Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T05:05:45.122035+00:00

Kurmancî

Kurmancî

1. Peymana Kevin
2. Mizgînî
3. Ferhengok

Peymana Kevin

Peymana Kevin

1. Pênc K’itêbêd Mûsa

1. Destpêbûn
2. Derk'etin
3. Q. K'ahîntîyê
4. Jimar
5. Q. Ducarî

1. Rʼûtʼ, Ester, Ûnis

1. Rʼûtʼ

2. Ester

1. Zebûr Mesele

1. Zebûr
2. Meselêd Silêman
3. Ûnis

Pênc K’itêbêd Mûsa

Pênc k’itêbêd Mûsa (T’awret)

Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî.

Înstîtûta welger’andina K’itêba Pîroz

Moskva

2010

Pênc k’itêbêd Mûsa Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî

Bona welger’andina k’urdîya kurmancî

Bi vê navnîşê binivîsin bişînin:

ibt_inform@.ibt.org.ru

© Horace Knowles © The British&Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-157-6

© Înstîtût pêrêvoda Bîblîî, Moskva, 2010

Pêşgotina her pênc k'itêbêd Mûsa

Xwendevanêd delal! Cara e'wlin e ku ev her pênc k'itêbêd Mûsa destê weda ye, k'îjan ku dik'evine nava p'arêd Bîblîyayê. Ev k'itêb bi zaravê kurmancîya k'urdî hatîye welger'andinê. Bîblîya k'itêba k'itêba ye, k'itêba here hêja ye û gelek tê xwendinê. Cihû, musulman û mesîhî van her pênc k'itêbêd Mûsa qebûl dikin çawa k'itêbêd pîroz.

Her merivê li ser t'opa dinîyayê, k'îjan qulbîda ku dimîne, çi miletî yan xweyê çi h'ebandinê be, wî dik'eve ku vê k'itêbê bi zimanê xwe bixûne. Bîblîya caba wan pirsa dide, k'îjana ku t'imê serê cime'tê êşandine, mesele: em ji ku bûne, em çima dijîn, çima dinyayêda haqas xirabî heye, pey mirinêr'a çi tê serê mêriv.

Bîblîya t'evayîya xweva şêst şeş k'itêb in, k'îjan ku bi destê gele nivîsk'ara navbera gelek salada hatine nivîsarê. Ev k'itêbana derheqa serhatîyêd ji destpêbûna dinyayêda girtî h'eta qurna yekêye pey bûyîna Îsar'a dibêje. Bîblîya li ser du p'ara p'arevedibe. Peymana Nû, k'îjan ku derheqa bûyîn, kirêd Îsa û peyçûyêd wî, usa jî derheqa pêşdaçûyîna civîna e'wlin berbiç'ev dike.

Peymana Kevin nav xweda dite'milîne her pênc k'itêbêd Mûsa, usa jî k'itêbêd p'êxembera û hilbesta. Her pênc k'itêbêd Mûsa ne t'enê yêd e'wlin in, lê usa jî yêd e'sasî ne, bona t'emamîya K'itêba Pîroz. Ew bona pêşdahatina dinê, însên, pêşdahatina gunah, heleqetîya Xwedê û însên dibêje.

Her pênc k'itêbêd Mûsa ji têkista îbranîye kevin, awa gotî ji têkista Masorêtî bi zimanê k'urdî hatîye welger'andinê. Cî-cîya tiştê ji têkistê dûrk'etî şirovekirinêda tê e'yankirinê. Xilazîya k'itêbê: ferhengok û xerîte heye.

Înstîtûta welger'andina bîblîyayê r'azîbûna xwe dide: welger'a, serr'astkira usa jî h'emûyêd ku t'evî k'arê hazirkirin û xebata çapkirina her pênc k'itêba bûne.

Înstîtûta welger'andina K'itêba Pîroz, Moskva

Destpêbûn

Destpêbûn

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Peymana Kevin, k'itêba Destpêbûnêda destpêdike. Eva k'itêba pêşin e, ji her pênc k'itêbêd Mûsa, (bi îbranî ‹Torah› tê gotinê, awa gotî ‹Şîret› yan ‹Qanûn›). Navê k'itêba Destpêbûnê bi îbranî ‹Bêrêşît› e, awa gotî ‹Destpêbûn›, yan ‹Sêrîda›, lê bi yûnanî ‹Gênêsîs› e, ‹Pêşdahatin› yan ‹Çêbûn›. Vê k'itêbêda bona pêşdahatina t'opa dinê, e'rdê, mêriv û cime'ta Îsraêl tê gotinê. Vê k'itêba Destpêbûnêda, Xwedê ye serê sera. Destpêbûna k'itêbêda serê 1-11-a bona wê yekê tê gotinê, wekî çawa bi xebera Xwedê t'emamîya dinyayê tê e'firandinê. Mezinayîya Xwedê ne t'enê vêda ye, lê Xwedê wan merivêd xweye xuliqandî jî pey wê yekêr'a nahêle, gava ew dûrî Xwedê dik'evin, gune dikin, Xwedê dîsa bona wan xem dike. T'emamîya serhatîya dinyayêye mayîne vê k'itêbêda ew heleqetî ye, ya ku nava Xwedê û merivayêda diqewime. Peyr'a ji serê 12-50-î bona wan meriva dibêje, k'îjana ku Xwedê bona xwe dibijêre, wekî zur'etêd wan bibine cime'ta wî. Li nava serhatîya Birahîm, Îshaq, Aqûb û her donzdeh kur'êd Aqûbda, Xwedê wanr'a soz dide, wekî zur'etêd wanê bê h'esab bin û li e'rdê war bin, k'îjanar'a ku Xwedê soz da. Pê wan h'emû miletê bêne bimbarekkirinê. R'aste, ew ne merivne k'amil bûne, em Destpêbûnêda bona kêmasîyêd wan û kirinêd wane ne qenc dixûnin. Lê dîsa Xwedê gazî wan dikir ku guhdarîya wî bikin. Nexş û stîla k'itêba Destpêbûnê cûr'e-cûr'e ye, hew dinihêr'î deng-be'sê bona şayê ye, hew dinihêr'î serhatîya saxleme li ber guh e, hew dinihêr'î nişkêva r'eqema milet û qebîla tê navkirinê, yan jî dua bi forma hilbestê tê gotinê. Ev yek bona me tiherekî ye, wekî t'emamîya têk'stê bi lîstika gotinava dagirtî ye. Mesele, xuliqandina mêr (bi îbranî Adam), Xwedê ew ji axê (bi îbranî adama, 2:7) xuliqand. Alîyê dinva jî mêriv gerekê ev e'rd bêcer kira (2:5; 3:23), alîkî dinva jî r'ojekê ew dîsa gerekê veger'e di wê xwelîyê (3:19). Ev yeka lîstika gotina ye û ev yek ne t'enê serhatîya dixemilîne, lê usa jî alîk'arîyê dide ku baş bê fe'mkirinê, ku xudanê serhatîyê çi dixwaze mer'a bêje. Gele cara lîstika gotina, me'nîya pêşdahatina nava şirovedike, yan jî navê cî-wara dide k'ifşê. Mesele, navê Babîlonê (bi îbranî Babêl) e, ew fêla balal (t'evîhevkirin) şirovedike, «Çimkî li wir Xudan zimanêd h'emû dinyayê t'evîhev kirin û ji wir Xudan ew li ser t'emamîya dinyayê bela kirin» (11:9). Lê h'eyf, wekî li nava welger'andinêda, lîstika gotina, t'am nayê welger'andinê. Vê welger'andinêda, şirovekirin, ji tiştêd bûyîye here berbiç'e'v nîşan dikin.

1

Serhatîya destpêbûna e'rd û e'zmên

1^1Destpêbûnêda Xwedê e'rd û e'zman e'firandin+. 2E'rdî bêcûr'e û vikî-vala bû, te'rîstanîyê li ser r'ûyê ava bêbinî girtibû û R'uh'ê[*] Xwedê li ser r'ûyê avê diger'îya. 3Hingê Xwedê got: «Bira bibe r'onayî». Û bû r'onayî. 4Xwedê dîna xwe dayê ku r'onayî qenc e, Xwedê r'onayî ji te'rîstanîyê qetand. 5Û Xwedê navê r'onayê danî R'oj, navê te'rîstanîyê jî Şev. Û bû êvar û sibeh, bû r'oja e'wlin.

6Hingê Xwedê got: «Bira navbera avêda sînorê qedîmîyê pêşda bê û bira navbir'îyê bidê, avê ji avê biqetîne». 7Û Xwedê sînorê qedîmîyê çêkir û ava li bin sînorê qedîmîyêda û ava li ser sînorê qedîmîyê ji hev qetandin. Û usa jî bû. 8Û Xwedê navê sînorê qedîmîyê danî E'zman. Û bû êvar û sibeh, bû r'oja duda.

9Hingê Xwedê got: «Bira avêd bin e'zmênda cîkî gol bin, zihayî k'ifş be». Û usa jî bû. 10Xwedê navê zihayê danî E'rd û navê ava golbûyî jî danî Be'r. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 11Hingê Xwedê got: «Bira E'rd şînayîyê, p'incar'a ku t'oximê xwe bide û dara xweyîbere ku mîna cûr'ê xwe ber bide, t'oximê wê jî nava wêda be, li ser e'rdê bigihîne». Û usa jî bû. 12E'rdê şînayî, p'incar'a ku mîna cûr'ê xwe t'oxim bide û dara xweyîbere ku t'oximê mîna cûr'ê wê navda be derxistin. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 13Û bû êvar û sibeh, bû r'oja sisîya.

14Hingê Xwedê got: «Bira sînorê qedîmîya e'zmênda r'onayîdar derên, wekî r'ojê ji şevê biqetînin û we'da, r'oj û sala nîşan kin 15û bira evana sînorê qedîmîya e'zmênda r'onayîdar bin, wekî e'rdê r'onayî kin». Û usa jî bû. 16Xwedê du r'onayîdarêd mezin çêkirin: R'onaya mezin wekî serwêrîyê li r'ojê bike, r'onaya biç'ûk wekî serwêrîyê li şevê bike û usa jî steyrk çêkirin. 17Xwedê evana li sînorê qedîmîya e'zmênda danîn, ku r'onayê bidine e'rdê, 18serwêrîyê li r'ojê û şevê bikin, r'onayê ji te'rîyê biqetînin. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 19Û bû êvar û sibeh, bû r'oja çara.

20Hingê Xwedê got: «Bira av h'eywanêd bînberva bik'imk'ime û teyrede jî li ser e'rdê û sînorê qedîmîya e'zmênda bifir'in». 21Û Xwedê h'ûtêd mezin xuliqandin û her h'eywanêd bînbere ku avêda dişûlikin, ku av ji cûr'êd wanda k'im-k'imî, usa jî teyredêd xweyîp'er'e bi cûr'êd wanda. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 22Xwedê dua li wan kir û got: «Şîn bin û li hev zêde bin, avêd be'ra t'ijî kin, teyrede jî li ser e'rdê zêde bin». 23Û bû êvar û sibeh, bû r'oja pênca.

24Hingê Xwedê got: «Bira e'rd h'eywanêd bînber cûr'êd wanda, h'eywanêd k'edî, şûlikî û terewilêd e'rdê cûr'êd wanda pêşda bîne». Û usa jî bû. 25Û Xwedê terewilêd e'rdê cûr'êd wanda, h'eywanêd k'edîye cûr'êd wanda, usa jî h'emû cûr'e şûlikîyêd li ser e'rdê cûr'êd wanda çêkirin. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e.

Xuliqandina mêr

26Xwedê got: «Em merî dilqê xweda û mîna xwe bixuliqînin, wekî h'ukumî li ser me'sîyêd be'rê, teyredêd e'zmên, h'eywanêd k'edî û t'emamîya e'rdê, usa jî h'emû cûr'e şûlikîyêd li ser e'rdê bike».

27Xwedê merî dilqê xweda xuliqand,
dilqê Xwedêda ew xuliqand,
qisimê nêr û mê xuliqandin+.

28Xwedê dua li wan kir û Xwedê wanr'a got: «Şîn bin û li hev zêde bin, e'rdê t'ijî kin û xweyîtîyê lê bikin, h'ukumî li ser me'sîyêd be'rê, teyredêd e'zmên û h'emû h'eywanêd li ser e'rdêye ku dih'ejin bikin». 29Xwedê got: «Va ye ez h'emû p'incar'êd li ser e'rdêye t'oximêd wanva didime we û her dara xweyîbere ku t'oximê wê nava wêda ye, wer'a wê bibe xurek». 30Lê bona h'emû terewilêd e'rdê, h'emû teyredêd e'zmên û h'emû h'eywanêd bînbere ku li ser e'rdê dişûlikin, gîhayê şîn bibe xurek. Û usa jî bû. 31Xwedê dîna xwe da h'emû kirina xwe ku va yê ew gelekî qenc bûn. Û bû êvar û sibeh, bû r'oja şeşa.

2

2^1E'rd û e'zman t'emamîya nexşêd xweva li ser hevda hatin. 2Û Xwedê berî r'oja h'efta şixulêd xwe xilaz kirin û r'oja h'efta ji wan h'emû şixulêd xweye kirî r'ih'et bû. 3Û Xwedê dua r'oja h'efta kir û ew pîroz kir, çimkî wê r'ojêda Xwedê ji wan h'emû kirinêd xwe, k'îjan ku e'firandibûn û kiribûn r'ih'et bû.

4Eve serhatîya pêşda hatina e'rd û e'zmên gava hatine e'firandinê.

Serhatîya baxçê Êdênê

Wê r'ojê gava ku Xudan Xwedê e'rd û e'zman çêkirin, 5t'u k'oleke çolê hê t'unebûye, t'u gîhakî çolê hê şîn nebûye, çimkî Xudan Xwedê hela hê baran li ser e'rdêda nebarandibûye û merî jî t'unebûye ku e'rdê bêcer ke, 6hingê hulm-gulm ji e'rdê derk'etîye t'emamîya r'ûyê e'rdê şil kirîye. 7Xudan Xwedê ji axa e'rdê qalibê mêr çêkir, bîna jîyînê hulmî poza kir û mêr bû bînberekî sax+.

8Xudan Xwedê li alîyê r'ohilatê Êdênêda baxçek daç'ikand û mêrê ku çêkiribû danî li wir. 9Xudan Xwedê ji e'rdê her dar şîn kirin, dîtinêr'a h'ewask'ar û xwarinêr'a xweş, nava baxçeda jî dara jîyînê, usa jî dara qencî û xirabî naskirinê+.

10Û bona avdana baxçe, ji Êdênê ç'emek derdik'et û paşê belayî çar ç'e'va dibe. 11Navê ç'emê e'wlin Pîşon e, eva t'emamîya e'rdê H'awîlayêva dik'işe, wir ku zêr'ê wê heye+. 12Zêr'ê wî e'rdî jî safî ye, bidolax û kevirêd qîmete onîks hene. 13Navê ç'emê duda Gîh'on e, eva t'emamîya e'rdê K'ûşêva dik'işe. 14Navê ç'emê sisîya Dîcle[*] ye, eva r'ohilata Aşûryayêva dik'işe û navê ç'emê çara jî Firat e+.

15Xudan Xwedê ew mêr hilda danî baxçê Êdênê, wekî wê bêcer ke û xweyîtîyê lê bike. 16Û Xudan Xwedê t'emî da mêr û gotê: «Ji her darêd baxçeda, dilê te dik'işîne k'îjanê bixwe, 17lê ji dara qencî û xirabî naskirinê nexwe, çimkî wê r'oja gava tu ji wê bixwî, tê e'se bimirî».

18Xudan Xwedê got: «Ne baş e ku mêr t'enê bimîne, k'omekdarek ku layîqî wî be çêkim». 19Hingê Xudan Xwedê h'emû terewilêd çolê û h'emû teyredêd e'zmên ji axê çêkirin û anîne cem mêr, wekî bibîne k'a ewê çi navî li wan ke û mêr çi nav danî li ser h'eywanê bînber, ew jî bû navê wan. 20Mêr nav li h'emû h'eywanêd k'edî, teyredêd e'zmên û terewilêd çolê kirin, lê mêrr'a k'omekdarek ku layîqî wî bûya dest nek'et. 21Hingê Xudan Xwedê xeweke k'ûr kire ç'e'vê mêr, gava ew xewr'a çû, Xudan p'arxaneke wî hilda û dewsê goşt t'ijî kir+. 22Û Xudan Xwedê ji wê p'arxana ku ji mêr hildabû k'ulfetek çêkir, anî cem mêr. 23Hingê mêr got: «Niha eva hestûyê ji hestûyê min e û goştê ji goştê min e, evayê jin[*] bê gotinê, çimkî ji mêr hate hildanê». 24Lema mêrê dê û bavê xwe bihêle, xwe li jina xwe bigire û bibine bedenek+. 25Mêr û jina xweva her du jî te'zî bûn û şerm nedikirin.

3

Meriv ji gur'a Xwedê dertê

3^1Ji nava wan h'emû terewilêd çolêye ku Xudan Xwedê e'firandibûn, yê herî h'ilek'ar me'r[*] bû. Ewî gote jinê: «R'astî Xwedê gotîye wekî ji h'emû darêd baxçe gerekê nexwin?»+
2K'ulfetê gote me'r: «Ji berêd darêd baxçe em dikarin bixwin. 3Lê ji berê wê dara ku nava baxçeda ye, Xwedê got nexwin û dest nedinê, wekî hûn nemirin»+. 4Me'r gote k'ulfetê: «Na, hûn t'u car namirin, 5lê Xwedê zane, wê r'oja gava hûn ji wê bixwin, ç'e'vêd weyê vebin û bibine mîna Xwedê, qencî û xirabîyê ji hev derxin». 6Û k'ulfetê dîna xwe dayê wekî berê darê baş bû bona xwarinê, berbiç'e've h'ewask'ar û dilhavijî bû bona zanebûnê, dest avîte berê wê xwar û da mêrê t'evî xwe, ewî jî xwar+. 7Hingê ç'e'vêd wan vebûn, xwe derxistin ku ewe te'zî ne, belgêd hêjîrê dirûtin û pê xwe sit'ar kirin.

8Hênikaya r'ojêda, gava wan dengê Xudan Xwedê baxçeda ku diger'îya bihîstin, mêr û jinêva xwe ji ber ç'e'vê Xudan Xwedê, nava darêd baxçeda veşartin. 9Xudan Xwedê deng da mêr û got: «Tu k'u yî?» 10Ewî got: «Min dengê te baxçeda bihîst tirsîyam û xwe veşart, çimkî ez te'zî bûm». 11Hingê Xwedê gotê: «K'ê derheqa te'zîbûna teda ter'a got? Gelo te ji wê darê xwar, ya ku min t'emî dabû te ku nexwî?» 12Mêr got: «Ew jina ku te da min, ewê ji wê darê da min, min jî xwar». 13Xudan Xwedê gote k'ulfetê: «Te çima ev yek kirîye?» K'ulfetê got: «Me'r ez xapandim û min xwar».

14Hingê Xudan Xwedê gote me'r:

«Bona vê kirina ku te kir,
ji nava h'emû h'eywanêd k'edî
û h'emû terewilêd çolê
nifir' li ser te be,
li ser zikê xwe bik'işî
û t'emamîya e'mirê xweda
xurê te ax-xwelî be.
15Ezê nava te û k'ulfetê,
nava zur'eta te û zur'eta wêda
dijminatîyê daynim,
ewê[*] serê te bih'incir'îne
û tê jî pe'nîya wê bigezî»+.

16K'ulfetêr'a jî got:

«Ezê êşa h'emlebûna te
gelekî li te zêde kim,
bi êşê zar'a bînî,
ç'e'vê te li destê mêrê te be
û ew jî h'ukumê li ser te bike»+.

17Paşê Xwedê gote mêr:

«Te ku gur'a jina xwe kir,
ji wê dara ku min t'emî dabû,
ku te nexwî, xwar,
r'ûyê teda nifir' li e'rdê biqebile,
t'emamîya r'ojêd e'mirê xweda
bi te'lî-tengîyê nanê xwe bixwî».
18E'rd jî ter'a stirîya
û dir'îya bigihîne
û p'incar'a çolê bixwî,
19bi xûdana e'nîya xwe
nanê xwe bixwî,
h'eta ku tu veger'î li wî e'rdî
ji k'u hatî hildanê,
çimkî tu ax î
û tê dîsa bibî ax+.

20Mêr, awa gotî Adem[*], navê jina xwe danî Hêwa[*], çimkî ewa bû dîya h'emû bînberî. 21Û Xudan Xwedê Adem û jinêr'a k'incêd ç'ermîn çêkirin û li wan kirin. 22Hingê Xudan Xwedê got: «Va ye, meriv bû mîna ji me yekî, qencî û xirabîyê ji hev derdixe. Lê niha nebe ku ew destê xwe dirêjî dara jîyînê ke jî û h'eta-h'etayê bijî»+. 23Pey vê yekêr'a Xudan Xwedê ew ji baxçê Êdênê derxist, wekî wî e'rdî bêcer ke, ji k'îjanî ku hatibû hildanê. 24Berî meriv da derxist û ji alîyê r'ohilata baxçê Êdênêva, xêrûb û şûrê agirîyî ku her alîyava divir'vir'î danîn, wekî r'îya dara jîyînê xwey kin.

4

Habîl û Qayîn

4^1Pey vê yekêr'a meriv nêzîkî jina xwe Hêwayê bû, ew h'emle derk'et û Qayîn[*] jêr'a bû, hingê wê got: «Min merî ji Xudan stand». 2Paşê birê wî Habîl bû. Habîl bû şivanê pêz, lê Qayîn xwe dabû e'rdbêcerkirinê. 3Û xêlekê şûnda, Qayîn ji berêd e'rdê Xudanr'a h'edî anî. 4Habîl xwexa jî çend h'eb ji nixurîyêd kerîyê pezê xwe, bezêd wanva h'edî anîn. Xudan berê xwe da Habîl û h'edîya wî, 5lê dîna xwe neda Qayîn û h'edîya wî. Qayîn gelekî hêrs k'et û mir'ûzê xwe kir. 6Hingê Xudan Qayînr'a got: «Tu çima hêrs k'etîyî? Û te çima serê xwe berjêr kirîye? 7Heger tu r'astîyê bikî, gelo tê serê xwe bilind nekî? Lê wekî tu r'astîyê nekî va ye gune li ber dêrî k'etîye û xwexa jî h'eyra teda ye, lê bike ku tu h'ukumî li ser bikî»+.

Gunê mêrkuştinêyî e'wlin

8Pey vê yekêr'a Qayîn birê xwe Habîlr'a got: «Em her'ine k'ewşên»[*] û gava ew gihîştine k'ewşên, Qayîn r'abû gihîşte birê xwe Habîl û ew kuşt. 9Hingê Xudan ji Qayîn pirsî got: «K'anê ye birê te Habîl?» Ewî got: «Ez nizanim, çima ez nobedarê birê xwe me?» 10Xudan gotê: «Te çi kirîye? Dengê xûna birê te ji e'rdê şikîyatê xwe li min dike». 11Niha nifir' ji wî e'rdî li te be, k'îjanî ku devê xwe vekir xûna birê te ji destê te fir' kir. 12Gava tu e'rdê bêcer kî, ew îro şûnda îdî k'arê nede te, tu li ser e'rdê r'ih'etîyê nebînî û dero-der bî. 13Hingê Qayîn gote Xudan: «Ev cezayê min ji qewata min der e. 14Awa îro ku tu ji r'ûyê e'rdê berî min didî, ezê xwe ji te veşêrim ku r'ûyê te nebînim û li ser e'rdê jî ku zêrîyayî û dero-der bim, hingê k'ê ku min bibîne wê min bikuje». 15Xudan gotê: «K'ê ku Qayîn bikuje h'eft qet h'eyf jê bê hildanê». Û Xudan nîşanek Qayînva danî, wekî k'î ku r'astî wî bê, wî nekuje+.

R'ik'inyata Qayîn

16Qayîn ji ber ç'e'vê Xudan r'abû çû welatê Nodê[*], li alîyê r'ohilata Êdênê û li wir r'ik'inê xwe avîtê û li wir ma.

17Pey vê yekêr'a Qayîn nêzîkî jina xwe bû û ew h'emle derk'et, Henox jêr'a bû. Hingê ewî bajarek çê dikir û navê kur'ê xwe Henox danî li ser bajêr. 18Paşê Henoxr'a Îrad bû, Îradr'a Mih'ûyaêl bû, Mih'ûyaêlr'a Mitûşayêl bû, Mitûşayêlr'a jî Lamex bû. 19Lamex du jin standin, navê yekê E'dah bû û navê ya din jî Sîlah bû. 20E'dahê Yaval anî. Eva bavê wan bû, yêd konada diman û şivan-gavantî dikirin. 21Navê birê wî Yûval bû. Eva jî bavê wan h'emûya bû, yêd ku çeng û bilûrê dixistin. 22Sîlahê jî Tûval-Qayîn anî, eva h'edadê her cûr'e hacetêd sifir û h'esin bû. Xûşka Tûval-Qayîn jî Nahama bû.

23Lamex jinêd xwer'a got:

«E'dah û Sîlah bibihên dengê min!

Jinêd Lamex guhêd xwe bidine vê gotina min.

Merivekî ez birîndar kirim, min lêxist kuşt,
bona lêdana cahilekî min h'eyf hilda.

24Heger h'eyfa Qayîn h'eft qet bê hildanê,
h'eyfa Lamex h'eftê h'eft cara wê bê hildanê».

Bûyîna Sêt' û Enoş

25Adem dîsa nêzîkî jina xwe bû, ewê kur'ek anî û navê wî danî Sêt'[*]. Çimkî ewê got: «Xwedê dewsa Habîl ku Qayîn kuşt, zur'eteke din da min». 26Sêt'r'a jî kur'ek bû û navê wî danî Enoş. Hingêda destpêbû ku gazî navê Xudan kin.

5

R'eqema r'ik'inyata Adem

5^1Ev e r'eqema r'ik'inyata Adem, wê r'oje gava Xwedê merî xuliqand, dilqê Xwedêda ew çêkir, 2ew qisimê mêr û jinêda xuliqandin û dua li wan kir, r'oja xuliqandina wanda navê wan danî Merî+. 3Gava Adem bû sed sî salî, kur'ekî dilqê wîda û mîna wî jêr'a bû ewî navê wî danî Sêt'+. 4Pey bûyîna Sêt'r'a, Adem h'eysid salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 5Û t'emamîya r'ojêd e'mirê xweda, Adem nesid sî salî e'mir kir û mir.

6Sêt' jî ku bû sed pênc salî, Enoş jêr'a bû. 7Pey bûyîna Enoşr'a, Sêt' h'eysid h'eft salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 8Û t'emamîya r'ojêd xweda Sêt' nesid donzdeh salî e'mir kir û mir.

9Gava Enoş bû nod salî, Qênan jêr'a bû. 10Pey bûyîna Qênanr'a, Enoş h'eysid panzdeh salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 11Û t'emamîya r'ojêd xweda Enoş nesid pênc salî e'mir kir û mir.

12Gava Qênan bû h'eftê salî, Mahalalêl jêr'a bû. 13Pey bûyîna Mahalalêlr'a Qênan h'eysid çil salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 14Û t'emamîya r'ojêd xweda Qênan nesid dehe salî e'mir kir û mir.

15Gava Mahalalêl bû şêst pênc salî, Yarêd jêr'a bû. 16Pey bûyîna Yarêdr'a Mahalalêl h'eysid sî salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 17Û t'emamîya r'ojêd xweda Mahalalêl h'eysid nod pênc salî e'mir kir û mir.

18Gava Yarêd bû sed şêst du salî, Henox jêr'a bû. 19Pey bûyîna Henoxr'a Yarêd h'eysid salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 20Û t'emamîya r'ojêd xweda Yarêd nesid şêst du salî e'mir kir û mir.

21Gava Henox bû şêst pênc salî, Metûşela jêr'a bû. 22Pey bûyîna Metûşelar'a Henox sêsid salî r'îya Xwedêda diçû û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 23Û t'emamîya r'ojêd xweda Henox sêsid şêst pênc salî e'mir kir. 24Henox r'îya Xwedêda diçû û nişkêva bû qatî, çimkî Xwedê ew hildabû+.

25Gava Metûşela bû sed h'eyştê h'eft salî, Lamex jêr'a bû. 26Pey bûyîna Lamexr'a, Metûşela h'efsid h'eyştê du salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 27Û t'emamîya r'ojêd xweda Metûşela nesid şêst nehe salî e'mir kir û mir.

28Gava Lamex bû sed h'eyştê du salî, kur'ek jêr'a bû, 29ewî navê wî danî Nuh[*] û got: «Evê me ji kirêd me û ji cefêd meye giran li ser vî e'rdî r'ih'et ke, k'îjan ku Xudan nifir' lê kiribû»+. 30Pey bûyîna Nuhr'a, Lamex pênsid nod pênc salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 31Û t'emamîya r'ojêd xweda Lamex h'efsid h'eftê h'eft salî e'mir kir û mir.

32Gava Nuh bû pênsid salî, Nuhr'a Sam, Ham û Yefet bûn.

6

Neheqîya zar'êd Xwedê û qîzêd merivayê

6^1Gava destpêbû meriv li ser dinê zêde bûn û qîz wanr'a bûn, 2zar'êd[*] Xwedê dîtin ku qîzêd merivayê bedew in, ji wan k'ê k'îjan begem dikir xwer'a jin distandin+. 3Hingê Xudan got: «Gerekê r'uh'ê min h'eta-h'etayê li ser mêriv nemîne, çimkî ew xûn û goşt e, lê r'ojê e'mirê wan sed bîst sal bin»+. 4Wê hingê li ser e'rdê e'save hebûn, usa jî wî çaxî gava zar'êd Xwedê dest davîtine qîzêd merivayê, ewana wanr'a zar' danîn. Evana ew mêrxas bûn, ku berêda bi nav û deng bûn+.

Serhatîya Nuh

5Xudan dît ku xirabîya meriva li ser e'rdê zêde dibe û nêt û fikirêd dilê wan jî her r'oj xirabî ye+. 6Hingê Xudan ber xwe k'et ku li ser e'rdê merî xuliqandîye û gelekî dilteng bû+. 7Û Xudan got: «Ez ji ser r'ûyê e'rdê merivêd ku min xuliqandine bidime hildanê, ji merivada girtî h'eta h'eywên, ji şûlikîya h'eta teyredêd e'zmên, çimkî ez p'oşman im li xuliqandina wan». 8Lê Nuh ber ç'e'vê Xudan k'erem dît.

9Ev e serhatîya r'ik'inyata Nuh. Nuh nava merivêd wî zemanîda merivekî r'ast û k'amil bû. Nuh r'îya Xwedêda diçû+. 10Nuhr'a sê kur' bûn Sam, Ham, Yefet.

11E'rd li ber ç'e'vê Xwedê h'er'imî wêran bibû û xirabîyava e'rd t'ijî bibû. 12Xwedê dîna xwe da dinyayê, ku va ye ew h'er'imîye wêran bûye, çimkî her bedeneke li ser dinê r'îya xwe h'er'imandîye. 13Hingê Xwedê gote Nuh: «Qir'a h'emûyêd xweyîbeden hatîye li ber ç'e'vê min, çimkî r'ûyê vanda e'rd xirabîyava t'ijî bûye û va ezê wan t'evî e'rdê wêran kim».

T'emîya Xwedê

14Lê tu xwer'a ji darê gofêr[*] gemîkê çêke, hindur'ê gemîyê bi goza çêkî û der û hindur'va tu wê qîr kî. 15Tu gerekê wê aha çêkî. Dirêjaya gemîyê sêsid zend, berayî pêncî zend û bilindayî jî sî zend be. 16Û jorva weke zendekê k'ulekê gemîyêr'a çêkî, derê gemîyê jî k'êlekêva vekî û qatê jor jêr û binî çêkî. 17Va ezê ava tofanê li ser dinê r'akim, wekî her bedena ku bîn li ber heye bin p'er'ê e'zmênda qir' be û li ser r'ûyê e'rdê jî çi ku heye unda be. 18Lê ezê peymana xwe t'evî te girêdim, tu t'evî kur'êd xwe û t'evî jina xwe û bûkêd xwe bik'evî gemîyê. 19Usa jî ji her bînberî, ji her bedenê cot-cot nêr û mê bikî gemîyê, ku t'evî te sax bimînin. 20Ji her cûr'e teyrede, ji her cûr'e h'eywan, ji her cûr'e şûlikî wê cot-cot bêne li cem te ku sax bimînin. 21Tu jî ji h'emû xurekê ku tê xwarinê t'evî xwe hildî, li cem xwe bidî ser hev, ku bibe xurekê te û wan. 22Û Nuh her tişt kir, Xwedê çawa t'emî dabû wî, ewî usa jî kir.

7

7^1Xudan gote Nuh: «R'abe t'evî neferêd xwe bik'eve gemîyê, çimkî nava merivêd vî zemanîda min tu li ber xwe r'ast dîtî. 2Ji her h'eywanêd h'elal h'eft cota nêr û mê t'evî xwe hildî, lê ji h'eywanêd h'eram cot-cot hildî nêr û mê, 3ji teyredêd e'zmên jî h'eft cot nêr û mê, wekî t'ûr'a[*] wan li ser r'ûyê e'rdê bê xweykirinê. 4Çimkî h'eft r'oja şûnda, ezê çil r'ojî û çil şevî baranê bibarînim û her heyînêd ku min çêkirine ji r'ûyê e'rdê bidime hildanê». 5Û Nuh her tişt kir, Xudan çawa t'emî dabû wî.

Tofan

6Hingê Nuh şesid salî bû, gava ava tofanê li ser e'rdê r'abû. 7Û ji ber ava tofanê Nuh t'evî kur'êd xwe û t'evî jina xwe û bûkêd xwe k'ete gemîyê. 8Usa jî ji h'eywanêd h'elal û ne h'elal, ji teyreda û ji her şûlikîyêd li ser e'rdê, 9cot-cot nêr û mê hatine cem Nuh k'etine gemîyê, çawa ku Xwedê t'emî Nuh kiribû. 10Û h'eft r'oja şûnda ava tofanê li e'rdê r'abû.

11Şesid salîya e'mirê Nuhda, r'oja h'ivdehê meha duda, hema wê r'ojêda h'emû kanîyêd tevekêd bêbinîyê der bûn û k'ulekêd e'zmana vebûn, 12çil r'ojî û çil şevî li ser e'rdê baran barî. 13Xût wê r'ojêda Nuh kur'êd xweva Sam, Ham, Yefet û jina Nuh her sê bûkava t'evî wan k'etine gemîyê. 14Ewana û her terewilêd cûr'êd xweda, her h'eywanêd k'edîye cûr'êd xweda, her şûlikîyêd li ser e'rdêye cûr'êd xweda, her teyredêd cûr'êd xweda û her teyredêd xweyîbask, 15ji h'emû h'eywanêd bînber cot-cot k'etine gemîyê li cem Nuh. 16Ewêd ku k'etine gemîyê, yê nêr û mê k'etinê ji her bînberî, çawa ku Xwedê t'emî wî kiribû. Û pey wîr'a Xudan derî girt.

17Tofanê li ser e'rdê çil r'ojî k'işand, av qayîm bû gemî bilind kir û ew ji e'rdê qetîya. 18Çiqas diçû av qayîm dibû, li ser e'rdê bilind bû û gemî li ser r'ûyê avê k'et. 19Av li ser e'rdê usa gelekî bilind bû, wekî h'emû ç'îyayêd bilinde bin p'er'ê e'zmênda nixamtin. 20Av ji panzdeh zenda jortir ser wan k'et û ç'îya-banî hatine nixamtinê. 21Û h'emûyêd xweyîbedene ku li ser e'rdê dilivîyan, teyrede bûn, h'eywanêd k'edî bûn, terewil bûn, h'emû şûlikîyêd li ser e'rdê ku dişûlikîn, meriv jî pêr'a qir' bûn çûn. 22Yêd li ser bejêye ku bîna jîyînê li ber hebûn, h'emû jî xeniqîn. 23Û her heyînê li r'ûbarî e'rdê hate hildanê, ji mêriv h'eta h'eywanêd k'edî, ji şûlikîya h'eta teyredêd e'zmana, evana ji e'rdê hatine hildanê, t'enê Nuh ma û yêd t'evî wî gemîyêda. 24Sed pêncî r'ojî li ser e'rdê av wê bilindayîyê ma.

8

Xilazîya tofanê

8^1Xwedê Nuh bîr anî, usa jî h'emû terewil û h'emû h'eywanêd t'evî wî gemîyêda, hingê Xwedê bak[*] li e'rdê r'akir û av sekinî. 2Kanîyêd tevekêd bêbinîyê û k'ulekêd e'zmana hatine girtinê û barana e'zmên hate bir'înê. 3Bere-bere av ji e'rdê dik'işîya, pey sed pêncî r'ojîr'a av kêm bû. 4R'oja h'ivdehê meha h'efta gemî li ser ç'îyayêd Araratê r'ûnişt+. 5H'eta meha deha çiqas diçû av kêm dibû û yekê meha deha serêd ç'îya hatine k'ifşê.

6Û çil r'ojî şûnda Nuh k'uleka gemîya xweye çêkirî vekir, 7û qar'qar' ber'da, lê ew virda-wêda xwer'a fir'î h'eta ava li ser e'rdê ziha bû. 8Peyr'a kevotk ji cem xwe ber'da, ku bibîne k'a ava li r'ûyê e'rdê kêm bûye. 9Lê kevotk cîyê ku nigêd xwe lê danîya nedît, ber bi gemîyê li ser wîda veger'îya, çimkî t'emamîya r'ûyê e'rdê hê av bû, Nuh jî dest avîte wê girt, anî cem xwe kire gemîyê. 10H'eft r'oja jî sebir kir, peyr'a dîsa kevotk ji gemîyê ber'da. 11Berê êvarê kevotk li ser wîda veger'îya, wê belgekî zeyt'ûnêyî nû nikulkirî dêvda, hingê Nuh pê h'esîya ku ava li ser r'ûyê e'rdê kêm bûye. 12H'eft r'ojêd din jî sebir kir, dîsa kevotk ber'da, lê ew îdî li ser wîda veneger'îya.

Derk'etina ji gemîyê

13Û şesid yek salîya Nuhda, yekê meha sersalê ava li ser r'ûyê e'rdê ç'ikîya. Nuh ar'îka gemîyê vekir û dîna xwe dayê, ku va ye ava li ser r'ûyê e'rdê ç'ikîya ye. 14Bîst h'eftê meha duda e'rd ziha bû.

15Hingê Xwedê Nuhr'a xeberda û got: 16«Tu t'evî jina xwe, kur'êd xwe û jinêd wanva ji gemîyê derê. 17Usa jî h'emû bînberêd li cem te, ji h'emûyêd xweyîbeden: Teyrede, h'eywanêd k'edî û h'emû şûlikîyêd ku li ser e'rdê dişûlikin, t'evî xwe derxe, wekî ew li ser e'rdê bela bin, k'oka wan şîn be û li hev zêde bin»+. 18Hingê Nuh t'evî kur'êd xwe, jina xwe û jinêd kur'êd xwe ji gemîyê derk'et, 19her h'eywan, her şûlikî, her teyrede, her çi ku li ser e'rdê dilivin cisinêd xweda ji gemîyê derk'etin.

Çêkirina gorîgeha selê kevirî

20Nuh gorîgehek Xudanr'a çêkir û ji her h'eywanêd h'elal û ji her teyredêd h'elal hildan li ser gorîgehê, dîyarîya t'evayîşewatê dan+. 21Hingê Xudan bîneke xweş ji wê hilda û dilê xweda got: «Îro şûnda r'ûyê mêrivda ez îdî nifir'a li e'rdê nakim, çimkî sitqê dilê mêriv ji zar'otîyêda xirab e û îdî ez t'u car t'u bînberî naxim çawa min kir+.

22Îro şûnda h'eta ku e'rd hebe,
çandin û dirûn,
serma û germayî,
havîn û zivistan,
şev û r'oj
gerekê t'u car nesekinin».

9

Peymana t'evî Nuh

9^1Xwedê dua Nuh û kur'êd wî kir got: «Şîn bin, zêde bin û e'rdê t'ijî kin+. 2Saw û tirsa we jî li ser h'emû terewilêd e'rdê û h'emû teyredêd e'zmên be. Evana bi t'evî wan h'emûyêd li ser e'rdêye dişûlikin û h'emû me'sîyêd be'rêva dane destê we. 3Her h'eywanêd ku dih'ejin xurekê we be, mîna p'incar'a şîn gişkî didime we+. 4T'enê goşt saxîyêda, awa gotî xûnêva nexwin+. 5Lê ezê e'se de'wa xûna jîyîna we bikim, ji her terewilî bixwazim. Ezê jîyîna mêriv, ji destê mêriv û ji destê birê wî bixwazim.

6K'î ku xûna mêriv bir'êje,
xûna wî jî bi destê mêriv bir'ije,
çimkî meriv dilqê Xwedêda xuliqandîyî ye+.

7Hûn şîn bin, zêde bin, li ser e'rdê bela bin û li ser wê li hev zêde bin».

8Xwedê gote Nuh û kur'êd wîye ku t'evî wî bûn: 9«Va ezê t'evî we û pey wer'a jî t'evî zur'eta we peymana xwe girêdim, 10usa jî t'evî wan h'emû h'eywanêd bînbere t'evî we: T'evî teyreda, h'eywanêd k'edî û h'emû terewilêd e'rdêye t'evî we, t'evî h'emûyêd ji gemîyê derk'etî û h'emû h'eywanêd e'rdê. 11Ezê peymana xwe t'evî we girêdim, wekî îdî t'u beden bi ava tofanê neyê hilatinê û ne jî îdî tofan r'abe ku e'rdê wêran ke». 12Xwedê got: «Nîşana peymana nava Min û weda û nava h'emû h'eywanêd bînbere t'evî we, bona h'emû dewra girêdayî, wê ev be. 13Ezê k'eskesora xwe e'wrava derxim û evê bibe nîşana peymana nava Min û dinyayêda. 14Gava ez li ser dinyayê e'wrayî kim, k'eskesor e'wrava xuya be, 15hingê ezê wê peymana xweye nava min û weda û nava h'emû h'eywanêd bînbere ji her bedenîda bîr bînim û avê îdî nebine tofan û her bedenî unda nekin. 16Ew k'eskesorê nava e'wrada be, ezê wê bibînim û bîr bînim wê peymana Xwedêye h'eta-h'etayêye, nava her h'eywanêd bînbere ji her bedenî ku li ser e'rdê ye». 17Xudan Xwedê Nuhr'a got: «Ev e nîşana wê peymanê, ya ku min nava xwe û her bedenî li ser e'rdê girêda».

Guneyê Ham

18Kur'êd Nuhe ku ji gemîyê derk'etin ev bûn: Sam, Ham, Yefet. Û Ham bavê Kenan bû. 19Ev her sê kur'êd Nuh bûn û ji van li ser t'emamîya r'ûyê e'rdê t'ijî bûn.

20Nuh ku e'rdbêcerkir bû, ew yê e'wlin bû ku r'ezê tirîya avît. 21Û paşê şeraba wê vexwar, xwe unda kir û konê xweda xwe te'zî kir+. 22Hamê bavê Kenan, ku bavê xwe te'zî dît, derk'ete derva û gote her du birayêd xwe+. 23Hingê Sam û Yefet k'inc hildan avîtine li ser milê xwe û paşopê çûn te'zîtîya bavê xwe nixamtin. Pişta wan ku bavê wanda bû, wan te'zîtîya bavê xwe nedît.

24Gava Nuh ji bin xewa şeravê derk'et, pê h'esîya ku kur'ê wîyî biç'ûk çi li serê wî kiribû, 25hingê got:

«Nifir' li Kenan be,
ew bibe xulamê xulamêd birê xwe».

26Dîsa got:

«Şikir ji Xudan, Xwedêyê Sam,
Kenan jêr'a bibe xulam.
27Bira Xwedê t'ûr'a Yefet dirêj ke,
konêd Samda bimîne
û Kenan jî jêr'a bibe xulam».

28Pey tofanêr'a Nuh sêsid pêncî salî e'mir kir. 29T'emamîya e'mirê Nuh bû nesid pêncî salî û mir.

10

R'ik'inyata kur'êd Nuh

10^1Ev e serecema r'ik'inyata kur'êd Nuh: Sam, Ham û Yefet. Pey tofanêr'a zar'êd pey wan k'etin.

2Kur'êd Yefet: Gomer, Magog, Madayî, Yavan, Tûval, Meşex û Tîras bûn. 3Kur'êd Gomer: Aşk'enaz, R'îfat' û Togarmah bûn. 4Kur'êd Yavan: Elîşah, T'arşîş, k'îtîya û r'odanîya bûn+. 5Cime'têd devê be'ra welatêd xweda, ji van cihê bûne, her kes li gora ziman, berek û miletêd xwe.

6Kur'êd Ham: K'ûş, Misir, Pût û Kenan bûn. 7Kur'êd K'ûş: Şiba, H'awîla, Sabt'a, R'amah û Sabt'ixa bûn. Kur'êd R'amah: Şêva û Dêdan bûn+. 8K'ûşr'a usa jî Nemrûd bû. Nemrûd li ser r'ûyê e'rdê p'elehwanê[*] pêşin bû. 9Eva li ber Xudan nêç'îrvanekî p'elehwan bû. Lema jî tê gotinê: «Filan kes mîna Nemrûd nêç'îrvanekî p'elehwan e li ber ç'e'vê Xudan». 10P'adşatîya Nemrûd welatê Şînarêda, ji Babîlonê, Êrêxê, Ak'adê û K'alnêhda destpêbû. 11Nemrûd ji wî welatî destê xwe avîte Aşûrya, Nînewa, R'eh'obot'-Îr û Kalah çêkirin+. 12R'esenê jî navbera Nînewayê û Kalahêda çêkir. Eva bajarekî mezin bû. 13Ji Misir pêşda hatin lûdî, e'namî, lihabî, naft'ûhî, 14patrûsî, k'aslûhî (ji van filistînî pêşda hatin) û k'apt'orî. 15Kenanr'a nixurîyê wî Sayda û H'ît bûn, 16usa jî yebûsî, emorî, gîrgaşî, 17h'îwî, erqî, sînî, 18arvadî, simarî û hamatî. Pey vanr'a jî berekêd kenanîya bela bûn. 19Sînorê kenanî ji Saydayêda destpêdikir, digihîşte Gêrarê h'eta Gazzayê, derbazî Sodomê, Gomorayê, Admayê, Siboyîmê h'eta Leşayê dibû. 20Ev in Kur'êd Ham li gora berek, ziman, welat û miletêd xweva.

21Birayê Yefetî mezin Samr'a jî, ku bavê t'emamîya zur'eta Eber bû, wîr'a jî zar' bûn+. 22Kur'êd Sam: Elam, Aşûr, Arpexşad, Lûd û Aram bûn. 23Kur'êd Aram: Ûs, H'ûl, Get'er û Maş bûn. 24Arpexşadr'a Şelah bû. Şelahr'a Eber bû. 25Eberr'a du kur' bûn. Navê yekî Pêlêg[*] bû (çimkî r'ojêd wîda r'ûyê e'rdê cihêbûn k'etê). Navê birayê wî jî Yoqtan bû. 26Yoqtanr'a Almodad, Şelef, H'esermawet', Yarah', 27Hadoram, Ûzal, Dîqla, 28Obal, Abîmaêl, Şiba, 29Ofîr, H'awîla û Yovav bûn. Ev h'emû kur'êd Yoqtan bûn+. 30Evana ji Mêşayêda girtî, h'eta Sifarê li ç'îyayêd r'ohilatêda cî-war bûn. 31Ev in kur'êd Sam li gora berek û zimanêd xwe, welatêd xwe û miletêd xweva.

32Ev in berekêd kur'êd Nuh, li gora r'ik'inyatêd xwe û miletêd xweva. Ji van pey tofanêr'a, li ser r'ûyê e'rdê, milet bela bûn.

11

Bilindcîya Babîlonê[61]

11^1Zimanê t'emamîya dinyayê yek bû û xeberdan jî yek bû. 2Gava ku k'oç' dikirin ji r'ohilatê diçûn, e'rdê Şînarêda deştek dîtin û li wir cî-war bûn+. 3Paşê hevdur'a gotin: «Werin, em k'elpîç'a çêkin û em wan agirda biqelînin». Û bona wan k'elpîç' dewsa kevira bûn û qîr jî dewsa h'er'îyê bû. 4Hingê gotin: «Werin em bona xwe bajarekî û bilindcîkê çêkin, ku serî bigihîje e'zmên û em xwer'a navekî qazinc kin, ku nebe em li ser t'emamîya t'opa dinê bela bin». 5Û Xudan peya bû, ku dîna xwe bide wî bajarî û bilindcîyê, k'îjan ku zar'êd merivayê çêdikirin. 6Hingê Xudan got: «Va ye, evana miletek in û zimanê h'emûya jî yek e. Evana destpêkirine çêdikin û bona van neçetin e çi ku şêwirîne bikin. 7Werin em peya bin û zimanê wan li wir t'evîhev kin, ku yek zimanê yekî fe'm neke». 8Û Xudan ew ji wir li ser t'emamîya t'opa dinê bela kirin. Wana dest ji bajêr çêkirinê k'işandin+. 9Lema jî wî cîyîr'a gotin «Babîlon[*]» çimkî li wir Xudan zimanê t'emamîya t'opa dinê t'evîhev kir. Û Xudan ew ji wir li ser t'emamîya t'opa dinê bela kirin.

R'ik'inyata Sam

10Ev e serecema r'ik'inyata Sam. Du sala pey tofanêr'a, Sam sedsalî bû, ku Arpexşad jêr'a bû. 11Sam pey bûyîna Arpexşadr'a, pênsid salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

12Arpexşad bû sî pênc salî Şelah jêr'a bû. 13Arpexşad pey bûyîna Şelahr'a, çarsid sê salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

14Şelah bû sî salî, Eber jêr'a bû. 15Şelah pey bûyîna Eberr'a, çarsid sê salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

16Eber bû sî û çar salî, Pêlêg jêr'a bû. 17Eber Pey bûyîna Pêlêgr'a, çarsid sî salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

18Pêlêg bû sî salî, R'êwo jêr'a bû. 19Pêlêg pey bûyîna R'êwor'a, dusid nehe salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

20R'êwo bû sî û du salî, Serûx jêr'a bû. 21R'êwo pey bûyîna Serûxr'a, dusid h'eftê salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

22Serûx bû sî salî, Nehor jêr'a bû. 23Serûx pey bûyîna Nehorr'a, dusid salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

24Nehor bû bîst nehe salî, Têrah jêr'a bû. 25Nehor pey bûyîna Têrahr'a, sed nozdeh salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

26Têrah bû h'eftê salî, Abram, Nehor û Haran jêr'a bûn.

R'ik'inyata Têrah

27Ev e serecema r'ik'inyata Têrah. Têrahr'a Abram, Nehor û Haran bûn. Haranr'a jî Lût bû. 28Haran li welatê ku ji dîya xwe bibû, bajarê Ûra k'ildanîyada, berî bavê xwe Têrah mir. 29Abram û Nehor zewicîn jin standin. Navê jina Abram Sarayî bû û navê jina Nehor Mîlk'a bû. Mîlka û Îsk'a qîzêd Haran bûn. 30Sarayî bêber bû û zar' nedanîn.

31Têrah kur'ê xwe Abram, nevîyê xwe Lûtê kur'ê Haran û bûka xwe Sarayîya jina kur'ê xwe Abram hildan, r'abûn ji bajarê Ûra k'ildanîya çûne berbi welatê kenanîya, ew gihîştine H'aranê û li wir cî-war bûn.

32Têrah dusid pênc salî e'mir kir û Têrah H'aranêda mir.

12

Abram diçe Kenanê

12^1Xudan Abramr'a got: «Ji welatê xwe, ji pismamêd xwe û ji mala bavê xwe biqete r'abe her'e wî e'rdê ku ezê nîşanî te kim+. 2Ezê te bikime miletekî mezin, dua li te bikim, navê te mezin kim û tê bimbarekkirî bî. 3Yêd ku dua li te bikin, ezê dua li wan bikim û yekî ku te bêhurmet ke, ezê nifir'a li wî bikim. Bi te duayê li h'emû berekêd dinyayê bibe»+.

4Çawa ku Xudan gote Abram ew r'abû r'êk'et, Lût jî t'evî wî r'abû çû. Gava Abram ji H'aranê derk'et, ew h'eftê pênc salî bû. 5Abram r'abû jina xwe Sarayî, birazîyê xwe Lût, h'emû hebûka xweye qazinckirî û h'emû nefsêd[*] xweye H'aranêda hildan ku her'e welatê Kenanê. Û ew çûne welatê Kenanê. 6Abram wî welatîr'a derbaz bû, çû h'eta Şixemê, h'eta dara me'zêye[*] Moreh. Hingê kenanî li wî welatîda diman. 7Lê hingê Xudan Abramva xuya bû û gotê: «Ezê vî welatî bidime zur'eta te». Hingê Abram, li wî cîyê ku Xudan wîva xuya bû, gorîgehek çêkir. 8Abram ji wir çû ç'îyayê alîyê r'ohilata Bêt'-Êlê, konê xwe usa lêxist, ku Bêt'-Êl k'ete r'oavayê, lê E'y k'etibû r'ohilatê. Û li wir Xudanr'a gorîgehek çêkir û gazî navê Xudan kir. 9Abram bere-bere xwe li Necefê digirt diçû.

Abram diçe Misirê

10Û li wî welatîda bû xelayî, Abram berjêrî Misirê bû, ku li wir firarî bimîne, çimkî li wî welatîda xelayîke zor bû+. 11Gava ew nêzîkî Misirê bû, jina xwe Sarayîr'a got: «Va ye, ez zanim ku tu jineke berbiç'e've bedew î, 12gava misirî te bibînin, wê bêjin: ‹Eva jina wî ye›, wê min bikujin û te sax bihêlin. 13Were vê qencîyê bike, bêje ku tu xûşka min î, wekî bona xatirê te minr'a qencî jê bê û pê te ez sax bimînim»+. 14Gava Abram k'ete Misirê, misirîya dîtin ku ew k'ulfeta çiqasî bedew bû. 15Wezîr-wek'îlêd Firewin jî ew dîtin û pesinê wê ber Firewin dan û Sarayî birine mala Firewin. 16Ewî bona xatirê Serayîyê qencî li Abram kir û Abram bû xweyê pêz, dêwêr, k'er, xulam, carî, k'erêd mê û deva. 17Lê bona jina Abram Sarayê, Xudan qezîêd giran anîne serê Firewin û mala wî. 18Hingê Firewin gazî Abram kir û gotê: «Ev te çi anî li serê min? Te çima minr'a negot, ku eva k'ulfeta te ye? 19Te bona çi got: ‹Eva xûşka min e?› Min îdî ew xwer'a çawa jin distand. Lê niha r'abe jina xwe hilde û her'e!» 20Hingê Firewin t'emîya wî da merivêd xwe, wana Abram û jina wî, hebûka wanva ver'êkirin.

13

Abram û Lût ji hev diqetin

13^1Abram, t'evî jina xwe û t'emamîya hebûka xweva, Lût jî pêr'a, ji Misirê hevraz çû berbi Necefê. 2Abram h'eywên, zêr' û zîvava gelekî dewletî bû. 3Û ew bi firarîyê ji Necefê çû h'eta Bêt'-Êlê, wî cîyê ku berê wî konê xwe li navbera Bêt'-Êlê û E'yêda lê danî bû. 4K'îderê ku pêşda gorîgeh çêkiribû, Abram li wir gazî navê Xudan kir. 5Lûtê ku t'evî Abram çûbû, pez, dewar û konêd wî jî hebûn. 6Lê wî e'rdî t'êra wan nedikir, ku t'evî hev bimana, çimkî hebûka wan usa gelek bû, ku nikaribûn t'evî hev bimana. 7We hingê şivanêd h'eywanêd Abram û şivanêd h'eywanêd Lût qir'ka hev girtin (wê hingê kenanî û pirîzzî wî welatîda diman).

8Abram gote Lût: «T'ewaqa min li te heye, bira li nava min û teda û li nava şivanêd min û şivanêd teda dilmayîn nek'evê, çimkî em bira ne+. 9Va ye, t'emamîya welat li ber te ye. Ez hîvî dikim ji min biqete. Heger tu her'î alîyê ç'epê, ezê her'ime alîyê r'astê, heger tu her'î alîyê r'astê, ezê her'ime alîyê ç'epê». 10Lût serê xwe bilind kir û dîna xwe dayê t'emamîya deşta Ûrdunê ku dihate avdanê, wê hingê hê Xudan Sodom û Gomora wêran ne kiribû, h'eta Soharê ew mîna baxçê Xudan bû û mîna welatê Misirê+. 11Lût t'emamîya deşta Ûrdunê xwer'a bijart û k'oç' kir çû alîyê r'ohilatê. Ew aha ji hevdu qetîyan. 12Abram welatê Kenanêda ma, lê Lût li bajarêd deştêda cî-war bû û konêd xwe h'eta Sodomê lêxistin. 13Lê binelîyêd Sodomê gelekî xirab û gunek'ar bûn li ber Xudan+.

Çûyîna Abrame Hêbronê

14Gava Lût ji Abram qetîya, Xudan Abramr'a got: «Niha serê xwe bilind ke û ji vî cîyê ku tu lê sekinîyî, li bakur, başûrê û li r'ohilat, r'oavayê binihêr'e, 15çimkî wî welatê ku tu dibînî, ezê h'eta-h'etayê bidime te û zur'eta te+. 16Ezê zur'eta te bikime weke t'oza e'rdê. Heger yek bikaribe ku t'oza e'rdê bijmire, wê zur'eta te jî bikaribe bijmire+. 17R'abe li ser û binê wî welatî li hev de. Çimkî ezê wî bidime te». 18Hingê Abram konê xwe hilda çû Hêbronê, nava me'zêd[*] Mamrêda cî-war bû û li wir Xudanr'a gorîgehek çêkir.

14

Abram Lût ji dîltîyê aza dike

14^1Hêna Amrafel p'adşê Şînarê, Aryok' p'adşê Elasarê, K'idorlahomer p'adşê Elamê û T'îde'l p'adşê Goîmê, 2çûne li ber pênc p'adşa, Bera p'adşê Sodomê, Bîrşa p'adşê Gomorayê, Şînav p'adşê Admayê, Şemêver p'adşê Siboyîmê û p'adşê Belayê, awa gotî Soharêr'a kirine şer'. 3Ev her pênc p'adşa li deşta Sîddîmêda civîyan, wî cîyê niha Be'ra Mirî[*] lê ye+. 4Evana donzdeh sala bindestê K'idorlahomerda bûn, lê sala sêzdehada serî hildan.

5Sala çardehada K'idorlahomer û h'emû p'adşayêd ku t'evî wî hatin E'şterot'-Qarnayîmêda li r'ifayîya, Xamêda li zûzîya, Şavê-Qîryatayîmêda li êmîya xistin,+
6û li serê ç'îyayê wan Sêhîrê li h'orîya xistin, h'eta Êl-Parana devê ber'îyê xistin. 7Paşê evana veger'îyan hatine E'yn-Mîşpatê, awa gotî Qadêşê, li t'emamîya qeza amalêkîya xistin, usa jî li emorîyêd H'asson-T'amarêda diman xistin+.

8Hingê p'adşê Sodomê, p'adşê Gomorayê, p'adşê Admayê, p'adşê Siboyîmê û p'adşê Belayê, awa gotî Soharê li deşta Sîddîmêda ji van her çar p'adşar'a derk'etine şêr',+
9awa gotî K'idorlahomerê p'adşê Elamêr'a, T'îde'l p'adşê Goîmêr'a, Amrafelê p'adşê Şînarêr'a û Aryok'ê p'adşê Elasarêr'a, çar p'adşatî miqabilî pênca. 10Deşta Sîddîmê bi ç'e'lêd qîrêva t'ijî bûn. Hingê gava r'ev k'ete p'adşêd Sodomê û Gomorayê ew k'etine wan ç'e'la, lê yêd mayîn r'evîne ç'îya. 11Van her çar p'adşa h'emû hebûk û xurekê Sodom û Gomorayê t'alan kirin birin. 12Usa jî Lûtê birazîyê Birahîm, ku Sodomêda dima, hebûkêva hildan birin.

13Hingê yekî r'evîyî xilazbûyî hat û ev caw da Birahîmê îbranî. Birahîm nava me'zêd Mamrêyê emorîda dima (Mamrêyê birayê Eşk'ol û E'nêr). Heleqetîya van û Birahîm hevr'a hebû. 14Gava Birahîm bihîst ku birazîyê wî dîl hatiye birinê, r'abû sêsid h'îjdeh xulamêd xweye hînkirî, ku mala wîda li hev zêde bibûn, ç'ek kirin û h'eta Danê p'ê-p'ê pey wan k'etin,+
15ew û xulamêd xweva k'om-k'om bela bûn, şev h'icûmî li ser wan kirin, li wan xistin û h'eta H'obayê li bak'ûra Şamê ew r'aqetandin 16û h'emû t'alanê birî, birazîyê xwe Lût, hebûka wîva t'evî jin û cime'tê, paşda anîn.

Melk'î-Sadiq dua li Abram dike

17Gava Abram li K'idorlahomer û p'adşêd pêr'a xistin û veger'îya, p'adşê Sodomê li deşta Şavê, awa gotî Deşta P'adşêda, pêşîya wîda çû+. 18Hingê p'adşê Şelîmê Melk'î-Sadiq, nan û şerab dirêj kirê, ew k'ahînê Xwedêyê Jorin bû+. 19Ewî dua li Abram kir û got:

«Bira bimbarek be Abram
ji alîyê Xwedêyê Jorin,
xweyê e'rd û e'zmênda,
20û şikir ji Xwedêyê Jorinr'a,
ku dijminêd te dane destê te».

Û Abram ji her tiştî dehek da Melk'î-Sadiq+. 21P'adşê Sodomê gote Abram: «Meriva bide min, lê t'alanê paşda anî ji xwer'a bibe». 22Abram gote p'adşê Sodomê: «Ez destê xwe ber bi Xudan Xwedêyê Jorin, xweyê e'rd û e'zmên bilind dikim, 23ku ez ji malê te, ji t'êl h'eta benê çarixekê jî dest navêjimê hilnadim, ku paşê tu nebêjî: ‹Min Abram dewlemend kir› 24pêştirî ji xwarina cahila û p'ara wan merivêd ku t'evî min hatibûn, awa gotî p'ara E'nêr, Eşk'ol û Mamrê, bira ew p'ara xwe jê hildin».

15

Peymana Xwedêye t'evî Abram

15^1Pey van yekar'a, xebera Xudan dîtinokêda Abramr'a hat û got: «Netirse, Abram, ez ji ter'a mert'al im, xelata teyê gelekî mezin be»+. 2Hingê Abram got: «Ya Xwey Xudan! Tê çi bidî min? Ezî va bê zur'et mame, serwêrê mala min Êlîyazêrê Şamê ye». 3Abram dîsa got: «Te ku zur'et neda min, va ye xulamê mala minda bûyî wê dewsa warê min bigire». 4Û awa xebera Xudan hate wî û got: «Ew dewsa warê te nagire, lê yê ku wê ji bedena te bibe, ewê bibe warê te». 5Hingê Xudan ew derxiste derva û gotê: «Niha dîna xwe bide e'zmên û steyrka bijmire, heger dikarî bijmirî. Û gotê: ‹Zur'eta teyê jî wê haqasa be›»+. 6Abram bawerîya xwe Xudan anî û wî ew yek jêr'a r'astî h'esab kir+.

7Xudan dîsa gotê: «Ez im ew Xudanê ku tu ji Ûra k'ildanîya derxistî, ku vî welatî çawa cî-war bidime te». 8Abram got: «Ya Xwey Xudan! Ezê çawa zanibim, ku ezê vî welatî çawa cî-war bistînim?»+
9Xudan gotê: «Bona min nogineke sê salî, bizineke sê salî, beranekî sê salî, fatimokekê û kevotkeke fir'ak'etî bîne». 10Abram ev h'emû jêr'a anîn û ew nîvîda kirine du qetî û her kerîkî wan dane li ber kerîyê wan, lê teyrede qet nekirin+. 11P'er'anîya teyreda xwe dida li ser wan cendeka, lê Abram berî wan dida.

12Gava r'o çû ava, xeweke k'ûr k'ete ç'e'vê Abram û awa saweke şever'eşaye te'rî k'ete ser wî+. 13Hingê Xudan gote Abram: «Tu r'ind zanibe, ku zur'eta teyê welatekîda bik'eve xerîbîyê û wê xulamtîyê wanr'a bikin, çarsid salî ewê wan bidine cefê,+
14lê dîwana wî miletê ku wê wan bikine xulam ezê bikim û pey wê yekêr'a ewê bi xêr-xiznê ji wir derên,+
15tê jî bi xêr-xweşî her'î cem kal-bavêd xwe û kalekî r'û-r'eman bêyî defin kirinê. 16Lê zur'eta teye qur'na çarada wê veger'e vir, çimkî k'asa guneyêd emorîya hê t'ijî nebûye»+.

17Û gava r'o çû ava û te'rî k'ete e'rdê, awa dûkî fir'nê û alaveke êgir nava qetêd cendekar'a derbaz bû. 18Wê r'ojê Xudan Abramr'a peyman girêda û got: «Va ez e'rdê ji ç'emê Misirê h'eta ç'emê mezin, awa gotî Firatê, didime zur'eta te:+
19Welatê qênîya, qinîzîya, qadmonîya, 20h'îtîya, pirîzzîya, r'ifayîya, 21emorîya, kenanîya, gîrgaşîya û yebûsîya».

16

Hacer û Îsmayîl

16^1Lê k'ulfeta Abram, Sarayê, wîr'a zar' ne danîn. Û carîyeke Sarayê misirî hebû, navê wê Hacer bû. 2Sarayê gote Abram: «Va ye Xudan zar'anîn p'ara min nedaye, awa r'abe her'e cem carîya min, belkî ji wê zar'ê p'ara min bik'evin». Abram gur'a Serayîyê kir. 3K'ulfeta Abram Sarayê, pey dehe salar'a ku Abram e'mirê xwe li welatê Kenanêda derbaz kir, carîya xweye misirî, Hacer anî kire jina mêrê xwe Abram. 4Abram serê xwe Hacerêr'a danî û ew pê ma. Ewê ku dît ew pê maye, xanima wê li ber ç'e'va r'eş bû. 5Hingê Sarayê gote Abram: «Ev qara min gunek'arîya te ye, min carîya xwe kire p'aşila te, lê ewê dît ku ew pê maye, ez li ber ç'e'vê wê r'eş bûm, bira Xudan li ser min û teda binihêr'e»+. 6Hingê Abram gote Sarayê: «Va ye carîya te destê teda ye, dilê te çawa dixwaze usa jî bike». Hingê Sarayê îdî r'û neda wê û ew ji Sarayê r'evî çû.

7Milyak'etê Xudan ew çolê li ser kanîkê dît. Kanîya li ser r'îya Şûrê+. 8Û gotê: «Hacer! Carîya Sarayê, tu ji k'u têyî! Tê k'uda her'î?» Ewê got: «Ji xanima xwe Sarayê ez dir'evim». 9Hingê Milyak'etê Xudan gote wê: «Veger'e cem xanima xwe û xwe li ber wê bişkêne». 10Û Milyak'etê Xudan dîsa gotê: «Ezê zur'eta te usa gelekî zêde kim, ku ji dest gelekbûnê wê neyê jimarê».

11Milyak'etê Xudan gotê:

«Va ye tu duh'ala yî, tê kur'ekî bînî,
tê navê wî Îsmayîl[*] daynî,
çimkî Xudan zelûlîya te bihîst.

12Ewê bibe merivekî avî.

Destê wîyê li ber h'emûya r'abe
û destê h'emûya jî li ber wî r'abe.

Û ewê li ber ç'e'vê h'emû birayêd xwe bijî wan aciz ke».

13Hingê Hacerê navê wî Xudanî, k'îjanî ku t'evî wê xeber dabû danî: «Tu yî Xwedêyê ku min dibînî», çimkî ewê got: «Min r'ast ew li vir dît û ez dîsa sax mame?» 14Lema jî wê bîrêr'a Bîr-Lahay-Roî[*] tê gotinê. Ew bîr navbera Qadêşê û Beredda ye.

15Pey vê yekêr'a Hacerê Abramr'a kur'ek anî û Abram navê wî kur'ê ku ji Hacerê wîr'a bibû danî Îsmayîl. 16Wî çaxî ku Hacerê Abramr'a Îsmayîl anî, Abram h'eyştê şeş salî bû.

17

Sinetî çawa nîşana peymanê

17^1Çaxê Abram nod nehe salî bû, Xudan Abramva xuya bû û gotê: «Ez Xwedêyê Herî Zor[*]im, r'îya minda her'e û bêlek'e be. 2Ezê peymana xwe nava xwe û teda daynim û gelekî bêh'esab te li hev zêde kim». 3Abram dever'ûya çû. Xwedê xeberda û got: 4«Va ye peymana min t'evî te ye: Tê bibî bavê gelek mileta. 5Îro şûnda navê te ne Abram[*] be, lê Birahîm[*], çimkî ez te dikime bavê gelek mileta+. 6Ezê te gelekî li hev zêde kim û ji te mileta pêşda bînim, ji nava teda jî p'adşayê derên. 7Û Ezê peymana xwe nava xwe û teda û pey ter'a jî nava zur'eta te û qur'nêd wanda daynim, çawa peymana h'eta-h'etayê, ezê Xwedêyê te bim û pey ter'a jî Xwedêyê zur'eta te bim. 8ezê vî welatê ku tu têda xerîbîyêda yî bidime te û pey ter'a jî bidime zur'eta te, t'emamîya welatê Kenanê çawa milk'ê h'eta-h'etayê û bibime Xwedêyê wan».

9Û Xwedê gote Birahîm: «Lê tu peymana min xwey ke, tu û zur'eta teye li pey ter'a jî qur'nêd xweda peymana min xwey kin. 10Ev e ew peymana Min, k'îjanê ku hûn gerekê nava min û xweda û pey ter'a jî nava zur'eta teda bê xweykirinê: Her zar'ê weyî nêrîn bê sinetkirinê. 11Hûn ji qalibê xweyî bêsinet werine sinetkirinê, evê bibe nîşana peymana nava min û weda. 12Bira her zar'ê nêrînî nava weda qur'nêd xweda, h'eyştr'ojîyêda bê sinetkirinê, heger ew ji xulamê mala te bûyî be, yan ji h'emû miletêd xerîbe ne ji zur'eta te bi p'era k'ir'î be+. 13Ewê ji xulamê mala te bûyî û yê ku te bi p'erê xwe k'ir'î, e'se gerekê bêne sinetkirinê û li ser qalibê we ev peymana min bibe peymana h'eta-h'etayê. 14Her zar'ê nêrînî bêsinet, k'îjan ku neyê sinetkirinê, gerekê ew ji nava cime'ta xwe bê hilatinê, çimkî ewî peymana min t'er'iband».

Sozdayîna bona bûyîna Îshaq

15Pey vê gotinêr'a Xwedê gote Birahîm: «K'ulfeta xwe Sarayêr'a nebêjî Saray, lê navê wê Serayî[*] be. 16Ezê dua li wê bikim û ji wê jî kur'ekî bidime te, duayê minê li wê be û miletê ji wê pêşda bên û p'adşêd mileta jî wê jê derên». 17Birahîm dever'ûya çû e'rdê, k'enîya û dilê xweda got: «Gelo zar'ê pey mêrê sed salî k'eve? Û Serayê nod salîyêda zar'a bîne?» 18Hingê Birahîm gote Xwedê: «Ax xwezî hema Îsmayîl li ber ç'e'vê te e'mir kira!» 19Û Xwedê gotê: «Belê! Hema xût jina te Serayê kur'ekî ter'a bîne û tê navê wî Îshaq[*] daynî, ezê t'evî wî û pey wîr'a jî t'evî zur'eta wî peymanê girêdim, peymana h'eta-h'etayê. 20Bona Îsmayîl jî min dengê te bihîst. Va ez dua wî jî dikim û ezê wî şîn kim û gelekî li hev zêde kim. Wê donzdeh mîrê ji wî derên û ezê wî bikime miletekî mezin. 21Lê peymana xwe ezê t'evî Îshaqê ku Serayê ter'a bîne girêdim saleke din vî çaxî». 22Xwedê ku xeberdana xweye t'evî Birahîm xilaz kir, ji cem wî hilate jor.

23Birahîm hilda kur'ê xwe Îsmayîl û h'emûyêd ku mala wîda dinê k'etibûn û yêd ku p'eretî hatibûne k'ir'înê, hema wê r'ojê, çawa ku Xwedê gotibûyê, h'emû qisimê nêrînî mala xweda ye bêsinet, sinet kirin. 24Gava Birahîm ji nesinetîya xwe hate sinetkirinê, ew hingê nod nehe salî bû. 25Îsmayîlê kur'ê wî sêzdeh salî bû, gava ew ji nesinetîya xwe hate sinetkirinê. 26Birahîm û kur'ê xwe Îsmayîlva hema wê r'ojê hatine sinetkirinê. 27H'emû qisimêd nêrînî mala wîda, yêd ku mala wîda dinê k'etibûn û yêd ku p'eretî ji xerîba hatibûne k'ir'înê, t'evî wî hatine sinetkirinê.

18

Sê mêvanê Birahîm

18^1Xudan nava darêd Mamrêye me'zêda wîva xuya bû, gava ew germaya r'ojêda li ber derê kon r'ûniştibû. 2Ewî serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê, va ye sê mêr pêşberî wî sekinîne. Gava ew dîtin, ji ber derê kon bi r'ev çû pêşîya wan û h'eta e'rdê li ber wan dever'ûya çû, 3û got: «Xweyê min! Heger min li ber ç'e'vêd te k'erem dît, hîvî dikim li ser mala xulamê xwer'a derbaz nebe, 4bira hinek av bînin, nigêd xwe bişon û bin darêda r'ih'et bin, 5ez pe'rî nan bînim hûn qinyatekê bikin, paşê r'îya xweda her'in, çimkî hûn ku hatine cem xulamê xwe». Hingê wan got: «Te çawa got, usa jî bike»+. 6Birahîm lezande berbi kon, xwe Serayêr'a gîhand û gotê: «Zû bike sê warbêj arê xas bistirê, nan lêxe». 7Birahîm xwexa jî lez berbi h'eywên çû, golikeke h'ilîye r'ind girt da xulamekî, ewî jî ew zû hazir kir. 8Û Birahîm r'ûnê nivîşkî, şîr û goştê golika h'ilîye hazirkirî da ber wan û wan xwar, ew xwexa jî bin darêda cem wan ma.

9Hingê gotine Birahîm: «K'anêye Seraya jina te?» Ewî got: «Ew va ye konda ye». 10Û yekî ji wan got: «Saleke din vî çaxî ezê dîsa li ser teda bêm û kur'ekî Seraya jina te wê hebe». Lê Serayê li ber derê kon, pişt wîva dibihîst+. 11Birahîm û Serayî kal pîr bibûn û r'ojêd xwe derbaz kiribûn, Serayî jî îdî ji kirasa hatibû bir'înê. 12Hingê Serayî li ber xweda k'enîya û got: «Vê mezinaya xweda ezê çî xwe şa bim, ku xweyê min jî îdî yekî kal e?»+
13Xudan gote Birahîm: «Çima Serayî k'enîya û got: ‹Gelo r'astî ezê vê mezinaya xweda zar'a bînim, ku ez îdî pîr bûme?› 14Gelo tiştekî çetin bona Xudan heye? Vî we'deyê k'ifşkirîda, saleke din vî çaxî ezê li ser teda bêm û kur'ekî Serayê wê hebe»+. 15Hingê Serayê ji tirsa înk'ar kir û got: «Na, ez ne k'enîyame». Lê Xudan gotê: «Na, tu k'enîyayî».

Birahîm bona Sodomê dik'eve bin e'nena û lava dike

16Ew merî ji wir r'abûn, wana berê xwe da Sodomê, Birahîm jî t'evî wan r'êk'et, ku wan ver'êke. 17Hingê Xudan got: «Gelo ezê wî tiştê ku ezê bikim ji Birahîm veşêrim+? 18Ne belê Birahîmê e'se bibe miletekî mezin û zor. Û bi wî dua wê t'emamîya miletê li ser dinyayê bibe+. 19Çimkî min ew bona wê yekê bijart, wekî ew t'emîyê bide kur'êd xwe û pey xwer'a jî mala xwe, ku ew r'îya Xudanda her'in, r'astîyê û heqîyê bikin, wekî Xudan çi ku Birahîmr'a soz daye bîne sêrî». 20Xudan got: «Çimkî qar'e-qar'a Sodom û Gomorayê zêde bûne û gunêd wan gelekî giran bûne,+
21ezê niha peya bim dîna xwe bidimê, k'a ew r'ast weke wê qar'e-qar'a xirabîyêd wane ku gihîştine min dikin, heger na, ku ez zanibim».

22Ew merivana ji wir veger'îyan, çûne berbi Sodomê. Lê Birahîm hê li ber Xudan sekinî mabû. 23Paşê Birahîm nêzîk bû û got: «Gelo t'evî neqenca tê r'asta jî unda kî? 24Belkî wî bajarîda pêncî kesêd r'ast hebin? Gelo tê wî cîyî unda kî û nedî xatirê wan pêncî kesêd r'aste ku wê derê ne? 25Haşa ji te ku tu vê yekê bikî, wekî tu r'asta t'evî neqenca unda kî, yan jî usa bînî serê r'asta, çawa serê neqenca, haşa ji te! Ev yek nabe ku h'akimê t'emamîya dinyayê dîwana r'ast neke?»+
26Xudan gotê: «Heger ez Sodomêda pêncî kesêd r'ast bibînim, ezê t'emamîya wî cîyî bidime xatirê wan»+. 27Birahîm lê veger'and û got: «Ez ku t'oz û k'ozî me, min turuş kir Xweyîr'a xeberda: 28Belkî ji pêncî kesêd r'ast pênc kêm bin, hingê tê t'emamîya bajêr wêran kî, bona pênca?» Xudan got: «Heger li wê derê çil pênc kes hebin, ez wêran nekim». 29Birahîm careke din pirsî û got: «Belkî li wê derê çil kes hebin?» Xudan got: «Bona çilî jî ez wê yekê nekim». 30Birahîm got: «Lê belê bira Xweyê min li ser xeberdana min hêrs nek'eve: Belkî li wê derê sî kes hebin?» Xudan gotê: «Heger li wê derê sî kes hebin, ez wê yekê nekim». 31Birahîm got: «Va ye min turuş kir Xweyîr'a xeberda: Belkî li wê derê bîst kes hebin?» Xudan gotê: «Bona xatirê bîst kesî jî ez wêran nekim». 32Hingê Birahîm dîsa got: «Lê belê bira Xweyê min hêrs nek'eve ezê vê carê jî bipirsim: Belkî li wê derê dehe kes hebin?» Xudan gotê: «Bona xatirê dehe kesî jî ezê wêran nekim». 33Û Xudan li pey xeberdana t'evî Birahîmr'a çû, Birahîm jî veger'îya cîyê xwe.

19

Bela Sodomê

19^1Ew her du milyak'et berê êvarê çûne Sodomê. Lût li ber dergehê Sodomê r'ûniştibû. Lût ku ç'e'v wan k'et, r'abû çû pêşîya wan û h'eta e'rdê dever'ûya çû 2got: «Belê xweyêd min! K'erem kine li mala xulamê xwe, şeva xwe derbaz kin, nigêd xwe bişon û sibehê zû r'abin r'îya xweda her'in». Lê wan got: «Na, emê şeva xwe li derva derbaz kin»+. 3Lût bi lava-dîleka zor li wan kir, ew li ser wîda veger'îyan çûne mala wî. Ewî sifire wanr'a danî, nanê şkeva lêxist û xwarin. 4Lê hê nek'etibûne nava cî-nivîna, mêrêd bajêr, awa gotî mêrêd sodomîya ji ç'ûka h'eta mezina, t'emamîya cime'tê her alîyava dora malê girtin. 5Gazî Lût kirin û gotinê: «K'anêne ew mêrêd ku vê êvarê hatine mala te? Wan derxe bide me, ku em dest bavêjine doxîna wan»+. 6Lût dêrîva derk'et û derî li pey xwe girt, 7wanr'a got: «Gelî bira, hîvî dikim, neheqîyê nekin. 8Vane du qîzêd mine bik'ir hene, ez wan derxim bidime we, dilê we çawa dixwaze usa t'evî wan derbaz kin, lê t'enê dest nedine van meriva, çimkî van xwe dane li bin sîya banê min». 9Lê wana got: «Bice'me!» Û gotin: «Hela vî xerîbî ku dixwaze dîwanê jî bike? Emê niha ji serê van xirabtir li serê te bikin». Û hevr'a-hevr'a hatine vî merivî, awa gotî Lût. Û kirin ku dêrî bişkênin. 10Lê wan merivêd mêvan dest avîtine Lût k'aşî malê li cem xwe kirin û derî girtin. 11Wana lêxist ew merivêd li ber dêrî sekinî, ji ç'ûka h'eta mezina kor kirin, usa ku ewana haqasî derî ger'îyan westîyan+.

12Hingê wan meriva gotine Lût: «Îdî k'î te li vir heye? Ze'vêd te bin, kur'êd te bin, qîzêd te bin û bajêrda k'î te hebe, h'emûya jî ji vî cîyî derxe. 13Emê vî cîyî wêran kin, çimkî qar'e-qar'a xirabîyêd wan li ser Xudan giran bûne û Xudan em şandine ku em vê wêran kin». 14Lût derk'et çû ze'vêd xwer'a, awa gotî dergîstîyêd qîzêd xwer'a got: «R'abin ji vî cîyî derên, çimkî Xudanê vî bajarî wêran ke». Lê ze'vêd wî t'irê ew h'eneka dike.

15Gava sibeh zelal bû, milyak'eta Lût lez xistin û gotinê: «R'abe bilezîne, jina xwe û her du qîzêd li cem xwe hilde, wekî t'evî neheqîya bajêr unda nebî». 16Lût ku nigêd xwe paşda davît, wan meriva destê Lût, jinê, qîzava girtin, bi r'e'ma Xudane ku li wan kir, ew ji bajêr derxistine der û hiştin. 17Û gava ew derxistine der, yekî ji wan got: «Bir'eve xwe xilaz ke, li pey xwe nenihêr'î û vê deştêda jî t'u cîyî nesekinî. Bir'eve serê ç'îya, nebe ku unda bî!» 18Hingê Lût gote wan: «Na, xweyê min! K'ereme bike! 19Awa ku xulamê te li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye û te ew qencîya xweye mezin hindava minda da k'ifşê, e'mirê min xilaz kir. Lê ez nikarim bir'evime ç'îya, ku ew bela negihîje min û nemirim. 20Va ye ev gundê han nêzîk û biç'ûk e. Bi îzina te ez bir'evime wir ku e'mirê min xilaz be, çimkî ew gundekî biç'ûk e». 21Û Ewî gote wî: «Awa ezê vê xwestina te jî bikim, ew gundê bona k'îjanî te got, serobinîhev nakim. 22De bilezîne bir'eve wir, çimkî h'eta ku tu negihîjî wir, ez nikarim tiştekî bikim». Lema jî navê wî gundî Sohar[*] hate danînê.

23Te'vê li ser e'rdê p'enc dida, Lût xwe Soharêr'a gîhand. 24Hingê Xudan li ser Sodom û Gomorayêda k'irk'ût û agir jorda ji Xudanda barand,+
25û ew bajar û t'emamîya dor-berêd wan, h'emû binelîyêd wan bajara û tiştêd li ser e'rdê şînbûyî qir' kir û serobinîhev kir. 26Lê jina Lût piştêva li pey xwe nihêr'î û bû h'eykelekî xwê.

27Birahîm sibehê zû r'abû çû wî cîyê ku li ber Xudan sekinîbû. 28Ewî dîna xwe da li alîyê Sodom û Gomorayê û li t'emamîya dor-berêd wan nihêr'î, dît ku wê ji wî e'rdî dûkî mîna dûyê k'ûra êgir derdik'et. 29Û çaxê ku Xwedê bajarêd wê deştê wê wêran kirana, Birahîm hate bîra Xwedê. Gava wê ew bajarêd ku Lût têda dima wêran kira, Lût ji wê xezebê xilaz kir.

Lût û qîzêd wî

30Lût tirsîya ku Zoarê bimîne, ew t'evî her du qîzêd xwe ji Soharê derk'etin, r'abûne ç'îyê û li şkeftekêda hêwirîn. 31R'ojekê qîza mezin gote ya biç'ûk: «Bavê me kal bûye û li vî e'rdî jî mêr t'unene ku mîna e'detê dinê nêzîkî me bin. 32Were em bavê xwe şerabê bidine vexwarinê û serê xwe wîr'a daynin, ji bavê xwe bedena xwe şîn kin». 33Wê şevê bavê xwe şerab dane vexwarinê, ya mezin çû serê xwe bavê xwer'a danî, lê bav p'aldan-r'abûna wê pê neh'esîya. 34R'oja din qîza mezin gote ya biç'ûk: «Va ye min duhu serê xwe bavê xwer'a danîye, were vê şevê jî em şeravê wî bidine vexwarinê, tu her'e serê xwe wîr'a dayne û em ji bavê xwe bedena xwe şîn kin». 35Wê şevê jî bavê xwe şerab dane vexwarinê û qîza biç'ûk r'abû serê xwe wîr'a danî, lê bav p'aldan-r'abûna wê pê neh'esîya. 36Bi vî awayî her du qîzêd Lût ji bavê xwe pê man. 37Qîza mezin kur'ek anî û navê wî Mowab[*] danî. Eva h'eta îro jî bavê mowabîya ye. 38Qîza biç'ûk jî kur'ek anî û navê wî Ben-E'mmî[*] danî. Eva h'eta îro jî bavê amonîya ye.

20

Birahîm û Abîmelex

20^1Birahîm ji wê derê k'oç' kir çû ber bi Necefê, li navbera Qadêşê û Şûrêda ma û Gêrarêda firarî derbaz kir 2Li wê derê Birahîm bona jina xwe Serayê got: «Eva xûşka min e». P'adşê Gêrarê Abîmelex şand Serayî ji xwer'a anî+. 3Lê Xwedê şev hate xewna Abîmelex û gotê: «Va tê bona wê k'ulfeta ku te anî, tê bimirî, çimkî mêrê wê heye». 4Abîmelex hê dest nedabûyê û got: «Ya Xweyê min, gelo tê k'oka miletê bêsûc bînî? 5Evî ne got: ‹Eva xûşka min e?› Û evê jî got: ‹Eva birayê min e›. Ev yek min bi dilê sax û destê paqij kir». 6Û Xwedê xewnêda wîr'a got: «Minva e'yan e, ku te ev yek bi dilê xweyî sax kir, lema jî min tu ji wî guneyê ku teyê li ber ç'e'vê min bikira xweyî kirî û nehişt ku tu dest bidî wê. 7Niha jinê veger'îne bide mêrê wê, çimkî ew p'êxember e û ewê bona te dua bike, tê bijîyî. Lê heger tu wê veneger'înî, zanibe ku tu û h'emûyêd teyê e'se bimirin»+.

8Abîmelex sibehê zû r'abû, gazî h'emû berdestîyêd xwe kirin û her tişt wanr'a gilî kir, ev merivana gelekî tirsîyan. 9Hingê Abîmelex gazî Birahîm kir û gotê: «Ev te çi anî li serê me? Min hindava teda çi neheqî kiribû, ku te gunekî mezin li ser min û p'adşatîya minda anî? Te hindava minda tiştê nebûyî kir». 10Û Abîmelex gote Birahîm: «Te çi r'ê têr'a dît, ku te ev tişt kir?» 11Birahîm got: «Çi r'ast e, ez fikirîm min got: ‹Li vê derê xofa Xwedê t'une, wê r'ûyê jina minda min bikujin›. 12Ya duda jî eva r'astî xûşka min e, em ji bavê ne lê ne ji dêne, min ew standîye. 13Çaxê Xwedê ez ji mala bavê xwe derxistime xerîbîyê, min gote wê: ‹Vê qencîyê minr'a bike, her cîyê ku emê her'inê, bona min bêje, ku eva birayê min e›».

14Hingê Abîmelex r'abû, pez û dewar, xulam û carî anîn dane Birahîm û jina wî Serayî jî lê veger'and. 15Usa jî Abîmelex gote Birahîm: «Va ye welatê min li ber te ye, k'îderê dixwazî li wir jî bimîne». 16Serayêr'a jî got: «Va ez h'ezar zîvî didime birayê te, ku ev yek li ber ç'e'vê h'emûyêd t'evî te bibe xêlîya nav-namûsîyê û r'ûspîtîya li ber h'emûya». 17Hingê Birahîm li ber Xwedê dua kir û Xwedê Abîmelex, jina wî û carîyêd wî qenc kirin û zar'ok anîn+. 18Çimkî Xudan r'ûyê jina Birahîm Serayêda, bet'inê h'emû k'ulfetêd mala Abîmelexda dada bû.

21

Bûyîna Îshaq

21^1Xudan serîk li Serayê xist, çawa ku gotibû û sozê bona Serayê dabû anî sêrî. 2Serayî h'emle derk'et, Birahîmr'a wê mezinaya wîda kur'ek anî, wî we'deyîda ku Xwedê jêr'a gotibû. 3Birahîm navê wî kur'ê xweyî ku Serayê jêr'a anî, Îshaq[*] danî+. 4Û Birahîm çawa ku Xwedê t'emî wî kiribû, kur'ê xwe Îshaq r'oja h'eyşta sinet kir+. 5Birahîm sed salî bû, gava kur'ê wî Îshaq jêr'a bû. 6Hingê Serayê got: «Xwedê ez dame k'enandinê, k'îjanêd ku bona min bibihên, ewê jî t'evî min bik'enin». 7Usa jî got: «Qet k'ê wê bigota Birahîm: ‹Serayî wê dergûşêd kur'în bimêjîne?› Çimkî min mezinaya wîda wîr'a kur' anî». 8Kur'ik mezin bû, ji şîr hate bir'înê, Birahîm wê r'oja ku Îshaq ji şîr hate bir'înê, mesrefeke mezin danî.

Derxistina Hacerê û Îsmayîl

9Serayê dîna xwe dayê, wekî ew kur'ê Hacera misirî, yê ku wê Birahîmr'a anîbû, qerfê xwe Îshaq dike,+
10gote Birahîm: «Berî vê carîyê û kur'ê wê de, çimkî kur'ê vê carîyê gerekê t'evî kur'ê min Îshaq war nestîne»+. 11Ev gotina hindava kur'ê wî Îsmayîlda, gelekî giran li ser Birahîm r'ûnişt. 12Lê Xwedê gote Birahîm: «Bira ew gotina bona kur'ikê te û carîya te li ser te giran r'ûnenî, çi ku Serayê ter'a gotîye guhdarîya gotina wê bike, çimkî zur'eta teyê Îshaqda bê navkirinê+. 13Ezê kur'ê carîyê jî bikime miletekî, çimkî ew jî zur'eta te ye». 14Birahîm sibehê zû r'abû, nan û meşke av hilda da Hacerê, da li ser milê wê, kur'ik jî pêr'a derxist. Hacer çû gihîşte çol-besta Bîr-Şêva, r'ê-dirb unda kirin.

15Ava meşkda xilaz bû, ewê kur'ik binê çalûkêda hişt 16û çû weke dûraya tîravîtinekê, pêşberî wî dûr r'ûnişt û got: «Ez mirina kur'ik nebînim». Û ewa pêşberî wî r'ûnişt, zarîn kir û girîya. 17Hingê Xwedê dengê kur'ik bihîst, milyak'etê Xwedê ji e'zmên deng da Hacerê û got: «Çi bûye Hacer? Netirse! Xwedê dengê kur'ik ji wî cîyî bihîst. 18Niha r'abe, destê kur'ik bigire r'ake, çimkî ezê wî bikime miletekî mezin». 19Hingê Xwedê ç'e'vê Hacerê vekirin, ewê bîreke avê dît û çû meşk av dagirt, kur'ik da vexwarinê.

20Xwedê t'evî kur'ik bû, ew mezin bû, çol-bestada ma û bû tîrkevan. 21Ber'îya Paranêda ma û dîya wî qîzeke ji Misirê jêr'a xwest+.

Ad-qirara Birahîm û Abîmelex

22Û wê hingê Abîmelex û serekeskerêd wî Pîxol, Birahîmr'a gotin: «Xwedê her tiştîda t'evî te ye, çi ku tu dikî. 23Niha li vê derê destê minda pê Xwedê sond bixwe, wekî tê bêbextîyê li min, kur'ê min û zur'eta min nekî, lê bidî xatirê wê aminîya mine hindava xweda, tu min û vî welatîr'a bikî, k'îjanîda ku tu xerîbî dimînî». 24Birahîm got: «Ez sond dixwim». 25Lê Birahîm bona bîrekê da r'ûyê Abîmelex, ya ku xulamêd wî bi zorbetîyê zeft kiribûn. 26Abîmelex got: «Ez haş pê t'unebûnê k'ê ew yek kirîye, te jî t'u tişt minr'a negotîye û h'eta r'oja îro jî min nebihîstibû». 27Birahîm pez û dewar anîn dane Abîmelex û her duya jî hevr'a peyman girêdan. 28Birahîm ji kerê pêz h'eft berxêd mê veqetand başqe kirin. 29Abîmelex ji Birahîm pirsî: «Ev her h'eft berxêd mêye ku te veqetand başqe kirin, çi tê h'esabê?» 30Birahîm gotê: «Gerekê tu van her h'eft berxêd mê ji destê min bigirî, wekî bibine şe'dêd min, ku min ev bîr k'ola ye». 31Lema jî navê wî cîyî danî Bîr-Şêva[*], çimkî her duya jî li wir sond xwarin+. 32Wana Bîr-Şêvayêda ad-qirar kirin. Abîmelex û serekeskerêd wî Pîxol r'abûn veger'îyan welatê Filistînê. 33Birahîm li ber bîra Bîr-Şêvayê dareke kenarê daç'ikand û li wê derê gazî navê Xudan, Xwedêyê H'eta-h'etayê kir. 34Birahîm wextekî dirêj li welatê filistînîyêda xerîbîyêda ma.

22

Cêr'ibandina Birahîm

22^1Pey van yekar'a, Xwedê Birahîm cêr'iband û got: «Birahîmo!» Birahîm got: «Lebê, ezî va me»+. 2Xwedê gotê: «Niha r'abe kur'ê xweyî tayê t'enêyî delal Îshaq hilde û her'e welatê Morîyayê, li wê derê li serê ç'îyakî, k'îjanî ezê ter'a bêjim, bike dîyarîya t'evayîşewatê»+. 3Birahîm sibehê zû r'abû, bona dîyarîya t'evayîşewatê dar şkênandin, t'êr'a k'erê xwe girêda, t'evî xwe du xulam û kur'ê xwe Îshaq hildan, r'abû çû wî cîyê ku Xwedê gotibûyê. 4R'oja sisîya Birahîm serê xwe bilind kir, dûrva ew cî dît. 5Û hingê Birahîm gote xulamêd xwe: «Hûn k'erêva li vir bimînin, ez û kur'ikva h'eta dera han her'in, h'ebandina xwe bikin û dîsa li ser weda veger'in». 6Birahîm qirşê dîyarîya t'evayîşewatê hilda, da pişta kur'ê xwe Îshaq û xwexa jî agir û k'êr girtine destê xwe û her du hevr'a çûn. 7R'êda Îshaq bavê xwe Birahîmr'a got: «Bavo!» Ewî got: «Lebê, ezî va me, kur'ê min». Îshaq got: «Va ne qirş û agir, lê berxa bona dîyarîya t'evayîşewatê k'anê ye?» 8Hingê Birahîm gotê: «Xwedê wê xwexa berxa dîyarîya t'evayîşewatê bona xwe r'ê têr'a bibîne, kur'ê min» Û her du hevr'a r'îya xweda çûn.

9Gava gihîştine wî cîyê ku Xwedê gotibûyê, Birahîm li wir gorîgeh çêkir, qirş li ser wê cî kirin û kur'ê xwe Îshaq girêda, hilda danî li ser qirşêd gorîgehê. 10Û Birahîm dest avîte k'êrê, ku kur'ê xwe serjêke 11lê milyak'etê Xudan ji e'zmên deng dayê û gotê: «Birahîm! Birahîm!» Ewî got: «Lebê, ezî va me». 12Milyak'et gotê: «Dest nede kur'ik û tiştekî li wî neke, niha ez zanim ku tu ji Xwedê ditirsî, çimkî te bona min kur'ê xweyî tayê t'enê na-na nekir». 13Birahîm serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê wê pişt wîva, va ye beranek stirûyêd wî k'etibûne dir'îyêd six mabû. Birahîm çû ew beran anî û dewsa kur'ê xwe gorîşewitandî kir. 14Birahîm navê wî cîyî danî: «Xudanê wê r'ê têr'a bibîne». Çawa h'eta niha tê gotinê: Li serê ç'îyayê Xudan, wê r'ê têr'a bê dîtinê.

15Milyak'etê Xudan cara duda ji e'zmên deng da Birahîm 16û got: «Ez bi nefsa xwe sond dixwim, Xudan dibêje, çimkî te ku ev tişt kir û kur'ê xweyî tayê t'enê bona min na-na nekir, 17ezê jî duayê li ser dua li te bikim, zur'eta te mîna steyrkêd e'zmên û mîna qûma devê be'rê gelekî zêde kim û zur'eta teyê bajarêd neyarêd xwe zeftî xwe kin+
18û bi zur'eta te wê dua li h'emû miletêd dinyayê bibe, çimkî te guhdarîya min kir»+. 19Û Birahîm veger'îya cem xulamêd xwe û r'abûn hevr'a çûne Bîr-Şêvayê, Birahîm Bîr-Şêvayêda ma.

Zur'eta Nehor

20Pey van yekar'a cab dane Birahîm û gotinê: «Mîlk'ayê birê te Nehorr'a zar' anîne, 21Nixurîyê wî Ûs û birê wî Bûz, Qimûêlê bave'şîrê Aram, 22K'esed, H'azo, Pîldaş, Îdlaf û Bet'ûêl». 23Bet'ûêlr'a R'êvêka bû. Ev her h'eyşt kur' Mîlk'ayê Nehorê birê Birahîmr'a anîn+. 24Carîya wî R'êûmayê jî, Tevah', Gaxam, T'axaş û Mahaxa anîn.

23

Mirina Serayê

23^1Serayê sed bîst h'eft salî e'mir kir, e'mirê Serayê haqas sal bûn. 2Sera li welatê Kenanê, Qîryat-Arbayêda, awa gotî li Hêbronê, mir. Birahîm hat ser Serayê girîya û şîna wê kir+. 3Birahîm ji mirîya xwe dûr k'et, t'evî zar'êd h'îtîya xeberda û got: 4«Ez nava weda yekî r'êwî û xerîb im, niha milk'ekî bona mexber bidine min, wekî ez mirîya xwe ji ber ç'e'vê xwe defin kim». 5Hingê zar'êd h'îtîya li Birahîm veger'andin û gotinê: 6«Xweyê me, guh bide me, tu mîrekî Xwedêyî nava meda, tu dikarî mirîya xwe nava mexberêd meda, cîyê herî qencda defin kî. Bona definkirina mirîya xwe, ji me t'u kesê mexberê xwe na-na nake». 7Birahîm r'abû xwe li ber cime'ta wî welatî, zar'êd h'îtîya ta kir 8û wanr'a got: «Heger hûn dixwazin, ku ez mirîya xwe ji ber ç'e'vê xwe defin kim, ku usa ye bibihên û bona min Efronê kur'ê Soxarr'a xeberdin bêjinê, 9wekî ew şkefta Maxpêlayêye serê e'rdê xwe, çawa milk' li ber we çi hêja be, bona mexber bifiroşe min». 10Efron jî ku nava zar'êd h'îtîya r'ûniştibû. Hingê Efronê h'îtî bi deng li ber zar'êd h'îtîya, awa gotî li ber h'emûyêd ku dergehva[*] dik'etine hindur', li Birahîm veger'and û got: 11«Na, xweyê min, bibihê ez çi dibêjim: Ezê e'rdê jî bidime te, şkefta fêza wêda jî. Ezê li ber ç'e'vê zar'êd miletê xwe bidime te, mirîya xwe li wê derê defin ke». 12Dîsa Birahîm xwe li ber cime'ta wî welatî ta kir 13û bi deng li ber cime'ta wî welatî, Efronr'a xeberda û gotê: «Heger tê t'evî min qayl bî, ez heqê e'rdê te bidime te, tu ji destê min bigire, ku ez mirîya xwe li wir defin kim». 14Efron li Birahîm veger'and û got: 15«Xweyê min! K'erema xwe bibihê: Ew e'rd bi xwe hêjayî çarsid şêkil[*] zîvî ye, nava min û teda met'a wê çî ye? Mirîya xwe defin ke». 16Birahîm gotina Efron qebûl kir û Birahîm haqas zîv k'işand da Efron, çiqas ku wî li ber zar'êd h'îtîya gotibû, çarsid şêkil zîv, ku ev bû qîmetê nava t'ucaretîyêda.

17Bi vî awayî e'rdê Efronî, Maxpêlada, pêşberî Mamrê, ew e'rd, şkefta têda û h'emû darêd nava wî e'rdîda, 18li ber ç'e'vê zar'êd h'îtîya û li ber h'emûyêd ku dergehva dik'etine hindur'ê bajêr, bû milk'ê Birahîm. 19Pey vê yekêr'a Birahîm jina xwe Serayî şkefta e'rdê Maxpêlayêda defin kir. Eva e'rda li welatê Kenanêda pêşberî Mamrê bû (awa gotî li Hêbronê). 20Ji zar'êd h'îtîya ev e'rd û şkefta têda, çawa milk'ê bona gor'istan, aha gihîşte Birahîm.

24

Zewaca Îshaq

24^1Birahîm îdî kal bibû û r'ojêd xwe derbaz kiribûn. Xudan her alîyada ser Birahîmda barandibû. 2Hingê Birahîm gote xulamê mala xwedayî mezin, ku wek'îlê h'emû hebûka wî bû: «Hîvî dikim, destê xwe bike li bin r'e'nê hêta min[*], 3ez te bi Xudan didime sondê, ku Xwedêyê e'rdê û Xwedêyê e'zmên e, wekî tê kur'ê minr'a ji qîzêd kenanîya nexwezî, nava k'îjanada ez dimînim. 4Lê her'î welatê min, ji nava pismamtîya min qîzekê kur'ê min Îshaqr'a bînî». 5Xulam gotê: «Belkî qîzik naxwaze li pey min bê vî welatî, tu dixwazî ku ez kur'ê te veger'înime wî welatê ku tu jê derk'etî?» 6Birahîm gote wî: «H'evza xwe bikî ku kur'ê min veneger'înî wir. 7Xudan, Xwedêyê e'zmên, yê ku ez ji mala bavê min û ji wî welatê ez têda bibûm derxist im û t'evî min xeberda û minr'a sond xwar got: ‹Ezê vî welatî bidime zur'eta te›, ewê milyak'etê xwe pêşîya teva bişîne û tê ji wir qîzê kur'ê minr'a bînî. 8Lê heger qîzik naxwaze ku li pey te bê, tu ji vê sonda min aza yî, t'enê kur'ê min veneger'înî wir». 9Hingê xulam destê xwe kire bin r'e'nê hêta axayê xwe Birahîm û ji ber wê yekêva sond xwar.

10Xulêm ji deveyêd axê xwe dehe deve bar kirin. Çimkî h'emû xêr-xizna axayê wî destê wîda bû. Ew r'abû çû Aram-Naharaîmê[*], wî bajarê ku Nehor dima. 11Ewî berê êvarê, wî wextê ku qîz û bûk derdik'etin av dik'işandin, deve ji bajêr der ber bîrekê dane mexelê, 12û got: «Ya Xudan, Xwedêyê axayê min Birahîm! Ez r'eca dikim, tê îro r'îya min r'ast kî, axayê min Birahîmr'a h'uba xweye amin bide k'ifşê. 13Ezê va li ser kanîya avê bisekinim û qîz-bûkêd binelîyêd vî bajarî wê bêne avê, 14ez k'îjan qîzêr'a bêjim: ‹K'erema xwe, cêr'ê xwe dayne ez avê vexwim› û gava ew bêje: ‹K'erem ke vexwe û ez deveyêd te jî avdim›, bira hema ew jî bibe ew qîza ku te bona xulamê xwe Îshaq k'ifşkirî ye. Û bi vê yekê ez bizanibim, ku te axayê minr'a h'uba xweye amin da k'ifşê».

15Ewî hela hê xeberdana xwe k'uta nekiribû, R'êvêka qîza Bet'ûêlê kur'ê Mîlk'a jina Nehorê birayê Birahîm cêr' li ser mila hat. 16Qîzik yeke gelekî bedew û bik'ir bû, destê mêra hê lê nek'etibû. Ewa berjêrî ser kanîyê bû, cêr'ê xwe dagirt û hevraz hilk'işîya. 17Xulam bi lez çû pêşîya wê û gotê: «K'erema xwe, avekê ji cêr'ê xwe nadî ez vexwim?» 18Ewê got: «Vexwe, xweyê min». Û leze-lez cêr' ji ser milê xwe danî û dayê ku vexwe. 19Gava ewî av t'êr vexwar, keç'ikê gotê: «Ez avê deveyêd ter'a jî bik'işînim, wan jî t'êr avdim». 20Û pêr'a-pêr'a ava cêr'da valayî k'ur'n kir, dîsa bezî çû ji bîrê avê bik'işîne, ewê bona h'emû deveyêd wî av k'işand. 21Ev meriva li ser wê e'cêbmayî mabû, qet deng nedikir, difikirî digot: gelo r'ast Xudan r'îya wî r'ast kirîye, yan na.

22Û gava h'emû deva ava xwe vexwarin, hingê wî merivî qerefîleke zêr'îne giranîya nîv şêkilî[*] û du bazinêd zêr'îne giranîya dehe şêkilî* bona zendê wê dane wê 23û jê pirsî: «Bi k'erema xwe beje, tu qîza k'ê yî? Gelo mala bavê teda cî heye, ku em şeva xwe derbaz kin?» 24Ewê gote wî: «Ez qîza Bet'ûêlê kur'ê Mîlk'aya jina Nehor im». 25Usa jî gotê: «Şikir ka û gîhayê me gelek e û cîyê şevmayîna we jî heye». 26Hingê ew meriva dever'ûya çû û şikirî da Xudan 27û got: «Şikir ji Xudan, Xwedêyê Birahîmê axayê min, ku ewî t'êla axayê min ji h'ub û aminîya xwe nebir'î! Gava ezî r'êda bûm, Xudan berê min da mala birayêd axayê min». 28Qîzik r'evî çû û ev yeka mala dîya xweda gilî kir.

29Birakî R'êvêkayê hebû navê wî Laban. Laban xwe li kanîyê girt, bezî çû cem wî merivî, 30çimkî ewî qerefîl û ew bazinêd destêd xûşka xweda dîtibûn, usa jî ew gilîkirina xûşka xwe R'êvêkayê bihîstibû ku gotibû: ‹Ewî merivî t'evî min aha xeber daye›, xwe wî merivîr'a gîhand. Dîna xwe dayê va ye ew deveyêd xweva wê hê li ser kanîyê ye. 31Û gote wî: «K'erem ke were, bimbarekê Xudan! Tu çima li derva sekinî yî? Min bona te mal hazir kirîye û cî jî bona deveyêd te». 32Ew meriva çû hindur', Laban barê deva danîn, ka û gîha kire ber wan, av jî da ku nigêd wî û yêd t'evî wî bêne şûştin. 33Paşê nan danîn li ber wî, lê ewî got: «H'eta ez nêt-meremê xwe gilî nekim, ez nên naxwim». Gotinê: «K'erem ke bêje».

34Hingê ewî got: «Ez xulamê Birahîm im. 35Xudan gelekî li ser axayê minda barandî ye, ew bûye yekî dewlemend, Xudan gelek pez û dewar, zêr' û zîv, xulam û carî, deve û k'er dane wî. 36Seraya jina axayê min, pîrtîya xweda axayê minr'a kur'ek anî, ewî h'emû hebûka xwe da wî kur'î. 37Axayê min ez dame sondê got: ‹Nebî-nebî ku tu ji qîzêd kenanîya, welatê k'îjanada ez dimînim kur'ê minr'a bixwazî. 38Lê her'î nava olk'a mala bavê min û pismamêd min, qîzê kur'ê minr'a bixwazî›. 39Hingê min gote axayê xwe: ‹Belkî qîzik nexwaze t'evî min bê› 40Ewî gote min: ‹Ew Xudanê li ber ç'e'vê k'îjanî ku ez r'îya wîda r'ast diçim, wê milyak'etê xwe t'evî te r'ê dayne û ewê r'îya te r'ast ke, tê kur'ê minr'a ji nava pismamtîya min û olk'a mala bavê min qîzê bixwazî, 41wî çaxî tê ji wî sondê ku min tu dayî sondê aza bî, lê gava tu her'î nava pismamtîya min û ew qîzê nedine te, tu îdî ji wî sondê xwe aza yî›.

42Ez îro hatime li ser kanîyê û min got: ‹Ya Xudan, Xwedêyê axayê min Birahîmê! Heger ev r'îya ku ez niha têda diçim tu r'ast dikî, 43ezê va li ser kanîya avê bisekinim û gava qîzek bê avê bik'işîne û ez wêr'a bêjim: «K'erema xwe, ji wî cêr'ê xwe hinek av bide ez vexwim», 44û k'îjan ku bêje: «Tu vexwe û ez avê deveyêd ter'a jî bik'işînim», bira hema ew jî bibe ew qîza ku Xudan bona kur'ê axayê min k'ifş kirîye›.

45Xeberdan hê devê minda bû, nişkêva R'êvêka cêr' li ser mila hat, berjêr çû kanîyê av k'işand, hingê min gotê: ‹K'erema xwe avekê nadî min?› 46Ewê leze-lez cêr' ji ser milê xwe danî û got: ‹Vexwe û ez deveyê te jî avdim›, awa min vexwar û ewê deveyêd min jî avdan. 47Hingê min jê pirsî: ‹Tu qîza k'ê yî?› Ewê got: ‹Ez qîza Bet'ûêlê kur'ê Mîlk'a jina Nehor im›, min derxist qerefîl kire poza û bazin jî kirine desta. 48Wî çaxî ez ta bûm û dever'ûya çûm ber Xudan, şikirî da Xudan Xwedêyê axayê xwe Birahîm, wekî r'îya min r'ast kir, ku ez nebîya[*] birayê axayê xwe kur'ê wîr'a bixwazim. 49Niha minr'a bêjin: ‹Temê we heye ku hûn h'ub û aminîyê axayê minr'a bidine k'ifşê, yan na?› Heger na, minr'a bêjin ku ez yan r'ast her'im, yan jî ç'ep».

50Laban û Bet'ûêl lê veger'andin û gotinê: «Ev yek ji Xudan e, em ne qenc dikarin bêjin, ne xirab. 51Va ye R'êvêka li ber te ye, r'abe hilde û her'e, bira weke gotina Xudan, ew bibe jina kur'ê axayê te». 52Gava xulamê Birahîm xeberdana wan bihîst, h'eta e'rdê dever'ûya çû, serê xwe li ber Xudan danî. 53Paşê xulêm xişirêd zêr', zîv û k'inc derxistin dane R'êvêkayê, xelatêd qîmete biha jî dane birê û dîya wê. 54Hingê xulêm t'evî wan merivêd ku pêr'a hatibûn, xwarin vexwarin û şeva xwe li wir derbaz kirin. Sibehê zû r'abûn, xulêm got: «Min ver'êkine cem axayê min». 55Birê û dîya keç'ikê gotinê: «Bira keç'ik çendekî, hema dehe r'oja li cem me bimîne, paşê her'in». 56Lê xulêm gote wan: «Min derengî neêxin, Xudan ku r'îya min r'ast kirîye, bihêlin ez her'im bigihîjime axayê xwe». 57Wana got: «Em gazî keç'ikê kin û xebera devê wê bizanibin». 58Hingê gazî R'êvêkayê kirin û gotinê: «Tê t'evî vî merivî her'î?» Ewê got: «Belê». 59Evana xûşka xwe R'êvêka, xweykirîya wê, xulamê Birahîm û merivêd wî ver'êkirin. 60Dua li R'êvêkayê kirin û gotinê:

«Xûşka me, tu bibî dîya h'ezar-h'ezara
û zur'eta te bajarêd neyarêd xwe
zeftî xwe kin».

61R'êvêka û carîyêd wê r'abûn, li deva sîyar bûn û li pey wî merivî çûn. Xulêm R'êvêka hilda û çû.

62Îshaq ji Bîr-Lahay-Roî veger'îyabû dihat, çimkî ew li Necefê dima. 63Îshaq berê êvarê derk'etibû çolê k'etibû nava mitala, serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê, va ye deve tên. 64R'êvêkayê ku serê xwe bilind kir Îshaq dît, ji devê peya bû. 65Û ji xulêm pirsî: «Ew merivê deştêdayî ku ber bi me tê, ew k'î ye?» Xulêm gotê: «Axayê min e» Û ewê xêlîya xwe hilda avîte li ser xwe. 66Xulêm her tiştêd ku wî kiribûn Îshaqr'a gilî kirin. 67Îshaq R'êvêka bire konê dîya xwe Serayê, ew stand û ew bû kevanîya wî. Ewî ew h'iz kir. Û baristanî k'ete dila, li pey mirina dîya wîr'a.

25

Zur'eta Birahîme mayîn

25^1Birahîm jinek jî stand, navê wê Qitûra. 2Evê ev kur' Zîmran, Yoqşan, Midan, Midyan, Îşbaq û Şûax jêr'a anîn. 3Yoqşanr'a Şiba û Dêdan bûn. Dêdanr'a aşûrî, litûşî û liûmî bûn. 4Midyanr'a Eyfa, Efer, Henox, Abîda û Eldaha bûn. Ev h'emû jî zar'êd Qitûrayê bûn+.

5Birahîm h'emû hebûka xwe da Îshaq. 6Lê p'êşk'êş dane kur'êd carîyaye ji wî û saxîya xweda ew ji kur'ê xwe Îshaq dûr xistin, berê wanda r'ohilatê, ew şandine alîyê welatêd r'ohilatê.

Mirin û definkirina Birahîm

7R'ojêd e'mirê Birahîme ku wî derbaz kirin, sed h'eftê pênc sal bûn. 8Birahîm bû kalekî extyar, ji e'mirê xwe t'êrbûyî, r'uh'ê xwe da û mir, çû gihîşte cime'ta xwe. 9Kur'êd wî Îshaq û Îsmayîl, bavê xwe, şkefta Maxpêlayêye e'rdê Efronê kur'ê Soxarê h'îtîda defin kirin, ya ku pêşberî Mamrê bû, 10wî e'rdîda, k'îjan ku Birahîm ji zar'êd h'îtîya k'ir'î bû. Li wir Birahîm û jina wî Serayî hatine defin kirinê+.

11Li pey mirina Birahîmr'a, Xwedê dua kur'ê wî Îshaq kir. Îshaq nêzîkî Bîr-Lahay-Roîyê cî-war bû, ma.

R'ik'inyata Îsmayîl

12Ev e serecema r'ik'inyata Îsmayîlê kur'ê Birahîm, ku carîya Serayîye Hacera misirî Birahîmr'a anî. 13Navê kur'êd Îsmayîl ev in, bi navêd xwe û r'ik'inyata xweva. Nixurîyê Îsmayîl Nêbayot bû, peyr'a Qêdar, Adbêl, Mîbsam, 14Mîşma, Dûma, Massa, 15Xadad, Têma, Yetûr, Nafîş û Qêdima bûn+. 16Ev in kur'êd Îsmayîl û navêd wan, cî-warêd xwe û konêd xweva. Evana li gora êl-e'şîrêd xweva donzdeh mîr bûn. 17Salêd e'mirê Îsmayîl sed sî û h'eft sal bûn û r'uh'ê xwe da mir, t'evî cime'ta xwe bû. 18Îsmayîlîya ji H'awîlayê girtî h'eta Şûrê cî-war bûn, ku pêşberî Misirê, li ser r'îya ku diçe Aşûrya. Evana li ber ç'e'vê h'emû birayêd xwe cî-war bûn, ew aciz kirin+.

Bûyîna Esaw û Aqûb

19Ev e serhatîya r'ik'inyata ku pey Îshaqê Birahîm k'et. Birahîmr'a Îshaq bû. 20Îshaq ku bû çil salî, qîza Bet'ûêlê aramî, ji Paddan-Aramê[*] R'êvêka stand, xûşka Labanê aramî. 21Îshaq bona jina xwe lava-dîlek ji Xudan kirin, çimkî ewê zar' nedanîn. Xudan dengê wî bihîst, jina wî R'êvêka h'emle derk'et. 22Kur'e hê bet'inê wêda bûn hevdur'a şer' dikirin, hingê ewê got: «Ev çi hate serê min?» Û çû ku ji Xudan bipirse.

23Xudan gote wê:

«Bet'inê teda du milet hene,
û ji bedena te, du cime'tê ji hev cihê bin,
cime'tekê ji cime'ta din qewattir be.

Û yê mezin wê xulamtîyê yê biç'ûk bike»+.

24Û gava r'oja bûyîna wan pêr'a gihîşt, va ye ew cêwî bûn bet'inê wêda. 25Yê pêşin ku bû, yekî sorî pir'ç' bû mîna k'urk, navê wî Esaw[*] danîn. 26Pey wîr'a, birê wî bû, dest avîtî pe'nîya Esaw girtî, û navê wî danîn Aqûb[*]. Hingê Îshaq şêst salî bû, gava R'êvêka ew anîn.

27Ew zar' mezin bûn, Esaw bû merivekî çolê, nêç'îrvanîyêda yekî jîrî serxwe. Lê Aqûb merivekî dûreşer' û ji kona qet dernedik'et. 28Îshaq Esaw h'iz dikir, çimkî ewî nêç'îrêd wî dixwarin, lê R'êvêkayê Aqûb h'iz dikir.

Esaw nixurtîya xwe difiroşe

29Carekê Aqûb şorbe çêdikir, Esaw ji çolê k'esirî hat. 30Ewî gote Aqûb: «Bike qencî, ji wê şorba berk'elêye sor, minr'a dagire ez bixwim, dilê min xava diçe». Lema jî wîr'a gotin: «Edom[*]». 31Lê Aqûb gote wî: «K'a niha nixurtîya xwe bifiroşe min»+. 32Hingê Esaw got: «Ez va dimirim, k'ara min çi nixurtîyêda heye?» 33Aqûb gotê: «De niha destê minda sond bixwe». Ewî destê wîda sond xwar û nixurtîya xwe firote Aqûb. 34Hingê Aqûb nan û şorba nîsika da Esaw, ewî xwar û vexwar, r'abû çû. Bi vî awayî Esaw nixurtîya xwe bêhurmet kir+.

26

Îshaq Gêrarêda dimîne

26^1Li welêtda, li ser wê xelaya ku hêna Birahîmda bibû, xelayîke din bû, Îshaq çû Gêrarê cem p'adşê filistînîya Abîmelex+. 2Xudan wîva xuya bû û gotê: «Berjêrî Misirê nebe, wî welatîda bimîne, k'îjanî ezê nîşanî te kim. 3Vî welatîda xerîbîyêda bimîne, ezê t'evî te bim û dua li te bikim. Çimkî ezê t'emamîya van welata bidime te û zur'eta te û wê sonda xwe, ya ku min bavê te Birahîmr'a sond xwarîye, bînime sêrî+. 4Ezê zur'eta te weke steyrkêd e'zmên zêde kim û t'emamîya van welata bidime zur'eta te û bi zur'eta te wê dua li h'emû miletêd dinyayê bibe+. 5Çimkî Birahîm guhdarîya dengê min kir, fermanêd min, t'emîyêd min, e'rf-e'detêd min û hînkirinêd min qedandin».

6Îshaq Gêrarêda cî-war bû. 7Binelîyêd wî cîyî ku pirsa jina wî R'êvêkayê jê kirin, ewî got: «Xûşka min e». Çimkî ew tirsîya ku wî bigota: «Jina min e», digot: «Nebe r'ûyê R'êvêkayê da min bikujin, çimkî R'êvêka berbiç'e've bedew bû»+. 8Û gava ew we'dekî dirêj li wir ma, p'adşê filistînîya Abîmelex r'ojekê p'encerêr'a dîna xwe dayê, wê Îshaq t'evî jina xwe R'êvêkayê k'êf-h'enek dikirin. 9Hingê Abîmelex gazî Îshaq kir û gotê: «K'ifş e, ku eva jina te ye, te çima got: ‹Eva xûşka min e›?» Îshaq lê veger'and û gotê: «Min got, ku nebe r'ûyê wêda ez bême kuştinê». 10Hingê Abîmelex gotê: «Ev te çi danî li serê me? Hindik mabû ku ji nava cime'tê yekî dest bavîta jina te û gune bik'eta stûyê me». 11Abîmelex t'emî da t'emamîya cime'ta xwe û got: «K'ê qedirê vî merivî, yan jina wî k'eve, wê e'se bê kuştinê».

12Îshaq wî welatîda e'rdê xwe r'eşand, Xudan serda barand, ewî wê salê sed car ber hilda. 13Evî xwe r'ind girt, çiqas diçû xwe digirt û usa pêşda diçû, ku ewî gotina te xwe girt. 14Bû xweyê kerî û gar'anêd pêz-dêwêr û gelek xulamêd wî hebûn, filistînîya h'evsûdîya wî kirin. 15H'emû ew bîrêd ku hêna bavê wîda, xulamêd bavê wî Birahîm vedabûn, filistînîya xitimandin, t'ijî xwelî kirin+. 16Abîmelex gote Îshaq: «Bihêle ji me dûr k'eve her'e, çimkî tu ji me derbaztir bûyî». 17Îshaq ji wir k'oç' kir çû, konêd xwe deşta Gêrarêda danîn û li wir ma.

18Îshaq dîsa ew bîr vedan, yêd ku hêna bavê wî Birahîmda hatibûne vedanê, k'îjan ku pey mirina Birahîmr'a filistînîya t'ijî kiribûn, ewî dîsa ew navêd bavê xwe danîne li ser wan. 19Xulamêd Îshaq wê deştêda vedan, r'astî ava kanîyê hatin. 20Şivanêd Gêrarê t'evî şivanêd Îshaq şer' dikirin, digotin: «Eva ava me ye». Lema navê wê bîrê danî E'sêq[*], çimkî bona wê bîrê şer' kirin. 21Bîreke din vedan, li ser wê jî şer' kirin, navê wê danî Sîtna[*]. 22Ew ji wir çû, bîreke din veda, li ser wê şer' nekirin, hingê ewî navê wê danî R'eh'obot'[*] û got: «Çimkî Xudan em derxistine firêqetîyê û emê li ser vî e'rdî zêde bin».

23Ji wir jî Îshaq hevraz çû Bîr-Şêvayê. 24Wê şevê Xudan wîva xuya bû û gote wî: «Ez Xwedêyê bavê te Birahîm im, netirse, çimkî ez t'evî te me, bona xatirê xulamê xwe Birahîm, ezê dua li te bikim û zur'eta ta zêde kim». 25Îshaq li wir gorîgehek çêkir, gazî navê Xudan kir. Konê xwe li wir vegirt, xulamêd wî li wir jî bîrek k'olan.

Peymana Îshaq û Abîmelex

26Wî çaxî, Abîmelex bi t'evî şîretk'arê xwe Ahûzat' û sereskerê xwe Pîxol ji Gêrarê çûne cem Îshaq. 27Îshaq gote wan: «Hûn bona çi hatine cem min, ne we jenande min û berî min da, ez ji xwe dûr xistim?» 28Wana got: «Em baş dibînin ku Xudan t'evî te ye, lema me got: ‹Em û tu destê hevda sond bixwî û t'evî te peymanê girêdin, 29wekî tu xirabîyê li me nekî, çawa ku me dest nedaye te, pêştirî qencîyê, usa jî me tu sax-silamet ver'êkir î, ji îro şûnda tu bimbarekê Xudan î›»+. 30Hingê Îshaq wanr'a mesrefek danî, wana xwar-vexwar. 31Sibehê zû r'abûn, destê hevda sond xwarin, Îshaq ew ver'êkirin. Ewana bi dilê r'ih'et ji cem wî çûn. 32Hema wê r'ojê jî, xulamêd Îshaq hatin bona wê bîra ku vedidan cab danê û gotinê: «Me av dît». 33Ewî navê wê Şîva[*] danî. Bona vê yek jî navê wî bajarî h'eta niha Bîr-Şêva[*] ye.

Jinêd Esawe ne ji miletê wî

34Esaw çil salî bû, gava wî Yêhûdîta qîza Bêrîyê h'îtî û Basmet'a Êylonê h'îtî standin+. 35Evana bûne kula dilê Îshaq û R'êvêkayê.

27

Aqûb duayê p'ara Esaw ji Îshaq distîne

27^1Gava Îshaq kal bû û r'onaya ç'e'vada me'rim bû, ewî gazî kur'ê xweyî mezin Esaw kir û gotê: «Lawo!» Ewî got: «Ez va me, bavo!» 2Îshaq gotê: «Ezî va kal bûme, nizanim k'îjan r'ojê ezê bimirim. 3Niha ç'ekê xwe, tîr û kevanê xwe hilde derê çolê, nêç'îrekê bona min bike û+
4xwarina xweşe ku ez jê h'iz dikim, bona min çêke bîne ez bixwim, ku berî mirina xwe ez dua li te bikim». 5R'êvêkayê dibihîst, gava Îshaq ev yek kur'ê xwe Esawr'a digot. Gava Esaw çû çolê nêç'îrê bike bîne,

6R'êvêkayê gote kur'ê xwe Aqûb: «Min hêja bihîst, ku bavê te çawa t'evî birê te Esaw xeberda û got: 7‹Nêç'îrekê minr'a bîne, pê xwarineke xweş çêke, ku ez bixwim û berî mirina xwe, li ber Xudan dua li te bikim›, 8Niha bibihê lawo, guhê xwe bide ser min, ez çi ter'a dibêjim bike. 9R'abe her'e nava kêrî, minr'a du karêd bizinaye r'ind bîne û ez pê wan bavê ter'a wê xwarina xweşe ku ew jê h'iz dike çêkim, 10tu jî bibe bide bavê xwe, ku ew bixwe û berî mirina xwe dua li te bike». 11Aqûb gote dîya xwe R'êvêkayê: «Esawê birê min yekî pir'ç' e, ezî r'ûtî nepir'ç' im, 12belkî bavê min bi desta min bip'elîne, ez ber ç'e'vê wî derew derêm, hingê ezê li ser xweda nifir'ê bînim ne ku duayê». 13Dê gotê: «Lawo! Ew nifir'a bira li ser minda bê, t'enê tu gur'a min bike, her'e kara bîne». 14Aqûb çû kar anîn dane dîya xwe. Dê pê wan ew xwarina xweşe ku bavê wî jê h'iz dikir çêkir. 15R'êvêkayê k'inca Esawê r'ind, ya kur'ê xweyî mezin, ku malda li cem wê bû, hilda li kur'ê xweyî biç'ûk Aqûb kir, 16û p'ostê kara jî avîte li ser desta û stukura wîye r'ûte nepir'ç', 17xwarina xweşe çêkirî, nanê ku lêxistibû da destê kur'ê xwe Aqûb.

18Aqûb çû cem bavê xwe û got: «Bavo!». Ewî got: «Ez va me, tu k'î yî lawo?» 19Aqûb gote bavê xwe: «Ez nixurîyê te Esaw im, te çawa minr'a got, min usa jî kir, k'erem ke, r'abe r'ûnî nêç'îra min bixwe û dua li min bike». 20Îshaq gote kur'ê xwe: «Te çawa usa zû nêç'îr dît, lawo?» Aqûb gotê: «Xudan, Xwedêyê te nêç'îr r'astî min anî». 21Îshaq gote Aqûb: «Nêzîk were, ez bi desta te bip'elînim, lawo, hela k'a tu kur'ê min Esaw î, yan na?» 22Aqûb nêzîkî bavê xwe bû, bavê bi desta ew p'eland û gotê: «Deng dengê Aqûb e, lê dest destêd Esaw in». 23Ewî tê dernexist k'îjan e, çimkî destêd wî jî mîna destêd birê wî Esaw pir'ç' bûn, hingê dua li wî kir 24û gotê: «Tu r'ast kur'ê min Esaw î?» ewî got: «Ez im». 25Bavê gotê: «K'a bide nêç'îra kur'ê xwe ez bixwim, wekî dua li te bikim». Aqûb dayê, ewî xwar, şerab jî anî dayê ewî vexwar. 26Bavê wî Îshaq gotê: «Niha were nêzîk û min r'amûse, lawo». 27Aqûb çû nêzîk, bav r'amûsa. Îshaq k'incê wî bîn kir, dua li wî kir û got:

«Va ye bîna kur'ê min,
mîna bîna mêrga Xudan dua lê kirî ye.
28Bira Xwedê ji qir'avîya e'zmên,
û ji qinyata e'rdê,
genim û şerabêda te xinê ke+.
29Bira milet ter'a xulamtîyê bikin,
cime't jî li ber te dever'ûya her'in.
Tu bibî axê biratîya xwe,
zar'êd dîya te jî li ber te dever'ûya her'in.
Yê nifir'a li te bike, nifir' li wî be,
yê dua li te bike, dua li wî be».

30Gava Îshaq dua Aqûb kir xilaz kir û ew gavek bû ku ew ji bavê xwe Îshaq dûr k'etibû, birê wî Esaw ji nêç'îrê hat. 31Ewî jî xwarina xweş çêkir, anî da bavê xwe û got: «De bira bavê min r'abe û ji nêç'îra kur'ê xwe bixwe, wekî dua li min bike». 32Bavê wî Îshaq gote wî: «Tu k'î yî?» Ewî got: «Ez kur'ê te, nixurîyê te, Esaw im». 33Îshaq bi xofeke mezin li ser hevda lerizî û got: «Ewê ku nêç'îr kir û anî da min ew k'î bû? Min berî hatina te, ji wan h'emûya xwar û dua li wî kir. Ewê jî duakirî be». 34Gava Esaw ev gotinêd bavê xwe bihîstin, kûr'în k'etê, k'eser-k'eser girîya û gote bavê xwe: «Min jî bavo! Dua li min jî bike!» 35Bavê gotê: «Birê te hat bi h'ilek'arîyê duayê p'ara te hildane li ser xwe». 36Esaw got: «Lema navê wî danenîne Aqûb![*] Eva du care ew nig dide ber min heqê nixurtîya min ji min stand û niha jî duayê p'ara min ji min stand». Û digot: «Te qet bona min dua nehiştîye?»+
37Hingê Îshaq li Esaw veger'and û gotê: «Va ye min ew kire axayê te, û h'emû biratîya wî jî wîr'a kirine xulam, genim û şerabêva jî ew xinê kirin. Îdî niha ez te çawa bikim lawo». 38Esaw gote bavê xwe: «Bavo! Gelo hema duakî te t'enê hebû? Min jî bavo! Dua li min jî bike!» Esaw kûr'e-kûr' danî girîya.

39Hingê Îshaqê bavê wî li wî veger'and û gotê:

«Awa tê îdara xwe ji qinyata e'rdê
û qir'avîya e'zmên bikî.
40Îdara te bi şûrê te be,
xulamtîyê birê xwer'a bikî,
û wext jî ku bê, gava tu ji vê yekêda serî hildî,
nîrê wî ji stûyê xwe bavêjî»+.

41Û bona vî duayê ku bavê dua birê wî kiribû, Aqûb ji ber ç'e'vê Esaw k'etibû û dilê xweda digot: «R'ojêd şîna bavê min nêzîk bûne, ezê peyr'a birê xwe Aqûb bikujim». 42Ev gotinêd Esawe kur'ê R'êvêkayêyî mezin, gîhandine wê. Evê jî şand gazî kur'ê xweyî biç'ûk Aqûb kir û gotê: «Va ye Esawê birê te, gef li te xwarîye, wekî te bikuje. 43Niha bibihê lawo ez çi ter'a dibêjim, r'abe bir'eve her'e H'aranê, bigihîje birê min Laban, 44we'dekî li cem wî bimîne, h'eta hêrsa birê te datîne. 45Gava hêrsa birê te dayne û ew kirina ku te li serê wî kirîye bîr bike, paşê ezê hingê bişînime pey te, te ji wir bînim, çima nava r'ojekêda ez we her duya unda kim?»

Îshaq Aqûb dişîne cem xalê wî Laban

46Paşê R'êvêkayê gote Îshaq: «R'ûyê van qîzêd h'îtîada, ez ji e'mirê xwe t'êr bûme, heger Aqûb jî qîzêd h'îtîyaye mîna vane vî welatî bistîne, îdî ez çima dijîm?»+

28

28^1Hingê Îshaq gazî Aqûb kir, dua li wî kir, t'emî da wî û got: «Qîzêd kenanî nestînî. 2Lê r'abe her'e Paddan-Aramê, mala bavê dîya xwe Bet'ûêl û ji wir ji qîzêd xalê xwe Laban, qîzê xwer'a bixwaze+. 3Û bira Xwedêyê Herî Zor te berek'et ke, te şîn ke û li hev zêde ke, ji te mixulqet pêşda bên. 4De bira ew xêr-berek'eta ser Birahîm li ser te û zur'eta teda bibarîne, wekî ew welatê ku te têda xerîbî derbaz kirîye, bibe milk'ê te, k'îjan ku Xwedê dabû Birahîm»+. 5Îshaq Aqûb şand, ew çû Paddan-Aramê cem xalê xwe Labanê kur'ê Bet'ûêlê aramî[*].

Esaw qîza Îsmayîl distîne

6Esaw dît ku Îshaq dua Aqûb kir û ew şande Paddan-Aramê, ku ji wir xwer'a qîzê bixwaze, dema ku dua wî dikir, t'emî da wî û got: «Ji qîzêd kenanîya xwer'a nexwazî», 7Aqûb jî gur'a dê û bavê xwe kir, çû Paddan-Aramê. 8Esaw k'ifş kir, ku Îshaqê bavê wî qîzêd kenanîya begem nake, 9hingê Esaw çû cem Îsmayîl û qîza Îsmayîlê kur'ê Birahîm, Mah'alata xûşka Nêbayot xwer'a xwest, anî ser jinêd xwe+.

Xewna Aqûb

10Aqûb ji Bîr-Şêvayê derk'et, çû ber bi H'aranê. 11Ew gihîşte cîkî, r'o lê çû ava, ewî kevirekî wan dera hilda danî ber serê xwe û li wî cîyî p'alda r'aza, şeva xwe li wir derbaz kir. 12Ewî xewnek dît, dîna xwe dayê wê p'êpelîngek ser e'rdê danîye û serê wê gihîştîye e'zmên. Û va ye milyak'etêd Xwedê ser wêr'a hildik'işîyan û peya dibûn. 13Û awa Xudan ser wîr'a sekinîbû û digot: «Ez Xudan Xwedêyê kal-bavê te Birahîm û Xwedêyê Îshaq im. Ezê wî e'rdê ku te li ser p'aldaye bidime te û zur'eta te+. 14Zur'eta teyê weke t'oza e'rdê zêde be, wê berbi r'ohilat û r'oavayê, bakur û başûrê bela be. Bi te û zur'eta te wê dua li h'emû berekêd dinyayê bibe+. 15Awa ez t'evî te me, tu k'uda jî her'î ezê te xweyî kim û te dîsa veger'înime vî welatî. Çimkî ez ji te dûr nak'evim, h'eta ku ew tiştê min ter'a gotîye neynime sêrî». 16Aqûb ji xewa xwe h'işyar bû û got: «R'astî Xudan li vir e, lê min nizanibû!» 17Hingê ew tirsîya û got: «Ev der çiqasî saw e! Ev tiştekî din nîne, lê mala Xwedê ye û dergehê e'zmana ye».

18Aqûb sibehê zû r'abû, ew kevirê ber serê xwe hilda h'eykel da sekinandinê bi r'ûn kêlik r'ûn kir+. 19Navê wî cîyî danî «Bêt'-Êl[*]», lê berê navê wî bajarî Lûz bû+. 20Hingê Aqûb ad-qirar kir û got: «Heger Xwedê t'evî min be û vê r'êyêda min xwey ke, ya ku ez têda diçim, usa jî nanê xwarina min û k'inca li xwekirina min bide,+
21û sax-silamet veger'ime mala bavê xwe, bira Xudan bibe Xwedê min, 22û ev kevirê ku min çawa h'eykel da sekinandinê jî bibe mala Xwedê. Û ji her tiştêd ku tu bidî min, ezê r'ast ji deha[*] yekî bidim te»+.

29

Aqûb r'astî R'ahêlê tê

29^1Aqûb r'abû çû welatê cime'têd li r'ohilatê. 2Deştêda ew r'astî bîrekê hat, dîna xwe dayê va ye sê kerî pez dorê mexel in, çimkî ji wê bîrê pez dihate avdanê. Kevirekî mezin jî li ser devê bîrê bû. 3Çaxê her kerîyêd pêz li wir t'op dibûn, hingê kevirê devê bîrê hol dikirin, pezê xwe av didan, kevir dîsa didane li ser devê bîrê.

4Aqûb gote wan: «Gelî bira hûn ji k'u ne?» Wana lê veger'and: «Em ji H'aranê ne». 5Ewî dîsa gote wan: «Hûn Labanê kur'ê Nehor nas dikin?» Ewana got: «Em nas dikin». 6Ewî gote wan: «Ew sax-silamet e?» Û wana got: «Saxî-silamet e, va ye R'ahêla qîza wî t'evî pêz tê». 7Hingê wî got: «Hê r'oj gelek maye, ne wext e ku kerî t'op bin, pezê xwe avdin, bibin biç'êrînin». 8Lê wana got: «Em nikarin, h'eta h'emû kerîyêd pêz t'op nebin, em hingê bi hevr'a kevirê li ser devê bîrê hol dikin, pêz av didin».

9Ewî hê t'evî wan xeber dida, R'ahêl bi t'evî pezê bavê xwe hat, çimkî ewê şivantî dikir. 10Gava Aqûb ç'e'v R'ahêla qîzxal û pezê xalê xwe Laban k'et, çû kevir ji devê bîrê hol kir û pezê xalê xwe Laban avda. 11Hingê Aqûb çû r'ûyê R'ahêlê, kûr'în k'etê girîya. 12Paşê Aqûb gote R'ahêlê ku ew pismamê bavê wê ye, kur'ê R'êvêkayê ye. Ewa jî r'evî çû bavê xwer'a gilî kir.

13Gava Laban ev mizgînîya hatina kur'ê xûşka xwe Aqûb bihîst, r'evî çû pêşîya wî. Ew h'emêz kir, çû r'ûyê wî û ew bire mala xwe. Aqûb jî ev yek gişk Labanr'a gilî kir. 14Laban gote wî: «Tu r'ast ji xûn û qinêta min î!» Aqûb t'emamîya mehekê cem wî ma.

Xulamtîya Aqûbe bona Lêayê û R'ahêlê

15Pey van yekara, Laban gote Aqûb: «Ze'f jî tu pismamê min î, gerekê bêheq minr'a xulamtîyê bikî? Minr'a bêje, heqê te çî ye?» 16Du qîzêd Laban hebûn. Navê ya mezin Lêa û navê ya biç'ûk R'ahêl bû. 17Lêa ç'e'vada nazik[*] bû, lê R'ahêl bejin-balê û sifetda xas û bedew bû. 18Dilê Aqûb k'ete R'ahêlê û got: «Ez bona qîza teye biç'ûk R'ahêlê h'eft sala ter'a xulamtîyê bikim». 19Laban got: «Ya p'ake ez wê bidime te, ne ku bidime merivekî din. Cem min bimîne». 20Aqûb h'eft sala bona R'ahêlê xulamtî kir. Ber ç'e'vê wî mîna çend r'oja derbaz bûn, haqasî jê h'iz dikir. 21Hingê Aqûb gote Laban: «K'a dergîstîya min bide min, çimkî r'ojêd min t'emam bûne, ku ez her'ime cem wê». 22Laban mesrefek danî, h'emû merivêd wê derê civandin. 23Lê gava bû êvar qîza xwe Lêa bir da Aqûb, ewî serê xwe wêr'a danî. 24Laban carîya xwe Zîlpa jî çawa carî da qîza xwe Lêayê. 25Sibehê zû, va ye: eva Lêa ye. Hingê Aqûb gote Laban: «Te ev çi serê min kir? Min bona R'ahêlê ter'a xulamtî nekir? Te çima ez xapandim?» 26Laban got: «Li cem me ev ne e'det e, ku ya biç'ûk berî ya mezin bidine mêr. 27H'eftîyê t'emam ke, ezê ya din jî bidime te, li ber h'eft salêd dinva ku tu minr'a xulamtîyê bikî»+. 28Aqûb usa jî kir, ewî h'eftê t'emam kir, Laban qîza xwe R'ahêl jî çawa jin da wî. 29Laban carîya xwe Bîlha jî çawa carî da qîza xwe R'ahêlê. 30Aqûb serê xwe R'ahêlêr'a danî û R'ahêl ji Lêayê ze'ftir h'iz kir. Û Aqûb h'eft salêd din jî xulamtî Labanr'a kir+.

Zar'êd Aqûb

31Xudan dît ku Lêa ber ç'e'va r'eş e, bet'inê wê vekir. Lê R'ahêl bêber bû+. 32Lêa pê ma kur'ek anî û navê wî danî R'ûbên[*], çimkî wê got: «Xudan zelûlîya min dît, îdî niha mêrê minê min h'iz ke». 33Dîsa pê ma, kur'ekî din anî û got: «Çimkî Xudan bihîst ku ez nayême h'izkirinê, lema ev kur' jî da min». Û navê wî danî Şimh'ûn[*]. 34Dîsa pê ma kur'ekî din jî anî û wê got: «Niha îdî mêrê minê t'evî min yek be, çimkî min sê kur' jêr'a anîn» bona vê yekê navê Lêwî[*] hate danîn. 35Dîsa pê ma kur'ekî din anî û got: «Niha ezê pesinê Xudan bidim». Lema navê wî danî Cihûda[*]. Û ji zar'anînê hate bir'înê.

30

30^1R'ahêlê dîna xwe dayê ku ew Aqûbr'a zar'a nayne, h'evsûdî xûşka xwe kir û gote Aqûb: «K'a zar'a bide min, yan na ezê candim». 2Hêrsa Aqûb li R'ahêlê r'abû û gotê: «Çima stexula ez dewsa Xwedê digirim, ku berê zika ji ser te bir'îye?» 3Ewê got: «Va ye carîya min Bîlha, her'e cem wê, bira ew li ser çokê min biwelide, ku zar'ê min ji wê hebin». 4Û wê carîya xwe Bîlha çawa jin da wî. Aqûb serê xwe wêr'a danî. 5Bîlha pê ma û Aqûbr'a kur'ek anî. 6Hingê R'ahêlê got: «Xwedê li ser heqî û neheqîêda nihêr'î, dengê min jî bihîst û kur'ek da min». Lema navê wî danî Dan[*]. 7Carîya R'ahêlê Bîlha dîsa pê ma kur'ê duda Aqûbr'a anî. 8R'ahêlê got: «Ez xûşka xwer'a k'etime h'ucetê û min zora wê bir». Û Navê wî danî Neftelî[*].

9Lêayê gava dît ku ji zar'a hate bir'înê, carîya xwe Zîlpa çawa jin girt da Aqûb. 10Carîya Lêayê Zîlpayê Aqûbr'a kur'ek anî. 11Lêayê got: «Ez bextewar im!» Û navê wî danî Gad[*]. 12Carîya Lêayê Zîlpayê kur'ê duda Aqûbr'a anî. 13Lêayê got: «Ez xwezilî me! K'ulfetê xwezîya xwe li min bînin». Û Navê wî danî Aşêr[*].

14R'ojêd nandirûnê R'ûbên çû nava zevîya, ewî gizêrêd beyanî[*] dîtin û anî da dîya xwe Lêayê. Hingê R'ahêlê gote Lêayê: «K'erema xwe, hinek ji wan gizêrêd beyanîye kur'ê xwe bide min jî». 15Lê Lêayê got: «Te mêrê min ji min standîye bes nîne, gizêrêd kur'ê mine beyanî jî dixwazî?» R'ahêlê gotê: «Bira îşev ew t'evî te r'azê, ji ber gizêrêd kur'ê teye beyanîva»+. 16Êvarê Aqûb ji k'ewşên dihat, Lêa pêşîya wîda çû û gotê: «Tu gerekê t'evî min r'azêyî, çimkî min tu bi gizêrêd kur'ê xweye beyanî k'irêkirî yî». Û ew wê şevê t'evî wê r'aza. 17Xwedê dengê Lêayê bihîst û Lêa pê ma kur'ê pênca Aqûbr'a anî. 18Hingê Lêayê got: «Xwedê heqê min da min, çimkî min carîya xwe da mêrê xwe». Û navê wî danî Îsaxar[*]. 19Lêa dîsa pê ma û Aqûbr'a kur'ê şeşa anî. 20Hingê Lêayê got: «Xwedê p'êşk'êşeke baş da min, mêrê minê îdî cem min bimîne, çimkî min wîr'a şeş kur' anîne». Û navê wî danî Zebûlon[*]. 21Xilazîyê qîzek anî û navê wê danî Dîna.

22Xwedê R'ahêl bîr anî û Xwedê dengê wê bihîst bet'inê wê vekir. 23Ew pê ma kur'ek anî û got: «Xwedê qara min da hildanê». 24Navê wî danî Ûsiv[*] û got: «De bira Xudan kur'ekî din jî li min zêde ke».

Peymana nava Laban û Aqûbda

25Pey vê yekêr'a, gava R'ahêlê Ûsiv anî, Aqûb gote Laban: «Îzina te hebe, ku ez her'ime cî û wat'anê xwe. 26Jin û zar'êd min bide min, bona k'îjana min ter'a xulamtî kir û ez her'im, çimkî xulamtîya min teva e'yan e, min çi xulamtî ter'a kirîye». 27Laban gotê: «Heger min ber ç'e'vê te k'erem dît, hîvî dikim! Min tê derxistîye ku Xudan bona xatirê te li ser minda barandîye». 28Û got: «Heqê xwe bêje ez bidim». 29Hingê Aqûb gotê: «Tu zanî min çawa ter'a xulamtî kirîye û h'eywanêd teye li ber min çawa bûne. 30Çimkî berî hatina min, malê te hindik bû, lê li hev zêde bû, Xudan bi hatina min li ser teda barand. Îdî ezê k'engê bona mala xwe bixebitim?» 31Laban pirsî: «Ez çi bidime te?» Aqûb gotê: «Tu tiştekî nede min. Heger tu vê gotina min bikî, ezê dîsa kerîyê pezê te xwey kim û biç'êrînim. 32Ez îro bik'evime nava t'emamîya kerê te, çiqas pezê deq-deqî û belek hene, usa jî nava berxa çiqas qer hene û nava bizinada jî çiqasî belek û deq-deqî hene, ez veqetînim. Bira evana bibine heqê min. 33Îro şûnda r'astîya minê li ber te k'ifş be, gava tu bêyî dîna xwe bidî heqê min. Heger nava kerîyê li ber minda, bizinek ne deq-deqî û ne belek be û berx ne qer be, ew li cem min çawa yêd dizîyê bin». 34Laban gotê: «Baş e! Bira weke gotina te be». 35Lê wê r'ojê Laban[*] çiqas nêrîyêd şiv-şivî û belek û çiqas bizinêd deq-deqî û belek, awa gotî çiqas yêd deq-deqîye sipî û berxêd qer hebûn, veqetandin dane kur'êd xwe, 36û ew r'îya sê r'oja dûrî Aqûb xistin. Aqûb kerîyê pezê Labanî mayîn xwey kir.

37Aqûb xwer'a ji dara sipindarê, behîvê[*] û çînarê şivdarêd ter' çêkirin, ewî qalikêd wan cî-cîya dat'er'aştin sipî nexş kirin, usa ku li ser şivdara sipîkayî k'ifş dibû. 38Hingê ewî şivdarêd xweye dat'er'eşandî, danîne nava h'ewzêd avvexwarinê, ku gava kerî bên avê vexwin, ew li ber pêz bin, dema avvexwarinê pez bê fe'la. 39Pez li ber şivdara dihatine fe'la û dizan berxêd şiv-şivî, deq-deqî û belek danîn. 40Aqûb berx vediqetandin û berê pêz didane alîyê yêd şiv-şivî û qere ku nava kerê Labanda hebûn. Aqûb kerê xwe veqetand, t'evî pezê Laban nekir. 41Û gava wextê fe'lê pezê k'oke-r'ind dihat, Aqûb ew şivdar dadanîne nava h'ewzê avê li ber ç'e'vê pêz, wekî ew li ber şivdara fe'lê xwe bistînin. 42Lê li ber pezê jare-hûr danedanîn û yêd xirabe bi kêmasî p'ara Laban k'etin, yêd k'oke-r'ind p'ara Aqûb. 43Usa eva meriva gelekî pêşda çû. Bû xweyê kerîyêd pêze mezin, carîya, xulama, deva û k'era.

31

Aqûb ji xalê xwe dir'eve

31^1Aqûb xeberdana kur'êd Laban bihîstin ku digotin: «Aqûb h'emû hebûka bavê me bir û ji hebûka bavê me haqas hebûk t'op kir». 2Û Aqûb ç'e'v Laban k'et, dîna xwe dayê ku Labanî hindava wîda ne yê berê ye. 3Hingê Xudan gote Aqûb: «Veger'e welatê kal-bavêd xwe, li cî-misk'enê xwe, ezê t'evî te bim». 4Aqûb çolê li ber pêz bû, ewî şand gazî R'ahêlê û Lêayê kir 5û gote wan: «Ez dîna xwe didime mir'ûzê bavê we, ew hindava minda ne yê berê ye. Lê Xwedêyê bavê min, t'evî min bûye. 6Weva jî e'yan e, ku min bi t'emamîya qewata xwe bavê wer'a xulamtî kirîye. 7Lê bavê we ez dixapandim, dehe cara heqê min guhast, lê Xwedê nehişt ku ew zîyanekê bide min. 8Gava wî digot: ‹Bira yêd deq-deqî ber heqê teva bin›, hingê t'emamîya pêz, diza deq-deqî danîn. Lê gava wî digot: ‹Bira yêd şiv-şivî ber heqê teva bin›, hingê t'emamîya pêz, diza şiv-şivî danîn. 9Bi vî awayî Xwedê h'eywanêd bavê we ji wî standin û dane min. 10Carekê wextê pêz fe'la bû, min serê xwe bilind kir û xewnêda dîna xwe dayê, va ye kerî bi nêrîyêd şiv-şivî, deq-deqî û belek dihatine fe'la. 11Hingê milyak'etê Xwedê xewnêda minr'a got: ‹Aqûb!› Û min got: ‹Lebê, ezî va me›. 12Ewî got: ‹K'erema xwe, serê xwe bilind ke û dîna xwe bidê, vane h'emû nêrîyêd ku pez bi wan têne fe'la, şiv-şivî, deq-deqî û belek in, çimkî min dît her tiştêd ku Laban serê te kirin. 13Ez Xwedêyê Bêt'-Êlê me, wê dera ku te h'eykel r'ûn kir û li wir minr'a ad-qirar kir, niha r'abe ji vî welatî derê û veger'e li cî-misk'enê xwe›»+. 14Hingê R'ahêlê û Lêayê lê veger'andin û gotinê: «Gelo îdî mala bavê meda, p'ar û wartîya me heye? 15Gelo bona wî em h'esab nabin mîna xerîba? Çimkî ewî em firotin û p'erê me jî xwarin. 16Lema jî ew h'emû hebûka ku Xwedê ji bavê me stand, ya me û zar'okêd me ye, niha her tiştêd ku Xwedê gotîye, bike».

17Aqûb r'abû, jin û zar'êd xwe li deva sîyar kirin. 18Ewî h'emû h'eywanêd xwe, h'emû hebûka xweye ku qazinc kiribû û h'eywanêd xweyê ku li Paddan-Aramêda qazinc kiribû, hildan r'êk'et, ku her'e cem bavê xwe Îshaq, welatê Kenanê. 19Laban çûbû ku pezê xwe bibir'e, R'ahêl p'ûtêd mala bavê xwe dizîn. 20Aqûb ji Labanê aramî xwe vedizî r'evî, çimkî wîva e'yan nekiribû, ku wê her'e. 21Û bi vî awayî ew bi h'emû hebûka xweva r'evî û r'abû ji ç'emê Firatê derbaz bû û berê xwe da alîyê ç'îyayê Gîle'dê.

Laban pey Aqûb dik'eve

22R'oja sisîya cab dane Laban, ku Aqûb r'evîye. 23Laban biratîya xwe jî t'evî xwe hilda û h'eft r'oja li pey wî k'et. Li alîyê ç'îyayê Gîle'dê xwe wîr'a gîhand. 24Xwedê şev hate xewna Labanê aramî û gote wî: «Miqatî xwe bî, ku tiştekî qenc yan xirab Aqûbr'a nebêjî».

25Laban xwe Aqûbr'a gîhand. Aqûb konê xwe li ç'îyê vegirtibû. Laban û biratîya xwe jî konêd xwe li ç'îyayê Gîle'dê vegirtin. 26Û Laban gote Aqûb: «Ev te çi kir? Çima te xwe ji min vedizî r'evîyî û te qîzêd min çawa hêsîrêd bin şûr birin? 27Te çima ji min veşart, dizîva r'evîyî û minr'a ne got? Minê tu bi dilê şa ver'êkirayî, pê stirana, defa û çengê zîs. 28Te nehişt ku ez bihatama r'ûyê qîzêd xwe û nebîyêd xwe. Te bê aqilî kir. 29Destê minda qewat heye, ku xirabîyê li we bikim. Lê Xwedêyê bavê we şeva derbazbûyî t'evî min xeberda û got: ‹Miqatî xwe bî, ku tiştekî qenc yan xirab Aqûbr'a nebêjî›. 30Lê belê tu diçî-diçî, fe'mdarîye wekî te gelekî bîra mala bavê xwe kirîye, lê çima xwedêyêd min dizîn?»+
31Aqûb li Laban veger'and û got: «Çimkî ez tirsîyam, min got belkî tê qîzêd xwe ji min bistînî. 32Lê xwedêyêd xwe li cem k'ê bibînî, bira ew nejî. Niha li ber biratîya me biger'e û çî te li cem min hebe hilde xwer'a». Çimkî Aqûb nizanibû ku R'ahêlê ew dizîne. 33Laban k'ete konê Aqûb, konê Lêayê û konê her du carîya, lê ew nedîtin. Ji konê Lêayê derk'et, k'ete konê R'ahêlê. 34R'ahêlê ew p'ût hildan kirine t'êr'a devê û li ser wan r'ûnişt. Laban t'emamîya kon li hev xist ger'îya, lê ew nedîtin. 35R'ahêlê gote bavê xwe: «Bira xweyê min hêrsa xwe li min r'aneke, wekî ez nikarim li ber r'abim, çimkî ez nexweşîya k'ulfetada me». Laban ger'îya lê p'ût nedîtin.

36Hingê Aqûb hêrs k'et û bezî Laban. Aqûb li Laban veger'and û gotê: «Sûcê min çî ye, gunê min çî ye, wekî tu pey min k'et yî? 37Tu li nav t'emamîya hûr-mûrêd minda ger'îyayî, te tiştekî ji mala xwe dît? Derxe dayne li ber biratîya min û biratîya xwe, bira ew vê pirsê nava me her duyada safî kin. 38Eva bîst sal e, ku ez li cem te dimam, mî û bizinêd te berneavîtine û min beranêd kerîyê te jî nexwarine. 39Yêd de'va digirtin, min nedanî li cem te, zirara wê min dik'işand, r'ojê bihata dizîn, şevê bihata dizîn te ji min dixwest. 40R'ojê ji germê, şevê jî ji sermê dih'elîyam-dimaşîyam. Xew ji ç'e'vê min dit'eqisî. 41Bîst salî h'alê min mala teda aha bûye. Min çardeh sala bona her du qîzêd te ter'a xulamtî kir, şeş sala jî bona pezê te. Lê te dehe cara heqê min guhast. 42Heger Xwedêyê bavê min, Xwedêyê Birahîm û Xofa Îshaq ne t'evî min bûya, teyê niha ez r'ast destvala ver'êkirama. Xwedê zelûlîya min û xebat destê min dît û şeva derbazbûyî li te hilat».

Peymana Laban û Aqûb

43Laban li Aqûb veger'and û gotê: «Ev qîz qîzêd min in, ev zar' zar'êd min in, ev kerî kerîyêd min in û her tiştêd ku tu dibînî, ev t'ev yêd min in. Ez îro çi dikarim li qîzêd xwe bikim, yan jî li zar'êd ku ji wan bûne? 44Niha were ez û tu peymanê girêdin û bira nava min û teda bibe şe'detî». 45Aqûb kevirek hilda û ew h'eykel da sekinandinê+. 46Aqûb gote biratîya xwe: «Kevira t'op kin». Wan kevir anîn qûç' kirin û li wir cem qûç'ê nan xwarin. 47Laban navê wê qûç'ê danî Yigar-Sahadût'a[*]. Aqûb navê wê danî Galêd[*]. 48Hingê Laban got: «Eva qûç'a îro nava min û teda şe'de ye». Lema navê wê Galêd hate danînê, 49usa jî Mîspah[*] çimkî wî got: «Xudan li ser min û teda binihêr'e, gava r'ûyê me hev du nek'eve. 50Heger tu dilê qîzê min bêşînî, yan jî jinêd başqe ser qîzêd minr'a bistînî, kes nava meda t'une, lê Xwedê nava min û teda şe'de ye». 51Laban serda zêde kir û gote Aqûb: «Va ye ev qûç'a û ev h'eykelê ku min nava xwe û teda da sekinandinê. 52Eva qûç'a şe'de ye, eva h'eykela şe'de ye, ku ez ji vê qûç'ê derbaz nebim, tu jî ji vê qûç'ê û h'eykelî derbaz nebî bona xirabîyê. 53Bira Xwedêyê Birahîm û xwedêyê Nehor (xwedêyê bavê wan) nava meda h'akim bin[*]». Aqûb pê Xofa bavê xwe Îshaq ad-qirar kir+. 54Aqûb li serê wî ç'îyayî qurban da û gazî biratîya xwe li ser nan kir. Nan xwarin û wê şevê mane li ç'îyê. 55Laban sibehê zû r'abû, çû r'ûyêd nevîyêd xwe û qîzêd xwe û dua li wan kir, Laban veger'îya çû cîyê xwe.

32

Aqûb r'êva r'astî milyak'eta tê, paşê jî r'astî Esaw

32^1Aqûb r'îya xweda çû. Milyak'etêd Xwedê r'astî wî hatin. 2Gava Aqûb ew dîtin, got: «Eva zoma ordîya Xwedê ye». Navê wê derê danî Mah'anayîm[*].

3Aqûb pêşîya xwe qasid şandine welatê Sêhîrê, t'opraxê Edomê, cem birê xwe Esaw. 4Û t'emî da wan û got: «Aha bêjine xweyê min Esaw, ku xulamê te Aqûb aha dibêje: ‹Ez li cem Laban bûme, h'eta niha jî cem wî xerîbîyêda mame. 5Ga, k'er, kerîyêd pêz, xulam û carî min qazinc kirine. Niha ez dişînim, xwe xweyê xweva didime h'esandinê, ku ez ber ç'e'vêd te k'eremê bibînim›».

6Qasid li ser Aqûbda veger'îyan û gotinê: «Em çûne cem birê te Esaw, va ye ew çarsid merivîva pêşîya teda tê». 7Aqûb gelekî tirsîya û t'evîhev bû û r'abû merivêd t'evî xwe, pez û dewar, deve kirine du p'ara. 8Digot: «Heger Esaw li ser p'arekêda bigire û lêxe, hema p'ara din jê xilaz be».

9Hingê Aqûb got: «Ya Xwedêyê bavê min Birahîm û Xwedêyê bavê min Îshaq, Xudano! Ku te minr'a got: ‹Veger'e welatê xwe, li wat'anê xwe, ezê qencîyê li te bikim!›+
10Ez ne hêjayî t'emamîya h'ub û aminîya teye qedîm im, k'îjan ku te qûlê xwer'a kirine, çimkî ez bi şivdara destê xwe ji vê Ûrdunê derbaz bûm û niha bûme xweyê du p'ara. 11K'erema xwe, min ji destê birê min Esaw xilaz ke, çimkî ez jê ditirsim, nebe ku ew bê, min, dê û zar'okava xe. 12Ne te gotîye: ‹Ezê e'seyî qencîyê li te bikim û zur'eta te bikime weke qûma be'rê, ku ji gelekbûnê wê neyê jimarê›»+.

13Aqûb şeva xwe li wê derê derbaz kir, r'abû ji her tiştê xwe, birê xwe Esawr'a p'êşk'êş hazir kirin. 14Dusid bizin, bîst nêrî, dusid mî, bîst beran, 15sî devêd zayî ce'şikêd wanva, çil ç'êlek, dehe boxe, bîst k'erê mê û dehe yê nêr veqetandin. 16Her kerî, başqe-başqe, dane destê xulamêd xwe û gote xulama: «Pêşîya min her'in, bira her kerî dûrî hev, li pey hev her'in». 17E'mir li yê pêşîyê kir û gotê: «Gava birê min Esaw r'astî te bê û ji te bipirse: ‹Tu k'ê yî û tê k'uda her'î? Û evêd li pêşîya te yêd k'ê ne?› 18Hingê tu bêje: ‹Ev yêd xulamê te Aqûb in, evana p'êşk'êş xweyê xwe Esawr'a şandine, va ye ew xwexa jî li pey me tê›». 19Aha jî t'emî da yê duda, yê sisîya û h'emûyêd ku li pey kerîya diçûn û got: «Aha bêjinê gava hûn r'astî Esaw bên 20û bêjinê: ‹Va ye xulamê te Aqûb jî li pey me tê›». Çimkî ewî xwexa xwer'a digot: «Bi van p'êşk'êşêd ku ez berî xwe dişînim, ezê dilê wî bik'ir'im, paşê r'ûyê wî bibînim, belkî ew min qebûl ke». 21P'êşk'êş pêşîya wî çûn, lê Aqûb şeva xwe zomêda derbaz kir.

Destegulaşa Aqûb

22Aqûb wê şevê r'abû, her du jinêd xwe, her du carîyêd xwe û her yanzdeh kur'êd xwe hildan û tenikayîya Yaboqr'a derbaz bû 23û ew hildan avê xistin derbaz kirin, her tiştêd xwe, çî wî hebû derbaz kirin. 24Aqûb t'enê ma. Merivek h'eta sarê sibehê jêr'a k'ete destegulaşê. 25Ewî dît ku li Aqûb nikare, ew li sêvika qarç'ika wî k'et û dema destegulaşê Aqûb qarç'ikêda sist bû. 26Hingê ewî gote Aqûb: «Min ber'de ez her'im, çimkî va ye sibeh zelal dibe». Aqûb got: «H'eta tu dua li min nekî ez te ber'nadim». 27Ewî gote wî: «Navê te çî ye?» Aqûb got: «Aqûb e». 28Ewî got: «Îdî navê te Aqûb neyê gotin, lê Îsraêl[*], çimkî tu Xwedê û merivar'a k'etî h'ucetê û tu ser k'etî»+. 29Hingê Aqûb pirsî û got: «Hîvî dikim, navê xwe bêje». Ewî got: «Tu çima navê min dipirsî?» Û li wî cîyî dua li wî kir+. 30Aqûb navê wî cîyî danî Pinîyêl[*] û got: «Çimkî min Xwedê r'û bi r'û dît û ez sax mam»+.

31Û gava ew ji Pinuêlê derbaz bû, r'o derk'et û Aqûb qarç'ikêda dikulîya. 32Lema jî h'eta r'oja îro, zar'êd Îsraêlê ç'îlê ser sêvika qarç'ikê naxwin. Çimkî li ç'îlê sêvika qarç'ika Aqûb k'et.

33

Lihevhatina Aqûb û Esaw

33^1Aqûb serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê wê Esaw tê, çarsid mêr jî pêr'a. Hingê ewî zar' belayî li ser Lêayê, R'ahêlê û her du carîya kirin. 2Carî zar'êd wanva avîtine pêşîyê, Lêa zar'êd wêva avîtine pey wan, R'ahêl û Ûsiv jî avîtine paşîyê. 3Aqûb da pêşîya wan û h'eta gihîşte birê xwe, h'eft cara h'eta e'rdê dever'ûya çû. 4Hingê Esaw bezî çû pêşîya wî, ew h'emêz kir, destê xwe stukura wîr'a bir, ew r'amûsa û li ser hevda girîyan. 5Esaw serê xwe ku bilind kir, ç'e'v k'ulfeta û zar'a k'et, got: «Ev çî te ne?» Aqûb got: «Evana zar'êd ku Xwedê bi r'e'ma xwe dane xulamê te ew in». 6Hingê carî zar'êd xweva nêzîk bûnê û dever'ûya çûn. 7Lêa zar'êd xweva jî nêzîk bûnê û dever'ûya çûn. Paşê jî R'ahêl û Ûsiv nêzîk bûnê û dever'ûya çûn. 8Esaw pirsî: «Meremê wan k'omêd ku ez r'êva r'astî wan hatim çî ye?» Aqûb got: «Bona li ber ç'e'vê xweyê xwe k'erem dîtinêye». 9Esaw got: «Hebûka min geleke birê min, ya te bira ter'a be». 10Aqûb got: «Na, hîvî dikim, heger min li ber ç'e'vê te k'erem dîtîye, p'êşk'êşa min ji destê min bigire. Çimkî min r'ûyê te usa dît, tê bêjî yek r'ûyê Xwedê bibîne û tu ji min r'azî yî. 11Hîvî dikim, vê bimbarekîyê, ya ku min ter'a anîye qebûl ke, eva dayîna ji r'e'ma Xwedê ye, her tiştê min hene». Û zor lê kir ewî jî hilda. 12Esaw got: «Em r'abin r'êk'evin, ezê li pêşîya te her'im». 13Aqûb gote wî: «Xweyê minva e'yan e, ku zar'ok nazik in û pez dewar jî zayî ye, heger r'ojekê zû-zû bajon, h'emû kerîyê qir' bin. 14Hîvî dikim, bira xweyê min pêşîya xulamê xwe her'e, ezê xwer'a hêdî-hêdî nigê h'eywanêd li ber xwe û nigê zar'ar'a bêm, h'eta bigihîjime Sêhîrê cem xweyê xwe».

15Esaw got: «Wekî usa ye, ez çend merivêd t'evî xwe, li cem te bihêlim». Aqûb got: «Bona çi? T'enê bira ez ber ç'e'vê xweyê xwe k'eremê bibînim». 16Wê r'ojê Esaw r'îya xweda veger'îya Sêhîrê. 17Aqûb k'oç' kir çû Sûkotê û xwer'a mal çêkir, h'eywanêd xwer'a h'olik[*] çêkirin. Bona vê yekê navê wî cîyî danî Sûkot[*].

18Gava Aqûb ji Paddan-Aramê hat û sax-silamet gihîşte welatê Kenanê, bajarê Şixemê, li ber bajêr kon vegirtin+. 19Ew e'rdê ku kon lê vegirtibû, ew ji destê zar'êd Hamorê bavê Şixem, bi sed nalê p'era k'ir'î+. 20Li wir gorîgehek çêkir û navê wê danî Êl-Elohê-Îsraêl[*].

34

Dîna û Şixem

34^1Dîna, qîza Lêayê bû, ku Aqûbr'a anî bû, ew derk'et ku qîzêd wî welatî bibîne. 2Şixemê kur'ê Hamorê h'îwî, axê wî welatî ew dît, dest avîte wê û bi destê zorê ew r'ûr'eş kir. 3Dilê wî k'ete qîza Aqûb Dînayê, bi dil û can ew begem kir û dilê wêr'a xeberda. 4Şixem gote Hamorê bavê xwe: «Vê qîzikê minr'a bixwaze». 5Aqûb bihîst ku ewî qîza wî Dîna r'ûr'eş kirîye, lê çimkî kur'êd wî çolê li ber kerîya bûn, qet deng nekir h'eta ku ew hatin. 6Hamorê bavê Şixem, çû Aqûbr'a ku xeber de. 7Kur'êd Aqûb gava bihîstin ew jî ji çolê hatin, bîna xwe teng kirin û gelekî hêrs k'etin. Çimkî evî namûsa Îsraêlêr'a lîst, wekî dest avîte qîza Aqûb. Ewî tiştekî nebûyî kir+. 8Hamor wanar'a k'ete xeberdanê û got: «Dilê kur'ê min Şixem k'etîye qîza we, hîvî dikim, ewê bidine wî+. 9Bibine xizimê me. Qîzêd xwe bidine me, qîzêd me jî xwer'a bibin. 10T'evî me bimînin, ev welatê ber we be, navda bimînin, t'ucaretîyê bikin, navda xwer'a xiznê qazinc kin». 11Şixem gote bav û birayêd keç'ikê: «Bira ez li ber ç'e'vê we k'eremê bibînim, hûn çi ji min bixwazin, ezê bidim. 12Qelen û xelatêd giran bikine ser stûyê min, devê we çi bixwaze jî ezê bidim, t'enê wê qîzê bidine min»+. 13Ewî ku xûşka wan Dîna r'ûr'eş kiribû, kur'êd Aqûb bi h'ilek'arî caba Şixem û bavê wî Hamor dan 14û gotine wan: «Em nikarin vê yekê bikin, ku xûşka xwe bidine yekî nesinet. Eva mer'a qareke giran e+. 15Lê belê emê t'enê bi vî şertî t'evî we qayl bin, heger hûn bibine mîna me, ji we her qisimê mêr bê sinetkirinê, 16hingê emê qîzêd xwe bidine we û qîzêd we jî xwer'a bînin, emê t'evî we bimînin û bibine cime'tek. 17Lê heger hûn guhdarîya me nekin, neyêne sinetkirinê, emê qîza xwe hildin û her'in». 18Ev gotina wan li Hamor û kur'ê wî Şixem xweş hat. 19Ewî xortî ev yek derengî neêxist, çimkî ewî gelekî qîza Aqûb begem kiribû. Ew mala bavê xweda, yê herî xweyîqedir bû. 20Hamor, kur'ê xwe Şixemva hatine li ber dergehê[*] bajarê xwe, t'evî mêrêd bajêr xeberdan û gotin: 21«Ev merivana mer'a dostîyê dikin, awa bira welêtda bimînin, t'ucaretîyê têda bikin, va ye welatî li ber wan mezin e. Werin em qîzêd wan xwer'a bînin, qîzêd xwe jî bidine wan. 22Lê t'enê ew vî şertîda t'evî me qayl in bimînin û bibine cime'tek, heger ji me her qisimê mêr bê sinetkirinê, çawa ku ew têne sinetkirinê. 23Gelo kerîyêd wan, hebûka wan, h'emû h'eywanêd wan wê nebine yêd me? T'enê dimîne ku em wanr'a qayl bin, ewê t'evî me bimînin». 24H'emûyêd ku ji dergehê bajarê wîva derdik'etin, guhdarîya Hamor û kur'ê wî Şixem kirin û h'emû zar'êd nêrîn ku ji dergehê bajarê wîva derdik'etin, hatine sinetkirinê.

25R'oja sisîya, gava ewe hê êşêda bûn, du kur'êd Aqûb, birêd Dînayê, Şimh'ûn û Lêwî, her yekî şûrê xwe hilda û k'etine bajêr, t'u kes dernek'ete pêşîya wan, h'emû zar'êd nêrîn kuştin. 26Hamor û kur'ê wî Şixem avîtine li ber devê şûra kuştin, ji mala Şixem Dîna hildan û derk'etin. 27Kur'êd Aqûb ser kuştîyada veger'îyan, bajar t'alan kirin, bona ku xûşka wan r'ûr'eş kiribûn. 28R'ahiştine pez û dewarêd wan, k'er û her tiştêd wane ku li bajêr û zevîyada hebû birin. 29H'emû hebûka wan, zar' û jinêd wan hêsîr hildan û her tiştêd malada t'alan kirin. 30Aqûb Şimh'ûn û Lêwîr'a got: «We ez li ber ç'e'vê binelîyêd kenanîya û pirîzzî ya avîtim, ev bela anî serê min. Merivêd min hindik in, wê t'opî ser min bin û min xin, ezê mala xweva dest û p'îya her'im». 31Wana got: «Lê cayîz bû ku mîna qavekê anîne serê xûşka me?»

35

Aqûb diçe Bêt'-Êlê

35^1Xwedê gote Aqûb: «R'abe hilk'işe her'e Bêt'-Êlê, li wir bimîne û gorîgehekê çêke bona Xwedêyê ku teva xuya bû, gava tu ji ber birayê xwe Esaw r'evîyî»+. 2Aqûb gote neferêd xwe û h'emûyêd t'evî xwe: «Xwedêyêd xerîbe nava xweda bigirin bavêjin, paqij bin û k'incê xwe biguhêzin. 3Û em r'abin berbi jor her'ine Bêt'-Êlê, li wir gorîgehekê wî Xwedêyîr'a çêkim, yê ku r'oja tengasîya minda dengê min bihîst û wê r'îya ku ez têda çûm t'evî min bû». 4Hingê wan h'emû xwedêyêd xerîb, çi destêd wanda hebûn û guharêd guhêd xweda dane Aqûb. Aqûb ew li bin dara me'zêye[*] nêzîkî Şixemê ç'e'l kir+. 5Û ew r'êk'etin, sawa Xwedê k'ete li ser bajarêd der-dorêd wan û pey kur'êd Aqûb nek'etin. 6Aqûb xwexa û h'emû cime'ta pêr'a hate Lûzê, awa gotî Bêt'-Êlê, e'rdê Kenanê. 7Li wir gorîgehek çêkir û navê wê danî Êl-Bêt'-Êl[*]. Çimkî li wir Xwedê wîva xuya bibû, gava ew ji ber birayê xwe r'evî bû+.

8Xweykirîya R'êvêkayê, Divora mir, ew binîya Bêt'-Êlê, bin me'zêda hate definkirinê û navê wir hate danîn Alon-Baqût[*]+.

9Gava Aqûb ji Paddan-Aramê dihat, Xwedê dîsa wîva xuya bû û dua li wî kir. 10Û Xwedê gotê: «Navê te Aqûb e! Lê îro şûnda ter'a Aqûb nebêjin, lê navê te Îsraêl be». Û navê wî danî Îsraêl+. 11Û Xwedê gote wî:

«Ez Xwedêyê Herî Zor im,
şîn be û li hev zêde be.

Wê ji te miletek û mixulqetêd mileta derên.

Û ji bedena te p'adşayê derên+.

12Ew welatê ku min dabû Birahîm û Îshaq,
ezê bidime te,
pey ter'a jî wî welatî ezê bidime zur'eta te».

13Û Xwedê ji wî cîyê ku pêr'a xeber dida, jorva hate hilatinê. 14Aqûb li wî cîyê ku Xwedê pêr'a xeberda h'eykelek da sekinandinê, h'eykelekî kevirî. Ser kêlikêda dîyarîya serdakirinê û r'ûn r'ête ser+. 15Aqûb navê wî cîyê ku Xwedê pêr'a xeber dabû danî Bêt'-Êl+.

Mirina R'ahêlê

16Ji Bêt'-Êlê k'oç' kirin, hindik mabû ku bigihîştana Efrat'ê, R'ahêl k'ete li ber zar'ê û gelekî cefa k'işand. 17Gava gelekî cefa dik'işand, pîredergûşê gote wê: «Netirse eva jî ter'a kur' e»+. 18Gava ewê r'uh'ê xwe dida, li ber mirinê navê wî danî «Ben-Onî[*]». Lê bavê navê wî danî Binyamîn[*]. 19Û R'ahêl mir, ew li ser r'îya Efrat'ê, awa gotî Beytleh'mê hate definkirinê+. 20Aqûb li ser t'irba wê kevirek da sekinandinê, ku h'eta îro jî kevirê t'irba R'ahêlê ye. 21Îsraêl k'oç' kir çû, konê xwe li pişta Mîgdal-E'der vegirt. 22Gava Îsraêl li wî welatî dima, R'ûbên çû dest avîte carîya bavê xwe Bîlhayê. Îsraêl ev yek bihîst[*].

Kur'êd Aqûb

Donzdeh kur'êd Aqûb hebûn+. 23Kur'êd Lêayê: Nixurîyê Aqûb R'ûbên, Şimh'ûn, Lêwî, Cihûda, Îsaxar û Zebûlon bûn. 24Kur'êd R'ahêlê: Ûsiv û Binyamîn bûn. 25Kur'êd carîya R'ahêlê, Bîlhayê: Dan û Neftelî bûn. 26Kur'êd carîya Lêayê, Zîlpayê: Gad û Aşêr bûn. Evana bûn kur'êd Aqûbe ku Paddan-Aramda jêr'a bibûn.

Mirina Îshaq

27Aqûb hate Mamrê, Qîryat-Arbayê, awa gotî Hêbronê li cem bavê xwe Îshaq, wî cîyê ku Birahîm û Îshaq xerîbî derbaz kiribûn+.

28R'ojêd e'mirê Îshaq sed h'eyştê sal bûn. 29Îshaq kal bibû, ji e'mirê xwe t'êrbûyî, r'uh'ê xwe da û mir. Ew t'evî cime'ta xwe bû, kur'êd wî Esaw û Aqûb ew defin kirin+.

36

Serecema r'ik'inyata Esaw

36^1•Ev e serecema r'ik'inyata Esaw, awa gotî Edom+. 2Esaw qîzêd kenanîya xwer'a xwestin: E'daha qîza Êylonê h'îtî û Oholîvamaya qîza E'nayê kur'ê Sîvonê h'îwî. 3û qîza Îsmayîl, xûşka Nêbayot, Basmet'+. 4E'dahê Esawr'a Elîfaz anî. Basmet'ê R'ihûêl anî, 5Oholîvamayê Yehûş, Yalam û Qorax anîn. Ev in kur'êd Esaw, yêd ku welatê Kenanêda jêr'a bûn.

6Esaw r'abû jinêd xwe, kur' û qîzêd xwe û h'emû merivêd mala xwe, kerî û gar'anêd xwe, h'emû h'eywanêd xwe û h'emû hebûka xweye ku welatê Kenanêda qazinc kiribû hildan, ji r'ûyê birê xwe Aqûbda çû welatekî din. 7Çimkî hebûka wan gelek bû, nikaribûn hevr'a bimana, welatê ku ew têda çawa xerîb diman, t'êra wan nedikir ji dest kerî û gar'anêd wan. 8Esaw, awa gotî Edom, li ç'îyayê Sêhîrê cî-war bû.

9Ev e serecema r'ik'inyata Esawê bavê edomîya, li serê ç'îyayê Sêhîrê. 10Navê kur'êd Esaw ev in: Elîfaz, kur'ê Esawî ji E'dahê. R'ihûêl, kur'ê Esawî ji Basmet'ê. 11Kur'êd Elîfaz, Têman, Omar, Sipo, Get'am û Qinaz bûn. 12T'îmna, carîya Elîfazê kur'ê Esaw bû, ewê jî Elîfazr'a Amalêk anî. Ev bûn kur'êd E'daha jina Esaw+. 13Kur'êd R'ihûêl ev in: Nah'at, Zerah, Şamma û Mîsah, ev bûn kur'êd Basmet'a jina Esaw. 14Kur'êd Esaw, yêd ku Oholîvamaya qîza E'nayê kur'ê Sîvonê Esawr'a anîn, ev in: Yehûş, Yalam û Qorax.

15Ev in bavê berekêd zar'êd Esaw. Bavêd berekêd zar'êd Elîfazê kur'ê Esawî nixurî, ev bûn: Bavê bereka xwe Têman, bavê bereka xwe Omar, bavê bereka xwe Sipo, bavê bereka xwe Qinaz, 16bavê bereka xwe Qorax, bavê bereka xwe Get'am, bavê bereka xwe Amalêk. Evana li welatê Edomêda bavêd berekêd Elîfaz bûn, kur'êd E'dahê bûn. 17Ev in zar'êd R'ihûêl kur'ê Esaw: Bavê bereka xwe Nah'at, bavê bereka xwe Zerah, bavê bereka xwe Şamma, bavê bereka xwe Mîsah. Evana li welatê Edomêda bavêd berekêd R'ihûêl bûn, kur'êd Basmet'a jina Esaw bûn. 18Ev in kur'êd Oholîvamaya jina Esaw: Bavê bereka xwe Yehûş, bavê bereka xwe Yalam, bavê bereka xwe Qorax. Evana bûn bavê berekêd zar'êd Oholîvamaya jina Esaw, qîza E'nayê. 19Ev in kur'êd Esaw, awa gotî Edom û ev in mîrêd wan.

Kur'êd Sêhîr

20•Ev in kur'êd Sêhîrê h'orî, ku li wî welatîda diman: Lotan, Şoval, Sîvon, E'na,+
21Dîşon, Eser û Dîşan. Ev in kur'êd Sêhîr, bavê berekêd h'orîya welatê Edomêda. 22Kur'êd Lotan H'orî û Hêymam bûn, xûşka Lotan T'îmna bû. 23Kur'êd Şoval ev bûn: E'lwan, Manah'at', Eybal, Şifo û Onam. 24Kur'êd Sîvon ev bûn: Aya û E'na. Eva ew E'na bû, yê ku li çolê kanîyêd avêd germ dîtibûn, gava k'erêd bavê xwe Sîvon diç'êrandin. 25Ev in zar'êd E'na, Dîşon û Oholîvama qîza E'na. 26Ev in kur'êd Dîşon: H'emdan, Eşban, Ît'ran û K'iran. 27Ev in kur'êd Eser: Bîlhan, Zahavan û Ekan. 28Ev in kur'êd Dîşan: Ûs û Aran. 29Ev in bavê berekêd h'orîya: Bavê bereka xwe Lotan, bavê bereka xwe Şoval, bavê bereka xwe Sîvon, bavê bereka xwe E'na, 30bavê bereka xwe Dîşon, bavê bereka xwe Eser, bavê bereka xwe Dîşan. Ev in bavê berekêd h'orîya, li welatê Sêhîrêda, li gora bave'şîrêd berekêd xwe.

P'adşayêd Edomê

31•Ev in ew p'adşayêd ku welatê Edomêda, berî p'adşayê îsraêlîyayî e'wlin, p'adşatî kirin. 32Belayê kur'ê Beûr li ser Edomê p'adşatî kir. Navê bajarê wî Dînhava bû. 33Bela mir, dewsa wî Yovavê kur'ê Zerahê Bozrayî p'adşatî kir+. 34Yovav mir, dewsa wî H'ûşamê ji welatê temanîya p'adşatî kir+. 35H'ûşam mir, dewsa wî Hadadê kur'ê Bedad p'adşatî kir, yê ku li t'opraxa Mowabêda qir'a Midyana anî. Navê bajarê wî E'wît' bû. 36Hadad mir, dewsa wî Samlayê ji Masrêqaye p'adşatî kir. 37Samla mir, dewsa wî Şawûlê ji R'eh'obot'a devê ç'êm p'adşatî kir. 38Şawûl mir, dewsa wî Bae'l-Henanê kur'ê Ek'bor p'adşatî kir. 39Bae'l-Henanê kur'ê Ek'bor mir, dewsa wî Hadar p'adşatî kir. Navê bajarê wî Pahû bû. Navê jina wî Mihêtabêl bû, eva qîza Matrêd, nebîyê Mê-Zahavê bû.

40Ev in navê bavêd berekêd ku ji Esaw bûne, li gora berek û cîyêd xwe navêd xweva: Bavê bereka xwe T'îmna, bavê bereka xwe E'lwah, bavê bereka xwe Yet'êt,+
41bavê bereka xwe Oholîvama, bavê bereka xwe Êlah, bavê bereka xwe Pînon, 42bavê bereka xwe Qinaz, bavê bereka xwe Têman, bavê bereka xwe Mîbsar, 43bavê bereka xwe Magdîyêl, bavê bereka xwe Îram. Ev in bavê berekêd Edomê li gora cî-warêd xwe û welatê milk'ê xweda. Esaw bavê edomîya ye.

37

Ûsiv û biratîya wî

37^1Aqûb li welatê xerîbîya bavê xwe, welatê Kenanêda cî-war bû. 2Ev e serhatîya r'ik'inyata Aqûb: Ûsiv h'ivdeh salî bû, t'evî birayêd xwe li ber pêz bû. Ew sivikê nava kur'êd jinbavêd xwe Bîlhayê û Zîlpayêda bû. Ûsiv cab-sawêd wane xirab bavê xwer'a danîn. 3Îsraêl ji nava kur'êd xweda, ji h'emûya ze'ftir Ûsiv h'iz dikir, çimkî ew kur', mezinaya wîda bibû û ewî k'inceke r'eng-r'engî û dirêj jêr'a çêkir. 4Bira dîna xwe danê, ku bavê wan, wî ji h'emû bira ze'ftir h'iz dike, ew li ber ç'e'vê wan r'eş bû û nikaribûn zarê xweş pêr'a xeberdana.

5Ûsiv xewnek dît, r'abû birêd xwer'a gilî kir, hingê ew hê li ber ç'e'vê wan k'et. 6Ewî gote wan: «Hîvî dikim guh bidine vê xewna ku min dîtîye. 7Awa eme zevîyêda me gur'z girê didan, min dîna xwe dayê wê gur'zê min r'abû t'îk sekinî, lê awa gur'zêd we dora wî girtin û li ber gur'zê min ta bûn». 8Birayêd wî gotinê: «Ku usa ye tê li ser me bibî p'adşa? Yan li ser me bibî h'akim?» Û bona xewn û xeberêd wî hê gelekî jenandine wî. 9Xewneke din jî dîsa dît, r'abû ew birayêd xwer'a gilî kir û got: «Awa min xewneke din jî dît: min dîna xwe dayê wê hîv û r'o û yanzdeh steyrkava li ber min ta dibûn». 10Gava ewî bav û birayêd xwer'a gilî kir, bavê wî lê hilat û gote wî: «Ev çi xewn e, ku te dîtîye? Çima ez û dîya te û birayêd teva, emê bên li ber te h'eta e'rdê ta bin?» 11Birayêd wî h'evsûdîya wî kirin, lê bavê ev yek dilê xweda xwey kirin.

12Birayêd wî çûne Şixemê li ber kerêd pezê bavê xwe. 13Îsraêl gote Ûsiv: «Ne birayêd te li Şixemê li ber pêz in? Were ez te bişînime cem wan». Ûsiv got: «Ez hazir im»+. 14Aqûb gote wî: «Hela her'e bizanibe k'a birayêd te silamet in û pezî çawa ne. Xeberekê minr'a bîne». Ew şande deşta Hêbronê. Gava ew çû Şixemê,+
15mêrek r'astî wî hat, ku ew li deştê ber'îyêda diger'îya û wî merivî jê pirsî: «Tu li çi diger'î?» 16Ewî gotê: «Ez li birayêd xwe diger'im, hîvî dikim bêje min, ew li k'îderê pêz diç'êrînin?» 17Wî merivî got: «Wan ji vir bar kir çûn. Min bihîst ku wan digotin: ‹Em her'ine Dot'anê›». Ûsiv pey birayêd xwe k'et û ew li Dot'anê dîtin+. 18Gava ew dûrva dîtin, hê nêzîkî wan ne bibû, xeyba wî kirin ku wî bikujin. 19Û hevr'a gotin: «Va ye, yê xweyê xewna tê! 20De werin em vî bikujin û bavêjine nava ji van ç'e'la ç'e'lekê. Emê bêjin ku r'e'wirekî beyanî ew xwarîye. Emê t'eselîya xewnêd wî kin, k'a wê çawa bin!» 21R'ûbên bihîst û ew ji destê wan xilaz kir û got: «Em vî nekujin». 22R'ûbên gote wan: «Xûnê ner'êjin, ewî bavêjine vê ç'e'la çolê, destê xwe hilnedine li ser wî». Ewî ev yek got, wekî ew ji destê wan xilaz kira û li bavê veger'anda. 23Û gava Ûsiv hat gihîşte birayêd xwe, k'inca Ûsiv jê êxistin, awa gotî ew k'inca wîye r'eng-r'engîye dirêj ku li wî bû. 24Û ew girtin avîtine ç'e'lekê, ew ç'e'l vala bû av têda t'unebû+. 25R'ûniştin nanê xwe bixwin.

Wana dîna xwe danê wê k'arvanê îsmayîlîya ji Gîle'd tê. Deveyêd wan bi bihareta, melh'emê û zimir barkirî bûn, berjêr dibirine Misirê. 26Hingê Cihûda gote birayêd xwe: «Emê çi k'arê bibînin, heger em birê xwe bikujin û xûna wî veşêrin? 27Werin em wî bifiroşine îsmayîlîya û bira destê me li wî nek'evin. Çimkî ew birayê me ye, ji xûn û qinêta me ye». Birayêd wî gur'a wî kirin+. 28Midyanîyêd[*] bazirgan ku derbaz dibûn, Ûsiv ji ç'e'lê k'işandin derxistin û Ûsiv bi bîst zîvî firotine îsmayîlîya*. Wana jî Ûsiv birine Misirê.

29R'ûbên ser ç'e'lêda veger'îya, dîna xwe dayê ku Ûsiv ç'e'lêda nîne. Hingê ewî k'incê xwe qelaştin, 30li ser birayêd xweda veger'îya û got: «Kur'ik t'une! Û ez, ez k'uda her'im?»

31Nêrîk serjêkirin û k'inca Ûsiv hildan xûnêda kirin. 32Ew k'inca r'eng-r'engîye dirêj şandin, anîn dane bavê xwe û gotin: «Me ev dîtîye, hîvî dikim, dîna xwe bidê, eva k'inca kur'ê te ye, tê nas kî, yan na?» 33Ewî k'inc nas kir û got: «Eva k'inca kur'ê min e! R'e'wirekî beyanî ew xwarîye, Ûsiv hatîye dir'andinê!» 34Aqûb k'incêd xwe qelaştin, k'urx li navk'êlka xwe girêda û gelek r'oja şîna kur'ê xwe kir+. 35H'emû kur'êd wî û h'emû qîzêd wî r'abûn ku dil bidine li ber wî, lê ewî qebûl ne dikir û digot: «Ezê bi dilekî kul her'ime Dîyarê Mirîya, li cem kur'ê xwe». Û bavê wî girîya bona wî. 36Midyanîya ew Misirêda firotine Potîfarê wezîrê Firewinî serwêrê nobedara.

38

Cihûda û T'amara

38^1Û usa qewimî, ku wî çaxî Cihûda ji cem birayêd xwe berjêr bû, çû cem merivekî e'dûllamî, navê wî H'îra. 2Li wê derê Cihûda qîza Şûa merivekî kenanî dît, ew stand serê xwe wêr'a danî. 3Ewa pê ma kur'ek anî, Cihûda navê wî danî Er. 4Ew dîsa pê ma kur'ek anî, navê wî danî Onan. 5Ewê dîsa kur'ek anî, navê wî danî Şêlah. Gava ewê ew zar' anî, Cihûda li K'izîbê bû.

6Cihûda kur'ê xweyî nixurî Err'a qîzek anî, navê wê T'amara. 7Kur'ê Cihûdayî nixurî Er, li ber ç'e'vê Xudan yekî xirab bû û Xudan ew kuşt. 8Cihûda gote Onan: «Borcê t'îyîtîyê biqedîne: t'evî jina birê xwe r'azê, wê bistîne û zur'etê pey birê xwe xe»+. 9Onan fe'm kir, ku ew zur'eta wî nayê h'esabê, gava t'evî jinbira xwe r'adiza, ewî meya xwe dir'ête e'rdê, ku zur'etê li pey birê xwe nexe. 10Ev kirina wî li ber ç'e'vê Xudan xirab k'ifş kir, ew jî kuşt. 11Cihûda gote bûka xwe T'amarayê: «Jinebî mala bavê xweda r'ûnî, h'eta kur'ê min Şêlah mezin be». Çimkî digot: «Belkî ew jî mîna birayêd xwe bimire». T'amara çû li mala bavê xwe r'ûnişt.

12Gelek wext derbaz bû, qîza Şûayê jina Cihûda mir. Cihûda baristan bibû, r'abû xwexa bi t'evî dostê xwe H'îrayê e'dûllamî hevraz çû T'îmnahê, cem pezbir'êd kerê pezêd xwe. 13Hingê cab dane T'amarayê gotin: «Va ye xezûrê te hevraz tê T'îmnahê pezê xwe bibir'e». 14Evê k'inca jinebîtîya xwe ji xwe êxist, xwe xêlî kir û xwe p'êç'a û ber dergehê Eynayîmê, li ser r'îya T'îmnahê r'ûnişt. Çimkî ewê dît ku Şêlah mezin bûye û ew nedane wî. 15Gava Cihûda ç'e'v wê k'et, wî t'irê ew qavek e, çimkî ewê r'ûyê xwe nixamtibû. 16Ji r'ê dager'îya berbi wê çû û gotê: «Tê qayl bî ku serê xwe minr'a daynî?» Çimkî wî nizanibû ku ew bûka wî ye. Ewê got: «Tê çi bidî min ku tu serê xwe minr'a daynî?» 17Ewî got: «Ezê ji nava kêrî karekê ter'a bişînim». Ewê got: «Tê çi k'efîl bihêlî h'eta ku tu bişînî?» 18Ewî got: «Ez çi k'efîl bihêlim?» Ewê got: «K'a mora xwe, benpişta xwe û darê destê xwe». Ewî jî ew tişt dane wê û serê xwe pêr'a danî. Û ew ji wî h'emle derk'et. 19T'amara r'abû çû, xêlîya li ser xwe hilda û k'inca jinebîtîya xwe li xwe kir.

20Cihûda bi destê dostê xwe e'dûllamî kar şand, wekî k'efîl ji destê wê k'ulfetê bistîne, lê ewî ew nedît. 21Ji merivêd wir pirsî û got: «Ewa xwefroşe[*] li serê r'îya Eynayîmê k'u ye?» Lê wana got: «Li vir xwefroş t'une bûye». 22Ew veger'îya cem Cihûda û gotê: «Min ew nedît, merivêd li wir jî gotin: ‹Li vir xwefroş t'une bûye›». 23Cihûda got: «Bira hema jêr'a be, t'enê em nebine r'obet. Va ye min ev kara şand, lê te ew nedît».

24Pey sê mehar'a, gotine Cihûda: «Bûka te T'amara qavî kirîye û niha ji wê qavîyê giran e». Cihûda got: «Wê derxin û bira ew bê şewitandinê»+. 25Gava ew derdixistine derva, ewê cab ser xezûrê xweda şand û got: «Ez ji ewî xweyê van tişta giran im» û got: «Hîvî dikim bira bizanibe vê morê, benpiştê û dar nas dikî?» 26Hingê Cihûda naskirin û got: «Ew ji min r'asttir e, çimkî min ew neda kur'ê xwe Şêlah». Û îdî neçû cem wê+.

27Û gava k'ete li ber r'azanê, xuya bû ku va ye zikada cêwî ne. 28Çaxê zar' dibûn, destek xuya bû, pîredergûşê benekî sor li destê wîva girêda û got: «Eva yê e'wlin e». 29Ewê ku destê xwe çawa paşda k'işand, birayê wîyî din bû. Hingê ewê got: «Te çi qeliştok bona xwe vekir!» Hingê navê wî Pêrês[*] hate danînê. 30Peyr'a birê wîyî ku benê sor li destê wîva girêdayî bû. Hingê navê wî Zerah[*] hate danînê.

39

Ûsiv Misirêda

39^1Ûsiv berjêrî Misirê kirin. Wezîrê Firewin, Potîfarê misirîyî serwêrê nobedara, ew ji destê îsmayîlîyêd ku ew berjêr biribûne wir k'ir'î+. 2Xudan t'evî Ûsiv bû, ew yekî xêrî jêhatî bû û mala axayê xweyî misirîda dima. 3Axayê wî dît ku Xudan pêr'a bû û her tiştê ku ew dike, Xudan bi destê wî li hev tîne. 4Ûsiv li ber ç'e'vê wî k'erem dît û ew bû berdestîyê wî. Ewî ew kire berpirsîyarê mala xwe û h'emû hebûka xwe da destê wî. 5Wî çaxîda gava ewî ew kire berpirsîyarê mala xwe, Xudan bona xatirê Ûsiv, dua h'emû hebûka mala misirî kir, çawa ku ya malda, usa jî ya e'rdê. 6Û çî wî hebû h'emû destê Ûsivda hişt û ew haş tiştekî mala xwe t'une bû, pêştirî wî nanê ku dixwar.

Ûsiv bejin û balêda yekî berbiç'e'v û bedew bû. 7Pey van yekar'a, usa bû ku jina axayê wî ç'e'v berda Ûsiv û gotê: «Serê xwe minr'a dayne». 8Lê ewî t'exsîr kir û gote jina axayê xwe: «Axayê min haş ji pê t'une mala wîda çî wî cem min heye û h'emû hebûka xwe daye destê min. 9Vê malêda jî ji min mezintir kes t'une û tiştek jî ewî ji min na-na nekirîye pêştirî te, çimkî tu jina wî yî, ezê çawa vê xirabîya mezin bikim û li ber Xwedê gune bikim?»+
10Evê ku her r'o aha digote Ûsiv, lê ewî gur'a wê nedikir, ku ew t'evî wê r'azê yan t'evî wê be.

11Û r'ojekê, gava ew k'ete malê, ku şixulê xwe bike û ji merivêd wê malê jî kesek ne malda bû, 12hingê xanimê dest avîte k'inca wî girt û got: «Serê xwe minr'a dayne». Lê ewî k'inca xwe destê wêva berda û r'evî derk'ete derva. 13Çaxê ewê dîna xwe dayê, ku ewî k'inca xwe dêstva berda û r'evî derva, 14ewê gazî merivêd mala xwe kirin, wanr'a gilî kir û got: «Hela dîna xwe bidinê, evî çû îbranîk anî ku namûsa mer'a bilîze. Eva hate cem min, ku dest bavêje min, lê min bi dengê bilind kire qar'în. 15Evî ku bihîst min dengê xwe bilind kir û kire qar'în, k'inca xwe li cem min hişt û r'evî derk'ete derva»+.

16Û ewê k'inca wî li cem xwe xwey kir, h'eta ku xweyê wê hate malê. 17Dîsa ev gotina xwe wek'iland gote wî: «Ew xulamê îbranîyî ku te mer'a anîye, hate cem min, ku namûsa minr'a bilîze. 18Lê gava min dengê xwe bilind kir û kire qar'în, ewî k'inca xwe hişt û r'evî derva».

19Û gava axayê wî ev xeber ji jina xwe bihîstin, ku jêr'a gilî kir got: «Xulamê te ev yek anî serê min». Hêrsa wî r'abû. 20Axayê Ûsiv ew girt avîte kelê, wî cîyê ku girtîyêd p'adşê girêdayî bûn. Û ew li wir kelêda ma. 21Lê Xudan t'evî Ûsiv bû û h'uba xweye amin da k'ifşê, usa ku ewî ber ç'e'vê serwêrê kelê k'erem dît+. 22Serwêrê kelê h'emû girtîyêd kelê dane destê Ûsiv. Û çi ku li wir dihate kirinê, ewî dida kirinê. 23Serwêrê kelê dîna xwe nedida wan tiştêd destê wîda, çimkî Xudan t'evî wî bû û h'emû şixulê wî Xudan jêr'a li hev danî.

40

Ûsiv kelêda du xewna şirovedike

40^1Û usa qewimî, ku pey van yekar'a, şeravdar û nanpêjê p'adşê Misirê, hindava xweyê xwe, p'adşê Misirêda neheqî kirin. 2Hêrsa Firewin li ser du wezîrêd wî, awa gotî li serwêrê şeravdar û serwêrê nanpêjê wî r'abû 3û ew avîtine girtîxana kela mala serwêrê nobedara, wî cîyê ku Ûsiv têda girtî bû. 4Serwêrê nobedara Ûsiv kire wek'îlê wan û ewî xizmetk'arîya wan dikir. Û evana hinek wext girtîxanêda man.

5Û şevekêda van her duya, şeravdar û nanpêjê p'adşê Misirê, yêd ku kelêda girtî bûn, her yekî ligora fe'mîna xewna, xewnê xwe dîtin+. 6Sibehê zû Ûsiv hate cem wan, dîna xwe dayê ku ewe va me'dekirî ne. 7Û ewî ji wan wezîrêd Firewin, yêd ku mala xweyê wîda t'evî wî girtîxanêda bûn pirsî: «Hûn çima îro mir'ûz kirî ne?» 8Wana gote wî: «Me xewn dîtine û kesek t'une ku şiroveke». Ûsiv wanr'a got: «Şirovekirin ji Xwedê ye! K'erem kin, minr'a bêjin»+.

9Serwêrê şeravdara xewna xwe Ûsivr'a gilî kir û got: «Xewna minda va ye k'oleke tirîyê ber min bû, 10li ser wê k'olê sê ç'iqil hebûn, ewê gupik da, gulêd wê vebûn û gûşîyêd tirîya gihîştin. 11K'asa Firewin jî destê minda bû, min tirî hildan, k'asa Firewinda guhaştin û k'as da destê Firewin». 12Ûsiv gote wî: «Şirovekirina wê ev e: sê ç'iqil, ew sê r'oj in. 13Sê r'oja şûnda Firewinê te bilind ke û dîsa wê te dayne li ser qulixa te û çawa tu cem wî şeravdar bûyî, tê dîsa mîna e'detê berê, k'asa Firewin bidî destê wî. 14Lê gava dergehekî xêrê li ser te vebe, min bînî bîra xwe, qencîkê jî minr'a bikî û li ber Firewin min bîr bînî, min ji vê malê derxî. 15Çimkî r'ast ez ji welatê îbranîya hatime dizînê, usa jî vira min tiştekî usa nekiribû, ku bik'etama vê zindanê».

16Serwêrê nanpêja dît, ku şirovekirina wî li wî xweş hat, gote Ûsiv: «Xewna minda va ne sê sele nanê sipî li ser serê min bûn, 17sela lape jorinda her cûr'e xwarinêd Firewin hebûn, yêd ku nanpêj çêdike û teyreda ji sela li ser serê min nikul dikirin dixwarin». 18Ûsiv lê veger'and û gotê: «Şirovekirina wê ev e: sê sele, ew sê r'oj in. 19Sê r'oja şûnda Firewinê te bilind ke û te dar xe, teyredeyê jî te nikul kin goştê te bixwin».

20R'oja sisîya, ku r'oja bûyîna Firewin bû, ewî mesrefek bona h'emû xulamêd xwe danî û ji nava xulamêd xwe, serwêrê şeravdara û serwêrê nanpêja bilind kirin[*]+. 21Serwêrê şeravdara danî li ser qulixa wî û ewî k'as da destê Firewin, 22lê serwêrê nanpêja dar xist, çawa Ûsiv şirovekiribû+. 23Îdî Ûsiv ne k'ete bîra serwêrê şeravdara û ewî ew bîr kir.

41

Ûsiv xewnêd Firewin şirovedike

41^1Û usa qewimî, ku du sala şûnda Firewin xewnek dît, va ye ew li devê ç'emê Nîlê sekinî bû 2û va ne h'eft noginêd bedewe k'ok ji Nîlê derk'etin û nava qamîşada ç'êrîyan. 3Pey wanr'a, dîna xwe dayê, va ne h'eft noginêd din jî, h'işkolekîye qav-qavkî ji Nîlê derk'etin, cem wan nogina li devê Nîlê sekinîn, 4û wan noginêd h'işkolekîye qav-qavkî, ew her h'eft noginêd bedewe k'ok xwarin, hingê Firewin h'işyar bû.

5Û ç'e'vê wî dîsa çûne li ser hev, ewî cara duda xewn dît, va ye li ser sapekê, h'eft simbilêd t'ijî û r'ind derdik'etin. 6Pey wanr'a va ye h'eft simbilêd valaye ji bayê r'ohilatê[*] şewitî şîn bûn, 7û wan simbilêd vala, ew her h'eft simbilêd t'ijîye r'ind h'ûfî xwe kirin. Firewin h'işyar bû, va ye xewn bû.

8Wê sibehê dilê Firewin ku ne r'ih'et bû, ewî şand gazî h'emû k'oç'eka û zaneyêd Misirê kirin û xewnêd xwe wanr'a gilî kirin, lê kesek t'unebû ku ew xewn Firewinr'a şirovekirana+.

9Hingê serwêrê şeravdara Firewinr'a xeberda û gotê: «Îro gunek'arîya min hate bîra min. 10Wê hingê gava Firewin hêrsa xwe li ser xulamêd xwe r'akir, ez avîtime girtîxana mala serwêrê nobedara, t'evî serwêrê nanpêja. 11Min û wî şevekêda xewn dîtin, me her yekî li gora fe'mîna xewna xwe, xewn dîtin. 12Li wir xortekî îbranî t'evî me hebû, ew xulamê serwêrê nobedara bû, me xewnêd xwe wîr'a gilî kirin, ewî mer'a şirovekirin, xewnêd me her yekî ewî r'ast mer'a şirovekirin+. 13Ewî çawa mer'a şirovekirin, usa jî bû, ez veger'îyame li ser qulixê xwe, lê ewê din hate darxistinê».

14Hingê Firewin şande pey Ûsiv. Ew bi lez ji zindanê derxistin, r'ûyê xwe kur' kir, k'incêd xwe guhastin û hate cem Firewin. 15Firewin gote Ûsiv: «Min xewn dîtîye, lê kesek t'une ku bikaribe minr'a şiroveke, min bihîstîye ku dibêjin: tu xewna dibihêyî û şirovedikî». 16Ûsiv li Firewin veger'and û gotê: «Ev h'unirê min nîne, lê Xwedêyê cabeke xêr bide Firewin»+. 17Firewin Ûsivr'a got: «Min xewn dît: va ye ez li devê Nîlê sekinî bûm, 18va ne h'eft noginêd bedewe k'ok ji Nîlê derk'etin û nava qamîşada ç'êrîyan. 19Pey wanr'a, min dîna xwe dayê, va ne h'eft noginêd din jî, jar, h'işkolekî û qav-qavkî, ku min t'emamîya welatê Misirêda yêd mîna wan usa h'işkolekî nedîtine, 20û wan noginêd h'işkolekîye qav-qavkî, ew her h'eft noginêd pêşîyêye k'ok xwarin. 21Ew çûne zikêd wan û qet k'ifş jî nedibû ku ew çûne zikêd wan, ew usa jî h'işkolekî man mîna berê. Û ez h'işyar bûm. 22Û dîsa xewn dît, va ye li ser sapekê h'eft simbilêd t'ijî û r'ind derdik'etin. 23Pey wanr'a h'eft simbilêd h'işk û valaye ji bayê r'ohilatê şewitî şîn bûn, 24û wan simbilêd vala, ew her h'eft simbilêd t'ijîye r'ind h'ûfî xwe kirin. Min k'oç'ekar'a gilî kir, lê kesekî minr'a şirovenekir».

25Hingê Ûsiv gote Firewin: «Xewnêd Firewin yek in. Tiştê ku Xwedêyê bike, ew e'lamî Firewin kirîye. 26Ew her h'eft noginêd r'ind, ew h'eft sal in, usa jî ew her h'eft simbilêd r'ind, h'eft sal in, ev xewn yek in. 27Ew her h'eft noginêd h'işkolekîye û qav-qavkî, ku pey wanr'a derk'etin, ew h'eft sal in û ew her h'eft simbilêd valaye ji bayê r'ohilatê şewitî, ew her h'eft salêd xelayê ne. 28Ez vê yekê dibêjime Firewin, wekî Xwedê tiştê ku wê bike, nîşanî Firewin kirîye. 29Va ye, h'eft salê bên, ku t'emamîya welatê Misirê wê t'êr û t'ijî be. 30Lê pey wan salar'a, wê h'eft sala bibe xelayî û h'emû t'êr û t'ijîbûna welatê Misirê wê bê bîrkirinê. Xelayê welêt daqurtîne+. 31Û wê usa be, ku ji dest wê xelaya ku wê peyr'a bê, ew t'êr û t'ijîbûna welêt îdî neyê bîranînê. Çimkî xelayê gelekî giran be. 32Lê xewna ku Firewinr'a du cara hatîye wek'ilandinê, tê h'esabê, ku ev yek alîyê Xwedêda e'seyîkirî ye û Xwedê wê zûtirekê bike. 33Bira niha Firewin merivekî bîlan û serwaxt bibîne û wî dayne li ser t'emamîya welatê Misirê. 34Bira Firewin vê yekê bike, berpirsîyar dayne li ser welêt û nava van h'eft salêd t'êr û t'ijîda, ji h'emû deremetêd welatê Misirê ji pênca yekî bistînine. 35Û bira h'emû xurekêd nava van salêd qencda ku wê bên t'op kin, û bin destê Firewinda genim bidine serhev û bajarada xurek xwey kin, 36wekî xurek k'îsê welêtda hebe, bona wan h'eft salêd xelayêye ku wê welatê Misirêda bibe, ku welat ji xelayê qir' nebe».

37Ev yek li Firewin û h'emû xulamêd wî xweş hat. 38Firewin gote xulamêd xwe: «Hûn dikarin merivekî mîna vî bibînin, ku R'uh'ê Xwedê[*] têda be?»+
39Hingê Firewin gote Ûsiv: «Xwedê ku ev yek li ber te vekirîye, bîlan û serwaxtê mîna te t'unene. 40Tu li ser mala minr'a be, t'emamîya cime'ta min jî guhdarîya gotinêd devê te bike, ez t'enê t'extê xweda ji te mestir bim»+. 41Û Firewin serda zêde kir û gote Ûsiv: «Va ez te datînime li ser t'emamîya welatê Misirê». 42Hingê Firewin gustîla mora xwe ji t'ilîya xwe derxist, kire t'ilîya Ûsiv, k'incêd k'itanî zirav lêkirin û zincîreke zêr'în avîte stûyê wî+. 43Ew li e'reba xweye duda da sîyarkirinê û pêşîa wî bi dengê bilind dikirine gazî: «Çok bidin!» Û ew danî li ser t'emamîya welatê Misirê. 44Firewin gote Ûsiv: «Ez Firewin im, bêyî te t'u kes, t'emamîya welatê Misirêda nikaribe destê xwe yan nigê xwe bilind ke». 45Firewin navê Ûsiv danî Safinat'-Panêa û Asnat'a qîza Potî-Perayê t'erêqê bajarê Onê da wî. Ûsiv r'abû li welatê Misirê biger'e+. 46Ûsiv sî salî bû, gava ew li ber Firewin p'adşê Misirê sekinî. Ûsiv ji cem Firewin derk'et, li t'emamîya welatê Misirê ger'îya.

47Wan h'eft salêd t'êr û t'ijîtîyêda, e'rdê gelek deremet da. 48Ewî h'emû xurekêd wan h'eft salêd ku e'rdê Misirê dida, da ser hev, û ew xurek bajarada cî-war kirin, her xurekêd ji e'rdê dor û berêd bajara, nava wanda cî-war kirin. 49Ûsiv mîna qûma be'rê, haqasî gelek genim lod kir, usa ku îdî h'esab nekirin, çimkî nedihate h'esabê.

50Berî hatina salêd xelayê, Ûsivr'a du kur' bûn. Evana Asnat'a qîza Potî-Perayê t'erêqê bajarê Onê jêr'a anîn. 51Ûsiv navê kur'ê xweyî nixurî danî Minaşe[*] û got: «Çimkî Xwedê h'emû derd-kulê min û mala bavê min ji bîra min derxistin». 52Navê yê duda danî Efrayîm[*] û got: «Çimkî Xwedê wî welatê zelûlîya minda, bedena min şîn kir».

53Ew her h'eft salêd welatê Misirêdaye t'êr û t'ijîyê derbaz bûn, 54û ew her h'eft salêd xelayê destpêkirin, çawa ku Ûsiv gotibû. H'emû welatada bû xelayî, lê t'emamîya welatê Misirêda nan hebû+. 55Gava bir'çîbûn k'ete t'emamîya welatê Misirê, cime'tê bona nan hewara xwe Firewin danî. Firewin gote h'emû misirîya: «Her'ine cem Ûsiv, çi wer'a bêje bikin». 56T'emamîya r'ûyê e'rdê bû xelayî, Ûsiv h'emû e'mbar vekirin û firote misirîya. Xelayî welatê Misirêda giran bû. 57Û ji t'emamîya t'opa dinê dihatine Misirê, ji Ûsiv genim dik'ir'în, çimkî li ser t'emamîya r'ûyê e'rdê xelayî giran bibû.

42

Aqûb kur'êd xwe dişîne Misirê

42^1Aqûb bihîst ku li Misirê genim heye û Aqûb gote kur'êd xwe: «Hûn çi ç'e'vê hev dinihêr'in?» 2Gote wan: «Awa min bihîstîye ku li Misirê genim heye, berjêrî li wir bin û ji wir mer'a bik'ir'in, ku em bijîn nemirin». 3Dehe birayêd Ûsiv berjêr çûne Misirê, ku genim bik'ir'in. 4Lê Aqûb birayê Ûsiv Binyamîn, t'evî birayêd wî ne şand, digot: «Belkî qezîk bê serê wî». 5Kur'êd Îsraêl hatibûn genim bik'ir'in, t'evî yêd mayîne hatî, çimkî li welatê Kenanêda xelayî bû.

6Ûsiv xwexa serwêrê wî welatî bû. Ewî xwexa jî xurek difirote t'emamîya cime'ta welêt. Birayêd Ûsiv hatin û li ber wî dever'ûya çûne e'rdê+. 7Ûsiv birayêd xwe ku dîtin ewî ew nas kirin. Lê xwe usa da k'ifşê yanê ew wan nas nake, t'evî wan hêrs xeberda û gote wan: «Hûn ji k'u hatine?» Wana got: «Em ji welatê Kenanê bona xurek k'ir'înê hatine». 8Ûsiv birayêd xwe nas kirin, lê wana ew nas nekirin. 9Hingê Ûsiv ew xewnêd ku li ser wan dîtibûn bîr anîn û gote wan: «Hûn ce'sûs in, hûn hatine ku cîkî sistîya vî welatî bibînin»+. 10Wana gote wî: «Na xweyê me, xulamêd te hatine ku xurek bik'ir'in». 11Em h'emû kur'êd bavekî ne, em merivne şîrh'elal in, xulamêd te ne ce'sûs in. 12Ewî gote wan: «Na, hûn hatine ku cîkî sistîya welêt bibînin». 13Wana got: «Em xulamêd te, donzdeh bira ne, welatê Kenanêda kur'êd bavekî ne, yê biç'ûk niha li cem bavê me ye, lê yek jî îdî t'une». 14Ûsiv gote wan: «Hema ev e ku min gote we: ‹Hûn ce'sûs in!› 15Hûnê bi vê yekê bêne cêr'ibandin: Ez serê Firewin kim, hûn ji vir dernak'evin h'eta ku birayê weyî biç'ûk neyê vê derê. 16Ji nav xweda yekî bişînin, bira her'e birayê we bîne, lê hûnê girtî bin, ku aha gotinêd we bêne cêr'ibandinê, wanda r'astî heye yan na. Lê heger na. Ez serê Firewin kim: ‹Hûn ce'sûs in!›» 17Sê r'oja ew avîtine girtîxana kelê.

18R'oja sisîya Ûsiv gote wan: «Aha bikin ku hûn sax bimînin, çimkî ez ji Xwedê ditirsim. 19Heger hûn merivne şîrh'elal in, bira ji birayêd we yek vê mala ku hûn têda girtî ne, bimîne, lê yêd mayîn genim xelaya mala xwer'a bigihînin, 20birayê xweyî biç'ûk jî minr'a bînin, wekî gotina we r'ast derê û hûn nemirin». Wana usa jî kir. 21Û hingê hevr'a gotin: «Bi r'astî em hindava birayê xweda gunek'ar in, çimkî me te'lî-tengîya wî dît, gava li ber me lava-dîlek dikir, lê me guh nedayê, lema jî ev te'lî-tengî tê serê me». 22R'ûbên li wan veger'and û got: «Min wer'a nedigot: ‹Hindava kur'ikda guna nekin?› Lê we gur'a min nekir, niha xûna wî ji me tê xwestinê»+. 23Wana nizanebûn, ku Ûsiv wan fe'm dike, çimkî pê t'ercimekir wanr'a xeber dida. 24Ûsiv ji wan dûr k'et, girîya. Dîsa li ser wanda veger'îya, t'evî wan xeberda û ji nava wanda Şimh'ûn girt, li ber ç'e'vê wan ew girêda. 25Ûsiv ferman kir, ku barêd wan genim dagirin, û p'erê wan her kesî têkine t'êr'êd wan, nanê r'ê jî wanr'a daynin. Usa jî hate kirinê. 26Wana genimê xwe li k'erêd xwe bar kirin û ji wir çûn. 27K'arvanserêda yekî ji wan t'êr'a xwe vekir, ku kayê bide k'erê xwe, dîna xwe dayê va ye p'erê wî li ser devê t'êr'ê ye. 28Û ewî gote birayêd xwe: «P'erê min li min veger'andine, va ye ew vir t'êr'a min daye». Hingê dilê wan nava wanda r'icifî û bi tirs hevr'a gotin: «Xwedê ev çi anî li serê me?»

29Ew hatine welatê Kenanê, cem bavê xwe Aqûb û her tiştê ku hatibû li serê wan, t'ev gilîkirin û gotinê: 30«Meriv ku xweyê wî welatî ye mer'a h'işk xeberda, em danîne dewsa ce'sûsêd welêt. 31Me wîr'a got: ‹Em merivne şîrh'elal in, em ne ce'sûs in. 32Em donzdeh birane, kur'êd bavekî ne, lê yek jî îdî t'une, lê yê biç'ûk niha li welatê Kenanê cem bavê me ye›. 33Wî merivê xweyê wî welatî mer'a got: ‹Ezê bi vê yekê bizanibim ku hûn merivne şîrh'elal in, birakî xwe cem min bihêlin, lê hûn bona xelaya mala xwe, xurek hildin her'in. 34Lê birayê xweyî biç'ûk minr'a bînin, wekî ez bizanibim, ku hûn ne ce'sûs in, lê merivne şîrh'elal in, ezê birayê we bidime we, hûnê jî bikaribin vî welatîda t'ucaretîyê bikin›».

35Gava wana t'êr'êd xwe vala dikirin, dîna xwe danê wê k'îsikê p'erê wan her kesî jî t'êr'êd wanda ne. Wan û bavêd xweva, gava ew k'îsikêd p'erêd xwe dîtin, tirsîyan. 36Hingê bavê wan, Aqûb gote wan: «We destê min ji kur'êd min kirin, Ûsiv t'une, Şimh'ûn t'une û Binyamîn jî dixwazin ji min bistînin, ev h'emû tê serê min!» 37R'ûbên bavê xwer'a xeberda û got: «Heger ez wî neynim nedime te, tu van her du kur'êd min bikuje, k'a ewî bide destê min û ezê wî paşda bînim bidime te». 38Lê Aqûb got: «Kur'ê minê t'evî we berjêr nayê, çimkî birayê wî mirîye û ew t'enê maye, heger wê r'îya ku hûn têda diçin qezîk bê serê wî, hingê hûnê p'or'ê minî sipî, bi k'eder bikine Dîyarê Mirîya».

43

Bira Binyamîn t'evî xwe dibine Misirê

43^1Xelayê zor li welêt kir. 2Gava genimê ji Misirê anîbûn, xwarin xilaz kirin, bavê wan gote wan: «Dîsa veger'in bona me hinek xurek bik'ir'in». 3Lê Cihûda lê veger'and û gotê: «Ewî merivî gilîyê t'am da destê me û got: ‹Heger birayê we t'evî we nîbe, r'ûyê we li r'ûyê min nek'eve›. 4Heger tê birayê me t'evî me bişînî, emê berjêr bin ter'a xurek bik'ir'in, 5lê heger tu neşînî, em berjêr naçin. Çimkî ewî merivî mer'a got: ‹Heger birayê we t'evî we nîbe, r'ûyê we li r'ûyê min nek'eve›». 6Îsraêl got: «Çima we ev neheqî minr'a kir: gote wî merivî ku birakî weyî din jî heye?» 7Wana got: «Ewî merivî h'alê me, h'alê pismamêd me bi hûr-gilî pirsî got: ‹Bavê we hê sax e? Birayê we dîsa hene?› Me jî caba van pirsa da wî. Me çi zanibû ku ewê bêje: ‹Birayê xwe berjêr bînin›?» 8Cihûda bavê xwe Îsraêlr'a got: «Kur'ik t'evî min bişîne, em r'abin her'in, wekî em sax bimînin, ne em bimirin ne tu, ne jî zar'okêd me. 9Ez cabdarîya bona wî hildidime li ser xwe, tu wî ji destê min bixwaze, heger ez wî neynim nedime te û li ber te nedime sekinandinê, t'emamîya e'mirê xweda ez li ber te gunek'ar bim. 10Heger me derengî nexista, em niha cara duda lê veger'îya bûn». 11Bavê wan Îsraêl wanr'a got: «Heger usa ye, niha aha bikin, t'evî xwe r'ezêd başe vî welatî xwer'a hildin û wî merivîr'a p'êşk'êş berjêr bibin, hinek melh'em, hingiv, biharet, zimir, fisteq û behîv. 12T'evî xwe jî dubare p'era hildin, wan p'erêd ku li ser devêd t'êr'êd we danî paşda hatine, bi destêd xwe paşda bibin, dibe ku şaş kiribin, 13r'abin birê xwe hildin û dîsa veger'in cem wî merivî. 14Bira Xwedêyê Herî Zor, bide we ku hûn li ber wî k'eremê bibînin, wekî ew birê weyî din û Binyamîn li we veger'îne. Lê heger ez destê xwe ji wan kur'êd xwe bikim jî, bira bêkur' bim».

15Û vana ev p'êşk'êş û destê xweda jî dubare p'ere, usa jî Binyamîn hildan r'abûn berjêrî Misirê bûn û li ber Ûsiv sekinîn. 16Gava Ûsiv Binyamîn t'evî wan dît, gote wek'îlê mala xwe: «Van meriva bibe malê, goştî serjêke û hazir ke, çimkî ewê firavînê t'evî min bixwin». 17Û wî merivî, Ûsiv çawa gotibûyê, usa jî kir, ew meriv birine mala Ûsiv. 18Ev merivana tirsîyan, ku ew birine mala Ûsiv hingê gotin: «Berê pêşin em bona wan p'erêd t'êr'êd xweda têne birinê, ku h'icûmî li ser me bike, li ser meda bigire me bike xulam, usa jî k'erêd me». 19Hingê ew nêzîkî wî merivê wek'îlê mala Ûsiv bûn û ber derê malê wîr'a xeberdan, 20û gotinê: « Xweyê me, cara pêşin em berjêr hatin ku xurek bik'ir'in, 21gava em gihîştine k'arvanserekê, me t'êr'êd xwe vekirin, me dîna xwe dayê, va ye p'erê me her kesî, weke k'aşêd xwe, li ser devê t'êr'êd me bûn. Me bi destê xwe ew paşda anîne. 22Û serda jî me t'evî xwe dîsa p'ere berjêr anîne, bona xurek bik'ir'in. Em nizanin k'ê p'erêd me kiribûne t'êr'êd me». 23Ewî got: «E'dil bin, netirsin, Xwedêyê we û Xwedêyê bavê we xizne t'êr'êd weda da we, we p'erêd xwe dane min» hingê Şimh'ûn derxist anî cem wan. 24Wek'îl ew merivana birine mala Ûsiv û av da wan nigêd xwe şûştin, k'erêd wan alifkirin. 25Wana jî p'êşk'êşêd xwe bona hatina Ûsive nîvro hazir kirin, çimkî ew pê h'esîya bûn, ku ewê li wir nên bixwin. 26Gava Ûsiv hate malê, wana p'êşk'êşêd destê xweda anîne malê dane wî û h'eta e'rdê li ber wî dever'ûya çûn. 27Ûsiv h'al-wextê wan pirsî û got: «Sih'eta kalemêrê bavê we, bona ewî ku we minr'a gilî kir, çawa ye? Ewî hê sax e?» 28Wana got: «Xulamê te, bavê me hê sax e, ewî hê li ser sih'et û qewata xwe ye». Û li ber wî dever'ûya çûn, qedir kirin. 29Hingê Ûsiv serê xwe bilind kir, kur'ê dîya xwe, birê xwe Binyamîn dît û got: «Ev e birê weyî biç'ûk, bona k'îjanî we minr'a gilî kir?» Û got: «Bira Xwedê te xwey ke, lawo!» 30Ûsiv bi lez derk'ete derva, çimkî bona birê agir dila k'etibû û k'ete oda hindur' û li wir girîya. 31R'ûyê xwe şûşt û derk'ete derva, xwe girt û got: «Nan daynin». 32Wîr'a başqe, wanr'a başqe û wan misirîyar'a jî, yêd ku t'evî wan dixwarin başqe danîn. misirîya t'evî îbranîya nan ne dixwar, çimkî bona misirîya ev yek h'eramî bû+. 33Û bira ber wî r'ûniştin, yê nixurî ligora nixurtîya xwe, yê biç'ûk li gora biç'ûktîya xwe, van meriva hevdu dinihêr'în û e'cêbmayî mabûn. 34Ûsiv ji xwarina li ber xwe dişand dikire li ber wan, lê p'ara Binyamîn ji p'ara yêd din pênc cara zêdetir bû. Vana gotina te vexwarin û t'evî Ûsiv k'êfxweş bûn.

44

44^1Ûsiv e'mir li wek'îlê mala xwe kir û got: «T'êr'êd van meriva çiqasî ku ew dikarin bibin xurekva dagire û p'erê her kesî jî dayne li ser devê t'êr'êd wan, 2lê k'asa min, k'asa zîvîn, t'evî p'erê xurek dayne li ser devê t'êr'a yê herî biç'ûk». Ewî weke gotina Ûsiv kir. 3Sibeh ku zelal bû, ew merivana hatine ver'êkirinê, ew û k'erêd wan. 4Ewana ji bajêr çûn, lê hê dûr nek'etibûn, gava Ûsiv gote wek'îlê mala xwe: «R'abe par'a pey wan meriva k'eve, xwe wanr'a bigihîne û wanr'a bêje: ‹We çima ji ber qencîyêva xirabî kir? 5Çima k'asa mine zîvîn dizî[*]? Eva ne ew e, ya ku xweyê min pê vedixwe û pê wê jî dinihêr'î? We ev yek kire xirabî›». 6Wek'îl xwe li wanr'a gîhand û ev xeberêd Ûsiv wanr'a gotin. 7Wana wîr'a got: «Çima xweyê min tiştêd ha dibêje? Haşa ji xulamêd te, ku ew tiştê usa bikin! 8Awa me ku ew p'erêd li ser devê t'êr'êd xwe dîtin, ji welatê Kenan anîn dane te, îdî wê çawa be, ku em ji mala xweyê te zîv yan zêr' bidizin? 9Cem k'îjan xulamêd te ew derk'eve, bira ew bê kuştinê û em jî bibine xulamêd xweyê xwe». 10Ewî got: «P'ak, we çawa got bira usa be, cem k'îjanî ew derê bira ew minr'a bibe xulam, lê hûn bêsûc bin». 11Awa her yekî zû-zû t'êr'a xwe danî e'rdê û her yekî t'êr'a xwe vekir. 12Wek'îl ji t'êr'a yê mezinda destpêkir ger'îya h'eta yê biç'ûkda xilaz kir, k'as t'êr'a Binyamînda dît. 13Hingê wana k'incê xwe qelaştin, her yekî k'erê xwe bar kir û veger'îyane bajêr.

14Cihûda birayêd xweva hatine mala Ûsiv, ewî hê li wir bû û dever'ûya li ber wî çûne e'rdê. 15Ûsiv gote wan: «We ev çi kir? We nizanibû ku merivekî mîna min r'e'mildarîyê wê bike?» 16Cihûda got: «Em çi bêjine xweyê xwe? Em çi bêjin? Yan em çawa xwe r'ûspî kin? Xwedê neheqîya xulamêd te e'yan kir, va ye em xulamêd xweyê xwe ne, hin em, hin jî ewî ku k'as ji cem wî derk'et». 17Ûsiv got: «Haşa ji min ku ez vê yekê bikim! Ewî ku k'as ji cem wî derk'et, bira ew t'enê minr'a bibe xulam, lê hûn bi xêr û silamet hevraz ser bavê xweda her'in».

Cihûda bona Binyamîn lava dike

18Hingê Cihûda çû nêzîk û gotê: «Xweyê min, îzina te hebe, bira xulamê te gilîkî bêje xeberekê bigihîne guhê xweyê xwe û hêrsa te li ser xulamê te r'anebe, çimkî tu yekî mîna Firewin î. 19Xweyê min ji xulamêd xwe pirsîbû gotibû: ‹Bav yan birê we hene?› 20Hingê me xweyê xwer'a got: ‹Bavekî meyî kalemêr heye û kur'ekî wîyî biç'ûkî kaltîya wîda bûyî heye, birê wîyî dêda mirîye, t'enê ew ji dîya xwe maye û bavê wî, wî h'iz dike›+. 21Te xulamêd xwer'a got: ‹Ewî berjêr bînine cem min, ku ez wî bi ç'e'va bibînim›. 22Me hingê xweyê xwer'a got: ‹Ew kur'ik nikare ji bavê xwe biqete, gava ew ji bavê xwe biqete, bavê cande›. 23Lê te xulamêd xwer'a got: ‹Heger hûn birayê xweyî biç'ûk t'evî xwe berjêr neynin, careke din r'ûyê we r'ûyê min nek'eve›. 24Û gava em hevraz çûne cem xulamê te, bavê min, ew gotinêd xweyê xwe, me wîr'a gilî kirin. 25Gava bavê me got: ‹R'abin dîsa veger'in bona me hinek xurek bik'ir'in›. 26Hingê me got: ‹Em nikarin berjêr her'in. Lê heger birayê meyî biç'ûk t'evî me bê, emê hingê berjêr her'in, çimkî em nikarin r'ûyê wî merivî bibînin, h'eta birayê meyî biç'ûk t'evî me neyê›. 27Xulamê te, bavê min gote me: ‹Hûn zanin jina min du kur' minr'a anîn, 28yek ji destê min çû û min got: «R'astî ew hatîye dir'andinê» û h'eta niha min ew nedîtîye. 29Lê wekî hûn evî jî, ji ber ç'e'vê min derxin bibin û qezîk bê serê wî, hûnê p'or'ê minî sipî, derd-kulava bikine Dîyarê Mirîya›. 30Heger niha ez her'ime cem xulamê te, bavê xwe, kur'ikê wî ne t'evî me be, e'mirê wî ku e'mirê wîva girêdayî ye, 31gava bibîne ku kur'ikê wî t'une, wê cande û xulamêd te, wê bavê xweyî xulamê te, wî p'or'êd sipî bi k'eder bikine Dîyarê Mirîya. 32Çimkî ez, xulamê te cem bavê xwe bûme cabdarê kur'ikê wî û min gotîyê: ‹Heger ez wî neynim nedime te, ez t'emamîya e'mirê xweda li ber bavê xwe gunek'ar bim›. 33Awa ez niha t'ewaqe ji te dikim, bira ez, xulamê te dewsa wî kur'ikî xweyê xwer'a bibe xulam, kur'ik bira t'evî birayêd xwe hevraz her'e. 34Çimkî, ezê çawa r'abim hevraz her'ime cem bavê xwe, heger kur'ik ne t'evî me be? Nebe ku ez wê qezîya ku bê serê bavê min bibînim».

45

Ûsiv xwe dida e'yankirinê

45^1Hingê Ûsiv nikaribû xwe zeft kira, li ber h'emûyêd ku cem wî sekinîbûn kire qîr'în: «H'emû meriva ji cem min derxin!» Kesekî xerîb cem wî nema, gava Ûsiv xwe birayêd xweva da naskirinê. 2Kûr'în k'etê girîya, misirîya bihîst, ev deng gihîşte mala Firewin jî. 3Ûsiv gote birayêd xwe: «Ez Ûsiv im. Bavê min hê sax e?» Lê birayêd wî nikaribûn caba wî bidana, çimkî li ber wî bibûne kevir mabûn. 4Ûsiv gote birayêd xwe: «K'erem kin, werine nêzîk», ew jî çûne cem û wî got: «Ez birayê we Ûsiv im, yê ku we firote Misirê. 5Lê niha ber xwe nek'evin û li we çetin neyê, ku we ez firotime vira, çimkî Xwedê ez berî we şandime vira, bona xweykirina jîyîna we. 6Çimkî eva du salêd xelayîne li ser dinê, lê hê pênc sal jî hene, ku wê vedan û dirûnê nebe. 7Xwedê ez berî we şandim, wekî li ser dinê k'oka we bihêle û jîyîna we bi azayîke mezin xwey ke. 8Awa, yê ku ez şandime vira hûn nîbûn, lê Xwedê bû, ewî ez kirime bavê Firewin û xweyê t'emamîya mala wî, usa jî serwêrê t'emamîya welatê Misirê. 9Niha r'abin zû hevraz her'ine cem bavê min û jêr'a bêjin: ‹Kur'ê te Ûsiv aha dibêje: «Xwedê ez kirime xweyê t'emamîya Misirê, nesekine zû berjêr were cem min. 10Tê t'opraxê Goşenêda nêzîkî min bimînî, t'evî kur'êd xwe, kur'êd kur'êd xwe, pez û dewarêd xwe û h'emû hebûka xweva»›. 11Ezê wir te t'êr kim, çimkî hê pênc salêd xelayê hene, wekî tu, mala xwe û hebûka xweva t'unebûnê nebînî. 12Va ye, ç'e'vê we û ç'e'vê birayê min Binyamîn dibînin, ku devê min van tişta wer'a dibêjin. 13Derheqa t'emamîya r'ûmeta mine Misirêda û her tiştê ku we dît bavê minr'a gilîkin û zû bavê min berjêr bînine vir». 14Xwe avîte stukura Binyamîn û girîya. Binyamîn jî ser stukura wîda girîya. 15Çû r'ûyê h'emû birayêd xwe û ser wanda digirîya. Pey vê yekêr'a birayêd wî pêr'a xeberdan.

16Deng gihîşte mala Firewin, ku birayêd Ûsiv hatine. Ev yeka li Firewin û xulamêd wî xweş hat. 17Firewin gote Ûsiv: «Bêje birayêd xwe: ‹Bira aha bikin: H'eywanêd xwe bar kin û her'ine welatê Kenanê, 18û bavê xwe, neferêd xwe hildin û werine cem min. Ezê welatê Misirêda cîyê herî qenc bidime we û hûnê ji xêr-berek'eta welêt bixwin›. 19Ez e'mir li te dikim ku wanr'a bê gotinê: ‹Bira aha bikin: Ji welatê Misirê bona zar'okêd xwe û jinêd xwe e'reba xwer'a hildin û her'in bavê xwe hildin û bên. 20Bira ç'e'vê we hûr-mûrêd weda nemîne, çimkî h'emû xêr-xizna welatê Misirê ya weye›».

21Kur'êd Îsraêl usa jî kirin. Ûsiv li gora e'mirê Firewin e'rebe dane wan û nanê r'îya wan da wan. 22Her yekî ji wan deste k'inc da wan, lê sêsid zîv û pênc dest k'inc dane Binyamîn. 23Bavê xwer'a jî, dehe k'erêd xêr-xizna Misirêva barkirî û dehe k'erêd mê jî genim, nan û xurekva barkirî bona r'îya bavê xwe şand. 24Gava birayêd xwe şandin, ew r'êk'etin, ewî got: «R'êva şer' nekin».

25Ew ji Misirê hevraz çûn û hatine welatê Kenanê, cem bavê xwe Aqûb. 26Û wîr'a gilî kirin gotin: «Ûsivî hê sax e! Belê! Ew serwêrê t'emamîya welatê Misirê ye». Dest û p'îyêd wî lê sar bûn, çimkî ewî nikaribû gotina wan bawer bikira. 27Gava ew h'emû gotinêd Ûsiv ku wanr'a gotibû wîr'a gilî kirin û e'rebêd Ûsiv bona wî şandibûn ku ew pê her'e dîtin, r'uh' li ber bîna bavê wan Aqûbda hat. 28Îsraêl got: «Bes e! Kur'ê min Ûsiv hê saxe! Ez her'im ku berî mirina xwe wî bibînim».

46

Aqûb mala xweva diçe Misirê

46^1Îsraêl h'emû hebûka xwe hilda û hate Bîr-Şêvayê. Li wir gorî Xwedêyê bavê xwe Îshaqr'a dan+. 2Xwedê şev dîtinokêda Îsraêlr'a xeberda û got: «Aqûbo! Aqûbo!» Ewî got: «Ezî va me». 3Xwedê got: «Ez Xwedê me, Xwedêyê bavê te me, ji berjêrçûyîna Misirê netirse. Çimkî ezê te li wê derê bikime miletekî mezin. 4Ezê xwexa t'evî te berjêrî Misirê bim û ezê xwexa te dîsa hevraz bînim, Ûsivê destêd xwe dayne li ser ç'e'vêd te»+. 5Aqûb ji Bîr-Şêvayê r'êk'et, kur'êd Îsraêl bavê xwe Aqûb, jin û zar'okêd xwe li wan e'rebêd ku Firewin wanr'a şandibûn ku pê her'in, hildan birin. 6Aqûb t'evî t'emamîya zur'eta xwe, h'eywanêd xwe û ew hebûka xwe, ya ku li welatê Kenanêda t'op kiribûn hildan hatine Misirê. 7Ewî t'evî xwe kur' û qîzêd xwe nebîyêd xwe, t'emamîya zur'eta xwe xwer'a anîne Misirê.

8•Ev in navê wan kur'êd Îsraêl, yêd ku hatine Misirê. Aqûb û kur'êd xweva. Nixurîyê Aqûb R'ûbên bû+. 9Kur'êd R'ûbên: Henox, Pallû, Hesrûn û K'armî bûn+. 10Kur'êd Şimh'ûn: Yemûêl, Yamîn, Ohad, Yaxîn, Soxar bûn û kur'ê jina kenanî Şawûl bû+. 11Kur'êd Lêwî: Gêrşon, Qohat' û Mêrarî bûn+. 12Kur'êd Cihûda: Er, Onan, Şêlah, Pêrês û Zerah bûn (lê E'r û Onan welatê Kenanêda mirin[*]) û kur'êd Pêrês: Hesrûn û Hamûl bûn+. 13Kur'êd Îsaxar: T'ola, Pûa, Yaşûv û Şîmron bûn+. 14Kur'êd Zebûlon: Serêd û Êlon û Yalyêl bûn+. 15Ev bûn kur'êd Lêayê, ya ku ewê Paddan-Aramda Aqûbr'a anîn, usa jî qîza wî Dîna. T'emamîya kur' û qîzava sî û sê nefs bûn.

16Kur'êd Gad: Sîfyon, Haggî, Şûnî, Esbon, E'rî, Arodî û Arêlî bûn+. 17Kur'êd Aşêr: Îmna, Îşwa, Îşwî, Birîha û xûşka wan Serax bûn. Kur'êd Birîha: H'eber û Malk'îyêl bûn+. 18Ev bûn kur'êd Zîlpayê, ya ku Laban da qîza xwe Lêayê û ewê şanzdeh nefs Aqûbr'a anîn.

19Kur'êd R'ahêla jine Aqûb: Ûsiv û Binyamîn bûn. 20Ûsivr'a jî li welatê Misirê, ji Asnat'a qîza Potî-Perayê t'erêqê bajarê Onê Minaşe û Efrayîm bûn+. 21Kur'êd Binyamîn: Bela, Bek'ir, Aşbêl, Gêra, Ne'man, Êhî, R'oş, Mûpîm, H'ûpîm û Ard bûn+. 22Ev bûn kur'êd R'ahêlê, yêd ku Aqûbr'a bûn, h'emû li serhev çardeh nefs bûn.

23Kur'ê Dan: H'ûşîm bû+. 24Kur'êd Neftelî: Yasyêl, Gûnî, Yêser û Şîllêm bûn+. 25Ev bûn kur'êd Bîlhayê, ya ku Laban dabû qîza xwe R'ahêlê. Ewê gişk li serhev h'eft nefs Aqûbr'a anîn. 26H'emû nefsêd ku ji bedena Aqûb bibûn hatine Misirê, pêştirî jinêd kur'a şêst û şeş nefs bûn. 27Ûsivr'a jî du kur' Misirêda bibûn, gava Aqûb neferêd xweva çû Misirê, ew h'eftê[*] nefs bûn+.

28Aqûb Cihûda pêşîyê şande cem Ûsiv, ku ew r'îya Goşenê nîşanî wî ke. Û ew hatine t'opraxê Goşenê. 29Ûsiv e'reba xwe hazir kir, r'abû çû Goşenê pêşîya bavê xwe Îsraêl, gava ç'e'v wî k'et, xwe avîte stukura wî û êp'êce wext stukura wîda girîya. 30Hingê Îsraêl gote Ûsiv: «Niha ez mirina xwe r'azî me, çimkî ç'e'vê min li ç'e'vê te k'et, ku tu hê sax-silamet î». 31Ûsiv birayêd xwe û malbavanêd xwer'a got: «Ez r'abim hevraz her'im, Firewinr'a gilî kim û bêjimê: ‹Birayêd min û malbavanêd min, ku Kenanêda diman, hatine cem min. 32Ew merivana şivan in, çimkî r'êncber in, pez û dewarêd xwe û h'emû hebûka xwe xwer'a anîne›. 33Lê gava Firewin gazî we ke û ji we bipirse: ‹Hûn xweyê çi p'êşeyî ne?› 34Hûn wîr'a bêjin: ‹Em, xulamêd te, ji zar'otîya xweda h'eta niha, em jî kal-bavêd me jî, r'êncber bûne›, wekî hûn t'opraxêd Goşenêda bimînin. Çimkî li cem misirîya şivantî h'eramî ye»+.

47

47^1Ûsiv hat Firewinr'a gilî kir û got: «Bav û birayêd min, pez û dewarêd xwe û h'emû hebûka xweva ji welatê Kenanê hatine, ewe niha li t'opraxêd Goşenê ne». 2Ewî ji nav birayêd xweda, pênc merî birin derxistine dîwana Firewin. 3Firewin ji birayêd wî pirsî: «Hûn xweyê çi p'êşeyî ne?» Wana gote Firewin: «Em, xulamêd te şivan in, em jî kal-bavêd me jî». 4Û gotine Firewin: «Em hatine ku vî welatîda firarî bimînin, çimkî ç'êre bona h'eywanêd xulamêd te t'une, ji dest xelaya girane welatê Kenanêda, îzina te hebe xulamêd te t'opraxêd Goşenêda bimînin». 5Hingê Firewin gote Ûsiv: «Bav û birayêd te hatine cem te, 6welatê Misirê li ber te ye, bav û birayêd xwe welatda cîyê herî qencda cîwar ke, bira ew t'opraxêd Goşenêda bimînin, lê heger tu zanî nava wanda yêd serxwe hene, wan bike serwêrêd h'eywanêd min».

7Ûsiv bavê xwe Aqûb anî derxiste dîwana Firewin û Aqûb dua li Firewin kir. 8Firewin ji Aqûb pirsî: «Tu çend salî yî?» 9Aqûb li Firewin veger'and û got: «Salêd mine firarî sed sî sal in. Salêd e'mrê min hindik û bêxêr bûn û negihîştine salêd e'mrê kal-bavêd mine nava r'ojêd firarîya wanda»+. 10Aqûb dua li Firewin kir û ji dîwana Firewin derk'et. 11Ûsiv çawa Firewin ferman kiribû, bav û birayêd xwe welatê Misirêda, cîyê herî qencda, ji t'opraxê R'amsêsê, milk'ek da wan û ew cîwar kirin+. 12Ûsiv bavê xwe, birayêd xwe û t'emamîya mala bavê xwe, neferêd wanva nan dikirin.

Kirina Ûsiv we'dê xelayê

13T'emamîya welêtda nan t'unebû, çimkî xelayê gelekî zor dida û ji dest bir'çîbûnê h'alê welatê Misirê û Kenanê t'unebû. 14Ûsiv ji yêd ku genim dik'ir'în, h'emû p'erêd ku li welatê Misirê û Kenanêda hebûn t'op kir. Ûsiv p'ere anîne mala Firewin. 15Gava p'erê welatê Misirê û Kenanê xilaz bûn, h'emû misirî hatine cem Ûsiv û gotinê: «Nan bide me! Çima em li ber ç'e'vê te bimirin, wekî p'erê me xilaz bûne?» 16Hingê Ûsiv got: «Heger p'ere xilaz bûne, h'eywanêd xwe bînin, ezê ber h'eywanêd weva xurek bidime we». 17Û wana h'eywanêd xwe anîne cem Ûsiv, Ûsiv ber hespêd wanva, pezêd wanva, dewarêd wanva, k'erêd wanva nan da wan, û wê salê ewî ber h'emû h'eywanêd wanva nan da wan. 18Ew sal derbaz bû, sala din hatine cem wî û gotinê: «Em ji xweyê xwe venaşêrin ku h'emû p'erê me xilaz bûne, û h'eywanêd me jî bûne yêd xweyê me, îdî tiştekî me bona xweyê me nemaye pêştirî bedenêd me û e'rdêd me. 19Çima em û e'rdêd xweva li ber te bimirin? Me û e'rdêd me jî bi nan bik'ir'e, em û e'rdêd xweva bibine xulamêd Firewin, û t'oxim bide me, ku em bijîn û nemirin, wekî e'rd vikî-vala nebe».

20Hingê Ûsiv t'emamîya e'rdê Misirê Firewinr'a k'ir'î, çimkî xelayê zor dida wan, misirîya her yekî zevîyê xwe difirot. E'rdê Misirê bû yê Firewin. 21Ewî ji serîkî Misirê h'eta serê din, t'emamîya cime'tê kire xulam[*]. 22T'enê e'rdê t'erêqa ne k'ir'î, çimkî ji alîyê Firewinda p'arek t'erêqar'a dik'et û wana ji wê p'ara ku Firewin dida wan dijît, lema jî e'rdêd xwe nefirotin. 23Hingê Ûsiv gote cime'tê: «Va ye min hûn û e'rdêd we Firewinr'a k'ir'în, hanê wer'a t'oxim û e'rdê biçînin. 24Hûn gerekê nandirûnêda ji pênc p'ara p'arekê bidine Firewin, lê çar p'arê wer'a bimîne, bona e'rdê biçînin û xwarina xwe, yêd mala xweda û bona zar'okêd xwe». 25Wana got: «Te em xilaz kirin! Bira em k'eremê li ber ç'e'vê xweyê xwe bibînin û em Firewinr'a bibine xulam». 26Ûsiv ev yek Misirêda kire qanûn, h'eta r'oja îro jî ji pênca yek ya Firewin e, pêştirî e'rdê t'erêqa, ku nebû yê Firewin.

T'emîya Aqûbe axirîyê

27Îsraêl li welatê Misirê, t'opraxêd Goşenêda dima, li wir bû xweyîmilk', şîn bûn û gelekî li hev zêde bûn. 28Aqûb welatê Misirêda h'ivdeh sala sax ma. T'emamîya e'mirê xwe Aqûb sed çil û h'eft sal bûn. 29Gava r'ojêd mirina Îsraêl nêzîk bûn, ewî gazî kur'ê xwe Ûsiv kir û gote wî: «Heger min li ber ç'e'vê te k'erem dîtîye, hîvî dikim, destê xwe bike li bin r'e'nê hêta min[*]. K'erema xwe, bidî xatirê h'ub û aminîyê, min Misirêda defin nekî. 30Lê bira ez t'evî kal-bavêd xwe bihênijim, tu min ji Misirê hildî bibî nav t'irbêd wanda defin kî». Ûsiv got: «Ezê weke gotina te bikim»+. 31Û ewî got: «De minr'a sond bixwe». Ûsiv wîr'a sond xwar. Hingê Îsraêl serê xwe li serp'îya nivînê danî[*]+.

48

Aqûb dua li Efrayîm û Minaşe dike

48^1Pey vê yekêr'a gotine Ûsiv: «Bavê te nexweş e». Ewî her du kur'êd xwe Minaşe û Efrayîm t'evî xwe hildan çû. 2Cab dane Aqûb û gotinê: «Va ye kur'ê te Ûsiv ser teda tê». Îsraêl ser qudûmê xweda hat û li ser nivîna xwe r'ûnişt. 3Aqûb gote Ûsiv: «Xwedêyê Herî Zor li welatê Kenanê Lûzêda minva xuya bû, dua li min kir 4û gote min: ‹Ezê te şîn kim û li hev zêde kim û ji te mixulqeta pêşda bînim, evî welatî jî pey ter'a ezê çawa milk'ê h'eta-h'etayê bidime zur'eta te›+. 5Niha ew her du kur'êd teye ku Misirêda, berî hatina mine cem te Misirê, ku ter'a bûne, ew kur'êd min in, Efrayîm û Minaşe, wê mîna R'ûbên û Şimh'ûn bibine kur'êd min,+
6lê zar'êd pey vanr'a ku ji te bibin, ter'a bin, ewê wartîyêda ser navêd biratîya xwe bêne h'esabê. 7Çimkî gava ez ji Paddanê dihatim, welatê Kenanêda, hindik mabû ku em bigihîştana Efrat'ê, r'êda R'ahêla dîya te minr'a bû derd mir, min ew li wê derê, li serê r'îya Efrat'ê, awa gotî Beytleh'mê defin kir»+.

8Îsraêl kur'êd Ûsiv dîtin û got: «Ev k'ê ne?» 9Ûsiv gote bavê xwe: «Kur'êd min in, yêd ku Xwedê li vir dane min». Aqûb got: «K'erema xwe wan bîne cem min, ez dua li wan bikim». 10Ç'e'vê Îsraêl ji mezinayê me'rim bibûn, ewî nikaribû zelal bidîta, Ûsiv ew nêzîkî bavê xwe kirin, ewî ew r'amûsan û h'emêz kirin. 11Îsraêl gote Ûsiv: «Gumana min t'unebû ku min r'ûyê te jî bidîta, lê va ye Xwedê zur'eta te jî nîşanî min kir». 12Ûsiv ew ji ser çoka wî r'akirin û xwexa h'eta e'rdê dever'ûya çû. 13Ûsiv her du kur'êd xwe hildan, Efrayîm da destê xweyî r'astê, alîyê Îsraêlî ç'epê û Minaşe da destê xweyî ç'epê, alîyê Îsraêlî r'astê û nêzîkî wî kirin. 14Îsraêl qesta destêd xwe cîguhastin û destê xweyî r'astê dirêj kir danî ser serê yê biç'ûk Efrayîm û destê ç'epê danî ser serê Minaşe. Lê belê Minaşe yê nixurî bû. 15Û dua Ûsiv kir û got: «Ew Xwedêyê ku bavêd min Birahîm û Îshaq r'îya wîda çûne, ew Xwedêyê ku ji r'oja bûyîna minda h'eta îro şivantî li min kirîye, 16ew milyak'etê ku ez ji her xirabîyê azad kirime, bira dua van kur'a bike û bi navê min û navêd kal-bavêd min Birahîm û Îshaq bêne gazîkirinê, nava dinêda gelekî li hev zêde bin». 17Gava Ûsiv dît ku bavê wî destê xweyî r'astê danîye ser serê Efrayîm, eva yeka li wî xweş nehat, ewî destê bavê xwe ji ser serê Efrayîm girt, wekî dayne li ser serê Minaşe. 18Hingê Ûsiv gote bavê xwe: «Aha na Bavo, çimkî ev e yê nixurî. Destê xweyî r'astê, dayne ser serê vî!» 19Lê bavê wî qayl nebû û got: «Ez zanim lawo, ez zanim. Evê jî bibe milet, evayê jî bibe mezin. Lê birayê wîyî biç'ûk, wê ji wî hê mestir be û zur'eta wî wê bibe mixulqeta mileta»+. 20Wê r'ojê ewî dua wan kir û got: «Bira Îsraêl pê te bimbarek bike û bêje: ‹Xwedê te bike mîna Efrayîm û Minaşe›», ev yek got û Efrayîm danî fêza Minaşe. 21Û hingê Îsraêl gote Ûsiv: «Va ye ezê bimirim. Lê Xwedê wê t'evî we be û wê we veger'îne wat'anê bavêd we. 22Ez p'aleke ç'îya ser biratîya ter'a zêdetir didime te, k'îjan ku min ew ji destê emorîya bi şûr û tîr-kevanê xwe stand».

49

Aqûbe dua kur'a dike

49^1•Aqûb gazî kur'êd xwe kirin û got: «T'op bin, ez wanr'a bêjim, ku r'ojê bên wê çi bê serê we.

2Werine serhev û guhdar bin, gelî kur'êd Aqûb
û guhdarîya bavê xwe Îsraêl bikin.

3R'ûbêno, nixurîyê mino!
Sih'et û destpêbûna qewata min,
xweyê qedirê mezin û xweyê qewata zor,
4mîna ava ser hevr'a çûyî,
lê tê nebî yê pêşin.
Çimkî hatî cîyê bavê xwe,
te h'er'imand nivîna min[*].
Ew k'ete nava wê!+

5Şimh'ûn û Lêwî bira ne.
Şûrêd wan ç'ekêd neheqîya ne,+
6bira canîya min nek'eve nav şêwirêd wan,
qedirê min t'evî civata wan nîbe,
çimkî ji hêrsa xwe wan merî kuşt,
ji temsistîyê xwe ç'îlê box bir'în.
7Bira nifir' li hêrsa wan be,
ku gelekî giran bû,
û k'în-boxa wan be
ku gelekî bêîsafî bû!
Ezê wan nav Aqûbda p'aravekim,
û nav Îsraêlda bela-belayî kim+.

8Cihûda! Birayêd teyê pesinê te bidin.
Destê te ser stukura dijminê te be,
zar'êd bavê te li ber te ta bin+.
9Cihûda cewrikê şêra ye.
Kur'ê min, tu ji nêç'îrkirinê r'abûyî.
Wî xwe avît û p'alda mîna şêra
û makeşêr, k'î dikare wî r'ake+.
10Serwêrtîyê ji Cihûda kêm nebe,
ne jî şiva se'vîtîyê ji bedena wî,
h'eta hatina xweyê wê[*],
û miletê guhdarîya wî bikin+.
11Ce'şikê xwe wê k'ola tirîyêva girêde,
ce'şikê k'era xwe k'ola tirîyêye here qencva,
pê şerabê kirasê xwe wê bişo,
û pê xûna tirîyê k'incêd xwe,
12ç'e'vêd wî ji şerabê sortir
û diranêd wî ji şîr sipîtir bin.

13Zebûlonê devê be'rê bimîne,
û gemîwargeha gemîya be,
sînorê bigihîje h'eta Saydayê+.

14Îsaxar, k'erekî qewat e,
bin t'êr'ada dimer'ixe,
15dît r'ih'etî ku r'ind e,
û welat jî p'ir' xweşe,
mil xwe tewand bin bare,
bû p'aleyê borcdare.

16Danê dîwana miletê xwe bike
mîna ji qebîleke Îsraêl,+
17Danê me'rekî serê r'îya be,
tîreme'rekî şiver'îya be,
ku li sima hespê dixe,
sîyarê wê serpiştê diçe+.

18Ya Xudan ez hîvîya xilazkirina te me+.

19Gad, mixulqetekê h'icûmî ser wî ke,
lê ewê p'ê-p'ê h'icûm ke.

20Aşêrê nanda t'êr-t'ijî be,
te'me-tîskêd p'adşê bide.

21Neftelî karê xezalêyî aza ye,
xweyê gotinêd gul û nûre.

22Ûsiv ç'iqilê xweyîbere,
ç'iqilê xweyîberî ser kanîyê ye,
p'enc avîtîye ser dîware.
23Ew te'l kirin, gule avîtinê,
tîrkevana k'în ajotinê,
24lê kevanê wî ser zora xwe ma,
zendêd desta ç'îl girtine,
bi saya destê Zorê Aqûb,
Şivan û Qeyayê Îsraêlê+.
25Ji bav Xwedê teyî ku alî te dike,
ji Yê Herî-Zorî ku dua te dike,
bi duayêd jore e'zmana,
bi duayêd bêbinîyêye jêr p'aldayî,
dua ser memik û bet'inê te.
26Duayêd bavê te,
ji duayêd ç'îyayêd berê zortir bûn,
ji xweşîya girêd h'eta-h'etayê bilindtir bûn,
bira li ser serê Ûsiv bin,
û ser t'epa serê wî, ku ser birayêd xwer'a ye+.

27Binyamîn gurekî devxûn e,
sibehê zû nêç'îrê dixwe,
lê êvarê t'alên bela dike»+.

28Ev bûn her donzdeh qebîlêd Îsraêl, ev bû çi ku bavê wan wanr'a got û dua wan kir, anegorî duayê wan her kesî, dua li wan kir. 29T'emî da wan û gote wan: «Ezê t'evî cime'ta xwe bim, min t'evî kal-bavêd min, wê şkeftêda defin kin, ya ku li e'rdê Efronê h'îtîda ye. 30Wê şkefta welatê Kenanêda, e'rdê Maxpêlayî pêşberî Mamrêda, ya ku Birahîm e'rdêva, çawa milk' bona gor'istên ji Efronê h'îtî k'ir'î bû. 31Birahîm û Seraya jina wîva li wir definkirî ne, Îshaq û R'êvêka jina wîva li wir definkirî ne, û min Lêa jî li wir definkirî ye+. 32Ew e'rd û şkefta têda ji zar'êd h'îtîya hatiye k'ir'înê». 33Aqûb t'emîyêd ku dane kur'êd xwe xilaz kirin, nigêd xwe k'aşî nava nivînê kir, r'uh'ê xwe da û t'evî cime'ta xwe bû.

50

Şîna Aqûb

50^1Ûsiv xwe avîte ser r'ûyê bavê xwe, girîya û r'amûsa. 2Ûsiv e'mir li xulamêd xweye h'ekîm kirin, ku bavê wî zimir kin[*], û h'ekîma Îsraêl zimir kirin. 3Nava çil r'ojîda ew hate zimir kirinê, çimkî bona vê yekê haqas wext lazim e. misirîya h'eftê r'ojî şîna wî kirin.

4Gava r'ojêd şîna wî derbaz bûn, Ûsiv t'evî mala Firewin xeberda û got: «Heger min li ber ç'e'vê we k'erem dîtîye, hîvî dikim aha bêjine Firewin: 5‹Bavê min ez dame sondê û got: «Va ezê bimirim, tu min wî mezelîda defin kî, k'îjan ku min xwexa bona xwe welatê Kenanêda k'ola ye». Niha îzina te hebe, ez her'im bavê xwe defin kim û veger'im›». 6Firewin got: «R'abe bavê xwe defin ke, çawa ewî tu dayî sondê». 7Hingê Ûsiv r'abû çû bavê xwe defin ke. H'emû xulamêd Firewin, r'ûspîyêd mala wî û h'emû r'ûspîyêd Misirê t'evî wî hevraz çûn, 8usa jî t'emamîya mala Ûsiv û birayêd wî û neferêd mala bavê wîda. T'enê zar'êd xwe, kerî û gar'anêd xwe Goşenêda hiştin. 9T'evî wî e'rebe û sîyarî jî hevraz çûn, usa ku bûne k'omeke mezin. 10Ew hatine wî alîyê Ûrdunê, Gorên-Atadê. Li wê derê gelekî girîyan, kirin qar'e-qar' û hêwerze û bona bavê xwe h'eft r'oja şîn kirin. 11Gava kenanîyêd wî welatîda ku diman, şîna Gorên-Atadêda dîtin, gotin: «Ev şîna giran ya misirîya ye!». Lema jî navê wî cîyê wî alîyê Ûrdunê danîn: «Abêl-Mîsrayîm[*]». 12Kur'êd Aqûb usa jî kirin, çawa ku wî t'emî kiribû. 13Kur'a ew birine welatê Kenanê û ew şkefta e'rdê Maxpêlaye pêşberî Mamrêda defin kirin, ya ku Birahîm e'rdêva, çawa milk' bona gor'istên ji Efronê h'îtî k'ir'î bû+. 14Ûsiv pey definkirina bavê xwer'a, bi t'evî birayêd xwe û h'emûyêd ku t'evî wî bona definkirina bavê wî hevraz hatibûn, veger'îya Misirê.

Ûsiv dil dide li ber bira

15Birayêd Ûsiv dîna xwe danê ku bavê wan mir, nava xweda gotin: «Belkî Ûsiv bona wê xirabîya ku me serê wî kirîye k'înê mer'a bajo, ew jî serê me bike». 16Hingê wana Ûsivr'a cab şand û got: «Bavê te berî mirina xwe t'emî da û got ku 17aha bêjine Ûsiv: ‹Bi k'erema xwe neheqî û gunê birayêd xwe, bi k'erema xwe bibaxşîne, ku hindava teda xirabî kirine› niha hîvî dikim neheqîya xulamêd Xwedêyê bavê xwe bibaxşîne». Gava wan ev yek got, Ûsiv girîya. 18Birayêd wî jî çûn xwe li ber devr'ûya avîtin û gotin: «Awa em xulamêd te ne». 19Ûsiv gote wan: «Netirsin, çima ez dewsa Xwedê digirim? 20R'ast e hûn hindava minda xirab fikirîn, lê Xwedê fikirî ku wê bike qencî, wekî mîna r'oja îroîn, e'mirê gelek merîya xwey ke. 21Niha netirsin, ezê we û zar'êd we nan-av kim». Aha bi zarê şîrin xeberdanê, ber dilê wanda hat.

Mirina Ûsiv

22Ûsiv Misirêda ma, ew û mala bavêd xweva. Ûsiv sed dehe sala jît. 23Ûsiv ç'ir'-ç'ir'kêd xweye ji Efrayîm dîtin, û zar'êd Maxîrê Minaşeyê jî Ûsiv ser çokêd xwe dîtin[*]+. 24Ûsiv gote birayêd xwe: «Ezê bimirim, lê e'se Xwedêyê ser weda bê û we ji vî welatî hevraz derxe. Wê we bibe wî welatî, bona k'îjanî ewî Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwar»+. 25Ûsiv kur'êd Îsraêl da sondê û got: «E'se Xwedêyê ser weda bê, hestûyêd min jî ji vir derxin hevraz bibin»+. 26Ûsiv sed dehe salîyêda mir. Ew zimir kirin û Misirêda ew kirine qavekê.

* 1:2 Eva xebera bi fe'mîna îbranî tê fe'mkirinê çawa «r'uh'» yan «ba».

* 2:14 Awa gotî «Tîgrîs».

* 2:23 Bi zimanê îbranî sewtêd mêr û jin nêzîkî hev in: îş û îşa.

* 3:1 E'yantî 20:2.

* 3:15 Zur'et.

* 3:20 Bi zimanê îbranî «Mêr».

* 3:20 Bi zimanê îbranî «E'mir, Jîyîn».

* 4:1 Bi zimanê îbranî «Standin».

* 4:8 «Em her'ine k'ewşên» eva têk'sta îbranîda t'une, lê welger'andina yûnanîye kevinda heye.

* 4:16 Bi zimanê îbranî «R'ih'etîyê nebînî û dero-der bî».

* 4:25 Bi zimanê îbranî «P'êşk'êşa Xwedê».

* 5:29 Bi zimanê îbranî «R'ih'etî».

* 6:2 Îbo 1:6; 2:1; Zebûra 82:6; Cihûda 1:6.

* 6:14 Dareke bînxweşe sorê vekirîyî r'ûnî ye.

* 7:3 Cisinê wan.

* 8:1 Eva xebera bi fe'mîna îbranî tê fe'mkirinê çawa «ba» yan «r'uh'».

* 10:8,9 Zor, serxwe.

* 10:25 Bi zimanê îbranî «Cihêbûn, başqebûn».

[61] 11:1 Kela Nemrûd.

* 11:9 Bi zimanê îbranî «T'evîhevbûn».

* 12:5 Xulam.

* 12:6 Dara xirnûfê.

* 13:18 Darêd xirnûfê.

* 14:3 Bi zimanê îbranî «Be'ra Xwê» ye.

* 16:11 Bi zimanê îbranî «Xwedê dibihê».

* 16:14 Bi zimanê îbranî: «Bîra Yê Sax ku Min Dibîne».

* 17:1 «Herî Zor» bi zimanê îbranî «Şaddayî» ku car-cara welger'andina yûnanîye kevinda aha hatîye t'ercimekirinê.

* 17:5 Bi zimanê îbranî «Bavê mezin».

* 17:5 Bi zimanê îbranî «Bavê mixulqeta mileta».

* 17:15 Bi zimanê îbranî «Xanim, Xatûn, Stî».

* 17:19 Bi zimanê îbranî «Ew dik'ene».

* 19:22 Bi zimanê îbranî «Biç'ûk».

* 19:37 Bi zimanê îbranî «Ji bavê».

* 19:38 Bi zimanê îbranî «Kur'ê miletê min» (Kur'ê ji olk'a mala bavê min).

* 21:3 Bi zimanê îbranî «Ew dik'ene».

* 21:31 Bi zimanê îbranî «Bîra sondê» yan «Bîra her h'efta».

* 23:10 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona t'ucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

* 23:15, 16 Awa gotî nêzîkî 4 kîlogram û nîv (giranîya şêkilekî 12 giram bû).

* 24:2 Nîşana bi r'ik'inyata xwe sondxwarinê ye.

* 24:10 P'areke Mesopotamyayê.

* 24:22 Giranîya şêkilekî 12 giram bû.

* 24:48 Xeber bi xeber «qîz».

* 25:20 P'areke Mesopotamyaye.

* 25:25 Bi zimanê îbranî mîna sewta xebera «Pir'ç'».

* 25:26 Bi zimanê îbranî «Pe'nîgirtî» yan «H'ilek'ar».

* 25:30 Bi zimanê îbranî «Sor».

* 26:20 Bi zimanê îbranî «Şer'».

* 26:21 Bi zimanê îbranî «Neyartî».

* 26:22 Bi zimanê îbranî «Firêqetî».

* 26:33 Bi zimanê îbranî «Sond» yan «H'eft».

* 26:33 Bi zimanê îbranî «Bîra Sondê» yan «Bîra H'efta».

* 27:36 Binihêr'e Destpêbûn 25:26.

* 28:5 Îbranî xeber bi xeber: «Cem Labanê kur'ê Bet'ûêlê aramî, birê R'êvêka dîya Aqûb û Esaw».

* 28:19 Bi zimanê îbranî «Mala Xwedê».

* 28:22 Binihêr'e Qanûna Ducarî 14.22-29; 26.12-15.

* 29:17 Aha jî tê fe'mkirinê: «Ç'e'vada me'rim».

* 29:32 Bi zimanê îbranî navê R'ûbên tê fe'mkirinê: «Dîna xwe bidinê kur' e» û dengê xebera R'ûbên nêzîkî «(Xudan) zelûlîya min dît».

* 29:33 Bi zimanê îbranî «Bihîstin».

* 29:34 Bi zimanê îbranî «Yektî».

* 29:35 Dengê wê mîna: «Pesindar».

* 30:6 Bi zimanê îbranî dengê wê mîna «Dîwankirin» e.

* 30:8 Bi zimanê îbranî «H'uceta min».

* 30:11 Bi zimanê îbranî «Bextewarî».

* 30:13 Bi zimanê îbranî «Xwezilî».

* 30:14 Awa gotî «Mandragor» ku k'okeke bin e'rd e, dixwarin ku ji jintî û mêrtîyê nek'evin.

* 30:18 Bi zimanê îbranî dengê wê mîna «Heq» e.

* 30:20 Bi zimanê îbranî «Cemmayîn» yan «Qedir».

* 30:24 Bi zimanê îbranî «Bira ew zêde be».

* 30:35 Bi zimanê îbranî «Sipî».

* 30:37 Dareke ku dik'eve li nava k'oma darêd gûzê, dendikêd wê mîna dendikêd zerdela ne.

* 31:47 Bi zimanê aramî «Qûç'a şe'detîyê».

* 31:47 Bi zimanê îbranî «Qûç'a şe'detîyê».

* 31:49 Bi zimanê îbranî «Serda binihêr'î».

* 31:53 Eva fikira Laban bû, çimkî nava wanda gelekxwedêtî bû.

* 32:2 Bi zimanê îbranî «Du zomêd ordîya».

* 32:28 Bi zimanê îbranî «T'evî Xwedê k'etîyî h'ucetê».

* 32:30 Çawa navê Aqûb hate guhastinê usa jî navê vî cîyî hate guhastinê. Navê kevin «Pinuêl» bû lê navê nû «Pinîyêl» fe'mîna wê «R'ûyê Xwedê».

* 33:17 Axil, e'rzêl.

* 33:17 Bi zimanê îbranî «H'olika».

* 33:20 Bi zimanê îbranî «Êl, Xwedêyê Îsraêl». «Êl» navekî Xwedê ye.

* 34:20 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona t'ucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

* 35:4 Dara xirnûfê.

* 35:7 Bi zimanê îbranî «Xwedêyê Bêt'-Êlê».

* 35:8 Bi zimanê îbranî «Me'za Şînê».

* 35:18 Bi zimanê îbranî «Kur'ê k'edera min» yan «Kur'ê qewata min».

* 35:18 Bi zimanê îbranî «Kur'ê destê r'astê».

* 35:22 Binihêr'e Destpêbûn 49:3-4.

* 37:28 Midyanîya û îsmayîlîya miletek bûn. Binihêr'e H'akimtî 8:22-24.

* 38:21 Ev e'dûllamî qesta xebera «qav» ne got çimkî e'yîb bû. «Xwefroş» maşoqa p'ût e, ewê heqê xwe danî dîyarî ocaxa p'ût dikir, bi vê kirina xwe ocaxa p'ûtada h'elal dihate h'esabê, çimkî bi qavîya xwe k'ar dida ocaxa p'ûta. Qedirê yêd aha ocaxêd p'ûtada gelekî bilind bû.

* 38:29 Bi zimanê îbranî «Qeliştok».

* 38:30 Bi zimanê îbranî «Sorê mîna nûra berbangê».

* 40:20 Ji kelê derxistin.

* 41:6 Bayê ku ji ber'îya germ dihat.

* 41:38 Aha jî tê fe'mkirinê: «r'uh'ê xwedêya».

* 41:51 Dengê wê mîna: «Da bîrkirin».

* 41:52 Bi zimanê îbranî «Xweyîber».

* 44:5 «Çima k'asa mine zîvîn dizî?» eva têk'sta îbranîda t'une, lê welger'andina yûnanîye kevinda heye.

* 46:12 Binihêr'in Destpêbûn 38:7, 10.

* 46:27 Welger'andina Yûnanîye kevinda «h'eftê pênc». Dîna xwe bidine şirovekirina jêrê Derk'etin 1:5.

* 47:21 Welger'andina yûnanîye kevin dibêje: «T'emamîya cime'tê kire xulam», lê têk'sta îbranîda nivîsar e: «T'emamîya cime't cîguhastî bajara kirin».

* 47:29 Binihêr'in Destpêbûn 24:2-3.

* 47:31 Welger'andina yûnanîyê kevinda: «Xwe avîte ser şiva xwe».

* 49:4 Binihêr'e Destpêbûn 35:22.

* 49:10 Aha jî tê fe'mkirinê: «H'eta hatina borcdayîn cem wî», têk'sta îbranîda ev yek ne e'yan e.

* 50:2 Misirêda berî defin kirinê mirîyê bi nav û deng, dihatine zimir kirinê û paşê k'efen kirin, bona ku cinyaz zû xirab nebûya.

* 50:11 Bi zimanê îbranî «Şîna misirîya».

* 50:23 Nîşanek bû, ku zar' dik'işandine p'êsîra xwe û zar'êd wan dihatine h'esabê. Binihêr'e Destpêbûn 30:3 û 48:12.

+ 1:1 Yûh’enna 1:1
+ 1:27 Metta 19:4, Marqos 10:6
+ 2:7 Korint’î I 15:45

+ 2:9 Destpêbûn 3:22, E’yantî 2:7, E’yantî 22:2

+ 2:11 P’adşatî I 15:7
+ 2:14 Danîyêl 10:4, Destpêbûn 10:11-12
+ 2:21 Destpêbûn 15:12, P’adşatî I 26:12

+ 2:24 Metta 19:5, Marqos 10:7, Korint’î I 6:16, Efesî 5:31

+ 3:1 Metta 10:16
+ 3:3 Destpêbûn 2:17
+ 3:6 R’omayî 5:12, Korint’î I 15:21-22
+ 3:15 R’omayî 16:20
+ 3:16 Efesî 5:21, Kolosî 3:18
+ 3:19 Zanebêj 3:10, Zanebêj 3:20

+ 3:22 Destpêbûn 2:9, E’yantî 2:7, E’yantî 22:2

+ 4:7 Destpêbûn 3:16
+ 4:15 Q. K’ahîntîyê 26:21, Zebûr 79:12
+ 5:2 Destpêbûn 1:27
+ 5:3 Korint’î I 15:49
+ 5:24 P’adşatî IV 2:11, Îbranî 11:5
+ 5:29 Destpêbûn 3:17
+ 6:2 Îbo 1:6, Îbo 2:1, Zebûr 89:6
+ 6:3 Zebûr 78:39, Zebûr 90:10
+ 6:4 Jimar 13:33
+ 6:5 Mesele 6:18, Metta 12:34
+ 6:6 P’adşatî I 15:10-11
+ 6:9 Îbo 1:1
+ 8:4 P’adşatî IV 19:37, Yêremîya 51:27
+ 8:17 Destpêbûn 1:22
+ 8:20 Îbo 1:5

+ 8:21 Derk’etin 29:18, Q. K’ahîntîyê 1:9, Destpêbûn 6:5

+ 9:1 Destpêbûn 1:22

+ 9:3 Destpêbûn 1:29

+ 9:4 Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10-11, Q. K’ahîntîyê 17:14, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29

+ 9:6 Jimar 35:33, Destpêbûn 1:26-27
+ 9:21 Mesele 20:1
+ 9:22 Mesele 30:17
+ 10:4 Ûnis 1:3
+ 10:7 Destpêbûn 2:11
+ 10:11 Destpêbûn 2:14
+ 10:21 Jimar 24:24
+ 10:29 Destpêbûn 2:11
+ 11:2 Destpêbûn 10:10, Danîyêl 3:1
+ 11:8 Q. Ducarî 32:8
+ 12:1 K’arêd Şandîya 7:4

+ 12:3 Destpêbûn 18:18, Destpêbûn 22:18, Destpêbûn 26:4, Destpêbûn 28:14, Galatî 3:8

+ 12:10 Destpêbûn 41:54
+ 12:13 Destpêbûn 20:2, Destpêbûn 20:12
+ 13:8 Zebûr 133:1
+ 13:10 Destpêbûn 2:10, Destpêbûn 19:24
+ 13:13 Destpêbûn 18:20
+ 13:15 Yêşû 21:43
+ 13:16 P’adşatî III 3:8
+ 14:3 Yêşû 10:5
+ 14:5 Q. Ducarî 2:10-12
+ 14:7 Jimar 13:26, Dîrok II 20:3
+ 14:8 Q. Ducarî 29:23
+ 14:14 H’akimtî 18:29
+ 14:17 P’adşatî II 18:18
+ 14:18 Zebûr 76:2

+ 14:20 Destpêbûn 28:22, Q. K’ahîntîyê 27:30, Îbranî 7:1-2

+ 15:1 P’adşatî II 22:3, Zebûr 3:3

+ 15:5 Destpêbûn 22:17, Q. Ducarî 1:10, Q. Ducarî 10:22, R’omayî 4:18

+ 15:6 R’omayî 4:3, Galatî 3:6, Aqûb 2:23
+ 15:8 H’akimtî 6:17, Lûqa 1:18
+ 15:10 Q. K’ahîntîyê 1:17, Yêremîya 34:18-19

+ 15:12 Destpêbûn 2:21, P’adşatî I 26:12, Îbo 33:15

+ 15:13 Derk’etin 1:11, Derk’etin 12:40, K’arêd Şandîya 7:6

+ 15:14 Derk’etin 11:3, K’arêd Şandîya 7:7

+ 15:16 Q. Ducarî 9:4, P’adşatî III 21:26

+ 15:18 Derk’etin 23:31, Jimar 34:1-12, Yêşû 21:43, P’adşatî III 4:21, Dîrok II 9:26

+ 16:5 Destpêbûn 18:25, Destpêbûn 31:53, P’adşatî I 24:12, P’adşatî I 24:15, H’akimtî 11:27

+ 16:7 Derk’etin 15:22
+ 17:5 R’omayî 4:17
+ 17:12 Q. K’ahîntîyê 12:3
+ 18:5 H’akimtî 6:18-19
+ 18:10 R’omayî 9:19
+ 18:12 Petrûs I 3:6

+ 18:14 Îbo 42:2, Yêremîya 32:17, Metta 19:26, Lûqa 1:37, P’adşatî IV 4:16

+ 18:17 Amos 3:7
+ 18:18 Destpêbûn 12:3
+ 18:20 Destpêbûn 13:13

+ 18:25 Destpêbûn 16:5, Îbo 34:10, Zebûr 92:15

+ 18:26 Îşaya 65:8
+ 19:2 Îbo 31:32
+ 19:5 H’akimtî 19:22-24
+ 19:11 P’adşatî IV 6:18

+ 19:24 Îbo 18:15, Zebûr 11:6, Hezeqêl 20:16, Hezeqêl 38:22, Lûqa 17:29

+ 20:2 Destpêbûn 12:10-20

+ 20:7 Dîrok I 16:22, Zebûr 105:15, Îbo 42:8, Aqûb 5:16

+ 20:17 Aqûb 5:16
+ 21:3 Destpêbûn 17:19
+ 21:4 Destpêbûn 17:12-13
+ 21:9 Galatî 4:29
+ 21:10 Yûh’enna 8:35, Galatî 4:30
+ 21:12 R’omayî 9:7
+ 21:21 Jimar 10:12, P’adşatî III 11:18
+ 21:31 Destpêbûn 26:33
+ 22:1 Zebûr 11:5, K’arêd Şandîya 9:10
+ 22:2 Dîrok II 3:1

+ 22:17 Destpêbûn 15:5, P’adşatî III 4:20, Yêremîya 33:22, Îbranî 6:13-14

+ 22:18 Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 26:4, K’arêd Şandîya 3:25

+ 22:23 Destpêbûn 24:24
+ 23:2 Yêşû 14:15, H’akimtî 1:10
+ 25:4 Dîrok I 1:32-33
+ 25:10 Destpêbûn 23:16-20
+ 25:15 Dîrok I 1:29-31
+ 25:18 P’adşatî I 15:7

+ 25:23 Jimar 24:18, P’adşatî II 8:14, Dîrok I 8:13, R’omayî 9:12

+ 25:31 Q. Ducarî 21:17
+ 25:34 Îbranî 12:16
+ 26:1 Destpêbûn 12:10, Destpêbûn 20:2
+ 26:3 Destpêbûn 22:16-18, Yêşû 21:43

+ 26:4 Derk’etin 32:13, Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 22:18, K’arêd Şandîya 3:25

+ 26:7 Destpêbûn 12:13, Destpêbûn 20:1-2
+ 26:15 Destpêbûn 21:30
+ 26:29 Mesele 16:7
+ 26:34 Destpêbûn 36:2-3
+ 27:3 Destpêbûn 25:27-28
+ 27:28 Q. Ducarî 33:13
+ 27:36 Destpêbûn 25:33
+ 27:40 P’adşatî II 8:14, P’adşatî IV 8:20-22
+ 27:46 Destpêbûn 26:35
+ 28:2 Destpêbûn 22:23, Destpêbûn 24:29-30
+ 28:4 Yêşû 21:43
+ 28:9 Destpêbûn 25:13, Destpêbûn 36:3
+ 28:13 Yêşû 21:43

+ 28:14 Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 13:16, Destpêbûn 22:18, Destpêbûn 26:4

+ 28:18 Destpêbûn 35:14, Yêşû 4:1-10, P’adşatî I 7:12

+ 28:19 Destpêbûn 35:6, Destpêbûn 35:15, Destpêbûn 48:3

+ 28:20 Jimar 21:2, H’akimtî 11:30, P’adşatî I 1:11, P’adşatî II 15:8

+ 28:22 Destpêbûn 14:20, Q. K’ahîntîyê 27:30
+ 29:27 H’akimtî 14:12
+ 29:30 Q. K’ahîntîyê 18:18
+ 29:31 P’adşatî I 1:19-20
+ 30:15 Q. K’ahîntîyê 18:18
+ 31:13 Destpêbûn 28:20-22
+ 31:30 H’akimtî 18:24

+ 31:45 Destpêbûn 28:18, Destpêbûn 35:14, Yêşû 24:26-27

+ 31:53 Destpêbûn 16:5
+ 32:9 Destpêbûn 31:3
+ 32:12 Destpêbûn 28:14-15
+ 32:28 Destpêbûn 35:10
+ 32:29 H’akimtî 13:18

+ 32:30 Derk’etin 24:10, Derk’etin 33:20, Yûh’enna 1:18

+ 33:18 Destpêbûn 12:6
+ 33:19 Yêşû 24:32, Îbo 42:11
+ 34:7 H’akimtî 20:6, P’adşatî II 13:12
+ 34:8 Q. Ducarî 22:28
+ 34:12 P’adşatî I 18:25
+ 34:14 Yêşû 5:9
+ 35:1 Destpêbûn 28:10-22
+ 35:4 Yêşû 24:26, H’akimtî 9:6
+ 35:7 Destpêbûn 28:19
+ 35:8 Destpêbûn 24:59
+ 35:10 Destpêbûn 32:28
+ 35:11 Destpêbûn 17:6
+ 35:14 Destpêbûn 28:18, Destpêbûn 31:45
+ 35:15 Destpêbûn 28:19
+ 35:17 P’adşatî I 4:20
+ 35:19 Rʼûtʼ 1:2, Mîxa 5:2
+ 35:22 Destpêbûn 49:4, Q. K’ahîntîyê 20:11

+ 35:27 Yêşû 14:15, H’akimtî 1:10, Destpêbûn 13:18, Destpêbûn 23:2

+ 35:29 Destpêbûn 25:8
• 36:1 Dîrok I 1:35-37
+ 36:1 Destpêbûn 25:30
+ 36:3 Destpêbûn 26:34, Destpêbûn 28:9
+ 36:12 Derk’etin 17:8
• 36:20 Dîrok I 1:38-42
+ 36:20 Destpêbûn 14:6, Q. Ducarî 2:12
• 36:31 Dîrok I 1:43-51
+ 36:33 Îşaya 34:6, Îşaya 63:1

+ 36:34 Destpêbûn 36:15, Îbo 2:11, Hezeqêl 25:13

+ 36:40 Dîrok I 1:51-54
+ 37:13 Destpêbûn 33:18
+ 37:14 P’adşatî I 17:18
+ 37:17 P’adşatî IV 6:13
+ 37:24 Yêremîya 38:6, Zekerîya 9:11
+ 37:27 Destpêbûn 25:12-16
+ 37:34 Îbo 1:20
+ 38:8 Q. Ducarî 25:5-6
+ 38:24 Q. K’ahîntîyê 21:9
+ 38:26 Q. K’ahîntîyê 18:15
+ 39:1 Destpêbûn 37:36
+ 39:9 Derk’etin 20:14
+ 39:15 Derk’etin 20:16
+ 39:21 Danîyêl 1:10
+ 40:5 Nehemîya 1:11
+ 40:8 Danîyêl 2:28
+ 40:20 Marqos 6:21
+ 40:22 Ester 7:10
+ 41:8 Danîyêl 2:1-2
+ 41:12 Danîyêl 1:17
+ 41:16 Danîyêl 2:30
+ 41:30 P’adşatî IV 8:1
+ 41:38 Danîyêl 4:8, Danîyêl 5:11
+ 41:40 Ester 10:3
+ 41:42 Ester 3:10, Ester 8:2

+ 41:45 Destpêbûn 46:20, Îşaya 19:18, Hezeqêl 30:17

+ 41:54 Destpêbûn 12:10
+ 42:6 Mesele 11:26
+ 42:9 Destpêbûn 37:5-11
+ 42:22 Destpêbûn 37:21-22
+ 43:32 Destpêbûn 46:34
+ 44:20 Destpêbûn 37:3
+ 46:1 Destpêbûn 26:33
+ 46:4 Destpêbûn 50:13
• 46:8 Dîrok I 2:1-5
+ 46:8 Derk’etin 6:14-16

+ 46:9 Derk’etin 6:14, Jimar 26:5-6, Dîrok I 5:3

+ 46:10 Jimar 26:13
+ 46:11 Jimar 3:17, Jimar 26:57
+ 46:12 Destpêbûn 38, Jimar 26:19
+ 46:13 Jimar 26:23-24, Dîrok I 7:1
+ 46:14 Jimar 26:26
+ 46:16 Jimar 26:15
+ 46:17 Jimar 26:44-46, Dîrok I 7:30-40

+ 46:20 Destpêbûn 41:45, Îşaya 19:18, Hezeqêl 30:17, Jimar 26:28-37

+ 46:21 Jimar 26:38-41, Dîrok I 7:6-12, Dîrok I 8:1-5

+ 46:23 Jimar 26:42
+ 46:24 Jimar 26:48-49, Dîrok I 7:13
+ 46:27 Derk’etin 1:5
+ 46:34 Destpêbûn 43:32, Derk’etin 8:26
+ 47:9 Îbo 14:1, Zebûr 90:10
+ 47:11 Derk’etin 1:11, Derk’etin 12:37
+ 47:30 Destpêbûn 50:13
+ 47:31 P’adşatî III 1:47
+ 48:4 Destpêbûn 28:12-15, Destpêbûn 35:9-12
+ 48:5 Yêşû 14:4
+ 48:7 Destpêbûn 35:19, Rʼûtʼ 1:2

+ 48:19 Jimar 1:33, Jimar 1:35, Q. Ducarî 33:17, Yêşû 17:14

• 49:1 Q. Ducarî 33:1-24

+ 49:4 Destpêbûn 35:22, Q. K’ahîntîyê 18:7, Hezeqêl 22:10

+ 49:5 Destpêbûn 34:25-29
+ 49:7 Jimar 35:2, Yêşû 19:9
+ 49:8 Dîrok I 28:4
+ 49:9 E’yantî 5:5, Jimar 23:24, Jimar 24:9
+ 49:10 Jimar 24:17
+ 49:13 Yêşû 19:10-16
+ 49:16 Destpêbûn 30:6
+ 49:17 H’akimtî 18:27
+ 49:18 Zebûr 119:166
+ 49:24 Zebûr 23:1

+ 49:26 Q. Ducarî 33:15, Hebaqûq 3:6, Q. Ducarî 33:13-17

+ 49:27 H’akimtî 20:21, H’akimtî 20:25
+ 49:31 Destpêbûn 23:16-19, Destpêbûn 35:29
+ 50:13 Destpêbûn 23:16
+ 50:23 Jimar 32:39
+ 50:24 Derk’etin 3:16-17
+ 50:25 Derk’etin 13:19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Kurmancî__Tran.azw3

Derk'etin

Derk'etin

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40

Ji her pênc K'itêbêd Mûsa k'itêba duda bi van xebera destpêdibe: ‹Awa navêd› û ji vir navê wêye îbranî tê gotin: ‹Nav›. Peyr'a welger'andinêd yûnanîda ev k'itêb navekî din distîne ‹Êksêdos› (Çûyîn). Vê k'itêbêda bona qewimandineke serê miletê cihûya hatî, tê gotinê, awa gotî azabûna ji xulamtîyê, k'îjanêda ku ew we'dekî dirêj bin destê welatê Misirêda bûn. Eva yeka nîvê duh'ezarsalîya berî bûyîna Îsada qewimîye. P'ara k'itêbêye pêşin (s. 1-19) bona serhatîya e'mirê Mûsa dibêje, k'îjan ku Xwedê bijart, wekî îsraêlîya ji bin nîrê misirîya xilaz ke. P'ara k'itêbêye duda, (s. 20-40) destpêbûna qanûnê ye, k'îjanêda peymana t'evî miletê Îsraêl li ser ç'îyayê Sînayê girêdayî h'îmgirtî ye. Li vir usa jî dide k'ifşê, ku milet çawa peymana t'ev Xwedê girêdayî dit'er'ibîne û bi hûr gilî bona konê pîroz tê gotinê, k'îjanîda Xwedê nava miletê xweda dihêwirî. P'ara van qanûnaye here sereke, ew her dehe t'emî ne. Hema xût evana bûne h'îmê wan h'emû qanûnêd p'ergalîyê, bi k'îjana îro gele merî dinêda e'mirê xwe didine li ber hev, çawa bawermend usa jî nebawer. Çawa bi kirêd xweye mezin, usa jî bi qanûnêd xwe, Xwedê Mûsa û Îsraêlr'a binyat'a xwe û navê xweyî r'ast e'yan dike. T'enê h'ukumê wî, ne ku h'ukumê xwedêyêd mayîn, li ser t'ebîyetê û meriva heye, bona vê yekê Xwedê dixwaze, wekî meriv t'enê wî bih'ebînin. T'enê ew e pîroz, meriv bona gunek'arîya xwe t'enê bi qirarêd Xwedê dikarin heleqetîya wan t'evî Xwedê hebe. Eva k'itêba guhê me vedike, wekî bi h'izkirinê guhdarîya Xwedê bikin û hindava merivada ser nêta qencîyê bin, çawa hindava xweda. Paşê Îsa Mesîhê bêje, wekî van her du qanûnda veşartîye me'na Peyman Kevine sereke.

1

Li hev zêdebûna zar'êd Îsraêl û bêîsafîya misirîya

1^1Navê kur'êd Îsraêle ku her kes mala xweva t'evî Aqûb hatine Misirê, ev in. 2R'ûbên, Şimh'ûn, Lêwî û Cihûda, 3Îsaxar, Zebûlon û Binyamîn, 4Dan û Neftelî, Gad û Aşêr+. 5H'emû nefsêd ku ji bedena Aqûb bibûn, h'eftê[*] nefs bûn, Ûsiv jî li Misirê bû+. 6Ûsiv h'emû birayêd xweva û h'emûyêd wî nisilîda t'emam pêva mirin. 7Zar'êd Îsraêl şîn bûn, bêh'esab li hev zêde bûn, gelekî qewat girtin û ew welat bi wanva t'ijî bû.

8Hingê ser Misirê yekî nû bû p'adşa, ku derheqa Ûsivda tiştek nizanibû+. 9Ewî gote cime'ta xwe: «Va ye cime'ta zar'êd Îsraêl ji me gelektir û qewattir e. 10Werin em hindava wanda h'ilek'arîyê bikin, ku nebe ew zêde bin û heger şer'ek biqewime, ew jî t'evî dijminêd me bibine yek û miqabilî me şer' kin û ji vî welatî derk'evin her'in». 11Hingê serk'ar ser wan k'ifş kirin, wekî bi şixulêd giran wan biçerçirînin. Firewinr'a bajarêd e'mbara, Pît'om û R'amsês çêkirin+. 12Lê çiqas ew diçerçirandin, ew hê gelek dibûn û li hev zêde dibûn, usa ku misirî ji zar'êd Îsraêl ditirsîyan. 13misirîya bêîsafî zar'êd Îsraêl didane xebatê. 14E'mirê wan bi şixulê giran bi h'er'îyê û k'elpîç'a, usa jî bi her şixulêd çolêva te'l dikirin, her xebata ku bidana kirinê bêîsafî didane kirinê.

15P'adşê Misirê t'evî pîredergûşêd îbranîya xeberda ku navê ji wan yekê Şîprah û navê yekê jî Pûhah bû. 16Û got: «Gava k'ulfetêd îbranîya ber zar'ada bin, hingê hûn li ser t'ext dîna xwe bidinê, heger kur' be bikujin, lê heger qîz be bira sax bimîne». 17Lê pîredergûş ji Xwedê tirsîyan. Çawa p'adşê Misirê wanr'a gotibû nekirin, lê yêd kur'în jî sax dihiştin. 18P'adşê Misirê gazî pîredergûşa kir û gote wan: «We çima ev yek aha kirîye, ku zar'ê kur'în jî sax hiştine?» 19Hingê pîredergûşa gote Firewin: «Çimkî k'ulfetêd îbranîya ne mîna k'ulfetêd misirîya ne, ewe serxwe ne, pîredergûş h'eta xwe wanr'a digihînin ewana îdî jê xilaz dibin». 20Lema Xwedê pîredergûşar'a kire qencî, cime't li hev zêde bû û gelekî qewat stand. 21Pîredergûş ku ji Xwedê tirsîyan, ewî jî malêd wan ava kirin. 22Hingê Firewin e'mirî ser t'emamîya cime'ta xwe kir û got: «Her zar'eke kur'înî ji dîya xwe bûyî bavêjine ç'emê Nîlê û her zar'a qîzîn sax bihêlin».

2

Bûyîna Mûsa

2^1Merivekî ji mala Lêwî, çû qîzeke lêwîya xwer'a xwest+. 2Ew jin h'emle derk'et kur'ek anî, ewê dîna xwe dayê ku ew bedew bû, sê meha ew veşart. 3Lê gava ewê îdî nikaribû ew veşarta, hingê sepeteke ji cûr'ekî qamîşa hilda, ew xîj û qîr kir, ew kur'ik kirê û danî nav qamîşêd devê Nîlê. 4Xûşka zar'okê dûr sekinî, wekî bizanibe k'a wê çi biqewime serê wî.

5Û qîza Firewin berbi Nîlê çû ku avê xwe ke, carîyêd wê jî devê ç'êm diger'îyan. Ewê sepetek nav qamîşada dît û carîya xwe şand çû ew anî. 6Gava vekir kur'ik dît. Kur'ik digirîya, dilê wê ser şewitî û got: «Eva ji zar'êd îbranîya ye». 7Hingê xûşka wê zar'ê gote qîza Firewin: «Dixwazî ez her'im bona te gazî k'ulfeteke îbranîyaye berdergûş kim, ku bê bona te bistên bide evê zar'ê?» 8Qîza Firewin gote wê: «Her'e». Qîzikê jî çû gazî dîya zar'okê kir. 9Qîza Firewin gote wê k'ulfetê: «Hanê vî kur'î minr'a xwey ke, ezê heqê te bidim». K'ulfetê ew kur'ik hilda û xwey kir. 10Gava kur'ik mezin bû, ewê anî da qîza Firewin, ewê jî ew xwer'a kire kur' û navê wî danî Mûsa[*], got: «Çimkî min ew ji avê derxist».

Mûsa ji Misirê dir'eve

11Êp'êce wext derbaz bû, gava Mûsa mezin bû[*], r'abû çû cem biratîya xwe, ewî dîna xwe da şixulêd wanî giran, dît wê yekî misirî birakî wîyî îbranî dik'ute, 12dor xwe nihêr'î, dîna xwe dayê ku kes t'une, lêxist yê misirî kuşt û qûmêda veşart. 13R'oja dinê r'abû çû, dîna xwe dayê wê du merivêd îbranî hevr'a şer' dikin, hingê gote yê neheq: «Çima tu li hevalê xwe dixî?» 14Ewî jî lê veger'and: «K'ê tu ser me serwêr û h'akim k'ifş kirî? Dibe ku dixwazî min jî bikujî çawa te yê misirî kuşt?» Mûsa tirsîya û got: «R'ast ev tişta derk'etîye». 15Firewin ev tişt bihîst, xwest ku Mûsa bikuje, lê Mûsa ji ber Firewin r'evî çû welatê Midyanêda ma, li ser bîrekê r'ûnişt.

16H'eft qîzêd t'erêqê Midyanê hebûn. Evana hatin av k'işandin, k'ur'n t'ijî kirin ku pezê bavê xwe avdin. 17Şivana hat berî wan dan. Hingê Mûsa r'abû pişta wan girt û pezê wan avda. 18Evana çûne cem bavê xwe R'ihûêl[*], ewî pirsî: «Ev çawa bû ku hûn îro usa zû hatin?»+
19Wana got: «Merivekî misirî em ji destê şivana xilaz kirin, av jî bona me k'işand û pezê me avda». 20Hingê ewî gote qîzêd xwe: «Lê ew k'anê ye? We çima ew merî usa ber'da? Gazî wî kin bira bê nan bixwe». 21Li Mûsa xweş hat ku cem wî merivî bimîne û ewî qîza xwe Sîpporah da Mûsa. 22Ewa h'emle derk'et, kur'ek anî û Mûsa navê wî danî Gêrşom[*], çimkî got: «Ez welatê xelqêda k'etime xerîbîyê».

23Pey gelek wextr'a p'adşê Misirê mir. Zar'êd Îsraêl ji dest xulamtîyê kirine zarîn. Û ew hewar-gazîya wane ji dest xulamtîyê gihîşte Xwedê. 24Xwedê hêwerza wan bihîst û Xwedê ew peymana xwe bîr anî, ya ku t'evî Birahîm, Îshaq û Aqûb girêdabû+. 25Xwedê dîna xwe da zar'êd Îsraêl û h'alê wan pê h'esîya+.

3

Xwedê gazî Mûsa dike

3^1Mûsa pezê xezûrê xwe Ît'royê t'erêqê Midyanê diç'êrand. Ewî kerî ajot çû ber'îyê derk'et û gihîşte H'orêbê[*], ç'îyayê Xwedê+. 2Milyak'etê[*] Xudan bi alava êgir nava dir'îyêda wîva xuya bû. Ewî dîna xwe dayê wê alav dir'îyê k'etîye dişixule, lê dir'î naşewite. 3Hingê Mûsa got: «Hela veger'im vê dîtina e'cêb bibînim, k'a çima dir'î naşewite?» 4Xudan dîna xwe dayê, wekî ew veger'îya ku bibîne, Xwedê ji nava dir'îyê gazî kirê û got: «Mûsa, Mûsa!» Ewî got: «Ez va me». 5Xwedê gotê: «Nêzîkî vir nebe. Çarixêd nigêd xwe bêxe, çimkî ew cîyê ku tu li ser sekinîyî e'rdê pîroz e»+. 6Û got: «Ez Xwedêyê bavê te, Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb im». Hingê Mûsa r'ûyê xwe nixamt, çimkî tirsîya ku Xwedê binihêr'e+. 7Xudan got: «Belê min cefê cime'ta xweye Misirêda dît û qar'e-qar'a wan ji dest serk'arêd wan bihîst, çimkî ez haş ji tengasîya wan heme. 8Ez peya bûm wana ji destê misirîya aza kim û wan ji ewî welatî derxime welatekî r'ind û berfire, welatê ku şîr û hingiv jê dik'işe, wî cîyê kenanîya, h'îtîya, emorîya, pirîzzîya, h'îwîya û yebûsîya+. 9Û niha va ye qar'e-qar'a zar'êd Îsraêl gihîştîye min û ew zordarîya ku misirî li wan dikin min dît+. 10Niha were, ez te bişînime cem Firewin, ku tu cime'ta min, zar'êd Îsraêl ji Misirê derxî». 11Hingê Mûsa gote Xwedê: «Ez k'î me ku her'ime cem Firewin û zar'êd Îsraêl ji Misirê derxim?» 12Xwedê gotê: «Ezê t'evî te bim. Evê ter'a bibe nîşana ku min tu şandîyî: gava tu cime'tê ji Misirê derxî, ser vî ç'îyayî hûnê Xwedêr'a xulamtîyê bikin»+. 13Mûsa gote Xwedê: «Va ez diçime cem zar'êd Îsraêl û bêjime wan: ‹Xwedêyê kal-bavêd we ez şandime cem we›. Lê gava ew ji min bipirsin: ‹Navê wî çi ye?› Ez çi wanr'a bêjim?» 14Xwedê gote Mûsa: «EZ YÊ HEME. Vê yekê bêje zar'êd Îsraêl, bêje ku: ‹EZ HEME ez şandime cem we›»+. 15Dîsa Xwedê gote Mûsa: «Aha bêjî zar'êd Îsraêl: ‹Xudan[*], Xwedêyê kal-bavêd we, Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb ez şandim cem we›. H'eta-h'etayê navê min ev e û h'emû nisilada ezê aha bême bîranînê. 16Her'e r'ûspîyêd Îsraêl t'op ke û bêje wan: ‹Xudan, Xwedêyê kal-bavêd we, Xwedêyê Birahîm, Îshaq û Aqûb minva xuya bû û got: Ez ser weda hatime û min dît ku Misirêda çi hatîye serê we›. 17Û got: ‹Ezê we ji cefê Misirê derxim û bibime welatê kenanîya, h'îtîya, emorîya, pirîzzîya, h'îwîya û yebûsîya, wî welatê ku şîr û hingiv jê dik'işe›. 18Ewê gur'a te bikin hingê tu t'evî r'ûspîyêd Îsraêl her'e cem p'adşê Misirê û jêr'a bêjin: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya meva xuya bû, niha îzina te hebe, em r'îya sê r'oja berbi ber'îyê her'in, Xudan Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin›. 19Belê ez zanim, ku p'adşê Misirê wê îzina we nede ku hûn her'in, heger ne bi destê zor be, 20lê ezê destê xwe dirêj kim û bi wan h'emû k'eremetêd xwe Misirê xim, yêd ku ezê nav wêda bikim, paşî hingê ewê we ber'de+. 21Û ezê li ber ç'e'vê misirîya vê cime'tê şîrin kim, wekî gava ku hûn derk'evin, destvala dernek'evin+. 22Lê bira her k'ulfet ji cînara xwe û ji k'ulfeta ku mala wêda dimîne, xişirêd zîvîn û xişirêd zêr'în, usa jî k'inca jê bixwaze û wan li kur' û qîzêd xweva kin û misirîya t'alan kin».

4

Xwedê nîşana dide Mûsa ku bike

4^1Mûsa lê veger'and û got: «Lê ewê min bawer nekin û ne jî wê dengê min bibihên, çimkî wê bêjin, Xwedê teva xuya nebû ye». 2Hingê Xwedê gote Mûsa: «Ew çî ye destê teda?» Ewî got: «Şivdar e». 3Xwedê gotê: «Wê bavêje e'rdê». Ewî avîte e'rdê, bû me'r û Mûsa jê r'evî. 4Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêj kê poç'ê bigire». Ewî jî destê xwe dirêj kirê ew girt û ew destê wîda bû şivdar. 5«Bi vê yekê wê bawer bikin, wekî Xudan Xwedêyê kal-bavêd wan, Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb teva xuya bûye».

6Xudan dîsa gote Mûsa: «Niha destê xwe têke p'aşila xwe». Ewî destê xwe kire p'aşila xwe derxist û va ye, destê wî bû mîna berfa k'unî-k'unî bûyî. 7Xwedê gotê: «Destê xwe dîsa têke p'aşila xwe». Ewî dîsa destê xwe kire p'aşila xwe derxist û va ye, ew dîsa bû mîna qalibê wî. 8«Heger te bawer nekin û guh nedine nîşana pêşin, wê bawerîya xwe nîşana duda bînin. 9Lê heger van her du nîşana jî bawer nekin û guh nedine dengê te, hingê ji ç'emê Nîlê avê hilde û bir'êje ser e'rdê. Ew ava ku te ji Nîlê hilda wê ser e'rdê bibe xûn».

10Mûsa gote Xudan: «Xweyê min, hîvî dikim! Ezî xeberdanêda ne serxwe me, ne duhu ne jî pêr û ne jî pey vê xeberdanêr'a ku te t'ev xulamê xwe xeberda, lê ez yekî devqer'imî û zimênda giran im»+. 11Hingê Xudan gote wî: «K'ê dev da mêriv, yan k'ê ker' û lal çêkirin, yan yê ku dibîne, yan yê kor? Ez Xudan nînim+? 12Awa niha tu her'e ezê t'evî devê te bim û te hîn kim, çi ku tu gerekê bêjî». 13Ewî gotê: «Xweyê min, hîvî dikim! K'erema xwe yekî dinê bişîne». 14Hingê hêrsa Xudan li Mûsa r'abû û gotê: «Harûnê lêwî ne birê te ye? Ez zanim ku ewî xeberdanêda serxwe ye, va ye ewê pêşîya teda bê û gava ew te bibîne wê gelekî şa be. 15Tu t'evî wî xeber de û xebera bike devê wî, ezê devê te û devê wîr'a bim, ezê we hîn kim ku hûnê çi bikin. 16Bira ew dewsa te cime'têr'a xeber de û ew ter'a bibe dewsa dev û tu jî wîr'a dewsa Xwedê. 17Û wê şivdarê bigire destê xwe, wekî bi wê nîşana bikî».

Mûsa vediger'e Misirê

18Mûsa veger'îya çû cem xezûrê xwe Ît'ro û jêr'a got: «Îzina te hebe ez veger'ime cem biratîya xweye Misirêda bibînim, k'a ew hene yan t'unene». Ît'ro gote Mûsa: «Her'e ter'a oxir be». 19Xudan Midyanêda Mûsar'a got: «Her'e veger'e Misirê, çimkî ew merivêd ku pey e'mirê te k'etibûn h'emû jî mirine»+. 20Mûsa r'abû jina xwe, kur'êd xwe li k'erê sîyar kirin û veger'îya welatê Misirê. Mûsa şivdara Xwedê girte destê xwe. 21Hingê Xudan gote Mûsa: «Gava tu veger'î her'î Misirê, bikî ku tu wan h'emû nîşanêd ku min dane destê te, li ber Firewin bikî, lê ezê dilê wî bikime kevir û ewê cime'tê ber'nede+. 22Û bêje Firewin: ‹Xudan aha dibêje: Îsraêl kur'ê minî nixurî ye+. 23Ez ter'a dibêjim: Kur'ê min ber'de ku ew xulamtîya min bike, lê heger tu nexwazî wî ber'dî, va ye ezê kur'ê teyî nixurî bikujim›».

24Û usa qewimî ku r'êva cîkî şevbêrî kirin, Xudan r'astî Mûsa hat û xwest ku wî bikuje. 25Hingê Sîpporahê kevirekî tûj hilda, kur'ê xweyî nesinetkirî sinet kir, p'îyêd Mûsa xist û gotê: «R'ast tu bona min mêrê xûnê yî». 26Û bi vî awayî Xudan ew hişt. Wî çaxî bona sinetîyê ewê got: «Mêrê xûnê».

27Xudan gote Harûn: «Her'e ber'îyê pêşîya Mûsada». Ew jî çû ber ç'îyayê Xwedê r'astî wî hat û çû r'ûyê wî. 28Mûsa h'emû gotinêd Xudan Harûnr'a gilî kirin ku ewî ew şandîye û t'emîya wan h'emû nîşana daye. 29Mûsa û Harûn çûn h'emû r'ûsipîyêd zar'êd Îsraêl t'op kirin. 30Û Harûn ew h'emû gotinêd Xudane ku Mûsar'a gotibû gilî kirin û li ber ç'e'vê cime'tê ew nîşan kirin. 31Cime'tê bawer kir. Û gava bihîstin ku Xudan ser zar'êd Îsraêlda hatîye û dîna xwe daye ew zelûlîya wan, ta bûn û h'ebandin.

5

Mûsa û Harûn li ber Firewin

5^1Pey haqas tiştr'a Mûsa û Harûn çûne cem Firewin û gotinê: «Xudan Xwedêyê Îsraêl aha dibêje: ‹Îzina cime'ta min bide ku ber'îyêda minr'a cejinê bikin›». 2Firewin got: «Xudan k'î ye ku ez gur'a gotina wî bikim û îzina Îsraêl bidim? Ez Xudan nas nakim û îzina Îsraêl jî nadim»+. 3Wana gotê: «Xwedêyê îbranîya meva xuya bû. Îzina te hebe em r'îya sê r'oja her'ine ber'îyê û Xudan Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin, ku nebe ew bi nexweşîya h'al yan şûr qir'a me bîne». 4P'adşê Misirê gote wan: «Mûsa û Harûn, hûn çima cime'tê ji xebata wan paş dêxin? Her'ine ser borcê xwe». 5Firewin got: «Va ye niha cime'ta welêt gelek e, lê hûn nahêlin ku ew borcê xwe biqedînin».

6Hema wê r'ojê Firewin kire ser serwêr û serk'arêd cime'tê, got: 7«Mîna her gav bona k'elpîç' çêkirinê kayê nedine cime'tê, bira ewana xwexa her'in û xwer'a kayê t'op kin. 8H'esabê k'elpîç'a ji ser wan kêm nekin, haqasî jî ji wan bixwazin, çiqas wan her gav çêdikirin, çimkî ewe xwer'anedîtî ne, lema dikine qar'în û dibêjin: ‹Em her'in qurbanê Xwedêyê xwer'a bidin›. 9Bira şixul li ser van meriva giran be, ku xebatêva gîro bin û pey gotinêd derew nek'evin».

10Serwêr û serk'arêd cime'tê derk'etin cime'têr'a xeberdan û gotin: «Firewin aha dibêje: ‹Ez kayê nadime we, 11hûn xwexa her'in ji k'u dixwazin xwer'a kayê destxin, lê ji şixulêd we tiştek jê kêm nebe›». 12Hingê cime't li t'emamîya welatê Misirê bela bû, dewsa kayê xozan t'op kir. 13Serwêra p'êyî li ser wan dikirin digotin: «Xebata xweye her r'oj usa biqedînin, çawa hingê ku kaya we hebû». 14K'arkerêd Firewin serk'arêd ser zar'êd Îsraêl k'ifşkirî k'utan û gotin: «We çima duhu û îro h'esabê k'elpîç'a mîna her gav t'emam nekirîye?» 15Serk'arêd zar'êd Îsraêl hatine cem Firewin gazinê xwe kirin û gotinê: «Tu çima usa serê xulamêd xwe dikî? 16Kayê nadine xulamêd te, lê mer'a dibêjin: ‹K'elpîç'a çêkin!› Va ye em hatine k'utanê, lê neheqî alîyê cime'ta teda ye». 17Lê ewî got: «Hûn xwer'anedîtî ne! Xwer'anedîtî! Lema dibêjin: ‹Em her'in Xudanr'a qurbanê bidin›. 18De niha her'in û bixebitin, kayê wer'a neyê dayînê, lê h'esabê k'elpîç'a wê ji we bê xwestinê». 19Hingê serk'arêd zar'êd Îsraêl xwe oxirmê giranda dîtin gava hate gotinê: «H'esabê k'elpîç'aye ku her r'oj ji we tê xwestinê kêm nekin». 20Gava ew ji cem Firewin derk'etin, r'astî Mûsa û Harûn hatin ku ew hîvîya wan bûn 21û gotine wan: «Bira Xwedê ser weda binihêr'e û dîwana we bike, wekî we em ber ç'e'vê Firewin û xulamêd wî r'eş kirin û şûr jî da destê wan ku me bikujin».

Mûsa gazinê xwe Xudan dike

22Hingê Mûsa veger'îya cem Xudan û got: «Ya Xweyê min! Te çima ev cime'ta avîte nava oxirmêd giran? Te bona çi ez şandim+? 23Çimkî wê hingêva, gava ez hatime cem Firewin û pê navê te xeber daye, ew xirabîyê vê cime'tê dike, lê belê te cime'ta xwe xilaz nekir».

6

6^1Xudan gote Mûsa: «Tê niha bibînî, ku ezê çi serê Firewin bikim. Wê wan bi destê zor ber'de û wê wan bi destê zor ji welatê xwe derxe».

Caba Xudan

2Xwedê t'ev Mûsa xeber da û gote wî: «Ez Xudan im. 3Ez çawa Xwedêyê Herî Zor, Birahîm, Îshaq û Aqûbva xuya bûme, lê bi navê xwe Xudan[*] wanva xuya nebûme+. 4Min t'evî wan peymana xwe girêda, ku welatê Kenanê bidime wan, welatê wanî xerîbîyê, wê dera ku firarî derbaz kirin. 5Min zarînîya zar'êd Îsraêl bihîst ku misirîya ew kirine xulam û min peymana xwe bîr anî. 6Awa bêje zar'êd Îsraêl: ‹Ez Xudan im! Ezê we ji bin barêd misirîyaye giran derxim û we ji xulamtîya wan aza kim, pê zenda berbir'î we dirêjkirî û dîwanêd giran xilaz kim. 7Û ezê we bikime cime'ta xwe û bibime Xwedêyê we. Û hingê hûnê bizanibin ku Xudan Xwedêyê we ez im, yê ku hûn ji bin barêd misirîyaye giran derxistin+. 8Û ezê we bibime wî welatî, bona k'îjanî min sond xwar ku bidime Birahîm, Îshaq, Aqûb, ezê wî çawa war bidime we. Ez Xudan im›»+. 9Mûsa ev yek zar'êd Îsraêlr'a got, lê wan ji diltengîyê û ji dest şixulêd giran guhdarîya Mûsa nekirin. 10Xudan t'ev Mûsa xeber da û gotê: 11«Her'e cem Firewinê p'adşê Misirê bêje ku zar'êd Îsraêl ji welatê xwe ber'de». 12Hingê Mûsa li ber Xudan xeber da û gotê: «Va ye, zar'êd Îsraêl guhdarîya min nakin, îdî k'u ma ku Firewin guhdarîya min bike? Ez jî zimênda giran im». 13Û Xudan bona zar'êd Îsraêl û Firewinê p'adşê Misirê t'evî Mûsa û Harûn xeberda û e'mirî ser wan kir ku zar'êd Îsraêl ji Misirê derxin.

Bereka Mûsa û Harûn

14Pêşîyêd malbetêd wan ev in. Kur'êd R'ûbên, nixurîyê Îsraêl, ev in: Henox, Pallû, Hesrûn û K'armî. Ev in malbetêd R'ûbên+. 15Kur'êd Şimh'ûn ev in: Yemûêl, Yamîn, Ohad, Yaxîn, Sohar û kur'ê k'ulfeta kenanî Şawûl. Ev in malbetêd Şimh'ûn+. 16Navêd kur'êd Lêwî, li gora serecema r'ik'inyatêd xweva, ev in: Gêrşon, Qohat' û Mêrarî. T'emamîya salêd e'mirê Lêwî sed sî û h'eft sal bûn+. 17Kur'êd Gêrşon, li gora malbetêd xwe, ev in: Lîbnî û Şîmî. 18Kur'êd Qohat' ev in: E'mram, Îshar, Hêbron û Ûzîêl. T'emamîya salêd e'mirê Qohat' sed sî û sê sal bûn. 19Kur'êd Mêrarî ev in: Mah'lî û Mûşî. Ev in malbetêd Lêwî li gora serecema r'ik'inyatêd xweva+. 20E'mram met'a xwe Yok'ebed stand û ewê wîr'a Harûn û Mûsa anîn. Salêd e'mirê E'mram sed sî û h'eft sal bûn+. 21Kur'êd Îshar ev in: Qorax, Nefeg û Zîk'rî+. 22Kur'êd Ûzîêl ev in: Mîşaêl, Elsafan û Sît'rî+. 23Harûn Elîşeba, qîza Amînadav xûşka Nehşon stand. Ewê wîr'a Nadab, Abîhû, Êlazar û Ît'amar anîn+. 24Kur'êd Qorax ev in: Assîr, Elqanah û Abîasaf. Ev in malbetêd qoraxî+. 25Êlazarê kur'ê Harûn ji nav qîzêd Pûtîêl yek xwer'a jin xwest, ewê jî wîr'a Pînhas anî. Pêşîyêd lêwîya li gora malbetêd xweva ev in+. 26Ev in ew Mûsa û Harûnê, k'îjanar'a ku Xudan got: «Zar'êd Îsraêl, r'efêd wanva ji welatê Misirê derxin». 27Ewêd ku t'ev Firewin p'adşê Misirê xeber din û bona zar'êd Îsraêl ji Misirê derxin ev in: Mûsa û Harûn.

Xwedê fermanê dide Mûsa ku her'e cem Firewin

28Çaxê ku Xudan welatê Misirêda t'evî Mûsa xeber da, 29wê hingê Xudan Mûsar'a xeber da û gotê: «Ez Xudan im! Her tiştê ku ez ter'a dibêjim, bêje Firewinê p'adşê Misirê». 30Mûsa jî li ber Xudan got: «Va ye ez zimênda giran im, Firewinê çawa guhdarîya min bike?»

7

7^1Xudan gote Mûsa: «Hela binihêr'e, ez te dikime mîna Xwedê bona Firewin, birê te Harûn jî wê bibe p'êxemberê te. 2Her tiştî bêjî, çi ku ezê e'mirî li te bikim û birê te Harûn bira Firewinr'a bêje, ku zar'êd Îsraêl ji welatê xwe ber'de. 3Lê ezê dilê Firewin bikime kevir, nîşan û k'eremetêd xwe li nav welatê Misirêda zêde kim. 4Firewinê guhdarîya we neke. Û ezê destê xwe daynime li ser Misirê û r'efêd xwe, cime'ta xwe, zar'êd Îsraêl pê dîwanêd mezin ji welatê Misirê derxim. 5Û hingê misirîyê bizanibin ku ez Xudan im, gava ez destê xwe dirêjî li ser Misirê kim û zar'êd Îsraêl ji nav wan derxim». 6Mûsa û Harûn usa kirin, çawa ku Xudan e'mirî li wan kir usa jî kirin. 7Mûsa h'eyştê salî bû, lê Harûn h'eyştê sê salî bû, gava t'ev Firewin xeberdan.

Şivdara Harûn dibe me'r

8Xudan t'evî Mûsa û Harûn xeber da û got: 9«Gava Firewin t'ev we xeber de û bêje: ‹Hela nîşanekê bikin›, wî çaxî bêje Harûn: ‹Şivdara xwe hilde bavêje ber Firewin›. Ewê bibe me'r». 10Mûsa û Harûn k'etine cem Firewin û çawa ku Xudan e'mirî li wan kiribû usa jî kirin. Harûn şivdara xwe avîte ber Firewin û ber xulamêd wî û ew bû me'r. 11Firewin jî gazî serwaxt û k'oç'eka kir û van sêrbazêd Misirê jî bi sêrbazîya xwe usa kirin. 12Her yekî şivdara xwe davît û ew dibûne me'r, lê şivdara Harûn şivdarêd wan daqurtandin. 13Û dilê Firewin bû kevir gur'a wan nekir, çawa ku Xudan gotibû.

Ceza e'wlin: Av dibe xûn

14Xudan gote Mûsa: «Dilê Firewin bû kevir, ew naxwaze cime'tê ber'de. 15Serê sibehê her'e cem Firewin. Va ye ewê her'e berbi avê û tu ber devê ç'emê Nîlê li ber wî bisekine û ew şivdara ku bibû me'r bigire destê xwe. 16Wîr'a bêje: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya ez şandime cem te û dibêje: Cime'ta min ber'de ku ber'îyêda xulamtîya min bike, lê va ye h'eta niha te guhdarî nekirîye. 17Xudan aha dibêje: «Bi vê bizanibî ku ez Xudan im». Awa ezê şivdara destê xwe ava ç'emê Nîlê xim û wê bibe xûn. 18Me'sîyêd ç'êmda wê h'işk bin û bînê bik'eve ç'êm, misirîyê zivêr bin ku ava Nîlê vexwin›». 19Xudan gote Mûsa: «Bêje Harûn: ‹Şivdara xwe hilde û destê xwe dirêjî ser avêd Misirê, ser ç'emêd wan, ser cewêd wan, ser golêd wan û ser h'emû avêd wane t'opbûyî ke û wê bibine xûn. Wê t'emamîya welatê Misirêda, ava derdanêd dar û kevirîda jî bibe xûn›». 20Û çawa ku Xudan e'mirî li wan kiribû, Mûsa û Harûn usa jî kirin. Harûn[*] şivdara xwe bilind kir ber ç'e'vê Firewin û ber ç'e'vê xulamêd wî ava Nîlê xist, t'emamîya ava ç'êm bû xûn. 21Me'sîyêd ç'êmda h'işk bûn û bîn k'ete ç'êm, misirîya nikaribûn ji ç'êm av vexwarana. Û t'emamîya welatê Misirêda xûn hebû. 22Lê sêrbazêd Misirê jî bi sêrbazîyêd xwe usa kirin. Dilê Firewin bû kevir, guh neda wan, çawa ku Xudan gotibû. 23Firewin veger'îya çû mala xwe, ev yek ser dilê wî giran r'ûnenişt. 24Û h'emû misirî r'abûn bona av vexwarinê dor-berê ç'êm k'olan, çimkî ava Nîlê nikaribûn vexwarana.

25Pey ç'êm xistina Xudanr'a, h'eft r'oj derbazbûn.

8

Ceza duda: Beq

8^1Xudan gote Mûsa: «Her'e cem Firewin û bêje wî: ‹Xudan aha dibêje: Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike. 2Lê heger tu nexwezî ber'dî, va ye ezê pê beqa t'emamîya t'opraxêd te xim. 3Ç'emê beqava bik'imk'ime û ewê r'abin bik'evine mala te, oda teye r'azanê, nivîna te, malêd xulamêd te, nava cime'ta te, tendûrêd te û şkeva teye hevîr. 4Û beqê r'abine li ser te, li ser cime'ta te û li ser h'emû xulamêd te›». 5Hingê Xudan gote Mûsa: «Bêje Harûn: ‹Destê xwe şivdarêva dirêjî li ser ç'ema, cewa û gola ke û li ser welatê Misirê, beqa derxe›». 6Û Harûn destê xwe dirêjî li ser avêd Misirê kir. Beq derk'etin û welatê Misirê nixamtin. 7Sêrbaza jî bi sêrbazîya xwe usa kirin û li ser welatê Misirê beq derxistin. 8Firewin gazî Mûsa û Harûn kir û got: «R'eca ji Xudan bikin, ku beqa ji min û ji cime'ta min dûr xe û ezê cime'tê ber'dim ku Xudanr'a qurbanê bidin»+. 9Hingê Mûsa gote Firewin: «Tu xwexa minr'a we'de k'ifş ke, ez k'engê bona te, bona xulamêd te û bona cime'ta te r'eca bikim, ku beq ji te û ji malêd te unda bin, t'enê ewê ç'êmda bimînin». 10Û ewî got: «Sibê». Mûsa got: «Bira weke gotina te be! Ku tu bizanibî, yekî mîna Xudan Xwedêyê me t'une. 11Beqê ji te, ji malêd te, ji xulamêd te û ji cime'ta te wê dûr k'evin, t'enê ç'êmda wê bimînin». 12Mûsa û Harûn ji cem Firewin derk'etin û Mûsa bona wan beqa, k'îjan ku Xudan anîbûne ser Firewin gazî Xudan kir. 13Xudan weke gotina Mûsa kir, û beqêd malada, h'ewşada û k'ewşenada h'işk bûn. 14Ew k'om-k'om t'op kirin û bîn k'ete welêt. 15Lê gava Firewin dîna xwe dayê ku r'ih'etî k'etê, dilê xwe kire kevir û gur'a wan nekir, çawa ku Xudan gotibû.

Ceza sisîya: K'ermêş

16Hingê Xudan gote Mûsa: «Bêje Harûn: ‹Bira şivdara xwe dirêj ke t'oza e'rdê xe, ku ew li ser t'emamîya welatê Misirê bibe k'ermêş›». 17Û usa kirin. Harûn destê xwe şivdara xweva dirêj kir, t'oza e'rdê xist û k'ermêş li ser meriva û h'eywên r'abûn. Li ser t'emamîya welatê Misirê h'emû t'oza e'rdê bû k'ermêş. 18Sêrbaza jî bi sêrbazîyêd xwe kirin ku k'ermêşa derxin, lê nikaribûn. Û awa li ser meriva û h'eywên k'ermêş bûn. 19Sêrbaza gote Firewin: «Eva t'ilîya[*] Xwedê ye». Lê dilê Firewin bû kevir û gur'a wan nekir, çawa ku Xudan gotibû.

Ceza çara: P'er'anîya mêş-moza

20Xudan gote Mûsa: «Serê sibehê zû r'abe her'e li ber Firewin bisekine. Va ye ewê berbi avê her'e û bêje wî: ‹Xudan aha dibêje: Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike. 21Lê heger tu cime'ta min ber'nedî, awa ezê li ser te, li ser xulamêd te, li ser cime'ta te û li ser malêd te p'er'anîya mêş-moza bişînim û malêd misirîya bi p'er'anîya mêş-mozava wê t'ijî bin, usa jî ser wî e'rdê ku ew dimînin. 22Lê wê r'ojê t'opraxa Goşenêye k'u cime'ta min lê dimîne, ezê başqe kim û wê derê p'er'anîya mêş-moza wê t'une be, ku tu bizanibî welêtda ez Xudan im. 23Û ezê li nav cime'ta xwe û cime'ta teda firqîyê daynim. Sibê ev nîşanê biqewime›». 24Xudan usa jî kir. P'er'anîya mêş-mozaye mezin hate li ser mala Firewin, malêd xulamêd wî û li ser t'emamîya welatê Misirê, ji dest p'er'anîya mêş-moza welat wêran bû.

25Firewin gazî Mûsa û Harûn kir, got: «Her'in vî welatîda Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin». 26Lê Mûsa gotê: «Ne cayîz e ku em vê yekê bikin, çimkî ew qurbana ku emê Xudan Xwedêyê xwer'a bidin, ev yek misirîyar'a h'eramî ye. Heger em bi wê qurbandayîna ku bona misirîya h'eram e, r'abin li ber ç'e'vê wan bidin, gelo ewê me nedine li ber kevira+? 27Emê r'îya sê r'oja her'ine ber'îyê û Xudan Xwedê xwer'a qurbanê bidin, çawa ku ew mer'a bêje». 28Û Firewin got: «Ezê we ber'dim ku hûn her'ine ber'îyê Xudan Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin, lê t'enê dûr neçin. Bona min r'eca bikin». 29Mûsa gotê: «Va ye ezê ji cem te derk'evim û r'eca ji Xudan bikim, ku sibê p'er'anîya mêş-moza ji Firewin, ji xulamêd wî û ji cime'ta wî dûr k'eve, lê t'enê bira Firewin îdî cime'tê nexapîne û negire ku qurbanê bidine Xudan». 30Mûsa ji cem Firewin derk'et û r'eca ji Xudan kir. 31Xudan weke gotina Mûsa kir. P'er'anîya mêş-moza ji Firewin, ji xulamêd wî û ji cime'ta wî dûr xist, qet yek jî nema. 32Firewin vê carê jî dilê xwe kire kevir û cime't ber'neda.

9

Ceza pênca: Nexweşîya h'al ser h'eywên

9^1Xudan gote Mûsa: «Her'e cem Firewin û bêje wî: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya aha dibêje: «Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike», 2lê heger tu wana hê bigirî û nexwazî ber'dî, 3awa destê Xudan wê li ser h'eywanêd teye çolê: Hespa, k'era, deva, pêz û dêwêr be û bi nexweşîya h'ale mezin qir'a wanê bê. 4Lê Xudan wê h'eywanêd Îsraêl ji h'eywanêd Misirê başqe ke û ji h'eywanêd zar'êd Îsraêl, qet yekê h'işk nebe›». 5Xudan we'de k'ifş kir û got: «Sibê Xudanê vê yekê ser welêt bike». 6R'oja din Xudan ev yek kir û h'emû h'eywanêd misirîya h'işk bûn, lê ji h'eywanêd zar'êd Îsraêl qet yek h'işk nebû. 7Hingê Firewin şand û pê h'esîya va ye ji h'eywanêd Îsraêl qet yek jî h'işk nebûye. Dilê Firewin hê bû kevir û cime't ber'neda.

Ceza şeşa: Nexweşîya p'izika

8Xudan gote Mûsa û Harûn: «K'ulmêd xwe t'ijî k'ozîya fir'nê kin. Û bira Mûsa wê li ber ç'e'vê Firewin bir'eşîne berbi e'zmên. 9Ewê li ser t'emamîya welatê Misirê bibe t'oz, li ser h'emû merivî û h'eywanêd welatê Misirêda kulêd p'izika p'îsê derên». 10Wana k'ozîya fir'nê hilda û li ber Firewin sekinîn. Mûsa ew berbi e'zmên r'eşand. Li ser mêriv û h'eywên kulêd p'izika p'îs derk'etin. 11Hingê sêrbaza nikaribû ji dest p'izika li ber Mûsa bisekinîyana, çimkî p'izik li ser sêrbaz û h'emû misirîya jî derk'etibûn. 12Xudan dilê Firewin kire kevir û ewî gur'a wan nekir, çawa ku Xudan Mûsar'a gotibû+.

Ceza h'efta: Teyrok

13Hingê Xudan gote Mûsa: «Serê sibehê zû r'abe her'e li ber Firewin bisekine û wîr'a bêje: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya aha dibêje: Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike, 14çimkî vê carê, ezê h'emû cezayêd xwe bidime ser'a dilê te, serê xulamêd te û cime'ta te, ku bizanibî, li ser t'emamîya dinyayê yekî mîna min t'une. 15Heger min destê xwe dirêj kira û bi nexweşîya h'al li te û cime'ta te xista, tê ser dinê bihatayî undakirinê. 16Lê bona vê yekê min tu xweykirî, wekî qewata xwe nîşanî te bikim û li ser t'emamîya dinyayê navê min bê gotinê+. 17Tu hê miqabilî cime'ta min disekinî ku wê ber'nedî? 18Awa ezê sibê vî çaxî, teyrokeke usa qayîm bibarînim ku mîna wê, r'oja çêbûna Misirêda h'eta niha, tiştê usa neqewimîye. 19Niha bişîne h'eywanêd xwe t'op ke çî te ku çolê heye bibine hindur'. Çimkî her meriv, yan h'eywanêd ku çolê be, heger nek'evine hindur' teyrokê ser wanda bibare û wê qir'a wan bê›». 20Ji xulamêd Firewin, k'îjan ku ji gotina Xudan ditirsîya, xulamêd xwe û h'eywanêd xwe birine hindur', 21lê k'ê guhdarîya gotina Xudan nekir, xulamêd xwe û h'eywanêd xwe çolê hiştin.

22Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêjî berbi e'zmên ke û wê t'emamîya welatê Misirêda, li ser mêriv û h'eywên, li ser t'emamîya şînaya e'rdê Misirêda teyrokê bibare». 23Mûsa şivdara xwe dirêjî berbi e'zmên kir, Xudan qir'ç'înî û teyrok şand û birûskê[*] birq vedida li ser e'rdê. Xudan teyrok li ser welatê Misirêda barand+. 24Teyrok barî û t'ev teyrokê jî birûskê birq dida, usa qayîm bû, ku t'emamîya welatê Misirêda, ji r'oja pêşda hatina wî miletîda tiştê usa neqewimî bû. 25Teyrokê t'emamîya welatê Misirê xist, h'emû tiştêd çi ku çolê bû, ji mêriv girtî h'eta h'eywên. Teyrokê t'emamîya şînayîya çolê xist û h'emû darêd deştê hûrdexweşî kirin. 26T'enê t'opraxa Goşenêda teyrok nebarî, k'îderê zar'êd Îsraêl diman. 27Firewin şand gazî Mûsa û Harûn kir û wanr'a got: «Vê carê min gune kir, Xudan r'ast e, lê ez cime'ta xweva em neheq in+. 28R'eca ji Xudan bikin, bira qirç'în û teyroka Xwedê bêne bir'înê û ezê we ber'dim, hûnê îdî vira nemînin»+. 29Mûsa gote wî: «Çawa ku ez ji bajêr derk'evim, ezê destêd xwe berbi Xudan dirêj kim û qir'ç'înîyê biseqir'in, teyrokê îdî nebare ku tu bizanibî, e'rd e'rdê Xudan e+. 30Lê ez zanim, wekî tu û xulamêd xwe hela hê ji Xudan Xwedê natirsin». 31K'itan û cehe hatine lêdanê, çimkî cehe simbil dabû, k'itanê jî gupik dabû. 32Lê genim û ç'adî[*] nehatine lêdanê, çimkî ew dereng digihîştin. 33Û Mûsa ji cem Firewin ji bajêr derk'et û destêd xwe berbi Xudan bilind kir, qirç'în û teyrok seqir'în û baran li ser e'rdê îdî ne barî. 34Lê gava Firewin dît ku baran, teyrok û qir'ç'înî seqir'în, dîsa gune kir û dilê xwe kire kevir, ewî jî xulamêd wî jî. 35Dilê Firewin bû kevir û zar'êd Îsraêl ber'nedan, çawa ku Xudan Mûsar'a gotibû.

10

Ceza h'eyşta: Kulî

10^1Hingê Xudan gote Mûsa: «Her'e cem Firewin, çimkî min dilê wî û dilê xulamêd wî kire kevir, wekî van nîşanêd xwe nav wanda bikim 2û wekî tu zar'ê xwer'a û zar'êd zar'ê xwer'a gilî kî, ku min pê kirêd xwe misirî çawa kirin pêk'enî û çi nîşan min kirin, ku hûn bizanibin ez Xudan im». 3Mûsa û Harûn çûne cem Firewin û gotine wî: «Xudan Xwedêyê îbranîya aha dibêje: ‹H'eta k'engê tê nexwazî ber min xwe bişkênî? Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike. 4Lê heger tu nexwezî cime'ta min ber'dî, va ye ezê sibê kulîya bişînime li ser t'opraxa te,+
5ewê r'ûyê e'rdê usa bigirin, ku e'rdê îdî neyê k'ifşê çi jî pey teyrokêr'a bona we maye wê bixwin û usa jî h'emû darêd e'rdê weda ye şînbûyî wê bixwin. 6Ewê malêd te, malê xulamêd te û malêd h'emû misirîya t'ijî bin, wekî ne bavêd te, ne jî bavê bavêd te ji r'oja r'ûbarî dinê k'etine h'eta niha tiştê usa nedîtine›». Û pişta xwe dayê ji cem Firewin derk'et.

7Xulamêd Firewin gotine wî: «H'eta k'engê evê bibe bela serê me, van mêrêd wan ber'de bira Xudan Xwedêyê xwer'a xulamtîyê bikin. Gelo tu hê nabînî ku Misir wêran bû?» 8Mûsa û Harûn veger'andine cem Firewin û ewî gote wan: «Her'in Xudan Xwedêyê xwer'a xulamtîyê bikin. Lê k'î û k'ê wê her'in?» 9Mûsa gotê: «Emê bi biç'ûk û mezinêd xweva her'in, kur' û qîzêd xweva, pez û dewarêd xweva her'in, çimkî bona me cejina Xudan e». 10Firewin gote wan: «Heger ez destûra we û jin-zar'êd we bidim bira Xudan t'evî we be. Lê vê yekê bizanibin ku dilê we qelp e. 11Na, xêr! Hûn mêr t'enê her'in xulamtîyê Xudanr'a bikin, ne we ew yek dixwest?» Û berî wan dan ji cem Firewin derxistin.

12Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêjî ser welatê Misirê ke, bira kulî r'abine li ser welatê Misirê û h'emû gîhayê e'rdê, çi ku pey teyrokêr'a maye bixwin». 13Mûsa şivdara xwe dirêjî ser welatê Misirê kir û Xudan t'emamîya wê r'ojê û t'emamîya wê şevê, bayê r'ohilatê r'akir. Serê sibehê bayê r'ohilatê kulî anîn. 14Û kulîya t'emamîya welatê Misirê girt û li ser t'emamîya t'opraxa Misirê bêh'esab danîn, usa ku ne berî vê yekê haqas kulî hebûne û ne jî pey vêr'a. 15Kulîya t'emamîya r'ûyê e'rdê girt û welat bû te'rî, h'emû şînaya e'rdê û berêd daraye ku pey teyrokêr'a mabûn xwarin. T'emamîya welatê Misirêda t'u tiştê şîn li ser dara û k'ola ne ma. 16Hingê Firewin lez gazî Mûsa û Harûn kir û got: «Min hindava Xudan Xwedêyê weda û hindava weda gune kir,+
17niha hîvî dikim, t'enê vê carê gunê min bibaxşîne û r'eca ji Xudan Xwedêyê xwe bikin, t'enê vê mirinê bira ji ser min hilde»+. 18Ew ji cem Firewin derk'et û r'eca ji Xudan kir. 19Xudan ba veger'and, bakî r'oavayêyî qayîm r'akir û bê ew kulî ajotin kirine Be'ra Sor. T'emamîya t'opraxa Misirêda kulîk ne ma. 20Lê Xudan dilê Firewin kire kevir û ewî zar'êd Îsraêl ber'nedan.

Ceza neha: Te'rîstanî

21Hingê Xudan gote Mûsa: «Destê xwe berbi e'zmên dirêj ke, wekî li ser welatê Misirê bibe şever'eşeke destdayînê». 22Mûsa destê xwe berbi e'zmên dirêj kir û sê r'oja li ser t'emamîya welatê Misirê bû şever'eşeke te'rî. 23Kesekî hevdu nedidît û sê r'oja qet yek ji cîyê xwe r'anebû, lê cîyêd ku h'emû zar'êd Îsraêl diman r'onayî hebû. 24Hingê Firewin gazî Mûsa kir û gotê: «Her'in Xudan bih'ebînin, lê t'enê bira pez û dewarêd we bimînin, jin-zar'êd we jî bira t'ev we bên». 25Mûsa got: «Gerekê tu qurban û dîyarîyêd t'evayîşewatê jî bidî destê me, ku em bidine Xudan Xwedêyê xwe. 26Emê h'eywanêd xwe jî t'ev xwe bibin, qet simek jî gere nemîne, çimkî bona Xudan Xwedêyê xwer'a xulamtî kirinê, em gerekê ji wan hildin. H'eta em neçine wir, em nizanin emê bi çi Xudanr'a xulamtîyê bikin». 27Lê Xudan dilê Firewin kire kevir û wî nexwest ku wan ber'de. 28Û Firewin gote Mûsa: «Ji cem min her'e! Haş xwe hebe ku careke din r'ûyê min r'ûyê te nek'eve, çimkî wê r'oja ku r'ûyê min r'ûyê te k'eve, tê bimirî». 29Hingê Mûsa got: «Te r'ast got, îdî t'u car r'ûyê te r'ûyê min nak'eve».

11

Gotina bona mirina nixurîya

11^1Xudan gote Mûsa: «Belakê jî ezê bînim ser Firewin û Misirê, paşê wê we ji vir ber'de, gava hûn ber'dan wê berî we de ji vir derxe. 2Niha cime'têr'a bêje, bira her mêrek ji cînarê xwe û her k'ulfetek ji cînara xwe xişirêd zîv û zêr'în bixwaze». 3Xudan li ber ç'e'vê misirîya, cime't şîrin kir. Mûsa jî welatê Misirêda ber xulamêd Firewin û ber cime'tê, merivekî gelekî xweyîqedir bû.

