееввидн. 9Үкх шиидврлә харһсан бидн тааһад медҗәләвидн. Болв эннь цугтан учрв: мадниг бийдән биш, үкләс әмдрүлҗәх Бурхнд нәәлтхә гиҗәнә. 10-11Бурхн мадниг тиим күчр үкләс аврв, мадниг дәкәд аврх. Кемр тадн мана төлә зальврад дөң болхла, Бурхн дәкн мадниг аврх гиҗ нәәлҗәнәвидн. Тиигәд Бурхн мана төлә олн зальврлһнд хәрү өгәд, маднд әдс өгх. Болв кесгнь мана төлә Бурхнд ханлтан өргх.


Павелын зуран сольлт


12Бидн эн җирһлд йилһән даву таднла бәәхләрн, бийән юм нуулго бәрәд, Бурхна үнәр бәәснә тускар медҗәхән зүркәрн бидн буульҗанавидн. Болв бидн күүнә цецн ухаһар биш, Бурхна цаһан санаһар тиигҗ йоввидн. 13-14Бидн тана умшҗ болн медҗ чадхин тускар бичҗәнәвидн. Мана Деед Эзн Исусин ирх өдрт бидн тадна буульмҗ болхвидн, тедү мет тадн мана буульмҗ болхит. Эннь күцц бишинь тадн медсмн болхит. Тадниг күццднь медх гиҗ нәәлҗәнәв.

15Би энүнд цугтаднь иткҗәләв. Тиигәд тадниг хойр дам әдс автха гиһәд түрүләд тадн тал ирхәр зуралҗалав. 16Би Македонь орҗ йовад, бас нег Македоняс хәрҗ йовад, тадн тал одхар седләв. Йудья тал йовхд тадн нанд дөң болх биләт. 17Иигҗ зуралхларн би нааһар ухалсн болвза? Эс гихлә би цогц-махмудыннь седвәрәс зуралҗану: «Э» – гиҗ келчкәд, «Уга» – гиҗ ухалҗану? 18Бурхн итклтә бидн «Э», «Уга» – гиҗ дегц келҗәхшвидн. 19Мини, Силан болн Тимофейин цәәлһҗ йовсн Бурхна Көвүн, Исус Христос, дегц «Э», «Уга» болҗахш. Тертн кезә чигн «Э» болҗана. 20Яһад гихлә, Бурхна өгсн үгд Христос цуг лавта хәрүнь болҗана. Тиигәд Исус Христосар дамҗад Бурхна туурмҗин төлә бидн «Тиигтхә!» гиҗ келнәвидн. 21Бурхн мадниг таднла Христост иткснд батраҗана, мадниг Бийиннь төлә салһв. 22Бурхн мадниг Эврәннь улст тоолад, мадниг тамһлв. Бурхн өгсн үгән цугтаһинь эркн биш күцәхәр мана зүркнд Әрүн Сәкүсиг өгв.

23Таднд улм зовлң үзүлшгон төлә Коринф тал намаг ода күртл эс ирснә герчнь – Бурхн. 24Юунд иткхиг бидн таднд закҗ заахар бәәхшвидн. Яһад гихлә, тадн батар иткҗәнәт. Бидн хамдан тадна байрин төлә көдлҗәнәвидн.


### 2


1Таднд һундл бичә төртхә гиһәд, би тадн тал одшго болҗ шиидв. 2Яһад гихлә, кемр би таднд һундл төрәхлә, намаг һундасн улсас талдан кен байрлулхмб? 3Кемр ирхләрн, намаг байрлулх улсас һундл үзшгон төлә би тиигҗ таднд бичв. Би иткҗәнәв: кемр би байрлхла, тадн цугтан бас байртат. 4Би дегд икәр һундрхад, зүркәрн гейүрәд болн икәр ууляд бәәсндән таднд бичләв. Болв би тадниг һундахар биш, таднд цугтадтнь ямаран икәр дуртаһан медүлхәр бичләв.


Килнц һарһсн күүнә килнц тәвҗ өглһнә тускар


5Кемр кен негнь кениг болв чигн һундасмн болхла, зуг намаг биш. Тер күн тадниг цугтаһитн баһар һундав. Би нам үлү юм келхәр бәәхшв. 6Иим күүнд тадна икңкәс авсн засгнь болҗана. 7Тиигәд тадн терүнә буруһинь тәвҗ өгәд, икәр һундадгоһар болн итклән хайдгоһар урмд өгх зөвтәт. 8Тадн йосндан терүнд дуран өгчәхән үзүлтн гиҗ би эрҗәнәв. 9Би таднд энүг бичхләрн, тадниг цугтаһинь күцәхд соңсхврта болх угаһинь медхәр сөрҗ бичләв. 10Тадн кенә буру тәвҗ өгчәнәт, терүнә буруг би бас тәвҗ өгчәнәв. Яһад гихлә, кенәннь чигн буру тәвх юмн бәәхлә, тадна төлә Христосин өмн би терүнә буруһинь тәвҗ өгчәнәв. 11Тадниг эрлг бичә меклтхә гиһәд тиигҗәнәв. Яһад гихлә, бидн терүнә зураг меднәвидн.


Троадт болсн Павелын үүмән


12Намаг Троадт Христосин туск Сән Зәңг тархахар ирхлә, Деед Эзн тархах арһ өгсмн бәәҗ. 13Болв тенд мини дү Тит уга болсн учр деерәс би бийән тогтнулҗ чадад бәәвв. Тиигәд би Троадт бәәсн иткдг улсла мендләд, Македонь тал йовв.


Христосар дамҗад ирсн диилвр


14Болв бидн Бурхнд ханлт өргҗәнәвидн. Яһад гихлә, Христосла нииләд, Бурхн мадниг диилвртәһәр залҗ йовна. Бурхн маднар дамҗад каңкнсн сәәхн үнр тархаҗах мет Христосин туск ном тархаҗана. 15Яһад гихлә, бидн Бурхнд Христосин бәрҗәх каңкнсн сәәхн үнр мет болҗанавидн. Эн үнр авргдҗах улс дунд чигн, үкҗәх улс дунд чигн тарҗана. 16Үкҗәх улст эннь үклин үнр, авргдҗах улст эннь җирһл өгдг үнр болҗана. Кен тиим юм күцәҗ чадхмб? 17Тиигхләрн бидн Бурхна үгиг олн улсла әдл олзин төлә цәәлһҗ йовхшвидн. Мадниг Бурхн илгәснд бидн Христосин зарцнр болад Бурхна өмн мел үнәр келҗәнәвидн.


### 3


Шин бооцана цергләчнр


1Бидн бийән буульҗах болҗ медгдҗәдг болвза? Тадна төлә эс гихлә таднас авх цәәлһвртә бичг зәрм улсла әдл маднд кергтәй? 2Тадн цугтан меддгәр болн умшдгар мана зүркнд бичгдсн бичг болҗанат. 3Тадн мана күргсн Христосин бичг болсан үзүлҗәнәт. Эннь бекәр биш, әмд Бурхна Сәкүсәр бичгдв, тиигчкәд дөрвлҗн чолун деер биш, күүнә зүркнд бичгдв.

4Тиим иткл Бурхнд бидн Христосар дамҗад аввидн. 5Иим көдлмш күцәх арһ маднас һарчана гиҗ би тоолҗахшв. Эн арһ Бурхнас ирҗәнә. 6Бурхн маднд Шин Бооцанд церглх арһ өгв. Шин Бооцан бичгдсн Заканас биш Сәкүснәс бүрдҗәнә. Бичгдсн Закан үкл авч ирнә, Сәкүсн болхла җирһл өгнә.

7Закан чолун деер үзгүдәр сиилгдҗ. Эннь туурмҗ үзүлҗәҗ. Тиигәд Израилин улс Мошен чирә хәләҗ чадлго бәәҗ. Юңгад гихлә, туурмҗнь баһрҗасн бийнь терүнә чирәнь туурмҗас мандлҗаҗ. Кемр үкл авч ирсн Закан тиим туурмҗта болхла, 8тиигхлә Сәкүснә көдлмш түүнәс туурмҗта эс болхий? 9Кемр әмтиг засгла харһулх көдлмш туурмҗта болсмн болхла, аврлт авч ирдг көдлмш түүнәс ямаран туурмҗта болх! 10Эн саамд өдгә туурмҗас көлтә Закана туурмҗ туурмҗ биш болҗана. 11Яһад гихлә, кемр уга болсн юмн туурмҗта бәәсмн болхла, тиигхлә оньдинд бәәдг юмн ямаран ик туурмҗта болҗахмб?

12Бидн тиим нәәлвртә болсндан, тиигәд зөргтә йовдл һарһҗанавидн. 13Бидн Мошелә әдл кеҗәхшвидн. Мошен туурмҗнь баһрад уга болҗасинь Израилин улс бичә үзтхә гиһәд, эврәннь чирәһән бүркәһәр бүркдг билә. 14Болв эн улсин ухан эндр күртл хаалһата. Хуучн бооцан тедн умшхла, ухань бүркәһәр бүркәтә. Эн бүркәг зуг Христосар авч хайгдх. 15Эндр өдр күртл Мошен бичсиг умшхла, Израилин улсин ухан бүркәһәр бүркәтә. 16Болв кемр күн Деед Эзн тал эргхлә, бүркә авгдна. 17Деед Эзн – Сәкүсн болҗана. Деед Эзнә Сәкүсн бәәҗәх һазрт сул бәәдл учрна. 18Бидн цугтан ил чирәһәрн Деед Эзнә туурмҗиг хәләҗәнәвидн. Деед Эзнә Сәкүсн мадниг Деед Эзнә дүрд хүврүлҗәнә, тиигәд улм ик туурмҗ үзүлҗәнәвидн.


### 4


Шавр сав дотр бәәх зөөр


1Бурхн эврәннь хәәрлтәр маднд эн церглт өгсн деерәс бидн терүг тасллго күцәҗәнәвидн. 2Бидн нуувч болн ичртә йовдлмудыг цугтаһинь һәәлвидн, мек һарһдговидн, Бурхна үгиг бидн хаҗилһлго келнәвидн. Мадниг һанцхн үнниг цәәлһҗ йовснд Бурхн герч. Тиигәд маднд иткҗ болхиг күн болһн лавтаһар меднә. 3Кемр мана тархаҗах Сән Зәңг эс медҗәх зәрм улс бәәхлә, тернь – үкҗәх улс. 4Яһад гихлә, эн делкән бурхн иткдго улсин ухаһинь харңһтрулв. Тиигхләрн теднә төлә Христосин туурмҗин туск Сән Зәңгин герл бичә гилвктхә гиҗ тиигв. Христос мел Бурхна авц-бәрцтә дүр. 5Бидн бийән биш Деед Эзн Исус Христосин тускар цәәлһҗ өгч йовнавидн. Бидн болхла Исусин төлә бәәх тадна зарцнр болҗанавидн. 6Яһад гихлә, «Харңһу таңгас герл ортха!» – гисн Бурхн Христосар дамҗад Бурхна туурмҗ медтхә гиһәд, мана зүркнд герл орулв.

7Цугтаһаснь даву чидл мадна чидл биш, Бурхна чидл. Терүг үзүлхин төлә эн зөөриг бидн шавр савд бәрҗәнәвидн. 8Мадниг шахҗана, болв балцлҗ чадҗахш. Бидн алмацнавидн, болв мел цөкрҗәхшвидн. 9Мадниг мөрдҗ көөлднә, болв Бурхн мадниг мел үлдәхш. Мадниг гүвднә, болв алҗ чадҗахш. 10Исусин җирһл мана цогц-махмудт үзгддгәр бидн эврәннь цогцдан кезә чигн Исусин үкл бәрҗәнәвидн. 11Исусин җирһл мана үкдг цогц-махмудт үзгддгәр бидн насн туршарт Христосин төлә үклин өмн өргнд зогсҗанавидн. 12Үкл мадн дотр бәәнә, җирһл болхла – тадн дотр. 13Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би итксн учр деерәсн келләв». Бидн бас тер итклин Сәкүстә болад иткҗәнәвидн, тер төләд келҗәнәвидн. 14Исусиг үкләс әмдрүлсн Бурхн мадниг Исусла бас әмдрүләд таднла хамднь Бийиннь өмн зогсахиг бидн меднәвидн. 15Эн цугтан тадна төлә кегдҗәнә. Бурхна цаһан санан йир олн улст күртдгәр тиигҗәнә. Тиигхлә олн улс Бурхиг улм ханҗ йөрәх. Эннь Бурхнд туурмҗ авч ирх.


Итклин җирһл


16Тиигәд бидн церглтән зогсаҗахшвидн. Мана цогц-махмуд арһул элҗәнә, болв шин күн өдр ирвәс шинрҗәнә. 17Мана цаг зуура гиигн зовлң маднд зовлңгас кесг холван ик алдр мөңк туурмҗ маднд авч ирх. 18Бидн үзгдҗәхиг биш, эс үзгдҗәхиг хәләҗәнәвидн. Яһад гихлә, үзгдҗәхнь цаг зуура болҗана, эс үзгдҗәхнь мөңк.


### 5


1Мана бәәх эн гер – мана һазр деерк цогц-махмуд – уга кегдхлә, теңгрт күн үүдәһәд уга мөңк гер маднд Бурхн өгхиг бидн меднәвидн. 2Тиигәд бидн түңшәд мана теңгртк цогц-махмуд авхар седҗәнәвидн. 3Бидн теңгртк цогц-махмуд авхларн, нүцкн болшговидн. 4Эн һазра цогц-махмудта җирһҗәх деерән бидн даргдад түңшҗәнәвидн. Болв эннь цогцасн салх мана седвәр биш. Бурхн мадниг оңдарулад маднд шин мөңк цогц өгтхә гиҗәнәвидн, мана һазр деерк цогц мөңкд сольгдтха гиҗәнәвидн. 5Энүнә төлә мадниг Бурхн үүдәв, дәкәд Тер өгсн үгән цугтаһинь лавтаһар күцәхәр маднд Әрүн Сәкүс өгв.

6Тер учрар бидн кезә чигн зөргтәвидн. Эн һазр деерк цогц-махмудта бәәтлән, бидн Деед Эзнәс холд йовнавидн. 7Бидн үзҗәхәрн биш иткләрн бәәнәвидн. 8Тиигәд бидн зөргтәвидн, эврәннь һазр деерк цогц-махмудан үлдәһәд, Деед Эзнлә бәәхәр седҗәнәвидн. 9Бидн Деед Эзнлә бәәв чигн, эс гихлә холд бәәв чигн, Терүнд таасгдхар шамдһаһар киннәвидн. 10Яһад гихлә, бидн цугтан Христосин өмн зарһла харһхвидн. Тиигхләрн күн болһн һазр деерк цогц-махмудта бәәсәрн эврәннь му, эс гихлә сән йовдл һарһсарн авхан авх.


Бурхнла эвцлтин ном


11Деед Эзиг күндлнә гисиг бидн меднәвидн, тиигәд энүнд талдан улсиг иткүлхәр седнәвидн. Бурхн мадниг кевтнь меднә, тиигәд тадниг эврәннь зүркәрн намаг бас кевтнь меднәт гиҗ би нәәлҗәнәв. 12Бидн бийән таднд шинәс буульҗахшвидн. Болв таднд маднар бардмнх зөв өгчәнәвидн. Дотрк бәәдләрн биш, һазак бәәдләрн бардмнҗах улст тадн хәрү өгч чаддгар тиигҗәнәвидн. 13Кемр мадниг ухан тату улс гиҗ тоолҗахла, эннь Бурхна төлә. Кемр ухаһарн эрүл-менд гиҗ тоолҗахла, тернь тана төлә. 14Мадниг Христосин дурн һардҗана. Кемр нег күн цугтаннь ормд үксмн болхла, тиигхлә цугтан үкҗ одсиг бидн тодрхаһар меднәвидн. 15Әмд бәәх улс бийиннь төлә биш, теднә ормд үкәд әмдрсн Христосин төлә җирһдгәр Тер цугтаннь ормд үкв.

16Иигәд эн цагас авн бидн тиигәд күүнә хәләцәр дәкҗ кен тал болв чигн хәләҗәхшвидн. Болв Христос тал бидн күүнә хәләцәр хәләдг биләвидн, зуг дәкҗ тиигҗәхшвидн. 17Кемр кен чигн күн Христосла ниицәд бәәхлә, тертн шин күн. Кезәңк давв, ода цугтан шин. 18Энүг цугтаһинь Бурхн күцәв. Тер мадниг Христосар дамҗад Бийләһән эвцүлв, эвцлтин туск зәңг тархах көдлмш маднд даалһв. 19Эн зәңг иим: Бурхн Христосар дамҗад делкәг Бийләһән эвцүлв. Әмтнә килнциг Бурхн теднә тоод дәкҗ орулҗахш. Бурхн маднд эвцлтин туск зәңгиг даалһв. 20Бидн Христосин элчнр болҗанавидн. Маднар дамҗад Бурхн келҗәнә. Христосин нерн деерәс тадниг сурҗанавидн: Бурхнла эвцтн! 21Яһад гихлә, Бурхн килнц уга Христосар мана килнцин төлә тәкл кев. Терүнлә ниицәд мадниг Бурхна чик бәәдл авдгар тиигв.


### 6


1Бурхнас тана авсн цаһан санан киидән бичә давтха гиҗ бидн, Бурхнд көдлдг улс, таднас сурҗанавидн. 2Яһад гихлә, Бурхн келҗәнә: «Кергтә цагтан Би чамаг соңсв, тиигәд авргдх өдр чамд дөң болв». Ода кергтә цаг, ода авргдх өдр. 3Мана церглтиг күн бичә шалһтха гиһәд, бидн кенд чигн харшлтта йовдл һарһҗахшвидн. 4Бидн цуг кеҗәх тоотдан Бурхна зарцнр болҗахан үзүлҗәнәвидн. Бидн тесвртәһәр күчр-күндиг, түрү бәәдлиг, уга-ядуг дааҗанавидн. 5Мадниг гүвдлә, түүрмд суулһла, олн әмтн дәврлә. Бидн көштлән көдлвидн, нөр уга, хот уга бәәввидн. 6Цевр-цеерәрн, медләрн, тесврәрн, цаһан санаһарн, Әрүн Сәкүсәрн, йосн дурарн, үнн үгәрн 7болн Бурхна күчәр бидн Бурхна зарцнр болсан үзүлвидн. Бурхнла чик бәәлһн мана дәврлһнә болн харслтын зер-зев. 8Мадниг күндлнә болн мадниг күндлхш. Мадниг му келнә болн мадниг туурулна. Мадниг худлч гинә, болв үнәр келҗәнәвидн. 9Мадниг таньдгод тоолна, болв мадниг цугтан меднә. Мадниг үкснә тоод орулҗ болв бидн эн әмдвидн. Мадниг гүвднә, болв алҗ чадҗахш. 10Мадниг һундана гиҗ тоолна, болв бидн оньдин байрлнавидн. Мадниг түрү бәәнә гиҗ тоолна, болв олн улсиг бидн байҗуллавидн. Маднд мел юмн уга, болв цугтаһинь эзлнәвидн.

11Коринфин улс! Бидн таднла иләр күүндҗәнәвидн. Бидн таднд йир дуртавидн. 12Таднд өгчәх мана дурн кемҗән уга, болв тадн эврән бийән бәрҗәнәт. 13Би таднд, эврәннь үрдүдт келснлә әдләр келҗәнәв: бидн таднд дурта болсн әдләр тадн маднд дурлтн.


Бидн – Бурхна әмд сүм


14Христост иткдго улсла ямаран чигн ниицәнд бичә ортн. Бурхнла чик бәәлһн болн зака эвдлһн хойрин хоорнд хамцу юн бәәхмб? Герл болн харңһу хойрин хоорнд хамцу юн бәәхмб? 15Христосэрлг хойрин хоорнд зөвшәл бәәхий? Христост иткдг күн иткдго күүнлә негдхд юн бәәхмб? 16Бурхна сүм худл кегдлмүдлә яһҗ ирлцхмб? Яһад гихлә, бидн әмд Бурхна сүм болҗанавидн. Бурхн эврән келлә: «Би теднлә бүүрләд, тедн дунд бәәхв. Би теднә Бурхн болнав, тедн Мини улс болх». 17Тиигәд Деед Эзн келҗәнә: «Тедн дундас һарад, бийән теднәс салһҗ автн. Бузр юм бичә көндәтн! Тиигәд Би тадниг орулҗ авхв. 18Би тадна Эцк болхв. Тадн Мини көвүд болн күүкд болхит, гиҗ цугтаг бәрҗәх Деед Эзн келҗәнә».


### 7


1Мини дурта улс! Цуг эн үгмүдиг Бурхн маднд өгв. Тиигәд мана цогциг болн сәкүсиг бузрдаҗах тоотас бийән цугтаһаснь цеврлий! Бурхиг күндләд йир әрүнәр бәәхәр зүткий!


Павелын байр


2Маднд өгчәх дуран үзүлтн. Бидн кү һундасмн угавидн. Бидн нег чигн күүнд му йовдл һарһсн угавидн, кенәс чигн бийдән олз хәәсмн угавидн. 3Таниг засглхар би иигҗ келҗәхшв. Яһад гихлә, урднь келсәр хамдан үкв чигн, хамдан җирһв чигн бидн таднд дуртавидн. 4Би таднд йир икәр нәәлҗәнәв, тадн нанд йир ик сана зүүлһҗәнәт. Мана цуг күчр-күндт тадн нанд урмд өгвт, би йир байрта бәәнәв.

5Македоньд ирхләрн, бидн амрлт үзсн угавидн. Бидн зөвәр түрвидн: әмтнлә зүтклдвидн, зүркнд әәмшг үүдв. 6Болв дорацулгдсн улст урмд өгдг Бурхн, Титиг ирүләд, маднд урмд өгв. 7Бидн һанцхн терүнә ирсәр биш, тадн терүнд яһҗ урмд өгсәр урмдта бәәнәвидн. Тадн намаг үзхәр бәәхиг, тана һундлин тускар, нанла дәкн үүрлхәр бәәхин тускар Тит маднд келв. Энүнд би йир икәр байрлв. 8Кемр урднь бичсн бичг тадниг һундасмн болхла, би терүнд харм төрҗәхшв. Болв би цаг зуур хармнв, яһад гихлә, тер бичг тадниг баахн цагт һундав. 9Зуг ода би тадниг һундасндан биш, тадн урдк җирһлән үлдәснд байрлҗанав. Тадн Бурхна төлә һундагдвт, тиигәд бидн таднд мел му үзүлсн угавидн. 10Бурхнас ирҗәх һундл килнцтә җирһл үлдәхд нөкд болна. Эннь әмтиг аврлтур авч ирнә, тиигәд энүнд цөкрлт мел уга! Эн делкән һундл үклүр әмтиг көтлнә. 11Хәләлт, Бурхнас ирсн һундл таднд ю кев? Тадниг үннч кев. Тадн эврәннь буру угаһан илдкх седкл зүүвт. Тадн уурлад үүмлдвт. Тадн нанла харһад үүрлхәр бәәввт. Буру һарһсн улсиг тадн засглхдан белн бәәнәт. Эн кергт тадн бийән буру бишән үзүлвт. 12Урднь бичсн бичгиг би му келсн күүнә болн му келүлсн күүнә төлә бичҗәхшв. Тадн мана тускар Бурхна өмн яһҗ иләр килмҗән тусхаҗахиг таднд үзүлдгәр бичләв. 13Тиигәд бидн урмд аввидн.

Энүнәс нань бас Титин байрин тускар бидн соңсҗ, дәкәд тадн терүнә седкл яһҗ төвкнүлсиг соңсад байрлвидн. 14Би тадниг терүнд буульв, терүнәсн ичсн угав. Болв цуг мана келсн үнн болсар тиим кевәр Титд буульсн йосндан үнн болҗана. 15Тадна соңсхврта бәәдлин тускар болн яһҗ терүнәс сүрдҗ әәмсҗ тадн тоссиг Титд тодлхла, таднд өгчәх терүнә дурн улм икднә. 16Би таднд нәәлҗ чадхарн байрта бәәнәв.


### 8


Иткдг улсин төлә мөңг цуглуллһн


1Ахнр-дүүнр, Македоньд бәәх Христост иткдг багмудт Бурхн ямаран хәәрлтән өгснә тускар тадниг медтхә гиҗәнәвидн. 2Тедн зовлңгар дамҗад икәр сөргдв. Дегд түрү бәәв чигн тедн мөңг өгхдән йир өгәнч болв, яһад гихлә, теднә байр аһу ик. 3Тедниг бәәснәсн өгч чадхан өгәд, нам терүнәсн давуһар өгсиг би герчлҗ чадхв. Эврәннь дурар 4Ерусалимд бәәх Бурхна улст дөң болхан тедн маднас итклтәһәр сурв. 5Теднә кеснь мана күләҗәснәс даву болв. Хамгин түрүнд тедн бийән Деед Эзнд нерәдв, дәкәд Бурхна таалар маднд дөң болв. 6Тадн дунд Титин экләд кеҗәх эн цаһан седклин кергиг күцәтхә гиҗ терүг сурвидн. 7Тадн цуг бәәсәрн байнт: иткләрн, келәрн, медрләрн, гүҗрлтәрн болн маднд өгчәх эврәннь дурарн. Бидн тадниг эн цаһан седклтә кергтән өгәнч болтн гиҗәнәвидн.

8Би таднд заквр өгчәхшв. Талдан улсин гүҗрлтин тускар келхләрн, би тадна дурна үнниг зөрҗ медхәр седләв. 9Мана Деед Эзн Исус Христосин цаһан санаг тадн меднәт. Тер байн болв чигн Эврәннь түрү бәәдләрн тадниг байҗахин төлә тадна төлә тер хоосн күн болв. 10Эн төрәр мини ухан седкл иим: давсн җил эклсн көдлмшән күцәтн. Яһад гихлә, тадн эн кергиг түрүн эклвт, нам түрүләд күцәхәр седвт. 11Эн кергән тадн тана арһла ирлцүләд күцәтн. Тадн эклсн седвәрәрн эн кергән күцәҗ чадхан үзүлтн. 12Кемр тадн дөң күргхәр седҗәхлә, тиигхлә Бурхн эн седвәриг күүнд уга юмнла биш, бәәснләнь ирлцүлҗ авна. 13Би күчр-күндиг таднд даалһад, талдан улсин бәәдл гиигрүлхәр бәәнәв гиҗ келҗәхшв. Би әдл бәәдл учртха гиләв. 14Ода деерән тадн эврәннь ик зөөрәсн теднә дутуһинь дүүргҗ чадҗанат. Дәкәд теднд зөөр хоршхла, тиигхлә тедн тана дутуг күцәх. Тиигәд аштнь әдл бәәдл учрх. 15Бурхна бичгт иигҗ бичәтәлм: «Икәр юм хураҗ авснас үлү һардго, баһар хураснас дуту болдго».


Тит болн терүнә хаалһин ханьмуд


16Намаг кеснлә әдл Бурхн Титиг таднд дөң күрх ик седклтә кеснд би Бурхнд ханлтан өргҗәнәв. 17Эн сурвриг күцәхдән зөвшәл өгсн деерән Тит дөң болхар икәр седәд, эврәннь сән дурар тадн тал йовҗана. 18Терүнлә хамдан мадн бас нег ахан илгәввидн. Терүг Сән Зәңг тархадгднь Христост иткдг цуг багмуд икәр үнлнә. 19Түүнәс даву Деед Эзнә туурмҗин төлә болн мана сән седвәр үзүлхин төлә цаһан седклин эн кергиг бидн күцәх цагт иткдг улсин багмуд терүгәр маднд хань кев. 20Элвгәр өгсн эн белгиг яһҗ авч күргснд әмтн дурго болдгоһар бидн сагар йовнавидн. 21Яһад гихлә, бидн зуг Деед Эзнә өмн биш, болв цуг әмтнә өмн чикәр кехәр седҗәнәвидн. 22Теднлә бидн эврәннь ахан илгәввидн. Бидн терүг шулун-шулун шинҗләд, терүнә дөң болхар бәәх седклинь итквидн. Ода болхла терүнә дөң болх седвәрнь улм икдв, яһад гихлә, тер таднд иткҗәнә. 23Титин тускар келхлә, тер – мини хань болн таднд церглхд нанла хамдан көдлдг күн болҗана. Талдан ахнрин тускар болхла, тедн Христосин туурмҗнь болад терүнд иткдг багмудар илгәгдв. 24Мадниг таднар йосндан буульмҗ кеҗәхиг иткдг улсин цуг багмуд үзәд меддгәр ахнр-дүүнрт дуран өгтн.


### 9


Иткдг ахнр-дүүнрт күргсн дөң


1Бурхна улст дөң күргхин тускар таднд бичәд керг уга. 2Тадн дөң болхар седҗәхиг би меднәв. Македоньд бәәх әмтнд би тадниг буульлав: «Ахьяд бәәсн ахнр-дүүнр, давсн җиләс авн дөң болхдан белн билә». Тана седвәр теднә кесгтнь сән йовдл һарһхднь дөң болв. 3Эн керг таднар буульмҗ кеҗәсн мана хоосн үг болад үлддгоһар, би эн ахнр-дүүнрән илгәҗәнәв. Болв, мини келсәр, тадн эврәннь дөңгән бел кетн. 4Кемр Македоньд бәәдг әмтн нанла хамдан ирәд, тадниг белн болад угаг үзхлә, маднд ичртә болх. Таднд түүнәс давуһар ичртә болх. 5Тегәд би иигҗ санув: тадна өгхәр седҗәсн белгиг мини ах-дүүнр танад одад, намаг иртл бел кетхә. Тиигхлә тер белг күчәр авсмн биш, эврә дурар өгсмн болҗ һарх.

6Баһар тәрә тәрсн күн, баһар авдгиг тодлад авчктн. Элвгәр тәрсн күн элвгәр хадҗ авх. 7Күн болһн кедү мөңг өгнәв гиһәд шиидсән хармнл уга, өгцтә седвәрән оньгтан авлго өгх зөвтә. Яһад гихлә, Бурхн байрлҗ өгснд дурта. 8Бурхн таднд зүсн-зүүл белг асхрулҗ өгч чадх. Тиигәд кергтә тооттн кезә чигн таднд бәәх. Бас тертн ямаран чигн цаһан саната керг күцәхд күртх. 9Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Сән күн элвгәр түрү улст өгчәнә, терүнә цаһан санан – мөңк». 10Тәрәчиг хотын төлә тәрәнә экәр болн өдмгәр Бурхн теткнә. Тадниг бас Тер кергтә экәр теткх, терүг урһах, тадна цаһан саната йовдлын байн урһц өгх. 11Тадн байҗхларн кезә чигн өгәнч болхит. Маднар дамҗад таднд өгсн белгт олн улс Бурхнд ханлтан өргх. 12Яһад гихлә, эн дөң күрглһн Бурхна улсин зуг кергтә тоотынь теткх биш, нам Бурхнд улм ханлтан өргхиг икдүлх. 13Тадна церглтиг шинҗлснә хөөн тана бәрҗ йовсн Христосин Сән Зәңгд итклтә болсарн, кесгнь Бурхиг туурулх. Теднлә болн цугталань тадн бәәснәсн элвгәр хувалцснд тедн бас тиигх. 14Тадна ормд тедн әрүн дурарн мөргх, яһад гихлә, Бурхн таднд йир икәр цаһан санаһан күргв. 15Келҗ болшго белг өгсндән Бурхн тууртха!


### 10


Павел эврәннь церглтән харсҗана


1Таднла бәәхләрн номһн, таднас холд бәәхләрн зөргтә гиҗ намаг келцхәнә. Би, Павел, номһн цаһан саната Христосин нерн деерәс таднд дуудвр кеҗәнәв. 2Тадн тал ирхлә, намар зөргтә болн нег мөслгч кү кехәр бичә седтн. Күүнә седвәрәр һардвр кеҗ мадниг көдлҗәнә гиҗ тоолҗах улсла би зөргтә болҗ чадхан лавта меднәв. 3Яһад гихлә, эн делкәд бидн бүүрләд бәәвв чигн, болв эн делкәд дәәлдглә әдләр дәәлдҗәхшвидн. 4Мана дәәнд бидн эн делкән зер-зев биш, шивә хамхлдг Бурхна күчтә зер-зев олзлнавидн. Бидн зүткәтә ухаг 5болн Бурхна медрлин өмнәс босҗах санаг уга кеҗәнәвидн. Христост соңсхврта болтха гиһәд, бидн санан болһниг бәрәнд авлавидн. 6Тадн цугтан Христост соңсхврта болхла, бидн ямаран чигн соңсвр уга йовдлыг засглхдан белнвидн.

7Өмнән бәәсән хәләлт. Кемр кен нег күн бийән Христосин күүнд тоолҗахла, тиигхлә бидн бас терүнлә әдл Христосин улс болҗана гиҗ тоолтха. 8Деед Эзнә өгсн йосар бардмнхдан би нам ичҗәхшв. Эн йосн таниг эвдҗәхш, батраҗана. 9Би тадниг эврәннь бичгәрн әәлһҗәх күн болхар седҗәхшв. 10Яһад гихлә, зәрмнь келнә: «Терүнә бичгүд догшн болн күчтә, болв маднла бәәхләрн бийнь арһ уга, келнь мел хоосн». 11Таднас холд бәәхләрн мана бичгт бичҗәх тоот болн таднла бәәхләрн мана кех көдлмш хоорнд мел йилһлт угаһинь тиим күн медтхә.

12Би бийән буульҗах күүнә тоод оршгов, эс гихлә теднлә бийән әдлцүлх сана зүүшгов. Тедн эргү болад, бийиннь тускар эврәннь кемҗәһәр кемҗәлҗ келҗәнә, бийән бийләһән әдлцүлҗәнә. 13Бидн болхла кемҗән угаһар бийән буульҗ чадшговидн. Бурхна кетхә гиһәд заасн көдлмш мана кемҗән болҗана. Энүнд тадн дунд кесн көдлмш бас тоод орҗана. 14Бидн тадн тал эс ирсн кевтә мана өмн тогтасн кемҗәнәс давҗахшвидн. Сән Зәңгиг таднд бидн түрүн болҗ авч ирвидн. 15Талдан улсин көдлмшәр бидн кемҗән угаһар бардмнҗахшвидн. Болв тана иткл өссәр тадн дунд мана кех көдлмш Бурхн тогтасн меҗә күртл икәр икдх гиҗ бидн нәәлҗәнәвидн. 16Тиигәд бидн Бурхнд талдан күүнә кесн көдлмшәр бардмнлго, оңдан орн-нутгудар чигн бидн Сән Зәңг тархаҗ чадхвидн. 17«Буульжах күн Деед Эзән буультха». 18Эврән бийән буульҗах биш Деед Эзән буульҗах күн тоомсрта болна.


### 11


Павел болн худл апостолмуд


1Кемр би нам невчкн эргү болв чигн, тадн нанла тесвртә болтн гиҗ санлав. Нанла тесвртә болтн! 2Би Бурхнла әдл тадниг һанцхн Терүнә болтха гиҗәнәв. Яһад гихлә, би тадна төлә һанцхн залуд Христост үг орулв. Терүнд би тас цевр келсн күүк үзүлх йостав. 3Болв моһа дүрстә эрлг эврәннь мекәр Хабаг меклснлә әдләр, түүшң тана ухан авлгдад, Христост күцсн болн цевр нерәдлһәс хольҗад одвза гиҗ би әәҗәнәв. 4Кемр кен чигн күн ирәд мана цәәлһәд уга талдан Исусин тускар цәәлһҗәхлә, эс гихлә тана авсн Сәкүснәс талдан Сәкүс авхла, эс гихлә тана авсн Сән Зәңгәс талданиг авхла, тиигхлә тадн тер күүнлә түргн тесвртә болнат. 5Деед апостолмудас би юуһарн чигн дуту болҗахшв гиҗ тоолҗанав. 6Би келмрч эс болв чигн, болв теднәс татуһар медхшв. Энүгән бидн зүсн-зүүл арһар кесг дәкҗ таднд лавллавидн.

7Таднд Сән Зәңг өңгәр тархасндан би тадниг өргхин төлә бийән дорагшлулад килнц һарһсмн болвзав? 8Таднд церглхин төлә би иткдг талдан багмудас мөңг авсндан тедниг негҗв гиҗ келҗ болҗана. 9Танад бәәхләрн, би түрү бәәвв чигн, нег чигн күүнд ацан болш чигн угав. Нанд Македоняс ирсн ахнр-дүүнр кергтә тоотм өгчәв. Би таднд мел ацан болсн чигн угав, болх чигн угав. 10Нанд бәәх Христосин үнәр үгән өгчәнәв. Цуг Ахьяр энүгәр намаг бардмнхиг нег чигн күн зогсаҗ чадшго. 11Энүг би таднд дурго болад келҗәнү? Би таднд ямаран дуртаг Бурхн меднә.

12Би кеҗәх көдлмшән цаарандан кенәв. Бурхна кергиг маднла әдл кеҗәнәв гиҗ бардмнхар учр хәәжәх улст, би тиим арһ өгшгов. 13Яһад гихлә, тиим улс худл апостолмуд болҗана, тедн эврә көдлмшин тускар худл келҗәнә. Христосин апостолмудыг тедн дурана. 14Өврх юмн уга, яһад гихлә, эрлг бурхна герлин элчиг дурана. 15Кемр терүнә зарцнр чик бәәдлин көдлмшчнриг дураҗахла, тиигәд акад юмн мел уга. Аштнь тедн кесн кергәрн авхан авх.


Христосин төлә Павел зовҗана


16Би бас нег давтад келҗәнәв: намаг һәргтә гиҗ бичә тоолтн. Кемр тадн тиигҗ тоолҗахла, бас невчк бардмндгар, намаг һәргтә күн кевтә орулҗ автн. 17Мини ода келхм Деед Эзнәс биш. Бийән бууляд би һәргтә күн кевтә келнәв. 18Олн улс күүнә учрар бардмнна, би бас тиигнәв. 19Тадн цецн болчкад, һәргтә улсла таасҗ тесвртә болнат. 20Тадн бийән бууляд мухлалсн күн болһниг, эс гихлә тадна арһиг олзлсиг, эс гихлә таднас авлһ булаҗасиг, эс гихлә таднд деерлксиг, эс гихлә халхартн ташсн күүг тесҗ даанат. 21Ичр хату болсар таднд тиим йовдл һарһхд маднд зөрг тату болад бәәв гиҗ би келсв. Би һәргтә күн кевтә келҗәнәв. Кемр кен болв чигн, юуһар болвчн бардмнхар седхлә, би бас тиигҗ кехв. 22Тедн – евреймүдий? Би бас. Израилин улсий? Би бас. Абрахамин хөөт үйнрий? Би бас. 23Тедн Христосин зарцнрий? Би һәрглсн күүнлә әдл келдг болв чигн, болв би зарцнрас деер зарцв. Би теднәс икәр көдлләв, түүрмд икәр суулав, икәр гүвдүлләв, үкхин өргнд ол дәкҗ бәәләв. 24Евреймүд намаг һучн йис дәкҗ тавн саамд малядв. 25Һурв дәкҗ римлянмуд намаг модар цокв. Нег дәкҗ чолуһар шивҗ цокв. Би һурв дәкҗ усна кермин хамхрлһнла харһв, өдр сө уга эң-зах уга теңгст цокгдв. 26Би эврәннь олн зуульчлһндан әәмшглә харһв: һолын деврлһнәс, тонулас, евреймүдәс, буру келтә улсас, худл ахнр-дүүнрәс балһснд, күн уга эҗго һазрт, теңгст би әәмшг үзв. 27Би чидлән геетлән көдлв, нөр уга бәәвв, харһнв, ундасв. Нурһлҗ би хот уга, бәәрн уга, хувцн уга бәәвв. 28Энүнәс талдан би өдр болһн иткдг цуг багмудт килмҗән өгх йир күнд даавртав. 29Кемр кен негнь чинән уга болхла, би бас чинән уга болнав. Кемр кен негнь килнц һарһҗахла, би зовнав.

30Би кемр бардмнхар седхләрн, тиигхләрн чинән угаһим зааҗах юмар бардмннав. 31Бурхн болн Деед Эзн Исусин Эцк намаг худл эс келҗәхиг меднә. Мөңкинд Терүнд туурмҗ! 32Дамаскд Арет хаана залач намаг бәрхәр балһсна үүднд манач тәвв. (33) Болв намаг эрст бәәсн нүкәр зембльд суулһад буулһв. Тиигәд би тер залачас әмд үлдв.


### 12


Павелын үзгдл


1Олз-тус уга болвчн би бийән буульх зөвтә болҗанав. Болв би Деед Эзнә өгсн үзгдлин болн иләр келлһнә тускар күүндий гиҗәнәв. 2Христосла ниицәд бәәх арвн дөрвн җил хооран һурвдгч теңгрт өрггдсн күүг би меднәв. Болв тер күн цогц-махмудта бәәсинь, эс гихлә үзгдл бәәсинь би медхшв, Бурхн меднә. 3-4Э-э, тер күүг Бурхна садт авч одгдсинь би меднәв. Зуг цогц-махмудтан эс гихлә үзгдл болҗ тиигсинь би медҗәхшв. Бурхн меднә. Тер тенд үгәр болн амарн келҗ болшго юм соңсҗ. 5Би тиим күүг буульнав, бийән буульхшв, зуг эврәннь чинән угаһарн бардмнхас биш. 6Болв кемр би бардмнхар седхләрн, тиигхләрн би һәргтә күн кевтә келшгов, би үнәр келнәв. Зуг би бардмнхар бәәхшв, яһад гихлә, мини тускар кен чигн күн үзҗәснәсн үлүд тоолдгоһар, эс гихлә нанас соңсҗаснас үлүд тоолдгоһар санлав. 7Нанд Бурхн олн ил келлһ өглә. Бичә бардмнтха гиһәд Бурхн мини цогц-махмудт бог шааҗ. Эн бог эрлгин элч. Нанд өвдкүр өгхәр, намаг бичә деер сана зүүтхә гиһәд эн илгәгдҗ. 8Би Деед Эзнд һурв дәкҗ терүг уга кетхә гиһәд мөргҗ сурлав. 9Болв Деед Эзн нанд иигҗ келв: «Чамд мини хәәрлт болҗана. Яһад гихлә, кемр күн арһ тату болхла, мини чидл улм икдәд үзгднә». Тер учрар Христосин күчн нанд үзгддгәр би бийиннь арһ татуһан байртаһар буульнав. 10Би арһ татуһан, му келүлсән, күчр-күндән, көөлһсән, Христосин төлә шахгдсан зөвтә гиҗәнәв. Яһад гихлә, арһ тату болхларн, би чидлтәв.


Көринтд бәәх иткдг багин тускар Павел харм төрснь


11Би һәрглүв. Болв тадн намаг тиим болдгар кевт. Яһад гихлә, тадн намаг буульх зөвтәт. Би юмн эс болвчн, эн йир өөдән апостолмудт тәвҗ өгчәхшв. 12Намаг йосн апостол болсиг тадн дунд кесн иим темдгүд медүлҗәнә: өвәрц юмн, онц темдг, күчр кергүд болн тесвр. 13Тиигәд таднд эс кеснәс талдан иткдг багмудт би ю кевв? Таднд би ацан эс болсарий. Энүнд буруһим тәвҗ хәәрлтн. 14Би тадн тал һурвдад йовхар белдҗәнәв. Болв тер бийнь би таднд ацан болшгов. Нанд тадна бәәсн юмн биш, тадн эврән кергтәт. Яһад гихлә, эврәннь эк-эцкин төлә үрдүд мөңг цуглулхш, эк-эцкнр үрдүдиннь төлә цуглулна. 15Тадна сәкүснә төлә бәәсән цугтаһинь, бийән өгхдән би байрта бәәнәв. Би таднд икәр дурта болснд тадн нанд баһар дурта болхийт? 16Би таднд ацан эс болснла зөвшәрҗәнәт. Зуг тадн намаг мектә гиҗ келхит, мекәр тадниг авлв гихит. 17Яһҗ? Тадн тал илгәсн улсас нанд олз орви? 18Би Титиг тадн тал одтха гиҗ сурлав, терүнлә бас нег ахан илгәләв. Тит таднас олзта һарви? Мини болн терүнә күсл негн биший? Тер би хойр әдләр көдлмш кеҗәхший?

19Мел эн цагин туршарт бидн тадна өмн бийән харсҗана гиҗ санҗах бәәдлтәт. Уга! Бидн Бурхна өмн Христосин зарцнр болҗ таднд келҗәнәвидн: дурта улс, мана кеҗәх көдлмш тадниг батрахин төлә кеҗәх юмн. 20Намаг тадн тал кемр ирхлә, тадн мини седҗәснәс оңдарҗ одвзат, би бас тадна седҗәснәс оңдан болҗ одвзав гиҗ саглҗанав. Тадн дунд цүүглһ, үлү үзлһ, һалзурлһ, бийрхг бәәдл, худл, хов зөөлһ, деерклһ болн диг-дара эвдлһ үзхүв гиҗ би әәҗәнәв. 21Кемр би дәкәд тадн тал ирхлә, Бурхн намаг тана өмн дорацулх гиҗ әәҗәнәв. Тиигәд тадна икңкнь килнц һарһад, кесн бузр, шагшавд уга болн аля кергән эс хайсн олн улсиг би уульҗ хармнхв.


### 13


Товчлгч үг


1Эннь мини тадн тал һурвдгч ирлһн болҗана. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Юн чигн гемшәлһн хойр эс гихлә һурвн герчәр лавлгдх зөвтә». 2Урднь килнц һарһсн улсиг болн цуг талдан улсиг би өмнәснь келләв. Ода танад эс бәәвв чигн би тедниг танад хойрдгч саамд ирхләрн саглснла әдләр өмнәснь саглҗанав. Кемр намаг дәкәд ирхләг, күн болһн засглдлго бәәшго. 3Нанар дамҗад Христос келҗәнә гисиг тадн батлхар седҗ некҗәнәт. Христос тадна төлә ю болв чигн кехләрн арһ уга биш, эврәннь чидлән тадн дунд үзүлҗәнә. 4Яһад гихлә, Тер чинән уга цагтан кирст хадгдла, болв Бурхна күчәр әмд бәәнә. Бидн Терүнлә ниилсндән чинән уганьвидн, зуг бидн тадна төлә бәәхләрн Бурхна күчәр Христосла бәәхвидн.

5Бийән сөрәд хәләтн: тадн Христост иткҗ бәәдвтә. Бийән шинҗлтн. Зуг сөрлтиг эс дарсмн болхла, тадн Исус Христосла ниилҗ бәәсиг медҗәхшвтә? 6Бидн эн сөрлтиг даасиг тадниг медх гиҗ би нәәлҗәнәв. 7Болв бидн тадниг му юм бичә һарһтха гиһәд Бурхнд зальврҗанавидн. Мадниг сәәнәр сөрлһ даасиг үзүлхин төлә биш, тадниг цаһан саната йовдл һарһтха гиһәд тиигҗәнәвидн. Нам бидн сөрлһ эс дааҗ чадсмн болҗ һартха. 8Бидн үнниг бурушасндан биш, үннә төлә чидлтәвидн. 9Яһад гихлә, тадниг арһта болхла, бидн арһ уга болхларн байрлнавидн. Тиигәд тадн сән талан оңдартха гиһәд зальврҗанавидн. 10Таднас холд бәәһәд тиигәд би бичҗәнәв. Би тадн тал ирхләрн эвдрлһнә биш, батралһна төлә өгсн Деед Эзнә йосиг олзлад эвдх йовдл һарһдгоһар тиигҗәнәв.

11Ахнр-дүүнр, аштнь байрлтн, чикртн, мини сурсн тоотыг күцәтн, нег-негнләһән нииһәр болн эвтәһәр бәәтн. Дурна болн эвин Бурхн таднла бәәх. 12Нег-негән әрүнәр үмсҗ тостн. Бурхна улс цугтан таднд мендән илгәҗәнә.

13Деед Эзн Исус Христосин цаһан санан, Бурхна дурн болн Әрүн Сәкүснә иньглт цуг таднла бәәтхә.


## ҺАЛАТЬЯНХН

### Христост иткдг Һалатьян улст илгәсн бичг


Йосн христианин болхин төлә Мошена Зака күн болһн күцәхмб, угав гисн сурвр Сән Зәңг цәәлһәд тархасна хөөн һарч ирнә. Павел терүг күцәхмн биш гиҗ әмтнлә зүткәд цәәлһдг билә. Христоста нииләд бәәхин төлә һанцхн иткл кергтә, иткләр дамҗад цугтан чик седклтә болдмн гиҗ тер лавлҗ келҗәв. Болв Һалатьяд, Римин эргмдк Баһ Азийд бәәх чонҗсар Павелын өмнәс сөрлцдг улс һарч ирцхәнә. Үннч апостол болхин төлә зака күцәх кергтә гиҗ тедн келцхәв.

Эн бичг худл номд авлгдсн улсиг үнн итклд хәрү орулхин төлә бичгдсмн. Павел Исус Христосин апостол гисн нер зүүхәр эврәннь зөвән харсҗах кемәс экләд бичгән бичҗ. Апостол болтха гиҗ терүг күн биш, Бурхн дуудсиг тер зүткҗ лавлҗана. Павел буру номта улст күрх күн болҗана. Дәкәд күн болһн зуг иткләр дамҗад чик седклтә болдгиг тер бас күчлҗ келҗәнә.

Сүүлңк бөлгүдт Павел христианмудын заң-бәрц эклцән дурнас авчасиг бичгтән үзүлҗәнә. Эннь Христост иткснә ашнь болҗана.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–10

Апостол болсн Павелын һардгч йосн 1.11 – 2.21

Бурхна хәәрлтин туск Сән Зәңг 3.1 – 4.31

Христианмудын сүл бәәдл болн даавр 5.1 – 6.10

Товчлгч үг 6.11–18


### 1


Мендллһн


1-2Һалатьяд бәәх сүзгтни багмудт Павел иигҗ бичҗ. Нанла хамдан бәәх цуг ахнр-дүүнр танла мендлҗәнә. Намаг апостол болтха гиҗ күн чигн биш, күүһәр дамҗад чигн биш һанцхн Исус Христос болн Терүг үкләс әмдрүлсн Бурхн-Эцк дуудвр кев.