4Mûsa gote Firewin: «Xudan aha dibêje: ‹Nêzîkîya nîvê şevê ezê nava Misirêr'a derbaz bim. 5Welatê Misirêda her nixurîyê bimire, ji nixurîyê Firewinî ku ser t'ext r'ûniştîye, h'eta nixurîyê carîya ku ser destêr' e û usa jî her nixurîyê h'eywên. 6Û wê zarînîke k'ûr bik'eve t'emamîya welatê Misirê, ku tiştê usa ne qewimîye û ne jî wê biqewime. 7Lê hindava zar'êd Îsraêlda, ji meriva girtî h'eta h'eywên, sekê jî zimanê xwe nelipitîne. Hingê hûnê bizanibin, ku Xudan li nav Misirê û Îsraêlda firqîyê datîne+. 8Û ev h'emû xulamêd te wê berjêr bêne cem min, ber min tabin û bêjin: «Tu û t'emamîya cime'ta ku pey te tê derk'eve». Pey vê yekêr'a ezê derk'evim›». Û Mûsa gelekî hêrs ji cem Firewin derk'et.

9Xudan gotibû Mûsa: «Firewinê gur'a we neke, wekî welatê Misirêda nîşanêd min bêne zêdekirinê». 10Mûsa û Harûn ev h'emû nîşan li ber ç'e'vê Firewin kirin, lê Xudan dilê Firewin kire kevir û ewî zar'êd Îsraêl ji welatê xwe ber'nedan.

12

Gotina bona Cejina Derbazbûnê

12^1•Xudan welatê Misirêda t'ev Mûsa û Harûn xeber da û got: 2«Eva meha li nava mehada wer'a bibe ya pêşin[*], ew li nava mehêd salêda wer'a bibe ya pêşin. 3H'emû civîna Îsraêlr'a xeber din û bêjin: ‹Dehê vê mehê, bira her merivek bona mala xwe berxekî hilde, serê her malê berxek. 4Lê heger neferê malekê hindik bin, wê nikaribin berxekî bixwin, bira t'evî wî cînarê nêzîkî mala xwe bibe yek, wî berxî hilde bavêje ser h'esabê nefera, k'a her kesê çiqasî bikaribe bixwe. 5Berxê we bira bêqusûr nêr û yeksalî be, ji pêz yan jî ji bizina hildin. 6Wî xwey kin h'eta çardehê vê mehê, paşê t'emamîya civîna mixulqeta Îsraêl, çaxê r'o diçe ava wê serjêke+. 7Bira ji wê xûnê hildin, her du rexderîya û derezûnga[*] derê wê malê xin, k'îderê wê wî berxî bixwin. 8Bira wê şevê goştê wî bixwin, ewî ser êgir bipêjin, pê nanê şkeva û p'incar'a te'l bixwin. 9Ji wî goştî, xav yan avêda k'elandî nexwin, lê ser êgir pijandî be, t'evî ser p'ê û dil h'inava. 10H'eta serê sibehê ji wî tiştekî nehêlin, lê çi jî bimîne h'eta sibehê ser êgir bişewitînin. 11Bi vî awayî wî bixwin, bira piştê we girêdayî bin çarixêd we nigêd weda bin û şiv jî destê weda bin, hûn wî zû bixwin. Ew Derbazbûna Xudan e. 12Wê şevê ezê nava welatê Misirêr'a derbaz bim û her nixurîyê welatê Misirê xim, ji mêriv girtî h'eta h'eywên. Ezê dîwana h'emû xwedêyêd Misirê bikim. Ez Xudan im+. 13Xûnê bona we bibe nîşan li ser malêd k'îderê hûn dimînin. Gava ez welatê Misirê xim û wê xûnê bibînim, hingê ezê ser wer'a derbaz bim û belayê ser weda neyê ku we unda ke. 14Bira ew wer'a bibe r'ojeke bîranînê, wê bona Xudan xwey kin, bira eva cejina nava nisilêd weda bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê. 15H'eft r'oja nanê şkeva bixwin. Hema r'oja pêşinda hevîrtir'şk ji mala xwe derxin, çimkî ji r'oja pêşinda h'eta r'oja h'efta k'ê ku tiştêd hevîrtir'şkkirî bixwe, wê ji nav Îsraêl bê r'aqetandinê. 16Bira r'oja pêşin wer'a bibe civîna pîroz û r'oja h'efta jî civîna pîroz. Wan r'ojada t'u şixul neyê kirinê, pêştirî xwarinêd xwe ku her kes xwer'a dikare hazir ke. 17Cejina Nanê Şkeva xweyî kin, çimkî hema wê r'ojêda min r'efêd we ji welatê Misirê derxistin, usa ku evê r'ojê li nav nisilêd xweda xweyî kin, çawa e'rf-e'detê h'eta-h'etayê. 18Ji r'oja çardehê meha pêşin êvarêda, hûn gerekê nanê şkeva bixwin h'eta êvara r'oja bîst yekê wê mehê. 19H'eft r'oja hevîrtir'şk malêd weda t'une be, çimkî kî ku tiştêd hevîrtir'şkkirî bixwe, wê ji nav civîna Îsraêl bê r'aqetandinê, heger xerîb be yan binelî be. 20Tiştekî hevîrtir'şkkirî nexwin. Wan h'emû cîyada k'îderê ku hûn dimînin nanê şkeva bixwin›». 21Mûsa gazî h'emû r'ûspîyêd Îsraêl kir û gote wan: «Anegorî serê neferêd xwe xwer'a berxekî bibijêrin û Derbazbûnê serjêkin. 22Paşê qevr'eke zoxa hûsopê hildin xûna t'eştêda kin û ji wê xûna t'eştê derezûngê û her du r'exderîya xin. Bira ji we t'u kes h'eta serê sibehê ji derê mala xwe dernek'eve+. 23Wê Xudanê derbaz be ku misirîya xe, lê gava xûna derezûngê û her du r'exderîyava bibîne, hingê Xudanê ser wî derîyîr'a derbaz be û nehêle ku milyak'etê beladar bik'eve mala we. 24Û vê yekê çawa qanûn, bona xwe û zar'êd xwe h'eta-h'etayê xweykin. 25Gava hûn her'ine wî welatê ku Xudanê bide we, çawa ku ewî wer'a soz daye, vê derecê bikin. 26Lê gava zar'êd we ji we bipirsin: ‹Ev çi dereceye ku hûn derbaz dikin?›+
27hingê bêjin: ‹Eva qurbana Derbazbûna Xudan e ku Misirêda li ser malêd zar'êd Îsraêlr'a derbaz bû, misirîya xist û malêd me xilaz kirin›». Cime't dever'ûya çû û h'eband. 28Û zar'êd Îsraêl çûn kirin, çawa ku Xudan e'mirî li Mûsa û Harûn kiribû, usa jî kirin.

Ceza deha: Mirina nixurîya

29Û gava bû ku welatê Misirêda Xudan nîvê şevê her nixurîyî xist, ji nixurîyê Firewinî ku ser t'extê xwe r'ûniştî, h'eta nixurîyê girtîyê kelêda û usa jî her nixurîyê h'eywên. 30Wê şevê Firewin, h'emû xulamêd wî û h'emû misirî r'abûn. Zarîneke k'ûr k'etibû Misirê, çimkî mal t'unebû ku mirî têda t'unebûya. 31Şev gazî Mûsa û Harûn kir û got: «R'abin ji nav cime'ta min derk'evin her'in, hûn jî zar'êd Îsraêl jî, her'in Xudanr'a xulamtîyê bikin çawa we got. 32Pez û dewarêd xwe jî hildin her'in, çawa we got û dua min jî bikin».

33Misirîya p'êyî li ser cime'tê kir, wekî wan zû ji welêt derxin, çimkî digotin: ‹Emê h'emû bimirin›. 34Hevîr hê hilnehatî, cime'tê hevîr şkevava li nav destexanada p'êç'an û dane li ser milê xwe. 35Çawa Mûsa zar'êd Îsraêlr'a gotibû usa jî kirin, ji misirîya xişirêd zîv, xişirêd zêr' û k'inc xwestin+. 36Xudan cime't li ber ç'e'vê misirîya şîrin kir. Û çi ku xwestin misirîya dane wan. Û misirî t'alan kirin+.

Îsraêlî ji Misirê derdik'evin

37Zar'êd Îsraêl ji R'amsêsê k'oç'kirin çûne Sûkotê, pêştirî jin û zar'a şesid h'ezar mêrêd peya bûn+. 38T'evî wan e'laleteke giran ji gelek mileta jî hevraz çûn, pez û dewarêd wan, kerê h'eywana gelekî ze'f bûn. 39Ji wî hevîrê ku t'evî xwe ji Misirê anîbûn, totikê şkeva pe'tin, çimkî hê hilnehatibû. Ji Misirê berî wan dabûn, wana nikaribû xwe derengî xistana, h'eta ku nanê r'ê jî xwer'a hazir nekirin. 40Zar'êd Îsraêl çarsid sî salî Misirêda man+. 41Hema wê r'oja xilazîya çarsid sî salîyê h'emû r'efêd Xudan ji Misirê derk'etin. 42Eva şeveke Xudan xweyî dike ku wan ji Misirê derxe. Eva ew şevaye bona Xudan, k'îjan ku gerekê nava zar'êd Îsraêlda qur'ne-qur'ne bê xweyîkirinê.

E'rf-e'detê Cejina Derbazbûnê

43Xudan gote Mûsa û Harûn: «Ev e e'rf-e'detê Cejina Derbazbûnê. T'u kesî xerîb gerekê ji wê nexwe. 44Lê her xulamê ku p'eretî hatîye k'ir'înê, wî sinet[*] kî, hingê dikare ji wê bixwe. 45Yêd xerîb û k'irêkirî, gerekê ji wê nexwin. 46Malekêda gerekê ew bê xwarinê, wî goştî ji mal dernexî û qet hestûkî wî jî neşkênin+. 47T'emamîya civîna Îsraêl bira vê yekê bike. 48Lê gava merivekî xerîb cem te bimîne û bixwaze Derbazbûna Xudan bike, bira her qisimê wîyî nêrîn bê sinetkirinê, hingê dikare nêzîk be vê derecê bike û binelîyê welêt bê h'esabê, lê t'u merivê bêsinet gerekê ji wê nexwe. 49Û bira bona binelî û xerîbê ku nav weda dimîne qanûnek be»+. 50H'emû zar'êd Îsraêl usa kirin, çawa ku Xudan e'mirî Mûsa û Harûn kiribû, wana usa jî kir. 51Û usa bû ku hema wê r'ojê Xudan zar'êd Îsraêl r'efêd wanva ji welatê Misirê derxistin.

13

Nixurîyêd k'ifş kirî bona Xudan

13^1Xudan t'ev Mûsa xeber da û got: 2«Nav zar'êd Îsraêlda, ji her nixurîyê ku bet'inê vedike, heger merî be yan h'eywan, minr'a nedir ke. Ew p'ara min e»+.

Cejina Nanê Şkeva

3Mûsa gote cime'tê: «Bîr bînin vê r'ojê, gava ku hûn ji Misirê, wê mala xulamtîyê derk'etin, çimkî Xudan bi destê xweyî zor hûn ji wir derxistin. Nanê hilatî nexwin. 4Hûn îro meha Abîbêda[*] derdik'evin. 5Û gava Xudan te bibe welatê kenanîya, h'îtîya, emorîya, h'îwîya û yebûsîya, çawa ku wî kal-bavêd ter'a sond xwar ku wî welatî bide te, k'îderê şîr û hingiv jê dik'işe, vê mehêda evê derecê derbaz kî. 6H'eft r'oja nanê şkeva bixwî, r'oja h'efta bira cejina Xudan be. 7Wan h'eft r'ojada, gerekê nanê şkeva bê xwarinê, tiştêd hevîrtir'şkkirî gerekê cem te t'une be, ne jî nava t'emamîya t'opraxa teda cem te hevîrtir'şk hebe+. 8Wê r'ojê gerekê zar'ê xwer'a gilî kî bêjî: ‹Ev bona wê yekê ye ku çi Xudan minr'a kir, gava ez ji Misirê derk'etim›. 9Bira ev li ser destê te çawa nîşan be û li ser e'nîya te jî bona bîranînê be, wekî hînkirina[*] Xudan ser zarê te be, çimkî bi destê zor Xudan tu ji Misirê derxistî+. 10Vî e'rf-e'detî sal-sal we'deda derbaz kî.

E'rf-e'det bona nixurîya

11Û gava Xudan te bibe welatê kenanîya, çawa te û kal-bavêd ter'a sond xwarîye ku wî bide te, 12hingê her nixurîyê ku bet'inê vedike, bide Xudan. Her nixurîyê nêrîn ji h'eywanêd te, p'ara Xudan be. 13Lê ji ber her nixurîyê k'erêva berxekî bidî, lê heger berva nedî, stûyê wî bişkênî. Li nav zar'êd xweda ji ber her nixurîyê merivayêva bidî. 14Û gava zar'a te sibê ji te bipirse û bêje: ‹Ev çi ye?› jêr'a bêjî: ‹Xudan bi destê zor em ji Misirê, ji mala xulamtîyê derxistin+. 15Gava Firewin bû kevir û nexwest me ber'de, Xudan her nixurîyêd welatê Misirêda, ji nixurîyê mêrivda girtî h'eta nixurîyêd h'eywên kuştin, bona wê yekê jî ez her nixurîyê nêrînî ku bet'inê vedike Xudanr'a qurban dikim û ji ber nixurîyêd zar'êd xweva didim›. 16Bira ev yeka nîşanek be li ser destê te û bere'nîk be li ber ç'e'vê te, çimkî bi destê zor Xudan em ji Misirê derxistin».

R'êwîtîya Îsraêl berbi Be'ra Sor

17Gava Firewin cime't ber'da, Xwedê ew li r'îya welatê filistînîyar'a nebirin, lê belê ew hê nêzîk bû, Xwedê got: «Ku nebe cime't ç'e'v şêr' k'eve p'oşman be, paşda veger'e Misirê»+. 18Lê Xwedê cime't dora ber'îyêva zivir'and û bire alîyê Be'ra Sor[*], zar'êd Îsraêl sîlih'kirî ji welatê Misirê derk'etin. 19Mûsa hestûyêd Ûsiv jî t'evî xwe hildan, çimkî Ûsiv zar'êd Îsraêl dabûne sondê û gotibû: «E'se Xwedê wê ser weda bê, hingê hestûyêd min jî t'evî xwe ji vir hevraz bibin»+. 20Ewana ji Sûkotê r'êk'etin Êt'amêda, xilazîya ber'îyê konêd xwe vegirtin+. 21Û Xudan pêşîya wanva diçû, r'ojê pê stûneke e'wr r'ê nîşanî wan dikir, lê şevê jî pê stûneke agir r'onayî dikir, ku ew şev û r'oj r'ê her'in+. 22R'ojê stûna e'wr, şevê jî stûna agir ji ber ç'e'vê cime'tê dûr ne dik'etin.

14

Derbazbûna Be'ra Sorva

14^1Xudan t'ev Mûsa xeber da û got: 2«Bêje zar'êd Îsraêl ku veger'ine pêşberî Pî-Hahîrot'ê, li navbera Mîgdolê û be'rê, pêşberî Bae'l-Siponê, nêzîkî be'rê zoma xwe lêxin+. 3Hingê Firewinê bona zar'êd Îsraêl bêje: ‹Ewana welêtda xalifîne û ber'îyê dora wan girtî ye›. 4Ezê dilê Firewin bikime kevir, wê pey wan k'eve û ezê ser Firewin û ser t'emamîya ordîya wî r'ûmeta xwe bidime k'ifşê, hingê misirîyê bizanibin ku ez Xudan im». Wana usa jî kir.

5Cab dane p'adşê Misirê ku cime't r'evîye. Dilê Firewin û xulamêd wî hindava cime'têda hatine guhastinê û gotin: «Me çi kir? Çima îzina Îsraêl da ku ew ji xulamtîya me derk'etin?» 6Firewin e'reba xwe hazir kir, cime'ta xwe jî t'evî xwe hilda. 7Şesid e'rebêd şêr'e jibare hildan û usa jî h'emû e'rebêd şêr'e Misirê, ser wan h'emûya jî seresker danîn. 8Xudan dilê Firewin p'adşê Misirê kire kevir û ew pey zar'êd Îsraêl k'et. Lê zar'êd Îsraêl bi mêrk'îmî derk'etibûn+. 9misirî pey wan k'etin, h'emû hesp û e'rebêd Firewin, sîyarî û eskerêd wî xwe wanr'a gîhandin, Îsraêl jî pêşberî Bae'l-Siponê cem Pî-Hahîrot'ê nêzîkî be'rê zoma xwe lêxistibû.

10Firewin ku nêzîk bû zar'êd Îsraêl dîna xwe danê, va ye misirî pey wan k'etine, hingê zar'êd Îsraêl gelekî tirsîyan û gazî Xudan kirin. 11Gotine Mûsa: «Gelo Misirêda t'irb t'unebûn ku te em anîn ber'îyêda bimirin? Te ev çi anî serê me ku em ji Misirê derxistin? 12Welatê Misirêda me ev yek ter'a nedigot: ‹Bihêle em xulamtîyê misirîyar'a bikin›? Çimkî hê r'ind bû me Misirêda xulamtî bikira, ne ku ber'îyêda bimirin». 13Hingê Mûsa gote cime'tê: «Netirsin, bisekinin hûnê bibînin xilazkirina Xudan, k'îjan ku bona we ewê îro bike! Çimkî wan misirîyêd ku hûn îro dibînin, îdî hûnê t'u car nebînin. 14Xudanê dewsa we şer' ke, hûn ker' bin»+.

15Xudan gote Mûsa: «Tu çima gazî min dikî? Bêje zar'êd Îsraêl bira r'êk'evin. 16Tu jî şivdara xwe hilde û destê xwe dirêjî ser be'rê ke û be'rê biqelêşe ku zar'êd Îsraêl li nava be'rê, ser zihayêr'a her'in. 17Va ye ezê dilê misirîya bikime kevir û wê pey wan her'in û ezê ser Firewin, h'emû ordîya wî, e'rebêd wî, sîyarîyêd wî bême r'ûmetkirinê. 18Hingê misirîyê bizanibin ku ez Xudan im, gava ez ser Firewin, e'rebêd wî û sîyarêd wî bême r'ûmetkirinê».

19Milyak'etê[*] Xwedê ku pêşîya zoma îsraêlîyava diçû, hate paşîya wan û stûna e'wrê pêşîya wan jî hate paşîya wan sekinî. 20Û xwe da nava zoma misirîya û zoma îsraêlîya, hingê bona misirîya e'wrayî û şever'eş bû, lê bona îsraêlîya şev r'onayî dida û t'emamîya şevê ew nêzîkî hev nebûn.

21Mûsa destê xwe dirêjî ser be'rê kir, Xudan t'emamîya şevê bi bayê r'ohilatêyî qayîm be'r ajot û be'r ziha kir. Av hate qelaştinê+
22û zar'êd Îsraêl, li nava be'rê ser zihayêr'a çûn, av alîyê wanî ç'ep û r'astêva bû dîwar. 23misirî pey wan k'etin û h'emû hespêd Firewin, e'rebêd wî, sîyarîyêd wî çûne nava be'rê. 24Û destê berbangê, Xudan ji stûna agirî û e'wrî dîna xwe da ordîya misirîya û t'evîhevbûn kire li nav wan. 25T'ekerekêd e'rebêd wan hatine derxistinê[*] usa ku ew bi zorê pêşda diçûn, hingê misirîya got: «Em bir'evin ji îsraêlîya, çimkî Xudan dewsa wan misirîyar'a şer' dike».

26Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêjî ser be'rê ke, wekî av li ser misirîya, e'rebêd wan û sîyarîyêd wanda veger'e». 27Mûsa destê xwe dirêjî ser be'rê kir, serê sibehê be'r veger'îya ser qirara xwe, misirî dir'evîyan berbi wê û Xudan misirî kewkî be'rê kirin. 28Av veger'îya û e'rebe, sîyarî û t'emamîya ordîya Firewin nixamt, ewêd ku pey wan k'etibûne be'rê qet yek ji wan nema.

29Lê zar'êd Îsraêl, be'rêda ser zihayêr'a çûbûn, av li alîyê wanî ç'ep û r'astêva wanr'a bibû dîwar+. 30Û wê r'ojê Xudan îsraêlî ji destê misirîya xilaz kirin. îsraêlîya devê be'rê misirî mirî dîtin. 31Îsraêl qewata wî destî dît, k'îjan ku Xudan ser misirîya da k'ifşê. Cime't ji Xudan tirsîya û bawerîya xwe Xudan û xulamê wî Mûsa anîn.

15

Stirana Mûsa

15^1Hingê ev stirana Mûsa û zar'êd Îsraêl Xudanr'a stiran û gotin:

«Xudanr'a distirêm, çimkî ew xweyê r'ûmeta mezin e,
hesp û sîyarî avîtine be'rê+.

2Xudan e qewata min û r'ûspîtîya min.

Ew minr'a bû xilazbûn.

Ew e Xwedêyê min û ezê şikirîyê bidime wî.

Ew e Xwedêyê bavê min û ezê wî bilind kim+.

3Xudan şer'k'ar e,
navê wî Xudan e+.

4E'rebêd şêr' û ordîya Firewin avîtine be'rê,
sereskerêd wîye jibare nuqî Be'ra Sor bûn.

5Bêbinîya ew nixamtin,
mîna kevir k'etine k'ûrayê.

6Destê teyî r'astê, ya Xudan, qudretêva r'ûmetkirî ye,
destê teyî r'astê, ya Xudan, dijmin hûrdexweşî dike+.

7Tu bi mezinayîya r'ûmeta xwe, miqabilêd xwe dever'û dikî,
tu hêrsa xwe dişînî, mîna xozanê wan dişewitîne.

8Av ji hewa pozê te lod bûn,
lêyî mîna dîwêr sekinîn,
bêbinî dilê be'rêda mewicîn+.
9Dijmin got: ‹Pey k'evim xwe pêr'a bigihînim,
t'alên p'arevekim û nefsa minê pê wan t'êr be
ezê şûrê xwe k'aş kim û destê minê qir'a wan bîne›.

10Lê te bayê xwe r'akir, be'rê ew nixamtin,
ava qewînda, mîna gulê k'etine binî.

11K'î ye mîna te nav xwedêyada, ya Xudan?

K'îjan e mîna te pîrozîyêda xweyîr'ûmet,
xweyîpesin-qudret û k'eremetkir+?

12Destê xweyî r'astê te dirêj kir,
e'rdê ew daqurtandin.

13Tu bi h'uba xweye amin r'êberîya vê cime'tê dikî, ya ku te xilaz kirîye.

Tu bi qewata xwe wan dibî xana xweye pîroz.
14Mileta bihîst û dilerizin,
tirs k'ete ser binelîyêd Filesetê.
15Hingê saw k'ete ser mîrêd Edomê,
serwêrêd Mowabê lerizîn
û t'emamîya binelîyêd Kenanê h'elîyan+.
16Xof û tirs k'ete ser wan,
ji mezinayîya zenda te, wê mîna kevira sar bin,
h'eta ku derbaz be cime'ta te, ya Xudan,
h'eta ku derbaz be ev cime'ta, ya ku te stand.

17Tê wan bînî li ç'îyayê milk'ê xwe daç'ikînî,
wî cîyî, ya Xudan, ku te bona mayîna xwe çêkir.

Wê pîrozgehêda, Xweyê min, ku destêd te çêkirin+.

18Xudanê h'eta-h'etayê p'adşatîyê bike»+.

19Gava hespêd Firewin û e'rebêd wî sîyarîyava k'etine be'rê, Xudan ava be'rê ser wanda veger'and, lê zar'êd Îsraêl, li nav be'rê ser zihayêr'a çûn.

Stirana Meryemê

20Meryema xûşka Harûne p'êxember def girte destê xwe, h'emû k'ulfet jî def destada bi r'eqasê li pey wê derk'etin+. 21Û Meryemê li wan vediger'and:

«Xudanr'a bistirên, çimkî ew xweyê r'ûmeta mezin e,
hesp û sîyarî avîtine be'rê»+.

Ava te'l

22Mûsa zar'êd Îsraêl ji Be'ra Sor birin, çûn gihîştine ber'îya Şûrê, sê r'oja ber'îyêva çûn û r'astî avê nehatin+. 23Gava gihîştine Marahê, nikaribûn ava Marahê vexwarana, çimkî te'l bû, lema navê wê Marah[*] hate danînê. 24Hingê cime'tê bîna xwe li Mûsa teng kir û gotê: «Em çi vexwin?» 25Hingê Mûsa gazî Xudan kir, Xudan jî darek nîşanî wî da, ewî avîte nava avê û av xweş bû.

Wê derê Xudan qanûn û t'emî dane wan, li wê derê ew cêr'ibandin 26û got: «R'ast heger tu gur'a Xudan Xwedêyê xwe bikî û ew tiştê ku wî xweş tên bikî, guh bidî t'emîyêd wî û h'emû qanûnêd wî xwey kî, ezê ji wan nexweşîya qet yekê neynime serê te, çi ku min anî serê misirîya, çimkî ez Xudan im, h'ekîmê te»+.

27Pey van yekar'a ewana gihîştine Êlîmê, wê derê donzdeh kanîyêd ava û h'eftê darêd xurma hebûn, wê derê cem avê konêd xwe vegirtin+.

16

Qar'îtk û mana

16^1T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl ji Êlîmê r'êk'etin, hatine ber'îya Sînê, ku li navbera Êlîmê û Sînayêda ye, panzdehê meha duda bû ku ji welatê Misirê derk'etibûn+. 2T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl ber'îyêda, hindava Mûsa û Harûnda bîna xwe teng kirin. 3Zar'êd Îsraêl gotine wan: «Xwezî em bi destê Xudan li welatê Misirêda bimirana, gava em ber sîtilê goşt r'ûdiniştin û me t'êr nan dixwar, we em derxistine vê ber'îyê ku t'emamîya civînê bir'çîya bikujin»+.

4Hingê Xudan gote Mûsa: «Va ye ezê wer'a ji e'zmên nan bibarînim, bira cime't her r'oj derk'eve, çiqas lazime t'êra wê r'ojê berev ke, wekî wan bicêr'ibînim k'a ewê anegorî t'emîya min bikin yan na. 5Û r'oja şeşa çi ku bînin bira hazir kin, ew ser t'opkirina her r'ojîr'a dubare be». 6Mûsa û Harûn gotine h'emû zar'êd Îsraêl: «Vê êvarê hûnê bizanibin ku Xudan hûn ji welatê Misirê derxistine. 7Serê sibehê hûnê r'ûmeta Xudan bibînin, çimkî ewî bihîst ew bîntengîya weye hindava Xudanda. Em k'î ne ku hûn hindava meda bîntengîyê dikin?»+
8Mûsa got: «Xudanê êvarê bona xwarinê goşt bide we û serê sibehê jî nan bide h'eta ku hûn t'êr bixwin, çimkî Xudan bihîst ew bîntengîya we. Em k'î ne? Hûn bîna xwe li me teng nakin lê li Xudan».

9Mûsa gote Harûn: «Bêje t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl: ‹Li ber Xudan bisekinin, çimkî ewî bîntengîya we bihîst›». 10Gava Harûn t'emamîya civîna zar'êd Îsraêlr'a xeber dida, wana dîna xwe da ber'îyê, va ye r'ûmeta Xudan li nav e'wrda hate xanê. 11Xudan t'ev Mûsa xeber da û gotê: 12«Min bîntengîya zar'êd Îsraêl bihîst. T'evî wan xeber de û bêje wan: ‹Berê êvarê hûnê goşt bixwin û serê sibehê jî hûnê bi nan t'êr bin, hingê hûnê bizanibin ku ez Xudan Xwedêyê we me›».

13Usa qewimî ku êvarê qar'îtk fir'în hatin û zome nixamtin, serê sibehê dor-berê zomê qir'avîyê danî+. 14Gava ew qir'avîya danî hilat, va ye ser r'ûyê ber'îyê tiştekî mîna kapekê hûr, gilover', mîna qişê li ser e'rdê hebû. 15Gava zar'êd Îsraêl dîtin, gotine hev: «Ev çi ye?» Çimkî nizanibûn ew çi ye. Mûsa gote wan: «Ev ew nan e ku Xudan bona xwarina we da. 16T'emîya Xudan ev e: ‹Bira her kesî we qasî xwarina xwe ji wî berev ke. Serê her neferê omêrekî[*] berev ke, weke h'esabê wan nefsa, çiqas ku konê her kesîda hene›»+. 17Zar'êd Îsraêl usa jî kirin. Berev kirin hineka gelek, hineka hindik. 18Û gava çap kirin[*], k'ê gelek t'op kir, zêde nebû û k'ê hindik t'op kir, kêm nebû. Her yekî qasî xwarina xwe berev kir+. 19Mûsa gote wan: «Bira t'u kes ji wî h'eta serê sibehê nehêle». 20Wana gur'a Mûsa nekir, ji wan hineka h'eta serê sibehê ji wî hiştin. Bîn k'etê û kurmî bû. Mûsa ser wan hêrs k'et. 21Her serê sibehê, her yekî t'êra xwarina xwe ji wî berev dikir û çaxê germayîya te'vê didayê ew dih'elîya.

22Lê r'oja şeşa ew nan dubare berev kirin, awa gotî serê her yekî du omêr. H'emû serwêrêd civînê hatin gîhandine Mûsa 23û wî gote wan: «Ev gotina Xudan e: ‹Sibê r'oja r'ih'etîyê ye, şemîya Xudane pîroz e, çi ku hûnê bipêjin, bipêjin û çi ku hûnê bik'elînin, bik'elînin û her çi ku zêde be, bihêlin bona r'oja din›»+. 24Ewê zêde bûyî h'eta serê sibehê hiştin, çawa ku Mûsa gotibû, ne bîn k'etê, ne jî kurmî bû. 25Mûsa got: «Îro wî bixwin, çimkî îro r'oja r'ih'etîyêye bona Xudan e, hûnê îro ji wî çolêda nebînin. 26Hûnê şeş r'oja ji wî berev kin, lê r'oja h'efta ku şemî ye, wê t'une be».

27Û usa qewimî ku r'oja h'efta ji cime'tê hinek derk'etin ku berev kin, lê nedîtin. 28Hingê Xudan gote Mûsa: «H'eta k'engê hûnê nexwazin t'emî û hînkirinêd min xwey kin? 29Binihêr'in, Xudan şemî da we, lema r'oja şeşa nanê du r'oja dide we, bira her kes cîyê xweda bimîne, r'oja h'efta, t'u kes ji cîyê xwe neleqe». 30Cime't r'oja h'efta r'ih'et bû.

31Mala Îsraêl navê wî danîn mana[*], ew mîna ji k'oma t'oximê mêxikê, sipî û te'ma wê mîna k'atê pê hingiv bû. 32Mûsa got: «Ev t'emîya Xudan e: ‹Ji wî omêrekî dagirin ku nava nisilêd weda bê xweykirinê, wekî ewana wî nanî bibînin k'îjan ku min hûn ber'îyêda dane xwarinê, gava min hûn ji welatê Misirê derxistin›». 33Mûsa gote Harûn: «Cêr'ekî hilde omêre mane t'ijî ke û dayne li ber Xudan, bona ku nav nisilêd weda bê xweyîkirinê». 34Çawa Xudan t'emî da Mûsa, Harûn usa ew danî li ber Şe'detîyê[*] ku bê xweyîkirinê. 35-36[*] Zar'êd Îsraêl çil salî mana xwarin, h'eta ku gihîştine welatê şên. Mana xwarin h'eta ku gihîştine sînorê welatê Kenanê+.

17

Av ji qeyayê

17^1T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl, li gora gotina Xudan ji firarîya ber'îya Sînê çûn li R'ifîdîmê konêd xwe vegirtin, li wir bona cime'tê ava vexwarinê t'une bû+. 2Hingê cime'tê qir'ka Mûsa girt û gotinê: «Avê bide me em vexwin». Mûsa gote wan: «Hûn çima qir'ka min digirin? Çima Xudan dicêr'ibînin?»+
3Cime't wê derê t'î bû, bîna xwe li Mûsa teng kirin û gotinê: «Çima te em ji Misirê derxistin, wekî me, zar'êd me û h'eywanêd me t'îbûna bikujî?» 4Mûsa gazî Xudan kir û got: «Ez xwe li vê cime'tê çawa bikim? Hindik maye ku min bidine li ber kevira!»+
5Hingê Xudan gote Mûsa: «Derbazî pêşîya cime'tê be, ji r'ûspîyêd Îsraêl t'evî xwe hilde û wê şivdara xwe, bi k'îjanê te ç'emê Nîlê xist, bigire destê xwe û her'e. 6Va ye ezê li wir H'orêbêda ser qeyê, li ber te bisekinim û tu qeyê xe, wê ji wê avê derê cime'tê vexwe». Mûsa li ber ç'e'vê r'ûspîyêd Îsraêl usa kir+. 7Û navê wî cîyî danî Massah û Mêrîbah[*], çimkî zar'êd Îsraêl wir k'etine de'wê, Xudan cêr'ibandin û gotin: «Gelo Xudan nav meda ye yan na?»

Şer'ê miqabilî Amalêkî

8Amalêkî hatin li nav R'ifîdîmê t'ev Îsraêl şer' kirin+. 9Mûsa gote Yêşû: «Mer'a mêra bibijêre û her'e t'ev Amalêk şer' ke, sibê ezê li serê gir bisekinim û şivdara Xwedê jî destê minda». 10Yêşû usa kir çawa ku Mûsa got, t'evî Amalêk şer' kir. Mûsa, Harûn û Hûr r'abûne serê gir. 11Gava Mûsa destê xwe bilind dikir, îsraêlîya li ser dik'etin, lê gava destê xwe ber'dida, amalêkî li ser dik'etin. 12Lê gava destêd Mûsa westîyan, hingê kevirek hildan danîne bin wî û ew li ser wî r'ûnişt. Harûn û Hûr jî yekî alîkîva yê din jî alîyê dinva destêd wî bilind xwey kirin, h'eta r'o çû ava destêd wî qewîn sekinîn. 13Yêşû Amalêk cime'têva devê şûrr'a derbaz kir. 14Hingê Xudan gote Mûsa: «Vê yekê bona bîranînê k'itêbêda binivîse û bigihîne guhê Yêşû ku ezê bîranîna Amalêk, bin p'er'ê e'zmanda lap bidime hildanê»+. 15Mûsa gorîgehek çêkir û navê wê danî: Xudan ala min e. 16Û got: «Li ser t'extê Xudan dest bilind bû![*] Xudanê t'ev Amalêk qur'ne-qur'ne şer' ke»

18

Ît'ro pêşîya Mûsada tê

18^1Xezûrê Mûsa, Ît'royê t'erêqê Midyanê ev h'emû bihîstin, ku Xwedê bona Mûsa û cime'ta xwe Îsraêl çi kir û çawa Xudan Îsraêl ji Misirê derxist+. 2Hingê Ît'royê xezûrê Mûsa, jina Mûsa Sîpporah, pey paşdabirina wêr'a hilda, 3t'evî her du kur'êd wê, navê yekî Gêrşom[*] bû, çimkî ewî gotibû: «Welatê xerîbda firarî me» 4û navê yê din Êlîyazêr[*] bû, çimkî ewî gotibû: «Xwedêyê bavê min alîk'arê min bû û ez ji şûrê Firewin aza kirim». 5Xezûrê Mûsa Ît'ro t'ev her du kur'êd wî û jina wî hate ber'îyê cem Mûsa, wê dera ku ewî ber ç'îyayê Xwedê zoma xwe lêxistibû. 6Ewî cab da Mûsa û got: «Ez xezûrê te Ît'ro me, t'ev her du kur'êd te û jina te tême cem te». 7Mûsa r'abû pêşîya xezûrê xweda çû, ber wî ta bû, ew r'amûsa, h'al-h'ewalê hev pirsîn û k'etine kon. 8Mûsa ew h'emû xezûrê xwer'a gilîkirin, çi ku Xudan bona Îsraêl anîbûn serê Firewin û misirîya, ku r'êva çiqas cefa dîtibûn û Xudan çawa ew aza kirine. 9Ît'ro şa bû bona wan kirêd qence ku Xudan Îsraêlr'a kiribûn, gava ew ji destê misirîya aza kirine. 10Û Ît'ro got: «Bimbarek be Xudan ku hûn ji destê misirîya û ji destê Firewin aza kirin, yê ku cime'ta xwe ji bindestîya misirîya aza kir. 11Niha ez zanim ku Xudan ji h'emû xwedêya mestir e, hema wê yekêda bi k'îjana ewana li ber îsraêlîya pê difir'în»+. 12Û Ît'royê xezûrê Mûsa dîyarîya t'evayîşewatê û qurban Xwedêr'a anîn. Harûn û h'emû r'ûspîyêd Îsraêl t'ev xezûrê Mûsa hatin ber Xwedê nan bixwin.

Şîreta Ît'ro

13R'ojtira dinê Mûsa r'ûnişt ku h'akimtîyê cime'tê bike, cime't serê sibehê h'eta êvarê cem Mûsa sekinî ma. 14Gava xezûrê Mûsa ev h'emû dît ku ew çi li cime'tê dike, got: «Ev çi tişte ku tu li cime'tê dikî? Çima tu t'enê r'ûdinêyî û t'emamîya cime'tê serê sibehê h'eta êvarê cem te disekine?» 15Mûsa gote xezûrê xwe: «Çimkî cime't tê cem min ku ji Xwedê bipirse. 16Gava li nav wanda tiştek diqewime ew têne cem min û ez li nav her du merivada h'akimtîyê dikim û ez qanûn û hînkirinêd Xwedê li ber wan vedikim». 17Hingê xezûrê Mûsa gote wî: «Kirina te ne tiştekî qenc e, 18bi vê yekê hin tê bih'elî-bimaşî, hin jî ev cime'ta ku t'evî teye, çimkî ev şixula bona te gelekî giran e, tu t'enê nikarî vê yekê bikî+. 19Niha guh bide gotina min, ezê şîretekê bidime te û Xwedêyê t'evî te be. Bona cime'tê tu her'e li ber Xwedê û pirsêd wan dayne li ber Xwedê. 20Qanûn û hînkirina wan hîn bike û wê r'îya ku ew gerekê têda her'in ber wan veke, usa jî wan kirêd ku gerekê bikin. 21Lê tu, ji nava h'emû cime'tê, merivêd jêhatî, Xwedêxof, merivêd amine ku k'ara xwe nager'in bibijêre û ji van, serh'ezara, serseda, serpêncîya û serdeha ser wan k'ifş ke+. 22Bira her gav evana h'akimtîyê li cime'tê bikin, her tiştêd çetin ter'a bêjin, lê yêd sivik, bira xwexa h'akimtîyê bikin, bi vî awayî wê ji ser te sivik be û wî barî t'evî te hildin. 23Heger tu vê yekê bikî û Xwedê jî usa ter'a bêje, hingê tê bikaribî teyax kî û t'emamîya vê cime'tê jî wê xêr û silamet her'e bigihîje cîyê xwe».

24Mûsa gotina xezûrê xwe qebûl kir û ew her tiştê ku wîr'a got kir. 25Û Mûsa ji nava t'emamîya îsraêlîya merivêd jêhatî bijartin û ew ser cime'tê serwêr, awa gotî serh'ezar, sersed, serpêncî û serdehe k'ifş kirin+. 26Her gav wana h'akimtîya cime'tê dikir, tiştêd çetin digîhandine Mûsa, lê yêd sivik xwexa h'akimtî dikirin+. 27Mûsa xezûrê xwe ver'êkir û ew çû welatê xwe.

19

Îsraêl li ber ç'îyayê Sînayê

19^1Meha sisîyada zar'êd Îsraêl pey derk'etina Misirêr'a, hema wê r'ojê gihîştine ber'îya Sînayê. 2Ji R'ifîdîmê r'êk'etin çûne ber'îya Sînayê û ber'îyêda konêd xwe vegirtin. Îsraêl li wê derê ber ç'îyê konêd xwe vegirtin+. 3Mûsa hilk'işîya cem Xwedê û Xudan ji ç'îyê gazî wî kir û gotê: «Aha bêje mala Aqûb û zar'êd Îsraêlva bide e'yankirinê: 4‹We dît min çi anî serê misirîya û hûn çawa hildan li ser p'er'êd teyrê sîmir' anîne cem xwe+. 5Û niha heger hûn r'ast gur'a min bikin û peymana min xweyî kin, hingê hûnê ji nav h'emû miletada bibine milk'ê min, çimkî t'emamîya dinê ya min e+. 6Hûnê jî minr'a bibine p'adşatîya k'ahîna û miletekî buhurtî›. Ev in ew gotin ku tu gerekê zar'êd Îsraêlr'a bêjî»+.

7Mûsa hat gazî r'ûsipîyêd cime'tê kir û h'emû xeberêd ku Xudan t'emî dabû wî ber wan danî. 8Û t'emamîya cime'tê hevr'a cab da û got: «H'emû gotinêd Xudan emê bikin!» Û Mûsa gotina cime'tê gîhande Xudan+. 9Xudan gote Mûsa: «Va ye ezê nav e'wrekî sixda bême cem te, wekî cime't bibihê ezê çawa t'evî te xeber dim û her gav te bawer bike».

Mûsa gotina cime'tê gîhande Xudan 10û Xudan gote Mûsa: «Her'e cem cime'tê û wan îro û sibê paqij ke, bira k'incêd xwe bişon+. 11Bona r'oja sisîya hazir bin, çimkî r'oja sisîya li ber ç'e'vê t'emamîya cime'tê, Xudanê peyayî ser ç'îyayê Sînayê be. 12Her alîyava, bona cime'tê sînor k'ifş ke û bêje: ‹Miqatî xwe bin, ku r'anebine ç'îyê yan jî p'êşê k'evin. Her kesê ku nêzîkî ç'îyê be, gerekê bimire. 13Bira dest wî nek'eve, lê wî bidine ber kevira yan jî pê tîrê lêxin, heger h'eywan be yan merî be gerekê sax nemîne›, çaxê dengê bor'îya ji stirûyê berên dirêj bê lêdanê, hingê ew dikarin hilk'işine ç'îyê»+. 14Mûsa ji serê ç'îyê peyayî cem cime'tê bû, cime't paqij kir û wana k'incêd xwe şûştin. 15Ewî gote cime'tê: «Bona r'oja sisîya hazir bin, nêzîkî k'ulfeta nebin». 16R'oja sisîya, gava sibeh zelal dibû, bû qir'ç'în û birûskê birq vedida, e'wrekî six li ser ç'îyê bû û dengê bor'îya ji stirû gelekî qayîm hat, r'isasê li t'emamîya cime'ta zomê girt. 17Mûsa cime't ji zomê derxiste li ber Xwedê û ew binat'ara ç'îyê sekinîn. 18T'emamîya ç'îyayê Sînayê dû dikir, çimkî Xudan agirda peyayî ser wî bû, dûyê wî mîna dûyê fir'nê hildik'işîya û t'emamîya ç'îyê qayîm dih'ejîya. 19Dengê bor'îya stirû çiqas diçû qayîm dibû, Mûsa xeber da û Xwedê bi deng caba wî da. 20Xudan peyayî ser serê ç'îyayê Sînayê bû, Xudan gazî Mûsa li ser serê ç'îyê kir û Mûsa hilk'işîya. 21Xudan gote Mûsa: «Peya be û t'emîyê bide cime'tê, ku nebe bona dîtina Xudan ji sînor derbaz bin û gelek ji wan unda bin+. 22K'ahînêd ku wê nêzîkî Xudan bin, gere ew jî xwe paqij kin, ku Xudan qir'a wan neyne»+. 23Mûsa gote Xudan: «Cime't nikare r'abe ser ç'îyayê Sînayê, çimkî te t'emî da me û got: ‹Sînor dayne dor ç'îyê û wî pîroz ke›». 24Xudan gote wî: «Her'e peya be û t'evî Harûn hilk'işe, lê k'ahîn û cime't ji sînor derbaz nebin ku hilk'işine cem Xudan û ew qir'a wan bîne». 25Mûsa peyayî cem cime'tê bû û ev yek wanr'a got.

20

Her dehe t'emîyêd Xwedê

20^1•Xwedê ev h'emû xeber gotin:

2«Ez Xudan Xwedêyê te me, yê ku tu ji welatê Misirê, ji mala xulamtîyê derxistî+. 3Pêştirî min xwedêyêd teye mayîn t'une bin+.

4T'u p'ûtî mîna dilqê tiştekîda xwer'a çênekî, ne jor li e'zmên, ne jêr li ser e'rdê, ne jî nava avêd bin e'rdêda+. 5Ber t'u p'ûtî ta nebî û xulamtîya wan nekî, çimkî ez Xudan Xwedêyê te Xwedêkî k'umr'eş im, ku bona neheqîyêd bava tînime serê zar'a, h'eta nisilê sisîya û çara ku dijenine min,+
6lê ewêd ku min h'iz dikin û t'emîyêd min xwey dikin, ezê h'eta h'ezar nisilî hindava wanda h'uba xweye amin bidime k'ifşê+.

7Navê Xudan Xwedêyê xwe badîhewa nedî ser zarê xwe, çimkî Xudan wê yê ku navê wî badîhewa dide ser zarê xwe, bê ceza nahêle+.

8R'oja şemîyê bîne bîra xwe, wekî wê pîroz xwey kî+. 9Şeş r'oja bixebite û h'emû şixulêd xwe bike, 10lê r'oja h'efta, şemîya r'ih'etîya bona Xudan Xwedêyê te ye, t'u şixulî nekî, ne tu, ne kur'ê te, ne qîza te, ne xulamê te, ne carîya te, ne h'eywanê te, ne jî xerîbê nava teda. 11Çimkî Xudan şeş r'ojada e'rd û e'zman, be'r û h'emûyêd nav wanda çêkirin û r'oja h'efta r'ih'et bû, lema Xudan dua r'oja şemîyê kir û ew pîroz kir.

12Qedirê dê û bavê xwe bigirî, wekî e'mirê te li ser e'rdê ku Xudan Xwedêyê teyê bide te dirêj be+.

13Nekujî+.

14Zinîyê nekî+.

15Nedizî+.

16Miqabilî t'u kesî şe'detîya derew nedî+.

17Dilhavijîya mala t'u kesî nekî. Ne dilhavijîya k'ulfeta t'u kesî, ne xulamê wî, ne carîya wî, ne gayê wî, ne k'era wî, usa jî t'u tiştê t'u kesî»+.

Tirsa cime'tê

18T'emamîya cime'tê qir'ç'în û dengê bor'îya stirûyê bihîstin, birq vedana birûskê û dûyê ji ç'îyê derdik'et dîtin, r'isasê cime't girt û dûr sekinîn. 19Hingê gotine Mûsa: «Tu t'evî me xeber de û emê guhdarîya te bikin, lê bira Xwedê t'evî me xeber nede, ku em nemirin»+. 20Mûsa gote cime'tê: «Netirsin, çimkî Xwedê hatîye we bicêr'ibîne, wekî xofa wî ser we be ku hûn guna nekin». 21Cime't dûr sekinî, lê Mûsa çû nêzîkî wê te'rîya şever'eş bû, wê dera ku Xwedê lê bû.

Gotinêd bona çêkirina gorîgehê

22Xudan gote Mûsa: «Aha bêje zar'êd Îsraêl: ‹We xwexa dît ku min ji e'zmên t'evî we xeberda. 23Ser minr'a xwedêyêd zîvîn çênekin, ne jî xwedêyêd zêr'în çêkin bona xwe. 24Ji axê gorîgehekê minr'a çêke. Ser wê dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê û yêd heleqetîyê, pez û dewarêd xwe bide. Her cîyê ku ez navê xwe bidime bîranînê, ezê bême cem te û dua te bikim. 25Heger tu minr'a pê kevira gorîgehê çêkî, ji kevirêd t'er'işandî çênekî, çimkî gava tu hacet kevira xî, tê wan bih'er'imînî+. 26Û pê p'êpelînga hilnek'işî ser gorîgeha min, wekî te'zîbûna te ser wê venebe›.

21

Qanûnêd bona xulama

21^1Ev in ew qanûnêd ku tu gerekê dayînî li ber zar'êd Îsraêl:

2Gava tu xulamekî îbranî bik'ir'î, bira ew şeş sala ter'a xulamtîyê bike, lê sala h'efta bira bê heq derê azayê+. 3Heger ew t'enê hatibe, bira ew t'enê jî derê, lê heger ew zewicîbe, bira jin jî pêr'a derê. 4Heger axayê wî ew zewicandibe û jinê kur' û qîz wîr'a anîbin, hingê bira jin û zar' axêr'a bimînin û ew t'enê derê. 5Lê heger xulam aşkere bêje: ‹Ez axayê xwe, jin û zar'êd xwe h'iz dikim, naxwazim derême azayê› 6hingê axayê wî, bira wî bibe cem h'akima[*] û wî nêzîkî dêrî, yan rexderî ke, axayê wî bi dirêşê guhê wî qul ke û h'eta ew xweş be bira xulamê wî be+.

Qanûnêd bona carîya

7Gava yek qîza xwe çawa carî bifiroşe[*], gerekê ew usa derneyê çawa xulam dertê. 8Heger ew axayê xwe xweş neyê ku wê xwer'a bixwaze, bira îzinê bide pismamê wêyî nêzîk ku wê bik'ir'in, lê îzina wî t'une ku wê bifiroşe malbeteke din, çimkî ewî ew xapandîye. 9Heger wê kur'ê xwer'a bixwaze, gerekê ew weke dereca qîza xwe bona wê bike. 10Heger axayê wê hêwîkê bîne ser wê, gerekê xwarina wê, k'inca wê û t'ev r'azana wê ser nebir'e+. 11Heger ew van her sê tişta bona wê neyne sêrî, hingê ewa bira bê heq, bê k'ir'în her'e.

Qanûnêd li ber xirabîyêva

12Yê ku mêriv bikuje, ew e'se gerekê bê kuştinê+. 13Lê heger ewî bi h'emdê xwe nekir, lê Xwedê ew da destê wî, ezê bona te cîkî k'ifş kim ku ew bir'eve wir+. 14Lê heger yek bi h'emdê xwe ji mixenetîyê yekî xe bikuje, ewî h'eta ji gorîgeha min hildî, ku bê kuştinê+.

15Yê ku dê û bavê xwe xe, e'se gerekê bê kuştinê.

16Yê ku merîya bidize, heger ew firotî be yan cem wî be, e'se gerekê bê kuştinê+.

17Yê ku dê û bavê xwe bêhurmet ke, e'se gerekê bê kuştinê+.

Qanûna birîndarkirinê

18Gava meriv hevr'a şer' kin û yek bi kevir yan k'ulmê yekî xe û ew nemire, lê ew bik'eve cî-nivînê, 19paşê heger r'abe bi dar biger'e, yê lêxistî bêceza be, t'enê gerekê wê zirara bêxebatîya wî bik'işîne û wî bide qenckirinê.

20Heger yek bi şivdarê xulam yan carîya xwe xe û ew bin destê wîda bimire, e'se gerekê bê cezakirinê. 21Lê heger ew r'ojekê yan duda bijî, hingê bira wî ceza nekin, çimkî ew heqê wî ye.

22Gava meriv hevr'a şer' kin û derb jina duh'alî k'eve, zar'a wê we'de zûtir bibe û zirareke mayîn t'unebe, hingê bira mêrê wê çiqas ku ji wan bixwaze, bi qirara h'akimtîyê bê dayînê. 23Lê heger zirarek bibe, hingê gerekê e'mir ji ber e'mirva be, 24ç'e'v ji ber ç'e'vva, diran ji ber diranva, dest ji ber destva, nig ji ber nigva, 25şewat ji ber şewatêva, birîn ji ber birînêva, derb ji ber derbêva be+.

26Heger yek ç'e'vê xulamê xwe yan ç'e'vê carîya xwe xe kor ke, bira bona ç'e'vê wî, wî aza ke. 27Û heger diranê xulamê xwe yan carîya xwe xe biwarîne, bira bona diranê wî, wî aza ke.

Cabdarîya xweyê h'eywên

28Heger gayê merivekî mêrekî yan jinekê xe û ew bimire, gerekê e'se wî gayî bidine ber kevira û goştê wî neyê xwarinê, lê xweyê wî gayî bêceza be+. 29Lê heger bona lêxistina wî gayî zûva xweyê wîr'a hatîye gotinê û xweyê wî xem ne kirîye, hingê ew ga mêr yan jinekê xe bikuje, bira wî gayî bidine ber kevira û xweyê wî jî bê kuştinê. 30Heger bervadayîn bê qirarkirinê, hingê bira ji ber e'mirê xweva heq bidê, çiqas ku jê tê xwestinê+. 31Heger ga kur'ekî yan qîzekê xe xût pê vê qanûnê jî lê bê nihêr'andin. 32Heger ga xulam yan carîyekê xe, hingê xweyê ga gerekê sî şêkil[*] zîv bide xweyê wan û ga jî bidine ber kevira.

33Heger yek ser ç'e'lê veke yan ç'e'lekê bik'ole û ser negire, ga yan k'erek bik'evê, 34hingê bira xweyê ç'e'lê cirmê bik'işîne, p'era bide xweyî û cendek jî xwer'a hilde+.

35Gava gayê yekî, gayê yekî din xe û bikuje, bira gayê sax bifiroşin û p'erê wî p'arevekin, usa jî cendekê kuştî p'arevekin. 36Lê heger bona lêxistina wî gayî zûva xweyê wîr'a hatîye gotinê û wî xem nekirîye, bira li ber wî gayîva, gakî bidê û gayê kuştî jî wîr'a bimîne.

22

Qanûnêd li ser milk'

22^1Heger yek ga yan pezekê bidize, serjêke yan bifiroşe, bira ji ber gayekîva pênc ga û ji ber pezekêva jî çar peza bide+.

2Heger diz ser dizîyê bê girtinê û lêxin bikujin, hingê bona wî xûn neyê r'êtinê. 3Lê heger te'vê daye ser wî, bira xûna wî serê wî be.

Ji ber dizîyêva gerekê bê dayînê, lê heger tiştekî wî t'une, hingê bira wî bifiroşin ji ber dizîya wîva. 4Lê heger dizîya wî destê wîda sax bê girtinê, heger ga be, k'er be yan pez, gerekê dubare bide+.

5Heger yek h'eywanêd xwe e'rdekî yan r'ezê tirîyada biç'êrîne paşê h'eywanêd wî bik'eve e'rdê xelqê, hingê bira ji deremeta e'rdê û r'ezê tirîyê xweyî here qenc ji berva bide.

6Heger agir stirîya k'eve û bavêje gur'zêd lodkirî yan zevîya nedirûyî yan deştê bişewitîne, bira yê agir avîtîyê cirmê bik'işîne.

7Heger yek p'era yan tiştekî qîmet bide yekî din ku xweyî ke û ji mala wî bê dizînê, heger diz bê girtinê bira dubare bide. 8Heger diz neyê girtinê, bira xweyê malê bibine ber h'akima[*], gelo r'ast destê wî hebûka wî merivî ne k'etîye. 9Bona her neheqîyê, bona ga, yan k'erê, yan pêz, yan k'inca û bona her tiştêd undabûyî, heger yek bêje: ‹Ew ya min e›, şixulê her duya jî her'e ber h'akima[*], h'akim* k'ê ku neheq bibîne, bira ew dubare bide wî merivî.

10Heger yek k'erê yan ga, yan pez, yan jî h'eywaneke din bide yekî din ku xweyî ke û ew h'işk be, yan zirarek lê bibe, yan bê dizînê û kesekî nedîtibe, 11hingê bira li ber Xudan sond bixwe, ku destê wî hebûka wî merivî nek'etîye û xweyê hebûkê gerekê bawer bike û yêd din cirmê nede+. 12Lê heger ji cem wî hatîye dizînê, hingê bira heqê wê bide xweyê wî. 13Lê heger hatîye dir'andinê bira beret'ê bîne û ji ber wêva nede.

14Heger yek ji yekî din h'eywên deynî hilde û zirarek lê bibe yan h'işk be, xweyê wê ne wir be, gerekê ew e'se cirmê bide. 15Heger xweyê wî li wir bûye, hingê ew cirmê nade heger ew bi k'irê hildabû ewê bik'eve nava heqê k'irê.

Qanûnêd me'rîfet û e'rf-e'deta

16Heger yek qîza bik'ir bixapîne û wê r'ûr'eş ke, gerekê e'se qelenê wê bidê û wê jî bistîne+. 17Heger bavê wê qet nexwaze qîza xwe bide wî, ew gerekê weke qelenê qîza bide.

18K'oç'ekê sax nehêle+.

19K'ê serê xwe h'eywênr'a dayne, gerekê e'se bê kuştin+.

20Pêştirî Xudan k'ê xwedêyêd mayînr'a qurbanê bide ew bê undakirinê.

21Xerîba neêşîne û wan nede cefê, çimkî hûn jî welatê Misirêda xerîbîyêda bûne+. 22Sêwî û jinebîyê t'u car nede cefê+. 23Heger wan bidî cefê û ew gazinê xwe li min bikin, ezê zarînîya wan e'se bibihêm 24û hêrsa xwe r'akim, bi şûr we bikujim, jinêd weyê bî bimînin û zar'êd we jî sêwî+.

25Heger p'era deynî bidî k'esîbekî ji cime'ta mine cem xwe, mîna selefdara wî nexeniqînî û selefa nedî li ser wî+. 26Heger tu k'inca yekî din bihê hildî, h'eta r'oçûyîna ava lê veger'înî,+
27çimkî t'enê ew e sit'ara wî û k'inca canê wî, ewê çida r'azê? Nebe ku ew hewara xwe li min dayne û ez bibihêm, çimkî ez r'e'm im.

28H'akima[*] bêhurmet neke û nifir'a serwêrê cime'ta xwe neke+. 29H'edîya bêderê û deremeta xweye h'incir'andinê derengî neyêxî.

Nixurîyê kur'êd xwe bide min+. 30Usa jî bona ga û pezê xwe bike. H'eft r'oja bira ber makê be û r'oja h'eyşta wê bide min+. 31Hûnê bona min merivêd pîroz bin, goştê çolêyî ku hatîye dir'andinê nexwin, bavêjine ber sa+.

23

Qanûnêd heqîyê

23^1Deng-be'sêd derew bela neke. Bi şe'detîya derew alîyê neheqa neke+. 2Bona xirabîyê destê p'ir'anîyêva neçe. Û dîwanêda pişta p'ir'anîyê negire, heqîyê net'er'ibîne. 3Dîwanêda pişta yê k'esîb negire+.

4Heger tu ga yan k'erê dijminê xweye undabûyî bibînî, e'se wan paşda bibe+.

5Heger tu bibînî ku k'erê xêrnexwazê te bin barê xweda k'etîye, pişta xwe nedê neçe, t'evî wî dest bavêjê r'ake.

6Dîwanêda heqîya k'esîbê xwe net'er'ibîne+. 7Ji derewîyê dûr be û yê bêsûc û r'ast nekuje, çimkî ez yê neheq bêceza nahêlim+. 8Ne jî r'uşetê hilde, çimkî r'uşet ç'e'vê merivêd vekirî kor dike û xeberêd r'asta dever'û dike+.

9Tengasîyê nede xerîba, hûn haş ji dilê xerîba hene. Çimkî hûn xwexa jî welatê Misirêda xerîbîyêda bûne+.

Qanûnêd sala h'efta û r'oja h'efta

10Şeş sala e'rdê xwe bir'eşînî û deremeta wê t'op kî, 11lê sala h'efta r'ih'et bihêlî û dest nedêyî, wekî k'esîbêd li nav cime'ta teda bixwin û çi ku bimîne jî h'eywanêd çolê bira bixwin. R'ezê tirîyê xwe û darêd zeyt'ûnê jî usa bikî+.

12Şeş r'oja xebata xwe bikî û r'oja h'efta r'ih'et bî, wekî ga û k'erê te r'ih'et bin û kur'ê carîya te û xerîb bîna xwe bistînin+. 13Ev h'emûyêd ku min wer'a gotin xwey kin, navê xwedêyêd mayîn bîr neynin, bira ji devê we neyê bihîstinê+.

Qanûnêd her sê cejinêd mezin

14Salê sê cara minr'a cejinê bikî+. 15Cejina Nanê Şkeva xwey kî. Çawa ku min t'emî daye te û wî we'dê meha Abîbêdaye[*] k'ifşkirî, h'eft r'oja nanê bê hevîrtir'şk bixwî, çimkî wê mehêda tu ji Misirê derk'etî.

Bira kesek destvala dernek'eve ber min+.

16Cejina Nandirûna berê pêşin bi k'eda xweye e'rdêda çandî xwey kî.

Usa jî Cejina Bert'opkirinêye xilazîya salê, gava ji e'rdê k'eda xwe t'op kî, xwey kî+.

17Salê sê cara h'emû qisimê teye nêrîn bira li ber Xudan Xwedê bisekinin+.

18Xûna qurbana min t'ev nanê hevîrtir'şk nedî û bezê cejina min bira h'eta sibehê nemîne, bişewitîne.

19Berêd deremeta pêşine e'rdê xweda ye here qenc bînî mala Xudan Xwedêyê xwe.

Karê li nav şîrê makêda nek'elînî+.

Sozdayîn û hînkirin

20Va ye ezê milyak'etekî pêşîya teva bişînim, wekî r'êda xweyîtîyê li te bike û te bibe wî cîyê ku min hazir kirîye+. 21Li ber wî haş ji xwe hebe û guh bide gotina wî, li ber wî serh'işkîyê nekî, ewê neheqîyêd we nebaxşîne, çimkî ew bi navê min dike. 22Lê heger tu r'astî guhdarîya dengê wî bikî û h'emû gotinêd min biqedînî, hingê ezê bibime dijminê dijminêd te û miqabilê miqabilêd te+. 23Çimkî milyak'etê minê pêşîya teva her'e û wê te bibe cem emorîya, h'îtîya, pirîzzîya, kenanîya, h'îwîya û yebûsîya û ezê qir'a wan bînim+. 24Tu xwedêyêd wan neh'ebîne û xulamtîya wan neke, ç'e'v nede kirê wan lê wan k'av-k'ûn ke û h'eykelêd wan hûrdexweşî ke+. 25Hûn xulamtîya Xudan Xwedêyê xwe bikin, ewê dua nanê te û ava te bike û nexweşîyê ji nav te derxe+. 26Welatê teda jina bêber, yan ya li ber her'e wê t'une bin, ezê r'ojêd e'mirê te t'emam kim+. 27Ezê sawa xwe pêşîya teva bişînim û wan h'emû miletêd ku tê navr'a derbaz bî t'evîhev kim û h'emû dijminêd teyê ji ber te bir'evin+. 28Ezê tirs û xofê[*] pêşîya teva bişînim û ewê ji ber te h'îwîya, kenanîya, h'îtîya r'aqetîne+. 29Nava salekêda ezê wana ji ber te r'aneqetînim, ku nebe e'rd vala bimîne û terewilêd çolê ser te zêdebin+. 30Ezê hêdî-hêdî ji ber te wan r'aqetînim, h'eta ku tu li hev zêde bî û wî e'rdî war bî. 31Hingê ezê sînorê te ji Be'ra Sorda girtî h'eta Be'ra Navberê[*] û ji ber'îyêda girtî h'eta ç'emê Firatê daynim, çimkî ezê binelîyêd wî welatî bidime destê we û tê ji ber xwe wan r'aqetînî+. 32T'evî wan û t'evî xwedêyêd wan peymanê girênede. 33Ew welatê teda gerekê nejîn ku hindava minda we nedine gunekirinê, çimkî heger tu xulamtîya xwedêyêd wan bikî, ewê e'se ter'a bibe t'ele»+.

24

Îsraêl peymanê distîne

24^1Xwedê gote Mûsa: «Hilk'işe berbi Xudan, tu, Harûn, Nadab, Abîhû, û h'eftê r'ûspîyêd Îsraêl û dûrva bih'ebînin+. 2T'enê bira Mûsa nêzîkî Xudan be, lê ewana bira nêzîk nebin, ne jî bira cime't t'evî wî hilk'işe».

3Mûsa veger'îya hat, h'emû xeber û h'emû qanûnêd Xudan gotine cime'tê. T'emamîya cime'tê bi hevr'a cab da û got: «H'emû xeberêd ku Xudan gotîye, emê bikin!»+
4Mûsa h'emû xeberêd Xudan nivîsîn. Serê sibehê zû r'abû binat'ara ç'îyê gorîgeh çêkir, weke h'esabê donzdeh qebîlêd Îsraêl donzdeh h'eykel dane sekinandinê. 5Û wî ji xortêd zar'êd Îsraêl şandin, wana Xudanr'a dîyarîyêd t'evayîşewatê kirin û bona dîyarîyêd heleqetîyê canega qurban dan. 6Mûsa nîvê xûnê hilda kire t'eşta û nîvê din jî r'eşande ser gorîgehê. 7Û k'itêba peymanê[*] hilda ber cime'tê xwend, wana got: «H'emû çi ku Xudan got emê bikin û gur'a wîda bin». 8Hingê Mûsa xûn hilda r'eşande ser cime'tê û got: «Va ye xûna wê peymanê, ya ku Xudan anegorî van h'emû xebera t'evî we girêda»+.

9Pey van yekar'a Mûsa, Harûn, Nadab, Abîhû û h'eftê r'ûspîyêd Îsraêl hilk'işîyane jorê, 10hingê wana Xwedêyê Îsraêl dît, bin nigêd wîda tiştekî mîna k'elpîç'ê safîr bû û mîna e'zmên zelal bû+. 11Û ewî destê xwe li ser zar'êd îsraêlîyaye bijartî bilind nekir. Wana Xwedê dît, xwarin û vexwarin.

Mûsa li serê ç'îyayê Sînayê

12Û Xudan gote Mûsa: «Hilk'işe ser ç'îyê cem min wê derê bisekine û ezê selêd kevirî t'ev qanûn û t'emîyêd ku min bona hînkirina wan nivîsîn bidime te»+. 13Mûsa û berdestîyê wî Yêşû r'abûn, Mûsa ku wê hilk'işîya ser ç'îyayê Xwedê,+
14hingê gote r'ûspîya: «Hûn vir hîvîya me bimînin, h'eta ku em veger'ine cem we. Va Harûn û Hûr cem we ne, pirsa k'ê hebe bira her'e cem wan».

15Mûsa hilk'işîya ser ç'îyê û e'wr ç'îya nixamt. 16R'ûmeta Xudan peyayî ser ç'îyayê Sînayê bû û e'wr şeş r'oja ç'îya nixamt, Xudan r'oja h'efta ji nav e'wrda gazî Mûsa kir. 17R'ûmeta Xudan li ber ç'e'vê zar'êd Îsraêl mîna agirê p'er'itandinê bû li ser serê ç'îyê+. 18Mûsa k'ete li nava e'wr û hilk'işîya ç'îyê. Mûsa çil r'oj û çil şevî serê ç'îyê ma+.

25

H'edîyêd bona Konê Şe'detîyê

25^1•Xudan t'evî Mûsa xeberda û gotê: 2«Bêje zar'êd Îsraêl ku h'edîyê minr'a bînin, h'edîya min ji destê her merivî hildin, yêd ku bi r'ezedilîyê tînin. 3Û ev in ew h'edîyêd ku hûnê ji wan hildin: Zêr', zîv û sifir, 4r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, k'itanê zirav û pir'ç'a bizinê, 5ç'ermêd[*] beranaye sor r'engkirî, ç'ermêd ga-me'sîya[*], darêd darcêwîyê, 6bizirê bona r'onayê, biharetêd bona r'ûnê r'ûnkirinê û bona bixûra bînxweş, 7kevirêd onîks û kevirêd qîmete bona qaşkirina êfod û r'extsîng[*]. 8Bira minr'a pîrozgehekê çêkin, ku ez nava wanda bimînim+. 9Çawa min t'erzê Konê Şe'detîyê û h'emû nav mala wêva nîşanî te kir, xût usa gerekê çêkin.

Sindoqa Peymanê

10•Ji dara darcêwîyê sindoqekê çêkin, dirêjayîya wê du zend û nîv, berayîya wê zend û nîv, zend û nîv jî bilindayîya wê be+. 11Der û hindur'ê wê bi zêr'ê xalis zêr' kî û dora lêva wê t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 12Bona wê çar xelaqêd zêr'în r'okî û her çar nigava kî, wekî du xelaq alîkîva bin, du xelaq jî alîyê dinva. 13Ji dara darcêwîyê destûya çêkî û wan zêr' kî. 14Destûya xelaqêd k'êlekêd sindoqêr'a derbaz kî, ku bi wan sindoq bê hildanê. 15Bira destû xelaqêd sindoqêda bimînin, neyêne derxistinê. 16Û wê Şe'detîya ku ezê bidime te daynî hindur'ê sindoqê.

Qalp'axê sindoqê, cîyê baxşandinê

17Qalp'axê baxşandinê ji zêr'ê xalis çêkî, dirêjayîya wê du zend û nîv be, berayîya wê jî zend û nîv. 18Û ser her du serîyêd qalp'axê baxşandinê pê zêr' du xêrûbê k'olandî çêkî. 19Xêrûbekî serîkîva derxî, xêrûbekî jî serê dinva, xêrûba ji qalp'axê baxşandinê ser her du serîyava derxî. 20Bira p'er'êd xêrûba berbi jor vekirî bin û bi p'er'êd xwe qalp'axê baxşandinê binixêmin. Berê wan hevduda be û dîna wan li qalp'axê baxşandinê be. 21Qalp'axê baxşandinê jorda bidî ser sindoqê û Şe'detîya ku ezê bidime te daynî hindur'ê sindoqê+. 22Ezê wira r'astî te bêm t'evî te xeber dim, ji ser qalp'axê baxşandinê nava her du xêrûbêd ku ser Sindoqa Şe'detîyê ne, h'emû t'emîyêd bona zar'êd Îsraêl bidime te+.

T'extê nanê Xwedêr'a dayî

23•Ji dara darcêwîyê t'extekî çêkî, dirêjayîya wî du zend, berayîya wî zendek û bilindayîya wî zend û nîv be. 24Wî bi zêr'ê xalis zêr' kî û dora wî t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 25Û dora wî bilindayîya çar t'ilîya kevîyê çêkî, dora kevîya wî jî t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 26Bona wî çar xelaqêd zêr'în çêkî û wan xelaqa ber her çar niga ser her çar e'nîşkava kî. 27Gerekê xelaq kevîyava bin, wekî cîyêd destûya hebin ku t'ext bê hildanê. 28Destûya ji dara darcêwîyê çêkî, wan zêr' kî, bi wan gere t'ext bê hildanê. 29Bona t'ext sinî û t'asa, cêr' û k'asa ji zêr'ê xalis çêkî, wekî bi wan dîyarîya serdakirinê bê dayînê. 30Û t'imê li ser t'ext nanê Xwedêr'a dayî li ber min daynî+.

Şemdan

31•Ji p'arç'ekî zêr'ê xalis şemdaneke bi k'olandinê bê çêkirin, bingeha wê, stûna wê, t'asik, gul û sêvikêd wê h'emû ji wê derk'evin. 32K'êleka wêva şeş ç'iqil derên, sê ç'iqil alîkî şemdanêva bin û sê ç'iqil jî alîyê şemdanêyî dinva bin. 33Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava li ser ç'iqilekî bin. Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava jî ser ç'iqila din bin, her şeş ç'iqilêd ku ji şemdanê dertên aha bin. 34Çar t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava stûna şemdanêva bin. 35Sêvikek bin her du ç'iqilêd şemdanêye jêrinva, sêvikek bin her du ç'iqilêd navberêva, sêvikek jî bin her du ç'iqilêd jorinva be. Bona her şeş ç'iqilêd stûna şemdanê jî aha bin. 36Sêvik û ç'iqilêd wê gerekê ji wê derên. H'emû ji p'arç'ekî zêr'ê xalis bi k'olandinê bê çêkirin. 37H'eft ç'ira bona wê çêkî û usa daynî ku ew pêşîya xwe r'onayî kin. 38Bira destik û sinîyêd wê ji zêr'ê xalis bin. 39Şemdan h'emû hacetêd wêva ji telantek[*] zêr'ê xalis bê çêkirinê. 40Dîna xwe bidê min çi t'erz serê ç'îyê nîşanî te kir, usa jî çêkî+.

26

Konê Şe'detîyê

26^1•Konê Şe'detîyê ji dehe tejêd k'itanê zirav-badayî û r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez çêkî, ser wan jî bi xebata nitirandinê xêrûba derxî. 2Dirêjayîya her tejî bîst û h'eyşt zend be û berayîya her tejî çar zend be, çapa h'emû teja weke hev be. 3Pênc tej hevva bin û pênc jî hevva. 4Ji r'îsê şîn p'evgirêka bavêjî li kevîya kerê tejêd pêşin li ser lêva hevvabûnê, usa jî bavêjî lêva kevîya kerê tejêd mayînî hevvabûnê. 5Pêncî p'evgirêkî bavêjî ser p'arç'ê her pênc tejê e'wlin, pêncî p'evgirêkî jî bavêjî ser lêva p'arç'ê her pênc tejê duda, wekî h'emû p'evgirêk hevr'a xeber din. 6Pêncî qemitokêd zêr'în çêkî û her du p'arç'êd pênc tejî pê wan qemitoka hevva kî, wekî Konê Şe'detîyê bibe yek.

Sergirtina Konê Şe'detîyê

7Bona sergirtina Konê Şe'detîyê ji pir'ç'a bizinê yanzdeh teja çêkî. 8Dirêjayîya her tejî sî zend be û berayîya her tejî çar zend be, usa ku çapa her yanzdeh teja jî weke hev be. 9Pênc teja başqe hevva kî û şeş teja jî başqe. Tejê şeşa jî ne'tika konva ser piştêva qatkî. 10Pêncî p'evgirêka bavêjî li kevîya kerê p'arç'ê pênctejêyî pêşine li ser lêva hevvabûnê, pêncî p'evgirêka jî bavêjî li kevîya kerê p'arç'ê şeştejêyî mayînî li ser lêva hevvabûnê. 11Pêncî qemitokêd sifirîn çêkî û qemitoka bavêjî p'evgirêka, p'er'da hevva kî ku bibe konek. 12Bermayîyê tejê ser kon, awa gotî nîvê teja zêdebûyî pişta konva dardakirî be. 13Ji serk'êşa ser kone zêdemayî, zendek vî alîyîva zendek jî alîyê dinva her du k'êlekava dardakirî be, ku her du k'êlekêd Konê Şe'detîyê bêne nixamtinê. 14Ji ç'ermêd beranaye sor r'engkirî sergirekê çêkî bona sergirtina kon, ji ç'ermêd ga-me'sîya jî serk'êşekê çêkî, bona k'işandina li ser wê+.

15•Bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çîtêd sekinandî çêkî. 16Dirêjayîya her çîtî dehe zend û berayîya wan jî zend û nîvek be. 17Serê her çîtî bira du k'ert hebin, ku hevda r'ûnên, h'emû çîtêd Konê Şe'detîyê jî usa çêkî. 18Konê Şe'detîyêr'a, bona alîyê ku dik'eve başûrê bîst çîta çêkî, 19ji zîv çil bingeha bona bîst çîta çêkî, du bingeha çîtê e'wlinr'a bona her du k'erta, usa jî bona yêd mayîn. 20Bona alîyê din bakura Konê Şe'detîyê bîst çîta çêkî, 21bona wan çil bingehêd zîvîn çêkî, du bingeh bin çîtê e'wlinr'a, du bingeh jî bin her çîtêd mayînr'a. 22Bona pişta Konê Şe'detîyê alîyê r'oavayêva şeş çîta çêkî. 23Alîyê piştêva bona e'nîşkêd Konê Şe'detîyê du çîta çêkî. 24Ew alîyê jêrêva cot bin û jorva jî pê xelaqekê hevvakirî bin. Bona her du e'nîşka her duya jî usa çêkî. 25Bira h'eyşt çît t'evî her şanzdeh bingehêd xweye zîvînva bin. Du bingeh bin çîtê e'wlinda bin, dubingeh-dubingeh jî bin her çîtêd mayînda bin.

26Ji dara darcêwîyê destûya çêkî. Pênca bona çîtêd alîkî Konê Şe'detîyê, 27pênca bona çîtêd alîyê dinêyî Konê Şe'detîyê û pênc destûya jî alîyê r'oavayêva bona çîtêd pişta Konê Şe'detîyê. 28Destûyê navêda gerekê nava çîtar'a ji vî serî h'eta serê din derbaz be. 29Çîta zêr' kî, xelaqêd wan, awa gotî cîyêd ku destûyêd têr'a derbaz bin, bi zêr' çêkî. Destûya jî zêr' kî. 30Konê Şe'detîyê cûr'ê wêda bidî sekinandinê, çawa ku li ser ç'îyê ter'a hate nîşankirinê.

31•Ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî p'er'dekê bi xebata nitirandinê xêrûba li ser çêkî,+
32wê bavêjî ser çar stûnêd darcêwîyêye zêr'kirî, ku çengelêd wan zêr' bin û bingehêd wan jî zîv bin. 33P'er'dê bi qemitoka dardakî û Sindoqa Şe'detîyê bibî hindur' wî alîyê p'er'dê. Ew p'er'deyê wer'a navbir'îyê bide li nav Cîyê Pîroz û Cîyê Herî Pîroz+. 34Qalp'axê baxşandinê bidî ser Sindoqa Şe'detîyêye Cîyê Herî Pîrozda. 35T'ext daynî vî alîyê p'er'dê der. Şemdanê jî alîyê başûra Konê Şe'detîyêva daynî pêşberî t'ext, t'ext ku dik'eve alîyê bakurê.

36Bona derê kon p'er'dekê ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî bi xebata neqişandîtîyê çêkî. 37Bona p'er'dê ji dara darcêwîyê pênc stûna çêkî û wan zêr' kî, çengelêd wan jî zêr' bin û bona wan pênc bingehêd sifir r'okî.

27

Gorîgeh

27^1•Ji dara darcêwîyê gorîgehê çêkî, dirêjayîya wê pênc zend, berayî pênc zend, bira gorîgeh çar goşe be, bilindayîya wê sê zend be. 2Ser her çar e'nîşkêd wê stirûya derxî, usa ku stirûyêd wê ji wê bin, wê sifir kî+. 3T'ebaxêd bona k'ozîr'êtina wê, mer'ikêd wê, t'eştêd wê, goştgir û sinîyêd wê çêkî, h'emû hacetêd wê ji sifir çêkî+. 4Û bona wê ji sifir çîteke mîna t'or'a çêkî û çar xelaqêd sifir ser her çar e'nîşkêd çîtva kî. 5Û wê jêrêva daynî bin kevîya gorîgehê, usa ku çît nîvê gorîgehêda be. 6Bona gorîgehê destûya çêkî, destû ji dara darcêwîyê bin û wan sifir kî. 7Gere destûyêd wê li nav xelaqar'a derbaz bin, ew destû gere her du k'êlekêd gorîgehêva bin, bona hildana wê. 8Wê ji t'exta çêkî û hindur' vala, çawa ku ser ç'îyê ter'a hate nîşandayînê, usa jî çêkî.

H'ewşa Konê Şe'detîyê

9•Alîyê başûrê h'ewşa Konê Şe'detîyê çêkî û p'er'dêd wê ji k'itanê zirav-badayî be, dirêjayîya alîkî sed zend be. 10Bîst stûnêd wê bin t'evî bîst bingehêd ji sifir, lê çengelêd stûna û şîşêd wê ji zîv bin. 11Usa jî bona h'ewşa alîyê bakurê, dirêjayîya p'er'dê bira sed zend be û bîst stûnê wê bin, t'evî bîst bingehêd ji sifir, çengelêd stûna t'evî p'evgirêka jî ji zîv bin. 12Bona berayîya h'ewşê, p'er'dêd alîyê r'oavayê pêncî zend be, dehe stûnêd wan û dehe bingehêd wan bin. 13Berayîya pêşîya h'ewşê ku wê bik'eve alîyê r'ohilatê pêncî zend be. 14P'er'dêd alîkî dêrî panzdeh zend be, stûnêd wan sisê û bingehêd wan sisê bin, 15p'er'dêd alîyê din panzdeh zend be, stûnêd wan sisê û bingehêd wan sisê. 16Bona derê h'ewşê ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî, p'er'deke bîst-zendî bi xebata neqişandîtîyê çêkî. Çar stûn û çar bingehêd wê gere hebin. 17H'emû stûnêd dora h'ewşê gere bi şîşêd zîvîn hevva girêdayî bin. Çengelêd wan zîv û bingehêd wan sifir bin. 18Dirêjayîya h'ewşê sed zend be, berayî pêncî zend be û bilindayîya p'er'dêd dorê pênc zend be. Ew gere ji k'itanê zirav-badayî bin, bingehêd stûna ji sifir bin. 19Her hacetê bona her şixulê Konê Şe'detîyê, h'emû singêd wê û h'emû singêd h'ewşê ji sifir bin.

R'ûnê bona r'onayê

20•Tu t'emîyê bide zar'êd Îsraêl, wekî ter'a bona r'onayê r'ûnê zeyt'ûnêyî zelal k'işandî bînin, ku ç'ira her t'im bişxule. 21Harûn zar'êd xweva Konê Civînêda[*], vî alîyê p'er'da ber Şe'detîyê, li ber Xudan êvarê h'eta sibehê xemê şixulandinê hildine li ser xwe. Ev yek alîyê zar'êd Îsraêlda nav nisilêd wanda bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê+.

28

K'incêd k'ahîna

28^1Tu ji nav zar'êd Îsraêlda Harûnê birê xwe û kur'êd Harûn: Nadab, Abîhû, Êlazar û Ît'amar, bîne cem xwe, wekî minr'a k'ahîntîyê bikin. 2Harûnê birê xwer'a k'incêd pîroz bidirûyî, bona qedir û r'ûmetê. 3Tu bêje h'emû xweyîfiraseta, yêd ku min bi r'uh'ê zanebûnêva dagirtine, ku bona Harûn k'inca bidirûn, bona buhurtî-jibarebûna wî, ku minr'a k'ahîntîyê bike. 4Ev in ew k'incêd ku wê bidirûn: R'extsîng, êfod, çux û kirasê neqişandî, p'ap'ax û benpişt. Bira birê te Harûn û kur'êd wîr'a k'incêd pîroz bidirûn, ku minr'a k'ahîntîyê bikin. 5Bira ew zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav hildin.

Êfod

6•Êfod ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî, bi xebata nitirandinê çêkin. 7Gerekê ser her du sermilka p'evgirêk hebin ku bêne hevvakirinê. 8Benpişta li ser êfod jî mîna êfod ji wan tişta hûnandî-nitirandî, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî bê çêkirinê. 9Du kevirêd onîks hildî û navêd zar'êd Îsraêl li ser wan bik'olî binivîsî, 10şeş nava li ser kevirekî û şeş nava jî li ser kevirekî, anegorî peyhevbûyîna wan. 11Mîna hostatîya kevirk'ol çawa ku morê dik'ole, usa jî tu navêd zar'êd Îsraêl ser her du kevira bik'olî û wan nava qavêd zêr'înda qaş kî. 12Wan her du kevira ser sermilkê êfodva kî, ku zar'êd Îsraêlr'a bibine kevirêd bîranînê. Û Harûn navêd wan bona bîranînê li ber Xudan hilde ser her du milêd xwe. 13Qaşêd zêr'în çêkî 14û ji zêr'êd xalis du zincîrêd badayî vegirtî çêkî û wan zincîrêd vegirtî bavêjî qaşa.

R'extsîng

15•R'extsîngê h'akimtîyê nitirandî wî cûr'ê çêkirina êfodda çêkî. Wî ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî çêkî. 16Bira ew du ta qatkirî çargoşe be, dirêjayîya wî bihustek û berayîya wî jî bihustek. 17Û li ser wî çar cêrge kevir qaş kî. Cêrga e'wlin: Sardîyon, topaz û zimrûd,+
18cêrga duda: Karbûnkûl, safîr û almas, 19cêrga sisîya: Yaxonît, agat û amêstîs 20û cêrga çara jî: Xrîzolît, onîks û yaspîs, evana gere nava qavêd zêr'da bêne qaşkirinê. 21Ew kevir gere donzdeh h'eb bin, anegorî navêd kur'êd Îsraêl, mîna morê k'olayî ser her kevirî navekî wan bê k'olandinê bona donzdeh qebîla. 22Ser r'extsîng zincîrêd badayî çêkî, ew vegirtî ji zêr'ê xalis be. 23R'extsîngr'a du xelaqêd zêr'în çêkî û wan her du xelaqa ser her du niç'êd rextsîngva kî. 24Wan her du zincîrêd zêr'în, xelaqêd niç'êd r'extsîngva kî 25û her du serîyêd zincîraye din her du qavêd sermilkê êfodva kî, pêşîyêva ser êfod be. 26Du xelaqêd zêr'îne din çêkî wan bin r'extsîngva her du niç'êd jêrinva alîyê êfodva kî. 27Du xelaqêd zêr'îne din jî çêkî, vana binê her du niç'êd sermilkêd êfodva kî. Alîyê pêşîyêva ber cîyê hevvabûnêva ser benpişta êfodva kî. 28Û bi qeyt'ana şîn xelaqêd r'extsîng xelaqêd êfodva kin, ku ew ser benpişta êfodva bin û r'extsîng ji êfod neqete. 29Harûn navê kur'êd Îsraêle li ser r'extsîngê h'akimtîyê, t'imê bide li ser dilê xwe, gava bik'eve Cîyê Pîroz, bona bîranîna wan li ber Xudan. 30Ûrîm û Tûmîm[*] bike r'extsîngê h'akimtîyê. Bira ew ser dilê Harûn bin, gava ew her'e ber Xudan. Harûn her t'im h'akimtîya kur'êd Îsraêl li ber Xudan bide li ser dilê xwe+.

Çux

31•Çuxê êfod xur'û bi r'engê şîn çêkî. 32Navêda berstûya wî vekî ku serî têr'a derbaz be, dora wî cîyê vekirî mîna berstûya êlekzirih' hûnandî berstû kî, ku ji ber hev neçe. 33Dora p'êşa çux ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez h'inara çêkî, nava ji wan her yekîda jî zengilêd zêr'în hebe. 34Dora p'êşa çuxva bira navbera her zengilekî zêr'în h'inarek be û zengilekî zêr'în h'inarek be. 35We'dê qulixkirinê gerekê çux ser Harûn be û gava ew bik'eve Cîyê Pîroz li ber Xudan û derk'eve dengê çux bê bihîstinê ku ew nemire.

P'ap'ax û kiras

36Bere'nîkê ji zêr'ê xalis r'o kî û bi cûr'ê mork'olandinê ser wê bik'olî: «Pîroz Xudanr'a»+. 37Wê bavêjî ser qeyt'aneke şîn p'ap'axva kî, ku jorva ser ne'tika p'ap'axva be. 38Bira ew li ser e'nîya Harûn be, wekî her kêmasîyê h'edîyêd zar'êd Îsraêle pîroz ku têne dayînê, Harûn hilde li ser xwe. Gerekê her t'im ew li ser e'nîya Harûn be, ku ew li ber Xudan bêne qebûlkirinê+.

39Kiras bi k'itanê zirav bihûninî, p'ap'ax bi k'itanê zirav çêkî, benpiştê jî bi xebata neqişandîtîyê çêkî+.

K'incêd kur'êd Harûn

40Kur'êd Harûnr'a, bona qedir û r'ûmeta wan, kirasa, benpişta û k'oloza çêkî. 41Vana li birê xwe Harûn û kur'êd wîye t'evî wî kî. Wan r'ûn kî, xizmetk'arîya wanda wan qewîn-qedîm[*] kî û buhurtî-jibare kî ku minr'a k'ahîntîyê bikin. 42Wanr'a bi k'itan k'incêd binî bidirûyî, wekî qalibêd xwe binixêmin, ew bira ji navk'êlkê h'eta çoka dirêj bin. 43Gava Harûn û kur'êd xweva her'ine Konê Civînê, yan nêzîkî gorîgehê bin bona qulixkirina Cîyê Pîrozda, bira wan li xwe kin, ku nebe ew neheqîyê bikin û bimirin. Bira ew wîr'a û zur'eta wîye pey wîr'a bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê.

29

Qewîn-qedîmkirina k'ahîna

29^1•Va ye çi ku tu gerekê t'evî wan bikî, ku ew buhurtî-jibare bin û minr'a bibine k'ahîn. Canegakî û du beranêd bêqusûr, 2nanê bê hevîrtir'şk, k'atêd bê hevîrtir'şk pê r'ûn stirayî û loşê bê hevîrtir'şk ser r'ûnkirî hildî. Vana ji arê genimîyî xas çêkî+. 3Û wan bikî selekê, wan li ser selê t'evî canegê û her du berana h'edî bidî. 4Harûn û kur'êd wîva jî bînî li ber derê Konê Civînê û wan pê avê bişoyî. 5K'inca hildî, awa gotî kiras, çuxê êfod, êfod û r'extsîng Harûn kî, bi benpiştê êfod jî pişta wî girêdî. 6P'ap'ax bidî serê wî û ser p'ap'axda jî k'ofîya pîroz daynî. 7R'ûnê r'ûnkirinê hildî, ser serê wîda kî û wî r'ûn kî+. 8Kur'êd Harûn jî bînî kirasa li wan kî, 9benpişta bidî pişta wan û k'oloza li serê wan bip'êç'î, k'ahîntî bona wan bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê. Bi vî awayî Harûn û kur'êd wî xizmetk'arîya wanda qewîn-qedîm kî.

10Canegê bînî li ber Konê Civînê û Harûn kur'êd xweva bira destêd xwe daynine li ser serê canegê. 11Û li ber derê Konê Civînê li ber Xudan canegê serjêkî. 12Ji xûna canegê hildî û bi t'ilîya xwe stirûyêd gorîgehê xî, h'emû xûna mayîn bir'êjî binê gorîgehê+. 13H'emû bezê serzik, betanê cegerê, her du gur'ç'ika bezê wanva hildî û li ser gorîgehê agirşewatî kî+. 14Lê goştê canegê, ç'ermê wî û e'deba wî ji zomê derxî û bişewitînî. Eva dîyarîya ji gune paqijbûnê ye+.

15Ji berana yekî hildî, bira Harûn û kur'êd wî destêd xwe daynine li ser serê berên. 16Wî beranî serjêkî, xûna wî hildî û li ser her çar k'êlekêd gorîgehêda bir'eşînî. 17Berên hûr kî, dilh'inava û nigêd wî bişoyî û wan daynî li ser goştê hûrkirî û serê wî. 18T'emamîya berên li ser gorîgehê agirşewatî kî, eva dîyarîya t'evayîşewatê ye bona Xudan. Dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

19Beranê din jî hildî, bira Harûn û kur'êd wî destêd xwe daynine li ser serê berên. 20Berên serjêkî, ji xûna wî hildî gupika guhê Harûne r'astê û gupika guhê kur'êd wîye r'astê xî, usa jî pêç'îya mezine destê wanî r'astê û pêç'îya mezine nigê wanî r'astê xî. Xûna mayîn li ser her çar k'êlekêd gorîgehêda bir'eşînî. 21Ji wê xûna ser gorîgehê û ji r'ûnê r'ûnkirinê hildî, bir'eşînî li ser Harûn, k'incêd wî û li ser kur'êd wî û k'incêd kur'êd wî. Hingê Harûn, k'incêd wî û kur'êd wîye t'evî wî û k'incêd kur'êd wî wê pîroz bin.

22Paşê bezê berên, dawê, bezê serzik, betanê cegerê, her du gur'ç'ika bezê wanva û pîla r'astê hildî, çimkî eva beranê qewîn-qedîmkirinê ye. 23Ji sela nanê bê hevîrtir'şke li ber Xudan, bok'onekî, k'atekî bi r'ûn çêkirî û loşekî hildî 24û wan daynî li ser destêd Harûn û destêd kur'êd wî û wan li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê bih'ejînî. 25Paşê van ji destêd wan bigirî, li ser gorîgehê t'evî dîyarîya t'evayîşewatê agirşewatî kî, bona bînxweşîyê li ber Xudan. Eva dîyarîya şewatêye bona Xudan+. 26Wî sersîngê beranê ku bona qewîn-qedîmkirina Harûn bû hildî û li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê bih'ejînî. Evê bibe p'ara te. 27Sersîngê h'ejandinê û pîla jorbilindkirinê ji beranê qewîn-qedîmkirinê ku hatibûn h'ejandinê û jorbilindkirinê, bona Harûn û kur'êd wî pîroz kî, 28bira ev yek alîyê zar'êd Îsraêlda bona Harûn û kur'êd wî bibe qanûna h'eta-h'etayê. Eva dîyarîya jorbilindkirinê ye û wê bibe dîyarîya jorbilindkirinê ji qurbanêd heleqetîyê ku zar'êd Îsraêl dîyarîya jorbilindkirinê bidine Xudan.

29Pey Harûnr'a k'incêd wîye pîroz kur'êd wîr'a bimînin, wekî gava ew bêne r'ûnkirinê û bêne qewîn-qedîmkirinê ew k'inc li wan bin+. 30Ji zar'êd wî, yê ku wê dewsa wî bibe k'ahîn û bik'eve Konê Civînê ku xizmetk'arîyê Cîyê Pîrozda bike, bira h'eft r'oja wan k'inca xwe ke.

31Beranê bona qewîn-qedîmkirinê hildî û cîkî pîroz goştê wî bik'elînî. 32Harûn û kur'êd wî li ber derê Konê Civînê wî goştê berên û nanê selêda bixwin. 33Ewana wan tişta bixwin, bi çi hatine gunek'ewandinê bona qewîn-qedîmî û buhurtî-jibarebûna wan. Kesekî din gerekê nexwe, çimkî pîroz in+. 34Lê heger ji goşt û nanê bona qewîn-qedîmkirinê h'eta serê sibehê bimîne, ewêd bermayî bişewitînî. Gere ew neyêne xwarinê, çimkî pîroz in.

35H'emû t'emîyêd ku min çawa bona Harûn û kur'êd wî dane te usa bikî, nava h'eft r'ojda wan qewîn-qedîm kî. 36R'ojê canegakî qurban bidî bona gunek'ewandinê. Bi vê yekê gorîgehê paqij kî. Serda jî wê r'ûn kî wekî pîroz be+. 37H'eft r'oja bona gorîgehê k'ewandinê bikî wê pîroz kî û gorîgehê bibe ya here pîroz. H'emû çi ku gorîgehê k'eve wê pîroz be+.

Qurbana her r'oj

38•Va ye çi ku tu gerekê her t'im li ser gorîgehê bidî, r'ojê du berxêd yek salî. 39Berxekî serê sibehê bidî, yê din jî berê êvarê. 40T'evî berxê e'wlin p'areke çapê ji deha yek[*] arê xasî stirayî t'evî p'areke hînê[*] ji çara yek r'ûnê lêdayî û p'areke hînê ji çara yek şerav, çawa dîyarîya serdakirinê bidî. 41Berxê duda jî berê êvarê bidî. Mîna wê dîyarîya nanîye serê sibehê û mîna dîyarîya serdakirinê. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+. 42Bira eva li nav nisilêd weda bibe dîyarîya t'evayîşewatêye her t'im li ber Xudan, ber derê Konê Civînê, wî cîyê ku ezê r'astî we bêm, t'evî te xeber dim. 43Wê derê ezê r'astî zar'êd Îsraêl bêm û bi r'ûmeta minva ew cîyê pîroz be. 44Ezê Konê Civînê û gorîgehê pîroz kim, usa jî Harûn û kur'êd wî pîroz kim, wekî minr'a k'ahîntîyê bikin. 45Ezê li nav zar'êd Îsraêlda bimînim û bibime Xwedêyê wan+. 46Hingê ewê bizanibin ku ez Xudan im, Xwedêyê wan, ku min ew ji welatê Misirê derxistin, wekî li nava wanda bimînim. Ez Xudan im, Xwedêyê wan.

30

Gorîgeha bixûrê

30^1•Gorîgeha bona bixûr şewitandinê ji dara darcêwîyê çêkî. 2Dirêjayîya wê zendek, berayîya wê zendek, bira ew çar goşe be, bilindayîya wê du zend be, stirûyêd wê ji wê bin+. 3Jora wê, dora wê û stirûyêd wê bi zêr'ê xalis zêr' kî û dora lêva wê t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 4Du xelaqêd zêr'în bona wê çêkî. Wana bavêjî her du alîya binê t'oqva her du k'êlekava, wekî gava wê hildin cî hebin ku destûya têr'a derbaz kin. 5Destûya ji dara darcêwîyê çêkî û wan zêr' kî. 6Wê daynî li ber wê p'er'da ku ber Sindoqa Şe'detîyê ye, pêşberî qalp'axê baxşandinêyî ser Şe'detîyê, wê dera ku ezê r'astî te bêm+. 7Û bira Harûn li ser wê bixûra bînxweş agirşewatî ke. Her serê sibehê gava ç'ira saz ke bixûrê agirşewatî ke. 8Gava Harûn berê êvarê ç'ira vêxe û dayne ser şemdanê, bira bixûrê agirşewatî ke, wekî li nava nisilêd weda her t'im li ber Xudan bixûr hebe. 9Li ser wê, bixûra başqe, yan dîyarîya t'evayîşewatê, yan dîyarîya nanîye din nedin, ne jî dîyarîya serdakirinê ser wêda kin+. 10Harûn salê carekê li ser stirûyêd gorîgehê gunek'ewandinê bike. Pê xûna qurbana bona gunek'ewandinê, salê carekê li ser wê gunek'ewandinê bike. Bira ev yek nava nisilêd weda bêne kirinê. Gorîgeh ya here pîroz e bona Xudan»+.

Dîyarîyêd bona Xudan

11Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 12«Gava tu zar'êd Îsraêl bijmirî û h'esabê wan zanibî, bira hingê her yek ji ber nefsa xweva heq bide Xudan, wekî bela neyê serê wan çaxê ku tu wan bijmirî+. 13Ev e ku gerekê ewana bidin, k'îjanê ku derbaz dibe tê jimarê, anegorî şêkilê pîrozgehê ku bîst gêr[*] e, nîv şêkil zîv bira bide. Eva nîv şêkilê dîyarîya Xudan e+. 14Her kesê bîst salî û jor ku derbaz be bê jimarê, bira vê dîyarîyê bide Xudan. 15Gava hûn ber nefsa xweva bona gunek'ewandinê dîyarîyê bidine Xudan, bira ne yê dewletî ji nîv şêkilî zêdetir bide û ne jî yê k'esîb kêm bide. 16Zîvê gunek'ewandinê ji zar'êd Îsraêl hildî û bidî bona xizmetk'arîya Konê Civînê. Evê li ber Xudan bibe bîranîna zar'êd Îsraêl, bona gunek'ewandina nefsêd wan+.

T'eşta ji sifir

17•Xudan t'ev Mûsa xeberda û gotê: 18«Usa jî ji sifir t'eştekê bona ava şûştin-veşûştinê çêkî. Bira bingeha wê jî ji sifir be, wê daynî li navbera Konê Civînê û gorîgehê, avê dagirî+. 19Bira Harûn û kur'êd xweva dest û p'îyêd xwe ji wê bişon. 20Gava ew bik'evine Konê Civînê yan bona xizmetk'arîyê nêzîkî gorîgehê bin, awa gotî dîyarîya şewatê bidine Xudan, bira pê avê xwe bişon ku nemirin. 21Bi vî awayî dest û p'îyêd xwe bira bişon wekî nemirin. Bira ev yeka bona wan bibe qanûna h'eta-h'etayê, hin bona wî, hin jî bona zur'eta wî li nav h'emû nisilêd wanda».

R'ûnê bona r'ûnkirina pîrozîyê

22Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 23«Lê tu xwer'a biharetêd here r'ind hildî, pênsid şêkil[*] zimirê nû, qasî nîvê wî, awa gotî dusid pêncî şêkil[*] darçîna bînxweş û dusid pêncî şêkil jî qamîşê bînxweş, 24dusid pêncî şêkil kasîya[*] anegorî şêkilê pîrozgehê û hînek[*] r'ûnê zeyt'ûnê. 25Ji van bi pisportî t'evdayî r'ûnekî r'ûnkirinêyî pîroz çêkî, ew bibe r'ûnê r'ûnkirinêyî pîroz+. 26Bi wî van tişta r'ûn kî: Konê Civînê, Sindoqa Şe'detîyê, 27t'ext h'emû derdanêd wêva, şemdan hacetava, gorîgeha bixûrê, 28gorîgeha t'evayîşewatê h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê+. 29Wan pîroz kî, ku bibine yêd here pîroz. Çi ku wan k'eve wê pîroz be+. 30Harûn û kur'êd wî r'ûn kî û wan buhurtî-jibare kî, wekî minr'a k'ahîntîyê bikin+. 31T'evî zar'êd Îsraêl xeberdî û bêjî: ‹Evê li nava nisilêd weda minr'a bibe r'ûnê pîrozî bona r'ûnkirinê. 32Ew gerekê li ser bedena her merivîda neyê r'êtinê û ne jî mîna cûr'ê wê bê t'evdayîn, ev pîroz e, bira wer'a jî pîroz be. 33K'ê ku bi cûr'ê wê t'evdayne, yan jî wê li ser nek'ahînekîda ke, wê ji nava cime'ta xweda bê r'aqetandinê›».

Bixûr

34Xudan gote Mûsa: «Xwer'a biharetêd bînxweş hildî, awa gotî şîrêza darê, qaxikêd be'rê, tûzika melh'emê û bixûra e'rebîye xalis, bira k'aşê h'emûya yek be. 35Vana bi pisportî t'evdayî bixûreke lêdayîye xalis û pîroz çêkî+. 36Ji vê hinekî hildî hûr-hûr bik'utî û li ber Şe'detîyê, Konê Civînêda daynî, wê dera ku ezê r'astî te bêm. Ev bixûrê bona we ya here pîroz be. 37Ew bixûra ku tê anegorî t'evdayîna wê çêkî, mîna wê xwer'a çênekin, bira ew bona te pîroz be li ber Xudan. 38K'ê ku bona bînhildanê anegorî wê xwer'a t'evdayne çêke, ew ji nav cime'ta xwe bê r'aqetandinê».

31

K'ifşkirina hostayêd Konê Civînê

31^1•Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 2«Va ye min bi nav gazî Bisalêlê kur'ê Ûrîyê Hûrê ji qebîla Cihûda kir. 3Min ew R'uh'ê Xwedêva, bi serwaxtîyê, bîlantîyê, deste'melîyê û firaseta her p'êşek'arîyêva dagirt,+
4wekî bi zêr', zîv û sifir tişta bih'unirîne, 5û kevira bik'ole qaş ke, dara bik'ole û her cûr'e şixulî bike. 6Va ye min Oholîabê kur'ê Ahîsamaxê ji qebîla Dan çawa k'omekdar da wî û firasetî kirîye dilê xweyîfiraseta, wekî her tiştê ku min t'emî li te kirine bikin. 7Konê Civînê, Sindoqa Şe'detîyê, qalp'axê baxşandinêyî ser wê û h'emû navmala kon, 8usa jî t'ext derdanêd wêva, şemdana xalis h'emû hacetêd wêva û gorîgeha bixûrê, 9gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê û h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê, 10k'incêd qulixkirinê, k'incêd pîroze k'ahîn Harûnr'a û k'inca kur'êd wîr'a bona xizmetk'arîyê, 11r'ûnê r'ûnkirinê û bixûra bînxweş bona Cîyê Pîroz, van h'emûya usa çêkin çawa ku min t'emî da te».

Şemî, r'oja r'ih'etîyê

12•Xudan t'evî Mûsa xeberda û gotê: 13«Tu t'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Hûn gere e'se şemîyêd min xwey kin, çimkî eva nîşaneke li nava min û we nisilêd weda, ku hûn bizanibin wekî ez Xudan im, yê ku we buhurtî-jibare dikim. 14Awa şemîyê xwey kin, çimkî ew bona we pîroz e, k'ê ku wê bih'er'imîne gerekê bê kuştinê. Heger yek wê r'ojê şixulekî bike, bira ew meriva ji nav cime'ta xwe bê r'aqetandinê+. 15Bira şeş r'oja xebat bê kirinê, lê r'oja h'efta şemîya r'ih'etîyê ye, pîroz e bona Xudan. K'ê ku r'oja şemîyê şixulekî bike gerekê bê kuştinê. 16Bira zar'êd Îsraêl şemîyê xweyî kin, wekî şemî li nav nisilêd wanda bê xweyîkirinê, çawa peymana h'eta-h'etayê. 17Ew nîşana h'eta-h'etayê ye li nav min û zar'êd Îsraêlda, çimkî Xudan li nava şeş r'ojada e'rd û e'zman e'firandin û r'oja h'efta destê xwe ji xebatê kir û r'ih'et bû›»+.

18Gava Xwedê li ser ç'îyayê Sînayê xeberdana xweye t'evî Mûsa ser hevda anî, du selêd Şe'detîyê dane wî. Selêd kevirîye bi t'ilîya Xwedê li ser nivîsar+.

32

Golika zêr'în

32^1•Gava cime'tê dîna xwe dayê ku Mûsa derengî dik'eve ji ser ç'îyê nayê xarê, hingê cime't t'opî cem Harûn bû û gote wî: «R'abe mer'a xwedêya çêke, ku pêşîya me k'evin, çimkî ew Mûsayê meriv, yê ku em ji welatê Misirê derxistin, em nizanin çi hate serê wî»+. 2Harûn gote wan: «Guharêd zêr'e ku guhêd jinêd we, kur'êd we û qîzêd weda ne, derxin û bînine cem min»+. 3Û t'emamîya cime'tê guharêd guhêd xweda ye zêr' derxistin û anîne cem Harûn. 4Harûn ew ji destê wan hildan, qav k'oland cûr'e dayê û golikek r'o kir. Gotin: «Ev e xwedêyê te Îsraêl! Yê ku tu ji welatê Misirê derxistî»+. 5Gava Harûn ev yek dît, ber wî gorîgehek çêkir. Harûn kire gazî û got: «Sibê cejina Xudan e». 6R'oja din serê sibehê zû r'abûn dîyarîyêd t'evayîşewatê dan û dîyarîyêd heleqetîyê anîn, cime'tê r'ûnişt xwar, vexwar û r'abûn namûsa hevr'a lîstin+.

Hêrsa Xwedê

7Hingê Xudan gote Mûsa: «Peya be her'e, çimkî cime'ta teye ku te ji welatê Misirê derxist ji r'ê şih'itî. 8Evana usa zû ji wê r'îyê şih'itîn, ya ku min t'emî dabû wan. Bona xwe golikek r'o kirin, ew h'ebandin, wîr'a qurban dan û gotin: ‹Ev e xwedê te Îsraêl! Yê ku tu ji welatê Misirê derxistî›». 9Xudan gote Mûsa: «Min dîna xwe da vê cime'tê, va ye ew cime'teke serh'işk e+. 10Niha bihêle ku ez hêrsa xwe li ser vanda bir'êjim, qir'a van bînim. Lê ez te bikime miletekî mezin»+.

Navçêtîya Mûsaye pêşin

11Lê Mûsa xwe avîte Xudan Xwedêyê xwe û got: «Ya Xudan çima hêrsa te li ser cime'ta te r'abe, ya ku te ji welatê Misirê bi qewata mezin û bi destê zor derxist+? 12Çima misirî bikin gilî û bêjin: ‹Bona xirabîyê ew derxistin, ku serê ç'îya wan bikuje û r'ûberî dinê wan nehêle›? Ji alava hêrsa xwe veger'e û vê belayê ji ser cime'ta xwe paşda hilde. 13Xulamêd xwe Birahîm, Îshaq û Îsraêl bîr bîne, k'îjanar'a te pê nefsa xwe sond xwar û gote wan: ‹Ezê zur'eta we qasî steyrkêd e'zman li hev zêde kim û t'emamîya vî e'rdî, bona k'îjanî min got ezê bidime zur'etêd we û ewê wanr'a bibe milk'ê h'eta-h'etayê›»+. 14Hingê Xudan gotina xwe guhast û bela ku gotibû neanî serê cime'ta xwe+.

Bîntengîya Mûsa

15Mûsa veger'îya û ji ç'îyê hate xarê, her du selêd Şe'detîyê jî destêd wîda bûn. Ser her du alîya jî nivîsar bûn, hin vî alîyî hin jî wî alîyî nivîsar bûn. 16Sel şixulê destê Xwedê bûn û nivîsara ser jî nivîsara Xwedê bû li ser sela k'olandî. 17Gava Yêşû dengê qar'e-qar'a cime'tê bihîst, gote Mûsa: « Dengê şêr' ji zomê tê». 18Mûsa gotê:

«Ev ne dengê qar'e-qar'a serk'etîya ye,
ne jî dengê qar'e-qar'a yêd dane der,
lê ez dengê hevr'a lîstinê dibihêm».

19Gava Mûsa nêzîkî zomê bû, ç'e'v golikê û r'eqasê k'et, hêrsa wî r'abû, ew selêd destêd xweda avîtin û binat'ara ç'îyêda hûrdexweşî kirin. 20Golika wane çêkirî hilda agirda h'eland, hûr-hûrî kir kire t'oz r'eşande ser avê û zar'êd Îsraêl dane vexwarinê+.

21Mûsa gote Harûn: «Evê cime'tê çi te kir, ku te ev guneyê mezin anî ser wan?» 22Harûn gotê: «Bira xweyê min hêrs nek'eve. Tu vê cime'tê nas dikî, ew xirabîyêr'a hazir in. 23Gotine min: ‹Mer'a xwedêya çêke ku pêşîya me k'evin, çimkî ew Mûsayê meriv ku em ji welatê Misirê derxistin, em nizanin çi hate serê wî›. 24Min jî gote wan: ‹Zêr'ê k'ê heye bira derxe›. Wan dane min, min jî ew avîtine li nav êgir ev golika derk'et».

25Mûsa dîna xwe dayê ku cime'tê h'ewla xwe ji dewlê avîtîye, wê li ber dijminêd xwe bibine r'obet, (çimkî Harûn îzin dabû ku wana h'ewla xwe ji dewlê avîtibûn)+. 26Hingê Mûsa ber dergehê zomê sekinî û got: «K'ê alîyê Xudan e, bira bê cem min!» H'emû zar'êd Lêwî civîyane cem wî. 27Û gote wan: «Xudan Xwedêyê Îsraêl aha dibêje: ‹Bira her meriv şûrê xwe girêde, zomêda ji dergeh h'eta dergeh her'in werin, her meriv birê xwe, her meriv hevalê xwe, her meriv cînarê xwe bikuje›»+. 28Zar'êd Lêwî weke gotina Mûsa kirin, wê r'ojê ji cime'tê sê h'ezar meriv k'etin. 29Mûsa got: «Îro we bona xizmetk'arîya Xudan xwe bi kuştina kur'ê xwe û birê xwe buhurtî-jibare kir. Lema îro duayê li ser weda bê».

Navçêtîya Mûsaye duda

30R'oja dinê Mûsa gote cime'tê: «We gunekî mezin kirîye. Va ye ezê hilk'işime cem Xudan, belkî bikaribim k'ewandinê ji ber gunêd weva bidim kirinê». 31Mûsa veger'îya cem Xudan û gotê: «Belê! Evê cime'tê gunekî mezin kir xwer'a xwedêkî zêr'în çêkir. 32Niha ez r'eca dikim gunê wan bibaxşîne! Lê heger na, hîvî dikim navê min ji k'itêba xweye nivîsar r'esît ke». 33Xudan gote Mûsa: «K'ê li ber min gune kirîye, ezê wî ji k'itêba xwe r'esît kim+. 34Lê niha tu her'e cime'tê bibe wî cîyê ku min ter'a got. Va ye milyak'etê minê pêşîya teva her'e, lê r'oja ceza ezê bona gunê wan, wan ceza kim». 35Û Xudan cime'tê xist bona wê golika wane çêkirî, ya ku Harûn çêkir.

33

Navçêtîya Mûsaye sisîya

33^1Xudan gote Mûsa: «R'abe ji vira tu û ew cime'ta ku te ji welatê Misirê derxist hevraz anî, hilde her'e wî e'rdê bona k'îjanî min Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwar û got: ‹Ezê wî bidime zur'eta te›. 2Ezê pêşîya teva milyak'etekî bişînim û ewê kenanîya, emorîya, h'îtîya, pirîzzîya, h'îwîya û yebûsîya r'aqetîne+. 3Tê her'î e'rdê şîr û hingiv jê dik'işe, lê ezê xwexa t'evî te hevraz neyêm, çimkî tu miletekî serh'işkî ku nebe ez r'êva qir'a te bînim»+.

4Gava cime'tê ev gotina giran bihîst, şîn kirin û qet kesekî xişirê xwe xava nekir. 5Çimkî Xudan gotibû Mûsa: «Bêje zar'êd Îsraêl, hûn miletekî serh'işk in, heger ez deqekê t'evî te hevraz bêm ezê qir'a te bînim. Lê niha xişirêd li ser xwe derxin, ku ez dîna xwe bidimê k'a ez we çawa bikim»+. 6Zar'êd Îsraêl xişirêd xwe hinda ç'îyayê H'orêbê ji ser xwe derxistin.

Konê Civînê

7Mûsa Kon hilda, ji zomê der hinekî ji zomê dûr vegirt û navê wî danî Konê Civînê. Û her kesê ku gazî Xudan dikir, ji zomê derdik'et diçû Konê Civînê, ku ji zomê der bû+. 8Gava Mûsa derdik'et diçû berbi Kon, hingê h'emû cime't r'adibû û her yek li ber derê konê xwe disekinî û dîna xwe didane Mûsa, h'eta ku ew bik'eta Kon. 9Çawa ku Mûsa dik'ete Kon, stûna e'wr peya dibû li ber derê Kon disekinî û Xudan t'evî Mûsa xeber dida. 10Gava t'emamîya cime'tê stûna e'wre li ber derê Kon sekinî didît, t'emamîya cime'tê r'adibû û her yek li ber derê konê xwe dever'ûya diçû. 11Xudan r'û bi r'û t'evî Mûsa xeber dida, çawa ku merivek t'evî hevalê xwe xeber dide. Mûsa vediger'îya zomê, lê xortê berdestîyê wî Yêşûyê kur'ê Nûn ji Kon dûr nedik'et.

Duayê Mûsa

12Mûsa gote Xudan: «Belê te gote min: ‹Vê cime'tê derxe›, lê belê te minva e'yan nekir, tê k'ê t'evî min bişînî, te got: ‹Ez te pê navê te nas dikim û te li ber ç'e'vêd min k'erem dît›. 13Lê niha hîvî dikim, heger min li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye, r'îyêd xwe li ber min veke wekî ez te nas bikim û li ber te k'eremê bibînim, dîna xwe bidê ku ev milet cime'ta te ye». 14Û Xwedê got: «Ezê t'ev te bêm û te bibime r'ih'etîyê». 15Mûsa gote wî: «Heger tu neyêyî, me ji vira dernexe. 16Wê çawa bê k'ifşê wekî min û cime'ta te li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye, heger tu t'evî me neyêyî? Bi vî awayî ez û cime'ta teyê li r'ûbarî dinê ji h'emû mileta bêne başqekirinê»+.

Mûsa dixwaze r'ûmeta Xudan bibîne

17Xudan gote Mûsa: «Ezê vê yekê jî bikim ku te got, çimkî te li ber ç'e'vê min k'erem dît û ez te pê navê te nas dikim». 18Mûsa got: «Hîvî dikim dîndara xwe minva e'yan ke». 19Hingê Xwedê gotê: «Ezê h'emû qencîya xwe li ber teva derbaz kim û navê xwe Xudan[*] li ber te bidime e'lamkirinê, ez k'îjanî bême r'e'mê, ezê bême r'e'mê û dilê min ser k'ê bişewite, wê bişewite»+. 20Got: «Tu r'ûyê min nikarî bibînî, çimkî meriv nikare min bibîne û sax bimîne»+. 21Û Xudan got: «Va ye cem min cîk heye, li ser wî qeyayî bisekine, 22gava dîndara min derbaz be, ezê te bikime qeliştoka qeyê û bi destê xwe te binixêmim, h'eta ku ez derbaz bim. 23Paşê ezê destê xwe hildim û tê piştêva min bibînî, lê r'ûyê min wê teva neyê dîtinê».

34

Wek'ilandina peymana Xwedê

34^1•Xudan gote Mûsa: «Du selêd kevirî xwer'a bibir'e mîna yêd pêşîyê û ezê li ser wan sela binivîsim wan xebera, yêd ku li ser selêd pêşîyê bûn, k'îjan te hûrdexweşî kirin. 2Bona serê sibehê hazir bî. Serê sibehê hilk'işî ç'îyayê Sînayê û wê derê li ser ç'îyê ber min bisekinî+. 3T'u kes t'evî te hilnek'işe û t'u kes li ser t'emamîya ç'îyê neyê k'ifşê, ne jî pez û dewar nêzîkî ç'îyê biç'êre»+. 4Mûsa du selêd kevirî mîna yê pêşîyê bir'în. Ew serê sibehê r'abû, her du selêd kevirî dêstda hilk'işîya ser ç'îyayê Sînayê, çawa ku Xudan t'emî dabû wî. 5Û Xudan pê e'wr peya bû, li wir cem wî sekinî û navê Xudan e'lam kir. 6Xudan li ber wîr'a derbaz bû û e'lam kir:

«Xudan, Xudan im!
Xwedêyê r'e'm û k'eremê,
sebir-sik'anê,
bi h'ub û aminîyêda xinêyo,+
7ku bona h'ezara xweyê h'uba amin e,
neheqîyê, ner'astîyê û guna dibaxşîne,
lê sûcdara bê ceza nahêle,
neheqîya bava tîne serê
kur'a û kur'ê-kur'a,
h'eta nisilê sisîya û çara»+.

8Mûsa bi lez dever'ûya çû e'rdê û h'eband, 9û got: «Xweyê min, eva miletekî serh'işk e, lê heger min li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye, hîvî dikim, bira Xweyê min t'evî me bê. Neheqî û gunêd me bibaxşîne û me bike warê xwe».

10Û Xudan gotê: «Va ye ez peymanê girêdidim, li ber ç'e'vê t'emamîya cime'ta te k'eremetêd usa ezê bikim, k'u li ser r'ûbarî dinê û li nav h'emû miletada tiştêd usa ne bûne. H'emû miletêd dor-berêd te, wê kirinêd Xudan bibînin, çimkî ezê bona te kirinêd h'eyre-xof bikim. 11Bîra xweda xwey ke çi t'emîyê ez îro didim te, va ye ezê li ber te emorîya, kenanîya, pirîzzîya, h'îtîya, h'îwîya û yebûsîya r'aqetînim. 12Miqatî xwe bî, ew welatê ku tê her'î nebe ku peymanê t'evî binelîyêd wî girêdî û ew ter'a bibe t'ele+. 13Lê hûn gorîgehêd wan wêran kin, h'eykelêd wan hûrdexweşî kin û Aşêrahêd[*] wan jî bibir'in+. 14Tu xwedêyê başqe neh'ebînî, çimkî navê Xudan K'umr'eş e, ew Xwedêkî k'umr'eş e+. 15Nebe ku tu t'evî binelîyêd wî welatî peymanê girêdî, gava ew pey xwedêyêd xwe her'in bêe'silîyê bikin, qurbana xwedêyêd xwer'a bidin û te t'eglîf kin, tu jî ji wê qurbana wan bixwî,+
16qîzêd wan kur'êd xwer'a bixwazî û gava qîzêd wan pey xwedêyêd xwe her'in bêe'silîyê bikin, wê kur'êd te jî bêe'silîyê bidine kirinê û li pey xwedêyêd xwe bidine birinê+.

17Xwedêya xwer'a r'onekî+.

18Cejina Nanê Şkeva xwey kî. Wî we'dê k'ifşkirîye meha Abîbêda[*], h'eft r'oja nanê şkeva bixwî, çawa ku min t'emî daye te, çimkî tu meha Abîbêda ji Misirê derk'etî+.

19Her nixurîyê ji dîya xwe dik'eve p'ara min e, usa jî her nixurîyê nêrînî li nav h'eywanêd teda, heger dewar be yan jî pez be+. 20Ji ber nixurîyê k'erêva berxekî bidî, lê heger berva nedî, stûyê wî bişkênî. Ji ber her nixurîyê kur'êd xweva jî bidî.

Bira qet yek destvala dernek'eve li ber min+.

21Şeş r'oja bixebitî û r'oja h'efta r'ih'et bî, we'dê çandin û dirûnê jî r'ih'et bî+.

22Cejina H'eftîya[*] pê berê nandirûna e'wlin û Cejina Bert'opkirina xilazîya salê xwey kî. 23Salê sê cara h'emû qisimê teye nêrîn bira li ber Xudan Xwedê, Xwedêyê Îsraêl bisekinin+. 24Çimkî ezê li ber te mileta r'aqetînim û sînorê te berfire kim. We'dê ku tu salê sê cara li ber Xudan Xwedêyê xwe bisekinî, t'u kesê ç'e'v nevêje welatê te.

25Xûna qurbana min t'ev nanê pê hevîrtir'şk nedî û ne jî qurbana Cejina Derbazbûnê h'eta serê sibehê bimîne+.

26Berêd deremeta pêşine e'rdêd xweda ye here qenc bîne mala Xudan Xwedêyê xwe.

Karê li nav şîrê makêda nek'elînî»+.

27Xudan gote Mûsa: «Van xebera xwer'a binivîse, çimkî min anegorî van xebera peyman t'evî te û t'evî Îsraêl girêda».

28Mûsa wê derê li cem Xudan çil r'ojî û çil şevî ma, ne nan xwar û ne jî av vexwar. Li ser wan selêd kevirî xeberêd peymanê nivîsîn, awa gotî her dehe t'emî+.

R'ûyê Mûsa diç'irûse

29Gava Mûsa her du selêd Şe'detîyê dêstda ji ç'îyayê Sînayê dihate xwarê. Mûsa nizanibû ku ji wê xeberdana xweye t'evî Xudan, r'ûyê wî diç'irûsî+. 30Harûn û h'emû zar'êd Îsraêl ç'e'v Mûsa k'etin, va ye r'ûyê wî diç'irûse, ew tirsîyan ku nêzîkî wî bûna. 31Hingê Mûsa gazî wan kir, Harûn û h'emû serwêrêd civînê veger'îyan hatine cem wî û Mûsa t'evî wan xeberda. 32Pey vê yekêr'a h'emû zar'êd Îsraêl hatine nêzîk. Ewî h'emû t'emîyêd ku Xudan ser ç'îyayê Sînayê t'evî wî xeber dabû, dane wan. 33Mûsa xeberdana t'evî wan xilaz kir, ewî xêlî avît li ser r'ûyê xwe. 34Lê çaxê Mûsa diçû li ber Xudan ku t'evî wî xeber da, ewî xêlî ji ser r'ûyê xwe hildida, h'eta ku wê derk'eta, paşê derdik'et û çi t'emî wîr'a hatibûne dayînê, zar'êd Îsraêlr'a digot+. 35Zar'êd Îsraêl ç'e'v Mûsa k'etin, dîna xwe danê ku r'ûyê Mûsa diç'irûse. Mûsa xêlî davîte li ser r'ûyê xwe, h'eta ku diçû ber Xudan ku t'evî wî xeber da+.

35

T'emîyêd bona r'oja şemîyê

35^1Mûsa t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl civand û gote wan: «Ev in ew tiştêd ku Xudan t'amî da ku wan biqedînin: 2şeş r'oja xebata xwe bikin, lê r'oja h'efta wer'a bibe şemîya r'ih'etîyêye pîroz bona Xudan. K'ê wê r'ojê şixulekî bike wê bê kuştinê+. 3R'oja şemîyê h'emû cî-warêd xweda agir vênexin».

P'êşk'êşêd bona Konê Şe'detîyê

4•Mûsa t'evî t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl xeber da û got: «Ev e çi ku Xudan t'emî da û got: 5‹Ji nav hebûka xwe h'edîyê bona Xudan derxin. Bira her kesê r'ezedilî Xudanr'a h'edîyê bîne: Zêr', zîv û sifir, 6r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, k'itanê zirav û pir'ç'a bizinê, 7ç'ermêd beranaye sor r'engkirî, ç'ermêd ga-me'sîya[*], darêd darcêwîyê,+
8bizirê bona r'onayîyê, biharetêd bona r'ûnê r'ûnkirinê û bona bixûra bînxweş, 9kevirêd onîks û kevirêd qîmete bona qaşkirina êfod û r'extsîng.

10Her xweyîfirasetêd li nav weda bira bên û h'emû tiştêd ku Xudan t'emî dane çêkin: 11Konê Şe'detîyê, sergira ser girtina wê û serk'êşa wê, qemitokêd wê, çîtêd wê, destûyêd wê, stûnêd wê û bingehêd wê, 12sindoq û destûyêd wê, qalp'axê baxşandinê û p'er'da navbir'îyê, 13t'ext destûyava û h'emû derdanêd wê, nanê Xwedêr'a dayî, 14şemdana r'onayê û hacetêd wê, ç'irêd wê û r'ûnê r'onayê, 15gorîgeha bixûrê û destûyêd wê, r'ûnê r'ûnkirinê, bixûra bînxweş û p'er'da ber derê Konê Şe'detîyê, 16gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê û çîta wêye sifirîn, destûyêd wê û h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê, 17p'er'dêd h'ewşê, stûnêd wê bingehava û p'er'da ber derê h'ewşê, 18singêd kon û singêd h'ewşê hebinêd wanva, 19k'incêd qulixkirinêye bona xizmetk'arîya Cîyê Pîrozda, k'incêd pîroze k'ahîn Harûnr'a, usa jî k'incêd kur'êd wî ku k'ahîntîyê bikin›».

20T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl ji cem Mûsa çû. 21H'emû bi r'ezedilîya xwe û bi dil-can hatin, bona şixulêd Konê Civînê û bona t'emamîya xizmetk'arîya wî û bona k'incêd pîroz Xudanr'a h'edî anîn. 22Jinê û mêrêd mer'd hatin, mengik, guhar, gustîl, xişir û her cûr'e nexşêd zêr'în anîn, her kesî hindava xweda h'edîyêd zêr'în dane Xudan. 23Û cem k'ê r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, k'itanê zirav, pir'ç'a bizinê û ç'ermêd beranaye sor r'engkirî û ç'ermêd ga-me'sîya[*] hebûn anîn+. 24Her kesê ku zîv, sifir h'edî dida, çawa h'edî Xudanr'a anîn û cem k'ê ku darê darcêwîyê bona çêkirina h'emû tişta hebûn anîn. 25H'emû k'ulfetêd xweyîfiraset bi deste'melîya xwe r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav r'istin û anîn. 26H'emû k'ulfetêd ku dilê wan dixwest bi deste'melîya xwe pir'ç'a bizinê r'istin. 27Serwêra jî kevirêd onîks û kevirêd qîmete bona qaşkirina êfod û r'extsîng, 28usa jî bizirê bona ç'irê, biharetêd bona r'ûnê r'ûnkirinê û bixûra bînxweş anîn. 29Her jinê û mêrê zar'êd Îsraêl ku dilê wan dixwest, bona her tiştê ku Xudan t'emî dabû Mûsa bê çêkirinê, bi r'ezedilîya xwe Xudanr'a h'edî anîn.

Hosteyêd Konê Civînê

30•Mûsa gote zar'êd Îsraêl: «Dîna xwe bidinê, Xudan bi nav gazî Bisalêlê kur'ê Ûrîyê Hûr kir, ji qebîla Cihûda. 31Ew R'uh'ê Xwedêva, bi serwaxtîyê, bîlantîyê, deste'melîyê û firaseta her p'êşek'arîyêva dagirt, 32wekî bi zêr', zîv û sifir tişta bih'unirîne 33û kevira bik'ole qaş ke, dara bik'ole û her cûr'e şixulî bi hostatîyê bike. 34Dilê wîda jî danî ku hîn bike, dilê wî û dilê Oholîabê kur'ê Ahîsamaxê ji qebîla Dan. 35Xwedê ew firasetîyêva dagirtin, wekî her şixulê hostatîyê, h'unurmendîtîyê, neqişandîtîyê bi r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez li ser k'itanê zirav, şixulê nitirandinê û her cûr'e şixulî bikin.

36

36^1Hingê Bisalêl, Oholîab û her kesêd xweyîfirasete yê ku Xudan firasetî û bîlantî dabû wan, bona her cûr'e şixulêd pîrozgehê bizanibin û anegorî t'emîya Xudan bikin.

2Mûsa gazî Bisalêl, Oholîab û h'emûyêd xweyîfiraset kir, dilê k'îjanada Xudan firasetî danîbû, awa gotî gazî wan, dilê k'îjanî dik'işande wî k'arî, ku wê xebatê bike. 3Hingê wana ew h'emû h'edî, k'îjan ku zar'êd Îsraêl bona xebata pîrozgehê anîbûn, ji cem Mûsa hildan. Û her serê sibehê cime'tê bi r'ezedilîya xwe hê h'edîyêd xwe danîne cem wî. 4H'emû xweyîfirasetêd ku h'emû xebata pîrozgehê dikirin, her kes ji xebata xwe hat, 5t'evî Mûsa xeberdan û gotinê: «Bona vî şixulî çiqas ku Xudan t'emî dabû bikin, cime't ji wê zêdetir tîne». 6Mûsa t'emî da ku zomêda e'lam kin bêjin: «Ji vir şûnda ne mêr ne jin bona h'edîya pîrozgehê îdî t'u tiştî neke». Û cime'tê dest ji anînê k'işand. 7Ew tiştêd anîbûn t'êra h'emû şixulê ku wê bikirana kir û ber jî ma.

Çêkirina p'er'da 8•H'emû xweyîfirasetêd nava xebatk'ara, ji k'itanê zirav-badayî, r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez dehe tej bi xebata nitirandinê xêrûb ser derxistin bona Konê Şe'detîyê. 9Dirêjayîya her tejî bîst û h'eyşt zend bû, berayîya her tejî jî çar zend bû, çapa h'emû teja weke hev bû. 10Pênc tej hevva kirin û pêncê jî hevva. 11Ji r'îsê şîn p'evgirêk avîtine li kevîya kerê tejêd pêşin li ser lêva hevvabûnê, usa jî avîtine lêva kevîya kerê tejêd mayînî hevvabûnê. 12Pêncî p'evgirêk avîtine ser p'arç'ê her pênc tejê e'wlin, pêncî p'evgirêk jî avîtine ser lêva p'arç'ê her pênc tejê duda, usa ku h'emû p'evgirêka hevr'a xeber didan. 13Pêncî qemitokêd zêr'în çêkirin û her du p'arç'êd pênc tejî pê wan qemitoka hevva kirin û Konê Şe'detîyê bû yek.

14Bona ser girtina Konê Şe'detîyê ji pir'ç'a bizinê yanzdeh tej çêkirin. 15Dirêjayîya her tejî sî zend bû û berayîya her tejî jî çar zend bû, usa ku çapa her yanzdeh teja weke hev bû. 16Pênc tej başqe hevva kirin û şeş tej jî başqe. 17Pêncî p'evgirêk avîtine li kevîya kerê p'arç'ê pênctejîyî pêşine li ser lêva hevvabûnê, pêncî p'evgirêk jî avîtine li kevîya kerê p'arç'ê şeştejêyî mayîn e li ser lêva hevvabûnê. 18Bona hevvakirina kon ji sifir pêncî qemitok çêkirin ku bibe yek. 19Ji ç'ermêd beranaye sor r'engkirî sergirek çêkirin bona sergirtina kon, ji ç'ermêd ga-me'sîya[*] jî serk'êşek çêkirin, bona k'işandina li ser wê+.

Çêkirina çîta

20Bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çîtêd sekinandî çêkirin. 21Dirêjayîya her çîtî dehe zend bû, berayîya wan jî zend û nîvek bû. 22Serê her çîtî du k'ert bûn, ku hevda r'ûdiniştin, h'emû çîtêd Konê Şe'detîyê jî usa çêkirin. 23Konê Şe'detîyêr'a, bona alîyê ku dik'eve başûrê, bîst çît çêkirin, 24ji zîv çil bingeh bona bîst çîtî çêkirin, du bingeh çîtê e'wlinr'a, bona her du k'erta, usa jî bona yêd mayîn. 25Bona alîyê din bakura Konê Şe'detîyê bîst çît çêkirin, 26bona wan çil bingehêd zîvîn çêkirin, du bingeh bin çîtê e'wlinr'a, du bingeh jî bin her çîtêd mayînr'a. 27Bona pişta Konê Şe'detîyê alîyê r'oavayêva şeş çît çêkirin. 28Alîyê piştêva bona e'nîşkêd Konê Şe'detîyê du çît çêkirin. 29Ew alîyê jêrêva cot bûn û jorêva jî pê xelaqekê hevvakirî bûn. Bona her du e'nîşka her du jî usa çêkirin. 30H'eyşt çît û şanzdeh bingehêd wane zîvîn bûn, binê her çîtîda du bingeh bûn.

31Ji dara darcêwîyê destû çêkirin. Pênc bona çîtêd alîkî Konê Şe'detîyê, 32pênc jî bona çîtêd alîyê dinêyî Konê Şe'detîyê û pênc destû jî alîyê r'oavayêva bona çîtêd pişta Konê Şe'detîyê. 33Destûyê navê çêkirin ku nava çîtar'a ji vî serî derbazî serê din be. 34Çît zêr' kirin, xelaqêd wan, awa gotî cîyêd ku destû têr'a derbaz dibin, bi zêr' çêkirin. Destû jî zêr' kirin.

Çêkirina p'er'da navbir'îyê

35Ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî p'er'de bi xebata nitirandinê xêrûb li ser çêkirin. 36Ew avîtine ser çar stûnêd darcêwîyêye zêr'kirî, ku çengelêd wan zêr' bûn, bona wan çar bingehêd zîvîn r'okirin. 37Bona derê kon p'er'de ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî bi xebata neqişandîtîyê çêkirin, 38bona wê pênc stûn çengelêd wanva çêkirin, serêd wan û şîşêd wan zêr' kirin. Her pênc bingehêd wan jî ji sifir bûn.

37

Sindoqa Peymanê

37^1•Bisalêl ji dara darcêwîyê sindoq çêkir, dirêjayîya wê du zend û nîv, berayîya wê zend û nîv, zend û nîv jî bilindayîya wê bû+. 2Der û hindur'ê wê bi zêr'ê xalis zêr' kir û dora lêva wê t'oqekî zêr'în avîtê. 3Bona her çar nigêd wê çar xelaqêd zêr'în r'o kirin, du xelaq alîkîva, du xelaq jî alîyê dinva. 4Ji dara darcêwîyê destû çêkirin û ew zêr' kirin. 5Destû xelaqêd k'êlekêd sindoqêr'a derbaz kirin, wekî sindoq bê hildanê. 6Qalp'axê baxşandinê ji zêr'ê xalis çêkir, dirêjayîya wê du zend û nîv, berayîya wê jî zend û nîv bû. 7Û ser her du serîyêd qalp'axê baxşandinê pê zêr' du xêrûbêd k'olandî çêkirin. 8Xêrûbek serîkîva derxist, xêrûbekî jî serê dinva, xêrûb ji qalp'axê baxşandinê ser her du serîyava derxistin. 9P'er'êd xêrûba berbi jor vekirî bûn û bi p'er'êd xwe qalp'axê baxşandinê dinixamtin. Berê wan hevduda bû û dîna wan qalp'axê baxşandinêda bû.

T'extê nanê Xwedêr'a dayî

10•Ji dara darcêwîyê t'ext çêkir, dirêjayîya wê du zend, berayîya wê zendek û bilindayîya wê zend û nîv bû. 11Ew bi zêr'ê xalis zêr' kir û dora wê t'oqekî zêr'în avîtê. 12Û dora wê bilindayîya çar t'ilîya kevî çêkir, dora kevîya wê jî t'oqekî zêr'în avîtê. 13Bona wê çar xelaqêd zêr'în r'okirin û ew xelaqana ber her çar niga, ser her çar e'nîşkava kirin, 14Xelaq kevîyava bûn, wekî cîyêd destûya hebin ku t'ext bê hildanê. 15Destû ji dara darcêwîyê çêkirin, ew zêr' kirin ku bi wan t'ext bê hildanê. 16Derdanêd li ser t'ext sinî, t'as, k'as û cêr' pê zêr'ê xalis çêkirin, wekî bi wan dîyarîya serdakirinê bê dayînê.

Şemdan

17•Ji p'arç'ekî zêr'ê xalis şemdan k'olandî çêkir, bingeha wê, stûna wê, t'asik, gul û sêvikêd wê h'emû ji wê derdik'etin. 18K'êlekava şeş ç'iqil derdik'etin, sê ç'iqil alîkî şemdanêva bûn û sê ç'iqil jî alîyê şemdanêyî dinva bûn. 19Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava li ser ç'iqilekî bûn. Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava jî ser ç'iqilê din bûn, her şeş ç'iqilêd ku ji şemdanê derdik'etin awa bûn. 20Çar t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava stûna şemdanêva bûn. 21Sêvikek bin her du ç'iqilêd şemdanêyê jêrinva, sêvikek bin her du ç'iqilêd ort'êva, sêvikek jî bin her du ç'iqilêd jorinva bû. Usa bona her şeş ç'iqilêd stûna şemdanê hebûn. 22Sêvik û ç'iqilêd wê ji wê derdik'etin. H'emû ji p'arç'ekî zêr'ê xalis k'olandî hatibû çêkirinê. 23H'eft ç'ira, destik û sinîyêd wê ji zêr'ê xalis jêr'a çêkirin. 24Ew û h'emû hacetêd wê, ji telantek[*] zêr'ê xalis çêkir.

Gorîgeha bixûrê

25•Gorîgeha bixûrê ji dara darcêwîyê çêkir, dirêjayîya wê zendek, berayîya wê zendek, ew çar goşe bû, bilindayîya wê du zend, stirûyêd wê jî ji wê bûn. 26Jora wê, dora wê, stirûyêd wê bi zêr'ê xalis zêr' kir û dora lêva wê t'oqekî zêrîn avîtê. 27Du xelaqêd zêr'în bona wê çêkir. Ew binê t'oqva avîtine her du alîya, wekî gava wê hildin cî hebin ku destûya têr'a derbaz kin. 28Destû ji dara darcêwîyê çêkirin û ew zêr' kirin.

R'ûnê r'ûnkirinê û bixûra bînxweş

29R'ûnê r'ûnkirinêyî pîroz û bixûra xalise bînxweş bi pisportî t'evdayî çêkir+.

38

Gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê

38^1•Ji dara darcêwîyê gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê çêkir, dirêjayîya wê pênc zend, berayîya wê pênc zend ew çar goşe bû, bilindayîya wê jî sê zend. 2Ser her çar e'nîşkêd wê stirû derxistin, usa ku stirûyêd wê ji wê bûn û ew sifir kirin. 3H'emû hacetêd gorîgehê, awa gotî, t'ebaxêd wê, mer'ikêd wê, t'eştêd wê, goştgir û sinîyêd wê çêkirin. H'emû hacet ji sifir çêkirin. 4Bona gorîgehê h'eta nîvê wê binê t'oqva ji sifir çîteke mîna t'or'ê çêkir. 5Ser her çar e'nîşkêd çîta sifir, çar xelaq r'okirin ku destû têr'a bêne derbazkirinê. 6Destû ji dara darcêwîyê çêkirin û ew sifir kirin. 7Ew destû xelaqêd k'êleka gorîgehêr'a derbaz kirin, wekî bi wan bê hildanê. Gorîgeh vala pê t'exta ew çêkir.

T'eşta sifir

8T'eşta sifir û bingeha wêye sifir ji wan neynikêd[*] k'ulfetêd ku ber derê Konê Civînê xulamtî dikirin çêkir+.

H'ewşa Pîrozgehê

9•H'ewş jî çêkir. Dirêjaya p'er'dêd ji k'itanê zirav-badayî ku dik'etine alîyê başûrê h'emû bi hevr'a sed zend bû. 10Bîst stûnêd wan bîst bingehava ji sifir bûn. Çengelêd stûna û şîşêd wan ji zîv bûn. 11Dirêjayîya p'er'dêd alîyê bakurê h'emû bi hevr'a sed zend bû, bîst stûnêd wan bîst bingehava ji sifir bûn. Çengelêd stûna û şîşêd wan ji zîv bûn. 12Dirêjayîya p'er'dêd alîyê r'oavayê h'emû bi hevr'a pêncî zend bû, stûnêd wan dehe û bingehêd wan jî dehe bûn. Çengelêd stûna û şîşêd wan ji zîv bûn. 13Dirêjayîya p'er'dêd alîyê r'ohilatê h'emû hevr'a pêncî zend bû. 14P'er'dêd alîkî derî h'emû bi hevr'a panzdeh zend bû, stûnêd wan sisê û bingehêd wan jî sisê bûn. 15Bona alîyê dinê, awa gotî p'er'dêd ber derê h'ewşê hin vî alî, hin jî alîyê dinê panzdeh zend, stûnêd wan sisê û bingehêd wan sisê bûn. 16H'emû p'er'dêd dora h'ewşê ji k'itanê zirav-badayî bûn, 17bingehêd stûna ji sifir bûn, lê çengelê stûna şîşêd wanva ji zîv bûn, serêd stûna zîvkirî bûn. H'emû stûnêd h'ewşê bi şîşêd zîv girêdayî bûn. 18P'er'da ber derê h'ewşê, ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî bi xebata neqişandîtîyê bû. Dirêjaya wê bîst zend, berayîya p'er'dê pênc zend bû, weke p'er'dêd h'ewşê. 19Çar stûnêd wêye serêd wan zîvkirî bûn, çar bingehêd wêye sifir bûn, çengelêd wê û şîşêd wê ji zîv bûn. 20Singêd bona Konê Şe'detîyê û dora h'ewşê h'emû ji sifir bûn.

H'esabêd Pîrozgehê

21Ev bûn h'esabê Konê Şe'detîyê, çawa ku Mûsa t'emî dabû, wekî lêwî bi serwêrîya Ît'amarê kur'ê k'ahîn Harûn h'esab kirin+. 22Bisalêlê kur'ê Ûrîyê Hûr, ji qebîla Cihûda ev h'emû tişt kir, çi ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 23T'evî wî Oholîab kur'ê Ahîsamaxê ji qebîla Dan, ku hoste, h'unurmend û neqişandarê bi r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav bû. 24H'emû zêr'êd ku bona şixulê çêkirina pîrozgehê hatibû xebatê, awa gotî zêr'ê ku çawa dîyarî hatibû dayînê, bîst nehe telant û h'efsid sî şêkil[*] bû, anegorî şêkilê[*] pîrozgehê. 25Zîvêd h'esabkirina civînê[*] sed telant û h'ezar h'efsid h'eftê pênc şêkil[*] bû anegorî şêkilê pîrozgehê,+
26serê her merivê bîst salî û jor ku dihate jimarê nîv şêkil[*] bû, awa gotî şesid sê h'ezar pênsid pêncî meriv+. 27Bona r'okirina bingeha pîrozgehê û bingeha p'er'da, sed telant[*] zîv çû û bi wî sed bingeh hatine çêkirinê, telantek[*] bona her bingehê. 28Bi h'ezar h'efsid h'eftêpênc şêkil[*] zîv çengel û şîşêd stûna çêkirin, serê stûna zîv kirin. 29Sifirê ku çawa dîyarî hatibû dayînê, h'eftê telant û du h'ezar çarsid şêkil[*] bû. 30Bi wî bingehêd ber derê Konê Civînê, gorîgeha sifir çîta wêye sifir û h'emû hacetêd gorîgehê, 31bingehêd dora h'ewşê, bingehêd ber derê h'ewşê, h'emû singêd Konê Şe'detîyê û h'emû singêd dora h'ewşê çêkirin.

39

Êfod

39^1•Bona qulixkirina Cîyê Pîrozda, k'incêd xizmetk'arîyê, ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez çêkirin, usa jî bona Harûn k'incêd pîroz çêkirin, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa, 2Êfod ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî çêkir. 3Zêr' zirav pe'n kirin û ew mîna r'îs bir'în, wekî xebata nitirandinêda t'evî r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav bidine xebatê. 4Sermilkêd hevvabûnê jêr'a çêkirin, ku ew her du serîyava dihatine hevvakirinê. 5Benpişta li ser êfod jî mîna êfod hûnandî-nitirandî, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî wêva hatibû çêkirinê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 6Kevirêd onîks hazir kirin, nava qavêd zêr'înda qaş kirin û li ser wan çawa mor tê k'olandinê, usa navêd zar'êd Îsraêl hatine k'olandinê. 7Û ew li ser sermilkê êfodva kirin, ku zar'êd Îsraêlr'a bibine kevirêd bîranînê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

R'extsîng

8R'extsîng nitirandî wî cûr'ê çêkirina êfodda çêkirin. Ew ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî çêkirin. 9R'extsîng du ta qatkirî çargoşe bû, dirêjaya wê bihustek û beraya wê jî bihustek, du ta qatkirî. 10Li ser wê çar cêrge kevir qaş kirin. Cêrga e'wlin: Sardîyon, topaz û zimrûd, 11cêrga duda: Karbûnkûl, safîr û almas, 12cêrga sisîya: Yaxonît, agat û amêstîs, 13cêrga çara: Xrîzolît, onîks û yaspîs, evana qavê zêr'da qaşkirî bûn. 14Ev kevir donzdeh h'eb bûn, anegorî navêd zar'êd Îsraêl, mîna morê k'olayî ser her kevirî navekî wan hatibû k'olandinê bona donzdeh qebîla. 15Ser r'extsîng zincîrêd badayî çêkirin, ew vegirtî ji zêr'ê xalis bûn. 16Du qavêd zêr' û du xelaqêd zêr' çêkirin û ew her du xelaq, ser her du serê r'extsîngva kirin. 17Ew her du zincîrêd zêr', her du xelaqêd ser r'extsîngva kirin. 18Û her du serîyêd zincîraye din her du qavava kirin, paşê alîyê pêşîyêva sermilkê êfodva kirin. 19Du xelaqêd zêr'îne din çêkirin ew bin r'extsîngva her du niç'êd jêrinva alîyê êfodva kirin. 20Du xelaqêd zêr'îne din jî çêkirin, ew bin her du niç'êd sermilkêd êfodva kirin. Alîyê pêşîyêva ber cîyê pêvakirîva ser benpişta êfodva kirin. 21Bi qeyt'ana şîn xelaqêd r'extsîng xelaqêd êfodva kirin, ku ew ser benpişta êfod be û r'extsîng ji êfod neqete, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

Çux

22Çuxê êfod xur'û bi r'engê şîn hûnandin. 23Nava wî vekirî bû mîna berstûyê êlekzirih', dora wî dirûtî bû ku ji ber hev neçe. 24P'êşa çux ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevezî badayî h'inar r'îşî kirin. 25Ji zêr'ê xalis zengil çêkirin, ew zengil li navbera her h'inarêda, li ser p'êşa çuxva kirin. 26Li ser p'êşa çuxê xizmetk'arîyê, navbera her h'inarêda zengilek hebû. Çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

K'incêd Harûn û zar'êd wî

27Bona Harûn û kur'êd wî bi xebata hûnandîtîyê ji k'itanê zirav kiras çêkirin. 28Usa jî ji k'itanê zirav p'ap'ax, k'oloz çêkirin û ji k'itanê zirav-badayî k'incêd binî çêkirin. 29Benpişt jî ji k'itanê zirav-badayî, ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, bi xebata neqişandîtîyê çêkir, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 30Bere'nîya k'ofîya pîroz ji zêr'ê xalis çêkirin û ser wê mîna mor k'olandinê nivîsîn: «Pîroz Xudanr'a». 31Ew avîtine li ser qeyt'ana şîn, wekî jorva li ser p'ap'axva bê girêdanê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

Xilazkirina xebatê

32Bi vî cûr'eyî h'emû şixulêd li ser Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê hate sêrî. Zar'êd Îsraêl her tişt, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa, usa jî kirin. 33Û Konê Şe'detîyê anîne cem Mûsa, awa gotî: Kon û h'emû navmala wê, qemitokêd wê û çîtêd wê, destûyêd wê, stûn û bingehêd wê, 34sergirtina ji ç'ermêd beranaye sor r'engkirî û serk'êşa ji ç'ermêd ga-me'sî û p'er'da navbir'îyê,+
35Sindoqa Şe'detîyê û destûyêd wê, qalp'axê baxşandinê, 36t'ext û h'emû derdanêd wê û nanê Xwedêr'a dayî, 37şemdana ji zêr'ê xalis ç'irayêd sere cî bi cî r'êz kirî, h'emû hacetêd xweva û bizirê r'onayê, 38gorîgeha zêr'în, r'ûnê r'ûnkirinê, bixûra bînxweş, p'er'da ber derê kon, 39gorîgeha sifir û çîta wêye sifir, destûyêd wê û h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê, 40p'er'dêd h'ewşê, stûnêd wê, bingehêd wê, p'er'da ber derê h'ewşê, hebinêd wê û singêd wê, h'emû hacetêd xizmetk'arîyê, bona Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê, 41k'incêd qulixkirinêye bona xizmetk'arîya Cîyê Pîrozda, k'incêd pîroz k'ahîn Harûnr'a, usa jî k'inca kur'êd wîr'a ku k'ahîntîyê bikin. 42Zar'êd Îsraêl her tişt çawa Xudan t'emî dabû Mûsa, usa jî kirin. 43Mûsa dîna xwe da h'emû tiştê çêkirî, ku va ye çawa ku Xudan t'emî dabû wana, usa jî kirine. Mûsa dua wan kir.

40

T'emîyêd Xudan bona Konê Şe'detîyê

40^1Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 2«R'oja yekêye meha pêşin, Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê vegirî. 3Sindoqa Şe'detîyê bibî hindur' û p'er'dê k'aşî ber kî. 4T'ext bînî hindur' û her tiştê wî ser cî bi cî r'êz kî, şemdanê bînî hindur', ç'irayêd wê vêxî û daynî ser şemdanê. 5Gorîgeha bixûrêye zêr'în daynî pêşberî Sindoqa Şe'detîyê û p'er'dê bavêjî ber derê Konê Şe'detîyê. 6Gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê daynî li ber derê Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê. 7T'eştê daynî li navbera Konê Civînê û gorîgehê, avê dagirî. 8Dora wê h'ewşê çêke û p'er'dê bavêje ber derê h'ewşê. 9R'ûnê r'ûnkirinê hildî, Konê Şe'detîyê û h'emû çi ku hindur'da heye r'ûn kî, wê û h'emû nav mala wê pîroz kî, wekî ew pîroz be. 10Usa jî gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê û h'emû hacetêd wê r'ûn kî, gorîgehê pîroz kî, wekî gorîgeh bibe ya here pîroz. 11T'eştê û bingeha wê r'ûn kî û wê pîroz kî. 12Harûn û kur'êd wî bînî li ber derê Konê Civînê û wan bi avê bişoyî. 13K'incêd pîroz Harûn kî, wî r'ûn kî û wî pîroz kî, ku k'ahîntîyê minr'a bike. 14Kur'êd wî jî bînî û kirasa li wan kî. 15Wan jî usa r'ûn kî, çawa te bavê wan r'ûn kir, ku ew minr'a k'ahîntîyê bikin. Ev r'ûnkirina wan li nav nisilêd wanda bibe bona k'ahîntîya wane h'eta-h'etayê».

Vegirtin û pîrozkirina Konê Şe'detîyê

16Mûsa her tişt çawa ku Xudan t'emî dabû usa jî kir. 17Sala duda, yekê meha pêşin, Konê Şe'detîyê hate vegirtinê. 18Mûsa Konê Şe'detîyê vegirt, bingehêd wan danîn, çîtêd wan danîn, destû derbaz kirin û stûn dane sekinandinê. 19Sergir avîte ser Konê Şe'detîyê û serk'êş jorda k'işande ser kon, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 20Şe'detî hilda û kire sindoqê, destû xelaqêd sindoqêr'a derbaz kirin û qalp'axê baxşandinê jorva danî li ser sindoqê+. 21Sindoq bire hindur'ê Konê Şe'detîyê, p'er'de k'aşî ber kir û Sindoqa Şe'detîyê veşart, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 22T'ext danî hindur'ê Konê Civînê, alîyê bakura kon vî alîyê p'er'dê der. 23Û ser wê li ber Xudan nan cî bi cî r'êz kir, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 24Şemdan danî hindur'ê Konê Civînê, pêşberî t'ext alîyê başûra kon 25û li ber Xudan ç'ira vêxistin û danîne ser şemdanê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 26Gorîgeha zêr'în danî hindur'ê Konê Civînê pêşberî p'er'dê 27û li ser wê bixûra bînxweş agirşewatî kir, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 28P'er'de avîte li ber derê Konê Şe'detîyê. 29Gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê danî li ber derê Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê û li ser wê dîyarîya t'evayîşewatê û dîyarîya nanî da, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 30T'eşt danî li navbera Konê Civînê û gorîgehê û bona şûştin-veşûştinê av dagirt. 31Mûsa, Harûn û kur'êd wî dest û p'îyêd xwe ji wê dişûştin. 32Gava ku dik'etine Konê Civînê û nêzîkî gorîgehê dibûn xwe dişûştin, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 33H'ewşa dorberê Konê Şe'detîyê û gorîgehê dada û p'er'de avîte li ber derê h'ewşê. Bi vî awayî Mûsa şixul xilaz kir.

E'wr li ser Konê Civînê

34E'wr Konê Civînê nixamt û r'ûmeta Xudan Konê Şe'detîyê dagirt+. 35Mûsa nikaribû bik'eta Konê Civînê, çimkî e'wr danîbû li ser kon û r'ûmeta Xudan Konê Şe'detîyê dagirtibû. 36Her gava e'wr ji ser Konê Şe'detîyê r'adibû, hingê zar'êd Îsraêl t'emamîya r'êwîtîya xweda r'êdik'etin,+
37lê heger e'wr r'anedibû ew r'ê nedik'etin, h'eta wê r'oja ku e'wr r'abûya. 38E'wrê Xudan r'ojê li ser Konê Şe'detîyê bû, şev jî e'wrda agir hebû, li ber ç'e'vê t'emamîya mala Îsraêl, nava t'emamîya r'êwîtîya wanda.

* 1:5 Têk'sta îbranî û Qanûna Ducarîda 10:22 nivîsar e «h'eftê», lê têk'sta yûnanî û K'arêd Şandîyada 7:14 nivîsar e «h'eftê pênc».

* 2:10 Bi zimanê misirî fe'mîna navê Mûsa «Kur'» e, lê zimanê îbranîda dengê navê Mûsa mîna «Derxistin» tê bihîstin.

* 2:11 Li K'arêd Şandîyada 7:23 nivîsar e ku ew 40 salî bû.

* 2:18 Li vir navê t'erêqê Midyanê «R'ihûêl» e ku tê t'ercimekirinê çawa «Hevalê Xwedê», lê ji vir şûnda navê wî «Ît'ro» tê gotinê.

* 2:22 Bi zimanê îbranî dengê navê «Gêrşom» mîna dengê xebera «Xerîb» e.

* 3:1 Awa gotî bi navekî din «Sînay».

* 3:2 Eva cûr'ekî qedirgirtin yan e'yanbûna Xwedê ye.

* 3:15 Bi zimanê îbranî xebera «Xudan» YHWH nivîsar e û tê xwendinê çawa «Yahweh». Dengê vê xeberê mîna dengê xebera «EZ HEME» ye.

* 6:3 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 3:15.

* 7:20 Têk'sta îbranîda nivîsar e «Ewî».

* 8:19 Binihêr'e Lûqa 11:20.

* 9:23-24 Îbranî xeber bi xeber: «Agir».

* 9:32 «Ç'adî» cûr'e genim e.

* 12:2 Salne'ma îbranîya pê hîvê mehe ji hev derdixistin awa gotî yekr'ojîya hîvê h'eta t'emambûna wê. R'oja meha ser salê dik'ete nîvê meha Adarê (Mart) h'eta nîvê meha Nîsanê (Aprêlê).

* 12:7 Şêmîka jorin.

* 12:44 Sinet nîşana peymana nava Xwedê û cime'ta wîda bû, ku dida k'ifşê ew ji cime'ta Xwedê bû.

* 13:4 Abîb navê wêyî pêşin bû lê niha Nîsan e. Ev mehe salne'ma hîvê destpêdike ji nîvê meha Adarê (Mart) h'eta nîvê meha Nîsanê (Aprêlê).

* 13:9 Aha jî tê fe'mkirinê: «Qanûna».

* 13:18 Bi zimanê îbranî «Be'ra Qamîş» boxaza Be'ra Sor e, ku dik'eve navbera Misirê û Sînayê.

* 14:19 Eva cûr'ekî qedirgirtin yan e'yanbûna Xwedê ye.

* 14:25 Welger'andina yûnanîye kevinda nivîsar e ku t'ek hatine girtinê.

* 15:23 Bi zimanê îbranî «Te'layî».

* 16:16 Awa gotî «kîlogramekê». Omêrek derdaneke çapê bû ku pê tişt dihatine çapkirinê.

* 16:18 Îbranî xeber bi xeber: «Pê omêrê çap kirin».

* 16:31 Fe'mîna xebera «mana» bi zimanê îbranî «Ev çi ye?» binihêr'e 16:15.

* 16:34 Ev Şe'detî be'sa Sindoqê Şe'detîyê dike ya ku wê paşê bê çêkirinê (binihêr'e Derk'etin 25:10-21). Aha em fe'm dikin ku çi vira nivîsar e wê paşê bê kirinê.

* 16:35-36 Têk'sta îbranîda ev jî heye «Dehe p'arê omêrê weke êfakê ye». «Omêrek» derdaneke ku nêzîkî kîlogramek ar hildida.

* 17:7 «Massah û Mêrîbah» bi zimanê îbranî tê welger'andinê «Cêr'ibandin û De'w».

* 17:16 Eva nîşana sondxwarinê ye, lê aha jî tê welger'andinê «Çimkî destê xwe li ser t'extê Xudan bilind kir» û tê fe'mkirinê ku Amalêk destê xwe miqabilî Xudan r'akir.

* 18:3 Bi zimanê îbranî dengê navê «Gêrşom» mîna «firarî» tê bihîstin.

* 18:4 Bi zimanê îbranî «Xwedê min, alîk'ar e».

* 21:6 Bi zimanê îbranî aha jî tê fe'mkirinê: «Xwedê» aha jî tê fe'mkirinê: «Cîyê h'ebandina Xwedê».

* 21:7 Wê hingê cihûyêd k'esîb qîzêd xwe difirotin çawa carî û k'ê ku ew bik'ir'îya soz dida ku wê bistîne.

* 21:32 «Şêkil» ew p'erê îbranîya bû.

* 22:8 Bi zimanê îbranî aha jî tê fe'mkirinê: «Xwedê» aha jî tê fe'mkirinê: «Cîyê h'ebandina Xwedê».

* 22:9 Bi zimanê îbranî aha tê fe'mkirinê: «Xwedê».

* 22:28 Bi zimanê îbranî aha tê fe'mkirinê: «Xwedê».

* 23:15 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 13:4-da.

* 23:28 Welger'andina yûnanîye kevinda «moza».

* 23:31 Têk'sta îbranîda nivîsar e «Be'ra Filistînîya», ew be'sa Be'ra Navberê awa gotî Be'ra Sipî.

* 24:7 Eva p'ara pêşine ji qanûna Mûsa ku hatîye nivîsarê. Binihêr'e Derk'etin 24:4.

* 25:5 Hirîya ser p'ostê berana dibir'în, paqij dikirin û r'eng-r'engî dikirin bona derecêd xwe didane xebatê.

* 25:5 Ga-me'sî cûr'ekî ji nava h'eywanêd be'rê ye.

* 25:7 «R'extsîng» qedekekî çargoşe bû ku serekk'ahîna didane ser sîngê xwe girêdidan. Binihêr'e 28:15-29.

* 25:39 «Telantek» qasî 34 kîlogram bû.

* 27:21 Konê Civînê navekî din e bona Konê Şe'detîyê ye.

* 28:30 Ûrîm û Tûmîm tê fe'm kirinê çawa «R'onayî û K'amilî». Pê vana serekk'ahîn li qirara Xwedê dih'esîya.

* 28:41 Îbranî xeber bi xeber: «Destêd wan dagirî».

* 29:40 «P'areke çapê ji deha yek» awa gotî «kîlogramek».

* 29:40 «Hîn» nêzîkîya çar lîtira ye.

* 30:13 Awa gotî «Donzdeh giram». Gêrek qasî 0,6 giram e.

* 30:23 Nêzîkî şeş kîlogram bû.

* 30:23 Nêzîkî sê kîlogram bû.

* 30:24 «Kasîya»bihareta bînxweş e.

* 30:24 Awa gotî «çar lîtir» e.

* 33:19 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 3:15-da.

* 34:13 Aşêrah navê p'ûtêd miletêd kenanîya bûn, cûr'êd wan ne e'yan in, belkî mîna stûnêd ji dar bûn yan jî xwexa dar bûn.

* 34:18 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 13:4.

* 34:22 Derk'etin 23:16-da eva cejina hate navkirinê çawa Cejina Nandirûnê.

* 35:7 Binihêr'e şirovekirina 25:5.

* 35:23 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 25:5.

* 36:19 Binihêr'e Derk'etin 25:5.

* 37:24 «Telantek» qasî 34 kîlogram bû.

* 38:8 Wî çaxî neynikêd wan ji sifirê biriqî bû.

* 38:24 «Bîst nehe telant û h'efsid sî şêkil» awa gotî 1000 kîlogram.

* 38:24 «Şêkil» nêzîkî 12 giram bû.

* 38:25 Binihêr'e Derk'etin 30:11-16.

* 38:25 «Sed telant û h'ezar h'efsid h'eftê pênc şêkil» nêzîkî 3430 kîlogram bû.

* 38:26 «Nîv şêkil» bi îbranî «bêkek awa gotî nîv şêkil anegorî şêkilê pîrozgehê».

* 38:27 «Sed telant» qasî 3400 kîlogram bû.

* 38:27 «Telantek» qasî 34 kîlogram bû.

* 38:28 «H'ezar h'efsid h'eftêpênc şêkil» 30 kîlogram e.

* 38:29 «H'eftê telant û du h'ezar çarsid şêkil» 2425 kîlogram bû.

+ 1:4 Destpêbûn 35:23-26
+ 1:5 Destpêbûn 46:27
+ 1:8 K’arêd Şandîya 7:18
+ 1:11 Destpêbûn 15:13, Destpêbûn 47:11
+ 2:1 Derk’etin 6:20, Jimar 26:59
+ 2:18 Jimar 10:29
+ 2:24 Destpêbûn 15:14, Destpêbûn 46:4
+ 2:25 H’akimtî 2:18, P’adşatî I 9:16
+ 3:1 P’adşatî III 19:8
+ 3:5 Yêşû 5:15
+ 3:6 K’arêd Şandîya 7:32
+ 3:8 Q. Ducarî 26:15
+ 3:9 P’adşatî I 2:24-25
+ 3:12 Yêşû 1:5, H’akimtî 6:16
+ 3:14 Yûh’enna 8:58
+ 3:20 Derk’etin 12:31
+ 3:21 Destpêbûn 15:14
+ 4:10 Yêremîya 1:6
+ 4:11 Mesele 20:12
+ 4:19 Derk’etin 2:15
+ 4:21 Yêşû 11:20
+ 4:22 Yêremîya 31:9, Hosêya 11:1
+ 5:2 Îbo 21:15
+ 5:22 Yêşû 7:7
+ 6:3 Destpêbûn 17:1
+ 6:7 Hezeqêl 20:5

+ 6:8 Destpêbûn 15:18, Destpêbûn 26:3, Destpêbûn 35:12

+ 6:14 Destpêbûn 46:8-11
+ 6:15 Destpêbûn 46:10, Jimar 26:12-13
+ 6:16 Jimar 3:17, Dîrok I 6:16
+ 6:19 Jimar 26:57-58
+ 6:20 Jimar 26:59
+ 6:21 Jimar 16:1-35
+ 6:22 Q. K’ahîntîyê 10:4
+ 6:23 Jimar 1:7, Jimar 2:3, Jimar 26:60-61
+ 6:24 Jimar 26:11, Dîrok I 6:22-23
+ 6:25 Jimar 25:7
+ 8:8 Derk’etin 9:28, Derk’etin 10:17
+ 8:26 Destpêbûn 43:32, Destpêbûn 46:34
+ 9:12 Zebûr 105:25
+ 9:16 R’omayî 9:17

+ 9:23 Yêşû 10:11, E’yantî 11:19, E’yantî 16:21

+ 9:27 Dîrok II 12:6

+ 9:28 Derk’etin 8:8, Derk’etin 10:17

+ 9:29 Derk’etin 19:5, Q. Ducarî 10:14, Zebûr 24:1

+ 10:4 Amos 7:1, E’yantî 9:3
+ 10:16 Lûqa 15:18
+ 10:17 Derk’etin 8:8, Derk’etin 9:28
+ 11:7 Malaxî 3:18

• 12:1 Q. K’ahîntîyê 23:5-8, Jimar 28:16-25, Q. Ducarî 16:1-8

+ 12:6 Jimar 9:10-11

+ 12:12 Jimar 33:4

+ 12:22 Q. K’ahîntîyê 14:6, Jimar 19:6, Jimar 19:18, Zebûr 51:7

+ 12:26 Derk’etin 13:14, Q. Ducarî 6:20, Yêşû 4:6

+ 12:35 Derk’etin 11:2
+ 12:36 Destpêbûn 15:14
+ 12:37 Jimar 11:21, Jimar 33:5

+ 12:40 Destpêbûn 15:13, K’arêd Şandîya 7:6, Galatî 3:17

+ 12:46 Jimar 9:12, Yûh’enna 19:36

+ 12:49 Q. K’ahîntîyê 19:34, Q. K’ahîntîyê 24:22, Jimar 9:14, Jimar 15:15-16, Q. Ducarî 10:19

+ 13:2 Derk’etin 22:29, Derk’etin 34:19, Q. K’ahîntîyê 27:26, Jimar 3:13, Jimar 8:16, Jimar 18:15-17, Q. Ducarî 15:19, Lûqa 2:23

+ 13:7 Q. K’ahîntîyê 23:5-8
+ 13:9 Q. Ducarî 6:8, Q. Ducarî 11:18
+ 13:14 Derk’etin 12:26, Q. Ducarî 6:20
+ 13:17 Jimar 14:1-4
+ 13:19 Destpêbûn 50:25
+ 13:20 Jimar 33:6

+ 13:21 Derk’etin 40:34, Jimar 9:15, Jimar 10:34, Q. Ducarî 1:33

+ 14:2 Jimar 33:7

+ 14:8 Jimar 33:3

+ 14:14 Q. Ducarî 1:30, Q. Ducarî 3:22, Yêşû 23:3, Yêşû 23:10, Nehemîya 4:20

+ 14:21 Yêşû 3:16, P’adşatî IV 2:8
+ 14:29 Yêşû 3:13-17
+ 15:1 Îşaya 12:5, Zebûr 76:6
+ 15:2 Zebûr 118:13, Îşaya 12:2
+ 15:3 Zebûr 24:8
+ 15:6 Zebûr 118:15
+ 15:8 Zebûr 78:13, P’adşatî II 22:16

+ 15:11 Q. Ducarî 3:24, Q. Ducarî 33:26, P’adşatî I 2:2, P’adşatî II 7:22, P’adşatî III 8:23, Dîrok II 6:14, Zebûr 86:8, Zebûr 89:6-8, Îşaya 45:5-6, Yêremîya 10:6

+ 15:15 Jimar 14:14, Jimar 22:2-4, Yêşû 2:9

+ 15:17 Zebûr 78:54

+ 15:18 Zebûr 10:16, Zebûr 29:10, Zebûr 146:10

+ 15:20 Derk’etin 2:4-8, Jimar 12:1-15, Jimar 20:1, Jimar 26:59, Q. Ducarî 24:9, Mîxa 6:4, H’akimtî 11:34, H’akimtî 21:21, P’adşatî I 18:6

+ 15:21 Zebûr 76:6
+ 15:22 Destpêbûn 16:7, Jimar 33:8
+ 15:26 Zebûr 103:3
+ 15:27 Jimar 33:9
+ 16:1 Jimar 33:1
+ 16:3 Jimar 14:2, Jimar 20:3, Jimar 11:4-5
+ 16:7 Jimar 16:11
+ 16:13 Jimar 11:31, Jimar 11:7-9
+ 16:16 Derk’etin 16:36
+ 16:18 Korint’î II 8:15
+ 16:23 Derk’etin 20:8-11
+ 16:35 Jimar 14:33, Q. Ducarî 8:2, Yêşû 5:12
+ 17:1 Jimar 33:12, Jimar 33:14
+ 17:2 Jimar 20:3-5
+ 17:4 Jimar 14:10
+ 17:6 Jimar 20:7-11

+ 17:8 Destpêbûn 36:12, Jimar 13:29, Jimar 24:20, Q. Ducarî 25:17-18, P’adşatî I 15:2

+ 17:14 P’adşatî I 15:7-8
+ 18:1 Derk’etin 3:1
+ 18:11 Dîrok I 16:25
+ 18:18 Jimar 11:14, Q. Ducarî 1:12
+ 18:21 Q. Ducarî 16:18, Ezra 7:25
+ 18:25 Q. Ducarî 1:15
+ 18:26 Q. Ducarî 1:17
+ 19:2 Jimar 33:15
+ 19:4 Q. Ducarî 32:11

+ 19:5 Q. Ducarî 7:6, Q. Ducarî 14:2, Q. Ducarî 26:18, Zebûr 135:4, Malaxî 3:17, Derk’etin 9:29, Q. Ducarî 10:14

+ 19:6 Q. Ducarî 14:21, Yêremîya 2:3, Petrûs I 2:5, Petrûs I 2:9, E’yantî 1:6, E’yantî 5:10, E’yantî 20:6

+ 19:8 Derk’etin 24:3
+ 19:10 Jimar 11:18
+ 19:13 Îbranî 12:20
+ 19:21 P’adşatî I 6:19
+ 19:22 Q. K’ahîntîyê 10:1-3
• 20:1 Q. Ducarî 5:6-21
+ 20:2 Q. K’ahîntîyê 26:13

+ 20:3 Q. Ducarî 32:39, P’adşatî IV 17:35, Zebûr 81:9

+ 20:4 Q. K’ahîntîyê 19:4, Q. K’ahîntîyê 26:1, Q. Ducarî 27:15

+ 20:5 Derk’etin 34:14, Q. Ducarî 4:24, Q. Ducarî 6:15, Yêşû 24:19, Nehûm 1:2, Derk’etin 34:7, Jimar 14:18

+ 20:6 Q. Ducarî 5:10, Q. Ducarî 7:9

+ 20:7 Q. K’ahîntîyê 19:12, Q. K’ahîntîyê 24:10-16

+ 20:8 Destpêbûn 2:2, Derk’etin 31:14-17, Q. K’ahîntîyê 19:30, Q. K’ahîntîyê 23:3, Q. K’ahîntîyê 26:2, Jimar 15:32-36, Marqos 2:27-28, Lûqa 13:14

+ 20:12 Q. K’ahîntîyê 19:3, Q. Ducarî 27:16, Metta 15:4, Metta 19:19, Marqos 7:10, Marqos 10:19, Lûqa 18:20, Efesî 6:2

+ 20:13 Destpêbûn 9:6, Q. K’ahîntîyê 24:17, Metta 5:21, Metta 19:18, Marqos 10:19, Lûqa 18:20, R’omayî 13:9, Aqûb 2:11

+ 20:14 Q. K’ahîntîyê 18:20, Q. K’ahîntîyê 20:10, Q. Ducarî 22:22, Mesele 6:32, Metta 5:27, R’omayî 13:9

+ 20:15 Q. K’ahîntîyê 19:11, Metta 19:18, R’omayî 13:9

+ 20:16 Derk’etin 23:1, Q. Ducarî 19:16-20, Mesele 19:5, Metta 19:18

+ 20:17 Yêremîya 5:8, Metta 5:28, Lûqa 12:15, R’omayî 7:7, R’omayî 13:9

+ 20:19 Q. Ducarî 5:27, Îbranî 12:19

+ 20:25 Q. Ducarî 27:5-6, Yêşû 8:31

+ 21:2 Q. K’ahîntîyê 25:39-40, Q. Ducarî 15:12, Yêremîya 34:14

+ 21:6 Q. Ducarî 15:16-17

+ 21:10 Korint’î I 7:3

+ 21:12 Destpêbûn 9:6, Q. K’ahîntîyê 24:17, Jimar 35:31

+ 21:13 Q. Ducarî 19:4-5, Jimar 35:11, Jimar 35:22, Yêşû 20:3

+ 21:14 P’adşatî III 2:28-34

+ 21:16 Q. Ducarî 24:7

+ 21:17 Q. K’ahîntîyê 20:9, Mesele 20:20, Metta 15:4, Marqos 7:10

+ 21:25 Q. K’ahîntîyê 24:19-20, Q. Ducarî 19:21, Metta 5:38

+ 21:28 Destpêbûn 9:5
+ 21:30 Jimar 35:31
+ 21:34 Q. K’ahîntîyê 24:18
+ 22:1 P’adşatî II 12:6
+ 22:4 Mesele 6:31

+ 22:11 P’adşatî III 8:31, Dîrok II 6:20, Îbranî 6:16

+ 22:16 Q. Ducarî 22:28-29

+ 22:18 Q. K’ahîntîyê 19:31, Q. K’ahîntîyê 20:27, Q. Ducarî 18:10-12

+ 22:19 Q. K’ahîntîyê 18:23, Q. K’ahîntîyê 20:15, Q. Ducarî 27:21

+ 22:21 Derk’etin 23:9, Q. K’ahîntîyê 19:33, Q. Ducarî 24:17

+ 22:22 Q. Ducarî 27:19, Îşaya 1:17

+ 22:24 Zebûr 109:9

+ 22:25 Q. K’ahîntîyê 25:35-37, Q. Ducarî 23:19, Nehemîya 5:7

+ 22:26 Q. Ducarî 24:13

+ 22:28 P’adşatî III 21:10, K’arêd Şandîya 23:5

+ 22:29 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16

+ 22:30 Q. K’ahîntîyê 22:27

+ 22:31 Q. K’ahîntîyê 7:24, Q. K’ahîntîyê 22:8

+ 23:1 Derk’etin 20:16
+ 23:3 Q. K’ahîntîyê 19:15
+ 23:4 Q. Ducarî 22:1
+ 23:6 Derk’etin 22:21-22, Mesele 22:22

+ 23:7 Q. K’ahîntîyê 19:16, Q. Ducarî 27:25, P’adşatî III 21:1-11, Mesele 17:15, Mesele 24:24, Îşaya 5:23

+ 23:8 Q. Ducarî 16:19, P’adşatî I 8:3
+ 23:9 Derk’etin 22:21
+ 23:11 Q. K’ahîntîyê 25:2-7
+ 23:12 Derk’etin 20:9-10

+ 23:13 Yêşû 23:7, Zebûr 16:4, Hosêya 2:17, Zekerîya 13:2

+ 23:14 Jimar 28:16-31, Q. Ducarî 16:1-17

+ 23:15 Derk’etin 12:15, Derk’etin 34:20

+ 23:16 Derk’etin 34:22, Q. Ducarî 16:9, Q. K’ahîntîyê 23:33-43, Jimar 29:12-39, Q. Ducarî 16:13-15, Q. Ducarî 31:10-11

+ 23:17 Derk’etin 34:23

+ 23:19 Derk’etin 34:26, Q. Ducarî 26:2, Derk’etin 34:26, Q. K’ahîntîyê 22:28, Q. Ducarî 14:21, Q. Ducarî 22:6

+ 23:20 Derk’etin 14:9, Malaxî 3:1, Metta 11:10, Marqos 1:2, Lûqa 7:27

+ 23:22 Destpêbûn 12:3, Q. Ducarî 30:7

+ 23:23 Derk’etin 33:2, Q. Ducarî 7:1, Yêşû 3:10

+ 23:24 Derk’etin 20:5, Jimar 33:52
+ 23:25 Q. Ducarî 7:15
+ 23:26 Q. Ducarî 7:14

+ 23:27 Q. Ducarî 2:25, Q. Ducarî 28:7, Yêşû 2:9

+ 23:28 Q. Ducarî 7:20, Yêşû 24:12

+ 23:29 Q. Ducarî 7:22

+ 23:31 Destpêbûn 15:18, Jimar 34:1-12, Q. Ducarî 11:24, Yêşû 1:4, Zebûr 72:8

+ 23:33 Derk’etin 34:12, Q. Ducarî 7:16, Yêşû 23:12-13, H’akimtî 2:3, Zebûr 106:36

+ 24:1 Derk’etin 6:23, Jimar 11:16

+ 24:3 Derk’etin 19:8

+ 24:8 Zekerîya 9:11, Marqos 14:24, Îbranî 9:20

+ 24:10 Destpêbûn 32:30, Derk’etin 33:20, Yûh’enna 1:18, Hezeqêl 1:26

+ 24:12 P’adşatî III 19:11, Derk’etin 31:18

+ 24:13 Jimar 11:28, Jimar 14:6, Jimar 27:18

+ 24:17 Derk’etin 24:1, Q. Ducarî 4:24, Îbranî 12:29

+ 24:18 Derk’etin 34:28, P’adşatî III 19:8

• 25:1 Derk’etin 35:4-9

+ 25:8 Q. K’ahîntîyê 26:11-12, P’adşatî III 6:13, Hezeqêl 37:27

• 25:10 Derk’etin 37:1-9
+ 25:10 Q. Ducarî 10:1
+ 25:21 P’adşatî III 8:9

+ 25:22 Q. K’ahîntîyê 16:2, Jimar 7:89, Jimar 17:4

• 25:23 Derk’etin 37:10-16
+ 25:30 Q. K’ahîntîyê 24:5-9
• 25:31 Derk’etin 37:17-24
+ 25:40 Dîrok I 28:19
• 26:1 Derk’etin 36:8-19
+ 26:14 Derk’etin 25:5
• 26:15 Derk’etin 36:20-34
• 26:31 Derk’etin 36:35-38

+ 26:31 Q. K’ahîntîyê 16:2, Dîrok II 3:14, Metta 27:51, Îbranî 9:3

+ 26:33 P’adşatî III 6:16, Dîrok II 3:8, Marqos 15:38

• 27:1 Derk’etin 38:1-7
+ 27:2 P’adşatî III 1:50, P’adşatî III 2:28
+ 27:3 P’adşatî III 7:40, Dîrok II 4:11
• 27:9 Derk’etin 38:9-20
• 27:20 Q. K’ahîntîyê 24:1-4
+ 27:21 Derk’etin 33:7
• 28:6 Derk’etin 39:1-7
• 28:15 Derk’etin 39:8-21
+ 28:17 Hezeqêl 28:13, E’yantî 21:19-20

+ 28:30 Q. K’ahîntîyê 8:8, Jimar 27:21, Q. Ducarî 33:8, P’adşatî I 28:6, Ezra 2:63, Nehemîya 7:65

• 28:31 Derk’etin 39:22-31
+ 28:36 Zekerîya 14:20
+ 28:38 Jimar 18:1
+ 28:39 Q. K’ahîntîyê 16:4, Hezeqêl 44:18
• 29:1 Q. K’ahîntîyê 8
+ 29:2 Q. K’ahîntîyê 2:4
+ 29:7 Derk’etin 30:30
+ 29:12 Derk’etin 27:2
+ 29:13 Q. K’ahîntîyê 3:3-4

+ 29:14 Q. K’ahîntîyê 4:11-12, Q. K’ahîntîyê 16:27

+ 29:18 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 29:25 Derk’etin 29:18
+ 29:29 Jimar 20:26
+ 29:33 Q. K’ahîntîyê 22:10
+ 29:36 Derk’etin 30:26
+ 29:37 Derk’etin 30:29, Q. K’ahîntîyê 6:18
• 29:38 Jimar 28:1-8
+ 29:41 Derk’etin 29:18
+ 29:45 Derk’etin 25:8
• 30:1 Derk’etin 37:25-28
+ 30:2 Derk’etin 27:2
+ 30:6 P’adşatî III 6:22
+ 30:9 Q. K’ahîntîyê 10:1
+ 30:10 Q. K’ahîntîyê 16:34

+ 30:12 Derk’etin 38:25, Jimar 1:2-4, P’adşatî II 24:15

+ 30:13 Q. K’ahîntîyê 27:25, Jimar 3:47, Jimar 18:16, Hezeqêl 45:12, Nehemîya 10:32

+ 30:16 Jimar 31:54
• 30:17 Derk’etin 40:30-32
+ 30:18 Derk’etin 38:8
+ 30:25 Derk’etin 37:29
+ 30:28 Q. K’ahîntîyê 8:10-11
+ 30:29 Derk’etin 29:37, Q. K’ahîntîyê 6:18
+ 30:30 Derk’etin 29:7, Q. K’ahîntîyê 8:10
+ 30:35 Derk’etin 37:29
• 31:1 Derk’etin 35:30-35
+ 31:3 P’adşatî III 7:14
• 31:12 Derk’etin 20:8-11
+ 31:14 Derk’etin 35:2, Jimar 15:32-36
+ 31:17 Destpêbûn 2:22, Derk’etin 20:8-11
+ 31:18 Derk’etin 24:12
• 32:1 Q. Ducarî 9:11-19
+ 32:1 Derk’etin 24:18, K’arêd Şandîya 7:40
+ 32:2 H’akimtî 8:24-27
+ 32:4 P’adşatî III 12:28
+ 32:6 Korint’î I 10:7
+ 32:9 Q. Ducarî 10:16
+ 32:10 Jimar 14:12
+ 32:11 Danîyêl 9:15
+ 32:13 Destpêbûn 22:16-17, Destpêbûn 26:4

+ 32:14 Jimar 14:20, P’adşatî II 24:16, Yêremîya 18:8, Ûnis 3:10

+ 32:20 Q. Ducarî 9:21
+ 32:25 Mesele 29:18
+ 32:27 Q. Ducarî 13:6-9
+ 32:33 Hezeqêl 18:4, Hezeqêl 18:20
+ 33:2 Derk’etin 23:23
+ 33:3 Derk’etin 3:8
+ 33:5 Jimar 16:21
+ 33:7 Derk’etin 27:21
+ 33:16 Derk’etin 19:5, Jimar 23:9
+ 33:19 R’omayî 9:15

+ 33:20 Destpêbûn 32:30, Îşaya 6:5, Yûh’enna 1:18

• 34:1 Q. Ducarî 10:1-4
+ 34:2 P’adşatî III 19:11
+ 34:3 Derk’etin 19:12-13

+ 34:6 Jimar 14:17-18, Dîrok II 30:9, Nehemîya 9:17, Zebûr 86:15, Zebûr 103:8, Zebûr 111:4, Zebûr 112:4, Zebûr 116:5, Zebûr 145:8, Yoêl 2:13, Ûnis 4:3

+ 34:7 Derk’etin 20:5-6, Q. Ducarî 5:9
+ 34:12 Derk’etin 23:33
+ 34:13 Derk’etin 23:24, Q. Ducarî 7:5
+ 34:14 Derk’etin 20:5
+ 34:15 Jimar 25:2

+ 34:16 Q. Ducarî 7:3-4, H’akimtî 3:6, P’adşatî III 11:2-4, P’adşatî III 16:31

+ 34:17 Derk’etin 20:4
+ 34:18 Derk’etin 12:14, Q. K’ahîntîyê 23:6
+ 34:19 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16
+ 34:20 Derk’etin 23:15
+ 34:21 Derk’etin 20:8-11
+ 34:23 Derk’etin 23:17
+ 34:25 Derk’etin 23:18, Q. Ducarî 16:4

+ 34:26 Derk’etin 23:19, Q. K’ahîntîyê 22:28, Q. Ducarî 14:21

+ 34:28 Derk’etin 24:18
+ 34:29 Korint’î II 3:7-18
+ 34:34 Korint’î II 3:16
+ 34:35 Korint’î II 3:7-18
+ 35:2 Derk’etin 20:8-11, Derk’etin 31:14
• 35:4 Derk’etin 25:1-7
+ 35:7 Derk’etin 25:5
+ 35:23 Derk’etin 25:5
• 35:30 Derk’etin 31:1-6
• 36:8 Derk’etin 26
+ 36:19 Derk’etin 25:5
• 37:1 Derk’etin 25:10-20
+ 37:1 Q. Ducarî 10:3
• 37:10 Derk’etin 25:23-29
• 37:17 Derk’etin 25:31-39
• 37:25 Derk’etin 30:1-5

+ 37:29 Derk’etin 30:22-25, Derk’etin 30:34-38

• 38:1 Derk’etin 27:1-8
+ 38:8 Derk’etin 30:18
• 38:9 Derk’etin 27:9-19
+ 38:21 K’arêd Şandîya 7:44, E’yantî 15:5
+ 38:25 Derk’etin 30:12
+ 38:26 Jimar 1:46, Jimar 2:32, Jimar 26:51
• 39:1 Derk’etin 28:6-43
+ 39:34 Derk’etin 25:5
+ 40:20 P’adşatî III 8:9
+ 40:34 Derk’etin 13:21, E’yantî 15:8
+ 40:36 Jimar 9:17-22

Q. K'ahîntîyê

Qanûna K'ahîntîyê

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Navê vê k'itêbê Bîblîya îbranîda ji xebera pêşine ji vê têk'stê pêşda tê, awa gotî ‹Û gazî kir›. Navkirina ‹Qanûna K'ahîntîyê›, ji welger'andina yûnanîye kevin tê, anegorî wê têk'stê hatîye hildanê. Vê k'itêbêda gelek qeyde-qanûnêd r'uh'anî hene, k'îjan ku bona k'arêd k'ahînêd Îsraêlêye ji qebîla Lêwî ne. Qewimandina k'itêbêda dide nîşankirinê, çawa dûmayîkirina qanûna Xwedê, k'îjan ku li ser ç'îyayê Sînayê Mûsar'a hate dayînê, ya ku k'itêba Derk'etinêda destpêdibû. Destpêbûna k'itêbê (s.1-10) bona borcê k'ahîna tê gotinê, ku çawa ew gere qulix kin, qurbana bidin. Me'na qurbandayînêye pêşin vê yekêda bû, wekî meriv bike ku yektîya xweye t'evî Xwedêyê xwe, bide k'ifşê. R'azîbûna xwe bide Xwedê bona p'êşk'êşêd wî û pesina bide wî û usa jî bike ku hêrsa Xwedê bona gune û neheqîyêd wî r'anebe. Paşê (s.11-16) Îsraêlr'a t'emî têne dayînê, wekî bikaribin pîroz û ne pîroz, h'elal û neh'elal ji hev derxin. E'mirê wanda ne t'enê gere qurban bihatana dayînê, yan xwe paqij xweykirana, lê usa jî borcê gelek tiştêd mayîne hindava malê, cime'tê û malhebûnêda stûyê wanda bû. Bona wan xilazîya k'itêbêda (s.17-27) nivîsar e. Qedandina van borca, gere alîk'arîya cime'ta Îsraêl bikira, ku ew layîqî Xwedê bimana, k'îjan ku ew ji nava h'emû miletêd dinê bijart û ew kire miletê xwe. Îsraêl bimbarek-pîrozîke mezin stand: H'izûrîya Xwedêyê pîroz t'evî miletê wî bû. Nîşana vê h'izûrîyê Pîrozgeh bû, ya ku dihate cîguhastîkirinê, awa gotî Konê Civîne bû. Merivêd ku ji miletê pîroz hatibûne gazîkirinê, ne ku t'enê gerekê qeyde-qanûn biqedandana, lê usa jî gerekê hindava hevduda r'ast bin, xemê e'rd û h'eywanêd xwe jî bik'işînin. Hinek qanûnêd wan miletêd R'ohilata Nêzîke berê mîna qanûnêd vê k'itêbêdaye nivîsar in. Lê Qanûna K'ahîntîyêda e'se neheqîyêd miqabilî Xwedê têne pêşgirtinê û bi mirinê dihatine cezakirinê û usa jî neheqîyêd hindava hebûkêda, ku bi cirma dihatine k'işandinê. Xêncî vê yekê, h'îmê van qanûna dide ce'dandinê, ku her tiştîda gerekê Xwedê xweş bên. Bijarebûna miletê Îsraêl mecalê dide Îsraêl, wekî ew bibe t'erzê p'ergalîyê û wî cûr'e jîyînê, k'îjan ku Xwedê ji h'emû meriva dixwaze. Ev yek hema nişkêva nîbû, ku peyr'a Îsa Mesîh berbir'î k'itêba Qanûna K'ahîntîyê 19:18 dibe, dibêje: «...hevalê xwe weke xwe h'iz ke», çawa yek ji her du t'emîyêd serekeye t'emamîya qanûna pîroz, t'evî t'emîya, Xwedê xwe h'iz ke.

1

Qanûna qurbandayînê

1^1Xudan ji Konê Civînê gazî Mûsa kir û gote wî: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Gava yekî ji we qurbanekê Xudanr'a bide, bira ew qurbana we ji gar'anê be yan ji kêrî+. 3Heger qurbana wîye dîyarîya t'evayîşewatê ji gar'anê ye, bira ew yê nêr û bêqusûr bîne li ber derê Konê Civînê, ku li ber Xudan bê qebûlkirinê. 4Bira ew destê xwe dayne li ser serê dîyarîya t'evayîşewatê ku bê qebûlkirinê, bona k'ewandina gunêd wî. 5Bira ew canega li ber Xudan serjêke û kur'êd Harûnne k'ahîn xûnê hildin bir'eşînine li ser her alîyêd gorîgeha li ber derê Konê Civînê. 6Bira dîyarîya t'evayîşewatê p'ost ke û çîtî-çîtî hûr ke. 7Hingê kur'êd Harûnê k'ahîn agir daynine li ser gorîgehê û qirşa bidine li ser êgir. 8Kur'êd Harûnne k'ahîn bira wan çîtîya, serî û donva bidine li ser wan qirşêd agirê li ser gorîgehê. 9Lê navdil û niga jî, bira yê dîyardar pê avê bişo û k'ahîn gişkî li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

10Heger qurbana wîye dîyarîya t'evayîşewatê ji kêrî ye, awa gotî ji pêz yan bizina ye, bira ew yê nêr û bêqusûr bide. 11Wî li ber Xudan alîyê bakura gorîgehê serjêke û kur'êd Harûnne k'ahîn xûna wî li ser her alîyêd gorîgehê bir'eşînin. 12Û çîtî-çîtî hûr ke, serî û donva k'ahîn dayne li ser qirşêd agirê li ser gorîgehê. 13Lê navdil û niga jî, bira yê dîyardar pê avê bişo û k'ahîn gişkî bîne li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweşe bona Xudan+.

14Heger qurbana wîye dîyarîya t'evayîşewatê bona Xudan ji teyreda ye, hingê bira qurbana xwe ji fatimoka yan jî ji cûcûkêd kewa bide+. 15Bira k'ahîn wê bîne ber gorîgehê, serî lê hilqetîne û başqe li ser gorîgehê bişewitîne û xûn k'êleka gorîgehêda her'e. 16Û qaqar'ûşka[*] wê e'debêva derxe alîyê r'ohilata gorîgehêva bavêje k'ozîdangê. 17Ewê ji baskada vejene, bêyî ji hev qetandin, bira k'ahîn li ser gorîgehê, li ser darê ser êgir bişewitîne. Eva dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

2

Dîyarîyêd nanî

2^1Heger yek dîyarîya nanî Xudanr'a bide, dîyarîya wî bira ji arê xas be, r'ûn serda ke û bixûrê dayne ser+. 2Wê bînin cem kur'êd Harûnne k'ahîn, bira k'ahîn ji wê k'ulmek t'ijî ar t'evî wî r'ûnî û h'emû bixûrê hilde û bona bîranînê li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+. 3Lê p'ara dîyarîya nanîye mayî, bira Harûn û kur'êd wîr'a bimîne. Eva p'ara ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayîye here pîroz e+.

4Heger nanê tendûrêda lêxistî dîyarîya nanî bidî, ew gerekê ji arê xas r'ûnda stirayî bok'onêd bê hevîrtir'şk bin, yan jî gerekê loşêd bê hevîrtir'şk r'ûnkirî bin+. 5Lê heger dîyarîya te ji nanê li ser sêlê lêxistî ye, ew gerekê ji arê xas r'ûnda stirayî û bê hevîrtir'şk be+. 6Wî ker-kerî kî, r'ûn serda kî. Eva dîyarîya nanî ye.

7Heger dîyarîya teye nanî t'awêda pijandî be, bira ew ji arê xas r'ûnda stirayî be. 8Ji van tişta dîyarîya nanî Xudanr'a bibî, li ber k'ahîn daynî û ew nêzîkî gorîgehê ke. 9K'ahîn bira p'arekê bona bîranînê ji dîyarîya nanî hilde û li ser gorîgehê bişewitîne, eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+. 10Lê p'ara dîyarîya nanîye mayî, bira Harûn û kur'êd wîr'a bimîne. Eva p'ara ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayîye here pîroz e.

11T'u car nava dîyarîya nanîye ku hûn Xudanr'a bidin, hevîrtir'şk t'unebe. Ne hevîrtir'şk, ne hingiv çawa dîyarîya şewatê bona Xudan nedin+. 12Hevîrtir'şk û hingiv çawa dîyarîyêd berê pêşin Xudanr'a dikarin bînin, lê li ser gorîgehê gerekê neyê şewitandinê bona bînxweşîyê+. 13H'emû dîyarîyêd xweye nanî xwê kî û xwêya[*] peymana Xwedêyê xwe ji nava dîyarîyêd xwe kêm nekî, t'evî h'emû h'edîyêd xwe xwê jî bidî+.

14Heger dîyarîya nanîye berêd deremeta pêşin Xudanr'a bidî, bona dîyarîya berê pêşin ji simbilêd şîne firikandîye li ser êgir qelandî bide+. 15R'ûn serda kî û bixûrê bidî ser. Eva dîyarîya nanî ye. 16K'ahîn çawa dîyarîya şewatêye bona Xudan, wê p'areke ji dîyarîyê, awa gotî ji qeynokêd, r'ûn t'evî h'emû bixûrê çawa dîyarîya bîr anîn bişewitîne+.

3

Dîyarîya heleqetîyê

3^1Heger qurbana yekî dîyarîya heleqetîyê[*] ye û ew dewara nêr be yan mê be, ew gerekê h'eywana bê qusûr Xudanr'a bide+. 2Bira ew destê xwe dayne li ser serê qurbana xwe û wê li ber derê Konê Civînê serjêke, kur'êd Harûnne k'ahîn xûnê bir'eşînine li ser her alîyêd gorîgehê. 3Û ji dîyarîya heleqetîyê, çawa dîyarîya şewatê Xudanr'a van tişta bide: Bezê serzik, h'emû bezê navdil, 4her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 5Kur'êd Harûn vana li ser gorîgehê t'evî dîyarîya t'evayîşewatêye li ser qirşêd li ser êgir bişewitînin. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

6Lê heger ew ji kerê pêz qurbana dîyarîya heleqetîyê Xudanr'a bide, ew nêr yan mê be, gerekê bêqusûr be. 7Heger ew berxekê xwer'a bike qurban, bira ew li ber Xudan bide. 8Bira ew destê xwe dayne li ser serê qurbana xwe û wê li ber Konê Civînê serjêke û kur'êd Harûn xûnê li ser her alîyêd gorîgehê bir'eşînin. 9Û ji dîyarîya heleqetîyê çawa dîyarîya şewatê Xudanr'a van tişta bide: Bezê wê, dawa wê pêva qarç'ikêda bir'î, bezê serzik û h'emû bezê navdil, 10her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 11Û k'ahîn vana li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya xurê şewatêye bona Xudan+.

12Lê heger qurbana wî bizin e, bira bîne li ber Xudan, 13destê xwe dayne li ser serê wê û li ber Konê Civînê wê serjêke. Kur'êd Harûn xûnê li ser her alîyêd gorîgehê bir'eşînin. 14Û ew ji wê qurbana xweye dîyarîya şewatê Xudanr'a van tişta bide: Bezê serzik, h'emû bezê navdil, 15her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 16K'ahîn vana li ser gorîgehê bişewitîne, eva bibe dîyarîya xurê şewatêye bînxweş. H'emû bez p'ara Xudan e+. 17Eva nava nisilêd weda, cî-warêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê, ku t'u car ne bez bixwin, ne jî xûnê›»+.

4

Qurbanêd bona gunêd bê h'emdê xwe kirî

4^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Heger kesek bê h'emdê xwe gune bike û ji wan t'emîyêd Xudane dayî şaş be, yekî ji wan neqedîne,+
3yan heger serekk'ahîn[*] gune bike, cime'tê xwer'a gunek'ar ke, gerekê ew bona gunê xweyî kirî, ji dêwêr canegakî bêqusûr, çawa dîyarîya paqijbûnê bide Xudan. 4Canegê bira bîne li ber derê Konê Civînê li ber Xudan, destê xwe dayne li ser serê canegê û li ber Xudan canegê serjêke. 5Serekk'ahîn bira ji xûna canegê hilde bîne Konê Civînê, 6û ew k'ahîn t'ilîya xwe xûnêda ke, xûnê h'eft cara li ber Xudan bir'eşîne li ber p'er'da pîrozgehê. 7Û serekk'ahîn bira ji wê xûnê li stirûyêd wê gorîgeha bixûrêye bînxweş xe, ya ku Konê Civînêda li ber Xudan e. Xûna canegêye mayî jî bir'êje jêra gorîgeha t'evayîşewatêye li ber derê Konê Civînê+. 8Û h'emû bezê canegê bona dîyarîya paqijbûnê jê bê derxistin: Bezê serzik, h'emû bezê navdil, 9her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe, 10çawa ji canegê dîyarîya heleqetîyê têne derxistinê. Serekk'ahîn vana li ser gorîgeha t'evayîşewatê bişewitîne. 11Lê ç'ermê canegê, t'emamîya goşt, ser-p'î, navdil, e'debêva,+
12awa gotî ji canegê çi mabe, bibe ji zomê der cîkî paqij, cîyê k'ozî ku tê r'êtinê, li ser qirşa pê êgir bişewitîne. Cîyê k'ozî ku tê r'êtinê bira bê şewitandinê.

Qurbana bona gunê t'emamîya cime'tê

13Lê heger t'emamîya civîna Îsraêl pêva bê h'emdê xwe şaş be û ev yek ji civînê veşartî bimîne, ji wan h'emû t'emîyêd Xudane dayî yekî neqedînin û gunek'ar derên,+
14gava ew gunê wanî kirî derê, bira civîn ji dêwêr canegakî bona dîyarîya paqijbûnê bidin û bînin li ber Konê Civînê. 15R'ûspîyêd cime'tê bira li ber Xudan destêd xwe daynine li ser serê canegê û li ber Xudan canega bê serjêkirinê. 16Û serekk'ahîn ji xûna canegê hilde bîne Konê Civînê. 17Ew k'ahîn t'ilîya xwe xûnêda ke li ber Xudan h'eft cara bir'eşîne li ber p'er'dê+. 18Û ji wê xûnê stirûyêd wê gorîgeha li ber Xudan xe, ya ku di Konê Civînêda ye û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgeha t'evayîşewatêye li ber derê Konê Civînê. 19Û h'emû bezê wî ji wî derxe û li ser gorîgehê bişewitîne. 20Vî canegayî jî usa bike, çawa ku canegayê bona dîyarîya paqijbûnê kir, serekk'ahîn bona wan bira k'ewandinê bike û li wan wê bê baxşandinê. 21Paşê canegê ji zomê derxe der bişewitîne, çawa canegayê pêşin şewitand. Eva dîyarîya paqijbûnê ye bona cime'tê.

Dîyarîya bona gunê serwêra

22Heger serwêrek bêh'emdê xwe gune bike û ji wan h'emû t'emîyêd Xudan Xwedêyê xwe yekî neqedîne, ew gunek'ar dertê, 23gava gunê wî wîva bê e'yankirinê, hingê bona xwe bira ji bizina nêrîkî bêqusûr qurban bîne. 24Ew destê xwe dayne li ser serê nêrî û li ber Xudan wî cîyê ku dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê serjêke. Eva dîyarîya paqijbûnê ye. 25K'ahîn bira t'ilîya xwe xûna dîyarîya paqijbûnêda ke û li stirûyêd gorîgeha t'evayîşewatê xe û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgeha t'evayîşewatê. 26H'emû bezê wî, mîna bezê dîyarîya heleqetîyê li ser gorîgehê bira bişewitîne. Bi vî awayî k'ahîn bona gunê wî k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê.

Qurbana bona gunê kesekî

27Heger yekî ji milet bêh'emdê xwe gune bike, ji wan t'emîyêd Xudanê xwe yekî neqedîne, ew gunek'ar dertê+
28û gava gunê wî wîva bê e'yankirinê, bira bona gunê xweyî kirî bizineke bêqusûr qurban bîne. 29Ew destê xwe dayne li ser serê dîyarîya paqijbûnê û dîyarîya paqijbûnê wî cîyê dîyarîya t'evayîşewatê bê serjêkirinê. 30K'ahîn bira t'ilîya xwe wê xûnêda ke û li stirûyêd gorîgeha t'evayîşewatê xe û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgehê. 31H'emû bezê bizinê derxe, çawa bezê dîyarîya heleqetîyê tê derxistinê û k'ahîn wî bezî li ber Xudan li ser gorîgehê bona bînxweşîyê bişewitîne. Bi vî awayî k'ahîn bona wî k'ewandinê bike û li wî wê bê baxşandinê+.

32Lê heger berxê bona dîyarîya paqijbûnê bide, bira yeke mêye bê qusûr bîne. 33Destê xwe dayne li ser serê dîyarîya paqijbûnê, di wî cîyê dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê, wê dîyarîya paqijbûnê serjêke. 34K'ahîn t'ilîya xwe xûna dîyarîya paqijbûnêda ke û li stirûyêd gorîgeha t'evayîşewatê xe û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgehê. 35H'emû bezê wê derxe, çawa bezê berxa dîyarîya heleqetîyê tê derxistinê û k'ahîn wî bezî t'evî dîyarîyêd şewatêye bona Xudan li ser gorîgehê bişewitîne. Bi vî awayî k'ahîn bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike û li wî wê bê baxşandinê.

5

Mecalêd bona guna paqijbûn

5^1Heger yek bê gazîkirinê li ber dîwanê, ewî tiştek bihîstibe yan şe'de be û vê yekê veşêre, hingê ew wî guneyî dike stûyê xwe.

2Heger yek ji nezanîya xwe tiştekî nepaqij k'eve, awa gotî cendekê r'e'wirekî, cendekê h'eywanekî yan cendekê şûlikîkî neh'elal k'eve, ew xwe dih'er'imîne û sûcdar dike+. 3Heger yek ji nezanîya xwe k'irêtîya mêriv k'eve, tiştekî k'irêt ku mêriv dikare bih'er'imîne, gava ew bizanibe hingê ewê sûcdar be+. 4Heger yek ji nezanîya xwe, pê devê xwe bona qencîyê yan xirabîyê sond bixwe, (çawa meriv pê sondêd xwe tiştêd p'ûç' dibêjin), gava ew bizanibe, hingê ji van yekîda ewê sûcdar be+. 5Heger ji van yeka tiştekîda sûcdar be û xwe mikur' bê, gunê xwe bide r'ûyê xwe, 6bira bona gunê xweyî kirî Xudanr'a ji kêrî berxeke mê, yan jî kareke mê bona neheqîya xwe çawa dîyarîya paqijbûnê bîne. Bira k'ahîn bona gunê wî k'ewandinê bike.

7Heger dêstda t'une, nikare ji ber neheqîya xweva pêz bîne, bira du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa Xudanr'a bîne, yek bona dîyarîya paqijbûnê, yek jî bona dîyarîya t'evayîşewatê+. 8Bira ew vana bîne li ber k'ahîn, pêşîyê dîyarîya paqijbûnê bide, serî ji stukurê hilqetîne, lê jê neqetîne. 9Û ji xûna dîyarîya paqijbûnê bir'eşîne dîwarê gorîgehê, xûna mayî jî bira biniqite jêra gorîgehê. Eva dîyarîya paqijbûnê ye. 10Ya din jî anegorî qirara dîyarîya t'evayîşewatê bide û k'ahîn bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê. 11Lê heger dêstda t'une, ew nikare du fatimoka yan du cûcûkêd kewa jî bîne, hingê bira yê gune kirîye bona h'edîya xwe p'areke êfayê ji deha yek[*] arê xas çawa dîyarîya paqijbûnê bîne. Ne r'ûn bike ser ne jî bixûrê, çimkî eva dîyarîya paqijbûnê ye+. 12Ew vî arî bîne cem k'ahîn, k'ahîn bona bîranînê bi k'ulma xwe t'ijî arê xas hilde, li ser gorîgehê t'evî dîyarîyêd şewatêye bona Xudan bişewitîne. Eva dîyarîya paqijbûnê ye. 13Û k'ahîn bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike, çi derecêda jî çi kiribe wê li wî bê baxşandinê. Û yê mayî jî mîna dîyarîya nanî k'ahînr'a bimîne»+.

Qanûna dîyarîya ji bervadayînê

14Xudan Mûsar'a xeberda û got: 15«Heger yek borcê xwe neqedîne û bê h'emdê xwe hindava tiştêd Xudane pîrozda[*] gune bike, bira ji ber neheqîya xweva ji kêrî beranekî bêqusûr, weke wî qîmetê teyî pê şêkilêd[*] zîvîn k'ifşkirî, anegorî şêkilêd pîrozgehê Xudanr'a dîyarîya ji bervadayînê bîne+. 16Bira cirma wê zîyana ku daye tiştêd pîroz bik'işîne, usa jî p'areke ji pênc p'ara li serda zêde ke, bide k'ahîn. Û k'ahîn bira pê wî beranê dîyarîya ji bervadayînê k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê+. 17Heger yek bê h'emdê xwe gune bike û ji wan t'emîyêd Xudane dayî şaş be, yekî ji wan neqedîne, ew sûcdar dibe û gune dike stûyê xwe. 18Bira ew weke wî qîmetê teyî k'ifşkirî, ji kêrî beranekî bêqusûr bona dîyarîya ji bervadayînê k'ahînr'a bîne, k'ahîn bira bona wê neheqîya wîye bêh'emdê xwe kirî k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê. 19Eva dîyarîya ji bervadayînê ye, bona neheqîya ku ewî li ber Xudan kiribû».

6

6^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Heger yek borcê xwe li ber Xudan neqedîne bi vî awayî xwe gunek'ar ke, awa gotî anemetê yekî înk'ar ke, yan tiştê li wî hatibe dayînê, yan tiştek şêlandibe, yan qelpî li wî kesî kiribe,+
3yan tiştekî undabûyî dîtibe înk'ar ke û derew sond bixwe, ji van h'emûya yekîda gune bike, k'îjan ku meriv dikin, 4bona gunê kirî û sûcdarîya xwe gerekê ew tiştê şêlandî, qelpîya kirî, yan ew anemetê ku zeft biribû, yan ew tiştê undabûyî ku dîtibû, 5yan her tiştî, hindava çida derew sond xwarîye, gişkî lê veger'îne. Bira çarîka pênca jî serda zêde ke bide wî k'êr'a dik'eve, li wê r'oja ku gunê xwe nas ke+. 6Û bira ew bona neheqîya xwe ji kêrî beranekî bêqusûr, weke wî qîmetê teyî k'ifşkirî, dîyarîya ji bervadayînê Xudanr'a bîne cem k'ahîn. 7K'ahîn bira bona wî li ber Xudan k'ewandinê bike, çi tiştîda wî neheqî kiribe wê li wî bê baxşandinê».

Dîyarîya t'evayîşewatê

8Xudan Mûsar'a xeberda û got: 9«E'mirî li Harûn û kur'êd wî bike û bêje: ‹Ev e qanûna dîyarîya t'evayîşewatê. T'emamîya şevê dîyarîya t'evayîşewatê bira li ser agirê ser gorîgehê be h'eta serê sibê û agirê gorîgehê bira t'imê li ser bişxule+. 10K'ahîn bira çuxê xweyî k'itanî bavêje li ser xwe û hevalkirasê k'itanî jî li xwe ke, paşê wê k'ozîya şewitîye ji dîyarîya t'evayîşewatê mayî, bira ji ser gorîgehê hilde bike k'êleka gorîgehê+. 11Pey vê yekêr'a bira k'incê xwe biguhêze, destekî mayîn li xwe ke, k'ozîyê ji zomê derxe der bibe cîkî paqij+. 12Agirê li ser gorîgehê gerekê bişxule û vênesê, k'ahîn bira her sibehê qirşa bide ser, dîyarîya t'evayîşewatê û donê dîyarîyêd heleqetîyê li ser wê bişewitîne+. 13Agir t'imê gerekê li ser gorîgehê bişxule û vênesê.

Dîyarîya nanî

14Ev e qanûna dîyarîya nanî ku gerekê kur'êd Harûn li ber Xudan pêşberî gorîgehê bidin+. 15Bira ew k'ulma xwe t'ijî arê xasî dîyarîya nanîda ke t'evî r'ûnê wê û h'emû bixûra li ser dîyarîya nanî hilde, li ser gorîgehê bona bîranînê bişewitîne. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan. 16Lê herç'ê mayî bira Harûn û kur'êd wî bixwin. Ew gerekê ewî bê hevîrtir'şk li cîyê pîroz h'ewşa Konê Civînêda bixwin. 17Ew gerekê pê hevîrtir'şk neyê pe'tinê, min eva ji dîyarîyêd xweye şewatê p'ar da wan. Eva ya here pîroz e, mîna dîyarîya paqijbûnê û dîyarîya bervadayînê+. 18Her qisimê mêrînî ji r'ik'inyata Harûn dikare jê bixwe. Ji dîyarîyêd şewatêye bona Xudan eva p'ara we be, nava r'ik'inyatêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. Her çi ku lêk'eve wê pîroz be›».[*]+

Dîyarîya r'oja k'ifşkirina k'ahîn

19Xudan Mûsar'a xeberda û got: 20«Ev e dîyarîya Harûn û kur'êd wî, ya ku gerekê ew li r'oja k'ifşbûna xweda bidine Xudan: Ji dehe p'ara p'areke êfayê arê xas bona dîyarîya nanîye her r'oj, nîvî serê sibê û nîvî jî berê êvarê bînin. 21Ar nav r'ûnda stirayî be, li ser sêlê r'ind pijandî be, paşê k'êr kî û çawa dîyarîya nanî ye bînxweş bona Xudan bidî+. 22Û ji kur'êd Harûn, k'îjan ku dewsa wî k'ahîn bê r'ûnkirinê, ew gerekê vê yekê bike, eva qeyde-qanûna Xudane h'eta-h'etayê ye. Ew t'emam gerekê bê şewitandinê+. 23Û her dîyarîya nanîye k'ahîn dayî, gerekê t'emam bê şewitandinê, ne ku bê xwarinê».

Dîyarîya paqijbûnê

24Xudan Mûsar'a xeberda û got: 25«T'evî Harûn û kur'êd wî xeber de û bêje: ‹Ev e qanûna dîyarîya paqijbûnê: li ber Xudan k'îderê ku dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê, wê derê jî gerekê dîyarîya paqijbûnê bê serjêkirinê. Eva ya here pîroz e+. 26Ew k'ahînê ku dîyarîya paqijbûnê dide ew bira wê bixwe. Ew gerekê Cîyê Pîrozda bê xwarinê, h'ewşa Konê Civînêda. 27Her çi ku li goştê wê k'eve wê pîroz be[*]. Lê heger xûna wê bipeke li ser k'incekê, ewê lek'ê di cîyê pîrozda bişoyî. 28Û ew dîzê ku ew goşt têda k'elîyaye gerekê bê şkênandinê, lê heger derdana sifirda hatîye k'elandinê, ew gerekê bê çir'kirinê û pê avê bê şûştinê+. 29H'emû zar'êd k'ahînaye kur'în dikarin jê bixwin. Eva ya here pîroz e. 30Lê her dîyarîya paqijbûnê, xûna wê bînine Konê Civînê Cîyê Pîrozda bona k'ewandin bê kirinê, ew t'u car neyê xwarinê, lê li ser êgir ew bê şewitandinê›»+.

7

Dîyarîya ji bervadayînê

7^1Ev e qanûna dîyarîya bervadayînêye here pîroz+. 2K'î derê ku dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê, gerekê dîyarîya bervadayînê jî wê derê bê serjêkirinê û xûna wê li ser her alîyê gorîgehê bê r'eşandinê. 3Û k'ahîn h'emû bezê wê, awa gotî dawê, bezê navdil dîyarî ke, 4her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 5K'ahîn vana li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya şewatêye Xudanr'a. Eva dîyarîya ji bervadayînê ye. 6Her zar'eke k'ahînayî kur'în dikare ji vê bixwe. Gerekê cîyê pîrozda bixwe, eva ya here pîroz e.

7Qanûna dîyarîya paqijbûnê û ya dîyarîya bervadayînê yek e, k'ahînê ku k'ewandinê dike bira wîr'a bimîne+. 8Usa jî k'ahînek ku dîyarîya yekîye t'evayîşewatê bide, ç'ermê wê dîyarîya t'evayîşewatêye ku da, bira wîr'a bimîne. 9Her dîyarîya nanîye ku tendûrêda pe'tî, yan t'awêda yan li ser sêlê pijandî ku bê dayînê, ew k'ahînê dayîr'a bimîne+. 10Lê her dîyarîya nanîye r'ûnda stirayî yan bê r'ûn, h'emû kur'êd Harûnr'a weke hev bê p'arevekirinê+.

Dîyarîya heleqetîyê

11Ev e qanûna dîyarîya heleqetîyê, ku yek Xudanr'a bide:+
12Heger bona r'azîdarîyê wê bide, hingê bira t'evî dîyarîya r'azîdarîyê k'atêd r'ûnda stirayî bê hevîrtir'şk û loşêd bê hevîrtir'şke r'ûnkirî, k'atêd ji arê xasî r'ûnda stirayî bide+. 13Pêştirî k'ata, bira ew nanê xweyî hilatî jî dîyarî bîne, t'evî wê dîyarîya xweye heleqetîyê ku bona r'azîdarîyê dide. 14Ji wan h'emû dîyarîya, yekê gerekê çawa dîyarîya berbir'îkirinê bide Xudan. Eva p'ara wî k'ahînî ye, yê ku xûna dîyarîya heleqetîyê dir'eşîne. 15Û goştê dîyarîya heleqetîya r'azîdarîyê, hema wê r'oja dayîda bê xwarinê, ji wê gerekê h'eta sibehê nemîne+. 16Lê heger dîyarîya wî bona soz e, yan dîyarîya r'ezedilîyê ye, hingê qurban wê r'oja dayîda bê xwarinê, çi ma jî r'oja din bê xwarinê+. 17Lê ew goştê qurbanêyî ku ma r'oja sisîya, ser agir bê şewitandinê. 18Heger yek goştê dîyarîya heleqetîyê r'oja sisîya bixwe, ew nayê qebûlkirinê. Ew li ber cefê dayî nak'eve, wê bibe h'eramî, yê jê bixwe ew gune dike stûyê xwe. 19Ew goştê ku tiştekî nepaqij k'eve, gerekê neyê xwarinê, ew li ser agir gerekî bê şewitandinê. Her kesê paqij dikare goştê dîyarîyê bixwe, 20lê ew kesê çaxê ne paqij e, ji goştê dîyarîya heleqetîya Xudan bixwe, ew kesa gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê+. 21Û ew merivê ku tiştekî nepaqij k'eve, awa gotî nepaqijîya mêriv, yan h'eywanê nepaqij yan her tiştê h'eram k'eve û ji goştê dîyarîya heleqetîya Xudan bixwe, ew meriva gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê›».

Kirinêd necayîz

22Xudan Mûsar'a xeberda û got: 23«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹T'u car bezê ga yan pêz yan bizina nexwin+. 24Bezê h'eywanê h'işkbûyî û bezê de'vexwarî, her tiştêd dinda dikarî bidî xebatê, lê t'u car jê nexwin+. 25Her kesê ku bezê dîyarîya şewatê Xudanr'a dayî bixwe, ew meriva gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê. 26Û t'u xûnê her cî-warêd xweda nexwin, ne xûna teyreda ne jî h'eywana+. 27Lê k'ê çi xûnê bixwe, ew gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê›».

P'ara k'ahîna ji dîyarîya heleqetîyê

28Xudan Mûsar'a xeberda û got: 29«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Ewê ku dîyarîya xweye heleqetîyê dide Xudan, gerekê ji wê dîyarîya heleqetîyê p'ara Xudan derxe. 30Gerekê ew pê destê xwe dîyarîyêd Xudane şewatê bîne, bez sersîngva bîne, ku sersîng li ber Xudan bê h'ejandinê çawa dîyarîya h'ejandinê. 31K'ahîn bez li ser gorîgehê bişewitîne, lê sersîng Harûn û kur'êd wîr'a bimîne+. 32Ji dîyarîyêd xweye heleqetîyê, gerekê pîlê r'astê bidine k'ahîn, bona dîyarîya berbir'îkirinê. 33Ji kur'êd Harûn k'îjan ku xûna dîyarîya heleqetîyê û bezê wê bide, pîlê r'astê p'ara wî be. 34Çimkî min ji dîyarîyêd heleqetîya zar'êd Îsraêl sersîngê dîyarîya h'ejandinê û pîlê dîyarîya berbir'îkirinê hildan û dane Harûnê k'ahîn û kur'êd wî, çawa qeyde-qanûna h'eta-h'etayê ji zar'êd Îsraêl›». 35Eva p'ara Harûn û kur'êd wî ye, ji dîyarîyêd Xudane şewatê, wê r'oja k'ifşbûna wane k'ahîntîyêda bona Xudan. 36Ev p'ara ku r'oja k'ifşbûna wanda Xudan e'mir li zar'êd Îsraêl kir bidine wan, eva bona nisilêd wan qeyde-qanûna h'eta-h'etayê ye.

37Ev e qanûna dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya nanî, dîyarîya paqijbûnê, dîyarîya ji bervadayînê, dîyarîya qewîn-qedîmîyê û dîyarîya heleqetîyê, 38ya ku Xudan li serê ç'îyayê Sînayê e'mir li Mûsa kir, wê r'ojê gava ber'îya Sînayêda t'emî li zar'êd Îsraêl kir, ku dîyarîyêd xwe bidine Xudan.

8

Qewîn-qedîmkirina k'ahîna

8^1•Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Harûn û kur'êd wî, k'incêd wan, r'ûnê r'ûnkirinê, canegê dîyarîya paqijbûnê, du berana û sele nanê bê hevîrtir'şk hilde 3û t'emamîya civînê t'opî li ber derê Konê Civînê ke». 4Mûsa usa kir, çawa ku Xudan e'mir li wî kir û civîn li ber derê Konê Civînê civîya.

5Mûsa gote civînê: «Va ye ew tiştê ku Xudan e'mir kir ku bikin». 6Mûsa Harûn û kur'ava anîne nêzîk û ew pê avê şûştin. 7Kiras li Harûn kir, benpişt da piştê, çux li wî kir, êfod jorda avîte sar, qeyt'ana êfod da ser piştê û pê qeyt'ana êfod ew şidand. 8Paşê r'extsîng avîte ser wî û Ûrîm û Tûmîm[*] jî kirine ber r'extsîng+. 9P'ap'ax da serê wî, bere'nîke zêr'în awa gotî k'ofîya pîroz avîte ne'tika p'ap'ax, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû+. 10Û Mûsa r'ûnê r'ûnkirinê hilda, Konê Şe'detîyê û her tiştêd têda r'ûn kirin û ew pîroz kirin,+
11h'eft cara ji wî r'ûnî r'eşande ser gorîgehê, gorîgeh û h'emû hacetêd wê, t'eşt bingeha wêva r'ûn kirin bona pîrozbûna wan. 12Paşê Mûsa ew r'ûnê r'ûnkirinê hilda r'ête li ser serê Harûn û ew r'ûn kir, bona pîrozbûna wî+. 13Mûsa kur'êd Harûn anîn, kiras li wan kirin, benpişt dane pişta wan û k'oloz dane li serê wan, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû.

14Û canegê dîyarîya paqijbûnê anî, Harûn û kur'êd wî destêd xwe danîne li ser serê canegê dîyarîya paqijbûnê. 15Mûsa ew serjêkir, t'ilîya xwe xûnêda kir û li stirûyêd her alîyêd gorîgehê xist, gorîgeh paqij kir û xûna mayî r'ête jêra gorîgehê, ew pîroz kir bona k'ewandinê li ser wê bike+. 16Û h'emû bezê navdil, betanê cegerê, her du gur'ç'ika bezê wanva Mûsa hilda û li ser gorîgehê şewitand+. 17Lê tiştê ji canega mayî: Ç'ermê wî, goşt e'debêva ji zomê der li ser êgir şewitand, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa+.

18Pey vê yekêr'a Mûsa beranê dîyarîya t'evayîşewatê anî, Harûn û kur'êd wî destêd xwe danîne li ser serê berên. 19Mûsa ew serjêkir û xûna wî r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 20Beran çîtî-çîtî kir, Mûsa serî, t'evî wan kerîya bezva şewitandin, 21çaxê navdil û nig pê avê şûştin, Mûsa t'emamîya berên li ser gorîgehê şewitand. Ev bû dîyarîya t'evayîşewatêye bînxweş, dîyarîya şewatê bona Xudan, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû+.

Beranê qewîn-qedîmkirinê

22Mûsa beranê din anî, beranê qewîn-qedîmkirinê, Harûn û kur'êd wî destêd xwe danîne li ser serê berên. 23Mûsa ew serjêkir, ji xûna wî hilda gupika guhê Harûne r'astê û t'ilîya mezine destê wîyî r'astê xist, usa jî pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê+. 24Mûsa kur'êd Harûn jî anîn, ew xûn gupika guhê wanî r'astê û pêç'îya mezine destê wanî r'astê, usa jî pêç'îya mezine nigê wanî r'astê xist û xûna mayîn jî r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 25Û Mûsa bezê berên, daw, h'emû bezê navdil, betanê cegerê, her du gur'ç'ik bezva, pîlê r'astê hildan 26û ji sela nanê bê hevîrtir'şke li ber Xudan jî k'atekî bê hevîrtir'şk û k'atekî r'ûnda stirayî û loşek hildan, danîne li ser bez û pîlê r'astê. 27Û ev h'emû danîne li ser k'efa destêd Harûn û kur'êd wî, ew çawa dîyarîya h'ejandinê li ber Xudan h'ejandin. 28Û Mûsa ev ji destêd wan girt, t'evî dîyarîya t'evayîşewatêye li ser gorîgehê şewitand. Eva dîyarîya qewîn-qedîmkirinê ye bînxweş e, dîyarîya şewatê bona Xudan. 29Mûsa sersîng hilda û li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê h'ejand. Eva p'ara Mûsa k'et, ji wî berênê dîyarîya qewîn-qedîmkirinê, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû. 30Paşê Mûsa ji r'ûnê r'ûnkirinê û ji xûna ser gorîgehê hilda r'eşande li ser Harûn û k'incêd wî û li ser kur'êd wî û k'incêd wan. Bi vî awayî Harûn k'incava û kur' k'incêd wanva pîroz kirin.

31Mûsa gote Harûn û kur'êd wî: «Goşt li ber derê Konê Civînê bik'elînin û li wir pê nanê ji sela dîyarîya qewîn-qedîmkirinê bixwin, çawa li min hate e'mirkirin û gotin ku t'enê gerekê Harûn û kur'ava bixwin. 32Û ew goşt û nanê bermayî li ser êgir bişewitînin. 33H'eft r'oja ji derê Konê Civînê dernek'evin, h'eta ku r'ojêd qewîn-qedîmkirina we t'emam nebin, çimkî qewîn-qedîmkirina weyê h'eft r'oja bik'işîne. 34Xudan e'mir kir aha bikin, çawa ku îro bona k'ewandina we hate derbazkirinê. 35Awa h'eft r'oja, şev û r'oj gerekê hûn li ber derê Konê Civînê r'ûnên û nobedarîya Xudan bikin ku hûn nemirin, çimkî aha li min hatîye e'mirkirinê». 36Harûn û kur'ava her tişt usa kirin, çawa ku Xudan bi destê Mûsa e'mir kiribû.

9

Dîyarîyêd e'wline Harûn û kur'ava

9^1R'oja h'eyşta Mûsa gazî Harûn kur'ava û r'ûspîyêd Îsraêl kir, 2gote Harûn: «Xwer'a ji gar'anê bona dîyarîya paqijbûnê te'nekî bêqusûr hilde û beranekî bêqusûr jî bona dîyarîya t'evayîşewatê û van bîne li ber Xudan. 3T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Nêrîkî ji bizina bona dîyarîya paqijbûnê hildin, te'ne û berxê yeksalîye bêqusûr jî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 4usa jî canega û beranek jî çawa dîyarîya heleqetîyê li ber Xudan bê dayînê û dîyarîya nanîye r'ûnda stirayî, çimkî îro Xudanê weva xuya be›». 5Ew tiştê ku Mûsa e'mir li wan kir, hildan anîne li ber derê Konê Civînê û t'emamîya civînê hat li ber Xudan sekinî. 6Mûsa got: «Va çi ku Xudan e'mir kir ku bikin wekî r'ûmeta Xudan weva xuya be». 7Mûsa gote Harûn: «Nêzîkî gorîgehê be û dîyarîya xweye paqijbûnê û dîyarîya xweye t'evayîşewatê bide, bona xwe û cime'tê k'ewandinê bike, dîyarîyêd ji cime'tê bide û bona wan k'ewandinê bike, çawa ku Xudan e'mir kir».

8Hingê Harûn nêzîkî gorîgehê bû û te'nê bona dîyarîya paqijbûna xwe serjêkir. 9Kur'êd Harûn xûn nêzîkî wî kirin, ewî t'ilîya xwe xûnêda kir û li stirûyêd gorîgehê xistin, xûna mayî jî r'ête jêra gorîgehê. 10Lê bez, gur'ç'ik û betanê cegera dîyarîya paqijbûnê li ser gorîgehê şewitand, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû, 11goşt û ç'erm jî ji zomê der li ser êgir Harûn şewitand+. 12Dîyarîya t'evayîşewatê serjêkir, kur'êd Harûn xûn anîn dane wî, Harûn ew r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 13Dîyarîya t'evayîşewat ker-kerî kirî serîva anîn dane wî û ewî li ser gorîgehê şewitand. 14Û ewî navdil nigava şûştin û t'evî dîyarîya t'evayîşewatê li ser gorîgehê şewitandin.

15Paşê qurbana cime'tê da, ji cime'tê nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê hilda serjêkir mîna ya pêşin dîyarîya paqijbûnê da. 16Dîyarîya t'evayîşewatê anî, ew anegorî qirarê da. 17Dîyarîya nanî anî, k'ulma xwe t'ijî kir û li ser gorîgehê şewitand, xêncî dîyarîya t'evayîşewatêye serê sibehê. 18Û bona cime'tê canega û beranê dîyarîya heleqetîyê serjêkir, kur'êd Harûn xûn anîn dane wî, ewî r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 19Usa jî bezê canegê û berên, daw, bezê navdil, her du gur'ç'ik bezva û betanê cegerê anîn, 20ew bez danîne li ser sersîng û Harûn bez li ser gorîgehê şewitand. 21Paşê Harûn sersîng û pîlê r'astê hilda çawa dîyarîya h'ejandinê li ber Xudan h'ejand, çawa ku Mûsa e'mir kiribû.

22Harûn destêd xwe bilind kirin berbir'î cime'tê bû, dua li wan kir. Pey dîyarîya paqijbûnê, dîyarîya t'evayîşewatê û dîyarîya heleqetîyêr'a peya bû. 23Mûsa û Harûn k'etine Konê Civînê û ji wir derk'etin dua li cime'tê kirin. R'ûmeta Xudan t'emamîya cime'têva xuya bû+. 24Hingê ji Xudan agir derk'et, dîyarîya t'evayîşewatê û bezê li ser gorîgehê şewitand, cime'tê ku ev yek dît şabûna kire qar'în û dever'ûya k'etin+.

10

Gunê Nadab û Abîhû

10^1Kur'êd Harûn, Nadab û Abîhû her yekî agirdanga xwe hilda, agir kirinê, bixûr kirine ser û li ber Xudan şaş agir dan, ku ev ne li gora qirara Xudan bû+. 2Û ji Xudan agir derk'et, wan xist û ew li ber Xudan mirin+. 3Wî çaxî Mûsa gote Harûn: «Ay bona çi Xudan xeberda û got:

‹Ezê nava yêd nêzîkî min dibin pîroz bim
û li ber t'emamîya cime'tê bême pesindayînê›».

Harûn xwe ker' kir+.

4Hingê Mûsa gazî Mîşaêl û Elsafanê kur'êd Ûzîêlê apê Harûn kirin û gote wan: «Her'in birayêd xwe ji ber pîrozgehê hildin bibin ji zomê derxin»+. 5Ew çûn, çawa ku Mûsa gotibû ewana kirasêd wanva ji zomê derxistin. 6Mûsa gote Harûn û kur'êd wî Êlazar û Ît'amar: «P'or'ê serê xwe ser xweda neynin û k'incê xwe neqelêşin, wekî nemirin û xezeba Xudan neyê serê t'emamîya civînê. Lê bira birayêd we, usa jî t'emamîya mala Îsraêl li ser wan bigirîn, k'îjan ku Xudan şewitandin+. 7Hûn ji derê Konê Civînê dernek'evin ku nemirin, çimkî r'ûnê Xudanî r'ûnkirinê li ser we ye». Wana jî anegorî gotina Mûsa kir+.

Qanûna bona k'ahîna hindava şerab-araqêda

8Xudan Harûnr'a xeberda û got: 9«Gava tu yan kur'êd te bik'evine Konê Civînê, şerab-araqê venexwin ku nemirin. Nava nisilêd weda ev yek qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be,+
10wekî firqîya pîroz û nepîroz yan paqij û nepaqij ji hev derxin+
11û wan h'emû qeyde-qanûna li zar'êd Îsraêl hîn kin, k'îjanêd ku Xudan bi destê Mûsa e'mir li wan kirîye».

Qanûna bona xwarina k'ahîna

12Mûsa gote Harûn û kur'êd wîye mayî, Êlazar û Ît'amar: «Ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayî, dîyarîya nanî hildin û hinda gorîgehê bê hevîrtir'şk bixwin. Çimkî eva ya here pîroz e. 13Ewî li cîyê pîroz bixwin, eva p'ara te û p'ara kur'êd te ye, ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayî, çimkî minr'a aha hatîye e'mir kirinê+. 14Sersîngê dîyarîya h'ejandinê û pîlê dîyarîya berbir'îkirinê tu cîkî li paqij t'evî kur' û qîzêd xwe bixwe. Çimkî evana ji qurbanêd dîyarîyêd heleqetîyê ne, alîyê zar'êd Îsraêlda dayî, ew p'ara te û kur'êd te ne. 15Pîlê dîyarîya berbir'îkirinê û sersîngê dîyarîya h'ejandinê t'evî bezê dîyarîya şewatê bira bînin li ber Xudan bih'ejînin, çawa dîyarîya h'ejandinê. Û bira eva bi qeyde-qanûna h'eta-h'etayê p'ara te û kur'êd te be, çawa ku Xudan e'mir kir».

16Û Mûsa nêrîyê dîyarîya paqijbûnê ger'îya, lê ew îdî şewitandî bû, ewî hingê hêrsa xwe li kur'êd Harûne mayî Êlazar û Ît'amar r'akir û gote wan:+
17«We çima dîyarîya paqijbûnê li cîyê pîrozda nexwarîye? Ne eva ya here pîroz e? Wer'a hatîye dayînê ku gune ji ser civînê bidine hildanê û li ber Xudan k'ewandinê bona wan bikin. 18Awa xûna wê nek'etîye pîrozgehê, ku we gerekê ew qurban li cîyê pîrozda bixwara, çawa min e'mir li we kiribû»+. 19Hingê Harûn li Mûsa veger'and û gotê: «Awa îro wana dîyarîya paqijbûna xwe û dîyarîya t'evayîşewata xwe li ber Xudan dan, ev yek ku hate serê min, heger îro min dîyarîya paqijbûnê bixwara, gelo wê li Xudan xweş bihata?» 20Mûsa ev yek bihîst û li wî xweş hat.

11

H'eywanêd h'elal û ne h'elal

11^1•Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û gote wan: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeberdin û bêjine wan: ‹Vane ew h'emû h'eywanêd li ser e'rdê ji k'îjana hûn dikarin bixwin,+
3her h'eywanê dusimî û simvekirî ku dik'ayên bixwin. 4Lê ji yêd dik'ayên yan yêd simvekirî, gerekê vana nexwin, deve, r'ast e dik'ayê, lê ne simvekirî ye, ew bona we ne h'elal be. 5Qotik r'ast e dik'ayê lê ne simvekirî ye, ew bona we ne h'elal be. 6K'êvrûşk r'ast e dik'ayê lê ne simvekirî ye, ew bona we ne h'elal be. 7Beraz r'ast e simqelişî û simvekirî ye, lê ku nak'ayê ew bona we ne h'elal be. 8Goştê wan nexwin, cendekêd wan nek'evin, ew bona we ne h'elal bin.

9Ji h'emû h'eywanêd nava avada, awa gotî h'emû h'eywanêd nava be'ra û ç'emada ku xweyîmil û xweyîpaç' in bixwin. 10Lê ew h'emûyêd ku be'ra û ç'emada ye bê mil û bê paç'e ji her h'eywanêd avada dişûlike ew bona we h'eram bin. 11Ewana bona we h'eram bin, goştê wan nexwin û ji cendekêd wan zivêr bin. 12H'emû h'eywanêd ku avêda ne bê mil û bê paç' bona we h'eram bin.

13Ji nava teyreda jî ji van zivêr bin û nexwin, ew h'eram in: Teyr, teyrê bazî, teyrê be'rê, 14qûş û bawîkê her cûr'êd wanva, 15her qar'qar' cûr'êd wanva, 16deveqûş, bûmê şevê, me'sîgir û qerqe her cûr'êd wanva, 17kundê korî biç'ûk, qazê me'sîya, kundê korî mezin, 18kundê korî sipî, pêlîkan, qirqê Misirê, 19leglegê, quling cûr'êd wanva, pûpû, baç'ermok.

20Her mêş-morêd xweyîp'er'e ku li ser çar niga diçin, bona we h'eram bin. 21Lê van h'emû mêş-morêd xweyî p'er'e ku li ser çar niga diçin bixwin, k'îjan ku fêza çokada hêt hene bona banzdana li ser e'rdê. 22Ji van hûn dikarin bixwin: Kulî her cûr'êd wanva, hespê gîhê her cûr'êd wanva, ç'ir'îk her cûr'êd wanva, sîyarê bûkê her cûr'êd wanva+. 23Lê mêş-morêd xweyîp'er'e mayîne çarnigî, bona we h'eram bin.

24Pê wan hûnê bih'er'imin, her kesê ku li cendekêd wan k'eve, h'eta êvarê ne paqij be. 25Her kesê ku ji wan cendekekî hilde bira k'incê xwe bişo û h'eta êvarê ne paqij be+. 26Her h'eywanêd simvekirî lê ne simqelişîne û nak'ayên ew bona we h'eram bin, her kesê ku li wan k'eve ne paqij be. 27Her h'eywanêd çarnigîye ku li ser lepê xwe diger'in ew bona we h'eram bin, her kesê ku li cendekêd wan k'eve, h'eta êvarê nepaqij be. 28Her kesê ku cendekêd wan hilde, bira k'incê xwe bişo û h'eta êvarê ne paqij be. Ew bona we h'eram in.

29Ev in ew h'eywanêd ku li ser e'rdê dişûlikin, k'îjanêd ku bona we h'eram bin: Mişkê kor, mişk, me'regîsk her cûr'êd wanva, 30me'regîskê lepikî, tîmsah, makeme'r, qûmqûmok, me'regîskê r'eng-r'engî. 31Ev in bona we h'eram, ji wan h'emû şûlikîya, her kesê ku cendekêd wane kuştî k'eve, h'eta êvarê ne paqij be. 32Kuştîkî ji wan li ser çi tiştîda ku bik'eve, heger tiştekî darîn be, yan k'inc be, yan ç'erm, yan t'êr', yan tiştekî ku bona şixul bik'ar tînin dih'er'imîne, wan bikine avê, h'eta êvarê ne paqij be, pey vê yekêr'a paqij be+. 33Heger ji van r'e'wira yek bik'eve nava derdaneke axîn, çi tişt ku wêda be ew h'eram dibe û ewê derdanê bişkênin+. 34Her tiştê xwarinêye ku ava ji vê derdanê bipeke wê, ewê bih'er'ime û usa jî her tiştêd vexwarinêye ku pê vê derdanê vexwin dih'er'ime. 35Her tiştêd ku beret'ê van r'e'wira lêk'evin wê bih'er'imin, heger tendûr be yan bexîr be gerekê bê hilşandinê, evana h'er'imîne û bona we evana ne paqij bin. 36T'enê kanî û h'ewzê avê paqij dimînin, lê yê ku cendekê wan k'eve ew dih'er'ime. 37Heger beret'ê wan bik'eve li ser t'oximekî çandinê, ew paqij e. 38Lê gava av k'etibe li ser t'oxim û berat'ekî ji wan r'e'wira serda bik'eve, ew bona we h'eram be.

39Lê heger h'eywanekî ku tê xwarinê h'işk be, ewê ku li cendekê wî k'eve, h'eta êvarê ne paqij be+. 40Ewê ku ji wî cendekî bixwe, gerekê k'incêd xwe bişo û h'eta êvarê ne paqij be, usa jî ewê ku cendek hilde gerekê k'incêd xwe bişo, h'eta êvarê ne paqij be.

41Ji her şûlikîyê ku li ser e'rdê dişûlikin zivêr bin, wan gerekê nexwin. 42H'emû şûlikîyêd li ser e'rdêye ku dişûlikin, yêd li ser zik diçin, yan yêd ser çar niga, yan yêd pir'nig nexwin, çimkî ewe h'eram in. 43Hûn ji şûlikîyêd li ser e'rdê zivêr bin, pê wan xwe neh'er'imînin ku r'ûyê wanda hûn neh'er'imin. 44Çimkî ez Xudan Xwedêyê we me, awa nefsa xwe pîroz kin û pîroz bin, çimkî ezî pîroz im, nefsa xwe pê t'u şûlikîyê li ser e'rdê dilipite neh'er'imînin+. 45Çimkî ez Xudan im, ku min hûn ji e'rdê Misirê hevraz anîn, ku ez bibime Xwedêyê we. Awa pîroz bin, çimkî ezî pîroz im.

46Ev e qanûna hindava h'eywên, teyreda, h'emû h'eywanêd avêda dih'ejin û h'emû h'eywanêd ku li ser e'rdê dişûlikin, 47wekî firqîyê bikine nava h'elal û neh'elal û nava h'eywanê ku tê xwarinê û h'eywanê ku nayê xwarinê›»+.

12

Qanûna paqijaya k'ulfetê pey zar'anînêr'a

12^1Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Heger k'ulfet pê bimîne kur'ekî bîne, hingê ew h'eft r'oja nepaqij be, weke wan r'ojêd ku ew e'detê nexweşîya k'ulfetêda ye, ew nepaqij be+. 3Û r'oja h'eyşta kur'ik bê sinetkirinê+. 4K'ulfet jî gerekê sî û sê r'oja xwe xweyî ke, h'eta ji xûna xwe paqij be, t'u car tiştekî pîroz nek'eve, ne jî bik'eve pîrozgehê, h'eta r'ojêd paqijbûna wê xitim bin+. 5Lê heger qîzekê bîne, du h'eftîya nepaqij be weke e'detê nexweşîya xwe, şêst şeş r'oja xwe xweyî ke h'eta ji xûna xwe paqij be. 6Û gava ew r'ojêd paqijbûna bona kur' yan qîz anînê xitim bin, hingê bira ew berxeke yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê bîne û cûcûkeke kewê yan fatimokekê jî bona dîyarîya paqijbûnê bîne li ber derê Konê Civînê cem k'ahîn. 7Û k'ahîn van bîne li ber Xudan, k'ewandinê bona wê bike û ew ji kanîya xûnê paqij be. Ev e qanûna bona k'ulfeta kur' yan qîz anînê. 8Lê heger destê wêda t'une ku berxê bîne, hingê bira du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa bîne, yekê bona dîyarîya t'evayîşewatê, yekê jî bona dîyarîya paqijbûnê û k'ahîn bona wê k'ewandinê bike û ew paqij be›»+.

13

Qanûna k'ifşbûna nexweşîya k'otîbûn û gur'îbûnê

13^1Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 2«Heger ç'ermê bedena merivekî bide li ber gilêya, yan gir'a, yan r'îşîya û li ç'ermê bedenê bibe mîna p'izika k'otî[*], hingê gerekê wî bibine cem Harûnê k'ahîn yan k'ahînekî ji kur'êd wî. 3K'ahîn bira dîna xwe bide p'izika ç'ermê bedena wî, heger r'engê pir'ç'a li ser p'izikê sipî dike û p'izika ç'ermê bedenê k'ûr xuya dike, eva p'izika k'otî ye, k'ahîn vê yekê bibîne û wî merivî nepaqij e'lam ke+. 4Lê heger r'îşîyê ç'ermê bedena wî sipî ye, lê ç'ermda k'ûr neçûye û pir'ç' jî sipî nebûye, hingê bira k'ahîn h'eft r'oja yê xweyîp'izik başqe ke. 5Û r'oja h'efta k'ahîn bira dîna xwe bide wî, heger p'izik mîna xwe maye û li ser ç'erm bela nebûye, hingê k'ahîn bira cara duda jî wî başqe ke. 6Û r'oja h'efta k'ahîn bira dîsa lê binihêr'e, heger p'izik k'ewya ye û li ç'erm bela nebûye, bira k'ahîn wî paqij e'lam ke, eva gir' e. Bira ew meriv k'incê xwe bişo û wê paqij be+. 7Lê heger bona paqijbûnê xwe nîşanî k'ahîn ke û paşê gir' li ç'erm bela be, gerekê ew dîsa xwe nîşanî k'ahîn ke. 8K'ahîn dîna xwe bidê wekî gir' li ç'erm bela bûye, hingê k'ahîn dîsa wî nepaqij e'lam ke, ew p'izika k'otî ye.

9Heger li ser yekî p'izika k'otî hebe, gerekê wî bibine cem k'ahîn. 10Bira k'ahîn dîna xwe bidê, heger gilêya ser ç'erm sipî ye û pir'ç'a ser jî sipî bûye, gilêda jî goştê saxlem heye, 11eva k'otîbûna kevin e li ser ç'ermê bedana wî maye, bira k'ahîn wî nepaqij e'lam ke û wî başqe ke, çimkî ew nepaqij e. 12Û heger k'otîbûn li ç'erm bela bûye û t'emamîya ç'ermê nexweş ji sêrî h'eta niga, awa gotî li wan cîyêd ku ç'e'vê k'ahîn dibîne k'otîbûnê hilda ye, 13k'ahîn gava bibîne wekî k'otîbûnê temamîya bedena wî girtîye, hingê ew yê nexweş paqij e'lam ke, çimkî t'emamîya xweva sipî bûye, ew paqij e. 14Lê gava ser bedena wî goştê saxlem k'ifş be, ew nepaqij be. 15K'ahîn goştê saxlem ku bibîne wî merivî nepaqij e'lam ke. Goştê saxlem nepaqij e, ew k'otîbûn e. 16Lê heger goştê saxlem dîsa bê guhar'tinê sipî be, hingê ew meriv gerekê bê cem k'ahîn. 17Û k'ahîn bira dîna xwe bide wî, heger p'izika wî sipî bûye, hingê k'ahîn bira ewî xweyîp'izik paqij e'lam ke, ew paqij e.

18Heger ser ç'ermê yekî bide der û p'ak be, 19peyr'a dewsa derbûnê gilêya sipî, yan r'îşîya sore-sipî bimîne, gerekê ew xwe nîşanî k'ahîn ke. 20K'ahîn ku dîna xwe bidê, wekî r'îşî ç'ermda k'ûr çûye û pir'ç'a ser jî sipî bûye, k'ahîn wî nepaqij e'lam ke. Eva p'izika k'otî ye ji derbûnê bela bûye. 21Lê heger k'ahîn dîna xwe bidê wekî pir'ç'a ser ne sipî ye û ç'ermda jî k'ûr neçûye lê qarîya ye, hingê k'ahîn bira wî h'eft r'oja başqe ke. 22Û heger ew r'îşî li ç'erm bela be, hingê bira k'ahîn nepaqijîya wî e'lam ke, eva p'izika k'otî ye. 23Lê heger r'îşî cîyê xweda bimîne û bela nebe, eva dexme ye daye der, k'ahîn bira wî paqij e'lam ke.

24Yan heger ç'ermê bedena yekî bişewite û dewsa dexma şewatê r'îşîya sore-sipî yan xur'û sipî lê bide der, 25k'ahîn bira dîna xwe bidê, heger pir'ç'a li ser r'îşîyê r'engê xwe guhastîye sipî bûye û ç'ermda jî k'ûr çûye, eva îdî k'otîbûn e ji şewatê pêşda hatiye. Bira k'ahîn wî nepaqij e'lam ke, eva p'izika k'otî ye. 26Lê heger k'ahîn dîna xwe bidê, wekî pir'ç'a li ser r'îşîyê sipî nebûye û ç'ermda k'ûr neçûye, lê hinekî qarîya ye, hingê k'ahîn wî h'eft r'oja başqe ke. 27R'oja h'efta k'ahîn dîna xwe bidê, heger ewa li ç'erm bela bûye, hingê k'ahîn wî nepaqij e'lam ke, eva p'izika k'otî ye. 28Lê heger r'îşî di cîyê xweda maye û li ç'erm bela nebûye, hinekî qarîya ye, eva gilêya şewatê ye. K'ahîn bira wî paqij e'lam ke, çimkî eva hewa şewatê ye.

29Heger p'izik li serî yan çena mêrekî yan jinekêda derê, 30bira k'ahîn dîna xwe bide wê p'izikê, heger ewa ç'ermda k'ûr k'ifş dibe û pir'ç'a ser jî zirav û zer e, hingê bira k'ahîn wan nepaqij e'lam ke. Eva gewrika k'otîyê ye li sêrî yan çenê daye der. 31Lê heger k'ahîn dîna xwe bide p'izika gewrikê wekî ew ç'ermda k'ûr neçûye, lê pir'ç'a r'eş jî li ser t'une, hingê k'ahîn bira ewî ku p'izika gewrikê lê derk'etîye h'eft r'oja başqe ke. 32R'oja h'efta bira k'ahîn dîna xwe bide gewrikê, heger gewrik bela nebûye û pir'ç'a zer ser t'une, gewrik jî ç'ermda k'ûr neçûye, 33hingê bira ew meriva pir'ç'a dora gewrikê kur' ke, lê ya li ser gewrikê kur' neke û k'ahîn cara duda evî merivî h'eft r'oja başqe ke. 34R'oja h'efta k'ahîn dîna xwe bide gewrikê, heger gewrik li ç'erm bela nebûye û ç'ermda jî k'ûr neçûye, hingê k'ahîn bira paqijîya wî e'lam ke, ew jî k'incêd xwe bişo û paqij be+. 35Lê heger pey paqijbûnêr'a gewrik li ç'ermê wî bela be, 36bira k'ahîn dîna xwe bidê, heger gewrik li ç'erm bela bûye, hingê k'ahîn bira îdî pir'ç'a zer neger'e, ew ne paqij e. 37Lê belê heger gewrik mîna xwe maye û pir'ç'a r'eş lê derk'etîye, ku usa ye gewrik qenc bûye, ew paqij e, k'ahîn wî paqij e'lam ke.

38Lê heger li ser ç'ermê mêrekî yan jinekê r'îşî, awa gotî r'îşîyêd sipî lê p'eyde bin, 39hingê k'ahîn bira lê binihêr'e, heger r'îşîyêd li ser ç'ermê bedena wan sipîç'olkî ne, ew gir' e li ç'erm bela bûye, ew paqij e.

40Heger p'or'ê serê yekî biware, eva warandin e, ew paqij e. 41Lê heger p'or'ê serê wî ne'tikêda biware eva k'eçelbûn e, ew paqij e. 42Lê heger cîyê waryayî yan k'eçel p'izikeke p'îse sore-sipî hebe, eva p'izika k'otî ye, cîyê warîyayî yan k'eçelda daye der. 43Hingê k'ahîn bira dîna xwe bidê heger p'izika cîyê warîyayî û k'eçelda hinekî sor-sipî ye û mîna wê p'izika k'otî ye li ser ç'ermê bedenê xuya dike, 44eva meriva p'izika k'otî ye, nepaqij e, k'ahîn e'se nepaqijîya wî e'lam ke, p'izika p'îs li serê wî derk'etîye.

45Ewî xweyîp'izika k'otî gerekê k'incêd wî p'izinî bin, p'or'ê sêrî serda hatî û devê wî nixamtî be: ‹Ne paqij im! Ne paqij im!› bike gazî. 46H'eta ku p'izik ser wî hebe ew nepaqij bê h'esabê. Ew ne paqij e, ew t'enê gerekê bimîne û cîyê mayîna wî ji zomê der be+.

Qanûna bona k'efikîyê

47Heger k'efik li ser k'incekê k'ifş be, li ser k'inca hirî yan k'inca k'itan, 48p'arç'e yan tiştekî hûnandî ji hirîyê yan k'itan çêkirî, yan li ser ç'erm, yan jî li ser tiştekî pê ç'erm çêkirî be, 49yan heger lek'e li ser k'inc yan ç'erm, yan li ser p'arç'e yan li ser tiştekî hûnandî, yan jî li ser tiştekî ji ç'erm k'esk yan sor lêxe, eva k'efikîbûn e, gerekê nîşanî k'ahîn kin. 50K'ahîn bira dîna xwe bide lek'ê û wî tiştî k'îjan ku ji k'efikîyê lewit'îye h'eft r'oja başqe ke. 51Û r'oja h'efta k'ahîn bira dîna xwe bide wî tiştê lewit'î, heger lek'e li wî k'incî bela bûye, heger p'arç'e be, yan tiştekî hûnandî, yan ç'erm, yan jî tiştekî ku bi ç'erm çêkirî be, ku usa ye eva k'efikîbûna ji hevhildanê ye, ev nepaqij in. 52Ew gerekê wî k'incî, yan p'arç'e, yan tiştekî hûnandî ji hirîyê yan k'itan çêkirî, yan tiştekî ku ji ç'erm çêkirî be, li ser k'îjanî eva lek'a hebe bişewitîne, çimkî eva k'efikaya ji hevhildanê ye, gerekê ew ser agir bê şewitandinê. 53Lê heger k'ahîn dîna xwe bidê wekî k'efik li wî k'incî, yan p'arç'e yan tiştekî hûnandî, yan li tiştekî bi ç'erm çêkirî bela nebûye, 54hingê k'ahîn bira e'mir ke, ku wî tiştê lewit'î bişon û h'eft r'oja dîsa wî başqe xwey ke. 55Gava k'ahîn pey şûştina wî tiştîr'a dîna xwe bidê, heger k'efikê r'engê xwe neguhastîye û ew k'efik bela jî nebûye, ew dîsa nepaqij e, wî tiştî ser êgir bişewitînî, eva k'efikîbûn e xwe avîtîye r'û yan jî r'ûyê vajî. 56Û heger k'ahîn dîna xwe bidê, wekî pey şûştinêr'a lek'e qarîya ye, hingê k'ahîn bira wî cîyî ji wî k'incî, yan ji wî ç'ermî, yan ji wî p'arç'eyî, yan ji wî tiştê hûnandî biqelêşe. 57Lê wekî ew dîsa li ser wî k'incî, yan p'arç'eyî, yan tiştekî hûnandî, yan tiştekî ji ç'erm çêkirî k'ifş be, eva k'efika ji hevhildanê ye, wî tiştê lek'e ser bişewitîne. 58Lê heger ew k'inc, yan p'arç'e, yan tiştekî hûnandî, yan tiştekî ji ç'erm çêkirî pey şûştinêr'a lek'e jê her'e, bira ew dîsa bê şûştinê û wê paqij be». 59Ev e qanûna bona k'efikîbûnê, ya ku li ser k'inca hirî yan k'itanî, yan p'arç'e, yan tiştekî hûnandî, yan li ser her tiştê ji ç'erm çêkirî dertê, ku ew paqij yan nepaqij bêne e'lam kirinê.

14

Qanûna paqijbûnê

14^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Qanûna yê ji k'otîbûnê paqijbûyî ev e: Wê r'oja paqijbûyî gerekê wî bibine cem k'ahîn+. 3K'ahîn ji zomê derk'eve û k'ahîn gava bibîne ku va ye yê k'otî ji k'otîbûna xwe qenc bûye, 4hingê k'ahîn bira e'mir ke, bona merivê ku gere bê paqijkirinê du teyredeyêd h'elal bi saxî, dara erzê, r'îsê sorê gevez û zoxa hûsopê bînin,+
5k'ahîn e'mir ke ku teyredekî ser ava ji ç'e'vkanîyêye derdana axînda bê serjêkirinê. 6Paşê ew wê teyreda dudaye sax t'evî dara erzê, r'îsê sorê gevez û zoxa hûsopê hilde. Vana t'evî teyreda sax, xûna wê teyredêda ke, ya ku li ser ava ji ç'e'vkanîyêda hate serjêkirinê. 7H'eft cara bir'eşîne li ser yê ku gere ji k'otîbûnê bê paqijkirinê, wî paqij e'lam ke û teyreda sax ber'de çolê+. 8Ew merivê ku paqij dibe bira k'incêd xwe bişo, pir'ç'a ser xwe hilde, avê li xwe ke û wê paqij be. Pey vê yekêr'a bik'eve zomê û h'eft r'oja nek'eve konê xwe+. 9R'oja h'efta dîsa h'emû p'or'ê xwe kur' ke, p'or'ê serê xwe, r'ûdana xwe, birîyêd xwe, awa gotî h'emû pir'ç'a ser xwe hilde û k'incêd xwe bişo, avê xwe ke paqij be. 10Û r'oja h'eyşta du berxêd nêre bêqusûr, berxeke mêye yeksalîye bêqusûr û bona dîyarîya nanî ji dehe p'ara sê p'ar[*] arê xas r'ûnda stirayî û logek[*] jî r'ûn bira hilde, 11k'ahînê ku paqij dike, merivê paqij dibe dîyarîyava li ber Xudan ber derê Konê Civînê bide sekinandinê. 12Û k'ahîn berxekê hilde bona dîyarîya bervadayînê bide, wî r'ûnê[*] derdanêda jî hilde, vana li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejê bih'ejîne. 13Berxê jî li wî cîyî serjêke, k'îderê dîyarîya paqijbûnê û dîyarîya t'evayîşewatê têne serjêkirinê, di cîyê pîrozda, çimkî dîyarîya paqijbûnê mîna dîyarîya bervadayînê k'ahînr'a dik'eve. Eva ya here pîroz e+. 14K'ahîn ji xûna dîyarîya bervadayînê hilde û gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê+. 15Û k'ahîn ji wî r'ûnê derdanêda hilde bike li ser k'efa destê xweyî ç'epê. 16Û k'ahîn t'ilîya xweye r'astê, wî r'ûnê destê xweyî ç'epêda ke û pê t'ilîya xwe ewî r'ûnî h'eft cara li ber Xudan bir'eşîne. 17K'ahîn ji wî r'ûnê destê wîda mayî, gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê, li ser xûna dîyarîya bervadayînê xe. 18Paşê k'ahîn wî r'ûnê destê wîda mayî bike ser serê merivê ku paqij dibe û bona wî li ber Xudan k'ewandinê bike. 19K'ahîn dîyarîya paqijbûnê bide û bona merivê ji nepaqijîya xwe ku paqij dibe k'ewandinê bike, paşê dîyarîya t'evayîşewatê serjêke. 20Hingê k'ahîn dîyarîya t'evayîşewatê û dîyarîya nanî dayne li ser gorîgehê. K'ahîn bona wî k'ewandinê bike û ewê bibe paqij.

21Lê heger ew k'esîb e, destê wîda t'une haqas tişt bide, hingê bira ew bona gunek'ewandina xwe berxekê çawa dîyarîya bervadayînê bide ku bê h'ejandinê. Usa jî bona dîyarîya nanî ji dehe p'ara p'arek[*] arê xasî r'ûnda stirayî û logek[*] r'ûn, 22du fatimoka, yan jî du cûcûkêd kewa, ji van k'îjan ku dik'evine dêst, yek ji van bona dîyarîya bervadayînê be, yek jî bona dîyarîya t'evayîşewatê. 23Û r'oja h'eyşta ew bona paqijbûna xwe vana bîne cem k'ahîn, li ber derê Konê Civînê ber Xudan. 24Û k'ahîn berxa dîyarîya bervadayînê û wê derdana r'ûn hilde, vana li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê bih'ejîne. 25Paşê k'ahîn berxa dîyarîya bervadayînê serjêke û ji xûna berxa dîyarîya bervadayînê hilde gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê+. 26K'ahîn ji wî r'ûnî bike k'efa destê xweyî ç'epê 27û pê t'ilîya xweye r'astê k'ahîn ji wî r'ûnê destê xweyî ç'epêda ke, h'eft cara li ber Xudan bir'eşîne. 28Û k'ahîn ji wî r'ûnê destê xweda gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê, li ser xûna dîyarîya bervadayînê xe. 29Lê ew r'ûnê destê k'ahînda mayî bira ew li ber Xudan bike li ser serê merivê ku paqij dibe û bona wî k'ewandinê bike. 30Û ji fatimoka yan cûcûkêd kewa yekî, k'îjan ku bik'eve dêst, 31k'îjan ku k'ete dêst, yekê bona dîyarîya paqijbûnê yekê jî bona dîyarîya t'evayîşewatê t'evî dîyarîya nanî bide. Û k'ahîn bona merivê paqij dibe k'ewandinê bike li ber Xudan». 32Ev e qanûna bona nexweşêd p'izika k'otî û bona paqijbûna ewêd ku destê wanda t'une.

Qenckirina k'efika malê

33Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 34«Gava hûn bik'evine wî welatê Kenanê, k'îjanî ku ez çawa milk' didime we û ez pê k'efikîyê belayê bînime serê mala welatê milk'ê weda, 35hingê xweyê malê gerekê her'e guhê k'ahîn pêxe û bêjê: ‹Mala xweda ez çawa bêjî k'efikîyê k'ifş dikim›. 36K'ahîn e'mir ke ku malê vala kin, hê berî ku ew bik'eve malê ku k'efikîyê bibîne, wekî her tiştêd malda tiştek nepaqij h'esab nebe. Pey vê yekêr'a k'ahîn bik'evê dîna xwe bide malê. 37Heger ew dîna xwe bide k'efikê û bibîne, wekî k'efikê r'engê k'esk yan sorda xwe avîtîye dîwarêd malê k'ûrda çûne û ew ji r'ûyê dîwêr k'ûr k'ifş dikin, 38hingê k'ahîn ji malê derk'eve li ber derê malê û h'eft r'oja malê k'ilît ke. 39R'oja h'efta k'ahîn dîsa bê dîna xwe bidê, heger k'efik li dîwarêd wê malê bela bûye, 40hingê k'ahîn e'mir ke, ku wan kevirêd k'efikê xwe avîtîyê derxin û bavêjine ji bajêr der cîkî ne paqij. 41Malê hindur'va her çar alîya bide t'er'işandinê û xwelîya t'er'işandî jî bir'êjine ji bajêr der cîkî ne paqij. 42Paşê kevirne din hildin daynine dewsa wan kevira û xwelîke din hildin dîwêr sîwax kin.

43Lê heger pey kevirderxistinêr'a, malt'er'işandin û sîwaxkirinêr'a k'efik dîsa xwe bavêje malê k'ifş be, 44hingê k'ahîn bira bê dîna xwe bidê, heger k'efik li malê bela bûye, eva îdî k'efika ji hevhildanê ye malda, ew ne paqij e. 45Gerekê ew mal bê xirabkirinê, kevirêd wê, darêd wê û h'emû xwelîya wê ji bajêr der bê derxistin û avîtinê cîkî ne paqij. 46Û k'îjan jî wan r'ojêd ew mal k'ilîtkirî bik'eve wê malê, h'eta êvarê ne paqij be. 47Û k'îjan wê malêda r'adizê gerekê k'incêd xwe bişo, usa jî yê wê malêda nan dixwe gerekê k'incêd xwe bişo+.

48Lê gava k'ahîn bê dîna xwe bidê wekî pey malsîwaxkirinêr'a k'efik li malê bela nebûye, hingê k'ahîn wê malê paqij e'lam ke, çimkî k'efik derbaz bûye. 49Û bona paqijbûna wê malê, k'ahîn du teyreda, dara erzê, r'îsê sorê gevez û zoxa hûsopê hilde,+
50teyredekî ser ava ji ç'e'vkanîyêye derdana axînda serjêke. 51Dara erzê, zoxa hûsopê û r'îsê sorê gevez t'evî teyreda sax hilde, vana xûna wê teyreda serjêkirî û ava ç'e'vkanîyêda ke û h'eft cara li malê bir'eşîne. 52Malê pê xûna teyreda serjêkirî, pê wê ava ç'e'vkanîyê û pê teyreda sax, t'evî dara erzê, zoxa hûsopê û r'îsê sorê gevez paqij ke. 53Lê teyreda sax ji bajêr der deştêda ber'de, bona wê malê k'ewandinê bike û wê paqij be».

54Ev e qanûna her p'izika k'otî û gewrêkê, 55yan k'efikîya li ser k'inca yan li malê, 56usa jî ya gilê, gir' û r'îşîya. 57Ev e hînkirina bona qanûna ji k'otîbûn û k'efikîyê paqijbûnê yan ne paqijbûnê+.

15

Qanûna nepaqijîya qalibê însên û paqijbûna wî

15^1Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeberdin û bêjine wan: ‹Heger bedena yekî ser gemarê vebe, ev gemarjêçûyîna wî nepaqij e. 3Nepaqijîya wî dema gemarjêçûyîna wîda eva be: Gava ji bedena wî gemar jê her'e yan jî bedena wî ji gemarê bê bir'înê, eva nepaqijaya wî ye. 4Ew nivîna ku gemarjêçûyî bik'evê, ew nepaqij e, li ser çi tiştî jî ku r'ûnî ew nepaqij e. 5Ew kesê ku nivîna wî k'eve, gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be+. 6Ew kesê ku li ser wî tiştî r'ûnî, li ser k'îjanî gemarjêçûyî r'ûniştibe, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 7Ew kesê ku bedena gemarjêçûyî k'eve, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 8Heger gemarjêçûyî t'ûyî li ser kesekî paqij ke, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 9Ew zînê ku yê gemarjêçûyî li ser r'ûnî, ew nepaqij be. 10Ew kesê ku tiştekî bin wî k'eve, h'eta êvarê nepaqij be û ew kesê wan tişta hilde, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 11Û ew kesê ku gemarjêçûyî destneşûştî lêk'eve, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 12Ew derdana axîn, k'îjan ku gemarjêçûyî lêk'eve gerekê bê şkênandinê, lê derdana darîn gerekê pê avê bê şûştinê+.

13Lê gava gemarjêçûyî ji gemarê xilaz be, ew gerekê bona paqijbûna xwe h'eft r'oja xwer'a bijmire, k'incêd xwe bişo û bedena xwe jî pê ava ç'e'vkanîyê bişo û wê bibe paqij. 14Û r'oja h'eyşta ew gerekê bona xwe du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa hilde li ber Xudan ber derê Konê Civînê bisekine û vana bide k'ahîn+. 15K'ahîn ji van yekê bike dîyarîya paqijbûnê, yekê jî bike dîyarîya t'evayîşewatê û k'ahîn bona gemarjêçûyîna wî k'ewandinê bike li ber Xudan.

16Heger t'oximê mêrekî jê her'e, ew gerekê bedena xwe pêva pê avê bişo û h'eta êvarê ew nepaqij be+. 17Û ew t'oximê jêçûyî çi k'incî yan çi ç'ermî k'eve, ew gerekê pê avê bê şûştinê û h'eta êvarê nepaqij be. 18Heger mêr serê xwe k'ulfetêr'a dayne û t'oxim jê her'e, ewana gerekê pê avê xwe bişon û h'eta êvarê ne paqij bin.

19Heger k'ulfetek pişta wê vebe û xûn jê her'e, gerekê h'eft r'oja ewa nava kirasada xwe xweyî ke û her kesê ku wê k'eve, h'eta êvarê ne paqij be+. 20H'emû wextê nava kirasada ewa li ser çi p'alde ew tişt ne paqij be û li ser çi tiştî jî ku r'ûnî, ew tişt ne paqij be. 21Her kesê ku nivîna wê k'eve, gerekê k'incê xwe bişo, xwe jî pê avê bişo û h'eta êvarê nepaqij be. 22Û ew kesê ku li wî tiştî k'eve li ser çi ewa r'ûniştî ye, gerekê k'incê xwe bişo, xwe jî pê avê bişo û h'eta êvarê nepaqij be. 23Ew kesê ku tiştekî nivîna wê yan jî wî tiştî k'eve li ser çi ewa r'ûdinê, h'eta êvarê nepaqij be. 24Heger mêr serê xwe wêr'a dayne, ew xwe dilewit'îne, h'eft r'oja ew nepaqij be û li ser çi nivînê ew p'alde ew nepaqij be+.

25Heger k'ulfetek ne wextê xweda gelek r'oja xûnê bibîne, yan jî ji çapê der kirasa bibîne, ew h'emû r'ojêd nepaqijaya wê gerekê mîna wan r'ojêd piştvebûna wê bin, ewa nepaqij e+. 26Li ser çi nivînê ew p'alde, di nava wan r'ojêd ku ew xûnê dibîne, mîna nivîna piştvebûna wê nepaqij be û li ser çi tiştî ku ew r'ûnê, mîna nepaqijîya piştvebûna wê nepaqij be. 27Û her kesê ku li wan tişta k'eve, wê nepaqij be, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 28Lê gava ew ji gemarê bê bir'înê, hingê gerekê ewa h'eft r'oja xwer'a h'esab ke û paşê paqij bê h'esabê. 29R'oja h'eyşta eva du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa xwer'a hilde û vana bîne cem k'ahîn li ber derê Konê Civînê+. 30K'ahîn yekê bike dîyarîya paqijbûnê û yekê jî bike dîyarîya t'evayîşewatê, k'ahîn k'ewandinê li ber Xudan bike bona paqijbûna ji gemara wê.

31Bi vî awayî zar'êd Îsraêl ji nepaqijaya wan xwey kin, wekî Konê minî Şe'detîyêyî nava xweda neh'er'imînin, nava nepaqijaya xweda nemirin›»+. 32Ev e qanûna bona yê gemar jê diçe, usa jî bona nepaqijê ku t'oxim jê dertê 33û nexweşa ku ser kirasa vedibe, mêr yan k'ulfeta gemar ji wan diçe û mêrê ku serê xwe t'evî k'ulfeta nepaqij datîne.

16

R'oja salêye k'ewandinê

16^1Xudan pey mirina her du kur'êd Harûnr'a, yêd ku ber Xudan sekinîn û mirin, Mûsar'a xeberda+. 2Xudan gote Mûsa: «Bêje birê xwe Harûn, ku her gav nek'eve cîyê pîroz pişt p'er'dê, li ber qalp'axê baxşandinêyî li ser sindoqê ku nemire. Çimkî ezê nava e'wrda li ser qalp'axê baxşandinê k'ifş bim+. 3Awa pê çi Harûn dikare bik'eve di cîyê pîroz: Pê canegakî bona dîyarîya paqijbûnê û pê beranekî bona dîyarîya t'evayîşewatê. 4Kirasê k'itanîyî pîroz gerekê li xwe ke û hevalkirasê k'itanî li wî be, benpişta k'itanî bide pişta xwe û p'ap'axê k'itanî bide serê xwe. Evana k'incêd pîroz in, gerekê xwe pê avê bişo û paşê van k'inca li xwe ke+. 5Û ji civîna zar'êd Îsraêl jî du nêrîya hilde bona dîyarîya paqijbûnê û beranekî jî bona dîyarîya t'evayîşewatê.

6Harûn wî canegayê dîyarîya paqijbûnê bona xwe bide û k'ewandinê bona xwe û mala xwe bike. 7Û du nêrîya hilde li ber Xudan li ber derê Konê Civînê bide sekinandinê. 8Hingê Harûn li ser wan her du nêrîya p'eşk bavêje, p'eşkekê bona Xudan, yekê jî bona azaberdana[*] nêrî. 9Û Harûn wî nêrîyê ku bi p'eşkavîtinê Xudanr'a k'et, bike dîyarîya paqijbûnê. 10Lê ew nêrîyê ku p'eşk jêr'a k'et bê azakirinê, wî li ber Xudan sax bide sekinandinê ku bi wî k'ewandin bê kirinê û wî aza ber'dî ber'îyê.

11Û Harûn wî canegayê dîyarîya paqijbûnê bona xwe bide, k'ewandinê bona xwe û mala xwe bike û canegayê dîyarîya paqijbûna xwe serjêke. 12Paşê ji ser wê gorîgeha li ber Xudan agirdangê t'ijî k'ûra agir ke û du k'ulm t'ijî bixûra bînxweşe hûrlêdayî ke, bibe pişt p'er'dê. 13Bixûrê li ber Xudan bike li ser wî agirî, hingê dûyê bixûrê wê li ser qalp'axê baxşandinêyî li ser devê Sindoqa Şe'detîyê bigire, wekî ew nemire+. 14Û xûna wî canegayî hilde pê t'ilîya xwe alîyê r'ohilatêva bir'eşîne li ser qalp'axê baxşandinê, h'eft cara pê t'ilîya xwe xûnê bir'eşîne li ber qalp'axê baxşandinê.

15Paşê nêrîyê dîyarîya paqijbûnê ji ber gunê cime'têva serjêke û xûna wî bibe pişt p'er'dê, pê xûna wî jî usa bike, çawa pê xûna canega kir, wê bir'eşîne li ser qalp'axê baxşandinê û li ber qalp'axê baxşandinê. 16Û cîyê pîroz ji nepaqijî û h'emû neheqîyêd gunêd zar'êd Îsraêl paqij ke. Aha jî gerekê ew bona Konê Civînê bike ku cem wan nava nepaqijaya wanda ye. 17T'u kes gerekê Konê Civînêda t'unebe, gava ew bona k'ewandinê bik'eve cîyê pîroz h'eta ku ew derê. Bi vî awayî ew xwe mala xwe û t'emamîya civîna Îsraêl paqij ke. 18Paşê derê ber gorîgeha li ber Xudan û bona wê k'ewandinê bike û ji xûna canegê û nêrî her çar alîyava stirûyêd gorîgehê xe+
19û xûnê pê t'ilîya xwe h'eft cara bir'eşîne li ser gorîgehê û ji nepaqijayêd zar'êd Îsraêl wê paqij ke û pîroz ke.

20Bona cîyê pîroz, Konê Civînê û gorîgehê ku k'ewandinê bike xilaz ke, peyr'a bira nêrîyê sax bîne, 21Harûn bira her du destêd xwe dayne li ser serê nêrîyê sax û li ser wîda h'emû bêolîtîyêd zar'êd Îsraêl, h'emû neheqîyêd wan, h'emû gunêd wanva bide r'ûyê xwe. Û vana bide li serê nêrî, bi destê merivekî k'ifşkirî bişîne ber'îyê. 22Nêrî bira h'emû bêolîtîyêd wan li ser xwe bibe e'rdekî xikî-xwelî û ew nêrî li ber'îyê bê ber'dan+.

23Û pey vê yekêr'a Harûn bik'eve Konê Civînê, wan k'incêd k'itanî k'îjan ku ewî xwekirin k'ete cîyê pîroz, ji xwe bêxe û wan li wir bihêle+. 24Ew bedena xwe di cîkî pîroz pê avê bişo û k'incêd xwe li xwe ke, derk'eve dîyarîya xweye t'evayîşewatê û dîyarîya t'evayîşewatêye bona cime'tê bide, bi vî awayî bona xwe û cime'tê k'ewandinê bike. 25Bezê dîyarîya paqijbûnê jî li ser gorîgehê bişewitîne. 26Û ewê ku nêrîyê azadîyê dibe ber'dide, gerekê k'incê xwe bişo û bedena xwe jî pê avê bişo, paşê bik'eve zomê+. 27Lê wî canegayê bona dîyarîya paqijbûnê û nêrîyê bona dîyarîya paqijbûnê, xûna k'îjana bona k'ewandinê k'ete cîyê pîroz, gerekê vana ji zomê derxin û ç'ermêd wan, goştê wan û e'deba wan ser agir bişewitînin+. 28Ewê ku wan bişewitîne, gerekê k'incêd xwe bişo û bedena xwe jî pê avê bişo, paşê bik'eve zomê.

29Bira ev yek wer'a bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê, dehê meha h'eftada ta bin xwe bişkênin û t'u şixulî nekin, ne binelîyê welêt û nejî xerîbê ku nava weda dimîne+. 30Çimkî wê r'ojê k'ahînê bona we k'ewandinê bike ku we paqij ke, wekî hûn ji h'emû gunêd xwe li ber Xudan paqij bin. 31Eva bona we mîna r'ih'etîya r'oja şemîya be, qeyde-qanûnê h'eta-h'etayê ye, nefsa xwe ta kin xwe bişkênin. 32K'ewandinê gere ew serekk'ahîn bike, k'îjan ku hatîye r'ûnkirin û qewîn-qedîmkirinê, wekî dewsa bavê xwe k'ahîntîyê bike. Ew gere k'incêd k'itanî awa gotî k'incêd pîroz li xwe ke+
33û k'ewandinê bike bona cîyê herî pîroz, bona Konê Civînê û gorîgehê, usa jî bona k'ahîna û t'emamîya civîna mixulqetê. 34Ev yeka bona we bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê, salê carekê h'emû gunêd zar'êd Îsraêl bê k'ewandinê». Û Harûn usa kir, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû.

17

Qanûna h'eywan serjêkirinê

17^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî Harûn, kur'êd wî û h'emû zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan, ku ev e ew tiştê ku Xudan e'mir kir û got: 3‹heger ji mala Îsraêl kesek ga yan pêz yan bizinê zomêda serjêke, yan ji zomê der serjêke 4û neyne li ber derê Konê Civînê, li ber Konê Şe'detîya Xudan, ku Xudanr'a bike qurban, ew xûnê li ser wî merivî bê h'esabê, ewî xûn r'êtîye, ew meriva ji nava cime'ta xwe gerekê bê undakirinê. 5Ev yek bona wê yekê ye, ku zar'êd Îsraêl ew qurbanêd ku li çolê serjêdikin, Xudanr'a bînine li ber derê Konê Civînê cem k'ahîn, çawa dîyarîyêd heleqetîyê bona Xudan serjêkin+. 6Û k'ahîn xûnê bir'eşîne li ser gorîgeha Xudane li ber derê Konê Civînê û bez jî bona bînxweşîyê Xudanr'a bişewitîne+. 7Qurbanêd xwe jî ew îdî bira cinar'a nekin qurban, ku pey wan diçin bêe'silîyê dikin. Ev yeka nava nisilêd wanda bira bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê›+.

8Û bêje wan: ‹heger yekî ji mala Îsraêl yan jî xerîbekî ku nava wanda dimîne dîyarîya t'evayîşewatê yan qurbanê bike 9û neyne li ber derê Konê Civînê ku Xudanr'a bide, ew meriva ji nava cime'ta xwe bê undakirinê+.

Xûnxwarin qedexe ye

10Heger yekî ji mala Îsraêl, yan jî xerîbekî ku nava wanda dimîne xûna h'eywanekî bixwe, ezê berê xwe bidime ew kesê xûnxwar û wî ji nava cime'ta wî unda kim+. 11Çimkî e'mirê her bînberî xûnêda ye û min ew da we ku hûn pê wê li ser gorîgehê k'ewandinê bona e'mirê xwe bikin, çimkî xûn bona e'mir k'ewandinê dike+. 12Lema min gote zar'êd Îsraêl: «Ji we t'u kes xûnê nexwe, usa jî xerîbê ku nava weda dimîne xûnê nexwe». 13Heger kesekî ji zar'êd Îsraêl, yan jî xerîbekî ku nava wanda dimîne nêç'îrêda h'eywanekî yan teyredeke ku tê xwarinê bigire, gerekê bihêle xûn jê her'e û pê xwelîyê xûnê binixême+. 14Çimkî e'mirê her bînberî xûna wî ye, xûna wî e'mirê wî ye. Lema min gote zar'êd Îsraêl: «Xûna t'u bînberî nexwin, çimkî xûna her bînberî e'mirê wî ye, k'ê ku bixwe wê bê undakirinê». 15Û ew kesê ku mirar yan de'vexwarî bixwe, heger binelî be yan xerîb, gerekê k'incêd xwe bişo, pê avê xwe bişo û h'eta êvarê nepaqij be, paşê paqij bê h'esabê+. 16Lê heger ew k'incêd xwe neşo û xwe neşo, hingê ew gune dike stûyê xwe›».

18

Heleqetîya cî-nivînêye necayîz

18^1•Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Ez Xudan Xwedêyê we me. 3Mîna wan kirêd welatê Misirê, k'îjanîda ku hûn têda diman nekin, mîna wan kirêd welatê Kenanê, k'îjanî ku ezê we bibimê, nekin û li pey e'rf-e'detêd wan neçin+. 4Qirarêd min biqedînin û qeyde-qanûnêd min xwey kin pê wan her'in, ez Xudan Xwedêyê we me. 5Qeyde-qanûn û qirarêd min xwey kin, ew merivê ku biqedîne bi wan wê bijî, ez Xudan im+.

6T'u kes nêzîkî pismama xweye nêzîk nebe ku şerma wê veke, ez Xudan im. 7Şerma bavê xwe yan şerma dîya xwe venekî. Ewa dîya te ye şerma wê venekî. 8Şerma jinbava xwe venekî, ew şerma bavê te ye+. 9Şerma xûşka xwe, qîza bavê xwe, yan qîza dîya xwe, heger malda bûyî be yan derva şerma wan venekî+. 10Şerma qîza kur'ê xwe, yan şerma qîza qîza xwe venekî, çimkî ew şerma te ye. 11Şerma qîza jinbava xwe, ku ji bavê te bûye ew xûşka te ye, şerma wê venekî. 12Şerma met'a xwe venekî, çimkî ewa ji xûna bavê te ye. 13Şerma xatîya xwe venekî, çimkî ewa ji xûna dîya te ye. 14Şerma apê xwe venekî û nêzîkî jina wî nebî, ew jinapa te ye. 15Şerma bûka xwe venekî, ewa jina kur'ê te ye, şerma wê venekî+. 16Şerma jinbira xwe venekî, ew şerma birê te ye+. 17Şerma k'ulfetekê qîzêva venekî û qîza kur'ê wê yan qîza qîza wê nestînî ku şerma wan vekî, evana xûnek in, ev yeka k'irêtî ye+. 18Xûşkekê neynî li ser xûşkê saxîya wêda şerma wê vekî, bikî hêwî+.

19Nêzîkî k'ulfetê nebî ku şerma wê dema nepaqijaya wêda vekî, gava li ser kirasa vedibe+. 20Serê xwe jina t'u kesîr'a daneynî ku t'evî wê bih'er'imî+. 21Zar'êd xwe t'u car Moloxr'a[*] nekin qurban, navê Xwedêyê xwe bêhurmet nekin. Ez Xudan im. 22Serê xwe qisimê mêrar'a daneynî çawa mîna qisimê jinê, ev yek k'irêtî ye+. 23Serê xwe t'u h'eywanêr'a daneynî ku t'evî wê bih'er'imî û k'ulfet t'u car xwe nede li ber h'eywên ku h'eywan lêk'eve, ev yek k'irêtî ye+.

24Pê t'u tiştekî ji van xwe neh'er'imînin, çimkî pê van h'emû tişta wan mileta xwe h'er'imandine, k'îjana ku ezê ber'dimê wan ji ber we r'aqetînim. 25E'rd h'er'imî, ezê bela wî bînime serê wî, e'rdê jî me'dê xwe ji binelîyêd xwe li hev xist+. 26Lê hûn qeyde-qanûn û qirarêd min xwey kin û ji van k'irêtîya t'u tiştî nekin, ne yê binelî, ne jî xerîbê ku nava weda dimîne. 27Çimkî berî we, wan merivêd wî welatî ev h'emû h'eramî kirin û welat h'er'imî. 28Nebe ku welat me'dê xwe ji we jî li hev xe, gava hûn wî bih'er'imînin, çawa berî we me'dê wî ji wan mileta lihev k'et. 29Çimkî k'î ku ji van h'emû k'irêtîya yekî bike, xweyê van kira gerekê ji nava cime'ta xwe unda be. 30Awa t'emîyêd min xwey kin, wekî wan e'detêd k'irête ku berî we hatine kirinê hûn nekin û pê wan neh'er'imin. Ez Xudan Xwedêyê we me›».

19

Qeyde-qanûnêd heqî û pîrozîyê

19^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Pîroz bin, çimkî ez Xudan Xwedêyê we pîroz im+. 3Ji we her kes qedirê dê û bavê xwe bigire û r'ih'etîya şemîyêd min xwey kin, ez Xudan Xwedêyê we me+. 4Li p'ûta veneger'in û xwer'a xwedêyêd r'okirî çênekin, ez Xudan Xwedêyê we me+.

5Gava hûn Xudanr'a dîyarîya heleqetîyê bidin, usa bidin ku bê qebûlkirinê+. 6Wê r'oja ku we dîyarî da û r'ojtira dinda gerekê ew bê xwarinê û çi jî ma r'oja sisîya ew gerekê bê şewitandinê. 7Lê heger r'oja sisîya ji wê bê xwarinê ew h'eramî ye, nayê qebûlkirinê. 8K'î ku ji wê bixwe, ew gune dike stûyê xwe, çimkî ew tiştêd Xudane pîroz dih'er'imîne, ew kesa ji nava cime'ta xwe gerekê bê undakirinê.

9Gava hûn zevîya xwe bidirûn, devê zevîyê h'eta xilazîyê nedirûyî û simbilêd ji zevîya te k'etî berev nekî+. 10Tirîyêd xwe ku diçinî paşin nekî, tirîyêd ji destê te k'etî hilnede, wana yê k'esîb û xerîbr'a bihêle, ez Xudan Xwedêyê we me+. 11Dizîyê nekin, derewa nekin û hevdu nexapînin+. 12Pê navê min derew sond nexwin û navê Xwedê xwe bêhurmet nekin. Ez Xudan im+.

13Dilê kesekî neêşînî û t'alan nekî, heqê xebata p'aleyê te h'eta sibehê li cem te nemîne+. 14Nifir'a li yê ker' nekî, tiştekî nedî li ber nigê yê kor, lê ji Xwedêyê xwe bitirse. Ez Xudan im. 15Dîwanêda ner'astîyê nekin, pişta belengaza negirin ne jî qedir li yê mezin bikin, r'ast li ser îşê wanda binihêr'in+. 16Nava cime'ta xweda buxdanbîyê nekî, nebî bayîsê serê hevalê xwe. Ez Xudan im+.

17Dilê xweda nejenî birê xwe, hevalê xwe hilêyî, ku gunê wî tu nek'işînî+. 18H'eyfê hilnedî û k'înê zar'êd cime'ta xwer'a nejoyî, lê hevalê xwe weke xwe h'iz bikî. Ez Xudan im+.

19Qeyde-qanûnêd min xwey kin, h'eywanekî xwe t'evî h'eywanekî cûr'ekî mayîn nedî kelkirinê, zevîya xwe du cûr'e t'oxim ner'eşînî, k'inca bi du cûr'e t'êla çêkirî xwe neke+.

20Heger yek serê xwe k'ulfeteke xulamoka merivekîr'a dayne ku yekîr'a nîşankirî be, ya ku hela hê nehatîye k'ir'înê yan azadî jêr'a nehatîye dayînê, gerekê her du jî bêne cezakirinê, lê mirin ji wanr'a nak'eve, çimkî k'ulfet ne aza bû. 21Û mêr bira dîyarîya ji bervadayîna xwe beranekî Xudanr'a bîne li ber derê Konê Civînê. 22K'ahîn bona wî pê beranê dîyarîya ji bervadayînê li ber Xudan bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike û gunê wîyî kirî wê lê bê baxşandinê.

23Gava ku hûn bik'evine wî welatê Kenanê û her cûr'e darêd xweyîber daç'ikînin, berêd wan nepaqij[*] h'esab kin. Sê sala gerekê ew ber bona we nepaqij h'esab bin û ew neyêne xwarinê. 24Lê sala çara h'emû berê wan dara pîroz h'esab kin û bona pesindayîna Xudan bidin. 25Sala pênca hûn paşê dikarin berê wan bixwin. Bi vî awayî berê darêd wê li we zêde bin. Ez Xudan Xwedêyê we me.

26T'u tiştî xûnêva nexwin. R'e'mildarîyê yan pîresêrtîyê nekin+. 27P'or'ê dora serê xwe kur' neke û serê r'ûdana xwe nebir'e+. 28Bona mirî birîna li ser xwe çê nekin û nivîsarêd k'utayî li xwe dernexin. Ez Xudan im+.

29Qîza xwe neh'er'imînî, wê bona p'ût nedî qavîyê[*], wekî welat qavîyê neke û k'irêtîyêva t'ijî nebe+. 30R'ih'etîya şemîyêd min xwey kin, qedirê pîrozgeha min bigirin, ez Xudan im+.

31Neçine cem yêd gazî r'uh'a dikin û ji micêwirê[*] cina nepirsin, ku ji wan hûn neh'er'imin. Ez Xudan Xwedêyê we me+.

32Li ber yê p'or'sipî r'abe û qedirê e'mirê mezin bigire, ji Xwedêyê xwe bitirse. Ez Xudan im+.

33Heger xerîbek e'rdê weda cî-war be bimîne, tengasîyê nedine wî+. 34Xerîbê ku nava weda bimîne bona we bira mîna binelîyê welatê we be, weke xwe wî h'iz bikî, çimkî hûn jî welatê Misirêda xerîbîyêda bûne. Ez Xudan Xwedêyê we me+.

35Dîwankirinêda neheqîyê nekin, ne çapê, ne mêzînê ne jî pîvanêda. 36Bira mêzîna we r'ast be, kevirê mêzînê r'ast, koda[*] we r'ast, cêr'ê[*] we r'ast be. Ez Xudan Xwedêyê we me, yê ku hûn ji welatê Misirê derxistin+. 37H'emû qeyde-qanûnêd min û qirarêd min xwey kin û wan biqedînin. Ez Xudan im›».

20

Belayêd p'ûtp'aristîyê

20^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Usa jî bêje zar'êd Îsraêl: ‹K'î ji zar'êd Îsraêl yan jî xerîbekî nava Îsraêlda ku dimîne zar'a xwe Moloxr'a bike qurban, ew gerekê e'se bê kuştinê, cime'ta wî welatî ewî bide li ber kevira+. 3Ezê berê xwe bidime li wî merivî û ewî ji nava cime'ta wî bidime undakirinê, çimkî ewî ji zar'êd xwe dane Molox, wekî Pîrozgeha min bih'er'imîne û navê minî pîroz bêhurmet ke+. 4Lê gava ew meriva ji zar'êd xwe bide Molox û cime'ta wî welatî ç'e'vê xwe bigire wekî wî nekujin,+
5hingê ezê berê xwe bidime li wî merivî û mala wî, ewî û wan merivêd ku li pey wî diçin ku t'evî Molox bêe'silîyê bikin ji nav cime'ta wan bidime undakirinê.

R'uh'gazîkirin û micêwirê cina

6Û ewê ku xwe li yê gazî r'uh'a dike û micêwirê cina bigire ku r'îya wanda her'e bêe'silîyê bike, ezê berê xwe bidime wî, ewî ji nava cime'ta wî bidime undakirinê+. 7Awa xwe pîroz kin û pîroz bin, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me+. 8Qeyde-qanûnêd min xwey kin û biqedînin, çimkî ez Xudan im pîrozkirê we. 9Ewê ku nifir'a dê û bavê xwe bike, e'se ew gerekê bê kuştinê. Ewî nifir' li dê û bavê xwe kirine, xûna wî li serê wî be+.

Zinêk'arî

10Ewê ku dest bavêje k'ulfeteke mêrkirî, yan jî dest bavêje jina yekî, e'se ew gerekê bê kuştinê, yê kirî jî ya kirî jî+. 11Û ewê ku serê xwe jinbava xwer'a dayne, ewî şerma bavê xwe vekir, e'se ew her du jî gerekê bêne kuştinê, xûna wan li serê wan be+. 12Heger yek serê xwe bûka xwer'a dayne, e'se her du jî gerekê bêne kuştinê, vana k'irêtî kirîye, xûna wan li serê wan be+. 13Heger yek çawa t'evî k'ulfetê serê xwe mêrekîr'a dayne, her duya jî k'irêtî kirîye, e'se gerekê bêne kuştinê, xûna wan li serê wan be+. 14Heger yek jinekê bistîne û dê jî pêr'a, eva bêolîtî ye, ewî jî wana jî agir berdinê bişewitînin, ku nava weda bêolîtî t'unebe+. 15Heger yek serê xwe h'eywênr'a dayne, e'se ew gerekê bê kuştinê, h'eywan jî gever kî+. 16Heger jinek xwe bide li ber h'eywanekî ku ew li wê k'eve, jinê jî h'eywan jî bikujî, e'se ewana gerekê bêne kuştinê, xûna wan li serê wan be.

17Heger yek xûşka xwe bistîne, awa gotî qîza bavê xwe, yan jî qîza dîya xwe, ewî ku şerma wê dîtîye, ewê jî şerma wî, ev yek k'irêtî ye, evana ji ber ç'e'vê cime'ta xwe gerekê bêne undakirinê. Ewî ku şerma xûşka xwe vekir, gerekê ew gunê xwe bik'işîne+. 18Heger yek dema nexweşîya k'ulfetê serê xwe wêr'a dayne, şerma wê veke, ew wê li ser kirasa vedike, jin jî xwe li ser kirasa vedike, ev her du jî gerekê ji nava cime'ta xwe bêne undakirinê+. 19Şerma xatîya xwe, yan şerma met'a xwe venekî, k'ê vê yekê bike ew neferê xwe te'zî dike, gunê xwe ew gerekê bik'işînin+. 20Heger yek serê xwe jinapa xwer'a dayne, ewî şerma apê xwe vekir, ew gerekê gunê xwe bik'işînin û wê bêzur'et bimirin+. 21Heger yek jina birê xwe bistîne, eva k'irêtî ye, ew şerma birê xwe vedike, ewê bêzur'et bin+.

T'emîya pîrozbûnê

22H'emû qeyde-qanûn û qirarêd min xwey kin û wan biqedînin, wekî ew e'rdê ku ez we dibim ku ser bijîn me'dê xwe li we lihev nexe. 23Û pey qeyde-qanûnêd wan mileta neçin, k'îjana ezê ber'dimê wan ji we r'aqetînim, çimkî vana ev h'emû tişt kirin û ez ji wan zivêr bûm. 24Û min wer'a got: «Hûnê li welatê wan war bin, ezê wî çawa milk' bidime we, welatekî ku şîr û hingiv jê dik'işe». Ez Xudan Xwedêyê we me ku min hûn ji h'emû mileta başqe kirin+. 25Awa firqîyê bikine nava h'eywanêd h'elal û ne h'elal û nava teyredêd ne h'elal û h'elal û xwe pê h'eywên yan teyreda, yan jî pê wan h'emû şûlikîyêd e'rdê neh'er'imînin, k'îjan ku min bona we çawa ne paqij başqe kirin+. 26Hûn bona min pîroz bin, çimkî ez Xudan pîroz im, min hûn ji nava mileta başqe kirin, ku hûn p'ara min bin+.

27Mêr yan jin, heger gazî r'uh'a ke yan micêwirtîya cin bike, e'se gerekê bêne kuştinê, wan bidine ber kevira, xûna wan li serê wan be›»+.

21

Qanûna k'ahîntîyê

21^1Xudan gote Mûsa: «T'evî k'ahînêd, kur'êd Harûn xeber de û bêje wan: ‹Bira ji wan t'u kes mirîyê miletê xwe nek'eve û xwe neh'er'imîne,+
2pêştirî neferê mala xwe, awa gotî dê û bavê xwe, kur' û qîzêd xwe û birê xwe, 3usa jî xûşka xweye nemêrkirîye cem xwe, ew dikare bona wan van k'eve û xwe ne paqij ke. 4Ew gere xwe neh'er'imîne, awa gotî destê xwe nede cinyazê pismamtîya xweye alîyê h'al-zewacêda ku nepaqij derê. 5K'ahîn bira p'or'ê serê xwe belek-belekî kur' nekin, serê r'ûdana xwe nebir'in û li ser xwe dexma çê nekin+. 6Gerekê bona Xwedêyê xwe pîroz bin û navê Xwedêyê xwe bêhurmet nekin, çimkî k'ahîn dîyarîyêd Xudane şewatê, nanê Xwedêyê xwe didin, lema jî ewana gerekê pîroz bin+. 7Ew gerekê k'ulfeta qav yan bê namûs nestînin, yan jî ya mêrber'dayî, çimkî ewana pîrozê Xwedêyê xwe ne+. 8Cime't k'ahîna pîroz h'esab ke, çimkî ew nanê Xwedêyê we dide, ew bona we bira pîroz be, çimkî ez pîroz im, Xudanê ku we pîroz dike+. 9Heger qîzeke k'ahînekî qavîyê bike bih'er'ime, ew bavê xwe dih'er'imîne, gerekê agir berdine wê bişewitînin+.

10Lê serekk'ahînê nava birayêd xweda, li ser serê k'îjanîda r'ûnê r'ûnkirinê hatîye r'êtinê û qewîn-qedîmkirinê ku k'incêd pîroz li xwe ke, ew gerekê p'or'ê xwe ser xweda neyne û k'incêd xwe neqelêşe+. 11Ew gerekê nêzîkî t'u mirîyî nebe, h'eta nêzîkî cinyazê dê û bavê xwe jî nebe, ku xwe neh'er'imîne+. 12Ew gerekê ji Pîrozgehê neqete û Pîrozgeha Xwedêyê xwe neh'er'imîne, çimkî r'ûnê Xwedêyî bona bijartinê li ser wî ye. Ez Xudan im+. 13Ew gerekê qîzeke bik'ir bistîne. 14Jinebîyê, mêrber'dayê yan ya bênamûs yan qav nestîne. Lê ji qebîla xwe qîzeke bik'ir bistîne+. 15Îzina wî t'une ku ew r'ik'inyata xwe nava cime'ta xweda bih'er'imîne, çimkî ez Xudan im, yê ku wî pîroz dikim›».

16Xudan Mûsar'a xeberda û got: 17«T'evî Harûn xeber de û bêjê: ‹Ji r'ik'inyata te heger kesek nava nisilêd xweda qusûreke wî hebe, bira nêzîk nebe ku nanê Xudanê xwe bide. 18Ew kesê ku qusûra wî hebe, heger kor be, yan bikule, yan e'blû, yan bêcûr'e+
19yan yê nigşkestî, yan destşkestî, 20yan kûzik, yan bocî, yan ç'e'vşêlû, yan gur'î, yan r'îşî, yan t'aqur'î be. 21Ji r'ik'inyata Harûnê k'ahîn, qusûra k'îjanî ku hebe, t'u kes nêzîk nebe ku dîyarîyêd Xudane şewatê bide. Qusûra wî ku heye bira ew nêzîk nebe ku nanê Xudanê xwe bide. 22Nanê Xwedêyê xwe ew dikare ji tiştê here pîroz û ji tiştê pîroz bixwe. 23Lê t'enê nêzîkî p'er'dê nebe û gorîgehê nek'eve, qusûra wî ku heye, ew gerekê tiştêd mine pîroz neh'er'imînin, çimkî ez Xudan im, yê ku wan pîroz dikim›». 24Mûsa aha gote Harûn, kur'êd wî û h'emû zar'êd Îsraêl.

22

Qeyde-qanûnêd qurbana

22^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Bêje Harûn û kur'êd wî, ku ewana ji wan dîyarîyêd pîroze ku zar'êd Îsraêl minr'a didin, h'evza xwe bikin, ku k'ahîn navê minî pîroz nedine bêhurmetkirinê. Ez Xudan im. 3Bêje wan: ‹Nava t'emamîya nisilêd weda, ew kesê nava r'ik'inyata weda, k'îjan ku nava nepaqijaya xweda nêzîkî wan tiştêd pîroz be, yêd ku zar'êd Îsraêl Xudanr'a dîyarî didin, ew kes gerekê li ber ç'e'vê min bê undakirinê. Ez Xudan im+. 4K'îjan ku ji r'ik'inyata Harûn k'otî be, yan gemar jê her'e, ew gerekê ji tiştêd pîroz nexwe h'eta ku paqij be. Lê ewê ku tiştekî k'eve, k'îjan ku ji mirî h'er'imîye, yan jî yekî ku t'oximê wî jê çûyî k'eve,+
5yan şûlikekî k'eve, k'îjan ku wî dih'er'imîne, yan merîkî k'eve bih'er'ime, yê ku tiştekîda nava nepaqijayêda ye, 6ew merivê ku van tişta k'eve h'eta êvarê ew nepaqij h'esab be û ji tiştêd pîroz jî nexwe h'eta ku xwe pê avê neşo. 7Lê gava r'o her'e ava, hingê ew paqij bê h'esabê û paşê ji tiştêd pîroz bixwe, çimkî ew nanê wî ye. 8Ew mirar yan de've xwarî gerekê nexwe, ku bi wan neh'er'ime. Ez Xudan im+. 9Bira t'emîyêd min xwey kin wekî gune li ser xweda neynin, neh'er'imin û nemirin. Ez Xudan im, yê ku wan pîroz dikim.

10T'u kes pêştirî k'ahîna ji tiştê pîroz gerekê nexwe, mêvanê k'ahîn û p'aleyê wî jî ji tiştê pîroz gerekê nexwin+. 11Lê ew kesê ku k'ahîn pê p'erê xwe k'ir'îye û yê mala wîda bûye evana dikarin nanê wî bixwin+. 12Lê heger qîza k'ahîn yekî ne ji mala k'ahîna standîye, ewa ji dîyarîyêd pîroz gerekê nexwe. 13Lê gava qîza k'ahîn jinebî yan mêrber'dayî û bêzur'et li ser mala bavê xweda veger'îyayî be, hingê ew mîna qîztîya xwe ji nanê bavê xwe dikare bixwe. Lê belê yê ne ji mala k'ahîna gerekê nexwe. 14Lê heger yek bê h'emdê xwe ji tiştêd pîroz bixwe, hingê gerekê p'areke pênca li ser wan tiştêd pîrozda zêdeke û bide k'ahîn+. 15K'ahîn dîyarîyêd zar'êd Îsraêle pîroz ku Xudanr'a didin gerekê neh'er'imînin, 16nebe ku zar'êd Îsraêl tiştêd pîroz bixwin gune bikine stûyê xwe, çimkî ez Xudan im, yê ku wan pîroz dikim›».

Qurban gerekê bêqusûr be

17Xudan Mûsar'a xeberda û got: 18«T'evî Harûn, kur'êd wî û h'emû zar'êd Îsraêl xeber de û wanr'a bêje: ‹Gava kesek ji mala Îsraêl yan xerîbekî nava Îsraêlda ku dimîne, ji ber sozdayînekêva yan bi r'ezedilîya xwe qurbanê Xudanr'a bide çawa dîyarîya t'evayîşewatê, 19bona ku bê qebûlkirinê ew qurban gerekê nêr û bêqusûr bin, pez-dewar yan nêrî bin. 20T'u tiştê bi qusûr nekine qurban, çimkî ew nayê qebûlkirinê+.

21K'ê dewarekê yan pezekê ji ber sozdayînekêva yan bi r'ezedilîya xwe Xudanr'a dîyarîya heleqetîyê bide, ew gerekê bêqusûr be, wekî bê qebûlkirinê, t'u qusûr gerekê li ser wê t'unebe. 22Kor, yan seqet, yan dexme, yan gilê, yan gur'î, yan k'os, yêd ha Xudanr'a neynin, ji van nekine dîyarîya şewatê Xudanr'a, daneynine li ser gorîgehê. 23Lê dewar yan berxa ku li ser wan tiştekî kêm yan zêde hebe, dikarî çawa p'êşkêşa r'ezedilîyê bidî, lê bona sozdayînê ew nayê qebûlkirinê. 24H'eywanê batîlêdayî, yan h'incir'andî, yan qelişî, yan jêkirî Xudanr'a nedin, welatê xweda vê yekê nekin. 25Û ji destê xerîba jî ji van h'emû h'eywana çawa xurek Xudanê xwer'a p'êşkêş nedin, çimkî wanda kêmasî û qusûr heye, evana nayêne qebûlkirinê›».

26Xudan Mûsar'a xeberda û got: 27«Gava golik, yan berx, yan kar bibin, h'eft r'oja bira ew li ber makê xwe bin û r'oja h'eyşta û peyr'a wê bona dîyarîya şewatê Xudanr'a bêne qebûlkirinê+. 28Ç'êlekê t'evî golika wê yan mîyê t'evî berxa wê, her duya t'evayî r'ojekêda serjê nekin+. 29Gava hûn dîyarîya r'azîdarîyê bidin, bi vî awayî gerekê bidin, wekî ji we bê qebûlkirinê+. 30Wê r'ojêda ew gerekê bê xwarinê, h'eta serê sibê ji wê nehêlin. Ez Xudan im+. 31Û t'emîyêd min xweyî kin û wan biqedînin. Ez Xudan im. 32Navê minî pîroz bêhurmet nekin, wekî ez nava zar'êd Îsraêlda pîroz bim. Ez Xudan im, yê ku we pîroz dikim. 33Min hûn ji Misirê derxistin, ku bibime Xwedêyê we. Ez Xudan im»+.

23

Cejinêd Xudan

23^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Ev in ew cejinêd Xudan, k'îjanêd ku hûnê h'esab kin çawa civînêd pîroz, ev in cejinêd min. 3Şeş r'oja dikarin şixul bikin, lê r'oja h'efta şemîya r'ih'etîyê ye, civîna pîroz e, t'u şixulî nekin, eva şemîya r'ih'etîyê ye bona Xudan h'emû cî-warêd weda+.

Cejina Nanê Şkeva

4Evana ne cejinêd Xudan, k'îjana ku hûnê wextê wanda derbaz kin. 5Çardehê meha yekê berê êvarê Cejina Xudane Derbazbûnê ye+. 6Û hema panzdehê wê mehê jî Cejina Xudane Nanê Şkeva ye. H'eft r'oja gerekê hûn nanê şkeva bixwin. 7R'oja pêşin wer'a civîna pîroz be, t'u şixulê xebatê nekin. 8H'eft r'oja dîyarîyêd şewatê Xudanr'a bidin, r'oja h'efta dîsa wer'a civîna pîroz be, t'u şixulê xebatê nekin›»+.

Cejina Berê Pêşin

9Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 10«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn bik'evine wî welatî, k'îjanî ku ezê bidime we û hûn e'rdê wî bidirûn, gur'zê dirûnêyî e'wlin bînine cem k'ahîn+. 11Ew gerekê wî gur'zî li ber Xudan bih'ejîne, ku ew bona we bê qebûlkirinê. K'ahînê evî gur'zî r'oja pey şemîyêr'a bih'ejîne. 12Û r'oja ku gur'zê xwe bih'ejînin, gerekê berxekî yeksalîyî bêqusûr jî bona dîyarîya t'evayîşewatê Xudanr'a bidin. 13Û usa jî t'evî berxê, ji dehe p'ara du p'arê êfayê[*] arê xasî r'ûnda stirayî, çawa dîyarîya şewatêye bînxweş Xudanr'a bidin û dîyarîya wêye serdakirinê jî p'areke hînê[*] şerav be. 14H'eta wê r'oja ku hûn dîyarîyêd xwe didine Xudanê xwe, nan yan qeynok, yan genimê simbilada nexwin. Ev yeka nava nisilêd we û cî-warêd weda qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be.

Cejina H'eftîya

15Pey r'oja şemîyêr'a, gava we gur'zê dîyarîya h'ejandinê anî, xwer'a h'eft h'eftîêd t'am h'esab kin+. 16H'eta r'oja pey her h'eft h'eftîyar'a pêncî r'ojî h'esab kin û dîyarîya nanîye nû Xudanr'a bînin. 17Ji cî-warêd xwe bona dîyarîya h'ejandinê du nana bînin, ew gerekê ji arê xasî ji dehe p'ara du p'arêd êfayê[*] hilatî û pijandî be, eva berê pêşin e bona Xudan. 18T'evî wî nanî h'eft berxêd yeksalîye bêqusûr, canegakî û du berana jî çawa dîyarîya t'evayîşewatê, t'evî dîyarîyêd wane nanî û dîyarîyêd wane serdakirinê Xudanr'a bidin. Evê Xudanr'a bibe dîyarîya şewatê ye bînxweş. 19Bona dîyarîya ji ber gunava ji bizina nêrîkî û bona dîyarîya heleqetîyê du berxêd yeksalî bidin. 20K'ahîn t'evî nanê berê bêşin bona dîyarîya h'ejandinê du berxa li ber Xudan bide, evanayê Xudanr'a pîroz bin, bona k'ahîn bin. 21Hema xût wê r'ojê e'lam kin, ku wer'a bibe r'oja civîna pîroz, t'u şixulî nekin, bira ev yeka nava cî-warêd we û nisilêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. 22Gava hûn nanê welatê xwe bidirûn, dema dirûnê devê zevîyê h'eta xilazîyê nedirûyî û simbilêd dirûye k'etî t'op nekî, vana yê k'esîb û yê xerîbr'a bihêlî. Ez Xudan Xwedêyê we me›»+.

Cejina Bor'îya

23Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 24«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Yekê meha h'efta wer'a bibe r'oja r'ih'etîyê, civîna pîroze bona r'oja bîranîna dengê bor'îyê+. 25T'u şixulî nekin, lê belê dîyarîya şewatê Xudanr'a bînin›».

Cejina R'oja K'ewandinê

26Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 27«Dehê vê meha h'efta jî r'oja k'ewandinê be, bira wer'a bibe civîna pîroz, xwe bişkênin ta bin û Xudanr'a dîyarîya şewatê bînin+. 28Wê r'ojêda t'u şixulî nekin, çimkî ev r'oj bona we r'oja gunek'ewandinê ye, wekî hûn gunêd xwe li ber Xudan Xwedêyê xwe bik'ewînin. 29Lê ewê ku wê r'ojê xwe neşkêne ta nebe, ji nava cime'ta xwe gerekê bê r'aqetandinê. 30Lê heger kesek wê r'ojêda şixulekî bike, wî kesî ezê ji nava cime'ta wî bidime undakirinê. 31T'u şixulî nekin, bira ev yeka nava nisilêd we û cî-warêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. 32Ev yeka bona we mîna şemîya r'ih'etîyê be, hûn gerekê êvara nehê mehê xwe bişkênin ta bin, ji wê êvarê h'eta êvara din r'ih'etîya şemîya xwe xwey kin».

Cejina H'olikçêkirinê

33Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 34«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Panzdehê vê meha h'eftada, h'eft r'oja Cejina H'olikaye bona Xudan+. 35R'oja pêşin civîna pîroz be, t'u şixulî gerekê nekin. 36Nava van h'eft r'ojada dîyarîya şewatê bidine Xudan, r'oja h'eyşta wer'a civîna pîroz be û Xudanr'a dîyarîya şewatê bînin. Eva civîna e'zîz e, t'u şixulî nekin.

37Evana ne ew cejinêd Xudan, k'îjana ku gerekê hûn civînêd pîroz h'esab kin, wekî Xudanr'a dîyarîyê şewatê, dîyarîyê t'evayîşewatê, dîyarîyê nanî, qurban û dîyarîyê serdakirinê ku her yek r'ojê wanda bêne dayînê, 38pêştirî şemîyêd Xudan, pêştirî h'edîyêd we, pêştirî h'emû sozdayînêd we, pêştirî wan h'emû dîyarîyêd weye r'ezedilîyê ku hûnê bidine Xudan. 39Usa jî panzdehê meha h'efta, gava hûn deremetêd e'rdê t'op kin, h'eft r'oja cejina Xudan derbaz kin, r'oja e'wlin û r'oja h'eyşta r'ojêd r'ih'etîyê bin+. 40R'oja e'wlin xwer'a berêd darêd r'ind, ç'iqilê darêd xurma, ç'iqilê darêd belgsix û ç'iqilê darêd bîyêye devê ava hildin û h'eft r'oja li ber Xudan Xwedêyê xwe şa bin+. 41Evê cejinê salêda h'eft r'oja Xudanr'a derbaz kin. Eva nava nisilêd weda qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be. Meha h'eftada gerekê vê cejinê derbaz kin. 42H'eft r'oja gerekê h'olikada bimînin, her binelîyê Îsraêlê gerekê h'olikada bimîne, 43wekî nisilêd we bizanibin, gava ku min zar'êd Îsraêl ji Misirê derxistin, ew h'olikada cî-war kirin. Ez Xudan Xwedêyê we me›».

44Mûsa aha cejinêd Xudan zar'êd Îsraêlva e'yan kirin.

24

Xemkirina bona r'ûnê ç'irê û nanê Xwedêr'a dayî

24^1Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'emîyê bide zar'êd Îsraêl, wekî ter'a bona r'onayê bizirê lêdayîyî paqij bînin, ku ç'ira t'imê bişxule+. 3Harûn gerekê Konê Civînêda, alîyê p'er'da şe'detîyê der, ç'irê saz ke, ji êvarda h'eta sibehê li ber Xudan t'imê bişxulîne. Eva nava nisilêd weda qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be. 4Ç'irê gerekê li ser şemdana zêr'ê xalis li ber Xudan t'imê hazir kin. 5Arê xas hildî û pê wî arî donzdeh nana lêxî, her nanek gerekê du p'ar ji dehe p'arêd êfayê[*] be. 6Û wan du cêrge, şeş-şeş dayne li ser t'extê bi zêr'ê xalis zêr'kirî li ber Xudan+. 7Û bixûra safî daynî li ser her du cêrga, ku li ser nan bona Xudan bibe bîranîn çawa dîyarîya şewatê. 8Her r'ojêd şemîyê t'imê donzdeh nana gerekê alîyê zar'êd Îsraêlda bidine li ber Xudan, çawa peymana h'eta-h'etayê. 9Evanayê p'ara Harûn û kur'êd wî bin, gerekê ew vana di cîyê pîrozda bixwin, çimkî eva bona wan ji dîyarîyêd şewatêye Xudane here pîroz e. Eva qeyde-qanûna h'eta-h'etayê ye»+.

Bela k'ifirîya hindava Xwedêda

10Kur'ê jineke îsraêlî ku bavê wî misirî bû, çû nava zar'êd Îsraêl, ewî zomêda t'evî yekî îsraêlî şer' kir. 11Û kur'ê wê jina îsraêlî k'ifirî navê Xudan kir û nifir' kir, ew girtin anîne cem Mûsa. (Navê dîya wî Şilomît bû, ji bereka Dan qîza Dîbrî). 12Ew girtî hiştin h'eta ku qirara Xudan wanva e'yan be+.

13Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 14«Wî merivê ku k'ifirî ji zomê derxe û h'emûyêd ku bihîstine bira destêd xwe bidine li ser serê wî û t'emamîya cime'tê wî bidine li ber kevira bikujin+. 15Bêje zar'êd Îsraêl: ‹K'î ku nifir'a Xwedêyê xwe bike, ewê gunê xwe bik'işîne+. 16K'î k'ifirîya navê Xudan bike ew e'se gerekê bê kuştinê, t'emamîya cime'tê gerekê wî bide li ber kevira bikuje. Heger xerîb be yan binelî, k'îjanî k'ifirî navê Xudan kir ew gerekê bê kuştinê+. 17K'î ku merivekî xe bikuje, ew e'se gerekê bê kuştinê+. 18K'îjan ku h'eywanekî xe bikuje, ji ber wî h'eywanîva gere bide: H'eywan ji ber h'eywênva+. 19Heger yek zedekê li yekî din xe, ewî çawa kirîye usa ji li wî bikin:+
20Şkênandin ji ber şkênandinêva, ç'e'v ji be ç'e'vva, diran ji ber diranva, ewî çawa zede meriv xistibe, usa jî gerekê li wî bikin. 21Yê h'eywan kuşt gerekê ji berva bê dayînê, lê yê merî kuşt gerekê bê kuştinê. 22Bona xerîba jî, bona binelîya jî qanûna we gerekê yek be, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me›»+.

23Mûsa ev yek gote zar'êd Îsraêl û ew merivê nifir' kir ji zomê derxistine der û dane li ber kevira. Zar'êd Îsraêl usa kirin çawa ku Xudan gotibû Mûsa.

25

Qanûna sala h'efta

25^1•Xudan li ser ç'îyayê Sînayê Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn bik'evine wî e'rdê ku ezê bidime we, ew e'rd gerekê şemîya Xudan xwey ke, r'ih'et be. 3Şeş sala e'rdê xwe bir'eşîne û şeş sala tirîyêd xwe bibir'e û deremeta wan hilde,+
4lê sala h'efta bona e'rdê mîna şemîya r'ih'etîyê be, şemîya Xudan be. E'rdê xwe ner'eşînî û tirîyêd xwe nebir'î. 5Wê zevîya ku e'rdê teda xwexa derk'eve nedirûyî û wan tirîyêd r'ezê teda ku te nebir'îbin e'mbar nekî. Ew sal bona e'rdê sala r'ih'etîyê be. 6Deremeta sala r'ih'etîyêye xwexa derk'etî bira h'emû t'enê bibe xurê we, xurê te, xulamê te, carîya te, p'aleyêd te û xerîbê ku nava teda dimîne, 7usa jî h'emû deremetê e'rdê bibe xurê h'eywanê te û wan r'e'wirêd welatê teda.

Sala r'awastîyê

8Tu xwer'a h'eft salêd şemîyê h'esab ke, awa gotî h'eft cara h'eft sal û wextê h'eft salêd şemîyê wê bibe çilnehe sal. 9Û dehê meha h'efta bor'îyê bidî lêxistinê, ew r'oja k'ewandinê ye t'emamîya welatê xweda bor'îyê bidine lêdanê+. 10Sala pêncî hûn pîroz kin û li ser e'rdê bona h'emû binelîyêd ser e'rdê azadîyê e'lam kin. Eva wer'a bibe sala r'awastîyê. Her kes bira veger'e her'e li ser milk'ê xwe, her kes bira veger'e her'e nava malbeta xwe. 11Ev sala pêncî bira wer'a bibe sala r'awastîyê. Ne gerekê bir'aşînin ne jî çi ku xwexa derk'etîye bidirûn û tirîyê li ser k'olêd nebir'î jî e'mbar nekî. 12Çimkî sala r'awastîyê ye, ew bona we pîroz be. E'rdêda deremetê xwexa derk'etî bira t'enê bibe xurê we. 13Vê sala r'awastîyê her kes bira veger'e her'e li ser milk'ê xwe. 14Heger tiştekî bifiroşî merivekî, yan tiştekî ji merivekî bik'ir'î, hevdu nexapînin. 15Tu ji merivekî pê wî qîmetê salêd mayî bik'ir'e, çiqas sal mabin h'eta sala r'awastîyê, ew jî pê h'esabê wan salêd dirûnê gerekê bifiroşe te+. 16Çiqasî ze'f bin ew salêd h'etanî sala r'awastîyê, haqasî tu gerekê biha bik'ir'î, çiqasî sal hindik bin haqasî jî gerekê qîmet kêm kî, çimkî ew davêje li ser h'esabê salêd nandirûnê difiroşe te. 17Hevdu nexapînin, lê ji Xwedêyê xwe bitirsin, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me.

18Awa qirarêd min biqedînin, qanûnêd min xwey kin û biqedînin, hingê hûnê li ser wî e'rdî r'ih'et bijîn. 19E'rdê deremeta xwe bide h'eta ku hûn t'êr bixwin û li ser jî r'ih'et bijîn. 20Heger hûn bêjin: ‹Sala h'efta emê çi bixwin, wekî em ner'eşînin û ek'inê xwe t'op nekin?› 21Sala şeşa ezê xêr-berek'eta xwe li ser weda bişînim, ewê r'isqê sê sala bide we+. 22Sala h'eyşta hûn ku bir'eşînin, hûnê ji dayîna dirûnêd kevin bixwin h'eta sala neha. Hûnê ji wê dayîna kevin bixwin h'eta ku zevî bigihîjin. 23E'rd gerekê h'eta-h'etayê neyê firotanê, çimkî e'rd e'rdê min e û hûn jî cem min xerîb û mêvan in+.

24Bona t'emamîya wî e'rdê milk'ê xwe, gerekê hûn îzinê bidin ku e'rd paşda bê k'ir'înê. 25Heger birayê te bik'eve destteng be û p'arekê ji milk'ê xwe bifiroşe, pismamekî wîyî nêzîk dikare bê, çi ku birê te firotibe paşda bik'ir'e+. 26Lê heger kesekî wî t'unebe ku bik'ir'e, lê ew xwexa r'ê têr'a bibîne, ku destê wîda heye ew bikaribe paşda bik'ir'e. 27Hingê bira ew r'oja firotîda h'esab ke û bavêje li ser qîmetê salêd derbazbûyî, çiqas mabe li yê k'ir'î veger'îne û milk'ê xwe dîsa bibe xweyî. 28Lê heger destê wîda haqas t'une be ku li wî veger'îne, hingê çi ku wî firotîye destê yê k'ir'îda bimîne h'eta sala r'awastîyê, sala r'awastîyê yê k'ir'î dûr k'eve û yê firotî dîsa bibe xweyê milk'ê xwe+.

29Heger yek bajarê sûrkirîda malekê bifiroşe, pey firotanêr'a muxdarê salekêda ew dikare dîsa paşda bik'ir'e, salekêda îzina wî heye paşda hilde. 30Heger h'eta xilazîya salê ew paşda nek'ir'e, hingê ew mala bajarê sûrkirîda h'eta-h'etayê kur'ê-kur'ar'a bimîne, sala r'awastîyê li wî neyê veger'andinê. 31Lê malêd gundaye ku bê sûr in, ew mîna k'ewşenê çolê bin, ew paşda bêne k'ir'înê, sala r'awastîyê ew bêne veger'andinê. 32Lê belê bajarêd lêwîyada, ew malêd milk'ê wane bajarada, lêwî t'imê dikarin paşda bik'ir'in+. 33Heger kesekî mal ji lêwîya k'ir'îbe, ew mala milk'ê wîyî bajêrda firotî, sala r'awastîyê gerekê lê bê veger'andinê, çimkî nava zar'êd Îsraêlda malêd bajarêd lêwîyada milk'ê wan in. 34Û ew k'ewşenê e'rdê dora bajarêd lêwîya gerekê neyê firotanê, çimkî ew milk'ê wanî h'eta-h'etayê ye.

35Heger îsraêlîk destteng be û cem te bik'eve nikaribe serê xwe xwey ke, alîk'arîyê bidê çawa xerîbekî yan r'êwîkî, ku li cem te bijî+. 36Ji wî maş yan k'arê nestînî, ji Xwedêyê xwe bitirse, ku ewê îsraêlî li cem te bijî+. 37P'erê xwe pê selefa nedêyî û nanê xwe jî nedêyî ku k'arê jê hildî. 38Ez Xudan Xwedêyê we me, ku hûn ji welatê Misirê derxistin, wekî welatê Kenanê bidime we û bibime Xwedêyê we.

39Gava yekî îsraêlî cem te bik'eve k'esîb be û xwe bifiroşe te, tu wî mîna xulamtîya xulamekî nedî xebatê+. 40Ew gerekê cem te mîna p'alekî yan xerîbekî be, h'eta sala r'awastîyê cem te bixebite+. 41Paşê bira ew ji cem te derê, ew neferêd xweva veger'e bigihîje malbeta xwe, dîsa her'e li ser milk'ê kal-bavêd xwe. 42Çimkî ew xulamêd min in, yêd ku min ji welatê Misirê derxistin, ew gerekê usa neyêne firotanê, çawa ku xulam têne firotanê+. 43H'işk li ser wî h'ukum nekî, lê ji Xwedêyê xwe bitirsî+. 44Xulam û xulamokêd te ku hebin, ew gerekê ji miletêd dor-berêd we bin, ji wan xulam û xulamoka bik'ir'in. 45Usa jî zar'êd xerîbaye ku li cem we dimînin, ji wan dikarin bik'ir'in û ji neferêd wane ku welatê weda bûne, ew bibine mal û milk'ê we. 46Pey xwer'a jî wan çawa milk'ê wartîyê zar'êd xwer'a bihêlin, ku t'imê ew xulamê we bin. Lê li ser birayêd xwe, zar'êd Îsraêl, yek li ser yekî h'işk h'ukum neke. 47Heger xerîbek yan r'êwîkî cem te dewletî be, lê yekî îsraêlî cem wî bik'eve k'esîb be û xwe bifiroşe wî xerîbê ku cem te dimîne, yan pismamekî wî xerîbî,+
48paşê pey xwe firotanêr'a, îzina wî heye ku ew paşda bê k'ir'înê, ji biratîya wî yek dikare wî paşda bik'ir'e+. 49Apê wî, yan kur'ê apê wî, dikarin wî bik'ir'in, yan ji pismamtîya wî, yan ji r'ik'inyata wî dikare wî bik'ir'in, yan heger ji destê wîva tê bira xwexa xa bik'ir'e. 50T'evî yê ew k'ir'îye heq-h'esabê xwe r'ast ke, wê sala xwe firotîda h'eta sala r'awastîyê, wan p'erê ku ji ber xweva standîye bavêje li ser sala, bide wî, xwe xilaz ke. Wextê wî gerekê mîna wextê p'alekî bê h'esabê. 51Heger hê gelek sal mabin, weke wan salêd mayî p'erê ji ber xweva dayî bide xwe xilaz ke. 52Lê heger hindik sal mabin h'eta sala r'awastîyê, bira heq-h'esabê xwe t'evî wî bike û weke wan salêd mayî qîmet ji ber xweva bide xwe xilaz ke. 53Gerekê ewê îsraêlî mîna p'alekî yeksalî girtî cem wî bê h'esabê, ew dewletîyê xerîb li ber ç'e'vê te h'işk h'ukumî li ser wî neke. 54Heger bi vî awayî ew nikaribe bê k'ir'înê, sala r'awastîyê ew neferêd xweva derê xilaz be+. 55Çimkî zar'êd Îsraêl xulamêd min in. Ew xulamêd mine ji welatê Misirê derxistî ne. Ez Xudan Xwedêyê we me.

26

Dua-dirozgê li ser guhdarîyê

26^1•Xwer'a p'ûta û h'eykela çê nekin, xwer'a stûna nedine sekinandinê, welatê xweda bi kevira tiştekî dilqşibandîyê nedine çêkirinê, bona h'ebandinê, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me+. 2R'ih'etîya şemîyêd min xwey kin, qedirê pîrozgeha min zanibin. Ez Xudan im+. 3Heger hûn pê qeyde-qanûnêd min r'abin-r'ûnên û t'emîyêd min xwey kin û wan biqedînin, 4ezê jî wer'a baranê we'deda bibarînim, e'rdê deremeta xwe bide û darêd deştê jî berêd xwe bidin+. 5Bêdera weyê bik'işîne h'etanî tirîçinînê, tirîçinînê jî bik'işîne h'etanî vedan-çandinê, hûnê nanê xwe t'êr bixwin, welatê xweda bêxof bijîn. 6Ezê e'dilayê bidime welatê we, hûnê r'ih'et p'aldin, t'u kesê ze'metê nede we, r'e'wirêd xirab ezê ji welêt bidime hildanê û şûrê welatê wer'a derbaz nebe+. 7Hûnê berî neyarêd xwe din, ewê pê şûr li ber we bik'evin. 8Ji we pêncê berî sedî de û sedê ji we berî dehe h'ezara de û neyarêd weyê li ber we pê şûr bik'evin+. 9Berê minê weda be, we şîn kim zêde kim û peymana xwe t'evî we qedîm kin. 10Hûnê xurekê kevin bixwin, ji dest yê nûda hûnê yê kevin derxine der. 11Ezê konê xwe nava weda lêdim û nefsa minê ji we zivêr nebe+. 12Û ezê nava weda biger'im, ezê bibime Xwedêyê we û hûnê jî bibine cime'ta min+. 13Ez Xudan Xwedêyê we me, ku min hûn ji welatê misirîya derxistin, wekî nebine xulamê wan û min qeydê nîrê we şkênandin û hûn serfinyaz birin+.

Cezayê neguhdarîyê

14•Lê heger hûn gur'a min nekin û van h'emû t'emîya neqedînin 15û qanûnêd min bêhurmet kin, nefsa we ji qirarêd min zivêr be, ku hûn h'emû t'emîyêd min neqedînin û peymana min bit'er'ibînin. 16Hingê jî ezê aha serê we bikim: R'isasê bişînime ser we, h'îlê û germê, ku r'onayîya ç'e'va kêm dikin û canîya mêriv dih'elîne dimaşîne, hûnê badîhewa t'oxim bir'eşînin, çimkî dijminêd weyê k'eda we bixwin+. 17Ezê li ser weda binihêr'im û li ber ç'e'vê dijminêd we qir'a weyê bê, xêrnexwazê weyê h'ukumî li ser we bikin, bêyî peyk'etin r'evê bik'eve we+. 18Lê heger pey haqas tiştîr'a hûn gur'a min nekin, hingê ezê ji ber gunê weva h'eft car zêde we ceza kim. 19Ezê k'ubar-babaxîya we bişkênim, e'zmanê we bikime h'esin û e'rdê we bikime sifir[*]. 20Qewata weyê cîkî badîhewa p'ûç' be her'e, e'rdê weyê deremeta xwe nede û darêd e'rdê jî berê xwe nedin. 21Heger pey haqas tiştr'a jî hûn miqabilî min bin û nexwazin gur'a min bikin, hingê ezê anegorî gunê we, h'eft cara zêde bela li ser weda bînim+. 22R'e'wirêd çolê ezê bişînim li ser we, ewê we bêzur'et bihêlin, qir'a h'eywanêd we bînin, we bixwin kêm kin û r'îyêd weyê vala bin+. 23Heger pey vê yekêr'a jî hûn li ser h'işê xweda neyên û miqabilî min her'in, 24hingê jî ezê miqabilî we bim, ji ber gunê weva ezê jî h'eft cara zêde bela we bidimê. 25Ezê şûrê h'eyfa peymana min hildanê li ser weda bişînin, heger hûn bajarêd xweda jî bicivin, ezê nexweşîya h'ala bişînime nava we û hûnê bik'evine destê dijmin. 26Gava ez nan li we bikime h'izret, hingê dehe k'ulfetê tendûrekêda nanê we lêxin û pê mêzînê nanê we bidine we, hûnê bixwin û t'êr nebin+. 27Lê heger pey van yekar'a jî hûn gur'a min nekin û miqabilî min her'in, 28hingê jî ezê bi hêrs miqabilî we bisekinim û ji ber gunê weva h'eft cara zêde we bidime ceza. 29Hingê hûnê goştê kur' û qîzêd xwe bixwin+. 30Hêlanêd weye jorin ezê wêran kim, p'ûtêd weye te'vê ezê xirab kim, cinyazêd we bidime li ser kerîyêd p'ûtêd weye hûrdexweşî bûyî, nefsa minê ji we zivêr be+. 31Bajarêd we ezê bikime xirabe û pîrozgehêd we bikime xikî-xwelî û bîna qurbanêd weye bînxweşîyê ezê hilnedim+. 32E'rdê we ezê bêkes bikim, dijminêd weye ku lê dimînin wê e'cêbmayî bin+. 33Ezê we belayî nava mileta kim, şûr li pey we bişînim, welatê weyê bêkes bimîne û bajarêd weyê vala bin+. 34Hingê e'rdê t'emamîya wan r'ojêd valamayîna xweda, şemîyêd r'ih'etîya xwe derbaz ke, gava hûn welatê dijminêd xweda bin, hingê e'rdê ku r'ih'et bimîne wê şemîyêd xwe derbaz ke+. 35T'emamîya wan r'ojêd valamayîna xweda e'rdê r'ih'et be, çimkî şemîyêd weda ew r'ih'et nebûye, gava hûn lê diman. 36Herç'ê ji we sax mayî jî ezê welatê dijminêd wanda lerzekê bikime dilê wan û dengê belgê h'ejyayî wê wan bide r'evê, usa wê bir'evin çawa ku ji ber devê şûr û bê peyk'etî wê bik'evin. 37Çawa ji ber şûr r'evî, wê bê peyk'etî li ser hevda bik'evin û qewata weyê t'unebe ku li ber dijmin bisekinin+. 38Nava miletada hûnê unda bin û e'rdê dijminêd weyê we bixwe. 39Herç'ê ji we mayî jî wê ji dest bêolîtîyê xwe welatê dijminêd weda bih'elin her'in, usa jî dest bêolîtîêd kal-bavêd xwe bih'elin her'in. 40Lê heger ewana bêolîtîyêd xwe û bêolîtîyêd kal-bavêd xwe bidine r'ûyê xwe, ku çi neheqî hindava minda kirine, çawa miqabilî min sekinîne,+
41û çima ez miqabilî wan çûm û min çima ew birine welatê dijminêd wan, heger hingê dilê wanî kevirî bişkê û cezayê bêolîtîya xwe bi dil qebûl kin. 42Hingê ezê wê peymana ku min t'evî Aqûb girêda bîr bînim, usa jî ya t'evî Îshaq û Birahîm girêdayî bîr bînim û wî welatî jî bîr bînim. 43Ew welat ku bêyî wan bimîne wê şemîyêd r'ih'etîya xwe derbaz ke, çimkî ji wan vala ma, ewana gerekê cezayê bêolîtîya xwer'a qayl bin, ku wana qirarêd min bêhurmet kirin û nefsa wan ji qeyde-qanûnêd min zivêr bû. 44Lê belê çawa ku ewanayê welatê dijminêd xweda bin, ezê wan t'exsîr nekim û ji wan zivêr nabim ku wan lap unda kim, ku peymana xweye t'evî wan bit'er'ibînim, çimkî ez Xudan im, Xwedêyê wan. 45Bona wan ezê wê peymana t'evî kal-bavêd wan bîr bînim, k'îjan ku min li ber ç'e'vê mileta ew ji welatê Misirê derxistin ku bibime Xwedêyê wan. Ez Xudan im. 46Ev in ew qeyde-qanûn, qirar û hînkirinêd ku Xudan li serê ç'îyayê Sînayê pê destê Mûsa danîne navbera xwe û zar'êd Îsraêl».

27

Qedandina ad-qirara

27^1Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Heger yek bixwaze bi ad-qirar kesekî Xudanr'a k'ifş ke, ew gerekê anegorî qîmetê te bê k'ifşkirinê[*]+. 3Qîmetkirina teye bona mêrêd ji bîstsalîyê girtî h'eta şêstsalîyê, gerekê pêncî şêkil[*] zîv be, anegorî şêkilê pîrozgehê. 4Lê heger ew jin be, qîmetkirina te gerekê sî şêkil be. 5Heger tu meriva ji pêncsalîyê h'eta bîstsalîyê qîmet kî, gerekê tu qisimê mêr bîst şêkilî qîmet kî, lê qisimê jinê dehe şêkilî. 6Lê ji yekmehê h'eta pêncsalîyê, gerekê qisimê mêr pênc şêkil zîv qîmetê kî, qisimê jinê sê şêkil zîv qîmet kî. 7Lê heger ew ji şêstsalîyê jortir bin, hingê qisimê mêr panzdeh şêkilî gerekê h'esab kî, lê qisimê jinê dehe şêkilî. 8Heger ew k'esîb e û qewata wî nagihîje wê qîmetkirina te, hingê bira ew li ber k'ahîn bisekine, k'ahîn wî qîmet ke. K'ahîn weke qewata yê ad-qirarkirî qîmetê wî k'ifş ke.

9Lê heger ew ad-qirara Xudanr'a kirî ji h'eywên be û qurbandayînêr'a qebûl e, ji van çi ku Xudanr'a bê dayînê wê pîroz be. 10Gerekê guhar'tin t'unebe, ne qenc xirabr'a, ne jî xirab qencr'a biguhêr'e, lê heger yek h'eywan h'eywênr'a biguhêr'e, hingê gerekê h'eywanê ad-qirarkirî û yê t'ev guhar'tî her du jî pîroz h'esab bin. 11Lê heger ew h'eywanê ku Xudanr'a ad-qirar kirîye, ji h'eywanê neh'elal e, ku ji wana Xudanr'a qurban nayêne dayînê, hingê gerekê wî h'eywanî li ber k'ahîn bidine sekinandinê. 12K'ahîn bira dîna xwe bide qenc û xirabîya h'eywan û qîmet k'ifş ke, k'ahîn çi qîmet da ser gerekê haqas be. 13Lê heger ew kesê ad-qirar kirîye bixwaze paşda bik'ir'e, hingê bira p'areke ji pênca bike li ser qîmetê k'ifşkirî+.

14Heger yek bixwaze mala xwe Xudanr'a k'ifş ke, hingê k'ahîn bira dîna xwe bide h'alê malê, qencî û xirabîyê û qîmet k'ifş ke, k'ahîn çi qîmet da ser gerekê haqas be. 15Lê heger ew kesê k'ifşkirî bixwaze mala xwe paşda bik'ir'e, hingê bira p'areke ji pênc p'ara li ser qîmetê teyî k'ifşkirîda zêde ke, hingê malê wîr'a be.

16Heger yek e'rdê milk'ê xwe Xudanr'a k'ifş ke, hingê gerekê qîmetkirina te weke qîmetê t'oximê li ser tê r'eşandinê be, bona homêrek[*] t'oximê ce pêncî şêkil zîv be. 17Heger yek e'rdê xwe sala r'awastîyêda bide, bira weke qîmetkirina te bimîne+. 18Lê heger yek li pey sala r'awastîyêr'a e'rdê xwe bide, hingê k'ahîn gerekê bavêje li ser wan sala, k'îjan ku h'eta sala r'awastîyê mane, t'evî yê dayî h'esab ke û ji qîmetê teyî k'ifşkirî nimiztir be. 19Û heger ew bixwaze e'rdê xwe paşda bik'ir'e, hingê bira p'arekê ji pênca p'ere bike li ser qîmetê teyî k'ifşkirî û ew e'rd wîr'a bimîne. 20Lê heger ew e'rd paşda nek'ir'e, yan yekî dinr'a firotî be, ewê îdî nikaribe paşda bik'ir'e+. 21Ew e'rd ku sala r'awastîyê aza dibe, mîna e'rdê p'êşk'êşkirî Xudanr'a pîroz be. Ew bibe milk'ê k'ahîna+. 22Lê heger yek e'rdê k'ir'îyî ne milk'ê xwe Xudanr'a k'ifş ke, 23hingê k'ahîn t'evî wî pê h'esabê qîmetê te h'esab bike h'eta sala r'awastîyê û wê r'ojê qîmetê teyî h'esabkirî mîna çawa tiştekî pîroz bide Xudan. 24Sala r'awastîyê ew e'rd li wî tê veger'andinê, ji k'ê hatibû k'ir'înê, k'îjan ku xweyê wî milk'î bûye. 25Bira h'emû qîmetkirinêd te weke k'aşê şêkilêd Pîrozgehê bin, bîst gêra şêkilek[*] be+.

26T'enê nixurîyê h'eywên, çawa ku yê pêşîyê bûyî p'ara Xudan e, kesek nikare k'ifş ke, heger canega be yan pez ew îdî p'ara Xudan in+. 27Heger ew ji h'eywanêd neh'elal e, gerekê pê wê qîmetkirina te bik'ir'e û p'areke ji pênca jî li serda zêde ke. Lê heger ew paşda nek'ir'e, bira weke qîmetkirina te bê firotanê+.

28Lê ew p'êşkêşêd, k'îjan ku meriv ji hebûka xwe p'êşkêşî Xudan dike, heger însan be, h'eywan be yan e'rdê milk'ê wî be, ew gerekê neyêne firotanê û neyêne paşda k'ir'înê, her p'êşkêş here pîroz in, ew p'ara Xudan in. 29Her însanê ku Xudanr'a hatîye p'êşkêşkirinê, ew paşda nayê k'ir'înê, ew e'se gerekê bê kuştinê+. 30H'emû dehekêd deremeta e'rdê, berêd dara p'ara Xudan in, evana Xudanr'a pîroz in+. 31Lê heger yek bixwaze ji dehekêd xwe tiştekî paşda bik'ir'e, bira p'arêke ji pênca jî bike li ser qîmetê tiştê dayî û paşda bik'ir'e+. 32H'emû dehekêd ji dêwêr yan pêz, ji van h'emû h'eywana k'îjan bin şivdarêr'a derbaz be bê jimarê û bik'eve bin h'esabê deha, ew Xudanr'a pîroz in. 33Gerekê dîna xwe nedine qenc û xirab û ji ber hevva neyêne guhar'tinê. Lê heger yek biguhêr'e, hingê ew jî û ya t'ev guhar'tî her du jî pîroz in, ew paşda nayêne k'ir'înê›».

34Ev in ew t'emîyêd ku Xudan li serê ç'îyayê Sînayê, bona zar'êd Îsraêl t'emî li Mûsa kir.

* 1:16 Qidûtik.

* 2:13 Xwê bona h'emû dîyarîya lazim bû. Tişt têne xwêkirinê ku xirab nebin. Lema ew nîşana peymana h'eta-h'etayê ye.

* 3:1 Nava hinek welger'andinada «Dîyarîya e'dilayê».

* 4:3 Îbranî xeber bi xeber: «K'ahînê r'ûnkirî», binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 6:22; 8:12; 16:32.

* 5:11 Awa gotî «kîlogramek». Êfa derdanekî 10 lîtirê bû.

* 5:15 Tê fe'mkirinê ku ew tiştêd ku gerekê Xudanr'a bihatana dayînê, awa gotî dîyarîya berêd deremeta pêşin, dehek, nixurî û yêd mayîne ku neyêne dayînê.

* 5:15 «Şêkil» nêzîkî 12 giram bû.

* 6:18 Hinek welger'andinada jî «T'enê her kesê pîroz dikare wan k'eve».

* 6:27 Hinek welger'andinada jî «T'enê her kesê pîroz dikare goştê wê k'eve».

* 8:8 Ûrîm û Tûmîm tê fe'm kirinê çawa «R'onayî û K'amilî». Pê vana serekk'ahîn li qirara Xwedê dih'esîya.

* 13:2 Miletê cihû ev xebera «k'otîbûn» bona her cûr'e nexweşîya ç'erme giran didane xebatê.

* 14:10 Awa gotî «Sê kîlogram».

* 14:10 «Log» derdaneke ji sê p'ara p'arekê lîtirê bû.

* 14:12 Îbranî xeber bi xeber: «loge r'ûn».

* 14:21 Awa gotî «kîlogramek».

* 14:21 «Log» derdaneke ji sê p'ara p'arekê lîtirê bû.

* 16:8 Vira û usa jî r'êza 10 û 26 da îbranî xeber bi xeber nivîsar e: «azazêl» ku tê h'esabê çawa nêrî aza ber'dan yan jî hine zane dibêjin ku «Azazêl» ev navê cinekî bû ku li ber'îyêda dima.

* 18:21 «Molox» navê xwedêyê kenanîya bû.

* 19:23 Îbranî xeber bi xeber «ne sinetkirî» e, ku tê fe'mkirinê hê ne hazir e ku bona Xwedê çawa dîyarî bê dayînê.

* 19:29 «Qavîya p'ût» ev in yêd ku heqê qavîya xwe danîn ocaxa p'ût, bi vê kirina xwe ocaxa p'ûtada h'elal dihatine h'esabê, çimkî bi qavîya xwe k'ar didane ocaxa p'ûta. Qedirê yêd aha ocaxêd p'ûtada gelekî bilind bû.

* 19:31 Awa gotî k'oç'ektî û r'e'mildarîya ne ji Xudan.

* 19:36 Îbranî xeber bi xeber: «Êfa». Êfa derdanekî 10 lîtirê bû.

* 19:36 Îbranî xeber bi xeber: «hîn». Hîn cêr'ekî 4 lîtirê bû.

* 23:13 «Ji dehe p'ara du p'arê êfayê» qasî du lîtirî ye.

* 23:13 «P'areke hînê» qasî lîtirekî ye.

* 23:17 «Ji dehe p'ara du p'arêd êfayê» qasî du lîtirî ye.

* 24:5 «Du p'ar ji dehe p'arêd êfayê» qasî du lîtirî ye.

* 26:19 Ev aha tê fe'mkirinê: «Xwedê wê e'zmên dade û baranê t'une be hingê e'rdê mîna sifir h'işk be».

* 27:2 Anegorî k'itêba H'akimtîyê 11:29-40 û 1 P'adşatî 1:11 îzin hebû ku merivekî merivek Xudanr'a k'ifş kira. Merivê ku dihate k'ifşkirinê, wî kesî cîyê pîrozda xizmetk'arî dikir. Ji vê r'êzê tê k'ifşê ku merivê vî h'alîda bi zîv dihate k'ir'în, aza dibû.

* 27:3 «Şêkil» nêzîkî 12 girama bû.

* 27:16 «Homêrek» derdanek bû ku nêzîkî 200 lîtir tişt hildida.

* 27:25 «Şêkil» nêzîkî 12 girama bû.

+ 1:2 Q. K’ahîntîyê 6:8-13
+ 1:9 Derk’etin 29:18
+ 1:13 Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 1:14 Q. K’ahîntîyê 5:7, Q. K’ahîntîyê 12:8, Q. K’ahîntîyê 14:4, Q. K’ahîntîyê 15:14, Q. K’ahîntîyê 15:29, Jimar 6:10

+ 1:17 Destpêbûn 15:10, Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 2:1 Q. K’ahîntîyê 6:14-18, Jimar 15:4-9
+ 2:2 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 2:3 Q. K’ahîntîyê 7:10, Q. K’ahîntîyê 10:13
+ 2:4 Derk’etin 29:2
+ 2:5 Q. K’ahîntîyê 6:21
+ 2:9 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 2:11 Q. K’ahîntîyê 6:17
+ 2:12 Derk’etin 23:19
+ 2:13 Jimar 18:19, Dîrok II 13:5
+ 2:14 Q. K’ahîntîyê 23:14
+ 2:16 Q. K’ahîntîyê 2:1, Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 3:1 Q. K’ahîntîyê 7:11-21, Q. K’ahîntîyê 7:29-34

+ 3:5 Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 3:11 Q. K’ahîntîyê 1:9, Q. K’ahîntîyê 21:6, Jimar 28:2, Hezeqêl 44:7

+ 3:16 Q. K’ahîntîyê 1:9, Q. K’ahîntîyê 7:23

+ 3:17 Destpêbûn 9:4, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29

+ 4:2 Q. K’ahîntîyê 5:15, Jimar 15:22-29

+ 4:7 Derk’etin 30:1-2

+ 4:11 Derk’etin 29:14, Q. K’ahîntîyê 6:11, Q. K’ahîntîyê 9:11, Q. K’ahîntîyê 16:27, Jimar 19:3, Jimar 19:5

+ 4:13 Jimar 15:24-25
+ 4:17 Jimar 19:4
+ 4:27 Jimar 15:27
+ 4:31 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 5:2 Q. K’ahîntîyê 11
+ 5:3 Q. K’ahîntîyê 12

+ 5:4 H’akimtî 11:30, H’akimtî 11:35, P’adşatî I 14:24, P’adşatî I 14:29, Zanebêj 5:5

+ 5:7 Q. K’ahîntîyê 1:14, Q. K’ahîntîyê 12:8
+ 5:11 Jimar 5:15
+ 5:13 Q. K’ahîntîyê 2:3

+ 5:15 Q. K’ahîntîyê 4:2, Q. K’ahîntîyê 4:27, Jimar 15:22-29

+ 5:16 Q. K’ahîntîyê 6:5, Q. K’ahîntîyê 22:14, Q. K’ahîntîyê 27:13, Q. K’ahîntîyê 27:15, Q. K’ahîntîyê 27:27, Q. K’ahîntîyê 27:31, Jimar 5:7

+ 6:2 Derk’etin 23:4, Q. K’ahîntîyê 19:11
+ 6:5 Jimar 5:7
+ 6:9 Q. K’ahîntîyê 1:2-17
+ 6:10 Derk’etin 28:39-43
+ 6:11 Q. K’ahîntîyê 4:2
+ 6:12 Nehemîya 10:34
+ 6:14 Q. K’ahîntîyê 2
+ 6:17 Q. K’ahîntîyê 2:11
+ 6:18 Derk’etin 29:37, Q. K’ahîntîyê 6:18
+ 6:21 Q. K’ahîntîyê 2:5, Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 6:22 Derk’etin 29:23-25
+ 6:25 Q. K’ahîntîyê 4

+ 6:28 Q. K’ahîntîyê 11:32, Q. K’ahîntîyê 15:12

+ 6:30 Q. K’ahîntîyê 16:27
+ 7:1 Q. K’ahîntîyê 5:14
+ 7:7 Q. K’ahîntîyê 14:13
+ 7:9 Q. K’ahîntîyê 2:4-5
+ 7:10 Q. K’ahîntîyê 2:3
+ 7:11 Q. K’ahîntîyê 3
+ 7:12 Q. K’ahîntîyê 2:4, Jimar 6:15
+ 7:15 Q. K’ahîntîyê 22:29-30
+ 7:16 Q. K’ahîntîyê 19:5-8
+ 7:20 Q. K’ahîntîyê 22:3
+ 7:23 Q. K’ahîntîyê 3:16-17
+ 7:24 Q. K’ahîntîyê 17:15

+ 7:26 Destpêbûn 9:4, Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10-11, Q. K’ahîntîyê 17:14, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29

+ 7:31 Jimar 6:20
• 8:1 Derk’etin 29:1-36
+ 8:8 Derk’etin 28:30
+ 8:9 Derk’etin 28:36
+ 8:10 Derk’etin 30:26-29, Jimar 7:1
+ 8:12 Derk’etin 30:30
+ 8:15 Derk’etin 27:2
+ 8:16 Q. K’ahîntîyê 3:3-4
+ 8:17 Q. K’ahîntîyê 4:11-12
+ 8:21 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 8:23 Q. K’ahîntîyê 14:14-17
+ 9:11 Q. K’ahîntîyê 4:11-12, Jimar 19:5
+ 9:23 Jimar 6:22-27

+ 9:24 H’akimtî 6:21, P’adşatî III 18:38, Dîrok I 21:26, Dîrok II 7:1

+ 10:1 Derk’etin 6:23, Derk’etin 30:9

+ 10:2 Jimar 11:1, Jimar 16:35, Jimar 3:4, Jimar 26:61

+ 10:3 Derk’etin 19:22
+ 10:4 Derk’etin 6:18, Derk’etin 6:22
+ 10:6 Q. K’ahîntîyê 21:10
+ 10:7 Q. K’ahîntîyê 21:10
+ 10:9 Hezeqêl 44:21
+ 10:10 Q. K’ahîntîyê 11:47
+ 10:13 Q. K’ahîntîyê 2:3
+ 10:16 Q. K’ahîntîyê 9:3, Q. K’ahîntîyê 9:15
+ 10:18 Q. K’ahîntîyê 6:26
• 11:1 Q. Ducarî 14:3-20

+ 11:2 Marqos 7:19, K’arêd Şandîya 10:12-15, R’omayî 14:14

+ 11:22 Marqos 1:6

+ 11:25 Q. K’ahîntîyê 13:6, Q. K’ahîntîyê 13:34, Q. K’ahîntîyê 14:8, Q. K’ahîntîyê 14:9, Q. K’ahîntîyê 14:47, Q. K’ahîntîyê 15:5, Q. K’ahîntîyê 16:26, Q. K’ahîntîyê 16:28, Q. K’ahîntîyê 17:15, Jimar 19:10, Jimar 31:24

+ 11:32 Q. K’ahîntîyê 15:12, Jimar 19:15

+ 11:33 Q. K’ahîntîyê 6:28, Q. K’ahîntîyê 15:12

+ 11:39 Q. K’ahîntîyê 17:15, Q. K’ahîntîyê 22:8, Q. Ducarî 14:21

+ 11:44 Q. K’ahîntîyê 19:2, Q. K’ahîntîyê 20:7, Q. K’ahîntîyê 20:26, Q. K’ahîntîyê 21:8, Petrûs I 1:16, Îbranî 12:10

+ 11:47 Q. K’ahîntîyê 10:10, Hezeqêl 44:23
+ 12:2 Q. K’ahîntîyê 15:19
+ 12:3 Destpêbûn 17:12
+ 12:4 Lûqa 2:22
+ 12:8 Q. K’ahîntîyê 1:14, Lûqa 2:24

+ 13:3 Jimar 12:10, P’adşatî IV 5:1, P’adşatî IV 15:5, Dîrok II 26:20

+ 13:6 Q. K’ahîntîyê 11:25

+ 13:34 Q. K’ahîntîyê 11:25, Q. K’ahîntîyê 13:6

+ 13:46 Jimar 5:2, Jimar 12:14, Lûqa 17:12

+ 14:2 Metta 8:4, Marqos 1:44, Lûqa 5:14, Lûqa 17:14

+ 14:4 Q. K’ahîntîyê 1:14, Jimar 19:6, Derk’etin 12:22

+ 14:7 P’adşatî IV 5:10, Q. K’ahîntîyê 16:22
+ 14:8 Q. K’ahîntîyê 11:25
+ 14:13 Q. K’ahîntîyê 7:7
+ 14:14 Q. K’ahîntîyê 8:23
+ 14:25 Q. K’ahîntîyê 8:23
+ 14:47 Q. K’ahîntîyê 11:25
+ 14:49 Q. K’ahîntîyê 14:4
+ 14:57 Q. K’ahîntîyê 10:10
+ 15:5 Q. K’ahîntîyê 11:25

+ 15:12 Q. K’ahîntîyê 6:28, Q. K’ahîntîyê 11:32

+ 15:14 Q. K’ahîntîyê 1:14
+ 15:16 Q. Ducarî 23:10
+ 15:19 Q. K’ahîntîyê 12:2
+ 15:24 Q. K’ahîntîyê 18:19

+ 15:25 Q. K’ahîntîyê 11:47, Metta 9:20, Marqos 5:25, Lûqa 8:43

+ 15:29 Q. K’ahîntîyê 1:14

+ 15:31 Jimar 5:3, Jimar 19:13, Jimar 19:20, Yêremîya 7:30, Hezeqêl 5:11, Hezeqêl 23:38

+ 16:1 Q. K’ahîntîyê 10:2

+ 16:2 Derk’etin 26:31, Derk’etin 30:10, Metta 27:51, Îbranî 6:19, Îbranî 9:3, Derk’etin 25:22

+ 16:4 Derk’etin 28:39-43, Hezeqêl 44:18
+ 16:13 Derk’etin 25:21-22
+ 16:18 Derk’etin 30:10
+ 16:22 Q. K’ahîntîyê 14:7
+ 16:23 Q. K’ahîntîyê 6:11
+ 16:26 Q. K’ahîntîyê 11:25

+ 16:27 Derk’etin 29:14, Q. K’ahîntîyê 4:11-12, Q. K’ahîntîyê 6:30, Q. K’ahîntîyê 9:11, Jimar 19:5, Îbranî 13:11

+ 16:29 Q. K’ahîntîyê 23:27-32, Jimar 29:7-11
+ 16:32 Derk’etin 29:30
+ 17:5 Q. Ducarî 12:15-20
+ 17:6 Destpêbûn 8:21, Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 17:7 Dîrok II 11:15
+ 17:9 Q. Ducarî 12:20
+ 17:10 Destpêbûn 9:4-6, Q. K’ahîntîyê 3:17
+ 17:11 Îbranî 9:22
+ 17:13 Q. Ducarî 12:16, Q. Ducarî 12:24

+ 17:15 Q. K’ahîntîyê 11:25, Q. K’ahîntîyê 11:40

• 18:1 Q. K’ahîntîyê 20:11-22

+ 18:3 Hezeqêl 20:7-8, Hezeqêl 23:8

+ 18:5 Q. Ducarî 4:1, Q. Ducarî 32:47, Nehemîya 9:29, Mesele 4:4, Hezeqêl 18:9, Hezeqêl 20:11, R’omayî 8:13, R’omayî 10:5, Galatî 3:12

+ 18:8 Q. Ducarî 22:30
+ 18:9 Q. Ducarî 27:22, P’adşatî II 13:12
+ 18:15 Destpêbûn 38:26
+ 18:16 Metta 14:4, Marqos 6:18
+ 18:17 Q. Ducarî 27:23
+ 18:18 Destpêbûn 29:30, Destpêbûn 30:15
+ 18:19 Q. K’ahîntîyê 15:24
+ 18:20 Derk’etin 20:14

+ 18:22 Destpêbûn 19:5, H’akimtî 19:22, R’omayî 1:27

+ 18:23 Derk’etin 22:19

+ 18:25 Jimar 35:34, Yêremîya 2:7, Hezeqêl 36:17

+ 19:2 Q. K’ahîntîyê 11:44, Yêşû 24:19, Petrûs I 1:16

+ 19:3 Derk’etin 20:8-12
+ 19:4 Derk’etin 20:3-5, Q. Ducarî 5:8
+ 19:5 Q. K’ahîntîyê 7:16-18

+ 19:9 Q. K’ahîntîyê 23:22, Q. Ducarî 24:19, Rʼûtʼ 2:1-2

+ 19:10 Rʼûtʼ 2:1, Rʼûtʼ 2:15

+ 19:11 Derk’etin 20:15, Q. K’ahîntîyê 6:2-3, Efesî 4:25, Kolosî 3:9

+ 19:12 Derk’etin 20:7, Q. Ducarî 5:11, Malaxî 3:5

+ 19:13 Q. Ducarî 24:14-15, R’omayî 13:8

+ 19:15 Derk’etin 23:2-3, Q. Ducarî 1:17

+ 19:16 Derk’etin 23:1, Derk’etin 23:7, Q. Ducarî 27:25, P’adşatî III 21:1-11

+ 19:17 Metta 18:15, Lûqa 17:3

+ 19:18 Mesele 20:22, P’adşatî I 20:17, Metta 5:43, Metta 19:19, Metta 22:39, Marqos 12:31, Lûqa 10:27, Aqûb 2:8, R’omayî 13:9, Galatî 5:14

+ 19:19 Q. Ducarî 22:9

+ 19:26 Destpêbûn 9:4, Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29, Q. Ducarî 18:10

+ 19:27 Q. K’ahîntîyê 21:5
+ 19:28 Q. K’ahîntîyê 21:5, Q. Ducarî 14:1
+ 19:29 Q. Ducarî 23:17
+ 19:30 Q. K’ahîntîyê 26:2

+ 19:31 Derk’etin 22:18, Q. Ducarî 18:11, P’adşatî I 28:7

+ 19:32 Mesele 20:29

+ 19:33 Derk’etin 22:21

+ 19:34 Derk’etin 12:49, Q. K’ahîntîyê 24:22, Jimar 15:16, Q. Ducarî 10:19

+ 19:36 Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 20:10, Hezeqêl 45:10

+ 20:2 Q. K’ahîntîyê 18:21
+ 20:3 Q. K’ahîntîyê 17:10, Hezeqêl 5:11
+ 20:4 Q. Ducarî 17:2-5
+ 20:6 Q. K’ahîntîyê 19:31
+ 20:7 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 20:9 Derk’etin 21:17

+ 20:10 Derk’etin 20:14, Q. K’ahîntîyê 18:20, Q. Ducarî 22:22, Yûh’enna 8:5

+ 20:11 Q. K’ahîntîyê 18:7-16, Q. Ducarî 22:30, Destpêbûn 35:22

+ 20:12 Destpêbûn 38:26
+ 20:13 Q. K’ahîntîyê 18:22, R’omayî 1:27
+ 20:14 Q. K’ahîntîyê 18:17, Q. Ducarî 27:23
+ 20:15 Derk’etin 22:19
+ 20:17 Q. K’ahîntîyê 18:9, P’adşatî II 13:12

+ 20:18 Q. K’ahîntîyê 15:24, Q. K’ahîntîyê 18:19

+ 20:19 Q. K’ahîntîyê 18:12-13

+ 20:20 Q. K’ahîntîyê 18:14

+ 20:21 Q. K’ahîntîyê 18:16, Metta 14:4, Marqos 6:18

+ 20:24 Derk’etin 3:17

+ 20:25 Q. K’ahîntîyê 11:2-47, Q. Ducarî 14:4-20

+ 20:26 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 20:27 Q. K’ahîntîyê 19:31, Derk’etin 22:18
+ 21:1 Hezeqêl 44:25
+ 21:5 Q. K’ahîntîyê 19:27
+ 21:6 Q. K’ahîntîyê 3:11
+ 21:7 Hezeqêl 44:22
+ 21:8 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 21:9 Destpêbûn 38:24
+ 21:10 Q. K’ahîntîyê 10:6, Hezeqêl 24:17
+ 21:11 Jimar 19:14
+ 21:12 Q. K’ahîntîyê 10:7
+ 21:14 Hezeqêl 44:22
+ 21:18 Q. Ducarî 23:1
+ 22:3 Q. K’ahîntîyê 7:20-21

+ 22:4 Q. K’ahîntîyê 13:3, Q. K’ahîntîyê 15:2, Jimar 19:11

+ 22:8 Derk’etin 22:31, Q. K’ahîntîyê 11:40, Q. K’ahîntîyê 17:15

+ 22:10 Derk’etin 29:33
+ 22:11 Jimar 18:11
+ 22:14 Q. K’ahîntîyê 6:5

+ 22:20 Q. Ducarî 15:21, Q. Ducarî 17:1, Malaxî 1:8, Malaxî 1:14

+ 22:27 Derk’etin 22:30
+ 22:28 Derk’etin 23:19, Q. Ducarî 22:6
+ 22:29 Q. K’ahîntîyê 7:12
+ 22:30 Q. K’ahîntîyê 7:12-15
+ 22:33 Jimar 15:41
+ 23:3 Derk’etin 20:8, Derk’etin 35:2
+ 23:5 Derk’etin 12:1-13
+ 23:8 Derk’etin 12:14-20, Derk’etin 13:3-7

+ 23:10 Derk’etin 23:19, Derk’etin 34:26, Jimar 15:20, Q. Ducarî 26:2

+ 23:15 Derk’etin 23:16, Derk’etin 34:22, Q. Ducarî 16:9

+ 23:22 Q. K’ahîntîyê 19:9, Q. Ducarî 24:19, Rʼûtʼ 2:1, Rʼûtʼ 2:15

+ 23:24 Jimar 29:1-6
+ 23:27 Q. K’ahîntîyê 16:29-31, Jimar 29:7-11
+ 23:34 Jimar 29:12-39, Q. Ducarî 16:13-15
+ 23:39 Derk’etin 23:16
+ 23:40 Nehemîya 8:14-16
+ 24:2 Derk’etin 25:31, Derk’etin 27:20-21
+ 24:6 Derk’etin 25:30
+ 24:9 P’adşatî I 21:6, Metta 12:4
+ 24:12 Jimar 15:34
+ 24:14 Jimar 15:35-36
+ 24:15 Derk’etin 20:7, Q. Ducarî 5:11
+ 24:16 P’adşatî III 21:10

+ 24:17 Destpêbûn 9:6, Derk’etin 21:12, Jimar 35:31

+ 24:18 Derk’etin 21:33, Derk’etin 21:34

+ 24:19 Derk’etin 21:23-25, Q. Ducarî 19:21, H’akimtî 1:7, Metta 5:38

+ 24:22 Derk’etin 12:49, Q. K’ahîntîyê 19:34, Jimar 15:16, Q. Ducarî 10:19

• 25:1 Derk’etin 23:10-11
+ 25:3 Q. K’ahîntîyê 26:34-35
+ 25:9 Q. K’ahîntîyê 23:27
+ 25:15 Q. K’ahîntîyê 27:17-24
+ 25:21 Q. Ducarî 28:8
+ 25:23 Dîrok I 29:15

+ 25:25 Rʼûtʼ 3:9, Rʼûtʼ 4:3-6, Jimar 27:11, Yêremîya 32:7

+ 25:28 Q. K’ahîntîyê 27:19-21
+ 25:32 Jimar 35:2, Yêşû 21:1-40
+ 25:35 Yûh’enna I 3:17
+ 25:36 Derk’etin 22:25-27, Q. Ducarî 15:7-8

+ 25:39 P’adşatî IV 4:1, Nehemîya 5:5, Metta 18:25, Q. Ducarî 24:14

+ 25:40 Derk’etin 21:2, Q. Ducarî 15:12
+ 25:42 Korint’î I 7:23
+ 25:43 Efesî 6:9
+ 25:47 Nehemîya 5:5
+ 25:48 Nehemîya 5:8
+ 25:54 Derk’etin 21:2, Q. Ducarî 15:12
• 26:1 Q. Ducarî 11:13-15, Q. Ducarî 28:1-14
+ 26:1 Derk’etin 20:4-5, Derk’etin 23:24
+ 26:2 Q. K’ahîntîyê 19:30

+ 26:4 Q. Ducarî 11:14, Q. Ducarî 28:12, Hezeqêl 34:27, Zebûr 67:6, Zebûr 85:12

+ 26:6 Yêremîya 30:10, Yêremîya 46:27, Hezeqêl 39:26, Mîxa 4:4, Hezeqêl 34:25

+ 26:8 Q. Ducarî 32:30, Yêşû 23:10, Dîrok II 24:24, Îşaya 30:17

+ 26:11 Hezeqêl 37:26

+ 26:12 Yêremîya 30:22, Hezeqêl 11:20, Zekerîya 13:9, E’yantî 21:3

+ 26:13 Derk’etin 20:2, Q. Ducarî 5:6

• 26:14 Q. Ducarî 28:15-68

+ 26:16 Q. Ducarî 28:22, P’adşatî III 8:37, Dîrok II 6:28, H’akimtî 6:4, Yêremîya 5:17, Mîxa 6:15

+ 26:17 H’akimtî 2:14, P’adşatî III 8:33, Yêşû 7:4, Mesele 28:1

+ 26:21 Destpêbûn 4:15, Zebûr 79:12

+ 26:22 Q. Ducarî 32:24

+ 26:26 Îşaya 3:1, Hezeqêl 4:16, Hezeqêl 5:16, Hezeqêl 14:13, Îşaya 9:20, Mîxa 6:14, Hagay 1:6

+ 26:29 Q. Ducarî 28:53, P’adşatî IV 6:29, Lûrînêd Yêremîya 4:10, Yêremîya 19:9, Hezeqêl 5:10

+ 26:30 P’adşatî IV 23:20, Dîrok II 34:5, Hezeqêl 6:5

+ 26:31 P’adşatî IV 25:9

+ 26:32 Q. Ducarî 29:24, P’adşatî III 9:8, Yêremîya 18:16

+ 26:33 Q. Ducarî 4:27, Q. Ducarî 28:64, Nehemîya 1:8, Yêremîya 9:16, Hezeqêl 12:15, Zekerîya 7:14

+ 26:34 Derk’etin 23:10-11, Q. K’ahîntîyê 25:2-7, Dîrok II 36:21

+ 26:37 Yêremîya 46:16, Yêşû 7:12, H’akimtî 2:14

+ 26:40 P’adşatî III 8:47, Dîrok II 6:37, Nehemîya 9:2, Danîyêl 9:4-5

+ 27:2 Jimar 30, H’akimtî 11:30, P’adşatî I 1:11, P’adşatî I 1:28

+ 27:13 Q. K’ahîntîyê 6:5
+ 27:17 Q. K’ahîntîyê 25:15
+ 27:20 Q. K’ahîntîyê 25:28
+ 27:21 Jimar 18:14
+ 27:25 Derk’etin 30:13
+ 27:26 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16
+ 27:27 Q. K’ahîntîyê 6:5
+ 27:29 Jimar 21:2, H’akimtî 11:35
+ 27:30 Jimar 18:21, Q. Ducarî 14:22
+ 27:31 Q. K’ahîntîyê 6:5

Jimar

Jimar

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Evê k'itêbê navê xwe: ‹Jimar› ji du carêd navnivîsara cime'ta Îsraêl standîye, k'îjan ku wextê r'êwîtîya ji Misirê e'rdê Kenanêda hatine navnivîsarê. Bi îbranî navê vê k'itêbê tê welger'andinê, çawa ‹Li ber'îyêda›. Bi van xebera têk'sta îbranîye k'itêba Jimar destpêdibe û ew dide k'ifşê k'îderê serhatîyêd wê qewimî ne. Pey wê yekêr'a gava Xudan li serê ç'îyayê Sînayê qanûn da cime'ta Îsraêl, Mûsa h'esabê cime'ta Îsraêl nivîsî, yêd ku şêr'r'a hazir bûn (h'esabê lêwîya jî başqe), usa jî anegorî t'emîya Xudan, çend qanûn zêde kirin û cime'ta Îsraêl bona çûyîna wî e'rdê ku Xudan soz dabû, hazir kirin (s. 1-9). Lê gava ew li Qadêş-Barnêayê bûn (alîyê başûra sînorê Kenanê), cime'ta Îsraêl ji dest salixêd ce'sûsaye derew, yanê li wir e'save dijîn, tirsîyan ku her'ine Kenanê ku wî e'rdî bi e'mirê Xudan zeftî xwe kin. Bona vê yekê ew hatine cezakirinê, çil salî t'erkeserî wê ber'îyê bûn (s. 10-19). H'eta h'emû nisilê Îsraêlêyî ku ne gur'a Xwedêda ne nemir. Pey mirina wî nisilîr'a, paşê cime'tê hêdî-hêdî e'rdêd dor-berê Kenanê zeft kir. Bi vî awayî îsraêlîya k'arê xwe kirin û gihîştine e'rdê Mowabê, alîyê r'ohilata ç'emê Ûrdunê (s. 20-36). T'emamîya wî zemanîda, cime'ta Îsraêl gelek cara hindava Mûsada bîna xwe teng dikirin û himberî Xwedê r'adibûn, t'imê bêşêkir û ne ser ya xwe bûne, çawa li binyat'a mêriv dik'eve. Lê gava dibû ku Xudan merivêd neguhdar ceza dikir, dîsa hindava miletê xweyî bijartîda amin dima, bona wan xem dikir, miqabilî dijminêd Îsraêl disekinî, ew ser dijmin dixistin. H'eta wî h'alîda jî, gava serwêrê milet, Mûsa û Harûn jî gur'a Xwedê nedikirin, lê dîsa Xwedê ser ya xwe bû, wî dikir ku cime'ta Îsraêl bibe wî e'rdê ku soz dabû, bida kal-bavêd wan.

1

Navnivîsara Îsraêl

1^1Xudan li ber'îya Sînayê Konê Civînêda yekê meha duda, dusalîya zar'êd Îsraêle ku ji e'rdê Misirê derk'etibûn, Mûsar'a xeberda û got:+
2«T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl anegorî malbetêd wan, olk'êd wan, navê her mêrî yeko-yeko bijmire+. 3Tu û Harûn her kesê eskerîyêr'a hazir ji bîstsalîyê jortir anegorî ordîyêd wan nava Îsraêlda bijmirin. 4T'evî we gere merivek ji her qebîlê hebe. Merivê ku serwêrê olk'a xwe ye. 5Ev in navêd merivêd ku wê t'evî we bisekinin: Ji R'ûbên Elîsûrê kur'ê Şidêyûr+. 6Ji Şimh'ûn Şilûmîyêlê kur'ê Sûrîşaday+. 7Ji Cihûda Nehşonê kur'ê Amînadav+. 8Ji Îsaxar Nit'anêlê kur'ê Sûhar+. 9Ji Zebûlon Elyabê kur'ê H'êlon+. 10Ji qebîla zar'êd Ûsiv: Ji Efrayîm Elîşamayê kur'ê E'mîhûd. Ji Minaşe Gamalyêlê kur'ê Pidahsûr+. 11Ji Binyamîn Abîdanê kur'ê Gîdonî+. 12Ji Dan Axîhezerê kur'ê E'mîşaday+. 13Ji Aşêr Pagîyêlê kur'ê Ok'ran+. 14Ji Gad Elyasafê kur'ê Dihûyêl+. 15Ji Neftelî Ah'îrayê kur'ê Eynan»+. 16Ev in bijartîyêd ji civînê, serwêrêd qebîlêd bavêd wan, serwêrêd e'laletêd Îsraêl.

17Mûsa û Harûn ev merivêd bi nav k'ifşkirî hildan. 18Û yekê meha duda wana t'emamîya civînê civand û ew anegorî malbetêd wan, olk'êd wan, navê yêd ji bîstsalîyê jortir yeko-yeko jimartin, 19çawa ku Xudan t'emî Mûsa kir wan bijmire li ber'îya Sînayêda.

20Zar'êd R'ûbênê nixurîyê Îsraêl, zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 21h'esabê qebîla R'ûbên 46500 nefs bûn+.

22Zar'êd Şimh'ûn zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 23h'esabê qebîla Şimh'ûn 59300 nefs bûn+.

24Zar'êd Gad zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 25h'esabê qebîla Gad 45650 nefs bûn+.

26Zar'êd Cihûda zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 27h'esabê qebîla Cihûda 74600 nefs bûn+.

28Zar'êd Îsaxar zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 29h'esabê qebîla Îsaxar 54400 nefs bûn+.

30Zar'êd Zebûlon zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 31h'esabê qebîla Zebûlon 57400 nefs bûn+.

32Ji qebîla zar'êd Ûsiv, zar'êd Efrayîm zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 33h'esabê qebîla Efrayîm 40500 nefs bûn+. 34Zar'êd Minaşe zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 35h'esabê qebîla Minaşe 32200 nefs bûn+.

36Zar'êd Binyamîn zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 37h'esabê qebîla Binyamîn 35400 nefs bûn+.

38Zar'êd Dan zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 39h'esabê qebîla Dan 62700 nefs bûn+.

40Zar'êd Aşêr zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 41h'esabê qebîla Aşêr 41500 nefs bûn+.

42Zar'êd Neftelî zur'et, malbet, olk'êd xweva, h'esabê her mêrê bîstsalîyê jortir, her kesê eskerîyêr'a hazir, 43h'esabê qebîla Neftelî 53400 nefs bûn+.

44Ev in h'esabêd wan merivêd ku Mûsa, Harûn û her donzdeh serwêrêd ji olk'êd Îsraêl ku jimartin. 45H'emû zar'êd Îsraêl anegorî olk'êd xwe, ji bîstsalîyê jortir, h'emûyêd eskerîyêr'a hazir Îsraêlda hatine jimartinê 46û t'emamîya h'esabê wan 603550 nefs bûn+. 47Lê lêwî qebîla bavêd xweva t'evî wan nehatine jimartinê.

Borcê lêwîya

48Xudan Mûsar'a xeberda û got: 49«Qebîla Lêwî nejmire, wan t'evî zar'êd Îsraêl h'esab neke. 50Lê tu lêwîya li ser Konê Şe'detîyê, li ser h'emû hacetêd wê û li ser h'emû tiştêd wê k'ifş ke. Ew bira kon û h'emû hacetêd wê bibin, wêda qulix kin û zomêd xwe dora wê lêxin. 51Û çaxê cîguhastina Konê Şe'detîyê, lêwî bira wê hevdin û vegirtina Konê Şe'detîyê jî bira lêwî bikin, yekî din ku nêzîk be wê bê kuştinê. 52Gava zar'êd Îsraêl zomêd xwe lêxin, her kes gere li zoma xweda û her kes li ber ala xwe be anegorî ordîyêd xwe. 53Lê lêwî gere zomê dora Konê Şe'detîyê lêxin, wekî hêrsa min li ser civîna zar'êd Îsraêl r'anebe. Û lêwîyê xweyîtîya Konê Civîna Şe'detîyê bikin»+. 54Zar'êd Îsraêl anegorî wan h'emû t'emîyêd ku Xudane dane Mûsa, usa jî kirin.

2

Cîwarkirina zomê

2^1Xudan Mûsa û Harûnr'a xeber da û got: 2«Zar'êd Îsraêl bira zomêd xwe her kes t'evî ala xwe, bi nîşanêd olk'êd xwe lêxe. Ew gere li dora Konê Civînê hinekî dûr zomêd xwe lêxin. 3Pêşîyêva alîyê r'oavayê Cihûda gere zoma xwe t'evî ala xwe anegorî ordîyêd xwe lêxe. Serwêrê zar'êd Cihûda Nehşonê kur'ê Amînadav bû+. 4H'esabê ordîya wî 74600 nefs bûn.

5R'ex wîda bira qebîla Îsaxar zomêd xwe lêxe. Serwêrê zar'êd Îsaxar Nit'anêlê kur'ê Sûhar bû. 6H'esabê ordîya wî 54400 nefs bûn.

7Peyr'a bira qebîla Zebûlon be. Serwêrê zar'êd Zebûlon Elyabê kur'ê H'êlon bû. 8H'esabê ordîya wî 57400 nefs bûn.

9T'emamîya h'esabê zoma Cihûda anegorî ordîyêd xwe 186400 nefs bûn. Evana gere pêşîyê r'ê k'evin+.

10Ala zoma R'ûbên anegorî ordîyêd xwe gere alîyê başûrê be. Serwêrê zar'êd R'ûbên Elîsûrê kur'ê Şidêyûr bû. 11H'esabê ordîya wî 46500 nefs bûn.

12R'ex wîda bira qebîla Şimh'ûn zomêd xwe lêxe. Serwêrê zar'êd Şimh'ûn Şilûmîyêlê kur'ê Sûrîşaday bû. 13H'esabê ordîya wî 59300 nefs bûn.

14Peyr'a bira qebîla Gad be. Serwêrê zar'êd Gad Elyasafê kur'ê R'ihûêl bû. 15H'esabê ordîya wî 45650 nefs bûn.

16T'emamîya h'esabê zoma R'ûbên anegorî ordîyêd xwe 151450 nefs bûn. Ew gere yê duda r'êk'evin+.

17Hingê wê Konê Civînê r'ê k'eve, zoma lêwîya bira nava zomada be. Çawa ku zomêd xwe wê lêxin usa jî r'êk'evin. Her kes cîyê xweda be anegorî alêd xwe+.

18Ala zoma Efrayîm anegorî ordîyêd xwe gere alîyê r'oavayê be. Serwêrê zar'êd Efrayîm Elîşamayê kur'ê E'mîhûd bû. 19H'esabê ordîya wî 40500 nefs bûn.

20R'ex wîda bira qebîla Minaşe be. Serwêrê zar'êd Minaşe Gamalyêlê kur'ê Pidahsûr bû. 21H'esabê ordîya wî 32200 nefs bûn.

22Peyr'a bira qebîla Binyamîn be. Serwêrê zar'êd Binyamîn Abîdanê kur'ê Gîdonî bû. 23H'esabê ordîya wî 35400 nefs bûn.

24T'emamîya h'esabê zoma Efrayîm anegorî ordîyêd xwe 108100 nefs bûn. Ew gere yê sisîya r'ê k'evin+.

25Ala zoma Dan anegorî ordîyêd wan gere alîyê bakurê be. Serwêrê zar'êd Dan Axîhezerê kur'ê E'mîşaday bû. 26H'esabê ordîya wî 62700 nefs bûn.

27R'ex wîda qebîla Aşêr bira zomê lêxe. Serwêrê zar'êd Aşêr Pagîyêlê kur'ê Ok'ran bû. 28H'esabê ordîya wî 41500 nefs bûn.

29Peyr'a bira qebîla Neftelî be. Serwêrê zar'êd Neftelî Ah'îrayê kur'ê Eynan bû. 30H'esabê ordîya wî 53400 nefs bûn.

31T'emamîya h'esabê zoma Dan 157600 nefs bûn. Ew gere xilazîyê r'ê k'evin anegorî alêd xwe+.

32Ev in h'esabê zar'êd Îsraêl anegorî olk'êd xwe. T'emamîya h'esabê zoma anegorî ordîyêd xwe 603550 nefs bûn+. 33Lê lêwî ne hatine jimartinê t'evî zar'êd Îsraêl, çawa ku Xudan t'emî li Mûsa kiribû+.

34Zar'êd Îsraêl h'emû usa dikirin çawa ku Xudan t'emî li Mûsa kiribû. Wana zomêd xwe anegorî alêd xwe lê didan û usa jî r'ê dik'etin, her kes t'evî malbetêd xwe anegorî olk'êd xwe.

3

Navnivîsara lêwîyaye pêşin

3^1Ev in zur'etêd Harûn û Mûsa, wê r'ojê gava Xudan t'evî Mûsa li ç'îyayê Sînayê xeberda. 2Ev in navê kur'êd Harûn, nixurîyê wî Nadab peyr'a Abîhû, Êlazar û Ît'amar,+
3ew k'ahînêd r'ûnkirî yêd ku Harûn ew k'ahîntîyêr'a qewîn-qedîm kirin. 4Nadab û Abîhû li ber Xudan mirin, gava wan ber'îya Sînayêda şaş[*] agir li ber Xudan dan û ew bêzur'et bûn. Êlazar û Ît'amar li ber ç'e'vê Harûnê bavê xwe k'ahîntî dikirin+.

5Xudan Mûsar'a xeberda û got: 6«Qebîla Lêwî bîne û li ber Harûnê k'ahîn bide sekinandinê ku berdestîya wî bikin+. 7Bira ew borcê nobedarîyê bona wî û h'emû civînê li ber Konê Civînê biqedînin, xizmetk'arîya pîrozgehê bikin. 8Xweyîtîya her tiştêd Konê Civînê û borcê zar'êd Îsraêl bikin awa gotî xizmetk'arîya pîrozgehê bikin. 9Tu gere lêwîya bidî Harûn û kur'êd wî. Ew wîr'a hatine dayînê ji nava zar'êd Îsraêl+. 10Tu gere Harûn kur'ava k'ifş kî bona ku ew qulixê k'ahîntîya xwe biqedînin. Lê gava yekî din nêzîkî pîrozgehê be, gere bê kuştinê»+.

11Xudan Mûsar'a xeberda û got: 12«Awa min Lêwî ji nava zar'êd Îsraêl hildan, dewsa wan h'emû nixurîyêd ku bet'inê vedikin ji nava zar'êd Îsraêl. Awa lêwîyê bona min bin 13çimkî her nixurî p'ara min e. Wê r'oja ku min h'emû nixurîyêd welatê Misirê xistin hingê min h'emû nixurîyêd Îsraêlda ji mêriv h'eta h'eywên xwer'a buhurtî-jibare kirin. Ewê p'ara min bin, ez Xudan im»+.

14Xudan dîsa t'evî Mûsa li ber'îya Sînayêda xeberda, got: 15«Zar'êd Lêwî anegorî olk'êd wan, malbetêd wan bijmire. Her qisimê nêrînî ji yekmehê bijmire». 16Mûsa anegorî xebera Xudan, çawa ku wîr'a hatibû gotinê ew jimartin.

17Ev bûn navê zar'êd Lêwî: Gêrşon, Qohat' û Mêrarî+. 18Ev jî navê zar'êd Gêrşon e, malbetêd wanva: Lîbnî û Şîmî+. 19Zar'êd Qohat' jî malbetêd wanva ev in: E'mram, Îshar, Hêbron û Ûzîêl+. 20Zar'êd Mêrarî malbetêd wanva ev in: Mah'lî û Mûşî. Evana malbetêd lêwîya ne anegorî olk'êd wan+.

21Malbeta lîbnî û malbeta şîmî digihîjine Gêrşon. Evana malbetêd gêrşonîya ne. 22H'esabê wan, awa gotî h'esabê her qisimê nêrînî ji yekmehê 7500 nefs bûn. 23Malbetêd gêrşonîya bira pişt pîrozgehê, awa gotî alîyê r'oavayê, zoma xwe lêxin+. 24Serwêrê olk'a gêrşonîya Elyasafê kur'ê Layêl bû. 25Borcê zar'êd Gêrşon li Konê Civînêda xweyîtîya Pîrozgeh, sergira ser girtinê û serk'êşa wê û p'er'da ber derê Konê Civînê ye,+
26p'er'dêd h'ewşê û p'er'da ber derê h'ewşê ku dora pîrozgeh û gorîgehê ye, usa jî hebinêd wê, usa jî h'emû şixulê wê ye. 27Malbeta e'mramîya, malbeta Îsharîya, malbeta hêbronîya û malbeta ûzîêlîya digihîjine Qohat'. Evana malbetêd qohat'îya ne+. 28H'esabê her qisimê nêrînî ji yek mehê 8600 nefs bûn. Vana xweyîtîya cîyê pîroz dikir. 29Malbetêd zar'êd Qohat' bira zomêd xwe alîyê başûra pîrozgehê lêxin. 30Serwêrê olk'a malbetêd qohat'îya Elîsafanê kur'ê Ûzîêl bû. 31Borcê xweyîtîya wan: sindoq, sifire, şemdan, gorîgeh û hacetêd pîroz bona xebata wan, usa jî p'er'de û h'emû şixulê wê ne+. 32Serokê serwêrêd lêwîya Êlazarê kur'ê Harûnê k'ahîn bû. Ew serwêrê wan bû yêd ku xweyîtîya cîyê pîroz dikirin+.

33Malbeta mah'lîya û malbeta mûşîya digihîjine Mêrarî. Evana malbetêd mêarîya ne. 34H'esabê her qisimê nêrînî ji yekmehê 6200 nefs bûn. 35Serwêrê olk'a malbetêd Mêrarî Sûrîyêlê kur'ê Abîxayîl bû. Ew bira alîyê bakura pîrozgehê zomê xwe lêxin. 36Borcê xweyîtîya kur'êd Mêrarî: Çîtêd pîrozgehê, destûyê wê, stûnêd wê, bingehêd wê, h'emû hacetêd wê û h'emû şixulê wan,+
37usa jî stûnêd dora h'ewşê, bingehêd wan, singêd wan û hebinêd wan e.

38Mûsa, Harûn û kur'êd wî zomêd xwe bira alîyê r'ohilata pîrozgehê, pêşberî Konê Civînê lêxin. Ew gere xweyîtîya cîyê pîroz bikin bona bêxofîya zar'êd Îsraêl. Gava yekî din nêzîk be, gere bê kuştinê. 39Mûsa û Harûn anegorî xebera Xudan h'emû lêwî anegorî malbetêd wan jimartin. H'esabê h'emû qisimê nêrînî ji yekmehê 22000 nefs bûn+.

Lêwî ji ber nixurîyê Îsraêlva têne dayînê

40Xudan gote Mûsa: «H'emû nixurîyêd qisimê nêrînî zar'êd Îsraêl ji yekmehê bijmire. R'eqema navêd wan çêke. 41Û lêwîya dewsa h'emû nixurîyê zar'êd Îsraêl minr'a k'ifş ke usa jî h'eywanê lêwîya dewsa h'emû nixurîyê h'eywanê zar'êd Îsraêl. Ez Xudan im». 42Mûsa h'emû nixurîyêd zar'êd Îsraêl jimartin, çawa ku Xudan t'emî li wî kiribû. 43H'esabê h'emû nixurîyê qisimê nêrînî yek mehî û jor anegorî r'eqema navêd wan 22273 nefs bûn.

44Xudan Mûsar'a xeberda û got: 45«lêwîya dewsa h'emû nixurîyê zar'êd Îsraêl k'ifş ke usa jî h'eywanê lêwîya dewsa h'eywanê wan. Û lêwîyê p'ara min bin, ez Xudan im. 46Û bona van 273 nixurîyêd zar'êd Îsraêl ku ji lêwîya zêdetir in, 47ji ber wan her kesîva pênc şêkilî[*] hilde, anegorî şêkilê pîrozgehê ku bîst gêr[*] e+. 48Û ew p'erê ber yêd zêdeva dayî bide Harûn û kur'êd wî». 49Mûsa p'erê ji bervadayî bona yê ji lêwîya zêdetir hildan, 50awa gotî ewî ji nixurîyêd zar'êd Îsraêl 1365 şêkil anegorî şêkilê pîrozgehê hildan. 51Mûsa ev p'erêd bervadayînê anegorî xebera Xudan, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa, dane Harûn û kur'êd wî.

4

Borcê malbetêd lêwîya

4^1Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 2«Zar'êd Qohat' anegorî malbetêd wan û olk'êd wan ji nava zar'êd Lêwî bijmire, 3awa gotî her kesê ji sîsalîyê h'eta pêncîsalîyê k'îjan qulixkirinêr'a hazir e, ku xebata Konê Civînê bike+. 4Şixulê zar'êd Qohat' li Konê Civînê xweyîtîya tiştêd here pîroz e. 5Wextê r'êk'etina zomê Harûn û kur'êd wî bira bên p'er'da navbir'îyê vekin û bi wê Sindoqa Peymanê binixêmin. 6Bi serk'êşa ji ç'ermê ga-me'sîya ew binixêmin, tejê şîn bavêjine ser û destûya têr'a derbaz kin+. 7Tejê şîn bavêjine ser t'extê nanê Xwedêr'a dayî û sinîya, t'asa, k'asa, cêr'êd bona dîyarîya serdakirinê daynine ser. Û nanê ku her t'im ser e li ber Xudan, gere li ser jî bimîne. 8Tejê sorî gevez bavêjine li ser wan, bi serk'êşa ji ç'ermê ga-me'sîya wê binixêmin û destûya têr'a derbaz kin. 9Bira ew tejê şîn hildin şemdan, ç'irêd wê, destikêd wê, sinîyêd wê û h'emû derdanêd bona bizirê wê ku bona şemdan didine xebatê, binixêmin. 10Wê û h'emû hacetêd wê bi serk'êşa ji ç'ermê ga-me'sîya bip'êç'in û daynine li ser çîtê. 11Tejê şîn bavêjine li ser gorîgeha zêr'în û bi serk'êşa ji ç'ermê ga-me'sî binixêmin û destûya têr'a derbaz kin. 12H'emû hacetêd bona xebata cîyê pîroz hildin, daynine li nava tejê şîn, bi serk'êşa ji ç'ermê ga-me'sîya binixêmin û daynine li ser çîtê. 13K'ozîya gorîgehê t'emiz kin û tejê sorî gevez bavêjine li ser. 14Û h'emû hacetêd wêye xebatê daynine li ser wê: Sinîya, goştgira, mer'ika û t'eşta awa gotî h'emû hacetêd gorîgehê. Serk'êşa ji ç'ermê ga-me'sîya bavêjine li ser û destûya têr'a derbaz kin. 15Gava Harûn û kur'êd wî nixamtina cîyê pîroz û her tiştêd cîyê pîroz xilaz kin, wextê r'êk'etina zomê zar'êd Qohat' wê bên ku hildin, lê bira ew dest nedine pîrozîyê wekî nemirin. Ev e barê zar'êd Qohat' li Konê Civînê+.

16Êlazarê kur'ê Harûnê k'ahîn cabdarê: Bizirê bona r'onayê, bixûra bînxweş, dîyarîya nanîye her gav, r'ûnê r'ûnkirinê ye. Cabdarê t'emamîya pîrozgehê û her tiştêd navda, usa jî Cîyê Pîroz û hacetêd wê ye»+.

17Xudan Mûsa û Harûnr'a xeber da û got: 18«Haş ji xwe hebe qebîla malbetêd qohat'îya ji nava lêwîya neyê undakirinê. 19Awa hûn çi gere bona wan bikin ku ew sax bimînin û nemirin gava ew nêzîkî Cîyê Herî Pîroz bin: Harûn û kur'êd wî bira bên û her kesî li ber xebata wî û borcê wî bidine sekinandinê. 20Kahatî t'u car berî nixamtina tiştêd pîroz bira nek'evinê ku bibînin, wekî nemirin»+.

21Xudan Mûsar'a xeberda û got: 22«Zar'êd Gêrşon jî anegorî olk'êd wan û malbetêd wan bijmire, 23awa gotî her kesê ji sîsalîyê h'eta pêncîsalîyê ku qulixkirinêr'a hazir e şixulê Konê Civînê bike, bijmêre. 24Ev e xebata malbetêd gêrşonîya, çi gere bikin û çi hildin:+
25Ew gere tejê pîrozgehê, Konê Civînê û sergira wê, serk'êşa ji ç'ermê ga-me'sîya ku li ser e û p'er'da li ber derê Konê Civînê, 26p'er'dêd h'ewşê, p'er'da ber derê h'ewşê ku dora pîrozgeh û gorîgehê ye, hebinêd wan û h'emû hacetêd bona xebata wan hildin. Û her şixulê ku bona van tişta lazim e bira ew bikin. 27H'emû xebata zar'êd gêrşonîya, awa gotî her çi ku ew hildin û her çi ku ew bikin, ew gerekê bi gotina Harûn û kur'êd wî bê kirinê. Her tiştêd hildanê bikine bin se'vîtîya wan. 28Ev e xebata malbetêd zar'êd gêrşonîya Konê Civînêda. Ew gere vê yekê bi serwêrîya Ît'amarê kur'ê Harûnê k'ahîn bikin.

29Zar'êd Mêrarî anegorî malbetêd wan û olk'êd wan bijmêre, 30awa gotî her kesê ji sîsalîyê h'eta pêncîsalîyê ku qulixkirinêr'a hazir e, şixulê Konê Civînê bike, bijmêre. 31Ev e barê wan ku ew gere hildin anegorî t'emamîya şixulê wanî Konê Civînêda, awa gotî çîtêd pîrozgehê, destûyêd wê, stûnêd wê, bingehêd wê,+
32stûnêd dora h'ewşê, bingehêd wan, singêd wan û hebinêd wan û h'emû hacetêd wan bona t'emamîya xebata van tişta. Hûn navê hacetê ku ew gere hildin bikine r'eqem bijmirin. 33Ev e h'emû şixulêd malbetêd zar'êd Mêrarî Konê Civînêda, bi serwêrîya Ît'amarê kur'ê Harûnê k'ahîn».

34Mûsa, Harûn û serwêrêd civînê zar'êd qohat'îya anegorî malbetêd wan û olk'êd wan jimartin, 35her kesê ji sîsalîyê h'eta pêncîsalîyê ku qulixkirinêr'a hazir e şixulê Konê Civînê bike, 36h'esabê wan anegorî malbetêd wan 2750 nefs bûn. 37Ev e h'esabê malbetêd Kahatîya h'emûyêd ku Konê Civînêda dixebitîn, k'îjan ku Mûsa û Harûn jimirîn, çawa ku Xudan pê Mûsa t'emî kiribû.

38H'esabê zar'êd Gêrşon anegorî malbetêd wan û olk'êd wan, 39her kesê ji sîsalîyê h'eta pêncîsalîyê ku qulixkirinêr'a hazir bû şixulê Konê Civînê bikira, 40h'esabê wan anegorî malbetêd wan, olk'êd wan 2630 nefs bûn. 41Ev e h'esabê malbetêd zar'êd Gêrşon h'emûyêd ku Konê Civînêda dixebitîn, k'îjan ku Mûsa û Harûn anegorî t'emîya Xudan ew jimartin.

42H'esabê malbetêd zar'êd Mêrarî anegorî malbetêd wan û olk'êd wan, 43her kesê ji sîsalîyê h'eta pêncîsalîyê ku qulixkirinêr'a hazir bû şixulê Konê Civînê bikira, 44h'esabê wan anegorî malbetêd wan 3200 nefs bûn. 45Ev e h'esabê malbetêd Mêrarî k'îjan ku Mûsa û Harûn anegorî t'emîya Xudan ew jimartin.

46T'emamîya lêwîya anegorî malbetêd wan û olk'êd wan ku Mûsa, Harûn û serwêrêd Îsraêl ew jimartin, 47her kesê ji sîsalîyê h'eta pêncîsalîyê ku hazir bû şixul û hildana Konê Civînê bikira, 48h'esabê wan 8580 nefs bûn. 49Evana weke gotina Xudan, her kes bi destê Mûsa anegorî qulixê xwe û barhildanê aha hatine jimarê, çawa ku Xudan t'emî li Mûsa kiribû.

5

Paqijkirina zomê

5^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«E'mirî zar'êd Îsraêl ke ku h'emûyêd k'otî, h'emûyêd gemar jê diçe û h'emûyêd nepaqij ku dest dane cinyaz ji nava zomê derxin+. 3Çawa mêr usa jî jin ji zomê derxine der wekî ew zomêd xwe, nava k'îjana ez hêwirîme neh'er'imînin»+. 4Zar'êd Îsraêl xût usa kirin ew ji nava zomê derxistine der. Çawa ku Xudan gotibû Mûsa zar'êd Îsraêl xût usa kirin.

Ji ber gunava dayîn

5Xudan t'evî Mûsa xeberda û got: 6«Bêje zar'êd Îsraêl, heger mêr yan jinek, li ber Xudan bêe'silîyê bike, awa gotî gunekî hindava yekî dinda bike û ew meriv gunê xwe fe'm bike,+
7bira ew gunê xweyî kirî bide r'ûyê xwe, bira ew ji ber gunê xweva t'am bide û bira çarîka pênca jî serda zêdeke û bide wî li ber k'ê gune kirîye+. 8Lê heger pismamê wî merivî t'une be[*] ku ji ber guneva bidine wî, hingê dayîna ji ber guneva, digihîje Xudan bona k'ahîn, serda jî beranê gunek'ewandinê, bi k'îjanî gunek'ewandin wê bona wî bê kirinê. 9Û h'emû h'edîyêd ji h'emû tiştêd pîroze zar'êd Îsraêl ku ewê bînine li cem k'ahîn, bira p'ara wî be. 10Tiştêd pîroze her kesî p'ara k'ahîn in, k'ê çi ku bide wî ew p'ara wî ye».

Mêrê k'umr'eş

11Xudan Mûsar'a xeberda û got: 12«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Her mêrê ku jina wî ji r'îya xwe derê û hindava mêrê xweda şîrh'elal nîbe, 13mêrek serê xwe wêr'a dayne û eva yeka ji mêrê wê veşartî bimîne, lê ew dizîva h'er'imîye, şe'de jî miqabilî wê t'uneye, ew nehatîye girtinê+. 14Heger r'uh'ê k'umr'eşîyê bê li ser mêrê wê û ew k'umr'eşîyê jina xwe bike, jin jî h'er'imî ye, yan jî heger r'uh'ê k'umr'eşîyê bê li ser wî û ew k'umr'eşîyê jina xwe bike lê jin ne h'er'imîye, 15bira mêr jina xwe bîne li cem k'ahîn. Bira bona wê qurbanê bide awa gotî p'arek ji deha êfa[*] arê cehe, lê bira r'ûn ner'êje li ser wê û ne jî bixûrê, çimkî ev dîyarîya nanîye k'umr'eşîyê ye, dîyarîya nanîye bîranînê ye bona e'yankirina neheqîyê+. 16K'ahîn bira wê bibe û li ber Xudan bide sekinandinê. 17K'ahîn bira ava pîroz bike derdana axîn, axa e'rdê Konê Şe'detîyê hilde û bike nava wê avê. 18Peyr'a k'ahîn bira jinê li ber Xudan bide sekinandinê û laç'ika serê wê veke[*], dîyarîya nanîye bîranînê bide destê wê awa gotî dîyarîya nanîye k'umr'eşîyê. Lê destê k'ahînda jî gere ava te'le nifir' kirinê hebe. 19K'ahîn gere wê bide sondê û bêje jinê: ‹Heger t'u mêrî serê xwe ter'a danenîye xêncî mêrê te yan heger tu r'îya xwe dernek'etîyî, neh'er'imîyî, tu azayî ji vê ava te'le nifir' kirinê, 20lê heger tu ji bin qolê mêrê xwe derk'etîyî, h'er'imîyî û mêrekî din xêncî mêrê te serê xwe ter'a danîye...› 21(Hingê bira k'ahîn jinê bi sonda nifir'ê bide sondê û bêje jinê) ‹...bira Xudan te bike nifir' û sond li nava miletê teda, bi dayîna Xudan bet'inê te p'ûç' be û zikê te jî biwerime. 22Bira eva ava hane nifir' kirinê bik'eve zikê te wekî zikê te biwerime û bet'inê te jî p'ûç' be›. Bira jin jî bêje: ‹Amîn, amîn›+. 23K'ahîn bira van nifir'a li ser k'axazê binivîse û li ava te'lda bişo r'esît ke[*]. 24Û ava te'le nifir' kirinê bide jinê ku vexwe, ava nifir' kirinê wê bik'eve zikê wê û wê te'layê pêşda bîne. 25Paşê k'ahîn bira ji destê jinê dîyarîya nanîye k'umr'eşîyê hilde, wê dîyarîya nanî li ber Xudan bih'ejîne û wê dayne li ser gorîgehê. 26K'ahînê k'ulmekê ji wê dîyarîya nanîye bîranînê hilde û li ser gorîgehê agirşewatî ke û paşê ewê avê li jinê bide vexwarinê. 27K'engê ew jinê bi wê avê bide vexwarinê heger ew h'er'imîbe, mêrê xwer'a şîrh'elal nîbûye ew ava nifir' kirinê zikê wêda wê te'layê pêşda bîne û zikê wê wê biwerime, bet'inê wê p'ûç' be û ew jinê li nava miletê xweda bibe nifir' lêbûyî. 28Lê heger ew jina ne h'er'imîye, h'elal e, ewê aza be wê bikaribe zar'a bîne›». 29Eva hînkirina bona k'umr'eşîyê ye, gava jin bin qolê mêrê xwe derê û bih'er'ime, 30yan jî heger r'uh'ê k'umr'eşîyê bê li ser mêr û ew k'umr'eşîyê li jina xwe bike û jina xwe bibe li ber Xudan, hingê k'ahînê h'emû anegorî vê hînkirinê bike. 31Mêrê bêsûc be ji guna, lê jinê bona gunê xwe sûcdar be.

6

Qanûna bona nezîrîyê

6^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Heger mêr yan jin bona nezîrîyê dixwaze ad-qirar ke, ku ew bibe nezîrê Xudan,+
3Gerekê ew xwe ji şerav û araqê dûr bigire, sirka şeravê û sirka araqê venexwe, t'u car ji tiştê tirîya çêkirî venexwe û ne tirîyê gihîştî bixwe û ne jî k'işmîşa. 4H'emû r'ojêd nezîrîya xweda, ew gerekê her tiştê ji tirîya çêkirî nexwe, ji dendikada girtî h'eta qalika. 5H'emû r'ojêd ad-qirarêye nezîrîya xweda, gerekê dûzan serê wî nek'eve, h'eta t'emambûna r'ojêd ku ewî xwe Xudanr'a nezîr kirîye ew bira pîroz be, p'or'ê serê xwe bira bihêle dirêj bin+. 6H'emû r'ojêd ku wî xwe Xudanr'a nezîr kirîye ew bira nêzîkî t'u cinyazî nebe,+
7ne cinyazê bavê xwe, ne dîya xwe, ne birê xwe ne jî xûşka xwe. H'eta bona mirina wan jî ew bira paqijîya xwe neh'er'imîne, çimkî nezîrîya bona Xwedêyê wî li ser serê wî ye. 8H'emû r'ojêd wîye nezîrîyê bira ew Xudanr'a pîroz be.

9Lê heger yek nişkêva li ber wî bimire û ew serê xweyî nezîrîyê bih'er'imîne, hingê ew gere p'or'ê xwe r'oja xweye paqijbûnê kur' ke. R'oja h'efta bira ew p'or'ê xwe kur' ke 10û li r'oja h'eyşta bira du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa bîne li ber derê Konê Civînê li cem k'ahîn+. 11K'ahînê yekî bide çawa dîyarîya gunek'ewandinê yê dinê jî çawa dîyarîya t'evayîşewatê û wî ji guneyê wîyî bona destdayîna yê mirî bik'ewîne. Li wê r'ojê serê wî pîroz bike. 12Û dîsa r'ojê xweye nezîrîyê Xudanr'a k'ifş ke, berxekî yeksalî Xudanr'a bide çawa dîyarîya ji ber neheqîyêva. R'ojêd wîye berî vê yekê unda dibin, çimkî nezîrîya wî h'er'imîye.

13Ev e qanûna bona nezîrîyê: Çaxê r'ojêd nezîrîya wî t'emam bin, bira wî bînine li ber derê Konê Civînê. 14Ewê dîyarîya xwe berxekî yeksalîyî bê qusûr Xudanr'a t'evayîşewat ke û berxeke mêye yek salîye bê qusûr bona paqijbûnê dîyarî ke, usa jî beranekî bê qusûr bona dîyarîya heleqetîyê bide,+
15sele nanê bê hevîrtir'şk, awa gotî k'atêd ji arê xas r'ûnda stirayî û loşêd bê hevîrtir'şke ser r'ûnkirî, t'evî dîyarîya wane nanî û dîyarîya wane vexwarinê bide+. 16K'ahîn bira van dayne li ber Xudan û dîyarîya wîye paqijbûnê û t'evayîşewatê bide. 17Lê beran t'evî sela nanê bê hevîrtir'şk çawa dîyarîya heleqetîyê bide Xudan, usa jî k'ahîn bira dîyarîya wîye nanî û vexwarinê bide. 18Hingê yê nezîr li ber derê Konê Civînê p'or'ê xweyî nezîrîyê kur' ke. P'or'ê serê xweyî nezîrîyê hilde û dayne li ser agirê binê dîyarîya heleqetîyê. 19K'ahîn jî bira pîla beranê k'elandî, k'atekî bê hevîrtir'şk, loşekî bê hevîrtir'şk ji selê hilde û bide destêd nezîr, pey kur'kirina p'or'ê nezîrîya wîr'a+. 20K'ahîn gere wan çawa dîyarîya h'ejandinê li ber Xudan bih'ejîne, eva yeka pîroz e û p'ara k'ahîn e t'evî sîngê dîyarîyê û pîlê dîyarîyê. Peyr'a nezîr dikare şeravê vexwe+. 21Ev e qanûna bona nezîrîyê. Lê heger ew ad-qirar dike ku li ser qanûna nezîrr'a h'edîkê zêde bide Xudan, çi ku ji destê wîva tê, ew gere xût usa bike, çawa ku ad-qirar kir be›».

Bimbarekîya k'ahîn

22Xudan Mûsar'a xeberda û got: 23«Harûn û kur'êd wîr'a xeber de, bêje: ‹Aha zar'êd Îsraêl bimbarek kin, bêjine wan:+

24Bira Xudan te bimbarek ke
û xweyî ke!+
25Bira ç'e'vê Xudan li ser te be
û r'e'mê li te bike!+
26Bira Xudan berê xwe bide te
û xêr û xweşîyê bide te!›

27Bi vî awayî navê minê zar'êd Îsraêlva bê girêdin û ezê wan bimbarek kim».

7

Dîyarîyêd serwêrêd qebîla

7^1Gava Mûsa pîrozgeh da sekinandinê xilaz kir, ew û her tiştêd wê r'ûn kirin û pîroz kir, hingê gorîgeh û h'emû hacetêd wê jî r'ûn kirin û pîroz kir+. 2Serwêrêd Îsraêl, serwêrêd olk'êd wan, awa gotî serwêrêd qebîlêd wan, yêd ku serwêrîya navnivîsarê dikirin, dîyarî anîn. 3Dîyarîyêd xwe anîne li ber Xudan: Şeş e'rebê girtî, donzdeh ga, her e'rebek du serwêr bûn û herekîr'a gak, vana ev anîne li ber Pîrozgehê. 4Xudan Mûsar'a xeberda û got: 5«Ji wan hilde, ewê bona xizmetk'arîya Konê Civînê bêne xebatê. Wan bide lêwîya, her kesîr'a anegorî xebata wî». 6Mûsa e'rebe û ga hildan û ew dane lêwîya. 7Du e'rebe û çar ga dane zar'êd Gêrşon, anegorî xebata wan+. 8Çar e'rebe h'eyşt ga dane zar'êd Mêrarî, anegorî xebata wane bi serwêrîya Ît'amarê kur'ê Harûnê k'ahîn+. 9Lê neda kur'ê Qohat' çimkî xebata Cîyê Pîroz li ser wan bû, wana ew gere li ser milê xwe bibirana+.

10Serwêra dîyarîya pîrozkirina[*] gorîgehê r'oja r'ûnkirinê anîn. Serwêra dîyarîyêd xwe anîne li ber gorîgehê. 11Xudan gote Mûsa: «R'ojê serwêrek bira dîyarîya xwe bîne, bona pîrozkirina gorîgehê».

12R'oja pêşin Nehşonê kur'ê Amînadav ji qebîla Cihûda dîyarîya xwe anî+. 13Dîyarîya wî ev bû: t'eşteke zîvîne 130 şêkilê[*], t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 14kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî,+
15canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê,+
16nêrîkî bona dîyarîya paqijbûnê,+
17du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Nehşonê kur'ê Amînadav bû+.

18R'oja duda Nit'anêlê kur'ê Sûhar serwêrê Îsaxar dîyarîya xwe anî+. 19Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 20kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 21canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 22nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 23du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Nit'anêlê kur'ê Sûhar bû.

24R'oja sisîya Elyabê kur'ê H'êlon serwêrê zar'êd Zebûlon anî+. 25Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 26kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 27canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 28nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 29du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Elyabê kur'ê H'êlon bû.

30R'oja çara Elîsûrê kur'ê Şidêyûr serwêrê zar'êd R'ûbên anî+. 31Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 32kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 33canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 34nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 35du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Elîsûrê kur'ê Şidêyûr bû.

36R'oja pênca Şilûmîyêlê kur'ê Sûrîşadayê serwêrê zar'êd Şimh'ûn anî+. 37Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 38kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 39canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 40nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 41du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Şilûmîyêlê kur'ê Sûrîşaday bû.

42R'oja şeşa Elyasafê kur'ê Dihûyêlê serwêrê zar'êd Gad anî+. 43Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 44kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 45canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 46nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 47du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Elyasafê kur'ê Dihûyêl bû.

48R'oja h'efta Elîşamayê kur'ê E'mîhûdê serwêrê zar'êd Efrayîm anî+. 49Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 50kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 51canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 52nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 53du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Elîşamayê kur'ê E'mîhûd bû.

54R'oja h'eyşta Gamalyêlê kur'ê Pidahsûrê serwêrê zar'êd Minaşe anî+. 55Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 56kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 57canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 58nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 59du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Gamalyêlê kur'ê Pidahsûr bû.

60R'oja neha Abîdanê kur'ê Gîdonîyê serwêrê zar'êd Binyamîn anî+. 61Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 62kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 63canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 64nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 65du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Abîdanê kur'ê Gîdonî bû.

66R'oja deha Axîhezerê kur'ê E'mîşadayê serwêrê zar'êd Dan anî+. 67Dîyarîya wî jî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xwesî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 68kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 69canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 70nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 71du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Axîhezerê kur'ê E'mîşaday bû.

72R'oja yanzdeha Pagîyêlê kur'ê Ok'ranê serwêrê zar'êd Aşêr anî+. 73Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 74kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 75canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 76nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 77du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Pagîyêlê kur'ê Ok'ran bû.

78R'oja donzdeha Ah'îrayê kur'ê Eynanê serwêrê zar'êd Neftelî anî+. 79Dîyarîya wî ev bû: T'eşteke zîvîne 130 şêkilê, t'aseke zîvîne 70 şêkilê, anegorî şêkilê pîrozgehê, her du jî bi arê xasî r'ûnda stirayî dagirtî bona dîyarîya nanî, 80kevç'îkî zêr'înî 10 şêkilê bixûrêva dagirtî, 81canegak, beranek, berxekî yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 82nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê, 83du ga, pênc beran, pênc nêrî û pênc berxêd yeksalî bona dîyarîya heleqetîyê. Eva dîyarîya Ah'îrayê kur'ê Eynan bû.

84Ev e dîyarîya ku serwêrêd Îsraêl bona pîrozkirina gorîgehê, r'oja r'ûnkirina wê anîn: Donzdeh t'eştêd zîvîn, donzdeh t'asêd zîvîn, donzdeh kevç'îyêd zêr'în. 85Her t'eşteke zîvîn 130 şêkil bû, her t'asek 70 şêkil bû, h'emû bi hevr'a 2400 şêkil bû, anegorî şêkilê pîrozgehê. 86Donzdeh kevç'îyêd zêr'în bixûrêva dagirtî, her kevç'îk 10 şêkil bû, anegorî şêkilê pîrozgehê, h'emû bi hevr'a 120 şêkil bû. 87H'emû h'eywanê bona dîyarîya t'evayîşewatê ev bûn: Donzdeh canega, donzdeh beran, donzdeh berxêd yeksalî t'evî dîyarîya wane nanî. Û donzdeh nêrî bona dîyarîya paqijbûnê. 88T'emamîya h'eywanê bona dîyarîya heleqetîyê ev bûn: Bîstçar ga, şêst beran, şêst nêrî û şêst berxêd yeksalî. Eva dîyarîya pîrozkirina gorîgehê bû, pey r'ûnkirina wêr'a.

89Gava Mûsa dik'ete Konê Civînê bona ku t'evî Xudan xeber da, ewî dengê ku wîr'a xeber dida, ji ser qalp'axê baxşandinêyî li ser Sindoqa Şe'detîyêye nava her du xêrûbada dibihîst. Û Xudan t'evî wî xeber dida+.

8

Ç'irayêd şemdanê

8^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Harûnr'a xeber de û bêje wî: ‹Gava tu ç'ira saz kî, her h'eft ç'ira gere pêşîya şemdanê r'onayî kin›. 3Harûn xût usa jî kir, ewî ç'irayêd şemdanê pêşîya wê saz kirin, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû. 4Şemdan ha hatibû çêkirinê: Ji bingeha wê h'eta kulîrkêd wê ew ji zêr'ê k'olandî bû. Anegorî cûr'ê ku Xudan nîşanî Mûsa kiribû xût usa ewî şemdan çêkir».

Paqijkirina lêwîya

5Xudan Mûsar'a xeberda û got: 6«lêwîya ji nava zar'êd Îsraêl başqe ke û wan paqij ke. 7Bona paqijbûna wan aha bike: Ava paqijkirinê bir'eşîne li ser wan, bira ew bi dûzên h'emû pir'ç'a li ser xwe hildin, k'incêd xwe bişon û ewê paqij bin+. 8Bira ew canegakî t'evî dîyarîya wîye nanî ji arê xasî r'ûnda stirayî hildin û canegê duda jî bona dîyarîya paqijbûnê tu hilde+. 9Peyr'a lêwîya bîne li ber Konê Civînê û t'emamîya civata zar'êd Îsraêl bicivîne. 10lêwîya bîne li ber Xudan û zar'êd Îsraêl bira destêd xwe daynine li ser lêwîya. 11Harûn lêwîya ji nava zar'êd Îsraêl li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê bide, ku ew bibine xizmetk'arê xebata Xudan. 12Lêwî jî bira destêd xwe daynine li ser serê canega û bona k'ewandina lêwîya yekê çawa dîyarîya paqijbûnê bide, yê din jî çawa dîyarîya t'evayîşewatê Xudanr'a. 13lêwîya li ber Harûn û kur'êd wî bide sekinandinê û çawa dîyarîya h'ejandinê bide Xudan. 14Bi vî awayî lêwîya ji nava zar'êd Îsraêl başqe ke. lêwîyê p'ara min bin+. 15Pey vê yekêr'a lêwîyê bên Konê Civînêda bixebitin, gava tu wan paqij kî û çawa dîyarîya h'ejandinê bidî. 16Ew t'am ji nava zar'êd Îsraêl minr'a hatine dayînê, ji ber h'emû nixurîyêd ku bet'inê vedikin awa gotî h'emû nixurîyêd ji zar'êd Îsraêl min ew xwer'a hildan+. 17Çimkî h'emû nixurîêd Îsraêl, ji mêriv girtî h'eta h'eywên p'ara min in. Li wê r'oja ku min h'emû nixurîyêd e'rdê Misirê qir' kirin, min hingê ew xwer'a k'ifş kirin. 18Min lêwî ji ber h'emû nixurîyêd zar'êd Îsraêlva hildan. 19Û min lêwî ji nava zar'êd Îsraêl dane Harûn û kur'êd wî, ew wanr'a hatine dayînê bona ku dewsa zar'êd Îsraêl xizmetk'arîya Konê Civînê bikin, bona k'ewandina gunê zar'êd Îsraêl, wekî bela li nava zar'êd Îsraêl t'une be wextê ku zar'êd Îsraêl nêzîkî pîrozîyê bin»+.

20Mûsa, Harûn û t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl bona lêwîya usa jî kirin. Anegorî h'emû e'mirêd ku Xudan bona lêwîya li Mûsa kiribûn, zar'êd Îsraêl usa jî kirin. 21lêwîya xwe paqij kirin, k'incêd xwe şûştin û Harûn ew çawa dîyarîya h'ejandinê li ber Xudan dane sekinandinê. Bona paqijbûna wan Harûn k'ewandin kir. 22Pey vê yekêr'a lêwî hatin xizmetk'arîya xwe ber Harûn û kur'êd wî li Konê Civînêda bikin. Çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû bona lêwîya, usa jî kirin.

23Xudan Mûsar'a xeberda û got: 24«Eva ji Lêwîya dik'eve: Ew gerekê ji bîstpêncsalîyê jortir bên bixebitin, xizmetk'arîya Konê Civînê bikin+. 25Û pêncîsalîya xweda bira ew xizmetk'arîyê bihêlin û îdî nexebitin. 26Ew dikarin Konê Civînêda bi nobedarîyê berdestîya birayêd xwe bikin, lê xizmetk'arîyê nekin. Aha bike bona borcê stûyê lêwîya».

9

Cejina Derbazbûnê li ber'îya Sînayêda

9^1Meha yekêye sala duda pey derk'etina ji e'rdê Misirê, Xudan li ber'îya Sînayêda Mûsar'a xeberda û got: 2«Bira zar'êd Îsraêl Cejina Derbazbûnê we'dê wêda bikin+. 3Li berê êvarê r'oja çardehê vê mehê we'dê wêda, anegorî h'emû qeyde-qanûn û qirarêd wê, bikin». 4Mûsa zar'êd Îsraêlr'a xeberda ku Cejina Derbazbûnê bikin. 5Wana Cejina Derbazbûnê li berê êvarê r'oja çardehê meha yekê li ber'îya Sînayêda kirin. Anegorî h'emû çi ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû, zar'êd Îsraêl usa jî kirin.

6Hebûn merî ku dest dabûne cinyaz û nepaqij bûn û nikaribûn Cejina Derbazbûnê wê r'ojê bikirana. Ew wê r'ojê nêzîkî Mûsa û Harûn bûn+
7û wan meriva gotine Mûsa: «Eme ne paqij in çimkî me dest daye cinyaz, çima em gere xwe ji wê yekê bigirin ku dîyarîya Xudan we'dê wêda t'evî zar'êd Îsraêl nedin?» 8Mûsa gote wan: «Hela bisekinin, ez bizanibim k'a Xudanê bona we çi e'mir ke».

9Xudan Mûsar'a xeberda û got: 10«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Heger yek ji we yan ji zur'eta we r'îya dûrda be yan nepaqij be çimkî dest daye cinyaz, ew jî bira Cejina Derbazbûnê Xudanr'a bike, 11lê bira berê êvarê r'oja çardehê meha duda wê bike. Bira bi nanê şkeva û p'incar'a te'l Cejina Derbazbûnê bixwe,+
12ji wê h'eta sibehê nehêle, ne jî hestûyêd wê bişkêne. Bira anegorî h'emû qeyde-qanûnêd Cejina Derbazbûnê bike+. 13Heger meriv paqij be û li r'êwîtîyê nîbe lê Cejina Derbazbûnê neke ew nefsa gere ji nava miletê xwe bê bir'înê, çimkî dîyarîya Xudan we'dê wêda ne daye, ew merivê gerekê gunê xwe bik'işîne. 14Heger nava weda xerîbek bijî û ew bixwaze Cejina Derbazbûnê Xudanr'a bike, bira anegorî qeyde-qanûnê Cejina Derbazbûnê û qirara wê bike. Qeyde-qanûn bona we, bona xerîb û bona binalîyê wî e'rdî gere yek be›»+.

E'wr li ser Pîrozgehê

15Li r'oja sekinandina Pîrozgehê e'wr Pîrozgeh awa gotî Konê Civînê nixamtibû û êvarda h'eta sibehê ew mîna agir li ser Pîrozgehê bû+. 16Her gav usa bû: R'ojê e'wr ew dinixamt, şevê jî ew mîna agir bû. 17Her car gava e'wr ji ser kon r'adibû hingê zar'êd Îsraêl r'ê dik'etin û li wî cîyê ku e'wr datînî li wir zar'êd Îsraêl zomêd xwe lê didan+. 18Bi gotina Xudan zar'êd Îsraêl r'ê dik'etin û bi gotina Xudan zomêd xwe lê didan, h'emû r'ojêd ku e'wr danîya li ser Pîrozgehê ew li wir diman. 19Gava e'wr dirêj li ser Pîrozgehê bima zar'êd Îsraêl guh didane nîşana Xudan û r'ê nedik'etin. 20Dibû wekî e'wr çend r'oja li ser Pîrozgehê dima. Bi gotina Xudan wana zomêd xwe lê didan û bi gotina Xudan ew r'ê dik'etin. 21Dibû wekî e'wr ji êvarê h'eta sibehê dima û sibehê ku e'wr bilind dibû ew r'ê dik'etin. R'oj bûya yan şev, gava e'wr bilind bûya ew jî r'ê dik'etin. 22Heger du r'oja, yan mehekê, yan salekê e'wr li ser Pîrozgehê bima, zar'êd Îsraêl jî li wir diman û r'ê nedik'etin. Lê k'engê e'wr r'abûya, ew hingê r'ê dik'etin. 23Bi gotina Xudan zomêd xwe lê didan û bi gotina Xudan r'ê dik'etin. Gotina Xudane bi destê Mûsa xweyî dikirin.

10

Du bor'îyêd zîvîn

10^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Xwer'a du bor'îyêd zîvîne k'olandî çêke, ewê ter'a bibin bona gazîkirina civînê û bona r'êk'etina zoma. 3Gava dirêj wan her du bor'îya xin t'emamîya civînê wê bicive li cem te li ber derê Konê Civînê+. 4Lê gava ji wan yekê xin, serwêr, awa gotî serekêd e'laletêd Îsraêl wê bicivine li cem te. 5Lê heger hûn kin lêxin hingê zomêd alîyê r'ohilatê lêdayî r'ê k'evin+. 6Lê gava cara duda kin lêxin hingê zomêd alîyê başûrê r'ê k'evin. Ev lêdana kin bona r'ê k'etina wan e+. 7Bona civandina civînê dirêj lêdin, ne kin. 8Zar'êd Harûne k'ahîn wê bor'îya xin, evê wer'a bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê li nava zur'etêd weda+. 9Gava hûn li nava e'rdê xweda her'ine şêr' miqabilî dijminê ku wer'a dijminatîyê dike, hingê kin bor'îya xin, hûnê li ber Xudan Xwedêyê xwe bêne bîranînê û ji dijminêd xwe bêne xilazkirinê+. 10Usa jî r'oja şabûna xweda, cejinêd xweye k'ifşkirîda û destpêbûna mehêd xweda bor'îya xin, wextê t'evayîşewatêd xwe û dîyarîyêd xweye heleqetîyê jî. Evê wer'a bibe çawa bîranîn li ber Xwedêyê we. Ez Xudan Xwedêyê we me»+.

R'êk'etina ji Sînayê

11Bîstê meha dudaye sala duda e'wr ji ser Pîrozgeha Şe'detîyê bilind bû 12hingê zar'êd Îsraêl ji ber'îya Sînayê r'êk'etin çûn û li ber'îya Paranê e'wr danî+. 13Ev cara pêşîyê bû ku ew li gora gotina Xudan bi destê Mûsa r'êk'etin, 14û ala zoma zar'êd Cihûda anegorî ordîyêd xwe pêşîyê çû. Serwêrê ordîya wî Nehşonê kur'ê Amînadav bû+. 15Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Îsaxar Nit'anêlê kur'ê Sûhar bû. 16Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Zebûlon Elyabê kur'ê H'êlon bû. 17Lê gava Pîrozgeh dihate hevdanê hingê zar'êd Gêrşon û zar'êd Mêrarî diçûn û Pîrozgeh dibirin+.

18Peyr'a ala zoma R'ûbên anegorî ordîyêd xwe diçû û Elîsûrê kur'ê Şidêyûr serwêrê ordîya wî bû+. 19Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Şimh'ûn Şilûmîyêlê kur'ê Sûrîşaday bû. 20Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Gad Elyasafê kur'ê Dihûyêl bû. 21Peyr'a Kahatî diçûn, yêd ku tiştêd pîroz dibirin. Pîrozgeh gere berî hatina wan bihata vegirtinê+.

22Peyr'a ala zoma zar'êd Efrayîm anegorî ordîyêd xwe diçû û Elîşamayê kur'ê E'mîhûd serwêrê ordîya wî bû+. 23Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Minaşe Gamalyêlê kur'ê Pidahsûr bû. 24Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Binyamîn Abîdanê kur'ê Gîdonî bû.

25Peyr'a çawa piştgirê h'emû zoma, ala zoma zar'êd Dan anegorî ordîyêd xwe diçû û Axîhezerê kur'ê E'mîşaday serwêrê ordîya wî bû+. 26Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Aşêr Pagîyêlê kur'ê Ok'ran bû. 27Serwêrê ordîya qebîla zar'êd Neftelî Ah'îrayê kur'ê Eynan bû. 28Ev in qeydêd çûyîna zar'êd Îsraêl anegorî ordîyêd wan. Ew bi vî awayî diçûn.

29Hingê Mûsa gote H'ovavê kur'ê R'ihûêlê midyanîyî xezûrê xwe: «Em diçine li wî cîyê ku Xudan got: ‹Ezê wî bidime we›. T'evî me were emê qencîyê bona te bikin, çimkî Xudan qencî soz daye Îsraêl»+. 30Lê ewî caba Mûsa da: «Ez nayêm, lê ezê veger'im her'ime li e'rdê xwe û nava merîyêd xwe». 31Mûsa got: «Ji k'erema xwe me nehêle, çimkî tu zanî ku ber'îyêda em k'îderê zomêd xwe lêdin, tê bibî r'êberê me. 32Awa heger tu t'evî me bêyî, ew qencîya ku Xudanê bona me bike, emê jî bona te bikin»+.

33Usa ew ji ç'îyayê Xudan r'îya sê r'oja çûn. Sindoqa Peymana Xudan jî pêşîya wanva r'îya sê r'oja diçû, wekî cîyê r'ih'etbûnê wanr'a r'aç'e'v ke. 34E'wrê Xudan r'ojê li ser wan bû çaxê ew ji zomê r'êdik'etin+.

35Û dema birina sindoqê, Mûsa digot: «R'abe Xudan! Û bira dijminêd te bela bin, yêd dijenine te bira ji ber te bir'evin»+. 36Lê çaxê sekinandinê ewî digot: ‹Xudan li h'ezar-h'ezarêd Îsraêl veger'e!›

11

Bîntengîya T'abêrayêda

11^1Û bû wekî cime'tê tengasîyêda hindava Xwedêda bîna xwe teng kir. Xudan bihîst, hêrsa wî r'abû û agirê Xudan nava wanda alav pêk'et û p'êşa zomê h'ûfî xwe kir+. 2Hingê cime'tê hewara xwe Mûsa anî. Mûsa bi dua xwe avîte Xudan û agir vêsîya+. 3Navê wî cîyî Mûsa danîn T'ave'ra[*], çimkî agirê Xudan li nava wanda alav pêk'et.

Bîntengîya Qîbrot-Hat'awayêda

4Miletêd başqeye bê p'ergal nava wanda dilhavijî kirin. Zar'êd Îsraêl jî dîsa girîyan û gotin: «K'ê wê goşt bide me em bixwin+? 5Tê bîra me ew me'sîyêd Misirêda ku me bê heq dixwarin. Usa jî xiyar, zeveş, pîvazok, pîvaz û sîr. 6Lê niha nefsa me ç'ila bûye, t'u tişt t'une, t'enê manaye li ber ç'e'vêd me»+.

7(Mana[*] jî mîna ji k'oma t'oximê mêxikê bû, r'engê wê jî mîna bidolaxê bû. 8Cime't diger'îya, t'op dikirin û bi destar' dihêran, yan jî conîda dik'utan, beroşda dik'elandin û ji wê k'ate çêdikirin. Te'ma wê mîna te'ma k'atê r'ûn bû+. 9Û gava şev qir'avîyê li nava zomê dadanî, manayê jî serda datînî).

10Mûsa bihîst wekî cime't neferêd xweva, her kes li ber derê konê xwe, digirî. Hingê hêrsa Xudan gelekî r'abû, kirina van li ser Mûsa jî giran r'ûnişt. 11Mûsa gote Xudan: «Te çima e'vdê xwe avîte nava oxirmêd giran? Çima min k'erem li ber ç'e'vêd te ne dît? Te çima nîrê h'emû vî miletî avîte stûyê min? 12Dibe ez vî miletîda pê mame, yan ew ji min dinê k'etine, wekî tu minr'a dibêjî: ‹Wan h'emêza xweda bibe›, çawa destdergûş zar'a şîrxur dibe, h'eta wî e'rdê ku te bavêd wanr'a sond xwarîye? 13Ezê goşt ji ku bînim wekî bidime t'emamîya vî miletî? Çimkî ew li ber min digirîn, dibêjin: ‹Goşt bide me em bixwin!› 14Ez nikarim t'enê t'emamîya vî miletî bibim, çimkî giran e bona min!+
15Wekî tu usa tînî serê min, diha r'ind e min bikuje, heger min li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye. Ezê belengazîya xwe nebînim!»+

H'eftê r'ûspî

16Xudan gote Mûsa: «Ji nava r'ûspîyêd Îsraêl minr'a h'eftê merivî bibijêre, yêd ku tu zanî ewe r'ûspî û serwêrêd milet in. Wana bîne li Konê Civînê û bira ew li wir t'evî te bisekinin+. 17Ezê jî peya bim, li wir t'evî te xeber dim û ji R'uh'ê ku li ser te ye hildim û daynime li ser wan. Wekî ew jî t'evî te nîrê vî miletî hildibin û tu t'enê hilnedî+. 18Miletr'a jî bêje: ‹Xwe paqij kin bona sibê û hûnê goşt bixwin, çimkî hûn li ber Xudan girîyan, we got: «K'ê wê goşt bide em bixwin? Çimkî li Misirê mer'a qenc bû». Xudanê goşt bide we hûnê bixwin+. 19Ne r'ojekê hûnê goşt bixwin, ne du r'oja, ne pênc r'oja, ne dehe r'oja, ne jî bîst r'ojî, 20lê xût mehekê, h'eta ew fincikê wer'a neyê û me'dê we li hev nek'eve, çimkî we Xudan t'exsîr kir, yêd ku nava weda ye, li ber wî girîyan, got: «Çima em ji Misirê derk'etin?»›»

21Lê Mûsa got: «Miletê ku ez navda me, 600000 mêr in, tu dibêjî: ‹Goşt ezê bidime wan û ewê mehekê bixwin›+. 22Heger pez-dewar bê serjêkirinê bona wan, gelo wê t'êra wan bike? Yan h'emû me'sîyêd be'rê bêne girtinê bona wan, gelo wê t'êra wan bike?»

23Xudan gote Mûsa: «Çima ji destê Xudan nayê? Niha tê bibînî, xebera ku min gote te, wê bê sêrî yan na»+. 24Mûsa derk'et û xeberêd Xudan gote milet. H'eftê merî ji r'ûspîyêd milet civandin û ew li dora Kon dane sekinandinê. 25Û Xudan li e'wrda peya bû û t'evî Mûsa xeberda, ji R'uh'ê li ser wî hilda û danî li ser h'eftê mêrêd r'ûspî. Gava r'uh' danî li ser wan, wana p'êxembertî kir, lê dûmayî nekirin. 26Û li nava zomê du merî mabûn, navê yekî Eldad bû, navê yê din Mêydad bû. R'uh' danî li ser wan jî, çimkî ew ji wan bûn yêd ku hatibûne nivîsarê, lê dernek'etibûne ber Kon. Wana zomêda p'êxembertî dikir. 27Xortek bezî, e'lamî Mûsa kir, got: «Eldad û Mêydad zomêda p'êxembertîyê dikin!» 28Hingê Yêşûyê kur'ê Nûn, ku ji cahiltîya xweda berdestîyê Mûsa bû, got: «Xweyê min, Mûsa, wan hilê!» 29Mûsa gote wî: «Ew tu dewsa min h'evsûdîyê dikî? Xwezî t'emamîya miletê Xudan p'êxember bûna, ku Xudan R'uh'ê xwe danîya li ser wan». 30Mûsa û h'emû r'ûspîyêd Îsraêl veger'îyane zomê.

Qar'îtk

31Hingê bi qirara Xudan ba r'abû û qar'îtk ji alîyê be'rê ajotin anîne zomê, weke r'îya r'ojekê li dora zomê û du zend ji e'rdê bilindtir difir'în+. 32Milet r'abû û t'emamîya wê r'ojê, t'emamîya wê şevê û t'emamîya r'ojtira din qar'îtk didane hev. Yê lapî hindik dehe homêr[*] t'op kirin û wana ew li dora zomê r'axistin[*]. 33Goşt hê ber diranê wanda bû, hê ne cûtibûn, gava hêrsa Xudan li milet r'abû û Xudan bi belake gelekî mezin li milet xist. 34Û navê wî cîyî danîn Qîbrot-Hat'awa[*], çimkî li wir merivêd dilhavijî defin kirin. 35Ji Qîbrot-Hat'awayê milet r'ê k'et çû H'asêrotê û ew li H'asêrotê man+.

12

Meryem û Harûn h'evsûdî Mûsa kirin

12^1Meryem û Harûn miqabilî Mûsa xeber dan, bona jina k'ûşîye[*] standî (çimkî ewî jina k'ûşî standibû). 2Wana got: ‹Dibe Xudan t'enê bi devê Mûsa xeber da? Ne bi devê me jî xeber da?› Û Xudan ew yek bihîst. 3(Mûsa merivekî gelekî şkestî bû, ji h'emû merivêd li ser r'ûyê e'rdê gelektir).

4Nişkêva Xudan Mûsa, Harûn û Meryemêr'a xeber da: «Hûn her sisê derêne li Konê Civînê» û her sisê jî derk'etin. 5Xudan li stûna e'wrda peya bû li ber derê Kon sekinî, gazî Harûn û Meryemê kir û ew her du jî derk'etin. 6Xudan got:

«Niha guh bidine xeberêd min.
Heger nava weda p'êxember hebe jî,
ez, Xudan dîtinokêda wîva e'yan dibim
û xewnêda wîr'a xeber didim,+
7lê t'evî Mûsayê e'vdê xwe, usa nînim,
ew li nava t'emamîya mala minda yekî amin e+.
8T'evî wî ez r'û bi r'û xeber didim,
aşkere, ne bi mesela
û ew dilqê Xudan dibîne.
Hûn çawa netirsîyan
ku miqabilî e'vdê min Mûsa xeberdin?»+

9Hingê hêrsa Xudan li wan r'abû û hişt çû. 10Gava e'wr ji ser Kon çû, awa Meryem mîna berfa sipî bi k'otîbûnê hate lêdanê. Harûn dîna xwe da Meryemê, va ye ew k'otî bûye+. 11Harûn gote Mûsa: «Xweyê min, hîvî dikim! Mer'a gune h'esab neke, gunê ku me bêfe'mîya xwe kir. 12K'erema xwe, bira Meryem nebe mîna wî mirîyê, ku çaxê ji bet'ina dîya xwe dik'eve, nîvê qalib îdî p'ûç'bûyî ye». 13Mûsa li ber Xudan girîya, got: «Ya Xudan, k'erema xwe, ez t'ewaqe dikim, wê qenc ke!»

14Xudan gote Mûsa: «Heger bavê wê t'ûyî r'ûyê wê bikira, gelo hingê ew h'eft r'oja gere şermîyêda nebûya? Bira ew h'eft r'oja ji zomê der bê xweyîkirinê, peyr'a ewê bê qebûlkirinê»+. 15Û Meryem h'eft r'oja ji zomê der hate xweyîkirinê, milet r'ê nedik'et h'eta ku Meryem hate qebûlkirinê. 16•Paşê milet ji H'asêrotê r'ê k'et, hate ber'îya Paranê û zomêd xwe lêdan+.

13

Ce'sûsîya Kenanê

13^1Xudan Mûsar'a xeberda got: 2«Xwer'a meriva bişîne ku ce'sûsîya e'rdê Kenanê bikin, k'îjanî ku ez didime zar'êd Îsraêl. Ji her qebîleke bavêd wan merivekî bişîne, awa gotî ji serwêrê nava wanda»+. 3Hingê Mûsa ew anegorî gotina Xudan ji ber'îya Paranê şandin. Ew h'emû meriv serwêrê zar'êd Îsraêl bûn+. 4Ev in navêd wan: Ji qebîla R'ûbên Şamûayê kur'ê Zak'ûr bû.

5Ji qebîla Şimh'ûn Şafatê kur'ê H'orî bû.

6Ji qebîla Cihûda K'alêbê kur'ê Yifûneh bû+.

7Ji qebîla Îsaxar Îgalê kur'ê Ûsiv bû.

8Ji qebîla Efrayîm Hoşêyayê kur'ê Nûn bû.

9Ji qebîla Binyamîn Paltîyê kur'ê R'afû bû.

10Ji qebîla Zebûlon Gaddîyêlê kur'ê Sodî bû.

11Ji qebîla Minaşe (qebîleke ji Ûsiv) Gaddîyê kur'ê Sûsî bû.

12Ji qebîla Dan E'mîyêlê kur'ê Gimallî bû.

13Ji qebîla Aşêr Sit'ûrê kur'ê Mixayîl bû.

14Ji qebîla Neftelî Nah'bîyê kur'ê Vofsî bû.

15Ji qebîla Gad Geyûêlê kur'ê Maxî bû.

16Ev in navêd wan merivêd ku Mûsa şandin ce'sûsîya e'rdê bikin. Mûsa navê Hoşêyayê kur'ê Nûn danî Yêşû[*]+.

17Mûsa ew şandin ku ce'sûsîya e'rdê Kenanê bikin û gote wan: «R'abin her'ine Necefê û h'eta e'rdê ç'îya-banîya hilk'işin. 18Binihêr'in e'rd çawa ye. Merivêd li wî e'rdî dijîn qewat in yan sist in, p'ir' in yan hindik in? 19E'rdê ku ew lê ne çawa ye, qenc e yan xirab e? Bajarêd ew lê dijîn vekirî ne yan sûrkirî ne? 20E'rd çawa ye, xweyî deremet e yan bê ber e, bax hene yan t'unene? Serxwe bin û ji berê wî e'rdî bînin». (Ev we'dê tirîyêd pêşin bû.) 21Û ew r'abûn ce'sûsîya wî e'rdî kirin, ji ber'îya Sînê[*] girtî h'eta R'ih'ovê li Libo-Hamatê. 22Ew r'abûn hilk'işîyane Necefê û gihîştine Hêbronê û li wir Axîman, Şêşay û T'almay, zar'êd enaqîya diman. (Hêbron h'eft sala berî Zoyana misirîya hatibû çêkirinê)+. 23Ew gihîştine newala Eşk'olê û li wir wana gûşîkî tirîyê ç'iqilva çinîn darek navr'a kirin û du merîya ew hildan, usa jî çend h'inar û hêjîr hildan+. 24Navê wî cîyî danîn newala Eşk'ol[*], bona gûşîyê li wir zar'êd Îsraêl çinîn. 25Pey çil r'ojîr'a ew ji ce'sûsîya wî e'rdî veger'îyan.

26Ew hatin û çûne li cem Mûsa, Harûn û te'mamîya civîna zar'êd Îsraêl li ber'îya Paran, Qadêşê. Wan û t'emamîya civînêr'a xeber anîn û berêd wî e'rdî nîşanî wan kirin. 27Mûsar'a salix kirin û gotin: «Em çûne wî e'rdê ku te em şandinê, bi r'astî şîr û hingiv jê dik'işe, evana jî berê wî ne. 28Lê miletê li wî e'rdî dijî, qewat e, bajar jî bi sûrêd gelekî mezin in, usa jî me zar'êd enaqîya li wir dîtin. 29Amalêkî li Necefê dijîn, h'îtî, yebûsî û emorî li ser ç'îya-banîya dijîn, kenanî jî devê be'rê û k'êleka Ûrdunê dijîn»+. 30Lê K'alêb cime't li ber Mûsa da ker'kirinê û got: «R'abin em hevraz her'in û wî bikine milk'ê xwe, çimkî emê e'se wî zeftî xwe kin»+. 31Lê merivêd ku t'evî wî hevraz çûbûn digotin: «Em nikarin hevraz her'in miqabilî wan, çimkî ew ji me qewattir in»+. 32Wana cab-sawêd xirab bela dikirin nava zar'êd Îsraêl bona e'rdê ce'sûsî kirî, digotin: «E'rdê ku eme çûbûnê wekî ce'sûsîya wê bikin, ew e'rd binelîyêd xwe h'ûfî xwe dike û h'emû merivêd ku me li ser wê dîtin merivne bejin-bilind in+. 33Li wir me e'save dîtin (zar'êd enaqîya p'areke ji e'sava bûn) û em li ber ç'e'vêd xwe mîna kulîya bûn usa jî li ber ç'e'vêd wan bûn»+.

14

Serhildan û cezayê cime'tê

14^1•T'emamîya civînê dengê xwe hilda û wê şevê milet girîya. 2T'emamîya zar'êd Îsraêl miqabilî Mûsa û Harûn bîna xwe teng kir, t'emamîya civînê gote wan: «Xwezî em e'rdê Misirêda bimirana yan xwezî em li vê ber'îyêda bimirana!+
3Gelo çima Xudan me dibe li wî e'rdî? Wekî em bi şûr bêne qir'ê? Jin û zar'êd me t'alan her'in. Gelo mer'a ne qenc e em veger'ine Misirê?» 4Gotine hevdu: «Werin em serwêrekî k'ifş kin û veger'ine Misirê»+. 5Hingê Mûsa û Harûn li ber t'emamîya civîna zar'êd îsraêlêye civîyayî dever'ûya çûne e'rdê+. 6Yêşûyê kur'ê Nûn û K'alêbê kur'ê Yifûneh ji wan yêd ku ce'sûsîya wî e'rdî kiribûn k'incêd xwe qelaştin+
7û gotine t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl: «E'rdê ku em navr'a derbazbûn bona ce'sûsîyê, ew e'rdekî p'ir' xweş e. 8Heger Xudan h'iz ke, ewê me bibe wir û wî e'rdî bide me, k'îjan ku şîr û hingiv jê dik'işe. 9T'enê miqabilî Xudan r'anebin û ji merivêd wî e'rdî netirsin, çimkî ewê bibine xurê me. Sîya ser wan ji ser wan hate hildanê. Xudan t'evî me ye, ji wan netirsin»+. 10Lê t'emamîya civînê got: «Wan bidine li ber kevira!» Hingê r'ûmeta Xudan li Konê Civînêda t'emamîya zar'êd Îsraêlva xuya bû+. 11Xudan gote Mûsa: «H'eta k'engê ev miletê min t'exsîr ke? H'eta k'engê ewê bawerîya xwe min neyne, heqa jî nîşan min li nava wîda kirin? 12Ezê bi nexweşîya h'al wan xim û milk' ji wan bistînim û te bikime miletekî ji wan mezintir û qewattir»+. 13Mûsa gote Xudan: «Misirî, ji nava k'îjanada te ev milet bi qewata xwe derxist wê bibihên 14û wê bêjine binelîyêd wî e'rdî. Ewêd ku bihîstine wekî tu ya Xudan, li nava vî miletîyî, ku r'û bi r'û tu ya Xudan, xuya bûyî. E'wrê te li ser wan e û r'ojê li stûnê e'wrda pêşîya wanva diçî, şev jî bi stûna agir+. 15Heger tu vî miletî çawa merivekî qir' kî, hingê ew miletêd ku bona te bihîstine wê bêjin: 16‹Xudan nikaribû ev mileta bibira li e'rdê ku bi sond soz dabû wan, lema ew li ber'îyêda qir' kir›+. 17De bira niha qewata Xweyê min mezin be, çawa ku te got:+
18‹Xudan sebir-sik'an e û xweyê h'uba amin e, neheqîyê û ner'astîyê dibaxşîne. Lê sûcdara bê ceza nahêle, neheqîya bava tîne serê zar'a, h'eta nisilê sisîya û çara› 19Ji k'erema xwe neheqîya vî miletî anegorî h'uba xweye amine p'ir' bibaxşîne, çawa ku te ji Misirê h'eta niha baxşandîye vî miletî». 20•Xudan got: «Min anegorî gotina te baxşand. 21Ez saxîya xwe kim, çawa bi r'ûmeta Xudan wê t'emamîya e'rdê t'ijî be+. 22H'emû merivêd ku r'ûmet û nîşanêd min dîtin, k'îjan ku min Misirê û ber'îyêda kirin û wan dehe cara ez cêr'ibandim û guh nedane dengê min, 23ew e'rdê ku min bi sond soz dabû bavêd wan, ew nabînin. H'emûyêd ku ez t'exsîr kirim wî e'rdî nabînin,+
24pêştirî K'alêbê e'vdê min, çimkî r'uh'ekî din nav wîda bû û t'am gur'a min kir, ezê wî bibime wî e'rdê ku ew çûyê û zur'eta wî wê lê war be+. 25Amalêkî û kenanî newalada[*] dijîn. Hûn sibê r'abin r'êk'evin r'îya Be'ra Sorr'a her'ine ber'îyê».

26Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 27«H'eta k'engê ev civîna hane xirab wê hindava minda bîna xwe teng ke? Bîntengîya zar'êd Îsraêl ku hindava minda bîna xwe teng dikin, min bihîst. 28Bêje wan: ‹Ez saxîya xwe kim, Xudan dibêje, min bihîst çi we got, xût usa ezê bînime serê we. 29Li vê ber'îyêda cinyazê weyê bimînin. Yê wan h'emûyêd jimartîye weke h'esabê we, ji bîstsalîyê jortir, k'îjana ku hindava minda bîna xwe teng kirine+. 30Evana wê nak'evine li e'rdê ku min sond xwar wekî we lê war kim. Pêştirî K'alêbê kur'ê Yifûneh û Yêşûyê kur'ê Nûn+. 31Xişîmêd weye bona k'îjana we digot ku ewê t'alan her'in, ezê wan bibime wir û ewê wî e'rdî te'm kin, k'îjan ku we t'exsîr kir. 32Lê cinyazêd we wê li vê ber'îyêda bimînin. 33Zar'êd we jî wê çil salî t'erkeserî ber'îyê bin û wê biçerçirin r'ûyê bêe'silîya weda, h'eta cinyazêd we ber'îyêda bir'izin+. 34We çil r'ojî ce'sûsîya wî e'rdî kir, lê hûnê cezayê bona guneyêd xwe çil salî bistînin. Salekê ji ber r'ojekêva. Wekî hûn bizanibin miqabilî min çûyîn çiye+. 35Min Xudan got, xût usa jî ezê bînime serê t'emamîya vê civîna hane xirab ya ku r'abûye miqabilî min. Li vê ber'îyêda qir'a wanê bê û li wir wê bimirin›». 36Ew merivêd ku Mûsa şandibûn wekî ce'sûsîya wî e'rdî bikin, gava veger'îyan, t'emamîya civînê r'akirine miqabilî Mûsa, cab-sawê xirab bona wî e'rdî bela dikirin, 37h'emû ew merivêd ku cab-sawê xirab bona wî e'rdî bela dikirin bi bela hatine kuştinê li ber Xudan. 38Ji wan merivêd ku çûbûn ce'sûsîya wî e'rdî bikin t'enê Yêşûyê kur'ê Nûn û K'alêbê kur'ê Yifûneh sax man+. 39•Gava Mûsa ev xeber gîhandine t'emamîya zar'êd Îsraêlr'a, milet şîneke giran kir. 40Sibehê zû ew r'abûn ku hilk'işîne ser ç'îya-banîya, digotin: «Em hazir in hilk'işine li wî cîyê ku Xudan gotibû, çimkî me gune kir». 41Mûsa got: «Hûn çima gur'a Xudan nakin? Yeke ew yek bêfeyde ye. 42Hilnek'işin ku hûn ji dijminêd xwe neyêne qir'ê, çimkî Xudan t'evî we nîne. 43Amalêkî û kenanî li wir pêşîya we ne, hûnê bi şûr bik'evin, çimkî we pişta xwe da Xudan û Xudanê t'evî we nîbe»+. 44Wana xwe h'işir kir, hilk'işîyane serê ç'îya-banîya, lê Sindoqa Peymana Xudan û Mûsa ji zomê dernek'etin. 45Hingê amalêkî û kenanî binelîyêd wan ç'îya-banîya berjêr bûn û qir'a wan anîn, h'eta H'ormayê ew hûrdexweşî kirin+.

15

Qanûna dîyarîya

15^1Xudan Mûsar'a xeberda got: 2«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn her'ine wî e'rdê cî-warêd xwe, k'îjanî ku ez bidime we 3û hûn Xudanr'a dîyarîyêd şewatê bidin, heger ew ya t'evayîşewatê be, yan qurbaneke ji pêz-dêwêr be bona ad-qirar qedandinê, yan dîyarîyêd r'ezedilîyê be, yan jî ya cejinêd weda be, wekî Xudanr'a dîyarîya bînxweş bidin, aha bikin:+

4Dîyardar ku dîyarîya xwe tîne, bira Xudanr'a dîyarîya nanî bide, awa gotî p'areke çapêye ji deha yek[*] arê xas, t'evî p'areke hînêye ji çara yek[*] r'ûnda stirayî. 5Û bona her berxa dîyarîya t'evayîşewatê, yan jî qurbana p'areke hînêye ji çara yek şerav, çawa dîyarîya serdakirinê bide.

6Lê t'evî beran, p'areke çapêye ji deha dudu arê xasî stirayî, p'areke hînêye ji sisîya yek jî r'ûnda stirayî, çawa dîyarîya nanî bide, 7usa jî p'areke hînêye ji sisîya yek şerav bona dîyarîya serdakirinê, çawa dîyarîya bînxweş Xudanr'a bide.

8Gava tu canega çawa dîyarîya t'evayîşewatê, yan qurbana bona qedandina ad-qirarê, yan dîyarîya heleqetîyê Xudanr'a bidî,+
9hingê t'evî canega p'areke çapêye ji deha sisê arê xas t'evî nîv hîn r'ûnda stirayî, çawa dîyarîya nanî bide. 10Usa jî nîv hîn şerav bona dîyarîya serdakirinê bide. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

11Bi vî awayî bira t'evî her boxeyî, her beranî, her berxî û her karê nêrîn aha bê dayînê, 12çi ku bê dayînê, bi vî awayî t'evî her dîyarîyê anegorî h'esabê wan bide. 13Her binelîyê welat bira usa bike çaxê dîyarîya şewatê, çawa dîyarîya bînxweş, bide Xudan. 14Heger li nava weda xerîbek bijî yan yek ku li nava zur'etêd weda t'evî we ye û dîyarîya şewatê çawa dîyarîya bînxweş Xudanr'a bide bira usa bide çawa ku hûn didin. 15Civînêr'a qeyde-qanûnek be, bona we û bona xerîbê ku li nava weda dijî. Qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be zur'etêd wer'a, çawa hûn bin, usa jî xerîbê li ber Xudan be+. 16Qanûnek û dîwanek be bona we û bona xerîbê nav weda dijî›».

17Xudan Mûsar'a xeberda û got: 18«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn bik'evine wî e'rdê ku ez we dibimê 19û hûn ji nanê wî e'rdî bixwin, Xudanr'a p'areke dîyarîyê başqe kin+. 20Ji hevîrê xweyî pêşin hûn gere k'atekî çawa dîyarîya bêderê dîyarî kin. 21Ji hevîrê xweyî pêşin li nava zur'etêd xweda hûn gere dîyarîyê bidine Xudan.

Gunê bêh'emdê xwe kirî

22Lê gava hûn bişih'itin û h'emû van e'mirêd bona k'îjana Xudan gote Mûsa neqedînin,+
23awa gotî h'emû çi ku Xudan Xwedêyê we bi destê Mûsa li we e'mir kir, ji wê r'oja ku Xudan e'mirî we kir û peyr'a jî li zur'etêd we, 24heger ew yek bê h'emdê xwe hatîye kirinê û civînêva veşartî maye, hingê h'emû civîn bira canegakî çawa dîyarîya t'evayîşewatêye bînxweş bide Xudan, t'evî dîyarîya wêye nanî û serdakirinê anegorî qanûnê û nêrîkî jî çawa dîyarîya paqijbûnê+. 25Hingê k'ahîn bira bona h'emû civîna zar'êd Îsraêl k'ewandinê bike û wê li wan bê baxşandinê. Çimkî wana şaşî kir, lê wana qurbana xwe çawa dîyarîya şewatê Xudanr'a û dîyarîya xweye paqijbûnê li ber Xudan bona şaşîyê dan. 26Li h'emû civîna zar'êd Îsraêl û li xerîbê nava wanda wê bê baxşandinê, çimkî t'emamîya civînê bêh'emdê xwe şaşî kirîye.

27Lê heger kesek bêh'emdê xwe gune bike bira ew bizineke yek salî bona paqijbûnê dîyarî ke+. 28K'ahînê jî bona kesê bêh'emdê xwe gune kirî k'ewandinê bike, çimkî bê h'emdê xwe li ber Xudan gune kirîye. Ewê bona wî k'ewandinê bike û li wî wê bê baxşandinê. 29Bira qanûneke te hebe bona binelîyê ji zar'êd Îsraêl û bona xerîbê li nava wanda yê ku bê h'emdê xwe gune bike+. 30Lê heger ew kes binelî be, yan xerîb be, ku bi qesta tiştekî bike ew bi vê yekê k'ifirîya Xudan dike, ew kes bira ji nava miletê xweda bê undakirinê+. 31Çimkî ewî xebera Xudan t'exsîr kir û e'mirê wî t'er'iband, ew kes bira bê undakirinê, gunê wî stûyê wî be›».

Cezakirina yê qirş t'op dikir

32Carekê gava zar'êd Îsraêl ber'îyêda bûn, wana merivek dît ku r'oja şemîyê qirş t'op dikir+. 33Yêd ku wextê qirş t'opkirinê ew dîtin, girtin anîne li cem Mûsa, Harûn û t'emamîya civînê 34û ew hiştine bin nobedarîyê, çimkî hê nehatibû safî kirinê, ku çi bînine serê wî+. 35Paşê Xudan gote Mûsa: «Ew meriv bira bê kuştinê, t'emamîya civînê bira wî ji zomê der bide li ber kevira»+. 36T'emamîya civînê ew ji zomê derxiste der û ew dane ber kevira kuştin, çawa ku Xudan e'mirî Mûsa kir.

R'îşîyê p'êşêd k'inca

37Xudan Mûsar'a xeberda û got: 38«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan ku ew li nava zur'etêd xweda p'êşê k'incêd xwe r'îşî kin û qeyt'ana şîn p'êşêva kin+. 39Ewê wer'a bibine r'îşî û gava ku hûn wê bibînin hûnê h'emû e'mirêd Xudan bîr bînin û wan biqedînin. Hûnê pey xwestina dilê xwe û ç'e'vêd xwe neçin, bi k'îjanî ku hûn bêe'silîyê dikin, 40bona ku hûn bîr bînin û biqedînin h'emû e'mirêd min û Xwedêyê xwer'a pîroz bin+. 41Ez Xudan Xwedêyê we me, ku hûn ji welatê Misirê derxistin, wekî bibime Xwedêyê we. Ez Xudan Xwedêyê we me»+.

16

Serhildana Qorax, Dat'an û Abîram

16^1•Qoraxê kur'ê Îsharê kur'ê Qohat'ê ji zur'eta Lêwî, xwer'a Dat'an û Abîramê kur'êd Elyab û Onê kur'ê Peletê ji zur'eta R'ûbên hildan+
2û t'evî dusid pêncî merivêd ji zar'êd Îsraêle serwêrêd civînê, bijartîyêd civînê û merivêd nav û deng miqabilî Mûsa r'abûn. 3Li ser Mûsa û Harûn k'om bûn û gotine wan: «Bes e îdî wer'a! T'emamîya civînê, h'emû jî pîroz in û Xudan li nava wanda ye. Lê çima hûn xwe li ser civîna Xudanr'a digirin?»+
4Mûsa bihîst û dever'û k'et+. 5Mûsa Qorax û t'emamîya civîna wîr'a xeberda û got: «Sibê Xudan wê e'yan ke, k'î p'ara wî ye û k'î pîroz e, ewê nêzîkî xwe ke. K'îjanî ku ew bibijêre, wî jî wê nêzîkî xwe ke+. 6Niha vê yekê bikin: Qorax û t'emamîya civîna wî xwer'a agirdanga hildin, 7sibê agir wanda daynin û bixûrê li serda kin daynine li ber Xudan. Ew merivê ku Xudan bibijêre ew e pîroz. Bes e wer'a îdî, zar'êd Lêwî!»+
8Mûsa gote Qorax: «Niha bibihên zar'êd Lêwî, 9Gelo ev yek wer'a hindik e, ku Xwedêyê Îsraêl hûn ji civîna Îsraêl başqe kirin û hûn nêzîkî xwe kirin, bona xebata Pîrozgeha Xudan bikin û li ber civînê bisekinin, xizmetk'arîya wan bikin+? 10Tu û h'emû birayêd teye kur'êd Lêwî t'evî te nêzîkî xwe kirin, lê hûn niha de'wa k'ahîntîyê jî dikin? 11Lema tu û h'emû civîna xweva miqabilî Xudan civîyan ne, Harûn k'î ye, wekî hûn bîna xwe li wî teng dikin?»+
12Û Mûsa şand ku gazî Dat'an û Abîramê zar'êd Elyab kin. Lê wana got: «Em nayên! 13Gelo bes nîne, te em ji welatê ku şîr û hingiv jê dik'işîya derxistin, ku me ber'îyêda qir' kî, serda jî hê dixwazî serwêrîya me bikî+? 14Te em ne birine li e'rdê ku şîr û hingiv jê dik'işe, ne jî em kirine xweyê warê k'ewşen û baxê tirîya. Tu dixwazî ç'e'vêd van meriva derxî? Em nayên!» 15Hingê hêrsa Mûsa r'abû û gote Xudan: «Dîna xwe nede dîyarîya wan! Min qet k'erek jî ji wan hilneda ye û xirabî ji li wan t'u kesî nekirîye»+. 16Mûsa gote Qorax: «Tu û t'emamîya civîna xweva sibê li ber Xudan bisekinin, tu, ew û Harûn. 17Her kes bira agirdanga xwe hilde, bixûrê dayne li ser û bîne li ber Xudan. Her kes agirdanga xwe, awa gotî dusid pêncî agirdangî, usa jî tu û Harûn her kes bi agirdanga xwe». 18Wana her kesî agirdanga xwe hildan agir wanda danîn, bixûr ser wanda kirin û li ber derê Konê Civînê t'evî Mûsa û Harûn sekinîn. 19Û Qorax li ber derê Konê Civînê, miqabilî wan t'emamîya civînê t'op kir. Hingê r'ûmeta Xudan t'emamîya civînêva xuya bû.

20Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 21«Ji nava vê civînê xwe xewle kin, ku ez nişkêva k'ewa wan bînim»+. 22Lê ewana dever'û k'etin û gotin: «Ya Xwedê, Xwedêyê r'uh'ê her bedenê! Merivekî gune kir hêrsa xwe h'emû civînê r'adikî?»+

23Xudan Mûsar'a xeberda û got: 24«Vê civînêr'a xeber de û bêjê: ‹Ji dora konê Qorax, Dat'an û Abîram dûr k'evin›». 25Mûsa r'abû çû cem Dat'an û Abîram, r'ûspîyêd Îsraêl jî pey wî çûn. 26Ewî civînêr'a xeberda got: «Ji konêd van merivêd hane neheq dûr k'evin û dest nedine t'u tiştêd wan, wekî r'ûyê guneyêd wanda neyêne r'aqetandinê»+. 27Ew ji dora konê Qorax, Dat'an û Abîram dûr k'etin. Dat'an û Abîram jî derk'etin û li ber derê konêd xwe t'evî jinêd xwe, zar'êd xwe û biç'ûkêd xwe sekinîn. 28Mûsa got: «Bi vê yekê hûnê bizanibin ku Xudan ez şandime h'emû van kirina bikim, ku ez xwe serê xwe nakim. 29Heger evana bi mirina ku h'emû meriv dimirin bimirin û feleka wan mîna feleka h'emû meriva be, wekî usa ne Xudan ez ne şandime+. 30Lê heger Xudan tiştekî nebûyî bîne serê wan: E'rd devê xwe veke wan û h'emû tiştêd wan h'ûfî xwe ke û ew saxe-sax bik'evine Dîyarê Mirîya. Hingê hûnê bizanibin wekî van merivana Xudan t'exsîr kirin»+. 31Gava Mûsa ev h'emû xeber ser hevda anîn, e'rdê bin wanda qelişî. 32E'rdê devê xwe vekir û ew, malêd wan, h'emû merivêd Qorax û h'emû hebûka wan h'ûfî xwe kir. 33Ew û h'emû tiştêd wan saxe-sax k'etine Dîyarê Mirîya, e'rdê ew nixamt û ew ji nava civînê hatine hildanê+. 34T'emamîya Îsraêle dor-berê wan ji dengê wan r'evî, got: «Nebe ku e'rd me jî h'ûfî xwe ke!» 35Usa jî agir ji Xudan derk'et û ew dusid pêncî merivêd ku bixûr anîbûn şewitand+.

36Hingê Xudan Mûsar'a xeberda û got: 37«Bêje Êlazarê kur'ê Harûnê k'ahîn bira agirdanga ji nava êgir hilde û k'ozîyê jî bir'êje, çimkî ew hatine pîrozkirinê. 38Agirdangêd van kesêd ku r'ûyê gunê xweda mirin, bira bikine belgêd pe'nkirî bona kiraskirina gorîgehê, çimkî wana ew nêzîkî Xudan kiribû û ew pîroz bibûn. Ewê bibine nîşan bona zar'êd Îsraêl». 39Êlazarê k'ahîn ew agirdangêd sifire ku wan merivêd şewitî dabûn, hildan û ew pe'n kirin bona kiraskirina gorîgehê, 40çawa bîranîn zar'êd Îsraêlr'a, bona ewê xerîb, yê ku ne ji r'ik'inyata Harûn e nêzîk nebe ku bixûrê li ber Xudan vêxe. Wekî usa neyê serê wî çawa ku hate serê Qorax û civîna wî, çawa ku Xudan bi destê Mûsa gotibû wî+.

Serhildan û ceza Îsraêl

41R'ojtira dinê t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl bîna xwe li Mûsa û Harûn teng kirin, gotin: «We cime'ta Xudan kuşt». 42Û gava civîn miqabilî wan civîya Mûsa û Harûn berê xwe dane Konê Civînê, va ye e'wr ew nixamtîye û r'ûmeta Xudan xuya bûye. 43Mûsa û Harûn hatine li ber Konê Civînê, 44Hingê Xudan Mûsar'a xeberda û got: 45«Ji nava vê civînê derên û ezê nişkêva k'ewa wan bînim». Ew dever'û k'etin+. 46Mûsa gote Harûn: «Agirdangê hilde, agirê li ser gorîgehê bide ser, bixûrê serda ke û zû her'e nava civînê û bona wan k'ewandinê bike. Çimkî hêrsa Xudan r'abû, xezebê destpêkir!»+
47Anegorî xebera Mûsa, Harûn agirdang hilda û r'evî nava civînê, va ye xezebê nava miletda îdî destpêkirîye. Ewî bixûr kire ser û bona milet k'ewandin kir. 48Harûn li nava mirîya û zêndîya sekinî û xezeb seqir'î+. 49Ji dest xezebê 14700 merî mirin, xêncî ewêd ku r'ûyê Qoraxda mirin. 50Pey wê yekêr'a ku xezeb seqir'î, Harûn veger'îya li cem Mûsa li ber derê Konê Civînê.

17

Şivdara Harûn

17^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û ji her qebîleke wan, şivdarekê ji her serwêrekî qebîlêd wan hilde, awa gotî donzdeh şivdara. Navê her kesî li ser şivdara wî binivîse. 3Navê Harûn li ser şivdara Lêwî binivîse, çimkî gerekê bona her bave'şîrekî qebîleke wan şivdarek be. 4Û wan dayne pêşberî Sindoqa Şe'detîyê li Konê Civînêda, k'îderê ez weva xuya dibim+. 5Wê bibe ew merivê ku ezê bibijêrim, şivdara wî wê gul de. Bi vî awayî ezê wê bîntengîya zar'êd Îsraêl ber xwe bidime bir'înê, bi k'îjanê ew bîna xwe li we teng dikin». 6Mûsa t'evî zar'êd Îsraêl xeberda û h'emû serwêrêd wan şivdar dane wî, şivdarek ji her serwêrî anegorî qebîlêd wan, awa gotî donzdeh şivdar. Şivdara Harûn jî nava şivdarêd wanda bû. 7Mûsa şivdar danîne li ber Xudan li Konê Civînêda. 8R'ojtira dinê gava Mûsa hate Konê Şe'detîyê, va ye şivdara Harûne ji mala Lêwî gul daye. Ç'e'v bişkiftî ne, gul daye û behîv daye+. 9Mûsa h'emû şivdar ji ber Xudan derxistine li ber h'emû zar'êd Îsraêl. Wana nihêr'în û her kesî şivdara xwe hilda. 10Xudan gote Mûsa: «Dîsa şivdara Harûn dayne li ber Sindoqa Şe'detîyê bona xweyîkirinê, çawa nîşan bona zar'êd r'aberîk'ar, bi vî awayî bîntengîya wanê li ber min biseqir'e û ewê nemirin». 11Çawa ku Xudan e'mir kir Mûsa usa jî kir.

12Zar'êd Îsraêl Mûsar'a xeberdan û gotin: «Va ye em dimirin! Qir'a me tê! Em h'emû unda dibin! 13Her kesê ku nêzîkî Pîrozgeha Xudan be wê bimire. Gelo qir'a me h'emûya wê neyê?»

18

Borcê k'ahîn û lêwî

18^1Xudan gote Harûn: «Tu, kur'êd xwe û malbeta xweva, hûnê cabdarê neheqîya hindava Pîrozgehêda bin. Tu û kur'êd xweva, hûnê cabdarê neheqîya hindava k'ahîntîya xweda bin+. 2Usa jî birayêd xwe ye ji qebîla Lêwî, awa gotî bereka bavê xwe nêzîkî xwe ke. Bira ew ber destê te bin û ter'a qulix kin. Tu û kur'êd xweva gerekê hûnê li ber Konê Şe'detîyê bin+. 3Bira ew nobedarîya te bikin û nobedarîya t'emamîya Kon bikin, ev borcê wan e. Lê nêzîkî hacetêd cîyê pîroz û gorîgehê nebin ku ne ew bimirin ne jî hûn. 4Bira ew t'evî te bin û nobedarîya Konê Civînê bikin, nava h'emû şixulê Konda. Yekî din bira nêzîkî we nebe. 5Bira nobedarîya cîyê pîroz û gorîgehê bikin. Û wê îdî xezeb neyê serê zar'êd Îsraêl+. 6Va ye min birayêd we lêwî ji nava zar'êd Îsraêl hildan, ew bona we çawa p'êşk'êş Xudanr'a hatine dayînê ku şixulê Konê Civînê bikin. 7Lê tu û kur'êd xweva hûn gere k'ahîntîya xwe xweyî kin, nava h'emû şixulê gorîgehêda û usa jî qulixê pişt p'er'dêda. Ez şixulê k'ahîntîyê p'êşk'êşî we dikim, lê gava yekî din nêzîk be wê bê kuştinê»+.

P'ara k'ahîna

8Xudan gote Harûn: «Va ye ez te k'ifş dikim, ku xweyîtîya dîyarîyêd minr'a dayî bikî. Ji h'emû tiştêd pîroze zar'êd Îsraêl ez p'arê didime te û kur'êd te çawa qeyde-qanûna h'eta-h'etayê+. 9Evê bibe p'ara te ji tiştêd here pîroz, ji dîyarîyêd agir: H'emû gorîyêd wan awa gotî her dîyarîya wane nanî, her dîyarîya wane paqijbûnê, her dîyarîya wane bervadayînê, çi ku ewê daynine li ber min. Ewê bona te û kur'êd te yêd here pîroz bin. 10Wê cîyê pîrozda[*] bixwin. Her qisimê nêrîn dikare wê bixwe. Bira ew bona te pîroz be. 11Ev jî p'ara te ye ji dîyarîyêd wan: H'emû dîyarîyêd h'ejandinêye zar'êd Îsraêl, ez wan didime te, kur'êd te û qîzêd teye t'evî te, çawa qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. Her kesê paqijî mala teda bira ji wê bixwe+. 12H'emû r'ûnê nûyî herî qenc, h'emû şerava nûye here qenc û genimê pêşîyêyî ku ew didine Xudan ez wan didime te+. 13Berêd deremeta pêşine her tiştî ku e'rdê wanda ne k'îjana ewê Xudanr'a bînin, bira p'ara te be. Her kesê paqijî mala teda dikare wê bixwe+. 14Her tiştê Xudanr'a k'ifşkirî li Îsraêlda bira p'ara te be+. 15Her nixurîyê her bînberî ku bet'inê vedike, ji mêriv û ji h'eywên k'îjan ku wê Xudanr'a bidin, bira p'ara te be. Lê tu gere ji ber nixurîyê mêrivva û ji ber nixurîyê h'eywanê ne h'elalva qîmet bistînî+. 16Yek mehîyêda ji ber wêva bistînî, heqê wê jî ev e: pênc şêkilêd sifire pîrozgehê. Şêkilek bîst gêr e[*]+. 17Lê ji ber nixurîyê boxva yan nixurîyê pêzva yan nixurîyê bizinêva nestîne, ew pîroz in. Xûna wan bir'eşîne gorîgehê û bezê wan jî çawa dîyarîya şewatêye bînxweş bona Xudan bidî+. 18Lê goştê wan bira p'ara te be. Çawa sersîngê h'ejandinê usa jî pîla r'astê bira p'ara te bin+. 19Her dîyarîyêd pîroz ku zar'êd Îsraêl dîyarî Xudan dikin, ez didime te, kur'êd te û qîzêd teye t'evî te, çawa qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. Eva peymana xwê ye[*] h'eta-h'etayê li ber Xudan, bona te û bona zur'eta te t'evî te»+. 20Xudan gote Harûn: «E'rdê zar'êd Îsraêlda tu war nabî û p'ara teyê nava wanda t'une be. Ez im p'ara te û warê te nava wanda+.

P'ara lêwîya

21Va ye, ez her deheka Îsraêl, çawa war didime zar'êd Lêwî, ji ber şixulê wanî Konê Civînêva+. 22Bona ku zar'êd Îsraêl nêzîkî Konê Civînê nebin ku wanr'a gune neyê h'esabê û ew nemirin. 23Bira lêwî xwexa şixulê Konê Civînê bikin û xwexa jî cabdarê şaşîyê xwe bin. Eva qeyde-qanûna h'eta-h'etayê ye bona zur'etêd we. Lê li nava zar'êd Îsraêl warê wan wê t'unebe, 24çimkî ez dehekê ku zar'êd Îsraêl dîyarî Xudan dikin, çawa war didime lêwîya. Lema min gote wan: ‹Li nava zar'êd Îsraêl warê wan wê t'une be›».

25Xudan Mûsar'a xeberda û got: 26«lêwîyar'a xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn ji zar'êd Îsraêl dehekê bistînin, k'îjan ku min ji wan çawa war da we, hingê ji wê Xudanr'a dîyarî bidin, awa gotî dehêka ji wê dehêkê+. 27Ev dîyarîya we wer'a wê bê h'esabê çawa nan ji bêderê û çawa şerav ji h'ewz. 28Hûn jî usa dîyarî Xudan kin, ji h'emû dehekêd xwe, yêd ku hûnê ji zar'êd Îsraêl bistînin. Û ji wê dîyarîya Xudan bidine Harûnê k'ahîn. 29Ji h'emû p'êşk'êşêd xwe hûn gere h'emû tiştêd here qenc başqe kin û çawa dîyarîya pîroz bidine Xudan›. 30Bêje wan: ‹Pey başqekirina p'ara here qencr'a, çi ku bimîne wê lêwîyar'a bê h'esabê çawa ber ji bêderê û şerav ji h'ewzê›. 31Ew heqê we ye, ji ber şixulê weva li Konê Civînêda. Hûn û malêd we dikarin wê li her cîyî bixwin, 32wer'a gune wê neyê h'esabê, çimkî hûn ya here qenc ji wê didin. Bi vî awayî tiştêd pîroze zar'êd Îsraêl neh'er'imînin wekî hûn nemirin›».

19

Ç'êleka sor

19^1Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 2«Ev e qeyde-qanûna wê hînkirina ku Xudan e'mir kir, got: bêje zar'êd Îsraêl bira nogineke sore bê qusûre bê lek'e ku ne k'etîye binê nîr bînine li cem te+. 3Wê bidine Êlazarê k'ahîn, bira nogin ji zomê bê derxistinê û li ber ç'e'vêd wî bê serjêkirinê. 4Paşê bira Êlazarê k'ahîn bi t'ilîya xwe ji xûna wê hilde û h'eft cara xûna wê bir'eşîne li alîyê derê Konê Civînê+. 5Nogin li ber ç'e'vêd wî gere bê şewitandinê. Ç'ermê wê, goştê wê, xûna wê û e'deba wê bira bê şewitandinê+. 6Û bira k'ahîn hilde dara erzê, zoxa hûsopê û r'îsê sorê gevez û bavêje li nava agirê noginê+. 7Paşê k'ahîn bira k'incêd xwe bişo û avê xwe ke, hingê ew dikare bik'eve zomê. Lê k'ahîn h'eta êvarê ne paqij e+. 8Yê nogin şewitandî jî bira k'incêd xwe bi avê bişo û avê xwe ke. Lê ew h'eta êvarê ne paqij e. 9Û merivekî paqij bira k'ozîya noginê t'op ke û ji zomê der li cîkî paqij dayne. Civîna zar'êd Îsraêl gere wê xweyî ke bona ava paqijbûnê. Eva h'edîya paqijbûna ji guna ye+. 10Usa jî yê k'ozîya noginê t'opkirî bira k'incêd xwe bişo, lê ew h'eta êvarê ne paqij e. Bira eva bona zar'êd Îsraêl û xerîbê li nava weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê+.

Ava paqijbûnê

11K'ê dest bide cinyazê mêriv ewê h'eft r'oja ne paqij be. 12Ew gere bi ava paqijbûnê li r'oja sisîya û r'oja h'efta xwe paqij ke û wê paqij be. Lê heger ew li r'oja sisîya û r'oja h'efta xwe paqij neke ew paqij nabe+. 13Her kesê ku yê mirî k'eve awa gotî cinyazê mêriv k'eve û xwe paqij neke ew Pîrozgeha Xudan dih'er'imîne. Ew kesa gere ji nava Îsraêlda bê undakirinê çimkî ava paqijbûnê ne hate r'eşandinê li ser wî, ew dimîne ne paqij, nepaqijîya wî hê li ser wî ye+.

14Ev e qanûn: Gava merivek li konda bimire her kesê ku bik'eve kon û her kesê ku îdî konda ye h'eft r'oja wê ne paqij be, 15her derdana vekirî ku qalp'ax r'ind ne ser e, ew ne paqij e+. 16Her kesê ku li deştê li merivekî bi şûr kuştî k'eve yan li yekî bi e'mirê xwe mirî yan li hestûyêd mêriv yan li mezel k'eve h'eft r'oja wê ne paqij be. 17Û bona yêd ne paqij bira ji k'ozîya nogina bona paqijbûnêye şewitandî hildin, bikine derdanê û ava zelal serda kin. 18Merivê paqij bira zoxa hûsopê hilde, wê avêda ke û bir'eşîne ser kon, h'emû hûr-mûr, h'emû merivêd ku li wir bûne û yê ku li hestû, yê kuştî, yê mirî û mezel k'etîye+. 19Merivê paqij bira r'oja sisîya û r'oja h'efta bir'eşîne ser yê ne paqij û li r'oja h'efta wî paqij ke. Ewê k'incêd xwe bişo, avê xwe ke û êvarê wê paqij be+. 20Lê heger yek ne paqij be û xwe paqij neke ew kesa bira ji nava civînê bê undakirinê. Çimkî ew Pîrozgeha Xudan dih'er'imîne, ava paqijbûnê ne hate r'eşandinê li ser wî ew ne paqij e+. 21Bira eva bona wan bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. Usa jî yê ava paqijbûnê r'eşandî bira k'incêd xwe bişo û yê ku ava paqijbûnê k'eve wê h'eta êvarê ne paqij be. 22Yê ne paqij çi jî k'eve wê ne paqij be, kesê ku wî tiştî k'eve h'eta êvarê wê ne paqij be»+.

20

Gunê Mûsa û Harûn

20^1Meha yekê t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl hate ber'îya Sînê û li Qadêşê milet cî-war bû. Wir Meryem mir û li wir jî hate definkirinê+. 2Av t'une bû bona civînê û ew miqabilî Mûsa û Harûn civîyan+. 3Milet bîna xwe li Mûsa teng dikir û digot: «Xwezî em jî hingê bimirana gava birayêd me li ber Xudan mirin!+
4Çima we civîna Xudan anî li vê ber'îyê? Wekî em û h'eywanê me qir' bin? 5Çima we em ji Misirê derxistin, wekî me bînine li vî cîyê hanî xirab? Ne cîyê çandinê ye, ne cîyê darêd hêjîra, ne baxêd tirîya, ne h'inara, h'eta av jî vir t'une em vexwin!» 6Mûsa û Harûn dûrî cime'tê k'etin, çûne li ber derê Konê Civînê, dever'û k'etin û r'ûmeta Xudan wanva xuya bû+. 7Xudan Mûsar'a xeberda û got: 8«Şivdarê hilde, tu Harûnê birê xweva civînê bicivînin, li ber ç'e'vêd wan qeyêr'a xeberdin ku ew ji xwe avê bide. Û tê bona wan avê ji qeyayê derxî ku civîn û h'eywanêd wan bidî vexwarinê». 9Mûsa şivdara ku li ber Xudan bû hilda, çawa ku Xudan e'mirî li wî kir. 10Hingê Mûsa û Harûn civîn civandine li ber qeyayê û Mûsa gote wan: «Bibihên gelî r'aberîk'ara, dibe ku em ji vî qeyayî wer'a avê derxin?»+
11Mûsa destê xwe bilind kir û bi şivdara xwe du cara qeyê xist û bêh'esab av derk'et, civînê û h'eywanê wan vexwarin. 12Xudan gote Mûsa û Harûn: «Çimkî we bawarîya xwe li min ne anî û pîrozîya min zar'êd Îsraêlva e'yan ne kir, lema hûn vê civînê nabine li e'rdê ku min da wan»+. 13Eva avêd Mêrîbahê[*] bûn k'îderê zar'êd Îsraêl Xudanr'a k'etine de'wê û Xudan pîrozîya xwe wanva e'yan kir.

Edom nahêle ku Îsraêl derbaz be

14Ji Qadêşê Mûsa qasid şandine li cem p'adşê Edomê û got: «Aha dibêje birê[*] te Îsraêl: ‹Tu haş ji h'emû çetinayêd ku r'astî me hatin heyî,+
15ku kal-bavêd me berjêrî Misirê bûn û em li Misirê we'dekî dirêj man. misirîya xirabî li me û kal-bavêd me dikirin+. 16Me hewara xwe li Xudan daxist, Xudan dengê me bihîst, qasid[*] şand û em ji Misirê derxistin. Va ye em li Qadêşê ne, bajarê li ser sînorê te+. 17Ji k'erema xwe bihêle em e'rdê teva derbaz bin, em li deştê ter'a û baxê ter'a derbaz nabin, ne jî emê avê ji bîrêd te vexwin. Emê r'îya p'adşêva[*] her'in, ne veger'ine r'ast ne jî ç'ep, h'eta sînorê te derbaz nebin›»+. 18Lê Edom gote wî: «Tu e'rdê minva derbaz nabî yan na ezê bi şûr derk'evime miqabilî te». 19Zar'êd Îsraêl gotine wî: «Emê r'îya serekeva derbaz bin, heger em yan h'eywanê me ava te vexwin emê heqê te bidine te, t'enê îzinê bide em p'îya derbaz bin, haqas tişt»+. 20Lê ewî got: «Tu derbaz nabî». Edom bi ordîya giran û bi destê zor derk'ete miqabilî Îsraêl. 21Usa Edom îzin ne da ku Îsraêl sînorê wîva derbaz be. Îsraêl dûrî wî k'et+.

Mirina Harûn

22T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl ji Qadêşê r'ê k'et hate li ç'îyayê Hor+. 23Li ç'îyayê Hor li ser sînorê t'opraxê Edom Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 24«Bira Harûn her'e bigihîje cime'ta xwe. Ew naçe li e'rdê ku min da zar'êd Îsraêl, çimkî we li ber avêd Mêrîbahê gotinêd min înk'ar kirin+. 25Harûn û Êlazarê kur'ê wî hilde û wan hilk'işîne li ç'îyayê Horê. 26K'incêd Harûn jê bêxe û wan Êlazarê kur'ê wî ke. Bira Harûn li wir bimire û her'e bigihîje cime'ta xwe»+. 27Mûsa anegorî e'mirê Xudan kir û ew li ber ç'e'vêd t'emamîya civînê hilk'işîyane li ç'îyayê Horê. 28Mûsa k'incêd Harûn jê êxistin û li Êlazarê kur'ê wî kirin. Li wir serê ç'îyê Harûn mir. Mûsa û Êlazar jî ji ç'îyê hatine xarê+. 29T'emamîya civînê fe'm kir wekî Harûn mirîye û sî r'ojî t'emamîya mala Îsraêl şîna wî kir+.

21

Alt'kirina p'adşê E'rad

21^1P'adşê E'radê kenanî ku li Necefê dima, bihîst wekî Îsraêl r'îya At'arîmda tê, t'evî Îsraêl kire şer' û ji wan hêsîr birin+. 2Hingê Îsraêl li ber Xudan ad-qirar kir û got: «Heger tu vî miletî bidî destê min, ezê bajarêd wan wêran kim, wî t'am dîyarî Xudan bikim»+. 3Xudan dengê Îsraêl bihîst û kenanî dane destêd wan. Ew û bajarêd wan wêran kirin, ew t'am dîyarî Xudan kirin. Navê wî cîyî danîn H'orma[*].

Me'rê sifirîn

4Ew ji ç'îyayê Horê r'êk'etin r'îya Be'ra Sorva çûn wekî dora e'rdê Edomva her'in. Sebira cime'tê r'êva t'êrê nekir+. 5Cime'tê miqabilî Xwedê û Mûsa xeberda û got: «Çima we em ji Misirê hevraz derxistin ku ber'îyêda bimirin? Çimkî ne nan heye, ne av heye û ev xwarina hane p'ûç' jî, ku me'dê me jê li hev dik'eve»+. 6Xudan me'rêd je'rdadayî şandine li ser milet û wana milet xist. Gelek merî ji Îsraêl mirin. 7Hingê milet hate li cem Mûsa û got: «Me gune kir ku miqabilî Xudan û te xeberda, r'eca ji Xudan bike ku me'ra dûrî me xe». Û Mûsa bona cime'tê r'eca kir. 8Xudan gote Mûsa: «Xwer'a me'rekî çêke û darva dardake, her kesê me'r lêdayî li wî binihêr'e wê sax bimîne». 9Mûsa me'rekî sifir çêkir, ew darva darda kir. Gava me'r merivekî dixist ewî li me'rê sifir dinihêr'î û sax dima+.

10Zar'êd Îsraêl r'ê k'etin û li Ovot'ê zomêd xwe lêdan+. 11Ji Ovot'ê jî r'ê k'etin û li Îyê-Hahabarîmê li ber'îya pêşberî Mowabê alîyê r'ohilatê zomêd xwe lêdan+. 12Ji wir r'ê k'etin û li newala Zeredê zomêd xwe lêdan+. 13Ji wir jî r'ê k'etin û ber'îyêda wî berî Arnonê ku ji sînorê emorîya der tê, zomêd xwe lêdan. Çimkî Arnon sînorê nava Mowab û emorîya ye+. 14Lema li k'itêba Şer'êd Xudanda[*] tê gotinê:

«Vahêv û nixalêd Arnon li Sûfayê ne,
15usa jî p'êberjêrêd nixala
ku dik'işine jêr h'eta E'rê
û li sînorê Mowabê hildipesêre»+.

16Û ji wir çûne Bêrê. Eva ew bîr bû bona k'îjanî Xudan gote Mûsa: «Cime'tê t'opî li ser hev ke û ezê avê bidime wan».

17Wê hingê Îsraêl eva stirana stira:

«Bîr bide der! Wêr'a bistirên!

18Bîra ku wek'îla ew vedane,
e'silzadeyêd mileta ew k'olane
bi şiv û şivdarêd xwe!»

Ji ber'îyê ew çûne Mat'anayê. 19Ji Mat'anayê jî çûne Nah'alîyêlê, ji Nah'alîyêlê çûne Bamot'ê. 20Û ji Bamot'ê çûne newala deşta Mowabda li serê Pîsgayê, ku li ber'îyê dinihêr'e.

Şer'ê miqabilî Sîxon û Og

21•Wê hingê Îsraêl qasid şandine li cem Sîxonê p'adşê emorîya, got: 22«Îzina te hebe em e'rdê ter'a derbaz bin, em venager'ine deşt û baxa, em avê jî ji bîra venaxwin, emê r'îya p'adşêva[*] her'in h'eta sînorê ter'a derbaz bin»+. 23Lê Sîxon ne hişt ku Îsraêl sînorê wîr'a derbaz be. Sîxon h'emû cime'ta xwe t'op kir û derk'ete miqabilî Îsraêl li ber'îyê, hate Yahasê û t'evî Îsraêl kire şer'. 24Îsraêl ew da ber devê şûr, e'rdê wî ji Arnon h'eta Yaboqê, h'eta zar'êd Amon zeft kir. Çimkî sînorê zar'êd Amon qewatkirî bû+. 25Îsraêl h'emû ev bajar hildan û Îsraêl li h'emû bajarêd emorîyada cî-war bû usa jî H'eşbonê û h'emû dor-berê wêda. 26Çimkî H'eşbon bajarê Sîxonê p'adşê emorîya bû. Ewî t'evî p'adşê Mowabêyî pêşîyê kiribû şer' û t'emamîya e'rdê wî h'eta Arnonê ji destê wî standibû. 27Lema yê mesela salix dikin, dibêjin:

«Werine H'eşbonê, bira ew ava be
û qedîm be bajarê Sîxonê!
28Çimkî agir ji H'eşbonê derk'et,
alav ji bajarê Sîxonê.
H'ûfî xwe kir E'ra Mowabê,
wek'îlêd Arnonêye hêlanêd jorin+.
29Wey li te Mowab!
Tu unda bûyî cime'ta K'imoş[*],
kur'êd xwe dane r'evê,
qîzêd xwe jî dane hêsîrîyê
li Sîxonê p'adşê emorîya+.
30Me ew e'rdê xist,
ji H'eşbonê h'eta Dîbonê.
Me ew h'eta Nofah'ê
ku nêzîkî Mêdebayê ye wêran kirin»+.

31Bi vî awayî Îsraêl li e'rdê emorîyada cî-war bû. 32Wê hingê Mûsa şand ku ce'sûsîya Yazêrê bikin, Îsraêl dor-berêd wê zeft kir û berî emorîyêd ku li wir diman da+
33û veger'îyan li r'îya Başanêda hevraz çûn. Hingê Ogê p'adşê Başanê û t'emamîya miletê wî li Êdreyê derk'ete şêr' miqabilî wan+. 34Xudan gote Mûsa: «Netirse ji wî, çimkî ewî, t'emamîya cime'ta wî û e'rdê wî ez didime destê te. Tê usa bînî serê wî çawa ku te anî serê Sîxonê p'adşê emorîya ku li H'eşbonê dima»+. 35Û Îsraêl ew, kur'êd wî û t'emamîya cime'ta wî qir' kirin, qet yek sax ne hiştin û e'rdê wî zeft kirin.

22

Bilam

22^1Zar'êd Îsraêl r'êk'etin û li deştêd Mowabda alîyê r'ohilata Ûrdunê, pêşberî Erîhayê zomêd xwe lêdan.

2Wê hingê Balaqê kur'ê Sîpor ev h'emû çi ku Îsraêl anî ser emorîya dît+. 3Mowab gelekî ji Îsraêl tirsîya, çimkî ew bê h'esab bû. R'ûyê zar'êd Îsraêlda Mowab xofê da bû. 4Û Mowab gote r'ûspîyêd Midyanê: «Ev cime'ta han her çi ku dora me heye wê bixwe, çawa ku dewar gîhayê çolê leber dike». Balaqê kur'ê Sîpor jî wê hingê p'adşê Mowabê bû. 5Ewî qasid şandine li cem Bilamê kur'ê Beûr li Pit'orê, ku devê ç'emê Firatê ye, e'rdê Binê-E'moda gazî wî kir, got: «Va ye, miletek ji Misirê derk'etîye, r'ûyê e'rdê îdî nixamtîye û ew pêşberî min cî-war bûye+. 6Awa ji k'erema xwe were bona xatirê min nifir'a li wî miletî bike, çimkî ew ji min qewattir e, belkî ezê hingê bikaribim zora wî bibim û ber'dimê ji e'rdê xwe derxim. Çimkî ez zanim duayê te duaye, nifir'a te jî nifir'e»+. 7R'ûspîyêd Mowabê û r'ûspîyêd Midyanê bi p'êşk'êşêd bona sêrbazîyê destêd wanda çûn. Hatine li cem Bilam û xeberêd Balaq wîr'a gilî kirin. 8Ewî gote wan: «Îşev li vir bimînin, ezê caba we bidim çawa ku Xudan minr'a bêje». Wek'îlêd Mowabê cem Bilam man. 9Xwedê hate cem Bilam, got: «Ev merivêd hane cem te, k'î ne?» 10Bilam gote Xwedê: «Balaqê kur'ê Sîpor p'adşê Mowabê ev xeber minr'a şandine: 11‹Va ye miletek ji Misirê derk'etîye û r'ûyê e'rdê nixamtîye. Awa were bona min nifir'a li wî bike, belkî ezê bikaribim miqabilî wî bikime şer' û berî wî dim›». 12Xwedê gote Bilam: «T'evî wan neçe, nifir'a li wî miletî neke, çimkî ew mileta buhurtî ye». 13Bilam sibehê r'abû û gote wek'îlêd Balaq: «Her'ine welatê xwe, çimkî Xudan îzina min ne da ku t'evî we bêm». 14Wek'îlêd Mowabê r'abûn hatine li cem Balaq û gotin: «Bilam qayl nebû t'evî me bê». 15Balaq dîsa ji wan gelektir û ji wan qedirtir wek'îl şandin. 16Ew hatine li cem Bilam û gotinê: «Balaqê kur'ê Sîpor ha got: ‹Ji k'erema xwe, t'exsîr neke, were, 17ezê qedir-hurmeteke mezin bona te bikim û çi ku bêjî ezê bikim, t'enê were bona min nifir'a li vî miletî bike. 18Bilam caba berdestîyêd Balaq da û got: «Dixwazî Balaq mala xwe t'ijî zêr' û zîv bide min ez nikarim ser gotina Xudan Xwedêyê xwer'a derbaz bim ku tiştekî biç'ûk yan mezin bikim+. 19Lê hûn jî îşev li vir bimînin û ezê bizanibim k'a Xudan wê îdî çi bêje min». 20Xwedê şev hate li cem Bilam û gotê: «Heger ev merivana hatine gazî te dikin, r'abe t'evî wan her'e, lê t'enê çi ku ezê ter'a bêjim wê bike». 21Bilam sibehê r'abû t'êr'a k'era xwe girêda û t'evî wek'îlêd Mowab çû. 22Gava Bilam diçû hêrsa Xudan r'abû û milyak'etê Xudan li ser r'ê çawa p'êxem sekinî. Bilam jî k'era xwe dajot, her du xulamêd wî jî t'evî wî bûn. 23K'er milyak'etê Xudan dît, ku li ser r'ê sekinî şûrê wî jî te'zî dêstda, hingê k'er ji r'ê dager'îya û k'ete deştê. Bilam k'erê dixist ku derxe ser r'ê,+
24milyak'etê Xudan li şiver'îya nava baxêd tirîyada sekinîbû, vî alî dîwar bû, wî alî dîwar bû. 25K'erê ku milyak'etê Xudan dît, xwe dîwêrva guhaşt û nigê Bilam jî dîwêrva hate guhaştinê, ewî dîsa lê xist. 26Milyak'etê Xudan jî pêşda çû û cîkî usa teng sekinî ku r'ê t'une bû ne r'ast veger'înine ne jî ç'ep. 27Gava k'erê milyak'etê Xudan dît bin Bilamda mer'ixî, hêrsa Bilam jê r'abû û ewî k'er da li ber şiva. 28Hingê Xudan zarê k'erê vekir û ewê gote Bilam: «Min çi li te kirîye wekî eva sê car e tu min dixî?» 29Bilam gote k'erê: «Çimkî te ez kirime pêk'enî, heger destê minda şûr hebûya minê hema niha jî tu bikuştayî». 30K'erê gote Bilam: «Ez ew k'era te nînim ku tu t'emamîya e'mirê xweda h'eta r'oja îro lê sîyar dibî? Qet bûye wekî ez ha bînime serê te?» Ewî got: «Na». 31Hingê Xudan ç'e'vêd Bilam vekir û ewî milyak'etê Xudan li ser r'ê, şûrê te'zî destê wîda sekinî dît, ta bû û dever'ûya çû. 32Milyak'etê Xudan gote wî: «Bona çi eva sê car e ku tu k'era xwe dixî? Va ye ez ber te bûme p'êxem, çimkî r'îya te li ber min ne r'ast e. 33K'erê ez dîtim û sê cara ji r'îya xwe dager'îya. Heger ewa ji r'ê daneger'îya, min niha e'se tu kuştibûyî û ewa sax hiştibû». 34Bilam gote milyak'etê Xudan: «Min gune kir, çimkî min nizanibû ku tu yî li ser r'ê pêşberî min sekinî. Awa, heger ev yek li ber te xweş nayê, ezê paşda veger'im». 35Milyak'etê Xudan gote Bilam: «T'evî van meriva her'e lê t'enê çi ku ezê bêjime te wê bêje». Bilam t'evî wek'îlêd Balaq çû. 36Gava Balaq bihîst wekî Bilam tê, derk'ete pêşîya wî li Îr-Mowabê, ew li ser lêva sînorê Arnonê ye+. 37Balaq gote Bilam: «Ne min şandine pey te gazî te kir, tu çima ne dihatî cem min? Dibe ez nikaribim bin qencîya te derêm?» 38Bilam gote Balaq: «Va ye ez hatime li cem te, lê ez nikarim xwe serê xwe xeber dim. Çi ku Xudan dayne li ser zarê min wê jî ezê bêjim»+. 39Bilam t'evî Balaq çûne Qîryat-Hûsotê. 40Balaq pez û dewar kirine qurban, Bilam û wek'îlêd t'evî wîr'a şandin. 41Û sibehê Balaq Bilam hilda û ew hilk'işîyane li ser Bamot'-Bae'l û ji wir Bilam p'areke cime'ta Îsraêl dît.

23

P'êxemberîya Bilame e'wlin

23^1Bilam gote Balaq: «Minr'a li vir h'eft gorîgeha çêke, h'eft canega û h'eft berana li vir minr'a hazir ke»+. 2Balaq anegorî gotina Bilam kir. Balaq û Bilam li ser her gorîgehê canegak û beranek dan. 3Bilam gote Balaq: «Tu ber t'evayîşewatê xwe be, ezê her'im, belkî Xudan minva xuya be û çi ku ew minva e'yan ke ezê ter'a bêjim kim». Û ew çû serê t'apekî xikî-xwelî. 4Xwedê Bilamva xuya bû û Bilam gote wî: «Min h'eft gorîgeh çêkirine, canegak û beranek li ser her gorîgehê daye». 5Xudan xeber danî li ser zarê Bilam gotê: «Veger'e li cem Balaq ha bêjê». 6Ew veger'îya li cem Balaq, va ye, ew t'evî h'emû wek'îlêd Mowabê li ber t'evayîşewatê xwe sekinîye. 7Bilam mesela xwe pêşda anî û got:

«Balaq ez ji Aramê anîm,
p'adşê Mowabê ez ji ç'îyayêd r'ohilatê:
‹Were minr'a nifir'a li Aqûb bike,
were li Îsraêl hilê!›
8Ezê çawa nifir'a lê bikim,
wekî Xwedê nifir' lê nekir?
Ezê çawa lê hilêm,
wekî Xudan lê hilnehat+?
9Çimkî ez ji ser serê qeyêva dibînim,
ji ser girava ez wî dinihêr'im,
va ye, miletek başqe dijî,
û minetê t'u miletî nagire+.
10K'ê dikare t'oza Aqûb h'esab ke,
yan axa Îsraêl bijmire?
Xwezî nefsa min bi mirina r'asta bimire,
xwezî axirîya min mîna ya wan be!»+

11Balaq gote Bilam: «Te çi anî serê min? Min tu derxistî li vir ku nifir'a li dijminêd min bikî, lê tu bimbarek dikî!» 12Bilam caba wî da û got: «Çi ku Xudan datîne li ser zarê min ez gere t'enê wê bêjim!»

P'êxembertîya Bilame duda

13Balaq gote wî: «Ji k'erema xwe t'evî min were cîkî din, tê wî ji wir bibînî. Tê t'enê p'areke wî bibînî lê t'emamîya wî tê nebînî, ji wir tê minr'a nifir'a lê bikî». 14Û Balaq ew bire li deşta Sofîmê li ser serê Pîsgayê û h'eft gorîgeh çêkirin. Canegak û beranek li ser her gorîgehê da. 15Ewî gote Balaq: «Li vir ber t'evayîşewatê xwe bisekine ezê jî li wir r'astî Xudan bêm». 16Xudan Bilamva xuya bû û xeber danî li ser zarê wî gotê: «Veger'e li cem Balaq ha bêjê». 17Bilam hate li cem Balaq, va ye, ew t'evî wek'îlêd Mowab li ber t'evayîşewatê xwe sekinîye. Balaq gote wî: «Xudan çi got?» 18Bilam mesela xwe pêşda anî û got:

«R'abe Balaq û bibihê,
guh bide min kur'ê Sîpor!

19Xwedê ne însan e ku derewa bike,
ne jî benî Adem e ku p'oşman be.

Ewî got wê neke?

Xeber da wê neyne sêrî+?

20Va ye, min e'mir stand ku bimbarek kim.

Xwedê bimbarek kir ez nikarim biguhêzim.

21Neheqî li nava Aqûbda ne dîtîye,
xem li nava Îsraêlda k'ifş nekirîye.

Xudan Xwedêyê wî t'evî wî ye,
şabûna bona p'adşê nava wî ye.

22Xwedê ew ji Misirê derxistin.

Qewata wan mîna qewata gayê beyanî ye+.

23Sêrbazî li nava Aqûbda t'uneye,
k'oç'ektî li nava Îsraêlda t'uneye.

Niha wê bêjine Aqûb û Îsraêl:

«Ku Xwedê çi kir»+.

24Awa milet çawa makeşêr r'adibe
û çawa şêr banzdide,
p'al nade h'eta t'alên nexwe
û xûna yêd kuştî venexwe+.

25Balaq gote Bilam: «Ne nifir'a li wî bike, ne jî wî bimbarek ke!» 26Bilam caba Balaq da û got: «Min eva yeka ne gote te: wekî çi ku Xudan bêje min ezê wê bikim?»

27Balaq gote Bilam: «Ji k'erema xwe were ezê te bibime cîkî din, belkî ewê li Xwedê xweş bê û tê ji wir bona min nifir'a li Îsraêl bikî. 28Û Balaq Bilam bire li ser serê P'ihorê, ji k'îderê ber'î dihate k'ifşê. 29Bilam gote Balaq: «Minr'a li vir h'eft gorîgeha çêke, h'eft canega û h'eft berana li vir minr'a hazir ke». 30Balaq anegorî xebera Bilam kir, canegak û beranek li ser her gorîgehê da.

24

P'êxembertîya Bilame sisîya

24^1Bilam dît wekî li Xudan xweş tê Îsraêl bimbarek ke, mîna berê neçû ku sêrbazîyê bike, lê berê xwe da ber'îyê. 2Bilam serê xwe bilind kir û Îsraêl bi qebîlêd xwe cî-warbûyî dît, hingê R'uh'ê Xwedê hate li ser wî+. 3Ewî mesela xwe pêşda anî û got:

«Awa xebera Bilamê kur'ê Beûr,
xebera mêrê ku zelal dibîne.

4Xebera yê ku gotinêd Xwedê dibihê,
yê ku dîtinokêd Yê Herî Zor dibîne,
ç'e'vêd wî têne vekirinê û ew ta dibe.

5Çawa bedew in konêd te Aqûb!

Cî-warêd te Îsraêl!

6Çawa newal ew fire dibin,
çawa baxçê ber devê ç'êm,
çawa ûdêd[*] ku Xudan daç'ikandîye
çawa erzêd devê avê.

7Av ji e'lbêd wî diher'ike,
t'oximê wî r'ind avadayî ye.

P'adşê wî wê Agag[*] derbaztir be,
p'adşatîya wî wê bilind be.

8Xwedê ew ji Misirê derxist.

Qewata wî mîna qewata gayê beyanî ye.

Ewê miletêd dijminêd wî daqurtîne
û hestûyêd wan wê hûrdexweşî ke,
bi tîrêd xwe wê lêxe+.

9Ew telîya, mîna şêr velezîya,
çawa makeşêrê kes nikare ewî r'ake.

K'ê te bimbarek ke, wê bimbarek be,
k'ê nifir'a li te bike, wê nifir'ê li wî be+.

10Hingê hêrsa Balaq li Bilam r'abû, ewî destêd xwe hev xistin û Balaq gote Bilam: «Min gazî te kir ku nifir'a li dijminêd min bikî, lê dewsê eva sê car e te ew bimbarek kirin+. 11Niha bir'eve her'e cîyê xwe! Min got ezê qedir-hurmeta mezin bona te bikim, lê va ye Xudan ew yek ji destê kir». 12Bilam gote Balaq: «Ne min qasidêd ter'a jî xeberda û got, k'îjan ku te şandibûne li cem min: 13‹Dixwazî Balaq mala xwe t'ijî zêr' û zîv bide min, ez nikarim ser gotina Xudanr'a derbaz bim, ku tiştekî qenc yan xirab bi xwestina xwe bikim. Çi ku Xudan bêje, ezê wê bêjim›. 14Niha ez diçime li cem miletê xwe, were ezê ter'a bêjim, ku r'ojê bên ev milet wê çi bîne sêrê miletê te».

P'êxembertîya Bilame çara

15Ewî mesela xwe pêşda anî û got:

«Awa xebera Bilamê kur'ê Beûr,
xebera mêrê ku zelal dibîne.
16Xebera yê ku gotinêd Xudan dibihê,
yê ku haş ji zanebûna Yê Herî Jorin heye,
yê ku dîtinokêd Yê Herî Zor dibîne,
ç'e'vêd wî têne vekirinê û ew ta dibe.
17Ez wî dibînim, lê ne niha,
li wî dinihêr'im, lê ne nêzîk.
Steyrkê ji Aqûb derk'eve,
şiva p'adşatîyê wê ji Îsraêl pêşda bê,
wê cênîka Mowab hûrdexweşî ke,
h'emû zar'êd Şêt' qir' ke+.
18Edomê bibe war,
Sêhîrê bibe warê dijminêd xwe,
Îsraêl jî wê ser k'eve+.
19Ji Aqûb h'akimê derk'eve
û yêd ji bajêr mayî wê qir' ke».

20Bilam Amalêk dît, mesela xwe pêşda anî û got:

«Miletê lapî pêş Amalêk bû,
lê axirîya wî qir'bûn e»+.

21Qênî dît, mesela xwe pêşda anî û got:

«Cî-warê te qedîm e,
hêlîna te li ser qeyayê hatîye danînê+.

22Qayînîyê bê qir'kirinê,
gava Aşûr te hêsîr bibe».

23Bilam mesela xwe pêşda anî û got:

«K'ê wê sax bimîne gava Xwedê vê yekê bike?

24Gemîyê ji K'ît bên,
wê Aşûr û Eber bizêrînin,
lê ew xwexa jî wê bê undakirinê»+.

25Bilam r'abû û veger'îya çû cîyê xwe, Balaq jî r'îya xweda çû.

25

Bêe'silîya Îsraêl t'evî Bae'l-P'ihor

25^1Îsraêl li Şîttîmê dima ku milet destpêkir t'evî qîzêd Mowab bêe'silî kir+. 2Wana milet t'eglîfî qurbanêd h'eykelêd xwe kirin, milet xwar û li ber h'eykelêd wan ta bû+. 3Îsraêl Bae'l-P'ihorva[*] hate girêdanê. Hingê hêrsa Xudan li Îsraêl r'abû+. 4Xudan gote Mûsa: «H'emû serwêrêd milet hilde û wan ber te'vê li ber Xudan daliqîne. Hingê alava hêrsa Xudan wê li Îsraêl dayne+. 5Mûsa gote h'akimêd Îsraêl: «Her kes ji we, wan merivêd xwe bikujin, k'îjan ku Bae'l-P'ihorva hatine girêdanê». 6Va ye yekî ji zar'êd Îsraêl, li ber ç'e'vê Mûsa û t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl, gava ew li ber derê Konê Civînê digirîyan, hat jineke midyanî anî mala xwe. 7Pînhasê kur'ê Êlazarê kur'ê Harûnê k'ahîn ev yek ku dît, ji nava civînê r'abû, r'imek girte destê xwe,+
8ew pey li wî îsraêlî çû k'ete konê wî û r'im zikê her duyar'a kir, zikê îsraêlî jî jinê jî. Hingê bela li nava Îsraêlda seqir'î+. 9Ji dest belayê 24000 merî mirin.

10Xudan Mûsar'a xeberda û got: 11«Pînhasê kur'ê Êlazarê kur'ê Harûnê k'ahîn hêrsa min ji zar'êd Îsraêl veger'and, çimkî ewî bi xîreta min nav wanda xîret kir û min zar'êd Îsraêl ji k'umr'eşîya xwe qir' nekir. 12Lema bêjî wî: ‹Va ye ez peymana xwe ye e'dilayê t'evî wî girêdidim,+
13ewê bona wî û bona zur'eta wî pey wîr'a bibe peymana k'ahîntîya h'eta-h'etayê. Çimkî ewî bona Xwedêyê xwe kire xîret û bona zar'êd Îsraêl k'ewandin kir›»+.

14Navê îsraêlîyê kuştî, yê ku t'evî jina midyanî hatibû kuştinê Zîmrî bû, kur'ê Salûyê serwêrê olk'a şimh'ûnîya. 15Navê jina midyanîye kuştî jî K'ozbî bû, qîza Sûrê serwêrê qebîla olk'eke midyanî+.

16Xudan Mûsar'a xeberda û got: 17«T'evî midyanîya dijminatîyê bajon û qir'a wan bînin+. 18Çimkî wana bi mixenetîyê dijminatî wer'a ajotin û hûn xapandin, nava wê qewimandina P'ihor û xûşka wan K'ozbîya qîza serwêrê midyanîda, ya ku r'ûyê P'ihorda r'oja belayê hate kuştinê».

26

Navjimara dudaye zar'êd Îsraêl

26^1Pey belêr'a Xudan gote Mûsa û Êlazarê kur'ê Harûnê k'ahîn: 2«T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl her kesê ku eskerîyêr'a hazir e, ji bîstsalîyê jortir e, anegorî olk'êd wan yeko-yeko bijmirin»+. 3Mûsa t'evî Êlazarê k'ahîn li deştêd Mowabda, nêzîkî Ûrdunê, pêşberî Erîhayê wanr'a xeber da û got: 4«Ji bîstsalîyê jortir bijmirin», çawa ku Xudan t'emî li Mûsa kir. Zar'êd Îsraêle ku ji e'rdê Misirê derk'etin, ev in: 5R'ûbên nixurîyê Îsraêl bû. Ev in zar'êd R'ûbên: Ji Henox malbeta henoxî. Ji Pallû malbeta pallûyî+. 6Ji Hesrûn malbeta hesrûnî. Ji K'armî malbeta k'armî+. 7Eva malbetêd r'ûbênîya ne û h'esabê wan jî 43730 nefs bûn+. 8Kur'ê Pallû: Elyab bû. 9Ev in kur'êd Elyab: Nimûyêl, Dat'an û Abîram. Eva ew Dat'an û Abîramê bijartîyêd civînê bûn, yêd ku r'abûne miqabilî Mûsa û Harûn li nava civîna Qorax da, gava ku ew r'abûne miqabilî Xudan+. 10Hingê e'rdê devê xwe vekir û ew t'evî Qorax h'ûfî xwe kirin. Ev civîna unda bû, gava êgir ew dusid pêncî merî h'ûfî xwe kirin û ew bûne nîşan+. 11Lê zar'êd Qorax nemirin+.

12Ev in zar'êd Şimh'ûn malbetêd xweva: Ji Nimûyêl malbeta nimûyêlî. Ji Yamîn malbeta yamînî. Ji Yaxîn malbeta yaxînî+. 13Ji Zerah malbeta zerahî. Ji Şawûl malbeta şawûlî. 14Eva malbetêd şimh'ûnî ne: 22200 nefs+.

15Ev in zar'êd Gad malbetêd xweva: Ji Sipon malbeta siponî. Ji Haggî malbeta haggî. Ji Şûnî malbeta şûnî+. 16Ji Oznî malbeta oznî. Ji E'rî malbeta e'rî. 17Ji Arod malbeta arodî. Ji Arêlî malbeta arêlî. 18Eva malbetêd zar'êd Gad in û h'esabê wan jî 40500 nefs bûn+.

19Zar'êd Cihûda: Er û Onan bûn. Lê Er û Onan li e'rdê Kenanêda mirin+. 20Ev in zar'êd Cihûda malbetêd xweva: Ji Şêlah malbeta şêlanî. Ji Pêrês malbeta pêrêsî. Ji Zerah malbeta zerahî. 21Ev in zar'êd Pêrês: Ji Hesrûn malbeta hesrûnî. Ji Hamûl malbeta hamûlî. 22Eva malbetêd Cihûda ne û h'esabê wan jî 76500 nefs bûn+.

23Ev in zar'êd Îsaxar malbetêd wanva. Ji T'ola malbeta t'olayî. Ji Pûa malbeta pûnî+. 24Ji Yaşûv malbeta yaşûvî. Ji Şîmron malbeta şîmronî. 25Eva malbetêd Îsaxar in û h'esabê wan jî 64300 nefs bûn+.

26Ev in zar'êd Zebûlon malbetêd xweva. Ji Serêd malbeta serdî. Ji Êlon malbeta êlonî. Ji Yalyêl malbeta yalyêlî+. 27Eva malbetêd zebûlonî in û h'esabê wan jî 60500 nefs bûn+.

28Ev in zar'êd Ûsiv malbetêd xweva. Minaşe û Efrayîm+. 29Ev in zar'êd Minaşe: Ji Maxîr malbeta maxîrî. Ji Maxîr Gîle'd bû. Ji Gîle'd malbeta gîle'dî+. 30Ev in zar'êd Gîle'd: Ji Îyezer malbeta îyezerî. Ji Xêleq malbeta xêleqî. 31Ji Asrîyêl malbeta asrîyêlî. Ji Şexem malbeta şexemî. 32Ji Şimîda malbeta şimîdayî. Ji H'êfer malbeta h'êferî. 33Lê kur'êd Silofh'adê H'êfer t'une bûn, t'enê qîzêd wî hebûn. Ev in navêd qîzêd Silofh'ad: Mah'la, Noha, H'ogla, Mîlk'a û T'îrsa+. 34Eva malbetêd Minaşe ne û h'esabêd wan jî 52700 nefs bûn+.

35Ev in zar'êd Efrayîm malbetêd xweva: Ji Şût'elah' malbeta şût'elah'î. Ji Bek'ir malbeta bek'rî. Ji T'ah'an malbeta t'ah'anî+. 36Ev in zar'êd Şût'elah'. Ji E'ran malbeta e'ranî. 37Eva malbetêd zar'êd Efrayîm in û h'esabê wan jî 32500 nefs bûn. Eva zar'êd Ûsiv in malbetêd wanva+.

38Ev in zar'êd Binyamîn malbetêd wanva: Ji Bela malbeta belî. Ji Aşbêl malbeta aşbêlî. Ji Ah'îram malbeta ah'îramî+. 39Ji Şifûfam malbeta şifûfamî. Ji H'ûfam malbeta h'ûfamî. 40Ev in zar'êd Bela: Ard û Ne'man. Ji Ard malbeta ardî. Ji Ne'man malbeta ne'manî. 41Eva zar'êd Binyamîn in malbetêd xweva. H'esabê wan jî 45500 nefs bûn+.

42Ev in zar'êd Dan malbetêd xweva: Ji Şûh'am malbeta şûh'amî. Eva malbeta Dan e anegorî malbetêd xwe+. 43H'esabê t'emamîya malbeta şûh'amî 64400 nefs bûn+.

44Ev in zar'êd Aşêr malbetêd xweva: Ji Îmna malbeta îmnayî. Ji Îşwî malbeta îşwîyî. Ji Birîha malbeta birîhayî+. 45Ev in zar'êd Birîha: Ji H'eber malbeta h'eberî. Ji Malk'îyêl malbeta malk'îyêlî. 46Navê qîza Aşêr jî Serax bû. 47Eva malbetêd zar'êd Aşêr in. H'esabê wan jî 53400 nefs bûn+.

48Ev in zar'êd Neftelî malbetêd xweva: Ji Yasyêl malbeta yasyêlî. Ji Gûnî malbeta gûnî+. 49Ji Yêser malbeta yêsrî. Ji Şîllêm malbeta şîllêmî. 50Eva malbetêd Neftelî ne anegorî malbetêd xwe. H'esabê wan jî 45400 nefs bûn+.

51H'esabê zar'êd Îsraêl 601730 nefs bûn+.

52Xudan Mûsar'a xeberda û got: 53«Bira e'rd anegorî h'esabê navê wan çawa war bê p'arevekirinê+. 54K'oma mezinr'a war ze'fî bidê, k'oma biç'ûkr'a war hindikî bidê. Her kesîr'a anegorî h'esabê wan bira war bê dayînê+. 55T'enê bi p'eşk avîtinê bira e'rd bê p'arevekirinê. Anegorî navêd qebîlêd kal-bavêd wan ew bira war bistînin. 56Bi p'eşk avîtinê bira war bê p'arevekirinê çawa yê mezinr'a usa jî yê biç'ûkr'a».

57•Ev in lêwîyêd anegorî malbetêd xwe jimartî: Ji Gêrşon malbeta gêrşonî. Ji Qohat' malbeta qohat'î. Ji Mêrarî malbeta mêrarî. 58Eva malbetêd lêwî ne: Malbeta lîbnî, malbeta hêbronî, malbeta mah'lî, malbeta mûşî, malbeta qoraxî. Qohat'r'a E'mram bû. 59Lê navê jina E'mram Yok'ebed bû, qîza Lêwî ya ku Lêwîr'a li Misirê bibû. Ewê E'mramr'a Harûn, Mûsa û Meryema xûşka wan anîn. 60Harûnr'a Nadab, Abîhû, Êlazar û Ît'amar bûn+. 61Lê Nadab û Abîhû mirin, gava wan şaş[*] agir li ber Xudan dan+. 62H'esabê lêwî, h'emû qisimê nêrînî ji yekmehê jortir 23000 nefs bûn. Ew t'evî zar'êd Îsraêl ne hatine jimarê, çimkî nava zar'êd Îsraêl wanr'a war ne hate dayînê+.

63Ev in zar'êd Îsraêle ku Mûsa t'evî Êlazarê k'ahîn li deştêd Mowabêda, nêzîkî Ûrdunê, pêşberî Erîhayê jimartin. 64Lê li nava vanda qet merivek ji zar'êd Îsraêl t'une bû, ku Mûsa û Harûnê k'ahîn ber'îya Sînayêda ew jimartibûna. 65Çimkî Xudan bona wan got: «Ewê e'se li ber'îyêda bimirin». Û tu kes ji wan ne ma, pêştirî K'alêbê kur'ê Yifûneh û Yêşûyê kur'ê Nûn+.

27

Qîzêd Silofh'ad

27^1•Qîzêd Silofh'adê H'êferê kur'ê Gîle'dê Maxîrê kur'ê Minaşeyê ji malbeta Minaşeyê kur'ê Ûsiv hatin. Ev bûn navêd wan: Mah'la, Noha, H'ogla, Mîlk'a û T'îrsa+. 2Evana li ber Mûsa, Êlazarê k'ahîn, serwêra û temamîya civînê li ber derê Konê Civînê sekinîn û gotin: 3«Bavê me ber'îyêda mir, lê ew ne nava wê k'omêda bû, k'îjan ku miqabilî Xudan civîya bûn, awa gotî civîna Qorax. Lê bona gunê xwe mir û kur'êd wî t'unebûn+. 4Çima navê bavê me ji nava malbeta wî gere bê hildanê, wekî kur'êd wî t'unene? Ji nava birayêd bavê me, milk' bide me»+. 5Mûsa şixulê wan danî li ber Xudan.

6Xudan Mûsar'a xeberda û got: 7«Qîzêd Silofh'ad r'ast dibêjin. Milk' bide wan ji nava birayêd bavê wanda ku war bin, awa gotî warê bavê wan derbazî ser wan ke. 8Û zar'êd Îsraêlr'a xeber de, bêje: ‹Gava yek bimire û kur'ê wî t'une be, hingê warê wî bira derbazî qîza wî be. 9Lê heger qîz jî t'une, hingê warê wî bidine birayêd wî. 10Lê heger bira jî t'unene, hingê warê wî bidine apêd wî. 11Lê heger ap jî t'unene, hingê warê wî bidine pismamê wîyî nêzîk ji malbeta wî ku ew lê war be. Bira ev bona zar'êd Îsraêl bibe qeyde-qanûna heqîyê, çawa ku Xudan e'mirî Mûsa kir›»+.

Yêşû cîyê Mûsa digire

12Xudan gote Mûsa: «Hilk'işe li ser vî ç'îyayê hanî ji ç'îya-banîyêd Abarîm û dîna xwe bide wî e'rdê ku ezê bidime zar'êd Îsraêl+. 13Û gava wî bibînî, hingê tê jî her'î bigihîjî cime'ta xwe, mîna Harûnê birê xwe+. 14Çimkî we ber'îya Sînêda guhdarîya min nekir, dema qalme-qalma civînê, ser avê we pîrozîya min li ber ç'e'vêd wan ne da k'ifşê». (Eva avêd Mêrîbahê ne li Qadêşê ber'îya Sînda)+.

15Mûsa Xudanr'a xeberda û got: 16«Bira Xudan Xwedêyê r'uh'ê her bedenî li ser vê civînêr'a merivekî k'ifş ke,+
17wekî r'êberîyê wan bike û ç'e'vê wî ser k'etin û derk'etina wan be, ku civîna Xudan nebe mîna pezê bê şivan»+. 18Xudan gote Mûsa: «Xwer'a Yêşûyê kur'ê Nûn, merivê ku R'uh'ê min têda ye, hilde. Destê xwe dayne li ser wî,+
19wî li ber Êlazarê k'ahîn û li ber t'emamîya civînê bide sekinandin û li ber ç'e'vêd wan wî k'ifş ke+. 20Ji serwêrîya xwe bide wî ku t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl guh bide wî+. 21Ew gere li ber Êlazarê k'ahîn bisekine. Êlazarê bona wî qirara Ûrîm[*] li ber Xudan bipirse. Anegorî wê qirarê ew gere derk'evin û anegorî wê ew gere bên, ew û t'emamîya zar'êd Îsraêl awa gotî t'emamîya civînê». 22Û Çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû, ewî usa jî kir. Ewî Yêşû hilda û ew li ber Êlazarê k'ahîn û t'emamîya civînê da sekinandinê. 23Mûsa destêd xwe danîne li ser wî û ew k'ifş kir, çawa ku Xudan pê Mûsa gotibû.

28

Dîyarîya t'evayîşewatêye her r'oj

28^1•Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«E'mirî zar'êd Îsraêl ke û bêje wan: ‹Haş ji xwe hebin ku qurbana min, nanê minî bona dîyarîya mine şewatêye bînxweş, we'deda bidin›+. 3Û bêje wan: ‹Va ye dîyarîya şewatê ku hûn gere Xudanr'a bidin: du berxêd yek salîye bê qusûr her r'oj, bona dîyarîya t'evayîşewatê her t'im bidin. 4Berxekî sibehê bidin û berxê duda jî berê êvarê bidin 5û çawa dîyarîya nanî p'areke ji deha p'arê êfayê[*] arê xas, t'evî p'areke ji çar p'arê hînê[*] r'ûnê lêdayîda, stirayî bide. 6Eva dîyarîya t'evayîşewatêye her t'im e, mîna ya ku li ç'îyayê Sînayê Xudanr'a çawa dîyarîya şewatêye bînxweş hatibû dayînê. 7Ev e dîyarîya serdakirina wê: P'areke ji çar p'arê hînê şerav bona her berxî li cîyê pîroz çawa dîyarîya serdakirinê bira Xudanr'a bê r'êtinê. 8Berxa duda t'evî dîyarîya nanî û t'evî dîyarîya serdakirinê mîna ya sibehê li berê êvarê bidin. Wê çawa dîyarîya şewatêye bînxweş Xudanr'a bidin.

Dîyarîya t'evayîşewatêye r'oja şemîyê

9Li r'oja şemîyê du berxêd yek salîye bê qusûr t'evî p'areke çapêye[*] ji deha dudu arê xasî r'ûnda stirayî çawa dîyarîya nanî û dîyarîya wêye serdakirinê bidin. 10Eva dîyarîya t'evayîşewatêye her şemî ye, li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a+.

Dîyarîya t'evayîşewatêye her meh

11Serê her mehêd xwe Xudanr'a çawa dîyarîya t'evayîşewatê: Du canega, beranekî, h'eft berxêd yeksalîye bê qusûr bidin+. 12P'areke çapêye ji deha sisê arê xasî r'ûnda stirayî bona her canegakî, çawa dîyarîya nanî û p'areke çapêye ji deha dudu arê xasî r'ûnda stirayî bona berên çawa dîyarîya nanî bidin. 13P'areke çapêye ji deha yek arê xasî r'ûnda stirayî bona her berxî çawa dîyarîya nanî bidin. Eva dîyarîya t'evayîşewatêye bînxweşe, dîyarîya şewatê ye Xudanr'a. 14Eva dîyarîya serdakirina wê ye: Nîv hîn şerav bona canegê, p'areke hînê ji sisîya yek bona berên û p'areke hînê ji çara yek bona berxê bidin. Eva dîyarîya t'evayîşewatêye mehê ye bona her mehê salê. 15Nêrîkî bona dîyarîya paqijbûnê Xudanr'a bidin, li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a.

Cejina Derbazbûnê

16•Çardehê meha yekê r'oja Cejina Derbazbûnê ye bona Xudan+. 17Û panzdehê wê mehê jî cejin e. H'eft r'oja hûn gere nanê şkeva bixwin+. 18R'oja e'wlin civata pîroz e, t'u şixulî nekin. 19Dîyarîya şewatê, dîyarîya t'evayîşewatê Xudanr'a bidin, awa gotî, du canega, beranekî û h'eft berxêd yeksalî. Ew gere bê qusûr bin. 20Û usa jî dîyarîya wane nanî ji arê xasî r'ûnda t'evdayî. P'areke çapêye ji deha sisê bona canega û p'areke çapêye ji deha dudu bona berên, 21p'areke çapêye ji deha yek bona wan her h'eft berxî bidin. 22Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê bona afûkirina xwe bidin. 23Vê gere li ser dîyarîya t'evayîşewatêye sibehêr'a, awa gotî dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a bidin. 24Her r'oj ji wan h'eft r'oja ha bikin. Ev nanê dîyarîya şewatêyî bînxweş e Xudanr'a. Wê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin. 25Û r'oja h'efta dîsa wer'a civata pîroz be. T'u şixulî nekin.

Cejina H'eftîya

26•Li r'oja deremetêd pêşin jî gava hûn dîyarîya nanê e'wlin Xudanr'a wextê Cejina H'eftîya bînin, bira wer'a dîsa civata pîroz be, t'u şixulî nekin. 27Hûn gere dîyarîya t'evayîşewatê çawa dîyarîya bînxweş Xudanr'a bidin, awa gotî: Du canega, beranekî û h'eft berxêd yek salî. 28Û usa jî dîyarîya wane nanîye ji arê xasî r'ûnda stirayî: P'areke çapêye ji deha sisê bona her canegayî, p'areke çapêye ji deha dudu jî bona berên, 29p'areke çapêye ji deha yek jî bona her h'eft berxa bidin. 30Nêrîkî jî bona k'ewandina xwe bidin. 31Vê û dîyarîya wêye serdakirinê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a û dîyarîya wêye nanîr'a bidin. Ew gere bê qusûr bin.

29

Dîyarîya Cejina Bor'îya

29^1Yekê meha h'efta bona we bira civîna pîroz be, t'u şixulî nekin. Bira ew r'oja bor'î lêdanê be+. 2Canegakî, beranekî û h'eft berxêd yeksalîye bê qusûr Xudanr'a dîyarîya t'evayîşewatêye bînxweş bidin. 3Usa jî dîyarîya wane nanî ji arê xasî r'ûnda stirayî. P'areke çapêye[*] ji deha sisê bona canega, p'areke çapêye ji deha dudu bona berên, 4P'areke çapêye ji deha yek jî bona her berxê ji her h'eft berxa bidin. 5Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê bona afûbûna xwe bidin. 6Vana li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her mehêr'a û dîyarîya wêye nanîr'a, dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a û dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wane serdakirinêr'a anegorî qanûnê bidin. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e Xudanr'a.

Dîyarîya dehê meha h'efta

7Dehê meha h'efta jî bona we bira civîna pîroz be, nefsa xwe bişkênin û t'u şixulî nekin+. 8Canegakî, beranekî û h'eft berxêd yeksalîye bê qusûr Xudanr'a dîyarîya t'evayîşewatêye bînxweş bidin. 9Û usa jî dîyarîya wane nanî ji arê xasî r'ûnda t'evdayî. P'areke çapêye ji deha sisê bona canega, p'areke çapêye ji deha dudu bona berên. 10P'areke çapêye ji deha yek jî bona her berxê ji wan her h'eft berxa bidin. 11Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya paqijbûnêye k'ewandinêr'a[*], dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a û dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wane serdakirinêr'a bidin.

Cejina H'olikçêkirinê

12•Panzdehê meha h'efta jî bona we bira civîna pîroz be, t'u şixulî nekin û h'eft r'oja Xudanr'a cejinê bikin+. 13Dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş Xudanr'a bidin: Sêzdeh canega, du berana û çardeh berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 14Û usa jî dîyarîya wane nanî ji arê xasî r'ûnda stirayî: Wan sêzdeh canegar'a her yekêr'a p'areke çapêye ji deha sisê, wan her du beranar'a her yekêr'a p'areke çapêye ji deha dudu, 15wan çardeh berxar'a her yekêr'a p'areke çapêye ji deha yek bidin. 16Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin.

17Li r'oja duda: Donzdeh canega, du berana û çardeh berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 18Û usa jî dîyarîya wane nanî, dîyarîya wane serdakirinê bona canega, berana û berxa anegorî h'esabê wan û qanûnê bidin. 19Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wane serdakirinêr'a bidin.

20Li r'oja sisîya: Yanzdeh canega, du berana û çardeh berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 21Û usa jî dîyarîya wane nanî, dîyarîya wane serdakirinê bona canega, berana û berxa anegorî h'esabê wan û qanûnê bidin. 22Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin.

23Li r'oja çara: Dehe canega, du berana û çardeh berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 24Û usa jî dîyarîya wane nanî, dîyarîya wane serdakirinê bona canega, berana û berxa anegorî h'esabê wan û qanûnê bidin. 25Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin.

26Li r'oja pênca: Nehe canega, du berana û çardeh berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 27Û usa jî dîyarîya wane nanî, dîyarîya wane serdakirinê bona canega, berana û berxa anegorî h'esabê wan û qanûnê bidin. 28Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin.

29Li r'oja şeşa: H'eyşt canega, du berana û çardeh berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 30Û usa jî dîyarîya wane nanî, dîyarîya wane serdakirinê bona canega, berana û berxa anegorî h'esabê wan û qanûnê bidin. 31Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin.

32Li r'oja h'efta: H'eft canega, du berana û çardeh berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 33Û usa jî dîyarîya wane nanî, dîyarîya wane serdakirinê bona canega, berana û berxa anegorî h'esabê wan û qanûnê bidin. 34Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin.

R'oja h'eyşta

35R'oja h'eyşta bira bona we civîna pîroz be, tu şixulî nekin. 36Dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş Xudanr'a bidin: Canegakî, beranekî û h'eft berxêd yeksalîye bê qusûr bidin. 37Û usa jî dîyarîya wane nanî, dîyarîya wane serdakirinê bona canegê, beran û berxê anegorî h'esabê wan û qanûnê bidin. 38Usa jî nêrîkî çawa dîyarîya paqijbûnê li ser dîyarîya t'evayîşewatêye her t'imr'a, dîyarîya wêye nanîr'a û dîyarîya wêye serdakirinêr'a bidin.

39Van bona Xudan cejinêd xweda çawa dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê, dîyarîyêd xweye nanî, dîyarîyêd xweye serdakirinê û dîyarîyêd xweye heleqetîyê li ser sozêd xwer'a û dîyarîyêd xweye r'ezedilîyêr'a bidin›»+. 40Mûsa h'emû çi ku Xudan e'mirî li wî kiribû, gote zar'êd Îsraêl.

30

Ad-qirar

30^1Mûsa serwêrêd qebîlêd zar'êd Îsraêlr'a xeberda û got: «Ev e xebera ku Xudan e'mir kir: 2‹Gava mêrek li ber Xudan ad-qirar bike yan sond bixwe ku borcekî hilde li ser xwe, ew gere îdî xebera xwe net'er'ibîne, lê her tişt çi ku ji devê wî derk'etîye, gerekê bîne sêrî+.

3Lê gava jinek li mala bavê xwe, cahiltîya xweda li ber Xudan ad-qirar ke ku borcekî hilde li ser xwe 4û bavê wê jî bona ad-qirar û borcê wêyî hildayî li ser xwe bibihê, dengê xwe neke, hingê h'emû ad-qirarêd wê û h'emû borcê hildayîye li ser xwe, dimînin. 5Lê heger bavê wê li wê r'oja ku bibihê îzina wê nede, hingê h'emû ad-qirarêd wê û borcêd wêye li ser, r'esît dibin. Xudan wê bibaxşîne wê, çimkî bavê wê îzin ne daye wê.

6Lê heger ew mêr ke û ad-qirarêd wê û xeberêd devê wêye bê h'emdê xwe gotî, li ser wê ne, 7li wê r'oja ku mêrê wê bibihê û dengê xwe neke, hingê ad-qirarêd wê û borcê wêye hildayî li ser xwe, dimînin. 8Lê heger mêrê wê bibihê û xût wê r'ojê îzina wê nede, hingê ew r'esît dike ad-qirarê li ser wê û xeberêd devê wêye bê h'emdê xwe gotî. Xudan wê bibaxşîne wê.

9Lê ad-qirarê jinebîyê yan mêrberdayê, her borcê ku wê hilda ye li ser xwe, li ser wê bimîne.

10Lê heger jinek li mala mêrê xweda ad-qirar kirîye yan borc bi sond hilda ye li ser xwe, 11mêrê wê bibihê, dengê xwe neke û îzina wê bide, hingê h'emû ad-qirarêd wê û h'emû borcêd wê li ser wê bimînin. 12Lê gava mêrê wê li r'oja ku bibihê, wan r'esît ke, hingê h'emû tişt çi ku ji devê wê derk'etîye, awa gotî ad-qirarêd wê û borcêd wêye li ser wê, h'ukumê wan t'une. Mêrê wê ew r'esît kirin û Xudan wê bibaxşîne wê.

13Mêr dikare mak ke yan jî r'esît ke wan h'emû ad-qirar û borcêd sondxwarîye ku bona nefsa xwe şkênandinê kirîye. 14Lê heger mêrê wê, wê r'ojê dengê xwe neke, bi wê yekê ew h'emû ad-qirarêd wê û h'emû borcêd li ser wê mak dike. Çimkî li r'oja ku wî bihîstîye dengê xwe nekirîye. 15Lê heger ew paşî bihîstina xwe r'esît ke, hingê ewê dewsa wê sûcdar be›».

16Ev in qeyde-qanûnêd ku Xudan e'mirî li Mûsa kirin, bona mêr û jina wî, bona bav û qîza wî, cahiltîya wêda li mala bavê xweda.

31

Şer'ê miqabilî Midyanîya

31^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«H'eyfa zar'êd Îsraêl ji midyanîya hilde, paşê her'e bigihîje cime'ta xwe»+. 3Mûsa gote milet: «Mêra ji nava xwe bona şêr' hazir kin ku ew miqabilî midyanîya şer' bikin, h'eyfa Xudan ji Midyanîya hildin. 4H'ezar mêrî ji her qebîlêd Îsraêl bişînine şêr'». 5Donzdeh h'ezar mêr ji ordîyêd Îsraêl hatine hazirkirinê bona şêr', ji her qebîlê h'ezarek. 6Mûsa ji her qebîlê h'ezarek şandine şêr'. T'evî wan Pînhasê kur'ê Êlazarê k'ahîn jî şand, ku tiştêd pîroz û bor'îyêd hewarê dêstda bûn+. 7Ew miqabilî Midyanê çûne şêr', çawa ku Xudan e'mirî li Mûsa kir û h'emû mêr kuştin. 8Û li ser wanr'a pênc p'adşêd Midyanê kuştin: Êwî, R'eqem, Sûr, Hûr û R'eba. Wana usa jî Bilamê kur'ê Beûr bi şûr kuşt+. 9Zar'êd Îsraêl jin û zar'ê midyanîya hêsîr hildan. H'emû h'eywanêd wan, pez-dewarêd wan û h'emû hebûka wan t'alan birin. 10Û h'emû bajarêd wane li cî-warêd wan, h'emû zomêd ordîyêd wan şewitandin, 11lê h'emû t'alan û h'emû çi ku zeft kiribûn, ji mêriv h'eta h'eywên xwer'a birin. 12Wana hêsîrêd hildayî û t'alan anîne zomê cem Mûsa, Êlazarê k'ahîn û t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl, li deştêd Mowabê, nêzîkî Ûrdunê, pêşberî Erîhayê.

13Hingê Mûsa, Êlazarê k'ahîn û h'emû serwêrêd civînê ji zomê der derk'etine pêşîya wan. 14Mûsa hêrsa xwe li sereskera, serh'ezara û sersedêd ku ji şêr' veger'îya bûn r'akir. 15Mûsa gote wan: «We h'emû jin sax hiştine+? 16Ne wana bi xebera Bilam kirin ku zar'êd Îsraêl li ber Xudan bêe'silîyê bikin, r'ûyê P'ihorda[*] bela hate serê civîna Xudan+. 17Niha, h'emû zar'êd qisimê nêrîn û h'emû jinêd ku serê xwe mêrar'a danîne bikujin,+
18lê h'emû qîzêd cahile ku serê xwe mêrar'a danenîne, bona xwe sax bihêlin+. 19Lê hûn h'eft r'oja ji zomê der bimînin. Her kesê ku merî kuştîye, her kesê ku cinyaz k'etîye, li r'oja sisîya û r'oja h'efta xwe paqij kin, hûn û hêsîrêd we+. 20H'emû k'inc, h'emû tiştêd ç'ermîn, h'emû tiştêd ji pir'ç'a bizinê çêkirî û h'emû tiştêd darîn paqij kin».

21Êlazarê k'ahîn gote eskerêd ku çûbûne şêr': «Ev e qeyde-qanûna wê hînkirina ku Xudan e'mir li Mûsa kir: 22‹T'enê zêr', zîv, sifir, h'esin, qila û lihêm, 23her tişt çi ku agirda naşewite gerekê li nava agirr'a derbazkin û ewê paqij be, lê dîsa gere bi ava paqijbûnê jî bê paqijkirinê. Çi jî ku agirda dişewite, gere li nava avêr'a derbaz kin. 24Û li r'oja h'efta k'incêd xwe bişon, hingê hûnê paqij bin, peyr'a hûn dikarin bik'evine zomê›»+.

25Xudan Mûsar'a xeberda û got: 26«Tu t'evî Êlazarê k'ahîn û serwêrêd malbetêd civînê, yêd hêsîr hildayî ji mêriv h'eta h'eywên bijmire. 27Û t'alên li nava eskerêd ku çûbûne şêr' û t'emamîya civînê p'areveke+. 28Ji p'ara eskerêd ku çûbûne şêr' Xudanr'a xerc hilde: Ji pênsid hêsîrî yek, usa jî ji pêz-dêwêr û ji k'era. 29Ji p'ara wan hilde û bide Êlazarê k'ahîn çawa dîyarî Xudanr'a. 30Lê ji p'ara zar'êd Îsraêl, ji pêncî hêsîrî yekê, usa jî ji pêz-dêwêr, ji k'era ji h'emû h'eywanî hilde û wan bide lêwîyê ku xweyîtîya P'aristgeha Xudan dikin».

31Mûsa û Êlazarê k'ahîn usa jî kirin, çawa ku Xudan e'mirî Mûsa kiribû. 32T'emamîya h'esabê t'alan, awa gotî çi ku esker zeft kiribû, ev bû: 675000 pez, 3372000 dewar, 3461000 k'er, 3532000 jî qîzêd ku serê xwe mêrr'a danenîbûn.

36Nîvê wê, awa gotî p'ara yêd ku çûbûne şêr', ev bû: 337500 pez, 37û ji vê 675 çawa xerc dane Xudan. 3836000 dewar û ji wan 72 çawa xerc dane Xudan. 3930500 k'er û ji wan 61 çawa xerc dane Xudan. 4016000 merî û ji wan 32 çawa xerc dane Xudan. 41Mûsa ev xercê dîyarîya Xudan dane Êlazarê k'ahîn, çawa ku Xudan e'mirî li Mûsa kiribû.

42Nîvê wê p'ara zar'êd Îsraêl, k'îjan ku Mûsa ji p'ara yêd çûbûne şêr' derxistibû, 43haqas bû p'ara civînê: 337000 pez, 4436000 dewar, 4530500 k'er, 4616000 merî bûn. 47Mûsa ji p'ara zar'êd Îsraêl, awa gotî yek ji pêncîyî, ji mêriv û ji h'eywên hilda û da lêwîyê ku xweyîtîya P'aristgeha Xudan dikin. Çawa ku Xudan e'mirî li Mûsa kir.

48Sereskerê ser serh'ezara û serseda nêzîkî Mûsa bûn 49û gotine Mûsa: «E'vdêd te eskerêd ku em serwêrîyê li wan dikin, me ew jimirîn û awa t'u kes ji wan unda nebûye. 50Va ye em bona k'ewandina nefsa xwe li ber Xudan vê dîyarîyê Xudanr'a didin, k'ê çi tiştêd zêr'în dît: Bazinê ser mil, bazin, gustîl, guhar û xişir be»+. 51Mûsa û Êlazarê k'ahîn ev zêr', h'emû tiştêd neqişandî ji wan hildan. 52H'emû zêr'ê ku serh'ezara û serseda dîyarî Xudan kirin, 16750 şêkil[*] bû. 53Eskera her kesî t'alanê xwe hilda bû+. 54Mûsa û Êlazarê k'ahîn zêr' ji serh'ezara û serseda hildan û anîne li Konê Civînê, çawa bîranîn bona zar'êd Îsraêl li ber Xudan+.

32

Warbûna li e'rdê Gîle'dê

32^1H'eywanêd zar'êd R'ûbên û zar'êd Gad gelek bûn. Wana e'rdê Yazêr û e'rdê Gîle'dê dît va ye ew e'rdekî r'ind bû bona h'eywên+. 2Hingê zar'êd R'ûbên û zar'êd Gad hatin li cem Mûsa, Êlazarê k'ahîn û serwêrêd civînê û gotin: 3«E'rdê E't'erotê, Dîbonê, Yazêrê, Nîmrayê, H'eşbonê, Elalêyê, Sivamê, Neboyê û Bihonê 4ku Xudan bona civîna Îsraêl zeft kir, ew e'rdekî r'ind e bona h'eywên û h'eywanêd e'vdêd te hene»+. 5Wana dîsa got: «Heger me li ber ç'e'vêd te k'erem dît, bira ev e'rdê hanê e'vdêd ter'a çawa milk' bê dayînê. Me li Ûrdunêr'a derbaz neke».

6Mûsa gote zar'êd R'ûbên û zar'êd Gad: «Birayêd we her'ine şêr', hûnê jî li vir bimînin? 7Çima hûn dilê zar'êd Îsraêl sist dikin ku derbaz nebine li e'rdê ku Xudan da wan? 8Bavêd we usa kirin, gava min ew ji Qadêş-Barnêayê şandine ce'sûsîya vî e'rdî bikin+. 9Ew gihîştine newala Eşk'olê, ew e'rd dîtin û dilêd zar'êd Îsraêl sist kirin ku derbaz nebine li e'rdê ku Xudan dide wan. 10Û wê r'ojê hêrsa Xudan r'abû, wî sond xwar û got:+
11‹T'u kesê ji wan, yêd ku ji Misirê derk'etine, ji bîstsalîyê jortir, wî e'rdê ku min sond xwar ku bidime Birahîm, Îshaq û Aqûb nabînin. Çimkî wana t'am gur'a min nekir+. 12Xêncî K'alêbê kur'ê Yifûnehêyê qinîzî û Yêşûyê kur'ê Nûn, çimkî wana t'am gur'a Xudan kir›+. 13Hingê hêrsa Xudan li Îsraêl r'abû û Xudan ew çil salî ber'îyêda ger'andin, h'eta qir'a t'emamîya wî nisilê ku xirabî li ber ç'e'vê Xudan kir ne hat+. 14Va ye, hûn, nisilê gunek'ar, dewsa bavêd xwe r'abûne ku hêrsa Xudan hê ze'f li ser Îsraêl r'akin! 15Heger hûn ji r'îya Xudan dager'in, hingê ewê Îsraêl dîsa li ber'îyêda bihêle û hûnê t'emamîya vî miletî unda kin».

16Ew nêzîkî Mûsa bûn û gotinê: «Emê li vir axila bona h'eywanêd xwe û bajara bona zar'êd xwe çêkin, 17emê xwexa jî ç'ekêd xwe girêdin, hazir bin ku pêşîya zar'êd Îsraêlva her'in, h'eta em wan nebine li cîyêd wan. Zar'êd me jî bira li bajarêd sûrkirîda bimînin, bona bêxofîyê ji binelîyêd vî e'rdî+. 18Em venager'ine malêd xwe, h'eta zar'êd Îsraêl her kes li milk'ê xwe war nebe+. 19Em t'evî wan li wî alî Ûrdunê û wêda cî war nabin, çimkî warê me li vî alî Ûrdunê, alîyê r'ohilatê ye»+.

20Mûsa gote wan: «Heger hûn vê yekê bikin, bi ç'ek pêşîya Xudanva her'ine şêr', 21her kes ji we ç'ek girêdayî li ber Xudan Ûrdunêr'a derbaz be, h'eta Xudan ji ber xwe dijminêd xwe r'aneqetîne 22û e'rd bi xwestina Xudan bê zeftkirinê, paşî hingê paşda veger'in. Hûnê hingê li ber Xudan û Îsraêl bê sûc bin û ev e'rdê li ber Xudan bibe warê we. 23Lê heger hûn usa nekin hûn li ber Xudan gune dikin. Bizanibin hûnê bona vî gunê xwe bêne cezakirinê. 24Bajara bona zar'êd xwe û axila bona pezêd xwe çêkin, lê çi jî ku ji devê we derk'etîye bikin».

25Zar'êd Gad û zar'êd R'ûbên Mûsar'a xeberdan û gotin: «E'vdêd te wê usa bikin çawa ku xweyê me e'mir dike. 26Jin-zar'êd me, pez-dewarêd me û h'emû h'eywanêd me wê li wir bimînin, awa gotî li bajarêd Gîle'dda, 27lê e'vdêd te, h'emûyêd şêr'r'a hazir, wê li ber Xudan bona şêr' derbaz bin, çawa ku xweyê me dibêje».

28Mûsa bona wan e'mirî Êlazarê k'ahîn, Yêşûyê kur'ê Nûn û serwêrêd malbetêd qebîlêd zar'êd Îsraêl kir 29û Mûsa gote wan: «Heger zar'êd Gad û zar'êd R'ûbên t'evî we Ûrdunêr'a derbaz bin, h'emû li ber Xudan şêr'r'a hazir bin û ew e'rd destêd weda be, hingê e'rdê Gîle'd çawa milk' bidine wan. 30Lê heger ew t'evî we ç'ekêd xwe girêdayî derbaz nebin, hingê ewê milk' t'evî we li e'rdê Kenanêda bistînin». 31Zar'êd Gad û zar'êd R'ûbên veger'andin û gotin: «Çawa ku Xudan gote e'vdêd te emê usa jî bikin. 32Emê li ber Xudan ç'ek girêdayî derbaz bine li e'rdê Kenanê, t'enê bira warê milk'ê me vî alîyê Ûrdunê be».

33Mûsa p'adşatîya Sîxonê p'adşê emorîya, p'adşatîya Ogê p'adşê Başanê, e'rd, bajarêd wê sînorê wanva awa gotî h'emû e'rd bajarava dane zar'êd Gad, zar'êd R'ûbên û nîvê qebîla Minaşeyê kur'ê Ûsiv. 34Zar'êd Gad Dîbon, E't'erot, E'rohêr, 35E't'rot-Şofan, Yazêr, Yogboha, 36Bêt'-Nîmra, Bêt'-Haran, bajarêd sûrkirî çêkirin, usa jî axilêd pêz. 37Zar'êd R'ûbên H'eşbon, Elalê, Qîryatayîm 38usa jî Nebo û Bae'l-Mihon, navêd k'îjana hatibûne guhastinê û Sîvma çêkirin. Navêd nû danîne li ser bajarêd ku çêkiribûn. 39Zar'êd Maxîrê kur'ê Minaşe jî çûne Gîle'dê, ew zeft kirin û berî emorîyê ku li wir diman, dan+. 40Hingê Mûsa Gîle'd da Maxîrê kur'ê Minaşe û ew li wir cî-war bû+. 41Yaîrê kur'ê Minaşe jî çû gundêd wê zeft kirin û navêd wan danî H'avot Yaîr[*]+. 42Novah' çû Qinat gundêd wêva zeft kir û navê xwe, Novah', danî ser.

33

R'êwîtîya Îsraêl ji Misirê li Mowab

33^1Ev in firarîyêd zar'êd Îsraêle ku ordîyêd xweva ji welatê Misirê, bi serwêrîya Mûsa û Harûn derk'etin. 2Mûsa her cîyêd r'êk'etina firarîyêd wan anegorî xebera Xudan nivîsî. Ev in r'êwîtîyêd wane anegorî cîyêd r'êk'etina wan.

3Panzdehê meha yekê, r'oja Cejina Derbazbûnêye duda, ew ji R'amsês r'êk'etin. Zar'êd Îsraêl bi mêrk'îmî li ber ç'e'vêd t'emamîya misirîya derk'etin+. 4Misirîya jî hingê h'emû nixurîyêd ku Xudan qir' kiribû, ç'e'l dikirin. Xudan dîwana xwedêyêd wan kir+. 5Hingê zar'êd Îsraêl ji R'amsêsê r'êk'etin û li Sûkotê zomêd xwe lêdan+. 6Ji Sûkotê r'êk'etin û li Êt'amê ku xilazîya ber'îyê ye, zomêd xwe lêdan+. 7Ji Êt'amê r'êk'etin û veger'îyane li Pî-Hahîrot'ê ku pêşberî Bae'l-Siponê ye û pêşberî Mîgdolê zomêd xwe lêdan+. 8Ji Pî-Hahîrot'ê r'êk'etin, li nava be'rêr'a derbazî ber'îyê bûn. Sê r'oja ber'îya Êt'amr'a çûn û li Marahê zomêd xwe lêdan+. 9Ji Marahê r'êk'etin, hatine Êlîmê. Li Êlîmê donzdeh kanî û h'eftê darêd xurma hebûn, wana li wir zomêd xwe lêdan+. 10Ji Êlîmê r'êk'etin û devê Be'ra Sor zomêd xwe lêdan. 11Ji Be'ra Sor r'êk'etin û li ber'îya Sînêda zomêd xwe lêdan+. 12Ji ber'îya Sînê r'êk'etin û li Dofqayê zomêd xwe lêdan. 13Ji Dofqayê r'êk'etin û li Alûşê zomêd xwe lêdan. 14Ji Alûşê r'êk'etin û li R'ifîdîmê zomêd xwe lêdan. Li wir av t'une bû ku cime'tê vexwara+. 15Ji R'ifîdîmê r'êk'etin û li ber'îya Sînayêda zomêd xwe lêdan+. 16Ji ber'îya Sînayê r'êk'etin û li Qîbrot-Hat'awayê zomêd xwe lêdan+. 17Ji Qîbrot-Hat'awayê r'êk'etin û li H'asêrotê zomêd xwe lêdan+. 18Ji H'asêrotê r'êk'etin û li R'etmayê zomêd xwe lêdan. 19Ji R'etmayê r'êk'etin û li R'îmmon-Peresê zomêd xwe lêdan. 20Ji R'îmmon-Peresê r'êk'etin û li Lîvnayê zomêd xwe lêdan. 21Ji Lîvnayê r'êk'etin û li R'îssayê zomêd xwe lêdan. 22Ji R'îssayê r'êk'etin û li Qihêlat'ayê zomêd xwe lêdan. 23Ji Qihêlat'ayê r'êk'etin û li ç'îyayê Şefer zomêd xwe lêdan. 24Ji ç'îyayê Şefer r'êk'etin û li H'aradayê zomêd xwe lêdan. 25Ji H'aradayê r'êk'etin û li Maqhêlotê zomêd xwe lêdan. 26Ji Maqhêlotê r'êk'etin û li T'ah'atê zomêd xwe lêdan. 27Ji T'ah'atê r'êk'etin û li Têrahê zomêd xwe lêdan. 28Ji Têrahê r'êk'etin û li Mît'qayê zomêd xwe lêdan. 29Ji Mît'qayê r'êk'etin û li Haşmonayê zomêd xwe lêdan. 30Ji Haşmonayê r'êk'etin û li Mosêrotê zomêd xwe lêdan. 31Ji Mosêrotê r'êk'etin û li Binê-Yahakanê zomêd xwe lêdan+. 32Ji Binê-Yahakanê r'êk'etin û li H'or-Hagîdgadê zomêd xwe lêdan. 33Ji H'or-Hagîdgadê r'êk'etin û li Yotbat'ayê zomêd xwe lêdan+. 34Ji Yotbat'ayê r'êk'etin û li E'vronayê zomêd xwe lêdan. 35Ji E'vronayê r'êk'etin û li Esyon-Geberê zomêd xwe lêdan+. 36Ji Esyon-Geberê r'êk'etin û li ber'îya Sînda, awa gotî Qadêşda zomêd xwe lêdan+. 37Ji Qadêşê r'êk'etin û li ç'îyayê Horê, xilazîya e'rdê Edomê, zomêd xwe lêdan+.

38Çil salê zar'êd Îsraêl bûn ku ji e'rdê Misirê derk'etibûn, yekê meha pênca, Harûnê k'ahîn anegorî xebera Xudan hilk'işîya li ser ç'îyayê Horê û li wir mir+. 39Harûn sed bîst sê salî bû gava li ser ç'îyayê Horê mir.

40P'adşê E'radêyî kenanî ku li Necefê, e'rdê kenanîyada dima, bona hatina zar'êd Îsraêl bihîst[*]+. 41Zar'êd Îsraêl jî ji ç'îyayê Hor r'êk'etin û li Salmonayê zomêd xwe lêdan. 42Ji Salmonayê r'êk'etin û li Pûnonê zomêd xwe lêdan. 43Ji Pûnonê r'êk'etin û li Ovot'ê zomêd xwe lêdan+. 44Ji Ovot'ê r'êk'etin û li Îyê-Hahabarîmê li ser sînorê Mowab zomêd xwe lêdan+. 45Ji Îyîmê[*] r'êk'etin û li Dîbon-Gadê zomêd xwe lêdan. 46Ji Dîbon-Gadê r'êk'etin û li E'lmon-Dîvlat'aymayê zomêd xwe lêdan. 47Ji E'lmon-Dîvlat'aymayê r'êk'etin û li ser ç'îyayêd Abarîm, pêşberî Nebo zomêd xwe lêdan+. 48Ji ç'îyayêd Abarîm r'êk'etin û li deştêd Mowabêda, nêzîkî Ûrdunê, pêşberî Erîhayê zomêd xwe lêdan+. 49Û li ber Ûrdunê, ji Bêt'-Haşîmot'ê h'eta Abêl-Haşîtîmê li deştêd Mowabda zomêd xwe lêdan+.

Warbûna li e'rdê Kenanê

50Li deştêd Mowabêda, ber Ûrdunê, pêşberî Erîhayê Xudan Mûsar'a xeberda û got: 51«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn Ûrdunêr'a derbazî e'rdê Kenanê bin, 52hingê ji ber xwe berî h'emû binelîyêd wî e'rdî din û h'emû şikilêd h'eykelêd wan û h'emû h'eykelêd wanî r'okirî hûrdexweşî kin, h'emû hêlanêd wane jorin wêran kin+. 53Wî e'rdî xwer'a bikine milk', li wir bijîn, çimkî ez wî e'rdî didime we ku lê war bin. 54Bi p'eşk avîtinê hûnê ji wî e'rdî, anegorî malbetêd xwe, p'ar bistînin. Malbeta mezin wê ze'f bistîne, ya biç'ûk wê hindik bistîne, k'êr'a k'îderê bik'eve ewê jî bibe p'ara wî. Anegorî qebîlêd bavêd xwe xwer'a war hildin+. 55Lê heger hûn ji ber xwe berî binelîyêd wî e'rdî nedin, hingê ewêd ku hûn sax bihêlin wê bibine mîna stirûyêd ç'e'vêd weda û mîna dirêşa li tenişta weda. Û ewê we li ser e'rdê ku hûnê bijîn, bizêrînin. 56Hingê ezê usa bînime serê we, çawa ku min dixwest banîya serê wan›».

34

Sînorêd e'rdê sozdayî

34^1•Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«E'mir li zar'êd Îsraêl ke û bêje wan: ‹Ev e e'rdê Kenanê ku sînorêd xweva wê p'ara we k'eve. Gava hûn bik'evine e'rdê Kenanê, 3p'ara weye başûrê wê ji ber'îya Sînê r'ex Edomêva her'e. Alîyê r'ohilata sînorê weyî başûrê wê ji xilazîya Be'ra Mirî[*] destpêke+. 4Û sînor wê ji başûrê dager'e hevrazê Ekrabîmê, Sînêr'a derbaz be û wê li başûra Qadêş-Barnêayêva derk'eve û bigihîje H'asar-Addarê û wê derbazî Esmonê be. 5Sînor wê ji Esmonê dager'e h'eta sêlafa Misirê û bigihîje be'rê[*].

6Sînorê r'oavayê wê Be'ra Navberê[*] be. Ewê bibe sînorê weyî r'oavayê. 7Evê jî bibe sînorê weyî bakurê: Ji Be'ra Navberê h'eta ç'îyayê Hor k'ifş kin+. 8Ji ç'îyayê Hor h'eta Libo-Hamatê k'ifş kin û ji wir sînorê bigihîje Sidadê+. 9Sînor wê h'eta Zîfronê her'e û li H'asar-Eynanê xilaz be. Ewê bibe sînorê weyî bakurê.

10Sînorê xweyî r'ohilatê ji H'asar-Eynanê h'eta Şifamê k'ifş kin, 11ji Şifamê wê berjêr her'e h'eta Rîbilahê ku alîyê r'ohilata E'yînê ye, paşê wê berjêr her'e û bigihîje devê Be'ra Xinnêrêtê[*], alîyê r'ohilatêva,+
12paşê sînorê berjêr her'e Ûrdunê û Be'ra Mirîda[*] xilaz be. Evê bibe sînorê dora e'rdê we›»+.

13Mûsa e'mirî zar'êd Îsraêl kir û got: «Ev e, ew e'rdê ku hûnê bi p'eşkavîtinê war bin, k'îjan ku Xudan e'mir kir wekî nehe û nîv qebîlar'a bê dayînê. 14Çimkî qebîla zar'êd R'ûbên malbetêd xweva û qebîla zar'êd Gad malbetêd xweva û usa jî nîvê qebîla Minaşe, warê xwe standine. 15Ew her du qebîl û nîv wî alî Ûrdunê, pêşberî Erîhayê, alîyê r'ohilatê, warê xwe standin».

16Xudan Mûsar'a xeberda û got: 17«Ev in navê mêrêd ku wê e'rd bona we p'arevekin: Êlazarê k'ahîn û Yêşûyê kur'ê Nûn+. 18Usa jî ji her qebîlê serwêrekî bona e'rd p'arevekirinê bibijêrin. 19Ev in navêd wan mêra: Bona qebîla Cihûda, K'alêbê kur'ê Yifûneh be+. 20Bona qebîla zar'êd Şimh'ûn, Samûêlê kur'ê E'mîhûd be. 21Bona qebîla Binyamîn, Elîdadê kur'ê K'îslon be. 22Bona qebîla zar'êd Dan, Bûqîyê kur'ê Yoglî serwêr be. 23Bona zar'êd Ûsiv, li qebîla zar'êd Minaşe, H'anîyêlê kur'ê Êpod serwêr be. 24Bona qebîla zar'êd Efrayîm, Qimûêlê kur'ê Şîftan serwêr be. 25Bona qebîla zar'êd Zebûlon, Elîsafanê kur'ê Parnax serwêr be. 26Bona qebîla zar'êd Îsaxar, Paltîyêlê kur'ê E'zan serwêr be. 27Bona qebîla zar'êd Aşêr, Axîhûdê kur'ê Şilomî serwêr be. 28Bona qebîla zar'êd Neftelî, Pidahêlê kur'ê E'mîhûd serwêr be». 29Ev in ewêd ku Xudan e'mir kir wekî zar'êd Îsraêlr'a e'rdê Kenanê p'arevekin.

35

Bajarêd bona lêwîya

35^1•Xudan li deştêd Mowabêda, nêzîkî Ûrdunê, pêşberî Erîhayê, Mûsar'a xeberda û got: 2«E'mirî zar'êd Îsraêl ke ku ew ji milk'ê warê xwe, bajara bidine lêwîya ku ew wanda bijîn. Usa jî e'rdê dora wan bajara bidine lêwîya. 3Bajarada ewê bijîn, e'rdê dora wan jî wê bona pez-dewarêd wan, hebûka wan û h'emû h'eywanêd wan be. 4Ew e'rdêd bajarayî ku hûnê bidine lêwîya gere her çar alîyava h'ezar zend be, ji sûra bajêr der. 5Ji bajêr der[*] alîyê r'ohilatêva du h'ezar zendî, alîyê başûrêva du h'ezar zendî, alîyê r'oavayêva du h'ezar zendî û alîyê bakurva du h'ezar zendî çap kin, bajarê bik'eve navê. Evê bona wan bibine e'rdêd bajara. 6Ji bajarêd ku hûnê bidine lêwîya, şeş bajara bikine bajarêd sit'arbûnê, bona ku mêrkuj bir'eve li wir. Xêncî van bajara çil du bajara jî bidine lêwîya+. 7T'emam t'evî hev hûn gere çil h'eyşt bajara t'evî e'rdê wan bidine lêwîya. 8Hûnê van bajara ji warê zar'êd Îsraêl hildin. Her kesê ji bajarêd xwe anegorî warê xwe, wê bide lêwîya. Yêd k'ê ze'f in, ze'fî hildin, yêd k'ê hindik in, hindikî hildin».

Bajarêd sit'arbûnê

9•Xudan Mûsar'a xeberda û got: 10«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn Ûrdunêr'a derbazî e'rdê Kenanê bin, 11xwer'a bajara başqe kin, ewê bona we bibine bajarêd sit'arbûnê, ku ew merivê ku yekî bê h'emdê xwe bikuje bir'eve wir+. 12Ev bajarê bona we bibine sit'ar ji yê ku h'eyfa xûnê wê hilde, bi vî awayî mêrkujê berî dîwana civînê neyê kuştinê. 13Ji wan bajarêd ku hûnê bidin, şeş bajar bira bona sit'arê bin. 14Sê bajara li alîyê r'ohilata Ûrdunê bidin û sê bajara jî li e'rdê Kenanêda bidin. Ewê bibine bajarê sit'arbûnê. 15Ev her şeş bajar bona zar'êd Îsraêl, bona xerîba û bona wan yêd ku nava weda dijîn wê lê sit'ar bin. Her kesê ku bê h'emdê xwe yekî bikuje wê bir'eve li wir.

16Gava yek bi h'esinekî yekî din xwe bikuje, ew mêrkuj e, ew mêrkuja gere bê kuştinê. 17Gava yek pê kevirê destê xwedayî derba kuştinê yekî xe bikuje, ew mêrkuj e, gerekê bê kuştinê. 18Yan gava yek pê darê destê xwedayî derba kuştinê yekî xe bikuje, ew mêrkuj e, gerekê bê kuştinê. 19Yê ku h'eyfa xûnê wê hilde, xwexa gere mêrkuj bikuje. Gava r'astî wî bê xwexa gere wî bikuje. 20Heger yek ji neyartîyê yekî de'f de, yan tiştekî qesta bavêje wî û ew bimire, 21yan heger yek bi destê xwe yekî din xe bikuje, çimkî ew dijminê wî bûye, yê lêxistî gere bê kuştinê, ew mêrkuj e. Yê ku h'eyfa xûnê wê hilde gava r'astî wî bê, gere wî bikuje.

22Lê heger yek nişkêva yekî din de'f de, yan bê h'emdê xwe tiştekî bavêje wî, lê ew dijminê hev nîbûne,+
23yan ew kevirekî derba kuştinê bavêje wî, ew bimire, lê wî ew nedîtibe, dijminê wî jî nîbûye û xirabîya wî nexwestîye, 24hingê bira civîn dîwana mêrkuj û yê ku h'eyfa xûnê wê hilde bi van qanûna bike. 25Civîn bira mêrkuj ji destê yê ku h'eyfa xûnê wê hilde xilaz ke û civîn gere wî veger'îne bajarê wîyî sit'arbûnê, ku ew r'evî bûyê. Bira ew li wir h'eta mirina serekk'ahînê ku bi r'ûnê pîroz hatîye r'ûnkirinê, bimîne+. 26Lê heger mêrkuj ji wî sînorê bajarê xweyî lê sit'arbûnê derk'eve, 27yê ku h'eyfa xûnê wê hilde, wî ji sînorê bajarê wîyî sit'arbûnê der bibîne û bikuje, yê ku h'eyfa xûnê wê hilde, ne neheqe. 28Çimkî ew h'eta mirina serekk'ahîn gere li bajarê xweyî sit'arbûnêda bimîne. Li pey mirina serekk'ahînr'a mêrkuj dikare veger'e e'rdê warê xwe. 29Bira ev bona we bibe qeyde-qanûna heqîyê li nava nisilêd weda, li h'emû cî-warêd weda.

30Gava yek merîkî bikuje, mêrkuj gere anegorî xebera şe'da bê kuştinê. Lê şe'dek hindik e ku merî bê kuştinê+. 31Ji ber e'mirê mêrkujva, yê ku gere bê kuştinê heq nestînin. Çimkî ew gere bê kuştinê+. 32Ne jî ji merivê ku r'evîye bajarê xweyî sit'arbûnê heq bistînin, ku ew berî mirina serekk'ahîn veger'e e'rdê xweda bijî. 33E'rdê ku hûn li ser dijîn, neh'er'imînin, çimkî xûn e'rdê dih'er'imîne. E'rd nikare ji xûna li ser r'êtî bê afûkirinê, xêncî bi xûna yê ku xûn r'êtîye+. 34E'rdê ku hûn li ser dijîn neh'er'imînin, nava k'îjanîda ku ez dimînim. Çimkî ez, Xudan li nava zar'êd Îsraêlda dijîm›»+.

36

Qanûna bona qîzêd xweyîmilk'

36^1•Serwêrêd olk'êd malbeta zar'êd Gîle'dê Maxîrê kur'ê Minaşe ji malbeta zar'êd Ûsiv, hatine li ber Mûsa û serwêrêd olk'êd zar'êd Îsraêl, xeberdan 2û gotin: «Xudan xweyê mer'a e'mir kir ku e'rd çawa milk', bi p'eşk avîtinê, bide zar'êd Îsraêl. Xudan usa jî e'mirî xweyê me kir ku milk'ê Silofh'adê birê me bide qîzêd wî. 3Lê heger ew t'evî yekî ji qebîleke dine zar'êd Îsraêl mêr kin, hingê milk'ê wan wê ji milk'ê kal-bavêd me bê standinê û li milk'ê wê qebîlêr'a bê dayînê k'îjanêda ewê mêr kin. Bi vî awayî milk'ê meyî bi p'eşk standî wê kêm be. 4Û sala r'awastîyêye[*] zar'êd Îsraêl, milk'ê wan wê bigihîje milk'ê qebîla k'îjanêda ku ewê mêrkin. Bi vî awayî ji qebîla kal-bavêd me milk'ê wan wê bê standinê»+.

5Mûsa anegorî xebera Xudan e'mirî zar'êd Îsraêl kir û got: «Qebîla zar'êd Ûsiv r'ast dibêje. 6Awa Xudan çi e'mir kir bona qîzêd Silofh'ad û got: ‹Ew dikarin wan mêra bistînin, k'îjana ku ew begem dikin, lê t'enê ji qebîla malbeta bavê xwe. 7Bona ku milk'ê zar'êd Îsraêl ji qebîlekê derbazî qebîleke din nebe. Çimkî her kesê ji zar'êd Îsraêl gerekê milk'ê qebîla kal-bavêd xweva bê girêdanê+. 8Her qîza xweyîmilk' li nava qebîlêd zar'êd Îsraêlda gerekê t'evî yekî ji malbeta qebîla bavê xwe mêr ke, bona ku zar'êd Îsraêl her kes milk'ê kal-bavêd xwe war be+. 9Milk'ê qebîlekê derbazî qebîleke din nebe, çimkî her qebîla zar'êd Îsraêl gere milk'ê xweva girêdayî be›».

10Çawa ku Xudan e'mirî Mûsa kir, qîzêd Silofh'ad usa jî kirin. 11Mah'la, T'îrsa, H'ogla, Mîlk'a û Noha qîzêd Silofh'ad kur'apêd xwe standin. 12Wana mêrêd ji malbetêd zar'êd Minaşeyê kur'ê Ûsiv standin. Bi vî awayî milk'ê wan li nava qebîla malbeta bavê wanda ma.

13Ev in ew qanûn û dîwan ku Xudan bi destê Mûsa li deştêd Mowabêda, nêzîkî Ûrdunê, pêşberî Erîhayê e'mirî zar'êd Îsraêl kir.

* 3:4 Binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 10:1-2.

* 3:47 «Şêkil» nêzîkî 12 girama bû.

* 3:47 «Gêrek» qasî 0,6 girama bû.

* 5:8 Yanê gava yek ber yekî gune dike gere ji ber gunê xweva li wî veger'îne. Lê heger ew meriv bimire hingê gere bidine pismamê wîyî nêzîk. Lê heger pismamê wî t'unebe ew digihîje Xudan bona k'ahîn. Lê xêncî vê yekê yê gunek'ar gere beranekî jî bona gunek'ewandinê bide. Bona vê qanûnê binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 6:2-7.

* 5:15 «Êfa» derdanê 10 lîtirê bû.

* 5:18 Îbranî aha jî tê fe'mkirinê «P'or'ê serê wê ber'de».

* 5:23 Wî we'deyî bi cûr'e h'ubir dinivîsîn ku nava avê dih'elîya. Lê li vir ha tê fe'mkirinê, wekî ew xeberêd nifir' e li ser k'axazê nivîsar nava avêda dih'elîyan û ew bona jinê dibûne nifir'. Yanê ewê ava nifir'kirî vedixwar.

* 7:10 Bi gotineke din: «Buhurtî-jibarekirina».

* 7:13 «Şêkil» nêzîkî 12 girama bû.

* 11:3 «T'ave'ra» ji k'okxebera xebera îbranî tê ku tê fe'mkirinê «Şewitandin».

* 11:7 Binihêr'e Derk'etin 16:14-15, 31.

* 11:32 «Homêr» derdanek bû ku nêzîkî 200 lîtir tişt hildida.

* 11:32 Zar'êd Îsraêl qar'îtkêd girtî r'adixistin ku h'işkin, wekî zû xirab nebin. Em zanin ku misirîya usa dikirin. Wana goşt xwê dikirin û dadanîne li ber te'vê ku ziha be, bona ku dirêj bihata xweyîkirinê.

* 11:34 Bi zimanê îbranî «Mezelê dilhavijîyê»

* 12:1 «K'ûşî» ew têrmînek e, ku bona merivêd ji r'ohilata Afrîkayê dihate xebatê.

* 13:16 «Hoşêya» tê t'ercimekirinê: «ew xilaz dike». Lê «Yêşû» tê t'ercimekirinê: «Xudan xilaz dike».

* 13:21 Ber'îya Sînê sînorê başûra Kenanê bû û Libo-Hamat sînorê bakura Kenanê bû.

* 13:24 Bi zimanê îbranî «Gûşî».

* 14:25 Hine zane difikirin ku belkî ev newala Ûrdinê ye.

* 15:4 «P'areke çapêye ji deha yek» qazî kîlogramek bû.

* 15:4 «P'areke hînêye ji çara yek» qazî lîtirek bû.

* 18:10 Gelek zane dibêjin ku ev cî h'ewşa Konê Civînê ye. Binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 6:16.

* 18:16 «Gêrek» qasî 0,6 giram bû.

* 18:19 Xwê bona h'emû dîyarîya lazim bû. Tişt têne xwêkirinê ku xirab nebin. Lema ew nîşana peymana h'eta-h'etayê ye.

* 20:13 Bi zimanê îbranî «De'w».

* 20:14 Miletê Edom ji Esawê birê Aqûbê kur'ê Îshaq pêşda hatibûn.

* 20:16 Xebera îbranî «Qasid» usa jî tê t'ercimekirinê çawa «Milyak'et».

* 20:17 «R'îya p'adşê» ew r'êk ji r'îyêd sereke bû. Ku li Şamê destpêdikir û diçû başûrê h'eta Necefê. Ev r'ê usa jî bona t'ucaretîyê dihatine xebatê.

* 21:3 Bi zimanê îbranî «Wêrankirin».

* 21:14 Eva k'itêbeke kevine ku hatîye undakirinê. Ji navê wê em dikarin tê derxin ku ewa k'itêba bona serk'etina Xudan e li ser dijminêd xwe.

* 21:22 Binihêr'e şirovekirina Jimar 20:17.

* 21:29 «K'imoş» navê xudanê mowabîya bû.

* 24:6 «Ûd» şînayîk e, ku ji ava wê r'ûnekî bînxweş tê çêkirinê.

* 24:7 Binihêr'e 1P'adşatî 15:8.

* 25:3 Bi zimanê îbranî «xudanê P'ihor». P'ihor bajarekî Mowabê bû û «Bae'l-P'ihor» navê h'eykelekî Mowab bû.

* 26:61 Binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 10:1-2.

* 27:21 Ûrîm tê fe'm kirinê çawa «R'onayî». Pê vê serekk'ahîn li qirara Xwedê dih'esîya. Binihêr'e Derk'etin 28:30.

* 28:5 «Êfayê» derdanekî 10 lîtirê bû.

* 28:5 «Hînek» nêzîkî çar lîtira ye.

* 28:9 «Çap» derdaneke 10 lîtirê bû.

* 29:3 «Çap» derdaneke 10 lîtirê bû.

* 29:11 Binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 16.

* 31:16 Binihêr'e Jimar 25:1-3.

* 31:52 «Şêkil» nêzîkî 12 girama bû.

* 32:41 Bi zimanê îbranî «Wargehêd Yaîr».

* 33:40 Binihêr'e Jimar 21:1-3.

* 33:45 Awa gotî «Îyê-Hahabarîm».

* 34:3 Bi zimanê îbranî «Be'ra Xwê» ye.

* 34:5 Awa gotî «Be'ra Navberê».

* 34:6 Bi zimanê îbranî «Be'ra Mezin» e.

* 34:11 Peyman Nûda navê wê «Gola Celîlê» ye.

* 34:12 Bi zimanê îbranî «Be'ra Xwê» ye.

* 35:5 «Ji bajêr der», aha jî dikarin fe'm bikin «xêncî bajêr».

* 36:4 Binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 25:10.

+ 1:1 Derk’etin 19:1, Derk’etin 25:22

+ 1:2 Derk’etin 30:12-14, Derk’etin 38:26, Jimar 26:2, P’adşatî II 24:1, Dîrok I 21:2

+ 1:5 Jimar 7:30

+ 1:6 Jimar 7:36

+ 1:7 Derk’etin 6:23, Rʼûtʼ 4:20, Dîrok I 2:10

+ 1:8 Jimar 7:18
+ 1:9 Jimar 7:24
+ 1:10 Jimar 7:48
+ 1:11 Jimar 7:60
+ 1:12 Jimar 7:66
+ 1:13 Jimar 7:72
+ 1:14 Jimar 7:42
+ 1:15 Jimar 7:78
+ 1:21 Jimar 26:7
+ 1:23 Jimar 26:14
+ 1:25 Jimar 26:18
+ 1:27 Jimar 26:22
+ 1:29 Jimar 26:25
+ 1:31 Jimar 1:27
+ 1:33 Jimar 26:37
+ 1:35 Jimar 26:34
+ 1:37 Jimar 26:41
+ 1:39 Jimar 26:43
+ 1:41 Jimar 26:47
+ 1:43 Jimar 26:50
+ 1:46 Derk’etin 38:26, Jimar 26:51

+ 1:53 Jimar 8:19, Jimar 16:46, Jimar 18:5, Dîrok I 9:27

+ 2:3 Jimar 1:7
+ 2:9 Jimar 10:14
+ 2:16 Jimar 10:18-20
+ 2:17 Jimar 10:17, Jimar 10:21
+ 2:24 Jimar 10:22-24
+ 2:31 Jimar 10:25-27

+ 2:32 Derk’etin 38:26, Jimar 1:46, Jimar 26:51

+ 2:33 Jimar 1:47-53
+ 3:2 Derk’etin 6:23
+ 3:4 Q. K’ahîntîyê 10:2, Dîrok I 24:2
+ 3:6 Jimar 18:2
+ 3:9 Jimar 8:19, Jimar 18:6
+ 3:10 Jimar 16:40, Dîrok II 26:18
+ 3:13 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16

+ 3:17 Destpêbûn 46:11, Derk’etin 6:16-19, Derk’etin 10:2

+ 3:18 Dîrok I 6:17, Dîrok I 23:7

+ 3:19 Dîrok I 6:2, Dîrok I 6:18, Dîrok I 23:12

+ 3:20 Dîrok I 6:19, Dîrok I 23:21
+ 3:23 Jimar 1:53
+ 3:25 Jimar 4:24-26
+ 3:27 Dîrok I 26:23
+ 3:31 Jimar 4:4, Jimar 4:15
+ 3:32 Jimar 4:16
+ 3:36 Jimar 4:31-32
+ 3:39 Jimar 26:62

+ 3:47 Derk’etin 13:13, Jimar 18:15-16, Derk’etin 30:13

+ 4:3 Jimar 8:24-25, Dîrok I 23:3, Dîrok I 23:24, Dîrok I 23:27

+ 4:6 Derk’etin 25:5
+ 4:15 P’adşatî II 6:6-7, Dîrok I 13:9-10
+ 4:16 Jimar 3:32
+ 4:20 P’adşatî I 6:19
+ 4:24 Jimar 3:25-26
+ 4:31 Jimar 3:36-37

+ 5:2 Q. K’ahîntîyê 13:3, Q. K’ahîntîyê 15:2, Q. K’ahîntîyê 13:46

+ 5:3 Q. K’ahîntîyê 15:31
+ 5:6 Q. K’ahîntîyê 6:2-3
+ 5:7 Q. K’ahîntîyê 5:5, Q. K’ahîntîyê 6:5
+ 5:13 Derk’etin 20:14, Q. K’ahîntîyê 18:20
+ 5:15 Q. K’ahîntîyê 5:11
+ 5:22 Zebûr 109:18
+ 6:2 H’akimtî 13:5, Amos 2:11-12
+ 6:5 Hezeqêl 44:20
+ 6:6 Q. K’ahîntîyê 21:11
+ 6:10 Q. K’ahîntîyê 1:14, Q. K’ahîntîyê 5:7
+ 6:14 Q. K’ahîntîyê 3:6, Q. K’ahîntîyê 4:32
+ 6:15 Q. K’ahîntîyê 2:4
+ 6:19 Derk’etin 29:23-24
+ 6:20 Q. K’ahîntîyê 7:31

+ 6:23 Q. K’ahîntîyê 9:23, Q. Ducarî 21:5, Dîrok I 23:13

+ 6:24 Zebûr 121:8, Zebûr 134:3

+ 6:25 Zebûr 4:6, Zebûr 31:16, Zebûr 67:1, Zebûr 80:3, Zebûr 80:7, Zebûr 80:19, Zebûr 119:135

+ 7:1 Derk’etin 40:17, Q. K’ahîntîyê 8:10
+ 7:7 Jimar 4:25
+ 7:8 Jimar 4:31
+ 7:9 Jimar 3:31
+ 7:12 Derk’etin 6:23, Jimar 1:7
+ 7:14 Derk’etin 30:34-35
+ 7:15 Q. K’ahîntîyê 1:2-3
+ 7:16 Q. K’ahîntîyê 4:23-24
+ 7:17 Q. K’ahîntîyê 3:1
+ 7:18 Jimar 1:8
+ 7:24 Jimar 1:9
+ 7:30 Jimar 1:5
+ 7:36 Jimar 1:6
+ 7:42 Jimar 1:14
+ 7:48 Jimar 1:10, Dîrok I 7:26-27
+ 7:54 Jimar 1:10
+ 7:60 Jimar 1:11
+ 7:66 Jimar 1:12
+ 7:72 Jimar 1:13
+ 7:78 Jimar 1:15
+ 7:89 Derk’etin 25:22
+ 8:7 Jimar 19:9, Jimar 19:17
+ 8:8 Q. K’ahîntîyê 2:1
+ 8:14 Jimar 3:45
+ 8:16 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16
+ 8:19 Jimar 3:9, Jimar 1:53

+ 8:24 Jimar 4:3, Dîrok I 23:24, Dîrok I 23:27

+ 9:2 Derk’etin 12:1, Q. K’ahîntîyê 23:5
+ 9:6 Q. K’ahîntîyê 21:1, Jimar 5:2
+ 9:11 Derk’etin 12:6, Dîrok II 30:2
+ 9:12 Derk’etin 12:46, Yûh’enna 19:36
+ 9:14 Derk’etin 12:48-49
+ 9:15 Derk’etin 13:21, Derk’etin 40:17
+ 9:17 Derk’etin 40:36
+ 10:3 Yoêl 2:15
+ 10:5 Jimar 2:3-9
+ 10:6 Jimar 2:10-16
+ 10:8 Dîrok I 15:24

+ 10:9 Jimar 31:6, Dîrok II 13:12, Dîrok II 13:14

+ 10:10 Jimar 29:1, Zebûr 81:3, Jimar 28:11-15

+ 10:12 Destpêbûn 21:21
+ 10:14 Jimar 2:9, Jimar 1:7-9
+ 10:17 Jimar 2:17
+ 10:18 Jimar 2:10-16
+ 10:21 Jimar 4:4-15, Jimar 7:9
+ 10:22 Jimar 2:18-24
+ 10:25 Jimar 2:25-31

+ 10:29 Derk’etin 2:18, Destpêbûn 12:7, Destpêbûn 32:12

+ 10:32 H’akimtî 1:16
+ 10:34 Derk’etin 13:21
+ 10:35 Zebûr 68:1, Îşaya 33:10
+ 11:1 Q. K’ahîntîyê 10:2, Jimar 16:35
+ 11:2 Aqûb 5:16
+ 11:4 Derk’etin 12:38, Korint’î I 10:6
+ 11:6 Jimar 21:5
+ 11:8 Derk’etin 16:13, Derk’etin 16:15-31
+ 11:14 Derk’etin 18:18, Q. Ducarî 1:9
+ 11:15 Ûnis 4:3
+ 11:16 Derk’etin 24:1, Q. Ducarî 1:15
+ 11:17 P’adşatî IV 2:9, Nehemîya 9:20
+ 11:18 Derk’etin 19:10
+ 11:21 Derk’etin 12:37

+ 11:23 Îşaya 50:2, Îşaya 59:1, Jimar 23:19, Hezeqêl 12:25

+ 11:31 Derk’etin 16:13
+ 11:35 Jimar 33:17
+ 12:6 Destpêbûn 46:2, Danîyêl 8:2
+ 12:7 Îbranî 3:2, Îbranî 3:5
+ 12:8 Derk’etin 33:11, Derk’etin 33:19
+ 12:10 Q. K’ahîntîyê 13:3
+ 12:14 Q. K’ahîntîyê 13:46, Jimar 5:2
• 12:16 Q. Ducarî 1:19-25
+ 12:16 Jimar 10:12, Destpêbûn 21:21
+ 13:2 Yêşû 3:12
+ 13:3 Jimar 32:8, Q. Ducarî 1:22
+ 13:6 Jimar 13:30
+ 13:16 Jimar 11:28, Jimar 14:6

+ 13:22 Yêşû 15:14, H’akimtî 1:10, Zebûr 78:12, Zebûr 78:43, Îşaya 19:11, Îşaya 30:4

+ 13:23 Jimar 32:9, Q. Ducarî 1:24-25

+ 13:29 Derk’etin 17:8

+ 13:30 Jimar 13:6, Jimar 14:6, Jimar 26:65, Jimar 32:12, Jimar 34:19, Q. Ducarî 1:36, Yêşû 14:6-15, Yêşû 15:13-19, H’akimtî 1:12-15, Dîrok I 2:9, Dîrok I 2:18

+ 13:31 Yêşû 14:8
+ 13:32 Hezeqêl 36:12
+ 13:33 Destpêbûn 6:4, Îşaya 40:22
• 14:1 Q. Ducarî 1:26-32
+ 14:2 Derk’etin 16:3, Jimar 20:3
+ 14:4 Nehemîya 9:17

+ 14:5 Jimar 16:4, Jimar 16:22, Jimar 16:45, Jimar 20:6, Yêşû 7:6

+ 14:6 Derk’etin 24:13, Jimar 11:28, Jimar 13:30, Marqos 14:63, K’arêd Şandîya 14:14

+ 14:9 R’omayî 8:31
+ 14:10 Derk’etin 17:4
+ 14:12 Derk’etin 32:10
+ 14:14 Derk’etin 15:14-15
+ 14:16 Q. Ducarî 9:28

+ 14:17 Derk’etin 34:6, Derk’etin 20:5, Q. Ducarî 5:9

• 14:20 Q. Ducarî 1:34-40

+ 14:21 Zebûr 72:19, Îşaya 6:3, Îşaya 11:9, Hebaqûq 2:14

+ 14:23 Q. Ducarî 12:9-10, Zebûr 95:11
+ 14:24 Jimar 13:29, Jimar 14:6, Yêşû 14:10
+ 14:29 Îbranî 3:17, Jimar 1:2-3
+ 14:30 Jimar 26:64-65
+ 14:33 Q. Ducarî 1:3, Q. Ducarî 8:2
+ 14:34 Hezeqêl 4:5-6
+ 14:38 Jimar 26:65
• 14:39 Q. Ducarî 1:40-46
+ 14:43 Jimar 13:29
+ 14:45 Jimar 21:3, H’akimtî 1:17

+ 15:3 Derk’etin 29:18, Q. K’ahîntîyê 1:2-3, Q. K’ahîntîyê 22:21, Derk’etin 23:14

+ 15:8 Q. K’ahîntîyê 3:1

+ 15:10 Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 15:15 Derk’etin 12:49, Q. K’ahîntîyê 19:34, Q. K’ahîntîyê 24:22, Q. Ducarî 10:19

+ 15:19 Yêşû 5:11-12

+ 15:22 Q. K’ahîntîyê 4:2, Q. K’ahîntîyê 4:27, Q. K’ahîntîyê 5:15

+ 15:24 Q. K’ahîntîyê 4:13
+ 15:27 Q. K’ahîntîyê 4:27-28
+ 15:29 Jimar 15:15
+ 15:30 Îbranî 10:26
+ 15:32 Derk’etin 35:3
+ 15:34 Q. K’ahîntîyê 24:12

+ 15:35 Derk’etin 31:14, Q. K’ahîntîyê 24:14-16

+ 15:38 Q. Ducarî 22:12, Metta 23:5
+ 15:40 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 15:41 Q. K’ahîntîyê 22:33
• 16:1 Zebûr 106:16-18

+ 16:1 Derk’etin 6:16, Derk’etin 6:18, Derk’etin 6:21

+ 16:3 Derk’etin 19:6
+ 16:4 Jimar 14:5
+ 16:5 Tîmot’êyo II 2:19
+ 16:7 Q. K’ahîntîyê 10:1
+ 16:9 Jimar 8:14
+ 16:11 Derk’etin 16:7-8
+ 16:13 Derk’etin 2:14
+ 16:15 P’adşatî I 12:3
+ 16:21 Derk’etin 33:5

+ 16:22 Jimar 14:5, Jimar 27:16, Îbo 12:10, Zanebêj 12:7, Zekerîya 12:1, K’arêd Şandîya 17:28, Destpêbûn 18:23

+ 16:26 Tîmot’êyo II 2:19
+ 16:29 P’adşatî III 22:28
+ 16:30 Zebûr 55:15
+ 16:33 Mesele 1:12
+ 16:35 Q. K’ahîntîyê 10:2, Jimar 11:1
+ 16:40 Jimar 3:10, Dîrok II 26:18
+ 16:45 Derk’etin 33:5, Jimar 14:5
+ 16:46 Q. K’ahîntîyê 16:12, Jimar 1:53
+ 16:48 Jimar 25:8, P’adşatî II 24:25
+ 17:4 Derk’etin 25:22
+ 17:8 Îbranî 9:4
+ 18:1 Derk’etin 28:38
+ 18:2 Jimar 3:6-10
+ 18:5 Jimar 1:53

+ 18:7 Derk’etin 26:31, Q. K’ahîntîyê 16:2, Jimar 1:51

+ 18:8 Q. K’ahîntîyê 7:32, Jimar 5:9, Derk’etin 29:28

+ 18:11 Q. K’ahîntîyê 22:2, Q. K’ahîntîyê 22:3, Q. K’ahîntîyê 22:11-13

+ 18:12 Q. Ducarî 18:4

+ 18:13 Derk’etin 23:19

+ 18:14 Q. K’ahîntîyê 27:21, Q. K’ahîntîyê 27:28

+ 18:15 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16, Jimar 3:46-47

+ 18:16 Derk’etin 30:13
+ 18:17 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16
+ 18:18 Derk’etin 29:26-28
+ 18:19 Q. K’ahîntîyê 2:13, Dîrok II 13:5

+ 18:20 Q. Ducarî 10:9, Q. Ducarî 12:12, Q. Ducarî 14:27, Q. Ducarî 18:1-2, Yêşû 13:33, Yêşû 14:3, Yêşû 18:7, Hezeqêl 44:28

+ 18:21 Q. K’ahîntîyê 27:30, Q. Ducarî 14:22
+ 18:26 Nehemîya 10:38
+ 19:2 Q. Ducarî 21:3, P’adşatî I 6:7
+ 19:4 Q. K’ahîntîyê 4:16-17

+ 19:5 Derk’etin 29:14, Q. K’ahîntîyê 4:11-12, Q. K’ahîntîyê 9:11

+ 19:6 Derk’etin 12:22, Q. K’ahîntîyê 14:4
+ 19:7 Q. K’ahîntîyê 11:25
+ 19:9 Jimar 8:7
+ 19:10 Q. K’ahîntîyê 11:25
+ 19:12 Jimar 31:19
+ 19:13 Q. K’ahîntîyê 15:31
+ 19:15 Q. K’ahîntîyê 11:32
+ 19:18 Derk’etin 12:22
+ 19:19 Q. K’ahîntîyê 11:25
+ 19:20 Q. K’ahîntîyê 15:31
+ 19:22 Hagay 2:13
+ 20:1 Derk’etin 15:20
+ 20:2 Derk’etin 17:1-7
+ 20:3 Derk’etin 16:3, Jimar 14:2
+ 20:6 Jimar 14:5
+ 20:10 Zebûr 106:33
+ 20:12 Jimar 27:14, Q. Ducarî 31:2
+ 20:14 Destpêbûn 25:24-26, Q. Ducarî 2:4
+ 20:15 Destpêbûn 46:6-7, Derk’etin 1:11

+ 20:16 Derk’etin 2:23, Derk’etin 3:7, Derk’etin 14:19

+ 20:17 Jimar 21:22, Q. Ducarî 2:27
+ 20:19 Q. Ducarî 2:28
+ 20:21 H’akimtî 11:16-17
+ 20:22 Jimar 33:37
+ 20:24 Jimar 20:12
+ 20:26 Derk’etin 28:2, Derk’etin 29:29
+ 20:28 Jimar 33:38-39, Q. Ducarî 10:6
+ 20:29 Q. Ducarî 34:8
+ 21:1 Jimar 33:40

+ 21:2 Q. K’ahîntîyê 27:29, Q. Ducarî 7:2, H’akimtî 11:30-31, Destpêbûn 28:20

+ 21:4 H’akimtî 11:18
+ 21:5 Jimar 11:4-6, Jimar 11:20
+ 21:9 P’adşatî IV 18:4, Yûh’enna 3:14
+ 21:10 Jimar 33:43
+ 21:11 Jimar 33:44
+ 21:12 Q. Ducarî 2:13
+ 21:13 Jimar 22:36, H’akimtî 11:18

+ 21:15 Q. Ducarî 2:9, Q. Ducarî 2:18, Q. Ducarî 2:29, Îşaya 15:1

• 21:21 Q. Ducarî 2:24, H’akimtî 11:19-22

+ 21:22 Jimar 20:17, Jimar 20:19

+ 21:24 Q. Ducarî 3:16, Yêşû 12:2, H’akimtî 11:13

+ 21:28 Yêremîya 48:45-46

+ 21:29 H’akimtî 11:24, Rʼûtʼ 1:15, P’adşatî III 11:7, P’adşatî IV 23:13, Yêremîya 48:7

+ 21:30 Jimar 32:3, Yêşû 13:17, Îşaya 15:2, Yêremîya 48:18, Dîrok I 19:7, Îşaya 15:2

+ 21:32 Jimar 32:1, Yêşû 13:25, P’adşatî II 24:5, Yêremîya 48:32

+ 21:33 Yêşû 13:12

+ 21:34 Q. Ducarî 3:1-2

+ 22:2 H’akimtî 11:25, Derk’etin 15:15, Îbo 40:15

+ 22:5 Q. Ducarî 23:4
+ 22:6 Yêşû 24:9, Nehemîya 13:2, Mîxa 6:5
+ 22:18 P’adşatî III 13:8, P’adşatî III 22:14
+ 22:23 Yêşû 5:13
+ 22:36 Jimar 21:13, Jimar 21:15
+ 22:38 Amos 3:8
+ 23:1 Îbo 42:8, Dîrok I 15:26
+ 23:8 Mesele 26:2
+ 23:9 Q. Ducarî 33:28, Derk’etin 33:16
+ 23:10 Destpêbûn 13:16

+ 23:19 Hosêya 11:9, P’adşatî I 15:29, Tîmot’êyo II 2:13, Tîto 1:1-2, Malaxî 3:6

+ 23:22 Jimar 24:8
+ 23:23 Zebûr 44:1
+ 23:24 Destpêbûn 49:9, Destpêbûn 49:27

+ 24:2 Jimar 11:25, H’akimtî 3:10, P’adşatî I 10:10, P’adşatî I 16:13, P’adşatî I 19:20, Dîrok II 15:1, Dîrok II 20:14, Dîrok II 24:20

+ 24:8 Jimar 23:22

+ 24:9 Destpêbûn 49:9, Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 27:29

+ 24:10 Q. Ducarî 23:5

+ 24:17 Metta 2:2, E’yantî 22:16, Destpêbûn 49:10, Yêremîya 48:45

+ 24:18 P’adşatî II 8:14

+ 24:20 Destpêbûn 36:12, Derk’etin 17:8

+ 24:21 Destpêbûn 15:19, H’akimtî 1:16, H’akimtî 4:11, H’akimtî 5:24, P’adşatî I 15:6, P’adşatî I 27:10, P’adşatî I 30:29, Dîrok I 2:55, Dîrok I 21:28-29, Yêremîya 49:16

+ 24:24 Danîyêl 11:30, Destpêbûn 10:21, Destpêbûn 10:25

+ 25:1 Jimar 33:49, Yêşû 2:1, Yêşû 3:1

+ 25:2 Derk’etin 34:15

+ 25:3 Jimar 31:16, Yêşû 22:17, Zebûr 106:28-29, Hosêya 9:10

+ 25:4 Q. Ducarî 4:3, Q. Ducarî 21:22

+ 25:7 Derk’etin 6:25

+ 25:8 Zebûr 106:30, Jimar 16:48, P’adşatî II 24:25

+ 25:12 Îşaya 54:10, Hezeqêl 34:25, Hezeqêl 37:26, Hosêya 2:18

+ 25:13 Dîrok I 6:4-15
+ 25:15 Jimar 31:8
+ 25:17 Jimar 31:2, Jimar 31:7

+ 26:2 Derk’etin 30:12-14, Derk’etin 38:26, Jimar 1:2, Jimar 1:3, P’adşatî II 24:1, Dîrok I 21:2

+ 26:5 Derk’etin 6:14, Dîrok I 5:1-3
+ 26:6 Destpêbûn 46:8-9
+ 26:7 Jimar 1:21
+ 26:9 Jimar 16:1-2
+ 26:10 Jimar 16:31-35
+ 26:11 Derk’etin 6:24

+ 26:12 Destpêbûn 46:10, Derk’etin 6:15, Dîrok I 4:24

+ 26:14 Jimar 1:23
+ 26:15 Destpêbûn 46:16
+ 26:18 Jimar 1:25

+ 26:19 Destpêbûn 38, Destpêbûn 46:12, Dîrok I 2:3-5

+ 26:22 Jimar 1:27
+ 26:23 Destpêbûn 46:13, Dîrok I 7:1
+ 26:25 Jimar 1:29
+ 26:26 Destpêbûn 46:14
+ 26:27 Jimar 1:31
+ 26:28 Destpêbûn 46:20
+ 26:29 Dîrok I 7:14-19
+ 26:33 Jimar 27:1-7
+ 26:34 Jimar 1:35
+ 26:35 Dîrok I 7:20-27
+ 26:37 Jimar 1:33

+ 26:38 Destpêbûn 46:21, Dîrok I 7:6-12, Dîrok I 8:1-5

+ 26:41 Jimar 1:37
+ 26:42 Destpêbûn 46:23
+ 26:43 Jimar 1:39
+ 26:44 Destpêbûn 46:17, Dîrok I 7:30-40
+ 26:47 Jimar 1:41
+ 26:48 Destpêbûn 46:24, Dîrok I 7:13
+ 26:50 Jimar 1:43
+ 26:51 Jimar 1:46
+ 26:53 Yêşû 11:23
+ 26:54 Jimar 33:54

• 26:57 Derk’etin 6:16-25, Dîrok I 6:1-3, Dîrok I 6:16-30

+ 26:60 Derk’etin 6:23-25
+ 26:61 Q. K’ahîntîyê 10:2
+ 26:62 Jimar 3:39
+ 26:65 Jimar 14:28-30
• 27:1 Jimar 36:1-12
+ 27:1 Jimar 26:33, Yêşû 17:3-4
+ 27:3 Jimar 16:1-35, Jimar 16:49
+ 27:4 Îbo 42:15
+ 27:11 Rʼûtʼ 4:3-6, Yêremîya 32:6-9
+ 27:12 Q. Ducarî 3:27, Q. Ducarî 32:49
+ 27:13 Jimar 20:24
+ 27:14 Jimar 20:12-13
+ 27:16 Jimar 16:22

+ 27:17 P’adşatî III 22:17, Hezeqêl 34:5, Zekerîya 10:2, Metta 9:36, Marqos 6:34

+ 27:18 Derk’etin 24:13
+ 27:19 Q. Ducarî 3:28, Q. Ducarî 31:14
+ 27:20 Yêşû 1:16-18
• 28:1 Derk’etin 29:38-42

+ 28:2 Q. K’ahîntîyê 3:11, Q. K’ahîntîyê 21:6, Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 28:10 Hezeqêl 46:4-5

+ 28:11 Jimar 10:10

• 28:16 Derk’etin 13:3-7, Q. K’ahîntîyê 23:5-8, Q. Ducarî 16:1-8

+ 28:16 Derk’etin 12:1-13
+ 28:17 Derk’etin 23:15
• 28:26 Q. Ducarî 16:9-12
+ 29:1 Q. K’ahîntîyê 23:23-25

+ 29:7 Q. K’ahîntîyê 16:29-31, Q. K’ahîntîyê 23:27-32

• 29:12 Q. K’ahîntîyê 23:33-43, Q. Ducarî 16:13-15

+ 29:12 Ezra 3:4

+ 29:39 Q. K’ahîntîyê 7:16

+ 30:2 Q. K’ahîntîyê 5:4, Q. Ducarî 23:21, Zebûr 50:14, Zanebêj 5:4

+ 31:2 Jimar 25:17
+ 31:6 Jimar 10:9
+ 31:8 Jimar 25:15, Yêşû 13:21
+ 31:15 P’adşatî I 15:3
+ 31:16 Jimar 25:1-5
+ 31:17 H’akimtî 21:11
+ 31:18 Q. Ducarî 21:10-14
+ 31:19 Jimar 19:12, Jimar 19:22
+ 31:24 Q. K’ahîntîyê 11:25, Jimar 19:10
+ 31:27 Yêşû 22:8, P’adşatî I 30:24
+ 31:50 Derk’etin 30:12
+ 31:53 Q. Ducarî 20:14
+ 31:54 Derk’etin 30:16
+ 32:1 Jimar 21:32
+ 32:4 Jimar 21:24, Jimar 21:35
+ 32:8 Jimar 13:2-3, Jimar 13:20-32
+ 32:10 Q. Ducarî 1:34-36
+ 32:11 Jimar 14:29
+ 32:12 Jimar 14:6
+ 32:13 Jimar 14:33-35
+ 32:17 Yêşû 4:12-13
+ 32:18 Yêşû 22:4
+ 32:19 Yêşû 13:8
+ 32:39 Destpêbûn 50:23, Dîrok I 7:14-15
+ 32:40 Yêşû 13:31, Yêşû 17:1

+ 32:41 Q. Ducarî 3:14-15, P’adşatî III 4:13, Dîrok I 2:21-23

+ 33:3 Derk’etin 14:8
+ 33:4 Derk’etin 12:12, Derk’etin 12:29
+ 33:5 Derk’etin 12:37
+ 33:6 Derk’etin 13:20
+ 33:7 Derk’etin 14:2
+ 33:8 Derk’etin 15:22-23
+ 33:9 Derk’etin 15:27
+ 33:11 Derk’etin 16:1
+ 33:14 Derk’etin 17:1
+ 33:15 Derk’etin 19:2
+ 33:16 Jimar 11:34
+ 33:17 Jimar 11:35
+ 33:31 Q. Ducarî 10:6
+ 33:33 Q. Ducarî 10:7
+ 33:35 Q. Ducarî 2:8
+ 33:36 Jimar 20:1, Jimar 27:14
+ 33:37 Jimar 20:22
+ 33:38 Jimar 20:28, Q. Ducarî 10:6
+ 33:40 Jimar 21:1
+ 33:43 Jimar 21:10
+ 33:44 Jimar 21:11
+ 33:47 Q. Ducarî 32:49
+ 33:48 Jimar 22:1
+ 33:49 Jimar 25:1
+ 33:52 Derk’etin 23:24, Q. Ducarî 7:5
+ 33:54 Jimar 26:54
• 34:1 Hezeqêl 47:13-21
+ 34:3 Yêşû 15:1-4
+ 34:7 Jimar 33:37-39
+ 34:8 P’adşatî IV 14:25
+ 34:11 P’adşatî IV 23:33, Yêremîya 39:5

+ 34:12 Destpêbûn 15:18, Derk’etin 23:31, Q. Ducarî 11:24, Yêşû 1:4

+ 34:17 Yêşû 14:1, Yêşû 19:51
+ 34:19 Jimar 14:6
• 35:1 Yêşû 21:1-42
+ 35:6 Q. Ducarî 4:41-43, Yêşû 20:7-8

• 35:9 Q. Ducarî 4:41-43, Q. Ducarî 19:1-13, Yêşû 20

+ 35:11 Derk’etin 21:13
+ 35:22 Derk’etin 21:13
+ 35:25 Derk’etin 29:7
+ 35:30 Q. Ducarî 17:6, Q. Ducarî 19:15

+ 35:31 Destpêbûn 8:22, Derk’etin 21:12, Derk’etin 21:30

+ 35:33 Zebûr 106:38, Destpêbûn 9:6
+ 35:34 Q. K’ahîntîyê 18:25
• 36:1 Jimar 27:1-7, Yêşû 17:3-6
+ 36:4 Q. K’ahîntîyê 25:10

+ 36:7 P’adşatî III 21:1-16, Hezeqêl 45:9, Hezeqêl 46:18

+ 36:8 Dîrok I 23:22

Q. Ducarî

Qanûna Ducarî

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34

Her pênc k'itêbêd Mûsa bi k'itêba ‹Qanûna Ducarî› xilaz dibe. Awazê lêtêratûra vê k'itêbê, şîretêd xilazîyê ne, alîyê Mûsayê qanûndarê cihûyeyî mezinda ne. Ev peymana e'rdê Mowabêda cime'ta Îsraêlr'a hate wek'ilandinê, r'êda berî k'etina e'rdê Kenanê. Evê k'itêbê dikarin belayî li ser sê p'arêd t'emîyêd Mûsa kin, (p'ara pêşin s. 1-4, p'ara duda: s. 5-29, p'ara sisîya: s. 30-31 û xilazîyê s. 32-34). Usa jî alîyê lêtêratûrêda, çêbûna k'itêbê mîna çêbûna peymana welata ye, ya ku nava p'adşa û wezîr-wek'îlêd wîda têne girêdanê. Navê vê k'itêbê dide k'ifşê, ku nava wêda gelek qanûnêd ji wan k'itêbêd berî wêda têne wek'ilandinê: (Derk'etin, Qanûna K'ahîntîyê, Jimar). Serda jî vanva girêdayî çend p'arêd qanûnaye nû jî têne xuyakirinê. Ev ne t'enê wek'ilandina xeber bi xeber e, ji wan qanûn û t'emîyêd ku hene, lê nûyejîyînbûna peymana Xwedê ye, bona her nisilê îsraêlîya. Çimkî wê hingêda, gava li ber ç'îyayê Sînayê Peymana pêşin hatibû girêdanê, weke çil salî derbaz bibû. Lê belê gelek qanûn hê pêşda dinihêr'in, çimkî gava Îsraêl li welatê Kenanêda cî-war be bijî, hingê wê bona wî hê qanûneke bi hûr gilî kêr bê, anegorî wî h'alê têda. P'areke vê k'itêbêye berbiç'e'v, r'eqemeke dirêje dua û nifir'a ye, k'ilîta şirovekirina t'arîxa Îsraêlêye we'dê wê bê. Nava danasînîyêd xweda bona Îsraêl û Cihûda p'êxemberêd Xwedê, îlayî Yêremîya, gele cara vediger'ine li ser van dua û nifir'a. K'ifşî heye eva k'itêba (yan p'ir'anîya p'arê) xût ew k'itêb e, k'îjan ku wextê nû kirina P'aristgeha Xudan, qur'na 7-da berî bûyîna Îsa hate dîtinê. Gava Yoşîya p'adşa bihîst, ew xwestin û nifir'êd Xwedêye ku cime'tê zûva bîr kiribûn, ya ku li merivêd ne amin hiltên, tirsîya û dest pê kir p'adşatîya xwe alîyê p'ergalîyê û h'ebandinêda paqij kir. Qanûna Ducarî li nava Peymana Nûda ji h'emû k'itêba ze'ftir tê wek'ilandinê. Me'na t'emamîya qanûna cihûya û ew gotina kilasîkîye Xwedêh'ebandinê ev e: Qanûna Ducarî 6:4-5, yanê, t'enê li ber Xudan Xwedê ta be û li ser dinê wî ji her tiştî zêdetir h'iz bike. Îsa Mesîh got, wekî ev e t'emîya here sereke Peymana Kevinda, usa jî t'emîya h'izkirina hindava hevalê xweda.

1

Gotinêd Mûsa ye e'wlin

Xudan t'emî dide ji ç'îyayê Sînayê r'êk'evin

1^1Ev in ew xeberêd ku Mûsa alîyê r'ohilata Ûrdunê, ber'îya E'rabayêda, pêşberî Sûfê, nava Paranê û T'ofelê, Labanê, H'asêrotê, Dî-Zahabêda gotibû t'emamîya Îsraêl. 2Ji H'orêbê[*] h'eta Qadêş-Barnêayê li ç'îyayê Sêhîrêr'a r'îya yanzdeh r'ojî bû+. 3Yekê meha yanzdehaye sala çilî, Mûsa her tiştê ku Xudan li wî e'mir kiribû bona zar'êd Îsraêl gote wan+. 4Pey wê yekêr'a ku Sîxon p'adşê emorîya ku H'eşbonê dima, usa jî Ogê p'adşê Başanê ku E'şterot'ê û Êdreyê dima hatine lêdanê+. 5Alîyê r'ohilata Ûrdunê, e'rdê Mowabêda, Mûsa dest bi şirovekirina vê qanûnê kir got:

6«Xudan Xwedêyê me, li H'orêbê mer'a xeber da got: ‹Bes e hûn li vî ç'îyayî bimînin,+
7r'abin r'êkevin her'ine li ç'îyayêd emorîya û h'emû dor-berêd wane deşta E'rabayêda, li ç'îya-banîya, Necefê, devê be'ra, e'rdê kenanîyê û Lubnanê, h'eta Firatê ç'emê mezin+. 8Binihêr'e! Ez vî e'rdî didime ber we, her'in wî e'rdî bikine milk'ê xwe. Çimkî Xudan kal-bavêd we, Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwar ku wî e'rdî bide wan û pey wanr'a jî zur'eta wan›+.

Mûsa h'akima k'ifş dike

9Wê hingê min, Mûsa, gote we: ‹Ez t'enê qewat nakim bik'evime bin barê we+. 10Xudan Xwedêyê we hûn li hev zêde kirine, îro hûn bê h'esab in mîna steyrkêd e'zmên+. 11Bira Xudan Xwedêyê kal-bavêd we, we h'ezar carî ji vî h'esabê we zêdetir bike û we bimbarek bike çawa ku wî gotibû we!+
12Lê ez t'enê çawa dikarim barêd we, nîrêd we û şer'-de'wêd we hilgirim? 13Hûn xwer'a ji qebîlêd xwe merivne serwaxt, aqil û cêr'ibandî bibijêrin û ezê wan bikime serwêrêd we›. 14We caba min da û got: ‹Te tiştekî qenc got ku em bikin›. 15Min serwêrêd qebîlêd we, merivne serwaxt û cêr'ibandî hildan, ew li ser we çawa serh'ezar, sersed, serpêncî, serdehe û berpirsîyar nava qebîlêd weda k'ifş kirin+. 16Wê hingê min li h'akimêd we e'mir kir û gote wan: ‹Guh bidine birayêd xwe û r'ast h'akimtîyê bikin çawa nava îsraêlîya, usa jî nava îsraêlîkî û xerîbekî+. 17Dîwanêda firqîyê nekin, çawa guh didine yê mezin usa jî guh bidine yê biç'ûk. Ji meriva netirsin çimkî dîwan şixulê Xwedê ye, lê her tiştê ku wer'a ze'met be bînine cem min ezê guh bidimê›+. 18Wê hingê min bona her tiştî li we e'mir kir ku hûn gere çi bikin.

Şandina ce'sûsa

19•Çawa ku Xudan Xwedêyê me li me e'mir kir usa em ji H'orêbê r'êk'etin, nava wê qûmistana mezin û xofr'a derbaz bûn, k'îjan ku we dît li ser r'îya berbi ç'îyayêd emorîya. Usa em hatine Qadêş-Barnêayê. 20Min gote we: ‹Hûn gihîştine ç'îyayêd emorîya, k'îjan ku Xudan Xwedêyê me dide me. 21Binihêr'e Xudan Xwedêyê te ev e'rd danî ber te, hevraz her'e wê xwer'a bike milk', çawa ku Xudan Xwedêyê kal-bavêd te gotibû te, netirse ne jî vek'işe›+.

22Lê hûn t'emam hatine cem min û we got: ‹Were em berî xwe merîya bişînin, wekî ew mer'a ce'sûsîya wî e'rdî bikin û xeberekê bona r'ê bînin k'îjanêda emê hevraz her'in, usa jî bona bajarêd ku emê her'inê›. 23Ew xeber li min xweş hat, min jî ji we donzdeh merî bijartin ji her qebîlê merivek. 24Ew çûn hilk'işîyane ser ç'îya û gihîştine newala Eşk'olê û ew r'aç'e'v kirin. 25Berêd wî e'rdî girtine destêd xwe û t'evî xwe berjêr anîne cem me, xeber mer'a anîn û gotin: ‹Ew e'rdê ku Xudan Xwedêyê me dide me xweş e›.

26Lê we nexwest ku hevraz her'in, hûn miqabilî t'emîyêd Xudan Xwedêyê xwe sekinîn. 27We konêd xweda bîna xwe teng kir û got: ‹Xwedê jenande me, em ji e'rdê Misirê derxistin, wekî me bi destê emorîya qir' ke. 28Emê k'uda hevraz her'in? Birayêd me tirs kirine dilê me, gotin: «Ew milet ji me mestir û bilindtir e, bajare mezin in û h'eta e'zmên ew sûrkirî ne, me zar'êd enaqî jî li wir dîtin»›. 29Min gote we: ‹Nebizdin û netirsin ji wan: 30Xudan Xwedêyê we ku pêşîya weva diçe, ewê xwexa alîyê we şer' bike, çawa ku wî bona we Misirêda ber ç'e'vêd we kir+. 31Ber'îyêda jî te dît, ku çawa meriv zar'êd xwe hildigire, usa jî Xudan Xwedêyê te, t'emamîya vê r'êda tu hilgirtî, k'îjanîda ku hûn diçûn, h'eta hûn gihîştine li vî cîyî›+. 32Pey vê yekêr'a jî we dîsa bawerîya xwe Xudan Xwedêyê xwe ne anî, 33yê ku r'êda pêşîya weva diçû ku cîyê zomelêxistina we k'ifş ke. Şev agirda, r'oj jî e'wrda r'ê nîşanî we dikir, k'îjanêda ku hûn diçûn+.

Xudan cime'ta Îsraêl ceza dike

34•Xudan dengê xeberdana we bihîst, hêrs k'et, sond xwar û got: 35‹T'u kes ji van meriva, ji vî nisilê xirab, wî e'rdê qenc wê nebîne, bona k'îjanî min sond xwar ku bidime kal-bavêd we. 36T'enê K'alêbê kur'ê Yifûneh wê wî e'rdî bibîne, ezê wî e'rdê ku ew nav ger'îya bidime wî û zar'êd wî, çimkî ew t'am gur'a Xudanda ma›+. 37Xudan bona we ser min jî hêrsa xwe r'akir û got: ‹Tu jî nak'evî wir+. 38Berdestîyê te Yêşûyê kur'ê Nûn wê bik'eve wir, wî bişidîne, çimkî ewê Îsraêl bibe ku wî e'rdî xwer'a bikine milk'+. 39Xişîmêd weye bona k'îjana we digot ku ewê t'alan her'in û zar'êd weye ku hê qencî-xirabîyê ji hev dernaxin ewê bik'evine wir. Ezê wî e'rdî bidime wan ewê xwer'a bikine milk'. 40Hûn veger'in, bi r'îya Be'ra Sor her'ine ber'îyê›.

41Lê we caba min da got: ‹Me ber Xudan gune kir, emê hevraz her'in bikine şer', çawa ku Xudan Xwedêyê me li me e'mir kir. Hingê her kes ji we ç'ek girêda, we t'irê ku hêsaye hilk'işine serê ç'îya›. 42Lê Xudan gote min: ‹Bêje wan: «Hilnek'işin û nekine şer' ku hûn ji dijminêd xwe neyêne qir'ê, çimkî ez t'evî we nînim»›. 43Min gote we, lê we guh neda min û miqabilî t'emîya Xudan sekinîn. We serh'işkî kir hilk'işîyane serê ç'îya. 44Binalîyêd wan ç'îya emorî miqabilî we r'abûn, ser Sêhîrê mîna moza dane pey we h'eta H'ormayê we xistin. 45Hûn veger'îyan û ber Xudan girîyan, lê Xudan guh neda we dengê we ne bihîst.

We'dê ber'îyêda

46Wê hingê we'dekî gelekî dirêj hûn li Kadêşê man+.

2

2^1Em veger'îyan çûne ber'îyê bi r'îya Be'ra Sor, çawa ku Xudan gotibû min. Em gelek r'oja dora ç'îyayê Sêhîrê dizivir'în+. 2Xudan gote min: 3‹Bes e hûn dora vî ç'îyayî bizivir'in, veger'ine alîyê bakurê. 4Li milet e'mir ke û bêje: «Tê sînorê birayêd xwe, zar'êd Esawr'a ku li Sêhîrê dimînin derbaz bî. Ewê ji we bitirsin, lê hûn h'ewza xwe ji wan bikin. 5Xwe li wan nexin, çimkî ez ji e'rdê wan qet weke nigekî jî nadime we, çimkî min ç'îyayêd Sêhîrê çawa milk' da Esaw+. 6Xurek û avê p'eretî ji wan bik'ir'in bixwin, vexwin. 7Çimkî Xudan Xwedêyê te h'emû şixulêd destêd te bimbarek kir. Ew haş r'êwîtîya te heye li vê ber'îya mezinda. Eva çil sal e ku Xudan Xwedêyê te t'evî teye û kêmasîya t'u tiştî te nedît»›+. 8Bi vî awayî em ser birayêd xwe zar'êd Esawr'a ku li Sêhîrê diman derbaz bûn, em ji r'îya E'rabayê, Êlat û Esyon-Geberê dûr derbaz bûn.

Em veger'îyan û r'îya ber'îya Mowabêda çûn,+
9Xudan gote min: ‹Xwe mowabîya nexe û t'evî wan neke şer', çimkî ji e'rdê wan nadime te, min E'r çawa milk' da zar'êd Lût[*]›+. 10(Pêşîyê êmî li wir diman, miletekî qewat, bêh'esab û bejin bilind mîna enaqîya+. 11Çawa enaqî, usa jî êmî r'ifayî[*] dihatine h'esabê lê mowabîya wanr'a êmî digotin+. 12Pêşîyê li Sêhîrê h'orî diman, lê zar'êd Esaw berî wan dan, ew qir' kirin û cî milk'ê wan ji wan standin, çawa ku Îsraêl serê wî e'rdî kir, k'îjan ku Xudan çawa milk' da wan.)+
13‹Niha r'abin sêlafa Zeredêr'a derbaz bin!› Û em sêlafa Zeredêr'a derbaz bûn+. 14We'dê ku em ji Qadêş-Barnêayê r'êk'etin h'eta derbazbûna sêlafa Zeredêr'a sî û h'eyşt sal k'işand. H'eta ku t'emamîya nisilê şer'k'arêd nava zomêda mirin, çawa ku Xudan wanr'a sond xwaribû[*]+. 15Xudan jî destê xwe li ser wan bilind kiribû, wekî ji nava zomê qir'a wan bîne, h'eta ew t'emam mirin.

16Gava t'emamîya merivêd şer'k'ar ji nava milet mirin, 17Xudan gote min: 18‹Îro tu E'rêr'a sînorê Mowab derbaz dibî 19û nêzîkî zar'êd Amon dibî, xwe wan nexe û t'evî wan neke şer', çimkî ji e'rdê zar'êd Amon milk' nadime te, min ew çawa milk' da zar'êd Lût[*]›+. 20(Ev jî e'rdê r'ifayîya tê h'esabê, pêşîyê r'ifayî li wir mane, lê amonîya li wanr'a zamzûmî dibêjin+. 21Ew miletekî mezin, bêh'esab û bilind bû mîna enaqîya. Xudan ew ber ç'e'vê amonîya qir' kirin, amonîya berî wan dan û ew dewsa wan cî war bûn, 22çawa ku Xudan bona zar'êd Esaw kir, yêd ku li Sêhîrê dijîn. Xudan h'orî ber ç'e'vêd wan qir' kirin, zar'êd Esaw berî wan dan û milk'ê wan zeftî xwe kirin h'eta îro+. 23Usa jî t'evî e'wwîyê ku gundêd nêzîkî Gazzayê diman qewimî bû. K'apt'orîyê[*] ku ji K'apt'orê derk'etibûn ew qir' kiribûn û cî warê wan ji wan standibûn.)+
24•‹R'abin r'ê k'evin û sêlafa Arnonêr'a derbaz bin. Binihêr'in! Ez Sîxonê emorî p'adşê H'eşbonê û e'rdê wî didime destê te, t'evî wan bike şer' û destpêke e'rdê wan xwer'a bikine milk'. 25Îroda ezê destpêkim tirs û xofa te bikime li ser miletêd bin p'er'ê e'zmên. Yêd ku wê bona te bibihên li ber te wê bilerizin û bibizdin›+.

26Min ji ber'îya Qidêmotê bi xeberêd e'dilayê qasid şandine cem Sîxonê p'adşê H'eşbonê ku bêjin: 27‹Bihêle ku ez welatê teva derbaz bim, ezê t'enê r'îya serekeda her'im, ç'ep û r'ast daneger'im+. 28Xurek û avê p'eretî bifiroşe min ezê bixwim, vexwim. T'enê bihêle ez derbaz bim, 29çawa zar'êd Esaw ku ser Sêhîrê dijîn û mowabîyê ku E'rê dijîn bona min kirin. H'eta ku ez Ûrdunêr'a derbaz nebime wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê me dide me›. 30Lê Sîxonê p'adşê H'eşbonê qayl nebû ku em welatê wîr'a derbaz bin, çimkî Xudan Xwedêyê te ew serh'işk kir û dilê wî kire kevir, wekî wî bide destê te, mîna r'oja îroyîn.

31Hingê Xudan gote min: ‹Binihêr'e! Ez destpêdikim Sîxon û welatê wî didime destê te, destpêke zeft ke û e'rdê wî xwer'a bike milk'›. 32Sîxon û h'emû cime'ta wî li Yahasê miqabilî me derk'ete şêr', 33lê Xudan Xwedêyê me ew da destê me, me ew, kur'êd wî û h'emû cime'ta wî qir' kirin. 34Hingê me h'emû bajarêd wî zeft kir, ew û bajarêd wî wêran kirin, ew t'am dîyarî Xudan kirin, mêr, jin û zar' qet yek sax ne hişt. 35T'enê me h'eywan xwer'a hilda û t'alanê ji bajarêd ku me zeft kiribûn. 36Ji E'rohêra devê sêlafa Arnonê û ji bajarê deştê, h'eta Gîle'dê bajar t'unebû ku me qewattir bûya. Xudan Xwedêyê me h'emû dane destê me+. 37T'enê tu nêzîkî welatê zar'êd Amon ne bûyî, usa jî t'emamîya alîyê sêlafa Yaboqê t'evî bajarêd serê ç'îya û t'emamîya wan cîyêd ku Xudan Xwedêyê me îzin ne da me.

3

Îsraêl Og alt' dike

3^1•Em veger'îyan û r'îya Başanêda hevraz çûn. Ogê p'adşê Başanê t'emamîya miletê xweva Êdreyêda derk'ete miqabilî me şêr'. 2Xudan gote min: ‹Ji wî netirse, çimkî ez ewî t'evî h'emû miletê wî, e'rdê wî didime destê te. Tê usa bînî serê wî, çawa ku te anî serê Sîxonê p'adşê emorîya ku H'eşbonê dima›+. 3Xudan Xwedêyê me, Ogê p'adşê Başanê û h'emû miletê wî dane destê me. Me usa wî xist ku t'u kes ji wan sax ne ma. 4Wê hingê me h'emû bajarêd wan zeft kirin, bajar nemabû ku me hilnedabûya, awa gotî şêst bajar, t'emamîya qeza Argovê, p'adşatîya Ogê Başanê+. 5H'emû ev bajar bi sûrêd bilind, cot dergeha û zer'zava qewatkirî bûn, xêncî gelek gundêd bê sûr. 6Me ew wêran kirin, ew t'am dîyarî Xudan kirin, çawa ku me anî serê Sîxon p'adşê H'eşbonê, her bajar t'evî jin, mêra û zar'a wêran kirin+. 7Lê h'emû h'eywan û t'alan ji wan bajara me xwer'a hildan.

8Wî çaxî me e'rdê alîyê r'ohilata Ûrdunê ji sêlafa Arnonê h'eta ç'îyayê Hermonê ji destê du p'adşêd emorîya stand. 9(saydanî Hermonêr'a Sîryon dibêjin, emorî jî Senîr dibêjin.)+
10H'emû bajarêd deşta ç'îyê û t'emamîya Gîle'd, t'emamîya Başanê h'eta Salk'ayê û Êdreyê, bajarêd p'adşatîya Og li Başanê me hilda. 11(Çimkî ji r'ifayîya t'enê Ogê p'adşê Başanê mabû. Va ye darbesta wîye h'esinî niha R'abbayêda cem zar'êd amonîya ye, dirêjaya wê nehe zend e, beraya wê çar zend e, zendê gihîştîya.)+

Milk'ê R'ûbên, Gad û Minaşe

12Wê hingê me ew e'rd xwer'a kire milk'. E'rohêr nêzîkî sêlafa Arnonê û nîvê ç'îyayêd Gîle'dê t'evî bajarêd wî min da r'ûbênîya û gadîya+. 13Çi ku ji Gîle'dê mabû û t'emamîya Başana p'adşatîya Og min da nîvê qebîla Minaşe. (T'emamîya qeza Argovê li t'emamîya Başanêda dihate navkirinê çawa e'rdê r'ifayîya. 14Yaîrê kur'ê Minaşe t'emamîya qeza Argovê h'eta sînorê gişûrîya û mahaxatîya hilda. Ewî Başan bi navê xwe H'avot Yaîr[*] nav kir ku h'eta îro ew nava li ser e)+. 15Gîle'd min da Maxîr[*]+. 16Ji Gîle'd h'eta sêlafa Arnonê min da r'ûbênîya û gadîya. Sînorê wan ev in: Ji nava sêlafa Arnonê h'eta sêlafa Yaboqê ku sînorê kur'êd Amon e,+
17û usa jî deşta E'raba, sînorê Ûrdunêva ji Xinnêrêtê h'eta Be'ra E'rabayê awa gotî Be'ra Mirî[*], alîyê r'ohilatê ber p'ala Aşdod Pîsgayê+.

18Wê hingê min li we e'mir kir, got: ‹Xudan Xwedêyê we ev e'rd da we ku hûn wî xwer'a bikine milk'. Awa hûn h'emûyêd şer'k'ar, ç'ekê xwe girêdin pêşîya birayêd xwe zar'êd Îsraêl her'in. 19T'enê jin-zar'êd we, h'eywanêd we (ez zanim ku h'eywanêd we gelek in) bira wan bajarada ku min dane we bimînin,+
20h'eta ku Xudan r'ih'etîyê nede birayêd we, mîna we. Gava ew e'rdê ku Xudan Xwedêyê we dide wan alîyê r'oavaya Ûrdunê xwer'a bikine milk', hingê bira her kes ji we veger'e li ser milk'ê xwe, k'îjan ku min dane we›+. 21Wê hingê min li Yêşû e'mir kir û got: ‹Ç'e'vêd te her tişt dîtin, çi ku Xudan Xwedêyê we anî serê wan her du p'adşa. Xudan wê usa jî bîne serê wan h'emû p'adşatîya nava k'îjanar'a tê derbaz bî+. 22Ji wan netirsin, çimkî Xudan Xwedêyê we xwexa şer' dike bona we›+.

Xudan îzin neda Mûsa bik'eve Kenanê

23Wê demê min r'eca ji Xudan kir û got: 24‹Xudan, Xweyê min! Te destpêkir mezinayîya xwe û destê xweyî qewat nîşanî xulamê xwe kir. K'îye ew xwedêyê e'zmanada û ser e'rdê, ku mîna şixul û kirêd zore ku tu dikî, bike+? 25R'eca dikim bihêle ez derbaz bim, wî e'rdê qencî alîyê r'oavaya Ûrdunê, wan ç'îyayêd qenc û Lubnanê bibînim›. 26Lê Xudan bona we ser min hêrs k'et û dengê min ne bihîst. Xudan gote min: ‹Bes e! Vir şûnda bona wê yekê îdî minr'a nebêje!+
27Hilk'işe serê Pîsgayê, serê xwe bilind ke bakur û başûr, r'ohilat û r'oava pê ç'e'vêd xwe bibîne, çimkî tê ji Ûrdunê derbaz nebî+. 28Li Yêşû e'mir ke, dil bide li ber wî û bişidîne, çimkî ewê pêşîya vî miletîva her'e û wî e'rdî k'îjanî tê bibînî wanr'a bike milk'›+. 29Û em li newala pêşberî Bêt'-P'ihorê man+.

4

Mûsa gazî qedandina qanûna Xwedê dike

4^1Îsraêl, bibihê niha qeyde-qanûn û qirarêd ku ez we hîn dikim wekî wan biqedînin. Bi vî awayî hûnê bijîn û her'ine wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê kal-bavêd we wê bide we ku wî xwer'a bikine milk'+. 2Ez çi li we e'mir dikim, ji wê ne zêde kin, ne jî kêm kin, lê qanûnêd Xudan Xwedêyê we ku ez li we e'mir dikim xweyî kin+. 3Ç'e'vêd we dîtin ku Xudan çi kir Bae'l-P'ihorêda[*]. H'emû merivêd ku pey Bae'l-P'ihor çûn Xudan Xwedêyê te ew ji nava te unda kirin,+
4lê we ku xwe Xudan Xwedêyê xwe girtîye t'emam jî h'eta niha sax in.

5Binihêr'e min hûn hînî qeyde-qanûn û qirara kirin, çawa ku Xudan Xwedêyê min li min e'mir kiribû, wekî hûn li wî e'rdîda jî bik'ar bînin, k'îjanî hûnê bik'evinê xwer'a bikine milk'. 6Xweyî kin û biqedînin, çimkî ev e bîlantî û serwaxtîya weye li ber ç'e'vê mileta. Ewê ku van h'emû qeyde-qanûna bibihên wê bêjin: ‹R'astî ev cime'ta bîlan û serwaxt e, miletekî mezin e›+. 7Çimkî k'îjan miletê mezin e ku xwedêyê wan aha nêzîk e, çawa Xudan Xwedêyê me, wextê her gazîya me+? 8Yan qeyde-qanûnêd, qirarêd k'îjan miletê mezin r'ast in, mîna t'emamîya van hînkirina k'îjan ku ez îro datînime li ber we+?

9T'enê haş ji xwe hebe, miqatî nefsa xwe be wekî tu wan tişta bîr nekî, k'îjan ku te bi ç'e'vêd xwe dîtin. Ew t'emamîya r'ojêd e'mirê teda ji dilê te derneyên, wan bigihîne zar'êd xwe û zar'ê zar'êd xwe+. 10Bîr bîne ew r'oja ku tu li H'orêbê ber Xudan Xwedêyê xwe sekinîbûyî, çaxê Xudan gote min: ‹Cime'tê bicivîne cem min. Ezê xeberêd xwe wanr'a bêjim, wekî ew hîn bin ji min bitirsin h'emû r'ojêd ku ew li ser dinê bijîn, usa jî zar'êd xwe hîn kin›+. 11Û hûn nêzîk bûn binat'ara ç'îyê sekinîn, ç'îya jî agir pê k'etibû û alav digihîşte k'ûraya e'zmên, te'rîstanî, e'wrayî û şever'eş bû+. 12Xudan ji nava agirda t'evî we xeberda. We dengê gotina wî bihîst, lê dilqê wî ne dît, t'enê deng dibihîst. 13Xwedê peymana xwe, awa gotî her dehe t'emî weva e'yan kirin. Ew li ser du selêd kevirî nivîsîn û t'emî da we ku wan xwey kin+. 14Wê hingê Xudan li min e'mir kir ku ez we hînî wan qeyde-qanûn û qirara kim, bona ku li wî welatîda jî biqedînin k'îjanî ku hûnê derbaz bin xwer'a bikine milk'.

15We t'u dilq nedît wê r'oja ku Xudan li H'orêbê ji nava êgirda wer'a xeberda. Haş ji xwe hebin 16ku hûn neşih'itin û xwer'a p'ûta t'u cûr'eyî, dilqê mêr yan jinêda çênekin+. 17Ne jî dilqê t'u h'eywanê li ser e'rdê, ne dilqê t'u teyredê xweyîbaske bin p'er'ê e'zmênda ku difir'e, 18ne dilqê t'u şûlikîyê li ser e'rdê, ne jî dilqê t'u me'sîyê avêye binê e'rdêda çêkî. 19Nebe ku tu serê xwe bilindkî jor li e'zmên, te'vê, hîvê, steyrka û t'emamîya nexşêd e'zmên binihêr'î û bêyî xapandinê, li ber wan ta bî û wanr'a xulamtîyê bikî, çimkî Xudan Xwedêyê te ew bona t'emamîya miletêd bin p'er'ê e'zmênda k'ifş kirine+. 20Lê çi dimîne bona we, Xudan hûn ji nava fir'na h'esinî, awa gotî ji Misirê derxistin, wekî hûn bibine miletê p'ara wî, mîna r'oja îroyîn+.

21Xudan bona kirêd we hêrsa xwe li min r'akir û sond xwar, wekî ez ji Ûrdunê derbaz nabim, nak'evime e'rdê qencî ku Xudan Xwedêyê te çawa war dide te+. 22Ezê li vî e'rdî bimirim, ji Ûrdunê derbaz nabim, lê hûnê derbaz bin û li wî e'rdê qenc xwer'a bikine milk'. 23Haş ji xwe hebin, wekî hûn peymana ku Xudan Xwedêyê we t'evî we girêda, bîr nekin. Xwer'a p'ûta dilqê t'u tiştîda çênekin, çi ku Xudan Xwedêyê te îzin ne da te. 24Çimkî Xudan Xwedêyê te agirê p'er'itandinê ye, ew Xwedêkî k'umr'eş e+.

25Gava ter'a zar' bibin û zar'êd zar'a bibin, dirêj li ser wî e'rdî bijîn, p'eyr'a hûn bişih'itin xwer'a p'ûta dilqê tiştekîda çêkin û xirabîyê li ber Xudan Xwedêyê xwe bikin, hûnê hêrsa wî r'akin, 26ez îro gazî e'rd û e'zmên dikim çawa şe'de miqabilî we, hûnê zûtirekê betavebin li ser e'rdê ku hûnê Ûrdunêr'a derbaz bin her'in xwer'a bikine milk'. Hûnê li ser wê dirêj nemînin lê hûnê bêne r'aqetandinê+. 27Û Xudan wê we li nava miletada bela-belayî ke, t'enê hinekê ji we nava miletêd ku Xudanê we bibe bimînin+. 28Wê derê hûnê wan xwedêyar'a qulix kin, k'îjan ku bi dara, kevira bi destêd meriva çêkirî ne. Yêd ku ne dibînin, ne dibihên, ne dixwin û ne jî bînê hildidin+. 29Lê gava tu li wir demana Xudan Xwedêyê xweda bî, heger bi t'emamîya dilê xwe û bi t'emamîya nefsa xwe wî biger'î, tê wî bibînî+. 30Çaxê tu tengasîyada bî û r'ojêd axirîyêda ev h'emû tiştana bêne serê te, tê veger'î li cem Xudan Xwedêyê xwe û tê gur'a wî bikî. 31Çimkî Xudan Xwedêyê te, Xwedêyê r'e'me e, ew te nahêle, te unda nake û peymana t'evî kal-bavêd te girêdayî bîr nake, bona k'îjanî Xwedê wanr'a sond xwarîye.

32K'a bona wan we'dêd berî xwe bipirse, ji wê r'ojêda ku Xwedê însan li ser e'rdê xuliqandîye, bin p'er'ê e'zmênda mîna evê kirina mezin qet qewimîye, yan hatîye bihîstinê+? 33Qet miletekî dengê Xwedê ji nav agirda ku xeber dide bihîstîye, çawa ku te bihîst û sax mayî+? 34Yan xwedêkî kirîye ku bê û xwer'a miletkî ji nava miletê din hilde, bi cêr'ibandina, nîşana, k'eremeta, şêr', bi destê zor û zenda dirêjkirî, bi xofa mezin, mîna h'emû tiştê ku Xudan Xwedêyê we bona we Misirêda li ber ç'e'vê te kir? 35Ter'a hatibû dayînê ku tu bibînî, wekî tu bizanibî ku Xudan, Xwedê ye û pêştirî wî xwedê t'une+. 36Ewî ji e'zmên da ku tu dengê wî bibihêyî, wekî te şîret ke, li ser e'rdê jî agirê xweyî mezin nîşanî te kir, te xeberêd wî ji nava êgirda bihîstin+. 37Çimkî ewî kal-bavêd te h'iz kirin û zur'eta wan paşî wan bijart, ewî xwexa tu ji Misirê bi qewata xweye mezin derxistî. 38Wekî berî mileta de ji ber ç'e'vê te ku ji te mestir û qewattir in, te derbaz ke û e'rdêd wan çawa milk' bide te, mîna r'oja îroyîn. 39Îro nas ke û dilê xweda xwey ke: Ku Xudan e Xwedê, jor li e'zmên, jêr li ser e'rdê yekî din t'uneye+. 40Qeyde-qanûn û e'mirêd wî xwey ke, k'îjana ku ez îro e'mirî li te dikim, wekî bona te qenc be, pey ter'a jî bona kur'êd te, usa jî e'mirê te dirêj be li ser e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te h'eta-h'etayê».

Bajarêd r'evê

41•Hingê Mûsa sê bajar wî alî Ûrdunê alîyê r'ohilatê başqe kirin, 42wekî mêrkujê ku yekî bê h'emdê xwe bikuje bir'eve li wir. Heger dijminatî nava wanda qet t'unebûye, bira ew bir'eve ji van her sê bajara yekî ku sax bimîne[*]: 43Besera ber'îyêda li deşta ç'îyê bona r'ûbênîya be, Ramot'a Gîle'dêda bona gadîya û Golana Başanêda bona minaşîya be.

44Ev e hînkirina ku Mûsa gote zar'êd Îsraêl. 45Ev in ew şe'detî, qeyde-qanûn û qirarêd ku Mûsa gote zar'êd Îsraêl pey ji Misirê derk'etina wanr'a, 46alîyê r'ohilata Ûrdunê newala pêşberî Bêt'-P'ihorê e'rdê Sîxonê p'adşê emorîyada ku H'eşbonê dima, k'îjan ku Mûsa û zar'êd îsraêlîya bindest kirin, pey ji Misirê derk'etina wanr'a. 47Û wana e'rdê wî û e'rdê Ogê p'adşê Başanê, du p'adşêd emorîya wî alî Ûrdunê alîyê r'ohilatê zeft kirin:+
48Ji E'rohêra devê sêlafa Arnonê h'eta ç'îyayê Sîryonê, awa gotî Hermonê,+
49t'evî t'emamîya E'rabayê wî alî Ûrdunê alîyê r'ohilatê, h'eta Be'ra E'rabayê[*] berp'ala Pîsgayê+.

5

Gotina Mûsaye duda

Wek'ilandina dehe t'emîya

5^1•Mûsa gazî t'emamîya Îsraêl kir û gote wan: «Bibihê Îsraêl, qeyde-qanûn û qirarêd ku ez îro wer'a dibêjim. Hûn jî wan hîn bin û bikin ku wan biqedînin. 2Xudan Xwedêyê me li ber H'orêbê[*] peyman t'evî me girêda. 3Xudan t'evî kal-bavêd me eva peymana girêneda, lê xût t'evî me h'emûya, yêd ku îro sax-silamet li vir in. 4Xudan li serê ç'îyê ji nava êgirda r'û bi r'û t'evî we xeberda+. 5Ez jî wî çaxî navbera we û Xudanda sekinîbûm, wekî xebera Xudan wer'a bêjim, çimkî hûn ji agir ditirsîyan û hilnedik'işîyane serê ç'îyê, hingê Xudan got:+

6‹Ez Xudan Xwedêyê te me, yê ku tu ji welatê Misirê, ji mala xulamtîyê derxistî+. 7Pêştirî min xwedêyê teye mayîn t'une bin+.

8T'u p'ûtî mîna dilqê tiştekîda xwer'a çê nekî, ne jor li e'zmên, ne jêr li ser e'rdê, ne jî nava avêd bin e'rdêda+. 9Ber wana ta nebî û xulamtîya wan nekî, çimkî ez Xudan Xwedêyê te Xwedêkî k'umr'eş im, ku bona neheqîyêd bava tînime serê zar'a h'eta nisilê sisîya û çara yêd ku dijenine min,+
10lê ewêd ku min h'iz dikin û e'mirêd min diqedînin, ezê h'eta h'ezar nisilî bi h'uba amin t'evî wan bim+.

11Navê Xudan Xwedêyê xwe badîhewa nedî ser zarê xwe, çimkî Xudan wê yê ku navê wî badîhewa dide ser zarê xwe bê ceza nehêle+.

12R'oja şemîyê xwey ke û pîroz ke, çawa ku Xudan Xwedêyê te li te e'mir kir+. 13Şeş r'oja bixebite û h'emû şixulê xwe bike, 14lê r'oja h'efta, şemîya r'ih'etîya bona Xudan Xwedêyê te ye, t'u şixulî nekî, ne tu, ne kur'ê te, ne qîza te, ne xulamê te, ne carîya te, ne gayê te, ne k'era te, ne h'eywanekî te, ne jî xerîbê nava teda, wekî xulam û carîya te mîna te r'ih'et be. 15Bîr bîne wekî tu xulam bûyî li e'rdê Misirêda û Xudan Xwedêyê te, tu ji wir derxistî, bi destê zor û zenda dirêjkirî, lema jî Xudan Xwedêyê te li te e'mir kir ku şemîya r'ih'etîyê xwey kî.

16Qedirê dê û bavê xwe bigirî, çawa ku Xudan Xwedêyê te li te e'mir kir, wekî e'mirê te dirêj be, wekî ter'a qenc be li ser e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te+.

17Nekujî+.

18Zinîyê nekî+.

19Nedizî+.

20Miqabilî t'u kesî şe'detîya derew nedî+.

21Dilhavijîya k'ulfeta t'u kesî nekî. Ne dilhavijîya mala t'u kesî, ne e'rdê wî, ne xulamê wî, ne carîya wî, ne gayê wî, ne k'era wî, usa jî t'u tiştê t'u kesî›+.

22Ev xeberana Xudan h'emû civata wer'a, serê ç'îyê ji nava agirda, e'wr û te'rîstanîyêda, bi dengê bilind got û îdî zêde nekir. Ew li ser du selêd kevirî nivîsîn û dane min+. 23Çaxê we deng ji nava te'rîstanîyê bihîst, ç'îya jî bi agir dişewitî, hingê hûn, h'emû serwêrêd qebîlêd we û r'ûspîyêd we nêzîkî min bûn, 24û gotin: ‹Awa Xudan Xwedêyê me r'ûmeta xwe, mezinayîya xwe nîşanî me kir û me dengê wî ji nava agirda bihîst. Îro me dît, wekî Xwedê t'evî însên xeber dide û însan sax dimîne. 25Niha çima em bimirin? Ev agirê hanî mezin wê me h'ûfî xwe ke, wekî em dîsa dengê Xudan Xwedêyê xwe bibihên, emê bimirin+. 26Çimkî k'îjanî xûn-goşt dengê Xwedêyê zêndî ku ji nava êgir xeberda mîna me bihîstîye û sax maye? 27Tu her'e nêzîk be û bibihê h'emû çi ku Xudan Xwedêyê me wê bêje û tu t'emamî mer'a bêje. Çi ku Xudan Xwedêyê me wê bêje te, emê jî bibihên û biqedînin›+.

28Gava we t'evî min xeber dida, Xudan dengê we bihîst û Xudan gote min: ‹Min ew xeberêd ku evî miletî gote te bihîst. H'emû çi ku wan got qenc e+. 29Xwezî nêt-fikirêd wan her gav ev be, ji min bitirsin û h'emû e'mirêd min biqedînin, wekî wan û zar'êd wanr'a h'eta-h'etayê qenc be! 30Her'e bêje wan: «Veger'ine konêd xwe». 31Lê tu li vir t'evî min bimîne, ezê h'emû e'mir, qeyde-qanûn û qirara bêjime te, tu jî cime'tê hînî van kî, wekî ew wan biqedînin li ser e'rdê ku ez didime wan xwer'a bikine milk'›. 32Bice'dînin usa bikin, çawa ku Xudan Xwedêyê we li we e'mir kir, ne ç'ep dager'in, ne jî r'ast+. 33T'enê wê r'êyêda her'in k'îjan ku Xudan Xwedêyê we li we e'mir kir, wekî hûn sax û silamet bin û r'ojêd we li ser e'rdê ku hûnê lê war bin, dirêj bin+.

6

T'emîya here mezin

6^1Ev in ew e'mir, qeyde-qanûn û qirarêd ku Xudan Xwedêyê we e'mirî li min kirin ku we hîn kim, wekî wî welatîda k'îjanî ku hûn diçinê lê war bin biqedînin. 2Heger tu h'emû r'ojêd e'mirê xweda ji Xudan Xwedêyê xwe bitirsî, h'emû qeyde-qanûn û e'mirêd ku ez li te e'mir dikim, tu, kur'ê te û kur'ê kur'ê te biqedînin, hingê e'mirê teyê dirêj be+. 3Bibihê Îsraêl û bike ku biqedînî, wekî ter'a qenc be û hûn gelekî li hev zêde bin, li ser e'rdê ku şîr û hingiv jê dik'işe, çawa ku Xudan Xwedêyê kal-bavêd te gotibû te+.

4Bibihê Îsraêl! Xudan Xwedêyê me Xudanek e[*]+. 5Xudan Xwedêyê xwe h'iz bike, bi t'emamîya dilê xwe, bi t'emamîya canîya xwe û bi t'emamîya qewata xwe+. 6Van xeberêd ku ez îro li we e'mir dikim bira dilêd weda bin. 7Zar'êd xwe qenc hînî van ke. Bona van xeber de, gava mala xweda r'ûniştî bî, yan r'êda bî, yan p'aldayî bî yan r'adibî+. 8Û wan çawa nîşan li ser destê xwe girêde, usa jî bira ew li ser e'nîya te li navbera ç'e'vêd te bin,+
9wan li ser r'exderîyêd mala xwe û dergehêd bajarê xwe binivîse+.

Xemkirina bona neguhdarîyê

10Çaxê Xudan Xwedêyê te, te bibe wî e'rdî, k'îjan ku Xudan kal-bavêd te Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwar, ku bajarêd qenc û mezinva bide te, k'îjan ku te çênekirine,+
11malêd her tiştîva t'ijî, ku te t'ijî ne kirine, bîrêd vedayî, ku te venedane, baxê tirîya û zeyt'ûnê, ku te daneç'ikandine, tê bixwî û t'êr bî. 12Haş ji xwe hebe, wekî tu Xudanê ku tu ji welatê Misirê, ji mala xulamtîyê derxistî bîr nekî. 13Xudan Xwedêyê xwe bitirse, wîr'a xulamtîyê bike, bi navê wî sond bixwe+. 14Pey xwedêyêd başqeye miletêd dora xwe neçin, 15çimkî Xudan Xwedêyê ku nava teda ye, Xwedêyê k'umr'eş e. Nebe ku hêrsa Xudan Xwedêyê te li ser te r'abe û ew te ji ser r'ûyê e'rdê unda ke+.

16Xudan Xwedêyê xwe necêr'ibînin, çawa ku we li Massahê[*] ew cêr'iband+. 17E'mirêd Xudan Xwedêyê xwe, şe'detîyêd wî û qeyde-qanûnêd wî, ku ewî li te e'mir kirin, qenc xweyî kin. 18Li ber ç'e'vê Xudan r'astîyê û qencîyê bike, wekî ter'a qenc be û tu her'î li wî e'rdê qenc war bî, bona k'îjanî Xudan kal-bavêd ter'a sond xwar 19ku h'emû dijminêd te wê ji ber te bêne r'aqetandinê, çawa ku Xudan got+.

20Gava zar'êd te sibê ji te bipirsin, bêjin: ‹Me'na van şe'detî, qeyde-qanûn û qirara ku Xudan Xwedêyê me t'emî li we kirine, çi ne?›+
21Hingê bêje zar'êd xwe: ‹Em Misirêda xulamê Firewin bûn, lê Xudan em bi destê zor ji Misirê derxistin+. 22Xudan li Misirê, li ber ç'e'vêd me nîşan û k'eremetêd mezine qolayî anîne serê Firewin û t'emamîya mala wî+. 23Lê Xwedê em ji wir derxistin ku me bibe wî e'rdî, bona k'îjanî ku wî kal-bavêd mer'a sond xwar ku bide me. 24Hingê Xudan li me e'mir kir ku h'emû van qeyde-qanûna xwey kin, ji Xudan Xwedêyê xwe bitirsin, wekî t'emamîya r'ojêd meda mer'a qenc be, me sax bihêle mîna r'oja îroyîn. 25Mer'a r'astî wê bê h'esabê, wekî em van h'emû e'mira li ber Xudan Xwedêyê xwe bikin ku biqedînin, çawa ku wî li me e'mir kir›+.

7

R'aqetandina mileta

7^1Gava Xudan Xwedêyê te te bibe wî e'rdê ku tu diçûyî lê war bî, ewê gelek milet ji ber te r'aqetîne: H'îtîya, gîrgaşîya, emorîya, kenanîya, pirîzzîya, h'îwîya, yebûsîya, h'eft miletêd ji te gelektir û zortir+. 2K'engê Xudan Xwedêyê te wan bide destê te, tu wan xî, hingê t'am qir'a wan bîne nifir'ê Xudan bîne sêrî, t'evî wan peymanê girênede û h'eyfa te li wan neyê+. 3Pismamtîyê wanr'a neke, qîzêd xwe nedine kur'êd wan û ne jî qîzêd wan kur'êd xwer'a bixwazin,+
4çimkî ewê kur'êd te ji min bixalifînin û wê p'ûtêd başqer'a qulix kin, hingê hêrsa Xudan wê li ser we r'abe, ewê te zûtirekê unda ke+. 5Lê aha serê wan bikin: gorîgehêd wan wêran kin, h'eykelêd wan hûrdexweşî kin, Aşêrahêd[*] wan bibir'in û p'ûtêd wan bişewitînin+. 6Çimkî tu Xudan Xwedêyê xwer'a miletekî buhurtî-jibare yî. Xudan Xwedêyê te tu bijartî, wekî ji nav h'emû miletêd li ser t'opa dinê, tu bibî milet wîyî milk'ê wî+.

7Xudan hûn ne bona p'ir'anîya weye ji h'emû mileta begem kirin û bijartin, çimkî hûn ji h'emû mileta hindiktir in+. 8Lê çimkî Xudan hûn h'iz kirin û usa jî bona qedandina sondê xwe, k'îjan ku wî kal-bavêd wer'a sond xwar, hûn bi destê zor derxistin û tu ji mala xulamtîyê, ji destê Firewin p'adşê Misirê azakirî+. 9Bizanibe ku Xudan Xwedêyê te, ew e Xwedê, Xwedêyê amin, ku peyman û h'uba xweye amin h'eta h'ezar nisilî xwey dike, bona wan, yêd ku wî h'iz dikin û e'mirêd wî diqedînin+. 10Lê xût wan ku dijenine wî weke e'melêd wan wê wan unda ke, ew derengî nayêxe wê zûtirekî weke e'melêd wan xût bide wan+. 11Tu van e'mir, qeyde-qanûn û qirara xwey ke, k'îjana ku ez îro li te e'mir dikim ku biqedînî.

Xudan wê te bimbarek ke heger tu guhdar bî

12Heger hûn van qirara bibihên, xwey kin û biqedînin, hingê Xudan Xwedêyê te wê bona te peyman û aminîya xwe xwey ke, bona k'îjana ku wî kal-bavêd ter'a sond xwar+. 13Ewê te h'iz bike, wê dua li te bike, te li hev zêde ke. Wê dua berê zikê te û berê e'rdê te, genim û şerava te, bizirê te, zayîna pez-dewarêd te bike, li ser e'rdê ku wî kal-bavêd ter'a sond xwar bide te. 14Ji h'emû mileta zêdetir duayê li te be, ne nava teda ne jî nava h'eywanêd teda bêber wê t'une bin+. 15Xudan wê her nexweşîyê dûrî te xe, t'u êşeke xirabe Misirê k'îjan ku tu zanî, wê neyne serê te. Lê wan wê bîne li serê wan h'emûyêd ku dijenine te+. 16Tê h'emû miletêd ku Xudan Xwedê dide destê te, undakî, bira h'eyfa te li wan neyê, xwedêyêd wanr'a qulix nekî, çimkî ew yek bona te t'ele ye+.

17Belkî tu dilê xweda bêjî: ‹Ev miletana ji min gelektir in, çawa ez dikarim berî wan dim?› 18Ji wan netirse. Çi ku Xudan Xwedêyê te anî serê Firewin û t'emamîya Misirê, 19ew cêr'ibandinêd mezin ku te bi ç'e'vêd xwe dîtin, nîşan, k'eremet, destê qewat û zenda dirêjkirî, bi k'îjana Xudan Xwedêyê te tu derxistî r'ind bîr bîne. Usa jî Xudan Xwedêyê te wê bîne serê wan mileta ji k'îjana ku tu ditirsî+. 20Xudan Xwedêyê te wê tirs û xofê[*] jî bişîne ser wan, h'eta ku yêd mayî û yêd xwe ji te veşartî nemirin+. 21Ji wan nebizde, çimkî Xudan Xwedêyê te ku nava teda ye, Xudanê mezin û xof e+. 22Û Xudan Xwedêyê te hêdî-hêdî wê van mileta ji ber te r'aqetîne. Tu nikarî wana carekêr'a unda kî, wekî terewilêd çolê li ser te zêde nebin+. 23Xudan Xwedêyê te wê wan bide destê te, wê t'evîhevbûneke mezin bike nava wan, h'eta ku qir'a wan bê. 24P'adşêd wan wê bide destê te, tê navê wan ji bin p'er'ê e'zmênda unda kî, t'u kesê li ber te teyax neke, h'eta ku tu wan qir' nekî+. 25P'ûtêd xwedêyêd wan bişewitînin, dilhavijîya zêr' û zîvê ser wan neke û wan xwer'a hilnedî, wekî bi vê yekê nek'evî t'elê, çimkî ew li ber Xudan Xwedêyê te k'irêtî ye+. 26Ne jî k'irêtîyê bibî mala xwe ku mîna wê nifir' li te be û qir'a te bê. Ji wê zivêr be, bira ew bona te k'irêtî be, çimkî ew gere bê undakirinê ku nifir'ê Xudan bê sêrî.

8

Warbûna e'rdê qenc

8^1H'emû e'mirêd ku ez îro li we dikim, bikin ku wan biqedînin, wekî hûn sax-silamet bin, li hev zêde bin her'in wî e'rdî war bin, bona k'îjanî Xudan kal-bavêd wer'a sond xwar. 2Bîr bîne t'emamîya r'îya ber'îyêda, k'îjanîda Xudan Xwedêyê te eva çil sale ku te dibe, bona ku te ta ke, bicêr'ibîne, wekî bizanibe çi dilê teda heye, k'a tê e'mirêd wî biqedînî yan na+. 3Ewî tu ta kirî, bir'çî hiştî û mana[*] tu dayî xwarinê, k'îjan ne te zanibû çîye ne jî kal-bavêd te. Wekî teva e'yan ke ku însan t'enê bi nên najî, lê bi her tiştê ku ji devê Xudan derdik'eve dijî+. 4Eva çil sal e ne k'incê li ser te maşîyan, ne jî nigê te werimîn+. 5Dilê teva bira e'yan be, wekî çawa ku meriv zar'ê xwe hiltê, usa jî Xudan Xwedêyê te li te hiltê+. 6E'mirêd Xudan Xwedêyê xwe biqedînî, r'îyêd wîda her'î û ji wî bitirsî. 7Çimkî Xudan Xwedêyê te, te dibe e'rdê qenc, e'rdê ku cewêd ava, kanîya û avêd bine'rd li ç'îya û newala dertên,+
8e'rdê t'ijî genim, cehe, baxê tirîya, hêjîra, h'inara, e'rdê bizirê zeyt'ûnê û hingiv. 9E'rdê ku tê nanê xwe bê minet bixwî, li wir kêmasîya t'u tiştî tê nebînî, kevirêd wî e'rdî t'ijî h'esin in, ji ç'îya tê sifir derxî. 10Tê bixwî û t'êr bî, Xudan Xwedêyê xwe tê bimbarek kî, bona e'rdê qenc, k'îjan ku wî da te.

Xudan bîr neke

11Haş ji xwe hebe tu Xudan Xwedêyê xwe bîr nekî. E'mir, qirar û qeyde-qanûnêd wî, ku ez îro li te e'mir dikim net'er'ibînî. 12Heger na, gava tu t'êr bixwî, malêd bedew çêkî û wanda bijîyî, 13pez û dewarêd te zêde bin, zêr' û zîvê te zêde bin, her tiştîda xinê bî, 14hingê dilê teyê babax be tê Xudan Xwedêyê xwe ku tu ji welatê Misirê, ji mala xulamtîyê derxistî bîr bikî+. 15Xudan tu ber'îya mezin û xofr'a derbaz kirî, k'îderê me'rê je'rdadayî û dûpişk in. Ji e'rdê h'işkî bê av, ji qeyayê qewîn ter'a av derxist+. 16Ber'îyêda bi manayê tu t'êr kirî, k'îjan ku kal-bavêd te nizanibûn ew çîye. Ku te ta ke û bicêr'ibîne wekî xilazîyê ter'a qencîyê bike+. 17Dilê xweda nebêjî: ‹Qewata min û zorayîya destêd min eva hebûka minr'a qazinc kirine›+. 18Lê Xudan Xwedêyê xwe bîr bîne, çimkî ew qewatê dide te ku hebûkê qazinc kî, wekî peymana xweye ku wî kal-bavêd ter'a sond xwar biqedîne, mîna r'oja îroyîn. 19Heger tu Xudan Xwedêyê xwe bîr bikî û pey xwedêyêd başqe her'î, wanr'a qulix kî û ber wan ta bî, ez îro e'lamî we dikim ku e'se wê qir'a we bê. 20Çawa ew miletêd ku Xudan ber we qir' dike usa jî hûnê bêne qir'kirinê, wekî gur'a Xudan Xwedêyê xwe nekin+.

9

Xudanê alîyê Îsraêl bike

9^1Bibihê Îsraêl! Îro tu Ûrdunêr'a derbaz dibî ku her'î û miletêd te mestir, te qewattir, bajarêd mezine h'eta e'zmên sûrkirî war bî. 2Miletê mezin û bilind, zar'êd enaqîya, te ew nas dikirin û bona wan te bihîstibû, ku tê gotin: ‹K'ê wê ber zar'êd Enaqîya teyax ke?›+
3Lê tu îro bizanibe ku Xudan Xwedêyê te çawa agirê p'er'itandinê pêşîya teva diçe. Ewê wan unda ke, li ber te ta ke, tê berî wan dî û zûtirekî wan qir' kî, çawa ku Xudan gotibû te+. 4Gava ku Xudan Xwedêyê te wan dûrî te xe, dilê xweda nebêjî: ‹Bona r'astîya min Xudan ez anîme vî welatî lê war bim›. Lê bona neheqîya van mileta Xudan berî wan dide+. 5Ne bona heqîya te, ne jî r'astîya dilê te tu diçî welatê wan war bî. Lê Xudan Xwedêyê te bona neheqîya van mileta berî wan dide ji ber te û bona sozê xwe ku kal-bavêd te: Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwaribû, bîne sêrî+. 6Bizanibe! Xudan Xwedêyê te ne bona r'astîya te vî welatê qenc dide te ku lê war bî, çimkî tu miletekî serh'işk î+.

Zar'êd Îsraêl golika zêr'în r'odikin

7Bike bîra xwe û bîr neke ku te ber'îyêda çiqasî hêrsa Xudan Xwedêyê xwe r'akirîye. Ji wê r'oja ku tu ji welatê Misirê derk'etî h'eta hatina weye li vî cîyî hûn miqabilî Xudan bûn. 8Ber ç'îyayê H'orêbê[*] we Xudan hêrs xist. Hêrsa Xudan li we r'abû usa ku wî xwest we qir' ke+. 9Ez hilk'işîyame serê ç'îyê, wekî selêd kevirî, selêd peymana Xudan t'evî we girêda hildim. Hingê ez li serê ç'îyê çil r'ojî û çil şevî bê nan û bê av mam+. 10Xudan ew her du selêd kevirîye ku bi t'ilîya Xwedê hatibûne nivîsarê dane min. H'emû xeberêd ku Xudan li serê ç'îyê ji nava êgirda r'oja civatê gotibû we, li ser wan bûn+. 11Bi vî awayî xilazîya van çil r'oj û çil şevî Xudan ew her du selêd kevirîye peymanê dane min. 12Hingê Xudan gote min: ‹R'abe zû ji vir peya be, çimkî cime'ta te, k'îjan ku te ji Misirê derxist, ji r'ê şih'itî. Ew zû ji wê r'îya ku min li wan e'mir kir xalifîn, wana xwer'a p'ût r'okir›+. 13Hingê Xudan minr'a xeber da û got: ‹Min dît eva mileta, va ye ew miletekî serh'işk e. 14Bihêle ezê qir'a wan bînim, navê wan bin p'er'ê e'zmênda r'esît kim. Lê ji te miletekî wan qewattir û mestir pêşda bînim›+.

15Hingê agir ç'îyê k'etibû, ez veger'îyam her du selêd peymanêye kevirî destêd minda ji ç'îyê hatime xarê. 16Min dît va ye we ber Xudan Xwedêyê xwe gune kirîye, xwer'a p'ûtekî golikê r'okirîye. Hûn zû ji wê r'îya ku Xudan li we e'mir kir xalifîn. 17Min jî her du sel hildan, bi her du destêd xwe ew avîtin û li ber ç'e'vêd we hûrdexweşî kirin.

Mûsa bona zar'êd Îsraêl dua dike

18Min dîsa mîna berê xwe avîte li ber Xudan, çil r'oj û çil şevî, min ne nan xwar ne jî av vexwar, bona h'emû gunêd we, bi k'îjana we xirabî li ber Xudan kir, hêrsa wî r'akir+. 19Ez ji hêrs û xezeba Xudan tirsîyam, çimkî hêrsa wî li ser we r'abû û wî xwest we qir' ke. Lê vê carê jî Xudan dengê min bihîst. 20Û Xudan li ser Harûn gelekî hêrs k'et, xwest k'oka wî bîne, lê min hingê bona Harûn jî dua kir. 21Min gunê we, ew golika we çêkirî hilda û agirda h'eland. Peyr'a min ew şkênand û hûr-hûrî kir kire t'oz. Min ew t'oz r'eşande sêlafa ku ji ç'îyê dik'işîya+.

22Li T'ave'rayê, Massahê û li Qîbrot-Hat'awayê jî we hêrsa Xudan r'akir[*]+.

23Hingê Xudan hûn ji Qadêş-Barnêayê[*] şandin û got: ‹Hevraz her'in û e'rdê ku ez didime we lê war bin›. Lê hûn miqabilî gotina Xudan Xwedêyê xwe çûn û we bawerîya xwe wî ne anî û gur'a wî nekir+. 24Ji wê r'ojêda ku min hûn nas kirine, hûn miqabilî Xudan in.

25Ez nava wî çil r'oj û çil şevîda dever'ûya k'etibûme li ber Xudan. Dever'ûya li ber Xudan k'etibûm çimkî Xudan dixwest qir'a we banîya. 26Min r'eca ji Xudan dikir û digot: ‹Xudan Xweyê min! Miletê xwe, awa gotî warê xwe qir' neke, k'îjan te bi mezinayîya xwe xilaz kir û ji Misirê bi destê zor derxist+. 27Bîr bîne xulamêd xwe Birahîm, Îshaq û Aqûb, dîna xwe nede serh'işkî, neheqî û gunê vî miletî, 28wekî nebe ew welatê ku te em ji nava wî derxistin, bêje: «Xudan nikaribû ew bibirana wî e'rdê ku wî soz dabû wan, lê ew ber ç'e'vê wî r'eş bûn, lema ew derxistin ku ber'îyêda bikuje»+. 29Lê ew miletê te ye, warê te, k'îjan ku te bi qewata xweye mezin û bi zenda xweye dirêjkirî derxist›+.

10

Mûsa du selêd kevirîye nû distîne

10^1•Wê hingê Xudan gote min: ‹Xwer'a du selêd kevirî mîna yê berê bit'er'işîne û hilk'işe serê ç'îyê cem min, usa jî sindoqeke darîn çêke+. 2Û ezê li ser sela, wan xeberêd ku li ser selêd pêşîyêye ku te şkênandin binivîsim û wan bike hindur'ê sindoqê›+. 3Hingê min sindoq ji dara darcêwîyê çêkir, du selêd kevirî mîna yê berê t'er'işandin û ew her du sel destêd minda hilk'işîyame serê ç'îyê+. 4Ew dehe t'emîyêd ku Xudan li serê ç'îyê ji nava êgirda r'oja civatê gote we, ewî ew li ser sela nivîsîn, çawa ku berê nivîsîbû. Xudan ew dane min+
5û ez veger'îyam ji ç'îyê hatime xarê. Sel kirine hindur'ê sindoqa mine çêkirî, ew li wir man çawa ku Xudan li min e'mir kir+.

Mirina Harûn û borcê lêwîya

6(Hingê zar'êd Îsraêl ji Bêrot'-Binê-Yahakanê çûne Mosêrayê. Li wir Harûn mir û wir hate definkirinê, dewsa wî Êlazarê kur'ê wî bû k'ahîn+. 7Ji vir çûne Gûdgodahê, ji Gûdgodahê çûne Yotbat'ayê e'rdê nixalêd ava+.

8Wî çaxî Xudan qebîla Lêwî başqe kir ku Sindoqa Peymana Xudan bibin, li ber Xudan bisekinin, wîr'a qulix kin û bi navê wî bimbarek kin, h'eta r'oja îroîn+. 9Lema p'ar û milk'ê Lêwî t'evî birayêd wî t'une. Xudan xwexa ye milk'ê wî, çawa ku Xudan Xwedêyê te gotibû wî[*].)+

Xudan caba dua Mûsa dide

10Ez jî mîna berê çil r'oj û çil şevî li serê ç'îyê bûm. Vê carê jî Xudan dengê min bihîst û Xudan nexwest qir'a te bîne+. 11Û Xudan gote min: ‹R'abe r'êk'eve pêşîya miletva her'e, bira ew her'in e'rdê ku min kal-bavêd wanr'a sond xwar bidime wan, xwer'a bikine milk'›+.

Pesin û qedir bidine Xudan

12Xudan Xwedêyê te niha çi ji te dixwaze Îsraêl? Ew t'enê dixwaze ku tu ji Xudan Xwedêyê xwe bitirsî, h'emû r'îyêd wîda her'î, wî h'iz bikî û wîr'a qulix kî, bi t'emamîya dilê xwe û bi t'emamîya nefsa xwe,+
13e'mir û qeyde-qanûnêd Xudan xweyî kî, k'îjan ku ez niha bona qencîya te li te e'mir dikim+. 14E'zman û e'zmanê e'zmana, e'rd û h'emû çi li ser e yê Xudan Xwedêyê te ye,+
15lê Xudan t'enê kal-bavêd te begem kirin, ew h'iz kirin, pey wanr'a jî zur'etêd wan bijartin awa gotî hûn, ji nava h'emû mileta, mîna r'oja îroyîn+. 16Niha gur'a Xudan bikin[*] û vir şûnda ser h'işk nîbin+. 17Çimkî Xudan Xwedêyê we, ew Xwedêyê xwedêya ye, Xweyê xweya ye, Xwedêyê mezin, qewat û saw e. Firqîyê nake û r'uşetê jî hilnade+. 18Ew heqîyê li sêwî û jinebîya dike, yê xerîb h'iz dike û wan nan û k'inc dike+. 19Usa jî hûn xerîba h'iz bikin, çimkî hûn xwexa jî xerîb bûn welatê Misirêda+. 20Ji Xudan Xwedêyê xwe bitirse, xulamtîyê wîr'a bike, xwe wî bigire û bi navê wî sond bixwe+. 21Pesina bide wî, ew e Xwedêyê te, k'îjanî bona te ew kirêd mezin û h'eyre-h'ujmek'ar kirin, k'îjan ku te bi ç'e'vêd xwe dîtin. 22Bi h'eftê nefsî kal-bavêd te berjêrî Misirê bûn, lê niha Xudan Xwedêyê te, tu mîna steyrkêd e'zmên bê h'esab kirî+.

11

Kirinêd Xudane zor

11^1Xudan Xwedêyê xwe h'iz bike, fermanêd wî, qeyde-qanûnêd wî, qirarêd wî û e'mirêd wî her r'oj biqedîne. 2Hûn îro şîretêd Xudan Xwedêyê xwe zanin, lê ne zar'êd we. Çimkî ew nezanin û ne jî dîtine mezinayîya wî, destê wîyî qewat û zenda dirêjkirî, 3nîşanêd wî, kirêd wî, k'îjan ku wî nava misirîyada anî li serê Firewin p'adşê Misirê û li serê t'emamîya welatê wî. 4Usa jî çi ku Xudan anî li serê eskerêd Misirê, hesp û e'rebêd wan, gava wana dabûne pey we, çawa Xudan ava Be'ra Sor ser wanda veger'and û ew qir' kirin h'eta-h'etayê+. 5Ewî ber'îyêda çi kir bona we, h'eta hatina weye vî cîyî+. 6Çi anî serê Dat'an û Abîram, kur'êd Elyabê kur'ê R'ûbên, çawa e'rdê devê xwe vekir ew neferava, çadirava û h'emû heyîna wanva, ji nava Îsraêl h'ûfî xwe kir[*]+. 7Lê belê ç'e'vêd we h'emû kirinêd zore ku Xudan kirin dîtin.

Xudanê dua e'rdê sozdayî bike

8H'emû e'mirêd ku ez îro li we e'mir dikim xweyî kin, wekî hûn qewat bin derbaz bin û her'in wî e'rdî xwer'a bikine milk'. 9Wekî e'mirê we dirêj be li ser wî e'rdî, bona k'îjanî Xudan kal-bavêd wer'a sond xwar ku bide wan û zur'eta wan, e'rdê ku şîr û hingiv jê dik'işe+. 10Çimkî e'rdê ku tu diçî xwer'a bikî milk', ew ne mîna welatê Misirê ye, ji k'îjanî tu derk'etî, k'îderê ku te t'oxim dir'eşand û bi cefa[*] av dida, mîna baxçe. 11Lê e'rdê ku hûn derbaz dibinê xwer'a bikine milk', ew e'rdê ç'îya û newala ye ku ji barana e'zmên tê avdanê+. 12E'rdê ku Xudan Xwedêyê te bona wê xem dike, ç'e'vêd Xudan Xwedêyê te her gav li ser e, ji destpêbûna salê h'eta k'utabûna salê+.

13Heger hûn r'ind guh bidine e'mirêd min, k'îjan ku ez îro li we e'mir dikim, usa jî Xudan Xwedêyê xwe h'iz bikin û bi t'emamîya dilê xwe, bi t'emamîya nefsa xwe wîr'a qulix kin,+
14hingê ezê barana payîzê û baharê wextda bidime e'rdê we ku tu genimê xwe, meya xwe û bizirê xwe hildî+. 15Ezê li çol-bestêd te, bona h'eywanêd te gîhê şîn kim. Xwarina te jî wê t'ijî be, tê bixwî û t'êr bî+. 16Haş ji xwe hebin, wekî dilê we neyê xapandinê û hûn neşih'itin, ber xwedêyê başqe ta nebin wanr'a qulix nekin, 17ku hêrsa Xudan li we r'anebe, ew e'zmên dade, baran t'unebe û e'rd berê xwe nede, hingê hûnê zûtirekê unda bin li ser vî e'rdê qenc ku Xudan dide we+.

18Lê van xeberêd min nava xwe û dilê xweda xweyî kin, wan çawa nîşan li ser destê xwe girêdin û usa jî bira ew li ser e'nîya we li navbera ç'e'vêd weda bin+. 19Zar'êd xwe hînî wan kin. Van xebera wanr'a gilî kî gava mala xweda r'ûniştî yî yan r'êda yî, gava p'aldidî û gava r'adibî,+
20wan li ser rexderîyêd mala xwe û dergehêd bajarê xwe binivîse,+
21wekî li ser wî e'rdî k'îjan ku Xudan kal-bavêd wer'a sond xwar ku bide wan, r'ojêd e'mirê we û r'ojêd e'mirê zar'êd we usa dirêj bin çawa r'ojêd e'zmên li ser dinê.

22Heger hûn van h'emû e'mira qenc xweyî kin, k'îjan ku ez li we e'mir dikim ku biqedînin, Xudan Xwedêyê xwe h'iz bikin, h'emû r'îyêd wîda her'in û xwe li wî bigirin, 23hingê Xudanê ji ber we berî li van h'emû mileta de û hûnê miletêd ji xwe mestir û qewattir bikin bindest. 24Her cîyê ku pe'nîya nigê we lêk'eve, wê bibe ya we. Ji ber'îyê h'eta Lubnanê, ji ç'emê Firatê h'eta Be'ra Navberê[*] wê bibe sînorê we+. 25T'u kesê li ber we teyax neke, Xudan Xwedêyê we wê tirs û xofa we bike li ser h'emû welatê ku hûnê nigêd xwe bavêjinê, çawa ku wî gotibû we+.

26Ez îro dua û nifir'ê datînime li ber we, bibijêrin:+
27Dua ev e, heger hûn guh bidine e'mirêd Xudan Xwedêyê xwe, k'îjan ku ez îro li we e'mir dikim,+
28lê nifir' ev e, heger hûn guh nedine e'mirêd Xudan Xwedêyê xwe, ji vê r'îyê bişih'itin, k'îjan ku ez îro li we e'mir dikim û li pey xwedêyêd başqe ku hûn nas nakin her'in+.

29Û gava Xudan Xwedêyê te, te bibe wî e'rdî, k'îjanî ku tu diçî xwer'a bikî milk', li ser ç'îyayê Girîzîmê tê dua e'lam kî û li ser ç'îyayê Eybal tê nifir' e'lam kî+. 30Ev ç'îya alîyê r'oavaya Ûrdunê, pey r'îya r'oavayê, li e'rdê kenanîyada ne yêd ku E'rabada pêşberî Gîlgalê nêzîkî me'za[*] Moreh dimînin+. 31Hûn Ûrdunêr'a derbaz dibin, wekî her'in û wî e'rdî xwer'a bikine milk', k'îjan ku Xudan Xwedêyê we dide we. Hingê hûnê xwer'a bikine milk', li wir bijîn, 32bikin ku wan h'emû qeyde-qanûn û qirarêd ku ez îro datînime li ber we biqedînin.

12

Cîyê qulix kirinê

12^1Ev in qeyde-qanûn û qirarêd ku hûn gerekê bikin ku biqedînin, li ser wî e'rdî k'îjan ku Xudan Xwedêyê kal-bavêd te wê çawa milk' bide te, h'emû r'ojêd ku hûn li ser dinê bijîn. 2Ew h'emû cîyêd wan mileta ku hûn diçinê xwer'a bikine milk', k'îderê ew xwedêyêd xwer'a qulix dikin: Ser ç'îya-banîya, ser gira û bin her dareke bi ç'iqil û belgada six t'emamî wêran kin+. 3Gorîgehêd wan wêran kin, h'eykelêd wan hûrdexweşî kin, Aşêrahêd[*] wan bişewitînin, p'ûtêd wan bibir'in û navêd wan li wî cîyî r'esît kin+. 4Hûn mîna wan Xudan Xwedêyê xwer'a qulix nekin. 5Lê wî cîyî ku Xudan Xwedêyê we wê bibijêre, ji nava h'emû qebîlêd weda ku li wir navê xwe lê dayne, xwe li wî cîyî bigirin û her'ine wir,+
6dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê, qurbanêd xwe, dehekêd xwe, dîyarîyêd destê xwe, sozêd xwe, dîyarîyêd xweye r'ezedilîyê, nixurîyêd pez û dewarêd xwe bibine li wir. 7Li wir ber Xudan Xwedêyê xwe hûn neferêd xweva bixwin û şa bin, bona her kirina destêd xwe ku Xudan Xwedêyêd te tu bimbarek kirî+.

8Hûn gere van tişta nekin, çawa ku dilê we dixwaze, çi ku ji me her kes îro li vir dike,+
9çimkî hûn hê nek'etine cîyê r'ih'etîyê û warê ku Xudan Xwedêyê te dide te+. 10Gava hûn Ûrdunêr'a derbaz bine wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê we dide we, xwer'a bikine milk', ewê r'ih'etîyê bide we ji h'emû dijminêd dora we, hingê hûnê bê qezî bijîn+. 11Wî cîyê ku Xudan Xwedêyê we wê bibijêre ku navê xwe lê dayne, her tiştî bibine wir, çawa ku ez t'emî li we dikim, awa gotî: Dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê, qurbanêd xwe, dehekêd xwe, dîyarîyêd destê xwe û h'emû h'edîyêd xweye sozdayîye jibare, k'îjana ku hûnê Xudanr'a soz bidin+. 12Û li ber Xudan Xwedêyê xwe şa bin, hûn û kur'êd we, qîzêd we, xulamêd we, carîyêd we, usa jî lêwîyê bajarêd weda, çimkî p'ar û warê wî t'evî we t'une+.

13Haş ji xwe hebe dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê her cîyê ku te xweş tê nekî, 14lê t'enê wî cîyî ku Xudanê ji nava qebîleke te bibijêre, li wir dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê û her tiştî çi ku ez li te e'mir dikim bike.

15Lê tu dikarî li her bajarê xweda, weke wê bimbarekîya Xudan Xwedêyê xwe h'eywên serjêkî û goşt bixwî, çawa ku dilê te xweş tê. Paqij û ne paqij dikarin ji wî bixwin, mîna kara xezalê û bizina k'ûvî. 16T'enê xûnê nexwin, wê mîna avê bir'êjine li ser e'rdê+. 17Îzina te t'une ku tu bajarêd xweda deheka genimê xwe, meya xwe, bizirê xwe, ne jî nixurîyêd pez-dewarêd xwe, h'emû dîyarîyêd xweye sozdayî, dîyarîyêd xweye r'ezedilîyê û dîyarîyêd destêd xwe bixwî. 18Lê tu gere van li ber Xudan Xwedêyê xwe li wî cîyî ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre bixwî. Bi vî awayî, bona her kirina destêd te, tu t'evî kur'ê xwe, qîza xwe, xulamê xwe, carîya xwe û lêwîyê bajarêd xweda li ber Xudan Xwedêyê xwe şa bin. 19Haş ji xwe hebe wekî t'emamîya r'ojêd xweda li ser e'rdê xwe bona lêwî tu xem bikî+.

20Gava Xudan Xwedêyê te sînorê te berfire ke, çawa ku wî gote te û dilê te goşt bixwaze û bêjî: ‹Ezê goşt bixwim› hingê çiqasî dixwazî goşt bixwe. 21Lê heger ew cîyê ku Xudan Xwedêyê te bibijêre bona ku navê xwe lê dayne, gelek dûrî te be, hingê ji pez û dewarêd xwe, k'îjan ku Xudan dane te, çawa ku min li te e'mir kir serjêke û bajarêd xweda çiqas ku dilê te dixwaze bixwe. 22T'enê wê çawa kara xezalê û bizina k'ûvî dixwin usa bixwe, paqij û ne paqij dikarin wê bixwin. 23Lê nebî-nebî ku tu xûnê bixwî, çimkî xûn e'mir e, e'mir t'evî goşt nexwî+. 24Wê nexwe, mîna avê bir'êje li ser e'rdê. 25Wê nexwe wekî ter'a û pey ter'a jî zar'êd ter'a qenc be, heger tu heqîyê li ber ç'e'vê Xudan bikî. 26T'enê dayînêd xweye pîroz yan sozdayî hilde were li wî cîyî ku Xudanê bibijêre. 27Dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê, awa gotî goşt û xûnê, li ser gorîgeha Xudan Xwedêyê xwe bide. Xûna qurbanêd xweye din gere bir'êjî li ser gorîgeha Xudan Xwedêyê xwe û goşt bixwî. 28R'ind guh bide h'emû van xeberêd ku ez li te e'mir dikim, wekî ter'a, pey ter'a jî zar'êd ter'a qenc be h'eta-h'etayê, heger heqîyê û r'astîyê li ber ç'e'vê Xudan Xwedêyê xwe bikî.

P'ûtar'a qulix neke

29Xudan Xwedêyê te wan miletêd pêşîya te ku tu diçî berî wan dî wê qir' ke. Gava te berî wan da û e'rdê wan xwer'a kire milk', 30haş ji xwe hebe ku tu p'êgeha wanda nek'evî t'elê, gava ew li ber te bêne qir'kirinê, xwedêyêd wan neger'î, bêjî: ‹Ev miletana çawa xwedêyêd xwer'a qulix dikin? Ezê jî usa bikim›+. 31Tu Xudan Xwedêyê xwer'a usa neke. Çimkî wana xwedêyêd xwer'a h'emû cûr'e k'irêtî dikirin yêd ku li ber Xudan r'eş in. Ew h'eta kur' û qîzêd xwe jî li ser agir xwedêyêd xwer'a dişewitînin+. 32H'emû çi ku ez li we e'mir dikim bikin ku biqedînin. Ne li serda zêde kin ne jî kêm kin+.

13

Gur'a k'îjan p'êxemberî bikin

13^1Heger ji nava teda p'êxember, yan yê xewna şirovedike derê û nîşan, yan k'eremetekê e'şeret ke+
2û ew nîşan yan k'eremeta ku wî gotibû te bê sêrî, lê ew bêje: ‹Em li pey xwedêyêd başqe ku tu nas nakî her'in û em wanr'a qulix kin›,+
3tu gur'a wî p'êxemberî yan yê xewna şirovedike neke. Çimkî Xudan Xwedêyê we, we dicêr'ibîne, wekî bizanibe hûn Xudan Xwedêyê xwe h'iz dikin bi t'emamîya dilê xwe û bi t'emamîya canîya xwe, yan na. 4Pey Xudan Xwedêyê xwe her'in, ji wî bitirsin, e'mirêd wî xweyî kin, guh bidine wî, wîr'a qulix kin û xwe li wî bigirin. 5Lê ew p'êxember yan yê xewna şirovedike gere bê kuştinê. Çimkî ew we miqabilî wî Xudan Xwedêyê we r'adike, k'îjanî ku hûn ji welatê Misirê derxistin û ji wê mala xulamtîyê xilaz kirin, ew dike ku we ji wê r'êyê bixalifîne, k'îjan ku Xudan Xwedêyê we li we e'mir kiribû têda her'in. Bi vî awayî xirabîyê ji nava xweda r'awva derxe+.

6Heger birê te, kur'ê dîya te, kur'ê te, qîza te, k'ulfeta p'aşila teda, yan destebirakê te, te r'azî ke dizîva bêje: ‹Werin em her'in xwedêyêd başqer'a qulix kin›, ku ne te nas kirine ne jî kal-bavêd te, 7xwedêyêd miletêd dora xwer'a, heger nêzîkî te bin, yan dûrî te, ji serîkî e'rdê h'eta serê din, 8wîr'a qayl nebî û gur'a wî nekî. Bira h'eyfa te li wî neyê û dilê te lê neşewite, ne jî wî veşêrî+. 9Lê e'se wî bikujî, pêşîyê bira destê te li ser wî kuştinêr'a bilind be, paşê destê t'emamîya cime'tê+. 10Bide ber kevira bikuje, çimkî ewî kirîye ku te ji Xudan Xwedêyê te, k'îjanî tu ji Misirê ji mala xulamtîyê derxistî, bixalifîne+. 11Hingê t'emamîya Îsraêlê bona wê yekê wê bibihê û bitirse, îdî xirabîya usa nav teda nakin.