3Мана Бурхн Эцк болн Деед Эзн Исус Христос цаһан сана, амулң-төвкнүн бәәдл таднд өгтхә.

4Мадниг эн цагин му җирһләс сулдххин төлә мана килнцәс көлтә мана Бурхна болн Эцкин таалар Христос әмән өглә. 5Бурхн мөңкинд тууртха. Тиигтхә!


Оңдан Сән Зәңг уга


6Христосин хәәрлтәр дамҗад таниг дуудсн Бурхиг тиим шулуһар үлдәһәд, талдан Сән Зәңг авситн би өврҗәнәв. 7Йосндан болхла, оңдан Сән Зәңг уга. Болв таниг үүмүлхәр седҗәх, Христосин Сән Зәңгиг хаҗилһхәр седҗәх улс бас бәәдг чигн. 8Кемр бидн эврән, эс гихлә теңгрәс Бурхна элч таднд цәәлһсн Сән Зәңгәс оңдан Сән Зәңг цәәлһсн болхла, хамгин ик цааҗла харһтха. 9Урднь мана келсиг би дәкн келҗәнәв: кемр таднд кен болв чигн тана авсн Сән Зәңгәс талдан Сән Зәңг цәәлһхлә, тер күн хамгин ик цааҗла харһтха.

10Би күүнә зөв хәәҗәхшв. Би Бурхна зөвшәл хәәҗәнәв. Күүнд таасгдхар седҗәхшв. Кемр би эндр күртл күүнд таасгдҗасн болхла, Христосин зарц болшго биләв.


Павел апостол болсна тускар


11Ахнр-дүүнр, мини цәәлһҗ өгчәх Сән Зәңг күүнәс үүдсмн биш. Тедниг медтхә гиҗәнәв. 12Сән Зәңгиг би күүнәс авсн уга биләв. Терүг күүнәс дассн угав. Нанд терүг Исус Христос медүлв.

13Намаг урднь евреймүдлә әдләр Бурхнд иткҗ йовсиг тадн соңссн болхит. Би Бурхна сүзгтни багмудыг догшар көөһәд, уга кехәр седләв. 14Евреймүдин шаҗна кергиг күцәлһәрн би эврә үйин көвүдәс өмн йовлав. Мана өвкнрин авъясиг би йир халурхч күцәдг биләв.

15Болв Бурхн намаг эврәннь хәәрлтәрн һазр деер төртлм шүүҗ авад, Бийдән церглтхә гиҗ дуудҗ. 16Христосин туск Сән Зәңг буру номта улст тархахин төлә Бурхн нанд Эврәннь Көвүг үзүлв. Тер цагт би нег чигн күүнлә селвлцсн угав. 17Нанас өмн болсн апостолмудла харһхин төлә би Ерусалим балһсн тал одсн угав. Түүнә ормд Арабья тал йовад, дәкәд Дамаск тал хәрҗ ирв. 18Һурвн җил болад би Ерусалим тал Кеплә харһхар одв. Тенд би арвн тавн хонг бәәвв. 19Деед Эзнә дү Яковас талдан апостолмудла би харһсн угав.

20Мини бичсн үнн. Би худл келҗәхшв. Бурхн меднә.

21Түүнә хөөн Сирий болн Киликья Һазр тал һарв. 22Тиигхд Йудья һазрт, Христосин сүзгтни багмудт намаг меддго бәәҗ. 23«Эн күн урднь мадниг көөҗ йовла. Ода болхла, урднь уга кехәр бәәсн иткл цәәлһҗ йовна», – гиҗ тедн соңсҗ. 24Мини төлә тедн Бурхиг магтдг чигн.


### 2


Павел болн оңдан апостолмуд


1Арвн дөрвн җил болад Бар-Набала хоюрн Титиг дахулад, дәкн Ерусалим тал одвидн. 2Би Бурхна заасар йовв. Би сүзгтни багин ахлачнрта нүүрлцәд харһад, теднд буру номта улст цәәлһҗ өгсн Сән Зәңгин тускар эврән келҗ өгв. Мини эндрк болн урдк кесн көдлмш йирдән бичә давтха гиләв. 3Тедн Титиг грек болсар керчүлтхә гиҗ нексн уга. 4Болв зәрмснь тиим йовдл һарһхар седв. Тедн худлар ахнр-дүүнр болад туршулчнр мет мадн дунд орцхаҗ. Тиигхләрн тедн Исус Христосла бәәсн ниицәһәр дамҗад мана сулдхврин тускар медхәр седв. Тедн маднар мухлаһан кехәр седҗәҗ. 5Болв бидн агчмин зуур чигн теднд тәвҗ өгсн угавидн. Яһад гихлә, бидн тана төлә Сән Зәңгин үнниг хадһлхар седләвидн.

6Әмтн һардачнр гиҗ тоолҗасн улс (нанд болхла, кен болсинь мел йилһл уга. Бурхн һазак бәәдләр күүнә зарһ кешго) нанд шин юм мел келсн уга. 7Терүнә ормд Бурхн нанд буру номта улст Сән Зәңг цәәлһтхә гисн даалһвр өгсиг тедн үзлә. Бурхн Пётриг Сән Зәңг евреймүдт бас тиигҗ цәәлһтхә гилә. 8Бурхна күчәр Пётр евреймүдин төлә апостол болла. Би бас Бурхна күчәр буру номта улсин төлә апостол болв. 9Һардач гиҗ тоолгдҗасн Яков, Пётр болн Йохан нанд Бурхна өгсн эн шишлң даалһвр медв. Бар-Набаг болн терүнлә хамдан көдлҗәх улст тоолв. Аштнь бидн һаран атхлдад зөвшәрвидн. Би Бар-Набата буру номта улс дунд көдлх, тедн евреймүд дунд көдлх болҗ һарв. 10Зуг тедн мадниг түрү-зүдү улсин тускар бичә марттн гиҗ сурцхав. Тер сурвриг би эврән күцәхәр седдг биләв.


Павел Пётриг бурушаҗана


11Пётр Антиохд ирхлә, би терүнә өмнәс иләр келләв. Яһад гихлә, тер хаҗһр йовдл һарһҗасмн. 12Яковин илгәсн улс иртл Пётр буру номта ахнр-дүүнрлә хамдан хот уудг бәәҗ. Зуг тедниг ирхлә, буру номта күүг керчүлтхә гиҗ некҗәсн әмтнәс әәһәд Пётр теднлә хамдан хот уудган уурв. 13Еврей ах-дүүнр Пётрлә хамдан хойр чирәтә йовдл һарһад бәәв. Тернь нам Бар-Набаг бас чик хаалһаснь хаҗилһв. 14Теднә һарһҗах йовдл Сән Зәңгин үннлә эс ирлцҗәхиг үзхләрн би теднә цугтаннь өмн Пётрт иигҗ келүв: «Чи, еврей болв чигн, буру номта күүнлә әдл бәәнәч. Тиигхлә буру номта улсиг евреймүдлә әдләр бәәтхә гиҗ яһад закҗахмбч? 15Бидн төрхәрә евреймүдвидн. Бидн килнцтә буру номта улс бишвидн. 16Исус Христост итксәр күн болһн чик седклтә болҗ тоолгдна. Эннь зака күцәсәр чигн биш. Тиигәд бидн зака күцәсәр биш, Христост итксәр, чик седклтә улс болҗ тоолгдхин төлә Исус Христост итквидн. Яһад гихлә, нег чигн күн зака күцәсәр чик седклтә күүнд тоолгдшго. 17Бидн Христосла ниилснд чик седклтәд тоолгдхар седләвидн. Болв килнцтә улс бәәсән бидн үзввидн. Тиигхлә Христос килнцин цергч болхий? Уга. Төрүц уга. 18Кемр би ода урднь хамхлсан босхҗахла, зака эвдсн күн болҗ һарчанав. 19Би Бурхна төлә бәәхәр зака күцәсәрн Бурхна өмн бийән чик седклтәд тоолдган уурв. Зака күцәҗәсндән би үкснә тоод йовлав. Намаг Христосла хамдан кирст хадла. 20Иим учрас иштә би ода урдк күн бишв. Христос мини дотр бәәнә. Өдгә цагт мини бәәҗәх җирһл иим темдгтә: би Бурхна Көвүнд итксндән җирһҗәнәв. Тер нанд дурлад, мини төлә эврәннь әмән өгв. 21Би Бурхна хәәрлтиг мел хайҗахшв. Кемр күн закаг күцәсәр чик седклтә гиҗ тоолхла, Христос киидән үксн болҗана».


### 3


Закан эс гиҗ иткл


1Эргү һалатмуд! Кен тана экитн эргүлв?[1] Кирст хадгдсн Исус Христосин үклиг тодрхаһар таднд келҗ үзүлгдлүс? 2Би танас нег юм медхәр седҗәнәв: Әрүн Сәкүсиг тадн зака күцәһәд авлт, эс гихлә Сән Зәңг соңссндан иткәд аввт? 3Тадн тиим эргү болвт? Әрүн Сәкүснәс экләд тадн эврәннь бәәдлән күчәр чиләхәр седҗәнт? 4Тадна дамшлт, дааһад һатлсн тоот мел хара зөңдән давхий? 5Таниг зака күцәснд Бурхн Әрүн Сәкүс өгәд, тадн дунд өвәрц юм үзүлҗәнә гиҗ сандг болвзат? Эс гихлә тадн Сән Зәңг соңсад итксн төләд тиигҗәнт? 6Тиигәд Абрахамин тускар ухалтн. Абрахам Бурхнд иткәд, Бурхн терүг чик седклтә күүнд тоолв. 7Иткҗәх улс цугтан Абрахамин үрдүд болсинь медҗ автн! 8Бурхнд итксәр, буру номта улсиг чик седклтәд Бурхн тоолсиг Бурхна Бичгт урднь келгдҗ. Сән Зәңг Абрахамд иигҗ цәәлһгдҗ: «Чамар дамҗҗ Бурхн келн улсиг цугтаһинь әдслх». 9Иткдг улс Бурхнд иткҗәсн Абрахамла хамдан ода әдс авчана. 10Зака күцәсәр, чик седклтә болх гиҗ нәәлҗәсн улсиг Бурхн цааҗла харһулх. «Закана дегтрт цуг бичәтәг эс күцәҗәх кен чигн күн кезә чигн Бурхнар цааҗлгдх», – гиҗ бичәтә бәәнәлм. 11Зака күцәсн күүг Бурхн чик седклтәд тоолҗахнь медгдҗәнә. Яһад гихлә, иткләрн чик седклтә болсн күн әмд бәәх. 12Закан иткллә әдл биш. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Зака күцәҗәх күн терүгәрн җирһх». 13Христос мадниг му харал күртәҗәх Заканас сулдхв. Христос эврән мана ормд му харалла харһв. Энүнә тускар Бурхна бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Моднд дүүҗлгдсн күн му харалла харһтха!» 14Учрнь иим: Абрахамд өгхәр бәәсн әдсиг Бурхн Христос Исусар дамҗад буру номта улст күргх. Бидн болхла Бурхна өгхәр бәәсн Әрүн Сәкүсиг иткләрн авнавидн.


Закан болн үгән өглһн


15Ахнр-дүүнр! Җирһләс авсн үлгүр соңстн: Күүнә бичсн герч бичгиг кен чигн оңдарулҗ эс гиҗ немҗ чадшго юмн. 16Абрахамд болн терүнә хөөт үрнд Бурхн олн үг өглә. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Олн хөөт үрдүдт биш, зуг һанцхн хөөт үрнд». Эннь Христос болҗана! 17Бурхн бооца батлсн хөөн дөрвн зун һучн җил болад Закан һарв. Эн закан тер бооцаг эвдҗ чадшго. Бурхна өгсн үгиг бас уга кеҗ чадшго. 18Кемр Бурхна билг Заканас һардг болхла, тер өгсн үгәс авгдшго билә. 19Закан юуни төлә бәәдв? Килнцәс көлтә Закан өгсн үг деер немгдв. Эн закан Абрахамин хөөт үрн иртл күчән геелго бәәҗ. Тер хөөт үрнд Бурхн үгән өгч. Бурхн эн закаг бийиннь болн күүнә хоорнд орлцачд эврәннь элчнрәр дамҗулад өгч. 20Бооцан хойр талас кегдхлә, хоорнд орлцдг күн кергтә болна. Болв Бурхн һанцарн Абрахамд үг өглә.


Закана учр-утх


21Тегәд юн болҗахмб? Бурхна өгсн үглә закан ирлцҗәхший? Уга. Кемр авсн закан маднд җирһл өгх күчтә болсмн болхла, Бурхн күүг зака күцәсәр чик седклтәд тоолх билә. 22Болв цуг улс килнцин үлмәд бәәнә гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә. Иткдг улст Исус Христост итксәр үг өггдх. 23Итклин цаг иртл Закан мана харулч билә. Иткл медүлтл эн закан тиигҗ бәәлә. 24Христосиг иртл Закан мана сурһмҗлач болҗала. Бурхнд итксәр мадниг чик седклтәд тоолхин төлә Христос ирв. 25Итклин цаг ирв. Бидн дәкҗ сурһмҗлачин үлмәд бәәшговидн. 26Исус Христост иткснәс авн тадн Бурхна үрдүд болвт. 27Уснд кирслгдсн улс Христосла нииләд, Терүнә заң авв. 28Дәкҗ иудей, буру номта күн, ялч, сул күн залу, гергн гиҗ йилһл угат. Тадн цугтан Христос Исусла нииләд негн болвт. 29Кемр тадн Исус Христосин болхла, тиигхлә тадн Абрахамин хөөт үйнр болҗанат. Бурхна өгсн үг таднд күрх.


### 4


1Бас иигҗ келхәр седләв: хөөт үрн нилх бәәдлтә, – зөөр кевтән түүнә болв чигн – эврәннь зөвәрн ялчас йилһрҗәхмн уга. 2Эцкин кемҗәлсн цаг иртл, хөөт үриг бичкнднь сурһмҗлачнр болн зөөринь бүрткдг улс өсклә. 3-4Бидн бас терүнлә әдл бичкн цагтан бәәсәр делкәг залдг сәкүсдин үлмәд мухла болҗ йовлавидн. Болв цаг ирхлә, Бурхн эврәннь Көвүг илгәв. Тер Күүкд күүнәс эн һазр деер төрәд, Закана бәәдләр бәәдг болв. 5Терүгәрн закана үлмәд бәәсн улсиг цугтаһинь сулдхад, мадниг Бурхна үрдүд болтха гив. 6Тадн Бурхна үрдүд! Тана зүркнд Бурхн эврәннь Көвүнә Сәкүс орулв. Тер Сәкүсн Бурхиг: «Аав-а! Эцк-ә!» – гиһәд дуудна. 7Тадн дәкҗ мухла бишит. Ода тадн Бурхна үрдүдт. Кемр тадн үрдүд болсмн болхла, Бурхна зөөр эдлх хөөт үрдүд болҗанат.


Павел Һалатьяд бәәсн улсин тускар зовҗана


8Бурхиг медәд уга цагтан тадн сәкүсдин мухла бәәҗит. Теднь Бурхн биш бәәҗ. 9Ода тадн Бурхиг меднәт. Эс гиҗ чикәр келхлә, – Бурхн тадниг меднә. Тиигхлә тадн яһад әрә торсн, түрү бәәдлтә сәкүсд тал хәрү эргҗәхмбт? Эврәннь сән дурар яһад урдк кевәр теднә ялч болхар тадн седҗәнәт? 10Тадн нам бемб өдр, шин сар, шин җил, байрин нәр темдглдг болҗанат. 11Би тадна төлә әәҗәнәв. Танад кесн мини көдлмш киидән давҗ одвза гиһәд әәҗәнәв. 12Ахнр-дүүнр, би таднас сурҗанав: Би буру номта улсла әдл болад заканд нәәлҗәхшв. Нанла әдл кетн. Тадн нанд мел му юм үзүлсн угат. 13Хаалһдан гемтәд түрүн болҗ би таднд Сән Зәңг цәәлһхәр ирләв. Терүг тадн меднәт. 14Тиигхд мини гем таднд чигн сөрлт болла. Намаг тадн һазалҗ һолсн угат. Тадн нанар Бурхна элч кеввт. Оңданар келхлә, Исус Христосиг тоссн мет тосвт. 15Тана түрүн байр яһла? Кемр арһ бәәсн болхла, тиигхд тадн нанд эврәннь нүдән чигн өгх биләт. Терүг би лавлҗ келҗәнәв. 16Эн үнн үг келхләрн, би тана өшәтн болсн болхий? 17Танар оңдан улс йир икәр соньмсҗана. Болв теднә күсл му йорта күсл. Мадниг тедн танас салһҗ авхар седҗәнә. Тиигхләрн тадн теднәр соньмстха гиҗәнә. 18Кемр күсл сән болхла, соньмслһн сән юмн. Намаг ирсәр биш, энтн кезә чигн үнн. 19Мини эңкр үрдүд, эк күн үрән һарһхларн зовҗах мет, би тана төлә бас тиигҗ зовҗанав. Эн зовлңгиг Исус Христосин заңгиг тадн эс автл, би даах зөвтә болҗанав. 20Би таднла бәәхәр седләв. Таднла оңдан дууһар би күүндх биләв. Би тана төлә йир зовҗанав.


Әдлцүллһн


21Закана үлмәд бәәхәр седҗәх улс, нанд келтн: заканд юуна тускар келгдҗәхиг соңсвта? 22Терүнд иигҗ бичәтә бәәнә: Абрахам хойр көвүтә бәәҗ. Негнь ялчас һарч, хойрдгч көвүнь сулдан бәәсн күүкд күүнәс һарч. 23Ялчас һарсн көвүн йирдән үрн һардг әдләр һарч. Сулар бәәсн күүкд күүнәс Бурхна өгсн үгәр үрн төрҗ. 24Эннь теҗг болҗана. Хойр күүкд күн – хойр бооцан. Хагр Синай уулын хаҗуд кесн бооцанла әдлцүлгднә. Эн бооцана үрдүд мухла болҗанат. 25Бас Хагр Арабьяд бәәх Синай уул болҗана. Өдгә цагт энтн һазр деер бәәх Ерусалим. Түүнә келн әмтн цугтан мухла болв. 26Зуг теңгрин Ерусалим сулдан бәәнә. Тер мана эк. 27Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Үрн уга болн үр эс һарһсн күүкд күн байрл! Үр һарлһлһна зовлң эс медсн күүкд күн хәәкр, бахмҗта бол! Залунь хайсн һанц күүкд күүнд үрн олар олдх». 28Ахнр-дүүнр, тадн Бурхнд үг өгснәс иштә төрсн Ицхакла әдл үрдүд. 29Тиигхд йирдән һарсн көвүн Әрүн Сәкүсн үг өгснәс көлтә һарсн үриг көөдг бәәҗ. Ода бас тиим йовдл һарчана. 30Энүнә тускар Бурхна Бичгт юн бичәтә? Тенд иигҗ келгдҗәнә: «Ялч гергиг көвүтәһинь көөһәд һарһ. Яһад гихлә, сул бәәсн күүкд күүнә көвүнд өгсн зөөр ялчин көвүнд күртшго юмн». 31Тегәд, ахнр-дүүнр, бидн ялч күүкд күүнә биш, сулдан бәәх күүкд күүнә үрдүдвидн.


### 5


1Бидн сулвидн. Христос маднд сулдхвр өгв. Нег чигн күүнд бийән бичә даҗрултн, сулар бәәтн.


Мухла бичә болтн


2Намаг, Павелыг, танд ю келҗәхиг соңстн. Кемр тадн керчүлһ келгүлхлә, Христосас таднд олз уга. 3Бас нег давтад келҗәнәв: Кемр кен чигн күн керчүлхлә, закаг кевтнь күцәх йоста болҗана. 4Кемр тадн зака күцәсәр чик седклтәд тоолгдхар седҗәхлә, тадн Христосас йосндан салвт. Тиигхлә таднд Бурхна цаһан санан күртшго болҗана! 5Мана тускар болхлаг Бурхн мадниг иткләр дамҗад чик седклтәд тоолхд Әрүн Сәкүсн нәәлвр өгчәнә. 6Христосла ниилсн цагт күн керчүлсн эс керчүлснь төр уга. Төрнь болхла иткл болҗана. Мадниг итксн ашт – талдан улст мана өгчәх дурн болҗана. 7Тадн сәәнәр йовҗ йовлат. Үнниг бичә соңстн гиҗ кен таниг чик хаалһас хаҗилһв? 8Энүгәр таниг үгдән орулҗ авхар дуудснь Бурхн биш. 9Бичкн идән һуйриг цугтнь искәнә. 10Исус Христосла ниилсәр тадн эврәннь хәләцән сольшгот гиҗ лавлҗанав. Тадниг хутхҗах күн, кен болв чигн, засгла харһх. 11Ахнр-дүүнр! Кемр би керчүлһн кергтә гиҗ цәәлһҗ йовсмн болхла, намаг яһад көөлдх билә? Болв би эн керчүлһн кергтә гиҗ цәәлһсн болхла, кирсин туск мини цәәлһвр нег чигн еврей күүнд һундлта болшго билә. 12Тедн бийән мал мет ясхин керг күцәхлә, сән болх билә гиҗ ухалҗанав. 13Мини ахнр-дүүнр, Бурхн тадниг сулар бәәтхә гиҗ дуудла. Иим сул бәәдл таниг му седвәрт бичә авлултха. Зуг нег-негндән дуран өгч, дөң болтн. 14Юңгад гихлә, Закан кевтән нег зааврт багтҗана: «Эврәннь өөрхн күүнд бийләһән әдл дурл». 15Болв кемр тадн нег-негән зууһад, зерлг аңгудла әдл идәд хайҗахла, саглтн. Мел бийән уга кечквзәт.


Әрүн Сәкүснә келсәр бәәх


16Әрүн Сәкүсн тана җирһл залтха, гиҗ би таднд келҗәнәв. Тиигхлә тадн килнцтә седвәрт бәргдшгот. 17Килнцтә седвәр кезә чигн Сәкүснә седвәрлә ирлцхш. Сәкүснә седвәр болхла килнцтә бәәдлин седвәрлә ирлцхш. Эннь нег-негнләһән ирлцҗәхш. Аштнь тадн кехәр седсән күцәҗ чадҗахшт. 18Кемр тадниг Сәкүсн һардҗахла, тадн закана үлмәд бәәхшит. 19Килнцтә бәәдлин керг темдгтә: аля һарһлһн, бузр болн ичртә йовдл һарһлһн, 20шүтәнд шүтх, бө келһн, дәәлдлһн, дурго боллһн, һалзурлһн, бийәрн төр келһн, керлдлһн, тарлһн, 21үлү үзллһн, әркдлһн, буру номта улсин шаҗна нәәрт согтлһн болн нань чигн. Урднь келснлә әдләр Тадниг иим йовдлас саглтха гиҗ хөрҗәнәв. Тиигҗ бәәх улс Бурхна орн-нутгт оршго болҗана. 22-23Сәкүсн күүнә җирһлд иим бәәдл үүдәнә: дурн, байр, төвкнүн бәәлһн, тесвр, цаһан санан, өр-өвч йовдл һарһлһн, итклтә бәәдл, номһн бәәдл, бийән бәрлһн. Тиим улст закан мел харшлҗ чадшго. 24Исус Христосин улс эврәннь му седвәртә бәәдлән кирст хадла. 25Сәкүсн маднд йосн җирһл өгв. Тер тиигәд мадниг һардх йоста. 26Маднд деерлкх зөв уга, нег-негән уурлулх, үлү үзх зөв бас уга.


### 6


Нег-негндән дөң болтн


1Ахнр-дүүнр! Кемр кен чигн күн килнц һарһсн болхла, Сәкүснә заасар бәәх тадн, тер күн килнц һарһдгоһар, номһнар зогсатн. Килнцд терүнлә әдл авлгдхас бийән саглтн. 2Күнд-түрү үзгдхлә, нег-негндән дөң болтн. Терүгәрн тадн Христосин зака күцәхит. 3Кемр кен чигн күн ик күн эс бәәсн бийнь бийән ик күүнд тоолхла, тиим күн бийән меклҗәнә. 4Күн болһн эврәннь йовдлан чик бишинь йилһх йоста. Терүнә йовдл сән болхла, тиигәд тер бийән магтҗ чадх. Эврәннь йовдлан кенлә чигн әдлцүлх йосн уга. 5Күн болһн эврәннь ацаһан теех. 6Сурһмҗ авчах күн багштаһан хувалцх йоста. 7Бичә меклгдтн. Бурхиг наад бәрҗ болшго. Күн болһн эврәннь тәрсән авдмн. 8Эврәннь му седвәрәр бәәсн күн аштнь үкҗ одх. Сәкүснә заасар бәәсн күн Әрүн Сәкүснәс мөңк җирһл эдлх. 9Цаһан саната йовдл һарһхдан бичә цуцртн. Кемр цаһан саната йовдл цаарандан чигн һарһхла, бидн цагтан түүнә олзинь үзхвидн. 10Тиигәд арһ бәәхлә, бидн күн болһнд цаһан санаһан күргх йоставидн. Тедн дундас онцар Бурхнд иткдг өрк-бүлин улст дөңгән күргтн.


Ашлвр


11Ода би энүгәс авн эврәннь һарар ямаран ик үзгүдәр бичҗәсиг тадн үзҗәнәт. 12Тадниг керчүлтхә гиһәд шахҗах улс эврәннь һазак бәәдлән бардмнҗана. Тиим йовдл кехләрн, зуг Христосин кирсәс көлтә бичә көөгдүлтхә гиҗәх йовдл. 13Нам керчүлгдсн улс зака күцәҗәхмн уга. Тадниг керчүлхәр седҗәх улс хөөннь бидн тадниг келгүлләвидн гиҗ караглхар бәәнә. 14Би болхла мана Деед Эзн Исус Христосин кирсәс оңдан юмар бардмнхар седҗәхшв. Нанд болхла делкәд бәәсн тоот кевтән кирст телүлгдлә. Би бас делкән төлә телүлгдләв. 15Керчүлсн күн эс керчүлсн күн чигн төрүц йилһн уга юмн. Хамгин күчтәнь Бурхна үүдәсн шин күн. 16Эн зокъялар бәәх улст Бурхн амулң бәәдл болн хәәрлт күргтхә. Тедн болн Бурхна цуг улс тиигҗ бәәтхә. 17Дәкҗ нанд нег чигн күн зовх юм бичә үзүлтхә. Мини махмудт бәәх шархин орм Христосин ялч болҗах темдгнь. 18Мини ахнр-дүүнр, таниг цуһар мана Деед Эзн Исус Христос хәәрлтхә! Тиигтхә!


## ЕПЕСИНХН

### Христост иткдг Епесин улст илгәсн бичг


Эн бичгт «үүдәгдсн тоотыг цугтаһинь теңгрт бәәсиг болн һазр дееркиг ниилүләд, Христосар толһалулхмн» гисн зура үзүлгдҗәнә (1.10). Энүнд цуг әмтн Христоста ниилх алдр зураг Бурхна улс күцәтхә гиҗ бас дуудвр кегдҗәнә. Бичгин түрүңк әңгднь негдлтин туск төрәр күүндвр кенә. Терүндән Эцк Бурхн Эврәннь улс шүүҗ авсна тускар, теднә килнц Эврәннь Исус Христос гидг Көвүһәрн дамҗад тәвҗ өгәд, терүнәснь сулдхсна тускар, дәкәд Әрүн Сәкүсн Бурхна өгсн алдр үгин иткл болҗасна тускар бичҗәнә.

Бичгин хойрдгч әңгднь эврәннь умшачнриг Христоста негдәд чикәр бәәтн гиҗ Павел сурҗана. Энд автор Бурхна улс Христоста негдсиг үзүлхин төлә, зәрмдән үгин дүңцүлт үзүлнә. Үлгүрнь: чонҗ цогц-махмуд болхла, Христос терүнә толһа болҗана гиҗ дүңцүлгднә. Эс гихлә чонҗ тосхгдсн бәәшңглә дүңцүлгдхлә, терүнә һол чолунь Христос болҗана гиҗ келгднә. Эс гиҗ чонҗ гергнлә дүңцүлгднә, тиигхлә терүнә залунь – Христос болхмн болҗана.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–2

Христос болн чонҗ 1.3 – 3.21

Христоста ирсн шин җирһл 4.1 – 6.20

Товчлгч үг 6.21–24


### 1


Мендллһн


1Бурхна седвәрәр шүүҗ авсн Исус Христосин апостол Павелас Епест Христос Исусла ни-негн итклтә бәәх Бурхна улст. 2Мана Эцк Бурхн болн Деед Эзн Исус Христос цаһан сана, амулң бәәдл таднд өгтхә.


Христосла мадниг ни-негн болснд Бурхн әдслв


3Бурхн болн мана Деед Эзн Исус Христосин Эцк магтгдх болтха. Мадниг Христосла ни-негн болсн учрас Бурхн маднд әдс өгхләрн цуг цаһан седклин әдсиг теңгрин орн-нутгт өгв. 4(а) Терүнә өмн әрүн, буру уга болтха гиһәд, делкә үүдтл мадниг Христосла ни-негн болсар Эврәннь улс кехәр шүүҗ авв. 5(4б) Бурхн Исус Христосар дамҗад Эврәннь дурна ашт көвүдән кеҗ авхар мадниг заяв. Эннь Бурхна таал болн зура. 6Мадниг хәәрлсн учрас бидн Бурхиг туурулхмн. Дурта Көвүһәрн дамҗулҗ Тер маднд хәәрлтән күртәв. 7Христосла ни-негн болад, бидн Терүнә цусар сулдххвидн. Терүнә элвг евәләр мана килнц тәвгдв. 8Бурхн маднд цуг цецн уха болн медлһ өгсәрн хәәрлт заяв. 9Эврәннь тааларн Бурхн маднд нуувчин зураһан медүлв. Энүг Тер Христосар дамҗад күцәхәр шиидв. 10Бурхн эн зураг кергтә цагтан күцәх. Эн зура иим: үүдәгдсн тоотыг цугтаһинь теңгрт бәәсиг болн һазр дееркиг ниилүләд Христосар толһалулх. 11Бурхн мадниг Христосла нииләд Түүнә улс болтха гиҗ заяһад шүүҗ авв. Тер тиигҗ кехәр өмнәснь шиидв, яһад гихлә, эннь Терүнә күсл болҗала. Бурхн цугтаһинь Эврәннь таалын шиидврлә ирлцүлҗ кенә. 12Бидн хамгин түрүнд Христост экләд нәәлсәрн Бурхна туурмҗиг магтх зөвтәвидн. 13Тадн бас үнн үгин болн аврлтын туск Сән Зәңг соңсхларн Бурхна улс болвт. Тадн Христост итквт, тиигәд Бурхн эзнә тамһ тадн деер тәвв. Тер өгх болсн Әрүн Сәкүс таднд өгв. 14Мана авх өвиг Әрүн Сәкүсн батлҗана. Энүнә ашар Бурхн Эврәннь улсиг кевтнь сулдххиг бидн лавта меднәвидн. Бурхна туурмҗд магтал өргтхә!


Павелын зальврлһн


15(-16а) Би таниг Исус Христост итксиг болн Бурхна цуг улст дурлсиг соңсснас авн тана төлә Бурхнд йөрәл өргхән мартхшв. 16-17(16б) Мана Деед Эзн Исус Христосин Бурхн, алдр Эцк, таднд Әрүн Сәкүс өгтхә гиҗ би зальврнав. Әрүн Сәкүсн таднд цецн уха зааһад, Бурхна тускар медүлх. Тиигәд тадн Бурхиг сәәнәр медхит. 18(-19а) Ямаран нәәлврт Бурхн таниг дуудв? Бурхна улсин байн алдр өвнь юмб? Терүнә ямаран ик күчн мана дотр бәәнә? Тадн Бурхна герлиг үзәд, энүг медхин төлә би зальврҗанав. 19(б) Мана, иткдг улсин дотр бәәх күчн, әвртә күчн болҗана. 20Эн күчәр Бурхн Христосиг үкснә хөөн әмдрүлв. Бурхн Терүг теңгрин орн-нутгт бийиннь барун талан суулһв. 21Христос цуг һардҗах, йос бәрҗәх, чидлтә болн нойлҗах сәкүсдәс өөдән бәәнә, цуг зүсн-зүүл нердәс болн цол нернәс, һанцхн эн җирһлд биш хөөтк җирһлд, өөдән йовхинь мөн. 22Бурхн Христост цугтаг һардх йос өгв, терүгәр цугтаннь толһач кев, хамгин түрүнд иткдг улсин толһач тәвв. 23Иткдг улс Христосин цогц-махмуд болҗана. Христос иткдг улсиг бүклднь дүүргҗәнә. Христос үүдәлтән төгсәҗәнә.


### 2


Шин җирһл


1Тадн зака эвдснәс иштә болн килнцәсн көлтә үкҗ одлат. 2Тиигхд тадн эн делкәд бәәх әмтнлә әдл килнцтә җирһләр бәәләт. Тадн му һардачин үлмәд бәәләт. Тер теңгртк хар сәкүсдиг һардҗана, Бурхна соңсхвр уга улсин седкл эзлҗәнә. 3Цагтан бидн цугтан бас теднлә әдл биләвидн. Цогц-махмудыннь болн ухананнь седвәрәр бәәләвидн. Наадк улсла әдл бәәснд мадниг Бурхн засглх бәәсмн. 4-5Болв хәәрлтәр байн, маднд дегд дурта Бурхн зака эвдснәс көлтә үксн мадниг Христосла хамдан әмдрүлв. Тадн Бурхна хәәрлтәр авргдвт. 6Терүнлә хамдан теңгрин орн-нутгт залхин төлә Бурхн мадниг Христос Исусла әмдрүлв. 7Тиигҗ кехләрн, Бурхн эврәннь кемҗән уга хәәрлтән мөңкинд үзүлв. Эн хәәрлтән Бурхн маднд Христос Исусин дурар күргв. 8Яһад гихлә, тадн хәәрлтин ашт иткләр дамҗад авргдвт. Тадн хәәрлтд күршго биләт. Болв Бурхн терүг таднд белглв. 9Тадн эврәннь кергәр авргдсн угат. Кен чигн күн бичә көөртхә! 10Бидн Бурхна үүдәсн улсвидн. Терүнә белдсн цаһан саната керг мадниг күцәтхә гиһәд Бурхн мадниг Исус Христосла нииләд үүдәв.


Христос улсиг цугтаһинь негдүлв


11Төрхәрә тадн керчүлгдсн улсин келсәр, керчүлгдәд уга буру номта улс болҗахан бичә марттн. 12Тиигхд тадн Христос угаһар бәәсән бас бичә марттн. Тадн Бурхна шүүҗ авсн улс биш биләт, тадн Бурхна өгх болсн бооцанд орлцшго биләт. Ицл уга болн Бурхн уга бәәләт тадн. 13Болв ода Христосла ниилснә күчәр урднь холд бәәсн улс тадн өөрхн болвт. Юңгад гихлә, Христос тадна төлә цусан асхв. 14Христос маднд эвин хәрлцә авч ирв. Евреймүдиг болн буру номта улсиг нег улст негдүлв. Христос кирс деер үкхләрн таднд дәәсн болҗасн эрсинь нурав. 15Хойр оңдан улсиг Бийтәһән ниилүләд нег шин улс Тер үүдәһәд, тедниг хоорнднь эвцүлхин төлә закврта болн зокалта зака уурулв. 16Христос кирс деер болсн үкләрн теднә хоорндк дәәсиг дарв. Кирсәр хойр улсиг негдүләд, тедниг Бурхнд хәрү өгв. 17Тиигәд Христос ирәд, таднд эвин туск Сән Зәңгиг Бурхнас хол йовсн буру номта улст, Бурхнд өөрхн бәәсн евреймүдт тархав. 18Христосин кесн көдлмшин ашар бидн цугтан нег Әрүн Сәкүсәр дамҗад Эцк талан ирҗ чадҗанавидн.

19Ода тадн тиигәд күүнә, йовцсн улс бишит. Тадн Бурхна улсла нег улс болад, Терүнә өрк-бүлин улс болҗанат. 20Тадн тосхгдсн гер мет апостолмудын болн әәлдәчнрин номин ул деер тосхгдвт. Тадна тосхлтын хамгин һол чолунь Христос Исус болҗана. 21Һол чолун деер гер кевтән зогсҗана. Деед Эзнд нерәдсн әрүн сүм болтл Терүг өөдән өскҗәнә. 22Христосла нииләд, гер мет тадн цугталань хамдан тосхгдҗанат. Тер герт Бурхн Әрүн Сәкүсәр дамҗад бәәнә.


### 3


Буру номта улс дунд Павелын кесн көдлмш


1Тиигәд би, Павел, Христос Исуст церглсндән, тадн буру номта улсин төлә көдлсндән бәрәнд бәәнәв. 2Эн даалһвриг тадна төлә Бурхн эврәннь хәәрлтәрн нанд өгсиг тадн маһд уга соңссн болхит. 3-4Бурхн нанд эн нуувчиг медүлв. Би ахрар энүнә тускар таднд бичләв. Кемр тадн мини бичсиг умшхларн, Христосин нуувчиг намаг медҗәхиг үзхит. 5Урднь әмтнд эн нуувчин тускар келгдәд уга билә. Болв Бурхн энүг ода эврәннь әрүн апостолмудт болн әәлдәчнрт Әрүн Сәкүсәр медүлв. 6Нуувчнь эн: буру номта улс Сән Зәңгәр дамҗад евреймүдтә хамдан өнч авх улс болҗана. Тедн нег цогц-махмудын мөчмүд болҗана. Евреймүдтә хамдан тедн Исус Христосар дамҗад Бурхна өгхәр келсиг авх. 7Хәәрлтин белгәр дамҗад Бурхн намаг Сән Зәңгин цергч кев. Эн белг нанд Бурхн эврәннь чидл-күчән һарһад өгв. 8Би Бурхна улс дундас хамгин баһ чинртә күн болҗанав. Бурхн буру номта улст Христосин кемҗән уга зөөрин туск Сән Зәңг тархатха гиҗ эврәннь хәәрлтәрн нанд даалһвр өгв. 9Бурхна нуувч яһҗ күцәгдхиг цугтаднь намаг цәәлһтхә гиҗ даалһв. Цугтаһинь үүдәсн Бурхн давсн цагт Эврәннь нуувчан дарв. 10Учрнь иим: өдгә цагт һардҗах болн йос бәрҗәх сәкүсд теңгрин орн-нутгт Бурхна зүсн-зүүл цецн ухана тускар кевтнь иткдг улсар дамҗҗ меддгәр тииглә. 11Бурхн эврәннь мөңк күсллә ирлцүлҗ тиигв. Эн күслән мана Деед Эзн Христос Исусар дамҗулҗ күцәв. 12Христосла ниилснәс иштә болн Терүнд итксәрн бидн зөргтәһәр, бат итклтәһәр Бурхн тал ирҗ чадхвидн. 13Тиигәд тана төлә дааҗах мини зовлңгас көлтә тадниг бичә зовтн гиҗ би сурҗанав. Би таднд тус болтха гиһәд зовҗанав.


Христосин дурн


14-15Тиигәд теңгрт болн һазр деер бәәх өрк-бүл болһниг үүдәсн Эцкин өмн би сөгдҗәнәв. 16Тадниг седкләрн күчтә болтха гиһәд би Бурхиг алдр туурмҗасн Әрүн Сәкүсәр дамҗулҗ күч өгтхә гиҗ сурҗанав. 17-18Иткләр дамҗад тана зүркнд Христос бүүрлтхә гиҗ би зальврҗанав. Дәкәд модна уңг гүүнд урһснла әдләр болн уул деер бәрсн гертә әдләр тана кеҗ-күцәҗәснә тоотын улнь дурн болтха гиҗ зальврҗанав. Тадн Бурхна цуг улсла хамдан Христосин дурн ямаран өргн, ут, өндр болн гүүнинь медтхә гиҗәнәв. 19Таниг күүнә медлһнәс даву бәәх Христосин дуриг медтхә гиһәд зальврҗанав. Бурхн бийнь кевтән тадна седклд бәәдгәр тиигҗәнәв. 20-21Бурхн Эврәннь күчәр мадн дотр бәәнә. Тер мана сурҗаснас эс гихлә ухалҗаснас икәр кеҗ чадна. Бурхнд иткдг улсар, Исус Христосар оньдин тууртха! Тиигтхә!


### 4


Иткдг улс негдх зөвтә


1Би Деед Эзнд церглҗәсәрн бәрәнә күн болҗанав. Тадниг Бурхна дуудврла ирлцтәһәр бәәтн гиҗ эрҗәнәв. 2Кезә чигн тогтун, номһн болн тесвртә болтн. Нег-негнләһән тесвртәһәр дуран өгч бәәтн. 3Тадн нииһәр бәәхин арһ хәәтн. Тиим негдлтиг Әрүн Сәкүсн тадниг негдүлҗәх эвәр дамҗад таднд өгчәнә. 4Негхн цогц-махмуд болн негхн Сәкүсн бәәдг болҗана. Бурхн тадниг бас негхн нәәлврт дуудв. 5Һанцхн Деед Эзн, негхн иткл, негхн уснд кирсллһн бәәнә. 6Негхн Бурхн бәәнә. Тер цуг күмнә Эцк болҗана. Хамг әмтнә деер Эн бәәнә. Цугтаһар дамҗад эврәннь седвәр күцәнә. Күн болһнд Бурхн бәәнә[1]. 7Христосин аһу ик зөөрәс мадн дундас күн болһн шишлң билг авв. 8Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Хамгин ик өндрт өөдлхләрн Тер бәрәд авсн улс дахулҗ авад, күмнд олн билг өгв». 9«Өөдлв» – гисн юмб? Урднь Христос һазрин ик гүүнднь күрсн күн болҗана. 10Күрсн күн альд чигн бәәхин төлә теңгрәс деегшән һарсмн болҗана. 11Тиигәд теднә негнь – апостолмуд, хойрдгчнь – әәлдәчнр, һурвдгчинь – Сән Зәңг тархачнр, зәрмснь иткдг улст килмҗән өгдг улс болн багшнр болтха гиҗ шиидв. 12Эврәннь цогц-махмуд өскхин төлә Христос цуг иткдг улсиг Бурхна церглтд белдхәр тиигв. 13Тиигәд одҗ бидн цугтан эврәннь итклдән болн Бурхна Көвүг медхдән негдлтд күрхвидн. Бидн иткләрн Христосла әдл бөдүн улс болхвидн. 14Дәкҗ бидн дольганд болн зүсн-зүүл номин салькнд цокгдҗ, үзг болһн тал дәәвлҗ йовх бичгүд болшговидн. Эн зүсн-зүүл худлчнрин ном. Тедн худл 15Терүнә ормд бидн үнн үг келәд, нег-негндән дурлх зөвтәвидн. Мана толһа болҗах Христосла нииләд өсх зөвтәвидн. 16Христосин һардврар цогц-махмудын мөчмүд негднә. Теднә залһлдаһар цогц-махмуд кевтән бәрәтә. Мөч болһн эврәннь кергән даахла, цогц-махмуд тегәд кевтән өсәд, дурар батрна.


Урдк җирһл болн шин җирһл


17-18Тиигәд би Деед Эзнә нерн деерәс таднд закҗанав: буру номта улс кевтә бәәдгән ууртн. Теднә седвәр хоосн, теднә ухань харңһутрҗ одҗ, теднд Бурхна җирһл уга. Яһад гихлә, медрл уга көндлң улс. 19Тедн ичрән гееһәд оньдин кемҗән угаһар аля болн зүсн-зүүл бузр юмнд авлгдна. 20-21Тиим җирһл Христосин тускар тана медснлә ирлцҗәхш. Юңгад гихлә, тадн Христосин тускар соңсвт. Исуст иткдг улс болад тадн Терүнә туск үнн медрл аввт. 22Кезәңк күүнә бәәдлән хайтн. Тер урдк бәәдл тадниг худл седвәрәрн алҗаҗ. 23Эврәннь ухан-седклән тадн шинрүлх йостат. 24Тадн шин күн болх йостат. Тер шин күүг Бурхн Бийән дуралһад үүдәҗ. Тер күн үннлә ирлцҗ чик седклтәһәр болн әрүнәр бәәнә. 25Күн болһн худл келдгән ууртн. Цугтан нег цогц-махмудын мөчмүд болсар, хаҗудк улстан үнн үг келтн. 26Уурлхларн бичә килнц һарһтн, нарн суутл ууран һарһтн. 27Тадниг сөрх арһ эрлгт бичә өгтн. 28Хулха кедг күн дәкҗ бичә хулхалтха. Кергтә мөңгән эврәннь чик күч-көлсәрн тер олтха. Олснасн түрү бәәх улсла хувалцтха. 29Күүнд му үг бичә келтн. Зуг соңсҗах күүнд сурһх, кергтнь дөң болх үгмүд келтн. 30Бурхна Әрүн Сәкүс бичә һундатн. Тертн тадниг Бурхна улс гисн тамһ болҗана. Цагнь ирхлә, Бурхн мадниг кевтнь сулдххиг тер лавлҗана. 31Һундлас, уурас, һалзуһас, хәәкрлһнәс, му, бузр үгәс болн талдан күүнд хоран күргх юмнас гетлтн. 32Нег-негнтәһән цаһан санатаһар бәәтн, хәәрлтән күргтн. Бурхн Христосар дамҗад тадна гем тәвҗ өгсн әдләр нег-негнәннь гем тәвтн.


### 5


Герлд җирһлһн


1Тадн Бурхна дурта үрдүд болсарн Терүнлә әдл бәәтн. 2Христос таднд дурлснла әдләр дурта болтн. Тана төлә Бурхна таалта бәрсн күҗ мет болн бәрц мет җирһлән Тер өгв. 3Тадн дунд цалдң йовдл, эс гихлә талдан бузр юмн, эс гихлә күүнә юм авхдан дурта йовдлын тускар төрүц бичә келтн. Иим күүндврт Бурхна улс дунд мел орм уга. 4Тана келсн үгд ичртә, эргү күүндвр болн бузр шог уга болх йоста. Энүнә ормд Бурхнд ханлтан өргҗ йөрәтн. 5Цалдң йовдл һарһсн болн му бәәдләр бәәсн улс, хармч улс Бурхна болн Христосин орн-нутгт оршгоһинь лавтаһар медтн. Хармндг йовдл худл шүтәнд шүтлһнлә әдл болҗана. 6Тадниг эргү үгәр кен чигн күн бичә авлтха. Соңсхвр уга күн Бурхна зарһла харһх 7Иим улсас хол йовтн. 8Цагтан тадн харңһуд бәәләт. Болв ода тадн герлд йовнат. Яһад гихлә, тадн Деед Эзнә улс болҗанат. Герлин бичкдүд мет бәәтн. 9Герл күүнд ямаран чигн цаһан саната йовдл һарһхд, үнәр болн чикәр бәәх арһ өгнә. 10Деед Эзнд таалта тоотыг тадн медҗ автн. 11Тадн харңһу бәәдлин олз уга кергт бичә орлцтн. Иим йовдл һарһдг улсиг чиклтн. 12Иим улс нуувчар ю кеҗәхинь нам келхд ичртә. 13Болв герлин үзүлҗәх тоотнь цугтан илдкгдх. 14Иләр үзүлсн тоот герл болҗана. Тиигәд чигн иигҗ бичәтә: «Унтсн күн, сер! Үксн күн, бос! Христос чамд герл тусхах». 15Тадн оньган өгч эврәннь бәәдлән хәләтн. Медрл угаһар биш, ухатаһар бәәтн. Таднд бәәх ямаран чигн арһан олзлтн. 16Яһад гихлә, эн цаг – килнцтә улсин цаг болҗана. 17Бичә эргү күн болтн. Болв тадн Деед Эзнә таал юунд бәәхинь медхәр шунтн. 18Тадн чаһр бичә икәр уутн. Тиим күн һәргтә йовдл һарһна. Терүнә ормд Әрүн Сәкүсн тадниг закртха. 19Нег-негндән Бурхна дуудас, частрас болн Әрүн Сәкүснә дуудас үгмүд келҗәтн. Дуултн, Деед Эзиг зүркнәсн туурултн. 20Мана Деед Эзн Исус Христосин нерәр Эцк Бурхиг цугтаннь төлә оньдин йөрәтн.


Залус болн гергчүд


21Тадн нег-негән соңстн. Яһад гихлә, тадн Христосиг күндлҗәнәт. 22Гергчүд, тадн Деед Эзиг соңсснла әдләр залусан соңстн. 23Юңгад гихлә, Христос иткдг улсин толһа. Тедү мет залу күн гергнәннь толһа болҗана. Тиигәд цогц-махмуднь болҗасн иткдг улсиг Христос аврв. 24Иткдг улс яһҗ Христосиг соңсна, түүшң гергчүд цуг халхар эврәннь залусан соңсх йоста. 25Залус, эврәннь улст Христос дурта болснла әдләр гергчүдтән тадн дурта болтн. 26Христост иткдг улсиг усар уһаһад, үгәр цеврдүләд, Бурхнд нерәдхин төлә эврәннь әмән Тер өгв. 27Иигхләрн Христос эврәннь улсан ке-сәәхнән үзүлҗ өмннь һартха гив. Тедн цевр болн буру, севг, хурнясн уга нег чигн һаң уга улс болх. 28Тиигәд залус, эврәннь цогц-махмудтан дурлснла әдләр гергчүдтән дурта болх йостат. Гергндән дурта күн бийдән дурта болҗана. 29Эврәннь цогц-махмудтан дурго күн уга. Күн болһн цогцан асрад, килмҗән тусхана. Тедү мет Христос иткдг улст килмҗән өгнә. 30Бидн Христосин цогц-махмудын мөчмүд болҗанавидн. 31Иигҗ бичәтә: «Тер учрар күн эцк-экән үлдәһәд гергтәһән ниилх. Залу гергн хойр нег цогц болх». 32Эн ик нуувч. Эн үгмүд Христос иткдг улс хойрин тускар келгдҗәнә. 33Зуг эн үгмүдт тадна тускар бас келгдҗәнә. Залу болһн гергндән бийдән мет дурта болх зөвтә. Гергн залуһан тевчх йоста.