12Heger tu bibihêyî wekî li nava bajarêd te yekîda ku Xudan Xwedêyê te dide te tu têda bijîyî, 13merivêd bêt'ewşe ji nava teda derk'etine û binelîyêd bajarê xwe xalifandine, gotine: ‹Werin em her'in xwedêyêd başqer'a qulix kin› (ku we ew nas nekirine),+
14tu biger'e, e'nene ke û r'ind pê bih'ese. Heger ew usa ne, r'ast e ew k'irêtî li nava teda bûye, 15hingê binelîyêd wî bajarî e'se bide ber devê şûr bikuje, bajar û h'emû çi ku wîda ye, usa jî h'eywanêd wî, bide ber devê şûr qir' ke, ku nifir'ê Xudan bê sêrî. 16T'emamîya t'alên t'op ke nava meydanê. Bajar t'alênva Xudan Xwedêyê xwer'a agirşewat ke. Bira ew h'eta-h'etayê wêran bimîne û t'u car neyê avakirinê+. 17Bira destê te t'u tiştê nifir'lêbûyî nek'eve, çi ku gere bê undakirinê, wekî alava hêrsa Xudan dayne û r'e'mê li te bike. K'eremê li te bike, te li hev zêde ke, çawa ku wî kal-bavêd ter'a sond xwar,+
18heger tu gur'a Xudan Xwedêyê xwe bikî, h'emû e'mirêd wî ku ez îro li te e'mir dikim xwey kî û heqîyê li ber ç'e'vê Xudan Xwedêyê xwe bikî.

14

H'eywanê h'elal û ne h'elal

14^1Hûn zar'êd Xudan Xwedêyê xwe ne, bona mirîya xwe neh'er'işînin û p'or'ê nav ç'e'vêd xwe kur' nekin+. 2Çimkî tu Xudan Xwedêyê xwer'a miletekî buhurtî-jibare yî. Xudan tu ji h'emû miletêd li ser t'opa dinê bijartî wekî tu bibî miletê wîyî milk'ê wî+.

3•T'u tiştê h'eram nexwe. 4Awa h'eywanêd ku hûn dikarin bixwin: Ga, pez, bizin, 5gak'ûvî, xezal, karxezal, bizina k'ûvî, bizinê qeya, qant'ebizin, peza k'ûvî. 6Her h'eywanê ku dik'ayê, dusimî û simvekirî ye, dikarin bixwin. 7Lê t'enê nava evêd ku dik'ayên yan dusimî û simvekirî ne, van nexwin: Deve, k'êvrûşk, qotik, çimkî r'aste ew dik'ayên lê simvekirî nînin, ew bona we ne h'elal in. 8Beraz jî, r'aste dusimî ye lê nak'ayê, ew ne h'elal e bona we, goştê wan nexwin ne jî cendekê wan k'evin.

9Ji h'emû h'eywanêd avêda, yêd ku milêd wan û paç'êd wan hene dikarin bixwin. 10Lê h'emûyêd ku milêd wan û paç'êd wan t'unene nexwin, ew bona we ne h'elal in.

11Her teyreda h'elal dikarin bixwin. 12Lê van hûn gere nexwin: Teyr, teyrê bazî û teyrê be'rê, 13qûş, qereqûş û bawîk cûr'êd wanva, 14her qar'qar'î cûr'êd wanva, 15deveqûş, bûmê şevê, me'sîgir û qerqe cûr'êd wanva, 16kundê korî biç'ûk, kundê korî mezin û kundê korî sipî, 17pêlîkan, qirqê Misirê, qazê me'sîya, 18legleg, quling cûr'êd wanva, pûpû, baç'ermok. 19Her mêş-morêd xweyîp'er' ne h'elal in bona we, ew bira neyêne xwarinê. 20Her teyreda h'elal dikarin bixwin.

21T'u h'eywana h'işkbûyî nexwin. Wê dikarî bidî xerîbê bajarêd xweda, bira ew bixwe, yan jî bifiroşe r'êwîya, çimkî tu miletekî buhurtî-jibare yî Xudan Xwedêyê xwer'a.

Karê li nav şîrê makêda nek'elînî+.

Qanûna dehekê

22Haş ji xwe hebe çi ku tu bi h'emû t'oximê xwe her sal ji e'rdê distînî, dehekê başqe kî+. 23Û ber Xudan Xwedêyê xwe, li wî cîyî ku ewê bibijêre wekî li wir navê xwe lê dayne, deheka genimê xwe, meya û bizirê xwe, nixurîyê pez û dewarê xwe bixwe. Bi vî awayî her r'oj tê hîn bî ji Xudan Xwedêyê xwe bitirsî. 24Heger r'îya wî cîyî gelekî dûr be û Xudan Xwedêyê te jî tu bimbarek kirî û tu nikaribî vê dehekê bibî li wî cîyî ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre wekî navê xwe lê dayne, 25hingê tu dikarî wê p'erar'a biguhêr'î. P'era bigire destê xwe û her'e cîyê ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre. 26Bi van p'era tu dikarî her tiştê dilê te bixwaze bik'ir'î: pez, dewar, şerav, ava ceh û her tiştî çi ku tu bixwazî. Li wir ber Xudan Xwedêyê xwe tu neferêd xweva bixwe û şa be. 27lêwîyê bajarêd xweda bîr neke, çimkî p'ar û warê wî t'evî te t'une+.

28K'utasîya sala sisîya deheka her tiştêd wê salê bîne û dayne li nava bajarêd xwe+. 29Hingê lêwî ku p'ar û warê wî t'evî te t'une, usa jî xerîb, sêwî, jinebî ku li nava bajarêd teda ne, wê bên, bixwin û t'êr bin, wekî Xudan Xwedêyê te dua li te bike, nava her şixulêd destêd teda ye ku tê bikî.

15

Baxşandina deyn li her h'eft salîyê

15^1K'utasîya her h'eft sala deyndarêd xwe bibaxşîne+. 2Baxşandin ev e: Ku kesekî xweyê deyn ku deyn dide hevalekî, gerekê bibaxşîne wî û ji hevalê xwe, ji birê xwe paşda nexwaze, çimkî baxşandin bona xatirê Xudan e. 3Ji xerîba dikarî bixwazî, lê çi ku ser birê te ye, destê xwe jê bik'işîne,+
4li nava teda k'esîb gere t'unebe, çimkî Xudan wê e'se dua li te bike li ser wî e'rdî, ku Xudan Xwedêyê te çawa milk' dide te ku qazinc kî. 5T'enê tu r'ind guhdarîya dengê Xudan Xwedêyê xwe bike û t'am vî e'mirê ku ez îro li te e'mir dikim, bike ku biqedînî. 6Çimkî Xudan Xwedêyê te wê dua li te bike, çawa ku wî gote te. Tê deyn bidî gelek mileta lê tê xwexa deyndar nîbî. Tê serwêrtîyê li gelek mileta bikî, lê ewê serwêrtîyê li te nekin+.

7Lê heger li nava teda, li nava bajarêd welatê teda ku Xudan Xwedêyê te dide te, yek ji Îsraêl destteng be, dilê xwe neke kevir û hindava birayê xweyî desttengda destgirtî nîbe. 8Hindava wîda destvekirî be, ew h'ewcê çi be weke h'ewcedarîya wî bi mer'danî deyn bide wî+. 9Haş ji xwe hebe, ku dilê ter'a fikireke xirab derbaz nebe û bêjî: ‹Sala h'eftaye baxşandinê nêzîk e› û ç'e'vê xirab li birê xweyî destteng binihêr'î û deyn nedî wî. Ewê hindava teda hewara xwe Xudan bîne û tê gunek'ar derêyî. 10Tu bi mer'danî bide wî, pey dayînêr'a jî bira li te çetin neyê. Çimkî bona wê yekê Xudan Xwedêyê te wê her şixulîda, tu dest bidî çi wê dua li te bike. 11Çimkî desttengê welatê teda kêm nîbin, lema ez li te e'mir dikim û dibêjim: ‹Tu e'rdê xweda hindava birê xweyî k'esîb û desttengda destvekirî be›+.

12Heger birê te yan xûşka teye îbranî ter'a bê firotanê çawa xulam, bira ew şeş sala ter'a xulamtîyê bike, lê sala h'efta wî aza ber'de+. 13Gava tu wî aza ber'dî, destvala ber'nedî. 14Bi mer'danî ji pezêd xwe, ji bêdera xwe û ji h'ewzê xweyî şeravê bide wî. Çawa ku Xudan Xwedêyê te tu bimbarek kirî usa bide wî. 15Û bîr bîne wekî tu jî xulam bûyî welatê Misirêda, lê Xudan Xwedêyê te tu azakirî, lema ez îro vî e'mirî didime te. 16Lê heger xulamê te bêje te: ‹Ez ji cem te naçim›, çimkî ew te û mala te h'iz dike, wî xweş tê li cem te bimîne. 17Hingê wî bispêre dêrî û bi dirêşê guhê wî qul ke, hingê ewê bibe xulamê teyî h'eta-h'etayê. Bi vî cûr'eyî jî t'evî carîya xwe bike+.

18Bira ter'a k'eder neyê wekî tu wî aza ber'didî, çimkî ewî şeş sala ter'a xulamtî kirîye, heger dewsa wî p'ale bûya teyê dubare xerc kira. Xudan Xwedêyê te wê te li nava h'emû tiştîda çi ku tu bikî bimbarek ke.

Qanûna bona nixurîyêd pêz-dêwêr

19H'emû nixurîyê nêrîn ji pez û dewarê xwe Xudan Xwedêyê xwer'a nedir ke. Bi gayê xweyî nixurî nexebite û nixurîyê pezê xwe nebir'e+. 20Li ber Xudan Xwedêyê xwe li wî cîyê ku Xudan wê bibijêre, her sal tu û neferêd xweva wan li wir bixwin. 21Lê heger ew bi qusûr e, seqet e yan kor e, yan bi qusûreke giran e, wê Xudan Xwedêyê xwer'a neke qurban+. 22Bajarêd xweda dikarî wê bixwî. Paqij û ne paqij dikarin wê bixin, mîna kara xezalê û bizina k'ûvî. 23T'enê xûnê nexwe, wê mîna avê bir'êje li ser e'rdê+.

16

Cejina Derbazbûnê

16^1•Meha Abîbê[*] xweyî ke û Cejina Derbazbûnê Xudan Xwedêyê xwer'a bike, çimkî meha Abîbêda Xudan Xwedêyê te şev tu ji Misirê derxistî. 2Ji pez û dewarê xwe Xudan Xwedêyê xwer'a Cejina Derbazbûnê serjêke, li wî cîyê ku Xudanê bibijêre wekî navê xwe lê dayne. 3T'evî wê t'u tiştê hevîrtir'şkkirî nexwe, h'eft r'oja t'evî wê nanê şkeva bixwe, awa gotî nanê zelûlîyê, çimkî tu leze-lez ji Misirê derk'etî. Wekî h'emû r'ojêd e'mirê xweda, r'oja xweye ji welatê Misirê derk'etinê bîr bînî+. 4Li nava t'emamîya sînorê teda h'eft r'oja gerekê hevîrtir'şk t'unebe û goştê qurbana êvara r'oja yekê bira nemîne h'eta sibehê+. 5Tu nikarî qurbana Derbazbûnê t'u bajarîda ku Xudan Xwedêyê te dide te serjêkî. 6Lê t'enê li wî cîyî ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre wekî navê xwe lê dayne, êvarê, çaxê r'o diçe ava, qurbana Derbazbûnê serjêke, xût wî wextî gava tu ji Misirê derk'etîyî. 7Li wî cîyî ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre, bipêje û bixwe. Sibehê veger'e her'e konê xwe. 8Şeş r'oja nanê şkeva bixwe, r'oja h'efta civîna Xudan Xwedêyê te ye, t'u xebatê neke.

Cejina H'eftîya

9H'eft h'eftîya xwer'a bijmire. Ji wî wextê ku tu dest pê bikî bi de'sê genim bidirûyî, h'eft h'eftîya bijmire+. 10Hingê Cejina H'eftîya Xudan Xwedêyê xwer'a bike, dîyarîke r'ezedilîyê anegorî wê yekê bi çi Xudan Xwedêyê te wê te bimbarek ke bide. 11Li ber Xudan Xwedêyê xwe li wî cîyê ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre, wekî navê xwe lê dayne, şa be t'evî kur'ê xwe, qîza xwe, xulamê xwe, carîya xwe, lêwîyê bajarêd xweda, xerîb, sêwî û jinebîya ku nava teda ne. 12Bîr bîne ku tu Misirêda xulam bûyî, van qeyde-qanûna xwey ke û biqedîne+.

Cejina H'olikçêkirinê

13Gava ji bêdera xwe û ji h'ewzê xwe şeravê hildî, hingê Cejina H'olikçêkirinê h'eft r'oja bike+. 14Cejina xweda tu, kur'ê xwe, qîza xwe, xulamê xwe, carîya xweva, lêwî, xerîb, sêwî û jinebîya ku bajarêd teda ne şa be. 15H'eft r'oja cejinê Xudan Xwedêyê xwer'a bike, li wî cîyê ku Xudan Xwedêyê bibijêre. Çimkî Xudan Xwedêyê te wê dua li te, h'emû deremetêd te, her kirinêd destêd te bike û tê t'enê şa bî.

16Salê sê cara bira h'emû qisimê teyî nêrîn li ber Xudan Xwedêyê te li wî cîyê ku Xudanê bibijêre, bisekinin: Cejina Nanê Şkevada, Cejina H'eftîyada û Cejina H'olikçêkirinêda. Lê bira dest vala li ber Xudan nesekinin. 17Çiqas ku destê her kesîva tê bira bîne, anegorî bimbarekkirina ku Xudan Xwedêyê te bona te kirîye.

K'ifşkirina serwêr û h'akima

18Li nava h'emû bajarêd ku Xudan Xwedêyê te dide te anegorî qebîlêd te, h'akima û serwêra k'ifş ke, wekî bi dîwana r'ast dîwana milet bikin+. 19Heqîyê net'er'ibîne, firqîyê daneyne û r'uşetê hilnede, çimkî r'uşet ç'e'vê bîlana kor dike û gotinêd r'asta derew derdixe+. 20R'astîyê, t'enê pey r'astîyê her'e, wekî tu sax-silamet bî û ew e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te xwer'a bikî milk'.

P'ûtar'a qulix neke

21Li ber gorîgeha Xudan Xwedêyê xwe ku tê xwer'a çêkî, t'u cûr'e darêd Aşêrahê[*] xwer'a daneç'ikînî+. 22Û xwer'a h'eykel nede sekinandin, ew li ber Xudan Xwedêyê te r'eş e.

17

T'er'ibandina sond

17^1Ga yan berxa bi qusûr yan jî bi her cûr'e kêmasî, Xudan Xwedêyê xwer'a qurban nede, çimkî ew bona Xudan Xwedêyê te k'irêtî ye+.

2Heger li nava teda, li nava bajarêd te yekîda, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te dide te, mêrek yan jinek xirabîyê li ber ç'e'vê Xudan Xwedêyê te bike, peymana wî bit'er'ibîne, 3r'abe her'e xwedêyêd başqer'a qulix ke, li ber te'vê, yan hîvê, yan h'emû nexşêd e'zmên ta be ku Xwedê e'mir nekirîye, 4gava te pê bih'esînin yan tu bibihêyî, baş e'nene ke. Heger ew usa ye, r'ast e ew k'irêtî li nava Îsraêlda bûye, 5hingê wî mêrî yan wê jinê, k'îjanî ku ew xirabî kirîye, derxe li ber dergehêd xwe û bide li ber kevira, wekî ew bimire, heger mêr be yan jin be+. 6Bi gotinêd du-sê şe'da yê hêjayî mirinê bê kuştinê. Bi gotina şe'dekî neyê kuştinê+. 7Pêşîyê destê şe'da gere li ser wî bilind bin bikujin, paşê destê t'emamîya cime'tê. Bi vî awayî xirabîyê li nava xweda r'awva derxe+.

Safîkirina dîwanêd çetin

8Gava pirsêd cûr'e-cûr'e qet'ilkirinê, yan hevr'ik'îyê, yan zîyankirinê nava bajarêd teda şer'-de'w pêşda bên û bona te ze'met be ku safî kî, hingê r'abe her'e li wî cîyê ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre. 9Her'e li cem lêwîyêd k'ahîn û h'akimê wan r'oja bipirse, ewê dîwana r'ast ter'a bêjin+. 10Anegorî gotina wane ji wî cîyê ku Xudanê bibijêre bike, bike ku biqedînî h'emû çi ku ew nîşanî te bikin. 11Bi wê hînkirina ku ew te hîn kin û bi qirara ku ew ter'a bêjin bike. Ji wê xebera ku ewê bêjine te ne ç'ep dager'e ne jî r'ast. 12Lê merivê ku k'ubar be, gur'a k'ahînê ku li wir Xudan Xwedêyê ter'a qulix dike, yan gur'a h'akim neke bira ew meriv bê kuştinê. Bi vî awayî xirabîyê r'awva ji nava Îsraêl derxe. 13T'emamîya milet wê bibihê, bitirse û wir şûnda wê k'ubar nîbe.

Hînkirinêd bona p'adşa

14Gava tu her'î wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te xwer'a bikî milk' û li wir bijîyî, tê bêjî: ‹Ezê mîna h'emû miletêd dora xwe p'adşa li ser xwe k'ifş kim›+. 15P'adşê ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre wî li ser xwe k'ifş ke, ji nava miletê xwe, wî li ser xwe k'ifş ke. Tu nikarî xerîbekî, ku ne ji biratîya te ye, li ser xwe p'adşa k'ifş kî+. 16T'enê bira ew xwer'a hespa zêde neke û milet veneger'îne Misirê bona zêdekirina hespa. Çimkî Xudan gote we: ‹T'u car îdî vê r'êyêda veneger'in›+. 17Ne bira k'ulfet zêde ke, wekî dilê wî nexalife û ne jî bira zêr' û zîv xwer'a gelekî zêde ke+. 18Gava ew r'ûnê li ser t'extê p'adşatîya xwe, bira ew xwer'a ji k'itêba van qanûna, k'îjan ku li cem lêwîyêd k'ahîna ye, k'itêbekê xwer'a ji ber wê binivîse. 19Bira ew li cem wî be û bira wê bixûne t'emamîya r'ojêd e'mirê xweda, wekî ew hîn be bitirse ji Xudan Xwedêyê xwe ku h'emû van xeberêd qanûnê, van qeyde-qanûna xweyî ke û biqedîne+. 20Wekî dilê wî li ser birayêd wîr'a k'ubar nebe û ew ji vî e'mirî ne ç'ep dager'e ne jî r'ast. Bi vî awayî ew û kur'êd wî wê dirêj p'adşatîya xwe li nava Îsraêl bikin.

18

K'ahîn û Lêwî

18^1Bira p'ar û war bona lêwîyê k'ahîn û t'emamîya qebîla Lêwî t'evî Îsraêl t'une be. Bira ew ji gorîşewatêd Xudanr'a dayî bixwin ku milk'ê wan e. 2Warê wî li nava birayêd wî t'unebe. Xudan e warê wî, çawa ku Xudan gotibû wî+.

3Û awa çi ku gere milet bide k'ahîna: Ji gorîyêd ku têne dayînê ga yan pez, gere pîlekê, çengîya û h'ûr bide k'ahîn+. 4Berêd deremeta pêşin ji genimê xwe, ji meya û bizirê xwe û bir'îna pêşin e pezêd xwe bide wî+. 5Çimkî Xudan Xwedêyê te ew ji nava h'emû qebîlêd te bijart, wekî ew kur'êd xweva her t'im li ber Xudan nava qulixkirinêda bin. 6Heger lêwîk ji bajarekî nava t'emamîya Îsraêl k'îderê ew dimîne bi r'ezedilîya xwe cîguhastî be li wî cîyê ku Xudan bibijêre+
7û navê Xudan Xwedêyê xwer'a qulix ke, çawa ku t'emam birayêd wîye lêwî, ku li wir li ber Xudan sekinîne. 8Ew gerekê xurekê xwe weke lêwîyêd mayîn bistîne, wê neyê h'esabê ku ewî hebûka xwe firotîye û dêstda heye.

Miqabilî k'oç'ektîyê bisekinin

9Gava tu bik'evî e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te, hînî k'irêtîkirina wan mileta nebe+. 10Bira nava teda yê usa t'une be, yê ku kur' yan qîza xwe nava êgirr'a derbaz dike[*], ne k'oç'ek, ne sêrbaz, ne r'e'mildar, ne jî pîresêr,+
11ne nifir'kir, ne yê ku gazî r'uh'a dike, ne xweyîh'unir, ne jî yê ku gazî mirîya dike+. 12Çimkî li ber ç'e'vê Xudan yê ku vê yekê dike k'irêt e û bona van k'irêtîya Xudan Xwedêyê te ji ber te berî wan mileta dide. 13Lê tu ber Xudan Xwedêyê xwe k'amil be. 14Çimkî ev miletêd ku tu berî wan didî, ew gur'a sêrbaz û k'oç'eka dikin lê Xudan Xwedêyê te ev yek ne daye te.

P'êxemberê r'ast û ne r'ast

15Xudan Xwedêyê te wê ji nava te û birayêd te p'êxemberekî mîna min bona te derxe. Gur'a wî bikin+. 16Awa çi ku te li ber H'orêbê r'oja civatê ji Xudan Xwedêyê xwe xwest û got: ‹Bira îdî dengê Xudan Xwedêyê xwe nebihêm û ev agirê mezin nebînim wekî ez nemirim›+. 17Xudan gote min: ‹Qenc e çi ku wan got+. 18Ezê ji nava miletê wan p'êxemberekî mîna te wanr'a derxim, ezê xeberêd xwe daynime ser zarê wî û ezê çi li wî e'mir kim ewê wanr'a bêje+. 19Û ew merivê ku gur'a xeberêd min neke, awa gotî wan xeberêd ku p'êxemberê bi navê min bêje, ezê ji wî merivî bixwazim. 20Lê ew p'êxemberê ku turuş ke bi navê min tiştekî bêje ku min li wî e'mir nekirîye wekî bêje, yan ewê ku bi navê xudanêd başqe xeber de, ew p'êxember gere bimire›+. 21Û heger tu dilê xweda bêjî: ‹Çawa emê tê derxin ku ev xebera ne ji Xudan e?› 22Heger p'êxember bi navê Xudan xeber de, lê ew xeber neyê sêrî, wekî usa ye ew xeber ne ji Xudan e. P'êxember ew yek ji dest k'ubarîyê gotîye, ji wî netirse.

19

Bajarêd bona sit'arbûnê

19^1•Gava Xudan Xwedêyê te qir'a wan mileta bîne, e'rdê k'îjana Xudan Xwedêyê te dide te xwer'a bikî milk' û bajar, malêd wanda cî-war bî, 2hingê ji nava wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te xwer'a bikî milk', xwer'a sê bajara başqe kî. 3R'îya wan çêke. T'emamîya e'rdê xwe, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te milk' dide te, belayî li ser sê p'ara ke. Bi vî awayî her mêrkuj dikare bir'eve li van bajara yekî.

4Awa k'îjan mêrkuj dikare bir'eve li wir û sax bimîne: Yê k'u merivekî bê h'emdê xwe bikuje, ku ne duhu ne jî pêr dijminê hev nîbûne. 5Gava merivek t'evî yekî din her'e mêşe dara bibir'e û gava balt'e bilind ke dar bibir'e, balt'e ji destû derk'eve hevalê wî k'eve ew bimire, ev meriv bira bir'eve li wan bajara yekî û wê sax bimîne+. 6Heger r'ê gelek dirêj be, yê h'eyfa xûnê hilde wê bi hêrsa dilê xwe pey mêrkuj k'eve wî bigire û bikuje, lê ew ne hêjayî mirinê bû, çimkî ne duhu ne jî pêr ew dijminê hev nîbûne, 7lema ez li te e'mir dikim, dibêjim: ‹Sê bajara xwer'a başqe ke›.

8Gava Xudan Xwedêyê te sînorê te berfire ke, çawa ku wî kal-bavêd ter'a sond xwar û t'emamîya e'rdê ku soz da, bide kal-bavêd te bide te, 9heger van h'emû e'mira baş xweyî kî, çawa ku ez îro li te e'mir dikim, Xudan Xwedêyê xwe h'iz bikî û h'emû r'ojêd e'mirê xweda r'îyêd wîda her'î, sê bajarêd din jî li ser van her sê bajara zêde kî. 10Bi vî awayî bira xûna yê bê sûc li nava e'rdê teda, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te milk' dide te, neyê r'êtinê û xûna wî li ser te nebe+.

11Lê heger yek yekî dinr'a dijminatîyê bike, xwe li wî bitelîne, r'abe lê xe bikuje û bir'eve li van bajara yekî,+
12r'ûspîyêd bajarê wî bira bişînin û wî ji wir bînin, bidine destê yê ku h'eyfa xûnê wê hilde, wekî ew bê kuştinê. 13Bira h'eyfa te li wî neyê, yê ku xûna bê sûc Îsraêlêda r'êtîye, ewî bide hildanê. Bi vî awayî wê ter'a qenc be+.

Sînorê nava cînara

14Sînorê nava milk'ê xwe û cînarê xwe, k'îjan ku kal-bavêd te danîne li wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te xwer'a bikî milk', cî neleqînî+.

Bona şe'da

15Şe'dek t'enê nikare miqabilî merivekî ku her cûr'e xirabî yan gune kirîye bisekine. Bi devê du yan sê şe'da her tişt bira bê îzbatkirinê+. 16Heger şe'dekî ner'ast miqabilî yekî din derê û bi mixenetîyê şikîyatê wî bike,+
17ev her du merî ku hevr'a k'etine de'wê, bira li ber Xudan, li ber k'ahîn û h'akimêd wan r'oja, bisekinin+. 18H'akim bira baş e'nene kin, heger derewîya şe'de bê girtinê, ewî derew miqabilî birê xwe şe'detî daye, 19hingê çi ku wî birê xwer'a dixwest, bînine serê wî. Bi vî awayî xirabîyê ji nava xweda r'awva derxe+. 20Yêd mayîn wê bibihên û bitirsin, îdî wê xirabîya usa li nava teda nekin. 21Bira h'eyfa te e'mir ji ber e'mirva, ç'e'v ji ber ç'e'vva, diran ji ber diranva, dest ji ber destva, nig ji ber nigva neyê+.

20

Qanûnê bona şêr'

20^1Gava tu derêyî şêr' miqabilî dijminêd xwe, hesp, e'reba û miletê ji xwe gelektir bibînî, ji wan netirse, çimkî Xudan Xwedêyê te yê ku tu ji welatê Misirê hevraz derxistî t'evî te ye+. 2Gava ku hûn dest bi şêr' bikin bira k'ahîn bê cime'têr'a xeber de û 3bêje wan: ‹Bibihê Îsraêl! Îro hûnê miqabilî dijminêd xwe r'abine şêr', li ber wan bira dilê we sist nebe, netirsin, nebizdin û li ber wan nelerizin. 4Çimkî Xudan Xwedêyê we t'evî we tê ku alîyê we miqabilî dijminêd we şer' ke û we xilaz ke›. 5Serwêr jî bira cime'têr'a xeber din û bêjin: ‹Heye merî ku mala nû çêkirîye û hê nek'işîyayê? Bira her'e veger'e mala xwe, wekî ew şêr'da nemire û yekî din bik'işe mala wî. 6Û heye merî ku baxê tirîya daç'ikandîye, lê hê jê hilnedaye? Bira veger'e her'e mala xwe, wekî ew şêr'da nemire û yekî din ji baxê wî hilnede. 7Yan heye merî ku nîşankirî ye, lê hê dergîstî ye? Bira veger'e her'e mala xwe, wekî ew şêr'da nemire û yekî din dergîstîya wî nestîne›+. 8Bira serwêr dîsa t'evî cime'tê xeberdin û bêjin: ‹Heye merîyê tirsonek û dil sist, bira veger'e her'e mala xwe, wekî ew dilê birayêd xwe mîna dilê xwe sist neke›+. 9Gava serwêr xeberdana t'evî cime'tê xilaz kin, hingê bira sereskera li ser cime'tê k'ifş kin.

10K'engê tu nêzîkî bajarekî bî ku wî zeft kî, e'dilayê dayne ber wî. 11Heger ew caba e'dilaya te bide û derî li ber te veke, hingê bira h'emû cime'ta wî bajarîda bibe xercdar û xulamê te. 12Lê heger ew e'dilayîyê nexwaze û miqabilî te şer' ke, dora wî bigire 13û k'engê Xudan Xwedêyê te wî bide destê te hingê h'emû mêra bide ber devê şûr. 14T'enê jin û zar'a, h'eywên, h'emû çi ku bajêrda hebe, h'emû t'alanê wî hilde xwer'a. T'alanê dijminêd xwe, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te da destê te bide xebatê+. 15Aha bîne serê h'emû bajarêd gelekî dûrî xwe, k'îjan ku ne ji bajarêd van mileta ne. 16Li bajarêd van miletada, yêd ku Xudan Xwedêyê te war dide te, t'u bînberî sax nehêlî. 17Lê k'oka wan bîne ku nifir'ê Xudan bê sêrî: H'îtîya, emorîya, kenanîya, pirîzzîya, h'îwîya û yebûsîya, çawa ku Xudan Xwedêyê te li te e'mir kir+. 18Wekî ew we hînî kirina wan h'emû k'irêtîya nekin, k'îjan ku wan xwedêyêd xwer'a dikir, ku nebe hûn li ber Xudan Xwedêyê xwe guna bikin.

19Heger tu we'dekî dirêj li dora bajarekî bigirî, ku şer' kî û zeft kî, darêd wî nebir'î, balt'e li wan nexî çimkî tê ji wan bixwî, awa wan nebir'î. Dara çolê t'u meriv e, ku ew ji te bir'eve bik'eve bajarê, ku te dorê girtîye+? 20Lê ji wan darêd ku tu zanî wekî ew berê xwarinê nadin, wan dikarî bişkênî, bibir'î. Û çi ku bona dorgirtina bajarê ku tu miqabilî şer' dikî lazim e çê ke, h'eta ku tu ser wan k'evî.

21

Safîkirina mêrkujîya ne e'yan

21^1Heger li nava wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te xwer'a bikî milk', li çolê cinyazê merîkî bê dîtinê û nee'yan be k'ê ew kuştîye, 2bira r'ûspîyêd te û h'akimêd te derên û ji cinyaz h'eta bajarêd dora wî çap kin. 3Bira r'ûspîyêd bajarê lapî nêzîkî cinyaz, nogineke bi k'îjanê hê xebat nekirine û k'îjan ku hê nek'etîye binê nîr+. 4R'ûspîyêd wî bajarî gere wê noginê berjêr bibine newaleka ku ç'em dik'işe û e'rd wê jî ne hatîye r'akirinê ne jî çandinê, wê newalêda bira stukura noginê bişkênin. 5K'ahînê zar'êd Lêwî wê bêne nêzîk, çimkî Xudan Xwedêyê te ew bijartin ku wîr'a qulix kin û bi navê Xudan bimbarek bikin, bi xebera wan gere her şer'-de'w û hevr'ik'î bêne safîkirinê+. 6H'emû r'ûspîyêd bajarê lapî nêzîkî cinyaz bira destêd xwe li ser nogina newalêda stukur şkênandîda bişon 7û e'lam kin, bêjin: ‹Destêd me ev xûn ner'êtîye û ç'e'vêd me nedîtine. 8Xudan, bibaxşîne miletê xwe Îsraêl, k'îjan ku te xilaz kir, heqê xûna bê sûc neyne li ser miletê xwe Îsraêl›. Bira ev xûn li wan bê baxşandinê+. 9Bi vî awayî tê li ber ç'e'vê Xudan r'astîyê bikî gava xûna bê sûc ji nava xweda bişoyî+.

Cûr'e-cûr'e qanûnêd li ser guna

10Gava miqabilî dijminêd xwe derêyî şêr' û Xudan Xwedêyê te wan bide destê te, tu wan hêsîr hildî, 11heger li nava hêsîra jineke bedew bibînî, wê begem kî û xwer'a bixwazî, 12wê bîne mala xwe. Bira ew p'or'ê xwe kur' ke, neynikêd xwe bibir'e+
13û k'incêd xweye hêsîrîyê bêxe, mala teda r'ûnê û t'am mehekê bona dê û bavê xwe bigirî, peyr'a tu serê xwe pêr'a dayne, hûnê bibine jin û mêr. 14Lê heger peyr'a tu wê nexwazî, wê ber'de, k'uda dixwaze bira her'e. Wê nefiroşe, ne jî çawa carî h'esab ke, çimkî te ew bêhurmet kir.

15Heger du jinêd yekî hebin ew yekê h'iz bike lê ya din h'iz neke, ew wîr'a kur'a bînin, ya h'izkirî jî ya neh'izkirî jî, lê kur'ê nixurî ya neh'izkirî bîne,+
16wextê hebûka xwe kur'êd xwer'a p'areveke, ew nikare cîyê pêşin bide kur'ê ya h'izkirî li dewsa nixurîyê xwe ku ji ya neh'izkirî ye. 17Lê ew gerekê kur'ê ya neh'izkirî nixurî h'esab ke û dubare ji h'emû hebûka xwe bide wî, çimkî ew e destpêbûna qewata wî, nixurtî wîr'a dik'eve+.

18Heger kur'ê yekî serh'işk yan neêlim be, gur'a dê û bavê xwe neke, ewana li wî hilatibin lê ewî guh nedabe wan,+
19bira dê û bavê wî hildin wî bibine li cem r'ûspîyêd, hinda dergehêd bajarê[*] wî. 20Bêjine r'ûspîyêd bajarê wî: ‹Ev kur'ê me serh'işk û neêlim e, ew gur'a me nake, p'ir'xur û serxweş e›+. 21Hingê bira h'emû binelîyêd bajarê wî, wî bidine ber kevira, bikujin. Bi vî awayî xirabîyê ji nava xweda r'awva derxe, h'emû Îsraêl wê bibihê û bitirse.

22Heger yek neheqîke hêjayî mirinê bike û ew bê kuştinê, darva tu wî darda kî,+
23nehêle wekî cinyazê wî şevê li ser darê bimîne, lê wî hema wê r'ojê jî defin ke. Çimkî nifir'a Xudan ser yê darva dardakirî ye. E'rdê xwe ku Xudan Xwedêyê te dide te çawa war neh'er'imîne+.

22

Dûmayîkirina cûr'êd qanûna li ser guna

22^1Gava tu ga yan peza birayê xweyî îsraêlî ku unda bûne bibînî, tu gere pişta xwe nedî wan, lê tu e'se wan li birayê xwe veger'înî+. 2Lê heger birê te dûrî te dimîne, yan tu wî nas nakî, wan bibe mala xwe û bira ew li cem te bin, h'eta ku birê te pirsa wan neke, hingê tu li wî veger'îne. 3Usa jî hindava k'era wî, k'inca wî, her tiştîda ku birê te unda dike û tu dibînî bike, nebe ku tu usa bidî k'ifşê ku te ew nedîtine.

4Tu gere pişta xwe nedî k'er yan gayê birayê xwe, gava ku tu bibînî ew li ser r'ê k'etine, lê alî wî bike wan r'ake ser p'îya.

5Bira k'incê mêra li k'ulfetê t'unebe û mêr jî k'incê k'ulfet xwe neke, her kesê ku vê yekê dike e li ber Xudan Xwedêyê te k'irêt e.

6Gava r'êda hêlûna teyredekî li ser darekê, yan li ser e'rdê t'evî cûcûka, yan hêka û mak li ser cûcûka, yan hêka r'astî te bê, makê t'evî cûcûka hilnedî+. 7Tu gere makê ber'dî lê cûcûka dikarî hildî xwer'a, wekî ter'a qenc be û r'ojêd te dirêj bin.

8Gava tu mala nû çêkî, ser banî dora wê sûreke nimiz çêke, wekî tu xûnê neynî li ser mala xwe, gava yek ji ser ban bik'eve.

9Baxê xweyî tirîyada t'oximêd mayîn ner'eşînî, yan na ew berê t'oximê te çandî û tirî wê pîroz[*] bin û îzina te wê t'unebe wan bidî xebatê+.

10Pê ga û k'erê bi hevr'a cotk'arîyê nekî.

11K'inca bi cûr'e-cûr'e t'êlê r'îs û k'itanî bi hevr'a hûnandî xwe nekî.

12Li ser her çar kevîyêd p'otê xwe bi k'îjanî tu xwe dinixêmî r'îşîya çêkî+.

Qanûna bona namûsa qîzê

13Heger yek jinekê bistîne, serê xwe pêr'a dayne û paşê ew li ber ç'e'vê wî r'eş be, 14şer' bavêjê, navê xirab li pey wê xe û bêje: ‹Min ev jin xwer'a xwest, serê xwe jêr'a danî lê min namûsa wê nedît›. 15Hingê bira dê û bavê keç'ikê nîşana namûsa keç'ikê hildin bibine li ber r'ûspîyêd bajêre li ber dergeha 16û bavê keç'ikê bêje r'ûspîya: ‹Min qîza xwe da vî merivî lê ewî jenande wê, 17va ye ew şer'a dike û dibêje: «Min namûs li cem qîza te nedît», lê va ye nîşana namûsa qîza min›. Û nivîna wê nîşanî r'ûspîyêd bajêr kin. 18Hingê bira r'ûspîyêd wî bajarî ewî merivî bigirin û ceza kin. 19Sed zîvî ji wî bistînin û bidine bavê keç'ikê, bona wekî wî navê xirab li pey qîza îsraêlî xist. Ew keç'ik jî bira bibe jina wî, ew nikare wê ber'de li nava h'emû r'ojêd xweda.

20Lê heger çi ku hatîye gotinê r'ast e, namûsa keç'ikê t'unebûye, 21hingê bira keç'ikê bibine li ber derê mala bavê wê û merivêd bajêr wê bidine li ber kevira bikujin. Çimkî ewê r'obetî kir li nava Îsraêlda, qavî kirîye mala bavê xweda. Bi vî awayî tê xirabîyê li nava xweda r'awva derxî.

22Heger mêrek t'evî jina mêrkirî serê xwe dayne û ev yek e'yan be, bira her du jî bêne kuştinê: Hin mêrê ku serê xwe pêr'a danî û hin jî ew jin. Bi vî awayî tê xirabîyê li nava Îsraêl r'awva derxî+.

23Gava qîzek mêrekîr'a bê nîşankirinê û yek bajêrda r'astî wê bê û serê xwe pêr'a dayne, 24hingê her duya jî derxine li ber dergehê wî bajarî û wan bidine li ber kevira bikujin. Qîz çimkî bajêrda bûye lê nekirîye hewar-gazî, mêr jî çimkî dergîstîya yekî din r'ûr'eş kirîye. Bi vî awayî tê xirabîyê li nava xweda r'awva derxî. 25Lê heger çolê merivek r'astî qîza nîşankirî bê, wê bigire û serê xwe wêr'a dayne, bira t'enê ew merivê ku t'evî wê serê xwe danîye bimire. 26Lê dest nede qîzê, gunê hêjayî mirinê li ser qîzê t'uneye. Ev mîna wê yekê ye gava yek bigihîje li ser yekî din û bikuje. 27Çimkî ew çolê r'astî wê hatîye, qîza nîşankirî kirîye hewar-gazî lê t'u kes li wir t'unebûye ku wê xilaz ke.

28Gava yek r'astî qîzeke ne mêrkirî bê, wê bigire serê xwe wêr'a dayne û ev yek e'yan be, 29hingê bira mêrê ku serê xwe wêr'a danîye, pêncî zîvî bide bavê qîzê û bira ew bibe jina wî, çimkî ewî ew r'ûr'eş kir. Ew îdî nikare wê ber'de li nava h'emû r'ojêd xweda+.

30Bira t'u kes jinbava xwe nestîne, awa gotî cî nivîna bavê xwe bêhurmet neke+.

23

Qanûna bona wan k'ê dikare yan nikare bik'eve nava civîna Xudan

23^1Ewê ku batîyêd wî p'erç'iqandî bin, yan qamîşê wî bir'î be, bira nek'eve nava civîna Xudan+.

2Zar'a ji qavîyê bûyî nikare bik'eve civîna Xudan, ne jî zur'eta wîye deha dikare bik'eve nava civîna Xudan.

3Amonî û mowabî nikare bik'eve nava civîna Xudan, ne jî zur'eta wane deha dikare bik'eve nava civîna Xudan+. 4Çimkî wan hûn bi nan û avê qebûl nekirin li ser r'îya ku hûn ji Misirê derk'etin û wan Bilamê kur'ê Beûr ji Pit'ora Aram-Naharaîmê[*] miqabilî te k'irê kirin, wekî nifir'a li te bike[*]+. 5Lê Xudan Xwedêyê te nexwest guh bide Bilam, Xudan Xwedêyê te bona te nifir' guhaste dua, çimkî Xudan Xwedêyê te te h'iz dike+. 6T'emamîya r'ojêd e'mirê xweda, e'dilayê û çerxa r'ast wanr'a nexwaze.

7Ji edomî zivêr nebe, çimkî ew birayê te ye. Ji misirî zivêr nebe, çimkî tu xerîb bûyî welatê wîda+. 8Zar'êd wane zur'eta sisîya dikarin bik'evine nava civîne Xudan.

Qanûnêd bona paqijîya zomêd ordîya

9Gava tu ordîyêva derk'evî miqabilî dijminêd xwe, h'evza xwe ji her xirabîyê bike. 10Heger cem te merivek xewnxapî be, ne paqij be, bira ew ji zomê derk'eve der û nek'eve nava zomê+. 11Bira berê êvarê ew xwe bi avê bişo û çaxê ku r'o diçe ava hingê ew dikare veger'e zomê.

12Gere ji zomê der cîyê te hebe, wekî bikaribî li wir derêyî der. 13Xêncî ç'ekêd te gerekê bêrika te jî hebe û gava ji zomê derêyî der, bi wê ç'e'lekê vede û e'deba xwe ç'e'l ke. 14Çimkî Xudan Xwedêyê te li nav zoma teda diger'e, wekî te aza ke û dijminêd te bide destê te, bira zoma te pîroz be, ku nebe Xudan nava teda tiştekî şermî bibîne û dûrî te k'eve+.

Qanûna bona xulamêd ku ji xweyê xweyî welatder bir'evin

15Gava xulamek[*] ji xweyê xwe bir'eve û hewara xwe te bîne, wî nede destê xweyê wî. 16Bira ew li cem te, nava teda bijî, li wî cîyê ku ew li nava bajarêd te yekîda bibijêre, k'îderê ew bixwaze. Ze'metê nede wî.

Qanûna li ser qavîyê

17Bira li nava qîz û kur'êd Îsraêlda xwefroş[*] t'une bin+. 18Bona t'u ad-qirarê, qazinca ya qav, yan yê kûç'iksan, nebî mala Xudan Xwedêyê xwe, çimkî her du jî k'irêtî ne li ber Xudan Xwedêyê te.

Qanûna bona deyn û selefa

19Bi selefa ne p'ere, ne nan, ne jî tiştêd mayîn çi ku bi selef tê dayînê nede birayê xweyî îsraêlî. 20Bi selef dikarî bidî yê xerîb, lê bi selef nede birayê xwe, wekî Xudan Xwedêyê te te bimbarek ke li nava h'emû kirina destêd te li ser e'rdê ku tu diçî ku xwer'a bikî milk'+.

Qanûna bona ad-qirar

21Heger tu Xudan Xwedêyê xwer'a ad-qirar kî, derengî neyêxî ku biqedînî, çimkî Xudan Xwedêyê te wê ji te e'se bixwaze û guneyê li ser te be+. 22Lê heger te ad-qirar ne kirîye, hingê guneyê li ser te t'unebe. 23Çi ku ji devê te derk'etîye bike. Çi ku te Xudan Xwedêyê xwer'a ad-qirar kirîye, çawa dîyarîya r'ezedilîyê ku bi zarê xwe gotîye biqedîne.

Îzina bona xwarina ji baxêd xelqê

24Gava bik'evî nava baxê yekî din, tirîya çiqasî ku dilê te dixwaze t'êr dikarî bixwî, lê nekî derdana xwe.

25Gava tu nava zevîya yekî dinr'a her'î, tu dikarî simbila bi destê xwe biçînî, lê de'sê zevîya wî nexî+.

24

Qanûna bona zewacê

24^1Gava yek jinekê xwer'a bixwaze bizewice, peyr'a ser wê kêmasîkê bibîne û ewa li wî xweş neyê, bira k'axaza jinber'danê jêr'a binivîse bide destê wê û wê ji mala xwe derxe+. 2Heger jin jî ji mala wî derk'eve her'e û mêrekî din bistîne, 3li wî mêrî jî xweş neyê, ew jî k'axaza jinber'danê jêr'a binivîse bide destê wê û wê ji mala xwe derxe, yanê jî ew mêrê duda k'îjanî ew xwer'a xwest bimire, 4hingê mêrê wêyî pêşîyê, yê ku ew ber'dabû, nikare dîsa wê bistîne ku ew bibe jina wî, pey r'obetbûna wêr'a, çimkî eva yeka k'irêtî ye li ber Xudan. Neh'er'imîne e'rdê ku Xudan Xwedêyê te war dide te+.

Qanûna bona eskerîyê

5Yê nû zewicî bira neçe eskerîyê û bira t'u borc neyê danînê li ser wî, bira ew salekê bona mala xwe aza be û bira jina xweye xwestî şa ke+.

Qanûna bona k'efîl

6Bira t'u kes ne destar' ne jî kevirê wêyî binî k'efîl hilnede, çimkî yê ku vê yekê dike ew nefsekê k'efîl hildide.

Qanûna miqabilî meriv dizînê

7Gava e'yan be wekî merivek ji birayêd xwe yekî îsraêlî bidize, wî bike xulam û bifiroşe, bira ew diz bê kuştinê. Bi vî awayî xirabîyê ji nava xweda r'awva derxe+.

Qanûna k'otîbûnê

8Miqatî xwe be bona k'otîbûnê, çi ku k'ahînêd lêwî li we e'mir kin, qenc xwey kin û biqedînin, çawa ku min li wan e'mir kirîye qenc xwey kin+. 9Bîr bîne Xudan Xwedêyê te r'êva çi anî serê Meryemê gava ku hûn ji Misirê derk'etin[*]+.

Qanûnêd mayîne bona deyn dayînê

10Gava tu tiştekî deynî didî yekî din, nek'eve mala wî wekî k'efîl ji wî bistînî. 11Lê derê malê bisekine û ewê ku tu deynî didêyî bira ew xwexa k'efîl derxe derê malê. 12Heger ew merivekî k'esîb e, k'efîlê wî awa gotî p'otê[*] wî hilnede r'anezê. 13Gava r'o diçe ava, tu e'se k'efîlê wî li wî veger'înî, wekî ew bi p'otê xwe p'alde r'azê. Hingê wê dua li te bike û ev yekê ter'a r'astî bê h'esabê li ber Xudan Xwedêyê te+.

Heqê yê k'irêkirî

14Heger tu k'esîb-k'ûsîbê ji birayêd xwe, yan xerîbê li nava e'rd û bajarê xweda k'irê kî, wî neêşînî+. 15Her r'oj berî r'oçûyînê heqê wî bidî, çimkî ew k'esîb e û nefsa wî heqva girêdayî ye, nebe wekî ew hewara xwe Xudan bîne bona te û gune li ser te be+.

Cabdarîya guna

16Bav gere dewsa zar'a neyêne kuştinê, ne jî zar' dewsa bavê bêne kuştinê, her kes bona guneyê xwe gere bi kuştinê+.

Merivêd bê kes

17Heqîya xerîb yan sêwî net'er'ibîne û k'inca jinebîyê k'efîl hilnede+. 18Bîr bîne wekî tu xulam bûyî Misirêda, Xudan Xwedêyê te tu ji wir aza kirî, bona vê yekê ez li te e'mir dikim ku tu usa bikî.

19Gava tu zevîya xwe bidirûyî û gur'zekê li e'rdê xweda bîr bikî, paşda veneger'î ku wê hildî, bira ew bona xerîb, sêwî û jinebîyê be, wekî Xudan Xwedêyê te, nava her xebata destêd teda te bimbarek ke+. 20Gava tu darêd xweye zeyt'ûnê dawşînî, cara duda dawneşînî, bira ew bona xerîb, sêwî û jinebîyê be. 21Gava tu tirîyê baxê xwe berev kî, peyr'a çi ku maye berev neke, bira ew bona xerîb, sêwî û jinebîyê be. 22Bîr bîne wekî tu li welatê Misirêda xulam bûyî, bona vê yekê ez li te e'mir dikim ku tu usa bikî.

25

Ceza

25^1Heger nava merivada şer'-de'w çêbe û ew li ber dîwanê bisekinin, bira h'akim dîwana wan bikin: Yê heq bê sûc bikin û yê neheq jî sûcdar bikin+. 2Heger yê neheq layîqî k'utanê ye, bira h'akim e'mir ke, ku wî velezînin û li ber ç'e'vêd h'akim anegorî neheqîya wî bik'utin. 3Ji çil derbî zêdetir h'akim nede wî, çimkî gava tu vê zêdetir lêdî, tu birayê xwe li ber ç'e'vê cime'tê bêhurmet dikî+.

Qanûna bona ga

4Devê gayê bêderêda dixebite girênede+.

Borcê t'îyîtîyê

5Heger bira t'evayî bijîn, yek ji wan bimire lê kur'ê wî t'unebe, bira jina yê mirî merivê xerîbr'a, awa gotî ji malbetê der neyê dayînê, t'îyê wê gere her'e cem wê û wê xwer'a bistîne û bi vî awayî borcê t'îyîtîyê biqedîne+. 6Nixurîyê ku ewê bîne wê kur'ê birê mirî bê h'esabê, wekî navê wî li nava Îsraêlda neyê hildanê+. 7Lê heger ev meriv nexwaze bûka xwe bistîne, hingê bira bûka wî derk'eve li ber dergeh[*] cem r'ûspîya û bêje: ‹T'îyê min naxwaze k'oka birayê xwe li nava Îsraêlda şîn ke, ew naxwaze borcê t'îyîtîyê biqedîne›. 8Hingê r'ûspîyêd bajêr bira gazî wî kin û wîr'a xeber din. Lê heger ew ya xwe bike û bêje: ‹Ez naxwazim wê bistînim› 9hingê bira bûka wî nêzîkî wî be û li ber ç'e'vê r'ûspîya sola wî ji nigê wî bêxe, t'ûyî r'ûyê wî ke û bêje: ‹Ha tînine serê wî merivî, yê ku mala birê xwe ava nake›+. 10Bira nava Îsraêlda mala wîr'a bêjin: ‹Mala yê bê sol›.

Ji hev veqetandina şêr'da

11Heger mêr hevr'a bikine şer' û jina yekî ji wan nêzîk be wekî mêrê xwe destê yê din derxe, destê xwe bavêjê û batîyê yê din bigire, 12hingê destê wê bibir'e, bira h'eyfa te li wê neyê.

Kevirê mêzînê û derdanê çapkirinê

13Bira k'îsikê teda du cûr'e kevirê mêzînê, awa gotî sivik û giran t'une bin. 14Bira mala teda du cûr'e derdanêd çapkirinê, awa gotî biç'ûk û mezin t'une bin+. 15Kevirê teyî mêzînê û derdanê teyî çapkirinê gere t'am û r'ast bin, wekî e'mirê te dirêj be li ser e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te. 16Çimkî kirina yê vê yekê, yan yê ku ner'astîyê dike, k'irêtîye li ber Xudan Xwedêyê te.

Navê Amalêk r'esît kî

17Bîr bîne Amalêk r'êva çi anî serê te, gava ku hûn ji Misirê derdik'etin+. 18Ew ji Xwedê netirsîya û piştêva h'icûmî li ser te kir, çaxê tu westîyayî û qudûmk'etî bûyî û yêd sistbûyî qir' kirin. 19Awa gava Xudan Xwedêyê te, te ji her dijminêd dora teye li ser wî e'rdî r'ih'et bihêle, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te çawa milk' dide te, ku qazinc kî, navê Amalêk bin p'er'ê e'zmênda r'esît kî. Bîr nekî!+

26

Berêd deremeta pêşin

26^1Wextê tu bik'evî wî e'rdê ku Xudan Xwedêyê te çawa milk' dide te lê war bî û wir bimînî, 2hingê hilde ji her berê deremeta e'wline e'rdê, çi ku tê bistînî ji e'rdê xweyî ku Xudan Xwedêyê te dide te, bike sepetê û her'e li wî cîyê ku Xudan Xwedêyê te wê bibijêre, wekî navê xwe lê dayne+. 3Her'e li cem k'ahînê ku wan r'oja k'ahîntîyê dike, bêje wî: ‹Ez îro li ber Xudan Xwedêyê te îqrar dikim, wekî ez k'etime wî e'rdî k'îjan ku Xudan kal-bavêd mer'a sond xwar ku wî bide me›. 4Hingê k'ahîn wê sepetê ji destêd te bigire û dayne li ber gorîgeha Xudan Xwedêyê te. 5Tu li ber Xudan Xwedêyê xwe bike dengî û bêje: ‹Bavê min aramîyekî firarî bû, berjêr çû Misirê û t'evî çend meriva li wir ma. Lê li wir miletekî mezin, qewat û bêh'esab ji wî pêşda hat+. 6Lê misirîya xirabî li me dikirin, em dizêrandin û xebata giran didane kirinê+. 7Me hewara xwe Xudan Xwedêyê kal-bavêd xwe anî û Xudan dengê me bihîst, li ser zelûlîya me, h'alê me û zordarîya meda nihêr'î+. 8Xudan em ji Misirê bi destê zor, bi zenda dirêjkirî, bi sawa giran, bi nîşana û k'eremeta derxistin+
9em anîne li vî cîyî, ev e'rdê ku şîr û hingiv jê dik'işe da me+. 10Va ye îro ez berêd deremeta pêşine ji e'rdê ku te Xudan da min tînim!› Wê dayne li ber Xudan Xwedêyê xwe û ta be li ber Xudan Xwedêyê xwe. 11Bona h'emû xweşîya ku Xudan Xwedêyê te da te û mala te, t'evî lêwî û xerîbê li nava teda şa be.

Deheka sala sisîya

12Gava sala sisîya, awa gotî sala deheka başqekirina her deheka berêd xwe xilaz kî, bidî lêwî, xerîb, sêwî û jinebîyê ku ew li bajarêd teda bixwin û t'êr bin,+
13hingê li ber Xudan Xwedêyê xwe bêje: ‹Min p'ara buhurtî-jibare ji mal derxist û min ew daye lêwî, xerîb, sêwî û jinebîyê, anegorî h'emû e'mirêd te, yêd ku te li min e'mir kirin. Min e'mirêd te net'er'ibandine û ne jî bîr kirine. 14Min ew paqijîya xweda hilda, r'ojêd şînêda ji wê nexwar û ne jî ji wê nanê mirîya da. Min guh dida dengê Xudan Xwedêyê xwe, min h'emû usa kir çawa ku te li min e'mir kir+. 15Binihêr'e ji xana xweye pîroz, ji e'zmên û miletê xwe Îsraêl bimbarek ke, usa jî e'rdê ku te da me, e'rdê ku şîr û hingiv jê dik'işe, çawa ku te kal-bavêd mer'a sond xwar›+.

Milet wî yî milk'ê Xudan

16Vê r'ojê Xudan Xwedêyê te, li te e'mir dike ku biqedînî h'emû van qeyde-qanûn û qirara. Wan bi t'emamîya dilê xwe û bi t'emamîya nefsa xwe xwey kî û biqedînî. 17Te îro îqrar kir ku Xudan, Xwedêyê te ye û tê r'îyêd wîda her'î, qeyde-qanûnêd wî, e'mirêd wî, qirarêd wî xwey kî û guh bidî dengê wî. 18Xudan îro îqrar kir ku tu wîr'a bibî miletê wîyî milk'ê wî, çawa ku wî gotibû te, tu jî gere h'emû e'mirêd wî xwey kî+. 19Wekî ew te li ser h'emû miletar'a bilind bigire, k'îjan ku ewî xuliqandine, bona pesinê, navbilindkirinê û r'ûmetê, wekî tu bibî miletekî pîroz li Xudan Xwedêyê xwer'a, çawa ku wî got»+.

27

Xeberêd qanûnêye li ser kevir

27^1Mûsa t'evî r'ûspîyêd Îsraêl li milet e'mir kir û got: «H'emû e'mirêd ku ez îro li we e'mir dikim xwey kin. 2Wê r'oja gava hûn Ûrdunêr'a derbaz bine e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te, hingê xwer'a kevirêd mezin bide sekinandinê û bi k'ilsê zêp ke+. 3Li ser wan h'emû xeberêd vê qanûnê, wextê derbazbûna xwe binivîse, awa gotî wextê tu her'î e'rdê ku Xudan Xwedêyê te dide te. E'rdê ku şîr û hingiv jê dik'işe, çawa ku Xudan Xwedêyê kal-bavêd te gotibû te. 4Wextê hûn Ûrdunêr'a derbaz bin, van kevira daynine li ser ç'îyayê Eybalê û bi k'ilsê wan zêp kin, bona k'îjana ez îro li we e'mir dikim. 5Li wir gorîgehê Xudan Xwedêyê xwer'a çêke. Gorîgeha kevirî, hacetê h'esin li kevirê wê nek'eve+. 6Bi kevirêd saxlem gorîgehê Xudan Xwedêyê xwer'a çêke û li ser wê dîyarîyêd t'evayîşewatê Xudan Xwedêyê xwer'a bide, 7dîyarîyêd heleqetîyê serjêke, li wir ber Xudan Xwedêyê xwe bixwe û şa be+. 8Û li ser wan kevira h'emû xeberêd vê qanûnê zelal-safî binivîse»+.

9Hingê Mûsa û k'ahînêd lêwî t'emamîya Îsraêlr'a gotin: «Ker' be û bibihê, Îsraêl! Îro tu bûyî miletê Xudan Xwedêyê xwe+. 10Guh bide dengê Xudan Xwedêyê xwe, e'mirêd wî û qeyde-qanûnêd wî biqedîne, k'îjan ku ez îro li te e'mir dikim».

Nifir'

11Wê r'ojê Mûsa e'mir dane cime'tê û got: 12«Gava hûn Ûrdunêr'a derbaz bin, qebîla Şimh'ûn, Lêwî, Cihûda, Îsaxar, Ûsiv û Binyamîn gere li ser ç'îyayê Girîzîmê bisekinin ku dua li milet bikin+. 13Lê qebîla R'ûbên, Gad, Aşêr, Zebûlon, Dan û Neftelî gere li ser ç'îyayê Eybal bisekinin, bona nifir' kirinê. 14Û lêwîyê bi dengê bilind bikine gazî bêjine h'emû îsraêlîya:

15‹Nifir' li wî be, k'ê p'ûtekî çêke, yan r'o ke û wî dayne cîkî xewle, her çêkirina haye bi destê hoste, k'irêtî ye li ber Xudan›. Bira milet veger'îne û bêje: ‹Amîn›+.

16‹Nifir' li wî be, k'ê dê û bavê xwe bê hurmet ke›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

17‹Nifir' li wî be, k'ê sînorê cînarê xwe cî biguhêze›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

18‹Nifir' li wî be, k'ê yekî kor ji r'ê bişih'itîne›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

19‹Nifir' li wî be, k'ê heqîya xerîb, sêwî û jinebîyê bit'er'ibîne›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

20‹Nifir' li wî be, k'ê serê xwe jinbava xwer'a dayne, çimkî ew cî nivîna bavê xwe bêhurmet dike›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

21‹Nifir' li wî be, k'ê serê xwe h'eywanekêr'a dayne›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

22‹Nifir' li wî be, k'ê serê xwe xûşka xwer'a, qîza bavê xwe yan qîza dîya xwer'a dayne›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

23‹Nifir' li wî be, k'ê serê xwe xwesîya xwer'a dayne›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

24‹Nifir' li wî be, k'ê dizîva yekî din bikuje›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

25‹Nifir' li wî be, k'ê r'uşetê hilde ku xûna yê amî-t'am bir'êje›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

26‹Nifir' li wî be k'ê xeberêd vê qanûnê xwey neke neqedîne›. H'emû milet bêje: ‹Amîn›+.

28

Dua li wî be k'ê guh bide

28^1•Heger tu r'ind guh bidî dengê Xudan Xwedêyê xwe bona ku xwey kî û biqedînî h'emû e'mirêd wîye ku ez îro li te e'mir dikim, Xudan Xwedêyê te wê te ji h'emû miletêd dinê bilindtir ke+. 2Ev h'emû duayê li te bin û bona te wê bêne sêrî, heger tu guh bidî dengê Xudan Xwedêyê xwe.

3Duayê li te be bajêrda û duayê li te be deştêda.

4Duayê li berê zikê te, berê e'rdê te, berê h'eywanê te, zayîna pez û dewarêd te be.

5Duayê li sela teye nên û t'eşta teye hevîr be.

6Duayê li k'etin-derk'etina te be[*]+.

7Xudan li ber te wê dijminêd te xe, yêd ku miqabilî te r'abin. R'êkêda ewê derêne miqabilî te lê h'eft r'îyada wê ji te bir'evin+. 8Xudan wê dua bişîne li ser te, li e'mbarêd te û li her kirina destêd te. Wê dua li te bike li wî e'rdîda, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te dide te+. 9Heger tu e'mirêd Xudan Xwedêyê xwe xwey kî û r'îyêd wîda her'î, Xudan wê te bike miletê xweyî pîroz, çawa ku wî ter'a sond xwar+. 10H'emû miletêd dinê wê bibînin ku navê Xwedê li ser te ye û wê ji te bitirsin. 11Xudan wê te xêr-berek'etêva, bi berê zikê te û bi berê h'eywanê te, bi berê e'rdê te xinê ke, li ser wî e'rêdê ku Xudan kal-bavêd ter'a sond xwar ku bide te. 12Xudan wê bona te xizna xweye qenc, awa gotî e'zmên veke, wekî baranê we'deda bibarîne li ser e'rdê te, ku dua li her kirina destê te bike. Tê deyn bidî gelek mileta lê xwexa tê deyn nekî+. 13Xudan wê te dayne li sêrî ne ku xilazîyê, tê t'enê li jorê bî ne ku jêrê, heger tu guh bidî e'mirêd Xudan Xwedêyê xwe, k'îjan ku ez îro li te e'mir dikim ku xwey kî û biqedînî 14û ji h'emû xeberêd ku ez îro li we e'mir dikim, ç'ep yan r'ast daneger'î ku pey xwedêyêd başqe her'î, wanr'a qulix kî.

Nifir' li wî be k'ê guh nede

15•Lê heger tu guh nedî dengê Xudan Xwedêyê xwe û h'emû e'mirêd wî, qeyde-qanûnêd wî ku ez îro li te e'mir dikim xwey nekî û neqedînî, hingê ev h'emû nifir' wê li te bin û bona tê wê bêne sêrî+.

16Nifir' wê li te be bajêrda û nifir' wê li te be deştêda.

17Nifir'ê li sela teye nên û t'eşta te ye hevîr be.

18Nifir'ê li berê zikê te, berê e'rdê te, zayîna pez û dewarêd te be.

19Nifir'ê li k'etin-derk'etina te[*] be.

20Li nava her kirina destê te çi ku tu bikî, Xudan wê nifir', t'evîhevbûn û hilatinê bişîne li ser te, h'eta qir'a te neyê û zûtirekê unda nebî bona kirêd xweye xirab, ku te ez hiştim. 21Xudan wê nexweşîya h'ala teva bizeliqîne, h'eta ku qir'a te bîne li ser wî e'rdê ku tu diçî xwer'a bikî milk'. 22Xudan wê bi h'îlê, germê, şewatê, t'ayê, qurlixê, bi bayê germ û bi xurê r'aw te xe, ewê pey te k'evin h'eta ku qir'a te bînin+. 23E'zmanê li ser serê te bibe sifir, e'rdê jî bin teda bibe h'esin[*]. 24Xudan wê dewsa baranê t'oz û axê bide li e'rdê te, evanayê ji e'zmên li ser teda bibarin h'eta qir'a te neyê+.

25Xudan wê te bide li destê dijminêd te, r'êkêda tê derêyî miqabilî wan lê h'eft r'îyada tê ji wan bir'evî û h'îlê h'emû p'adşatîyêd li ser dinê wê ji te her'e+. 26Cinyazê te wê bibe xurê h'emû teyredêd e'zmên û r'e'wirêd e'rdê, kesê t'unebe ku berî wan de+.

27Xudan wê bi p'izikêd p'îse Misirê, k'otîbûnê, birînêd k'ûr û bi xur te xe, ji k'îjana tê nikaribî qenc bî+. 28Xudan wê bi h'işundakirinê, korbûnê û dillerzekê te xe. 29R'o nava r'ojê tê xwe bip'elînî, çawa ku kor te'rîstanîyêda dip'elîne. R'îyêd xweda tê xêrê nebînî, h'emû r'ojêd xweda tê bêyî zêrandin û t'alankirinê û kesekê t'unebe ku te xilaz ke+. 30Dergîstîya xwer'a tê nîşankirî bî, lê yekî dinê wê serê xwe pêr'a dayne, tê xanî çêkî lê têda r'ûnenêyî, baxê tirîya tê daç'ikînî lê ji wê neçinî+. 31Gayê te wê li ber ç'e'vê te bê serjêkirinê, lê tê jê nexwî, k'erê te wê ji te bistînin û ew paşda venager'e li cem te, pezêd te wê dijminêd ter'a bêne dayînê, yek wê t'unebe ku te xilaz ke. 32Kur'-qîzêd teyê miletê başqer'a bêne dayînê, ç'e'vêd teyê r'oj bi r'oj ji ç'e'vnihêr'îya wan biqer'imin û tê t'u tiştî nikaribî bikî+. 33Berê e'rdê te û h'emû xebata te miletê ku te ew nas nedikir wê bixwe. Tê her gav bêyî zêrandin û h'incir'andinê+. 34Tê biçeliqî ji wê yekê çi ku tê bi ç'e'vêd xwe bibînî. 35Xudan wê bi p'izikêd p'îs hêt û çokêd te xe, ji k'îjana tê nikaribî qenc bî, ewê ji bin p'îyêd te h'eta t'epa serê te bela bin+. 36Xudan wê te û p'adşayê ku tê li ser xwe k'ifş kî, bibe li nav miletê ku ne te ne jî kal-bavêd te ew nas kirine. Li wir tê xwedêyêd başqeye dar û kevirr'a qulix kî+. 37Tê bibî mecala h'îletîyê, met'elok û pêk'enîyê li nava h'emû wan miletêd ku Xudan wê te bibe+.

38Tê gelek t'oxim derxî zevîya xwe, lê hindikî jê hildî, çimkî kulîyê bixwin+. 39Baxê tirîya tê daç'ikînî, wan bêcer kî, lê r'ez tê t'op nekî, ne jî tê şeravê vexwî, çimkî kurmê bixwin+. 40Li nava t'emamîya sînorê teda darê zeyt'ûnê wê hebin, lê tê bi bizir pê neyêyî r'ûnkirinê, çimkî zeyt'ûnêd te wê biwerin. 41Kur' û qîza tê bînî, lê ewê p'ara te nîbin, çimkî ewê hêsîr her'in+. 42Hespê gîhê wê h'emû darêd te û berêd e'rdê te bibin xweyî. 43Xerîbê li nava teda wê gelekî ji te bilindtir be, li ser te k'eve, lê tê gelekî nimiz bik'evî. 44Ewê deyn bide te, lê tê deyn nedî wî, ewê sêrî be tê xilazîyê bî.

45Ev h'emû nifir' wê bêne li serê te, wê pey te k'evin û xwe ter'a bigihînin h'eta qir'a te neyê, çimkî te dengê Xudan Xwedêyê xwe ne bihîst û te e'mirêd wî, qeyde-qanûnêd wî ku wî li te e'mir kirin, xwey nekirin. 46Ewê li ser te û li ser zur'eta te bibine nîşan û îzbatîya h'eta-h'etayê.

47Bona ku te Xudan Xwedêyê xwer'a bi şabûnê û dilê eşq t'êr-t'ijîbûnêda qulix nekir,+
48bona vê yekê tê t'î, bir'çî, te'zî û h'ewcedarîya her tiştîda xulamtîya wan dijminêd xwe bikî, k'îjana Xudanê bişîne li ser te. Ewê nîrê h'esinî bide li ser stûyê te, h'eta ku qir'a te bîne+. 49Xudan wê miletekî dûr ji serê dinê r'ake li ser te, zimanê k'îjanî tê fe'm nekî. Ewê çawa teyrê sîmir' bifir'e li ser te,+
50miletekî bêîsaf ku wê qedirê mezina negire û r'e'mê li biç'ûka neke. 51Û ewê berê h'eywanêd te, berê e'rdê te bixwe, h'eta ku tu wêran nebî. Ewê ne gênim ter'a bihêle, ne meyê, ne bizir, ne jî zayîna pez û dewarêd te, h'eta ku qir'a te neyne+. 52Wê dora h'emû bajarêd te bigire, h'eta ku sûrêd li nava t'emamîya welatê teye bilinde qewat, ku te gumana xwe danîye li ser wan, hilneşîne. Ewê dora h'emû bajarêd teye t'emamîya welatê teda, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te dane te bigire+. 53Gava dijminê te dora bajarê te bigire li nava wê tengasîyêda ku ewê bîne serê te, tê berê zikê xwe, awa gotî goştê kur' û qîza xwe ku Xudan Xwedêyê te dane te bixwî+. 54Mêrê gelekî nazik û milûkî li nava teda wê bi ç'e'vêd xirab li birê xwe, k'ulfeta xweye h'izkirî û li zar'êd xweye mayîn binihêr'e, 55ewê goştê zar'êd xwe bixwe û nede t'u kesî ji wan. Çimkî t'enê ev mabû li nava tengasîyê ku dijminê te wê bîne li serê te, gava dora h'emû bajarêd te bigire. 56K'ulfeta nazik û milûke li nava teda, k'îjanê ji dest nazikîyê û milûkîyê pe'nîya nigê xwe danenîye e'rdê, wê bi ç'e'vê xirab mêrê xweyî h'izkirî, kur' û qîza xwe binihêr'e, 57usa jî hevalç'ûka xweye ku ji nav nig dertê û zar'êd xweye ku wê bîne. Çimkî ewê wan dizîva bixwe, ji h'ewcedarîya kêmasîya her tiştî, ji dest wê tengasîya ku dijminêd teyê li nava bajarêd teda bînine serê te+.

58Heger h'emû xeberêd vê qanûnê ku vê k'itêbêda nivîsar in xwey nekî neqedînî û ji vî navê Xudan Xwedêyê xweyî qedir û saw netirsî, 59hingê Xudan wê bi belayêd ji h'iş-aqila dûr, belayêd qayîme ku xilazbûna wanê t'une be, nexweşîyêd xirabe ku p'akbûna wanê t'une be, te û zur'eta te xe. 60Ji wan h'emû êş-êşûkêd Misirê, ji k'îjana tu ditirsîyayî wê veger'îne li ser te, ewê teva bizeliqin+. 61Usa jî her nexweşî û her bela ku vê k'itêba qanûnêda ne nivîsar in, Xudan wê wan bîne li serê te, h'eta qir'a te neyê. 62Hûn weke steyrkêd e'zmên bêh'esab bûn, lê hûnê gelekî hindik bin, çimkî te gur'a Xudan Xwedêyê xwe nekir+. 63Çawa ku Xudan şa dibû gava wer'a qencî dikir û hûn li hev zêde dikirin, usa jî Xudan wê bi qir'kirin û wêrankirina we şa be. Hûnê ji wî e'rdê ku diçinê xwer'a bikine milk' bêne r'aqetandinê+. 64Xudan wê te li nava h'emû miletada ji serîkî dinê h'eta serê din bela ke. Li wir tê xwedêyêd başqeye dar û kevirr'a, k'îjanar'a ku ne te ne jî kal-bavêd te ew nas kirine qulix kî+. 65Lê li nava wan miletada jî tê r'ih'et nebî, cîkî hêsabûnê wê bona nigêd te t'une be. Xudan wê xema, ç'e'v me'rimbûnê[*] û diltengîyê bide te. 66E'mirê te wê li ser mûkî be, tê şev û r'oj xofêda bî û t'u car serederî ji e'mirê xwe derne xî. 67Ji dest wê tirsa dilê te û dîtina ç'e'vêd te sibehê zû tê bêjî: ‹Xwezî r'o biçûya ava›, êvarê jî bêjî: ‹Xwezî sibeh r'on bûya›+. 68Xudanê wê r'êyêda te bi gemîya veger'îne Misirê, bona k'îjanê min gote te: ‹Tê îdî wê nebînî›. Li wir hûnê xwe çawa xulam û carî bifiroşine dijminêd xwe, lê yê bik'ir'e jî wê t'une be»+.

29

Gotina Mûsaye sisîya

29^1Ev in xeberêd peymanê ku Xudan li e'rdê Mowabêda li Mûsa e'mir kir t'evî zar'êd Îsraêl girêde, xêncî peymana ku wî li H'orêbê[*] t'evî wan girêda+. 2Mûsa gazî t'emamîya Îsraêlê kir û gote wan: «H'emû çi ku Xudan li welatê Misirêda li ber ç'e'vêd we anî serê Firewin û h'emû xulamêd wî, usa jî serê t'emamîya e'rdê wî, we dît, 3awa gotî ew cêr'ibandin, nîşan û k'eremetêd mezine ku ç'e'vêd te dîtin. 4Lê Xudan h'eta r'oja îro dilê fe'mkirinê, ç'e'vêd dîtinê û guhêd bihîstinê neda we+. 5Xudan çil salî ber'îyêda r'êberîya we kir: K'incêd li ser we kevin nebûn, solêd nigê weda jî nemaşîyan,+
6we ne nan xwar ne şerav ne jî ava cehê vexwar, ku hûn bizanibin ez Xudan Xwedêyê we me+. 7Hûn hatine vî cîyî û Sîxonê p'adşê H'eşbonê, Ogê p'adşê Başanê derk'etine miqabilî me şêr' û me ew alt' kirin+. 8Me e'rdê wan zeft kir û çawa milk' da r'ûbênîya, gadîya û nîvê qebîla Minaşe+. 9De xeberêd vê peymanê xweyî kin û wan biqedînin, wekî nava her tiştîda çi ku hûn bikin wer'a li hev bê+.

10Hûn t'emam îro li ber Xudan Xwedêyê xwe sekinîne: Serwêrêd we, qebîlêd we, r'ûspîyêd we, sereskerêd we, her mêrê Îsraêl, 11zar'êd we, k'ulfetêd we û xerîbê li nava zomê teda, ji darbir'ê te h'eta avk'êşê te,+
12bona ku tu bik'evî peyman û ad-qirarê t'evî Xudan Xwedêyê xwe, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te îro t'evî te girêdide. 13Wekî îro te xwer'a bike milet, ew jî ter'a bibe Xwedê, çawa ku wî gote te û çawa ku wî kal-bavêd te Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwar+. 14Ne t'enê t'evî we Xudan vê peyman û ad-qirarê girêdide, 15lê t'evî wan jî yêd ku îro li vir t'evî me li ber Xudan Xwedêyê me sekinîne û t'evî wan jî, yêd ku îro li vir t'evî me nînin. 16Hûn zanin welatê Misirêda me çawa dijît û çawa em jî ji nava miletr'a derbaz bûn, 17we r'obetîyêd wan û p'ûtêd wane dar, kevir, zîv û zêr' nava wan dîtin. 18Nebe ku nava weda hebe mêr yan jin, mal yan qebîl dilê k'îjanî îro dûrî Xudan Xwedêyê me k'eve, wekî her'e xwedêyêd wan miletar'a qulix ke. Awa gotî nava weda vî cûr'eyî r'awê ku je'rê û zirîç'kê dide der t'unebe+. 19Gava yek guh bide xeberêd vê ad-qirarê û xweda guman be, bêje: ‹Wekî li gora serh'işkîya xwe jî ez her'im ezê dîsa sax-silamet bim›. Bi vî cûr'eyî, yê t'êr wê t'evî yê bir'çî unda be. 20Xudan wê t'u car nebaxşîne wî, çimkî hingê hêrs û k'în-boxa Xudan wê r'abe li ser wî merivî, h'emû nifir'ê vê k'itêbêda nivîsî wê li wî bin û Xudan wê navê wî ji bin p'er'ê e'zmênda r'esît ke+. 21Xudan wê wî ji h'emû qebîlêd Îsraêl bona bela başqe ke, anegorî h'emû nifir'êd vê peymanê ku vê k'itêba qanûnêda nivîsar in. 22Û nisilê peyr'a, awa gotî zar'êd we ku wê pey wer'a bibin, usa jî xerîbê ku wê ji welatê dûr bê, wê wêranbûn û nexweşîyêd vî e'rdî bi k'îjana Xudan lêxist bibînin, bêjin: 23‹T'emamîya e'rd bi k'irk'ût û xwê şewitîye, ne tê çandinê ne jî şîn dibe, li ser wê t'u şînayî şîn nabe, mîna undakirina Sodom, Gomora, Adma û Siboyîmê, k'îjan ku Xudan bi hêrs û k'în-boxa xwe wêran kir›+. 24H'emû milet wê bêjin: ‹Çima Xudan ha anî serê vî e'rdî? Me'na vê hêrsa mezin çîye?›+
25Û wê bêjin: ‹Bona ku wan peymana Xudan Xwedêyê kal-bavêd xwe hiştin, k'îjan ku wî t'evî wan girêda, gava ew ji e'rdê Misirê derxistin+. 26Ew çûn û xwedêyêd başqer'a qulix kirin, ber wan ta bûn, xwedêyêd ku ne wan nas dikir ne jî Xudan wanr'a k'ifş kir. 27Bi vî awayî hêrsa Xudan li ser wî e'rdî r'abû ku h'emû nifir'êd vê k'itêbêda nivîsî bîne li serê wî+. 28Xudan bi hêrs, k'în-box û xezeba mezin ew ji welatê wan r'awva derxist, ew avîtine welatê başqe, mîna r'oja îroyîn›+.

29Tiştêd veşartî, yêd Xudan Xwedêyê me ne, lê yêd e'yan bona me û zar'êd me ne h'eta-h'etayê, wekî h'emû xeberêd vê qanûnê biqedînin+.

30

Kirina bona paşda veger'andin û bimbarekîyê

30^1Gava her tişt, dua û nifir'êd ku min danîbûne li ber te, bêne serê te, hingê li ser wan, nava h'emû miletada, k'îjan ku Xudan Xwedêyê te tu nava wan da belakirî, dîsa bifikire,+
2heger tu ber bi Xudan Xwedêyê xwe veger'î, tu û zar'êd xweva bi t'emamîya dilê xwe û bi t'emamîya nefsa xwe, guh bidî dengê wî, her tişt çawa ku ez îro li te e'mir dikim,+
3hingê Xudan Xwedêyê te wê çerxa te r'ast ke û r'e'mê li te bike, wê dîsa te ji nava h'emû mileta, nava k'îjana Xudan Xwedêyê te tu bela kirî, wê te t'opî ser hev ke+. 4Wekî tu h'eta ber p'er'ê e'zman jî ajotî bî, ji wir jî Xudan Xwedêyê te wê te t'opî ser hev ke, te hilde+
5û Xudan Xwedêyê te wê te bibe e'rdê ku kal-bavêd te war bibûn û wê xwer'a bikî milk'. Wê çerxa te r'ast ke û te ji kal-bavêd te ze'ftir li hev zêde ke. 6Xudan Xwedêyê te wê dilê te û dilê zur'eta te biguhêze[*], wekî bi t'emamîya dilê xwe û bi t'emamîya nefsa xwe Xudan Xwedêyê xwe h'iz bikî bona xatirê e'mirê xwe+. 7Xudan Xwedêyê te wê h'emû van nifir'a veger'îne li ser dijmin û neyarêd te, yêd ku pey te k'etibûn+. 8Tê jî dîsa guh bidî dengê Xudan û h'emû e'mirêd ku ez îro li te e'mir dikim biqedînî. 9Xudan Xwedêyê te wê te her tiştîda xinê ke: Bi her şixulê destêd te, berê zikê te, berê h'eywanê te û berê e'rdê te. Çimkî Xudan dîsa wê şa be ku qencîyê ter'a bike, çawa ku ew kal-bavêd ter'a şa dibû, 10gava tu guh bidî dengê Xudan Xwedêyê xwe, e'mir û qeyde-qanûnêd wîye vê k'itêba qanûnêda nivîsî xwey kî, bi t'emamîya dilê xwe û bi t'emamîya nefsa xwe veger'î berbi Xudan Xwedêyê xwe.

11Çimkî ev e'mirê ku ez îro li te e'mir dikim, ne dûrî te ye ne jî ew çetin e. 12Ew ne li e'zmana ye, wekî bê gotinê: ‹K'ê wê bona me r'abe e'zmên, wê mer'a bîne û em wê bibihên, hingê meyê ew biqedanda?›+
13Ne jî ew wî alîyê be'rê ye, wekî bê gotinê: ‹K'ê wê bona me her'e wî alîyê be'rê, wê mer'a bîne û em wê bibihên, hingê meyê ew biqedanda?› 14Lê ew xeber li cem teye, li ser zarê te û dilê teda ye, ku wê xweyî kî.

15Binihêr'e, ez îro e'mir û mirinê, xêr-xweşî û xirabîyê datînime li ber te+. 16Ez îro li te e'mir dikim ku Xudan Xwedêyê xwe h'iz bikî, r'îyêd wîda her'î, e'mirêd wî, qeyde-qanûnêd wî û qirarêd wî xweyî kî. Wekî tu bijîyî û li hev zêde bî û Xudan Xwedêyê te wê te bimbarek ke li ser e'rdê ku tu diçûyî xwer'a bikî milk'. 17Lê heger dilê te paşda veger'e û guh nedî, ji r'ê bêyî şih'itandinê, li ber xwedêyêd başqe ta bî wanr'a qulix kî, 18ez îro e'lamî we dikim ku hûnê e'seyî unda bin, hûnê dirêj li ser wî e'rdî nejîn, bona k'îjanî tu Ûrdunêr'a derbaz dibî ku bik'evî wir û xwer'a bikî milk'. 19Ez îro gazî e'rd û e'zmên dikim çawa şe'dêd miqabilî te, ez e'mir û mirinê datînime ber te, dua û nifir'ê. De e'mir bibijêre wekî tu zur'eta xweva bijîyî, 20Xudan Xwedêyê xwe h'iz bike, gur'a wî bike û nêzîkî wî be. Çimkî ew e'mirê te ye û dirêjaya r'ojêd mayîna te ye li ser e'rdê ku Xudan kal-bavêd te: Birahîmr'a, Îshaqr'a û Aqûbr'a sond xwar bide wan»+.

31

Kirinêd Mûsaye xilazîyê

Yêşû cîyê Mûsa digire

31^1Mûsa çû û ev xeberana t'emamîya Îsraêlêva e'yan kirin 2û gote wan: «Ez îdî sedbîst salî me, nikarim her'im û bêm, Xwedê jî gote min: ‹Tu ç'emê Ûrdunêr'a derbaz nabî›+. 3Xudan Xwedêyê te wê xwexa pêşîya teva her'e, ewê van mileta ji ber te unda ke û tê cîyê wan xwer'a bikî milk'. Yêşûyê pêşîya teva her'e, çawa ku Xudan gotibû+. 4Xudanê usa bîna serê wan, çawa ku anî serê p'adşêd emorîya, Sîxon û Og, usa jî e'rdêd wan, qir'a k'îjana ewî anî+. 5Xudanê wan bide destêd we û hûn anegorî wan h'emû e'mirêd ku min li we e'mir kirin bînine serê wan+. 6Qewat û e'gît bin, ji wan netirsin û nebizdin, çimkî Xudan Xwedêyê te xwexa t'evî te tê, ew dûrî te nak'eve û te ber'nade»+.

7Mûsa gazî Yêşû kir û li ber ç'e'vê t'emamîya Îsraêlê gote wî: «Qewat û e'gît be, çimkî tê t'evî vî miletî bik'evî e'rdê ku Xudan kal-bavêd wanr'a sond xwar bide wan û tê wî e'rdî wanr'a bikî milk'+. 8Lê Xudan xwexa pêşîya teva diçe û wê t'evî te be, ewê dûrî te nak'eve û te ber'nede, ber xwe nek'eve û netirse».

Xandina Qanûnê

9Mûsa ev qanûn nivîsî û da k'ahînêd zar'êd Lêwî, yêd ku Sindoqa Peymana Xudan dibirin û h'emû r'ûspîyêd Îsraêl. 10Mûsa li wan e'mir kir û got: «Her k'utasîya sala h'efta li sala baxşandinê, li Cejina H'olikçêkirinêda,+
11k'engê t'emamîya Îsraêl bê û li ber Xudan Xwedêyê te bisekine, li wî cîyê ku ew bibijêre, t'emamîya Îsraêlr'a vê qanûnê bi dengê bilind bixûne+. 12Cime'tê, jina, mêra, zar'a û xerîbêd nava bajarêd xweda, t'opî ser hev ke, ku ew bibihên û hîn bin ji Xudan Xwedêyê we bitirsin û h'emû xeberêd vê qanûnê bikin ku biqedînin+. 13Zar'êd wan yêd ku hê nizanin, wê bibihên û hîn bin ji Xudan Xwedêyê we bitirsin, li nava h'emû r'ojêd e'mirê we li ser e'rdê ku hûn Ûrdunêr'a derbaz dibin xwer'a bikine milk'».

Îsraêl wê Xwedê bihêle

14Xudan gote Mûsa: «Awa r'ojêd teye mirinê nêzîk in, gazî Yêşû ke û li Konê Civînêda bisekinin, ezê e'mira bidime wî». Mûsa û Yêşû çûn û li Konê Civînêda sekinîn+. 15Xudan li stûna e'wrda konda wanva xuya bû û stûna e'wr li ber derê kon sekinî+.

16Û Xudan gote Mûsa: «Awa tu diçî bigihîjî kal-bavêd xwe. Ev miletê r'abe li wî cîyê ku diçinê bêe'silîyê bike, awa gotî pey wan xwedêyêd başqeye wî e'rdî her'e. Ewê min bihêle û peymana ku min t'evî wan girêda bit'er'ibîne+. 17Wê r'ojê hêrsa minê li ser wî r'abe, ezê wan bihêlim û r'ûyê xwe ji wan veşêrim. K'oka wanê bê û gelek tengasî û zelûlî r'astî wan bê. Wan r'oja ewê bêje: ‹Gelo ev bela ku hatine serê min ne bona wê yekê ye ku Xudanê min t'evî min nîne?›+
18Lê ezê wê r'ojê r'ûyê xwe hê veşêrim bona her xirabîya ku wî kir, gava berê xwe da xwedêyêd başqe. 19Niha xwer'a vê stiranê binivîsin û zar'êd Îsraêl hînî wê ke, wê bike ser zar-zimanê wan, wekî eva stirana minr'a bibe şe'dê miqabilî zar'êd Îsraêl+. 20Wextê ez wî bibime e'rdê ku şîr û hingiv jê dik'işe, çawa ku min kal-bavêd wanr'a sond xwar, ewê bixwe, t'êr be, k'ok be û wê berê xwe bide xwedêyêd başqe, ewê wanr'a qulix ke, min t'exsîr ke û peymana min bit'er'ibîne+
21wê bibe gava gelek tengasî û zelûlî bibîne, ev stirana wê bibe şe'dê miqabilî wî, çimkî eva ji bîra zur'eta wî wê derneyê. Ez îdî îro zanim t'ivdîra wan çîye, hê berî wê yekê ku min ew birine e'rdê ku min soz da». 22Mûsa hema wê r'ojê ev stiran nivîsî û zar'êd Îsraêl hînî wê kirin. 23Xwedê li Yêşûyê kur'ê Nûn e'mir kir û got: «Qewat û e'gît be, çimkî tuyê zar'êd Îsraêl bibî e'rdê ku min wanr'a sond xwar û ezê t'evî te bim»+.

24Gava Mûsa h'emû xeberêd vê qanûnê k'itêbêda nivîsî û xilaz kirin,+
25Mûsa li lêwîyêd ku Sindoqa Peymana Xudan dibirin e'mir kir û got: 26«Vê k'itêba qanûnê hildin û daynine k'êlekeke Sindoqa Peymana Xudan Xwedêyê xwe û bira ew li wir bibe şe'dê miqabilî te+. 27Çimkî ez serhildan û serh'işkîya te zanim, h'eta r'oja îro ku ez nava weda dijîm hûn li ber Xudan serh'işk bûne, hê çiqas zêde pey mirina minr'a. 28H'emû r'ûspîyêd qebîlêd xwe û serwêrêd xwe bicivînine li cem min, ezê wanr'a van xebera bêjim û gazî e'rd û e'zmên bikim çawa şe'dê miqabilî wan. 29Çimkî ez zanim ku pey mirina minr'a hûnê e'se bih'er'imin û bişih'itin ji wê r'îya ku min li we e'mir kir û peyr'a wê bela bêne pêşîya we, bona xirabîya ku hûnê li ber ç'e'vê Xudan bikin, bi kirêd destêd xwe hêrsa wî r'akin»+.

30Mûsa xeberêd vê stiranê li ber t'emamîya civîna Îsraêl h'eta xilazîyê got:

32

Stirana Mûsa

32^1«Guh bidine min e'zmanno ezê xeber dim,
bira e'rd gotina zarê min bibihê+.
2Bira şîreta min mîna baranê bibare,
mîna qir'avîyê gotina min wê dayne,
çawa barana hûr li ser şînayîyê
û çawa barana gur' li ser gîhê+.
3Çimkî ezê navê Xudan bikim dengî.
Pesina bidine Xudanê me!
4Ew Qeya ye, kirina wî k'amil e,
çimkî h'emû r'îyêd wî heqî ne.
Xudan amin e, neheqî cem wî t'uneye,
ew heq e û li ser heqîyê ye+.
5Lê we miqabilî wî gune kir,
hûn ji dest qusûrêd xwe îdî ne zar'ê wî ne,
nisilê neheq û xalifî.
6Ev e ku hûn li Xudan vediger'înine,
miletê bê fe'mî bê h'iş?
Ew nîne bavê te ku tu qazinc kirî?
Ewî jî tu çêkirî û t'estîq kirî!+
7Bîr bîne r'ojêd berê,
bifikire li ser salêd h'emû r'ik'inyata.
Bipirse ji bavê xwe û ewê ter'a gilî ke,
ji kalêd xwe û ewê ter'a bêjin+.
8Gava Yê Herî Jorin milk' da mileta
û zar'êd însên cude kir,
ewî sînorêd mileta danîn,
anegorî r'eqemêd zar'êd Xwedê[*]+.
9Lê p'ara Xudan cime'ta wî ye,
Aqûb milk'ê warê wî ye+.
10Ewî ew li ber'îyêda dît,
li çol û besta guje-guj,
ewî destê xwe dabû li ber wî û ew xweyî dikir,
mîna r'onayîya ç'e'vêd xwe miqatî wî bû+.

11Çawa teyrê sîmir' xweyîtîyê hêlûna xwe dike,
li ser cûcûkêd xwer'a difir'e,
p'er'ê xwe vedike wan hildide
li ser baskêd xwe dibe+.

12Xudan t'enê r'êberîya wî dikir,
xwedêkî başqe t'evî Xudan t'unebû.

13Xudan ew danî li ser bilindcîyêd e'rdê,
ewî berê zevîya dixwarin.

Xudan ew bi hingiv ji qeyayê
bi bizir ji qeya h'işk,+

14bi r'ûnê dêwêr û şîrê pêz da mêjandin.

Donê berxa, berana,
gayêd Başanê, bizina,
genimê lapî r'ind da wî.

Te xûna tirîya, şerav vexwar.

15Yêşûrûn[*] bez girt û da çifta.

Te bez girt, k'ok bûyî û ji hev derk'etî.

Xwedêyê tu çêkirî hişt
û Qeyayê xilazbûna xwe t'exsîr kir+.

16Bi xwedêyêd başqe hêlan dane k'umr'eşîya Xudan
û bi k'irêtîya hêrsa wî r'akirin+.
17Qurban dikirin cinar'a ne ku Xwedêr'a,
xwedêyêd ku nas nedikirin,
yêd nû pêşda hatî,
ji k'îjana ku kal-bavêd te xof nedikirin+.
18Te Qeyayê tu welidandî hişt,
te Xwedêyê tu pêşda anîyî bîr kir+.
19Xudan dît û t'exsîr kir
bona ku qîz û kur'êd Xudan ew hêrs xistin.
20Û got: ‹Ezê r'ûyê xwe ji wan veşêrim,
xilazîya wan binihêr'im,
çimkî ew nisilekî xalifî ye,
zar'êd bê amin in.

21Wana bi ne xwedêya hêlan dane k'umr'eşîya min,
bi tiştêd xweye p'ûç' hêrsa min r'akirin.

Ezê jî bi ne mileta hêlana bidime wan,
bi miletekî bê fe'm ezê hêrsa k'umr'eşîya wan r'akim+.

22Çimkî alava hêrsa min pê k'et,
ewê h'eta k'ûrayîya Dîyarê Mirîya bişewitîne,
dinyayê û berêd wê wê h'ûfî xwe ke
û alav-agir wê h'îmê ç'îya k'eve+
23Ezê bela li ser wan qûç' kim,
tîrêd xwe li ser wan r'et kim+.
24Bir'çîbûnê wan bimaşîne, t'ayê wan bixwe
û usa jî nexweşîya h'ale xirab.
Qîlê r'e'wira ezê bişînime li ser wan
û usa jî je'ra şûlikîyêd axêda+.
25Derva şûrê wan bibir'e
hindur'da jî xof, qîz û kur'a
şîrxur û kalê extyar+.
26Min got: «Ezê qir'a wan bînim,
ji nava merivada bîranîna wan r'esît kim»,
27lê ez ji qerfê dijmin tirsîyam,
ku dijmin nefikirin
û nebêjin: «Destêd me ew alt' kirin,
ne ku Xudan ev h'emû tişt kir»›+.
28Çimkî Îsraêl miletekî çelqyayî ye,
fe'mê wî t'uneye+.

29Heger ew serwaxt bûna ev yek wê tê derxistana,
wanê fe'm bikira çi wê bê serê wana.
30Dijminek wê çawa bida pey h'ezara
û duduyê berî dehe h'ezarî din,
heger Qeyayê Îsraêl ew nefirota,
heger Xudan ew neda destêd dijminêd wan+.
31Çimkî qeyayê wan ne mîna Qeyayê me ye,
dijminêd me xwexa wê yekê fe'm dikin+.
32Çimkî dara wane tirîyê ji ya Sodomê ye,
ji baxçê Gomorayê ye.
Tirîyêd wan tirîyê je'rdadayî ne
gûşîyêd wan te'l in+.
33Şerava wan je'ra me'ra ye,
je'ra zulme tîreme'ra ye+.
34T'ivdîra min li cem min veşartî,
xizna minda morkirî nîne?
35H'eyfhildan ya min e, ezê hilînim,
gava nigê wan bilik'ume,
çimkî r'oja wan e qeda nêzîk e
û zûtirekê wê li ser wanda bigire+.
36Xudan wê heqîyê li cime'ta xwe bike,
û r'e'mê li xulamêd xwe bike,
gava ew bibîne ku destê wan sist bûye,
ne girtî mane ne jî aza mane+.
37Xudanê bêje: «K'anêne xwedêyêd wan,
qeyayê ku wan gumana xwe dabû ser+?
38Yêd ku bezê qurbanêd wan dixwarin,
şerava dîyarîyêd wan vedixwarin?
Bira ew r'abin û alî wan bikin,
bira bona we bibine mert'al».
39De niha binihêr'in wekî EZ, EZ IM[*],
t'une xwedê pêştirî Min.
Ez dikujim, ez jî sax dikim,
min lêda ezê jî qenc kim,
t'u kes ji destê min xilaz nake+.
40Awa ez destê xwe ber bi e'zmên bilind dikim
û dibêjim: «Çawa ku ez h'eta-h'etayê heme
41usa jî gava ez şûrê xweyî biriqî tûj kim
destê minê dest bi dîwanê bike,
hingê ezê h'eyfê ji dijminêd xwe hildim,
û yêd dijenine min weke e'melêd wan bidime wan+.

42Ezê tîrêd xwe bi xûnê serxweş kim
û şûrê min wê goşt bixwe,
bi xûna kuştîya û girtîya,
bi serêd serwêrêd dijmin»›.[*]+
43E'zmanno şa bin t'evî wî!
H'emû milyak'et ber Xudan ta bin.[*]
Çimkî ewê h'eyfa xûna xulamêd xwe hilde,
ewê h'eyfê ji dijminêd xwe hilde,
ewê bona e'rdê xwe û miletê xwe gunek'ewandinê bike»+.

44Mûsa t'evî Yêşûyê kur'ê Nûn hat û h'emû xeberêd vê stiranê bi dengê bilind gote cime'tê. 45Gava Mûsa h'emû ev xeberêd ku gote t'emamîya Îsraêl ser hevda anîn, 46ewî gote wan: «Ez îro h'emû van xebera e'lamî we dikim, wan bikine dilê xwe. Li zar'êd xwe e'mir bikin wekî h'emû xeberêd vê qanûnê r'ind xwey kin biqedînin+. 47Çimkî ev ne xebera badîhewa ye bona we, lê ew e'mirê we ye. Bi wê xeberê e'mirê weyê dirêj be li ser wî e'rdî ku hûn Ûrdunêr'a derbaz dibinê xwer'a bikine milk'»+.

48Xût wê r'ojê Xudan Mûsar'a xeber da û got: 49«Hilk'işe li ser bilindcîyêd Abarîmê li ser ç'îyayê Nebo k'îjan ku welatê Mowabda ye, pêşberî Erîhayê. Û dîna xwe bide welatê Kenanê, k'îjanî ku ez didime zar'êd Îsraêl lê war bin+. 50Û li ser wî ç'îyayê ku tê hilk'işî bimire, her'e t'evî kal-bavêd xwe be, çawa Harûnê birê te li ser ç'îyayê Hor mir û çû t'evî kal-bavêd xwe bû+. 51Çimkî we her duya li nava zar'êd Îsraêl li ber avêd Mêrîbah-Qadêşê[*], ber'îya Sînda guhdarîya min nekir û nava zar'êd Îsraêlda pîrozîya min neda k'ifşê+. 52Tê ewî e'rdî ber xwe bibînî lê nak'evî wir, ew e'rdê ku ez didime zar'êd Îsraêl»+.

33

Mûsa dua Îsraêl dike

33^1•Ev e ew dua bi k'îjanî Mûsayê merivê Xwedê berî mirina xwe dua li zar'êd Îsraêl kir+. 2Û got:

«Xudan ji Sînayê hat,
ji Sêhîrê wanva şewq da,
ji ç'îyayê Paran wanva xuya bû
ew t'evî bêh'esab pîroza hat,
ji destê wîyî r'astê agirê qanûnê bona wan alav da.[*]+

3R'astî Xwedê mileta h'iz dike,
h'emû pîrozêd wî destêd teda ne,
wan xwe avîtine li p'îyêd te
û wê guh bidine gotinêd te.
4Mûsa qanûn li me e'mir kir,
war bona cime'ta Aqûb+.
5Xudan bû p'adşê Yêşûrûnê[*]
gava serwêrêd cime'tê
t'evî qebîlêd Îsraêl civîya bûn+.

6Bira bijî R'ûbên û nemire,
lê bira h'esabê wî kêm be».

7Ev jî bona Cihûda got:

«Bibihê Xudan dengê Cihûda
û wî bîne li cem cime'ta wî,
bira bi destêd xwe şer'ê xwe bike
tu jî bibî alîk'arê wî ji dijminêd wî».

8Bona Lêwî got:

«Ûrîm û Tûmîmê[*] te
li cem merivê teyî xwedêxof be,
yê ku te li Massahê cêr'iband,
t'evî k'îjanî ber avêd Mêrîbahê k'etî h'ucetê+.

9Yê ku bona dê û bavê xwe dibêje:
‹Min xemk'êşîya wan nekir›,
birayêd xwe qebûl nekir
û zar'êd xwe nas ne kir[*],
çimkî ew gotina te diqedînin
û peymana te xwey dikin+.
10Ew Aqûb hînî qirarêd te dikin,
Îsraêl jî hînkirina te,
bixûrê datînin li ber te,
qurbanê t'evayîşewatê jî li ser gorîgeha te.
11Dua li qewata wî bike Xudan,
kirêd destê wî qebûl ke.
Pişta dijminêd wî qat ke
usa ku yêd dijenine wî r'anebin».

12Bona Binyamîn got:

«H'izkirîyê Xwedê wê bê qezî bijî,

Yê Herî-Zor t'emamîya r'ojê xweyîtîya wî dike.

Ew li nava girêd wî dijî».

13Bona Ûsiv got:

«Duayê Xudan li e'rdê wî be,
bi qir'avîya qence ji e'zmên,
bi ava bêbinîyayêye jêr her'ikî,+
14bi dayîna berêd qence ji te'vê,
bi dayîna deremetêd qence ji meha.
15Ji tiştêd bijartîye ç'îyayêd kevin
û tiştêd qence girêd h'eta-h'etayê+.
16Bi dayîna qence e'rdê t'ijî,
bi k'erema yê ku nava k'ola stirûyê bû[*].
Bira ew bêne serê Ûsiv,
li ser e'nîya bijartîyê li nava birada+.
17Mezinayîya wî mîna nixurîyê box,
stirûyêd wî mîna stirûyêd gayê beyanî,
yek dehe h'ezarêd Efrayîm e,
yek jî h'ezarêd Minaşe ye,
bi wan ewê mileta hevr'a h'eta serê dinê bide'fîne»+.

18Bona Zebûlon got:

«Şa be Zebûlon, derk'etina xwer'a,

Îsaxar jî li nava çadirêd xwe da.

19Ewê mileta gazî li ser ç'îyê bikin,
li wir ewê gorîyêd r'ast bidin.

Çimkî ji dewlemendtîya be'ra ewê bixwin
û xiznêd li nava qûmêda veşartî»+.

20Bona Gad got:

«Bimbarek e yê ku sînorê Gad fire dike,
Gadê çawa şêr r'ih'et be,
mil û t'epa sêrî didir'îne+.
21Ewî tiştê herî qenc xwer'a bijart,
çimkî wîr'a p'ara serwêr hate k'ifşkirinê,
ew t'evî serwêrêd milet hat
r'astîya Xudan û dîwanêd wî
t'evî Îsraêl bik'ar anî»+.

22Bona Dan got:

«Dan cewrikê şêra ye
ku ji Başanê banzdide»+.

23Bona Neftelî got:

«Neftelî xêrxwezîyêva dagirtî ye,
bimbarekîya Xudanva t'ijî ye,
r'ohilat[*] û başûrê war be»+.

24Bona Aşêr got:

«Ji nava kur'ada Aşêr herî bimbarek e,
bira h'izkirîyê birayêd xwe be
û nigê xwe r'ûnda ke.
25Zer'zêd derîyêd te h'esin û sifir in,
û qewata te weke r'ojêd te be».

26«Mîna Xwedê Yêşûrûn t'uneye,
bona alîk'arîya te li e'zmên sîyar dibe
nava nûr-r'ûmeta xwe li ser e'wr+.
27Xwedêyê h'eta-h'etayê kela ye,
milêd wîye h'eta-h'etayê alîk'ar in,
ewî dijminêd te ji ber te r'aqetandin,
got: ‹Qir' ke!›+
28Îsraêl bêqezî, başqe dijî,
kanîya Aqûb wê e'rdê genim û şeravêda be,
ji e'zmanêd wî qir'avî tê xarê+.
29Xwezî li te Îsraêl!
K'ê ye mîna te?
Miletê bi destê Xudan xilazbûyî,
mert'al, alîk'ar
û şûrê nûr-r'ûmeta te ew e,
dijminêd te wê li ber te ta bin,
tuyê p'êyî li sergirkê milêd wan bikî»+.

34

Mirina Mûsa û serwêrîya Yêşû

34^1Mûsa ji deştêd Mowabê hevraz çû ç'îyayê Nebo, li ser serê Pîsgayê ku pêşberî Erîhayê ye. Xudan h'emû e'rdê Gîle'dê h'eta Dan, 2t'emamîya Neftelîyê, e'rdê Efrayîm û Minaşe, t'emamîya e'rdê Cihûda h'eta Be'ra Navberê[*], 3Necef, deşta newala Erîhayê, bajarê darêd xurma h'eta Soharê nîşanî wî da+. 4Xudan gote Mûsa: «Ev e e'rdê bona k'îjanî min Birahîmr'a, Îshaqr'a û Aqûbr'a sond xwar got: ‹Ezê wî bidime zur'eta te›. Min hişt wekî tu bi ç'e'vêd xwe bibînî, lê tu derbazî wir nabî»+. 5Li wir e'rdê Mowabda, Mûsayê xulamê Xwedê mir, anegorî xebera Xudan. 6Xudan li newala e'rdê Mowabda pêşberî Bêt'-P'ihorê ew defin kir û t'u kes h'eta r'oja îro cîyê definkirina wî nizane+. 7E'mirê Mûsa sedbîst salî bû gava ew mir, ne îşiqa ç'e'vê wî sist bû, ne jî sih'et-qewata wî+. 8Zar'êd Îsraêl sî r'ojî li deşta Mowabda şîna Mûsa kirin. R'ojêd girî û şîna Mûsa xilaz bûn+. 9Yêşûyê kur'ê Nûn bi r'uh'ê serwaxtîyêva hate dagirtinê, çimkî Mûsa destêd xwe danîbû li ser wî, zar'êd Îsraêl gur'a wî dikirin û usa dikirin çawa ku Xudan li Mûsa e'mir kiribû+.

10Îdî p'êxemberekî mîna Mûsa li nava Îsraêlda t'unebû, yê ku Xudan r'û bi r'û nas dikir,+
11bi h'emû nîşan û k'eremeta, yêd ku Xudan ew şand ku li e'rdê Misirêda li ser Firewin, usa jî li ser h'emû xulamêd wî û t'emamîya welatê wî bike 12û Mûsa bi t'emamîya qewata destê xwe her kirinêd saw li ber ç'e'vêd t'emamîya Îsraêl kir.

* 1:2 H'orêb navekî dinêyî Sînayê ye.

* 2:9 Binihêr'e Destpêbûn 19:36-37.

* 2:11 «R'ifayî» jî e'save bûn.

* 2:14 Binihêr'e Qanûna Ducarî 1:34-35.

* 2:19 Binihêr'e Destpêbûn 19:36-37.

* 2:23 «K'apt'orî» filistînî bûn ku ji Kirêtayê hatibûn.

* 3:14 Bi zimanê îbranî «Wargehêd Yaîr».

* 3:15 «Maxîr» navê olk'eke ji qebîla Minaşe ye.

* 3:17 Îbranî «Be'ra Xwê» ye.

* 4:3 Binihêr'e Jimar 25:1-9. P'ihor navê ç'îyakî bû, li wê derê p'ûtê Bae'lr'a qulix dikirin. Lema jî meriv navê wî ç'îyayî û wî p'ûtî danîn Bae'l-P'ihor.

* 4:42 Binihêr'e 19:1-13-da.

* 4:49 Awa gotî «Be'ra Mirî».

* 5:2 H'orêb navekî dinêyî Sînayê ye.

* 6:4 Aha jî tê fe'mkirinê: «Xudan Xwedêyê me, t'enê ew e Xudan».

* 6:16 Binihêr'e Derk'etin 17:1-7.

* 7:5 Aşêrah navê p'ûtêd miletêd kenanîya bûn, cûr'êd wan ne e'yan in, belkî mîna stûnêd ji dar bûn yan jî xwexa dar bûn.

* 7:20 Welger'andina yûnanîye kevinda «Moza».

* 8:3 Binihêr'e Derk'etin 16 û Jimar 11:7-9.

* 9:8 H'orêb navekî dinêyî Sînayê ye.

* 9:22 Bona T'ave'rayê binihêr'e Jimar 11:1-3. Bona Massahê binihêr'e Derk'etin 17:1-7. Bona Qîbrot-Hat'awayê binihêr'e Jimar 11:31-34.

* 9:23 Binihêr'e Qanûna Ducarî 1:19-28.

* 10:9 Binihêr'e Jimar 18:20-24.

* 10:16 Îbranî xeber bi xeber «Dilê xwe sinet kin». Sinetkirin nîşana sondê nava Xwedê û Îsraêl e. Fikira vê r'êzê ew e ku cime't gere ji wan r'îyêd xweye xirab veger'e.

* 11:6 Binihêr'e Jimar 16.

* 11:10 Îbranî xeber bi xeber «Bi nigê xwe». Me'na van xebera t'am ne e'yan e, belkî meriva nigê xwe li ser xwelîyêva dik'işandin û ew dibû mîna cawê ku av wêr'a bik'işîya, yan bi nigê xwe r'îya avê ku li nava wê cewêda dik'işîya diguhastin.

* 11:24 Têk'sta îbranîda nivîsar e «Be'ra K'utasîyê», ew be'sa Be'ra Navberê dike awa gotî Be'ra Sipî.

* 11:30 Dara xirnûfê.

* 12:3 Binihêr'e şirovekirina Qanûna Ducarî 7:5.

* 16:1 Abîb navê wêyî pêşin bû lê niha Nîsan e. Ev mehe salne'ma hîvê destpêdike ji nîvê meha Adarê h'eta nîvê meha Nîsanê.

* 16:21 Binihêr'e şirovekirina Qanûna Ducarî 7:5.

* 18:10 «Nava êgirr'a derbaz dike» awa gotî «nekine gorî».

* 21:19 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona t'ucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

* 22:9 Yanê Xwedê îzin neda ku cime'ta wî nava baxê xweyî tirîyada tiştekî din jî biçîne, çawa ku misirîya dikirin. Lê gava ew tişt bikirana hingê ew dibû p'ara Xwedê, gere Xwedêr'a bihata dayînê, lema dibêje: «...Îzina te wê t'unebe wan bidî xebatê».

* 23:4 P'areke Mesopotamyayê.

* 23:4 Binihêr'e Jimar ji 22:4 – 24:25.

* 23:15 Ev qanûn dixebite li ser xulamêd ku ji xweyê xweyî welatder bir'evin û bêne Îsraêlê. Bona qanûna xulamêd îsraêlî ji k'erema xwe li Qanûna Ducarî 15:12-18 binihêr'e.

* 23:17 «Xwefroş» maşoqa p'ût e, awa gotî çi ku qazinc dikir danî dîyarî ocaxa p'ût dikir, bi wê kirina xwe ocaxa p'ûtada h'elal dihate h'esabê, çimkî bi qavîya xwe k'ar dida ocaxa p'ûta.

* 24:9 Binihêr'e Jimar 12:10-15.

* 24:12 Wî çaxî hebûka merivêd k'esîb t'enê p'ot bû, wana çawa k'efîl dikaribû t'enê p'otê xwe bidana. Lê p'ot lazim bû ku şev bavîtana li ser xwe.

* 25:7 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona t'ucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

* 28:6 «K'etin-derk'etina te» yanê her tişt çi ku tu dikî.

* 28:19 «K'etin-derk'etina te» yanê her tişt çi ku tu dikî.

* 28:23 Ev aha tê fe'mkirinê: «Xwedê wê e'zmên dade û baranê t'une be hingê e'rdê mîna h'esin h'işk be».

* 28:65 Îbranî aha jî tê fe'mkirinê: «Bêç'arî».

* 29:1 H'orêb navekî dinêyî Sînayê ye.

* 30:6 Îbranî xeber bi xeber «Dilê te û dilê zur'eta te sinet ke». Sinetkirin nîşana sondê nava Xwedê û Îsraêl e. Fikira vê r'êzê ev e ku «Xudan wê bike ku cime'ta wî gur'a wî bike».

* 32:8 «Zar'êd Xwedê» p'ir'anîya cara tê fe'mkirinê çawa «Heyînêd Xwedêye e'zmanî» yan «Milyak'et». Hinek têk'stêd îbranîda nivîsar e «Zar'êd Îsraêl» û hinekada jî «Zar'êd Xwedê».

* 32:15 «Yêşûrûn» ew navekî dinê ye bona miletê Îsraêl.

* 32:39 Binihêr'e Derk'etin 3:13-15 û şirovekirina r'êza 15-a.

* 32:42 «Bi serêd serwêrêd dijmin» îbranî xeber bi xeber nivîsar e «serê dijminê p'or' dirêj». Wî we'deyî mêrê ku xebata wî eskerî bû, çaxê şêr' wan p'or'ê xwe ne dibir'î.

* 32:43 Welger'andina yûnanîye kevinda ev jî heyê «Gelî mileta, şa bin t'evî cime'ta wî!»

* 32:51 Binihêr'e Jimar 20:11-13.

* 33:2 Fe'mîna vê r'êzê îbranîda ne safî ye.

* 33:5 «Yêşûrûn» ew navekî dinê ye bona miletê Îsraêl.

* 33:8 Ûrîm û Tûmîm tê fe'm kirinê çawa «R'onayî û K'amilî». Pê vana serekk'ahîn li qirara Xwedê dih'esîya.

* 33:9 Binihêr'e Derk'etin 32:26-29.

* 33:16 Binihêr'e Derk'etin 3:2-3.

* 33:23 «R'ohilat» li vir usa jî tê fe'mkirinê çawa «Gol».

* 34:2 Têk'sta îbranîda nivîsar e «Be'ra K'utasîyê», ew be'sa Be'ra Navberê dike awa gotî Be'ra Sipî.

+ 1:2 Derk’etin 3:1, Derk’etin 17:6, Derk’etin 33:6, Jimar 13:25, Jimar 32:8

+ 1:3 Jimar 14:33
+ 1:4 Jimar 21:21-35
+ 1:6 Derk’etin 19:1, Jimar 10:11-12
+ 1:7 Jimar 13:29

+ 1:8 Destpêbûn 12:7, Destpêbûn 26:3, Destpêbûn 28:13

+ 1:9 Derk’etin 18:18, Jimar 11:14
+ 1:10 Destpêbûn 15:5
+ 1:11 P’adşatî II 24:3
+ 1:15 Derk’etin 18:25, Jimar 11:16

+ 1:16 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 16:18-19, Mesele 31:9

+ 1:17 Derk’etin 23:2-3, Q. K’ahîntîyê 19:15, Derk’etin 18:22, Derk’etin 18:26

• 1:19 Jimar 13, Jimar 14
+ 1:21 Q. Ducarî 31:8, Yêşû 1:9
+ 1:30 Derk’etin 14:14

+ 1:31 Derk’etin 19:4, Q. Ducarî 32:11, Îşaya 46:3

+ 1:33 Derk’etin 13:21
• 1:34 Jimar 14:20-45
+ 1:36 Jimar 14:6-9, Jimar 14:24
+ 1:37 Jimar 20:12, Jimar 27:14
+ 1:38 Derk’etin 24:13, Jimar 27:18-20
+ 1:46 Jimar 20:1, H’akimtî 11:17
+ 2:1 Jimar 14:25, Jimar 21:4
+ 2:5 Destpêbûn 36:8
+ 2:7 Jimar 14:33
+ 2:8 P’adşatî III 9:26
+ 2:9 H’akimtî 11:15
+ 2:10 Jimar 13:22, Q. Ducarî 1:28

+ 2:11 Destpêbûn 14:5, Q. Ducarî 2:11, Q. Ducarî 2:20, Yêşû 12:4, Yêşû 13:12, P’adşatî II 21:16, Dîrok I 20:4, Destpêbûn 14:5-6

+ 2:12 Destpêbûn 36:20-30
+ 2:13 Jimar 21:12
+ 2:14 Jimar 14:29-35, Jimar 26:64-65
+ 2:19 H’akimtî 11:15
+ 2:20 Destpêbûn 14:5-6
+ 2:22 Destpêbûn 36:20-30
+ 2:23 Yêşû 13:3-4
• 2:24 Jimar 21:21-26
+ 2:25 Derk’etin 15:14-16, Derk’etin 23:27
+ 2:27 Jimar 20:17-19
+ 2:36 Yêşû 13:9
• 3:1 Jimar 21:31-35
+ 3:2 Jimar 21:33-34
+ 3:4 P’adşatî III 4:13
+ 3:6 Q. Ducarî 7:2

+ 3:9 Q. Ducarî 4:48, Yêşû 11:3, Yêşû 12:5, Zebûr 29:6, Dîrok I 5:23, Stiranêd Silêmane evîntîyê 4:8, Hezeqêl 27:5

+ 3:11 Destpêbûn 14:5, Q. Ducarî 2:11, Q. Ducarî 2:20, P’adşatî II 11:1, P’adşatî II 12:26

+ 3:12 Jimar 32:33, Yêşû 13:8
+ 3:14 H’akimtî 10:4
+ 3:15 Jimar 32:39-41, Dîrok I 2:22
+ 3:16 Jimar 21:24, Yêşû 12:2
+ 3:17 Jimar 34:11, Yêşû 3:16
+ 3:19 Jimar 32:17-26, Yêşû 1:14
+ 3:20 Yêşû 1:15, Yêşû 22:4
+ 3:21 Q. Ducarî 7:19, Yêşû 10:25
+ 3:22 Derk’etin 14:14
+ 3:24 Derk’etin 15:11
+ 3:26 Jimar 20:12, Q. Ducarî 1:37

+ 3:27 Jimar 20:12, Jimar 27:12-13, Q. Ducarî 31:2, Q. Ducarî 32:52, Q. Ducarî 34:4

+ 3:28 Jimar 27:18-19, Q. Ducarî 1:38
+ 3:29 Jimar 25:5
+ 4:1 Q. K’ahîntîyê 18:5

+ 4:2 Q. Ducarî 12:32, Mesele 30:6, E’yantî 22:18

+ 4:3 Jimar 25:1-9

+ 4:6 Zebûr 119:98, Îbo 28:28, Zebûr 111:10

+ 4:7 P’adşatî II 7:23, Zebûr 119:151, Zebûr 145:18

+ 4:8 R’omayî 3:2, R’omayî 7:12

+ 4:9 Q. Ducarî 6:7, Q. Ducarî 11:19, Q. Ducarî 32:46, Zebûr 78:4, Yoêl 1:3

+ 4:10 Derk’etin 19:9, Derk’etin 19:16

+ 4:11 Derk’etin 20:21, Îbranî 12:18

+ 4:13 Derk’etin 20:1-17, Q. Ducarî 5:6-21, Derk’etin 24:12, Derk’etin 31:18

+ 4:16 Derk’etin 20:4-5, R’omayî 1:23

+ 4:19 Îbo 31:26-28, P’adşatî IV 17:16, P’adşatî IV 21:3, Yêremîya 8:2

+ 4:20 P’adşatî III 8:51, Yêremîya 11:4

+ 4:21 Q. Ducarî 1:37, Q. Ducarî 3:26

+ 4:24 Derk’etin 20:5, Derk’etin 24:17, Q. Ducarî 9:3, Îşaya 30:27, Amos 5:6, Îbranî 12:29

+ 4:26 Q. Ducarî 32:1, Zebûr 50:4

+ 4:27 Q. K’ahîntîyê 26:33, Q. Ducarî 28:64

+ 4:28 Q. Ducarî 28:36, Zebûr 115:5-6, Yêremîya 16:13

+ 4:29 Yêremîya 29:13-14
+ 4:32 Îbo 20:4
+ 4:33 Derk’etin 19:21

+ 4:35 P’adşatî I 2:2, Îşaya 45:5, Marqos 12:32, Korint’î I 8:4

+ 4:36 Derk’etin 24:17

+ 4:39 Yêşû 2:11, Derk’etin 15:11, P’adşatî III 8:23, P’adşatî III 8:60

• 4:41 Jimar 35:9-34, Q. Ducarî 19:1-13, Yêşû 20

+ 4:47 Jimar 21:21-35
+ 4:48 Q. Ducarî 3:9
+ 4:49 Q. Ducarî 3:17
• 5:1 Derk’etin 20:1-17
+ 5:4 Derk’etin 33:11

+ 5:5 Derk’etin 20:18, Derk’etin 20:21, Derk’etin 24:2

+ 5:6 Q. K’ahîntîyê 26:13

+ 5:7 P’adşatî IV 17:35

+ 5:8 Q. K’ahîntîyê 19:4, Q. K’ahîntîyê 26:1, Q. Ducarî 27:15

+ 5:9 Derk’etin 34:14, Q. Ducarî 4:24, Q. Ducarî 6:15, Yêşû 24:19, Nehûm 1:2, Derk’etin 34:7, Jimar 14:18

+ 5:10 Q. Ducarî 7:9

+ 5:11 Q. K’ahîntîyê 19:12, Q. K’ahîntîyê 24:10-16

+ 5:12 Derk’etin 31:14-17, Q. K’ahîntîyê 19:30, Q. K’ahîntîyê 23:3, Q. K’ahîntîyê 26:2, Jimar 15:32-36, Marqos 2:27-28, Lûqa 13:14

+ 5:16 Q. K’ahîntîyê 19:3, Q. Ducarî 27:16, Metta 15:4, Metta 19:19, Marqos 7:10, Marqos 10:19, Lûqa 18:20, Efesî 6:2

+ 5:17 Destpêbûn 9:6, Q. K’ahîntîyê 24:17, Metta 5:21, Metta 19:18, Marqos 10:19, Lûqa 18:20, R’omayî 13:9, Aqûb 2:11

+ 5:18 Q. K’ahîntîyê 18:20, Q. K’ahîntîyê 20:10, Q. Ducarî 22:22, Mesele 6:32, Metta 5:27, R’omayî 13:9

+ 5:19 Q. K’ahîntîyê 19:11, Metta 19:18, R’omayî 13:9

+ 5:20 Derk’etin 23:1, Q. Ducarî 19:16-20, Mesele 19:5, Mesele 19:9, Mesele 21:28, Mesele 24:28, Mesele 25:18, Metta 19:18

+ 5:21 Yêremîya 5:8, Metta 5:28, Lûqa 12:15, R’omayî 7:7, R’omayî 13:9

+ 5:22 Derk’etin 31:18
+ 5:25 Derk’etin 19:21
+ 5:27 Derk’etin 20:18-19
+ 5:28 Q. Ducarî 18:17
+ 5:32 Yêşû 1:7, P’adşatî IV 22:2
+ 5:33 Q. Ducarî 10:13
+ 6:2 Zanebêj 12:13
+ 6:3 Destpêbûn 15:5, Destpêbûn 22:17
+ 6:4 Marqos 12:29, Zekerîya 14:9

+ 6:5 Q. Ducarî 11:13, Metta 22:37, Marqos 12:30, Lûqa 10:27

+ 6:7 Q. Ducarî 4:9, Zebûr 119:13

+ 6:8 Derk’etin 13:9, Derk’etin 13:16, Q. Ducarî 11:18

+ 6:9 Q. Ducarî 11:20

+ 6:10 Yêşû 24:13

+ 6:13 P’adşatî IV 17:36, Metta 4:10, Lûqa 4:8, Q. Ducarî 10:20, Yêşû 2:12, Yêremîya 4:2

+ 6:15 Derk’etin 20:5
+ 6:16 Derk’etin 17:2, Metta 4:7, Lûqa 4:12
+ 6:19 Derk’etin 23:28-30
+ 6:20 Derk’etin 12:26
+ 6:21 Derk’etin 20:2
+ 6:22 Zebûr 135:8
+ 6:25 Q. Ducarî 24:13
+ 7:1 Derk’etin 23:23

+ 7:2 Jimar 21:2, Q. Ducarî 3:6, Q. Ducarî 20:16-17, Yêşû 6:21

+ 7:3 Korint’î II 6:14, Derk’etin 34:15-16, Yêşû 23:12-13, H’akimtî 3:6, P’adşatî III 11:2-4

+ 7:4 Q. Ducarî 6:15
+ 7:5 Derk’etin 23:24, Derk’etin 34:13
+ 7:6 Petrûs I 2:9, Derk’etin 19:5-6
+ 7:7 Dîrok I 16:19
+ 7:8 Yêremîya 31:3, Hosêya 11:1, Malaxî 1:2
+ 7:9 Derk’etin 20:6, Q. Ducarî 5:10
+ 7:10 Îbo 34:11, Îşaya 59:18, Nehûm 1:2
+ 7:12 Destpêbûn 17:2, Destpêbûn 26:3
+ 7:14 Derk’etin 23:26

+ 7:15 Derk’etin 9:15, Derk’etin 15:26, Derk’etin 23:25

+ 7:16 Derk’etin 23:33
+ 7:19 Q. Ducarî 3:21, Yêşû 10:25
+ 7:20 Derk’etin 23:28, Yêşû 24:12
+ 7:21 Nehemîya 4:14
+ 7:22 Derk’etin 23:29
+ 7:24 Yêşû 10:24, Yêşû 11:12, Yêşû 1:5
+ 7:25 Yêşû 7:20-21

+ 8:2 Derk’etin 16:35, Amos 2:10, Derk’etin 15:25

+ 8:3 Derk’etin 16:14-15, Derk’etin 16:31, Metta 4:4, Lûqa 4:4

+ 8:4 Q. Ducarî 29:5, Nehemîya 9:21
+ 8:5 Mesele 3:12, Îbranî 12:7
+ 8:7 Q. Ducarî 11:11

+ 8:14 Mesele 30:9, Zebûr 78:11, Zebûr 106:21, Hosêya 13:6

+ 8:15 Jimar 21:6, Hosêya 13:5, Derk’etin 17:6, Jimar 20:11

+ 8:16 Derk’etin 16:5, Derk’etin 16:31
+ 8:17 H’akimtî 7:2
+ 8:20 Danîyêl 9:11
+ 9:2 Jimar 13:22, Q. Ducarî 1:28

+ 9:3 Derk’etin 20:5, Derk’etin 24:17, Q. Ducarî 4:24, Îbranî 12:29, Derk’etin 23:29-31

+ 9:4 Destpêbûn 15:16
+ 9:5 Destpêbûn 50:24
+ 9:6 P’adşatî IV 17:14, Dîrok II 30:8
+ 9:8 Derk’etin 32:4, Derk’etin 32:10
+ 9:9 Derk’etin 24:18, Metta 4:2
+ 9:10 Derk’etin 31:18
+ 9:12 Derk’etin 32:7-10
+ 9:14 Zebûr 9:5, Jimar 14:12
+ 9:18 Derk’etin 34:28, Derk’etin 32:11-14
+ 9:21 Derk’etin 32:20

+ 9:22 Derk’etin 17:7, Jimar 11:3, Jimar 11:34

+ 9:23 Jimar 13:2, Jimar 14:1
+ 9:26 Derk’etin 32:11-13
+ 9:28 Jimar 14:16
+ 9:29 Nehemîya 1:10
• 10:1 Derk’etin 34:1-4
+ 10:1 Derk’etin 25:10
+ 10:2 Derk’etin 25:16, Derk’etin 25:21
+ 10:3 Derk’etin 37:1-9

+ 10:4 Derk’etin 20:1-17, Q. Ducarî 5:6-21, Derk’etin 34:28-29

+ 10:5 Derk’etin 40:20, P’adşatî III 8:9

+ 10:6 Jimar 33:30-31, Jimar 20:28, Jimar 33:38

+ 10:7 Jimar 33:33
+ 10:8 Jimar 8:14
+ 10:9 Jimar 18:20
+ 10:10 Derk’etin 34:28
+ 10:11 Derk’etin 33:1

+ 10:12 Mîxa 6:8, Yêşû 24:14, P’adşatî I 12:24

+ 10:13 Q. Ducarî 5:33
+ 10:14 Derk’etin 9:29, Nehemîya 9:6
+ 10:15 R’omayî 11:28

+ 10:16 Q. Ducarî 30:6, Yêremîya 4:4, R’omayî 2:29, Derk’etin 32:9

+ 10:17 Yêşû 22:22, Zebûr 50:1, Zebûr 136:2, Danîyêl 2:47, Danîyêl 11:36, Tîmot’êyo I 6:15, E’yantî 17:14, E’yantî 19:16, K’arêd Şandîya 10:34, R’omayî 2:11, Galatî 2:6, Efesî 6:9, Kolosî 3:25, Petrûs I 1:17, Dîrok II 19:7

+ 10:18 Zebûr 68:4, Zebûr 146:9
+ 10:19 Derk’etin 22:21, Q. K’ahîntîyê 19:34
+ 10:20 Q. Ducarî 6:13, Q. Ducarî 30:20

+ 10:22 Destpêbûn 46:27, Derk’etin 1:5, Destpêbûn 15:5, Destpêbûn 22:17

+ 11:4 Derk’etin 14:27-28
+ 11:5 Zebûr 78:14-40
+ 11:6 Jimar 16:31-33
+ 11:9 Destpêbûn 50:24, Derk’etin 3:8
+ 11:11 Q. Ducarî 8:7
+ 11:12 P’adşatî III 9:3
+ 11:13 Q. Ducarî 6:5, Yêşû 22:5

+ 11:14 Q. K’ahîntîyê 26:4, Yêremîya 5:24, Yoêl 2:23

+ 11:15 Zebûr 104:14

+ 11:17 P’adşatî III 8:35, P’adşatî III 17:1, Dîrok II 6:26

+ 11:18 Derk’etin 13:9, Derk’etin 13:16, Q. Ducarî 6:8

+ 11:19 Q. Ducarî 4:9

+ 11:20 Q. Ducarî 6:9

+ 11:24 Yêşû 1:3, Destpêbûn 15:18, Derk’etin 23:31, Jimar 34:1-12, Yêşû 1:4

+ 11:25 Q. Ducarî 7:24

+ 11:26 Q. Ducarî 30:1, Q. Ducarî 30:15

+ 11:27 Q. K’ahîntîyê 26:1-13, Q. Ducarî 28:2-14

+ 11:28 Q. K’ahîntîyê 26:14-45, Q. Ducarî 28:15-45

+ 11:29 Q. Ducarî 27:12-13, Yêşû 8:33
+ 11:30 Destpêbûn 12:6
+ 12:2 P’adşatî IV 16:4

+ 12:3 Derk’etin 23:24, Derk’etin 34:13, Q. Ducarî 7:5, H’akimtî 2:2, P’adşatî III 14:23

+ 12:5 P’adşatî III 18:29
+ 12:7 Q. Ducarî 27:7
+ 12:8 H’akimtî 17:6, H’akimtî 21:25
+ 12:9 Zebûr 95:11
+ 12:10 Yêşû 23:1
+ 12:11 P’adşatî III 8:29
+ 12:12 Jimar 18:20, Q. Ducarî 10:9

+ 12:16 Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:13

+ 12:19 Q. Ducarî 14:27, Nehemîya 13:10

+ 12:23 Destpêbûn 9:4, Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:13

+ 12:30 P’adşatî IV 17:15

+ 12:31 P’adşatî IV 17:31, Yêremîya 7:31, Yêremîya 19:5

+ 12:32 Q. Ducarî 4:2, E’yantî 22:18

+ 13:1 Yêremîya 23:25, Yêremîya 23:32, Zekerîya 10:2

+ 13:2 Marqos 13:22, T’êsalonîkî II 2:9, E’yantî 13:13, E’yantî 16:14

+ 13:5 Q. Ducarî 18:20
+ 13:8 Mesele 1:10
+ 13:9 Derk’etin 32:27-28, Q. Ducarî 17:7
+ 13:10 Q. Ducarî 17:5

+ 13:13 H’akimtî 19:22, H’akimtî 20:13, P’adşatî I 2:12, P’adşatî I 10:27, P’adşatî I 25:17, P’adşatî II 16:7, P’adşatî II 20:1, P’adşatî III 21:10, P’adşatî III 21:13

+ 13:16 Yêşû 8:28

+ 13:17 Yêşû 7:20-21

+ 14:1 Metta 5:9, Yûh’enna 1:12, Yûh’enna I 3:1, Yûh’enna I 5:1, R’omayî 8:14, Q. K’ahîntîyê 19:27-28, Q. K’ahîntîyê 21:5

+ 14:2 Derk’etin 19:5

• 14:3 Q. K’ahîntîyê 11

+ 14:21 Q. K’ahîntîyê 7:24, Q. K’ahîntîyê 11:39-40, Derk’etin 19:6, Derk’etin 23:19, Derk’etin 34:26

+ 14:22 Q. K’ahîntîyê 27:30, Jimar 18:21

+ 14:27 Q. Ducarî 12:19, Jimar 18:20, Q. Ducarî 10:9

+ 14:28 Q. Ducarî 26:12
+ 15:1 Q. Ducarî 31:10, Nehemîya 10:31
+ 15:3 Q. Ducarî 23:20

+ 15:6 Q. Ducarî 28:12, P’adşatî III 4:21, Ezra 4:20

+ 15:8 Q. K’ahîntîyê 25:35-36, Zebûr 37:26, Metta 5:42, Aqûb 2:15, Yûh’enna I 3:17

+ 15:11 Metta 26:11
+ 15:12 Derk’etin 21:2
+ 15:17 Derk’etin 21:5-6
+ 15:19 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16
+ 15:21 Q. K’ahîntîyê 22:20

+ 15:23 Q. K’ahîntîyê 17:13, Q. Ducarî 12:23-24

• 16:1 Derk’etin 12:1-39, Derk’etin 13:3-10, Derk’etin 23:14-17, Q. K’ahîntîyê 23:4-22, Q. K’ahîntîyê 23:33-43, Jimar 28:16-31, Jimar 29:12-39

+ 16:3 Derk’etin 12:11
+ 16:4 Derk’etin 34:25
+ 16:9 Derk’etin 34:22
+ 16:12 Q. Ducarî 5:15
+ 16:13 Derk’etin 23:16

+ 16:18 Derk’etin 18:21, Ezra 7:25, Jimar 11:16, Q. Ducarî 1:16-17

+ 16:19 Derk’etin 23:2-3, Q. K’ahîntîyê 19:15, Derk’etin 23:8, P’adşatî I 8:3, Mesele 17:8, Zanebêj 7:7

+ 16:21 Derk’etin 34:13, Q. Ducarî 7:5
+ 17:1 Q. K’ahîntîyê 22:20
+ 17:5 Q. Ducarî 13:10
+ 17:6 Jimar 35:30, Q. Ducarî 19:15
+ 17:7 Q. Ducarî 13:9
+ 17:9 Q. Ducarî 19:17
+ 17:14 P’adşatî I 8:5
+ 17:15 P’adşatî I 9:16

+ 17:16 Yêşû 11:6, P’adşatî II 8:4, Dîrok I 18:4, P’adşatî III 10:28, Dîrok II 1:16, Dîrok II 9:28

+ 17:17 P’adşatî III 11:1-4, Nehemîya 13:26, Mesele 31:3, P’adşatî III 10:14, P’adşatî III 10:27, Dîrok II 1:15, Dîrok II 9:27

+ 17:19 Yêşû 1:8

+ 18:2 Jimar 18:20, Q. Ducarî 10:9, Yêşû 13:14

+ 18:3 Q. K’ahîntîyê 7:30-34
+ 18:4 Jimar 18:12
+ 18:6 Jimar 35:2, H’akimtî 17:7

+ 18:9 Q. K’ahîntîyê 18:26-30, Q. Ducarî 12:29-31

+ 18:10 Q. K’ahîntîyê 18:21, P’adşatî IV 16:3, P’adşatî IV 17:17, P’adşatî IV 23:10, Dîrok II 33:6, Yêremîya 32:35

+ 18:11 Derk’etin 22:18, Q. K’ahîntîyê 19:26, Q. K’ahîntîyê 19:31

+ 18:15 Marqos 9:8, Yûh’enna 1:21, K’arêd Şandîya 3:22, K’arêd Şandîya 7:37

+ 18:16 Derk’etin 20:19, Q. Ducarî 5:27
+ 18:17 Q. Ducarî 5:28
+ 18:18 Yûh’enna 4:25

+ 18:20 Q. Ducarî 13:5, Yêremîya 14:15, Yêremîya 23:30, Hezeqêl 13:8

• 19:1 Jimar 35:9-34, Q. Ducarî 4:41-43, Yêşû 20

+ 19:5 Derk’etin 21:13
+ 19:10 Mesele 6:17
+ 19:11 Q. Ducarî 27:24
+ 19:13 Q. Ducarî 21:9

+ 19:14 Q. Ducarî 27:17, Îbo 24:2, Mesele 22:28, Mesele 23:10, Hosêya 5:10

+ 19:15 Jimar 35:30, Q. Ducarî 17:6, Metta 18:16, Korint’î II 13:1, Tîmot’êyo I 5:19, Îbranî 10:28

+ 19:16 Derk’etin 20:16
+ 19:17 Q. Ducarî 17:9, Q. Ducarî 25:1
+ 19:19 Mesele 19:5

+ 19:21 Derk’etin 21:23-25, Q. K’ahîntîyê 24:19-20, Metta 5:38

+ 20:1 Dîrok II 13:12, Dîrok II 20:15-17
+ 20:7 Q. Ducarî 24:5
+ 20:8 H’akimtî 7:3
+ 20:14 Jimar 31:7, Jimar 31:9, Yêşû 8:2
+ 20:17 Q. Ducarî 7:2, Yêşû 10:40-41
+ 20:19 P’adşatî IV 3:19
+ 21:3 Jimar 19:2, P’adşatî I 6:7
+ 21:5 Jimar 6:22-27
+ 21:8 Ûnis 1:14
+ 21:9 Q. Ducarî 19:13
+ 21:12 Korint’î I 11:6
+ 21:15 Destpêbûn 29:30, Destpêbûn 29:33
+ 21:17 P’adşatî IV 2:9
+ 21:18 Derk’etin 20:12, Q. Ducarî 5:16
+ 21:20 Mesele 23:20-21
+ 21:22 Jimar 25:4

+ 21:23 Yêşû 8:29, Yêşû 10:26-27, Yûh’enna 19:31, Galatî 3:13

+ 22:1 Derk’etin 23:4
+ 22:6 Derk’etin 23:19, Q. K’ahîntîyê 22:28
+ 22:9 Q. K’ahîntîyê 19:19
+ 22:12 Jimar 15:38

+ 22:22 Derk’etin 20:14, Q. K’ahîntîyê 20:10, Yûh’enna 8:5

+ 22:29 Destpêbûn 34:8, Derk’etin 22:16-17, P’adşatî II 13:1-22

+ 22:30 Q. K’ahîntîyê 18:8, Q. Ducarî 27:20
+ 23:1 Q. K’ahîntîyê 21:18-20, Îşaya 56:4-5
+ 23:3 Nehemîya 13:1-2, Lûrînêd Yêremîya 1:10
+ 23:4 Jimar 22:5-6
+ 23:5 Jimar 24:10, Mesele 26:2

+ 23:7 Destpêbûn 25:24-26, Destpêbûn 36:8, Jimar 20:14, Derk’etin 22:21, Derk’etin 23:9

+ 23:10 Q. K’ahîntîyê 15:1-5

+ 23:14 Q. K’ahîntîyê 26:12

+ 23:17 Q. K’ahîntîyê 19:29, P’adşatî III 14:24, P’adşatî III 15:12, P’adşatî III 22:46, P’adşatî IV 23:7, Hosêya 4:14

+ 23:20 Derk’etin 22:25, Q. Ducarî 15:3
+ 23:21 Jimar 30:2, Zanebêj 5:4
+ 23:25 Marqos 2:23, Rʼûtʼ 2:2

+ 24:1 Malaxî 2:16, Metta 5:31, Metta 19:7, Marqos 10:4

+ 24:4 Yêremîya 3:1
+ 24:5 Q. Ducarî 20:7, Mesele 5:18
+ 24:7 Derk’etin 21:16
+ 24:8 Q. K’ahîntîyê 13:2
+ 24:9 Jimar 12:10-15

+ 24:13 Derk’etin 22:26-27, Q. Ducarî 6:25, Zebûr 112:9

+ 24:14 Q. K’ahîntîyê 25:39

+ 24:15 Q. K’ahîntîyê 19:13, Aqûb 5:4

+ 24:16 P’adşatî IV 14:6, Dîrok II 25:4, Yêremîya 31:29-30, Hezeqêl 18:20

+ 24:17 Derk’etin 22:21

+ 24:19 Q. K’ahîntîyê 19:9, Q. K’ahîntîyê 23:22, Rʼûtʼ 2:1-2

+ 25:1 Q. Ducarî 19:17
+ 25:3 Korint’î II 11:24
+ 25:4 Korint’î I 9:9, Tîmot’êyo I 5:18
+ 25:5 Metta 22:24, Marqos 12:19, Lûqa 20:28
+ 25:6 Destpêbûn 38:8, Rʼûtʼ 4:10
+ 25:9 Rʼûtʼ 4:7
+ 25:14 Q. K’ahîntîyê 19:36
+ 25:17 Derk’etin 17:8
+ 25:19 P’adşatî I 15:2-8

+ 26:2 Derk’etin 23:19, Derk’etin 34:26, Q. K’ahîntîyê 23:10

+ 26:5 Destpêbûn 46:27, Derk’etin 1:7
+ 26:6 Derk’etin 1:11, Derk’etin 1:14
+ 26:7 Derk’etin 2:23-25, Derk’etin 3:9
+ 26:8 Derk’etin 12:51
+ 26:9 Derk’etin 3:8

+ 26:12 Q. K’ahîntîyê 27:30, Q. Ducarî 14:28-29

+ 26:14 Q. K’ahîntîyê 7:20, Q. K’ahîntîyê 21:1, Q. K’ahîntîyê 21:11, Hosêya 9:4

+ 26:15 Dîrok II 30:27, Zebûr 33:14, Îşaya 63:15, Derk’etin 3:8

+ 26:18 Derk’etin 19:5
+ 26:19 Q. Ducarî 28:1, Derk’etin 19:6
+ 27:2 Yêşû 4:1-3

+ 27:5 Derk’etin 20:25, Yêşû 8:30, P’adşatî III 6:7

+ 27:7 Q. Ducarî 12:7
+ 27:8 Îşaya 8:1, Îşaya 30:8, Hebaqûq 2:2
+ 27:9 Q. Ducarî 26:18
+ 27:12 Q. Ducarî 11:29, Yêşû 8:33

+ 27:15 Derk’etin 20:4-5, Derk’etin 34:17, Q. Ducarî 5:8

+ 27:16 Derk’etin 20:12, Derk’etin 21:17, Q. K’ahîntîyê 19:3

+ 27:17 Q. Ducarî 19:14
+ 27:18 Q. K’ahîntîyê 19:14
+ 27:19 Derk’etin 22:21-22
+ 27:20 Q. K’ahîntîyê 18:8, Q. Ducarî 22:30
+ 27:21 Derk’etin 22:19, Q. K’ahîntîyê 18:23
+ 27:22 Q. K’ahîntîyê 18:9, P’adşatî II 13:12

+ 27:23 Q. K’ahîntîyê 18:17, Q. K’ahîntîyê 20:14

+ 27:24 Q. Ducarî 19:11

+ 27:25 Derk’etin 23:7, Q. Ducarî 16:19

+ 27:26 Zebûr 119:21, Yêremîya 11:3, Galatî 3:10

• 28:1 Q. K’ahîntîyê 26:1-13, Q. Ducarî 11:13-15

+ 28:1 Q. Ducarî 26:19
+ 28:6 Zebûr 121:7
+ 28:7 Derk’etin 23:27
+ 28:8 Q. K’ahîntîyê 25:20-21
+ 28:9 Derk’etin 19:6
+ 28:12 Q. Ducarî 11:14, Q. Ducarî 15:6
• 28:15 Q. K’ahîntîyê 26:14-45

+ 28:15 Danîyêl 9:11, Zekerîya 1:6, Malaxî 2:2

+ 28:22 Q. K’ahîntîyê 26:16, P’adşatî III 8:37, Dîrok II 6:28, Amos 4:9, Hagay 2:17

+ 28:24 Yêremîya 3:3, Amos 4:7

+ 28:25 Yêşû 7:4

+ 28:26 P’adşatî I 17:44, P’adşatî I 17:46, Zebûr 79:2, Yêremîya 16:4, Yêremîya 19:7, Yêremîya 34:20, Îşaya 17:2, Yêremîya 7:33

+ 28:27 Derk’etin 9:10

+ 28:29 Îbo 5:14, Îbo 12:25, Îşaya 59:10, Sêfanîya 1:17

+ 28:30 Q. Ducarî 20:5-7, Yêremîya 8:10, Amos 5:11, Sêfanîya 1:13

+ 28:32 Dîrok II 29:9
+ 28:33 H’akimtî 6:4
+ 28:35 Îbo 2:7

+ 28:36 P’adşatî IV 17:3-4, P’adşatî IV 24:15, P’adşatî IV 25:7, Dîrok II 33:11, Q. Ducarî 4:28

+ 28:37 P’adşatî III 9:7, Dîrok II 7:20, Yêremîya 24:9, Hezeqêl 5:15

+ 28:38 Mîxa 6:15, Hagay 1:6, Yoêl 1:4
+ 28:39 Sêfanîya 1:13
+ 28:41 Lûrînêd Yêremîya 1:5
+ 28:47 Nehemîya 9:35
+ 28:48 Yêremîya 27:2

+ 28:49 Îşaya 5:26, Yêremîya 5:15, Yêremîya 48:40, Yêremîya 49:22, Hezeqêl 17:3, Hosêya 8:1, Hebaqûq 1:8

+ 28:51 Nehemîya 9:37, Yêremîya 5:17

+ 28:52 P’adşatî IV 17:5, P’adşatî IV 25:1

+ 28:53 Q. K’ahîntîyê 26:29, P’adşatî IV 6:29, Lûrînêd Yêremîya 4:10, Yêremîya 19:9, Hezeqêl 5:10

+ 28:57 P’adşatî IV 6:29, Lûrînêd Yêremîya 4:10, Hezeqêl 5:10

+ 28:60 Derk’etin 9:1-12
+ 28:62 Destpêbûn 15:5, Q. Ducarî 10:22
+ 28:63 Yêremîya 32:41

+ 28:64 Q. K’ahîntîyê 26:33, Q. Ducarî 4:27, Nehemîya 1:8, Yêremîya 9:16, Hezeqêl 12:15, Zekerîya 7:14

+ 28:67 Îbo 7:4

+ 28:68 Q. Ducarî 17:16, Hosêya 8:13, Hosêya 9:3

+ 29:1 Derk’etin 19:1-6

+ 29:4 Îşaya 6:9-10, Yêremîya 5:21, R’omayî 11:8

+ 29:5 Q. Ducarî 8:4, Nehemîya 9:21

+ 29:6 Derk’etin 15:25, Derk’etin 16:4, Derk’etin 17:6

+ 29:7 Jimar 21:21-35
+ 29:8 Jimar 32:33
+ 29:9 P’adşatî III 2:3
+ 29:11 Yêşû 9:21
+ 29:13 Derk’etin 6:7
+ 29:18 Îbranî 12:15
+ 29:20 Q. Ducarî 9:14, Zebûr 9:5

+ 29:23 H’akimtî 9:45, Destpêbûn 14:2, Destpêbûn 19:24, Îşaya 13:19, Hosêya 11:8, Sêfanîya 2:9

+ 29:24 Q. K’ahîntîyê 26:32, P’adşatî III 9:8, Dîrok II 7:21, Yêremîya 22:8-9

+ 29:25 P’adşatî IV 17:15

+ 29:27 Q. K’ahîntîyê 26:14-39, Q. Ducarî 28:15-68, Zekerîya 5:3

+ 29:28 P’adşatî III 14:14
+ 29:29 Mesele 25:2
+ 30:1 Q. Ducarî 11:26, Q. K’ahîntîyê 26:40

+ 30:2 P’adşatî I 7:3, P’adşatî III 8:48, Îşaya 55:7, Hosêya 6:1

+ 30:3 Yêremîya 32:37, Hezeqêl 34:13, Hezeqêl 36:24

+ 30:4 Nehemîya 1:9

+ 30:6 Q. Ducarî 10:16, Yêremîya 4:4, Yêremîya 31:33

+ 30:7 Destpêbûn 12:3, Derk’etin 23:22
+ 30:12 R’omayî 10:6
+ 30:15 Q. Ducarî 11:26, Yêremîya 21:8
+ 30:20 Q. Ducarî 10:20

+ 31:2 Q. Ducarî 34:7, Jimar 20:12, Jimar 27:12-13, Q. Ducarî 3:27

+ 31:3 Q. Ducarî 1:38
+ 31:4 Jimar 21:21-35
+ 31:5 Q. Ducarî 7:2
+ 31:6 Yêşû 1:5, P’adşatî III 6:13
+ 31:7 Yêşû 1:6
+ 31:10 Q. Ducarî 15:1, Derk’etin 23:16
+ 31:11 P’adşatî IV 23:2, Nehemîya 8:3
+ 31:12 Yêşû 8:33, Yêşû 8:35
+ 31:14 Q. Ducarî 34:5, Jimar 27:19
+ 31:15 Derk’etin 33:9, Jimar 12:5

+ 31:16 Derk’etin 34:15, H’akimtî 2:12-13, H’akimtî 2:20, Yêremîya 11:10

+ 31:17 Jimar 14:42, H’akimtî 6:13
+ 31:19 Q. Ducarî 32:1-43
+ 31:20 Derk’etin 3:8
+ 31:23 Yêşû 1:6
+ 31:24 Yêşû 24:25-26
+ 31:26 P’adşatî IV 22:8, Dîrok II 34:14

+ 31:29 H’akimtî 2:12-13, H’akimtî 2:19, P’adşatî IV 22:17, Dîrok II 34:22

+ 32:1 Îşaya 1:2, Mîxa 1:2

+ 32:2 Îşaya 55:10-11, Zebûr 72:6

+ 32:4 Metta 5:48, P’adşatî II 22:31, Zebûr 18:30, Îbo 34:10, R’omayî 9:14

+ 32:6 Yêremîya 5:21, Îşaya 63:16, Îşaya 64:8, Yûh’enna 8:41, Îşaya 44:2, Îşaya 51:13

+ 32:7 Zebûr 77:5, Îbo 8:8
+ 32:8 Destpêbûn 11:8, K’arêd Şandîya 17:26
+ 32:9 Derk’etin 19:5, Zekerîya 2:12

+ 32:10 Zebûr 17:8, Hezeqêl 16:5-6, Hosêya 13:5, Zekerîya 2:8

+ 32:11 Derk’etin 19:4, Îşaya 31:5

+ 32:13 Îşaya 58:14, Îbo 29:6

+ 32:15 Nehemîya 9:25, Zebûr 89:26, Zebûr 95:1

+ 32:16 H’akimtî 5:8, Zebûr 78:58
+ 32:17 Zebûr 106:37, Korint’î I 10:20
+ 32:18 Îşaya 17:10, Yêremîya 2:32

+ 32:21 Dîrok II 13:9, Yêremîya 5:7, R’omayî 10:19

+ 32:22 Yêremîya 15:14, Yêremîya 17:4

+ 32:23 Îbo 6:4, Zebûr 7:12, Zebûr 38:2, Lûrînêd Yêremîya 3:12, Hezeqêl 5:16

+ 32:24 Q. K’ahîntîyê 26:22, Yêremîya 8:17, Hezeqêl 5:17

+ 32:25 Lûrînêd Yêremîya 1:20, Hezeqêl 7:15
+ 32:27 Zebûr 13:4, Îşaya 10:13
+ 32:28 Îşaya 27:11, Yêremîya 4:22

+ 32:30 Q. K’ahîntîyê 26:8, Yêşû 23:10, H’akimtî 15:15

+ 32:31 P’adşatî I 2:2
+ 32:32 Destpêbûn 18:20
+ 32:33 Zebûr 58:4-5
+ 32:35 R’omayî 12:19, Îbranî 10:30

+ 32:36 Zebûr 135:14, Îbranî 10:30, P’adşatî III 14:10, P’adşatî III 21:21, P’adşatî IV 9:8, P’adşatî IV 14:26

+ 32:37 H’akimtî 10:14, Yêremîya 2:28

+ 32:39 Derk’etin 20:3, P’adşatî I 2:6, P’adşatî IV 5:7, Îbo 5:18, Zebûr 103:3, Zebûr 147:3, Hosêya 6:1, Îbo 10:7, Îşaya 43:13

+ 32:41 Zebûr 7:12, Îşaya 27:1, Îşaya 34:5, Îşaya 66:16, Hezeqêl 21:3, Hezeqêl 21:9-10, Q. Ducarî 32:41, Îşaya 1:24

+ 32:42 Yêremîya 46:10

+ 32:43 R’omayî 15:10, Destpêbûn 4:10-12, Zebûr 79:10, E’yantî 6:10, E’yantî 19:2

+ 32:46 Q. Ducarî 4:9
+ 32:47 Q. K’ahîntîyê 18:5
+ 32:49 Jimar 27:12
+ 32:50 Jimar 33:38
+ 32:51 Jimar 20:12, Jimar 27:14
+ 32:52 Q. Ducarî 3:27
• 33:1 Destpêbûn 49:1-28
+ 33:1 Ezra 3:2, Zebûr 90:1

+ 33:2 Zebûr 50:2, Zebûr 80:1, Zebûr 94:1, Hebaqûq 3:3, Danîyêl 7:10, Zekerîya 14:5, K’arêd Şandîya 7:53, Galatî 3:19, Derk’etin 19:18

+ 33:4 Yûh’enna 1:17, Yûh’enna 7:19
+ 33:5 Q. Ducarî 32:15, Îşaya 44:2
+ 33:8 Derk’etin 17:7, Jimar 20:13

+ 33:9 Derk’etin 32:26-29, Q. Ducarî 17:9-11, Dîrok II 17:9, Ezra 7:10, Derk’etin 30:7-8

+ 33:13 Destpêbûn 27:28
+ 33:15 Destpêbûn 49:26, Hebaqûq 3:6
+ 33:16 Derk’etin 3:2-4
+ 33:17 P’adşatî III 22:11, Destpêbûn 48:19
+ 33:19 Zebûr 4:5
+ 33:20 Dîrok I 12:8
+ 33:21 Jimar 32:1-5, Jimar 32:16-19
+ 33:22 Yêşû 19:47, H’akimtî 18:27
+ 33:23 Yêşû 19:32-39

+ 33:26 Q. Ducarî 32:15, Q. Ducarî 33:5, Îşaya 44:2, Derk’etin 15:11

+ 33:27 Zebûr 55:19, Zebûr 90:2, Zebûr 93:2, Hebaqûq 1:12, Zebûr 90:1, Zebûr 91:9

+ 33:28 Jimar 23:9

+ 33:29 P’adşatî II 7:23, Destpêbûn 15:1, Zebûr 33:20, P’adşatî II 22:45

+ 34:3 H’akimtî 1:16, H’akimtî 3:13, Destpêbûn 14:2, Destpêbûn 19:22, Destpêbûn 13:12

+ 34:4 Destpêbûn 12:7, Destpêbûn 50:24, Q. Ducarî 3:27

+ 34:6 Cihûda 1:9
+ 34:7 Q. Ducarî 31:2
+ 34:8 Jimar 20:29
+ 34:9 Jimar 27:18, Jimar 27:23, Îşaya 11:2
+ 34:10 Derk’etin 33:11

Rʼûtʼ, Ester, Ûnis

Sê kʼitêbêd ji Peymana Kevin

Rʼûtʼ, Ester, Ûnis

Înstîtûta Welgerʼandina Kʼitêba Pîroz Moskva 2009

bi zaravê kʼurʼdîya-kurmancî

Bona pʼirsêd xwe bi vê navnîşê binivîsin: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-135-4

© Înstîtûta Welgerʼandina Kʼitêba Pîroz, Moskva, 2009

Sernivîsar

Mesîhîyêda Nivîsara Pîroze miletê cihûyarʼa tê gotinê Peymana Kevin. Peymana Kevin tʼemamîya xweva 39 kʼitêb in, kʼîjan ku bi destê gelek nivîskʼara hatine nivîsarê. Gelek ji van kʼitêba bi zimanê cihûtîya berê hatine nivîsarê. Hinek pʼarêd kʼitêba Peymana Kevin sê hʼezar sala zêdetir in ku hatine nivîsarê. Peymana Kevinda hene kʼitêbêd dîrok û qanûnê, hilbesta, şîretêd merivêd serwaxt û pʼêxembertîyêd ku têne sêrî. Evana haqasî cûrʼe-cûrʼe bûn, lê fikirêd wan hʼemûya jî ser nêtekê bû, awa gotî bona heleqetîya Xwedêye tʼevî miletê cihû. Meremê Wî ew bû, ku ew duayê xwe ser hʼemû miletada bibarîne kʼîjan ku wî bawar bikin û guhdarîya wî bikin.

Ji van kitêba, sê kʼitêbêd Peymana Kevin, cara pêşin bi zimanê kʼurdîya kurmancî, alîyê Înstîtûta welgerʼandina Bîblîyayêda hatine welgerʼandinê. Evana cûrʼê qewimandina nivîsara cihûyaye pîroze kevin berbiçʼeʼv dikin. Ev her sê kʼitêb nava xweda sê demêd başqeye dîroka cihûya didine kʼifşê, ji qurʼna 11-da hʼeta qurʼna 15-a berî bûyîna Îsa. Ev welgerʼandin ji kanîya eʼsasî hatîye hildanê, awa gotî tʼevî têkʼsta Îbranî hatîye rʼûbarîhevkirinê.

Em vê yekêda guman in, ku xwendevanêd kʼurd, vê kʼitêbêda ne ku wê tʼenê dîroka serhatîyêd hʼeyre-hʼujmekʼar bibînin, lê belê usa jî wê rʼastîya Xwedêye hindava mêrivda bihʼesin.

Înstîtût rʼazîbûna xwe dide welgerʼ û serrʼastkirêd van kʼitêba.

Xebatkʼarêd Înstîtûta Welgerʼandina Kʼitêba Pîroz

Rʼûtʼ

Kʼitêba Rʼûtʼ

- 1
- 2
- 3
- 4

Pêşgotin

Serhatîya Rʼûtʼ 1100 sal berî bûyîna Îsa qewimîye, wî çaxî hê pʼadşa serwêrtî Îsraêlê ne dikirin. Ev serhatîya eʼdile berdil, bona xweyîeʼsila çawa çʼeʼvkanîya avêye ku berʼîya bêwada eʼmir dida merivêd gunekʼar. 2 Ev serhatî li ser qîzeke Mowabîye cahil hatîye nivîsarê. Mowab dewleteke rʼex Îsraêlê bû. Pey mirina mêrê xweyî cihûrʼa, Rʼûtʼ dide kʼifşê ku çiqasî dilê wê xasîya wê Nahomîyêva girêdayî bû. Rʼûtʼ miletê cihûya qebûl dike çawa miletê xwe û Xudanê wan qebûl dike çawa Xudanê xwe. Qencî û berbihêrîya Rʼûtʼê ji alîyê Xudanda nayê bîrkirinê. Serxwebûn û xîreta wê Bowazê pismamê wêva jî eʼyan dibe. Li gora qanûna Îsraêl Bowaz Rʼûtʼê distîne û dîsa çerxa Nahomîyê rʼast dibe. 3 Xilazîya kʼitêbê bona rʼikʼinyatê tê nivîsarê. Ew dide kʼifşê ku kurʼê Bowaz û Rʼûtʼê bûye kalkê pʼadşayê Îsraêlêyî mezin, awa gotî Dawid. Anegorî qanûna pîroz li Qanûna Ducarî 23:3-da îzina mowabîya tʼunebû ku tʼevî miletê Îsraêl bûna, lê Rʼûtʼ bû pêşeke Îsa Mesîh (Metta 1:5). Eva kʼitêba hîn dike, wekî meriv rʼast bawarîya xwe Xudan bîne û anegorî eʼmirê wî bijî, Xudan li pirsêd navmiletîyê nanihêrʼe. 4 Anegorî eʼrf-eʼdetê cihûya eva kʼitêba li kʼinîştada rʼoja Pêncîye hʼesabda tê xwendinê.

1

Elîmelex neferêd xweva diçe Mowabê

1^1Hêna serwêrtîya hʼakimada welêtda bû xelayî. Ji Beytlehʼma Cihûda merivek tʼevî kʼulfeta xwe û her du kurʼêd xwe çû eʼrdê Mowabê xerîbîyêda ma+. 2Navê wî merivî Elîmelex[*] bû, navê kʼulfeta wî Nahomî bû, navê her du kurʼa, yek Mahʼlon bû, yek jî Kʼîlyon. Evana Efratʼî bûn, ji Beytlehʼma Cihûda çûne eʼrdê Mowabê û li wir man. 3Mêrê Nahomîyê Elîmelex mir, Nahomî her du kurʼava man. 4Van her du kurʼa qîzêd Mowabîya standin, navê yekê Orpa bû, navê yekê jî Rʼûtʼ. Evana li wir weke dehe sala man. 5Paşê her du kurʼê wê Mahʼlon, Kʼîlyon jî mirin û evê kʼulfetê her du kurʼ mêrva unda kirin.

6Pey vê yekêrʼa eva rʼabû ku tʼevî her du bûkêd xwe ji eʼrdê Mowabê vegerʼe welatê xwe, çimkî evê eʼrdê Mowabêda bihîstibû, ku Xudan serî li cimeʼta xwe xistîye, rʼisqê wan gîhandî ye. 7Eva ji wî cîyê xwe, tʼevî her du bûkêd xwe rʼabû ku rʼêkʼeve vegerʼe welatê Cihûda. 8Hingê Nahomîyê gote her du bûkêd xwe: «Herʼin lawo, her kes vegerʼe mala bavê[*] xwe. Bira Xudan rʼeʼma xwe li we bike, hûn hindava min û mêrêd xweye mirîda çawa bûne, ew weke wê yekê jî bîne pêşîya we. 9Bira Xudan bextê we veke, her kes ji we mala mêrê xweda sitʼar be». Pey vê gotinêrʼa Nahomî çû rʼûyê wan, hingê zûkîn kʼete wan ew girîyan 10û gotin: «Na, emê jî tʼevî te li ser miletê teda vegerʼin». 11Lê Nahomîyê gote wan: «Na qîzêd min, paşda vegerʼin, hûnê tʼevî min bêne çi? Tʼu betʼinê minda kurʼ hene, ku ew bibine mêrêd we? 12Paşda vegerʼin herʼin qîzêd min, çimkî min îdî salêd xwe derbaz kirine, ez xa îdî mêr nakim. Yan heger min bigota guman heye, ku ezê îşev mêr kim kurʼa bînim, 13gelo hûnê haqas wext bimana, hʼeta ew mezin bûna? Yan bona vê yekê hûnê bimana weyê mêr nekirana? Na qîzêd min, dilê min ji we zeʼftir li ser we dêşe, çimkî destê Xudan li ser min giran bûye»+. 14Û wan dîsa kire zarîn û girîyan. Orpa çû rʼûyê xwesîya xwe vegerʼîya, lê Rʼûtʼ ji wê neqetîya.

15Hingê Nahomîyê gote Rʼûtʼê: «Va ye jintʼîya te li ser cimeʼta xwe û xwedêyêd xweda vegerʼîya, tu jî li pey jintʼîya xwe herʼe»+. 16Lê Rʼûtʼê gotê: «Pʼêyî li ser min neke, ku ez ji te biqetim dûr kʼevim, çimkî tu kʼuda herʼî ezê bêm, tu li kʼu bimînî ezê jî li wir bimînim. Cimeʼta teyê cimeʼta min be, Xwedê teyê Xwedêyê min be. 17Tu li kʼîderê bimirî ezê jî li wir bimirim û li wir bême defin kirinê. Çi hatîye li serê min, bira Xudan ji vê yekê xirabtir bîne li serê min, heger pêştirî mirinê, tiştekî mayîn min ji te biqetîne»+. 18Gava Nahomîyê dîna xwe dayê, wekî evê nêta xweda danîye ku eʼse tʼevî wê herʼe, îdî zor lê nekir.

19Hingê her duya hevrʼa dane li ser rʼê hʼeta Beytlehʼmê çûn. Û gava kʼetine Beytlehʼmê, hʼej kʼete tʼemamîya bajêr û kʼulfeta digotin: «Eva Nahomî ye?» 20Lê ewê digote wan: «Minrʼa nebêjin Nahomî[*], lê minrʼa bêjin Mara[*], çimkî Yê Herî Zor derd û kulava ez danîme. 21Ez tʼêr-tʼijî derkʼetim çûm, lê Xudan ez destvala vegerʼandim. Îdî çima bêjine min Nahomî? Heger Xudan çerxa min çʼep kir û Yê Herî Zor ez kirime vê rʼojê?» 22Bi vî awayî Nahomî tʼevî bûka xwe Rʼûtʼa Mowabî, ji eʼrdê Mowabîyê vegerʼîya û wextê destpêkirina cehdirûnê gihîştine Beytlehʼmê+.

2

Rʼûtʼ zevîya Bowazda simbila tʼop dike

2^1Pismamekî malmêranê Nahomîyê hebû. Eva ji rʼikʼinyata Elîmelex bû, yekî xweyîhebûk, bi nav û deng bû, navê wî Bowaz bû+. 2Rʼûtʼa Mowabî gote Nahomîyê: «Ez herʼime nava zevîya, dilê kʼê li ser min bêşe, ez pey wî herʼim simbila tʼop kim». Ewê gote wê: «Herʼe qîza min». 3Û Rʼûtʼ çû kʼete zevîkê, pey nandirûya simbil tʼop kirin. Û jêrʼa usa lihev hatibû, ku ew kʼetibû zevîya Bowazê ji rʼikʼinyata Elîmelex. 4Awa Bowaz ji Beytlehʼmê hat gote nandirûya: «Xudan qewata werʼa be!» Wana lê vegerʼand û got: «Bira Xudan dua li te bike!»+
5Hingê Bowaz ji xulamê ku çawa serwêr li ser nandirûya kʼifş kiribû pirsî: «Eva qîza kʼê ye?» 6Xulamê serwêrê nandirûya lê vegerʼand û got: «Eva qîzika Mowabî ye, ya ku tʼevî Nahomîyê ji eʼrdê Mowabîyê vegerʼîyaye hatîye. 7Evê gote me: ‹Îzina we hebe ku ez pey nandirûya simbila biçinim û ji nava qewşada jî tʼop kim›. Vê sibê zûva eva hatîye û hʼeta niha ew li vir e, qet neçûye malê rʼihʼet be jî». 8Hingê Bowaz gote Rʼûtʼê: «Bibihê qîza min, neçî eʼrdê xelqêda tʼop nekî û ji vir jî dûr nekʼevî, lê li vir cem carîyêd min bimînî. 9Dîna xwe bide wê zevîya ku ew didirûn û li pey wan herʼe. Min bona te tʼemî daye xulama, ku qedirê te nakʼevin. Gava tʼîbî jî, nêzîkî derdana bî û ji ava xulama kʼişandî vexwî». 10Rʼûtʼ deverʼûya çû eʼrdê û li ber ta bû gotê: «Eva ji çîye ku dilê te haqasî li ser min dêşe û bona min jî haqasî pirs-pirsîyara dikî? Ne ez yeke xerîb im?»+
11Hingê Bowaz lê vegerʼand û gotê: «Pey mirina mêrê xwerʼa, te çi qencî xwesîya xwerʼa kirîye, hʼemû kirinêd te minrʼa gilî kirine. Usa jî eʼyan e ku te çawa dê û bavê xwe û welatê xwe hiştîye û hatî gihîştî wê cimeʼtê, kʼîjan ku te pêşda nas nedikir. 12Bira weke kirina te Xudan bîne pêşîya te û bira Xudan Xwedêyê Îsraêl li ser teda bibarîne, wekî tu hatî bin pʼerʼê wîda sitʼarekê bibînî»+. 13Hingê Rʼûtʼê gotê: «Xweyê min, ez dibînim ku dilê te li ser min dişewite, çimkî tu ber dilê minda hatî û te tʼevî carîya xwe şîrin-şîrin xeber da, lê rʼast ez weke carîke te jî nînim»+. 14Bowaz wextê nanxwarinê gote wê: «Kʼerem ke ser nên û peʼrîyê xwe sirkêda ke». Rʼûtʼ tʼevî nandirûya rʼûnişt. Ewî firîkêd qelandî dane wê, ewê xwar tʼêr bû û ber jî ma. 15Gav ewa rʼabû çû simbila tʼop ke, Bowaz tʼemî da xulamêd xwe û got: «Bira ew ji nav qewşada jî tʼop ke û wê nedine şermê+. 16Bona xatirê wê ji qewşa jî bavêjine eʼrdê û bihêlin bira tʼop ke, bêxatirîya wê nekin».

17Ewê hʼeta berê êvarê wê zevîyêda tʼop kir û gava ew kʼuta, bû tʼorpe ceh. 18Rʼûtʼê tʼorpê xwe hilda çû bajêr û xwesîya wê ew cehê wêyî tʼopkirî dît, hingê Rʼûtʼê ew bermayîê ji wî xurekê ku pê tʼêr bibû jî derxist da wê. 19Hingê xwesîyê jê pirsî û gotê: «Îro te ji kʼu tʼop kirîye û li kʼu xebitî yî? Bira dua li wî be, yê ku terʼa kirîye qencî». Hingê ewê xwesîya xwerʼa gilî kir, ku cem kʼê xebitîye û got: «Navê wî merivê ku ez îro cem wî xebitîme Bowaz e». 20Nahomîyê gote bûka xwe: «Bira duayê Xudan li wî be, ku ewî pişta xwe neda mirî û zêndîya». Nahomîyê gote wê: «Ew meriva yekî ji rʼikʼinyata me ye, pismamekî meyî nêzîk e, gerekê alî me bike[*]». 21Hingê Rʼûtʼa Mowabî got: «Ewî usa jî gote min: ‹Ji xulamêd min dûr nekʼevî, hʼeta ku ew nandirûna min xilaz nekin›». 22Nahomîyê bûka xwe Rʼûtʼrʼa got: «Qenc e qîza min, ku tu tʼevî carîyêd wî herʼî-bêyî û te nava eʼrdê xelqêda nebînin». 23Rʼûtʼ ji carîyêd Bowaz dûr nekʼet, hʼeta xilazîya cehdirûn û genimdirûnê simbil tʼop dikirin û li cem xwesîya xwe jî dima.

3

Rʼûtʼ ji Bowaz deʼwa pismamtîyê dike

3^1Xwesîya Rʼûtʼê, Nahomîyê gote wê: «Qîza min, ez dixwazim ku te sitʼar kim, ku axirîya te xêr be. 2Va ye Bowazê ji rʼikʼinyata me, cem carîyêd kʼîjanî tu dimayî, ewê îşev bêderêda cêh bide bê. 3Rʼabe niha serê xwe bişo, rʼûnê bînxweş li xwe de, xemila xwe li xwe ke û berjêrî bêderê be, lê tu xwe nîşanî wî nedî, hʼeta ew xwarin-vexwarina xwe xilaz neke. 4Û gava ew dike ku rʼazê, tu gosqulaxîya cîyê rʼazana wî bike û herʼe binpʼîyêva bikʼeve cîyê wî pʼalde. Hingê ewê terʼa bêje, ku tu çi gerekê bikî». 5Rʼûtʼê gote wê: «Te çi tʼemî dane min, ezê hʼemû tiştî jî usa bikim».

6Ew berjêrî bêderê bû û xwesîyê çawa tʼemî dabûyê, ewê usa jî kir. 7Bowaz pey xwarin-vexwarinêrʼa, kʼêfa wî cî, çû ber cehê lod kirî pʼalde ku rʼazê. Hingê ewa tele-tel çû, binpʼîyêva kʼete nava cîyê wî pʼalda. 8Nîvê şevê ew meriv veciniqî, vegerʼîya dîna xwe dayê, va ye kʼulfetek binpʼîyêda pʼaldayî ye. 9Ewî jê pirsî: «Tu kʼê yî?» Ewê gotê: «Ez carîya te Rʼûtʼ im, pʼêşa xwe bavêje li ser carîya xwe, çimkî tu pismamê minî nêzîk î»+. 10Ewî gotê: «Duayê Xudan li te be qîza min! Rʼastîya teye vê axirîyê ji ya pêşin qenctir e, çimkî tu pey cahilêd kʼesîb yan dewletî neçûyî. 11Niha qîza min netirse, te çi minrʼa got ezê bikim, çimkî tʼemamîya cimeʼta bajêr zane, ku tu kʼulfeteke xweyîeʼsil î+. 12Rʼast e ku ez pismamê te me, lê nava pismamtîya meda yekî hê nêzîk heye. 13Îşev li vir şeva xwe derbaz ke. Sibehê zû heger ew alîyê borcdarîya pismamtîyêda te qebûl ke, ew tiştekî qenc e, bira qebûl ke, lê heger ew borcdarîya pismamtîyê nexwaze biqedîne te qebûl ke, hingê ezê biqedînim û te qebûl kim. Xwedê heye! Pʼalde li vir hʼeta sibê».

14Evê hʼeta kʼewê sibeyê binpʼîya wîda pʼalda û usa zû rʼabû, ku hê tʼu kesî nikaribû kesek nas kira. Û hingê ewî gotê: «Bira tʼu kes nizanibe, ku kʼulfet kʼetîye bêderê». 15Paşê gote wê: «Şala li ser xwe bîne vir bigire». Ewê ew girt û Bowaz şeş kod ceh çap kir, da li ser mila û ew çû bajêr. 16Ewa jî çû cem xwesîya xwe û wê jê pirsî: «Qîza min, tu çawa yî?» Ewê xwesîêrʼa gilî kir, çi ku wî merivî bona wê kiribû. 17Paşê jî xwesîyêrʼa got: «Ev şeş kod ceh ewî da min, got: ‹Destvala li ser xwesîya xweda venegerʼe›». 18Hingê Nahomîyê gotê: «Qîza min niha sebir ke, hʼeta ku bizanibî ev şixulê wê çawa bê sêrî, çimkî ew meriva hʼeta îro evî şixulî safî neke, dilê wî rʼihʼet nabe».

4

Bowaz Rʼûtʼê distîne

4^1Bowaz çû li ber dergehê[*] bajêr rʼûnişt. Û awa ew pismamê ku Bowaz beʼsa wî kiribû derbaz dibû. Bowaz navê wî hilda gazî kirê û gotê: «Kʼerem ke xêlekê li vir rʼûnî». Ew jî vegerʼîya rʼûnişt+. 2Paşê Bowaz gazî dehe rʼûsipîyêd bajêr kir û gote wan: «Kʼerem kin li vir rʼûnên». Ew jî rʼûniştin. 3Hingê Bowaz gote wî pismamî: «Nahomîya ku ji eʼrdê Mowabê vegerʼîyaye hatîye, dixwaze wî eʼrdê pʼara birê me Elîmelex bifiroşe. 4Ez fikirîm ku vê yekê bigihînime guhê te û terʼa jî bêjim, wekî tu pêş hazirêd rʼûniştî û rʼûsipîyêd cimeʼta minva vê pʼarê bikʼirʼî. Heger tu dixwazî bi îzina pismamtîyê vê pʼarê bikʼirʼî, bikʼirʼe. Lê heger naxwazî, minrʼa beje ku ez zanibim, çimkî pêştirî te îdî tʼu kes tʼune ku borcê pismamtîyê biqedîne. Pey terʼa li min dikʼeve». Ewî got: «Belê ezê borcê pismamtîyê biqedînim»+
5Hingê Bowaz li ser vê yekêda zêdekir û gote wî pismamî: «Vê jî zanibe, gava wê rʼoja tu ji Nahomîyê wî eʼrdî bikʼirʼî, gerekê jina yê mirî, Rʼûtʼa Mowabî jî bistînî, wekî warê yê mirî şîn kî, ku navê wî unda nebe[*]»+. 6Hingê wî pismamî got: «Ez vî borcê pismamtîyê nikarim biqedînim, nebe ku ez warê xwe rʼeş kim. Vî borcê pismamtîya min tu biqedîne, çimkî ji qewata min der e». 7(Berê nava Îsraêlda ev yek hebû, kʼirʼîn yan firotanekêda ku her tişt bi şeʼdetî û îzbatî bibûya, hingê mêriv sola nigê xwe dêxist û dida hevalê xwe. Û ev yek Îsraêlda dibû şeʼdetî.)+
8Paşê wî pismamî gote Bowaz: «Tu xwerʼa bikʼirʼe». Û sola nigê xwe êxist da wî. 9Wî çaxî Bowaz gote wan rʼûsipîya û tʼemamîya cimeʼtê: «Hûn îro şeʼde ne, ku min hʼemû hebûka Elîmelex, Kʼîlyon û Mahʼlon ji Nahomîyê kʼirʼî. 10Û jina Mahʼlon, Rʼûtʼa Mowabî jî min xwerʼa jin stand, wekî navê yê mirî ji nava biratîya wî û cî-warêd wî unda nabe. Bona rʼoja îroyîn hûn şeʼde ne»+. 11Hingê hʼemû cimeʼta ber dergeh, rʼûsipîyava tʼevayî gotin: «Em şeʼde ne. Bira Xudan wê kʼulfeta ku wê bikʼeve mala te, bike mîna Rʼahêlê û Lêayê, kʼîjana ku mala Îsraêl ava kirin. Tu nava Efratʼêda qewat bî û Beytlehʼmêda jî navekî qazinc kî+. 12Bira mala te bibe mîna mala Pêrês, çawa ku Tʼamarê ji wê malê zurʼet li pey Cihûda xist, usa jî Xudanê ji vê kʼulfeta cahil bide te»+.

13Bowaz Rʼûtʼ stand, ew bûne hʼelalê hev. Bi rʼeʼma Xwedê ew hʼemle derkʼet û kurʼek anî+. 14Hingê kʼulfeta gote Nahomîyê: «Şikir ji Xudan, ku ewî îro tu bê zurʼet bê pismamê nêzîk nehiştî, wekî navê vê rʼikʼinyatê Îsraêlda neyê bîrkirinê! 15Bira eva tʼifala bibe bîna li ber te û şiva destê te, eʼmirê mezinayîyêda, çimkî eva ji wê bûka ku te hʼiz dike dinê kʼetîye, ya ku terʼa ji hʼeft kurʼa çêtir e»+. 16Pey vê gotinêrʼa Nahomîyê kurʼik hilda da hʼemêza xwe û jêrʼa bû berdergûş. 17Kʼulfetêd cînara nav lê kirin û gotin: «Nahomîyêrʼa kurʼek bû» Û navê wî Ovêd danîn. Eva bavê Yêşayê bavê Dawid bû.

18•Û zurʼetêd Pêrês ev in: Ji Pêrês Hesrûn bû,+
19ji Hesrûn Rʼam bû, ji Rʼam Amînadav bû, 20ji Amînadav Nehşon bû, ji Nehşon Salmon bû,+
21ji Salmon Bowaz bû, ji Bowaz Ovêd bû, 22ji Ovêd Yêşa bû, ji Yêşa jî Dawid bû.

* 1:2 Bi zimanê Îbranî: «Xwedê pʼadşê min e».

* 1:8 Xeber bi xeber: «Mala dîya xwe».

* 1:20 Omidayî, dilşewat.

* 1:20 Teʼlayî, dilêşî.

* 2:20 Qanûna Ducarî 25:5-10; Qanûna Kʼahîntîyê 25:47-49; Îbo 19:25; Îşaya 49:26.

* 4:1 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona tʼucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

* 4:5 Qanûna Ducarî 25:5-10.

+ 1:1 H’akimtî 2:16
+ 1:13 Îbo 19:21
+ 1:15 Jimar 21:29

+ 1:17 P’adşatî II 15:21, P’adşatî I 3:17, P’adşatî I 25:22, P’adşatî II 19:13, P’adşatî III 2:23

+ 1:22 P’adşatî II 21:9
+ 2:1 Q. K’ahîntîyê 19:9, Q. Ducarî 24:19
+ 2:4 Zebûr 129:8
+ 2:10 P’adşatî I 25:23
+ 2:12 Zebûr 17:8, P’adşatî I 24:19
+ 2:13 P’adşatî I 1:18

+ 2:15 Q. K’ahîntîyê 19:10, Q. K’ahîntîyê 23:22, Q. Ducarî 24:19

+ 3:9 Hezeqêl 16:8

+ 3:11 Mesele 31:10

+ 4:1 P’adşatî II 15:2, P’adşatî II 18:4, P’adşatî II 19:8

+ 4:4 Q. K’ahîntîyê 25:25, Jimar 27:11, Yêremîya 35:4

+ 4:5 Q. Ducarî 25:5
+ 4:7 Q. Ducarî 25:9
+ 4:10 Q. Ducarî 25:6
+ 4:11 Destpêbûn 29:31, Rʼûtʼ 1:2
+ 4:12 Destpêbûn 38:27-29, Dîrok I 2:4-12
+ 4:13 Destpêbûn 29:31
+ 4:15 P’adşatî I 1:8
• 4:18 Dîrok I 2:4-15, Metta 1:3-6
+ 4:18 Destpêbûn 38:29
+ 4:20 Jimar 1:7

Ester

Kʼitêba Ester

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10

Pêşgotin

Kʼitêba Esterê dide kʼifşê ku çawa tʼemamîya miletê cihû ji qirʼkirinê hate xilazkirinê. Eva serhatîya berî bûyîna Îsa qurʼna 5-da qewimîye. Wê hingê împêratorîya Faris û Medyanîya serwêrîya tʼemamîya Rʼohilata Nêzîk dikir, ji Hindistanê girtî hʼeta Afrîkayê. Gava Farisa serwêrîya împêratorîya Babîlonê sala 539 (berî bûyîna Îsa) hildane destê xwe, hingê wana îzin da wan cihûyêd ku alîyê Babîlonêda hêsîr hatibûne birinê, ku vegerʼine welatê xwe. Lê gele cihûya ev mecal ji destê xwe kirin venegerʼîyan, ew cîyêd xweda ji Filistînê der belabûyî kʼomelêd cihûtîyêda man. Lê çimkî cihû alîyê hʼebandin û eʼdetêd xweva gelekî ji miletêd dor-berêd xwe firqî dibûn, ev yek dibû sebeb ew li ber çʼeʼvê mileta rʼeş dibûn û wanrʼa dibûne dijmin. Ev dijminayî aşkela nava Hamanê wezîrê pʼadşê Farisa û Mordokʼay cihûyê qulixkʼarda kʼifş dibe. 2 Estera qîzapa Mordokʼay, ku cîyê xanima pʼadşê Faristanê digire, ev yeka dide kʼifşê ku Xwedê çawa, cimeʼta xwe ji tengasîya hʼeta ber derê mirinê jî xilaz dike. Tiştekî eʼcêbmayî ye, ku kanîya vê têksta îbranîda qet carekê rʼastî navê Xwedê nayên û heleqetîya wî vê serhatîyêda aşkela nade kʼifşê. Lê yê ku vê kʼitêbê kʼûr dixûne tê derdixe, ku ev serhatîya qewimî hema usa ne bi serê xwe bûye. Rʼastî Yê Herî Zor, Xudan cimeʼta xwe bi destê meriva, awa gotî Esterê, Mordokʼay û pʼadşê Faristanê xilaz dike, kʼîjan ku kirine li ser wan qulixa, ku şêwira wî bînin sêrî. 3 Xilazîyê ew gefa ku cihûya xwarin, ew cihûyarʼa bû serkʼetina ser dijminêd xwe. Ev serkʼetin kʼifş kirin û nav kirin, cejina «Pûrîm», ku cihû hʼeta niha jî vê cejinê dikin. Vê cejinêda cihû vê kʼitêbê dixûnin û fikirêd Hamanne xirab û eʼrʼnafîya Esterê bîr tînin.

1

Dewlemendtîya pʼadşê û neguhdarîya kʼulfeta wî

1^1Rʼojêd Ahʼaşwêroş pʼadşada, kʼîjanî ku ji Hindistanê girtî hʼeta Etyûpîyayê li ser sed û bîst hʼeft qeza pʼadşatî dikir+. 2Wê hingê, gava Ahʼaşwêroş pʼadşa li Sûsa qesirda li ser tʼextê pʼadşatîya xwe rʼûniştibû,+
3ewî sala pʼadşatîya xweye sisîya, mesrefek bona hʼemû wezîr-wekʼîlêd xwe danî, serekeskerêd Faristanê û Medya, usa jî eʼsilzade û serwêrêd qezayêd bin destîya wîda tʼeglifkirî bûn. 4Ewî hingê gelekî dirêj, awa gotî sedhʼeyştê rʼojî dewlemendtîya pʼadşatîya xwe û rʼûmeta mezinayîya xwe da kʼifşê. 5Gava ew rʼoj derbaz bûn, vê carê jî ewî gazî hʼemû merivêd Sûsa qesir kir, ji mezina girtî hʼeta biçʼûka, bona wan hʼeft rʼoja mesref hʼewşa baxçê herema pʼadşêda danî. 6Pʼerʼdêd sipîye ji pembû, qedekê ji rʼîsê şîrk, bi benê sorê gevez û kʼitanê vegirtî hevvakirî avîtî xelaqêd zîv û stûnêd mermerva dardakirî bûn. Û tʼext-berpʼalêd zêrʼ û zîv jî danîbûne hʼewşa ku bi selêd kevirîye kʼesk, mermerê sipî, sedefî û mermerê rʼeng-rʼengîva neqişandî bû. 7Derdanêd zêrʼda û cûrʼe-cûrʼe derdanada tişt didane vexwarinê. Şerava pʼadşê pirʼ bû, weke merʼdanîya wî. 8Her kes aza bû vexwarinêda û tʼu kes hʼewcê vexwarinê nedima, çimkî pʼadşê eʼmirî hʼemû berpirsîyarêd mala xwe kiribû, ku ew dilê her kesîrʼa herʼin. 9Waştʼî xanimê jî bona kʼulfeta mesref mala Ahʼaşwêroş pʼadşada danî.

10Rʼoja hʼefta, gava dilê pʼadşê bi şeravê kʼêfxweş bibû, gote her hʼeft nemêrêd berdestîyêd xwe Mihûman, Bîztʼa, Hʼarbona, Bîgtʼa, Avagtʼa, Zêtʼar û Kʼarkʼas,+
11ku ewana Waştʼî xanimê tʼacê pʼadşatîyêva bînine li ber pʼadşê, wekî bedewetîya wê nîşanî mileta, mîr û bega ke, çimkî ew gelekî bedew bû. 12Lê Waştʼî xanimê nexwest ku tʼevî nemêra biçûya û eʼmirê pʼadşê biqedanda, pʼadşa qilqilî û ji hêrsa alavê da serê wî.

13Hingê pʼadşê gote bîlanêd zemana[*] (çimkî pʼadşê şêwira xwe wan hʼemûya dikir, yêd ku qanûn û rʼastî zanibûn, 14usa jî hʼeft mîrêd Faristan û Medîya li cem wî bûn, Kʼarşina, Şêtʼar, Adamatʼa, Tʼarşîş, Meres, Marsina û Mimûkʼan, evana rʼûyê pʼadşê didîtin û şîretkʼarêd pʼadşêye pêşin bûn):+
15«Em li gora qanûnê çi gerekê hindava Waştʼî xanimêda bikin, ku ewê eʼmirê Ahʼaşwêroş pʼadşa ku bi nemêra li wê hatibû eʼmirkirinê neqedand?» 16Hingê Mimûkʼan li ber pʼadşê û mîra got: «Waştʼî xanimê ne ku tʼenê li ber pʼadşê şaşîtî tê berʼda ye, lê li ber mîr-bega û tʼemamîya wan miletêd qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada. 17Çimkî kira xanimê wê li nava hʼemû kʼulfetda bela be, ewê jî gurʼa mêrê xwe nekin û bêjin: ‹Ahʼaşwêroş pʼadşa eʼmir kir ku Waştʼî xanimê bînine li cem wî, lê ew ne çû›. 18Îro kirê xanimê ku bigihîje guhê kʼulfetêd Farisîya û Medyanîya, ewê jî usa caba pʼadşê û mîra bidin û hingê wê gelek rʼûrʼeşî û bêtʼifaqî bibe. 19Heger ev yek li pʼadşê xweş tê, bira ji wî qirarek derê, li nava qanûnêd Faris û Medyanîyada bê nivîsarê, bona ku ew neyê guhastinê, ku Waştʼî îdî tʼu car neyê li ber Ahʼaşwêroş pʼadşa nesekine û pʼadşa xanimtîya wê bide kʼulfeteke ji wê qenctir+. 20Û gava ev eʼmirê pʼadşê li nava hʼemû pʼadşatîya wîda bê bihîstinê, ku pʼirʼ mezine, hingê hʼemû kʼulfetê jî qedirê mêrê xwe bigirin heger ew feqîr be yan dewlemend be»+. 21Ev gotina li pʼadşê û mîra xweş hat û pʼadşê li gora gotina Mimûkʼan kir. 22Û hingê neʼme tʼemamîya qezayêd pʼadşêrʼa hatine şandinê, li gora nivîsara her qezayê û li gora zimanê her cimeʼtê, ku her kes malxê mala xwe be û bi zimanê miletê xwe xeberde[*].

2

Ester dibe xanima pʼadşê

2^1Pey van yekarʼa, gava hêrsa Ahʼaşwêroş pʼadşa danî, ewî Waştʼî xanim, kirê wê û qirara xwe bîr anî+. 2Xulamêd pʼadşêye berdestî gotin: «Bira bona pʼadşê qîzêd cahile bikʼir û berbiçʼeʼv bêne destxistinê. 3Pʼadşa bira li nava qezayêd pʼadşatîya xweda serwêra kʼifş ke, ku hʼemû qîzêd cahile bikʼir û berbiçʼeʼv tʼopî mala kʼulfetaye li Sûsa qesirda kin, bin seʼvîtîya Hêgayê nemêrê pʼadşê û cabdarê kʼulfet, wanrʼa tiştêd bona şûştin-veşûştinê bêne dayîn. 4Hingê kʼîjan qîza ku pʼadşa begem ke, bira ew bibe xanima pʼadşê, dewsa Waştʼî xanimê». Ev gotina li pʼadşê xweş hat û usa jî kir.

5Li Sûsa qesirda merivekî cihû dima, navê wî Mordokʼay bû, kurʼê Yaîrê, Şîmîyê, Kîsê ji bereka Binyamînîya. 6Eva ji Orşelîmê tʼevî wan hêsîr hatibû anînê, kʼîjan ku Nebûkedneser pʼadşê Babîlonê, tʼevî Yexonîya pʼadşê Cihûda hêsîr anîbûn+. 7Evî qîzapa xwe Hadasa xwey dikir, ku digotinê Ester, çimkî ne bavê wê hebû ne jî dîya wê. Ew qîzike bedew û bejin-balêda xase-xewan bû, pey mirina dê û bavê wêrʼa Mordokʼay ew çawa qîz ji xwerʼa xwey dikir. 8Û gava salixê qirara pʼadşê hate bihîstinê û li Sûsa qesirda gelek qîz civîyane bin seʼvîtîya Hêgay. Hingê Ester jî mala pʼadşêda hate qebûlkirinê, bin seʼvîtîya Hêgay berpirsîyarê jina. 9Hêgay qîzik begem kir û ewê li ber wî kʼerem dît û ewî pêrʼa-pêrʼa her tiştêd pʼara wêye şûştin-veşûştinê xwarinêva, usa jî hʼeft qîzêd carîye mala pʼadşêda, kʼîjan ku wêrʼa dikʼetin dane wê û ew tʼevî wan carîya cîguhaste mala kʼulfetaye cîyê herî qenc. 10Esterê milet û rʼikʼinyata xwe eʼyan nekir, çimkî Mordokʼay tʼemî dabû wê, ku eʼyan neke. 11Mordokʼay her rʼoj dora mala kʼulfeta diçû-dihat, wekî haş ji sihʼet-qewat û hʼal-hʼewalê Esterê hebe.

12Gava weʼdê her qîzê dihat ku ew bikʼeta cem Ahʼaşwêroş pʼadşa, gerekê ew eʼdetê donzdeh mehêd kʼulfet hazirbûnêrʼa derbaz bûya, şeş meha bi rʼûnê zimirê û şeş meha jî bi rʼûnê bînxweş bihata melhʼemkirinê û usa jî bi dû-dermanêd mayîn, 13qîzik hingê dikʼete cem pʼadşê, çi ku dilê wê dixwest, wêrʼa dihate dayînê, bona ku tʼevî xwe ji mala kʼulfet bibira mala pʼadşê. 14Êvarê ewa diçû cem pʼadşê sibehê zû vedigerʼîya maleke kʼulfetaye mayîn, bin seʼvîtîya berpirsîyarê kʼulfeta, Şahaşigazê nemêrê pʼadşê. Ewa îdî nediçû cem pʼadşê, hʼeta ku temê pʼadşê nekʼişandayê û bi navê wê gazî wê nekira. 15Gava wextê Estera qîza Abîxayîlê apê Mordokʼay pêrʼa gihîşt ku herʼe cem pʼadşê, ya ku Mordokʼay çawa qîz xwerʼa xwey kiribû, ewa ser gotina berpirsîyarê kʼulfeta Hêgayê nemêrê pʼadşêrʼa derbaz nebû, tiştekî başqe nexwest. Esterê li ber wan hʼemûyêd ku ew didîtin kʼerem dît+. 16Ester meha deha, awa gotî meha Têbêtʼê[*] kʼete cem Ahʼaşwêroş pʼadşa, hʼeftsalîya pʼadşatîya wîda li mala pʼadşêda hate qebûlkirinê. 17Pʼadşê Ester ji hʼemû kʼulfetêd xwe zeʼftir begem kir û ewê li ber wî ji hʼemû qîza zeʼftir hʼizkirin û kʼerem dît û ewî tʼacê pʼadşatîyê danî serê wê, dewsa Waştʼîyê kire xanim. 18Pʼadşê mesrefeke mezin bona xatirê Esterê wezîr-wekʼîl û xulamêd xwerʼa danî, usa jî barê ser qeza sivik kir û weke merʼdanîya pʼadşê xelat pʼêşkêş dan.

Mordokʼay sirʼa serhildanê dihʼese

19Gava cara duda qîz civandin, Mordokʼay li ber derê pʼadşê rʼûniştibû[*]. 20Esterê hê milet û rʼikʼinyata xwe eʼyan nekir bû, çawa ku Mordokʼay tʼemî dabûyê. Çimkî Esterê hê usa guhdarîya Mordokʼay dikir, çawa ku hêna bin seʼvîtîya wîda. 21Wan rʼojada gava Mordokʼay li ber derê pʼadşê rʼûdinişt, du dergehvan, Bîgtʼan û Tʼereş, nemêrêd pʼadşê gef li pʼadşê xwarin û fikirîn ku destê xwe li ser Ahʼaşwêroş pʼadşa bilind kin. 22Mordokʼay ku vê yekê hʼesîya, gîhande guhê Ester xanimê, Esterê jî ev yek bi navê Mordokʼay pʼadşêrʼa gilî kir. 23Ev deng hate lênihêrʼandinê rʼast derkʼet û her du dergehvan jî hatine darxistinê. Û Bona vê qencîya Mordokʼay kʼitêba bîranîna serhatîyada li ber pʼadşê hate nivîsarê+.

3

Şêwira Hamane bona qirʼa cihûya

3^1Pey van yekarʼa, Ahʼaşwêroş pʼadşa Hamanê kurʼê Hamidatʼayê Agagî mezin û bilind kir û kʼursîya wî ji kʼursîyêd mîr-begêd xwe jortir kir. 2Û hʼemû xulamêd pʼadşêye li ber derê pʼadşê, deverʼûya diçûn û li ber Haman ta dibûn, çimkî pʼadşê bona wî ev eʼmir dabû, lê Mordokʼay deverʼûya nediçû û li ber wî ta nedibû. 3Hingê xulamêd pʼadşêye li ber derê pʼadşê gotine Mordokʼay: «Çima tu li ser eʼmirê pʼadşêrʼa derbaz dibî?» 4Wana her rʼoj wîrʼa digotin, lê berga tiştekî nedigirt, peyrʼa ev yek gîhandine Haman, ku bizanibin kʼa Mordokʼay li ser ya xwe bimîne yan na, çimkî ewî wanrʼa gotibû ku ew cihû ye. 5Gava Haman dît, wekî Mordokʼay deverʼûya naçe û li ber wî ta nabe, ew nava xweda gelekî qilqilî. 6Lê wîrʼa şerm bû ku tʼenê destê xwe li ser Mordokʼay bilind ke, çimkî îdî wîrʼa gotibûn Mordokʼay ji kʼîjan miletî ye. Haman fikirî ku hʼemû cihûyêd miletê Mordokʼay li tʼemamîya pʼadşatîya Ahʼaşwêroşda qirʼ ke.

7Û donzdehsalîya Ahʼaşwêroş pʼadşa, meha yekê, awa gotî meha Nîsanêda[*] li ber Haman bona meremê wî, bona rʼoj û meh kʼifşkirinê pʼûr, awa gotî pʼeşk dihate avîtinê û ew kʼete meha donzdeha, ku dibe meha Adarê[*]+. 8Hingê Haman gote Ahʼaşwêroş pʼadşa: «Miletek nava hʼemû miletêd qezayêd pʼadşatîya teda heye, nava wan miletada başqebûyî bela bûye. Qanûnêd wan ji qanûnêd hʼemû mileta başqe ne. Evana qanûnêd pʼadşê naqedînin û dest nade ku pʼadşa van aha bihêle+. 9Heger ev yek li pʼadşê xweş tê, bira eʼmir derkʼeve, ku qirʼa van bê anînê. Ez xwexa jî, ezê dehe hʼezar telantê zîv[*] bikʼişînim bidime destê qulixkʼara ku bikine xizna pʼadşê». 10Hingê pʼadşê ji tʼilîya xwe, gustîla xwe derxist, da Hamanê kurʼê Hamidatʼayê Agagîyê neyarê cihûya, ku eʼmirê miqabilî cihûya mor ke+. 11Hingê pʼadşê gote Haman: «Ez ewî zîvî jî, wî miletî jî didime te, tu çawa dixwazî usa jî bike». 12Sêzdehê meha yekê nivîskʼarêd pʼadşê hatine gazîkirinê û wekʼîlêd pʼadşêrʼa, hʼemû welîyêd li ser qezarʼa, her axayê li ser her miletîrʼa, her qezayêrʼa bi nivîsara wan û her miletîrʼa bi zimanê wan, anegorî fermana Haman bi navê Ahʼaşwêroş pʼadşa hate nivîsarê û bi gustîla pʼadşê hate morkirinê+. 13Ew nivîsar bi destê qewala hʼemû qezayêd pʼadşêrʼa hatine şandinê, ku nava rʼojekêda, meha donzdeha, awa gotî sêzdehê meha Adarê, hʼemû cihûya, biçʼûk û mezin, jina û zarʼa qirʼ kin, bikujin û kʼokê lê bînin û hebûka wan tʼalan kin bibin+. 14Ev qirara nivîsar li nava hʼemû qezada çawa ferman hate eʼlamkirinê, wekî bona wê rʼojê hʼemû milet hazir sekinî bin. 15Qewal pê qirara pʼadşê zû rʼêkʼetin çûn û fermana nivîsar li Sûsa qesirda jî dane eʼlamkirinê. Pʼadşa û Haman rʼûniştin vexwin, lê bajarê Sûsayê ser hevrʼa derbaz dibû+.

4

Mordokʼay alîkʼarîyê ji Esterê dixwaze

4^1Mordokʼay gava vê yekê gişkî pê hʼesîya, kʼincê xwe qelaştin, kʼurx li xwe kir, xwelî li ser xwe kir. Paşê çû nava bajêr bi dengê şîna giran dikire qarʼîn, 2gihîşte hʼeta li ber dergehê pʼadşê sekinî, çimkî merivê kʼurxxwekirî nikaribû dergehê pʼadşêrʼa derbaz bûya. 3Hʼemû qezada, kʼîderê ku ew fermana pʼadşêye nivîsar digihîştê, nava cihûyada şîneke giran bi rʼojî, girî û zare-zarê destpêdibû. Hineka jî li ser kʼurx û kʼuzîyê pʼal didan+.

4Carîyêd Esterê û nemêrêd wê hatin û bona Mordokʼay wêrʼa gotin, xanim gelekî tʼevîhev bû û kʼinc şandin, ku Mordokʼay kin û kʼurx ji ser wî bêxin, lê wî qebûl nekir. 5Hingê Esterê ji nemêrêd pʼadşê gazî Hatʼakʼ kir, kʼîjan ku pʼadşê kʼifş kiribû ku berdestîya wê bike û şande cem Mordokʼay ku bizanibe, kʼa ew çi hʼewal e û çima usa dike? 6Hatʼakʼ çû cem Mordokʼay li meydana ber derê pʼadşê. 7Mordokʼay her tişt wîrʼa got, çi ku li wî qewimî bû, usa jî ew gotina Haman gotê, ku ewî bona cihûya zîv jî soz daye bike xizna pʼadşê, ku kʼoka wan bînin+. 8Bona qirʼkirina wan jî, Mordokʼay kʼaxaza Sûsayêda li ber fermana nivîsar girtî da wî, ku nîşanî Esterê ke, wêrʼa jî şiroveke û bêjêda ku bikʼeve cem pʼadşê, lava ji wî bike û bona miletê xwe delîlekê jê bixwaze+.

9Hatʼakʼ çû gotinêd Mordokʼay Esterêrʼa gotin. 10Ester Hatʼakʼ li ser Mordokʼayda vegerʼand û gotêda ku aha bêjêyî: 11«Hʼemû berdestîyêd pʼadşê û miletêd qezayêd pʼadşê qenc zanin, ku her mêr, yan jina ku bê gazîkirin bikʼeve hʼewşa pʼadşêye hindurʼ, bona wan qanûneke kuştinê heye, tʼenê ewê sax bimîne, kʼîjan ku pʼadşa şiva xweye zêrʼîn berbirʼî ke. Lê eva îdî sî rʼojê mine ku pʼadşê gazî min nekirîye»+. 12Gotinêd Esterê gîhandine Mordokʼay. 13Mordokʼay cab li ser Esterêda şand û gotê: «Nefikire ku tu mala pʼadşêda yî, ji hʼemû cihûya tê tʼenê xilaz bî. 14Awa heger tu vî wextîda xwe kerʼ kî, wê ji cîkî din kʼomek û azadî bigihîje cihûya, lê tu û mala bavê xweva hûnê unda bin, kʼî zane ku tu bona rʼoja îroyîn nebûyî xanima pʼadşê». 15Hingê Esterê cab ser Mordokʼayda şand û gotê: 16«Herʼe hʼemû cihûyêd ku Sûsayêda dimînin tʼop ke û bona min rʼojî bigirin, sê rʼoja ne şev ne rʼoj, ne bixwin ne vexwin. Ezê jî usa tʼevî carîyêd xwe rʼojî bigirim û ser qanûnêrʼa derbaz bim, bikʼevime cem pʼadşê, heger bimirim jî bira bimirim»+. 17Hingê Mordokʼay çû usa kir, çawa ku Esterê wîrʼa got.

5

Ester pʼadşê û Haman tʼeglîfî mesrefê dike

5^1Rʼoja sisîya Esterê kʼincê xweye xanimtîyê xwe kir, hʼewşa hindurʼê heremêda, pêşberî mala pʼadşê sekinî. Pʼadşa xana pʼadşatîyêda, pêşberî derî li ser tʼextê pʼadşatîya xwe rʼûniştibû+. 2Gava pʼadşê Ester xanim dît, ku hʼewşêda sekinî ye, Estʼerê li ber wî kʼerem dît û pʼadşê şiva destê xwedaye zêrʼîn dirêjî wê kir. Estʼer nêzîk çû li serê şivê kʼet+. 3Pʼadşê gote wê: «Ester xanim, ev çi hʼewal e? Xwestina te çi ye? Hʼeta nîvê pʼadşatîya xwe jî ezê bidime te»+. 4Esterê got: «Heger wê li pʼadşê xweş bê, bira pʼadşa îro tʼevî Haman bê mesrefa ku ez bona pʼadşê dikim». 5Pʼadşê got: «Zû gazî Haman kin, wekî xwestina Esterê bîne sêrî». Pʼadşa tʼevî Haman çû mesrefa Esterêye danî. 6Gava şerav vedixwarin, pʼadşê gote Esterê: «De bêje, xwestina te çi ye? Wê terʼa bê dayînê, çi hîvî dikî? Hʼeta nîvê pʼadşatîya min be jî, wê bê sêrî». 7Esterê lê vegerʼand û gotê: «Ev e xwestin û hîvîkirina min: 8Heger min li ber pʼadşê kʼerem dîtîye û heger xwestina min jî li pʼadşê xweş tê, ku hîvîkirina min bîne sêrî, bira pʼadşa û Haman bêne mesrefa ku ezê bona wan daynim û sibê ezê bi gotina pʼadşê bikim»+.

Haman dike ku Mordokʼay bide kuştinê

9Wê rʼojê Haman bi dilê eşq û şa derkʼet çû, lê gava Haman Mordokʼay li ber derê pʼadşê rʼûniştî dît, ku li ber wî rʼanabe û ji cîyê xwe jî nahʼeje, alavê da qafê Haman+. 10Lê Haman wê demê xwe zeft kir û gava vegerʼîya mal, şand gazî jina xwe Zereşê û pismamêd xwe kirin+. 11Haman wanrʼa got bona hebûka xweye pʼirʼ, bona xweyê gelek kurʼa, bona wan tişta, bi kʼîjana pʼadşê ew mezin kirîye û çawa ew ji mîr-bega û ji xulamêd pʼadşê bilindtir kirîye+. 12Lê belê Haman got: «Hʼeta Ester xanimê jî pêştirî min kesek tʼevî pʼadşê tʼeglîfî mesrefa xweye danî nekir, bona sibê jî ez tʼevî pʼadşê tʼeglîfkirîyê cem wê me. 13Lê rʼast ev hʼemû jî bona min ne tʼu tişt in, hʼeta ku ez Mordokʼayê cihû li ber derê pʼadşê rʼûniştî bibînim». 14Hingê Zereşa jina wî û hʼemû pismamêd wî lê vegerʼandin û gotine wî: «Bira bilindayîya pêncî zendî darek bê hazirkirinê û serê sibê bêje pʼadşê, bira Mordokʼay li ser bê lêxistinê û paşê tu tʼevî pʼadşê bi dilê rʼihʼet herʼe mesrefê». Ev gotina li Haman xweş hat û ew dar da hazirkirinê+.

6

Pʼadşa qencîya Mordokʼay dişêkirîne

6^1Wê şevê xewa pʼadşê tʼeqisî, ewî eʼmir kir, ku kʼitêba bîranîna serhatîya bînin li ber pʼadşê bixûnin+. 2Wêda nivîsar hate dîtinê, ku Mordokʼay eʼlametî dabû, ku çawa du nemêrêd pʼadşêye dergehvan, Bîgtʼan û Tʼereş şêwira xwe kiribûn ku destê xwe li ser Ahʼaşwêroş pʼadşa bilind kin+. 3Hingê pʼadşê got: «Lê ji ber wê qencîyêva çi qedir yan hurmet Mordokʼayrʼa hatîye kirinê?» Berdestîyêd pʼadşê gotinê: «Tʼu tişt bona wî nehatîye kirinê». 4Pʼadşê got: «Hʼewşêda kʼî heye?» Wê demê jî Haman hatibû hʼewşa mala pʼadşêye derva ku tʼevî pʼadşê xeber de, wekî Mordokʼay li wî darî xin, kʼîjan ku bona wî hatibû hazirkirinê+. 5Berdestîyêd pʼadşê gotine wî: «Va ye Haman hʼewşêda ye». Pʼadşê got: «Bira bê hindurʼ». 6Gava Haman hate hindurʼ, pʼadşê wîrʼa got: «Haman, bona wî merivê ku pʼadşa bixwaze qedirekî wîrʼa bike, bi tʼexmîna te çi bê kirinê?» Haman dilê xweda fikirî xwexa xwerʼa got: «Pêştirî min îdî pʼadşayê kʼêrʼa bixwaze qedir bike?» 7Hingê Haman li pʼadşê vegerʼand û gotê: «Bona wî merivê ku pʼadşa dixwaze jêrʼa qedir bike,+
8bira wîrʼa kʼinca pʼadşatîyêye ku pʼadşa li xwe werdigire bînin, wî hespê kʼofîya pʼadşatîyê sêrî bînin kʼîjan ku pʼadşa lê sîyar dibe 9û kʼinc û hespê bidine destê gire-girê mîrêd pʼadşê yekî û kʼinca li wî merivî kin, yê ku pʼadşa dixwaze wîrʼa qedir bike, ewî li hespê sîyar kin, bibine meydana bajêr û pêşîya wî bikine gazî: ‹Bona wî merivî wê aha bê kirinê, kʼîjanîrʼa ku pʼadşa bixwaze qedir bike!›» 10Hingê pʼadşê gote Haman: «De niha li gora wê gotina xwe zû rʼabe, kʼinc û hespê hilde, bona Mordokʼayê cihû ku li ber derê pʼadşê rʼûdinê usa bike, ji wê gotina te, bira tʼu tişt jê kêm nebe». 11Haman kʼinc û hesp hildan, kʼinc li Mordokʼay kir, ew li hespê sîyar kir, bire meydana bajêr, pêşîya wî dikire gazî: «Bona wî merivî wê aha bê kirinê, kʼîjanîrʼa ku pʼadşa bixwaze qedir bike!» 12Mordokʼay vegerʼîya li ber derê pʼadşê, lê Haman meʼdekirî ji şerma sergirêdayî lezand çû mala xwe+. 13Haman ev her tiştê ku hate serê wî, jina xwe Zereşê û hʼemû pismamêd xwerʼa gilî kir. Hingê bîlanêd wî û jina wî Zereşê wîrʼa gotin: «Heger Mordokʼay ji miletê cihû ye, rʼûyê kʼîjanîda te destpêkir bikʼevî tê zora wî nebî, li ber wî tê eʼse deverʼûya herʼî»+. 14Vana hê tʼevî wî xeber didan, nemêrêd pʼadşê hatin, Haman lezxistin, ku herʼe wê mesrefa ku Esterê hazir kirîye.

7

Haman tê darxistinê

7^1Pʼadşa tʼevî Haman çû mesrefê cem Esterê+. 2Rʼoja duda jî ku dixwarin û şerav vedixwarin pʼadşê gote Esterê: «Ester xanim, de bêje xwestina te çi ye? Wê terʼa bê dayînê. Çi hîvî dikî? Hʼeta nîvê pʼadşatîya min be jî, wê bê sêrî». 3Ester xanimê lê vegerʼand: «Heger min li ber çʼeʼvê te kʼerem dîtîye, pʼadşayî xweş be û heger xwestina min li pʼadşê xweş tê, bira eʼmirê min li min bê pʼêşkʼêşkirinê û ji ber hîvîkirina minva jî, miletê min!+
4Çimkî ez miletê xweva qirʼkirin, kuştin û undakirinêrʼa hatine firotanê. Heger em çawa xulam û xulamok hatibûna firotanê, minê qet deng nekira, lê belê neyar nikare zîyana pʼadşê lê vegerʼîne[*]»+. 5Hingê Ahʼaşwêroş pʼadşa li Ester xanimê vegerʼand û gotê: «Ew kʼî ye, yan kʼa ew kʼu ye, yê ku ji serê xwe derbaz bûye van yeka dike?» 6Esterê got: «Ewî mixenet û neyar, ew Hamanê hanî xirab e». Haman li ber pʼadşê û Esterê qurifî hev+. 7Pʼadşa bi hêrs kʼasa xwe danî, rʼabû çû baxçê kʼoçʼikserê. Lê Haman li wir ma, wekî bona eʼmirê xwe lava ji Ester xanimê bike, çimkî ewî tê derxist ku pʼadşê tiştekî xirab bona wî qirar kirîye. 8Gava pʼadşa ji baxçê kʼoçʼikserê vegerʼîya oda mesrefê, dîna xwe dayê va Haman li ser tʼext-pʼala Esterê kʼetî ye. Hingê pʼadşê got: «Evê mala minda dest bavêje xanima pʼadşê jî!» Gava ev yek ji devê pʼadşê derkʼet, rʼûyê Haman kʼefen kirin nixamtin. 9Hingê Hʼarbonayê, yek ji nemêrê berdestîyê pʼadşê got: «Lê ne tʼenê ev, va ye darekî bilindayîya pêncî zendî jî Haman bona Mordokʼay, yê ku pʼadşa xilaz kir, hazir kirîye, wê li ber derê Haman e». Pʼadşê got: «De ewî hema li wî darî xin»+. 10Haman li wî darî xistin ku ewî bona Mordokʼay hazir kiribû. Û paşê hêrsa pʼadşê danî+.

8

Ester digihîje meremê xwe

8^1Wê rʼojê Ahʼaşwêroş pʼadş mala Hamanê neyarê cihûya pʼêşkʼêşî Ester xanimê kir, Mordokʼay jî hat rʼûyê pʼadşê kʼet, çimkî Esterê gotibû ku ew çî wê ye. 2Hingê pʼadşê gustîla destê xwe derxist, kʼîjan ku ji Haman standibû û ew da Mordokʼay, Esterê jî Mordokʼay li ser mala Hamanrʼa kʼifş kir+.

3Esterê xeberdana xwe dîsa li ber pʼadşê dirêj kir, xwe avîte nigêd wî û bi girî lava ji wî kir, wekî wê xirabî û şêwira Hamanê Agagî bona qirʼa cihûya hazirkirî bide betalkirinê+. 4Pʼadşê şiva zêrʼîn dirêjî Esterê kir, Ester rʼabû ser xwe li ber pʼadşê sekinî+
5û got: «Heger li pʼadşê xweş tê û min li ber wî kʼerem dîtîye û heger ev yek li ber çʼeʼvê pʼadşê rʼast e û ew min begem dike, bira bê nivîsarê ku ew şêwira Hamanê kurʼê Hamidatʼayê Agagî bê betalkirinê, kʼîjan ku ewî neʼme nivîsîn ku hʼemû qezayêd pʼadşêda qirʼa cihûya bînin. 6Niha ezê çawa bikaribim bibînim xezeba ku wê bê serê miletê min, yan çawa bikaribim bibînim mirina pismamêd xwe?»

7Ahʼaşwêroş pʼadşa gote Ester xanimê û Mordokʼayê cihû: «Haman ku destê xwe hildabû li ser cihûya, min mala wî pʼêşkêşî Esterê kirîye û ew jî daye darxistinê. 8Niha hûn bi navê pʼadşê bona cihûya çawa dilê we dixwaze binivîsin û bi gustîlka pʼadşê mor kin, çimkî nivîsara bi navê pʼadşê û bi gustîla pʼadşê morkirî nayê betalkirinê»+.

9Û hingê bîst sisêyê meha Sîwanê[*], awa gotî meha sisîya nivîskʼarêd pʼadşê hatine gazîkirinê, her tişt li gora gotina Mordokʼay, cihûya, wekʼîla, welîya û serwêrêd qezarʼa, her sed bîst hʼeft qezarʼa hate nivîsarê, ji Hindistanê girtî hʼeta Etyûpîyayê, her qezayêrʼa bi nivîsara wan, her miletîrʼa bi zimanê wan, usa jî cihûyarʼa bi nivîsara wan û bi zimanê wan+. 10Bi navê Ahʼaşwêroş pʼadşa nivîsî û bi gustîla pʼadşê mor kir, da destê qewala û ew li mehʼînêd tewla pʼadşê sîyar kirin û şandin,+
11bi vê yekê da kʼifşê ku pʼadşê serbestî daye cihûyêd hʼemû bajarada, ku pişt bidine pişta hev, eʼmirê xwe xwey kin û hʼemû çʼekdarêd neyarêd xweye nava mileta û qezada, qirʼ kin, bikujin, jin û zarʼava kʼokê lê bînin û hebûka wan tʼalan bibin, 12bona wê yekê hʼemû qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada, sêzdehê meha donzdeha, awa gotî sêzdehê meha Adarê hate kʼifşkirinê+. 13Ew fermana nivîsar her qezayêda bona hʼemû mileta çawa qanûn hate eʼlamkirinê, wekî cihû bona wê rʼojê hazir bin, ku hʼeyfa xwe ji neyarêd xwe hildin. 14Qewal li mehʼînêd pʼadşê sîyar bûn, bi fermana pʼadşê zû rʼê kʼetin çûn. Ev yek li Sûsa qesirda jî hate eʼlamkirinê+.

15Mordokʼay bi kʼincê pʼadşatîyêye rʼengê şîrk û sipî, tʼacê zêrʼînî mezinva, sermilkê kʼitanîyî sipî û sorê gevez wergirtî derkʼete li ber pʼadşê. Bajarê Sûsayê ji eşqa hʼejîya û şa bû+. 16Hingê cihûya rʼonayî, eşq, şabûn û qedir dîtin+. 17Her qeza û her bajarê dera ku ferman û gotina pʼadşê digihîştê, eşq û şabûn dikʼete nava cihûya, rʼoja kʼêfê û cejinê bû. Gelek ji miletêd welata dibûne cihû, çimkî sawa cihûya kʼetibû li ser wan.

9

Cihû hʼeyfa xwe hildidin

9^1Sêzdehê meha donzdeha, awa gotî meha Adarê, gava weʼdê ferman û gotina pʼadşê pêrʼa gihîşt, hʼeta wê rʼojê dijminêd cihûya li ser wê fikirê bûn, ku wê va hʼukumî li ser wan bikin, lê bona wan ew dewr welgerʼîya, çimkî cihûya hʼukumî li ser wan neyarêd xwe kirin+. 2Wê hingê cihûyêd bajarêd hʼemû qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada pişt dane pişta hev, ku destêd xwe hildine li ser wan kesêd ku xwastine xirabîyê li wan bikin û kesek nikaribû li ber wan rʼabûya, çimkî sawa wan kʼetibû li ser hʼemû mileta. 3Û hʼemû mîrêd qeza, wekʼîl, welî û wezîrêd pʼadşê pişta cihûya digirtin, çimkî sawa Mordokʼay kʼetibû li ser wan. 4Rʼastî jî Mordokʼay mala pʼadşêda yekî mezin bû, nav û dengê wî li hʼemû qeza bela bibû, usa ku ew meriv, awa gotî Mordokʼay rʼoj bi rʼoj bilind dibû+. 5Cihûya bi şûr hʼemû neyarêd xwe xistin, kuştin qirʼkirin û çawa xwestin usa serê peykʼetîyêd xwe kirin. 6Cihûya li Sûsa qesirda pênsid merî kuştin kʼok lê anîn. 7Usa jî Parşandatʼa, Dalpon, Aspatʼa, 8Poratʼa, Adalya, Arîdatʼa, 9Parmaştʼa, Arîsay, Arîday û Wayzatʼa, 10ev her dehe kurʼêd Hamanê kurʼê Hamidatʼa, neyarê cihûya jî kuştin, lê dest nedane hebûka wan.

11Hema wê rʼojê hʼesabê kuştîyêd Sûsa qesirda gihîşte pʼadşê. 12Pʼadşê gote Ester xanimê: «Cihûya li Sûsa qesirda pênsid merî û her dehe kurʼêd Haman jî kuştine, qirʼ kirine, gelo qezayêd pʼadşêye mayînda niha çi kirine? De bêje, îdî çi dixwazî? Ewê bê dayînê. Niha hîvîkirina te çi ye? Wê bê sêrî»+. 13Esterê lê vegerʼand û gotê: «Heger bi dilê pʼadşê be, bira sibê jî cihûyêd Sûsayêrʼa mecal bê dayînê, ku li gora vê qirara îro bikin û cinyazê her dehe kurʼêd Haman bêne darxistinê». 14Pʼadşê eʼmir kir, ku usa bibe. Sûsayêda ferman hate eʼlamkirinê, cinyazê her dehe kurʼêd Haman hatine darxistinê. 15Cihûyêd Sûsayêda çardehê meha Adarê jî civîyan û Sûsayêda sêsid merî kuştin, lê dest nedane hebûka wan.

16Cihûyêd mayîye qezayêd pʼadşêda jî civîyan, pişt dane pişta hev, ku xwe xwey kin û ji dijmina rʼihʼet bûn, ji neyarêd xwe hʼeftê pênc hʼezar merî kuştin, lê dest nedane hebûka wan. 17Ev yeka sêzdehê meha Adarê qewimî û çardehê wê mehê cihûyêd qezada rʼihʼet bûn û ew kirine rʼoja eşqê û şabûnê.

18Lê cihûyêd Sûsayêda sêzdeh û çardehê mehê civîyan ya xwe kirin û panzdehê mehê rʼihʼet bûn û ew kirine rʼoja eşqê û şabûnê. 19Lê belê cihûyêd gundî, ku der û bestêd vekirîda diman, ewana çardehê meha Adarê cejinê dikin, çawa rʼojeke eşqê û şabûnê û pʼêşkêşa hevrʼa dişînin+.

20Mordokʼay bona bîranînê ev yek nivîsî û neʼme şandine hʼemû cihûyarʼa, kʼîjan ku li qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada dûr û nêzîk diman, 21ku ewana her sal nava xweda çardeh û panzdehê meha Adarê kʼifş kin. 22Çimkî van rʼoja cihû ji neyarêd xwe rʼihʼet bûn û meha kʼedera wan bû şabûn û şîna wan jî bû rʼoja cejinê, ku van rʼoja bikine rʼojêd eşq û şabûnê, pʼêşkêşa bidine hev û kʼesîbarʼa xêra bikin. 23Cihûya ev yek qebûl kir, ku îdî kʼarê xwe kiribûn bikirana, çi ku Mordokʼay wanrʼa nivîsî. 24Çawa neyarê hʼemû cihûya, Hamanê Hamidatʼayê Agagî şêwirî bû, ku qirʼa cihûya bîne û pʼûr avîtibû, awa gotî pʼeşk, ku wan qirʼ ke û kʼoka wan bîne+. 25Lê gava Ester çû cem pʼadşê, pʼadşê bi neʼma eʼmir kir, ku ew şêwira Hamane xirab, ya ku ewî bona cihûya hazir kiribû bê serê wî û wî kurʼava jî dara xin. 26Lema jî van rʼojarʼa gotin Pûrîm, anegorî feʼmîna xebera pûr. Bona wan hʼemû gotinêd vê neʼmê û usa jî bona wê yekê çi ku dîtin û çi ku hate serê wan. 27Cihûya qirar kir û ev yeka kirine borcê stûyê xwe û rʼikʼinyata xwe û usa jî ewêd ku gihîştibûne wan, wekî her sal bê têberʼdan van her du rʼoja anegorî nivîsar û wextê wan kʼifş kin+. 28Ev rʼoj gerekê qurʼne-qurʼne bi cejinê nava her qebîlê, her qezayê û her bajarîda bêne bîranînê. Ev rʼojêd Pûrîmê gerekê nava cihûyada neyêne hildanê û bîranîna wan ji nava zarʼêd wan dernekʼeve.

29Ester xanima qîza Abîxayîl û Mordokʼayê cihû hʼeta qewata wanda çû, wana neʼma duda bona eʼseyîkirina Pûrîmê nivîsîn+. 30Û bi gotinêd eʼdilayîyê û rʼastîyê neʼme hʼemû cihûyarʼa hatine şandinê, yêd ku sed bîst hʼeft qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada diman,+
31wekî van rʼojêd Pûrîmê weʼdada kʼifş kin, çawa ku Mordokʼayê cihû û Ester xanimê tʼemî da wan. Wan jî ev yek kirine borcê stûyê xwe û zarʼêd xwe, çawa rʼojî bona oxirmêd wane girane hewar-gazîyê û şînê+. 32Û bi vî awayî fermana Esterê tʼemîya bona Pûrîmê eʼseyî kir û ew kʼitêbêda hate nivîsarê.

10

Mordokʼay cîyê Haman digire

10^1Paşê Ahʼaşwêroş pʼadşa kire ser welêt ku xerc bidin, hʼeta ewêd ku giravêd beʼrada dimînin jî. 2Bona qewat û zorayîya hʼemû kirêd Ahʼaşwêroş pʼadşa û mezinayîya Mordokʼay, ku çawa pʼadşê ew bilind kir û ev hʼemû bi hûr-gilî li kʼitêba bîranîna serhatîyadaye pʼadşê Medya û Faristanêda nivîsar e+. 3Belê Mordokʼayê cihû pey Ahʼaşwêroş pʼadşarʼa yê duda bû û nava cihûyada jî mezin bû, hʼizkirîyêd gelek biratîya xwe bû, xêrxwazê miletê xwe bû û tʼemamîya cimeʼta xwerʼa bona eʼdilayîyê xeber dida+.

* 1:13 Ev bîlan bi nîşanêd eʼrşêd eʼzmên û steyrka hʼalê zemên tê derdixistin.

* 1:22 Ha jî tê feʼmkirinê: «...Ku ev yek nava her miletîda bi zimanê wan bê eʼlemkirinê».

* 2:16 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Dêktêmbêrê destpêdike hʼeta nîvê meha Yanvarê.

* 2:19 Derê pʼadşê ew cîyê bona hʼakimtîyê û cîyê şêwira cimeʼtê bû.

* 3:7 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Martê destpêdikê hʼeta nîvê meha Aprêlê.

* 3:7 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Fêvralê destpêdikê hʼeta nîvê meha Martê.

* 3:9 «Dehe hʼezar telantê zîv» dike weke 350 ton zîv.

* 7:4 Bi îbranî ha jî tê feʼmkirinê: «Lê belê teʼlî-tengîya miletê min nikarin himberî zîyana pʼadşê bikin».

* 8:9 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Mayê destpêdikê hʼeta nîvê meha Îyûnê.

+ 1:1 Ester 8:9, Ester 9:30
+ 1:2 Nehemîya 1:1
+ 1:10 Ester 7:9
+ 1:14 Ezra 7:14
+ 1:19 Ester 8:8, Danîyêl 6:8
+ 1:20 Efesî 5:33
+ 2:1 Ester 1:19-20

+ 2:6 P’adşatî IV 24:14-15, Dîrok II 36:10, Yêremîya 24:1, Yêremîya 29:1-2

+ 2:15 Ester 9:29

+ 2:23 Ester 6:2, Ester 10:2

+ 3:7 Nehemîya 2:1, Ester 9:24, Ester 9:26, Ezra 6:15

+ 3:8 Ezra 4:12, K’arêd Şandîya 16:20
+ 3:10 Destpêbûn 41:42, Ester 8:2
+ 3:12 Ester 8:9
+ 3:13 Ester 8:10, Ezra 6:15
+ 3:15 Ester 8:14
+ 4:3 Danîyêl 9:3
+ 4:7 Ester 3:9
+ 4:8 Ester 3:14
+ 4:11 Danîyêl 2:9
+ 4:16 Ezra 10:6
+ 5:1 Ester 4:16
+ 5:2 Ester 4:11
+ 5:3 Ester 7:2, Marqos 6:23
+ 5:8 Ester 7:3
+ 5:9 Ester 3:1
+ 5:10 Ester 6:13
+ 5:11 Ester 9:7-10, Ester 3:1
+ 5:14 Ester 6:4, Ester 7:9-10
+ 6:1 Ester 2:23, Ester 10:2
+ 6:2 Ester 2:21-22
+ 6:4 Ester 5:14, Ester 7:9-10
+ 6:7 P’adşatî III 1:33
+ 6:12 P’adşatî II 15:30
+ 6:13 Ester 5:10
+ 7:1 Ester 5:3, Marqos 6:23
+ 7:3 Ester 5:8
+ 7:4 Ester 3:9
+ 7:6 Ester 3:10

+ 7:9 Ester 1:10, Ester 5:14, Ester 6:4, Zebûr 7:15, Mesele 11:5, Danîyêl 6:24

+ 7:10 Destpêbûn 40:22
+ 8:2 Destpêbûn 41:42, Ester 3:10
+ 8:3 Ester 3:1
+ 8:4 Ester 5:2
+ 8:8 Ester 3:12
+ 8:9 Ester 1:1, Ester 3:12, Ester 1:22

+ 8:10 Destpêbûn 41:42, Ester 3:10, Ester 3:13

+ 8:12 Ezra 6:15
+ 8:14 Ester 3:15
+ 8:15 Mesele 11:10
+ 8:16 Zebûr 97:11
+ 9:1 Ezra 6:15, Ester 3:13
+ 9:4 P’adşatî II 5:10, Dîrok I 11:9
+ 9:12 Ester 5:6, Ester 7:2
+ 9:19 Nehemîya 8:12
+ 9:24 Ester 3:7
+ 9:27 Îşaya 56:3, Zekerîya 2:11
+ 9:29 Ester 2:15
+ 9:30 Ester 1:1, Ester 8:9
+ 9:31 Ester 4:3
+ 10:2 Ester 2:23, Ester 6:1-2
+ 10:3 Destpêbûn 41:40, Nehemîya 2:10

Zebûr Mesele

Zebûr Mesele

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz

Moskva, 2016

Zebûr Mesele

Bi vê navnîşê binivîsin bişînin: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-207-8

© Институт перевода Библии, 2016

Pêşgotin

Xwendevanêd delal!

Ev cara pêşin e, ku ev her du k'itêb, «Zebûr» û «Mesele», bi zimanê k'urdîya kurmancîya welatêd kafkazê hatîye welger'andinê. Cihû, musulman û mesîhî van her du k'itêba qebûl dikin çawa k'itêbêd pîroz, ev her du k'itêb jî dik'evine nava p'arêd «K'itêba Pîroz». K'itêba Pîroz jî, awa gotî Bîblîya, k'itêba k'itêba ye, k'itêba here hêja ye û hineke ji p'arêd wê bi h'ezara zimanêd dinyayê hatine welger'andinê.

Her merivê ser t'opa dinyayê, k'îjan qulbêda ku dimîne, çi miletî yan xweyê çi h'ebandinê be, li wî dik'eve ku K'itêba Pîroz bi zimanê xwe bixûne. K'itêba Pîroz t'evayîya xweva şêst şeş k'itêb in, k'îjan ku bi destê gelek nivîsk'ara navbera gelek salada hatine nivîsarê. Ev k'itêbana derheqa serhatîyêd ji destpêbûna dinyayêda girtî h'eta sedsalîya yekêye pey bûyîna Îsa Mesîhr'a dibêjin. K'itêba Pîroz li ser du p'ara p'arevedibe: Peymana Kevin û Peymana Nû.

Ev k'itêbêd «Zebûra» û «Mesela» dik'evine nava p'arêd Peymana Kevin, awa gotî ew zemanekî berî bûyîna Îsa Mesîhda hatine nivîsarê. Ew her du k'itêb çawa k'itêbêd serwaxtî û hilbestî (şiêrî) têne h'esabê. Ew t'ijî zanebûn, aqil û bîlantî ne, şîretê didine yêd ku dixwazin r'îya r'astîyêda her'in, ne ku ser wê r'îya şaşe ku dibe berbi undabûnê. Usa jî ew dil didine ber yêd ku ji Xudan dûr k'etine û dixwazin veger'in, r'îya Wî bibînin.

Zebûr û Meselêd Silêman ji têk'sta îbranîye kevin, awa gotî ji têk'sta Masorêtî hatine welger'andinê. Belê têk'sta îbranî kanîya vê welger'andinê ye, lê bona vê welger'andinê çend welger'andinêd zimanêd mayîn, usa jî welger'andina Yûnanîye kevin hatine lênihêr'andinê.

Bona alîk'arîya xwendevana çend tişt hatine hazirkirinê:

1. Sernivîsarêd nûye p'ara.

Nava welger'andinêda, her zebûr û her p'areke Meselêd Silêman pê sernivîsarê destpêdibe. Mesele, Zebûra 1-ê bi sernivîsara «Du r'ê» destpêdibe, Zebûra 2-a bi «P'adşayê bijartîyê Xudan» destpêdibe û yêd mayîn. Ev sernivîsar kanîya têk'sta îbranîda t'unene, lê van axirîyada bona alîk'arîya xwendevana hatine hazirkirinê, wekî xwendevan zanibe, merem yan fikira her p'arê ser çi ye.

2. Sernivîsarêd kevine p'ara.

Gelek zebûr bi sernivîsareke kevine îbranî jî destpêdibin. Ev sernivîsar kanîya têk'sta îbranîda hene. Ew bi h'erfêd tewyayî hatine nivîsarê. Mesele, Zebûra 3-a bi sernivîsareke aha destpêdibe: «Zebûra Dawid, gava ew ji ber kur'ê xwe Abşalom r'evî», Zebûra 6-a jî aha destpêdibe: «Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd h'eyştt'êlî. Zebûra Dawid». Ji wan sernivîsara gelek be'sa têrmînêd kevine sazbendîyê û miqama dikin, mesele, Zebûra 6-a be'sa «sazêd h'eyştt'êlî» dike. Lê ji wan hinek têrmîn, me'na wan ne t'am e'yan e. Mesele, Zebûra 8-a be'sa «Ser Gît'ît'ê» dike, lê zaneyêd îroyîn nizanin heger «Gît'ît'» be'sa miqamekî dike (mesele, miqamekî ji bajarê Gat'ê) yan be'sa hacetekî mûzîkîyê dike (mesele, mîna saz yan bilûrê). Usa jî xebera «Sela» gelek cara nava r'êzêd zebûrada derbaz dibe, lê me'na wê bi îbranî ne e'yan e. Gelek zane bawer dikin ku ev jî têrmîneke miqamê ye. Binihêr'e Zebûr 3:2 û şirovekirina wê.

3. Şirovekirinêd jêrê.

Nava k'itêbêda li jêra r'ûp'ela şirovekirin hene. Heger nivîsarêda hûn ser xeberê steyrkê «*» bibînin, hingê şirovekirina jêrê bixûnin.

4. H'erfêd tewyayî.

Çend cara nava nivîsarêda h'erfêd tewyayî (kûrsîv) hatine nivîsarê. Ev xeberana li gora zimanê îbranî derbê distînin. Lema xwendevan gerekê xwendina xweda giranîyê bide ser wan xebera. (Mesele, binihêr'e: Zebûr 59:16.)

5. H'erfêd mezin.

Gava navek yan cînavek be'sa Xwedê yan Mesîhê Wî dike, ew pê h'erfa mezin alîyê welger'ada hatîye nivîsarê. (Mesele, bona Mesîh binihêr'e: Zebûr 2 û 110.)

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz r'azîbûna xwe dide: welger'a, serr'astkira, usa jî h'emûyêd ku t'evî k'arê hazirkirin û xebata çapkirina her du k'itêba bûne.

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz, Moskva

Zebûr

Zebûr

Pêşgotina K'itêba Zebûra

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

«Zebûr», bi zimanê yûnanî «Psalmos» e, bi zimanê îbranî jî «Mezmûr» e. Zebûr stiranêd r'uh'anî ne, k'îjan ku bin miqamêd cûr'e-cûr'e hacetêd sazbendîyêda hatine stiranê.

Zebûr dinyayêda bîranîneke hilbestaye kevin e. Evana ji Îsraêlîya derk'etin bûne dengî, navbera h'ezarsalîya berî bûyîna Îsa Mesîhda. Evana hilbestêd r'uh'anîye xweyîşuret in: hineke ji van stiranêd pesindayîn û Xwedêh'ebandinê ne, duayêd bona alîk'arîyê, xweyîkirinê û xilazkirinê ne. Serda jî zebûrêd lavakirinêye bona baxşandinê, stiranêd şikirdarîyêye bona dayîn û alîk'arîya Xwedê, usa jî zebûrêd hewarîya cezakirina dijmina ne. Zebûr carna hindava şexsekîda têne gotinê, carna jî hindava cime'têda. Carna zebûrbêj kulêd dilê xwer'a dibêje, carna jî bona h'ewcedarîya t'evayîya cime'ta Xwedê. Zebûr k'itêbeke h'ewask'ar e, bona serwaxtîyê, zanebûn û bextewarbûnê.

Zebûr ji alîyê gelek nivîsk'arada, awa gotî ji alîyê Dawid P'êxember (ku p'adşekî cime'ta Xwedê bû), Asaf, malbeta Qorax û yêd mayînva hatine nivîsarê û wextekî dirêjda ew gîhandine hev.

K'itêb belayî ser pênc p'ara dibe: 1-41, 42-72, 73-89, 90-106, 107-150.

1

K'itêba Yekê (Zebûra 1-ê h'eta 41-ê)

Du r'ê

1^1Xwezî li wî bendeyî,
ku ber bayê nep'aka nak'eve,
xwe li r'îya gunek'ara nagire
û civata berzeqada r'ûnanî+.
2Lê şabûna wî hînkirina Xudanda ye,
şev û r'oj ser wê hînkirinê k'ûr difikire[*]+.

3Ewî mîna wê dara devê ava ye,
ku we'dê xweda berê xwe dide,
belgê li ser naç'ilmise,
çi jî dixwaze mîyaser dibe+.

4Lê nep'ake ne usa ne,
ewe mîna paç'a kayê ne,
ku ba lê dixe dajo dibe+.
5Lema nep'akê ber dîwanê teyax neke,
neheqê jî civata r'astada nesekine.
6Çimkî ç'e'vê Xudan ser r'îya r'asta ye,
lê r'îya nep'aka wê ber wan unda be+.

2

P'adşayê bijartîyê Xudan

2^1Çima p'ûtp'arist diqilqilin
û milet badîhewa t'ivdîrê dikin?[*]+
2P'adşêd dinyayê hevr'a r'adibin,
serwêr t'evîhev dişêwirin,
davêjine Xudan û K'ifşkirîyê Wî, dibêjin:+
3«Qeyd-zincîrêd wan em bişkênin
û xwe ji destêd wan xilaz kin».

4Yê ser k'ursîya e'zmên wan dik'ene
û Xudan wan dike k'en û qerfane+.

5Hingê bi hêrs li wan dike xeberdane
k'în-boxîyê wan dike nava sawane:

6«Min P'adşê Xwe t'estîq kirîye,
li wî ç'îyayê Xweyî pîroz, ku Sîyon e»+.

7P'adşê got: «Ezê bikim qirare,
Xudan vekir Minr'a biryare:
‹Tu Kur'ê Min î,
îro Minr'a Tu bûyî[*]+.
8De bike Tu ji Min bixwaze,
mileta Ez Ter'a bikim ware,
her çar qulbe Ter'a mal û mik'an[*] e.
9Pê şiva h'esinî Tê wan bih'incir'înî
û mîna cêr' wan hûrdexweşî kî›»[*]+.

10De niha fe'm bikin, gelî p'adşa,
serwêrêd e'rdê werine ser h'işa!
11Bi xof xulamtîyê Xudanr'a bikin,
ji dest sawa Wî bilerizin,+
12Kur' r'amûsin[*] ku hêrs nek'eve,
ku r'êda ji we kes unda nebe,
gava hêrsa Wî nişkêva r'abe.

Xwezî li h'emûyêd xwe dispêrine Wî[*]+.

3

Duayê berbangêyî hewarê

Zebûra Dawid, gava ew ji ber kur'ê xwe Abşalom r'evî.

1Ya Xudan! Dijminêd min çiqas zêde bûn!

Gelek r'adibin miqabilî min++.

2Gelek bona min aha dibêjin:

«Xilazbûna vî Xwedêda t'une». (Sela)[*]+

3Lê Tu Xudano, mert'ala min î,
r'ûmet û bilindkirê serê min î+.
4Min deng hilda, li Xudan kir gazî,
Ewî cab da ji ç'îyayê Xweyî pîrozî. (Sela)+

5Ez p'al didim, r'adizêm û r'adibim,
çimkî Xudan e xweykirê min+.

6Ez natirsim ji p'ir'anîya wan meriva,
wekî dora min girtine her çar alîyava+.

7R'abe Xudano! Min xilaz ke, Xwedêyê min!

Belê Tê sûretê h'emû neyarêd minda bidêyî
û diranêd nep'aka hûrdexweşî kî+.

8Xilazbûn destê Xudanda ye.

Bira duayê Te ser miletê Te be. (Sela)+

4

Duayê yekî ku êvarê hewara xwe Xwedê tîne

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûra Dawid.

1Gava ez dikim gazî, dengê min bibihê,

Tu, Xwedêyê r'astîya min!

Tengasîyêda Te ez derxistime fireyê,
li min bike vê r'e'mê, duayê min Tu bibihê++.

2Hey însanno! H'eta k'engê hûnê bêhurmet kin r'ûmeta min?

H'eta k'engê hûnê boş-betalîyê h'iz bikin
û derewîyê biger'in? (Sela)

3Lê zanibin, Xudan aminê Xwe[*] pê ç'e'vekî din dinihêr'e.

Xudan dibihê, gava ez gazî Wî dikim+.

4Bilerizin, guna nekin[*],
cî-nivînada bifikirin û deng nekin. (Sela)
5Qurbanêd r'astîyê hûn bidin
û gumana xwe bidine ser Xudan+.

6Gelek hene aha dibêjin:

«K'î wê qencîyê nîşanî me ke?»

Xudano! R'onaya dîndara Xwe bide ser me+.

7Te ji wê şabûna wan zêdetir kir dilê min,
yêd ku gava nan, şerava nûva ew xinê dibin.

8Ez r'ih'et p'al didim û r'adizêm,
çimkî Tu yî t'enê Xudano, ku min bêxof didebirînî+.

5

Duayê k'omekxwestinê

Serwêrê sazbendar'a. Pê bilûra. Zebûra Dawid.

1Ya Xudan! Tu guh bide gotinêd min,
bira Teva e'yan be zarînîya min.

2Dîna Xwe bide hêwarza min,
ya P'adşê min û Xwedêyê min!

Çimkî hewara xwe Te datînim+.

3Xudano! Berbangê Tu dibihêyî dengê min,
berbangê ezê bême ber Te, hîvîya Te bim+.

4Tu yî Xwedêyê ku neheqîya naxwaze,
xirabê li cem Te nehêwire.

5Babaxê ber ç'e'vê Te nesekine
ku dijenî yêd xwe bêolîtîyê girtine+.

6Tu derewîna unda dikî,
ji yêd qet'il û qelp aciz î Xudan+.

7Lê ezê saya h'uba Teye p'ir',
bik'evime nava Xana Te
û ber P'aristgeha Teye pîroz,
bi xofa Te ezê ta bim+.
8Xudano! Bi r'astîya Xwe,
Tu r'êberîyê min bike
û e'ynatî dijminêd minr'a,
Tu ber min r'ast ke r'îya Xwe.

9Çimkî zarê wanda r'astî t'une,
dilê wanda xirabkirin e,
gewrîya wane t'irba vekirî ye,
zimanê wanda h'ilek'arî ye[*]+.
10Xwedêyo! Dîwana wan Tu bike,
bira ew bik'evin pê şêwirêd xwe.
Bona gelek neqencîyêd wan,
Tu wan bavêj ji ber Xwe,
çimkî r'abûne himberî Te.

11Lê h'emûyêd xwe spartine Te bira şa bin,
h'eta-h'etayê eşqa bistirên, bin sîya destê Teda bin,
yêd navê Te h'iz dikin, bira pê Te beşerxweş bin.

12Çimkî dua Tu yê r'ast dikî, Xudano,
bi xêrxwazîyê dora wî digirî, çawa mîna dîwara[*]+.

6

Duayê oxirmêd giranda

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd h'eyştt'êlî. Zebûra Dawid.

1Xudano! Bi k'ela Xwe min hilneyê
bi hêrsa Xwe, li min neke Tu şîretê++.

2Xudano! Minr'a bike Tu r'e'mê
çimkî k'etime bêt'aqetîyê.

Xudano, Tu min bike h'ekîmtîyê,
çimkî hestûyada k'etime r'icafê.

3Ez bi xwe jî dir'icifim
û Tê Xudano... h'eta k'engê+?

4Veger'e Xudan! Tu nefsa min xilaz ke,
li gora xatirê wê h'uba Xwe, min azad ke.

5Çimkî t'irbêda k'î wê Te bîr bîne?

Dîyarê mirîyada k'ê şikirîyê bide Te+?

6Ji ne'lînîyê ez wastîya me,
her şev dişom doşeka xwe,
bi hêsira şil dikim nivîna xwe.
7Ç'e'vê min ji k'ederê hatin derên,
r'ûyê h'emû dijminada ew r'ijîyan+.

8Ji min dûr k'evin, h'emûyêd neheqîyê dikin[*],
çimkî Xudan bihîst dengê girîyê min+.

9Xudan bihîst lavayê min,

Xudanê qebûl ke duayê min.

10H'emû dijminêd min wê şermî bin, bir'icifin,
wê veger'in û nişkêva şermezar bin+.

7

Duayê li gor heqî û neheqîyê

Dawid Xudanr'a stira û avîte K'ûşê ji r'ik'inyata Bênyamîn.

1Xudan, Xwedê min! Min xwe daye bin sîya Te.

Ji peyk'etîyêd min, min xilaz ke û azad ke+.

2Yan na ewê mîna şêra min bidir'înin
û vejenin azadkirê minê t'une bin+.

3Xudano, Xwedê min!
Heger min tiştek kirîye,
yan destê minda neheqî heye,
4yan min neheqî xêrxwazr'a kirîye,
cîyê heqî-neheq dijminê xwe şêlandîye,+
5bira dijmin pey min k'eve min bigire
û e'mirê min li ser dinê p'êpes ke,
r'ûmeta min jî ax-xalîyêda betal ke. (Sela)

6De r'abe Xudano, bi hêrsa Xwe,
ber gef-gur'îya dijminêd min bisene.
De h'işyar be hêna minda, Xudano!
Ne Te heqî e'mir kirîye?
7Bira civîna mileta dora Te bigire,
ser wanr'a Xwe bide hêlana jorin+.
8Xudan ser miletada dinihêr'e.
Xudano, Tu heqîyê li min bike,
li gora wê r'astî û bêsûcîya min+.
9Bira xirabîya nep'aka bit'er'ibe,
lê yêd sitqê dilê r'ast bişidîne,
Tu nêt û dilê min e'nene dikî,
Xwedêyê ku li ser r'astîyê yî!+

10Mert'ala min Xudan e,
yê dilê r'ast xilaz dike+.
11Xwedê h'akimê r'ast e,
her r'oj ser nep'aka hêrsk'etî ye+.
12Heger ew nep'ak veneger'e,
Ewê şûrê Xwe bona wî tûj ke,
kevanê Xwe saz ke, nîşan bigire+.
13Ç'ekêd kuştinê wîr'a hazir ke,
tîrêd Xwe jî wê bike yêd agirî+.

14Va, yê neheq ji neheqîyê pê maye,
xirabîyêva h'emle ye, derewîyê tîne+.

15Ç'e'lê dik'ole, ew k'ûr dike,
lê xwexa dik'eve wê t'elê+.

16Xirabîya wî vediger'e serê wî,
zulmdarîya wî tê ser qafê wî.

17Bona r'astîya Wî, ezê şikirîyê bidime Xudan
û bistirêm eşqî navê Xudanê Herî Jorin+.

8

Mezinayîya r'ûmeta Xwedê

Serwêrê sazbendar'a. Ser Gît'ît'ê. Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, Xweyê me!

Ça h'eyran e navê Te,
li ser t'emamîya evî e'rdî!

R'ewşa Te fêza e'zmanar'a ye,++

2ku pê devê xişîm[*]

û şîrxura tê bilindkirinê.

E'ynatî dijminr'a Te qewat h'îm kir,
ku neyar û peyk'etîya dengbir'î kî.

3Gava ez dîna xwe didime li e'zmana,
kirêd t'ilî-pêç'îyêd Te, hîvê û steyrka,
k'îjan ku Te cî-war kirine,
4îdî çî ye însan ku Tu bîr tînî,
yan jî bendê vê dinê Tu lê dinihêr'î+?

5Te hinekî ji milyak'eta ew nimiztir kir,
r'ûmet û r'ewşêva ew xemiland.
6Te ser şixulê destê Xwe ew serwêr danî,
her tişt kire binê p'îyêd wî[*],+
7h'emû pez û dewar, h'eywanêd beyanî,
8teyredêd e'zmên, me'sîyêd be'rê
û her çi ku r'îyêd be'rêda diçin.

9Ya Xudan, Xweyê me!

Ça h'eyran e navê Te,
li ser t'emamîya evî e'rdî!

9

Şikirdarîya bona R'astîya Xwedê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid. E'lmût'-labên[*].

1Ezê bi t'emamîya dilê xwe
şikirîyê bidime Te, Xudan,
h'emû k'eremetêd Te bikim dengî+.
2Ezê pê Te şa bim û gul dim
eşqî navê Te ezê bistirêm, Yê Herî Jorin+.

3Gava neyarêd min paşda vediger'in,
ew dik'evin û ber ç'e'vê Te unda dibin.
4Çimkî Te ser dîwan û heqîya minda nihêr'î,

Tu ser k'ursîyê, çawa h'akimê ser r'astîyê r'ûniştî+.

5Te p'ûtp'arist dengbir'î kirin,
k'ok li nep'aka Te anî,
navêd wana h'eta-h'etayê da hildan+.
6Neyar îdî t'une ne,
ewe her t'im xirabe ne,
Te bajarêd wan wêran kirin,
bîranîna xweva ew unda bûn.

7Lê Xudanê h'eta-h'etayê p'adşatîyê bike,

Ewî k'ursîya Xwe bona dîwanê hazir kirîye+.

8Ewê dîwana dinê bi heqîyê bike,
ser miletada bi r'astîyê binihêr'e+.

9Xudanê qesira dero-dera be,
usa jî qesira yêd tengasîyada+.
10Ewêd nas dikin navê Te,
gumana xwe didin ser Te,
ewêd ku li Te diger'in,
Tu jî pişt nadî wan Xudan+.

11Bistirên eşqî Xudanê li Sîyonê,
bela kin kirêd Wî nava mileta.

12H'eyfhildayî xûna r'êtî bîr tîne,
zarînîya dero-dera bîr nake.

13Min were r'e'mê, Xudano,
dîna Xwe bide wan tengasîyêd min,
k'îjan destê peyk'etîyada min k'işandin,
Tu ku ji ber dergê mirinê min hildidî,+
14wekî t'emamîya r'ûmeta Te bikim dengî,
li ber dergehêd bajarê[*] Sîyonê,
bi dengê bilind şa bim bi xilazkirina Te+.

15P'ûtp'arist k'etine ç'e'la xweye k'olayî,
nigêd wan xwexa k'ete t'ela wane veşartî+.
16Xudan bi dîwankirinê Xwe da naskirinê,
nep'ak bi kirêd destê xwe dik'eve t'or'ê.
(Higgayon Sela)[*]+

17De bira nep'ak veger'ine dîyarê mirîya,
h'emû ew miletêd ku Xwedê bîr kirine+.

18Çimkî feqîrê h'eta xilazîyê neyê bîrkirinê,
gumana dero-dera h'eta-h'etayê unda nebe.

19R'abe Xudano, bira însan qewat negire,
bira dîwana p'ûtp'arista li ber Te bibe.
20Xudano, Tu tirsê bike li ser wan,
bira p'ûtp'arist zanibin, ku ew merî ne. (Sela)

10

Duayê gazinkirinê

10^1Xudano, çima Tu Xwe dûr digirî?

Tengasîyada Xwe vedişêrî+?

2Nep'ak bi k'ubarîya xwe pey feqîr k'etîye,
bira ew xwexa bik'eve t'ela xweye fikirî.

3Belê nep'ak bi nêtê dilê xwe difir'e
û yê tima Xwedê dik'ifire, bêhurmet dike[*].

4Yê nep'ak ji dest babaxîyê Xwedê nager'e,
t'emamîya fikira wîda Xwedê t'une+.

5Her t'im r'îyêd wî jêr'a r'ast dibin,
qirarêd Te wîr'a bilind in, dûrî wî ne,
p'ifî ser h'emû dijminêd xwe dike.
6Dilê xweda dibêje: «Ezê nelik'umim,
qur'ne-qur'ne jî xirabîyê neyêne serê min»+.
7Devê wîda t'ijî nifir', derew, gef-gur'î ye,
bin zimênda jî mixenetî û neheqî ye[*]+.

8Te'ldêd gundada xwe vedişêre,
yê amî-t'am bi dizîva ew dikuje
û ç'e'vê wî bi dizîva ser feqîr e+.
9Ew qulç'ada xwe ditelîne,
mîna wî şêrê ne'la xweda.
Ew ditele çawa bike feqîr bigire,
feqîr digire û davêje t'or'a xwe+.

10Xwe dike qoncik û p'al dide[*],
yê belengaz dik'evine nav lepê wî.
11Dilê xweda dibêje: «Xwedê bîr kirîye,

Ewî r'ûyê Xwe nixamtîye, ku Ew t'u car nebîne»+.

12R'abe, Xudan, Xwedêyo!

Bilind bike Destê Xwe û belengaza bîr neke.

13Çima yê nep'ak Xwedê bêhurmet ke,
dilê xweda bêje: «Xwedê serda nanihêr'e».

14Ne Tu wan belengaza dibînî?

Tu li ser te'lî-tengîyada dinihêr'î
ku bi destê Xwe heqê nep'ak bidî.

Belengazêd xwe li Te spartî,
piştovanê sêwîya ew Tu yî+.

15P'er'ê nep'ak û xiraba Tu bişkênî,
gava xirabîya wan biger'î Tu nebînî+.

16Xudan p'adşê h'eta-h'etayê ye,
p'ûtp'aristê betavebin ji e'rdê Wî+.

17Tu xwestina belengaza dibihêyî, ya Xudan!

Dilê wan bişidîn û guh bide ser wan,

18ser dîwana sêwî û belengazda binihêr'e,
wekî merivê dinê îdî wî netirsîne+.

11

Stirana gumana li ser Xudan

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Min xwe daye bin sîya Xudan,
hûn ça minr'a dibêjin:
«Mîna ç'ivîka bifir'e,
her'e ç'îyayêd xwe?»+
2Va ye neheqa kevan saz kirine
û tîrêd xwe jî k'işandine,
ku te'rîyêda bavêjine yê dilê r'ast+.
3Gava bingeh wêran be,
îdî yê r'ast wê çi bike+?

4Xudan P'aristgeha Xweye pîrozda ye,
k'ursîya Xudan li e'zmên e,
ç'e'vê Wî her kesî dibîne,
bijangê Wî benî-adem dicêr'ibîne+.
5Xudan r'asta dicêr'ibîne,
lê dijene nep'ak û yê zulmê h'iz dike+.

6Wê ser nep'aka şelê agir û k'irk'ûtê bibarîne,
bayê germî-şewatê jî p'ara k'asa wan bik'eve+.

7Çimkî Xudan r'ast e, r'astîyê h'iz dike
û yê r'ast wê nûr-nedera Wî bibîne+.

12

Duayê hewargazîyê

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazê h'eyştt'êlî. Zebûra Dawid.

1Hewar Xudan, çimkî yêd r'ast neman,
amin ji nava meriva hatine hilatin+.

2H'emû meriv hevr'a derewa dibêjin,
zarê h'ilek'ar û dilê qelp xeber didin+.

3De bira Xudan zarê h'emû h'ilek'ara bibir'e,
usa jî zimanê yê mezin-mezin xeber dide.
4Ew dibêjin: «Emê bi zimanê xwe serk'evin,
zar-zimanêd me t'evî me ne
û h'ukumê k'ê wê ser me hebe?»

5«Bona xatirê feqîrêd şêlandî
û zarînîya belengaza,
Ezê niha r'abim» Xudan dibêje,
«wan bikime cîkî bêxof,
k'îjan demana wê yekê ne».

6Gotinêd Xudan, gotinêd xalis in,
mîna zîvê k'ûra axînda h'elandî ne
û h'eft cara ew paqijkirî ne+.

7Xudano, Tê nobedarîya me bikî,
h'eta-h'etayê me ji vî nisilî xwey kî,
8ku dibin p'er'anî, ew diger'in,
bêarîya însênr'a ew maşoq in.

13

Duayê hewargazîyê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xudano, h'eta k'engê Tê min lap bîr bikî?

H'eta k'engê Tê r'ûyê Xwe ji min veşêrî+?

2H'eta k'engê ezê bine'lim,
her r'oj dilda derd û kul bim?

H'eta k'engê ber neyar ezê nimiz bim?

3Binihêr', caba min bide,
Xudan, Xwedêyê min!
R'onayîyê bide ber ç'e'vê min,
ku nek'evime xewa mirinê+
4û dijmin nebêje: «Ez ser wî k'etim»,
xêrnexwaz şa nebe, gava ez bik'evim+.

5Min xwe spartîye aminîya Te,
dilê minê şa be, bi xilazkirina Te+.

6Ezê bistirêm eşqî Xudane,
bona qencîya ku li min kirîye.

14

Bêarî û bêbextîya neheqa

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1•Bêarê-bêfe'm dilê xweda dibêje: «Xwedê t'une».

Şûna r'eşva diçe, h'eramîyê dike,
kesek t'une ku qencîyê bike+.

2Xudan jorda ser mêrivda dinihêr'e ku bibîne,
gelo wê hebe yekî serwaxt, ku li Xwedê diger'e+.

3H'emû ji r'îya xwe derk'etî ne
û t'evayî pêva lewit'î ne,
yekî qencîyê bike t'une, t'u kes t'une![*]+

4Gelo yêd neheqîyê dikin fe'm nakin,
ku cime'ta Min mîna nan dixwin
û ew gazî Xudan jî nakin+?

5Li wir xof û tirsê li wan bigire,
çimkî Xwedê nava k'oma r'astada ye.

6Hûn dikin t'ivdîrada feqîra bidine şermê,
lê belê Xudan sit'argeha wan e.

7Xwezî azadîya Îsraêlê ji Sîyonê bihata!

Gava Xudan çerxa cime'ta Xwe dîsa r'ast kira,
hingê Aqûbê eşq be, Îsraêlê jî şa be.

15

K'î dikare Xana Xwedêda be

Zebûra Dawid.

1Xudano! K'î dikare Konê[*] Teda bimîne?

K'î wê serê ç'îyayê[*] Teyî pîroz bihêwire+?

2Ewê ku bê lek'e dimeşe
û xwe r'îya heqîyê digire,
dilê xweda r'ast difikire,+
3bi zimanê xwe buxdana nake
û xirabîyê t'u kesî nake,
cînarê xwe bêhurmet nake[*]+.
4Merivê xirab ber ç'e'vê wî bêr'ûmet e
lê qedirê xwedêxofa bilind digire,
ew sond dixwe û sozê xwe diqedîne,+
5p'erêd xwe bi selef nade,
ji ber bêsûcva r'uşetê hilnade.

K'î van dike, t'u car ewê nelik'ume+.

16

Duayê gumana ser Xwedê

Zebûra[*] Dawid.

1Tu min xwey ke, Xwedêyo,
çimkî min xwe daye bin sîya Te.

2Ez dibêjime Xudan: «Tu yî Xweyê min,
pêştirî Te t'une xêrxwazekî minî din»+.

3Ez demana pîrozêd Teye welatda me
û wan e'silzada me.

4Lê ewêd pey xwedêyêd mayîn dir'evin,
ew derd û kulêd xwe zêde dikin.

Ez t'evî xûna qurbanêd wan nabim
û navêd wan ser zarê xwe hilnadim+.

5Xudan e p'ara mine jibare û r'isqê min,
destê Wîda ye axirî-aqûbeta min+.

6Cî-warêd r'ind p'ara min k'etin
û li min xweş hat Ew milk'ê min.

7Pesinê Te ezê bidim, Xudanê şîretk'ar,
h'eta şev jî dil nav minda dibe dersdar.
8Xudan her t'im ber ç'e'vê min e,

Ew li milê minî r'astê ye,
nefsa minê nelik'ume+.

9Lema dilê min şa dibe
û nefsa min eşq dibe,
bedena min jî bêxof dibe.
10Çimkî Tê dîyarê mirîyada min nehêlî,
ne jî bihêlî aminê Te gor'istên bibîne[*],+

11Tê r'îyêd e'mir minva e'yan kî.

Şabûneke mezin e li ber dîndara Te,
h'eta-h'etayê xêr û xweşî destê Teyî r'astêda ye[*]+.

17

Duayê hewargazîya yê amî-t'am

Duayê Dawid.

1Ser heqîyêda binihêr', ya Xudan,
dîna Xwe bide zarînîya min
û guh bide duayê min,
xêlif dernayê ji devê min+.
2Bira r'ûspîtîya min ji dîndara Te be,
bira ç'e'vê Te ser r'astîyê be.

3Te dilê min cêr'iband, şev jî serîk li min da,

Te ez e'nene kirim, nedîtim tiştekî xirabda,
min ad kirîye, xirabî t'unebe devê minda+.
4Weke gotinêd devê Te,
bona kirinêd merivayê,
h'evza xwe dikim ji zulmk'arîyê.
5Gavêd min şidîyayî ne şiver'îyêd Teda
û nigêd min neşimitîn ji nav wanda+.

6Min Te kir gazî, Xwedêyo, Tê cabê bidî
û guh bidî min, gotinêd min bibihêyî.
7R'e'ma Xweye h'ujmek'ar e'yan bikî
û Tê bi destê Xweyî r'astê bikî,
ku spartîyêd Xwe ji neyar xilaz bikî+.

8Mîna r'onayîya ç'e'va Tu min xwey ke,
bin sîya p'er'ê Xweda min binixême,+
9ji ber ç'e'vêd wan nep'akêd min dişêlînin,
ji wan xûnxurêd ku dora min digirin.
10Van bez girtîye, bê îsaf bûne[*],
bi devê xwe xeberada berzeq bûne+.
11P'ê-p'ê pey min in, va ye dora min in,
ç'e'vê wan li ser min e, ku min e'rdê xin.
12Ewe mîna şêrê dike ku bidir'îne,
mîna cewrikê şêrayî ku xwe ditelîne+.

13R'abe Xudan, pêşîya wan Tu bigire
û dever'ûya Tu wan bîne,
pê şûrê Xwe ji yêd nep'ak min xilaz ke,

14pê destê Xwe, Xudano, min ji meriva xilaz ke,
ji wan merivêd vê dinê, p'ara k'îjana ev e'mir e,
ku zikê wan xezebêd Xweva Tu dadigirî,
ku ç'e'v li wan dibijiqin û zar'êd wan pê t'êr in,
bermayî jî zar'ê zar'êd xwer'a dihêlin.

15Lê belê ezê r'ûkî r'ûspî dîndara Te binihêr'im,
gava h'işyar bim, nûr-nedera Te ezê t'êr bim+.

18

Stirana Dawide serk'etinê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawidê e'vdê Xudan, k'îjanî xeberêd vê stiranê eşqî Xudan stira, li wê r'oja ku Xudan ew ji destê h'emû neyarêd wî û ji destê Şawûl xilaz kir. Ewî got:

1•Ya Xudan, ez Te h'iz dikim, qewata min!+

2Xudan e zinarê min, kela û xilazkirê min,
Xwedêyê min, qeyayê min,
ez xwe didime bin sîya Wî.

Ew e mert'al, stirûyê xilazbûnê û sit'argeha min+.

3Hewara xwe Xudanê xweyîpesin tînim
û ji destê neyara ez xilaz dibim+.

4Xumama mirinê ez girtim,
lêyîyêd wêranê ez r'oda birim+.

5Zincîrêd gor'istên li min welîyan
û t'elekêd mirinê pêşîya min girtin+.

6Tengasîya xweda min gazî Xudan kir,
hewar-gazîya xwe Xwedê xwe kir.

Ewî ji P'aristgeha Xwe bihîst dengê min,
gihîşte guhê Wî ew zarînîya min+.

7Hingê e'rd lerizî û h'ejîya,
h'îmê ç'îya derizîn û leqîyan,
çimkî Xudan r'akiribû hêrsa Xwe+.
8Ji bêvilêd Wî dû jê k'işîya,
ji devê Wî agir-alav,
k'ûrêd êgir ji Wî pekîyan+.
9E'zman tewand Ew hat jorda,
e'wrê r'eş bû bin p'îyada+.
10Xêrûb[*] sîyar bû û fir'î,
ser baskêd bê Ew sililî[*]+.
11Te'rîstan Xwer'a kire orxan,
avêd te'rî, t'ev e'wrêd e'zman
her çar alîyava Jêr'a bûn xan+.
12Ji şewqa Wî, teyrok, birûsk
e'wrêd Wîva derbaz bûn çûn+.
13Xudan e'zmênda birq veda,
bi teyrok û birûskê
Yê Herî Jorin deng veda+.
14Tîrêd Xwe avîtin, neyar bela kirin,
birûsk şandin, ew t'evîhev kirin+.
15Binê be'ra hatine dîtinê
û h'îmê dinyayê hate k'ifşê,
Xudano, ji wê hilatina Te,
gava derk'et bayê bêvila Te+.

16Ewî jorda dest avîte min û ez girtim,
ji k'ûrayêd ava ez derxistim+.

17Ez ji destê neyarê minî zor xilaz kirim,
ji yêd dijenîyane min, ku ji min zortir bûn+.

18R'oja oxirmê giranda wan girt pêşîya min,
lê belê Xudan bû piştovanê min.

19Ez derxistime fireyê xilaz kirim,
çimkî Ewî ez begem kirim+.

20Weke r'astîya min Xudan da min,
ez xelat kirim, weke paqijîya destê min+.

21Çimkî r'îyêd Xudan min xwey kirin,
neheqî nekir, ji Xwedê xwe dûr nek'etim.

22Çimkî ber min bûn h'emû qirarêd Wî
û min xwe dûr nexist ji qanûnêd Wî.

23Ez li ber Wî bêlek'e bûm
neheqîyêda h'evzek'ar bûm+.

24Lema Xudan da min, weke r'astîya min,
ku dîna xwe dide paqijîya destê min.

25Tu aminar'a amin î,
bêqusûrar'a bêqusûr î.

26Paqijar'a paqij î,
h'ilek'arar'a didî weke kirê wî.

27Çimkî tayê merivêd k'etî Tu yî,
lê ç'e'vê k'ubar-babax nimiz dikî+.

28Belê, yê ç'ira min vêdixe Tu yî,

Xudan Xwedê şeva min dike r'onayî+.

29Pê Te ez h'icûmî ser ordîyê dikim
û pê Xwedêyê xwe ser sûrar'a banzdidim.

30R'îya Xwedê k'amil e,
gotina Xudan xalis e,

Ew mert'al e bona her kesê Wîda sit'ar e+.

31Belê k'î ye Xwedê, pêştirî Xudan?

Yan k'î ye Qeya, xêncî Xwedê me+?

32Xwedê ye, Yê ku min qewat dike
û r'îya min bêxem dike[*].

33P'îyêd min dike, mîna p'îyêd kara xezalê
û min cîyêd bilind dide sekinandinê+.

34Destê min hînî şer'kirinê dike
û zendêd min kevanê sifir ditewîne+.

35Te mert'ala Xweye azadîyê da min,
milê Teyî r'astê girt pişta min,
berbihêrîya Te bû bilindbûna min.

36Fire didî avîtin Tu gavêd min,
ku nelik'umin nigêd bin min.

37Pey neyar k'etim, xwe wanr'a gîhand,
veneger'îyam h'eta k'oka wan qeland+.

38Min e'rdê xistin û nikaribûn r'abin
û ew k'etine bin p'îyêd min.

39Te bona şêr' piştek min da girêdan,
ewêd ber min r'abûyî, ew kirine binê min.

40Te r'ev kire nav neyarêd min,
k'oka peyk'etîyêd xwe min anî+.

41Wan kir hewar, hewarî nehat,

Xudan kirin hewar, lê Wî cab neda+.

42Min ew hêran mîna t'oza ber bê,
mîna h'er'îya k'ûçê wêda avîtin+.

43Ji şer'-de'wêd cime'tê Te ez xilaz kirim,
ser miletêd xerîb serwêr k'ifş kirim,
miletêd minva nenas, bûne xulamêd min+.
44Ça bona min bihîstin,
wan guhdarî li min kir,
xerîb ber min xwe ta kir+.
45Qudûmê çokê xerîb şkestin,
ji qesirêd xwe r'icaf derdik'etin+.

46Xudan sax e, pesinê Qeyayê min bidin!
Bira bilind be Xwedêyê azadîya min.
47Ew e Xwedêyê ku hildide h'eyfa min,
milet jî kirine bin destê min,+
48ez ji neyar xilaz kirim,
ji xêrnexwazêd min bilindtir kirim
û ji destê zulmdara azad kirim.

49Bona vê yekê, Xudano!

Nav miletada ezê Te bilind kim,
eşqî navê Te ezê bistirêm[*]+.

50Tu serk'etinêd mezin didî p'adşê Xwe,

Tu amin î hindava k'ifşkirîyê Xwe,

Dawid û zur'eta wîr'a h'eta h'etayê+.

19

R'ûmeta Xwedêye nava e'firîn û Qanûna Wîda

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1E'zman bona r'ûmeta Xwedê dibêjin,
e'rşê e'zmên şixulêd destê Wî k'ifş dikin+.
2R'oj r'ojêr'a xeberê dibêje,
şev şevêr'a zanebûnê vedike.
3Ziman t'une, gotin t'une,
dengê wana nayê bihîstinê,

4lê şe'detîya[*] wan bela dibe t'emamîya e'rdê
û gotinêd wan digihîjine serê dinê[*].

Xwedê e'zmênda bona te'vê konek vegirt,+
5mîna ze'vayê ji bin p'er'dê ku dertê,
mîna mêrxasê ku pê r'eva xwe şa ye+.

6Ew ji alîkî e'zmên dertê, diçe h'eta alîyê dinê
û ji germa wê t'u tişt nayê veşartinê.

7Hînkirina Xudan k'amil e,
mêriv ew nûyejîyîn dike.
T'emîyêd Xudan bêxêlif in,
sadeya ew serwaxt dikin+.
8Qanûnêd Xudan r'ast in,
dilê mêriv şa dikin.
Fermanêd Xudan zelal in,
ç'e'vêd mêriv r'onayî dikin+.
9Xofa Xudan xalis e,
h'eta-h'etayê dimîne.
Qirarêd Xudan heq in,
t'emamîya xweva ew r'ast in+.
10Ewe hê havijî ne, ne ku zêr',
ne ku ew zêr'ê herî safî,
ji hingiv û hingivê şimê şîrintir in+.
11Xulamê Te pê wan tê xweykirinê,
yê pêk tîne, xelata wî p'ir' mezin e.

12K'î dikare şaşîyêd xwe nas ke?

Ji guneyêd veşartî Tu min paqij ke,

13ji k'ubarîyê xulamê Xwe xwey ke,
bira ew h'ukumî li ser min nekin.

Hingê ezê bêlek'e bim,
ji neheqîyêd mezin ezê paqij bim+.

14Bira gotinêd devê min
û ew fikirêd dilê min
li ber Te bêne qebûlkirin,
Xudanê Qeyayê min
û Azadkirê min+.

20

Duayê bona serk'etinê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Bira oxirmê giranda Xudan guh bide te,
navê Xwedêyê Aqûb te xwey ke+.
2Bira ji Cîyê Pîroz k'omekê ter'a bişîne
û ji Sîyonê piştovanîyê li te bike+.
3Bira h'emû dîyarîyêd te Ew bîr bîne
û dîyarîyêd teye t'evayîşewatê qebûl ke. (Sela)

4Bira weke dilê te bide te
û nêt-meremêd te bîne sêrî+.

5Pê serk'etina Te emê şa bin
û pê navê Xwedêyê xwe alê bilind kin.

Bira h'emû xwestinêd te Xudan bîne sêrî.

6Niha ez zanim, ku Xudan k'ifşkirîyê Xwe ser dixe,
ji e'zmanê Xweyî pîroz caba wî dide,
pê destê Xweyî r'astê serk'etinêd zor dide.

7Hinek pê e'reba, hinek pê hespa,
lê em pê navê Xwedêyê xwe difir'in+.

8Ewana lik'umîn û k'etin,
lê em r'abûn û r'ast sekinîn.

9Xudano! Tu p'adşê ser xe!

Dengê me bibihê, gava em gazî Te dikin.

21

Şikirdayîna bona serk'etinê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xudan! Pê qewata Te p'adşa şa dibe
û azadkirina Ter'a çiqasî gul dide+.
2Te ya dilê wî da wî,
xwestina devê wî na-na nekir. (Sela)+

3Tu berek'eta qencva r'astî wî hatî
û t'acê zêr'ê safî danî serê wî.

4Ewî jîyîn ji Te xwest,

Te r'ojêd dirêje her-heyê danê+.

5R'ûmeta wî mezin e, pê xilazkirina Te,
qedir û hurmet Te danî serê wî.

6Te duayê h'eta-h'etayê ser wîda barand,
dîndara Xweva Te ew eşq û şa kir.

7Çimkî p'adşayî Xudanda guman e,
saya h'uba Yê Herî Jorin wê nelik'ume+.

8Destê Teyê bigihîje h'emû dijminêd Te,
destê Teyî r'astê bigihîje yêd dijenine Te.

9Gava Tu k'ifş bî, Tê wan bikî mîna k'ûra tendûrê,

Xudanê hêrsa Xweda wan unda ke
û agir-alavê wan h'ûfî xwe ke+.

10Tê k'oka wan ji dinê bînî
û zur'eta wan ji nav merivayîyê+.

11Wan xwest xirabîyê li Te bikin,
şêwir derxistin,
lê ev yek wanr'a li hev nehat.
12Tê r'evê wan xî,
tîrkevanê Xwe bik'işînî nav ç'e'vê wan+.

13Xudano, qewata Xweva Tu bilind be,
emê bistirên, şikirîyê bidine zoraya Te.

22

Hewargazîya tengasîyêda û stirana pesindayînê

Serwêrê sazbendar'a. «Stirana kara xezalêye serê sibehê». Zebûra Dawid.

1Xwedêyê min! Xwedêyê min!

Te çima ez hiştime?[*]

Xwe ji xilazkirin û dengê hêwarza min dûr girtîye+.

2Xwedêyo! Ez r'oj gazî Te dikim
lê Tu caba min nadî,
şevê jî dengê min nayê bir'în+.

3Lê belê Tu Yê Pîroz î,
ser t'extê Xwe r'ûniştî yî,
pesindayîna Îsraêlê yî,
4Kal-bavêd me Teda guman bûn,
Teda guman bûn, Te ew azad kirin.
5Li Te kirin hewar, ew xilaz bûn
guman dan ser Te, şermî nebûn+.

6Lê ez kurm im ne ku merî,
nav merivada bêhurmetkirî
nav cime'tada sosretbûyî+.
7H'emûyêd ku min dibînin,
ew qerfê xwe li min dikin,
devê xwe li min xar dikin,
serê xwe dih'ejînin[*] û dibêjin:+
8«De bira xwe bispêre Xudan
û Ew wî xilaz ke,
de bira wî azad ke,
heger Ew ji wî r'azî ye»[*]

9Lê belê Tu yî, yê ez ji bet'inê derxistim,
ber bistanê dîya min, Te ez bêxof kirim+.
10Ez ji bet'inêda spartî Te bûyî,
ji zikmakîyêda Tu Xwedêyê min î.
11Ji min dûr nek'eve,
çimkî tengasî nêzîk e
lê k'omekdarek t'une+.

12Gelek canega dora min digirin,
boxêd Başanêye[*] zor ser minda digirin+.

13Mîna şêrê devxûn mir'e-mir' dikin
û ew qîlêd xwe li ser min vedikin.

14Ez mîna avê tême r'êtinê,
hestûyêd min ji hev têne ber'danê,
dil nav minda dih'ele mîna şimê+.
15Qewat li min ziha dibe,
mîna cêr'ê axîn hûr-hûrî dibe,
ziman demaxê minva diqemite,
Tu min dikî axa mirinê.

16Se-kûç'ika ez kirime nava xwe,
k'oma neheqa dora min girt,
dest û p'îyêd min qul kirin[*]+.
17H'emû hestûyêd min têne jimarê,
min t'emaşe dikin dîna xwe didinê+.
18K'incêd min nava xweda bela dikin
û ser k'inca min p'eşk davêjin[*]+.

19Lê Tu Xudano, ji min dûr nek'eve!

Qewata min! Zû bike Xwe minr'a bigihîne.

20Nefsa min Tu ji şûr xilaz ke,
min tayî jî ji nav lepê se-kûç'ika+.

21Min xilaz ke ji qîlê şêr
û azad ke ji stirûyêd gayêd beyanî+.

22Ezê navê Te biratîya xwer'a salix kim,
nava civînêda pesinê Te bidim[*]+.
23Gelî xudanxofa! Pesinê Wî bidin!
Gelî zur'eta Aqûb! R'ûmetê bidin!
H'emû zar'êd Îsraêl! Ji Wî xof bikin!+
24Çimkî Ewî pişt neda yê t'engezar,
belengazîya wî bêhurmet nekir,
r'ûyê Xwe Ewî ji wî veneşart,
gava wî hewar kir, Xwedê bihîst.

25Civîna mezinda ezê bidim pesinê Te,
li ber wan xofk'êşêd Te,
bînime sêrî ad-qirarêd xwe, bona wî xatirê Te+.

26Belengazê bixwin û t'êr bin[*],
pesinê Xudan bidin yêd Wî diger'in.

Dilê we bira bijî h'eta-h'etayê!

27Her qulbê dinyayê wê bîr bînin
û berbi Xudan wê veger'in.

H'emû berekêd mileta,
wê serê xwe ber Te daynin+.

28Çimkî p'adşatî ya Xudan e,

Ew serwêrtîyê mileta dike+.

29H'emû k'up-k'upêd evê dinê,
ewê bixwin û ber ta bin
û her kesê p'ara xwelîyê,
ku firarî ye li ser e'rdê,
wê bik'eve ber li ser çokê.
30Nisilê xulamtîyê Wîr'a bikin,
navê Xwedê qur'na peyr'a wê qise kin+.
31Wê bên û xilazkirina Wî
wan merivar'a bikin dengî,
k'îjanêd ku wê bêne dinê,
wê bêjin: «Xudan ev yek kirine»+.

23

Xudan Şivanê min e

Zebûra Dawid.

1Xudan şivanê min e,
ez ne h'ewcê tiştekî me+.
2Ew mêrg û çîmanada min dide mexel,
min dibe ser avêd nerme e'dil,+
3nefsa min Ew nûyejîyîn dike.
Şiver'îyêd r'astîyêda Ew min dibe,
bona xatirê wî navê Xwe+.

4Heger ez gelîyê sîya mirinêda bim,
ji xirabîyê ezê t'u car netirsim,
çimkî Tu yî wir t'evî min,
şiv û berşivka Te dil didin ber min+.

5Tu ber ç'e'vê dijminêd min,
sifirê datînî li ber min.

Tu r'ûn dikî ser serê min,
lêvar'a dadigirî k'asa min+.

6T'emamîya r'ojêd e'mirê minda,
t'enê qencî û dilovanîyê bibin minr'a.

H'emû r'ojêd e'mirê xweda
ezê bimînim Xana Xudanda.

24

R'ûmeta P'adşayê E'firandar

Zebûra Dawid.

1E'rd xêr û xiznêva yê Xudan e,
usa jî dinya binelîyêd wêva[*]+.

2Çimkî Ewî h'îm avîte li ser be'ra,
ew da sekinandin li ser ç'ema+.

3K'î dikare r'abe ç'îyayê Xudan,
k'î dikare bisene Cîyê Wîyî Pîroz?[*]+
4Yê destê h'elal û sitqê dilê r'ast,
ku nak'eve pey derewîyê[*]
û derew jî sond naxwe+.
5Ewê ji Xudan bistîne xêr-berek'etê,
ji xilazkir Xwedêyê xwe r'ûspîtîyê.
6Yêd aha ne, ku li Wî diger'in,
h'izreta dîtina Xwedêyê Aqûb in! (Sela)

7Gelî dergeha, serê xwe bilind kin!

Bilind kin, gelî dergehêd her-heyê,
wekî P'adşayê r'ûmetê bik'eve navê!+

8K'î ye ew p'adşayê r'ûmetê?

Xudanê zor û qewatê,

Xudanê şêr'dayî qudretê+.

9Gelî dergeha, serê xwe bilind kin!

Bilind kin, gelî dergehêd her-heyê,
wekî P'adşayê r'ûmetê bik'eve navê!

10K'î ye ew p'adşayê r'ûmetê?

Xudanê Ordîya, Ew e p'adşayê r'ûmetê! (Sela)+

25

Duayê hewargazîyê

Zebûra Dawid.

1Xudano, ez canîya xwe berbir'î Te dikim+.
2Xwedêyê min! Ez Teda guman im,
bira ez şermî nebim,
dijmin dilê xwe li min şa nekin.
3Bira yêd Teda guman şermî nebin,
bira ew şermî bin û r'ûr'eş bin,
ewêd bêamine nemamîyê dikin+.

4Xudan, r'îyêd Xwe nîşanî min ke
û min hînî şiver'îyêd Xwe ke+.
5Berê min bide r'astîya Xwe, hîn ke,
çimkî Tu yî ew Xwedêyê xilazkirê min
û her r'oj ez gumana xwe didime ser Te+.

6Bîr bîn, Xudan, r'e'm û h'uba Xwe,
çimkî ewe h'eta-h'etayî ne+.
7Guneyêd zar'otî û neheqîyêd min bîr neyne,
lê li gora h'uba Xwe min bîr bîne,
bona xatirê qencîya Xwe, Xudano!+

8Qenc û r'ast e Xudan,
lema gunek'ara hînî r'ê dike.

9Ew berbi heqîyê milûka dibe
û r'îya Xwe milûka hîn dike.

10H'emû r'îyêd Xudan dilovan û amin in,
bona yêd peyman û t'emîyêd Wî xwey dikin.

11Xudano, bidî xatirê navê Xwe,
sûcê neheqîya min ku mezin e,
dîsa bidî xatirê baxşa Xwe+.
12Ew merivê ku ji Xudan xof dike,
Ewê hîn ke ku k'îjan r'îyê bibijêre.
13Nefsa wîyê xêr-xweşîyêda bimîne
û zur'eta wîyê li e'rdê war be+.
14Sir'a Xudan bona xofk'êşêd Wî ye
Ew peymana Xwe wanva e'yan dike.

15Ç'e'vê min t'imê li Xudan e,
çimkî Ewê nigê min ji t'elê derxe+.

16Berê Xwe bide min û min were r'e'mê,
çimkî ezî bêkesî dero-der im.

17Kulê dilê min zêde dibin,
ji van derd-kula derxe Tu min.

18Dîna Xwe bide min me'rimî û r'ebenî,
bibaxşîne h'emû guneyêd mine kirî.

19Dîna Xwe bide p'ir'anîya neyarêd min,
çawa k'în û boxîyêva dijenine min.

20Nefsa min xwey ke û min xilaz ke,
şermî nebim, ku xwe daye bin sîya Te.

21H'elalî û r'astî bira min xwey kin,
çimkî ez bi guman hîvîya Te me.

22Xwedêyo, azad ke Îsraêlê,
ji ber her te'lî-tengîyê[*]+.

26

Duayê yê amî-t'am

Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, li ser heqîya minda binihêr'e,
çimkî ez h'elalîya xweda mame.

Min gumana xwe danîye ser Xudan, ez naşih'itim+.

2Min e'nene ke Xudan û min bicêr'ibîne,
nêt û dilê min Tu parzûn ke+.

3Çimkî h'uba Te li ber ç'e'vê min e
û aminîya Te r'êberîya min dike+.

4Ez t'evî derewîna r'ûnanîm
û t'evî dur'ûya r'ê naçim.

5Ez dijenime civata xiraba
û t'evî nep'aka r'ûnanîm+.

6Ez bi bêsûcîyê destêd xwe dişom,
dora gorîgeha Te, Xudan, dizivir'im,+
7dengê şikirdarîyê didime bihîstinê,
h'emû h'ujmek'arîyêd Te salix dikim+.

8Xudano! Ez h'iz dikim Xana Te,
ew cîyê mayîna r'ûmeta Te.
9Nefsa min t'evî gunek'ara unda neke,
e'mirê min jî t'evî xûnxura,+
10destê k'îjanada neheqî heye,
destê wanî r'astê r'uşetêva t'ijî ye+.

11Lê belê ezê h'elalîya xweda bimînim.

Min azad ke û min were r'e'mê!

12Nigê min r'îya r'astda ye,
civatada ezê pesinê Xudan bidim.

27

Stirana pesindarîyê bona gumana ser Xwedê

Zebûra Dawid.

1Xudan e r'onaîya min û xilazbûna min!

Ezê ji k'ê bitirsim?

Xudan e qesira jîyana min!

Ezê ji k'ê bir'icifim+?

2Gava xirab h'icûmî ser min dikin,
ku canîya min h'ûfî xwe kin,
hingê peyk'etî û neyarêd min,
xwexa dilik'umin û dik'evin.
3Heger ordîk r'abe ber min,
wê netirse qet dilê min.
Heger şêr'r'a bêne ser min,
wê dîsa unda nebe gumana min+.

4Tiştekî ji Xudan ez dixwazim
û ez h'eyra vê yekêda me,
t'emamîya r'ojêd e'mirê xweda,
Xana Xudanda ez bimînim,
ji dîndara Wî ez t'êr nebim
û h'eyra P'aristgeha Wîda bim+.

5Wê r'ojêd oxirmê giranda,
Ewê min veşêre çardaxa Xweda,
k'ûrayîya konda min binixême
û min bilind ke, bide ser qeyê.
6Lê niha serê minê bilind be,
ber wan neyarêd dora min girtine,
Konê Wîda ezê bi dengê eşqê qurbana bidim,
ezê bistirêm û miqama Xudanr'a lê xim+.

7Xudano, bibihê dengê evê gazîya min,
r'e'mê bike û bide Tu vê caba min.

8Dilê min boy Te dibêje:

«De tu r'ûyê Wî biger'e».

Va ye Xudan, ez jî r'ûyê Te diger'im+.

9R'ûyê Xwe Tu ji min veneşêre.

Bi hêrsê berî xulamê Xwe nede.
Piştovanê min Tu bûyî,
pişt nede min, min nehêle,
Xudan, Xilazkirê min!
10Heger dîya min û bavê min,
ew dest ji min bik'işînin,
lê Xudan wê qebûl ke min+.

11R'îya Xwe Xudan, min hîn ke,
dijminêd minr'a e'ynat ke,
şiver'îya r'astda min xwey ke+.
12Destê neyarva ber'nede min,
ku şe'dêd derew r'adibin ber min
û gef û gur'îyê hûyî min dikin+.

13Lê ez bawer im, e'rdê zêndîyada
qencîya Xudan ezê bibînim+.

14Xudanda guman be!

Serxwe û dilteyax be!

Xudanda guman be!+

28

Duayê hewargazîyê û r'azîdarîyê

Zebûra Dawid.

1Ez hewara xwe Te datînim, Xudano!

Qeyayê min, hêna minda bêdeng nemîne!

Hindava minda Xwe ker' neke,
ku nebime mîna yê dik'evine gor'ê+.

2Bibihê dengê zarînîya min,
gava ez hewara xwe Te datînim,
dest berbir'î P'aristgeha Te dikim+.

3Min nede r'êza nep'aka,
neke t'evî wan neheqa,
ku zarxweş in hevalar'a,
lê xirab in dilê xweda+.
4Weke kirêd wan bide wan,
anegorî wan xirabîyêd wan,
weke kirinêd bi destê wan,
ser bela xwe bira ew vebin.
5Çimkî ewan kirinêd Xudan,
ser kirê destê Wî nafikirin.
Ewê wan wêran ke, ava neke+.

6Şikir ji Xudanr'a,
ku Ewî bihîst zarînîya min.
7Xudan qewat û mert'ala min e,
dilê min Wîda guman bûye,
hingê min stand jê k'omeke,
dilê min k'etê şabûne,
pesinê Wî bidim bi stirane+.

8Xudan e qewata cime'ta Xwe,
sit'ara azadîya bijartîyê Xwe.
9De cime'ta Xwe xilaz ke
û warê Xwe bimbarek ke,
Tu şivantîyê li wan bike
û t'imê wan hilgire+.

29

Pesindayîna dengê Xwedê

Zebûra Dawid.

1Bidine Xudan, heyînêd Xwedêye e'zmên,
bidine Xudan qedir û qudretê,+
2bidin şikirîyê navê Xudan,
xemila pîrozva bih'ebînin Xudan[*].

3Dengê Xudan li ser ava ye,
Xwedêyê xweyîr'ûmet birq vedaye,
Xudan li ser gelek ava ye+.
4Dengê Xudan qewat e,
dengê Xudan xweyîşuret e.

5Dengê Xudan darêd erzê dişkêne,
Xudan erzêd Lubnanê hûr-hûrî dike+
6û wan mîna golika dide banzdanê,
Lubnan û Sîryonê[*] jî mîna gayê beyanî+.

7Dengê Xudan tîrêd agirî alav dide.

8Dengê Xudan çol û besta dilerizîne,

Xudan çol û besta Qadêşê dilerizîne+.

9Dengê Xudan karêd xezala dide zayînê,
daristana dide r'ûtkirinê
û P'aristgeha Wîda h'emû dikin dengî:

«R'ûmet wîr'a!»

10Xudan k'ursîya Xwe ser avêd e'zman danîye,

Xudanê ser k'ursîya Xwe h'eta-h'etayê p'adşa be+.

11De bira Xudan qewatê bide cime'ta Xwe,
bira Xudan dua û xêr-xweşîyê bide cime'ta Xwe+.

30

Stirana Pesindayînê

Zebûra Dawid. Stirana bimbarek-pîrozkirina P'aristgehê.

1Ezê te bilind kim, Xudano,
çimkî Te ez xilaz kirim,
dijmin li min nedan k'enandin+.

2Ya Xudan, Xwedêyê min!

Min hewara xwe Te anî
û Te ez qenc kirim.

3Xudan! Ji dîyarê mirîya Te ez derxistim,
ku nek'evime gor'ê, Te ez sax hiştim+.

4Eşqî Xudan hûn bistirên aminêd Wî,
şikirîyê bidinê û bîr bînin pîrozîya Wî.
5Hêrsa Wî, çawa ç'e'v bigirî-vekî,
lê şîrinaya Wî t'emamîya e'mir e,
êvarê şîn e û girî ye,
lê sibehê zû eşq û şayî ye+.

6Ez fireyîya xweda fir'naq bûm,
fikirîm: «Ezê t'u car nek'evim»+.

7Ya Xudan, Te bi xweşîya Xwe,
mîna ç'îyakî ez qewîn kirim.

Lê gava Te r'ûyê Xwe veşart,
hingê r'icafê ser minda girt.

8Xudan gazîya xwe Te datînim
û hewara xwe Xweyî tînim.

9Xûna minê çi k'arê bide,
heger ez bik'evim ax-berê sar?

Gelo xalîyê pesinê Te bide?

Yan r'astîya Te wê salix ke+?

10Bibihê Xudan, min were r'e'mê,

Xudan, bide min k'omekê.

11Te şîna min kire şayî,
k'urxê min jî jorda anî,
şabûnêva min dixemilînî+.
12Canîya minê ker' nemîne,
ewê bistirê eşqî Te.
Xudan, Xwedêyê min,
ezê t'imê bidim pesinê Te.

31

Gumana ser Xwedê û duayê bona azadbûnê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1•Xudano, min xwe daye bin sîya Te,
bira ez t'u car şermî nebim,
anegorî heqîya Xwe min xilaz ke+.
2Guhê Xwe bide Tu ser min,
bike ku min zû xilaz kî.
Bona min bibe kela kevirî,
mala sit'arbûnê ku min azad kî+.

3Çimkî Tu yî qeya û kela min,
Tu bona xatirê wî navê Xwe,
bibe r'êber û serwêrê min.
4Ji wê t'elê Tu derxe min,
ku dizîva danîbûn bona min,
çimkî Tu yî ew sit'ara min.
5R'uh'ê xwe didime destê Te[*],
belê Te ez xilaz kirim,
Xudan, Xwedêyê aminîyê+.

6Ez dijenime yêd pey p'ûtêd p'ûç' k'etî,
lê gumana min ser Xudan e+.
7Pê h'uba Te ezê eşq û şa bim,
çimkî ser me'rimîya minda Te nihêr'î
û te'lî-tengîya min pê h'esîyayî.
8Te ez nedam destê dijmin,
lê danîne fireyê nigêd min+.

9Min were r'e'mê, Xudano,
çimkî ez nava tengasîyêda me,
ç'e'vê min, nefs û canîya min
ji dilêşîyê h'elîyan-maşîyan+.
10E'mirê min derbaz bû zelûlîyê,
salêd min jî ne'le-ne'lê,
ji derd-kula qudûm k'etim
û hestûyada h'elîyam-maşîyam.

11Ber h'emû neyara bûm îtoyîn,
li ber cînarêd xwe ez îlahî,
sawa min dik'eve ser nasêd min,
yêd derva dibînin ji min dir'evin+.
12Mîna mirîya ji dila hatime bîrkirinê,
bûme çawa derdaneke hûrdexweşî+.
13Xeyba geleka ez dibihêm,
her alîyava saw min digire,
gava ew hevr'a himberî min dicivin,
dişêwirin ku bîna ber min bistînin+.

14Lê ez Teda guman im, Xudano,
min got: «Tu yî Xwedêyê min».
15R'ojêd min destê Teda ne,
min ji destê dijmin
û peyk'etîya xilaz ke+.
16Sifetê Xwe gul de ser e'vdê Xwe
bi h'uba Xweye amin min azad ke+.
17Xudano! Bira ez şermî nebim,
çimkî ez gazî Te dikim,
bira nep'ak şermî bin
dîyarê mirîyada ker' bimînin.
18Devêd derewîn bira bên girtin,
ku hindava r'astada h'ir' dibêjin,
bi k'ubarîyê û mixenetîyê.

19Çiqas mezin e qencîya Te,
li ber h'emû merivayê,
xofk'êşêd Xwer'a xwey kirîye Te,
k'îjan xwe didine bin sîya Te.
20Dîndara Xweva wan xweyî dikî,
ji dest nemamîyêd merivayê,
Konê Xweda wan vedişêrî,
ji zordarîya zimanîyê.

21Şikir ji Xudanr'a,
ku h'uba Xweye h'eyre-h'ujmek'ar,
nava neyarêd dora minda nîşanî min kir!+
22T'evhevbûna xweda min got:
«Ber ç'e'vê Te ez k'etime».
Lê Te dengê duayê min bihîst,
gava min Te kire gazî.

23Xudan h'iz kin, h'emû aminêd Wî,
Xudan şîrh'elala xwey dike,
lê yêd xwe babaxîyê girtine,
xezebê ser wanda dibarîne+.
24Serxwe bin!
Bira dilê we bişidin,
h'emûyêd ku Xudanda guman in+.

32

Şabûna bona guneafûbûnê

Maskîla[*] Dawid.

1Xwezî li wî bendeyî,
ku neheqîyêd wî hatine afûkirinê
û guneyêd wî hatine baxşandinê!
2Xwezî li wî merivî,
ku Xudan jêr'a neheqîyê h'esab nake
û dilê wîda qelpî t'une[*]+.

3Gava min guneyê xwe neda r'ûyê xwe,
hestûyêd min h'elîyan-maşîyan,
ji dest zarînîya mine t'emamîya r'ojê.
4Çimkî şev û r'oj destê Te ser min giran bû,
ter'ayîya min bû mîna zihaya havînê. (Sela)

5Hingê min guneyê xwe Teva e'yan kir
û neheqîya xwe veneşart,
min got: «Ezê şaşîya xwe
li ber Xudan bidime r'ûyê xwe».
Û Te neheqîya guneyê min baxşand. (Sela)+

6Bona vê yekê her kesê amin,
gava xwe nas ke, bi duakirinê wê berbi Te bê.

Hingê heger lêyîyêd ava jî li ser hevr'a derbaz bin,
ewê t'u car negihîjine wî.

7Sit'argeha min Tu yî,

ji tengasîyê Tu min xwey dikî,
bi stiranêd azadîyê Tu dora min digirî. (Sela)+

8«Ezê te aqil û serwaxt kim
û r'îya ku têda her'î ber te vekim,
ç'e'vê Minê li ser te be, te şîret kim.
9Mîna hesp û qant'ir'a nebine bêfe'm,
wan gem û t'emb dikin ku zeftî we bin»+.

10Cefayêd nep'aka wê gelek bin,
lê h'uba amin wê bigire dora wan,
k'îjana gumana xwe dane ser Xudan.
11Bi Xudan eşq û şa bin,
gelî sitqê dilê r'ast,
dengê xwe hildin h'emûyêd dilada r'ast+.

33

Stirana pesindayînê

33^1Bi Xudan eşq bin gelî amina,
li r'asta dik'eve pesindarî.

2Bi çengê zîs şikirîyê bidine Xudan,
bi sazê dehet'êlî Wîr'a bistirên+.

3Stiraneke nû Wîr'a bistirên,
zor û xweş saz xin, dengê bilindî ziringîyê+.

4Çimkî xebera Xudan r'ast e
û h'emû kirinêd Wî bi heq-h'elalîyê ne.

5Ew r'astîyê û heqîyê h'iz dike,
h'uba Xudanva dinya t'ijî ye+.

6Bi xebera Xudan e'zman e'firîn,
bi bîna ber Wî h'emû e'rşêd wan+.

7Be'ra mîna lodê t'op dike,
avêd bêbinîya dike e'mbara+.

8T'emamîya e'rdê bira ji Xudan bitirse
û bira ji Wî bir'icife t'emamîya t'opa dinê.

9Çimkî Ewî got û qewimî,

Ewî e'mir kir û qedîm bû+.

10Xudan şêwirêd p'ûtp'arista xirab dike
û fikirêd mileta betal dike+.
11Şêwira Xudan qewîn û qedîm e,
fikira dilê Wî qur'ne-qur'ne ye+.
12Xwezî li wî miletî, Xwedêyê k'îjanî Xudan e
û li wê cime'tê, k'îjan bijart kire warê Xwe+.

13Xudan ji e'zmên jorda dinihêr'e,
t'emamîya merivayê dibîne+.

14Ew ji k'ursîya Xwe dîna Xwe dide
t'emamîya binelîyêd dinyayê+.

15Dilê wan h'emûya Ewî e'firandîye
û haş ji h'emû kirêd wan heye.

16P'adşa pê eskerêd ze'f xilaz nabe,
ne jî yê mêrxas pê qewata zor+.

17Hesp derew e bona azadîyê,
pê qewata xweye zor nake xilazîyê+.

18Belê ç'e'vê Xudan li ser xofk'êşêd Wî ne
û li ser wane ku hîvîya h'uba Wî ne,+
19Ew nefsa wan ji mirinê xilaz dike
û wextê xelayê jî wan t'êr dike+.

20Nefsa me hîvîya Xudan e,

Ew alîk'ar û mert'ala me ye+.

21Dilê me pê Wî şa dibe,
çimkî gumana me navê Wîyî pîroz e.

22Xudan, de bira Tu li ser me dilovan bî,
çawa ku em Teda guman in.

34

Pesindayîn bona qencîya Xudan

Zebûra Dawid, gava xwe li ber Abîmelex danî dewsa bêh'işa û berî wî dan, ewî hişt çû.

1Her gav pesinê Xudan ezê bidim,
şikirdayîn wê ji zarê min kêm nebe+.

2Nefsa min pê Xudan difir'e,
bira yêd milûk bibihên û şa bin+.

3T'evî min Xudan mezin kin,
em t'evayî navê Xudan bilind kin.

4Ez Xudan ger'îyam û Ewî caba min da,
ez ji h'emû xof-tirsa xilaz kirim+.

5Yêd ku Wî dinihêr'in dibiriqin,
û r'ûyêd wanê şerma sor nebin.

6Evî feqîrî kire gazî, Xudan bihîst
û ew ji h'emû tengasîyêd wî xilaz kir+.

7Milyak'etê Xudan t'evî xofk'êşêd Wî ye,
pişta wan digire û wan xilaz dike+.

8Te'm kin û bizanibin ku Xudan ça qenc e![*]
Xwezî wî merivî, yê ku xwe daye bin sîya Wî+.
9Ji Xudan bitirsin gelî pîrozêd Wî,
çimkî xofk'êşêd Wîyê h'ewcê tiştekî nîbin+.
10Cewrikêd şêra bir'çî û muh'tac dibin,
lê ewêd li Xudan diger'in,
kêmasîya t'u qencîyê nabînin+.

11Werin lawo, guh bidine min,
xofa Xudan ez we hîn kim.

12K'î dixwaze ku xweş bijî,
gelek r'oja ew bibîne+?

13Bira zimanê xwe ji xirabîyê xwey ke
zarê xwe jî ji derewîyê+.

14Ji xirabîyê veger'e, qencîyê bike,
e'dilayê biger'e û li pey wê her'e+.

15Ç'e'vê Xudan li ser r'asta ye
û guhê Wî li ser hewar-gazîya wan e+.

16Berê Xudan miqabilî xiraba ye,
ku bîranîna wan ji dinê bide hildanê[*]+.

17Yêd r'ast gazî dikin, Xudan dibihê
û wan ji h'emû tengasîya xilaz dike.

18Xudan nêzîkî dilşkestîya ye
û me'rim-belengaza didebirîne+.

19Tengasîyêd yê r'ast gelek in,
lê Xudan ji h'emûya xilaz dike+.
20Xudan her hestûyêd wî xwey dike,
ku ji wan yek jî neşkê[*]+.
21Xirabîyê xiraba bikuje
û dîwana peyk'etîyêd r'asta wê bibe.
22Xudan nefsa xulamêd Xwe xilaz dike
û dîwana ewêd ku xwe dane bin sîya Wî nabe[*].

35

Duayê hewargazîyêyî ji neyara

Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, miqabilî miqabilêd min be,
şer'kirêd minr'a şer' bike+.

2Hilde zirih' û mert'alê,
r'abe were hewarê!

3R'im û şûr bavêj, pêşîya peyk'etîyêd min bigire,
bêje nefsa min: «Ez xilazkirê te me».

4Bira peyk'etîyêd min şermî bin, bibin r'obet,
bira veger'in bibin sosret,
ewêd ku dixwazin xirabîyê min bikin+.

5Bira bibine mîna paç'a li ber bê,
milyak'etê Xudan berî wan de+.

6Bira r'îya wana te'rî û şimşat be,
milyak'etê Xudan peyk'etîyê wan be+.

7Bê sebeb t'or' bona min avîtine li ser ç'e'lê
ku bê sebeb k'olan bona nefsa min+.

8Bira nişkêva xezeb li ser wanda bê,
t'or'a wane veşartî wan bigire,
bira ew qede-bela bê serê wan+.

9Hingê ezê pê Xudan eşq bim,
bi azadkirina Wî ezê şa bim+.

10H'emû hestûyêd minê bêjin:

«Xudan! K'î mîna Te xilaz dike,
yê sist ji destê zordarê wî,
feqîr û belengaz ji t'alankirê wî»+.

11Şe'dêd derew r'adibin,
tiştêd ez haş pê t'une me dikine stûyê min.
12Ji ber qencîyêva xirabî min kirin,
ez nefsêda sêwî hiştim+.
13Lê min nexweşîya wanda k'urx xwe dikir,
nefsa xwe jî bi r'ojîya dida cefê.
De bira ew duayê min li min veger'e[*]+.
14Ez t'evî wan usa bûm,
çawa t'evî pismam û birê xwe,
mîna yekî bona dîya xwe şînê bike,
ez bi k'ederê nimiz dibûm.

15Lê gava ez k'etim,
ewana civîyan li min k'enîyan,
qaçax civîyan miqabilî min,
lê min nizanibû çima ez dizêrandim,
nedisekinîn.
16Bêar li min k'enîyan, dane hêlana
diranêd xwe li min ç'ir'ikandin+.

17Xweyê min! H'eta k'engê Tê dîna xwe bidêyî?

Nefsa min xilaz ke ji derbêd wan,
e'mirê min jî ji cewrikêd şêra+.

18Hingê civata mezinda, ezê pesinê Te bidim,
nava mixulqeta mezinda Te bimbarek kim+.

19Bira dilê xwe min şa nekin,
yêd bê sebeb bûne dijmin,
bira bi ç'e'va hevr'a nekin,
yêd cîyê amî-t'am dijenine min[*]+.
20Ew ser e'dilayê xeber nadin,
lê miqabilî merivêd dinêye milahîm,
şêwirêd h'ilek'ar difikirin.
21Devê xwe ser min mezin vedikin
û dibêjin: «Va ye! Va ye!
Ç'e'vê me dîtin»+.

22Ya Xudan, Te dît! Xwe ker' neke!

Xweyê min! Tu ji min dûr nek'eve+.

23Hêna minda Tu h'işyar be,
li ser minda binihêr'e,

Xweyê min û Xwedêyê min+.

24Anegorî r'astîya Xwe,
heqîyê li min bike,

Xudan Xwedêyê min,
ku ew li ser min nek'enin+.

25Bira dilê xweda nebêjin:

«Meremê dilê me bû!»

û bira nebêjin «Me ew daqurtand!»+

26Bira şermî bin û h'emû bibine r'obet,
yêd ku dilê xwe min şa dikin.

Bira şermîyê û sosretîyê li xwe wergirin,
yêd ku ser minr'a xwe bilind digirin.

27Bira eşq û şa bin,
yêd ku r'ûspîtîya min dixwazin
û t'imê bira bêjin: «Xwedê mezin e,
ku xêr-xweşîya e'vdê Xwe dixwaze!»
28Zimanê minê heqîya Te salix ke
û t'emamîya r'ojê pesinê Te bide+.

36

Xirabîya mêriv û heqîya Xwedê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawidê xulamê Xwedê.

1Neheqî çi ku e'mirî nep'aka dike,
ev yek e'yan e dilê minva:
Xofa Xwedê t'une li ber ç'e'vê wan[*],+
2çimkî h'ilek'arîyê li ber ç'e'vê xwe dikin,
ku neheqîya wan e'yan nebe û ji ber ç'e'va nek'evin.

3Xeberêd devê wan neheq û derew in,
fe'mê wan t'une ku qencîyê bikin.
4Nivînêd xweda şêwira neheqîyê dikin
û ser r'îyêd neqenc ew disekinin,
ji xirabîyê jî ew zivêr nabin+.

5Ya Xudan! H'uba Te h'eta e'zmên e
û aminîya Te h'eta e'wra ye!+
6Heqîya Te mîna çîyayê herî bilind e,
qirara Te mîna ava here k'ûr e!
Mêriv û h'eywên Tu xwey dikî, Xudano!+

7H'uba Te çiqas bêhimber e, Xwedêyo!

Bendê dinê bin sîya p'er'ê Teda hêwirîne+.

8Ewana ji xêr-berek'eta mala Te t'êr dibin
û ji ç'emê Xweyî begemkirî didî vexwarinê.

9Çimkî kanîya jîyanê li cem Te ye,
bi r'onaya Te em r'onayê dibînin+.

10H'uba Xwe ji nasêd Xwe nebir'e
û heqîya Xwe ji yêd sitqê dilê r'ast+.

11Bira p'e'yna k'ubara negihîje min
destê nep'ak jî min cî neh'ejîne.

12Hema ev e k'etina yêd neheqî dikirin,
ew e'rdê xistin îdî nikaribûn r'abûna+.

37

Qedera heq û neheqa

Zebûra Dawid.

1Bîna xwe xiraba teng neke,
h'evsûdîyê bêola[*] neke+.

2Çimkî ewê zûtirê mîna gîhê biç'ilmisin
û mîna gîhayê şîn wê h'işk bin+.

3Gumana xwe bide ser Xudan û qencîyê bike,
welêtda bijî û aminîya xwe xwey ke.

4Bira Xudan şabûna te be,

Ewê xwestinêd dilê te bide te+.

5R'îya xwe bide destê Xudan,
gumana xwe bide ser Wî û Ewê bîne sêrî+.

6Wê mîna r'oyê r'ûspîtîya te derxe
û pirsa heqîya te jî mîna nîvro+.

7Li ber Xudan berbihêr be û hîvîya Wî be,
bîna xwe wî merivî teng neke ku jêr'a li hev tê
û wî merivê ku digihîje meremê xirab.

8Hêrs nek'eve, neqilqile,
bînteng nebe ku xirabîyê bikî.
9Çimkî k'ok li xiraba wê bê,
lê yêd li Xudan sebir dikin,
ewê li e'rdê war bin+.

10Belê hinekî şûnda nep'akê betavebe,
tê li cîyê wî biger'î û wî nebînî+.

11Lê belê milûkê e'rdê war bin,
xêr-xweşîyêva wê xinê bin û şa bin[*]+.

12Nep'ak bona yê r'ast xirab dişêwire
û dirana ser wî diç'ir'ikîne+.

13Xweyî ser wî dik'ene
çimkî axirîya wî dibîne+.

14Gunek'ar şûr dik'işînin,
kevanêd xwe saz dikin,
ku yê feqîr û belengaz jorda bînin,
yêd r'îya r'astda diçin, wan bikujin.
15Şûrêd wanê bik'evine dilê wan,
kevanêd wanê hûrdexweşî bin+.

16Hebûka r'astaye hindik,
ji hebûka nep'akaye p'ir' çêtir e+.

17Çimkî qolanêd nep'aka wê bişkên,
lê stûna r'asta Xudan e+.

18Xudan xemê h'alê bêlek'a dik'işîne
wartîya wanê h'eta-h'etayê bimîne+.

19Oxirmêd giranda wê şermî nebin
û r'ojêd xelayêda wê t'êr bin+.

20Lê nep'akê unda bin
û dijminêd Xudan
mîna gul-sosinêd çolê,
nava dûda wê betavebin+.

21Nep'ak deyn hildide û nade,
lê yê r'ast destvekirî ye û dide.

22Xwedê dua k'îjana bike, ewê e'rdê war bin
û nifir'a k'îjana bike, ewê unda bin.

23Xudan gavêd wî merivî dişidîne
r'îya k'îjanî ew begem dike+.

24Heger ew bilik'ume, wê nek'eve,
çimkî Xudanê destê wî bigire+.

25Ez zar' bûme û niha jî mezin bûme,
min nedîtîye yê r'ast wêda avîtî,
yan jî zar'êd wî ku nên p'ars kin+.
26Ew her t'im mer'd e û deyn dide,
dua jî ser zur'eta wî ye+.

27Ji xirabîyê xwe dûr bigire,
qencîyê bike, tê bimînî h'eta-h'etê+.

28Çimkî Xudan heqîyê h'iz dike
û pişt nade aminêd Xwe.

Ewê h'eta-h'etayê bêne xweykirinê,
lê zur'eta nep'aka wê unda be+.

29R'astê li e'rdê war bin
û her-heyê wê ser bijîn.

30Ji devê r'asta gul-nûr dibarin
û zimanê wî heqîyê dibêje+.

31Hînkirina Xwedê wî dilê wîda ye,
gavêd xweda ew nalik'ume+.

32Nep'ak pey yê r'ast k'etîye,
dike ku çawa wî bikuje+.
33Lê Xudan wî nade destê nep'ak
û gava wî bîne ber dîwanê,
nahêle ku wî gunek'ar ke.

34Xudan sebir ke û xwe r'îya wî bigire,

Ewê te bilind ke ku e'rdê war bî.

Tê bibînî undabûna nep'aka+.

35Min dît nep'akek stirû derxistî,
mîna dara şîne ç'iqilava p'er'vedayî[*].

36Lê ew derbaz bû, k'a ew nema,
ez lê ger'îyam û min ew nedît.

37Yê bêlek'e binihêr'e
û dîna xwe bide ewêd r'ast,
çimkî axirîya merivê ha wê xêr be.
38Lê k'oka neheqa wê hevr'a bê,
axirîya nep'aka undabûn be+.

39Xilazbûna r'asta ji Xudan e,
oxirmê giranda Ew piştovanê wan e+.
40Xudanê alîk'arîyê wan bike, wan xilaz ke,
ji nep'aka wan azad ke û xilaz ke,
çimkî wan xwe daye bin sîya Wî[*]+.

38

Duayê merivê oxirmê giranda

Zebûra Dawide bona dîyarîya bîranînê.

1Xudano! Bi hêrsa Xwe min hilneyê
û bi k'ela Xwe min şîret neke++.

2Çimkî tîrêd Te li min k'etine
û destê Te li ser min giran bûye+.

3Ji alava hêrsa Te, cîkî minî sax nemaye,
dest guneyê min, hestûkî minî r'ih'et nemaye+.

4Çimkî neheqîyêd min ji serê min bilindtir bûne,
mîna barê giran ew li ser min giran bûne+.

5R'ûyê bêfe'mîya minda,
birînêd min bîn k'etinê dir'izin.
6Dever'ûya çûyî, qudûmk'etî,
her r'oj bi dilê kul diger'im,
7çimkî navdilê min kul-birînava t'ijî ne
û nav minda cîkî sax nemaye.
8Ez h'alk'etî û gelekî h'incir'î,
dikim zarîn ji axînîya dilê xwe.

9Xweyo, xwestina min Teva e'yan e,
k'esera dilê min ji Te veşartî nîne.
10Dilê min lê dixe, qudûm k'etime,
r'onaya ç'e'vê min jî li min birîya ye.
11H'izkirîyêd min û hevalêd min,
xwe dûr digirin ji birînêd min,
pismamêd min jî dûr sekinîn+.
12Ewêd e'mirê min diger'in, t'ela datînin
û yêd xirabîya min dixwazin,
bona k'etina min xirab xeber didin
û her r'oj mixenetîyê difikirin.

13Lê ez mîna ker'a nabihêm
û mîna yê lal ku devê xwe venake+.

14Ez bûme merivê çawa ku nabihê
û devê wîda cabek t'une.

15Ez xwe dispêrime Te, Xudano,

Tê cabê bidî, ya Xweyî, Xwedêyê min+.

16Çimkî min got: «Bira ew dilê xwe min şa nekin
û fir'naq nebin gava bişimite nigê min».

17Va ye ez k'etina xwe dibînim,
her gav kula min ber bîna min e.
18Ez neheqîyêd xwe aşkere dibêjim,
bona guneyêd xwe xweda dişewitim+.
19Lê neyarêd min sih'et û qewat in,
cîyê heqî-neheq xêrnexwazêd min zêde dibin.
20Yêd ber qencîyêva xirabîyê min dikin,
bona wê yekê miqabilî min r'adibin,
çimkî ez xwe qencîyê digirim+.

21Min nehêle Xudano!

Xwedêyê min ji min Tu dûr nek'eve+.

22Zû bike were hewara min,
ya Xudan, Xilazkirê min!

39

Boş-betalîya e'mir

Yidût'ûnê serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Min got: «Ezê miqatî r'îya xwe bim,
ku bi zimanê xwe guna nekim,
gemekê bavêjime ez devê xwe,
h'eta ku nep'ak li ber min e»++.
2Min xwe ker' kir û deng nekir,
bona qencîyê jî qet tişt negot,
hingê êş li min t'evîhev bû.
3Dil nav minda qilqilî,
alavê da qafê min,
hingê derevebûm û min got:+

4«Bêje Xudan Tu axirîya min,
çiqas in ew r'ojêd min
û r'êwîtîya min çend r'oj in»+.
5Va pê bihusta Te r'oj dane min
û e'mirê min li ber Te ne t'u tişt e.
R'ast her merivê dinê k'etîye,
ew t'am weke hulmekê ye. (Sela)+
6R'ast mîna sîyê meriv tê-diçe.
R'ast badîhewa h'ece-h'ec dike,
ew t'op dike lê nizane ewê bibe r'isqê k'ê+.

7Îdî niha ez hîvîya çi bim, Xweyo?

Gumana min li ser Te ye+.

8Min ji h'emû neheqîyêd min xilaz ke,
min neke nava dev-diranê bêfe'ma.

9Ez xwe ker' dikim, devê xwe venakim,
çimkî Te kir, eva yeka.

10Derba Xwe Tu ji min dûr xe,
ez ji ber k'ulma Te betavedibim+.

11Bona şîretê, neheqîya mêriv li ber bêvila derdixî,
mîna bizûzê Tu hebûka wî dihizhizînî
û jîyîn t'am weke hulmekê ye. (Sela)

12Ya Xudan, Tu bibihê duayê min
û guh bide hêwarza min,
Tu pişt nede hêsirêd min,
ez li ber Te çawa r'êwî,
mîna pêşîyêd xwe mêvanî+.
13Mir'ûzê Xwe ji min dager'îne,
ku ez dîsa beşerxweş bim
h'eta ku neçûme, p'ûç' nebûme+.

40

Stirana pesindayînê û k'omekxwestinê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Ez bi sebirê hîvîya Xudan mam,
Wî ser minda nihêr'î
û zarînîya min bihîst,
2ji wêrana ç'e'lê ez derxistim,
ji wê ç'im-ç'ima şile-h'er'î,
nigêd min danîne li ser qeyê
û gavêd min qedîm kirin+.
3Stiraneke nû kire devê min,
zebûreke eşqî Xwedêyê me.
Gelekê bibînin û wê xof kin
û xwe bidine bin sîya Xudan+.

4Xwezî li wî merivî,
ku xwe spartîye Xudan,
dîna xwe nade yê k'ubar
û yêd xwe dane p'ûtêd derew.
5Gelek in kirinêd Te, ya Xudan, Xwedêyê min,
ew k'eremet û fikirêd Teye li ser me,
t'u heyîn t'une mîna Te.
Minê ew salix kirana û bikira dengî,
lê bêh'esab in, nayêne gotin+.

6Qurban û dîyarî Te begem nekir,

Te guhê min vekir,
t'evayîşewat û dîyarîya paqijbûnê Te nexwestin+.

7Hingê min got: «Va me ez hatim,
k'itêba gulomatkda bona min nivîsar e.

8Ez dixwazim xwestina Te biqedînim, ya Xwedê
û va ye hînkirina Te dilê minda ye»[*]+.

9Min nava civîna giranda mizgînî da
heqîya azadkirina Te e'lam kir.
Va ye min lêvêd xwe nedan ser hev,
ya Xudan, Tu zanî!
10Min heqîya Te dilê xweda veneşart,
aminîya Te û xilazkirina Te min salix kir,
dilovanî û r'astîya Te min ji civîna giran veneşart.

11R'e'ma Xwe, ya Xudan, ji min dûr nexe,
bira dilovanî û aminîya Te her gav min xwey kin.

12Xirabîya bêh'esab dora min girt,
neheqîyêd min xwe minr'a gîhandin,
ew ji p'or'ê serê min ze'ftir in,
r'îya xwe jî nikarim bibînim,
dil jî minva îdî nemaye+.
13Bike r'isqat[*], Xudano, min xilaz ke,
ya Xudan, zû bike hewara min were.

14Bira şermî bin û hevr'a t'evayî bibine r'obet,
yêd ku pey min k'etine
û mirina min dixwazin.

De bira şermî bin, paşda bir'evin,
yêd ku xirabîya min dixwazin+.

15Bira şermîya xweda ew sûcdar bin,
yêd ku hûyî min dikin+.

16H'emûyêd ku li Te diger'in,
bira pê Te eşq û şa bin
û yêd xilazkirina Te h'iz dikin,
«Xudan mezin e!» t'imê bêjin

17ezî şkestîyî belengaz im,
lê belê bona min Xudan xem dike.

Alîk'ar û xilazkirê min Tu yî!

Xwedêyê min derengî nek'eve+.

41

Duayê merivê nexweş bona qencbûnê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xwezî li wî ku xem dike bona yê k'esîb,
r'ojêd tengasîyêda Xudanê wî xilaz ke+.
2Xudanê wî xwey ke û e'mir bidê,
ewê li ser dinê xwezilî be
û wê nede destê xwestina neyar+.
3Xudanê nexweşîyêda cî-nivîna wî bê r'e'mê,
ji h'emû nexweşîya qenc ke û ji nivînê r'ake+.

4Min got: «Ya Xudan, min were r'e'mê,
nefsa min qenc ke, çimkî min ber Te gune kir».

5Neyar xeyba min dikin û dibêjin:
«K'engê ewê bimire û navê wî unda be».
6Yek jî ku tê min bibîne,
tiştê h'al-qal dibêje,
dilê wî deng-be'sêd xirab t'op dike,
ku derê derva gilî ke+.
7H'emû peyk'etîyêd min,
bona min hevr'a dikine p'iste-p'ist,
bona min tiştê xirab difikirin,
8dibêjin: «Xezebê eva girtîye,
ew k'etîye îdî r'anabe».
9H'eta pêşewitîyê min jî,
k'îjanîda ez serfinyaz bûm,
nanê min dixwar, p'e'yn avîte min[*]+.

10Lê belê, ya Xudan, Tu min were r'e'mê
û min bide sekinandinê ku ezê wan veger'înim.

11Ezê bi vê yekê zanibim ku Tu min begem dikî,
gava dengê serk'etina dijmin neyê bihîstin.

12Lê Tê min nava bêsûcîya minda xweyî kî
û h'eta-h'etayê min ber Xwe bidî sekinandinê.

13Şikir Xudan Xwedêyê Îsraêlr'a,
ji her-heyê h'eta h'eta-h'etayê.

Amîn û amîn+.

42

K'itêba Duda (Zebûra 42-a h'eta 72-a)

Duayê sirgûnîyê û belengazîyêda

Serwêrê sazbendar'a. Maskîla malbeta Qorax.

1Çawa kara xezala h'eyra r'êç'ê ava ye,
usa jî r'uh'ê min h'eyra Teda ye, Xwedêyo!++
2R'uh'ê min t'îyê Xwedê ye, Xwedêyê zêndî ye.
K'engê ezê bêm ber dîndara Xwedê hazir bim?
3Hêsirêd min şev û r'oj bûne xurê min,
ku her gav dibêjine min:
«K'anê ye Xwedêyê te?»+

4Ev yek ku tên bîra min,
agir-şewat min dik'eve,
çawa mixulqetêr'a min xwe digîhand,
bi wanr'a t'evayî bi dengê eşqê û şikirdarîyê,
k'oma cejinêva ez dik'etime Xana Xwedê+.

5Çima nav minda dik'izk'izî r'uh'ê min,
çima nava minda ne r'ih'et î?

Gumana xwe li Xwedê bîne,
çimkî ezê dîsa pesinê Wî bidim,
xilazkirê xwe û Xwedêyê xwe+.

6R'uh'ê min nav minda dik'izk'ize,
lema Te bîr tînim
ji e'rdê Ûrdunê û Hermonê,
ji ç'îyayê Mîtsarê+.
7Li wir bêbinî deng dide bêbinîyê
bi dengê avşir'ikêd Te,
h'emû lêyî û pêlêd Te
li ser minr'a derbaz bûn.
8R'ojê Xudan h'uba Xwe dide e'yankirinê,
şevê jî stirana Wî t'evî min e,
duayê min jî ber bi Xwedêyê e'mirê min e+.

9Ezê bêjime Xwedêyê Qeyayê xwe:

«Çima Te ez bîr kirime?

Çima bi dilê kul ez biger'im,
ji zêrandina destê dijmin?»+

10Dijmin usa te'na li min dixin,
tê bêjî hestûyêd min hûrxweşî dikin,
gava her r'oj dibêjine min:

«K'anê ye Xwedêyê te?»

11Çima nav minda dik'izk'izî r'uh'ê min,
çima nava minda ne r'ih'et î?
Gumana xwe li Xwedê bîne,
çimkî dîsa ezê pesinê Wî bidim,
xilazkirê xwe û Xwedêyê xwe.

43

Duayê k'omekxwestinê

43^1Tu ser îşê minda binihêr'e, ya Xwedê,
heqîya min xwey ke ji nava vî miletê bêxwedê,
ji merivêd derewîn û neheq azad ke+.

2Çimkî Tu yî Xwedêyê kela min.

Çima Te ez wêda avîtim?

Çima ez bi dilê kul biger'im,
ji ber zêrandina neyara+?

3R'onayî û r'astîya Xwe bişîne,
bira ewana r'êberîya min bikin,
min bibine ç'îyayê Teyî pîroz û Xana Te+.
4Ezê her'ime ber gorîgeha Xwedê,
li ber Xwedêyê şabûn û eşqa xwe,
ezê bi çeng pesinê Te bidim,
ya Xudan, Xwedêyê min!

5Çima nav minda dik'izk'izî r'uh'ê min,
çima nav minda ne r'ih'et î?

Gumana xwe li Xwedê bîne,
çimkî dîsa ezê pesinê Wî bidim,
xilazkirê xwe û Xwedêyê xwe+.

44

Duayê k'omekdarîyê

Serwêrê sazbendar'a. Maskîla malbeta Qorax.

1Xwedêyo, me bi guhêd xwe bihîstin,
kal-bavêd me mer'a gotin,
bona wan kirêd Teye r'ojêd wanda,
nava wan r'ojêd berêda kirî+.
2Te bi destê Xwe p'ûtp'arist r'aqetandin
û kal-bavêd me cî-war kirin,
qede-bela anî serê wan mileta
û pêşêd me derxistine firêqetîyê+.
3Ne ku pê şûrê xwe ew e'rdê war bûn,
yan zendêd wan ew xilaz kirin,
lê destê Teyî r'astê,
zenda Te û nûr-nedera Te,
çimkî Te ew begem kirin+.

4Tu yî P'adşê min, ya Xwedê!
Tu serk'etinê Aqûbr'a li hev bîne+.
5Pê Te em neyarêd xwe e'rdê dixin,
yêd ku ber me r'adibin,
em pê navê Te wan p'êpes dikin.
6Çimkî kevanê xweda ez ne guman im
û ne jî şûrê minê min xilaz ke+.
7Lê Te em ji neyara xilaz kirin
û peyk'etîyêd me dane şermê.
8Her r'oj em pê Xwedê difir'in
h'eta-h'etayê pesinê navê Te didin. (Sela)

9Te em kirine sosret wêda avîtî,
t'evî ordîyêd me dernak'evî+.

10Te em ji ber dijmin dane r'evê,
peyk'etîya jî em t'alan kirin+.

11Te em çawa pez dane xwarin,
nav miletada em bela kirin+.

12Te cime'ta xwe bêqîmet firot
û bahê wê Te bilind nekir.

13Te em ber cînara kirine r'obet
û li ber yêd dor-berêd me nav û nûç'ik+.
14Nav xelqêda Te em kirine dev-dirana,
nava miletada jî bûne mîna pêk'enîya+.
15T'emamîya r'ojê sosretîyêda me,
şerma r'ûyê min min dinixême,
16r'ûyê dengê buxdanbêj û k'ifira,
usa jî r'ûyê h'eyfhildayê dijminda.

17Ev h'emû hatine serê me,
lê me Tu bîr nekirî
û peymana Te net'er'iband.
18Dilê me paşda veneger'îyan
û gavêd me ji r'îya Te dernek'etin.
19Lê Te em cîyê mişk û me'ra h'incir'andin
û bi sîya mirinê em nixamtin+.

20Heger me navê Xwedêyê xwe bîr bikira,
yan destê xwe dirêjî xwedêkî xerîb kira,

21Xwedê wê ser vê yekêda nenihêr'îya?

Çimkî Ew sir'êd dilada zane+.

22Lê bona Te em her r'oj ber mirinê ne,
mîna pezêd serjêkirinê h'esab dibin[*]+.

23R'abe Xweyo, çima r'aza yî?

H'işyar be me t'exsîr neke h'eta-h'etê+.

24Çima r'ûyê Xwe ji me vedişêrî,
zelûlî û derd-kulêd me bîr dikî.

25Em usa dever'ûya çûne e'rdê,
h'eta zikê me e'rdêva qemitî.

26R'abe alî me bike û me xilaz ke,
bona xatirê h'uba Xweye amin+.

45

Şayîya mala P'adşê û dergîstîya Wî

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosinî». Maskîla evîntîya malbeta Qorax.

1Ji dilê min xebera qenc bilq vedide,
hilbestêd min eşqî P'adşê ne,
zimanê min mîna qelema nivîsk'arê çê ye+.

Bona P'adşê

2Tu ji h'emû însanetî bedewtir î,
ji lêvêd Te gul û nûr dibare,
lema Xwedê h'eta-h'etayê dua li Te kirîye.
3Şûrê Xwe li pişta Xwe girêde, E'gîto,
bi r'ewş û r'ûmeta Xwe+.

4Bi qedirê Xwe pêşda her'e,
bona r'astî, milûktîyê û heqîyê, sîyaro,
bira destê Teyî r'astê
r'êberîya Te ber bi kirêd h'ujmek'ar bike.
5Tîrêd Te tûj in,
ew dik'evine dilêd dijminêd P'adşê,
miletê bik'evine binê p'îyêd Te.

6T'extê Te Xwedêyo[*], t'extê h'eta-h'etayê ye,
şiva p'adşatîya Te şiva heqîyê ye+.

7Tu heqîyê h'iz dikî û dijenî neheqîyê,
lema jî Xwedê, Xwedêyê Te Tu bi r'ûnê şabûnê
ji hevalêd Te zêdetir k'ifşkirî[*].

8Ji h'emû k'incê Te bîna zimir, ûd û darçînê[*] dertê,
ji tam-taşêd hestûyêd fîlînda, pê dengêd saza Te şa dikin+.

9Qîzêd p'adşaya nava xanim-xatûnêd Teda ne,
xanimp'adşa nav zêr'ê Ofîrda li milê Teyî r'astê sekinî ye+.

Bona dergîstîya P'adşê

10Bibihê qîzik, dîna xwe bidê û guhê xwe veke,
tu bîr bike miletê xwe û mala bavê xwe
11û bira P'adşa maşoqê bedewîya teda be,
çimkî Ew e xweyê te, tu ber Wî ta be.
12Binelîyêd Sûrê[*] bi dîyarîya
û dewlemendêd cime'tê jî bi xizna
wê h'eyra dîndara teda bin.

13Dergîstîya P'adşê ew hindur'va xas û xewan e,
k'incê wê bi t'êlê zêr' hûnandî ye.

14Xemila neqişandîva wê dibine li ber P'adşê,
berbûk pey wê t'ev diçine li ber Wî+.

15Ew têne birinê bi eşq û şayî
û dik'evine qesira P'adşê.

Bona P'adşê

16Dewsa kal-bavêd Teyê ewledêd Te bin,

Tê wan bikî serwêr ser t'emamîya e'rdê.

17Ezê navê Te qur'ne-qur'ne bidime bîranîn,
lema miletê pesinê Te bidin h'eta-h'etayê[*].

46

Xwedê sit'argeha û xilazkirê bajêr e

Serwêrê sazbendar'a. Stirana malbeta Qoraxe li ser Alamotê[*].

1Xwedê sit'argeh û qewata me ye,
k'omekdarê meyî tengasîyada herî nêzîk e++.
2Lema jî em natirsin,
heger e'rd jî serobinîhev be,
ç'îya bik'evine k'ûraya be'rê,
3avêd wê fûr din, ew bikin xuşîn,
ç'îya bilerizin ji dest pêlêd wan. (Sela)+

4Ç'emek heye ku avêd wê bajarê Xwedê şa dikin,
wê Mala pîroze Yê Herî Jorin+.

5Xwedê wî bajarîda ye, ew nah'eje,

Xwedêyê berbanga k'ûrda alî wî bike+.

6Milet dikine qalme-qalm, h'ej dik'eve p'adşatîya,

Yê Jorin dike dengî û e'rd dih'ele+.

7Xudanê Ordîya t'evî me ye,

Xwedêyê Aqûb kela me ye. (Sela)

8Werin bibînin kirêd Xudan,
çi k'eremet kir r'ûyê e'rdê+.

9Şer'a dide sekinandinê, her çar qulbêd dinyayê,
tîr-kevana dişkêne, r'ima hûr-hûrî dike
û mert'ala bi êgir dişewitîne+.
10Ker' bin û bizanibin, Ez im Xwedê,
Ezê nav miletada bilind bim
û li r'ûyê e'rdê bilind bim.

11Xudanê Ordîya t'evî me ye,

Xwedêyê Aqûb kela me ye. (Sela)

47

Mezinayîya Xwedê û tabûna mileta

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra malbeta Qorax.

1Destêd xwe li hev xin h'emû miletno,
bi dengê şabûnê berbi Xwedê bikin qar'în+.
2Çimkî Xudan, Yê Herî Jorin, saw e,
P'adşê Mezin e li ser t'emamîya e'rdê+.
3Ew mileta ber me ta dike,
cime'ta dike bin p'îyêd me+.
4Ewî milk'ê me mer'a bijart,
mezinayîya Aqûb, h'izkirîyê Xwe. (Sela)

5Xwedê Xwe da hêlana jorin qar'înîya şabûnêr'a,

Xudan r'abû ser t'extê Xwe bi dengê bor'îyêr'a.

6Bistirên Xwedêr'a, bistirên,
bistirên P'adşê mer'a, bistirên.

7Xwedê P'adşê t'emamîya e'rdê ye,
bi zebûra[*] bistirên hûn jêr'a+.

8Xwedê p'adşatîyê h'emû mileta dike,

Xwedê r'ûdinî ser k'ursîya Xweye pîroz.

9E'silzadêd mileta civîyan
t'evî miletê Xwedêyê Îbrahîm.

Çimkî mert'alêd dinyayê yêd Xwedê ne,

Ew ser wanr'a ye+.

48

Sîyon, bajarê Xwedêyê me ye

Stiran. Zebûra malbeta Qorax.

1Xudan mezin e, hêjayî gelek pesina ye,
bajarê Xwedêyê meda,
li ser ç'îyayê Xweyî pîroz,+
2bilindayîya bedew,
şabûna t'emamîya e'rdê,
ç'îyayê Sîyonê, t'apê Safonê[*],
bajarê P'adşê mezin[*]+.
3Qesirêd wêda Xwedê k'ifş e,
Ew çawa kela xuya dike.

4Va ye p'adşa, ewan civîyan,
h'emû hevr'a hatin ser şêr'+.
5Gava dîtin, e'cêbmayî bûn,
t'evîhev bûn, paşda r'evîn.
6R'icafê li wir ew girtin,
mîna sancûyê jina ku dik'eve ber zar'ê+
7û çawa bayê r'ohilatê
gemîyêd T'arşîşê hûrxweşî dike+.

8Me çawa bihîstibû, usa jî me dît,
bajarê Xudanê Ordîyada,
bajarê Xwedêyê meda,
k'îjanî Xwedê qedîm dike h'eta-h'etayê. (Sela)

9Ya Xwedê, P'aristgeha Teda
em ser h'uba Teye bêhimber difikirin+.
10Çawa navê Te, ya Xwedê,
usa jî pesinê Te h'eta serê dinê,
destê Teyî r'astê heqîyêva xinê+.
11Bira şa be ç'îyayê Sîyonê
û eşq bin bajarêd Cihûda pê qirarêd Te+.

12Dora Sîyonê bizivir'in
û dora wê hûn bigirin,
bilindcîyêd wê bijmirin,
13mêla we ser sûrêd wê be,
dîna xwe bidine qesirêd wê,
ku nisilê mayînr'a hûn salix kin,
14çimkî ev Xwedêya
Xwedêyê me ye h'eta-h'etayê,
Ewê r'êberê me be her-heyê.

49

Kêmaqilîya merivêd hebûka xweda guman

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra malbeta Qorax.

1Bibihên vê yekê h'emû miletno,
guhdar bin h'emû binelîyêd dinê,+
2belengaz û yê e'silzade,
dewletî û k'esîb hevr'a t'evayî.
3Devê minê serwaxtîyê bêje,
fikirêd dilê min zanistîyê.
4Ezê guhê xwe bidime ser mesela gotî,
pê çengê zîs vekim sir'a gotina xwe+.

5Çima bitirsim ez r'ojêd xirabda,
gava neheqîya neyar dora min bigire,
6yê gumana wî li ser qewata wî ye
û pê hebûka xweye p'ir' difir'e+?
7Belê ew hebûk nikare wî xilaz ke
û ne jî berdêlê berva bide Xwedê+.
8Çimkî biha ye qîmetê xilazbûna wan,
t'u car ev yek nabe ku bê dayîn,
9wekî bijî h'eta-h'etayê
û mirinê ew nebîne+.

10Her kes dibîne ku serwaxt dimirin,
mîna axmax û bêfe'ma unda dibin,
hebûka xwe hineke dinr'a ew dihêlin+.
11Qebirêd wan dibine tamêd h'eta-h'etayê,
ew cî-warêd wane qur'ne-qur'ne ne,
ev in ku navê xwe didane li ser cî-misk'ena.
12Meriv xêr-xweşîyêda dirêj namîne,
wê mîna h'eywên, ewê unda be her'e+.

13Ev e r'îya axmaxa,
axirîya yêd e'mirê xwe r'azî ne. (Sela)
14Mîna pêz berbir'î dîyarê mirîya dibin,
mirin şivanê wan e,
ew r'ast berjêrî gor'ê dibin.
Qalibê wanê bir'ize her'e,
gor'istanê mala wan be.

15Lê Xudanê nefsa min ji destê dîyarê mirîya xilaz ke,
belê Ewê min hilde[*] cem xwe. (Sela)+

16Netirse, ku meriv dewletî dibe
û hebûka wê malê zêde dibe,
17çimkî gava ew dimire diçe,
nikare tiştekî t'evî xwe hilde,
ew hebûka wî t'evî wî naçe+.
18Heger ew saxîya xweda xwe bextewar dibîne
û h'emû jî pesinê wî didin,
bona ku her tişt wîr'a li hev tê,
19yeke wê her'e bigihîje wan pêşîyêd xwe
û îdî t'u car ewê r'onayê nebîne+.
20Meriv, ew xêr-xweşîyêda ye,
lê nizane wê mîna h'eywên unda be+.

50

H'ebandina r'ast

Zebûra Asaf.

1Yê Zor, Xudan, Xwedê xeber dide,
ji r'ohilatê h'eta r'oavayê gazî dinyayê dike+.

2Ji Sîyonê, bedewetîya Xwedêye k'amil dibiriqe+.

3Xwedêyê me tê û Ew Xwe ker' nake,
agirê p'er'itandinê li pêşîya Wî ye
û dora Wî bobelîska mezin e+.
4Ew jorda e'rd û e'zmên şe'de digire,
ku dîwana cime'ta Xwe bike+.
5«Aminêd min cem Min t'op kin,
yêd ku bi qurbanê peyman t'ev Min girêdan».
6Hingê e'zman r'astîya Wî dikine dengî,
ku Xwedê Xwexa h'akim e. (Sela)+

7«Bibihê cime'ta Min û Ezê xeber dim,
hey Îsraêl, Ezê şe'dê miqabilî te bim,
Ez Xwedê me, Xwedêyê te+.
8Ne ku bona qurbanêd te Ez te hiltêm,
t'evayîşewatêd te t'imê ber Min in+.
9Ez ji mala te canega naxwazim,
ne jî nêrîya ji axilê te.
10Çimkî h'emû bînberê daristên ew yêd Min in,
usa jî h'eywanêd li ser h'ezara ç'îya+.
11H'emû teyredêd ç'îya Ez nas dikim
û h'eywanêd çolê li ber ç'e'vê Min in.

12Heger Ez bir'çî bim, Ez ter'a nabêjim,
çimkî dinya xêr-xizna xweva ya Min e+.

13Gelo Ez goştê canega dixwim,
yan jî xûna nêrîya vedixwim?

14Xwedêr'a qurbana r'azîdarîyê bide,
ad-qirarêd xwe t'ev Yê Herî Jorin bîne sêrî+.

15Oxirmêd giranda tu Min bike gazî,

Ezê te xilaz kim, tê jî şikirîyê bidî Min»+.

16Lê belê Xwedê gunek'arar'a dibêje:

«Çî ter'a ne, ku tu qeyde-qanûnêd Min salix dikî
û peymana Min didî li ser zarê xwe?

17Çimkî tu li şîretêd Min ne xweş î
û xebera Min davêjî pişt guhê xwe.

18Gava diz dibînî, didî pey diçî
û dibî hevalê zinêk'ara.

19Bona xirabîyê devê xwe vedikî
û zimanê te mixenetîyê dertîne+.

20Tu r'ûdinî davêjî birê xwe
û xeyba kur'ê dîya xwe dikî.

21Te ev yek kirin û Min deng nekir,
te t'irê Ezî mîna te me.

Ezê te hilêm û kirêd te bidime ber ç'e'vê te+.