### 6


Бичкдүд болн эцк-экнр


1Бичкдүд, Деед Эзнд итксәрн эврәннь эцк-экән соңстн. Энтн чик керг. 2«Эврәннь эцкән болн экән тевч», – эн Бурхна үгән өгснлә хамдан түрүн заавр болҗана. 3Бурхн иигҗ үгән өгв: «Эврәннь эцкән болн экән тевчхлә, һазр деер сәәнәр болн удандан бәәхич». 4Эцк-экнр, үрдүдән бичә уурлултн. Деед Эзнә таал юунд бәәхинь үзүләд, теднән сурһҗ өсктн.


Зарцнр болн эздүд


5Зарцнр, һазр деер эздүдән күндләд, теднәс әәһәд, тедниг соңстн. Әрүн зүркнәсн Христост церглҗәснлә әдләр тадн тиигҗ кетн. 6Таниг шинҗлҗәх кемд эзндән сәәнд үзгдхәр биш, болв иим йовдл әрүн седкләсн Бурхна таал күцәхәр Христосин зарцнр болҗ кетн. 7Күүнд биш Деед Эзнд церглҗәснлә әдләр Бийиннь дурар эздүдтән заргдтн. 8Күн болһниг – зарц, эс гихлә сулдан бәәх күн – йилһл уга кесн сән кергәрнь ашлх зөвтә гиҗ тадн ухалтн. 9Тадн, эздүд, эврәннь зарцнртаһан дигтә бәәтн, бичә тедниг әәлһтн. Теңгр деер тадна болн теднә Деед Эзн бәәхиг тодлад авчктн. Деед Эзн кениг чигн йилһлго зарһинь кех.


Иткдг күүнә зер-зев


10Аштнь иигҗ келхәр седләв: Деед Эзнлә нииләд, Терүнә алдр күчәр батртн. 11Бурхна өгсн цуг зер-зев бийдән өмстн. Тиигхләрн эрлгин мектә зурала сөрлцлҗ чадхит. 12Бидн әмтнлә ноолда кеҗәхшвидн. Болв бидн һардҗах, йос бәрҗәх, эн харңһу делкәд эзркҗәх болн теңгрин хар сәкүсдин өмнәс ноолда кеҗәнәвидн. 13Тер төләд Бурхна өгсн зер-зев кевтнь автн. Кемр му өдр ирхлә, тадн дәврсн тоотыг сөрәд цугинь даахит. 14Белн бәәтн. Белкүсндән бүс зүүтн. Эн бүс – үнн болҗана. Цө болд өмстн. Бурхна өмн тана чикәр бәәлһн цө болд болҗана. 15Башмг өмстн. Эвин туск Сән Зәңг цәәлһхд белн боллһн тана башмг болҗана. 16Халц бас автн. Иткл тана халц болҗана. Энүгәр тадн эрлгин цуг халун сумнас бийән харсҗ чадҗанат. 17Бас дуулх өмстн. Аврлт – дуулх болҗана. Әрүн Сәкүснә үлд автн. Эннь Бурхна үг. 18Әрүн Сәкүсн һарддгар кезә чигн Бурхнд зальврад дөң суртн. Тиигәд оньдин сергг бәәтн. Цуг иткдг улсин төлә Бурхнас дөң суртн. 19Мини тускар бас зальвртн. Нанд кергтә үг Бурхн өгтхә, юмнас әәлго Сән Зәңгин нуувчинь тархах зөрг өгтхә. 20Сән Зәңгин төлә түүрмд суусн бийнь би илгәгдсн күн болҗанав. Сән Зәңгин тускар би зөргтәһәр, йоста кевәр келдгәр тадн зальвртн.


Бичгин сүл үгмүд


21Түхк, мана күндтә ах болн Деед Эзнә итклтә цергләч, таднд мини тускар цугинь келҗ өгх. Намаг бийән яһҗ бәрҗәхин тускар бас келх. Тиигәд тадн намаг ямаран бәәхиг медхит. 22Энүнә төлә би терүг тадн тал илгәҗәнәв. Тадн мана тускар медхит. Түхк таднд урмд өгх. 23Ахнр-дүүнр, таднд Эцк Бурхн болн Деед Эзн Исус Христос эв, дур болн иткл өгтхә. 24Мана Деед Эзн Исус Христост күүрдго мөңк дурта улсиг Бурхн хәәрлтхә!


## ПИЛИПИНХН

### Христост иткдг Пилипин улст илгәсн бичг


Эн бичгиг Павел түрүн чонҗд нерәдҗ бичсмн. Тер чонҗиг Римин хаҗудк Македонь гидг һазрт Павел бүрдәҗ. Тер цагт Павел түүрмд бәрәтә бәәҗ. Христианск талдан көдләчнр Павелд оппозиц болхла, түүнә санань зовна, дәкәд Пилипин чонҗд худл ном тархаҗаснд бас үрүднә. Тер бийнь Павел Исус Христост батар иткәд бичсн бичгнь йир байрта, итклтә болҗ медгднә. Иим бичг илгәснә учрнь юундв гихлә, Пилипид бәәх иткдг улс түрү цагтнь бийинь дөңнәд белг илгәснд Павел ханлтан өргҗәнә. Тер саамиг бас нег олзлад, тедн чигн, бийнь түрү-зүдү үзсн болв чигн зөргтә болн бийдән итклтә болтн гиҗ дәкн урмд өгнә. Павел тедниг бийән Исусла әдл бәрәд, ядардган, деерлкдгән хаяд тогтун бәәтхә гиҗ сурҗана.

Исус Христосла негдәд бәәсн иткдг улсын җирһл Бурхна белг болҗахиг Павел теднд сергәһәд келҗәнә. Тер белгиг тедн евреймүдин Зака күцәһәд биш, зуг иткләр дамҗад авчана. Христоста негдәд бәәсн улст Бурхн байрта, тогтун җирһл өгчәхин тускар Павел бичҗәнә.

Эн бичг байрин, иткмҗтә бәәдлин, негдлтин, итклһнә болн җирһлин тесвр үзүлҗәнә. Тедү мет Павел Пилипид бәәх чонҗд ямаран дуртаһинь медүлҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг. 1.1–11

Павелын эврә керг 1.12–26

Христосла нииләд бәәлһн 1.27 – 2.18

Тимофейин болн Эпапродитин төлә кесн зура 2.19–30

Өшәтнәс болн әмшгәс сагллһн 3.1 – 4.9

Павел болн терүнә иньгүд Пилипид 4.10–20

Товчлгч үг 4.21–23


### 1


Мендллһн


1-2Исус Христосин зарцнр Павелас болн Тимофеяс Христос Исусла ниилснд Пилип хотнд бәәх Бурхна улст, чонҗин ахлачнрт болн нөкднрт. Мана Эцк Бурхн болн Деед Эзн Исус Христос цаһан сана болн амулң бәәдл таднд өгтхә!


Павелын зальврснь


3Тана тускар санҗасн цагтан би Бурхндан оньдин ханлт өргнәв. 4Тана тускар зальврҗасн цагтан оньдин байртаһар зальврнав. 5Учрнь иим: тадн намаг Сән Зәңг тархахд түрүңк өдрәс авн ода күртл нөкд болҗ йовнат. 6Тана седклд тиим сән көдлмш эклҗ үүдәсн Бурхн эн көдлмшән Исус Христосиг иртл күцәх гиҗ би лавта меднәв. 7Тана тускар тиигҗ ухалсм чик болҗана, яһад гихлә, тадн оньдин мини зүркнд. Нанд өггдсн церглтд тадн цуһар оньдин орлцҗ йовлат. Ода чигн, намаг түүрмд суусн цагтм чигн, Сән Зәңг харсҗ батлсн цагтм чигн тадн тиигҗ йовлат. 8Исус Христосла әдл би таднд дурта болдгиг Бурхн герч. 9Тана дурн улм өстхә, тадниг улм икәр медтхә, чикәр ухалтха гиҗ би зальврҗанав. 10Тиигхлә тадн сәәнинь йилһҗ чадхит. Христосиг ирхлә, тадн цевр болн буру уга болхит. 11Тадн Христосин өгдг чик бәәдлин дала сән йовдлта болхит. Эн цугтан Бурхнд туурмҗ болн магтал ирүлх.


Мини җирһл – Христос


12Ахнр-дүүнр! Нанла учрсн йовдл күцәмҗтәһәр Сән Зәңг тархахд нөкд болсинь би таднд зәңглхәр седҗәнәв. 13Намаг Христосин төлә түүрмд суусиг хаана бәәшңд бәәсн улс болн наадк улс цугтан меднә. 14Намаг түүрмд суусн учрас ахнр-дүүнрин ик зунь Деед Эзнд батар иткдг болв, тедн Сән Зәңгиг улм зөргтәһәр болн әәмшг угаһар тархадг болв.

15Үнәр келхд, зәрм әмтн нанд үлү үзәд, нанла дөрлдхәр Христосин туск ном цәәлһҗәнә. Болв зәрмснь болхла, сән седвәрәр тиигҗәнә. 16Сән Зәңг харсх көдлмшт Бурхн намаг орулсинь медәд, эдн нанд дурта болад цәәлһҗәнә. 17Талдан улс болхла эврәннь сә хәәһәд, Христосин туск номиг әрүн седкләрн цәәлһҗәхш. Түүрмд бәәсн цагтм намаг икәр зоваҗ чадх гиҗ тедн санҗана. 18Тиигв чигн юмб?! Тедн ямаран чигн учрар: сән седвәрәр эс гиҗ эврәннь сә хәәсн учрар Христосин туск ном цәәлһдгнь йилһл уга. Христосин тускар тедн келҗәхнь хамгин ик чинртә. Энүнд би байрлҗанав. Би цааранднь чигн байрта бәәхв. 19Яһад гихлә, тана зальврсар болн нанд Исус Христосин Сәкүсн нөкд болсар би эн түүрмәс һархв гиҗ санҗанав. 20Би кех зөвтә кергән оньдин күцәхв гиҗ халун зүркәрн күсл кеҗ нәәлҗәнәв. Ода болн оньдинд би әмд бәәв чигн, үкв чигн эврәннь цогцарн Христосиг зөргтәһәр туурулхв. 21Мини җирһлин күсл – Христос. Кемр намаг өңгрхлә, нанд олзта болх. 22Кемр нанд әмд бәәх цаг бәәхлә, би олн туста йовдлмуд кеҗ күцәхв. Зуг юуһинь шүүҗ авхинь би медҗәхшв. 23Би хойраһинь шүүҗ авх санатав. Эн җирһләс салҗ Христосла харһад бәәхәр седҗәнәв. Эннь хамгин деер болх. 24Зуг тана төлә нанд әмд бәәх кергтә. 25Би әмд бәәхән лавта меднәв. Тадниг итклдән өсхд, иткләс һарсн байр авхд нөкд болхар би таднла үлдхв. 26Намаг таднур дәкәд ирхләрн Исус Христосла ниилсндтн нанар буульмҗ кехд танад дала учр олдх.

27Зуг Христосин Сән Зәңглә ирлцҗ бәәтн. Ни-негн бәәтн. Сән Зәңгин итклин төлә ноолдтн. Кемр би ирхлә, тана эн бәәдлиг үзхв, кемр эс ирхлә, энүнә тускар соңсхв. 28Юунд чигн өшәтнрәс бичә әәтн. Эн бәәдл теднд үкх гисн темдг, маднд аврх гисн темдг. Цуг эн Бурхнас. 29Христост һанцхн иткх биш, болв Терүнә төлә зовх зөв Бурхн таднд өглә. 30Тадн нанла әдл ноолдҗанат. Намаг яһҗ ноолдсинь тадн үзсн биләт, болв яһҗ би ноолдҗахинь ода соңсҗанат.


### 2


1-2Кемр тадн Христосла нииләд нөкд авчахла, Терүнә дурн тадниг төвкнүлҗәхлә, Әрүн Сәкүснлә хамдан бәәхлә, санан зовҗ өр өвчәхлә, намаг улм ик байрта кетн. Хоорндан таарч нег-негндән әдл дурта болтн, ухан-седкләрн негдҗ нег күслтә болтн. 3Бийдән олз хәәҗ, нер хәәҗ юм бичә кетн. Бийән номһрулҗ хоорндан бәәтн. Кен чигн талдан күүг бийәсн деер тоолтн. 4Тадна кен чигн һанцхн эврәннь арһ хәәлго, әмтнә арһ хәәтхә.

5Исус Христосла әдл ухалтн. 6Исус Бурхн болв чигн Бийән Бурхнла әдлцхәр зүткх йостав гиҗ сансн уга. 7Зуг зарц болн күн болҗ төрәд сән дурарн бәәсн юмнасн хаһцв. Тер бәәсн кевәрн күүнлә әдл болв, 8Бийән номһрулад үктлән, кирст үктлән соңсхврта бәәҗ. 9Тиим учрар Бурхн Терүг хамгин деерк ормд өргҗ, цуг нердәс хамгин алдр нер өгч. 10Тегәд теңгр деер, һазр деер, Һазр дор бәәсн цуг әмтә тоотнь Исусин нериг күндләд сөгдх. 11Бурхн Эцкиг туурулхин төлә Исус Христос Деед Эзн гиҗ күн болһн иләр келх.


Одд мет гилвктн


12Тегәд, хәәртә үүрмүд мини, намаг таднла бәәсн цагт тадн соңсврта биләт. Ода таднла эс бәәв чигн тадн соңсхврта болнат. Бурхиг күндләд, аврлтын көдлмш күцәхәр зүтктн. 13Яһад гихлә, Бурхн Эврәннь таал күцәх седвәр болн күч таднд өгчәнә.

14Һундл төрл угаһар болн зүтклдән угаһар цугинь күцәтн. 15Тиигхлә тадн Бурхна нүл уга, цевр болн дуту уга үрдүд болхит. Тедн хар саната болн килнцтә улс дунд бәәцхәнә. Тедн одд мет әмтнә заагт гилвкнә. 16Тадн җирһл өгдг үгмүд тер улст келнәт. Тегәд Исус Христосин ирх өдрт би хара зөңдән марһанд орлцсн угав, хара зөңдән көдлсн угав гиҗ байрлхв. 17Болв кемр мини цусн тана тәкл деер асхрв чигн (тана тәкл гисн иткләр дамҗад Бурхнд церглт) би байрлхв, таднла хамдан байрлхв. 18Тадн бас байрлтн, нанла байрлтн.


Тимофей Эпапродит хойрин тускар


19Кемр Деед Эзн Исусин таал бәәхлә, би Тимофейиг тадн тал удл уга илгәхв, тиигәд тадниг яһҗ бәәхинь медәд седкләрн төвкнхв. 20Тер үнн седкләрн таднд ик килмҗ өгнә. Терүнәс даву нанд тиим күн уга. 21Наадкснь болхла Исус Христосин төлә арһ хәәл уга эврәннь арһан хәәнә. 22Тадн Тимофейиг итклтәһинь меднәт. Тер болхла нанла көвүн эцктәһән бәәсн метәр бәәҗ Сән Зәңг цәәлһҗ көдлҗ йовла. 23Тегәд нанла юн учрхиг сәәнәр медҗ авад, би удл уга энүг тадн тал йовулхв гиҗ нәәлҗәнәв. 24Деед Эзнә таал бәәхлә, би тадн тал эврән ирхв гиҗ лавта меднәв.

25Зуг ода нанла хамдан көдлдг болн ноолддг ах Эпапродитиг тадн тал илгәх кергтә гиҗ би санҗанав. Тер таднас ирсн элч болад нанд нөкд болҗ йовла. 26Эн тадниг үзхәр икәр седҗәнә. Бийнь таасго болсинь тадн соңсв гиҗ зовҗана. 27Эннь үнн, дегд күндәр гемтәд Эпапродит үкн гив, зуг Бурхн энүг хәәрлв. Бурхн һанцхн энүг биш намаг чигн хәәрлв. Бурхн намаг улм икәр бичә зовтха гиҗ тиигсмн. 28Эн учрар Эпапродитиг үзәд, тадниг байрлтха гиһәд би энүг шулуһар тадн тал йовулнав. Тиигәд мини зовлң баһрх. 29Деед Эзнлә ниилсн ахиг тоссн метәр энүг байртаһар тостн. Энүнлә әдл улсиг күндлтн. 30Яһад гихлә, Эпапродит Христосин көдлмшин төлә эн әәмшгтә керг күцәһәд үкн гив. Тадниг нөкд болҗ эс чадсн цагт, эн тана элч болад нанд нөкд болҗ йовла.


### 3


Йоста чик бәәдл


1Ахнр-дүүнрм! Деед Эзнлә нииләд байрта бәәтн гиҗ би аш сүүлднь келҗәнәв. Нег юм давтад бичәд бәәдгм нанд ацан биш, болв таднд болхла, әәмшгәс эн харслт болх.

2Һалзу нохас мет бәәдг улсас бийән саглтн. Хар саната йовдл һарһдг улсас бийән саглтн. Керчүлһ кедг улсас саглтн. 3Яһад гихлә, тедн биш бидн йоста керчүлгдсн улсвидн. Бидн Әрүн Сәкүсәрн дамҗад Бурхнд мөргнәвидн. Бидн шаҗна һазак кергт нәәллго Исус Христосар буульмҗ кенәвидн. 4Болвчн би шаҗна һазак кергт нәәлх учртав. Кемр нег чигн күүнд шаҗна һазак кергт нәәлх учр бәәхлә, нанд тиим учр улм дала. 5Төрснә хөөн нәәмдгч өдртм Мошен закаһар би керчүлгдв. Би Израилин күмб, Беньяминә уңг-тохмтав. Цевр тохмта еврейв. Зака күцәлһнә тускар келхлә, би перушмв. 6Би иткдг улсиг шунлтта кевәр көөләв. Зака күцәсәр чик бәәдлтә болхин тускар келхлә, би нүл уга күн биләв. 7Тер бийнь кезәнә чинртә, олзта гиҗ тоолсн юмиг, ода болхла, би Христосин төлә юмн биш гиҗ тоолҗанав. 8-9Цуг юмсудыг мини Деед Эзн Исус Христосин туск медрллә дүңцүлхлә, эннь юмн биш гиҗ би тоолҗанав. Исус Христосин төлә би бәәсән һолад күүнд керго хог-богд тоолҗанав. Христосиг олҗ авхин төлә болн Терүнлә бүклдән ниилхәр би тиигҗәнәв. Күн зака күцәсәр чик бәәдл авна. Би тиим кевәр чик бәәдлтә бишв. Зуг би Христост итксәр тогтсн чик бәәдлтә болв. Эн чик бәәдл Бурхнас һарчана. 10Би Христосин болн Терүг әмдрүлсн күчиг медх санатав. Би Терүнлә әдл зовх санатав. Исусла әдл үкх санатав. 11Тиигхлә би әмдрхв гиҗ нәәлҗәнәв.


Күслд күрхәр темцҗ зүтктн


12Күслдән күрләв, дуту уга болв гиҗ би келҗәхшв. Зуг би тер күслд күрхәр зүткҗәнәв. Тер күслин төлә Христос Исус намаг аврла. 13Ахнр-дүүнр! Күслдән күрләв гиҗ би тоолҗахшв. Зуг би ардк юман мартад, өмнк күслдән күрхәр зүткнәв. 14Би диилврин ач авхар күслд күрхәр зүткҗәнәв. Исус Христосар дамҗад энүг автха гиҗ Бурхн мадниг дуудв.

15Бидн дуту уга улс тиигҗ ухалх зөвтәвидн. Кемр тадн дундас күн талданар ухалдг болхла, Бурхн терүнд цәәлһҗ өгх. 16Эн цаг күртл дахсн зокалмудар бәәҗ яһв чигн уралан йовий.

17Ахнр-дүүнр! Талдан улсла хамдан нанас үлгүр автн. Таднд үзүлсн мана үлгүрәр бәәдг улсиг хәләтн. 18Яһад гихлә, кесг улс Христосин кирсин өшәтнр болҗ бәәнә. Эднә тускар би таднд урднь давтад келләв. Ода би уульн бәәҗ эднә тускар давтад келҗәнәв. 19Аш-сүүлднь, эн улс үкх. Эднә бурхн – гесн. Теднә буульмҗ кесн юмс бийснь һутана. Тедн һанцхн эн һазрин юмна тускар ухална. 20Зуг Мана Төрскн теңгр деер. Аврач болн Деед Эзн Исус Христосиг тендәс ирхиг бидн күләжәнәвидн. 21Тер мана арһ уга үклд ордг цогц-махмудыг хүврүлҗ Эврәннь туурмҗта цогц-махмудла әдл күчәрн кех. Эн күчәр Тер цугиг медәндән орулна.


### 4


Павелын сурһмҗ


1Мини хәәртә ахнр-дүүнр! Би тадниг икәр санҗанав. Тадн – мини байр, тадн – мини титм. Хәәртә ахнр-дүүнр, Деед Эзнлә нииләд батар зогстн.

2Эвода болн Синтих, буйн болтха, Деед Эзнлә нииләд хоорндан ни-негн бәәтн гиҗ би эрҗәнәв. 3Мини итклтә нөкд, чамаг сурҗанав эн хойр күүкд улст нөкд бол. Эдн Клементлә болн нань чигн нөкднрлә хамдан нанд дөң болҗ Сән Зәңг делгрүллһнд орлцад көдлдг билә. Эн улсин нерд Җирһлин Дегтрт бичәтә. 4Деед Эзнлә ниилҗ оньдин байрта бәәтн. Байрта бәәтн гиҗ бас келҗәнәв. 5Тана номһн бәәдлин тускар цугтан медтхә. Деед Эзн өөрхн. 6Юмнд бичә зовад бәәтн. Юн учрв чигн Бурхндан ханлт өргәд эрҗ зальврад, эврәннь сансн-санаһан Терүнд келтн. 7Тиигхлә әмтнә ухана медәнәс ик деер бәәсн Бурхна эв тана ухан-седклиг Христосла ниилүләд харсх.

8Аштнь ахнр-дүүнр: үннч, ачта, үнн чик, цевр, тааста, өврмҗтә, буйн болн буульмҗ авх ачта юмна тускар оньдин ухалтн. 9Нанас дассн, тодлҗ авсн, соңссн, үзсн юман күцәтн. Тиигхлә эвин Бурхн таднла бәәх.


Белг авснд ханлт


10Тадниг шинәс нанд килмҗән өгснд би Христосла ниилҗ байрлв. Тадн нанд урднь чигн нөкд болдг биләт, зуг нанд нөкд болх арһ таднд кесг цагт уга билә. 11Нанд юмн кергтә гиһәд би энүг келҗәхшв. Яһад гихлә, би бәәсндән байн болдг дасув. 12Түрү цагт болн юмн элвг цагт бәәдг дасув. Альд бәәв чигн, кезә бәәв чигн, өлсв чигн, эс гиҗ цадхлң бәәв чигн, дала юмта болн төрүц юмн уга бәәв чигн би бәәсндән байн болдг даслав. 13Нанд чидл өгдг Христос Исусла нииләд, би цугиг дааҗ күцәҗ чадҗанав.

14Тадн мини зовлңгиг хувалцлат. Эннь йир сән. 15Урднь, Сән Зәңг экләд делгрүлсн цагт, намаг Македонь һазрас һарч йовхд, таднас даву талдан чонҗ нанд нөкд болҗ, мөңгиг цуглулҗ илгәсн угаһинь тадн, Пилип хотна әмтн, бийстн меднәт. 16Намаг Тесалоник гидг һазрт бәәхд тадн кесг дәкҗ нанд нөкд болдг биләт. 17Би таднас белг авхин төлә энүг келҗәхшв. Зуг тадниг бийдән сә авхин төлә тиигҗ кетхә гиҗәнәв. 18Эпапродитәр дамҗад тадн нанд кергтәһәс үлү юм илгәвт, тегәд чигн ода нанд цуг юмн бәәнә. Тана илгәсн юмн Бурхнд нерәдсн күҗ мет болн тааста таалмҗта бәрц мет. 19Мини Бурхн Исус Христосар дамҗад алдр зөөрәсн авад тадниг кергтә юмар теткх.

20Мана Бурхн болн Эцк мөңкиндән тууртха! Тиигтхә.


Төгсвр


21Христос Исусла ниилснд Бурхна улст цугтаднь менд келтн. Нанла хамдан бәәсн ахнр-дүүнр бас таднд менд илгәҗәнә. 22Бурхна цуг улс таднд менд келҗәнә. Онц кевәр хаана бәәшңд көдлҗәсн улс бас менд келҗәнә.

23Деед Эзн Исус Христосин хәәрлт таднла бәәтхә!


## КАЛОСИНХН

### Христост иткдг Калосин улст илгәсн бичг


Эн бичг Епесәс дорд үзгт бәәх Баһ Азийин Калос балһсна чонҗин төлә бичгдсмн. Тер чонҗиг Павел бүрдәв чигн, болв терүнә медлд бәәсн һазрт тернь бәәҗ. Тегәд Епесәс, Римин эргндк балһсдас көдлмшчнр тиигән илгәхлә, Павел бий деерән үлү даалһвр авдг бәәҗ. Калост худл ном тархадг улс бәәсиг тер медв. Бурхнд шүтхин төлә, күцц авргдхин төлә теңгрин онц һардачнрт болн йоснд мөргх кергтә гиҗ тедн шунҗав. Дәкәд тер багшнр күн болһн шишлң авъяс күцәх зөвтә, үлгүрнь – керчлһнә, хот эдллһнә зокъял күцәх, талдан чигн төрмүд оньгтан авх зөвтә гиҗәцхәв.

Тиим худл номиг илткәд, христианмудын йосн ном үзүлхәр Павел эн бичгән бичҗәнә. Исус Христос күцц аврлт өгч чадхмн, худл номин иткмҗ болн бәәдл әмтиг Христосас хольҗах гиҗ тер келҗәнә. Бурхн Христосар дамҗад делкәг үүдәв, Терүгәр дамҗад делкәг Бий талан хәрү авчана. Һанцхн Христоста негдәд күн болһн авргдх. Эн номиг иткдг улсин җирһлд олзлхин тускар Павел бас келҗәнә. Павелын бичгиг Калост күргсн Түхкиг Өнәсм гидг ялч дахҗ йовв. Өнәсмин тускар Пилемонд бичсн бичгтән Павел сурҗана.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–8

Христосин бәәдл болн йовдлмуд 1.9 – 2.19

Христоста негдснд шин җирһл 2.20 – 4.6

Товчлгч үг 4.7–18


### 1


Мендллһн


1-2Бурхна улст, Калос хотна Христосла ниилсн итклтә ахнр-дүүнрт Бурхна седвәрәр Христос Исусин шүүҗ авсн апостол Павел халун менд илгәҗәнә. Мана дү көвүн Тимофей бас менд келүлҗәнә. 3-4(3а) Мана Эцк Бурхн цаһан сана болн амулң төвкнүн бәәдл таднд өгтхә.


Йөрәл тәвҗ зальврлһн


(3б) Тадниг Христос Исуст иткәд, Бурхна улст цугтаднь дуран өгситн соңсад, тадна төлә кезә чигн зальврхларн бидн Бурхнд, мана Деед Эзн Исус Христосин Эцкд, ханлтан өргнәвидн. 5Сән Зәңгин үннә үгмүд таднд түрүн болҗ келхлә, нәәлврин тускар тиигхд соңслат. Теңгрт тана төлә белдсн тоотд нәәләд, тадн дуран өгч иткҗәнәт. 6Түрүн өдрәс авн Бурхна хәәрлтин тускар соңсад, терүг йостаһар медснә хөөн Сән Зәңг тадн дунд сән ашта болад улм өргәр делгрнә. Терүнлә әдл Сән Зәңг нарт делкә деер бәәсн улс дунд бас тиигнә. 7Бурхна хәәрлтин тускар тадн мана эңкр көдләч, Христосин итклтә зарц, маднд дөң болҗах Эпапрас медвт. 8Әрүн Сәкүсн таднд өгсн дурна тускар Эпапр маднд келҗ өгв. 9Тер учрар тана тускар түрүн болҗ соңсснас авн бидн оньдин тана төлә зальврнавидн. Калост бәәх иткдг улс Әрүн Сәкүснә өгчәх цецн ухаһар болн медрләр дамҗад Тана таалыг медтхә гиҗ бидн Бурхиг сурнавидн. 10Тиигәд одҗ Деед Эзнә таалар Терүнд таасгддгар җирһәд, тадн олн сән йовдл һарһхит. Бурхна туск тана медрл өсх. 11Тадниг түрү-зүдү, зовлң тесвртәһәр дааҗ чаддгар Бурхн туурмҗта арһарн таднд күч өгтхә. 12Тиигәд тадн Эцкдән байртаһар ханлтан өргтн. Энтн герлин нутгт Эврәннь улсин зөөрәс нег әңгнь авхд тадниг белдв. 13Мадниг тер харңһу йосна үлмәһәс гетлгәд, Эврәннь дурта Көвүнә нутгт көтләд орулв. 14Эврәннь цусар Тер мадниг сулдхла, тиигҗ мана килнц тәвҗ өглә.


Христосин тускар


15Христос Бийәрн эс үзгдҗәх Бурхна авц-бәрцтә дүр болҗана. Цуг үүдсн юмсас Эн хамгин чинртәнь мөн. 16Энүгәр дамҗад теңгрт болн һазр деерк тоотыг, үзгдҗәх эс үзгдҗәхиг цугтаһинь, залҗах, нойлҗах, һардҗах, йос бәрҗәх сәкүсиг Бурхн үүдәсмн болҗана. Бурхн Христосар дамҗад орчлң үүдәв. Үүдәсн тоотыннь күслнь Христос болҗана. 17Цуг орчлңгиг үүдхәс урд Христос бәәсмн болҗана. Тиигәд үүдсн тоот цугтан Энүнлә нииләд дигтә-дарата бәәнә. 18Сүзгтни хург Христосин цогц-махмуднь болҗана. Христос эн цогц-махмудын толһань болҗана. Христос сүзгтни хургин әмн-җирһлиннь экнь болҗана. Энтн Бурхна ууһн Көвүн. Бурхн Терүг үксн улсас хамгин түрүлҗ әмдрүлхләрн, цугтаһаснь түрүңкнь болтха гиҗ әмдрүлҗ. 19Тиигәд Бурхна шиидврәр Бурхнд бийднь бәәсн тоот цугтан Көвүнднь бәәх йоста. 20Бурхн Көвүһәрн дамҗад орчлңд бәәсн тоотыг Бийтәһән эвцүлхәр шиидв. Көвүнәннь кирсд асхсн цусар теңгрт болн һазр деер бәәх тоотыг Бийләһән тиигҗ Бурхн эвцүлв. 21Урднь тадн му йовдл һарһад, хар саната йовсндан Бурхнас салу бәәләт. Тадн эврән Бурхна хортн болвт. 22Болв ода Эврәннь Көвүнә үкләр Бурхн таниг Бийиннь иньгүд кев. Учрнь иим: Бурхн таниг әрүн, цевр, буру уга кеһәд өмнән зогсахар седҗәнә. 23Болв тадн соңссн Сән Зәңгән цаарандан батар алмацлго иткәд нәәлврән бичә геетн. Би, Павел, нарт делкәд тархагдсн эн Сән Зәңгин цергләчнь ода болҗанав.


Сүзгтни хургт Павелын цергллһн


24Би тана төлә зовлң дааҗасндан байрта бәәнәв. Ода би Христос зовснла әдләр сүзгтни хургин төлә кевтнь зовлң даасиг чиләҗәнәв. Сүзгтни хург Христосин цогц-махмуднь болҗана. 25Бурхн намаг сүзгни хургин цергләч кев. Таднд дөң болтха гиһәд Эн намаг көдлмшт орулв. Тер көдлмш иим: Бурхна үгиг кевтнь цәәлһҗ өгх. 26Бурхн Эврәннь үгән урднь кесг зун җилмүдин туршарт күмн-әмтнәс нуувч кеҗ бәрҗ йовсмн. Ода болхла, Бурхн Эврәннь үгән улстан медүлв. 27Бурхна зура иим: Эврәннь нуувчан Бурхна улст медүлх. Эн байн алдр нуувч олн әмтнә цугтаннь төлә белн. Нуувчнь эн: Христос тана ухан-седклд бәәнә. Энтн таднд Бурхна туурмҗд орх нәәлвр өгчәнә. 28Тиигәд бидн Христосин тускар цугтаднь цәәлһҗәнәвидн. Бурхна өмн Исусла негдсн буру уга күүг зогсахин төлә күн болһниг бидн йир цецн кевәр саглҗ сурһнавидн. 29Эн даалһвриг күцәхин төлә би кинҗ көдлҗәнәв. Би энүг күцәҗ чадхв, яһад гихлә, Христос нанд тиим күч өгчәнә. Тер күчн мини седклд икәр көдлнә.


### 2


1Танд болн Ләәдикья балһснд бәәсн иткдг улст, нанла харһад уга улст дөң болхар би яһҗ ик зовлң дааҗ көдлҗ йовхин тускар медүлхәр седләв. 2Тедниг зөргтә болтха гиһәд, нег-негндән дуран тусхатха гиһәд би тиигҗ көдлв. Тиигәд үнн медрләс йосн нәәлвр кевтән ирх. Тедн тиигҗ Бурхна нууциг медҗ авх. Эн нууцнь – Христос Бийнь. 3Христос Бурхна цецнинь болн медрлинь, бултулгдсн зөөр үзүлсн метәр медүлҗәнә. 4Энүнә тускар бичхләрн, би кен чигн тадниг худл үгәрн, ямаран сән эс болв чигн чик хаалһас бичә хаҗилһтхә гиҗ санлав. 5Би таднла хамдан эс бәәвв чигн, болв би кезә чигн таднла бәәнәв. Тадна диг-даратаһар зогсиг Христост лавта кевәр итксиг үзәд би байрлҗанав.


Христосла ниилсн йосн җирһл


6-7Христос Исус Деед Эзн гиҗ итксндән тадн Терүнлә ни-негәр бәәтн. Модна уңг гүүнд урһснла әдл тадн эврәннь иткл батлтн. Бәрҗәх гер ул деер зогсснла әдләр тадн эврәннь җирһлдән Христост улм икәр нәәлтн. Энүг цугтаһинь таднд дасхла. Энүнә төлә ханлтан өргтн. 8Тадниг эндүрлһнә үлмәд орулхас саглтн. Тиим йовдл олн әмтнә авъясас, орчлңгиг залҗах сәкүсдәс[1], күүнәс һарчах цецн уханас болн йирин худлас учрх. Зуг Христосас биш. 9Бурхн бийнь кевтән Христост, Терүнә цогц-махмудт бәәнә. 10Тадн Христосла нииләд бәәсндән йосндан үнн җирһл аввт. Христос болх болшго, һардҗах болн йос бәрҗәх сәкүснәс өөдән йовна. 11Христосла ни-негәр бәәһәд тадн керчүлгдләт. Тадниг күн биш Христос керчлә. Эн керчлһнә учрнь иим: му йовдл һарһх седвәрин үлмәһәс сулдхлһн. 12Тадн уснд булхулгдхларн Исус Христосла оршагдад, Терүнлә тадн әмдрләт. Энтн Хритосиг әмдрүлсн Бурхна күчнд таниг иткснәс иштә учрв. 13Урднь болхла тадн эврәннь килнцәсн көлтә болн эс керчүлгдсндән үкснә тоод йовлат. Болв Бурхн тадниг Христосла әмдрүлв. Бурхн мана цуг килнциг тәвҗ өгв. 14Мадниг бурушаҗасн зааврмудта болн мана ялта цаасиг Тер уга кев. Терүг Бурхн кирст хадад кевтнь уга кев. 15Христос һардҗах болн йос бәрҗәх сәкүснәс бийән сулдхв[2]. Бәргдсн тедниг Христос ик диилвртәһәр олнд үзүлҗ йовулв. 16Тиигәд тадниг ю идх, уух, бурхн-шаҗна нәәрт орх, эс орхиг, шин сар һарсиг болн бемб өдр темдглх, эс темдглхиг нег чигн күн бичә гемшәтхә. 17Тертн зуг цугтан иргчдән учрх йоста бәәсн юмна сүүдр болҗана. Лавта бәәдлнь Христос мөн. 18Онц үзгдл үзсн төләдән бийән ик санатад тоолҗах күн бичә таниг гемшәтхә. Тиим күн талдан улс худлахар номһрулад, Бурхна элчнрт шүттхә гиҗ заана. Тиим күүнә ухан йирин күүнә уханла әдл. Терүгәрн деерлкнә. Болв деерлкх учр төрүц уга. 19Тиим күн цогцин толһа болҗах Христост нәәлдгән уурв. Христосас цогц кевтән эдлвр авна. Терүнә цогцнь үйәр шүрүсәр бәрәтә болад, Бурхна таалар өсҗәнә.


Христосла хамдан үклһн болн җирһлһн


20-21Тадн Христосла хамдан үкләт, тиигәд орчлң залҗах сәкүсдәс[3] сулдхгдвт. Тиигхлә яһад тадн эн нарт делкән улсла әдләр бийән бәрнәт? Тиигәд: «энүг бичә бәр», «терүг бичә эдл», «энүг бичә көндә», иим зокъялмудар яһад һардвр кенәт? 22Энтн зуг идх уухин туск зокъял. Эн зокъялмудыг күцәснәс төрүц олз уга. Иим зокъялмуд күүнә үүдәсн зокъялмуд болн ном. 23Иим зокъялмуд күүнә цецн уханас үүдсн болҗ медгдҗәнә. Тедн медәнәр эврән Бурхна элчнрт шүтҗәхин, худлар номһрҗахин, цогцан модьрунар зоваҗахин тускар келҗәнә. Болв тиим зокъялмуд эврәннь седвәрән һардхар седсн күүнд тусан күргшго[4].


### 3


1Кемр тадн Христосла хамдан әмдрсн болхла, теңгрт бәәх тоот тал өөрдх седкл зүүтн. Тенд Бурхна барун бийд Христос суусмн. 2Тадн һазр деерк биш, теңгрт бәәх тоотын тускар ухалтн. 3Яһад гихлә, тадн үкҗ одлат. Ода тана җирһл Христосла хамдан Бурхнд багтҗ бултулгдсн бәәнә. 4Тана йосн җирһл – Христос болҗана. Һазр деер Христос ирхлә, тиигәд тадн Терүнлә хамдан туурмҗтаһар ирхит.


Урдк болн шин җирһл


5-6Тер учр деерәс тадн бийдән бәәсн му седвәрәс цугтаһаснь гетлтн: аля йовдлас, җигшүртә юмнас, һал седвәрәс, хорта уханас, хармнлһнас (эс гиҗ худл бурхнд шүтлһн). Иим му, хорта юм әмтн һарһснас көлтә Бурхна заасиг эс соңссн күүг Тер цааҗлх. 7Урднь тадн иим му седвәртә бәәләт. Энтн тана җирһл залҗ йовсмн. 8Болв ода һалзуһас, килңгәс, талдан күүнд хоран күргхәс болн му бузр үг келлһнәс бийән сулдхх зөвтәт. 9Нег-негндән бичә худл келтн. Тадн хуучн авъясмудта күн болдган уурвт. 10Ода шин күн болвт. Эн шин күүг Бурхн, түүнә Үүдәч, оңдарулна. Тиигҗ тер күн Бурхнла әдл болх. Энүнә учрнь иим болҗана: тер күн Бурхиг кевтнь медх. 11Тиигәд буру номта улс, евреймүд, керчүлсн, эс керчүлсн, зүсн-зүүл келәр келдг улс, зерлг улс, ялч улс, сул бәәх улс дунд йилһвр уга болҗана. Христос хамгин тоомсртань болҗана. Иткдг улст Христос бүүрлҗ бәәнә. 12Тадн Бурхна улс болҗанат. Бурхн таднд дурлад бийиннь төлә таниг шүүҗ авч. Тиигәд тадн өр-өвч, цаһан седклтә, тогтун, җөөлн, тесвртә бәәдл үзүлх болҗанат. 13Нег-негнтәһән тесвртәһәр бәәтн. Кемр ө-һундл бәәхлә, тәвҗ өгтн. Деед Эзн тана килнц тәвҗ өгсн метәр нег-негнәннь буруһинь тадн бас тәвҗ өгтн. 14Иим йовдл күцәхләрн тадн нег-негндән дуран тусхатн. Дурн әмтиг цугтаһинь кевтнь негдүлнә. 15Христосин өгсн эв тадниг авх шиидврт күргтхә. Эн эв эдлхин төлә Бурхн тадниг нег цогцта болтха гиҗ дуудв. Бурхнд ханлтан өргҗ йовтн. 16Христосин туск ном тана зүркнд байн кевтән бүүрлх йоста. Ямаран чигн цецн уха олзлад нег негән сурһад саглҗ йовтн. Бурхна дуд, частрмуд болн Әрүн Сәкүснә дуд дуултн. Дуулхларн зүркнәсн Бурхнд ханлт өргҗ дуултн. 17Ю кев чигн, ю келв чигн, цугтаһинь Деед Эзн Исусин нернә төлә, Терүгәр дамҗад Эцк Бурхиг йөрәһәд күцәтн.


Иткдг улсин өрк-бүл


18Хәрд һарсн гергчүд, негн метәр залусиннь үгд ортн, яһад гихлә, Деед Эзнд иткдг улст эннь чик. 19Залус, эврәннь гергчүдтән дурта болтн, тедндән модьрун заң бичә һарһтн. 20Бичкдүд, мел эк-эцкән соңстн. Иим бәәдл Деед Эзнд тааста. 21Эк-эцкнр, эврәннь үрдүдиннь урмдыг хәрүлшгон төлә тедниг бичә һундатн. 22Зарцнр, эврәннь эздүдиннь даалһсн тоотынь кевтнь күцәтн. Тиигҗ кехләрн, тедн тадн тал хәләҗәх кемлә зуг теднә иткмҗ авлхар биш, Деед Эзиг күндлҗәхәс иштә тадн үнн зүркнәсн терүг күцәтн. 23Күцәҗәх кергән седклән тәвәд, күүнә төлә биш, Деед Эзнә төлә кеҗәх кевтәһәр күцәтн. 24Энүг тодлад автн: Деед Эзн танд Эврәннь әмтнә төлә бәәсн ачлврас өгх. Яһад гихлә, тана церглҗәх Христос йосн Деед Эзн мөн. 25Хар мөр һарһсн күн кесн йовдларн засгла харһх. Кениг чигн Бурхн йилһлго засглх.


### 4


1Тадн, эздүд, эврәннь зарцнран чикәр болн зөвтәһәр бәртн. Тана Деед Эзн теңгрт бәәхиг мартхмн биш.


Селвгүд


2Таслт угаһар зальврад, серглңгәр бәәһәд, оньдин йөрәлән өргҗәтн. 3Цаарандан Христосин нуувчин туск Эврәннь үгиг тархах арһ Бурхн маднд өгтхә гиһәд мана төлә бас зальвртн. Энүнәс көлтә би ода түүрмд бәәнәв. 4Намаг тодрхаһар цәәлһтхә гиһәд тадн зальвртн. Эн көдлмшиг би кех йостав. 5Христост иткдго улсла харһхларн, цецнәр бийән бәртн. Христосин тускар ямаран чигн арһан олзлад күүндтн. 6Күүнлә күүндхлә, тана келсн үг соньн болн таалмҗта болх йоста. Тиигчкәд әмтнд яһҗ чикәр хәрү өгхиг тадн медх зөвтәт.


Сүл мендллһн


7Мини тускар таднд мана эңкр дү, итклтә нөкд, маднла әдл Деед Эзнд церглҗәх Түхк цугинь келҗ өгх. 8Мадниг ямаран бәәдлд бәәхиг медүлхин төлә, таднд урмд өгхин төлә би терүг тадн тал илгәҗәнәв. 9Тадн тал тана хотнас ирсн итклтә болн эңкр дү Өнәсмиг Түхктә би бас илгәҗәнәв. Тедн энд юн болҗахинь цугтаһинь таднд келҗ өгх. 10Нанла хамдан бәрәнд бәәх Аристарх менд келүлҗәнә. Бар-Набан зе көвүн Марк бас таднд мендән илгәҗәнә. Би таднд терүнә тускар бичләв. Кемр тер тана тал ирхлә, терүг тосҗ автн. 11Юст гиҗ цугтан келдг Исус таднд мендән келүлҗәнә. Зуг эн һурвн Христост иткдг евреймүд Бурхна нутгин төлә нанла хамдан көдлҗәнә. Эдн нанд йир икәр дөңгән күргв. 12Тана багин гешүн болн Христос Исусин зарц Эпапр бас менд келүлҗәнә. Эн оньдин тана төлә зальврна. Бурхнас иигҗ сурна: «Алмацл уга, Бурхиг соңсҗ зүркәрн иткдг улсла әдл, тедниг кевтә бат итклтә кетн». 13Тана төлә, Ләәдикьян болн Ераполин иткдг улсин төлә тер йир шунҗ көдлҗәхиг би герчлҗ чадхв. 14Таднд мана күндтә эмч Лука болн Дэм мендән илгәҗәнә. 15Ләәдикьяд бәәх ахнр-дүүнрт болн Нумпад, терүнә герт цуглрдг хурлд нанас менд келтн. 16Эн бичг танад умшгдсна дару Ләәдикьян чонҗд умшулхин төлә илгәчктн. Тадн болхла Ләәдикьяс илгәгдх мини бичг умштн. 17Деед Эзнд церглн бәәҗ Архипд даалһсн даалһвриг күцәтхә гиһәд келчктн. 18Эн бичгиг эврәннь һарарн бичҗәнәв: Павел таднд мендән илгәҗәнә. Намаг бәрәнд бәәхиг бичә марттн. Тадниг цугтаһитн Бурхн хәәрлтхә!


## 1 ТЕСАЛОНИКИНХН

### Христост иткдг Тесалоникин улст илгәсн негдгч бичг


Тесалоники Римин эргмд бәәсн Македонь һазрин хотл балһсн бәәҗ. Павел Пилипәс нүүһәд һархларн тенд чонҗ бүрдәнә. Болв тер удл уга евреймүдин сөрү йовдлла харһна. Павел еврей биш улс дунд христианмудын зәңг тархаҗаснд тедн үлү үзнә. Павлыг тедн Тесалоникас көөһәд Бэра тал йовулна. Теднә чонҗин тускар дахулч болн хамдан көдлҗ йовсн Тимофейәс тер хөөннь зәңг соңсна. Тегәд Павел Тесалоникид бәәсн иткдг улст урмд өгхәр эврәннь түрүн бичгән теднд илгәнә. Теднә байрин болн дурна туск зәңг соңссндан ханлтан өргҗәнә, эврән теднлә яһҗ бәәсән бичҗәнә. Дәкәд тер бичгтән Христосин хәрү ирлһнә туск суврмудт хәрү өгчәнә. Эннь иим суврмуд: Христосиг хәрү ирхин өмн өңгрсн иткдг улс терүг ирхлә, мөңк җирһл авч чадхий? Христос шинәс хәрү кезә ирхмб?

Цугтан тогтунар көдләд, Христосиг хәрү ирхиг ицҗ күләтн гиҗ Павел тер бичгтән бичҗ.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1

Ханлт болн магтал 1.2 – 3.13

Христианмудын заң-бәәдл 4.1–12

Христосин хәрү ирлһнә туск ном 4.13 – 5.11

Сүүлңк сагллһн 5.12–22

Товчлгч үг 5.23–28


### 1


1Тесалоникид бәәх Бурхн Эцкин болн Деед Эзн Исус Христосин иткдг улст Павелас, Силас болн Тимофейәс. Цаһан сана, төвкнүн бәәдл таднд Бурхн өгтхә.


Тесалоникинхнә җирһл болн иткл


2-3Бидн кезә чигн тана төлә Бурхнд ханлтан өргнәвидн, бас зальврнавидн. Яһад гихлә, Христост иткснә ашт яһҗ көдлсиг, дурлсна ашт яһҗ күч-көлсән өгсиг, Деед Эзн Исус Христост нәәлснә ашт яһҗ тессиг бидн Бурхна болн мана Эцкин өмн төрүц мартхшвидн. 4Ахнр-дүүнр, Бурхн таднд дурлад, тадниг эврәннь улс болтха гиҗ шүүҗ авсиг бидн меднәвидн. 5Сән Зәңгиг тархахларн, бидн йирдән үг олзлв чигн, Әрүн Сәкүснә күчиг таднд бас үзүлвидн. Бидн Сән Зәңгд гүүнәр иткҗәхән медүлвидн. Таднла хамдан бидн яһҗ бәәсиг эврән меднәт. Тернь тана төлә бәәлһн билә. 6Тадн маднла әдл болн Деед Эзнлә әдл бәәдг дасвт. Зовлңта бәәсн бийнь тадн Сән Зәңгиг авад, Әрүн Сәкүснәс байрт күртвт. 7Бурхнд иткдг Македонь болн Ахья һазрин улст үлгүр болҗанат. 8Тиигәд таднас Деед Эзнә үг Македонь болн Ахья һазрин эргнд тарв. Тадниг Бурхнд иткснә туск зәңг бас эргндән соңсгдв. Маднд келдг үг уга, әмтн цугтаһинь меднә. 9-10Мана ирлһиг тадн яһҗ тоссиг, һарар кесн кегдлмүдт мөргдгән уурад, әмд йосн Бурхнд заргдхар болн үклин хөөн әмдрүлсн Бурхна көвүг теңгрәс бууҗ ирхиг күләҗәхиг әмтн келҗ өгҗәцхәнә. Исус Христос мадниг өөрдҗ йовх зарһас тач авх.