22Vê yekê fe'm bikin, gelî Xwedêbîrkirîya,
ku nebe Ez we qet-qetî kim û azadkir t'une be+.

23Yê qurbana r'azîdarîyê dide,
ew e yê ku qedirê Min digire
û ewê miqatî r'îya xwe dibe,
xilazkirina xwe Ezê nîşanî wî dim».

51

Zebûra t'obekirinê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid, gava p'êxember Nat'an hate cem wî, bona ku wî serê xwe Bat'-Şevayêr'a danîbû.

1Min were r'e'mê, Xwedê,
weke aminîya Xwe,
weke h'uba Xweye p'ir',
bêolîtîyêd min r'esît ke++.
2Min lap bişo ji neheqîyêd min
û min paqij ke ji guneyêd min+.

3Çimkî bêolîtîyêd xwe ez nas dikim
û guneyê min t'imê li ber min e+.
4Li ber Te, t'enê himberî Te min gune kir
û xirabî li ber ç'e'vê Te kir,
usa ku Tu r'ast î qirara Xweda
û paqij î h'akimtîya Xweda[*]+.
5Belê ezî neheqîyêva dinê k'etime
ez ji zikmakîyêda gunek'ar bûme+.

6Belê Tu r'astîyê dilê minda dixwazî.

Dilê min k'ûr hînî serwaxtîyê ke.

7Paqij ke min pê zoxê hûsopê, ezê paqij bim
û bişo min, ji berfê ezê qerqaştir bim+.

8Dengê eşqê û şabûnê Tu bigihîne min,
bira şa bin hestûyêd ku Te şkênandin.

9Tu pişta Xwe bide guneyêd min
û r'esît ke h'emû neheqîyêd min.

10Xwedê, dilekî paqij nav minda bie'firîne
û r'uh'ekî r'ast nav minda ser hevda bîne+.

11Tu min ji ber Xwe nevêje
û R'uh'ê Xweyî Pîroz ji min nestîne.

12Şabûna xilazkirina Xwe li min veger'îne
û bi r'uh'ekî r'azî min bingeh ke.

13R'îyêd Te ezê bêola hîn kim
û gunek'arê ser Teda veger'in.
14Min xilaz ke Xwedê ji xûnr'êtinê,
Tu Xwedêyê minî xilazbûnê,
zimanê minê bide pesinê heqîya Te+.

15Xweyo, lêvêd min Tu ji hev veke
û devê minê r'ûmeta Te bilind ke.
16Çimkî Tu qurbana naxwazî,
yan na minê ew bidana,
t'evayîşewata jî begem nakî+.
17Qurbana Xwedê xweş, r'uh'ê şkestî ye,
dilê milûk e, ku Xwedê t'exsîr nake+.

18Bi r'ezedilîyê qencîyê Sîyonêr'a bike,
sûra Orşelîmê bide sekinandinê+.
19Hingê qurbanêd r'astîyê wê Te xweş bên,
dîyarîyêd şewat û t'evayîşewatê
û ser gorîgeha Teyê canega bên dayînê+.

52

Dîwana Xwedê û dilovanîya Wîye amin

Serwêrê sazbendar'a. Maskîla Dawid, gava Doêgê edomî hat gote Şawûl, ku Dawid k'ete mala Ah'îmelek'.

1Çima pê xirabîyê tu difir'î, hey mêrxaso?

Aminîya Xwedê ew her t'im heye+.

2Zimanê te xirabîyê dertîne,
mîna dûzanê tûj h'ilek'arîyê dike+.

3Tu xirabîyê hê gelekî h'iz dikî, ne ku qencîyê,
hê gelekî derewîyê, ne ku r'ast xeberdanê. (Sela)

4Tu h'iz dikî her xeberêd zîyank'ar,
hey zimanê har û me'r.

5Xwedê wê bela te bidê h'eta-h'etayê,
wê te bigire, te ji wargeh derxe,
k'oka te jî ji wî e'rdê jîyînê. (Sela)+
6R'astê bibînin û xof kin,
ser bik'enin û bêjin:+
7«Va ye ew merivê ku xwe nesparte Xwedê,
lê gumana xwe da ser hebûka p'ir'e bêkêr
û bi neheqîyêd xwe qewat hê girt»+.

8Lê ez Xana Xwedêda mîna dara zeyt'ûnêye şîn im,
her t'im h'ub û aminîya Xwedêda ez guman im+.
9Ezê t'imê bidim pesinê Te,
bona xatirê wê kirina Te,
ber aminêd Te bikim dengî navê Te,
çimkî ew nav qenc e û xweş e.

53

Hêwarza azadîyê ji h'alê xirabîya merivayîyê

Serwêrê sazbendar'a. Ser Mah'alatê. Maskîla Dawid.

1•Bêarê-bêfe'm dilê xweda dibêje: «Xwedê t'une».

Ew şûna r'eşva diçin û neheqîyê dikin,
kesek t'une ku qencîyê bike+.

2Xwedê jorda li merivayê dinihêr'e,
ku bibîne gelo serwaxtek heye,
ku ew li Xwedê diger'e+.
3Ew h'emû jî xalifîne,
t'evayîya xweva lewit'îne.
Yekî qencîyê bike t'une,
t'u kes t'une![*]+

4Gelo ewêd neheqîyê dikin fe'm nakin,
dixwin ça nan cime'ta Min,
Xwedê jî nah'ebînin+?

5Hingê xof û tirsê wan bigire,
wê dera ku tirs t'une,
hestûyêd h'icûmkirêd te
Xwedê wê bela-belayî ke.
Ew hatine sosretkirin,
çimkî Xwedê ew wêda avîtin+.

6Xwezî azadkirina Îsraêlê ji Sîyonê bihata!

Gava Xwedê çerxa cime'ta Xwe dîsa r'ast ke,
hingê Aqûbê eşq be, Îsraêlê jî şa be.

54

Duayê bona ji destê dijmin azadbûnê

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Maskîla Dawid, gava zîfî hatin gotine Şawûl, ku Dawid xwe li cem me veşartîye.

1Xwedêyo, bi navê Xwe min xilaz ke
bi qewata Xwe weke heqîya min bide min+.
2Xwedêyo, bibihê duayê min
û guh bide ser gotinêd min.
3Çimkî xerîba ser minda girtine
û zulmk'ar pey e'mirê min k'etine,
Xwedê nadine ber ç'e'vê xwe. (Sela)+

4Lê belê Xwedê piştovanê min e,

Xweyî t'agêrê[*] e'mirê min e!

5Xirabîyê ser dijminda veger'îne,
ji dest aminîya xwe wan mina ke+.

6Ezê Ter'a qurbanê bidim, bi dil û can
û şikirîyê bidime navê Teyî qenc, Xudan.

7Çimkî Te ji her tengasîya ez xilaz kirim,
k'etina neyara, min ber ç'e'vê xwe dît+.

55

Hewara ji destê nemamîya heval xilazbûnê

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Maskîla Dawid.

1Xwedêyo, guh bide duayê min
û pişta Xwe nede r'ecayê min.
2Dîna Xwe bide min û caba min bide,
diltengîyêda ez şaşo-p'aş bûme û şînê dikim,+
3ji dest dengê neyar û tengasîya nep'ak.
Çimkî neheqîyê li ser minda dibarînin
û bi hêrsê min dizêrînin.

4Dil nav minda dilerize
û xofa mirinê ser minda girt.
5Tirs û lerizekê ez girtime
û r'isasê ez mina kirime[*].
6Min got: «Xwezî mîna kewa baskêd min hebûna
ku ez bifir'îyama û r'ih'et bûma.
7Ezê bir'evîyama dûr biçûma,
çol-bestada ezê bimama. (Sela)+
8Minê bikira ji ber fizirdûmanê
û bobelîskê sit'arek xwer'a bidîta».

9Ya Xudan, zarê wan şaş ke,
zimanêd wan t'evîhev ke,
çimkî bajêrda zordarî ye,
hevk'etinê ez dibînim+.
10Evana şev û r'oj her çar alîyava
li ser sûra wî diger'in,
bêolîtî û xirabî jî navda ye.
11Wêranbûn nava wîda ye,
derewî û zordarî ji meydanêd wî kêm nabin.

12Neyar nîne serê min dike,
min sebir kira,
yan peyk'etîyêd min
yê ku xwe ser minr'a digire,
min xwe jê veşarta.
13Lê belê tu hogirê min,
heval û pismamê min,
14ku me hevr'a şîrin-şîrin hevaltî dikir
û t'evî mixulqetê Xana Xwedêda diger'îyan+.
15Bira mirin nişkêva ser wanda bigire
û saxe-sax ew bik'evine dîyarê mirîya,
çimkî nava wan û hêwargehêd wanda xirabî heye+.

16Lê ezê hewara xwe Xwedê daynim
û Xudan wê min xilaz ke.
17Ezê sibeh, nîvro û êvar,
bikim zarîn hêwarze
û Ewê bibihê dengê min,
18bi e'dilayê min xilaz ke
ji wî şer'ê miqabilî min,
çimkî gelek in neyarêd min.
19Xwedê wê bibihê
û Yê Her-Heyêyî li ser k'ursîyê
wê dever'ûya wan bîne, (Sela)
çimkî ew nayêne guhastinê
û ji Xwedê natirsin+.

20Destê xwe hilda ser hogirêd xwe
û peymana xwe t'er'iband+.
21Ji devê wî gul û nûr dibarin,
lê şer' heye dilê wîda,
zarê wî ji melh'emê nermtir e,
lê xwexa şûrê k'aşkirî ye+.

22Tu barê xwe bide Xudan

Ewê hilgire dewsa te.

Ewê t'u car nehêle,
wekî yê r'ast bilik'ume+.

23Lê Tu Xwedêyo,
Tê wan bavêjî ç'e'la mirinê,
merivêd qet'il û mixenet
wê negihîjine nîvê r'ojêd xwe.
Lê ez Teda guman im+.

56

Duayê gumana li ser Xudan

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Ser keweke lale dûrk'etî». Zebûra[*] Dawid, gava filistînîya ew Gat'êda girtibûn.

1Min were r'e'mê, Xwedêyo!

Merî zorê li min dikin,
t'evayîya r'ojê tengasîyê didine min+.

2Neyar t'evayîya r'ojê zorê min dikin,
çimkî gelek in şer'k'arêd min!

Yê Herî Jorin!

3Gava ez tirsêda me,
ez Teda guman im.

4Pê Xwedê ezê pesinê xebera Wî bidim,
ez Xwedêda guman im, ez natirsim,
bendeyê çi li min bike+?

5T'evayîya r'ojê kula dikin dilê min,
h'emû şêwirêd wane ser min xirabî ne.
6Ew tele-tel bi dizîva,
dîna xwe didine gavêd min,
ku r'uh'ê min bistînin+.
7Neheqîyêd wan Tu bîne serê wan,
Xwedêyo, pê hêrsê Tu mileta e'rdê xe.

8Tu dero-derbûnêd min dijmirî,
hêsirêd min Tu bike meşkê Xwe.

Gelo ew ne k'itêba Teda ne+?

9Neyarêd minê paşda her'in,
gava ez hewara xwe Te daynim.

Ez bi vê yekê pê dih'esim,
ku Xwedê t'evî min e.

10Pê Xwedê ezê pesinê xebera Wî bidim,
pê Xudan ezê pesinê xebera Wî bidim.

11Ez Xwedêda guman im, ez natirsim,
merivê çi li min bike?

12Ya Xudan, gere ez ad-qirarêd xwe bînime sêrî.

Qurbanêd r'azîdarîyê bidime Te+.
13Çimkî nefsa min Te ji mirinê xilaz kir,
belê, nigêd min jî ji lik'umandinê,
wekî ez li ber Xwedê r'onaîya jîyînêda biger'im+.

57

Duayê hewarê

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Dawid, gava ew ji ber Şawûl r'evî şkeftê.

1•Min were r'e'mê, Xwedêyo, min were r'e'mê,
nefsa min xwe daye bin sîya Te.
H'eta ku qezî ji ser minr'a derbaz bin,
ezê xwe bidime bin sîya p'er'ê Te++.
2Ez gazî Xwedêyê Herî Jorin dikim,
Xwedêyê ku minr'a qencîyê dike.
3Wê ji e'zmên bişîne û min xilaz ke
û bêhurmetkirêd min bike r'obet. (Sela)
Xwedê wê h'ub û aminîya Xwe bişîne+.

4Ez k'etime nava şêrêd devxûne merivxur,
diranêd k'îjana tîr û r'im in,
zimanêd wan jî şûrê tûj in+.

5Xwedêyo li ser e'zmên bilind be,
bira r'ûmeta Te t'emamîya dinê bigire.

6T'or' avîtine ber nigêd min,
nefsa min xweda şkestî bû,
pêşîya min wana ç'e'l vedan,
lê ew xwexa k'etine wê. (Sela)+

7Ez dilda guman im,

Xwedêyo, ez dilda guman im.

Ezê bistirêm û miqamê lêdim+.

8H'işyar be, hey nefsa min,
h'işyar bin, hey çeng û çengê zîs,
ezê r'ojê h'işyar kim+.

9Ezê şikirîyê bidime Te, Xudan, nav miletada,
eşqî Te bistirêm nav cime'tada.

10Çimkî h'uba Te mezin e h'eta e'zmên,
aminîya Te jî h'eta e'wra+.

11Xwedêyo, r'abe li ser e'zmên,
de bira r'ûmeta Te t'emamîya dinê bigire.

58

Duayê bela serê nep'aka

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Dawid.

1Gelo hûn r'ast qirar dikin, serwêrno?

Û bi heqîyê h'akimtîyê dikin, merivno+?

2Ne dilda hûn bêolîtîyê dikin,
bi destêd xwe zulmê e'rdê dir'eşînin.

3Nep'ak hema bet'inê dêda ji r'ê k'etî ne,
zikmakîyêda xalifîne derewîyêda+.
4Je'ra wan mîna je'ra me'ra ye,
mîna tîreme'rê ku guhêd xwe dixitimîne,+
5ku dengê k'oç'eka nebihê,
sêrbazê me'rayî pispor jî.

6Xwedêyo! Dirana devê wanda hûrdexweşî ke,
qîlêd wan şêra bik'işîne, Xudano!+
7Bira mîna avêd diç'ikin, her'in derbaz bin,
mîna gîhê bêne p'êpeskirin, h'işk bin her'in[*].

8Bira ew mîna zûrîya bin,
gava ew dik'işin dih'elin,
mîna zar'a ber k'ulfetê çûyî,
ku r'ûyê te'vê nabîne+.
9Ew hê ser h'işada ne hatî
bira mîna stirîya bêne r'akirinê,
mîna k'ol-k'osa bêne k'işandinê[*].

10R'astê şa be gava h'eyfhildanê bibîne,
ewê xûna nep'akada nigêd xwe bişo+.

11Merivê bêjin:

«R'astî jî xelata r'asta heye!

R'astî jî Xwedê heye,

Ew H'akimê ser dinê ye!»+

59

Duayê xilazbûna ji neyara

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Dawid, gava Şawûl şand gosqulaxîyê lê bikin ku wî bikujin.

1Min xilaz ke ji dijminêd min, Xwedêyê min!

Min xwey ke ji yêd miqabilî min++.

2Min xilaz ke ji bêolkira,
min azad ke ji xûnxura.

3Çimkî va ye, xwe li min telandine,
zordar miqabilî min civîyane,
lê Xudan ne bona gune û xirabîyêd min,+

4cîyê heqî-neheq ser minda digirin, k'arê xwe dikin.

R'abe hewara min û dîna Xwe bidê.
5Tu Xudan, Xwedêyê Ordîya, Xwedêyê Îsraêl,
r'abe dîwana h'emû mileta bike,
yêd nep'ake xayîn neyê r'e'mê. (Sela)

6Êvarê ew vediger'in,
mîna kûç'ika dikine gir'e-mir'
û dor bajêr ew diger'in+.
7Binihêr'e ew devê xwe çawa vedikin,
lêvêd wanda şûr hene,
«K'î wê bibihê?» ew dibêjin.

8Lê Tu Xudan, ser wan dik'enî,
h'emû p'ûtp'arista dikî pêk'enî+.

9Ez dîna xwe didime Te, qewata min,
çimkî Xwedê ye kela min+.

10Xwedêyê bi h'uba Xwe minr'a bigihîne,

Xwedê wê dilê min ser dijmin şa ke+.

11Wan nekuje, ku cime'ta min bîr neke,
bi qewata Xwe wan bela-belayî ke, dever'ûya bavêje,
ya Xudan, mert'ala me+.

12De bira ew bona guneyê devê xwe
û xebera lêvê xwe, k'ubarîya xweda bêne girtinê,
bona wan nifir'a û derewêd ku ew dikin+.
13Wan gever ke Tu pê hêrsê,
wan gever ke, ku k'ok lê bên.
Bira t'emamîya dinê bizanibe,
ku Xwedê xweyîtîyê Aqûb dike. (Sela)

14Êvarê ew vediger'in,
mîna kûç'ika dikin mir'în
û dor bajêr ew diger'in+.
15Bona xurek ew diger'in
ku nabînin, dikin kastîn.

16Lê belê ezê, pesinê qewata Te bidim
û sibehê eşqî h'uba Te bistirêm,
çimkî Te xweyîtî li min kir,
r'ojêd tengasîyêda minr'a bûyî sit'ar+.
17Qewata min! Eşqî Te ezê bistirêm,
çimkî Xwedê ye kela min,
Xwedê ye xweyê h'uba amin.

60

Duayê milet ku şêr'da da der

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosina Peymanê». Zebûreke Dawide hînkirinê, gava t'evî aramîyêd ji Naharayîmê[*] û Sovayê[*] şer' kir, Yoab jî veger'îya ji edomîya donzdeh h'ezar kes Newala Xwêda kuştin.

1•Xwedê, Te em ji ber Xwe avîtin,
Tu li me hêrs k'etî, em qudûm xistin,
de berê Xwe li meda ke!+++
2Te e'rd h'ejand û tîş lê xist,
qeliştokêd wê bicebirîne,
çimkî ew dilerize.
3Te tengasî da cime'ta Xwe,
şerava deminandinê em dane vexwarinê+.

4Te xofk'êşêd Xwer'a al[*] da bilindkirin,
nîşanek da ku ji tîra bir'evin, (Sela)
5bi destê Xweyî r'astê me ser xe û bibihê,
wekî h'izkirîyêd Te azad bin.

6Xwedê ji Cîyê Xweyî Pîroz xeber da:
«Ezê şa bim, Şexemê p'arevekim
newala Sûkotê bipîvim+.
7Gîle'd ya Min e, Minaşe ya Min e,
Efrayîm zirih'ê serê Min e,
Cihûda jî qanûndarê Min e.
8Mowab derdana Mine şûştinê ye,
sola Xwe Ezê bavêjime ser Edomê,
dilê Xwe Ezê şa kim li Filistînê».

9K'î wê min bibe bajarê sûrkirî?

K'î wê r'êberîya min bike h'eta Edomê?

10Tu nînî Xwedê, ku Te em ji ber Xwe avîtin?

Tu t'evî ordîyêd me dernak'evî, Xwedêyo!

11Ji destê neyar me xilaz ke,
çimkî p'ûç' e alîk'arîya meriva+.

12Emê pê Xwedê mêrxasîyê bikin,
t'enê Ewê dijminêd me p'êpes ke.

61

Duayê hewargazîyê

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûra Dawid.

1Xwedêyo, zarînîya min bibihê,
guh bide duayê min!

2Ez ji serê dinê gazî Te dikim
gava dilê min sist dibe.

Berê min bide wî qeyayî,
k'îjanî ku nikarim bigihîjimê.

3Çimkî Tu sit'argeha min î,
kelake zor ji ber dijmin+.

4De bira ez bijîm Konê Teda h'eta-h'etayê,
binê sîya p'er'ê Teda bihêwirim. (Sela)+
5Tu, Xwedêyo, ad-qirarêd min Te bihîstin
û war da wan, yêd ku ji navê Te ditirsin.

6R'oja zêde ke ser r'ojêd p'adşê,
salêd wî dirêj ke ser gelek nisila+.

7Bira ew h'eta-h'etayê ber Xwedê ser t'ext be,
t'emîyê bide r'e'm û r'astîyê ku wî xwey kin.

8Awa ezê h'eta-h'etayê bistirêm eşqî navê Te
û her r'oj ad-qirarêd xwe bînime sêrî+.

62

Gumana t'ame ser Xwedê

Yidût'ûnê serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Ez t'enê ker' û lal, hîvîya Xwedê me,
xilazbûna min ji Wî ye+.
2T'enê Ew e qeyayê min,
xilazbûn û kela min,
ezê t'u car neh'ejim+.

3H'eta k'engê hûnê h'icûmî ser mêriv kin,
mîna dîwarê xwar û sûra ji cî çûyî,
ku hûn h'emû dikin wî hilşînin?

4Ew t'enê dişêwirin ku wî ji cîyê jorin bavêjin.

Ew derewîyê h'iz dikin,
bi devê xwe dua lê dikin,
lê dilê xweda nifir'a. (Sela)+

5Ez t'enê ker' û lal hîvîya Xwedê me,
çimkî gumana min ji Wî ye.

6T'enê Ew e qeyayê min, xilazbûna min
û kela min, ezê neh'ejim.

7Azadbûn û r'ûmeta min Xwedêda ye,
qeyayê minî zor û sit'ara min Xwedê ye.

8Gelî cime'ta, t'imê Wîda guman bin,
hûn li Wîr'a dilê xwe vekin.
Sit'argeha me Xwedê ye. (Sela)

9Merivêd sade mîna hulmê ne,
merivêd gire-gir derew in,
heger wan bidine ser mêzînê,
h'emû ji hulmê siviktir in+.
10Şêlandinêda guman nîbin,
xwe nespêrine t'alanîyê,
heger hebûk zêde be,
dilê xwe pêva girê nede+.

11Carekê Xwedê got,
min du cara bihîst,
wekî qewat ya Xwedê ye+.

12H'ub jî ya Te ye, Xudano!

Weke e'mela Tu didî[*]+.

63

H'eyr û demana Xwedêda

Zebûra Dawid, gava ew li ber'îya Cihûstanêda bû.

1Xwedêyo! Tu yî Xwedêyê min,
ez demana Teda me,
r'uh'ê min t'îyê Te ye,
canîya min h'eyra Teda ye,
çawa e'rdê t'î û ziha, dera ku av lê t'une++.
2Belê, min Cîyê Pîrozda Tu dîtî,
dîna xwe da qewat û r'ûmeta Te.
3H'uba Te ji e'mir çêtir e,
lêvêd minê pesinê Te bidin+.
4Belê h'eta xweş bim ezê pesinê Te bidim,
bi navê Te destêd xwe bilind kim+.
5Ezê pê sifira t'ijî t'êr bim,
pê beşera xweş jî pesinê Te bidim.

6Gava nivîna xweda Te bîr tînim,
bedîlêd şevêda[*] ser Te difikirim,+

7çimkî Tu minr'a alîk'ar î.

Ezê bin sîya p'er'ê Teda şa bim+.

8Nefsa min bûye maşoqê Te,
destê Teyî r'astê min xwey dike.

9Lê ewê dixwazin min unda kin,
wê xwexa bik'evine k'ûrayîya e'rdê+.

10Wê bik'evine ber devê şûr
û wê bibine xurê çeqel[*].

11Lê belê p'adşayê pê Xwedê şa be.

H'emûyêd ku pê Wî sond dixwin,
wê fir'naq bin,
lê devê derewîna wê bê girtinê+.

64

Duayê ji dijmin xweykirinê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xwedêyo, gava ez gazinê xwe dikim
Tu bibihê dengê min,
e'mirê min xwey ke ji sawa dijmin+.
2Min veşêre ji şêwirêd neheqa,
ji e'laleta xirabîkira,+
3zimanê xwe ew tûj dikin mîna şûra
û gotinêd te'l hazir dikin mîna tîra,+
4ku dizîva bavêjine yê amî-t'am,
nişkêva davêjinê û natirsin+.
5Fikirêd xweye xirabda qewîn dimînin,
difikirin ku bi dizîva t'eleka daynin,
«K'î wê van bibîne?» ew dibêjin+.
6Ew t'ivdîra xirabîyê dikin û dibêjin:
«Me r'îya xweye neheqîyê dîtîye».
Fikirêd însên gelekî k'ûr in[*].

7Lê Xwedê wê tîrê bavêje wan,
nişkêva ewê birîndar bin+.
8Zimanê wanê k'oka wan bîne,
her kesê ku wan bibîne,
wê serê xwe bih'ejîne+.
9Her merivê bitirse,
kirinêd Xwedê wê bela ke
û guh bidine kirinêd Wî.

10R'astê pê Xudan şa bin,
bin sîya Wîda sit'ar bin,
h'emû dilr'astê pê bifir'in+.

65

Pesindayîna Xwedê bona xêr-berek'etîyê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid. Stiran.

1Xwedêyo, Sîyonêda Tu hêjayî pesina yî,
emê ad-qirarêd Ter'a dayî bînin sêrî+.

2Tu ku dua dibihêyî,
her merivê berbi Te bê+.

3Kirêd bêolîtîyê li ser me giran bûne,
k'ewa neheqîyêd me Tu didêyî+.

4Xwezî li wî ku Tu dibijêrî û nêzîkî Xwe dikî,
ku ew h'ewşêd Teda bimîne.

Emê ji xêr-berek'eta Mala Te,
ji P'aristgeha Teye pîroz t'êr bin+.

5Tu bi kirêd saw me azad dikî,
Xwedêyê azadîya me, caba me didî,
gumana yêd h'emû qulba
û welatêd wî berî be'ra+.
6Bi qewata Xwe ç'îya-banî ava kirine
û qudretêva wergirtî ye.
7Tu dengê be'ra, xuşînîya pêla
û qalme-qalma mileta diseqir'înî!+
8Yêd serêd dinyayê ku dimînin
ji nîşanêd Te xof dikin,
r'ohilat û r'oavayê Tu şa dikî.

9Ç'e'vê Te ser e'rdê ye,
Tu wê av didî, dewlemend dikî.
Ç'emê Xwedê lêvar'a ye.
Tu genim mêrivr'a hazir dikî,
çimkî Te aha qirar kirîye+.
10Tu cêrgêd wê av didî,
ç'e'l-ç'ûlêd wê r'ast dikî,
Tu pê barana wê nerm dikî
û dua şînaya wê dikî.
11Tu xêr-berek'eta xweva salê dixemilînî,
p'êgehêd Xweva xêr û xiznê dibarînî.
12Deştêd ber'îê k'im-k'imî ne
û çîya-banî şabûnêva xim-ximî ne+.
13Mêrg û çîman ew kerîyava wergirtî ne,
deşt û newal ew gênimva nixamtî ne,
bi eşq û şa bi stiranî deng hilîne.

66

Stirana eşqî pesindayîna Xwedê bona qencîya hindava Îsraêlda

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Hey t'emamîya dinyayê,
bi dilê şa Xwedêr'a dengê xwe hildin+.

2De bistirên eşqî r'ûmeta navê Wî,
şikirîyê bidine r'ûmeta Wî.

3Bêjine Xwedê: «Çiqas xof in kirinêd Te!

Ji qewata Teye zor, neyar li ber Te diqurifin+.

4Dinya pêva li ber Te ta dibe,
eşqî Te distirên,
eşqî navê Te distirên». (Sela)+

5Werin û bibînin kirêd Xwedê,
Ew bi kirêd Xwe xof e ser merivayê+.
6Wî be'r kire zihabûn,
ç'emê avêr'a p'îya derbaz bûn,
li wir em pê Wî şa bûn+.
7Bi qudreta Xwe h'eta-h'etayê serwêrîyê dike,
ç'e'vê Wî p'ûtp'arista dibîne,
de bira serhildayî fir'naq nebin. (Sela)

8Gelî mileta, pesinê Xwedê bidin
û dengê pesindayîna Wî bidine bihîstinê.

9Yê ku nefsa me sax dihêle
û nahêle ku nigê me bişimite.

10Xudan Te em e'nene kirin û h'elandin,
çawa ku zîv tê h'elandinê+.

11Te em kirine t'or'ê,
barê giran da ser milê me+.

12Te serê me kirine bin p'îyêd sîyara.

Em agir û avêr'a derbaz bûn,
lê belê Te em derxistine fireqetîyê+.

13Ezê bi dîyarîşewata bême Mala Te,
wan ad-qirarêd xwe bînime sêrî,+
14k'îjan lêvêd min soz dane
û tengasîyêda ji devê min derk'etine.
15Ezê dîyarîyêd k'ok p'êşk'êşî Te kim,
t'evî şewitandina bîna berana,
canega û nêrîya ezê qurban bînim. (Sela)

16Werin bibihên, h'emûyêd Xwedêxof,
ezê wer'a bêjim Ewî çi kir bona min+.

17Min bi devê xwe gazî Wî kir,
pesindayîn ser zarê xwe kêm nekir.

18Heger neheqî min xweda xwey kira,

Xudan wê dengê min nebihîsta+.

19Lê belê Xwedê bihîst
û guh da dengê duayê min.

20Şikir ji Xwedêr'a,
ku pişt nade duayê min
û h'uba Xwe ji min dûr nexist.

67

Stirana r'azîdarîyê

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûr. Stiran.

1Xwedê li me were r'e'mê
û Tu dua li me bike,
bi dîndara Xwe me r'onayî ke, (Sela)+
2wekî r'îya Te dinyayêda bê naskirinê
û xilazkirina Te nava h'emû miletada+.

3Bira milet pesinê Te bidin, Ya Xwedê!

Bira h'emû milet pesinê Te bidin.

4Bira cime't eşq û şa bin,
çimkî bi r'astîyê Tu ser mileta h'akimtîyê dikî
û li ser e'rdê Tu r'êberîya cime'ta dikî. (Sela)+

5Bira milet pesinê Te bidin, Xwedêyo,
bira h'emû milet pesinê Te bidin!

6Bira e'rd berê xwe bide.

Xwedê dua li me bike, Xwedêyê me+.

7Bira Xwedê dua li me bike
û her çar qulbêd dinê ji Wî xof kin.

68

Stirana eşqî serk'etina Îsraêlê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid. Stiran.

1Bira Xwedê r'abe, neyarêd Wî bela bin,
peyk'etîyêd Wî ber ç'e'vê Wî bir'evin!+
2Çawa dû bela dibe, usa Tu wan bela ke,
çawa şima li ber agir dih'ele,
bira nep'ak jî li ber Xudan unda bin+.
3Lê yêd r'ast bira şa bin,
li ber Xwedê bira geş bin,
bi şabûnê bira eşq bin+.

4K'ulamê hûn Xudanr'a bêjin,
eşqî navê Wî hûn bistirên,
bilind kin[*] Yê li e'wra sîyarbûyî tê,
navê Wî Xudan e, ber Wî şa bin+.

5Bavê sêwîya, tayê jinebîya,
Xwedêyê Xana Xweye pîrozda+.
6Xwedê bêkesa malda didebirîne,
r'ê dide li ber hêsîra,
lê şer'ûd wê cîyê dêmda[*] bimînin+.

7Xwedêyo! Tu ku pêşîya cime'ta Xweva çûyî
û ber'îyêva derbaz bûyî, (Sela)+

8e'rd h'ejîya, e'zman ji dîndara Xwedê niqitî,
ji dîndara Xwedêyê Sînayê, Xwedêyê Îsraêlê+.

9Barana xêr-berek'etîyê barand, Xwedêyo.

Warê Teyî westîyayî, Te qewat dayê,

10kerîyê pezê Te li wir hêwirî.

Te ji qencîya Xwe, Xwedêyo,
belengazar'a t'ivdarek dît.

11Xudan dike fermanî,
k'ulfet dibine mizgîndarêd p'ir'anî.
12Dir'evin p'adşêd ordîya dir'evin,
lê kevanîyêd malda t'alên bela dikin,+
13wan xişirêd dilqê kewê p'er'ê wane zîvkirî
û baskê wane zêr'ê xalisî.
Çima hineke ji we xwe paşda digirin
û tewlada xwe vedişêrin?[*]

14Gava Yê Herî Zor p'adşa li wir bela-belayî kirin,
ew cî bû mîna bagera ser ç'îyayê Salmonê+.

15Hey ç'îyayê Başanê[*], ç'îyayê zor!

Hey ç'îyayê gelek serî, ç'îyayê Başanê!

16Hey ç'îyayê gelek serî,
tu çima usa bi h'evsûdîyê dîna xwe didêyî
li wî ç'îyayê k'îjan Xwedê begem kirîye lê bimîne?

Belê Xudanê h'eta-h'etayê lê bimîne+.

17E'rebêd Xudan bi h'ezar-h'ezara ne,
Xudan ji Sînayê hate Cîyê Pîroz[*]+.
18Ew hilk'işîya çû jor,
hêsîr t'evî Xwe birin
û p'êşk'êş standin ji meriva,
h'eta ji wan jî ku nedixwestin,
Xudan Xwedê li wir bimîne[*]+.

19Şikir Xudanr'a, Xwedêyê xilazkirê mer'a
ku her r'oj barê me hildigire. (Sela)+
20Xwedê bona me Xwedêyê azadkir e,
Xudan Xweyî me ji mirinê xilaz dike.

21Belê Xwedêyê serêd dijminêd Xwe bih'incir'îne,
qafêd wane pir'ç'e ku nava bêolîtîyêda dimînin+.

22Xweyî got: «Ezê neyara ji Başanê,
ji k'ûrayîya be'rê veger'înim,+
23wekî hûn nigêd xwe xûnêda bişon,
zimanê seyêd we jî xûna neyara biçelpînin»+.

24Derbazbûna Te dibînin, Xwedêyo,
derbazbûna Xwedêyê min,
P'adşayê minî çûyîna Cîyê Pîroz.
25Pêşîyêva dengbêj in, paşîyêva sazbend in,
navêda jî qîz defika dixin.
26«Civînada pesinê Xudan Xwedê bidin,
hûn h'emûyêd ku ji kanîya Îsraêl in!»
27Li wir pêşîya wan Bênyamîna biç'ûk diçe,
paşê serwêrêd Cihûdayê k'oma xweva,
serwêrêd Zebûlonê, serwêrêd Neftelîyêva+.

28Xwedêyo, wê qewata Xwe nîşan ke,
bi k'îjanê Xwedêyo, Te alî me kir,+
29ji P'aristgeha Xweye Orşelîmê,
dera ku p'adşa Ter'a dîyarîya tînin.
30Li r'e'wirê nava qamîşa[*] hilê,
t'evî boxêd nava gar'anêd mileta,
h'eta ku dever'û bên û zîv dîyarî bînin.
De bela-belayî ke wan mileta,
k'îjanêd ku şêr' dixwazin+.
31E'silzadeyê ji Misirê bên,
etyûpî wê destê xwe dirêjî Xwedê kin+.

32Gelî p'adşatîyêd dinyayê, Xwedêr'a bistirên,
eşqî Xudan bistirên. (Sela)+

33Wîr'a ku li ser e'zmanêd qedîmî sîyarbûyî ye.

Va ye Ew dike dengî, bi dengê Xweyî zor+.

34Qewata Xwedê e'lam kin!

R'ûmeta Wîye mezine li ser Îsraêlê
û qudreta Wîye nava e'wrada.

35Xwedêyo Tu xof î, wî Cîyê Xweyî Pîrozda.

Xwedêyê Îsraêlê, Ew qewatê û karînê dide cime'ta Xwe.

Pesinê Xwedê bidin!+

69

Dua û hêwarza alîk'arîyê

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosinî». Zebûra Dawid.

1Min xilaz ke Xwedê,
av gihîştîye qir'ika min++.
2Ez ç'im-ç'imêda[*] xurpişîme,
cîyê nigê xwe bavêjim t'une,
k'etime k'ûraya avê,
pêlêd ava ez r'oda birim+.
3Ji hewar-gazîyê ez westîya me,
gewrî li min ziha bûye,
ç'e'vê min li r'îya Xwedê qer'imîye+.

4Cîyê amî-t'am peyk'etîyêd min
ji p'or'ê serê min ze'ftir in[*].

Dijminêd mine derewîn,
xwe girtine ku min unda kin.

Tiştê ku min t'alan nekirîye,
dikin ku ez veger'înim+.

5Xwedêyo! Bêh'işîya min Tu zanî
û guneyêd min ji Te veşartî nînin.

6Bira r'ûyê minda yêd Teda guman şermî nebin,
ya Xweyî, Xudanê Ordîya.

Bira r'ûyê minda yêd Te diger'in, r'ezîl nebin,
ya Xwedêyê Îsraêlê.

7Ez bona Te bêhurmetîyê sebir dikim
û şerm r'ûyê min dinixême+.

8Biratîya xwer'a ez bûme xerîb,
kur'êd dîya xwer'a jî bûme nenas+.

9Xîreta hindava Mala Teda agir min xist[*],
qarêd yêd qara li Te dikin têne serê min[*]+.

10Ez ku digirîm r'ojî digirim,
ev yek dibe qara serê min.

11Dewsa k'inca min k'urx xwe kir,
wanr'a bûme mesela gotî.

12Bûme gote-gota devê cime'tê
û stirana devê k'êfxweşa.

13Lê ez hewara xwe Te datînim, ya Xudan.
Dema xwestina Te, Xwedêyo,
bi h'uba Xweye mezin, caba min bide,
min xilaz ke, bide xatirê aminîya Xwe.
14Min ji h'er'îyê derxe
ku ez têda neçim,
ji peyk'etîyêd xwe
û avêd k'ûr xilaz bim+.
15Bira pêlêd ava min r'oda nebin
û bêbinî bira min danequrtînin,
qunî[*] jî devê xwe ser min negirin.

16Min bibihê, Xudano, çimkî h'uba Te şîrin e,
anegorî dilşewatîya Xwe ser minda binihêr'e+.

17Berê Xwe ji xulamê Xwe neguhêze,
ez tengasîyêda me, min zû guhdar be.

18Nêzîkî nefsa min be û wê xilaz ke,
e'ynatî neyarêd minr'a min azad ke.

19Tu zanî bêhurmetbûna min,
şerm û r'obetbûna min,
h'emû peyk'etîyêd min Teva e'yan in.
20Bêhurmetîyê dilê min şkênand,
kirime xweyê derd-kula,
hîvîya baristanîyê bûm, lê min nedît,
yek t'unebû dil bida ber min.
21Dewsa xwarinê je'r didan min,
dewsa avê jî sirke didan[*]+.

22De bira sifira wan li ber wan bibe t'elek
xêrxwazêd wanr'a jî bibe t'or'+.

23Bira ava r'eş bê ser ç'e'vêd wan, nebînin
û pişta wan her t'im bike li ber wan[*]+.

24Xezeba Xwe li ser wanda bibarîne,
agirê hêrsa Te wan bigire.

25Hêwargehêd wan wêran bin
û konêd wanda kesek nemîne[*]+.

26Çimkî Te k'îjanî xistîye, ew pey wî k'etine,
ser êşa birîndarê Te gilî-gotina dikin.

27Neheqîyê ser neheqîya wanda zêde ke,
ku ew negihîjine heqîya Te+.

28Bira navêd wan ji k'itêba jîyînê r'esît bin
û t'evî r'asta neyêne nivîsarê[*]+.

29Lê belê ezî şkestîyî dilê kul im,

Xwedêyo, bira azadîya Te minr'a bibe piştovan+.

30Ezê pesinî navê Xwedê bistirêm,

Wî bilind kim, şikirîyê bidimê.

31Ev yekê hê Xudan xweş bê,
ne ku ga û canegayê xweyîstrûyî xweyîsim+.

32T'engezarê[*] bibînin û şa bin.

Hey Xwedêh'eyra, dilê weyê jî serxweda bê.

33Çimkî Xudan belengaza guhdar dibe
û pişt nade cime'ta Xweye hêsîrtîyêda.

34Bira e'rd û e'zman pesinê Wî bidin,
be'r û h'emûyêd ku navda dimînin+.
35Çimkî Xwedê wê Sîyonê xilaz ke,
bajarêd Cihûda dîsa ava ke,
wê li wir bihêwirin
û wêda jî cî-war bin+.
36Zar'êd xulamêd Wî, wê li wir war bin
û h'izkirîyêd navê Wî wêda bimînin+.

70

Hewara ji dijmin xilazbûnê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawide bona dîyarîya bîranînê.

1•Ya Xwedê, bike ku min xilaz kî,
Xudan, zû alîk'arîya min bikî+.
2Bira şermî bin, bibin r'obet,
ewêd ku e'mirê min diger'in,
bira bibin sosret, paşda bir'evin,
ewêd xirabîya min dixwazin+.
3Bira şermî bin û veger'in,
yêd ku hûyî min dikin+.

4H'emûyêd ku li Te diger'in,
bira pê Te eşq û şa bin
û yêd azadkirina Te h'iz dikin,
«Xwedê mezin e!» t'imê bêjin.
5Lê ezî şkestîyî belengaz im,
Xwedêyo, Xwe zû minr'a bigihîne!
Tu yî piştovanê min û azadkirê min,
Ya Xudan, derengî nebe!+

71

Duayê hewargazîya kalemêr

71^1•Xudano, min xwe daye bin sîya Te,
bira ez t'u car şermî nebim.
2Weke heqîya Xwe min xwey ke û azad ke,
guh bide min û min xilaz ke+.
3Bibe qeyayê sit'argeha min,
kela zore azadîya min[*],
çimkî Tu yî zinarê min û kela min+.

4Xwedê min! Min xilaz ke ji destê nep'ak,
ji destê neheq û zulmk'ar+.
5Tu yî gumana min, Xudan Xweyo,
ji zar'otîyêda gumana min Tu yî+.
6Ji bet'inêda min xwe spartîye Te,
ji zikmakîyêda Tu yî xweykirîyê min,
pesindayîna min t'imê bona Te ye+.

7Bona geleka ez bûme e'cêbek,
lê Tu yî sit'argeha zor.
8Devê min pesindayîna Teva t'ijî ye,
t'evayîya r'ojê jî şikirdarîya Teva+.
9Kaltîya minda Tu pişt nede min,
qudûmnekirinêda min ber'nede.
10Çimkî neyar miqabilî min xeber didin,
ewêd ç'e'vê wan e'mirê min e, hevr'a dişêwirin+

11û dibêjin: «Xwedê dest ji wî k'işandîye,
pey k'evin û wî bigirin,
çimkî kes t'une ku wî xilaz ke»+.

12Xwedêyo, ji min dûr nek'eve,
Xwedêyê min, zû Xwe minr'a bigihîne!
13Bira şermî bin û biqelin şikîyatkirêd min,
bira r'obetîyê û bêhurmetîyêva binixumin,
ewêd ku xirabîya min dixwazin+.
14Lê belê gumana minê t'imê Tu bî,
ezê pesindarî û şikirdarîyê Te zêde kim.
15Devê minê heqîya Te salix ke,
her r'oj xilazkirina Te,
h'esabê wan minva ne e'yan e+.
16Ezê bêm kirêd Xweyî Xudane mezin gilî kim,
wan kirinêd Teye heq, t'enê bîr bînim.

17Xwedêyo! Ji zar'otîya minda Te ez hîn kirim
û h'eta niha k'eremetêd Te salix dikim.
18Kaltî û r'û-r'emantîya minda jî
min nehêlî, Xwedêyo,
h'eta qewata Te nisilê mayînr'a bêjim
û qudreta Te h'emû hatîyar'a.

19Xwedêyo, kirêd Teye heq h'eta e'zmên in,

Te gelek tiştêd mezin kirine.

Xwedêyo, k'î mîna Te ye+?

20Te ku ez gelek tengasî
û cefar'a derbaz kirim,
lê Tê dîsa bînê bidî ber min
û ji k'ûrayîya e'rdê dîsa min derxî+.

21Tê min bilind kî û baristan kî.

22Ezê jî pesinê Te bidim Xwedêyo,
li ser çeng bona aminîya Te,
li ser çengê zîs bistirêm eşqî Te,
Pîrozê Îsraêlê!+
23Lêvê minê şa bin,
gava Ter'a bistirêm,
nefsa min jî, k'îjan ku Te xilaz kir.
24Zimanê minê t'emamîya r'ojê
bona kirêd Teye heq bêje,
çimkî şermî bûn û bûne r'obet,
ewêd xirabîya min dixwestin.

72

Duayê bona k'omeka p'adşê

Zebûra Silêman.

1Xwedê, p'adşê hîn ke ku ç'e'v bide dîwana Te,
r'astîya Xwe jî kur'ê p'adşê+.

2Bira bi r'astîyê dîwana cime'ta Te bike,
belengazêd Te jî bi heqîyê+.

3Bira ç'îya xêr-berek'etîyê cime'têr'a bînin,
bira gir jî wanr'a r'astîyê.

4Bira pişta heqîya belengazêd milet bigire,
bira zar'êd k'esîba xilaz ke
lê zulmk'ara hûrdexweşî ke+.

5Bira p'adşa bijî h'eta ku te'v p'enc dide,
usa jî h'eta ku hîv şewq dide[*]+.
6Bira jorda bê mîna barana ser mêrga dirûyî,
mîna te'vîya ku e'rdê av dide+.
7Bira r'ojêd wîda r'astî gul de
û e'dilayî gelek be,
h'eta ku hîv betavebe+.

8Bira h'ukum ke ji be'rê h'eta be'rê
û ji ç'emê Firatê h'eta serê dinê+.

9Bira binelîyêd çolê ber wî dever'ûya bên
h'emû dijminêd wî t'ozê balêsin+.

10Bira p'adşayêd T'arşîşê û girava xerc bidinê,
p'adşêd Şibayê û Sivayê xelata bînin+.

11Bira h'emû p'adşa li ber wî ta bin,
h'emû milet jî xulamtîya wî bikin+.

12Çimkî ew yê k'esîb xilaz dike, ku gazî dikê
û yê belengaz ku k'omekdarê wî t'une ye+.

13Dilê wî li bêt'aqet û k'esîba dişewite
û nefsa belengaza xilaz dike.

14Ji zêrandinê û zordarîyê wan xilaz dike
û xûna wan ber ç'e'vê wî xweyîqîmet e+.

15Bira ew xweş be
û zêr'ê Şibayê jêr'a bê dayîn,
bona wî her t'im dua bên kirin,
her r'oj bona wî xweşî bê xwestin+.
16Bira genimê welêt bibe bir'-be'r,
deremetêd wî serê ç'îya bih'ejin,
berê wê jî mîna darêd Lubnanê be
û bajarvan jî hev zêde bin,
mîna şînaîya e'rdê+.
17Bira navê wî h'eta-h'etayê bimîne,
h'eta ku te'v hebe, navê wî hebe.
Bira bi wî dua bê ser meriva,
h'emû milet xwezîya xwe wî bînin+.

18Şikir ji Xudan Xwedêr'a,

Xwedêyê Îsraêlê, ku t'enê Ew e k'eremetkir!+

19Her t'im pesinê navê Wîyî xweyîr'ûmet bidin.

Bira t'emamîya dinê r'ûmeta Wîva t'ijî be.

Amîn û amîn+.

20Duayêd Dawidê kur'ê Yêşa ser hevda hatin.

73

K'itêba Sisîya (Zebûra 73-a h'eta 89-a)

Serk'etina heqîya Xwedê

Zebûra Asaf.

1R'astî çiqasî qenc e Xwedê hindava Îsraêlda,
hindava yêd xweyê sitqê dilê r'astda+.
2Lê hindik mabû ez ji r'ê bik'etama
û mûk mabû gavêd min bişimitîyana,
3çimkî min dilê xwe kir maşoqê xwer'azîya,
gava min dîna xwe da açixîya[*] nep'aka+.

4Çimkî ew nizanin êş çi ye h'eta mirinê,
ew li ser qewata xwe jî dimînin.
5Ew mîna yêd mayîn tengasîyê nabînin
û t'evî merivêd mayîn naçerçirin.
6Lema jî babaxî mîna t'oq stukura wanda ye
û zordarî mîna xişir xweva dikin.
7Ji k'okbûnê ç'e'vêd wan dibijiqin,
fikirêd dilê wan bê sînor in.
8Ew ser xelqê dik'enin,
mixenetî xeber didin
û jorda ew gefê dixwin,
9ber bi e'zmên devê xwe vedikin,
bi zimanêd xwe t'emamîya e'rdê li hev dixin.

10Lema jî cime'ta Wî xwe li wan digire,
bi devvekirî guhdarîya gotinêd wan dike[*].
11Dibêjin: «Xwedêyê çi bizanibe?
Gelo Yê Herî Jorin haş pê heye?»+
12Awa ev in ewêd nep'ak,
ewe t'imê bê derd-kul in
û hebûkê zêde dikin.

13Ku usa ye badîhewa min xwe paqij xweyî kirîye
û destêd xwe pê bêsûcîyê şûştine+.

14Ez her r'oj lêdayî me
û her sibeh k'ewandî[*] me.

15Heger min bigota:
«Ezê jî vî cûr'eyî xeber dim»,
hingê ezê bibûma xayînê cime'ta Te.
16Hingê ez fikirîm ku vê yekê fe'm bikim,
lê ev yek ser min giran r'ûnişt,
17h'eta ku k'etime pîrozgeha Xwedê,
hingê axirîya wana ez pê h'esîyam+.

18R'astî Te nep'ak kirine r'îya şimşat,
berjêrê kendêlda wan dişînî+.

19Çawa nişkêva ew t'ûr'-t'ûr'î bûn,
betavebûn û bi tirsê k'ok lê hatin.

20Gava Tu r'abî, Tê ji wan zivêr[*] bî,
çawa yek ji xewna xirab h'işyar dibe.

21Gava dilê min qilqilî
û navdilê min k'ir-k'irî,
22hingê ez bûm yekî bêfe'm û nezan,
li ber Te bûme mîna h'eywan+.
23Lê ez t'imê t'evî Te me,
Tu destê minî r'astê digirî.
24Tu pê şîretêd Xwe r'ê nîşanî min dikî
û paşê jî bi r'ûmetê min qebûl dikî.
25K'î min heye li e'zmên?
Li ser e'rdê jî pêştirî Te
tiştekî din ez naxwazim+.
26Heger beden û dilê min bih'elin,
lê belê Xwedê ye sik'ana dilê min
û h'eta-h'etayê p'ara min+.

27R'astî ewêd Te dihêlin, unda dibin,
Tê k'oka wan h'emûya bînî,
yêd ku hindava Teda bêe'sil in.
28Lê bona min qenc e, nêzîkî Xwedê bim,
min gumana xwe daye li ser Xudan Xwedê,
wekî h'emû kirinêd Te bikime dengî+.

74

Hewara xilazbûna ji dijminêd welat

Maskîla Asaf.

1Xwedêyo, Te çima em lap ji ber Xwe avîtin?

Çima hêrsa Te r'abû li ser pezê ber Te+?

2Bîr bîne wê k'oma Xwe ku Te zûva qazinc kir,
ew xilaz kir, ku bibe qebîla p'ara Te.

Bîr bîne ç'îyayê Sîyonê ku lê dimînî+.

3Gavêd Xwe bavêje ber bi xirabeyêd her t'im,
wî Cîyê Pîrozî ku neyara wêran kir.

4Pîrozxana Teda peyk'etîyêd Te dikin qar'în,
alêd xwe çawa nîşan wir danîn+.

5Al k'ifş dibe mîna yekî bivir hildayî
li ser darêd daristênr'a sekinî.

6Û aha her nexşêd têda şkênandin,
hevr'a bi bivir û çakûç'a xişirandin+.

7Agir-alav avîtine Pîrozgeha Te,
h'er'imandin, kirin ax-xwelî Xana navê Te.

8Dilê xweda gotin: «Em van h'emûya hevr'a wêran kin».

H'emû civatxanêd Xwedê welêtda şewitandin+.

9Em nîşanêd xwe nabînin,
îdî p'êxember t'unene,
kesek t'une t'evî me,
ku bizanibe h'eta k'engê evê aha be+.

10Xwedê, h'eta k'engê neyarê qerfa bikin?

Peyk'etîyê her t'im navê Te bêhurmet kin?

11Çima Tu destê Xweyî r'astê paşda dik'işînî?

Çima ji p'aşila Xwe dernaxî wan unda nakî+?

12Lê belê qur'nada p'adşê min Xwedê ye,
ku azadîyê dike li r'ûyê e'rdêye!+
13Te bi qewata Xwe be'r qelaşt,
Te serê zîya avada h'incir'andin+.
14Te serêd Lêwyat'an p'elaxtin,
ew kire xurê r'e'wirêd çolê.
15Te kanî û cew bijiqandin,
Te ç'emêd mezin miç'iqandin+.
16R'oj ya Te ye, şev ya Te ye,
Te hîv û r'o xuliqandîye+.
17Te h'emû sînorêd e'rdê danîn,
Te çêkirin zivistan û havîn+.

18Lê bîr bîne, Xudan, ku neyar qerfa dikin
û navê Te, miletê bêar bêhurmet dikin.

19Tu canîya kewa Xwe nede r'e'wira,
civîna k'esîbêd Xwe qet bîr neke+.

20Hela dîna Xwe bide peymana Xwe,
cîyêd e'rdêye te'rî,
malêd zordarîyêva bûne t'ijî+.
21Bira yêd şkestî şermî nebin,
k'esîb û belengaz pesinê navê Te bidin.

22R'abe Xwedêyo, ser heqîya Xwe be,
ewan k'ifirîya Tu bîr bîne,
ku yê bêaqil her r'oj li Te tîne.
23Dengê neyarêd Xwe bîr neke,
qerebalixa yêd miqabilî Te
çiqas diçe zêde dibe+.

75

Dîwana Xwedêye hindava nep'akada

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Asaf. Stiran.

1Em şikirîyê didine Te, Xwedêyo,
şikirîyê didine navê Teyî mezin,
k'eremetêd Te dikine dengî[*]+.

2Te got: «Gava bê we'de
Ezê bi r'astîyê dîwanê bikim+.
3Heger e'rd binelîyava bih'eje,
Ezê stûnêd wî qewîn-qedîm kim. (Sela)+
4Ez dibêjime k'ubara: ‹K'ubar nebin›
û nep'aka: ‹Strûya dernexin,
5strûyê xwe ber bi jor bilind nekin,
qur'be-qur'be xeber nedin›».

6Çimkî bilindbûn ne ji r'ohilatê ye,
ne ji r'oavayê ye, ne jî ji başûrê ye.
7Lê belê h'akim Xwedê ye,
hineka nimiz dike, hineka bilind dike+.
8K'as destê Xudanda ye,
şerava hêrsê wêda t'evdayî dik'ele û jê dir'ije.

H'emû nep'akêd ser e'rdê wê nixalêva vexwin+.

9Lê ezê her t'im bikim dengî,
bistirêm eşqî Xwedêyê Aqûb.

10H'emû strûyêd nep'aka ezê hûrdexweşî kim,
strûyêd r'asta wê bilind bin+.

76

Serk'etina Xwedê

Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûra Asaf. Stiran.

1Cihûstanêda Xwedê e'yan e,
Îsraêlêda navê Wî mezin e.
2Xana Wî li Şelîmê[*] ye,
hêwargeha Wî li Sîyonê ye+.
3Li wir tîrêd agirî Ewî şkênandin,
mert'al, şûr û ç'ekêd şêr'. (Sela)+

4Tu şemal î, mezin î,
ji ç'îyayêd h'eta-h'etayê zêdetir î[*].
5Yêd dilada şidîyayî t'alan çûn,
xewa mirinêda hênijîn,
t'u mêrxasî qewat nekir bi destê xwe+.
6Ji hilatina Te, Xwedêyê Aqûb,
hesp sîyarîva xewr'a çûn+.

7Xof Tu yî, Tu!
K'ê turiş ke ber Te bisene
gava Tu hêrs k'evî+?
8Te ji e'zmên dîwan e'lam kir,
e'rd tirsîya û xwe ker' kir,
9gava Xwedê r'abû dîwanê bike,
ku her bindestî xilaz bike. (Sela)

10Xezeba dîwana Teye ser meriva pesinê Te dide,

Tu t'emamîya hêrsa Xwe didî k'ifşê.

11Ad-qirar kin, Xudan Xwedê xwer'a biqedînin
û h'emûyêd dora Wî bira p'êşk'êş Yê xofr'a bînin+.

12Ew r'uh'ê serwêra distîne,
xofa Wî ser h'emû p'adşêd e'rdê ye.

77

K'omekdarîya Xwedêyê h'eyr û h'ujmek'ar

Yidût'ûnê serwêrê sazbendar'a. Zebûra Asaf.

1Dengê min berbi Xwedê ye,
ez dikim gazî,
dengê min berbi Xwedê ye,
wekî Ew dengê min bibihê+.
2Oxirmêd giranda ez li Xudan diger'im.
Destê min berbir'îkirî ye û sist nabe,
nefsa min naxwaze baristan be+.
3Xudan bîr tînim axîn dikim,
difikirim r'uh'ê xweda dikim ne'lîn. (Sela)

4Te nehişt ç'e'vê min bêne ser hev,
dilê min kul e nikarim xeber dim.

5R'ojêd bihurî ez bîr tînim
û wan salêd wî zemanî+.

6Şevê bîr tînim stirana xwe,
dilê xwer'a xeber didim
û k'ûr û dûr difikirim.

7Gelo Xudan îdî pişt daye?

Ewê îdî xweşîyê neke?

8Gelo h'uba Wî lap hatîye hildan?

Sozê Wî kêm bûye qur'ne-qur'ne?

9Gelo Xwedê bîr kir dilovanî?

Gelo bi hêrsê r'e'ma Xwe da bir'înê? (Sela)

10Lê belê dibêjim: «Eva kula min e,

Yê Herî Jorin pişt minda kirîye».

11Kirêd Xudan ezê bîr bînim,
belê k'eremetêd Teye berê bîr nakim+.

12Ezê h'emû kirêd Teda k'ûr bibim
û li ser k'arêd Te bifikirim.

13Xwedêyo, r'îya Te pîroz e!

Mîna Xwedê, xwedêyê mezin k'î ye+?

14Tu yî Xwedêyê ku k'eremeta dikî,
qewata Xwe nava miletada Te da k'ifşê.

15Te cime'ta Xwe xilaz kir,
pê zenda Xwe zar'êd Aqûb û Ûsiv. (Sela)

16Ava Tu dîtin, Xwedêyo,
ava Tu dîtin, lerizîn
û r'icafê bêbinîya girt+.
17E'wra av r'ijandin,
e'zmana jî deng derxistin
û tîrêd Te derbaz bûn çûn+.
18Dengê qir'ç'înîyê nav bobelîskê,
birqvedana Te kir dinya r'onî,
e'rdê kire xirmîn û lerizî+.
19R'îya Te be'rêda bû,
şiver'îyêd Te avêd mezinda,
lê p'êgeha Te nehate k'ifşê+.
20Mîna kerê pêz r'êberîya cime'ta Xwe kir,
bi destê Mûsa û Harûn+.

78

Çend dersêd ji t'arîxa Îsraêlê

Maskîla Asaf.

1Gelî cime'ta min, guh bidine hînkirina min,
li ber xeberêd devê min guhê xwe ta kin.
2Bi mesela ezê devê xwe vekim
û sir'êd berê ezê e'yan kim[*],+
3k'îjan ku me bihîstin û pê h'esîyan
û kal-bavêd me mer'a gotin+.
4Em gerekê ji zar'êd wan veneşêrin
û nisilê mayînr'a gerekê bêjin,
kirêd Xudane xweyîr'ûmet, qudreta Wî
û k'eremetêd ku Wî kirine+.

5Ewî qanûn nava Aqûbda qedîm kirin
û hînkirin danî nava Îsraêl,
e'mirî kal-bavêd me kir,
ku zar'êd xwe ew hîn kin,+
6wekî nisilê mayîn
û zar'êd ku bibin, bizanibin,
zar'êd xwer'a ew bêjin,+
7ku gumana xwe bidine ser Xwedê,
kirêd Xwedê bîr nekin
û t'emîyêd Wî ew xwey kin.
8Lê bira r'îya kal-bavada ew neçin
miletê serh'işk û miqabil ew nebin,
ku dilê wan r'êda ne şidîyayî be
û r'uh'ê wan Xwedêr'a amin nîbe+.

9Ewledêd Efrayîm sîlih'kirî[*] bûn,
mîna kevanêd tîre li ser hazir,
lê r'oja şêr' ew paşda veger'îyan.
10Vana peymana Xwedê t'er'iband
û anegorî hînkirina Wî derbaz nekirin,
11k'eremet û kirinêd Wî bîr kirin
k'îjan ku Wî nîşanî wan kiribûn,+
12Ber ç'e'vê kal-bavêd wan e'cêb kirin,
li deşta Zoyanê welatê Misirêda+.
13Be'r qelaşt dan derbazkirinê,
av mîna lodê dan sekinandinê+.
14R'ojê pê e'wr r'êberîya wan kir
û t'emamîya şevê pê r'onayîya êgir+.
15Qeya qelaştin nava ber'îyêda,
av dane vexwarinê, çawa bêbinîyêda+.
16Cew ji qeyê derxistin,
av jî mîna ç'ema k'işîyan.

17Lê wana hê li ber Wî gune kirin,
ber'îyêda miqabilî Yê Herî Jorin bûn,

18dilê xweda Xwedê cêr'ibandin,
xwarina dilê xwe wan xwestin+.

19Devê xwe ber Xwedê vekirin û gotin:

«Gelo Xwedê dikare ber'îyêda jî sifirê dayne?

20R'ast Wî qeyê xist, avê bilq da, cew her'ikî.

Lê gelo nên jî dikare bide?

Gelo goşt jî hazir dike boy cime'ta Xwe?»

21Awa gava Xudan bihîst, Ew hêrs k'et,
agir barî ser Aqûbda,
qilqilî ser Îsraêlda+.
22Çimkî Xwedê bawer nekirin
û gumana xwe nedan ser azadîya Wî.
23Ewî jorda e'mir li e'wra kir,
derîyêd e'zmên vekirin,+
24bona xurek mana ser wanda barand
nanê e'zmên wanr'a şand[*]+.
25Mêriv nanê milyak'eta xwar,
xurekê weke t'êrbûna wan şand.
26E'zmênda bayê r'ohilatê r'akir,
bi qudreta Xwe bayê başûrê anî,
27mîna t'ozê goşt ser wanda barand,
mîna qûma be'rê jî h'eywanêd xweyîp'er',+
28nava zoma wan barand
û dora kona dane danîn.
29Wana xwar û t'êr bûn,
Ewî xwestina wan da wan+.
30Hê kêmasîya xwestinêd xwe nedîtibûn,
hê xwarina wan devê wanda bû,
31hêrsa Xwedê li ser wan r'abû,
Ewî mêrxasêd wan kuştin
û cahilêd Îsraêlê e'rdê xistin+.

32Pey haqas tiştr'a dîsa gune kirin
û bawerîya xwe k'eremetêd Wî neanîn+.
33Awa pê boş-betalîyê r'ojêd wan xilaz kirin
û salêd wan jî pê saw û tirsê+.
34Gava ew dikuştin, li Wî diger'îyan,
xwe mukur' dihatin
û destxweda xwe dîsa davîtine Xwedê.
35Dik'ete bîra wan ku Xwedê Qeyayê wan e
û Xwedêyê Herî Jorin xilazkirê wan e+.
36Lê bi devê xwe h'ilek'arî dikirin
û bi zimanê xwe Wîr'a derew dikirin+.
37Dilê wan li ber Wî r'ast nîbû
û peymana Wîda amin nîbûn+.
38Lê Ew ku r'e'm e, guneyêd wana dibaxşîne
û qir'a wan Ew nayîne.
Hêrsêda gelek cara Xwe zeft dikir
û lap bîna Xwe teng nedikir+.
39Çimkî bîr danî ku ew xûn-goşt in,
mîna bayê tê derbaz dibe paşda nayê+.
40Çiqasî ber'îyêda ber Wî r'abûn
û çolêda hêrsa Wî r'akirin!+
41Dîsa Xwedê dicêr'ibandin
û Pîrozê Îsraêlê bînteng dikirin.
42Destê Wî bîr neanîn,
ew r'oja ku ji dijmin xilaz kirin,
43gava nîşanêd Xwe Misirêda kirin,
deşta Zoyanda ew k'eremetêd Xwe+.
44Ç'emêd wan Wî kire xûn,
usa jî cewêd wan ku nikaribin ew vexwin+.
45Mêş-mor şandin Ewî ser wan, ku wan bixwin,
usa jî beq ku wan p'ûç' kin+.
46Deremeta wan da zerikê[*]
û k'eda wan da kulîyê[*],+
47tirîyêd wan da ber teyrokê
hêjîr jî dane ber bûzê,+
48h'eywanêd wan dane teyrokê
kerîyêd wan dane birûskê+.
49Xezeba Xwe anî serê wan,
bîntengî, hêrs, da tengasî
û qasidêd qet'ilê şandine ser wan+.
50Ewî r'îya hêrsa Xwe vekir,
nefsa wan ji mirinê xwey nekir,
lê e'mirê wan da nexweşîya h'al[*].
51Her nixurî Misirêda kuşt,
berê bedenêyî pêş, konêd Hamda[*]+.

52Hingê cime'ta Xwe mîna pêz derxist
û mîna kerê pêz ber'îyêda ajot+.
53Ew bê qezî birin, ew netirsîyan,
lê dijminêd wan be'rê nixamtin+.
54Ew birin welatê Xweyî pîroz,
wî ç'îyayê ku destê Wîyî r'astê pêk anîbû+.
55Berî miletê pêşîya wan da,
e'rdê wan çawa milk' wanr'a p'arevekir
û qebîlêd Îsraêlê konêd wanda cî-war kir+.

56Lê wana Xwedê cêr'ibandin
miqabilî Yê Herî Jorin r'abûn,
qanûnêd Wî xweyî nekirin+.
57Mîna kal-bavêd xwe veger'îyan û xalifîn,
mîna kevanêd qelp bêamin derk'etin+.
58Dilê Wî pê ocaxêd xwe qilqilandin,
pê p'ûtêd xwe hê alav dane xezeba Wî+.
59Gava Xwedê bihîst hêrs k'et
û lap pişt da Îsraêlê.
60Dest ji p'aristgeha Şîloyê k'işand,
ji wî Konê nava merivada dima+.
61Qudreta Xwe hêsîr da
û r'ûmeta Xwe da destê dijmin.
62Cime'ta Xwe da devê şûr
û ser warê Xwe hêrs k'et+.
63Xortêd wan êgir xwarin
û qîzêd wan jî bê bext man.
64K'ahînêd wan pê şûr k'etin
û jinebîyêd wan negirîyan+.

65Lê Xudan h'işyar bû çawa ji xewê,
mîna mêrxasê k'êfxweş ser h'işê xweda hatî,+
66r'ev dijmin xist
qara h'eta-h'etayê anî serê wan.

67Konê Ûsiv t'exsîr kir
û qebîla Efrayîm begem nekir.
68Lê qebîla Cihûda begem kir
û ç'îyayê Sîyonê ku Wî h'iz kir+.
69Pîrozgeha Xwe mîna e'zmên bilind çêkir,
çawa e'rdê ku h'eta-h'etayê h'îm kir.
70Xulamê Xwe Dawid bijart,
ew ji axilêd pêz derxist anî,+
71ew ji ber mîya girt anî,
wekî şivantîyê cime'ta Wî Aqûb,
warê Wî Îsraêl bike+.

72Ewî jî bi saxîya dilê xwe şivantîya wan kir,
bi deste'melîya xwe r'êberîya wan kir+.

79

Lûrîna bona h'alê Orşelîmê

Zebûra Asaf.

1Xwedê! P'ûtp'arist k'etine cî-warê Te,
h'er'imandin P'aristgeha Teye pîroz,
Orşelîm kirine xirabe+.

2Cinyazêd xulamêd Te kirine xurekê teyredêd e'zmên,
qalibêd aminêd Te dane r'e'wirêd e'rdê+.

3Dora Orşelîmê xûna wan r'êtin mîna avê
û kes t'une bû ku defin kirana wê gavê+.

4Em r'ûr'eş bûn ber cînarêd xwe,
r'obet û pêk'enî li ber dor-berêd xwe+.

5H'eta k'engê Xudano, Tê t'imê hêrs k'evî?

Xezeba Teyê mîna agir alav bide+?

6Hêrsê li ser wan miletada bir'êje,
yêd ku Te nas nakin
û li ser wan p'adşatîya,
k'îjan ku gazî navê Te nakin+.

7Çimkî wana Aqûb xwarin,
hêwargeha Wî kirine ax-xwelî+.

8Neheqîyêd pêşîyêd me neke bîra Xwe,
bira r'e'ma Te zûtirekê bigihîje me,
çimkî em gelekî me'rim bûne+.

9Bona xatirê navê Xwe alî me bike, Xwedêyê azadîya me.

Bona r'ûmeta navê Xwe me xilaz ke û guneyêd me afû ke+.

10Çima p'ûtp'arist bêjin: «K'anê Xwedêyê wan?»

Bira h'eyfa xûna xulamêd Teye r'ijîyayî,
em bibînin ber ç'e'vê xwe, nav p'ûtp'aristada+.

11Bira zarînîya wan hêsîra bigihîje Te,
bi qewata Xweye zor,
yêd mirinêr'a dayî xilaz ke+.
12H'eft car li p'aşila cînarêd me veger'îne
wê bêhurmetîya wan,
bi k'îjanê Tu bêqedir kirin, Ya Xudan+.
13Lê belê em cime'ta Te û pezê mêrga Te,
emê h'eta-h'etayê şikirîyê bidine Te
û qur'ne-qur'ne r'ûmeta Te salix kin bêjin+.

80

Duayê bona xilazkirina Îsraêlê

Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosina Peymanê». Zebûra Asaf.

1Şivanê Îsraêlê, guh bide,

Tu mîna kerê pêz r'êberîya Ûsiv dikî!

Yê ser xêrûba r'ûniştî, Tu gul didî,++

2bona Efrayîm, Benyamîn û Minaşe.

Qewata Xwe Tu k'ifş ke,

Xwe mer'a bigihîne me xilaz ke+.

3Xwedêyo, çerxa me dîsa r'ast ke,
sifetê Xwe gul de, emê bijîn+.

4Xudan Xwedêyê Ordîya,
h'eta k'engê Tê hêrs k'evî
li ser duayê cime'ta Xwe+?
5Nanê hêsira li wan didî xwarinê,
bê çap hêsira wan didî vexwarinê+.
6Te em kirine benûştê devê cînara
û pêk'enîyêd nava neyara.

7Xwedêyê Ordîya! Çerxa me r'ast ke,
sifetê Xwe gul de, emê bijîn+.

8K'oleke tirîyê Te ji Misirê cîguhastî kir,
milet r'akirin, ew k'ol daç'ikand+.
9Te bona wê cî hazir kir,
r'awê wê şidand, ewê e'rd t'ijî kir.
10Ç'îya pê sîya wê hatine nixamtinê,
ç'iqilêd wê darêd erzêye bilind jî.
11Ç'iqilêd wê dirêj kir h'eta be'rê
û şîvêd wê h'eta ç'emê Firatê+.
12Te çima xirab kir sûra wê,
ku her r'êwî diçine tirîyê wê,+
13berazêd daristên xirab dikin,
h'eywanêd çolê wan dixwin.

14Xwedêyê Ordîya, li me veger'e!
Dîna Xwe bidê û bibîne,
vê k'ola tirîyê Tu xwey ke,+
15Te bi destê Xweyî r'astê daç'ikand
şîvê ku Te bona Xwe qewîn-qedîm kir.
16Agir pêk'etîye hatîye bir'înê,
ji dest wê hilatina Te unda dibe+.
17Bira destê Te ser mêrê milê Teyî r'astê be,
ser wî merivê ku Te bona Xwe qewat kir.
18Emê îdî ji Te dûr nek'evin,
me sax ke û emê gazî navê Te kin.

19Xudan, Xwedêyê Ordîya!
Çerxa me dîsa r'ast ke,
sifetê Xwe gul de, emê bijîn!+

81

Stirana eşqî cejina navê Xwedê

Serwêrê sazbendar'a. Ser Gît'ît'ê. Zebûra Asaf.

1Bistirên eşqî Xwedê, ku qewata me ye,
bi şabûnê Xwedêyê Aqûb bikin gazî+.
2Miqam xin û defê xin,
çengê dengxweş t'evî çengê zîs.
3Yekr'ojîya Hîvêda bor'îyê xin,
usa jî dema hîv t'emambûnê,
li r'oja wê cejina meda[*]+.
4Çimkî ev yek qanûn e bona Îsraêl,
e'mirê Xwedêyê Aqûb e.
5Ewî ev yek bona Ûsiv kire qirar,
gava ew ji e'rdê Misirê derk'et.

Dengek min bihîst ku nas nedikir:+
6«Min milê te ji bin bar derxist
û destê te ji sepetê dane berdan+.
7Tengasîyêda te gazî Min kir
û Min tu xilaz kirî,
ji bin qir'ç'înîya e'wra Min caba te da,
devê avêd Mêrîbahê tu cêr'ibandî. (Sela)+
8Bibihê cime'ta Min, Ez ter'a dibêjim,
Îsraêl, xwezî tu guhdarîya Min bikî!+
9Gerekê xwedêyê xerîb nava teda t'une be
û xwedêyê xerîb neh'ebînî+.
10Ez im Xudan Xwedêyê te,
ku tu ji welatê Misirê derxistî.
Devê xwe r'ind veke Ezê wî dagirim!

11Lê cime'ta Min dengê Min nebihîst
û Îsraêlê gur'a Min nekir.
12Min jî ew dane qelpê dilê wan,
ku ew bi fikirêd nav xweda bijîn+.
13Heger cime'ta Min guhdarîya Min bike
û Îsraêl r'îya Minda her'e,+
14hingê Ezê dijminêd wan zû ta kim
û destê Xwe hildime ser zordarêd wan.
15Peyk'etîyêd Min wê li ber Min tabin
û ser belayê h'eta-h'etayê vebin.
16Lê Ezê genimê k'ir'ik te bidime xwarinê
û hingivê ji qeyê te bidime t'êrkirinê»+.

82

Xwedêyê ser h'akima, tayê k'etîya

Zebûra Asaf.

1Xwedê dîwangeha xwedêyada[*] sekinî,
ser îşê xwedêyada nihêr'î:+

2«H'eta k'engê hûnê bi ner'astîyê dîwanê bikin
û pişta nep'aka bigirin? (Sela)+
3Heqîyê li belengaz û sêwîya bikin,
hindava feqîr û k'esîbda ser r'astîyê bin+.
4K'esîb û belengaza azad kin,
ji destê nep'aka xilaz kin»+.

5Lê ew nizanin û fe'm nakin,
şûna r'eşva diçin
û h'emû h'îmêd dinê dih'ejin+.

6Min got: «Hûn xwedê ne
û h'emû jî ewledêd Yê Herî Jorin in[*],+
7lê belê mîna merîya hûnê bimirin,
mîna serwêrekî hûnê bik'evin»+.

8R'abe Xwedêyo, dîwana dinê bike,
çimkî h'emû milet jî warê Te ne.

83

Duayê ku neyar bide der

Stiran. Zebûra Asaf.

1Xwedêyo, Xwe ker' neke,
bêxem nebe, bêdeng nemîne. Xwedêyo!+
2Va ye neyarêd Te dikin qar'în,
peyk'etîyêd Te serî hiltînin.
3Himberî cime'ta Te h'ilek'arîyê dikin,
li ser xweykirîyêd Te şêwira derdixin+.
4Dibêjin: «Werin em van dinê hilînin,
ku milet îdî nemîne,
navê Îsraêl neyê bîranîn»+.

5Bi dilekî şêwira xwe kirin,
miqabilî Te ya xwe kirin yek.
6Konêd Edom û îsmayîlîya,
Mowab û hacerîya,+
7Gebal, Amon, Amalêk
û filistînîya t'evî binelîyêd Sûrê,+
8Aşûr jî gihîşte wan,
çûn pişta kur'êd Lût[*]. (Sela)+

9Te hinda newala Qîşonê çi anî serê midyanîya[*],

Sîsira û Yavîn[*], usa jî bîne serê van,+
10k'îjan ku E'yn-Dorêda gever bûn çûn,
bûne p'eynê bona e'rdê+.
11Serwêrêd van bike r'oja Orêv û Zêv[*],
axa-begêd van r'oja Zebah' û Salmûna[*],+
12k'îjana got: «Cî-warêd Xwedê
em zeftî xwe kin».

13Xwedêyê min, vana bike mîna t'oza bobelîskê
û mîna kaya li ber bê+.
14Çawa agir daristên dik'eve
û çawa alav ç'îya dik'izirîne,+
15aha jî Tu pey wan k'eve pê firtona Xwe,
wan bibizdîne pê bagera Xwe+.
16R'ûyê wana Tu r'ûr'eş ke,
ku ew Te biger'in, Xudano!
17Bira t'imê şermîyê û sawêda bin,
bira bi r'ezîlî k'ok lê bên.
18Bira bizanibin t'enê Tu yî,
ku navê Te Xudan e,
Yê Herî Jorin î,
li ser t'emamîya e'rdê yî+.

84

H'eyra Xana Xwedêda

Serwêrê sazbendar'a. Ser Gît'ît'ê. Zebûra malbeta Qorax.

1Çiqasî xweş in cî-warê Te, Xudanê Ordîya!+

2Nefsa min h'eyr û demana h'ewşêd Xudanda ye,
dil û bedena min pê Xwedêyê zêndî eşq û şa ye+.

3Ç'ivîkê jî mal dît,
dûvmeqeskê jî hêlûn danî,
ku cûcûkêd xwe wir dayne,
cem gorîgehêd Te, Xudanê Ordîya,
P'adşayê min û Xwedêyê min+.
4Xwezî li wan ku Mala Teda dimînin,
ew her t'im pesinê Te didin. (Sela)+

5Xwezî li wan meriva, qewata k'îjana ji Te ye
û h'eyra r'îya h'eca ç'îyayê Sîyonê ye+.

6Gava newala Bak'ayêye[*] zihar'a derbaz dibin,
ew der dibe cîyê kanîya,
ç'e'l-ç'ûl avava t'ijî dibin.

7Evana çiqas diçin hê qewat dibin,

Sîyonêda li ber Xwedê k'ifş dibin.

8Xudan Xwedêyê Ordîya, duayê min bibihê,
guh bide, ya Xwedêyê Aqûb! (Sela)
9Xwedê, berê Xwe bide mert'alê me
û r'ûyê k'ifşkirîyê Xwe binihêr'e+.

10R'ast r'ojeke h'ewşa Teda,
ji h'ezar r'ojêd dereke çêtir e.

Qenc e ber şêmîka Xana Xwedêyê xwe bim,
ne ku malêd nep'akada ez bijîm.

11Çimkî Xudan Xwedê te'v û mert'al e.

Xudan k'erem û r'ûmetê dide,

Ew t'u qencîyê ji ser wan nabir'e,
k'îjan ku dijîn bêlek'e+.

12Ya Xudanê Ordîya, xwezî li wî merivî,
ku gumana wî li ser Te ye+.

85

Duayê ku Xwedê berê Xwe dîsa bide Îsraêlê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra malbeta Qorax.

1Ya Xudan, Te welatê Xwe zûva begem kiribû,
Aqûb ji sirgûnîyê veger'andibû.
2Neheqîya miletê Xwe baxşandibû
û h'emû guneyêd wan afû kiribû. (Sela)+
3Te h'emû xezeba Xwe dabû hildanê,
ji hêrsa Xweye zor paşda sekinîbûyî+.

4De niha dîsa çerxa me r'ast ke, Xwedêyê azadîya me,
ji wê hêrsa Xweye ser me, paşda bisekine.

5Gelo Tê h'eta-h'etayê hêrsa Xwe li me r'akî
û Tê k'înê qur'ne-qur'ne mer'a bajoyî+?

6Gelo Tê dîsa jîyana nû nedî me,
ku cime'ta Te pê Te şa be?

7Tu h'uba amin nîşanî me ke,

Xudano, azadîya Xwe bide me.

8Hela ez bibihêm Xudan Xwedê çi dibêje.

Ewê xêr-xweşîyê bêje cime't û aminêd Xwe,
lê bira îdî nek'evine nava bêaqilîyê.

9R'ast azadîya Wî nêzîkî wan e
k'îjan ku ji Wî ditirsin,
ku e'rd r'ûmeta Wîva t'ijî be.

10H'ub û aminîyê r'astî hev bên,
r'astî û e'dilayîyê li hev r'amûsin.

11Aminîyê ji e'rdê jêr derk'eve
û r'astîyê ji e'zmên jorda binihêr'e.

12Xudanê qencîyê bike
û e'rdê meyê deremeta xwe bide+.

13R'astî wê her'e pêşîya Wî
û r'ê r'ast ke bona Wî+.

86

Duayê hewargazîyê

Duayê Dawid.

1Xudano, guh bide û caba min bide,
çimkî ez me'rim û belengaz im+.
2E'mirê min xwey ke, çimkî ezî amin im,
xulamê Xwe xilaz ke Xudano, ku Teda guman im.
3Min were r'e'mê Xweyo,
ku t'emamîya r'ojê gazî Te dikim.
4Dilê xulamê Xwe şa ke, Xudano,
ku gumana min li ser Te ye+.
5Çimkî Tu Xudano, qenc û afû kir î,
hindava h'emûyada xweyê h'uba mezin î,
k'îjan ku gazî Te dikin+.
6Bibihê Xudano, duayê min
û dîna Xwe bide lavayêd min.
7Oxirmê giranda, Te dikim gazî,
Tu bona min dibî hewarî+.

8Xudano, nava xwedêyada yekî mîna Te t'une,
ne jî mîna kirêd Te, kir hene+.
9H'emû milet Te xuliqandin,
ewê bên ber Te ta bin, Xudano
û r'ûmetê bidine navê Te[*]+.
10Çimkî Tu mezin î k'eremetkir î,
Tu yî t'enê Xwedê+.

11Xudan r'îya Xwe min hîn ke,
ku ez r'astîya Teda her'im,
bike ku dilê min ji navê Te xof bike+.

12Bi t'emamîya dilê xwe ezê şikirîyê bidime Te,

Xudan Xwedêyê min
û h'eta-h'etayê r'ûmetê bidime navê Te.

13Çimkî h'uba Te mezin e hindava minda,

Te ez xilaz kirim ji k'ûraya dîyarê mirîya+.

14Xudano, k'ubar-babax r'abûne ber min,
k'omeke zordara pey min k'etîye
û Te nadine li ber ç'e'vêd xwe+.
15Lê Tu Xudan, Xwedêyê r'e'mê û dilşewatîyê,
xweyê sebir-sik'anê, h'ub û aminîyêda xinêyo+.

16Dîna Xwe bide min û min were r'e'mê,
qewata Xwe bide qûlê Xwe,
xilaz ke kur'ê carîya Xwe+.
17Nîşaneke qencîyê bona min bike,
ku peyk'etî bibînin û şermî bin,
çimkî Tu hatî Xudan hewara min
û ez baristan kirim+.

87

R'ûmeta Orşelîmê

Stiran û zebûra malbeta Qorax.

1H'îmê bajêr li ser ç'îyayê pîroz hatîye avîtinê,

2Xudan dergehêd Sîyonê
ji tamêd Aqûbe mayîn zêdetir h'iz dike+.
3Tiştêd r'ûmetî bona te têne gotinê,
hey bajarê Xwedê. (Sela)+

4Ezê yêd ku Min nas dikin, nav kim bêjim:

Heye Misir[*] û Babêlon,
usa jî Filistîn, Sûr, Etyûpa:

«Evanayê binelîyêd wir bên h'esab»[*].

5Bona Sîyonê jî wê bêjin:

«Filankes-bêvankes nava wêda bûyîne
û Yê Herî Jorin wê Xwexa wî qewîn ke»+.

6Xudanê dema navnivîsara mileta wê binivîse:

«Eva li wir bûyîye». (Sela)

7Dengbêj û r'eqaskerê bêjin:

«H'emû ç'e'vkanîyêd me nava teda ne»+.

88

Duayê hewarê

Stiran. Zebûra malbeta Qorax. Serwêrê sazbendar'a. Ser Mah'alat Lêhanotê. Maskîla Hêymanê ezrah'î.

1Xudan, Xwedêyê azadîya min,
ez şev û r'oj li ber Te dizarim++.

2Bira duayê min bigihîje Te,
guhê Xwe bide ser gazîya min.

3Çimkî nefsa min kul-derdava t'ijî ye,
e'mirê min gihîşte li ber devê qebirê+.
4Ez t'evî yêd dik'evine gor'ê hatime h'esabê,
bûme mîna merîyê bêt'aqet+.
5Nava mirîyada avîtî me,
çawa kuştîyêd t'irbêda danî,
ku îdî Tu wan bîr naynî
û dest ji wan dik'işînî+.
6Te ez avîtime ç'e'la here k'ûr,
te'rîstanîyê û bêbinîyê+.
7Hêrsa Te li ser min giran e,
pê h'emû pêlêd Xwe min didî cefê. (Sela)+

8Tu min ji ber ç'e'vê nasa davêjî,
Te ez li ber wan kirime k'irêt,
ezî girtî me nikarim derêm+.
9Ç'e'vê min şêlû bûne ji me'rim-belengazîyê,
t'emamîya r'ojê ez gazî Te dikim, ya Xudan,
ez destêd xwe berbir'î Te dikim.

10Gelo Tu k'eremetê ser mirîya dikî?

Gelo ji gor'ê r'adibin didine Te şikirî? (Sela)+

11Gelo t'irbêda h'uba Te tê gotin,
yan r'astîya Te warê dêrisda?

12Gelo wê te'rîstanîyêda k'eremetêd Teyê bêne naskirin,
yan xilazkirina Te welatê bîrkirinêda+?

13Lê belê Xudano, ez hewara xwe Te datînim,
duayê min berbanga k'ûrda digihîje Te+.

14Xudan Tu çima dest ji min dik'işînî?

Û berê Xwe ji min diguhêzî?

15Ez belengaz im û zar'otîyêda li ber hêşîya mirinê me,
sawa Te dik'işînim û xwe unda dikim.
16Hêrsa Te min dajo dibe,
xezeba Te min wêran dike,+
17mîna avê t'emamîya r'ojê dora min digirin,
hevr'a t'evayî min dip'êç'in+.

18Te ez ji ber ç'e'vê h'izkirî û xêrxwaza avîtim,
te'rîstanî jî hogirê min ne+.

89

Stiraneke zemanê milet t'evhevbûnê

Maskîla Êt'anê ezrah'î.

1H'uba Te Xudan, ezê bistirêm h'eta-h'etayê,
aminîya Te bi devê xwe salix kim qur'ne-qur'ne++.

2Ez e'lam dikim, ku h'uba Te t'imê qedîmî ye,
e'zmênda aminîya Te h'îmgirtî ye.

3Te got: «Min t'evî bijartîyê Xwe peyman girêda
û xulamê Xwe Dawidr'a sond xwar:

4‹Zur'eta te Ezê h'eta-h'etayê h'îmgirtî kim
û qur'ne-qur'ne t'extê te qedîm kim›*». (Sela)[*]+

5Ya Xudan, e'zman pesinê k'eremetêd Te dide,
civîna milyak'eta jî pesinê aminîya Te+.

6Çimkî e'zmênda k'î heye ku weke Xudan be?

Û nava mêr-milyak'etada[*] bibe mîna Xudan+?

7Xwedê gelekî xof e nav civîna milyak'etada
û sawa Wî ser yêd dor-berê Wî ne.

8Ya Xudan, Xwedêyê Ordîya,
k'î mîna Te xweyîqudret e?

Aminîya Te dora Te girtîye+.

9Tu h'ukumî ser hêrsa be'rê dikî,
gava pêlêd wê r'adibin, Tu wan diseqir'înî+.

10Te R'ahab[*] hêra mîna beret'a,
pê zenda Xweye qewat dijmin bela kir+.

11E'zman yê Te ye, e'rd yê Te ye.

Te h'îmê dinîya xêr-berek'etêva danîye+.

12Bakur û başûr Te xuliqandin,

Ç'îyayêd T'abor û Hermonê bi navê Te şa dibin+.

13Zenda Te zor e, destê Te qewat e,
destê Teyî r'astê bilind e!

14R'astî û heqî ew bingehêd t'extê Te ne,
h'ub û aminî pêşîya Te diçin+.

15Xwezî li wê cime'tê,
ku zane deng hilde cejinêr'a.

Xudano, ew bi r'onaya r'ûyê Te dimeşin+.

16T'emamîya r'ojê bi navê Te şa dibin
û bi azadîya Te bilind dibin.

17Çimkî Tu r'ûmeta qewata me yî
û bi xweşîya Xwe strûyê me bilind dikî.

18Mert'ala me ji Xudan e,

Pîrozê Îsraêlê, P'adşayê me+.

Xwedê soz dide Dawid

19Hingê dîtinokêda, Te aminêd Xwer'a got:
«Min alî mêrxasekî kir,
ji nav cime'tê yek bijart
û ew danî hêlana jorin+.
20Min Xulamê Xwe Dawid dît,
r'ûnê Xweyî pîrozva ew r'ûn kir[*].
21Destê Minê t'evî wî be,
Zenda Minê wî qewat ke.
22Dijminê zorê nede wî,
nep'ak wê wî nimiz neke.
23Neyar ber wî Ezê hûr-hûrî kim
û usa jî peyk'etîyêd wî xim+.
24Aminî û h'uba Minê t'evî wî bin,
pê navê Min strûyêd wîyê bilind bin.
25Ezê destê wî daynime ser be'ra,
destê wîyî r'astê ser ç'ema+.
26Ewê gazî Min ke: ‹Tu Bavê min î,
Xwedêyê min û Qeyayê azadîya min›+.
27Ezê wî bikime nixurîyê
ji her p'adşayêd dinê mestir[*]+.
28Ezê t'imê h'uba Xwe bona wî xwey kim
û peymana Minê hindava wîda qewîn be+.
29Ezê dûmika zur'eta wî qedîm kim
û dûmika t'extê wî weke r'ojêd e'zmên+.
30Heger zur'eta wî gur'a gotina Min nekin,
li gora qirarêd Min nemeşin,
31qeyde-qanûnêd Min bêqedir kin
û e'mirêd Min neqedînin,

32hingê Ezê pê şivê serîkî bidime neheqîyêd wan
û bi derba jî ceza bidime bêolîtîyêd wan+.
33Lê h'uba Xwe Ezê ji wî nebir'im
û sozê Xwe net'er'ibînim+.
34Peymana Xwe Ezê net'er'ibînim
û sozê ji devê Xwe derxistî, neguhêzim.
35Carekê Min pê pîrozîya Xwe sond xwarîye,
t'u car Dawidr'a xêlif nebêjim+.
36Zur'eta wîyê h'eta-h'etayê bimîne,
t'extê wî jî weke r'oyê li ber Min.
37Mîna hîvê h'eta-h'etayê wê qedîm be,
e'zmanda jî mîna şe'dekî amin be». (Sela)+

Şîna bona k'etina p'adşatîyê

38Lê Te ew ji ber Xwe avît
û bêhurmet kir,
ser k'ifşkirîyê Xwe hêrs k'etî,+
39peymana t'ev xulamê Xwe t'exsîr kir,
t'acê wî kire ax û xwelî+.
40H'emû sûrêd wî xirab kir,
kelayêd wî kirin xirabe+.
41Her kesê wirr'a derbaz dibe,
ewî wira t'alan dike,
ew bû pêk'enîyê cînarêd xwe.
42Te peyk'etî ser wî xistin,
h'emû dijminêd wî şa kirin.
43Te devê şûrê wî veger'and,
nava şêr'da pişt lê şkênand.
44R'ewşa wî Te jê stand,
t'ext e'rdê xist şkênand.
45R'ojêd cahiltîya wî kin kirin,
ew şermîyêva Te nixamt. (Sela)+

Duayê alîk'arîyê

46H'eta k'engê, ya Xudan?

Gelo Tê t'imê Xwe veşêrî?

H'eta k'engê hêrsa Teyê alav de+?

47Bîr bîne dûmika e'mirê min,
gelo Te h'emû ewledêd însên
boş û betalîyêr'a xuliqandin+?

48K'î dikare bijî û nemire,
xwe ji destê gor'istên xilaz ke? (Sela)+

49Ya Xudan, k'anê ye ew h'uba Teye berê,
ku Te pê aminîya Xwe Dawidr'a sond xwar?

50Ya Xudan, bîr bîne bêr'ûmetbûna xulamêd Xwe,
ku ji h'emû miletêd zor ser minda tên.

51Dijminêd Te wî bêhurmet dikin, ya Xudan,
gavêd k'ifşkirîyêd Te r'obet dikin.

52Şikir ji Xudanr'a,
h'eta-h'etayê amîn û amîn!+

90

K'itêba Çara (Zebûra 90-î h'eta 106-a)

Xwedêyê nemirî û merivê mirî

Duayê Mûsayê merivê Xwedê.

1Ya Xudan, Tu sit'argeha me yî qur'ne-qur'ne++.

2Berî bûyîna ç'îya, berî e'firandina e'rdê û t'opa dinê,
ji her-heyê h'eta-h'etayê, Tu Xwedê yî+.

3Tu mêriv li xwelîyê vediger'înî û dibêjî:

«Veger'in, ewledêd merivayê»+.

4H'ezar sal ber ç'e'vê Te mîna r'oja duhu ye,
ku dibihure, ew mîna bedîleke şevê ye[*]+.

5Tu wan r'oda ber'didî, ew dibin mîna xewna şeva,
mîna gîhayê ku sibehê zû şîn dibe+.

6Ew sibehê zû gul dide û şîn dibe,
êvarê diç'ilmise û h'işk dibe.

7Belê ji dest hêrsa Te em dih'elin-dimaşin
û ji alava k'ela Te em t'evîhev dibin.

8Te neheqîyêd me danîne li ber Xwe,
gunêd meye veşartî ber nûra dîndara Xwe+.

9H'emû r'ojêd me bi hêrsa Te dibihurin,
salêd me jî mîna k'eserekê derbaz dibin.
10R'ojêd e'mirê me h'eftê sal in,
heger bi sih'et-qewat h'eyştê sal bin,

dîsa r'ûmeta wan ze'met û k'eder e,
ew zû dibihurin, em jî difir'in diçin+.

11K'î haş ji qewata hêrsa Te heye?

Xezeba Te weke ji Te xofkirinê ye.

12Me usa hîn ke em r'ojêd xwe bijmirin,
wekî em dilekî serwaxt dest bînin+.

13Li me veger'e, Xudan! H'eta k'engê?

Li qûlêd Xwe were r'e'mê.

14Sibehê zû bi h'uba Xwe me t'êr ke,
ku em eşq bin nava h'emû r'ojêd xweda.

15Me weke wan r'oja şa ke,
çiqasîda Te dilê me êşandin,
weke wan sala, çiqasîda tengasî dît.

16Bira kirêd Te e'vdêd teva e'yan bin
û r'ûmeta Te ewledêd wanva.

17De bira Xudan Xwedêyê me, li me xweş be,
şixulê destê me nava meda qewîn ke,
belê, şixulê destê me qedîm ke+.

91

Xwedê piştovan e

91^1Yê bin hêşîya Yê Herî Jorinda dimîne,
ew bin sîya Yê Herî Zorda r'ih'et dibe+.

2Ezê bêjime Xudan: «Sit'argeha min û kela min,

Xwedêyê min, k'îjanîda ez guman im!»+
3Ewê te ji t'eleka nêç'îrvan xilaz ke,
ji nexweşîya mirinê+.
4Ewê pê p'er'ê Xwe te binixême,
binê baskê Wîda tê bisit'irî,
r'astîya Wîyê ter'a bibe mert'al û sûr+.
5Tê ji sawa şevê netirsî,
ne ji tîra ku r'ojê difir'e,+
6ne ji nexweşîya mirinêye,
ku te'rîstanîyêda diger'e,

ne jî ji wê derbê,
ku r'o nava r'ojêda gever dike.

7Heger h'ezar alîyê teyî ç'epêva bik'evin,
dehe h'ezar kes jî, alîyê teyî r'astêva,
lê belê derbekê negihîje te.
8T'enê tê bi ç'e'vê xwe t'emaşe kî
û belayê nep'aka bibînî+.

9Te Xudan xwer'a kire sit'argeh,
Yê Herî Jorin hêwargeh,+
10lema t'u xirabîyê neyê serê te
û t'u qezîyê nêzîkî konê te nebe+.
11Çimkî wê t'emîya te bide milyak'etêd Xwe,
ku h'emû r'ê-dirbêd teda te xwey kin.
12Ewê te ser desta hilgirin,
ku nigêd te kevir nek'evin[*]+.
13Tê şêr û me'rê teyar p'êpes kî
û cewrikêd wan bih'incir'înî[*]+.

14Xwedê dibêje: «Ew Min h'iz dike,
Ezê jî wî xilaz kim,
Ezê piştovanê wî bim,
çimkî navê Min nas dike+.
15Ewê gazî Min ke, Ezê caba wî bidim,
tengasîyêda Ezê t'evî wî bim,
Ezê wî xilaz kim û bilind kim+.
16Ezê wî r'ojêd dirêjva t'êr kim
û azadîya Xwe nîşanî wî kim»+.

92

Stiraneke şikirdarîyê

Zebûr. Stirana bona r'oja şemîyê.

1Qenc e şikirîyê bidine Xudan
û eşqî navê Te bistirên, Yê Herî Jorin,+
2ku serê sibehê h'uba Te gilî kin
û êvarê jî aminîya Te,
3bi sazê dehe t'êlî
û bi miqamê çengê zîs.
4Çimkî Te, Xudan,
ez şa kirim bi kirinêd Xwe,
kirinêd destê Ter'a ez gul didim.

5Çawa mezin in, Xudano, kirêd Te!
Gelekî k'ûr in şêwirêd Te!+
6Merivê bêfe'm vê nizane
û yê axmax fe'm nake,
7heger nep'ak mîna şînayê bigihîjin,
h'emûyêd neheqîyê dikin, gul din,
yek e ewê h'eta-h'etayê gever bin.
8Lê belê Tu Xudano, t'imê bilind î!+
9Çimkî va neyarêd Te, Xudano,
va neyarêd Teyê gever bin,
h'emûyêd neheqîyê dikin bela bin.
10Lê Te strûyê min,
mîna strûyê gayê beyanî bilind kir
û ez pê r'ûnê nû r'ûn kirim+.
11Ç'e'vê min k'etina neyarêd min dîtin,
guhê min derheqa wan xirabada bihîstin,
k'îjana ku h'icûmî li ser min kirin+.

12R'astê mîna dara xurmê gul de,
mîna erza Lubnanê bilind be,+
13ew Xana Xudanda daç'ikandî ne,
h'ewşêd Xwedêyê meda gul dane+.
14H'eta mezinayîya xweda jî wê ber bidin,
ter' û şîn wê bimînin,
15wekî salix kin, ku Xudan r'ast e,
Ew qeyayê min e, neheqî Wîda t'une+.

93

Pesindayîna mezinayîya Xwedê

93^1Xudan p'adşa ye, mezinayî lê ye,
Xudan xweyîqudret e û piştgirêdayî ye,
belê dinya qedîm e û ji cî nah'eje+.
2K'ursîya Te berê pêşda qewîn-qedîm e,
Tu h'eta-h'etayê yî+.

3Av r'adibin, Xudano,
av dengê xwe bilind dikin,
av bilind dikin xuşînîya xwe+.
4Xudan bilindayêda
ji dengê gelek ava zortir e
û pêlêd be'ra qewattir e+.

5Qanûnêd Te e'seyî ne.

Pîrozî layîqî Xana Te ye,

Ya Xudan, h'eta-h'etayê.

94

Xudan h'akimê dinê ye h'eyfa r'asta hiltîne

94^1Ya Xudan, Xwedêyê h'eyfhildanê,
Şewq de birq vede, Xwedêyê h'eyfhildanê!+
2R'abe h'akimê dinyayê,
bela babaxa bidê+.
3Nep'akê h'eta k'engê, Xudano,
h'eta k'engê wê nep'akê fir'naq bin+?

4Ew gotinêd ji xwe mestir dibêjin,
h'emûyêd ku bêolîtîyê dikin k'ubar dibin.
5Xudan, evana cime'ta Te dih'incir'înin
û warê Te diçerçirînin+.
6Ew jinebî û xerîba dikujin,
sêwîya jî qir' dikin+
7û dibêjin: «Xudan nabîne,
Xwedêyê Aqûb nezan e»+.

8Bizanibin gelî bêfe'mêd meriva,
gelî bêh'işa, k'engê hûnê fe'm bikin?

9Gelo Yê guh çêkirîye nabihê
û Yê awaz[*] daye ç'e'v nabîne+?

10Yan Yê mileta şîret dike,

Yê zanistîyê dide meriva, wan hilnayê+?

11Xudan fikirêd mêriv zane, ku ewe p'ûç' in[*].

12Xwezî li wî bendeyî, Xudan, ku şîret dikî
û qanûna Xwe li wî hîn dikî,+
13wekî ji r'ojêd oxirmê giran wan xilaz kî,
h'eta ku bona nep'aka ç'e'l bê vedanê.
14Çimkî Xudan cime'ta Xwe ji ber Xwe navêje
û destê Xwe ji warê Xwe nak'işîne[*]+.
15Lê belê heqîyê pişta r'asta bigire,
h'emûyêd dilê r'ast wê li pey her'in.

16K'ê bona min li ber xiraba r'abe?

K'ê bona min miqabilî wan bisene,
yêd ku bêolîtîyê dikin?

17Heger Xudan piştovanê min nîbûya,
hindik mabû nefsa min dîyarê ker' û lalda bima+.

18Hema min got: «Nigêd min dişimitin»,
h'uba Teye amin Xudan, ez qedîm kirim.

19Dema derd-kul dilê minda zêde dibin,
baristanîyêd Te nefsa min şa dikin.

20T'u heleqetîya h'akimêd ner'ast t'evî Te heye,
k'îjan ku neheqîyê dikine heqî?

21Miqabilî nefsa yê r'ast k'om dibin
û xûna bêsûc sûcdar dikin+.

22Lê belê Xudan bûye kela min,

Xwedêyê min, e'sasê sit'argeha min+.

23Ewê neheqîya wan bîne serê wan
û bona neheqîya wan qir'a wan bîne.

Xudan Xwedêyê meyê qir'a wan bîne.

95

Pesinê Xudan bidin û gur'a Wî bikin

95^1Werin em eşq û şa Xudanr'a bistirên,
gazîya xwe bikine Qeyayê azadîya xwe!+
2Bi şikirdarîyê em bêne li ber dîndara Wî,
bi dengê bilind bistirên eşqî Wî.
3Çimkî Xudan, Xwedêyê mezin e
û P'adşê mezin, li ser h'emû xwedêya+.
4K'ûrayêd e'rdê destêd Wîda ne,
bilindayêd ç'îya, yêd Wî ne.
5Be'r, ya Wî ye, Wî ew çêkir
û destê Wî bej awaz kirîye+.

6Werin em ta bin, dever'ûya her'in,
ber Xudan E'firandarê xwe çok din+.
7Çimkî Ew e Xwedêyê me,
em jî cime'ta mêrga Wî ne
û pezêd ber Wî ne.

Xwezî we îro dengê Wî bibihîsta!+
8û serh'işkî nekira,
çawa Mêrîbahêda,
r'oja Massaha ber'îyêda[*],
9dera ku kal-bavêd we kirêd Min dîtin,
lê dîsa Ez cêr'ibandim û e'nene kirim.
10Çil salî h'îlê Min ji wî nisilî çû,
min got: «Eva cime'ta dilda xalifî ne
û r'îya Min nas nekirine.
11Lema jî Min ji hêrsa sond xwar û got[*]:
‹T'u car ewê nek'evine r'ih'etîya Min!›[*]»+

96

Bistirên eşqî Xudan p'adşê me

96^1•Stiraneke nû bistirên eşqî Xudan,
bistirên eşqî Xudan t'emamîya e'rdê!+
2Eşqî Xudan bistirên, pesinê navê Wî bidin,
r'oj bi r'oj xilazkirina Wî danasîn kin+.
3Nava p'ûtp'aristada r'ûmeta Wî bikin dengî,
nava h'emû miletada k'eremetêd Wî+.
4Xudan mezin e, hêjayî gelek pesina ye,
sawa Wî li ser h'emû xwedêya ye+.
5Xwedêyêd h'emû mileta p'ût in,
lê Xudan e'zman çêkirin+.
6R'ûmet û hurmet li pêşîya Wî ne,
qewat û h'ujmek'arî pîrozgeha Wîda ne.

7Bidine Xudan, gelî berekêd mileta,
bidine Xudan r'ûmet û qudret+.
8Şikirîyê bidine r'ûmeta navê Xudan,
p'êşk'êşa bînin û bik'evine hêwangehêd Wî.
9Ber Xudan ta bin bi xemila pîroz,
ji dîndara Wî bitirsin, t'emamîya e'rdê!+

10Bêjine Mileta: «Xudan e P'adşa!

Lema dinya qewîn-qedîm e û nah'eje.

Dîwana mileta Ewê bi r'astîyê bike»+.

11Bira e'rd şa be û e'zman eşq be,
be'r bike xuşîn, bi t'êr û t'ijîya xweva+.

12Bira eşq bin deşt û her tiştêd navda ne,
bira şa bin li ber Xudan, h'emû darêd daristên.

13Çimkî Ew tê, Ew tê ku dîwana e'rdê bike.

Ewê bi heqîyê dîwana dinê bike
û mileta bi r'astîya Xwe+.

97

P'adşatîya Xudan ser p'adşatîyar'a ye

97^1Xudan e p'adşa, bira e'rd şa be,
bira eşq bin h'emû girav!+
2E'wr û dûman li dora Wî ne,
r'astî û heqî jî bingehê k'ursîya Wî ne+.
3Agir pêşîya Wîva diçe,
her çar alîya neyarêd Wî dişewitîne+.
4Birûskêd Wî li dinyayê dikin r'onî,
e'rd dibîne, dilerizîne+.
5Ç'îya mîna şimê ji dîndara Xudan dih'elin,
ji ber dîndara Xweyê t'emamîya e'rdê+.
6E'zman r'astîya Wî dikin dengî
h'emû milet jî r'ûmeta Wî dibînin+.

7Bira şermî bin h'emûyêd ku p'ûta dih'ebînin,
ku pê p'ûtêd p'ûç' difir'in.

H'emû xwedê li ber Xudan ta dibin+.

8Sîyon dibihê û şa dibe,
bajarêd Cihûda beşerxweş dibin
qirarêd ter'a, Xudano+.

9Çimkî Tu, Xudan, ser t'emamîya e'rdê Yê Herî Bilind î,
ji ser h'emû xwedêya gelekî bilindtir bûyî+.

10Gelî Xudan h'izkirîya, bijenine xirabîyê!

Ew e'mirê aminêd Xwe xwey dike,
ji destê nep'aka xilaz dike+.

11R'onayî dertê bona r'asta,
şabûn jî bona sitqê dilê r'ast+.

12Pê Xudan şa bin, gelî r'asta,
ji navê Wîyî pîroz hûn r'azî bin+.

98

Xudan e p'adşê dinê

Zebûr.

1Stiraneke nû bistirên eşqî Xudan,
bona ku Wî k'eremet kirin.
Destê Wîyî r'astê û zenda pîroz
azadî Wîr'a dest anîn+.
2Xudan serk'etina Xwe da k'ifşkirinê,
li ber ç'e'vê mileta r'astîya Xwe da e'yankirinê.

3H'ub û aminîya Xweye bona mala Îsraêl xwey kir.

Her qulbêd dinyayê dîtin serk'etina Xwedêyê me+.

4T'emamîya dinyayê, eşqî Xudan bikin qar'în,
eşq bin, şabin û bistirên+.

5Pê çengê zîs eşqî Xudan hûn bistirên,
pê çengê zîs û bi dengê miqamê.

6Li ber Xudan P'adşa, bor'î û strû lêdin eşq û şa bin+.

7Bira be'r bike xuşîn t'êr û t'ijîya xweva,
dinya û h'emûyêd nav wêda+.
8Bira ber Xudan ç'em destêd xwe hev xin,
ç'îya-banî hevr'a Xudanr'a gul û geş bin,+
9Çimkî Ew tê dîwana dinyayê bike,
Ewê dîwana dinê bi heqîyê bike,
ya cime'ta jî bi r'astîyê+.

99

Xudan p'adşayê zorî ser heqîyê ye

99^1Xudan e p'adşa! Bira milet bilerizin!

Ew li ser xêrûba r'ûdinî, bira e'rd bih'eje+.

2Xudan mezin e Sîyonêda,

Ew li ser h'emû miletar'a ye+.

3Bira pesinê navê Teyî mezin û xof bidin.

Ew pîroz e!

4Qewata p'adşê heqî h'izkirin e.

Te r'astî t'estîq kir,
heqî û r'astî nava Aqûbda kir+.

5Xudan Xwedêyê me bilind kin
û li ber nigêd Wî ta bin. Ew pîroz e!

6Mûsa û Harûn nava k'ahînêd Wîda bûn,
Samûêl jî nava gazîya navê Wîda,
gazî Xudan kirin û Ewî dengê wan bihîst+.
7Ewî ji nava stûna e'wrîda wanr'a xeber dida,
wana t'emîyêd Wî xwey dikirin,
ew qanûnêd ku dabû wan+.

8Xudano, Xwedê me! Te dengê wan bihîst,
Tu bona wan Xwedêyê baxşandinê bûyî,
lê belê weke e'melêd wan jî danî serê wan+.
9Xudan Xwedêyê me bilind kin
li ser ç'îyayê Wîyî pîroz bih'ebînin,
çimkî Xudan, Xwedêyê me pîroz e+.

100

Bira h'emû meriv pesinê Xwedê bidin

Zebûra şikirdarîyê.

1Ber bi Xudan dengê xwe hildin,
t'emamîya dinyayê!+
2Bi şabûnê Xudan bih'ebînin,
dengê xwe hildin werine h'izûrê.

3Bizanibin ku Xudan e Xwedê,
Ewî em xuliqandin, em milk'ê Wî ne,
em cime'ta Wî û pezê mêrga Wî ne+.

4Bi şikirdarîyê bik'evine dergehêd Wî
û bi pesindayînê h'ewşêd Wî.

Şikirdar bin û pesinê navê Wî bidin+.

5Çimkî Xudan qenc e,
h'uba Wî h'eta-h'etayê ye
û aminîya Wî jî qur'ne-qur'ne ye+.

101

P'adşa Xudanr'a soz dide

Zebûra Dawid.

1Eşqî aminî û heqîyê ezê bistirêm,
ya Xudan, zebûra Ter'a bêjim+.

2Bi serwaxtîyê ezê r'îya bêlek'eda her'im.

K'engê Tê bêyî cem min?

Ezê mala xweda bi dilê r'ast r'abim-r'ûnîm,+
3tiştêd xirab ezê neynime ber ç'e'vê xwe,
kirêd neheqa li ber ç'e'vê min r'eş in,
ewê nêzîkî min nebin.
4Bira dilê qelp ji min dûr be,
naxwazim yê xirab ez nas kim.

5Ezê yê dizîva buxdan heval dike
r'ûbarî dinê nehêlim,
yê ç'e'vada k'ubar û dilda babax
ez nikarim sebir kim+.

6Ç'e'vê min li ser aminêd e'rdê ne,
ku ew t'evî min bimînin,
ewê ku r'îya bêlek'eda diçin,
wê berdestîyê minr'a bikin.

7H'ilek'arê mala minda nemîne,
derewînê ber ç'e'vê min nesene.
8Berbanga k'ûrda ezê r'abim
qir'a nep'akêd welêt bînim,
wekî ji bajarê Xudan
k'oka h'emû bêqanûna bînim+.

102

Duayê yekî te'lî-tengîyêda

Duayê belengaz, gava dil navda nasene, ew gazinê xwe li ber Xudan dir'êje.

1Ya Xudan! Dengê min bibihê,
bira zarînîya min bigihîje Te+.
2R'oja oxirmêd giranda
berê Xwe ji min neguhêze,
guhê Xwe bide li ser min.
Wê r'oja ku gazî Te dikim
Tu zûtirê cabê bide min.

3R'ojêd min mîna dû betavedibin,
hestûyêd min çawa agirda bişewitin+.
4Dil nava minda mîna gîhayê h'işkî k'etîye,
h'eta xwarina xwe jî bîr kirîye+.
5Ji dest dengê zarînîya min,
ez bûm çawa ç'erm û hestû.
6Ez bûm mîna kundê ber'îyê,
wî bûmê korî xirabada+.
7Mîna ç'ivîka li ser xanî,
ez bêxew mam t'enê mayî.
8T'emamîya r'ojê neyar te'na li min dixin,
yêd k'îna min girtine ez kirime gote-got+.
9Xurê min k'ozî ye dewsa nan,
hêsir t'evî vexwarina xwe kirin,+
10ji dest hêrs û alava k'ela Te,
ku Te ez girtim wêda avîtim.
11E'mirê min mîna sîya êvarê ye
û ez mîna gîhê h'işkbûyî me+.

12Lê belê Xudan, t'extê Te, t'extê her-heyê ye
û bîranîna Te qur'ne-qur'ne ye+.

13Tê r'abî Sîyonê bêyî r'e'mê,
çimkî wexte ku dilovan bî,
we'de îdî pêr'a gihîştîye+.

14Çimkî xulamêd Te kevirêd wê begem dikin
û h'eyfa wan t'oza wê jî tê+.

15Miletê ji navê Xudan bitirsin,
h'emû p'adşayêd e'rdê ji r'ûmeta Wî+.

16Xudanê Sîyonê ava ke,
bi r'ûmeta Xwe xuya be+.

17Ewê bibihê duayê bêkesa
û duayêd wan wê bêqedir neke.

18Bira ev yek bê nivîsarê bona qur'na ku tê,
ku cime'ta nebûyî hê pesinê Xudan bidin,+
19ku Ew jorda ji Cîyê Xweyî Pîroz dinihêr'e,
Xudan ji e'zmên dîna Xwe dide li e'rdê,+
20bona ku zare-zara girtîya bibihê
û yêd mirinêr'a dayî xilaz ke,+
21wekî Sîyonêda navê Xudan bikin dengî
û pesinê Wî jî Orşelîmêda,+
22gava cime't t'evî p'adşê bicivin,
bona ku Xudan bih'ebînin.

23Ewî r'êda qudûmê min sist kirin,
r'ojêd min jî kin kirin.

24Min got: «Xwedêyê min!

Nîvê r'ojada hilnede min.

Salêd Te ji qur'ne h'eta qur'na ne»+.

25Pêşîyê Te h'îmê e'rdê danîye,
e'zman jî kirê destê Te ye+.
26Ewê unda bin, lê Tê bimînî,
h'emûyê mîna k'inca bimaşin,
Tê mîna berşo wan biguhêzî
û ewê derbaz bin unda bin+.
27Lê Tê neyêyî guhastin
û salêd Teyê xilaz nebin[*]+.
28Ewledêd xulamêd Te wê bijîn,
nisilê ç'e'vê Te ser wê qedîm bin+.

103

Pesindayîna qencîya Xwedê

Zebûra Dawid.

1Pesinê Xudan bide, nefsa min
û her tiştê nava minda, navê Wîyî pîroz+.
2Pesinê Xudan bide, nefsa min
û bîr neke h'emû qencîyêd Wî.
3Ew dibaxşîne h'emû guneyêd te
û qenc dike h'emû nexweşîyêd te,+
4e'mirê te ji t'irbê Ew azad dike
û h'ub û dilovanîyêva dixemilîne,+
5xwestina te berek'etîyêva t'ijî dike,
cahiltîya te mîna teyra nû dibe+.

6Xudan bona h'emû belengaza
r'astîyê û heqîyê dike.
7Ewî r'îyêd Xwe nîşanî Mûsa kirin
û kirinêd Xwe jî ewledêd Îsraêl.
8Dilşewat û r'e'm e Xudan,
xweyê sebir-sik'anê û h'ubêda xinêyo+.
9Ew h'eta xilazîyê hêrs nak'eve,
h'eta-h'etayê k'înê najo+.
10Ew weke guneyêd me, serê me nake
û weke neheqîyêd me nade ber me+.
11Lê çiqas e'zman ji e'rdê bilindtir e,
haqas jî h'uba Wî hindava xofk'êşêd Wîda mezin e+.

12Çiqas r'ohilat ji r'oavayê dûrtir e,
haqasî jî guneyêd me ji me dûr xistî ne+.
13Çawa dilê bavê li ser ewledê wî dişewite,
usa jî dilê Xudan li ser xofk'êşêd Wî dişewite+.

14Çimkî Ew zane meya me
û bîr tîne ku em xalî ne+.

15R'ojêd mêriv mîna gîhê ne,
mîna gula çolê ku gul dide,+
16Gava ba serr'a derbaz dibe, unda dibe
û cîyê wê îdî wê nas nake+.
17H'uba Xudan ji her-heyê h'eta-h'etayê ye,
li ser xofk'êşêd Wî ye
û heqîya Wî t'evî kur'êd kur'a ye,+
18li ser wan e, ku xwey dikin peymana Wî
û bîr tînin wan t'emîyêd Wî û pêk tînin+.

19Xudan t'extê xwe danîye li e'zmana,
p'adşatîya Wî h'ukumî li ser h'emûya dike+.
20Pesinê Xudan bidin,
milyak'etêd Wîye xweyîqewat,
ku hûn diqedînin gotina Wî,
dikin guhdarîya dengê Wî+.
21Pesinê Xudan bidin, gelî ordîyêd Wî,
h'emû qulixk'arêd Wî, ku e'mirê Wî diqedînin.
22Pesinê Xudan bidin, h'emû e'firînêd Wî,
wan h'emû cîyêd bin h'ukumetîya Wî.
Pesinê Xudan bide, nefsa min!

104

R'ûmeta Xwedêye nava e'firînada

104^1Pesinê Xudan bide, nefsa min!

Xudano, Xwedêyê min, Tu çiqasî mezin î!

Bedewetî û r'ûmetêva wergirtî yî,+

2r'onayî mîna k'inca li Xwe kirîye,
e'zman mîna kon vegirtîye+.

3Te Xana Xwe jor ser ava çêkir,
e'wra dikî xwer'a e'rebe
û li ser baskê bê diçî+.

4Bayê Xwer'a dikî qasid,
alava êgir jî qulixk'ar[*]+.

5Te e'rd danî li ser bingeh,
ku t'u car ji cî neh'eje+.
6Ava bêbinî mîna k'incekê Te lê kirîye,
av li serê ç'îya k'etine.
7Ew ji hilatina Te dir'evin,
ji gur'înîya e'wrê Te vedik'işin+.
8R'adibine li serê ç'îya,
dik'işin diçine newala,
ber bi wan cîyêd Te bona wan k'ifş kirine.
9Te sînor danî ku jê derbaz nebin
û veneger'in r'ûyê e'rdê nenixêmin+.

10Tu kanîya newalada der tînî,
wan nava ç'îyada diher'ikînî,
11h'emû h'eywanêd çolê didine vexwarinê
û k'erêd beyanî pê wan têne avdanê.
12Teyredêd e'zmana li ber wan dimînin,
nava ç'iqilada ew deng didin.

13Tu ji mala Xweye jorin ç'îya av didî,
r'ûyê e'rdê pê mêwa kirêd Te t'êr dibe.
14Ew bona h'eywên gîhê şîn dike
û p'incar'ê bona k'ara însên,
ku xurek derxe ji e'rdê+
15û şeravê, ku şa dike dilê însên,
bizir ku beşera wan xweş dike,
nan ku dilê wan dişidîne+.

16Darêd Xudan t'êr tên avdanê,
erzêd Lubnanê jî Wî daç'ikandine.

17Li wir teyreda hêlûna datînin,
malêd leglega jî li ser sipindara ne.

18Çîyayêd bilind warêd k'ûvîya ne,
qulç'êd zinara jî sit'argeha qotika ne+.

19Te hîv e'firand bona demsalê,
r'o wextê xwe zane çawa diçe ava+.

20Te'rîstan dikî û dibe şev,
h'emû r'e'wirêd daristên wêda diger'in+.

21Cewrikêd şêra bona nêç'îrê dikin mir'în
û ji Xwedê xurekêd xwe dipirsîn+.

22Gava r'o derdik'eve, paşda vedik'işin
û ne'lêd xweda r'adik'evin+.

23Meriv dertê diçe k'arê xwe,
şixulê xweyî h'eta êvarê.

24Xudano, çiqasî gelek in kirêd Te!
Her tişt bi serwaxtîya Te çêbûye,
e'firînêd Teva e'rd t'ijî ye+.
25Va ye ev be'ra mezin û ber,
bêh'esab şûlikî têda ne,
h'eywanêd biç'ûk t'evî mezina.
26Wêda gemî diger'in,
Lêwyat'anê Te e'firand,
ku ew têda bilîze.

27Evana h'emû hîvîya Te ne,
ku xurekêd wan we'deda bidî+.
28Tu didî wan, ew t'op dibin,
Destê Xwe vedikî r'isqê xweva t'êr dibin+.
29Berê Xwe li wan diguhêzî, ew ditirsin,
bîna wan didî girtin, ew dimirin
û li xwelîyê vediger'in+.
30R'uh'ê Xwe dişînî ew die'firin
û jîyana nû didî r'ûyê e'rdê+.

31De bira r'ûmeta Xudan h'eta-h'etayê be,
Xudan şa be bi kirinêd Xwe!+
32Ser e'rdêda dinihêr'e ew dilerize,
ç'îya dik'eve ew dû dikin+.

33Eşqî Xudan ezê bistirêm, bi t'emamîya e'mirê xwe,
ezê Xwedêyê xwer'a miqamê lê xim h'eta ku heme+.

34Bira stirana min li Wî xweş bê,
ezê pê Xudan eşq û şa bim.

35De bira gunek'ar betavebin
û nep'ak ser dinê t'unebin.

Pesinê Xudan bide, nefsa min.

Halêlûya![*]

105

Aminîya Xwedêye hindava cime'ta Wîda

105^1•Ji Xudan r'azî bin, navê Wî bidin,
kirêd Wî nava cime'tada bela kin+.

2Eşqî Wî bistirên, miqamê Wîr'a lê xin,
h'emû k'eremetêd Wî salix kin+.

3Pê navê Wîyî pîroz bifir'in,
bira dilê wan şa be, yêd Xudan diger'in.

4Xudan û qudreta Wî bixwazin,
her gav r'ûyê Wî biger'in+.

5Bîr bînin k'eremetêd ku Wî kirin,
nîşanêd Wî û qirarêd devê Wî+.

6Hey zur'eta Îbrahîmê xulamê Wî,
gelî ewledêd Aqûb, bijartîyêd Wî.

7Xudan e Xwedê me,
ser t'emamîya e'rdê qirarêd Wî ne+.
8Ew peymana Xwe h'eta-h'etayê bîr tîne
û sozê Xweyî dayî jî h'eta h'ezar nisilî,+
9k'îjan ku da Îbrahîm
û sondê ku Îshaqr'a xwar+.
10Aqûbr'a jî ew mak kir çawa qanûn
û Îsraêlr'a jî peymana h'eta-h'etayê.
11Got: «E'rdê Kenanê Ezê bidime te,
çawa p'ara wartîya we»+.

12Gava ewe kêm bûn,
hindik û xerîb bûn nava wêda,+
13ji miletekî derbazî nav miletekî din dibûn,
ji p'adşatîkê derbazî nav cime'teke din,
14Ewî nehişt ku yek qedirê wan k'eve
û bona wan li p'adşa hilat,+
15got: «Qedirê k'ifşkirîyê Min nek'evin
û xirabîyê li p'êxemberêd Min nekin»+.

16Gava xelayî anî ser e'rdê
û qinyatêd nanîn dane bir'înê,+
17hingê merîk pêşîya wan şand,
Ûsiv xulamtîyêr'a hate firotan+.
18Nigêd wî qeydada şidandin
û xelaq avîtine stukura wî,
19h'eta wî wextê gotina wî hate sêrî,
xebera Xudan ew cêr'iband+.
20P'adşa şand û ew da vekirin,
mîrê cime'ta ew azad kir+.
21Li ser mala xwe ew kire malxê
û wek'îlê t'emamîya hebûka xwe,+
22wekî mîrêd wî gora dilê xwe şîret ke
û r'ûspî-giregirêd wî bîlan ke.

23Hingê Îsraêl hate Misirê,

Aqûb li welatê Hamê xerîbîyêda ma+.

24Xudan cime'ta Xwe p'ir' zêde kir
û ew ji neyarêd wan qewattir kir+.

25Dilê wan guhar't ku bijenine cime'ta Wî
û tengasîyê bidine xulamêd Wî+.

26Xulamê Xwe Mûsa şand,
usa jî bijartîyê Xwe Harûn+.
27Wana nava wanda nîşanêd Wî dane k'ifşê
û k'eremetêd Wî welatê Hamêda+.
28Te'rîstan şand kire şever'eş
û Misirî miqabilî gotina Wî r'abûn+.
29Avêd wan kire xûn
û me'sîyêd wan qir' kir+.
30E'rdê wan beqava t'ijî kir,
h'eta gozêd p'adşaye r'azanê jî+.
31Ewî got, mêş-mor û moz hatin
û derdorêd wan girtin+.
32Dewsa baranê teyrok ser wanda barand
û birq-birûsk welatêd wanda+.
33Tirî û hêjîrêd wan xist,
h'emû darêd dorberêd wan hûrdexweşî kir.
34Got û kulî hatin,
xisîla wane bêh'esab,+
35h'emû şînaîya welêt xwarin,
usa jî berêd e'rdê wan.
36Nixurîyêd t'emamîya welêt xist,
t'emamîya berêd wane pêş+.

37Îsraêl bi zêr' û zîv ji wir derxist,
qebîlêd wanda bêt'aqetek t'unebû+.

38Misir şa bû bi derk'etina wan,
çimkî sawa wan k'etibû ser wê+.

39E'wr derxist bona nixamtinê,
agir jî bona r'onayîya şevê+.

40Wana xwest Ewî sûsik anîn,
bi nanêd e'zmên ew t'êr kirin+.

41Qeya qelaşt av her'ikî,
mîna ç'êm k'işîya ber'îyêda+.

42Çimkî sozê Xweyî pîroz Wî bîr anî,
ku dabû Îbrahîmê xulamê Xwe+.

43Cime't derxist bi dilê eşq
û bijartîyêd Xwe bi dengê şa+.
44Welatêd mileta Ewî da wan
û k'eda xerîba kirin milk'ê xwe,+
45wekî t'emîyêd Wî xwey kin
û qanûnêd Wî biqedînin.

Halêlûya!

106

Qencîya Xudane hindava cime'ta Wîda

106^1Halêlûya!

R'azî bin ji Xudan, çimkî Ew qenc e,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.
2K'î wê salix ke kirêd Xudane mezin,
k'î wê e'lam ke h'emû pesinê Wî?
3Xwezî li wan ku heqîyê xwey dikin
û her gav xwe r'astîyê digirin!+

4Min bîr bîne, ya Xudan,
gava qencîyê li cime'ta Xwe bikî.
Berê xwe bide min
gava Tu wan xilaz kî,
5wekî xweşîya bijartîyêd Te bibînim,
pê şabûna miletê Te şa bim
û pê warê Te bifir'im.

6Me kal û bavêd xweva gune kirin,
bêolîtî qedandin, nep'akî kirin+.

7Kal û bavêd me Misirêda k'eremetêd Te fe'm nekirin,
h'uba Teye mezin bîr neanîn,
lê serî hildan li ber be'rê, ber Be'ra Sor+.

8Lê Wî bona navê Xwe ew xilaz kirin,
wekî qewata Xweye mezin bide k'ifşê+.

9Be'ra Sor hilat ew miç'iqî,
k'ûrayêva ew derbaz kirin, çawa bestêva+.

10Ji destê p'eyk'etî xilaz kirin,
ew azad kirin ji destê neyar+.

11Avê neyarêd wan nixamtin
û t'u kes ji wan nema+.

12Hingê bawerîya xwe sozê Wî anîn
û eşqî navê Wî stiran+.

13Lê belê zûtirê kirêd Wî bîr kirin,
ew hîvîya şîretêd Wî neman+.

14Ber'îyêda gelekî temsistî kirin
û Xwedê cêr'ibandin li çol bestêda+.

15Xwestinêd wan Ewî da wan,
nexweşî jî şande ser wan+.

16Gava zomêda h'evsûdî kirin,
avîtine Mûsa û Harûn pîrozêd Xudan+.

17E'rd vebû Dat'an daqurtand
û civata Avîram nixamt+.

18Agir alav da civata wan,
alavê nep'ak şewitandin+.

19Golik çêkirin H'orêbêda,
ber sûretê r'okirî serê xwe danîn+.
20Xwedêyê r'ûmeta xwe
dilqê golikê gîhaxurr'a guhêr'în+.
21Wan bîr kirin xilazkir Xwedêyê xwe,
ku kirêd mezin Misirêda kirine,+
22usa jî k'eremet welatê Hamda,
tiştêd nebûyî li devê Be'ra Sor.
23Hingê got ku Ew gerekê wan unda ke,
heger bijartîyê Wî Mûsa
nava wanda li ber Wî nesekinîya,
hêrsa Wî nedabûya danînê, ku qir'a wan neanîya+.

24Wana welatê havijî bêr'ûmet kirin,
bawarîya xwe sozê Wî neanîn+.

25Konada bîna xwe teng kirin,
guhdarîya dengê Xudan nekirin.

26Hingê Ewî bi sond destê Xwe bilind kir,
ku ber'îyêda wan unda ke.

27Zur'eta wan nav mileta bela ke,
welatada t'ûr'-t'ûr'î ke+.

28Hingê wan xwe li Bae'l-P'ihor[*] girtin
û qurbanêd mirîyar'a dayî xwarin,+
29bi kirêd xwe Xudan hêrs xistin
û nexweşîya h'al gihîşte wan.
30Hingê Pînhas k'ete xîretê
û nexweşîya h'al sekinî+.
31Ev yek wîr'a r'astî hate h'esabê,
qur'ne-qur'ne, h'eta-h'etayê+.

32Wan Xudan hêrs xistin li ber avêd Mêrîbanê,
r'ûyê wanda serê Mûsa berjêr bû+.

33Wana dilê wî êşandin
û wî bi devê xwe zêdezimanî kir+.

34Miletêd mayîn qir' nekirin,
çawa ku Xudan gotibû wan,+
35lê ew t'evî p'ûtp'arista bûn
û hînî kirêd wana bûn+.
36Xulamtî p'ûtêd wanar'a kirin
û ew bûne bela serê wan+.
37Kur' û qîzêd xwe kirine qurban cinar'a,+
38xûna bêsûc r'êtin,
xûna kur' û qîzêd xwe,
ku p'ûtêd Kenanar'a kirine qurban
û bi xûnê e'rd h'er'imandin+.
39Bi şixulêd xwe lewit'în
û bi kirêd xwe qavî kirin.

40Awa hêrsa Xudan li cime'ta Wî r'abû
û ji warê Xwe Ew zivêr bû.
41Ew dane destê mileta,
neyara h'ukumî ser wan kir+.
42Dijmina tengasî dane wan
û ew tewîyan bin destê wan+.
43Gelek cara Xudan ew xilaz kirin,
lê ew r'aberî Wî dibûn,
ji dest neheqîyêd xwe ew bêr'ûmet bûn+.
44Lê Ewî dîsa ser tengasîya wanda nihêr'î,
gava zarînîya wan Ewî bihîst+.
45Û bîr anî peymana Xweye t'evî wan,
anegorî h'uba Xweye mezin li wan veger'îya+.
46Xwedê kir ku hêsîrkirêd wan
dilovan bin hindava wan+.

47Me xilaz ke, Xudano, Xwedêyê me
û ji nav mileta me t'op ke,
wekî şikirîyê bidine navê Teyî pîroz
û bi r'ûmeta Te em bifir'in.

48Şikir Xudan Xwedêyê Îsraêlr'a, h'eta-h'etayê!

Bira t'emamîya cime'tê bêje: «Amîn!»

Halêlûya!+

107

K'itêba Pênca (Zebûra 107-a h'eta 150-î)

Pesindayîna qencîya Xwedê

107^1R'azî bin ji Xudan, çimkî Ew qenc e,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.
2Bira aha bêjin azadbûyêd Xudan,
k'îjan azad kirin ji destê dijmin+
3û ew t'op kirin ji welata,
ji r'ohilat û r'oavayê
û ji bakur û başûrê.

4Hinek ber'îyêda xalifîn,
ewê r'îya xike-xwelîda,
bajarekî mayînê wir nedîtin.
5T'î û bir'çî bûn,
dil nava wanda xava diçû.
6Hingê tengasîya xweda hewara xwe Xudan anîn
û Wî ew xilaz kirin ji xemêd giran.
7R'îya r'astda Wî r'êberîya wan kir,
h'eta ku gihîştine bajarê mayînê.
8Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!
9Çimkî Ew nefsa ç'ilabûyî av dike
û yê bir'çî qencîyêva xinê dike+.

10Hinek te'rîyê û bin sîya mirinêda r'ûniştibûn,
derd-kula û qeydava girêdayî bûn+.

11Çimkî ew li ber gotinêd Xwedê r'abûn
û şêwirêd Yê Jorin bêhurmet kirin+.

12Ewî jî pê h'alê giran dilê wan ta kirin,
ew k'etin, kesek t'unebû dest bavîta wan+.

13Hingê tengasîya xweda gazîya xwe Xudan anîn
û Wî ew azad kirin ji xemêd giran.

14Evana ji te'rîstanîyê û sîya mirinê derxistin
û qeydêd wan şkênandin.

15Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!

16Çimkî dergehêd sifir hûrdexweşî kirin
û stûnêd h'esinî şkênandin+.

17Hineke bêh'iş ji dest kirêd xweye xirab
û neheqîyêd xwe tengasîyê dibînin.
18Me'dê wan ji h'emû xwarinê li hev dik'eve
û diçin h'eta li ber derê mirinê+.
19Tengasîya xweda gazîya xwe Xudan anîn
û Wî ew azad kirin ji xemêd giran.
20Xebera Xwe şand ew qenc kirin
û ew xilaz kirin ji gor'istên+.
21Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!
22Bira dîyarîyêd r'azîdarîyê bidin
û kirinêd Wî bi eşq salix kin!+

23Hinekêd ku bi gemîya ser be'rêr'a diçin,
avêd mezinda şixul dikin,
24wana kirinêd Xudan dîtin,
usa jî k'eremetêd Wîye bêbinîyêda.
25Ewî e'mirî bê kir û firtone r'akir
û pêlêd wê bilind kirin+.
26H'eta e'zmên bilind bûn,
h'eta bêbinîyê berjêr çûn,
ji wê belê gemîvan h'elîyan-maşîyan.
27Mîna serxweş li ser niga nesekinîn,
zanistîya wana neda wana t'u k'arîn+.
28Tengasîya xweda hewara xwe Xudan anîn
û Wî ew xilaz kirin ji xemêd giran.
29Ewî firtone seqir'andin
û pêl dane sekinandin+.
30Hingê ew şabûn gava pêl sekinîn
û ew birine gemîwargeha wan xwestî.
31Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!
32Bira Wî bilind kin civîna cime'tada
û pesinê Wî bidin k'oma r'ûspîyada.

Boy xiraba

33Ew ç'ema dike çol û best
û ç'e'vkanîya e'rdê ziha+.

34Welatê şên dike şor'ek'et,
bona xirabîya binelîyêd wir+.

Boy qenca

35Ew çol û besta dike gola avê,
e'rdê ziha kanîya avê+.
36Bir'çîya li wir cîwar dike,
ew bajarê mayînê ava dikin.
37E'rdê davêjin, tirîya datînin
û deremetê t'op dikin.
38Xudan dua li wan dike,
gelekî li hev ew zêde dibin
û h'eywanêd wan Ew kêm nake+.

Boy xiraba

39Lê yêd neyar ew kêm dibin, nimiz dibin,
ji dest tengasîyê, xirabîyê û k'ederê.

40Ew bêr'ûmetîyê li ser mîrada dir'êjîne,
çol û besta, r'ê-dirbada dixalifîne+.

Boy qenca

41Lê yê feqîr ji belengazîyê derdixe,
r'ik'inyata wan mîna kerê pêz zêde dike+.

42R'astê bibînin evê yekê û şa bin,
lê h'emû neheqê devê xwe bigirin+.

43K'î ye serwaxt ku van yeka bide ber h'işa
û h'uba Xudan ew fe'm bike+.

108

Gumana li ser Xwedê

Stiran û zebûra Dawid.

1•Ez dilda guman im, Xwedêyo,
ezê bistirêm û miqamê lêdim r'ûmeta xweva+.

2H'işyar bin, hey çeng û çengê zîs,
ezê r'ojê h'işyar kim+.

3Ezê şikirîyê bidime Te, Xudan, nav miletada,
eşqî Te bistirêm nav cime'tada.

4Çimkî h'uba Te ji e'zman bilindtir e
û aminîya Te jî h'eta e'wra ye+.

5Xwedêyo li ser e'zmên bilind be,
bira r'ûmeta Te t'emamîya dinê bigire.

6Bi destê Xweyî r'astê me ser xe û bibihê,
wekî h'izkirîyêd Te azad bin.

7Xwedê ji Cîyê Xweyî Pîroz xeber da:
«Ezê şa bim, Şexemê p'arevekim,
newala Sûkotê bipîvim+.
8Gîle'd ya Min e, Minaşe ya Min e,
Efrayîm zirih'ê serê Min e,
Cihûda jî qanûndarê Min e.
9Mowab derdana Mine şûştinê ye,
sola Xwe Ezê bavêjime ser Edomê,
dilê Xwe Ezê şa kim li Filistînê».

10K'î wê min bibe bajarê sûrkirî?

K'î wê r'êberîya min bike h'eta Edomê?

11Tu nînî Xwedê, ku Te em ji ber Xwe avîtin?

Tu t'evî ordîyêd me dernak'evî, Xwedêyo!

12Ji destê neyar me xilaz ke,
çimkî p'ûç' e alîk'arîya meriva+.

13Emê pê Xwedê mêrxasîyê bikin,
t'enê Ewê dijminêd me p'êpes ke.

109

Duayê gazinkirinê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xwedêyê şikirdarîyê didim! Xwe ker' neke+.

2Çimkî devê nep'ak û mixeneta ser min vebûne,
bi zimanê derew xeyba min dikin+.

3Bi gotinêd jenandinê dora min digirin,
cîyê amî-t'am qir'ka min digirin+.

4Ji ber h'izkirina minva şikîyatê min dikin,
lê ez bona wan dua dikim.

5Ji ber qencîyêva xirabîyê li min dikin,
ji ber h'izkirina minva ew dijenin+.

6Nep'akekî ser wîr'a Tu k'ifş ke,
bira şikîyatkir[*] li milê wîyî r'astê bisene+.

7Gava bê li ber dîwanê,
bira ew gunek'ar derê
û duayê wî jî gunekirin bê h'esabê+.
8Bira r'ojêd wî kin bin
û qulixê wî yekî din bistîne[*]+.
9Bira zar'êd wî sêwî bimînin
û jina wî jî jinebî+.
10De bira zar'êd wî dero-der bin û p'ars kin,
ji malêd wane xirabe berî wan din[*]+.

11Bira xweyê deyn t'emamîya hebûka wî jê bistîne
û yêd xerîb k'eda wî t'alan kin.

12Bira dilê kesekî li wî neşewite
û gunê kesekî li sêwîyêd wî neyê.

13Bira t'ûr'a wî bê bir'înê,
navê wî nisilê dinda bê hildanê+.

14Bira bêolîtîya kal-bavêd wî li ber Xudan bê bîranînê
û guneyê dîya wî neyê r'esîtkirinê+.

15Bira her t'im li ber ç'e'vê Xudan bin
û Ew bîranîna wan ji dinê bide hildanê+.

16Çimkî nekire bîra xwe ku r'e'mê bike,
lê ew pey merivê belengaz, k'esîb
û xweyê dilê k'eser k'et ku wî bikuje.

17Ewî nifir' h'iz kir, bira nifir' ser wîda bê,
dua-dirozge nexwest, bira ew jê dûr k'eve.

18Nifir' mîna k'incekê li xwe kir,
de bira ew nifir' mîna avê her'e nav-dil
û mîna bizir bik'eve hestûyêd wî+.

19Bira bibe mîna k'inca wîye xwekirinê
û mîna benpişta wîye ku her t'im girê dide.

20De bira ev be heqê şikîyatkirêd min alîyê Xudanda,
ku bona nefsa min xirab xeber didin!

21Lê belê Tu, Xweyî, Xudan,
bona xatirê navê Xwe alîk'arîyê li min bike
li gora qencî û aminîya Xwe min xilaz ke+.

22Çimkî ez belengaz û feqîr im,
dilê xweda birîndar im+.

23Ez mîna sîya êvarê derbaz bûm çûm,
mîna kulîya hatime dawşandinê+.

24Ji dest r'ojîya ez qudûm k'etim
û qalibê min ji h'edemê xwe h'elîya maşîya.

25Ez bûme pêk'enîyê şikîyatkirêd xwe,
min dibînin serê xwe dih'ejînin[*].

26Alî min bike, Xudan, Xwedêyê min,
min xilaz ke anegorî h'uba Xweye amin.

27Bira bizanibin ku eva ji destê Te ye
û van yeka Tu, Xudan dikî.

28Evana bira nifir'a bikin, lê Tê dua li min bikî,
gava ew h'icûmî li ser min bikin, bira ew şermî bin,
lê xulamê Te bira şa be.

29Bira qarada bimînin şikîyatkirêd min
û r'obetîya wan mîna k'inca li ser wan be+.

30Ezê gelekî bi devê xwe şikirîyê bidime Xudan
û nava gelekada ezê pesinê Wî bidim.

31Çimkî Ew li milê k'esîbîyî r'astê disene,
wekî wî ji lomek'ara xilaz ke+.

110

Xudan û P'adşayê Wîyî bijartî

Zebûra Dawid.

1Xudan gote Xweyê min[*]:

«Li milê Minî r'astê r'ûnî,
h'eta neyarêd Te bikime binê p'îyêd Te»[*]+.

2Xudanê şiva qewata Te ji Sîyonê bişîne,
li nava neyarêd Xweda serwêrtîyê bike+.

3R'oja her'î şêr', cime'ta Teyê bi r'ezedilî bê
û xortêd Teyê jî mîna qir'avîya berbangê bûyî bin,
ewê bêne cem Te ser ç'îyayêd pîroz.

4Xudan sond xwar û p'oşman nabe:

«Tu h'eta-h'etayê K'ahîn î, mîna Melk'î-Sadiq»[*]+.

5Xudan li milê Teyî r'astê ye,
wê r'oja ku hêrs k'eve Ewê p'adşa hûrdexweşî ke+.

6Ewê nava miletada h'akimtîyê bike,
dor-bera mirîyava t'ijî ke,
gelek welatada serîya bişkêne+.
7Ewê r'êva ji nixala vexwe,
bona vê yekê serê Xwe bilind ke[*].

111

Pesindayîna kir û k'eremetêd Xudan

111^1Halêlûya!

Ezê bi dil şikirîyê bidime Xudan,
nava civata r'asta û cime'têda+.

2Kirêd Xudan çiqasî mezin in,
h'izkirîyêd wan, wanda k'ûr dibin+.

3Kirêd Wî r'ewş û r'ûmet in,
r'astîya Wî dimîne h'eta-h'etayê+.

4Bi k'eremeta, Xwe dide e'yankirinê,

Xudan r'e'm û dilşewat e+.

5Xurek dide xofk'êşêd Xwe,
her t'im bîr tîne peymana Xwe+.

6Qewata kirêd Xwe nîşanî cime'ta Xwe kir
wekî cî-warêd mileta bide wan.

7Kirêd destê Wî r'astî û heqî ne,
h'emû t'emîyêd Wî aminî ne.

8Ew h'eta-h'etayê h'îmgirtî ne,
ser r'astîyê û h'elalîyê pêşda hatî ne.

9Ewî cime'ta Xwer'a azadbûn şand,
peymana Xwe h'eta-h'etayê mak kir.

Pîroz û saw e navê Wî+.

10Serê zanebûnê xofa Xudan e,
yê t'emîyêd Wî diqedîne, her yek bîlan e.

Pesindayîna Wî her-t'im dimîne[*]+.

112

Merivêd xwezilîye bextewar

112^1Halêlûya!

Xwezî li wî bendeyî,
ku ji Xudan xof dike
û t'emîyêd Wî gelekî begem dike+.
2Zur'eta wîyê li ser e'rdê serxwe be,
duayê li bereka r'asta be+.
3Mala wîyê hebûkêda xinê be,
r'astîya wîyê h'eta-h'etayê bimîne+.
4Te'rîyêda r'onayî dertê ser r'asta,
ewana r'e'm, amin û dilşewat in+.
5Merivê qenc r'e'mê dike û deyn dide,
h'emû k'arê xwe bi heqîyê mîyaser dike+.
6Çimkî r'astê t'u car nalik'ume,
navê wîyê h'eta-h'etayê bimîne+.
7Ew ji deng-be'sê xirab natirse,
dilê wî şidîyayî ye, Xudanda guman e+.
8Dilda qewîn e, ew natirse,
yeke wê bela neyarêd xwe bibîne+.
9Ew bela dike û dide feqîr-belengaza,
r'astîya wîyê bimîne h'eta-h'etayê[*],
strûyê wîyê bi r'ûmet bilind be+.
10Nep'akê vê yekê bibîne û hêrs k'eve,
dirana biç'ir'ikîne û bih'ele,
meremê nep'aka wê bit'er'ibe[*]+.

113

Xwedê qenc û piştovanê k'etîya ye

113^1Halêlûya!

Pesinê Xudan bidin, gelî xulamêd Wî,
pesinê navê Xudan bidin.

2Şikirîyê bidine navê Xudan,
ji nihava h'eta-h'etayê+.

3Ji r'ohilatê h'eta r'oavayê,
hêjayî pesina ye navê Xudan+.

4Xudan ser h'emû miletar'a ye,
r'ûmeta Wî fêza e'zmana ye+.

5K'î mîna Xudan Xwedêyê me ye,
ku jor bilindayêda dimîne,+
6Xwe qûz dike, dîna Xwe dide e'rd û e'zmana+?
7Ew feqîr ji ser xwelîyê r'adike
û belengaz ji ser k'ulîk bilind dike,+
8wekî k'êleka e'silzada bide r'ûniştandinê,
t'evî e'silzadêd miletê Xwe,
9k'ulfeta bêber malda didebirîne,
dike dayîka ewleda bi dilê şaye.

Halêlûya!+

114

Bîranîna derk'etina ji Misirê

114^1Gava Îsraêl ji Misirê derk'et,
mala Aqûb ji nav cime'ta zimanê xerîb+.

2Cihûda bû pîrozgeha Wî,

Îsraêl jî h'ukumetîya wî.

3Be'rê ev yek dît û r'evî,

Ûrdun şûnda veger'îya+.

4Ç'îya mîna berana banzdan,
gir jî mîna berxa r'icifîn+.

5Çi bû ter'a, hey be'rê, ku r'evîyî
û Ûrdunê ku tu şûnda veger'îyayî?

6Çima ç'îyano we mîna berana banzda,
hûn gir jî mîna berxa r'icifîn?

7E'rdo ji dîndara Xweyî bilerize,
ji dîndara Xwedêyê Aqûb,+
8ku Ew qeyê dike gola avê,
cîyê kevirî kanîya avê+.

115

Xwedêyê bêşirîkî bêheval

115^1Ne ku me Xudan, ne ku me,
lê r'ûmetê bide navê Xwe,
bona h'ub û aminîya Xwe.

2Çima p'ûtp'arist bêjin:

«K'anê Xwedêyê wan?»+

3Xwedêyê me li e'zmên e,
Ew çi dixwaze wê jî dike+.
4Lê p'ûtêd wan zêr' û zîv in,
kirêd destêd mêriv in+.
5Devê wan hene nak'êlimin,
ç'e'vêd wan hene nabînin,+
6guhê wan hene nabihên,
pozê wan hene bînê hilnadin.
7Destêd wan hene nap'elînin,
nigêd wan hene ew nager'in
û ji gewrîya xwe deng dernaxin+.
8Yêd wan çêdikin wê bibine mîna wan
û usa jî h'emûyêd ku wanda guman in+.

9Gelî Îsraêlîya! Xudanda guman bin,

Ew e k'omekdar û mert'ala we.

10Mala Harûn! Xudanda guman be,

Ew e k'omekdar û mert'ala we+.

11Gelî Xwedêxofa! Xudanda guman bin,

Ew e k'omekdar û mert'ala we.

12Xudan me bîr tîne û me pîroz dike,
wê mala Îsraêl pîroz ke,
wê mala Harûn pîroz ke,
13wê xwedêxofa pîroz ke,
biç'ûka jî t'evî mezina.

14Bira Xudan we zêde ke,
we û ewledêd weva+.

15Dua li we be ji Xudan,
e'firandarê e'rd û e'zman.

16E'zman e'zmanêd Xudan in,
lê e'rd Wî da merivayê.

17Mirî pesinê Xudan nadin,
k'îjan ku li warê ker' û lal in+.

18Lê emê pesinê Xudan bidin,
ji nihava h'eta-h'etayê.

Halêlûya!+

116

Pesindayîna ji mirin azadbûnê

116^1Ez Xudan h'iz dikim,

Ewî dengê zarînîya min bihîst+.

2Ewî guhê Xwe da ser min,
ezê t'emamîya r'ojêd xwe gazî Wî kim.

3Xumama mirinê ser minda girt,
derd-kulêd gor'istên ez dîtim,
te'lî tengî ser minda hat+.

4Hingê min gazî navê Xudan kir:

«Xudano! E'mirê min xilaz ke».

5Xudan xêrxwaz û amin e,

Xwedêyê me dilşewat e+.

6Xudan yêd sade xwey dike,
gava ez k'etim, ez xilaz kirim.

7Nefsa min were ser r'ih'etîya xwe,
çimkî Xudan ter'a qencî kir+.

8Te nefsa min ji mirinê xilaz kir,
ç'e'vê min jî ji hêsira paqij kir,
nigê min jî lik'umandinê Te xwey kir+.

9Ezê biger'im li ber Xudan warê zêndîyada+.

10Gava ez h'alê giranda bûm,
min dîsa bawarîya xwe unda nekir[*]+.

11Min şaşîya xweda got:

«Her meriv derew e»+.

12Ez çi bidime Xudan,
bona t'emamîya qencîya Wîye ser min+?
13K'asa azadîyê hildim bir'êjim[*]
û gazî navê Xudan kim.
14Ad-qirarêd min ber Xudan kirî,
ezê li ber cime'ta Wî bînim sêrî+.
15Mirina amina ber ç'e'vê Xudan biha ye+.
16Xudano! Ez e'vdê Te me, ez e'vdê Te me
û kur'ê carîya Te me,
Te qeydêd min vekirin+.
17Ezê dîyarîya r'azîdarîyê Ter'a bidim
û gazî navê Xudan kim+.
18Ad-qirarêd min ber Xudan kirî,
ezê li ber cime'ta Wî bînim sêrî,
19h'ewşêd Xana Xudanda,
nava teda, Orşelîmê!

Halêlûya!

117

Pesindayîn

117^1Pesinê Xudan bidin, gelî mileta,
eşqî Wî bistirên gelî cime'ta[*]+.
2Çimkî h'uba Wî li ser me mezin e
û aminîya Xudan h'eta-h'etayê ye.
Pesinê Xudan bidin!+

118

Stirana şikirdarîyêye serk'etinê

118^1Şikirîyê bidine Xudan, Ew qenc e
û h'uba Wî h'eta-h'etayê ye!+

2De bira Îsraêl bêje:

«H'uba Wî h'eta-h'etayê ye».

3De bira mala Harûn bêje:

«H'uba Wî h'eta-h'etayê ye».

4De bira xudanxof bêjin:

«H'uba Wî h'eta-h'etayê ye».

5Tengasîyêda min gazî Xudan kir,
Xudan cab da, ez derxistime fireyê+.
6Xudan t'evî min e, ez natirsim,
însanê çi li min bike?[*]+
7Xudan k'omekdarê min e,
ezê axirîya neyarêd xwe bibînim+.
8Ya p'ak e Xudanda guman bin,
ne ku xwe bispêrine benda+.
9Ya p'ak e Xudanda guman bin,
ne ku xwe bispêrine mîr û bega.

10H'emû mileta ser minda girtin,
lê bi navê Xudan ez wan hûrdexweşî dikim+.
11Her alîyava dora min girtin,
lê bi navê Xudan ez wan hûrdexweşî dikim.
12Mîna moza dora min girtin,
lê mîna agirê stirîya ew tefîyan,
bi navê Xudan ez wan hûrdexweşî dikim.
13Ez qewîn de'f dam ku bik'evim,
lê Xudan alî min kir.
14Xudan qewat û qudreta[*] min e,
Ew bona min xilazkir e+.

15Dengê şabûn û serk'etinê ji konêd r'asta tê:

«Destê Xudanî r'astê qewatê dike+.

16Destê Xudanî r'astê bilindkirî ye,
destê Xudanî r'astê qewatê dike».

17Ez namirim, ezê bijîm,
kirinêd Xudan ezê salix kim+.

18Xudan gelekî serê min kir,
lê ez nedame destê mirinê.

19Dergehêd r'astîyê[*] minr'a vekin,
ku bik'evime nav wan
û şikirîyê bidime Xudan+.
20Eva dergehê Xudan e,
r'astê wirr'a bik'evinê+.

21Şikir ji Ter'a, Te dengê min bihîst
û minr'a bûyî xilazkir.

22Ew kevirê ku hosta t'exsîr kir,
ew bû serê e'nîşkê+.

23Ev yek ji alîyê Xudanda qewimî
û li ber ç'e'vê me h'eyr-h'ujmek'ar e![*]

24Eva r'oja Xudan xuliqand,
werin em vêda eşq û şa bin.

25Hewar Xudan, me xilaz ke!

Hewar Xudan, mer'a li hev bîne.

26Bimbarek e ewê ku bi navê Xudan tê!

Em ji Xana Xudan we bimbarek-pîroz dikin[*]+.

27Xudan e Xwedê, Wî em r'onayî kirin.

Pê bena qurbana cejinê girêdin,
h'eta stirûyê gorîgehê bibin+.

28Tu yî Xwedêyê min, ezê şikirîyê bidime Te,

Tu yî Xwedêyê min, ezê Te bilind kim.

29Şikirîyê bidine Xudan, Ew qenc e
û h'uba Wî h'eta-h'etayê ye!+

119

Xwezî li h'izkirîyêd hînkirina Xudan

ALÊF

119^1Xwezî li yêd r'êdaye bêlek'e,
ku hînkirina Xudanda dijîn+.

2Xwezî li yêd t'emîyêd Wî xwey dikin
û bi t'emamîya dilê xwe li Wî diger'in.

3Ewana neheqîyê nakin,
lê r'îyêd Wîda dimeşin+.

4Te e'mir kir ku qanûnêd Te
bi guhdarî bêne qedandin.

5Xwezî r'îyêd min r'ast bûna,
min qanûnêd Te xweykirana.

6Ezê hingê t'u car şermî nebim,
gava ç'e'v bidim h'emû e'mirêd Te+.

7Bi dilê r'ast ezê pesinê Te bidim,
gava qirarêd Teye heq ez hîn bim.

8Ezê xwey kim qanûnêd Te.

Tu lap dest ji min nek'işîne+.

Cahil çawa bêlek'e be

BÊT'

9Cahil çawa dikare r'îya xwe paqij xwey ke?

Gava pê xebera Te miqatîyê li xwe bike+.

10Ez bi dil û can Te diger'im.

Nehêle ku ez ji e'mirêd Te bixalifim+.

11Sozê Te dilê xweda xwey dikim,
wekî li ber Te ez gune nekim+.

12Xudano! Tu xweyîpesin î,

Qanûnêd Xwe Tê min hîn kî+.

13Ez h'emû qirarêd devê Te
dikime dengî bi zarê xwe+

14Ez şa dibim r'îya t'emîyêd Teda,
çawa nava her xêr û xiznêda+.

15K'ûr difikirim ser qanûnêd Te,
dîna xwe didime r'ê-dirbêd Te+.

16Bi qanûnêd Te ez şa dibim,
xebera Te t'u car bîr nakim.

K'eremetêd hînkirina Xwedê

GÎMÊL

17Bike qencî xulamê Xwer'a,
ku ez bijîm xebera Ter'a.

18Li min veke Tu van ç'e'va,
wan k'eremetêd hînkirina Xwer'a.

19Ez r'êwî me li ser e'rdê,
e'mirêd Xwe neke pişt p'er'dê+.

20Ez h'elîyame û maşîyame,
her gav demana qirarêd Te me+.

21Tu k'ubarêd nifir'kirî hiltêyî,
yêd ku ji e'mirêd Te xalifîne+.

22Nav-nûçikêd wan ji ser min hilde,
çimkî ez xwey dikim wan t'emîyêd Te.

23Serwêr r'ûdinîn miqabilî min dikin xeybe,

Lê qûlê Te ser qanûnêd Te k'ûr difikire+.

24T'emîyêd Te şabûnêd min in
ew se'vî-şîretk'arêd min in.

Duayê guhdarîkirina qeyde-qanûnêd Xudan

DALÊT'

25Jîyîna min bûye ax-xwelî
anegorî xebera Xwe Tê min sax kî.

26R'îyêd xwe Teva kirine e'yan Te cab da,

Tu bîlan ke min wan qanûnêd Xweda.

27Ber min veke Tu wan r'îya qanûnêd Xwe,
ezê k'ûr bim li ser wan k'eremetêd Te.

28Ji k'eserê ez dih'elim-dimaşim,
gor gotina Xwe bike ku ez qewîn bim+.

29R'îya derewîyê ji min dûr xe
û hînkirina Xwe p'êşk'êşî min ke.

30Min r'îya r'astîyê danî ber xwe
û qirarêd Te dane pêşîya xwe.

31Ez bûme maşoq t'emîyêd Ter'a,

Xudan, min nede qarê şermêr'a.

32Ezê bibezim r'îya e'mirêd Teda,
gava zêde kî min aqilda.

Duayê bona naskirina t'emîyêd Xwedê

HÊ

33R'îya qanûnêd Xwe min hîn ke, Xudan,
h'eta ez xweş bim ezê xwey kim wan.

34Min serwaxt ke, hînkirina Te ez xwey kim
û bi t'emamîya dilê xwe wê biqedînim+.

35Min bike wê şiver'îya e'mirêd Xwe,
ku wanda deman û h'eyran im ez bi xwe.

36Dilê min qayl ke t'emîyêd Xwer'a,
ne ku hebûkêva bêm girêdanê+.

37Ç'e'vê min xwey ke ji boş-betalîyê
û r'îya Xweda Tu min bide jîyanê.

38Qedîm ke sozê Xwe bona qûlê Xwe,
bona wî e'vdê ku ji Te xof dike.

39Ji wê qara jê ditirsim ser min hilde,
çimkî qenc in qeyd-qirarêd Te.

40Ezî h'eyra qeyd-qanûnêd Te me,
r'uh' bide ber min bi r'astîya Xwe.

Gumana ser xebera Xwedê

VAV

41Xudan, h'uba Te bira min bigire,
xilazkirina Te jî weke sozê Te.

42Hingê caba p'êk'enîyêd xwe ezê bidim,
çimkî xebera Teda ez guman im+.

43Xebera r'astîyê ji devê min kêm neke,
çimkî nefsa min qirarêd Teda guman e.

44Hînkirina Te ezê xwey kim
ji her-heyê û her t'im.

45Firêqetîyêda ezê her'im,
çimkî qanûnêd Te ez diger'im.

46Pêş p'adşêva t'emîyêd Te ezê bêjim,
t'u car ezê qet venek'işim+.

47E'mirêd Ter'a ezê şa bim,
k'îjana ku ez h'iz dikim+.

48Destê xwe dirêjî e'mirêd Teye h'izkirî dikim
û li ser qanûnêd Te k'ûr difikirim.

Xebera Xudan kanîya guman û baristanîyê ye

ZAYN

49Bîr bîne sozê Te da qûlê xwe,

Te kir ku wê bikime gumana xwe.

50Tengîyêda ew e bîna ber min,
çimkî sozê Teye saxîya min.

51Gelekî dik'enin ser min k'ubar,
lê ji hînkirina Te ez naçim berwar+.

52Xudano, qirarêd Teye her-t'im
ez bîr tînim baristan dibim.

53Boy nep'aka agir dide serê min,
ku dibînim hînkirina Te dihêlin+.

54Qanûnêd Te minr'a bûne stiranî,

Li wî warê minî firarî+.

55Şevê navê Te ez bîr tînim,

Xudano, hînkirina Te xwey dikim.

56Ew p'eşk k'ete p'ara min,
çimkî qanûnêd Te xwey dikim.

Maşoqê hînkirina Xudan

H'ÊT'

57Milk'ê p'ara min, Xudan e,
sozê min xebera Te kirin e+.

58Bi dil dikim van r'eca ye,
bike r'e'mê gor soza ye.

59Ez fikirîm ser r'îyêd xwe
t'emîyêd Teda kir gavêd xwe.

60Dilezînim, derengî naxim,
ku e'mirêd Te biqedînim.

61T'or'ê nep'aka dor min girtin,
lê hînkirina Te bîr nekir min+.

62Nîvê şevê ez r'adibim,
boy qirarêd Teye r'ast pesin didim+.

63Ez hogirê xofk'êşêd Te me,
ku xwey dikin qanûnêd Te.

64T'ijî ye dinya h'uba Teva

Xudan minva veke qanûnêd Xwe+.

Qîmetê hînkirina Xudan

TÊT'

65Te qencî kir li qûlê Xwe,

Xudan weke gotina Xwe.

66Zanebûn, serwaxtîya qenc min hîn ke,
çimkî bawerîya min ser e'mirêd Te ye.

67H'eta ser bela xwe ez venebûm dixalifîm,
lê niha xebera Te ez xwey dikim.

68Tu qenc î û qencî ji Te dibare,
qanûnêd Xwe Tu min hîn ke+.

69K'ubar şer'a min dikin gilî,
lê ez şîretêd Te xwe dikim xweyî+.

70Mejûyê wan mîna don qer'imî ye,
lê hînkirina Te minr'a eşq û şayî ye+.

71Qenc bû ku ser bela xwe vebûm
û qanûnêd Te ez ser vebûm+.

72Minr'a hînkirina ji devê Te
ji h'ezar zêr' û zîvî çêtir e+.

Heqîya qanûna Xudan

YOD

73Destêd Te ez xuliqandim û çêkirim,
min serwaxt ke ku e'mirêd Te ez hîn bim+.

74Xofk'êşêd Teyê min bibînin û şa bin,
bona wê yekê ku sozê Teye gumana min+.

75Zanim Xudan, qirarêd Te bi r'astîyê ne,
weke aminîya Xwe ber bêvila min derxistine.

76Bira aminîya Te bibe minr'a baristanî,
weke wî sozê qûlê Xwer'a Te dayî.

77R'e'ma Te bira ser minda bê ez bijîm,
çimkî hînkirina Ter'a xweş bengizîm.

78Bira k'ubarêd buxdana min dikin şermî bin,
lê qanûnêd Teda nin k'ûr fikirêd min.

79Bira veger'in ser minda bên xofk'êşêd Te
û ew kesêd ku nas dikin wan t'emîyêd Te.

80Dilê min bira qanûnêd Teda bêlek'e be,
ku nefsa min wê yekêda şermî nebe+.

Duayê t'îyê azadîyê

K'AF

81Ez dih'elim ji dest h'eyra azadîya Te,
min guman danîye li ser wê xebera Te.

82K'erbî xebera Te k'orda çûne ç'e'vê min
û dibêjim: «K'engê Tê bikî baristanîya min?»+

83Ez bûm mîna e'yarê nav dûda,
lê qanûnêd Te min ber'neda.

84Qûlê Teyê çiqasî hîvîya Te be?

Dîwana peyk'etîya wê k'engê ji Te be+?

85K'ubara bona min ç'e'l k'olaye,
ku ne li gora hînkirina Te ye+.

86H'emû e'mirêd Te aminî ne,
hewar! Ew cîyê amî-t'am pey min k'etî ne!

87Hindik mabû ez ser dinê nehiştama
lê min qeyde-qanûnêd Te yek ber'neda.

88Weke h'uba Xwe min nûyejîyîn ke,
ezê jî xwey kim t'emîyêd devê Te.

Aminîya qanûna Xudan

LAMÊD

89Xudano, xebera Te h'eta-h'etayê ye,
ew e'zmênda qewîn-qedîm e+.

90Aminîya Te qur'ne-qur'ne dimîne,

Te dinya ava kir, ew qewîn sekinîye+.

91Weke qirara Te ew h'eta îro sekinîne,
çimkî ew h'emû jî xizmetk'arêd Te ne+.

92Heger hînkirina Te şabûna min nîbûya,
ezê zûva me'rimîya xweda unda bûma.

93H'eta sax im ez bîr nakim qanûnêd Te,
çimkî bi wan Tu min didî jîyane.

94Ez p'ara Te me, min xilaz ke,
çimkî diger'im ez qanûnêd Te.

95Nep'ak hîvîyê ne min unda kin,
lê t'emîyêd Teda ez k'ûr dibim.

96Min dît ku axirîya her tiştî heye,
lê belê e'mirê Te bêaxirî ye.

H'izkirina hindava hînkirina Xudanda

MÊM

97Hînkirina Te çiqasî ez h'iz dikim!

T'emamîya r'ojê ez ser wê difikirim.

98E'mirêd Te min ji neyara serwaxttir dikin,
çimkî her t'im ew t'evî min in+.

99Ez ji h'emû dersdarêd xwe bîlantir bûme,
çimkî fikirêd min ser t'emîyêd Te ne.

100Ji kalemêra aqiltir bûme,
çimkî xwey dikim qeyde-qanûnêd Te+.

101Ez nigêd xwe ji r'îya xirab dûr dixim,
wekî xebera Te ez biqedînim+.

102Ez ji qirarêd Te dûr nak'evim,
çimkî Tu yî dersdarê min.

103Xebera Te çiqas şîrin e gewrîya minda,
ew ji hingiv zêdetir e devê minda+.

104Bi qanûnêd Te zanebûnê ez dest tînim,
lema ku ez her r'îya derew dijenim.

Xebera Xudan r'onayî ye

NÛN

105Xebera Te ç'ira gavêd min e
û r'onaya şiver'îyêd min e+.

106Min sond xwarîye, ezê bînim sêrî,
ku qirarêd Teye r'ast bînime cî+.

107Xudan min gelek tengasî k'işandin,
weke xebera Xwe r'uh' bide ber min.

108P'êşk'êşêd bi dil ji devê min qebûl ke
û qirarêd Xwe Tu li min hîn ke.

109Ez her gav ber hêşîya mirinê me,
lê hînkirina Te min bîr nekirîye.

110Nep'aka bona min t'elek danîne,
lê ez ji qeyde-qanûnêd Te nexalifîme+.

111T'emîyêd Te warê minî h'eta-h'etayê ye,
çimkî ewe dilê minda weke şayîyê ye+.

112Min qirar kir, qanûnêd Te xwey kim,
ji her-heyê h'eta xilazîyê.

Xebera Xudanda bêxofî ye

SAMÊX

113Yêd dudilî r'eş in ber ç'e'vê min
lê hînkirina Te ye h'uba dilê min.

114Tu yî sit'ar, mert'ala min,
xebera Te ye gumana min+.

115Hey xirabno, ji min dûr k'evin,
ku e'mirêd Xwedêyê min bên xweykirin+.

116Gor sozê Xwe stûn be minr'a, ezê bijîm,
neke ku ez gumanêda şermî bim.

117Piştovanê min be, ezê xweykirî bim
û her t'im qanûnêd Teda ezê agadar bim.

118Tu yêd ji qanûnêd Te dixalifin davêjî,
çimkî h'ilek'arîya wanda heye boş-betalî.

119Nep'akêd dinê bona Te h'emû mîna bîso ne,
lema t'emîyêd Te, ew bona min h'uba dila ne.

120Ji sawa Te ez ser hevda dilerizim,
ji qirarêd Te ez ditirsim+.

Qedandina qanûna Xudan

E'YN

121Min heqî û r'astî kirin,
min nede destê zordarêd min.

122Sozê açixiyê bide qûlê Xwe,
ku yê k'ubar ew nikaribe zordar be+.

123Ç'e'vê min qer'imîn hîvîya azadîya Te me,
hîvîya xebera r'astîya Te me+.

124Qûlê xwer'a weke h'uba Xwe bike
û qanûnêd Xwe Tu min hîn ke.

125Ez xulamê Te me, aqil bide min,
ku t'emîyêd Te minva bên nas kirin.

126Îdî wextê kirina Xudan e,
çimkî hînkirina Te t'er'ibandine.

127Lê belê ew h'izkirina e'mirêd Te,
minr'a ji zêr' û ji zêr'ê xalis çêtir e+.

128Lema ez r'ast xwe li h'emû qanûnêd Te digirim,
lê ji h'emû r'îyêd derew ez die'nirim[*].

Guhdarîkirina qanûna Xudan

P'Ê

129T'emîyêd Te h'eyre h'ujmek'ar in,
lema ez xwe wanr'a dikim h'eyran.

130E'yanbûna xebera Te r'onayî dike,
ew merivêd sade serwaxt dike+.

131Devê xwe vedikim k'eser tê min,
e'mirêd Te ne bîna ber min+.

132Dîna Xwe bide min, min were r'e'mê,
weke e'detê Xwe, boy maşoqêd navê Xwe.

133Xeberêd Xweda Tu gavêd min bişidîne,
h'ukumê xirabîyê bira li ser min nemîne.

134Min xilaz ke ji zordara,
ezê biqedînim qeyde-qanûna.

135Sifetê Xwe gul de ser qûlê Xwe,
min hîn bike qeyd-qanûnêd Xwe+.

136Ç'emêd ava ji ç'e'vêd min dik'işin,
çimkî meriv hînkirina Te xwey nakin+.

Xudan û qanûna wî r'ast in

TSADÊ

137Tu ser r'astîyê yî, Ya Xudan
û qirarêd Te r'aste-r'ast in.

138T'emîyêd Teye Te t'emî kirine,
ew r'ast in û serê r'astîyê girtine.

139Xîreta min min dih'elîne,
çimkî neyar gotina Te bîr nayîne.

140Sozê Te gelekî amin e
û xulamê Te wî h'iz dike+.

141Ez yekî nimizî bêqedir im,
lê qanûnêd Te ez bîr nakim.

142Heqîya Te heqîya her-heyî ye
û hînkirina Te r'astî ye+.

143Derd û kul hatin serê min,
lê e'mirêd Te ne, şabûna min.

144Heqîya t'emîyêd Te h'eta-h'etayê ye,

Bona ku ez bijîm, min serwaxt ke.

Duayê hewarê

QOF

145Xudan, ez bi dil û can gazî dikim,
min bibihê ku qanûnêd Te biqedînim.

146Min xilaz ke hewar dikim,
ezê t'emîyêd Te biqedînim.

147Berbangê r'adibim dikim gazî,
min gumana xwe xebera Te anî+.

148Bedîlêd şevê ç'e'vê xwe vedikim
û li ser sozê Te k'ûr difikirim.

149Min bibihê weke wê h'uba Xwe,

Xudano, weke e'detê Xwe min sax ke.

150Yêd xwe neheqîyê girtine nêzîk dibin,
wan ji hînkirina Te xwe dûr girtin.

151Lê Xudan Xwexa nêzîk e,
h'emû e'mirêd Wî r'astî ne+.

152Hê berêda ez t'emîyêd Te hîn bûme,
h'eta-h'etayê Te ewana qedîm kirine.

Hewara k'omekdarîyê

R'ÊŞ

153H'alê minda binihêr'e, min xilaz ke,
çimkî bîr nakim ez hînkirina Te.
154Pişta heqîya min bigire, min azad ke,
weke xebera Xwe Tu min sax ke+.
155Ji yê nep'ak xilazbûn dûr e,
çimkî qanûnêd Te ew nager'e.
156Ya Xudan, r'e'ma dilê Te gelek e,
weke heqîya Xwe min sax xwey ke+.
157Gelek in neyar û p'eyk'etîyêd min,
lê t'emîyêd Te xwe dûr nexist min+.
158Zivêr dibim ku dibînim r'êk'etîya
wan nikaribû xebera Te cî banîya+.
159Binihêr'e çiqas ez h'iz dikim qanûnêd Te,
bike li gora wê h'uba Xwe,
min xwey ke.
160Xeberêd Te t'emamîya xweva r'astî ne,
h'emû qirarêd Teye heq,
h'eta-h'etayî ne+.

Xwe dide hînkirina Xudan

ŞÎN

161Serwêr cîyê amî-t'am pey min k'etî ne,
lê dilê min xeberêd Teva xofî ye+.
162Sozê Ter'a ez gul didim,
çawa ser xiznê ez vebibim+.
163Dijenime derewîyê, jê zivêr im,
lê hînkirina Ter'a ez h'eyran im.
164R'ojê h'eft cara pesinê Te didim,
bona qirarêd Te ku r'ast dibînim,
165Ewêd xweyê hînkirina Te ne,
ji r'ê nak'evin, e'dilayêda ne.
166Ez xilazkirina Teda guman im,
Xudano, e'mirêd Te ez diqedînim+.
167Ez t'emîyêd Te xwey dikim
û gelekî wan h'iz dikim.
168Ez xwey dikim t'emî û qanûnêd Te,
çimkî h'emû r'îyêd min ber ç'e'vê Te ne+.

Duayê hewargazîyê

T'AV

169Xudan, bira hêwarza min bê cem Te,
weke xebera Xwe Tu min serwaxt ke.
170Bira r'ecayê min bê ber Te,
weke xebera Xwe min xilaz ke.
171Ji devê min der tên şikirdarî,
çimkî qanûnêd Xwe Tu min hîn dikî.
172Bira zimanê min xebera Te bike dengî,
çimkî h'emû e'mirêd Te ew in r'astî.
173Bira destê Te li min piştovan be,
çimkî min bijartin qeyde-qanûnêd Te.
174Xudano, ez h'eyra xilazkirina Te me,
şabûna min jî hînkirina Te ye.
175Bira ez sax bim, pesinê Te bidim
bira qirarêd Te alîk'arê min bin.
176Mîna peza undabûyî ez xalifîm,
qûlê Xwe biger'e, ez e'mirêd Te bîr nakim[*]+.

120

Duayê azadbûna ji derewîn û xeybkira

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Te'lî-tengîya xweda,
min hewara xwe Xudan anî,
guhê Xwe Ewî ser min danî.
2Xudano! Min xilaz ke,
ji yê derewîn û zarda qelp e+.

3Hey zarê vir'î-derew!

Wê çi bik'eve k'îsê te?

Wê çi bik'eve p'êşa te?

4Tîrêd tûje mêrxasa,
pirîskêd k'ûra kuç'ika!+

5Mayîna nava wanda haqasî xirab e,
tê bêjî ez Meşexêda dimînim,
yan jî konêd Qêdarêda dijîm[*]+.
6Gelekî dirêj nav wanda mame,
t'evî yêd ku neyarê e'dilayîyê ne.
7Ez ku bona e'dilayîyê xeber didim,
lê ewana şer' dixwazin.

121

Xudan xweykirîyê me ye

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Ez dîna xwe didime ç'îya.

Gelo k'omekê ji k'u bê minr'a+?

2K'omeka min ji Xudan e,
e'firandarê e'rd û e'zman e+.

3Ew nahêle ku nigê te bişimite,

Xweykirîyê te nahênije+.

4Xweykirîyê Îsraêlê
t'u car nahênije, r'anazê.

5Xudan xweykirîyê te ye,
Xudan sîya ser te ye,
li milê teyî r'astê ye+.
6R'ojê te'vê te nexe,
ne jî hîvê şevê.

7Xudanê ji her xirabîyê te xwey ke,

Ewê xwey ke e'mirê te.

8Ç'e'vê Xudan wê ser k'etin-derk'etina te be,
ji îroda h'eta-h'etayê+.

122

Duayê eşqî Orşelîmê

Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1Ez şa bûm, gava minr'a gotin:

«Emê her'ine Xana Xwedê»+.

2Nigêd me îdî dergehêd teda ne,
em gihîştin wan, hey Orşelîm!

3Orşelîm bajarê çêkirî ye,
t'emamî hevva cîkirî ye,
4Qebîl r'adibin wir, qebîlêd Xudan,
weke t'emîya bona Îsraêlê,
ku şikirîyê bidine navê Xudan[*]+.
5K'ursîyêd dîwanê wir danîne,
ew k'ursîyêd zur'eta Dawid in+.

6Bona Orşelîmê e'dilayê bixwazin:

«Bira r'îya wan r'ast be, yêd te h'iz dikin+.

7Bira e'dilayî be sûrêd teda
û açixî be qesirêd teda».

8Bona xatirê bira û hevalêd xwe,
ez dibêjim: «Orşelîmê, e'dilayî li te».

9Bona xatirê Xana Xudan, Xwedêyê me,
ez qencîyê ter'a dixwazim+.

123

Duayê bona r'e'mkirinê

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Yê li e'zmên r'ûniştî, ç'e'vê min li Te ye!+
2Çawa ç'e'vê xulama destê xweyê wan e
û ç'e'vê carîya jî destê xanimêd wan e,
usa jî ç'e'vê meyê li Xudan, Xwedêyê me be,
h'eta Ew li me bê r'e'mê.

3Li me were r'e'mê, Xudano,
li me were r'e'mê.
Em t'êr bûne ji bêhurmetîyê,+
4em ji qerfê xwer'azîya
û bêhurmetîya k'ubar-babaxa t'êr bûne+.

124

Xwedê ye piştovanê cime'ta Xwe

Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1«Heger Xudan t'evî me nîbûya»,
de bira Îsraêl niha bêje:+
2«Heger Xudan t'evî me nîbûya,
gava meriva ser meda girt,
3hingê wê saxe-sax em daqurtandana,
gava hêrsa wan li me r'abibû xwe dixwarin+.
4Ava wê em nava xweda mina kirina,
lêyîyê ser mer'a derbaz bûya,+
5avêd r'abûyî wê ser mer'a derbaz bûna».

6Şikir ji Xudanr'a, ku em nedane
nêç'îra ber diranêd wan!
7Mîna ç'ivîka em ji t'eleka
nêç'îrvana xilaz bûn,
t'elek şkestin em jê xilaz bûn+.
8K'omeka me ji navê Xudan e,
ku e'firandarê e'rd û e'zman e+.

125

Cime'ta Xwedêye bêxofîyêda

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Gumana k'îjana ser Xudan e,
ew mîna ç'îyayê Sîyonê ne,
ku ew ji cîyê xwe nah'eje
û h'eta-h'etayê dimîne+.
2Ç'îya çawa dora Orşelîmê ne,
usa jî Xudan dora cime'ta Xwe ye,
ji îroda h'eta-h'etayê.

3Çimkî şivdara nep'aka
wê ser e'rdê r'astaye p'eşkavîtî nemîne,
nebe ku r'ast destêd xwe dirêjî neheqîyê kin.

4Xudano, qencîyê bike li qenca,
xweyêd sitqê dilê r'asta.
5Lê ewê r'îyêd xweye xarda xalifîne,
Xudanê r'îyêd wanda jî wan bişîne,
t'evî ewêd ku xwe neheqîyê girtine.

Bira xêr û xweşî li ser Îsraêlê be!+

126

Azabûna ji hêsîrtîyê

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Gava Xudan em hêsîr veger'andine Sîyonê[*],
ew mer'a bû mîna xewnekê+.

2Hingê k'en li ber devê me k'et
û zimanê me jî r'eqisîn.

Nava miletada hingê hate gotin:

«Xudan bona wan tiştêd mezin kirin!»+

3Xudan bona me tiştêd mezin kirin
û em gelekî eşq û şa bûn+.

4Xudano, me dîsa bextewar ke,
mîna sêlafêd Negevê[*].

5Yêd ku pê hêsira dir'eşînin,
pê eşq û şabûnê wê bidirûn.

6Yêd pê girî tûrikê t'oxim dir'eşînin,
wê bi stirana eşq gur'zêd xwe bînin+.

127

Her dayîna qenc ji Xwedê ye

Stirana Silêmane eşqî çûyîna h'ec.

1Heger Xudan malê çêneke,
badîhewa avakir dixebitin.

Heger Xudan bajêr xwey neke,
badîhewa nobedar bêxew dimîne+.

2Badîhewa hûn zû ji xewê r'adibin
û dereng hûn p'al didin, r'adizên,
nanê xwe jî k'esirî dixwin.

Xewêda jî Xudan dide delalêd Xwe[*]+.

3Ewled p'êşk'êşêd Xudan in,
berê zika dayîna Wî ye+.
4Çawa tîr destê mêrê mêrxasda,
usa jî zar' cahiltîya bavêda.
5Xwezî li wî merivî,
ku tîrdanga wî wan yekava t'ijî ye.
Gava li ber dergê dîwanê[*],
t'evî dijmin xeber de,
hingê ewê şermî nebe.

128

Dayîna Xwedêye bona Xwedêxofa

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Xwezî li wan h'emûyêd
ku ji Xudan xof dikin
û r'îya Wîda dimeşin+.

2Belê tê xebata destê xwe bixwî,
tê xwezilî bî û xêr-xweşîyêda bî!+
3K'ulfeta teyê nav mala teda,
mîna k'ola tirîyê xweyîber be,
ewledêd teyê jî dora sifira te,
mîna ajer'ûyêd dara zeyt'ûnê bin+.
4Awa ser wî merivîda wê aha bibare,
k'îjan ku ji Xudan xof dike.

5De bira Xudan ji Sîyonê dua li te bike
û t'emamîya e'mirê jîyana xweda,
xêr-berek'etîya Orşelîmê bibînî+.

6De bira tu zar'êd zar'êd xwe bibînî.

Bira xêr û xweşî li ser Îsraêlê be!+

129

Gazinê cime'ta Îsraêlê hindava neyarêd wêda

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1«Ji cahiltîya minda,
gelek tengasî dane min»,
de bira Îsraêl niha bêje:+
2«Ji cahiltîya minda,
gelek tengasî dane min,
lê zora min nebirine.
3Cotk'ara ser pişta min cot dikirin
û xetêd xwe dirêj dikirin+.
4Xudan li ser r'astîyê ye,
Ewî kapêd nep'aka qetandin».

5H'emûyêd ku dijenine Sîyonê,
wê şermî bin paşda bir'evin+.
6Bira ew bibine mîna gîhayê ser xênî,
ku hê negihîştî h'işk dibe,+
7ew ne destê yê didirû t'ijî dike,
ne jî ber mila yê gur'z dike dadigire.
8Û yê ku derbaz dibin wê nebêjin:
«Bira duayê Xudan ser we be
û em bi navê Xudan dua li we dikin»+.

130

Duayê hewargazîyê

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Ji k'ûrayê ez hewara xwe Te datînim, Xudano+.

2Xudan, dengê min bibihê!

Bira guhê Te ser dengê hêwarza min be+.

3Xudan, heger dîna Xwe bidî guneyêd me,
k'î wê bikaribe ber Te bisene, Xweyo?

4Çimkî baxşandin destê Te ye,
wekî însan ji Te xof bike+.

5Ez hîvîya Xudan im,
nefsa min hîvîyê ye,
gumana min ser sozê Wî ye.
6Nefsa min h'eyra Xweyî ye,
ji wan nobedara ze'ftir,
yêd ku h'eyra sibehê ne,
h'eyra sibehê ne.

7Îsraêl, gumana xwe bide ser Xudan,
çimkî h'uba Xudan p'ir' mezin e,
her xilazbûn ji destê Wî ye+.
8Ewê Xwexa Îsraêlê
ji her neheqîyêd wan xilaz ke+.

131

Duayê gumana yê şkestî

Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1Xudan! Dilê minda babaxî t'une,
ç'e'vê min ne li bilindbûnê ye,
Ez nigêd xwe gire-girar'a navêjim,
xwe tiştêd ji xwe mestir dûr digirim+.
2Nefsa xwe seqir'andîye û ker' kirîye,
mîna zar'a h'emêza dêda şîrevekirî ye
nefsa min mîna zar'a şîrevekirî ye.

3Îsraêl, de gumana xwe bide ser Xudan
ji nihada h'eta-h'etayê+.

132

Ad û qirarêd nava Xudan û Dawidda

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Xudan, Tu Dawid bîr bîne
t'evî h'emû cefayêd wî,+
2çawa wî Xudanr'a sond xwar
û Zorê Aqûbr'a ad-qirar kir.
3«Ezê nig nevêjime şêmîka xwe[*],
nak'evime nava cî-nivînê xwe,+
4xewê nekime ç'e'vê xwe,
neynim ser hev bijangêd xwe,
5h'eta nebînim cîkî Xudanr'a,
cî-warekî Zorê Aqûbr'a».

6Me bihîst bona Sindoqê Efrat'êda[*]

û me ew dît nava deşta Yaharêda.

7«Werin em bik'evin cî-warê Wî
û serê xwe daynin li ber nigêd Wî»+.

8R'abe, Xudan, warê r'ih'etîya Xwe,

Tu û Sindoqa Zorayîya Xwe+.

9K'ahînêd Te bira r'astîyê xwe kin
û aminêd Te bira eşq û şa bin+.

10Bide xatirê Dawidê xulamê Xwe,
berê Xwe neguhêze ji k'ifşkirîyê Xwe+.

11Xudan r'astî Dawidr'a sond xwar,

Ewê sondê Xwe înk'ar neke:

«Ezê yekî derxim ji bedena te,
bidime r'ûniştin ser k'ursîya te[*]+.
12Heger peyman û gotinêd Min
ewledêd te biqedînin,
k'îjana Ezê wana hîn kim,
hingê ewledêd wan jî ser k'ursîya te
h'eta-h'etayê wê r'ûnên»+.

13Çimkî Xudan Sîyon bijart,
xwest ku Xwer'a bike cî-war+.
14«Ev e warê r'ih'etîya Mine h'eta-h'etê.
Ezê vir bim, çimkî eva Min begem kir.
15Xurekêd wê Ezê serda bir'êjim,
k'esîbêd wê Ezê pê nên t'êr kim+.
16Ezê k'ahîna xilazbûnêva wergirim
û aminêd wê Ezê eşq û şa kim,
17Dawidr'a wir strûkî bidime derxistinê
û ç'irê saz kim bona k'ifşkirîyê Xwe+.
18Ezê şermê li dijminêd wî wergirim,
lê t'acê li serê wî wê gul de û biç'irûse[*]».

133

Eşqî t'ifaqîya biratîyê

Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1Çawa qenc e, çawa xweş e,
ku bira hevr'a yektîyêda ne!+
2Ew mîna wî r'ûnê xalis e,
ku ji sêrî dir'ije ser r'ûdanê,
belê li ser r'ûdana Harûnda,
ku jorda h'eta bestûya wî dişiqite+.
3Ew mîna qir'avîya ç'îyayê Hermonê ye,
ku li ser ç'îyayêd Sîyonê datîne.

Çimkî li wir Xudan xêr û xweşî
û jîyana h'eta-h'etayê soz daye+.

134

Pesindayîna şev P'aristgehêda

Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Hey gelî xulamêd Xudan!

Şikirîyê bidine Xudan,
ku Xana Xudanda şev disekinin+.

2Destêd xwe berbir'î Pîrozgehê kin
û pesinê Xudan hûn bidin+.

3Bira Xudan ji Sîyonê dua te bike,

Ewî ku e'rd û e'zman e'firandine+.

135

Stirana pesindayînê

135^1Halêlûya!

Pesinê navê Xudan bidin,
pesinê bidinê, gelî xulamêd Xudan,
2yêd ku Xana Xudanda disekinin,
h'ewşêd Xana Xwedêyê meda nin+.
3Pesinê Xudan bidin,
çimkî Xudan qenc e,
eşqî navê Wî bistirên,
çimkî ev yek xweş e.
4Xudan Xwer'a Aqûb bijart,
Îsraêl çawa milk'ê Xwe+.

5Ez zanim ku Xudan mezin e,
Xweyê me ser h'emû xwedêyar'a ye+.
6Xudan ça dixwaze usa dike,
e'rd û e'zmênda, nava be'ra,
usa jî h'emû k'ûrayîyada+.
7Ji her çar qulba, e'wra derdixe,
bona baranê birûskê çêdike,
ji e'mbarêd Xwe bayê r'adike+.

8Ewî nixurîyêd Misirê kuştin,
ji meriva girtî, h'eta h'eywên+.
9Nîşan û k'eremetêd e'cêb
anîn serê te, hey Misirê!
serê Firewin û xulamêd wî+.
10Ewî gelek mileta xist
û p'adşêd zor qir'kirin:+
11Sîxon p'adşê emorîya,
Og p'adşê Başanê
û h'emû p'adşêd Kenanê+.
12E'rdê wana wartî da,
warê cime'ta Xwe Îsraêlê+.

13Xudano! Navê Teyê her t'im hebe,

Xudan, qur'ne-qur'ne Tê bêyî bîranînê+.

14Çimkî Xudanê heqîyê cime'ta Xwe bike
û ç'e'vê r'e'mê xulamêd Xwe binihêr'e+.

15P'ûtêd mileta ji zêr' û zîv in,
çêbûyêd pê destê însên in+.
16Devê wan hene, xeber nadin,
ç'e'vê wan hene, ew nabînin+.
17Guhê wan hene, ew nabihên
û bîn t'une ber bêvila wan+.
18Yêd wana çêdikin
û wanda guman in,
ewê jî bibine mîna wan+.

19Mala Îsraêl! Pesinê Xudan bidin.

Mala Harûn! Pesinê Xudan bidin.

20Mala Lêwî! Pesinê Xudan bidin.

Yêd ji Xudan ditirsin! Pesinê Xudan bidin+

21Bira ji Sîyonê Xudan bimbarek be,

Yê ku Orşelîmêda dimîne!

Halêlûya!+

136

Pesindayîna k'eremetêd Xwedê

136^1Şikirîyê bidine Xudan,
çimkî Ew qenc e
û h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.
2Şikirîyê bidine Xwedêyê xwedêya,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.
3Şikirîyê bidine Xudanê xudana,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

4Yê ku t'enê k'eremetêd mezin dike,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

5Yê ku e'zman bi serwaxtîyê e'firand,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

6Yê ku h'îmê e'rdê ser ava avît,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

7Yê ku şewqdarêd mezin e'firandin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

8Te'v, ku serwêrîyê r'ojê bike,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

9Hîv û steyrk, ku serwêrîyê şevê bikin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

10Yê ku Misirî, nixurîyê wanva xist,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

11Yê Îsraêl ji nava wan derxist,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

12Bi destê zor û zenda dirêjkirî,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

13Yê Be'ra Sor kire du p'ara,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

14Yê Îsraêl nav wêr'a derbaz kir,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

15Yê Firewin, ordîya wîva avîte Be'ra Sor,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

16Yê Cime'ta Xwe ber'îyêva bir,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

17Yê ku p'adşêd mezin xistin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

18Û Yê p'adşêd xweyîr'ûmet kuştin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

19Sîxon p'adşê emorîya,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

20Og p'adşê başanîya,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

21Yê e'rdê wan wartî da,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

22Yê wartî da xulamê Xwe Îsraêl,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

23Yê belengazîya meda me bîr tîne,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

24Û em ji dijmina xilaz kirin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

25Yê h'emû r'uh'berî nan dike,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye+.

26Şikirîyê bidine Xwedêyê e'zmên,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

137

16Lûrîna hêsîrtîya Babîlonêda

137^1Li ber ç'emêd Babîlonê em r'ûdiniştin,
me Sîyon dikire bîra xwe û digirîyan+.
2Me sazêd[*] xwe bîyêd wêva darda dikirin.
3Û yêd wire ku em hêsîr biribûn,
de'wa stirana ji me dikirin,
yêd em dizêrandin jî şayî dixwestin,
digotin: «Mer'a k'ulamêd Sîyonê bistirên».

4Em çawa bistirên k'ulama Xudan,
welatê xerîbda?
5Heger ez te bîr bikim, Orşelîmê,
bira destê minî r'astê bik'işe,+
6zimanê min demaxê minva biqemite
ku ez ne saz xim, ne jî bistirêm,
heger ez te bîr bikim Orşelîmê
û te ser şabûna xweye mezinr'a negirim+.

7Bîr bîne, Xudan, kirêd edomîya[*],
ewê r'oja ku Orşelîm k'et, çi digotin:

«Wêran kin, wêran kin h'etanî r'ik'ina»+.

8Tu Babîlona k'aw-k'ubara wêrankir!

Xwezî li wî, yê ku usa serê te bike,
çawa ku te li serê me kirîye+.

9Xwezî li wî ku zar'êd te hilde zinara xe+.

138

Duayê r'azîdarîyê

Zebûra Dawid.

1Xudan, ez dil û can şikirîyê didime Te,
li ber xwedêya distirêm eşqî navê Te+.
2Ta dibim ber P'aristgeha Teye pîroz
û ez şikirîyê didime navê Te,
bona wê h'ub û aminîya Te,
ku Te nav û xebera Xwe
ser her tiştîr'a girtîye+.
3R'oja ku min gazî Te kir,
hingê bihîst Te dengê min,
qewat kirim, qudûm da min.

4Xudan, h'emû p'adşayêd dinyayê
wê şikirîyê bidine Te,
çimkî bihîstin xeberêd devê Te,
5Xudan wê bistirên eşqî r'îyêd Te,
çimkî mezin e Xudan r'ûmeta Te.
6R'ast e Xudan bilind e,
lê yêd nimize belengaz dibîne,
k'ubara jî dûrva nas dike.

7Heger te'lî-tengîyar'a ez derbaz bim,
Tê ji ber hêrsa dijmin min xwey kî
û Tê destê Xwe dirêjî min kî,
destê Teyî r'astê min xilaz ke+.
8Xudanê bona min pirsa safî ke,
Xudan, h'uba Te h'eta-h'etayê ye!
Dest ji kirêd destê Xwe neke+.

139

Zanebûn û xemk'êşîya Xwedêye her der

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xudan! Te ez e'nene kirim û nas kirim+.

2Tu zanî r'abûn û r'ûniştina min,
dûrva Teva e'yan e fikirêd min+.

3Tu dibînî ger' û p'aldana min
û Teva e'yan e h'emû r'îyêd min+.

4Hela hê xeber ne ser zarê min e,

Xudan, fikir îdî Teva e'yan e.

5Tu pêş û pişva xwey dikî min,
destê Te sî ye li ser serê min.

6Ev zanebûn ji h'işê min der e,
nikarim bigihîjimê, gelekî k'ûr e+.

7Ezê ji R'uh'ê Te k'uda her'im,
yan ji ber Te k'uda bir'evim+?
8Heger r'abime e'zmên, Tu li wir î,
berjêr her'ime dîyarê mirîya, dîsa wir î+.
9Heger p'encê r'oyê baskê min bin,
bifir'ime xilazîya be'rê, wir bimînim,
10wir jî destê Teyê r'êberîya min bike,
destê Teyî r'astê wê min xwey ke.
11Heger bêjim: «Te'rîstanê min veşêre,
r'onayîya dora min jî şev be»,
12dîsa şev bona Te ne te'rî ye,
şev mîna r'ojê r'onayî ye,
bona Te şev û r'oj weke hev e+.

13Navdilê min Te çêkirine,
zikê dîya minda cebirandime+.
14Pesin û şikirîyê didime Te,
ku ez e'cêbmayî çêkirî me.
Ev kirinêd Te h'ujmek'ar in,
minva ev yek t'am zelal in.
15Hestûyêd min ji Te veşartî neman,
gava cîyê veşartî hatime xuliqandin
û bet'inêda hatime cebirandin+.
16Te ez dîtim hê ne hatibûm meyandin.
H'emû r'ojêd k'ifşkirîye bona min,
k'itêba Teda hatibûne nivîsandin,
berî wan r'ojêd ku ewe hê t'unebûn+.
17Xwedêyo, fikirêd Te serê minda r'ûnanîn
û çiqasî mezin e r'eqema wan!+
18Heger ez bikim bijmêrim wan,
wê ji qûmê ze'ftir be h'esabê wan.
Ez ku jimarê ser hevda bînim,
ezê t'ev Te dîsa h'ucetêda bim[*].

19Xwezî Te qir'a nep'aka banîya, Xwedêyo!

Ji min dûr k'evin, hey merivêd xûnxurno!+

20Ew h'ilek'arî hindava Teda xeber didin,
neyarêd Te cîyê badîhewa navê Te didin.

21Xudan, ez ça nejenime yêd dijenine Te?

Ça zivêr nebim, ji r'aberêd himberî Te+?

22Ez wan ber ç'e'vê xwe lap davêjim,
ez wan xwer'a dijmin h'esab dikim.

23Min e'nene ke, Xudano, dilê min zanibe,
min bicêr'ibîne û fikirêd min bizanibe+.

24Dîna xwe bidê, xa ez ne r'îya xirabda me,
r'îya h'eta-h'etayêda r'êberîya min bike.

140

Duayê ji dijmin azadbûnê

Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, ji merivê xirab min xilaz ke
û ji yê zulmdar Tu min xwey ke+.
2Ew dilê xweda xirabîyê dişêwirin
û her r'oj şer'a t'evr'adikin.
3Mîna me'ra zimanê xwe tûj dikin,
je'ra me'rê teyar bin lêvêd xweda xwey dikin[*]. (Sela)+

4Ya Xudan, h'evza min ji nep'aka bike
û ji yê zulmdar Tu min xwey ke,
ewê ku şêwir dikin, nig bavêjine ber min+.
5K'ubara bona min qeyd û şirît veşartin,
t'or' r'axistine ser r'ê, t'ele danîn bona min. (Sela)+

6Min gote Xudan: «Tu î Xwedê min»,
ya Xudan, dengê hêwarza min bibihê!
7Xudan Xweyo, qewata azadîya min!
Sîya serê min î, r'oja şêr'da.
8Ya Xudan, xwestinêd nep'aka neynî sêrî,
fikirêd wane xirab wanr'a li hev neynî,
ku ew nekin k'ubarî. (Sela)

9Bira neyarêd dora min ser nek'evin,
gef-gur'îya wan bê serê wan.

10Bira şelê agir ser wanda bibare,
wan bavêje bîrêd k'ûr, ku ew îdî r'anebin+.

11Bira cîyê buxdanbêj dinyayêda t'une be,
bira xirabîya wî bibe t'or', wî unda ke.

12Zanim Xudan berê Xwe dide belengaza,
dîwanêda k'esîbar'a heqîyê dike+.

13E'se bêsûcê şikirîyê bidine navê Te
û r'astê li ber ç'e'vê Te bidebirin.

141

Duayê k'omekdarîyê

Zebûra Dawid.

1Ya Xudan! Ez gazî Te dikim,
zû hewara min were,
guh bide dengê min, gava ez gazî Te dikim.
2Bira duayê min mîna bixûrê
li ber Te bê qebûlkirinê,
destê xwe jî ku bilind dikim,
bibe mîna dîyarîya êvarê[*]+.

3Ya Xudan, nobedar bide li ber devê min
û dergehê devê min Tu xwey ke+.
4Nehêle dilê min pey xirabîyê k'eve,
wekî ez t'evî kirê neheqa nebim,
tiştêd xirab nekim,
xwarinêd wane xweş te'm nekim.

5Bira yê r'ast min şîret ke, ew yek şîrinayî ye,
bira min hilê, ew yek r'ûnê xas e
û bira serê min t'exsîr neke,
lê duayêd min, miqabilî kirê merivêd xirab e+.

6Gava serwêrêd wan zinarada bik'evin,
hingê ewê gotinêd min fe'm bikin, ku xweş in+.

7Çawa e'rdê r'akirîyî, r'êz-r'êz kirî qelaştî,
hestûyêd wanê jî ber devê gor'ê bela-belayî bin+.

8Lê belê, Xudan Xweyo! Ç'e'vê min li Te ye,

Tu yî gumana min, min ji ber Xwe nevêje+.

9Tu min ji wan t'elêd bona min hazirkirî
û qeydêd wane ku neheqîyê dikin xwey ke+.

10Nep'akê xwexa bik'evine t'or'a xwe,
lê ezê derbaz bim her'im+.

142

Duayê hewargazîyê

Maskîla Dawid, gava ew şkeftêda bû. Dua.

1Ez bi deng gazî Xudan dikim,
ez bi deng lava Xudan dikim+.

2Derd-kulêd xwe dir'êjime ber Wî,
tengasîyêd xwe ez Wîr'a dibêjim+.

3Gava r'uh'ê min minda p'ûç' dibe,
şiver'îyêd min Teva e'yan in.

Ew r'îya ku ezê têda biçûma,
bi dizîva bona min t'ele danîn+.
4Ez dîna xwe didime alîyê r'astê,
kesek t'une guh bide min,
kesek minr'a nabe sit'ar,
kesek t'une bona min xem bike.

5Min hewara xwe Te anî, Xudano
dibêjime Te, Tu yî sit'ara min
û p'ara mine welatê zêndîyada+.
6Dîna Xwe bide zarînîya min,
ku ez çiqasî t'engezar im.

Min ji p'eyk'etîya xilaz ke,
çimkî ewe ji min zortir in+.
7Tu min ji zindanê derxe,
ku şikirîyê bidim navê Te,
gava Tu qencîyê min bikî,
r'astê her alîyava dora min bigirin+.

143

Duayê ji dijmin azadbûnê

Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, duayê min bibihê!

Guh bide hêwarza min,
bi heqî û aminîya Xwe caba min bide.

2Qûlê Xwer'a nek'eve de'wê,
çimkî t'u bendeyê ber Te r'ast derneyê[*]+.

3Dijmin pey min k'et,
e'mirê min p'êpes kir,
ez avîtime te'rîstanîyê,
ez bûme mîna yê zûva mirî+.
4R'uh'ê min minda temirî,
dil nav minda r'icifî,

5R'ojêd bihurî ez bîr tînim,
ser h'emû kirinêd Te difikirim,
ser kirêd destê Te ez k'ûr dibim+.
6Destê xwe dirêjî Te dikim,
çawa e'rdê ziha hîvîya avê ye,
nefsa min jî t'îyê Te ye. (Sela)+

7Caba min zû bide, Xudano,
r'uh'ê min tê serê pozê min,
r'ûyê Xwe ji min veneşêre,
ku nebime mîna yêd dik'evine gor'ê+.
8Serê sibê h'uba Xwe min bide bihîstinê,
çimkî min gumana xwe danîye li ser Te.

R'îya ku ezê têda her'im, nîşanî min ke,
çimkî nefsa xwe ber bi Te bilind dikim+.

9Xudano, min ji neyara xwey ke,
min e'mirê xwe spartîye Te.
10Min hîn ke, ku e'mirê Te biqedînim,
çimkî Tu Xwedêyê min î,
bira R'uh'ê Teyî qenc r'êberê min be
min bibe e'rdê mêrg û çîman+.

11Bona xatirê navê Xwe,
e'mir bide min, Xudano,
bona xatirê heqîya Xwe,
min ji tengasîyê derxe+.
12Bi h'uba Xwe neyarêd min gever ke
unda ke wan yêd tengasîyê didine min,
çimkî ez im xulamê Te+.

144

Duayê r'azîdarîyêyî bona serk'etinê

Zebûra Dawid.

1Şikir ji Xudanr'a, qeyayê min,
ku destê min hînî şêr' dike,
t'ilîyêd min jî ç'ekr'a+.
2Xêrxwazê min û kela min,
sit'ara min û xilazkirê min,
mert'ala min, ku xwe dispêrime Wî,
Cime't ku guh dide min, ew Tu dikî+.

3Xudano! Însan çî ye Tu dîna Xwe didêyî,
benî-adem ku Tu bona wî xem dikî+?

4Însan mîna hulm-gulmê ye,
r'ojêd wî mîna sîyê derbaz bûye+.

5Xudano! E'zmanêd Xwe bitewîne, peya be,
ç'îya k'eve, ku ew dû kin+.
6Bi birûskê birq bide, wan bela-belayî ke,
tîrêd Xwe bişîne, wan şaşo-p'aşo ke+.
7Jorda destê Xwe dirêj ke,
min azad ke û xilaz ke,
ji dest xerîba û gelek ava,+
8ji devê k'ê derew dertê,
destê ser dilê wan, yê derewîyê ye+.

9Ya Xwedê, ezê stiraneke nû Ter'a bistirêm,
ser sazê dehet'êlî, miqama Ter'a lê xim+.
10Yê azadîyê dide p'adşê
û qûlê xwe Dawid xilaz dike+.
11Ji şûrê xirab min azad ke,
ji destê xerîba xilaz ke,
ji devê k'îjana betalî dertê,
destê wanî r'astê, destê derewîyê ye.

12Bira xortêd me, cahiltîya xweda
r'ind şîn bin mîna dara,
qîzêd me bibine mîna stûnêd e'nîşkê
ku qesirada têne neqişandinê+.
13Bira e'mbarêd me dagirtî bin,
bi her xurekîva t'ijî bin
û pezêd me mêrgêd meda bi h'ezara,
bê h'esab li hev zêde bin,
14dewarêd me jî k'oke xurt bin.
Bira terk lê nek'evin, ber nevêjin,
qar'e-qar' jî li k'ûçêd me nek'evin+.

15Xwezî li wî miletî, ku vî h'alîda ye.

Xwezî li wî miletî, ku Xudanê wan Xwedê ye+.

145

Stirana qudret û k'erema Xwedê

Pesindayîna Dawid.

1Ezê Te bilind kim, ya Xudan, P'adşa
û pesinê navê Te bidim h'eta-h'etayê.

2Her gav ezê pesinê Te bidim,
p'ayê navê Te bidim h'eta-h'etayê.

3Xudan mezin e, hêjayî gelek pesina ye,
mezinayîya Wî ne li ber h'işa ye+.

4Qur'ne-qur'ne wê pesinê kirêd Te bidin
û kirêd Teye mezin wê salix kin.

5Ezê ser bedewetîya r'ûmeta mezinayîya Te
û kirinêd Teye h'eyre-h'ujmek'ar bifikirim.

6Wê ser kirinêd Teye sawe-xof xeber din
û ezê mezinayîya Te salix kim+.

7Wê bîranîna k'erema Teye mezin bela kin
û eşqî r'astîya Te bistirên.

8Dilşewat û r'e'm e Xudan,
xweyê sebir-sik'anê û h'ubêda xinêyo+.

9Xudan bona h'emûya qenc e,
r'e'ma Wî ser h'emû e'firînêd Wî ye.

10Ya Xudan, h'emû kirinêd Teyê pesinê Te bidin
û h'emû aminêd Teyê jî şikirîyê.
11Wê r'ûmeta P'adşatîya Te e'yan kin
û qudretêd Te wê salix kin,

12wekî qudreta Te ewledêd merivayêva e'yan kin,
usa jî mezinayîya r'ûmeta P'adşatîya Te.

13P'adşatîya Te p'adşatîke h'eta-h'etayê ye
û serwêrtîya Te qur'ne-qur'ne ye+.

14Xudan dest davêje h'emû k'etîya
û yê tewîyayî dide sekinandinê+.

15Ç'e'vê gişka li destê Te ye
û Tu we'deda xurekê wan didî+.

16Tu destê Xwe vedikî,
h'emû bînberî gora dilê wan t'êr dikî+.

17Xudan r'ast e, nava h'emû r'ê-dirbêd Xweda
û amin e, nava h'emû şixulêd Xweda.
18Xudan nêzîkî wan h'emûya ye,
k'îjan ku gazî Wî dikin,
wan h'emûya ku dilê r'ast gazî dikin+.
19Ew mirazê wan dike,
k'îjan ku ji Wî ditirsin,
zarînîya wan dibihê û wan xilaz dike+.
20Xudan h'emû h'izkirîyêd Xwe xwey dike,
lê h'emû nep'aka wê unda ke.

21Devê min eşqî pesinê Xudan wê vebe
û her e'firînê h'eta-h'etayê
pesinê navê Wîyî pîroz bide[*].

146

Stirana eşqî gumana ser Xwedê

146^1Halêlûya!

Nefsa min pesinê Xudan bide+.

2Pesinê Xudan ezê bidim, h'eta ku dijîm,
eşqî Xwedê xwe ezê bistirêm,
h'eta ku heme+.

3Gumana xwe nedine li ser mîra,
li ser bendê ku nikare xilaz ke+.
4R'uh'ê wî gava ji wî dertê,
diçe dibe dîsa xwelî,
ewê r'ojê şêwirêd wî dit'er'ibin+.

5Xwezî li wî, ku piştovanê wî Xwedêyê Aqûb e,
gumana wî li ser Xudan,
Xwedê wî ye.
6Ewî xuliqand e'rd û e'zman,
be'r û h'emûyêd nava wanda,
aminîya xwe h'eta-h'etayê xwey dike[*].
7Hêsîr-belengazar'a heqîyê dike,
yêd bir'çî jî nan-av dike.

Xudan girtîya azad dike,+
8Xudan ç'e'vê kora vedike,
Xudan k'etîya r'adike,
Xudan r'asta h'iz dike+.
9Xudan xerîba xwey dike,
alîk'arîya sêwî û jinebîya dike,
lê r'îya nep'aka ç'ep dike+.

10Xudanê p'adşatîyê bike h'eta-h'etayê,

Xwedêyê te, hey Sîyon, qur'ne-qur'ne wê bike.

Halêlûya!+

147

Stirana eşqî mezinayîya Xwedê

147^1Halêlûya!

Qenc e eşqî Xudan bistirên,
çimkî xweş û hêja ye pesindayîn+.

2Xudan Orşelîmê ava dike,
sirgûnbûyêd Îsraêlê hev dide+.

3Dilşkestîya qenc dike
û birînêd wan dip'êç'e+.

4Ew h'esabê steyrka k'ifş dike,
bi her navekî wan gazî dike+.
5Xudanê me mezin e,
xweyê qudreta p'ir' e,
zanebûna Wî bê sînor e+.
6Xudan dest davêje belengaza,
lê nep'aka dever'ûya tîne dike xalî.

7Bi şikirdarîyê Xudanr'a bistirên,
ser çeng Xudanr'a miqamê lê xin+.
8Ew e'zmên pê e'wra dinixême,
baranê bona e'rdê hazir dike,
serê ç'îya gîhê dide şînkirinê+.
9Ew xurekê h'eywên dide wan,
usa jî yê cûcûkêd qar'qar'ê,
gava ew dikine qir'e-qir'+.

10Xudan begem nake qewata hespê
ne jî r'eva çokêd însên,+
11lê Ew xofk'êşêd Xwe begem dike,
wanêd h'uba Wîda ku guman in+.

12Hey Orşelîm, pesinê Xudan bide!

Şikirîyê bide Xwedê xwe, hey Sîyonê!

13Çimkî Ew zer'zêd dergehêd te dişidîne
û nava teda dua zar'êd te dike+.

14Ew e'dilayê dide sînorêd te
û genimêd jibareva te t'êr dike+.

15Ew e'mirê Xwe dişîne ser dinê
û xebera Wî zû bela dibe.

16Ew mîna hirîyê berfê dibarîne,
qişê mîna t'ozê dir'eşîne+.

17Ew şelê bûzê dike teyrok dibarîne,
k'î dikare li ber serma Wî teyax ke.

18Ew xebera Xwe dişîne wan dih'elîne
û bayê Xwe r'adike, av diher'ike.

19Ew xebera Xwe Aqûbr'a dibêje,
qanûn û qirarêd Xwe jî Îsraêlr'a.

20Bona t'u miletî Xudan aha nekir,
wan qirarêd Wî nas nekirin.

Halêlûya!+

148

Şikirîyê bidine Xudan, hey e'rşê e'zmên, e'rd û be'r

148^1Halêlûya!

Şikirîyê bidine Xudan, ji e'zmên,
şikirîyê bidine Wî, jor ji bilindayê+.

2Şikirîyê bidine Wî, h'emû milyak'etêd Wî,
şikirîyê bidine Wî, h'emû ordîyêd Wî+.

3Şikirîyê bidine Wî, hîv û r'o,
şikirîyê bidine Wî, h'emû steyrkêd birqok.

4Şikirîyê bidine Wî, e'zmanê e'zmana
û usa jî avêd fêza e'zmanada+.

5Bira evana şikirîyê bidine navê Xudan,
çimkî Ewî e'mir kir û ew e'firîn+.

6Evana h'eta-h'etayê dane t'estîq kirin,
qeyde-qanûn danîn, ku nayê t'er'ibandin+.

7Şikirîyê bidine Xudan ji e'rdê,
h'emû zîyayêd be'rê û k'ûrayî,+
8agir û teyrok, berf û dûman,
bayê bobelîsk, ku gotina Wî dike,+
9ç'îya û h'emû t'ap û gir,
darêd xweyîber û h'emû erz,
10de've û h'emû h'eywan,
şûlikî û h'emû teyrede,
11p'adşayêd dinyayê û h'emû milet,
serwêr û h'emû r'êberêd dinê,
12xort û qîz, ahil û cahil.

13Bira h'emû şikirîyê bidine navê Xudan,
çimkî her t'enê navê Wî bilind e,
r'ûmeta Wî ji e'rd û e'zmên bilindtir e+.
14Ewî strûyê cime'ta Xwe bilind kir,
r'ûmeta h'emû aminêd Xwe,
lawêd Îsraêl û cime'ta Xweye delalî.

Halêlûya!

149

Stiraneke nûye pesindayînê

149^1Halêlûya!

Stiraneke nû Xudanr'a bistirên,
şikirîyê bidine Wî, civîna aminêd Wîda+.
2Îsraêl bira şa be pê E'firandarê xwe,
ewledêd Sîyonê bira geş bin pê P'adşê xwe.
3Bira pê r'eqasê şikirîyê bidine navê Wî,
bi defê û çengê zîs miqama Wîr'a lê xin.
4Çimkî Xudan cime'ta Xwe begem dike,
milûka bi serk'etinê dixemilîne.
5Bira amin r'ûmetêda eşq û şa bin,
nava nivînêd xweda beşerxweş bin+.
6Pesindayîna Xwedê ji devê wan kêm nebe
û şûrê dudevî ji destê wan nek'eve,
7wekî h'eyfê ji mileta hildin
û bela mixulqeta bidin.
8P'adşêd wan bi zincîra girêdin
û e'silzadêd wan bi qeydêd h'esinî,
9wekî qirara dîwanê bê serê wan.
Eva r'ûmeta h'emû aminêd Wîr'a be.

Halêlûya!+

150

Şikirîyê bidine Xwedê

150^1Halêlûya!

Şikirîyê bidine Xwedê, Pîrozgeha Wîda,
şikirîyê bidine Wî, e'zmanê Wîyî qewatda+.

2Şikirîyê bidine Wî, bona kirêd Wîye zor,
şikirîyê bidine Wî, bona r'ûmeta Wîye mezin.

3Şikirîyê bidine Wî, bi dengê bor'îyê,
şikirîyê bidine Wî, bi çeng û çengê zîs+.

4Şikirîyê bidine Wî, bi def û r'eqasê,
şikirîyê bidine Wî, bi saz û bilûrê+.

5Şikirîyê bidine Wî, bi şingînîya bolma,
şikirîyê bidine Wî, bi zingînîya zengila+.

6Her bînber bira şikirîyê bide Xudan!

Halêlûya!

* 1:2 «K'ûr difikire» aha jî tê fe'mkirinê: «Dixûne» yan «ezberî dike».

* 2:1 K'arêd Şandîya 4:25-26.

* 2:7 K'arêd Şandîya 13:33; Îbranî 1:5; 5:5.

* 2:8 Awa gotî «cî-war, cîyê mayînê».

* 2:9 E'yantî 2:26-27; 12:5; 19:15.

* 2:12 Fe'mîna îbranî ne t'am e'yan e, lê «Kur' r'amûsin» eva fe'mînek e, fe'mîna duda jî ev e: «Bi sitqê dilê r'ast bih'ebînin».

* * 2:1-12 Bi fikira gelek zana, eva zebûra bona qewîn-qedîmkirina t'extê p'adşêd Îsraêlê dihate gotinê. Lê peyr'a, gelek ser k'etin, ku eva zebûra p'êxembertîyê bona Mesîh hatîye gotinê (Mesîh tê fe'mkirinê: «Yê bi r'ûn k'ifşkirî» yan «P'adşê bijartî»). Bona vê yekê, vê welger'andinêda h'erfa mezin bona vî p'adşayî hatîye nivîsarê (mesele «P'adşa» û «Wî»).

* 3:2 Me'na xebera «Sela» bi zimanê îbranî ne e'yan e. Gelek zane bawer dikin ku ev têrmîneke miqamê ye. Lê welger'andina Yûnanîye kevinda ev tê fe'mkirinê çawa deng sekinandin û dûmayîkirina miqamê.

* 4:3 «Aminê Xwe» aha jî tê fe'mkirinê: «Pîrozê Xwe».

* 4:4 Aha jî tê fe'mkirinê: «Heger hêrs dik'evin, guna nekin».

* 5:9 R'omayî 3:13.

* 5:12 Têk'sta îbranî xeberekê bi k'ar tîne, ku aha tê fe'mkirinê: «Mert'aleke mezin e, ku t'emamîya bedenê digire».

* 6:8 Metta 7:23; Lûqa 13:27.

* 8:2 Metta 21:16.

* 8:4-6 Bona «her tişt kire binê p'îyêd wî» binihêr'e: Korint'î I 15:27; Efesî 1:22. Bona r'ezêd 4-6 binihêr'e: Îbranî 2:8.

* 9:0 Me'na «E'lmût'-labên» bi îbranî ne e'yan e.

* 9:14 «Bajar» bi îbranî xeber bi xeber «qîz» e. Bi îbranî xebera «qîz» gelek cara bi me'na «bajar» yan jî «binelîyêd bajêr» tê xebatê.

* 9:16 Hinek zane fe'm dikin, ku «Higgayon Sela» be'sa miqamekî nerm dike, ku navbera stiranêda tê lêdanê.

* 10:3 Aha jî tê fe'mkirinê: «Û yê tima xwezîya xwe li xwe tîne».

* 10:7 R'omayî 3:14.

* 10:10 Aha jî tê fe'mkirinê: «Yê bêxeda qoncikî dibe tê p'elaxtin».

* 14:1-3 R'omayî 3:10-12.

* 15:1 Awa gotî «Konê Şe'detîyê». Ew kon h'eta çêkirina p'aristgeha Silêman hebû. Binihêr'e: Derk'etin 26:1.

* * 15:1 Awa gotî «Ç'îyayê Sîyonê», ku Orşelîmêda ye.

* 15:3 Aha jî tê fe'mkirinê: «Û ji cînêr şermî nabe».

* 16:0 Vê zebûrêda, usa jî ji zebûra 56-a h'eta 60-î xebera îbranî «mîxtam» çawa «zebûr» hatîye welger'andinê. Lê me'na wê xebera îbranî ne e'yan e.

* 16:10 K'arêd Şandîya 13:35.

* 16:8-11 K'arêd Şandîya 2:25-28.

* 17:10 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Evana bezê xweda mewicîne», ku tê fe'mkirinê «ew bê îsaf bûne» yan «ew miqabil in».

* 18:10 «Xêrûb» cûr'ekî milyak'etayî sereke ye.

* * 18:10 Me'na «sililî» ev e: «Mîna tîra ber'dayîye hewava diçe».

* 18:32 Aha jî tê fe'mkirinê: «Û r'îya min k'amil dike».

* 18:49 R'omayî 15:9.

* 19:4 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «T'êla t'erezûyê», lê welger'andina yûnanîye kevinda «deng» e.

* * 19:4 R'omayî 10:18.

* 22:1 Metta 27:46; Marqos 15:34.

* 22:7 Metta 27:39; Marqos 15:29; Lûqa 23:35.

* 22:8 Metta 27:43.

* 22:12 Başan dik'ete r'ohilata ç'emê Ûrdunê û dewarêd wan ber ç'e've nav û deng bûn. Binihêr'e: Hezekîyêl 39:18; Amos 4:1.

* 22:16 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê. Fe'mîna îbranî ne zelal e, lê hinek zane aha fe'm dikin: «Mîna şêr dest û p'îyêd min (didir'înin)».

* 22:18 Metta 27:35; Marqos 15:24; Lûqa 23:34; Yûh'enna 19:24.

* 22:22 Îbranî 2:12.

* 22:26 Firaza «bînime sêrî ad-qirarêd xwe» û firaza «belengazê bixwin û t'êr bin» hevr'a girêdayî ne. Anegorî r'aw-r'izimê cime'ta Îsraêlê, gava yek tiştek ji Xudan dixwest û li ber Wî ad-qirar dikir û Xudan caba wî dida, hingê ewî merivî qurban didane Xudan û ji wî goştî p'arek digihîşte belengaza. Lema li vê r'êzêda dibêje wekî belengazê bixwin û t'êr bin.

* 24:1 Korint'î I 10:26.

* 24:3 Awa gotî «Ç'îyayê Sîyon» û «P'aristgeh», ku Orşelîmêda bû.

* 24:4 Aha jî tê fe'mkirinê: «Ku pey p'ûtsenemîyê naçe».

* 25:1-22 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

* 29:2 Aha jî tê fe'mkirinê: «Cîyê Pîrozî xemilandî».

* 29:6 «Sîryon» bi zimanê fînîkî navê ç'îyayî Hermonê ye, ku ji be'rê nêzîkî 2800 mêtir bilindtir e.

* 31:5 Lûqa 23:46.

* 32:0 Me'na xebera «Maskîl» bi îbranî ne e'yan e. Gelek zane bawer dikin, ku ev têrmîneke hilbestê ye. K'oka vê xeberê diçe ser k'ûr fikirandinê û serwaxtîyê.

* 32:1-2 R'omayî 4:7-8.

* 34:8 Petrûs I 2:3.

* 34:12-16 Petrûs I 3:10-12.

* 34:20 Yûh'enna 19:36.

* 34:1-22 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

* 35:13 Aha jî tê fe'mkirinê: «Lê duayê min p'aşila minda veger'îya».

* 35:19 Yûh'enna 15:25.

* 36:1 R'omayî 3:18.

* 37:1 Awa gotî «bêqanûn, nep'ak».

* 37:11 Metta 5:5.

* 37:35 Bi îbranî r'êza duda ne t'am zelal e, lê welger'andina yûnanîye kevinda aha ye: «Mîna darê erzêyî Lubnanêda bilind dibe».

* 37:1-40 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

* 40:6-8 Îbranî 10:5-7.

* 40:13 Awa gotî «bira xwestina Te be».

* 41:9 Metta 26:23; Marqos 14:18; Lûqa 22:21; Yûh'enna 13:18.

* 44:22 R'omayî 8:36.

* 45:6 «T'extê Te Xwedêyo» bi îbranî aha jî tê fe'mkirinê: «T'extê Teyî ku Xwedê da Te». Zemanê berê, p'adşa çawa xwedêk dihatine h'esabê û wana weke h'ukumê xwedêtîya xwe p'adşatî dikir. Lê cihûya gotinêd vê zebûrê fe'm dikirin, çawa gotinêd li ser Mesîh hatîye sêrî.

* 45:6-7 Îbranî 1:8-9.

* 45:8 Cûr'ekî biharetêye ku bi îbranî ne e'yan e. Gelek welger'andinada jêr'a dibêjin «kasîya».

* 45:12 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Qîza Sûrê». Bi îbranî xebera «qîz» gelek cara bi me'na «bajar» yan «binelîyêd bajêr» tê xebatê.

* 45:1-17 Ev zebûra evîntîyê bona de'wata p'adşakî Îsraêl û dergîstîya wîye ji welatder e. Peyr'a, gelek ser k'etin ku ev zebûr bi Mesîh ser hevda tê (mesele, welger'andineke aramîye kevinda r'êza 2a navê «Mesîh» bona p'adşa bi k'ar anîye). Bona vê yekê, vê welger'andinêda h'erfa mezin bona vî p'adşayî hatîye nivîsarê (mesele, «P'adşa» û «Wî»).

* 46:0 «Alamot» têrmîneke miqamêye ne e'yan e. Zane dibêjin, ku eva dide k'ifşê çawa dengê ziravî k'ulfeta cahil, yan jî dengê zur'nê.

* 47:7 Bi îbranî xeber bi xeber «maskîl» e. Bona «maskîl» şirovekirina Zebûr 32 binihêr'e.

* 48:2 Bi îbranî çend fe'mînêd «Safonê» hene: (1) Ew navekî K'enanîyayî bona wî ç'îyayî bû, ku «misk'enê pîroz» dihate h'esabê; (2) usa jî «bakur» tê gotinê.

* * 48:2 Metta 5:35.

* 49:15 Binihêr'e: Destpêbûn 5:24.

* 51:4 R'omayî 3:4.

* 53:1-3 R'omayî 3:10-12.

* 54:4 Awa gotî «alîk'ar».

* 55:5 Awa gotî «unda kirime, t'une kirime».

* 56:0 Ji zebûra 56-a h'eta 60-î xebera îbranî «mîxtam» çawa «zebûr» hatîye welger'andinê. Lê me'na wê xebera îbranî ne e'yan e.

* 58:7 Fe'mîna p'ara r'êzêye duda îbranîda ne zelal e.

* 58:9 Fe'mîna vê r'êzê bi îbranî ne zelal e.

* 60:0 Awa gotî «Aramîyêd Bakur R'oavaya Mesopotamyayêda».

* * 60:0 Awa gotî «Aramîyêd goveka Sûryayêda».

* 60:4 Awa gotî «beyraq».

* 62:12 Metta 16:27; R'omayî 2:6; E'yantî 2:23.

* 63:6 Awa gotî «demêd şevê, p'arêd şevê».

* 63:10 Awa gotî «wawîk, torî», ku cisinekî seyê beyanî ye.

* 64:6 Eva r'êza têk'sta îbranîda ne zelal e.

* 68:4 Welger'andina Yûnanîye kevinda aha ye: «R'êkê Wîr'a hazir ke».

* 68:6 Awa gotî «cîyê bê av».

* 68:13 Fe'mîna îbranî ne zelal e.

* 68:15 T'opraxa Başanê dik'ete alîyê r'ohilata ç'emê Ûrdunê. Bi fikira gelek zana, Başan be'sa ç'îyayê Hermonê dike, ku ji be'rê nêzîkî 2800 mêtir bilindtir e. Xwedê ev ç'îyayê bilind nebijart bona P'aristgeha Xwe, lê ç'îyayê Sîyonêyî li Orşelîmê, ku ji be'rê 750 mêtir bilindtir e.

* 68:17 Awa jî tê fe'mkirinê: «Xudan nava wanda ye, Xwedêyê Sînayê, li Cîyê Pîroz».

* 68:18 Efesî 4:8.

* 68:30 Bi fikira zana «r'e'wirê qamîşa» be'sa Hespê Nîl dike, ku sîmvola Misirê bû.

* 69:2 «Ç'im-ç'ime» e'rdê binav e, ku merî dikare bixurpişê, nuq be.

* 69:4 Yûh'enna 15:25.

* 69:9 Yûh'enna 2:17.

* * 69:9 R'omayî 15:3.

* 69:15 Xebera «qunî», ew ç'e'leke avêye bêbinî ye. Bi îbranî ev xeber navek bona «dîyarê mirîya» ye.

* 69:21 Metta 27:34, 48; Marqos 15:36; Lûqa 23:36; Yûh'enna 19:28-29.

* 69:22-23 R'omayî 11:9-10.

* 69:25 K'arêd Şandîya 1:20.

* 69:28 E'yantî 3:5; 13:8; 17:8.

* 69:32 «T'engezar» yê ku tengasîyêda dike zarîn.

* 71:3 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê bi îbranî aha ye: «Bibe qeyayê sit'argeha min ku t'imê ez bir'evimê. Te e'mir kir ku min xilaz kî».

* 72:5 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê têk'sta îbranî aha tê fe'mkirinê: «Wê ji Te bitirsin nisil bi nisil, h'eta te'v û hîv hebin».

* 73:3 Awa gotî «xêr-xweşîyêda pêşdaçûyîn».

* 73:10 Me'na têk'sta îbranî ne zelal e.

* 73:14 Du me'nêd «k'ewandin» hene, (me'na duda vê r'êzêda cîda ye): 1. Afûbûn, awa gotî k'ewandina guna. 2. Lêdan, awa gotî filankesê k'ewa bêvankesê da.

* 73:20 «Zivêr» bîzokî ku me'dê yekî naçe tiştekî.

* 75:1 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê hinek zane têk'sta îbranî aha fe'm dikin: «H'izûrîya Te nêzîk e, ew k'eremetêd Te salix dikin».

* 76:2 Awa gotî «Orşelîm».

* 76:4 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê bi îbranî aha tê fe'mkirinê: «Tu şemal î û mezin î, ji ç'îyayê nêç'îrê têyî xarê».

* 78:2 Metta 13:35.

* 78:9 Awa gotî «ç'ekkirî».

* 78:24 Yûh'enna 6:31.

* 78:46 «Zerik» kurmê ku şînayê dêris dike.

* * 78:46 Awa gotî «hespê gîhê, sîyarê bûkê».

* 78:50 «Nexweşîya h'al» nexweşîke ji hev hildanê ye û ç'are pê nabe.

* 78:51 «Ham» kur'ekî Nuh bû. Binihêr'e: Destpêbûn 10:6.

* 81:3 Cejina Yekr'ojîya Hîvê, destpêbûna mehada dihate kirinê. Lê Cejina H'olikçêkirinê 15-ê meh 7-a dihata derbazkirinê, awa gotî gava hîv t'emam dibû. Binihêr'e: Jimar 10:10; 29:1.

* 82:1 Gelek zane difikirin, ku eva r'êza diçe ser h'akim û r'êberêd Îsraêlê, k'îjan ku r'ast dîwanê nakin. Usa jî binihêr'e: Eyûb 1:6; 22.

* 82:6 Yûh'enna 10:34.

* 83:8 Ev h'emû nav be'sa wan mileta dikin, k'îjan ku nêzîkî cime'ta Îsraêlê diman. Zar'êd Lût be'sa cime'ta mowabî û amonî dike.

* 83:9 R'êber 7:25.

* * 83:9 R'êber 4:6-24.

* 83:11 R'êber 7:24-25.

* * 83:11 R'êber 8:21.

* 84:6 «Bak'a» bi îbranî cûr'e-cûr'e tê fe'mkirinê: «girî», «cîyê dêm», usa jî navê cûr'ekî dara ye.

* 86:9 E'yantî 15:4.

* 87:4 Bi îbranî xeber bi xeber «R'ahab» e, ku navekî Misirê ye.

* * 87:4 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Eva li wir dinê k'etîye».

* 89:4 K'arêd Şandîya 2:30.

* 89:6 «Mêr-milyak'et» bi îbranî xeber bi xeber «ewledêd xwedêya», ku li vir tê fe'mkirin milyak'et û heyînêd e'zmanaye r'uh'anî.

* 89:10 «R'ahab» navekî h'ûtekî be'rê ye, ku nîşana k'ubar-babaxîyê ye. Usa jî navekî sîmvolî bona Misirê tê gotinê. Binihêr'e: Zebûr 87:4.

* 89:20 K'arêd Şandîya 13:22.

* 89:27 E'yantî 1:5.

* 90:4 Petrûs II 3:8.

* 91:11-12 Metta 4:6; Lûqa 4:10-11.

* 91:13 Lûqa 10:19.

* 94:9 Awa gotî «cûr'e».

* 94:11 Korint'î I 3:20.

* 94:14 R'omayî 11:1-2.

* 95:8 Binihêr'e: Derk'etin 17:7; Jimar 20:2-13.

* * 95:11 Jimar 14:20-23; Şirovekirina Qanûnê 1:34-36, 12:9-10; Îbranî 4:3-5.

* 95:7-11 Îbranî 3:7-11, 15, 18; 4:1, 3, 5, 7.

* 102:25-27 Îbranî 1:10-12.

* 104:4 Îbranî 1:7.

* 104:35 «Halêlûya» forma kin e, ku ji zimanê îbranî tê, ku tê fe'mkirinê: «Pesinê Xudan bidin» yan «Şikir ji Xwedêr'a».

* 106:28 «P'ihor» ew ç'îyakî Mowabê bû, ku dik'ete alîyê r'ohilata Ûrdunê. Bae'l-P'ihor jî p'ûtê cime'ta Mowabê bû.

* 109:6 «Satan» xebereke îbranî ye, ku tê fe'mkirinê «şikîyatkir». Dîwanêd vê dinêda yan dîwana Xwedêda şikîyatkir hene.

* 109:8 K'arêd Şandîya 1:20.

* 109:10 Têk'st anegorî welger'andina Yûnanîye kevin e, lê bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Ji xirabêd xwe derk'evin, nan bixwazin».

* 109:25 Metta 27:39.

* 110:1 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Yahwê gote Adon-ê min». «Yahwê» navê Xwedêyî pîroz e û «Adon» tê fe'mkirinê «xweyî». Welger'andina yûnanîye kevinda, her du «Kûryos» in, ku tê fe'mkirinê «xweyî» yan «xudan».

* * 110:1 Metta 22:44; Marqos 12:36; Lûqa 20:42-43; K'arêd Şandîya 2:34-35; Korint'î I 15:25; Efesî 1:20-22; Kolosî 3:1; Îbranî 1:13; 8:1; 10:12-13.

* 110:4 Îbranî 5:6; 6:20; 7:17, 21.

* 110:1-7 Bi fikira gelek zana, eva zebûra bona qewîn-qedîmkirina t'extê p'adşêd Îsraêlêye ji zur'eta Dawid dihate gotinê. Du gotinêd Xudane bi devê p'êxember vêda hene, ya pêşin r'êza 1-da ye û ya duda r'êza 4-da ye, her du nava van «...» kevanada ne. Gava p'adşakî nû ji zur'eta Dawid ser t'extê xwe r'ûdinişt, hingê eva zebûra bona wî dihate gotinê. Îlahî ev zebûra bona Mesîh hatîye gotinê, çimkî Ew jî ji zur'eta Dawid dihate h'esabê (Lûqa 1:31-32; Metta 1:6, 17; 15:22; 21:9). Îsa Mesîh r'êza yekêye vê zebûrê hilda ser Xwe. Binihêr'e: Metta 22:44, Marqos 12:36, Lûqa 20:42, K'arêd Şandîyada 2:34.

* 111:1-10 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

* 112:9 Korint'î II 9:9.

* 112:1-10 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

* 116:10 Korint'î II 4:13.

* 116:13 Ew dîyarîya şeravê bona şikirdayîna navê Xudan ser gorîgehêda dihate r'êtinê.

* 117:1 R'omayî 15:11.

* 118:6 Îbranî 13:6.

* 118:14 Xebera «qudret» bi îbranî usa jî tê fe'mkirinê: «zebûr» yan «stiran».

* 118:19 «Dergehêd r'astîyê» tê fe'mkirinê hin çawa «dergehêd serk'etinê», hin jî «dergehêd xwe r'astîyê girtinê», awa gotî «dergehêd P'aristgehê».

* 118:22-23 Metta 21:42; Marqos 12:10-11; Lûqa 20:17; K'arêd Şandîya 4:11; Petrûs I 2:4, 7.

* 118:25-26 Metta 21:9; 23:39; Marqos 11:9; Lûqa 13:35; 19:38; Yûh'enna 12:13.

* 119:128 Awa gotî «acizbûn, jêçûyîn, ji ber ç'e'va r'eş».

* 119:1-176 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

* 120:5 Meşex dik'ete nêzîkî Be'ra R'eş. Qêdar e'şîrek bû, ku nava qûmistanêda dima, ya ku nava Sûrîya û E'rebistanêda bû. Meşex û Qêdar ji Orşelîmê dûr bûn û binelîyêd wan dera mîna yêd beyanî dihatine h'esabê. Dibek cihû jî nava wanda hebûn. Belkî zebûrbêj bona wan cihûyêd ku ji Orşelîmê dûr diman stiraye.

* 122:4 Binihêr'e: Şirovekirina Qanûnê 16:16-17.

* 126:1 Aha jî tê fe'mkirinê: «Gava Xudan dîsa Sîyon bextewar kir».

* 126:4 Negevê tê fe'mkirinê: «Başûr». Ew dereke bêav e û dik'eve başûra Cihûda. Û nişkêva ji baranê gelîyêd wan t'ijî dibin û gul didin.

* 127:2 Welger'andina Yûnanîye kevinda aha ye: «Xudan xewê dide delalêd Xwe».

* 127:5 Bi îbranî xeber bi xeber «dergeh» e. Li ber dergehê bajêr herema dîwanê bû. Binihêr'e: R'ût' 4:1-2; Eyûb 29:7-17.

* 132:3 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Ezê nek'evime kon, mala xwe».

* 132:6 Bi gotina hinek zana «Efrat'» «Bêt'leh'm» e yan «Bêt'-Êl» e. Aha jî tê fe'mkirinê: «Bona Sindoqê me li Efrat'ê bihîst».

* 132:11 K'arêd Şandîya 2:30.

* 132:18 Têk'sta îbranîda xebera «yatsîts» tê fe'mkirin hin «wê gul de» hin jî «biç'irûse».

* 137:2 Bi îbranî xeber bi xeber «çeng» e.

* 137:7 Edom pismam û cînarê Îsraêlê bû û ji r'ik'inyata Esawê Aqûbê Îshaqê Îbrahîm bû. Gava Babîlonê h'icûmî ser Orşelîmê kir, Edom alîk'arî da Babîlonê. Binihêr'e: Hezekîyêl 25:12-14, 35:5-9; Obadîya 1:10-14.

* 139:18 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Ez ku h'işyar dibim, ez hela hê t'ev Te me».

* 140:3 R'omayî 3:13.

* 141:2 Binihêr'e: Derk'etin 29:39-41; Zebûr 28:2; E'yantî 5:8.

* 143:2 R'omayî 3:20; Galatî 2:16.

* 145:21 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

* 146:6 K'arêd Şandîya 4:24; 14:15.

+ 1:1 Îbo 21:16, Mesele 1:15, Mesele 4:14, Mesele 24:1, Zebûr 26:4-5, Mesele 3:34, Mesele 21:24

+ 1:2 Yêşû 1:8, Zebûr 119:47-48, Zebûr 119:97
+ 1:3 Yêremîya 17:8, Hezeqêl 47:12
+ 1:4 Îbo 21:18, Zebûr 35:5
+ 1:6 Zebûr 37:18
+ 2:1 K’arêd Şandîya 4:25-26
+ 2:2 Zebûr 18:50, Zebûr 20:6, Zebûr 89:19-20

+ 2:4 Zebûr 11:4, Zebûr 37:13, Zebûr 59:8, Mesele 1:26

+ 2:6 Zebûr 110:2, E’yantî 14:1

+ 2:7 K’arêd Şandîya 13:33, Îbranî 1:5, Îbranî 5:5, P’adşatî II 7:14

+ 2:9 E’yantî 2:27, E’yantî 12:5, E’yantî 19:15, Îşaya 30:14, Yêremîya 19:11

+ 2:11 Îbranî 12:28, Fîlîpî 4:4
+ 2:12 Zebûr 34:7
+ 3:1 P’adşatî II 15:14-17
+ 3:1 P’adşatî II 15:12
+ 3:2 Zebûr 71:11
+ 3:3 Destpêbûn 15:1, Zebûr 27:6
+ 3:4 Zebûr 2:6, Zebûr 34:3
+ 3:5 Zebûr 4:7
+ 3:6 Zebûr 27:3
+ 3:7 Îbo 16:10, Îbo 29:17, Zebûr 58:6
+ 3:8 Zebûr 37:39, Îşaya 43:11, Ûnis 2:10
+ 4:1 Hebaqûq 3:19
+ 4:1 Îbo 36:16
+ 4:3 Derk’etin 11:7
+ 4:5 Q. Ducarî 33:19, Zebûr 51:19

+ 4:6 Jimar 6:25, Zebûr 31:16, Zebûr 44:3, Zebûr 67:1

+ 4:8 Zebûr 3:5
+ 5:2 Zebûr 84:3
+ 5:3 Zebûr 88:9, Zebûr 119:147
+ 5:5 Zebûr 11:5
+ 5:6 Zebûr 55:23
+ 5:7 P’adşatî III 8:29, Zebûr 11:4
+ 5:9 Yêremîya 5:16, Zebûr 12:1, R’omayî 3:13
+ 5:12 Zebûr 115:13-14, Zebûr 103:4
+ 6:1 Dîrok I 15:20-21
+ 6:1 Zebûr 38:1
+ 6:3 Zebûr 90:13

+ 6:5 Zebûr 30:9, Zebûr 88:10, Zebûr 115:17, Zanebêj 9:10, Îşaya 38:18

+ 6:7 Zebûr 31:9
+ 6:8 Îbo 21:16, Zebûr 119:115, Metta 7:23
+ 6:10 Zebûr 40:12
+ 7:1 Zebûr 11:1, Zebûr 64:10, Zebûr 31:15
+ 7:2 Îbo 10:16

+ 7:4 Zebûr 55:20, P’adşatî I 24:7, P’adşatî I 26:9

+ 7:7 Îşaya 33:10
+ 7:8 Zebûr 26:1, Zebûr 35:24, Zebûr 43:1
+ 7:9 Îbo 23:10, Zebûr 11:5
+ 7:10 Destpêbûn 15:1
+ 7:11 Nehûm 1:5
+ 7:12 Q. Ducarî 32:41, Q. Ducarî 32:23
+ 7:13 Zebûr 21:12, Zebûr 64:7
+ 7:14 Îbo 15:35, Îşaya 59:4, Aqûb 1:15

+ 7:15 Ester 7:9, Mesele 11:5, Mesele 26:27, Mesele 28:10, Zanebêj 10:8, Danîyêl 6:24

+ 7:17 Zebûr 9:2

+ 8:1 Zebûr 81:1, Zebûr 84:1

+ 8:1 Zebûr 148:13, Îşaya 12:4, Zebûr 113:4, Metta 21:16

+ 8:4 Îbo 7:17, Zebûr 144:3, Îbranî 2:6-8

+ 8:6 Destpêbûn 1:26, Destpêbûn 1:28, Zebûr 110:1, Korint’î I 15:27, Efesî 1:22

+ 9:1 Zebûr 26:7, Zebûr 40:5, Zebûr 96:3
+ 9:2 Zebûr 7:17
+ 9:4 Zebûr 140:12, Zebûr 29:10
+ 9:5 Q. Ducarî 9:14, Q. Ducarî 29:20

+ 9:7 Zebûr 102:12, Zebûr 145:13, Lûrînêd Yêremîya 5:19

+ 9:8 P’adşatî I 2:10, Zebûr 58:11, Zebûr 67:4, Zebûr 96:13, Zebûr 98:9, Zebûr 110:6, Îşaya 2:4, Îşaya 3:13, Yoêl 3:12

+ 9:9 P’adşatî II 22:3
+ 9:10 Zebûr 91:14
+ 9:13 Zebûr 107:18
+ 9:14 Îşaya 25:9

+ 9:15 Zebûr 7:15, Îbo 18:8, Mesele 29:5, Mesele 29:6

+ 9:16 Derk’etin 7:5, Derk’etin 14:4
+ 9:17 Îbo 8:13
+ 10:1 Zebûr 22:1
+ 10:4 Zebûr 14:1, Zebûr 53:1
+ 10:6 Zebûr 30:6
+ 10:7 R’omayî 3:14, Îbo 20:12
+ 10:8 Zebûr 17:11, Zebûr 37:32, Mesele 24:15
+ 10:9 Îbo 38:40, Zebûr 59:3, Mîxa 7:2

+ 10:11 Îşaya 29:15, Hezeqêl 8:12, Hezeqêl 9:9

+ 10:14 Q. Ducarî 10:18, Hosêya 14:3

+ 10:15 Zebûr 37:17

+ 10:16 Derk’etin 15:18, Zebûr 29:10, Zebûr 146:10

+ 10:18 Zebûr 82:3
+ 11:1 Zebûr 7:1
+ 11:2 Zebûr 64:3
+ 11:3 Zebûr 82:5

+ 11:4 Mîxa 1:2, Ûnis 2:8, Hebaqûq 2:20, Zebûr 2:4, Îşaya 66:1, Îbo 7:18, Îbo 23:10

+ 11:5 Destpêbûn 22:1
+ 11:6 Destpêbûn 19:24, Îbo 18:15, Zebûr 75:8
+ 11:7 Zebûr 33:5, Zebûr 62:7, Zebûr 99:4
+ 12:1 Îşaya 57:1, Mîxa 7:2
+ 12:2 Zebûr 5:9, Zebûr 41:5, Zebûr 144:8

+ 12:6 Zebûr 18:30, Zebûr 119:140, Mesele 30:5

+ 13:1 Zebûr 89:46, Lûrînêd Yêremîya 5:20, Îbo 13:24, Hebaqûq 1:2

+ 13:3 Ezra 9:8, Zebûr 19:8
+ 13:4 Q. Ducarî 32:27
+ 13:5 Zebûr 116:7
• 14:1 Zebûr 53
+ 14:1 Zebûr 10:4, Mîxa 7:2, R’omayî 3:10-12

+ 14:2 Destpêbûn 11:5, Q. Ducarî 26:15, Zebûr 33:14, Zebûr 102:18

+ 14:3 Îbo 15:16

+ 14:4 Mesele 30:14, Yêremîya 10:25, Hezeqêl 34:3, Mîxa 3:3

+ 15:1 Zebûr 24:3-4, Îşaya 33:14-16
+ 15:2 Zebûr 106:3
+ 15:3 Q. K’ahîntîyê 19:16
+ 15:4 H’akimtî 11:35

+ 15:5 Q. K’ahîntîyê 25:36, Hezeqêl 18:8, Derk’etin 23:5

+ 16:2 Zebûr 73:25

+ 16:4 Derk’etin 23:13, Yêşû 23:7, Hosêya 2:17, Zekerîya 13:2

+ 16:5 Jimar 18:20, Yêremîya 10:16, Yêremîya 51:19, Lûrînêd Yêremîya 3:24

+ 16:8 Zebûr 109:31, K’arêd Şandîya 2:25-28

+ 16:10 Îbo 33:28, Zebûr 30:3, Zebûr 49:15, Zebûr 86:13, Îşaya 38:17, K’arêd Şandîya 2:27

+ 16:11 Metta 7:14
+ 17:1 Zebûr 86:1, Zebûr 142:1
+ 17:3 Îbo 23:10, Zebûr 66:10
+ 17:5 Îbo 23:11
+ 17:7 Zebûr 31:21

+ 17:8 Q. Ducarî 32:10, Zekerîya 2:8, Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 36:7, Zebûr 57:1, Zebûr 63:7, Zebûr 91:4

+ 17:10 Zebûr 119:70
+ 17:12 Îbo 38:40, Zebûr 10:8
+ 17:15 Îbo 19:26, Îbo 33:26
• 18:1 P’adşatî II 22
+ 18:1 Q. Ducarî 6:5, Zebûr 116:1

+ 18:2 Zebûr 19:14, Zebûr 31:2-3, Zebûr 71:3, Zebûr 91:2, Zebûr 144:2, Destpêbûn 15:1

+ 18:3 Dîrok I 16:25, Zebûr 48:1, Zebûr 96:4, Zebûr 145:3

+ 18:4 Zebûr 42:6, Zebûr 93:4, Ûnis 2:4
+ 18:5 Zebûr 116:3
+ 18:6 Ûnis 2:8
+ 18:7 H’akimtî 5:5, Zebûr 77:17, Zebûr 97:4
+ 18:8 Zebûr 21:8, Îşaya 30:33, Hezeqêl 20:48
+ 18:9 Zebûr 144:5, Îşaya 64:1, Nehûm 1:3
+ 18:10 Zebûr 104:3
+ 18:11 Derk’etin 20:21, Zebûr 97:2
+ 18:12 Yêşû 10:11, Îşaya 30:30

+ 18:13 P’adşatî I 2:10, Îbo 37:4-5, Zebûr 68:33, Zebûr 77:17-18

+ 18:14 Hebaqûq 3:11, Zekerîya 9:14, P’adşatî I 7:10

+ 18:15 Derk’etin 15:8, Zebûr 106:9
+ 18:16 Zebûr 144:7
+ 18:17 Zebûr 142:6
+ 18:19 Zebûr 31:7, Zebûr 118:5
+ 18:20 P’adşatî I 26:23, Îbo 22:30
+ 18:23 Destpêbûn 6:9, Îbo 1:1
+ 18:27 Zebûr 101:5

+ 18:28 P’adşatî II 21:17, P’adşatî IV 8:20, Zebûr 132:17

+ 18:30 Q. Ducarî 32:4, Metta 5:48, Zebûr 12:6, Mesele 30:5, Destpêbûn 15:1

+ 18:31 P’adşatî IV 5:15, Îşaya 45:5, Danîyêl 2:47

+ 18:33 Q. Ducarî 32:13, Îşaya 58:14, Hebaqûq 3:19

+ 18:34 Zebûr 144:1
+ 18:37 Derk’etin 23:27
+ 18:40 Derk’etin 23:27
+ 18:41 Îbo 27:9, Mesele 15:29
+ 18:42 Mîxa 7:10, Zekerîya 10:5
+ 18:43 Îşaya 55:5
+ 18:44 Q. Ducarî 33:29
+ 18:45 Mîxa 7:17
+ 18:47 Zebûr 47:2
+ 18:49 R’omayî 15:9
+ 18:50 Zebûr 144:10, P’adşatî II 7:16
+ 19:1 Zebûr 50:6, Zebûr 89:5, Zebûr 97:6
+ 19:4 R’omayî 10:18
+ 19:5 Yoêl 2:16, Zanebêj 1:5

+ 19:7 Q. Ducarî 4:7, Zebûr 23:3, Zebûr 119:130

+ 19:8 R’omayî 7:12, Zebûr 13:3

+ 19:9 Zebûr 119:142, Zebûr 119:151, Zebûr 119:160

+ 19:10 Mesele 3:14, Mesele 8:10, Mesele 24:13

+ 19:13 Jimar 15:30, R’omayî 6:12, R’omayî 6:14

+ 19:14 Zebûr 18:2
+ 20:1 Zebûr 69:29, Mesele 18:10
+ 20:2 Zebûr 128:5, Zebûr 134:3
+ 20:4 Zebûr 21:2

+ 20:7 Zebûr 33:17, Îşaya 31:1, Îşaya 36:9, P’adşatî I 17:45, Mesele 21:31

+ 21:1 Zebûr 28:7

+ 21:2 Zebûr 20:4

+ 21:4 P’adşatî IV 20:6, Zebûr 61:5, Zebûr 91:16

+ 21:7 Zebûr 16:8

+ 21:9 Zebûr 18:8, Malaxî 4:1, Îbo 15:34, Îbo 20:26, Zebûr 97:3, Îbranî 10:27

+ 21:10 Îbo 18:19

+ 21:12 Zebûr 18:14

+ 22:1 Metta 27:46, Marqos 15:34, Zebûr 10:1, Lûrînêd Yêremîya 3:8

+ 22:2 Zebûr 88:1

+ 22:5 H’akimtî 3:9

+ 22:6 Îbo 25:6, Îşaya 41:14, Îşaya 49:7, Îşaya 53:3

+ 22:7 Zebûr 91:14, Metta 27:39-43, Marqos 15:29-32, Lûqa 23:35-37

+ 22:9 Zebûr 72:6

+ 22:11 Zebûr 107:12

+ 22:12 Zebûr 118:10-12, Yêremîya 50:27, Amos 4:1

+ 22:14 Zebûr 119:28
+ 22:16 Zebûr 59:6
+ 22:17 Lûqa 23:35
+ 22:18 Yûh’enna 19:24
+ 22:20 Zebûr 35:17, Fîlîpî 3:2
+ 22:21 Tîmot’êyo II 4:17
+ 22:22 Îbranî 2:12
+ 22:23 Zebûr 135:20
+ 22:25 Zebûr 35:18, Q. K’ahîntîyê 7:16
+ 22:27 Zebûr 96:7, Sêfanîya 2:11

+ 22:28 Danîyêl 7:14, Danîyêl 7:27, Obadîya 1:21, Zekerîya 14:9, Lûqa 1:33, Korint’î I 15:24, E’yantî 11:15

+ 22:30 Zebûr 102:18

+ 22:31 Zebûr 78:6, Zebûr 102:18

+ 23:1 Zebûr 80:1, Zanebêj 12:11, Îşaya 40:11, Hezeqêl 34:11, Yûh’enna 10:11, Fîlîpî 4:19

+ 23:2 Hezeqêl 34:14, Yûh’enna 10:9

+ 23:3 Zebûr 19:7, Mesele 4:11, Mesele 8:20

+ 23:4 Zebûr 138:7, Mesele 10:9, Îşaya 43:2, Mîxa 7:14

+ 23:5 Zebûr 92:10, Mesele 27:9, Zanebêj 9:8, Lûqa 7:46

+ 24:1 Derk’etin 9:29, Îbo 41:11, Zebûr 50:12, Zebûr 89:10

+ 24:2 P’adşatî I 2:8, Zebûr 102:25, Zebûr 104:5, Mesele 8:29

+ 24:3 Zebûr 15, Îşaya 33:14-16
+ 24:4 Zebûr 51:10, Metta 5:8
+ 24:7 Zebûr 118:19-20, Îşaya 26:2
+ 24:8 Derk’etin 15:3
+ 24:10 Malaxî 1:14
+ 25:1 Zebûr 86:4, Zebûr 143:8
+ 25:3 Îşaya 49:23
+ 25:4 Zebûr 27:11, Zebûr 86:11
+ 25:5 Zebûr 26:3
+ 25:6 Zebûr 103:17

+ 25:7 Îbo 13:26, Zebûr 119:9, Yêremîya 3:25, Zebûr 51:1

+ 25:11 Yêremîya 14:7, Zebûr 79:9, Danîyêl 9:19

+ 25:13 Zebûr 37:22, Mesele 2:21, Îşaya 60:21

+ 25:15 Dîrok II 20:12, Zebûr 123:1-2, Zebûr 141:8

+ 25:22 Zebûr 44:26, Zebûr 130:8

+ 26:1 Zebûr 7:8

+ 26:2 Dîrok I 28:9, Dîrok I 29:17, Zebûr 139:23, Mesele 17:3, Yêremîya 17:10

+ 26:3 Zebûr 25:5

+ 26:5 Zebûr 1:1, Zebûr 139:21

+ 26:6 Q. Ducarî 21:6, Zebûr 73:13, Metta 27:24

+ 26:7 Zebûr 9:1
+ 26:9 Zebûr 28:3
+ 26:10 Derk’etin 23:8
+ 27:1 Îşaya 60:20, Mîxa 7:8
+ 27:3 Zebûr 3:6, Zebûr 23:4
+ 27:4 Zebûr 23:6, Zebûr 61:4, Zebûr 65:4
+ 27:6 Zebûr 3:3, Efesî 5:19
+ 27:8 Zebûr 105:4
+ 27:10 Îşaya 49:15
+ 27:11 Zebûr 25:4

+ 27:12 Zebûr 41:2, Derk’etin 20:16, Mesele 6:19

+ 27:13 Îşaya 53:8, Hezeqêl 26:20, Hezeqêl 32:23

+ 27:14 Yêşû 1:6, Zebûr 31:24, Îşaya 8:17

+ 28:1 Zebûr 83:1, Zebûr 109:1, Zebûr 88:4, Zebûr 143:7, Mesele 1:12

+ 28:2 Zebûr 134:2
+ 28:3 Mesele 26:23, Yêremîya 9:8, Zebûr 26:9
+ 28:5 Îşaya 5:12
+ 28:7 Destpêbûn 15:1, Zebûr 21:1
+ 28:9 Îşaya 40:11, Îşaya 46:3

+ 29:1 Destpêbûn 6:2, Îbo 1:6, Îbo 2:1, Zebûr 89:6, Dîrok I 16:28, Zebûr 96:7

+ 29:3 Îbo 37:4, Hezeqêl 1:24

+ 29:5 H’akimtî 9:15, Zebûr 104:16, Hezeqêl 31:3

+ 29:6 Q. Ducarî 3:9, Zebûr 114:4, Zebûr 114:6

+ 29:8 Jimar 13:26

+ 29:10 Destpêbûn 6:17, Derk’etin 15:18, Zebûr 9:4, Zebûr 10:16

+ 29:11 Zebûr 68:35

+ 30:1 Zebûr 35:19

+ 30:3 Îbo 33:28, Zebûr 16:10, Zebûr 49:15, Zebûr 86:13, Îşaya 38:17

+ 30:5 Îşaya 57:16, Yêremîya 3:5, Lûrînêd Yêremîya 3:31, Mîxa 7:18, Zebûr 126:5

+ 30:6 Zebûr 10:5
+ 30:9 Zebûr 6:5, Îşaya 38:18
+ 30:11 Yêremîya 31:13
• 31:1 Zebûr 71:1-3
+ 31:1 Danîyêl 9:16
+ 31:2 Zebûr 18:2
+ 31:5 Lûqa 23:46
+ 31:6 Q. Ducarî 32:21
+ 31:8 Zebûr 18:19
+ 31:9 Zebûr 6:7

+ 31:11 Îbo 19:13, Zebûr 31:11, Zebûr 38:10, Zebûr 69:8, Zebûr 88:8

+ 31:12 Zanebêj 9:5
+ 31:13 Yêremîya 6:25, Yêremîya 46:5
+ 31:15 Zebûr 7:1
+ 31:16 Jimar 6:25, Zebûr 4:6
+ 31:21 Zebûr 17:7
+ 31:23 Zebûr 97:10
+ 31:24 Yêşû 1:6, Zebûr 27:14
+ 32:2 Yûh’enna 1:47, R’omayî 4:7-8

+ 32:5 Zebûr 38:18, Zebûr 51:3, Yûh’enna I 1:9

+ 32:7 Zebûr 119:114
+ 32:9 Mesele 26:3, Aqûb 3:3
+ 32:11 Zebûr 68:3
+ 33:2 Zebûr 71:22

+ 33:3 Zebûr 40:3, Zebûr 96:1, Zebûr 98:1, Zebûr 144:9, Zebûr 149:1, Îşaya 42:10, E’yantî 5:9

+ 33:5 Zebûr 33:5, Zebûr 62:7, Zebûr 119:64

+ 33:6 Destpêbûn 1:6-7, Zebûr 148:5, Yûh’enna 1:3, Îbranî 11:3

+ 33:7 Destpêbûn 1:9, Îbo 38:8-11, Zebûr 104:9, Yêremîya 5:22

+ 33:9 Destpêbûn 1:3
+ 33:10 Îşaya 19:3
+ 33:11 Mesele 19:21, Îşaya 46:10
+ 33:12 Q. Ducarî 7:6, Zebûr 144:15
+ 33:13 Îbo 7:18, Îbo 23:10, Zebûr 11:4
+ 33:14 Q. Ducarî 26:15, Îşaya 63:15
+ 33:16 Amos 2:14
+ 33:17 Zebûr 20:7, Mesele 21:31
+ 33:18 Zebûr 147:11
+ 33:19 P’adşatî III 17:6, Îbo 5:20
+ 33:20 Destpêbûn 15:1, Q. Ducarî 33:29
+ 34:1 P’adşatî I 21:12-13
+ 34:2 P’adşatî I 2:1
+ 34:4 Zebûr 3:4
+ 34:6 Zebûr 18:1
+ 34:7 Îbo 33:23, Danîyêl 6:22
+ 34:8 Petrûs I 2:3, Zebûr 2:12
+ 34:9 Zebûr 37:25, Mesele 10:3
+ 34:10 Îbo 4:10-11
+ 34:12 Petrûs I 3:10-12
+ 34:13 Mesele 13:3

+ 34:14 Zebûr 37:27, Îşaya 1:16-17, Yûh’enna III 1:11

+ 34:15 Îbo 36:7, Mesele 15:29
+ 34:16 Îbo 18:17, Mesele 10:7
+ 34:18 Zebûr 51:17
+ 34:19 Îbo 5:19, Tîmot’êyo II 3:11
+ 34:20 Yûh’enna 19:36
+ 35:1 Îşaya 49:25

+ 35:4 Zebûr 40:14, Yêremîya 17:18, Zebûr 69:22-25, Zebûr 109:6-15

+ 35:5 Îbo 21:18, Zebûr 1:4

+ 35:6 Zebûr 73:18, Yêremîya 23:12

+ 35:7 Zebûr 57:6, Zebûr 119:85, Yêremîya 18:20

+ 35:8 Îşaya 47:11

+ 35:9 Lûqa 1:47

+ 35:10 Derk’etin 15:11, Zebûr 71:19, Zebûr 86:8, Zebûr 89:6-8, Zebûr 113:5, Îbo 5:15

+ 35:12 Zebûr 38:19, Zebûr 109:5, Mesele 17:13, Yêremîya 18:20

+ 35:13 Jimar 29:7
+ 35:16 Îbo 16:9, Zebûr 37:12
+ 35:17 Hebaqûq 1:13, Zebûr 22:20
+ 35:18 Zebûr 22:25

+ 35:19 Zebûr 69:4, Yûh’enna 15:25, Zebûr 30:1

+ 35:21 Lûrînêd Yêremîya 2:16
+ 35:22 Zebûr 10:1, Zebûr 38:21
+ 35:23 Zebûr 44:23, Zebûr 78:65
+ 35:24 Zebûr 7:8

+ 35:25 Zebûr 40:15, Zebûr 70:3, Lûrînêd Yêremîya 2:16

+ 35:28 Zebûr 71:8
+ 36:1 R’omayî 3:18
+ 36:4 Mesele 4:16, Mîxa 2:1

+ 36:5 Zebûr 57:10, Zebûr 71:19, Zebûr 108:4, Lûrînêd Yêremîya 3:23

+ 36:6 R’omayî 11:33, Zebûr 104:14, Zebûr 145:16

+ 36:7 Zebûr 63:3, Zebûr 17:8

+ 36:9 Mesele 10:11, Mesele 13:14, Yêremîya 2:13, Yûh’enna 4:10, Yûh’enna 1:9, Petrûs I 2:9, E’yantî 22:5

+ 36:10 Yêremîya 22:16, Galatî 4:9

+ 36:12 Zebûr 1:5

+ 37:1 Mesele 3:31, Mesele 23:17, Mesele 24:19

+ 37:2 Îbo 14:2, Zebûr 90:5-6
+ 37:4 Îbo 22:26, Îşaya 58:14
+ 37:5 Mesele 3:5, Mesele 16:3
+ 37:6 H’akimtî 5:31, Îşaya 58:8
+ 37:9 Zebûr 25:13
+ 37:10 Îbo 7:10, Îbo 24:24
+ 37:11 Mesele 2:21, Metta 5:5
+ 37:12 Îbo 16:9, Zebûr 35:16
+ 37:13 Zebûr 2:4
+ 37:15 P’adşatî I 2:4
+ 37:16 Mesele 16:8
+ 37:17 Zebûr 10:15
+ 37:18 Zebûr 1:6

+ 37:19 P’adşatî III 17:6, Îbo 5:20, Zebûr 33:19

+ 37:20 Zebûr 68:2, Zebûr 102:3, Hosêya 13:3
+ 37:23 Îşaya 26:7
+ 37:24 Mesele 24:16, Mîxa 7:8
+ 37:25 Îbo 4:7, Zebûr 34:9-10, Mesele 10:3
+ 37:26 Q. Ducarî 15:8, Zebûr 112:5
+ 37:27 Zebûr 34:14
+ 37:28 Zebûr 97:10, Îşaya 14:20
+ 37:30 Mesele 10:31, Mesele 15:28

+ 37:31 Q. Ducarî 6:6, Zebûr 40:8, Zebûr 119:11, Îşaya 51:7, Yêremîya 31:33

+ 37:32 Zebûr 10:8
+ 37:34 Zebûr 91:8, Zebûr 92:11, Mesele 29:16
+ 37:38 Zebûr 73:17
+ 37:39 Zebûr 3:8, Îşaya 43:11, Ûnis 2:10
+ 37:40 Zebûr 11:1
+ 38:1 Zebûr 70:1
+ 38:1 Zebûr 6:1

+ 38:2 Q. Ducarî 32:23, Îbo 6:4, Lûrînêd Yêremîya 3:13

+ 38:3 Îşaya 1:6
+ 38:4 Ezra 9:6
+ 38:11 Îbo 19:13-14, Zebûr 88:17
+ 38:13 Îşaya 53:7
+ 38:15 Zebûr 39:7
+ 38:18 Zebûr 32:5

+ 38:20 Zebûr 35:12, Mesele 17:13, Yêremîya 18:20

+ 38:21 Zebûr 10:1, Zebûr 35:22

+ 39:1 Dîrok I 16:41, Dîrok I 25:1, Zebûr 62:1, Zebûr 77:1

+ 39:1 Îbo 2:10

+ 39:3 Îbo 32:20, Yêremîya 6:11, Yêremîya 20:9

+ 39:4 Zebûr 90:12

+ 39:5 Zebûr 89:47, Zebûr 91:5, Îbo 7:16, Zebûr 62:9, Zebûr 94:10-11, Zebûr 144:4, Zanebêj 1:2

+ 39:6 Îbo 27:16-17, Zebûr 49:10, Zanebêj 2:18

+ 39:7 Zebûr 38:15

+ 39:10 Îbo 13:21

+ 39:12 P’adşatî IV 20:5, Zebûr 56:8, Dîrok I 29:15, Zebûr 119:19, Zebûr 119:54

+ 39:13 Îbo 7:19, Îbo 10:21-22
+ 40:2 Zebûr 69:2, Yêremîya 38:6
+ 40:3 Zebûr 33:3, Zebûr 52:6
+ 40:5 Zebûr 9:1, Zebûr 71:16

+ 40:6 Zebûr 51:16, P’adşatî I 15:22, Îşaya 50:4, Îbranî 10:5-7

+ 40:8 Zebûr 37:31, Zebûr 119:11

+ 40:12 Zebûr 69:3

+ 40:14 Zebûr 35:4, Yêremîya 17:18, Zebûr 6:10

+ 40:15 Zebûr 35:25
+ 40:17 Zebûr 86:1, Zebûr 109:22
+ 41:1 Mesele 14:21, Mesele 29:7, Zebûr 37:18
+ 41:2 Zebûr 27:12
+ 41:3 Îşaya 38:1-8
+ 41:6 Zebûr 12:2
+ 41:9 Yûh’enna 13:18

+ 41:13 Dîrok I 16:36, Zebûr 72:18, Zebûr 89:52, Zebûr 106:48

+ 42:1 Dîrok II 20:19

+ 42:1 Zebûr 63:1, Zebûr 84:1

+ 42:3 Zebûr 79:10, Zebûr 115:2, Yoêl 2:17, Mîxa 7:10, Zebûr 80:5, Zebûr 102:9, Lûrînêd Yêremîya 2:18

+ 42:4 Hezeqêl 46:10

+ 42:5 Zebûr 43:5

+ 42:6 Q. Ducarî 3:9, Zebûr 18:4, Zebûr 88:7, Ûnis 2:4

+ 42:8 Zebûr 63:6, K’arêd Şandîya 16:25
+ 42:9 Zebûr 18:2, Zebûr 43:2
+ 43:1 Zebûr 7:8
+ 43:2 Zebûr 44:9, Zebûr 42:9
+ 43:3 Zebûr 2:6
+ 43:5 Zebûr 42:5

+ 44:1 Jimar 23:23, Q. Ducarî 32:7, Zebûr 78:3

+ 44:2 Q. Ducarî 7:1
+ 44:3 Yêşû 24:12, Jimar 6:25, Zebûr 4:6
+ 44:4 Zebûr 74:12
+ 44:6 P’adşatî I 17:47, Zebûr 33:16-17
+ 44:9 Zebûr 43:2, Zebûr 89:38

+ 44:10 Q. K’ahîntîyê 26:17, Q. Ducarî 28:25, Yêşû 7:4

+ 44:11 Q. K’ahîntîyê 26:33
+ 44:13 Zebûr 79:4, Danîyêl 9:16, Mîxa 6:16
+ 44:14 Q. Ducarî 28:37
+ 44:19 Îbo 30:29

+ 44:21 Dîrok I 28:9, Dîrok II 6:30, Mesele 15:11, K’arêd Şandîya 1:24

+ 44:22 R’omayî 8:36
+ 44:23 Zebûr 35:23, Zebûr 78:65
+ 44:26 Zebûr 25:20
+ 45:1 Zebûr 69:1

+ 45:3 Derk’etin 32:27, Stiranêd Silêmane evîntîyê 3:8

+ 45:6 Îbranî 1:8-9

+ 45:8 Mesele 7:17

+ 45:9 Destpêbûn 10:29, P’adşatî III 9:28, Dîrok I 29:4, Îbo 22:24

+ 45:14 Stiranêd Silêmane evîntîyê 1:4
+ 46:1 Dîrok I 15:20-21
+ 46:1 Zebûr 7:1, Q. Ducarî 4:7, Nehûm 1:7
+ 46:3 Zebûr 93:3
+ 46:4 Zebûr 65:9
+ 46:5 Îşaya 12:6
+ 46:6 Zebûr 2:1, Amos 1:2, Amos 9:5
+ 46:8 Zebûr 66:5

+ 46:9 Îşaya 2:4, Mîxa 4:3, P’adşatî I 2:4, Zebûr 76:3, Hezeqêl 39:3

+ 47:1 Zebûr 95:1

+ 47:2 Q. Ducarî 7:21, Zebûr 66:3, Zebûr 76:11, Malaxî 1:14

+ 47:3 P’adşatî II 22:48

+ 47:7 Danîyêl 7:14, Danîyêl 7:27, Obadîya 1:21, Zekerîya 14:9, Lûqa 1:33, Korint’î I 15:24, E’yantî 11:15

+ 47:9 Zebûr 89:18
+ 48:1 Dîrok I 16:25, Zebûr 18:3
+ 48:2 Lûrînêd Yêremîya 2:15
+ 48:4 Destpêbûn 14:1, P’adşatî II 10:6
+ 48:6 Îşaya 13:8
+ 48:7 P’adşatî III 22:48, Hezeqêl 27:26
+ 48:9 Zebûr 26:3
+ 48:10 Zebûr 113:3
+ 48:11 Zebûr 97:8
+ 49:1 Mîxa 1:2, Îşaya 34:1
+ 49:4 Zebûr 78:2
+ 49:6 Mesele 11:28

+ 49:7 Îbo 33:24, Îbo 36:18, Metta 16:26, Marqos 8:37

+ 49:9 Zebûr 89:48

+ 49:10 Zanebêj 2:14-16, Zanebêj 3:19, Zanebêj 9:2, Zebûr 39:6, Zanebêj 2:18

+ 49:12 Zanebêj 3:18
+ 49:15 Zebûr 16:10, Zebûr 30:3
+ 49:17 Îbo 27:19, Tîmot’êyo I 6:7
+ 49:19 Îbo 33:30
+ 49:20 Zanebêj 3:19

+ 50:1 Dîrok I 6:39, Dîrok I 15:17, Dîrok I 25:1, Dîrok II 5:12, Q. Ducarî 10:17, Zebûr 113:3

+ 50:2 Q. Ducarî 33:2, Zebûr 80:1, Zebûr 94:1

+ 50:3 Derk’etin 19:16, Q. K’ahîntîyê 10:2, Jimar 16:35, P’adşatî III 19:11-12

+ 50:4 Q. Ducarî 4:26, Q. Ducarî 32:1, Îşaya 1:2

+ 50:6 Zebûr 19:1, Zebûr 97:6, Zebûr 58:11
+ 50:7 Zebûr 81:8
+ 50:8 P’adşatî I 15:22, Zebûr 40:6
+ 50:10 Îşaya 40:16

+ 50:12 Derk’etin 9:29, Îbo 41:11, Zebûr 24:1, K’arêd Şandîya 17:25

+ 50:14 Zebûr 107:22, Îbranî 13:15, Jimar 30:2, Zanebêj 5:4, Ûnis 2:10

+ 50:15 Zebûr 81:7
+ 50:19 Zebûr 52:2
+ 50:21 Zanebêj 8:11, Îşaya 57:11
+ 50:22 Zebûr 9:17
+ 51:1 P’adşatî II 12:1
+ 51:1 Zebûr 25:7, Îşaya 43:25

+ 51:2 Q. K’ahîntîyê 16:30, Yûh’enna I 1:7, Yûh’enna I 1:9

+ 51:3 Zebûr 32:5, R’omayî 7:18
+ 51:4 P’adşatî II 12:13, R’omayî 3:4
+ 51:5 Îbo 14:4, Îbo 15:14, Zebûr 58:3
+ 51:7 Îşaya 1:18
+ 51:10 Metta 5:12, Lûrînêd Yêremîya 5:21
+ 51:14 P’adşatî II 11:17, P’adşatî II 12:9
+ 51:16 Zebûr 40:6
+ 51:17 Zebûr 34:18
+ 51:18 Zebûr 69:35, Zebûr 147:2
+ 51:19 Zebûr 4:5
+ 52:1 P’adşatî I 22:9
+ 52:2 Zebûr 50:19
+ 52:5 Zebûr 27:13
+ 52:6 Zebûr 40:2, Îbo 22:19
+ 52:7 Zebûr 49:6
+ 52:8 Yêremîya 11:16
• 53:1 Zebûr 14
+ 53:1 Zebûr 10:4, Mîxa 7:2, R’omayî 3:10-12

+ 53:2 Destpêbûn 11:5, Q. Ducarî 26:15, Zebûr 33:14, Zebûr 102:18

+ 53:3 Îbo 15:16

+ 53:4 Mesele 30:14, Yêremîya 10:25, Hezeqêl 34:3, Mîxa 3:3

+ 53:5 Q. K’ahîntîyê 26:17, Mesele 28:1
+ 54:1 P’adşatî I 23:19, P’adşatî I 26:1
+ 54:3 Zebûr 86:14
+ 54:5 Zebûr 143:12

+ 54:7 Zebûr 59:9, Zebûr 92:11, Zebûr 112:8, Zebûr 118:7

+ 55:2 Zebûr 64:1
+ 55:7 Yêremîya 9:2
+ 55:9 Yêremîya 6:7, Hezeqêl 7:23
+ 55:14 Zebûr 42:4

+ 55:15 Jimar 16:30-33, Zebûr 124:3, Mesele 1:12

+ 55:19 Q. Ducarî 33:27, Zebûr 90:2, Zebûr 93:2, Hebaqûq 1:12

+ 55:20 Zebûr 7:4

+ 55:21 Mesele 5:3

+ 55:22 Zebûr 37:5, Îşaya 46:4, Metta 11:28-30

+ 55:23 E’yantî 20:3, Zebûr 5:6, Mesele 10:27

+ 56:1 P’adşatî I 21:13

+ 56:4 Zebûr 118:6, Îşaya 51:7, Îşaya 51:12, Metta 10:28

+ 56:6 Zebûr 71:10

+ 56:8 Zebûr 39:12, Derk’etin 32:32, Zebûr 69:28, Zebûr 139:16, Malaxî 3:16

+ 56:12 Q. K’ahîntîyê 5:4, Jimar 30:2, Q. Ducarî 23:21, Zebûr 50:14, Zebûr 116:17

+ 56:13 Zebûr 116:8, Îbo 33:30

• 57:1 Zebûr 108:1-5

+ 57:1 Zebûr 58:1, Zebûr 59:1, Zebûr 75:1, P’adşatî I 22:1, P’adşatî I 24:2, Zebûr 142:1

+ 57:1 Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 17:8

+ 57:3 Zebûr 144:5-7

+ 57:4 Zebûr 58:6, Danîyêl 6:16, Mesele 12:18, Mesele 30:14

+ 57:6 Zebûr 7:15
+ 57:7 Zebûr 112:7-8
+ 57:8 H’akimtî 5:12, Dîrok I 15:16
+ 57:10 Zebûr 36:4
+ 58:1 Zebûr 57:1, Zebûr 59:1, Zebûr 75:1
+ 58:3 Zebûr 51:5

+ 58:4 Q. Ducarî 32:33, Zebûr 140:3, Yêremîya 8:17

+ 58:6 Îbo 29:17, Zebûr 3:7, Zebûr 57:4
+ 58:8 Îbo 3:16, Zanebêj 6:3
+ 58:10 Îbo 22:19, Zebûr 68:23
+ 58:11 Zebûr 9:8

+ 59:1 Zebûr 57:1, Zebûr 58:1, Zebûr 75:1, P’adşatî I 19:11

+ 59:1 Zebûr 20:1
+ 59:3 Zebûr 10:9, P’adşatî I 24:11
+ 59:6 Zebûr 22:16
+ 59:8 Zebûr 2:4, Zebûr 37:13
+ 59:9 Zebûr 9:9
+ 59:10 Zebûr 21:3, Zebûr 54:7
+ 59:11 Destpêbûn 15:1
+ 59:12 Mesele 12:13
+ 59:14 Zebûr 22:16
+ 59:16 Zebûr 18:2
• 60:1 Zebûr 108:6-13
+ 60:1 Zebûr 80:1
+ 60:1 P’adşatî II 8:3, P’adşatî II 8:13
+ 60:1 Zebûr 80:2
+ 60:3 Îşaya 51:17

+ 60:6 Destpêbûn 12:6, Destpêbûn 33:18, Destpêbûn 33:17

+ 60:11 Zebûr 146:3, Yêremîya 17:5
+ 61:3 Mesele 18:10
+ 61:4 Zebûr 15:1, Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 17:8
+ 61:6 P’adşatî IV 20:6, Zebûr 21:4
+ 61:8 Jimar 30:2, Zanebêj 5:4, Ûnis 2:10

+ 62:1 Dîrok I 16:41, Dîrok I 25:1, Zebûr 39:1, Zebûr 77:1

+ 62:2 Zebûr 18:2, Zebûr 30:6

+ 62:4 Mesele 26:23, Yêremîya 9:8

+ 62:9 Îbo 7:16, Zebûr 39:5, Zebûr 144:4, Zanebêj 1:2, Îbo 31:6, Îşaya 40:17, Danîyêl 4:35, Danîyêl 5:27

+ 62:10 Îbo 31:25, Lûqa 12:15

+ 62:11 E’yantî 19:1

+ 62:12 Derk’etin 34:6, Zebûr 86:5, Îbo 34:11, Mesele 24:12

+ 63:1 P’adşatî I 23:14, P’adşatî II 16:14, P’adşatî II 17:2, P’adşatî II 17:29

+ 63:1 Îşaya 26:9, Zebûr 42:1, Zebûr 143:6
+ 63:3 Zebûr 36:7
+ 63:4 Zebûr 104:33

+ 63:6 Zebûr 42:8, Zebûr 149:5, K’arêd Şandîya 16:25

+ 63:7 Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 17:8

+ 63:9 Jimar 16:32-33

+ 63:11 Q. Ducarî 6:13, Îbo 5:16, Zebûr 107:42

+ 64:1 Zebûr 55:2-3

+ 64:2 Yêremîya 18:18

+ 64:3 Zebûr 11:2, Zebûr 57:3, Mesele 12:18, Mesele 30:14

+ 64:4 Mesele 1:11, Yêremîya 5:26
+ 64:5 Îbo 22:13, Zebûr 73:11
+ 64:7 Zebûr 7:12-13, Zebûr 18:14

+ 64:8 Mesele 12:13, Mesele 18:7, Zanebêj 10:12

+ 64:10 Zebûr 7:1, Zebûr 11:1
+ 65:1 Jimar 30:2, Zanebêj 5:4, Ûnis 2:10
+ 65:2 Zebûr 86:9
+ 65:3 Îşaya 6:7
+ 65:4 Zebûr 24:4, Zebûr 27:4
+ 65:5 Zebûr 22:27

+ 65:7 Zebûr 89:9, Zebûr 107:29, Ûnis 1:15, Metta 8:26, Îşaya 17:12-13

+ 65:9 Q. K’ahîntîyê 26:4, Îbo 5:10, Zebûr 46:4

+ 65:12 Îşaya 30:23, Yoêl 2:22
+ 66:1 Zebûr 98:4, Zebûr 100:1
+ 66:3 Zebûr 47:2, Q. Ducarî 33:29
+ 66:4 Zebûr 86:9
+ 66:5 Zebûr 46:8
+ 66:6 Derk’etin 14:21-22, Yêşû 3:14-17

+ 66:10 Îbo 23:10, Îşaya 1:25, Îşaya 48:10, Zekerîya 13:9, Malaxî 3:3, Petrûs I 1:7

+ 66:11 Hezeqêl 17:20, Hosêya 7:12
+ 66:12 Îşaya 43:2
+ 66:13 Jimar 30:2, Zanebêj 5:4, Ûnis 2:10
+ 66:16 Marqos 5:19
+ 66:18 Mesele 15:8, Mesele 28:9, Îşaya 59:2
+ 67:1 Jimar 6:25, Zebûr 4:5
+ 67:2 Tîto 2:11
+ 67:4 Zebûr 9:8
+ 67:6 Q. K’ahîntîyê 26:4, Zebûr 85:12
+ 68:1 Jimar 10:35, Îşaya 33:10, Jimar 10:35

+ 68:2 Zebûr 37:20, Hosêya 13:3, Zebûr 97:5, Mîxa 1:4

+ 68:3 Zebûr 32:11
+ 68:4 Îşaya 40:3
+ 68:5 Hosêya 14:3, Q. Ducarî 10:18

+ 68:6 P’adşatî I 2:5, Zebûr 113:9, Îşaya 61:1

+ 68:7 Derk’etin 13:21
+ 68:8 Derk’etin 19:18, H’akimtî 5:4
+ 68:12 Zebûr 110:5
+ 68:14 H’akimtî 9:48
+ 68:16 Derk’etin 19:18, Zebûr 132:13-14

+ 68:17 P’adşatî IV 6:17, Îşaya 66:15, Hebaqûq 3:8

+ 68:18 Efesî 4:8
+ 68:19 Zebûr 55:22, Îşaya 46:4, Metta 11:28
+ 68:21 Zebûr 110:6
+ 68:22 Amos 9:3
+ 68:23 Zebûr 58:10
+ 68:27 P’adşatî I 9:21
+ 68:28 Zebûr 76:11
+ 68:30 Zebûr 22:12
+ 68:31 Îşaya 11:11, Îşaya 45:14
+ 68:32 Zebûr 102:21-22

+ 68:33 Zebûr 18:10, Zebûr 104:3, P’adşatî II 22:14, Îbo 37:4, Zebûr 18:13, Zebûr 29:3

+ 68:35 Zebûr 29:11

+ 69:1 Zebûr 45:1

+ 69:1 Lûrînêd Yêremîya 3:54, Ûnis 2:4, Ûnis 2:6

+ 69:2 Îbo 22:11, Zebûr 18:4, Zebûr 40:2, Zebûr 42:6

+ 69:3 Zebûr 119:82, Îşaya 38:14

+ 69:4 Zebûr 35:19, Yûh’enna 15:25, Zebûr 40:12

+ 69:7 Yêremîya 15:15
+ 69:8 Îbo 19:13-14
+ 69:9 Yûh’enna 2:17, R’omayî 15:3
+ 69:14 Yêremîya 38:6, Zebûr 144:7
+ 69:16 Zebûr 63:3, Zebûr 109:21
+ 69:21 Metta 27:34, Yûh’enna 19:28-29
+ 69:22 Zebûr 35:4-8, Zebûr 109:6-15
+ 69:23 R’omayî 11:9-10
+ 69:25 K’arêd Şandîya 1:20
+ 69:27 Nehemîya 4:5

+ 69:28 Derk’etin 32:32, Zebûr 56:8, Malaxî 3:16, E’yantî 3:5

+ 69:29 Zebûr 20:1
+ 69:31 Zebûr 50:13
+ 69:34 Zebûr 96:11
+ 69:35 Zebûr 69:35, Zebûr 147:2
+ 69:36 Zebûr 102:28
• 70:1 Zebûr 40:12-16
+ 70:1 Zebûr 38:1
+ 70:2 Zebûr 35:4, Yêremîya 17:18, Zebûr 6:10
+ 70:3 Zebûr 35:25
+ 70:5 Zebûr 86:1, Zebûr 109:22
• 71:1 Zebûr 31:1-3
+ 71:2 Danîyêl 9:16
+ 71:3 Zebûr 18:2
+ 71:4 Zebûr 140:1, Zebûr 140:4
+ 71:5 Yêremîya 14:8, Yêremîya 17:7
+ 71:6 Zebûr 22:9-10
+ 71:8 Zebûr 35:28
+ 71:10 Zebûr 56:6
+ 71:11 Zebûr 3:2

+ 71:13 Zebûr 35:4, Zebûr 40:14, Yêremîya 17:18

+ 71:15 Zebûr 40:5

+ 71:19 Zebûr 36:5, Lûrînêd Yêremîya 3:23, Derk’etin 15:11, Zebûr 35:10

+ 71:20 Hosêya 6:2
+ 71:22 Zebûr 33:2
+ 72:1 Zebûr 127:1, Îşaya 16:5, Îşaya 32:1
+ 72:2 Îşaya 9:7, Îşaya 11:4, Îşaya 32:1
+ 72:4 Mesele 29:14
+ 72:5 Zebûr 89:36-37
+ 72:6 Q. Ducarî 32:2
+ 72:7 Zebûr 92:12

+ 72:8 Derk’etin 23:31, P’adşatî III 4:21, Zebûr 89:25, Mîxa 5:4, Zekerîya 9:10

+ 72:9 Îşaya 49:23, Mîxa 7:17

+ 72:10 Destpêbûn 10:4, Ûnis 1:3, P’adşatî III 10:1, Îşaya 43:3, Îşaya 45:14

+ 72:11 Îşaya 49:23
+ 72:12 Mesele 31:8
+ 72:14 Zebûr 116:15
+ 72:15 P’adşatî III 10:10
+ 72:16 Îbo 5:25
+ 72:17 Zebûr 104:31, Destpêbûn 12:3
+ 72:18 Zebûr 136:4

+ 72:19 Jimar 14:21, Îşaya 6:3, Îşaya 11:9, Hebaqûq 2:14, Zebûr 41:13

+ 73:1 Zebûr 32:2, Yûh’enna 1:47
+ 73:3 Îbo 21:7, Zebûr 37:1, Mesele 3:31
+ 73:11 Îbo 22:13
+ 73:13 Q. Ducarî 21:6, Îbo 34:9, Zebûr 26:6
+ 73:17 Zebûr 37:38
+ 73:18 Zebûr 35:6, Yêremîya 23:12
+ 73:22 Îbo 18:3, Zanebêj 3:18
+ 73:25 Zebûr 16:2
+ 73:26 Zebûr 16:5, Lûrînêd Yêremîya 3:24
+ 73:28 Aqûb 4:8, Zebûr 118:17

+ 74:1 Zebûr 79:13, Zebûr 95:7, Zebûr 100:3, Hezeqêl 34:31, Zekerîya 9:16

+ 74:2 Derk’etin 3:1-2, Derk’etin 19:18

+ 74:4 Lûrînêd Yêremîya 2:7

+ 74:6 P’adşatî III 6:18, P’adşatî IV 25:13-17

+ 74:8 Zebûr 83:4

+ 74:9 P’adşatî I 3:1, Mesele 29:18, Amos 8:11

+ 74:11 Lûrînêd Yêremîya 2:3

+ 74:12 Zebûr 44:4

+ 74:13 Îbo 3:8, Îbo 41:1, Îbo 41:9, Zebûr 104:26, Îşaya 27:1

+ 74:15 Derk’etin 17:5-6, Jimar 20:11, Yêşû 3:13

+ 74:16 Zebûr 104:19, Yêremîya 33:25
+ 74:17 Destpêbûn 8:22
+ 74:19 Stiranêd Silêmane evîntîyê 2:14
+ 74:20 Q. K’ahîntîyê 26:44, Zebûr 106:45
+ 74:23 Zebûr 65:6
+ 75:1 Zebûr 57:1, Zebûr 58:1, Zebûr 59:1
+ 75:2 Danîyêl 8:19, Hebaqûq 2:3
+ 75:3 Îşaya 24:19-20, Îbo 9:7
+ 75:7 P’adşatî I 2:7

+ 75:8 Îşaya 51:17, Yêremîya 25:15, Hezeqêl 23:32-34, Obadîya 1:16, Zekerîya 12:2, E’yantî 14:10

+ 75:10 Zebûr 101:8

+ 76:2 Zebûr 48:2-3

+ 76:3 P’adşatî I 2:4, Zebûr 46:9, Hezeqêl 39:3

+ 76:5 Yêremîya 51:39
+ 76:6 Derk’etin 15:1, Derk’etin 15:21
+ 76:7 Yoêl 2:11, Nehûm 1:6, E’yantî 6:17

+ 76:11 Jimar 30:2, Zanebêj 5:4, Ûnis 2:10, Zebûr 47:1-2, Zebûr 68:28, Malaxî 1:14

+ 77:1 Dîrok I 16:41, Dîrok I 25:1, Zebûr 39:1, Zebûr 62:1

+ 77:2 Zebûr 86:7
+ 77:5 Q. Ducarî 32:7, Zebûr 143:5
+ 77:11 Zebûr 105:5-6
+ 77:13 Derk’etin 15:11
+ 77:16 Zebûr 114:3, Hebaqûq 3:10
+ 77:17 Zebûr 18:13, Zebûr 144:6
+ 77:18 Zebûr 97:4
+ 77:19 Hebaqûq 3:15

+ 77:20 Derk’etin 12:50-51, Zanebêj 12:12, Îşaya 63:11, Hosêya 12:13

+ 78:2 Zebûr 49:4, Metta 13:35

+ 78:3 Jimar 23:23, Q. Ducarî 32:7, Zebûr 44:1

+ 78:4 Îbo 15:18, Q. Ducarî 4:9, Q. Ducarî 6:7, Q. Ducarî 11:19, Q. Ducarî 32:46

+ 78:5 Q. Ducarî 31:12-13

+ 78:6 Zebûr 102:18

+ 78:8 Derk’etin 32:9, Yêremîya 5:23, P’adşatî IV 17:14, Zekerîya 1:4

+ 78:11 Q. Ducarî 8:14, Zebûr 106:13, Hosêya 13:6

+ 78:12 Jimar 13:22, Derk’etin 7, Mîxa 7:15
+ 78:13 Derk’etin 14:21-22, Derk’etin 15:8
+ 78:14 Derk’etin 13:21-22
+ 78:15 Derk’etin 17:6, Jimar 20:11

+ 78:18 Derk’etin 17:7, Jimar 20:13, Jimar 11:4-6

+ 78:21 Jimar 11:1
+ 78:23 Destpêbûn 7:11
+ 78:24 Derk’etin 16:4, Derk’etin 16:14-31
+ 78:27 Derk’etin 16:13, Jimar 11:31
+ 78:29 Jimar 11:20
+ 78:31 Jimar 11:33-34
+ 78:32 Jimar 14:11
+ 78:33 Zebûr 39:5
+ 78:35 Q. Ducarî 32:4
+ 78:36 Îşaya 29:13, Hosêya 7:13-14
+ 78:37 Hezeqêl 20:16
+ 78:38 Derk’etin 34:6, Jimar 14:20
+ 78:39 Destpêbûn 6:3
+ 78:40 Îşaya 63:10
+ 78:43 Derk’etin 7:3, Zebûr 105:27-36
+ 78:44 Derk’etin 7:17-24
+ 78:45 Derk’etin 8:2-14, Derk’etin 8:21-24
+ 78:46 Derk’etin 10:12-15
+ 78:47 Derk’etin 9:23-25
+ 78:48 Derk’etin 9:19-21
+ 78:49 Derk’etin 12:13, Derk’etin 12:23
+ 78:51 Derk’etin 12:29, Zebûr 135:8
+ 78:52 Zebûr 77:20
+ 78:53 Derk’etin 14:27-28, Derk’etin 15:10
+ 78:54 Derk’etin 15:17
+ 78:55 Yêşû 23:4, Zebûr 135:12
+ 78:56 H’akimtî 2:11-12
+ 78:57 Hosêya 7:16
+ 78:58 Q. Ducarî 31:29, Q. Ducarî 32:16
+ 78:60 Yêşû 18:1, H’akimtî 18:30
+ 78:62 P’adşatî I 4:10
+ 78:64 P’adşatî I 4:11, Îbo 27:15
+ 78:65 Zebûr 35:23, Zebûr 44:23, Îşaya 42:13

+ 78:68 Destpêbûn 49:8, Dîrok I 5:2, Dîrok I 28:4, Zebûr 87:2

+ 78:70 P’adşatî I 16:12-13
+ 78:71 P’adşatî II 5:2
+ 78:72 P’adşatî III 9:4
+ 79:1 Lûrînêd Yêremîya 1:10
+ 79:2 Q. Ducarî 28:26
+ 79:3 Yêremîya 14:16, Sêfanîya 1:17
+ 79:4 Zebûr 44:13, Danîyêl 9:16, Mîxa 6:16
+ 79:5 Zebûr 85:5, Zebûr 89:46
+ 79:6 Yêremîya 10:25, E’yantî 16:1
+ 79:7 Zebûr 14:4
+ 79:8 Îşaya 64:9
+ 79:9 Zebûr 25:11, Yêremîya 14:7, Lûqa 18:13

+ 79:10 Zebûr 42:3, Zebûr 115:2, Yoêl 2:17, Mîxa 7:10, Q. Ducarî 32:43

+ 79:11 Zebûr 102:20

+ 79:12 Destpêbûn 4:15, Q. K’ahîntîyê 26:21

+ 79:13 Zebûr 74:1, Hezeqêl 34:31, Zekerîya 9:16

+ 80:1 Zebûr 60:1

+ 80:1 Zebûr 77:20, Zanebêj 12:12, P’adşatî I 4:4, P’adşatî II 6:2, Zebûr 99:1, Q. Ducarî 33:2, Zebûr 50:2

+ 80:2 Jimar 2:18-24
+ 80:3 Zebûr 60:1, Jimar 6:25
+ 80:4 Zebûr 89:46, Zekerîya 1:12
+ 80:5 Zebûr 42:3, Zebûr 102:9
+ 80:7 Jimar 6:25

+ 80:8 Îşaya 5:1, Yêremîya 2:21, Metta 21:33, Q. Ducarî 7:1

+ 80:11 Zebûr 72:8
+ 80:12 Zebûr 89:40, Lûrînêd Yêremîya 2:2
+ 80:14 Îşaya 63:15
+ 80:16 P’adşatî IV 25:9
+ 80:19 Jimar 6:25
+ 81:1 Zebûr 8:1, Zebûr 84:1
+ 81:3 Q. K’ahîntîyê 23:24, Jimar 10:10

+ 81:5 Derk’etin 11:4, Q. Ducarî 28:49, Yêremîya 5:15

+ 81:6 Derk’etin 1:11

+ 81:7 Zebûr 50:15, Derk’etin 17:1-7, Jimar 20:2-13

+ 81:8 Zebûr 50:7
+ 81:9 Derk’etin 20:2-3
+ 81:12 Hezeqêl 20:25
+ 81:13 Q. Ducarî 5:29, Îşaya 48:18
+ 81:16 Q. Ducarî 32:13-14
+ 82:1 Îşaya 3:13

+ 82:2 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:17, Mesele 18:5

+ 82:3 Zebûr 10:18, Yêremîya 22:3
+ 82:4 Îbo 29:12, Mesele 24:11
+ 82:5 Zebûr 11:3
+ 82:6 Yûh’enna 10:34
+ 82:7 Zebûr 49:12, Hezeqêl 31:14
+ 83:1 Zebûr 28:1
+ 83:3 Nehemîya 4:8
+ 83:4 Zebûr 74:8, Yêşû 7:9
+ 83:6 Destpêbûn 25:12-16, Dîrok I 5:10

+ 83:7 Yêşû 13:5, P’adşatî III 15:18, Hezeqêl 27:9

+ 83:8 P’adşatî IV 15:19
+ 83:9 H’akimtî 4:13-15, H’akimtî 7:19-25
+ 83:10 Yêşû 17:11, P’adşatî I 28:7, Îbo 20:7
+ 83:11 H’akimtî 7:25, H’akimtî 8:21
+ 83:13 Îbo 13:25, Îbo 21:18
+ 83:14 Îşaya 10:16-17

+ 83:15 P’adşatî III 19:11, Îbo 9:17, Îbo 38:1

+ 83:18 Derk’etin 6:3
+ 84:1 Zebûr 8:1, Zebûr 81:1
+ 84:2 Zebûr 42:1, Zebûr 63:1
+ 84:3 Zebûr 5:2
+ 84:4 Zebûr 23:6, Zebûr 65:4
+ 84:5 Zebûr 122:1
+ 84:9 Destpêbûn 15:1
+ 84:11 Destpêbûn 15:1, Malaxî 4:2, Lûqa 1:78
+ 84:12 Mesele 16:20
+ 85:2 Zebûr 32:1
+ 85:3 Derk’etin 32:12
+ 85:5 Zebûr 79:5
+ 85:12 Q. K’ahîntîyê 26:4, Zebûr 67:5
+ 85:13 Îşaya 58:8
+ 86:1 Zebûr 17:1, Zebûr 142:1, Zebûr 40:17
+ 86:4 Zebûr 25:1
+ 86:5 Derk’etin 34:6, Zebûr 145:8
+ 86:7 Zebûr 77:2

+ 86:8 Derk’etin 15:11, Zebûr 35:10, Zebûr 96:4, Zebûr 97:9, Yêremîya 10:6

+ 86:9 Zebûr 66:4, E’yantî 15:4
+ 86:10 Q. Ducarî 6:4, Îşaya 37:16
+ 86:11 Zebûr 25:4
+ 86:13 Îbo 33:28, Zebûr 16:10, Îşaya 38:17
+ 86:14 Zebûr 54:3
+ 86:15 Derk’etin 34:6
+ 86:16 Zebûr 116:16
+ 86:17 H’akimtî 6:17
+ 87:2 Zebûr 48:1, Îşaya 28:16, Zebûr 78:68
+ 87:3 Zebûr 46:4-5
+ 87:5 Zebûr 48:8
+ 87:7 Zebûr 36:8, Hezeqêl 47:1
+ 88:1 P’adşatî III 4:31, Dîrok I 2:6
+ 88:1 Zebûr 22:2, Lûqa 18:7
+ 88:3 Zebûr 16:10
+ 88:4 Zebûr 28:1, Zebûr 143:7, Mesele 1:12
+ 88:5 Îşaya 26:14

+ 88:6 Îbo 10:21-22, Zebûr 143:3, Lûrînêd Yêremîya 3:6

+ 88:7 Zebûr 42:6-7
+ 88:8 Îbo 19:13, Zebûr 31:11, Îbo 30:10
+ 88:10 Zebûr 6:5, Îşaya 38:18
+ 88:12 Îbo 10:21-22, Zanebêj 9:5
+ 88:13 Zebûr 5:3
+ 88:16 Îbo 6:4
+ 88:17 Zebûr 22:16
+ 88:18 Îbo 19:13-14, Zebûr 38:11
+ 89:1 P’adşatî III 4:31, Dîrok I 2:6
+ 89:1 Zebûr 101:1
+ 89:4 P’adşatî II 7:16, Zebûr 132:11-12

+ 89:5 Zebûr 19:1, Îbo 5:1, Îbo 15:15, Zekerîya 14:5

+ 89:6 Derk’etin 15:11, Destpêbûn 6:2, Îbo 1:6

+ 89:8 Zebûr 35:10
+ 89:9 Îbo 38:11, Zebûr 65:7, Ûnis 1:15
+ 89:10 Îbo 9:13, Îbo 26:12, Îşaya 51:9
+ 89:11 Dîrok I 29:11, Zebûr 24:1
+ 89:12 Q. Ducarî 3:9, H’akimtî 4:6
+ 89:14 Zebûr 97:2
+ 89:15 Jimar 6:25, Zebûr 4:6
+ 89:18 Zebûr 47:9

+ 89:19 P’adşatî I 13:14, P’adşatî I 16:13, K’arêd Şandîya 13:22

+ 89:23 Zebûr 2:9
+ 89:25 Zebûr 72:8
+ 89:26 Q. Ducarî 32:15, Zebûr 95:1
+ 89:27 P’adşatî II 7:14, P’adşatî III 10:22
+ 89:28 Îşaya 55:3
+ 89:29 Îbo 14:12
+ 89:32 P’adşatî II 7:14
+ 89:33 Yêremîya 33:21
+ 89:35 Amos 4:2, Îbranî 6:17-18
+ 89:37 Îbo 16:19
+ 89:38 Zebûr 44:9

+ 89:39 Îbo 19:9, Yêremîya 13:18, Lûrînêd Yêremîya 5:16

+ 89:40 Lûrînêd Yêremîya 2:2

+ 89:45 P’adşatî II 24:15

+ 89:46 Zebûr 13:1, Zebûr 79:5, Hebaqûq 1:2, Zekerîya 1:12, Zebûr 13:1, Zebûr 79:5

+ 89:47 Îbo 7:7
+ 89:48 Zebûr 49:9
+ 89:52 Zebûr 41:13
+ 90:1 Zebûr 34:1, Ezra 3:2
+ 90:1 Q. Ducarî 33:27

+ 90:2 Mesele 8:25, Q. Ducarî 33:27, Zebûr 93:2, Hebaqûq 1:12

+ 90:3 Destpêbûn 3:19, Îbo 34:15, Zebûr 103:14, Zanebêj 3:20, Zanebêj 12:7

+ 90:4 Petrûs II 3:8, Zebûr 39:5
+ 90:5 Zebûr 37:2, Îşaya 40:6-8
+ 90:8 Yêremîya 16:17
+ 90:10 Destpêbûn 6:3, Destpêbûn 47:9
+ 90:12 Zanebêj 7:2
+ 90:17 Zebûr 128:2
+ 91:1 Zebûr 32:7, Zebûr 121:5
+ 91:2 Zebûr 18:2
+ 91:3 Zebûr 124:7, Mesele 6:5
+ 91:4 Zebûr 17:8, Zebûr 36:4

+ 91:5 Stiranêd Silêmane evîntîyê 3:8, Îbo 5:19-23, Mesele 3:23, Mesele 3:25

+ 91:8 Zebûr 37:34, Zebûr 92:11, Mesele 29:16
+ 91:9 Q. Ducarî 33:27, Zebûr 18:2
+ 91:10 Mesele 12:21
+ 91:12 Mesele 3:23, Metta 4:6, Lûqa 4:10-11
+ 91:13 Marqos 16:18, Lûqa 10:19
+ 91:14 Zebûr 22:7-8, Mesele 8:17, Zebûr 9:10
+ 91:15 Îbo 12:4, Yêremîya 33:3
+ 91:16 Zebûr 21:4
+ 92:1 Zebûr 147:1
+ 92:5 Zebûr 111:2, E’yantî 15:3
+ 92:8 Zebûr 93:4
+ 92:10 Zebûr 23:5, Mesele 27:9, Zanebêj 9:8

+ 92:11 Zebûr 37:34, Zebûr 60:8, Zebûr 91:8, Mesele 29:16

+ 92:12 Zebûr 72:7, Mesele 11:28, Îşaya 65:22, Mesele 11:28

+ 92:13 Zebûr 135:2

+ 92:15 Zebûr 18:1, Destpêbûn 18:25, Îbo 34:10

+ 93:1 Dîrok I 16:31, Zebûr 96:10, Zebûr 97:1, Zebûr 99:1, Zebûr 104:1

+ 93:2 Q. Ducarî 33:27, Zebûr 55:19, Zebûr 90:2, Hebaqûq 1:12

+ 93:3 Hebaqûq 3:10

+ 93:4 Zebûr 92:8

+ 94:1 Q. Ducarî 32:35, Q. Ducarî 32:43, Îşaya 35:4, Q. Ducarî 33:2, Zebûr 50:2

+ 94:2 Îşaya 33:10
+ 94:3 E’yantî 6:10
+ 94:5 Îşaya 3:15
+ 94:6 Îşaya 10:2
+ 94:7 Îbo 22:13, Sêfanîya 1:12, Malaxî 3:14
+ 94:9 Mesele 20:12

+ 94:10 Îbo 7:16, Zebûr 39:5, Zanebêj 1:2, Korint’î I 3:20

+ 94:12 Îbo 5:17, Mesele 3:11-12
+ 94:14 P’adşatî I 12:22, R’omayî 11:2
+ 94:17 Zebûr 124:1-3

+ 94:21 Derk’etin 23:7, Mesele 17:15, Îşaya 5:23

+ 94:22 Zebûr 18:2

+ 95:1 Q. Ducarî 32:15, Zebûr 89:26

+ 95:3 P’adşatî I 5:3, Dîrok II 2:5, Zebûr 86:8, Zebûr 135:5

+ 95:5 Destpêbûn 1:9-10

+ 95:6 Dîrok II 6:13, Danîyêl 6:10

+ 95:7 Zebûr 74:1, Hezeqêl 34:31, Zekerîya 9:16, Îbranî 3:7-11

+ 95:11 Jimar 14:22-23, Q. Ducarî 1:35, Q. Ducarî 12:9, Hezeqêl 20:15

• 96:1 Dîrok I 16:23-33
+ 96:1 Zebûr 33:3, Îşaya 42:10
+ 96:2 Zebûr 100:4
+ 96:3 Zebûr 9:1

+ 96:4 P’adşatî II 22:4, Zebûr 18:3, Zebûr 145:3, Derk’etin 18:11

+ 96:5 Îşaya 44:24, Yêremîya 10:12
+ 96:7 Zebûr 29:1
+ 96:9 Zebûr 114:7
+ 96:10 Zebûr 93:1, Zebûr 97:1, Zebûr 99:1
+ 96:11 Îşaya 44:23, Îşaya 49:13, Zebûr 98:7
+ 96:13 Zebûr 9:8
+ 97:1 Zebûr 93:1, Zebûr 96:10, Zebûr 99:1

+ 97:2 Derk’etin 19:9, Derk’etin 20:21, Zebûr 18:11, Zebûr 89:14

+ 97:3 Zebûr 21:9

+ 97:4 Zebûr 77:18

+ 97:5 Yêşû 3:11, Mîxa 4:13, Zekerîya 4:14, Zekerîya 6:5, Zebûr 68:2, Mîxa 1:4, Nehûm 1:5

+ 97:6 Zebûr 19:1, Zebûr 50:6

+ 97:7 Îşaya 42:17, Yêremîya 10:14, Îbranî 1:6

+ 97:8 Zebûr 48:11

+ 97:9 P’adşatî I 5:3, Dîrok II 2:5, Zebûr 86:8

+ 97:10 Mesele 8:13, Amos 5:15, R’omayî 12:9, Zebûr 31:23, Zebûr 37:28

+ 97:11 Zebûr 27:1, Zebûr 112:4, Mesele 4:18, Mîxa 7:8

+ 97:12 Zebûr 32:11
+ 98:1 Zebûr 33:3, Îşaya 42:10, Îşaya 59:16
+ 98:3 Îşaya 52:10
+ 98:4 Zebûr 66:1, Zebûr 100:1
+ 98:6 Jimar 10:10
+ 98:7 Zebûr 96:11
+ 98:8 Îşaya 55:12

+ 98:9 Zebûr 96:13, Zebûr 110:6, Îşaya 2:4, Îşaya 3:13, Yoêl 3:12

+ 99:1 Zebûr 93:1, Zebûr 96:10, Zebûr 97:1, Zebûr 80:1

+ 99:2 Zebûr 113:4

+ 99:4 Zebûr 11:7

+ 99:6 Derk’etin 32:11-14, Jimar 16:48, P’adşatî I 7:9-10

+ 99:7 Derk’etin 33:9
+ 99:8 Jimar 14:20, Jimar 20:12
+ 99:9 Zebûr 2:6
+ 100:1 Zebûr 66:1, Zebûr 98:4

+ 100:3 P’adşatî III 18:39, Zebûr 74:1, Hezeqêl 34:31, Zekerîya 9:16

+ 100:4 Zebûr 96:2
+ 100:5 Zebûr 106:1
+ 101:1 Zebûr 89:1
+ 101:2 Zebûr 119:1, P’adşatî III 9:4

+ 101:5 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5, Mesele 6:17, Mesele 30:13

+ 101:8 Zebûr 75:10

+ 102:1 Zebûr 142:2

+ 102:3 Zebûr 37:20, Îbo 30:30, Lûrînêd Yêremîya 1:13

+ 102:4 Zebûr 37:2, Îbo 33:20, Zebûr 107:18
+ 102:6 Sêfanîya 2:14
+ 102:8 Îşaya 65:15, Yêremîya 29:22
+ 102:9 Zebûr 42:3, Zebûr 80:5

+ 102:11 Dîrok I 29:15, Îbo 8:9, Îbo 14:2, Zebûr 109:23, Zebûr 144:4

+ 102:12 Zebûr 9:7, Lûrînêd Yêremîya 5:19, Zebûr 135:13

+ 102:13 Jimar 10:35, Îşaya 33:10, Yêremîya 29:20, Danîyêl 9:2

+ 102:14 Nehemîya 4:2
+ 102:15 P’adşatî III 8:41
+ 102:16 Îşaya 60:1
+ 102:18 Zebûr 22:30, Zebûr 78:6

+ 102:19 Destpêbûn 11:5, Q. Ducarî 26:15, Zebûr 14:2

+ 102:20 Zebûr 79:11
+ 102:21 Zebûr 68:32
+ 102:24 Hebaqûq 1:12
+ 102:25 P’adşatî I 2:8
+ 102:26 Îşaya 51:6, E’yantî 20:11

+ 102:27 Îbo 36:26, Malaxî 3:6, Îbranî 1:10-12, Îbranî 13:8

+ 102:28 Zebûr 69:36, Zebûr 112:2
+ 103:1 Zebûr 104:1, Zebûr 146:1
+ 103:3 Derk’etin 15:26, Derk’etin 34:7
+ 103:4 Zebûr 5:12
+ 103:5 Îşaya 40:31
+ 103:8 Derk’etin 34:6

+ 103:9 Îşaya 57:16, Yêremîya 3:5, Lûrînêd Yêremîya 3:31, Mîxa 7:18

+ 103:10 Ezra 9:13, Hezeqêl 20:44
+ 103:11 Zebûr 36:5, Îşaya 55:9
+ 103:12 Îşaya 43:25
+ 103:13 Malaxî 3:17
+ 103:14 Destpêbûn 2:7
+ 103:15 Îbo 14:11, Zebûr 90:5-6
+ 103:16 Îbo 7:10, Îbo 24:24, Zebûr 37:10
+ 103:17 Zebûr 25:6
+ 103:18 Derk’etin 20:6, Q. Ducarî 7:9
+ 103:19 Zebûr 11:4, Zebûr 93:2
+ 103:20 Zebûr 148:2

+ 104:1 Zebûr 103:1, P’adşatî II 7:22, Zebûr 93:1

+ 104:2 Îbo 9:8, Yêremîya 10:12, Yêremîya 51:15

+ 104:3 Amos 9:6, Zebûr 18:10

+ 104:4 Zekerîya 6:5, Hezeqêl 1:13, Îbranî 1:7

+ 104:5 P’adşatî I 2:8, Zebûr 24:2, Mesele 8:29, Zebûr 119:90, Zanebêj 1:4

+ 104:7 Îbo 26:11, Zebûr 18:15, Îşaya 50:2

+ 104:9 Destpêbûn 1:9, Îbo 38:8-11, Zebûr 33:7, Yêremîya 5:22

+ 104:14 Q. Ducarî 11:14-15, Zebûr 147:8-9

+ 104:15 H’akimtî 9:13, Mesele 31:6, Zanebêj 10:19, K’arêd Şandîya 14:17

+ 104:18 Îbo 39:1

+ 104:19 Destpêbûn 1:14, Zebûr 74:16, Yêremîya 33:25

+ 104:20 Îşaya 45:7
+ 104:21 Îbo 38:39, Yoêl 1:20
+ 104:22 Îbo 37:8
+ 104:24 Mesele 3:19
+ 104:27 Zebûr 136:25
+ 104:28 Zebûr 145:16

+ 104:29 Destpêbûn 3:19, Îbo 34:15, Zebûr 90:3, Zebûr 146:4, Zanebêj 3:20, Zanebêj 12:7

+ 104:30 Îbo 33:4
+ 104:31 Zebûr 72:17
+ 104:32 Zebûr 144:5
+ 104:33 Zebûr 63:4, Zebûr 146:2
• 105:1 Dîrok I 16:8-22
+ 105:1 Îşaya 12:4
+ 105:2 Yêremîya 21:2
+ 105:4 Zebûr 24:6, Zebûr 27:8
+ 105:5 Zebûr 77:11-12
+ 105:7 Îşaya 26:9
+ 105:8 Q. Ducarî 7:9, Q. K’ahîntîyê 26:42
+ 105:9 Destpêbûn 17:2, Destpêbûn 26:3
+ 105:11 Destpêbûn 35:11-12
+ 105:12 Q. Ducarî 7:7, Q. Ducarî 26:5
+ 105:14 Destpêbûn 12:17, Destpêbûn 20:3
+ 105:15 Destpêbûn 20:7
+ 105:16 Destpêbûn 41:54
+ 105:17 Destpêbûn 37:28, Destpêbûn 45:5
+ 105:19 Destpêbûn 37:7, Destpêbûn 41:54
+ 105:20 Destpêbûn 41:14
+ 105:21 Destpêbûn 41:40
+ 105:23 Destpêbûn 46:6
+ 105:24 Derk’etin 1:7, Q. Ducarî 26:5
+ 105:25 Derk’etin 9:12
+ 105:26 Derk’etin 3:10, Derk’etin 4:14
+ 105:27 Derk’etin 7:3, Zebûr 78:43-51
+ 105:28 Derk’etin 10:21-23
+ 105:29 Derk’etin 7:17-24
+ 105:30 Derk’etin 8:2-14
+ 105:31 Derk’etin 8:16-24
+ 105:32 Derk’etin 9:23-25
+ 105:34 Derk’etin 10:12-15
+ 105:36 Derk’etin 12:29
+ 105:37 Derk’etin 12:35-36
+ 105:38 Derk’etin 12:33
+ 105:39 Derk’etin 13:21-22
+ 105:40 Derk’etin 16:4, Derk’etin 16:14-31
+ 105:41 Derk’etin 17:6, Jimar 20:11
+ 105:42 Destpêbûn 15:14
+ 105:43 Destpêbûn 15
+ 105:44 Yêşû 24:13

+ 106:1 Dîrok I 16:34, Dîrok II 5:13, Dîrok II 20:21, Ezra 3:11, Yêremîya 33:11

+ 106:3 Zebûr 15:2
+ 106:6 Ezra 9:7, Yêremîya 3:25
+ 106:7 Derk’etin 14:11
+ 106:8 Derk’etin 9:16, Derk’etin 14:18

+ 106:9 Derk’etin 15:8, Zebûr 18:15, Derk’etin 14:21-22

+ 106:10 Lûqa 1:71
+ 106:11 Derk’etin 14:28
+ 106:12 Derk’etin 14:31

+ 106:13 Q. Ducarî 8:14, Zebûr 78:11, Hosêya 13:6

+ 106:14 Jimar 11:4
+ 106:15 Jimar 11:20, Zebûr 78:29
+ 106:16 Jimar 16:1-3
+ 106:17 Jimar 16:31-32, Jimar 11:6
+ 106:18 Jimar 16:35
+ 106:19 Derk’etin 32:4, Q. Ducarî 9:8
+ 106:20 Yêremîya 2:11, R’omayî 1:23

+ 106:21 Q. Ducarî 8:12-14, Zebûr 78:11, Mesele 3:12, Hosêya 13:6

+ 106:23 Derk’etin 32:10, Q. Ducarî 9:14
+ 106:24 Jimar 14:2-4
+ 106:27 Jimar 14:30
+ 106:28 Jimar 25:1-5, Hosêya 9:10
+ 106:30 Jimar 25:7-8
+ 106:31 Destpêbûn 15:6, Jimar 25:10-13
+ 106:32 Derk’etin 17:7, Jimar 20:13
+ 106:33 Jimar 20:10
+ 106:34 H’akimtî 1:21, H’akimtî 1:27-36
+ 106:35 H’akimtî 3:5-6, Hosêya 7:8

+ 106:36 Derk’etin 23:33, H’akimtî 2:3, H’akimtî 2:13

+ 106:37 Q. Ducarî 32:17
+ 106:38 Jimar 35:33
+ 106:41 H’akimtî 2:14
+ 106:42 H’akimtî 4:3
+ 106:43 H’akimtî 2:16
+ 106:44 H’akimtî 3:9, H’akimtî 4:3

+ 106:45 Q. K’ahîntîyê 26:42, Zebûr 74:20, Lûrînêd Yêremîya 3:32

+ 106:46 Ezra 1:1
+ 106:48 Dîrok I 16:35-36, Zebûr 41:13
+ 107:1 Zebûr 106:1

+ 107:2 Zebûr 106:10, Q. Ducarî 30:3, Îşaya 11:12, Yêremîya 32:37, Hezeqêl 11:17, Sêfanîya 3:20

+ 107:9 Lûqa 1:53

+ 107:10 Îbo 36:7, Îşaya 9:2, Îşaya 42:7, Îşaya 49:9

+ 107:11 Mesele 1:25
+ 107:12 Zebûr 22:11
+ 107:16 Îşaya 45:2
+ 107:18 Îbo 33:20, Zebûr 9:13
+ 107:20 P’adşatî IV 20:5
+ 107:22 Zebûr 50:14, Îbranî 13:15
+ 107:25 Ûnis 1:4
+ 107:27 Îbo 12:25, Îşaya 24:20

+ 107:29 Zebûr 65:7, Zebûr 89:9, Ûnis 1:15, Metta 8:26

+ 107:33 Îşaya 50:2
+ 107:34 Destpêbûn 19:24-28, Yêremîya 4:26
+ 107:35 Îbo 38:26, Îşaya 35:6, Îşaya 41:18

+ 107:38 Destpêbûn 12:2, Derk’etin 1:7, Îbo 42:10

+ 107:40 Îbo 12:21, Îbo 12:24

+ 107:41 P’adşatî I 2:8, Zebûr 113:7

+ 107:42 Îbo 22:19, Zebûr 119:74, Îbo 5:16, Zebûr 63:11

+ 107:43 Danîyêl 12:10, Hosêya 14:9
• 108:1 Zebûr 57:7-11, Zebûr 60:5-12
+ 108:1 Zebûr 112:7-8
+ 108:2 Dîrok I 15:16
+ 108:4 Zebûr 36:4

+ 108:7 Destpêbûn 12:6, Destpêbûn 33:18, Destpêbûn 33:17

+ 108:12 Zebûr 146:3, Yêremîya 17:5
+ 109:1 Zebûr 28:1
+ 109:2 Zebûr 52:2
+ 109:3 Zebûr 35:19

+ 109:5 Zebûr 35:12, Mesele 17:13, Yêremîya 18:20

+ 109:6 Zebûr 35:4-8, Zebûr 69:22-25
+ 109:7 Mesele 28:10
+ 109:8 K’arêd Şandîya 1:20
+ 109:9 Derk’etin 22:24
+ 109:10 Yêremîya 18:21
+ 109:13 Îbo 18:19, Zebûr 21:10
+ 109:14 Derk’etin 20:5

+ 109:15 Lûrînêd Yêremîya 1:22, Îbo 18:17, Mesele 10:7

+ 109:18 Jimar 5:22
+ 109:21 Zebûr 69:16
+ 109:22 Zebûr 40:7
+ 109:23 Zebûr 102:11, Derk’etin 10:19
+ 109:29 Îbo 8:22
+ 109:31 Zebûr 16:8

+ 110:1 Metta 22:44, Marqos 12:36, Lûqa 20:42-43, K’arêd Şandîya 2:34-35, Zebûr 8:6, Marqos 16:19, Îbranî 1:13, Îbranî 10:13

+ 110:2 Zebûr 2:6, Zebûr 72:8

+ 110:4 Îbranî 6:17-18, Destpêbûn 14:18-20, Îbranî 5:6, Îbranî 7:17, Îbranî 7:21

+ 110:5 Zebûr 68:12
+ 110:6 Zebûr 9:8, Yoêl 3:12, Zebûr 68:21
+ 111:1 Zebûr 149:1, Zebûr 138:1
+ 111:2 Zebûr 92:5
+ 111:3 Zebûr 112:3
+ 111:4 Derk’etin 34:6
+ 111:5 Zebûr 105:8
+ 111:9 Lûqa 1:68, Zebûr 99:3, Lûqa 1:49

+ 111:10 Îbo 28:28, Mesele 1:7, Mesele 9:10, Q. Ducarî 4:6

+ 112:1 Zebûr 1:2, Zebûr 128:1
+ 112:2 Mesele 11:21
+ 112:3 Zebûr 111:3
+ 112:4 Zebûr 27:1, Zebûr 97:11, Mîxa 7:8
+ 112:5 Zebûr 37:26
+ 112:6 Mesele 10:7
+ 112:7 Zebûr 57:7, Zebûr 108:1
+ 112:8 Zebûr 54:7

+ 112:9 Mesele 11:24-25, Q. Ducarî 24:13, Korint’î II 9:9

+ 112:10 Îbo 16:9
+ 113:2 Îbo 1:21, Zebûr 115:18
+ 113:3 Zebûr 48:10, Zebûr 50:1, Mîxa 1:11
+ 113:4 Zebûr 99:2, Zebûr 148:13, Zebûr 8:1
+ 113:5 Zebûr 35:10
+ 113:6 Zebûr 11:4
+ 113:7 P’adşatî I 2:8, Zebûr 107:41
+ 113:9 P’adşatî I 2:5, Zebûr 68:6
+ 114:1 Derk’etin 12:37

+ 114:3 Derk’etin 14:21-22, Zebûr 77:16, Yêşû 3:13

+ 114:4 Zebûr 29:6

+ 114:7 Zebûr 96:9

+ 114:8 Derk’etin 17:6, Jimar 20:11, Zebûr 78:15

+ 115:2 Zebûr 42:3, Zebûr 79:10, Yoêl 2:17, Mîxa 7:10

+ 115:3 Zebûr 2:4, Zebûr 11:4, Îşaya 66:1, Zebûr 135:6

+ 115:4 Zebûr 135:15-18
+ 115:5 Q. Ducarî 4:28
+ 115:7 Îşaya 46:7, Yêremîya 10:5
+ 115:8 Îşaya 44:9
+ 115:10 Destpêbûn 15:1
+ 115:14 Îşaya 65:23
+ 115:17 Zebûr 6:5, Zanebêj 9:10, Îşaya 38:18
+ 115:18 Zebûr 113:2
+ 116:1 Q. Ducarî 6:5, Zebûr 18:1
+ 116:3 Zebûr 18:4-5
+ 116:5 Derk’etin 34:6
+ 116:7 Zebûr 13:5
+ 116:8 Zebûr 56:13
+ 116:9 Zebûr 27:13
+ 116:10 Korint’î II 4:13
+ 116:11 Zebûr 62:7
+ 116:12 Dîrok II 32:25

+ 116:14 Jimar 30:2, Zebûr 50:14, Zanebêj 5:4, Ûnis 2:10

+ 116:15 Zebûr 72:14
+ 116:16 Zebûr 86:16
+ 116:17 Zebûr 50:14, Zebûr 56:12
+ 117:1 R’omayî 15:11
+ 117:2 Zebûr 36:5, Îşaya 55:9
+ 118:1 Zebûr 106:1
+ 118:5 Zebûr 18:19, Zebûr 31:7

+ 118:6 Zebûr 56:4, Zebûr 56:11, Îşaya 51:7, Îşaya 51:12, Îbranî 13:6

+ 118:7 Zebûr 54:7
+ 118:8 Zebûr 146:3, Yêremîya 17:5
+ 118:10 Zebûr 22:12
+ 118:14 Derk’etin 15:2, Îşaya 12:2
+ 118:15 Derk’etin 15:6
+ 118:17 Zebûr 73:28, Zebûr 107:22
+ 118:19 Zebûr 24:7, Îşaya 26:2
+ 118:20 E’yantî 21:27

+ 118:22 Îşaya 28:16, Zekerîya 10:4, Metta 21:42, Marqos 12:10, Lûqa 20:17, K’arêd Şandîya 4:11, Efesî 2:20, Petrûs I 2:7

+ 118:26 Metta 21:9, Metta 23:39, Marqos 11:9, Lûqa 13:35, Lûqa 19:38

+ 118:27 P’adşatî II 21:17, P’adşatî IV 8:20, Zebûr 18:28

+ 118:29 Zebûr 106:1
+ 119:1 Zebûr 101:2, Zebûr 101:6
+ 119:3 Yûh’enna I 3:9, Yûh’enna I 5:18
+ 119:6 Zebûr 119:80
+ 119:8 Zebûr 38:21
+ 119:9 Îbo 13:26, Zebûr 25:7, Yêremîya 3:25
+ 119:10 Dîrok II 15:2
+ 119:11 Îbo 23:12, Zebûr 37:3, Zebûr 40:8
+ 119:12 Zebûr 27:11
+ 119:13 Q. Ducarî 6:7
+ 119:14 Mesele 3:14-15
+ 119:15 Zebûr 25:4
+ 119:19 Dîrok I 29:15, Zebûr 39:12
+ 119:20 Zebûr 42:1
+ 119:21 Q. Ducarî 27:26, Yêremîya 11:3

+ 119:23 Zebûr 119:161, Danîyêl 6:4, Danîyêl 6:10

+ 119:28 Zebûr 22:14
+ 119:34 Zebûr 119:69
+ 119:36 Mesele 23:4
+ 119:42 Mesele 27:11
+ 119:46 Metta 10:18, K’arêd Şandîya 26:1
+ 119:47 Zebûr 1:2
+ 119:51 Yêremîya 20:7, Lûrînêd Yêremîya 3:14
+ 119:53 Nehemîya 13:25
+ 119:54 Dîrok I 29:15, Zebûr 39:12
+ 119:57 Zebûr 16:5

+ 119:61 Îbo 18:8-10, Zebûr 140:5, Yêremîya 18:22

+ 119:62 Zebûr 42:8, K’arêd Şandîya 16:25
+ 119:64 Zebûr 33:5
+ 119:68 Zebûr 106:1, Marqos 10:18
+ 119:69 Zebûr 119:34
+ 119:70 Zebûr 17:10
+ 119:71 R’omayî 8:28
+ 119:72 Zebûr 19:10
+ 119:73 Îbo 10:8, Îbo 31:15
+ 119:74 Zebûr 107:42
+ 119:80 Zebûr 119:6
+ 119:82 Zebûr 69:3, Lûrînêd Yêremîya 4:17
+ 119:84 E’yantî 6:10
+ 119:85 Zebûr 7:15, Yêremîya 18:20
+ 119:89 Îşaya 40:8
+ 119:90 Zebûr 104:5, Zanebêj 1:4
+ 119:91 Yêremîya 33:25
+ 119:98 Q. Ducarî 4:6
+ 119:100 Îbo 32:7-9
+ 119:101 Mesele 1:15
+ 119:103 Zebûr 19:9, E’yantî 10:9-10
+ 119:105 Mesele 6:23, Petrûs II 1:19
+ 119:106 Nehemîya 10:29

+ 119:110 Îbo 18:8-10, Zebûr 140:5, Yêremîya 18:22

+ 119:111 Q. Ducarî 33:4, Yêremîya 15:16
+ 119:114 Zebûr 32:7, Destpêbûn 15:1
+ 119:115 Îbo 21:16, Zebûr 6:8, Metta 7:23
+ 119:120 Îbo 4:14
+ 119:122 Îbo 17:3
+ 119:123 Zebûr 119:82, Lûrînêd Yêremîya 4:17
+ 119:127 Zebûr 19:10, Mesele 8:10
+ 119:130 Zebûr 19:7
+ 119:131 Îbo 29:23
+ 119:135 Jimar 6:25
+ 119:136 Yêremîya 9:1, Hezeqêl 9:4

+ 119:140 Zebûr 12:6, Zebûr 18:30, Mesele 30:5

+ 119:142 Zebûr 19:9
+ 119:147 Zebûr 5:4
+ 119:151 Q. Ducarî 4:7, Zebûr 145:18
+ 119:154 Lûrînêd Yêremîya 3:58
+ 119:156 P’adşatî II 24:14
+ 119:157 Zebûr 3:1
+ 119:158 Zebûr 139:20
+ 119:160 Yûh’enna 17:17
+ 119:161 P’adşatî I 26:18, Zebûr 119:23
+ 119:162 P’adşatî I 30:20, Yêremîya 15:16
+ 119:166 Destpêbûn 49:18

+ 119:168 Îbo 23:10, Zebûr 139:3, Mesele 5:21, Îbranî 4:13

+ 119:176 Îşaya 53:6, Yêremîya 50:6, Petrûs I 2:25

+ 120:2 Mesele 6:17

+ 120:4 Zebûr 140:10, Mesele 25:22

+ 120:5 Destpêbûn 10:2, Hezeqêl 27:13, Stiranêd Silêmane evîntîyê 1:5, Yêremîya 49:28-29

+ 121:1 Zebûr 120:1
+ 121:2 Zebûr 124:8
+ 121:3 Mesele 3:23, Mesele 3:26
+ 121:5 Zebûr 91:1
+ 121:8 Jimar 6:24, Q. Ducarî 28:6
+ 122:1 Zebûr 120:1, Îşaya 2:3, Zekerîya 8:21
+ 122:4 Q. Ducarî 16:16, Zebûr 120:1
+ 122:5 P’adşatî III 7:7, Dîrok II 19:8
+ 122:6 Yêremîya 31:23
+ 122:9 Nehemîya 2:10, Ester 10:3

+ 123:1 Zebûr 120:1, Zebûr 11:4, Dîrok II 20:12, Zebûr 25:15

+ 123:3 Nehemîya 4:4
+ 123:4 Yêremîya 20:7, Lûrînêd Yêremîya 3:14
+ 124:1 Zebûr 120:1, Zebûr 129:1, Zebûr 94:17

+ 124:3 Jimar 16:30-33, Zebûr 55:15, Mesele 1:12

+ 124:4 Îbo 22:11, Zebûr 69:2
+ 124:7 Zebûr 91:3
+ 124:8 Zebûr 121:2
+ 125:1 Zebûr 120:1
+ 125:5 Mesele 2:15, Zebûr 128:5, Galatî 6:16
+ 126:1 Zebûr 120:1
+ 126:2 Îbo 8:21
+ 126:3 Yoêl 2:21
+ 126:6 Zebûr 30:5
+ 127:1 Zebûr 120:1, Zebûr 72:1
+ 127:2 Zanebêj 8:16, Destpêbûn 3:17
+ 127:3 Destpêbûn 33:5
+ 128:1 Zebûr 120:1, Zebûr 112:1
+ 128:2 Zebûr 90:17
+ 128:3 Zebûr 144:12
+ 128:5 Zebûr 20:2, Zebûr 134:3
+ 128:6 Zebûr 125:5, Galatî 6:16
+ 129:1 Zebûr 120:1, Zebûr 129:1
+ 129:3 Mîxa 3:12
+ 129:5 Zebûr 35:4
+ 129:6 P’adşatî IV 19:26, Îbo 8:12
+ 129:8 Rʼûtʼ 2:4, Zebûr 118:26
+ 130:1 Zebûr 120:1, Lûrînêd Yêremîya 3:55

+ 130:2 Nehemîya 1:6, Nehemîya 1:11, Dîrok II 6:40

+ 130:4 Îbo 37:24, Îşaya 55:7
+ 130:7 Zebûr 131:3
+ 130:8 Zebûr 25:22
+ 131:1 Zebûr 120:1
+ 131:3 Zebûr 130:7
+ 132:1 Zebûr 120:1
+ 132:3 Dîrok I 22:7, K’arêd Şandîya 7:46
+ 132:7 Zebûr 99:5
+ 132:8 Zebûr 78:61, Dîrok II 6:41
+ 132:9 Îbo 29:14
+ 132:10 Dîrok II 6:42

+ 132:11 Zebûr 89:33-34, Zebûr 110:4, P’adşatî II 7:12

+ 132:12 P’adşatî III 8:25

+ 132:13 Derk’etin 19:18, Zebûr 68:16, Zebûr 78:68

+ 132:15 Zebûr 147:14, Rʼûtʼ 1:6

+ 132:17 P’adşatî II 21:17, P’adşatî IV 8:20, Zebûr 18:28

+ 133:1 Zebûr 120:1, Destpêbûn 13:8

+ 133:2 Derk’etin 29:7, Q. K’ahîntîyê 8:12

+ 133:3 Q. Ducarî 3:9, Q. K’ahîntîyê 25:21, Q. Ducarî 28:8

+ 134:1 Zebûr 120:1, Dîrok I 9:33
+ 134:2 Zebûr 28:2
+ 134:3 Jimar 6:24, Zebûr 20:2, Zebûr 128:5
+ 135:2 Zebûr 92:13
+ 135:4 Derk’etin 19:5, Q. Ducarî 7:6
+ 135:5 Dîrok II 2:5, Zebûr 86:8, Zebûr 95:3
+ 135:6 Zebûr 115:3

+ 135:7 Îbo 38:22, Yêremîya 10:13, Yêremîya 51:16

+ 135:8 Derk’etin 12:29, Zebûr 78:51
+ 135:9 Q. Ducarî 6:22
+ 135:10 Zebûr 136:17-20
+ 135:11 Jimar 21:21-35, Yêşû 12:7-24

+ 135:12 Q. Ducarî 29:8, Yêşû 23:4, Zebûr 78:55

+ 135:13 Zebûr 102:12
+ 135:14 Q. Ducarî 32:36
+ 135:15 Zebûr 115:4-8
+ 135:16 Q. Ducarî 4:28
+ 135:17 Yêremîya 10:14, Hebaqûq 2:19
+ 135:18 Îşaya 44:9
+ 135:20 Zebûr 22:23
+ 135:21 Zebûr 132:13
+ 136:1 Zebûr 106:1
+ 136:2 Q. Ducarî 10:17
+ 136:4 Zebûr 72:18
+ 136:5 Mesele 3:19, Yêremîya 10:12
+ 136:6 Îşaya 44:24
+ 136:7 Destpêbûn 1:16-18
+ 136:10 Derk’etin 12:29, Zebûr 78:51
+ 136:11 Derk’etin 12:51
+ 136:13 Derk’etin 14:21-22, Zebûr 78:13
+ 136:15 Derk’etin 14:27
+ 136:16 Derk’etin 15:22
+ 136:17 Zebûr 135:10-12
+ 136:19 Jimar 21:21-26
+ 136:20 Jimar 21:33-35
+ 136:24 Zebûr 106:10
+ 136:25 Zebûr 104:27

+ 137:1 Hezeqêl 1:1, Hezeqêl 3:15, Hezeqêl 10:15

+ 137:5 Danîyêl 6:10

+ 137:6 Îbo 29:10, Hezeqêl 3:26

+ 137:7 Îşaya 34:5, Yêremîya 49:7-22, Hezeqêl 25:12-14, Hezeqêl 35, Amos 1:11-12, Obadîya 1:1-16, Malaxî 1:3-4

+ 137:8 Îşaya 21:9, Îşaya 47:1, Yêremîya 50:1, E’yantî 18:6

+ 137:9 P’adşatî IV 8:12, Îşaya 13:16, Nehûm 3:10

+ 138:1 Zebûr 111:1, P’adşatî I 5:3, Dîrok II 2:5, Zebûr 86:8

+ 138:2 Zebûr 28:2
+ 138:7 Zebûr 71:20
+ 138:8 Zebûr 106:1
+ 139:1 Yêremîya 12:3
+ 139:2 P’adşatî IV 19:27
+ 139:3 Îbo 23:10, Mesele 5:21, Îbranî 4:13
+ 139:6 R’omayî 11:33
+ 139:7 Yêremîya 23:23-24, Ûnis 1:3
+ 139:8 Îbo 11:8, Îbo 26:6, Amos 9:2
+ 139:12 Îbo 34:21-22
+ 139:13 Îbo 10:10-11
+ 139:15 Zanebêj 11:5

+ 139:16 Derk’etin 32:32, Zebûr 56:8, Malaxî 3:16

+ 139:17 Zebûr 92:5

+ 139:19 Îbo 4:9, Îşaya 11:4, T’êsalonîkî II 2:8

+ 139:21 Zebûr 26:5, Zebûr 119:158
+ 139:23 Zebûr 26:2
+ 140:1 Zebûr 71:4
+ 140:3 Zebûr 58:4-5, R’omayî 3:13
+ 140:4 Zebûr 141:9
+ 140:5 Îbo 18:8-10, Yêremîya 18:22

+ 140:10 Zebûr 11:6, Zebûr 120:4, Mesele 25:22

+ 140:12 Zebûr 9:4

+ 141:2 Derk’etin 30:7, E’yantî 5:8, E’yantî 8:3-4, Derk’etin 29:41

+ 141:3 Zebûr 34:12, Mesele 13:3, Zanebêj 12:4

+ 141:5 Mesele 25:12, Mesele 27:6
+ 141:6 Dîrok II 25:12
+ 141:7 Îşaya 5:14

+ 141:8 Dîrok II 20:12, Zebûr 25:15, Zebûr 123:1-2

+ 141:9 Zebûr 140:4

+ 141:10 Zebûr 7:15

+ 142:1 P’adşatî I 22:1, P’adşatî I 24:2, Zebûr 57:1

+ 142:2 Zebûr 102:1
+ 142:3 Zebûr 143:4, Zebûr 140:5
+ 142:5 Zebûr 27:13
+ 142:6 Zebûr 18:17
+ 142:7 Îşaya 42:7

+ 143:2 Îbo 4:17, Îbo 9:2, Zanebêj 7:20, R’omayî 3:20, Galatî 2:16

+ 143:3 Zebûr 88:6, Lûrînêd Yêremîya 3:6
+ 143:5 Q. Ducarî 32:7, Zebûr 77:5
+ 143:6 Zebûr 42:1, Zebûr 63:1
+ 143:7 Zebûr 28:1, Mesele 1:12
+ 143:8 Zebûr 25:1
+ 143:10 Nehemîya 9:20
+ 143:11 Yêremîya 14:17
+ 143:12 Zebûr 54:5
+ 144:1 Zebûr 18:2, Zebûr 18:34
+ 144:2 Destpêbûn 15:1, Zebûr 18:2
+ 144:3 Îbo 7:17, Zebûr 8:4

+ 144:4 Îbo 7:16, Zebûr 39:5-6, Zebûr 62:9, Zanebêj 1:2, Dîrok I 29:15, Îbo 14:2, Zebûr 102:11

+ 144:5 P’adşatî II 22:10, Zebûr 18:9, Îşaya 64:1, Zebûr 104:32

+ 144:6 Zebûr 77:17
+ 144:7 Zebûr 69:14
+ 144:8 Zebûr 12:2
+ 144:9 Zebûr 33:3, Îşaya 42:10
+ 144:10 Zebûr 18:50
+ 144:12 Zebûr 128:3
+ 144:14 Îşaya 3:26, Yêremîya 14:2
+ 144:15 Zebûr 33:12

+ 145:3 P’adşatî II 22:4, Zebûr 18:3, Zebûr 48:1, Îbo 5:9, Îbo 9:10

+ 145:6 Zebûr 78:4

+ 145:8 Derk’etin 34:6, Zebûr 86:5

+ 145:13 Zebûr 10:16, Zebûr 102:12, Lûrînêd Yêremîya 5:19

+ 145:14 Zebûr 146:8, Lûqa 13:11-13
+ 145:15 Zebûr 104:27
+ 145:16 Zebûr 104:14, Zebûr 104:28
+ 145:18 Q. Ducarî 4:7
+ 145:19 Mesele 10:24
+ 146:1 Zebûr 103:1, Zebûr 104:1
+ 146:2 Zebûr 104:33
+ 146:3 Zebûr 118:8, Yêremîya 17:5
+ 146:4 Zebûr 104:29, Îşaya 2:22
+ 146:7 Zebûr 103:6, Zebûr 107:9, Îşaya 61:1

+ 146:8 Metta 9:28-30, Zebûr 145:14, Lûqa 13:11-13

+ 146:9 Derk’etin 22:21, Q. Ducarî 10:18
+ 146:10 Derk’etin 15:18, Zebûr 10:14
+ 147:1 Zebûr 92:1

+ 147:2 Zebûr 51:18, Zebûr 69:35, Q. Ducarî 30:3, Yêremîya 32:37, Hezeqêl 34:13

+ 147:3 Q. Ducarî 32:39
+ 147:4 Îşaya 40:26
+ 147:5 Îşaya 40:28
+ 147:7 Dîrok I 15:16
+ 147:8 Q. Ducarî 11:14, Îbo 5:10
+ 147:9 Îbo 38:41
+ 147:10 Zebûr 33:17
+ 147:11 Zebûr 33:18
+ 147:13 Nehemîya 7:3
+ 147:14 Zebûr 132:15
+ 147:16 Îbo 37:6, Îbo 38:29

+ 147:20 Q. Ducarî 7:6, Amos 3:2, Q. Ducarî 4:8

+ 148:1 Metta 21:9, Lûqa 2:14, Lûqa 19:38
+ 148:2 Zebûr 103:20
+ 148:4 Q. Ducarî 10:14, Destpêbûn 1:7
+ 148:5 Zebûr 33:6, Îbranî 11:3
+ 148:6 Îbo 14:15, Zebûr 104:9
+ 148:7 Destpêbûn 1:21
+ 148:8 Îbo 37:6
+ 148:13 Zebûr 8:1-2, Zebûr 113:4
+ 149:1 Zebûr 33:3, Îşaya 42:10, Zebûr 111:1
+ 149:5 Zebûr 63:6
+ 149:9 Îşaya 65:6

+ 150:1 Dîrok I 15:16, Dîrok II 5:12, Destpêbûn 1:6-8

+ 150:3 Zebûr 98:6, Zebûr 33:2, Zebûr 71:22
+ 150:4 Derk’etin 15:20
+ 150:5 Dîrok I 15:19

Meselêd Silêman

Mesele

Pêşgotina K'itêba Mesela

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Nava «Mesela da»gelek gotinêd bîlantîyê hene û ew şîret bona merivayê gelekî k'ar in.

Zaneyêd ji miletê Îsraêlê, zûva destpêkirin gotin û meselêd vê k'itêbê berev kirin. Xudanê p'ir'anîya van gotinêd bîlane vê k'itêbêda, Silêman tê h'esabê, awa gotî kur'ê Dawid p'adşa. Silêman jî p'adşê Îsraêlê bûye, nêzîkî h'ezar sal berî bûyîna Îsa Mesîh. Ew bibû bîlanekî bi nav û deng. Eva k'itêba t'imê navê Silêmanva girêdayî bûye.

K'itêba Pîroz dibêje ku çawa Xwedê Silêmanr'a soz da, ew çi bixwaze wê bidê (Binihêr'e: P'adşa III 3:5-15). Silêman jî ji Xwedê serwaxtîyê bona xwe dixwaze, wekî ew r'ast h'akimtîyê miletê Wî bike û qencî û xirabîyê ji hev derxe. Xwedê li Silêman vediger'îne: «Te ku ev tişt xwest û bona xwe e'mirê dirêj, hebûk, usa jî mirina neyarêd xwe nexwest, lê xwer'a serwaxtî xwest ku ser heqî-neheqîyêda binihêr'î, va Ezê weke xwestina te bikim. Ezê h'işê serwaxtîyê û fe'mkirinê bidime te, usa ku ne berî te mîna te hebûne, ne jî pey ter'a wê hebin». Silêman p'êxember ew serwaxtî ji Xwedê stand û ew ji h'emû merivêd hatîye ser dinê serwaxttir bû.

Pêştirî gotinêd Silêman p'adşa, çend gotin û meselêd vê k'itêbê ji alîyê nivîsk'arêd mayînva jî hatine berevkirinê, mesele: hin ji p'irt'ûka berevoka Agûr, hin jî ji p'irt'ûka berevoka Lemûêl p'adşa (binihêr'e: 30:1 û 31:1).

1

Meremê serwaxtîyê

1^1Ev in meselêd Silêman p'adşê Îsraêlêyî kur'ê Dawid+.

2Bona ku serwaxtîyê û şîreta bizanibin,
gotinêd bîlana fe'm bikin,
3şîretêd serwaxtîyê,
r'astîyê, qirarê û heqîyê qebûl kin,+
4ku firasetê bidine dilsaxa,
zanebûnê û aqil bidine cahila,+

5wekî yê serwaxt bibihê hê zanebûna xwe zêde ke
û yê bîlan hê r'ê-dirba ji hev derxe,
6ku mesela û me'na têderxistinoka,
k'êlimêd zaneya û fikirêd wan fe'm bike.

Serê serwaxtîyê

7Serê serwaxtîyê xofa Xudan e,
t'enê yê bêh'iş qedirê bîlanîyê û şîretê nizane+.

Şîreta bona cahila

8Lawê min, şîreta bavê xwe qebûl ke
û hînkirina dîya xwe p'êpes neke+.

9Çimkî ewê çawa k'ofîya r'ewş-k'eremê li serê te bin
û morî-mircan stûyê teda+.

10Lawê min! Gava yêd gunek'ar bixwazin te ji r'ê derxin,
tu guh nede wan+.

11Heger bêjin: «T'evî me were em bona kuştinê te'lde
çêkin,
cîyê bêsebeb xwe li merivê bêsûc bitelînin,+

12mîna dîyarê mirîya em saxe-sax wan h'ûfî xwe kin,
mîna gor'istên ku çawa mirîya dadiqurtîne+.
13Her cûr'e xêr-xizne em xwer'a bibin
û malê xwe bi t'alênva t'ijî kin,
14were tu jî p'eşka xwe bavêje nava me,
k'îsikê me h'emûya bibe yek».
15Lawê min! T'evî wan wê r'êyêda neçe,
nigêd xwe ji şiver'îyêd wan paşda bigire+.
16Çimkî nigêd wan ber bi xirabîyê dibezin
û xûnr'êtinêr'a dilezînin+.
17Lê belê badîhewa t'or' tê avîtinê
li ber ç'e'vê teyreda,
18lê evana dibine bayîsê xûna xwe,
bona kuştina xwe xwe ditelînin.

19Ev e r'îya wan merivêd ku ç'e'vê wan hebûka xelqê ye,
ev yek dibe r'uh'istînê wan+.

Dengê serwaxtîyê

20Serwaxtî k'ûçada dike gazî,
meydanada dengê xwe bilind dike+.

21Ew cîyê qalme-qalma civata mixulqetada dike dengî,
li ber dergehê bajêr gotina xwe dibêje:

22«Gelî bêh'işa, h'eta k'engê hûnê bêh'işîyê h'iz bikin?

H'eta k'engê qerfê li qerfkira xweş bê?

Û axmaxê bijenine zanistîyê+?

23Berê xwe bidine şîretêd min,
ezê r'uh'ê xwe li ser weda bir'êjim,
gotinêd xwe li we bidime fe'mkirinê.

24Ez gazî we dikim hûn nabihên,
destê xwe dirêjî we dikim kesekî guhdar t'une,+

25lê şîretêd min davêjine pişt guhê xwe
û hilatina min qebûl nakin+.
26Ezê jî li ser k'etina we bik'enim,
dilê xwe li we şa kim, gava tirs-xof li ser weda bê,+

27çaxê zarîn û tengasî bê serê we,
gava tirs-xof mîna te'vîya teyrokê we bînfişkî ke
û çawa firtone li ser weda bigire.
28Hingê wê gazî min kin lê ezê cabê nedim,
ewê demana minda bin, lê min nebînin+.
29Çimkî vana jenande zanistîyê
û xofa Xudan xwer'a nebijartin,
30şîretêd min qebûl nekirin,
qerfê xwe h'emû hilatinêd min kirin.
31Lema jî ew gerekê berê e'melêd xwe bixwin
û pê şêwirêd xwe t'êr bibin+.
32Çimkî ji r'êk'etina bêh'işa wan dikuje
û bêxemîya axmaxa wan unda dike.
33Lê yê guh dide min wê sax-silamet bijî
û ji sawa xirabîyê t'evhev nebe».

2

Xelata yê serwaxtîyê diger'e

2^1Lawê min! Heger tu gotinêd min qebûl kî
û t'emîyêd min cem xwe xwey kî,+
2usa ku guh bidî serwaxtîyê
û dilê xwe li ber bîlantîyê vekî,
3heger gazî aqil kî
û deng bidî bîlantîyê
4û tu wê biger'î çawa zîv
û peyk'evî bibînî mîna xiznê,+
5tê hingê xofa Xudan fe'm bikî
û xwedênaskirinê bizanibî+.
6Çimkî Xudan e yê serwaxtîyê dide,
zanistî, bîlantî jî ji devê Wî dertên+.
7Ew bona r'asta açixîyê xwey dike,
Ew mert'al e bona yêd r'êda bêlek'e ne+.
8Ew miqatîyê r'îyêd r'astîyê dike
û şiver'îya aminêd Xwe xwey dike+.

R'astînaskirin

9Hingê tê r'astîyê, qirarê, heqîyê, fe'm bikî
û serda jî her şiver'îyêd qenc+.
10Gava serwaxtî bik'eve dilê te
û zanebûn li r'uh'ê te xweş bê,
11hingê firasetê te xwey ke
û aqilê miqatîyê li te bike,
12wekî te ji r'îya xirab
û wan merivêd mixenete derewîn xilaz ke,
13k'îjan ku ji r'îya r'ast derk'etine,
ku r'îyêd te'rîstanîyêda her'in,
14k'îjan ku xirabîyêd xwer'a şa dibin
û neheqîyêd xwer'a dir'eqisin,+
15r'îyêd k'îjana xaro-maro ne
û şiver'îyêd xweda dixalifin+.
16Wekî te ji k'ulfeta xerîb xilaz ke,
ji k'ulfeta ner'êdaye xweyê zarê h'ilek'ar,+

17ji ya ku destê xwe ji h'elalê cahiltîya xwe kirîye
û peymana ber Xwedêyê xwe bîr kirîye.

18Mala wê berbi mirinê dibe
û şiver'îyêd wê jî alîyê mirîyada+.

19Ewêd ku xwe li wê digirin, t'u car venager'in
û îdî nikarin bêne li ser r'îya jîyînê.

Xelat û ceza

20Bona vê yekê tu r'îya qencada her'e
û xwe li şiver'îyêd r'asta bigire,
21çimkî r'astê bijîn li ser e'rdê
û k'amilê li ser wê bimînin,+

22lê nep'akê ji ser r'ûyê e'rdê unda bin her'in
û k'oka bêamina wê bê hatinê+.

3

K'ara ji guhdarîyê û serwaxtîyê

3^1Lawê min! Dersa min bîr neke
û dilê te bira t'emîyêd min xwey ke,+
2çimkî ewê r'ojêd dirêj, e'mirê dirêj
û xêr-xweşîyê bidine te+.
3Bira dilşewatî û r'astî ji te dûr nek'evin,
van stûyê xweva girêde, li ser t'extê dilê xwe binivîse+.

4Hingê tê li Xwedê û meriva
xweş bêyî û r'ûspî bî.
5Bi t'emamîya dilê xwe xwe bispêre Xudan,
gumana xwe nede li ser h'işê xwe+.
6H'emû r'îyêd xweda tu Xwedê nas ke
û Ewê h'emû şiver'îyêd te r'ast-dûz ke+.
7Tu li ber ç'e'vê xwe xwe serwaxt nebîne,
ji Xudan xof ke û ji xirabîyê dûr be+.
8Ev yekê dermanê nefsa te be
û sih'et-qewata hestûyêd te be.
9Hebûka xweva qedirê Xudan bigire
bi h'emû berê deremetêd pêşinva,+
10hingê e'mbarêd teyê lêvar'a t'ijî bin
û ji h'ewzêd te jî meya nû bik'işe+.

11Lawê min, şîreta Xudan pişt guhê xweva nevêje
û ne jî gava Ew li te hiltê, li ber xwe k'eve,+

12çimkî Xudan h'izkirîyê Xwe şîret dike,
çawa bavek ku kur'ê xwe h'iz dike+.

Serwaxtî ji xiznê çêtir e

13Xwezî li wî merivî ku serwaxtîyê dibîne
û li wî merivî ku bîlantîyê distîne!
14Çimkî k'ara wê ji k'ara zîv zêdetir e
û qazinca wê ji zêr'ê xas+.
15Ew ji kevirêd qîmet girantir e,
her tiştê ku dilê te dik'işînê weke wê nabin+.

16Destê wêyî r'astêda r'ojêd dirêj in
û destê ç'epêda jî dewlet û r'ûmet+.

17R'îyêd wê r'îyêd xweşîyê ne
û h'emû şiver'îyêd wê yêd e'dilayê ne.

18Ew bona yêd ku wê dest tînin dara jîyînê ye,
yêd ku wê qewîn digirin bextewar dibin!+
19Xudan pê serwaxtîyê h'îmê dinyayê danî,
pê bîlantîyê e'zman qewîn-qedîm kir+.
20Pê zanebûna Wî bêbinî derevebûne
û e'wr qir'avîyê diniqitînin+.

R'îya yê serwaxt

21Lawê min! Evana bira ji ber ç'e'vê te neçin,
aqil û firasetê qewîn bigire,
22evê bibine e'mirê nefsa te
û xişirê stukura te.
23Hingê tê r'îya xweda bêxof her'î
û nigê teyê nelik'ume+.
24Gava p'aldî, tê netirsî
û gava xewr'a her'î, xewa teyê şîrin be+.
25Tê ji xofa nişkêva netirsî,
ne jî ji fizirdûmana nep'aka, gava li ser teda bê+.

26Çimkî Xudanê gumana te be,

Ewê nigê te xwey ke, ku nek'eve t'elekê.

K'omekdarî

27Gava ji destê te tê, ku alîk'arîya desttenga bikî,
xwe ji vê yekê nede paş+.

28Nebêje hevalê xwe:

«Her'e careke din were, ezê sibê bidime te»,
wekî cem te heye+.

29Hindava hevalê xweda t'ivdîra xirab neke,
çimkî ew bi guman li cem te dimîne.

30Cîyê badîhewa qir'ika mêriv negire,
wekî wan xirabî li te nekirîye.

31H'evsûdîya merivê zordar neke,
t'u car xwe li r'êke wan negire+.

32Çimkî merivê qelp, li ber ç'e'vê Xudan zivêr e,
lê belê Ew hevalê sitqê dilê r'ast e.

33Nifir'a Xudan li ser mala nep'aka ye,
lê Ew dua oda r'asta dike+.

34Ew pêk'enîya dik'ene,
lê k'eremê dide şkestîya+.

35Serwaxtê r'ûmetê war bin,
lê axmaxê bêr'ûmetîyê.

4

Şîreta bavêye bona serwaxtîyê

4^1Ewledno! Guh bidine şîretêd bavê
û dîna xwe bidinê, wekî aqil hûn hîn bin+.
2Çimkî ezê dersêd qenc bidime we,
pişta xwe nedine hûn hînkirina min.
3Çaxê ku ez kur'ê bavê xwe bûm,
delalîyê dîya xweyî tayê t'enê bûm,
4ewî ez hîn dikirim û digot:
«Bira dilê te pey gotinêd min be,
t'emîyêd min xwey ke û tê bijîyî+.
5Serwaxtîyê bistîne, aqil bistîne,
vê yekê bîr neke û ji gotinêd devê min daneger'e.

6Serwaxtîyê ber'nede û ewê te xwey ke,
tu wê h'iz bike, ewê piştovanê te be.
7Serî serwaxtî ye, serwaxtîyê bistîne
û bira aqil li ber dilê teda ji h'emû hebûka te şîrintir be.

8Tu qîmetê wê bizanibe, ewê te bilind ke,
heger tu wê h'emêz kî, ewê qedirê te bigire+.

9Ewê k'ofîya r'ewş-k'eremê bide serê te,
pê t'acê bedewî r'ûspîtîyê te xelat ke»+.

R'îya serwaxta û xiraba

10Bibihê, lawê min, gotinêd min bike serê
xwe û salêd e'mirê teyê dirêj bin+.

11Ez r'îya serwaxtîyê nîşanî te dikim,
şiver'îyêd r'astîyêda ezê te bibim.

12Gava tu r'ê her'î, tiştê nek'eve ber nigê te
û gava tu bir'evî tê neşimitî nek'evî+.
13Şîretê min qewîn bigire
û destê xwe ji wê neke,
tu wê xwey ke, çimkî ew e e'mirê te+.
14Nede ser r'îya nep'aka
û r'îya xirabada neger'e,+
15h'evza xwe ji wê bike,
wê r'êyêda neçe, jê dûr k'eve wêda her'e.
16Çimkî evana h'eta xirabîyê nekin,
ew nikarin r'azên, xew ç'e'vê wan nak'eve
h'eta ku yekî neşimitînin nevêjin+.
17Evana nanê xirabîyê dixwin
û şerava zordarîyê vedixwin.

18Lê belê r'îya r'asta mîna r'onayîya
berbangê ye, ku hêdî-hêdî dertê,
h'eta ku t'emamîya r'ojê r'onayî dibe+.
19R'îya neheqa çawa şever'eşêda
ku ew nizanin wê çi p'elî k'evin+.

20Lawê min! Dîna xwe bide xeberêd min
û guhê xwe bide ser gotinêd min,
21bira evana ji ber ç'e'vê te neçin,
dilê xweda tu van xwey ke.
22Çimkî evana e'mir in bona ewê ku dibîne
û derman in bona h'emû nefsa wî+.
23Ji her tiştî zêdetir miqatî dilê xwe be,
çimkî kanîya e'mir ji wî dertê.
24Devê derewîn ji xwe dûr xe,
zarê h'ilek'ar dûrî te be+.
25Bira ç'e'vêd te r'aste-r'ast binihêr'in
û dîna bijangêd te li pêşîya te bin.
26Şiver'îya gavêd xwe e'nene ke
û h'emû r'îyêd te şidîyayî bin+.
27R'ast û ç'ep nexalife,
ji xirabîyê nigê xwe dûr xe+.

5

Şîreta ku ji zinêk'arîyê dûr bin

5^1Lawê min! Dîna xwe bide serwaxtîya min
û guhê xwe bide ser bîlantîya min,+
2wekî firaseta te hebe
û lêvêd te zanebûnê xwey kin+.
3Çimkî ji lêvêd jina xerîb,
çawa hingivê hêlûnê jê biniqite
û devê wê jî ji r'ûn nermtir e,+
4lê axirî te'l e mîna zirîç'kê
û bir'aye mîna şûrê dudevî+.
5Nigêd wê berbi mirinê dibin
û gavêd wê digihînine dîyarê mirîya+.
6R'îya jîyînêda ew t'u car naçe,
r'ê-dirbê wê sibe-êvarê ew ne yek in,
tu xwexa nizanî ew k'uda diçe[*].
7De niha lawno, guh bidine min,
ji gotinêd devê min dûr nek'evin.
8Ji wê k'ulfetê xwe dûr xwey kin
û nêzîkî derê mala wê nebin,
9wekî qewata xwe nedî hineke din
û salêd xwe nedî yekî zulmk'ar.
10Nebe ku hineke din pê qewate te t'êr bin
û k'eda te bik'eve mala xelqê
11û tu axirîyê axe-ax nekî,
gava goştê canê te bih'ele-bimaşe,
12hingê bêjî: «Min çima şîret qebûl nekir
û dilê min hilatin bêhurmet kir,
13min dengê şîretk'arêd xwe nebihîstin
û guhêd xwe nedane li ser dersdarêd xwe?

14Hindik mabû ez li ber ç'e'vê k'omê û cime'tê
bik'etama nava her xirabîyê».

H'alê zewacê

15Tu ava ji h'ewzê xwe vexwe
û ya ku ji bîra te derdik'eve+.
16Bira kanîyêd te k'ûçêda bela nebin,
nixalêd avê meydanada neher'ikin.
17Bira ew t'enê yêd te bin,
ne ku yêd te û xerîba bin.
18Kanîya te bira bimbarek be
û pê jina xortanîya xwe şa be,+
19bira ew xezala h'izkirî be
û ew kara h'ewask'ar be,
sîng-berê wê her gav te t'êr kin
û her t'im maşoqê h'izkirina wê be.
20Çima lawê min, bibî maşoqê jina zinêk'ar
û sîng-berê jina xerîb tu h'emêz kî?

21Çimkî r'ê-dirbêd mêriv li ber ç'e'vê Xudan in
û Xudan haş ji h'emû gavêd wan heye+.

22Xirabê pê e'melêd xweye xirab bê girtinê
û pê werisê gunêd xwe bê girêdanê.

23Ewê ji dest şîretqebûlnekirinê bimire
û ji dest gele axmaxtîya xwe wê unda be.

6

Haşxwehebûn

6^1Lawo! Gava te ji ber hevalê xweva wek'îltî kir
û ji ber yekîva deyn hilda stûyê xwe,+
2tu pê gotina devê xwe k'etî t'elê,
te pê gotinêd devê xwe xwe da girtinê.
3Aha bike ku xilaz bî, lawê min,
çimkî tu k'etî destê hevalê xwe,
her'e xwe bavêje nigê hevalê xwe
û lavaya tu jê bike.
4Bira xew nek'eve ç'e'vê te
û bijangêd te neçine li ser hev.
5Xwe xilaz ke çawa xezal ji t'elê,
çawa teyrede ji destê nêç'îrvan+.

Bêxîretî

6Bêxîreto! Her'e cem mûrîya,
dîna xwe bide r'ê-dirbêd wan û serwaxt be+.
7Ne axê wan heye, ne zapidê wan
ne jî serwêr,
8lê belê xurekê xwe ew havînê didin ser hev,
xwarina xwe jî wextê nandirûnê t'op dikin+.
9Bêxîreto, h'eta k'engê tê p'aldî?
Tê ji xewa xwe k'engê h'işyar bî+?
10H'eta hinekî r'azêyî, hinekî bip'onijî,
hinekî destêd xwe bidî li ser hev p'aldî,

11hingê k'esîbîya teyê mîna r'êwîkî diz li ser teda bigire,
desttengîya teyê jî mîna qaçaxekî+.

Merivê nep'ak

12Merivê bêkêr, merivê nep'ak
bi devê derewîn diger'e,+
13ew ç'e'vê xwe diqurç'imîne,
bi nigêd xwe xeber dide
û bi t'ilîya tişta hîn dike,+
14mixenetî dilada heye,
ew t'imê li ser nêta xirabîyê ye
û ew xelqê berî hev dide.
15Bona vê yekê xezebê nişkêva ser wîda bê,
derbekêr'a wê bişkê û dû-dermanê lê nebe+.

Tiştêd Xwedê jê aciz e

16Vane şeş tiştêd ku Xudan dijene wan,
hela h'eft in ku li ber Wî h'eram in:+
17Ç'e'vêd k'ubar, zimanê derewîn,
destêd ku xûna bêsûc dir'êjin,+
18dilê ku t'ivdîra xirab dertîne,
nigêd ku bona xirabîyê zû dir'eve,+
19şe'dê derew, ku derewa dike
û bira berî hev dide+.

H'evza xwe ji zinêk'arîyê kirin

20Lawê min! T'emîya bavê xwe xwey ke
û hînkirina dîya xwe pişt guhê xweva nevêje+.

21Evana her t'im bira ser dilê te girêdayî bin,
li stukura te walandî bin+.

22Gava tu her'î, ewê r'êberîya te bikin.

Gava tu r'azêyî, ewê te xwey kin.

Gava h'işyar bî, ewê t'evî te xeber din.

23Çimkî t'emî ç'ira ye û hînkirin r'onayî,
hilatinêd şîretê r'îya jîyînê ye+.

24Evê te ji jina xirab xwey ke,
ji zimanê jina xerîbe zarxweş+.

25Dilê xweda nebe maşoqê bedewîya wê,
bira te neçelqîne pê birî-bijanga+.

26Çimkî r'ûyê jina qavda, merî dibe h'ewcê parî nanê t'isî
û jina ç'e'vder, nêç'îrvanê nefsa maqûla ye.
27Dibe ku yek agir têke p'aşila xwe
û k'incêd wî neşewitin?
28Dibe ku yek li ser k'ûra êgir biger'e
û nigê wî neşewitin?
29Ev jî aha ya, yê ku nêzîkî jina xelqê dibe,
heger dest bavêje wê, ew bê bela namîne.
30Lome dizê bir'çî nayê kirinê,
gava dizî zikê xwe t'êr kir,

31lê belê gava bê girtinê, gerekê h'eft car lê veger'îne,
wê h'emû hebûka mala xwe bide+.
32Lê yê ku zinêk'arîyê dike, h'işê wî t'une,
ewê aha dike nefsa xwe unda dike+.
33Ewê lêdayî û bêr'ûmet be,
ji r'ûr'eşîyê xilaz nebe.
34Çimkî k'umr'eşî qalp'axê serê mêr r'adike
û r'oja h'eyfhildanê hewa pê dik'eve,+
35ji ber vê yekêva t'u tişt ber ç'e'va nayê,
çiqas tişt jî ji berva bidî, yeke dîsa wê ya xwe bike.

7

7^1Lawê min! Gotinêd min xwey ke
û t'emîyêd min çawa xizne veşêre+.

2T'emîyêd min xwey ke ku e'mir kî
û her gotineke min mîna r'onaya ç'e'vê xwe+.

3T'ilîyêd xweva wan girêde,
li ser t'extê dilê xwe binivîse+.

4Serwaxtîyêr'a bêje: «Tu xûşka min î!»

û bîlantîyê nav ke: «Pismamê min»,

5ku te xwey kin ji jina xerîb,
ji jina xelqêye zarxweş+.

Jina ç'e'vder

6Carekê min mala xweda
p'encerêr'a dîna xwe dayê,
7va ye nava cahilêd saxikê dilê xweda,
ç'e'vê min xortekî bêfe'm k'et,+
8ku k'ûçêda nêzîkî e'nîşkê
xwe li r'îya mala wê girt,
9êvar bû, r'o çûbû ava,
şev bû, te'rî k'etibû e'rdê+
10û va jineke k'incê qava lê,
bi dilê qancixî derk'ete pêşîya wî,+
11ew yeke şer'ûde bed bû
nigê wê mala wêda nediman.
12Te hew didît derva bû, hew meydanada
û her qulç'ekîda xwe diteland+.
13Ewê ew xort girt r'amûsa
û bê şerma r'û gote wî:
14«Min dîyarîya heleqetîyê daye,
sozê xwe îro anîye sêrî,
15lema ez derk'etime pêşîya te,
ku r'ûyê te bibînim, va min tu dîtî.
16Min cî-nivîna xwe pê sipîç'ala
misirêye r'eng-r'engî xemilandîye.
17Min nivîna xwe zimir, ûd
û darçîn kirîye+.

18Were emê xwer'a bik'evine k'êf-h'eneka h'eta sibê,
bi şabûnê t'ev derbaz kin.
19Çimkî mêrê min ne li male,
r'êke dûrda ewa çûye,
20k'îsikê p'era xwer'a birîye,
xilazîya mehê ewê bê malê».

21Pê zarxweşîya xwe ew kire maşoqê xwe
û zarê xweyî xweş, ser xwe bengî kir+.
22Hingê ewî zû da pey wê çû,
çawa ga ku diçe qesabxanê
û mîna h'eywaneke kapstûkirî,+
23h'eta ku tîr cegera wî bigire,
çawa ku ç'ivîk xwe t'elêr'a digihîne
û nizane ku ew r'uh'istînê wê ye.
24De niha gelî ewleda, dengê min bibihên
û guh bidine gotinêd devê min.
25Bira dilê te berbi r'îya wê nezivir'e
û şiver'îyêd wêda nexalife.
26Çimkî gelek bi destê wê birîndar bûne
û geleke mêrxas bi destê wê hatine kuştinê.
27Mala wê r'îya dîyarê mirîyada ye,
ya ku dibe jêr cî-warê mirîya+.

8

Dengê serwaxtîyê û bîlantîyê

8^1Serwaxtî gazî dike
û bîlantî dike dengî!+
2Ew li hêlanêd jorin devê r'îya
û nava şiver'îyada disekine.
3Ew li ber dergehê ku dik'evine bajêr,
li ber derîyê k'îjanîr'a derbaz dibin dike gazî:

4«Ez gazî we dikim gelî meriva
û deng didime ewledêd însên!
5Gelî bêh'işa, serwaxtîyê hîn bin,
gelî axmaxa h'iş bikine serê xwe+.
6Bibihên, çimkî ezê tiştêd maqûlî bêjim
û devê xwe vekim bona tiştêd r'ast.
7Devê minê r'astîyê bêje,
çimkî nep'akî, zarê minr'a h'eramî ye.
8H'emû gotinêd devê min bi r'astîyê ne,
nava wanda tiştêd qelp û xar t'unene.
9Evana h'emû fe'mdarîne bona yê aqil
û evana r'ast in bona yêd zanistî standine.
10Dersê min hildin, ne ku zîv,
zanistîyê, ne ku zêr'ê xas+.
11Çimkî serwaxtî ji lal û dur'a çêtir e
û her tiştêd dilê mêrivda biha, weke wê nabe+.

12Ez, serwaxtî, firasetêda dimînim,
fe'mîna zanebûnê e'yan dikim.
13Xofa Xwedê xirabî jenandin e,
k'ubarî, babaxî û r'îya xirab
usa jî zarê mixenet ber ç'e'vê min r'eş in+.
14Şêwir şêwira min e, firaset firaseta min e,
ez im bîlantî, qewat qewata min e+.
15Pê min p'adşa p'adşatîyê dikin,
mîr qirarêd r'astîyê didin.
16Pê min serwêr serwêrîyê dikin,
usa jî e'silzade û h'emû h'akimêd r'ast.
17Ez h'izkirîyê xwe h'iz dikim,
yêd bi dil min diger'in min dibînin+.
18Dewlet û r'ûmet cem min in,
xizna nep'ûç' û çerxa r'ast+.
19Berê min ji zêr' çêtir e, ji zêr'ê zer jî,
feyda min jî ji zîvê jibare+.
20Ez r'îya r'astîyêda diger'im
û nava şiver'îyêd heqîyêda,
21wekî hebûkê bidime h'izkirîyêd xwe
û xizindangêd wan ez dagirim.

Berî hebûna serwaxtîyê

22Dema destpêkirina şixulê Xudan, ez cem Wî bûm,
hê berî kirinêd Wîye pêş+.

23Ez hê berî her-heyê hatime qedîmkirinê,
serê sêrîda, berî pêşdahatina dinyayê.

24Ez berî bêbinîya bûme,
hê berî kanîyêd avêd gur'.

25Hê ç'îya-banî cî-war nebûyî,
berî gira ez bûme+.

26Gava Ewî hê ne e'rd, ne deşt e'firandibû
û ne jî hê axa dinyayê,

27gava Ewî e'zman çê dikirin ez li wir bûm.

Gava li ser r'ûyê ava bêbinî gilover'î k'işand,+

28gava Ewî e'zmanada e'wr didane sekinandinê,
kanîyêd bêbinîya qayîm-qedîm dikirin,+
29gava sînorê be'rê danî
ku av fermana Wî dernek'eve,
gava h'îmê dinê davît,+
30hingê ez li cem Wî çîredest bûm.
Ez şabûna Wîye her r'oj bûm,
her t'im li ber Wî şa dibûm,
31ez bi her tiştêd dinya Wîda şa dibûm
û eşqa min ewledêd însên bû.

Dengê serwaxtîyê

32Û niha, gelî zar'a, guhdarîya min bikin.

Xwezî li wan, yêd ku r'ê-dirbêd min xwey dikin!+

33Guh bidine şîreta hûnê serwaxt bin,
pişt guhê xweva wan nevêjin.
34Xwezî li wî merivî ku min dibihê,
her r'oj ç'e'vê wî li ser dergehê min e
û dîna wî li derîyêd min e.
35Çimkî k'ê ez dîtime, jîyîn dîtîye
û ji Xudan wê k'eremê bistîne,+
36lê yê ku min ji destê xwe bike,
ew zirarê dide nefsa xwe
û h'emûyêd ku dijenine min,
ew mirinê h'iz dikin».

9

Gazîya serwaxtîyê

9^1Serwaxtîyê mala xwe ava kir,
h'eft stûn dane sekinandinê,
2h'eywana xwe serjêkir, şerava xwe
lihev danî û sifira xwe hazir kir,+
3carîyêd xwe şandin,
ji bilindcîyêd bajêr ku bikin gazî:+
4«K'î bêh'iş e, bira bê vira!
Û bêjine kêmaqila:
5‹Werin bixwin nanê min
û hûn vexwin şerava mine lihevdayî+.
6Dest ji bêh'işîyê bik'işînin, ku hûn bijîn
û xwe li r'îya bîlantîyê bigirin›».

Şîreta serwaxtîyê

7Ewê ku pêk'enî şîret dike,
ew bêhurmetîyê ser xweda tîne
û yê nep'ak hiltê, ew lek'a wî li xwe dixe.
8Pêk'enî şîret neke, ku nebe neyarê te,
lê yê serwaxt şîret ke, ewê te h'iz bike+.
9Yê serwaxt şîret ke û ewê hê serwaxt be,
merivê r'ast hîn ke, zanebûna wîyê hê zêde be+.

10Serê serwaxtîyê xofa Xudan e,
Yê Herî Pîroz naskirin bîlantî ye+.
11Çimkî pê min r'ojêd teyê gelek bin
û salêd e'mirê teyê zêde bibin+.
12Heger tu serwaxt î, ew k'ara te ye
û heger pêk'enî yî, tê zîyanê t'enê bik'işînî.

Gazîya axmaxtîyê

13Axmaxtî jineke qalme-qalm e,
bêh'iş û bêfe'm e+.

14Ewa yan li ber derê mala xwe r'ûdinî,
yan jî ser t'extê bilindcîyêd bajêr,

15gazî yêd r'êda dike,
k'îjan ku r'îya xweda r'ast diçin:

16«K'î bêh'iş e, bira bê vira!»

Ewa dibêje kêmaqila:

17«Ava dizîyê şîrin e,
nanê dizîva tê xwarinê te'm e»+.

18Lê ewê guh dide wê nizane ku li wir mirî ne,
mêvanêd wê gelîyê dîyarê mirîyada ne.

10

K'oma meselêd Silêmane e'wlin

10^1Meselêd Silêman:

Kur'ê serwaxt bavê xwe şa dike,
lê kur'ê axmax k'edera dîya xwe ye+.

2K'ara xiznêd nep'akîyê t'une,
lê r'astî ji mirinê xilaz dike+.

3Xudan nahêle ku yê r'ast bir'çî bimîne,
lê h'ûfe-h'ûfa nep'aka ç'e'vê wanda dihêle+.

4Destê xwer'anedîtîya mêriv belengaz dike,
lê destê yê xîret dewletî dike+.

5Ewê ku havînê dide li ser hev, kur'ê bîlan e,
kur'ê ku dema nandirûnê r'adizê, ew qara bavê ye.

6Dua ser serê r'asta heye,
lê devê neheqada zordarî veşartî ye.

7Dua ser bîranîna navê r'asta ye,
lê navê nep'aka dir'ize diçe+.

8Yê xweyê dilê serwaxt, ew t'emîya qebûl dike,
lê yê xweyê zarê axmax wê sersêrî bê.

9Yê ku r'îya xweda bêlek'e ye, ew bêxof diçe,
lê yê ku r'îya xwe dit'er'ibîne, ew nedîtî namîne+.

10Yê ku bi ç'e'va dike, dibe sebebê xirabîyê
û yê zimanê xwe nikare, wê sersêrî bê+.

11Devê yê r'ast kanîya jîyînê ye,
lê devê neheqada zordarî veşartî ye+.

12K'în-box şêr' t'evr'adike,
lê h'izkirin her xirabîyê dinixême+.

13Serwaxtî li ser zarê bîlana ye,
lê şivdar bona pişta bêh'işa ye+.

14Yêd serwaxt zanebûnê t'op dikin,
lê devê bêh'iş nêzîkî qeda-bela ye+.

15Hebûka dewletîya bona wan, çawa bajarekî zor e,
lê p'erîşanîya feqîra belengazîya wan e+.

16K'eda r'asta jîyîn e,
qazinckirina nep'aka gune+.

17Şîretxweykirî nava r'îya jîyînêda ye,
lê yê hilatinê qebûl nake dixalife+.

18K'î k'înê vedişêre ew derewî ne
û k'î xeybê dike ew bêh'iş e.

19Ze'fxeberdanêda gune hene,
lê yê zimanê xwe dikare ew aqil e+.

20Zimanê merivê r'ast zîvê bijartî ye,
lê dilê nep'aka ne t'u tişt e.

21Devê r'asta geleka t'êr dikin,
lê axmax ji dest bêh'işîyê dimirin+.

22Duayê Xudan hebûkê dide
û k'ederê serda zêde nake.

23Xirabîkirin bona axmaxa seyreng e,
serwaxtî jî li mêrê bîlan xweş e+.

24Nep'ak ji çi ditirse tê serê wî,
lê xwestina yêd r'ast têne sêrî+.

25Bobelîsk r'adibe nep'ak unda dibe,
lê yê r'ast ser h'îmê h'eta-h'etayê ye+.

26Çawa sirke bona dirana û dû jî bona ç'e'va,
usa jî xwer'anedîtî, bona yê ku wî dişîne+.

27Xofa Xudan e'mirê meriv dirêj dike,
lê salêd nep'aka wê kêm bin+.

28Gumana r'asta şabûn e,
lê mirazê nep'aka wê ç'e'vê wanda bimîne+.

29R'îya Xudan sûra dor bêlek'a ye,
lê bona neheqa wêrankirin e.

30R'astê t'u car nelik'ume,
lê nep'akê li ser dinê nemînin+.

31Devê yê r'ast serwaxtîyê dertîne,
lê zimanê mixenet wê bê bir'înê+.

32Zarêd r'asta tiştêd me'rîfet zanin,
lê devê nep'aka mixenetîyê.

11

11^1Mêzîna qelp li ber Xudan h'eramî ye,
lê mêzîna r'ast li Wî xweş tê+.

2Gava k'ubarî tê, bêhurmetî jî tê,
lê serwaxtî t'evî şkestîya ye+.

3H'elalîya r'asta wê r'êberîya wan bike,
lê h'ilek'arîya fêlbaza wê k'oka wan bîne+.

4R'oja xezebê hebûk k'arê nade,
lê r'astî ji mirinê xilaz dike+.

5R'astîya k'amila r'îya wan r'ast dike,
lê neheq pê neheqîyêd xwe dik'evin+.

6R'astîya r'asta wê wan xilaz ke,
lê xayîn pê xayîntîya xwe tê girtinê+.

7Gava merivê nep'ak dimire, gumana wan jî unda dibe
û meremê neheqa nayê sêrî+.

8Yê r'ast wê ji tengasîyê xilaz be
û dewsa wî yê neheq dik'evê+.

9Merivê bêxwedê pê devê xwe heval-hogira unda dike,
lê yêd r'ast bi zanistîyê xilaz dibin.
10Li ser açixîya r'asta bajar şa dibe
û ser k'etina xiraba dengê şayê tê+.
11Bi duayê r'asta bajar gul dide,
lê bi devê nep'aka xirab dibe+.
12Kêmaqil cînarê xwe bêhurmet dike,
lê merivê aqil xwe ker' dike.
13Gilîger'o sur'ê e'yan dike,
lê şîrh'elal wê yekê vedişêre+.
14Ji bêse'vîtîyê cime't unda dibe,
lê bi k'oma şêwirkira xilaz dibe+.
15Yê dibe wek'îlê deyndarîya yekî nenas,
ew xirabîyê li xwe dike,
lê yê ku xwe ji wek'îltîya deyndarîyê dûr digire,
ew bêxof e.

16Jina e'sil qedir distîne,
lê merivê zordar t'enê hebûkê.

17Merivê r'e'm qencîyê li xwe dike,
lê merivê bêr'e'm xirabîyê li xwe dike.

18Merivê nep'ak kirê p'ûç' dike,
lê yê r'astîyê dir'eşîne xweyê maşê xwe ye+.

19Çawa yê r'astîyêda mayî diçe berbi jîyînê,
usa jî yê xwe li xirabîyê girtî berbi mirinê+.

20Xweyê dilê xirab li ber Xudan h'eram in,
lê yê ku r'îya bêqusûrda diçin şîrinê Wî ne+.

21T'u car neheq bê bela namîne
lê zur'eta r'asta wê xilaz be+.

22K'ulfeta bedewe bêfe'm,
çawa xelaqa zêr'în finca berazda.

23Xwestina r'asta t'enê qencî ye,
lê meremê nep'aka xezebe.

24Hinek bi mer'danîyê zêde dikin,
hinek jî bi timayê kêm dikin+.

25Nandarê sih'et û qewat be,
avdarr'a jî avê bê dayînê+.

26K'î genim vedişêre nifir'a xelqê ser e,
lê yê ku difiroşe dua li ser e+.

27Yê demana qencîyêda ye xatir distîne,
lê yê xirabîyê diger'e ew jî tê serê wî+.

28Yê gumana xwe danîye li ser hebûka xwe wê bik'eve,
lê r'astê mîna ç'iqilê şîn guldin+.

29Yê zirarê dide mala xwe, bayê bibe milk'ê wî
û yê axmax dibe xulamê yê serwaxt.

30Berê r'asta dara jîyînê ye
û yê serwaxt delalîyê xelqê ye+.

31Heger ser dinê r'ast heqê xwe distînin,
nep'ak û xirabê hê bistînin+.

12

12^1Yê şîreta h'iz dike, ew zanistîyê h'iz dike,
lê yê hilatinê h'iz nake, ew bêh'iş e+.

2Merivê qenc Xudan xêrxwazê wî ye,
lê merivê mixenet Ew dîwana wî dike.

3Meriv bi nep'akîyê bingeh nagire,
lê r'awêd r'asta t'u car nah'ejin+.

4Jina e'sil t'acê mêrê xwe ye,
lê ya xweyîqar mîna kurmê hestûyê wî ye+.

5Fikirêd r'asta heq-h'elal in,
lê şêwirêd nep'aka mixenetî ne+.

6Gotinêd nep'aka t'elekêd xûnr'êtinê ne,
lê devê r'asta mêriv xilaz dike+.

7Nep'ak dever'û dibin û unda dibin,
lê malêd r'asta qewîn dimînin.

8Meriv weke fe'mê xwe xweyîqedir e,
lê yê xweyê dilê xirab bêr'ûmet dibe.

9Qenc e berbihêr bî û xweyîyê xulamekî,
ne ku p'aydar û merivê h'ewcê nan.

10Dilê yê r'ast ser h'eywanê wî dişewite,
lê yêd nep'ak bêîsaf in+.

11Yê e'rdê xwe bêcer dike, wê nanê xwe t'êr bixwe,
lê yê dide pey tiştê p'ûç', ewa yekî bêh'iş e+.

12Ç'e'vê nep'aka li t'alanê xiraba ye,
lê r'awê r'asta şidîyayî ne.

13Yê xirab bi devê xwe dik'eve êgir,
lê r'astê ji tengasîyê derk'eve+.

14Meriv bi berê devê xwe xêr-xiznêva t'êr dibe
û weke kirêd desta ew p'ara xwe distîne+.

15R'îya axmax li ber ç'e'va r'ast e,
lê yê serwaxt guh dide şîreta+.

16Axmax pêr'a-pêr'a hêrsa xwe dide k'ifşê,
lê yê aqil şaşîyê vedişêre+.

17Yê heq xeber dide, r'astîyê e'lam dike,
lê şe'dê derew, xapandinê+.

18Hinek bi xebera mîna şûr mêriv birîndar dikin,
lê zimanê serwaxta dermanê dila ye+.

19Devê r'astgotî ser ya xwe dimîne,
lê zimanê derewîn dem-demî ye+.

20Dilê fikirxirabada mixenetî ne,
lê yê ser e'dilayê difikirin wê şa bin.

21T'u xirabî wê neyê serê r'asta,
lê nep'akê ji qede-bela ç'e'v venekin+.

22Ji zarê derew Xudan zivêr e,
lê yê p'ergale amin Wî xweş tên+.

23Merivê aqil zanebûna xwe vedişêre,
lê dilê axmaxa, axmaxtîya wî e'yan dike+.

24Destê merivê xîret serwêrîyê dike,
lê xwer'anedîtî borcdar e.

25Kul-derd dilê mêriv wî dih'elîne,
lê gotineke qenc wî şa dike.

26Merivê r'ast r'ê nîşanî hevalê xwe dike,
lê r'îya nep'aka wan dixalifîne.

27Xwer'anedîtî nêç'îra xwe nak'elîne,
lê merivê xîret xweyîhebûk e.

28Şiver'îya r'astîyêda jîyîn heye
û r'îya wêda mirin t'une.

13

13^1Kur'ê serwaxt guh dide dersê bavê xwe,
lê yê pêk'enî guh nade hilatinê+.

2Meriv bi berê devê xwe xweşîyê dixwe,
lê nefsa neamina zordarîyê dixwaze+.

3Yê devê xwe dikare, ew xwe xwey dike,
lê yê devê xwe gelekî vedike, wê unda be+.

4Nefsa xwer'anedîtî dixwaze, lê tiştekî wî t'une,
lê nefsa merivê xîret t'êr-t'ijî dibe+.

5Merivê r'ast ji gotina derew zivêr dibe,
lê nep'ak xwe dike r'obet, şermî dibe.

6R'astî r'asta xwey dike,
lê nep'akî gunek'ar sersêrî tîne+.

7Hene merî xwe k'ifş dikin ku dewletî ne, lê bê tişt in,
merî jî hene ew k'ifş dikin ku k'esîb in,
lê gelekî dewletî ne+.

8Meriv ji ber nefsa xweva hebûka xwe dide,
lê xema yê belengaz nîne.

9Ç'ira merivêd r'ast wê şewq bide,
lê ç'ira yê nep'aka wê vêse+.

10Ji k'ubarîyê t'enê şer'-de'w dertên,
lê serwaxtî cem şîrethildaya ye+.

11Hebûka h'eramîyê hatî, h'eramîyê jî diçe,
lê bi xûdana h'elal k'edkirî wê zêde be.

12Gumana ku derengî dibe, dil dêşîne,
lê gihîştina merem, mîna dara jîyînê ye+.

13Yê xeberê bêhurmet dike, ew zîyanê ser xweda tîne,
lê yê ji t'emîyê ditirse, wê maşê xwe bistîne.

14Hînkirina yê serwaxt kanîya jîyînê ye,
ku mêriv ji t'or'a mirinê dûr bigire+.
15Fe'mê qenc me'rîfetîyê tîne,
lê r'îya yêd bêamin ze'met
16Her kesê aqil bi zanistîyê dike,
lê yê axmax, axmaxtîyê dide k'ifşê+.
17Qasidê xirab xeta-bela ye,
lê yê amin derman e+.

18Yê şîreta qebûl neke belengazî û qarê bên serê wî,
lê yê guh dide hilatinê, qedirê wîyê bilind be+.

19Xwestina mêriv ku tê sêrî dil şa dibe,
lê yê axmax xwe ji xirabîyê paşdagirtinê zivêr e.

20Hevalê serwaxta serwaxt dertê,
hevalê axmaxa xirab dertê.
21Xirabî tê serê gunek'ara,
lê qencîyê r'astar'a bê dayînê.
22Merivê qenc milk' dihêle nevîyêd xwer'a,
lê hebûka gunek'ara bona r'asta tê t'opkirinê+.

23E'rdê belengazada gelek r'isq heye,
lê ji dest neheqîyê dest wan diçe.

24Yê şiva şîretê nade xebatê, ew zar'a xwe h'iz nake,
lê yê h'iz dike, ew zar'otîyêda bi t'erbet şîret dike+.

25Yê r'ast dixwe ç'e'vê wî xwarinêda namîne,
lê zikê yê nep'ak nizane t'êrbûn çî ye+.

14

14^1K'ulfeta serwaxt mala xwe ava dike,
lê ya axmax pê destê xwe hildişîne.
2Yê r'îya r'astda diçe ew ji Xudan ditirse,
lê k'î r'îya xaro-maroda diçe, ew Wî bêhurmet dike+.

3Devê axmax şiva ser pişta wî ye,
lê devê serwaxta xwe zeft dikin+.

4K'îderê ga t'une, afir' vala ye,
lê piştî ga gelek deremet tê ser hev.

5Şe'dê amin derewa nake,
lê şe'dê derew, derew ji dêv diwarin+.

6Pêk'enî serwaxtîyê diger'e, lê nabîne,
lê bona bîlana zanistî r'ih'et e+.

7Ji merivê axmax dûr k'eve,
tu zanebûnê devê wîda nabînî.

8Serwaxtîya merivê aqil ev e, ku r'îya xwe zane,
lê axmaxtîya axmax xalifandine.

9Axmax ser gunekirinê dik'enin,
lê nava r'astada berbihêrî heye.

10Her dil derd û kulêd xwe zane
û kesek t'evî şabûna wî nabe.

11Malêd nep'aka wê wêran bin,
lê h'olikêd r'asta wê gul din+.

12R'ê heye ku mêrivr'a r'ast xuya dike,
lê xilazîya wê r'îya mirinê ye+.

13Car-cara devî k'en e, dilî kul e,
car-cara jî axirîya şabûnê şîn û girî ye+.

14Merivê dilxirab ji berêd r'îya xwe t'êr dibe,
lê merivê qenc ji berê kirêd xwe.

15Merivê saxikê dilê xwe her gotinê bawer dike,
lê yê aqil dîna xwe dide gavêd xwe.

16Yê serwaxt ditirse û ji xirabîyê dûr dik'eve,
lê yê axmax diqilqile û cule't dibe.

17Yê zû hêrs dik'eve bêh'işîyê dike,
lê merivê serwaxt sebir dike.

18Yê bêh'iş wê axmaxtîyê qazinc kin,
lê yê aqil zanistîyêva tên k'ofîkirin.

19Xirabê li ber qenca dever'ûya bên,
nep'akê jî li ber derê r'asta+.

20K'esîb h'eta li ber ç'e'vê hevalê xwe jî r'eş e,
lê dostêd dewletî gelek in+.

21K'î qedirê yekî nagire, ew gune dike,
lê yê dest davêje k'esîb, xwezilî ye+.

22Gelo yêd xirab difikirin naxalifin?

Lê yêd qenc difikirin, qencî û r'astîyê dibînin.

23Her şixulîda k'ar heye,
lê p'ûç'xeberdan dibe t'unebûnê+.
24Hebûka serwaxta t'acê wan e,
lê k'ofîya axmaxa axmaxtîya wan e.
25Şe'dê amin mêriv xilaz dike,
lê yê qelp mixenetîyê dide der.
26Xofa Xudan gumaneke qewîn e
û bona zar'êd xofk'êş hêwargeh e.
27Xofa Xudan kanîya jîyînê ye,
ku mêriv ji t'or'a mirinê dûr bigire+.
28Mixulqeta ze'f qedirê p'adşê ye,
lê mixulqeta kêm k'etina mîr-bega ye.
29Merivê xweyîsebir, yekî gelekî bîlan e,
lê yê zû quloz dibe, bêh'işîya xwe dide k'ifşê+.

30Dilê r'ih'et jîyîna bedenê ye,
lê h'evsûdî kurmê hestûya ye+.

31Ewê ku k'esîb dêşîne, ew qedirê Xuliqdarê wî dik'eve,
lê yê alîyê desttenga dike, ew qedirê Xwedê digire+.

32Ji dest xirabîya xwe nep'ak dever'ûya tê,
lê h'eta ber mirinê jî gumana yê r'ast heye.

33Dilê merivê aqilda serwaxtî dimîne,
axmax jî zanin ew yek çîye.

34R'astî milet bilind dike,
lê gune milet r'ûr'eş dike.

35P'adşa li xulamê aqil xweş e,
lê hêrsa wî li ser yê ku r'ûr'eşîyê tîne.

15

15^1Caba nerm hêrsê datîne,
lê gotina h'işk hêrsê r'adike+.
2Zimanê yê serwaxt zanistîyê xweş dike,
lê ji devê axmax axmaxtî dir'ije+.
3Ç'e'vê Xudan li her dera ye,
Ew qenc û xiraba dibîne+.
4Zarê şîrin dara jîyînê ye,
lê yê xalifî êşa dila ye+.
5Axmax dersa bavê xwe bêhurmet dike,
lê yê guh dide hilatinê, firaseta wî zêde dibe.

6Malêd r'astada xizna mezin heye,
lê k'eda nep'akada kul û derd.

7Devê serwaxta zanistîyê bela dikin,
lê dilê axmaxa usa nake.

8Xudan ji qurbana nep'aka zivêr e,
lê duayê r'asta li ber dilê Wîda şîrin e+.

9Xudan ji r'îya nep'aka zivêr e,
lê yêd li pey r'astîyê diçin h'iz dike.

10Yê ji r'ê dik'eve bê bela namîne
û yê hilatinê h'iz nake wê nemîne+.

11Dîyarê mirîya û gelîyê hey-wayê li ber Xudan in,
îdî k'u ma dilê ewledêd mêriv+.
12Yê ji xwe r'azî şîretk'arê xwe h'iz nake
û naçe cem serwaxta+.
13Dilê şa beşera xweş e,
lê dilê kul h'inavzer e+.
14Dilê bîlana zanistîyê diger'e,
lê devê axmax axmaxtîyêva t'ijî ye+.
15Xweyê dilê kul her r'oj şînêda ye,
lê xweyê dilê şa her t'im şayêda ye.
16Qenc e hindik bi xofa Xudan,
ne ku xizna gelek bi şer' û de'w+.
17Qenc e xwarina p'incar'ê bi h'izkirinê,
ne ku gayê dermalîkirî bi k'în-box+.
18Merivê hêrs şêr' t'evr'adike,
lê yê berbihêr qalme-qalmê diseqir'îne+.
19R'îya xwer'anedîtî mîna çîta stirî ye,
lê şiver'îya r'asta r'ast-dûz e+.
20Kur'ê serwaxt bavê xwe şa dike,
lê merivê axmax qedirê dê nizane+.
21Axmaxtî bona kêmaqil şabûn e,
lê yê aqil dide li ser r'îya r'ast+.
22Bê şîret merem û t'ivdîr betal dibin,
lê bi saya gelek şîretk'ara ew têne sêrî+.
23Meriv pê cabdayîna xweye r'ast şa dibe,
çiqas xweşe her xeber wextê xweda!+
24R'îya jîyînê merivê aqil berbi jor dibe,
ku wan dûr xe ji dîyarê mirîyaye jêrin+.
25Xudan malêd k'ubara dever'û dike,
lê sînorê jinebîya dişidîne+.
26Xudan ji fikirê yê xirab zivêr e,
lê xeberêd yê bêxêlif li Wî xweş tên+.
27Ç'e'vbir'çîtî şer'-de'w dike mala xwe,
lê yê r'uşeta h'iz nake wê bijî+.
28Dilê yê r'ast li ser cabdayînê difikire,
lê ji devê nep'aka xirabî dir'ije+.
29Xudan ji nep'aka dûr e,
lê duayê r'asta dibihê+.
30R'onaîya ç'e'va dil şa dike,
mizgînîya xêr jî hestûya dişidîne+.
31Yê ku guh dide hilatina jîyînê,
xwexa jî wê nav serwaxta bê jîyînê.
32Yê şîreta qebûl nake, ew xenîmê xwe ye,
lê k'î hilatinê qebûl dike, aqil t'op dike+.
33Xofa Xudan serwaxtîyê hîn dike,
bi milûktîyê berbi r'ûmetê dibe+.

16

16^1T'ivdîrêd dilê mêrivda yê wî ne,
lê cabdarîya zimên ji Xudan e+.

2H'emû r'îyê mêriv li ber ç'e'vê wî paqij in,
lê Xudan r'uh'a dide li ser mêzînê+.

3Şixulê xwe bide destê Xudan
û tê bigihîjî nêt-meremê xwe+.

4Her tişt Xudan bi merem kirîye,
nep'ak jî bona r'oja oxirmê giran+.

5Xudan ji h'emû k'ubar-babaxa zivêr e
û ew t'u car bê bela namînin+.

6Bi dilşewatîyê û aminîyê gune têne k'ewandinê
û xofa Xudan mêriv ji xirabîyê dûr dixe+.

7Gava Xudan r'îya yekî begem dike,
h'eta dijminê wî jî t'evî wî li hev tîne+.

8Qence hindik bi r'astîyê,
ne ku malê p'ir' bi neheqîyê+.

9Dilê mêriv r'îya dide li ber xwe,
lê Xudan gavê wî r'ast dike+.

10H'ukumê Xwedê li ser devê p'adşê ye
û devê wî dîwanêda şaş nabe+.

11T'erezî û mêzîn r'ast yê Xudan in,
kevirêd mêzînêye t'orpeda kirêd Wî ne+.

12P'adşa ji xirabîkirinê zivêr in,
çimkî t'extêd wan bi r'astîyêva qedîm in+.

13P'adşa li yê zarê bêxêlif xweş in,
ewana yê r'ast xeber dide h'iz dikin+.

14Hêrsa p'adşê mîna r'uh'istîn e,
lê merivê serwaxt wê diseqir'îne+.

15R'onaya r'ûyê p'adşê jîyîn e
û xêrxwezîya wî mîna e'wrê baranêyî biharê+.

16Serwaxtî standin ji zêr' hêjatir e
û bîlantî destanîn ji zîv çêtir e+.

17R'îya r'astaye sereke ji xirabîyê dûrk'etin e,
k'î miqatî r'îya xwe dibe, ew e'mirê xwe xwey dike.

18Berî wêranbûnê k'ubarî tê
û berî k'etinê r'uh'ê babaxîyê+.

19Hê qenc e t'evî belengaza şkestî bin,
ne ku t'evî k'ubara t'alan p'arevekin.

20K'î şixulê xwe bi serwaxtîyê dike k'arê dik'eve
û yê ku xwe dispêre Xudan xwezilî ye+.

21Merivê dilda serwaxt aqil h'esab dibe
û yê zarê şîrin zanistîyê zêde dike.

22H'iş, bona xweyîh'işa kanîya jîyînê ye,
lê bona bêh'işa şîret axmaxtî ye+.

23Merivê dilda serwaxt serwaxtîyê dide zimên
û zanebûnê li zarê wî zêde dike.

24Xweşxeberdan mîna hingivê t'or'hêlûnê ye,
li r'uh' xweşe û li hestûya derman e+.

25R'ê heye ku mêrivr'a r'ast xuya dike,
lê xilazîya wê r'îya mirinê ye+.

26Merivêd xebatk'ar bona xwe dixebite,
çimkî devê wî p'êyî ser wî dike+.

27Merivê neheq xirabîyê diger'e
û zarê wî alava agir e+.

28Merivê mixenet şêr' t'evr'adike
û buxdanbêj pismama ji hev dûr dixe+.

29Merivê zorbe hevalê xwe dixapîne
û dibe dike r'îya xirabîyê+.

30Yê ku ç'e'vê xwe digire bona fikira xirab
û lêva xwe digeze, xirabîyê dike.

31R'û-gulîyê sipî k'ofîya r'ûmetê ye,
ku ew nava r'îya r'astîyêda ye+.

32Merivê xweyîsebir ji mêrxas çêtir e
û yê xwegirtî ji yê bajar-hildayî+.

33P'eşkavîtin ji t'ext û bext e,
lê her qirarê Xudan dide+.

17

17^1Qenc e pe'rî nanê h'işk bi e'dilayê,
ne ku maleke t'êre-t'ijî bi şer'-de'w+.

2Xulamê aqil h'ukumî li ser kur'ê r'obet dike
û nava biratîyêda p'ara xwe milk' distîne+.

3Çawa fir'ne zîv dicêr'ibîne û k'ûre jî zêr',
lê Xudan dila dicêr'ibîne+.

4Merivê xirab guh dide zarê neheq
û derewîn guh dide zimanê zîyank'ar.

5Yê ku li k'esîb dik'ene, ew qedirê Xuliqdarê wî dik'eve
û yê ku dilê xwe li çerxa ç'ep şa dike,
ew bê bela namîne+.

6Nevî k'ofîya r'ûspîya ne,
bav r'ûspîtîya zar'a ne+.

7Çawa xebera çê li merivê bêarî-ser'a nak'eve,
usa jî zarê derew li e'silzada nak'eve+.

8R'uşet ç'e'vê dayîda çawa kevirê qîmet e,
ku berê xwe bide çi wê jêr'a li hev bê+.

9Yê xirabîyê dinixême hevalk'ar e,
lê yê dike dengî hevalder e.

10Hilatinek hê li fe'mdar,
ne ku sed k'ulm li axmax.

11Merivê xirab ku t'enê serî hildide,
qasidê bêîsaf wê pêşîyêda bê şandinê.

12Qenc e meriv h'ir'ç'ekî ç'êjikê xwe undakirî biqeside,
ne ku di dema axmaxtîyêda axmaxekî+.

13K'î ji ber qencîyêva xirabîyê bike,
xirabîyê ji mala wî dûr nek'eve+.

14Destpêbûna şêr' mîna avber'danê ye,
hê şer' ku giran nebûye jê dûr k'eve+.

15Yê nep'ak r'ast derdixe û yê r'ast gunek'ar derdixe,
her du jî li ber Xudan h'eram in+.

16Qîmetê serwaxtîyê ku destê axmaxda ye kêrî çi tê?

Ku fe'm nake bik'ir'e.

17Heval her gav h'iz dike,
bira bûye bona r'oja oxirmê giran+.

18Merivê kêmaqil deynê xelqê hildide stûyê xwe
û bona pismamê xwe dibe wek'îl.

19Yê şer' h'iz dike ew xirabîyê h'iz dike
û yê dergehê xwe bilind dike,
ew wêranbûna xwe diger'e+.

20Merivê dilê xirab, xêrê nabîne
û yê zarê mixenet bela jêr'a tê.

21Yê axmax pey xwe dixe, mereza wî ye
û bavê yê bêar axîn-axînîya wî ye+.

22Dilê şa mîna dermanê kêrhatî ye,
lê dilê xem û xeyal h'işkbûna hestûya ye+.

23Yê nep'ak p'aşila xweda r'uşetê tîne,
wekî r'îya r'astîyê bit'er'ibîne+.

24Serwaxtî li ber ç'e'vê fe'mdara ye,
lê ç'e'vêd axmaxa virda-wêda dinihêr'in.

25Kur'ê axmax k'esera bavê ye
û kula dilê ya pey xwe xistî ye+.

26Ne qence yê r'ast bidine cezayê
û e'silzada xin bona heqîya wan.

27Yê zimanê xwe dikare zane ye
û yê berbihêr bîlan e+.

28Axmax jî gava ku deng nake, serwaxt k'ifş dibe
û yê devê xwe venake, bîlan xuya dibe+.

18

18^1Yê ji xwe r'azî xwestina dilê xwe diger'e
û miqabilî her şêwir û qirarê ye.

2Axmax bîlantîyê h'iz nake,
lê t'enê dike ku ya xwe bêje.

3Gava nep'akek tê, bêqedirî jî tê,
t'evî bêr'ûmetîyê bêhurmetî tê.

4Gotinêd devê mêriv avêd k'ûr in,
ji kanîya serwaxtîyê ç'em dik'işin+.

5Ev ne r'ast e ku pişta nep'ak bigirin,
dîwanêda yê r'ast ner'ast derxin+.

6Devê yê axmax şêr' t'evr'adike
û gotina wî gazî lêdanê dike+.

7Devê axmax bela serê wî ye
û zarê wî t'ela nefsa wî ye+.

8Gotinêd buxdanbêj mîna te'me-tîska ne
û ew h'eta k'ûraîya navdil diçin+.

9Ewê ku şixulê xweda sist e,
ew birê merivê zîyank'ar e.

10Navê Xudan bilindcîke qayîm e,
r'astê ku xwe li wir digire, lê sit'ar dibe+.

11Hebûka dewletî bona wî, çawa bajarekî zor e
û bi dîtina wî mîna sûreke bilind e+.

12Berî k'etinê dilê mêriv k'ubar dibe,
lê xwe nimizkirinê r'ûspî dibe+.

13Yê hê nebihîstî cabê dide,
ew bêh'iş û qara wî ye.

14R'uh'ê mêriv li nexweşîya sebir dike,
lê r'uh'ê birîndar k'î dikare teyax ke+?

15Dilê yê aqil zanistîyê dest tîne
û guhê yê serwaxt zanistîyê diger'e.

16Xelata mêriv r'ê li ber wî vedike,
h'eta li ber giregira jî wî dibe+.

17Yê pêşîyê gotina xwe dibêje, ku ew r'ast derê,
lê gava de'wkirê wî bê, wê bê e'nenekirinê.

18P'eşk-avîtin şer'-de'wa dide sekinandinê
û yêd zor li hev dide r'ûniştandinê.

19Birakî xeyîdî mîna bajarekî sûrkirî ye
û şer'-de'w mîna zer'za qesirê ye.

20Zikê meriv ji berê devê wî t'ijî dibe
û ji deremeta zarê wî t'êr dibe+.

21Mirin û jîyîn destê zimên in,
yê ku jê h'iz dikin ji berêd wî dixwin.

22K'î jinê dibîne, xêr û xiznê dibîne
û ji Xudan r'e'm-k'eremê distîne+.

23K'esîb bi lava-dîleka dipirse,
lê dewletî h'işk cabê dide.

24Merivê xweyê gelek heval, bela serê wî ye,
lê heval jî hene ji birakî çêtir in+.

19

19^1Qenc e belengazê ku r'îya xweye aminda diçe,
ne ku yekî devxalifîyî axmax+.

2Merivê bê zanebûn xêr t'une,
yê lez dik'eve r'îya xwe unda dike+.

3Axmaxtîya mêriv r'îya wî şaşo-p'aşo dike
û dilê wî hindava Xudanda bînteng dibe+.

4Hebûk gelek dosta zêde dike,
lê yê k'esîb ji pismamtîya xwe diqete+.

5Şe'dê derew wê bê bela nemîne
û yê derewîn wê nefilite+.

6Gelek xwe li merivê mer'd digirin
û h'emû dibine pismamê merivê ku p'êşk'êş didin+.

7Biratîya k'esîb h'emû jê diçin,
îdî k'u ma pismamê wî jê dûr nek'evin!

Û ew li wan dike gazî,
lê k'a ewe k'u ne+?

8Yê serwaxtîyê destîne, ew nefsa xwe h'iz dike,
yê bîlantîyê xwey dike, ew xêr û xweşîyê dibîne+.

9Şe'dê derew wê bê bela nemîne
û derewînê r'ûbarî dinê nemîne+.
10Çawa xêr û xweşî li axmax nake,
usa jî xulam, serwêrîyê li axa nake+.
11Fe'mê qenc mêriv ji hêrsê paşda dêxe
û r'ûspîtîya wî qusûr-nenihêr'andin e+.
12Hêrsa p'adşê mîna mir'înîya şêra ye,
lê xêrxwezîya wî mîna qir'avîya ser şînayê ye+.

13Kur'ê axmax bela serê bavê ye,
şer'ê jinê jî mîna barana hûre-hûr+.
14Mal û hebûk ji bava ne,
lê jina e'sil ji Xudan e+.
15Xwer'anedîtin xewa k'ûr tîne
û yê bêxîret bir'çî dimîne+.
16Yê t'emîyê xwey dike, ew xwe xwey dike,
lê yê guh nade r'îya xwe, ew mirina xwe dike+.

17Yê ku alîk'arîya k'esîb dike, ew deyn dide Xudan
û Xudanê ji ber dayîna wîva, wî xelat ke+.

18H'eta guman heye, kur'ê xwe şîret ke,
lê ne ku h'eta kuştina wî+.

19Yê gelekî hêrs, gerekê bê cezakirinê,
heger tu bidî xatir, tê dîsa biwek'ilînî.

20Şîretê hilde û hînkirinê bibe yar e,
wekî axirîyê te bike dersdar e.

21Dilê mêrivda gelek merem hene,
lê t'enê xwestina Xudan tê sêrî+.

22Qenc e meriv h'eyra qencîkirinêda be,
merivê k'esîb ji yê derewîn çêtir e.

23Xofa Xudan jîyîn e, merivî pê r'ih'et e,
t'u xirabî lê naqesid e+.

24Xwer'anedîtî destê xwe dike t'asa xwe,
lê nikare bibe devê xwe+.

25Pêk'enî xe, ku yê saxikê dilê xwe, h'iş t'opî serê xwe ke
û yê aqil hilê, serwaxtîyê wê qazinc ke+.

26Yê ku bi k'ulmê diçe bavê xwe û berî dê dide,
ew kur'ê r'ûr'eşîyê û qara ye+.

27Lawê min, heger tu xwe ji şîretê dûr digirî,
belê, tu xwe ji gotinêd zanistîyê dûr digirî.

28Şe'dê derew ser r'astîyê dik'ene
û devê nep'aka neheqîyê dadiqurtîne+.

29Bona pêk'enîya ceza hazir e
û bona pişta axmaxa jî lêdan+.

20

20^1Şerav k'entî ye û avce şer'tî ye,
yê xwe dide van, ne serwaxtî ye+.
2Sawa p'adşê mîna mir'înîya şêr e,
yê wî dike hêrsê ye, ew xwe dike neheqîyê ye+.

3H'evza xwe şer'kirinê, qedirê merîya ye,
lê her bêh'iş ser şêr' bengî ye.
4Xwer'anedîtî we'deda e'rdê r'anake,
nandirûnêda wê lê biger'e, lê p'eyda neke+.
5Meremê dilê mêriv avêd k'ûr in,
lê merivêd bîlan wan hildiç'inin+.
6Gelek merî qencîyêd xwe dikin dengîne,
lê merivêd amin k'î dikare bibîne?
7Yê bi heqîyê r'îya r'astda çûyî,
peyr'a wê bextewar bin zar'êd wîye bûyî.
8P'adşayê li ser t'extê dîwanê,
bi ç'e'va her xirabîyê dide hildanê.
9K'î dikare bêje: «Min dilê xwe paqij kir
û guneyêd xwe jî ji xwe dûr xist»+?
10Du kevirêd mêzînêye ne weke hev,
du pîvanê ne weke hev,
h'eramîne li ber Xudan her du weke hev+.
11H'eta qencî yan xirabîya xeysetê zar'ê jî
bi kirêd wî k'ifş dibin.
12Guhê ku dibihê û ç'e'vê dibîne,
her du jî Xudan çêkirine+.
13Xewê h'iz neke, ku k'esîb nebî,
ç'e'vê xwe veke, ku bi nan t'êr bî+.

14Yê dik'ir'e dibêje: «Ne r'ind bû! Ne r'ind bû!»

lê gava diçe, hingê p'aydar bû.
15Zêr' û cewar gelek hene,
lê zarê bîlan hê xişirê biha ye.
16Yê bû wek'îlê xerîbekî, qap'ûtê wî hilde,
yê bû wek'îlê nenasekî, k'efîl ji wî hilde+.
17Nanê derewîyê mêriv xweş tê,
lê paşê mîna parî gewrîyêda dimîne+
18Merem bi şêwirê tê e'seyîkirinê,
bi r'êdîtinê şer' bide kirinê+.
19Yê gilîger'o sur'ê bela dike,
h'evza xwe ji yê devbela bike+.
20Yê nifir'k'arê dê û bava be,
k'ûrayîya şevêda ç'ira wîyê vêse+.

21Ew milk'ê ku pêşda bi lezo-bez hatîye destxistin,
wê axirîyêda duayê lê wê neyê kirin+.

22Nebêje: «Ji ber xirabîyêva ezê xirabîyê bikim»

sebira Xudan bike û ewê te xilaz ke+.

23Li ber Xudan du kevirêd mêzînêye
ne weke hev h'eramî ne
û mêzîna qelp neheqî ye+.

24Gavê meriv ji Xudanda têne avîtinê,
îdî r'îya xwe çawa dikare ew fe'm bike+?

25Berî sozdayîna dîyarîya xwe, tu r'ind bide aqilê xwe,
ku p'oşman nebî û bik'evî t'ela xwe+.

26P'adşê serwaxt bi kam nep'aka dide lêdanê
û çawa melh'eb wan ji bêderê dide hildanê.

27Îsafa mêriv ç'ira Xudan e,
k'ûrayîya dila e'nene dike+.

28Dilşewatî û r'astî xweykirîyê p'adşê ne,
ew jî bi dilşewatîyê t'extê xwe dişidîne.

29R'ewşa cahila qewata wanda ye,
r'ûmeta mezina r'û-gulîyê sipî ye+.

30Derbêd birînê xirabîyê dûr dixe, lêdan jî nav-dil paqij dike.

21

21^1Dilê p'adşê destê Xudanda mîna cewêd ava ne,
k'îyalîda ku dixwaze, Wî alîyîda dadiger'îne+.

2R'îya her merivî li ber ç'e'vê wî r'ast k'ifş dibe,
lê Xudan dila dide li ser mêzînê+.

3Ç'e'vê Xudanda r'astî û heqî kirin,
ji qurbandayînê çêtir in+.

4Ç'e'vê k'ubar, dilê babax
awa gotî ç'ira r'îya nep'aka, gune ye+.

5T'ivdîra merivê xîret e'se k'arê tîne,
lê her kesê lez k'etî e'se zirarê tîne+.

6Bi zimanê derew xizna qazinckirî,
mîna hulm-gulma ku derbaz dibe, dike t'ela mirinê+.

7Zordarîya nep'aka wan r'adiqetîne,
çimkî ew naxwazin pey r'astîyê bin.

8R'îya merivê neheq xaro-maro ye,
lê yê bêsûc r'ast diçe.

9Qenc e qulç'ekîda li ser xênî bijîn,
ne ku t'evî jina şer'ûd xanekêda+.

10Nefsa merivê xirab xirabîyê dixwaze,
hevalê wî jî ç'e'vê wîda xêrê nabîne.

11Gava pêk'enî tê cezakirinê, dilsax serwaxt dibe
û gava yê serwaxt tê şîretkirinê, ew zanistîyê distîne+.

12Yê ser r'astîyê dîna xwe dide mala nep'ak
û nep'ak ji dest xirabîyê ser-sêrî tê.

13K'î t'ilîya dike guhê xwe ku dengê k'esîb nebihê,
ewê jî têke gazî û dengê wî neyê bihîstinê+.

14P'êşk'êşa dizîva hêrsê datîne,
xelata p'aşilêda, xezebê diseqir'îne+.

15Heqîkirin şabûna r'asta ye,
lê bona yê neheq ew yek merez e.

16Merivê ku ji r'îya bîlantîyê dadiger'e,
ew dik'eve nava civata xeyala+.

17Yê k'êfê h'iz dike, ewê k'esîbîyê bibîne,
ewê şeravê û bez h'iz dike, wê dewletê nabîne.

18Bona yê r'ast, nep'ak berva tê dayîn,
bona heqa jî, yê bêamin tê dayînê+.

19Qenc e merî çol-bestada bijî,
ne ku t'evî jina şer'ûd û bed+.

20Mala serwaxtda t'ijî r'ûn û xizne ye,
lê yê bêh'iş hebûka xwe qurta xweda dike.

21Yê nêta wî li ser r'astîyê û r'e'mê ye,
ewê e'mir, r'astîyê û r'ûmetê bibîne.

22Yê serwaxt hildik'işe bajarê mêrxasa,
kela wane ku ew têda guman in, hildişîne+.

23Yê devê xwe û zimanê xwe dikare,
ew xwe ji qede-bela xwey dike+.

24Merivê xwer'azîyî, ku kirêd wî bi k'ubarîyê û babaxîyê ne,
navê wî: «Pêk'enî» ye+.
25Temê bêxîret wî dikuje,
çimkî destê wî xebatê naxwaze,+
26her r'oj ç'e'vê wî desta ye,
lê yê r'ast dide û ber nak'eve+.
27Xudan ji qurbana nep'ak zivêr e,
îlahî gava bi nêta xirab dide+.
28Şe'dê derew wê unda be,
lê yê guha bihîstî şe'detîya wî dimîne+.
29Merivê nep'ak r'ûyê xwe dişidîne,
lê yê r'ast r'îya xwe qedîm dike.
30T'u serwaxtî, bîlantî û şêwir t'une
ku himberî Xudan bisekine+.
31Hesp bona şêr' tê hazirkirinê,
lê serk'etin bi destê Xudan e+.

22

22^1Navê qenc ji hebûka p'ir' qenctir e,
qedir ji zêr' û zîv çêtir e+.

2K'esîb û dewletî r'astî hev tên,
ew her du jî Xudan xuliqandine+.

3Yê aqil xirabîyê ku dibîne h'evza xwe dike,
lê yê dilsax pêşda diçin û zirarê dibîne+.

4Berê milûktîyê û xofa Xudan
hebûk, qedir û jîyîn in+.

5R'îya merivê ner'astda stirî û t'ele ne,
yê nefsa xwe xwey dike, ew ji wan dûr e+.

6Zar'otîyêda r'îya r'ast hîn bike,
gava ew kal be, îdî ewê ji wê nek'eve+.

7Dewletî k'esîba bindest dike,
deyndar dibe xulamê deyndayî.

8Yê xirabîyê dir'eşîne, wê tengasîyê bidirû
û şiva hêrsa wî wê bişkê+.

9Duayê li mer'd bê kirinê,
çimkî ew nanê xwe belayî k'esîba dike+.

10Berî pêk'enî de, şer'ê dûr k'eve,
qalme-qalm û bêhurmetkirinê biseqir'in+.

11Yê dilê paqij h'iz dike, gul-nûr ji dêv dibare
û p'adşa li wî pismam e+.

12Ç'e'vê Xudan zanistîyê xwey dikin,
lê gotinêd yê qelpî-mixenet wêran dike.

13Xwer'anedîtî dibêje: «Şêr derva heye!

K'ûçada ezê bême kuştinê»+.

14Devê ç'e'vdera ç'e'la k'ûr e,
yê hêrsa Xudan ser, wirda dik'eve+.

15Axmaxtî dilê zar'êva girêdayî ye,
lê şiva şîretê wê yekê ji wî dûr dixe+.

16Yê ku k'esîb dêşîne, ku ew xwexa dewletî be,
yan jî yê dide dewletî, ew her duyê jî bik'evine t'unebûnê+.

K'oma gotinêd serwaxta

17Guh bide û gotinêd serwaxta bibihê
û dilê xwe bide zanistîya min+.

18Heger tu van dilê xweda xwey kî, evê te şa kin
û li ser zarê te bimînin.

19Awa ev yek, min îro tu dayî h'esandinê,
wekî gumana te li ser Xudan be.

20Gelo min bona te sî şêwir û şîret ne nivîsîne?

21Wekî fe'mîna gotinêd r'aste amin te hîn kim,
ku caba yêd ji te dipirsin tu r'ast bidî.

22K'esîb t'alan neke, ku ew belengaz e
û zorê li yê bêç'areyî li ber dîwanê neke,+
23çimkî Xudan piştovanê wan e,
Ewê jî e'mirê yê ku ew şêlandine bişêlîne+.

24T'evî merivê hêrs hevaltîyê neke,
û t'evî merivê zû quloz dibe r'ê neçe,
25nebe ku tu r'ê-dirbêd wî hîn bî
û nefsa te bik'eve t'elê.

26Ji ber deynva nebe wek'îl
mîna ewê ku dest dide,
27gava t'unebe tu berva bidî,
çima nivîna bin te bibin+?

28Nîşana sînorê kal-bavêd te danîne,
ji cî neh'ejîne+.

29Te ew merivê şixulk'arê xwe dîtîye?

Ew li ber p'adşa disekine,
ne ku li ber merivê bêkêr disene.

23

23^1Gava tu t'evî axakî r'ûnîyî nan bixwî,
r'ind dîna xwe bide pêşîya xwe.

2Heger tu xweyê zapa mezin î
k'êrê bide li ser qir'ika xwe.

3Bira temê te nek'işîne te'me-tîskêd wî,
çimkî ew xurekêd xapanok in.

4Nek'eve demana dewletîbûnê,
ji wê fikira xwe paşda bisekine+.
5Ç'e'vê teyê li ser wî tiştê p'ûç' be,
lê ewê xwer'a baska çêke
û mîna teyra bifir'e e'zmên+.

6Nanê merivê nemer'd nexwe
û temê te nek'işîne xwarina wî,
7çimkî ç'e'vê wîyê xwarina te be,
wê ter'a bêje: «Bixwe-vexwe»,
lê dilê wî ne t'evî te ye.
8Ew parîyê ku te xwaribe tê ver'eşî
û gotinêd xweye xweş tê unda kî.

9Guhê axmaxda tiştekî nebêje,
çimkî ewê zanistîya gotina te bêhurmet ke.

10Sînorê kevin cîguhastî neke
û nek'eve e'rdê jinebîya,+
11çimkî pismamê wanî nêzîk zor e,
ewê îşê wan t'evî te safî ke+.

12Dilê te li ser şîreta be,
guhê te jî li ser gotinêd serwaxt be.

13Şîretkirinêda bêxatirîya zar'a bike,
pê şivê jî heger bik'utî, ew namire+.

14Lê heger tu pê şivê jî wî dik'utî,
nefsa wî tu ji dîyarê mirîya xilaz dikî.

15Kur'ê min! Heger dilê te serwaxt e,
dilê min jî şa dibe.

16Gava ji devê te gotinêd r'ast derên,
ezê jî li nava xweda şa bibim.

17Bira dilê te h'evsûdîya gunek'ar neke,
lê her r'oj xofa Xudanda be+.

18Çimkî e'seyî axirî heye
û gumana teyê unda nebe+.

19Bibihê, kur'ê min û serwaxt be,
dilê xwe ber bi r'îya r'astda ke.

20Neçe nava vexwarîya,
ne jî nava p'ir'xurêd goşt+.

21Çimkî yê vexwarî û p'ir'xurî belengaz dibin
û k'incêd p'onijîya dip'izinin.

22Gur'a bavê xwe bike, ku tu jê k'etîyî
û dîya xwe bêhurmet neke, gava pîr bibe+.

23Heqîyê bik'ir'e,
serwaxtîyê, şîreta, bîlantîyê jî nefiroşe.

24Bavê yê r'ast eşq û şa ye,
yê serwaxt pey xwe dixe pê wî şa dibin.

25Bira dê bavê te pê te eşq bin,
bira şa be ya ku tu jê k'etî.

26Dilê xwe bide min, kur'ê min!

û ç'e'vê te bira ser r'îya min bin.

27Çimkî ya qav ç'e'la k'ûr e,
jina ç'e'vder bîra teng e+.

28Ewa mîna qaçaxekî xwe ditelîne,
nava merivada bêamina zêde dike+.

29Axîn ya k'ê ye? Waxîn ya k'ê ye?

Şer'-de'w yê k'ê ne? Xem û xiyal yê k'ê ne?

Birînêd bêsebeb yê k'ê ne?

Ç'e'vêd sorbûyî yê k'ê ne?

30Ew yê li ber şeravê ne,
yêd ku şerava t'evhevkirî diger'in+.

31R'engê şeravêyî sor nenihêr'e,
çawa ew k'asêda bi ç'e'va dike
û r'îya xweda xweş-xweş diçe!+

32Ew mîna me'ra paşê digeze
û mîna tîreme'r ew lê dide.

33Hingê qeret'ûyê bêne li ber ç'e'vêd te
û dilê te jî wê tiştêd bêt'ewşe bêje.

34Tê bibî mîna yekî be'rêda p'aldayî
û çawa yekî li ser serê bap'êşa gemîyê r'azayî.

35Tê bêjî: «Min xistine, ez ne êşîyame,
ez dame li ber de'fa, min xwe dernexistîye.
Ez k'engê ser h'işê xweda bim,
wekî dîsa wê yekê bikim?»+

24

24^1H'evsûdîyê li merivêd xirab neke
û dilê te bira t'evî wan nîbe,+
2çimkî dilê wan li ser zordarîyê difikire
û devê wan li ser xirabîyê xeber dide+.

3Bi serwaxtîyê mal tê çêkirinê
û bîlantîyê tê qedîmkirinê,
4pê zanistîyê hindur' bi her tiştêd biha
û xişirêd h'ewask'arva tê t'ijîkirinê+.

5Merivê aqil zor dibe
û merivê zane zexim dibe,+
6çimkî şer'ê xwe ku dikî, didî ber h'esaba
û serk'etin bi gelek şîretk'ara tê+.

7Serwaxtî bona axmax gelekî bilind e,
dergeh-dîwanêda ew nikare devê xwe veke.

8Ewê difikire xirabîyê bike,
wîr'a dibêjin: «Yê mixenet».

9Fikira axmaxtîyê gune ye
û pêk'enî li ber ç'e'vê meriv zivêr e+.

10Heger tu tengasîyêda dilsist bî,
ku usa ye tu ne xurt î+.

11Yêd mirinêr'a têne birinê xilaz ke
û xwe ji yêd kuştinêr'a dayî nede paş+.
12Heger bêjî: «Belê me ev yek nizanibû»,
awa yê dila zane, ew haş pê heye,
yê ku ser teda dinihêr'e wê yekê zane
û wê her kesî weke e'melêd wan bide+.

13Lawê min, hingiv bixwe çimkî xweş e
û hingivê hêlûnê ku şîrine bona demaxê te,+

14usa jî serwaxtî naskirinê li nefsa te şîrin be,
heger tu wê bibînî axirîya teyê xêr be,
bê guman nabî+.

15Hey nep'ako! Xwe li mala r'astada netelîne
û hêwargeha wî wêran neke,+

16çimkî, heger yê r'ast h'eft cara bik'eve, wê dîsa r'abe,
lê nep'akê xirabîyêda sersêrî bên+.

17Gava dijminê te bik'eve şa nebe
û gava nigê wî bilik'ume, dilê xwe wî şa neke,+

18nebe ku Xudan vê yekê bibîne Wî xweş neyê
û Ew hêrsa Xwe li neyar dayne+.

19Dilê xwe hindava xirabada t'ijî neke
û h'evsûdîyê nep'aka neke,+
20çimkî xêra axirîya yê xirab t'une,
ç'ira yê nep'ak wê vêse+.

21Lawê min! Ji Xudan û p'adşê bitirse
û t'evî yêd serhildayî miqabilî wan nebe,+
22çimkî belayê nişkêva bê serê wan
û k'î zane ji Xudan û p'adşê wê çi bibe li wan.

Gotinêd serwaxte kêrhatî

23Ev jî gotinêd serwaxta ne:

Dîwanêda firqîkirin ne baş e+.

24Ewê ku yê nep'akr'a bêje: «Tu r'ast î»,
êl-e'şîrê nifir'a wî bikin û miletê ewî bêhurmet kin,+

25lê yêd kirê wan bide r'ûyê wan, wê bextewar bin
û xêr û xweşîyê li ser wanda bibare.
26Caba r'ast,
çawa lêv r'amûsan.
27T'ivdarekê şixulê der bike
û e'rdê xwe li ser hevda bîne,
paşê mala xwe çê ke.
28Bê sebeb nebe şe'dê himberî hevalê xwe
û bi devê xwe nexapîne,+
29nebêje: «Evî çi serê min kir,
ezê jî usa serê wî bikim,
weke kirêd wî ezê lê veger'înim»+.

30Ez li ber e'rdê xwer'anedîtî
û r'ezê tirîyê kêmaqilr'a derbaz bûm,
31va ye h'emû stirî derk'etibûn
û r'ûyê wan gez-gezekêva girtî bûn, sûrêd kevirî jî hilşîyayî bûn.

32Gava ez ç'e'v pêk'etim, min da h'işê xwe
û min dîna xwe dayê, xwer'a kire dersa xwe:
33H'eta hinekî r'azêyî, hinekî bip'onijî,
hinekî destêd xwe bidî li ser hev p'aldî,

34hingê k'esîbîya teyê mîna r'êwîkî diz li ser teda bigire,
desttengîya teyê jî mîna qaçaxekî+.

25

K'oma meselêd Silêmane duda

25^1Ev in ew meselêd Silêman, k'îjan ku merivêd Hizqîya p'adşê Cihûdayê ji ber hildane:+

2Kirêd Xwedêye veşartî r'ûmeta wî ye,
lê r'ûmeta p'adşê kir e'yankirin e+.
3Çawa bilindaya e'zmên û k'ûraya e'rdê,
usa jî dilê p'adşê nayê e'nenekirinê.
4T'orta zîv jê biqetîne,
ewê zîvkerr'a derdanekê derk'eve,
5nep'ak jî ji p'adşê biqetîne,
t'extê wîyê bi r'astîyê qedîm be+.
6Li ber p'adşê p'ayê xwe nede,
li cîyê giregira nesekine,+
7qenc e ku ter'a bêjin: «K'erem ke vê jorê»,
ne ku li ber giregira te nimiz kin.
8Bi dîtina ç'e'va,
zû nek'eve nava şer' û de'wa,
wekî hevalê te, te nede şermê
û nizanibî axirîyê tê çi bikî.
9Pirsêd xwe t'evî hevalê xwe safî ke,
lê sur'a xelqêr'a veneke,
10wekî yê bibihê te bêhurmet neke
û ew navê xirab li ser te nemîne.
11Gotineke cîda
mîna sêva zêr'în e li ser zîv qaşkirî+.
12Şîreta yê serwaxt, bona yê guhdar,
mîna guhar û xişirê zêr'în e+.
13Çawa sir'a berfê dema nandirûnê,
usa jî qasidê amin bona şandîyê xwe,
ew sik'anê dide nefsa xweyîyê xwe+.
14Yê p'êşk'êş soz dide û nake,
ew mîna bayê û e'wrê bê baran e+.
15Bi sebirê dilê mîr û bega nerm dibe
û zarê şîrin hestûya hûrdexweşî dike.
16Gava te hingiv dît, weke me'dê xwe bixwe,
nebe ku tu jê t'êr bî û paşê ver'eşî+.

17Her gav neçe mala cînar, ku ew ji te t'êr nebe
û paşê ew ji te aciz be.

18Yê şe'detîya derew himberî hevalê xwe dide,
ew mîna r'im, şûr û tîrê tûjkirî ye+.

19Gumana li ser merivê bê amin,
r'oja tengasîyêda mîna diranê şkestî û nigê kulek e.

20Li ber merivê dilşkestî, stiran gotin,
mîna çawa yek r'oja sar k'incê xwe bêxe,
yan jî çawa xwê têkine li ser birînê.
21Heger dijminê te bir'çî ye, nên bidê
û heger t'î ye, avê bidê,+
22çimkî tu bi vê yekê
pirîskê êgir ser serê wî t'op dikî
û Xudanê li te veger'îne+.
23Bayê bakurê baranê tîne,
zarê mixenet jî r'ûyê me'dekirî.
24Qenc e qulç'ekîda li ser xênî bijîn,
ne ku t'evî jina şer'ûd xanekêda+.
25Mizgînîya ji welatekî dûr
mîna çawa ava sare bona zarê ç'ila+.
26Merivê r'ast ku li ber nep'ak nimiz dibe,
ew mîna kanîya xitimî û sêlava şêlû ye.
27Çawa gelek hingiv-xwarin neqenc e,
usa jî yê li pey navê xwe k'etî ne nav e.
28Merivê ku nefsa xwe nikare,
ew mîna bajarekî xirabeyî bêsûr e.

26

26^1Çawa berf li havînê û baran li nandirûnê,
usa jî qediriaxmax nak'eve+.

2Çawa ku ç'ivîk divir'vir'e û dûvmeqesk difir'e,
usa jî nifir'a badîhewa nayê sêrî+.
3Qamçî bona hespa ye, qeyd bona k'era ye,
lê zoxal bona navmila axmaxa ye+.
4Li axmax li gora axmaxtîya wî veneger'îne,
ku nebe bibî yekî mîna wî.
5Li axmax li gora axmaxtîya wî veger'îne,
wekî ew xwe dewsa zana daneyne+.
6Yê bi destê axmax xeberê dişîne,
ew nigê xwe dibir'e û zirarê dik'işîne.
7Mesela devê axmaxa,
mîna lerizeka nigê seqeta.
8Yê qedir axmaxr'a dike,
mîna çawa kevirek kewkanîyêda biwale+.
9Mesela devê axmaxa,
çawa ç'iqilê stirîyayî destê serxweşa.
10K'irêkirê axmaxa û r'êwîya,
ew zirarê dida h'emûya.
11Axmaxê ku axmaxtîya xwe diwek'ilîne,
ew mîna çawa se ku vediger'e
li ser ver'eşandina xwe+.
12Te ew merivê ku xwe aqil dibîne dîtîye?
Ji yê axmax hê guman heye, ne ku ji wî+.
13Xwer'anedîtî dibêje:
«Şêr li ser r'ê ye! Şêr li meydanê ye!»+
14Çawa derî li ser dergira xwe diçe-tê,
usa jî xwer'anedîtî li ser nivîna xwe.
15Xwer'anedîtî destê xwe dike t'asa xwe,
lê jêr'a ze'met e ku ew bibe devê xwe+.
16Xwer'anedîtî hê xwe serwaxt dibîne
ne ku h'eft mêrêd ku cabêd aqil didin.
17R'êwîyê ku t'evî şer'-de'wê xelqê dibe,
mîna çawa yek dest bavêje guhê sekî.
18Dînî-harê ku pirîskê agir
û tîrê kuştinê davêje,
19mîna wî ye, yê ku yekî dixapîne
û paşê dibêje: «Min h'enek kir».
20Ser agir ku dar t'unebin, agirê vêse,
usa jî gava buxdanbêj t'unebin şer'ê bitemire+.

21Çawa k'omir bona pirîska û dar bona agir e,
usa jî yê şer'ûd bona şer'-t'evr'akirinê ye.
22Gotinêd buxdanbêj mîna te'me-tîska ne
û ew h'eta k'ûraîya navdil diçin+.
23Lêvêd alavîye t'evî dilê xirab
mîna çawa derdana axîne pê t'orta zîv kiraskirî+.

24Neyar bi zarê xwe h'ilek'arîyê dike,
dilê xweda jî mixenetîyê xwey dike,
25heger ew zarê xweş jî xeber de, bawer neke,
çimkî h'eft h'eramî dilada hene+.
26Ew k'îna xwe ku bi mixenetîyê veşêre,
yeke civatêda xirabîya wî wê derê.
27Yê ç'e'lê dik'ole ew xwexa dik'evê
û yê kevir hol dike, ew li ser wîda tê+.
28Zimanê derew dijene derbdayê xwe
û devê h'ilek'ar mêriv ser-sêrî tîne.

27

27^1Pê r'oja sibê nefir'e,
çimkî tu nizanî ew r'ojê çi bîne+.

2Bira xelq pesinê te bide, ne ku devê te,
yê xerîb, ne ku zarê te.

3Kevir giran e û qûm jî bar e,
lê hêlanê axmaxa ji her duya girantir e+.

4Xezeb bêîsaf e û hêrs lêyî ye,
lê k'î dikare li ber k'umr'eşîyê bisekine+.

5Hilatina aşkela,
ji h'izkirina veşartî çêtir e+.

6Birînêd pêşewitîya amin in,
r'amûsanêd neyara p'ir' in+.

7Zikê t'êr p'ê li hingivê hêlûnê dike,
lê bona zikê bir'çî her tiştê te'l şîrin e+.

8Merivê cî-warê xwe hiştî,
çawa ç'ivîka hêlûna xwe hiştî.

9R'ûn û bixûr dil şa dikin,
şîrinaya hevaltîyê jî ji şîretêd qenc.

10Dest ji hevalê xwe û hevalê bavê xwe nek'işîne,
r'ojê xweye oxirmê giranda neçe derê birê xwe,
cînarê nêzîk ji birakî dûr çêtir e+.

11Kur'ê min, serwaxt be û dilê min şa ke,
ku ez bikaribim caba qardarêd xwe bidim+.

12Yê aqil xirabîyê ku dibîne h'evza xwe dike,
lê yê dilsax pêşda diçin û zirarê dibîne+.

13Yê bû wek'îlê xerîbekî, qap'ûtê wî hilde,
yê bû wek'îlê jineke nenas, k'efîl ji wî hilde+.

14Yek ku her sibeha zû r'abe
û bi deng bilind dua yekî bike,
ev yekê ber ç'e'vê wî merivî nifir' bê h'esabê.

15R'oja ç'ilke-ç'ilka baranê
û jina bede-şer'ûd mîna hev in,+

16yê ku bixwaze wê bigire, ew çawa bixwaze bayê bigire,
yan jî çawa k'ulma xweye r'astêda r'ûn xwey ke.

17Çawa h'esin bi h'esin tê tûjkirinê,
usa jî meriv h'esinê hevalê xwe ye.

18Yê ku dara hêjîrê xwey dike, berê wê dixwe
û yê ku axayê xwe xwey dike, tê qedirkirinê+.

19Çawa avêda r'û li ber r'û ye,
usa jî dil mêriv, mêriv dide k'ifşê.

20Çawa dîyarê mirîya û gelîyê hey-wayê t'êr nabin,
usa jî ç'e'vêd mêriv t'êr nabin+.

21Çawa fir'ne zîv dicêr'ibîne û k'ûre jî zêr',
usa jî meriv bi pesindayînê tê cêr'ibandinê+.
22Heger axmax t'evî de'n bi mêrk'ut bik'utin,
yek e dîsa ew ji axmaxtîya xwe venager'e.
23Li ser h'alê pezê xweda r'ind binihêr'e
û dîna xwe bide kerîyêd xwe,
24çimkî dewlet her t'im namîne
û t'ac qur'ne-qur'ne namîne+.
25Şînayî tê dirûnê, ç'êra nû dertê,
gîhayê serê ç'îya lod dikin,
26k'incêd te ji berxa tên
û nêrî jî bona heqê e'rdê ne.

27Şîrê bizinê besî xwarina te, xwarina mala te
û îdara carîyêd te ye.

28

28^1R'ev dik'eve nep'ak, bêyî ku yek pey k'eve,
lê yê r'ast mîna şêra minetê nak'işînin+.

2Gava welat serh'işk dibe, gelek serwêr jî zêde dibin,
lê bi saya merivekî aqil û zane dirêj dimîne+.

3Merivê me'rimî ku tengasîyê dide k'esîba,
mîna te'vîya baranêye ku zevîyê dişo dibe+.

4Yêd ku guh nadine qanûnê, pesinê nep'aka didin,
lê yêd ku qanûnê xwey dikin, himberî wan disenin.

5Merivê xirab heqîyê fe'm nakin,
lê yê Xudan diger'in, t'am fe'm dikin.
6Qenc e belengazê ku r'îya xweye aminda diçe,
ne ku dewletîkî xalifî+.
7Yê qanûnê xwey dike kur'ekî aqil e,
lê yê dibe hevalê p'ir'xure-p'ûç',
bavê xwe dide şermê.
8Yê ku hebûka xwe bi k'ar û selefa zêde dike,
ew bona yê ku dest davêje k'esîba t'op dike+.

9Ewê ku t'ilîya dike guhê xwe ku qanûnê nebihê,
duayê wî jî h'eta zivêr e+.

10Ewê ku yê r'ast berbi r'îya xirabîyê dibe,
ewê xwexa bik'eve ç'e'la xweye k'olayî.

Lê yê bêlek'e wê xêr-xweşîyê war bin+.

11Merivê dewletî li ber ç'e'vê xwe serwaxt k'ifş dibe,
lê k'esîbê aqil gilîya jê dik'işîne+.

12Gava r'ast eşq û şa dibin, r'ûmeta mezin e,
lê gava nep'ak h'ir' dibin, meriv xwe vedişêrin+.

13Ewê ku neheqîya xwe vedişêre xêrê nabîne,
lê yê ku xwe mukur' tê û dihêle, wê r'e'mê bibîne+.

14Merivê her gav xwedêxof, xwezilî ye,
lê yê dilê xwe dike kevir, çerxa wî ç'ep dibe.

15Nep'akê ku serwêrîya miletê belengaz dike,
mîna şêrê mir'e-mir'e û h'ir'ç'ê bir'çî ye+.
16Serwêrê sersax gelekî tengasîyê dide,
lê yê hebûka h'eram h'iz nake, e'mirê xwe dirêj dike.

17Merivê xûna însên ser stûyê wî, h'eta gor'ê dir'eve,
bira t'u kes wî negire+.

18Merivê r'êdayî bêlek'e, ewê her'e bêzede,
lê yê li r'îyêd xaro-marda zû dik'eve+.

19Yê e'rdê xwe bêcer dike, wê nanê xwe t'êr bixwe,
lê yê dide pey tiştê p'ûç', dibe hêsîr-k'esîbek+.

20Ew meriv amin e, xweyê xêr û berek'et e,
lê yê dilezîne dewletî be, bê bela namîne+.
21Dur'ûtîkirin nebaş e,
lê meriv bona parî nan dikare xwe gunek'ar ke+.

22Merivê ç'e'vbir'çî dike ku dewletî be,
lê nizane ku belengazîyê serda bê+.

23Kirê mêriv bidine r'ûyê wî axirî hê xêr e,
ne ku bi zimên h'ilek'arîyê bikin+.

24Ewê ku dizîya dê û bavê xwe dike û dibêje:

«Eva ne gune ye», ew hevalê diz-qaçaxa ye+.

25Xweyê dilê tima şêr' t'evr'a dike,
lê yê xwe dispêre Xudan gul dide+.

26Yê xweda guman e, ew axmax e,
lê yê serwaxtîyêda dijî wê azad be.

27Alîk'arê belengaza ew nabîne te'lî-tengîya,
lê ewê ku pişt dide wî, ew nifir'a tîne li ser xwe+.

28Gava nep'ak h'ir' dibin, xelq xwe vedişêre,
lê gava ew dik'evin, merivê r'ast zêde dibin+.

29

29^1Merivê li ber şîreta, gava serh'işk dimîne
derbekêr'a wê bişkê û dû-derman nebîne+.

2Gava yê r'ast zêde dibin, cime't wanr'a şa dibe,
lê gava nep'ak dibe serwêr,
cime't axîn zare-zar dike+.

3Merivê serwaxtîyê h'iz dike, ew bavê xwe şa dike,
lê yê pey qava diçe, ew hebûka xwe p'ûç' dike+.

4P'adşayê li ser r'astîyê welat şên dike,
lê ç'e'vê yê li xerc e, welat xirab dike.

5Yê h'ilek'arîyê li hevalê xwe dike,
ew t'or'ê davêje li ber nigê wî+.

6Gunek'arîya merivê xirabda t'ele heye,
lê yê r'ast eşqê û şayêda ye+.

7Merivê r'ast dik'eve h'alê destûra belengaza,
lê yê xirab h'işê wan nagihîje h'alê wan+.

8Merivêd pêk'enî bajêr t'evîhev dikin,
lê yê serwaxt qerebalixê diseqir'înin+.

9Gava serwaxt t'evî axmax bik'eve dergeh-dîwanê,
hêrs k'eve yan bik'ene, yeke p'anca wî danayne.

10Merivêd qet'il davêjine k'amila,
lê yêd r'ast h'alê wî dipirsin+.

11Axmax h'emû hêrsa xwe dide der,
lê yê serwaxt xweda zeft dike+.

12Serwêrê ku guh dide gotinêd derew,
h'emû berdestîyêd wî xirab dertên.

13Belengaz û zordar r'astî hev tên,

Xudane îşiqê dide ç'e'vê her duya+.

14P'adşayê ku bi r'astîyê li ser îşê belengazada dinihêr'e,
k'ursîya wîyê h'eta-h'etayê bimîne+.

15Şiva şîretê serwaxtîyê dide,
lê ewledê xweserêxwe hiştî r'ûr'eşîya dê ye+.

16Gava nep'ak zêde dibin, neheqî jî zêde dibe,
lê r'ast wê k'etina wan bibînin+.

17Dilê kur'ê xwe bêşîne, ewê r'ih'etîyê bide te
û wê bibe baristanîya r'uh'ê te+.

18Bê e'lametîya jorin, merî bêserî dibe,
lê yê qanûnê xwey dike, xwezilî ye+.

19Xulam bi gotina nayê şîretkirinê
wekî fe'm dike lê naqedîne.

20Te ew merivê ku gotina xweda lez dik'eve dîtîye?

Ji yê axmax hê guman heye, ne ku ji wî+.

21Yê ku biç'ûktîyêda xulamê xwe nazik xwey ke,
axirîyêda ewê bibe mîrat'xurê wî.

22Merivê hêrs şêr' t'evr'adike
û yê vegur'ipî gele gune dike+.

23K'ubarîya meriv wî nimiz dike,
lê yê milûk xweyîr'ûmet dibe+.

24Yê t'evî diz e, ew dijminê e'mirê xwe ye,
çimkî ew nifir'ê[*] dibihê, lê nake dengî+.

25Tirsa mêriv bona mêriv t'ele ye,
lê Xudan bona yê Wîda guman sit'ar e+.

26Gelek dikin ku r'ûyê wan r'ûyê serwêr k'eve,
lê heqîya mêriv ji Xudan e+.

27Yê r'ast ji yê ner'ast zivêr e,
nep'ak jî ji yê r'êda r'ast diçin zivêr e.

30

Gotinêd Agûr

30^1Ev in gotinêd dayî, k'îjan ku Agûrê kur'ê Yaqehê gote Ît'îyêl û Ûk'al:

2R'ast ez ji her merivî bêh'iştir im
û h'işê mêriv serê minda t'une,

3ez serwaxtîyê hîn nebûm
û Yê Herî Pîroz ez nas nakim.

4K'î r'abû e'zmên û ji wir hat?

K'ê k'ulma Xweda ba t'op kir?

K'ê pêşa Xweda av gol kirin?

K'ê h'emû qulbêd dinyayê danîn?

Navê Wî çî ye? Navê kur'ê Wî çî ye?

Gelo tu zanî+?

5H'emû gotinêd Xwedê paqij in,
bona yêd xwe spartine Wî, Ew mert'al e+.

6Tiştekî li ser gotinêd Wî zêde nekî,
ku Ew te hilê û tu derew derêyî+.

7Ez ji Te du tişta dixwazim,
na-na neke h'eta ku ez nemirime:
8Boş-betalîyê û derewîyê ji min dûr xe,
ne min belengaz ke, ne jî dewletî ke,
pê nanê r'ojê Tu min t'êr ke+.
9Nebe ku ez t'êr bim, Te înk'ar kim
û bêjim: «Xudan k'î ye?»
Ne jî k'esîb bim dizîyê bikim
û navê Xwedê xwe bêhurmet kim+.

10Xeyba xulam li ber axayê wî neke,
ku ew nifir'a li te neke û bela neyê serê te+.

11Meriv hene ku nifir'a bavê xwe dikin
û dua dîya xwe nakin+.

12Meriv hene ku li ber ç'e'vê xwe paqij k'ifş dibin,
lê ji gemara xwe nehatine şûştinê+.
13Meriv hene ç'e'v li ser sêrî dir'eqisin
û birî-bijangêd wî bilind in+.
14Meriv hene diranêd wan mîna şûra ne,
çengîyêd wan jî mîna k'êra ne,
wekî k'esîba ji ser dinê daqurtînin
û belengaza jî ji nava meriva+.

15Du qîzêd t'êrnebûyê hene,
ku dibêjin: «Bide, bide!»
Sê tişt hene ku t'êr nabin
û çar tişt hene ku nabêjin: «Bes e!»
16Dîyarê mirîya, jina bêber,
e'rdê ku t'êr avê venaxwe
û agir ku nabêje: «Bes e!»

17Ewê ku qerfa bavê xwe dike
û guhdarîya dîya xwe nake,
qar'qar'êd newala û cûcûkêd teyra
wê ç'e'vêd wî derxin û daqurtînin+.

18Sê tişt hene ku ez tê hilnayêm
û çar tişt ku ez wan fe'm nakim:+
19R'îya teyraye hewêda,
r'îya me'raye qeyada,
r'îya gemîyaye nava be'rada
û r'îya mêraye berbi qîza.

20R'îya jina ç'e'vder aha ye,
dixwe û devê xwe paqij dike û dibêje:

«Min t'u xirabî nekirîye».

21Sê tişt hene ku dinya bin wanda dilerize
û çar tişt hene ku ew nikare wan bibe:
22Xulamê ku dibe p'adşa,
axmaxê ku bi nên t'êr dibe,+
23k'ulfeta nexûnşîrin ku mêr dike
û carîya ku dibe mîrat'xurê xanima xwe.

24Li r'ûyê e'rdê çar tiştê biç'ûk hene,
lê ew yê here serwaxt in:

25Mûrî, ku ne e'firînekî qewat e,
lê xurekê xwe havînê dide li ser hev+.

26Qotik, ku bînbereke bêqewat e,
lê qulêd xwe ew qeyada çê dikin.

27Kulî, ku p'adşê wan t'une,
lê k'om bi k'om bi hevr'a difir'in+.

28Me'regîskê lepikî, ku bi çeç'ikêd xwe dîwêrva dizeliqe,
lê ew qesirêd p'adşada dimînin.

29Sê bînber in ku r'êvaçûyîna wan h'ewas in
û çar bînber in ku r'êvaçûyîna wan bedew in:
30Şêr, ku e'gîtê h'eywana ye,
ew ji ber t'u tiştî nar'eve,
31dîkê h'işir û nêrî,
usa jî p'adşê pêşîya cime'ta xwe.

32Heger te ji dest k'ubarîyê bêfe'mî kir,
yan jî xirabî fikirî yî,
destê xwe bide li ser devê xwe+.
33Çimkî çawa dêw dik'ilên r'ûn derdik'eve
û pozda didinê xûn jê diçe,
usa jî hêlanêd hêrs, şer' çê dibe.

31

Gotinêd Lemûêl p'adşa

31^1Ev in gotinêd Lemûêl p'adşa, ew şîretêd ku dîya wî dabûne wî:

2Çi bêjime te lawê* min? Çi bêjime te kur'ê navdilê min?

Çi bêjime te kur'ê ad-qirarêd min?

3Qewata xwe nede jina,
ne jî bide ewêd ku p'adşa jorda tînin+.

4Li p'adşa nak'eve Lemûêlo!

li p'adşa nak'eve, ku şeravê vexwe
û mîr-bega ku dixwazin avcê vexwin+.

5Nebe ku vexwin qanûnê bîr bikin
û heqê bêç'are bit'er'ibînin.

6Avcê bidine yê li ber r'uh'

û şeravê bidine yê xwey derd-kul+.

7Bira ew vexwin t'unebûna xwe bîr bikin
û me'rimîya xwe îdî nekin bîra xwe.

8Devê xwe veke bona yê bê zar-ziman
û bona piştgirtina yê bêk'omek+.

9Devê xwe veke û bi r'astîyê h'akimtîyê bike
û ser îşê feqîr û belengazda binihêr'e+.

K'ulfeta e'sile jêhatî

10Kî dikare k'ulfeta e'sil bibîne?

Qîmetê wê ji lal-dur' jortir e+.

11Dilê malxê wê wêda guman e
û ew t'u kêmasîyê nabîne.

12T'emamîya e'mirê xweda
ewê qencîyê wîr'a bike, ne ku xirabîyê.

13Hirî û k'itanê p'eyda dike,
bi dil û can bi destê xwe xebat dike.

14Ew mîna gemîya t'ucaretê,
ku nanê wê ji cîyê dûr tê.

15Ew hê şevda zû r'adibe, neferêd xwe nan-av dike
û şixul dide li ber carîya+.

16Dîna xwe dide e'rdekî û dik'ir'e,
bi k'eda destê xwe tirîya datîne.

17Ew pişta xwe dişidîne,
zendada qewat dibe.

18Ew k'ifş dike k'ir'în-firotan jêr'a qenc e
û şevê jî ç'ira wê vênasê.

19Dest davêje ew t'eşîya xwe,
bi k'efa dêst dizivir'îne.

20Dest davêje ew k'esîba
û dest dirêjî belengaz dike+.

21Bona nefera ew ji berfê natirse,
çimkî nefere du dest k'ince xwekirî ne.

22Ew r'ûbera xwer'a çê dike,
k'incêd wê ji k'itanê xas û şîrk[*] e.

23Malxê wê nav û deng e nav dergehada,
gava nava r'ûspîyêd welatda r'ûdinî.

24Ew k'incêd k'itanî çê dike difiroşe
û pişteka dide bazirgana.

25Qewat û xweyîr'ûmet in k'incêd wê
û axirîya wê, wê xêr-xweşî be.

26Ew devê xwe bi serwaxtîyê vedike,
li ser zimanê wê hînkirina amin heye.

27Ew miqatîyê mala xwe dike
û nanê xwer'anedîtîyê ew naxwe.

28Zar'êd wê r'adibin xwezîya xwe wê tînin
û malxê wê jî pesinê wê dide:

29«Gelek qîzêd e'sil hebûne,
lê tu bûyî li ser wanr'a».

30Derew e delaltî û p'ûç' e bedewetî,
k'ulfeta ji Xudan ditirse ewe xwezîtî.

31Ji berê destê wê bidine wê,
dergehada wê kirêd wê pesinê wê bidin[*]+.

* 5:6 Aha jî tê fe'mkirinê: «Ew xwexa jî nizane k'uda diçe».

* 29:24 Qanûna K'ahîntîyê 5:1.

* 31:22 R'engê «şîrk» gelekî biha bû.

* 31:10-31 Ji r'êza 10-a h'eta xilazîyê hilbesteke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 1:1 P’adşatî III 4:31, Mesele 10:1, Mesele 25:1, Zanebêj 12:9

+ 1:3 Mesele 2:9

+ 1:4 Mesele 8:5

+ 1:7 Îbo 28:28, Zebûr 111:10, Mesele 8:13, Mesele 9:10, Mesele 16:6

+ 1:8 Mesele 6:20
+ 1:9 Mesele 4:9
+ 1:10 Q. Ducarî 13:8, Mesele 16:29
+ 1:11 Zebûr 10:9, Zebûr 64:4, Yêremîya 5:26

+ 1:12 Jimar 16:32-33, Zebûr 124:3, Zebûr 28:1

+ 1:15 Zebûr 1:1, Mesele 4:14, Mesele 24:1
+ 1:16 Mesele 6:18, Îşaya 59:7, R’omayî 3:15
+ 1:19 Mesele 15:27
+ 1:20 Mesele 8:1, Mesele 9:3
+ 1:22 Mesele 8:5, Zebûr 1:1, Mesele 21:24
+ 1:24 Îşaya 65:12, Îşaya 66:4, Yêremîya 7:13
+ 1:25 Zebûr 107:11
+ 1:26 Zebûr 2:4

+ 1:28 P’adşatî I 8:18, Îbo 27:8-9, Îşaya 1:15, Yêremîya 11:11, Hezeqêl 8:18, Mîxa 3:4

+ 1:31 Yêremîya 6:19
+ 2:1 Mesele 1:8
+ 2:4 Mesele 3:14
+ 2:5 Mesele 1:7
+ 2:6 P’adşatî III 3:9-12, Aqûb 1:5
+ 2:7 Mesele 30:5
+ 2:8 P’adşatî I 2:9, Zebûr 91:11
+ 2:9 Mesele 1:3

+ 2:14 Mesele 10:23, Mesele 15:21, Yêremîya 11:15

+ 2:15 Zebûr 125:5, Mesele 14:2
+ 2:16 Mesele 6:24, Mesele 7:5, Mesele 23:27
+ 2:18 Mesele 5:5, Mesele 7:27
+ 2:21 Zebûr 37:11, Metta 5:5
+ 2:22 Mesele 10:30
+ 3:1 Mesele 1:8

+ 3:2 Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Mesele 10:27

+ 3:3 Mesele 6:21, Mesele 7:3
+ 3:5 Zebûr 37:5
+ 3:6 Mesele 11:5
+ 3:7 Mesele 12:15, Yêremîya 9:23, Îbo 28:28

+ 3:9 Derk’etin 23:19, Derk’etin 34:26, Q. Ducarî 26:2

+ 3:10 Q. Ducarî 28:8, Malaxî 3:10

+ 3:11 Zebûr 94:12, Îbo 5:17

+ 3:12 Q. Ducarî 8:5, Korint’î I 11:32, Îbranî 12:6, E’yantî 3:19

+ 3:14 Îbo 28:15, Mesele 8:19, Mesele 16:16

+ 3:15 Îbo 28:18, Mesele 8:11

+ 3:16 Mesele 3:2, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Mesele 10:27, Mesele 8:18, Mesele 22:4

+ 3:18 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 11:30, Mesele 13:12, Mesele 15:4

+ 3:19 Zebûr 104:24, Mesele 8:27, Yêremîya 10:12, Zebûr 136:5

+ 3:20 Destpêbûn 7:11, Îbo 36:27
+ 3:23 Mesele 10:9, Zebûr 91:12, Mesele 4:12
+ 3:24 Îbo 11:19
+ 3:25 Zebûr 91:5
+ 3:27 Galatî 6:10

+ 3:28 Q. K’ahîntîyê 19:13, Q. Ducarî 24:14-15

+ 3:31 Zebûr 37:1, Mesele 23:17, Mesele 24:1, Mesele 24:19

+ 3:33 Zekerîya 5:4, Malaxî 2:2, Îbo 8:6, Mesele 14:11

+ 3:34 Zebûr 1:1, Aqûb 4:6, Petrûs I 5:5

+ 4:1 Mesele 1:8

+ 4:4 Dîrok I 28:9, Q. K’ahîntîyê 18:5, Îşaya 55:3

+ 4:8 P’adşatî I 2:30

+ 4:9 Mesele 1:9

+ 4:10 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 9:11, Mesele 10:27

+ 4:12 Mesele 3:23
+ 4:13 Mesele 3:18
+ 4:14 Zebûr 1:1, Mesele 1:15
+ 4:16 Zebûr 36:4, Mîxa 2:1

+ 4:18 Îbo 11:17, Îbo 22:28, Zebûr 97:11, Îşaya 60:3, Danîyêl 12:3, Metta 13:43

+ 4:19 P’adşatî I 2:9, Yêremîya 23:12, Yûh’enna 12:35

+ 4:22 Mesele 14:30
+ 4:24 Mesele 6:12
+ 4:26 Îbranî 12:13
+ 4:27 Q. Ducarî 5:32, Q. Ducarî 28:14
+ 5:1 Mesele 4:20
+ 5:2 Malaxî 2:7
+ 5:3 Mesele 2:16, Zebûr 55:21
+ 5:4 Zanebêj 7:26
+ 5:5 Mesele 2:18, Mesele 7:27
+ 5:15 Stiranêd Silêmane evîntîyê 4:15
+ 5:18 Q. Ducarî 24:5

+ 5:21 Dîrok II 16:9, Zebûr 139:3, Zebûr 119:168, Yêremîya 16:17, Yêremîya 32:19

+ 6:1 Îbo 17:3
+ 6:5 Zebûr 91:3
+ 6:6 Mesele 10:26, Mesele 18:9
+ 6:8 Mesele 30:25
+ 6:9 Mesele 19:15

+ 6:11 Mesele 13:4, Mesele 24:33-34, Zanebêj 4:5

+ 6:12 Mesele 16:27
+ 6:13 Mesele 10:19
+ 6:15 Îşaya 30:13
+ 6:16 Îbo 5:19, Mesele 30:18

+ 6:17 Zebûr 101:5, Mesele 16:5, Mesele 21:4, Mesele 12:22, Mesele 17:7, Zebûr 120:2, Q. Ducarî 19:10

+ 6:18 Destpêbûn 6:5, Mesele 15:26, Mesele 1:16, Îşaya 59:7, R’omayî 3:15

+ 6:19 Derk’etin 20:16, Zebûr 27:12
+ 6:20 Mesele 1:8
+ 6:21 Mesele 3:3
+ 6:23 Zebûr 119:105, Mesele 10:17
+ 6:24 Mesele 2:16
+ 6:25 Metta 5:28
+ 6:31 Derk’etin 22:4
+ 6:32 Derk’etin 20:14

+ 6:34 Mesele 27:4, Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:6

+ 7:1 Mesele 2:1
+ 7:2 Q. K’ahîntîyê 18:5, Mesele 4:4
+ 7:3 Mesele 3:3
+ 7:5 Mesele 2:16
+ 7:7 Mesele 1:4
+ 7:9 Îbo 24:15
+ 7:10 Destpêbûn 38:14-15
+ 7:12 Mesele 23:28
+ 7:17 Zebûr 45:8
+ 7:21 Mesele 5:3, Mesele 6:24
+ 7:22 Zanebêj 9:12
+ 7:27 Mesele 2:18, Mesele 5:5
+ 8:1 Mesele 1:20-21, Mesele 9:3
+ 8:5 Mesele 1:4, Mesele 1:22

+ 8:10 Zebûr 19:10, Zebûr 119:127, Mesele 3:14

+ 8:11 Mesele 3:15

+ 8:13 Mesele 1:7, Mesele 9:10, Mesele 16:6, Zebûr 97:10, Mesele 4:24, Mesele 6:17

+ 8:14 Zanebêj 7:19
+ 8:17 Zebûr 91:14, Yûh’enna 14:21, Metta 7:8
+ 8:18 Mesele 3:16, Mesele 22:4
+ 8:19 Mesele 3:14, Mesele 16:16
+ 8:22 Îbo 28:27, E’yantî 3:14
+ 8:25 Îbo 15:7, Zebûr 90:2
+ 8:27 Mesele 3:19
+ 8:28 Destpêbûn 1:6

+ 8:29 Destpêbûn 1:9, Destpêbûn 1:10, Îbo 26:10, P’adşatî I 2:8, Zebûr 24:2, Zebûr 102:25, Zebûr 104:5

+ 8:32 Zebûr 119:1, Zebûr 128:1
+ 8:35 Mesele 3:18, Mesele 4:22, Mesele 18:22
+ 9:2 Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:2
+ 9:3 Mesele 1:20, Mesele 8:1
+ 9:5 Yûh’enna 7:37
+ 9:8 Zebûr 141:5
+ 9:9 Metta 13:12, Marqos 4:25
+ 9:10 Îbo 28:28, Zebûr 111:10, Mesele 1:7

+ 9:11 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 10:27

+ 9:13 Mesele 7:11

+ 9:17 Mesele 5:15, Mesele 20:17

+ 10:1 Mesele 1:1, Mesele 25:1, Mesele 15:20, Mesele 29:3, Mesele 17:21, Mesele 17:25

+ 10:2 Mesele 11:4, Mesele 11:6

+ 10:3 Îbo 4:7, Zebûr 34:9-10, Zebûr 37:25, Mesele 13:25

+ 10:4 Mesele 21:5
+ 10:7 Îbo 18:17, Zebûr 34:16
+ 10:9 Zebûr 23:4, Mesele 3:23, Mesele 28:18
+ 10:10 Mesele 6:13

+ 10:11 Zebûr 36:9, Mesele 13:14, Mesele 14:27, Mesele 16:22

+ 10:12 Aqûb 5:20, Petrûs I 4:8
+ 10:13 Mesele 19:29, Mesele 26:3
+ 10:14 Mesele 18:7
+ 10:15 Mesele 18:11
+ 10:16 Mesele 11:19
+ 10:17 Mesele 6:23

+ 10:19 Metta 12:36, Mesele 17:27, Zanebêj 5:3

+ 10:21 Hosêya 4:6
+ 10:23 Mesele 2:14, Yêremîya 11:15
+ 10:24 Îbo 3:25, Îşaya 66:4, Zebûr 145:19
+ 10:25 Îbo 21:19, Metta 7:27, Mesele 12:3
+ 10:26 Mesele 6:6

+ 10:27 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Zebûr 55:23

+ 10:28 Îbo 8:13, Mesele 11:7
+ 10:30 Mesele 2:21-22
+ 10:31 Zebûr 37:30, Mesele 15:28

+ 11:1 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 16:11, Mesele 20:10, Mesele 20:23, Hezeqêl 45:10

+ 11:2 Mesele 16:18, Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 11:3 Mesele 13:6

+ 11:4 Îbo 36:19, Hezeqêl 7:19, Sêfanîya 1:18, Mesele 10:2

+ 11:5 Mesele 3:6, Ester 7:9, Zebûr 7:15, Danîyêl 6:24

+ 11:6 Mesele 13:6
+ 11:7 Îbo 8:13, Mesele 10:28
+ 11:8 Mesele 21:18
+ 11:10 Ester 8:15, Mesele 29:2
+ 11:11 Mesele 29:8
+ 11:13 Mesele 20:19

+ 11:14 Mesele 15:22, Mesele 20:18, Mesele 24:6

+ 11:18 Hosêya 10:12, Galatî 6:8
+ 11:19 Mesele 10:16
+ 11:20 Zebûr 119:1
+ 11:21 Mesele 16:5, Zebûr 112:2
+ 11:24 Mesele 13:7, Korint’î II 9:6
+ 11:25 Zebûr 112:9
+ 11:26 Destpêbûn 42:6

+ 11:27 Ester 7:9, Zebûr 7:15, Mesele 26:27, Danîyêl 6:24

+ 11:28 Zebûr 49:6, Zebûr 92:12

+ 11:30 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 13:12, Mesele 15:4

+ 11:31 Petrûs I 4:18
+ 12:1 Mesele 15:10
+ 12:3 Mesele 10:25

+ 12:4 Rʼûtʼ 3:11, Mesele 18:22, Mesele 31:10, Mesele 14:30

+ 12:5 Metta 12:35

+ 12:6 Zebûr 10:9, Zebûr 64:4, Yêremîya 5:26, Mesele 14:3

+ 12:10 Q. Ducarî 25:4

+ 12:11 Mesele 28:19

+ 12:13 Zebûr 59:12, Mesele 18:7, Mesele 21:23

+ 12:14 Mesele 13:2, Mesele 18:20, Îşaya 3:10, Yêremîya 22:15

+ 12:15 Mesele 3:7
+ 12:16 Mesele 29:11
+ 12:17 Mesele 14:5
+ 12:18 Zebûr 57:4, Mesele 4:22
+ 12:19 Mesele 19:9
+ 12:21 Zebûr 91:10
+ 12:22 Mesele 6:17
+ 12:23 Mesele 13:16
+ 13:1 Mesele 1:22, Zebûr 1:1
+ 13:2 Mesele 12:14, Mesele 18:20
+ 13:3 Mesele 12:13, Mesele 21:23
+ 13:4 Mesele 6:9-11, Mesele 21:25
+ 13:6 Mesele 11:6, Mesele 11:3, Mesele 19:3
+ 13:7 Mesele 11:24
+ 13:9 Îbo 18:5-6, Îbo 21:17
+ 13:10 Mesele 28:25

+ 13:12 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 11:30, Mesele 15:4

+ 13:14 Zebûr 36:9, Mesele 10:11
+ 13:16 Zanebêj 10:3
+ 13:17 Mesele 25:13
+ 13:18 Mesele 15:31-32, Zanebêj 7:5
+ 13:22 Îbo 27:16, Mesele 28:8

+ 13:24 Mesele 19:18, Mesele 22:15, Mesele 23:13, Mesele 29:17

+ 13:25 Mesele 10:3
+ 14:2 Mesele 2:15
+ 14:3 Mesele 12:6
+ 14:5 Derk’etin 23:1, Mesele 12:17
+ 14:6 Mesele 15:14
+ 14:11 Mesele 3:33
+ 14:12 Mesele 16:25
+ 14:13 Zanebêj 2:2, Lûqa 6:25
+ 14:19 Destpêbûn 42:6, P’adşatî I 2:36
+ 14:20 Mesele 19:7, Mesele 19:4
+ 14:21 Zebûr 41:1, Mesele 29:7
+ 14:23 Mesele 21:5

+ 14:27 Zebûr 36:9, Mesele 10:11, Mesele 13:14

+ 14:29 Mesele 15:18, Mesele 16:32, Mesele 19:11, Zanebêj 7:8-9

+ 14:30 Mesele 4:22, Mesele 12:4
+ 14:31 Mesele 17:5
+ 15:1 H’akimtî 8:1-3, P’adşatî III 12:13-17
+ 15:2 Zanebêj 10:13-14
+ 15:3 Dîrok II 16:9, Îbo 31:4, Zekerîya 4:10

+ 15:4 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 11:30, Mesele 13:12

+ 15:8 Mesele 21:27, Mesele 28:9, Îşaya 1:11, Îşaya 66:3, Yêremîya 6:20, Zanebêj 5:1

+ 15:10 Mesele 12:1

+ 15:11 Mesele 27:20, Îbo 26:6, Dîrok I 28:9, Dîrok II 6:30, Zebûr 44:19, K’arêd Şandîya 1:24

+ 15:12 Amos 5:10

+ 15:13 Mesele 17:22, Nehemîya 2:2, Mesele 18:14

+ 15:14 Mesele 14:6
+ 15:16 Mesele 16:8, Zanebêj 4:6
+ 15:17 Mesele 17:1

+ 15:18 Mesele 28:25, Mesele 29:22, Mesele 14:29

+ 15:19 Mesele 19:24, Mesele 22:5, Mesele 22:13

+ 15:20 Mesele 10:1, Mesele 29:3

+ 15:21 Mesele 2:14, Mesele 10:23, Yêremîya 11:15

+ 15:22 Mesele 11:14, Mesele 20:18, Mesele 24:6

+ 15:23 Mesele 25:11
+ 15:24 Kolosî 3:1-2
+ 15:25 Zebûr 68:5
+ 15:26 Mesele 6:18, Mesele 16:24

+ 15:27 Mesele 1:19, Mesele 23:4, Tîmot’êyo I 6:9, Mesele 17:23

+ 15:28 Zebûr 37:30, Mesele 10:31
+ 15:29 Zebûr 18:41, Zebûr 34:15
+ 15:30 Mesele 25:25
+ 15:32 Mesele 13:18, Zanebêj 7:5
+ 15:33 Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 16:1 Mesele 16:9, Mesele 19:21, Metta 10:19, Lûqa 12:12

+ 16:2 Mesele 21:2, Mesele 24:12
+ 16:3 Zebûr 37:5
+ 16:4 Îbo 21:30, R’omayî 9:22

+ 16:5 Mesele 6:17, Mesele 11:21, Mesele 28:20

+ 16:6 Danîyêl 4:27
+ 16:7 Destpêbûn 26:28
+ 16:8 Zebûr 37:16, Mesele 15:16

+ 16:9 Mesele 16:1, Mesele 19:21, Mesele 20:24

+ 16:10 P’adşatî III 3:28

+ 16:11 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 20:10, Mesele 20:23, Hezeqêl 45:10

+ 16:12 P’adşatî II 23:3, Mesele 25:5, Mesele 29:14

+ 16:13 Mesele 22:11
+ 16:14 Mesele 19:12, Mesele 20:2
+ 16:15 Zebûr 72:6
+ 16:16 Mesele 3:14, Mesele 8:19

+ 16:18 Mesele 11:2, Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 16:20 Mesele 19:8, Zebûr 84:12

+ 16:22 Zebûr 36:9, Mesele 10:11, Mesele 13:14, Mesele 14:27

+ 16:24 Mesele 15:26
+ 16:25 Mesele 14:12
+ 16:26 Zanebêj 6:7
+ 16:27 Mesele 6:12, Aqûb 3:6
+ 16:28 Mesele 26:20
+ 16:29 Mesele 1:10
+ 16:31 Mesele 20:29
+ 16:32 Mesele 14:29
+ 16:33 K’arêd Şandîya 1:26
+ 17:1 Mesele 15:17
+ 17:2 Mesele 19:26

+ 17:3 Mesele 27:21, Dîrok I 28:9, Dîrok I 29:17, Zebûr 26:2, Yêremîya 17:10

+ 17:5 Mesele 14:31, Îbo 19:29, Mesele 24:18
+ 17:6 Zebûr 128:6
+ 17:7 Mesele 6:17

+ 17:8 Q. Ducarî 16:19, Mesele 18:16, Mesele 21:14

+ 17:12 P’adşatî II 17:8, Hosêya 13:8

+ 17:13 Zebûr 35:12, Yêremîya 18:20

+ 17:14 Mesele 20:3, Mesele 25:8, T’êsalonîkî I 4:11

+ 17:15 Derk’etin 23:7, Mesele 24:24, Îşaya 5:23, Zebûr 94:21

+ 17:17 Mesele 18:24, Mesele 27:10
+ 17:19 Mesele 29:23
+ 17:21 Mesele 10:1, Mesele 19:13
+ 17:22 Mesele 15:13
+ 17:23 Mesele 15:27, Mîxa 7:3
+ 17:25 Mesele 10:1
+ 17:27 Mesele 10:19, Zanebêj 5:3
+ 17:28 Îbo 13:5
+ 18:4 Mesele 20:5
+ 18:5 Mesele 24:24, Q. Ducarî 1:17

+ 18:6 Mesele 10:13, Mesele 19:29, Mesele 26:3

+ 18:7 Mesele 10:14, Zebûr 64:7, Mesele 12:13, Zanebêj 10:12

+ 18:8 Mesele 26:22

+ 18:10 Derk’etin 34:5-7, Zebûr 20:1, Zebûr 61:3

+ 18:11 Mesele 10:15

+ 18:12 Mesele 11:2, Mesele 16:18, Mesele 15:33, Mesele 29:23

+ 18:14 Mesele 15:13
+ 18:16 Mesele 17:8
+ 18:20 Mesele 12:14, Mesele 13:2

+ 18:22 Mesele 12:4, Mesele 19:14, Mesele 8:35

+ 18:24 Mesele 17:17
+ 19:1 Mesele 28:6
+ 19:2 Mesele 21:5, Mesele 28:20
+ 19:3 Mesele 13:6
+ 19:4 Mesele 14:20

+ 19:5 Derk’etin 20:16, Q. Ducarî 19:19, Mesele 21:28, Mesele 24:28, Mesele 25:18

+ 19:6 Mesele 29:26
+ 19:7 Mesele 14:20
+ 19:8 Mesele 16:20
+ 19:9 Derk’etin 20:16
+ 19:10 Mesele 26:1, Zanebêj 10:7
+ 19:11 Mesele 14:29

+ 19:12 Mesele 16:14, Mesele 20:2, Mesele 28:15

+ 19:13 Mesele 17:21, Mesele 21:9, Mesele 27:15

+ 19:14 Mesele 12:4, Mesele 18:22
+ 19:15 Mesele 6:9, Mesele 20:4, Mesele 20:13
+ 19:16 Mesele 13:13

+ 19:17 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 22:9, Mesele 28:27, Zanebêj 11:1, Metta 5:7

+ 19:18 Mesele 13:24

+ 19:21 Îbo 23:13, Mesele 16:1, Mesele 16:9, Îşaya 14:27

+ 19:23 Mesele 10:16, Mesele 11:19

+ 19:24 Mesele 15:19, Mesele 22:13, Mesele 26:15

+ 19:25 Mesele 21:11
+ 19:26 Derk’etin 20:12
+ 19:28 Îbo 15:16

+ 19:29 Mesele 10:13, Mesele 18:6, Mesele 26:3

+ 20:1 Destpêbûn 9:21, Mesele 23:29-32, Mesele 31:4, Efesî 5:18

+ 20:2 Mesele 16:14, Mesele 19:12
+ 20:4 Mesele 19:15
+ 20:5 Mesele 18:4

+ 20:9 P’adşatî III 8:46, Dîrok II 6:36, Zanebêj 7:20, Aqûb 1:21, Yûh’enna I 1:8-10, R’omayî 3:23

+ 20:10 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 16:11, Mesele 20:23, Hezeqêl 45:10

+ 20:12 Derk’etin 4:11, Zebûr 94:9
+ 20:13 Mesele 19:15
+ 20:16 Mesele 22:26-27, Mesele 27:13
+ 20:17 Mesele 9:17

+ 20:18 Mesele 11:14, Mesele 15:22, Mesele 24:6

+ 20:19 Mesele 11:13

+ 20:20 Derk’etin 21:17, Mesele 30:11, Mesele 30:17

+ 20:21 Mesele 13:11

+ 20:22 Q. K’ahîntîyê 19:18, Mesele 24:29, R’omayî 12:19, Zebûr 27:14

+ 20:23 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 16:11, Mesele 20:10, Hezeqêl 45:10

+ 20:24 Mesele 16:1, Mesele 16:9, Mesele 19:21

+ 20:25 Zanebêj 5:5
+ 20:27 Korint’î I 2:11
+ 20:29 Q. K’ahîntîyê 19:32, Mesele 16:31
+ 21:1 Ezra 6:22
+ 21:2 Mesele 16:2, Mesele 24:12, Lûqa 16:15
+ 21:3 P’adşatî I 15:22, Mîxa 6:6-8
+ 21:4 Mesele 6:17
+ 21:5 Mesele 14:23, Mesele 10:4
+ 21:6 Mesele 20:21

+ 21:9 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 25:24, Mesele 27:15

+ 21:11 Mesele 19:25
+ 21:13 Yûh’enna I 3:17
+ 21:14 Mesele 17:8
+ 21:16 Zebûr 49:13-14
+ 21:18 Mesele 11:8

+ 21:19 Mesele 19:13, Mesele 25:24, Mesele 27:15

+ 21:22 Zanebêj 7:19, Zanebêj 9:16, Zanebêj 9:18

+ 21:23 Mesele 12:13, Mesele 13:3
+ 21:24 Zebûr 1:1, Mesele 1:22
+ 21:25 Mesele 13:4
+ 21:26 Q. Ducarî 15:7-8, Metta 5:42
+ 21:27 Mesele 15:8, Îşaya 66:3
+ 21:28 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5

+ 21:30 Îşaya 44:25, Korint’î I 1:20, Korint’î I 3:19

+ 21:31 Zebûr 20:6-7, Zebûr 33:17, Îşaya 31:1
+ 22:1 Zanebêj 7:1
+ 22:2 Îbo 31:15, Mesele 29:13
+ 22:3 Mesele 27:12
+ 22:4 Mesele 3:16, Mesele 8:18
+ 22:5 Mesele 15:19
+ 22:6 Efesî 6:4
+ 22:8 Îbo 4:8, Galatî 6:7
+ 22:9 Mesele 19:17
+ 22:10 Mesele 26:20
+ 22:11 Mesele 16:13

+ 22:13 Mesele 15:19, Mesele 19:24, Mesele 26:13

+ 22:14 Mesele 2:16, Mesele 23:27, Zanebêj 7:26

+ 22:15 Mesele 13:24
+ 22:16 Mesele 28:22
+ 22:17 Mesele 5:1, Mesele 24:23
+ 22:22 Derk’etin 23:6, Zekerîya 7:10
+ 22:23 Mesele 23:11
+ 22:27 Mesele 20:16

+ 22:28 Q. Ducarî 19:14, Îbo 24:2, Mesele 23:10

+ 23:4 Mesele 28:20, Metta 6:19, Tîmot’êyo I 6:9-10, Îbranî 13:5

+ 23:5 Mesele 27:24, Tîmot’êyo I 6:17

+ 23:10 Q. Ducarî 19:14, Îbo 24:2, Mesele 22:28

+ 23:11 Mesele 19:25, Mesele 22:23

+ 23:13 Mesele 13:24, Mesele 19:18, Mesele 22:15

+ 23:17 Zebûr 37:1, Mesele 3:31, Mesele 24:1

+ 23:18 Mesele 24:14

+ 23:20 Mesele 20:1, Îşaya 5:11-12, Efesî 5:18

+ 23:22 Derk’etin 20:12, Mesele 1:8

+ 23:27 Mesele 22:14, Mesele 2:16, Zanebêj 7:26

+ 23:28 Mesele 7:12
+ 23:30 Îşaya 5:11, Îşaya 5:22
+ 23:31 Mesele 20:1
+ 23:35 Îşaya 56:12

+ 24:1 Zebûr 1:1, Zebûr 37:1, Mesele 1:15, Mesele 3:31, Mesele 4:14, Mesele 23:17, Mesele 24:19

+ 24:2 Zebûr 10:7
+ 24:4 Lûqa 16:11
+ 24:5 Mesele 21:22

+ 24:6 Mesele 11:14, Mesele 15:22, Mesele 20:18

+ 24:9 Zebûr 1:1, Mesele 3:34, Mesele 21:24
+ 24:10 Îbranî 12:3
+ 24:11 Zebûr 82:4, Îşaya 58:6

+ 24:12 Mesele 16:2, Mesele 21:2, Îbo 34:11, Zebûr 62:12, R’omayî 2:6

+ 24:13 Zebûr 19:10
+ 24:14 Mesele 23:18
+ 24:15 Zebûr 10:8
+ 24:16 Zebûr 37:24
+ 24:17 Îbo 31:29, Mîxa 7:8
+ 24:18 Mesele 17:5

+ 24:19 Yêremîya 12:1, Zebûr 37:1, Mesele 23:17, Mesele 24:1

+ 24:20 Îbo 18:5-6, Îbo 21:17, Mesele 13:9

+ 24:21 Petrûs I 2:17

+ 24:23 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:17, Q. Ducarî 16:19, Mesele 18:5, Mesele 28:21

+ 24:24 Derk’etin 23:7, Mesele 17:15, Îşaya 5:23

+ 24:28 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5, Mesele 25:18

+ 24:29 Mesele 20:22

+ 24:34 Mesele 6:10-11, Zanebêj 4:5

+ 25:1 Mesele 1:1, Mesele 10:1, P’adşatî IV 18:5-7

+ 25:2 Q. Ducarî 29:29
+ 25:5 P’adşatî III 2:44-45, Mesele 16:12
+ 25:6 Lûqa 14:8-11
+ 25:11 Mesele 15:23
+ 25:12 Zebûr 141:5
+ 25:13 Mesele 13:17
+ 25:14 Cihûda 1:12
+ 25:16 Mesele 27:7

+ 25:18 Derk’etin 20:16, Mesele 12:18, Mesele 19:5, Mesele 24:28

+ 25:21 P’adşatî IV 6:22, Dîrok II 28:15, Metta 5:44

+ 25:22 Zebûr 140:10, R’omayî 12:20

+ 25:24 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 21:19

+ 25:25 Mesele 15:30
+ 26:1 Mesele 17:7, Mesele 19:10, Mesele 26:8
+ 26:2 Jimar 23:8, Q. Ducarî 23:5

+ 26:3 Zebûr 32:9, Zebûr 32:9, Mesele 10:13, Mesele 19:29

+ 26:5 Metta 21:24-27
+ 26:8 Mesele 26:1
+ 26:11 Petrûs II 2:22
+ 26:12 Mesele 28:11, Mesele 29:20
+ 26:13 Mesele 22:13
+ 26:15 Mesele 15:19, Mesele 19:24
+ 26:20 Mesele 16:28, Mesele 22:10
+ 26:22 Mesele 18:8
+ 26:23 Zebûr 29:3, Yêremîya 9:8, Metta 23:27
+ 26:25 Yêremîya 12:6

+ 26:27 Ester 7:9, Zebûr 7:15, Zanebêj 10:8, Danîyêl 6:24

+ 27:1 Lûqa 12:19-20, Aqûb 4:13-14
+ 27:3 Îbo 6:3
+ 27:4 Mesele 6:34
+ 27:5 Mesele 28:23
+ 27:6 Zebûr 141:5
+ 27:7 Mesele 25:16
+ 27:10 Mesele 17:17
+ 27:11 Zebûr 119:42
+ 27:12 Mesele 22:3
+ 27:13 Mesele 20:16

+ 27:15 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 25:24

+ 27:18 Korint’î I 9:7

+ 27:20 Mesele 15:11, Hebaqûq 2:5, Zanebêj 1:8, Zanebêj 4:8

+ 27:21 Mesele 17:3

+ 27:24 Mesele 23:5, Tîmot’êyo I 6:17

+ 28:1 Q. K’ahîntîyê 26:17, P’adşatî IV 7:7, Q. K’ahîntîyê 26:8, P’adşatî I 17:32

+ 28:2 P’adşatî III 16:8-28, P’adşatî IV 15:8-15

+ 28:3 Metta 18:30
+ 28:6 Mesele 19:1
+ 28:8 Derk’etin 22:25, Mesele 13:22
+ 28:9 Zebûr 66:18, Mesele 15:8
+ 28:10 Zebûr 7:15, Mesele 26:27
+ 28:11 Mesele 26:12

+ 28:12 Mesele 11:10, Îbo 24:4, Mesele 28:28, Mesele 29:2

+ 28:13 Îbo 31:33, Yûh’enna I 1:9
+ 28:15 Mesele 19:12
+ 28:17 Destpêbûn 4:12, Destpêbûn 9:6
+ 28:18 Mesele 10:9
+ 28:19 Mesele 12:11
+ 28:20 Mesele 19:2, Mesele 21:5, Mesele 23:4

+ 28:21 Mesele 18:5, Mesele 24:23, Hezeqêl 13:19

+ 28:22 Mesele 22:16
+ 28:23 Mesele 29:5, Mesele 27:5
+ 28:24 Derk’etin 20:12
+ 28:25 Mesele 13:10, Mesele 15:18
+ 28:27 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 19:17
+ 28:28 Mesele 28:12
+ 29:1 Mesele 1:25, Mesele 6:15

+ 29:2 Mesele 11:10, Mesele 28:12, Mesele 28:28

+ 29:3 Mesele 10:1, Mesele 15:20, Lûqa 15:13, Lûqa 15:30

+ 29:5 Mesele 28:23
+ 29:6 Zebûr 9:15
+ 29:7 Zebûr 41:1
+ 29:8 Mesele 11:11
+ 29:10 Destpêbûn 4:5, Destpêbûn 4:8
+ 29:11 Îbo 5:2, Mesele 12:16
+ 29:13 Mesele 22:2
+ 29:14 Zebûr 72:4, Mesele 16:12
+ 29:15 Mesele 10:1, Mesele 17:25
+ 29:16 Zebûr 37:34, Zebûr 91:8, Zebûr 92:11
+ 29:17 Mesele 13:24

+ 29:18 P’adşatî I 3:1, Zebûr 74:9, Amos 8:11, Derk’etin 32:25

+ 29:20 Mesele 26:12

+ 29:22 Mesele 15:18

+ 29:23 Mesele 11:2, Mesele 16:18, Mesele 18:12, Mesele 15:33, Mesele 18:12

+ 29:24 Q. K’ahîntîyê 5:1, H’akimtî 17:2
+ 29:25 Lûqa 12:4
+ 29:26 Mesele 19:6
+ 30:4 Yûh’enna 3:13, Îbo 28:26, Îşaya 40:12

+ 30:5 Zebûr 12:6, Zebûr 18:30, Zebûr 3:2, Mesele 2:7

+ 30:6 Q. Ducarî 4:2, Q. Ducarî 12:32, E’yantî 22:18

+ 30:8 Metta 6:11, Tîmot’êyo I 6:8

+ 30:9 Q. Ducarî 8:12-14, Q. Ducarî 31:20, Zebûr 78:11, Zebûr 106:21, Hosêya 13:6

+ 30:10 Zanebêj 7:21
+ 30:11 Derk’etin 21:17, Mesele 20:20
+ 30:12 Mesele 16:2
+ 30:13 Zebûr 101:5
+ 30:14 Îbo 29:17, Zebûr 14:4
+ 30:17 Destpêbûn 9:22, Mesele 20:20
+ 30:18 Mesele 6:16
+ 30:22 Mesele 19:10
+ 30:25 Mesele 6:6-8
+ 30:27 Yoêl 2:7
+ 30:32 Îbo 21:5, Mîxa 7:16

+ 31:3 Q. Ducarî 17:17, P’adşatî III 11:1-4, Mesele 7:26

+ 31:4 Mesele 20:1, Zanebêj 10:17, Efesî 5:18
+ 31:6 Zebûr 104:15
+ 31:8 Îbo 29:12, Îbo 29:15

+ 31:9 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:16, Q. Ducarî 16:18-19

+ 31:10 Rʼûtʼ 3:11, Mesele 12:4, Mesele 3:15
+ 31:15 Mesele 20:13
+ 31:20 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 22:9
+ 31:31 Mesele 11:16

Ûnis

Kʼitêba Ûnis

- 1
- 2
- 3
- 4

Pêşgotin

Ev kʼitêb bona merivekî gilî dike, yê ku xwest ji tʼemîya Xudane wîrʼa dayî birʼeve. Serhatîya vê kʼitêbê qurʼna 8-da berî bûyîna Îsa qewimîye. Xwedê tʼemî li Ûnis kir wekî xebera wî binalîyêd Nînewayêrʼa dannasîn ke, Nînewayê pʼaytʼextê împêratorîya Aşûrîyaye pozbilind bû. Lê Ûnis nexwest ku herʼe, wekî binalîyêd Nînewaye dijminêd Îsraêl, ji gunêd xwe vegerʼin û rʼeʼma Xudan nestînin. Bi vî awayî Ûnis ji Xwedê rʼevî û xwest ku ji Nînewayê dûr kʼeve. Pey çend qewimandinarʼa Ûnis gurʼa Xwedê kir, lê hêrs kʼet gava Xwedê binalîyêd Nînewayê hate rʼeʼmê. Bona vê kira xweye nerʼast Xwedê Ûnis hilat. 2 Vê serhatîyêda çend sûretêd Xwedêye sereke têne nîşankirinê. Ûnis ew sûretê miletê cihûya ye, ku difikirin wekî miletêd başqe nehêjayî xilazkirina Xwedê ne. Lê Xwedê tʼenê cihûya hʼiz nake, ew usa jî rʼeʼmê li wan miletêd mayîn dike, kʼîjan ku wî qebûl dikin. Heger miletek hilatina Xwedê dibihê û ji kirêd xweye xirab vedigerʼe, hingê Xwedê hêrsa xwe li wî rʼanake. Xwedê hʼukumî ser mirin û jîyîna eʼfirînêd xwe dike, lema heger ew bixwaze bibaxşîne yekî, merivekî din îzina wî tʼune li ser vê yekê hêrsa xwe rʼake. 3 Peymana Nûda Îsa jî bona serhatîya Ûnis dibêje, ku bona mirin û qîyametîya xwe eʼyan ke. Usa jî Îsa guhdarvanêd xwerʼa bona vegerʼandina binalîyêd Nînewayê dibêje (Metta 12:38-41; Marqos 8:11-12; Lûqa 11:29-32).

1

Ûnis gurʼa Xudan nake

1^1Xebera Xudan Ûnisê kurʼê Amîttayrʼa hat û got:+
2«Rʼabe herʼe bajarê Nînewaya mezin dannasîn ke û wê cimeʼtê hilê, çimkî neheqîyêd wan gihîştine li ber pʼerʼê eʼzmên»+. 3Lê Ûnis rʼabû ku ji ber çʼeʼvê Xudan birʼeve Tʼarşîşê. Ew berʼjêrî Yafayê bû, gemîk dît ku diçû Tʼarşîşê, ewî heqê rʼîya xwe dayê, kʼete gemîyê ku tʼevî wan herʼe Tʼarşîşê, wekî ji destê Xudan birʼeve+.

4Lê Xudan bakî qayîm li beʼrê rʼakir û beʼrêda firtoneke mezin rʼabû, ew bû ku gemî hûrdexweşî bûya+. 5Hingê gemîvan tirsîyan û her merivekî hewara xwe xwedêyê xwe anî û ew derdanêd ku gemîyêda hebûn avîtine beʼrê, wekî barê gemîyê sivik kin. Lê Ûnis çûbû kʼetibû lap binê gemîyê, pʼaldabû û kʼetibû xewa kʼûr+.

6Serwêrê gemîyê hate cem Ûnis û gotê: «Ev çi xewtʼêşe kʼetîye çʼeʼvê te? Hela rʼabe gazî xwedê xwe ke! Belkî xwedê te me bîr bîne û em unda nebin»+. 7Hingê gotine hev: «Werin em pʼeşk bavêjin kʼa eva qezîya rʼûyê ji me kʼîjanîda hatîye li serê me» û pʼeşk avîtin, pʼeşk pʼara Ûnis kʼet+. 8Hingê gotine Ûnis: «De niha merʼa bêje, rʼûyê kʼêda eva qezîya hatîye li serê me? Tu xweyê çi şixulî yî? Tu ji kʼu tê yî? Ji kʼîjan welatî yî û ji çi miletî yî?» 9Lê ewî li wan vegerʼand û got: «Ez Îbranî me. Ji Xudan Xwedêyê eʼzmên, eʼfirandarê beʼr û bejê xof dikim»+. 10Hingê xof kʼete li ser wan û gotine wî: «Te çima ev yek kirîye?» Çimkî ew merivana pê hʼesîyabûn ku eva ji destê Xudan dirʼeve, pêşda ewî wanarʼa gilî kiribû. 11Paşê gotinê: «Niha em te çawa bikin, wekî beʼr li me vegerʼe biseqirʼe?» Çimkî çiqas diçû pêlêd beʼrê hê rʼadibûn. 12Hingê Ûnis gote wan: «Min hildin bavêjine beʼrê û beʼrê li we vegerʼe biseqirʼe, çimkî ez zanim ku rʼûyê minda eva yeka hatîye li serê we».

13Wan meriva hê bêr dikʼişandin, dikirin ku xwe li bejê bigirin, lê ji qewata wan der bû, çimkî pêlêd beʼrê çiqas diçû hê li wan rʼadibûn. 14Hingê wana hewara xwe Xudan anî û gotin: «Ya Xudan, em rʼeca ji te dikin, ne be ku li rʼûyê vî merivîda em unda bin û xûna vî li cîyê heqî-neheq li ser meda neyne, çimkî te Xudan, weke qirara xwe kir»+. 15Û Ûnis hildan avîtine beʼrê û beʼr ji wê tʼevrʼabûna xwe seqirʼî+. 16Ew merivana ji Xudan gelekî tirsîyan, qurban Xwedêrʼa dan û ad-qirar kirin+.

2

Dua Ûnis

2^1Hingê Xudan eʼmirî li ser hʼûtekî kir ku Ûnis daqurtîne û Ûnis sê rʼoj û sê şeva zikê hʼûtda ma+. 2Pey vê yekêrʼa Ûnis zikê hʼûtda gazî Xudan Xwedê xwe kir. 3Û got:

«Min tengasîya xweda gazî Xudan kir
û wî caba min da,
ji zikê dîyarê mirîyada hewar kir
û te dengê min bihîst+.
4Te ez avîtime nav dilê kʼûrayîya beʼrê
û hʼejêd ava ez nixamtim,
hʼemû avêd te pêlêd wanva li ser minrʼa çûn+.

5Hingê min got: ‹Ez ji ber çʼeʼvêd te hatime avîtinê,
lê belê ezê dîsa bibînim pʼaristgeha teye pîroz›.

6Ava ez mina kirim û bîn li min diçʼikîya,
kʼûrayîya beʼrê ez nixamtim
û gîhayê beʼrê li serê min pʼêçʼîya+.
7Hʼeta rʼikʼinê çʼîya ez çûme xarê,
eʼrdê çawa axilê hʼeta-hʼetayê dora min girtibû.

Lê tê eʼmirê min ji gorʼistên derxî, Xudan Xwedêyê min.

8Gava ez kʼetime li ber rʼuhʼ,
Xudan min tu bîr anî
û duayê min gihîşte pʼaristgeha teye pîroz+.
9Ewêd ku pey tiştêd pʼûçʼe derew dikʼevin,
ew dest ji yê xweyî rʼeʼm û kʼerem dikʼişînin+.

10Lê ezê bi dengê şikirdarîyê qurbanê terʼa bidim
û çi min soz daye jî ezê bînime sêrî.

Xilazbûn tʼenê ji destê Xudan e»+.

11Û hingê Xudan eʼmir li hʼût kir, hʼût kire hoqîn Ûnis avîte bejê.

3

Ûnis gurʼa Xudan dike

3^1Xebera Xudan cara duda Ûnisrʼa hat û got: 2«Rʼabe herʼe bajarê Nînewaya mezin wê yekê nava wêda dannasîn ke, çi ku ez terʼa dibêjim»+. 3Hingê Ûnis li gora gotina Xudan rʼabû çû Nînewayê. Nînewa jî bajarekî bêhʼesab mezin bû, miskʼenê wê weke rʼîya sê rʼoja bû. 4Ûnis rʼabû kʼete bajêr, rʼîya rʼojekê qedand, dannasîn dikir û digot: «Hela hê çil rʼoj heye, ku Nînewa wêran be».

5Binalîyêd Nînewayê bawerîya xwe Xwedê anîn, qirar kirin ku rʼojî bigirin û ji çʼûka hʼeta mezina kʼurx li xwe kirin+.

6Gava ev deng kʼete guhê pʼadşê Nînewayê, ew ji ser tʼextê xwe rʼabû û çuxê li ser xwe êxist, kʼurx li xwe kir û li nava kʼozîyêda rʼûnişt+. 7Nav Nînewayêda deng da belakirinê û got: «Anegorî gotina pʼadşê û giregira, bira meriv û hʼeywan, pez û dewar tʼu tiştî teʼm nekin, neçʼêrin ne jî vexwin. 8Bira meriv û hʼeywan kʼurx li xwekin û bikin zarîn gazî Xudan kin. Bira her meriv ji rʼîya xweye xirab vegerʼe û destê xwe ji hʼeramîyê bikʼişîne+. 9Kʼî zane? Belkî Xudan gotina xwe biguhêze û li me vegerʼe, wekî hêrsa wî li me dayne, ku em unda nebin»+.

10Gava Xwedê ev kirina wan dît, ku ew ji rʼîya xweye xirab vegerʼîyan, Xwedê bona wê xezeba ku gotibû wê banîya li serê wan, gotina xwe guhast û ew yek ne anî li serê wan+.

4

Berxwekʼetina Ûnis û rʼeʼma Xudan

4^1Ûnis gelekî li ber xwe kʼet û hêrs kʼet. 2Ber bi Xudan dua kir û got: «Ya Xudan, gava ezî hê welatê xweda bûm, bona vê yekê min ne digot ku tu yekî aha yî? Lema min dikir ku ez birʼevîyama Tʼarşîşê. Çimkî min zanibû ku tu Xwedêkî rʼeʼm î û dilşewat î, sebir-sikʼan î, rʼeʼm-kʼerem î û ji hêrskʼetinê jî zû vedigerʼî+. 3Lê niha ya Xudan, rʼeca dikim rʼuhʼê min ji min bistîne, çimkî mirina min ji jîyîna min çêtir e»+. 4Xudan gotê: «Gelo heq e, ku tu bona vê yekê bîna xwe haqasî teng dikî?»

5Ûnis ji bajêr derkʼet, alîyê rʼohilata bajêr rʼûnişt û li wir xwerʼa hʼolikek çêkir û bin sîya wêda rʼûnişt, ku dîna xwe bide bajêr kʼa wê çi biqewime. 6Hingê Xudan Xwedê eʼmirî li kʼolekê kir, ew kʼol mîna darê şîn bû û li ser Ûnis kire sî, ku wî ji wê bîntengîyê xilaz ke. Ûnis bona wê kʼolê gelekî şa bû. 7Rʼoja din sibehê zû, Xudan eʼmirî li kurmekî kir ew kʼola kot û ew hʼişk bû. 8Gava teʼv derkʼet, bi eʼmirê Xwedê, alîyê rʼohilatê bakî kʼew û germ rʼabû, teʼvê li serê Ûnis xist, ew sist bû, mirina xwe xwest û got: «Mirina min ji jîyîna min çêtir e». 9Hingê Xudan gote Ûnis: «Gelo heq e, ku tu bona vê kʼolê bîna xwe haqasî teng dikî?» Ûnis got: «Belê, heq e ku ez bîna xwe teng dikim, hʼeta mirina xwe jî ez rʼazî me». 10Lê Xudan gotê: «Hʼeyfa te wê kʼolê tê, ya ku te xûdan li ser nerʼêt û mezin nekir, kʼîjan ku nav şevekêda şîn bû û şevekêda jî hʼişk bû. 11Lê hʼeyfa min çawa ji wî bajarê Nînewaya mezin neyê, ku nav wêda sed bîst hʼezar merivî zêdetir hene, ku destê çʼep û rʼastê ji hev dernaxin, usa jî gelek hʼeywan?»

+ 1:1 P’adşatî IV 14:25

+ 1:2 Nehûm 1:1, Sêfanîya 2:13

+ 1:3 P’adşatî III 10:22, Îşaya 23:1, Yêşû 19:46

+ 1:4 Zebûr 107:25

+ 1:5 K’arêd Şandîya 27:18

+ 1:6 Yoêl 2:13-14, Amos 7:3, Amos 7:6, Ûnis 3:9

+ 1:7 P’adşatî I 14:41-42
+ 1:9 Zebûr 95:5, Zebûr 146:6
+ 1:14 Q. Ducarî 21:8
+ 1:15 Zebûr 65:7
+ 1:16 Îşaya 19:21
+ 2:1 Metta 12:40, Metta 16:4
+ 2:3 Zebûr 3:4, Zebûr 18:6, Zebûr 118:5

+ 2:4 Zebûr 88:6, Îbo 22:11, Zebûr 18:4, Zebûr 42:6, Zebûr 69:2

+ 2:6 Zebûr 18:4
+ 2:8 Zebûr 18:6
+ 2:9 Zebûr 32:7
+ 2:10 Zebûr 50:14, Zebûr 3:8
+ 3:2 Ûnis 1:1-2
+ 3:5 Dîrok II 20:3, Ezra 8:21, Yêremîya 36:9
+ 3:6 Îbo 2:8, Hezeqêl 27:30
+ 3:8 Yêremîya 18:8-11, Yêremîya 36:3

+ 3:9 P’adşatî II 12:22, Yoêl 2:13-14, Amos 7:3, Amos 7:6, Ûnis 1:6

+ 3:10 Derk’etin 32:14, P’adşatî II 24:16, Yêremîya 18:8

+ 4:2 Derk’etin 34:6

+ 4:3 Jimar 11:15, P’adşatî III 19:4, Îbo 6:9

Mizgînî

Mizgînî

1. Mizgînî
2. Pêşgotina Înstîtûtê
3. Pêşgotina Bona Peymana Nû
4. Bona Alîkirina Xwendevana

1. Metta
2. Marqos
3. Lûqa
4. Yûh’enna
5. K’arêd Şandîya
6. R’omayî
7. Korint’î I
8. Korint’î II
9. Galatî
10. Efesî
11. Fîlîpî
12. Kolosî
13. T’êsalonîkî I
14. T’êsalonîkî II
15. Tîmot’êyo I
16. Tîmot’êyo II
17. Tîto
18. Filîmon
19. Îbranî
20. Aqûb
21. Petrûs I
22. Petrûs II
23. Yûh’enna I
24. Yûh’enna II
25. Yûh’enna III
26. Cihûda
27. E’yantî

Mizgînî

MIZGÎNÎ

PEYMANA NÛ

(ÎNGÎL)

bi Standarta Kurmancîya K’urdêd welatêd Kafkazê

Heger pirs yan pêşnîyarêd we hebin, ji k'erema xwe bi vê navnîşê bişînin: ibt_inform@ibt.org.ru

H’unurmendê şikilêd bi desta çêkirî Horace Knowles e,

Xudanê neşirkirinê

© The British&Foreign Bible Society e

(K’omela K’itêba Pîroze Înglîstanê û Welatder), 1954, 1967, 1972

Serr’astkir û zêdekira van şikila jî Louise Bass e,
xudanê neşirkirinê © The British&Foreign Bible Society e, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

Pêşgotina Înstîtûtê

Pêşgotina Înstîtûtê

Înstîtûta Welger’andina K’itêba Pîroz r’azîbûna xwe dide wan welger’ û serr’astkirêd vê K’itêba Pîroz, usa jî ewêd mayîne ku li gora karîna xwe alîk’arî dane bona hazirkirina vê k’itêba Mizgînîya Îsa Mesîh, awa gotî Peymana Nû bi zimanê k’urdîya zaravê kurmancî. Em pir’ şa ne, ku çend nivîsk’arêd k’urde ji çend welata jî xwe li welger’andina (t’ercimekirina) Peymana Nû girtine. Ev jî vî h’alê giranda gaveke pêşdaçûyîna zimanê milet e, usa jî xweykirina zimên e. Em bi dilekî şa vê K’itêba Pîroz, Peymana Nû p’êşk’êşî xwendevanêd hêja dikin.

Ew welger’andina destê weda ji ber wê Mizgînîyê hatîye girtinê, ya ku alîyê Înstîtûtêda sala 2000-î hatîye neşirkirinê, niha t’enê bi sivikayî hatîye lênihêr’andin û ser’astkirinê. Pêştirî wê yekê jî, şirovekirin û ferhengok jî hatine zêdekirinê. Înstîtût r’azîbûna xwe dide wan jî, yêd ku pêşnîyarî û k’omeka serr’astkirinê dane.

Standarta k’urdîye kirîlî bi h’erfêd latînî

R’ast e, Mizgînî (Încîl, Peymana Nû) bi h’erfêd latînî li gora standart û r’astnivîsara kurmancîya latînî îdî heye. Meremê wê k’itêba welger’andîye destê weda, ne ew e ku cîyê wê bigire yan dewsa wê bixebite. Me’nî ev e, ku pey Şer’ê H’emdinyayêyî Dudar’a h’eta îro, p’ir’anîya k’urdêd welatêd Kafkazê û Asya Navînda k’itêbêd xwe bi h’erfêd kirîlî û bi standarta zarav û r’êzimanîya xwe dane neşirkirinê. Lê belê van axirîyada, hinek hêdî-hêdî dest bi h’erfêd latînî dikin û merî jî hene ku latînî ji kirîlî r’ih’ettir dixûnin. Ji ber vê yekê me qirar kir, ku bona xatirê wan em vê welger’andinê bikin h’erfêd latînî. Awa, ev welger’andina destê weda xût mîna wê çapa h’erfêd kirîlî ye (ya ku sala 2011-a, ji alîya Înstîtûta Welger’andina K’itêba Pîrozda, Moskvê hatîya hazirkirinê), eva h’emû qeyde-qanûnêd r’astnivîsara r’êzimanîya standarta kirîlî xwey dike, lê t’enê bi h’erfêd latînî ye. Meremê neşirkirina vê çapbûnê ew e, ku alîkarîya wan k’urda bê kirinê, yêd ku welatêd Kafkazê û R’ûsyayêda dijîn, lê dixwazin vê welger’andinê bi h’erfêd latînî bixûnin.

Welger’andina Peymana Nû bi zimanê k’urdî

Nêzîkî du h’ezar sal pêşda, Peymana Nû bi zimanê yûnanîya kevin hatîye nivîsarê. Ji hingêva h’eta niha ew bi gelek zimanêd dinyayê hatîye welger’andinê. Dinyayêda îro nêzîkî şeş h’ezar h’eysid ziman hene. T’emamîya Peymana Nû niha nêzîkî h’ezar dusid zimanî hatîye welger’andinê. Gelek ji wan miletêd ku bi van zimana xeber didin û Peymana Nû bi zimanê wan welger’andî heye, h’esabê wan gelekî ji h’esabê miletê K’urd hindiktir e.

Eva k’itêba li gora zarav û r’êzimanîya kurmancîya welatêd Kafkazêda (wextekê Sovêtêda) hatîye nivîsarê. Sala 1827-a çend p’arêd K’itêba Pîroz bi kurmancîya Hek’arîyê hatine welger’andinê. Sala 1856 û sala 1857-da pêşîyê Mizgînîya li gora Metta û paşê her çar Mizgînî bi kurmancîya Xarp’ûtê (nêzîkî Elazigê) bi h’erfêd ermenî Stembolêda hatine neşirkirinê. Sala 1872-a t’evayîya Peymana Nû dîsa xût wî zaravîda hatîye neşirkirinê. Ji sala 1900-î h’eta niha çend p’arêd ji Peymana Nû, usa jî t’emamîya Peymana Nû bi çend zaravêd k’urdî hatine neşirkirinê (mesele, kurmancîya T’irkyayê, be’dînî, k’ermanşahî, mûkrî, soranî). Van axirîyada jî çend k’itêbêd welger’andina îroyîn ji alîyê Înstîtûta Welger’andina K’itêba Pîrozva bi kurmancîya welatêd Kafkazêda r’onayî dîtine: Sala 1993-a k’itêba Mizgînîya Metta derk’etîye û 1996-a jî k’itêba Mizgînîya Lûqa û K’arêd Şandîya. Sala 2000-î t’emamîya Peymana Nû derk’etîye, h’îmê k’îjanê niha serr’astkirî destê weda ye.

Cûr’ê (mêt’oda) xebata vê welger’andinê

[1]Eva k’itêba ji alîyê k’oma Înstîtûtêda hatîye welger’andinê. Kanîya vê k’itêba k’urdîye welger’andî ji k’itêba Peymana Nûye bi zimanê yûnanî ye, awa gotî «The Greek New Testament». Ev têk’sta yûnanî ser destnivîsarêd here kevine qenc h’îmgirtî ye, yêd ku îro hene. Nav destnivîsarêd yûnanîya kevinda çend firqîyêd ku têne ber ç’e’va hene, bona k’îjana jêra r’ûp’elêd k’itêbê hatine şirovekirinê. Lema firqîyêd biç’ûk carna dik’evine nava vê welger’andinê û welger’andinêd zimanêd başqe.

Meremê welger’andinê ev bû, ku hin welger’andin ji têk’sta yûnanî dûr nek’eta û fe’mîna wê jî mîna yûnanî bûya, hin jî ku fe’mîna yûnanî r’ast bibûya stîla kurmancîke xweşe zelal û bedewe îroyîn.

Înstîtûta Welger’andina K’itêba Pîroz

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

Pêşgotina Bona Peymana Nû

Pêşgotina bona Peymana Nû

K’itêba ku we girtîye destê xwe, jêr’a dibêjin «Peymana Nû». Peymana Nûda bîst h’eft k’itêb hene. Evana pêşîyê bi zimanê yûnanî hatine nivîsarê. Hingê ev ziman zimanekî cime’tî bû, ku p’ir’anîya cime’ta Împêratorîya R’omayê, awa gotî miletêd dor-berêd Be’ra Sipî (Be’ra Navîn) r’ih’et fe’m dikirin û xeber didan.

Nivîsarêd Peymana Nû t’evî yêd Peymana Kevin hevr’a dibine t’evayîya K’itêba Pîroz (awa gotî «Bîblîya»). Nivîsarêd Peymana Kevin û Peymana Nû derheqa wan her du peymanada dibêjin, yêd ku Xwedê t’evî cime’ta Xwe girêdan. Peymana Kevinda nivîsar e ku çawa Xwedê t’evî cime’ta Xwe Îsraêlê peyman girêda û Qanûn[1] bi destê Mûsa da wan. Peymana Nûda jî nivîsar e ku çawa Xwedê t’evî cime’ta Xwe, awa gotî civîna h’emû bawermendêd Îsa Mesîhe ji her miletî peymaneke din girêda. Ev peyman pê destê Îsa Mesîh hate girêdanê. Himberî wê peymana Xwedêye ku Wî t’evî cime’ta Îsraêlê girêda, eva «nû» ye (Îbranî 9:11-15).

Her çar k’itêbêd pêşine Peymana Nûr’a bi yûnanî dibêjin: «EUAGGÊLÎON». Xebera «Încîl» ji wê tê û bi kurmancî tê fe’mkirinê «Mizgînî», awa gotî «xebera xêrê». Ev k’itêb derheqa jîyîn û qulixê Îsada dibêjin.

Pey van her çar Mizgînîyar’a k’itêba «K’arêd Şandîya» ye. Eva k’itêba şe’detîya wê yekê dide, çawa pêşîyê bawerîya ser vê Mizgînîyê dinyayêda bela dibû.

Pey vêr’a jî bîst yek ne’me hene, ku ji alîyê şandîya û bawermendêd dine sedsalîya pêşinda hatine nivîsarê. Hinek ji wan ne’ma, berbir’î civînêd cûr’e-cûr’e bajara dibin, hinek jî hema xût berbir’î bawermendêd şexsî dibin (Filîmon, Tîmot’êyo û yêd mayîn). Meremê nivîsk’arêd van ne’ma ew bû, wekî şîreta bidine bawermenda û hînkirina qulixê Îsa wanr’a şirovekin.

Xulese k’itêba bîst h’eftaye paşine Peymana Nûda, k’itêba «E’yantîyê» ye. Eva k’itêba pê dîtinok û xeberêd sur’îye sîmvolî derheqa Xudantîya Îsa Mesîh û serk’etina P’adşatîya Xwedêda dibêje.

Bona Alîkirina Xwendevana

Bona alîkirina xwendevana

Bona alîkirina xwendevana çend tişt hatine hazirkirinê.

- Pêşgotinêd her k’itêbekê:

- Bona her k’itêbeke Peymana Nû pêşgotinek heye. Ev pêşgotin van axirîyada bona xwendevanêd vî zemanî hatine hazirkirinê, wekî zû ser fikir û meremêd her 27 k’itêba vebin.

- Sernivîsarêd p’ara:

- Nava welger’andinêda her p’areke biç’ûk bi sernivîsarekê destpêdibe. Mesele, Metta 1:1 bi sernivîsara «R’ik’inyata Îsa» destpêdibe, Metta 1:18 bi «Bûyîna Îsa» destpêdibe, Metta 2:1 bi «Steyrnasêd r’ohilatê» û yêd mayîn. Ev sernivîsar destnivîsarêd e’sasîda t’unene, lê van axirîyada bona alîk’arîya xwendevana hatine hazirkirinê, wekî xwendevan zanibe, merem yan fikira vê p’arê ser çi ye.

- Nav-nîşanêd r’êzêd heval-fikir:

- Usa jî bona alîk’arîya xwendevana, gava r’êzêd heval-fikir bona p’arekê hene, nav-nîşanêd wan bin sernivîsarada hatine nivîsarê. R’êzêd heval-fikir be’sa wan cîya dikin, k’îderê xût ew serhatî yan fikirêd wan hev digirin. Mesele, bin sernivîsara Metta 1:18 ku derheqa «Bûyîna Îsa»-da dibêje, Lûqa 2:1-7 nava kevanada heye, çimkî li wî cîyî jî derheqa bûyîna Îsada tê gotinê.

- Şirovekirinêd jêrê:

- Nava k’itêbêda li jêra r’ûp’ela şirovekirin hene. Heger nivîsarêda hûn ser xeberê steyrkê «*» bibînin, wî çaxî ser wî r’ûp’elî jêrê şirovekirinê bixûnin.

- H’erfêd te’rî:

- Çend cara nava nivîsarêda h’erfêd te’rî hatine nivîsarê. Eva xebera li gora zimanê yûnanî derbê distînin. Lazim e ku xwendevan xwendina xweda giranî bide wan xebera. (Mesele, bixûnin: Yûh’enna 5:45; Galatî 3:12.)

- Şikil, navnîş û xerîte:

- Nava vê k’itêbêda, îlayî pişta k’itêbêda şikil, navnîş û xerîte hene, ku k’omekê didine xwendevana. Evana ji alîyê zanava li gora kûltûr û t’arîxa zemanê Îsa Mesîhda hatine hazirkirinê.

- Ferhengok:

- Fe’mînêd gelek xeberêd giran û nenas nava ferhengokêda hatine şirovekirinê. Gava r’astî xeberêd ze’met bên, yêd ku li cem wan ev nîşan «» heye, ji k’erema xwe ferhengoka pey k’itêbê binihêr’in.

- Nav-nîşanêd xeberêd k’ilîte sereke:

- Xilazîya k’itêbêda usa jî nav-nîşanêd xeberêd k’ilîte sereke hene. Wêda gelek xeberêd k’ilîte sereke mîna «bawerî», «gune», «dua» û yêd mayîn hene. Bin her xeberêda ji Peymana Nû çend cî hatine k’ifşkirinê, wekî xwendevan bikaribe wê xeberêda k’ûr be.

[1] The Greek New Testament – ji alîyê United Bible Societies-da neşirkirî ye, r’êdaktorîya 4-a, 1993, Ştûtgart, Gêrmanya.

[1] Peymana Nûda xebera «Qanûn» bi h’erfa mezin hatîye nivîsarê gava be’sa Qanûna Mûsa dike, awa gotî Qanûna Xwedê. Lê gava be’sa qanûnêd din dike, xebera «qanûn» bi h’erfa biç’ûk hatîye nivîsarê.

Metta

MIZGÎNÎYA LI GORA METTA

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Li gora r’êzkirina k’itêbêd Peymana Nû, «Mizgînîya Îsa Mesîhe li gora Metta» k’itêba pêşin (e’wlin) e. Bi fikira zana eva k’itêba sedsalîya pêşinda li Entakyayê hatîye nivîsarê. Ji hingêda h’eta niha eva k’itêba bûye ç’e’vkanîk bona wan merivêd ku dixwazin r’astîya Xwedê nas kin, awa gotî Îsa Mesîh. Li gora şe’detîya civîna sedsalîya dudada, xudanê vê k’itêbê Mettayê şandî bûye, yê ku hê berî r’asthatina Îsa xercgir bû, ku jêr’a «Lêwî» jî digotin (Marqos 2:14; Lûqa 5:27).

Eva k’itêba mizgînîya vê yekê dide, ku Îsa ye Xilazkir û P’adşayê ji Xwedêda sozdayî. Eva mizgînîya dibêje, ku Îsa ne t’enê Xilazkirê miletê cihûya ye, lê yê miletêd t’emamîya dinyayê ye jî.

Mizgînîya Metta ji her sê Mizgînîyêd mayîn zêdetir be’sa Peymana Kevin dike, çimkî meremê vê k’itêbê ev e, wekî îzbat ke, ku Îsa hema xût Xwexa ye ew Xilazkirê sozdayî û bi vî awayî nivîsarêd cihûyaye pîroz (awa gotî nivîsarêd Peymana Kevin) hatine sêrî. Metta k’itêba xweda ji çil cara zêdetir be’sa wan nivîsarêd Peymana Kevin dike. Ji wan cîya gelek aha nivîsar in: «Ev yek aha qewimî, ku ew gotina Xudane bi zarê p’êxember hatibû gotinê bê sêrî...» (1:22; 2:15, 17-18, 23; 4:14-16; 8:17; 12:17-21 û yêd mayîn). Usa jî Metta gelek cara dinivîse, ku Îsa çawa «Kur’ê Dawid» tê h’esabê, çimkî Mesîhê sozdayî wê ji r’ik’inyata Dawid p’adşa bihata (1:1, 20; 9:27; 12:23; 15:22; 20:30-31; 21:9, 15; 22:41-45).

Ev Mizgînî ji hersêkêd mayîn bi vî awayî jî berç’e’v dibe, ku dewsa navê «Xwedê» gelek cara xebera «E’zman» hatîye xebatê, sebeb ew bû ku cihûya nedixwestin her gav navê Xwedê banîna ser zarê xwe, çimkî pîroz e, lema jî Metta dûrva dihat. Mesele, dewsa «P’adşatîya Xwedê» 33 cara «P’adşatîya E’zmana» nivîsar e, lê «P’adşatîya Xwedê» t’enê pênc cara nivîsar e.

Nivîsk’arê k’itêbê serhatîya Îsa bi hûr-gilî dinivîse. Ew ji r’ik’inyat û bûyîna Îsada destpêdike, paşê dinivîse Ew çawa pê avê tê nixumandinê (imatkirinê), tê cêr’ibandinê, paşê derheqa kirêd Wîye Celîlêda dinivîse, çawa dannasîn kir, hîn kir û nexweş qenc kirin. Paşê dinivîse ku Ew çawa ji Celîlê tê Orşelîmê, r’ojêd h’eftîya Xweye xilazîyê li wir çawa derbaz dike û çawa hate xaçkirinê û ji mirinê r’abû.

Mizgînîya Mettada Îsa çawa dersdarekî mezin k’ifş dibe, yê ku h’ukumê Wî heye Qanûna Mûsa şiroveke û bona P’adşatîya Xwedê dannasîn ke. Usa jî dide k’ifşê ku Ew wek’îlê Qanûna Xwedê û peymanêyî amin e, ku meremê Xwedê diqedîne û tîne sêrî. Mizgînîya Mettada hînkirinêd Îsa p’ar-p’ar dîyar dibin û ev p’ar bi vê r’êzkirinê berç’e’v dibin:

1. Dannasînîya serê ç’îyê ber merivayê vedike, ku zar’êd P’adşatîya Xwedê çiqasî xwezilî ne û gerekê r’abûn-r’ûniştin, borc û jîyîna xweda jî çawa bin (serê 5-a h’eta 7-a).

2. T’emîyêd bona şagirta, wekî qulixê şandîtîya xweda çawa P’adşatîya Xwedê dannasîn kin (serê 10-a).

3. Sur’a P’adşatîya Xwedê û h’eft mesele (13-a).

4. Li ser vê dinê zar’êd P’adşatîya Xwedê, awa gotî bawermendêd Îsa Mesîh gerekê hindava hevda çawa bin (serê 18-a).

5. Hînkirinêd li ser r’ojêd axirîyê û hatina P’adşatîya Xwedê (serê 24-a û 25-a).

Serecema fikira k’itêbê

- R’ik’inyata Îsa û bûyîna wî (1:1–2:23)
- Qulixê Yûh’ennayê nixumdar (3:1-12)
- Nixumandin û cêr’ibandina Îsa (3:13–4:11)

- Dannasînî û şixulêd Îsaye li Celîlêda (4:12–18:35)

- R’îya Îsaye ji Celîlê h’eta Orşelîmê (19:1–20:34)

- H’eftîya Îsaye xilazîyê li Orşelîmê û dor-berêd wêda (21:1–27:66)

- R’abûna Îsa ji mirinê û şagirtava xuyabûna Wî (28:1-20)

1

R’ik’inyata Îsa

(Lûqa 3:23-38)

1^1•Ev e r’eqema r’ik’inyata Îsa Mesîh, r’ik’inyata Dawid,

r’ik’inyata Birahîm:+
2Birahîmr’a Îshaq bû,
Îshaqr’a Aqûb bû,
Aqûbr’a Cihûda û birava bûn,+

3Cihûdar’a Pêrês û Zera bûn, (navê dîya wan T’amar bû),

Pêrêsr’a Hesrûn bû,
Hesrûnr’a R’am[*] bû,+
4R’amr’a Amînadav bû,
Amînadavr’a Nehşon bû,
Nehşonr’a Selmon bû,+

5Selmonr’a Bowaz bû, (navê dîya wî R’exab bû),

Bowazr’a Ovêd bû, (navê dîya wî R’ût’ bû),
Ovêdr’a Yêşa bû+
6û Yêşar’a Dawid p’adşa bû.

Dawid p’adşar’a Silêman bû, (dîya wî berê k’ulfeta Ûrîya bû),+

7Silêmanr’a R’ehobowam bû,
R’ehobowamr’a Ebîya bû,
Ebîyar’a Asaf[*] bû,+
8Asafr’a Yêhoşefat bû,
Yêhoşefatr’a Yoram bû,
Yoramr’a Ûzîya bû,+
9Ûzîyar’a Yotam bû,
Yotamr’a Ahaz bû,
Ahazr’a Hizqîya bû,
10Hizqîyar’a Minaşe bû,
Minaşer’a Amos bû,
Amosr’a Yoşîya bû

11û Yoşîyar’a Yexonîya û birava bûn. Wî çaxî cime’t sirgûn çû Babîlonê+.

12Lê pey sirgûnçûyîna Babîlonêda,
ji Yexonîyar’a Şaltîyêl bû,
Şaltîyêlr’a Zerûbabel bû,+
13Zerûbabelr’a Abîyûd bû,
Abîyûdr’a Êlyaqîm bû,
Êlyaqîmr’a Azûr bû,
14Azûrr’a Sadoq bû,
Sadoqr’a Axîn bû,
Axînr’a Êlyûd bû,
15Êlyûdr’a Êlazar bû,
Êlazarr’a Metan bû,
Metanr’a Aqûb bû,

16Aqûbr’a Ûsiv bû, mêrê Meryemê, ya ku Îsa ji wê welidî, ku Mesîh tê gotinê+.

17Awa ji Birahîm h’eta Dawid çardeh nisil derbaz bibûn, ji Dawid h’eta sirgûnçûyîna Babîlonêda çardeh nisil û ji sirgûnçûyîna Babîlonêda h’eta Mesîh dîsa çardeh nisil bûn.

Bûyîna Îsa

(Lûqa 2:1-7)

18•Bûyîna Îsa Mesîh bi vî tiherî bû. Meryema dîya Wî Ûsivr’a nîşankirî bû, lê dergîstîya xweda Meryem bi h’ukumê R’uh’ê Pîroz h’emle k’ifş bû+. 19Lê Ûsivê dergîstîyê wê ku merivekî r’ast bû, nexwest wê r’ûr’eş ke, fikirî ku dizîva wê ber’de+. 20Çaxê Ûsiv hê ser vê yekê difikirî, va milyak’etekî Xudan xewnêda wîva xuya bû û gotê: «Ûsivê kur’ê Dawid! Netirse, ku dergîstîya xwe Meryemê bistînî. Ewî ku wê ji wê bibe, ew ji R’uh’ê Pîroz e. 21Ewê kur’ekî bîne û tê navê Wî Îsa[*] daynî, çimkî Ewê cime’ta Xwe ji gunêd wan xilaz ke»+.

22Ev her tişt aha qewimî, wekî ew gotina Xudane bi zarê p’êxember bê sêrî ku dibêje:+
23«Va qîza bik’ir wê h’emle be, kur’ekê jêr’a bibe û navê Wî Îmmanûyêl wê daynin»[*] , ku tê fe’mkirinê: «Xwedê t’evî me ye»[*] .

24Gava Ûsiv ji xewê h’işyar bû, ewî li gora gotina milyak’etê Xudan kir, dergîstîya xwe stand. 25Lê serê xwe wêr’a danenî, h’eta ku ew kur’[*] jêr’a bû. Û navê Wî Îsa danî.

2

Steyrnasêd r’ohilatê

2^1Gava Îsa Beytleh’ma Cihûstanêda, r’ojêd p’adşatîya Hêrodesda bû, hingê çend steyrnas ji r’ohilatê hatine Orşelîmê+
2û gotin: «K’anê P’adşê cihûyayî ku gerekê bibûya? Me steyrka Wî li r’ohilatê dît û em hatine, ku serê xwe li ber Wî daynin»+.

3Gava Hêrodes p’adşa ev yek bihîst, t’evîhev bû û t’emamîya Orşelîmê jî pêr’a. 4Hingê ewî h’emû qanûnzanêd cime’tê û serekêd k’ahîna civandin û ji wan pirsî: «K’îderê gerekê Mesîh bibe?» 5Wana jêr’a got: «Beytleh’ma Cihûstanêda, çimkî bi destê p’êxembera aha nivîsar e:

6‹Ya Beytleh’ma welatê Cihûda,
tu li nav serwêrêd Cihûdayêda ne yê herî biç’ûk î,
çimkî Serwêrekê ji te r’abe,
ku şivantîyê cime’ta Min Îsraêlê bike›[*] »+.

7Hingê Hêrodes dizîva gazî steyrnasa kir û wextê xuyabûna steyrkê ji wan pê h’esîya. 8Paşê ew şandine Beytleh’mê û got: «Her’in bona Kur’ik e’seyî pê bih’esin. Çaxê ku hûn Wî bibînin, minr’a bêjin, ku ez jî bêm serê xwe li ber daynim».

9Gava wana ev tişt ji p’adşê bihîst, çûn. Û va ye ew steyrka ku li r’ohilatê dîtibûn pêşîya wan çû, h’eta ser wî cîyê k’u Kur’ik lê bû sekinî. 10Gava wana ew steyrk dît, gelekî eşq û şa bûn, 11çûne hindur’, Kur’ik t’evî dîya Wî Meryemê dîtin, li ber Wî dever’û çûn, serê xwe li ber danîn û xiznêd xwe vekirin, p’êşk’êşêd zêr’, bixûrê e’rebî û zimir dane Wî+. 12Lê wan xewnêda e’mir stand, ku veneger’ine cem Hêrodes, ew îdî r’êke dinva çûne welatê xwe+.

R’eva ber bi Misirê

13Gava ku ew ji wir çûn, va milyak’etekî Xudan xewnêda Ûsivva xuya bû û gotê: «R’abe Kur’ik û dîya Wî hilde bir’eve Misirê. Li wir bimîne h’eta ku ez ter’a bêjim, çimkî Hêrodesê Kur’ik biger’e, ku Wî bikuje».

14Ûsiv jî r’abû Kur’ik û dîya Wî hildan, şev çûne Misirê
15û h’eta mirina Hêrodes ewana li wir man. Ev yek aha bû, ku ew gotina Xudane bi zarê p’êxember hatibû gotinê bê sêrî: «Min ji Misirê gazî Kur’ê Xwe kir»[*]+ .

Qir’a zar’oka

16Gava Hêrodes dît ku ew ji steyrnasa hate xapandinê, gelekî hêrs k’et. Ewî e’mir kir ku h’emû zar’okêd kur’îne li Beytleh’mê û dor-berê wê, yêd du salî û ji wan biç’ûktir hebûn, ku bêne kuştinê, li gora wî wextê ku ji steyrnasa pê h’esîya bû. 17Hingê ew gotina bi zarê Yêremîya p’êxember hate sêrî:+

18«Ji R’amayê dengek hat,
dengê girî û şîna giran,
R’ahêl bona zar’okêd xwe digirîya
û nedixwest ku ber dilada bên,
çimkî îdî zar’ok nemabûn»[*]+ .

Hatina ji Misirê

19Gava Hêrodes mir, va milyak’etekî Xudan li Misirê xewnêda Ûsivva xuya bû 20û gotê: «R’abe, Kur’ik û dîya Wî hilde û her’e welatê Îsraêlê, çimkî ewêd pey Kur’ik k’etibûn ku bikuştana mirine».

21Ûsiv jî r’abû, Kur’ik û dîya Wî hildan, veger’îyane welatê Îsraêlê. 22Lê gava Ûsiv bihîst wekî Arxêlayo dewsa bavê xwe, Hêrodes ser Cihûstanê bûye p’adşa, tirsîya ku her’e wir. Hingê xewnêda e’mir stand, ku her’e alîyê qeza Celîlê. 23Ew jî çûne bajarê ku jêr’a Nisret digotin lê hêwirîn. Ev yek aha bû, ku ew gotina bi zarê p’êxembera bê sêrî ku dibêje: «Ewê nisretî bê gotinê»+.

3

Dannasînîya Yûh’ennayê nixumdar

(Marqos 1:1-8; Lûqa 3:1-18; Yûh’enna 1:19-28)

3^1•Wan r’ojada Yûh’ennayê nixumdar r’abû nava ber’îya Cihûstanê dannasîn kir+
2û got: «Ji gunekirinê veger’in, çimkî P’adşatîya E’zmana nêzîk bûye»+. 3Yûh’enna ew bû, bona k’îjanî Îşaya p’êxember gotibû:

«Dengek ber’îyêda dike gazî:

‹R’îya Xudan hazir bikin
û şiver’îyêd Wî r’ast bikin›»[*]+ .

4K’incê Yûh’enna ji pir’ç’a devê bû û qayîşeke ç’erm li piştê bû. Xwarina wî jî kulî û hingivê çolê bû+. 5Hingê cime’ta Orşelîmê û t’emamîya Cihûstanê û h’emû alîyêd ç’emê Ûrdunê dihatine cem wî, 6gunêd xwe didane r’ûyê xwe û ji wî ç’emê Ûrdunêda dihatine nixumandinê+.

7Gava Yûh’enna dît ku ji fêrisî û sadûqîya jî gelek hatine wekî bêne nixumandinê, ewî gote wan: «Ç’êjikêd me’ra! K’ê wer’a got, ku hûn ji xezeba tê bir’evin+? 8De bi kirêd qenc bidine k’ifşê, ku hûn ji gunekirinê veger’îyane. 9Û nav xweda nefikirin nebêjin: ‹Birahîm bavê me ye›. Ez wer’a dibêjim, ku Xwedê ji van kevira jî dikare zar’a Birahîmr’a derxe+. 10Va ye bivir li ser r’awê darê ye. Her dara ku berê qenc neyne, wê bê bir’înê û avîtinê nava êgir+. 11Ez we bona guneveger’andinê bi avê dinixumînim, lê Yekî ji min qewattir wê bê. Ez ne hêja me çarixê Wî jî bigirime destê xwe. Ewê we pê R’uh’ê Pîroz û êgir binixumîne+. 12Melh’eba Wî destê Wîda ye. Ewê bêdera Xwe paqij ke, genimê Xwe bike e’mbarê, lê kayê wê bi agirê ku natemire bişewitîne»+.

Îsa tê nixumandinê

(Marqos 1:9-11; Lûqa 3:21-22)

13•Hingê Îsa ji Celîlê hate Ûrdunê, cem Yûh’enna, ku ji wî bê nixumandinê. 14Lê Yûh’enna bona vê yekê Wîr’a qayl nedibû û gote Wî: «Ez h’ewce me ku bi destê Te bême nixumandinê û Tu têyî cem min?» 15Îsa lê veger’and û gotê: «Niha bihêle, çimkî li me dik’eve ku em h’emû r’astîyê aha bînine sêrî». Paşê Yûh’enna qayl bû.

16Hema çawa Îsa hate nixumandinê û ji avê derk’et, nişkêva e’zman vebûn û ewî dît ku R’uh’ê Xwedê mîna kevotkekê hate xwarê û ser Wî danî+. 17Û va dengek ji e’zmana hat: «Ev e Kur’ê Minî delal, ku ez ji Wî r’azî me»+.

4

Cêr’ibandina Îsa

(Marqos 1:12-13; Lûqa 4:1-13)

4^1•Hingê R’uh’ Îsa bire ber’îyê, ku ji Mîrêcin bê cêr’ibandinê. 2Ewî çil r’oj û çil şevî r’ojî girt, peyr’a bir’çî bû+. 3Yê ku dicêr’ibîne nêzîkî Wî bû û gotê: «Heger Tu Kur’ê Xwedê yî, de bêje van kevira ku bibine nan»+. 4Lê Îsa lê veger’and û gotê: «Nivîsar e: ‹Însan t’enê bi nên najî, lê bi her xebera ku ji devê Xwedê derdik’eve›[*] »+.

5Hingê mîrêcin Ew bire Bajarê Pîroz, ser bilindcîya banê p’aristgehê da sekinandinê+
6û gote Wî: «Heger Tu Kur’ê Xwedê yî, de Xwe bavêje xwarê, çimkî nivîsar e: ‹Xwedê wê t’emîya Te bide milyak’etêd Xwe û wê Te ser destê Xwe bigirin, wekî nigê Te kevir nek’eve›[*] »+. 7Îsa gotê: «Ev jî nivîsar e: ‹Xudan Xwedêyê xwe necêr’ibîne›[*] »+.

8Hingê mîrêcin Ew bir r’akire ser ç’îyakî gelekî bilind û h’emû p’adşatîyêd dinyayê, r’ewşa wanva nîşanî Wî dan 9û gote Wî: «Heger Tu dever’ûya bêyî, serê Xwe li ber min daynî, ezê van h’emûya bidime Te». 10Hingê Îsa gotê: «Dûrî Min her’e, cino! Çimkî nivîsar e: ‹Serê xwe li ber Xudan Xwedêyê xwe dayne û t’enê Wîr’a xulamtîyê bike!›[*] »+

11Wî çaxî mîrêcin Ew hişt çû û va milyak’et hatin jêr’a berdestî kirin+.

Îsa qeza Celîlêda dest bi k’arê Xwe dike

(Marqos 1:14-15; Lûqa 4:14-15)

12•Gava Îsa bihîst, wekî Yûh’enna hate girtinê, Ew r’abû çû Celîlê+. 13Ewî Nisret hişt, çû Kefernahûma devê gola Celîlê, li nav sînorê Zebûlonê û Neftelîyê cî-war bû+. 14Ev yek aha bû, ku ew gotina bi zarê Îşaya p’êxember bê sêrî:+

15«Welatê Zebûlonê û welatê Neftelîyê,
li ser r’îya berbi golê, wî alîyê Ûrdunê,
Celîla necihûya,

16ew cime’ta ku nav te’rîstanîyêda r’ûniştibû,
r’onayîke mezin dît
û ewêd ku li welat û sîya mirinêda r’ûniştibûn,
r’onayî ji wanar’a derk’et».[*]+

17Ji hingêva Îsa dest bi dannasînîyê kir û got: «Ji gunekirinê veger’in, çimkî P’adşatîya E’zmana nêzîk bûye».

Îsa gazî her çar me’sîgira dike

(Marqos 1:16-20; Lûqa 5:1-11)

18•Çaxê Îsa li devê gola Celîlê diger’îya, r’astî du bira hat, Şimh’ûnê ku jêr’a Petrûs dihate gotinê û Endrawisê birê wî. Wana t’or’ davîte golê, çimkî me’sîgir bûn+. 19Îsa wanar’a got: «Pey Min werin, Ezê we bikime nêç’îrvanêd meriva»+. 20Wana jî hema wê demê t’or’êd xwe hiştin û pey Wî çûn+.

21Gava Îsa ji wî cîyî hinekî pêşda çû, r’astî du birêd din jî hat, Aqûbê Zebedî û Yûh’ennayê birê wî. Wana t’evî bavê xwe, Zebedî qeyikêda t’or’êd xwe hîvêz dikirin. Îsa gazî wan jî kir. 22Wana jî hema wê demê qeyik û bavê xwe hiştin û pey Wî çûn.

Îsa dannasîn dike, hîn dike û qenc dike

(Lûqa 6:17-19)

23•Îsa li t’emamîya Celîlê diger’îya, k’inîştêd wanda hîn dikir û Mizgînîya P’adşatîyê dida û her cûr’e êş û nexweşî jî ku nav cime’têda hebûn qenc dikirin+. 24Nav-dengê Wî li t’emamîya Sûryayê bela bû, cime’tê her cûr’e merivêd nexweş anîne cem Wî, yêd ku cûr’e-cûr’e êş û cefada bûn: Yêd cinak’etî, hîvk’etî, şilûşe’t û Ewî ew h’emû jî qenc kirin+. 25Gelek e’lalet jî ji Celîlê, ji qeza Dêkapolîsê[*] , ji Orşelîmê, ji Cihûstanê û ji wî alîyê Ûrdunêyî r’ohilatê pey Wî diçûn+.

5

Dannasînîya serê ç’îyê

5^1Çaxê Îsa e’lalet dît, hilk’işîya ç’îyê, r’ûnişt û şagirtêd Wî hatine cem Wî. 2Ewî dest bi hînkirina Xwe kir û wanr’a got:

Hînkirina bona xwezilîya r’ast

(Lûqa 6:20-23)

3•«Xwezî li r’uh’feqîra[*] ,
çimkî P’adşatîya E’zmana ya wan e+.

4Xwezî li h’eznîya,
çimkî ber dilêd wanda wê bê hatinê+.

5Xwezî li şkestîya,
çimkî e’rdê p’ara wan be+.

6Xwezî li wan, ku t’î û bir’çîyê r’astîqedandinê ne,
çimkî ewê t’êr bin+.

7Xwezî li dilr’e’ma,
çimkî ewê r’e’mê bibînin+.

8Xwezî li dilpaqija,
çimkî ewê Xwedê bibînin+.

9Xwezî li wan, ku e’dilayîyê dikin,
çimkî ewê zar’êd Xwedê bêne h’esabê+.

10Xwezî li wan, ku bona r’astîqedandinê têne zêrandinê,
çimkî P’adşatîya E’zmana ya wan e.

11Xwezî li we, gava bona navê Min we bêhurmet kin, bizêrînin û her cûr’e buxdan li we bikin+. 12Eşq û şa bin, çimkî heqê we li e’zmana gelek e. Bi vî cûr’eyî p’êxemberêd ku berî we hebûn, zêrandin+.

Xwê û r’onayî

(Marqos 9:50; Lûqa 14:34-35)

13•Hûn xwêya e’rdê ne. Lê heger xwê te’ma xwe unda ke, paşê ewê bi çi te’mê bistîne? Îdî wê kêrî tiştekî neyê. Wê bigirin bavêjine nav dest-p’îya.

14Hûn r’onaya dinyayê ne. Heger bajarek serê ç’îyê ye, nayê veşartinê+. 15Kesek jî ç’irê vênaxe û nake binê firaqê, lê datîne ser p’êç’irê, ku r’onayê bide h’emûyêd ku malêda ne+. 16Usa jî bira r’onaya we ber meriva şewq bide, ku ewana kirinêd weye qenc bibînin û pesinê Bavê weyî e’zmana bidin+.

Hînkirina bona Qanûnê

17Nefikirin ku Ez hatime nivîsarêd p’êxembera û Qanûnê xirab kim. Ez nehatim ku xirab kim, lê wan h’emûya bînime sêrî+. 18Ez r’ast wer’a dibêjim, berî derbazbûna e’rd û e’zman, deqek yan jî h’erfeke biç’ûk ji Qanûnê wê t’u car unda nebe, h’eta ku h’emû bêne sêrî+. 19Awa k’î ji van t’emîya yeke here biç’ûk xirab ke û meriva usa hîn ke, ewê P’adşatîya E’zmanada ji h’emûya biç’ûktir bê h’esabê. Lê k’î ku wana pêk bîne û hîn bike, ewê P’adşatîya E’zmanada mezin bê h’esabê+. 20Lema Ez wer’a dibêjim, heger r’astîya we ji r’astîya qanûnzan û fêrisîya zêdetir nîbe, hûn t’u car nak’evine P’adşatîya E’zmana+.

Hînkirina derheqa hêrsê û mêrkuştinêda

21We bihîstîye ku pêşîyar’a hatîye gotinê: ‹Nekuje![*] K’î ku bikuje, dîwana wî wê bê kirinê›+. 22Lê Ez wer’a dibêjim, k’î ser birê xwe hêrs k’eve[*] , wê bibe deyndarê dîwanê û k’î bêje birê xwe: ‹Bê aqil›, ewê bibe deyndarê dîwana civîna giregira û k’î ku bêje: ‹Axmax›, wê bibe deyndarê agirê dojê+. 23Awa heger tu h’edîya xwe bînî ser gorîgehê û li wir bê bîra te, ku dilê birê te ji te maye, 24h’edîya xwe wê derê li ber gorîgehê bihêle û pêşîyê her’e birê xwer’a li hev were û paşê were h’edîya xwe bide.

25Çaxê neyarê te te k’aşî cem h’akim dike, r’êda t’evî wî zû li hev were. Heger na, ewê te bide destê h’akim, h’akimê jî te bide destê berdestîyê xwe û te bavêje kelê+. 26Ez r’ast ter’a dibêjim, tu ji wir t’u car dernak’evî h’eta polê[*] paşin nedî.

Hînkirina derheqa zinêk’arîyêda

27We bihîstîye ku hatîye gotinê: ‹Zinîyê neke›[*]+ . 28Lê Ez wer’a dibêjim, k’î bi temê xirab jinekê binihêr’e, ewî dilê xweda îdî t’evî wê zinêk’arî kir+. 29Awa heger ç’e’vê teyî r’astê te ji r’ê derdixe, wî derxe û ji xwe bavêje. Bona te hê qenc e ku endemekî te unda be, lê bedena te pêva nek’eve ce’nimê. 30Û heger destê teyî r’astê te ji r’ê derdixe, wî jêke û bavêje. Ter’a hê qenc e ku endemekî te unda be, lê bedena te pêva nek’eve ce’nimê+.

Hînkirina derheqa jinber’danêda

(Metta 19:9; Marqos 10:11-12; Lûqa 16:18)

31•Ev jî hatîye gotinê: ‹K’î k’ulfeta xwe ber’de, bira k’axaza jinber’danê bide wê›[*]+ . 32Lê Ez wer’a dibêjim, k’î ku bê sebebîya qavîyê jina xwe ber’de, ew dibe sebebê zinêkirina wê, heger dîsa ew mêr ke[*] û k’î ku yeke mêrber’dayî bistîne, ew zinîyê dike+.

Hînkirina bona sondê

33We ev jî bihîstîye ku pêşîyar’a hatîye gotinê: ‹Derew sond nexwe û sondê xwe li ber Xudan bîne sêrî›[*]+ . 34Lê Ez wer’a dibêjim, t’u car sond nexwin, ne bi e’zmên, çimkî ew t’extê Xwedê ye,+
35ne jî bi e’rdê, çimkî ew cîyê bin p’îyêd Wî ye, ne jî bi Orşelîmê, çimkî ew bajarê P’adşê mezin e+
36û ne jî bi serê xwe sond bixwe, çimkî tu nikarî mûkî sipî kî yan r’eş kî. 37Lê bira gotina we bibe ‹belê-belê› yan jî ‹na-na›. Ji vê zêdetir ji mîrêcin e[*]+ .

Hînkirina derheqa h’eyfhildanêda

(Lûqa 6:29-30)

38•We bihîstîye ku hatîye gotinê: ‹Ç’e’v ji ber ç’e’vva, diran ji ber diranva›[*]+ . 39Lê Ez wer’a dibêjim, miqabilî xiraba nesekinin. Heger yek şemaqekê li r’ûyê teyî r’astê xe, yê din jî bide ber+. 40Û heger yek te k’aşî ber dîwanê ke û bixwaze kirasê te ji te bistîne, p’otê xwe jî jêr’a bihêle. 41Û heger yekî qulixêda zorê li te bike, wekî kîlomêtirekê[*] te bibe, t’evî wî duda her’e. 42Bide wî, k’î ji te dixwaze û berê xwe ji wî neguhêze, yê ku dixwaze ji te deyn bike+.

Dijminêd xwe h’iz bikin

(Lûqa 6:27-28, 32-36)

43We bihîstîye ku hatîye gotinê: ‹Hevalê xwe h’iz bike[*] û bijene dijminê xwe›+. 44Lê Ez wer’a dibêjim, dijminêd xwe h’iz bikin û bona wan dua bikin, yêd ku we dizêrînin[*] ,+
45wekî hûn bibine zar’êd Bavê xweyî E’zmana. Çimkî Ew te’va Xwe derdixe hin ser qenca, hin jî ser xiraba û baranê dibarîne hin ser r’asta, hin jî ser ner’asta+. 46Heger hûn wan h’iz bikin, k’îjan ku we h’iz dikin, hûnê çi heq bistînin? Ne xercgir jî usa dikin? 47Û heger hûn t’enê silavê bidine birêd xwe, îdî hûn çi tiştî ji ewêd din zêdetir dikin? Ne p’ûtp’arist jî usa dikin? 48Awa k’amil bin, çawa ku Bavê weyî E’zmana k’amil e+.

6

Hînkirina bona xêrkirinê

6^1Haş ji xwe hebin, ku hûn qencîyêd xwe ber meriva nekin, wekî ji wan bêne k’ifşê. Yan na, hûn ji Bavê xweyî E’zmana heq nastînin+.

2Awa çaxê tu xêra dikî, pêşîya xwe bor’îyê nexe, çawa dur’û k’inîşt û k’ûçada dikin, wekî meriv pesinê wan bidin. Ez r’ast wer’a dibêjim, ku wana heqê xwe îdî standîye+. 3Lê çaxê tu xêra dikî, bira destê ç’epê nizanibe destê r’astê çi xêr kir, 4ku xêrêd te dizîva bin. Û Bavê teyî tiştêd ku tu dizîva dikî dibîne, wê heqê te bide te.

Hînkirina bona dua

(Lûqa 11:2-4)

5•Gava hûn dua dikin, mîna dur’ûya nebin. Ew h’iz dikin k’inîşt û meydanada bisekinin dua bikin, ku ber meriva bêne k’ifşê. Ez r’ast wer’a dibêjim, îdî wana heqê xwe standîye+. 6Lê çaxê tu dua dikî, bik’eve oda xwe, derî li xwe bigire û Bavê xwer’a ku nayê dîtinê duayê xwe bike. Û Bavê teyî tiştêd ku tu dizîva dikî dibîne, wê heqê te bide te+.

7Gava ku hûn dua dikin, mîna p’ûtp’arista p’ir’xeber nebin. Wana t’irê bona p’ir’ xeberdana wan duayêd wanê bêne bihîstinê+. 8Hûn mîna wan nebin, çimkî berî xwestina we, Bavê we zane çi wer’a lazim e.

9Lê hûn aha dua bikin:

‹Bavê meyî E’zmana! Navê Te pîroz be[*] ,

10P’adşatîya Te bê, e’mirê Te be, çawa li e’zmên, usa jî li ser e’rdê+.

11Nanê meyî r’ojê r’oj bi r’oj bide me+.

12Deynêd me bibaxşîne, çawa ku em dibaxşînine deyndarêd xwe.

13Û me nebe cêr’ibandinê, lê me ji yê xirab[*] xilaz ke, çimkî p’adşatî, qewat û r’ûmet yêd Te ne, h’eta-h’etayê. Amîn[*] ›+.

14Heger hûn neheqîyêd merivaye hindava weda ku dikin bibaxşînin, Bavê weyî E’zmana jî wê we bibaxşîne+. 15Lê heger hûn neheqîyêd meriva nebaxşînin, Bavê we jî neheqîyêd we nabaxşîne+.

Hînkirina bona r’ojîyê

16Gava ku hûn r’ojî digirin, mîna dur’ûya me’dekirî nîbin. Ew me’dê xwe dikin, wekî meriv bizanibin ku ew r’ojî ne. Ez r’ast wer’a dibêjim, ku wana heqê xwe standîye+. 17Lê çaxê tu r’ojî digirî, serç’e’vê xwe bişo, serê xwe şe ke[*] , 18wekî meriv nizanibin ku tu r’ojî yî, lê t’enê Bavê teyî ku nayê dîtinê zanibe. Û Bavê teyî tiştêd ku tu dizîva dikî dibîne, wê heqê te bide te.

Xizna e’zmana

(Lûqa 12:33-34)

19•Li ser dinê xiznê xwer’a necivînin. Li vê derê zeng û bizûz xirab dikin û diz derevedikin didizin+. 20Lê xiznê xwer’a li e’zmên bicivînin. Li wê derê zeng û bizûz xirab nakin û diz jî derevenakin nadizin+. 21Çimkî xizna te k’îderê be, dilê te jî wê li wê derê be.

Ç’ira bedenê

(Lûqa 11:34-36)

22Ç’ira bedenê ç’e’v e. Heger ç’e’vê te p’ak e, t’emamîya bedena teyê r’onayî be. 23Lê heger ç’e’vê te xirab e, t’emamîya bedena teyê te’rî be. Awa heger ew r’onaya ku nav teda ye te’rî ye, te’rî wê çiqas zêde be!

Xwedê û hebûka dinyayê

(Lûqa 16:13)

24T’u kes nikare du axar’a xulamtîyê bike, çimkî yan wê h’îlê wî ji yekî her’e û yê dinê h’iz bike, yan jî wê qedirê yekî bigire û yê dinê bêhurmet ke. Hûn nikarin hin Xwedêr’a, hin jî hebûkêr’a[*] xulamtîyê bikin+.

Hînkirina derheqa xemkirinêda

(Lûqa 12:22-31)

25Lema ez wer’a dibêjim, bona e’mirê xwe xema nekin, ku hûnê çi bixwin û çi vexwin, ne jî bona bedena xwe, ku hûnê çi li xwe kin. Ne e’mir ji xwarinê qîmettir e û beden jî ji k’inca+? 26Dîna xwe bidine teyredêd e’zmên. Ewana ne dir’eşînin, ne didirûn û ne jî e’mbarada dicivînin, lê Bavê weyî E’zmana r’isqê wan digihîne. Ne hûn ji wan qîmettir in+? 27Îdî ji we k’î dikare bi xemêd xwe deqekê ser e’mirê xweda zêde ke?[*]

28Û bona k’inca hûn çima xem dikin? Dîna xwe bidine sosinêd çolê, çawa şîn dibin, ne dixebitin û ne jî dir’êsin. 29Lê ez wer’a dibêjim, ku Silêman jî li nava t’emamîya wê xêr-xizna xweda mîna ji wan yekê xwe nekir+. 30Heger gîhayê çolê, ku îro heye û sibê davêjine nava êgir, Xwedê usa dixemilîne, lê çiqas zêde wê li we ke, kêmbawerno+? 31Îdî xem nekin û nebêjin: ‹Emê çi bixwin?› yan: ‹Çi vexwin?› yan jî: ‹Çi li xwe kin?› 32P’ûtp’arist li pey wan h’emû tişta dik’evin, lê Bavê weyî E’zmana zane ku hûn h’ewcê wan h’emû tişta ne. 33Lê berê pêşin li P’adşatîya Xwedê biger’in û bikin ku r’astîya Wî biqedînin û ew h’emûyê wer’a bêne dayînê+. 34Îdî bona r’oja sibê xema nekin, çimkî r’oja sibê wê bona xwe xema bike. Xemêd r’ojê besî wê ne.

7

Hînkirina derheqa lomekirinêda

(Lûqa 6:37-38, 41-42)

7^1•Loma nekin, ku lome li we nebin+. 2Hûn çi loma bikin, ew lome jî wê li we bibin û hûn bi çi çapê bipîvin, bi wê çapê jî wer’a wê bê pîvanê+. 3Tu çima qirşikê ç’e’vê birê xweda dibînî, lê k’êranê ç’e’vê xweda nabînî? 4Yan jî çawa tu dikarî bêjî birê xwe: ‹Bihêle ku ez qirşik ji ç’e’vê te derxim›, lê va ye k’êran ç’e’vê teda heye? 5Dur’û! Pêşîyê k’êranê ç’e’vê xwe derxe. Paşê tê qenc bibînî ku çawa qirşik ji ç’e’vê birê xwe derxî.

6Tiştê buhurtî nedine sa û ne jî dur’êd xwe bavêjine ber beraza. Heger na, berazê wan bin nigêd xweda p’êpes kin û seyê jî veger’in we bidir’înin+.

Bixwazin, biger’in, derî xin

(Lûqa 11:9-13)

7•Bixwazin hûnê bistînin, biger’in hûnê bibînin, derî xin wê ber we vebe. 8Çimkî k’î ku dixwaze distîne, k’î ku diger’e dibîne û k’î ku derî dixe ber vedibe+. 9Ji we k’îjan e ew meriv, ku kur’ê wî nan jê bixwaze, ew kevir bidê? 10Yan jî me’sî bixwaze, ew me’r bidê? 11Hûn ku xirab in, zanin tiştêd qenc bidine zar’êd xwe, lê Bavê weyî E’zmana wê çiqas tiştêd qenc bide ewêd ku ji Wî dixwazin+.

Qanûna zêr’

12Her çi ku hûn dixwazin meriv bona we bikin, hûn jî usa wanar’a bikin. Ev e me’na hînkirina Qanûnê û p’êxembera+.

Derê teng

(Lûqa 13:24)

13•Derê tengr’a bik’evine hindur’, çimkî fire ye ew derî û ber e ew r’îya ku dibe berbi undabûnê û gelek in ewêd ku wêda diçin. 14Lê gelekî teng e ew derî û ze’met e ew r’îya ku dibe berbi jîyînê û hindik in ewêd ku wê r’êyê dibînin+.

Dar û berê wê

(Lûqa 6:43-45)

15•H’evza xwe ji p’êxemberêd derew bikin. Ewê bi p’ostê pêz bêne cem we, lê hindur’va gurêd p’er’anî ne+. 16Hûnê wana ji berêd wan nas bikin. Gelo kesek ji stirîya tirîya diçine, yan jî ji dir’îya hêjîra+? 17Dara qenc berê qenc dide, lê dara xirab berê xirab dide+. 18Dara qenc nikare berê xirab bide, ne jî dara xirab dikare berê qenc bide. 19Her dara ku berê qenc nade tê bir’în û avîtinê nava agir+. 20Awa hûnê wana ji kirêd wan nas bikin.

K’î hêjayî P’adşatîya E’zmana ye

(Lûqa 13:26-27)

21Ne ku ewê Minr’a dibêje: ‹Xudan! Xudan!› wê bik’eve P’adşatîya E’zmana, lê ewê bik’evê, yê ku e’mirê Bavê Minî E’zmana diqedîne+. 22Wê R’ojê gelekê Minr’a bêjin: ‹Xudan! Xudan! Ne me bi navê Te p’êxembertî kirin û bi navê Te cin derxistin û bi navê Te gelek k’eremet kirin?›+
23Hingê Ezê aşkere wanr’a bêjim: ‹Ji Min dûr k’evin, neheqno! Min hûn t’u car nas nekirine›+.

Mala yê serwaxt û mala yê bêfe’m

(Lûqa 6:47-49)

24•Awa k’î ku van gotinêd Min dibihê û wan diqedîne, ew mîna merivekî serwaxt e, ku mala xwe ser kêvir çêkir. 25Baran barî, ba û lêyî r’abûn, wê malê xistin, lê ew mal hilneşîya, çimkî h’îmê wê ser kêvir bû. 26Lê k’î ku van gotinêd Min dibihê û naqedîne, ew mîna merivekî bêfe’m e, ku mala xwe ser qûmê çêkir. 27Baran barî, ba û lêyî r’abûn, wê malê xistin û ew mal hilşîya, lap wêran bû çû»+.

H’ukumê Îsa

28Gava Îsa ev gotinêd Xwe ser hevda anî, e’lalet ser hînkirina Wî zendegirtî man, 29çimkî Ewî mîna yekî xweyîh’ukum ew hîn dikirin, ne ku mîna qanûnzanêd wan+.

8

Îsa yekî ji k’otîbûnê paqij dike

(Marqos 1:40-45; Lûqa 5:12-16)

8^1•Paşê Îsa ji ç’îyê hate xwarê, e’laleteke giran da pey Wî çû. 2Hingê yekî k’otî hat xwe avîte ber Wî û gotê: «Xudan! Heger bixwazî, Tu dikarî min paqij kî[*] »+.

3Îsa destê Xwe dirêj kirê lê k’et û gotê: «Ez dixwazim. Paqij be!» Û destxweda ew ji k’otîbûnê paqij bû. 4Hingê Îsa jêr’a got: «Binihêr’e, t’u kesîr’a tiştekî nebêjî, lê her’e xwe nîşanî k’ahîn ke û h’edîya ku Mûsa t’emî daye bide, wekî h’emûyar’a bibe şe’detî»+.

Îsa xulamê sersedekî qenc dike

(Lûqa 7:1-10; Yûh’enna 4:43-54)

5•Gava Îsa k’ete Kefernahûmê, sersedek hate cem Wî, hîvî jê kir û gotê: 6«Xudan, xulamê min şilûşe’t malda p’aldaye, gelekî cefê dibîne». 7Îsa gote wî: «Ezê bêm wî qenc kim». 8Sersed lê veger’and û gotê: «Xudan, ez ne hêja me ku Tu bêyî mala min. Lê t’enê xeberekê bêje û xulamê minê bi wê xeberê qenc be+. 9Ez xwexa jî merivekî bin h’ukumda me û bin destê minda jî esker hene. Ez yekîr’a dibêjim: ‹Her’e›, diçe, yekî dinr’a dibêjim: ‹Were›, tê û xulamê xwer’a dibêjim: ‹Vî tiştî bike›, dike».

10Gava Îsa ev yek bihîst, zendegirtî ma û gote ewêd ku pey wî diçûn: «Ez r’ast wer’a dibêjim, Îsraêlêda jî Min bawerîke aha yekîda nedîtîye+. 11Ez wer’a dibêjim, ku gelekê ji r’ohilatê û ji r’oavayê bên û şayîya P’adşatîya E’zmanada t’evî Birahîm, Îshaq û Aqûb r’ûnên,+
12lê zar’êd P’adşatîyê wê bêne avîtinê te’rîya derva. Li wir wê bibe girî û ç’irke-ç’irka dirana»+. 13Paşê Îsa sersedr’a got: «Her’e! Bira li gora bawerîya te ter’a be». Û wê demê xulamê wî qenc bû+.

Îsa gelek nexweşa qenc dike

(Marqos 1:29-34; Lûqa 4:38-41)

14•Gava Îsa hate mala Petrûs, xwesîya wî t’ayêda p’aldayî dît+. 15Ewî destê Xwe da destê wê û t’ayê jê ber’da, r’abû berdestî Wîr’a kir+.

16Gava r’o çû ava, gelek cinak’etî anîne cem Wî. Ewî bi xeberê r’uh’êd h’eram derxistin û h’emû nexweş qenc kirin. 17Ev aha bû, ku ew gotina bi zarê Îşaya p’êxember bê sêrî, ku nivîsar e: «Ewî nexweşîyêd me hildan û êşêd me birin»[*]+ .

Cabdarîya yêd ku pey Îsa diçin

(Lûqa 9:57-62)

18•Çaxê Îsa e’lalet dora Xwe dît, e’mir li şagirta kir ku her’ine wî berî golê+. 19Hingê qanûnzanek nêzîkî Wî bû û gotê: «Dersdar! Tu k’uda jî her’î, ezê pey Te bêm». 20Îsa gote wî: «R’ûvîyar’a qul hene, teyredêd e’zmênr’a jî hêlîn, lê bona Kur’ê Mêriv cîk t’une ku serê Xwe lê dayne».

21Şagirtekî Wî gotê: «Xudan! Îzinê bide min ku ez pêşîyê her’im bavê xwe defin kim». 22Lê Îsa jêr’a got: «Tu pey Min were. Bira mirî mirîyê xwe defin kin».

Îsa firtonê diseqir’îne

(Marqos 4:35-41; Lûqa 8:22-25)

23•Gava Îsa k’ete qeyikê, şagirtêd Wî t’evî Wî çûn. 24Nişkêva firtoneke mezin li golê r’abû, usa ku qeyik pêlada unda dibû. Lê Ew r’azayî bû. 25Hingê şagirt nêzîkî Wî bûn, ew h’işyar kirin û gotinê: «Xudan! Me xilaz ke! Em unda dibin!» 26Îsa gote wan: «Çima hûn usa tirsonek in kêmbawerno?» Wê demê r’abû li bayê û golê hilat û h’emû tişt seqir’în+. 27Merivêd t’evî Wî e’cêbmayî man û gotin: «Ev k’î ye, ku ba û gol jî êlimî Wî dibin?»

Îsa du cinak’etîya qenc dike

(Marqos 5:1-20; Lûqa 8:26-39)

28•Gava Îsa derbazî wî alîyê t’opraxêd Gerdarînê bû, du cinak’etî ji nav gor’istana derk’etin û r’astî Wî hatin. Ew usa har bûn, ku kesek nikaribû wê r’êr’a derbaz bûya. 29Wana kire qîr’în û gotin: «Tu çi ji me dixwazî, Kur’ê Xwedê? Ji wext zûtir hatî cefê bidî me?»+
30Ji wana wêdatir sûrîkî berazayî mezin diç’êrîya. 31Cina r’eca ji Wî kir û gotinê: «Heger Tu me derdixî, bihêle em her’in bik’evine nava sûrîyê beraza». 32Ewî gote wan: «Her’in!» Ew jî derk’etin çûn k’etine nava beraza û ew sûrî pêva jorda r’evî, xwe ji kendêlda avîtine golê û xeniqîn. 33Berazvan r’evîn çûne bajêr, çi ku hatibû serê cinak’etîya gotin. 34Hingê h’emû merivêd bajêr derk’etine pêşîya Îsa û gava Ew dîtin, r’eca ji Wî kirin ku ji e’rdê wan her’e+.

9

Îsa şilûşe’tekî qenc dike û gunêd wî dibaxşîne

(Marqos 2:1-12; Lûqa 5:17-26)

9^1•Îsa k’ete qeyikê paşda veger’îya hate bajarê Xwe[*]+ . 2Wê derê şilûşe’tek nivînêda p’aldayî anîne cem. Gava Îsa bawerîya wan dît, gote yê şilûşe’t: «Lawo, ser xwe be! Gunêd te hatine baxşandinê»+.

3Hingê ji qanûnzana hinek nav xweda fikirîn: «Eva nigê Xwe Xwedêr’a davêje»[*]+ . 4Fikirêd wan Îsava e’yan bûn û got: «Hûn çima dilê xweda tiştê xirab difikirin? 5K’îjan r’ih’et tê gotinê: ‹Gunêd te hatine baxşandinê›, yan ‹R’abe û biger’e›? 6Lê wekî hûn bizanibin ku h’ukumê Kur’ê Mêriv heye li ser dinê guna bibaxşîne», hingê gote yê şilûşe’t: «R’abe nivîna xwe hilde, her’e mala xwe!» 7Ew jî r’abû çû mala xwe. 8Gava e’laletê ev yek dît, xofê ew girtin û şikirî dane Xwedê, ku ev h’ukum daye meriva.

Îsa gazî Metta dike

(Marqos 2:13-17; Lûqa 5:27-32)

9•Îsa ji wir pêşda çû, yekî ku navê wî Metta bû li cîyê xerchildanê r’ûniştî dît û gotê: «Pey Min were». Ew jî r’abû pey Îsa çû.

10Gava Îsa mala Mettada ser sifrê r’ûniştibû, gelek xercgir û gunek’arêd din hatin t’evî Îsa û şagirtêd Wî r’ûniştin. 11Çaxê fêrisîya ev yek dît, şagirtêd Wîr’a gotin: «Çima Dersdarê we t’evî xercgir û gunek’ara dixwe û vedixwe?»+
12Lê gava Îsa ev yek bihîst wanar’a got: «Saxlem ne h’ewcê h’ekîm in, lê nexweş. 13Her’in me’na van xebera hîn bin: ‹Ez r’e’mê dixwazim, ne ku qurbanê›[*] . Ez nehatime gazî yêd r’ast kim, lê gazî gunek’ara»+.

Pirsa r’ojîgirtinê

(Marqos 2:18-22; Lûqa 5:33-39)

14•Hingê şagirtêd Yûh’enna hatine cem Wî û gotinê: «Çima em û fêrisî gelek cara r’ojî digirin, lê şagirtêd Te r’ojî nagirin?»+
15Îsa gote wan: «Qet dibe ku xwendîyêd de’watê şînê bikin, h’eta ku ze’va t’evî wan e? Lê r’ojê bên, gava ze’va ji wan bê hildanê, hingê wê r’ojî bigirin+.

16Kesek pê p’arç’ê nû k’inca kevin p’îne nake, çimkî p’arç’ê k’inca kevinva dirûtî wê zorê li k’inca kevin bike û cîyê qelişî wê hê li ber hev her’e. 17Ne jî şerava nû dikine meşkêd kevin. Heger usa be, meşkê bit’eqin, şeravê bir’ije û meşkê jî xirab bin. Lê şerava nû dikine meşkê nû û her du jî têne xweyîkirinê».

Qîzika mirî û k’ulfeteke nexweş

(Marqos 5:21-43; Lûqa 8:40-56)

18•Gava Îsa hê ev yeka wanar’a digot, hema hingê serwêrek hat xwe avîte ber nigê Wî û gotê: «Qîza min hêja mirîye. Lê were destê xwe dayne ser wê û ewê bijî».

19Îsa r’abû t’evî şagirtêd Xwe da pey wî çû. 20Û va k’ulfeteke nexweş, ku donzdeh salêd wê bûn ser xûnê vebibû, piştêva hat û r’îşîyêd k’incê Îsa k’et+. 21Ewê nêta xweda danîbû: «Heger ez t’enê k’incê Wî k’evim, ezê qenc bim»+. 22Îsa ser milê Xweva veger’îya ew dît û gotê: «E’vdê! Ser xwe be! Bawerîya te tu qenc kirî». Û wê demê ew k’ulfet qenc bû+.

23Gava Îsa gihîşte mala serwêr, dîna Xwe dayê, wê qar’e-qar’a e’laletê ye û bilûrvan jî zelûlî lê dixin 24û gote wan: «Derk’evin! Qîzik nemirîye, lê hênijîye». Wana qerfê xwe Pê dikirin+. 25Lê gava cime’t derxistine derva, Îsa çû hindur’ destê wê girt û qîzik r’abû ser xwe+. 26Eva deng-be’sa t’emamîya wî welatîda bela bû.

Îsa du kora qenc dike

27Gava Îsa ji wir derk’et çû, du merivêd kor dane pey Wî kirine qîr’în û gotin: «Kur’ê Dawid! Me were r’e’mê!»+

28Gava ku gihîştine malê, ew her du kor hatine cem Wî. Îsa ji wan pirsî û got: «Hûn bawer dikin, ku Ez dikarim alî we bikim?» Wana got: «Belê Xudan». 29Hingê Îsa destê Xwe da ç’e’vêd wan û got: «Li gora bawerîya we wer’a be»+. 30Wê demê ç’e’vêd wan vebûn. Îsa h’işk t’emî li wan kir û got: «Haş ji xwe hebin, ku t’u kes vê yekê neh’ese»+. 31Lê ew derk’etin, t’emamîya wî welatîda nav û dengê Wî bela kirin+.

Îsa lal qenc dike

32Çaxê ewana derk’etin çûn, hineka cinak’etîkî lal anî cem Îsa. 33Gava Ewî cin derxist, yê lal xeber da. E’lalet e’cêbmayî ma û got: «Li Îsraêlê jî tiştekî aha t’u car neqewimîye». 34Lê fêrisîya got: «Ew bi h’ukumê serwêrê cina cina derdixe»+.

Gunê Îsa li cime’tê tê

35Îsa h’emû gund û bajara diger’îya, k’inîştêd wanda hîn dikir, Mizgînîya P’adşatîyê dannasîn dikir û li nav cime’tê h’emû cûr’e nexweşî qenc dikirin. 36Gava Ewî e’lalet dît, gunê Wî li wan hat, çimkî ewana mîna pezê bê şivan, ber’edayî û belabûyî bûn+. 37Hingê Ewî şagirtêd Xwer’a got: «Nandirûn gelek e, lê p’ale hindik in. 38Awa hîvî ji Xweyê dirûnê bikin, wekî p’ala nandirûna Xwer’a bişîne»+.

10

Navêd her donzdeh şandîya

(Marqos 3:13-19; Lûqa 6:12-16)

10^1•Îsa her donzdeh şagirt gazî cem Xwe kirin û h’ukum da wan ku r’uh’êd h’eram derxin, h’emû êş û nexweşîya jî qenc kin. 2Navê her donzdeh şandîya ev in: Yê pêşin Şimh’ûn, ku Petrûs tê gotinê û birê wî Endrawis, Aqûbê Zebedî û birê wî Yûh’enna, 3Fîlîpo û Bertolomeyo, T’ûma û Mettayê xercgir, Aqûbê Halfawo û Tedayo[*]
4Şimh’ûnê welatp’arist[*] û Cihûdayê Îsxeryotî, ewê ku nemamîya Îsa kir.

Şandina her donzdeha

(Marqos 6:7-13; Lûqa 9:1-6)

5Îsa ev her donzdeh şandin, t’emî li wan kir û got: «Neçine nava necihûya û nek’evine bajarêd Sameryayê. 6Lê pêşîyê her’ine nav pezêd mala Îsraêlêye undabûyî+. 7Gava hûn her’in, dannasîn kin û bêjin: ‹P’adşatîya E’zmana nêzîk bûye›+. 8Nexweşa qenc kin, mirîya sax kin, k’otîya paqij kin, cina derxin. We bêheq standîye, bêheq jî bidin+. 9Li ber pişta xweda t’u tiştî hilnedin: Ne zêr’, ne zîv, ne sifir, 10ne tûrik bona r’ê, ne du dest kiras, ne çarix, ne şivdar, çimkî p’ale hêjayî r’isqê xwe ye+.

11Çi bajar yan gundê ku hûn bik’evinê, maleke hêja bibînin û li wir bimînin, h’eta ku hûn ji wir diçin. 12Gava hûn her’ine malê, silavê bidine wê û bêjin: ‹E’dilayî vê malêr’a›. 13Û heger ew mal hêja ye, bira silava we li ser wê be, lê heger ne hêja ye, bira silava we li we veger’e. 14Lê k’î ku we qebûl neke û guhdarîya xeberêd we neke, gava ku hûn ji wê malê, yan jî ji wî bajarî derdik’evin, t’oza nigêd xwe dawşînin+. 15Ez r’ast wer’a dibêjim, R’oja Axretê h’alê welatê Sodom û Gomorayê wê ji ya wî bajarî çêtir be+.

Mîna pêz li nav gura

(Marqos 13:9-13; Lûqa 21:12-17)

16•Va Ez we dişînim çawa pez nava gura. Îdî mîna me’ra serwaxt bin û mîna kevotka dilsax+. 17Lê h’evza xwe ji meriva bikin, ewê we bibine ber dîwana û k’inîştêd xweda we bidine ber qamçîya. 18R’ûyê Minda wê we bibine ber welîya û p’adşa, ku hûn ber wan û necihûya şe’detîyê bidin+. 19Lê çaxê we bibine ber dîwana, xem nekin ku hûnê çawa yan çi xeber din. Tiştêd ku hûnê xeber din, wê demê wer’a wê bê dayînê. 20Çimkî ne ku hûnê xeber din, lê R’uh’ê Bavê weyî ku nava weda ye wê xeber de+.

21Bira wê birê xwe bide kuştinê, bavê jî kur’ê xwe û zar’ jî wê himberî dê û bavê xwe r’abin û wan bidine kuştinê+. 22Bona navê Min hûnê ber ç’e’vê h’emûya r’eş bin. Lê k’î ku h’eta xilazîyê teyax ke ewê xilaz be+. 23Û gava nav vî bajarîda we bizêrînin, bir’evine bajarekî din. Ez r’ast wer’a dibêjim, h’eta hatina Kur’ê Mêriv, hûn h’emû bajarêd Îsraêlê pêr’a nagihînin biger’in+.

24Şagirt ji dersdarê xwe ne mestir e û ne jî xulam ji axayê xwe+. 25Besî şagirt e, wekî mîna dersdarê xwe be û xulam jî mîna axayê xwe be. Heger malxê malêr’a ‹Belzebûl› gotin, hingê neferêd wîr’a wê çi bêjin+?

Bizanibin ku tirsa we ji k’ê hebe

(Lûqa 12:2-7)

26Awa îdî t’u car ji meriva netirsin. Tiştekî dizîva t’une ku derneyê û ne jî veşartî ku k’ifş nebe+. 27Çi ku Ez te’rîyêda wer’a dibêjim, ewî nav r’onayêda bêjin û çi ku hûn guhada dibihên, ser bana bikine dengî. 28Û ji wan netirsin yêd ku bedenê dikujin, lê nikarin r’uh’ bikujin. Lê hûn ji Wî bitirsin, Yê ku dikare r’uh’ û bedenê ce’nimêda unda ke+. 29Ne du ç’ivîk bi diravekî çarqur’ûşê têne firotanê? Lê yek jî ji wan bêyî e’mirê Bavê we nak’eve e’rdê. 30Lê çi li we dik’eve, her t’êlekî p’or’êd serê we jimartî ne. 31Îdî netirsin. Hûn ji gelek ç’ivîka qîmettir in+.

Îqrar û înk’arkirina Îsa

(Lûqa 12:8-9)

32K’î ku Min ber meriva îqrar ke, Ezê jî wî ber Bavê Xweyî E’zmana îqrar kim+. 33Lê k’î ku Min ber meriva înk’ar ke, Ezê jî wî ber Bavê Xweyî E’zmana înk’ar kim+.

Şûr û e’dilayî

(Lûqa 12:51-53; 14:26-27)

34•Nefikirin ku Ez hatime dinê e’dilayîyê bînim. Ez nehatim e’dilayîyê bînim, lê şûr+. 35Çimkî Ez hatim kur’ ji bavê, qîzê ji dê û bûkê ji xwesîyê biqetînim 36û dijminêd mêriv wê ji mala wî bin.[*]+

37Ewê ku bavê xwe yan dîya xwe ji Min ze’ftir h’iz dike, ne hêjayî Min e. Ewê ku kur’ê xwe yan qîza xwe ji Min ze’ftir h’iz dike, ne hêjayî Min e. 38Ewê ku xaçê xwe hilnade pey Min nayê, ew ne hêjayî Min e+. 39K’î e’mirê xwe biger’e, ewê unda ke, lê k’î e’mirê xwe bona Min unda ke, ewê bibîne+.

Heqstandin

(Marqos 9:41)

40Ewê ku we qebûl dike, Min qebûl dike û ewê ku Min qebûl dike, Yê ku Ez şandime qebûl dike+. 41Ewê ku p’êxember qebûl dike çawa p’êxember, wê heqê p’êxember bistîne û ewê ku merivekî r’ast qebûl dike çawa merivê r’ast, wê heqê yêd r’ast bistîne+. 42Û ewê ku t’ase ava sar jî dide yekî ji van biç’ûka, bona xatirê wê yekê ku ew şagirtê Min e, Ez r’ast wer’a dibêjim, ewê t’u car heqê xwe unda neke»+.

11

Îsa caba pirsa Yûh’ennayê nixumdar dide

(Lûqa 7:18-35)

11^1•Çaxê Îsa t’emîyêd ku dane her donzdeh şagirtêd Xwe xilaz kirin, ji wî cîyî çû nav bajarêd wan, ku hîn ke û dannasîn ke.

2Gava Yûh’enna kelêda bona şixulêd Mesîh bihîst, çend şagirtêd[*] xwe şandine cem Wî+
3û jê pirsîn: «Tu Ew î, Yê ku gerekê bihata, yan em hîvîya yekî din bin?» 4Îsa caba wan da û got: «Her’in, çi ku hûn dibînin û dibihên Yûh’ennar’a bêjin. 5Kor dibînin, seqet diger’in, k’otî paqij dibin, ker’ dibihên, mirî r’adibin û feqîrar’a jî Mizgînî tê dayînê+. 6Û xwezî li wî, ku ji Min p’işk nabe»+.

7Gava ewana çûn, Îsa bona Yûh’enna e’laletêr’a destpêkir got: «Hûn derk’etine ber’îyê çi bibînin? Qamîşekî ku ji bayê dih’eje+? 8Yan hûn derk’etin çi bibînin? Merivekî k’incê nazik li xwe kirî? Ne ewêd ku k’incê nazik li xwe dikin, ew malêd p’adşada ne? 9Yan hûn derk’etin çi bibînin? P’êxemberekî? Belê ez wer’a dibêjim, ji p’êxemberekî jî mestir e+. 10Eva ew e, bona k’îjanî nivîsar e: ‹Va ye Ezê qasidê Xwe pêşîya Teva bişînim. Ewê r’îya Te pêşîya Teva hazir ke›[*]+ . 11Ez r’ast wer’a dibêjim, ji nava ewêd ku ji k’ulfeta dinê k’etine, t’u kes ji Yûh’ennayê nixumdar mestir nebûye. Lê P’adşatîya E’zmanada yê herî biç’ûk ji wî mestir e+. 12Ji r’ojêd Yûh’ennayê nixumdar h’eta niha P’adşatîya E’zmana bi zorbetîyê tê h’icûmkirinê û yêd zorbe dikin ku zeftî xwe kin[*]+ . 13Çimkî h’emû p’êxembera û Qanûnê h’eta Yûh’enna bona P’adşatîya E’zmana şe’detî dan[*] . 14Û heger hûn dixwazin vê yekê qebûl kin, ew e Êlyasê ku gerekê bihata[*]+ . 15Guhê k’ê heye bira bibihê+.

16Niha Ez vî nisilî mîna çi bişibînim? Ew mîna wan zar’a ne, yêd ku bazarada r’ûniştî ne, gazî hevalêd xwe dikin 17û dibêjin: ‹Me bona we zur’nê xist, hûn ner’eqisîn û bona we beyt’ gotin, we şîn nekir›. 18Yûh’enna hat, ne dixwar, ne vedixwar û digotin: ‹Cin wîda heye›+. 19Kur’ê Mêriv hat, dixwe û vedixwe, bona Wî dibêjin: ‹Va Ew yekî pey xwarin û vexwarinê k’etî ye, dostê xercgir û gunek’ara ye›. Lê serwaxtî bi e’melêd[*] xwe k’ifş dibe ku ew r’ast e»+.

Bajarêd nebawer

(Lûqa 10:13-15)

20•Hingê Îsa destpêkir li wan bajara hilat, k’îjanada gelek k’eremetêd Wî qewimîbûn, çimkî ew ji gunekirinê veneger’îyan. 21«Wey li te Xorazîn! Wey li te Beytsayda! Heger ew k’eremetêd ku nava weda bûn, Sûr û Saydêda bibûna, ewanayê zûva bi k’urx û k’ozîyê t’obe bikirana+. 22Lê Ez wer’a dibêjim, R’oja Axretê, h’alê Sûrê û Saydê wê ji h’alê we çêtir be+. 23Û tu Kefernahûm, te t’irê tê h’eta e’zman bilind bî? Lê tê h’eta dîyarê mirîya her’î xwarê! Heger ew k’eremetêd ku nav teda qewimîn Sodomêda biqewimîyana, ewê h’eta r’oja îroyîn bima+. 24Lê Ez wer’a dibêjim, R’oja Axretê h’alê welatê Sodomê wê ji h’alê te çêtir be»+.

Werin cem min û hêsa bin

(Lûqa 10:21-22)

25•Hingê Îsa got: «Şikir navê Te be Bavo, Xudanê e’rd û e’zman, ku Te ev tişt ji zana û bîlana veşartin û li ber zar’a vekirin+. 26Belê Bavo, çimkî aha li Te xweş hat.

27Her tişt ji Bavê Min Minr’a hatîye dayînê. Kesek Kur’ nas nake pêştirî Bavê û kesek Bavê nas nake pêştirî Kur’ û k’îjanar’a ku Kur’ bixwaze wanva Bavê bide naskirinê+.

28Werine cem Min h’emûyêd westîyayî û bargiran û Ezê r’ih’etîyê bidime we+. 29Nîrê Min hildine ser xwe û ji Min hîn bin, çimkî Ez şkestî me û dilmilahîm im û hûnê xwer’a r’ih’etîyê bibînin+. 30Çimkî nîrê Min r’ih’et e û barê Min sivik e»+.

12

Pirsa r’oja şemîyê

(Marqos 2:23-28; Lûqa 6:1-5)

12^1•Hingê Îsa r’ojeke şemîyê nava zevîyar’a derbaz bû, şagirtêd Wî bir’çî bûn û destpêkirin simbilêd genim çinîn û xwarin+. 2Gava fêrisîya ev yek dît, Wîr’a gotin: «Hela binihêr’e, şagirtêd Te tiştê necayîzî r’oja şemîyê dikin»+.

3Îsa wanar’a got: «We nexwendîye ku Dawid çi kir, gava ew û yêd pêr’a bir’çî bûn+? 4Ne ew k’ete Xana Xwedê û nanê Xwedêr’a dayî xwar, ew nan ne wîr’a cayîz bû bixwara, ne jî ewêd t’evî wîr’a, lê t’enê k’ahînar’a?[*]+
5Yan jî we Qanûnêda nexwendîye, ku k’ahîn r’ojêd şemîyê p’aristgehêda şemîyê dih’er’imînin û dîsa bê sûc in+? 6Lê Ez wer’a dibêjim, ku li vir Yekî ji p’aristgehê mestir heye+. 7Heger we zanibûya me’na vê xeberê çi ye ku tê gotinê: ‹Ez r’e’mê dixwazim, ne ku qurbanê›[*] , hingê weyê yêd bêsûc gunek’ar nekirana+. 8Çimkî Kur’ê Mêriv Xudanê r’oja şemîyê ye».

Îsa r’oja şemîyê merivê ku destê wî k’işîyabû qenc dike

(Marqos 3:1-6; Lûqa 6:6-11)

9•Îsa ji wir r’abû çû, hate k’inîşta wan. 10Merivek li wir hebû, ku destê wî k’işîyabû. Hineka dixwest ku xeyba Îsa bikirana, ji Wî pirsîn û gotinê: «Cayîz e ku meriv r’oja şemîyê nexweşa qenc bikin?»+

11Ewî jî wanar’a got: «Ew ji we k’î ye, ku pezeke wî hebe û r’oja şemîyê bik’eve ç’e’lê, wê negire û dernexe? 12Lê însan çiqas ji pêz qîmettir e! Awa r’oja şemîyê qencîkirin cayîz e»+. 13Hingê wî merivîr’a got: «Destê xwe dirêj ke». Ewî jî dirêj kir û mîna destê din qenc bû+. 14Lê fêrisî derk’etine derva bona Îsa li hev şêwirîn ku çawa Wî bidine kuştinê.

Xulamê Xwedêyî bijartî

15Û gava Îsa pê h’esîya, ji wê derê çû, gelek e’lalet jî pey Wî çû. Ewî h’emû jî qenc kirin 16û t’emî da wan ku bona Wî nekine dengî+. 17Eva aha bû ku ew gotina bi zarê Îşaya p’êxember bê sêrî:+

18«Va ye xulamê Min, yê ku Min bijartîye
û h’izkirîyê Minî ku Min begem kirîye.
Ezê R’uh’ê Xwe daynime ser Wî
û Ewê miletar’a heqîyê e’lam ke.
19Ewê ne bik’eve h’ucetê, ne bike qar’e-qar’
û ne jî yekê dengê Wî meydanada bibihê.
20Ew qamîşê p’erç’iqî hûr nake,
p’ilta diç’irûse vênasîne,
h’eta ku heqîyê bigihîne sêrî.

21Û h’emû milet wê gumana xwe daynine ser navê Wî».[*]

Îsa û Belzebûl

(Marqos 3:20-30; Lûqa 11:14-23; 12:10)

22•Hingê cinak’etîkî korî lal anîne cem Wî û Ewî ew qenc kir, usa ku ewî hin dît û hin jî xeber da. 23Û t’emamîya e’laletê zendegirtî ma û got: «Gelo Ev e kur’ê Dawid?»+

24Lê gava fêrisîya bihîst gotin: «Eva bi h’ukumê serwêrê cina Belzebûl cina derdixe»+.

25Lê nêtêd dilê wan Îsava e’yan bûn û wanar’a got: «Her p’adşatîya ku nav wêda t’ifaq t’unebe wê wêran be û her bajar yan mala ku li nava wêda t’ifaq t’unebe ew namîne. 26Heger mîrêcin xwexa xwe derdixe, ku usa ye nava p’adşatîya wîda bêt’ifaqî heye, îdî p’adşatîya wî wê çawa bimîne? 27Heger Ez bi h’ukumê Belzebûl cina derdixim, lê yêd ku pey we tên bi çi derdixin? Wekî usa ye ewê bibine h’akimêd we+. 28Lê heger Ez bi h’ukumê R’uh’ê Xwedê cina derdixim, îdî P’adşatîya Xwedê gihîştîye we. 29Yan çawa yek dikare bik’eve mala mêrxasekî û hebûka wî t’alan ke, heger pêşîyê wî mêrxasî girênede? Gava girêda, hingê wê bikaribe mala wî t’alan ke+.

30K’î ku ne t’evî Min e, miqabilî Min e û k’î ku t’evî Min t’op nake, bela dike+. 31Bona vê yekê Ez wer’a dibêjim, her gune û gotinêd xirab wê li meriva bêne baxşandinê, lê ewê ku gotineke xirab miqabilî R’uh’ bêje, li wî nayê baxşandinê+. 32K’î tiştekî miqabilî Kur’ê Mêriv bêje, wê bê baxşandinê, lê heger yek hindava R’uh’ê Pîrozda bêje, li wî nayê baxşandinê, ne vê dinê ne jî wê dinê.

Dar û berê wê

(Lûqa 6:43-45)

33Heger dar qenc e, berê wê jî qenc e, heger dar xirab e, berê wê jî xirab e, çimkî dar ji berê xwe tê naskirinê+. 34Ç’êjikêd me’ra! Hûn çawa dikarin qenc xeber din, heger hûn xirab in? Çimkî dil çiva t’ijî ye zar jî ewê dibêje+. 35Merivê qenc, ji xizna xweye qenc qencîyê derdixe, lê merivê xirab, ji xizna xweye xirab xirabîyê derdixe+. 36Ez wer’a dibêjim, R’oja Axretê meriv bona her xebereke p’ûç’ ku xeber didin wê cabdar bin+. 37Çimkî hûnê bi xeberêd xwe bêsûc bin û bi xeberêd xwe gunek’ar bin»+.

K’eremetekê çawa nîşan dixwazin

(Marqos 8:11-12; Lûqa 11:29-32)

38•Hingê hineka ji qanûnzan û fêrisîya Wîr’a gotin: «Dersdar! Em dixwazin ku nîşanekê ji Te bibînin»+. 39Ewî li wan veger’and û got: «Nisilê xirab û xalifî nîşanekê dixwaze, lê jêr’a nîşaneke din nayê dayînê pêştirî nîşana Ûnis p’êxember+. 40Çawa ku Ûnis sê r’oj û sê şeva zikê h’ûtda ma[*] , Kur’ê Mêriv jî usa wê sê r’oj û sê şeva nava k’ûrayîya e’rdêda bimîne+. 41Merivêd Nînewayê wê R’oja Axretê r’abin û vî nisilî neheq kin, çimkî ewana bi dannasînîya Ûnis ji gunekirinê veger’îyan û va Yekî ji Ûnis mestir li vir heye+. 42P’adşa Başûrê[*] R’oja Axretê wê r’abe vî nisilî neheq ke, çimkî ewa ji serê dinê hat, ku serwaxtîya Silêman bibihê û va ye Yekî ji Silêman mestir li vir heye+.

Paşda hatina r’uh’ê h’eram

(Lûqa 11:24-26)

43•Çaxê r’uh’ê h’eram ji mêriv dertê, cîyê bê av diger’e ku r’ih’etîyê bibîne. Lê gava nabîne, 44hingê ew dibêje: ‹Ez veger’ime wê mala xweye ku jê derk’etime›. Gava ew tê, dibîne wê mal vala, paqijkirî û hevdayî ye. 45Hingê diçe h’eft cinêd dine ji xwe xirabtir jî tîne, dik’evine wir dijîn. Û axirîya wî merivî ji pêşîyê xirabtir dibe. Usa jî wê bê serê vî nisilê xirab»+.

Dê û birayêd Îsa

(Marqos 3:31-35; Lûqa 8:19-21)

46•Hê Ewî e’laletêr’a xeber dida, va dîya Wî û birayêd Wî li derva sekinîn, dixwestin t’evî Wî xeber dana+. 47Yekî jêr’a got: «Va dîya Te û birayêd Te derva ne û dixwazin t’evî Te xeber din». 48Ewî jî li wî veger’and û gotê: «K’î ye dîya Min û k’î ne birayêd Min?» 49Hingê destê Xwe dirêjî şagirtêd Xwe kir û got: «Va ne dê û birayêd Min! 50Çimkî k’î ku xwestina Bavê Minî e’zmana bîne sêrî, ew e birê Min, xûşka Min û dîya Min»+.

13

Mesela t’oximr’eş

(Marqos 4:1-9; Lûqa 8:4-8)

13^1•Wê r’ojê Îsa ji malê derk’et, li devê golê r’ûnişt. 2Û haqas e’lalet hate cem Wî, ku Ew k’erba k’ete qeyikê r’ûnişt û t’emamîya e’laletê devê golê sekinî. 3Ewî gelek tişt bi mesela ew hîn kirin û got: «T’oximr’eş r’abû çû ku t’oxim bir’eşîne. 4Gava dir’eşand, hinek ji wan k’etine devê r’ê, teyrede hatin û ew xwarin. 5Hinekêd din k’etine ser e’rdê kevirî, ku li wir xwelî kêm bû. Ew zû şîn bûn, çimkî telaşê xwelîyê ne k’ûr bû. 6Lê çaxê te’v derk’et, ew ç’ilmisîn û çimkî r’awêd wan t’unebûn, h’işk bûn. 7Hinekêd din k’etine nava stirîya, stirî r’abûn û ew xeniqandin+. 8Lê hinekêd din jî k’etine nava e’rdê qenc û ber dan, yê sed, yê şêst û yê sî. 9Guhê k’ê heye bira bibihê!»+

Îsa çima bi mesela xeber dide

(Marqos 4:10-12; Lûqa 8:9-10)

10•Wê gavê şagirtêd Wî nêzîk bûnê û gotinê: «Çima bi mesela Tu wanar’a xeber didî?» 11Ewî li wan veger’and û got: «Wer’a hatîye dayînê ku hûn sur’êd P’adşatîya E’zmana bizanibin, lê wanar’a nehatîye dayînê+. 12Çimkî k’êr’a ku heye, wê hê lê zêde be û serda bir’ije û k’êr’a ku t’une, çi heye jî wê jê bê standinê+. 13Ez bona wê yekê bi mesela wanr’a xeber didim, ku ewana dinihêr’in û nabînin, dibihên, lê guhê xwe nadine ser û fe’m nakin+. 14Li ser wan p’êxembertîya Îşaya tê sêrî ku dibêje:

‹Hûnê bibihên û guh bidinê, lê fe’m nekin,
hûnê binihêr’in û dîna xwe bidinê, lê nebînin.

15Çimkî eva cime’ta serh’işk e,
bi guha giran dibihên
û ç’e’vêd xwe girtine,
wekî bi ç’e’va nebînin,
bi guha nebihên
û bi h’iş fe’m nekin, veneger’in,
ku Ez wan qenc kim›[*]+ .

16Lê xwezî li ç’e’vêd we, ku dibînin û guhêd we, ku dibihên+. 17Ez r’ast wer’a dibêjim, gelek p’êxember û merivêd r’ast h’izreta dîtina van tişta bûn çi ku hûn dibînin, lê nedîtin û bibihîstana çi ku hûn dibihên, lê nebihîstin+.

Şirovekirina mesela t’oximr’eş

(Marqos 4:13-20; Lûqa 8:11-15)

18•Niha hûn şirovekirina mesela t’oximr’eş bibihên. 19Her kesê ku xebera P’adşatîyê dibihê û fe’m nake, yê Xirab[*] tê t’oximê dilê wîda çandî dir’evîne. Eva ew in ku devê r’ê hatine çandinê. 20Ewêd li e’rdê kevirî hatine çandinê ew in, ku çaxê xeberê dibihên, ew zû bi eşq û şa qebûl dikin. 21Lê r’aw ku nava wanda t’unene, dirêj t’aw nakin. Gava bona xeberê r’astî tengasîya yan zêrandinê tên, ew zû ji r’ê dik’evin+. 22Ewêd li nava stirîyada hatine çandinê ew in, ku xeberê dibihên û xemêd vê dinyayê û derewêd dewletîyê xeberê dixeniqînin, ew bê ber dimînin+. 23Lê ewêd li nava e’rdê qencda hatine çandinê ew in, ku xeberê dibihên, fe’m dikin û ber didin, hinek sed, hinek şêst û hinek sî»+.

Mesela genim û zîwanê

24Îsa meseleke din jî wanar’a pêşda anî û got: «P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: Merivekî nav e’rdê xweda t’oximê qenc çand. 25Gava h’emû r’azayî bûn, dijminê wî hat û li nav genimda zîwan jî çand û çû. 26Gava genim gihîşt berê xwe da, hingê zîwan jî pêr’a k’ifş bûn. 27Xulamêd xweyê e’rdê nêzîkî wî bûn û gotinê: ‹Axayê me! Te nava e’rdê xweda t’oximê qenc neçand? Lê ev zîwan ji k’u hatin?› 28Ewî li wan veger’and û got: ‹Dijminekî ev tişt kirîye›. Xulama jî gote wî: ‹Niha tu qayl î ku em her’in wan r’akin?› 29Ewî got: ‹Na, nebe çaxê hûn zîwanê r’akin, gênim jî pêr’a derxin. 30Bihêlin bira her du jî hevr’a bigihîjin h’eta r’oja nandirûnê. R’oja nandirûnê ezê p’alar’a bêjim, pêşîyê zîwanê biçinin, gur’z-gur’z girêdin bona şewatê, lê gênim bikine e’mbara min›»+.

Du meselêd li ser P’adşatîya Xwedê:

(Marqos 4:30-32; Lûqa 13:18-21)

31•Meseleke din jî wanar’a pêşda anî û got: «P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: Merivekî h’ebeke t’oximê xerdalê hilda, nav e’rdê xweda çand. 32Ew ji h’emû t’oxima hûrtir e, lê gava digihîje, ji h’emû p’incar’a mestir dibe û dibe dar, usa ku teyredêd e’zmên tên hêlînêd xwe ser ç’iqilêd wê çêdikin»+.

33Îsa meseleke din jî wanar’a got: «P’adşatîya E’zmana mîna hevîrtir’şk e, ku k’ulfetekê hilda, nava sê kod[*] arda stira, h’eta ku h’emû hilat»+.

Îsa bi mesela xeber dide

(Marqos 4:33-34)

34Îsa ev h’emû tişt bi mesela e’laletêr’a gotin û bê mesele t’u tişt wanar’a nedigot. 35Ev yek aha bû, ku ew gotina bi zarê p’êxember bê sêrî:

«Ezê bi mesela wanr’a xeber dim,
tiştêd ji wextê e’firandina dinyayêda veşartî gilî kim»[*]+ .

Şirovekirina mesela genim û zîwanê

36Hingê Îsa e’lalet hişt, hate mal. Şagirtêd Wî hatine cem Wî û gotinê: «Mesela genim û zîwanê mer’a şiroveke». 37Ewî li wan veger’and û got: «Ewê ku t’oximê qenc çand, Kur’ê Mêriv e. 38E’rd dinya ye, t’oximê qenc jî merivêd p’ara P’adşatîyê ne, lê zîwan merivêd p’ara yê Xirab in+. 39Dijminê ku ew çand, mîrêcin e. Nandirûn axirîya dinyayê ye, p’ale jî milyak’et in+. 40Û çawa ku zîwanê t’op dikin dişewitînin, axirîya vê dinyayê jî wê usa be. 41Kur’ê Mêriv wê milyak’etêd Xwe bişîne û ewê ji P’adşatîya Wî h’emûyêd ku merîya ji r’ê derdixin û neheqîyê dikin bibijêrin+
42û bavêjine k’ûra agir. Li wir wê bibe girî û ç’irke-ç’irka dirana+. 43Hingê merivêd r’ast wê P’adşatîya Bavê xweda mîna te’vê şewq bidin. Guhê k’ê heye bira bibihê!+

Meselêd xizna veşartî û dur’ê qîmet

44P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: E’rdekîda xizneke veşartî hebû. Merivek wê dibîne, vedişêre, şabûna diçe h’emû hebûka xwe difiroşe û wî e’rdî dik’ir’e.

45Dîsa P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: Merivekî bazirganî dur’êd r’ind diger’e. 46Gava dur’ekî p’ir’ qîmet dibîne, diçe h’emû hebûka xwe difiroşe û wî dur’î dik’ir’e.

Mesela t’or’a avîtî

47Dîsa P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: T’or’ek tê avîtinê nava be’rê û h’emû cûr’e me’sî dik’evinê+. 48Gava t’or’ t’ijî dibe, dik’işînine devê be’rê û r’ûdinîn me’sîyêd kêr dibijêrin dikine derdana, lê yêd bêkêr wêda davêjin+. 49Axirîya dinyayê jî wê usa be. Milyak’etê derk’evin xiraba ji nav qenca bibijêrin+
50û bavêjine k’ûra agir. Li wir wê bibe girî û ç’irke-ç’irka dirana»+.

R’astîyêd kevin û nû

51Îsa ji wan pirsî: «We ev h’emû tişt fe’m kirin?» Wana jêr’a got: «Belê». 52Ewî jî wanar’a got: «Bona vê yekê her qanûnzanek ku P’adşatîya E’zmana hîn bûye, mîna merivekî xweyîmilk’ e, ku ji xizna xwe tiştêd kevin û nû derdixe».

Bajarê Nisretê, li k’u Îsa mezin bibû, Wî qebûl nake

(Marqos 6:1-6; Lûqa 4:16-30)

53•Gava Îsa ev mesele xilaz kirin, ji wir çû 54hate cî-misk’enê Xwe, k’inîşta wanda ew hîn dikirin. Ew jî zendegirtî diman û digotin: «Ev serwaxtî û qewata k’eremeta ji k’u gihîştîyê+? 55Ne Ev kur’ê necar e? Ne navê dîya Wî Meryem e? Ne Aqûb, Ûsiv, Şimh’ûn û Cihûda birêd Wî ne+? 56Ne h’emû xûşkêd Wî cem me ne? Ev h’emû tişt ji k’u gihîştine Wî?» 57Bi vî awayî ew ji Wî çûn, lê Îsa wanar’a got: «P’êxember t’u cîyî ne bêqedir e, pêştirî mala xwe û cî-misk’enê xweda»+. 58Ewî li wê derê gelek k’eremet nekirin, çimkî bawerîya wan t’unebû.

14

Kuştina Yûh’ennayê nixumdar

(Marqos 6:14-29; Lûqa 9:7-9)

14^1•Hingê Hêrodesê serwêrê Celîlê bona Îsa bihîst, 2xulamêd xwer’a got: «Eva Yûh’ennayê nixumdar e ji nav mirîya r’abûye. Lema jî pê wî k’eremet têne kirinê»+.

3Çimkî Hêrodes Yûh’enna girtibû girêdabû û avîtibû kelê, r’ûyê Hêrodîya jina Fîlîpoyê birê xweda+. 4Çimkî Yûh’enna Hêrodesr’a çend cara gotibû: «Ne r’ast e ku tu Hêrodîyayê bistînî»+. 5Û Hêrodes jî dixwest ew bikuşta, lê ji cime’tê ditirsîya, çimkî cime’tê Yûh’enna çawa p’êxember qebûl dikir+.

6Gava r’oja bûyîna Hêrodes hat, qîza Hêrodîyayê şayîyêda bona wan r’eqisî û dilê Hêrodes gelekî xweş hat. 7Ewî sond xwar û gote qîzikê: «Tu çi bixwazî ezê bidime te»+. 8Qîzik jî ji dîya xwe hatibû şîretkirinê û gotê: «K’a li vir, ser sinîyê serê Yûh’ennayê nixumdar bide min». 9P’adşa ber xwe k’et, lê çimkî li ber t’eglîfkirîya sond xwaribû, e’mir kir ku xwestina wê bê dayînê. 10Ewî şand kelêda serê Yûh’enna da lêxistinê 11û serê wî li ser sinîyê anîn dane keç’ikê. Keç’ikê jî dîya xwer’a bir. 12Hingê şagirtêd wî hatin cinyazê wî hildan û ew defin kirin. Paşê çûn Îsar’a gotin+.

Îsa pênc h’ezara t’êr dike

(Marqos 6:30-44; Lûqa 9:10-17; Yûh’enna 6:1-14)

13•Gava Îsa ev yek bihîst, ji wê derê bi qeyikê t’enê çû cîkî xewle. Lê gava e’laletê bihîst, ji bajara peya pey Wî çûn. 14Çaxê Îsa ji qeyikê derk’et û e’laleteke giran dît, hingê gunê Wî li wan hat û nexweşêd wan qenc kirin.

15Berê êvarê şagirtêd Wî hatine cem û gotinê: «Ev der cîkî xikî-xwelî ye, îdî dereng e. Îzina e’laletê bide ku her’ine gunda xwer’a xurek bik’ir’in». 16Lê Îsa wanar’a got: «Ne h’ewce ye ku ew her’in. Hûn xurek bidine wan»+. 17Wana lê veger’and û gotinê: «Li vir pêştirî pênc nan û du me’sîya tiştekî meyî mayîn t’une». 18Ewî wanar’a got: «Wan nan û me’sîya bînine cem Min». 19Îsa e’mir kir ku e’lalet li ser şînayîyê r’ûnên. Ewî her pênc nan û her du me’sî hildan, berê Xwe e’zmênda kir şikirî da û ew nan kerkirin. Paşê da şagirta, şagirta jî da e’laletê. 20H’emûya jî xwar t’êr bûn û donzdeh sele jî t’ijî hûrikêd bermayî berev kirin. 21Ewêd ku xwarin, pêştirî jin û zar’a weke pênc h’ezar mêrî bûn+.

Îsa p’îya li ser avêr’a diçe

(Marqos 6:45-52; Yûh’enna 6:15-21)

22•Pêr’a-pêr’a Îsa p’êyî ser şagirta kir, ku bik’evine qeyikê û pêşîya Wî derbazî wî berî golê bin, h’eta ku Xwexa e’laletê ver’êke. 23Çaxê Ewî e’lalet ver’êkir, t’enê r’abû çû serê ç’îyê, ku dua bike. Gava r’o çû ava, Ew li wira t’enê bû,+
24lê qeyik îdî ji devê golê dûr k’etibû û nava pêlada bû, çimkî ba miqabilî wê bû.

25Qereberbangê Îsa ser golêr’a peya diçû nêzîkî wan dibû. 26Lê gava şagirta dît ku Ew ser golêr’a peya diçe, bizdîyan û gotine hev: «Ev xeyal e!» Û wana ji tirsa kire qîr’în+. 27Lê Îsa wê demê deng da wan û got: «Ser xwe bin! Ez im! Netirsin!» 28Petrûs lê veger’and û gotê: «Xudan, heger Tu yî, e’mir ke ku ez ser avêr’a bême cem Te». 29Îsa gotê: «Were!» Petrûs ji qeyikê peya bû, ser avêr’a çû, ku her’e cem Îsa. 30Lê çaxê ewî bayê qayîm dît tirsîya û îdî wê nuq bûya, kire qîr’în: «Xudan, min xilaz ke!» 31Wê demê Îsa destê Xwe dirêjî wî kir, ew girt û jêr’a got: «Kêmbawero! Çima tu dudilî bûyî?»+
32Çaxê k’etine qeyikê, ba sekinî. 33Û ewêd qeyikêda serê xwe li ber Wî danîn û gotinê: «R’astî Tu Kur’ê Xwedê yî»+.

Îsa Cênîsartêda nexweşa qenc dike

(Marqos 6:53-56)

34Gava ew derbazî wî berî golê bûn, li alîyê Cênîsartêva gihîştine bejê+. 35Binelîyêd wir Ew nas kirin, şandin t’emamîya dor-bera, h’emû nexweş anîne cem Wî. 36Wana hîvî jê dikir ku t’enê r’îşîyêd k’incê Wî k’evin. Û h’emûyêd ku lê dik’etin ji nexweşîyêd xwe qenc dibûn.

15

R’aw-r’izimêd kal-bava û xebera Xwedê

(Marqos 7:1-13)

15^1•Hingê fêrisî û qanûnzanêd Orşelîmê hatine cem Îsa û gotinê: 2«Çima şagirtêd Te pey r’aw-r’izimêd kal û bava naçin? Destneşûştî nan dixwin»+.

3Ewî li wan veger’and û got: «Lê hûn çima bona r’aw-r’izimêd xwe pey t’emîyê Xwedê naçin+? 4Çimkî Xwedê got: ‹Qedirê dê û bavê xwe bigire›[*] û ‹Ewê ku gilîkî qolayî dê û bavê xwer’a bêje gerekê bê kuştinê›[*]+ . 5Lê hûn dibêjin: ‹Ewê ku dîya xwer’a yan bavê xwer’a bêje: Ew alîk’arîya ku gerekê ji min bigihîje te ew Xwedêr’a tê dayînê, 6îdî ji wî nak’eve ku ew qedirê dê û bavê xwe bigire›. Bi vî awayî bona xatirê r’aw-r’izimêd xwe hûn xebera Xwedê dikine xwelî. 7Dur’ûno! Îşaya bona we r’ast p’êxembertî kirîye û gotîye:+

8‹Eva cime’ta bi zarê xwe qedirê Min digire,
lê dilê wan ji Min dûr e.
9Badîhewa Min dih’ebînin,
t’emîyêd meriva çawa qanûnêd Min cime’tê hîn dikin›[*] »+.

Tiştêd ku mêriv dih’er’imînin

(Marqos 7:14-23)

10Hingê Îsa e’lalet gazî cem Xwe kir û gote wan: «Bibihên û fe’m bikin! 11Ne ku tiştê diçe dêv, ew meriva dih’er’imîne, lê çi ku ji dêv dertê, ew meriva dih’er’imîne»+.

12Hingê şagirtêd Wî hatin û gotine Wî: «Tu zanî gava fêrisîya ev xeber bihîst, dilê wan ma?» 13Ewî li wan veger’and û got: «Her dara ku Bavê Minî E’zmana daneç’ikandîye, wê ji k’okêva bê r’akirinê+. 14Ji wan veger’in! Ewe kor in û r’êberê kora ne. Heger kor r’êberîyê kora bike, her duyê jî bik’evine ç’e’lê»+. 15Petrûs lê veger’and û gotê: «Vê meselê mer’a şiroveke».

16Îsa got: «Hûn jî hela hê fe’m nakin? 17Çima hûn fe’m nakin, çi ku diçe dêv, derbazî nav-dil dibe û derdik’eve derva? 18Lê ew tiştêd ku ji dêv dertên, ew ji dil dertên û hema ev in ku mêriv dih’er’imînin+. 19Çimkî ji dil fikirêd xirab, kuştin, zinêk’arî, qavî, dizî, derewî, buxdan dertên+. 20Ev in ku meriva dih’er’imînin, lê destneşûştî nanxwarin meriva nah’er’imîne».

Bawerîya k’ulfeta kenanî

(Marqos 7:24-30)

21•Îsa r’abû ji wê derê çû alîyê Sûr û Saydê+. 22Û va k’ulfeteke kenanî ji wan dera hat, kire gazî û gote Wî: «Xudan, Kur’ê Dawid, min were r’e’mê. Qîza min cina dik’eve, gelekî cefê dibîne»+. 23Lê Ewî caba wê neda. Şagirtêd Wî nêzîkî Wî bûn hîvî jê kirin û gotin: «Tiştekî bêje vê, bira dûrî me k’eve, çimkî pey me k’etîye dike qar’e-qar’». 24Ewî cab da û got: «Ez t’enê bona pezêd mala Îsraêlêye undabûyî hatime şandinê»+. 25Lê ew k’ulfeta hat xwe avîte nigê Wî û gotê: «Xudan, alî min bike!» 26Ewî li wê veger’and û gotê: «Ev ne r’ast e, wekî nanê ber zar’a hildin û bavêjine ber sa»+. 27Ewê jî got: «Belê Xudan, ne se jî wan hûrikêd ku ji sifra xweyê wan dik’evine e’rdê dixwin?» 28Wî çaxî Îsa lê veger’and û gotê: «E’vdê, bawerîya te mezin e. Bira anegorî xwestina te ter’a be». Hema ji wê demê qîza wê qenc bû.

Qenckirina geleka

29•Îsa ji wir çû ber gola Celîlê, r’abû serê ç’îyê r’ûnişt. 30E’laleteke giran hate cem Wî, ku t’evî xwe gelek seqet, kor, lal, şilûşe’t û nexweşêd mayîn anîbûn û avîtine ber p’îyêd Îsa. Ewî jî ew qenc kirin+. 31Gava e’laletê dît ku lala xeber dan, şilûşe’t qenc bûn, seqet ger’îyan û ç’e’vê kora vebûn, zendegirtî man û pesinê navê Xwedêyê Îsraêlê dan.

Îsa çar h’ezara t’êr dike

(Marqos 8:1-10)

32Îsa gazî şagirtêd Xwe kir û got: «Gunê Min vê e’laletê tê. Eva sê r’oj e t’evî Min e û tiştekî wanî xwarinê t’une. Ez naxwazim wan bir’çî ver’êkim ku r’êva dilê wan xweva her’e»+. 33Şagirtêd Wî jêr’a gotin: «Li vê ber’îyê emê ji k’u haqas nan bînin, wekî evê e’laleta giran t’êr kin?»+
34Îsa wanar’a got: «Çend nanê we hene?» Wana got: «H’eft nan û çend me’sîyêd hûr».

35Îsa e’mir kir ku e’lalet ser e’rdê r’ûnê. 36Ewî her h’eft nan û ew me’sî hildan şikirî da û kerkirin. Paşê dane şagirta, şagirta jî dane e’laletê. 37H’emûya jî t’êr xwar û h’eft zembîl jî t’ijî hûrikêd bermayî berev kirin. 38Ewêd ku xwarin, pêştirî jin û zar’a, weke çar h’ezar mêrî bûn+. 39Paşê Ewî e’lalet ver’êkir, k’ete qeyikekê û hate sînorê Megedanê.

16

K’eremetekê çawa nîşan ji e’zmên dixwazin

(Marqos 8:11-13; Lûqa 12:54-56)

16^1•Fêrisî û sadûqî hatine cem Wî ku Wî bicêr’ibînin û jê xwestin ku ji e’zmana nîşanekê nîşanî wana ke+. 2Ewî li wan veger’and û got: «Gava dibe êvar, hûn dibêjin: ‹Hewa wê xweş be, çimkî e’zman sor bûye›. 3Lê serê sibehê dibêjin: ‹Îro hewa wê xweş nîbe, çimkî e’zman xumam û sor e›. Hûn r’ûyê e’zmên e’nene dikin ku hewayê çawa be, lê nîşanêd zemana e’nene nakin[*] . 4Nisilê xirab û xalifî nîşanekê dixwaze, lê jêr’a nîşaneke din nayê dayînê, pêştirî nîşana Ûnis p’êxember». Û Ewî ew hiştin û çû+.

Hevîrtir’şkê fêrisî û sadûqîya

(Marqos 8:14-21)

5•Gava şagirtêd wî derbazî wî alî bûn, bîr kirin xwer’a nan hildana. 6Îsa wanar’a got: «Miqatî xwe bin, h’evza xwe ji hevîrtir’şkê fêrisî û sadûqîya bikin»+. 7Lê ewana nav hevda xeber didan û digotin: «Nanê me t’une, lema aha dibêje». 8Lê ev yek Îsava e’yan bû û got: «Kêmbawerno! Hûn çima nav hevda xeber didin, ku nanê we t’une+? 9Hûn hê fe’m nakin? Nayê bîra we, çawa pênc nana t’êra pênc h’ezar meriva kir û we çend sele bermayî hildan+? 10Û h’eft nana jî t’êra çar h’ezar meriva kir û we çend zembîl bermayî hildan+? 11Hûn çawa fe’m nakin, wekî Min bona nan wer’a negot? Lê bona wê yekê, ku hûn h’evza xwe ji hevîrtir’şkê fêrisî û sadûqîya bikin».

12Şagirta hingê fe’m kir, wekî Ewî bona hevîrtir’şkê nan wanr’a negot, ku h’evza xwe bikin, lê ji hînkirina fêrisî û sadûqîya.

Petrûs şe’detîyê li ser Îsa dide

(Marqos 8:27-30; Lûqa 9:18-21)

13•Îsa çû alîyê Qeyserîya Fîlîpoyê û ji şagirtêd Xwe pirsî: «Bi t’exmîna meriva Kur’ê Mêriv k’î ye?» 14Wana got: «Hinek dibêjin ‹Yûh’ennayê nixumdar e›, hinekêd din dibêjin ‹Êlyas e›, lê hinekêd mayîn jî dibêjin ‹Yêremîya ye, yan jî yek ji p’êxembera ye›»+.

15Ewî ji wan pirsî: «Lê hûn çi dibêjin? Bi t’exmîna we Ez k’î me?» 16Şimh’ûn-Petrûs lê veger’and û gotê: «Tu Mesîh î, Kur’ê Xwedêyê sax»+. 17Îsa lê veger’and û gotê: «Xwezî li te, Şimh’ûnê kur’ê Yûh’enna[*] , çimkî xûn û goşt ev yek e’yanî te nekirin, lê Bavê Minî e’zmana+. 18Ez ter’a dibêjim, ku tu Petrûs[*] î, awa gotî qeyak î û li ser vî qeyayî Ezê civîna Xwe çêkim û qewata mirinê wê pê nikaribe+. 19Û Ezê k’ilîtêd P’adşatîya E’zmana bidime destê te û çi ku tu li ser e’rdê girêdî, e’zmanada jî wê girêdayî be û çi ku tu li ser e’rdê vekî, e’zmanada jî wê vekirî be»+.

20Hingê Îsa t’emî şagirtêd Xwe kir, wekî kesîr’a nebêjin, ku Ew Mesîh e+.

Îsa derheqa cefa û mirina Xweda dibêje

(Marqos 8:31–9:1; Lûqa 9:22-27)

21•Pey wê yekêr’a Îsa destpêkir şagirtêd Xwer’a e’yan kir ku gerekê Ew her’e Orşelîmê, ji alîyê r’ûspîya, serekêd k’ahîna û qanûnzanada gelek cefa bik’işîne û bê kuştinê, lê r’oja sisîya ji mirinê r’abe+.

22Lê Petrûs Ew da alîkî, lê hilat û gotê: «Dûrî hindava Te, Xudan! Ew tişt t’u car li Te neqewime!» 23Îsa ser Petrûsda veger’îya û gotê: «Ji ber ç’e’vê Min betavebe, Cino! Tu bona Min p’işkbûn î, çimkî ew nêt-fikira te ne ji Xwedê ye, lê ji merivayê ye»+.

24Hingê Îsa şagirtêd Xwer’a got: «Heger yek dixwaze li pey Min bê, bira xwe înk’ar ke, xaçê xwe hilde û li pey Min bê+. 25Çimkî k’î ku dixwaze e’mirê xwe xilaz ke, ewê unda ke û k’î ku e’mirê xwe bona Min unda ke, ewê bibîne+. 26Çi feyde heger meriv t’emamîya dinyayê qazinc ke, lê e’mirê xwe unda ke? Yan jî meriv çi dikare ber e’mirê xweva bide+? 27Çimkî Kur’ê Mêriv wê bi r’ûmeta Bavê Xwe t’evî milyak’etêd Xwe bê. Hingê wê anegorî e’melêd her kesî bide wan[*]+ . 28Ez r’ast wer’a dibêjim, hinekêd li vir sekinî hene wê mirinê nebînin, h’eta ku Kur’ê Mêriv bi P’adşatîya Xweva tê nebînin»+.

17

Şagirt Îsa nava nûr û r’ûmetêda dibînin

(Marqos 9:2-13; Lûqa 9:28-36)

17^1•Pey şeş r’ojar’a Îsa t’evî Xwe Petrûs, Aqûb û birê wî Yûh’enna hildan û r’akirine ç’îyakî bilind, li wir ew t’enê bûn+. 2Hingê r’engê Wî li ber ç’e’vê wan hate guhastinê. R’ûyê Wî mîna te’vê biriqî û k’incêd Wî jî mîna nûrê çîl-qerqaş bûn+. 3Nişkêva Mûsa û Êlyas wanva xuya bûn û t’evî Wî xeber dan+. 4Hingê Petrûs Îsar’a got: «Xudan! Çawa r’ind e ku em vir in! Heger Tu bixwazî, ezê sê h’olika li vê derê çêkim, yekê Ter’a, yekê Mûsar’a, yekê jî Êlyasr’a».

5Ewî hê xeber dida, nişkêva e’wrekî r’onayî hat û ser wan kire sî, dengek ji e’wr hat û got: «Ev e Kur’ê Minî delal, ku Ez jê r’azî me. Guhdarîya Wî bikin!»+
6Gava şagirta ew deng bihîst, dever’ûya çûn û r’isasê ew girtin. 7Lê Îsa nêzîkî wan bû, dest da wan û got: «R’abin, netirsin». 8Wana jî serê xwe bilind kir û pêştirî Îsa kesek nedîtin.

9Çaxê ji ç’îyê dihatine xwarê, Îsa t’emî da wan û got: «Ew dîtina ku we dît kesîr’a nebêjin, h’eta ku Kur’ê Mêriv ji nav mirîya r’anebe»+. 10Şagirtêd Wî jê pirsîn: «Lê çima qanûnzan dibêjin pêşîyê gerekê Êlyas bê?»[*]
11Îsa li wan veger’and û got: «R’ast e, pêşîyê Êlyasê bê û her tiştî wê dîsa bîne cî+. 12Lê Ez wer’a dibêjim, ku Êlyas hatîye jî, lê ew nas nekirin û çawa ku xwestin, usa serê wî kirin. Wê usa jî serê Kur’ê Mêriv bikin»+.

13Hingê şagirta fe’m kir, ku bona Yûh’ennayê nixumdar wanar’a got+.

Îsa kur’ikekî cinak’etî qenc dike

(Marqos 9:14-29; Lûqa 9:37-43a)

14•Çaxê hatine cem e’laletê, merivek nêzîkî Îsa bû, ber çok da û gotê: 15«Xudan, li kur’ê min were r’e’mê! Ew hîvê dik’eve û gelekî cefa dibîne. Carna dik’eve nava agir û carna jî nava avê. 16Min ew anî cem şagirtêd Te, lê wana nikaribû ew qenc kira». 17Îsa got: «Nisilê nebawer û xalifî! H’eta k’engê Ezê t’evî we bim? H’eta k’engê Ezê we sebir kim? Ewî bînine vir cem Min». 18Îsa lê hilat, cin jê derk’et, kur’ik pêr’a-pêr’a qenc bû+.

19Hingê şagirt t’enê hatine cem Îsa û jê pirsîn: «Me çima nikaribû ew cin derxista?» 20Îsa gote wan: «Bona kêmbawerîya we. Ez r’ast wer’a dibêjim, heger bawerîya we weke h’ebeke t’oximê xerdalê hebe, hûnê vî ç’îyayîr’a bêjin: ‹Ji vir derbazî wî alî be!› û wê derbaz be. Û bona we tiştekî nebûyînê wê t’unebe+. 21Lê ev cisinê ha pê tiştekî din dernayê, pêştirî bi dua û bi r’ojîya»[*] .

Îsa dîsa derheqa mirina xweda dibêje

(Marqos 9:30-32; Lûqa 9:43b-45)

22•Gava şagirt Celîlêda civîyan, Îsa wanar’a got: «Kur’ê Mêriv wê bik’eve destê meriva, 23ewê Wî bikujin, lê r’oja sisîya wê r’abe». Û ewana gelekî ber xwe k’etin+.

Xercdayîna p’aristgehê

24Çaxê ew hatine Kefernahûmê, xercgirêd duzîvê bona p’aristgehê[*] hatine cem Petrûs û gotinê: «Dersdarê we xercê duzîvê nade?»+
25Ewî got: «Belê». Çaxê Petrûs hate malê, pêşîyê Îsa ji wî pirsî: «Şimh’ûn! Tu çawa t’exmîn dikî? P’adşêd dinyayê xerc yan bac ji k’ê distînin, ji bajarvanêd xwe, yan ji xerîba?» 26Petrûs gotê: «Ji xerîba». Îsa gote wî: «Ku usa ye bajarvan aza ne. 27Lê wekî em van p’işk nekin, her’e golê şewkê bavêjê û me’sîyê pêşin ku derdik’eve, bigire devê wî veke û tê nalekî çarzîvê bibînî. Ewî hilde, dewsa Min û xwe bide wan»+.

18

K’î ye yê herî mezin?

(Marqos 9:33-37; Lûqa 9:46-48)

18^1•Wî çaxî şagirt hatine cem Îsa û gotinê: «Li nav P’adşatîya E’zmanada k’î ye yê herî mezin?» 2Îsa zar’okek gazî cem Xwe kir, ew nav wanda da sekinandinê 3û got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, heger hûn veneger’in û nebine mîna zar’oka, hûn t’u car nak’evine P’adşatîya E’zmana+. 4Awa k’î ku mîna vê zar’okê xwe biç’ûk ke, ew e yê herî mezin P’adşatîya E’zmanada. 5Û k’î ku zar’okeke aha bi navê Min qebûl ke, ew Min qebûl dike+.

Jir’êderxistin

(Marqos 9:42-48; Lûqa 17:1-2)

6Lê k’î ku ji van biç’ûka yekî, yê ku bawerîya xwe Min tîne ji r’ê derxe, wîr’a hê qenc e, wekî beraşek stûyê wîva bê girêdanê û binê be’rêda bixeniqe. 7Wey li dinyayê, bona ewêd ku meriva ji r’ê derdixin. Nabe ku ew tişt nebin, lê wey li wî ku meriv bi wî ji r’ê dik’evin+.

8Heger destê te yan nigê te, te ji r’ê derxe, wî jêke û ji xwe bavêje. Bona te hê qenc e ku tu qop yan seqet bik’evî jîyînê, ne ku du dest yan du nigêd te hebin û bêyî avîtinê nava agirê h’eta-h’etayê+. 9Û heger ç’e’vê te, te ji r’ê derdixe, wî derxe û bavêje. Bona te hê qenc e ku tu bi ç’e’vekî bik’evî jîyînê, ne ku bi du ç’e’va bêyî avîtinê nava agirê dojê+.

Mesela peza undabûyî

(Lûqa 15:3-7)

10•Haş ji xwe hebin ku hûn ji van biç’ûka yekî bêhurmet nekin, çimkî Ez wer’a dibêjim, ku milyak’etêd wan li e’zmana t’imê r’ûyê Bavê Minî e’zmana dibînin. 11Kur’ê Mêriv hat ku yê undabûyî biger’e û xilaz ke[*] . 12Hûn çawa t’exmîn dikin? Heger sed pezêd merivekî hebin û yek ji wan unda be, ewê nod neha nehêle ç’îya-banîya û neçe ku ya undabûyî biger’e? 13Lê gava bibîne, ez r’ast wer’a dibêjim, ewê bona wê hê gelekî şa be, ne ku bona nod nehêd dine ku unda nebûne. 14Usa jî Bavê weyî[*] e’zmana naxwaze ku ji van biç’ûka yek unda be+.

Birê ku gune dike

(Lûqa 17:3)

15•Heger birê te neheqîyê li te[*] bike, gava tu û ew t’enê ne, wî şîret ke. Heger ewî guhdarîya te kir, îdî te birê xwe qazinc kir+. 16Lê heger guhdarîya te nekir, yekî yan duduyêd din jî t’evî xwe hilde, wekî: ‹Bi devê du yan sê şe’da her tişt îzbat be›[*]+ . 17Lê heger ewî guhdarîya wan jî nekir, civînêr’a bêje. Û heger guhdarîya civînê jî nekir, bira ew bona te bibe mîna p’ûtp’arist û xercgira+.

18Ez r’ast wer’a dibêjim, çi ku hûn ser e’rdê girêdin, li e’zmên jî wê girêdayî be û çi ku hûn li ser e’rdê vekin, li e’zmên jî wê vekirî be.

19Dîsa Ez r’ast wer’a dibêjim, heger dudu ji we li ser e’rdê bi t’ifaq bona tiştekî dua bikin û bixwazin, Bavê Minî e’zmana wê bide we+. 20Çimkî k’îderê du yan sê meriv bi navê Min bicivin, Ez li wir nava wanda me».

Mesela bona baxşandin û nebaxşandinê

21Hingê Petrûs nêzîkî Wî bû û gotê: «Xudan. Gava birê min neheqîyê li min bike, gerekê ez çend cara bibaxşînimê, h’eta h’eft cara?»+
22Îsa gote wî: «Ez nabêjime te h’eta h’eft cara, lê h’eta h’eftê cara h’eft[*] . 23Çimkî P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: P’adşakî xwest t’evî xulamêd xwe heq-h’esabê xwe r’ast ke. 24Gava dest bi h’esaba kir, yek anîne cem wî, ku dehe h’ezar telantî[*] deyndarê wî bû. 25Lê çimkî nikaribû deynê xwe bida, xweyê wî e’mir kir, ku ew, jina wî, zar’êd wî û h’emû hebûka wî bêne firotanê, ku deynê wî bê dayînê+. 26Hingê xulam dever’ûya çû nigê wî, lava jê kir û got: ‹Li min sebir ke. Ezê h’emû jî li te veger’înim›. 27Gunê xweyê wî li wî hat, ew ber’da û deynê wî jî baxşandê.

28Lê çaxê ew xulam derk’et, r’astî xulam-hevalekî xwe hat ku sed zîvî[*] deyndarê wî bû, dest kire xeneqê û gotê: ‹Tu çiqasî deyndarê min î bide!› 29Hingê hevalê xulam xwe avîte nigê wî, jê lava kir û gotê: ‹Li min sebir ke. Ezê li te veger’înim›. 30Lê ewî guh neda wî, çû ew avîte kelê, h’eta ku ew deynê xwe bide+. 31Çaxê xulam-hevalêd wîye din ev yek dîtin, gelekî ber xwe k’etin û çûn xweyê xwer’a tiştêd ku qewimîbû gilî kirin. 32Hingê axayê wî gazî wî kir û gotê: ‹Xulamê xirab! Min h’emû deynê te baxşande te, bona wê yekê ku te lava ji min kir. 33Lê ji te nedik’et ku tu jî li xulam-hevalê xwe bihatayî r’e’mê çawa ku ez te hatime r’e’mê?› 34Û axayê wî hêrs k’et, ew da destê zulmdarêd kelê, h’eta ku h’emû deynê xwe veger’îne. 35Usa jî Bavê Minî E’zmana wê li serê we her yekî bike, heger hûn bi dil nebaxşînine birê xwe»+.

19

Pirsa jinber’danê

(Marqos 10:1-12)

19^1•Çaxê ku Îsa ew xeber ser hevda anîn, ji Celîlê derk’et hate sînorê Cihûstanê, wî alî ç’emê Ûrdunê. 2Gelek e’lalet li pey Wî çûn û Ewî li wê derê ew qenc kirin. 3Ji fêrisîya hinek nêzîkî Wî bûn û bona cêr’ibandinê jê pirsîn: «Gelo li gora Qanûnê r’ast e, ku bona her me’nîkê mêr jina xwe ber’de?» 4Ewî caba wan da û got: «We ne xwendîye, serê sêrîda E’firandar ew ‹qisimê mêr û jinêda xuliqandin?›[*]+
5û got: ‹Bona vê yekê mêr wê dê û bavê xwe bihêle, xwe li jinê bigire û her du wê bibine bedenek›[*]+ . 6Awa îdî ew ne dudu ne, lê bedenek in. Bona vê yekê ewêd ku Xwedê kirine yek, bira meriv ji hevdu neqetîne»+.

7Wana jêr’a got: «Lê çima Mûsa t’emî kir, ku mêr k’axaza jinber’danê bide jinê û wê ber’de?»[*]+
8Ewî li wan veger’and û got: «Mûsa ji dest serh’işkîya we îzin da we ku hûn jinêd xwe ber’din. Lê serîda ne usa bû. 9Ez wer’a dibêjim, k’î ku bê sebebîya qavîyê jina xwe ber’de û yeke din bistîne, ew zinêk’arîyê dike[*] »+.

10Şagirtêd Wî jêr’a gotin: «Heger nav jin û mêrda tiştekî aha heye, hê qenc e wekî qet nezewicin». 11Îsa wanr’a got: «Her kesîr’a ev yek dest nade, lê t’enê wanr’a k’îjanar’a hatîye dayînê+. 12Çimkî nemêr hene, ku ji zikmakîyêda usa bûne û nemêr jî hene, ku ji destê meriva bûne nemêr û nemêr jî hene, ku bona P’adşatîya E’zmana wana xwe nemêr kirin. K’êr’a ev yek dest dide, bira usa jî bike».

Îsa dua zar’oka dike

(Marqos 10:13-16; Lûqa 18:15-17)

13•Hingê zar’ok anîne cem Îsa, ku destêd Xwe dayne ser wan û dua li wan bike. Lê şagirtêd Wî li yêd danîn hilatin. 14Îsa got: «Bira ew zar’ok bêne cem Min, pêşîya wan negirin, çimkî P’adşatîya E’zmana p’ara yêd usa ye»+. 15Û Îsa destêd Xwe danîne ser wan û ji wir çû.

Xortekî dewletî li jîyîna h’eta-h’etayê diger’e

(Marqos 10:17-31; Lûqa 18:18-30)

16•Hingê yek nêzîkî Wî bû û gotê: «Dersdar! Ez çi qencîyê bikim, wekî jîyîna h’eta-h’etayê war bim?»+
17Ewî jêr’a got: «Tu çima bona qencîyê ji Min dipirsî?[*] T’enê Yekî qenc heye. Lê heger tu dixwazî, bik’evî jîyîna h’eta-h’etayê, t’emîyêd Xwedê xwey ke»+. 18Ewî ji Îsa pirsî: «K’îjan in?» Îsa gotê: «Nekuje, zinêk’arîyê neke, nedize, şe’detîya derew nede, 19qedirê dê û bavê xwe bigire[*] û hevalê xwe weke xwe h’iz bike[*] »+. 20Xort jêr’a got: «Min ev h’emû xweyî kirine. Îdî çi kêmasîya min heye?»+
21Îsa gotê: «Heger tu dixwazî k’amil bî, her’e hebûka xwe bifiroşe bide feqîra, hingê xizna te wê li e’zmana hebe. Û pey min were»+. 22Gava xort ev xeber bihîstin, ber xwe k’et û çû, çimkî gelek hebûka wî hebû.

23Hingê Îsa gote şagirtêd Xwe: «Ez r’ast wer’a dibêjim, dewletîyar’a ze’met e ku bik’evine P’adşatîya E’zmana+. 24Ez dîsa wer’a dibêjim, deve wê qula derzîyêr’a hê r’ih’et derbaz be, ne ku dewletî bik’eve P’adşatîya Xwedê». 25Gava şagirta ev yek bihîst, gelekî e’cêbmayî man û gotin: «Îdî k’î dikare xilaz be?» 26Îsa li wan nihêr’î û got: «Ew tişt ji destê mêriv nayê, lê Xwedê her tiştî dikare bike»+.

27Wê gavê Petrûs lê veger’and û gotê: «Awa me h’emû tişt hiştîye û pey te hatine, lê axirîya me wê çawa be?»+
28Îsa gote wan: «Ez r’ast wer’a dibêjim, gava Kur’ê Mêriv Dinya Nûda li ser t’extê Xweyî r’ûmet r’ûnê, hûnêd ku li pey Min tên, ser donzdeh k’ursîya r’ûnên û dîwana donzdeh qebîlêd Îsraêlê bikin+. 29Û h’emûyêd ku mala xwe, yan birêd xwe, yan xûşkêd xwe, yan bavê xwe, yan dîya xwe, yan jina xwe[*] , yan zar’êd xwe, yan e’rdêd xwe bona navê Min hiştine, ewê sed qat bistîne û wê jîyîna h’eta-h’etayê jî war be+. 30Lê gelekêd pêş wê bibine paş û yêd paş wê bibine pêş»+.

20

P’alêd r’ezêd tirîya û heqê wan

20^1«P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: Merivekî xweyîmilk’ sibehê zû r’abû, wekî bona r’ezê tirîyêd xwe p’ala bigire. 2Ewî p’alar’a r’ojê zîvek qirar kir û ew şandine nava r’ezê xwe. 3Nêzîkî sih’eta neha[*] derk’et, hinekêd dine ku bazarêda betal sekinîbûn dîtin 4û gote wan: ‹Hûn jî her’ine nava r’ezê min û çi heqê we ye, ezê bidime we›. Ew jî çûn. 5Dîsa sih’eta donzdeha û sih’eta sisîya derk’et û usa kir. 6Û nêzîkî sih’eta pênca derk’et, hinekêd din jî ku betal sekinîbûn dîtin û gote wan: ‹Çima t’emamîya r’ojê hûn li vir betal sekinîne?› 7Wana jêr’a got: ‹Kesekî em p’ale negirtin›. Ewî wanar’a got: ‹Hûn jî her’ine nava r’ezê min›.

8Gava r’o çû ava, xweyê r’ez wek’îlê mala xwer’a got: ‹Gazî p’ala ke, heqê wan bidê, ji yêd paşin destpêbike h’eta yêd pêşin›+. 9Ew p’alêd ku sih’eta pênca girtibûn, hatin û her yekî zîvek stand. 10Gava yêd pêşin jî hatin, wana t’irê ewê zêde bistînin. Lê wana jî her yekî zîvek stand. 11Gava heqê xwe standin, hindava xweyê r’ezda bîna xwe teng kirin û gotin: 12‹Me t’emamîya giranîya r’ojê û germa wê k’işand, lê evêd paşwextîyê ku hatin sih’etekê jî nexebitîn, te ew himberî me kirin›. 13Malxê ji wan yekîr’a got: ‹Heval! Ez neheqîyê li te nakim. Tu minr’a zîvekî qayl nebûyî? 14Heqê xwe bistîne û her’e. Ez dixwazim çawa ku min da te, usa jî bidime evê paşin. 15Yan îzina min li ser malê min t’une, çi ku ez bixwazim wê jî bikim? Yan tu h’evsûdîyê dikî, ku ez mer’d im?›

16Bi vî awayî yêd paş wê bibine pêş û yêd pêş wê bibine paş[*] »+.

Îsa cara sisîya derheqa mirina xweda dibêje

(Marqos 10:32-34; Lûqa 18:31-34)

17•Çaxê Îsa hildik’işîya Orşelîmê, t’enê her donzdeh şagirtêd Xwe t’evî Xwe birin û r’êda gote wan: 18«Bibihên! Em hevraz diçine Orşelîmê. Kur’ê Mêriv wê bik’eve destê serekêd k’ahîna û qanûnzana. Ewê jêr’a kuştinê derxin 19û Wî bidine destê necihûya, wekî qerfê xwe li Wî bikin, bidin ber qamçîya û xaç kin. Lê r’oja sisîya Ewê ji mirinê r’abe»+.

Xwestina dîya kur’êd Zebedî

(Marqos 10:35-45)

20•Hingê dîya kur’êd Zebedî t’evî her du kur’êd xwe hate cem Îsa, xwe avîte nigê Wî tiştek jê dixwest+. 21Îsa jê pirsî: «Tu çi dixwazî?» Ewê gote Wî: «Bêje, ku ev her du kur’êd min li nav P’adşatîya Teda, yek li milê Teyî r’astê, yê din jî li milê Teyî ç’epê r’ûnê»+. 22Lê Îsa li wan veger’and û got: «Hûn nizanin çi dixwazin. Gelo hûn dikarin ji wê k’asê vexwin, ya ku Ezê vexwim?[*] » Wana gote Wî: «Belê, em dikarin»+. 23Ewî wanar’a got: «R’ast e hûnê wê k’asa Min vexwin, lê îzina li milê Minî ç’ep û r’astê r’ûniştinê ne destê Minda ye. Ew cî bona wan in, k’îjanar’a alîyê Bavê Minda hatine hazirkirinê».

24Gava her dehe şagirtêd din ev yek bihîst, dilê wan ji her du bira ma. 25Lê Îsa ew gazî cem xwe kirin û got: «Hûn zanin ku mîrêd mileta serdestîyê wan dikin û giregirêd wan h’ukumî ser wan dikin. 26Lê nava weda gerekê usa nîbe. K’î ku nava weda dixwaze bibe yê mezin, gerekê bibe berdestîyê we+. 27Û k’î ku nava weda dixwaze bibe pêş, gerekê bibe xulamê we, 28çawa ku Kur’ê Mêriv nehatîye ku jêr’a berdestîyê bikin, lê wekî Ew Xwexa berdestîyê bike û e’mirê Xwe bide, ku geleka bik’ir’e»+.

Îsa du kora qenc dike

(Marqos 10:46-52; Lûqa 18:35-43)

29•Gava ewana ji Erîhayê derk’etin, e’laleteke giran da pey Wî çû+. 30Va du kor ser wê r’ê r’ûniştibûn. Gava bihîstin ku Îsa derbaz dibe, kirine qîr’în û gotinê: «Xudan[*] , Kur’ê Dawid, li me were r’e’mê»+. 31E’laletê li wan hilat, ku dengê xwe bibir’in, lê wana hê kire qîr’în û gotinê: «Xudan, Kur’ê Dawid, me were r’e’mê!» 32Îsa sekinî, gazî wan kir û got: «Hûn çi ji Min dixwazin ku Ez bona we bikim?» 33Wana jêr’a got: «Xudan, bira ç’e’vêd me vebin». 34Gunê Îsa li wan hat û dest danî ser ç’e’vêd wan. Destxweda ç’e’vêd wan dîtin, dane pey Îsa çûn+.

21

Îsa bi r’ûmet dik’eve Orşelîmê

(Marqos 11:1-11; Lûqa 19:28-38; Yûh’enna 12:12-19)

21^1•Gava ew nêzîkî Orşelîmê bûn, hatine gundê Beytfacê, ç’îyayê Zeyt’ûnê. Hingê Îsa du şagirtêd Xwe şandin+
2û wanar’a got: «Her’ine wî gundê pêşberî xwe û hûnê k’ereke girêdayî ce’şik ber bibînin. Wan k’era vekin bînine cem Min. 3Heger yek wer’a tiştekî bêje, hûn bêjin: ‹Xudanr’a lazim in› û ewê zû wan bişîne».

4Eva usa qewimî, ku ew gotina bi zarê p’êxember bê sêrî:+

5«Bêjine bajarê Sîyonê:

‹Va P’adşê te tê cem te,
berbihêr, li k’erê
û ce’şika k’erê sîyarbûyî›[*] ».

6Şagirt çûn û çawa ku Îsa t’emî dabû wan usa kirin. 7K’er û ce’şik anîn, k’incêd xwe avîtine ser wan û Ew li wan sîyar bû. 8E’laleteke giran k’incêd xwe ser r’ê r’adixistin, hineka jî ç’iqilê dara dibir’în û ser r’ê r’adixistin+. 9E’laleta ku li pêşîya Wî û li pey Wî diçû, dikire qîr’în û digot: «Hosanna Kur’ê Dawidr’a! Bimbarek e Ewê ku bi navê Xudan tê![*]
Hosanna Yê Herî Jorinr’a![*] »+

10Gava Îsa k’ete Orşelîmê, t’emamîya bajêr h’ejîya û pirsîn: «Ev k’î ye?» 11E’laletê got: «Eva Îsayê P’êxember e, ji Nisreta Celîlê»+.

Îsa p’aristgehêda

(Marqos 11:15-19; Lûqa 19:45-48; Yûh’enna 2:13-22)

12•Îsa k’ete p’aristgehê û h’emûyêd ku p’aristgehêda t’ucaretî dikirin derxistin. T’extêd p’ereguhêr’a û k’ursîyêd kevotkfiroşa welger’andin+
13û gote wan: «Nivîsar e: ‹Mala Min mala dua wê bê h’esabê›[*] , lê we ew kirîye ‹şkefta qaçaxa›![*] »+

14Li wir p’aristgehêda kor û seqet hatine cem Wî û Ewî ew qenc kirin. 15Lê gava ku serekêd k’ahîna û qanûnzana ew k’eremetêd ku Îsa kirin dîtin û usa jî ew zar’êd ku p’aristgehêda dikirine qîr’în û digotin: «Hosanna Kur’ê Dawidr’a!» hêrs k’etin+
16û gotine Wî: «Tu dibihêyî ev çi dibêjin?» Îsa wanar’a got: «Belê. We qet nexwendîye ku: ‹Te bi zarêd t’ifal û dergûşa pesindayîn anî sêrî›?[*] »+

17Û Ewî ew li wir hiştin, ji bajêr derk’et, çû Beytanyayê û şev li wir ma+.

Dara hêjîrêye h’işkbûyî

(Marqos 11:12-14, 20-24)

18•Sibehê zû, çaxê Ew veger’îya bajêr, bir’çî bû+. 19Ser r’ê dareke hêjîrê dît, nêzîkî wê bû, lê pêştirî belga tiştekî din pêva nedît û darêr’a got: «Ji vir şûnda tu h’eta-h’etayê ber nedî!» Û dar pêr’a-pêr’a h’işk bû+.

20Gava şagirta ev yek dît, zendegirtî man û gotin: «Çawa ev dara hêjîrê pêr’a-pêr’a h’işk bû?» 21Îsa caba wan da û got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, heger bawerîya we hebe û dudilî nebin, hûnê ne t’enê çi ku hate serê vê dara hêjîrê bikin, lê heger hûn vî ç’îyayîr’a jî bêjin: ‹R’abe xwe bavêje be’rê›, wê bibe+. 22Heger bawerîya we hebe, hûn çi ku nava duada bixwazin, hûnê bistînin»+.

Pirsa derheqa h’ukumê Îsada

(Marqos 11:27-33; Lûqa 20:1-8)

23•Gava Ew hate p’aristgehê û cime’t hîn kir, serekêd k’ahîna û r’ûspîyêd cime’tê hatine cem Wî û gotinê: «Tu bi çi h’ukumî van kira dikî? Û k’ê ev h’ukum daye Te?»+
24Îsa li wan veger’and û got: «Ezê jî tiştekî ji we bipirsim. Heger we caba Min da, Ezê jî wer’a bêjim Ez bi çi h’ukumî van kira dikim. 25H’ukumê nixumandina Yûh’enna ji k’u bû, ji e’zmên bû, yan ji meriva bû?» Ewana nav hevda şêwirîn û gotin: «Heger em bêjin: ‹Ji e’zmên bû›, Ewê mer’a bêje: ‹Lê we çima ew bawer nekir?›+
26Lê heger em bêjin: ‹Ji meriva bû›, em ji e’laletê ditirsin, çimkî h’emûya qebûl dikir ku Yûh’enna p’êxember bû»+. 27Wana caba Îsa da û gotin: «Em nizanin». Ewî wanr’a got: «Ez jî wer’a nabêjim ku Ez bi çi h’ukumî van kira dikim.

Mesela du kur’a

28Hûn çawa t’exmîn dikin? Du kur’êd merivekî hebûn. Ewî kur’ê xweyî mezinr’a got: ‹Lawo! Îro her’e nav r’ez, şixul bike›. 29Ewî lê veger’and û got: ‹Ez naçim›, lê paşê p’oşman bû û çû. 30Hingê bav çû cem yê din ewî jî aha got: ‹Belê, ezê her’im bavo›, lê neçû. 31Niha ji van her du kur’a k’îjanî gur’a bavê xwe kir?» Wana gote Wî: «Yê mezin». Îsa jî gote wan: «Ez r’ast wer’a dibêjim, ku xercgir û ç’e’vder wê berî we bik’evine P’adşatîya Xwedê. 32Çimkî Yûh’enna hat ku r’îya r’astîyê nîşanî we ke, we ew bawer nekir, lê xercgir û ç’e’vdera ew bawer kirin. We ev tişt dît jî, lê dîsa hûn li xwe mukur’ nehatin, ku we ew bawer bikira+.

Mesela r’ezê tirîya û r’ezvana

(Marqos 12:1-12; Lûqa 20:9-19)

33•Meseleke din jî bibihên. Merivekî xweyîmilk’ hebû, r’ezê tirîya danî, dora wê sûr kir h’ewzekî tirîh’incir’andinê têda k’ola, hêlaneke nobedara çêkir û ew bi k’irê da r’ezvana, çû welatekî din+. 34Gava wextê berdayînê nêzîk bû, ewî xulamêd xwe şandine cem r’ezvana, wekî ji berê r’ezê wî jêr’a bînin. 35R’ezvana xulamêd wî girtin, yek k’utan, yê din kuştin û yekî din jî dane ber kevira+. 36Ewî xulamne din şandin, ji yêd pêşin gelektir û wana usa jî anîne serê wan. 37Axirîyê, kur’ê xwe şande cem wan û got: ‹Hilbet wê ji kur’ê min şerm bikin›+. 38Lê gava r’ezvan ç’e’v kur’ê wî k’etin, hevr’a gotin: ‹Ev warê wî ye. Werin em vî bikujin û bibine xweyê mîrat’a wî›+. 39Û ew girtin ji r’ez derxistine der û kuştin+. 40Lê gava xweyê r’ez bê, wê çi serê wan r’ezvana bike?» 41Gotine Wî: «Wê qir’a wan neheqa bîne û r’ez bide r’ezvanêd usa, yêd ku wê wextda berê r’ezê wî bidinê»+.

42Îsa gote wan: «We nivîsarêda qet nexwendîye?

‹Ew kevirê ku hosta t’exsîr kir,
ew bû serê e’nîşkê.
Ev yek ji alîyê Xudanda qewimî
û li ber ç’e’vê me h’eyr-h’ujmek’ar e!›[*]+

43Bona vê yekê Ez wer’a dibêjim, ku P’adşatîya Xwedê wê ji we bê standinê û miletekî usar’a bê dayînê, wekî bona Wî ber bîne. 44K’î ku bik’eve ser vî kevirî, wê hûrdexweşî be û ew kevir bik’eve ser k’ê, wê wî bih’incir’îne»[*]+ .

45Gava serekêd k’ahîna û fêrisîya meselêd Wî bihîstin, fe’m kirin ku Ew bona wan dibêje. 46Kirin ku Wî bigirin, lê ji e’laletê tirsîyan, çimkî Ew weke p’êxemberekî qebûl dikirin+.

22

Mesela de’watê

(Lûqa 14:15-24)

22^1•Dîsa Îsa bi mesela wanar’a xeber da û got:+
2«P’adşatîya E’zmana mîna vê yekê ye: P’adşakî de’wata kur’ê xwe kir+. 3Ewî xulamêd xwe şandin ku gazî xwendîyêd de’watê kin, lê wana nexwestin bên. 4Xulamne din şandin û got: ‹Xwendîyar’a bêjin: Min canega û h’eywanêd xweye dermalîkirî serjêkirine û nanê xwe hazir kirîye, her tişt hazir e. Werine de’watê!› 5Lê wana pişt guhê xweva avît, yek çû e’rdê xwe û yê din t’ucaretîya xwe. 6Yêd mayîn jî xulamêd wî girtin, k’utan û kuştin+. 7Çaxê p’adşê bihîst, hêrs k’et, ordîya xwe şand qir’a ewêd ku xulam kuştin anî û bajarê wan şewitand+. 8Hingê gote xulamêd xwe: ‹De’wat hazir e, lê xwendî ne hêja bûn+. 9R’abin her’ine serê r’îya û hûn k’ê ku bibînin, t’eglîfî de’watê kin›. 10Û ew xulam derk’etine serê r’îya, k’î ku dîtin, qenc û xirab, t’ev civandin û mala de’watê bi xwendîyava t’ijî bû.

11Lê gava p’adşa çû hindur’ ku xwendîya bibîne, merivek li wir dît ku k’incê de’watê lê t’unebû 12û gote wî: ‹Heval! Tu çawa bê k’incê de’watê k’etî vir?› Ewî deng nekir. 13Wê gavê p’adşê berdestîyar’a got: ‹Dest û p’îyê wî girêdin, bigirin bavêjine te’rîya derva. Li wir wê bibe qîr’în û ç’irke-ç’irka dirana›+.

14Awa gazîkirî gelek in, lê bijartî hindik in».

Pirsa xercdayîn û nedayînê

(Marqos 12:13-17; Lûqa 20:20-26)

15•Hingê fêrisî çûn şêwirîn, ku Wî çawa bi xebera bigirin+. 16Wana şagirtêd xwe t’evî piştgirêd Hêrodes şandine cem Wî û gotinê: «Dersdar! Em zanin ku Tu yekî r’ast î û r’îya Xwedê r’ast hîn dikî. Minetê ji kesî nagirî, çimkî nav merivada firqîyê danaynî+. 17Niha bêje me, Tu çawa t’exmîn dikî? Gelo r’ast e ku em xerc bidine Qeyser yan na?»+

18Îsa qelpîya wan zanibû û got: «Çima hûn Min dicêr’ibînin, dur’ûno+? 19P’erê xercdayînê nîşanî Min kin». Û wana zîvek Wîr’a anî. 20Îsa ji wan pirsî: «Ev navê nivîsar û sifet yê k’ê ye?» 21Wana got: «Yêd Qeyser in». Hingê gote wan: «Awa çi ku yêd Qeyser in bidine Qeyser û çi yêd Xwedê ne bidine Xwedê»+. 22Gava wan bihîst zendegirtî man, Ew hiştin û çûn.

Pirsa r’abûna mirîya

(Marqos 12:18-27; Lûqa 20:27-40)

23•Sadûqî, ku dibêjin r’abûna mirîya t’une, wê r’ojê hineke ji wan hatine cem Îsa jê pirsîn+
24û gotinê: «Dersdar! Mûsa got: ‹Heger yek bêzur’et bimire, bira birê wî jina wî bistîne û warê birê xwe şîn ke›[*]+ . 25Awa h’eft bira li cem me hebûn. Birê mezin zewicî, bêzur’et mir, jina wî birê wîr’a ma. 26Usa jî hate serê birê duda û yê sisîya, xulese hate serê her h’efta jî. 27Li pey h’emûyar’a ew jina jî mir. 28De îjar wê R’oja R’abûna mirîya ew k’ulfetê bibe jina k’îjanî ji wan her h’efta? Çimkî h’emûya jî ew standibû».

29Îsa li wan veger’and û got: «Hûn xalifî ne, çimkî ne nivîsara zanin, ne jî qewata Xwedê. 30R’oja R’abûna mirîya ne wê bizewicin, ne jî mêr kin, lê ewê mîna milyak’etêd e’zmên[*] bin. 31Lê derheqa r’abûna mirîyada, çima we ew xebera ku Xwedê wer’a gotibû nexwendîye? 32‹Ez Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb im›[*] . Xwedê ne Xwedêyê mirîya ye, lê Xwedêyê zêndîya ye»+.

33Gava e’laletê ev tişt bihîstin, ser hînkirina Wî zendegirtî man.

T’emîya ser t’emîyar’a

(Marqos 12:28-34; Lûqa 10:25-28)

34•Lê gava fêrisîya bihîst ku Îsa sadûqî dengbir’î kirin, h’emû li cîkî civîyan. 35Hingê ji wan qanûnzana yekî pirs da Îsa ku Wî bicêr’ibîne û gotê: 36«Dersdar. Qanûnêda k’îjan e t’emîya here mezin?» 37Îsa gote wî: «‹Xudan Xwedêyê xwe h’iz bike bi t’emamîya dilê xwe, bi t’emamîya canîya xwe û bi t’emamîya h’işê xwe›[*]+ . 38Ev e t’emîya pêşin û here mezin. 39Û ya duda jî mîna vê ye: ‹Hevalê xwe weke xwe h’iz bike›[*]+ . 40Ji van her du t’emîyava h’emû nivîsarêd p’êxembera û Qanûnê girêdayî ne»+.

Mesîh kur’ê k’ê ye?

(Marqos 12:35-37; Lûqa 20:41-44)

41•Gava fêrisî civîyan, Îsa ji wan pirsî 42û got: «Hûn bona Mesîh çi difikirin, t’exmîna we Ew kur’ê k’ê ye?» Jêr’a gotin: «Kur’ê Dawid e»+.

43Îsa gote wan: «Lê çawa Dawid Wî pê R’uh’ Xudanê xwe h’esab dike? Çimkî wî got:

44‹Xudan gote Xudanê min:

Li milê Minî r’astê r’ûnê,
h’eta ku Ez dijminêd Te bikime binê p’îyêd Te›[*]+ .

45Heger Dawid Wî ‹Xudan› h’esab dike, Ew çawa dibe kur’ê wî?» 46Û kesekî nikaribû caba Wî bida û li pey wê r’ojêr’a kesekî newêribû pirsek jê bikira+.

23

H’evza xwe ji qanûnzan û fêrisîya bikin

(Marqos 12:38-40; Lûqa 11:37-52; 20:45-47)

23^1•Hingê Îsa e’lalet û şagirtêd Xwer’a xeber da û got: 2«Qanûnzan û fêrisî li ser k’ursîya Mûsa r’ûniştine. 3Îdî ewana çi wer’a bêjin xwey kin û biqedînin, lê mîna wan nekin, çimkî ewana dibêjin, lê nakin+. 4Barêd giran û ze’met girêdidin, datînine ser milêd meriva, lê ew xwexa naxwazin t’ilîya xwe jî bidinê. 5Ew her tiştî dikin, ku ber meriva bêne k’ifşê. K’îsikêd mezin li mil û e’nîyêd xweva girêdidin[*] û r’îşîyêd k’incêd xwe dirêj dikin[*]+ . 6Şayîyada herema jorin h’iz dikin, k’inîştada jî k’ursîyêd pêşin,+
7bazarada silavê bidine wan û meriv jî wanr’a ‹mamosta[*] › bêjin. 8Lê bira wer’a nebêjin: ‹Mamosta›, çimkî dersdarê we yek e[*] û hûn h’emû jî bira ne+. 9Li ser dinê hûn t’u kesîr’a nebêjin: ‹Bavo›, çimkî Bavê we yek e, ku e’zmana ye+. 10Ne jî wer’a bêjin: ‹R’êber›, çimkî R’êberê we yek e, ew Mesîh e. 11Bira nava weda yê herî mezin bibe berdestîyê we+. 12K’î ku xwe bilind ke, ewê nimiz be, lê k’î ku xwe nimiz ke, ewê bilind be+.

Wey li dur’ûya

13Lê wey li we qanûnzan û fêrisîya! Dur’ûno! Hûn derê P’adşatîya E’zmana li ber meriva dadidin. Ne hûn dik’evinê û ne jî dihêlin ewêd ku dixwazin bik’evinê+. 14Wey li we qanûnzan û fêrisîya! Dur’ûno! Alîkîva hûn malêd jinebîya h’ûfî xwe dikin, alîyê dinva jî bi dur’ûtî duayê xwe dirêj dikin. Bona vê yekê dîwana we wê hê giran be[*] . 15Wey li we qanûnzan û fêrisîya! Dur’ûno! Hûn be’r û bejê li hev didin, ku yekî nebawer bînin ser r’îya xwe. Gava meremê we dibe, hûn ewî ji xwe du cara zêdetir dikine p’ara ce’nimê. 16Wey li we r’êberêd kor, hûn dibêjin: ‹K’î ku bi p’aristgehê sond dixwe, ne tiştek e. Lê k’î ku bi zêr’ê li nav p’aristgehê sond dixwe, dibe deyndar›+. 17Hey bêh’iş û korno! K’îjan mezin e, zêr’ yan p’aristgeh, ku zêr’ h’elal dike+? 18Usa jî hûn dibêjin: ‹K’î ku bi gorîgehê sond dixwe ne tiştek e, lê k’î ku bi h’edîya li ser gorîgehê sond dixwe, dibe deyndar›. 19Hey korno![*] K’îjan e mezin? H’edî yan gorîgeh, ku h’edîyê h’elal dike+? 20Awa k’î ku bi gorîgehê sond dixwe, ew hin bi wê sond dixwe, hin jî bi h’emû tiştêd ku ser wê hene sond dixwe. 21K’î ku bi p’aristgehê sond dixwe, ew hin bi wê sond dixwe, hin jî bi Yê ku wêda dijî sond dixwe+. 22Û k’î ku bi e’zmên sond dixwe, ew hin bi t’extê Xwedê sond dixwe, hin jî bi Yê ku li ser R’ûniştîye sond dixwe+. 23Wey li we qanûnzan û fêrisîya! Dur’ûno! Hûn dehekê pûngê, anîsoyê û k’êmûnê didin, lê tiştêd Qanûnêye pêş, awa gotî heqîyê, r’e’mê û bawerîyê davêjine pişt guhê xwe. We gerekê ev yek bikirana û dest ji yêd mayîn nek’işanda+. 24R’êberêd kor! Hûn k’ermêşa diparzinin, lê deva dadiqurtînin! 25Wey li we qanûnzan û fêrisîya! Dur’ûno! Hûn t’as û fîncana r’ûyê dervava paqij dikin, lê hindur’va t’ijî timayî û ç’e’vbir’çîyî ne[*] . 26Fêrisîyê kor! Pêşîyê hindur’ê fîncan û t’asê paqij ke, wekî li derva jî paqij be. 27Wey li we qanûnzan û fêrisîya! Dur’ûno! Hûn mîna t’irbêd sipîkirî ne, ku dervava bedew xuya dibin, lê hindur’va bi hestûyê mirîya û bi h’emû h’eramîyêva t’ijî ne+. 28Usa jî hûn derva merivava r’ast k’ifş dibin, lê hindur’va hûn dur’û ne û neheq in.

Îsa axirîya wan wanr’a dibêje

29Wey li we qanûnzan û fêrisîya! Dur’ûno! Hûn mexberêd p’êxembera çêdikin û t’irbê yêd r’ast dixemilînin 30û dibêjin: ‹Heger em r’ojêd bavêd xweda bûna, me t’evî wan xûna p’êxembera nedir’êt›+. 31Îdî hûn niha xwexa didine îzbatkirinê, ku hûn zar’êd wan bava ne, yêd ku p’êxember kuştine. 32De kêmasîya xirabîyêd bavêd xwe t’emam kin. 33Me’rno! Ç’êjikêd me’ra! Hûnê çawa ji dîwana dojê bir’evin+?

34Bona vê yekê va Ezê p’êxembera, serwaxta û qanûnzana bişînime cem we û hûnê ji wan hineka bikujin, xaç kin, hineka jî nav k’inîştêd xweda bidine ber qamçîya û bajar-bajar bizêrînin+. 35H’emû xûna bêsûce ku ser r’ûyê e’rdê hatîye r’êtinê wê bê ser we, ji xûna Habîlê bêsûc h’eta xûna Zekerîyayê kur’ê Berexîya, ewê ku we nav p’aristgeh û gorîgehêda kuşt+. 36Ez r’ast wer’a dibêjim, ev h’emû xûnê bê serê vî nisilî.

Îsa li ser Orşelîmê dilovîne

(Lûqa 13:34-35)

37•Orşelîm! Orşelîm! Te p’êxember dikuştin û şandîyêd cem xwe didane ber kevira! Çend cara Min xwest ku zar’êd te usa bicivanda, çawa mirîşk cûcûkêd xwe bin baskê xweda dicivîne, lê we nexwest!+
38Va mala we wê xirabe û destjêk’işandî bimîne. 39Ez wer’a dibêjim, îdî ji vir şûnda hûn Min t’u car nabînin, h’eta ku bêjin: ‹Bimbarek e Ewê ku bi navê Xudan tê›[*] »+.

24

Îsa pêşda derheqa wêranbûna p’aristgehêda dibêje

(Marqos 13:1-2; Lûqa 21:5-6)

24^1•Gava Îsa ji p’aristgehê derk’et çû, şagirt çûne cem Wî, ku avayîyêd p’aristgehê nîşanî Wî kin. 2Îsa wanr’a got: «Hûn van h’emûya dibînin? Ez r’ast wer’a dibêjim, ev h’emûyê jî wêran bin, li vir kevirê li ser kevir qet nemîne!»+

Tengasî û zêrandin

(Marqos 13:3-13; Lûqa 21:7-19)

3Çaxê Ew ser ç’îyayê Zeyt’ûnê r’ûniştibû, şagirtêd Wî t’enê hatine cem Wî û jê pirsîn: «Bêje me, ev tişt wê k’engê biqewimin? Û nîşana hatina Te û axirîya vê dinyayê wê çawa be?» 4Îsa caba wan da û got: «Haş ji xwe hebin, ku t’u kes we nexapîne,+
5çimkî gelek wê pê navê Min bên û bêjin: ‹Ez im Mesîh› û wê geleka bixalifînin+. 6Hûnê dengê şer’a û be’sa şer’a bibihên, lê haş ji xwe hebin ku hûn xwe unda nekin. Gerekê ev tişt biqewimin, lê ew hê ne axirî ye+. 7Miletê r’abe li ser milet, p’adşatî li ser p’adşatîyê, cî-cîya wê xelayî-celayê û e’rdh’ejê bibin+. 8Lê ev h’emû mîna êşa k’ulfetê ye, ku destpêdike pê digire. 9Hingê wê we bidine cefê, we bikujin û bona navê Min ber ç’e’vê h’emû mileta r’eş bin+. 10Hingê gelekê ji r’ê bik’evin, nemamîya hevdu bikin û ber ç’e’vê hev bik’evin+. 11Gelek p’êxemberêd derew wê derk’evin û geleka bixalifînin+. 12Ji dest zêdebûna neheqîyê h’izkirina geleka wê sar be. 13Lê k’î ku h’eta xilazîyê teyax ke, ewê xilaz be+. 14Û ev Mizgînîya P’adşatîyê wê li nav t’emamîya dinyayê bê dannasînkirinê, ku h’emû miletar’a bibe şe’detî û hingê xilazî wê bê+.

H’eramîya Wêrankirinê

(Marqos 13:14-23; Lûqa 21:20-24)

15•Çaxê hûn ‹h’eramîya wêrankirinê›[*] cîyê pîrozda sekinî bibînin, çawa ku Danîyêl p’êxember got», (ewê ku dixûne bira fe’m bike),+
16«hingê ewêd ku Cihûstanêda ne bira bir’evine ç’îya. 17Ewê ku ser xanî ye bira jorda neyê xwarê ku ji mala xwe tiştekî hilde+. 18Û ewê ku k’ewşênda ye bira veneger’e ku p’otê xwe hilde. 19Lê wey li h’emla û destdergûşa wan r’ojada!+
20Dua bikin, ku r’eva we nek’eve zivistanê, yan jî r’oja şemîyê. 21Çimkî hingê tengasîke usa mezin wê bibe, ku ji destpêbûna dinyayê h’eta niha mîna wê nebûye û ne jî wê bibe+. 22Heger ew r’oj kin nebûna, t’u kes xilaz nedibû, lê bona xatirê bijartîya ew r’ojê kin bin+.

23Hingê, heger yek wer’a bêje: ‹Va ye Mesîh›, yan jî ‹Wa ye›, bawer nekin+. 24Çimkî mesîh û p’êxemberêd derew wê derên, nîşan û k’eremetêd mezin bikin, ku bikaribin bijartîyêd Xwedê jî bixalifînin+. 25Va ye Min pêşda wer’a got+.

26Heger ewana wer’a bêjin: ‹Wa ye Mesîh ber’îyêda ye›, dernek’evin, yan: ‹Va ye Ew filan odêda ye›, bawer nekin. 27Çimkî çawa birûsk ji r’ohilatê birq dide û h’eta r’oavayê xuya dibe, wê hatina Kur’ê Mêriv jî usa be+. 28Beret’e k’îderê hebe, teyrê jî li wir bicivin+.

Hatina Kur’ê Mêriv

(Marqos 13:24-27; Lûqa 21:25-28)

29•Li pey tengasîya wan r’ojar’a,

r’ûyê r’oyê wê bê girtinê
û hîvê jî r’onaya xwe nede,
steyrkê ji e’zmên bik’evin
û t’opêd e’zmana wê ji r’îyêd xwe derên[*]+ .

30Hingê nîşana Kur’ê Mêriv wê li e’zmên xuya be û h’emû miletêd dinyayê wê şînê bikin, gava bibînin Kur’ê Mêriv li ser e’wrêd e’zmên bi qewat û r’ûmeta mezin tê[*]+ . 31Ewê milyak’etêd Xwe bi bor’îya dengê bilind bişîne û wê bijartîyêd Wî ji her çar qulba berev kin, ji p’er’ekî e’zmana h’eta p’er’ê din+.

Dersa dara hêjîrê

(Marqos 13:28-31; Lûqa 21:29-33)

32•Ji dara hêjîrê dersekê hîn bin. Çaxê ç’iqilêd wê ter’ dibin û belgêd wê dibişkivin, îdî hûn zanin ku havîn nêzîk e. 33Usa jî gava hûn van h’emû tişta bibînin, bizanibin ku ev tişt[*] nêzîk e, li ber şêmîkê ye. 34Ez r’ast wer’a dibêjim, eva nisila derbaz nabe, h’eta ku ev h’emû tişt neqewimin+. 35E’rd û e’zmanê derbaz bin, lê gotinêd Min t’u car derbaz nabin+.

R’oj û sih’et ne e’yan e

(Marqos 13:32-37; Lûqa 17:26-30, 34-35)

36•Lê bona wê r’ojê û wê sih’etê t’u kes nizane, ne milyak’etêd e’zmana, ne jî Kur’[*] , lê t’enê Bav+. 37Çawa ku r’ojêd Nuhda qewimî, hatina Kur’ê Mêriv jî wê usa biqewime+. 38Çawa ku wan r’ojêd berî lêyîyê meriva dixwarin, vedixwarin, dizewicîn û mêr dikirin, h’eta wê r’oja ku Nuh k’ete gemîyê[*]
39û meriv pê neh’esîyan, h’eta ku lêyî r’abû û h’emû jî xeniqandin. Hatina Kur’ê Mêriv jî wê usa be+. 40Hingê du meriv wê nav e’rdê xweda bin, yekê bê hildanê û yê dinê bê hiştinê+. 41Û du k’ulfetê ser destar’ekî bin, yekê bê hildanê, ya din bê hiştinê. 42Awa h’işyar bimînin, çimkî hûn nizanin Xudanê weyê k’îjan r’ojê bê+. 43Lê vê yekê bizanibin. Heger xweyê malê bizanibûya ku dizê k’îjan dema şevê bihata, wê h’işyar bima û nehişta ku mala wî derevekira+. 44Bona vê yekê hûn jî hazir bin, çimkî Kur’ê Mêriv wê sih’eteke usada bê, ku hûn ne ç’e’vnihêr’î ne+.

Xulamê amin û xulamê bêamin

(Lûqa 12:35-48)

45•Awa k’î ye ew xulamê amin û serwaxt, ku axayê wî ew ser xulamêd xwe serwêr k’ifş kir, ku wextda xwarina wan bide wan? 46Xwezî li wî xulamî, ku çaxê axayê wî bê, ewî usa bibîne+. 47Ez r’ast wer’a dibêjim, ewê wî bike serwêrê t’emamîya hebûka xwe. 48Lê heger xulamê xirab dilê xweda bêje: ‹Axayê min hatina xwe derengî êxist›+
49û destpêke li xulam-hevalêd xwe xe û t’evî yêd serxweş bixwe û vexwe, 50axayê wî xulamî wê r’ojeke usa bê, ku ew ne hîvîyê ye û sih’eteke usa, ku ew nizane. 51Ewê wî qet-qetî ke û p’ara wî wê t’evî dur’ûya ke. Li wir wê bibe girî û ç’irke-ç’irka dirana+.

25

Mesela dehe qîzêd bik’ir

25^1Hingê P’adşatîya E’zmana wê mîna vê yekê be: Dehe qîzêd bik’ir ç’irêd xwe hildan pêşîya ze’vêda çûn+. 2Ji wan pênc serwaxt bûn, lê pênc bêfe’m. 3Bêfe’ma ç’irêd xwe hildan, lê r’ûn xwer’a hilnedan, 4lê serwaxta t’evî ç’ira r’ûn jî derdanada xwer’a hildan. 5Gava ze’va derengî k’et, h’emû jî hênijîn û xewr’a çûn+.

6Nîvê şevê dengek hat: ‹Va ye ze’va tê! Pêşîya wîda her’in!› 7Hingê h’emû bik’ir r’abûn ç’irêd xwe saz kirin. 8Bêfe’ma gote serwaxta: ‹Ji wî r’ûnê xwe bidine me jî, çimkî ç’irêd me vêdisin›. 9Lê serwaxta caba wan da û gotin: ‹Na xêr, ev r’ûn wê t’êra me û we neke. Qenc e ku hûn her’ine cem yêd ku difiroşin xwer’a bik’ir’in›. 10Gava ew çûn bik’ir’in, ze’va hat û ewêd hazir t’ev wî k’etine de’watê û derî hate girtinê+. 11Paşê bik’irêd din hatin û gotin: ‹Em xulam, Em xulam! Derî li me veke!›+
12Lê ewî caba wan da got: ‹Ez r’ast wer’a dibêjim, ez we nas nakim›+. 13Awa h’işyar bimînin, çimkî hûn ne r’oja hatina Kur’ê Mêriv zanin, ne jî sih’etê+.

Mesela sê xulama

(Lûqa 19:11-27)

14•Wî çaxî P’adşatîya E’zmana wê mîna vê yekê be: Merivek ku wê derk’eta r’êwîtîyê, gazî xulamêd xwe kir û hebûka xwe sparte wan. 15Pênc telant[*] dane yekî, du telant dane yekî û telantek jî da yekî, her kesîr’a weke qewata wî û r’êk’et çû. 16Ewê ku pênc telant standibûn, pêr’a-pêr’a çû bi wan k’ir’î û firot, pêncêd din jî qazinc kirin. 17Usa jî ewê ku du telant standibûn, duduyêd din jî qazinc kirin. 18Lê ewê ku telantek standibû, çû e’rd k’ola û zîvê axayê xwe têda veşart.

19Pey gelek wextr’a axayê wan xulama hat û xwest heq-h’esabê xwe t’evî wan r’ast ke+. 20Ewê ku pênc telant standibûn pêşda hat, pênc telantêd mayîn jî anîn û got: ‹Axayê min, te pênc telant dabûne min. Va min ser wanda pêncêd din jî qazinc kirine›. 21Axayê wî gotêda: ‹E’ferim, xulamê qenc û amin! Tu nav tiştêd hindikîda amin mayî, ezê te daynime ser gelek tişta. Bik’eve şayîya axayê xwe!›+

22Ewê ku du telant standibûn jî hat û got: ‹Ez xulam! Te du telant dabûne min. Va min duduyêd din jî li ser wanda qazinc kirine›. 23Axayê wî gotê: ‹E’ferim, xulamê qenc û amin! Tu nav tiştêd hindikîda amin mayî, ezê te daynime ser gelek tişta. Bik’eve şayîya axayê xwe!›

24Lê ewê ku telantek standibû hat û got: ‹Axayê min, min zanibû ku tu merivekî h’işk î. Ji wî cîyê te neçandîye didirûyî û cîyê ku te ne r’eşandîye berev dikî. 25Ez jî tirsîyam û çûm telantê te e’rdêda veşart. Hanê malê te ter’a be›. 26Axayê wî lê veger’and û gotê: ‹Xulamê xirab û xwer’anedîtî! Te zanibû ez ji wî cîyê ku min neçandîye didirûm û ji wî cîyê ku min ner’eşandîye berev dikim,+
27te çima zîvê min neda k’arkira û ez bihatama min malê xwe bi selef bistanda? 28Niha telant ji wî bistînin û bidine ewê ku dehe telantêd wî hene. 29Çimkî yê k’ê ku heye, wîr’a wê bê dayînê û serda zêde be, lê yê k’ê ku t’une, çi heye jî wê jê bê standinê+. 30Lê ew xulamê bêkêr bavêjine te’rîya derva. Li wir wê bibe girî û ç’irke-ç’irka dirana›+.

R’oja Axretê

31Gava Kur’ê Mêriv t’evî h’emû milyak’eta û r’ûmeta Xweva bê, hingê wê ser t’extê Xweyî r’ûmetê r’ûnê+
32h’emû milet wê li ber Wî bicivin. Ewê wana ji hev başqe ke, çawa şivan pêz ji bizina vediqetîne+. 33Ewê pêz li milê Xweyî r’astê bide sekinandinê, lê bizina li milê Xweyî ç’epê. 34Hingê P’adşa wê yêd li milê Xweyî r’astêr’a bêje: ‹Werin bimbarekbûyîyêd alîyê Bavê Minda! Ew P’adşatîya ku bona we ji wextê e’firandina dinyayêda hazir bûye war bin+. 35Çimkî Ez bir’çî bûm we xwarin da Min, Ez t’î bûm we av da Min, Ez xerîb bûm we Ez qebûl kirim,+
36Ez te’zî bûm we Ez k’inc kirim, Ez nexweş bûm hûn ser Minda hatin, Ez kelêda bûm hûn hatine cem Min›+. 37Hingê yêd r’ast wê Wîr’a bêjin: ‹Xudan, me k’engê Tu bir’çî dîtî û xwarin daye Te? Yan me Tu t’î dîtî û av daye Te? 38Me k’engê Tu xerîb dîtî û Tu qebûl kirî, yan jî Tu te’zî dîtî û Tu k’inc kirî? 39K’engê me Tu nexweş yan kelêda dîtî û em hatine cem Te?› 40P’adşayê jî wanr’a bêje: ‹Ez r’ast wer’a dibêjim, heger we qencî ji van xûşk-birêd Mine yê herî biç’ûk yekîr’a kir, we Minr’a kir›+.

41Hingê Ewê yêd milê Xweyî ç’epêr’a bêje: ‹Nifir’lêbûyîno! Dûrî Min her’in nava agirê h’eta-h’etayê, ku bona mîrêcin û milyak’etêd wî hazir bûye[*]+ . 42Çimkî Ez bir’çî bûm we xwarin neda Min, Ez t’î bûm we av neda Min, 43Ez xerîb bûm we Ez qebûl nekirim, Ez te’zî bûm we Ez k’inc nekirim, Ez nexweş û kelêda bûm hûn ser Minda nehatin›. 44Hingê ewê Wîr’a bêjin: ‹Xudan! Me k’engê Tu bir’çî yan t’î, yan xerîb, yan bê sit’ar, yan nexweş, yan kelêda dîtî û me alîk’arî neda Te?› 45Wî çaxî Ewê caba wan bide û bêje: ‹Ez r’ast wer’a dibêjim, heger we qencî ji evêd herî biç’ûk yekîr’a nekir, we Minr’a jî nekir›+. 46Û evê her’ine cefê h’eta-h’etayê, lê yêd r’ast wê her’ine jîyîna h’eta-h’etayê»+.

26

Girtin, xaçkirin û r’abûna Îsa

Şêwira kuştina Îsa

(Marqos 14:1-2; Lûqa 22:1-2; Yûh’enna 11:45-53)

26^1•Gava Îsa ev h’emû xeber xilaz kirin, şagirtêd Xwer’a got: 2«Hûn zanin ku wê du r’oja şûnda Cejina Derbazbûnê be. Û Kur’ê Mêriv wê bê dayînê ku bê xaçkirinê»+.

3Hingê serekêd k’ahîna û r’ûspîyêd cime’tê seraya serekk’ahînda ku navê wî Qeyafa bû civîyan 4û li hev şêwirîn ku Îsa dizîva bi fêlbazîyê bigirin, bikujin. 5Lê wana digot: «Bira ev yek cejinêda nîbe, wekî cime’t r’anebe ser niga».

Îsa Beytanyayêda tê r’ûnkirinê

(Marqos 14:3-9; Yûh’enna 12:1-8)

6•Çaxê Îsa li Beytanyayê mala Şimh’ûnê k’otîda bû,+
7k’ulfeteke ku derdaneke wêye alabastirêyî r’ûnê bînxweş hebû, hate cem Wî û çaxê Ew li ser sifrê r’ûniştî bû, ewê ew r’ûn r’ête ser serê Wî. 8Gava şagirta ev yek dît, li wan xweş nehat û gotinê: «Çima eva zîyana bû? 9Eva r’ûna wê qîmetekî biha bihata firotanê û feqîrar’a bihata belakirinê».

10Lê ew yek Îsava e’yan bû û wanar’a got: «Çima hûn xatirê wê k’ulfetê dik’evin? Ewê tiştekî qenc bona Min kir. 11Feqîrê her gav t’evî we bin, lê Ezê her gav t’evî we nîbim+. 12Ewê bona definkirina Min ew r’ûn r’ête ser bedena Min+. 13Ez r’ast wer’a dibêjim, dinyayêda k’îderê eva Mizgînîya bê dannasînkirinê, wê kirina vê k’ulfetê jî bona bîranîna wê bê gotinê»+.

Cihûda nemamîya Îsa dike

(Marqos 14:10-11; Lûqa 22:3-6)

14•Hingê yek ji her donzdeha ku Cihûdayê Îsxeryotî dihate gotinê, çû cem serekêd k’ahîna+
15û got: «Hûnê çi bidine min, wekî ez Wî bidime destê we?» Û wana sî zîv jimirîn danê+. 16Ji wir şûnda ew mecalekê diger’îya ku çawa Îsa bide destê wan.

Îsa t’evî şagirtêd Xwe şîva Cejina Derbazbûnê dixwe

(Marqos 14:12-21; Lûqa 22:7-13; Yûh’enna 13:21-30)

17•Li r’oja pêşine Cejina Nanê Şkeva, şagirt hatine cem Îsa û jêr’a gotin: «Tu li k’u dixwazî Şîva Cejina Derbazbûnê bixwî, wekî em Ter’a hazir kin?» 18Ewî jî got: «Her’ine bajêr, cem filan merivî û bêjine wî: ‹Dersdar dibêje: R’oja Min nêzîk e. Ezê t’evî şagirtêd Xwe mala teda Cejina Derbazbûnê derbaz kim›». 19Û şagirta usa kir, çawa ku Îsa wanar’a e’mir kiribû û şîva Cejina Derbazbûnê hazir kirin.