### 2


Тесалоникид Павелын кесн көдлмш


1Ахнр-дүүнр, мана нааран ирлһн хара бишинь тадн медҗәнәт. 2Тадн тал ирхин өмн Пилипд бидн зөвәр зовлң үзәд басгдсиг бас меднәт. Мана өмнәс боссн улс бәәсн бийнь, Бурхн маднд Терүнә Сән Зәңг цәәлһх көдлмш кехд зөрг өгв. 3-4Мана дуудврт худл чигн, бузрдах чигн юмн уга. Бидн тадниг меклхәр седҗәхшвидн. Бурхн мадниг сөрәд, Сән Зәңг цәәлһх зөв өгв, тиигәд бидн Бурхна седсәр келҗәнәвидн. Бидн әмтнд биш мана седкл меддг Бурхнд таасгддг көдлмш кеҗәнәвидн. 5Тиигәд бидн күүнәс олз хәәҗәхшвидн. Зуһудх үгмүд бидн эс келсиг тадн меднәлмт. Бурхн герч. 6Маднд таднас чигн, талдан улсас чигн буульмҗ керг уга. 7Болв апостолмуд болсндан бидн таднас дөң авч чигн чадх биләвидн. Түүнәс даву эк килмҗ өгчәх бичкдүдлә әдл бидн болвидн. 8Бурхна Сән Зәңг биш, нам эврәннь әмән таднла хувалцх дүңгәһәр таднд ик дуртавидн. Тиим күндтәт тадн. 9Ахнр-дүүнр, яһҗ бидн шунҗ көдлсиг тадн меддг болхит. Бурхна Сән Зәңг танад цәәлһхин төлә бидн цәәһәд унтлан тадниг зовашгоһар өдр сө уга көдлҗәнәвидн. 10Мадниг тадн дунд бәәһәд, цугинь әрүнәр болн чикәр мел буру угаһар бәәсиг тадн болн Бурхн герч. 11Эцк күн эврәннь үрдүдтәһән яһҗ бәәнә, тедү мет бидн таднла бәәсиг тадн эврән меднәт. 12Таднд омг өгәд, тадниг эвләд, Бурхнд таасгдх бәәдләр җирһтхә гиҗ эрләвидн. Бурхн таниг эврәннь алдр орнд ортха гиҗ дуудҗана. 13Тадн маднас Бурхна үг соңслат. Бурхна үг танд Исус Христост иткх урмд өглә. Бурхнд оньдин ханлт өргх бас нег учр бәәнә. Тер үгиг тадн күүнә үг гиҗ биш, Бурхна йосн үг гиҗ авлат. Иткдг улс, тана бийинтн дотр, тер үг сольлт кеҗәнә. 14Ахнр-дүүнр, Исус Христосла ниилүлсн Йудьян зүсн-зүүл һазрар бәәх Бурхнд иткдг улсла учрсн тоот таднла харһв. Тадн эврәннь орн-нутгин әмтсәс, евреймүдәс иткдг улс көөгдснлә әдл зовлң үзвт. 15Деед Эзн Исус Христосиг болн әәлдәчнриг Йудья улс алла. Мадниг болхла көөлә. Тедн Бурхнд таасгдҗахш, олн әмтнә дәәсн болҗана. 16Яһад гихлә, тедн буру номта улс аврхин төлә мана кеҗәх цәәлһврин көдлмшт харш болҗана. Терүгәрн тедн эврәннь сүл килнцән немҗәнә. Ода Бурхн теднд зарһ кеҗәнә.


Дәкнәс Тесалоникин чонҗд одх Павелын седкл


17Ахнр-дүүнр, бидн цөөкн болзгт ухан-седкләрн биш цогцарн салу йоввидн. Тиигәд тадниг үзхәр йир икәр седләвидн. 18Би, Павел, тадн тал кесг дәкҗ йовхар седв. Болв хар сәкүснә нойн нанд харш болад бәәв. 19-20Мана Деед Эзн Исус Христос ирхд тадн бас мана диилврин буульмҗ, мана ицл, мана байр болҗанат! Тадн мана буульмҗ, мана байр лавта болҗанат!


### 3


1Тиигәд бидн тесҗ ядад, эврән Афин балһснд үлдхәр седүвидн. 2Тадниг батлад, тана итклд туслхин төлә бидн маднла хамдан Исусин Сән Зәңг тархаҗ, Бурхна даалһвриг күцәҗ йовдг Тимофейиг илгәвидн. 3Илгәсн учрнь иим: учрх зовлңд даргдлго нег чигн күн итклән бичә хайтха. Иим зовлңд Бурхн маднд заясиг тадн эврән меднәт. 4Яһад гихлә, хамдан бәәсн цагтан бидн таднд зовлң үзхвидн гиҗ урдаснь келләвидн. Мана келсн тоот күцәгдсиг тадн меднәт. 5Тиигәд би тесҗ ядад, тана итклин тускар медхәр Тимофейиг илгәвүв. Эрлг тадниг бичә җилвтүлтхә гиһәд, дәкәд мана кеҗәх көдлмш мел хоосн болҗ һарвза гиҗ би саглҗалав. 6Ода Тимофей хәрү ирәд, тана итклин болн дурна туск Сән Зәңг авч ирв. Тадн даңгин мадна тускар байртаһар сандгиг, дәкәд тадн мадниг үзх күслтә бәәхиг тер маднд келҗ өгв. Бидн бас тиим седклтә бәәнәвидн. 7Тиигәд һашута болн зовлңта бәәсн мадниг тана туск зәңг, тана иткл мадниг төвкнүлв. 8Кемр тадн Деед Эзнлә нииләд бат бәәхләтн, тиигхлә бидн үнндән җирһхвидн. 9Тадна төлә Бурхнд ханлтан бидн ода өргҗ чадхвидн. Тана туск зәңг мадниг байрлулснд бидн Бурхна өмн ханлтан өргҗәнәвидн. 10Тадниг үзхин төлә болн Исуст тана итклһнд дуту тоотыг өгхин төлә өдр-сө уга бидн үнн седкләрн Бурхнд зальврдвидн. 11Тадн тал ирх хаалһиг мана Бурхн болн Эцк, мана Деед Эзн Исус Христос ясч өгг. 12Мадниг нег-негнтәһән болн олн улстаһан ни-негн, дурта бәәдгәр дүүргсн әдләр таниг Деед Эзн дүүргг. 13Мана Деед Эзн Исус цуг иткдг улсла хамдан ирх цагт Бурхн мана Эцкин өмн тадниг килнц уга, әрүн болхин төлә Деед Эзн батрулх.


### 4


Бурхнд тааста җирһл


1Ахнр-дүүнр, Бурхнд тааста болдгар бәәдгиг маднас дасҗ авчит, ода тадн тиигҗ бәәнәт. Болв Деед Эзн Исусин нернә төлә түүнәс сәәнәр бәәтн гиҗ эрҗәнәвидн. 2Деед Эзн Исусин нерн деерәс ямаран заквр өгсиг тадн меднәт. 3Бурхн тадниг әрүн җирһләр җирһтхә гиҗәнә. Тана дунд аля кедгнь уга болтха. 4Күн болһн эврәннь цогц-махмудан әрүнәр болн күндтә кевәр бәрхиг медх зөвтә. 5Бурхиг меддго, буру номта улсла әдл эврәннь аля седвәрт бичә авлгдтн. 6Нег чигн күн эврәннь ахнр-дүүнртән му юм бичә үзүлтхә, нег-негән бичә меклтхә. Тиим нүүлтә йовдлмуд һарһсн күүг Бурхн засглх. Бидн таднд түүнә тускар өмнәснь келәд сагллавидн. 7Бурхн мадниг бузр, аля биш, әрүн җирһлүр дуудла. 8Эн номиг эс авсн күн, күүг биш, таднд Әрүн Сәкүс өгсн Бурхиг бийинь һолҗана. 9Ахнр-дүүнрин дурна тускар таднд бичәд керг уга гиҗ санҗанав, тадн эврән нег-негндән дурта бәәдгиг Бурхн дасхла. 10Македоньд бәәх ахнр-дүүнртән цугтаднь тадн дуртаг бидн меднәвидн. Болв энүнәс үлүһәр нег-негндән дурта болтн гиҗ эрҗәнәвидн. 11Урднь мана келснлә әдл тогтунар бәәһәд, күн болһн эврәннь кергән күцәһәд, хойр һартан нәәлтн. 12Бурхнд иткдго улс күндлдгәр бәәх кергтә болҗана. Тадн талдан күүнә үлмәд бичә ортн.


Деед Эзнә ирлһн


13Ахнр-дүүнр, үксн күүнлә юн болдгинь тадниг медтхә гиҗәнәвидн. Ицл уга наадк улсла әдл тадниг зовашгоһин төлә тиигҗәнәвидн. 14Кемр бидн Исус үкәд дәкәд әмдрснд иткҗәхлә, Терүнд иткәд үксн улсиг Бурхн Исуста дахулҗ ирх. 15Деед Эзнә келсәр, Христосиг ирлһнд бидн әмд улс үксн улсас түрүлҗ Исуста харһшговидн гиҗ келҗәнәвидн. 16Бурхн эврән чаңһар заквр өгәд, дарунь Бурхна ах элчин дун һарад, Бурхна бүшкүрин ә һарсн цагт теңгрәс Деед Эзн бууҗ ирх. Тер цагт Исус Христост иткәд үксн улс түрүлҗ әмдрх. 17Дәкәд бидн, әмд улс, урднь үксн улсла хамдан Бурхна күчәр теңгрүр өрггдәд Исусла аһарт харһхвидн. Аш сүүлднь, оньдинд Деед Эзнлә хамдан бәәхвидн. 18Тиигәд иим үгәр нег-негән төвкнүлтн.


### 5


Белн болтн


1Ахнр-дүүнр, цагин болн йовдлын тускар таднд бичәд керг уга. 2Деед Эзнә өдр генткн сөөһин хулхач мет ирхинь тадн эврән сән меднәт. 3Әмтн «эв болн әәмшг уга» гиҗ келлдх, болв теднд күүкд һархин өмн генткн гесн мошклдг мет зовлң үзгдх. Тиигхлә нег чигн күн зовлңгас гетлшго. 4Болв, ахнр-дүүнр, тадн харңһуд бәәхшит. Тиигәд чигн эн өдр генткн таднур хулхач мет иршго. 5Бидн цугтан-герлин үрдүд, өдрин үрдүд болҗанавидн. Бидн сөөһин, таг сохр харңһуһин үрдүд бишвидн. 6Тиигәд бидн олн улс дахад, унтхмн биш, серглң бәәҗ, бийән бәрхмн. 7Унтдг улс сөөһәр унтна, әрк уудг улс сөөһәр уулдна. 8Тадн өдрә үрдүд болсндан, Бурхнд иткәд дурлх йостат. Энтн таднд харслтын дуулх мет болх. Тадн аврлтд нәәлх йостат. Тертн таднд хуйг мет болх. 9Бурхн мадниг цухлын төлә биш, мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад аврлт автха гиҗ урдаснь йилһв. 10Исус Христос мана төлә үкв. Бидн Терүг ирхлә, әмд болну, үксн болну хамдан Терүнлә бәәхвидн. 11Тиигәд ода бәәснлә әдләр нег-негән төвкнүлҗ нөкд болҗ бәәтн.


Сүл селвг болн мендллһн


12Ахнр-дүүнр, тадниг христианск җирһлүр залҗ, дасхҗ, тадн дунд көдлҗ йовх улсиг күндлтн гиҗ эрҗәнәвидн. 13Күцәҗ йовх кергин төлә тедниг хәәрлҗ, йир икәр күндлҗ йовтн. Хоорндан амулң-менд бәәтн. 14Ахнр-дүүнр, хуурмг улст уха орултн, әәмтхәднь омг өгтн, чидл угаднь нөкд болтн. Цугталань тесвртә бәәтн, гиҗ тадниг эрҗәнәвидн. 15Му йовдл һарһв гиҗ кенәс чигн өшә бичә нектн, хоорндан болн цугталань сәәнәр бәәтн. 16Оньдин байртаһар бәәтн. 17Оньдин зальврҗ йовтн. 18Кезә чигн Бурхнд ханлтан өргтн, яһад гихлә, Христосла негдсн улст Бурхна седвәр тиим. 19Әрүн Сәкүснә заль бичә унтратн. 20Әәлдхлиг бичә бастн. 21-22Цугинь сәәнәр хәләтн, сәәһинь авад, мууһинь хайтн. 23Мана Деед Эзн Исус Христос ирхләг эвин Бурхн тадниг кевтнь әрүлтхә, тана сүмс, седкл болн цогц килнцәс кевтнь сулдхтха. 24Таниг дуудсн Бурхн келсән күцәх, яһад гихлә, Бурхн итклтә. 25Ахнр! Мана төлә бас зальвртн. 26Ахнр-дүүнрән цугтаһинь әрүнәр үмсҗ мендлтн. 27Деед Эзнә нерн деерәс би танас сурҗанав: Эн бичгиг цуг ахнр-дүүнрт умшҗ өгтн. 28Деед Эзн Исус Христос тадниг хәәрлтхә.


## 2 ТЕСАЛОНИКИНХН

### Христост иткдг Тесалоникин улст илгәсн хойрдгч бичг


Христосиг хәрү ирх гисн зәңг Тесалоникид бәәх чонҗин төвкнүн бәәдл болн диг-дараг эвдҗәв. Христос хойрдад ирв гисн хәләцин тускар Павелын хойрдгч бичгт бичәтә. «Килнцин күн» гидг нертә нуувчар бәәсн күүнә һардврар Христос ирхин өмн хар санлһн улм өсх гиҗ темдгләд, Павел эн хәләцән чиклҗәнә. Тер күн Христосин өмнәс сөрлт кех.

Эн бичгин умшачнр түрү-зүдү юмнла харһв чигн, итклдән бат болҗ, Павелыг болн терүнә көдләчнриг дураһад бийән теткх, цаһан санаһан цаарандан әмтнд күртәх зөвтә гиҗ апостол темдглҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–2

Магтал болн буульлһн 1.3–12

Христосин ирлһнә туск ном 2.1–17

Христианмудын заңгин тускар 3.1–15

Товчлгч үг 3.16–18


### 1


1Тесалоникид бәәх Бурхн-Эцкин болн Деед Эзн Исус Христосин иткдг улст Павелас, Силас болн Тимофейәс. 2Бурхн мана Эцк болн Деед Эзн Исус Христос таднд цаһан сана болн төвкнүн бәәдл өгтхә.


Бурхна зарһ күләлһн


3Ахнр-дүүнр, бидн кезә чигн тадна төлә Бурхнд ханлтан өргх йоставидн. Тернь чик, яһад гихлә, тадн Бурхнд улм иткәд, нег-негндән улм икәр дурлҗанат. 4Тиигәд талдан һазрт бәәдг Бурхнд иткдг улс дунд тана тесврин болн көөгдҗәсн, күнд-түрү дааҗах цагт һарһҗах итклин тускар бидн омгтаһар буульнавидн. 5Энтн цугтан Бурхна чик зарһ бәәснә темдг. Аштнь тадниг Бурхн Эврәннь орнд бәәх дүңгә улс гиҗ тоолх. Ода тадн Бурхна орна төлә зовлң үзҗәнәт. 6Бурхн үннч. Тиигәд таднд зовлң үзүлҗәх күүг зовлңла харһулх. 7Тиим зовлң үзҗәсн таднд болн маднд Бурхн төвкнүн бәәдл өгх. Тиим бәәдл Деед Эзн Исус күчтә Бурхна элчнрлә хамдан теңгрәс асҗах һалын зальд үзгдхлә, тиигәд учрх. 8Бурхиг һолҗасн болн мана Деед Эзн Исус Сән Зәңг эс авчах улсиг тер засглх. 9Тедн мөңк үклд тусх. Тиигәд оньдинд Деед Эзнә болн Терүнә күчтә алдрас тер улс салһгдх. 10Иим йовдл Деед Эзн ирх өдр болх. Бурхнд иткәд церглҗәх улсас туурмҗ болн күндллһ авхар Тер ирх. Тер тоод тадн бас бәәхит. Яһад гихлә, тадн мана келснд иткләт. 11Бидн кезә чигн тана төлә зальврнавидн. Тадниг Бурхн дуудсн җирһлә ирлцҗәнә гиҗ тоолх. Бурхн Эврәннь күчәрн сән йовдл кех седвәр өгх. Тадна иткл дамҗад тана кеҗәсн тоотыг цугтаһинь Бурхн күцәх, гиҗ бидн зальврҗанавидн. 12Тегәд Мана Бурхна болн Деед Эзн Исус Христосин хәәрлтәр Деед Эзн Исусин нерн таднас туургдад, тадн болхла, Терүнәс туургдх болхит.


### 2


Бурхна зака эвдҗәх күн


1Ахнр-дүүнр, Деед Эзн Исус Христос ирлһнә тускар болн мадна Терүнлә харһлтын тускар болхла, би тадниг эрҗәнәв: 2Тадн әәлдхлин үгәс, зәңгәс болн мана бичсн бичг кевтә бичгәс Деед Эзнә өдр ирв гиҗ соңсхларн, бичә адһҗ үүмтн, бичә седкләрн зовтн. 3Тадниг ямаран чигн кевәр бичә меклтхә. Бурхна өмнәс буцлт эс болтл, мөңк һалд йилһгдәд, Бурхна зака эвдҗәх күн эс иртл, тер өдр иршго юмн. 4Тертн Бурхн гиҗ нерәдсн тоотд, терүнд шүтсн тоотд өшәтн болх. Түүнәс даву бийән теднәс үлүд тоолад, һол сүмд орҗ орм эзләд: «Би, Бурхмб!» – гиҗ келх. 5Танад бәәхдән мини энүнә тускар келсиг мартчквт? 6Ода эн күүг юн бәрҗәхинь тадн медҗәнәт. Энтн эврәннь цагтан ирх. 7Болв зака эвдлһнә нуувч күцәгдҗәнә. Бәрҗәх юмн эс авгдтл учрх юмн учршго. 8Тиигхлә зака эвдҗәх күн бийән үзүлх. Болв Деед Эзн Исус ирлһнд терүг нег дәкҗ үләһәд алх. Исус Христосин бәәлһн терүг уга кех. 9Бурхна зака эвдҗәх күн эрлгин йоста ирх. Тер күн ик чидл үзүләд, худл өвәрц юм болн онц темдг үзүлх. 10Үкх әмтнә төлә тер зүсн-зүүл мек һарһх. Тедн аврлтын төлә үннд эс итксндән болн эс дурлсндан үкцхәх. 11Бурхн үкх әмтнд эндү һарһдг юм илгәх. Тиигәд тедн худлд иткх. 12Тиигәд үнниг эс иткәд килнц таасҗахинь Бурхн цааҗлх


Тадн аврлтын төлә шүүҗ авгдвт


13Деед Эзнә дурлсн ахнр-дүүнр, тадна төлә бидн Бурхнд оньдинд ханлтан өргх йоставидн. Яһад гихлә, Бурхн тадниг Сәкүснә әрүллһнә көдлмшәр болн үннд итксәр дамҗад хамгин түрүнд аврхар шүүҗ авв. 14Мана цәәлһсн Сән Зәңг дамҗад Бурхн тадниг Терүнә төлә болн мана Деед Эзн Исус Христосин туурмҗиг хувалцтха гиҗ дуудв. 15Тиигәд, ахнр-дүүнр, батар бәәһәд, мана дасхсн тоотыг үгәр болн бичгәр дамҗад итктн. 16-17Маднд дурлад, бат ицлт, мөңк төвкнүлт хәәрлтәр өгсн мана Деед Эзн Исус Христос болн Бурхн мана Эцк тадна зүрк тогтнулад, тадниг сән йовдлмуд һарһҗ, сән үг келүләд батлх болтха!


### 3


Мана төлә зальвртн


1Ахнр-дүүнр, аш сүүлднь, мана төлә зальвртн. Деед Эзнә үг цаарандан чигн шулун тарад, тадн дунд туурсн әдләр тууртха гиҗ зальвртн. 2Таарш уга болн хорта улсас мадниг сулдххин төлә зальвртн. Сән Зәңгд зәрмнь иткхш. 3Деед Эзнд нәәлҗ болҗана. Тер таниг батраһад, эрлгәс харсҗ авх. 4Деед Эзн мадниг таднд иткүлҗ, мана закҗасиг цугинь күцәһәд, цааранднь чигн күцәхит гиҗ ицҗәнәвидн. 5Деед Эзн таднд Бурхна дур болн Христосин теслт күртәтхә гиҗ би зальврҗанав.


Көдлмш кех кергтә


6Деед Эзн Исус Христосин нерн деерәс, ахнр-дүүнр, бидн таднд иигҗ закҗанавидн: залху болн мана өгсн номар эс бәәх күүнлә бичә үүрлтн. 7Маднас үлгүр авад яһҗ бәәхинь тадн эврән меднәт. Танад бәәхдән бидн залхурҗ цаган давулсн угавидн. 8Күүнә мөңг-эдлврәр бас бәәсн угавидн. Бидн күүнд ацан болшгоһар седәд, нам өдр сө уга шунҗ көдлвидн. 9Бидн таднас күццднь дөң авч чадх бийнь, таднд үлгүр үзүлхәр тиигҗ бәәләвидн. 10Танад бәәхдән бидн «эс көдлхәр седсн күүнд, хот бичә өгтн» гиҗ келдг биләвидн. 11Болв тадн дунд бәәх зәрм залху улс мел көдлхәр седхш. Тедн күүнә кергт орлцна! 12Деед Эзн Исус Христосин нерн деерәс тиим улсиг бидн чиктән бәәһәд, эврәннь теткврин мөңг экләд олтн гиҗ закад, өмнәснь хөрҗәнәвидн. 13Тадн болхла, ахнр-дүүнр, цуцрлт угаһар әмтнд сә кеҗ йовтн. 14Эн бичгт өгчәх заквр эс авчах улст шишлң оньган өгцхәтн. Эврәннь бәәдләс ичдгәр, тиим күүнлә бичә үүрлтн. 15Зуг тиим күүг эврәннь дәәсн гиҗ бичә тоолтн. Терүг эврәннь дүүлә әдл хөртн.


Ашлгч үгмүд


16Мана Эвин булг – Деед Эзн танд төвкнүн бәәдл кезә чигн юунд болвчн учратха. Деед Эзн таднла оньдин бәәтхә! 17«Павелас менд!» бичг болһнаннь чилгчәр би һаран тәвҗәнәв. 18Деед Эзн Исус Христос таниг цугтаһитн хәәрлтхә!


## 1 ТИМОФЕЙ

### Тимофейд илгәсн негдгч бичг


Тимофей Баһ Азийин баахн наста христианин, еврей гергнә болн грек залуһин көвүн бәәҗ. Павелын кеҗәх көдлмштнь тер ханнь болн нөкднь болҗ көдлнә.

Тимофейд илгәгдсн түрүн бичгт һурвн һол төр темдглгднә. Түрүңкнь – чонҗд сурһгдҗах худл номин тускар автор саглҗана. Эннь евреймүдин болн еврей биш улсин семрү ухан-тоолвр. Терүгәр болхла, эн орчлң хар санан болҗана. Күн болһн зуг шишлң нуувч медрләр дамҗад аврлт авч чадхмн, йилһсн хот идлго, өрк-бүл угаһар бәәх зөвтә гиҗәнә. Эн бичгт чонҗиг яһҗ һардхин тускар болн мөргүлхин тускар, чонҗин һардачнр болн теднә нөкднр ямаран заң-бәрцтә болхин тускар бичәтә бәәнә. Товчлгчднь Павел Исус Христосин сән зарц яһҗ болхин тускар селвг Тимофейд өгчәнә, дәкәд иткдг олн зүсн багмудт тер ямаран даалһвр күцәҗ чадхин тускар бичҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–2

Чонҗин болн цергләчнрин зокалмуд 1.3 – 3.16

Тимофейин көдлмшин зокалмуд 4.1 – 6.21


### 1


Мендллһн


1-2Павелас, мана аврач Бурхна болн мана ицл Деед Эзн Христос Исусин закврар болсн апостолас Нанла хамдан иткдг мини көвүнд тоолгдсн Тимофейд. Цаһан сана, хәәрлт болн эвәр бәәлһ чамд Бурхн Эцк болн мана Деед Эзн Христос Исус өгтхә.


Худл номас сагл


3Македоньд йовҗаһад, би чамаг Епест үлдтхә гиҗ сурлав. Тенд худл ном сурһдг әмтн бәәнә. Чи теднд сурһдган уурулх заквр өг. 4Тедн кезәңк домгт болн то-томҗ уга уңг-тохмин тууҗд оньган бичә өгәд бәәтхә. Иим йовдл зуг керг уга зүткл учрана. Тернь Бурхна зурала төрүц залһлдан уга. Эн зураг бидн иткл дамҗад медҗ чадхвидн. 5Эн закврин күслнь – нег-негндән дурна седкләр хәрлцлһн. Иим дурн килнц уга зүркнәс болн цевр седкләс, үнн иткләс үүдҗәнә. 6Зәрм улс эднән үлдәчкәд, керг уга күүндврт авлгдв. 7Тедн Бурхна зака сурһдг багшнр болхар седнә. Болв эврән ю келҗәхән чигн медҗәхш, ю лавлҗ сурһҗахан чигн медҗәхш. 8Закаг чикднь эдлхлә, тер закан сән болхинь бидн меднәвидн. 9Чикәр бәәдг улсин төлә закас эс тогтагдсиг ухалх кергтә. Иим закас эвддг улсин болн буцлт босхдг улсин төлә, Бурхнд иткдго болн килнцтә улсин төлә, Бурхиг болн әрүн юмиг күндлдго улсин төлә, эцк-экән алдг болн йирдән алач улсин төлә тогтагдсмн. 10Тер закас аля, залус нег негән эзлдг, кү хулхалдг, худлч, андһаран эвддг болн чик номиг эвддг нань чигн улст нерәдҗ тогтагдсмн. 11Эн чик ном аврлтын туск Сән Зәңгәс үүдҗәнә. Эн туурмҗта Сән Зәңгиг цугтаннь алдр Бурхн нанд зарлх зөв өгв.


Павелд өгсн Бурхна хәәрлт


12Нанд көдлмш кех арһ-күч өгчәх, мана Деед Эзн Христос Исуст би ханлтан өргҗәнәв. Тер намаг итклтә гиҗ тоолад, церглтхә гиһәд шүүҗ авв. 13Урднь би Христосиг му келәд, өөлүләд көөдг биләв. Болв Бурхн намаг хәәрлв. Яһад гихлә, би мел юм медлго, Христост итклго бәәсмн бәәҗв. 14Мана Деед Эзн нанд аврлтын цаһан санаһан күртәҗ, иткл болн дуран өгв. Тернь Христосла ниилхлә ирдмн. 15Иигҗ келсн чик, энүнд итктн: Исус эн орчлңд килнцтә улсиг аврхар ирсмн. Теднә хамгин мунь бив. 16Болв Христос Исусиг эврәннь кемҗән уга теслтән үзүлхин төлә Бурхн намаг хәәрлв. Мини хөөн Христост иткх улст болн мөңк җирһл эдлх улст би үлгүр болҗ чадхв. 17Мөңк хаанд, оньдинд әмд бәәдг, нүднд үзгддг уга ор һанцхн Бурхнд кезә чигн күндллһн болн туурмҗ күртҗ йовтха. Тиигтхә. 18Тимофей, көвүн минь, би чамд эн заквран иткүлҗәнәв. Эн заквр урднь тана тускар келгдсн әәлдхлин үгмүдлә ирлцҗәнә. Сәәнәр дәәлдхин төләд чи эн үгмүдиг зевсг кевтә олзлҗ, 19итклән хадһлҗ, седклән цеврәр бәрҗ йов. Зәрм улс ичрән алдснас көлтә итклән геев. 20Тедн дунд Хуменья Александр хойр бәәнә. Тедниг би засглхар эрлгт орулҗ өгләв. Бурхна тускар му бичә келтхә гиҗ дасххар би тиигләв.


### 2


Иткдг улсин зальврлһна тускар


1-2Хамгин түрүнд би олн-әмтнә төлә, ик ахлачнрин төлә, йос һардҗах улсин төлә Бурхнас сурад, Бурхнд ханлтан өргәд зальвртн гиҗ закҗанав. Тиигәд одҗ Бурхиг күндләд, талдан улсиг тевчәд, бидн төвкнүн эвтә җирһләр җирһҗ чадхвидн. 3Тиим зальврлт сән болад, мана Аврачд, Бурхнд тааста болҗана. 4Олн-әмтн цугтан үнниг медәд авргдтха гих седвәр Бурхнд бәәнә. 5Бурхн ор һанцхн болдг. Бурхн олн-әмтнә хойрин хоорнд һанцхн эвцәчнь Исус Христос гидг күн болҗана. 6Цуг әмтиг аврхин төлә тер эврәннь әмәрн шордв. Тертн цагтан олн-әмтнд аврлт өгхәр седснә герч. 7Түүнә төлә би Бурхна ном тархачд, апостолд болн буру номта улсин төлә чик итклин багшт шүүҗ авлгдлав. Би таднд үнн үг келҗәнәв. Худл би келҗәхшв. 8Иткдг залус цүүгән-керүл болн ууран мартад, альд болвчн зальврхларн цевр һаран өргтхә гиҗәнәв би. 9Күүкд күн зальврхларн дигтә-тагта, цевр бийән дарсн хувц өмсх йоста. 10Бурхнд бийән даалһсн күүкд күн толһадк үсән икәр атхруллго самлх, бийән алтар, сувсар дегд үнтә юмар, үнтә хувцар кеерүлхәс үлү сән керг күцәх йоста. 11Тедн тогтун-тагчг, соңсхврта болҗ суртха. 12Би иткдг әмтн дунд сурһх эс гихлә залусиг һардх зөв күүкд күүнд мел өгшгов. Тедн тагчг бәәх йоста. 13-14Түрүн болҗ Бурхн Аадмиг үүдәлә, дәкәд Хабаг. Меклгдсн күнь Аадм биш, күүкд күн билә. Зуг тер меклгдәд Бурхна заквр эвдҗ. 15Кемр күүкд күн Христост иткәд, иткдг улст дурлад, цевр-цеерәр бийән бәрәд бәәхлә, Бурхн терүг күүкд һарһлһар дамҗад аврх. Иигҗ келсн чик, энүг итктн.


### 3


Иткдг улсин һардачин заңгин тускар


1-3Иткдг улс һардхар седҗәх күн бәәхлә, тер буйнта көдлмш кехәр седҗәнә. Иткдг улсин һардач күн иим болх йоста: әмтнәс келүлшго, һанцхн гергтә[1], чаһр ууҗ согтшго, бийән сәәнәр бәрдг, олн дунд күндтә, әмтиг гиичлүлхдән дурта, арһта багш, чаһрт авлгддго, ноолдач биш номһн заңгта, эвтә болн мөңгнд дурлшго күн болх. 4Тер күн эврәннь өрк-бүлән сәәнәр һардҗ чаддг болх зөвтә. Үрдүднь терүг бас тевчәд, соңсхврта болх йоста. 5Кемр кен чигн күн эврәннь өрк-бүлән эс һардҗ чадҗахла, тер күн яһҗ Бурхнд иткдг улсиг һардхмб? 6Һардх күүг шиңкән Бурхнд итксн улсас шүүҗ авхмн биш. Тиим күн ик сана зүүдг болдг. Тиигхләрн тер эрлглә әдл засггдх. 7Һардх күн олн дунд тоомсрта болх йоста. Эс тиигхлә тер күн һутагдҗ, эрлгин хавхд бәргдх.


Иткдг улсин нөкднрин заңгин тускар


8Иткдг улсин нөкднр бас тиим болх йоста: сән заңгта, үннч, чаһрт авлгддго, мөңгнд хармч биш болх. 9Тедн сүзгин медүлсн үннд цевр седкләрн иткх йоста. 10Түрүләд тиим улсиг сөрәд хәләх кергтә. Кемр тедн эн шүүвр даахла, тиигәд одҗ иткдг улсин нөкдин көдлмш кеҗ чадхмн. 11Нөкднрин гергчүд[2] бас сән заңгта, хов зөөшго, чаһр ууҗ согтшго, цугтад ицлтә бәәдг болх зөвтә. 12Нөкднр һанцхн гергтә[3] болх зөвтә. Эврәннь өрк-бүлән болн үрдүдән сәәнәр һардҗ чаддг болх йоста. 13Нөкднр эврәннь көдлмшән сәәнәр күцәхлә, тедниг талдан иткдг улс өөдән үнлх. Тедн Исус Христост итклиннь тускар зөргтәһәр келх.


Христианск сүзгин алдр нууц


14-15Би удл уга танад күрхв гиҗ нәәлҗәнәв. Кемр намаг удадхла, эн бичг Бурхна өрк-бүлд бийән яһҗ бәрхиг зааҗ өгх. Бурхна өрк-бүл әмд Бурхнд иткдг улс мөн. Иткдг улс болхла үннә ул болн хаац болҗана. 16(а) Мана шаҗна нуувч ик алдр: Исус Христос күн болад төрсмн. (16б) Әрүн Сәкүсн терүг чик седклтә гиҗ үзүлв. Терүг Бурхна элчнр цугтан үзлә. Түүнә тускар олн улс дунд цәәлһвр кегдв. Христос туурмҗтаһар теңгрүр авгдла. Терүнд делкән олн улс иткв.


### 4


Худл номин тускар


1Сүл цагт зәрм улс итклән хаяд худлч сәкүсиг соңсад, хар сәкүснә номд иткх гиҗ Әрүн Сәкүсн тодрхаһар келҗәнә. 2Тиим олн ном худл келдг улсар болн хойр чирәтә улсар дамҗад ирх. Теднә ичрнь кезәнә үкҗ. 3Тедн әмтнд өрк-бүл бичә өндәлһтхә гиҗ, зәрм зүсн хотыг бичә идтхә гиҗ сурһх. Болв Бурхн тер хотыг иткдг улс болн үнниг медсн улс ханлтан өргҗ идтхә гиҗ үүдәҗ. 4-5Бурхна үүдәсн юмн цугтан сән. Юунас чигн цөкрхмн биш, ханлтан өргҗ цугинь идх кергтә. Яһад гихлә, хот кевтән Бурхна келсн үгәр болн зальврлһар әрүслгднә.


Тимофейд өгсн сурһмҗ


6Чи, Тимофей, кемр энүнә тускар ахнр-дүүнртән цәәлһәд келәд бәәхлә, Исус Христосин итклтә көдләч болхич. Итклин үгәр болн урднь эврәннь дахсн чик номар чи өс. 7Чи Бурхн уга эргү домгт цаган бичә үрә. Бийән Бурхнд соңсхврта бәәдгәр дасх. 8Цогц-махмудан чаңһахд эврә олз бәәнә. Зуг Бурхнд соңсхврта бәәдл ик олзта, яһад гихлә, эн бәәдл ода болн мөңк җирһлд тусан күргх. 9Мини келсн мел үнн, цугтан иткх йоста. 10Бидн әмд Бурхнд нәәләд көдлҗ ноолдҗ йовнавидн. Бурхн цугтаг аврхар седнә. Иткдг улст аврлтан Бурхн күргҗәнә. 11Әмтнд закад, энүг сурһҗа. 12Бийән баахн гиҗ бичә күүнд басул. Үгәрн, бәәдләрн, дурарн, иткләрн болн цеврәр бийән бәрлһәрн иткдг улст үлгүр болҗ йов. 13Намаг иртл Бурхна Бичгиг олнд умшад, урмд өгәд сурһҗа, цәәлһҗ бә. 14Иткдг улсин ахлачнрин һар тәвлһәр дамҗад, әәлдхлин үгәр дамҗад чамд өгсн билгән бичә үлдә. 15Эн тоотыг шунҗ ке. Чини девшлһнә сән ашиг цугтан үздгәр бийән өгәд көдл. 16Бийиннь бәәдлән болн ю сурһҗахан оньһҗ хәлә. Энүгән оньдинд кеҗ йов. Кемр чи иигҗ кехлә, бийән чигн, чамаг соңсҗах улсиг чигн аврхич.


### 5


1Медәтә күүнд шүрүһәр бичә үг кел. Теднлә эврәннь эцктәһән әдл бә. Баһчудла дүүнртәһән әдл бол. 2Медәтә күүкд күүнлә экләһән әдл бә. Баахн наста күүкдлә эврәннь эгч-дүүнрлә әдл бол. Альк халхарн теднлә чигн бийән цеврәр бәр.


Иткдг белвсн гергчүдин тускар


3-4Түрҗәх белвсн улст эдлврәр килмҗән тусха. Кемр белвсн күүнд үрн бәәхлә, эс гихлә ачнр-зеенр бәәхлә, тедн иткдг улсин даалһврар өрк-бүлдән килмҗән өгәд асрх. Тер килмҗәрн тедн өвкнртән ачинь хәрүлх. Бурхн тиигхәр седҗәнә. 5Йосндан һанц белвсн күүкд күн Бурхнд нәәләд, өдр-сө уга дөң сурад зальврна. 6Кемр белвсн күүкд күн аля җирһләр бәәхлә, тер әмд болв чигн Бурхнд шүтлһәрн үкҗ одҗ. 7Хөөннь кү гемшәдгон төләд чи энүнә тускар иткдг улст цәәлһәд келҗә. 8Эврәннь төрл-садан, терүнәс үлү өрк-бүлән эс асрҗах күн иткләсн хольҗад, йосндан болхла, иткдго күүнәс дор болҗана. 9-10Иткдг улсин теткврт җир күрсн болн нег дәкҗ мордсн[4] белвсн күүг авхмн болҗана. Тер күн эврән сән йовдл һарһсарн темдгтә болх йоста: үрдән өскх, гиичлүлҗ чаддг, эврәннь герт орҗ ирсн иткдг күүнә көл уһах[5], күнд-түрүлә харһсн улст дөңгән күргх, цаарандан чигн сән йовдл һарһҗ йовх күн болх зөвтә. 11Җирн нас күрәд уга белвсн күүкд улсиг тер тоод бичә орул. Яһад гихлә, кемр әмд күүнә седвәрнь диилхлә, дәкн тедн мордхар седнә. Тер бәәдләрн тедн Исус Христосас холдҗана. 12-13Тиигәд тедн Христост өгсн үгән эвдсндән Бурхнас засглгдна: терүнәс оңданар болхла, тедн цаган хара давулдг дасна. Тедн гермүд эргнә, хов зөөнә, күүнә кергт орлдна, келгдшго юм келнә. 14Тиигәд би баахн наста белвсн күүкд улст күүнд одтха гиҗ селвг өгчәнәв. Тедн үр һарһад, гериннь эдл-ахуһан бүтәһәд, хортнасн му келүллго бәәтхә гиҗәнәв. 15Яһад гихлә, зәрм күүкд улс эврән итклән хаяд, эрлгиг дахлдв. 16Кемр Христост иткдг гергчүдт белвсн төрл-садн бәәхлә, тедндән килмҗән күргх йоста. Бийинь килмҗән тедн иткдг улсин багд даалһх йосн уга. Иткдг улсин баг болхла, йосндан төрл-садн уга, белвсн күүнд дөңгән күргх зөвтә.


Иткдг улсин ахлачнрин тускар


17Сәәнәр көдлмшән кеҗәх иткдг улсин ахлачнрт хойр дам җалв өгх кергтә. Түүнәс үлү цәәлһврин көдлмш кедг болн сурһдг ахлачнрт бас тиим мөңг өгхмн.

18Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Буудя цокҗах царин ам бичә бо», эс гихлә «Көдлҗәх күн эврәннь ачлвран авх йоста». 19Иткдг улсин ахлачнрт хойр-һурвн күн герч эс болтл гемшәхәр седсиг бичә соңс. 20Килнц һарһҗах ахлачнриг илднь олна нүүрт кел. Тиигхлә талдан улс килнц һарһхасн әәх. 21Бурхна, Исус Христосин, шүүҗ авсн Бурхна элчнрин нүүрт чамаг би эн зааврмуд авад, чирә хәләлго, нег чигн күүг йилһлго дураһад күцә гиҗ закҗанав. 22Деед Эзнә көдлмш күцәх кү шүүҗ авхин төлә бичә адһҗ терүн деер һаран тәв. Бас күүнә килнцд бичә орлц. Бийән цеврәр бәр. 23Цаарандан һанцхн ус биш, эврәннь геснә төлә болн эрүл-мендин төлә невчкн чаһр ууҗа. 24Зәрм күүнә килнц иләр үзгднә. Тиигәд тедниг Бурхн засглҗана. Зәрминнь килнц хөөннь одҗ медгднә. 25Түүшң сән керг бас иләр үзгднә. Зәрм сән керг хөөннь медгднә.


### 6


1Бурхн болн христианск номиг әмтн мууһар бичә келтхә гиһәд, иткдг ялчнр эврәннь эзән соңсх йоста. 2(а) Иткдг ялчнр эврәннь иткдг эздүдән күндлдгән баһрулх йосн уга. Яһад гихлә, эдн хоорндан ахнр-дүүнр болв. Ялчнр улм сәәнәр эзндән көдлх йоста. Ялчнрин көдлмшәс ору авчах эздүд теднд күндтә ахнр-дүүнр болҗана.


Худл олн ном болн йосн зөөр


(2б) Энүг чи сурһад, иткдг улс тиигҗ кетхә гисн дуудвр кеҗә. 3Талданар сурһҗах, мана Деед Эзн Исус Христосин тиим үгмүдлә болн христианск шаҗна номла эс зөвшәрҗәх күн ик саната күн. Тиим күүнд ямаран чигн медрл уга. 4-5Тиим му седклтә күн цүүгхдән, үгмүдин учрин тускар зүткхдән дурта. Тиигәд үлү үзх, нег-негнтәһән дәәлдх, му келх, күүг харлх болн үгдән багтлго бәәсн күн эврәннь чик ухаһан, үнән геесн күн. Иткл күүг байҗуллһна эв-арһ болҗана гиҗ тиим күн санҗана. 6Кемр тер нанд бәәснь болх гиҗәхлә, иткл күүг байҗулна. 7Бидн эн орчлңд мел юм авч ирсмн угавидн. Эн җирһләс нег чигн юм бийтәһән бас авч йовшговидн. 8Маднд хувцн, хот бәәхлә, бидн болҗана гих йоставидн.

9Байҗхар седсн улс җилвтәд хавхд бәргднә. Тиим улс эргү болн әәмшгтә седкл зүүһәд бийән зована. Тернь хөөннь теднә әмнь таслна. 10Мөңгнд дурллһн – цуг хорта тоотын уңгнь. Мөңгнд дурлад, эврәннь итклән хайсн олн улс бәәнә. Мөңгнд дурлснас көлтә тедн йир икәр зовцхав.


Христианск бәәдлин тускар


11Чи, Тимофей, Бурхна күнч. Тиигәд тиим бәәдләс зулҗ йов. Бурхна өмн чикәр бә, Бурхна зура күцә. Йосн иткл, дурн, тесвр, номһн бәәдл бийдән шиңгәҗ ав. 12Урлданд орлцад диилхәр седҗәх күн мет бол. Мөңк җирһлин өөдән ачлвр авхар шүтҗ йов. Герчин нүүрт чини герчлсн кемд Бурхн чамаг эн җирһлүр дуудв. 13-14Цугтад җирһл өгсн Бурхна болн Понтий Пилатын нүүрт, әәлго герчлсн Исус Христосин өмн би чамд закҗанав: чамд заксиг тер кевтнь мана Деед Эзн Исус Христосин ирх өдр күртл күцә. Тиигәд кен чигн чамаг бичә гемшәтхә. 15Бурхн Исусиг учрх цаглань ирүлх. Алдр Бурхн ор һанцхн һардач болҗана. Тертн цуг хаадудын хан болҗана, цуг эздүдин эзн болҗана. 16Бурхн һанцарн мөңк әмд. Тер нег чигн күн өөрдшго герлд бәәнә. Терүг нег чигн күн үзәд уга. Үзҗ чигн чадшго. Тиигәд мөңк туурмҗ болн күчн Терүнә болтха. Тиигтхә. 17Байн улсиг иигҗ зак: «Бичә деерлктн. Зөөртән бичә нәәлтн. Мана байрта бәәдлин төлә кергтә тоотыг элвгәр өгчәх Бурхнд тадн нәәлтн. 18Тадн туста юм кетн. Кесг холван сән йовдл һарһтн, өгәнч болтн. Талдан улсла эврәннь зөөрән хувалцтн». 19Тиигәд тедн бийдән зөөр зөөһәд, тернь иргчиннь сән ул болх. Тедн мөңк җирһлд күрч чадх. 20Тимофей, чамд даалһсиг хадһлҗ йов. Хоосн күүндврәс холд йов. Медрл гиҗ эндүһәр нерәдҗәх худл номиг бичә ав. 21Харм тусҗ, зәрм улс иим номд бәәсндән итклин хаалһан геев. Бурхн тадниг хәәрлтхә!


[3] 3:12 - Һанцхн гергтә, эс гихлә, нег дәкҗ гер авх.

[5] 5:9-10 - Көл уһах – тер цагт ялч күн герт орҗ ирсн улсин көләс хаалһин тоорм уһаҗ цеврлх йоста бәәсмн.

## 2 ТИМОФЕЙ

### Тимофейд илгәсн хойрдгч бичг


Эн бичгин ик зууднь Павел баахн наста көдләч, нөкд Тимофейд эврәннь селвгән өгчәнә. Һол төрнь болҗ тесвртәһәр бәәлһнә төр хәләгдҗәнә. Павел селвг өгн бәәҗ Исус Христосин тускар итклтәһәр герчлтхә, Сән Зәңгин болн Хуучн Бооцана йосн номар һардвр кетхә, әмтнә өмн багшин болн Сән Зәңгин тархачин даалһвран күцәтхә гиҗ Тимофейд урмд өгчәнә. Тимофейиг тер «эргү болн модьрун зүтклдәнд» орҗ одвза гиҗ икәр саглҗана. Тиим зүтклдән сән юм үзүлхш, зуг олн улсиг үрәнә. Тегәд Павел эврәннь җирһләс үлгүр кеҗ күслиннь тускар терүнд бичҗәнә: итклиннь, тесврин, дурна, күчр-күндиг даахин тускар.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–2

Магтал болн сагллһн 1.3 – 2.13

Селвг болн сагллһн 2.14 – 4.5

Павелта харһсн йовдлмуд 4.6–18

Товчлгч үг 4.19–22


### 1


Мендллһн


1Павелас, Бурхна седвәрәр шүүҗ авсн Христос Исусин апостолас. Урднь амлсн җирһлиг цәәлһтхә гиҗ Бурхн намаг илгәв. Зуг бидн Христос Исусла нииләд иим җирһлиг эдлҗ чадхвидн. 2Мини эңкр көвүн Тимофейд. Эцк Бурхн болн мана Деед Эзн Христос Исус чамд цаһан сана, хәәрлт болн эвтә бәәдл өгтхә.


Бурхнд илгәҗәх ханлт


3Цевр седкләрн Бурхнд шүтәд мини өвкнр кеснлә әдл, би чини төлә өдр сө уга Бурхнд зальврҗ ханлтан өргҗәнәв. 4Чини уульсиг санад, чамаг дегд икәр үзхәр седҗәнәв. Эн харһлт намаг йир байрлулх билә. 5Чини үннч итклин тускар би саннав. Чини эмг эк Лоис тиигҗ иткдг билә, чини эк Юникә чигн бас. Чамаг теднлә әдл сүзгтә бәәх гиҗ би йир ицҗәнәв. 6Бурхна өгсн билгиг күццднь олзл гиҗ би чамд седвәр орулҗанав. Намаг һаран чам деер тәвсн цагт чи эн билг авлач. 7Мадниг күчтә болад, әмтнд дурта болад, бийән бәрҗ бәәтхә гиҗ, бичә әәтхә гиҗ Әрүн Сәкүс Бурхн өглә. 8Тиигҗ Деед Эзнә тускар келхләрн бичә ә. Христосас көлтә намаг бәрәнд бәәхәс бас бичә ич. Түүнә ормд Сән Зәңгин төлә нанла әдл зовлң даахдан белн бол. Бурхн чамд тер зовлңгиг даах күч өгх. 9Бурхн мадниг аврад, Түүнә улс болтха гиҗ дуудв. Мана сән керг-үүлин төлә биш, зуг Эврәннь цаһан санаһарн болн Эврәннь зураһар Бурхн тиигв. Делкә үүдтл Бурхн Христосар дамҗад маднд цаһан санаһан өгв. 10Мана Аврач Христос Исус эн һазрт ирсәр бидн Бурхна хәәрлт үзҗәнәвидн. Христос үклиг дииләд, маднд мөңк җирһлин хаалһ заасиг бидн Сән Зәңгәс меднәвидн. 11Намаг, Сән Зәңг тархач апостол болн багш болтха гиҗ Бурхн шиидв. 12Терүнәс көлтә би ода йир икәр зовҗанав. Болв кенд иткҗәхән сәәнәр меднәв, зовлңгас төрүц әәҗәхшв. Мини даалһсн тоотыг Исус Христос сүл өдр күртл хадһлх гиҗ икәр ицҗәнәв. 13Нанас соңссн тоотан олзл. Тер чамд чик номин үлгүр болх. Христос Исусла ниилсн учрас Терүнд иткәд дурл. 14Чамд бәәх Әрүн Сәкүснә күчәр чамд даалһсн үнниг хадһл.


Павелын зәңгс


15Пүгел Гермоген хойр болн Азийин һазрт бәәх инкдг улс цугтан намаг үлдәв. Түүг чи меднәч. 16Өнәсәпр болн энүнә өрк-бүлинь Деед Эзн хәәрлг. Нанд тер кесг дәкҗ дөңгән күрглә. Намаг түүрмд суулһснас тер мел ичдго билә. 17Римд ирхләрн тер намаг хәәһәд олҗ авла. 18Деед Эзн эврәннь ирх өдртән түүг хәәрлтхә. Епес балһснд нанд Өнәсәпр яһҗ урмд өгсинь чи сәәнәр меднәлмч.


### 2


Христос Исуст итклтә бол


1Көвүн минь, Христос Исусин өгчәх хәәрлт чамаг батратха! 2Талдан әмт сурһх дүңгә итклтә улст олн герчнрин нүүрт нанас соңссн тоотан келҗ йов. 3Чи Христос Исусин итклтә дәәч мет зовлң да[1]. 4Нег чигн дәәч өдгә бәәдлин керглә оралдҗахмн уга. Түүнә һол төрнь – эврәннь толһачд таасгдх төр. 5Кемр марһана диг-дараг эвдхлә, нег чигн бөк эврәннь ачлвран авч чадшго. 6Тәрәнд көдлҗәх көдлмшч күн эврәннь хүвән хамгин түрүнд авх зөвтә. 7Мини келҗәхиг ухал. Чамд цугтаһинь медхд Деед Эзн дөң болх. 8-9Давидин хөөт үй, үкәд әмдрсн Христос Исусиг оньдин санҗ йов. Энтн мини тархасн Сән Зәңгәс медгдҗәнә. Сән Зәңг тархаснас көлтә би зовҗ йовнав. Терүнәс көлтә намаг йос эвдсн күн кевтә цевлв. Болв Бурхна үгиг цевлҗ болшго. 10Тиигәд би Бурхна шүүҗ авсн улсин төлә, тедн Христос Исуст иткәд аврлта болн мөңк җирһлтә болтха гиһәд цугинь дааҗанав.