20Êvarê t’ev her donzdeha ser sifrê r’ûnişt. 21Gava wana hê dixwar, Îsa got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, yekî ji we wê nemamîya Min bike»+. 22Şagirt gelekî ber xwe k’etin û her yekî ji wan gote Wî: «Xudan, dibe ku ez im?» 23Ewî li wan veger’and û got: «Ewê ku pe’rîyê Xwe t’evî Min t’asêda kir, ewê nemamîya Min bike. 24R’ast Kur’ê Mêriv wê usa her’e çawa ku bona Wî hatîye nivîsarê, lê wey li wî merivê ku nemamîya Kur’ê Mêriv bike! Wîr’a hê qenc bû ku ew qet dinê nek’eta»+. 25Cihûdayê ku wê nemamîya Wî bikira, lê veger’and û gotê: «Dersdar, dibe ku ez im?» Îsa wîr’a got: «Te bi devê xwe got».

Şîva Xudan

(Marqos 14:22-26; Lûqa 22:14-23; Korint’î I 11:23-25)

26•Awa gava wana hê nan dixwar, Îsa nan hilda şikirî da, kerkir da şagirta û got: «Han hildin bixwin. Eva bedena Min e»+.

27Peyr’a k’as hilda şikirî da, da wan û wanar’a got: «Hûn h’emû jî ji vê vexwin, 28eva xûna Min e bona peymanê[*] , ku bona baxşandina gunêd geleka tê r’êtinê+. 29Lê Ez wer’a dibêjim, îdî Ez ji vir şûnda t’u car ji vê meya tirîyê venaxwim, h’eta wê r’oja ku Ezê t’evî we P’adşatîya Bavê Xweda ji ya nû vexwim».

30Paşê wana zebûrek stira, derk’etin çûne ç’îyayê Zeyt’ûnê+.

Îsa derheqa înk’arîya Petrûsda dibêje

(Marqos 14:27-31; Lûqa 22:31-34; Yûh’enna 13:36-38)

31•Hingê Îsa wanar’a got: «Îşev hûn h’emûyê jî ji Min p’işk bin her’in, çimkî nivîsar e: ‹Ezê li şivên xim û pezê jî bela-belayî be›[*]+ . 32Lê gava ku Ez ji mirinê r’abim, Ezê berî we her’ime Celîlê»+. 33Petrûs lê veger’and û gotê: «Heger h’emû jî ji Te p’işk bin her’in, lê ez t’u car ji Te naçim». 34Îsa wîr’a got: «Ez r’ast ter’a dibêjim, hema îşev hê berî bangdana dîk, tê sê cara Min înk’ar kî». 35Petrûs Wîr’a got: «Heger cî bê, ezê t’evî Te bimirim jî, lê t’u car Te înk’ar nakim». H’emû şagirta jî usa got+.

Îsa li Gêtşemanîyê dua dike

(Marqos 14:32-42; Lûqa 22:39-46)

36•Hingê Îsa t’evî wan çû wî cîyê ku jêr’a Gêtşemanî dibêjin û şagirtar’a got: «Vira r’ûnên, h’eta Ez her’im dera han dua bikim». 37Ewî t’evî Xwe Petrûs û her du kur’êd Zebedî hildan, k’eser hatê û ber Xwe k’et+. 38Hingê Îsa wanar’a got: «Dilê Min haqas derd û k’eder e, mîna ber mirinê. Vira bimînin û t’evî Min h’işyar bin»+.

39Hinekî pêşda çû Xwe dever’ûya avît dua kir û got: «Bavê Min! Heger dibe, bira ev k’asa cefê ser Minr’a derbaz be. Lê ne ku çawa Ez dixwazim, lê bira xwestina Te be»+.

40Paşê hate cem şagirta, ew r’azayî dîtin û gote Petrûs: «We nikaribû ku sih’etekê hûn t’evî Min h’işyar bimana? 41H’işyar bimînin û dua bikin, wekî hûn nek’evine nava cêr’ibandinê. Belê r’uh’ r’azî ye, lê beden sist e»+.

42Careke din jî Îsa çû dua kir û got: «Bavê Min! Heger nabe ku ev k’asa cefê ji Min derbaz be h’eta ku Ez wê venexwim, bira xwestina Te be»+.

43Îsa hat, ew dîsa xewêda dîtin, ç’e’vêd wan ji xewê venedibûn. 44Û ew hiştin çû, cara sisîya dua kir, dîsa ew xeber gotin.

45Hingê hate cem şagirta û wanar’a got: «Hûn hela hê r’azayî ne û r’ih’et dibin? Va wext pêr’a gihîşt ku Kur’ê Mêriv bik’eve destê gunek’ara+. 46R’abin em her’in. Va ye ewê ku nemamîya Min dike nêzîk bû».

Girtina Îsa

(Marqos 14:43-50; Lûqa 22:47-53; Yûh’enna 18:3-12)

47•Ewî hê xeber dida, nişkêva Cihûdayê ku yek ji wan donzdeha bû hat. Ewî t’evî xwe ji alîyê serekêd k’ahîna û r’ûspîyêd cime’têda e’laleteke giran anîbû, bi dara û şûra+. 48Awa nemamê Wî e’şeret dabû wan û gotibû: «Ez k’îjanî ku r’amûsim, Ew e, Wî bigirin».

49Hingê Cihûda nêzîkî Îsa bû û gotê: «Silav li Te, dersdar!» û r’amûsa. 50Îsa wîr’a got: «Heval, tê çi bikî zû bike!»[*] Wê gavê ew pêşda hatin, dest avîtine Îsa û Ew girtin. 51Nişkêva yekî ji ewêd ku t’evî Îsa bû, r’abû şûrê xwe k’işand li xulamê serekk’ahîn xist û guhê wî pekand+. 52Wê gavê Îsa wîr’a got: «Şûrê xwe bike cî. K’î ku şûr hiltîne, ewê bi şûr her’e+. 53Te t’irê Ez nikarim ji Bavê Xwe bixwazim wekî pêr’a-pêr’a donzdeh ordîya zêdetir milyak’et bigihîne Min? 54Lê nivîsar wê çawa bêne sêrî ku dibêjin, gerekê h’emû aha bin?»

55Wê gavê Îsa e’laletêr’a got: «Tê bêjî we ser qaçaxekîda girtîye, ku hûn bi dara û şûra hatine Min bigirin? Ne Ez her r’oj t’evî we p’aristgehêda r’ûdiniştim Min hûn hîn dikirin, lê we Ez nedigirtim+. 56Lê ev h’emû tişt qewimîn, ku nivîsarêd p’êxembera bêne sêrî». Wê demê h’emû şagirta Ew hiştin û r’evîn+.

Îsa li ber civîna giregira

(Marqos 14:53-65; Lûqa 22:54-55, 63-71; Yûh’enna 18:13-14, 19-24)

57•Yêd ku Îsa girtin, Ew birine cem Qeyafayê serekk’ahîn, li wî cîyê ku qanûnzan û r’ûspî civîyabûn. 58Petrûs jî dûrva h’eta h’ewşa serekk’ahîn p’ê-p’ê pey Wî çû k’ete hindur’ û li nav nobedara r’ûnişt, ku bizanibe axirî wê çawa be. 59Serekêd k’ahîna û t’emamîya civîna giregira jî miqabilî Îsa şe’detîke derew diger’îyan ku Wî bikujin, 60lê nedîtin. Gelek şe’dêd derew jî hatin, dîsa nedîtin. Paşê du şe’dêd derew pêşda hatin+
61û gotin: «Evî got: ‹Ez dikarim p’aristgeha Xwedê hilşînim û nava sê r’ojada dîsa wê çêkim›»+.

62Serekk’ahîn r’abû ser p’îya û Wîr’a got: «Bona van şe’detîya ku evana miqabilî Te didin Tu çima cabekê nadî?»+
63Lê Îsa dengê Xwe nekir. Serekk’ahîn dîsa Wîr’a got: «Ez Te bi Xwedêyê sax didime sondê. Mer’a bêje, Tu yî Mesîh, Kur’ê Xwedê?»+
64Îsa gote wî: «Te bi devê xwe got. Lê Ez wer’a dibêjim,

ji vir şûnda hûnê Kur’ê Mêriv li k’êleka Yê Herî Zor,
li milê Wîyî r’astê r’ûniştî
û li ser e’wrêd e’zmên tê bibînin»[*]+ .

65Hingê serekk’ahîn k’incêd xwe qelaştin û got: «Eva Xwedê bêhurmet dike! Îdî şe’de çî mer’a ne? Va we bihîst Ewî çawa Xwedê bêhurmet kir!+
66Weva çawa xuya dike?» Wana jî lê veger’and û gotin: «Wîr’a kuştin dik’eve»+.

67Wê gavê t’ûyî r’ûyê Wî kirin, bi k’ulma lêxistin, hineka jî şemaq lê didan+
68û digotinê: «Mesîh, p’êxembertîyê mer’a bike, k’a k’î bû ku Te xist?»

Petrûs Îsa înk’ar dike

(Marqos 14:66-72; Lûqa 22:56-62; Yûh’enna 18:15-18, 25-27)

69•Wî çaxî Petrûs derva li h’ewşêda r’ûniştibû. Carîk hate cem wî û gotê: «Tu jî t’evî Îsayê Celîlê bûyî». 70Lê ewî li ber h’emûya înk’ar kir û got: «Ez nizanim tu çi dibêjî».

71Çaxê ew çû ber dergeh, yeke din ew dît û gote ewêd ku li wir bûn: «Evê han jî t’evî Îsayê Nisretê bû». 72Ewî dîsa bi sond înk’ar kir got: «Ez wî merivî nas nakim». 73Xêlekê şûnda ewêd ku li wir bûn çûne cem Petrûs û gotinê: «Hebe-t’unebe tu jî ji wan î, çimkî xeberdana te te difiroşe». 74Hingê ewî nifir’ xwe kir, sond xwar û got: «Ez wî merivî nas nakim».

Wê gavê dîk bang da 75û Petrûs ew gotina Îsa anî bîra xwe ku wîr’a gotibû: «Berî bangdana dîk, tê sê cara Min înk’ar kî». Derk’ete derva û k’ele-k’el girîya+.

27

Îsa dibine ber Pîlato

(Marqos 15:1; Lûqa 23:1-2; Yûh’enna 18:28-32)

27^1•Gava sibeh safî bû, t’emamîya serekêd k’ahîna û r’ûspîyêd cime’tê li hev şêwirîn ku Îsa çawa bidine kuştinê. 2Ew girêdan, birin dane destê Pîlatoyê welî+.

Axirîya Cihûda

(K’arêd Şandîya 1:18-19)

3•Hingê Cihûdayê ku nemamîya Wî kir, dît ku Îsa hate neheqkirinê, p’oşman bû, ew sî zîv veger’ande serekêd k’ahîna û r’ûspîya 4û got: «Min gune kir. Ez bûme sebebê xûna bêsûc». Wana jî gote wî: «Çî mer’a ne? Tu zanî». 5Ewî jî ew zîv avîtine nav p’aristgehê, derk’et çû xwe xeniqand+.

6Serekêd k’ahîna zîv hildan û gotin: «Ne r’ast e ku em van bikine nav xizna p’aristgehê, çimkî ew heqê xûnê ye»+. 7Hingê ew li hev şêwirîn û bi wan zîva E’rdê Axînker k’ir’în, bona t’irbêd xerîba. 8Lema ew e’rd h’eta îro jî «E’rdê Xûnê» tê gotinê. 9Hingê ew gotina bi zarê Yêremîya p’êxember hate sêrî: «Sî zîv qîmet dan, weke wî qîmetê ku hineke ji zar’êd Îsraêlê qayl bûn+
10û ew dane E’rdê Axînker, çawa ku Xudan minr’a e’mir kir»[*]+ .

Pirsa Pîlato

(Marqos 15:2-5; Lûqa 23:3-5; Yûh’enna 18:33-38)

11•Îsa ber welî sekinî, welî ji Wî pirsî û got: «Tu yî p’adşê cihûya?» Îsa wîr’a got: «Te bi devê xwe got»+. 12Lê çaxê serekêd k’ahîna û r’ûspîya davîtine Wî, Ewî qet caba kesekî neda. 13Hingê Pîlato Wîr’a got: «Tu nabihêyî çiqas şikîyatê Te dikin?»+
14Ewî dîsa caba kesekî neda, h’eta welî jî şaş ma.

Dîwanêda h’ukumê kuştinê li ser Îsa derdixin

(Marqos 15:6-15; Lûqa 23:13-25; Yûh’enna 18:39–19:16)

15•E’detê welî bû ku li cejinêda bi xwestina e’laletê girtîk wanr’a ber’da. 16Hingê girtîkî wanî k’ifş hebû, ku navê wî Barabas bû. 17Gava ku ewana civîyan, Pîlato wanar’a got: «Hûn k’îjanî dixwazin ku ez bona we ber’dim, Barabas yan Îsayê ku Mesîh tê gotinê?» 18Ewî zanibû ku ji dest h’evsûdîyê Îsa dabûne destê wî+.

19Gava ew li herema dîwanê r’ûniştibû, k’ulfeta wî cab şand û got: «K’arê te ewî Bêsûc nek’etîye, çimkî vê şeva derbazbûyî xewnêda bona Wî gelek tişt ser minr’a derbaz bûn». 20Lê serekêd k’ahîna û r’ûspîya e’lalet r’azî kir, ku Barabas bixwazin û Îsa unda kin+. 21Welî dîsa wanar’a got: «Hûn ji van her duya k’îjanî dixwazin ku ez wer’a ber’dim?» Wana jî got: «Barabas!» 22Pîlato wanar’a got: «Lê ez Îsayê ku Mesîh jêr’a dibêjin çawa bikim?» H’emûya jî got: «Bira bê xaçkirinê!» 23Welî got: «Lê Evî çi xirabî kirîye?» Hingê wana hê kire qîr’în û gotin: «Bira bê xaçkirinê!»+

24Pîlato jî dît, wekî tiştek k’arê nade, lê hê şer’ û de’w destpêdibe, av hilda li ber e’laletê destêd xwe şûştin û got: «Ez ji xûna Vî bêsûc im. Hûn xwexa binihêr’in»+. 25Û t’emamîya cime’tê caba wî da û got: «Bira xûna Wî li ser me û li ser zar’êd me be!»+

26Hingê Pîlato Barabas wanar’a ber’da, lê Îsa da ber qamçîya û da destê wan ku bê xaçkirinê+.

Esker qerfê xwe li Îsa dikin

(Marqos 15:16-20; Yûh’enna 19:2-3)

27•Hingê eskerêd welî Îsa birine hindur’ê qesirê û t’emamîya r’efa eskera ser Wî civîya. 28K’incê Wî jê êxistin û çuxekî sorê gevez lê kirin. 29Paşê t’acek ji stirîya vegirtin dane serê Wî û qamîşek jî dane destê Wîyî r’astê. Hingê ber Wî çok dan, qerfê xwe pê kirin û gotin: «Xweş be, P’adşê Cihûda!» 30T’ûyî Wî kirin, qamîş hildan serê Wî xistin+. 31Pey qerfkirinêr’a çuxê sor ji Wî êxistin û k’incê Wî lêkirin û dane pêşîya xwe birin ku Wî xaç kin.

Xaçkirina Îsa

(Marqos 15:21-32; Lûqa 23:26-43; Yûh’enna 19:17-27)

32•Çaxê ew derk’etine derva, eskera yekî kûrênî dît ku navê wî Şimh’ûn bû, p’êyî ser wî kirin ku xaçê Wî hilde. 33Ewana gihîştine wî cîyê ku jêr’a Golgota digotin, ku tê fe’mkirinê: «Cîyê Qafa». 34Şerava zirav t’evkirî danê ku vexwe. Lê çaxê Ewî te’m kir, nexwest vexwe+.

35Ew xaç kirin, ser k’incê Wî p’eşk avîtin û li nav xweda bela kirin[*]+ . 36Paşê wê derê r’ûniştin û nobedarî li Wî kirin. 37Neheqîya Wî nivîsîn danîn fêza serê Wî: «EV ÎSA, P’ADŞÊ CIHÛYA YE».

38Hingê du qaçax jî t’evî Wî hatine xaçkirinê, yek milê r’astê û yê din milê ç’epê. 39Ewêd ku wirr’a diçûn-dihatin Ew bêhurmet dikirin, serê xwe dih’ejandin+
40û digotinê: «Ne Teyê p’aristgeh hilşanda û sê r’ojada çêkira? De Xwe xilaz ke, heger Tu Kur’ê Xwedê yî! Ji xaç were xwarê!»+
41Usa jî serekêd k’ahîna, qanûnzana û r’ûspîya t’evayî qerfê xwe Wî dikirin û digotin: 42«Xelq xilaz kir, lê Xwe nikare xilaz ke! Ev nîne P’adşê Îsraêlê? De bira niha ji xaç bê xwarê û emê bawerîya xwe Wî bînin+. 43Gumana Xwe danî ser Xwedê, de bira niha Wî xilaz ke, heger Xwedê ji Wî r’azî ye, çimkî got: ‹Ez Kur’ê Xwedê me›». 44Qaçaxêd ku t’evî Wî hatine xaçkirinê, wana jî usa te’n li Wî dixistin.

Mirina Îsa

(Marqos 15:33-41; Lûqa 23:44-49; Yûh’enna 19:28-30)

45•Nîvro ji sih’eta donzdeha h’eta sih’eta sisîya t’emamîya e’rdê bû te’rî. 46Nêzîkî sih’eta sisîya Îsa bi dengekî bilind kire qîr’în û got: «Êlî, Êlî, lama sabaxtanî?» ku tê fe’mkirinê: «Xwedêyê Min, Xwedêyê Min, Te çima Ez hiştim?»[*]+
47Ewê ku nêzîk sekinîbûn, gava ev xeber bihîstin, gotin: «Ew gazî Êlyas dike». 48Yek ji wan bi lez bezî, lûfika be’rê hilda sirkêda kir, li ser qamîşekîva danî û da Wî ku vexwe+. 49Lê hinekêd din gotin: «Bisekine. Em bibînin, k’a Êlyasê bê Wî xilaz ke?»

50Îsa dîsa bi dengekî bilind kire gazî û r’uh’ê Xwe da.

51Hema hingê p’er’da p’aristgehê ji sêrî h’eta binî qelişî, bû du tîşa. E’rd h’ejîya, kevir qelişîn,+
52t’irb vebûn û gelek mirîyêd buhurtî r’abûn+. 53Ew ji t’irba derk’etin pey r’abûna Îsar’a, çûne Bajarê Pîroz û geleka ew dîtin+.

54Çaxê sersed û ewêd ku t’evî wî nobedarîya Îsa dikirin, e’rdh’ej û ew h’emû tiştê qewimî dîtin, r’isasê ew girtin û gotin: «R’astî jî Eva Kur’ê Xwedê bû!»

55Li wê derê gelek k’ulfet jî hebûn, ku dûrva dinihêr’în. Ew ji Celîlê li pey Îsa hatibûn, berdestî Wîr’a kiribûn. 56Meryema Mejdelanî, Meryema dîya Aqûb û Ûsiv û dîya her du kur’êd Zebedî li nav wanda bûn+.

Definkirina Îsa

(Marqos 15:42-47; Lûqa 23:50-56; Yûh’enna 19:38-42)

57•Berê êvarê merivekî dewletî ji Arîmetyayê hat, ku navê wî Ûsiv bû. Ew jî yek ji şagirtêd Îsa bû. 58Ew çû cem Pîlato û cinyazê Îsa ji wî xwest. Wê gavê Pîlato e’mir kir ku cinyaz bê dayînê. 59Ûsiv cinyaz hilda, qedekê k’itanîyî paqijda k’efen kir 60û danî nav t’irba[*] xweye nû ku qeyêda k’olabû. Paşê ewî kevirekî mezin holî ber derê t’irbê kir û çû+. 61Meryema Mejdelanî û Meryema din li wê derê bûn û pêşberî t’irbê r’ûniştibûn.

Nobedarêd t’irbê

62R’oja din ku pey r’oja t’ivdarekkirinê[*] bû, serekêd k’ahîna û fêrisîya li cem Pîlato civîyan 63û gotin: «Em xulam, tê bîra me, ku Ewî derewîn saxtîya Xweda gotibû: ‹Ezê r’oja sisîya ji mirinê r’abim›+. 64Niha e’mir ke ku h’eta r’oja sisîya miqatî t’irbê bin, nebe ku şagirtêd Wî bên Wî bidizin û cime’têr’a bêjin: ‹Ew ji mirinê r’abûye›. Îdî xalifandina paşîyê ji ya pêşîyê xirabtir be». 65Pîlato wanr’a got: «Va ne wer’a eskerêd nobedar. Her’in çawa ku hûn zanin usa jî miqatî t’irbê bin». 66Ew jî çûn miqatî t’irbê bûn, kevir mor kirin û eskerêd nobedar li ber danîn+.

28

Îsa ji mirinê r’adibe

(Marqos 16:1-8; Lûqa 24:1-12; Yûh’enna 20:1-10)

28^1•Pey şemîyêr’a, r’oja yekşemê[*] serê sibehê zû Meryema Mejdelanî û Meryema din hatin ku t’irbê bibînin+. 2Nişkêva e’rd qayîm h’ejîya, çimkî milyak’etekî Xudan ji e’zmên hate xwarê, kevir ji ber t’irbê wêda kir û ser r’ûnişt+. 3Dîndara wî mîna birûskê bû û k’incê wî mîna berfê sipî bûn+. 4Nobedar ji tirsa wî t’evîhev bûn û bûne mîna mirîya+. 5Milyak’et wan k’ulfetar’a got: «Netirsin! Ez zanim hûn li Wî Îsayî diger’in, Yê ku hate xaçkirinê. 6Ew ne li vir e, çimkî Ew ji mirinê r’abûye, çawa ku Ewî gotibû. Werin wî cîyê ku Ew[*] p’aldayî bû bibînin. 7Zû her’in bêjine şagirtêd Wî: ‹Ew ji mirinê r’abûye û Ewê berî we her’e Celîlê. Li wir hûnê Wî bibînin›. Va ye min wer’a got»+.

8Ew bi xof û eşqeke mezin lez ji t’irbê derk’etin û lezandin ku şagirtar’a bêjin. 9Nişkêva Îsa r’astî wan hat û got: «Silav li we!» Ewana nêzîkî Wî bûn, xwe avîtine nigêd Wî girtin û serê xwe ber danîn+. 10Hingê Îsa wanar’a got: «Netirsin! Her’in bêjine birêd Min, ku ew her’ine Celîlê û li wir wê Min bibînin»+.

Nobedar têne r’uşetkirinê

11Çaxê ku k’ulfet çûn, hinek ji nobedara hatine bajêr û tiştêd ku qewimîbûn serekêd k’ahînar’a gotin. 12Serekêd k’ahîna t’evî r’ûspîya civîyan û şêwirîn. Paşê wana gelek p’ere dane nobedara 13û gotin: «Bêjin: ‹Çaxê em xewêda bûn, şagirtêd Wî hatin Ew dizîn›. 14Û heger ev tişt bigihîje guhê welî, emê wî r’azî kin û we bêxem kin». 15Wana jî p’ere hildan û usa kirin, çawa ku hatibûne hînkirinê. Û ev gotin li nav cihûyada h’eta r’oja îro bela bûye.

Îsa Xwe nîşanî şagirtêd Xwe dike

(Marqos 16:14-18; Lûqa 24:36-49; Yûh’enna 20:19-23; K’arêd Şandîya 1:6-8)

16•Her yanzdeh şagirt jî çûne Celîlê wî ç’îyayê ku Îsa wanr’a gotibû. 17Gava ku dîtin, serê xwe ber Wî danîn, lê hinek jî dudilî bûn+. 18Îsa nêzîkî wan bû, wanr’a xeber da û got: «H’emû h’ukumê e’rd û e’zmên Minr’a hate dayînê+. 19Niha her’in h’emû mileta hîn kin û wana bi navê Bav, Kur’ û R’uh’ê Pîroz binixumînin+
20û wan h’emû t’emîyêd ku Min dane we mileta hîn kin, wekî ew xwey kin. Ez va îroda her t’im h’eta axirîya dinyayê t’evî we me!»+

* 1:3 Nav destnivîsarêd hinekada dewsa «R’am» «Aram» heye.

* 1:7 Nav hinek destnivîsarada dewsa «Asaf» «Asa» heye.

* 1:21 «Îsa» bi zimanê îbranî aha tê fe’mkirinê: «Xudan xilaz dike», yan «xilazkir», yan jî «azabûn».

* 1:23 Îşaya 7:14.

* 1:23# Îşaya 8:8, 10.

* 1:25 Nav hinek destnivîsarada «kur’ê wêyî nixurî» heye.

* 2:6 Mîxa 5:2.

* 2:15 Hosêya 11:1.

* 2:18 Yêremîya 31:15.

* 3:3 Îşaya 40:3.

* 4:4 Qanûna Ducarî 8:3.

* 4:6 Zebûr 91:11-12.

* 4:7 Qanûna Ducarî 6:16.

* 4:10 Qanûna Ducarî 6:13.

* 4:15-16 Îşaya 9:1-2.

* 4:25 «Dêkapolîs» bi zimanê yûnanî tê fe’mkirinê: «Dehe Bajar», çimkî eva qeza berêda bi yektîya dehe bajara hatîye çêkirin.

* 5:3 Bi gotineke din: «R’uh’k’esîba», awa gotî r’uh’ê wan h’ewcê Xwedê ye, ber Xwedê şkestî ne.

* 5:21 Derk’etin 20:13; Qanûna Ducarî 5:17.

* 5:22 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «K’î ku cîkî bê sebeb ser birê xweda hêrs k’eve».

* 5:26 «Pol» p’erê herî hûr e.

* 5:27 Derk’etin 20:14; Qanûna Ducarî 5:18.

* 5:31 Qanûna Ducarî 24:1-4.

* 5:32 Ev xebera «heger dîsa ew mêr ke» yûnanîda t’une. Evana me’na zinêk’arîyê şirovedikin, çimkî e’detê cihûyada îzina jina mêrber’dayî t’unebû dîsa mêr kira, h’eta mêrê wê sax bûya.

* 5:33 Qanûna K’ahîntîyê 19:12; Jimar 30:2.

* 5:37 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Ji yê xirab e».

* 5:38 Derk’etin 21:24; Qanûna K’ahîntîyê 24:20; Qanûna Ducarî 19:21.

* 5:41 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Mîlek». Mîla R’omê (Îtalya) 1 478.5 mêtir bû.

* 5:43 Ev r’êz «Hevalê xwe h’iz bike» ji Qanûna K’ahîntîyê 19:18 ye.

* 5:44 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «...bona yêd ku nifir’a we dikin, dua bikin û xêrnexwazêd xwer’a qencîyê bikin».

* 6:9 Bi gotineke din: «Bira însan qedirê navê Teyî pîroz bigire».

* 6:13 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ji mîrêcin».

* 6:13# Nav destnivîsarêd here qencda ev yek t’une: «Çimkî p’adşatî, qewat û r’ûmet yêd te ne, h’eta-h’etayê. Amîn».

* 6:17 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Serê xwe r’ûn ke», çawa nîşana şayîyê.

* 6:24 Xeber bi xeber aha ye: «Mamon». Me’na vê ev e: Malê dinê, p’ere, dewletîya vê dinê.

* 6:27 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bihustekê li ser bejina xwe dirêj ke».

* 8:2 Li gora Qanûna Mûsa merivêd k’otî h’eram bûn. Derheqa merivêd k’otîda van serîya bixûnin: Qanûna K’ahîntîyê 13-14.

* 8:17 Îşaya 53:4.

* 9:1 Li gora Metta 4:13, bajarê Wî Kefernahûm bû.

* 9:3 Aha jî tê fe’mkirinê: «Eva k’ifirîya dike» yan «Eva navê Xwedê bêhurmet dike».

* 9:13 Hosêya 6:6.

* 10:3 Nav hinek destnivîsarada dewsa «Tedayo» «Lêwî» heye, yan jî «Lêwî ku Tedayo hate bernavkirinê».

* 10:4 Aha jî tê fe’mkirinê: «Şimh’ûnê ji Qananê».

* 10:35-36 Mîxa 7:6.

* 11:2 Nav hinek destnivîsarada dewsa «çend şagirt» «du şagirt» heye.

* 11:10 Malaxî 3:1.

* 11:12 Aha jî tê fe’mkirinê: «P’adşatîya E’zmana bi qewatê pêşda diçe û yêd zorbe dest dixin».

* 11:13 Aha jî tê fe’mkirinê: «Çimkî h’emû p’êxembera û Qanûnê h’eta Yûh’enna p’êxembertî kirin».

* 11:14 Malaxî 4:5.

* 11:19 Nav hinek destnivîsarada dewsa «e’mel» «zar’» heye.

* 12:4 Qanûna K’ahîntîyê 24:9; P’adşatî I 21:1-6.

* 12:7 Hosêya 6:6.

* 12:18-21 Îşaya 42:1-4.

* 12:40 Ûnis 2:1.

* 12:42 P’adşati III 10:1-13. Ew p’adşa ji Şeba E’rebistanê hate cem Silêman p’adşa.

* 13:15 Îşaya 6:9-10.

* 13:19 Bi gotineke din: «Mîrêcin».

* 13:33 Sê kodêd cihûya dikir qasî 25 kîlograma.

* 13:35 Zebûr 78:2.

* 15:4 Derk’etin 20:12; Qanûna Ducarî 5:16.

* 15:4# Derk’etin 21:17; Qanûna K’ahîntîyê 20:9.

* 15:9 Îşaya 29:13.

* 16:3 Nav hinek destnivîsarada ji r’êza 2-a h’eta ya 3-a t’uneye.

* 16:17 Bi yûnanî xeber bi xeber «kur’ê Yona» nivîsar e. Bi zimanê aramî «Yona» kurtkirina navê «Yûh’enna» û «Ûnis» e.

* 16:18 «Petrûs» bi zimanê yûnanî tê fe’mkirinê: «Qeya» yan «kevir».

* 16:27 Zebûr 62:12.

* 17:10 Malaxî 4:5.

* 17:21 Nav destnivîsarêd here qencda r’êza 21-ê t’une.

* 17:24 Li gora Qanûna Mûsa nalekî «duzîvê» çawa xerc bona p’aristgehê didan (Derk’etin 30:13).

* 18:11 Nav destnivîsarêd here qencda r’êza 11-a t’une.

* 18:14 Nav hinek destnivîsarada dewsa «we» «Min» heye.

* 18:15 Nav hinek destnivîsarada «li te» t’une.

* 18:16 Qanûna Ducarî 19:15.

* 18:22 Aha jî tê fe’mkirinê: «H’eftê û h’eft».

* 18:24 Qîmetê telantekî heqê p’alekî panzdeh sala zêdetir bû.

* 18:28 Qîmetê zîvekî weke r’ojxebateke p’ala bû.

* 19:4 Destpêbûn 1:27; 5:1-2.

* 19:5 Destpêbûn 2:24.

* 19:7 Qanûna Ducarî 24:1-4.

* 19:9 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Û k’î ku ya ber’dayî bistîne zinêk’arîyê dike».

* 19:17 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Tu çima Minr’a qenc dibêjî?»

* 19:19 Derk’etin 20:12-16; Qanûna Ducarî 5:16-20.

* 19:19# Qanûna K’ahîntîyê 19:18.

* 19:29 Nav gelek destnivîsarêd here qencda «yan jina xwe» t’une.

* 20:3 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Sih’eta sisîya». Lê wî çaxî li gora e’detê cihûya sih’eta sisîya bi sih’eta îroyîn sih’eta nehaye sibehê zû ye. Bona cihûya, hingê sih’et derk’etina r’ojêva destpêdibû. Usa jî ev şirovekirin bona r’êza 4-a h’eta 9-a ye.

* 20:16 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Çimkî gazîkirî gelek in, lê bijartî hindik in».

* 20:22 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Yan bi wê nixumandinê bêne nixumandinê, ku Ezê bême nixumandinê?»

* 20:30 Nav hinek destnivîsarada «Xudan» t’une.

* 21:5 Zekerîya 9:9; Îşaya 62:11.

* 21:9 Zebûr 118:25-26.

* 21:9# Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Hosanna bilindayîyêda». «Bilindayî» be’sa cîyê Xwedê dike.

* 21:13 Îşaya 56:7.

* 21:13# Yêremîya 7:11.

* 21:16 Zebûr 8:2.

* 21:42 Zebûr 118:22-23.

* 21:44 Nav hinek destnivîsarada r’êza 44-a t’une.

* 22:24 Qanûna Ducarî 25:5.

* 22:30 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Milyak’etêd Xwedê».

* 22:32 Derk’etin 3:6.

* 22:37 Qanûna Ducarî 6:5.

* 22:39 Qanûna K’ahîntîyê 19:18.

* 22:44 Zebûr 110:1.

* 23:5 Çawa ku Qanûna Ducarî 6:8-da nivîsar e, cihûya k’îsikêd mil û e’nîyêd xweda nivîsarêd sereke û t’emîyêd Xwedêye ji Peymana Kevin xwey dikirin. Ev in ew nivîsarêd ji k’itêbêd Mûsa ku gelekî dikirine k’îsika: Derk’etin 13:1-10; 13:11-16; Qanûna Ducarî 6:4-9; 11:13-21.

* 23:5# «R’îşîyêd k’incêd xwe dirêj dikin», wekî bidine k’ifşê, ku ew ji alîyê Xwedêda Xwedêr’a dayî û amin in (Jimar 15:37-41; Qanûna Ducarî 22:12).

* 23:7 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «R’abbî». «R’abbî» bi zimanê aramî tê fe’mkirinê: «Dersdar».

* 23:8 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Ew Mesîh e».

* 23:14 Nav destnivîsarêd here qencda r’êza 14-a t’une.

* 23:19 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Hey bêh’iş û korno».

* 23:25 Aha jî tê fe’mkirinê: «Lê hindur’va bi tiştêd zulmê û ç’e’vbir’çîyê qazinckirîva t’ijî ne».

* 23:39 Zebûr 118:26.

* 24:15 Danîyêl 9:27; 11:31; 12:11.

* 24:29 Aha jî tê fe’mkirinê: «Qewatêd e’zmana wê bih’ejin».

* 24:30 Îşaya 13:10; 34:4; Danîyêl 7:13. (Bixûnin: E’yantî 1:7.)

* 24:33 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ew, awa gotî Mesîh nêzîk e, li ber şêmîkê ye».

* 24:36 Nav hinek destnivîsarada «ne jî Kur’» t’une.

* 24:38 Destpêbûn 6-8.

* 25:15 Qîmetê telantekî heqê p’alekî panzdeh sala zêdetir bû.

* 25:41 E’yantî 20:10.

* 26:28 Nav hinek destnivîsarada «peymana nû» heye.

* 26:31 Zekerîya 13:7.

* 26:50 Aha jî tê fe’mkirinê: «Heval, tu bona çi hatî?»

* 26:64 Zebûr 110:1; Danîyêl 7:13.

* 27:10 Zekerîya 11:12-13; Yêremîya 32:6-9.

* 27:35 Nav destnivîsarêd paşwextîyêda ev jî heye: «Ku gotina p’êxember bê sêrî: ‹K’incêd Min li nav hevda bela kirin û ser çuxê Min p’eşk avîtin›» (Zebûr 22:18).

* 27:46 Zebûr 22:1.

* 27:60 T’irba Îsa mixarek bû. Cihûya hingê destê k’êva bihata mirîyêd xwe dikirine mixara. Ew yan şkeft bûn yan jî qeyada dik’olan.

* 27:62 «R’oja t’ivdarekkirinê» r’oja înîyê bû.

* 28:1 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «R’oja h’eftîyêye pêşin», çimkî bona cihûya, r’oja h’eftîyêye pêşin yekşem bû, awa gotî «le’d».

* 28:6 Nav hinek destnivîsarada «Xudan» heye.

• 1:1 Lûqa 3:23-28

+ 1:1 Destpêbûn 22:18, P’adşatî II 7:12-13

+ 1:2 Destpêbûn 21:3, Destpêbûn 25:6, Destpêbûn 29:35

+ 1:3 Destpêbûn 38, Jimar 26:21, Dîrok I 2:9
+ 1:4 Rʼûtʼ 4:18-22
+ 1:5 Yêşû 2:1, Yêşû 6:25

+ 1:6 P’adşatî I 17:12, Îşaya 11:1, P’adşatî II 11:3, P’adşatî II 12:24

+ 1:7 Dîrok I 3:10-14

+ 1:8 Dîrok II 26:1

+ 1:11 Dîrok I 3:16, Dîrok II 36:1, P’adşatî IV 24:14-15

+ 1:12 Dîrok I 3:17-19, Ezra 3:2, Hagay 1:1
+ 1:16 Lûqa 1:27
• 1:18 Lûqa 2:1-7
+ 1:18 Lûqa 1:27, Lûqa 1:35
+ 1:19 Q. Ducarî 22:23-24, Q. Ducarî 24:1

+ 1:21 Îşaya 49:1, Lûqa 1:31, K’arêd Şandîya 4:12, K’arêd Şandîya 13:38

+ 1:22 Îşaya 7:14, Metta 2:14, Metta 4:14, Metta 21:4, Metta 26:56, Marqos 14:49, Yûh’enna 19:36, Îşaya 8:8, Îşaya 8:10

+ 2:1 Lûqa 1:5, Lûqa 2:4-7, Yûh’enna 7:42
+ 2:2 Yêremîya 23:5, Jimar 24:17
+ 2:6 P’adşatî II 5:2, Mîxa 5:2

+ 2:11 Derk’etin 30:23, Stiranêd Silêmane evîntîyê 3:6, Îşaya 60:6, Yûh’enna 19:39

+ 2:12 Destpêbûn 20:6
+ 2:15 Hosêya 11:1, Metta 1:22
+ 2:17 Metta 27:9
+ 2:18 Yêremîya 31:15
+ 2:23 Lûqa 1:26, Lûqa 2:39, Yûh’enna 1:45

• 3:1 Marqos 1:1-8, Lûqa 3:1-9, Lûqa 3:15-17, Yûh’enna 1:19-28

+ 3:1 Lûqa 1:80, Yûh’enna 1:6
+ 3:2 Marqos 1:15
+ 3:3 Îşaya 40:3

+ 3:4 P’adşatî IV 1:8, Q. K’ahîntîyê 11:22, P’adşatî I 14:26

+ 3:6 K’arêd Şandîya 19:18

+ 3:7 Metta 12:34, Metta 23:33, R’omayî 5:9, T’êsalonîkî I 1:10

+ 3:9 Yûh’enna 8:33

+ 3:10 Metta 7:19

+ 3:11 Yûh’enna 1:15, Yoêl 2:28, K’arêd Şandîya 2:3

+ 3:12 Îşaya 30:24, Malaxî 4:1, Metta 13:30, Îbranî 6:8

• 3:13 Marqos 1:9-11, Lûqa 3:21-22

+ 3:16 K’arêd Şandîya 7:56, Îşaya 11:2, Yûh’enna 1:32-33

+ 3:17 Marqos 9:7, Yûh’enna 12:28, Îşaya 42:1, Metta 17:5, Petrûs II 1:17

• 4:1 Marqos 1:12-13, Lûqa 4:1-13

+ 4:2 Q. Ducarî 9:9, P’adşatî III 19:8, Metta 21:18

+ 4:3 Dîrok I 21:1, T’êsalonîkî I 3:5
+ 4:4 Q. Ducarî 8:3
+ 4:5 Nehemîya 11:2, Îşaya 48:2, Îşaya 52:1
+ 4:6 Zebûr 91:11-12, Yûh’enna 7:4
+ 4:7 Q. Ducarî 6:16
+ 4:10 Metta 16:23, Q. Ducarî 6:13
+ 4:11 Lûqa 22:43
• 4:12 Marqos 1:14-15, Lûqa 4:14-15
+ 4:12 Metta 14:3
+ 4:13 Metta 2:23, Yêşû 19:32-34, Marqos 1:21
+ 4:14 Metta 1:23
+ 4:16 Îşaya 9:1-2
• 4:18 Marqos 1:16-20, Lûqa 5:1-11
+ 4:18 Yûh’enna 1:40-42
+ 4:19 Metta 13:47
+ 4:20 Metta 19:27
• 4:23 Lûqa 6:17-19
+ 4:23 Marqos 1:39
+ 4:24 Lûqa 2:2
+ 4:25 Marqos 5:20, Marqos 7:31
• 5:3 Lûqa 6:20-23
+ 5:3 Sêfanîya 3:12

+ 5:4 Zanebêj 7:3, Îşaya 61:2-3, Korint’î II 7:10, E’yantî 21:4

+ 5:5 Zebûr 37:11, Mesele 2:21
+ 5:6 Zebûr 42:1, Îşaya 55:1, Yûh’enna 7:37
+ 5:7 Mesele 19:17, Lûqa 6:36

+ 5:8 Zebûr 24:4, Zebûr 51:10, Yûh’enna I 3:2, Îbranî 12:14, E’yantî 22:4

+ 5:9 Aqûb 3:18, Tîmot’êyo II 2:22, Yûh’enna 1:12, Yûh’enna I 3:1, Yûh’enna I 5:1, R’omayî 8:14

+ 5:11 Aqûb 1:2, Petrûs I 4:14

+ 5:12 K’arêd Şandîya 5:41, Aqûb 1:2, R’omayî 5:3, Korint’î II 12:10, Îbranî 10:34

• 5:13 Marqos 9:50, Lûqa 14:34-35
+ 5:14 Efesî 5:8
+ 5:15 Marqos 4:21, Lûqa 8:16, Lûqa 11:33
+ 5:16 Petrûs I 2:12, Korint’î II 9:13
+ 5:17 R’omayî 3:31, R’omayî 10:4
+ 5:18 Lûqa 16:17
+ 5:19 Metta 11:11, Metta 18:4
+ 5:20 Yûh’enna 3:5
+ 5:21 Derk’etin 20:13
+ 5:22 Yûh’enna I 3:15
+ 5:25 Mesele 25:8, Lûqa 12:58-59
+ 5:27 Derk’etin 20:14
+ 5:28 Îbo 31:1, Mesele 6:25
+ 5:30 Metta 18:8-9, Marqos 9:43-44

• 5:31 Metta 19:9, Marqos 10:11-12, Lûqa 16:18

+ 5:31 Q. Ducarî 24:1-3
+ 5:32 R’omayî 7:3, Korint’î I 7:10-11
+ 5:33 Jimar 30:2, Q. Ducarî 23:21
+ 5:34 Îşaya 66:1, K’arêd Şandîya 7:49
+ 5:35 Zebûr 99:5, Zebûr 48:2
+ 5:37 Aqûb 5:12
• 5:38 Lûqa 6:27-36

+ 5:38 Derk’etin 21:23-25, Q. K’ahîntîyê 24:19-20, Q. Ducarî 19:21

+ 5:39 Lûrînêd Yêremîya 3:30, Petrûs I 2:23, R’omayî 12:17, Korint’î I 6:7

+ 5:42 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 21:26

+ 5:43 Q. K’ahîntîyê 19:18

+ 5:44 R’omayî 12:20, Lûqa 23:34, K’arêd Şandîya 7:60, Petrûs I 3:9, R’omayî 12:14

+ 5:45 Îbo 25:3, K’arêd Şandîya 14:17

+ 5:48 Q. K’ahîntîyê 19:2, Q. Ducarî 18:13, Q. Ducarî 32:4, Zebûr 18:30, Metta 19:21, Aqûb 1:4, Efesî 5:1, Kolosî 1:28

+ 6:1 Yûh’enna I 2:29
+ 6:2 Lûqa 6:24
• 6:5 Lûqa 11:2-4
+ 6:5 Lûqa 18:11
+ 6:6 P’adşatî IV 4:33
+ 6:7 P’adşatî III 18:26, Zanebêj 5:2
+ 6:10 Metta 26:42
+ 6:11 Mesele 30:8

+ 6:13 Metta 26:41, Yûh’enna 17:15, T’êsalonîkî II 3:3

+ 6:14 Marqos 11:25-26, Efesî 4:32, Kolosî 3:13

+ 6:15 Metta 18:35, Aqûb 2:13
+ 6:16 Îşaya 58:5
• 6:19 Lûqa 11:34-36, Lûqa 12:22-34

+ 6:19 Mesele 23:4, Tîmot’êyo I 3:3, Tîmot’êyo I 6:9, Îbranî 13:5, Aqûb 5:2-3

+ 6:20 Metta 19:21, Petrûs I 1:4
+ 6:24 Lûqa 16:13
+ 6:25 Fîlîpî 4:6, Petrûs I 5:7
+ 6:26 Metta 10:31, Metta 12:12
+ 6:29 P’adşatî III 10:4-7
+ 6:30 Metta 8:26, Metta 14:31, Metta 16:8
+ 6:33 Zebûr 37:4
• 7:1 Lûqa 6:37-38, Lûqa 6:41-42

+ 7:1 R’omayî 14:10, Korint’î I 4:5, Aqûb 4:12

+ 7:2 Marqos 4:24, R’omayî 2:1
+ 7:6 Metta 15:26
• 7:7 Lûqa 11:9-13

+ 7:8 Mesele 8:17, Metta 18:19, Metta 21:22, Marqos 11:24, Yûh’enna 14:13-14, Yûh’enna I 3:22, Yûh’enna I 5:14

+ 7:11 Destpêbûn 6:5, Metta 12:34
+ 7:12 Lûqa 6:31, Metta 22:40, Galatî 5:14
• 7:13 Lûqa 13:24
+ 7:14 Zebûr 16:11
• 7:15 Lûqa 6:43-44, Lûqa 13:25-27

+ 7:15 Q. Ducarî 13:1-3, Yêremîya 14:14, Yêremîya 23:16, Metta 24:11, Marqos 13:22, K’arêd Şandîya 13:6, Petrûs II 2:1, Yûh’enna I 4:1, K’arêd Şandîya 20:29

+ 7:16 Aqûb 2:18
+ 7:17 Metta 12:33-35
+ 7:19 Metta 3:10
+ 7:21 Hosêya 8:2

+ 7:22 Metta 25:11, Lûqa 6:46, Yûh’enna 13:13, Marqos 9:38, Lûqa 9:49

+ 7:23 Zebûr 6:8, Metta 25:41
• 7:24 Lûqa 6:47-49
+ 7:27 Mesele 10:25
+ 7:29 Marqos 1:22, Lûqa 4:32
• 8:1 Marqos 1:40-45, Lûqa 5:12-16

+ 8:2 Q. K’ahîntîyê 13:3, Jimar 12:10, P’adşatî IV 5:1, Dîrok II 26:20, Marqos 9:22

+ 8:4 Metta 9:30, Metta 17:9, Marqos 1:34, Q. K’ahîntîyê 14:1-32, Lûqa 17:14

• 8:5 Lûqa 7:1-10
+ 8:8 Zebûr 107:20
+ 8:10 K’arêd Şandîya 10:2
+ 8:11 Lûqa 13:29, Lûqa 16:23, Efesî 3:6

+ 8:12 Metta 13:42, Metta 22:13, Metta 22:30, Metta 24:51, Metta 25:13, Lûqa 13:28

+ 8:13 Metta 9:29, Yûh’enna 4:53
• 8:14 Marqos 1:29-34, Lûqa 4:38-41
+ 8:14 Korint’î I 9:5

+ 8:15 Marqos 5:41, Marqos 9:27, K’arêd Şandîya 3:7, K’arêd Şandîya 9:41

+ 8:17 Îşaya 53:4
• 8:18 Lûqa 9:57-62
+ 8:18 Marqos 4:35, Lûqa 8:22
• 8:23 Marqos 4:35-41, Lûqa 8:22-25

+ 8:26 Metta 6:30, Zebûr 65:7, Zebûr 89:9, Zebûr 104:7

• 8:28 Marqos 5:1-20, Lûqa 8:26-39
+ 8:29 Marqos 1:23-24, Lûqa 4:34
+ 8:34 Lûqa 5:8, K’arêd Şandîya 16:39
• 9:1 Marqos 2:1-12, Lûqa 5:17-26
+ 9:1 Metta 4:13

+ 9:2 Marqos 6:55, Metta 8:10, Marqos 10:52, Lûqa 7:48

+ 9:3 Q. K’ahîntîyê 24:16, Metta 26:65, Yûh’enna 10:33

• 9:9 Marqos 2:13-17, Lûqa 5:27-32

+ 9:11 Metta 11:19, Lûqa 15:2

+ 9:13 Hosêya 6:6, Lûqa 15:7, Tîmot’êyo I 1:15

• 9:14 Marqos 2:18-22, Lûqa 5:33-39

+ 9:14 Metta 11:2, Metta 14:12, Lûqa 11:1, Yûh’enna 1:35, Lûqa 18:12

+ 9:15 Metta 25:1-13, Yûh’enna 3:29, E’yantî 19:7, E’yantî 21:2, Marqos 14:7, Lûqa 17:22, Yûh’enna 16:20

• 9:18 Marqos 5:21-43, Lûqa 8:40-56
+ 9:20 Q. K’ahîntîyê 15:25
+ 9:21 Marqos 3:10
+ 9:22 Marqos 10:52, Lûqa 7:50, Efesî 2:8
+ 9:24 Yûh’enna 11:11

+ 9:25 K’arêd Şandîya 9:40, Marqos 1:31, Marqos 9:27, K’arêd Şandîya 3:7, K’arêd Şandîya 9:41

+ 9:27 P’adşatî II 7:12-16, Metta 22:42, Lûqa 1:32, Metta 20:29-34

+ 9:29 Metta 8:13

+ 9:30 Metta 8:4, Metta 12:16, Metta 17:9, Marqos 1:44

+ 9:31 Marqos 1:45, Marqos 7:36

+ 9:34 Metta 10:25, Metta 12:24

+ 9:36 Marqos 8:2, Jimar 27:17, P’adşatî III 22:17, Hezeqêl 34:5, Zekerîya 10:2, Marqos 6:34

+ 9:38 Lûqa 10:2, Yûh’enna 4:35

• 10:1 Marqos 3:13-19, Marqos 6:7-13, Lûqa 6:12-16, Lûqa 9:1-6, Lûqa 10:1-12

+ 10:6 Zebûr 119:176, Îşaya 53:6, Yêremîya 50:6, Zekerîya 10:2, Metta 15:24, Petrûs I 2:25

+ 10:7 Metta 3:2, Metta 4:17

+ 10:8 Q. K’ahîntîyê 13:3, Metta 8:2, K’arêd Şandîya 20:35

+ 10:10 Tîmot’êyo I 5:18

+ 10:14 K’arêd Şandîya 13:51

+ 10:15 Destpêbûn 18:20, Destpêbûn 19:24, Yêremîya 23:14, Hezeqêl 16:48

• 10:16 Marqos 13:9-13, Lûqa 12:2-12, Lûqa 21:12-17

+ 10:16 Lûqa 10:3, Destpêbûn 3:1

+ 10:18 K’arêd Şandîya 17:6, K’arêd Şandîya 18:12, K’arêd Şandîya 24:1, K’arêd Şandîya 25:6, Zebûr 119:46

+ 10:20 Mesele 16:1

+ 10:21 Metta 24:10

+ 10:22 Metta 24:9, Yûh’enna 15:18, Aqûb 5:11, Galatî 6:9, E’yantî 2:10

+ 10:23 K’arêd Şandîya 8:1, K’arêd Şandîya 14:6

+ 10:24 Lûqa 6:40, Yûh’enna 13:16

+ 10:25 P’adşatî IV 1:2, Metta 9:34, Metta 12:24

+ 10:26 Marqos 4:21, Lûqa 8:17, Lûqa 12:2

+ 10:28 Zebûr 56:4, Zebûr 118:6, Mesele 29:25, Îşaya 51:7, Îşaya 51:12

+ 10:31 Metta 6:26, Metta 12:12

+ 10:32 R’omayî 10:9, E’yantî 3:5

+ 10:33 Metta 25:12, Yûh’enna I 2:23, Tîmot’êyo II 2:12

• 10:34 Lûqa 12:51-53, Lûqa 14:26-27
+ 10:34 K’arêd Şandîya 14:4
+ 10:36 Mîxa 7:6

+ 10:38 Metta 16:24-25, Marqos 8:34-35, Lûqa 9:23

+ 10:39 Yûh’enna 12:25

+ 10:40 Metta 25:40, Lûqa 10:16, Yûh’enna 12:44, Yûh’enna 13:20, Galatî 4:14

+ 10:41 P’adşatî III 17:10-15, P’adşatî IV 4:8

+ 10:42 Marqos 9:41, Îbranî 6:10

• 11:1 Lûqa 7:18-35

+ 11:2 Metta 14:3, Lûqa 3:19-20, Yûh’enna 3:24, Yûh’enna 4:25, Yûh’enna 6:14, Yûh’enna 11:27

+ 11:5 Îşaya 35:5, Îşaya 61:1
+ 11:6 Yûh’enna 6:61, Yûh’enna 16:1
+ 11:7 Metta 3:1
+ 11:9 Metta 14:5, Metta 21:26

+ 11:10 Derk’etin 23:20, Malaxî 3:1, Marqos 1:2

+ 11:11 Lûqa 1:15
+ 11:12 Lûqa 16:16
+ 11:14 Malaxî 4:5, Metta 17:12-13, Lûqa 1:17
+ 11:15 E’yantî 2:7
+ 11:18 Metta 3:4, Lûqa 1:15

+ 11:19 Yûh’enna 2:1, Yûh’enna 12:2, Metta 9:10-11

• 11:20 Lûqa 10:13-15

+ 11:21 Marqos 6:45, Marqos 8:21, Marqos 3:7

+ 11:22 Îşaya 23:1, Yêremîya 47:4, Hezeqêl 26:2, Yoêl 3:4, Amos 1:9, Zekerîya 9:2, Metta 15:21

+ 11:23 Îşaya 14:13, Îşaya 14:15
+ 11:24 Hezeqêl 16:48
• 11:25 Lûqa 10:21-22
+ 11:25 Îbo 37:24, Îşaya 29:14

+ 11:27 Yûh’enna 13:3, Yûh’enna 17:2, Yûh’enna 6:46, Yûh’enna 7:29, Yûh’enna 8:19, Yûh’enna 10:15

+ 11:28 Zebûr 55:22, Zebûr 68:19, Yûh’enna 7:37

+ 11:29 Yêremîya 28:10-14, Hosêya 10:11, Zekerîya 9:9, Yêremîya 6:16

+ 11:30 Yûh’enna I 5:3
• 12:1 Marqos 2:23-28, Lûqa 6:1-5
+ 12:1 Q. Ducarî 23:25
+ 12:2 Derk’etin 20:8-10, Jimar 15:32-36
+ 12:3 P’adşatî I 21:1-6
+ 12:4 Derk’etin 25:30, Q. K’ahîntîyê 24:5-9
+ 12:5 Jimar 28:9
+ 12:6 Metta 12:41
+ 12:7 Hosêya 6:6
• 12:9 Marqos 3:1-6, Lûqa 6:6-11
+ 12:10 Lûqa 11:54, Lûqa 20:20
+ 12:12 Metta 6:26, Metta 10:31
+ 12:13 P’adşatî III 13:6
+ 12:16 Metta 8:4, Metta 9:30
+ 12:17 Îşaya 42:1-4
• 12:22 Marqos 3:20-30, Lûqa 11:14-23
+ 12:23 P’adşatî II 7:12-16, Metta 9:27

+ 12:24 P’adşatî IV 1:2, Metta 9:34, Metta 10:25

+ 12:27 Marqos 9:38, K’arêd Şandîya 19:13
+ 12:29 Îşaya 49:24-25
+ 12:30 Marqos 9:40
+ 12:31 Marqos 3:29, Lûqa 12:10
+ 12:33 Metta 7:17-20, Lûqa 6:43-45

+ 12:34 Metta 3:7, Metta 23:33, Destpêbûn 6:5, Metta 7:11, Metta 15:18, Aqûb 3:6

+ 12:35 Mesele 12:5
+ 12:36 Mesele 10:19, R’omayî 14:12
+ 12:37 Metta 5:22, Aqûb 3:2-12
• 12:38 Marqos 8:11-12, Lûqa 11:29-32
+ 12:38 Korint’î I 1:22
+ 12:39 Metta 16:4
+ 12:40 Ûnis 2:1
+ 12:41 R’omayî 2:27, Ûnis 3:5, Metta 12:6
+ 12:42 P’adşatî III 10:1-13
• 12:43 Lûqa 11:24-26
+ 12:45 Petrûs II 2:20
• 12:46 Marqos 3:31-35, Lûqa 8:19-21

+ 12:46 Metta 13:55, Yûh’enna 2:12, Yûh’enna 7:3, K’arêd Şandîya 1:14, Korint’î I 9:5, Galatî 1:19

+ 12:50 Yûh’enna 15:14, Îbranî 2:11
• 13:1 Marqos 4:1-9, Lûqa 8:4-8
+ 13:7 Yêremîya 4:3
+ 13:9 Metta 11:15
• 13:10 Marqos 4:10-12, Lûqa 8:9-10
+ 13:11 Metta 19:11
+ 13:12 Mesele 9:9, Metta 25:29
+ 13:13 Îşaya 42:20, Yêremîya 5:21

+ 13:15 Îşaya 6:9-10, Yûh’enna 12:40, K’arêd Şandîya 28:26-27

+ 13:16 Lûqa 10:23-24
+ 13:17 Îbranî 11:13, Petrûs I 1:10-12
• 13:18 Marqos 4:13-20, Lûqa 8:11-15
+ 13:21 Galatî 1:6, Îbranî 6:4

+ 13:22 Metta 6:25, Marqos 10:23, Tîmot’êyo I 6:10

+ 13:23 Yûh’enna 15:5
+ 13:30 Metta 3:12
• 13:31 Marqos 4:30-34, Lûqa 13:18-21

+ 13:32 Metta 17:20, Lûqa 17:6, Hezeqêl 17:23, Hezeqêl 31:6, Danîyêl 4:12

+ 13:33 Korint’î I 5:6, Galatî 5:9
+ 13:35 Zebûr 78:2
+ 13:38 Yûh’enna 8:44
+ 13:39 Yoêl 3:13, E’yantî 14:15-16
+ 13:41 Metta 24:31

+ 13:42 Danîyêl 3:6, Yûh’enna 15:6, E’yantî 20:15, Metta 8:12

+ 13:43 Mesele 4:18, Danîyêl 12:3, Metta 11:15

+ 13:47 Metta 4:19
+ 13:48 Yûh’enna 21:11
+ 13:49 Metta 25:32
+ 13:50 Danîyêl 3:6, Metta 8:12
• 13:53 Marqos 6:1-6, Lûqa 4:16-30

+ 13:54 Metta 2:23, Lûqa 2:39, Lûqa 4:23, Marqos 1:21

+ 13:55 Yûh’enna 6:42, Metta 12:46
+ 13:57 Metta 11:6, Yûh’enna 4:44
• 14:1 Marqos 6:14-29, Lûqa 9:7-9
+ 14:2 Metta 16:14

+ 14:3 Metta 4:12, Metta 11:2, Lûqa 3:19-20, Yûh’enna 3:24

+ 14:4 Q. K’ahîntîyê 18:16, Q. K’ahîntîyê 20:21

+ 14:5 Metta 11:9, Metta 21:26
+ 14:7 Ester 5:3, Ester 7:2
+ 14:12 Metta 9:14

• 14:13 Marqos 6:30-44, Lûqa 9:10-17, Yûh’enna 6:1-14

+ 14:16 P’adşatî IV 4:42-44
+ 14:21 Metta 15:38
• 14:22 Marqos 6:45-56, Yûh’enna 6:15-21
+ 14:23 Marqos 1:35, Lûqa 4:42, Lûqa 5:16
+ 14:26 Lûqa 24:37
+ 14:31 Metta 6:30
+ 14:33 Zebûr 2:7, Lûqa 1:35
+ 14:34 Jimar 34:11, Marqos 6:53, Lûqa 5:1
• 15:1 Marqos 7:1-23
+ 15:2 Lûqa 11:38
+ 15:3 Galatî 1:14
+ 15:4 Derk’etin 20:12, Derk’etin 21:17
+ 15:7 Metta 23:13, K’arêd Şandîya 28:25
+ 15:9 Îşaya 29:13, Kolosî 2:22
+ 15:11 K’arêd Şandîya 10:15
+ 15:13 Îşaya 60:21, Îşaya 61:3, Cihûda 1:12
+ 15:14 Metta 23:16, Lûqa 6:39
+ 15:18 Metta 12:34, Aqûb 3:6
+ 15:19 Galatî 5:19-21, Korint’î I 6:9-10
• 15:21 Marqos 7:24-30
+ 15:21 Yêşû 19:28-29, Îşaya 23

+ 15:22 P’adşatî II 7:12-16, Metta 9:27, Lûqa 1:32

+ 15:24 Zebûr 119:176, Îşaya 53:6, Yêremîya 50:6, Zekerîya 10:2, Metta 10:6, Petrûs I 2:25

+ 15:26 Metta 7:6
• 15:29 Marqos 7:31
+ 15:30 Îşaya 35:5-6
+ 15:32 Metta 9:36
+ 15:33 P’adşatî IV 4:42-44
+ 15:38 Metta 14:21
• 16:1 Marqos 8:11-13, Lûqa 12:54-56
+ 16:1 Metta 3:7, Korint’î I 1:22
+ 16:4 Ûnis 2:1, Metta 12:39
• 16:5 Marqos 8:14-21
+ 16:6 Lûqa 12:1, Korint’î I 5:7-8
+ 16:8 Metta 6:30
+ 16:9 Metta 14:13-21
+ 16:10 Metta 15:36-37
• 16:13 Marqos 8:27-30, Lûqa 9:18-21

+ 16:14 Metta 14:2, P’adşatî III 17:1, Malaxî 4:5, Yêremîya 1:1

+ 16:16 Zebûr 2:7

+ 16:17 Korint’î I 2:13

+ 16:18 Marqos 3:16, Yûh’enna 1:42, Efesî 2:20

+ 16:19 Îşaya 22:22
+ 16:20 Metta 9:30
• 16:21 Marqos 8:31, Lûqa 9:22-27

+ 16:21 Lûqa 17:25, Marqos 9:31, Marqos 10:34, Yûh’enna 2:19

+ 16:23 Metta 4:10, Fîlîpî 3:19
+ 16:24 Metta 10:38-39
+ 16:25 Metta 19:29
+ 16:26 Zebûr 49:7

+ 16:27 Q. Ducarî 33:2, Danîyêl 7:13, Zekerîya 14:5, Metta 24:30, Metta 25:31, T’êsalonîkî I 4:16, Zanebêj 3:17, E’yantî 2:23

+ 16:28 Metta 24:34, Yûh’enna 21:22
• 17:1 Marqos 9:2-13, Lûqa 9:28-36
+ 17:1 Marqos 5:37, Marqos 14:33
+ 17:2 Danîyêl 7:9, E’yantî 1:16
+ 17:3 Malaxî 4:5

+ 17:5 Îşaya 42:1, Metta 3:17, Q. Ducarî 18:15, Petrûs II 1:17

+ 17:9 Metta 8:4, Metta 9:30, Marqos 1:44
+ 17:11 Malaxî 4:5
+ 17:12 Îşaya 53:7
+ 17:13 Metta 11:14, Lûqa 1:17
• 17:14 Marqos 9:14-29, Lûqa 9:37-43
+ 17:18 Marqos 1:26, K’arêd Şandîya 8:7
+ 17:20 Metta 13:31, Lûqa 17:6, Marqos 11:23
• 17:22 Marqos 9:30-32, Lûqa 9:43-45
+ 17:23 Metta 16:21, Metta 20:19

+ 17:24 Marqos 9:33, Derk’etin 30:13, Derk’etin 38:26, Metta 22:17

+ 17:27 R’omayî 13:7

• 18:1 Marqos 9:33-37, Marqos 9:42-48, Lûqa 9:46-48, Lûqa 17:1-2

+ 18:3 Korint’î I 14:20, Metta 19:16

+ 18:5 Metta 10:40, Lûqa 10:16, Yûh’enna 13:20

+ 18:7 Metta 26:24
+ 18:8 Metta 5:30, Metta 25:41, E’yantî 20:10
+ 18:9 Îşaya 66:24, Metta 5:29
• 18:10 Lûqa 15:3-7
+ 18:14 Yûh’enna 6:39
• 18:15 Lûqa 17:3

+ 18:15 Q. K’ahîntîyê 19:17, Aqûb 5:19, Galatî 6:1

+ 18:16 Q. Ducarî 19:15, Korint’î II 13:1
+ 18:17 Metta 5:46-47, Tîto 3:10
+ 18:19 Metta 7:7-8
+ 18:21 Lûqa 17:4

+ 18:25 Q. K’ahîntîyê 25:39-41, P’adşatî IV 4:1, Nehemîya 5:5

+ 18:30 Mesele 28:3
+ 18:35 Metta 6:15, Aqûb 2:13
• 19:1 Marqos 10:1-12
+ 19:4 Destpêbûn 1:27
+ 19:5 Destpêbûn 2:24, Efesî 5:31

+ 19:6 Korint’î I 6:16, Malaxî 2:16, Korint’î I 7:10

+ 19:7 Q. Ducarî 24:1

+ 19:9 Metta 5:32, Korint’î I 7:10

+ 19:11 Marqos 4:11, Korint’î I 7:7, Tîmot’êyo I 5:14

• 19:13 Marqos 10:13-16, Lûqa 18:15-17
+ 19:14 Metta 18:3
• 19:16 Marqos 10:17-31, Lûqa 18:18-30
+ 19:16 Lûqa 10:25

+ 19:17 Zebûr 106:1, Zebûr 119:68, Q. K’ahîntîyê 18:5, Nehemîya 9:29, Hezeqêl 20:11, R’omayî 10:5, Galatî 3:12

+ 19:19 Derk’etin 20:12-16, Q. K’ahîntîyê 19:18

+ 19:20 Fîlîpî 3:6

+ 19:21 Metta 5:48, Lûqa 12:33, Metta 6:20, Petrûs I 1:4

+ 19:23 Zebûr 49:6-7

+ 19:26 Destpêbûn 18:14, Îbo 42:2, Yêremîya 32:17, Marqos 14:36

+ 19:27 Metta 4:20-22

+ 19:28 Metta 16:27, Metta 25:31, Danîyêl 7:9, Lûqa 22:30, Korint’î I 6:2, E’yantî 3:21

+ 19:29 Metta 16:25
+ 19:30 Metta 20:16, Lûqa 13:30
+ 20:8 Q. K’ahîntîyê 19:13, Q. Ducarî 24:15
+ 20:16 Metta 19:30, Lûqa 13:30
• 20:17 Marqos 10:32-34, Lûqa 18:31-34
+ 20:19 Metta 16:21, Metta 17:23
• 20:20 Marqos 10:35-45
+ 20:20 Metta 10:2, Marqos 1:19
+ 20:21 Metta 19:28
+ 20:22 Metta 26:39, Yûh’enna 18:11

+ 20:26 Petrûs I 5:3, Metta 23:11, Marqos 9:35

+ 20:28 Yûh’enna 13:4-5, Îşaya 53:10-11, Yûh’enna 11:51, Petrûs I 1:18-19, R’omayî 4:25, Galatî 1:4, Tîmot’êyo I 2:6, Tîto 2:14

• 20:29 Marqos 10:46-52, Lûqa 18:35-43
+ 20:29 Yêşû 6:2, P’adşatî III 16:34
+ 20:30 P’adşatî II 7:12-16, Metta 9:27-31
+ 20:34 Lûqa 7:13

• 21:1 Marqos 11:1-11, Lûqa 19:28-38, Yûh’enna 12:12-19

+ 21:1 P’adşatî II 15:30, Zekerîya 14:4, K’arêd Şandîya 1:12

+ 21:4 Îşaya 62:11, Zekerîya 9:9, Yûh’enna 12:15, Metta 1:23, Metta 26:56, Yûh’enna 19:36

+ 21:8 P’adşatî IV 9:13

+ 21:9 P’adşatî II 7:12-16, Metta 9:27, Zebûr 118:25-26, Zebûr 148:1, Metta 23:39

+ 21:11 Lûqa 7:16

• 21:12 Marqos 11:15-19, Lûqa 19:45-48, Yûh’enna 2:13-22

+ 21:12 Q. K’ahîntîyê 1:14, Q. K’ahîntîyê 5:7, Q. K’ahîntîyê 12:8, Lûqa 2:24

+ 21:13 Îşaya 56:7, Yêremîya 7:11
+ 21:15 P’adşatî II 7:12-16, Metta 9:27
+ 21:16 Lûqa 19:39, Zebûr 8:1-2

+ 21:17 Lûqa 19:29, Lûqa 24:50, Yûh’enna 11:18

• 21:18 Marqos 11:12-14, Marqos 11:20-24

+ 21:18 Metta 4:2

+ 21:19 Yêremîya 24:8, Yêremîya 29:16-17, Hosêya 9:10, Mîxa 7:1, Metta 24:32, Lûqa 13:6

+ 21:21 Metta 17:20, Aqûb 1:6, Korint’î I 13:2

+ 21:22 Metta 7:8, Metta 17:20, Korint’î I 13:2

• 21:23 Marqos 11:27-33, Lûqa 20:1-8
+ 21:23 K’arêd Şandîya 4:7
+ 21:25 Metta 3:6, Lûqa 7:30
+ 21:26 Metta 11:9, Metta 14:5
+ 21:32 Lûqa 7:29
• 21:33 Marqos 12:1-12, Lûqa 20:9-19

+ 21:33 Zebûr 80:8, Îşaya 5:1, Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:11, Marqos 13:34

+ 21:35 Metta 22:6, Metta 23:34, Îbranî 11:36-37

+ 21:37 Metta 3:17, Îbranî 1:1
+ 21:38 Îbranî 1:2
+ 21:39 Îbranî 13:12
+ 21:41 K’arêd Şandîya 13:46

+ 21:42 Zebûr 118:22-23, K’arêd Şandîya 4:11, Petrûs I 2:7

+ 21:44 Îşaya 8:14-15, Îşaya 28:16
+ 21:46 Marqos 11:18, Marqos 11:32
• 22:1 Lûqa 14:15-24
+ 22:1 Metta 13:34

+ 22:2 Metta 25:10, E’yantî 19:7, E’yantî 21:2

+ 22:6 Metta 21:35, Metta 23:34, Îbranî 11:36-37

+ 22:7 Metta 21:41

+ 22:8 Metta 10:11, K’arêd Şandîya 13:46, E’yantî 3:4

+ 22:13 Metta 8:12
• 22:15 Marqos 12:13-17, Lûqa 20:20-26
+ 22:15 Lûqa 11:54
+ 22:16 Q. Ducarî 10:17, Kolosî 3:25
+ 22:17 Metta 17:24-25
+ 22:18 Marqos 7:6, Lûqa 12:1
+ 22:21 R’omayî 13:7
• 22:23 Marqos 12:18-27, Lûqa 20:27-40

+ 22:23 K’arêd Şandîya 4:1, K’arêd Şandîya 23:8

+ 22:24 Destpêbûn 38:8, Q. Ducarî 25:5
+ 22:32 Derk’etin 3:2, Derk’etin 3:6
• 22:34 Marqos 12:28-34, Lûqa 10:25-28

+ 22:37 Q. Ducarî 6:5, Q. Ducarî 11:13, Yêşû 22:5

+ 22:39 Q. K’ahîntîyê 19:18, Metta 19:19
+ 22:40 Metta 7:12, Galatî 5:14
• 22:41 Marqos 12:35-37, Lûqa 20:41-44
+ 22:42 P’adşatî II 7:12-16, Metta 9:27
+ 22:44 Zebûr 110:1, K’arêd Şandîya 2:34-35
+ 22:46 Lûqa 20:40

• 23:1 Marqos 12:38-40, Lûqa 11:37-52, Lûqa 20:45-47

+ 23:3 R’omayî 2:17-23

+ 23:5 Derk’etin 13:9, Q. Ducarî 6:8, Q. Ducarî 11:18, Jimar 15:38

+ 23:6 Lûqa 14:7-8

+ 23:8 Aqûb 3:1, Lûqa 22:32, Filîmon 1:16

+ 23:9 Derk’etin 4:22, Yêremîya 31:9, Hosêya 11:1, Malaxî 1:6

+ 23:11 Metta 20:26, Marqos 9:35, Marqos 10:43

+ 23:12 Lûqa 14:11, Lûqa 18:14
+ 23:13 Metta 15:7
+ 23:16 Metta 15:14
+ 23:17 Derk’etin 30:29
+ 23:19 Derk’etin 29:37
+ 23:21 Zebûr 26:8, Zebûr 132:14
+ 23:22 Îşaya 66:1

+ 23:23 Q. Ducarî 14:22, Zebûr 33:5, Mîxa 6:8, Zekerîya 7:9

+ 23:27 K’arêd Şandîya 23:1, Mesele 26:23
+ 23:30 K’arêd Şandîya 7:52
+ 23:33 Metta 3:7, Metta 12:34

+ 23:34 Metta 21:35, Metta 22:6, Îbranî 11:36-37, Metta 10:17, Marqos 13:9, Lûqa 21:12

+ 23:35 Destpêbûn 4:8, Yûh’enna I 3:12, Îbranî 11:4, Dîrok II 24:21, Zekerîya 1:1, Nehemîya 9:26, E’yantî 18:24

• 23:37 Lûqa 13:34-35

+ 23:37 Dîrok II 24:21, Nehemîya 9:26, K’arêd Şandîya 7:52, Q. Ducarî 32:11-12, Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 147:2

+ 23:39 Zebûr 118:26, Metta 21:9
• 24:1 Marqos 13:1-13, Lûqa 21:5-19
+ 24:2 Lûqa 19:44

+ 24:4 Yûh’enna I 3:7, Kolosî 2:8, T’êsalonîkî II 2:3

+ 24:5 Yêremîya 14:14

+ 24:6 Yêremîya 51:46

+ 24:7 Dîrok II 15:6, E’yantî 6:4, K’arêd Şandîya 11:28, E’yantî 6:8, E’yantî 6:12

+ 24:9 Metta 10:22, Yûh’enna 15:18
+ 24:10 Metta 10:21
+ 24:11 Metta 7:15
+ 24:13 Aqûb 5:11, E’yantî 2:10

+ 24:14 Metta 28:19, R’omayî 10:18, Kolosî 1:6, Kolosî 1:23

• 24:15 Marqos 13:14-23, Lûqa 21:20-24

+ 24:15 Danîyêl 9:27, Danîyêl 11:31, Danîyêl 12:11

+ 24:17 Lûqa 17:31

+ 24:19 Lûqa 23:29

+ 24:21 Yêremîya 30:7, Danîyêl 12:1, E’yantî 16:18

+ 24:22 Îşaya 65:8, Lûqa 18:7

+ 24:23 Lûqa 17:23

+ 24:24 Q. Ducarî 13:1, T’êsalonîkî II 2:9, E’yantî 13:13, E’yantî 16:14

+ 24:25 Yûh’enna 13:19, Yûh’enna 14:29
+ 24:27 Lûqa 17:24
+ 24:28 Lûqa 17:37
• 24:29 Marqos 13:24-27, Lûqa 21:25-28

+ 24:29 Amos 8:9, Îşaya 13:10, Îşaya 13:13, Îşaya 34:4, Yoêl 2:31, Hagay 2:6, K’arêd Şandîya 2:20, E’yantî 6:13

+ 24:30 Danîyêl 7:13, Metta 16:27, Zekerîya 12:10-12

+ 24:31 Îşaya 27:13, Korint’î I 15:52, T’êsalonîkî I 4:16, E’yantî 11:15, Metta 13:41, T’êsalonîkî II 2:1

• 24:32 Marqos 13:28-31, Lûqa 21:29-33

+ 24:34 Metta 16:28

+ 24:35 Zebûr 102:25-26, Îşaya 51:6, Petrûs II 3:10

• 24:36 Marqos 13:32-37, Lûqa 12:38-40, Lûqa 17:26-30, Lûqa 17:34-35

+ 24:36 Zekerîya 14:7
+ 24:37 Destpêbûn 6:5
+ 24:39 Destpêbûn 7:21
+ 24:40 Zekerîya 14:2
+ 24:42 Metta 25:13
+ 24:43 Petrûs II 3:10, T’êsalonîkî I 5:2
+ 24:44 E’yantî 3:3, E’yantî 16:15
• 24:45 Lûqa 12:42-48
+ 24:46 Metta 25:21, Yûh’enna 13:17
+ 24:48 Metta 25:5
+ 24:51 Metta 8:12

+ 25:1 Metta 9:15, Yûh’enna 3:29, E’yantî 19:7, E’yantî 21:2

+ 25:5 Metta 24:48
+ 25:10 Metta 22:2
+ 25:11 Metta 7:22, Lûqa 6:46, Lûqa 13:25
+ 25:12 Metta 10:33

+ 25:13 Korint’î I 16:13, Metta 24:36, Metta 24:42

• 25:14 Lûqa 19:12-27
+ 25:19 R’omayî 14:12
+ 25:21 Lûqa 16:10, Îbranî 12:2
+ 25:26 Mesele 20:4
+ 25:29 Metta 13:12
+ 25:30 Metta 8:12

+ 25:31 Danîyêl 7:13, Metta 16:27, Metta 19:28

+ 25:32 Yoêl 3:12, Korint’î II 5:10, Hezeqêl 34:17, Metta 13:49

+ 25:34 Danîyêl 7:18, E’yantî 21:7
+ 25:35 Îşaya 58:7, Lûqa 3:11, Aqûb 2:15-16
+ 25:36 Tîmot’êyo II 1:16-18
+ 25:40 Metta 10:40

+ 25:41 Zebûr 6:8, Metta 7:23, Marqos 9:43-44, Cihûda 1:7, E’yantî 20:10

+ 25:45 Lûqa 10:16

+ 25:46 Danîyêl 12:2

• 26:1 Marqos 14:1-2, Lûqa 22:1-2, Yûh’enna 11:45-53

+ 26:2 Derk’etin 12:1-30

• 26:6 Marqos 14:3-9, Lûqa 7:36-50, Yûh’enna 12:1-8

+ 26:6 Metta 21:17, Yûh’enna 11:1, Yûh’enna 11:18, Q. K’ahîntîyê 13:3

+ 26:11 Q. Ducarî 15:11, Metta 9:15, Yûh’enna 7:33

+ 26:12 Yûh’enna 19:40
+ 26:13 Metta 24:14
• 26:14 Marqos 14:10-11, Lûqa 22:3-6
+ 26:14 Yûh’enna 13:2, K’arêd Şandîya 1:16
+ 26:15 Derk’etin 21:32, Zekerîya 11:12

• 26:17 Marqos 14:12-21, Lûqa 22:7-14, Lûqa 22:21-23, Yûh’enna 13:21-30

+ 26:21 Zebûr 41:9, Yûh’enna 13:18

+ 26:24 Îşaya 53, Metta 18:7

• 26:26 Marqos 14:22-26, Lûqa 22:15-20, Korint’î I 11:23-25

+ 26:26 Yûh’enna 6:51, Korint’î I 10:16, Îbranî 10:10

+ 26:28 Derk’etin 24:8

+ 26:30 Lûqa 22:39

• 26:31 Marqos 14:27-31, Lûqa 22:31-34, Yûh’enna 13:36-38

+ 26:31 Zekerîya 13:7, Yûh’enna 16:32
+ 26:32 Metta 28:7
+ 26:35 Yûh’enna 11:16, Yûh’enna 21:19
• 26:36 Marqos 14:32-42, Lûqa 22:39-46
+ 26:37 Marqos 5:37, Marqos 9:2
+ 26:38 Yûh’enna 12:27

+ 26:39 Îbranî 5:7, Marqos 10:38, Yûh’enna 18:11, Yûh’enna 5:30, Yûh’enna 6:38, Galatî 1:4

+ 26:41 Metta 6:13, Petrûs I 4:7

+ 26:42 Metta 6:10

+ 26:45 Yûh’enna 2:4, Metta 16:21, Metta 17:22, Metta 20:18

• 26:47 Marqos 14:43-50, Lûqa 22:47-53, Yûh’enna 18:3-12

+ 26:47 K’arêd Şandîya 1:16
+ 26:51 Lûqa 22:38
+ 26:52 E’yantî 13:10
+ 26:55 Metta 21:23, Lûqa 21:37

+ 26:56 Metta 1:22-23, Metta 21:4, Yûh’enna 19:36, Metta 26:31, Yûh’enna 16:32

• 26:57 Marqos 14:53-65, Lûqa 22:54-55, Lûqa 22:63-71, Yûh’enna 18:13-14, Yûh’enna 18:19-24

+ 26:60 Zebûr 27:12, Zebûr 35:11
+ 26:61 Marqos 15:29, Yûh’enna 2:19
+ 26:62 Metta 27:13
+ 26:63 Zebûr 2:7

+ 26:64 Zebûr 110:1, Danîyêl 7:13, Metta 16:27, Metta 24:30, Îbranî 1:13

+ 26:65 Jimar 14:6, K’arêd Şandîya 14:14, Metta 9:3, Yûh’enna 10:36

+ 26:66 Q. K’ahîntîyê 24:16

+ 26:67 Îşaya 50:6

• 26:69 Marqos 14:66-72, Lûqa 22:56-62, Yûh’enna 18:15-18, Yûh’enna 18:25-27

+ 26:75 Metta 26:34

• 27:1 Marqos 15:1, Lûqa 23:1-2, Yûh’enna 18:28-32

+ 27:2 Lûqa 3:1, Lûqa 13:1, K’arêd Şandîya 3:13, Tîmot’êyo I 6:13

• 27:3 K’arêd Şandîya 1:18-19

+ 27:5 P’adşatî II 17:23

+ 27:6 P’adşatî IV 12:9, Marqos 12:41, Yûh’enna 8:20

+ 27:9 Metta 2:17

+ 27:10 Yêremîya 18:3, Yêremîya 32:7-9, Zekerîya 11:12-13

• 27:11 Marqos 15:2-5, Lûqa 23:3-5, Yûh’enna 18:33-38

+ 27:11 Metta 2:2

+ 27:13 Metta 26:62

• 27:15 Marqos 15:6-15, Lûqa 23:13-25, Yûh’enna 18:39

+ 27:18 Yûh’enna 12:19
+ 27:20 K’arêd Şandîya 3:14
+ 27:23 Lûqa 23:41, Îbranî 4:15

+ 27:24 Q. Ducarî 21:6, Zebûr 26:6, Zebûr 73:13

+ 27:25 T’êsalonîkî I 2:16
+ 27:26 Metta 20:19
• 27:27 Marqos 15:16-20, Yûh’enna 19:2-3
+ 27:30 Îşaya 50:6, Metta 20:19

• 27:32 Marqos 15:21-32, Lûqa 23:26-43, Yûh’enna 19:17-27

+ 27:34 Zebûr 69:21
+ 27:35 Zebûr 22:18
+ 27:39 Zebûr 22:6, Zebûr 109:25

+ 27:40 Marqos 14:58, Yûh’enna 2:19, Metta 4:3-6

+ 27:42 Yûh’enna 10:18, Yûh’enna 1:49, Yûh’enna 12:13, Yûh’enna 20:29

• 27:45 Marqos 15:33-41, Lûqa 23:44-49, Yûh’enna 19:28-30

+ 27:46 K’arêd Şandîya 3:1, Zebûr 22:1
+ 27:48 Zebûr 69:21
+ 27:51 Derk’etin 26:33, Q. K’ahîntîyê 16:2

+ 27:52 Îşaya 26:19, Hezeqêl 37:12, Danîyêl 12:2, Yûh’enna 5:21, Yûh’enna 5:25

+ 27:53 Nehemîya 11:2, Îşaya 48:2, Îşaya 52:1

+ 27:56 Lûqa 8:2, Metta 20:20

• 27:57 Marqos 15:42-47, Lûqa 23:50-56, Yûh’enna 19:38-42

+ 27:60 Îşaya 53:9
+ 27:63 Metta 16:21, Metta 17:23, Metta 20:19
+ 27:66 Danîyêl 6:17, E’yantî 20:3

• 28:1 Marqos 16:1-8, Lûqa 24:1-12, Yûh’enna 20:1-10

+ 28:1 Lûqa 8:2, Metta 27:61

+ 28:2 Metta 27:60

+ 28:3 Hezeqêl 1:14, Danîyêl 7:9, Danîyêl 10:6, Marqos 9:3, K’arêd Şandîya 1:10

+ 28:4 E’yantî 1:17

+ 28:7 Metta 26:32

+ 28:9 Yûh’enna 20:19, Yûh’enna 20:21, P’adşatî IV 4:27, Metta 28:17, Lûqa 24:52

+ 28:10 Metta 12:50, Yûh’enna 20:17, R’omayî 8:29, Îbranî 2:11

• 28:16 Marqos 16:14-18, Lûqa 24:36-49, Yûh’enna 20:19-23

+ 28:17 Yûh’enna 20:25

+ 28:18 Îşaya 9:6, Danîyêl 7:13-14, Metta 11:27, Yûh’enna 17:2

+ 28:19 Korint’î II 13:13, Yûh’enna 4:1-2, K’arêd Şandîya 8:13, Kolosî 1:23

+ 28:20 Yûh’enna 14:15, Metta 13:39

Marqos

MIZGÎNÎYA LI GORA MARQOS

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

«Mizgînîya Îsa Mesîhe li gora Marqos» ji nava her çar Mizgînîyada ya here kin e û berî her sê Mizgînîya jî hatîye nivîsarê. Bi fikira gelek zana ew berî sala h’eftêyî (70-î pey bûyîna Îsa) hatîye nivîsarê, gava Orşelîm wêran bû.

Li gora şe’detîya civîna sedsalîya dudada, Marqos xwexa ew Yûh’enna-Marqos e, derheqa k’îjanîda k’itêba K’arê Şandîyada (12:12, 25; 13:4-5; 15:37-39) û usa jî çend ne’mêd şandîyada be’sa wî dikin (Kolosî 4:10; Filîmon 24; Tîmot’êyo II 4:11). Ewî gelekî r’êwîtî t’evî Pawlos û Barnabas kirîye, usa jî yekî gelekî nêzîkî Petrûsê Şandî bû (Petrûs I 5:13).

K’itêb sêrîda dibêje ku fikira wê derheqa Mizgînîya Îsa Mesîhda ye (1:1). Hatina Îsa Mesîh da k’ifşê, ku ew wextê Xwedê k’ifş kiribû pêr’a gihîştîye, wekî xilazbûnê bide merivayê (1:15). Marqos Îsa tîne ber ç’e’va, ku Ew yekî xweyîh’ukum e û h’ukumê Wî nava hînkirinê, cinderxistinê, usa jî gunebaxşandinêda k’ifş e. Hingê Îsa hêdî-hêdî Xwe şagirtêd xweva dide naskirinê ku Ew Mesîh e, awa gotî K’ifşkirîyê Xwedê ye. Lê Îsa çiqasî Xwe şagirtêd xweva dide naskirinê, haqasî li ser mirin û r’abûna Xwe xeber dide, ya ku wê Orşelîmêda biqewimîya. Îsa Xwer’a dibêje «Kur’ê Meriv», yê ku hate dinyayê, wekî e’mirê Xwe bide ku meriv ji qeydêd gune xilaz bin.

Mizgînîya Marqos hê gelekî ser kirêd Îsa disekine, ne ku ser hînkirina Wî. Bona Yûh’ennayê nixumdar, usa jî nixumandin û cêr’ibandina Îsa kin hatîye nivîsarê. Paşê carekêr’a derbazî ser şixulê Wîyî nexweşqenckirinê û hînkirina Wî dibe. Çiqas diçû şagirtêd Wî hê Ew nas dikirin, dijminêd Wî jî hê k’în Wîr’a dajotin. Serêd xilazîyêda (11-a h’eta 16-a) bona h’eftîya Îsaye xilazîyê nivîsar e, derheqa xaçbûn û r’abûna Wîye ji mirinê.

Eva Mizgînîya gelekî şe’detîya kirêd Îsa dide û tiherekî zelal û kurt hatîye nivîsarê, eva Îsa berç’e’v tîne û dide k’ifşê, wekî her xwendevanek mîna sersed bikaribe bike gazî bêje: «R’ast ev meriv Kur’ê Xwedê ye» (15:39).

Eva Mizgînîya gelekî li ser cefak’işandina Îsa disekine, usa jî ser cefayêd wan, yêd ku wê li pey Wî her’in. Li gora fikira mesîhîyêd berê, Marqos eva Mizgînîya bajarê R’omêda nivîsîye. Ji vê yekê tê k’ifşê, ku Marqos ev yek hê bona bawermendêd R’omayêda nivîsîye, çimkî bawermendêd wî çaxî gelek cefa ji destê Nêronê Qeyserê Împêratorîya R’omayê didîtin, (h’ukumeta wî ji sala 54-a h’eta 68-a bû).

Serecema fikira k’itêbê

- Destpêbûna Mizgînîyê (1:1-13)

- Dannasînî û şixulêd Îsaye Celîlêda (1:14–9:50)

- R’îya Îsaye ji Celîlê h’eta Orşelîmê (10:1-52)

- H’eftîya Îsaye xilazîyê li Orşelîmê û dor-berêd wêda (11:1–15:47)

- R’abûna Îsa ji mirinê (16:1-8)

- Pey r’abûnêr’a xuyabûn û jorhilatina Îsa (16:9-20)

1

Dannasînîya Yûh’ennayê nixumdar

(Metta 3:1-12; Lûqa 3:1-18; Yûh’enna 1:19-28)

1^1•Mizgînîya Îsa Mesîhê Kur’ê Xwedê bi vî tiherî destpêbû:+
2Çawa ku k’itêba Îşaya P’êxemberda hatîye nivîsarê:

«Va ye Ezê qasidê Xwe pêşîya Teva bişînim.

Ewê bona Te r’ê hazir ke»[*]+ .

3«Dengek ber’îyêda dike gazî:

‹R’îya Xudan hazir bikin
û şiver’îyêd Wî r’ast bikin›[*] »+.

4Awa Yûh’enna ber’îyêda xuya bû, cime’t dinixumand û dannasîn dikir, ku ji gunekirinê veger’in û bêne nixumandinê, wekî gunêd wan bêne baxşandinê+. 5Ji h’emû welatê Cihûstanê û t’emamîya cime’ta Orşelîmê dihate cem wî, gunêd xwe didane r’ûyê xwe û ç’emê Ûrdunêda bi destê wî dinixumîn+. 6Yûh’enna k’inceke ji pir’ç’a devê li xwe kiribû û li pişta xwe jî qayîşeke ç’erm girêdabû. Xwarina wî kulî û hingivê çolê bû+. 7Ewî dannasîn dikir û digot: «Yekî ji min qewattir wê bê. Ez ne hêja me, ku ta bim û benê çarixê Wî jî vekim. 8Min hûn bi avê nixumandin, lê Ewê we bi R’uh’ê Pîroz binixumîne»+.

Îsa tê nixumandin û cêr’ibandinê

(Metta 3:13–4:11; Lûqa 3:21-22; 4:1-13)

9•Û wan r’ojada Îsa ji bajarê Nisreta Celîlê hat û bi destê Yûh’enna ç’emê Ûrdunêda hate nixumandinê+. 10Hema çawa Îsa ji avê derk’et, dît ku e’zman vebûn û R’uh’ mîna kevotkekê li ser Wî danî+. 11Û dengek ji e’zmana hat û got: «Tu Kur’ê Minî delal î Ez ji Te r’azî me»+.

12Wê gavê R’uh’ berê Îsa da ber’îyê. 13Ew çil r’ojî li ber’îyê ma û ji mîrêcin hate cêr’ibandinê. Ew t’evî r’e’wira bû û milyak’eta jêr’a berdestî kirin+.

Îsa qeza Celîlêda dest bi k’arê Xwe dike

(Metta 4:12-17; Lûqa 4:14-15)

14•Pey girtina Yûh’ennar’a Îsa çû qeza Celîlê û dest bi dannasînîya Mizgînîya Xwedê kir+
15û digot: «Wext pêr’a gihîştîye, P’adşatîya Xwedê nêzîk bûye, ji gunekirinê veger’in û bawerîya xwe Mizgînîyê bînin!»+

Îsa gazî her çar me’sîgira dike

(Metta 4:18-22; Lûqa 5:1-11)

16Gava Îsa li devê gola Celîlê diger’îya, r’astî Şimh’ûn û Endrawisê birê wî hat. Wana t’or’ davîte golê, çimkî me’sîgir bûn+. 17Îsa gote wan: «Pey Min werin, Ezê we bikime nêç’îrvanêd meriva»+. 18Wana jî hema wê demê t’or’êd xwe hiştin û pey Wî çûn+. 19Dema ku Îsa ji wî cîyî hinekî pêşda çû, r’astî kur’êd Zebedî, Aqûb û Yûh’ennayê birê wî hat. Wana qeyikêda t’or’êd xwe hîvêz dikirin. 20Hingê Îsa gazî wan kir, wana jî bavê xwe Zebedî t’evî p’ala qeyikêda hişt û pey Wî çûn.

Îsa r’uh’ê h’eram derdixe

(Lûqa 4:31-37)

21•Ew gihîştine Kefernahûmê. Îsa wê r’oja şemîyê r’ast k’ete k’inîştê û dest bi hînkirinê kir+. 22Ewana li ser hînkirina Wî zendegirtî mabûn, çimkî Ewî mîna yekî xweyîh’ukum ew hîn dikirin, ne ku mîna qanûnzana+. 23Hingê k’inîşta wanda merivek hebû, ku r’uh’ê h’eramva girtî bû. Wî kire qîr’în û got: 24«Tu çi ji me dixwazî, ya Îsayê Nisretê? Tu hatîyî qir’a me bînî? Ez zanim Tu k’î yî. Tu Pîrozê Xwedê yî!»+
25Îsa lê hilat û got: «Ker’ be û jê derk’eve!» 26Hingê r’uh’ê h’eram ew veç’ir’ikand û bi dengekî bilind kire qîr’în û jê derk’et+. 27H’emû zendegirtî man, hevr’a k’etine pirs-pirsîyara û digotin: «Ev çi yek e? Çi hînkirineke nû ye! Bi h’ukum Ew e’mirî li r’uh’êd h’eram dike û ew jî êlimî Wî dibin»+. 28Û nav û dengê Îsa pêr’a-pêr’a h’emû dor-berêd Celîlê bela bû.

Îsa gelek nexweşa qenc dike

(Metta 8:14-17; Lûqa 4:38-41)

29Gava ku Îsa ji k’inîştê derk’et, t’evî Aqûb û Yûh’enna r’ast çûne mala Şimh’ûn û Endrawis. 30Xwesîya Şimh’ûn t’ayêda p’aldayî bû. Hingê bona wê Îsar’a gotin+. 31Îsa jî çû nêzîk, destê wê girt r’akir û t’ayê jê ber’da, r’abû berdestî wanr’a kir+. 32Êvarê, gava r’o çû ava, h’emû nexweş û yêd cinak’etî anîne cem Wî. 33T’emamîya cime’ta bajêr li ber dêrî civîya. 34Îsa gelek merivêd bi nexweşîyêd cûr’e-cûr’e qenc kirin. Gelek cin jî derxistin û nedihişt ku cin xeber din, çimkî cina zanibû ku Ew K’î ye+.

Îsa Mizgînîya Xwedê qeza Celîlêda bela dike

35•Qereberbanga sibehê r’abû, derk’et çû cîkî xewle û wir dua kir+. 36Şimh’ûn û yêd t’evî Wî li Îsa ger’îyan 37û gava ku wan Ew dît, gotinê: «H’emû li Te diger’in». 38Îsa wanr’a got: «Em her’ine gund-bajarêd nêzîk, wekî Ez li wan dera jî dannasîn kim, çimkî Ez bona vê yekê hatime»+. 39Û li t’emamîya Celîlê diger’îya, k’inîştêd wanda dannasîn dikir û cin derdixistin.

Îsa yekî ji k’otîbûnê paqij dike

(Metta 8:1-4; Lûqa 5:12-16)

40•Û yekî k’otî hat, li ber Îsa çok da, r’eca jê kir û gotê: «Heger Tu bixwazî, dikarî min paqij kî»+. 41Gunê Îsa pê hat, destê Xwe dirêj kir lê k’et û gotê: «Ez dixwazim. Paqij be!» 42Û pey vê gotinêr’a destxweda k’otîbûn jê çû û ew paqij bû+. 43Îsa pêr’a-pêr’a ew derxiste der, h’işk t’emî li wî kir+
44û wîr’a got: «Binihêr’e t’u kesîr’a tiştekî nebêjî, lê her’e xwe nîşanî k’ahîn ke û çawa ku Mûsa t’emî daye, h’edîya xwe bide, wekî h’emûyar’a bibe şe’detî, ku tu paqij bûyî»+. 45Lê ew meriv derk’et destpêkir aşkere got û eva yeka bela kir, usa ku Îsa îdî nikaribû aşkere biçûya bajarekî, lê ji bajêr der li cîyêd xewle dima. Û cime’t ji her alîyava dihatine cem Wî+.

2

Îsa şilûşe’tekî qenc dike û gunêd wî dibaxşîne

(Metta 9:1-8; Lûqa 5:17-26)

2^1•Pey çend r’ojar’a Îsa veger’îya Kefernahûmê. Hingê hate bihîstinê, ku Ew malda ye+. 2Malêda haqas meriv civîyan, h’eta ku li ber dêrî jî cî-sit’ar t’unebû. Îsa xebera mizgînîyê ew hîn dikirin. 3Û meriv hatin, ji nav wanda çar meriva şilûşe’tek hildabûn danîne cem Îsa. 4Lê ji dest e’laletê r’ê nedîtin ku nêzîkî Îsa bûna, wana banê xanîyê ku Îsa têda bû qul kir û merivê şilûşe’t ber’êva daxistine jêrê+. 5Gava ku Îsa bawerîya wan dît, gote yê şilûşe’t: «Lawo, gunêd te hatine baxşandinê»+. 6Ji qanûnzana hinek wira r’ûniştibûn û dilê xweda digotin: 7«Evî han çima usa xeber dide? Eva nigê xwe Xwedêr’a davêje! Pêştirî Xwedê k’î dikare guna bibaxşîne?»+

8Destxweda r’uh’ê Îsava e’yan bû ku evana aha difikirin, Ewî got: «Hûn çima tiştêd aha dilê xweda difikirin? 9K’îjan r’ih’et e, şilûşe’tr’a bêjin: ‹Gunêd te hatine baxşandinê?› yan bêjinê: ‹R’abe ber’a xwe hilde û biger’e?› 10Lê wekî hûn bizanibin ku h’ukumê Kur’ê Mêriv heye li ser e’rdê guna bibaxşîne...» 11gote yê şilûşe’t: «Ez ter’a dibêjim, r’abe ber’a xwe hilde, her’e mala xwe». 12Ew jî pêr’a-pêr’a li ber ç’e’vê her kesî r’abû, ber’a xwe hilda, derk’et û çû. H’emû jî h’eyîrî man, şikirî dane Xwedê û gotin: «Me tiştekî usa t’u car nedîtîye!»

Îsa gazî Lêwî dike

(Metta 9:9-13; Lûqa 5:27-32)

13•Îsa dîsa çû devê golê. T’emamîya e’lalet dihate cem Wî û Ewî jî ew hîn dikirin. 14Çaxê Îsa r’êda çû, Lêwîyê kur’ê Halfawo li cîyê xerchildanê r’ûniştî dît û gotê: «Pey Min were». Ew jî r’abû pey Îsa çû. 15Gava Îsa mala Lêwîda ser sifrê bû, gelek xercgir û gunek’ar t’evî Wî û şagirtêd Wî li ser sifrê r’ûniştibûn, çimkî yêd pey Wî diçûn gelek bûn. 16Gava qanûnzanêd ji nava fêrisîya dîtin ku Îsa t’evî xercgir û gunek’ara li ser sifrê r’ûniştî ye, ji şagirtêd Wî pirsîn: «Çima Ew t’evî xercgir û gunek’ara dixwe û vedixwe?»+
17Çaxê Îsa bihîst, wanr’a got: «Saxlem ne h’ewcê h’ekîm in, lê nexweş. Ez ne hatime gazî yêd r’ast kim, lê gazî gunek’ara»+.

Pirsa r’ojîgirtinê

(Metta 9:14-17; Lûqa 5:33-39)

18•Carekê şagirtêd Yûh’enna û fêrisîya r’ojî digirtin. Çend meriv hatine cem Îsa û jê pirsîn: «Çima şagirtêd Yûh’enna û yêd fêrisîya r’ojîya digirin, lê şagirtêd Te r’ojî nagirin?»+
19Îsa gote wan: «H’eta ze’va t’evî wan e, gelo dibe ku xwendîyêd de’watê r’ojî bigirin? H’eta ze’va t’evî wan e, ew nikarin r’ojî bigirin!+
20Lê r’oj wê bên, gava ze’va ji wan bê hildanê, hingê wê r’ojê wê r’ojî bigirin+. 21T’u kes pê p’arç’ê nû k’inca kevin p’îne nake. Heger usa bike, p’arç’ê k’inca kevinva dirûtî wê zorê li k’inca kevin bike û cîyê qelişî wê hê li ber hevva her’e.

22Û ne jî kesek şerava nû dike meşkêd kevin. Heger usa bike, şerava nû wê meşka bit’eqîne, hin şeravê unda be, hin jî meşk. Lê şerava nû dikine meşkêd nû».

Pirsa r’oja şemîyê

(Metta 12:1-8; Lûqa 6:1-5)

23Îsa r’ojeke şemîyê nava zevîyar’a derbaz dibû û şagirtêd Wî r’êva destpêkirin simbilêd gênim çinîn+. 24Fêrisîya Îsar’a got: «Binihêr’e! Çima şagirtêd Te tiştê necayîzî r’oja şemîyê dikin?»+
25Îsa li wan veger’and û got: «We qet nexwendîye ku Dawid ji h’ewcetîyê çi kir, gava ew û yêd pêr’a bir’çî bûn+? 26Ew wextê Evyatarê serekk’ahînda k’ete Xana Xwedê û nanê Xwedêr’a dayî xwar, ku ew nan pêştirî k’ahîna ne cayîz bû yekî din bixwara. Serda jî ew nan da yêd t’evî xwe»[*]+ . 27Paşê ser gotina Xweda zêde kir gote wan: «R’oja şemîyê bona însên hate danînê, ne ku însan bona r’oja şemîyê!+
28Awa gotî Kur’ê Mêriv Xudanê r’oja şemîyê ye jî».

3

Îsa r’oja şemîyê merivê ku destê wî k’işîyabû qenc dike

(Metta 12:9-14; Lûqa 6:6-11)

3^1•Û Îsa dîsa k’ete k’inîştê. Li wê derê merivek hebû, ku destê wî k’işîyabû+. 2Û ç’e’vê hineka ser Wî bû, gelo r’oja şemîyê Ewê wî qenc ke yan na, wekî xeyba Wî bikin+. 3Îsa merivê destk’işîyayîr’a got: «R’abe vê govekê bisekine!» 4Paşê wanr’a got: «R’oja şemîyê qencîkirin cayîz e, yan xirabîkirin? R’uh’ekî xilaz kin, yan unda kin?» Lê wan deng nekir+. 5Îsa bi hêrs li dora Xwe nihêr’î, bona serh’işkîya wan ber Xwe k’et û wî merivîr’a got: «Destê xwe dirêj ke». Ewî jî dirêj kir û destê wî dîsa qenc bû+. 6Fêrisî derk’etine derva û pêr’a-pêr’a t’evî Hêrodesîya şêwirîn, ku çawa Wî bidine kuştinê.

Civata li devê golê

7Îsa t’evî şagirtêd Xwe çû devê golê. Ji Celîlê e’laleteke giran pey Wî çû+. 8Gava ku wana kirinêd Wî bihîstin, ji Cihûstanê, Orşelîmê, Îdûmeyayê, wî alîyê Ûrdunêyî r’ohilatê, usa jî ji qeza Sûr û Saydê gelek meriv hatine cem Wî. 9Û Îsa ji dest e’laletê şagirtêd Xwer’a got, ku Wîr’a qeyikekê hazir kin, wekî nek’eve li ber de’fa. 10Çimkî Îsa gelek meriv qenc kirin, usa ku yêd nexweş t’opî ser dibûn, wekî destê xwe bidana Wî+. 11Dema ku r’uh’êd h’eram Ew didîtin, li ber Wî dever’ûya xwe davîtine e’rdê, dikirine qîr’în û digotin: «Tu Kur’ê Xwedê yî!»+
12Lê Îsa h’işk t’emî li wan dikir, ku bona Wî nekine dengî+.

Bijartina her donzdeha

(Metta 10:1-4; Lûqa 6:12-16)

13•Îsa hilk’işîya ç’îyê û merivêd ku Wî dixwestin gazî cem Xwe kirin. Ew jî çûne cem Wî. 14Ewî donzdeh meriv bijartin, navêd wan «şandî» danî, ku t’evî Wî bimînin û wan bişîne, wekî dannasîn kin. 15Û h’ukum da wan ku cina derxin. 16Her donzdehêd bijartî ev in: Şimh’ûn (ku navê wî kire Petrûs),+
17Aqûbê Zebedî û Yûh’ennayê birê wî, (ewî navê Boanerces li wan kir, ku tê fe’mkirinê: «Kur’êd Gur’înîya E’zmên»)+
18Endrawis, Fîlîpo, Bertolomeyo, Metta, T’ûma, Aqûbê kur’ê Halfawo, Tedayo, Şimh’ûnê welatp’arist+
19û Cihûdayê Îsxeryotî yê ku bû nemamê Îsa+.

Îsa û Belzebûl

(Metta 12:22-32; Lûqa 11:14-23; 12:10)

20•Paşê Îsa çû malekê. Dîsa haqas e’lalet civîya, h’eta ku nikaribûn nanê xwe jî bixwarana+. 21Gava yêd ji xûn û qinêta Wî bihîstin, derk’etin Wî bigirin, çimkî wana digot: «Ewî h’işê Xwe unda kirîye!»+
22Û ew qanûnzanêd ku ji Orşelîmê berjêr bibûn, digotin: «Belzebûl Wîda heye! Ew bi h’ukumê serwêrê cina cina derdixe!»+
23Îsa jî ew gazî cem Xwe kirin û bi mesela wanr’a got: «Mîrêcin çawa dikare xwexa xwe derxe? 24Heger nav p’adşatîkêda t’ifaq t’unebe, ew nikare bimîne. 25Mala ku bêt’ifaqî bik’evê, ew mal nikare bimîne. 26Heger mîrêcin r’abe himberî xwe û bibe dutîretî, ew nikare bimîne, lê belê wê xilazîya wî bê. 27Lê belê t’u kes nikare bik’eve mala mêrxasekî û hebûka wî t’alan ke, heger pêşîyê wî mêrxasî girênede. Gava girêda, hingê wê bikaribe mala wî t’alan ke+.

28Ez r’ast wer’a dibêjim, her gune û her gotina xirab ku bêjin wê li bendêd dinê bêne baxşandinê, 29lê k’î ku gotineke xirab miqabilî R’uh’ê Pîroz bêje, t’u car li wî nayê baxşandinê. Ewê bi wî guneyî h’eta-h’etayê sûcdar be»+. 30Îsa ev yek got, çimkî wan digot: «R’uh’ê h’eram Wîda heye».

Dê û birayêd Îsa

(Metta 12:46-50; Lûqa 8:19-21)

31•Hingê dê û birayêd Îsa hatin, li derva sekinîn, yek şandine pey Wî û gazî Wî kirin+. 32E’laleta ku li dora Wî r’ûniştibû gote Wî: «Va dîya Te û birayêd Te derva pirsa Te dikin». 33Îsa caba wan da û got: «Dîya Min û birayêd Min k’î ne?» 34Hingê li yêd dora Xwe r’ûniştî nihêr’î û got: «Va ne dê û birayêd Min! 35Her kesê ku xwestina Xwedê bîne sêrî, ew e birê Min, xûşka Min û dîya Min»+.

4

Mesela t’oximr’eş

(Metta 13:1-9; Lûqa 8:4-8)

4^1•Îsa dîsa li devê golê dest bi hînkirinê kir. E’laleteke usa mezin li dora Wî civîya, k’erba Ew k’ete qeyika li ser golê û r’ûnişt. T’emamîya e’laletê li devê golê bû 2û Wî bi mesela ew hînî gelek tişta dikirin. Hînkirina Xweda got: 3«Guhdarî! T’oximr’eş r’abû çû ku t’oxim bir’eşîne. 4Çaxê ewî t’oximê xwe dir’eşand, hinek jê k’etine devê r’ê, teyrede hatin û ew xwarin. 5Û hinek k’etine ser e’rdê kevirî, li wir ku xwelî kêm bû. Ew zû şîn bûn, çimkî telaşê xwelîyê ne k’ûr bû. 6Çaxê te’v derk’et, ew ç’ilmisîn û çimkî r’awêd wan t’unebûn, h’işk bûn. 7Û hinekêd din k’etine nava stirîya, stirî r’abûn ew xeniqandin û ber nedan+. 8Û hinekêd din jî k’etine nava e’rdê qenc û şîn bûn, mezin bûn û hineka sî, hineka şêst, hineka sed car ber dan».

9Û Îsa wanr’a got: «Guhê k’êyî bihîstinê heye bira bibihê»+.

Îsa çima bi mesela xeber dide

(Metta 13:10-17; Lûqa 8:9-10)

10•Gava Îsa t’enê ma, yêd dora Wî girtibûn t’evî her donzdeha, bona van mesela jê pirsîn. 11Ewî caba wan da û got: «Wer’a hatîye dayînê ku hûn sur’êd P’adşatîya Xwedê bizanibin, lê bona wan, yêd ku derva ne, her tişt bi mesela tê gotinê,+
12wekî:

‹Çiqasî binihêr’in jî, nebînin,
çiqasî bibihên jî, fe’m nekin,
wekî nebe ku veger’in û li wan bê afûkirinê›[*] »+.

Şirovekirina mesela t’oximr’eş

(Metta 13:18-23; Lûqa 8:11-15)

13Hingê Îsa wanr’a got: «Hûn vê meselê fe’m nakin? Lê îdî hûnê h’emû mesela çawa fe’m bikin? 14T’oximr’eş xeberê dir’eşîne+. 15Ewêd li devê r’ê ku xeber lê tê çandinê, ew in, ku gava dibihên, pêr’a-pêr’a mîrêcin tê û xebera dilê wanda çandî derdixe. 16Ewêd li ser e’rdê kevirî ew in, ku gava xeberê dibihên, ew zû bi eşq û şa wê qebûl dikin, 17lê çimkî r’awêd wan t’unene, ew dirêj t’aw nakin. Û gava bona xeberê r’astî tengasîya yan zêrandinê tên, zû ji r’ê dik’evin+. 18Û ewêd nava stirîyada hatine çandinê ew in, ku xeberê dibihên, 19xemêd vê dinyayê, derewêd dewletîyê û xwestina tiştêd din dik’evine navê û xeberê dixeniqînin, ew bê ber dimînin+. 20Û ewêd e’rdê qencda hatine çandinê ew in, ku xeberê dibihên, qebûl dikin, hinek sî, hinek şêst û hinek jî sed car ber didin»+.

Ç’ira ser p’êç’irê

(Lûqa 8:16-18)

21•Û Îsa wanr’a got: «Gava ç’irê tînine hindur’, bona çi tînin? Bona bin selikê, yan bona bin nivînê? Ne tînin ku daynine ser p’êç’irê+? 22T’u tiştê veşartî t’uneye ku neyê aşkerekirinê û ne jî tiştekî dizîva heye ku nek’eve ber r’onayê+. 23Guhê k’êyî bihîstinê heye bira bibihê»+.

24Îsa wanr’a got: «Dîna xwe bidine tiştêd ku hûn dibihên. Hûn bi çi çapê bipîvin, bi wê pîvanê jî wê wer’a bê pîvanê û serda jî wê hê zêde be+. 25Çimkî k’êr’a ku heye, wê hê lê zêde be û k’êr’a ku t’une, çi heye jî wê jê bê standinê»+.

Mesela t’oximê şîn dibe

26Û Îsa got: «P’adşatîya Xwedê mîna vê yekê ye: Merivek t’oxim dir’eşîne nav e’rdê. 27Û şev û r’oj r’adizê, r’adibe, t’oxim şîn dibe, bilind dibe û xwexa pê nah’ese ku ev çawa dibe. 28E’rd ji xwe ber dide, pêşîyê zîl, paşê simbil, peyr’a jî genimê gihîştî simbilda. 29Gava ku ber digihîje, meriv îdî de’sê davêjê, çimkî dema nandirûnê pêr’a gihîştîye»+.

Mesela h’eba t’oximê xerdalê

(Metta 13:31-32; Lûqa 13:18-19)

30•Û Îsa got: «Em P’adşatîya Xwedê mîna çi bişibînin? Yan jî em wê bi k’îjan meselê şirovekin? 31Ew mîna h’ebeke t’oximê xerdalê ye ku ji h’emû t’oximêd ku ser e’rdê têne çandinê hûrtir e+. 32Lê gava ew tê çandinê digihîje, ji h’emû p’incar’a mestir dibe û ç’iqilêd mezin dide, usa ku teyredêd e’zmên dikarin xwe bidine bin sîya wê»+.

Îsa bi mesela xeber dide

(Metta 13:34-35)

33Bi gelek meselêd bi vî awayî wanr’a haqas xeber dida, çiqas ku wana dikaribû fe’m bikira. 34Bê mesele wanr’a tiştek nedigot, lê şagirtêd Xwer’a başqe her tişt şirovedikir.

Îsa firtonê diseqir’îne

(Metta 8:23-27; Lûqa 8:22-25)

35•Wê r’ojê, gava r’o çû ava, Îsa şagirtêd Xwer’a got: «Em derbazî wî berî golê bin»+. 36Şagirt ji e’laletê qetîyan, k’etine wê qeyika ku Îsa têda bû û wana Ew t’evî xwe bir. Qeyikêd din jî t’evî Wî bûn. 37De îjar firtoneke mezin li wan r’abû, pêla usa li qeyikê dixist, ku îdî ew bû bi avê t’ijî bibûya+. 38Lê Îsa paşîya qeyikêda serê Xwe danîbû ser be’lgî û r’azabû. Wana Ew h’işyar kir û gotinê: «Dersdar, ne xema Teye ku em unda dibin?» 39Îsa r’abû, li bayê hilat û e’mirî ser golê kir got: «Bisekine, ker’ be!» Firtonê danî û h’emû tişt seqir’în+. 40Îsa wanr’a got: «Hûn çima ditirsin? Hê çawa bawerîya we t’une?» 41Saweke giran li wana girt û hevdur’a gotin: «Gelo ev k’î ye, ku ba û gol jî êlimî Wî dibin?»

5

Îsa yekî cinak’etî qenc dike

(Metta 8:28-34; Lûqa 8:26-39)

5^1•Ewana derbazî wî berî gola Celîlê bûn û gihîştine t’opraxêd Girasînê. 2Gava ku Îsa ji qeyikê derk’et, hingê ji nav gor’istana merivek r’astî Wî hat, ku r’uh’ê h’eram pêr’a bû. 3Ew nav gor’istanada dima û t’u kesî îdî nikaribû bi zincîra jî ew girêda. 4Çimkî gelek cara ew bi qeyd û zincîra girêdabûn, lê wî zincîr qetandibûn û qeyd şkênandibûn. T’u kesî nikaribû ew zeft bikira. 5T’imê şev û r’oj gor’istanada û serê ç’îya dikire qîr’în, pê kevira xwe birîndar dikir.

6Gava ewî dûrva Îsa dît, bezî, xwe avîte ber niga 7û bi dengekî bilind kire qîr’în û gotê: «Tu çi ji min dixwazî, Îsayê Kur’ê Xwedêyê Herî Jorin? Tu xatirê Xwedê kî, min nede cefê!»+
8Ewî ev yek digot, çimkî Îsa digotê: «Hey r’uh’ê h’eram! Ji vî merivî derk’eve!» 9Îsa jê pirsî û got: «Navê te çi ye?» Ewî jî got: «Navê min K’omesker e, çimkî em gelek in». 10Û gelekî r’eca ji Îsa dikir, ku wan ji wê t’opraxê dernexe. 11Wir li sîngê ç’îyê sûrîkî berazayî mezin diç’êrîya. 12R’uh’êd h’eram r’eca ji Îsa kirin û gotin: «Me bişîne nava beraza, em bik’evine nava wan». 13Ewî jî îzin da wan, r’uh’êd h’eram derk’etin û k’etine nava beraza. Ew sûrî nêzîkî du h’ezar beraza bû, ew jorda r’evî, xwe ji kendêlda avîtine golê û xeniqîn. 14Berazvan r’evîn çûne bajar û gunda, ev yek gilî kirin. Û binelî hatin ku tiştêd bûyî bibînin. 15Û hatine cem Îsa, dîna xwe danê, wê ew merivê cinak’etîyî ku k’omeskereke cina pêr’a bû, k’incê wî lê, ser h’işê xweda hatî r’ûniştî ye. Hingê ew tirsîyan. 16Ewêd ku ev yek dîtibûn cime’têr’a gilî kirin, ku çi hate serê wî cinak’etî û beraza. 17Hingê wana r’eca ji Îsa kir, ku Ew ji e’rdê wan her’e+.

18Gava Îsa k’ete qeyikê, ewî ku cinak’etî bû, r’eca jê kir, ku t’evî Wî her’e. 19Lê Îsa nehişt û jêr’a got: «Veger’e mala xwe û neferêd mala xwer’a bêje, ku Xudan bona te çi kir û çawa li te hate r’e’mê»+. 20Ew jî çû û destpêkir çi ku Îsa bona wî kiribû qeza Dêkapolîsêda[*] bela kir û her kes e’cêbmayî dima+.

Qîzika mirî û k’ulfeteke nexweş

(Metta 9:18-26; Lûqa 8:40-56)

21•Gava Îsa dîsa bi qeyikê derbazî wî berê din bû, e’laleteke giran li dora Wî civîya. Gava Ew li devê golê bû, 22yekî ji serwêrêd k’inîştê ku navê wî Yayîro bû hate cem Wî, gava wî Îsa dît, xwe avîte nigêd Wî,+
23gelek r’eca jê kir û got: «Qîzika min li ber mirinê ye. Were û destêd Xwe dayne ser wê, ku qenc be û bijî». 24Îsa r’abû t’evî wî çû.

E’laleteke giran pey Wî diçû û tengasî didane Wî. 25Wir k’ulfetek jî hebû, ku donzdeh salê wê bûn, ser xûnê vebibû+. 26Ewê gelekî destê h’ekîmada k’işandibû û h’emû hebûka xwe xerc kiribû, lê t’u ç’are lê nebibû û serda hê xirab bibû. 27Ewê derheqa Îsada bihîst, piştêva hate nava e’laletê û li k’incê Wî k’et. 28Çimkî ewê dilê xweda digot: «Heger ez t’enê k’incê Wî jî k’evim, ezê qenc bim»+. 29Û pêr’a-pêr’a xûn jê ç’ikîya û bedena xweda t’exmîn kir, ku ji êşa xwe qenc bû. 30Îsa destxweda pê h’esîya ku qewatek jê çû, nav e’laletêda zivir’î û pirsî: «K’ê li k’incêd Min k’et?»+
31Şagirtêd Wî gotin: «Tu dibînî ku e’lalet tengasîyê dide Te, lê Tu dibêjî: ‹K’ê li Min k’et?›» 32Lê Îsa dor-berê Xwe dinihêr’î ku bibîne, k’ê ev yek kir. 33Hingê k’ulfet li xwe h’esîya ku çi li wê qewimî, bi tirsê û lerizekê hat xwe avîte ber Wî û her tişt r’ast got. 34Îsa wêr’a got: «E’vdê! Bawerîya te tu qenc kirî. Bi xêr û silamet her’e û ji êşa xwe qenc be»+.

35Îsa hê xeber dida, ji mala serwêrê k’inîştê meriv hatin û gotin: «Qîza te mir, îdî ze’metê nede Dersdar». 36Lê Îsa guh neda gotina wan, wî serekê k’inîştêr’a got: «Netirse, t’enê bawer bike!» 37Ewî nehişt ku kes pey Wî her’e, pêştirî Petrûs, Aqûb û Yûh’ennayê birê wî+. 38Çaxê gihîştine mala serekê k’inîştê, Îsa dît wê hêwerza wan e, digirîn û dikine qar’e-qar’. 39Gava Ew k’ete hindur’, wanr’a got: «Çima hûn dikin qalme-qalm û digirîn? Zar’ nemirîye, lê hênijîye»+. 40Wana qerfê xwe pê dikir.

Lê Îsa h’emû derxistine derva, dê û bavê qîzikê t’evî her sê şagirtêd Xwe hildan û k’ete cîyê ku qîzik lê bû. 41Destê qîzikê girt û gote wê: «Talîta qûm!» ku tê fe’mkirinê: «Qîzik, ez ter’a dibêjim, r’abe!»+
42Qîzik pêr’a-pêr’a r’abû û ger’îya. Ew donzdeh salî bû. Ewêd ku dîtin h’işê serê wan çû. 43Îsa h’işk t’emî li wan kir, ku vê yekê kesîr’a nebêjin û wanr’a got, ku xwarinê bidine wê+.

6

Bajarê Nisretê, li k’u Îsa mezin bibû, Wî qebûl nake

(Metta 13:53-58; Lûqa 4:16-30)

6^1•Îsa ji wira derk’et û çû cî-misk’enê Xwe. Şagirtêd Wî jî pey Wî çûn+. 2Çaxê r’oja şemîyê hat, Wî k’inîştêda dest bi hînkirinê kir û geleka ku bihîst zendegirtî mabûn û digotin: «Evî merivî ev tişt ji k’u anîne? Ev çi serwaxtî ye ku jêr’a hatîye dayînê? Û ev çi k’eremet in ku bi destê Wî diqewimin+? 3Ne Ev necar e? Ne Ev kur’ê Meryemê û birê Aqûb, Yûsês, Cihûda û Şimh’ûn e? Ne xûşkêd Wî li vir nav meda ne?» Bi vî awayî ew ji Wî çûn+.

4Îsa wanr’a got: «P’êxember t’u cîyî ne bêqedir e, pêştirî nava cî-misk’enê xwe, merivêd xwe û mala xweda»+. 5Ewî li wê derê nikaribû t’u k’eremet bikira, t’enê destê Xwe danî ser çend nexweşa û ew qenc kirin. 6Ew ser nebawerîya wan e’cêbmayî ma.

Şandina her donzdeha

(Metta 10:5-15; Lûqa 9:1-6)

Îsa li gundêd dor-bera diger’îya û hîn dikir. 7•Wî her donzdeh gazî cem Xwe kirin, destpêkir ew cot-cot şandin û h’ukumê li ser r’uh’êd h’eramr’a da wan+. 8T’emî da wan û got: «Bona r’ê, pêştirî şivdara destê xwe t’u tiştî xwer’a hilnedin: Ne nan, ne tûrik û ne jî p’era ber pişta xweda. 9Çarixêd xwe bikine p’îyê xwe, lê du dest kiras xwer’a hilnedin». 10Serda zêde kir gote wan: «Ew mala ku hûn bik’evinê, wê malêda jî bimînin, h’eta hûn ji wî cîyî derk’evin. 11Ew cîyêd ku we qebûl nekin û guhdarîya gotina we nekin, ji wir derk’evin û t’oza nigêd xwe dawşînin, wekî wanar’a bibe şe’detî»+.

12Ew jî r’ê k’etin çûn û dannasîn dikirin ku meriv ji gunekirinê veger’in+. 13Wana gelek cin derdixistin û r’ûn li gelek nexweşa didan û ew qenc dikirin+.

Kuştina Yûh’ennayê nixumdar

(Metta 14:1-12; Lûqa 9:7-9)

14•Hêrodes p’adşa ev yek bihîst, çimkî nav û dengê Îsa derk’etibû. Hineka digot: «Eva Yûh’ennayê nixumdar e ji nav mirîya r’abûye. Lema jî pê wî k’eremet têne kirinê»+. 15Lê hineka jî digot: «Eva Êlyas e». Hinekêd din jî digotin: «Eva p’êxemberekî mîna p’êxemberêd berê ye»+. 16Lê gava Hêrodes ev yek bihîst, got: «Eva ew Yûh’enna ye, yê ku min serê wî lêxistîye, ji nav mirîya r’abûye!» 17-18Çimkî Hêrodes xwexa Hêrodîya jina Fîlîpoyê birê xwe standibû, lê Yûh’enna jêr’a çend cara gotibû: «Ne r’ast e ku tu jina birê xwe bistînî». Hêrodes jî k’erbî Hêrodîyayê Yûh’enna dabû girtinê, girêdabû û avîtibû kelê+. 19Lema Hêrodîyayê k’în Yûh’ennar’a dajot, dixwest wî bide kuştinê, lê nikaribû, 20çimkî Hêrodes ji Yûh’enna ditirsîya û ew xwey dikir. Ewî zanibû ku Yûh’enna merivekî r’ast û buhurtî ye. Gava ku guhdarîya gotina wî dikir, serê wî t’evîhev dibû[*] , lê dîsa bi h’ewas guh dida gotina wî. 21Awa carekê mecal vebû. Hêrodes bona r’oja bûyîna xwe, e’silzada, serh’ezarêd eskera û giregirêd Celîlêr’a mesref danî+. 22Gava qîza Hêrodîyayê k’ete hindur’ û r’eqisî, ev yek li dilê Hêrodes û t’eglîfkirîyêd li ser sifrê r’ûniştî xweş hat. Hingê p’adşê gote qîzikê: «Tu ji min çi bixwazî, ezê bidime te». 23Û wî jêr’a sond xwar got: «Tu ji min çi bixwazî, ezê bidime te, h’eta nîvê p’adşatîya xwe jî!»+
24Qîzik derk’ete derva û çû ji dîya xwe pirsî: «Ez çi bixwazim?» Dîya wê jî got: «Serê Yûh’ennayê nixumdar». 25Qîzikê lezand çû cem p’adşê û xwestina xwe jêr’a got: «Ez dixwazim ku tu niha serê Yûh’ennayê nixumdar li ser sinîyê bidî min». 26P’adşa gelekî ber xwe k’et, lê çimkî li ber t’eglîfkirîya sond xwaribû, nexwest sozê xwe betal kira. 27P’adşê pêr’a-pêr’a e’mirî ser celat kir, ku her’e serê Yûh’enna bîne. Celat jî çû kelêda, serê wî lêxist 28û li ser sinîyê anî û da keç’ikê. Ewê jî ew hilda bir da dîya xwe. 29Gava şagirtêd Yûh’enna ev yek bihîstin, hatin cinyazê wî birin kirine t’irbê+.

Îsa pênc h’ezara t’êr dike

(Metta 14:13-21; Lûqa 9:10-17; Yûh’enna 6:1-14)

30•Û şandî veger’îyane cem Îsa, h’emû tiştêd ku kiribûn û hîn kiribûn jêr’a gotin+. 31Îsa wanr’a got: «De werin em t’enê her’ine cîkî xewle û hinekî r’ih’et bin». Çimkî gelek dihatin û diçûn, wana mecal nedidît ku nanê xwe jî bixwarana+. 32Û ew t’enê bi qeyikê çûne cîkî xewle. 33Lê geleka ku çûyîna wan dît, ew nas kirin, ji h’emû bajara peya bezîn û berî wan gihîştine wî cîyî. 34Çaxê Îsa ji qeyikê derk’et û Wî e’laleteke giran dît, hingê gunê Wî li wan hat, çimkî ew mîna pezêd bê şivan bûn. Destpêkir gelek tişt ew hîn kirin+. 35Îdî çimkî dereng bû, şagirtêd Îsa hatin û gotinê: «Ev der cîkî xikî-xwelî ye, wext jî îdî dereng e. 36Cime’tê ber’de ku ew her’ine gund û bergêd der-dora û xwer’a tiştêd xwarinê bik’ir’in». 37Lê Îsa li wan veger’and û got: «Hûn xurek bidine wan!» Jêr’a gotin: «Em her’in bahê dusid zîvî nan bik’ir’in û wan bidine xwarinê?»+

38Îsa wanr’a got: «Her’in binihêr’in, k’a çend nanêd we hene». Gava ku pê h’esîyan, gotin: «Pênc nan û du me’sî hene». 39Wî e’mir kir ku h’emû jî k’om-k’om li ser gîhayê şîn r’ûnên. 40Ew jî k’om-k’om, sed-sed, pêncî-pêncî li e’rdê r’ûniştin.

41Îsa her pênc nan û her du me’sî hildan, berê Xwe e’zmênda kir şikirî da, ew nan kerkirin û da şagirtêd Xwe, wekî ew daynine ber e’laletê. Û her du me’sî jî li h’emûya bela kir. 42H’emûya xwar û t’êr bûn. 43Ji wan nan û me’sîya donzdeh seleyêd t’ijî hûrik berev kirin. 44Yêd ku ji wî nanî xwarin weke pênc h’ezar mêrî bûn.

Îsa p’îya li ser avêr’a diçe

(Metta 14:22-33; Yûh’enna 6:15-21)

45•Destxweda Ewî p’êyî ser şagirtêd Xwe kir, ku bik’evine qeyikê û pêşîya Wî derbazî wî berî golê, Beytsaydayê bin, h’eta ku Xwexa cime’tê ver’êke+. 46Pey ver’êkirinêr’a r’abû çû serê ç’îyê, ku dua bike+. 47Gava ku r’o çû ava, qeyik nava golêda bû û Îsa t’enê devê golê bû. 48Îsa dît ku şagirt bêrk’işandinêda gelekî ze’metê dik’işînin, çimkî ba miqabilî wan bû. Nêzîkî qereberbangê Îsa ser golêr’a peya diçû nêzîkî wan dibû. Wî xwest ku ber wanr’a derbaz bûya, 49lê çaxê wana dît ku Îsa ser golêr’a peya diçe, wan t’irê xeyaleke ku dibînin û kirine qîr’în+. 50Çimkî h’emûya jî Ew dît û tirsîyan. Lê Îsa wê demê deng da wan û got: «Ser xwe bin! Ez im. Netirsin!» 51Hingê Ew k’ete qeyikê cem wan û ba sekinî. Şagirt e’cêbmayî man, h’işê serê wan çû, 52çimkî ew qewimandina li ser nên hê serê wanda r’ûneniştibû, fe’mê wan dadayî bû+.

Îsa Cênîsartêda nexweşa qenc dike

(Metta 14:34-36)

53Ew derbazî wî berî golê bûn û li alîyê Cênîsartêva gihîştine bejê, qeyîk cî kirin+. 54Gava ji qeyikê peya bûn, cime’tê pêr’a-pêr’a Îsa nas kir. 55Ew t’emamîya wê qezayê virda-wêda bezîn û destpêkirin nexweş nivînava danîne wî cîyê ku dibihîstin Îsa lê bû+. 56Her cîyêd ku Îsa diçûyê, heger bajar bûna, gund bûna, berge bûna, nexweş bazarada dadanîn û hîvî jê dikirin ku t’enê li r’îşîyêd k’incêd Wî k’evin. Û h’emûyêd ku lê dik’etin, ji nexweşîyêd xwe qenc dibûn+.

7

R’aw-r’izimêd kal-bava û xebera Xwedê

(Metta 15:1-9)

7^1•Fêrisîya û hinek qanûnzanêd ku ji Orşelîmê hatibûn, dora Îsa girtin. 2Wana dît ku hineke ji şagirtêd Wî bi destêd h’eram, awa gotî destneşûştî nan dixwin. 3Fêrisî û h’emû cihû pey r’aw-r’izimêd kal û bavêd xwe diçin, h’eta ku destêd xwe r’ind neşon, nanê xwe naxwin+
4û ji bazarê jî çi tînin, h’eta avê nexin, naxwin[*] . Gelek e’detêd din jî hene, ku ji kal û bava hildane û diqedînin: Mesele, mîna şûştina t’asa, şerbika û firaqêd sifire mayîn[*]+ . 5Hingê fêrisî û qanûnzana ji Îsa pirsîn: «Çima şagirtêd Te pey r’aw-r’izimêd kal û bava naçin û bi destêd h’eram[*] nan dixwin?»+
6Ewî li wan veger’and û got: «Îşaya bona we dur’ûya r’ast p’êxembertî kirîye! Çawa ku hatîye nivîsarê:

‹Eva cime’ta bi zarê xwe qedirê Min digire,
lê dilê wan ji Min dûr e+.
7Badîhewa Min dih’ebînin,
t’emîyêd meriva çawa qanûnêd Min cime’tê hîn dikin›[*]+ .

8Hûn t’emîyêd Xwedê dihêlin û pey r’aw-r’izimêd merivayîyê dik’evin». 9Û got: «Hûn t’emîyêd Xwedê r’ind didine alîkî, wekî r’aw-r’izimêd xwe xwey kin. 10Mesele, Mûsa gotîye: ‹Qedirê dê û bavê xwe bigire›[*] û ‹Ewê ku gilîkî qolayî dê û bavê xwer’a bêje, gerekê bê kuştinê›[*]+ . 11Lê hûn dibêjin: ‹K’î ku dîya xwe yan bavê xwer’a bêje: Ew alîk’arîya ku gerekê ji min bigihîje te, ew «qurban» e›, (awa gotî dîyarîk e ku Xwedêr’a tê dayînê) 12hûn îdî nahêlin ku ew tiştekî dê û bavê xwer’a bike! 13Bi vî awayî, hûn bi wan r’aw-r’izimêd xweye ku derbazî nisilêd nû dikin, xebera Xwedê dikine xwelî. Û hûn gelek tiştêd aha dikin».

Tiştêd ku mêriv dih’er’imînin

(Metta 15:10-20)

14Hingê Îsa e’lalet dîsa gazî cem Xwe kir û gote wan: «Hûn h’emû guhdarîya Min bikin û fe’m kin. 15Tiştekî usa t’une, ku ji derva bik’eve nav-dilê mêriv û wî bih’er’imîne, lê ew tiştêd ku ji dil dertên, ew mêriv dih’er’imînin+. 16Guhê k’êyî bihîstinê heye bira bibihê»[*] .

17Gava ji e’laletê qetîya hate mal, şagirtêd Wî me’na wê meselê jê pirsîn. 18Îsa li wan veger’and û got: «Hûn hê nagihîjine gilîya? Çima hûn fe’m nakin, çi ku ji derva dik’eve nav-dilê mêriv, nikare wî bih’er’imîne. 19Çimkî ew ne ku dik’evine dilê wî, lê diçine zikê wî û ji wir jî dertên derva». (Bi vî awayî Îsa da k’ifşê, ku h’emû xwarin jî h’elal in.)+
20Û got: «Ew tiştêd ku ji dilê mêriv derdik’evin, ew wî dih’er’imînin+. 21Çimkî ji hindur’, ji dilê meriv fikirêd xirab derdik’evin: Qavî, dizî, kuştin,+
22zinêk’arî, timayî, xirabî, fêlbazî, toltî, ç’e’vê xirab, buxdanbêjî, k’ubarî û bêaqilî. 23Ev h’emû tiştêd xirab ji dil derdik’evin û mêriv dih’er’imînin».

Bawerîya k’ulfeta Fînîkya Sûryayê

(Metta 15:21-28)

24•Îsa ji wê derê r’abû çû sînorê Sûrê. Çû malekê û nedixwest ku kesek pê bih’esîya, lê nikaribû Xwe veşarta+. 25K’ulfeteke ku qîzika wê r’uh’ê h’eramva girtî bû, bona Îsa pê h’esîya, lez hat û xwe avîte ber nigêd Wî. 26Ew k’ulfet yûnan bû, e’silê xweda jî ji Fînîkya Sûryayê bû. Wê lava ji Îsa kir, ku cin ji qîza wê derxe+. 27Îsa wêr’a got: «Bihêle bira pêşîyê zar’ t’êr bin, çimkî ne r’ast e ku nan ber zar’a hildin û bavêjine ber sa»+. 28Ewê li Wî veger’and û got: «Belê Xudan, ne se jî wan hûrikêd ber zar’aye binê sifrêda mayî dixwin?» 29Hingê Ewî k’ulfetêr’a got: «Bona xatirê vê gotina te, tu dikarî her’î. Cin ji qîzika te derk’et». 30K’ulfet jî çû mala xwe, dîna xwe dayê, wê qîzik nav nivînêda p’alda ye û cin jî jê derk’etîye.

Merivekî ker’ û lal xeber dide

31Pey wê yekêr’a Îsa ji sînorê Sûrê derk’et, nava Saydêr’a derbaz bû, qeza Dêkapolîsêr’a hate gola Celîlê+. 32Merivekî ker’ û lal anîne cem Wî û lava jê kirin ku destê Xwe dayne ser wî+. 33Îsa ew meriv ji e’laletê qetand, t’ilîyêd Xwe kirine guhêd wî, destê Xweda t’ûkir, li zimanê wî da+. 34Û berê Xwe e’zmênda kir, k’eser hatê û got: «Effata!» ku tê fe’mkirinê: «Vebe!» 35Û dest xweda guhêd wî bihîstin, zimanê wî vebû û zelal dest bi xeberdanê kir. 36Îsa t’emî li wan kir, ku kesîr’a nebêjin. Lê Ewî çiqas t’emî li wan dikir, wana haqas zêde bela dikir+. 37Meriv gelekî e’cêbmayî mabûn û digotin: «Evî h’emû tişt qenc kir: Hin ker’a dide bihîstinê, hin jî lala dide xeberdanê».

8

Îsa çar h’ezara t’êr dike

(Metta 15:32-39)

8^1•Wan r’ojada dîsa e’laleteke giran civîya. Tiştekî wanî xwarinê t’unebû ku bixwarana, Îsa gazî şagirtêd Xwe kir û got: 2«Gunê Min li vê e’laletê tê. Ev sê r’oj e t’evî Min e û tiştekî wanî xwarinê t’une+. 3Heger Ez wan bir’çî ver’êkime malêd wan, dilê wanê r’êva xweva her’e û ji van hinek jî ji cîyêd dûr hatine». 4Şagirtêd Wî lê veger’andin û gotin: «Li vê ber’îyê emê ji k’u haqas nan dest xin, ku vê cime’tê t’êr kin?»+
5Îsa ji wan pirsî: «Çend nanêd we hene?» Wana got: «H’eft». 6Hingê e’mir kir ku e’lalet ser e’rdê r’ûnê. Ewî ew h’eft nan hildan şikirî da, ew kerkirin û paşê dane şagirtêd Xwe, ku daynine ber e’laletê. Wana ew danîne ber wan. 7Û çend me’sîyêd wane hûr jî hebûn. Îsa bona wan jî şikirî da û got: «Van jî daynine ber e’laletê». 8Wana xwar û t’êr bûn. Paşê h’eft zembîl ji hûrikêd bermayî berev kirin. 9Ewêd ku xwarin, weke çar h’ezar meriva bûn. Gava ku Îsa ew ver’êkirin, 10pêr’a-pêr’a t’evî şagirtêd Xwe k’ete qeyikê û çûne qeza Dalmanûtayê.

K’eremetekê çawa nîşan ji e’zmana dixwazin

(Metta 16:1-4)

11•Fêrisî hatin û destpêkirin Îsar’a k’etine de’wê. Ew dicêr’ibandin û ji Wî nîşanek ji e’zmên dixwestin+. 12K’ûr k’eser hatê û got: «Çima eva nisila li nîşanekê diger’e? Ez r’ast wer’a dibêjim ku vî nisilîr’a nîşanek nayê dayînê». 13Wî ew hiştin, dîsa k’ete qeyikê û derbazî wî berî golê bû.

Hevîrtir’şkê fêrisîya û Hêrodes

(Metta 16:5-12)

14•Îjar şagirta bîr kiribû ku xwer’a nan hildana. Li cem wan, qeyikêda pêştirî nanekî tiştekî wanî xwarinê t’unebû. 15Îsa t’emî da wan û got: «Miqatî xwe bin, h’evza xwe ji hevîrtir’şkê fêrisîya û usa jî yê Hêrodes[*] bikin»+. 16Lê ewana nav hevda xeber didan û digotin: «Nanê me t’une, lema aha dibêje». 17Îsava e’yan bû ku ew çi dibêjin û wanr’a got: «Hûn çima nav hevda xeber didin, ku nanê we t’une? Hela hê hûn fe’m nakin? Û serê weda r’ûnanî, hela hê hûn nagihîjine gilîya+?

18Ç’e’vê we hene, hûn nabînin?

Guhê we hene, hûn nabihên?

Çawa nayê bîra we[*] ,+
19çaxê Min pênc nan bona pênc h’ezar meriva kerkirin? We ji hûrikêd bermayî çend seleyêd t’ijî berev kirin?» Wan lê veger’and û gotin: «Donzdeh»+. 20«Û gava Min h’eft nan bona çar h’ezar meriva kerkirin, we çend zembîlêd t’ijî bermayî berev kirin?» Wan got: «H’eft»+. 21Îsa wanr’a got: «Lê çima hûn hê fe’m nakin?»

Li Beytsaydayê qenckirina korekî

22Û ew hatine Beytsaydayê. Hineka merivekî kor anî cem Îsa û lava jê kirin, ku destê Xwe dayne ser wî+. 23Ewî jî destê merivê kor girt, ji gund derxiste der, t’ûyî ç’e’vêd wî kirin û destêd Xwe danîne ser wî, pirsî: «Tu tiştekî dibînî?»+
24Ewî jî li jorê nihêr’î û got: «Ez meriva dibînim, lê mîna dara ne, ku diger’in». 25Dîsa Îsa destêd Xwe danîne ser ç’e’vêd wî, kor zûr’ bû nihêr’î û ç’e’vêd wî vebûn, her tişt zelal dît. 26Îsa ew şande mala wî û jêr’a got: «Nek’eve nava gund»[*] .

Petrûs şe’detîyê li ser Îsa dide

(Metta 16:13-20; Lûqa 9:18-21)

27•Îsa t’evî şagirtêd Xwe çû gundêd Qeyserîya Fîlîpoyê û r’êda ji şagirtêd Xwe pirsî: «Bi t’exmîna meriva Ez k’î me?» 28Wan lê veger’and û gotin: «Hinek dibêjin ‹Yûh’ennayê nixumdar e›, hinekêd din dibêjin ‹Êlyas e›, hinekêd mayîn jî dibêjin ‹yek ji p’êxembera ye›»+. 29Îsa ji wan pirsî: «Lê hûn çi dibêjin? Bi t’exmîna we Ez k’î me?» Petrûs lê veger’and û gotê: «T’u Mesîh î»+. 30Ewî t’emî li wan kir, ku derheqa Wîda kesîr’a tiştekî nebêjin+.

Îsa derheqa cefa û mirina Xweda dibêje

(Metta 16:21-28; Lûqa 9:22-27)

31•Pey vê yekêr’a Îsa destpêkir şagirtêd Xwe hîn kir, ku gerekê Kur’ê Mêriv gelekî cefê bik’işîne, ji alîyê r’ûspîya, serekêd k’ahîna û qanûnzanada bê t’exsîrkirinê û kuştinê, lê r’oja sisîya ji mirinê r’abe+. 32Ewî ev yek zelal got. Hingê Petrûs Ew da alîkî û lê hilat+. 33Lê Îsa ser milê Xweva zivir’î û li şagirtêd Xwe nihêr’î, li Petrûs hilat û got: «Ji ber ç’e’vê Min betavebe, cino! Çimkî nêt-fikira te ne ji Xwedê ye, lê ji merivayê ye»+.

34Paşê Îsa gazî e’laletê û şagirtêd Xwe kirin, wanr’a got: «Heger yek dixwaze li pey Min bê, bira xwe înk’ar ke, xaçê xwe hilde û pey Min bê+. 35Çimkî k’î ku dixwaze e’mirê xwe xilaz ke, ewê wî unda ke û k’î ku e’mirê xwe bona Min û Mizgînîyê unda ke, ewê wî xilaz ke+. 36Çi feyde heger meriv t’emamîya dinyayê qazinc ke, lê e’mirê xwe unda ke+? 37Yan jî meriv çi dikare ber e’mirê xweva bide+? 38Ewê ku Min û xeberêd Min nav vî nisilê xalifî û gunek’arda şerm h’esab ke, Kur’ê Mêriv jî wê wî şerm h’esab ke, gava r’ûmeta Bavê Xweva t’evî milyak’etêd pîroz bê»+.

9

9^1Û Ewî wanr’a got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, ku hinekêd li vir sekinî hene wê mirinê nebînin, h’eta ku nebînin P’adşatîya Xwedê bi qewat tê»+.

Şagirt Îsa nava nûr û r’ûmetêda dibînin

(Metta 17:1-13; Lûqa 9:28-36)

2•Pey şeş r’ojar’a Îsa t’evî Xwe Petrûs, Aqûb û Yûh’enna hildan û r’akirine ç’îyakî bilind, li wir ew t’enê bûn. Hingê r’engê Wî li ber ç’e’vê wan hate guhastinê+. 3K’incêd Wî usa çîl-qerqaş bûn û haqasî biriqîn, ku li ser r’ûyê e’rdê t’u tiştekî k’incsipîkirinê nikaribû ew haqasî sipî bikira+. 4Hingê Êlyas û Mûsa wanva xuya bûn û t’evî Îsa xeber dan+. 5Petrûs Îsar’a got: «Dersdar, çawa r’ind e ku em vir in! De emê sê h’olika çêkin, yekê Ter’a, yekê Mûsar’a û yekê jî Êlyasr’a». 6Ew usa tirsîya bûn, ku Petrûs nizanibû çi bêje.

7Wê gavê e’wrek derk’et li ser wan kire sî û dengek ji e’wr hat: «Ev e Kur’ê Minî delal! Guhdarîya Wî bikin!»+
8Nişkêva şagirta li dora xwe nihêr’î, pêştirî Îsa kesek nedîtin.

9Çaxê ji ç’îyê dihatine xwarê, Îsa t’emî li wan kir got: «Çi ku we dît t’u kesîr’a nebêjin, h’eta ku Kur’ê Mêriv ji mirinê r’anebe»+. 10Şagirta ev t’emî xwey kir û ji hevdu pirsîn, k’a me’na vê r’abûna ji mirinê çi ye. 11Û wana jê pirsî: «Gelo çima qanûnzan dibêjin pêşîyê gerekê Êlyas bê?»[*]
12Ewî jî wanr’a got: «R’ast e, pêşîyê Êlyasê bê û her tiştî wê dîsa bîne cî. Lê çima hatîye nivîsarê, ku Kur’ê Mêriv wê gelekî cefê bik’işîne û bê bêhurmetkirinê+? 13Lê Ez wer’a dibêjim, Êlyas hatîye jî û çawa ku bona wî hatibû nivîsarê, usa jî serê wî kirin, çawa ku dilê wan xwest»+.

Îsa kur’ikekî cinak’etî qenc dike

(Metta 17:14-21; Lûqa 9:37-43a)

14•Gava veger’îyane cem şagirtêd din, dîtin li dora wan e’laleteke giran girtîye û qanûnzan jî wanr’a k’etibûne de’wê. 15Hingê t’emamîya e’laletê ku Îsa dît, gelekî e’cêbmayî ma, berbi Wî bezîn û silav danê. 16Îsa ji şagirta pirsî: «Hûn bona çi wanr’a k’etine de’wê?»

17Ji nav e’laletê merivekî lê veger’and û got: «Dersdar! Min kur’ê xweyî r’uh’ê lalva girtî anî cem Te+. 18K’îderê ku pê digire wî e’rdê dixe, k’ef dêv dik’eve, diran lê dikine ç’irke-ç’irk û r’eq dibe. Min hîvî ji şagirtêd Te kir, ku vî r’uh’î derxin, lê nikaribûn».

19Îsa li wan veger’and û got: «Hey nisilê nebawer! H’eta k’engê Ezê t’evî we bim? H’eta k’engê Ezê li we sebir kim? Wî bînine cem Min». 20Wana kur’ik anîne cem Îsa. Gava ku r’uh’ê h’eram Îsa dît, pêr’a-pêr’a kur’ik veç’ir’ikand. Ew k’ete e’rdê, k’ef dêv k’et û p’irpitî+. 21Îsa ji bavê wî pirsî: «Ji k’engêva ev yeka t’evî wî diqewime?» Ewî got: «Ji zar’otîyêda. 22Û vî r’uh’î gelek cara eva avîtîye nava êgir û avê, ku wî bikuje. Lê heger ji destê Te tê, tiştekî bike bira gunê Te li me bê, alîk’arîya me bike!»+
23Îsa wîr’a got: «Te got çi? ‹Heger ji destê te tê?› Bona yê bawer dike her tişt dibe»+. 24Wê gavê bavê kur’ik kire qîr’în û got: «Ez bawer dikim. Alîk’arîya nebawerîya min bike!» 25Gava Îsa dît ku e’lalet dibeze, t’opî ser Wî dibe, li r’uh’ê h’eram hilat û got: «Hey r’uh’ê ker’ û lal, Ez e’mirî ser te dikim: Ji kur’ik derk’eve û careke din nek’evî nava wî!» 26R’uh’ kire qîr’în, kur’ik qayîm veç’ir’ikand jê derk’et. Û kur’ik bû mîna mirîya, usa ku geleka digot: «Ew mir!»+
27Lê Îsa destê wî girt, ew r’akir. Kur’ik jî r’abû sekinî+. 28Çaxê Îsa k’ete malê, şagirtêd Wî başqe jê pirsîn: «Me çima nikaribû ew cin derxista?» 29Îsa li wan veger’and û got: «Cinê vî cûr’eyî bi t’u tiştî dernayê, pêştirî bi dua[*] ».

Îsa dîsa derheqa mirina Xweda dibêje

(Metta 17:22-23; Lûqa 9:43b-45)

30•Ji wir çûn û nav Celîlêr’a derbaz bûn. Îsa nedixwest ku kes vê yekê bih’ese, 31çimkî Ewî şagirtêd Xwe hîn dikir û wanr’a digot: «Kur’ê Mêriv wê bik’eve destê meriva, ewê Wî bikujin, lê pey kuştinêr’a r’oja sisîya wê r’abe»+. 32Lê wana ev gotin fe’m nedikir, ditirsîyan jî ku ji Wî bipirsin+.

K’î ye yê herî mezin?

(Metta 18:1-5; Lûqa 9:46-48)

33•Û ew hatine Kefernahûmê. Gava Îsa malda bû, ji şagirta pirsî: «Hûn r’êda bona çi hevr’a k’etibûne de’wê?»+
34Wana dengê xwe nekir, çimkî r’êda nav hevda xeber dabûn, k’a ji wan k’î ye yê herî mezin. 35Îsa r’ûnişt, gazî her donzdeha kir û wanr’a got: «Heger yek dixwaze bibe yê pêş, gerekê ew bibe yê herî paş û xulamê h’emûya»+. 36Û destê zar’okekê girt, nav wanda da sekinandinê, paşê ew zar’ok da h’emêza Xwe û wanr’a got:+
37«K’î zar’okeke aha bi navê Min qebûl ke, ew Min qebûl dike. Û k’î ku Min qebûl ke, ew ne ku Min, lê Yê ku Ez şandime qebûl dike»+.

Yê ne miqabilî me ye, ew pişta me ye

(Lûqa 9:49-50)

38Yûh’enna Îsar’a got: «Dersdar! Me merivek dît ku bi navê Te cin derdixistin, lê me kir ku em nehêlin, çimkî ew pey me nayê»+. 39Lê Îsa got: «Pêşîyê li wî negirin. Kesek t’une ku bi navê Min k’eremetekê bike û pêr’a-pêr’a bikaribe hindava Minda xirab xeber de. 40Çimkî ewê ku ne miqabilî me ye, ew pişta me ye+. 41Ez r’ast wer’a dibêjim, ewê ku t’ase av bide we bona xatirê wê yekê, ku hûn p’ara Mesîh in, ewê heqê xwe qet unda neke+.

Jir’êderxistin

(Metta 18:6-9; Lûqa 17:1-2)

42K’î ku ji van biç’ûka yekî, yê ku bawerîya xwe Min tîne ji r’ê derxe, wîr’a hê qenc e, ku beraşek stûyê wîva bê girêdanê û bê avîtinê nava be’rê+. 43-44Heger destê te, te ji r’ê derdixe, wî jêke! Bona te hê qenc e, ku tu qop bik’evî jîyînê, ne ku du destêd te hebin û her’î ce’nimê, nava agirê ku qet natemire.[*]+
45-46Heger nigê te, te ji r’ê derdixe, wî jêke! Bona te hê qenc e, ku tu bê nig bik’evî jîyînê, ne ku du nigêd te hebin û bêyî avîtinê ce’nimê. 47Heger ç’e’vê te, te ji r’ê derdixe, wî derxe! Bona te hê qenc e, ku tu bi ç’e’vekî bik’evî P’adşatîya Xwedê, ne ku du ç’e’vê te hebin û bêyî avîtinê ce’nimê+. 48Wê derê ‹ewê ji kurmê nemirî bêne kotinê û agirê jî netemire›[*] . 49Çimkî her merivekê bi êgir bê xwêkirinê[*] . 50Xwê tiştekî qenc e. Lê heger xwê şor’ayîya xwe unda ke, hûnê çawa dîsa şor’ayîya wê bînine cî? Bira te’ma xwê nava weda be û bi hevr’a e’dilayîyêda bijîn»+.

10

Pirsa jinber’danê

(Metta 19:1-12; Lûqa 16:18)

10^1•Îsa ji wir r’abû çû sînorê Cihûstanê û derbazî wî alîyê ç’emê Ûrdunê bû. Dîsa e’laletê li dora Wî girt û çawa e’detê Wî bû, Ewî dîsa ew hîn kirin. 2Ji fêrisîya hinek nêzîkî Wî bûn û jê pirsîn, wekî Wî bicêr’ibînin: «Gelo li gora Qanûnê r’ast e, ku mêr jina xwe ber’de?» 3Îsa caba wan da û got: «Mûsa çi t’emî da we?» 4Wana got: «Mûsa îzin da, ku mêr k’axaza jinber’danê binivîse û jinê ber’de»[*]+ . 5Lê Îsa wanr’a got: «Ji dest serh’işkîya we Mûsa ev t’emî wer’a nivîsî. 6Lê serê sêrîda, wextê e’firandinê Xwedê ew ‹qisimê mêr û jinêda xuliqandin›[*]+ . 7‹Bona vê yekê mêrê dê û bavê xwe bihêle, xwe li jina xwe bigire+
8û her du wê bibine bedenek›[*] . Awa îdî ew ne dudu ne, lê bedenek in. 9Bona vê yekê ewêd ku Xwedê ew kirine yek, bira meriv wan ji hevdu neqetîne»+. 10Gava ew dîsa malda bûn, şagirta bona vê meselê ji Wî pirsîn. 11Îsa wanr’a got: «K’î ku jina xwe ber’de û yeke din bistîne, hindava wêda zinêk’arîyê dike 12û heger jin jî mêrê xwe ber’de û yekî din bistîne, zinêk’arîyê dike»+.

Îsa dua zar’oka dike

(Metta 19:13-15; Lûqa 18:15-17)

13•Awa zar’ok danîne cem Îsa, ku destê Xwe dayne ser wan, lê şagirt li yêd danîn hilatin. 14Gava ku Îsa ev yek dît, hêrs k’et û wanr’a got: «Bira ew zar’ok bêne cem Min, pêşîya wan negirin, çimkî P’adşatîya Xwedê p’ara yêd aha ye. 15Ez r’ast wer’a dibêjim, k’î P’adşatîya Xwedê mîna zar’okekê qebûl neke, ew t’u car nak’eve nava wê»+. 16Paşê ew zar’ dane h’emêza Xwe, destê Xwe danî ser wan û dua li wan kir+.

Yekî dewletî li jîyîna h’eta-h’etayê diger’e

(Metta 19:16-30; Lûqa 18:18-30)

17•Gava Îsa r’îya Xweda diçû, yek berbi Wî bezî, çû li ber Wî çok da û jê pirsî: «Dersdarê qenc, ez çi bikim, wekî jîyîna h’eta-h’etayê war bim?»+
18Îsa wîr’a got: «Tu çima Minr’a dibêjî qenc? Qenc t’enê Xwedê ye, pêştirî Wî kesekî din t’une+. 19Tu t’emîya zanî: ‹Nekuje, zinêk’arîyê neke, nedize, şe’detîya derew nede, xûdana xelqê nexwe, qedirê dê û bavê xwe bigire›[*] »+.

20Ewî got: «Dersdar, ev h’emû jî min ji cahiltîya xweda xwey kirine»+. 21Îsa lê nihêr’î, ew h’iz kir û gotê: «Hê kêmasîke te heye. Her’e çî te heye bifiroşe, belayî feqîra ke, hingê xizna te wê li e’zmên hebe. Û pey Min were[*] »+. 22Li ser vê gotinê ewî r’eng avît, me’dekirî çû, çimkî gelek hebûka wî hebû.

23Îsa li dora Xwe nihêr’î û şagirtêd Xwer’a got: «Dewletîyar’a çiqas ze’met e, ku bik’evine P’adşatîya Xwedê!»+
24Şagirt ser van gotinêd Wî e’cêbmayî man, lê Îsa dîsa dûmayî kir û got: «Lawno! Wanr’a çiqas ze’met e, bik’evine P’adşatîya Xwedê, yêd ku gumana xwe datînine ser dewleta xwe![*]
25Deve wê qula derzîyêr’a hê r’ih’et derbaz be, ne ku dewletî bik’eve P’adşatîya Xwedê». 26Şagirt gelekî e’cêbmayî man û hevr’a gotin: «Îdî k’î dikare xilaz be?» 27Îsa li wan nihêr’î û got: «Ew tişt ji destê mêriv nayê, lê ji destê Xwedê tê, çimkî Xwedê dikare her tiştî bike»+. 28Hingê Petrûs destpêkir jêr’a got: «Awa me h’emû tişt hiştîye û pey Te hatine»+. 29Îsa wanr’a got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, t’u kes t’une ku bona Min û Mizgînîyê mal, yan bira, yan xûşk, yan dê, yan bav, yan zar’, yan e’rdêd xwe hiştibin,+
30û li vê dinê sed qat mala, bira, xûşka, dîya, zar’a û e’rda t’evî zêrandina nestîne û dinya dinda jî jîyîna h’eta-h’etayê+. 31Lê gelekêd pêş wê bibine yêd paş û yêd paş wê bibine yêd pêş»+.

Îsa cara sisîya derheqa mirina Xweda dibêje

(Metta 20:17-19; Lûqa 18:31-34)

32•Awa ew li ser r’ê bûn û hevraz diçûne Orşelîmê, Îsa li pêşîya wan diçû, şagirt e’cêbmayî diman û ewêd li pey dihatin ditirsîyan. Ewî dîsa her donzdeh dane alîkî û destpêkir ew tiştêd ku wê serê Wî biqewimîyana wanr’a got: 33«Bibihên! Em hevraz diçine Orşelîmê. Kur’ê Mêriv wê bik’eve destê serekêd k’ahîna û qanûnzana. Ewê jêr’a kuştinê derxin û Wî bidine destê necihûya
34û ewê qerfê xwe li Wî bikin, t’ûkinê, bidine ber qamçîya, Wî bikujin. Û r’oja sisîya wê ji mirinê r’abe»+.

Xwestina Aqûb û Yûh’enna

(Metta 20:20-28)

35•Hingê kur’êd Zebedî, Aqûb û Yûh’enna nêzîkî Îsa bûn û gotinê: «Dersdar, em dixwazin wekî em ji Te çi hîvî kin, Tu bona me bikî»+. 36Ewî jî ji wan pirsî: «Hûn çi dixwazin ku Ez bona we bikim?» 37Wan jêr’a got: «Îzinê bide ku r’ûmeta Teda ji me yek li milê Teyî r’astê, yê din jî li milê Teyî ç’epê r’ûnê»+. 38Îsa wanr’a got: «Hûn nizanin çi dixwazin. Gelo hûn dikarin ji wê k’asê vexwin, ya ku Ezê vexwim? Yan jî bi wê nixumandinê bêne nixumandinê bi k’îjanê Ezê bême nixumandinê?»+
39Wana jêr’a got: «Em dikarin». Îsa wanr’a got: «Belê hûnê vexwin ji wê k’asa ku Ezê vexwim û bêne nixumandinê bi wê nixumandina ku Ezê pê bême nixumandinê,+
40lê îzina li milê Minî ç’ep û r’astê r’ûniştinê ne destê Minda ye. Ew cî bona wan in, k’îjanar’a hatine hazirkirinê». 41Gava her dehe şagirtêd din ev yek bihîst, dilê wan ji Aqûb û Yûh’enna ma. 42Lê Îsa ew gazî cem Xwe kirin û got: «Hûn zanin yêd ku nav miletada serwêr têne h’esabê, serdestîyê li wan dikin û giregirêd wan jî h’ukumî ser wan dikin. 43Lê nava weda bira usa nîbe. K’î ku nava weda dixwaze bibe yê mezin, gerekê bibe berdestîyê we+. 44Û k’î ku nava weda dixwaze bibe pêş, gerekê bibe xulamê h’emûya. 45Çimkî Kur’ê Mêriv jî nehatîye ku jêr’a berdestîyê bikin, lê wekî Ew Xwexa berdestîyê bike û e’mirê Xwe bide ku geleka bik’ir’e»+.

Îsa p’arskirekî kor bajarê Erîhayêda qenc dike

(Metta 20:29-34; Lûqa 18:35-43)

46•Paşê ew hatine Erîhayê. Gava Îsa t’evî şagirtêd Xwe û e’laleteke giranva ji bajêr derk’et, Kur’ê Tîmeyo, Bartîmeyoyê kor[*] li ser r’ê r’ûniştibû p’ars dikir+. 47Gava bihîst ku Îsayê Nisretê derbaz dibe, destpêkir kire qîr’în û got: «Îsayê Kur’ê Dawid, li min were r’e’mê!»+
48Geleka li wî hilat, wekî dengê xwe bibir’e, lê ewî hê dikire qîr’în û digot: «Kur’ê Dawid, li min were r’e’mê!» 49Îsa sekinî û got: «Gazî wî kin». Gazî yê kor kirin û wîr’a gotin: «Ç’e’vê te r’onik! R’abe ser xwe, gazî te dike». 50Ewî jî p’otê xwe avît, banzda ser xwe û hate cem Îsa. 51Îsa jê pirsî: «Tu çi ji Min dixwazî ku Ez bona te bikim?» Yê kor jêr’a got: «Dersdar, dixwazim ç’e’vêd min bibînin». 52Û Îsa jêr’a got: «Her’e, bawerîya te tu qenc kirî». Û wî çaxî ç’e’vêd wî dîtin, da pey Îsa çû+.

11

Îsa bi r’ûmet dik’eve Orşelîmê

(Metta 21:1-11; Lûqa 19:28-40; Yûh’enna 12:12-19)

11^1•Gava ew nêzîkî Orşelîmê bûn û gihîştine ç’îyayê Zeyt’ûnê û gundêd Beytfacê û Beytanyayê, hingê Îsa du şagirtêd Xwe şandin+
2û wanr’a got: «Her’ine wî gundê pêşberî xwe. Hema çawa ku hûn bik’evinê, hûnê ce’şikeke girêdayî bibînin ku hê kesek lê sîyar nebûye. Ewê vekin û bînin. 3Û heger yek ji we bipirse û bêje: ‹Hûn çima vê yekê dikin?› bêjinê: ‹Xudanr’a lazim e û wê destxweda bişîne vir›». 4Ew şagirt çûn û li ber derî li k’ûçê, ce’şikeke girêdayî dîtin. Gava vedikirin, 5hinekêd wir sekinî pirsîn: «Hûn çi dikin? Çima wê ce’şikê vedikin?» 6Şagirta caba wan usa da, çawa ku Îsa wanr’a gotibû. Û ew hiştin. 7Ce’şik Îsar’a anîn, k’incêd xwe avîtine ser wê û Ew li wê sîyar bû. 8Geleka k’incêd xwe ser r’ê r’adixistin, hineka jî ji k’ewşên ç’iqilêd dara dibir’în, ser r’ê r’adixistin+. 9Yêd li pêşîya Wî û pey Wî ku diçûn dikirine qîr’în: «Hosanna! Bimbarek e Ewê ku bi navê Xudan tê![*]
10Bimbarek e ew P’adşatîya bavê me Dawide ku tê. Hosanna Yê Herî Jorinr’a![*] »+

11Îsa k’ete Orşelîmê, çû p’aristgehê. Ç’e’vê Xwe li her tiştî ger’and, lê çimkî îdî êvar bû, t’evî her donzdeha çû Beytanyayê.

Dara hêjîrêye h’işkbûyî

(Metta 21:18-19)

12•R’oja dinê, gava ew ji Beytanyayê derdik’etin, Îsa bir’çî bû+. 13Dûrva dareke hêjîrêye belgdayî dît, berbi wê çû, k’a tiştekê ser hebe. Gava gihîşte darê, pêştirî belga tiştek nedît, çimkî hê ne wextê hêjîra bû+. 14Hingê Ewî wê darêr’a got: «Bira îdî t’u kes t’u car berê te nexwe». Şagirtêd Wî ev gotin bihîstin.

Îsa p’aristgehê paqij dike

(Metta 21:12-17; Lûqa 19:45-48; Yûh’enna 2:13-22)

15•Û ew hatine Orşelîmê. Îsa k’ete p’aristgehê û destpêkir ewêd ku p’aristgehêda dik’ir’în û difirotin derxistine derva. T’extêd p’ereguhêr’a û k’ursîyêd kevotkfiroşa welger’andin+
16û nehişt, ku t’u kes tiştekî p’aristgehêr’a derbaz ke. 17Ew hîn kirin û got: «Çima ne nivîsar e: ‹Mala Min wê bona h’emû mileta mala dua bê h’esabê›[*] ? Lê we ew kirîye ‹şkefta qaçaxa›[*] »+. 18Serekêd k’ahîna û qanûnzana ev yek ku bihîstin, destpêkirin ku çawa bikin Wî bikine fesalê bikujin. Ewana ji Wî ditirsîyan, çimkî t’emamîya e’laletê ser hînkirina Wî zendegirtî mabû+. 19Gava ku r’o çû ava, Ew ji bajêr derk’etin+.

Dersa dara hêjîrê

(Metta 21:20-22)

20•Serê sibehê, gava ewana ber darêr’a derbaz bûn, dîtin ku ew dara hêjîrê r’awê xweva h’işk bûye. 21K’ete bîra Petrûs û ewî Îsar’a got: «Dersdar, dîna Xwe bidê, ew dara hêjîrêye ku Te nifir’ lê kir h’işk bûye». 22Îsa wanr’a got: «Bawerîya we bira ser Xwedê hebe. 23Ez r’ast wer’a dibêjim, k’î ku vî ç’îyayîr’a bêje: ‹R’abe xwe bavêje be’rê› û dudilî nebe, lê bawer bike ku gotina wî wê biqewime, usa jî wê bibe+. 24Bona vê yekê Ez wer’a dibêjim, hûn çi ku nava duada bixwazin, bawer bikin ku we îdî standîye û xwestina we wê bê sêrî+. 25Û gava ku hûn disekinin û dua dikin, bibaxşînin, heger tiştekî we hindava kesekîda hebe, wekî Bavê weyî e’zmana jî neheqîyêd we bibaxşîne we+. 26[*] Lê heger hûn nebaxşînin, Bavê weyî e’zmana jî neheqîyêd we nabaxşîne we».

Pirsa derheqa h’ukumê Îsada

(Metta 21:23-27; Lûqa 20:1-8)

27•Û ew dîsa hatine Orşelîmê. Dema ku Îsa p’aristgehêda diger’îya, serekêd k’ahîna, qanûnzan û r’ûspî hatine cem Wî 28û jê pirsîn: «Tu bi çi h’ukumî van kira dikî? K’ê ev h’ukum daye Te, ku Tu van kira bikî?»+
29Îsa wanr’a got: «Ezê jî tiştekî ji we bipirsim. Heger we caba Min da, Ezê jî wer’a bêjim, ku Ez bi çi h’ukumî van kira dikim: 30H’ukumê nixumandina Yûh’enna ji e’zmên bû yan ji meriva? Caba Min bidin!»+
31Ewana nav hevda şêwirîn û gotin: «Heger em bêjin: ‹Ji e’zmên bû›, Ewê bêje: ‹Lê we çima ew bawer nekir?›+
32Lê heger em bêjin: ‹Ji meriva bû?..›» Ew ji e’laletê ditirsîyan, çimkî h’emûya qebûl kiribû ku Yûh’enna r’ast p’êxember bû+. 33Caba Îsa dan û gotin: «Em nizanin». Îsa wanr’a got: «Ez jî wer’a nabêjim ku Ez bi çi h’ukumî van kira dikim».

12

Mesela r’ezê tirîya û r’ezvana

(Metta 21:33-46; Lûqa 20:9-19)

12^1•Û bi mesela dest bi xeberdanê kir, wanr’a got: «Merivekî r’ezê tirîya danî, dora wê sûr kir, h’ewzekî tirîh’incir’andinê têda k’ola, hêlaneke nobedara çêkir û ew bi k’irê da r’ezvana, çû welatekî din+. 2Wextda xulamek şande cem r’ezvana, wekî ji wî r’ezî berê p’ara xwe ji wan bistîne. 3Lê wana ew girt, k’utan û destvala ver’êkirin. 4Û wî dîsa xulamekî din şande cem wan, lê wana serî lê şkênand û ew r’obet kirin. 5Ewî yekî din şand, wana ew jî kuşt. Wî gelekêd din şandin, wana hinek ji wan k’utan û hinek jî kuştin+. 6Bona wî t’enê yek mabû ku bişanda, kur’ê xweyî delal. Xulese r’abû ew jî şand û got: ‹Hilbet wê ji kur’ê min şerm bikin›+. 7Lê ev r’ezvanêd han li hev şêwirîn û gotin: ‹Ev warê wî ye! Werin em vî bikujin, mîrat’ê mer’a bimîne›+. 8Hingê ew girtin kuştin û cinyazê wî ji r’ez derxistine der+. 9De îjar xweyê r’ez wê çi bike? Ne ewê bê qir’a r’ezvana bîne û r’ez bide hinekêd din+? 10Çima we ew nivîsar nexwendîye?

‹Ew kevirê ku hosta t’exsîr kir,
ew bû serê e’nîşkê.
11Ev yek ji alîyê Xudanda qewimî
û li ber ç’e’vê me h’eyr-h’ujmek’ar e!›[*] »+

12Serwêrêd cihûya fe’m kirin, ku Îsa ev mesele anî ser wan, kirin ku Wî bigirin, lê ji e’laletê tirsîyan, k’erba Ew hiştin û çûn+.

Pirsa xercdayîn û nedayînê

(Metta 22:15-22; Lûqa 20:20-26)

13•Paşê wana hineke ji fêrisîya û piştgirêd Hêrodes şandine cem Wî, wekî Wî bi xeberêd devê Wî bigirin+. 14Ewana hatin û jêr’a gotin: «Dersdar! Em zanin ku Tu yekî r’ast î. Minetê ji kesî nakî, çimkî nav merivada firqîyê danaynî, lê r’îya Xwedê r’ast hîn dikî. Gelo r’ast e ku em xerc bidine Qeyser yan na? Em bidin, yan nedin?»+
15Lê dur’ûtîya wan ku Îsava e’yan bû got: «Çima hûn Min dicêr’ibînin? Minr’a zîvekî bînin ku Ez bibînim»+. 16Wana jêr’a zîvek anî. Ewî ji wan pirsî: «Ev navê nivîsar û sifet yê k’ê ye?» Wana got: «Yêd Qeyser in». 17Îsa wanr’a got: «Wekî usa ye, çi ku yêd Qeyser in bidine Qeyser û çi ku yêd Xwedê ne bidine Xwedê». Û ser Wî e’cêbmayî man+.

Pirsa r’abûna mirîya

(Metta 22:23-33; Lûqa 20:27-40)

18•Sadûqî, ku dibêjin r’abûna mirîya t’une, hineke ji wan hatine cem Îsa û jê pirsîn:+
19«Dersdar! Mûsa mer’a nivîsîye: ‹Heger birê yekî bêzur’et bimire û jinê stûxar bihêle, bira birê wî jina wî bistîne û warê birê xwe şîn ke›[*]+ . 20Awa h’eft bira hebûn. Birê mezin jinek stand, bêzur’et mir. 21Biç’ûkê wî ew jin stand, ew jî bêzur’et mir, usa jî hate serê yê sisîya. 22Xulese van her h’eft bira jî ew jin stand û bêzur’et mirin, pey wanr’a jî ew jin mir. 23De îjar wê R’oja R’abûnê, gava mirî r’abin, eva jina wê k’îjan birayîr’a bik’eve? Çimkî her h’efta jî ewa standibû».

24Îsa li wan veger’and û got: «Ne hûn ji dest vê yekê xalifî ne, ku ne nivîsara zanin, ne jî qewata Xwedê? 25Gava yêd mirî ji mirinê r’abin, wê ne bizewicin û ne jî mêr kin, çimkî ewê mîna milyak’etêd e’zmana bin. 26Lê derheqa r’abûna mirîyada, çima we K’itêba Mûsada[*] nexwendîye serhatîya dara dir’îyêda ku çawa Xwedê Mûsar’a dibêje: ‹Ez Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb im›[*]+ ? 27Ew ne Xwedêyê mirîya ye, lê Xwedêyê zêndîya ye. Hûn lap xalifî ne!»

T’emîya ser t’emîyar’a

(Metta 22:34-40; Lûqa 10:25-28)

28•Qanûnzanekî ku şer’-de’wê wan bihîst û dîna xwe jî dayê, ku Îsa çawa qenc caba wan da, nêzîkî Îsa bû û jê pirsî: «K’îjan t’emî ser h’emû t’emîyar’a ye?» 29Îsa lê veger’and: «Ev e t’emîya ser t’emîyar’a: ‹Bibihê, Îsraêl! Xudan Xwedêyê me Xudanek e[*] . 30Xudan Xwedêyê xwe h’iz bike, bi t’emamîya dilê xwe, bi t’emamîya canîya xwe, bi t’emamîya h’işê xwe û bi t’emamîya qewata xwe›[*]+ . 31Ya duda jî ev e: ‹Hevalê xwe weke xwe h’iz bike›[*] . Ji van mestir t’u t’emî t’une»+. 32Îjar qanûnzan Wîr’a got: «R’ast e, Dersdar! Te r’ast got, ku ‹Xudan yek e û ji Wî pêştir yekî mayîn t’une›[*]+ . 33Û ‹bi t’emamîya dil, bi t’emamîya aqil, bi t’emamîya qewatê Xwedê h’izkirin› û ‹hevalê xwe jî weke xwe h’izkirin› ser her dîyarîyêd t’evayîşewatê û qurbanêd mayînr’a ye»[*]+ . 34Îsa dîna Xwe dayê, ku wî bi aqilî caba xwe da, jêr’a got: «Tu ji P’adşatîya Xwedê ne dûr î». Pey vê yekêr’a, îdî t’u kesî newêribû tiştek ji Wî bipirsîya+.

Mesîh kur’ê k’ê ye?

(Metta 22:41-46; Lûqa 20:41-44)

35•Gava ku Îsa p’aristgehêda hîn dikir, got: «Qanûnzan çawa dibêjin ku Mesîh kur’ê Dawid e+? 36Ne Dawid xwexa pê R’uh’ê Pîroz dibêje?

‹Xudan gote Xudanê min:

Li milê Minî r’astê r’ûnê,
h’eta ku Ez dijminêd Te bikime binê p’îyêd Te›[*]+ .

37Awa Dawid xwexa ku Wî ‹Xudan› h’esab dike, îdî Ew çawa dibe kur’ê Dawid?»

Qanûnzanêd dur’û

(Metta 23:1-36; Lûqa 20:45-47)

Wê e’laleta giran bi dil û eşq guhdarîya Îsa dikir+. 38•Hînkirina Xweda Ewî got: «H’evza xwe ji wan qanûnzana bikin, yêd ku h’iz dikin bi çuxêd dirêj biger’in, bazarada silavê bidine wan, 39k’inîştada k’ursîyêd pêşin bigirin û şayîyada jî herema jorin r’ûnên+. 40Evana alîkîva malêd jinebîya h’ûfî xwe dikin, alîyê dinva jî bona xwek’ifşkirinê duayê xwe dirêj dikin. Dîwana wanê hê giran be».

Dîyarîya jinebîya belengaz

(Lûqa 21:1-4)

41•Îsa li pêşberî p’eredanga p’aristgehê r’ûnişt û dîna Xwe dayê, ku e’laletê çawa p’ere davîtine p’eredangê. Gelek dewletîya gelek avîtinê+. 42Jinebîke belengaz jî hat û du pol, ku dikire qur’ûşek, avîtê. 43Îsa şagirtêd Xwe gazî cem Xwe kirin û wanr’a got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, ku evê jinebîya belengaz ji van h’emûya ze’ftir avîte p’eredangê, 44Van h’emûya ji zêdeya hebûka xwe avîtinê. Lê evê vê belengazîya xweda çî wê hebû ku pê e’bûrê xwe bikira h’emû avîtê»+.

13

Îsa pêşda derheqa wêranbûna p’aristgehêda dibêje

(Metta 24:1-2; Lûqa 21:5-6)

13^1•Gava Îsa ji p’aristgehê derk’et, ji şagirtêd Wî yekî Wîr’a got: «Dersdar! Hela dîna Xwe bidê ev çi kevir in û çi avayî ne!» 2Îsa li wî veger’and û gotê: «Tu van avayîyêd mezin dibînî? Ev h’emûyê jî wêran bin, li vir kevirê li ser kevir qet nemîne!»+

Tengasî û zêrandin

(Metta 24:3-14; Lûqa 21:7-19)

3Gava Îsa li ç’îyayê Zeyt’ûnê, li pêşberî p’aristgehê r’ûniştibû, Petrûs, Aqûb, Yûh’enna û Endrawis başqe jê pirsîn: 4«Bêje me, ew tişt wê k’engê biqewimin? Û berî qewimandina wan h’emûya, çi nîşanê bibin?» 5Hingê Îsa destpêkir û wanr’a got: «Haş ji xwe hebin, ku t’u kes we nexapîne+. 6Gelek wê pê navê Min bên û bêjin: ‹Ez im Mesîh› û wê geleka bixalifînin+. 7Gava hûn dengê şer’a û be’sa şer’a bibihên, hûn xwe unda nekin. Gerekê ev tişt biqewimin, lê ew hê ne axirî ye+. 8Miletê r’abe ser milet, p’adşatîyê r’abe ser p’adşatîyê, cî-cîya wê e’rdh’ej û xelayî-celayê bibin. Lê ev h’emû mîna êşa k’ulfetê ye, ku destpêdike pê digire+.

9Lê hûn haş ji xwe hebin! Wê we bibine ber dîwana û k’inîştada we bik’utin. Bona Min wê we ber welî û p’adşa bidine sekinandinê, wekî hûn ber wan şe’detîyê bidin+. 10Gerekê pêşîyê Mizgînî h’emû miletar’a bê dayînê+. 11Gava ku we bigirin bibine ber dîwanê, pêşda xem nekin ku hûnê çi bêjin. Lê wê demê çi wer’a bê dayînê, wê jî bêjin, çimkî ne ku hûnê xeber din, lê R’uh’ê Pîroz+. 12Bira wê birê xwe bide kuştinê û bav kur’ê xwe. Zar’ê r’abine ser dê û bavê xwe û wan bidine kuştinê+. 13Û bona navê Min hûnê ber ç’e’vê h’emûya r’eş bin. Lê ewê ku h’eta xilazîyê teyax ke, ewê xilaz be+.

H’eramîya Wêrankirinê

(Metta 24:15-21; Lûqa 21:20-24)

14•Awa çaxê hûn wê ‹h’eramîya wêrankirinê›[*] bibînin, li wî cîyê necayîz sekinî», (ewê ku dixûne bira fe’m bike) «hingê ewêd ku Cihûstanêda ne bira bir’evine ç’îya+. 15Û ewê ku ser xanî ye bira jorda neyê xwarê û nek’eve hindur’, wekî tiştekî hilde+. 16Û ewê ku k’ewşênda ye bira veneger’e ku p’otê xwe hilde. 17Lê wey li h’emla û destdergûşa wan r’ojada!+
18Dua bikin ku ev yek zivistanêda neqewime. 19Çimkî wan r’ojada wê tengasîke usa bibe, wekî ji r’oja ku Xwedê dinya e’firandîye h’eta niha nebûye û ne jî wê bibe+. 20Heger Xudan ew r’oj kin nekirina, t’u kes xilaz nedibû, lê bona xatirê wan bijartîyêd ku Wî bijartine, ew r’oj kin kirine+.

21Hingê, heger yek wer’a bêje: ‹Mesîh va ye li vir e›, yan jî: ‹Wa ye dera han e›, bawer nekin+. 22Çimkî mesîh û p’êxemberêd derew wê derên. Wê nîşan û k’eremeta bikin, heger dest wanva bê, wê bijartîya jî bixalifînin+. 23Lê hûn haş ji xwe hebin! Min her tişt pêşda wer’a got+.

Hatina Kur’ê Mêriv

(Metta 24:29-31; Lûqa 21:25-28)

24•Lê wan r’ojada, pey wê tengasîyêr’a,

‹r’ûyê r’oyê wê bê girtinê
û hîvê r’onaya xwe nede,+
25steyrkê ji e’zmên bik’evin,
û t’opêd e’zmana wê ji r’îyêd xwe derên[*] ›[*]+ .

26Û hingê wê bibînin, Kur’ê Mêriv bi qewata mezin û r’ûmet e’wrava tê[*]+ . 27Wî çaxî Ewê milyak’etêd Xwe bişîne û bijartîyêd Xwe ji her çar qulba berev ke, ji p’er’êd e’rdê girtî h’eta p’er’êd e’zmên+.

Dersa dara hêjîrê

(Metta 24:32-35; Lûqa 21:29-33)

28•Ji dara hêjîrê dersekê hîn bin: Çaxê ku ç’iqilêd wê ter’ dibin û belgêd wê dibişkivin, îdî hûn zanin ku havîn nêzîk e. 29Usa jî gava hûn bibînin ku ev yek diqewimin, bizanibin ku Ew nêzîk e, li ber şêmîkê ye. 30Ez r’ast wer’a dibêjim, eva nisila derbaz nabe, h’eta ku ev h’emû tişt neqewimin+. 31E’rd û e’zmanê derbaz bin, lê gotinêd Min t’u car derbaz nabin+.

R’oj û sih’et ne e’yan e

(Metta 24:36-44)

32•Lê bona wê r’ojê û wê sih’etê t’u kes nizane, ne milyak’etêd e’zmên û ne jî Kur’, lê t’enê Bav+. 33Haş ji xwe hebin! H’işyar bimînin![*] Çimkî hûn nizanin k’engê wextê pêr’a bigihîje+. 34Ev yek mîna merivekî ye, ku mala xwe dihêle û derdik’eve r’êwîtîyê. Berî çûyînê t’emîya mala xwe dide xulamêd xwe, şixulê wan her kesî didê û e’mirî ser dergehvan dike, ku h’işyar bimîne+. 35Bona vê yekê h’işyar bimînin, çimkî hûn nizanin malxê malê wê k’engê bê, êvarê yan nîvê şevê, yan wextê bangdana dîka, yan serê sibehê+. 36Nebe ku nişkêva Ew bê û we xewêda bigire+. 37Ez çi wer’a dibêjim, h’emûyar’a dibêjim: H’işyar bimînin!»

14

Girtin, xaçkirin û r’abûna Îsa

Şêwira kuştina Îsa

(Metta 26:1-5; Lûqa 22:1-2; Yûh’enna 11:45-53)

14^1•Awa du r’oj şûnda wê Cejina Derbazbûnê û Cejina Nanê Şkeva bibûya. Serekêd k’ahîna û qanûnzana mecalekê diger’îyan, ku çawa Îsa dizîva bi fêlbazîyê bigirin, bikujin+
2û digotin: «Bira ev yek cejinêda nîbe, wekî cime’t r’anebe ser niga».

Îsa Beytanyayêda tê r’ûnkirinê

(Metta 26:6-13; Yûh’enna 12:1-8)

3•Gava Îsa li Beytanyayê mala Şimh’ûnê k’otîda, li ser sifrê r’ûniştî bû, k’ulfetek hat, derdaneke wêye alabastirêyî r’ûnê nardêyî safî û gelekî biha hebû. Wê ew şûşe şkênand û ew r’ûn r’ête ser serê Îsa+.

4Hineke wir hêrs k’etin û hevr’a digotin: «H’eyfa vî r’ûnî! Çima eva zîyana bû? 5Me dikaribû ev r’ûna sêsid zîvî zêdetir bifirota û belayî feqîra kira». Bi vî awayî ew k’ulfeta r’ezîl kirin.

6Lê Îsa got: «Ji wê k’ulfetê veger’in! Çima hûn xatirê wê dik’evin? Ewê tiştekî qenc bona Min kir. 7Feqîrê her gav t’evî we bin. K’engê hûn bixwazin, hûn dikarin qencîyê wanr’a bikin. Lê Ezê her gav nav weda nîbim+. 8Çi ji destê wê dihat ewê kir. Ewê pêşda bedena Min definkirinêr’a r’ûn kir+. 9Ez r’ast wer’a dibêjim, dinyayêda k’îderê eva Mizgînîya bê dannasînkirinê, wê kirina vê k’ulfetê jî bona bîranîna wê bê gotinê»+.

Cihûda nemamîya Îsa dike

(Metta 26:14-16; Lûqa 22:3-6)

10•Hingê Cihûdayê Îsxeryotî, yekî ji her donzdeha, çû cem serekêd k’ahîna, wekî Îsa bide destê wan+. 11Wan jî gava ev yek bihîst, şa bûn û p’ere wîr’a soz dan. Û Cihûda ji hingêva mecalekê diger’îya ku çawa Îsa bide destê wan.

Îsa t’evî şagirta şîva Cejina Derbazbûnê dixwe

(Metta 26:17-25; Lûqa 22:7-14, 21-23; Yûh’enna 13:21-30)

12•R’oja pêşine Cejina Nanê Şkevada ku berxê qurbana Cejina Derbazbûnê dihate serjêkirinê, şagirta ji Îsa pirsî: «Tu li k’u dixwazî Şîva Cejina Derbazbûnê bixwî, wekî em her’in ter’a hazir kin?»+
13Îsa du şagirtêd Xwe şandin û wanr’a got: «Her’ine bajêr. Merivekê r’astî we bê, cêr’ê avê li ser mila. Pey wî her’ine wê mala ku ew diçê 14û bêjine xweyê malê: ‹Dersdar dibêje: K’anê ew oda mêvana, ya ku Ezê têda t’evî şagirtêd Xwe şîva Cejina Derbazbûnê bixwim?› 15Hingê ewê li qatê jorin odeke mezine hevdayî û hazir nîşanî we ke, li wê derê şîvê bona me hazir kin». 16Şagirta da ser r’ê çûne bajêr û çawa ku wanar’a gotibû usa jî dîtin û şîva Cejina Derbazbûnê hazir kirin.

17Gava r’o çû ava, Îsa t’evî her donzdeha çû wê derê. 18Çaxê li ser sifrê r’ûniştin û nanê xwe dixwarin, Îsa got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, yekî ji we wê nemamîya Min bike, yê ku t’evî Min nên dixwe»+. 19Ew ber xwe k’etin û destpêkirin yek-yek ji Wî pirsîn: «Dibe ku ez im?» 20Ewî wanr’a got: «Ew yek nava we her donzdehada ye, yê ku pe’rîyê xwe t’evî Min t’asêda dike. 21R’ast Kur’ê Mêriv wê usa her’e çawa ku bona Wî hatîye nivîsarê. Lê wey li wî merivê ku nemamîya Kur’ê Mêriv bike! Wîr’a hê qenc bû ku ew qet dinê nek’eta»+.

Şîva Xudan

(Metta 26:26-30; Lûqa 22:14-23; Korint’î I 11:23-25)

22•Gava wana hê nan dixwar, Îsa nan hilda şikirî da, kerkir da şagirta û got: «Han hildin! Eva bedena Min e»+. 23Peyr’a k’as hilda şikirî da û da wan. H’emûya jî ji wê vexwar. 24Û wanr’a got: «Eva xûna Min e bona peymanê[*] , ku bona geleka tê r’êtinê+. 25Ez r’ast wer’a dibêjim, îdî Ez ji vir şûnda t’u car ji meya tirîyê venaxwim, h’eta wê r’oja ku Ezê P’adşatîya Xwedêda ji ya nû vexwim».

26Paşê wana zebûrek stira, derk’etin çûne ç’îyayê Zeyt’ûnê+.

Îsa derheqa înk’arîya Petrûsda dibêje

(Metta 26:31-35; Lûqa 22:31-34; Yûh’enna 13:36-38)

27•Û Îsa wanr’a got: «Hûn h’emûyê jî ji Min p’işk bin her’in, çimkî nivîsar e:

‹Ezê li şivên xim û pezê jî bela-belayî be›[*]+ .

28Lê gava ku Ez ji mirinê r’abim, Ezê berî we her’ime Celîlê»+. 29Petrûs jêr’a got: «Heger h’emû jî ji Te p’işk bin her’in, lê ez na».

30Îsa wîr’a got: «Ez r’ast ter’a dibêjim, hema îşev hê berî ku dîk du cara bang de, tê sê cara Min înk’ar kî». 31Lê Petrûs ser ya xwe dima û digot: «Heger cî bê, ezê t’evî Te bimirim jî, lê t’u car Te înk’ar nakim!» H’emûya jî aha digot.

Îsa li Gêtşemanîyê dua dike

(Metta 26:36-46; Lûqa 22:39-46)

32•Pey wê yekêr’a ew çûne wî cîyê ku jêr’a Gêtşemanî dibêjin û Ewî şagirtêd Xwer’a got: «Vira r’ûnên, h’eta ku Ez dua bikim». 33Wî Petrûs, Aqûb û Yûh’enna t’evî Xwe birin û destpêkir k’eser k’işand û Xweda şewitî+. 34Wî wanr’a got: «Dilê Min haqas derd û k’eder e, mîna ber mirinê. Vira bimînin û h’işyar bin»+. 35Hinekî pêşda çû, Xwe dever’û avîte e’rdê û dua kir, ku heger mecal hebe, eva sih’eta ser Wîr’a derbaz be+. 36Û got: «Abba, Bavo! Her mecal ji destê Te tê. Evê k’asê ji Min dûr xe. Lê bira xwestina Min nîbe, lê ya Te be»+.

37Paşê hate cem şagirta, ew r’azayî dîtin û gote Petrûs: «Şimh’ûn, tu r’azayî? Te nikaribû ku sih’etekê tu h’işyar bimayî? 38H’işyar bimînin û dua bikin, wekî hûn nek’evine nava cêr’ibandinê. Belê r’uh’ r’azî ye, lê beden sist e»+.

39Dîsa çû dua kir, xût ew xeber gotin. 40Û hat dîsa ew xewêda dîtin, çimkî ç’e’vêd wan ji xewê venedibûn. Û nizanibûn çi caba Wî bidana. 41Cara sisîya jî hat û wanr’a got: «Hûn hela hê r’azayî ne û r’ih’et dibin? Bes e! Wext pêr’a gihîşt. Va ye Kur’ê Mêriv dik’eve destê gunek’ara+. 42R’abin em her’in. Va ye ewê ku nemamîya Min dike nêzîk bû».

Girtina Îsa

(Metta 26:47-56; Lûqa 22:47-53; Yûh’enna 18:3-12)

43•Hema hingê gava Wî hê xeber dida, Cihûdayê ku yek ji her donzdeha bû, hat. Ewî t’evî xwe ji alîyê serekêd k’ahîna, qanûnzana û r’ûspîyada e’laleteke giran anîbû, bi dara û şûra+. 44Awa nemamê Wî e’şeret dabû wan û gotibû: «Ez k’îjanî ku r’amûsim, Ew e, Wî bigirin û bi fesal bibin». 45Hema hingê jî Cihûda hate cem Îsa û got: «Dersdar![*] » û r’amûsa. 46Wana dest avîte Îsa û Ew girtin. 47Lê yekî ji yêd ku t’evî Wî sekinî bûn, şûrê xwe k’işand li xulamê serekk’ahîn xist û guhê wî pekand+. 48Hingê Îsa wanr’a got: «Tê bêjî we ser qaçaxekîda girtîye, ku hûn bi dara û şûra hatine Min bigirin? 49Ne Ez her r’oj t’evî we p’aristgehêda bûm Min hûn hîn dikirin, lê we Ez nedigirtim. Lê bona ku nivîsar bêne sêrî, ev yek qewimî»+. 50Hingê h’emû şagirta Ew hişt û r’evîn+. 51Xortek pey Wî diçû, p’arç’ekî k’itanê li bedena wîye te’zî p’êç’ayî bû. E’laletê ew girt, 52lê wî ew k’itan hişt û r’ût-te’zî ji destê wan r’evî.

Îsa li ber civîna giregira

(Metta 26:57-68; Lûqa 22:54-55, 63-71; Yûh’enna 18:13-14, 19-24)

53•Îsa birine cem serekk’ahîn. H’emû serekêd k’ahîna, r’ûspî û qanûnzan wir civîyan. 54Petrûs dûrva p’ê-p’ê pey Wî çû, h’eta k’ete h’ewşa serekk’ahîn. Wir t’evî nobedara li ber êgir r’ûnişt û xwe germ dikir. 55Serekêd k’ahîna û t’emamîya civîna giregira jî li şe’detîke miqabilî Îsa diger’îyan, wekî Wî bikujin, lê ne didîtin. 56Geleka miqabilî Wî şe’detîya derew dida, lê şe’detîya wan hevdu nedigirt+. 57Hingê hinek r’abûn û miqabilî Wî şe’detîya derew dan û gotin: 58«Me bihîst ku Vî merivî got: ‹Ezê vê p’aristgeha ku bi desta hatîye çêkirinê hilşînim û sê r’ojada p’aristgeheke dine bê destlêk’etin çêkim›»+. 59Lê şe’detîya wan jî hevdu nedigirt. 60Hingê serekk’ahîn r’abû nava wanda sekinî û ji Îsa pirsî: «Bona van şe’detîya ku evana miqabilî Te didin Tu çima cabekê nadî?»+
61Lê Ewî dengê Xwe nekir û t’u cab neda. Serekk’ahîn dîsa ji Wî pirsî û gotê: «Tu yî Mesîh, Kur’ê Yê hêjayî şikirîyê?»+
62Îsa gotê: «Ez im. Û hûnê Kur’ê Mêriv li k’êleka Yê Herî Zor, li milê wîyî r’astê r’ûniştî û li ser e’wrêd e’zmên tê bibînin»[*]+ . 63Hingê serekk’ahîn k’incêd xwe qelaştin û got: «Îdî şe’de çî mer’a ne+? 64We bihîst Ewî çawa Xwedê bêhurmet kir! Weva çawa xuya dibe?» H’emûya jî Ew neheq kirin gotin, ku Ew yê kuştinê ye+. 65Hingê hineka destpêkir t’ûyî Wî kirin, r’ûyê Wî nixamtin, dane ber k’ulma û jêr’a gotin: «De p’êxembertîyê bike!» Nobedara jî Ew bir û dane ber şemaqa+.

Petrûs Îsa înk’ar dike

(Metta 26:69-75; Lûqa 22:56-62; Yûh’enna 18:15-18, 25-27)

66•Gava Petrûs li jêrê h’ewşêda bû, ji carîyêd serekk’ahîn yek hate wir. 67Ewê ku dît Petrûs xwe li ber êgir germ dike, li wî nihêr’î û got: «Tu jî t’evî ewî nisretî bûyî, t’evî Îsa». 68Lê ewî înk’ar kir û got: «Ez nizanim û fe’m nakim ku tu çi dibêjî». Ew ji h’ewşê derk’et çû sivdera li ber dergeh, dîk bang da. 69Gava ku carîyê ew li wê derê dît, dîsa gote yêd dor-bera sekinî bûn: «Eva jî yekî ji wan e». 70Lê ewî dîsa înk’ar kir. Û xêlekê şûnda, yêd ku wir sekinî bûn, dîsa Petrûsr’a gotin: «Hebe-t’unebe tu jî ji wan î, çimkî tu ji Celîlê yî û xeberdana te jî te difiroşe[*] ». 71Lê Petrûs dest bi nifir’a kir, sond xwar û got: «Ez Wî merivî nas nakim, bona k’îjanî hûn dibêjin». 72Pêr’a-pêr’a dîk cara duda bang da. Û Petrûs ew gotina Îsa ku wîr’a gotibû anî bîra xwe: «Berî ku dîk du cara bang de, tê sê cara Min înk’ar kî». Li ser vê yekê destpêkir girîya+.

15

Îsa li ber Pîlato

(Metta 27:1-2, 11-14; Lûqa 23:1-5; Yûh’enna 18:28-38)

15^1•Serê sibehê zû serekêd k’ahîna t’evî r’ûspîya, qanûnzana û t’emamîya civîna giregirar’a şêwirîn. Îsa girêdan û birin dane destê Pîlato+. 2Pîlato ji Wî pirsî û got: «Tu yî P’adşê cihûya?» Ewî cab da û got: «Te bi devê xwe got»+. 3Hingê serekêd k’ahîna gelek tiştada avîtine Wî. 4Pîlato dîsa ji Wî pirsî û got: «Tu qet cabekê nadî? Dîna Xwe bidê, ku çiqasî davêjine Te!»+
5Lê Îsa îdî t’u cab neda wî, h’eta ku Pîlato şaş ma+.

Dîwanêda h’ukumê kuştinê li ser Îsa derdixin

(Metta 27:15-26; Lûqa 23:13-25; Yûh’enna 18:39–19:16)

6•Awa her Cejina Derbazbûnêda e’detê welî bû, ku girtîkî cime’têr’a ber’de, k’îjan ku wan bixwesta. 7Girtîk kelêda hebû navê wî Barabas, ku t’evî r’aberîk’arêd hevalêd xwe serhildanêda mêr kuştibûn. 8E’lalet civîya û ji welî xwest ku ew li anegorî wî e’detê xwe xwestina wan bike. 9Pîlato jî wanr’a got: «Hûn dixwazin wekî ez bona we P’adşê cihûya ber’dim?» 10Ewî zanibû ku serekêd k’ahîna ji dest h’evsûdîyê Îsa dabûne destê wî+. 11Lê serekêd k’ahîna hê nav e’laletê dan, ku bixwazin wekî Barabas bona wan bê ber’danê+. 12Pîlato dîsa ji wan pirsî û got: «Lê ez îdî Ewî çawa bikim, yê ku hûn jêr’a P’adşê cihûya dibêjin?» 13Wana kire qîr’în û gotin: «Wî xaç ke!» 14Pîlato wanr’a got: «Çima? Evî çi xirabî kirîye?» Lê wana hê dikire qîr’în: «Wî xaç ke!»+
15Pîlato xwest ku e’lalet r’azî kira, Barabas bona wan ber’da. Û Îsa da ber qamçîya û da destê wan, wekî bê xaçkirinê+.

Esker qerfê xwe li Îsa dikin

(Metta 27:27-30; Yûh’enna 19:2-3)

16•Hingê eskera Ew bire hindur’ê serayê, awa gotî h’ewşa qesira welî û h’emû r’efa eskera li ser civandin. 17Çuxekî şîrk lê kirin û t’acek ji stirîya vegirtî dane sêrî. 18Destpêkirin silav danê û gotin: «Xweş be P’adşê cihûya!» 19Pê qamîş li serê Wî dixistin, t’ûyî Wî dikirin û li ser çoka li ber Wî ta dibûn+. 20Lê pey qerfkirinêr’a, ew çuxê şîrk jê êxistin, k’incêd Wî lê kirin û birine derva ku Wî xaç kin.

Xaçkirina Îsa

(Metta 27:32-44; Lûqa 23:26-43; Yûh’enna 19:17-27)

21•Şimh’ûnê ji Kûrênê, bavê Skender û R’ûfo wirr’a derbaz dibû, ku ji k’ewşên dihat. Eskera p’êyî ser wî kirin ku xaçê Îsa hilde+. 22Îsa birine wî cîyê ku jêr’a Golgota digotin, ku tê fe’mkirinê: «Cîyê Qafa». 23Şerava zimir[*] t’evkirî danê ku vexwe, lê Wî venexwar. 24Ew xaç kirin, ser k’incêd Wî p’eşk avîtin, k’a k’êr’a wê çi bik’eve, nava xweda bela kirin[*]+ . 25Û sibehê sih’et nehe bû, gava Ew xaç kirin. 26Nivîsara neheqîya Wî aha nivîsar bû: «P’ADŞÊ CIHÛYA». 27T’evî Wî du qaçax jî xaç kirin, yek li milê Wîyî r’astê, yê din li milê Wîyî ç’epê. 28Bi vî awayî ew nivîsar hate sêrî, ya ku dibêje: «Ew t’evî zulmk’ara hate h’esabê»[*] . 29Û ewêd ku wirr’a diçûn-dihatin, ew bêhurmet dikirin, serê xwe dih’ejandin û digotinê: «Hêyî! Ne Teyê p’aristgeh hilşanda û sê r’ojada çêkira,+
30de Xwe xilaz ke, ji xaç were xwarê!» 31Usa jî serekêd k’ahîna t’evî qanûnzana nav xweda qerfê xwe lê dikirin û digotin: «Xelq xilaz kir, lê Xwe nikare xilaz ke!+
32De bira niha Mesîh, P’adşê Îsraêlê ji xaçê bê xwarê, wekî em bibînin û bawer bikin». Yêd t’evî Wî hatibûne xaçkirinê jî te’n li Wî dixistin+.

Mirina Îsa

(Metta 27:45-56; Lûqa 23:44-49; Yûh’enna 19:28-30)

33•Nîvro ji sih’eta donzdeha h’eta sih’eta sisîya, t’emamîya e’rdê bû te’rî. 34Û sih’eta sisîya Îsa bi dengekî bilind kire qîr’în û got: «Êloyî, Êloyî, lama sabaxtanî?» ku tê fe’mkirinê: «Xwedêyê Min, Xwedêyê Min, Te çima Ez hiştim?»[*]+

35Ewê ku nêzîk sekinîbûn, gava ev xeber bihîstin, gotin: «Binihêr’in, Ew gazî Êlyas dike». 36Ji wan yek bezî, lûfika be’rê hilda sirkêda kir, qamîşekîva danî û dirêjî Wî kir, ku vexwe û got: «Bisekinin. Em bibînin k’a Êlyasê bê Wî bîne xwarê»+.

37Îsa bi dengekî bilind kire qîr’în û r’uh’ê Xwe da. 38Wî çaxî p’er’da p’aristgehê ji sêrî h’eta binî qelişî, bû du tîşa+. 39Sersedê ku li pêşberî Îsa sekinî bû, gava dît ku Îsa çawa r’uh’ê Xwe da[*] , got: «R’astî jî eva Meriva Kur’ê Xwedê bû!» 40Li wê derê k’ulfet jî hebûn, ku dûrva li vê yekê dinihêr’în. Meryema Mejdelanî, Meryema dîya her du bira, Aqûbê biç’ûk û Yûsês û usa jî Seloma nav wanda bûn+. 41Evana hingê, gava Îsa li Celîlê bû, pey Wî diçûn û jêr’a xizmetk’arî dikirin. Pêştirî van, gelek k’ulfetêd din jî wir hebûn, ku t’evî Îsa hatibûne Orşelîmê.

Definkirina Îsa

(Metta 27:57-61; Lûqa 23:50-56; Yûh’enna 19:38-42)

42•Ev yek r’oja t’ivdarekkirinê bû, awa gotî r’oja berî şemîyê. Berê êvarê 43Ûsivê Arîmetyayî hat, ew yekî xweyîqedir û endemê civîna giregira bû. Ew xwexa jî li hîvîya P’adşatîya Xwedê bû. Wî turuş kir, çû cem Pîlato, cinyazê Îsa jê xwest. 44Pîlato bihîst ku Îsa îdî mirîye, e’cêbmayî ma. Gazî sersed kir û jê pirsî: «R’ast e ku Ew usa zû mirîye?» 45Gava ew ji sersed e’seyî pê h’esîya, cinyaz da Ûsiv. 46Wî qedekê k’itanî k’ir’î, cinyaz anî xwarê, pê k’efen kir, t’irbekêda danî, ya ku qeyêda k’olayî bû. Kevirek hol kire ber derê t’irbê+. 47Meryema Mejdelanî û Meryema dîya Yûsês dîtin ku ew li k’u derê hate definkirinê.

16

Îsa ji mirinê r’adibe

(Metta 28:1-8; Lûqa 24:1-12; Yûh’enna 20:1-10)

16^1•Pey r’oja şemîyêr’a Meryema Mejdelanî, Meryema dîya Aqûb û Seloma çûn biharet k’ir’în, wekî her’in li cinyazê Îsa din+. 2R’oja h’eftîyêye pêşin serê sibehê zû, wextê r’o derk’et, ew çûne ser t’irbê. 3Wana r’êva hevr’a digot: «K’î wê bona me kevir ji ber derê t’irbê hol ke?»+
4Çimkî kevir gelekî mezin bû. Û gava ku li jorê nihêr’în, dîna xwe danê, ku kevir ji ber hol kirî ye. 5Û çaxê çûne hindur’ê t’irbê, dîna xwe danê, xortekî çuxê sipî wergirtî wê li alîyê r’astê r’ûniştî ye. K’ulfet gelek zendegirtî man. 6Lê ewî wanr’a got: «Zendegirtî nemînin! Hûn li wî Îsayê Nisretê diger’in, Yê ku hate xaçkirinê. Ew ji mirinê r’abûye! Ew ne li vir e. Va ye ew cîyê ku Ew lê danîbû. 7De niha her’in bêjine şagirtêd Wî û Petrûs, ku Ewê berî we her’e Celîlê. Li wir hûnê Wî bibînin, çawa ku Ewî wer’a gotîye»+. 8Ew k’ulfet ji t’irbê derk’etin r’evîn, çimkî r’isasê ew girtibûn û dilerizîn. Kesîr’a jî tiştek negotin, çimkî sawê li wan girtibû.

Îsa Xwe nîşanî Meryema Mejdelanî dike

(Metta 28:9-10; Yûh’enna 20:11-18)

9•Gava Îsa r’oja h’eftîyêye pêşin sibehê zû ji mirinê r’abû, Wî pêşîyê Xwe nîşanî Meryema Mejdelanî kir, ya ku h’eft cin jê derxistibû[*]+ . 10Ewê jî çû ew yek gîhande ewêd ku t’evî Îsa ger’îyabûn, ku şîn dikirin û digirîyan. 11Lê gava wana bihîst ku Îsa sax e û Xwe nîşanî Meryemê kirîye, bawer nekirin+.

Îsa Xwe nîşanî du şagirtêd Xwe dike

(Lûqa 24:13-35)

12Pey van yekar’a Ewî Xwe dilqekî dinda nîşanî ji wan duda kir, yêd ku diçûne k’ewşên. 13Ewana jî çûn ew xeber gîhandine yêd mayîn. Lê gotina wan jî bawer nekirin.

Îsa Xwe nîşanî yanzdeh şagirta dike

(Metta 28:16-20; Lûqa 24:36-49; Yûh’enna 20:19-23; K’arêd Şandîya 1:6-8)

14Pey vê yekêr’a Îsa Xwe nîşanî yanzdeha kir, gava ew li ser sifrê r’ûniştibûn. Ewî li wan hilat bona nebawerî û serh’işkîya wan, çimkî wana yêd ku Ew ji mirinê r’abûyî dîtibûn bawer nekirin. 15Û wanr’a got: «Her’ine her çar alîyêd dinyayê û Mizgînîyê bidine her merivî+. 16Ewê ku bawer bike û bê nixumandinê wê xilaz be, lê ewê ku bawer neke dîwana wî wê bibe+. 17Ewê ku bawer dikin, ev nîşanê wanr’a dîyar bin: Bi navê Min wê cina derxin, bi zimanêd nû wê xeber din,+
18wê me’ra bi destê xwe bigirin û heger ew tiştekî je’r jî vexwin, t’u zirarê li wan nebe. Ewê destêd xwe daynine ser nexweşa û nexweşê qenc bin»+.

Jorhilatina Îsa

(Lûqa 24:50-53; K’arêd Şandîya 1:9-11)

19Awa Xudan Îsa pey wê xeberdana t’evî wanr’a hilk’işîya e’zmên û li milê Xwedêyî r’astê r’ûnişt+. 20Şagirt jî çûn, li her cîyî dannasîn kirin. Xudan piştovanê wan bû û bi van nîşana xebera Xwe dida îzbatkirinê, k’îjanêd ku bi destê wan dibûn+.

* 1:2 Malaxî 3:1.

* 1:3 Îşaya 40:3.

* 2:26 Qanûna K’ahîntîyê 24:9; P’adşatî I 21:1-6.

* 4:12 Îşaya 6:9-10.

* 5:20 «Dêkapolîs» bi zimanê yûnanî tê fe’mkirinê: «Dehe Bajar», çimkî eva qeza berêda bi yektîya dehe bajara hatîye çêkirin.

* 6:20 Nav hinek destnivîsarada dewsa «serê wî t’evîhev dibû» aha ye: «Wî gelek tişt dikir».

* 7:4 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Û ji bazarê jî tên, h’eta avê ser xweda nekin, nên naxwin».

* 7:4# Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Usa jî cî-nivîna».

* 7:5 Nav destnivîsarêd qencda dewsa «bi destêd h’eram» «destqilêr» heye.

* 7:7 Îşaya 29:13.

* 7:10 Derk’etin 20:12; Qanûna Ducarî 5:16.

* 7:10# Derk’etin 21:17; Qanûna K’ahîntîyê 20:9.

* 7:16 Nav destnivîsarêd here qencda r’êza 16-a t’une.

* 8:15 Nav hinek destnivîsarada dewsa «Hêrodes» «Hêrodesîya» heye.

* 8:18 Yêremîya 5:21; Hezekîyêl 12:2.

* 8:26 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Gundda kesekîr’a tiştekî nebêjî».

* 9:11 Malaxî 4:5.

* 9:29 Nav destnivîsarêd paşwextîyêda aha ye: «Pêştirî bi dua û r’ojîyê».

* 9:43-44, 45-46 Nav hinek destnivîsarada, r’êza 48-a xilazîya r’êza 44 û 46-ada tê wek’ilandinê: «Wê derê ewê ji kurmê nemirî bêne kotinê û agirê jî netemire».

* 9:48 Îşaya 66:24.

* 9:49 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Û her qurbanê bi xwê bê xwêkirinê». Hinek aha fe’m dikin: «Çimkî her merivekê bi êgir bê safîkirinê, çawa ku her qurban bi xwê tê xwêkirinê». Qanûna K’ahîntîyê 2:13.

* 10:4 Qanûna Ducarî 24:1-3.

* 10:6 Destpêbûn 1:27; 5:2.

* 10:8 Destpêbûn 2:24.

* 10:19 Derk’etin 20:12-16; Qanûna Ducarî 5:16-20.

* 10:21 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Û xaçê xwe hilde, pey Min were».

* 10:24 Nav hinek destnivîsarada «yêd ku gumana xwe danîne ser dewleta xwe» t’une.

* 10:46 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bar-Tîmeyo», awa gotî «Kur’ê-Tîmeyo». «Bar» bi zimanê aramî «kur’» e.

* 11:9-10 Zebûr 118:25-26; Lûqa 1:32-33.

* 11:10 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Hosanna bilindayîyêda». «Bilindayî» be’sa cîyê Xwedê dike.

* 11:17 Îşaya 56:7.

* 11:17# Yêremîya 7:11.

* 11:26 Nav destnivîsarêd qencda r’êza 26-a t’une.

* 12:11 Zebûr 118:22-23.

* 12:19 Qanûna Ducarî 25:5.

* 12:26 «K’itêba Mûsa» tê fe’mkirinê: «Her pênc k’itêbêd pêşine Peymana Kevin».

* 12:26# Derk’etin 3:6.

* 12:29 Aha jî tê fe’mkirinê: «Xudan Xwedêyê me, t’enê Ew e Xudan».

* 12:30 Qanûna Ducarî 6:4-5.

* 12:31 Qanûna K’ahîntîyê 19:18.

* 12:32 Qanûna Ducarî 6:4; 4:35; Îşaya 45:21.

* 12:33 Qanûna Ducarî 6:5; Qanûna K’ahîntîyê 19:18; P’adşatî I 15:22; Hosêya 6:6.

* 12:36 Zebûr 110:1.

* 13:14 Danîyêl 9:27; 11:31; 12:11.

* 13:25 Aha jî tê fe’mkirinê: «Qewatêd e’zmana wê bih’ejin».

* 13:25# Îşaya 13:10; 34:4; Yoêl 2:10, 31; 3:15.

* 13:26 Danîyêl 7:13. (Bixûnin: E’yantî 1:7.)

* 13:33 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Û dua bikin».

* 14:24 Nav hinek destnivîsarada «peymana nû» heye.

* 14:27 Zekerîya 13:7.

* 14:45 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «R’abbî». «R’abbî» bi zimanê aramî tê fe’mkirinê: «Dersdar».

* 14:62 Zebûr 110:1; Danîyêl 7:13.

* 14:70 Nav destnivîsarêd here qencda ev yek t’une: «Û xeberdana te jî te difiroşe».

* 15:23 Hingê «zimir» ber êşêva didane nexweş.

* 15:24 Zebûr 22:18.

* 15:28 Nav destnivîsarêd here qencda r’êza 28-a t’une.

* 15:34 Zebûr 22:1.

* 15:39 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «kire qar’în û r’uh’ê Xwe da».

* 16:9 Nav hinek destnivîsar û welger’andinêd kevinda ji r’êza 9-a h’eta ya 20-î t’uneye.

• 1:1 Metta 3:1-12, Lûqa 3:1-9, Yûh’enna 1:19-28

+ 1:1 Zebûr 2:7

+ 1:2 Derk’etin 23:20, Malaxî 3:1, Metta 11:10, Lûqa 7:27

+ 1:3 Îşaya 40:3
+ 1:4 Lûqa 1:80, Yûh’enna 1:6
+ 1:5 K’arêd Şandîya 19:18

+ 1:6 P’adşatî IV 1:8, Q. K’ahîntîyê 11:22, P’adşatî I 14:26

+ 1:8 Yoêl 2:28
• 1:9 Metta 3:13, Lûqa 3:21-22, Lûqa 4:1-13
+ 1:9 Metta 2:23, Lûqa 2:39

+ 1:10 K’arêd Şandîya 7:56, Îşaya 11:2, Yûh’enna 1:32-33

+ 1:11 Marqos 9:7, Yûh’enna 12:28, Îşaya 42:1, Marqos 9:7, Petrûs II 1:17

+ 1:13 Dîrok I 21:1, T’êsalonîkî I 3:5, Lûqa 22:43

• 1:14 Metta 4:18-22, Lûqa 5:1-11

+ 1:14 Yêşû 21:39, P’adşatî III 9:11, Îşaya 9:1

+ 1:15 Galatî 4:4, Metta 3:2

+ 1:16 Jimar 34:11, Metta 14:34, Marqos 6:53, Yûh’enna 1:40-42

+ 1:17 Metta 13:47
+ 1:18 Marqos 10:28
• 1:21 Lûqa 4:31-41
+ 1:21 Metta 4:13
+ 1:22 Metta 7:28-29

+ 1:24 Marqos 5:7, K’arêd Şandîya 19:15, Yûh’enna 6:69

+ 1:26 Marqos 9:20, K’arêd Şandîya 8:7
+ 1:27 K’arêd Şandîya 17:19
+ 1:30 Korint’î I 9:5

+ 1:31 Marqos 5:41, Marqos 9:27, K’arêd Şandîya 3:7, K’arêd Şandîya 9:41

+ 1:34 Metta 12:16, Marqos 3:12
• 1:35 Lûqa 4:42-44
+ 1:35 Metta 14:23, Lûqa 5:16
+ 1:38 Îşaya 61:1
• 1:40 Metta 8:1-4, Lûqa 5:12-16

+ 1:40 Q. K’ahîntîyê 13:3, Jimar 12:10, P’adşatî IV 5:1, Dîrok II 26:20, Marqos 9:22

+ 1:42 Lûqa 17:14
+ 1:43 Metta 9:30
+ 1:44 Q. K’ahîntîyê 14:1-32, Lûqa 17:14
+ 1:45 Marqos 7:36
• 2:1 Metta 9:1-8, Lûqa 5:17-26
+ 2:1 Metta 4:13, Marqos 1:21
+ 2:4 Marqos 6:55
+ 2:5 Metta 8:10, Marqos 10:52, Lûqa 7:48
+ 2:7 Marqos 14:64, Zebûr 32:5, Îşaya 43:25
• 2:13 Metta 9:9-13, Lûqa 5:27-32
+ 2:16 Lûqa 15:2
+ 2:17 Lûqa 15:7, Tîmot’êyo I 1:15
• 2:18 Metta 9:14-17, Metta 12:1-8, Lûqa 5:33

+ 2:18 Metta 11:2, Lûqa 11:1, Yûh’enna 1:35, Lûqa 18:12

+ 2:19 Metta 25:1-13, Yûh’enna 3:29, E’yantî 19:7, E’yantî 21:2

+ 2:20 Marqos 14:7, Lûqa 17:22
+ 2:23 Q. Ducarî 23:25
+ 2:24 Derk’etin 20:8-10, Jimar 15:32-36
+ 2:25 P’adşatî I 21:1-6

+ 2:26 P’adşatî I 22:20, P’adşatî II 8:17, Derk’etin 25:30, Q. K’ahîntîyê 24:5-9

+ 2:27 Derk’etin 23:12, Q. Ducarî 5:14
• 3:1 Metta 12:9-14, Lûqa 6:6-11
+ 3:1 Marqos 1:21
+ 3:2 Lûqa 14:1, Lûqa 20:20
+ 3:4 Lûqa 14:3
+ 3:5 Efesî 4:18, P’adşatî III 13:6
+ 3:7 Îşaya 34:5, Hezeqêl 35:15, Metta 11:21
+ 3:10 Marqos 5:28
+ 3:11 Metta 14:33, Marqos 1:24
+ 3:12 Metta 12:16, Marqos 1:34
• 3:13 Metta 10:1-4, Lûqa 6:12-16
+ 3:16 Metta 16:18, Yûh’enna 1:42
+ 3:17 Marqos 1:19
+ 3:18 Metta 9:9
+ 3:19 Marqos 14:10, Marqos 14:44

• 3:20 Metta 12:22-32, Lûqa 11:14-23, Lûqa 12:10

+ 3:20 Marqos 6:31

+ 3:21 Korint’î II 5:13

+ 3:22 P’adşatî IV 1:2, Metta 9:34, Metta 10:25

+ 3:27 Îşaya 49:24-25

+ 3:29 Lûqa 12:10, Yûh’enna I 5:16, Îbranî 10:26, Îbranî 10:29

• 3:31 Metta 12:46-50, Lûqa 8:19-21

+ 3:31 Marqos 6:3, Yûh’enna 2:12, Yûh’enna 7:3, K’arêd Şandîya 1:14, Korint’î I 9:5, Galatî 1:19

+ 3:35 Yûh’enna 15:14, Îbranî 2:11
• 4:1 Metta 13:1-23, Lûqa 8:4-15
+ 4:7 Yêremîya 4:3
+ 4:9 Metta 11:15, E’yantî 2:7
• 4:10 Metta 13:18-23, Lûqa 8:11-15
+ 4:11 Metta 19:11, Korint’î I 5:12-13

+ 4:12 Îşaya 6:9-10, Îşaya 42:20, Yûh’enna 12:40, K’arêd Şandîya 28:26-27

+ 4:14 Îşaya 55:10-11, K’arêd Şandîya 8:4

+ 4:17 Galatî 1:6, Îbranî 6:4

+ 4:19 Metta 6:25, Marqos 10:23, Tîmot’êyo I 6:10

+ 4:20 Yûh’enna 15:5
• 4:21 Lûqa 8:16-18
+ 4:21 Metta 5:15, Lûqa 11:33
+ 4:22 Metta 10:26, Lûqa 12:2
+ 4:23 Metta 11:15, Marqos 4:9
+ 4:24 Metta 7:2
+ 4:25 Mesele 9:9
+ 4:29 Yoêl 3:13, Metta 13:38, E’yantî 14:15
• 4:30 Metta 13:31-35, Lûqa 13:18-19
+ 4:31 Metta 17:20, Lûqa 17:6

+ 4:32 Hezeqêl 17:3, Hezeqêl 31:6, Danîyêl 4:12

• 4:35 Metta 8:23-27, Lûqa 8:22-25
+ 4:35 Metta 8:18, Lûqa 8:22
+ 4:37 K’arêd Şandîya 27:14
+ 4:39 Zebûr 65:7, Zebûr 89:9, Zebûr 104:7
• 5:1 Metta 8:28-34, Lûqa 8:26-39
+ 5:7 Marqos 1:24
+ 5:17 Lûqa 5:8, K’arêd Şandîya 16:39
+ 5:19 Zebûr 66:16
+ 5:20 Metta 4:25, Marqos 7:31
• 5:21 Metta 9:18-26, Lûqa 8:40-56

+ 5:22 Lûqa 13:14, K’arêd Şandîya 13:15, K’arêd Şandîya 18:8

+ 5:25 Q. K’ahîntîyê 15:25
+ 5:28 Marqos 3:10
+ 5:30 Lûqa 5:17, Lûqa 6:19
+ 5:34 Marqos 10:52
+ 5:37 Marqos 9:2, Marqos 14:33
+ 5:39 Yûh’enna 11:11

+ 5:41 Marqos 1:31, Marqos 9:27, K’arêd Şandîya 3:7, K’arêd Şandîya 9:41, Lûqa 7:14

+ 5:43 Marqos 1:44, Marqos 9:9
• 6:1 Metta 13:53-58, Lûqa 4:16-30
+ 6:1 Metta 2:23, Lûqa 2:39, Lûqa 4:23
+ 6:2 Marqos 1:21
+ 6:3 Metta 11:6
+ 6:4 Yûh’enna 4:44
• 6:7 Metta 10:1, Metta 10:5-15, Lûqa 9:1-6
+ 6:7 Marqos 3:13-18
+ 6:11 K’arêd Şandîya 13:51
+ 6:12 Marqos 1:15
+ 6:13 Aqûb 5:14
• 6:14 Metta 14:1-12, Lûqa 9:7-9
+ 6:14 Marqos 8:28
+ 6:15 Metta 21:11

+ 6:17 Q. K’ahîntîyê 18:16, Q. K’ahîntîyê 20:21, Metta 11:2, Lûqa 3:19-20, Yûh’enna 3:24

+ 6:21 Destpêbûn 40:20, Ester 1:3
+ 6:23 Ester 5:3, Ester 7:2
+ 6:29 Marqos 2:18

• 6:30 Metta 14:13-21, Lûqa 9:10-17, Yûh’enna 6:1-14

+ 6:30 Marqos 6:7

+ 6:31 Marqos 3:20

+ 6:34 Jimar 27:17, P’adşatî III 22:17, Hezeqêl 34:5, Zekerîya 10:2, Metta 9:36

+ 6:37 P’adşatî IV 4:42-44
• 6:45 Metta 14:22-36, Yûh’enna 6:15-21
+ 6:45 Metta 11:21, Marqos 8:22
+ 6:46 Lûqa 6:12, Lûqa 9:28
+ 6:49 Lûqa 24:37

+ 6:52 Marqos 6:41, Marqos 8:17, Yûh’enna 12:40, Korint’î II 3:14

+ 6:53 Jimar 34:11, Metta 14:34, Lûqa 5:1
+ 6:55 Marqos 2:4, K’arêd Şandîya 5:15
+ 6:56 Marqos 5:27
• 7:1 Metta 15:1-20
+ 7:3 Galatî 1:14
+ 7:4 Îbranî 9:10
+ 7:5 Lûqa 11:38
+ 7:6 Metta 23:13
+ 7:7 Îşaya 29:13, Kolosî 2:22
+ 7:10 Derk’etin 20:12, Derk’etin 21:17
+ 7:15 K’arêd Şandîya 10:15, Tîto 1:15

+ 7:19 K’arêd Şandîya 10:15, K’arêd Şandîya 11:9, Tîto 1:15

+ 7:20 Metta 12:34, Aqûb 3:6
+ 7:21 Galatî 5:19-21, Korint’î I 6:9-10
• 7:24 Metta 15:21-28
+ 7:24 Yêşû 19:28-29, Îşaya 23
+ 7:26 K’arêd Şandîya 21:2-3
+ 7:27 Metta 7:6
+ 7:31 Marqos 8:24, Marqos 5:20, Marqos 1:9
+ 7:32 Îşaya 35:5-6
+ 7:33 Marqos 8:23, Yûh’enna 9:6
+ 7:36 Marqos 1:44-45
• 8:1 Metta 15:32-39
+ 8:2 Metta 9:36
+ 8:4 P’adşatî IV 4:42-44
• 8:11 Metta 16:1-4
+ 8:11 Lûqa 11:16, Korint’î I 1:22
• 8:14 Metta 16:5-12
+ 8:15 Lûqa 12:1, Korint’î I 5:7-8
+ 8:17 Marqos 6:52, Marqos 7:18
+ 8:18 Yêremîya 5:21
+ 8:19 Marqos 6:41-43
+ 8:20 Marqos 8:8
+ 8:22 Marqos 6:45
+ 8:23 Marqos 7:33, Yûh’enna 9:6
• 8:27 Metta 16:13-20, Lûqa 9:18-21

+ 8:28 Marqos 6:14, P’adşatî III 17:1, Malaxî 4:5

+ 8:29 Marqos 14:61-62, Yûh’enna 11:27
+ 8:30 Metta 9:30
• 8:31 Metta 16:21-28, Lûqa 9:22-27

+ 8:31 Lûqa 17:25, Marqos 9:31, Marqos 10:34, Yûh’enna 2:19

+ 8:32 Yûh’enna 16:25
+ 8:33 Metta 4:10, Fîlîpî 3:19
+ 8:34 Metta 10:38-39
+ 8:35 Marqos 10:29
+ 8:36 Lûqa 12:20
+ 8:37 Zebûr 49:7-8

+ 8:38 Îşaya 57:3, R’omayî 1:16, Tîmot’êyo II 1:8, Q. Ducarî 33:2, Danîyêl 7:13, Zekerîya 14:5

+ 9:1 Marqos 13:30, Yûh’enna 21:22
• 9:2 Metta 17:1-13, Lûqa 9:28-36
+ 9:2 Marqos 5:37, Marqos 14:33
+ 9:3 Danîyêl 7:9
+ 9:4 Malaxî 4:5
+ 9:7 Q. Ducarî 18:15, Petrûs II 1:17
+ 9:9 Marqos 1:44, Marqos 5:43
+ 9:12 Îşaya 53:7
+ 9:13 Metta 11:14, Lûqa 1:17
• 9:14 Metta 17:14-20, Lûqa 9:37-43
+ 9:17 Lûqa 11:14
+ 9:20 Marqos 1:26
+ 9:22 Marqos 1:40
+ 9:23 Metta 17:20-21
+ 9:26 Marqos 1:26

+ 9:27 Marqos 1:31, Marqos 5:41, K’arêd Şandîya 3:7, K’arêd Şandîya 9:41

• 9:30 Metta 17:22-23, Lûqa 9:43-45
+ 9:31 Marqos 8:31, Marqos 10:32-34
+ 9:32 Marqos 6:52

• 9:33 Metta 18:1-9, Lûqa 9:46-50, Lûqa 22:24-30

+ 9:33 Metta 17:24
+ 9:35 Marqos 10:43-44
+ 9:36 Marqos 10:16

+ 9:37 Metta 10:40, Lûqa 10:16, Yûh’enna 13:20

+ 9:38 Metta 7:22, Metta 12:27, K’arêd Şandîya 19:13, Jimar 11:28

+ 9:40 Metta 12:30, Lûqa 11:23
+ 9:41 Metta 10:42
+ 9:42 Lûqa 17:2
+ 9:43 Metta 5:30, Metta 25:41, E’yantî 20:10
+ 9:47 Îşaya 66:24

+ 9:50 Metta 5:13, Lûqa 14:34, Hezeqêl 43:24, R’omayî 12:18, Korint’î II 13:11, T’êsalonîkî I 5:13

• 10:1 Metta 19:1-12
+ 10:4 Q. Ducarî 24:1-3
+ 10:6 Destpêbûn 1:27

+ 10:7 Destpêbûn 2:24, Korint’î I 6:16, Efesî 5:31, Korint’î I 6:16

+ 10:9 Malaxî 2:16, Korint’î I 7:10
+ 10:12 Metta 5:32
• 10:13 Metta 19:13-15, Lûqa 18:15-17
+ 10:15 Metta 18:3
+ 10:16 Marqos 9:36
• 10:17 Metta 19:16-30, Lûqa 18:18-30
+ 10:17 Lûqa 10:25
+ 10:18 Zebûr 106:1, Zebûr 119:68

+ 10:19 Derk’etin 20:12-16, Q. Ducarî 24:14, Korint’î I 6:8

+ 10:20 Fîlîpî 3:6
+ 10:21 Lûqa 12:33
+ 10:23 Zebûr 49:6-7, Marqos 4:19

+ 10:27 Destpêbûn 18:14, Îbo 42:2, Yêremîya 32:17, Marqos 14:36, Lûqa 1:37

+ 10:28 Marqos 1:18-20
+ 10:29 Marqos 8:35, Lûqa 14:26
+ 10:30 Korint’î II 12:10
+ 10:31 Metta 20:16, Lûqa 13:30
• 10:32 Metta 20:17-19, Lûqa 18:31-34
+ 10:34 Marqos 8:31, Marqos 9:31
• 10:35 Metta 20:20-28
+ 10:35 Marqos 1:19
+ 10:37 Metta 19:28

+ 10:38 Marqos 14:36, Yûh’enna 18:11, Lûqa 12:50

+ 10:39 K’arêd Şandîya 12:2, E’yantî 1:9

+ 10:43 Petrûs I 5:3, Metta 23:11, Marqos 9:35

+ 10:45 Yûh’enna 13:4-5, Îşaya 53:10-11, Yûh’enna 11:51, R’omayî 4:25, Galatî 1:4, Tîmot’êyo I 2:6, Tîto 2:14, Petrûs I 1:18-19

• 10:46 Metta 20:29-34, Lûqa 18:35-43
+ 10:46 Yêşû 6:2, P’adşatî III 16:34
+ 10:47 P’adşatî II 7:12-16, Lûqa 1:32
+ 10:52 Marqos 5:34, Lûqa 7:50, Lûqa 17:19

• 11:1 Metta 21:1-11, Lûqa 19:28-40, Yûh’enna 12:12-19

+ 11:1 P’adşatî II 15:30, Zekerîya 14:4, K’arêd Şandîya 1:12, Metta 21:17, Lûqa 24:50, Yûh’enna 11:18

+ 11:8 P’adşatî IV 9:13

+ 11:10 Zebûr 118:25-26, Zebûr 148:1, Metta 23:39

• 11:12 Metta 21:18-19

+ 11:12 Metta 4:2

+ 11:13 Yêremîya 24:8, Yêremîya 29:16-17, Hosêya 9:10, Mîxa 7:1, Marqos 13:28, Lûqa 13:6

• 11:15 Metta 21:12-17, Lûqa 19:45-48, Yûh’enna 2:13-22

+ 11:15 Q. K’ahîntîyê 1:14, Q. K’ahîntîyê 5:7, Q. K’ahîntîyê 12:8, Lûqa 2:24

+ 11:17 Îşaya 56:7, Yêremîya 7:11
+ 11:18 Metta 21:46
+ 11:19 Lûqa 21:37
• 11:20 Metta 21:19-22

+ 11:23 Metta 7:7, Metta 17:20, Korint’î I 13:2

+ 11:24 Metta 7:7, Aqûb 1:6
+ 11:25 Metta 6:14, Kolosî 3:13
• 11:27 Metta 21:23-27, Lûqa 20:1-8
+ 11:28 K’arêd Şandîya 4:7
+ 11:30 Marqos 1:4
+ 11:31 Lûqa 7:30
+ 11:32 Metta 11:9, Metta 14:5
• 12:1 Metta 21:33-46, Lûqa 20:9-19

+ 12:1 Zebûr 80:8, Îşaya 5:1, Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:11, Marqos 13:34

+ 12:5 Metta 22:6, Metta 23:34, Îbranî 11:36-37, Îbranî 11:36-37

+ 12:6 Metta 3:17, Îbranî 1:1
+ 12:7 Îbranî 1:2, P’adşatî III 21:19
+ 12:8 Îbranî 13:12
+ 12:9 K’arêd Şandîya 13:46

+ 12:11 Zebûr 118:22-23, K’arêd Şandîya 4:11, Petrûs I 2:7

+ 12:12 Marqos 11:18, Marqos 11:32
• 12:13 Metta 22:15-22, Lûqa 20:20-26
+ 12:13 Lûqa 11:54
+ 12:14 Metta 17:24-25
+ 12:15 Marqos 7:6, Lûqa 12:1
+ 12:17 R’omayî 13:7
• 12:18 Metta 22:23-33, Lûqa 20:27-40
+ 12:18 Metta 3:7, K’arêd Şandîya 23:8
+ 12:19 Destpêbûn 38:8, Q. Ducarî 25:5-6
+ 12:26 Derk’etin 3:2, Derk’etin 3:6
• 12:28 Metta 22:34-40, Lûqa 10:25-28

+ 12:30 Q. Ducarî 6:4-5, Q. Ducarî 11:13, Yêşû 22:5

+ 12:31 Q. K’ahîntîyê 19:18, Metta 19:19

+ 12:32 Q. Ducarî 4:35, Q. Ducarî 6:4

+ 12:33 P’adşatî III 15:22, Hosêya 6:6, Mîxa 6:6-8

+ 12:34 Lûqa 20:40

• 12:35 Metta 22:41-46, Lûqa 20:41-44

+ 12:35 P’adşatî II 7:12-16, Marqos 10:47, Lûqa 1:32

+ 12:36 Zebûr 110:1, K’arêd Şandîya 2:34-35
+ 12:37 Marqos 6:20
• 12:38 Metta 23:1-36, Lûqa 20:45-47
+ 12:39 Lûqa 11:43
• 12:41 Lûqa 21:1-4
+ 12:41 P’adşatî IV 12:9, Metta 27:6
+ 12:44 Korint’î II 8:1-3, Korint’î II 8:12
• 13:1 Metta 24:1-14, Lûqa 21:5-19
+ 13:2 Lûqa 19:44

+ 13:5 Yûh’enna I 3:7, Kolosî 2:8, T’êsalonîkî II 2:3

+ 13:6 Yêremîya 14:14

+ 13:7 Yêremîya 51:46

+ 13:8 Dîrok II 15:6, E’yantî 6:4, K’arêd Şandîya 11:28, E’yantî 6:8, E’yantî 6:12

+ 13:9 Zebûr 119:46, K’arêd Şandîya 17:6, K’arêd Şandîya 18:12, K’arêd Şandîya 24:1, K’arêd Şandîya 25:6

+ 13:10 Metta 28:19, R’omayî 10:18, Kolosî 1:6

+ 13:11 K’arêd Şandîya 4:8

+ 13:12 Metta 10:35-36

+ 13:13 Metta 10:22, Yûh’enna 15:18, Aqûb 5:11, E’yantî 2:10

• 13:14 Metta 24:15-28, Lûqa 21:20-24

+ 13:14 Danîyêl 9:27, Danîyêl 11:31, Danîyêl 12:11

+ 13:15 Lûqa 17:31

+ 13:17 Lûqa 23:29

+ 13:19 Yêremîya 30:7, Danîyêl 12:1, E’yantî 16:18

+ 13:20 Îşaya 65:8, Lûqa 18:7

+ 13:21 Lûqa 17:23

+ 13:22 Q. Ducarî 13:1, T’êsalonîkî II 2:9, E’yantî 13:13, E’yantî 16:14

+ 13:23 Yûh’enna 13:19, Yûh’enna 14:29
• 13:24 Metta 24:29-31, Lûqa 21:25-28
+ 13:24 Amos 8:9

+ 13:25 Îşaya 13:10, Îşaya 24:23, Îşaya 34:4, Hezeqêl 32:7, Yoêl 2:31, K’arêd Şandîya 2:20, E’yantî 6:13

+ 13:26 Danîyêl 7:13, Metta 16:27
+ 13:27 Metta 13:41
• 13:28 Metta 24:32-35, Lûqa 21:29-33
+ 13:30 Marqos 9:1

+ 13:31 Zebûr 102:25-26, Îşaya 51:6, Petrûs II 3:10

• 13:32 Metta 24:36-44, Lûqa 17:26-30, Lûqa 17:34-35

+ 13:32 Zekerîya 14:7

+ 13:33 Efesî 6:18, T’êsalonîkî I 5:6, Metta 25:13

+ 13:34 Marqos 12:1

+ 13:35 Metta 25:13, Petrûs II 3:10, T’êsalonîkî I 5:2

+ 13:36 Metta 25:1-13

• 14:1 Metta 26:1-5, Lûqa 22:1-2, Yûh’enna 11:45-53

+ 14:1 Derk’etin 12:1-30, Yûh’enna 11:53

• 14:3 Metta 26:6-13, Lûqa 7:36-50, Yûh’enna 12:1-8

+ 14:3 Metta 21:17, Yûh’enna 11:1, Yûh’enna 11:18, Q. K’ahîntîyê 13:3

+ 14:7 Q. Ducarî 15:11, Marqos 2:20, Yûh’enna 7:33

+ 14:8 Yûh’enna 19:40
+ 14:9 Metta 24:14
• 14:10 Metta 26:14-16, Lûqa 22:3-6
+ 14:10 Yûh’enna 13:2, K’arêd Şandîya 1:16

• 14:12 Metta 26:17-30, Lûqa 22:7-23, Yûh’enna 13:21-30

+ 14:12 Derk’etin 12:6, Korint’î I 5:7
+ 14:18 Zebûr 41:9, Yûh’enna 13:18
+ 14:21 Îşaya 53, Metta 18:7

• 14:22 Metta 26:26-30, Lûqa 22:15-20, Korint’î I 11:23-25

+ 14:22 Yûh’enna 6:51, Korint’î I 10:16
+ 14:24 Derk’etin 24:8
+ 14:26 Lûqa 22:39

• 14:27 Metta 26:31-35, Lûqa 22:31-34, Yûh’enna 13:36-38

+ 14:27 Zekerîya 13:7, Yûh’enna 16:32
+ 14:28 Marqos 16:7
• 14:32 Metta 26:36-46, Lûqa 22:39-46
+ 14:33 Marqos 5:37, Marqos 9:2
+ 14:34 Yûh’enna 12:27
+ 14:35 Îbranî 5:7

+ 14:36 Marqos 10:27, Marqos 10:38, Yûh’enna 18:11, Yûh’enna 5:30, Yûh’enna 6:38

+ 14:38 Metta 6:13, Petrûs I 4:7

+ 14:41 Yûh’enna 2:4, Marqos 9:31, Marqos 10:33

• 14:43 Metta 26:47-56, Lûqa 22:47-53, Yûh’enna 18:3-12

+ 14:43 K’arêd Şandîya 1:16

+ 14:47 Lûqa 22:38

+ 14:49 Marqos 11:27, Metta 1:22-23, Metta 21:4, Yûh’enna 19:36

+ 14:50 Marqos 14:27, Yûh’enna 16:32

• 14:53 Metta 26:57-68, Lûqa 22:54-55, Lûqa 22:63-71, Yûh’enna 18:13-14, Yûh’enna 18:19-24

+ 14:56 Zebûr 27:12, Zebûr 35:11, Q. Ducarî 17:6, Q. Ducarî 19:15

+ 14:58 Korint’î II 5:1, Marqos 15:29, Yûh’enna 2:19

+ 14:60 Marqos 15:4-5

+ 14:61 Îşaya 53:7, Zebûr 2:7

+ 14:62 Zebûr 110:1, Danîyêl 7:13, Metta 16:27, Metta 24:30, Îbranî 1:13

+ 14:63 Jimar 14:6, K’arêd Şandîya 14:14

+ 14:64 Marqos 2:7, Yûh’enna 10:36, Q. K’ahîntîyê 24:16

+ 14:65 Îşaya 50:6, Marqos 10:34

• 14:66 Metta 26:69-75, Lûqa 22:56-62, Yûh’enna 18:15-18, Yûh’enna 18:25-27

+ 14:72 Marqos 14:30

• 15:1 Metta 27:1-2, Metta 27:11-14, Lûqa 23:1-5, Yûh’enna 18:28-38

+ 15:1 Lûqa 3:1, Lûqa 13:1, K’arêd Şandîya 3:13, K’arêd Şandîya 4:27, Tîmot’êyo I 6:13

+ 15:2 Metta 2:2
+ 15:4 Marqos 14:60-61
+ 15:5 Îşaya 53:7

• 15:6 Metta 27:15-26, Lûqa 23:13-25, Yûh’enna 18:39

+ 15:10 Yûh’enna 12:19, K’arêd Şandîya 5:17
+ 15:11 K’arêd Şandîya 3:14
+ 15:14 Lûqa 23:41, Îbranî 4:15
+ 15:15 Marqos 10:34
• 15:16 Metta 27:27-31, Yûh’enna 19:2-3

+ 15:19 Îşaya 50:6, Marqos 10:34, Marqos 14:65

• 15:21 Metta 27:32-44, Lûqa 23:26-43, Yûh’enna 19:17-27

+ 15:21 R’omayî 16:13

+ 15:24 Zebûr 22:18

+ 15:29 Zebûr 22:6, Zebûr 109:25, Marqos 14:58, Yûh’enna 2:19

+ 15:31 Yûh’enna 10:18

+ 15:32 Yûh’enna 1:49, Yûh’enna 12:13, Yûh’enna 20:29

• 15:33 Metta 27:45-56, Lûqa 23:44-49, Yûh’enna 19:28-30

+ 15:34 Zebûr 22:1
+ 15:36 Zebûr 69:21
+ 15:38 Derk’etin 26:33, Q. K’ahîntîyê 16:2
+ 15:40 Lûqa 8:2

• 15:42 Metta 27:57-61, Lûqa 23:50-56, Yûh’enna 19:38-42

+ 15:46 Îşaya 53:9

• 16:1 Metta 28:1-8, Lûqa 24:1-12, Yûh’enna 20:1-10

+ 16:1 Marqos 15:40
+ 16:3 Marqos 15:46
+ 16:7 Marqos 14:28

• 16:9 Metta 28:9-10, Metta 28:16-20, Lûqa 24:13-49, Yûh’enna 20:11-23

+ 16:9 Lûqa 8:2
+ 16:11 Lûqa 24:11
+ 16:15 K’arêd Şandîya 1:8, Kolosî 1:23

+ 16:16 K’arêd Şandîya 16:31, R’omayî 10:9, Petrûs I 3:21, Yûh’enna 3:18

+ 16:17 Lûqa 10:17, K’arêd Şandîya 5:16, K’arêd Şandîya 8:7, K’arêd Şandîya 16:18, K’arêd Şandîya 19:12, K’arêd Şandîya 2:4, K’arêd Şandîya 10:46, Korint’î I 12:10, Korint’î I 14:2

+ 16:18 Zebûr 91:13, Lûqa 10:19, K’arêd Şandîya 28:3-5, K’arêd Şandîya 9:12, K’arêd Şandîya 28:8

+ 16:19 Lûqa 24:51, K’arêd Şandîya 1:9, Tîmot’êyo I 3:16, Zebûr 110:1, K’arêd Şandîya 7:55-56, Petrûs I 3:22, R’omayî 8:34, Efesî 1:20, Kolosî 3:1, Îbranî 1:3, Îbranî 8:1, Îbranî 12:2, E’yantî 3:21

+ 16:20 K’arêd Şandîya 5:12

Lûqa

MIZGÎNÎYA LI GORA LÛQA

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Lûqa yekî yûnanî doxtor (h’ekîm) û dîrokzan (t’arîxzan) bû. Evî t’evî Pawlos gelekî r’êwîtî kirîye (Filîmon 24; Kolosî 4:14; Tîmot’êyo II 4:11) û nava şixulê şandîtîya Pawlosda jî gelekî alîk’arîya wî kirîye.

Bi fikira gelek zana eva Mizgînîya nêzîkî sala 80-î hatîye nivîsarê, cîkî nee’yan ji Filistînê der.

Destpêbûna k’itêbêda derheqa bûyîna Yûh’ennayê nixumdar, mizgînîya bûyîna Îsa û şikirdayîna çend merivada nivîsar e, k’îjana hatina Îsaye ji Xwedêda didane k’ifşê. Vê Mizgînîyêda bona e’mirê Îsa hê gelekî dibêje, ji bûyîna Yûh’ennayê nixumdar girtî h’eta ji nav mirîya r’abûna Îsa. Lûqa xwestîye derheqa e’mirê Îsada bi hûr-gilî binivîse. Pey mirin-r’abûna wîr’a Lûqa derheqa belabûna Mizgînîyêda k’itêba «K’arêd Şandîya» nivîsîye.

«Mizgînîya li gora Lûqa» e’yan dike ku Îsa çawa Xilazkirê sozdayî bona Îsraêlê ji Xwedêda şandî ye û usa jî Xilazkirê h’emû meriva ye. Eva Mizgînîya bi tiherekî başqe h’izkirina Xwedê dide k’ifşê, îlahî hindava merivêd şkestîda. Geleka navê vê mizgînîyê danîye: «Mizgînîya bona gunek’ara, şkestîya, belengaza, bêxweya, jinebîya û xerîba».

Vê Mizgînîyêda fikira «şabûn û şikirdayînê» jî heye, îlahî serîyêd pêşinda, ku li ser e’lamkirina hatina Îsa dinivîse. Çend k’ulamêd şikirdayînê jî vira hene û xwedênasa gelek qur’nada bi van k’ulama h’ebandina xwe derbaz kirine. Mesele, k’ulama milyak’eta (2:14), ya Meryemê (1:46-55), ya Zekerîya (1:68-79) û ya Şimh’ûn (2:29-32). Xilazîya k’itêbêda jî nêta şabûnê k’ifş dibe, li k’u Îsa diçe e’zmên û yêd li pey Îsa p’aristgehêda dicivin, şikirîya xwe didine Xwedê (24:52-53).

Hinek p’arêd berbiç’e’v jî ew in, ku çend serhatî û mesele t’enê vê mizgînîyêda hene. Awa mesele: K’ulama milyak’eta, dema bûyîna Îsa, hazirîya şivana, Îsayê donzdeh salî p’aristgehêda, mesela «kur’ê undabûyî û birê wî», t’obekirina qaçaxekî ser xaçê û tiştêd mayîn.

Serecema fikira k’itêbê

- Pêşgotina Lûqa (1:1-4)

- Bûyîna Yûh’ennayê nixumdar, bûyîna Îsa û zar’otîya wan (1:5–2:52)

- Qulixê Yûh’ennayê nixumdar (3:1-20)

- Nixumandin û cêr’ibandina Îsa (3:21–4:13)

- Dannasînî û şixulêd Îsaye li Celîlêda (4:14–9:50)

- R’îya Îsaye ji Celîlê h’eta Orşelîmê (9:51–19:27)

- H’eftîya Îsaye xilazîyê li Orşelîmê û dor-berêd wêda (19:28–23:56)

- R’abûna Îsaye ji mirinê, xuyabûna Wî şagirtava û jorhilatina Wî (24:1-53)

1

Pêşgotina Lûqa T’êyofîlor’a

1^1T’êyofîloyê xweyîqedir, niha geleka destpêkirîye serhatîya wan tiştêd nava meda bûyî usa r’êz kin, 2çawa ewêd ku pêşîyê bi ç’e’vê xwe dîtibûn û ev Mizgînî bela dikirin, mer’a gotin. 3Ez jî çawa yekî hê zûva r’ast pey wan h’emû tişta diçûm, min r’ê têr’a dît ku bi hûr-gilî ter’a binivîsim,+
4wekî tu r’astîya wan tiştêd ku hîn bûyî, bizanibî.

Mizgînîya milyak’et bona bûyîna Yûh’ennayê nixumdar

5Çaxê Hêrodes p’adşayê Cihûstanê bû, k’ahînek ji bereka Ebîya hebû, navê wî Zekerîya bû. Jina wî jî ji e’silê Harûn bû, navê wê Êlîzabêt+. 6Evana her du jî li ber Xwedê r’ast bûn û nav h’emû t’emî û qanûnêd Xudanda bêqusûr diçûn+. 7Lê zar’êd wan t’unebûn, çimkî Êlîzabêtê zar’ nedanîn û her duya jî e’mirê xwe derbaz kiribûn+.

8Awa çaxê Zekerîya dora bereka xweda xizmetk’arîya k’ahîntîyê li ber Xwedê dikir,+
9bi e’detê k’ahîntîyêda p’eşk wîr’a k’et, ku her’e p’aristgeha Xudan, bixûrê bişewitîne+. 10Û dema şewitandina bixûrê, t’emamîya cime’tê derva dua dikir+. 11Hingê milyak’etê Xudan wîva xuya bû û alîyê r’astêva k’êleka gorîgeha bixûrê sekinî+. 12Çaxê Zekerîya dît, t’evîhev bû û saw k’ete ser wî. 13Lê milyak’et wîr’a got: «Zekerîya, netirse! Dua te hate bihîstinê, k’ulfeta te Êlîzabêtê ter’a kur’ekî bîne û tê navê wî Yûh’enna daynî+.

14Ewê ter’a bibe eşq û şayî
û gelekê bi bûyîna wî şa bin.

15Çimkî ewê li ber Xudan mezin be.

T’u car gerekê şerav-araqê venexwe[*] .

Û hê zikê dîya xweda, wê bi R’uh’ê Pîroz t’ijî be+.

16Wê ji zar’êd Îsraêlê geleka berbi Xudan Xwedêyê wan veger’îne.

17Ewê bi r’uh’ û qewata Êlyas p’êxember pêşîya Xudanva her’e[*] ,
wê dilê bava ser zar’ada û neêlima berbi fe’mdarîya r’asta veger’îne,
wekî cime’tekê bona Xudan hazir ke»+.

18Zekerîya milyak’etr’a got: «Ezê vê yekê çawa bizanibim? Ez kal im û k’ulfeta min jî e’mirê xwe îdî derbaz kirîye»[*]+ .

19Milyak’et lê veger’and û gotê:

«Ez Cibrayîl im, ku li ber Xwedê disekinim.

Û ez hatime şandinê,
ku ter’a bêjim û vê mizgînîyê bidime te[*]+ .

20Va tê lal bî û nikaribî xeber dî,
h’eta wê r’oja ku ev tişt bêne sêrî,
çimkî te ew gotinêd min bawer nekirin,
ku wê wextê xweda bêne sêrî».

21H’eta hingê cime’t hîvîya Zekerîya bû û e’cêbmayî diman, ku ew p’aristgehêda derengî dik’et. 22Û çaxê ew derk’ete derva, îdî nikaribû wanar’a xeber da. Wana şik bir, ku p’aristgehêda tişt hatîye li ber ç’e’va. Û ewî bi nîşana wanar’a xeber dida û lal ma. 23Gava r’ojêd xizmetkirina wî xilaz bûn, çû mala xwe. 24Pey wan r’ojar’a, k’ulfeta wî, Êlîzabêt h’emle derk’et, pênc meha ewê xwe vedişart û digot: 25«Ev çi yek bû van r’ojada Xudan bona min kir, h’alê minda nihêr’î û qara min ji nav meriva da hildanê»+.

Mizgînîya milyak’et bona bûyîna Îsa

26Meha şeşada Xwedê milyak’et Cibrayîl şande bajarekî Celîlê ku navê wî Nisret bû,+
27cem qîzeke bik’ir, ya ku merivekî bi navê Ûsivê mala Dawidr’a nîşankirî bû. Navê qîzikê Meryem bû. 28Milyak’et wêva xuya bû û gotê: «Silav li te qîzika k’erem lê bûyîyê, Xudan t’evî te ye[*] »+. 29Ewa ser gotina wî t’evîhev bû û fikirî: «Gelo ev çi silav e?» 30Û milyak’et jêr’a got: «Meryem, netirse! Çimkî te k’erem ji Xwedê stand. 31Va tê h’emle derêyî Kur’ekî bînî û navê Wî Îsa daynî+.

32Ewê mezin be û Kur’ê Yê Herî Jorin wê bê gotinê.

Û Xudan Xwedê wê t’extê bavê Wî Dawid bide Wî+.

33Ewê h’eta-h’etayê p’adşatîyê ser mala Aqûb bike
û xilazîya P’adşatîya Wî wê t’unebe»+.

34Meryemê milyak’etr’a got: «Ev yekê çawa bibe, çimkî ez hela hê qîz im?» 35Milyak’et lê veger’and û got: «R’uh’ê Pîroz wê bê ser te û qewata Yê Herî Jorin wê ser te bike sî. Bona vê yekê ew Pîrozê ku wê ji te bibe, ew Kur’ê Xwedê wê bê gotinê+. 36Va ye omida te Êlîzabêt jî, ya ku bêzur’et dihate gotinê, wê mezinayîya xweda eva meha şeşa ye kur’ekîda h’emle ye. 37Çimkî cem Xwedê tiştekî nebûyînê t’une»+. 38Wî çaxî Meryemê got: «Ez carîya Xudan im. Bira anegorî gotina te bona min bibe». Û milyak’et ji cem wê çû.

Meryem serîkî Êlîzabêtê dixe

39Wan r’ojada Meryem r’abû lez çû alîyê ç’îya, bajarekî Cihûda. 40Ew k’ete mala Zekerîya û silav da Êlîzabêtê. 41Gava Êlîzabêtê silava Meryemê bihîst, zar’ok zikê wêda livîya. Êlîzabêt R’uh’ê Pîrozva t’ijî bû 42û bi dengekî bilind kire gazî got: «Tu nav k’ulfetada bimbarek î û berê zikê teda jî bimbarek e. 43Ev çi bextewarîk e ku dîya Xudanê min ser minda hat? 44Gava dengê silava te k’ete guhê min, zar’ok zikê minda ji şabûna lîst. 45Xwezî li wê, ku gotina Xudan bawer dike, ku çi jêr’a hatîye gotinê, wê bê sêrî». 46Meryemê got[*] :

«Nefsa min pesinê Xudan dide+

47û r’uh’ê min bi Xwedê Xilazkirê min şa dibe,+

48çimkî Ewî berê Xwe milûktîya carîya Xweda kir.

Va ji vir şûnda h’emû nisilê xwezîya xwe li min bînin,+

49çimkî Xwedêyê Zor bona min tiştêd p’ir’ mezin kirin.

Navê Wî pîroz e+.

50R’e’ma Wî qir’ne-qir’ne li ser wan e,
yêd ku ji Wî ditirsin+.

51Qewata destê Xwe Ewî da k’ifşê
û yêd ku dilê xweda k’ubar-babax in bela-belayî kirin+.

52Yêd qewat ji k’ursîya anîn xwarê
û yêd milûk bilind kirin[*]+ .
53Yêd bir’çî bi tiştêd qenc t’êr kirin
û yêd dewletî destvala ver’êkirin+.
54R’e’ma Xwe anî bîra Xwe,
alî xulamê Xwe, Îsraêl kir,+

55çawa kal-bavêd me, Birahîm û zur’eta wîr’a bona h’eta-h’etayê sozê Xwe dabû»[*] .

56Meryem weke sê meha cem Êlîzabêtê ma, paşê veger’îya mala xwe.

Bûyîna Yûh’ennayê nixumdar

57Awa dema welidandina Êlîzabêtê pêr’a gihîşt, kur’ek jêr’a bû. 58Heval-hogirêd wê bihîstin ku Xudan r’e’ma xweye mezin bona wê kirîye, t’evî wê şa dibûn.

59R’oja h’eyştada hatin ku kur’ik sinet kin û navê bavê wî Zekerîya lê kin+. 60Lê dîya wî got: «Na, navê wî gerekê Yûh’enna be». 61Wêr’a gotin: «Nava merivêd teda bi wî navî kesek t’une». 62Hingê wana bi nîşana ji bavê wî pirsîn ku çi navî dixwaze wî ke. 63Ewî jî t’extek xwest û li ser nivîsî: «Navê wî Yûh’enna ye». H’emû e’cêbmayî man. 64Destxweda zar-zimanê wî vebû, xeber da, şikirî da Xwedê. 65Tirsê h’emû cînarêd wan girt û t’emamîya ç’îyayêd Cihûstanêda bona vê yekê dihate gotinê. 66H’emûyêd ku dibihîstin, bîra xweda xwey dikirin, digotin: «Gelo ev kur’ikê bibe çi?» Çimkî destê Xudan pêr’a bû.

P’êxembertîya Zekerîya

67Bavê wî Zekerîya bi R’uh’ê Pîroz t’ijî bû, p’êxembertî kir û got:

68«Şikir ji Xudan Xwedêyê Îsraêlêr’a
ku serîk da cime’ta Xwe û azayî jêr’a anî[*]+ .

69Ji mala xulamê Xwe Dawid
bona me Xilazkirekî zor[*] r’akir,+

70çawa Ewî hê berêda bi devê p’êxemberêd Xweye pîroz gotîye,

71ku em ji dijminêd xwe
û destê h’emû xêrnexwaza xilaz bin[*] ,+
72r’e’mê kal-bavêd me bike,
peymana Xweye pîroz+

73û wê sonda ku bavê me Birahîmr’a xwar bîr bîne[*] ,+

74wekî ji destê dijmina azabûyî,
em bikaribin bê tirs û xof,
75h’emû r’ojêd e’mirê xweda,
r’ast û h’elal Wî bih’ebînin.

76Tu, lo kur’iko, tê p’êxemberê Yê Herî Jorin bêyî gotinê,
tê pêşîya Xudanva her’î, wekî r’îya Wî hazir kî[*]+

77û zanebûna azayîyê bidî cime’ta Wî
bi baxşandina gunêd wan+.
78Ji r’e’m û h’uba Xwedêyê me
çawa jorda r’o ku dertê, usa wê serîkî bide me,+

79wekî yêd ku te’rîstanîyê û bin sîya mirinêda dimînin r’onayî ke
û nigêd me dayne ser r’îya e’dilayîyê»[*]+ .

80Kur’ik mezin dibû û bi r’uh’ qewat digirt û h’eta r’oja Îsraêlêva xuya bû jî li ber’îyê dima+.

2

Bûyîna Îsa

(Metta 1:18-25)

2^1•Wan r’ojada ji Awgûstoyê Qeyser e’mir derk’et, ku h’emû merivêd Împêratorîya R’omayê bêne navnivîsarê+. 2Ev navnivîsara pêşin hêna Kûrênyoyê welîyê Sûryayêda hate kirinê. 3H’emû diçûne bajarê xwe, ku her kes navê xwe bide nivîsarê. 4Ûsiv jî ji bajarê Nisreta Celîlê r’abû hevraz çû Cihûstanê, bajarê bûyîna Dawid, ku jêr’a Beytleh’m digotin, çimkî ew ji mal û qebîla Dawid bû+. 5Ew çû ku t’evî Meryema dergîstîya xwe bik’eve navnivîsarê. Meryem jî h’emle bû. 6Çaxê ewana li Beytleh’mê bûn, r’oja welidandina wê pêr’a gihîşt 7û kur’ê xweyî Nixurî anî, Ew p’êç’ekêda p’êç’a û afir’da danî, çimkî mêvanxanêda bona wan cî t’unebû.

Milyak’et û şivan

8Li wir çolê şivan hebûn, ku wê şevê xweyîtîya kerîyê pezêd xwe dikirin. 9Milyak’etê Xudan wanva xuya bû û r’ûmeta Xudan dora wan şewq da, ew gelekî tirsîyan+. 10Lê milyak’et wanar’a got: «Netirsin! Va ye ez Mizgînîya şabûneke mezin didime we, ku wê bona t’emamîya milet be. 11Îro wer’a bajarê Dawidda Xilazkirek bû, ew Mesîh Xudan e+. 12Eva wer’a bibe nîşan: Hûnê zar’okekê p’êç’ekêda p’êç’ayî afir’da bibînin»+. 13Nişkêva t’evî wî ordîke milyak’etêd e’zmanaye mezin k’ifş bû, pesinê Xwedê didan û digotin:+

14«Şikir Xwedêyê Herî Jorinr’a,
e’dilayî ser dinê wan merivar’a,
ji k’îjana Xwedê r’azî ye[*] »+.

15Gava milyak’et ji wan dûr k’etin hilatine e’zmên, şivana hevr’a got: «De werin em her’ine Beytleh’mê, ev tiştê bûyî, ku Xudan em pê h’esandin, bibînin».

16Û bi lez hatin, Meryem, Ûsiv û Zar’a afir’da r’azayî dîtin. 17Gava Ew dîtin, çi ku bona Kur’ik wanr’a hatibû e’lamkirinê, gotin. 18Her kesê ku ji şivana ev tişt dibihîstin, zendegirtî diman. 19Lê Meryemê ev h’emû tişt dilê xweda xwey dikirin û li ser wan difikirî+. 20Şivan veger’îyan, bona tiştêd bihîstî û dîtî pesin û şikirî didane Xwedê. Ev h’emû usa bûn çawa wanar’a hatibû gotinê.

Navdanîna Îsa

21R’oja h’eyşta gava kur’ik sinet kirin, navê Wî Îsa danîn, çawa ku hê berî h’emlebûna dê, milyak’et bona vê yekê gotibû+.

Îsa dibine p’aristgehê, ku p’êşk’êşî Xwedê kin

22Çaxê anegorî Qanûna Mûsa r’ojêd paqijbûna wan t’emam bûn, kur’ik birine Orşelîmê, ku Wî p’êşk’êşî Xudan kin[*] ,+
23çawa ku Qanûna Xudanda nivîsar e: «Her nixurîkî nêrîn ku bet’inê vedike, nedirê Xudan be»[*]+
24û li gora gotina Qanûna Xudan: «Cotek fatimok yan jî du cûcûkêd kevotka»[*]
h’edî bê dayînê+.

25Hingê merivek Orşelîmêda hebû, navê wî Şimh’ûn bû. Ew merivekî r’ast, xwedêxof û li hîvîya berdilîya[*]
Îsraêlê bû. R’uh’ê Pîroz jî li ser wî bû+
26û wîr’a gotibû: «H’eta ku tu Mesîhê Xudan nebînî, namirî». 27Hingê ew bi r’êberîya R’uh’ hate p’aristgehê. Çaxê dê û bavêva Îsayê biç’ûk anîn ku li gora e’detê Qanûnê bona Wî bikin, 28Şimh’ûn Kur’ik hilda da h’emêza xwe, şikirî da Xwedê û got:

29«Ya Xweyî, niha li gora sozê Xwe
bi xêr û silamet berdestîyê Xwe ber’de.
30Çimkî ç’e’vê min azakirina Te dît,+

31ya ku Te ber ç’e’vê h’emû mileta hazir kirîye[*] ,

32ku bibe r’onayîya ber ç’e’vê necihûya
û qedir-hurmet cime’ta Te Îsraêlr’a»[*] .

33Dê û bavê Wî ser tiştêd ku Şimh’ûn bona Wî digotin, zendegirtî mabûn. 34Şimh’ûn dua wan kir û dîya Wî Meryemêr’a got: «Bibihên, Eva ewî k’ifşkirî ye, Yê ku wê Îsraêlêda bibe sebebê k’etin-r’abûna geleka, usa jî bibe nîşanek, ku gelekê miqabilî Wî r’abin 35û bi vî awayî fikirêd gelek dila wê e’yan bin. Û dilê ter’a jî mîna tîrekê wê derbaz be»+.

36Li wir ji r’ik’inyata Aşêr, qîzeke Fanowêle p’êxember hebû, navê wê Hana. Ewê gelek e’mir derbaz kiribû, pey qîztîya xwer’a h’eft sala cem mêrê xwe mabû. 37Ew jinebîke h’eyştê çar salî bû[*] û ji p’aristgehê dûr nedik’et, şev û r’oj bi dua û r’ojîya Xwedê dih’eband+. 38Eva jî wê demê hat, şikirî da Xwedê û t’evî h’emûyêd ku ç’e’vnihêr’îya azabûna Orşelîmê bûn, derheqa kur’ikda xeber da.

Meryem, Ûsiv û Îsayê biç’ûk vediger’ine Nisretê

39Gava Ûsiv û Meryemê her tişt li gora Qanûna Xudan kirin, veger’îyane Celîlê, bajarê xwe Nisretê+
40Kur’ik mezin û qewat dibû, bi serwaxtîyê t’ijî dibû, k’erema Xwedê jî bi Wîr’a bû.

Îsayê donzdeh salî p’aristgehêda

41Dê û bavê Wî her sal Cejina Derbazbûnêda diçûne Orşelîmê+. 42Çaxê Ew bû donzdeh salî, li gora e’det ewana hevraz çûne cejinê. 43Gava r’ojêd cejinê xilaz bûn û paşda vediger’îyane mala xwe, Îsayê xişîm li Orşelîmê ma. Lê dê û bavê Wî haş ji Wî t’unebûn,+
44wana t’irê t’evî r’êwîya ye. R’îya r’ojekê hatin, nav heval-hogirêd xweda li Wî ger’îyan. 45Gava Ew nedîtin, paşda veger’îyane Orşelîmê, li Wî ger’îyan. 46R’oja sisîya wana Ew p’aristgehêda dît. Ew t’evî dersdara r’ûniştibû, guhdarîya wan dikir û pirs didane wan. 47H’emûyêd ku xeberdana Wî dibihîstin, ser zanebûn û cabêd Wî zendegirtî diman. 48Gava dê û bavê Wî ew dîtin, h’eyîrîn û dîya Wî jêr’a got: «Lawo! Te çima usa serê me kir? Ez û bavê te k’el-bîn li Te diger’îyan». 49Ewî wanr’a got: «Hûn çima li Min diger’îyan? We nizanibû gerekê Ez mala Bavê Xweda bim?» 50Lê wana fe’m nekir Ewî çi got+. 51Ew t’evî wan veger’îya hate Nisretê û gur’a wanda bû. Lê dîya Wî ev h’emû tişt dilê xweda xwey dikirin+. 52Û Îsa bi serwaxtîyê û bejinêda pêşda diçû û li Xwedê û meriva xweş dihat+.

3

Dannasînîya Yûh’ennayê nixumdar

(Metta 3:1-12; Marqos 1:1-8; Yûh’enna 1:19-28)

3^1•Panzdeh salîya p’adşatîya Tîberyoyê Qeyserda, Pîlatoyê Pontîyo welîyê Cihûstanê bû, Hêrodes serwêrê Celîlê bû, Fîlîpoyê birê wî serwêrê qeza Îtûryayê û Traxonîdayê bû û Lûsanyas serwêrê Avêlînyayê bû,+
2Henan û Qeyafa jî serekk’ahîn bûn. Hingê xebera Xwedê ber’îyêda Yûh’ennayê kur’ê Zekerîyar’a hat+
3û Yûh’enna hate h’emû dor-berêd ç’emê Ûrdunê dannasîn dikir, ku cime’t ji gunekirinê veger’e û bi avê bê nixumandinê, wekî Xwedê wan bibaxşîne. 4Çawa k’itêba Îşaya p’êxemberda nivîsar e ku dibêje:

«Dengê ber’îyêda dike gazî:

‹R’îya Xudan hazir bikin
û şiver’îyêd Wî r’ast bikin.

5H’emû gelî bira t’ijî bin,
ç’îya-banî nimiz bin,
r’îyêd xaro-maro r’ast bin
û ç’e’l-ç’ûl dûz bin.

6Û her kesê azayîya Xwedê bibîne›»[*]+ .

7Gelek dihatine cem Yûh’enna, ku ji wî bêne nixumandinê. Ewî wanr’a digot: «Ç’êjikêd me’ra! K’ê wer’a got, ku hûn ji xezeba tê bir’evin+? 8De bi kirêd qenc bidine k’ifşê, ku hûn ji gunekirinê veger’îyane. Û r’anebin nebêjin: ‹Birahîm bavê me ye›. Ez wer’a dibêjim, ku Xwedê ji van kevira jî dikare zar’a Birahîmr’a derxe+. 9Va ye bivir li ser r’awê darê ye. Her dara ku berê qenc neyne, wê bê bir’înê û avîtinê nava êgir»+. 10E’laletê ji wî pirsî û got: «Lê em çi bikin?»+
11Ewî li wan veger’and û got: «Du dest k’incê k’ê hene, bira yekî bide wî, yê k’ê ku t’une û xurekê k’ê heye, bira dîsa usa bike»+. 12Xercgir jî hatin ku bêne nixumandinê û wîr’a gotin: «Dersdar, em çi bikin?» 13Ewî wanr’a got: «Çiqas ji we tê xwestinê ji wî zêdetir nestînin». 14Eskera jî ji wî pirsî: «Lê em çi bikin?» Ewî wanr’a got: «Kesekî neşêlînin, bêbextîyê li xelqê nekin û bi heqê xwe r’azî bin»+.

15H’emû hîvîyê bûn û bona Yûh’enna dilê xweda digotin: «Gelo ev e Mesîh?»+
16Yûh’enna li h’emûya veger’and û got: «Ez we bi avê dinixumînim, lê Yekî ji min qewattir wê bê. Ez ne hêja me benê çarixêd Wî jî vekim. Ewê we pê R’uh’ê Pîroz û êgir binixumîne+. 17Melh’eba Wî destê Wîda ye. Ewê bêdera Xwe paqij ke, genim bike e’mbara Xwe, lê kayê wê bi agirê ku natemire bişewitîne»+.

18Awa Yûh’enna bi gelek tiştêd din jî xelq şîret dikir û Mizgînî dida. 19Lê gava Yûh’enna li Hêrodesê serwêr jî hilat bona Hêrodîya jina birê wî û h’emû xirabîyêd ku wî dikirin, 20hingê Hêrodes ser van kirinada ev neheqî jî kir, ku Yûh’enna avîte kelê+.

Îsa tê nixumandinê

(Metta 3:13-17; Marqos 1:9-11)

21•Gava h’emû cime’t dihate nixumandinê, Îsa jî hate nixumandinê. Wê demê ku dua dikir, e’zman vebû+
22û R’uh’ê Pîroz bi bedenî mîna kevotkekê ser Wî danî û dengek ji e’zmên hat û got: «Tu kur’ê Minî delal î, ku Ez ji Te r’azî me»+.

R’ik’inyata Îsa

(Metta 1:1-17)

23•Îsa nêzîkî sî salî bû, gava Ewî dest bi k’arê Xwe kir û wan t’irê Ew kur’ê Ûsiv bû, Ûsivê Elî,+
24Elîyê Metat, Metatê Lêwî, Lêwîyê Melk’ê, Melk’êyê Yannay, Yannayê Ûsiv, 25Ûsivê Metîtîya, Metîtîyayê Amos, Amosê Nehûm, Nehûmê Heslî, Heslîyê Necay, 26Necayê Mehat, Mehatê Metîtîya, Metîtîyayê Şêmeyîn, Şêmeyînê Yûsêx, Yûsêxê Yoda, 27Yodayê Yûhenan, Yûhenanê R’êşa, R’êşayê Zerûbabel, Zerûbabelê Şaltîyêl, Şaltîyêlê Nerî,+
28Nerîyê Melk’ê, Melk’êyê Êdî, Êdîyê Qosam, Qosamê Êlmedam, Êlmedamê Er, 29Erê Yêşû, Yêşûyê Êlîyazêr, Êlîyazêrê Yorîm, Yorîmê Metat, Metatê Lêwî, 30Lêwîyê Şimh’ûn, Şimh’ûnê Cihûda, Cihûdayê Ûsiv, Ûsivê Yonam, Yonamê Êlyaqîm, 31Êlyaqîmê Melyo, Melyoyê Mena, Menayê Metîtîya, Metîtîyayê Nat’an, Nat’anê Dawid,+
32Dawidê Yêşa, Yêşayê Ovêd, Ovêdê Bowaz, Bowazê Selmon, Selmonê Nehşon,+
33Nehşonê Amînadav, Amînadavê Admîn, Admînê Aram, Aramê Hesrûn, Hesrûnê Pêrês, Pêrêsê Cihûda,+
34Cihûdayê Aqûb, Aqûbê Îshaq, Îshaqê Birahîm, Birahîmê Têrah, Têrahê Nehor,+
35Nehorê Serûx, Serûxê R’êwo, R’êwoyê Pêlêg, Pêlêgê Eber, Eberê Şelah, 36Şelahê Qênan, Qênanê Arpexşad, Arpexşadê Sam, Samê Nuh, Nuhê Lamex, 37Lamexê Metûşela, Metûşelayê Henox, Henoxê Yarêd, Yarêdê Mahalalêl, Mahalalêlê Qênan, 38Qênanê Enoş, Enoşê Sêt’, Sêt’ê Adem û Ademê Xwedê+.

4

Cêr’ibandina Îsa

(Metta 4:1-11; Marqos 1:12-13)

4^1•Îsa bi R’uh’ê Pîrozva t’ijî ji Ûrdunê veger’îya, R’uh’ ber’îyêda r’êberîya Wî dikir, 2çil r’ojî ji mîrêcin hate cêr’ibandinê. Ewî wan r’ojada tiştek nexwar û gava ew r’oj derbaz bûn, bir’çî bû+.

3Hingê mîrêcin Wîr’a got: «Heger Tu Kur’ê Xwedê yî, vî kevirîr’a bêje ku bibe nan». 4Îsa lê veger’and û got: «Nivîsar e: ‹Însan t’enê bi nên najî›[*]
[*] »+.

5Hingê mîrêcin Ew r’akire ser cîkî bilind, deqêda h’emû p’adşatîyêd dinyayê nîşanî Wî dan 6û gote Wî: «Ezê r’ewş û serwêrtîya van h’emûya bidime destê Te, çimkî minr’a hatîye dayînê û k’êr’a ku bixwazim ezê bidimê+. 7Heger niha Tu serê xwe li ber min daynî, ev h’emû wê p’ara Te bin». 8Îsa lê veger’and û got: «Nivîsar e: ‹Serê xwe li ber Xudan Xwedêyê xwe dayne û t’enê Wî bih’ebîne!›[*] »+

9Paşê mîrêcin Îsa bire Orşelîmê, Ew ser bilindcîya banê p’aristgehê da sekinandinê û gote Wî: «Heger Tu Kur’ê Xwedê yî, de Xwe ji vir bavêje xwarê. 10Çimkî nivîsar e: ‹Xwedê wê t’emîya Te bide milyak’etêd Xwe, ku Te xwey kin›+
11û: ‹Ewê Te ser destê xwe bigirin, wekî nigê Te kevir nek’eve›[*] ». 12Îsa lê veger’and û got: «Hatîye gotinê ku: ‹Xudan Xwedêyê xwe necêr’ibîne!›[*] »+
13Û gava mîrêcin h’emû cêr’ibandin xilaz kirin, demekê ji Wî dûr k’et.

Îsa qeza Celîlêda dest bi k’arê Xwe dike

(Metta 4:12-17; Marqos 1:14-15)

14•Îsa bi qewata R’uh’ veger’îya Celîlê û nav-dengê Wî h’emû alîyêd wî welatîda bela bû. 15Ewî k’inîştêd wanda hîn dikir û h’emûya pesinê Wî didan+.

Bajarê Nisretê, li k’u Îsa mezin bibû, Wî qebûl nake

(Metta 13:53-58; Marqos 6:1-6)

16Ew hate Nisretê, wî cîyê ku Ew lê mezin bibû, mîna e’detê Xwe r’oja şemîyê Ew k’ete k’inîştê û r’abû ku bixûne+. 17K’itêba Îşaya p’êxember dane Wî û gava k’itêba gulomatkkirî vekir, ew cî dît ku aha nivîsar bû:

18«R’uh’ê Xudan li ser Min e,
çimkî Ewî Ez bi r’ûnkirinê k’ifş kirim,
wekî Mizgînîyê bidime feqîra,
û Ez şandime hêsîrar’a boy serbestîyê
û korar’a boy dîtinê dannasîn kim,
azayîyê bidime bindesta+

19û sala Xudane r’e’mê[*] jî bidime naskirinê»[*] .

20Û k’itêb gulomatk kir da berdestî r’ûnişt û k’inîştêda h’emû zûr’ bibûn li Wî dinihêr’în. 21Ewî destpêkir wanar’a got: «Eva nivîsara îro hate sêrî, gava we bihîst». 22H’emûya jî bona Wî qenc xeber didan û ser xeberdana Wîye me’rîfet zendegirtî mabûn û digotin: «Eva ne kur’ê Ûsiv e?» 23Ewî wanr’a got: «Hûnê r’ast vê gotinê ser Min bêjin: ‹H’ekîmo! De h’ekîmtîyê li xwe bike. Û ew tiştêd me bihîstin ku Te Kefernahûmêda kirin, li vir cî-misk’enê xweda jî bike›»+. 24Û got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, p’êxember cî-misk’enê xweda bêqedir e+. 25Ez r’astîyê wer’a dibêjim, gelek jinebî Îsraêlêda hêna Êlyasda hebûn, çaxê sê sal û şeş meha e’zman hate girtinê û t’emamîya welêtda bû xelayîke giran+. 26Lê Êlyas kesekîr’a nehate şandinê, pêştirî jinebîya ji bajarê Serepta Saydêr’a[*]+ . 27Û gelek k’otî jî Îsraêlêda hêna Êlîşa p’êxemberda hebûn û ji wan t’u kes paqij nebû, pêştirî Ne’manê ji Sûryayê»[*]+ . 28Gava h’emûyêd k’inîştêda ev yek bihîstin, hêrs k’etin. 29R’abûn Ew ji bajêr derxistin, birin ser wî ç’îyayê li k’u bajarê wan hatibû çêkirinê, wekî Wî ji kendêlda bavêjin. 30Lê Ew nav wanr’a derbaz bû çû+.

Îsa r’uh’ê h’eram derdixe

(Marqos 1:21-28)

31•Îsa berjêr bû hate bajarê Kefernahûma Celîlê û r’oja şemîyê ew hîn dikirin+. 32Ew li ser hînkirina Wî zendegirtî mabûn, çimkî xeberdana Wî bi h’ukum bû+. 33Û k’inîştêda merivek hebû, ku r’uh’ê cinayî h’eram pêr’a hebû. Ewî bi dengekî bilind kire qîr’în: 34«Weyê! Tu çi ji me dixwazî Îsayê Nisretê? Tu hatîyî qir’a me bînî? Ez zanim Tu k’î yî. Tu Pîrozê Xwedê yî!»+
35Îsa lê hilat û got: «Ker’ be û jê derk’eve!» Cin ew ber wan li e’rdê xist û bê zirardayîn ji wî derk’et+. 36H’emû zendegirtî man, hevr’a digotin: «Ev çi gotin e? Ew bi h’ukum û qewatê e’mirî li r’uh’êd h’eram dike û derdik’evin?» 37Û be’sa Wî h’emû dor-bera bela dibû.

Îsa gelek nexweşa qenc dike

(Metta 8:14-17; Marqos 1:29-34)

38•Ew ji k’inîştê derk’et çû mala Şimh’ûn. Xwesîya Şimh’ûn te’l t’ayêda dine’lîya û bona wê ji Wî hîvî kirin+. 39Îsa ser wêr’a sekinî, li t’ayê hilat û t’ayê jê ber’da. Destxweda r’abû ser xwe, berdestî wanr’a kir. 40Gava r’o diçû ava, h’emûyêd ku cûr’e-cûr’e nexweşîyêd wan hebûn anîne cem Wî. Ewî destê Xwe danî ser wan her yekî û ew qenc kirin. 41Ji geleka jî cin derdik’etin, dikirine qîr’în û digotin: «Tu Kur’ê Xwedê yî!» Lê Îsa li wan hilat û nedihişt ew xeber din, çimkî zanibûn ku Ew Mesîh e+.

Dannasînîya t’emamîya Cihûstanê

42•Sibeh ku zelal bû, Îsa r’abû çû cîkî xewle. E’lalet li Wî diger’îyan û h’eta cem Wî hatin, nedihiştin ku Ew dest ji wan bik’işîne+. 43Lê Ewî wanr’a got: «Gerekê Ez bajarêd dinda jî Mizgînîya P’adşatîya Xwedê bidim, çimkî Ez bona wê yekê hatime şandinê»+. 44Û k’inîştêd Cihûstanêda[*] dannasîn dikir.

5

Îsa gazî şagirtêd Xweye pêşin dike

(Metta 4:18-22; Marqos 1:16-20)

5^1•Carekê Îsa li ber gola Cênîsartê sekinîbû û e’laletê dora Wî girt, ku xebera Xwedê bibihê+. 2Û Ewî du qeyik devê golê dîtin, me’sîgir ji wan derk’etibûn û t’or’êd xwe dişûştin. 3Îsa k’ete qeyikeke ji wan, ku ya Şimh’ûn bû, hîvî ji wî kir, ku qeyikê hinekî ji bejê dûr xe. Û Ew r’ûnişt, ji qeyikê e’lalet hîn kir. 4Çaxê Ewî xeberdana Xwe xilaz kir, Şimh’ûnr’a got: «Qeyikê bibe cîyê k’ûr û t’or’êd xwe bavêjine nêç’îrê»+. 5Şimh’ûn lê veger’and û got: «Mamosta, me t’emamîya şevê kir-nekir tiştek negirt, lê bona xatirê Te ezê t’or’a bavêjimê». 6Û gava usa kirin, haqas me’sî k’etinê, ku t’or’êd wan diqetîyan. 7Û bi nîşana gazî hevalêd xweye qeyika dinda dikirin, ku bên alî wan bikin. Û ewana hatin her du qeyik jî t’ijî kirin, hindik mabû nuq bûna. 8Gava Şimh’ûn-Petrûs ev yek dît, xwe avîte çokê Îsa û got: «Xudan, dûrî min her’e, ez yekî gunek’ar im»+. 9Çimkî bona wan me’sîyêd girtî xofê wî û h’emûyêd pêr’a girtibû, 10usa jî Aqûb û Yûh’ennayê kur’êd Zebedî, ku hevalêd Şimh’ûn bûn. Û Îsa Şimh’ûnr’a got: «Netirse! Ji vir şûnda tê meriva mîna me’sîya bigirî»+. 11Û qeyik derxistine bejê, her tişt hiştin pey Wî çûn.

Îsa yekî ji k’otîbûnê paqij dike

(Metta 8:1-4; Marqos 1:40-45)

12•Gava Îsa bajarekîda bû, li wir merivekî serdapêda k’otî hebû. Çaxê ewî Îsa dît, xwe dever’ûya avît jê lava kir û got: «Xudan! Heger bixwazî, Tu dikarî min paqij kî»+. 13Û Îsa destê Xwe dirêj kirê, lê k’et û got: «Ez dixwazim. Paqij be!» Û destxweda k’otîbûn jê çû. 14Îsa t’emî da wî, ku vê yekê kesîr’a nebêje, lê got: «Her’e xwe nîşanî k’ahîn ke û çawa Mûsa t’emî daye, h’edîya paqijbûna xwe bide, wekî h’emûyar’a bibe şe’detî, ku tu paqij bûyî»+. 15Nav û dengê Îsa hê bela dibû û p’ir’ e’lalet dicivîya ku guhdarîya Wî bikin û ji nexweşîyêd xwe qenc bin. 16Lê Ewî Xwe li cîyê xewle digirt û dua dikir+.

Îsa şilûşe’tekî qenc dike û gunêd wî dibaxşîne

(Metta 9:1-8; Marqos 2:1-12)

17•R’ojekê çaxê Ewî hîn dikir, fêrisî û dersdarêd Qanûnê jî r’ûniştibûn, ku ji h’emû gundêd Celîlê, Cihûstanê û ji Orşelîmê hatibûn. Qewata Xudan hazir bû, wekî Îsa nexweşêd wan qenc bike+. 18Wê demê çend merîya yekî şilûşe’t nivînêva anîn û dixwestin ew bibirana hindur’ û li ber Îsa danîna. 19Û gava wana ji dest e’laleta giran t’u r’ê nedîtin ku wî bînine hindur’, r’abûne ser xênî, k’ermîd vekirin, nivînêva daxistine nava malê, li ber Îsa. 20Gava Ewî bawerîya wan dît, gote yê şilûşe’t: «E’vdo, gunêd te hatine baxşandinê»+. 21Qanûnzan û fêrisîya destpêkir fikirîn û hevr’a gotin: «Ev k’î ye aha Xwedê bêhurmet dike? Pêştirî Xwedê k’î dikare guna bibaxşîne?»+
22Fikirêd wan Îsava e’yan bûn û li wan veger’and got: «Hûn çi dilê xweda difikirin? 23K’îjan r’ih’et tê gotinê: ‹Gunêd te hatine baxşandinê›, yan: ‹R’abe û biger’e?› 24Lê wekî hûn bizanibin ku h’ukumê Kur’ê Mêriv heye li ser dinê guna bibaxşîne», gote yê şilûşe’t: «Ez ter’a dibêjim, r’abe nivîna xwe hilde her’e mala xwe». 25Ew jî ber ç’e’vê wan pêr’a-pêr’a r’abû û nivîna ku li ser p’aldayî bû hilda çû mala xwe û şikirî dida Xwedê. 26H’emû h’eyr-h’ujmek’ar man û şikirî didane Xwedê, bi xofa mezin digotin: «Îro me tiştêd nebûyî dîtin».

Îsa gazî Lêwî dike

(Metta 9:9-13; Marqos 2:13-17)

27•Pey wê yekêr’a Îsa derk’et, li cîyê xerchildanê xercgirekî r’ûniştî dît ku navê wî Lêwî bû û gotê: «Pey Min were». 28Ewî jî her tişt hişt, r’abû pey Wî çû. 29Lêwî mala xweda hurmeteke mezin jêr’a kir. T’evî wan gelek xercgir û hinekêd mayîn jî li ser sifrê r’ûniştibûn+. 30Fêrisîya û qanûnzanêd wan bîna xwe teng kirin û şagirtêd Wîr’a gotin: «Çima hûn t’evî xercgir û gunek’ara dixwin û vedixwin?»+
31Îsa li wan veger’and û got: «Saxlem ne h’ewcê h’ekîm in, lê nexweş. 32Ez nehatime gazî yêd r’ast kim, lê gazî gunek’ara bona t’obeyîyê»+.

Pirsa r’ojîgirtinê

(Metta 9:14-17; Marqos 2:18-22)

33•Wana ji Îsa pirsî: «Çima şagirtêd Yûh’enna û usa jî yêd fêrisîya t’imê r’ojî digirin û dua dikin, lê şagirtêd Te dixwin û vedixwin?»+
34Ewî jî gote wan: «Hûn dikarin bêjine xwendîyêd de’watê: ‹R’ojî bigirin›, h’eta ku ze’va t’evî wan e+? 35Lê r’ojê bên, gava ze’va ji wan bê hildanê, hingê wan r’ojada wê r’ojî bigirin»+.

36Ewî meselek jî wanr’a got: «Kesek ji p’arç’ê nû nabir’e û k’inca kevin p’îne nake. Heger usa bike, hin p’arç’ê nû diqelêşe, hin jî kevin û nû li hev nakin. 37Û ne jî kesek şerava nû dike meşkêd kevin. Heger usa bike, şerava nû wê meşka bit’eqîne û bir’ije, meşkê jî xirab bin. 38Lê gerekê şerava nû bikine meşkêd nû[*] . 39Û kesek pey şerava kevinr’a naxwaze ya nû vexwe, çimkî ya kevin hê lê xweş tê».

6

Pirsa r’oja şemîyê

(Metta 12:1-8; Marqos 2:23-28)

6^1•R’ojeke şemîyê Îsa nava zevîyar’a derbaz dibû, şagirtêd Wî simbilêd genim diçinîn, destêd xweda difirikandin û dixwarin+. 2Lê ji fêrisîya hineka got: «Çima hûn tiştê necayîzî r’oja şemîyê dikin?»+
3Îsa li wan veger’and û got: «We nexwendîye ku Dawid çi kir, gava ew û yêd pêr’a bir’çî bûn+? 4Ne ew k’ete Xana Xwedê û nanê Xwedêr’a dayî hilda, hin xwexa xwar, hin jî da yêd t’evî xwe, wekî t’u kesîr’a ne cayîz bû bixwara, pêştirî k’ahîna?»[*]+
5Û veger’îya wanr’a got: «Kur’ê Mêriv Xudanê şemîyê ye jî».

Îsa r’oja şemîyê merivê ku destê wî k’işîyabû qenc dike

(Metta 12:9-14; Marqos 3:1-6)

6Û r’oja şemîke din Îsa çû k’inîştê, ku hîn bike. Merivek li wir hebû, ku destê wîyî r’astê k’işîyabû+. 7Ç’e’vê qanûnzan û fêrisîya li ser Wî bûn, gelo wê r’oja şemîyê nexweşa qenc ke yan na, wekî me’nîke wan hebe, ku xeyba Wî bikin+. 8Lê fikirêd wan Îsava e’yan bûn û wî merivê destk’işîyayîr’a got: «R’abe vê govekê bisekine». Ew jî r’abû sekinî. 9Hingê Îsa wanr’a got: «Ezê pirsekê ji we bikim. R’oja şemîyê çi cayîz e bikin: Qencî yan xirabî, r’uh’ekî xilaz kin yan unda kin?»+
10Û Îsa li h’emûyêd dora Xwe nihêr’î, wî merivîr’a got: «Destê xwe dirêj ke». Ewî jî usa kir û destê wî dîsa qenc bû+. 11Hingê wana ji hêrsa xwe dixwar, nav hevda dişêwirîn, ku çi bînine serê Îsa.

Bijartina her donzdeh şandîya

(Metta 10:1-4; Marqos 3:13-19)

12•Wan r’ojada Îsa çû serê ç’îyê, ku dua bike û t’emamîya şevê ber Xwedê bi dua derbaz kir. 13Çaxê sibeh zelal bû, Ewî gazî şagirtêd Xwe kirin û donzdeh meriv ji nav wan bijartin, ku navêd wan jî «şandî» danî: 14Şimh’ûnê ku navê wî danî Petrûs û birê wî Endrawis, Aqûb û Yûh’enna, Fîlîpo û Bertolomeyo,+
15Metta û T’ûma, Aqûbê Halfawo û Şimh’ûnê ku welatp’arist dihate gotinê+. 16Cihûdayê Aqûb û Cihûdayê Îsxeryotî, ku nemamîya Wî kir+.

Îsa dannasîn dike, hîn dike û qenc dike

(Metta 4:23-25)

17•Ew bi t’evî wan berjêr bû hat, r’astekê sekinî. Li wê derê k’omeke şagirtaye mezin û cime’teke giran ji t’emamîya Cihûstanê, Orşelîmê û ji devê be’ra Sûrê û Saydê civîyayî bûn. 18Ewana hatibûn, wekî guhdarîya Wî bikin û ji nexweşîyêd xwe qenc bin. Û yêd ji r’uh’êd h’eram cefa dik’işandin jî qenc dibûn. 19Û t’emamîya e’laletê jî dice’dand, wekî destê xwe bidana Wî, çimkî qewat ji Wî derdik’et û her kes ji wan qenc dibû+.

Yêd xwezilî û ne xwezilî

(Metta 5:1-12)

20Îsa berê Xwe da şagirtêd Xwe û got:

«Xwezî li we feqîra,
çimkî P’adşatîya Xwedê ya we ye+.

21Xwezî li we, ku hûn niha bir’çî ne,
çimkî hûnê t’êr bin.

Xwezî li we, ku hûn niha digirîn,
çimkî hûnê bik’enin+.

22Xwezî li we, gava hûn bona Kur’ê Mêriv ber ç’e’vê merîya r’eş bin,
gava we qebûl nekin, we bêhurmet kin
û navê xirab ser we derxin+.

23Wê r’ojê eşq bin û ji şabûna bira nigêd we e’rd negire, çimkî va heqê we li e’zmên gelek e, çimkî kal-bavêd wan jî serê p’êxembera usa dikirin+.

24Lê wey li we dewletîya,
çimkî hûn gihîştine meremê xwe+.

25Wey li we, ku hûn niha t’êr in,
çimkî hûnê bir’çî bin.

Wey li we, ku hûn niha dik’enin,
çimkî hûnê bigirîn û şînê bikin+.

26Wey li we, ku h’emû meriv bona we qenc xeber didin,
çimkî kal-bavêd wan jî p’êxemberêd derewr’a usa dikirin+.

Dijminêd xwe h’iz bikin

(Metta 5:38-48; 7:12a)

27•Lê Ez wer’a, yêd ku dibihên dibêjim, dijminêd xwe h’iz bikin, xêrnexwazêd xwer’a qencîyê bikin. 28Nifir’kirêd xwe bimbarek kin û bona yêd xirabîyê we dikin, dua bikin+. 29Heger yek r’ûyê te xe, yê din jî bide ber û yê ku p’otê te ji te bistîne, kirasê xwe jî jêr’a bihêle+. 30Bide wî, k’î ji te dixwaze û k’î ji te distîne paşda nexwaze+. 31Û çawa hûn dixwazin meriv bona we bikin, hûn jî usa wanr’a bikin+. 32Heger hûn wan h’iz bikin, k’îjan ku we h’iz dikin, çi feyde? Ne gunek’ar jî wan h’iz dikin, k’îjan ku wan h’iz dikin? 33Û heger hûn qencîkirêd xwer’a qencîyê bikin, çi feyde? Ne gunek’ar jî usa dikin? 34Û heger hûn deyn didine yêd usa, ji k’îjana gumana we heye paşda bistînin, çi feyde? Ne gunek’ar jî deyn didine gunek’ara, ku dîsa haqasî paşda bistînin? 35Lê hûn dijminêd xwe h’iz bikin, qencîyê bikin, deyn bidin û hîvîya veger’andinê nemînin. Heqê weyê gelek be û hûnê bibine zar’êd Yê Herî Jorin. Çimkî Ew bona bêşêkira jî, ner’asta jî qenc e+. 36Dilr’e’m bin, çawa Bavê we dilr’e’m e+.

Hînkirina derheqa lomekirinêda

(Metta 7:1-5)

37•Loma nekin û lomeyê li we nebin, neheqîyê nekin, neheqî wê li we nebe, bibaxşînin wer’a wê bê baxşandinê+. 38Bidin, wer’a wê bê dayînê, bi pîvaneke t’ijî h’ejandî, dewisandî, serî qûç’ wê bikine p’êşa we. Çimkî bi çi çapê hûn bipîvin, bi wê jî wer’a wê bê pîvanê»+. 39Ewî meselek jî wanr’a got: «Gelo kor dikare r’êberîyê kora bike? Ne her duyê jî bik’evine ç’e’lê+? 40Şagirt ji dersdarê xwe ne mestir e, lê ewê ku xwendina xwe r’ind pêk tîne, dikare mîna dersdarê xwe be+. 41Tu çima qirşikê ç’e’vê birê xweda dibînî, lê k’êranê ç’e’vê xweda nabînî? 42Yan jî çawa tu dikarî bêjî birê xwe: ‹Bira, bihêle ku ez qirşik ji ç’e’vê te derxim›, lê tu k’êranê ç’e’vê xweda nabînî? Dur’û! Pêşîyê k’êranê ç’e’vê xwe derxe. Paşê tê qenc bibînî ku çawa qirşik ji ç’e’vê birê xwe derxî.

Dar û berê wê

(Metta 7:17-20; 12:34b, 35)

43•Dara qenc berê xirab nade, ne jî dara xirab berê qenc. 44Her dar ji berê xwe tê naskirinê, kesek ji stirîya hêjîra naçine û ne jî ji dir’îyê tirîya. 45Merivê qenc, ji xizna dilê xweyî qenc, qencîyê dertîne, lê merivê xirab, ji xizna dilê xweyî xirab xirabîyê dertîne. Çimkî dilê wî çiva t’ijî ye zar jî ewê dibêje+.

H’îmêd du mala

(Metta 7:24-27)

46•Hûn çima Minr’a ‹Xudan! Xudan!› dibêjin û wan tiştêd ku Ez wer’a dibêjim nakin+? 47Her kesê ku tê cem Min gotinêd Min dibihê û diqedîne, Ez wer’a bêjim mîna k’ê ye. 48Ew mîna merivekî ye, yê ku malê çêdike, e’rdê dik’ole k’ûr dike, h’îmê wê li ser kêvir datîne. Û gava lêyî r’adibe, ç’em li wê malê dixe, ew nah’eje, çimkî r’ind hatibû çêkirinê+. 49Lê ewê xeberêd Min dibihê û naqedîne, mîna merivekî ye, yê ku ser xwelîyê bê h’îm malê xwer’a çêdike. Gava ç’em lê dixe, destxweda hildişê, wêran dibe, li ber mîrat’ê diçe».

7

Îsa xulamê sersedekî qenc dike

(Metta 8:5-13; Yûh’enna 4:43-54)

7^1•Gava Îsa ew gotinêd ku wê guhdarar’a bigota xilaz kirin, çû Kefernahûmê. 2Û xulamê sersedekî, ku bona wî yekî hêja bû, nexweş ber mirinê bû. 3Gava ewî bona Îsa bihîst, r’ûspîyêd cihûya şandine cem Wî û jê hîvî kir, ku bê xulamê wî xilaz ke. 4Ewana hatine cem Îsa, gelekî hîvî jê kirin û gotin: «Ew hêja ye ku Tu evê qencîyê jêr’a bikî,+
5çimkî ew miletê me h’iz dike û k’inîşt jî bona me çêkirîye». 6Hingê Îsa t’evî wan çû. Gava nêzîkî malê bû, sersed çend dostêd xwe şandine pêşîya Wî, Wîr’a got: «Xudan, ze’metê nebîne, çimkî ez ne hêja me ku Tu bêyî mala min. 7Bona vê yekê min xwe layîqî Te negirt, ku bihatama pey Te jî. T’enê xeberekê bêje û xulamê minê qenc be+. 8Çimkî ez xwexa jî merivekî bin h’ukumda me û bin destê minda jî esker hene. Ez yekîr’a dibêjim: ‹Her’e›, diçe, yekî dinr’a dibêjim: ‹Were›, tê û ji xulamê xwer’a dibêjim: ‹Evî tiştî bike›, dike». 9Gava Îsa ev yek bihîst, ser wî zendegirtî ma û veger’îya ser wê cime’ta ku pey Wî diçû, got: «Ez wer’a dibêjim, Min Îsraêlêda jî bawerîke aha yekîda nedîtîye». 10Û ewêd şandî veger’îyane mal, dîtin ku wê ew xulam qenc bûye.

Saxbûna kur’ê jinebîyê

11R’ojeke din Îsa çû bajarekî, ku navê wî Nayîn bû û şagirtêd Wî jî t’evî e’laleteke giran Wîr’a diçûn. 12Gava nêzîkî dergehê bajêr bû, va mirîk derdixistin. Ew kur’ê jinebîke tayê t’enê bû û gelek hewarî jî ji bajêr pêr’a diçûn. 13Gava Xudan dê dît, gunê Wî lê hat û wêr’a got: «Negirî»+. 14Ew nêzîkî darbestê bû girt û ewêd ku dibirin sekinîn, Îsa got: «Xorto! Ez ter’a dibêjim, r’abe!»+
15Mirî r’abû r’ûnişt, destpêkir xeber da û Îsa ew da dîya wî+. 16Û saw k’ete ser h’emûya, şikirî didane Xwedê û digotin: «P’êxemberekî mezin nava meda derk’etîye!» û: «Xwedê serîk daye miletê Xwe!»+
17Nav û dengê Wî t’emamîya Cihûstanê û dor-berê wê bela bû.

Îsa caba pirsa Yûh’ennayê nixumdar dide

(Metta 11:1-19)

18•Şagirtêd Yûh’enna Yûh’ennar’a bona van h’emû tişta gotin. Yûh’enna jî gazî du şagirtêd xwe kir 19û ew şandine cem Xudan, wekî jê bipirsin: «Tu Ew î, Yê ku gerekê bihata, yan em hîvîya yekî din bin?»+
20Ew merî hatine cem Îsa û gotin: «Yûh’ennayê nixumdar em şandine cem Te, ku ji Te bipirsin, Tu Ew î, Yê ku gerekê bihata, yan em hîvîya yekî din bin?» 21Û wê demê Îsa gelek ji nexweşîya, derba, ji r’uh’êd xirab qenc kirin û ç’e’vêd gelek kora vekirin. 22Îsa li wan veger’and û got: «Her’in, çi ku we dît û bihîst Yûh’ennar’a bêjin: Kor dibînin, seqet diger’in, k’otî paqij dibin, ker’ dibihên, mirî r’adibin û feqîrar’a jî Mizgînî tê dayînê+. 23Û xwezî li wî, ku ji Min p’işk nabe»+.

24Gava ewêd ku Yûh’enna şandibûn çûn, Îsa bona Yûh’enna e’laletêr’a destpêkir got: «Hûn derk’etine ber’îyê çi bibînin? Qamîşekî ku ji bayê dih’eje+? 25Yan derk’etin çi bibînin? Merivekî k’incê nazik li xwe kirî? Ne ewêd ku k’incê nazik xwe dikin û e’mirê r’ind derbaz dikin, ew malêd p’adşada ne? 26Yan hûn derk’etin çi bibînin? P’êxemberekî? Belê, Ez wer’a dibêjim, ji p’êxemberekî jî mestir e+. 27Eva ew e, bona k’îjanî nivîsar e: ‹Va ye Ezê qasidê Xwe pêşîya Teva bişînim. Ewê r’îya Te pêşîya Teva hazir ke›[*]+ . 28Ez wer’a dibêjim, ji nava ewêd ku ji k’ulfeta dinê k’etine, t’u kes ji Yûh’enna mestir nebûye, lê P’adşatîya Xwedêda yê herî biç’ûk ji wî mestir e»+. 29Gava t’emamîya cime’tê, usa jî xercgira ev yek bihîst, t’ivdîra Xwedê r’ast h’esab kirin, çimkî bi nixumandina Yûh’enna hatibûne nixumandinê+. 30Lê fêrisî û qanûnzana bona xwe t’ivdîra Xwedê t’exsîr kirin, çimkî wana nexwest ku ji Yûh’enna bêne nixumandinê.

31Îsa serda zêde kir got: «Ez merivêd vî nisilî mîna çi bişibînim? Yan ew mîna çi ne? 32Ew mîna wan zar’a ne, yêd ku bazarêda r’ûniştî ne, gazî hevdu dikin û dibêjin: ‹Me bona we zur’nê xist, hûn ner’eqisîn û bona we beyt’ got, hûn negirîyan›. 33Yûh’ennayê nixumdar hat, ne nan dixwar, ne jî şerav vedixwar[*] , we digot: ‹Cin wîda heye›+. 34Kur’ê Mêriv hat, dixwe û vedixwe, hûn bona Wî dibêjin: ‹Va Ew yekî pey xwarin û vexwarinê k’etî ye, dostê xercgir û gunek’ara ye›+. 35Lê h’emûyêd ku pey serwaxtîyê diçin ew k’ifş dikin ku serwaxtî r’ast e[*] ».

Îsa mala Şimh’ûnda k’ulfeta gunek’ar dibaxşîne

36•Yekî fêrisî hîvî ji Îsa kir, ku t’evî wî xwarinê bixwe. Ew jî çû mala wî fêrisîyî, ser sifrê r’ûnişt. 37Û wî bajarîda k’ulfeteke ç’e’vder hebû. Gava wê bihîst ku Ew mala fêrisîda ser sifrê r’ûniştîye, derdaneke alabastirêyî r’ûnê bînxweş anî, 38piştêva ber nigêd Wî sekinî girîya, bi hêsirêd xwe nigêd Wî şil kirin û bi p’or’ê serê xwe jî ziha kirin. Paşê nigêd Wî r’amûsan, bi r’ûnê bînxweş jî r’ûn kirin. 39Gava wî fêrisîyê ku ew t’eglîf kiribû ev yek dît, dilê xweda got: «Heger Eva p’êxember bûya, wê bizanibûya ku k’î ye û yeke çawa ye destê xwe daye Wî», çimkî yeke ç’e’vder bû+. 40Îsa wîr’a got: «Şimh’ûn, Ez dixwazim tiştekî ter’a bêjim». Ewî jî got: «K’erem ke bêje, dersdar». Îsa got: 41«Du deyndarêd yekî hebûn, yek pênsid zîvî deyndarê wî bû, yek jî pêncî+. 42Lê çimkî tiştekî wan t’unebû ku deynê xwe bidana, ewî baxşande her duya jî. Niha ji wan her duya k’îjanê gelekî wî h’iz bike?»+
43Şimh’ûn lê veger’and û gotê: «T’exmîna min ewê ku gelek jêr’a hate baxşandinê». Îsa wîr’a got: «Te r’ast tê derxist». 44Û ser k’ulfetêda veger’îya, Şimh’ûnr’a got: «Vê k’ulfetê tu dibînî? Ez hatime mala te, bona nigêd Min te av neda, lê evê bi hêsirêd xwe nigêd Min şil kirin û bi p’or’ê serê xwe jî ziha kirin. 45Te r’amûsanek neda Min, lê ji hingêva ku Ez hatime vir, evê dest ji r’amûsana nigêd Min nek’işandîye. 46Te serê Min r’ûn nekir, lê evê bi r’ûnê bînxweş nigêd Min r’ûn kirin+. 47Bona vê yekê Ez ter’a dibêjim, gunêd vê ku gelek bûn hatine baxşandinê, lema evê gelek h’iz kir. Çimkî k’êr’a gelek têne baxşandinê, gelek jî h’iz dike. Lê k’êr’a hindik têne baxşandinê, ew hindikî h’iz dike». 48Û wêr’a got: «Gunêd te hatine baxşandinê»+. 49Hingê ewêd ku t’evî Wî ser sifrê r’ûniştibûn nav xweda digotin: «Eva k’î ye, h’eta ku guna jî dibaxşîne?» 50Û Îsa wê k’ulfetêr’a got: «Bawerîya te tu xilaz kirî. Bi xêr û silamet her’e»+.

8

K’ulfetêd ku pey Îsa diçûn

8^1Pey vê yekêr’a Îsa gund û bajara diger’îya, dannasîn dikir, Mizgînîya P’adşatîya Xwedê dida û her donzdeh şagirt jî Pêr’a bûn,+
2usa jî çend k’ulfetêd ku ji r’uh’êd xirab û nexweşîya qenc bibûn: Meryema ku jêr’a Mejdelanî digotin, ya ku h’eft cin jê derk’etibûn+
3û Yohana, jina Xûzayê wek’îlxercê mala Hêrodes, Sosin û gelekêd mayîn, ku wana bi hebûka xweva wanr’a berdestî dikirin+.

Mesela t’oximr’eş

(Metta 13:1-9; Marqos 4:1-9)

4•Û gava e’laleteke giran ji gelek bajara cem Îsa civîya, Ewî meselek got: 5«T’oximr’eş r’abû çû ku t’oxim bir’eşîne. Gava dir’eşand, hinek k’etine devê r’ê hatine p’êpeskirinê û teyredêd e’zmên hatin ew xwarin. 6Û hinek jî k’etine cîyê kevirî, gava şîn bûn, ji dest kêmasîya şilayê h’işk bûn. 7Û hinek jî k’etine nava stirîya, stirî jî pêr’a şîn bûn û ew xeniqandin+. 8Hinekêd din jî k’etine nava e’rdê qenc û şîn bûn, sed car ber dan». Gava ev yek got, kire gazî: «Guhê k’êyî bihîstinê heye bira bibihê!»+

Îsa çima bi mesela xeber dide

(Metta 13:10-17; Marqos 4:10-12)

9•Şagirtêd Wî jê pirsîn: «Me’na evê meselê çi ye?» 10Ewî got: «Wer’a hatîye dayînê, ku hûn sur’êd P’adşatîya Xwedê bizanibin, lê yêd mayînr’a bi mesela tê xeberdanê ku: ‹Binihêr’in û nebînin, bibihên û fe’m nekin›[*]+ .

Şirovekirina mesela t’oximr’eş

(Metta 13:18-23; Marqos 4:13-20)

11Ev e me’na vê meselê: T’oxim xebera Xwedê ye+. 12T’oximêd ku k’etine devê r’ê ew in, yêd ku xeberê dibihên, lê mîrêcin tê xeberê ji dilê wan derdixe, ku nebe bawer bikin û xilaz bin. 13T’oximêd ku k’etine cîyê kevirî ew in, yêd ku gava xeberê dibihên, bi eşq û şa qebûl dikin. Lê çimkî r’awêd wan t’unene, demeke kin bawer dikin û wextê cêr’ibandinê dik’evin+. 14T’oximêd ku k’etine nava stirîya ew in, yêd ku xeberê dibihên, xemêd dinêva, dewlet û şabûna vî e’mirîva mijûl dibin, dixeniqin û berêd wan nagihîjin+. 15Û t’oximêd k’etine nav e’rdê qenc ew in, yêd ku bi dilê sax û qenc xeberê dibihên, dilê xweda xwey dikin û bi sebir berê xwe didin+.

Ç’ira ser p’êç’irê

(Marqos 4:21-25)

16T’u kes ç’ira vêxistî nake bin firaqê, ne jî dike bin cî-nivînê, lê datîne ser p’êç’irê, wekî ewêd ku dik’evine hindur’, r’onayê bibînin+. 17Çimkî tiştekî veşartî t’une ku derneyê û ne jî tiştekî dizîva, ku xuya nebe û neyê ber r’onayê+. 18Awa dîna xwe bidinê ku hûn çawa dibihên, çimkî k’êr’a ku heye, wê hê lê zêde be û k’êr’a ku t’une, ewê ku wî t’irê heye jî, wê jê bê standinê»+.

Dê û birayêd Îsa

(Metta 12:46-50; Marqos 3:31-35)

19•Hingê dê û birayêd Wî hatine cem Wî, lê ji dest ze’fbûna e’laletê nikaribûn nêzîkî Wî bûna+. 20Cab dane Wî ku: «Dîya Te û birayêd Te derva sekinî ne û dixwazin Te bibînin». 21Ewî jî li wan veger’and û got: «Dê û birayêd Min ew in, yêd ku xebera Xwedê dibihên û diqedînin»+.

Îsa firtonê diseqir’îne

(Metta 8:23-27; Marqos 4:35-41)

22•R’ojekê Îsa şagirtêd Xweva k’ete qeyikê û gote wan: «Em derbazî wî berî golê bin». Û r’êk’etin+. 23Gava qeyikêda diçûn, Ew xewr’a çû. Û firtonek li golê r’abû, qeyik t’ijî av dibû, ew qezîyêda bûn. 24Hingê şagirt nêzîkî Wî bûn, Ew h’işyar kirin û gotinê: «Mamosta, Mamosta! Em unda dibin!» Ew r’abû, li bayê û pêlêd avê hilat, ew sekinîn û seqir’în+. 25Hingê Ewî wanr’a got: «Bawerîya we k’anê ye?» Û wana bi xof, e’cêbmayî hevr’a gotin: «Gelo ev k’î ye, ku e’mirî ser bê û avê jî dike û êlimî Wî dibin?»

Îsa yekî cinak’etî qenc dike

(Metta 8:28-34; Marqos 5:1-20)

26•Ewana bi qeyikê çûne t’opraxêd Girasînê, pêşberî Celîlê. 27Gava Ew derk’ete bejê, ji wî bajarî merivek derk’ete pêşîya Wî, ku cin nav wîda bûn. Ewî zûva ne k’inc li xwe dikirin û ne jî malda disekinî, nava gor’istanada dima. 28Gava ewî Îsa dît, kire qîr’în k’ete ber Wî û bi dengekî bilind got: «Tu çi ji min dixwazî Îsayê Kur’ê Xwedêyê Herî Jorin? Ez r’eca ji Te dikim, min nede cefê!»+
29Çimkî Îsa e’mirî ser r’uh’ê h’eram kiribû, ku ji wî merivî derk’eve. Ew gelek cara cina dik’et, gava bi qeyd û zincîra jî girêdidan, ewî dîsa qeyd diqetandin û cina ew çola dixist. 30Hingê Îsa ji wî pirsî û gotê: «Navê te çi ye?» Ewî got: «K’omesker[*] », çimkî gelek cin k’etibûne nava wî. 31Û cina lava Wî dikir, ku e’mir neke ew her’ine gelîyê hey-wayê. 32Li wî cîyî sûrîkî berazayî mezin hebû, ku serê ç’îyê diç’êrîya. Cina r’eca jê dikir, ku îzinê bide wan, ew her’in bik’evine nava beraza. Ewî îzin da. 33Û cin ji nav wî merivî derk’etin, çûn k’etine nava beraza û ew sûrî jorda r’evî, xwe ji kendêlda avîtine golê xeniqîn. 34Gava berazvana ev yek dît, r’evîn çûne bajar û gunda, ev yek gilî kirin. 35Meriv r’abûn çûn, ku tiştê bûyî bibînin. Gava hatine cem Îsa, dîna xwe danê, wê ew merivê ku cin jê derk’etibûn, k’incê wî lê, ser h’işê xweda hatî, li ber nigêd Îsa r’ûniştî ye. Hingê ew tirsîyan+. 36Ewêd ku ev yek dîtibûn, yêd mayînr’a gotin, ku çawa ewî cinak’etî qenc bû. 37Hingê h’emû binelîyêd dor-berêd Girasînê hîvî ji Îsa kirin, ku ji wan dûr k’eve, çimkî saweke mezin ew girtibûn. Ew jî k’ete qeyikê û paşda veger’îya+. 38Lê ew merivê ku cin jê derk’etibûn lava Wî kir, ku ew jî t’evî Wî her’e. Lê Îsa ew ver’êkir û got: 39«Veger’e mala xwe û çi ku Xwedê bona te kir gilî ke». Û ew çû, çi ku Îsa bona wî kiribû t’emamîya bajêrda digot û dikire dengî+.

Qîza mirî û k’ulfeta nexweş

(Metta 9:18-26; Marqos 5:21-43)

40•Û çaxê Îsa veger’îya, e’laletê Ew qebûl kir, çimkî h’emû jî hîvîya Wî bûn. 41Hingê merivekî navê wî Yayîro, serwêrê k’inîştê, hat xwe avîte nigêd Îsa û hîvî jê kir, ku her’e mala wî+. 42Çimkî t’enê qîzeke wîye donzdeh salî hebû û ew jî ber mirinê bû. Gava Îsa diçû, e’laletê ze’met dida Wî. 43Wir k’ulfetek jî hebû, ku donzdeh salê wê bûn[*] , ser xûnê vebibû. Ewê h’emû hebûka xwe dabû h’ekîma, lê t’u kesî ç’are lê nekiribû+. 44Eva piştêva hat li r’îşîyêd k’incê Wî k’et û destxweda xûn jê ç’ikîya+. 45Îsa got: «Ew k’î bû ku li Min k’et?» Gava h’emûya înk’ar kir, Petrûs[*] got: «Mamosta, e’lalet Te de’f dide, tengasîyê dide Te[*] ». 46Lê Îsa got: «Yek li Min k’et, çimkî Ez pê h’esîyam ku ji Min qewat derk’et»+. 47Û gava k’ulfetê dît ku nehate veşartinê, lerizî, hat xwe avîte ber Wî û li ber t’emamîya cime’tê Wîr’a got, ku bona çi li Wî k’et û çawa pêr’a-pêr’a qenc bû. 48Ewî wêr’a got: «E’vdê![*] Bawerîya te tu qenc kirî. Bi xêr û silamet her’e»+. 49Ewî hê xeber dida, ji mala serwêrê k’inîştê yekî hat û got: «Qîza te mir, îdî ze’metê nede dersdar». 50Gava Îsa ev yek bihîst, wîr’a got: «Netirse, t’enê bawer bike û wê qenc be». 51Gava Ew çû mal, nehişt kesek her’e hindur’, pêştirî Petrûs, Yûh’enna, Aqûb û dê û bavê qîzikê+. 52H’emû digirîyan û şîna wê dikirin, lê Îsa got: «Negirîn. Ew nemirîye, lê hênijîye»+. 53Wana qerfê xwe Pê dikir, çimkî zanibûn ku ewa mirîye. 54[*] Û Îsa destê wê girt, deng da wê û got: «Qîzik, r’abe!»+
55Û r’uh’ê wê lê veger’îya, pêr’a-pêr’a r’abû ser xwe. Îsa e’mir kir, ku xurek bidine wê. 56Dê û bavê wê zendegirtî man. Lê Ewî t’emî li wan kir, ku vê yekê kesîr’a nebêjin+.

9

Şandina her donzdeha

(Metta 10:5-15; Marqos 6:7-13)

9^1•Îsa gazî her donzdeh şagirtêd Xwe kir, qewat û h’ukum da wan, ku h’emû cina derxin û ji nexweşîya qenc kin+. 2Ew şandin, ku P’adşatîya Xwedê dannasîn kin û nexweşa qenc kin 3û wanar’a got: «Bona r’ê tiştekî hilnedin, ne şivdar, ne tûrik, ne nan, ne p’ere, ne jî du dest kiras. 4Çi mala ku hûn her’inê, wir bimînin û ji wir r’êk’evin. 5Û ew dera ku we qebûl nekin, gava ji wî bajarî dertên, t’oza nigêd xwe dawşînin, wekî wanar’a bibe şe’detî»+. 6Û şagirt r’abûn, gund-gund ger’îyan û her dera Mizgînî dan, nexweş qenc kirin+.

Şaşîya Hêrodes

(Metta 14:1-12; Marqos 6:14-29)

7•Awa Hêrodesê serwêr bona h’emû kirinêd Îsa bihîst û t’evîhev bû, çimkî hineka digot: «Eva Yûh’enna ye, ji nav mirîya r’abûye»+
8û hineka jî digot: «Êlyas e k’ifş bûye» û hinekêd mayîn jî digotin: «Eva yek ji p’êxemberêd berê ye sax bûye»+. 9Hêrodes got: «Min serê Yûh’enna da lêxistinê, lê Eva k’î ye ku ez derheqa Wîda van tişta dibihêm?» Û wî dixwest Îsa bidîta+.

Îsa pênc h’ezara t’êr dike

(Metta 14:13-21; Marqos 6:30-44; Yûh’enna 6:1-14)

10•Gava şandî veger’îyan, çi ku wan kiribû Îsar’a gilî kirin. Ewî t’enê şandîyêd Xwe t’evî Xwe hildan û çûne berbi bajarê Beytsaydayê+. 11Gava e’lalet pê h’esîya, pey Wî çû. Îsa ew qebûl kirin û t’evî wan bona P’adşatîya Xwedê xeber dida û ewêd ku h’ewcê qencbûnê bûn qenc kirin. 12Berê êvarê her donzdeh hatine cem Wî û jêr’a gotin: «E’laletê ber’de, ku her’in gund û bergêd dor-bera cî-war bin û xwer’a xurek dest xin, çimkî em li cîkî xikî-xwelî ne». 13Lê Îsa wanr’a got: «Hûn xurek bidine wan». Wana jî lê veger’and û gotin: «Pêştirî pênc nan û du me’sîya wekî mayîn tiştekî me t’une, heger em neçin t’emamîya cime’têr’a xurek nek’ir’in?»+
14Çimkî weke pênc h’ezar mêrî bûn. Ewî şagirtêd Xwer’a got: «Cime’tê pêncî-pêncî bidine r’ûniştandinê». 15Û usa kirin, h’emû jî dane r’ûniştandinê. 16Ewî ew pênc nan û her du me’sî hildan, berê Xwe e’zmênda kir şikirî da, kerkir û da şagirta, ku belayî e’laletê kin. 17H’emûya jî xwar t’êr bûn û donzdeh sele jî hûrikêd bermayî berev kirin.

Petrûs şe’detîyê li ser Îsa dide

(Metta 16:13-19; Marqos 8:27-29)

18•Carekê Îsa bi t’enê t’evî şagirtêd Xwe dua dikir, ji wan pirsî: «Bi t’exmîna cime’tê Ez k’î me?» 19Wana lê veger’and û gotin: «Hinek dibêjin ‹Yûh’ennayê nixumdar e›, hinekêd din dibêjin ‹Êlyas e›, hinekêd mayîn jî dibêjin ‹yek ji p’êxemberêd berê ye sax bûye›»+. 20Ewî ji wan pirsî: «Lê hûn çi dibêjin? Bi t’exmîna we Ez k’î me?» Petrûs lê veger’and û got: «Tu Mesîhê Xwedê yî»+.

Îsa derheqa cefa û mirina Xweda dibêje

(Metta 16:20-28; Marqos 8:30–9:1)

21•Hingê Îsa h’işk t’emî da wan, ku wê yekê kesîr’a nebêjin. 22Û ewî got: «Kur’ê Mêriv gerekê gelekî cefa bik’işîne, ji alîyê r’ûspîya, serekêd k’ahîna û qanûnzanada bê t’exsîrkirin û kuştinê, lê r’oja sisîya wê ji mirinê r’abe»+.

Xaçê xwe hilde û li pey min were

23Û Îsa h’emûyar’a got: «Heger yek dixwaze li pey Min bê, bira xwe înk’ar ke û her r’oj xaçê xwe hilde û li pey Min bê+. 24Çimkî k’î ku dixwaze e’mirê xwe xilaz ke, ewê unda ke û k’î ku e’mirê xwe bona Min unda ke, ewê xilaz ke. 25Çi feyde, heger meriv t’emamîya dinyayê qazinc ke, lê e’mirê xwe unda ke yan zirarê xe+? 26Û k’î Min û xeberêd Min şerm h’esab ke, Kur’ê Mêriv jî wê wî şerm h’esab ke, gava Ew bi r’ûmeta Xwe, r’ûmeta Bavê û milyak’etêd pîrozva bê+. 27Ez r’ast wer’a dibêjim, hinekêd li vir sekinî wê mirinê nebînin, h’eta ku P’adşatîya Xwedê bibînin»+.

Şagirt Îsa nava nûr û r’ûmetêda dibînin

(Metta 17:1-8; Marqos 9:2-8)

28•Pey vê xeberdanêr’a weke h’eftêkê şûnda, Îsa Petrûs, Yûh’enna û Aqûb hildan çûne serê ç’îyê ku dua bikin+. 29Gava Îsa dua dikir, r’engê r’ûyê Wî hate guhastinê, k’incêd Wî çîl-qerqaş bûn, biriqîn+. 30Û va du meriva t’evî Wî xeber didan, yek Mûsa bû, yek jî Êlyas+. 31Ewana bi r’ûmet k’ifş bûn û bona mirina Wî xeber didan, ku Orşelîmêda wê bibûya. 32Ç’e’vêd Petrûs û ewêd t’evî wî ji xewê giran bibûn, lê gava h’işyar bûn, r’ûmeta Wî û her du merivêd cem Wî sekinî dîtin. 33Çaxê ewana ji Wî dûr k’etin, Petrûs Îsar’a got: «Mamosta, çawa r’ind e ku em vir in! De emê sê h’olika çêkin, yekê Ter’a, yekê Mûsar’a û yekê jî Êlyasr’a». Çimkî ewî nizanibû ew çi dibêje. 34Gava ewî hê xeber dida, e’wrek hat û ser wan kire sî. Û çaxê k’etine bin wî e’wrî, ewana tirsîyan. 35Û ji wî e’wrî dengek hat û got: «Ev e Kur’ê Min, Bijartîyê Min[*] ! Guhdarîya Wî bikin!»+
36Gava ew deng hat, Îsa t’enê ma. Û wana dengê xwe bir’î, wan r’ojada çi ku dîtibûn kesîr’a negotin.

Îsa kur’ikekî cinak’etî qenc dike

(Metta 17:14-18; Marqos 9:14-27)

37•R’oja dinê, gava ewana ji ç’îyê hatine xwarê, e’laleteke giran pêşîya Wîda hat. 38Hingê ji nav e’laletê merivekî gazî kir û got: «Dersdar, ez hîvî ji Te dikim, bi ç’e’vê r’e’mê li kur’ê min binihêr’e. Ew tayê minî t’enê ye. 39R’uh’ekî xirab wî digire û nişkêva dike qîr’în vediç’ir’ike, k’ef ser dik’eve hûrdexweşî dibe û bi zorekê ji wî dûr dik’eve. 40Min lava ji şagirtêd Te kir, ku cin jê derxin, lê wana nikaribû». 41Îsa got: «Nisilê nebawer û xalifî! H’eta k’engê Ezê t’evî we bim û li we sebir kim? Kur’ê xwe bîne vir». 42Gava hê dihat, cin ew e’rdê xist û veç’ir’ikî. Îsa li r’uh’ê h’eram hilat, kur’ik qenc kir û da bavê wî+. 43•T’emamîya cime’tê ser mezinayîya Xwedê zendegirtî mabû.

Îsa dîsa derheqa mirina Xweda dibêje

(Metta 17:22-23; Marqos 9:30-32)

Û çaxê h’emû ser her tiştêd ku Îsa dikirin e’cêbmayî mabûn, Ewî şagirtêd Xwer’a got: 44«Hûn van xebera bîra xweda xwey kin: Kur’ê Mêriv wê bik’eve destê meriva»+. 45Lê wana ev yek fe’m nekir, çimkî ev ji wan veşartî bû ku fe’m nekin û turuş nedikirin jî bona wê yekê ji Wî bipirsîyana+.

K’î ye yê herî mezin?

(Metta 18:1-5; Marqos 9:33-37)

46•Nav şagirtada pirs pêşda hat, ku nava wanda k’î ye yê herî mezin. 47Lê nêtêd dilê wan Îsava e’yan bûn, zar’okek anî cem Xwe da sekinandinê 48û wanr’a got: «K’î ku evê zar’okê bi navê Min qebûl ke, ew Min qebûl dike. Û k’î ku Min qebûl ke, Yê ku Ez şandime qebûl dike. Awa ewî nava we h’emûyada yê herî biç’ûk e, ew e yê herî mezin»+.

Yê ne miqabilî we ye, ew alîyê we ye

(Marqos 9:38-40)

49Yûh’enna r’abû û got: «Mamosta, me merivek dît ku bi navê Te cin derdixistin, lê me kir ku em nehêlin, çimkî ew pey me nayê»+. 50Lê Îsa wîr’a got: «Pêşîyê li wî negirin, çimkî ewê ku ne miqabilî we ye, ew pişta we ye»+.

Gundekî samerîya Îsa qebûl nake

51Û çaxê ew r’ojêd ku Îsayê bihata hildanê nêzîk bûn, Ewî berê Xwe da Orşelîmê, ku her’e wir+. 52Û pêşîya Xwe merî şandin, ewana çûne gundekî Sameryayê ku bona Wî hazirîyê bibînin+. 53Lê samerîya Ew li wir qebûl nekir, çimkî berê Wî k’etibû Orşelîmê. 54Gava şagirtêd Wî Aqûb û Yûh’enna ev yek dît, gotin: «Xudan, Tu dixwazî em ji e’zmên agir bixwazin ku bibare û qir’a van bîne?[*] »[*]+
55Lê Ew veger’îya, li wan hilat[*] . 56Û çûne gundekî din.

Cabdarîya yêd ku pey Îsa diçin

(Metta 8:19-22)

57•Û çaxê ewana r’êda bûn, yekî Wîr’a got: «Tu k’uda jî her’î ezê pey Te bêm». 58Îsa gote wî: «R’ûvîyar’a qul hene, teyredêd e’zmênr’a jî hêlîn, lê bona Kur’ê Mêriv cîk t’une ku serê Xwe lê dayne». 59Îsa yekî dinr’a got: «Pey min were». Ewî jî got: «Xudan! Îzinê bide min, ku ez pêşîyê her’im bavê xwe defin kim». 60Lê Îsa wîr’a got: «Bira mirî mirîyê xwe defin kin. Tu her’e P’adşatîya Xwedê dannasîn ke». 61Yekî din jî got: «Ezê pey te bêm Xudan, lê t’enê îzinê bide min, ku ez pêşîyê xatirê xwe ji neferêd mala xwe bixwazim»+. 62Îsa got: «K’î ku destê xwe datîne ser k’otanê û li pişt xweva dinihêr’e, ew ne hêjayî P’adşatîya Xwedê ye».

10

Şandina h’eftê du şagirta

10^1•Pey vê yekêr’a Xudan h’eftê du[*]
şagirtêd din jî k’ifş kirin û ewana dudu-dudu pêşîya Xweva şandine wan cî û bajara, k’îderê Xwexa wê biçûyayê 2û wanar’a got: «Nandirûn gelek e, lê p’ale hindik in. Awa hîvî ji Xweyê nandirûnê bikin, wekî p’ala nandirûna Xwer’a bişîne+. 3Her’in, Ez va we mîna berxa dişînime nava gura+. 4Xwer’a ne k’îsik hildin, ne tûrik, ne jî çarixa. Û r’êva silavê[*] nedine t’u kesî,+
5çi mala ku hûn her’inê, pêşîyê bêjin: ‹E’dilayî vê malêr’a›. 6Û heger li wir merivekî hêjayî e’dilayîyê hebe, e’dilayîya weyê li ser wî bimîne. Lê heger t’unebe, wê li we veger’e. 7Û wê malêda bimînin, çi xwarinê jî bidine we, ewê jî bixwin û vexwin, çimkî p’ale hêjayî heqê xwe ye. Û mal bi mal neger’in+. 8K’îjan bajarê ku hûn her’inê û we qebûl kin, çi daynine ber we, bixwin+. 9Nexweşêd navda qenc kin û wanr’a bêjin: ‹P’adşatîya Xwedê nêzîkî we bûye›+. 10Lê ew bajarê ku hûn her’inê û we qebûl nekin, derêne meydana û bêjin: 11‹Em wê t’oza ku ji bajarê we nigêd meva girtîye jî li ser weda dawdişînin. Lê vê yekê bizanibin ku P’adşatîya Xwedê nêzîkî we bûye›+. 12Ez ji wer’a dibêjim, R’oja Axretê h’alê Sodomê wê ji ya wî bajarî çêtir be[*]+ .

Bajarêd nebawer

(Metta 11:20-24)

13•Wey li te Xorazîn! Wey li te Beytsayda! Heger ew k’eremetêd ku nava weda bûn, Sûr û Saydayêda[*] bibûna, ewanayê zûva bi k’urx nav k’ozîyêda r’ûniştî t’obe bikirana+. 14Lê R’oja Axretê h’alê Sûr û Saydayê wê ji h’alê we çêtir be+. 15Û tu Kefernahûm, te t’irê tê h’eta e’zmên bilind bî? Lê tê h’eta dîyarê mirîya her’î xwarê!+

16Ewê guhdarîya we dike, guhdarîya Min dike û ewê we t’exsîr dike, Min t’exsîr dike, lê ewê Min t’exsîr dike, yê ku Ez şandime t’exsîr dike»+.

Veger’andina h’eftê duda

17Ew h’eftê du şagirt bi eşq û şa veger’îyan û gotin: «Xudan, cin jî saya navê Te êlimî me dibûn»+. 18Ewî wanar’a got: «Min mîrêcin dît, çawa birûska ji e’zmên jorda k’etî+. 19Awa Min h’ukum daye we, ku hûn me’r û dûp’işka û t’emamîya qewata dijmin p’êpeskin û qet t’u tiştê zirarê nede we+. 20Lê bi wê yekê şa nebin ku cin êlimî we dibin, lê şa bin, ku navêd we li e’zmana nivîsar e»+.

Şabûna Îsa

(Metta 11:25-27; 13:16-17)

21•Wî çaxî Ew bi R’uh’ê Pîroz şa bû û got: «Şikir navê Te be Bavo, Xudanê e’rd û e’zman, ku Te ev tişt ji zana û bîlana veşartin û li ber zar’a vekir. Belê Bavo, çimkî aha li Te xweş hat+. 22Her tişt ji Bavê Min Minr’a hatîye dayînê. Kesek nizane Kur’ k’î ye, pêştirî Bavê û kesek nizane Bav k’î ye, pêştirî Kur’ û yêd ku Kur’ bixwaze wanva Bavê bide naskirinê»+. 23Û wê gavê ser şagirtêd Xweda veger’îya û wanar’a başqe got: «Xwezî li wan ç’e’va, çi ku hûn dibînin ew jî dibînin+. 24Çimkî Ez wer’a dibêjim, ku gelek p’êxember û p’adşa xwestin ew tiştêd ku hûn dibînin bidîtana, lê nedîtin û ew tiştêd ku hûn dibihên bibihîstana, lê nebihîstin»+.

Mesela samerîyê qenc

25Hingê qanûnzanek r’abû Ew cêr’iband û got: «Dersdar, ez çi bikim, wekî jîyîna h’eta-h’etayê bistînim?»+
26Ewî jî wîr’a got: «Qanûnêda çi nivîsar e? Tu çawa dixûnî?» 27Ewî lê veger’and û got: «‹Xudan Xwedêyê xwe h’iz bike, bi t’emamîya dilê xwe, bi t’emamîya canîya xwe, bi t’emamîya qewata xwe û bi t’emamîya h’işê xwe›[*] , ‹hevalê xwe jî weke xwe h’iz bike›[*] »+. 28Û Îsa wîr’a got: «Te r’ast got. Usa bike û tê bijîyî»+. 29Lê ewî xwest xwe r’ast derxe, Îsar’a got: «Hevalê min k’î ye?» 30Îsa lê veger’and û got: «Merivek hebû, ew ji Orşelîmê berjêrî Erîhayê dibû. Ew k’ete destê qaçaxa û wana ew te’zî kir, k’utan û nîvkuştî hiştin çûn. 31Usa qewimî ku k’ahînek wê r’êda dihat. Gava ew dît, berr’a derbaz bû çû. 32Usa jî yekî lêwî hat, gihîşte wî cîyî, li wî nihêr’î, berr’a derbaz bû çû+. 33Paşê r’êwîkî samerî hat. Gava ew dît, gunê wî lê hat+. 34Ew nêzîkî wî bû, bizir û şerav li birînêd wî xistin, p’êç’a û ew danî ser k’erk’edanê xwe bire mêvanxanê û bona wî xem kir+. 35R’oja dinê du zîv derxistin dane xweyê mêvanxanê û got: ‹Xweyîtîyê li vî bike, tu çi jî ser wî zêde xerc kî, gava ez veger’îyam, ezê li te veger’înim›.

36Niha t’exmîna te, ji wan hersêka k’îjan bû hevalê wî merivê ku k’ete destê qaçaxa?» 37Ewî jî got: «Ewê ku gune lê anî». Îsa wîr’a got: «Her’e tu jî usa bike».

Îsa mala Mert’a û Meryemêda

38Çaxê r’êk’etin çûn, Îsa k’ete gundekî. K’ulfetek ku navê wê Mert’a bû Ew bire mala xwe+. 39Xûşkeke wê jî hebû, navê wê Meryem. Ewa ber nigêd Xudan r’ûniştibû û guhdarîya xeberêd Wî dikir+. 40Mert’a jî ku gelek t’ivdarekdîtinêva gîro bû, hat sekinî û Îsar’a got: «Xudan, qet xema Te nîne ku xûşka min nava vê t’ivdarekdîtinêda ez t’enê hiştime? Bêje wê ku alî min bike». 41Xudan lê veger’and û gotê: «Mert’a, Mert’a, tu bona gelek tişta xema dikî û t’evîhev dibî+. 42Lê t’enê tiştek lazim e, ew p’ara qenc jî Meryemê xwer’a bijart û ji wê nayê standinê»+.

11

Hînkirina bona duakirinê

(Metta 6:9-13; 7:7-11)

11^1•Carekê Îsa cîkî dua dikir, gava xilaz kir, ji şagirtêd Wî yekî jêr’a got: «Xudan, me hînî duakirinê ke, çawa Yûh’enna şagirtêd xwe hîn kirin»+. 2Ewî wanar’a got: «Gava hûn dua dikin, aha bêjin:

Bavo[*] ,

Navê Te pîroz be.

P’adşatîya Te bê[*] .

3Nanê meyî r’ojê r’oj bi r’oj bide me+.

4Û gunêd me bibaxşîne,
çimkî em jî dibaxşînine h’emû deyndarêd xwe
û me nebe cêr’ibandinê[*] »+.

5Û wanar’a got: «Ji we k’îjan e ku dostekî wî hebe û nîvê şevê her’e mala wî jêr’a bêje: ‹Dosto, sê nana deynî bide min. 6Çimkî pismamekî min ji r’ê dager’îyaye hatîye mala min, tiştekî minî xwarinê t’une, ku daynime ber wî›. 7Û ew jî hindur’da lê veger’îne û bêje: ‹Derî îdî dada ye, ez û zar’êd xweva jî nava cî-nivînada ne, ze’metê nede min, ez nikarim r’abim bidime te›. 8Ez wer’a dibêjim, heger ew bona dostîyê jî r’anebe nên nede wî, lê bona bêarzîya wî wê r’abe çiqas jêr’a lazim be bide wî. 9Ez wer’a dibêjim, bixwazin hûnê bistînin, biger’in hûnê bibînin, derî xin wê ber we vebe. 10Çimkî k’î ku dixwaze distîne, k’î ku diger’e dibîne û k’î ku derî dixe ber wî vedibe+.

11Ji we k’îjan e ew bav, ku kur’ê wî me’sî bixwaze, dewsa me’sî me’r bidê[*] , 12yan jî hêkê bixwaze, dûp’işkê bidê? 13Hûn ku xirab in, zanin tiştêd qenc bidine zar’êd xwe, lê Bavê e’zmana wê çiqas zêde R’uh’ê Pîroz bide ewêd ku ji Wî dixwazin»+.

Îsa û Belzebûl

(Metta 12:22-30; Marqos 3:20-27)

14•Carekê Îsa cinê lal ji yekî derdixist, çaxê ku cin derk’et, ewî lal xeber da û e’lalet zendegirtî ma. 15Lê ji wan hineka got: «Ew bi h’ukumê Belzebûlê serwêrê cina cina derdixe»+. 16Hineka jî Ew dicêr’iband, nîşanêd e’zmên ji Wî dixwestin+. 17Lê nêtêd dilê wan Îsava e’yan bûn û wanar’a got: «Her p’adşatîya ku nava wêda t’ifaq t’unebe wê wêran be û mala ku bêt’ifaqî bik’evê, ew mal namîne. 18Hûn dibêjin, ku Ez bi h’ukumê Belzebûl cina derdixim. Lê heger mîrêcin nava xweda bêt’ifaq be, p’adşatîya wî wê çawa bimîne? 19Û heger Ez bi Belzebûl cina derdixim, lê yêd ku pey we tên[*] bi çi derdixin? Heger usa be, ewê we lomek’ar kin+. 20Lê heger Ez bi t’ilîya Xwedê cina derdixim, wekî usa ye P’adşatîya Xwedê gihîştîye we. 21Çaxê yekî qewat bi ç’ek xweyîtîyê mala xwe dike, t’u tiştê wî zirar lê nabe. 22Lê gava yekî ji wî qewattir bê û wî bigire, wê ew ç’ekê ku wî gumana xwe dabû ser jê bistîne, hebûka wî jî bela ke+. 23K’î ku ne t’evî Min e, miqabilî Min e û k’î ku t’evî Min t’op nake, bela dike+.