11Иигҗ келсн чик. Энүнд итктн: кемр бидн Христос Исусла хамдан үксн болхла, Терүнлә хамдан бидн җирһхвидн. 12Кемр бидн ода тесҗәхлә, Терүнлә һардх цаг учрх. Кемр: Бидн Терүг медхшвидн гихлә, Тер бас мадниг медхшв гих. 13Кемр бидн үгдән күрдго болхла, Тер оньдин үгдән күрнә. Яһад гихлә, Христос Исус бийиннь авц-бәрцән оңдарулҗ чадшго.


Христосин үнн зарц


14Бурхар[2] герч кеһәд, чи сүзгтә улсиг үг деерәс бичә зүтклдтхә гиҗ седвәр орулҗ закҗа. Иим зүтклдән олз төрүц орулшго, соңсҗах улсиг иткләс салһх. 15Бурхн чамаг сән зарц гиҗ келдгәр сәәнәр көдл. Эврәннь кесн көдлмшәсн ичдгоһар Бурхна үгиг чикәр сурһ. 16Бурхн уга күүндврәс хол йов. Тиим күүндвр әмтиг Бурхнас хольҗулад йовна. 17Тиим күүндвр үклин хальдврта гем мет тарна. Хуменья Пилет хойр тиим күүндвр кеҗәнә. 18Эдн үнн юмнас зөвәр хольҗад одцхав. «Бидн, иткдг улс, әмдрҗ одлавидн», – гиҗ тедн келҗәнә. Энүгәрн тедн олн улсин сүзг уурулҗана. 19Болв Бурхна бат ул күүршго. Терүн деер иим бичвртә тамһ бәәнә: «Деед Эзн эврәксән меднә», дәкәд «Би Деед Эзнә күмб гиҗәх күн, эврәннь килнцтә керг-үүлән хайх зөвтә». 20Ик гер болһнд, цаһан мөңгн, алтн савмудас талдан, модар болн шаврар кегдсн савмуд бәәхиг чи меднәлмч. Зәрм сав ачта кергт олзлгдна, зәрмнь йирин бәәдлд кергтә. 21Кемр күн тер худл номас цеврдәд һархла, ачта кергин төлә бәрҗәх сав мет тер болх. Яһад гихлә, тер Бурхнд нерәдгдсмн, дәкәд эврәннь Эзнд керглгдҗәнә. Тиим күн сән йовдл күцәхдән кезә чигн белн. 22Баһ насна җилвтә седкләс сагл. Чик седклтә бә. Деед Эзнд үнн ухаһарн мөргсн улсла итклтә бә, дурл, эвтәһәр бә. 23Медрл уга болн һәргтә зүтклдәнд бичә орлц. Тиим юмн кезә чигн саллт цацхмн болҗана. 24Деед Эзнә зарц тиим биш болх йоста. Тер, хәрнь, цаһан санатаһар цугталань бәәх, сурһмҗ дасхх, эврән тесвртә болх йоста. 25-26Кемр түүнә кергт кен негнь харш болҗахла, терүг җөөлн кевәр чиклх кергтә. Тиигәд одҗ, Бурхн терүнд ухан-санаһан сольх арһ өгх йосн үнниг медхмн болвза. Тегәд тер күн эрлгин хавхас һарч чадх. Яһад гихлә, урднь эрлг терүг бәрҗ авад, эврәннь үлмәд орулсмн билә.


### 3


Сүл цагт күүнә заң ямаран болх


1Сүл цагт күнд болхиг медҗ ав. 2Әмтн бийрхг болх, мөңгнд дурта, деерңһү саната, деерлкдг, хорта үгтә, эк-эцкән соңсдго, «ханҗанав» гиҗ келдго, ичр-һутр уга бәәдг, 3-4өршәңгү уга, ни уга болх. Тедн ховч болх, бийән бәрҗ чадшго, догшн, сән йовдлд дурго, нәәлҗ болшго, килмҗ уга, караг улс болх. Тиим улс эврәннь седвәрт Бурхнас давуһар дурлх. 5Бәәдләрн Бурхнд сүзглсн мет йовна. Йосндан болхла, тедн Бурхна күчиг «керг уга» гих. Тиим улсас хол йов. 6Худл номта улс килнцдән даргдҗах, зүсн-зүүл седвәртән авлгдҗах муңхг күүкд улсин герт орад, тедниг эврәннь үлмәд орулҗана. 7Тиим күүкд улс кезә чигн сурсн бийнь үнниг медҗ чадшго. 8Ян Ямбр хойр бас Мошег келсн бийнь зөвшәрсмн уга. Эн улс бас тиигҗ кеҗәнә – үннлә зөвшәрҗәхш. Тедн чик ухаһан гееһәд, эврәннь итклән хайв. 9Болв теднә күцәмҗ удандан бәәшго. Теднә һәрглҗәх бәәдл олна нүүрт илрх. Тиим йовдл Мошелә эс зөвшәрсн улсла учрла.


Тимофейд өгчәх сүл даалһвр


10Болв чи болхла, мини номиг, мини бәәдлиг, мини җирһлин күслиг дахвч. 11Чи мини итклиг, теслтиг, дуриг, чиирг бәәдлиг, мини ардас көөлдсиг, зовлңгиг сәәнәр меднәч. Тедү мет нанла Антиохд, Иконьд, Лустрт юн учрсинь чи меднәч. Би йир күчр юм дааҗ һарв. Болв Деед Эзн намаг терүнәс гетлгв. 12-13Христос Исусла нииләд Бурхнд соңсхврта бәәхәр седҗәх күүг көөх. Болв хар саната улс болн мек һарһдг улс улм-улм му йовдл һарһад йовх. Тедн олыг болн бийән цаарандан мекләд йовх. 14Чи болхла сурсарн, итксәрн һардвр ке. Кен чамаг сурһсиг чи меднәлмч. 15Чи бичкнәсн авн Бурхна Бичг меднәлмч. Эн Бичг чамд цецн уха орулад, Христос Исуст иткснәс иштә аврлтд күргх. 16Бурхна Бичг бичхд Бурхн урмд өгв. Эн Бичг сурһх йовдлд, буруһинь үзүләд чиклхд, Бурхна таалар бәәхд йир туста. 17Тиигәд одҗ Бурхна күн альк халхарн чигн цаһан сана күцәхдән белн болх.


### 4


1-2Бурхнар болн әмдинь чигн, үксинь чигн зарһ кех Христос Исусар герч бәрҗ, чамаг Сән Зәңг тарха гиҗ би закҗанав. Яһад гихлә, Христос Исус хан мет ирҗ һардх. Әмтнд таасгдв эс таасгдв Сән Зәңгиг альк цагт болв чигн тархахд чи белн бол. Эндүһин тускар иләр келәд, чикләд, урмд өгәд йов. Әмтиг сурһхларн тесвртә бол. 3Удл уга әмтн чик номиг соңсхар седшго цаг ирх. Тедн эврәннь седсән күцәхәр седх. Әмтн зүсн-зүүл багшнр дуудад, тедниг соңсх. Болв теднь зуг соңсхар седҗәхинь әмтнд келҗ өгх. 4Үннә ормд тедн домг соңсх. 5Зуг чи бичә толһаһан ге, зовлңгиг дааһад, Сән Зәңгиг тархаҗ күцәһәд, эврәннь даалһвран цугтаһинь ке. 6Намаг удлго алх. Мини үкл Бурхнд тәкл тәкҗәснлә әдл болх. Нанд җирһхд баахн цаг үлдв. 7Би алдр урлданд орлцв. Ут хаалһиг күццднь һатлад, итклән хадһлв. 8Намаг чикәр бәәснд Бурхн нанд дииләчин ачлвр бел кечкв. Терүг Бурхн тааларнь бәәсн улст өгх. Үнн зарһч Деед Эзн темдглсн өдртән ачлвриг нанд эврән өгх. Һанцхн нанд биш Терүг ирхиг йир икәр күләҗәх улст өгх.


Павелын җирһлин тускар


9Дэм намаг үлдәснәс иштә шулуһар ирҗ үз. 10Тер эн җирһлд авлгдад Тесалоники балһс орв. Крескән Һалатья гидг һазр тал одв, Тит болхла Далматья гидг һазр тал йовв. 11Нанла һанцхн Лука үлдв. Кемр ирхләрн бийтәһән Маркиг дахул. Тер нанд мини көдлмшт икәр дөң болх. 12Би Түхкиг Епес балһсн тал йовулв. 13Нан тал йовхларн, мини деер өмсдг хувц, буйн болтха, авад ир. Би терүг Троя балһснд Карпин герт үлдәҗв. Дегтрмүд авад ир. Тедн заагт мини арсар кесн дегтрмүд авад ир. 14Улан мөңгнә урч Александр нанд кесг му йовдл үзүлв. Деед Эзн терүг кесн тоотарнь засглх. 15Чи бас терүнәс сагл. Яһад гихлә, тер мана цәәлһврин көдлмшин йир күчтә хортн. 16Намаг түрүн зарһд бийән харсҗ үг келсн цагт, нег чигн күн ирҗ дөңнсмн уга. Цугтан намаг хайв. Болв Бурхн бичә тедниг гемшәтхә. 17Деед Эзн нанла хамдан билә. Буру номта улсин төлә мини үгәр Сән Зәңг тархахар Тер нанд чидл өгв. Бурхн намаг үкләс татҗ авв. 18Цаарандан чигн Деед Эзн намаг му юмнас халхлх. Тер намаг эврәннь теңгрин орнд күргх. Мөңкинд Деед Эзн туурмҗта йовтха. Тиигтхә.


Товчлгч мендллһн


19Прискад болн Әкүльд, бас Өнәсәприн өрк-бүлд менд кел. 20Эраст Коринф балһснд үлдв. Гемтсн Тропимиг би Мелитд үлдәх зөвтә болв. 21Чи үвл күртл нааран ирҗ үз. Чамд Юбул, Пудэн, Лин, Клавдья болн ахнр-дүүнр цугтан менд келүлҗәнә. 22Деед Эзн чамла бәәтхә. Бурхн тадниг цугтаһитн хәәрлтхә.


## ТИТ

### Титд илгәсн бичг


Тит буру номта күн бәәҗ. Дәкәд эн христианин болад, Павелта хамдан көдләд, Терүнә миссионерск көдлмшт нөкднь болв. Крит гидг арл деер чонҗин көдлмш һардҗах баахн наста нөкдтән Павел эн бичгән илгәҗәнә.

Негдвәр болхла, чонҗин һардач Критин кесг улсин му заң тоодан авад, бийнь ямаран заңгта болхин тускар бичҗәнә. Цааранднь Павел чонҗд олн зүсн багмудыг, өвгд, эмгдүдиг (теднь баахн гергчүд сурһх йоста), баахн залусиг, ялчнриг яһҗ сурһхиг Титд зааҗана. Чилгчднь тер христианск заң-бәрцин тускар Титд селвг өгчәнә. Хамгин кергтәнь: төвкнүн бәәх, үүрсг болх. Дурго болснасн, метклдәнәс, чонҗд болдг хувалһнас хол йовтн гиҗ Павел бичҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–4

Чонҗин цергләчнр 1.5–16

Чонҗин олн зүсн багмудын күцәх кергүд 2.1–15

Сагллһн 3.1–11

Товчлгч үг 3.12–15


### 1


Бичгин эклц


1-3Павелас, Бурхна зарцас болн Исус Христосин апостолас. Би Бурхна шүүҗ авсн улсиг иткл болн мана шаҗна сурҗах үнниг медүлх апостол болҗ илгәгдләв. Мөңк җирһлин нәәлт эн үннә ул болҗана. Бурхн эклцәсн авн маднд мөңк җирһл өгхәр үгән өглә. Бурхн төрүц худл келдмн биш. Бурхн кергтә цагтан нанд даалһсн үгәр дамҗад зураһан маднд үзүлв. Аврач Бурхна зааврар би эн зураг цәәлһҗ өгчәнәв. 4Нанла хамдан нег иткл хувалцҗах, мини тоолгдсн көвүн Титд. Бурхн Эцк мана Деед Эзн Исус Христос хойр чамд цаһан сана, болн төвкнүн бәәдл өгтхә.


Титин даалһвр


5Чамаг Критд эклсән күцц күцәһәд, балһсн болһна чонҗд мини заасар ахлачнриг тәвтхә гиһәд үлдәләв. 6Ахлач күн урднь нег чигн буру уга болх зөвтә, һанцхн гергтә болх зөвтә. Терүнә үрдүд бас Христост иткәд, сән авъяста, соңсхврта болх зөвтә. 7Һардачд Бурхна көдлмш даалһгдҗана. Тиигәд тер урднь нег чигн буру йовдл эс һарһсн болх йоста. Тер күн сөрсхр биш, ур уга, чаһрт авлгддго, ноолдач биш, мөңгнд хармч биш болх зөвтә. 8Зуг тер кү гиичлүлхдән дурта, сә кехдән дурта, бийән сәәнәр бәрдг, чик седклтә болх. Тиим күн дигтә-дарата болад Бурхнд шүтх йоста. 9Дәкәд тиим күн номас авсн чик үгд иткх зөвтә. Тиигәд иткдг улст чик ном сурһад, урмд өгх. Эн номиг бурушаҗах күүнд теднә эндүһин тускар иләр келҗ чадх. 10Яһад гихлә, буцсн улс эврәннь эргү номарн әмтиг меклҗәхнь олар бәәнә. Христос иткдг улсас евреймүдин авъяс бәрҗәх багин улс тедн дунд йир олн. 11Худл ном тархахднь тедниг эрк биш зогсах кергтә. Тедн мөңг олхин төлә ичртә йовдлар өрк-бүлин иткл эвдәд, эс сурһшго юм сурһҗ заана. 12Нам теднә нег әәлдәчнь иигҗ келҗ: «Критин улс цугтан худлчнр, зерлг аңгуд, хуурмг болн ик хотта улс». 13-14Эннь үнн. Тиигәд теднә иткл чик болдгар, евреймүдин келсн туульд болн үнниг һолҗах әмтнә зааврмудт оньган өгдгоһар иләр кел. 15«Седкләрн цевр улст юн болвчн цевр болх», – гиҗ тедн келлә. Зуг килнцәр үрсн болн эс иткдг күүнд цевр юмн уга. Яһад гихлә, теднә ухан болн седклнь бас килнцәр үрҗ одҗ. 16Тедн Бурхиг меднәвидн гинә. Болв эврәннь кергәрн Бурхиг эс медҗәхән үзүлнә. Теднәс Бурхн җигшҗәнә. Соңсхвр уга, сән йовдл һарһҗ чадшго улс болҗана тедн.


### 2


Иткдг улст йосн ном өглһн


1-2Чи чик номла ирлцүлҗ сурһх йостач. Медәтә улсиг чаһр ууҗ согтдгоһар, тоолвртаһар бийән бәрдгәр сурһх. Христост чикәр иткәд, улст дурта болад, зовлңгиг тесәд тедниг сурһх йостач. 3Христост иткдг улсла әдл бийән бәрдгәр медәтә күүкд улсиг сурһ. Теднд хов зөөшго, икәр чаһр уушго заквр өг. Тедниг цаһан седклин йовдл һарһдгар сурһх зөвтә. 4-5Баахн гергчүд эврәннь залудан болн үрдүдтән дурта болдгар медәтә күүкд улс тедниг сурһх йоста. Тедн бийән бәрәд, цеврәр бәәһәд, гериннь көдлмш сәәнәр кеһәд, залусан соңсад, кен чигн күн Сән Зәңгиг муурулдгоһар бәәх кергтә болҗана. 6Баахн көвүд чикәр бийән бәрдгәр бәәлһх йоста[1]. 7Чи юн болв чигнд сән йовдлын үлгүр болхич. Сурһуль заахдан үннч, болһамҗта бол. 8Күн чамаг бурушадгоһар келх чик үгән ухалад келҗә. Тиигхлә мана өшәтнр мадниг гемшәҗ чадшго, тедн чамла эсргүдсндән ичәгдх. 9Эздүдиннь келсиг цугтаһинь күцәдгәр, юуһарн чигн таасгддгар зарцнран сурһ. 10Тедн бичә зүтклдәд бәәтхә. Дәкәд бичә хулха кетхә. Итклтә күн кевтәһәр бәәтхә. Тиигәд теднә кеҗәсн тоот мана Аврач Бурхна Сән Зәңгд тус болх. 11Әмтн цугтан аврлтдгар Бурхн Эврәннь хәәрлтән үзүлв. 12Бурхна хәәрлт мадниг иигҗ сурһҗана: Бурхнд эс иткҗәх бәәдлән болн җирһлин му седвәрән хайтн. Эн җирһлдән бийән бәртн, чикәр җирһтн. 13Бидн кишгтә өдр ирхиг күләҗәнәвидн. Терүнд бидн цугтан нәәлҗәнәвидн. Тер өдр алдр Бурхн, мана Аврач Исус Христос, туурмҗтаһар ирх. 14Мадниг цуг килнцәс сулдххин болн цеврлхин төлә, зуг терүнә улс болдгар, сән йовдл һарһхдан белн болдгар Исус Христос бийән алулла. 15Энүг чи теднд сурһх йостач. Эврәннь йосан күццднь олзлад, иткдг улст урмд өгәд, теднә килнцин тускар иләр кел. Нег чигн күн чамаг басхар бичә седтхә.


### 3


Иткдг улс яһҗ бәәх йоста


1Иткдг әмтн ахлачнриг болн йосна һардачнриг кевтнь соңстха гиҗ кел. Тедн сән йовдл һарһхдан белн болтха. 2Күн болһна тускар му келдгоһар, эвцтә болн үүрсг, нииһәр бәәһәд, цугтаһинь тевчдгәр теднд кел. 3Урднь бидн эргү, соңсхвр угаһар бәәсндән меклгдҗ йовлавидн. Зүсн-зүүл седвәр болн бахта юмн мадниг авлҗ йовла. Бидн эврәннь җирһлдән хортаһар, үлү үзәд, әмтн маднд дурго болад, бидн әмтнд дурго болад бәәләвидн. 4Бурхн, мана Аврач, эврәннь хәәрлт болн дуран өгсн цагтан мадниг аврла. Мана керг-үүл тоолҗ биш, зуг эврәннь хәәрлтәр мадниг аврла. 5Бурхн мадниг Әрүн Сәкүсәр уһаһад, шин төрлт болн шин җирһл өгв. 6Мана Аврач Исус Христосар дамҗад Бурхн маднд элвгәр Әрүн Сәкүс белглв. 7-8Тиигәд бидн түүнә хәәрлтәр Бурхнла чикәр бәәнәвидн. Аштнь бидн күләҗәсн мөңк җирһлән эдлхвидн. Иигҗ келсн чик, энүнд итктн. Би чамаг иим юмнд оньган өгтхә гиҗәнәв. Христост иткдг улс цаһан седклтә йовдл һарһхд килмҗән өгтхә[2]. Эннь сән, олнд туста. 9Эргү зүткәнд болн уңг-тохма төр хаһллһнд, закана туск зүткәнд бичә орлц. Терүнәс олз уга, дәкәд мел керг уга. 10Олниг цуцад хувахар седсн күүг нег дәкҗ, хойр дәкҗ келәд, цааранднь терүнлә бичә харһ. 11Тиим күн чик хаалһас салад, килнц цаарандан һарһҗахиг чи эврән меднәч. Терүгәрн тер бийиннь эндүһән үзүлҗәнә.


Сүл селвг


12Намаг, чам тал Артемиг эс гихлә, Тихикиг илгәхлә, Никополь тал адһҗ ир. Би тенд үвлзхәр бәәнәв. 13Зину гидг закана күүнә болн Аполлосин хаалһин йовдлд дөңгән күрг. Теднд кергтә тоотынь белд. 14Христост иткдг күн сән йовдл һарһад цаган давулдгар дастха[3]. Тиигҗ бәәхләрн, тер эврәннь теткврән эврән олх. Иткдг улс тус угаһар бәәх йосн уга. 15Энд нанла хамдан бәәх улс цугтан чамд менд илгәҗәнә. Маднла иткдг иньгүдт цугтаднь менд кел. Бурхн цугтаһитн хәәрлтхә!


## ПИЛЕМОН

Пилемонд илгәсн бичг


Пилемон нернь туурсн христианин бәәҗ. Калост бәәх чонҗин гешүн чигн бәәсн болх эн, дәкәд Онәсм ялчин эзн. Ялч эврәннь эзнәс зулад, түүрмд суусн Павелта нег эвәрнь таньлдҗ. Онәсм Павелар дамҗад Христост иткдг күн болна. Тегәд Павел бичгтән Пилемониг эврәннь ялчтаһан эвцтхә гиҗ сурҗана. Онәсмиг тер хәрү йовулна. Пилемон терүг зуг буруһинь тәвҗ өгсн ялч кевтә биш, христианин болн ах-дүүһинь бәәдлтәһәр орулҗ автха гиҗәнә Павел.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1–3

Пилемона төлә магтлһн 4–7

Онәсм төлә сурлһн 8–22

Товчлгч үг 23–25


1-2Исус Христост итксн учрас суулһгдсн Павелас болн дү көвүн Тимофейәс маднла хамдан көдлҗ йовдг хәәртә Пилемонд, хәәртә дү күүкн Апьяд болн маднла әдл церглҗ йовх Архиппд, тана герт хурдг сүзгтнрт. 3Бурхн мана Эцк болн Деед Эзн Исус Христос цугтаһитн хәәрлтхә. Би тадна амулң-төвкнүн бәәхин төлә зальврдв.


Пилемона иткл болн дурн


4-6Күндтә дү көвүн, чи мини сананас кезәчн һархшич. Тиигәд зальврхларн, би эврәннь Бурхндан ханлтан өргдв. Яһад гихлә, чи Деед Эзн Исуст үнн седкләрн иткәд, иткдг улст дуран өгч күндлснә тускар би соңсв. Мини зальврлһна учр-утхнь иим: чи ма хойран үүрллһн маднд Христосас ач-тус күртәхин туск медрл медүлх. 7Чини дурн намаг ик гидгәр байрлулҗ урмдулв. Юңгад гихлә, чи иткдг улсин зүрк төвкнүлвч.


Павелын сурвр


8-9Тиигәд, чамд кех тоотыг зааҗ-закх нанд зөв бәәвв чигн, болв би чамд дурлсн учрас сурҗанав. 10Би түүрмд суулһгдсн Исус Христосин элч Павел чамаг Онәсмин[1] тускар сурҗанав. Тиигхләрн Онәсм Христост иткәд мини зааҗ авсн көвүм болв. Би болхла түүрмд сууҗаһад, Онәсмд уха заадг эцк болв. 11Урднь Онәсм чамд тус уга бәәҗ. Ода болхла, чамд, нанд кергтә күн болв. Тиигәд би Онәсмиг чам тал илгәҗәнәв. 12Чи болхла, энүг орулҗ ав. Эн күн нанд әвр хәәртә. 13Би Сән Зәңгәс көлтә сууҗаһад, Онәсмиг хаҗудан бәрхәр седҗәләв. Чини ормд нанд нөкд болх гиҗ санҗалав. 14Болв би чамаг нанд нөкд бол гиҗ закхар седҗәхшв. Чи эврәннь санаһарн энүг кехч гиҗ би санҗанав. Кемр чи зөвән эс өгхлә, би төрүц юм кешгов. 15Юңгад гихлә, тер хәрү мел чам тал ирхәр цаг зуур салсмн бәәҗ. 16Ода болхла, тер чини эгл зарц биш, чини эңкр дү көвүн болҗана. Тер нанд йир хәәртә. Терүг күн гиҗ, сүзгч гиҗ, нанас давуһар чамаг хәәрлхиг би иткҗәнәв. 17Тиигәд намаг эврәннь иньг гиҗ тоолҗахла, энүг нанла әдләр күндл. 18Кемр тер чамаг һундасн болхла, эс гиҗ чамд өртә болхла, терүнә өринь би даанав.

19Би, Павел, терүнә өринь бийдән авчанав гисн цаас бичәд, эврәннь һаран тәвҗәнәв. Чи эврәннь җирһләрн нанд өртәч, болв энүнә тускар нег чигн амн үг келшговидн. 20Тиигәд, эңкр мини дү, Христосин төлә эн сән керг күцәһәд, намаг энүгәрн төвкнүл. 21Мини сурҗасиг чи күцәхч гиҗ би нәәлҗәнәв. Нам терүнәс давуһар кехичнь.

22Бас нег чамас сурҗах юмн иим: нанд нег хора бел кеһәд оркчк. Тана зальврлһна тусар би сулдад һархв. Һархларн тадн тал ирхв гиҗ би ицҗәнәв.


Сүл йөрәл


23-24Чамд эврәннь мендән илгәҗәхнь: Исус Христост итксн учрас суулһгдсн Епапр, бас нанла хамдан көдлдг Марк, Аристарх, Дэм болн Лука. 25Деед Эзн Исус Христос тадниг хәәрлтхә.


## ЕВРЕЙМҮД

### Евреймүдт илгәсн бичг


Евреймүдт илгәсн бичг христианмудын баг улст бичгдҗ. Тедн әмтнә өсҗ йовх сөрлтәс көлтә христианск итклән хайхар седҗәҗ. Павел теднә итклд урмд өгчәнә, Исус Христос Бурхна йосн болн күцц үнн гиҗ үзүлҗәнә. Энүнә тускар келхләрн, автор һурвн төр үнн болҗана гиһәд темдглҗәнә: 1) Исус – учрсн зовлң дааһад йосндан Эцкән соңсдг, Бурхна мөңк Көвүн. Бурхна Көвүн болсарн Исус Хуучн Бооцана әәлдәчнрәс, Бурхна элчнрәс, Мошеһәс өөдән йовна. 2) Исус Хуучн Бооцана цага гелңгүдәс өөдән йовх мөңк гелң гиҗ Бурхн зарлҗ. 3) Исусар дамҗад иткл авсн күн килнцәс, әәмшгәс, үкләс гетлнә. Исус, Ах гелң мет, күүнд йосн аврлт өгнә. Евреймүдин шаҗна авъясмуд болн малар тәкл тәклһн эн аврлтын тускар келв.

Израилин тууҗд орсн зәрм темдгтә улсин иткләр үлгүр кеһәд, Исусиг нүүртән бәрәд, ямаранчн зовлң дааһад көөгдәд йовсн бийнь, сүүлңк өдр күртлән иткмҗтә бәәтн гиҗ Павел умшачнран сурҗана.

Тегәд евреймүдт илгәсн бичгән тер селвгән өгәд, саглад төгсәҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг: Христос – Бурхна күцц үнн 1.1–3

Христос Бурхна элчнрәс деер 1.4 – 2.18

Христос Мошеһәс болн Навина Исусас деер 3.1 – 4.13

Христос гелң болсна кергиг өөдән үнлһн 4.14 – 7.28

Христосин бооцаг өөдән үнлһн 8.1 – 9.28

Христосар тәкл тәклһиг өөдән үнлһн 10.1–39

Иткл түрүлҗ йовна 11.1 – 12.29

Бурхнд таасгдлһн 13.1–19

Чилгч 13.20–25


### 1


Бурхн Эврәннь Көвүһәрн дамҗад келдг бәәсмн


1Кезәнә Бурхн әәлдәчнрәр дамҗад кесг дәкҗ олн зүсн эв-арһ олзлад, мана өвк эцкнрт келдг бәәсмн. 2Эн сүл өдрмүдт Бурхн Эврәннь Көвүһәрн дамҗад маднд келдг бәәсмн. Бурхн Көвүһәрн дамҗад нарт делкә үүдәһәд, цугин өнч авх Көвү кесмн. 3Көвүнднь Бурхна туурмҗ үзгднә. Көвүн Бурхна йосн дүр болҗана. Бурхна Көвүн цуг нарт делкәг Эврәннь күчтә Үгәрн бәрнә. Әмтнә килнц тәвснә хөөн теңгрт хамгин күчтә йосна барун бийд Тер суусмн.


Христос Бурхна элчнрәс ик күчтә


4Көвүн Бурхна элчнрәс деер болв, тиим кевәр Терүнд Бурхна өгсн нернь Бурхна элчнрин нердәс деер болв. 5Яһад гихлә, Бурхн ямаран чигн элчдән кезәчн: «Чи – Мини Көвүнч, эндр Би Чини Эцк болв», – гиҗ келсмн уга. Бурхн ямаранчн элчин тускар кезәчн: «Би Энүнә Эцк болхв болн Эн Мини Көвүн болх», – гиҗ эс келсмн болдг. 6Зуг Бурхн Эврәннь Ууһн Көвүһән орчлңд илгәх цагт иигҗ келсмн: «Бурхна цуг элчнр Терүнд сөгдтхә». 7Бурхна элчнрин тускар Тер: «Та Эврәннь элчнрәр сальк кенәт, Эврәннь зарцнрар шачасн һал кенәт», – гиҗ келв. 8Көвүнә тускар болхла, Бурхн иигҗ келҗәнә: «О, Бурхн, Тана заллт мөңкиндән бәәх, Та үнн чикәр Эврәннь алвтан залҗ йовнат. 9Та чик бәәдлд дуртат, йос эвдхдән дур угат. Эн учрар Бурхн, Тана Бурхн, Таниг байрин олив тосар Тана үүрмүдт түркснәс үлү икәр түрксмн». 10Дәкәд иигҗ бичәтә бәәнә: «Деед Эзн, Та хамгин түрүнд һазр үүдәвт, теңгр Тана һарар кесн керг болҗана. 11Цуг эн уга болҗ одх, зуг Та үлдхит. Цуг эн хувцнла әдл элҗ одх. 12Та эдниг хуучн хувцн кевтәһәр орахит, эдн хувцн кевтәһәр сольгдх. Зуг Та нег кевтән бәәхит, Тана насн төрүц чилшго». 13«Чини өшәтнриг көл дорчн тулур кевтәһәр эс тәвтл барун һартм су», – гиҗ Бурхн нег чигн элчдән кезә чигн келәд уга. 14Бурхна цуг элчнр церглдг сәкүсд болна, тедн аврлтд күртх улст нөкд болхар Бурхнар илгәгднә.


### 2


Алдр аврлт


1Салькнд туугдсн керм мет болш уга төләд бидн соңссндан оньган икәр өгч бәәх зөвтәвидн. 2Бурхна элчнрәр дамҗад келсн үг итклтә билә. Тегәд эн үгиг эс соңссн болн эвдсн күн болһн үнн чикәр цааҗла харһулгдх йоста билә. 3Бидн тиим алдр аврлтд оньган эс өгхлә, цааҗас алдрҗ чадшговидн. Эн аврлтын тускар Деед Эзн Бийнь әмтнд зәңглсн бәәнә. Энүнә тускар соңссн улс аврлт йосн үнн гиҗ маднд лавлҗ келсмн. 4Бурхн энүг онц темдгәрн, өвәрц йовдларн, олн зүсн сүркә йовдларн болн Эврәннь тааларн, әмтнд өггдсн Әрүн Сәкүснә билгәрн батлҗ үзүлсмн.


Мадниг аврлтур дахулҗ йовснь


5Мана келҗәсн иргч орчлңгиг залхин кергт Бурхн элчнрән тәвсн уга. 6Тиим биш, Бурхна Бичгт нег кесгт иигҗ бичәтә: «Күн гисн кемб? Яһад Та энүг эс мартнат? Күмни көвүн гисн кемб? Яһад энүг Та килмҗтәһәр хәләдвт? 7Та ахр болзгт терүг Бурхна элчнрәс дор тәвләт. Терүнә толһад туурмҗта болн ачта титм Та зүүввт. 8Цуг заллтыг терүнә һарт өгвт». Терүнә һарт цуг заллтыг өгсн цагтан, Бурхн нег чигн юм үлдәлго күүнә заллтд орулсмн. Зуг цугнь күүнә заллтд бәәхинь ода бидн үзәд угавидн. 9Исус Бурхна хәәрлтәр цуг улсин төлә үкхәр ахр болзгт Бурхна элчнрәс дор тәвгдсинь бидн үзҗәнәвидн. Эн үкллә харһҗ зовснднь Исуст туурмҗин титм зүүгдсинь бидн бас үзҗәнәвидн. 10Бурхнар болн Бурхна төлә цугнь үүдәгдсн бәәнә. Бурхн кесг көвүдиг туурмҗд орулх зөвтә билә. Зовлңгар дамҗад Исусиг, аврлтын һардачиг, Бурхн дуту уга болһҗ кесмн.

11Яһад гихлә, әрүслдгнь болн әрүслгддгнь нег Эцктә. Эн учрар Исус тедниг ахнр-дүүнр гисндән ичхш. 12Исус Бурхнд: «Би Тана нериг ахнр-дүүнртән келнәв. Би иткдг улсин заагт Таниг туурулнав», – гиҗ келнә. 13Дәкәд бас иигҗ келнә: «Би Бурхнд нәәлнәв», болн «Энтн Бив, Бурхна өгсн үрдүдтә хамдан бәәнәв».

14Эн үрдүд йирин улс бәәсн учрас Исус бас теднлә әдл күн болв. Эврәннь үкләрн үклин эзиг эс гиҗ эрлгиг уга кехәр Исус тиим болв. 15Үкләс әәһәд, җирһлин туршт мухла болсн улсиг сулдххар Исус тиигсмн. 16Яһад гихлә, Бурхна элчнрт биш, Абрахамин үлдл тохмд Тер нөкд болҗасинь медгдҗәнә. 17Тер учрар Бурхна өмн итклтә болн өршәңгү ах гелң болхар, әмтнә килнц тәвгддгәр Тер цуг бәәдләрн ахнр-дүүнрлә әдл бәәх зөвтә бәәсмн. 18Тегәд чигн Тер Бийнь сөрлһнлә харһад зовлңган эдлсн учрас сөргдҗәх улст ода нөкд болҗ чадх.


### 3


Исус Мошеһәс деер


1Тегәд Бурхнар бас дуудгдсн, әрүн ахнр-дүүнр, мана итклин элч болн ах гелң Исусин тускар ухалад бәәтн. 2Исус церглтд орулсн Бурхнд итклтә бәәсмн. Тиим кевәр Моше Бурхна герт итклтә бәәсмн. 3Тосхач герәс даву ик ачта болҗана. Тер учрар Исус Мошеһәс даву ик ачта болҗана. 4Гер болһн эврәннь тосхачта, болв Бурхн болхла цуг юмна Тосхач. 5Иргчдән Бурхна келхиг герчлхәр, Моше Бурхна герт зарц мет итклтә билә. 6Христос болхла Бурхна герт Көвүн мет итклтә болҗана. Кемр бидн зөргтә кевәр бәәһәд, Христост нәәләд батар зогсхла, бидн Бурхна гер болҗанавидн.


Бурхна улсин төлә амрлһна орм


7Эн учрас Әрүн Сәкүсн иигҗ келҗәнә: «Эндр, Бурхна ду соңссн цагтан, 8көдәд сөрсн өдрт буцснла әдл бүдүн күзүһән бичә үзүлтн. 9Дөчн җилдән Мини керг-үүлмүд үзв чигн тедн Намаг тенд сөрдг билә. 10Эн учрар Би тер әмтнд уурлад келләв: Тедн Намаг оньдин дахҗ йовхар седхш, Мини келсн үгиг күцәхәр седхш. 11Тегәд чигн Би уурлад: Эдн Мини амрлһна ормд төрүц оршго, – гиҗ андһар тәвләв».

12Ахнр-дүүнр, оньган өгч саглтн: Тадн әмд Бурхиг үлдәшгоһар танад хар саната болн иткл уга зүркн бичә бәәтхә! 13Тадн дундас кен чигн күн килнцәр меклгдшгоһар, бүдүн күзүһән үзүлшгоһар, «эндр» гиҗ келәд бәәтл нег-негән өдр болһн урмдулҗ бәәтн. 14Кемр бидн экн түрүн авсн бәәдлән үкн-үктлән батар хадһлҗ бәәхлә, бидн Исус Христосла хамдан көдлдг улс болнавидн. 15Бурхна Бичгт: «Эндр Терүнә ду соңсад, буцлтын цагла әдл бүдүн күзүһән бичә үзүлтн», – гиҗ бичәтә.

16Кен Бурхна ду соңсҗ Бурхна өмнәс буцлт өргсмб? Египетәс Мошеһар дахулгдҗ һарсн улс. 17Дөчн җилдән кенд Бурхн уурлсмб? Көдәд өңгрсн килнцтә улст уурлсмн. 18Тедн Мини амрлһна ормд оршго гиҗ, кенә тускар Бурхн келҗ андһар тәвсмб? Бурхиг соңсдго улсин тускар келсмн. 19Тедн эс итксндән тиигәрән орҗ чадсн угаһинь бидн үзҗәнәвидн.


### 4


1Тегәд Бурхна амрлһна ормд орхит гисн Терүнә өгсн үг бәәтл, бидн терүнд орхас дутвзав гиҗ әәх зөвтәвидн. 2Яһад гихлә, бидн теднлә әдл Сән Зәңг соңславидн. Зуг тедн соңссн болв чигн тер үг тус күргсн уга. Яһад гихлә, тедн соңсв чигн итксмн уга. 3Бидн иткәд амрлһна ормд орҗанавидн. Яһад гихлә, «тедн Мини амрлһна ормд төрүц оршго», – гиҗ Бурхн келҗ. Терүнә керг-үүлмүд орчлң үүдсн цагт төгссн бийнь тиигҗ келҗ. 4Бурхна Бичгин нег һазрт доладгч өдрин тускар: «Бурхн доладгч өдрт цуг Эврәннь кергәсн амрв», – гиҗ бичәтә. 5«Тедн Мини амрлһна ормд төрүц оршго», – гиҗ Бурхна Бичгт бас бичәтә. 6Хамгин түрүнд Сән Зәңг соңссн улс эврәннь Бурхиг эс соңссндан амрлһна ормд орсн уга. Тегәд амрлһна ормд орх зәрм улс бәәсн төләд 7Бурхн «эндр» гидг өдр темдглсмн. «Эндр Терүнә ду соңссн цагтан бүдүн күзүһән бичә үзүлтн», – гиҗ кесг цаг давсн хөөн Тер Давидәр дамҗад урднь келсәр келв.

8Кемр Навина Исус теднд амрлһ өгсн болхла, Бурхн энүнә хөөн талдан өдрин тускар келш уга билә. 9Тегәд чигн Бурхна улст амрлһна өдр үлднә. 10Яһад гихлә, Бурхна амрлһна ормд орсн күн, Бурхн күцәсн көдлмшәсн амрснла әдл эврәннь күцәсн көдлмшәсн амрв. 11Тегәд эн амрлһна ормд орхар зүткхм. Яһад гихлә, Бурхиг соңсдго күн Израилин улсла әдл амрлһна ормд орҗ чадшго.

12Бурхна үг – әмд болн күцәмҗтә, тер ямаран чигн хойр талан хурц иртә үлдәс үлү хурц. Тер гүүнәр мана дотр ивтрҗ, сүмсн седкләс, нуһрсн яснас салһна. Тер күүнә зүркнә седвәр-санаг шүүнә. 13Нег чигн үүдәгдсн юмн Бурхнас бултҗ чадшго. Терүнә нүднд цугнь хуча уга секәтә. Терүнд бидн тооцаһан өгхвидн.


Исус алдр ах гелң


14Тегәд итксн юман батар түший. Яһад гихлә, теңгрт өөд болсн алдр ах гелң, Бурхна Көвүн Исус Христос манад бәәнә. 15Мана арһ угаг меддго, сана зовдго ах гелң гиҗ манад уга. Зуг Тер маднла әдл сөрлһнлә харһвчн, килнц һарһсн уга. 16Эн учрар Бурхна хәәрлтин ширәд зөргтәһәр өөрдий. Маднд дөң кергтә болсн цагт тенд бидн өршәлд күртҗ, хәәрлт олҗ чадҗанавидн.


### 5


1Бурхн ямаран чигн ах гелңгиг эврәннь келн-улсас шүүҗ авад, терүг келн-улсин нерн деерәс Бурхнд церглхин көдлмшт орулна. Ах гелң улсин килнцин төлә Бурхнд бәрц бәрәд, тәкл тәкнә. 2Ах гелң бийнь арһ уга төләдән медл угаһар буру юм кесн улст сана зовҗ чадҗана. 3Ах гелң арһ чинән уга төләд һанцхн әмтнә килнцин төлә биш, эврәннь килнцин төлә тәкл тәкх зөвтә.

4Ах гелң болх ачиг күн эврә дурарн бийдән авх зөв уга. Зуг Бурхна дуудврар күн ах гелң болҗ чадна, тиигҗ Ааронла болв. 5Тиим кевәр Христос чигн Бийнь Эврә дурарн ах-гелң болх ач авсн уга. Зуг Бурхн Терүнд: «Чи Мини Көвүнч, эндр Би Чини Эцк болв», – гиҗ келҗ. 6«Чи Мелкицедклә әдл мөңкиндән гелң болхич», – гиҗ талдан кесгт келгдҗәнә.

7Делкәд бәәсн цагтан Исус чаңһур хәәкрҗ ууляд зальврад, Бурхиг эрҗ сурсн билә. Бурхн Терүг үкләс харсҗ чадх билә. Исус Бурхиг номһн кевәр соңссн учрас Бурхн Терүг соңсв. 8Исус Бурхна Көвүн болвчн зовлңгар дамҗад соңсхврта болдгар дасҗ. 9Тегәд Бурхнд бүклдән Бийән нерәдәд, Тер Бийднь соңсхврта улсин мөңк аврлтын булг болв. 10Тиигәд Бурхн Терүг Мелкицедклә әдл ах гелң болхич гиҗ тәвсмн.


Уха седкләрн деегшән өстн гисн дуудвр


11Бидн энүнә тускар дала юм келх йоставидн, зуг тадн соңсдг арһан геесн учрар таднд цәәлһхд дегд күчр болҗана. 12Яһад гихлә, цагар хәләхлә, тадн ода багш болх зөвтәт, зуг таднд шинәс Бурхна Үгин түрүн номиг дасхх кергтә. Акун хот идхин ормд ода күртл таднд үс уух кергтә. 13Үс уудг күн болһн чик седклтә бәәдлин туск ном медхш, яһад гихлә, тер нилх болҗана. 14Акун хот болхла дуту уга улст, яһад гихлә, тедн җирһлин дамшлтар му юмиг сән юмнас йилһҗ чадна.


### 6


1Эн учрар Христосин түрүн номиг үлдәһәд бүдүн улс болхар адһий. Таднд шинәс түрүн ном дасхх керг маднд уга. Түрүн ном гиснь эн: олз уга йовдлмудан үлдәһәд, Бурхнд иткхин туск, 2кирсллһнә, күүнә толһан ора деер һар тәвлһнә, үксн улсин әмдрллһнә болн мөңк зарһин туск ном. 3Бурхн зөвшәрхлә, бидн энүг дасххвидн.

4Яһад гихлә, нег дәкҗ Бурхна герл авсн, теңгрин билг амссн, талдан улсла Әрүн Сәкүс авсн әмтиг килнцтә җирһлинь үлдәлһҗ хәрү авч ирҗ болшго. 5-6Тедн Бурхна Үгин сәәһинь болн иргч цагин күчиг медәд, эврәннь итклән үлдәҗ. Яһад гихлә, тедн бийснь Бурхна Көвүг кирсд хадҗана, Терүг әмтнә өмн һутахар тәвҗәнә.

7Дару-дарунь хурар услгдад, тәрсн әмтнд кергтә тәрә өгдг һазриг Бурхн әдс өгч йөрәнә. 8Зуг тер һазр деер хатханчг болн буг өвсн урһхла, тер һазр юунд чигн керг уга, болв Бурхн терүг удл уга харах. Тер һазр һалар шатагдҗ уга кегдх.

9Хәәртә үүрмүд, мадниг тиигҗ келвчн, танад энүнәс сән юмс бәәдгинь бидн лавта меднәвидн. Эн юмс тана аврлла залһлдата. 10Яһад гихлә, Бурхн үнн чик. Тадниг Бийднь дурлсиг болн тана көдлсиг Тер мартшго. Эн дуриг тадн Бурхна улст урднь болн ода күртл дөң болсарн үзүлвт. 11Тадн дундас кен чигн эврәннь зөрсн күслән сүл күртл хадһлтха, гиҗ бидн санҗанавидн. Тегәд тана нәәлсн юмн күцх гиҗ тадн лавлҗ медхит. 12Тадниг залху бичә болтха гиһәд, зуг иткләрн болн тесврәрн Бурхна өгхәр бәәсинь авдг әмтиг дуратха гиҗәнәвидн.


Бурхна өгсн үг


13Абрахамд үгән өгсн цагт Бурхн эврәннь нерәрн андһар тәвҗ. Яһад гихлә, Терүнәс даву ик алдр кен чигн уга билә. 14Бурхн иигҗ келсмн: «Үнн кевәр Би чамд әдс өгәд, уңг-тохмин дала үлдл өгхв». 15Абрахам тесвртә болсн төләдән Бурхна өгхәр бәәхиг авч.

16Әмтн андһар тәвсн цагтан эврәннь нернәс ик нер олзлна. Тиигәд андһар ямаран чигн зүтклдәг зогсана. 17Бурхна өгхәр бәәхиг авх әмтнд шиидврән хүврдгоһинь медүлхәр Бурхн өгсн үг деерән андһар немв. 18Хойр хүврдго юмна тускар Бурхн худл келҗ чадшго. Эн хойр юмар дамҗад бидн, Бурхна өгсн бултдг ормд орсн улс, мана өмн тәвгдсн нәәлвриг батар бәрхин төлә урмд аввидн. 19Эн нәәлвр мана седклин әәмшг уга бат җахр мет. Сүмин көшгин ард бәәсн хамгин Әрүн ормд эн орна. 20Исус маднас өмн болн мана төлә тиигәрән орҗ. Тер Мелкицедклә әдл ах гелң мөңкиндән болв.


### 7


Мелкицедк гидг гелң


1Мелкицедк Шалимин хан болн Деед Бурхна гелң бәәҗ. Абрахам дөрвн хаадудыг диилснә хөөн хәрҗ йовтлнь Мелкицедк терүг угтад йөрәҗ. 2Абрахам болхла дәәләд авсн зөөрәсн арвдгч хүвинь терүнд өгч. Негдвәр, Мелкицедк гидг нерн «чик бәәдлин хан» гиҗ орчулгдна. Тер Шалимин хан болсн учрас терүнә нерн «эвин хан» гиҗ бас орчулгдна. 3Мелкицедкин эк-эцкин, уңг-тохмин, төрсн болн нас барсна өдрин туск нег чигн үг уга. Тер Бурхна Көвүнлә әдл мөңк гелң болҗана.

4Тер ямаран ик алдр бәәсинь тадн үзҗәнәт. Өвк эцк Абрахам дәәләд авсн зөөрин сәәнәснь арвдгч хүвинь өгч. 5Гелң болсн Левин тохмин үлдлмүд Закаһар Израилин улсин эс гиҗ эврәннь ах-дүүнрин авсн олзин арвдгч хүвинь авх йоста. Теднә ахнр-дүүнр Абрахамин тохмин үлдлмүд болвчн арвдгч хүвинь өгнә. 6Мелкицедк Левин тохмин үлдл биш билә. Зуг тер Абрахамас арвдгч хүвинь авад, Бурхна өгхәр бәәхиг авсн күүг йөрәсмн. 7Әдслдг күн әдс авчасн күүнәс деер болдг мөн. 8Нас бардг гелңгүд болхла арвдгч хүвиг авх зөвтә бәәҗ. Зуг Мелкицедкин тускар әмд бәәнә гисн герчллһн бәәнә. 9Тегәд арвдгч хүв авдг Леви бийнь Абрахамар дамҗад терүгән өгч. 10Яһад гихлә, өвк Абрахам Мелкицедклә харһсн цагла Леви түүнә дотрнь бәәсмн.


Мелкицедклә әдл талдан гелң


11Тегәд Левинхнә гелңгүдин церглтин тускар зааврмуд әмтнд өггдҗ. Болв кемр Левинхнә гелңгүдин церглт күслдән күрсн болхла, Ахарона әдл биш, Мелкицедклә әдл талдан гелң һарч ирх учр уга болх билә. 12Яһад гихлә, гелңгин церглт сольгдхла, Закан бас сольгдх зөвтә. 13Энд мана Деед Эзнә тускар келгднә. Тер талдан уңг-тохмта билә, тер уңг-тохмас күн гелң болҗ церглдго бәәҗ. 14Тер Йудан тохмас һарсн күн гиҗ ил медгднә. Моше гелңгүдин тускар келсн цаглаһан эн уңг-тохмин тускар келҗ уга.

15Талдан гелң Мелкицедклә әдл һарч ирсинь урднь келгдсн учрас цуг эн лавта медгднә. 16Уңг-тохмин туск зааврмудар болн тогтаврмудар тер гелң болсмн биш, зуг чилгч уга әмн җирһлин күчәр тиигсмн. 17Яһад гихлә, Бурхна Бичг иигҗ келҗәнә: «Чи Мелкицедклә әдл мөңкиндән гелң болхич».

18Арһ уга болн керг уга төләднь хуучн заавр уга кегднә. 19Яһад гихлә, Закан юуг чигн күслд авч ирсн уга. Ода болхла хамгин сән нәәлвр өггдҗ. Энүгәр дамҗад бидн Бурхн тал өөрдҗәнәвидн.

20Эн саамд Бурхна андһар бәәнә. Урднь талдан улс гелң болсн цагт андһар уга бәәҗ. 21Бурхн Исуст: «Деед Эзн, Чи мөңкиндән гелң болхич гиҗ андһар тәвәд, Эврәннь шиидврән сольшго», – гиҗ келв. Тер цагт Исус эн андһарар дамҗад гелң болҗ. 22Тиигәд Исус хамгин сән бооцана даалһгч күн болҗана.

23Нег халхаснь авад хәләхлә, Левинхнә гелңгүд дала бәәҗ. Яһад гихлә, тедн өңгрәд церглтән цааранднь давулҗ чадлго бәәцхәв. 24Хойрдгч халхаснь авад хәләхлә, Исус мөңкиндән бәәсн төләд гелң болсн Исусин церглт мөңк. 25Эн учрар Терүгәр дамҗад Бурхнд ирсн күн болһниг Тер аврҗ чадна. Яһад гихлә, Исус теднә төлә Бурхнас сурхар мөңкиндән бәәнә.

26Тиим ах гелң манад бәәх зөвтә: әрүн, нүл уга, бузрдад уга, килнцтә улсас йилһрдг, теңгр деер өөд болсн. 27Тер талдан ах гелңгүдлә әдл биш. Өдр болһн түрүләд Бийиннь килнцин төлә, дәкәд әмтнә килнцин төлә тәкл тәкх Терүнд керг уга. Яһад гихлә, Тер нег дәкҗ тәксмн, Бийәрн тәкл кесмн. 28Яһад гихлә, Закан арһ уга улсиг ах гелңгин көдлмшт орулна. Зуг Закана хөөн андһарлад тәвсн Бурхна өгсн үг Көвүг эн көдлмшт орулсмн. Бурхн Көвүг оньдиндән күслдән күрх арһта кев.


### 8


Исус – мана ах гелң


1Мана келсн үгмүдин һол үгнь эн: Теңгрт бәәдг туурмҗта Бурхна ширән барун бийд суудг Ах гелң манад бәәнә. 2Күүнә һарар биш, Деед Эзәр тәвсн йосн сегт эс гиҗ әрүн бәәрнд Ах гелң болҗ Тер церглнә.

3Ах гелң болһн Бурхнд бәрц бәрәд, тәкл тәкхин төлә шиидгднә. Тер учрар Бурхнд өгхин төлә мана Ах гелңгд өгх юмн бәәх зөвтә. 4Кемр Тер һазр деер үлдсн болхла, гелң болшго билә, яһад гихлә, Закаһар бәрц бәрдг гелңгүд бәәнә. 5Гелңгүд хамгин әрүн бәәрнд церглнә. Эн бәәрн теңгрт бәәсн хамгин әрүн бәәрнә тодрха биш дүр болҗана. 6Зуг ода Исуст өггдсн гелңгин церглт цуг наадк гелңгүдин церглтәс деер. Тиим кевәрчн эн бооцан хамгин сән бооцан болҗана. Эн бооцанд Бурхна болн күүнә хоорнд орлцачнь Исус болҗана. Яһад гихлә, эн бооцан өгсн хамгин сән үгәр тогтҗ.

7Кемр түрүңк бооцан цугинь күцәҗ чаддг болсн болхла, хойрдгч бооцан кергго болх билә. 8Зуг Бурхн Эврәннь келн-әмтән гемшәҗ иигҗ келсн бәәҗ: «Деед Эзн иигҗ келҗәнә: Израилин улсла болн Йудья улсла шин бооца батлх цагнь ирх. 9Эн бооцан теднә өвк экцнриг һараснь көтлҗ Египетәс һарсн цагт батлсн бооцана әдл биш болх. Мини батлсн бооцанд тедн итклтә биш болснднь Би тедниг үлдәвүв гиҗ Деед Эзн келҗәнә. 10Болв Би тер өдрмүдин хөөн Израилин улсла иим бооца батлхув гиҗ Деед Эзн келҗәнә. Би Эврәннь закаһан теднә ухан-сананднь орулад, зүркнднь бичхв. Би теднә Бурхн болхв, тедн Мини келн-әмтн болх. 11Кен чигн өөрк күүһән, ах-дүүһән сурһҗ: Деед Эзиг медтн, – гиҗ келшго. Тиим керг уга болх. Яһад гихлә, тедн цуһар нертәнь, нерн угань Намаг медх. 12Би теднә геминь тәвҗ, буру йовдлмудынь мартхв». 13Бурхн шин бооцана тускар келсн цагт түрүңк бооцаг хуучнынь үзүлв. Кезәңк болн хуучн юмн дарунь уга болҗ одх.


### 9


Һазрин болн теңгрин өмн сөгдлһн


1Түрүңк бооцанд Бурхнд яһҗ сөгдхин тускар зааврмуд бичәтә бәәсмн. Энд чигн әрүн бәәрн бәәсмн. 2Нег сег тәвгдсн бәәҗ. Терүнә һазак әңг әрүн бәәрн гиҗ нерәдгдлә. Тенд зулын тәвц болн ширә Бурхнд нерәдсн дееҗин өдмгтә бәәҗ. 3Оңдан әңг һазак әңгәс хойр көшгәр салһгддг билә. Тернь хамгин әрүн бәәрн гиҗ нерәдгдҗ[1]. 4Хамгин әрүн бәәрнд күҗ уңһтхадг алтн ширә, алтар цутхсн бооцана хәәрцг бәәҗ. Бооцана хәәрцг дотрнь «манна» гидг хотта алтн сав, Ахарона цецгәрсн тайг болн бооцана дөрвлҗн хойр чолун бәәдг бәәҗ. 5Бооцана хәәрцг деернь Херуб гидг нертә Бурхна элчнр зогсҗ. Тедн делсн җиврәрн килнц тәвлһнә орм хаадг бәәҗ. Ода энүнә тускар тодрхаһар келх цаг уга.

6Цугнь иигҗ тосхата бәәҗ. Гелңгүд сегин һазак әңгднь орад, көдлмшән күцәдг бәәҗ. 7Хамгин әрүн бәәрнд болхла һанцхн ах гелң җилд нег дәкҗ ордг зөвтә бәәҗ. Тер эврәннь болн әмтнә кесн буруһас көлтә тәклин цус авч ирдг бәәҗ. 8Тиигәд һазак әңг бәәтл хамгин әрүн бәәрнд орх хаалһнь хаалһата гиҗ Әрүн Сәкүсн энүгәр үзүлдг бәәҗ. 9Цуг үүнд өдгә цагин темдг бәәнә. Тер дотр: Бурхнд нерәдҗ өгдг бәрц болн тәкл күүнә уха-седклиг буйн төгс болһҗ чадшго. 10Бәрц бәрлһн, тәкл тәклһн идх, уух юмна болн кесг цеврдүллһнә авъясмудла залһлдата. Цуг эн һадр талын зокалмуд. Бурхн шин диг-дараг тогтатл эдн олзлгдна.

11Болв ирсн сәәһин ах гелң болҗ Христос ирсмн. Христос һазрин сегәс үлү ик алдр болн төгсвр сегәр орҗ һарв. Эн сег күүнә һарар кегдсн биш, үүдәгдсн орчлңгин нег әңг биш. 12Христос хамгин әрүн бәәрнд нег дәкҗ орад оньдиндән үлдсмн. Текмүдин болн бухмудын цусиг биш, Эврәннь цусан авад маднд мөңк аврлт өгсмн. 13Текмүдин болн бухмудын цусиг болн һалд шатагдсн туһлын үмсиг бузрдсн улс деегүр теднә цогциг цеврдүләд әрүлхәр цацдг бәәҗ. 14Тиигхлә Христосин цусн яһҗ икәр цеврүлдх! Әрүн Сәкүсәр дамҗад Тер Бийәрн буру уга тәкл кеһәд Бурхнд өгсмн. Әмд Бурхнд церглҗ чадхин төлә мадниг Христосин цусн мана седклиг үклд орулдг йовдлмудас цеврүлх.

15Бурхна дуудврар ирсн улс Терүнә өгхәр бәәсн үлдл зөөриг авх арһта болһхин төлә Христос Бурхна болн күүнә хоорндк Шин Бооцана орлцач болҗана. Тедн түрүңк Бооца батлсн цагт һарһсн килнцәсн сулдад, тер мөңк үлдл зөөриг авх.

16Герәсн бәәхлә, герәсиг бичсн күн насан барх зөвтә. 17Яһад гихлә, герәсиг бичсн күн насан бархла, герәсн күч авна. Болв герәсиг бичсн күн әмд бәәтл герәсн күч авшго. 18Тиим учрас түрүңк Бооца[2] цус олзлҗ батлгдсн билә. 19Яһад гихлә, Моше закана зааврмуд әмтнә чирәд умшсн хөөн бухин болн текин цусиг авад, уснла холяд, Бурхна Бичг деер болн әмтнә деер цацв. Тер улан ноос болн хуссоп гидг урһмл олзлҗ цацсмн. 20Моше иигҗ келсмн: Эн бооцана цусн. Эн бооцаг тадн күцәх зөвтәт гиҗ Бурхн зәрлг өгв. 21Дәкәд тер Бурхна сег деегүр болн Терүнд сөгдҗ олзлдг савмуд деегүр цусиг әрүлҗ цацсмн. 22Закаһар болхла ик зунь цусар цеврлгднә. Цус асхлго килнц тәвгддмн биш.


Христосин тәкл килнциг уга кенә


23Тегәд теңгрин дүрәр кегдснь тиим кевәр цеврдгдх зөвтә. Зуг теңгрин юмст энүнәс сән тәкл кергтә. 24Яһад гихлә, йосн әрүн бәәр дуралһҗ, күмни һарар кегдсн әрүн бәәрнд Христос орсн уга. Зуг Бурхна өмн мана төлә зогсхар Тер йосн теңгрт орсн бәәнә. 25Ах гелң болхла хамгин әрүн бәәрнд җил болһн эврәннь цустаһан биш орна. Христос болхла кесг дәкҗ тәкл болхар теңгрт орсн уга. 26Кемр эс тиигсн болхла Христос орчлң үүдсн цагас авн кесг дәкҗ зовагдад тәкл болх билә. Зуг Тер бийән тәклд өгсн учрас килнциг уга кехәр нег дәкҗ цагин чилгчд ирв. 27Күн болһн нег дәкҗ үкәд, үкснә хөөн Бурхна зарһла харһх зөвтә. 28Тиигҗ Христос кесг улсин килнц тәвхин төлә тәкл болҗ һарсмн. Әмтиг килнцәс цеврдүлхин төлә биш, Христосиг күләҗәсн әмтиг аврхин төлә Тер хойрдад ирх.


### 10


1Закан әмтнд хөөтндән ирх сәәһин дүрсн биш, теднә сүүдр болдг бәәсмн. Оньдиндән җил болһн тәкгдсн әдл тәкләр Бурхнд сөгдхәр ирдг улсиг Закан төрүц цеврлүлҗ чадшго. 2Кемр закан энүг кеҗ чадсн болхла, әмтн тәкл тәкдгән уурх билә. Яһад гихлә, тедн килнцәсн цеврдәд, килнцәс көлтә бурутав гиҗ саншго билә. 3Зуг тәкләр җил болһн әмтнд килнцин тускар сана орулна. 4Яһад гихлә, бухмудын болн текмүдин цусн килнциг уга кеҗ чадшго.

5Иим учрар Христос эн орчлңд ирхдән Бурхн: «Та тәкл чигн, бәрц чигн авхар седсн угат, зуг Та Нанд цогц белдвт. 6Та һалд шатгдсн, килнцәс көлтә тәксн тәклиг таасҗахшит. 7Тиигхлә Би иигҗ келләв: О, Бурхн! Би Бурхна Бичгт мини тускар бичгдсәр Тана таалыг күцәхәр ирсн бәәнәв», – гиҗ келв. 8Урднь Христос иигҗ келлә: «Та һалд шатагдсн болн әмтнә килнцәс көлтә тәксн тәклиг таасҗахшит». Эн тәклмүд Закаһар тәкгднә. 9Энүнә хөөн Христос иигҗ келв: «Би Тана таалыг күцәхәр ирсн бәәнәв». Тегәдчн Бурхн хуучн тәклин туск зокал уга кеһәд, соңсхврин туск зокалар сольв. 10Исус Христос Бурхна таалыг күцәсн төләд бидн тәкләр дамҗад килнцәсн цеврлгдсн биләвидн. Тәкл гиснь – нег дәкҗ Христос Эврәннь цогцан өгсн үүл йовдл.

11Оньдинд өдр болһн әдл тәклмүд тәкҗ, гелң болһн церглтән күцәнә. Эн тәклмүд күүнә килнциг төрүц уга кеҗ чадшго. 12Зуг Христос әмтнә килнцәс көлтә негхн тәкл тәкҗ, Бурхна барун бийд суусмн. 13Бурхн өшәтнриг көл дорнь тулг болһҗ эс тәвтл Христос тенд күләҗәнә. 14Негхн тәкләр Тер килнцәс цеврлҗәх улсиг оньдиндән дуту уга болһҗ.

15Әрүн Сәкүсн маднд бас герчләд, негдвәр, иигҗ келҗәнә: 16«Тер өдрмүдин хөөн Би теднлә иим бооца батлнав гиҗ Деед Эзн келҗәнә. Би Эврәннь Закаһан теднә уха-сананднь орулад зүркнднь бичхв». 17Цааранднь Әрүн Сәкүсн келҗәнә: «Дәкҗ теднә килнцинь болн му йовдлмудынь төрүц тодлшгов». 18Килнц тәвгдхлә, килнцәс көлтә тәкл тәкх керг уга.


Бидн Бурхнд өөрдх зөвтәвидн


19Тегәд, ахнр-дүүнр, бидн Исусин цусар дамҗад, хамгин әрүн бәәрнд шин болн әмд хаалһар орҗ чадҗанавидн гиҗ лавта меднәвидн. 20Эн хаалһиг Исус маднд көшгәр дамҗад, талданар келхд, Бийиннь цогцар дамҗад сексмн. 21Манад Бурхна гер деер Алдр Гелң бәәнә. 22Эн учрар үнн седкләрн буруһасн цеврдсн зүрктәһән, цевр усар уһагдсн цогцтаһан, цуг бийәрн иткәд, Бурхн тал өөрдий. 23Әмтнд өгсн амн үгин нәәлврт батар зогсий. Яһад гихлә, Бурхн өгсн үгән оньдин күцәнә. 24Тегәд нег-негән медлцҗ, нег-негндән дурта болҗ, нег-негндән сә кех арһ хәй. 25Чонҗан үлдәдг авъяста улсла әдл чонҗан үлдәхмн биш. Зуг нег-негндән улм икәр урмд өгхмн. Яһад гихлә, Деед Эзнә өдр өөрдҗ йовхинь тадн үзҗәнәт.

26Кемр бидн секгдсн үнниг медә бәәҗ килнц цаарандан чигн кеһәд бәәхлә, тер килнциг нег чигн тәкл тәвүлҗ чадшго. 27Тиим юмн учрхла, бидн ик әәмшгтәһәр ирх зарһиг болн Бурхна өшәтнриг уга кедг, өршәңгү уга һалыг күләх болҗанавидн. 28Мошен Закаг эс соңсдг күүг хойр болн һурвн герчин үгмүдәр өршәңгү угаһар алдг бәәсмн. 29Ухалтн: Бурхна Көвүг басдг, килнцәснь цеврдүлсн болн бооцана цусиг әрүн юмнд тоолдго, хәәрлтин Сәкүсиг му келдг күн ямаран ик цааҗла харһх! 30Яһад гихлә, «Би өшәһинь авхв», болн «Күүнә һарһсн буруһин ашар Би терүг цааҗлхв» гисн үгмүдин Эзинь бидн меднәвидн. Дәкәд Тер иигҗ келсн бәәнә: «Деед Эзн Эврәннь улсан зарһла харһулх». 31Әмд Бурхна һарт бәргдхлә, йир әәмшгтә юмн!

32Урдк цаган, Бурхна герл авсн цаган тодлтн. Тадн ик зовлң эдлсн биләт, зуг ямаранчн зовлң дааҗ чадлат. 33Зәрмдән тадниг әмтнә чирәд му келдг, зовадг билә. Тиим зовлң даасн улсин җирһлд тадн зәрмдән орлцҗ, нөкд болдг биләт. 34Түүрмд суусн әмтнд[3] тадн сана зовдг биләт. Тана гермүдиг булаҗ авсн цагт тадн ик байрта биләт. Яһад гихлә, тадн энүнәс сән болн мөңк юмс эдлхән меддг биләт. 35Зөргтә бәәдлән бичә алдтн, яһад гихлә, зөргтә бәәхлә хамгин сәәнәр ачтн хәрүлгдх. 36Бурхна таалыг күцәхин төлә, Терүнә өгхәр бәәсиг авхин төлә тадн ик тесвртә бәәх зөвтәт. « 37Яһад гихлә, удл уга невчкн цаг болад Ирдгнь ирх, икәр удшго. 38Мини чик седклтә күн иткләрн бәәх, зуг кемр күн Намаг дахдган уурхла, тер Нанд тааста болшго». 39Зуг бидн Бурхиг дахдган уурад, үкллә харһх улс бишвидн. Бидн иткнәвидн, тегәд авргдвидн.


### 11


Итклин тускар


1Иткл гиснь: Мана нәәлҗәх юмн бәәнә гиҗ лавта медх, болн эс үзгддг юмн бәәнә гиҗ лавта медх. 2Кезәнә әмтн иткләр дамҗад Бурхнд тааста болдг бәәсмн.

3Нарт делкә Бурхна үгәр үүдсмн, тер учрар эс үзгддг юмнас үзгддг юмн үүдсинь бидн иткләр дамҗад меднәвидн.

4Иткләрн Абель Кәнәс сән тәкл Бурхнд тәксмн. Иткләрн Абель чик седклтә күн гисн герчллһ авсмн. Бурхн Абелин белг авсндан эн герчллһ өгсмн. Абель кезәнә өңгрвчн иткләрн ода күртл келҗәнә.

5Иткләрн Ханок үкллә харһл уга һазрас авгдла. Терүнә цогцинь күн олҗ чадсн уга, яһад гихлә, Бурхн терүг авла. Эн орчлңгас авгдхин өмн Ханок Бурхнд тааста күн гисн герчллһ авсмн. 6Иткл угаһар күн Бурхнд тааста болҗ чадшго. Яһад гихлә, Бурхн тал ирсн күн Бурхн бәәнә гиҗ, Бурхн Терүг хәәдг күн болһниг ачлна гиҗ иткх зөвтә.

7Иткләрн Ноах юн учрх гисн сагллһна зәңг Бурхнас авсмн. Ноах Бурхиг соңсад, гер-бүлән харсҗ аврхин төлә керм тосхсмн. Ноах орчлңгиг гемшәһәд, иткләрн Бурхнас чик седкл авв.

8Өнчән авх һазр тал йовтха гиҗ Бурхн Абрахамиг дуудв. Иткләрн Абрахам Бурхиг соңсв. Тер альдаран йовхан эс медсн бийнь йовсмн. 9Иткләрн Абрахам Бурхна өгнәв гисн орн-нутгт хәр күн болҗ бүүрлҗ. Абрахам Ицхак Яков хойрла сегт бәәсмн. Тедн Абрахамла әдл Бурхна өгнәв гисн өнч авх улс бәәсмн. 10Яһад гихлә, Абрахам мөңк улта балһсиг күләҗәсн билә. Тер балһсна проектын Зурач болн Тосхач Бурхн Бийнь бәәсмн.

11Сарра үр һарһхд зөвәр наста бәәҗ. Зуг тер күср болвчн иткләрн үр һарһх күч авсмн. Бурхн өгсн үгән күцәдмн гиҗ тер иткдг бәәҗ. 12Иим учрар насан барн гиҗ йовх Абрахамас хөөт үйнр һарсмн. Теднә тонь теңгрин одд мет болн теңгсин көвәд бәәсн элсн мет олн бәәсмн.

13Эн улс цугтан Бурхнд иткәд өңгрв. Эдн Бурхна өгх юмиг авсн уга, болв холас үзәд байрлдг бәәсмн. Эн һазр деер бидн ирсн хәр улс болн зуульчнрвидн гиҗ тедн бийиннь тускар келдг бәәҗ. 14Бийиннь тускар тиигҗ келдг улс тиигәд эврәннь йосн Төрскән хәәҗәхән үзүлҗәнә. 15Кемр тедн үлдәсн төрскн орн-нутгин тускар ухалдг бәәсн болхла, тедн тиигәрән хәрү ирҗ чаддг арһта бәәх билә. 16Зуг тедн энүнәс сән орн-нутгур эс гиҗ теңгрин орн-нутгур темцдг билә. Тиим учрар тедн Бурхиг «мана Бурхн» гиснәс Бурхн эмәхш. Яһад гихлә, Бурхн эн улст балһс белдсмн.

17Бурхн Абрахамиг сөрхлә, иткләрн тер Ицхакар тәкл тәкхәр белдсмн. Бурхна өгхәр бәәсн юмнд тер иткәд, эврәннь ор һанцхн көвүһәрн тәкл тәкхәр седлә. 18Ицхакин тускар Бурхн Абрахамд: «Чини уңг-тохм Ицхакас эклх», – гиҗ келв. 19Бурхн үксн улсиг әмдрүлҗ чаддгтнь Абрахам итклә. Болв Абрахам Ицхакиг үкләс авч гиҗ келҗ болҗана.

20Иргчдән Яков Эсав хойрин әдс ирх гиҗ Ицхак иткләрн келсмн.

21Иткләрн Яков өңгрхиннь өмн Йосипин көвүн болһнд әдс өгч. Тер тайган түшәд, Бурхнд сөгдсмн.

22Иткләрн Йосип өңгрхиннь өмн Израилин улс Египетәс һарх гиҗ сана орулад, эврәннь цогцан яһҗ оршахинь келҗ өгсмн.

23Иткләрн Мошен эк-эцкнь терүг төрснә хөөн һурвн сардан бултулв. Тедн көвүһән ик сәәхнинь үзв, болв хаана заквр эвдхәсн әәсн уга.

24Моше наснь өөдләд ирхләрн иткләрн фараона күүкнә көвүн бишв гив. 25Килнцтә, ахр байрта җирһләр бәәхин ормд тер Бурхна әмтнлә зовлң даах җирһл шүүҗ авв. 26Христосин төлә му нер зүүхиг Египетин зөөрәс ик үнтә юмнд тер тоолдг бәәҗ. Яһад гихлә, Моше иргч ачлвр тал темцҗ хәләдг бәәсмн. 27Иткләрн тер хаана цухлас әл уга Египетәс һарсмн. Яһад гихлә, тер эс үзгддг Бурхиг үзҗәх метәр хәрү эргҗ йовсн уга. 28Иткләрн Моше Песах гидг нәр тогтаһад, үүдн болһниг цусар цацтн гиҗ әмтнд закв. Үклин элч Израилин улсин ууһн көвүдиг бичә алтха гиҗ тиигв.

29Иткләрн Израиль улс улан теңгсиг хүүрә һазрар йовҗ йовх мет һатлҗ һарсмн. Египетин улс бас тиигҗ кехәр седәд уснд чивсмн.

30Әмтн долан өдр Ерихо балһсиг эргснә хөөн иткләр балһсна эрс нурад унҗ одҗ.

31Иткләрн Рахаб гидг аля күүкд күн наадк бүдүн күзүтә улсла үксн уга. Яһад гихлә, тер туршулчнриг сәәнәр тосад, гертән орулсмн.

32Дәкәд ю келхв? Гидеона, Баракин, Шимшона, Иптән, Давидин, Самуэлин болн әәлдәчнрин тускар келхлә, цаг күртшго. 33Иткләрн тедн зәрм орн-нутгиг диилҗ эзләд, чик кергән күцәһәд, Бурхна өгх юм авв. Тедн арслңгудын ам хаав. 34Ик һал унтраһад, хурц иртә үлдәс авргдла; чинән уга бәәсн бийнь чидл орад одла. Дәәнд орлцад ик чидлтә болад, күүнә цергиг көөв. 35Иткләрн күүкд улс үксн элгн-саднаннь әмдрсинь олҗ авв. Зәрмнь сулдхвр керг уга гиһәд, улм сән җирһлд әмдрхәр ик зовлңтаһар үкв. 36Зәрм улсиг наад бәрәд, маляһар цокад, цевд күләд түүрмд хайв. 37Тедниг чолуһар цокад, көрәһәр көрәдәд, үлдәр чавчад алв. Тедн хөөнә, ямана арс көдрәд, һазр кедәд йовдг бәәҗ, угатя яду боллдад, көөгдәд икәр зовагдв. 38Эн улс орчлңгас деер билә. Тедн көдә һазрмудар, уулмудар, хадын көндәһәр, уулын хавчгар кедәд йовв.

39Эдн цуһар иткләрн Бурхнд тааста билә. Зуг теднәс нег чигн күн Бурхна өгхәр бәәсн юмиг авсн уга. 40Яһад гихлә, Бурхн маднд энүнәс сән юм белдсмн. Тедн маднла хамдан дуту уга җирһлд күрч чадхиг Бурхн урдаснь тогтав.


### 12


1Мана эргнд олн герчнр бәәнә. Эн учрар мана хаалһд бәәсн харшлтас болн маднд хальддг килнцәс гетләд, маднд заасн хаалһар тесвртәһәр гүүһәд йовий. 2Нүдән аньлго Исус тал оньдин хәләй. Энтн итклин Үүдәч болн Күцәһәч. Исус Бийднь заясн иргчин байрин төлә һә үклиг юмнд тооллго кирсд үкәд, Бурхна ширән барун бийд суусмн.

3Цуцрад цөкршгон төләд килнцтә әмтнә ик өшәрклһиг даасн Исусин тускар ухалтн.

4Тадн болхла килнцин өмнәс босҗ үктлән дәәлдәд угат. 5Эврәннь үрдүдтән келжәснлә әдл Бурхна келсн урмдта үгмүдиг тадн мартвт? «Көвүм минь! Деед Эзн чамаг чиклхлә, бичә бас. Деед Эзн чамаг засглхла, бичә цөкр. 6Яһад гихлә, Деед Эзн дурта көвүһән чиклнә. Көвүн гиҗ тоолгддг күн болһниг малядна». 7Бурхна заслһиг тесвртәһәр даатн. Яһад гихлә, Бурхн тадниг Эврәннь көвүдән гиҗ тоолна. Эцкәс засгдад уга көвүн бәәдмб? 8Кемр Бурхн тадниг Эврәннь цуг көвүдлә әдл эс засдг болхла, тадн Терүнә һарсн көвүд биш болҗанат, зуг йосн бишәр һарсн көвүд. 9Мана һазрин эцкнр мадниг засдг билә, болв бидн тедниг тевчдвидн. Иим учрар энүнәс үлү яһҗ бидн Сәкүсдин Эцкин үгд орх зөвтәвидн. Эн соңсхврта бәәдл маднд җирһл өгнә! 10Мана һазрин эцкнр ахр болзгт мадниг засад авдг билә. Тедн мадниг чикәр засҗанавидн гиҗ тоолдг билә. Зуг Бурхн мадниг мана сәәһин төлә, мадниг Бийтәһән әдл Терүнә әрүн улс болһхар засна. 11Яһад гихлә, кемр күн засгла харһхла, тер засг байр биш зовлң болҗ медгднә. Хөөннь эн засгар сурһмҗ авсн күн чик бәәдлиг болн эвтә җирһлиг урһц метәр хурана.


Зокал болн сагллһн


12Тегәд эврәннь цуцрсн һаран өргтн, чинән уга өвдгән батрултн. 13Доһлң көлән өвдкәшгоһар, болв эдгәхәр һо хаалһар цааранднь чигн йовтн.

14Күн болһнла эвәр бәәхәр шунтн. Әрүн җирһләр бәәхәр зүтктн, яһад гихлә, әрүн җирһләр эс бәәхлә Деед Эзиг үзҗ чадшгот. 15Хәлән бәәтн: тадн дундас күн һашун уңгта урһмл мет урһад әмтнд дала хоран күргвзә, кесг әмтиг бузрдавза. Бурхна хәәрлтиг күн үлдәвзә! 16Хәлән бәәтн! Бурхн уга Эсавла әдл, эс гиҗ тадн аля күн бичә болтн. Эсав нег ааһта хотын төлә ууһн көвүнә зөвән хулдчксн билә. 17Энүнә хөөн тер эцкәсн әдс авхар седв. Зуг эцкнь сурсинь өгсн уга. Яһад гихлә, Эсав әдс авхар зүткҗ уульв чигн кесн үүлән сольҗ чадсмн уга.

18Тадн һарарн көндәҗ болшго болн һалд шачах уулур, таг харңһуһур, догшн салькнур, 19бүрә-бүшкүрин әәһүр, үг келдг дууһур ирсн угат. Тер ду соңссн әмтн дәкҗ үг бичә келтхә гиҗ эрв. 20Яһад гихлә, тедн өгсн зәрлгиг авч чадсмн уга. Зәрлг гиснь эн: Кемр мал болв чигн эн уул тал күрхлә, чолуһар цокгдҗ үкх. 21Әмтнә үзсн юмн ик әәмшгтә болад: «Би икәр әәһәд чичрҗәнәв», – гиҗ Моше келҗ.

22Зуг тадн Сион уулур, Әмд Бурхна балһснур эс гиҗ теңгрин Ерусалимур Бурхна тоолҗ болшго элчнр тал өөрдвт. 23Тадн ууһн көвүдиннь байрин хургт өөрдвт. Теднә нерд теңгр деер бичәтә бәәнә. Тадн Бурхн тал, цуг күмни Зарһч тал, дуту уга болн чик седклтә сүмсд тал өөрдвт. 24Тадн Исус тал эс гиҗ Бурхна болн күүнә хоорндк Шин Бооцана орлцач тал, цацгдсн цусн тал өөрдвт. Эн цусн Абелин цуснас үлү сән юм өгхәр бәәнә.

25Хәлән бәәтн! Үг келҗәх Бурхиг күн соңслго буру хәләвзә. Һазр деер үг келҗәсн Мошег соңсхар седдго улс цааҗас зулҗ чадсн уга. Энүнәс үлү бидн теңгрәс үг келҗәх Бурхиг эс соңсхла, цааҗас зулҗ чадшговидн. 26Тиигхд Бурхна дун һазриг чичрүлдг билә. Ода болхла Бурхн иим үг өгч: «Дәкн Би һанцхн һазриг биш, теңгриг чигн чичрүлхв». 27«Дәкн» гисн цуг делкәд үүдәгдсн юмн чичргдәд уга болҗ одх – гисн үг. Тегәд чичрүлҗ болшго юмиг үлдәхин төлә тиим юмн учрх.

28Тер учрар мадн ормаснь көндәҗ болшго орн-нутг авчах төләдән ханлтта бәәхм. Бурхнд сөгдәд, күндләд, Терүнәс әәһәд, Бурхнд тааста болад, Терүнд ханлт өргхм. 29Яһад гихлә, мана Бурхн цугинь шатаҗ уга кедг һал болҗана.


### 13


Бурхнд яһҗ тааста болхмб?


1Иткдг ахнр-дүүнр мет нег-негндән дурта болад бәәтн. 2Зуульч улсиг кезәчн гиичлүлхән бичә марттн. Тиигҗ кеһәд зәрмснь медлго, Бурхна элчнриг гиичлүлсмн. 3Түүрмд бәәсн улсиг бичә марттн. Тадн бийстн түүрмд бәәсн метәр теднә тускар ухалтн. Зовлң дааҗасн улсиг бичә марттн, бийстн зовлң дааҗах мет теднә тускар ухалтн.

4Гертә-бүлтә бәәдл-җирһлиг цуһар күндлх зөвтә. Залу гергн хойр хоорндан итклтә болх зөвтә. Хуульч болн аля улсиг Бурхн зарһла харһулх.

5Мөңгнд дегд дурта бичә болтн. Бәәсәрн байн болтн. Яһад гихлә, Бурхн иигҗ келв: «Би чамаг үлдәшгов, Би чамаг хайшгов». 6Тегәд зөргтәһәр келҗ болҗана: Деед Эзн – мини нөкд. Би юмнас әәшгов? Күн нанд ю кехмб?

7Тадниг Бурхна үгәр сурһсн һардачнран бичә марттн. Теднә җирһлин болн үклин тускар ухалад, тедниг дураҗ итктн. 8Исус Христос Өцклдүр, эндр, мөңкиндән нег кевәрн бәәнә, төрүц хүврхш. 9Таднд күүнә болдг олн зүсн ном чик хаалһастн бичә хаҗилһтхә. Тана седклтн хотын туск зокалмуд күцәлһнәр биш, Бурхна хәәрлтәр батрдгнь сән. Хотын туск зокалмуд күцәдг улст эн зокалмуд олз өгшго.

10Манад тәклин ширә бәәнә. Евреймүдин сегт церглдг улс тер ширәһәс хот идх зөв уга бәәсмн. 11Яһад гихлә, ах гелң хамгин әрүн бәәрнд әмтнә килнц тәвүлхин төлә малын цус орулна. Малмудын цогцнь болхла, әмтн бүүрлдг һазрин ард шатагддг бәәсмн. 12Тегәд чигн Исус әмтиг килнцәснь цусарн цеврлхәр балһсна ард үксмн. 13Тегәд чигн әмтн бүүрлдг һазрин ард һарад Терүнүр йовхм, Исусин му нериг хувалцхм. 14Яһад гихлә, энд һазр деер бәәх балһсн манад уга болад, бидн иргч балһсиг хәәҗәнәвидн. 15Тегәд Исусар дамҗад, Бурхнд нерәдсн бәрц болсн магтал оньдиндан өргий. Магтал гиснь – амнас һарчах Бурхнд нерәдсн бәрц болҗана. Эн бәрц: Исус – Деед Эзн гисн үгмүд. 16Нег-негндән сә кеҗ, нөкд болдган бичә марттн. Яһад гихлә, эн Бурхнд тааста бәрц.

17Таднд сурһмҗ өгдг улсин үгд орад, теднә келсинь күцәтн. Тедн килмҗән өгәд, тана седклиг оньдин хәләнә. Яһад гихлә, тедн эврәннь цергллһнә туск тооцаһан Бурхнд өгх зөвтә. Эн учрар эврәннь көдлмшән байртаһар күцәҗ зөвүр угаһар тедн бәәтхә. Кемр эс тиигхлә, эн таднд олз өгшго.

18Мана төлә зальврад бәәтн. Яһад гихлә, бидн седклдән гем уга бәәнәвидн гиҗ лавта келҗ чадҗанавидн. Тегәд үнн чикәр бәәхәр шунҗанавидн. 19Бурхн намаг удл уга таднур йовултха гиһәд зальвртн гиҗ, би үнн седкләрн эрҗәнәв.


Зальврлһн


20-21Мана Деед Эзн Исусиг эс гиҗ хөөдин алдр Хөөчиг мөңк бооцана цусар дамҗад әмдрүлсн Эвин Бурхн таднд Терүнә таалыг күцәхд кергтә сәәг өгх болтха! Исус Христосар дамҗад, Бурхнд тааста юм мана дотр Тер күцәтхә! Исус Христос мөңкиндән тууртха! Тиигтхә!


Төгсвр


22Ахнр-дүүнр, эн урмдта үгмүд седкләрн орултн гиҗ би эрҗәнәв. Яһад гихлә, мини бичсн бичг ик биш. 23Мана дү Тимофей түүрмәс сулдхвр авснь медтн. Кемр тер удл уга ирхлә, би тадниг терүнлә хамдан бәәсинь үзхүв.

24Тана һардачнрт болн Бурхна улст менд илгәҗәнәв. Италин ахнр-дүүнр таднд менд илгәҗәнә.

25Бурхна хәәрлтд тадн багтад бәәх болтха!


## АПОКАЛИПСИС

Эн дегтр Исус Христос Деед Эзн гиһәд иткҗәсн христианмудыг көөҗәсн цагт бичгдсмн. Автор умшачнртан ицл, урмд өгәд, көөв чигн, зовлңгта болв чигн итклән бичә геетхә гиҗ бичҗәнә. Олмһа келәр бичгдсн дегтрин ик зууднь иләр келлһнә, үзгдлин әңгс барлгдҗ. Эннь талдан улст нуувч болҗахла, зуг тер цага христианмуд умшад медҗ чадв. Тегәд дегтрин һол төрнь олн зүсн хәләцсин әңгсәр дәкн дәкн давтгдна. Иләр келлһиг күн болһн эврәһәрн тәәлв чигн, болв нег төр ахлна: Деед Эзн Христосар дамҗад Бурхн Эврәннь цуг дәәсиг кевтнь диилх, эрлгиг бас диилх. Диилхләрн Бурхн Эврәннь итклтә улсиг шин теңгрин болн шин һазрин әдсәр әдслх.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1–8

Түрүн үзгдл болн долан чонҗд илгәсн бичг 1.9 – 3.22

Долан тамһта орачксн цаасн 4.1 – 8.1

Долан бүшкүр 8.2 – 11.19

Лу болн хойр аңг 12.1 – 13.18

Олн зүсн үзгдл 14.1 – 15.8

Бурхна уурллһна долан ааһ 16.1–21

Вавилона хольврлһн, аңгин, худл

әәлдәчин болн эрлгин диилгдлһн 17.1 – 20.10

Сүүлңк зарһ 20.11–15

Шин теңгр, шин һазр, шин Ерусалим 21.1–25

Товчлгч үг 22.6–21


### 1


Оршл


1Эн дегтрт Исус Христосин иләр үзүлсн йовдлмуд бичәтә. Удл уга юн учрхиг Эврәннь зарцнртан үзүлхәр Бурхн эн ил үзүллһ Исуст өгсмн. Исус болхла Эврәннь Йохан гидг зарц тал Бурхна элч илгәһәд энүг медүлҗ. 2Йохан үзсән келҗ, Бурхна үгмүд болн Исус Христосин медүлсн йовдлмудыг бичҗ авч. 3Эн дегтриг умшдг күн буйн-кишгтә! Соңсдг болн умшсан күцәдг күн бас буйн-кишгтә! Яһад гихлә, энүнд бичгдсн йовдлмуд удл уга күцх.


Мендллһн


4Би, Йохан, Азийин һазрт бәәсн долан сүзгтни хургудт нерәдҗ энүг бичҗәнәв. Ода бәәдг, урднь чигн бәәсн, иргчдән ирх Бурхн, Терүнә ширән өмн бәәсн долан сәкүсн болн Исус Христос цаһан сана, амулң төвкнүн бәәдл таднд өгтхә! 5Хамгин түрүн әмдрсн итклтә герч, һазр болһна хаадудын Залач Исус Христос маднд ик хәәртә болад, цусан асхрулҗ мадниг килнцәс сулдхсмн. 6Эврәннь Бурхндан болн Эцкдән церглүлхин төлә Исус мадниг гелңгүд болсн улс кеҗ ниилүлв. Исус Христос тууртха! Мөңкиндән залтха! Тиигтхә! 7Хәләтн: Исус үүлн деер бууҗ йовна. Күн болһн болн Исусиг үлдәр шаасн улс Терүг үзх. Цуг күмн әмтн Исусин тускар оркрх. Тиим. Тиигтхә! 8Би «Альфа» болн «Омега»[1], Түрүңкв болн Сүүлңкв, – гиҗ ода бәәдг, урднь чигн бәәсн, иргчдән ирх сүркә күчтә Деед Эзн Бурхн келҗәнә.


Йохан әмдрсн Исусиг үзснә тускар


9Би, Йохан, тана ахв, таднла әдл Бурхна йосиг күләһәд тесвртәһәр зовлңта йовнав. Эн зовлңгиг бидн, Исусин сурһульчнр болад дааҗанавидн. Бурхна үг болн Исусин медүлсн үнниг тархаснас көлтә намаг Патмос арлд туусмн. 10Деед Эзнә өдрлә би Әрүн Сәкүсәр дүүрәд, ардан бүрәни әдл чаңһ ду соңсв. 11Тер иигҗ келв:

– Үзсән дегтрт цугинь бичҗ авад, Епес, Смирна, Пергәм, Тутыр, Сардис, Пиладельпья, Ләәдикья гидг долан балһснд бәәсн сүзгтни хургудт илгә.

12Тиигҗ келҗәх күүг үзхәр эргҗ хәләхләрн, би олн зул өргсн долан алтн тәвц үзв. 13Тер зулта долан алтн тәвц хоорнд күмни көвүнә дүрстә күн зогссинь би үзв. Тер өрчән алтн бүсәр бүслсн, ут хувцта бәәҗ. 14Толһаннь үснь цаһан ноосн мет, цасн мет цаһан мәр, нүднь һал мет шачаҗ. 15Көлнь һалд цутхад өңглсн күрл мет гилвксн, дунь усна күркрәнә шууган мет чаңһ. 16Барун һартан долан од бәрәд зогсҗ. Амнаснь хойр талан иртә хурц үлд үзгднә. Нүүрнь һал үдин нарн кевтәһәр герлтҗ бәәнә. 17Терүг үзн, би үксн күн мет көлднь киисв. Тиигхлә Тер барун һаран нан деер тәвәд иигҗ келв:

– Бичә ә. Би Түрүңкв болн Сүүлңкв.

18Би әмдв. Би үкч одлав, зуг ода мөңкиндән әмд бәәхв. Үклиг залдг, үклин һазриг залдг йосн Нанд бәәнә. 19Үзҗәсән ода болҗахиг болн бас хөөннь чигн учрхиг бичҗ ав. 20Барун һартм бәәсн чини үзҗәсн долан одна болн зул өргсн долан алтн тәвцин нууцин тәәлврнь эн: долан одн гиснь – долан балһснд бәәсн сүзгтни хургудын Бурхна долан элчнр. Зул өргсн долан алтн тәвц гиснь – долан сүзгтни хургуд.


### 2


Епес балһснд илгәсн бичг


1Епес балһсна сүзгтни хургин Бурхна элчд иигҗ бич: Барун һартан долан од бәрдг зул өргсн долан алтн тәвц заагт йовх Исус Христосин келсн үг эн: 2Чини бәәдл җирһлиг, күнд көдлмшиг, ик тесвртә бәәдлиг Би меднәв. Чи хар саната улсиг тесҗ чадхшич. Бийән апостолмуд гиҗ нерәддг, зуг апостолмуд биш улсиг шалһҗ, тедниг худлч болсиг илдкҗ һарһсичнь бас меднәв. 3Чамаг ик тесвртәһичинь, Мини төлә зовлңган эдлсичинь, цуцрлго Намаг дахсичинь Би меднәв. 4Зуг чи урдк кевәрн Нанд дурн-седклән тәвдгән уурвч. Энчн буру. 5Урднь яһҗ бәәсән тодл. Килнцтә җирһлән үлдәҗ урдк кевәрн бә. Килнцтә җирһлән эс үлдәхләчн Би ирәд чини зулыг ормаснь көндәхв. 6Хәрнь нег сән юмн бәәнә. Николайин сурһульчнр кесн юмнд чи дургоч. Би теднә кеснд бас дургов. 7Сүзгтни хургудт Әрүн Сәкүснә келсиг соңсхар седснь соңстха! Диилвр бәрсн күүнд Би Бурхна садт бәәсн әм өгдг модна темснәс амсх зөв өгхв.


Смирна балһснд илгәсн бичг


8Смирна балһсна сүзгтни хургин Бурхна элчд иигҗ бич: Түрүңкнь болн Сүүлңкнь, үкәд Әмдрснь чамд иигҗ келҗәнә:

9– Би чини зовлңгиг, чини угатя-яду бәәдлиг (йосндан болхла, чи байнч) меднәв. Бийән евреймүдт тоолдг улсиг чамаг му келдгинь бас меднәв (зуг тедн еврей биш). Йосндан болхла, теднә хург эрлгин хург. 10Бийләһән учрх зовлңгас бичә ә. Соңс! Тадн дундас зәрмнь сөрхәр түүрмд эрлг суулһх. Тадн арвн өдр зовлңган эдлхит. Үкв чигн итклтә бол, тиигхләчн Би чамд мөңк җирһлин титм зүүлһхв. 11Сүзгтни хургудт Әрүн Сәкүснә келсиг соңсхар седснь соңстха! Диилвр бәрсн күүнд хойрдгч үкл хорлтан күргәшго.


Пергәм балһснд илгәсн бичг


12Пергәм балһсна сүзгтни хургин Бурхна элчд чи иигҗ бич: Хойр талан иртә хурц үлд Бәрсинь иигҗ келҗәнә: – 13Чамаг эрлгин ширә бәәсн һазрт бәәдгинь Би меднәв. Эрлг бәәсн һазрт Мини итклтә герчиг Антипаг алсн цагт, чи Нанд иткдгән уурлго Нанла итклтәһәр бәәләч. 14Тиигвчн чамд бас невчкн буру юмн бәәнә. Тадн дунд зәрм улс Баламин ном дахҗ бәәнә. Израилин улсиг килнцд яһҗ орулхиг Балам Балак хаанд зааҗ өгв. Тедн шүтәнә өмн өргсн хотыг идәд, аля йовдл һарһсмн. 15Тиим кевәр тадн дунд Николайин дахгчнрин номд орсн улс бәәнә. 16Килнцтә җирһлән хай! Эс тиигхләчн, Би ирәд амнасм һарч йовх хойр талан иртә хурц үлдәр теднлә дәәлдхв. 17Сүзгтни хургудт Әрүн Сәкүснә келсиг соңсхар седснь соңстха! Диилвр бәрсн күүнд бултулсн манна гидг хотас амсулнав, цаһан чолу өгнәв. Тер чолун деер шин нерн бичәтә бәәх. Тер нериг чолу авсн күүнәс нань күн медшго.


Тутыр балһснд илгәсн бичг


18Тутыр балһсна сүзгтни хургин Бурхна элчд иигҗ бич: шачасн һал мет нүдтә, өңглсн күрл мет гилвксн көлтә Бурхна Көвүн иигҗ келҗәнә: – 19Чамаг яһҗ бәәдгинь, Нанд дурта болад иткдгичн Би меднәв. Чи Нанд цергләд, зовлңгиг тесвртә кевәрн даалач. Энүг Би бас меднәв. Ода чамаг урдкас үлү икәр үүлән күцәҗәхиг бас меднәв. 20Зуг невчкн буру юмн бәәнә. Танад Эзабел күүкд күн бийән әәлдәчд тоолад, Нанд иткдг улсиг сурһҗ, буру юм зааһад, аля йовдл һарһад, шүтәдт өргсн хот идәд, бузр юм кеҗәнә. Чи болхла терүг хөрхшич. 21Би терүнд килнцтә җирһлән хайх цаг өгләв. Зуг тер аля бәәдл-җирһлән хайхар седсн уга. 22Хәләтн! Би терүг му гемәр цааҗлхв. Терүнлә хамдан аля кедг улсиг килнцәсн эс һарһхла, би тедниг ик зовлңла харһулхв. 23Би терүнә дахгчнриг алад уга кехв. Болв Намаг әмтнә уха-сана медҗ чаддгиг цуг сүзгтни хургуд медҗ авх. Би таднас күн болһниг кесн үүләрнь цааҗлхв. 24-25Зуг тадн болн нань чигн улс тер күүкд күүнә заасар болсн угат. Эрлгин гүн нууц гиҗ зәрм улс нерәддг номиг тедн дассн уга. Намаг иртл Нанд батар итктн гисн зааврас талдан заавр Би танд өгчәхшв. 26-27Диилвр бәрсн күүнд, цагин чилгч күртл Мини заасиг күцәсн күүнд буру номта улсиг залх йос Би өгхв. Тер йосиг Нанд Эцк өгв. Төмр тайгар тедниг Тер хәрүлх, буһш кевтәһәр цокҗ хамхлх. 28Би терүнд диилврин темдг болгч өрүни од өгхв. 29Сүзгтни хургудт Әрүн Сәкүсн келсиг соңсхар седснь соңстха!


### 3


Сардис хотнд илгәсн бичг


1Сардис гидг хотна сүзгтни хургин Бурхна элчд иигҗ бич: Бурхна долан Сәкүс залдг болн долан од Бәрҗәхинь иигҗ келҗәнә:

– Чини бәәдл җирһлиг Би меднәв. Чамаг әмтн әмд гиҗ тоолна, зуг чи әмн уга. 2Эн бәәдләсн серхнчн! Үлдсн юман геешгон төлә батл. Яһад гихлә, Бурхна хәләцәр эклсн юм күцәһәд угаһичнь Би үзләв. 3Христосин номиг урднь яһҗ авсан, яһҗ соңссан тодл. Терүг зөвтнь күцәҗ килнцтә җирһлән хай! Эн бәәдләсн эс серхләчн, Би хулхач метәр генткн ирҗ чамаг цааҗхв. Чи мини ирх цагиг медҗ чадшгоч. 4Зуг тана Сардис хотнд хувцан цеврәр бәрдг зәрм улс бәәнә. Тедн цаһан хувцтаһан Нанла хамдан йовх, яһад гихлә, тедн энүнлә ирлцәтә болх. 5Диилвр бәрсн күн теднлә әдл цаһан хувц өмсх. Би терүнә неринь әмн-җирһлин дегтрәс һарһлго эврәннь Эцкин өмн, Бурхна элчнрин өмн «Эн күн Мини», гиҗ келхв. 6Сүзгтни хургудт Әрүн Сәкүснә келсиг соңсхар седснь соңстха!


Пиладельпья хотнд илгәсн бичг


7Пиладельпья хотна сүзгтни хургин Бурхна элчд иигҗ бич. Эн Давид хаана түлкүртә Әрүн Үннчин келсн үгмүд. Кемр Тер үүдиг секхлә, күн хааҗ чадшго, кемр тер үүдиг хаахла күн секҗ чадшго. 8Би чини бәәдл-җирһлиг меднәв. Чамаг олнд деерк орм эс эзлдгичнь меднәв. Тер бийнь Чи мини ном дахлач, Исусиг медхшв гиҗ төрүц келсн угач. Би чини өмнк үүдиг секүв, күн терүг хааҗ чадшго. 9Хәлә! Бийән евреймүдт тоолдг эрлгин хургин гешүдиг авч ирәд, чини көлд сөгдүлнәв. (Йосндан тедн евреймүд биш.) Тиигәд тедн Намаг чамд дуртаг лавта медх. 10Чи Мини заасар тесҗ бәәввч. Тер учрар Би чамаг һазр деер улсиг сөрсн цагт харсҗ авхв. Тедниг ик зовлңла харһулҗ Би сөрхв. 11Удл уга ирхв. Дииләчин титмиг чамас күн булаҗ авшгон төлә Нанд батар иткҗ бә. 12Диилвр бәрсн күн Мини Бурхна сүмд түшг болҗ зогсад, төрүц тендәс һаршго. Би тер күүнә деер Мини Бурхна нериг болн Мини Бурхна балһсна нериг бичхв. Тер Шин Ерусалим балһсн теңгрәс Мини Бурхнас бууҗ ирх. Шин нерән тер күн деер бас бичхв. 13Сүзгтни хургудт Әрүн Сәкүснә келсиг соңсхар седснь соңстха!


Ләәдикья балһснд илгәсн бичг


14Ләәдикья балһсна сүзгтни хургин Бурхна элчд иигҗ бич: Эн Тиигтхә гисн үннч итклтә герчин үг. Бурхн Терүгәр дамҗҗ цугинь үүдәҗ. 15Би чини бәәдл-җирһлиг сәәнәр меднәв. Чамаг халун чигн бишинь, киитн чигн бишинь Би меднәв. Халун эс гиҗ киитн болсн болхла, деер болх билә. 16Зуг чи халун чигн, киитн чигн биш – бүләнч. Тер учрар Би чамаг амнасн нульмад хайснла әдләр көөҗ һарһнав. 17Чи бийән муульта, сана зовадган, угатя, сохр, нүцкн бәәдгән медлго: «Би байнв, элвг-делвг бәәнәв, нанд юмн керго», – гиҗ келнәч. 18Мини селвг эн: байн болхин төлә һалд әрүслсн алт Нанас хулдҗ ав, бийән хувцлхар нүцкн ичртә цогцан хаахар Нанас цаһан хувц хулдҗ ав. Юм үзхин төлә нүдндән түркдг эм Нанас хулдҗ ав. 19Дурлсн улсан Би керлдәд заснав. Килнцтә йовдлан хайҗ, Нанд халун зүркәрн итк! 20Соңс! Би чини үүднә ца зогсад, үүд цокҗанав. Күн Мини ду соңсад, үүдән секхлә, Би гертнь орад, терүнлә хамдан хотынь эдлхв. 21Би диилвр бәрәд Эцктәһән хамдан Терүнә ширәд суулав. Тиигҗ Би диилвр бәрсн күүнд Нанла хамдан ширәдм суух зөв өгхв. 22Сүзгтни хургудт Әрүн Сәкүснә келсиг соңсхар седснь соңстха!


### 4


Теңгрт бәәсн сөгдлһн


1Энүнә хөөн би теңгр деер секәтә үүд үзв. Урднь нанд келсн бүрәни ә мет дун иигҗ келв:

– Наар, хөөннь юн учрхиг би чамд үзүлхв.

2Тер дарунь Әрүн Сәкүсәр би дүүрв. Теңгр деер ширә бәәҗ. Тер ширәд Бурхн сууҗ. 3Сууснь йаспд болн сардс гидг эрднь чолун мет ноһан, улан өңгәр герлтҗ бәәнә. Ширән эргнд смарагд гидг эрднь чолун мет ноһан өңгәр гилвксн солңһ бәәҗ. 4Эн ширән эргнд талдан хөрн дөрвн ширә бәәҗ. Тер ширәст хөрн дөрвн көгшә суула. Тедн алтн титмтә, цаһан хувцта билә. 5Ширә талас цәклһн цәкләд, шууган, оһтрһун дун һарад бәәв. Ширән өмн долан һал – Бурхна долан Сәкүсн асҗ бәәнә. 6Нимгн мөснлә әдл цегән шил теңгс мет нег юмн ширән өмн бәәҗ. Ширән эргнд дөрвн үзг болһнднь тал талдан әмтә дөрвн юмн зогсҗ. Тедн өмнән, ардан кесг нүдтә бәәҗ. 7Түрүңкнь арслңгин бәәдлтә, хойрдгчнь туһлын бәәдлтә, һурвдгчиннь чирәнь күүнә чирәтә әдл бәәҗ. Дөрвдгчнь нисҗ йовх һәрд шовуна дүрстә билә. 8Тедн дөрвүлн тус-тустан зурһан җивртә, җиврнь һаза дота уга кесг нүдтә. Өдр сө уга тедн оньдиндән:

«Әрүн, Әрүн, Әрүн Деед Эзн!

Хамгин сүркә күчтә

Урднь бәәсн,

Ода бәәдг

Иргчдән ирх Бурхн!» – гиһәд келәд бәәнә.

9-11Эн дөрвн әмтә юмс ширәд суусн мөңкиндән бәәдг Бурхнд магтал, ханлт өргәд күндлҗ бәәхлә, хөрн дөрвн көгшәһәс ширәд Суудгин өмннь унад, мөңкиндән Бәәдгт сөгднә. Тедн эврәннь титмән ширән өмн тәвәд иигҗ келнә:

«Мана Деед Эзн Бурхн!

Та цугинь үүдәләт!

Тана таалар цугнь үүдҗ бәәнә!

Тер учрар

Тана алдр бәәдлин тускар әмтн келнә,

Таниг күндлнә,

Йоситн туурулна!

Тиим зөв Танд бәәнә!»


### 5


Орачксн цаасн болн Хурһн


1Тиигхлә би Суусна барун һартнь хойр таласнь бичәтә, долан тиизтә цаас үзв. 2Йос бәрсн Бурхна элчиг:

– Тиизиг эвдҗ задлх, цаасиг секх зөвтә күн бәәнү? – гиһәд чаңһ дууһарн келҗәсинь би үзв.

3Зуг теңгр, һазр деер, һазр дор чигн тер цаасиг күн секҗ чадсн уга. 4Тер цаасиг секәд умшх күн уга болсн учрас би һашудҗ оркрҗ бәәләв. 5Тиигхлә көгшәсин дундас негнь:

– Бичә ууль, хәлә! Йудан тохмас һарсн арслң, Давидин үлдл тохм диилвр бәрҗ. Тер долан тииз эвдҗ задлх, цаасиг секҗ чадх, – гиҗ нанд келв.

6Ширән өөр зогсҗасн Хурһиг би үзв. Терүг әмтә дөрвн юмн болн көгшәс эргҗ зогсҗ. Тер тәклд тәкгдсн хурһна бәәдлтә бәәҗ, долан өвртә, долан нүдтә бәәҗ. Долан өвр болн долан нүдн гиснь: һазр болһнд илгәгдсн Бурхна долан Сәкүсн. 7Хурһн өөрдәд, ширә деер Суусна барун һарас цаас авв. 8Терүг цаас авсна хөөн дөрвн әмтә юмн болн хөрн дөрвн көгшәс Хурһнд сөгдцхәв. Көгшәс тус-тустан һартан ятх, саңгин идәһәр дүүрң ааһ бәрсн бәәлә. Саңгин идәһәр дүүрң аһ гиснь: Бурхна улсин мөргүл. 9Тедн шин дууһан дуулцхав:

– Цаас авад тиизинь задлх зөв Танд бәәнә. Яһад гихлә, Та тәкл болад Эврәннь цусарн Бурхнд 10тохм болһнас, келн болһнас, келн-әмтн болһнас әмтиг хулдҗ авлат. Та теднәр Бурхна гелңгүд болсн улс тедн һазриг залх.

11Тиигхлә би хәләһәд ширән эргнд тоолҗ болшго Бурхна элчнрин, әмтә дөрвн юмсын болн көгшәсин ду соңсв: 12Тәклин алгдсн Хурһн цецн уха, байн зөөр, күч, йос бәрх ачта! Терүг улс туурулх, күндлх йоста! 13Теңгр, һазр деер, һазр дор, теңгст бәәсн әмтә киитә тоотнь, цуг орчлңд бәәсн тоотнь иигҗ келсинь би соңсв: Ширәд Сууснь болн Хурһна күч-йос Бәрснь тууртха! Мөңкиндән Тедниг күндлтхә! 14Әмтә дөрвн юмс: Тиигтхә, – гиҗ келв. Тиигхлә көгшәс сөгдҗ мөргцхәв.


### 6


Түрүңк зурһан тииз


1-2Хурһн ном бичәтә цаасна долан тиизин негинь задлхла, дөрвн әмтә юмна негнь оһтрһун дууһар:

– Нааран ир, – гиһәд дуудна.

Би цаһан мөр үзв. Тер мөрн деер һартан нум бәрсн күн сууҗ. Терүнд титм зүүлһв. Тер диилвр бәрсн мөртә күн бәәҗ, цааранднь диилвр бәрхәр һарч ирҗ. 3Цаасна хойрдгч тииз Хурһн задлхла, хойрдгч әмтә юм: Нааран ир, – гив. 4Тиигхлә улан зеерд мөрн һарч ирв. Эн мөриг унсн күн делкәд бәәх эвиг әмтнәс авх йоста бәәҗ. Тер учрар әмтн нег-негән алдг болв. Тер күүнә һарт ик үлд бәрүлҗ. 5Хурһн һурвдгч тииз задлхла, һурвдгч әмтә юмн: Нааран ир, – гисинь би соңсв. Тиигхлә хар мөрн һарч ирв. Терүн деер чиңнүр бәрсн күн сууҗ. Энүг би үзв. 6Әмтә дөрвн юмн бәәсн һазрас:

– Нег өдрин җалвинь һанцхн нег кило цаһан буудя, эс гиҗ һанцхн һурвн кило ичмән болна. Зуг олив болн уста үзм моддыг бичә үрә! – гисн дуунла әдл юм би соңсв.

7Хурһн дөрвдгч тииз задлхла: нааран ир гисн әмтә юмна ду би соңсв. 8Тиигхлә бор мөрн һарч ирв. Тер мөрн деер Үкл гидг нертә юмн сууҗ. Түүнә ардас «Үклин һазр» гидг юмн дахад һарч ирв. Тедн хоюрн орчлңгин дөрвдгч әңгиг дәәһәр, харһнлһнар, му гемәр, зерлг аңгудар дамҗҗ алх йоста бәәҗ. 9Хурһн тавдгч тиизиг задлхла, тәклин ширә дор бәәсн Бурхна үгиг итклтә кевәр тархаснас көлтә алгдсн улсин сүмсдиг би үзв.

10– Сүркә күчтә Әрүн Үннч Деед Эзн! Кезә күртл Та һазр деер бәәсн мана цус асхрулсн улсиг гемшәл уга, цааҗлл уга бәәхмт? – гиҗ тедн чаңһ дууһар хәәкрцхәв.

11Теднә күн болһнд цаһан хувцн өггдв:

– Исуст церглҗ тана ахнр-дүүнрлә әдләр алгдсн улсин то эс күцтл, невчк күләҗәтн. Бичә зовтн! – гиҗ теднд келлә.

12Хурһн зурһадгч тиизиг задлхла, һазр икәр чичрв. Нарн хар хувцн мет харңһурад, сар цусн метәр улатрв. 13Теңгрин одд, инҗр модна көк темсн кевтәһәр догшн салькнд нәәхләд унцхав. 14Теңгр цаасн мет орагдад, уул, арл болһн ормасн көндрв. 15Орчлңгин хаадуд, йос бәрдг улс, цергин ахлачнр, баячуд, тоомсрта улс, зарцнр, сул улс цугтан хадын көндәд, уулын хад чолун заагт орҗ бултцхав.

16– Мадн деер унад, ширәд Суусн Бурхна нүднәс, Хурһна цухлас мадниг бултулыт! 17Яһад гихлә, Теднә алдр цухлын өдр ирв. Тер цухлын өмнәс кен тесҗ бәәҗ чадхмб? – гиҗ тедн келцхәв.


### 7


Израилин нег зун дөчн дөрвн миңһн күн


1Энүнә хөөн би Бурхна дөрвн элчнриг үзв. Тедн һазрин дөрвн үзгт зогсад, һазр тал, теңгс тал, модд тал сальк үләшгоһар гиҗ дөрвн сальк бәрҗ. 2Дорд үзгәс һарч йовх әмд Бурхна тамһта элчиг би үзв. Тер һазрт болн теңгст хорлт кех йоста Бурхна элчнрт чаңһ дууһарн иигҗ келв:

3– Мана Бурхна зарцнрин маңна деер тамһ эс тәвтл һазрт, уснд, моддт хорлт бичә күргәтн.

4Нег зун дөчн дөрвн миңһн күн маңнадан Бурхна тамһта болсинь би соңсв. Тедн цуг Израилин арвн хойр уңг-тохмас һарсн улс бәәҗ, уңг-тохм болһнас арвн хойр миңһн күн чигн. 5-8Йудан уңг-тохмас, Рубен уңг-тохмас, Гадын уңг-тохмас, Ашерин уңг-тохмас, Напталин уңг-тохмас, Манашен уңг-тохмас, Шимона уңг-тохмас, Левин уңг-тохмас, Исахарин уңг-тохмас, Зебулуна уңг-тохмас, Йосипин уңг-тохмас, Беньяминә уңг-тохмас орҗ.


Тоолҗ болшго олн күн


9Энүнә хөөн келн-әмтн болһнас, әәмг болһнас, келн болһнас тоолҗ болшго олн күн ширән өмн, Хурһна өмн цаһан хувцтаһан шавдл зандн модна бүчрмүд һартан бәрҗ зогссинь би үзв.

10– Ширә деер Суусн мана Бурхн болн Хурһн мадниг аврла! – гиҗ тедн чаңһ дууһарн хәәкрҗәнә.

11Бурхна элчнр цугтан ширәг, көгшәсиг болн әмтә дөрвн юмиг эргҗ зогсҗала. Дәкәд ширән өмн элкдҗ унад Бурхнд мөргцхәв.

12– Мана Бурхн алдр туурмҗта, цецн ухата, күчтә, ачта! Мана Бурхнд магтал, мөңкиндән ханлт! Тиигтхә!

13– Цаһан хувцтань кемб? Альдас эдн ирсмб? – гиҗ нег көгшә нанас сурв.

14– Аав, та эврән меднәт, – гиҗ би хәрү өгв.

– Эдн ик алдр зовлң дааһад, Хурһна цусар хувцан уһаҗ цаһалһсн улс. 15Тегәд чигн эдн Бурхна ширән өмн зогсад, өдр сө уга Бурхна сүмд церглнә. Ширәд Сууснь эднлә хамдан бүүрлҗ, эн улсыг харсх. 16Эдн дәкҗ өлсшго, ундасшго, һаң халун, нарн чигн эднд мууһан хальдашго. 17Яһад гихлә, ширән өөр зогссн Хурһн эдниг хәрүлҗ, урсдг булг тал дахулҗ авч ирх. Бурхн теднә нүднәс асхрсн нульмс болһниг арчх.


### 8


Бичәтә цаасна доладгч тииз


1Хурһн бичәтә цаасна тиизиг задлхла, теңгр деер өрәл часин туршарт ә-чимән уга болв. 2Би Бурхна долан элчиг үзв. Тедн Бурхна өмн зогсла, долан бүрә теднд бәрүлв. 3Бурхна талдан элч ирәд, тәклин бәәрнә өөр зогсв. Һартнь алтн сав бәәҗ. Бурхна улсин мөргүллә ниилүлхин төләд болн ширән өмн бәәсн алтн тәклин бәәрнд бәрц бәрхин төләд терүнд дала саңгин идә өгч. 4Бурхна улсин мөргүллә дегц Бурхна элчин һарт бәәсн савас һарсн саңгин идәнә утан Бурхнд өргц болв. 5Бурхна элч сав авад, тәклин бәәрнәс һалта цог савд тәвәд һазрт хайв. Тер дарунь оһтрһун дун һарад, шууган болад, цәкл цәкләд, һазр чичрв.


Түрүңк дөрвн бүрә


6Бүрә бәрсн Бурхна долан элч бүрәһән татхар белдцхәв. 7Түрүңк элч бүрәһән татв: цуснла хольсн һал болн мөндр һазрт унв. Һазрин һурвдгч хүв деернь урһсн моддла, олн зүсн ноһанла хамдан шатҗ одв. 8Бурхна хойрдгч элч бүрәһән татв. Шатҗасн ик уул мет нег юмн теңгсин уснд хайгдв. Теңгсин һурвдгч хүвнь цуснд хүврв. 9Теңгсин һурвдгч хүвин әмтә киитә юмс үкәд, тенд кермс уга болҗ одв. 10Бурхна һурвдгч элч бүрәһән татв. Һал мет шатҗасн алдр одн теңгрәс һарад, һолмудын болн усна булгудын һурвдгч хүвднь унв. 11Тер одна нернь – Шарлҗн. Усна һурвдгч әңгнь һашурҗ одв, олн әмтн тер усиг ууһад үкҗ одв. Яһад гихлә, тер усн һашурҗ одв. 12Бурхна дөрвдгч элч бүрәһән татв. Нарн, сар, одд цагин һурвдгч хүвднь герл өгшгоһар эвдгдҗ. Өдрин һурвна нег хүвднь нарн герл өгдго болв. Сар болн одд болхла сөөһин һурвна нег хүвднь герл өгдго болв. 13Ик деер теңгрт нег һәрд шовуг нисҗ йовхинь би үзв. Терүг чаңһ дууһарн иигҗ келсиг соңсв.

– Әәҗәнәв! Әәҗәнәв! Үлдсн һурвн бүрән ә соңсгдхла, һазр деер бәәсн улс басл зовлңган эдлх.


### 9


1Бурхна тавдгч элч бүрәһән татхла, теңгрәс һазрт унсн од би үзв. Йорал уга худг секдг түлкүр однд өгв. 2Тер йорал уга худг секв. Терүнәс ик бешәс һарчах кевтә, утан һарад аһариг дүүргәд, нарна герлиг хаав. 3Утанас царцаха һарад һазр деер тарв. Һазрин чим хорхан йос терүнд өгв. 4Һазрин олн зүсн урһмлд болн моднд хорлт күрглго, зуг маңнадан Бурхна тамһ уга әмтнд хорлт күрг гисн заквр теднд өгв. 5Эн әмтиг аллго тавн сардан зовах зөв теднд өгв. Тедн чим хорха хатхсн метәр әмтиг зовав. 6Тер цагт әмтн үкл хәәх зуг олҗ чадшго, үкхәр седх, зуг үкл теднүр иршго. 7Тер царцаха дәәнд белдсн мөрнә бәәдлтә, толһа деернь алтн титм мет юмта бәәҗ. Нүүрнь күүнә чирә дураҗ. 8Үснь күүкд улсин үсн мет, шүднь арслңгин сая мет. 9Төмр мет хуйгта, җиврин шууган дәәнд довтлсн кесг мөрн тергнә шууган мет билә. 10Тедн чим хорхан сүүлтә болн хатхурта, тедн сүүләрн әмтнд тавн сардан хорлт күргәх зөвтә бәәҗ. 11Теднә хан йорал уга худгиг залдг Бурхна элч – нернь еврей келәр Абадон, грек келәр Аполион. (Эвдәч гисн утхта.) 12Түрүңк зовлң давхла, энүнә хөөн дәкәд хойр зовлң аашна. 13Бурхна зурһадгч элч бүрәһән татв. Бурхна өмн бәәсн тәклин алтн ширән дөрвн талк үзгәс дун соңсгдв. (Тәклин алтн ширән дөрвн талкнь өврин бәәдлтә бәәсмн.) 14Тер бүрән дун Бурхна зурһадгч элчд иигҗ келнә:

– Евфрат гидг алдр һолд күләтә Бурхна дөрвн элчиг сулдха!

15Бурхна дөрвн элч күмни һурвдгч хүвинь алхин төләд сулдгдв. Эн час, өдр, сар болн җилин төлә тедн бийән белдәд бәәҗ. 16Би мөртә цергин тооһинь соңсв. Тернь хойр зун сай бәәҗ. 17Тер мөрдинь би үзгдлдән үзв. Тер мөрд деер суусн улсин хуйгнь һал мет улан, сапфир гидг эрднь чолун мет көк, күкр мет шар өңгтә бәәҗ. Мөрдин толһас арслңгин толһан бәәдлтә бәәсмн. Һал, утан болн күкр амнаснь һарад бәәҗ. 18Мөрнә амнас һарсн һурвн аюл: һал, утан болн күкр күмни һурвдгч хүвинь алҗ уга кеҗ. 19Яһад гихлә, мөрнә күчнь амн сүл хойрт бәәҗ. Сүүлмүд моһан толһан бәәдлтә бәәҗ. Терүгәрн тедн хорлт күргв. 20Эн олн аюлас әмд үлдсн әмтн эврәннь кедг юман хайсн уга, тедн хар сәкүсдт, юм соңсҗ үзҗ йовҗ чаддго алтн мөңгн зес, чолун болн модн шүтәдт сөгддгән уурсн уга. 21Тедн кү алдган, бө кедгән, аля бузр йовдл һарһдган, хулха кедгән хайсн уга.


### 10


Орачксн бичкн цаасн


1Би Бурхна йос бәрдг талдан элчиг үзв. Тер теңгрәс бууҗ ирв. Бурхна элчиг үүлн хувцн мет ораҗ. Толһа деерән солңһта, чирәнь нарн мет гилвксн, көлнь һал бахн мет билә. 2-3Һартан секәтә бичкн цаас бәрсн барун көләрн теңгс ишкәд, зүн көләрн һазр ишкәд арслңгин оркрлһн мет чаңһ дууһар хәәкрв. Терүг хәәкрхлә, долан оһтрһун дун һарв. 4Тер долан оһтрһун дууһар хәәкрхлә, би бичхәр белдүв, зуг теңгрәс һарсн дун иигҗ келв:

– Долан оһтрһун келсн үг нууһад бичә бич.

5Тиигхлә теңгс һазр деер зогссн Бурхна элчиг барун һаран теңгрүр өргсиг би үзв. 6Теңгр, һазр, теңгс һурвиг болн тенд бәәсн цуг юмиг үүдәсн мөңкиндән бәәдг Бурхна нер олзлад тер андһар тәвәд:

– Бүтх юмн эрк биш бүтх. 7Бурхна доладгч элч бүрәһән татхла, Эврәннь нууцин зураһан Бурхн күцәх. Энүнә тускар Тер Эврәннь зарц әәлдәчнртән урднь зәңглсмн, – гив.

8Урднь нанд үг келсн, теңгрәс һарсн дун дәкәд иигҗ келв:

– Йов! Теңгс деер болн һазр деер зогсҗасн Бурхна элчин һарт бәәсн секәтә цаасинь ав.

9Би Бурхна элчүр өөрдәд, тер бичкн цаасиг сурв.

– Эн цаасиг авад ид. Чини геснд һашун болх. Зуг амндчн бал идсн мет әмтәхн болх, – гиҗ тер нанд келв.

10Би Бурхна элчин һарт бәәсн цаас авад идв. Тер цаасн амндм бал мет әмтәхн болв. Идәд дуусхлам гесндм һашун болв.

11– Чи келн-улсин, келмүдин болн кесг хаадудын тускар дәкн әәлдх зөвтәч, – гиҗ нанд келв.


### 11


Хойр герч


1Тер кемҗәлхин төлә нанд тайг өгв.

– Йовад Бурхна сүмиг тәклин ширәтә хамднь кемҗәл. Дотрнь сөгдҗәх улсиг тоол. 2Сүмин һазак бәәриг бичә кемҗәл. Яһад гихлә, тер буру номта улст өгсн юмн. Тедн әрүн балһсиг дөчн хойр сардан даҗрад залх. 3Һашудсн цагт өмсдг хувцта хойр герчән илгәнәв. Тедн миңһн хойр зун җирн өдрт әәлдх йоста болх.

4Эн хойр герч – орчлңгин Деед Эзнә өмн зогссн хойр олив модн, зул өргсн хойр тәвц болҗана. 5Теднд күн хоран күргхәр седхлә, теднә амнаснь һал һарад өшәтнриг уга кех. Тиигәд эн герчнрт хоран күргхәр седсн күн тиигҗ алгдх. 6Әәлдсн цагтан тедн теңгр хаах, хур ордгинь уурулх. Усиг цуснд хүврүлх дурта цагтан, һазрт аюл илгәх. Тедн тиим йоста болх. 7Тедниг герчлҗ дуусхлань, йорал уга худгас һарсн догшн аң хойр герчин өмнәс дәәлдҗ, тедниг диилҗ алх. 8Теднә әмн уга цогц алдр балһсна уульнцд кевтх. Тенд урднь теднә Деед Эзн кирс деер цааҗлгдсмн. Эн балһсна теҗг нернь Содом болн Египет. 9Келн-әмтн болһнас, әәмг болһнас, келн болһнас цуг улс һурвн өдр дундур эн күшмүд хәләҗ үкәрт оршах зөв өгшго. 10Тер хойр әәлдәч һазрт бәәсн улсиг зовасн учрас күмни улс теднә үклд икәр байрлх. Әмтн нег-негндән белг өгәд нәр кех. 11Һурвн дундур өдр давхла, Бурхнас һарсн әмнә Сәкүсн теднә цогцд орад, тер хойр герч босад көләрн зогсҗ. Энүг үзсн улс икәр әәцхәҗ.

12– Нааран, деегшән һартн, – гиҗ теднд келсн чаңһ дун теңгрәс һарсинь тер әәлдәчнр соңсв.

Тер хойр герч үүлн деер теңгрүр өөдлв. Теднә өшәтнр энүг үзв. 13Тер дарунь һазр икәр чичрв. Балһсна арвдгч хүвнь хольврад унҗ одв. Эн һазр чичрлһнд долан миңһн күн үкв, наадкснь икәр сүрдәд, теңгрин Бурхнд туурмҗ өргв. 14Хойрдгч зовлң давад, һурвдгч зовлң бачм кевәр өөрдҗ йовна.


Доладгч бүрә


15Бурхна доладгч элч бүрә татв.

– Мана Бурхн болн Терүнә илгәсн Аврач орчлңгиг залх йоста болв. Бурхн мөңкиндән залх, – гисн кесг чаңһ дун теңгрәс соңсгдв.

16Бурхна өмн суусн хөрн дөрвн көгшәс элкдҗ киисәд Бурхнд сөгдҗ келцхәв:

17– Ода бәәдг, урднь чигн бәәсн, Деед Эзн, сүркә күчтә Бурхн! Алдр күч авад орчлңгиг залсндтн ханлт өргҗәнәвидн! 18Буру номта улс килңнҗ бәәнә. Болв Тана цухлын цаг ирв. Та үксн улсиг зарһла харһулхит. Тана зарцнрт, әәлдәчнрт, Бурхна улст болн таниг әәдг тоомсрта болн тоомср уга улст ачинь хәрүлх цагнь ирв. Орчлңгиг хоосрулҗах улсиг уга кех цаг өөрдв! 19Теңгрт бәәсн Бурхна сүм тер дарунь секгдәд, тенд бәәсн бооцана хәәрцг үзгдв. Генткн цәкл цәкләд, шууган, оһтрһун дун һарад, мөндр икәр орад, һазр чичрв.


### 12


Күүкд күн болн лу


1Теңгр деер алдр темдг үзгдв. Нарар хувц кеҗ өмссмн, көл дорнь сарта, толһа деерән арвн хойр одта титм зүүсн күүкд күн үзгдв. 2Тер күүкд күн саата болад гиигрхәр, элкн мошклхла, хәәкрәд зовад бәәҗ. 3Теңгрт талдан темдг үзгдв. Долан толһата, арвн өвртә, толһа болһнднь бичкн титмтә һал улан лу һарч ирҗ. 4Терүнә сүүлнь оддын һурвдгч әңгнь бәрҗ авад һазрт шивчкв. Күүкд күүнә гиигрх цагинь күләһәд, тер лу үринь авч идхәр өмннь гетәд суув. 5Күүкд күн көвү һарһҗ. Тер көвүн төмр тайгар цуг күмн әмтиг хәрүлх зөвтә бәәҗ. Нилх көвүг Бурхн тал деегшән, Терүнә ширә тал өөдлүлсмн. 6Күүкд күн көдә һазрт белдсн бәәрнүр темцҗ зулад гүүҗ одна. Тенд түүнд нег миңһн хойр зун җирн өдр теҗәл өггдх. 7Теңгр деер ик дән болҗ. Михаил гидг Бурхна ах элч талдан элчнртәһән лууһин өмнәс дәврҗ. Лу болхла эврәннь элчнртәһән терүг зөрәд дәәлдҗ. 8Зуг лу элчнртәһән хамдан диилгдҗ. Теңгр деер теднд бәәх бәәрн үлдәсн уга. 9Лу элчнртәһән хамдан һазрур көөгдв. Эн кезәңк моһа, Гемшәч болн Өшәтн гидг нертә күмн әмтнә худлч. 10Энүнә хөөн би теңгрәс һарсн чаңһ ду соңсв.

– Ода мана Бурхн эврәннь улсан аврх! Тер Эврәннь йосан олзлад хан мет залх! Бурхна илгәсн Аврач орчлңгиг залх. Яһад гихлә, ахнр-дүүнриг Бурхна өмн өдр сө уга гемшәдг Гемшәч ода уга болҗ одв. Тер теңгрәс көөгдв. 11Тедн Хурһна цусар болн эврәннь цәәлһсн үнн үгәрн терүг диилцхәв. Кергтә цаглаһан, тедн әмән әрвллго үкхдән белн билә. 12Теңгрт бәәсн цуг әмтә тоотнь байрта бәәтхә! Зуг һазр, теңгс басл зовлңган эдлхит, яһад гихлә, эрлг тадн тал бууҗ ирв. Цагнь ахр болсн учрас тер ик цухлта бәәнә.

13Һазрур көөгдсән медәд, лу нилхиг һарһсн күүкд күүг көөдг болв. 14Көдә һазрт бәәсн эврәннь бәәрндән нисәд күртхә гиһәд, тер күүкд күүнд ик һәрд шовуна хойр җивр өгч. Тенд терүг һурвн җил дундур теҗәх, тенд эрлгәс бултх. 15Гиигрсн күүкд күүг һолын урсхулар уга кехәр лу амнасн һол мет дала ус һарһҗ. 16Зуг тер күүкд күүнд һазр шуурад нөкд болҗ, лууһин амнас һарсн усиг зальгв. 17Лу тер күүкд күүнд улм килңнәд, терүнәс төрсн үрдүдлә дәәлдхәр һарад йовна. Тер үрдүд Бурхна заавриг күцәдг бәәҗ болн Исусин сексн үннд итклтә бәәҗ. (18) Лу теңгсин көвәд ирәд зогсҗ.


### 13


Хойр догшн аң


1Теңгсин усн дотрас долан толһата, арвн өвртә аң һарч ирсинь би үзв. Өвр болһнд титмтә, толһа болһнд Бурхиг муурулдг нерд бичәтә бәәҗ. 2Тер аң ирвскин бәәдлтә, көлнь аюһин көллә әдл, амнь арслңгин амнла әдл бәәҗ. Лу терүнд эврәннь күчән, әмтиг залх алдр йосан өгч. 3Тер аңгин нег толһань үклин шавта бәәсинь би үзв. Зуг тер үклин шав эдгҗ. Энүг үзсн улс икәр өврәд аңгиг дахҗ. 4Лу аңд эврәннь йосан өгсн учрас цуһар лууд сөгдҗ. Эн аңла кен әдлцхмб? Энүнлә кен дәәлдҗ чадхмб? – гиҗ цуһар аңд сөгдәд келцхәв. 5Тер догшн аңд дөчн хойр сарин туршарт бийән буульх, Бурхна тускар му келх зөв өггдҗ. 6Тегәд аң Бурхиг, Терүнә нериг болн бүүрлсн бәәриг, теңгрт бәәсн цуг юмсыг экләд харана. 7Бурхна улсин өмнәс дә босхх, тедниг диилх зөв тер авч. Әәмг болһниг, келн-әмтн болһниг, келн болһниг залх йос тер авч. 8Орчлңд бәәсн күмн әмтн терүнд сөгдх. Зуг әмн-җирһлин дегтрт орчлң үүдхәс өмн[2] бичгдсн улс терүнд сөгдшго. Эн әмн-җирһлин дегтр алгдсн Хурһна дегтр мөн. 9Соңсхар седснь соңстха! 10Бәргдх зөвтә күн бәргдх, үлдәр алгдх зөвтә күн үлдәр алгдх. Бурхна улс тесвртә, итклтә болх зөвтә гиснь эн үгмүдәс медгднә. 11Талдан догшн ик аңгиг би үзв. Тер аң Хурһнла әдл хойр өвртә бәәҗ. Лу кевтәһәр ду һарад, тер һазр дорас һарч ирв. 12Тер түрүңк догшн аңгин чирәд терүнә йос олзлад, һазр деер бәәсн күмн-әмтиг эдгсн шархта түрүңк аңд сөгдүлв. 13Тер аң алдр онц темдг үзүлҗ, әмтнә чирәд теңгрәс һал һарһад һазрт хайҗ. 14Түрүңк аңгин өмн хойрдгч аң онц темдгүд үзүлҗ, әмтиг меклв. Тер аң һазрт бәәсн улст иигҗ закв:

– Үлдәр шавтгдад әмд үлдсн түрүңк аңгин дүрстә шүтә кетн! 15Эн шүтән келхин төләд болн шүтәнд эс мөргсн улсиг алх зәрлг өгдг болхин төләд, түрүңк догшн аңгин шүтәнд әм орулх зөв хойрдгч аңд өггдв. 16Нерн уга болн нертә, байн болн угатя, сул болн мухла цуг улс цугтаднь барун һартнь эс гиҗ маңнаднь тамһ күчәр тәвх зәрлг хойрдгч аң өгв. 17Учрнь иим: тамһ уга күн юм хулдх, хулдҗ авх арһ уга болх. Тамһ гиснь: аңгин нерн эс гиҗ аңгин нернә то. 18Энүг медхин төлә цецн ухата болх кергтә. Ухата күн аңгин тооһин чинр-утхнь медҗ чадх. Аңгин то – лавта күүнә тонь. Эн тонь: 666.


### 14


Хурһна болн Терүнә авргдсн улс


1Бурхна Хурһиг Сион уулд зогсҗасинь би үзв. Терүнлә хамдан зун дөчн дөрвн миңһн күн бәәҗ. Теднә маңна деер Хурһна болн Терүнә Эцкин нерн бичәтә бәәҗ. 2Усна күркрәнә шууган мет оһтрһу йир чаңһар күрҗңнсн дун мет болн җиңнсн ятхин айс мет дун соңсгдв. 3Ширән өмн, әмтә дөрвн юмна өмн, көгшәсин өмн 144.000 күн шин ду дуулҗана. Эднәс даву талдан күн эн дууг дасҗ дуулҗ чадсн уга. Орчлңгин әмтнәс һанцхн эдн авргдсн бәәҗ. 4Тедн күүкд күүнлә бийән бузрдалго, гер мал угаһар бәәдг бәәҗ. Тер улс Хурһна йовсн хаалһар дахҗ йовна. Орчлңгас һанцхн тедн авргдсмн. Тедн Бурхна улс болн Хурһна улс Бурхнд бәрсн түрүңк урһцин дееҗ мет билә. 5Тер улсиг худл келдгоһар цуһар меднә, тегәд чигн теднд буру уга.


Бурхна һурвн элч


6Би Бурхна талдан элчиг үзв. Тер һазрт бәәсн улст, ямаранчн келн әмтнд, цуг әәмг болн баг келнд тархахин төлә мөңк Сән Зәңг һартан ик деер теңгрт нисҗ йовҗ.

7– Бурхиг күндлтн! Терүнд магтал өргтн! Бурхна зарһин цаг ирв. Теңгрин, һазрин, теңгсин, усна булгудын Үүдәчд сөгдтн! – гиҗ тер чаңһ дууһар келлә.

8– Вавилон каарв! Алдр Вавилон каарв! Чаһр күүг авлсн метәр Вавилон аля-бузр йовдларн келн-әмтн болһниг авлснь мөн. Тер учрар Бурхн тер әмтиг цааҗла харһулх, – гиҗ Бурхна түрүңк элчиг дахсн хойрдгч элч келв.

9-11Догшн аңд, терүнә дүрстә шүтәнднь сөгдәд маңнадан эс гиҗ һартан тамһинь авсн күн болһн Бурхна цухлын чаһрас уух. Уснла хольгдад уга эн чаһриг Бурхн Эврәннь цухлын ааһд кев. Эн улс Бурхна әрүн элчнрин болн Хурһна чирәд һалта күкрд тусҗ зовлңган эдлх. Тедниг зовадг һалын утан мөңкиндән һарх. Яһад гихлә, догшн аңд, терүнә дүрст сөгдсн, терүнә нертә тамһта улс өдр сө уга зовҗ, амр-зая уга бәәх, гиҗ Бурхна хойрдгч элчиг дахсн һурвдгч элч чаңһ дууһар келв. 12Бурхна заавриг күцәдг Исуст иткдг Бурхна улс тесвртә бәәх зөвтәнь эн үгмүдәс медгднә. 13Генткн би теңгрәс ду соңсв. Тер иигҗ келв:

– Бичҗ ав: Эн цагас авн экләд Деед Эзнд иткдг улс болҗ үкдг улс буйн кишгтә!

Әрүн Сәкүсн хәрүднь:

– Буйн кишгтә мөн! Тедн көдлмшән чиләһәд амрч бәәтхә! Яһад гихлә, теднә күцәсн керг-үүлнь ардаснь дахҗ йовна! – гиҗ келв.


Урһц


14Тиигәд би хәләһәд, цаһан үүл үзв. Тер үүлн деер Суусна дүрснь күмни күүнә дүрстә бәәҗ. Тер толһадан алтн титм зүүҗ, һартан хурц иртә хадур бәрҗ. 15Бурхна талдан элч сүмәс һарад үүлнд Суусиг дуудад:

– Цуг һазр деер урһцнь болвсрҗ. Хурах цаг ирхлә, хадуран олзлҗ урһциг хадҗ ав, – гиҗ чаңһ дууһарн келв.

16Үүлн деер Сууснь хадурар һазрт бәәсн урһциг хадад хурав. 17Бурхна талдан элч теңгрт бәәсн сүмәс һарна. Һартнь бас хурц иртә хадур бәәҗ. 18Тәклин ширә бәәсн һазрас дәкәд нег Бурхна элч һарв. Тер һалын эзн бәәҗ.

– Ода һазрин уста үзм сән болвсрсн учрас уста үзмин темсинь хадурарн хадҗ ав, – гиҗ хурц хадурта Бурхна элчд тер чаңһар келв.

19Бурхна элч хадурарн хадҗ һазрин уста үзмин темсинь хураҗ авад, Бурхна цухлын алдр һазрт хайв. Тенд уста үзм шахҗ шүүс кедг бәәҗ. 20Уста үзм шахдг һазрт балһсна һазань бәәҗ. Тендәс һарсн цусн һол мет урсад гүүнәрн күсдундур метр, утарн һурвн зун шаху дууна һазрт деврҗ.


### 15


Бурхна сүүлңк долан аюлта элчнр


1Тиигхлә би теңгр деер талдан алдр онц темдг үзв. Тернь: Бурхна долан сүүлңк аюлта элчнр. Эднә хөөн Бурхна цухл чилв. 2Дәкәд би һалла хольсн шил теңгс үзв. То болсн нертә догшн аңгиг болн терүнә дүрстә шүтәг диилсн улсиг би бас үзв. Тедн Бурхна ятх бәрәд, теңгсин көвәд зогсҗаҗ.

3– Сүркә күчтә Бурхн! Тана кесн үүл ик алдр болн өврмҗтә! Келн-әмтн болһна хан. Тана хаалһ чик болн үнн! 4Таниг күндлдго, туурулдго күн бәәхий? Та һанцхн әрүн Бурхнд! Һазр деер бәәсн цуг келн әмтн ирәд Танд сөгдх. Яһад гихлә, Тана үнн чик керг-үүлмүдиг цуһар ил үзлә! – гиҗ тедн Бурхна зарц Мошен дуулсн дууг болн Хурһна дууг дуулҗ.

5Энүнә хөөн би хәләһәд, теңгрт секгдсн хамгин әрүн бәәриг үзв. Тер герчллһнә өргә дотр бәәҗ. 6Герчллһнә өргәһәс долан аюлта Бурхна долан элчнр һарч ирв. Тедн өрчән алтн бүсәр бүслсн гилвксн цаһан хувцта бәәҗ. 7Әмтә дөрвн юмна негнь Бурхна долан элчнр болһнднь мөңкиндән бәәдг Бурхна цухлар дүүрң долан алтн ааһ өгв. 8Герчллһнә өргә Бурхна туурмҗас болн күч-йоснас һарчах утаһар дүүрв. Бурхна долан элчнрин долан аюл эс дуустл күн хамгин әрүн бәәрн дотр орҗ чадсн уга.


### 16


Сүүлңк долан аюлмуд


1– Долан ааһас Бурхна цухлыг һазр болһнд йовҗ асхтн! – гисн чаңһ дун хамгин әрүн бәәрнәс һарсинь би соңсв.

Тер дун Бурхна долан элчнрт энүг келҗ. 2Бурхна негдгч элч йовад, һазр деер ааһас асхна. Тер дарунь догшн аңгар тамһлгдсн болн терүнә дүрстә шүтәнд мөргдг улсин цогц деернь әәмшгтә өөртә шарх һарна. 3Бурхна хойрдгч элч теңгсин уснд ааһас асхна. Тер дарунь усн үксн күүнә цусн мет болад одна, уснд бәәсн цуг әмтә тоотнь үкҗ одна. 4Бурхна һурвдгч элч һолд, усна булг болһнд ааһас асхна. Тер уснь цуснд хүврнә. 5Бурхна элч, цуг усна эзн, иигҗ келсинь би соңсв:

– Та әрүн Бурхнд! Та урднь бәәһәд оньдиндән бәәдг биләт! Тана кесн зарһтн үнн чик! 6Эн һазрин улс Бурхна улсин болн әәлдәчнрин цус асхрулла, тегәд чигн Та эдниг цусар услҗанат. Эдн кесн үүлән эдлҗәнә.

7Деед Эзн сүркә күчтә Бурхн! Тана зарһтн үнн болн әрүн чик! – гисн дун тәклин ширәһәс һарсинь би соңсв.

8Цаарандан Бурхна дөрвдгч элч эврәннь ааһас нарн деер асхна. Тегәд әмтиг һаң халуһар шатах зөв тер авв. 9Ик һаң халунд әмтн шатв. Тер цагт әмтн эн аюлын Эзн Бурхиг му келәд, килнцтә үүлән хайсн уга, Бурхиг туурулсн уга. 10Тавдгч Бурхна элч догшн аңгин ширәд ааһас асхна. Терүнә нутг харңһурад, әмтн ик зовлңгас көлтә келән зууцхав. 11Тедн шавта, шархта болсн учрас теңгрин Бурхиг му келв, болв килнцтә йовдлан хайсн уга. 12Бурхна зурһадгч элч Евфрат гидг алдр һолд ааһас асхна. Дорд үзгин хаадудт хаалһинь белдсәр Евфрат гидг һолын усн хагсҗ одҗ. 13Лууһин, догшн аңгин болн худл әәлдәч һурвна амнас тус-тустан һурвн меклән дүрстә хар сәкүсн һарсинь би үзв. 14Тер һурвн хар сәкүсн онц темдг үзүлв. Сүркә күчтә Бурхна алдр өдрлә дәәлдхәр цуг делкән хаадудыг цуглулхар тедн һарна. 15Соңстн! Хулхач герт генткн ордг кевәр би ирхв. Чирм нүцкн һаршгоһар, бийән һуташгоһар, эврәннь хувцан хадһлҗ, саг-сергг бәәсн күн буйн кишгтә! 16Тер һурвн хар сәкүсн орчлңгин хаадудыг еврей келәр Армагедон гидг нертә һазрт цуглулҗ. 17Бурхна доладгч элч аһар деер ааһас асхна. Сүм дотрас ширә бәәсн һазрас «Күцв», – гисн чаңһ дун һарв. 18Тегәд цәкл цәкләд, оһтрһун дун, ик шууган һарад, һазрин ик чичрлһн болв. Эн һазрин чичрлһн күн үүдснәс авн үзгддго. 19Ик алдр балһсн һурвн әңгәр әңгрв. Келн-әмтн болһна балһсд хольврв. Алдр Вавилоныг догшн цухлын ааһас уулһхар Бурхн терүг санҗ тодлв. 20Арл, уул болһн уга болҗ одв. 21Дөчн кило дүңгә ик мөндр теңгрәс әмтн деер унв. Мөндрин аюлд икәр зовад, әмтн Бурхиг му келцхәв, яһад гихлә, тер аюл йир күчр болв.


### 17


Ик нертә аля күүкд күн догшн аң хойр


1Долан ааһ бәрсн Бурхна элчнрин негнь нан тал өөрдәд иигҗ келв: – Нааран ир! Дала һолын усна өөр суусн ик нертә аля күүкд[3] яһҗ цааҗгдхинь чамд үзүлнәв. 2Һазрин хаадуд терүнлә аля, бузр йовдл кеҗ, һазрт бәәсн улс терүнә аля бузр чаһрас ууҗ согтсмн. 3Би Әрүн Сәкүсәр дүүрв, Бурхна элч намаг эҗго көдәд авч ирнә. Тенд улан догшн аң деер суусн күүкд күүг би үзв. Тер аң деер Бурхиг му келдг олн нерд бичәтә бәәҗ. Тер аң долан толһата арвн өвртә бәәҗ. 4Күүкд күн улавцр, көк болн улан хувцта, алтн кеерүлһтә, эрднь чолуһар, сувсар кесн чимгтә бәәҗ. Һартнь зута болн бузр-аля йовдлмудар дүүрң алтн ааһ бәәҗ. 5Терүнә маңнаднь нууц тәәлвртә нернь бичәтә бәәҗ. Тер нернь эн: Вавилон гидг алдр балһсн – орчлңгин аля күүкд улсин болн зута йовдлын эк. 6Бурхна улсин цусар, Исусин тускар герчлсн улсин цусар терүг согтсинь би үзв. Тер күүкд күүг үзәд би йир икәр өврв.

7– Яһад өврәд бәәнәч? Эн күүкд күүнә болн терүнә суусн долан толһата, арвн өвртә аңгин нууц чинринь би чамд ода цәәлһҗ өгнәв. 8Чини үзсн аң урднь әмд билә, ода тер әмн уга. Зуг тер йорал уга худгас һарад үкллә харһх. Орчлң үүдснәс өмн әмн-җирһлин дегтрт нернь эс бичгдсн әмтн аңгиг үзәд икәр өврх. Яһад гихлә, тер аң урднь әмд билә, ода әмн уга, зуг хәрү ирх. 9Цугинь медҗ авхин төлә цецн ухан кергтә. Долан толһа гиснь – күүкд күн суусн долан өөдм һазр, бас тернь долан хан болҗана. 10Түрүңк тавнь өңгрҗ одла, негнь ода ширә деер сууна, сүүлңкнь ирәд уга. Тер ирхләрн хан болҗ удан үлдшго. 11Урднь әмд бәәсн, ода әмн уга аң долан хаадудын негнь, эн нәәмдгч хан болҗ хәрү ирх. Эн үкллә харһх. 12Чини үзсн арвн өвр – арвн хан мөн. Тедн әмтиг залад уга, зуг аңла хамдан хан болад, нег частан йос бәрх зөв авх. 13Тер арвн хаадуд нег ухан-саната, болв тедн эврәннь йосан болн күчән догшн аңд өгх. 14Тедн Хурһнла дәәлдх. Зуг Хурһн Эврәннь Бурхна дуудсн, шүүҗ авгдсн итклтә дахгчнртаһан тедниг диилх. Яһад гихлә, Тер эздүдин Эзн, хаадудын Хан.

15Дәкәд Бурхна элч иигҗ келв:

– Аля күүкд күн суусн дала һолын усн гиснь – олн зүсн келн-улс, олн келн. 16Чини үзсн арвн өвр болн аң аля күүкд күүнд дурго болад, терүнә эзлсн юминь цугинь булаҗ авад, күүкд күүг чим нүцкн үлдәх. Эдн күүкд күүнә цогц махмудынь идәд, терүг һалд шатах. 17Яһад гихлә, Бурхн Эврәннь таалыг күцәх сана арвн хаадудын уханднь орулсмн. Бурхна таал эн: Бурхна үг эс күцтл арвн хаадуд нег уха-сана зүүһәд, йос күчән аңд өгх. 18Чини үзсн күүкд күн болхла орчлңгин хаадудыг залдг алдр балһсн мөн.


### 18


Вавилон балһсна каарлһн


1Энүнә хөөн Бурхна талдан элчиг теңгрәс бууҗахинь би үзв. Тер ик йоста бәәҗ. Бурхна элчәс асҗах гегән һазрт тусҗ цугинь герлтүлв. 2Тер чаңһ дууһарн иигҗ хәәкрв:

– Вавилон ка тусв! Алдр Вавилон каарв! Тер зүсн зүүл хар сәкүсдин болн бузр җигшүртә шовудын [болн зүсн-зүүл бузр аңгудын] гер болҗ. 3Яһад гихлә, орчлңгин әмтн болһн, хан болһн терүнлә бузр-аля йовдл кедг бәәҗ. Орчлңгин кувцнр терүнә байн зөөрәс көлтә икәр байҗҗ.

4Тер хоорнд талдан дун теңгрәс һарсинь би соңсв:

– Эн балһснд бәәсн әмтнлә әдл килнц һарһшгон төлә, энүнд илгәсн Бурхна цааҗла харһшгон төлә, Мини улс, эн балһснас һартн! 5Яһад гихлә, энүнә килнц теңгрт күрч. Тегәд Бурхн энүнә хар йовдлмудыг тодлв. 6Эн балһснд бәәсн улс талдан әмтнд ю кесн болна, тедү метәр бийсднь кеһәд, дәкәд хойр холванд икәр ачинь хәрүлтн. Эн бийнь талдан улст белддг ундас хойр холванд үлү чаңһ унд энүнә ааһднь кетн. 7Яһҗ эн алдр бәәдләрн бийән бууляд, байн элвг-делвгәр бәәдг билә, тедү мет зовлң, түрү-зүдүг энүнд илгәтн. Яһад гихлә, эн балһсн бийдән келҗ: «Би ширәд суусн хатн ханв. Би белвсн күүкд күүнлә әдл төрүц юмнд һашудшгов, гейүршгов». 8Энүнәс көлтә нег өдрин кемҗәд тер ик аюлла харһх: тер му гемәр гемтәд, залуһан гееһәд, берк гидгәр харһнх. Энүг цааҗла харһулсн Деед Эзн Бурхн сүркә күчтә болсн учрас эн ик һалд шатҗ одх. 9Энүнлә хамдан бузр-аля йовдл кесн, байн зөөрт орлцсн орчлңгин хаадуд Вавилон балһсиг шатасн һалын утаг үзҗ, энүнд зовҗ оркрх. 10Тедн энүнлә әдл зовх гиҗ әәһәд, балһсна цаад зогсад иигҗ келх: Ю, әәҗәнәв! Әәҗәнәв! Алдр балһсн! Бат балһсн Вавилон! Нег часин эргцд чи гемшәгдҗ цааҗла харһвч. 11Күн орчлңгин кувцнрин өлг-эд эс хулдҗ авдг учрас тедн энүнд зовад оркрҗ һашудх. 12Өлг-эднь эн: алтн, мөңгн, эрднь чолун болн сувсн, цаһан болн гилвксн улавцр көк хувцн, торһн болн улан хувцн, зүсн-зүүл каңкнсн үнртә модн, занын сояһар, үнтә модар, зесәр, төмрәр болн һаньтг чолуһар кеҗ сиилүлсн чимгүд, 13шинз[4] гидг каңкнсн үнртә талхн, зать саңгин идән, мирр гидг тосн, каңкнсн үнртә үнтә либанон гидг талхн, чаһр, олив тосн, һуйр, цаһан буудя, мал, хөд, мөрд болн тергд, мухла улс болн кел бәргдсн улс.

14– Чини эзлхәр седсн сән юмн уга болҗ одв. Чини байн зөөрчн, чини цуг сәәхн гилвкдг юмн уга болҗ одв. Болв дәкҗ чи тедниг хәрү авч чадшгоч, – гиҗ кувцнр энүнд келв.

15Эн балһсна байн хулдар байҗсн кувцнр, энүнлә әдл зовхас әәһәд цаад зогсх. Тедн һашудҗ оркрх.

16– Әәҗәнәв! Әәҗәнәв! Алдр балһсн! Цаһан гилвксн, улавцр көк болн улан хувц эн өмсдг билә. Эн бийән алтар, эрднь чолуһар болн сувсар кеерүлдг билә! 17-18Негхн цагин кемҗәд эн эврәннь бәәсн зөөрән геечкв!

Кермиг залачнр болн кермәр йовдг улс, матросмуд болн теңгсәр йовад мөңг шиңгәдг улс балһснас цаад зогсад, түүмрин утаг үзәд, иигҗ хәәкрлә: Иим алдр балһснас даву алдр балһсн уга бәәсн биший? 19Тедн һашудад, толһа деерән үмсн цацад оркрҗ һундл төрв:

– Әәҗәнәв! Әәҗәнәв! Алдр балһсн! Теңгсәр йовад, цуг кермсин залачнр энүнә зөөрәс байҗсн биший? Негхн цагин кемҗәд тер цугинь геечкв. 20Теңгр, Бурхна улс, апостолмуд, әәлдәчнр энүнд байрлтха! Яһад гихлә, Бурхн эн балһсиг таднд му кесн учрас зарһла харһулла.

21Йос бәрсн Бурхна элч теермин чолу авад:

– Иим күчәр алдр балһсн Вавилон ка тусх, әмтн терүг дәкҗ үзшго, – гиҗ келәд уснд хайчкв.

22Ятхин, бүрән, бүшкүрин айс болн көгҗмчнрин дун Вавилона уульнцд дәкҗ төрүц соңсгдшго. Чини урн һарта көдләчнр уга болҗ одх, теермин чолуна шууган чини уульнцд соңсгдшго. 23Шамин герл чини уульнцд дәкҗ үзгдшго. Хәрд һарчах күүкнә болн күргнә дун дәкҗ соңсгдшго. Чини кувцнр эн балһснд хамгин күчтә улс билә. Чи бө, удһн йовдл кеҗ келн-улс болһниг меклләч! 24Әәлдәчнриг болн Бурхна улсиг алснд Вавилон бурута болсн учрас цааҗла харһв. Тиим! Вавилон орчлңгин улсиг аллһнд лавта бурута!


### 19


Вавилон каарсна байр


1Энүнә хөөн теңгрин тоотнь олар цуглрсн мет шууга би соңсв. Тернь олн әмтнә дун: Бурхн тууртха! Мана Бурхн – Аврач! Мана Бурхн сүркә күчтә болн алдр! 2Энүнә зарһ – йосн болн үнн чик! Әмтнлә аля йовдл һарһад, теднәр хар йовдлыг күчәр келһүлдг олн меддг аля күүкд күүг Бурхн зарһла харһулла. Тер күүкд күн зарцнринь алсн учрас Бурхн терүг цааҗв!

3Тедн дәкн хәәкрцхәв:

– Бурхн тууртха! Эн шатаҗах балһсна һалын утан мөңкиндән деегшән һарх.

4Хөрн дөрвн көгшә болн әмтә дөрвн юмн элкдҗ унад, ширәд суусн Бурхнд сөгдцхәв.

– Тиигтхә! Бурхн тууртха! – гиҗ тедн келцхәв.


Хурһна хүрм


5– Нертәнь, нерн угань, цугтан Бурхнд церглдг болн Терүг күндлдг улс мана Бурхиг туурултн! – гисн дун ширә талас һарчахинь би соңсв.

6Тиигхлә олн улсин дун мет, ик күркрәнә шууган мет, оһтрһу мет дун иигҗ келсинь соңсв:

– Бурхн тууртха! Мана сүркә күчтә Бурхн залдг болв! 7Хурһна хүрмин цаг ирв, Терүнә күүкн бийән белдв. Цуһар байсҗ байрлтха! Бурхиг туурултха! 8Күүкнд цевр гилвксн хувц өгсмн. Хувцн гиснь – Бурхна улсин цаһан йовдлмуд.

9Дәкәд Бурхна элч нанд иигҗ келв:

– Бичҗ ав! Хурһна хүрмин нәәрт дуудгдснь буйн кишгтә!

Дәкәд немв:

– Эн йосн Бурхна үгмүд.

10Би терүнд сөгдхәр көлднь унв.

– Бичә тииг! Би чамла әдл, Бурхнд иткдг чини ахнр-дүүнрлә әдл зарцв. Тедн Исусин сексн үнниг дахҗ йовна. Тер учрар Бурхнд сөгд! – гиҗ Тер келв. Яһад гихлә, Исусин сексн үнн әәлдәчнрт әәлдх арһ өгнә.


Цаһан мөртә күүнә тускар


11Теңгр заагрхла, би цаһан мөр үзв. Мөрн деер суусн күн Итклтә болн Үннч. Үнн-чик кевәр зарһ кеҗ Тер дәәлдг билә. 12Тер шачах һал мет нүдтә, толһа деернь кесг титмтә. Деернь бийәсн нань күн меддго нерд бичәтә. 13Цуснд будгдсн хувц тер өмссн бәәҗ. Нернь – Бурхна Үг. 14Цевр, гилвксн цаһан хувц өмссн, цаһан мөрд унсн теңгрин цергүд ардаснь йовна. 15Амнаснь хурц иртә үлд үзгднә. Тер үлдәрн буру номта улсиг диилх. Төмр тайгарн тедниг залх, сүркә күчтә Бурхна цухлын алдр һазрт болн уста үзм дардг уста үзм көләрн шахх. 16Терүнә хувцн деер болн һуйднь: Хаадудын Хан, Эздүдин Эзн гидг нерн бичәтә. 17Би нарн деер зогсҗах Бурхна элчиг үзв. Тер теңгр деер нисҗ йовсн шовудт чаңһ дууһарн хәәкрв:

– Наартн, цуһар Бурхна алдр нәәрт нисҗ иртн! 18Хаадудын, миңһн цергин толһачнрин, цергүдин, мөрдин болн мөртә улсин, сул болн зарцнрин, нертә болн нерн уга, цуг улсин күш идхәр наартн!

19Тиигхлә би догшн аңгиг болн һазрин хаадудыг цергтәһинь үзв. Тедн цаһан мөрн деер Суусна өмнәс, Терүнә цергин өмнәс дәәлдхәр цуглрҗ. 20Болв догшн аң болн худл әәлдәч бәргдв. Тер худл әәлдәч догшн аңгин өмн өвәрц йовдлмуд үзүлдг бәәҗ. Тер өвәрц йовдлмударн догшн аңгин тамһта болн терүнә дүрстә шүтәнд мөргдг улсиг меклдг бәәҗ. Догшн аң болн худл әәлдәч күкрәр шатҗасн нуурт әмдәр хайгдв. 21Мөрн деер суусна амнас һарчасн үлдәр догшн аңгин церг алгдҗ. Цуг шовуд теднә күшмүдиг цадтлан идцхәҗ.


### 20


Миңһн җил


1Теңгрәс бууҗ йовх Бурхна элчиг би үзв. Һартан тер йорал уга худгас түлкүр болн күнд цев бәрҗ. 2Бурхна элч көгшн моһаг Гемшәч, болн Өшәтн гидг лууг бәрҗ авад күлв. Тер миңһн җилдән күләтә бәәх. 3Терүг йорал уга гүн һазрт хаяд, үүдинь төдгләд, тамһ тәвҗ. Бурхна элч терүг күмни улсиг бичә меклтхә гиҗ миңһн җилин туршарт тиигҗ суулһҗ. Энүнә хөөн тер ахрхн цагт сулдхгдх. 4Би зарһ кех йоста ширәс деер суусинь үзв. Исусин тускар келснәс болн Бурхна үг тархаснас көлтә хәәчлә харһулгдсн улсин сүмсд үзв. Тедн догшн аңд болн терүнә дүрстә шүтәнд мөргсн уга, терүнә тамһиг маңнадан болн һартан тәвүлсн уга. Тедн әмдрәд, Бурхна илгәсн Аврачла хамдан миңһн җилд нойлҗ йовла. 5Наадк үксн улс миңһн җил давад уга бәәтл әмдршго. Эн үксн әмтнә түрүңк әмдрллһн. 6Эн цагт әмдрллһнд орлцсн күн буйн кишгтә. Эдн Бурхна улс. Эдн хойрдгч үкллә харһшго. Бурхна болн Христосин гелңгүд болҗ, эдн Терүнлә хамдан миңһн җилд залх.


Эрлгиг диилснә тускар


7Миңһн җил давсна хөөн эрлг бәрәнәсн сулдхгдх. 8Цуг һазрт бәәсн келн-улсиг меклхәр тер һарх. Тер улсин нерн Гог Магог хойр. Эрлг тедниг дәәлхәр цуглулх. Тооһарн тедн теңгсин элсн мет олн болх. 9Тедн һазрар тарад, Бурхна улсин һазриг болн Бурхна дурта балһсиг бүслх. Зуг теңгрәс һарсн һал тедниг кевтнь шатаһад алх. 10Дәкәд тер улсиг меклсн эрлг күкрәр шачасн нуурт хайгдх. Догшн аң болн худл әәлдәч бас тенд хайгдх. Тедн өдр сө уга мөңкиндән тенд зовагдх.


Сүл зарһ


11Ик цаһан ширә болн ширә деернь Суусиг би үзв. Теңгр һазр хойр терүнә өмн уга болҗ одв. Дәкҗ күн тедниг үзсн уга. 12Нертә, нерн уга үксн улсиг ширән өмн зогсҗасинь болн дегтрмүд секәтәһинь би үзв. Дәкәд талдан дегтр секәтә бәәҗ. Тернь әмн-җирһлин дегтр. Үксн улс дегтрмүдт бичгдсн теднә кесн йовдлмударнь зарһла харһулгдсн бәәҗ. 13Теңгсин дотр бәәсн үксн улсиг усн һарһҗ өгв. Үкл болн Үклин һазрт бәәсн үксн улсиг һарһҗ өгв. Күн болһн кесн йовдларн зарһла харһулгдв. 14Энүнә хөөн Үкл болн Үклин һазр һалта нуурт хайгдв. Һалта нур гиснь: хойрдгч үкл мөн. 15Әмн-җирһлин дегтрт нернь эс бичгдсн күн болһн һалта нуурт хайгдв.


### 21


Шин теңгр болн шин һазр


1Энүнә хөөн би шин теңгр болн шин һазр үзв. Урдк теңгр һазр хойр болн теңгс уга болҗ одв. 2Әрүн балһсн шин Ерусалим теңгрәс, Бурхнас бууҗ йовхинь би үзв. Эн балһсн күргнә төлә белн болад хәрд һарчах күүкн мет билә. 3Ширә талас һарчах чаңһ ду би соңсв:

– Хәләтн! Ода Бурхн әмтнлә хамдан бүүрлх. Бәәрнь әмтнә дунд бәәх. Тедн Бурхна келн-әмтн болх, болв Бурхн Бийнь теднлә хамдан бәәдг теднә Бурхн болх, – гив. 4Бурхн әмтнә нүднәс һарчах нульмсинь арчх. Күн дәкҗ үкшго. Өвчн-зөвүр уга, уульлһн-дууллһн уга цуһар бәәх. Яһад гихлә, урдк бәәсн юмн өңгрәд уга болв.

5Ширә деер Сууснь иигҗ келв:

– Би цугинь шинәс үүдәнәв.

Дәкәд нанд келв:

– Энүг бичәд ав! Эн үгд иткҗ болҗана. Яһад гихлә, эн йосн үнн.

6Дәкәд Тер нанд келв:

– Цугнь күцв! Би «альфа» болн «омега»[5], Би Эклцв болн Чилгчв. Ундасҗасн күүнд би җирһлин булгас өңгәр ус өгхв. 7Диилвр бәрсн күүнд Би цуг энүг өгхв. Би терүнә Бурхн болхв, тер Мини көвүн болх. 8Әәмтхә, Исуст иткдгән уурсн улс, бузр килнц кедг, алач-булачнр, аля кедг, бө кедг, шүтәнд мөргдг улс, худлчнр болхла, күкрәр шатҗасн нуурт хайгдх. Эн нур хойрдгч үкл.


Шин Ерусалим


9Сүүлңк долан аюлар дүүрң долан ааһта Бурхна долан элчнрин негнь нан тал өөрдв.

– Нааран йов! Би чамд Хурһна келсн күүкиг, авалиг үзүлхв, – гиҗ тер нанд келв.

10Әрүн Сәкүсәр би дүүрв. Бурхна элч намаг ик уулын ора деер авч ирәд, теңгрәс, Бурхнас, әрүн Ерусалим балһсн бууҗахинь үзүлв. 11Эн балһсн Бурхна туурмҗта герләр гилвксн билә. Тер герл йаспд гидг эрднь чолун мет көк улан өңгтә болн шил мет цегән билә. 12Балһсн ик өндр эрстә, 12 үүдтә билә. Бурхна 12 элч тус-тустан үүдн болһнд зогсҗ. Үүдн болһнд Израилин 12 уңг-тохмин нерд тус-тустан бичәтә бәәҗ. 13Үзг болһнднь 3 үүдн: 3 үүдн дорд үзгт, 3 – өмн үзгт, 3 – ар үзгт, 3 – барун үзгт. 14Балһсна эрс 12 чолута ул деер зогсҗ. Ул болһнднь тус-тустан Хурһна 12 апостолын нерд бичәтә. 15Нанд үг келсн Бурхна элч кемҗәлгч алтн тайгта билә. Тер балһсиг, үүд болһниг болн эрсиг кемҗәлх саната бәәҗ. 16Балһсн дөрвлҗн бәәҗ: утарн болн өргнәрн әдл бәәҗ. Бурхна элч кемҗәлгч тайгарн балһсиг кемҗәлхлә, тернь 2400 дууна һазр бәәҗ. Утарн, өргнәрн, өндрәрн әдл бәәҗ. 17Дәкәд Бурхна элч эрсин зузанынь кемҗәлв. Тернь 66 метр бәәҗ. Цуг энүг Бурхна элч әмтнә кемҗәһәр тоолсн билә. 18Балһсна эрс йаспд гидг эрднь чолуһар кегдсмн, балһсн бийнь болхла йосн алтар кегдҗ. Тер шил мет цегән билә. 19-20Балһсна эрсин улмуд олн-зүсн эрднь чолуһар кеерүлгдҗ. Түрүңк йаспд, хойрдгч сапфир, һурвдгч агат, дөрвдгч смарагд, тавдгч сардоникс, зурһадгч сардион, доладгч хризолит, нәәмдгч берилл, йисдгч топаз, арвдгч хрисопрас, арвн негдгч гиацинт, арвн хойрдгч аметист. 21Арвн хойр үүднь сувсар кегдҗ. Үүдн болһн нег сувсн билә. Уульнц болһн шил мет цегән алтар кегдҗ. 22Балһсн дотр сүм би үзсн угав. Яһад гихлә, терүнә сүм – Эврән Деед Эзн сүркә күчтә Бурхн болн Хурһн мөн. 23Нарн, сар хойрин герл тер балһснд керг уга билә, яһад гихлә, Бурхна туурмҗ энүнд герл өгнә. Хурһн энүнә шам болна. 24Орчлңгин улс болһн эн герлд йовдг болх. Һазрт бәәсн хаадуд эврәннь зөөрән энүнд авч ирх. 25Сө уга болсн учрас балһсна үүдн оньдин секәтә болх. 26Келн-әмтн болһн зөөрән болн алдр олзан балһснд авч ирх. 27Зуг бузр юмн балһснд оршго, җигшүртә, ичртә юм кедг, худлч улс тиигәрән төрүц оршго. Әмн-җирһлин дегтрт, Хурһна дегтрт нернь бичәтә күн болһн тер балһснд орх.


### 22


1Бурхна болн Хурһна ширәһәс урсҗ йовх шил мет цегән әмн-җирһлин усна һолыг Бурхна элч нанд үзүлв. 2Эн һол балһсна уульнцин тал дундаһур урсдг билә. Һолын эрг болһнд әмн-җирһлин модд урһсн билә. Тедн нег җилд сар болһн 12 дәкҗ урһц өгдг бәәсмн. Тер модна хамтхас әмтиг эдгәхин төлә бәәсмн. 3Бурхнд таасгддго күн чигн, юмн чигн балһснд бәәшго. Энд Бурхна болн Хурһна ширә бәәх, Бурхнд зарцнр Терүнд церглх. 4Тедн Бурхна чирә үзх, Бурхна нерн теднә маңнад бичәтә болх. 5Энд сө уга болх, шам, нарна герл чигн керг уга болх. Яһад гихлә, Деед Эзн Бурхн теднә герл болх. Тедн мөңкиндән залх.


Исусин ирлһн


6Бурхна элч нанд иигҗ келв:

– Эн үгмүдт иткҗ болҗана, яһад гихлә, эн йоста үнн. Әәлдәчнрт урмд өгдг Деед Эзн Бурхн удл уга юн учрхиг зарцнртан үзүлхәр Эврәннь элчиг илгәв.

7– Соңстн! Удл уга Би ирхв. Эн дегтрин әәлдхлин үгмүд күцәдг улс буйн-кишгтә! – гиҗ Исус келҗәнә.

8Энүг соңссн, үзсн күн бив, Йоханв. Үзсн, соңссн хөөн би цугинь нанд үзүлсн Бурхна элчин көлднь унад, терүнд сөгдхәр седләв. 9Зуг тер нанд:

– Бичә тииг! Би чини әәлдәч ахнр-дүүнрлә әдл, чамла әдл болн эн дегтрин үгмүд күцәдг улсла әдл Бурхнд церглдв. Бурхнд сөгд! 10Эн дегтрт бәәсн әәлдхлиг бичә нууһад бә! Яһад гихлә, цуг эн удл уга учрх. 11Му йовдл һарһдгнь му йовдлан цааранднь кетхә, аля бузр йовдл кедгнь аляһан цааранднь кетхә. Сә кедгнь сәәһән цааранднь кетхә. Әрүн улс му йовдл кехәс салтха! – гиҗ келв.

12Исус:

– Удл уга би ирхв. Күн болһнд кесн үүләрнь ачинь хәрүлхв. Бурутаһинь цааҗхв. 13Би «альфа» болн «омега». Би Түрүңкв болн Сүүлңкв. Би – Эклцв болн Чилгчв, – гиҗ келв.

14Хувцан цеврлҗ уһаснь буйн кишгтә, тегәд чигн тедн әмн-җирһлин моднас темс идҗ чадҗана, балһснд үүдәр орҗ чадҗана. 15Зута килнц кедг, бө шаҗна, аля кедг, алач, шүтәнд мөргдг, худлд дурта болн оньдин худл келдг улст балһснд орх зөв уга болх.

16– Би, Исус, сүзгтни хург болһнд бәәсн таднд энүг герчлхин төлә эврәннь элчән илгәвүв. Би Давид хаана тохмин-үлдл, герлтә болн өрүни однла әдлв, – гиҗ Исус келв.

17Әрүн Сәкүсн болн хәрд һарчах күүкн:

– Наар! – гинә.

Энүг соңссн күн болһн:

– Наар! – гитхә.

Ундасҗасн күн ирәд, әмн-җирһлин ус өңгәр автха!


Чилгч


18Эн дегтрин әәлдхлин үгмүд соңссн күн болһнд би герчлҗәнәв. Эн үгмүдт үлү юм күн немхлә, Бурхн терүг цааҗад, эн дегтрт бичәтә долан аюл илгәх. 19Эн дегтрт бичгдсн әәлдхлин үгмүд күн хасхла, эн дегтрт әмн-җирһлин модна темсәс идх зөв болн әрүн балһснд орх зөв Бурхн тер күүнәс булаһад авх. 20Энүг герчлҗәснь иигҗ келҗәнә:

– Тиим! Удл уга ирхв.

– Тиигтхә! Деед Эзн Исус ирит!

21Деед Эзн Исусин цаһан санан таднд цугтаднь күрттхә!


[4] 18:13 - Шинз – дулан һазрт урһдг зәрм модна көрсн. Хатаһад үүлсн талхнь хотын амт ясна.


## Тәәлвртә толь


АЛВ ЦУГЛУЛДГ КҮН – Римин орн-нутгин көрңгд, Палестинд алв цуглулдг бәәрн цергләч күн. Римин йосна буру номта улсла сән бәәдг цергләчнрт евреймүд дурго бәәҗ, яһад гихлә, тиим бәәдл Заканла ирлцҗәсмн уга. Дәкәд цергләчнр ахлачнрин төлә бәәрн улсас мөңг цуглулҗ авад үлүһинь бийдән үлдәдг бәәҗ.

АПОСТОЛ – Исусин шүүҗ авад дахач болн нөкд кехәр седсн 12 сурһульчнрин негнь. Шин Бооцанд Павелын болн талдан христианмудын тускар бас тиигҗ келгднә. Эн үг элч гиҗ орчулгдна.

АХ ГЕЛҢ – Бурхна Закаһар зуг ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, эн күн һол сүмин хамгин әрүн орм эзлнә.

АХ ГЕЛҢГҮД – политическ чинртә, ик тоомсрта еврейин гелңгүд. Ах гелңгүдин кесгнь Ик Хургин гешүд бәәҗ. Исусин цагт тедн цугтан гишң нег цөөкн нойн зәәсңгә өрк-бүләс һарсмн чигн.

ӘӘЛДӘЧНР – Бурхна үгиг соңсад, әмтнд терүг күргдг улс. Бурхиг күндлх, Терүнә таал күцәх, өөрхн әмтндән дурлх, хар сана һарһлго бәәх дуудврмуд әәлдәчнр кедг чигн. Еврейин әәлдәчнр бийәрн дамҗад Бурхна келсиг бичҗ авдг бәәҗ. Исусин цагт әәлдәчнрин дегтрмүд, тедн дунд Христос төрхәс урд VIII зун җилд Эшьяна дегтр евреймүдт таасгдг бәәҗ. Христос төрхәс урд IX зун җилд бәәсн Элья, дегтрмүд эс үлдәв чигн, әәлдәчнр дунд йир ик күндтә күүнд тоолгдҗ йовҗ. Бурхиг эс күндлдг хааг тер илткәд, кесг өвәрц юмарн туурҗ йовсмн. Малакья гидг талдан әәлдәчнрин зәңглсәр делкән җирһл уга болхин өмн Элья һазр деер ирх йоста бәәсмн.

ӘРҮН ДЕГТРМҮД – евреймүдин күндлдг бурхн-шаҗна туск дегтрмүд. Эннь Закан, әәлдәчнрин дегтрмүд, Псалмуд болн нань чигн дегтрмүд болҗана.

БААЛЬ-ЗЕБҮЛЬ – еврей келәр эрлгин нерн.

БЕМБӘ ӨДР – еврей улст эн өдр әрүн өдрт тоолгдна. Эн өдриг кевтнь Бурхнд нерәдәд, көдлмш кедго чигн. Тер улсин долан хонгин шин өдр нарн суухла эклнә. Тегәд басң өдр нарн суух кемәс авн бембә өдр нарн суутл цугтан көдлмш кедго бәәҗ. Исусин цаг иртл еврейин Закана багшнр бембә өдрт ямаран көдлмш кеҗ болшгог йилһнә. Бемб өдр евреймүд хурлд хурад мөргүл кеһәд, әрүн дегтр умшдг бәәҗ.

БООЦАН – әмтнә хоорндк зөвшәрлһн, эс гихлә, Бурхн күн хойран хоорндк, эс гихлә, Бурхн баг улсин хойран хоорндк зөвшәрлһн. Бурхн Ноах Абрахам хойрла бооца кев. Хуучн Бооцанд ик зууднь Мошена цагт Бурхна болн Израилин улсин хоорнд болсн зөвшәрлтин тускар келгдҗәнә.

БУРУ НОМТА УЛС – Исусин цагт буру номта улс гиҗ евреймүдиг биш, наадк әмтиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, тер цагт зуг евреймүд Бурхна өгсн Зака меддг бәәҗ.

ГЕЛҢГҮД – Ерусалимд бәәх һол сүмд церглҗәх улс. Еврей улсин шаҗар гелңгүдин һол кергнь Бурхнд тәкл тәклһн болҗана. Закаһар тедн Мошена һарлцсн дү көвүн Ахарона хөөт үйнр гелң болх йоста чигн. Гелңгүд 12 багд хувагдна. Баг болһн һол сүмд җилд хойр дәкҗ неҗәһәд долан хонгт көдлдг бәәҗ.

ҺОЛ СҮМ – Ерусалимд бәәх әрүн нертә һол сүм. Евреймүд зуг тенд тәкл тәкдг бәәҗ, дәкәд нәәрин өдрмүдт хурдг бәәҗ. Һол сүм түрүн болҗ евреймүдин хан Соломон маниг төрхәс урд 10-гч зун җилд тосхҗ. Исусин цагт тосгдсн һол сүмиг евреймүдин хан алдр Херод бәрҗ. Тер һол сүмиг бүсләд галерей тосхҗ. Тегәд терүнә эргмдк һазриг тер кесг әңгд хуваҗ. Һол сүмин галерейд олн улс хурдг бәәҗ. Исусин тааһад келсәр, терүг әмдрснә хөөн мана цагт 70-гч җилмүдт һол сүмиг Римин улс хамхлҗ, тер цагас авн тер шинәс босхгдад уга.

ДАВИД – Йуда әәмгә Израилин хамгин туурсн хан. Бурхнд нерәдсн дууна дегтр бичсн автормудин негнь тер бәәҗ. Давид Бурхна таал күцәдг бәәҗ. Бурхн терүгинь өөдән ачлад, терүнә хөөт үйнр мөңкинд Израилин хаад болх гиҗ үгән өгч. Цуг делкәг чикәр һардх күн Давидин хөөт үй болх гиҗ еврей улсин әәлдәчнр тааҗ келҗәсмн.

ДАВИДИН КӨВҮН – Тиигҗ Христосиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, евреймүдин иткләр тер Давид хаана хөөт үй болх зөвтә бәәҗ.

ЗАКАН – Библин кезәңк хуучн тавн дегтр. Тер дегтрмүдт делкән үүдәлтин тускар, Бурхна ду соңссн, Терүнә таал күцәҗ йовсн түрүн чик седклтә әмтнә тускар келгдҗәнә. Цааранднь еврей келн улс үүдснә тускар, Бурхн тедниг Египетд ялчнрин көдлмшәс яһҗ сулдһсна болн Палестинад теднд һазр һарһҗ өгснә тускар бичәтә. Дәкәд тер дегтрмүдт кезәнә еврей келн улст Бурхна өгсн зааврмуд бәәнә. Эннь 10 һол зааврмуд, бас олн бәәдлин туск болн авъясмудин туск олн зокалмуд болҗана. Тегәд тер тавн дегтр Закан гидг нертә бәәсмн. Еврей улсин бурхн-шаҗнд Закан хамгин күндтә бәәҗ, терүнд бичәтә зааврмудыг болн зокалмудыг эрк биш күцәх кергтә болдг. Заканд бәәх һол зааврмуд Бурхн Мошеһар дамҗад өгч. Моше евреймүдиг Египетәс авч һарч. Тер учр деерәс тер Закан Мошена Закан гиҗ келгдҗәнә.

ЗАКАНА БАГШНР, НОМ ЦӘӘЛҺӘЧНР – Закаг сәәнәр меддг, терүг әмтнд цәәлһҗ өгдг улс. Эн баахн баг әмтиг Исусин цагт евреймүд икәр күндлдг бәәҗ.

ЗИЛОТМУД – грек келнәс эн үг харч улс гиҗ орчулгдна. Евреймүдин бурхн-шаҗна болн политическ баг улс эврәннь шаҗан буру номта улсин үлмәһәс харсад, Римин йоснас эврә улсан дәәллдәд сулдххар седҗәсмн. Исусин 12 апостолмудын негнь – Шимон Кананья гидгнь тер багд орҗасн чигн болх.

ИК ХУРГ – еврей улсин Ик Хургт шаҗнд өөрхн 70 күн ордг бәәҗ. Тер Хург һанцхн политическ төрмүд хәләх биш, зарһин шиидвр чигн һарһдг бәәҗ. Исусин цагт Ик Хургин шиидвр Римин йосна улс батлхла, тиигәд одҗ чинртәд тоолдг бәәсмн. Римин улс евреймүдин шаҗиг басхар седдго бәәсмн, теднә Ик Хургла сән бәәцхәҗ.

КЕРЧЛҺН – залу күүнә әмнә үзүр керчлһн. Бурхн еврей улс хойран хоорнд кегдсн Бооцанас иштә Синай уул деер залу киистә күн болһн тиим авъяс күцәх зөвтә бәәсмн. Шиңкән һарсн үрнд нәәмдгч өдртнь керчлһ кедг бәәҗ. Исусин цагт тер өдрләнь тиим үрнд нер өгдг бәәсмн.

КИЛНЦТӘ ҖИРҺЛ ҮЛДӘЛҺН – Бурхна өмн эврәннь килнцән медәд, урдк җирһлиннь бәәдлән хайх.

КҮМНИ КӨВҮН – иигҗ Исус бийән мел нерәднә. Энүнә чинрин тускар цугтан тал-талдан келцхәнә. Негдвәр Хуучн Бооцанд әәлдәч Даниэлын дегтрт эн күн теңгрә болҗ һарна. Делкән җирһлин бәәдл чилхлә, Бурхн терүнд әрүн нер, туурмҗ болн йос өгх. Энүгәрн күүнәс һарсн үрн Мошена бәәдлтә. Хойрдвар болхла, еврей келәр терүг күн гиҗ йирдән келнә. Кемр Исус эн үгиг иим учртаһар келдг бәәсмн болхла, тер күн юуһарн чигн әмтнәс йилһрҗәхш, хамгин түрүнд зовлңла харһад зовдгар, үкләрн тиим.

ЛЕВИХН – эн улс гелңгүд эс болв чигн, Бурхиг көгҗмд орулад туурулдг, мал тәкл тәклһнд белддг болн нань чигн көдлмш һол сүмд кедг бәәҗ. Терүнәс нааһар тедн Зака дасад, олн улс дунд багшнр болҗ йовдг бәәҗ. Иим көдлмш зуг Израилин улсин 12 тохма үйнрин нег өвк күн кех зөвтә бәәсмн. Тер күн Левин хөөт үрн болх бәәсмн. Терүнә нерәр левинхн гиҗ келцхәдг болв.

ЛУ – хуучна тууҗин аң. Зәрмдән энүг моһа гиҗ келәд, эрлгин дүртә кенә (Апокал. 12:3 – 13:4; 20:2–3).

МЕДӘТНР – Шин Бооцанд олн зүсн һурвн баг әмтн медәтнр гиҗ нерәдгднә. 1) Сән Зәңгс медәтнр – еврей улсин шаҗна нүүрт йовх әмтн. Теднә зәрмснь Ик Хургин гешүд болҗ йовсмн. 2) Апостолмудын үүлдврин 11–21 бөлгүдт медәтнр – христианмудын чонҗин цергләчнр. Тедн чонҗин көдлмш һардҗах улс. 3) Апокалипсис гидг дегтрт медәтнр – Бурхна зарһд орлцҗах 24 көгшәс.

МАЦГ БӘРХ – Бурхн шаҗна керг күцәхин төлә цаг зуур хот эдлдго чигн.

ПАРШМУД – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн шаҗна заллт бәәҗ. Тедниг әмтн тевчдг бәәҗ. Эврән бурхн-шаҗна үлмәд бәәсәрн ик сана зүүдг, йир дигтә-тагта улс чигн.

ПЕСАХ – Еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошена һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд санлан кеҗ нәәрлдг бәәҗ. Энүг җил болһн апрель сарла кенә. Песах өдр нәәрин хот кехәр хурһ шишлң алдг бәәҗ.

ПСАЛМУД – грек келәр дуд гиҗ орчулгдна. Иим нерәдлтәһәр Хуучна Бооцанд евреймүдин бурхн-шаҗна 150 дуд барлгдҗ. Эдн шишлң дегтрт орҗ. Кесг дуунд үкләс аврсн Бурхнд ханлт өрггдҗәнә, талдан дуунд Терүнә күчн болн дурн үзүлгдҗәнә, эс гихлә дөң сурсн зальврлһн чигн бәәнә.

РАЙ (БУРХНА САД) – Хуучн Бооцана цагт болхла, өңгрснә хөөн чик седклтә күүнә сүмсн Христосиг ирәд теднә төлә үкхиг тенд күләдг бәәрн.

СУРҺУЛЬЧ – Шин Бооцанд Кирсләч Йохана болн Христосин дахч йовх, теднә ном сурчах улс сурһульчнр гиҗ нерәдгдҗәнә.

ТАМ – Шин Бооцанд эн үгиг грек келнәс орчулхла, үкснә хөөн күүнә тустг орм болҗана.

ТӘВДГЧ ӨДР ГИДГ НӘР – Буудя цуглулдг цага нәәриг евреймүд тәвдгч өдр гиҗ нерәднә. Тер нәәриг Песахин хөөн тәвдгч өдрлә кедг бәәҗ.

ТӘКЛ ТӘКДГ ОРМ – Закаһар заагдсн евреймүдин тәкл тәкдг орм. Исусин цагт һол сүмин хашад бәәх тәкл тәкдг ормд сетрә мал алдг бәәҗ.

ТОС ТҮРКХ – олив модна тос толһа деер буһшас ивтрәх. Терүгәрн кү күндлҗәхән медүлҗәнә, эс гихлә, дааврта көдлмшт шиидҗәнә. Хаадудыг ширә деер сулһхла, әмтн теднә толһад тос түркдг бәәҗ, тегәд тедниг тос түркүлсн гиҗ нерәддг бәәҗ. Бурхна шүүҗ авад Аврач болн Деед Эзн болтха гиҗ шиидсн күүнә нерн Христос, грек келәр болхла – «тос түркүлсн».

ХАР СӘКҮСН – әмтнд хорлтан күргдг сәкүсн. Эннь эрлгин элч болн цергләч болҗана.

ХРИСТОС – (еврей келәр Мешиях. Эн үг «тос түркүлсн», эс гихлә, «Бурхна шүүҗ авсн» күн болҗана). Бурхна илгәсн күн. Закан болн әәлдәчнр гидг дегтрмүдт Терүнә ирхин тускар урдаснь медәд келгдҗәсмн. Исусин цагт евреймүд Христосиг ирхиг күләҗәсмн. Тер тедниг Римин йоснас сулдхад, Бурхна орн-нутг бүтәх гиҗ иткҗәлә.

ХУРЛ – бемб өдр болһн евреймүд хурлд цуглрад әрүн дегтрмүд умшад, мөргцхәнә. Исусин цагт евреймүдин бәәсн балһсн болһнд хурлмуд бәәҗ. Тедн хурхларн кен чигн күн әрүн дегтрәс тасрха умшад, дәкәд терүгән цәәлһәд өгх, эс гихлә, сурһдг бәәҗ.

ЦАДУКМ – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн бурхн-шаҗна зөвәр тоомсрта заллт. Кесг цадукмуд Ик Хургин гешүд бәәҗ, тедн дунд ах гелңгүд чигн йовҗ. Тедн паршмудла әдл Зака эвдлго күцәдг бәәҗ. Болв паршмудас йилһрҗ цадукмуд талдан әрүн дегтрмүд, әәлдәчин дегтрмүд күндлдго бәәҗ. Үксн күн әмдрхиг тедн иткҗәсмн уга. Яһад гихлә, терүнә тускар Заканд мел келгдҗәхш.

ЭРЛГ – Бурхна дәәсн, Терүнә өмнәс сөрдг му йорта элч.

ИСКӘЛГО БОЛҺСН ҺУЙРИН НӘР – Песахин хөөн долан хонгтан кедг нәр. Эн нәәрин өдрмүдт давсн угаһар, исклго болһсн нимгн һуйр иддг бәәҗ.

ЯСАТА КҮН – күүкд кү бичә медтхә гиһәд ясгдсн залу күн. Кезәнә тиим улс хаана бәәшңд көдлдг чинртә әмтн бәәҗ. Тегәд эс ясгдв чигн, тиим көдлмштә күүг тер үгәр нерәддг бәәҗ.

Орс Синодалин Орчуллһн болн Нестле-Аланд гиҗ нерәддг экн бичг хойрин хоорндк йилһвр


Матьясин бичсн Сән Зәңг


— Мат. 5:22 — Зуг Би таднд келҗәнәв, ахдан хара зөңдән уурлсн күн зарһд тусхмн.

Мат. 5:44 — Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: өшәтндән дурта болтн, тадниг харасн әмтиг йөрәтн, таднд дурго әмтнд сә кетн, тадниг өөлүлдг болн көөдг әмтнә төлә зальвртн.

Мат. 6:13 — Яһад гихлә, Тана йосн, күчн болн туурмҗ мөнкиндән. Тиигтхә.

Мат. 8:28 — Гергесин гидг орн-нутгур

Мат. 11:19 — Зуг Бурхна цецн ухан терүнә үрдүдәрнь цевргднә.

Мат. 15:39 — Магдалена һазрт

Мат. 17:21 — Хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ көөдмн.

Мат. 18:11 — Яһад гихлә, Күмни Көвүн геедрсн юмиг хәәҗ олад аврхар ирсмн.

Мат. 19:9 — Би болхла, таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн авальтаһан салад, талдан герг авсн залу күн күүнә авальта дерән негдүлнә. Залутаһан салсн гергиг буулһҗ авсн күн хууль-йосар кеҗәнә, – гиҗ Исус келв.

Мат. 20:16 — Дуудгдснь олн, шүүҗ авгдснь цөн.

Мат. 23:14 — Ном цәәлһәчнр болн паршмуд басл зовлңган эдлхит! Белвсн күүкд улсин гер-малынь идәд бәәҗ, күүнә чирә хәләлдәд кесгтән зальврдг төләд тадн хойр чирәтнр болҗанат. Энүнәс көлтә тадн ик зарһла харһхит.


Маркин бичсн Сән Зәңг


Марк. 3:29 — Зуг тер күн мөңк зарһла харһх.

Марк. 5:1 — Гадарин гидг нертә һазрур

Марк. 6:1 — Үнн гиҗ келҗәнәв: Зарһин өдрт тер балһснд Содом болн Гомора гидг балһсдас даву кучр болх.

Марк. 6:20 — Херод терүг соңсад дала юм кев, болв бахмҗтаһар соңсдг билә.

Марк. 9:29 — Тиим хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ эс көөхлә, талданар көөҗ болшго.

Марк. 9:44,46 — Тенд тедниг иддг хорхань үкхш, һалнь унтрхш.

Марк. 9:49 — Ямаранчн тәкл давсар давслгдх.

Марк. 10:24 — Байн зөөрт нәәлдг күүнд Бурхна орн-нутгт орхднь ямаран күчр.

Марк. 11:26 — Кемр тадн күүнә геминь эс тәвхлә, тана теңгрин Эцктн бас тана килнцитн тәвшго.

Марк. 15:28 — Өшәтә улсин тоод орсмн гисн Бурхна Бичгин үгнь күцгдв.


Лукан бичсн Сән Зәңг


Лук. 6:1 — Песахин хойр өдрт, түрүн бемб өдр Исус цаһан буудя тәрсн һазрин өөгүр йовҗ, сурһульчнрнь цаһан буудян толһас таслҗ авад һарарн үүлҗ идцхәв.

Лук. 10:1 — Энүнә хөөн Исус дәкәд далн сурһульчнриг шүүҗ авад, хошадар Бийәсн өмн илгәв.

Лук. 17:36 — Хойр күн кеер бәәх: негнь авгдх, дарукнь үлдәгдх.

Лук. 23:17 — Байрин өдрин төлә тер нег күүг түүрмәс сулдхх кергтә бәәдг санҗ.


Йохана бичсн Сән Зәңг


Иох. 5:4 — Яһад гихлә, Деед Эзнә элч цаг цагтан өөдм һазрт бууҗ ирәд усинь көндрәдг бәәҗ, болв усн көндрдг цагт уснд орсн күн ямаран гемд эзлдвч эдгддг бәәҗ.

Иох. 9:8 — Хам-хоша бәәсн әмтн, терүг сохр болсинь үзсн әмтн сурцхав.


Апостолмудын йовдлмуд


Деян. 8:37 — Пилип болхла терүнд келв: «Кемр үнн седкләрн иткҗәхлә кеҗ болҗана». Тер хәрүднь: «Исус Христос Бурхна Көвүн болдгт иткҗәнәв», – гив.

Деян. 12:25 — Бар-Наба Шаул хойр Ерусалимд даалһвран күцәчкәд, Антиох тал хәрү ирв.

Деян. 15:20 — Теднд бичг бичх зөвтәвидн. Бичгтән тедниг шүтәдүдт нерәдсн хотас бичә идтн, боогдад үксн малын мах, цус бичә амстн, учрх хууляс бийән саглтн, бийдән кех седдго юмиг әмтнд бичә кетхә гиһәд бичхмн.

Деян. 15:34 — Зуг Силаг тенд үлдәх кергтә гиҗ шиидцхәв. (Йуда болхла Ерусалимд хәрҗ ирв.)

Деян. 24:7 — Зуг Лисий гидг миңһн цергин ахлач ик күчәрн терүг мана һазрас булаҗ авад чам тал илгәв.

Деян. 28:29 — Терүг тиигҗ келхлә, Йудья улс хоорндан ик зүтклдәд һарад йовҗ одцхав.


Христост иткдг Римин улст илгәсн бичг


Рим. 8:1 — Тегәд килнцтә седвәрн биш Сәкүсәрн Христос Исусла негдҗ бәәдг улсиг ямаранчн гемшәх юмн уга.

Рим. 11:6 — Кемр керг-үүләрн болхла, тер хәәрлт биш. Эс тиигхлә, керг керг болҗ бәәхш.

Рим. 14:6 — Кемр күн өдрмүд эс йилһхлә, Деед Эзнә төлә йилһхш.


Христост иткдг Көринтин улст илгәсн негдгч бичг


1Кор. 3:4 — «Би Аполынв» гиҗ келхләрн, тадн килнцтә седвәрәр бәәдг улсла әдл болҗахшвт?


Христост иткдг Калосин улст илгәсн бичг


Кол. 4:15 — Нумпанад, терүнә герт цуглрдг хурлд нанас менд келтн.


Евреймүдт илгәсн бичг


Евр. 9:11 — Болв ирх сәәһин ах гелң болҗ Христос ирсмн.


Йохана бичсн негдгч бичг


1Иох. 5:7-8 — Яһад гихлә, һурвн герч теңгрт бәәнә: Эцк, Үг болн Әрүн Сәкүсн. Эн һурвн нег юмна тускар герчлҗәнә. Һурвн герч һазр деер бәәнә: Сәкүсн, усн болн цусн.


Йудан бичсн бичг


Иуд. 23 — Наадксинь һалас һаргҗ әәлһҗ авртн, зуг әәлһәд иләр келтн.


Апокалипсис


Отк. 20:14 — Эн хойрдгч үкл мөн.

Отк. 22:14 — Терүнә зааврмуд күцәснь буйн кишгтә.

һазрин Зургуд — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн


Христосин цагин Рим орн-нутг


Исус Христосин цагин Пелестин


Исус Христосин цагин Ерусалим


Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн

Христосин цагин Рим орн-нутг — Христосин цагин Рим орн-нутг

Исус Христосин цагин Пелестин — Исус Христосин цагин Пелестин

Исус Христосин цагин Ерусалим — Исус Христосин цагин Ерусалим

Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура — Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

[1]

2:11 - Мирр – каңкнсн үнртә салм.

[13]

23:35 - Абель түрүңк алгдсн күн, Зехарья сүүлңк алгдсн күн. Цуг эн Хуучн Бооцанд бичәтә.

[1]

16:20 - Хамгин хуучн экн бичгүдт 9-20 шүлгүд уга.

[1]

1:7 - Күср – үрн һардго.

[2]

2:2 - Тер цагт Сирий нутг Римин орн-нутгин нег әңг бәәҗ.

[3]

8:26 - Оңдан экн бичгт Гадарен гиҗ бичәтә.

[1]

1:42 - Эн нерн грек келнәс «чолун» – Пётр гиҗ орчулгдна.

[2]

4:11 - Евреймүд Шамарья улсин савинь чигн олзлдго бәәҗ.

[3]

7:2 - Евреймүд көдә һазрт бәәсн цагиг тодлад, һаха сар чилҗ йовхла, хулһн сар эклхд эн нәр нәәмн өдрт темдглсн бәәҗ.

[4]

12:5 - Нег цаһан мөңгн нег өдрин җалв бәәҗ.

[6]

18:31 - Евреймүд кү үклин цааҗла харһулх зөв уга бәәҗ. Тер учрар тедн Исусиг Римин йосна һарт өгв. Римин йосар болхла, тер кирсд хадҗ цааҗлгдх зөвтә билә.

[1]

14:12 - Зүс – грекмүдин деед бурхна нерн.

[1]

2:25 - Эн тууҗ Исус Навина дегтрәс.

[1]

3:19 - Оңданар умшхла, сүмсдт болҗана.

[1]

1:3 - Бурхн Эврәннь туурмҗарн болн күчтә үүләрн дамҗад мадниг дуудсмн.

[2]

2:10 - Бурхнас көөгдсн элчнрин тускар чигн келгдсн болх.

[3]

2:11 - Оңданар умшхла, Бурхна элчнр көөгдсн элчнрәс улм ик күчтә болвчн, тедниг му келҗ Деед Эзнә өмн гемшәхш.

[1]

1:12 - Толвс – пятна.

[2]

1:13 - Далан болн хаҗисн одд гиснь Бурхна өмнәс буцлт өргсн улс.

[1]

9:5 - Оңданар орчулхла: Цугтаг залҗах Бурхн мөңкинд тууртха!

[2]

12:16 - Талданар орчулхла: Зуг хар көдлмш бас кетн.

[1]

7:1 - Оңданар умшхла: «Күн гер эс авхла сәний? – гиҗ тадн сурлат».

[2]

16:22 - Энд арамей келәр Марана та гиҗ бичәтә.

[1]

3:1 - Үнн юмиг иткдгоһар кен тана толһаг эргүлв?

[1]

4:6 - Бурхн мадн дотр бәәнә.

[1]

2:8 - Оңгданар болхла, «Тадниг эндүрлһнә үлмәд орулхас саглтн. Тиим йовдл олн әмтнә авъясас, орчлңгин туск эклц номас һарчах күүнә цецн уханас болн йирин худлас учрх».

[2]

2:15 - Оңданар болхла, «%&x-glossary-link&%Христос%%% һардҗах болн йос бәрҗәх сәкүснәс йос булаҗ авв».

[3]

2:20-21 - Оңгданар болхла, «Тадн Христосла хамдан үкләт тиигәд орчлңгин туск эклц номас сулдхгдвт».

[4]

2:23 - Оңданар болхла, «Болв тиим зокъялмуд тусан күргхш. Энтн цогц-махмудын таал болҗана».

[1]

3:1-3 - Һанцхн гергтә, эс гихлә, нег дәкҗ гер авх.

[2]

3:11 - Оңгданар болхла, нөкд болҗах гергчүд.

[4]

5:9-10 - Оңгданар болхла, залудан итклтә болсн.

[1]

2:3 - Оңданар болхла, %&x-glossary-link&%Христос%%% Исусин нанд даалһсн тоот.

[2]

2:14 - Оңданар болхла, Деед Эзәр.

[1]

2:6 - Һанцхн гергтә, эс гихлә, нег дәкҗ гер авх.

[2]

3:7-8 - Христост иткдг улс цаһан седклтә йовдл һарһхд килмҗән өгтхә, эс гихлә, Христост иткдг улс күндтә көдлмшт ортха.

[3]

3:14 - Христост иткдг күн сән йовдл һарһад цаган давулдгар дастха, эс гихлә, Христост иткдг күн күндтә көдлмшт ордгар дастха.

[1]

1:10 - Онәсм үгин чинрнь «туста».

[1]

9:3 - Сүл халхст бәәсн Ерусалим балһсна сүмин зура хәләтн.

[2]

9:18 - Грек келнә нег үг хойр чинр-утхта: бооцан болн герәсн.

[3]

10:34 - Оңдан экн бичгт «түүрмд суусн нанд» гиҗ бичәтә.

[1]

1:8 - Грекин цаһан толһан түрүңк болн сүүлңк үзгүд.

[2]

13:8 - Эн әмн җирһлин дегтр орчлң үүдхәс өмн алгдсн Хурһна дегтр мөн.

[3]

17:1 - Ик нертә күүкд күн гиснь: Вавилон балһсн. Вавилон балһсн гиснь: Бурхиг соңсдго улс.

[5]

21:6 - «Альфа» болн «Омега» гидг грекин цаһан толһан түрүңк болн сүүлңк үзгүд.