Veger’andina r’uh’ê h’eram

(Metta 12:43-45)

24Çaxê r’uh’ê h’eram ji mêriv dertê, cîyê bê av diger’e, ku r’ih’etîyê bibîne û gava nabîne, dibêje: ‹Ez veger’ime wê mala xweye ku jê derk’etime›. 25Û gava tê, paqijkirî û hevdayî dibîne. 26Hingê diçe h’eft cinêd dine ji xwe xirabtir jî tîne, dik’evine wir dijîn. Û axirîya wî merivî ji pêşîyê xirabtir dibe»+.

Xwezilîya r’ast

27Çaxê Îsa hê xeber dida, ji nava e’laletê k’ulfetekê dengê xwe bilind kir û Wîr’a got: «Xwezî li wî bet’inî, ku Tu xweda xweykirî û wan bistana, ku şîr dane Te»+. 28Lê Ewî got: «Hê xwezî li wan, yêd ku xebera Xwedê dibihên û pêk tînin»+.

K’eremetekê çawa nîşan dixwazin

(Metta 12:38-42; Marqos 8:12)

29•Çaxê e’lalet ser Wî dicivîya, Îsa destpêkir û got: «Eva nisila xirab e, nîşanekê dixwaze, lê jêr’a nîşaneke din nayê dayînê pêştirî nîşana Ûnis p’êxember. 30Çawa Ûnis bona Nînewaya bû nîşan, usa jî Kur’ê Mêriv wê vî nisilîr’a bibe nîşan[*] . 31P’adşa Başûrê wê R’oja Axretê t’evî merivêd vî nisilî r’abe û wan neheq ke, çimkî ewa ji serê dinê hat, ku serwaxtîya Silêman bibihê û va ye Yekî ji Silêman mestir li vir heye[*]+ . 32Merivêd Nînewayê R’oja Axretê wê t’evî vî nisilî r’abin û wan neheq kin, çimkî ewana bi dannasînîya Ûnis ji gunekirinê veger’îyan. Va ye Yekî ji Ûnis mestir li vir heye+.

Ç’ira bedenê

(Metta 5:15; 6:22-23)

33•Kesek ç’irê vênaxe û danayne cîyê xewle, ne jî dike binê firaqê, lê datîne ser p’êç’irê, wekî ewê ku dik’evine hindur’, r’onayê bibînin+. 34Ç’ira bedena te ç’e’vê te ye. Heger ç’e’vê te p’ak e, t’emamîya bedena teyê r’onayî be. Lê heger ç’e’vê te xirab e, bedena teyê jî te’rî be. 35Awa haş ji xwe hebe, dibe ku ew r’onaya nava teda te’rî ye. 36Heger t’emamîya bedena te r’onayî ye û p’areke te’rî t’une, h’emûyê jî r’onayî be, çawa ç’ira bi şewqa xwe te r’onayî dike».

Îsa fêrisî û qanûnzana neheq dike

(Metta 23:1-36; Marqos 12:38-40; Lûqa 20:45-47)

37•Gava xeberdana Xwe xilaz kir, yekî fêrisî hîvî jê kir ku her’e t’evî wî nan bixwe. Ew jî çû, li ser sifrê r’ûnişt. 38Gava fêrisî dît ku Ewî pêşîya nanxwarinê li gora e’detê dîn destêd Xwe neşûştin, zendegirtî ma+. 39Lê Xudan wîr’a got: «Awa hûn fêrisîya t’as û fîncana r’ûyê dervava paqij dikin, lê dilê we hindur’va bi timayê û xirabîyava t’ijî ye. 40Bêfe’mno! Ewê ku derva çêkir, hindur’ çênekir? 41Awa bi çiva t’as û fîncanêd we t’ijî ne, bi wan xwer’a xêra bikin û her tiştê wer’a h’elal be. 42Lê wey li we fêrisîya! Hûn dehekê pûngê, ce’t’rîyê û h’emû p’incar’a didin, lê heqîyê û h’izkirina Xwedê davêjine pişt guhê xwe. We gerekê ev yek bikirana û dest ji yêd mayîn nek’işanda+. 43Wey li we fêrisîya, ku hûn k’inîştada k’ursîyêd pêşin h’iz dikin, bazarada jî silava+. 44Wey li we! Hûn mîna t’irbêd bê nav-nîşan in, ku meriv ser wan diger’in û nizanin»+. 45Ji qanûnzana yekî lê veger’and û got: «Dersdar, Tu bi van xebera me jî bêhurmet dikî». 46Ewî got: «Wey li we qanûnzana jî, çimkî hûn barêd giran didine ser milê meriva, lê t’ilîke xwe jî nadine wan bara. 47Wey li we, ku hûn t’irbêd wan p’êxembera çêdikin, yêd ku kal-bavêd we ew kuştine. 48Bi wê yekê hûn şe’detîya xwe didin, ku hûn havijîya xwe kirinêd kal-bavêd xwe tînin. Ewana p’êxember dikuştin û hûn t’irbêd wan çêdikin+. 49Lema jî serwaxtîya Xwedê got: ‹Ezê p’êxember û şandîya bişînime cem wan, ji wan hineka wê bikujin, hineka jî bizêrînin›+. 50Bona vê yekê xûna h’emû p’êxembera, ku ji wextê e’firandina dinyayêda hatîye r’êtinê, ji vî nisilî wê bê xwestinê,+
51ji xûna Habîl h’eta xûna Zekerîya, ya ku nav gorîgehê û p’aristgehêda hate r’êtinê. Ez r’ast wer’a dibêjim, ji vî nisilî wê bê xwestinê. 52Wey li we qanûnzana, ku we k’ilîta zanebûnê hildaye. Ne hûn k’etinê û ne jî we hiştîye yêd ku dixwazin bik’evinê». 53Û gava Ew r’abû ku her’e, qanûnzan û fêrisî qilqilîn, bona gelek tişta Wîr’a k’etine de’wê. 54Û ber devê Wî sekinî bûn, wekî bi xeberekê bikaribin Wî bigirin û gunek’ar kin+.

12

Hînkirina derheqa dur’ûtîyêda

12^1Wî çaxî, gava bi h’ezara merî civîyan, usa ku ser hevr’a derbaz dibûn, Ewî pêşîyê destpêkir şagirtêd Xwer’a got: «H’evza xwe ji hevîrtir’şkê fêrisîya bikin, Ez tînime ser dur’ûtîya wan+. 2Tiştekî dizîva t’une ku derneyê û ne jî veşartî ku k’ifş nebe+. 3We çi te’rîyêda gotîye, ewê r’onayêda bê bihîstinê û we çi li malê guhada xeber daye, ewê ser bana bibe dengî.

Bizanibin ku tirsa we ji k’ê hebe

(Metta 10:28-31)

4•Ez we pismamêd Xwer’a dibêjim, ji wana netirsin, yêd ku bedenê dikujin, ji wê pêştir tiştekî din nikarin bikin+. 5Lê Ezê wer’a bêjim, ku hûn ji k’ê bitirsin. Ji Wî bitirsin, Yê ku pey kuştinêr’a jî h’ukumê Wî heye bavêje ce’nimê. Belê, Ez wer’a dibêjim ji Wî bitirsin!+
6Ne pênc ç’ivîk bi du diravêd çarqur’ûşê têne firotanê? Lê Xwedê ji wan yekî jî bîr nake. 7Usa jî her t’êlekî p’or’êd serê we jimartî ye. Netirsin, hûn ji gelek ç’ivîka qîmettir in+.

Îqrar û înk’arkirina Îsa

(Metta 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8Ez wer’a dibêjim, k’î ku ber meriva Min îqrar ke, Kur’ê Mêriv jî wê wî ber milyak’etêd Xwedê îqrar ke+. 9Û k’î ku Min ber meriva înk’ar ke, ewê jî ber milyak’etêd Xwedê bê înk’arkirinê+. 10Û k’î ku tiştekî miqabilî Kur’ê Mêriv bêje, wê bê baxşandinê. Lê k’î ku gotineke xirab miqabilî R’uh’ê Pîroz bêje, li wî nayê baxşandinê+. 11Û gava we bibine k’inîşta yan ber h’akim yan serwêrêd h’ukumetê, hûn xem nekin ku hûnê çawa caba xwe bidin yan çi bêjin. 12Çimkî R’uh’ê Pîroz ewê demê wê we hîn ke, çi lazim e ku hûn bêjin»+.

Dewletîyê bêfe’m

13•Ji nava e’laletê yekî Wîr’a got: «Dersdar, bêje birê min, bira mîrat’a bavê min minr’a p’areveke». 14Ewî wîr’a got: «Heval, k’ê Ez ser we h’akim yan jî p’arkir k’ifş kirime?» 15Û gote wan: «Haş ji xwe hebin û h’evza xwe ji her cûr’e timayê bikin, çimkî e’mirê însên zêdebûna hebûka wîva girêdayî nîne»+. 16Ewî meselek jî wanr’a got: «Zevîya merivekî dewletî gelek ber da. 17Û ewî dilê xweda got: ‹Ez çawa bikim? Cî jî t’une ku deremeta xwe têkimê›. 18Û got: ‹Ezê aha bikim, e’mbarêd xwe hilşînim û hê yêd mezin çêkim, h’emû deremet û hebûka xwe jî bikime wir. 19Û xwexa xwer’a bêjim: E’vdo! Te bona xwe t’êra gelek sala, gelek hebûk daye ser hev, r’ûnê bixwe, vexwe û şa be›+. 20Lê Xwedê gote wî: ‹Bêfe’mo! Îşev r’uh’ê teyê ji te bê standinê. Ev hebûka te berev kirîye wê k’êr’a bimîne?›+
21Usa jî wê bê serê her kesî, yê ku bona xwe xiznê t’op dike û pê Xwedê dewletî nabe»+.

Hînkirina derheqa xemkirinêda

(Metta 6:25-34)

22Hingê Ewî şagirtêd Xwer’a got: «Lema Ez wer’a dibêjim, bona e’mirê xwe xema nekin, ku hûnê çi bixwin, ne jî bona bedena xwe, ku hûnê çi li xwe kin+. 23Çimkî e’mir ji xwarinê qîmettir e û beden jî ji k’inca. 24Dîna xwe bidine qar’qar’a, ne dir’eşînin, ne didirûn û ne jî e’mbar yan k’îlerêd wan hene, lê Xwedê r’isqê wan digihîne. Hûn çiqasî ji teyreda qîmettir in!+
25Îdî ji we k’î dikare bi xemêd xwe deqekê ser e’mirê xweda zêde ke[*] ? 26Heger hûn wî tiştê herî biç’ûk nikarin bikin, îdî çima bona tiştêd mayîn xem dikin? 27Dîna xwe bidine sosina, çawa şîn dibin, ne dixebitin û ne dir’êsin. Ez wer’a dibêjim, ku Silêman jî nava t’emamîya wê xêr-xizna xweda mîna ji wan yekê xwe nekir+. 28Heger gîhayê çolê, ku îro heye û sibê davêjine nava êgir, Xwedê usa dixemilîne, lê çiqas zêde wê li we ke, kêmbawerno+? 29Li van tişta neger’in, ku hûnê çi bixwin yan çi vexwin. Ber xwe nek’evin. 30Çimkî p’ûtp’aristêd dinyayê li pey wan h’emû tişta dik’evin, lê Bavê we zane ku hûn h’ewcê wan tişta ne. 31Lê ber wêva hûn li P’adşatîya Wî biger’in û ewê wer’a bêne dayînê+.

Xizna e’zmana

(Metta 6:19-21)

32Netirse, kerîyê pêzî biç’ûk! Çimkî li Bavê we xweş hat, ku p’adşatîyê bide we+. 33Hebûka xwe bifiroşin û xwer’a xêra bikin. Xwer’a k’îsikê ku nar’ize û xizna e’zmanaye ku kêm nabe qazinc kin. Li wê derê ne dizê nêzîk bê û ne jî wê bizûzê bixwe+. 34Çimkî xizna we k’îderê be, dilê weyê jî li wê derê be.

Xulamê h’işyar

(Metta 24:45-51)

35•Bira pişta we girêdayî û ç’irêd we vêxistî bin. 36Hûn mîna wan meriva bin, yêd ku hîvîya axayê xwe ne, ku ewê k’engê ji de’watê veger’e, ku çaxê bê dêrî xe, pêr’a-pêr’a r’abin dêrî vekin+. 37Xwezî li wan xulama, ku çaxê axayê wan bê, wan h’işyar bibîne. Ez r’ast wer’a dibêjim, ewê pişta xwe girêde, wan ser sifrê bide r’ûniştandinê û berdestîyê wanr’a bike. 38Û heger axayê wan nîvê şevê yan jî berbanga sibehê bê û wan usa bibîne, ew xulamana xwezilî ne. 39Lê hûn vê yekê bizanibin, heger xweyê malê bizanibûya ku dizê k’îjan sih’etê bihata, wê nehişta ku mala wî derevekira+. 40Awa hûn jî hazir bin, çimkî ew sih’eta ku dilê wer’a derbaz nabe, Kur’ê Mêriv wê bê».

Xulamê amin û xulamê bêamin

41Petrûs got: «Xudan, eva mesela te t’enê bona me got yan bona h’emûya?» 42Xudan got: «K’î ye ew wek’îlxercê amin û serwaxt, ku axayê wî, wê wî ser xulamêd xwe serwêr k’ifş ke, ku wextda xwarina wan bide wan. 43Xwezî li wî xulamî, ku çaxê axayê wî bê, ewî usa bibîne+. 44Ez r’ast wer’a dibêjim, ewê wî bike serwêrê t’emamîya hebûka xwe. 45Lê heger ew xulam dilê xweda bêje: ‹Axayê min hatina xwe derengî dêxe› û destpêke li xulam û carîya xe, bixwe, vexwe û serxweş be,+
46axayê wî xulamî wê r’ojeke usa bê, ku ew ne hîvîyê ye û sih’eteke usa, ku ew nizane. Wê wî qet-qetî ke û p’ara wî t’evî p’ara bêamina ke. 47Û ew xulamê ku xwestina axayê xwe zane û k’arê xwe nake, ne jî li gora xwestina wî dike, wê gelekî bê k’utanê. 48Lê ewê ku ji nezanîya xwe tiştekî hêjayî k’utanê dike, wê hindikî bê k’utanê. K’êr’a gelek hatîye dayînê, gelek jî wê jê bê xwestinê û k’êr’a gelek hatîye spartinê, cabdarîya wî jî wê gelek be+.

Îsa dibe sebebê cudebûnê

(Metta 10:34-36)

49•Ez hatim, wekî êgir bavêjime ser dinê û Min çawa dixwest wekî îdî alav bida. 50Lê nixumandineke Min heye, ku Ez gerekê pê bême nixumandinê û dilê Min qet ne r’ih’et e h’eta ku ew bê sêrî+. 51We t’irê Ez hatim e’dilayîyê bidime dinê? Ez wer’a dibêjim na, lê bona cudebûnê+. 52Ji vir şûnda malekêda pênc merivê ji hev cude bin, sisê wê miqabilî duda bin, dudu miqabilî sisîya. 53Bavê r’abe miqabilî kur’, kur’ jî bavê, dê qîzê, qîz jî dê, xwesî bûkê û bûk jî xwesîyê»+.

Nîşanêd zemên

(Metta 16:2-3; 5:25-26)

54•Û Ewî e’laletêr’a jî got: «Çaxê ji r’oavayê e’wr dertê, hûn destxweda dibêjin: ‹Baranê bibare› û usa jî dibe. 55Û gava bayê başûrê tê, hûn dibêjin: ‹Hewayê germ be› û usa dibe. 56Dur’ûno! Hûn r’ûyê e’zmên e’nene dikin hewayê çawa be, lê çawa vî zemanî e’nene nakin?

57Hûn çima xwexa nadine li ber h’esaba, ku k’îjan e r’ast? 58Çaxê neyarê te te k’aşî cem h’akim dike, usa bike, ku r’êva t’evî wî li hev bêyî. Nebe ew te bide destê h’akim, h’akim jî te bide destê seresker û ew jî te bavêje kelê+. 59Ez ter’a dibêjim, tu ji wir t’u car dernak’evî h’eta polê paşin nedî».

13

Ji gunekirinê veger’in, ku unda nebin

13^1Wî çaxî hinek hatin bona wan celîlîya Îsar’a gotin, xûna k’îjana Pîlato t’evî xûna qurbanêd wan kiribû+. 2Îsa li wan veger’and û got: «We t’irê ew celîlîyêd ku ev yek hate serê wan, ji h’emû celîlîyêd mayîn gunek’artir bûn+? 3Ez wer’a dibêjim, na! Lê belê heger hûn ji gunekirinê veneger’in, hûn h’emûyê jî r’oja wanda her’in. 4Yan jî ew h’îjdeh merivêd ku kela Sîlwamê ser wanda k’et mirin, we t’irê ewana ji h’emû binelîyêd Orşelîmê gunek’artir bûn+? 5Na! Ez wer’a dibêjim, heger hûn ji gunekirinê veneger’in, hûn h’emûyê jî r’oja wanda her’in».

Mesela dara hêjîrêye bê ber

6Ewî eva mesela jî got: «Merivek hebû, nava r’ezê tirîyê wîda dareke hêjîrêye nikandî hebû. R’ojekê ew hat, ku ser wê ber biger’e, lê nedît+. 7Wî çaxî r’ezvanr’a got: ‹Eva muxdarê sê sala ye ez têm, berê vê dara hêjîrê diger’im, lê nabînim. Evê bibir’e! Badîhewa çima cî girtîye?›+
8R’ezvan lê veger’and û got: ‹Axa, îsal jî wê sebir ke. Ezê dora wê vedim û p’eyn bikimê. 9Heger saleke din ber bide, qenc e, lê heger nede, paşê bibir’e›».

R’oja şemîyê qenckirina k’ulfeta qoncikî

10R’ojeke şemîyê Îsa k’inîştekêda hîn dikir+. 11Li wir k’ulfeteke qoncikî hebû, ku h’îjdeh salêd wê bû, r’uh’ê nexweşîyê pêr’a bû. Ewê qet nikaribû xwe r’ast kira. 12Gava Îsa ew dît, gazî wê kir û gotê: «E’vdê! Tu ji nexweşîya xwe aza yî!» 13Û Ewî destêd Xwe danîn ser wê, ew pêr’a-pêr’a r’ast bû û şikirî dida Xwedê+. 14Lê serwêrê k’inîştê hêrs k’et, ku Îsa r’oja şemîyê nexweş qenc kir û e’laletêr’a got: «Şeş r’oj bona şixulkirinê hene, hûn nava wan r’ojada dikarin bên qenc bin, ne ku r’oja şemîyê»+. 15Xudan lê veger’and û gotê: «Dur’ûno! Ji we k’îjan r’oja şemîyê gayê xwe yan k’era xwe ji afir’ venake û nabe ser avê+? 16Ne eva jî qîza Birahîm e, ku eva muxdarê h’îjdeh salêd wê bûn, mîrêcin ew girêdabû. Ne lazim bû ku ew r’oja şemîyê ji wê qeydê vebûya?» 17Û gava ev yek got, h’emûyêd ku miqabilî Wî bûn şermî man. Û t’emamîya e’laletê bona wan k’eremetêd Wîye r’ûmetî ku Wî dikirin şa dibû+.

Du meselêd li ser P’adşatîya Xwedê

(Metta 13:31-33; Marqos 4:30-32)

18•Peyr’a Îsa got: «P’adşatîya Xwedê mîna çi ye? Û Ez wê himberî çi kim? 19Ew mîna h’ebeke t’oximê xerdalê ye, ku merivekî hilda baxçê xweda çand. Û gava ew mezin bû, bû dar, teyredêd e’zmên hêlînêd xwe ser ç’iqilêd wê çêkirin»+.

20Ewî dîsa got: «Ez P’adşatîya Xwedê himberî çi kim? 21Ew mîna hevîrtir’şk e, ku k’ulfetekê hilda nava sê kod[*] arda stira, h’eta ku h’emû hilat»+.

Derê teng

(Metta 7:13-14, 21-23)

22•Îsa gund û bajarar’a derbaz dibû, hîn dikir û berbi Orşelîmê diçû. 23Yekî Wîr’a got: «Xudan, gelo hindik in, ewêd ku wê xilaz bin?» Ewî wanr’a got: 24«Bice’dînin, ku hûn derê tengr’a bik’evine hindur’, çimkî Ez wer’a dibêjim, gelekê bixwazin bik’evinê û wê nikaribin. 25Û peyr’a, ku xweyê malê r’abe derî bigire, hingê hûnê derva bimînin û derî xin bêjin: ‹Em xulam, derî li me veke›. Ewê li we veger’îne û bêje: ‹Ez nizanim hûn ji k’u ne›+. 26Hingê hûnê bêjin: ‹Me t’evî Te xwar, vexwar û Te k’ûçêd meda hîn dikir›. 27Lê Ewê bêje: ‹Ez wer’a dibêjim, Ez nizanim ku hûn ji k’u ne. Ji Min dûr k’evin, hûn h’emûyêd ku neheqîyê dikin!›+
28Li wir wê bibe girî û ç’irke-ç’irka dirana, gava hûn Birahîm, Îshaq, Aqûb û h’emû p’êxembera P’adşatîya Xwedêda bibînin, xwe jî derva avîtî+. 29Û wê ji r’ohilat-r’oavayê û bakur-başûrê bên, P’adşatîya Xwedêda ser sifrê r’ûnên+. 30Awa bizanibin ku hinekêd paş wê bibine pêş û hinekêd pêş wê bibine paş»+.

Îsa li ser Orşelîmê dilovîne

(Metta 23:37-39)

31•Wê demê çend fêrisî hatin û Wîr’a gotin: «R’abe ji vir her’e, çimkî Hêrodes dixwaze Te bikuje»+. 32Û Ewî wanr’a got: «Her’in wî r’ûvîyîr’a bêjin: ‹Va Ez îro, sibê cina derdixim, nexweşa qenc dikim û r’oja sisîya Ezê bigihîjime meremê Xwe›. 33Lê gerekê Ez îro, sibê, dusibe r’îya Xweda her’im, çimkî nabe ku p’êxemberek ji Orşelîmê der unda be. 34Orşelîm! Orşelîm! Tu ku p’êxembera dikujî û şandîyêd cem xwe didî ber kevira. Çend cara Min xwest ku zar’êd te usa bicivanda, çawa mirîşk cûcûkêd xwe bin baskêd xweda dicivîne, lê te nexwest!+
35Va mala te wê xirabe bimîne. Ez wer’a dibêjim, îdî hûn Min t’u car nabînin, h’eta ku hûn bêjin: ‹Bimbarek e Ewê ku bi navê Xudan tê›[*] »+.

14

Îsa li mala fêrisîda nexweşekî qenc dike

14^1R’ojeke şemîyê Îsa bona nanxwarinê çû mala serwêrekî fêrisîya. Wana ç’e’vê xwe ji ser Wî nedibir’î+. 2Li wir pêşberî Wî merivekî bi nexweşîya avzê hebû. 3Îsa ji qanûnzan û fêrisîya pirsî û got: «R’oja şemîyê qenckirin cayîz e yan na?»+
4Wana dengê xwe nekir. Hingê Ewî nexweş girt, qenc kir û ver’êkir. 5Paşê Ewî wanr’a got: «Ji we k’îjan e, heger kur’ê[*] wî yan gayê wî bik’eve bîrê, r’oja şemîyê pêr’a-pêr’a dest nevêjê dernexe?»+
6Nikaribûn caba vê pirsa Wî bidana.

Hînkirina derheqa yêd ku li navê xwe diger’in

7Û gava Ewî dît, wekî merivêd t’eglîfkirî çawa xwe cîyê jorin digirtin, meselek wanr’a got:+
8«Gava yek te gazî de’watê dike, cîyê jorin r’ûnenî, nebe ku yekî ji te qedirtir jî alîyê wîda t’eglîfkirî be,+
9û xweyê de’watê, awa gotî t’eglîfkirîyê we her duya, bê ter’a bêje: ‹K’erema xwe cî bide filan kesê›. Hingê tê ji şerma xwe r’abî cîyê jêrin r’ûnêyî. 10Lê çaxê te t’eglîf dikin, her’e cîyê jêrin r’ûnê, ku çaxê xweyê de’watê bê ter’a bêje: ‹Pismam, k’erem ke, derbazî jorê be!› Hingê qedirê teyê ber ç’e’vê h’emû r’ûniştîya bilind be. 11Awa her kesê ku xwe bilind ke, wê nimiz be û k’î ku xwe nimiz ke, wê bilind be»+.

12Û Îsa t’eglîfkirîyê Xwer’a got: «Çaxê tu firavînê yan şîvê datînî, gazî heval-hogir, bira-pismam yan jî der-cînarêd xweye dewletî neke, nebe ew jî te t’eglîf kin û qencîya te li te veger’înin. 13Lê gava tu xwarinekê datînî, gazî feqîr, seqet, yêd dikulin û kora ke. 14Hingê tê xwezilî bî, çimkî ewana nikarin qencîya te li te veger’înin, lê belê R’oja R’abûna r’astaye ji mirinê wê li te bê veger’andinê»+.

Mesela şayîya giran

(Metta 22:1-10)

15•Gava ji hazira yekî ev yek bihîst, Wîr’a got: «Xwezî li wî, ku P’adşatîya Xwedêda nên bixwe»+. 16Lê Îsa wîr’a got: «Merivekî şayîke giran hazir kir û gelek merî t’eglîf kirin. 17Gava wextê şayîyê pêr’a gihîşt, ewî xulamê xwe şand, ku h’emû t’eglîfkirîyar’a bêje: ‹Her tişt îdî hazir e, k’erem kin werin›. 18Lê her yekî destpêkir me’nî girt. Yê pêşin wîr’a got: ‹Min xwer’a e’rd k’ir’îye, ez e’seyî gerekê her’im bibînim. Ez hîvî ji te dikim, min bibaxşîne›. 19Û yê din got: ‹Min pênc cot ga k’ir’îne, ez diçim ku wan bicêr’ibînim. Ez hîvî ji te dikim, min bibaxşîne›. 20Yê sisîya jî got: ‹Ez zewicîme, lema nikarim bêm›+. 21Û ew xulam veger’îya hat, ev h’emû axayê xwer’a gilî kirin. Hingê axa hêrs k’et, xulamê xwer’a got: ‹Zû her’e meydan û k’ûçêd bajêr, feqîra, qopa, seqeta û kora t’op ke bîne vir›. 22Peyr’a xulêm gotê: ‹Axayê min, te çawa e’mir kir, min usa jî kir, lê dîsa cî heye›. 23Û axê xulêmr’a got: ‹Derk’eve serê r’ê û dirba, zorê li her kesî bike bîne vir, ku mala min t’ijî be. 24Ez wer’a dibêjim, ku ji wan merivêd t’eglîfkirî t’u kes ji şayîya min wê tiştekî te’m neke›».

Çawa bibine şagirtê Îsa

(Metta 10:37-38)

25•Pey vê yekêr’a e’laleteke giran t’evî Îsa diçû û Ew ser wanda veger’îya û got: 26«Heger yek pey Min bê û Min ji dê û bavê xwe, ji jin û zar’êd xwe, ji xûşk û birayêd xwe û usa jî ji xwe ze’ftir h’iz neke, nikare bibe şagirtê Min+. 27Û k’î ku xaçê xwe hilnede pey Min neyê, ew nikare bibe şagirtê Min+. 28Ji we k’îjan e, ku bixwaze bilindcîke nobedara çêke, pêşîyê r’ûnenî nede ber h’esêb, gelo qewata wîyê bigihîjê bîne sêrî yan na? 29Nebe ku h’îmê wê dayne û nikaribe bîne sêrî, yêd ku bibînin lê bik’enin 30û bêjin: ‹Evî merivî destpêkir çêke û nikaribû banîya sêrî›. 31Yan jî k’îjan p’adşa p’adşakîr’a derê şêr’, pêşîyê r’ûnenî neşêwire, gelo wê bikaribe bi dehe h’ezara ber yekî ku bi bîst h’ezarî tê ser wî bike şer’? 32Heger ew pê nikare, gava hê dûr e wê qasidê xwe bişîne, bona lihevhatinê hîvî jê bike. 33Awa ji we her kes, k’î ku destê xwe ji t’emamîya hebûna xwe nek’işîne, ew nikare bibe şagirtê Min.

Xwêya bê te’m

(Metta 5:13; Marqos 9:50)

34Xwê tiştekî qenc e. Lê heger ew te’ma xwe unda ke, paşê ewê bi çi te’mê bistîne+? 35Ne wê dewsa xwelîyê bigire û ne jî dewsa p’eyn. Wê bavêjine wêda. Guhê k’êyî bihîstinê heye bira bibihê»+.

15

Peza undabûyî

(Metta 18:12-14)

15^1•Awa h’emû xercgir û gunek’ar nêzîkî Wî dibûn, ku guhê xwe bidana ser gotinêd Wî. 2Lê fêrisî û qanûnzana bîna xwe teng dikir û digotin: «Eva gunek’ara qebûl dike û t’evî wan nan dixwe»+. 3Û Îsa eva mesela wanr’a got: 4«Ji we k’î ye ew merî, ku sed pezêd wî hebin û gava yekî ji wan unda ke, nod neha çol û besta nehêle û pey ya undabûyî nek’eve, h’eta ku wê bibîne+? 5Û gava bibîne, wê ji şabûna dayne ser milê xwe, 6veger’e malê, gazî der û cînara ke û wanr’a bêje: ‹T’evî min şa bin! Min peza xweye undabûyî dît›+. 7Ez wer’a dibêjim, usa jî li e’zmên bona gunek’arekî ku t’obe dike, hê wê bibe şabûneke mezin, ne ku bona nod nehêd r’ast, k’îjanar’a t’obekirin ne h’ewce ye+.

Zîvê undabûyî

8Yan k’îjan e ew k’ulfeta ku dehe zîvêd wê hebin û gava yekî ji wan unda ke, wê ç’irê vênexe, malê gêzî neke û qenc lê nager’e, h’eta ku zîvê xwe bibîne? 9Û çaxê ew bibîne, wê gazî der û cînara ke û wanr’a bêje: ‹T’evî min şa bin! Min zîvê xweyî undakirî dît›. 10Ez wer’a dibêjim, usa jî milyak’etêd Xwedê bona gunek’arekî ku t’obe dike, şa dibin».

Kur’ê undabûyî û birê wî

11Û Îsa got: «Du kur’êd merivekî hebûn. 12Yê biç’ûk gote bavê xwe: ‹Bavo, ji hebûka xwe çi ku p’ara min dik’eve, bide min›. Û ewî wanar’a hebûk p’arevekir+. 13Pey çend r’ojar’a kur’ê biç’ûk her tiştê xwe t’op kir çû welatekî dûr. Li wir ewî e’mirê toltîyê derbaz kir, h’emû hebûka xwe p’ûç’ kir. 14Û gava tiştek dêstda nema, wî welatîda jî bû xelayîke mezin û ew k’ete h’alekî giran. 15Çû xwe li bajarvanekî wî welatî girt û ewî ew şande k’ewşên ber beraza. 16Ew h’ewce bû ku zikê xwe bi wan xirnûfêd ku beraza dixwar t’êr bikira, lê kesekî ew jî nedida wî. 17Lê gava ew ser h’işê xweda hat, got: ‹Çiqas p’ale mala bavê minda hene, ku nan dixwin û ber wan dimîne, lê ez vira bir’çîna dimirim. 18Ez r’abim her’ime cem bavê xwe û wîr’a bêjim: Bavo, min ber te û e’zmên gune kir+. 19Ez îdî ne hêjayî kur’tîya te me. T’enê mîna p’alekî xwe min qebûl ke›. 20Û r’abû hate cem bavê xwe. Lê gava hê dûrva bavê ew dît, dilê wî ser şewitî, berbi wî bezî, ew h’emêz kir û r’amûsa. 21Kur’ jêr’a got: ‹Bavo, min ber te û e’zmên gune kir. Ez îdî ne hêjayî kur’tîya te me›. 22Lê bavê xulamêd xwer’a got: ‹Zû bikin, çuxê lapî r’ind bînin lê kin, gustîlê têkine t’ilîyê û sola jî bikine niga+. 23Canegayê dermalîkirî bînin, serjêkin, em bixwin û şa bin. 24Çimkî ev kur’ê min mirî bû, sax bû, undabûyî bû, hate dîtinê›. Û dest bi şayîyê kirin+.

25Wî çaxî kur’ê wîyî mezin li k’ewşên bû. Gava hat nêzîkî malê bû, dengê stiran û r’eqasê bihîst. 26Ewî gazî ji xulama yekî kir û jê pirsî: ‹Ev çi h’ewal e?› 27Xulêm wîr’a got: ‹Birê te hatîye, bavê te canegayê dermalîkirî serjêkirîye, çimkî ew sax û silamet veger’îyaye›. 28Bira hêrs k’et û nexwest ku her’e hindur’. Bav derk’ete derva, lava wî kir. 29Ewî li bavê xwe veger’and û got: ‹Eva muxdarê çend sala ne ku ez ter’a xulamtîyê dikim û ji gur’a te qet dernek’etime, te qet karek jî nedaye min ku min t’evî heval-hogirêd xwe k’êf bikira. 30Lê gava ew kur’ê teyî ku hebûka te bir, t’evî qava p’ûç’ kir hat, te bona wî canegayê dermalîkirî serjêkir›+. 31Bavê jêr’a got: ‹Lawo, tu her gav t’evî min î û h’emû hebûka min ya te ye. 32Gerekê em eşq û şa bûna, çimkî ev birê te mirî bû, sax bû û undabûyî bû, hate dîtinê›».

16

Wek’îlxercê bêamin, lê serwaxt

16^1Îsa şagirtêd Xwer’a got: «Merivekî dewletî hebû, wek’îlxercekî wî hebû. R’ojekê gilî gihîşte wî, yançîye wek’îlxercê wî hebûka wî p’ûç’ dike. 2Ewî jî gazî wî kir û gotê: ‹Ev çi yek e ku ez bona te dibihêm? Heq-h’esabê wek’îlxerctîya xwe bide, çimkî îdî tu nikarî wek’îlxerctîyê bikî›. 3Wek’îlxerc dilê xweda got: ‹Ez çi bikim? Axayê min ji wek’îlxerctîyê min derdixe, e’rdk’olan li min nabe, ji p’arskirinê jî şerm dikim. 4Ez zanim ezê niha çi bikim, ku malêd xweda min qebûl kin, gava ez ji wek’îlxerctîyê derk’evim›. 5Ewî yek-yek gazî deyndarêd axayê xwe kir û yê pêşinr’a got: ‹Tu çiqasî deyndarê axayê min î?› 6Ewî got: ‹Sed k’ûp[*] bizirê zeyt’ûnê› û wîr’a got: ‹Han nivîsara xwe hilde û zû r’ûnê binivîse pêncî›. 7Paşê yê dinr’a got: ‹Tu çiqasî deyndar î?› Ewî jî got: ‹Sed ç’e’l[*] genim› û wîr’a got: ‹Han nivîsara xwe hilde û binivîse h’eyştê›. 8Û axa pesinê wek’îlxercê bêamin da, wekî ewî bi aqilî kir. Awa merivêd vê dinê hindava xweda ji merivêd r’onayê serwaxttir in+. 9Ez wer’a dibêjim, hûn bi hebûka vê dinê hevala xwer’a dest xin û gava hebûk kêm be, we bin konêd h’eta-h’etayêda qebûl kin. 10Ewê ku nava tiştêd hindikîda amin e, nava tiştêd gelekîda jî amin e, lê ewê ku nava tiştêd hindikîda bêamin e, nava tiştêd gelekîda jî bêamin e+. 11Heger hûn nava hebûka vê dinêda bêamin bûn, k’ê wê hebûka r’ast bide we+? 12Heger hûn nav tiştê yê xerîbda amin nîbin, ya we k’ê wê bide we? 13Xulamek nikare du axar’a xulamtîyê bike, çimkî yan wê h’îlê wî ji yekî her’e û yê dinê h’iz bike, yan jî wê qedirê yekî bigire û yê dinê bêhurmet ke. Hûn nikarin hin Xwedêr’a, hin jî hebûkêr’a xulamtîyê bikin»+.

Qanûn û P’adşatîya Xwedê

(Metta 11:12-13; 5:31-32; Marqos 10:11-12)

14•Gava fêrisîya ev h’emû tişt bihîstin, qerfê xwe li Îsa dikirin, çimkî p’ereh’iz bûn+. 15Îsa wanr’a got: «Hûn ew in yêd ku xwe ber meriva r’ast didine k’ifşê, lê Xwedê dilê we zane. Bizanibin ku ew tiştê nav merivada xweyîqedir e, ew li ber Xwedê h’eram e+. 16Zemanê Qanûn û p’êxembera h’eta Yûh’enna k’işand, ji wir şûnda P’adşatîya Xwedê tê dannasînkirinê û her kes dice’dîne bi qewatê bik’eve wir+. 17Lê e’rd û e’zmanê hê r’ih’et derbaz bin, ne ku ji Qanûnê noktek unda be+. 18K’î ku jina xwe ber’de û yeke din bistîne, zinêk’arîyê dike. Û k’î ku ya mêrber’dayî distîne, zinêk’arîyê dike+.

Merivê dewletî û Lazarê feqîr

19Merivekî dewletî hebû, ku k’incê r’ewş û nazik[*] li xwe dikir û her r’oj bi eşq-şa k’êf dikir. 20Merivekî feqîr jî hebû, navê wî Lazar. Ew nava p’izikêd p’îsda ber derê yê dewletî k’etî bû. 21Û ç’e’vê wî bermayîyê sifra dewletîda dima, ku dixwest kurmê xwe pê bişkênanda. Se jî dihatin, birînêd wî dalastin. 22R’oj hat feqîr mir, milyak’eta ew birine cem Birahîm. Yê dewletî jî mir, defin kirin+. 23Gava yê dewletî dîyarê mirîyada cefa dik’işand, serê xwe bilind kir, ji dûrva Birahîm dît û Lazar h’emêzêda+. 24Ewî deng dayê û gotê: ‹Bavê Birahîm, li min were r’e’mê. Lazar bişîne, ku serê t’ilîya xwe avêda ke bîne zarê min şil ke, çimkî ez k’ûra vî agirîda dişewitim›+. 25Lê Birahîm gotê: ‹Lawo! Bîne bîra xwe, ku te qencîyêd p’ara xwe nav zemanê e’mirê xweda standine, lê Lazar zelûlî k’işandîye. Niha jî dilê wî li vir r’ih’et e, lê tu nava cefada yî. 26Û pêştirî vê yekê jî, gelîkî bêbinî nava me û weda heye. Ne yê vir dikarin derbazî cem we bin, ne jî yê wir dikarin derbazî cem me bin›. 27Hingê ewî gotê: ‹Bavo, wekî usa ye, ez hîvî ji te dikim, tu ewî bişîne mala bavê min, 28çimkî pênc birayêd min jî hene, bira her’e t’emîyê bide wan, wekî ew jî neyêne vî cîyê cefa›. 29Lê Birahîm gotê: ‹Mûsa û p’êxemberêd wan hene. Bira guhdarîya wan bikin›+. 30Ewî jî got: ‹Na, bavê Birahîm, heger ji mirîya yek her’e cem wan, wê ji gunekirinê veger’in›. 31Hingê Birahîm wîr’a got: ‹Heger guhdarîya Mûsa û p’êxembera nakin, yek ji mirîya r’abe jî, dîsa ewana bawer nakin›»+.

17

Çend gotinêd Îsa derheqa gunekirinê, baxşandinê, bawerkirinê û borcdayînêda

(Metta 18:6-7, 21-22; Marqos 9:42)

17^1•Îsa şagirtêd Xwer’a got: «Nabe ku sebebîya jir’êk’etinê t’unebe, lê wey li wî, ku bibe sebebê vê yekê+. 2Wîr’a hê qenc e, ku beraşek stûyê wîva bê girêdan û avîtinê nava be’rê, ne ku ji vanêd biç’ûk yekî ji r’ê derxe+. 3Haş ji xwe hebin! Heger birê te guna bike, lê hilê, heger ser kirina xwe p’oşman be, wî bibaxşîne+. 4Û heger nava r’ojêda h’eft cara neheqîyê li te bike û veger’e, ter’a bêje: ‹Ez t’obe dikim›, wî bibaxşîne»+.

5Şandîya Xudanr’a got: «Bawerîya me zêde ke»+. 6Xudan got: «Heger bawerîya we weke h’ebeke t’oximê xerdalê hebe û vê dara t’ûtêr’a bêjin: ‹Ji vir r’abe û be’rêda daç’ike›, ewê ya we bike+.

7Ji we k’îjan e, ewê ku xulamekî wîyî cotk’ar yan şivan hebe, gava ew ji k’ewşên bê, wîr’a bêje: ‹Bilezîne k’erem ke ser sifrê›? 8Wê pêşîyê jêr’a nebêje: ‹Şîva min hazir ke, pişta xwe girêde û berdestîyê minr’a bike. Ez bixwim û vexwim, paşê jî tu bixwe û vexwe›? 9Gelo bona ew tiştêd ku xulêmr’a hatine e’mirkirinê û wî kirine, axayê wî wê jêr’a bêje: ‹Ze’f r’azî me›? 10Usa jî hûn, gava ew h’emû tiştêd ku wer’a hatine e’mirkirinê bikin, bêjin: ‹Em xulamêd bêkêr in. Çi ku li me dik’et, me ew kir›».

Qenckirina dehe k’otîya

11Gava Îsa berbi Orşelîmê diçû, nava Sameryayê û Celîlêr’a derbaz dibû. 12Çaxê Ew dik’ete gundekî, dehe merivêd k’otî r’astî Wî hatin dûr sekinîn+
13û bi dengê bilind gotinê: «Îsayê mamosta, li me were r’e’mê». 14Û gava Îsa ew dîtin, wanr’a got: «Her’in xwe nîşanî k’ahîna kin». Û çaxê ew hê diçûn, paqij bûn+. 15Lê gava ji wan yekî dît ku ew paqij bûye, paşda veger’îya, bi dengekî bilind şikirî dida Xwedê. 16Ewî xwe dever’û avîte ber nigêd Îsa û r’azîbûn dida Wî. Ew samerî bû+. 17Hingê Îsa got: «Ne her dehe jî paqij bûn, lê k’anê ne her nehêd din? 18Çima pêştirî evî merivê xerîb kesek ji wan veneger’îya, ku bihata şikirî bida Xwedê?» 19Û wîr’a got: «R’abe her’e. Bawerîya te tu qenc kirî»+.

Hatina P’adşatîya Xwedê

(Metta 24:23-28, 37-41)

20•Gava fêrisîya ji Îsa pirsî, P’adşatîya Xwedê wê k’engê bê, Ewî li wan veger’and û got: «P’adşatîya Xwedê aşkere nayê+. 21Ne jî wê bêjin: ‹Va ye vir e!› yan jî: ‹Wê dera han e!› Çimkî P’adşatîya Xwedê nava weda ye». 22Û şagirtêd Xwer’a got: «Wê r’ojê bên, ku hûnê h’izreta r’ojeke Kur’ê Mêriv bin, lê nabînin+. 23Û heger wer’a bêjin: ‹Va ye vir e!› yan: ‹Dera han e!› pey nek’evin neçin+. 24Çimkî çawa birûsk ji alîkî e’zmên birq dide û t’emamîya e’zmên r’onayî dike, Kur’ê Mêriv jî wê r’oja xweda usa be. 25Lê pêşîyê gerekê Ew gelekî cefa bik’işîne û ji vî miletî bê t’exsîrkirinê+. 26Çawa r’ojêd Nuhda diqewimîn, usa jî wê r’ojêd Kur’ê Mêrivda biqewimin+. 27Hingê dixwarin, vedixwarin, dizewicîn û mêr dikirin, h’eta wê r’oja ku Nuh k’ete gemîyê, lêyî r’abû qir’a h’emûya anî[*]+ . 28Û usa jî çawa r’ojêd Lûtda bûn, dixwarin, vedixwarin, dik’ir’în, difirotin, dir’eşandin û çêdikirin. 29Lê ew r’oja ku Lût ji Sodomê derk’et, agir û k’irk’ût ji e’zmên barî, qir’a h’emûya anî[*]+ . 30Ew r’ojê jî wê usa be, gava Kur’ê Mêriv k’ifş be.

31Wê r’ojê k’î ser xênî ye û hebûka wî jî malda ye, bira jorda neyê, ku tiştekî hilde û ewê li k’ewşên e, bira paşda veneger’e+. 32Jina Lût bînine bîra xwe[*]+ . 33K’î ku dixwaze e’mirê xwe xilaz ke, wê unda ke, lê k’î ku e’mirê xwe unda ke, wê xilaz ke+. 34Ez wer’a dibêjim, wê şevê heger du merî nivînekêda bin, yekê bê hildanê, yekê bê hiştinê. 35Û heger du k’ulfet ser destar’ekî bin, yekê bê hildanê û ya din bê hiştinê»[*] . 37Wana lê veger’and û gotin: «Xudan, evê li k’îderê bibe?» Ewî ji wanr’a got: «Beret’e li k’u hebe, teyrê jî li wir bicivin».

18

Mesela jinebîyê û h’akim

18^1Îsa meselek bona wê yekê şagirtar’a got, wekî her gav dua bikin û aciz nebin+
2û got: «Bajarekîda h’akimek hebû, ew ne ji Xwedê ditirsîya û ne jî minet ji mêriv dikir. 3Wî bajarîda jinebîk jî hebû, her gav dihate cem wî û digot: ‹Heqîyê bike, min ji destê neyarê min xilaz ke›. 4H’akim gelek wext guh nedida wê, lê paşê xwexa xwer’a got: ‹Ez ji Xwedê natirsim û ji mêriv jî minetê nakim, 5lê bona xatirê wê yekê, ku eva jinebîya tê ze’metê dide min, ezê heqîyê jêr’a bikim, ku her gav neyê min aciz neke›». 6Û Xudan got: «Bibihên ku h’akimê ner’ast çi got. 7Gelo Xwedê jî bijartîyêd Xwer’a wê heqîyê neke, yêd ku şev û r’oj hewara xwe Wî datînin? Yan Ewê caba wan derengî bêxe+? 8Ez wer’a dibêjim, wê destxweda heqîyê bike. Lê gava Kur’ê Mêriv bê, gelo ser dinê wê bawerîyê bibîne?»+

Mesela fêrisî û xercgir

9Ev mesele jî wanr’a got, yêd ku xwexa xweda guman bûn, yançîye ewe r’ast in û h’emûyêd mayîn ber tiştekî h’esab nedikirin+. 10«Du merî hilk’işîyane p’aristgehê, ku dua bikin. Yek fêrisî bû, yek jî xercgir+. 11Ewê fêrisî t’enê sekinîbû xweda guman bi vî cûr’eyî dua dikir: ‹Xwedêyê min, şikirdar im, ku ez ne mîna wan meriva me, yêd ku t’alanîyê, neheqîyê, zinêk’arîyê dikin û ne jî mîna vî xercgirî me+. 12Lê ez h’eftîyê du cara r’ojî digirim û dehekê ji h’emû k’ara xwe jî didim›+. 13Lê ewî xercgir dûr sekinîbû, r’ûyê wî nedigirt li e’zmên jî binihêr’îya, sîngê xwe dixist û digot: ‹Xwedê, li min gunek’arî were r’e’mê›+. 14Ez wer’a dibêjim, ku ev xercgira r’asth’esabbûyî çû mala xwe, ne ku yê din. Awa her kesê ku xwe bilind ke, wê nimiz be, lê k’î ku xwe nimiz ke, wê bilind be»+.

Îsa dua zar’oka dike

(Metta 19:13-15; Marqos 10:13-16)

15•T’ifal jî anîne cem Îsa, ku destê Xwe dayne ser wan. Gava şagirta ev yek dît, li yêd danîn hilatin. 16Lê Îsa gazî zar’oka kir û got: «Bira ew zar’ok bêne cem Min, pêşîya wan negirin, çimkî P’adşatîya Xwedê p’ara yêd aha ye. 17Ez wer’a r’ast dibêjim, k’î P’adşatîya Xwedê mîna zar’okekê qebûl neke, ew t’u car nak’eve nava wê»+.

Serwêrekî cihûyayî dewletî li jîyîna h’eta-h’etayê diger’e

(Metta 19:16-30; Marqos 10:17-31)

18•Serwêrekî ji Wî pirsî û got: «Dersdarê qenc, ez çi bikim, wekî jîyîna h’eta-h’etayê war bim?»+
19Îsa wîr’a got: «Tu çima Minr’a dibêjî qenc? Qenc t’enê Xwedê ye, pêştirî Wî kesekî din t’une+. 20Tu t’emîya zanî: ‹Zinêk’arîyê neke, nekuje, nedize, şe’detîya derew nede, qedirê dê û bavê xwe bigire›[*] »+. 21Ewî jî got: «Ev h’emû jî min ji cahiltîya xweda xwey kirine»+. 22Gava Îsa ev yek bihîst, wîr’a got: «Tiştekî te hê kêm e, her tiştê xwe bifiroşe, belayî feqîra ke, hingê xizna te wê li e’zmana hebe. Û pey Min were»+. 23Gava ewî ev yek bihîst, eşqa wî şkest, çimkî gelekî dewletî bû. 24Îsa dît ku beşera wî nexweş e, got: «Çiqasî ze’met e bona yêd xweyîhebûk ku bik’evine P’adşatîya Xwedê+. 25Deve wê qula derzîyêr’a hê r’ih’et derbaz be, ne ku dewletî bik’eve P’adşatîya Xwedê». 26Ewêd ku dibihîstin, gotin: «Îdî k’î dikare xilaz be?» 27Û Îsa got: «Ew tiştê ku ji destê mêriv nayê, Xwedê dikare bike»+. 28Petrûs got: «Awa me her tiştêd xwe hiştine û pey Te hatine»+. 29Ewî wanr’a got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, her kesê ku bona P’adşatîya Xwedê mal, yan jin û zar’, yan xûşk û bira, yan dê û bav hiştibe,+
30wê vê dinê hê zêde bistîne û dinya dinda jî jîyîna h’eta-h’etayê».

Îsa cara sisîya derheqa mirina xweda dibêje

(Metta 20:17-19; Marqos 10:32-34)

31•Ewî her donzdeh dane alîkî û wanr’a got: «Bibihên! Em hevraz diçine Orşelîmê û h’emû tiştêd ku bi destê p’êxembera bona Kur’ê Mêriv hatine nivîsarê, wê bêne sêrî. 32Ewê bik’eve destê necihûya, wê qerfê xwe lê bikin, bêhurmet kin, t’ûkinê, 33bidine ber qamçîya, Wî bikujin. Û r’oja sisîya wê ji mirinê r’abe»+. 34Şagirta t’u tişt ji van xebera fe’m nekirin. Ev yek ji wan veşartî bû û ev gotin serê wanda r’ûnedinişt+.

Îsa p’arskirekî kor bajarê Erîhayêda qenc dike

(Metta 20:29-34; Marqos 10:46-52)

35•Gava Ew nêzîkî Erîhayê bû, yekî kor li ser r’ê r’ûniştî p’ars dikir+. 36Û gava bihîst ku e’lalet ber wîr’a derbaz dibe, pirsî: «Ev çi h’ewal e?» 37Wîr’a gotin: «Îsayê Nisretê derbaz dibe». 38Hingê ewî kire qîr’în û got: «Îsa, Kur’ê Dawid, li min were r’e’mê!»+
39Û yê ku pêşîyê diçûn, li wî hilatin, ku dengê xwe bibir’e, lê ewî hê dikire qîr’în: «Kur’ê Dawid, li min were r’e’mê!» 40Îsa cîda sekinî û e’mir kir, ku ewî bînine cem Wî. Û gava kor nêzîkî Wî bû, ji wî pirsî û got: 41«Tu çi ji Min dixwazî ku Ez bona te bikim?» Ewî got: «Xudan, dixwazim ç’e’vêd min bibînin». 42Û Îsa wîr’a got: «Bira bibînin, bawerîya te tu qenc kirî!»+
43Û destxweda ç’e’vêd wî dîtin, da pey Îsa çû û şikirî dida Xwedê. T’emamîya wê cime’tê ku ev yek dît, pesinê Xwedê didan.

19

Îsa û xercgir

19^1Îsa k’ete Erîhayê û wêr’a derbaz dibû+. 2Li wir merivekî dewletî hebû, serwêrê xercgira, navê wî Zexayo. 3Ewî dikir ku Îsa bidîta k’a Ew k’î ye, lê dest e’laletê nikaribû bidîta, çimkî bejinêda kin bû. 4Ew pêşda bezî r’abû ser dareke hêjîrêye stirîn, wekî Îsa bibîne, çimkî Ewê hema li wirr’a derbaz bibûya. 5Û çaxê Îsa hate wî cîyî, li jor nihêr’î û gote wî: «Zexayo! Zû bike ji wir were xwarê, çimkî Ez gerekê îro mala teda bimînim». 6Zexayo lezand jorda hate xwarê û bi eşq-şa Ew qebûl kir. 7H’emûyêd ku ev yek dîtin, bîna xwe teng dikirin û digotin: «Ew bû mêvanê merivekî gunek’ar»+. 8Lê Zexayo pêş h’emûyava sekinî û gote Xudan: «Xudan, ez va nîvê hebûka xwe didime feqîra û min neheqî k’ê jî kiribe, ezê çar car lê veger’înim»+. 9Îsa wîr’a got: «Îro ev mal xilaz bû, çimkî eva jî zar’a Birahîm e+. 10Bona vê yekê Kur’ê Mêriv hat, wekî li yêd undabûyî biger’e û xilaz ke».

Mesela dehe zêr’a

(Metta 25:14-30)

11•Û wana hê ev tişt dibihîstin, Îsa meseleke din jî anî ser wê yekê, ku Ew nêzîkî Orşelîmê dibû û wana t’irê P’adşatîya Xwedê wê zûtirekê k’ifş be+. 12Ewî got: «Merivekî e’silzade çû welatekî dûr, ku p’adşatîya xwe bistîne û veger’e. 13Gazî dehe xulamêd xwe kir, dehe zêr’ dane wan û got: ‹Van bidine xebatê, h’eta ku ez veger’im›. 14Lê bajarvana k’îna wî girtibû, qasid li pey wî şandin û gotin: ‹Em naxwazin ew p’adşatîyê li ser me bike›+. 15Û gava ewî p’adşatîya xwe stand veger’îya, gazî wan xulama kir, k’îjanêd ku ewî p’ere dabûne wan, wekî bizanibe k’a her yekî çiqas kirîye k’ar. 16Yê pêşin hat û gotê: ‹Ez xulam, zêr’ekî te dehe zêr’ kire k’ar›. 17Axayê wî jêr’a got: ‹E’ferim, xulamê qenc! Tu nava wî tiştê hindikîda amin mayî, serwêrtîyê dehe bajara bike›+. 18Yê duda jî hat û got: ‹Ez xulam, zêr’ekî te pênc zêr’ kire k’ar›. 19Axayê wî jêr’a got: ‹Tu jî ser pênc bajara be›. 20Paşê yekî din hat û got: ‹Ez xulam, va ye zêr’ê te, min destmalêda p’êç’ayî hildabû. 21Çimkî ez ji te ditirsîyam, min zanibû tu merivekî h’işk î, çi ku te danenîye, hildidî û çi ku te neçandîye, didirûyî›. 22Û wî jêr’a got: ‹Ezê hema bi devê te dîwana te bikim, xulamê xirab! Heger te zanibû ku ez merivekî h’işk im, çi ku min danenîye, hildidim û çi ku neçandîye, didirûm,+
23te çima p’erê min neda k’arkira, ku ez bihatama min bi selef bistanda?› 24Û hazirar’a got: ‹Wî zêr’î ji wî bistînin û bidine ewê ku dehe zêr’êd wî hene›. 25Wîr’a gotin: ‹Xudan, dehe zêr’êd wî hene›. 26Ewî got: ‹Ez wer’a dibêjim, yê k’ê ku heye, wîr’a wê bê dayînê, lê yê k’ê ku t’une, çi heye jî wê jê bê standinê+. 27Lê belê wan neyarêd min jî, k’îjana nedixwest ez p’adşatîyê li ser wan bikim, bînine vir, ber ç’e’vê min wan bikujin›»+.

Îsa bi r’ûmet dik’eve Orşelîmê

(Metta 21:1-11; Marqos 11:1-11; Yûh’enna 12:12-19)

28•Îsa pey vê xeberdanêr’a pêşda çû, wekî hevraz her’e Orşelîmê. 29Û gava nêzîkî gundêd Beytfacê û Beytanyayê bû, wî cîyê ku jêr’a digotin ç’îyayê Zeyt’ûnê, hingê du şagirtêd Xwe şandin+
30û got: «Her’ine wî gundê pêşberî xwe, gava hûn bik’evinê, hûnê ce’şikeke girêdayî bibînin ku hê kesek lê sîyar nebûye. Ewê vekin û bînin. 31Heger yek ji we bipirse: ‹Hûn çima wê vedikin?› bêjin, ku Xudanr’a lazim e». 32Ewêd şandî çûn, çawa ku wanr’a hatibû gotinê, usa jî dîtin. 33Û wana hê ce’şik vedikir, xweyêd wê wanr’a gotin: «Hûn çima vê ce’şikê vedikin?» 34Şagirta got: «Xudanr’a lazim e». 35Û ew anîne cem Îsa, k’incêd xwe avîtine ser wê û Îsa lê sîyar kirin. 36Gava diçû, cime’tê k’incêd xwe ser r’ê r’adixistin+. 37Û gava Ew nêzîkî p’êberjêrê ç’îyayê Zeyt’ûnê bû, t’emamîya k’oma şagirta destpêkirin şa dibûn û bi dengê bilind bona h’emû k’eremetêd ku dîtibûn şikirî didane Xwedê
38û digotin: «Bimbarek e ew P’adşayê ku bi navê Xudan tê![*] E’dilayî li e’zmên û şikirî li Yê Herî Jorin[*] !»+
39Lê ji nav e’laletê çend fêrisîya Îsar’a got: «Dersdar, li şagirtêd Xwe hilê»+. 40Ewî li wan veger’and û got: «Ez wer’a dibêjim, heger evana dengê xwe bibir’in, kevirê bikine qîr’în»+.

Îsa bona Orşelîmê digirî

41Û gava nêzîkî Orşelîmê bû, li bajêr nihêr’î, serda girîya+
42û got: «Xwezî te hema îro bizanibûya e’dilayîya te çiva girêdayî ye! Lê niha ji ber ç’e’vê te hate veşartinê+. 43Wê r’oj ser teda bên, ku dijminêd teyê dora te çeper’ê girêdin û ji her alîyava h’icûmî ser te kin+. 44Wê te û zar’êd te nava teda bikin ax-xwelî û kevir li ser kevir nahêlin. Çimkî wextê ku Xwedê serîk da te, tu xwe neh’esîyayî»+.

Îsa p’aristgehêda

(Metta 21:12-17; Marqos 11:15-19; Yûh’enna 2:13-22)

45•Û k’ete p’aristgehê, destpêkir yêd ku difirotin derxistin 46û wanr’a got: «Nivîsar e: ‹Mala Min wê mala dua be›[*] . Lê we ew kirîye ‹şkefta qaçaxa›[*] »+. 47Û her r’oj p’aristgehêda hîn dikir, lê serekêd k’ahîna, qanûnzan û giregirêd cime’tê pey k’etibûn, ku çawa Wî bikujin. 48Lê nikaribûn tiştek bikirana, çimkî t’emamîya cime’tê Wîva girêdayî bû û guhdarîya Wî dikir.

20

Pirsa derheqa h’ukumê Îsada

(Metta 21:23-27; Marqos 11:27-33)

20^1•Û r’ojeke ji wan r’ojada, gava Ewî p’aristgehêda xelq hîn dikir û Mizgînî dida, serekêd k’ahîna û qanûnzan t’evî r’ûspîya hatine cem Wî 2û gotin: «Bêje me, Tu bi çi h’ukumî van kira dikî? K’ê ev h’ukum daye Te?»+
3Ewî li wan veger’and û got: «Ez jî tiştekî ji we bipirsim û hûn Minr’a bêjin: 4H’ukumê nixumandina Yûh’enna ji e’zmên bû yan ji meriva?»+
5Ewana nav hevda şêwirîn û gotin: «Heger em bêjin: ‹Ji e’zmên bû›, Ewê bêje: ‹Lê we çima ew bawer nekir?›+
6Lê heger em bêjin: ‹Ji meriva bû›, t’emamîya cime’tê wê me bide ber kevira, çimkî ew e’seyî bawer dikin, ku Yûh’enna p’êxember bû»+. 7Wana caba Wî da û gotin: «Em nizanin ji k’u bû». 8Îsa wanr’a got: «Ez jî wer’a nabêjim, ku bi çi h’ukumî van kira dikim».

Mesela r’ezê tirîya û r’ezvana

(Metta 21:33-46; Marqos 12:1-12)

9•Û Îsa destpêkir ev mesele cime’têr’a got: «Merivekî r’ezê tirîya danî û ew bi k’irê da r’ezvana, wextekî dirêj çû welatekî din+. 10Û wextda xulamek şande cem r’ezvana, wekî ji wî r’ezî berê p’ara wî wîr’a bişînin, lê r’ezvana xulamê wî k’uta û destvala ver’êkirin. 11Axê xulamekî din jî şand, wana ew jî k’uta, ew r’obet kirin û destvala ver’êkirin. 12Yê sisîya jî şand, vana eva jî birîndar kir û ji r’ez derxistin+. 13Xweyê r’ez got: ‹Ez çi bikim? Kur’ê xweyî delal bişînim, hilbet wê ji wî şerm bikin›+. 14Lê gava r’ezvan ç’e’v wî k’etin, li hev şêwirîn û gotin: ‹Ev warê wî ye! Werin em wî bikujin, ku mîrat’a wî mer’a bimîne›+. 15Û ew ji r’ez derxistine der û kuştin. Awa xweyê r’ez wê çi bîne serê wan+? 16Ne ewê bê qir’a wan r’ezvana bîne û r’ez bide hinekêd din». Gava ev yek bihîstin, gotin: «Xwedê neke»+. 17Û Îsa li wan nihêr’î û got: «Lê ew çi ye, ku nivîsar e?

‹Ew kevirê ku hosta t’exsîr kir,
ew bû serê e’nîşkê›[*]+ .

18Her kesê ku bik’eve ser wî kevirî, wê hûrdexweşî be û ew kevir bik’eve ser k’ê, wê wî bih’incir’îne»+. 19•Serekêd k’ahîna û qanûnzana wê demê kirin ku Wî bigirin, çimkî fe’m kirin, ku Ewî ev mesele anî ser wan, lê ji cime’tê tirsîyan.

Pirsa xercdayîn û nedayînê

(Metta 22:15-22; Marqos 12:13-17)

20Û ç’e’vêd wan li Îsa bûn, çend merivêd ce’sûs şandin, ku bi dur’ûtî xwe dewsa r’asta danîbûn, wekî Wî bi xebera bigirin û bidine destê h’ukumetê û dîwana welî+. 21Wana ji Wî pirsî û gotinê: «Dersdar, em zanin ku Tu r’ast xeber didî û hîn dikî, nav merivada firqîyê jî danaynî, lê r’îya Xwedê r’ast hîn dikî. 22Gelo r’ast e ku em xerc bidine Qeyser yan na?»+
23Ewî ku fêlbazîya wan zanibû wanar’a got[*] :+
24«Zîvekî nîşanî Min kin. Ev navê nivîsar û sifet yê k’ê ye ser?» 25Wana got: «Yêd Qeyser in». Ewî wanr’a got: «Wekî usa ye, çi ku yêd Qeyser in, bidine Qeyser û çi yêd Xwedê ne bidine Xwedê»+. 26Û nikaribûn ber cime’tê nava xebera Wîda Ew bigirtana, ser cabdayîna Wî zendegirtî dengê xwe bir’în.

Pirsa r’abûna mirîya

(Metta 22:23-33; Marqos 12:18-27)

27•Sadûqî, ku dibêjin r’abûna mirîya t’une, hineke ji wan hatine cem Wî ji Wî pirsîn û gotin:+
28«Dersdar, Mûsa mer’a nivîsîye: ‹Heger birê yekî bizewice û bêzur’et bimire, bira birê wî jina wî bistîne û warê birê xwe şîn ke›[*]+ . 29Awa h’eft bira hebûn. Birê mezin jinek stand, bêzur’et mir. 30Peyr’a yê duda 31û paşê yê sisîya ew jin stand, heyneser wan her h’efta jî ew jin stand û zar’ pey wan nek’etin, mirin. 32Pey gişkar’a ew k’ulfeta jî mir. 33De îjar wê R’oja R’abûna mirîya ew k’ulfetê bibe jina k’îjanî? Çimkî her h’efta jî ew standibû». 34Îsa li wan veger’and û got: «Merivê vê dinê dizewicin û mêr dikin. 35Lê ewêd ku hêjayî wê dinê bin û bigihîjine r’abûna mirîya, ne wê bizewicin û ne jî mêr kin+. 36Ewê îdî nikaribin bimirin, ew weke milyak’eta ne. Ew zar’êd Xwedê ne, çimkî p’ara r’abûna mirîya ne. 37Lê bona r’abûna mirîya, Mûsa jî daye k’ifşê. Ew serhatîya dara dir’îyêda bona Xudan dibêje: ‹Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq, Xwedêyê Aqûb›[*]+ . 38Awa Xwedê ne Xwedêyê mirîya ye, lê yê zêndîya ye, çimkî bona Wî h’emû jî sax in». 39Ji qanûnzana hineka lê veger’and û gotinê: «Dersdar, Te qenc got». 40Û îdî kesekî newêribû ku tiştekî jî ji Wî bipirse+.

Mesîh kur’ê k’ê ye?

(Metta 22:41-46; Marqos 12:35-37)

41•Û Îsa wanar’a got: «Çawa dibêjin ku Mesîh kur’ê Dawid e+? 42Dawid xwexa k’itêba Zebûrada dibêje:

‹Xudan gote Xudanê min:

Li milê Minî r’astê r’ûnê,+

43h’eta ku dijminêd Te bikime binê p’îyêd Te›[*] .

44Awa heger Dawid Wî ‹Xudan› h’esab dike, îdî Ew çawa dibe kur’ê Dawid?»

H’evza xwe ji qanûnzana bikin

(Metta 23:1-36; Marqos 12:38-40; Lûqa 11:37-54)

45Hê t’emamîya cime’tê guhdarî dikir, Ewî şagirtêd Xwer’a got: 46«H’evza xwe ji wan qanûnzana bikin, yêd ku h’iz dikin bi çuxêd dirêj biger’in, bazarada silavê bidine wan, k’inîştada k’ursîyêd pêşin bigirin û şayîyada jî herema jorin r’ûnên+. 47Evana alîkîva malêd jinebîya h’ûfî xwe dikin, alîyê dinva jî bona xwek’ifşkirinê duayê xwe dirêj dikin. Dîwana wanê hê giran be».

21

Dîyarîya jinebîya belengaz

(Marqos 12:41-44)

21^1•Îsa dîna Xwe dayê û dît ku dewletîya h’edîyêd xwe davîtine p’eredanga p’aristgehê+. 2Ewî belengazeke jinebî jî dît ku du pol avîte wir 3û Îsa got: «Ez r’ast wer’a dibêjim, ku evê jinebîya belengaz ji van h’emûya ze’ftir avîtê. 4Çimkî wan h’emûya ji bermayîyêd xwe avîtine nava h’edîya, lê evê vê belengazîya xweda h’emû tiştê ku wê pê e’bûrê xwe bikira avîtê»+.

Îsa pêşda derheqa wêranbûna p’aristgehêda dibêje

(Metta 24:1-2; Marqos 13:1-2)

5•Û çaxê hineka bona p’aristgehê digotin, ku bi kevirê bedew û p’êşk’êşa hatîye xemilandinê, Ewî got: 6«Van h’emû tiştêd ku hûn dibînin, r’ojê bên kevirê li ser kevir nemîne, h’emûyê jî wêran bin!»+

Tengasî û zêrandin

(Metta 24:3-14; Marqos 13:3-13)

7Û ji Wî pirsîn gotinê: «Dersdar, ev tişt wê k’engê biqewimin? Û çi nîşanê bibe, gava ev yek biqewimin?» 8Ewî got: «Haş ji xwe hebin, ku hûn neyêne xapandinê, çimkî gelek wê pê navê Min bên û bêjin: ‹Ez im Mesîh› û: ‹Ew wext nêzîk e›, pey wan neçin+. 9Gava hûn bona şer’ û de’wa bibihên, netirsin, çimkî gerekê pêşîyê ev tişt biqewimin, lê axirîya dinê ne hingê ye». 10Hingê wanr’a got: «Miletê r’abe li ser milet, p’adşatî li ser p’adşatîya,+
11cî-cîya e’rdh’ejêd mezin, xelayî-celayê û mîna nexweşîya h’al wê bibin, li e’zmên jî tiştêd xof û tirs û nîşanêd mezin wê biqewimin+. 12Lê berî van h’emû tişta, wê dest bavêjine we, we bizêrînin, bibine ber dîwana k’inîşta û bikine kela. Bona navê Min wê we bibine ber p’adşa û welîya+. 13Evê wer’a bibe me’nî, ku hûn bona Min şe’detîyê bidin. 14Û awa vê yekê bikine bîra xwe, ku pêşda xem nekin hûnê çi caba xwe bidin. 15Çimkî Ezê zar-ziman û serwaxtîyê bidime we, ku dijminêd weyê nikaribin li ber we xeber din yan bisekinin+. 16Dê û bavêd we, bira-pismam û dostêd we wê we bidine girtinê û ji we hineka jî wê bikujin. 17Bona navê Min hûnê ber ç’e’vê h’emûya r’eş bin. 18Lê t’u mûkê ji serê we kêm nebe+. 19Bi sebira xwe hûnê r’uh’ê xwe xilaz kin.

Îsa derheqa wêranbûna Orşelîmêda xeber dide

(Metta 24:15-21; Marqos 13:14-19)

20•Lê gava hûn bibînin ku ordîya dora Orşelîmê girtîye, hingê bizanibin ku wêranbûna wê nêzîk e. 21Hingê ewêd ku Cihûstanêda ne, bira bir’evine ç’îya û ewêd ku Orşelîmêda ne, bira derên, ewêd k’ewşênda ne, bira nek’evine bajêr. 22Çimkî ew r’oj, r’ojêd h’eyfhildanê ne, wekî her çi ku hatîye nivîsarê bê sêrî. 23Lê wey li h’emla û destdergûşa wan r’ojada, çimkî tengasîke mezin wê bê serê dinê û xezeb evê cime’têr’a+. 24Ewê bi devê şûr bik’evin û nav h’emû miletada hêsîr bêne birinê. Orşelîmê jî ber p’îyêd miletêd p’ûtp’arist her’e, h’eta ku wextê wan mileta xilaz be+.

Hatina Kur’ê Mêriv

(Metta 24:29-31; Marqos 13:24-27)

25•Û ser r’oyê, hîvê û steyrka nîşanê bibin. Li ser dinê jî miletê ji dest dengê xuşînîya pêlêd be’rê bibizdin û xwe unda kin. 26Dilê meriva jî ji tirsa wê bisekine, bona ew tiştêd ku wê bêne serê t’emamîya dinê, çimkî t’opêd e’zmana wê ji r’îyêd xwe derên[*] . 27Û hingê wê bibînin ku ‹Kur’ê Mêriv e’wrava bi qewat û r’ûmeta mezin tê›[*]+ . 28Gava ev tişt destpêbibin, hûn r’abin serê xwe bilind kin, çimkî azabûna we îdî nêzîk e».

Dersa dara hêjîrê

(Metta 24:32-35; Marqos 13:28-31)

29•Û meselek wanr’a got: «Hûn dîna xwe bidine dara hêjîrê û h’emû dara. 30Gava dibişkivin, hûn bi wê yekê zanin ku havîn nêzîk e. 31Usa jî gava hûn bibînin ku ev yek diqewimin, bizanibin ku P’adşatîya Xwedê nêzîk e. 32Ez r’ast wer’a dibêjim, ku eva nisila derbaz nabe, h’eta ku ev h’emû tişt neqewimin+. 33E’rd û e’zmanê derbaz bin, lê gotinêd Min t’u car derbaz nabin+.

R’anezên

34Miqatî xwe bin, nebe ku dilê we p’ir’xurîyê, serxweşîyê û xemêd vê dinyayêva girêdayî be, nişkêva ew R’oj ser weda bê+. 35Çimkî ew r’ojê mîna t’elê bê serê h’emû merivêd li ser dinê. 36H’işyar bimînin û her gav dua bikin, wekî hûn bikaribin ji wan h’emû tiştêd ku wê biqewimin bir’evin-xilaz bin û li ber Kur’ê Mêriv r’ûspî bisekinin»+. 37Îsa r’ojê p’aristgehêda hîn dikir, lê şevê diçû serê wî ç’îyayî dima, ku jêr’a digotin ç’îyayê Zeyt’ûnê+. 38Û t’emamîya cime’tê sibehê zû diçû p’aristgehê cem Wî, ku xeberêd Wî bibihên.

22

Girtin, xaçkirin û r’abûna Îsa

Şêwira kuştina Îsa

(Metta 26:1-5, 14, 16; Marqos 14:1-2, 10-11; Yûh’enna 11:45-53)

22^1•Cejina Nanê Şkeva nêzîk bû, ya ku jêr’a Cejina Derbazbûnê dibêjin+. 2Serekêd k’ahîna û qanûnzana mecalekê diger’îyan ku Wî bikujin, çimkî ji cime’tê ditirsîyan. 3Hingê mîrêcin k’ete qelpê dilê Cihûdayê ku Îsxeryotî dihate gotinê, ew yek ji wan her donzdeha bû+. 4Eva r’abû çû t’evî serekêd k’ahîna û serwêrêd nobedarêd p’aristgehê, wanr’a xeber da, wekî Îsa bide destê wan. 5Evana şa bûn û wîr’a qayl bûn, ku p’era bidine wî. 6Cihûda r’azî bû û hilda ser xwe, ku mecalê bibîne Ewî bi dizî cime’têva bide destê wan+.

T’ivdarekdîtina şîva Cejina Derbazbûnê

(Metta 26:17-25; Marqos 14:12-21; Yûh’enna 13:21-30)

7•R’oja Cejina Nanê Şkeva hat, ku e’det bû berxê qurbana Cejina Derbazbûnê bihata serjêkirinê+. 8Îsa Petrûs û Yûh’enna şandin û got: «Her’in Şîva Cejina Derbazbûnê mer’a hazir kin, wekî em bixwin». 9Wana jê pirsî: «Tu li k’u dixwazî ku em hazir kin?» 10Ewî jî wanar’a got: «Gava ku hûn bik’evine bajêr, va merivekê r’astî we bê, cêr’ê avê li ser mila. Pey wî her’ine wê mala ku ew diçê, 11û xweyê malêr’a bêjin: ‹Dersdar ter’a dibêje: K’anê ew oda mêvana, ya ku Ezê têda t’evî şagirtêd Xwe şîva Cejina Derbazbûnê bixwim?› 12Hingê ewê li qatê jorin odeke mezine hevdayî nîşanî we ke û wir jî hûn hazir kin». 13Ewana çûn, çawa ku wanar’a gotibû usa jî dîtin û şîva Cejina Derbazbûnê hazir kirin.

Şîva Xudan

(Metta 26:26-30; Marqos 14:22-26; Korint’î I 11:23-25)

14•Û gava wext pêr’a gihîşt, Ew bi t’evî şandîya li ser sifrê r’ûnişt 15û wanr’a got: «Ez gelekî h’izreta vê Şîva Cejina Derbazbûnê bûm, ku Min t’evî we berî cefê Xwe bixwara. 16Çimkî Ez wer’a dibêjim, Ez îdî ji vê t’u car naxwim, h’eta ku P’adşatîya Xwedêda bibe»+. 17Û k’as hilda, şikirîya Xwe ji Xwedê anî û got: «Hildin evê û nav xweda bela kin. 18Ez wer’a dibêjim, wekî Ez îdî t’u car ji meya tirîyê venaxwim, h’eta ku P’adşatîya Xwedê bê». 19Û nan hilda şikirî da, kerkir da wan û got: «Eva bedena Min e, ku bona we tê dayînê. Vê yekê bona bîranîna Min bikin»+.

20Usa jî k’as pey şîvêr’a hilda û got: «Eva k’asa peymana nû ye, pê xûna Min girêdayî, ku bona we tê r’êtinê+. 21Lê va destê yê ku nemamîya Min bike, li ser vê sifrê t’evî Min e+. 22R’ast Kur’ê Mêriv wê usa her’e, çawa ku bona Wî nivîsar e, lê wey li wî merivî, ku wê nemamîya Kur’ê Mêriv bike»+. 23Û wana destpêkir nav hevda ji hev pirsîn: «Gelo k’î ye ewî nav meda, ku vê yekê wê bike?»

De’wa bona mezinayîyê

24•Û nav wanda de’w pêşda hat, ku ji nav wanda k’îjan wê yê herî mezin bê h’esabê. 25Îsa wanr’a got: «P’adşayêd mileta cime’ta xwe bindest dikin û ewêd ser wan h’ukum dikin xêrxwazêd wan têne gotinê. 26Lê hûn usa nebin, yê nav wedayî herî mezin, bira bibe mîna yê herî biç’ûk û bira yê serwêrtîyê dike jî bibe mîna yê xulamtîyê dike+. 27Niha k’î ye mezin, yê li sifrê r’ûniştî yan berdestî? Ne yê li sifrê r’ûniştî? Û Ez nava weda mîna berdestîkî me+.

28Hûn in, yêd ku nava cêr’ibandinêd Minda h’eta niha t’evî Min mane+. 29Û Ezê P’adşatîyê bidime we, çawa Bavê Min ew da Min,+
30wekî hûn P’adşatîya Minda ji sifra Min bixwin û vexwin û ser k’ursîya r’ûnên, dîwana donzdeh qebîlêd Îsraêlê bikin+.

Îsa derheqa înk’arîya Şimh’ûn-Petrûsda dibêje

(Metta 26:31-35; Marqos 14:27-31; Yûh’enna 13:36-38)

31•Şimh’ûn! Şimh’ûn! Va ye mîrêcin xwest wekî we mîna genim bêjingê xe+. 32Lê Min bona te dua kir, wekî bawerîya te kêm nebe û gava tu veger’î, dil bidî ber birayêd xwe»+. 33Û Petrûs Wîr’a got: «Xudan, ez hazir im t’evî Te bême girtinê û kuştinê jî»+. 34Îsa wîr’a got: «Petrûs! Ez ter’a dibêjim, îro hê berî bangdana dîk, tê sê cara bêjî, wekî tu Min nas nakî».

Derheqa tengasîya mezinda

35Û Îsa wanr’a got: «Gava Min hûn bê k’îsik, tûrik û çarix şandin, hûn h’ewcê tiştekî bûn?» Wana got: «Na»+. 36Hingê got: «Lê niha k’îsikê k’ê heye bira hilde û usa jî tûrik. Û yê ku bê şûr e, bira k’incê xwe bifiroşe û xwer’a şûrekî bik’ir’e. 37Lê Ez wer’a dibêjim, ku gerekê eva nivîsara ser Min bê sêrî, ku: ‹Ew t’evî ner’asta hate h’esabê›[*] . Û çi ku bona Min nivîsar e, ser qewimandinê ye»+. 38Şagirta Wîr’a got: «Xudan, va ne vira du şûr hene». Ewî wanr’a got: «Bes e».

Îsa serê ç’îyayê Zeyt’ûnê dua dike

(Metta 26:36-46; Marqos 14:32-42)

39•Û Îsa li gora e’detê Xwe r’abû çû ç’îyayê Zeyt’ûnê, şagirtêd Wî jî li pey çûn. 40Û gava gihîşte cî, wanr’a got: «Dua bikin, ku hûn nek’evine nava cêr’ibandinê»+. 41Û Xwexa qasî keviravîtinekê ji wan dûr k’et, çok da dua kir 42û got: «Bavo, heger e’mirê Te ye, evê k’asê ji Min dûr xe. Lê bira xwestina Te be, ne ku ya Min»+. 43Û ji e’zmên milyak’etek Wîva xuya bû û Ew qewat kir+. 44Ewî nava cefê giranda, hê bi dilê k’el dua dikir. Xûdana Wî mîna dilopêd xûnêye gir dir’ijîyane e’rdê.[*]
45Û ji dua r’abû, hate cem şagirtêd Xwe, ewana k’erba k’ederê r’azayî dîtin. 46Û wanr’a got: «Hûn çima r’adizên? R’abin dua bikin, ku nek’evine nava cêr’ibandinê».

Girtina Îsa

(Metta 26:47-56; Marqos 14:43-50; Yûh’enna 18:3-11)

47•Ewî hê xeber dida, nişkêva e’laletekê ser Wîda girt û yekî ji her donzdeha, navê wî Cihûda, pêşîya wan k’etibû û nêzîkî Wî bû ku Wî r’amûse+. 48Îsa wîr’a got: «Cihûda! Tu bi r’amûsanê Kur’ê Mêriv didî destê wan?» 49Gava ewêd t’evî Wî dîtin ku wê çi biqewime, Wîr’a gotin: «Xudan, em bi şûr li wan xin?»+
50Û ji wan yekî bi şûr li xulamê serekk’ahîn xist û guhê wîyî r’astê pekand. 51Hingê Îsa got: «Bes e, bihêlin». Û dest da guhê wî, qenc kir. 52Paşê Îsa gote serekêd k’ahîna, serwêrêd nobedarêd p’aristgehê û r’ûspîyêd ku hatibûne ser Wî: «Tê bêjî hûn bi şûr û dara hatine pêşîya qaçaxekî? 53Ne Ez her gav t’evî we p’aristgehêda bûm, we destê xwe ne dida Min. Lê niha wextê we ye û h’ukumê te’rîstanîyê ye»+.

Petrûs Îsa înk’ar dike

(Metta 26:57-58, 67-75; Marqos 14:53-54, 66-72; Yûh’enna 18:12-18, 25-27)

54•Û Ew girtin, birin kirine mala serekk’ahîn. Petrûs jî dûrva p’ê-p’ê li pey Wî diçû. 55Gava wana goveka h’ewşêda agir vêxist û dorê r’ûniştin, Petrûs jî li wir t’evî wan r’ûnişt. 56Û carîkê ew li ber agir r’ûniştî dît, li wî nihêr’î û got: «Eva jî t’evî Wî bû». 57Lê Petrûs înk’ar kir û gotê: «Ez Wî nas nakim, e’vdê!» 58Xêlekê şûnda yekî din ew dît û got: «Tu jî ji wan î». Petrûs wîr’a got: «Pismam, ez ne ji wan im». 59Û weke sih’etekê jî derbaz bû, yekî din jî dida zora xwe û digotê: «Hebe-t’unebe eva meriva t’evî Wî bû, çimkî ji Celîlê ye». 60Lê Petrûs got: «Filan kes! Ez nizanim tu çi dibêjî». Û xeber hê dêvda bû, destxweda dîk bang da. 61Xudan ser Petrûsda veger’îya li wî nihêr’î, hingê Petrûs gotina Xudan anî bîra xwe, ku wîr’a gotibû: «Îro hê berî bangdana dîk, tê sê cara Min înk’ar kî»+. 62Û Petrûs derk’ete derva k’ele-k’el girîya.

Îsa dibe pêk’enî û tê k’utanê

63•Û ewêd ku nobedarî li Îsa dikirin, qerfê xwe li Wî dikirin, dik’utan+. 64Ç’e’vêd Wî girêdan û ji Wî dipirsîn, digotin: «De p’êxembertîyê bike, k’a k’î bû ku Te xist?» 65Û bi gelek gotinêd mayîn jî Ew bêhurmet dikirin.

Îsa li ber civîna giregira

(Metta 26:59-66; Marqos 14:55-64; Yûh’enna 18:19-24)

66•Û gava sibeh zelal bû, k’oma r’ûspîyêd cime’tê, serekêd k’ahîna û qanûnzana civîyan. Îsa k’aşî dîwanxana xwe kirin 67û gotinê: «Heger Tu yî Mesîh, mer’a bêje?» Îsa wanr’a got: «Heger Ez wer’a bêjim jî, yek e hûn dîsa bawer nakin. 68Û heger pirsekê jî bidime we, hûnê dîsa caba Min nadin. 69Ji vir şûnda Kur’ê Mêriv wê li k’êleka Xwedêyê Herî Zor, li milê Wîyî r’astê r’ûnê»[*]+ . 70Û h’emûya bi hevr’a got: «Wekî usa ye Tu Kur’ê Xwedê yî?» Ewî wanr’a got: «Hûn xwexa dibêjin ku Ez Ew im». 71Û wana got: «Îdî şe’de çî mer’a ne? Me xwexa ji devê Wî bihîst»+.

23

Îsa li ber Pîlato

(Metta 27:1-2, 11-14; Marqos 15:1-5; Yûh’enna 18:28-38)

23^1•Û t’emamîya e’laleta wan r’abû, Îsa birine cem Pîlato+. 2Û dest bi xeybê kirin gotin: «Me Ev meriva dît ku miletê me dixalifîne û ne jî dihêle ku xerc bidine Qeyser. Bona Xwe jî dibêje: ‹Ez Mesîh P’adşa me›»+. 3Pîlato ji Wî pirsî û gotê: «Tu yî p’adşê cihûya?» Ewî lê veger’and û gotê: «Te bi devê xwe got»+. 4Pîlato serekêd k’ahîna û e’laletêr’a got: «Ez t’u neheqîyê Vî merivîda nabînim»+. 5Lê ewana ser ya xwe man û gotin: «Evî merivî nava t’emamîya Cihûstanê, ji Celîlê destpêkirî h’eta vira, cime’t bi hînkirina Xweva t’evîhev kirîye».

Îsa li ber Hêrodes

6Gava Pîlato bona Celîlê bihîst, pirsî: «Ev meriva ji Celîlê ye?» 7Gava pê h’esîya, ku Ew bin h’ukumê Hêrodesda ye, Ew şande cem Hêrodes, ku ew jî wan r’ojada hatibû Orşelîmê+. 8Gava Hêrodes ç’e’v Îsa k’et, gelekî şa bû. Ewî hê zûva dixwest ku Ew bidîta, çimkî ewî gelek tişt bona Wî bihîstibûn û h’izreta Wî bû, ku k’eremetekê bi destê Wî bibîne+. 9Hêrodes gelek pirs dane Wî, lê Îsa caba t’u pirsê neda. 10Serekêd k’ahîna û qanûnzana jî sekinîbûn û gelekî davîtine Wî. 11Hêrodes jî bi eskerêd xweva Ew bêqedir kir, pê k’enîyan, paşê k’incê r’ewş da lê kirinê, dîsa paşda şande cem Pîlato. 12Wê r’ojê Pîlato û Hêrodes li hev hatin, çimkî pêşîyê nava wanda dijminatî hebû.

Dîwanêda h’ukumê kuştinê li ser Îsa derdixin

(Metta 27:15-26; Marqos 15:6-15; Yûh’enna 18:39–19:16)

13•Pîlato gazî serekêd k’ahîna, serwêra û cime’tê kir, 14wanr’a got: «We Ev meriva anî cem min, çawa Yekî cime’tê dixalifîne. Awa min li ber we her tişt ji Wî pirsî, lê ji wan xirabîyêd ku hûn gilî dikin, min t’u tişt li ser Vî merivî nedît. 15Û ne jî Hêrodes dît, lema jî wî Ew li ser meda veger’and. Evî tiştekî usa nekirîye ku bê kuştinê. 16Ezê Wî bidime ber qamçîya û ber’dim»[*] . 18Lê t’emamîya e’laletê bi hevr’a kire qîr’în û got: «Wî li r’ûbarî dinê nehêle! Barabas bona me ber’de!» 19Barabas yekî bona serhildanê û mêrkuştina bajêrda bûyî hatibû girtinê. 20Pîlato dîsa destpêkir xeber da, çimkî wî dixwest ku Îsa bida ber’danê. 21Lê wana hê dikire qîr’în û digot: «Xaç ke! Ewî xaç ke!» 22Ewî cara sisîya wanr’a got: «Evî çi xirabî kirîye? Min li ser Vî neheqî nedît ku Ew bê kuştinê. Ez Wî bidime ber qamçîya û ber’dim». 23Lê ewana bi dengê bilind ser ya xwe bûn û dixwestin ku Ew bê xaçkirinê. Sewta wan serk’et. 24Pîlato qirara xwe da, ku bi xwestina wan be. 25Anegorî xwestina wan, yê ku bona serhildanê û mêrkuştinê kelêda bû, ber’da. Lê Îsa hişte ser xwestina dilê wan.

Xaçkirina Îsa

(Metta 27:31-44; Marqos 15:21-32; Yûh’enna 19:17-27)

26•Û gava eskera Ew dane pêşîya xwe birin, yekî kûrênî navê wî Şimh’ûn, ku ji k’ewşên dihat, ew girtin û xaç danîne ser milê wî, ku li pey Îsa bibe. 27Û e’laleteke cime’têye giran li pey Wî diçû, usa jî k’ulfetêd ku şîna Wî dikirin û digirîyan. 28Îsa li ser wanda veger’îya û got: «Qîzêd Orşelîmê! Ser Minda negirîn, lê ser xwe û zar’êd xweda bigirîn. 29Çimkî va wê r’ojê bên ku wê bêjin: ‹Xwezî li wan k’ulfetêd bêzur’et, ku zar’ neanîne û nemêjandine›[*]+ . 30Hingê merivê destpêkin bêjin: ‹Ç’îyano! Li ser meda bik’evin. Girno! Me veşêrin›[*]+ . 31Heger serê dara Ter’ aha dikin, lê h’alê dara h’işk wê çawa be?»+

32Du merivêd neheq jî anîn, ku Pêr’a bêne kuştinê. 33Û gava gihîştine wî cîyê ku Qaf tê gotin, li wir Ew xaç kirin. Û ewêd neheq jî yek li milê r’astê xaç kirin û yek jî li milê ç’epê. 34Hingê Îsa got: «Bavo, bibaxşîne van, çimkî nizanin çi dikin». Ser k’incêd Wî p’eşk avîtin wekî nava xweda bela kin[*]+ . 35Û cime’t sekinîbû dinihêr’î. Serwêra jî qerfê xwe li Wî dikirin û digotin: «Xelq xilaz kirin, de bira Xwe jî xilaz ke, heger Ew e Mesîh, bijartîyê Xwedê»+. 36Esker jî li Wî dik’enîyan, pêşda dihatin, sirke didanê 37û digotin: «Heger Tu yî p’adşayê cihûya, de Xwexa Xwe xilaz ke». 38Û fêza serê Wî jî nivîsar bû[*] , ku: «EVA P’ADŞAYÊ CIHÛYA YE».

39Ji wan neheqêd dardakirî, yekî Îsa bêhurmet dikir û digotê: «Tu ne Mesîh î? De me xilaz ke, Xwe jî pêr’a». 40Lê hevalê wî lê hilat û got: «Tu ji Xwedê natirsî? Ne tu jî xût wî cezayîda yî? 41Ev heqê me ye, ku ez û tu anegorî e’melêd xwe dik’işînin, lê Evî t’u xirabî nekirîye»+. 42Û Îsar’a got: «Îsa, min bîr bînî, gava P’adşatîya Xweva bêyî[*] ». 43Îsa wîr’a got: «Ez r’ast ter’a dibêjim, îro tê t’evî Min buhiştêda bî».

Mirina Îsa

(Metta 27:45-56; Marqos 15:33-41; Yûh’enna 19:28-30)

44•Gava nîvro sih’et nêzîkî donzdeha bû, t’emamîya e’rdê h’eta sih’eta sisîya bû te’rî+
45û r’ûyê r’oyê hate girtinê. P’er’da p’aristgehê nîvîda bû du tîşa+. 46Û Îsa bi dengê bilind kire gazî û got: «Bavo, r’uh’ê Xwe didime destê Te»[*] . Û gava ev yek got, r’uh’ê Xwe da+. 47Sersed ev tiştê bûyî ku dît, şikirî da Xwedê û got: «R’astî Eva merivekî r’ast bû». 48Û t’emamîya e’laletê, ku li wir bona t’emaşê civîyayî bû, ev yeka dît, sîngêd xwe dixistin, paşda vediger’îyane malêd xwe+. 49H’emû nasêd Wî jî û ew k’ulfetêd ku ji Celîlê hatibûn, dûr sekinî bûn û ev tişt didîtin+.

Definkirina Îsa

(Metta 27:57-61; Marqos 15:42-47; Yûh’enna 19:38-42)

50•Merivekî qencî şîrh’elal û endemê civîna giregira cihûya hebû, navê wî Ûsiv. 51Eva ji bajarê Arîmetya Cihûstanê bû û xwexa jî hîvîya P’adşatîya Xwedê bû. Ew t’evî şêwir û kirina civîna wan nebibû. 52Ew r’abû çû cem Pîlato û cinyazê Îsa ji wî xwest. 53Cinyaz ji xaçê anî xwarê, qedekê k’itanîda k’efen kir û danî nav t’irba qeyêda k’olayî, ku t’u car wêda kesek nehatibû danînê+. 54Û ew r’oja t’ivdarekkirinêda bû û êvara şemîyê destpêdikir. 55Û ew k’ulfetêd ku ji Celîlê t’evî Îsa hatibûn, ew jî pey wî çûn û ew t’irba ku çawa cinyazê Wî têda hate danînê, dîtin. 56Û paşda veger’îyan, biharet û r’ûnê bînxweş hazir kirin û anegorî t’emîya Qanûnê r’oja şemîyê r’ih’et bûn+.

24

Îsa ji mirinê r’adibe

(Metta 28:1-10; Marqos 16:1-8; Yûh’enna 20:1-10)

24^1•R’oja yekşemê sibehê zû, wan k’ulfeta biharetêd hazirkirî hildan çûne ser t’irbê. 2Lê wana kevir ji ber t’irbê holkirî dît. 3Gava k’etine hindur’, cinyazê Xudan Îsa nedîtin. 4Gava ewana hê bona vê yekê met’elmayî mabûn, nişkêva du merî bi k’incê nûranî li ber wan sekinîn+. 5Û gava k’ulfet ji tirsa k’etine ser r’ûyê xwe, wan meriva wanr’a got: «Hûn çima li Yê sax nava mirîyada diger’in? 6Ew ne li vir e, Ew ji mirinê r’abûye. Bînine bîra xwe, ku çaxê hê Celîlêda bû, çi wer’a got: 7‹Gerekê Kur’ê Mêriv bik’eve destê merivêd ner’ast, bê xaçkirinê û r’oja sisîya ji mirinê r’abe›»+. 8Û wana gotina Îsa bîr anîn+
9û ji t’irbê veger’îyan, eva yeka her yanzdeha û h’emûyêd mayînr’a gotin. 10Yêd ku şandîyar’a gotin, evana bûn: Meryema Mejdelanî, Yohana û Meryema dîya Aqûb, bi t’evî hinekêd mayîn+. 11Şandîyava çawa gotineke p’ûç’ xuya bû û wana k’ulfet bawer nekirin+. 12Lê Petrûs r’abû berbi t’irbê bezî, qûz bû nihêr’î, t’enê k’efenê Wî wir bû û met’elmayî çû, difikirî gelo çawa bû.

Li ser R’îya Emwasê

(Marqos 16:12-13)

13•Wê r’ojê du şagirt diçûne gundekî, ku ji Orşelîmê donzdeh kîlomêtirî dûr bû, navê wî Emwas bû. 14Wana bi hevr’a bona her tiştê qewimî xeber didan. 15Û gava ewana nav hevda xeber didan û dişêwirîn, Îsa Xwexa jî nêzîkî wan bû, t’evî wan çû. 16Lê ç’e’vêd wan girtî bûn, ku Wî nas nekin+. 17Îsa wanr’a got: «Hûn vê r’êyêda çi hevr’a xeber didin?» Ewana me’dekirî sekinîn[*]. 18Yekî ji wan, ku navê wî Klêpas bû, lê veger’and û got: «Ew çawa ji Orşelîmê t’enê Te nebihîstîye ku van r’ojêd paşinda wir çi qewimîye?»+
19Ewî ji wan pirsî û got: «Çi bûye?» Wana lê veger’and gotê: «Bona Îsayê Nisretê, ku Ew bi e’mel û xeberêd Xwe li ber Xwedê û t’emamîya milet p’êxemberekî zor bû 20û çawa serekêd k’ahîna û serwêrêd me nemamîya kuştina Wî kirin, xaç kirin+. 21Em wê gumanê bûn ku Ewî wê Îsraêlê aza bikira. Wekî din jî eva r’oja sisîya ye, ku ev tişt bûne. 22Lê çend k’ulfetêd nav meda jî em e’cêbmayî kirin. Ewana sibehê zû çûbûne ser t’irbê 23û cinyazê Wî li wir nedîtibûn, veger’îyan hatin mer’a gotin, ku: ‹Me milyak’et dîtin, mer’a gotin, ku Ew sax e›. 24Û ji me hinek jî çûne ser t’irbê, çawa ku wan k’ulfeta gotibû, usa bû, lê Ew nedîtin». 25Hingê Ewî wanr’a got: «Hey însanêd bê fikir, hûn çiqasî giran h’emû gotinêd p’êxembera bawer dikin? 26Ne gerekê Mesîh cefa bik’işanda û bik’eta r’ûmeta Xwe?»+
27Û Wî destpêkir ji Mûsa û h’emû p’êxembera, çi ku wan k’itêbada bona Wî nivîsar bûn, wanar’a şirovekirin+.

28Gava nêzîkî wî gundê ku diçûnê bûn, Ewî usa da k’ifşê, yançîye Ew diçe cîkî dûr. 29Lê wana zor li Wî kir û got: «Îşev li cem me bimîne, çimkî êvar e, r’o çûye ava». Û Ew çû hindur’, ku li cem wan bimîne. 30Lê gava Ew t’evî wan ser sifrê r’ûnişt, nan hilda, şikirîya Xwe ji Xwedê anî, kerkir da wan+. 31Hingê ç’e’vêd wan vebûn, Ew nas kirin û Ew ber ç’e’vê wan betavebû. 32Wana hevr’a got: «Lema, gava Ewî r’êda mer’a xeber dida û nivîsar mer’a şirovedikirin, agir dilê me dik’et». 33Ew wê gavê r’abûn veger’îyane Orşelîmê û her yanzdeh t’evî yêd mayîn civîyayî dîtin, 34gotin: «R’astî Xudan sax bûye û Şimh’ûnva xuya bûye!»+
35Paşê wan her duya gilî kir, ku çawa r’êda r’astî Wî hatin û çaxê Wî nan kerkir, Ew nas kirin.

Îsa Xwe nîşanî şagirtêd Xwe dike

(Metta 28:16-20; Marqos 16:14-18; Yûh’enna 20:19-23; K’arêd Şandîya 1:6-8)

36•Wana hê bona vê yekê xeber dida, Îsa nava wanda sekinî û wanr’a got: «E’dilayî wer’a». 37Ewana ji tirsa bizdîyan û wan t’irê xeyalekî dibînin+. 38Lê Ewî wanr’a got: «Hûn çima şaşmayî mane û dudilî ne? 39Awa li dest û p’îyêd Min binihêr’in, ku Ez Xwexa me. Û destê xwe bidine Min û bibînin, çimkî goşt û hestûyêd r’uh’ t’unene, çawa ku hûn dibînin yêd Min hene»+. 40Gava ev yek got, dest û p’îyêd Xwe nîşanî wan kirin. 41Û hê ji şabûna bawer nedikirin, h’eyr-h’ujmek’ar mabûn, Ewî wanr’a got: «Qet tiştekî xwarinê li cem we heye?»+
42Wana çîtî me’sîyê pijandî da Wî[*] . 43Ewî hilda li ber ç’e’vê wan xwar 44û wanar’a got: «Ev bûn ew gotinêd ku gava Ez t’evî we bûm, Min wer’a gotibûn: ‹Gerekê her tiştêd ku bona Min Qanûna Mûsa, nivîsarêd p’êxembera û Zebûrada nivîsar bûn bihatana sêrî›». 45Hingê fe’mê wan vekir, ku nivîsara fe’m bikin+. 46Û wanr’a got: «Awa nivîsar e, ku Mesîh gerekê cefa bik’işîne û r’oja sisîya ji mirinê r’abe+
47û ji Orşelîmê girtî bi navê Wî t’obeyî û baxşandina guna nav h’emû miletada wê bê dannasînkirinê. 48Û hûn in şe’dêd van h’emû tişta+. 49Û va Ezê sozê Bavê Xwe wer’a bişînim. Orşelîmêda bimînin, h’eta hûn qewatê ji jor bistînin»+.

Jorhilatina Îsa

(Marqos 16:19-20; K’arêd Şandîya 1:9-11)

50•Û ew h’eta Beytanyayê birin, destê Xwe bilind kir, dua wan kir+. 51Û hê dua dikir, ji wan qetîya, berbi e’zmên hate hilatinê. 52Şagirta jî serê xwe ber Wî danî, bi eşq û şa veger’îyane Orşelîmê+. 53Û her gav p’aristgehêda bûn, pesinê Xwedê didan+.

* 1:15 Eva zar’a, awa gotî Yûh’ennayê nixumdar yekî «nezîr» dihate h’esabê. Bona cûr’e-cûr’e qeyde-qanûnêd nezîr Jimar 6:1-21-da bixûnin.

* 1:17 Malaxî 4:5-6.

* 1:18 Destpêbûn 18:11.

* 1:19 Danîyêl 8:16; 9:21.

* 1:28 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Tu nav k’ulfetada bimbarek î».

* 1:46-55 P’adşatî I 2:1-10.

* 1:52 Îbo 12:19; 5:11.

* 1:55 Mîxa 7:20; Destpêbûn 17:7.

* 1:68 Zebûr 41:13; 111:9.

* 1:69 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Stirûkî xilazkirinê». Stirû gelek cara çawa nîşana qewatê ye.

* 1:71 Zebûr 106:10.

* 1:73 Zebûr 106:45-46; Zebûr 105:8-9; Destpêbûn 17:7.

* 1:76 Îşaya 40:3; Malaxî 3:1.

* 1:79 Malaxî 4:2; Îşaya 9:2; 58:8; 60:1-2.

* 2:14 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Li ser dinê e’dilayî, nav merivada xweşîtî».

* 2:22 Qanûna K’ahîntîyê 12:3, 6.

* 2:23 Derk’etin 13:2, 12, 15.

* 2:24 Qanûna K’ahîntîyê 12:8.

* 2:25 Bi gotineke din: «Baristanîya Îsraêlê, bona xilazkirin yan azabûna Îsraêlê».

* 2:31 Îşaya 40:5; 52:10.

* 2:32 Îşaya 42:6; 49:6; 52:10.

* 2:37 Aha tê fe’mkirinê, yan: «E’mirê wê h’eyştê çar salî bû» yan jî: «H’eyştêçar sala jinebî mabû».

* 3:6 Îşaya 40:3-5.

* 4:4 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Ne ku t’enê însan bi nên dijî, lê bi her xebereke Xwedê».

* 4:4# Qanûna Ducarî 8:3.

* 4:8 Qanûna Ducarî 6:13.

* 4:11 Zebûr 91:11-12.

* 4:12 Qanûna Ducarî 6:16.

* 4:19 Aha jî tê fe’mkirinê: «Sala qebûlkirina Xudan».

* 4:18-19# Îşaya 61:1-2.

* 4:25-26 P’adşatî III 17:8-16.

* 4:27 P’adşatî IV 5:1-14.

* 4:44 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Celîlêda».

* 5:38 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Ku her du jî bêne xweykirinê».

* 6:4 Qanûna K’ahîntîyê 24:9; P’adşatî I 21:1-6.

* 7:27 Malaxî 3:1.

* 7:33 Yûh’ennayê nixumdar yekî «nezîr» dihate h’esabê.

* 7:35 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Serwaxtî ji h’emû zar’êd xwe r’ast k’ifş dibe». Hinek jî aha fe’m dikin: «Serwaxtî ji h’emû e’melêd xwe k’ifş dibe ku ew r’ast e».

* 8:10 Îşaya 6:9.

* 8:30 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Lêgêyon», awa gotî «k’omeke cinaye bêh’esab».

* 8:43 Anegorî Qanûna Mûsa k’ulfeta ser xûnê vebûyî h’er’imî dihate h’esabê. Her kesê ku wê dik’et dih’er’imî (nepaqij dihate h’esabê). Îzina wê t’unebû ku nêzîkî tiştekî pîroz bûye. Bixûnin: Qanûna K’ahîntîyê 15:19-31.

* 8:45 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Û yêd pêr’a».

* 8:45# Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Û Tu dibêjî, k’î bû, li Min k’et?»

* 8:48 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Serxwe be!»

* 8:54 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Îsa h’emû derxistine derva...»

* 9:35 Nav hinek destnivîsarada dewsa «bijartî» «delalî» heye. Li gora Îşaya 42:1 Mesîh bijartîyê Xwedê ye.

* 9:54 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Çawa Êlyas kir».

* 9:54# P’adşatî IV 1:9-16.

* 9:55 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Û got: ‹Hûn nizanin xweyê çi r’uh’î ne. Çimkî Kur’ê Mêriv nehat, ku r’uh’ê meriva unda ke, lê xilaz ke›».

* 10:1 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «H’eftê».

* 10:4 Aha tê fe’mkirinê: «R’êva nesekinin, wekî bi silavdayînê wextê xwe unda nekin».

* 10:12 Destpêbûn 19.

* 10:13 Xorazîn û Beytsayda bajarêd cihûya bûn, lê Sûr û Sayda ew bajarêd necihûya bûn, awa gotî p’ûtp’arist bûn.

* 10:27 Qanûna Ducarî 6:5.

* 10:27# Qanûna K’ahîntîyê 19:18.

* 11:2 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Bavê meyî e’zmana».

* 11:2# Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «E’mirê Te be, çawa li e’zmên usa jî li ser e’rdê».

* 11:4 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Lê me ji yê xirab xilaz ke».

* 11:11 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Kur’ê wî nan jê bixwaze, kevir bidê?»

* 11:19 Aha jî tê fe’mkirinê: «Zar’êd we».

* 11:30 Ûnis 3.

* 11:31 P’adşatî III 10:1-13.

* 12:25 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bihustekê li ser bejina xwe dirêj ke».

* 13:21 Sê kodêd cihûya dikir qasî 25 kîlograma.

* 13:35 Zebûr 118:26.

* 14:5 Nav hinek destnivîsarada dewsa «kur’» «k’er» heye.

* 16:6 K’ûpekî cihûya qasî 35 lîtir av hildida.

* 16:7 Ç’e’leke cihûya qasî h’ewzekî 390 lîtirî bû.

* 16:19 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «K’incê şîrk û k’itanê xas», ku hingê gelekî biha bûn.

* 17:27 Destpêbûn 6-8.

* 17:29 Destpêbûn 19.

* 17:32 Destpêbûn 19:23-26.

* 17:35 Nav hinek destnivîsarada r’êza 36-a jî heye: «Û heger du meriv li k’ewşên bin, yekê bê hildanê û yê dinê bê hiştinê».

* 18:20 Derk’etin 20:12-16; Qanûna Ducarî 5:16-20.

* 19:38 Zebûr 118:26.

* 19:38# Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Şikirî bilindayîyêda». «Bilindayî» be’sa cîyê Xwedê dike.

* 19:46 Îşaya 56:7.

* 19:46# Yêremîya 7:11.

* 20:17 Zebûr 118:22.

* 20:23 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Hûn çima Min dicêr’ibînin?»

* 20:28 Qanûna Ducarî 25:5.

* 20:37 Derk’etin 3:6.

* 20:43 Zebûr 110:1.

* 21:26 Aha jî tê fe’mkirinê: «Qewatêd e’zmana wê bih’ejin».

* 21:27 Danîyêl 7:13. (Bixûnin: E’yantî 1:7.)

* 22:37 Îşaya 53:12.

* 22:43-44 Nav hinek destnivîsarada ji r’êza 43-a h’eta ya 44-a t’uneye.

* 22:69 Zebûr 110:1.

* 23:16 Nav hinek destnivîsarada r’êza 17-a jî heye: «Awa e’seyî lazim bû Pîlato cejinêda girtîk wanr’a ber’da».

* 23:29 Aha jî tê fe’mkirinê: «Xwezî li wan k’ulfetêd bêzur’et û wan bet’ina ku zar’ neanîne û wan bistana ku nemêjandine».

* 23:30 Hosêya 10:8.

* 23:34 Zebûr 22:18.

* 23:38 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Û fêza serê Wî bi yûnanî, latînî û îbranî nivîsar bû».

* 23:42 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Gava Tu bigihîjî P’adşatîya Xwe».

* 23:46 Zebûr 31:5.

* 24:17 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Hûn vê r’êyêda çi hevr’a xeber didin û me’dekirî ne?»

* 24:42 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Û mirt’oxa hingiv».

+ 1:3 K’arêd Şandîya 1:1

+ 1:5 Metta 2:1, Dîrok I 24:10, Derk’etin 28:1

+ 1:6 Fîlîpî 3:6
+ 1:7 P’adşatî I 1:2
+ 1:8 Dîrok I 24:19
+ 1:9 Derk’etin 30:7-8
+ 1:10 Zebûr 141:2
+ 1:11 Derk’etin 30:1-10
+ 1:13 K’arêd Şandîya 10:4

+ 1:15 Lûqa 7:28, Jimar 6:2-3, Lûqa 7:33, Îşaya 49:1, Yêremîya 1:4-5, Galatî 1:15

+ 1:17 Malaxî 4:5, Metta 11:14, Metta 17:12-13, Malaxî 4:6, Malaxî 3:1, Marqos 1:2

+ 1:18 Destpêbûn 15:8, H’akimtî 6:17
+ 1:19 Danîyêl 8:16, Danîyêl 9:21
+ 1:25 Destpêbûn 30:23

+ 1:26 Danîyêl 8:16, Danîyêl 9:21, Metta 2:23, Yûh’enna 1:45, Metta 1:16

+ 1:28 H’akimtî 13:3

+ 1:31 Îşaya 49:1, Metta 1:20

+ 1:32 P’adşatî II 7:13, Zebûr 89:3, Îşaya 9:7, Marqos 11:10

+ 1:33 Danîyêl 7:14, Danîyêl 7:27, Obadîya 1:21, Zekerîya 14:9, Korint’î I 15:24, E’yantî 11:15

+ 1:35 Metta 18:20, Zebûr 2:7, Metta 14:33

+ 1:37 Destpêbûn 18:14, Îbo 42:2, Yêremîya 32:17, Marqos 10:27

+ 1:46 P’adşatî I 2:1-10
+ 1:47 Zebûr 35:9, Îşaya 61:10, Hebaqûq 3:18
+ 1:48 P’adşatî I 1:11, Lûqa 11:27
+ 1:49 Zebûr 99:3, Zebûr 111:9
+ 1:50 Q. Ducarî 5:10, Q. Ducarî 7:9
+ 1:51 Îşaya 51:9
+ 1:52 Îbo 5:11, Zebûr 147:6, Hezeqêl 21:26
+ 1:53 Zebûr 107:9

+ 1:54 Destpêbûn 17:19, R’omayî 4:13, Galatî 3:16, Îbranî 2:16

+ 1:59 Destpêbûn 17:12, Q. K’ahîntîyê 12:3

+ 1:68 Zebûr 111:9, Zebûr 130:8

+ 1:69 K’arêd Şandîya 3:21, R’omayî 1:2, Tîto 1:1-2

+ 1:71 Zebûr 106:10

+ 1:72 Q. K’ahîntîyê 26:42, Zebûr 105:8

+ 1:73 Destpêbûn 22:16-18, Destpêbûn 26:3, Îbranî 6:13, Sêfanîya 3:15

+ 1:76 Lûqa 7:26, Lûqa 20:6, Malaxî 3:1, Metta 3:3, Marqos 1:2-3

+ 1:77 Lûqa 3:3

+ 1:78 Zebûr 84:11, Malaxî 4:2

+ 1:79 Zebûr 107:10, Îşaya 9:2, Îşaya 42:7, Îşaya 49:9, Metta 4:16

+ 1:80 Lûqa 3:2

• 2:1 Metta 1:18-25

+ 2:1 Jimar 1:2, Dîrok I 21:1, K’arêd Şandîya 5:37

+ 2:4 Lûqa 1:26-27, P’adşatî I 17:58
+ 2:9 K’arêd Şandîya 12:7
+ 2:11 Metta 1:21, Îşaya 9:6
+ 2:12 P’adşatî I 2:34, P’adşatî IV 19:29
+ 2:13 E’yantî 5:11
+ 2:14 Zebûr 148:1, Lûqa 19:38
+ 2:19 Danîyêl 7:28, Lûqa 2:51
+ 2:21 Destpêbûn 17:12-13, Q. K’ahîntîyê 12:3
+ 2:22 Q. K’ahîntîyê 12:4
+ 2:23 Derk’etin 13:2
+ 2:24 Q. K’ahîntîyê 12:8
+ 2:25 Îşaya 40:1, Îşaya 57:18
+ 2:30 Îşaya 42:6, Îşaya 49:6, Yûh’enna 8:12
+ 2:35 Yûh’enna 19:25

+ 2:37 K’arêd Şandîya 13:2, K’arêd Şandîya 14:23

+ 2:39 Metta 2:23, Lûqa 1:26-27
+ 2:41 Q. Ducarî 16:1
+ 2:43 Q. K’ahîntîyê 23:8
+ 2:50 Lûqa 9:45, Lûqa 18:34
+ 2:51 Danîyêl 7:28, Lûqa 2:19
+ 2:52 P’adşatî I 2:26

• 3:1 Metta 3:1-12, Marqos 1:1-8, Yûh’enna 1:19-28

+ 3:1 Lûqa 13:1, Lûqa 23:1, Lûqa 9:7

+ 3:2 Metta 26:3, Yûh’enna 11:49, Lûqa 1:63, Lûqa 1:80, Yûh’enna 1:6-7

+ 3:6 Îşaya 40:3-5, Îşaya 52:10
+ 3:7 Metta 12:34, Metta 23:33
+ 3:8 Lûqa 16:24, Yûh’enna 8:33
+ 3:9 Lûqa 13:9, Metta 7:19

+ 3:10 K’arêd Şandîya 2:37, K’arêd Şandîya 16:30

+ 3:11 Îşaya 58:7, Metta 25:35, Aqûb 2:15-16
+ 3:14 Lûqa 19:8
+ 3:15 Yûh’enna 1:19-20
+ 3:16 Yoêl 2:28
+ 3:17 Îşaya 30:24, Malaxî 4:1, Metta 13:30

+ 3:20 Metta 11:2, Metta 14:1-12, Marqos 6:17-18, Yûh’enna 3:24

• 3:21 Metta 3:13-17, Marqos 1:9-11

+ 3:21 K’arêd Şandîya 7:56

+ 3:22 Îşaya 11:2, Yûh’enna 1:32-33, Marqos 9:7, Yûh’enna 12:28, Îşaya 42:1, Lûqa 9:35, Petrûs II 1:17

• 3:23 Metta 1:1-17
+ 3:23 Jimar 4:3
+ 3:27 Dîrok I 3:17-19, Ezra 3:2, Hagay 1:1
+ 3:31 P’adşatî II 5:14

+ 3:32 P’adşatî I 17:12, Îşaya 11:1, Rʼûtʼ 4:18-22

+ 3:33 Destpêbûn 38, Jimar 26:21
+ 3:34 Dîrok I 1:17-27
+ 3:38 Destpêbûn 5
• 4:1 Metta 4:1-11, Marqos 1:12-13

+ 4:2 Dîrok I 21:1, T’êsalonîkî I 3:5, Q. Ducarî 9:9, P’adşatî III 19:8, Metta 21:18

+ 4:4 Q. Ducarî 8:3
+ 4:6 Yûh’enna I 5:19, E’yantî 13:2
+ 4:8 Q. Ducarî 6:13
+ 4:10 Zebûr 91:11-12
+ 4:12 Q. Ducarî 6:16
• 4:14 Metta 13:53-58, Marqos 6:1-6
+ 4:15 Marqos 1:21
+ 4:16 Metta 2:23, Lûqa 2:39

+ 4:18 Îşaya 11:2, Îşaya 58:6, Q. K’ahîntîyê 25:10, Îşaya 61:1-2

+ 4:23 Metta 11:23, Marqos 2:1-12, Yûh’enna 4:46-53

+ 4:24 Yûh’enna 4:44

+ 4:25 P’adşatî III 17:1, P’adşatî III 18:2, Aqûb 5:17

+ 4:26 P’adşatî III 17:9

+ 4:27 Q. K’ahîntîyê 13:3, Jimar 12:10, Dîrok II 26:20, P’adşatî IV 5:1-14

+ 4:30 Yûh’enna 8:59, Yûh’enna 10:39
• 4:31 Marqos 1:21-28
+ 4:31 Metta 4:13
+ 4:32 Metta 7:28-29

+ 4:34 Metta 8:29, Marqos 1:23-24, Lûqa 8:28, K’arêd Şandîya 19:15

+ 4:35 Lûqa 9:42, K’arêd Şandîya 8:7
• 4:38 Metta 8:14-17, Marqos 1:29-34
+ 4:38 Korint’î I 9:5
+ 4:41 Zebûr 2:7, Metta 12:16, Marqos 3:12
• 4:42 Marqos 1:35-39
+ 4:42 Lûqa 5:16
+ 4:43 Îşaya 61:1
• 5:1 Metta 4:18-22, Marqos 1:16-20
+ 5:1 Jimar 34:11, Metta 14:34, Marqos 6:53
+ 5:4 Yûh’enna 21:6
+ 5:8 Îşaya 6:5
+ 5:10 Metta 13:47
• 5:12 Metta 8:1-4, Marqos 1:40-45

+ 5:12 Q. K’ahîntîyê 13:3, Jimar 12:10, P’adşatî IV 5:1, Dîrok II 26:20, Marqos 9:22

+ 5:14 Metta 9:30, Metta 17:9, Marqos 1:34, Q. K’ahîntîyê 14:1-32, Lûqa 17:14

+ 5:16 Metta 14:23, Lûqa 4:42
• 5:17 Metta 9:1-8, Marqos 2:1-12
+ 5:17 Lûqa 6:19, Lûqa 8:46
+ 5:20 Metta 8:10, Marqos 10:52, Lûqa 7:48
+ 5:21 Metta 26:65, Zebûr 32:5, Îşaya 43:25
• 5:27 Metta 9:9-17, Marqos 2:13-22
+ 5:29 Lûqa 19:6
+ 5:30 Lûqa 15:2
+ 5:32 Lûqa 15:7, Tîmot’êyo I 1:15
• 5:33 Metta 9:14-17, Marqos 2:18-22

+ 5:33 Metta 11:2, Lûqa 11:1, Yûh’enna 1:35, Lûqa 18:12

+ 5:34 Metta 25:1-13, Yûh’enna 3:29, E’yantî 19:7, E’yantî 21:2

+ 5:35 Marqos 14:7, Lûqa 17:22
• 6:1 Metta 12:1-14, Marqos 2:23
+ 6:1 Q. Ducarî 23:25
+ 6:2 Derk’etin 20:8-10, Jimar 15:32-36
+ 6:3 P’adşatî I 21:6
+ 6:4 Derk’etin 25:30, Q. K’ahîntîyê 24:5-9
+ 6:6 Marqos 1:21
+ 6:7 Lûqa 14:1, Lûqa 20:20
+ 6:9 Lûqa 14:3
+ 6:10 P’adşatî III 13:6
• 6:12 Metta 10:1-4, Marqos 3:13-19
+ 6:14 Metta 16:18, Yûh’enna 1:42
+ 6:15 Metta 9:9
+ 6:16 Lûqa 22:47
• 6:17 Metta 4:23
+ 6:19 Lûqa 5:17, Lûqa 8:46
+ 6:20 Sêfanîya 3:12

+ 6:21 Zebûr 42:1, Îşaya 55:1, Yûh’enna 7:37, Zanebêj 7:3, Korint’î II 7:10

+ 6:22 Petrûs I 4:14

+ 6:23 K’arêd Şandîya 5:41, Aqûb 1:2, Korint’î II 12:10

+ 6:24 Amos 6:1, Metta 6:2, Aqûb 5:1
+ 6:25 Îşaya 65:13, Mesele 14:13, Îşaya 65:14
+ 6:26 Îşaya 30:10, Mîxa 2:11
• 6:27 Metta 5:38-48

+ 6:28 Lûqa 23:34, K’arêd Şandîya 7:60, Petrûs I 3:9

+ 6:29 Lûrînêd Yêremîya 3:30, Petrûs I 2:23, Korint’î I 6:7

+ 6:30 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 21:26
+ 6:31 Metta 7:12
+ 6:35 Zebûr 37:26
+ 6:36 Metta 5:7
• 6:37 Metta 7:1-5

+ 6:37 R’omayî 14:10, Korint’î I 4:5, R’omayî 2:1, R’omayî 14:10, Aqûb 2:13

+ 6:38 Korint’î II 9:6, Marqos 4:24, R’omayî 2:1

+ 6:39 Metta 15:14
+ 6:40 Metta 10:24, Yûh’enna 13:16
• 6:43 Metta 7:17-20, Metta 12:33-35
+ 6:45 Mesele 12:5, Metta 15:18, Aqûb 3:6
• 6:46 Metta 7:24-27

+ 6:46 Hosêya 8:2, Metta 7:22, Metta 25:11, Yûh’enna 13:13

+ 6:48 Mesele 10:25, Mesele 12:3
• 7:1 Metta 8:5-13
+ 7:4 K’arêd Şandîya 10:2
+ 7:7 Zebûr 107:20
+ 7:13 Metta 20:34
+ 7:14 Lûqa 8:54
+ 7:15 P’adşatî III 17:23, P’adşatî IV 4:36
+ 7:16 Q. Ducarî 18:15, Metta 21:11
• 7:18 Metta 11:2-19

+ 7:19 Yûh’enna 4:25, Yûh’enna 6:14, Yûh’enna 11:27

+ 7:22 Îşaya 35:5, Îşaya 61:1
+ 7:23 Yûh’enna 6:61, Yûh’enna 16:1
+ 7:24 Lûqa 3:2
+ 7:26 Metta 14:5, Metta 21:26

+ 7:27 Derk’etin 23:20, Malaxî 3:1, Marqos 1:2

+ 7:28 Lûqa 1:15
+ 7:29 Lûqa 3:12
+ 7:33 Metta 3:4, Lûqa 1:15
+ 7:34 Yûh’enna 2:1, Yûh’enna 12:2, Lûqa 5:30

• 7:36 Metta 26:6-13, Marqos 14:3-9, Yûh’enna 12:1-8

+ 7:39 Lûqa 15:2

+ 7:41 Metta 18:28

+ 7:42 Metta 6:14, Marqos 11:25-26, Efesî 4:32, Kolosî 3:13

+ 7:46 Zebûr 23:5

+ 7:48 Lûqa 5:20

+ 7:50 Lûqa 8:48, Lûqa 17:19, Lûqa 18:42, Efesî 2:8

+ 8:1 Lûqa 4:43

+ 8:2 Lûqa 23:49, Metta 27:56, Marqos 16:9, Lûqa 24:10, Yûh’enna 19:25

+ 8:3 Lûqa 24:10
• 8:4 Metta 13:1-9, Marqos 4:1-9
+ 8:7 Yêremîya 4:3
+ 8:8 Metta 11:15, E’yantî 2:7
• 8:9 Metta 13:10-23, Marqos 4:10-25

+ 8:10 Metta 19:11, Îşaya 6:9, Îşaya 42:20, Yêremîya 5:21

+ 8:11 Îşaya 55:10-11, K’arêd Şandîya 8:4

+ 8:13 Galatî 1:6, Îbranî 6:4

+ 8:14 Metta 6:25, Marqos 10:23, Tîmot’êyo I 6:10

+ 8:15 Yûh’enna 15:5
+ 8:16 Metta 5:15, Lûqa 11:33
+ 8:17 Metta 10:26, Lûqa 12:2
+ 8:18 Mesele 9:9
• 8:19 Metta 12:46-50, Marqos 3:31-35

+ 8:19 Marqos 6:3, Yûh’enna 2:12, Yûh’enna 7:3, K’arêd Şandîya 1:14, Korint’î I 9:5, Galatî 1:19

+ 8:21 Yûh’enna 15:14, Îbranî 2:11
• 8:22 Metta 8:23-27, Marqos 4:35-41
+ 8:22 Metta 8:18, Marqos 4:35
+ 8:24 Zebûr 65:7, Zebûr 89:9, Zebûr 104:7
• 8:26 Metta 8:28-34, Marqos 5:1-20
+ 8:28 Lûqa 4:34
+ 8:35 Lûqa 10:39
+ 8:37 Lûqa 5:8, K’arêd Şandîya 16:39
+ 8:39 Zebûr 66:16
• 8:40 Metta 9:18-26, Marqos 5:21-43

+ 8:41 Lûqa 13:14, K’arêd Şandîya 13:15, K’arêd Şandîya 18:8

+ 8:43 Q. K’ahîntîyê 15:25
+ 8:44 Marqos 3:10
+ 8:46 Lûqa 5:17, Lûqa 6:19
+ 8:48 Lûqa 7:50, Efesî 2:8
+ 8:51 Marqos 14:33, Lûqa 9:28
+ 8:52 Yûh’enna 11:11

+ 8:54 Marqos 1:31, Marqos 9:27, K’arêd Şandîya 3:7, K’arêd Şandîya 9:41, Lûqa 7:14

+ 8:56 Marqos 1:44, Marqos 9:9
• 9:1 Metta 10:5-15, Marqos 6:7-13
+ 9:1 Lûqa 6:12-16
+ 9:5 K’arêd Şandîya 13:51
+ 9:6 Marqos 1:15
• 9:7 Metta 14:1-12, Marqos 6:14-29
+ 9:7 Lûqa 3:1, Lûqa 9:19
+ 9:8 P’adşatî III 17:1, Malaxî 4:5
+ 9:9 Lûqa 3:19-20, Lûqa 23:8

• 9:10 Metta 14:13-21, Marqos 6:30-44, Yûh’enna 6:1-14

+ 9:10 Lûqa 9:2
+ 9:13 P’adşatî IV 4:42-44
• 9:18 Metta 16:13-19, Marqos 8:27-29

+ 9:19 Lûqa 9:7, P’adşatî III 17:1, Malaxî 4:5

+ 9:20 Lûqa 22:67, Yûh’enna 11:27

• 9:21 Metta 16:20-28, Marqos 8:30

+ 9:22 Lûqa 17:25, Lûqa 18:33, Lûqa 24:7, Yûh’enna 2:19

+ 9:23 Metta 10:38-39, Lûqa 14:27

+ 9:25 Lûqa 12:20

+ 9:26 R’omayî 1:16, Tîmot’êyo II 1:8, Q. Ducarî 33:2, Danîyêl 7:13, Zekerîya 14:5

+ 9:27 Lûqa 21:32, Yûh’enna 21:22
• 9:28 Metta 17:1-8, Marqos 9:2-8
+ 9:28 Marqos 14:33, Lûqa 8:51
+ 9:29 Danîyêl 7:9
+ 9:30 Malaxî 4:5

+ 9:35 Îşaya 42:1, Lûqa 23:35, Q. Ducarî 18:15, Petrûs II 1:17

• 9:37 Metta 17:14-18, Marqos 9:14-27
+ 9:42 Lûqa 4:35
• 9:43 Metta 17:22-23, Marqos 9:30-32
+ 9:44 Lûqa 9:22, Lûqa 18:32-33
+ 9:45 Lûqa 2:50, Lûqa 18:34
• 9:46 Metta 18:1-5, Marqos 9:33-40

+ 9:48 Metta 10:40, Lûqa 10:16, Yûh’enna 13:20

+ 9:49 Metta 7:22, Metta 12:27, K’arêd Şandîya 19:13, Jimar 11:28

+ 9:50 Lûqa 11:23
+ 9:51 Lûqa 24:51, K’arêd Şandîya 1:9
+ 9:52 Metta 10:5
+ 9:54 P’adşatî IV 1:10, E’yantî 13:13
• 9:57 Metta 8:19-22
+ 9:61 P’adşatî III 19:20
• 10:1 Metta 10:7-16
+ 10:2 Metta 9:37-38, Yûh’enna 4:35
+ 10:3 Metta 10:16
+ 10:4 P’adşatî IV 4:29
+ 10:7 Galatî 6:6, Tîmot’êyo I 5:18
+ 10:8 Korint’î I 10:27
+ 10:9 Marqos 1:15
+ 10:11 K’arêd Şandîya 13:51

+ 10:12 Destpêbûn 18:20, Destpêbûn 19:24, Yêremîya 23:14, Hezeqêl 16:48

• 10:13 Metta 11:20-24

+ 10:13 Marqos 6:45, Marqos 8:21, Marqos 3:7

+ 10:14 Îşaya 23:1, Yêremîya 47:4, Hezeqêl 26:2, Yoêl 3:4, Amos 1:9, Zekerîya 9:2

+ 10:15 Îşaya 14:13, Îşaya 14:15

+ 10:16 Metta 10:40, Metta 25:45, Yûh’enna 13:20, Galatî 4:14

+ 10:17 Marqos 16:17, K’arêd Şandîya 5:16, K’arêd Şandîya 8:7, K’arêd Şandîya 16:18, K’arêd Şandîya 19:12

+ 10:18 Îşaya 14:12, E’yantî 9:1, E’yantî 12:8-9

+ 10:19 Zebûr 91:13, Marqos 16:18, K’arêd Şandîya 28:3-5

+ 10:20 Derk’etin 32:32, Zebûr 69:28, Îbranî 12:23, E’yantî 3:5

• 10:21 Metta 11:25-27, Metta 13:16-17

+ 10:21 Îbo 37:24, Îşaya 29:14

+ 10:22 Yûh’enna 6:46, Yûh’enna 7:29, Yûh’enna 8:19, Yûh’enna 10:15

+ 10:23 Metta 13:16-17
+ 10:24 Îbranî 11:13, Petrûs I 1:10-12
+ 10:25 Lûqa 18:18

+ 10:27 Q. Ducarî 6:5, Q. Ducarî 11:13, Yêşû 22:5, Q. K’ahîntîyê 19:18, Metta 22:37, Marqos 12:30

+ 10:28 Q. K’ahîntîyê 18:5, R’omayî 10:5, Galatî 3:12

+ 10:32 Jimar 8:19

+ 10:33 P’adşatî IV 17:34, Yûh’enna 4:9, Yûh’enna 8:48

+ 10:34 Îşaya 1:6
+ 10:38 Yûh’enna 11:1, Yûh’enna 12:2
+ 10:39 Lûqa 8:35
+ 10:41 Lûqa 12:25
+ 10:42 Zebûr 16:5
• 11:1 Metta 6:9-15, Metta 7:7-11
+ 11:1 Metta 11:2, Marqos 2:18, Yûh’enna 1:35
+ 11:3 Mesele 30:8
+ 11:4 Metta 26:41

+ 11:10 Mesele 8:17, Metta 18:19, Metta 21:22, Marqos 11:24, Yûh’enna 14:13-14, Yûh’enna I 3:22, Yûh’enna I 5:14

+ 11:13 Destpêbûn 6:5, Metta 12:34, K’arêd Şandîya 2:38

• 11:14 Metta 12:22-30, Metta 12:43-45, Marqos 3:20-27

+ 11:15 P’adşatî IV 1:2, Metta 9:34, Metta 10:25

+ 11:16 Marqos 8:11, Korint’î I 1:22
+ 11:19 Lûqa 9:49, K’arêd Şandîya 19:13
+ 11:22 Îşaya 49:24-25
+ 11:23 Lûqa 9:50
+ 11:26 Petrûs II 2:20
+ 11:27 Lûqa 1:48

+ 11:28 Yûh’enna 13:17, Aqûb 1:22, R’omayî 2:13

• 11:29 Metta 12:38-42, Metta 16:1-4, Marqos 8:11-13

+ 11:31 P’adşatî III 10:1-13, Metta 12:6
+ 11:32 Ûnis 3:5
• 11:33 Metta 6:22-23
+ 11:33 Metta 5:15, Marqos 4:21, Lûqa 8:16

• 11:37 Metta 23:1-36, Marqos 12:38-40, Lûqa 20:45-47

+ 11:38 Marqos 7:3-5
+ 11:42 Lûqa 18:12
+ 11:43 Lûqa 14:7, Lûqa 20:46
+ 11:44 Mesele 26:23
+ 11:48 K’arêd Şandîya 7:51-52
+ 11:49 Metta 21:35

+ 11:50 Nehemîya 9:26, E’yantî 18:24, Destpêbûn 4:8, Yûh’enna I 3:12, Îbranî 11:4, Dîrok II 24:21

+ 11:54 Lûqa 20:20

+ 12:1 Metta 16:6, Marqos 8:15, Korint’î I 5:7-8

+ 12:2 Metta 10:26, Marqos 4:22, Lûqa 8:17

• 12:4 Metta 10:17-20, Metta 10:28-33

+ 12:4 Zebûr 56:4, Zebûr 118:6, Mesele 29:25, Îşaya 51:7, Îşaya 51:12

+ 12:5 Îbranî 10:31
+ 12:7 Metta 6:26, Metta 12:12
+ 12:8 R’omayî 10:9, E’yantî 3:5

+ 12:9 Metta 25:12, Yûh’enna I 2:23, Tîmot’êyo II 2:12

+ 12:10 Metta 12:31-32, Marqos 3:29
+ 12:12 Mesele 16:1
• 12:13 Metta 6:19-21, Metta 6:25-34

+ 12:15 Tîmot’êyo I 6:6-10, Derk’etin 20:17, Zebûr 62:10

+ 12:19 Îşaya 22:13
+ 12:20 Zebûr 39:6, Zanebêj 2:18, Zanebêj 6:2
+ 12:21 Tîmot’êyo I 6:18
+ 12:22 Fîlîpî 4:6, Petrûs I 5:7
+ 12:24 Metta 10:31, Metta 12:12
+ 12:27 P’adşatî III 10:4-7
+ 12:28 Metta 8:26, Metta 14:31, Metta 16:8
+ 12:31 Zebûr 37:4

+ 12:32 Îşaya 40:11, Yûh’enna 10:16, Lûqa 22:29

+ 12:33 Metta 19:21, Lûqa 18:22
• 12:35 Metta 24:45-51
+ 12:36 E’yantî 3:20
+ 12:39 Petrûs II 3:10, T’êsalonîkî I 5:2
+ 12:43 Metta 25:21, Yûh’enna 13:17
+ 12:45 Metta 25:5
+ 12:48 Q. K’ahîntîyê 5:17
• 12:49 Metta 10:34-36
+ 12:50 Marqos 10:38
+ 12:51 K’arêd Şandîya 14:4
+ 12:53 Mîxa 7:6
• 12:54 Metta 5:25-26, Metta 16:2-3
+ 12:58 Mesele 25:8
+ 13:1 Lûqa 3:1, Lûqa 23:1
+ 13:2 Îbo 4:7
+ 13:4 Îşaya 8:6, Yûh’enna 9:7, Yûh’enna 9:11
+ 13:6 Îşaya 5:2, Metta 21:19, Marqos 11:13
+ 13:7 Metta 7:19, Lûqa 3:9
+ 13:10 Metta 4:23, Marqos 6:2
+ 13:13 Zebûr 145:14, Zebûr 146:8

+ 13:14 Lûqa 8:41, K’arêd Şandîya 13:15, K’arêd Şandîya 18:8, Derk’etin 20:9

+ 13:15 Lûqa 14:5
+ 13:17 Petrûs I 3:16
• 13:18 Metta 13:31-33, Marqos 4:30-32

+ 13:19 Metta 17:20, Lûqa 17:6, Hezeqêl 17:23, Hezeqêl 31:6, Danîyêl 4:12

+ 13:21 Korint’î I 5:6, Galatî 5:9
• 13:22 Metta 7:13-14, Metta 7:21-23
+ 13:25 Metta 25:11-12
+ 13:27 Zebûr 6:8
+ 13:28 Metta 8:12
+ 13:29 Metta 8:11, Efesî 3:6

+ 13:30 Metta 19:30, Metta 20:16, Marqos 10:31

• 13:31 Metta 23:37-39

+ 13:31 Lûqa 3:1, Lûqa 9:7

+ 13:34 Dîrok II 24:21, Nehemîya 9:26, K’arêd Şandîya 7:52, Q. Ducarî 32:11-12, Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 147:2

+ 13:35 Zebûr 118:26, Lûqa 19:38
+ 14:1 Lûqa 6:7, Lûqa 20:20
+ 14:3 Metta 12:10, Marqos 3:4
+ 14:5 Lûqa 13:15
+ 14:7 Lûqa 11:43
+ 14:8 Mesele 25:6-7
+ 14:11 Metta 23:12, Lûqa 18:14
+ 14:14 Korint’î I 15:23, T’êsalonîkî I 4:16
• 14:15 Metta 22:1-10
+ 14:15 E’yantî 19:9
+ 14:20 Q. Ducarî 24:5
• 14:25 Metta 10:37-38
+ 14:26 Yûh’enna 12:25
+ 14:27 Metta 16:24, Lûqa 9:23
+ 14:34 Metta 5:13, Marqos 9:50
+ 14:35 Metta 11:15, Lûqa 8:8, E’yantî 2:7
• 15:1 Metta 18:12-14
+ 15:2 Lûqa 5:30, Lûqa 19:7
+ 15:4 Hezeqêl 34:6, Hezeqêl 34:11
+ 15:6 Petrûs I 2:25
+ 15:7 Lûqa 5:31-32
+ 15:12 Q. Ducarî 21:17
+ 15:18 Derk’etin 10:16
+ 15:22 Zekerîya 3:4

+ 15:24 R’omayî 11:15, Efesî 2:1, Efesî 2:5, Kolosî 2:13

+ 15:30 Mesele 29:3
+ 16:8 Yûh’enna 12:36, T’êsalonîkî I 5:5
+ 16:10 Metta 25:21, Lûqa 19:17
+ 16:11 Mesele 24:4
+ 16:13 Metta 6:24
• 16:14 Metta 11:12-13
+ 16:14 Tîmot’êyo I 6:10

+ 16:15 P’adşatî I 16:7, P’adşatî III 8:39, Mesele 21:2, Yêremîya 11:20

+ 16:16 Metta 3:2, Lûqa 4:43, Metta 11:12-13
+ 16:17 Metta 5:18
+ 16:18 Malaxî 2:16, Metta 5:32, Metta 19:19
+ 16:22 Metta 18:10, K’arêd Şandîya 12:15
+ 16:23 Metta 11:23, Metta 8:11
+ 16:24 Lûqa 3:8

+ 16:29 K’arêd Şandîya 26:22, K’arêd Şandîya 28:23

+ 16:31 Metta 28:11-15, Yûh’enna 12:10-11
• 17:1 Metta 18:6-7, Metta 18:21-22
+ 17:1 Lûqa 22:22
+ 17:2 Marqos 9:42
+ 17:3 Q. K’ahîntîyê 19:17, Metta 18:15
+ 17:4 Metta 6:14
+ 17:5 Marqos 9:24
+ 17:6 Metta 17:20, Lûqa 13:19

+ 17:12 Q. K’ahîntîyê 13:3, Lûqa 5:11, Q. K’ahîntîyê 13:46

+ 17:14 Q. K’ahîntîyê 14:1-32, Metta 8:4, Marqos 1:44, Lûqa 5:14

+ 17:16 Lûqa 5:12, P’adşatî IV 17:34, Yûh’enna 4:9

+ 17:19 Marqos 10:52, Lûqa 7:50, Efesî 2:8
• 17:20 Metta 24:23-28, Metta 24:37-41
+ 17:20 Lûqa 19:11, K’arêd Şandîya 1:6
+ 17:22 Lûqa 5:35, Yûh’enna 8:56
+ 17:23 Marqos 13:21, Lûqa 21:28
+ 17:25 Lûqa 9:22
+ 17:26 Destpêbûn 6:5
+ 17:27 Destpêbûn 6:14, Destpêbûn 7:21

+ 17:29 Destpêbûn 19:16, Destpêbûn 19:24, Petrûs II 2:6-8

+ 17:31 Marqos 13:15
+ 17:32 Destpêbûn 19:26
+ 17:33 Metta 10:39

+ 18:1 Lûqa 21:36, R’omayî 12:12, Efesî 6:18, Kolosî 4:2, T’êsalonîkî I 5:17

+ 18:7 Zebûr 22:2, Zebûr 88:1, E’yantî 6:10, Marqos 13:20, R’omayî 8:33, Kolosî 3:12, Tîto 1:1

+ 18:8 Îbranî 10:37
+ 18:9 Lûqa 16:15
+ 18:10 K’arêd Şandîya 3:1
+ 18:11 Metta 6:5
+ 18:12 Lûqa 5:33, Lûqa 11:42
+ 18:13 Zebûr 79:9, Danîyêl 9:19
+ 18:14 Metta 23:12, Lûqa 14:11
• 18:15 Metta 19:13-15, Marqos 10:13-16
+ 18:17 Metta 18:3
• 18:18 Metta 19:16-30, Marqos 10:17-31
+ 18:18 Lûqa 10:25
+ 18:19 Zebûr 106:1, Zebûr 119:68
+ 18:20 Derk’etin 20:12-16
+ 18:21 Fîlîpî 3:6
+ 18:22 Lûqa 12:33
+ 18:24 Zebûr 49:6-7

+ 18:27 Destpêbûn 18:14, Îbo 42:2, Yêremîya 32:17, Marqos 14:36

+ 18:28 Lûqa 5:11
+ 18:29 Lûqa 14:26
• 18:31 Metta 20:17-19, Marqos 10:32-34
+ 18:33 Lûqa 9:22, Lûqa 24:7, Yûh’enna 2:19
+ 18:34 Lûqa 2:50, Lûqa 9:45
• 18:35 Metta 20:29-34, Marqos 10:46-52
+ 18:35 Yêşû 6:2, P’adşatî III 16:34

+ 18:38 P’adşatî II 7:12-16, Metta 22:42, Lûqa 1:32

+ 18:42 Lûqa 7:50, Efesî 2:8
+ 19:1 Yêşû 6:2, P’adşatî III 16:34
+ 19:7 Lûqa 5:30, Lûqa 15:2

+ 19:8 Derk’etin 22:1, P’adşatî II 12:6, Lûqa 3:14

+ 19:9 Lûqa 3:8, Yûh’enna 8:33, Yûh’enna 8:39
• 19:11 Metta 25:14-30
+ 19:11 Lûqa 17:20, K’arêd Şandîya 1:6
+ 19:14 Yûh’enna 15:8
+ 19:17 Lûqa 16:10

+ 19:22 Îbo 9:20, Îbo 15:6, P’adşatî III 20:40

+ 19:26 Metta 13:12

+ 19:27 Metta 22:7, Lûqa 20:16

• 19:28 Metta 21:1-11, Marqos 11:1-11, Yûh’enna 12:12-19

+ 19:29 P’adşatî II 15:30, Zekerîya 14:4, K’arêd Şandîya 1:12

+ 19:36 P’adşatî IV 9:13
+ 19:38 Zebûr 118:25-26, Zebûr 148:1
+ 19:39 Metta 21:15-16
+ 19:40 Hebaqûq 2:11
+ 19:41 Yûh’enna 11:35
+ 19:42 Zebûr 81:13, Îşaya 48:18

+ 19:43 Îşaya 29:3, Yêremîya 6:6, Hezeqêl 4:2, Hezeqêl 26:8

+ 19:44 Zebûr 137:9, Lûqa 21:6

• 19:45 Metta 21:12-17, Marqos 11:15-19, Yûh’enna 2:13-22

+ 19:46 Îşaya 56:7, Yêremîya 7:11
• 20:1 Metta 21:23-27, Marqos 11:27-33
+ 20:2 K’arêd Şandîya 4:7
+ 20:4 Lûqa 3:3
+ 20:5 Lûqa 7:30
+ 20:6 Lûqa 7:26, Lûqa 9:8
• 20:9 Metta 21:33-46, Marqos 12:1-12

+ 20:9 Zebûr 80:8, Îşaya 5:1, Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:11, Marqos 13:34

+ 20:12 Lûqa 11:48-49
+ 20:13 Metta 3:17, Îbranî 1:1
+ 20:14 Îbranî 1:2
+ 20:15 Îbranî 13:12
+ 20:16 K’arêd Şandîya 13:46
+ 20:17 Zebûr 118:22
+ 20:18 Îşaya 8:14-15, Îşaya 28:16
• 20:19 Metta 22:15-22, Marqos 12:13-17
+ 20:20 Lûqa 6:7, Lûqa 14:1, Lûqa 11:54
+ 20:22 Metta 17:24-25
+ 20:23 Marqos 7:6, Lûqa 12:1
+ 20:25 R’omayî 13:7
• 20:27 Metta 22:23-33, Marqos 12:18-27
+ 20:27 K’arêd Şandîya 23:8
+ 20:28 Q. Ducarî 25:5
+ 20:35 T’êsalonîkî II 1:5
+ 20:37 Derk’etin 3:2, Derk’etin 3:6
+ 20:40 Metta 22:46
• 20:41 Metta 22:41-46, Marqos 12:35-40

+ 20:41 P’adşatî II 7:12-16, Lûqa 1:32, Lûqa 18:38

+ 20:42 Zebûr 110:1, K’arêd Şandîya 2:34-35
+ 20:46 Lûqa 11:43
• 21:1 Marqos 12:41-44

+ 21:1 P’adşatî IV 12:9, Metta 27:6, Yûh’enna 8:20

+ 21:4 Korint’î II 8:1-3, Korint’î II 8:12
• 21:5 Metta 24:1-14, Marqos 13:1-13
+ 21:6 Lûqa 19:44

+ 21:8 Yûh’enna I 3:7, Kolosî 2:8, T’êsalonîkî II 2:3, Yêremîya 14:14

+ 21:10 Dîrok II 15:6, E’yantî 6:4

+ 21:11 K’arêd Şandîya 11:28, E’yantî 6:8, E’yantî 6:12

+ 21:12 K’arêd Şandîya 4:3, K’arêd Şandîya 17:6, K’arêd Şandîya 18:12, K’arêd Şandîya 24:1, K’arêd Şandîya 25:6

+ 21:15 K’arêd Şandîya 6:10

+ 21:18 P’adşatî I 14:45, P’adşatî II 14:11, K’arêd Şandîya 27:34

• 21:20 Metta 24:15-21, Marqos 13:14-19
+ 21:23 Metta 27:25, T’êsalonîkî I 2:16
+ 21:24 E’yantî 11:2
• 21:25 Metta 24:29-31, Marqos 13:24-27
+ 21:27 Danîyêl 7:13
• 21:29 Metta 24:32-35, Marqos 13:28-31
+ 21:32 Lûqa 9:27

+ 21:33 Zebûr 102:25-26, Îşaya 51:6, Petrûs II 3:10

+ 21:34 Îşaya 24:17

+ 21:36 Metta 25:13, T’êsalonîkî I 5:6, Lûqa 18:1, R’omayî 12:12, Efesî 6:18, Kolosî 4:2, T’êsalonîkî I 5:17

+ 21:37 Metta 21:23, Metta 26:55

• 22:1 Metta 26:1-5, Metta 26:14-16, Marqos 14:1-2, Marqos 14:10-11, Yûh’enna 11:45-53

+ 22:1 Derk’etin 12:1-30
+ 22:3 Yûh’enna 13:2
+ 22:6 K’arêd Şandîya 1:16

• 22:7 Metta 26:17-25, Marqos 14:12-21, Yûh’enna 13:21-30

+ 22:7 Derk’etin 12:6, Korint’î I 5:7

• 22:14 Metta 26:26-30, Marqos 14:22-26, Korint’î I 11:23-25

+ 22:16 E’yantî 19:9

+ 22:19 Yûh’enna 6:51, Korint’î I 10:16, Korint’î I 11:24

+ 22:20 Derk’etin 24:8, Yêremîya 31:31
+ 22:21 Zebûr 41:9, Yûh’enna 13:18
+ 22:22 K’arêd Şandîya 2:23

• 22:24 Metta 18:1-5, Marqos 9:33-37, Lûqa 9:46-50

+ 22:26 Metta 20:26, Marqos 10:43-44
+ 22:27 Metta 20:28, Yûh’enna 13:4-5
+ 22:28 Îbranî 2:18
+ 22:29 Lûqa 12:32
+ 22:30 Metta 19:28, E’yantî 3:21

• 22:31 Metta 26:31-35, Marqos 14:27-31, Yûh’enna 13:36-38

+ 22:31 Îbo 1:6-12, Amos 9:9
+ 22:32 Yûh’enna 17:9
+ 22:33 Yûh’enna 21:19, K’arêd Şandîya 12:4
+ 22:35 Lûqa 9:3, Lûqa 10:4
+ 22:37 Îşaya 53:12
• 22:39 Metta 26:36-46, Marqos 14:32-42
+ 22:40 Metta 6:13

+ 22:42 Marqos 10:38, Yûh’enna 18:11, Îbranî 5:7, Metta 6:10

+ 22:43 Metta 4:11, Marqos 1:13

• 22:47 Metta 26:47-56, Marqos 14:43-50, Yûh’enna 18:3-11

+ 22:47 K’arêd Şandîya 1:16
+ 22:49 Lûqa 22:38
+ 22:53 Lûqa 20:1, Efesî 6:12

• 22:54 Metta 26:57-58, Metta 26:69-75, Marqos 14:53-54, Marqos 14:66-72, Yûh’enna 18:12-18, Yûh’enna 18:25-27

+ 22:61 Lûqa 22:34
• 22:63 Metta 26:67-68, Marqos 14:65
+ 22:63 Îşaya 50:6

• 22:66 Metta 26:59-66, Marqos 14:55-64, Yûh’enna 18:19-24

+ 22:69 Zebûr 110:1, Marqos 16:19, K’arêd Şandîya 7:56, Îbranî 1:3

+ 22:71 Metta 9:3, Yûh’enna 10:36

• 23:1 Metta 27:1-2, Metta 27:11-14, Marqos 15:1-5, Yûh’enna 18:28-30

+ 23:1 Lûqa 3:1, Lûqa 13:1, K’arêd Şandîya 3:13, K’arêd Şandîya 4:27, Tîmot’êyo I 6:13

+ 23:2 K’arêd Şandîya 17:7, Lûqa 20:25

+ 23:3 Metta 2:2

+ 23:4 Yûh’enna 18:38, Yûh’enna 19:4, Îbranî 4:15

+ 23:7 Lûqa 3:1, Lûqa 9:7

+ 23:8 Lûqa 9:9

• 23:13 Metta 27:15-26, Marqos 15:6-15, Yûh’enna 18:39

• 23:26 Metta 27:32-44, Marqos 15:21-32, Yûh’enna 19:17-27

+ 23:29 Marqos 13:17, Lûqa 21:23
+ 23:30 Hosêya 10:8, E’yantî 6:16
+ 23:31 Hezeqêl 20:47
+ 23:34 K’arêd Şandîya 7:60, Zebûr 22:18
+ 23:35 Îşaya 42:1, Lûqa 9:35, Yûh’enna 10:18
+ 23:41 Lûqa 23:4, Îbranî 4:15

• 23:44 Metta 27:45-56, Marqos 15:33-41, Yûh’enna 19:28-30

+ 23:44 Amos 8:9
+ 23:45 Derk’etin 26:33, Q. K’ahîntîyê 16:2
+ 23:46 Zebûr 31:5, K’arêd Şandîya 7:59
+ 23:48 Lûqa 18:13
+ 23:49 Lûqa 8:2

• 23:50 Metta 27:57-61, Marqos 15:42-47, Yûh’enna 19:38-42

+ 23:53 Îşaya 53:9

+ 23:56 Derk’etin 20:10, Q. Ducarî 5:14

• 24:1 Metta 28:1-10, Marqos 16:1-8, Yûh’enna 20:1-10

+ 24:4 Yûh’enna 20:12
+ 24:7 Lûqa 9:22, Lûqa 18:33, Yûh’enna 2:19
+ 24:8 Yûh’enna 2:22
+ 24:10 Marqos 15:40, Lûqa 8:2-3
+ 24:11 Marqos 16:11
• 24:13 Marqos 16:12-13
+ 24:16 Yûh’enna 20:14
+ 24:18 Yûh’enna 19:25
+ 24:20 K’arêd Şandîya 2:23
+ 24:26 Petrûs I 1:11

+ 24:27 Destpêbûn 3:15, Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 22:8, Jimar 21:9, Jimar 24:17, Q. Ducarî 18:15, P’adşatî II 7:12-14, Zebûr 16:10, Îşaya 7:14, Îşaya 9:2, Îşaya 11:1, Îşaya 50:6, Îşaya 53, Yêremîya 23:5-6, Danîyêl 7:13, Danîyêl 9:24-27, Mîxa 5:2, Zekerîya 9:9, Zekerîya 12:10, Zekerîya 13:7, K’arêd Şandîya 8:35

+ 24:30 Lûqa 9:16

+ 24:34 Korint’î I 15:5

• 24:36 Metta 28:16-20, Marqos 16:14-18, Yûh’enna 20:19-23, K’arêd Şandîya 1:6-8

+ 24:37 Metta 14:26, Marqos 6:49
+ 24:39 Yûh’enna I 1:1
+ 24:41 Yûh’enna 21:5
+ 24:45 K’arêd Şandîya 16:14
+ 24:46 Lûqa 24:27
+ 24:48 K’arêd Şandîya 1:8

+ 24:49 Yûh’enna 14:26, K’arêd Şandîya 1:8, K’arêd Şandîya 1:4, K’arêd Şandîya 2:4

• 24:50 Marqos 16:19-20, K’arêd Şandîya 1:9-11

+ 24:50 Metta 21:17, Lûqa 19:29, Yûh’enna 11:18, K’arêd Şandîya 1:9

+ 24:52 Metta 28:9

+ 24:53 K’arêd Şandîya 2:46, K’arêd Şandîya 3:1, K’arêd Şandîya 5:21

Yûh’enna

MIZGÎNÎYA LI GORA YÛH’ENNA

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Li gora fikira gelek zana, nivîsk’arê vê k’itêbê xilazîya sedsalîya pêşinda eva serhatîya nivîsîye. Nivîsk’ar xwexa navê xwe k’itêbêda nade. Lê tê fe’mkirinê, ku nivîsk’ar yek ji her donzdeh şagirtêd Îsa bûye, awa gotî Yûh’ennayê kur’ê Zebedî. Îsa hingê gazî wî kir, gava ew hê me’sîgir bû (Metta 4:21; Marqos 1:19; Lûqa 5:10). Usa jî tê fe’mkirinê, ku Yûh’enna ew şagirt bû, bona k’îjanî ku aha nivîsar e: «Şagirtê ku Îsa jê h’iz dikir» (Yûh’enna 13:23; 19:26; 20:2; 21:7, 20, 24).

Yûh’enna ser pirsa jîyîna h’eta-h’etayê disekine, k’îjanî ku meriv dikare bistîne. Belê Yûh’enna dinivîse ku meremê vê nivîsarê ev e, wekî xwendevan bawer bike, ku Îsa ye Xilazkirê sozdayî, Kur’ê Xwedê û pê vê bawerîyê jîyîna h’eta-h’etayê bistîne (20:31).

«Mizgînîya li gora Yûh’enna» hindava her sê Mizgînîyêd mayînda (ya Metta, Marqos û Lûqa) tiherekî din berç’e’v dibe. Vê Mizgînîyêda xwendevan r’astî çend qewimandina tên, yêd ku mizgîndarêd mayîn nivîsarêd xweda nedane k’ifşê. Mesele: de’wata Qanayêda, xeberdana Îsaye t’evî Nîkodêmo, k’ulfeta samerî, qencbûna yê Beythastayêda û yê ji zikmakîyêda kor, usa jî saxkirina Lazarê mirî. Mizgîndarêd mayîn Metta, Marqos û Lûqa gelekî li ser kirêd Îsaye Celîlêda disekinin, lê Yûh’enna li ser kirêd Orşelîmêda disekine. Usa jî k’itêbêda çend cara ev gotin hene: «Ez im filan tişt yan bêvan tişt» û gelek ji wan gotina jî bi nîşanêd (k’eremetêd) Îsava girêdayî ne. Mesele, Ew derheqa Xweda aha dibêje: «Ez im nanê jîyînê» (6:35), «Ez im r’onaya dinyayê» (8:12), «Ez im derê pêz» (10:7), «Ez im şivanê qenc» (10:11), «Ez im r’abûn û jîyîn» (11:25), «Ez im r’ê, r’astî û jîyîn» (14:6) û «Ez im k’ola tirîyêye r’ast» (15:1).

Mizgîndarêd mayîn hînkirina Îsa bi mesela dibêjin, lê Yûh’enna aşkere bona heleqetîya Îsaye t’evî Bavê Xwe Xwedê dibêje. Usa jî Îsa navê Xwedêtîyê bona Xwe bi k’ar tîne: «EZ EW IM» (8:24, 28; 13:19) û «EZ HEME» (8:58).

K’itêb belayî ser çend p’ara dibe. Pêşgotina xweda Yûh’enna dinivîse ku Xebera Xwedêye h’eta-h’etayê û Îsa yek in.

P’ara k’itêbêye pêşin ji serê 2-a h’eta 11-a bona gelek k’eremeta dibêje û ew h’emû jî e’yan dikin ku Îsa Mesîh e, Ew Xilazkirê sozdayî ye û Kur’ê Xwedê ye. Ev p’ara k’itêbê derheqa wan merivada dibêje, yêd ku bawerîya xwe Îsa anîn bûne peyçûyêd Wî, lê h’erçê mayîn miqabilî Wî sekinîn û nexwestin Wî bawer bikin.

P’ara duda ji serê 13-a h’eta 17-a dibêje, ku Îsa berî girtin û xaçbûna Xwe t’evî şagirta çawa pismam xeber dide, ku wan bişidîne.

P’ara sisîyada jî ji serê 18-a h’eta 21-ê derheqa girtin, xaçbûn, mirin, ji mirin-r’abûnê û jorhilatina Wîda dibêje.

K’itêba Mizgînîya Yûh’enna dide k’ifşê ku Îsa «Xebera Xwedê» ye, ku bi bedenî hat nava meda hêwirî. Ew e Xilazkirê dinyayê (4:42), R’onayîya ku h’emû meriva r’onayî dike (1:9), Ew Xwexa nîşana h’izkirina Xwedê ye, hindava h’emû merivêd dinyayêda (3:16). Yûh’enna dîna xwe dide ser dannasînî û fikira Îsa, bi k’îjana Xwedêtîya Îsa û gelek r’astîyêd din e’yan dibin. Nava dannasînîyêd Îsada fikira mêriv diçe ser wan xebera, yêd ku her r’oj têne bik’aranînê, lê Îsa ew çawa nîşanêd sur’ nava r’astîya r’uh’anîda dane xebatê, ku yek bikaribe fe’m bike. Awa mesele: nan, av, r’onayî, şivan, pez, baxçe û tiştêd mayîn.

Serecema fikira k’itêbê

- Pêşgotin (1:1-18)

- Yûh’ennayê nixumdar û şagirtêd Îsaye pêşin (1:19-51)

- Şixulêd Îsaye li dor-berê ç’emê Ûrdunê û nav Celîlê (2:1–12:50)

- Îsa xatirê Xwe ji şagirtêd Xwe dixwaze, dil dide li ber wan û bona wan dua dike (13:1–17:26)

- Girtin, dîwankirin, xaçkirin û definkirina Îsa (18:1–19:42)

- R’abûna Îsaye ji mirinê û xuyabûna Wî (20:1-31)

- Paşgotin: Xuyabûneke din Celîlêda (21:1-25)

1

Pêşgotina Yûh’enna: Destpêbûnêda Xeber hebû

1^1Destpêbûnêda Xeber hebû. Xeber t’evî Xwedê bû û Xeber Xwexa Xwedê bû+. 2Ew destpêbûnêda t’evî Xwedê bû. 3Her tişt bi Wî e’firîn û bêyî Wî t’u tişt neqewimî, çi ku qewimî+. 4Kanîya jîyînê Ew bû û jîyîn jî r’onaya meriva bû+. 5R’onayî te’rîstanîyêda şewq dide û te’rîstanîyê Pê nikaribûye.

6Merivekî ji alîyê Xwedêda şandî hebû, ku navê wî Yûh’enna bû+. 7Ew bona şe’detîyê hat, wekî bona R’onayê şe’detîyê bide, ku h’emû pê wî bawer bikin+. 8Ew xwexa ne ew R’onayî bû, lê ew hat ku şe’detîya R’onayê bide. 9R’onaya r’ast Ew e, k’îjan ku tê dinyayê û h’emû meriva r’onayî dike+. 10Ew dinyayêda bû û dinya pê Wî e’firî, lê dinyayê Ew nas nekir. 11Ew hate ser warê Xwe, lê cime’ta Wî Ew qebûl nekir+. 12Lê ewêd ku Ew qebûl kirin û bawerîya xwe navê Wî anîn, Ewî da, ku heqîya wan hebe bibine zar’êd Xwedê+. 13Evana ne ji xûnê, ne ji xwestina bedenê û ne jî ji xwestina merivayê bûne, lê ew ji Xwedê bûne+.

14Û Xeber bû xûn û goşt, bi k’erem û r’astîyêva t’ijî nav meda konê Xwe danî. Me r’ûmeta Wî dît, ew r’ûmeta Kur’ê Bavêyî tayê t’enê+. 15Yûh’enna bona Wî şe’detî da û bi dengekî bilind got: «Eva ye, bona K’îjanî min gotibû: ‹Ewê ku pey min tê Ew ser minr’a ye, çimkî Ew berî min hebû›»+. 16Me h’emûya ji t’êr-t’ijîya Wî k’erem ser k’eremêda stand[*] . 17Çimkî Qanûn bi destê Mûsa hate dayînê, k’erem û r’astî bi destê Îsa Mesîh+. 18T’u kesî t’u car Xwedê nedîtîye, lê Yê Tayê T’enêyî ku xût Xwedê ye[*] û h’emêza Bavêda ye, Ewî Ew da e’yankirinê+.

Şe’detîya Yûh’ennayê nixumdar

(Metta 3:1-12; Marqos 1:1-8; Lûqa 3:15-17)

19•Ev bû Şe’detîya Yûh’enna: Gava cihûya ji Orşelîmê k’ahîn û lêwî şandin, wekî ji Yûh’enna bipirsin, ku ew k’î ye, Yûh’enna hilda ser xwe, 20înk’ar nekir û aşkere got: «Ez ne Mesîh me»+. 21Wana jê pirsî: «Lê tu k’î yî? Êlyas î?»[*] Ewî got: «Na». «Ew p’êxemberê[*] sozdayî yî?» Cab da: «Na»+. 22Hingê jêr’a gotin: «De bêje, tu k’î yî, wekî em cabekê wanr’a bibin, yêd ku em şandine. Tu bona xwe çi dibêjî?» 23Ewî got: «Ez ew deng im ku ber’îyêda dike gazî: ‹R’îya Xudan r’ast bikin!›[*] çawa ku Îşaya p’êxember gotîye»+. 24Ewêd ku hatibûne şandinê ji fêrisîya bûn. 25Wana jê pirsî: «Lê îdî çima dinixumînî, heger tu ne Mesîh î, ne Êlyas û ne jî p’êxember?» 26Yûh’enna li wan veger’and û got: «Ez bi avê dinixumînim, lê Yek nav weda heye, ku hûn Wî nas nakin. 27Ew e, Yê ku pey min tê, ku ez ne hêja me, wekî benê çarixêd Wî jî vekim». 28Ev h’emû li wî berî Ûrdunê, li Beytanyayê, wî cîyê ku Yûh’enna li wir dinixumand qewimîn.

Berxê Xwedê

29R’oja dinê Yûh’enna dît ku Îsa berbi wî tê, ewî got: «Va ye! Berxê Xwedê, Yê ku gunêd dinyayê hildide!+
30Ev e bona K’îjanî min gotibû: ‹Pey minr’a Yekê bê, ku ser minr’a ye, çimkî Ew berî min hebû›. 31Min nizanibû Ew k’î ye, lê ez hatime bi avê dinixumînim, wekî Wî Îsraêlêva bidime e’yankirinê»+.

32Yûh’enna eva şe’detîya da û got: «Min dît ku R’uh’ ji e’zmên mîna kevotkekê hat ser Wî danî û ma+. 33Min nizanibû Ew k’î ye, lê Ewê ku ez şandim, ku bi avê binixumînim, minr’a got: ‹Tu k’îjanî bibînî ku r’uh’ tê ser datîne û dimîne, Ew e ku bi R’uh’ê Pîroz dinixumîne›+. 34Min jî dît û şe’detî da ku Ev e Kur’ê Xwedê».

Şagirtêd pêşîyê

35R’oja dinê Yûh’enna dîsa t’evî du şagirtêd xwe sekinî bû+. 36Dît ku Îsa wirar’a derbaz dibe, got: «Va ye Berxê Xwedê!»+
37Ev yek ku bihîstin, her du şagirt pey Îsa çûn. 38Îsa li pişt Xweva veger’îya û dît ku wana daye pey Wî tên, wanr’a got: «Hûn çi dixwazin?» Wana jêr’a got: «R’abbî», ku tê fe’mkirinê: «Dersdar», «Tu li k’u derê dimînî?»+
39Ewî wanr’a got: «Werin hûnê bibînin». Wana çû û dît ku Ew li k’u dimîne. Îdî sih’et nêzîkî çara bû û wê r’ojê ew li cem Wî man.

40Ji wan her duya, yêd ku ji Yûh’enna bihîstin û pey Îsa çûn, yek Endrawisê birê Şimh’ûn-Petrûs bû+. 41Ewî pêr’a-pêr’a birê xwe Şimh’ûn dît û jêr’a got: «Me Mesîh dît», ku tê fe’mkirinê: «Yê K’ifşkirî»[*]+ . 42Wî ew anî cem Îsa. Îsa li Şimh’ûn nihêr’î û gotê: «Tu, Şimh’ûnê kur’ê Yûh’enna, tê Kîfas bêyî gotinê» (awa gotî «Petrûs», ku tê fe’mkirinê: «Qeya»)+.

Îsa gazî Fîlîpo û Natanyêl dike

43R’oja dinê Îsa qirar kir ku her’e Celîlê. Wî Fîlîpo dît û jêr’a got: «Pey min were!» 44Fîlîpo ji Beytsaydayê bû, ji bajarê Endrawis û Petrûs+. 45Fîlîpo çû Natanyêl dît û jêr’a got: «Me Ew dît, bona k’îjanî Mûsa Qanûnêda û p’êxembera jî nivîsarêd xweda salixê Wî dabûn, Îsayê Kur’ê Ûsivê ji Nisretê»+. 46Natanyêl jê pirsî: «Qet dibe ku tiştekî p’ak ji Nisretê derk’eve?» Fîlîpo jêr’a got: «Were û bibîne!» 47Gava Îsa dît ku Natanyêl berbi Wî tê, derheqa wîda got: «Va ye îsraêlîkî heqî-h’elal ku dilê wîda mixenetî t’une»+. 48Natanyêl jê pirsî: «Çawa min nas dikî?» Îsa lê veger’and û gotê: «Hê Fîlîpo gazî te nekiribû, gava ku tu li binê dara hêjîrê r’ûniştî bûyî, Min tu dîtî». 49Natanyêl jêr’a got: «Dersdar, Tu Kur’ê Xwedê yî! Tu P’adşê Îsraêlê yî!»+
50Îsa lê veger’and û gotê: «Tu bona vê yekê bawer dikî, wekî Min ter’a got: ‹Min tu li binê dara hêjîrê dîtî?› Tê tiştêd ji vê mestir bibînî». 51Û jêr’a got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, hûnê bibînin e’zman vebûye û milyak’etêd Xwedê çawa ji ser Kur’ê Mêriv hildik’işin, peya dibin»[*]+ .

2

De’wata li gundê Qanaya Celîlê

2^1Du r’oja şûnda bajarê Qanaya Celîlêda de’watek hebû. Dîya Îsa jî li wê derê bû,+
2Îsa û şagirtêd Wî jî bona de’watê hatibûne t’eglîfkirinê. 3Gava kêmasî k’ete şeravê, dîya Îsa jêr’a got: «Şerava wan nema». 4Îsa lê veger’and û gotê: «E’vdê, çî te Min k’etîye? Hê ne wextê Min e»+. 5Dîya Wî berdestîyar’a got: «Çi ku wer’a bêje, bikin». 6Û şeş k’ûpêd kevirî hebûn, ku li gora e’detêd cihûya bona şûştin-veşûştina wana li wir danîbûn. Ji wana her yekî ji h’eyştê h’eta sed bîst lîtir av hildida+. 7Îsa wanr’a got: «Van k’ûpa t’ijî av kin». Û wana jî lêvar’a dagirt. 8Paşê wanar’a got: «Niha hinekî dagirin, bibin bidine serde’watî». Ewana jî ew bir. 9Gava serde’watî ji wê ava ku bibû şerav te’m kir, wî tê dernexist ku ew ji k’u hat, lê berdestîyêd ku av k’işandibûn zanibûn. Serde’watî gazî ze’vê kir 10û jêr’a got: «Her kes pêşîyê şerava xweye r’ind datîne ser t’exte û paşê gava vexwarî ne, ew ya ner’ind derdixe. Lê te şerava r’ind h’eta niha xwey kirîye».

11Eva nîşana Îsaye pêşin bû, ku Wî Qanaya Celîlêda kir. Bi vî awayî Ewî r’ûmeta Xwe da xuyakirinê û şagirtêd Wî bawerîya xwe Wî anîn.

12Pey vê yekêr’a, Îsa t’evî dîya Xwe, birêd Xwe û şagirtêd Xwe çû Kefernahûmê, lê gelek r’oja Ew li wê derê neman+.

Îsa p’aristgehê paqij dike

(Metta 21:12-13; Marqos 11:15-17; Lûqa 19:45-46)

13•Cejina cihûyaye Derbazbûnê nêzîk bû, Îsa hevraz çû Orşelîmê+. 14P’aristgehêda Ewî yêd ku dewar, pez û kevotk difirotin, usa jî yêd p’ereguhêr’ r’ûniştî dîtin. 15De îjar Wî ji bena qamçîk çêkir, h’emû ji p’aristgehê pez û dewarêd wanva derxistin, p’erêd p’ereguhêr’a r’êtin û t’extêd wan welger’andin. 16Kevotkfiroşar’a got: «Vana ji vê derê hildin! Îdî mala Bavê Min nekine bazargeh!»+
17Hate bîra şagirtêd Wî ku aha hatîye nivîsarê: «Xîreta hindava mala Teda agir Min dixe»[*]+ . 18Hingê cihûya jê pirsî: «Tê çi nîşanê nîşanî me kî, ku h’ukumê Te heye van tişta bikî?»+
19Îsa li wan veger’and û got: «Vê p’aristgehê hilşînin, Ezê nava sê r’ojada r’akim»+. 20Hingê cihûya jêr’a got: «Nava çil şeş salada eva p’aristgeha hatîye çêkirinê. Çawa Tê wê nava sê r’ojada r’akî?» 21Lê Îsa derheqa p’aristgeha bedena Xweda xeber dida. 22Peyr’a gava Ew ji mirinê r’abû, şagirta ew gotina Wî anî bîra xwe û wana ew nivîsar û gotina Îsa bawer kirin+.

Dilê her merivî Îsava e’yan e

23Awa gava ku Îsa Cejina Derbazbûnêda li Orşelîmê bû, geleka ew nîşanêd ku Wî dikirin dîtin, bawerîya xwe navê Wî anîn+. 24Lê Îsa bawerîya Xwe li wan nedanî, çimkî dilê h’emû meriva Wîva e’yan bû. 25Ne h’ewce bû, ku yekî hindava merivekîda şe’detî bida, çimkî Wî dilê meriva zanibû.

3

Îsa û Nîkodêmo

3^1Ji fêrisîya merivek hebû, navê wî Nîkodêmo, ku serekekî cihûya bû+. 2Eva şev hate cem Îsa û jêr’a got: «Mamosta, em zanin ku Tu ji Xwedêda çawa dersdar hatîyî, çimkî ew nîşanêd ku Tu dikî, heger Xwedê ne pêr’a be, t’u kes nikare bike».

3Îsa lê veger’and û gotê: «Ez r’ast bê xêlif ter’a dibêjim, heger merivek dîsa nû nebe[*] , ew nikare P’adşatîya Xwedê bibîne». 4Nîkodêmo jê pirsî: «Meriv ku îdî mezin bûye, ew çawa dikare dîsa nû bibe? Qet dibe ku ew careke din bik’eve zikê dîya xwe û ji dîya xwe dîsa bibe?» 5Îsa lê veger’and û gotê: «Ez r’ast bê xêlif ter’a dibêjim, h’eta ku meriv ji avê û R’uh’ nebe, ew nikare bik’eve P’adşatîya Xwedê+. 6Yê ku ji bedenê dibe beden e, yê ku ji R’uh’ dibe r’uh’ e. 7Tu e’cêbmayî nemîne ku Min ter’a got: Gerekê hûn dîsa nû bibin[*] . 8Ba[*] li k’u derê dixwaze r’adibe. Tu dengê wî dibihêyî, lê nizanî ew ji k’u tê û k’uda diçe. Her kesê ku ji R’uh’* dibe jî usa ye».

9Nîkodêmo jê pirsî: «Ew çawa dibe?» 10Îsa lê veger’and û gotê: «Tu dersdarê Îsraêlê yî û hê van yeka nizanî? 11Ez r’ast bê xêlif ter’a dibêjim, tiştê ku em zanin wê dibêjin, tiştê ku me dîtîye şe’detîya wê didin. Lê belê hûn şe’detîya me qebûl nakin. 12Heger Ez derheqa tiştêd li vê dinêda wer’a dibêjim hûn bawer nakin, lê wekî derheqa tiştêd li e’zmana bêjim, hûnê çawa bawer bikin? 13Kesek hilnek’işîyaye e’zmên, pêştirî Ewî ku ji e’zmên peya bû, Kur’ê Mêriv+. 14Çawa ku Mûsa ber’îyêda me’r bilind kir, usa jî gerekê Kur’ê Mêriv bê bilindkirinê,+
15wekî her kesê ku bawerîya xwe Wî bîne, jîyîna wîye h’eta-h’etayê hebe.

16Çimkî Xwedê usa dinya h’iz kir, ku Kur’ê Xweyî tayê t’enê berva da, wekî her kesê ku bawerîya xwe Wî bîne unda nebe, lê jîyîna wîye h’eta-h’etayê hebe+. 17Çimkî Xwedê Kur’ê Xwe neşande dinyayê, ku dîwana dinê bike, lê wekî dinya pê Wî xilaz be+. 18Yê ku bawerîya xwe Wî bîne, dîwana wî nabe, lê ewê ku bawerayî xwe Wî nayne, îdî dîwana wî bûye jî, çimkî ewî bawerîya xwe navê Kur’ê Xwedêyî tayê t’enê neanî+. 19Dîwan bi vî awayî dibe: R’onayî hate dinyayê, lê meriva te’rîstanî ji r’onayê zêdetir h’iz kir, çimkî kirêd wan xirabî bûn+. 20Her kesê ku xirabîyê dike, r’onayî ber ç’e’va r’eş e. Ew xwe li r’onayê nagire, wekî kirinêd wî xuya nebin+. 21Lê ewê ku r’astîyê dike, ew xwe li r’onayê digire, wekî e’yan be, ku kirêd wî Xwedêda hatine kirinê».

Îsa û Yûh’ennayê nixumdar

22Pey vê yekêr’a Îsa û şagirtêd Wî çûne qeza Cihûstanê. Îsa li wê derê t’evî wan dima û dinixumand+. 23Yûh’enna jî li E’ynona nêzîkî Salîmê dinixumand, çimkî av li wir gelek bû. Meriv dihatine wê derê û dinixumîn. 24Yûh’enna hê neavîtibûne kelê+.

25Hingê nav şagirtêd Yûh’enna û cihûkîda li ser pirsa e’detêd şûştin-veşûştinê de’w pêşda hat+. 26Ew şagirt çûne cem Yûh’enna û jêr’a gotin: «Dersdar, Ewî ku li wî berî ç’emê Ûrdunê t’evî te bû û te bona Wî şe’detî da, va Ew Xwexa dinixumîne û h’emû diçine cem Wî»+.

27Yûh’enna cab da û got: «Merivek nikare tiştekî hilde ser xwe, heger ew ji e’zmên jêr’a nehatibe dayînê+. 28Hûn xwexa şe’dêd min in, ku min gotîye: ‹Ez ne Mesîh im, lê yê li pêşîya Wî şandî me›+. 29Bûk bona k’ê be ze’va ew xwexa ye. Lê çawa destebirakê ze’vê sekinî bona wî dibihê û bi dengê wî şa dibe, usa jî niha dilê min şabûnêva t’ijî bû+. 30Ew gerekê mezin be, lê ez biç’ûk bim.

Yê ku ji e’zmana tê

31Ewê ku ji jor hatîye, Ew ser h’emûyar’a ye. Ewê ku ji vê dinê ye, ew yê vê dinê ye û ew ji vê dinê xeber dide. Lê Ewê ku ji e’zmên hatîye, Ew ser h’emûyar’a ye. 32Wî çi dît û çi bihîst bona wê yekê şe’detîyê dide, lê t’u kes şe’detîya Wî qebûl nake. 33Yê ku şe’detîya Wî qebûl dike, ew mak dike ku Xwedê r’ast e+. 34Ewê ku Xwedê şandîye Ew gotinêd Xwedê dibêje, çimkî Xwedê R’uh’ bê çap dide Wî. 35Bav Kur’ h’iz dike û her tişt daye destê Wî+. 36Ewê ku bawerîya xwe Kur’ tîne, jîyîna wîye h’eta-h’etayê heye. Ewê ku gur’a Kur’ nake, ew jîyînê nabîne, lê xezeba Xwedê li ser wî dimîne»+.

4

Ava jîyîna h’eta-h’etayê û h’ebandina bi r’uh’ û r’astîyê

4^1Fêrisîya bihîst ku Îsa ji Yûh’enna zêdetir şagirta dicivîne û bi avê dinixumîne, 2lê r’ast Îsa Xwexa nedinixumand, lê şagirtêd Wî dinixumandin+. 3Hingê Îsa ku vê yekê pê h’esîya, Ewî Cihûstan hişt û dîsa çû Celîlê+.

4Usa qewimî ku gerekê Ew Sameryayêr’a derbaz bibûya+. 5Ew hate bajarekî Sameryayê ku navê wî Sûxar bû. Ew der nêzîkî wî e’rdî bû, ku Aqûb dabû kur’ê xwe Ûsiv+. 6Bîra Aqûb li wê derê bû. Îsa usa ji r’êwîtîyê westîyayî, li k’êleka bîrê r’ûnişt. Îdî r’oj nîvro bû.

7K’ulfeteke samerî hat ku avê bik’işîne. Îsa wêr’a got: «Avekê bide Min, Ez vexwim». 8Şagirtêd Wî jî çûbûne bajêr, ku xurek bik’ir’in. 9Wê k’ulfeta samerî jêr’a got: «Tu cihû yî û ez jî k’ulfeteke samerî me. Tu çawa ji min avê dixwazî?» Çimkî t’u heleqetîya cihûya t’evî samerîya t’unebû[*] . 10Îsa lê veger’and û gotê: «Heger te dayîna Xwedê bizanibûya û bizanibî K’î ye ku ter’a dibêje: ‹Avekê bide Min Ez vexwim›, teyê ji Wî av bixwesta û Ewî wê ava jîyînê bida te»+. 11K’ulfetê jêr’a got: «Ez xulam, tiştekî Teyî ku Tu pê avê bik’işînî t’une û bîr jî k’ûr e! De îjar Tê ava jîyînê ji k’u derê bînî? 12Çima Tu ji bavê me Aqûb mestir î, yê ku eva bîra daye me û ji vê ewî, zar’êd wî, pez û dewarêd wî jê vexwarine?» 13Îsa caba wê da û gotê: «Her kesê ku ji vê avê vexwe, ewê dîsa t’î be. 14Lê ewê ku ji wê avê vexwe, ya ku Ez bidimê, ewê t’u car t’î nebe. Belê ew ava ku Ezê bidime wî, wê dilê wîda bibe kanîke avê, ku wê bona jîyîna h’eta-h’etayê bilq bide»+. 15K’ulfetê jêr’a got: «Ez xulam, de bide min wê avê, ku ez îdî t’î nebim û neyêm ji vir avê nek’işînim».

16Îsa lê veger’and û gotê: «Her’e gazî mêrê xwe ke û were vira». 17K’ulfetê caba Wî da û got: «Mêrê min t’une». Îsa jêr’a got: «Te r’ast got: ‹Mêrê min t’une›, 18çimkî pênc mêrêd te hebûne û yê ku niha jî tu pêr’a yî ne mêrê te ye. Te ev yeka r’ast got». 19K’ulfetê jêr’a got: «Ez xulam, ez dibînim Tu p’êxember î+. 20Kal û bavêd me li serê vî ç’îyayî Xwedê h’ebandine, lê hûn dibêjin cîyê Xwedê h’ebandinê gerekê li Orşelîmê be»+. 21Îsa jêr’a got: «E’vdê, Min bawer bike, wextê bê, ku hûnê ne li vî ç’îyayî û ne jî li Orşelîmê Bavê bih’ebînin. 22Hûn samerî Wî dih’ebînin, K’îjanî ku hûn nas nakin, lê em cihû Wî dih’ebînin, K’îjanî em nas dikin, çimkî xilazbûn ji cihûya tê+. 23Lê belê wextê bê, îdî pêr’a gihîştîye jî, ku yêd r’ast dih’ebînin wê bi R’uh’ û R’astîyê Bavê bih’ebînin, çimkî Bav yêd aha dih’ebînin diger’e+. 24Xwedê R’uh’ e û yêd ku Wî dih’ebînin jî gerekê bi R’uh’ û R’astîyê Wî bih’ebînin»+. 25K’ulfetê jêr’a got: «Ez zanim ku Mesîhê bê», (awa gotî «Yê K’ifşkirî»). «Gava Ew bê, Ewê derheqa her tiştîda mer’a gilî ke»+. 26Îsa jêr’a got: «EZ EW IM[*] , ku t’evî te xeber didim»+.

27Ser xeberdana wanda şagirtêd Îsa hatin. Ew gelekî e’cêbmayî man, ku Wî t’evî k’ulfetê xeber dida, lê kesî negotê: «Tu çi dixwazî?» yan «bona çi t’evî wê xeber didî?» 28Hingê k’ulfetê cêr’ê xwe hişt, çû bajêr û cime’têr’a got: 29«Werin Wî merivî bibînin, Yê ku h’emû tiştêd ku min berê kiribûn minr’a gotin. Gelo Ev e Mesîh?» 30Ew ji bajêr derk’etin û hatine cem Wî.

31Wî wextîda şagirtêd Wî lava jê dikirin û digotinê: «Dersdar, tiştekî bixwe!» 32Lê Ewî wanr’a got: «Xurekê Minî xwarinê heye, hûn nizanin». 33Şagirta ji hevdu pirsî: «Gelo kesekî jêr’a xwarin anîye?»

34Îsa wanr’a got: «Xwarina Min ew e, ku Ez xwestina Yê ku Ez şandime bikim û şixulêd Wî bînime sêrî+. 35Çima hûn xwexa nabêjin: ‹H’eta nandirûnê hê çar meh hene›? Va ye Ez wer’a dibêjim, ç’e’vêd xwe vekin û dîna xwe bidine zevîya, ew çawa zer bûne, dirûtinêr’a hazir in!+
36Yê ku didirû heqê xwe distîne û bona jîyîna h’eta-h’etayê ber t’op dike, wekî yê diçîne û yê didirû bi hevr’a şa bin+. 37Vira ev gotin r’ast e, ku: ‹Yek diçîne û yekî din didirû›. 38Min hûn şandin ku hûn wê bidirûn, ser k’îjanê hûn nexebitîne, hinekêd din xebitîn û hûn li ser xebata wan r’ûniştin».

Cime’ta samerîyê bawerîya xwe Îsa tînin

39Gelek samerîyêd ji wî bajarî bawerîya xwe li Wî anîn, bona gotina wê k’ulfetê ku digot: «H’emû tiştêd ku min kiribûn, Ewî minr’a gotin». 40Û gava samerî hatine cem Wî, lava jê kirin, ku Ew li cem wan bimîne. Ew jî du r’oja li wê derê ma. 41Geleka bona wê xeberdana Wî bawerîya xwe li Wî anîn 42û wê k’ulfetêr’a gotin: «Em îdî ne ku pê gotina te bawer dikin, lê me xwexa bihîst û em zanin ku ev e r’ast Xilazkirê dinyayê»+.

Îsa kur’ê qulixk’arekî qenc dike

(Metta 8:5-13; Lûqa 7:1-10)

43Pey van her du r’ojar’a Îsa ji wir r’abû çû Celîlê. 44Îsa xwexa şe’detî dabû, ku r’ûmeta p’êxember cî-misk’enê wîda t’une+. 45Gava ku Ew hate Celîlê, celîlîya Ew qebûl kir, çimkî ewana xwexa jî bona Cejina Derbazbûnê çûbûne Orşelîmê û tiştêd ku Wî kiribûn dîtibûn+.

46Îsa dîsa çû Qanaya Celîlê, k’îderê av kiribû şerav. Wê derê qulixk’arekî qesirê hebû, ku kur’ê wî li Kefernahûmê nexweş bû+. 47Gava ewî bihîst ku Îsa ji Cihûstanê hatîye Celîlê, hate cem Wî û lava jê kir, ku her’e Kefernahûmê kur’ê wîyî bertelef qenc ke. 48Îsa wîr’a got: «H’eta ku hûn nîşan û k’eremeta nebînin, hûn t’u car bawer nakin»+. 49Qulixk’arê qesirê jêr’a got: «Ez xulam, were em her’in, hela hê kur’ê min nemirîye». 50Îsa lê veger’and û gotê: «Her’e, kur’ê te sax-silamet e». Wî merivî jî ew gotina Îsa bawer kir û çû. 51Ew hê negihîştibûyê, xulamêd wî pêşîya wîda hatin û jêr’a gotin: «Kur’ê te sax-silamet e». 52Ewî ji xulamêd xwe pirsî: «K’îjan sih’etêda ew berbi qencbûnê çû?» Wana gote wî: «Duhu pey nîvror’a sih’eta yekê t’ayê jê ber’da». 53Hingê bavê kur’ik tê derxist, ku ew wê sih’etêda bû, gava Îsa jêr’a got: «Kur’ê te sax-silamet e». Bi vî awayî wî û t’emamîya neferêd mala wî bawer kirin+. 54Eva nîşana duda bû ku Îsa kir, gava Ew ji Cihûstanê hate Celîlê+.

5

Nexweşê sî û h’eyşt sala qenc dibe

5^1Pey vê yekêr’a cejineke cihûya hat û Îsa hevraz çû Orşelîmê.

2Li Orşelîmê, li ber dergehê Pêz h’ewzek hebû, ku bi îbranî jêr’a dibêjin Beytzat’a, pênc hêwangehêd wê hebûn+. 3Wan hêwangehada gelek nexweş p’aldayî bûn: Yêd kor, şilûşe’t û k’ût. 4Evana hîvîya lihevk’etina avê bûn, çimkî car-cara milyak’etekî Xudan dik’ete avê û li hev dixist. Û pey lihevk’etina avêr’a, k’ê berî h’emûya bik’eta avê, ew ji nexweşîya xwe qenc dibû[*] . 5Merivek li wê derê hebû, ku nexweşê sî h’eyşt sala bû. 6Îsa gava ew li wir p’aldayî dît û zanibû jî ku ew zûva nexweş e, wîr’a got: «Tu dixwazî qenc bî?» 7Yê nexweş lê veger’and û gotê: «Ez xulam, kesekî min t’une, wekî gava av li hev dik’eve, min bavêje h’ewz. H’eta ez h’izî didime xwe xwe bavêjimê, yekî din berî min xwe davêjê». 8Îsa jêr’a got: «R’abe ber’a xwe hilde û biger’e»+. 9Pêr’a-pêr’a ew meriv qenc bû, ber’a xwe hilda û ger’îya.

Ew r’oja şemîyê bû. 10Hingê cihûya wî merivê qencbûyîr’a got: «Îro şemî ye! Qanûn îzinê nade ku tu ber’a xwe hildî»+. 11Ewî li wan veger’and û got: «K’ê ez qenc kirim Ewî minr’a got: ‹Ber’a xwe hilde û biger’e›». 12Wana jê pirsî: «Ew k’î bû ku ter’a got: ‹Ber’a xwe hilde û biger’e?›» 13Lê yê qencbûyî nizanibû Ew k’î bû, çimkî Îsa Xwe nava e’laleta wirda betavekir. 14Pey vê yekêr’a Îsa ew p’aristgehêda dît û jêr’a got: «Binihêr’e, tu qenc bûyî! Îdî guna neke, wekî tiştekî hê xirab neyê serê te».

15Wî merivî çû cihûyar’a gilî kir, Yê ku ew qenc kirîye Îsa ye. 16Bona vê yekê îdî cihû pey Îsa k’etin, çimkî Wî ev yekana r’oja şemîyêda dikirin+. 17Hingê Îsa li wan veger’and û got: «Bavê Min h’eta niha şixulê Xwe dike, Ez jî dikim». 18Bona vê yekê cihûya hê dikir ku Wî bikujin, çimkî Wî ne t’enê r’oja şemîyê t’er’ibandibû, lê Xwedê kiribû Bavê Xwe û Xwe himberî Xwedê kiribû+.

Xwedê h’ukum daye Kur’

19Lema Îsa wanr’a got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, ku Kur’ nikare xweserîxwe tiştekî bike, ew t’enê wan tiştêd ku dibîne Bav dike, Ew jî dike. Bav çi dike Kur’ jî usa dike. 20Çimkî Bav Kur’ h’iz dike û her tiştêd ku Xwexa dike nîşanî Wî dike. Ewê hê tiştêd mezin nîşanî Wî bike û hûnê e’cêbmayî bimînin+. 21Çawa ku Bav dikare mirîya sax ke û jîyînê bide wan, usa jî Kur’ dikare k’îjana Ew dixwaze, jîyînê bide wan+. 22Serda jî Bav dîwana t’u kesî nake, lê h’emû h’ukumê dîwankirinê daye Kur’,+
23wekî h’emû qedirê Kur’ bizanibin, çawa qedirê Bavê zanin. Yê ku qedirê Kur’ nizane, ew qedirê Bavê ku Ew şandîye jî nizane+.

24Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim: Her kesê ku guh bide gotinêd Min û Wî bawer bike, Yê ku Ez şandime, jîyîna wîye h’eta-h’etayê heye. Dîwana wî nayê kirinê, lê ew ji mirinê derbazî jîyînê bûye+. 25Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, wext tê û pêr’a gihîştîye jî, ku mirîyê dengê Kur’ê Xwedê bibihên û ewêd ku bibihên wê bijîn+. 26Çimkî çawa Bav kanîya jîyînê ye, usa jî kir wekî Kur’ Xwexa kanîya jîyînê be+. 27Ewî h’ukumê dîwankirinê jî da Wî, çimkî Ew Kur’ê Mêriv e+. 28Li vê yekê e’cêbmayî nemînin, çimkî wext nêzîk dibe, ku h’emûyêd t’irbada wê dengê Wî bibihên+
29û derk’evin. Yêd ku qencî kirine wê bona jîyînê r’abin, yêd ku xirabî kirine bona dîwanê+.

30Ez Xwexa nikarim tiştekî bikim. Çawa ku Ez dibihêm, usa jî dîwanê dikim. Dîwankirina Min r’ast e, çimkî Ez ne ku li xwestina Xwe diger’im, lê xwestina Yê ku Ez şandime+.

Şe’detîya bona Îsa

31Heger Ez bona Xwe şe’detîyê bidim, şe’detîya Min ne r’ast e+. 32Lê yekî din heye ku bona Min şe’detîyê dide û Ez zanim ew şe’detîya ku Ew bona Min dide r’ast e. 33We meriv şandine cem Yûh’enna û wî şe’detîya r’astîyê da+. 34Lê Ez ne h’ewcê şe’detîya meriva me, Ez t’enê van tişta dibêjim, wekî hûn xilaz bin. 35Yûh’enna ç’irak bû ku dişixulî û r’onayî dida. We xwest ku hinek wext bi r’onaya wî şa bin+. 36Lê ew şe’detîya bona Min ser şe’detîya Yûh’ennar’a ye. Çimkî ew şixulêd ku Bavê spartine Min, wekî Ez wan bînime sêrî, hema ew şixul in, yêd ku Ez dikim, şe’detîyê bona Min didin, ku Bavê Ez şandime+. 37Û Bav ku Ez şandime, Wî Xwexa bona Min şe’detî daye. We t’u car ne dengê Wî bihîstîye, ne r’ûyê Wî dîtîye 38û ne jî gotina Wî dilê weda dimîne, çimkî hûn Ewî ku Wî şandîye bawer nakin. 39Hûn nivîsarada k’ûr dibin, çimkî hûn dibêjin, jîyîna weye h’eta-h’etayê wanda ye û hema ew xwexa şe’detîya Min didin+. 40Lê hûn naxwazin bêne cem Min, wekî jîyîna we hebe.

41Ez ne h’ewcê şikirdayîna merivayê me,+
42lê Ez we nas dikim û zanim ku dilê weda h’izkirina Xwedê t’une. 43Ez bi navê Bavê Xwe hatim û hûn Min qebûl nakin. Lê heger yekî din bi navê xwe bê, hûnê wî qebûl kin+. 44Hûnê çawa bikaribin Min bawer bikin, heger hûn nav hevda r’ûmeta navê xwe diger’in, lê ew r’ûmeta ku ji Xwedêyê bêşirîkî-bêhevale nager’in+? 45Nefikirin ku Ezê we li ber Bavê neheq kim. Yek heye, ku we neheq dike, hema ew Mûsa ye ku we gumana xwe danîye ser wî. 46Heger we Mûsa bawer bikira, weyê Ez jî bawer bikirama, çimkî ewî derheqa Minda nivîsîye+. 47Lê heger hûn nivîsarêd wî bawer nakin, hûnê çawa gotinêd Min bawer bikin?»

6

Îsa pênc h’ezara t’êr dike

(Metta 14:13-21; Marqos 6:30-44; Lûqa 9:10-17)

6^1•Pey vê yekêr’a Îsa derbazî wî berî gola Celîlê bû, ku jêr’a Teberîya dibêjin. 2E’laleteke giran pey Wî diçû, çimkî wan ew nîşanêd k’eremet dîtibûn, yêd ku Wî li ser nexweşa kiribûn. 3Îsa r’abû serê ç’îyê û li wê derê t’evî şagirtêd Xwe r’ûnişt. 4Cejina cihûyaye Derbazbûnê nêzîk bû+.

5Gava Îsa li dora Xwe nihêr’î, dît ku e’laleteke giran berbi Wî tê, gote Fîlîpo: «Emê nên ji k’u derê bik’ir’in, wekî ev merivana bixwin?»+
6Ewî ev yek got, ku wî bicêr’ibîne, çimkî Xwexa zanibû ku wê çi bikira. 7Fîlîpo lê veger’and û gotê: «Bahê dusid zîvî nan jî t’êra van nake, hema wekî her yekîr’a pe’rîk jî bik’eve!» 8Ji şagirta yekî, Endrawisê birê Şimh’ûn-Petrûs gote Wî:+
9«Vir xortek heye, ku pênc nanêd ceh û du me’sîyêd wî hene. Lê bona haqas meriva ev çi ye?»

10Îsa got: «Meriva li e’rdê bidine r’ûniştandinê». Şînayîya wir gelek bû, ew mêrêd ku r’ûniştin, weke pênc h’ezara bûn. 11Hingê Îsa ew nan hildan şikirî da û belayî r’ûniştîya kir. Bi vî awayî jî me’sî bela kirin, çiqas ku xwestin+. 12Û gava t’êr xwarin, Ewî şagirtêd Xwer’a got: «Wan hûrikêd bermayî bidine hev, wekî tiştek p’ûç’ nebe». 13Şagirta jî ji ber ewêd ku pênc nanêd ceh xwaribûn, donzdeh sele ji hûrikêd bermayî t’ijî berev kirin.

14Gava van meriva dît ku Îsa ev nîşan kir, gotin: «R’ast Ev e ew p’êxemberê ku wê bihata dinyayê!»+
15Hingê Îsa pê h’esîya ku ewê bên û Wî bi zorê bibin bikine p’adşa, dîsa Ew t’enê hilk’işîya ç’îyê.

Îsa p’îya li ser avêr’a diçe

(Metta 14:22-27; Marqos 6:45-52)

16•Gava r’o çû ava, şagirtêd Wî berjêrî devê golê bûn. 17Ew k’etine qeyikekê û r’ê k’etin, wekî derbazî Kefernahûmê, wî berî golê bin. Îdî te’rî k’etibû e’rdê, lê Îsa hê Xwe wanr’a negîhandibû. 18Firtoneke qayîm r’abû, golê da ber pêla. 19Gava wan bêr k’işandin qasî pênc-şeş kîlomêtira pêşda çûn, wan dît ku Îsa peya ser golêr’a tê nêzîkî qeyikê dibe. R’isasê ew girtin, 20lê Îsa wanr’a got: «Netirsin, Ez im!» 21Hingê wan xwest ku Ew hildana qeyikê. Qeyik pêr’a-pêr’a gihîşte wî alîyê ku wan dixwest biçûnayê.

Meriv li Îsa diger’in

22R’oja dinê ew e’laleta ku li wî berî golê mabû, zanibû ku li wir alîyê wan t’enê qeyikek hebû, ew jî şagirtêd Wî t’enê k’etibûnê derbaz bibûn, lê Îsa nek’etibû wê qeyikê. 23Ji alîyê Teberîyayê hinek qeyikêd din hatin nêzîkî wî cîyî bûn, k’îderê pey şikirdayîna Xudanr’a nan xwaribûn. 24Gava meriva dît ku ne Îsa li wir e û ne jî şagirtêd Wî, hingê ew xwexa jî k’etine qeyika û çûne Kefernahûmê, wekî li Îsa biger’in.

Îsa ye nanê jîyîna h’eta-h’etayê

25Gava wan Îsa li wî berî golê dît, jêr’a gotin: «Dersdar, Tu k’engê hatî vê derê?» 26Îsa li wan veger’and û got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, hûn li Min diger’in, ne ku bona wê yekê, ku we nîşan dîtine, lê bona wê yekê, ku we ji wî nanî xwar û t’êr bûn. 27Bona xwarina p’ûç’ nexebitin, lê bona wê xwarinê bixebitin, ya ku jîyîna h’eta-h’etayêda dimîne, k’îjanê Kur’ê Mêriv wê bide we, çimkî Bav Xwedê mora Xwe li Wî xistîye»+.

28Û wan jê pirsî: «Gerekê em çi bikin, wekî wan şixulêd Xwedê bînine sêrî?» 29Îsa li wan veger’and û got: «Şixulê Xwedê ev e, ku hûn bawerîya xwe Wî bînin, Yê ku Ewî şandîye»+. 30Wana ser vê yekê jêr’a got: «Ku usa ye Tê çi nîşanê bikî, wekî em bibînin û Te bawer bikin? Tê çi şixulî bikî+? 31Kal û bavêd me ber’îyêda mana xwarin, çawa ku hatîye nivîsarê: ‹Wî ji e’zmên bona xwarina wan nan da›[*] »+.

32Îsa wanr’a got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, ew ne ku Mûsa bû ku ji e’zmên nan da we, lê Bavê Min bû. Belê Ew Bavê Min e, ku wî nanê r’ast ji e’zmên dide we! 33Çimkî ew nanê Xwedê dide ew e, ku ji e’zmên tê xwarê û jîyînê dide dinyayê». 34Wan lê veger’and û gotinê: «Em xulam, de her gav vî nanî bide me»+.

35Îsa wanr’a got: «Ez im nanê jîyînê. Her kesê ku bê cem Min, ew qet bir’çî nabe û her kesê ku bawerîya xwe Min bîne, t’u car t’î nabe+. 36Lê çawa ku Min wer’a got, we Ez dîtim jî, lê hûn hê bawer nakin. 37Ew h’emûyêd ku Bav dide Min, wê bêne cem Min û her kesê ku bê cem Min, Ez t’u car berî wî nadim+. 38Çimkî Ez ji e’zmên hatime xwarê, ne ku xwestina Xwe bikim, lê xwestina Wî, Yê ku Ez şandime+. 39Xwestina Yê ku Ez şandime ev e, wekî Ez ji h’emûyêd ku Wî dane Min t’u kesî unda nekim, lê R’oja Axretêda ji mirinê r’akim+. 40Çimkî xwestina Bavê Min ev e, wekî her kesê ku Kur’ bibîne û bawerîya xwe Wî bîne, jîyîna Wîye h’eta-h’etayê hebe. Û R’oja Axretêda jî Ezê wî ji mirinê r’akim»+.

41Cihûya hindava Wîda bîna xwe teng kir, çimkî Wî got: «Nanê ku ji e’zmên hate xwarê Ez im». 42Û digotin: «Ne eva Îsayê kur’ê Ûsiv e, ku em dê û bavê Wî nas dikin? Îdî eva çawa dibêje: ‹Ez ji e’zmên hatime xwarê›?»+

43Îsa cab da û wanr’a got: «Nav hevda nekine p’iste-p’ist. 44T’u kes nikare bê cem Min, h’eta Bavê ku Ez şandime, wî berbi Min nek’işîne. Û R’oja Axretê Ezê wî ji mirinê r’akim+. 45Li alîyê nivîsarêd p’êxemberada hatîye nivîsarê: ‹H’emûyê ji alîyê Xwedêda bêne hînkirinê›[*] . Her kesê ku ji Bav bibihê û hîn be wê bê cem Min+. 46Bi vê yekê Ez nabêjim, ku kesekî Bav dîtîye. Ewê ku ji Xwedê ye, t’enê Ewî Bav dîtîye+. 47Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, ewê ku bawer dike jîyîna wîye h’eta-h’etayê heye. 48Ez im nanê jîyînê. 49Kal û bavêd we ber’îyêda mana xwarin û mirin. 50Lê ev e ew nanê ku ji e’zmên hatîye xwarê, wekî her kesê ku jê bixwe nemire. 51Ez im nanê jîyînê ku ji e’zmên hatime xwarê. K’î ku ji Vî nanî bixwe, wê h’eta-h’etayê bijî. Ew nanê ku Ezê bona jîyîna dinyayê bidim, ew bedena Min e»+.

52Li ser vê yekê cihû hevr’a k’etine de’wê û gotin: «Eva çawa dikare bedena Xwe bide me ku em bixwin?» 53Hingê Îsa wanr’a got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, h’eta ku hûn bedena Kur’ê Mêriv nexwin û xûna Wî venexwin, jîyînê nava weda t’unebe+. 54Yê ku bedena Min bixwe û xûna Min vexwe, wê jîyîna wîye h’eta-h’etayê hebe û Ezê wî R’oja Axretê ji mirinê r’akim. 55Çimkî bedena Min xwarina r’ast e û Xûna Min jî vexwarina r’ast e. 56Ewê ku bedena Min dixwe û xûna Min vedixwe, ew nava Minda dimîne, Ez jî nava wîda+. 57Çawa Bav, kanîya jîyînê[*] Ez şandim û bi destê Bavê Ez sax im, bi vî awayî jî yê ku Min bixwe, wê bi destê Min sax bimîne. 58Ev e Ew nanê ku ji e’zmên hatîye xwarê. Ev ne mîna wî manayî ye, ku kal û bavêd we xwarin, lê mirin. Ewê ku Vî nanî bixwe, wê h’eta-h’etayê bijî». 59Îsa ev xeber k’inîştêda gotin, gava Wî Kefernahûmêda hîn dikir.

Xeberêd jîyîna h’eta-h’etayê

60Ji şagirtêd Wî geleka gava ev xeber bihîstin, gotin: «Ev çi xeberne giran in! K’î dikare guhdarîya gotinêd Wî bike?» 61Lê Îsava e’yan bû ku şagirt li ser vê yekê nava hevda dikine p’iste-p’ist, wanr’a got: «Ev yek we p’işk dike? 62Lê hingê hûnê çi bêjin, heger bibînin Kur’ê Mêriv r’adibe wî cîyê ku berê lê bû+? 63R’uh’ jîyînê dide, beden berga tiştekî nagire. Ew xeberêd ku Min wer’a gotin, R’uh’ û jîyîn in+. 64Lê nava weda hinek hene bawer nakin». Îsa hê serê sêrîda zanibû ku k’î bawer nake û k’î ye ewî ku wê nemamîya Wî bike+. 65Û Wî got: «Bona vê yekê Min wer’a got: Kesek nikare bê cem Min h’eta ku ew ji alîyê Bavêda jêr’a nehatibe dayînê».

66Bona vê yekê ji şagirtêd Wî gelek paşda çûn û îdî t’evî Wî nediger’îyan. 67Hingê Îsa ji her donzdeha pirsî: «Dibe ku hûn jî dixwazin her’in?» 68Şimh’ûn-Petrûs lê veger’and û gotê: «Xudan, emê her’ine cem k’ê? Gotinêd jîyîna h’eta-h’etayê cem Te ne. 69Û me bawer kirîye û em zanin ku Tu yî Pîrozê Xwedê»+. 70Îsa li wan veger’and û got: «Çima Min hûn her donzdeh nebijartin? Lê belê yek ji we cin e»+. 71Wî ev yek bona Cihûdayê kur’ê Şimh’ûnê Îsxeryotî digot, çimkî r’ast e ew yek ji her donzdeha bû, lê dîsa wê nemamîya Îsa bikira+.

7

Îsa û birêd Xweva

7^1Pey vê yekêr’a Îsa Celîlêda diger’îya. Wî nedixwest ku Cihûstanêda biger’îya, çimkî cihû pey k’etibûn ku bikuştana+. 2Gava Cejina cihûyaye H’olikçêkirinê nêzîk bû,+
3birêd Wî jêr’a gotin: «Ji vir r’abe her’e Cihûstanê, wekî şagirtêd Te ew kirêd ku Tu dikî bibînin+. 4Çimkî merivê ku dixwaze aşkere xwe bide naskirinê, kirinêd xwe venaşêre. Heger Tu xweyê van kira yî, xwe dinyayêva e’yan ke». 5Birêd Wî jî bawerîya xwe jê nedanîn. 6Îsa wanr’a got: «Wextê Min hê nehatîye, lê her t’im wext destê weda ye+. 7Dinya nikare bijene we, lê dijene Min, çimkî Ez şe’detîyê didim, ku kirêd wê xirab in+. 8Hûn xwexa hevraz her’ine vê cejinê, lê Ez hela hê[*] nayêmê, çimkî wextê Min hê t’am nehatîye». 9Ew yek wanr’a got û li Celîlê ma.

Îsa t’evî cejinê dibe

10Lê çaxê birêd Wî hevraz çûne cejinê, Ew jî r’abû çû wir, ne ku aşkere, lê bi dizîva. 11Wî çaxî cihû cejinêda lê diger’îyan û digotin: «Ew k’anê ye?» 12Nav e’laletêda bona Wî gelek xeberdan diçû. Hineka digot: «Ew merivekî qenc e», hineka jî digot: «Na, Ew cime’tê ji r’ê derdixe». 13Lê ji tirsa cihûya, kesî newêribû aşkere bona Wî tiştek bigota+.

14Lê nîvê cejinêda Îsa hevraz çû k’ete p’aristgehê û dest bi hînkirinê kir. 15Cihû e’cêbmayî diman û digotin: «Evî nexwendîye, ew çawa haqas nivîsar zane?» 16Îsa li wan veger’and û got: «Hînkirina Min ne ji Min e, lê ji Wî ye, Yê ku Ez şandime+. 17Heger merivek bixwaze e’mirê Wî biqedîne, wê hingê bizanibe ev hînkirina Min gelo ji Xwedê ye, yan Ez xweserîxwe xeber didim. 18Yê ku xweserîxwe xeber dide, ew li navê xwe diger’e, lê Ewê ku li navê Yê ku Ew şandîye diger’e, Ew yekî r’ast e û li cem Wî qelpî t’une+. 19Ne Mûsa Qanûn da we? Û ji we t’u kes jî Qanûnê naqedîne. Hûn çima dixwazin Min bikujin?»+
20Cime’tê lê veger’and û gotê: «Tu cinak’etî yî! K’î dixwaze Te bikuje?»+
21Îsa li wan veger’and û got: «Min k’eremetek kir, hûn h’emû jî e’cêbmayî mane. 22Mûsa sinetkirin da we, (ew jî ne ku ji Mûsa hat, lê ji kal û bava) û hûn r’oja şemîyê mêriv sinet dikin. 23Heger hûn r’oja şemîyê zar’a sinet dikin wekî Qanûna Mûsa net’er’ibe, îdî çima hûn hêrsa xwe li ser Min r’adikin, wekî Min r’oja şemîyêda merivek serda-pêda qenc kir+? 24Li anegorî dîtina ç’e’vêd xwe dîwanê nekin, lê li anegorî r’astîyê dîwanê bikin»+.

Şika ser Îsa

25Hingê hineke ji Orşelîmê gotin: «Eva ne ew e, yê ku dixwestin bikuştana? 26Û va ye Ew aşkere xeber dide û t’u kes jî jêr’a tiştekî nabêje. Dibe ku serwêr pê h’esîyane, ku Eva Mesîh e? 27Lê r’ast em zanin ku eva ji k’u ye. Lê gava ku Mesîh bê, kesê nizanibe ku ew ji k’u ye»+.

28Hingê Îsa p’aristgehêda wextê hînkirinê dengê Xwe bilind kir û got: «Hûn Min nas dikin û zanin ku Ez ji k’u me? Ez xweserîxwe nehatime. Lê Yê ku Ez şandime, Ew ser r’astîyê ye, hûn Wî nas nakin. 29Ez Wî nas dikim, çimkî Ez ji Wî me û Ewî Ez şandime»+.

30Hingê kirin ku Wî bigirin, lê kesekî nikaribû Ew bigirta, çimkî hê wextê Wî nehatibû+. 31Lê ji e’laletê geleka bawerîya xwe Wî anî û gotin: «Gava ku Mesîh bê, Ewê ji kirinêd vî zêdetir nîşana bike?»+

Bona girtina Îsa nobedar têne şandinê

32Fêrisîya ew gote-gota derheqa Wîda ji nava cime’tê bihîst û serekêd k’ahîna nobedar şandin, wekî Wî bigirin. 33Îsa got: «Ezê hinek wext jî t’evî we bimînim, paşê Ezê her’ime cem Wî, Yê ku Ez şandime+. 34Hûnê li Min biger’in, lê Min nabînin. Cîyê ku Ezê lê bimînim, hûn nikarin bên»+. 35Hingê cihûya hevdur’a gotin: «Ev merivê k’uda her’e, ku emê Wî nebînin? Qey nêta Wî heye her’e cem cime’ta meye ku li nav yûnanada bela bûye û yûnana hîn ke? 36Ev çi xeberdan e ew dike: ‹Hûnê li Min biger’in û Min nebînin, cîyê ku Ezê lê bimînim, hûnê nikaribin bên›?»

Ç’emêd ava jîyînê

37R’oja xilazîyê, r’oja cejinêye here e’zîz, Îsa sekinî û bi dengekî bilind got: «Heger yek t’î ye, bira bê cem Min û vexwe+. 38Ewê ku bawerîya xwe Min bîne[*] , çawa ku nivîsar dibêje: ‹Wê ji nav-dilê wî ç’emêd ava jîyînê bik’işin›»[*]+ . 39Îsa ev gotin bona wî R’uh’ê Pîroz got, k’îjan ku bawermendêd Wî wê bistandana. R’uh’ê Pîroz hê nehatibû dayînê, çimkî Îsa hê nehatibû r’ûmetkirinê+.

Dutîretîya nav e’laletê

40Gava wana ev gotin bihîst, hinekêd ji e’laletê gotin: «R’astî jî eva ew p’êxember e»+. 41Hineka jî got: «Eva Mesîh e», lê hinekêd din jî gotin: «Çima Mesîhê ji Celîlê bê? 42Ne nivîsar dibêje, ku Mesîhê ji zur’eta Dawid û ji gundê Dawid wê bê, awa gotî ji Beytleh’mê?»+
43Bi vî awayî nav e’laletêda, li ser Wî dutîretî pêşda hat+. 44Hinekêd ji wan xwestin Ew bigirtana, lê t’u kesî dest neda Wî.

Nebawerîya serwêrêd cihûya

45Hingê nobedar veger’îyane cem fêrisî û serekêd k’ahîna. Wana ji nobedara pirsî: «We çima Ew neanî?» 46Nobedara li wan veger’and û gotin: «T’u kesî t’u cara mîna wî merivî xeber nedaye!» 47Hingê fêrisîya li wan veger’and û gotin: «Îdî ewî hûn jî ji r’ê derxistine? 48T’u ji serwêr û fêrisîya kesekî bawerîya xwe jê anîye,+
49pêştirî vê cime’ta me’rim, ku Qanûnê nizane û nifir’ lê ye?» 50Nîkodêmo, yê ku berê çûbû cem Îsa û ji fêrisîya bû, wanr’a got:+
51«Gelo Qanûna me dîwana mêriv dike, h’eta ku guhdarîya wî neke û nizanibe ku ew çi dike?»+
52Li wî veger’andin û gotin: «Dibe ku tu jî ji Celîlê yî? K’ûr e’nene ke, tê bibînî ku ji Celîlê t’u p’êxember dernak’evin»+.

Jina gunek’ar tê baxşandinê

53Û her kes çû mala xwe,

8

8^1lê Îsa çû ç’îyayê Zeyt’ûnê. 2Serê sibehê zû Ew dîsa veger’îya p’aristgehê, t’emamîya cime’tê hate cem Wî. Ew r’ûnişt û destpêkir ew hîn kirin. 3Qanûnzan û fêrisîya jineke ku zinêk’arîyêda hatibû girtinê anîn û li ber h’emûya dane sekinandinê. 4Wana jêr’a got: «Dersdar, eva jina zinêk’arîyêda hate girtinê. 5Qanûnêda Mûsa t’emî daye me, ku em yêd aha bidine ber kevira. Awa Tu çi dibêjî?»+
6Bi vê gotinê Ew dicêr’ibandin, wekî nigê wan cî bigire, Wî neheq derxin. Lê Îsa Xwe qûz kir û bi t’ilîya Xwe li ser e’rdê nivîsî+. 7Lê gava wan serhev-serhev dipirsîn, Ewî serê Xwe bilind kir û wanr’a got: «Nava weda k’î bêgune ye, bira kevirê pêşin ew bavêje wê»+. 8Û dîsa Wî Xwe qûz kir û bi t’ilîya Xwe ser e’rdê nivîsî. 9Wana ku ev yek bihîst, ji mezina girtî yek-yek derk’etin. Îsa t’enê ma û k’ulfet jî li wir sekinî mabû. 10Îsa serê Xwe bilind kir û wêr’a got: «E’vdê, k’anê ne? Kesekî tu neheq nekirî?» 11Ewê gote Wî: «T’u kes nema, ez xulam!» Û Îsa gotê: «Ez jî te neheq nakim. Her’e û îdî ji vir şûnda guna neke»[*]+ .

R’onaya dinyayê

12Îsa dîsa t’evî wan xeber da û got: «Ez im r’onaya dinyayê. Ewê ku pey Min bê, wê t’u car te’rîyêda neger’e, lê wê r’onaya wîye jîyînê hebe»+. 13Fêrisîya lê veger’and û gotinê: «Tu şe’detîyê bona Xwe didî, şe’detîya Te ne r’ast e»+. 14Îsa caba wana da û got: «Heger Ez Xwexa bona Xwe şe’detîyê didim, şe’detîya Min r’ast e, çimkî Ez zanim Ez ji k’u hatime û k’uda diçim. Lê hûn nizanin ku Ez ji k’u têm, yan k’uda diçim+. 15Hûn li anegorî dîtina ç’e’va dîwanê dikin, lê Ez dîwana t’u kesî nakim+. 16Lê heger Ez dîwanê bikim jî, dîwankirina Min r’ast e, çimkî Ez ne t’enê me, Ez û Bav em hevr’a ne, yê ku Ez şandime+. 17Qanûna weda jî nivîsar e, ku şe’detîya du meriva r’ast e[*]+ . 18Ez bona Xwe şe’detîyê didim û Bavê ku Ez şandime jî bona Min şe’detîyê dide»+.

19Hingê wan jê pirsî: «K’anê ye Bavê Te?» Îsa li wan veger’and û got: «Hûn ne Min nas dikin, ne jî Bavê Min. Heger we Ez nas bikirama, weyê Bavê Min jî nas bikira»+. 20Îsa ev xeber p’aristgehêda wextê hînkirina Xwe gotin, li wê oda ku dîyarî têda dihate t’opkirinê, lê kesî Ew negirt, çimkî hê wextê Wî nehatibû+.

Îsa ne ji vê dinê ye

21Wî dîsa wanr’a got: «Ez diçim, hûnê li Min biger’in û hûnê nav gunêd xweda bimirin. Hûn nikarin bêne wî cîyê ku Ezê her’imê»+. 22Ser vê yekê cihûya got: «Dibe ku evê Xwe bikuje ku dibêje: ‹Hûn nikarin bêne wî cîyê ku Ezê her’imê›?»

23Îsa wanr’a got: «Hûn ji jêrê ne, Ez ji jorê me, hûn ji vê dinyayê ne, lê Ez ne ji vê dinyayê me+. 24Bona vê yekê Min wer’a got, ku hûnê nav gunêd xweda bimirin. Heger hûn bawer nekin ku EZ EW IM[*] , hûnê nav gunêd xweda bimirin». 25Hingê jê pirsîn: «Tu k’î yî?» Îsa wanr’a got: «Ez Ew im, Yê ku serê sêrîda wer’a dibêjim. 26Gelek tişt hene, ku Ez derheqa weda bêjim û dîwana we bikim. Lê Yê ku Ez şandime ser r’astîyê ye û çi ku Min ji Wî bihîstîye, Ez dinyayêr’a wê dibêjim»+.

27Wana xeberdana Wî fe’m nekir, ku Wî anî ser Bavê. 28Hingê Îsa wanr’a got: «K’engê hûn Kur’ê Mêriv bilind kin, hûnê hingê bizanibin ku EZ EW IM[*] û Min qet t’u tişt xweserîxwe nekirîye, lê Bavê çawa Ez hîn kirime, Ez usa xeber didim+. 29Û Yê ku Ez şandime t’evî Min e û Wî Ez t’enê nehiştime, çimkî Ez her gav kirinêd ku Wî xweş tên, dikim»+. 30Gava Îsa aha xeber da, gelek meriva bawerîya xwe Wî anî+.

R’astîyê we aza ke

31Hingê Îsa gote wan cihûya, yêd ku bawerîya xwe Wî anîn: «Heger hûn ser hînkirina Min bimînin, hûnê r’ast şagirtêd Min bin. 32Hûnê r’astîyê nas kin û r’astîyê we aza ke»+. 33Wana lê veger’and û gotinê: «Em ji zur’eta Birahîm in û t’u car me xulamtî kesîr’a nekirîye. Tu çawa dibêjî: ‹Hûnê aza bin›?»+

34Îsa li wan veger’and û got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, her kesê ku guna dike, ew xulamê guna ye+. 35Xulam h’eta-h’etayê malêda namîne, lê kur’ h’eta-h’etayê dimîne+. 36Awa heger Kur’ê Xwedê we aza ke, hûnê r’astî aza bin. 37Ez zanim ku hûn ji zur’eta Birahîm in, lê hûn dikin ku Min bikujin, çimkî xeberêd Min dilê weda cî nabin+. 38Min çi ku cem Bavê Xwe dîtîye, Ez wê dibêjim, we jî çi ku cem bavê xwe bihîstine wê yekê dikin».

Zar’êd mîrêcin

39Wana lê veger’and û gotinê: «Bavê me Birahîm e». Îsa wanr’a got: «Heger hûn zar’êd Birahîm bûna, weyê kirêd Birahîm bikirana+. 40Lê niha hûn dikin ku Min bikujin, yekî usa ku r’astî ji Xwedê bihîstîye, wer’a dibêje. Birahîm tiştekî aha nekir. 41Hûn kirêd bavê xwe dikin». Hingê Wîr’a gotin: «Em r’îya zinêk’arîyêda dinê nek’etine! Bavekî me heye, Ew jî Xwedê ye»+. 42Îsa wanr’a got: «Heger Xwedê Bavê we bûya, weyê Ez h’iz bikirama, çimkî Ez ji cem Xwedê r’abûm hatime vir. Ez ne ku xweserîxwe hatime, lê Ewî Ez şandime. 43Çima hûn tiştêd ku Ez dibêjim fe’m nakin? Çimkî hûn nikarin gotinêd Min bibin+. 44Hûn bavê xweda ji mîrêcin in û dixwazin xwestinêd bavê xwe bînine sêrî. Ew ji serê sêrîda qet’il bû û wî t’u car xwe r’astîyê negirtîye[*] , çimkî nava wîda r’astî t’une. Gava ew derewa dike, ew gora binyat’a xwe dike, çimkî ew derewîn e û bavê derewa ye+. 45Lê çimkî Ez r’astîyê dibêjim, hûn Min bawer nakin. 46Ji we k’î dikare îzbat ke, ku gunê Min heye? Awa heger r’astîyê dibêjim, çima hûn Min bawer nakin? 47Ewê ku ji Xwedê ye, gotinêd Xwedê dibihê. Bona wê yekê hûn gotinêd Xwedê nabihên, çimkî hûn ne ji Xwedê ne».

Îsa û Birahîm

48Cihûya lê veger’and û gotinê: «Çima em r’ast nabêjin, ku Tu samerî yî û cina dik’evî?»+
49Îsa wanr’a got: «Ez cina nak’evim. Ez qedirê Bavê Xwe digirim, lê hûn Min bêhurmet dikin+. 50Ez r’ûmeta navê Xwe nager’im, lê yek heye ku lê diger’e û serda dinihêr’e+. 51Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, heger yek gotina Min xwey ke, ew t’u car mirinê nabîne»+. 52Hingê cihûya jêr’a got: «Îdî em zanin ku Tu cina dik’evî! Birahîm jî mir, p’êxember jî mirin û niha Tu dibêjî: ‹Heger yek gotina Min xwey ke, t’u car namire›. 53Çima Tu ji bavê me Birahîm çêtir î? Ew mir, p’êxember jî mirin. Tu Xwe dewsa k’ê datînî?»

54Îsa cab da: «Heger Ez xwexa r’ûmeta navê Xwe bilind kim, r’ûmeta navê Min ne tiştek e. Ew, Bavê Min e, Yê ku r’ûmeta navê Min bilind dike, k’îjanîr’a hûn dibêjin: ‹Xwedêyê me ye›+. 55Hûn Wî qet nas nakin, lê Ez Wî nas dikim. Heger Ez bêjim, Ez Wî nas nakim, Ezê jî mîna we derew derêm, lê Ez Wî nas dikim û gotina Wî xwey dikim+. 56Bavê we Birahîm h’eyra wê r’oja Minda bû, wî dît û şa bû»+. 57Bona vê yekê cihûya jêr’a got: «Tu hê pêncî salî t’une yî! Te Birahîm jî dîtîye?» 58Îsa wanr’a got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, hê berî Birahîm EZ HEME»[*] . 59Hingê wan kevir hildan ku bavêjine Wî, lê Îsa Xwe ji wan vedizî û ji p’aristgehê derk’ete derva çû+.

9

Vebûna ç’e’vêd yekî zikmakîyêda kor

9^1Gava ku Îsa derbaz dibû, Ewî merivekî ji zikmakîyêda kor dît. 2Şagirtêd Wî jê pirsîn: «Dersdar, gunê k’ê ye ku ev meriva kor ji dîya xwe bûye? Gunê wî ye, yan yê dê û bavê wî ye?»+
3Îsa li wan veger’and û got: «Ne gunê wî ye, ne jî yê dê û bavê wî ye, lê ev yek aha bûye, wekî kirêd Xwedê li ser wî bêne e’yankirinê. 4H’eta ku r’oj heye, gerekê em kirêd Wî bikin, Yê ku Ez şandime. Şev tê, hingê t’u kesê nikaribe tiştekî bike+. 5H’eta ku Ez dinyayêda me, r’onaya dinyayê me»+.

6Ewî ev yek ku got, t’ûyî e’rdê kir, ji t’ûkê h’er’î çêkir, ew h’er’î ç’e’vê wî merivî da+
7û jêr’a got: «Her’e serç’e’vê xwe h’ewzê Sîlwamêda bişo», (ku ev nav tê fe’mkirin «Şandî»). Ewî jî çû serç’e’vê xwe şûşt û bi ç’e’vêd vebûyî veger’îya+.

8Cînarêd Wî û ewêd ku berê ew dîtibûn ku wî p’ars dikir, digotin: «Eva ewî kor nîne, ku r’ûdinişt û p’ars dikir?» 9Hineka digot: «Eva ew e», hineka jî digot: «Na, ne ew e, lê mîna wî ye». Lê wî xwexa digot: «Ez ew im». 10Hingê jê pirsîn: «Ku usa ye ç’e’vêd te çawa vebûne?» 11Ewî li wan veger’and û got: «Ew merivê ku jêr’a dibêjin Îsa, Ewî h’er’î çêkir û li ç’e’vêd min dan û minr’a got: ‹Her’e h’ewzê Sîlwamê û serç’e’vê xwe bişo›. Ez jî çûm, min serç’e’vê xwe şûşt û ç’e’vêd min vebûn». 12Wana jê pirsî: «K’a Ew k’u ye?» Ewî got: «Ez nizanim».

Fêrisî gilîya ji yê qencbûyî dik’işînin

13Wana ew merivê ku berê kor bû, birine cem fêrisîya. 14Ew r’oja ku Îsa h’er’î çêkir û ç’e’vêd wî vekirin, şemî bû+. 15Fêrisîya jî jê pirsî, k’a çawa ç’e’vêd wî vebûne? Ewî wanr’a got: «H’er’î li ç’e’vêd min da, min serç’e’vê xwe şûşt û niha ez dibînim». 16Hingê hineke ji fêrisîya got: «Ev meriva ne ji Xwedê ye, çimkî Ew r’oja şemîyê xwey nake». Lê hineka jî digot: «Merivekî gunek’ar çawa dikare van k’eremeta bike?» Bi vî awayî nav wanda bû dutîretî+. 17Hingê, dîsa gotine yê ku kor bû: «Tu çi dibêjî bona Ewî ku ç’e’vêd te vekirin?» Ewî jî got: «Ew p’êxember e»+.

18Lê cihûya bawer nedikir ku ew kor bûye û ç’e’vêd wî vebûne, h’eta gazî dê û bavê wî nekirin 19û ji dê û bavê wî nepirsîn: «Ev e ew kur’ê weyî ku hûn dibêjin, ji zikmakîyêda kor e? Eva çawa niha dibîne?» 20Dê û bavê wî li wan veger’andin û gotin: «Em zanin ku eva kur’ê me ye û ji zikmakîyêda kor e. 21Lê niha ew çawa dibîne, em nizanin, yan k’ê ç’e’vêd wî vekirine, em wê jî nizanin. Ew îdî mezin e, ji wî bipirsin, bira ew caba xwe bide». 22Dê û bavê wî ji tirsa cihûya aha gotin, çimkî cihûya pêşda ya xwe kiribûne yek: «Heger k’î bêje Îsa Mesîh e, ewê ji k’inîştê bê derxistinê»+. 23Lema dê û bavê wî gotin: «Ew îdî mezin e, ji wî bipirsin».

24Awa cara duda wana gazî wî merivê ku kor bû kirin û gotinê: «Ber Xwedê r’ast bêje![*] Em zanin ku Ew Meriva gunek’ar e»+. 25Ewî li wan veger’and û got: «Ez nizanim Ew gunek’ar e, yan na, lê ez t’enê tiştekî zanim ku ez kor bûm û niha dibînim». 26Dîsa ji wî pirsîn: «Ewî çi te kir? Ç’e’vêd te çawa vekirin?» 27Ewî li wan veger’and û got: «Min hêja wer’a got, lê we guhdarî nekir. Çima hûn dixwazin dîsa bibihên? Dibe ku hûn jî dixwazin bibine şagirtêd Wî?» 28Wana ew bêhurmet kir û gotin: «Tu yî şagirtê Wî, lê em şagirtêd Mûsa ne! 29Em zanin ku Xwedê t’evî Mûsa xeber daye, lê bona Vî em nizanin ku Ew ji k’u ye!»+

30Evî merivî li wan veger’and û got: «Hema ev e e’cêba giran, ku hûn nizanin Ew ji k’u ye, lê Wî ç’e’vêd min vekirin. 31Em zanin ku Xwedê dengê gunek’ara nabihê. Lê heger merivek xwedênas e û xwestina Wî dike, Xwedê dengê wî dibihê+. 32Hê berêda t’u cara qet nehatîye bihîstinê, ku yekî ç’e’vêd merivekî zikmakîyêda kor vekiribin. 33Heger Eva Meriva ji Xwedêda nîbûya Wî nikaribû t’u tişt bikira». 34Caba wî dan û gotin: «Tu serda-pêda nav gunada dinê k’etî yî û me hîn dikî?» Û ew ji k’inîştê derxistine der.

Korbûna r’uh’anî

35Gava Îsa bihîst ku ew derxistine der, ew dît û jêr’a got: «Tu bawerîya xwe Kur’ê Mêriv tînî?» 36Ewî pirsî û gotê: «Ez xulam, Ew K’î ye, wekî ez bawerîya xwe Wî bînim?» 37Îsa jêr’a got: «Te Ew dît û Ew e Yê ku niha t’evî te xeber dide»+. 38Ewî got: «Xudan, ez bawer dikim!» û ber Wî ta bû. 39Îsa got: «Ez bona dîwankirinê hatime vê dinyayê, wekî yêd ku nabînin bibînin û yêd ku dibînin kor bin».

40Hineke ji fêrisîya li wir hazir bûn, gava ev yek bihîstin, jêr’a gotin: «Çima em jî kor in?»+
41Îsa gote wan: «Heger hûn kor bûna, gunêd weyê t’unebûna. Lê niha hûn ku dibêjin: ‹Em dibînin›, didine k’ifşê ku hûn nava gunêd xweda dimînin+.

10

Şivan û pezêd wî

10^1Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, ewê ku dêrîr’a nak’eve axilê pêz, lê cîkî dinr’a dik’evê, ew diz û qaçax e. 2Lê ewê ku dêrîr’a dik’evê, ew şivanê pêz e. 3Dergehvan derî li ber vedike, pez dengê wî dibihê û ew bi nava gazî pezêd xwe dike û wan derdixe derva. 4Gava ew pezêd xwe gişkî derdixe, pêşîyê dik’eve û pez jî pey wî diçe, çimkî dengê wî nas dikin. 5Ew t’u car pey yekî xerîb naçin, lê ji wî dir’evin, çimkî dengê yê xerîb nas nakin».

6Îsa ev mesele wanr’a got, lê wan fe’m nekir, ku Ew çi wanr’a dibêje+.

Şivanê qenc

7Awa Îsa dîsa wanr’a got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, Ez im derê pêz. 8Ew h’emûyêd ku berî Min hatine diz û qaçax in, lê pêz guhdarîya wan nekirîye. 9Ez im derî. Yê ku bi destê Min bik’eve hindur’, wê xilaz be. Ewê bik’eve hindur’, derk’eve û ç’êrê bibîne+. 10Diz t’enê bona dizîyê, kuştinê û qir’kirinê tê. Lê Ez hatime ku jîyîna wan hebe, jîyîna ser jîyînê.

11Ez im şivanê qenc. Şivanê qenc e’mirê Xwe bona pezê Xwe dide+. 12Lê yê p’îgar, ku ne şivan e û pez jî ne yê wî ye, gava dibîne gur tê, ew pêz dihêle û dir’eve. Gur jî dik’eve nava pêz t’ûr’-t’ûr’î dike+. 13P’îgar dir’eve, çimkî ew p’îgar e û li ber pêz nak’eve+. 14Ez im şivanê qenc. Ez yêd Xwe nas dikim û yêd Min jî Min nas dikin, 15çawa ku Bav Min nas dike, Ez jî usa Wî nas dikim û e’mirê Xwe bona pezêd Xwe didim+. 16Pezêd Mine din jî hene, yêd ku ne vî axlîda ne. Gerekê Ez wana jî bînim û ewê dengê Min bibihên û bibine kerîk ber şivanekî+. 17Bona vê yekê Bav Min h’iz dike, çimkî Ez e’mirê Xwe didim, wekî Ez wê dîsa bistînim+. 18T’u kes wî e’mirî ji Min nastîne, lê Ez Xwexa wî didim. H’ukumê Min heye, Ez wî bidim û h’ukumê Min heye dîsa wî bistînim. Min ev t’emî ji Bavê Xwe standîye»+.

19Bona vê xeberdanê dîsa nava cihûyada bû dutîretî+. 20Ji wan geleka digot: «Eva cinak’etî ye û dîn e. Çima hûn guhdarîya Wî dikin?»+
21Hinekêd din jî digotin: «Eva xeberdana ne ya cinak’etîya ye. Qet cin dikarin ç’e’vêd kora vekin?»+

Nebawerîya cihûya

22Hingê li Orşelîmê Cejina Pîrozkirina P’aristgehê[*] hat û zivistan bû. 23Îsa li p’aristgehê hêwangeha Silêmanda diger’îya+. 24Cihûya li dora Wî girt û jê pirsîn: «H’eta k’engê Tê me şikêda bihêlî? Heger Tu yî Mesîh, mer’a aşkere bêje!»+

25Îsa li wan veger’and û got: «Min wer’a got, lê we bawer nekir. Ew kirêd ku Ez bi navê Bavê Xwe dikim, ew bona Min şe’detîyê didin,+
26lê hûn bawer nakin, çimkî hûn ne ji pezêd Min in. 27Pezêd Min dengê Min dibihên, Ez jî wan nas dikim û ew pey Min tên. 28Ez jîyîna h’eta-h’etayê didime wan û ew t’u car unda nabin û t’u kesê wan ji destê Min dernexe+. 29Ewêd ku Bavê Min dane Min, ser her tiştîr’a ne[*] û t’u kes nikare wan ji destê Bavê Min derxe. 30Ez û Bav yek in»+.

31Li wir cihûya dîsa kevir hildan, ku Wî bidine ber kevira+. 32Îsa wanr’a got: «Min ji Bavê gelek kirêd qenc nîşanî we kirin. Hûn bona k’îjan kirî Min didine ber kevira?» 33Cihûya lê veger’and û gotinê: «Em bona kirêd qenc Te nadine ber kevira, lê çimkî Tu Xwedê bêhurmet dikî! Tu meriv î, lê Xwe dikî Xwedê»+.

34Îsa li wan veger’and û got: «Ne Qanûna weda nivîsar e, ku Xwedê got: ‹Hûn Xwedê ne›[*]+ ? 35Heger Ew wan ‹Xwedê› h’esab dike, k’îjanar’a xebera Xwedê hatîye dayînê (û nabe jî ku ew nivîsar betal be), 36de îjar hûn Wîr’a çawa dibêjin: ‹Tu Xwedê bêhurmet dikî›, Yê ku Bavê pîroz kir[*] û şande dinyayê, çimkî Min got: ‹Ez Kur’ê Xwedê me›+. 37Heger Ez kirêd Bavê Xwe nakim, Min bawer nekin. 38Lê wekî dikim, heger hûn Min bawer nakin jî, hema wan kirêd ku Ez dikim bawer bikin, wekî hûn bizanibin û fe’m kin, ku Bav nava Minda ye û Ez nava Wîda me»+. 39Hingê dîsa xwestin ku Wî bigirin, lê Îsa ji destê wan derk’et+.

40Îsa dîsa derbazî wî alîyê ç’emê Ûrdunê bû û li wê derê ma, wî cîyê ku Yûh’enna pêşda dinixumand+. 41Gelek meriv dihatine cem Wî û nav xweda digotin: «Yûh’enna t’u nîşan nekir, lê çi tiştêd ku Yûh’enna derheqa Vî merivîda gotine, h’emû r’ast derk’etin»+. 42Û li wê derê geleka bawerîya xwe Wî anî+.

11

Mirina Lazar

11^1Merivek hebû navê wî Lazar, ew nexweş k’et. Ew ji Beytanyayê bû, ji wî gundê Meryemê û xûşka wê Mert’ayê+. 2Eva ew Meryema bû, ya ku r’ûnê bînxweş li Xudan dabû û bi p’or’ê xwe nigêd Wî paqij kiribûn, ew Lazarê birê wê bû nexweş+. 3Awa her du xûşka Îsar’a cab şandin û gotin: «Xudan, va ewî ku Tu jê h’iz dikî nexweş e». 4Îsa gava ev yek bihîst, got: «Ev ne nexweşîya mirinê ye, lê bona r’ûmeta Xwedê ye, wekî bi wê yekê r’ûmeta Kur’ê Xwedê bilind be».

5Îsa Mert’a, xûşka wê û Lazarê birê wan h’iz dikirin. 6Lê gava Wî bihîst ku Lazar nexweş e, Ew du r’ojêd din jî li wî cîyî derengî bû. 7Peyr’a Wî şagirtêd Xwer’a got: «Werin em dîsa her’ine Cihûstanê». 8Şagirta jêr’a got: «Dersdar, çendek pêşda cihûya dikir ku Te bidine ber kevira, Tu dîsa diçî wê derê?»+
9Îsa li wan veger’and û got: «Ne r’oj donzdeh sih’et e? Heger yek r’ojê biger’e ew nalik’ume, çimkî r’onaya vê dinyayê dibîne+. 10Lê heger yek şevê biger’e, ew dilik’ume, çimkî t’evî wî r’onayî t’une»+. 11Pey vê xeberdanêr’a Ewî wanr’a got: «Pismamê me Lazar xewr’a çûye, lê Ezê her’im ku wî h’işyar kim»+. 12Şagirta jêr’a got: «Xudan, heger ew r’azaye, wê r’abe ser xwe». 13Îsa derheqa mirina wîda digot, lê wan t’irê ku Ew bona r’azana wî dibêje. 14Hingê Îsa aşkere wanr’a got: «Lazar mir. 15Û Ez şa me ku ne li wira bûm, çimkî eva yeka wê bona k’ara bawerîya we be. Lê dîsa werin em her’ine cem wî». 16Hingê T’ûmayê ku digotinê «Heval-cêwî», şagirtêd hevalêd xwer’a got: «Em jî her’in, ku t’evî Wî bimirin»+.

Îsa ye r’abûna mirîya û jîyîn

17Gava Îsa çû, Wî dît ku îdî ew çar r’ojê Lazar bû defin kiribûn. 18Beytanya nêzîkî Orşelîmê bû, weke sê kîlomêtira jê dûr bû. 19Gelek cihû hatibûne serxweşîya Mert’a û Meryemê, bona mirina birê wan.

20Gava Mert’ayê bihîst ku Îsa tê, ew pêşîya Wîda çû, lê Meryem malda ma. 21Mert’ayê gote Îsa: «Xudan, heger Tu vir bûyayî, birê min nedimir. 22Lê niha jî ez zanim Tu çi ji Xwedê bixwazî, Ewê bide Te». 23Îsa gote wê: «Birê teyê ji mirinê r’abe». 24Mert’ayê lê veger’and: «Ez zanim R’oja Axretê, R’oja R’abûnê ewê r’abe»+. 25Îsa gote wê: «Ez im r’abûn û jîyîn! Ewê ku bawerîya xwe Min bîne, heger bimire jî wê bijî+. 26Û ewê ku dijî û bawerîya xwe Min tîne, ew qet namire. Tu vê yekê bawer dikî?»+
27Mert’ayê Wîr’a got: «Belê Xudan, ez bawer dikim, ku Tu Mesîh î, Kur’ê Xwedê, Yê ku wê bihata dinyayê»+.

Îsa digirî

28Pey vê gotinêr’a, çû gazî xûşka xwe Meryemê kir û dizîva gotê: «Dersdar hatîye û gazî te dike». 29Gava ku wê bihîst, zû r’abû çû. 30Îsa hê nek’etibû gund, lê li wî cîyî mabû, k’îderê Mert’a r’astî Wî hatibû. 31Cihûyêd ku malêda t’evî wê bûn û li ber dilê wêda dihatin, gava dîtin ku Meryem zû r’abû derk’ete derva, dane pey wê çûn. Wan t’irê ku ew diçe ser t’irbê bigirî. 32Gava Meryem gihîşte wî cîyî ku Îsa lê bû, Ew dît, xwe avîte ber niga û gotê: «Xudan, heger Tu li vê derê bûyayî, birê min nedimir». 33Gava ku Îsa ç’e’v girîyê wê û girîyê cihûyêd ku pêr’a hatibûn k’et, k’esera k’ûr hatê û dilê Wî êşîya. 34Û ji wan pirsî: «We ew li k’u defin kirîye?» Wîr’a gotin: «Xudan, were û bibîne». 35Îsa girîya+. 36Hingê cihûya got: «Dîna xwe bidinê, çiqas jê h’iz dikir!» 37Ji wan hineka jî got: «Evî ku ç’e’vêd yê kor vekirin, nikaribû usa bikira, ku ev meriva jî nemira?»+

Îsa Lazarê mirî sax dike

38Li ser vê yekê Îsa dîsa k’ûr k’eser k’işand û çû ser t’irbê. Ew t’irb şkeftek bû û kevirek ber devê wê bû+. 39Îsa got: «Vî kevirî wêda kin». Xûşka yê mirî, Mert’ayê Wîr’a got: «Xudan, îdî niha bîn k’etîyê, îro çarê wî ye mirîye». 40Îsa gote wê: «Min ter’a negot, heger tu bawer bikî, tê r’ûmeta Xwedê bibînî?» 41Hingê kevir wêda kirin. Îsa serê Xwe bilind kir û got: «Bavo, Ez ze’f r’azî me ku Te dengê Min bihîst+. 42Ez zanim ku Tu her gav dengê Min dibihêyî, lê Min bona xatirê vê cime’ta sekinî got, wekî bawer bikin ku Te Ez şandime»+.

43Pey vê gotinêr’a bi dengekî bilind kire gazî: «Lazar, derk’eve!»+
44Yê mirî jî dest û p’îyêd wî bi k’itan k’efenkirî û serç’e’vê wî bi destmalekê nixamtî derk’ete derva. Îsa wanr’a got: «Wî vekin û bihêlin bira her’e»+.

Şêwira kuştina Îsa

(Metta 26:1-5; Marqos 14:1-2; Lûqa 22:1-2)

45•Hingê gelek cihûyêd ku hatibûne cem Meryemê, ev kirina Îsa ku dîtin, bawerîya xwe Wî anîn+. 46Lê ji wan hinek jî çûne cem fêrisîya û ev kirina Îsa wanr’a gotin. 47Û hingê fêrisî û serekêd k’ahîna civîna giregira gîhandine hev û gotin: «Emê çi bikin? Eva meriva gelek nîşana dike. 48Heger em Wî aha bihêlin, h’emû wê bawerîya xwe Wî bînin û r’omayî jî wê bên, cîyê meyî pîroz wêran kin û k’oka miletê me jî bînin».

49Yekî ji wan, Qeyafayê ku wê salê serekk’ahîn bû, wanr’a got: «Hûn qet tiştekî fe’m nakin! 50Ne jî digihîjine gilîya ku mer’a hê dest dide merivek bimire bona cime’tê, ne ku t’emamîya milet unda be»+. 51Ev yeka ewî h’emdê xwe negot, lê çimkî ew serekk’ahînê wê salê bû, p’êxembertî kir, ku Îsayê ber miletva bimire+. 52Û ne ku t’enê bona milet, lê bona zar’êd Xwedêye belabûyî jî, ku wan bicivîne û bike yek+. 53Awa îdî pey wê r’ojêr’a şêwira kuştina Îsa kirin+.

54Bona vê yekê Îsa îdî aşkere nava cihûyada nediger’îya, lê ji wir çû ber’îyê cîkî nêzîkî bajarê ku jêr’a Efrayîm digotin û t’evî şagirtêd Xwe li wê derê ma.

55Cejina cihûyaye Derbazbûnê nêzîk bû, gelek merivêd ji dor-bera berî cejinê hevraz çûne Orşelîmê, wekî li gora e’det xwe bişon-veşon+. 56Hingê ewana li wê derê Îsa diger’îyan û p’aristgehêda disekinîn, ji hevdu dipirsîn: «Hûn çi dibêjin? Ewê e’se neyê vê cejinê?» 57Fêrisî û serekêd k’ahîna jî e’mir derxistibûn, heger kesek bizanibe Ew li k’u derê ye, gerekê guhê wan pê xin, wekî ew Wî bigirin+.

12

Îsa Beytanyayêda tê r’ûnkirinê

(Metta 26:6-13; Marqos 14:3-9)

12^1•Şeş r’oj berî Cejina Derbazbûnê, Îsa hate Beytanyayê, wî cîyê ku Lazar lê dima, yê ku Îsa ew ji nav mirîya r’akiribû+. 2Li wê derê wana qedirek jêr’a kirin. Mert’ayê xizmetk’arî dikir, Lazar jî t’evî Îsa nava wanda li ser sifrê r’ûniştî bû+. 3Hingê Meryemê lîtirekî r’omayî[*] bi r’ûnê nardêyî safî û biha hilda, ser nigêd Îsada kir û pê p’or’ê xwe nigêd Wî ziha kirin. Bîna r’ûnê nardê mal hilda+. 4Lê ji şagirtêd Wî yekî, Cihûdayê Îsxeryotî, yê ku wê paşê nemamîya Wî bikira got: 5«Çima ev r’ûnê nardê sêsid zîvî[*] nehate firotanê, ku li belengaza bihata belakirinê?» 6Ewî ev yek digot, ne ku xema wî belengaz bûn, lê çimkî ew diz bû, k’îsikê p’era cem wî bû û çi ku dik’etê, ewî jê diç’opand+.

7Hingê Îsa gote wî: «Ji wê k’ulfetê veger’e. Îdî çima vî r’ûnî h’eta r’oja definkirina Min xwey ke?[*]
8Feqîrê her gav t’evî we bin, lê Ezê her gav t’evî we nîbim»+.

Şêwira kuştina Lazar

9Ji cihûya geleka bihîst ku Îsa li wê derê ye hatin. Ew ne ku t’enê bona Îsa hatin, lê wekî Lazarê ku ji nav mirîya r’akirîye jî bibînin+. 10Hingê serekêd k’ahîna şêwirîn ku Lazar jî bikujin, 11çimkî r’ûyê wîda gelek cihû diçûn bawerîya xwe Îsa danîn.

Îsa bi r’ûmet dik’eve Orşelîmê

(Metta 21:1-11; Marqos 11:1-11; Lûqa 19:28-40)

12•R’oja dinê e’laleteke giran ku hatibû cejinê, gava bihîst ku Îsa tê Orşelîmê, 13wana ç’iqilêd xurmê hildan çûne pêşîya Wî û kirine qîr’în:

«Hosanna! Bimbarek e Ewê ku bi navê Xudan tê[*] , P’adşê Îsraêlê!»+

14Îsa ce’şikek dît û lê sîyar bû, çawa nivîsar e:

15«Netirse bajarê Sîyonê[*] .

Va ye P’adşê te tê, li ce’şika k’erê sîyar bûyî»[*]+ .

16Şagirtêd Wî pêşîyê eva yeka fe’m nekirin, lê gava Îsa k’ete r’ûmeta Xwe, hingê hate bîra wan, ku ev yek bona Wî hatibû nivîsarê û bona Wî eva yeka kirin+. 17Ew cime’ta ku hingê t’evî Wî bû, gava Wî Lazar ji mirinê r’akir û e’mir kir ku ji gor’ê derê, şe’detîya wê yekê dida. 18Bona vê yekê cime’t pêşîya Wîda çû, çimkî wana bihîstibû ku Ewî eva nîşana kirîye. 19Fêrisîya jî hevr’a got: «Hûn dibînin eva yeka ji qewata me der e. Va t’emamîya dinyayê pey Wî çû!»+

Hinek yûnan li Îsa diger’in

20Nav wanda çend yûnan jî hebûn, ku bona h’ebandinê cejinêda hevraz çûbûne Orşelîmê. 21Evana hatine cem Fîlîpoyê ji bajarê Beytsayda Celîlê hîvî jê kirin û gotinê: «Em xulam, em dixwazin Îsa bibînin»+. 22Fîlîpo çû eva yeka Endrawisr’a got, Endrawis û Fîlîpo jî çûn Îsar’a gotin. 23Îsa li wan veger’and û got: «Ew sih’eta ku Kur’ê Mêriv wê bê r’ûmetkirinê pêr’a gihîşt+. 24Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, heger h’eba gênim nek’eve e’rdê û nemire, ewê t’enê bimîne, lê heger ew bimire, wê gelek ber bide+. 25Yê ku e’mirê xwe h’iz dike, ewê unda ke, lê ewê ku li vê dinyayê dijene e’mirê xwe, ew wî bona jîyîna h’eta-h’etayê xwey dike+. 26Ewê ku bixwaze Minr’a xizmetk’arîyê bike, bira pey Min bê. Ez li k’u derê bim, xizmetk’arê Min jî wê li wê derê be. Heger yek Minr’a xizmetk’arîyê dike, Bav jî wê qedirê wî bigire.

Îsa mirina Xwe e’lam dike

27Niha agir dilê Min k’etîye. Ez çi bêjim? Bêjim: ‹Bavo, Min ji vê sih’etê xilaz ke›? Ne Ez bona vê sih’etê hatime+? 28Bavo, navê Xwe bilind ke». Hingê dengek ji e’zmên hat: «Min bilind kir û Ezê dîsa bilind kim!»+

29Ew e’laleta ku li wir sekinîbû dibihîst got: «Gur’înîya e’zmên bû». Hineka jî digot: «Milyak’etekî t’evî Wî xeber da»+. 30Îsa cab da û got: «Eva denga bona Min nehat, lê bona we+. 31Niha ye wextê dîwana vê dinyayê, niha serwêrê vê dinyayê wê bê avîtinê derva+. 32Gava Ez ji e’rdê berbi jor bême hildanê, Ezê h’emûya berbi Xwe bik’işînim»+. 33Ewî bi vê gotinê dida fe’mkirinê, ku Ewê bi çi cûr’eyî bimire+.

34Hingê e’laletê lê veger’and û gotê: «Me ji Qanûnê bihîstîye ku Mesîhê h’eta-h’etayê bimîne. Îdî Tu çawa dibêjî: ‹Gerekê Kur’ê Mêriv berbi jor bê hildanê›? K’î ye ew ‹Kur’ê Mêriv›?»+
35Îsa wanr’a got: «Hinek wext jî r’onayî wê t’evî we be. H’eta ku r’onayî t’evî we ye, bimeşin, nebe ku te’rî ser weda bê. Ewê ku te’rîyêda dimeşe, ew nizane k’uda diçe+. 36H’eta ku r’onayî t’evî we ye, bawerîya xwe r’onayê bînin, wekî hûn bibine zar’êd r’onayê».

Nebawerîya cihûya

Gava Îsa ev yekana gotin çû û Xwe ji ber wan veşart+. 37Ser haqas nîşanar’a ku Wî li ber wan kirin, lê wana dîsa bawerîya xwe li Wî nedanîn. 38Ev yek aha bû, wekî ew gotina Îşaya p’êxember bê sêrî:

«Xudan, k’ê ew gotina ku me got bawer kir?

Û zenda Xudan k’êva e’yan bû?»[*]+

39Bona wê yekê wana nikaribû bawer bikirana, çimkî Îşaya aha jî gotîye:

40«Xwedê ç’e’vêd wan kor kirin
û ava r’eş anî ser h’işê wan,
wekî bi ç’e’va nebînin,
bi h’işa fe’m nekin
û veneger’in ku Ez wan qenc kim»[*]+ .

41Îşaya aha got, çimkî wî r’ûmeta Îsa dît û li ser Wî xeber da+. 42Lê belê dîsa jî ji serwêra geleka bawerîya xwe Wî anî. Lê ji tirsa fêrisîya, li xwe mukur’ nedihatin, ku ji k’inîştê neyêne derxistinê+. 43Li wan hê xweş dihat ku meriv pesinê wan bidin, ne ku Xwedê+.

Gotina Îsa h’akimê R’oja Axretê ye

44Hingê Îsa bi dengekî bilind got: «Ewê ku bawerîya xwe Min tîne, ew bawerîya xwe Min nayne, lê Yê ku Ez şandime+. 45Û ewê ku Min dibîne, yê ku Ez şandime dibîne+. 46Ez çawa r’onayîdar hatime dinyayê, wekî her kesê ku bawerîya xwe Min bîne, te’rîyêda nemîne+. 47Heger yek gotina Min bibihê û neqedîne, Ez dîwana wî nakim. Ez nehatime ku dîwana dinyayê bikim, lê wekî dinyayê xilaz kim+. 48Ewê ku Min t’exsîr dike û gotinêd Min qebûl nake, yek heye ku wê dîwana wî bike, awa gotî ew gotina ku Min gotîye, ewê R’oja Axretê dîwana wî bike+. 49Çimkî Min xweserîxwe negotin, lê Bavê ku Ez şandime, Ewî t’emî daye Min ku Ez çi bêjim û çi xeber dim. 50Û Ez zanim ku t’emîya Wî jîyîna h’eta-h’etayê ye. Awa çi ku Ez dibêjim, çawa Bavê gotîye Min Ez usa dibêjim».

13

T’emî û gotinêd Îsaye axirîyê

Îsa nigêd şagirta dişo

13^1Berî Cejina Derbazbûnê, Îsa zanibû ku sih’eta Wî pêr’a gihîştîye ku ji vê dinyayê derê û her’e cem Bavê. Ewî h’emûyêd Xweye ku vê dinyayêda h’iz kiribûn, h’eta dereca here bilind jî ew h’iz kirin[*]+ . 2Wextê şîvxwarinê, mîrêcin qelpê xirab avîte dilê Cihûdayê kur’ê Şimh’ûnê Îsxeryotî, ku nemamîya Îsa bike+. 3Îsa zanibû ku Bavê her tişt daye destê Wî, Ew ji cem Xwedê hatîye û wê dîsa veger’e cem Xwedê+. 4Hingê Ew ji ser şîvê r’abû, p’otê Xwe danî alîkî û p’êşgîrek hilda li pişta Xwe girêda. 5Paşê av kire t’eştê û destpêkir nigêd şagirtêd Xwe şûştin û bi p’êşgîra girêdayî ziha kirin+. 6Gava dor gihîşte Şimh’ûn-Petrûs, ewî gotê: «Xudan, Tê nigêd min bişoyî?» 7Îsa lê veger’and û gotê: «Ez niha çi dikim tu fe’m nakî, lê paşê tê fe’m bikî». 8Petrûs jêr’a got: «T’u car Tê nigêd min neşoyî!» Îsa lê veger’and û gotê: «Heger Ez nigêd te neşom, p’ara te wê t’evî Min t’unebe»+. 9Şimh’ûn-Petrûs Wîr’a got: «Xudan, ku usa ye ne t’enê nigêd min, lê dest û serê min jî bişo!» 10Îsa gotê: «Ewê ku hatîye şûştinê, pêştirî niga, wekî mayîn ne h’ewce ye dereke din bê şûştinê. Ew xwexa t’emam-pêva paqij e. Hûn paqij in, lê ne ku h’emû»+. 11Çimkî Îsa zanibû k’î wê nemamîya Wî bike, bona wê yekê got: «Hûn h’emû ne paqij in»+.

12Gava nigêd wan şûştin, p’otê Xwe avîte ser Xwe û dîsa li ser sifrê r’ûnişt. Ji wan pirsî: «Gelo hûn zanin ku Min bona we çi kir? 13Hûn Min Dersdar û Xudan h’esab dikin, hûn r’ast dikin, Ez hema usa jî heme+. 14Awa heger Min bi vê Xudan û Dersdarîya Xweva nigêd we şûştin, gerekê hûn jî nigêd hevdu bişon+. 15Min nexşek nîşanî we kir, wekî çawa Min bona we kir, hûn jî usa bikin+. 16Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, xulam ji axayê xwe ne mestir e, ne jî yê ku hatîye şandinê ji yê ku ew şandîye mestir e+. 17Heger hûn vê yekê zanin, hûnê xwezilî bin heger biqedînin+.

Îsa girtina xwe dide e’yankirinê

(Metta 26:20-25; Marqos 14:17-21; Lûqa 22:21-23)

18•Ez bona we h’emûya nabêjim, çimkî Ez zanim Min k’îjan bijartine. Lê gerekê nivîsar bê sêrî:

‹Yê ku nanê Min xwar
p’eh’în avîte Min›[*]+ .

19Ez nihava, hê berî qewimandinê van tişta wer’a dibêjim, wekî, gava biqewimin hûn bawer bikin, ku EZ EW IM[*]+ . 20Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, ewê ku wî qebûl ke, k’îjanî ku Ez dişînim, ew Min qebûl dike û ewê ku Min qebûl dike, Yê ku Ez şandime qebûl dike»+.

21Îsa gava eva yeka got, r’uh’da gelekî qilqilî, Wî aşkere şe’detî da û got: «Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, yekî ji we wê nemamîya Min bike»+.

22Şagirta şaşmayî li hevdu nihêr’î, gelo ew bona k’ê dibêje. 23Yekî ji şagirtêd Wî, yê ku Îsa jê h’iz dikir, xwe avîtibû h’emêza Îsa+. 24Şimh’ûn-Petrûs wîr’a bi ç’e’va dikir ku bipirse: «K’a Ew bona k’ê dibêje». 25Ewî jî xwe da ber sîngê Îsa pirsî: «Xudan, ew k’î ye?»

26Îsa cab da û got: «Ew e, yê ku Ez vî pe’rîyê nan xwarinêda kim bidimê». Û pe’rîyê nan xwarinêda kir, da Cihûdayê kur’ê Şimh’ûnê Îsxeryotî. 27Ewî hema çawa pe’rî ji dêst girt, mîrêcin k’ete nava wî. Îsa wîr’a got: «Tê çi bikî zû bike». 28Lê yêd ku li ser sifrê r’ûniştibûn, t’u kesî fe’m nekir, ku Ewî çima wîr’a aha got. 29K’îsikê p’era ku cem Cihûda bû, lema hineka t’irê, ku Îsa wîr’a dibêje: «Tiştêd ku cejinêda mer’a lazim in bik’ir’e», yan jî «tiştekî bide belengaza»+. 30Ewî jî gava ew pe’rî hilda, pêr’a-pêr’a derk’ete derva. Îdî şev bû.

T’emîya nû: Ji hevdu h’iz bikin

31Gava ew derk’ete derva, Îsa got: «Niha Kur’ê Mêriv hate r’ûmetkirinê û Xwedê jî bi Wî hate r’ûmetkirinê+. 32Heger Xwedê pê Wî hate r’ûmetkirinê, Xwedê jî wê pê Xwe Wî r’ûmet ke û zûtirê wê Wî r’ûmet ke+. 33Lawno! Ez gelek wext t’evî we namînim. Hûnê li Min biger’in, lê niha Ez wer’a dibêjim, çawa ku Min cihûyar’a jî got, hûn nikarin bêne wî cîyê ku Ez diçimê+.

34Ez t’emîke nû didime we: Hevdu h’iz bikin. Çawa ku Min hûn h’iz kirin, hûn jî usa hevdu h’iz bikin+. 35Bi vê yekê h’emûyê zanibin hûn şagirtêd Min in, heger hûn hevdu h’iz bikin».

Îsa derheqa înk’arîya Petrûsda dibêje

(Metta 26:31-35; Marqos 14:27-31; Lûqa 22:31-34)

36•Şimh’ûn-Petrûs gote Wî: «Xudan, Tê k’uda her’î?» Îsa lê veger’and û gotê: «Wî cîyê ku Ez diçimê, tu niha nikarî pey Min bêyî, lê paşê tê pey Min bêyî». 37Petrûs gote Wî: «Xudan, çima ez niha nikarim pey Te bêm? Ezê e’mirê xwe jî bona Te bidim»+. 38Îsa lê veger’and û gotê: «Tê e’mirê xwe bona Min bidî? Ez r’ast bê xêlif ter’a dibêjim, hê berî bangdana dîk tê sê cara Min înk’ar kî+.

14

R’îya ku dibe berbi Bavê

14^1Bira dilê we neqilqile. Bawerîya xwe Xwedê bînin û bawerîya xwe Min jî bînin+. 2Mala Bavê Minda gelek cîyêd mayînê hene, Ez niha diçim wer’a cî hazir kim. Heger usa nîbûya, Min wer’a nedigot? 3Gava Ez her’im û wer’a cî hazir kim, Ezê dîsa bêm û we bibime cem Xwe, wekî Ez li k’u bim, hûn jî li wê derê bin+. 4Hûn r’îya wî cîyê ku Ez diçimê zanin».

5T’ûma jêr’a got: «Xudan, em nizanin Tu k’uda diçî, emê çawa r’ê bizanibin?»+
6Îsa wîr’a got: «Ez im, r’ê, r’astî û jîyîn. T’enê pê Min yek dikare bê cem Bavê+. 7Heger we Ez nas kirime, hûnê Bavê Min jî nas bikin[*] . Awa ji vir şûnda hûn Wî nas dikin û we Ew dîtîye».

8Fîlîpo jêr’a got: «Xudan, k’a Bavê nîşanî me ke, besî me ye!»+
9Îsa jêr’a got: «Fîlîpo! Haqas wext Ez t’evî we me û hê tu Min nas nakî? Yê ku Ez dîtime, Bav dîtîye. Tu çawa dibêjî: ‹Bavê nîşanî me ke›+? 10Tu bawer nakî ku Ez nava Bavêda me û Bav nava Minda ye? Ev xeberêd ku Ez wer’a dibêjim, ne ku xweserîxwe dibêjim, lê ew Bavê ku nava Minda dimîne, Ew e ku ya Xwe dike+. 11Min bawer bikin, ku Ez nava Bavêda me û Bav jî nava Minda ye. Lê heger na, hema pê van kirêd Min bawer bikin+. 12Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, ewê ku bawerîya xwe Min bîne, ew kirêd ku Ez dikim, ewê xwexa jî bike. Û ji van kira mestir jî wê bike, çimkî Ez diçime cem Bavê Xwe+. 13Pê navê Min hûn çi bixwazin, Ezê bikim, wekî Bav pê Kur’ bê r’ûmetkirinê. 14Heger hûn pê navê Min tiştekî bixwazin Ezê bikim+.

Îsa soz dide ku R’uh’ê Pîroz bişîne

15Heger hûn Min h’iz dikin, hûnê t’emîyêd Min xwey kin+. 16Ezê jî ji Bavê hîvî kim û Ewê Piştovanekî din bide we, wekî h’eta-h’etayê t’evî we bimîne+. 17Ew e ew R’uh’ê[*] ku r’astîyê e’lam dike û dinya nikare Wî qebûl ke, çimkî ne Wî dibîne û ne jî Wî nas dike. Lê hûn Wî nas dikin, çimkî Ew t’evî we dimîne û wê nava weda be+.

18Ez we sêwî nahêlim, Ezê dîsa ser weda bêm. 19Hinekî şûnda îdî dinyayê Min nebîne, lê hûnê Min bibînin. Çimkî Ez dijîm, hûnê jî bijîn+. 20Wê r’ojê hûnê bizanibin ku Ez nava Bavê Xweda me, hûn nava Minda ne û Ez jî nava weda me.

21Ewê ku t’emîyêd Min qebûl dike û wan xwey dike, ew e yê ku Min h’iz dike. Û ewê ku Min h’iz dike, ewê ji alîyê Bavê Minda bê h’izkirinê. Ezê jî wî h’iz bikim û Xwe wîva e’yan kim»+.

22Cihûda, ne yê Îsxeryotî gote Wî: «Xudan, ewê çawa be, ku Tê Xwe meva e’yan kî, lê dinyayêva na?»+

23Îsa lê veger’and û gotê: «Her kesê ku Min h’iz bike, wê gotina Min xwey ke, Bavê Minê jî wî h’iz bike û Emê bêne cem wî, t’evî wî bimînin+. 24Ewê ku Min h’iz nake, ew gotinêd Min xwey nake. Evê gotina ku hûn dibihên ne ya Min e, lê ya Bavê Min e, ku Ez şandime. 25Hela hê ku Ez li cem we me, Min ev yekana wer’a gotin. 26Lê Piştovan, awa gotî R’uh’ê Pîroz, ku Bav wê bi navê Min bişîne, Ewê we hînî h’emû tiştî ke û her tiştêd ku Min wer’a gotine, wê bîne bîra we+.

27Ez e’dilayîyê wer’a dihêlim, wê e’dilayîya Xwe didime we. Ez usa nadim çawa ku dinya dide we. Bira dilê we neqilqile û netirsin!+
28We bihîst ku Min wer’a got: ‹Ezê her’im, lê dîsa ser weda bêm!› Heger we Ez h’iz bikirama, hûnê şa bibûna ku Ez diçime cem Bavê, çimkî Bav ser Minr’a ye+. 29Û niha ev yekana Min berî qewimandinê wer’a gotin, wekî gava ew yek biqewimin, hûn bawer bikin+. 30Îdî Ezê t’evî we gelekî xeber nedim, çimkî va ye serwêrê vê dinyayê tê. H’ukumê wî qet ser Min t’une,+
31lê bira dinya bizanibe wekî Ez Bavê h’iz dikim û Bavê çawa t’emî li Min kirîye Ez usa dikim.

R’abin, em ji vir her’in.

15

K’ola tirîyêye r’ast

15^1Ez im k’ola tirîyêye r’ast, Bavê Min jî r’ezvan e+. 2Her ç’iqilê Minva ku ber nade ew dibir’e. Lê ew ç’iqilê ku ber dide ji çirpîya paqij dike, wekî hê gelekî ber bide+. 3Hûn îdî paqij in bi wê gotinê ya ku Min wer’a gotîye+. 4Nav Minda bimînin, Ez jî nav weda. Çawa ç’iqil xwexa nikare ber bide, heger k’olêva nemîne, usa jî hûn nikarin, heger Minva nemînin+.

5Ez im k’ola tirîyê, hûn jî ç’iqil in. Ewê ku Minva dimîne û Ez jî wîva dimînim, ewê gelekî ber bide. Çimkî bêyî Min hûn nikarin t’u tiştî bikin+. 6Heger yek Minva nemîne, ew mîna ç’iqilekî wêda avîtî ye, ku h’işk dibe. Û t’op dikin davêjine nava êgir dişewitînin+. 7Heger hûn nava Minda bimînin û gotinêd Min jî nava weda bimînin, hûn çi dixwazin bixwazin, wê wer’a bê dayînê+. 8Bi vê yekê Bavê Minê bê r’ûmetkirinê, gava hûn pê gelek berdayînê bidine k’ifşê, ku hûn bûne şagirtêd Min.

9Bav çawa Min h’iz dike, Ez jî usa we h’iz dikim. H’izkirina Minda bimînin+. 10Heger hûn t’emîyêd Min xwey kin, hûnê h’izkirina Minda bimînin, çawa ku Min t’emîyêd Bavê Xwe xwey kirin û h’izkirina Wîda dimînim. 11Min ev yekana wer’a gotin, wekî şabûna Min nava weda bimîne û şabûna we t’emam be+. 12Ev e t’emîya Min: Hevdu h’iz bikin, çawa ku Min hûn h’iz kirin+. 13T’u h’izkirin ser wê h’izkirinêr’a t’une, ku yek e’mirê xwe ber dostêd xweva bide+. 14Hûn dostêd Min in, heger hûn wan t’emîyêd ku Ez didime we xwey dikin+. 15Ji vir şûnda Ez we ‹xulam› h’esab nakim, çimkî xulam haş pê t’une ku axayê wî çi dike. Min hûn dost h’esab kirin, çimkî her tiştêd ku Min ji Bavê Xwe bihîstin weva dane e’yankirinê+. 16Ne ku we Ez bijartim, lê Min hûn bijartin û k’ifş kirin, wekî hûn her’in ber bidin û berê we bimîne. Hingê hûn çi ku pê navê Min ji Bavê bixwazin, Ewê bide we+. 17Ez t’emîya vê yekê didim, ku hûn hevdu h’iz bikin+.

Neyartîya dinyayê

18Heger dinya bijene we, bizanibin ku berî we jenîyaye Min+. 19Heger hûn p’ara dinyayê bûna, dinyayê yêd xwe h’iz bikira. Lê Min hûn ji dinyayê bijartine, hûn ne p’ara dinyayê ne, lema dinya dijene we+. 20Wê xebera ku Min wer’a gotîye bînine bîra xwe, ku: ‹Xulam ne ser axayê xwer’a ye›. Heger Ez zêrandime, wê we jî bizêrînin. Heger gotina Min xwey kirine, wê gotina we jî xwey kin+. 21Lê van h’emû tişta bona navê Min wê bînine serê we, çimkî Wî nas nakin, Yê ku Ez şandime.

22Heger Ez nehatama û Min wanr’a xeber neda, gunêd wanê t’unebûna. Lê ew niha nikarin caba gunêd xwe bidin+. 23Ewê ku dijene Min, ew dijene Bavê Min jî+. 24Heger Min nav wanda nekirana, ew kirêd ku t’u kesî nekirine, gunêd wanê t’unebûna. Lê niha dîtin, hin jenîyane Min, hin jî Bavê Min+. 25Lê belê ev yek bû, wekî ew gotina ku Qanûna wanda hatîye nivîsarê bê sêrî:

‹Cîkî badîhewa jenîyane Min›[*]+ .

26Gava ew Piştovan bê, k’îjanî Ezê ji Bavê wer’a bişînim, ew R’uh’ê ku wê r’astîyê wer’a gilî ke, Yê ku ji Bavê dertê, hingê Ewê bona Min şe’detîyê bide+. 27Hûnê jî şe’detîyê bidin, çimkî serê sêrîda hûn t’evî Min bûne+.

16

16^1Min ev yekana wer’a gotin, wekî hûn p’işk nebin. 2Ewê we ji k’inîşta derxine derva. Wextê jî bê, wekî k’î ku we bikuje jî, wê bifikire yançîye ew Xwedêr’a qulix dike+. 3Wê van tişta bikin, çimkî wana ne Bav nas kir û ne jî Ez nas kirim+. 4Lê belê Min ev yekana wer’a gotin, wekî gava ew wext bê, hûn bînine bîra xwe ku Min ev yekana wer’a gotine.

K’arê R’uh’ê Pîroz

Min serê sêrîda ev tişt wer’a negotin, çimkî Ez t’evî we bûm+. 5Lê niha Ez diçime cem Yê ku Ez şandime û ji we t’u kes ji Min napirse: ‹Tê k’uda her’î?›+
6Min ku ev yekana wer’a gotin, lema dilê we k’eserêva t’ijî bûye. 7Lê belê Ez r’astîyê wer’a dibêjim, bona we hê r’ind e ku Ez her’im. Heger Ez neçim, Piştovan wê neyê cem we, lê heger Ez her’im, Ezê Wî bişînime cem we+. 8Gava Ew bê, Ewê gunêd merivêd dinê bide r’ûyê wan, heqî-neheqîyê li ber wan veke û dîwana Xwedê wanva e’yan ke. 9Bona guna wê e’yan ke, çimkî ewana bawerîya xwe Min naynin+. 10Bona heqî-neheqîyê wê e’yan ke, çimkî Ez diçime cem Bavê Xwe û îdî hûnê Min nebînin. 11Bona dîwana Xwedê wê e’yan ke, çimkî dîwana serwêrê vê dinyayê bûye+.

12Hê gelek tişt hene ku Ez wer’a bêjim, lê niha hûn nikarin wan bibin. 13Lê gava ew R’uh’ê R’astîyê bê, Ewê we berbi t’emamîya r’astîyê bibe. Çimkî Ewê ne ku xweserîxwe xeber de, lê çi ku bibihê, Ewê wê yekê bêje û tiştêd ku hê neqewimîne wê wer’a gilî ke+. 14Ewê r’ûmeta navê Min bilind ke, çimkî Ewê ji Min bistîne û wer’a gilî ke. 15Her tiştêd Bavê ku hene ew yêd Min in. Lema Min got, ku R’uh’ê ji Min bistîne û wer’a gilî ke+.

Berxwek’etin û şabûn

16Hinekî şûnda hûnê Min nebînin û dîsa hinekî şûnda hûnê Min bibînin»+. 17Hingê şagirtêd Wî hineka hevdur’a gotin: «Eva çi gotin e ku Ew mer’a dibêje? ‹Hinekî şûnda hûnê Min nebînin› û dîsa ‹hinekî şûnda hûnê Min bibînin›. Dibêje jî: ‹Çimkî Ez diçime cem Bavê Xwe›?» 18Û wana digot: «Ev ‹hinek wext› ku dibêje, ew çi ye? Em fe’m nakin ku Ew çi dixwaze bêje».

19Îsa zanibû ku ew dixwazin jê bipirsin, hingê wanr’a got: «Hûn bona vê gotina Min ji hev dipirsin, ku Min got: ‹Hinekî şûnda hûnê Min nebînin› û dîsa ‹hinekî şûnda hûnê Min bibînin›? 20Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, hûnê şîn û girî bin, lê dinyayê şa be, hûnê ber xwe k’evin, lê berxwek’etina weyê bibe şabûn+. 21Gava jinek dik’eve ber zar’ê, cefê dik’işîne, çimkî sih’eta wê pêr’a gihîştîye. Lê gava zar’ jêr’a dibe, îdî cefa nayê bîrê ji dest wê şabûnê, ku merîk hate dinê+. 22R’ast e hûn jî niha ber xwe dik’evin, lê Ezê we dîsa bibînim û dilê weyê bi eşq û şabûnêva t’ijî be û t’u kesê wê şabûnê ji we nestîne+. 23Ewê r’ojê hûnê ji Min t’u tiştî nepirsin. Ez r’ast bê xêlif wer’a dibêjim, ku hûn pê navê Min çi ji Bavê bixwazin, Ewê bide we+. 24H’eta niha we pê navê Min t’u tişt nexwestîye. Bixwazin, hûnê bistînin, usa wekî şabûna we t’emam be+.

Min dinya bindest kir

25Min ev yekana wer’a bi mesela gotin. Wextê bê Ezê îdî bi mesela wer’a xeber nedim, lê aşkere derheqa Bavêda wer’a bêjim+. 26Wê r’ojê hûnê pê navê Min bixwazin. Ez wer’a nabêjim ku Ezê bona we hîvî ji Bavê bikim. 27Bav Xwexa we h’iz dike, çimkî we Ez h’iz kirime û bawer kirîye ku Ez ji cem Xwedê hatime+. 28Ez ji Bavê qetîyam û hatime dinyayê. Dîsa Ez dinyayê dihêlim û diçime cem Bavê»+.

29Şagirtêd Wî gotinê: «Va ye Tu niha aşkere xeber didî, ne ku pê mesela. 30Niha em fe’m dikin, ku Tu her tiştî zanî û ne h’ewce ye ku ji Te bipirsin, Tu pêşda cabê didî. Bona vê yekê em bawer dikin, ku Tu ji cem Xwedê hatîyî»+.

31Îsa wanr’a got: «Niha hûn bawer dikin? 32Va wextê bê û hatîye jî, ku hûnê bela-belayî bin, her kesê her’e cîyê xwe û Min t’enê bihêle. Lê Ez ne t’enê me, çimkî Bav t’evî Min e+. 33Min ev yekana wer’a gotin, wekî pê Min hûn xweyê e’dilayîyê bin. Hûnê dinyayêda tengasîyê bibînin, lê mêrxas bin! Min dinya kire bindestê Xwe»+.

17

Îsa bona bawermenda dua dike

17^1Çaxê Îsa ev yekana gotin, berê Xwe e’zmênda kir û got: «Bavo, wext pêr’a gihîştîye. Kur’ê Xwe r’ûmet ke, wekî Kur’ jî Te r’ûmet ke+. 2Te h’ukumê li ser t’emamîya merivayê da Wî, wekî jîyîna h’eta-h’etayê bide h’emûyêd ku Te dane Wî+. 3Ev e jîyîna h’eta-h’etayê, wekî ew Te nas kin, çawa Xwedêyê r’astî bêşirîkî-bêheval û usa jî Îsa Mesîhê ku Te şandîye. 4Min Tu li ser r’ûyê e’rdê r’ûmet kirî, ew şixulê Te dabû Min ku Ez bikim Min anî sêrî. 5Bavo, bi wê r’ûmeta Mine ku hê berî e’firandina dinyayê li cem Te hebû niha Min r’ûmet ke li ber Xwe+.

6Min Tu wan merivava e’yan kirî, yêd ku Te ji dinyayê dane Min. Ew yêd Te bûn, Te ew dane Min û wana gotina Te xwey kir. 7Niha ew îdî zanin her tiştêd ku Te dane Min ew ji Te ne. 8Ew xeberêd ku Te dane Min, Min jî dane wan û wana ew qebûl kir, ewê r’astîyê pê h’esîyan, ku Ez ji Te hatime û bawer kirin ku Te Ez şandime+.

9Ez bona wan hîvî dikim. Ne ku bona dinyayê hîvî dikim, lê bona yêd ku Te dane Min, çimkî ew yêd Te ne+. 10Çi ku yêd Min in, ew yêd Te ne, çi ku yêd Te ne, ew yêd Min in. Û Ez bi wan r’ûmetkirî me+. 11Niha Ez tême cem Te, Ez îdî ne dinyayêda me, lê ewana dinyayêda ne. Ya Bavê Pîroz! Pê wî navê Xweyî ku Te daye Min van xwey ke[*] , wekî bibin yek, çawa Ez û Tu yek in+. 12Gava Ez t’evî wan bûm, Min ew pê navê Te xwey dikirin, pê wî navê ku Te daye Min, Min xweyîtî li wan kir. Ji wana t’u kes unda nebû, pêştirî yê mirinêr’a dayî, wekî nivîsar bê sêrî+. 13Lê niha Ez tême cem Te û van yeka dinyayêda dibêjim, wekî şabûna Min dilê wanda t’emam be+. 14Min xebera Te gîhande wan û dinya jenîya wan, çimkî ew ne ji dinyayê ne, çawa ku Ez ne ji dinyayê me+. 15Ez hîvî nakim ku Tu wana ji dinyayê hildî, lê wekî Tu wan ji yê Xirab xwey kî+. 16Ew ne ji dinyayê ne, çawa ku Ez ne ji dinyayê me. 17Wan bi r’astîya Xwe buhurtî-jibare ke. Xebera Te r’astî ye+. 18Çawa ku Te Ez şandime dinyayê, Min jî ew şandine dinyayê+. 19Bona wan Ez Xwe buhurtî-jibare dikim, wekî ew jî bi r’astîyê buhurtî-jibare bin.

20Ez ne t’enê bona wan hîvî dikim, lê bona wan jî, yêd ku bi gotina wan wê bawerîya xwe Min bînin, 21wekî h’emû jî bibine yek. Bavo, çawa Tu nava Minda yî û Ez nava Teda me, usa jî bira ew nava Meda bin[*] , bi vî awayî dinyayê bawer bike, ku Te Ez şandime. 22Ew r’ûmeta ku Te da Min, Min da wan, wekî ew bibin yek, çawa Ez û Tu yek in:+
23Ez nava wanda, Tu jî nava Minda, wekî ew t’ifaqêda lap gihîştî bin û dinya bizanibe ku Te Ez şandim û usa wan h’iz dikî, çawa Min h’iz dikî.

24Ya Bavo, Ez dixwazim wekî yêd ku Te dane Min, Ez li k’u bim, ew jî t’evî Min bin, wekî ew r’ûmeta ku Te daye Min bibînin, çimkî hê berî e’firandina dinyayê Te Ez h’iz kirime+. 25Ya Bavê r’ast! Dinya Te nas nake, lê Ez Te nas dikim û evana jî zanin wekî Te Ez şandime+. 26Min Tu wanva dayî e’yankirinê û Ezê hê bidime e’yankirinê, wekî ew h’izkirina ku Te Ez pê h’iz kirime nava wanda be û Ez jî nava wanda bim»+.

18

Girtin, xaçkirin û r’abûna Îsa

Girtina Îsa

(Metta 26:47-56; Marqos 14:43-50; Lûqa 22:47-53)

18^1•Pey vê xeberdanêr’a Îsa t’evî şagirtêd Xwe derbazî wî alîyê newala Qidronê bû. Li wê derê baxçek hebû, Îsa şagirtêd Xweva k’etinê+. 2Cihûda jî yê ku wê nemamîya Wî bikira ew cî zanibû, çimkî Îsa û şagirtêd Xweva gelek cara li wê derê dicivîyan+. 3Awa Cihûda k’omeke eskera û nobedara xwer’a ji alîyê fêrisî û serekêd k’ahînada hildabû, bi fenera, agir û ç’eka hate wî cîyî+. 4Îsa her tişt zanibû ku wê çi bê serê Wî, pêşda çû û wanr’a got: «Hûn li k’ê diger’in?»+
5Wana lê veger’and û gotinê: «Li Îsayê Nisretê!» Îsa gote wan: «EZ IM».

Cihûdayê ku nemamîya Wî kiribû jî t’evî wan bû. 6Gava got ku: «EZ IM[*] !» ser piştê çûn û k’etine e’rdê. 7Hingê Îsa dîsa ji wan pirsî: «Hûn li k’ê diger’in?» Wan got: «Îsayê Nisretê».

8Îsa li wan veger’and û got: «Min wer’a got, ku Ez im. Awa heger hûn li Min diger’in, bihêlin bira evana her’in». 9Ev yek bû wekî ew xebera wîye ku berê gotibû r’ast derê: «Ewêd ku Te dane Min, Min ji wan t’u kes unda nekir»[*]+ .

10Hingê Şimh’ûn-Petrûs ew şûrê ku pêr’a bû k’işand û avîte xulamê serekk’ahîn û guhê wîyî r’astê pekand. Navê wî xulamî Malxo bû+. 11Îsa Petrûsr’a got: «Şûr têke qavê! Ezê çawa wê k’asa ku Bavê daye Min venexwim?»+

Îsa ber serekk’ahîn

(Metta 26:57-58; Marqos 14:53-54; Lûqa 22:54)

12•Pey vê yekêr’a k’oma eskera û serdarê wan û nobedarêd cihûya Îsa girtin û girêdan. 13Pêşîyê Ew birine cem Henanê xezûrê Qeyafa. Qeyafa serekk’ahînê wê salê bû+. 14Eva ew Qeyafa bû, yê ku cihû şîret kiribûn û gotibû: «Hê r’ind e, bira yek bona cime’tê bimire»+.

Petrûs Îsa înk’ar dike

(Metta 26:69-70; Marqos 14:66-68; Lûqa 22:55-57)

15Şimh’ûn-Petrûs û şagirtekî din pey Îsa diçûn. Ew şagirt ku nasê serekk’ahîn bû, t’evî Îsa k’ete h’ewşa serekk’ahîn, 16•lê Petrûs derva li ber dêrî sekinî. Paşê ew şagirtê nasê serekk’ahîn derk’et û t’evî dergehvanê xeber da, Petrûs bire hindur’. 17Hingê wê carîya dergehvan ji Petrûs pirsî: «Dibe ku tu jî ji şagirtêd Vî merivî yî?» Petrûs gotê: «Na, ez nînim».

18Wî çaxî, hewa ku sar bû, xulam û nobedara pê k’omirê agir vêxistibûn, sekinîbûn û xwe germ dikirin. Petrûs jî li cem wan sekinîbû, xwe germ dikir.

Pirsa serekk’ahîn

(Metta 26:59-66; Marqos 14:55-64; Lûqa 22:66-71)

19•Hingê serekk’ahîn ji Îsa derheqa şagirtêd Wî û hînkirina Wîda pirsî. 20Îsa cab da û got: «Min dinyayêr’a aşkere xeber daye, her gav k’inîştada usa jî p’aristgehêda, k’îderê ku h’emû cihû dicivîyan hîn dikirin. Min t’u tişt dizîva negotîye+. 21Tu çima ji Min dipirsî? Ji yêd ku bihîstine bipirse, k’a Min wanr’a çi gotîye. Ew zanin Min çi gotîye».

22Gava Îsa ev yek got, nobedarekî li wir sekinî şemaqek li Wî xist û got: «Tu çawa caba serekk’ahîn didî?»+
23Îsa lê veger’and û gotê: «Heger Min xirab xeber da, xirabîya Min bêje. Lê heger Ez r’ast dibêjim, tu çima Min dixî?» 24Hingê Henan Ew girêdayî şande cem Qeyafayê serekk’ahîn.

Petrûs dîsa Îsa înk’ar dike

(Metta 26:71-75; Marqos 14:69-72; Lûqa 22:58-62)

25Şimh’ûn-Petrûs hê li wir sekinî xwe germ dikir. Ji wî pirsîn: «Dibe ku tu jî ji şagirtêd Wî yî?» Ewî înk’ar kir û got: «Na, ez nînim». 26Xulamekî serekk’ahîn, ji xwexatîya wî, yê ku Petrûs guhê wî pekandibû, jê pirsî: «Ne baxçeda min tu t’evî Wî dîtî?»+
27Hingê Petrûs dîsa înk’ar kir û wê demê dîk bang da+.

Îsa li ber Pîlato

(Metta 27:1-2, 11-14; Marqos 15:1-5; Lûqa 23:1-5)

28•Wî çaxî Îsa ji cem Qeyafa birine qesira welî. Serê sibehê zû bû û cihû nek’etine qesirê, wekî xwe li gora e’detêd şûştin-veşûştinê neh’er’imînin, ku bikaribin xwarina Cejina Derbazbûnê bixwin+. 29Hingê Pîlato derk’ete derva, hate cem wan û pirsî: «Hûn Vî merivî çida neheq dikin?»+

30Wana lê veger’and û gotinê: «Heger Ew ne yekî zulmk’ar bûya, me Ew nedida destê te». 31Hingê Pîlato wanr’a got: «Hanê hûn xwexa Vî bibin û li anegorî qanûna xwe dîwana Wî bikin». Cihûya lê veger’and û gotinê: «Îzina me t’une ku em t’u kesî bikujin». 32Ev yeka bû, ku ew gotina Îsa bê sêrî, ku dabû fe’mkirinê, Ewê çawa bimire+.

33Hingê Pîlato dîsa k’ete qesira welî, gazî Îsa kir û jê pirsî: «Tu yî P’adşê cihûya?»+
34Îsa lê veger’and û gotê: «Tu vê yekê xwexa dibêjî, yan hinekêd din bona Min ter’a gotine?»

35Pîlato got: «Çima ez cihû me? Miletê Te û serekêd k’ahîna Tu dane destê min. Te çi kirîye?» 36Îsa cab da û got: «P’adşatîya Min ne ji vê dinyayê ye. Heger p’adşatîya Min ji vê dinyayê bûya, berdestîyêd Minê şer’ kirana ku Ez nek’etama destê cihûya. Lê p’adşatîya Min ne ji vê dinyayê ye»+.

37Hingê Pîlato jêr’a got: «Wekî usa ye Tu p’adşa yî?» Îsa cab da û got: «Tu xwexa dibêjî Min ku: ‹Tu p’adşa yî›. Ez bona vê yekê bûme û bona vê yekê hatime dinyayê, wekî bona r’astîyê şe’detîyê bidim. Her kesê ku ji alîyê r’astîyê ye, guh dide dengê Min»+.

38Pîlato jê pirsî: «R’astî çi ye?»

Dîwanêda h’ukumê kuştinê li ser Îsa derdixin

(Metta 27:15-31; Marqos 15:6-20; Lûqa 23:13-25)

Pey vê pirsêr’a, Pîlato dîsa derk’ete derva cem cihûya û wanr’a got: «Ez t’u neheqîyê Vîda nabînim+. 39Lê ev e’detê we ye ku ez Cejina Derbazbûnêda yekî girtî bona we ber’dim. Hûn dixwazin ku ez bona we P’adşê cihûya ber’dim?»+

40Hingê wan hê kire qîr’în, gotin: «Ne ku Vî merivî, lê Barabas ber’de!» Barabas jî qaçaxek bû.

19

19^1•Hingê Pîlato Îsa bir û da ber qamçîya. 2Eskera jî t’acek ji stirîya vegirtin û dane serê Wî û çuxekî şîrk li Wî kirin. 3Li ber Wî disekinîn û digotin: «Xweş be, P’adşê cihûya!» Û şemaq li Wî dixistin.

4Pîlato dîsa derk’ete derva û wanr’a got: «Va ye niha ez Wî tînime derva cem we, wekî hûn bizanibin ku min t’u sûc Wîda nedîtîye»+. 5Hingê Îsa t’acê stirî li sêrî û çuxê şîrk lê derk’ete derva. Pîlato wanr’a got: «Va ye Ew meriva!»

6Gava serekêd k’ahîna û nobedara Ew dît, kirine qîr’în û gotin: «Wî xaç ke, Wî xaç ke!» Pîlato wanr’a got: «Hûn Wî bibin xaç kin. Ez xwexa t’u sûcî Wîda nabînim».

7Cihûya lê veger’and û gotinê: «Qanûneke me heye û anegorî wê qanûnê[*] gerekê Ew bê kuştinê, çimkî Wî Xwe Kur’ê Xwedê h’esab kir»+.

8Gava Pîlato ev yek bihîst, hê tirs k’ete ser. 9Ew dîsa çû hindur’ê qesira welî û Îsar’a got: «Tu ji k’u yî?» Lê Îsa caba wî neda+. 10Pîlato gote Wî: «Tu t’evî min xeber nadî? Tu nizanî ku h’ukumê min heye ez Te ber’dim û h’ukumê min heye Te bidime xaçkirinê?»

11Îsa lê veger’and û gotê: «Heger ji jor ter’a nehata dayînê, t’u h’ukumê te wê li ser Min t’unebûya. Lema gunê wî, yê ku Ez dame destê te hê mezin e»+.

12Pey wê yekêr’a Pîlato dikir ku Îsa ber’da, lê cihûya kire qîr’în û gotin: «Heger tu Vî merivî ber’dî, tu ne dostê Qeyser î! Her kesê ku xwe p’adşa h’esab dike, ew neyarê Qeyser e!»+

13Gava Pîlato ev yek bihîst, Îsa derxiste derva û ew li herema dîwanê r’ûnişt, wî cîyê ku jêr’a digotin «Selê Kevirî», bi îbranî Gabata. 14R’oja t’ivdarekkirina Cejina Derbazbûnê bû, nîvro nêzîkî sih’eta donzdeha Pîlato cihûyar’a got: «Va ye P’adşê we!»

15Lê wana kire qîr’în: «Wî bibe, Wî bibe! Wî xaç ke!» Pîlato wanr’a got: «P’adşê we xaç kim?» Serekêd k’ahîna lê veger’andin: «Pêştirî Qeyser p’adşakî din bona me t’une!»+
16Hingê ewî Îsa da destê wan, wekî bê xaçkirinê.

Xaçkirina Îsa

(Metta 27:32-44; Marqos 15:21-32; Lûqa 23:26-43)

Wan Îsa hilda birin. 17•Îsa Xwexa xaçê Xwe hilda û derk’ete wî cîyê ku jêr’a dibêjin «Cîyê Qaf», bi îbranî «Golgota». 18Li wê derê Ew t’evî du merivêd din xaç kirin, her yek li k’êlekekê, Îsa nava wanda bû. 19Pîlato t’extek jî nivîsî û fêza xaçê xist, ku aha nivîsar bû: «ÎSAYÊ NISRETÊ, P’ADŞÊ CIHÛYA». 20Gelek cihûya ev nivîsara ser t’exte xwendin, çimkî ew cîyê ku Îsa lê hatibû xaçkirinê nêzîkî bajêr bû û bi îbranî, latînî û yûnanî hatibû nivîsarê+. 21Serekêd k’ahînêd cihûya Pîlator’a gotin: «Nenivîse ‹P’adşê cihûya›! Lê binivîse ku ‹Wî got: Ez P’adşê cihûya me›». 22Pîlato got: «Min çi nivîsî, nivîsî».

23Gava eskera Îsa xaç kirin, k’incêd Wî hildan, kirine çar p’ara, her yekîr’a p’arek. Lê k’inca Wîye ser jî hebû, ku ji sêrî h’eta binî hûnandî û bêdirûn bû. 24Hingê hevdur’a gotin: «Werin em vî neqelêşin, em p’eşk bavêjin, k’a wê k’êr’a bik’eve». Ev yek bû, wekî nivîsar bê sêrî:

«K’incêd Min nav xweda p’arevekirin
û ser p’otê Min p’eşk avîtin»[*] .

Eskera jî hema ev yek kir+.

25Li ber xaçê Îsa dîya Wî, xatîya Wî, Meryema jina Klopas û Meryema Mejdelanî sekinî bûn+. 26Îsa ku dîya Xwe û ew şagirtê ku Wî jê h’iz dikir li wê derê sekinî dîtin, dîya Xwer’a got: «E’vdê! Va ye kur’ê te!»+
27Paşê gote şagirt: «Va ye dîya te!» Ji hingêva evî şagirtî ew bire mala xwe.

Mirina Îsa

(Metta 27:45-56; Marqos 15:33-41; Lûqa 23:44-49)

28•Pey vê yekêr’a Îsa zanibû her tiştêd ku wê bibûna îdî qewimîn, hingê Wî got: «Ez t’î me», wekî nivîsar bê sêrî+. 29Li wir firaqeke sirkêva dagirtî hebû. Wana lûfika be’rê sirkêda kir, serê darika zoxêva danîn û dirêjî ber devê Wî kirin. 30Gava ku Îsa sirke vexwar, got: «T’emam qewimî!» Serê Xwe berjêr kir û r’uh’ê Xwe da.

Gotina p’êxember tê sêrî

31Ev yek ku r’oja t’ivdarekkirinêda qewimî, cihûya nedixwest wekî cinyaz li ser xaçê bimana, çimkî ew şemî bona wana r’ojeke gelek e’zîz bû. Wana ji Pîlato hîvî kir, wekî hestûyêd r’e’nêd xaçbûyîya bêne şkênandinê û ji wir bêne hildanê+. 32Hingê esker hatin, pêşîyê hestûyêd r’e’nêd yekî şkênandin û peyr’a r’e’nêd yê din, ku t’evî wî hatibû xaçkirinê. 33Lê gava ku ew nêzîkî Îsa bûn û dîtin ku Ew îdî mirîye, wana hestûyêd r’e’nêd Wî neşkênandin. 34Lê dîsa ji eskera yekî r’im nek’sa Wîr’a kir û pêr’a-pêr’a av û xûnê avît+. 35Yê ku ev yek dît şe’detî da, wekî hûn jî bawer bikin. Şe’detîya wî r’ast e û ew zane ku r’astîyê dibêje+. 36Ev yeka qewimî, wekî ew nivîsar bê sêrî:

«T’u hestûyê Wî wê neyê şkênandinê»[*]+ .

37Nivîsareke din jî aha dibêje:

«Ewê li Wî binihêr’in, nek’sa k’îjanî qul kirin»[*]+ .

Definkirina Îsa

(Metta 27:57-61; Marqos 15:42-47; Lûqa 23:50-56)

38•Pey vê yekêr’a, Ûsivê ji Arîmetyayê ku şagirtê Îsa bû, lê ji tirsa cihûya xwe e’yan nedikir, hîvî ji Pîlato kir ku cinyazê Îsa ji xaçê peya ke û Pîlato îzin dayê. Hingê ew çû cinyazê Îsa ji xaçê peya kir+. 39Nîkodêmo jî t’evî wî hat, yê ku pêşda şev hatibû cem Îsa, nêzîkî sî kîlogram[*]
ûd û zimir t’evhevkirî anî+. 40Cinyazê Îsa hildan, li anegorî e’detê definkirina cihûya, biharet lê dan û Ew qedekê k’itanîda k’efen kirin+. 41Li wî cîyê ku Îsa lê hatibû xaçkirinê baxçek hebû û wî baxçeyîda jî t’irbeke nû hebû ku hê t’u kes têda nehatibû danînê+. 42Îsa kirine wê t’irbê, çimkî r’oja t’ivdarekkirina cihûya bû, t’irb jî nêzîk bû.

20

T’irba vala

(Metta 28:1-10; Marqos 16:1-8; Lûqa 24:1-12)

20^1•R’oja yekşemê[*] , qereberbanga sibehê zû, Meryema Mejdelanî çû ser t’irbê. Dîna xwe dayê, wê kevir ji ber derê t’irbê wêda kirî ye+. 2Destxweda r’evî çû cem Şimh’ûn-Petrûs û wî şagirtê din, yê ku Îsa jê h’iz dikir û wanr’a got: «Xudan ji t’irbê derxistine û em nizanin ku Ew danîne k’u derê!»+

3Hema hingê Petrûs û şagirtê din derk’etine derva û berbi t’irbê çûn. 4Her du jî hevr’a dir’evîyan, lê şagirtê din ji Petrûs zûtir dir’evîya û ew pêşîya wî gihîşte ser t’irbê. 5Wî xwe qûz kir û dîna xwe dayê, wê k’efen li wir e, lê xwexa nek’ete hindur’. 6Hingê Şimh’ûn-Petrûs ku pey wî dihat gihîştê, k’ete hindur’ê t’irbê, dîna xwe dayê, wê k’efen li wir e 7û destmala sêrî ne t’evî k’efen bû, lê qatkirî alîkî danî bû. 8Paşê şagirtê din jî k’ete hindur’, yê ku pêşîyê gihîştibû ser t’irbê. Ewî dît û bawer kir. 9Wan hê nivîsar fe’m nekiribû, ku gerekê Îsa ji mirinê r’abûya+. 10Pey vê yekêr’a şagirt veger’îyane cîyêd xwe.

Îsa Xwe nîşanî Meryema Mejdelanî dike

(Marqos 16:9-11)

11•Lê Meryem ji t’irbê der sekinîbû û digirîya. Wê bi girî xwe qûz kir û li hindur’ê t’irbê nihêr’î, 12hingê dîna xwe dayê, wê du milyak’etêd k’incsipî, li wî cîyê ku cinyazê Îsa lê danîbû r’ûniştine, yek berserîyê û yê din binp’îyê+. 13Milyak’eta wêr’a got: «E’vdê! Tu çima digirîyî?» Meryemê got: «Xudanê min hildane û ez nizanim Ew danîne k’u derê». 14Gava ewê ev yek got, li pişt xweva veger’îya û dît ku Îsa li wê derê sekinîye, lê wê nizanibû ku ew Îsa ye+. 15Îsa gote wê: «E’vdê, tu çima digirîyî? Tu li k’ê diger’î?» Meryemê t’irê qey ew r’ezvan e, ewê gotê: «Ez xulam, heger te Ew hildaye, minr’a bêje te Ew danîye k’u derê, wekî ez Wî ji wê derê hildim»+. 16Îsa gotê: «Meryem!» Meryemê berê xwe da Wî û bi îbranî gotê: «R’abbonî!» ku tê fe’mkirinê: «Dersdar».

17Îsa gote wê: «Min negire, çimkî Ez hê r’anebûme cem Bavê. Lê her’e cem birêd Min û wanr’a bêje. ‹Ezê r’abime cem Bavê Xwe û cem Bavê we, cem Xwedêyê Xwe û cem Xwedêyê we›»+. 18Meryema Mejdelanî çû cem şagirta û wanr’a got: «Min Xudan dît» û tiştêd ku Îsa wêr’a gotibû wanr’a gilî kir.

Îsa Xwe nîşanî şagirtêd Xwe dike

(Metta 28:16-20; Marqos 16:14-18; Lûqa 24:36-49)

19•Xût wê êvarê, r’oja yekşemê, gava şagirt civîyayî bûn, ji tirsa cihûya jî derî li ser wan dadayî bûn, hingê Îsa hat nava wanda sekinî û wanr’a got: «E’dilayî wer’a». 20Ev tişt got, dest û nek’sa Xwe nîşanî wan kirin. Hingê şagirt gelekî şa bûn, gava ku Xudan dîtin. 21Paşê Îsa dîsa wanr’a got: «E’dilayî wer’a. Çawa ku Bavê Ez şandim, usa jî Ez we dişînim»+. 22Ev yek ku got, p’ifî ser wan kir û wanr’a got: «Hanê R’uh’ê Pîroz bistînin+. 23Hûn gunêd k’ê bibaxşînin, ewê bêne baxşandinê, gunêd k’ê nebaxşînin, ewê neyne baxşandinê»+.

Îsa û T’ûma

24T’ûmayê yekî ji her donzdeha, ku jêr’a «Heval-cêwî» digotin, ne t’evî wan bû gava ku Îsa hat+. 25Hingê şagirtêd mayîn wîr’a gotin: «Me Xudan dît». Ewî wanr’a got: «H’eta ku ez dewsa mixa destêd Wîda nebînim, t’ilîya xwe nedime ser dewsa mixa û destê xwe jî nekime nek’sa Wî, ez t’u car bawer nakim».

26Pey h’eyşt r’ojar’a, şagirtêd Îsa dîsa malda bûn û T’ûma jî t’evî wan bû. Derî dadayî bûn, lê Îsa hat, nava wanda sekinî û got: «E’dilayî wer’a». 27Paşê T’ûmar’a got: «T’ilîya xwe bîne vir û destêd Min binihêr’e, destê xwe jî bîne û bike nek’sa Min. Nebawerîyê neke, lê bawer bike!»

28T’ûma lê veger’and û gotê: «Xudanê min û Xwedêyê min!»+
29Îsa gote wî: «Te Ez dîtim lema bawer kir? Xwezî li wan, yêd ku nedîtine, lê bawer dikin!»+

Meremê vê k’itêbê

30Îsa li ber şagirtêd Xwe hê gelek nîşanêd din jî kirin, ku vê k’itêbêda nehatine nivîsarê+. 31Lê belê ev hatine nivîsarê, wekî hûn bawer bikin, ku Îsa ye Mesîh, Kur’ê Xwedê û bi vê bawerîya pê navê Wî jîyîna we hebe+.

21

Îsa û girtina me’sîya

21^1Pey vê yekêr’a Îsa dîsa Xwe li devê gola Teberîyayê nîşanî şagirtêd Xwe kir. Ew bi vî awayî qewimî:+
2Şimh’ûn-Petrûs, T’ûmayê ku jêr’a digotin «Heval-cêwî», Natanyêlê ji Qanaya Celîlê, kur’êd Zebedî û du şagirtêd Îsaye din hevr’a bûn+. 3Şimh’ûn-Petrûs wanr’a got: «Ez diçim ku me’sîya bigirim». Wana wîr’a got: «Em jî t’evî te tên». Hingê ew r’abûn çûn k’etine qeyikekê, lê wê şevê t’u tişt negirtin.

4Sibeh safî bû, Îsa li devê golê sekinî, lê şagirta nizanibû ku Ew Îsa ye+. 5Hingê Îsa gote wan: «Lawikno! We tişt negirtîye?» Wana lê veger’and û gotinê: «Na»+. 6Ewî gote wan: «T’or’ê bavêjine alîyê qeyikêyî r’astê hûnê bigirin». Wana jî t’or’ avîtê û ji dest gelekbûna me’sîya nikaribûn ku t’or’ bik’işandana+.

7Hingê wî şagirtê ku Îsa jê h’iz dikir Petrûsr’a got: «Ew Xudan e!» Gava Şimh’ûn-Petrûs bihîst ku ew Xudan e, k’inca xwe avîte ser xwe, çimkî ew te’zî bû û xwe avîte golê+. 8Lê şagirtêd mayîn t’or’ me’sîyava k’işandin û pê qeyikê gihîştine bejê, çimkî ew ne dûr bûn, lê qasî sed mêtirî dûrî bejê bûn.

Îsa t’evî şagirtêd xwe nan dixwe

9Gava ew derk’etine bejê, wir agirê ji k’omirê vêxistî dîtin, me’sî li ser û nan jî li ber. 10Îsa wanr’a got: «Hinek ji wan me’sîyêd ku we hêja girtine bînin». 11Şimh’ûn-Petrûs jî k’ete qeyikê û t’or’ k’işande bejê, ya ku sed pêncî sê me’sîyêd gir têda bûn. Haqas gelek bûn jî, lê dîsa t’or’ neqelişî.

12Îsa wanr’a got: «Werin te’ştê bixwin». Ji şagirta t’u kesî jî turuş nekir ku jê bipirsîya: «Tu k’î yî?» Çimkî wana zanibû ku Ew Xudan e. 13Hingê Îsa nêzîk bû, ew nan hilda da wan û usa jî me’sî. 14Eva îdî cara sisîya bû ku Îsa pey mirin-r’abûna Xwer’a şagirtêd Xweva xuya bû+.

Îsa û Petrûs

15Gava wan te’ştê xwar, Îsa ji Şimh’ûn-Petrûs pirsî: «Şimh’ûnê kur’ê Yûh’enna, tu Min gelekî h’iz dikî, yan ew Min gelekî h’iz dikin?[*] » Petrûs jêr’a got: «Belê Xudan, Tu zanî ku ez Te h’iz dikim». Îsa wîr’a got: «Berxêd Min biç’êrîne».

16Îsa cara duda wîr’a got: «Şimh’ûnê kur’ê Yûh’enna, tu Min h’iz dikî?» Ewî got: «Belê Xudan, Tu zanî ez Te h’iz dikim». Îsa jêr’a got: «Şivantîyê pezêd Min bike»+.

17Îsa cara sisêya ji Petrûs pirsî: «Şimh’ûnê kur’ê Yûh’enna, tu Min h’iz dikî?» Hingê dilê Petrûs êşîya ku Wî sê cara wîr’a got: «Tu Min h’iz dikî?» û got: «Xudan, Tu her tiştî zanî, Tu zanî ku ez Te h’iz dikim». Îsa wîr’a got: «Pezêd Min biç’êrîne. 18Ez r’ast bê xêlif ter’a dibêjim, gava ku tu xort bûyî, te xwexa qayîşa xwe girêdida û k’uda te dixwest diçûyî. Lê gava ku tu kal bî, tê destêd xwe bilind kî û yekî dinê pişta te girêde û te bibe wî cîyê ku tu naxwazî her’êyî». 19Wî ev yek got, da e’yankirinê ku ewê bi çi cûr’e mirinê r’ûmetê bide Xwedê. Pey vê yekêr’a Wî Petrûsr’a got: «Pey Min were»+.

Îsa û şagirtê h’izkirî

20Petrûs pişt xweva zivir’î, dît ew şagirtê ku Îsa jê h’iz dike pey wan tê. Eva ew şagirt bû, yê ku şîva êvarêda xwe avîtibû h’emêza Îsa û gotibû: «Xudan ew k’î ye, ku wê nemamîya Te bike?»+
21Petrûs gava ew dît, ji Îsa pirsî: «Xudan, lê îjar evê çawa be?»

22Îsa wîr’a got: «Heger Ez bixwazim ku ew bimîne h’eta Ez bêm, çî ter’a ye? Tu pey Min were!»+

23Eva gotina nava xûşk-birada bela bû, yanê ew şagirtê nemire. Lê belê Îsa bona wî negotibû, ku ew namire, lê gotibû: «Heger Ez bixwazim ku ew bimîne h’eta Ez bêm, çî ter’a ye?»

24Eva ew şagirt e, yê ku bona van yeka şe’detîyê dide, usa jî ev yek nivîsîn. Em zanin ku şe’detîya wî r’ast e+.

25Hê gelek kirêd din jî hene, yêd ku Îsa kirine. Heger ew bi hûr-gilî bihatana nivîsarê, bi t’exmîna min, ew k’itêbêd nivîsar wê dinyayêda cî nebûna+.

* 1:16 Aha jî tê fe’mkirinê: «K’erem ji ber k’eremêva stand», awa gotî k’erema Peymana Nûye Îsa Mesîh cîyê k’erema Peymana Kevine ç’îyayê Sînayê girtîye. Hinek jî fe’m dikin, ku ji k’erema Îsa, k’erem e’mirê bawermendada heye û hê zêde dibe.

* 1:18 Nav destnivîsarêd here qencda aha ye: «Yê Bêşirîkî-Bêheval ku h’emêza Bavêda ye». Nav hinek destnivîsarêd dinda jî aha ye: «Kur’ê Bêşirîkî-Bêheval ku h’emêza Bavêda ye».

* 1:21 Malaxî 4:5.

* 1:21# Gelek cihû li hîvîya p’êxemberekî bûn, yekî mîna Mûsa yan jî yekî ji wî qewattir, ku wê bihata wextê hatina Mesîh e’lam bikira (Qanûna Ducarî 18:15, 18; Yûh’enna 6:14; 7:40).

* 1:23 Îşaya 40:3.

* 1:41 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «XRÎSTOS». «XRÎSTOS» bi zimanê yûnanî tê fe’mkirinê: «Yê K’ifşkirî», «Yê Bijartî» û «Yê R’ûnkirî».

* 1:51 Destpêbûn 28:12.

* 2:17 Zebûr 69:9.

* 3:3 Aha jî tê fe’mkirinê: «Heger merivek ji jor nebe».

* 3:7 Aha jî tê fe’mkirinê: «Gerekê hûn ji jor bibin».

* 3:8 Bi zimanêd yûnanî û îbranî xebera «Ba» û «R’uh’» yek in.

* 4:9 Aha tê fe’mkirinê, ew derdanêd ku samerîya didane xebatê cihûya ew h’eram h’esab dikirin.

* 4:26 Aha jî tê fe’mkirinê: «EZ HEME, ku t’evî te xeber didim». Peymana Kevinda «EZ HEME» navekî Xwedê ye (Derk’etin 3:13-14). Şirovekirina vê bin r’êza Yûh’enna 8:58-da bixûnin.

* 5:4 Nav destnivîsarêd here qencda r’êza 4-a t’une.

* 6:31 Derk’etin 16:4; Zebûr 78:24.

* 6:45 Îşaya 54:13.

* 6:57 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Bavê sax» ku tê fe’mkirinê, jîyîn ji wî dertê.

* 7:8 Nav destnivîsarêd qencda «hela hê» t’une.

* 7:38 Xilazîya r’êza 37-a û serê r’êza 38-a aha jî tê fe’mkirinê: «Heger yek t’î ye, bira bê cem min û ewê ku Min bawer bike, bira vexwe».

* 7:38# Îsaya 58:11; Hezekîyêl 47:1; Zekerîya 14:8.

* 8:11 Nav destnivîsarêd here qencda ji 7:53-a h’eta 8:11-a t’uneye.

* 8:17 Qanûna Ducarî 19:15.

* 8:24 Şirovekirinê bin r’êza Yûh’enna 8:58-da bixûnin.

* 8:28 Şirovekirinê bin r’êza Yûh’enna 8:58-da bixûnin.

* 8:44 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ew t’u car nebû alîyê r’astîyê».

* 8:58 Derk’etin 3:13-14.

* 9:24 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Şikirîyê bide Xwedê», çawa wî bidine sondê (Yêşû 7:19).

* 10:22 Bi gotineke din: «Buhurtî-jibarekirina P’aristgehê».

* 10:29 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Bavê Minî ku ew dane Min, ser h’emûyar’a ye».

* 10:34 Zebûr 82:6.

* 10:36 Bi gotineke din: «Buhurtî-jibare kir, başqe kir».

* 12:3 «Lîtirekî r’omayî» hingê weke 325 giramê niha bû.

* 12:5 «Sêsid zîv» hingê weke xebata p’alekî t’emamîya salê bû.

* 12:7 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bira vî r’ûnî bona r’oja definkirina Min xwey ke».

* 12:13 Zebûr 118:25-26.

* 12:15 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Qîza Sîyonê».

* 12:15# Zekerîya 9:9.

* 12:38 Îşaya 53:1.

* 12:40 Îşaya 6:10.

* 13:1 Aha jî tê fe’mkirinê: «Û h’eta xilazîyê jî ew h’iz kirin».

* 13:18 Zebûr 41:9.

* 13:19 Şirovekirinê bin r’êza Yûh’enna 8:58-da bixûnin.

* 14:7 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Heger we Ez nas bikirama, weyê Bavê Min jî nas bikira».

* 14:17 Aha jî tê fe’mkirinê: «R’uh’ê R’astîyê ku dinya nikare Wî qebûl ke».

* 15:25 Zebûr 35:19; 69:4.

* 17:11 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Pê navê Xwe van xwey ke, yêd ku Te dane Min».

* 17:21 Nav hinek destnivîsarada dewsa «usa jî bira ew nava Meda bin» aha ye: «usa jî bira ew t’evî Me bibine yek».

* 18:6 Şirovekirinê bin r’êza Yûh’enna 8:58-da bixûnin.

* 18:9 Yûh’enna 6:39.

* 19:7 Qanûna K’ahîntîyê 24:16.

* 19:24 Zebûr 22:18.

* 19:36 Derk’etin 12:46; Jimar 9:12; Zebûr 34:20.

* 19:37 Zekerîya 12:10.

* 19:39 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Sed lîtir». Sed lîtirêd r’omayîyaye hingê qasî sî kîlogramêd îroyîn e.

* 20:1 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «R’oja h’eftîyêye pêşin», çimkî bona cihûya r’oja h’eftîyêye pêşin yekşem bû, awa gotî «le’d».

* 21:15 Aha jî tê fe’mkirinê: «Tu Min ji wan ze’ftir h’iz dikî?»

+ 1:1 Destpêbûn 1:1, E’yantî 19:13, Yûh’enna 20:28, Yûh’enna I 5:20, Fîlîpî 2:6

+ 1:3 Zebûr 33:6, Korint’î I 8:6, Kolosî 1:16, Îbranî 1:2

+ 1:4 Yûh’enna 5:26, Yûh’enna 11:25, Yûh’enna I 1:2, Yûh’enna I 5:11, Yûh’enna 8:12, Yûh’enna 9:5, Yûh’enna 12:46

+ 1:6 Metta 3:1, Marqos 1:4, Lûqa 1:80, Lûqa 3:2

+ 1:7 Yûh’enna 3:26, Yûh’enna 5:33, Yûh’enna 10:41, Yûh’enna 20:31, K’arêd Şandîya 19:4

+ 1:9 Zebûr 36:9, Îşaya 49:6, Petrûs I 2:9

+ 1:11 Yûh’enna 5:43

+ 1:12 Metta 5:9, Yûh’enna I 3:1, Yûh’enna I 5:1, R’omayî 8:14

+ 1:13 Yûh’enna 3:3, Aqûb 1:18

+ 1:14 Yûh’enna I 4:2, Yûh’enna II 1:7, Tîmot’êyo I 3:16, Îbranî 2:14

+ 1:15 Metta 3:11

+ 1:17 Q. Ducarî 33:4, Yûh’enna 7:19, Yûh’enna 14:6

+ 1:18 Derk’etin 33:20, Yûh’enna 6:46, Yûh’enna I 4:12, Kolosî 1:15, Tîmot’êyo I 6:16

• 1:19 Metta 3:1-12, Marqos 1:2-8, Lûqa 3:15-17

+ 1:20 K’arêd Şandîya 13:25

+ 1:21 Malaxî 4:5, Metta 17:12-13, Lûqa 1:17, Q. Ducarî 18:15, Q. Ducarî 18:18-19

+ 1:23 Îşaya 40:3

+ 1:29 Derk’etin 12:3, Q. K’ahîntîyê 1:10, Îşaya 53:7, Petrûs I 1:19, Yûh’enna I 2:2, Yûh’enna I 4:10

+ 1:31 Lûqa 1:17

+ 1:32 Îşaya 11:2, Metta 3:16, Marqos 1:10, Lûqa 3:22

+ 1:33 Yoêl 2:28, K’arêd Şandîya 1:5
+ 1:35 Metta 11:2, Marqos 2:18, Lûqa 11:1
+ 1:36 Yûh’enna 1:29
+ 1:38 Yûh’enna 18:4, Yûh’enna 18:7

+ 1:40 Metta 4:18-20, Marqos 1:16-20, Lûqa 5:2-11

+ 1:41 Yûh’enna 4:25

+ 1:42 Metta 16:18, Marqos 3:16, Galatî 1:18, Korint’î I 1:12

+ 1:44 Yûh’enna 12:21

+ 1:45 Yûh’enna 21:2, Q. Ducarî 18:15, Lûqa 24:27, Metta 2:23, Lûqa 2:39

+ 1:47 Zebûr 32:2, R’omayî 9:6

+ 1:49 Zebûr 2:7, Metta 27:11, Metta 27:42, Yûh’enna 11:27

+ 1:51 Destpêbûn 28:12, Danîyêl 7:13

+ 2:1 Yûh’enna 4:46, Yûh’enna 21:2

+ 2:4 Marqos 14:41, Yûh’enna 7:6, Yûh’enna 7:30, Yûh’enna 8:20, Yûh’enna 13:1

+ 2:6 Yûh’enna 3:25

+ 2:12 Marqos 3:31, Marqos 6:3, Yûh’enna 7:3, K’arêd Şandîya 1:14, Korint’î I 9:5, Galatî 1:19

• 2:13 Metta 21:12-13, Marqos 11:15-17, Lûqa 19:45-46

+ 2:13 Q. Ducarî 16:1, Q. Ducarî 16:16, Yûh’enna 6:4, Yûh’enna 11:55

+ 2:16 Lûqa 2:49

+ 2:17 Zebûr 69:9

+ 2:18 Yûh’enna 4:48, Yûh’enna 6:30, Korint’î I 1:22

+ 2:19 Marqos 8:31, Marqos 14:58, Marqos 15:29, Yûh’enna 10:18

+ 2:22 Lûqa 24:8, Yûh’enna 12:16
+ 2:23 Yûh’enna 11:45
+ 3:1 Yûh’enna 7:50, Yûh’enna 19:39

+ 3:5 Marqos 16:16, K’arêd Şandîya 2:38, Metta 5:20, Korint’î I 15:50

+ 3:13 Mesele 30:4, Yûh’enna 6:38, Korint’î I 15:47, Efesî 4:9

+ 3:14 Jimar 21:9, Yûh’enna 8:28, Yûh’enna 12:32

+ 3:16 R’omayî 5:8, Efesî 2:4, Yûh’enna I 3:1, Yûh’enna I 4:10

+ 3:17 Yûh’enna 8:15, Yûh’enna 12:47

+ 3:18 Marqos 16:16

+ 3:19 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 8:12, Yûh’enna 7:7

+ 3:20 Efesî 5:13

+ 3:22 Yûh’enna 4:1-2

+ 3:24 Metta 11:2, Marqos 6:17-18, Lûqa 3:19-20

+ 3:25 Yûh’enna 2:6
+ 3:26 Yûh’enna 1:7, Yûh’enna 5:33
+ 3:27 Korint’î I 4:7
+ 3:28 Malaxî 3:1, Marqos 1:2, Yûh’enna 1:20

+ 3:29 Metta 9:15, Metta 25:1-13, E’yantî 19:7, E’yantî 21:2, Metta 9:15, Marqos 2:19

+ 3:33 Yûh’enna 8:26

+ 3:35 Metta 3:17, Metta 17:5, Yûh’enna 5:20

+ 3:36 Yûh’enna 5:24, Yûh’enna 6:40, Yûh’enna I 5:12-13

+ 4:2 Yûh’enna 3:22
+ 4:3 Yûh’enna 2:11-12
+ 4:4 Lûqa 9:52-53
+ 4:5 Destpêbûn 33:19, Destpêbûn 48:22

+ 4:10 Zebûr 36:9, Yêremîya 2:13, Yêremîya 17:13

+ 4:14 Îşaya 55:1, Yûh’enna 7:38

+ 4:19 Yûh’enna 9:20

+ 4:20 Destpêbûn 12:6-7, Destpêbûn 33:18, Q. Ducarî 11:29, Q. Ducarî 27:12, H’akimtî 9:7, Q. Ducarî 12:5

+ 4:22 P’adşatî IV 17:28-34, Zebûr 147:19-20, K’arêd Şandîya 13:23, R’omayî 3:1-2

+ 4:23 R’omayî 8:15, Efesî 6:18, Zebûr 145:18

+ 4:24 Korint’î II 3:17

+ 4:25 Yûh’enna 1:41, Metta 11:2, Q. Ducarî 18:18

+ 4:26 Yûh’enna 9:37

+ 4:34 Q. Ducarî 8:3, Yûh’enna 5:30, Yûh’enna 6:38, Yûh’enna 9:4, Yûh’enna 14:31

+ 4:35 Metta 9:38, Lûqa 10:2
+ 4:36 Korint’î I 3:6-9
+ 4:42 Yûh’enna 1:29, Yûh’enna I 4:14
+ 4:44 Metta 13:57, Marqos 6:4, Lûqa 4:24
+ 4:45 Yûh’enna 2:23

+ 4:46 Yûh’enna 2:1, Yûh’enna 21:2, Yûh’enna 2:12

+ 4:48 Yûh’enna 2:18, Yûh’enna 6:30, Korint’î I 1:22

+ 4:53 Metta 8:13, K’arêd Şandîya 16:34, K’arêd Şandîya 18:8

+ 4:54 Yûh’enna 2:11
+ 5:2 Nehemîya 3:1, Nehemîya 12:39
+ 5:8 Metta 9:6-7, Marqos 2:11, Lûqa 5:24
+ 5:10 Derk’etin 20:10, Yêremîya 17:21
+ 5:16 Yûh’enna 15:20
+ 5:18 Yûh’enna 7:1, Fîlîpî 2:6

+ 5:20 Metta 3:17, Metta 17:5, Yûh’enna 3:35, Yûh’enna 10:17, Yûh’enna 15:9, Yûh’enna 17:26

+ 5:21 Îşaya 26:19, Hezeqêl 37:5, Hezeqêl 37:12, Danîyêl 12:2, R’omayî 8:11, Korint’î I 15:45

+ 5:22 Yûh’enna 17:2, K’arêd Şandîya 10:42

+ 5:23 Metta 10:40, Lûqa 10:16, Yûh’enna 13:20, Yûh’enna 15:23

+ 5:24 Yûh’enna 3:36, Yûh’enna 6:40, Yûh’enna 20:31, Yûh’enna I 5:9-13, Yûh’enna I 3:14

+ 5:25 Metta 27:52-53, Efesî 2:1, Efesî 2:5

+ 5:26 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 11:25, Yûh’enna I 1:2, Yûh’enna I 5:11

+ 5:27 Danîyêl 7:13

+ 5:28 Îşaya 26:19, Hezeqêl 37:12, Yûh’enna 11:25, Yûh’enna 11:43

+ 5:29 Danîyêl 12:2

+ 5:30 Marqos 14:36, Yûh’enna 6:38, Yûh’enna 8:16

+ 5:31 Yûh’enna 8:13

+ 5:33 Yûh’enna 1:7, Yûh’enna 3:26, Yûh’enna 10:41

+ 5:35 Metta 5:16, Petrûs II 1:19

+ 5:36 Yûh’enna 8:18, Yûh’enna 10:25, Yûh’enna I 5:9

+ 5:39 Lûqa 24:27

+ 5:41 T’êsalonîkî I 2:6

+ 5:43 Yûh’enna 10:25, Yûh’enna 12:12, Yûh’enna 1:11, Yûh’enna 3:11-12

+ 5:44 Yûh’enna 12:43

+ 5:46 Jimar 21:9, Q. Ducarî 28:15

• 6:1 Metta 14:13-21, Marqos 6:30-44, Lûqa 9:10-17

+ 6:4 Derk’etin 12:1-30, Q. Ducarî 16:1, Q. Ducarî 16:16, Yûh’enna 2:13, Yûh’enna 11:55

+ 6:5 Yûh’enna 1:44, P’adşatî IV 4:42-44
+ 6:8 Yûh’enna 1:40, Yûh’enna 1:44
+ 6:11 Metta 15:36

+ 6:14 Metta 11:2-3, Yûh’enna 4:25, Yûh’enna 11:27

• 6:16 Metta 14:22-27, Marqos 6:45-52
+ 6:27 Îşaya 55:2
+ 6:29 Yûh’enna I 3:23

+ 6:30 Metta 12:38, Yûh’enna 2:18, Yûh’enna 4:48, Korint’î I 1:22

+ 6:31 Derk’etin 16:15, Jimar 11:7-9, Nehemîya 9:15, Zebûr 78:24

+ 6:34 Yûh’enna 4:15
+ 6:35 Yûh’enna 4:14, Yûh’enna 7:37
+ 6:37 Yûh’enna 17:6

+ 6:38 Yûh’enna 3:13, Korint’î I 15:47, Marqos 14:36, Yûh’enna 5:30

+ 6:39 Metta 18:14, Yûh’enna 10:28-29

+ 6:40 Yûh’enna 3:35, Yûh’enna 5:24, Yûh’enna I 5:12-13

+ 6:42 Metta 13:55
+ 6:44 Hosêya 11:4, Yûh’enna 12:32
+ 6:45 Îşaya 54:13

+ 6:46 Derk’etin 33:20, Metta 11:27, Yûh’enna 1:18

+ 6:51 Yûh’enna 3:13, Metta 26:26-28

+ 6:53 Marqos 14:22-24, Korint’î I 10:16, Korint’î I 11:27

+ 6:56 Yûh’enna 15:4-5, Yûh’enna I 3:24

+ 6:62 Marqos 16:19, Lûqa 24:51, K’arêd Şandîya 1:9

+ 6:63 Korint’î II 3:6
+ 6:64 Yûh’enna 13:11
+ 6:69 Marqos 1:24
+ 6:70 Yûh’enna 13:2, Yûh’enna 13:27
+ 6:71 Yûh’enna 18:2-3

+ 7:1 Yûh’enna 5:18, Yûh’enna 8:37, Yûh’enna 11:53

+ 7:2 Q. K’ahîntîyê 23:34, Q. Ducarî 16:13-15

+ 7:3 Marqos 3:31, Marqos 6:3, Yûh’enna 2:12, K’arêd Şandîya 1:14, Korint’î I 9:5, Galatî 1:19

+ 7:6 Marqos 14:41, Yûh’enna 2:4, Yûh’enna 8:20, Yûh’enna 13:1

+ 7:7 Yûh’enna 15:18, Yûh’enna 3:19

+ 7:13 Yûh’enna 19:38

+ 7:16 Yûh’enna 8:28, Yûh’enna 12:49, Yûh’enna 14:10

+ 7:18 Yûh’enna 5:41, Yûh’enna 8:50

+ 7:19 Q. Ducarî 33:4, Yûh’enna 1:17

+ 7:20 Marqos 3:22, Yûh’enna 8:48, Yûh’enna 10:20

+ 7:23 Metta 12:2, Yûh’enna 5:16

+ 7:24 Yûh’enna 8:15

+ 7:27 Yûh’enna 8:14, Yûh’enna 9:29, Yûh’enna 19:9

+ 7:29 Metta 11:27, Yûh’enna 8:55

+ 7:30 Yûh’enna 10:39, Marqos 14:41, Yûh’enna 2:4, Yûh’enna 7:6, Yûh’enna 8:20, Yûh’enna 13:1

+ 7:31 Yûh’enna 8:30

+ 7:33 Marqos 14:7, Yûh’enna 14:19, Yûh’enna 16:5

+ 7:34 Yûh’enna 8:21-22, Yûh’enna 13:33

+ 7:37 Q. K’ahîntîyê 23:36, Jimar 29:35, Nehemîya 8:18, Metta 11:28, Zebûr 42:1, Îşaya 55:1, Metta 5:6, Yûh’enna 4:14, Yûh’enna 6:35

+ 7:38 Zebûr 36:9, Îşaya 58:11, Yêremîya 2:13, Yêremîya 17:13, Zekerîya 14:8

+ 7:39 Îşaya 44:3, Yoêl 2:28, K’arêd Şandîya 2:4

+ 7:40 Q. Ducarî 18:15, Q. Ducarî 18:18-19, Yûh’enna 1:21

+ 7:42 P’adşatî II 7:12, P’adşatî II 7:16, P’adşatî I 16:1, Mîxa 5:2, Metta 2:1, Lûqa 2:4-7

+ 7:43 Yûh’enna 9:16, Yûh’enna 10:19
+ 7:48 Korint’î I 1:20, Korint’î I 2:8
+ 7:50 Yûh’enna 3:1, Yûh’enna 19:39

+ 7:51 Jimar 35:30, Q. Ducarî 17:6, Q. Ducarî 19:15

+ 7:52 P’adşatî IV 14:25

+ 8:5 Q. K’ahîntîyê 20:10, Q. Ducarî 22:22-24, Hezeqêl 16:38

+ 8:6 Lûqa 11:54, Lûqa 20:20

+ 8:7 Q. Ducarî 17:7, R’omayî 2:1, R’omayî 2:22

+ 8:11 Yûh’enna 5:14

+ 8:12 Îşaya 42:6, Îşaya 49:6, Lûqa 2:30, Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 1:9, Yûh’enna 12:35

+ 8:13 Yûh’enna 5:31

+ 8:14 Yûh’enna 13:3, Yûh’enna 16:28, Yûh’enna 7:27

+ 8:15 Yûh’enna 3:17, Yûh’enna 7:24, Yûh’enna 12:47

+ 8:16 Yûh’enna 5:30, Yûh’enna 16:32

+ 8:17 Jimar 35:30, Q. Ducarî 17:6, Q. Ducarî 19:15

+ 8:18 Yûh’enna 5:36, Yûh’enna I 5:9

+ 8:19 Metta 11:27, Yûh’enna 16:3

+ 8:20 Marqos 14:41, Yûh’enna 2:4, Yûh’enna 7:6, Yûh’enna 13:1

+ 8:21 Hezeqêl 3:18, Hezeqêl 33:8, Yûh’enna 7:34-35, Yûh’enna 13:33

+ 8:23 Yûh’enna I 4:5, Yûh’enna 17:14

+ 8:26 Yûh’enna 15:15, Yûh’enna 3:33

+ 8:28 Jimar 21:9, Yûh’enna 3:14, Yûh’enna 12:32, Yûh’enna 5:30, Yûh’enna 7:16

+ 8:29 Yûh’enna 4:34, Yûh’enna 6:38

+ 8:30 Yûh’enna 7:31

+ 8:32 Aqûb 2:12, Petrûs I 2:16, R’omayî 6:18, Korint’î I 7:22, Korint’î II 3:17, Galatî 5:1

+ 8:33 Metta 3:9

+ 8:34 Petrûs II 2:19, R’omayî 6:16-20, Tîto 3:3

+ 8:35 Destpêbûn 21:10, Galatî 4:30

+ 8:37 Yûh’enna 5:18, Yûh’enna 7:1, Yûh’enna 11:53

+ 8:39 Lûqa 19:9

+ 8:41 Q. Ducarî 32:6, Îşaya 63:16, Îşaya 64:8

+ 8:43 Yêremîya 6:10

+ 8:44 Yûh’enna I 3:8, Yûh’enna I 3:10, Yûh’enna I 3:12, Destpêbûn 3:4, Korint’î II 11:3, E’yantî 12:9

+ 8:48 Marqos 3:22, Yûh’enna 7:20
+ 8:49 Yûh’enna 5:23
+ 8:50 Yûh’enna 5:41, Yûh’enna 7:18
+ 8:51 Yûh’enna 5:24, Yûh’enna 11:26

+ 8:54 Îbranî 5:5, Yûh’enna 17:1, K’arêd Şandîya 3:13, Petrûs II 1:17

+ 8:55 Yûh’enna 7:28-29
+ 8:56 Metta 13:17, Lûqa 17:22
+ 8:59 Yûh’enna 10:31
+ 9:2 Derk’etin 20:5, Hezeqêl 18:19

+ 9:4 Yûh’enna 4:34, Yûh’enna 11:9, Yûh’enna 12:35

+ 9:5 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 8:12, Yûh’enna 12:46

+ 9:6 Marqos 7:33, Marqos 8:23
+ 9:7 Îşaya 8:6, Lûqa 13:4
+ 9:14 Yûh’enna 5:9

+ 9:16 Derk’etin 20:8-10, Jimar 15:32-36, Yûh’enna 7:43, Yûh’enna 10:19

+ 9:17 Yûh’enna 4:19, Yûh’enna 6:14

+ 9:22 Yûh’enna 7:13, Yûh’enna 12:42, Yûh’enna 16:2

+ 9:24 Yêşû 7:19

+ 9:29 Yûh’enna 7:27, Yûh’enna 8:14

+ 9:31 Îbo 27:9, Zebûr 66:18, Mesele 15:8, Mesele 28:9, Îşaya 59:2

+ 9:37 Yûh’enna 4:26
+ 9:40 R’omayî 2:19
+ 9:41 Yûh’enna 15:22, Aqûb 4:17
+ 10:6 Marqos 6:52, Marqos 8:17
+ 10:9 Zebûr 23:2, Hezeqêl 34:14

+ 10:11 Zebûr 23:1, Zebûr 80:1, Îşaya 40:11, Hezeqêl 34:11-15, Hezeqêl 34:31, Zanebêj 12:12, Îbranî 13:20, Yûh’enna 15:13, Yûh’enna I 3:16

+ 10:12 Metta 7:15, K’arêd Şandîya 20:29
+ 10:13 Zekerîya 11:16-17
+ 10:15 Metta 11:27

+ 10:16 Îşaya 56:8, Yûh’enna 11:52, Îşaya 40:11, Hezeqêl 34:23, Hezeqêl 37:24, Lûqa 12:32

+ 10:17 Metta 3:17, Yûh’enna 5:20
+ 10:18 Yûh’enna 2:19
+ 10:19 Yûh’enna 7:43, Yûh’enna 9:16

+ 10:20 Marqos 3:22, Yûh’enna 7:20, Yûh’enna 8:48, Hosêya 9:7

+ 10:21 Derk’etin 4:11, Zebûr 146:8

+ 10:23 K’arêd Şandîya 3:11, K’arêd Şandîya 5:12

+ 10:24 Metta 26:63, Yûh’enna 1:24-25, Yûh’enna 1:41

+ 10:25 Yûh’enna 5:36
+ 10:28 Yûh’enna 3:16, Yûh’enna 17:12
+ 10:30 Yûh’enna 17:11
+ 10:31 Yûh’enna 8:59
+ 10:33 Q. K’ahîntîyê 24:16, Metta 9:3
+ 10:34 Zebûr 82:6

+ 10:36 Yûh’enna 3:17, Zebûr 2:7, Marqos 2:7, Marqos 14:64

+ 10:38 Yûh’enna 14:10
+ 10:39 Lûqa 4:30, Yûh’enna 7:30
+ 10:40 Yûh’enna 1:28

+ 10:41 Yûh’enna 1:7, Yûh’enna 3:26, Yûh’enna 5:33

+ 10:42 Yûh’enna 7:31
+ 11:1 Lûqa 10:38-39
+ 11:2 Yûh’enna 12:3
+ 11:8 Yûh’enna 8:59, Yûh’enna 10:31
+ 11:9 Yûh’enna 9:4, Yûh’enna 12:35
+ 11:10 Yêremîya 13:16

+ 11:11 Metta 9:24, Marqos 5:39, P’adşatî IV 4:31

+ 11:16 Metta 10:3, Marqos 3:18, Lûqa 6:15, Yûh’enna 14:5, Yûh’enna 20:24, Yûh’enna 21:2, K’arêd Şandîya 1:13, Yûh’enna 13:37

+ 11:24 Lûqa 14:14, Yûh’enna 5:29, Yûh’enna 6:39

+ 11:25 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 5:26, Yûh’enna I 1:2, Yûh’enna I 5:11

+ 11:26 Yûh’enna 5:24, Yûh’enna 8:51

+ 11:27 Zebûr 2:7, Metta 11:2, Yûh’enna 1:49, Metta 16:16, Marqos 8:29

+ 11:35 Lûqa 19:41
+ 11:37 Yûh’enna 9:6-7
+ 11:38 Metta 27:60
+ 11:41 Yûh’enna 17:1
+ 11:42 Yûh’enna 3:17
+ 11:43 Yûh’enna 5:28
+ 11:44 Yûh’enna 5:28

• 11:45 Metta 26:1-5, Marqos 14:1-22, Lûqa 22:1-2

+ 11:45 Yûh’enna 2:23
+ 11:50 Yûh’enna 18:14
+ 11:51 Îşaya 53:10-11, Marqos 10:45

+ 11:52 Îşaya 49:6, Yûh’enna 10:16, Yûh’enna I 2:2

+ 11:53 Marqos 14:1, Yûh’enna 5:18, Yûh’enna 7:1, Yûh’enna 8:37

+ 11:55 Derk’etin 12:1-30, Q. Ducarî 16:1, Q. Ducarî 16:16, Yûh’enna 2:13, Yûh’enna 6:4, Dîrok II 30:17-18

+ 11:57 Yûh’enna 7:11

• 12:1 Metta 26:6-13, Marqos 14:3-9, Lûqa 7:36-50

+ 12:1 Derk’etin 12:1-30, Yûh’enna 11:55, Metta 21:17, Yûh’enna 11:1, Yûh’enna 11:18

+ 12:2 Lûqa 10:38
+ 12:3 Yûh’enna 11:2
+ 12:6 Yûh’enna 13:29
+ 12:8 Q. Ducarî 15:11
+ 12:9 Yûh’enna 11:44

• 12:12 Metta 21:4-9, Marqos 11:7-10, Lûqa 19:35-38

+ 12:13 Zebûr 118:25-26
+ 12:15 Zekerîya 9:9, Metta 21:4-5
+ 12:16 Yûh’enna 2:22
+ 12:19 Yûh’enna 11:47-48
+ 12:21 Yûh’enna 1:44
+ 12:23 Yûh’enna 2:4, Yûh’enna 17:1
+ 12:24 Korint’î I 15:36
+ 12:25 Metta 10:39, Lûqa 14:26
+ 12:27 Marqos 14:34, Yûh’enna 13:21
+ 12:28 Marqos 1:11, Marqos 9:7
+ 12:29 K’arêd Şandîya 23:9
+ 12:30 Yûh’enna 11:42

+ 12:31 Yûh’enna 16:11, Korint’î II 4:4, Kolosî 2:15

+ 12:32 Jimar 21:9, Yûh’enna 3:14, Yûh’enna 8:28, Hosêya 11:4, Yûh’enna 6:44

+ 12:33 Yûh’enna 18:32

+ 12:34 Zebûr 89:4, Zebûr 110:4, Îşaya 9:7

+ 12:35 Îşaya 2:5, Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 8:12, Efesî 5:8, Mesele 4:19, Yêremîya 13:16, Yûh’enna 9:4, Yûh’enna 11:9, Yûh’enna I 1:6

+ 12:36 Lûqa 16:8, T’êsalonîkî I 5:5

+ 12:38 Îşaya 53:1, R’omayî 10:16

+ 12:40 Îşaya 6:10, Metta 13:15, Marqos 4:12, K’arêd Şandîya 28:27

+ 12:41 Îşaya 6:1

+ 12:42 Yûh’enna 3:1, Yûh’enna 9:22, Yûh’enna 16:2

+ 12:43 Yûh’enna 5:44

+ 12:44 Metta 10:40, Yûh’enna 13:20, Yûh’enna 14:1

+ 12:45 Yûh’enna 14:9

+ 12:46 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 8:12, Yûh’enna 9:5

+ 12:47 Yûh’enna 3:17, Yûh’enna 4:42, Yûh’enna 8:15

+ 12:48 Q. Ducarî 18:19

+ 13:1 Derk’etin 12:1-30, Yûh’enna 12:1, Marqos 14:41, Yûh’enna 2:4, Yûh’enna 7:6, Yûh’enna 8:20

+ 13:2 Yûh’enna 6:70

+ 13:3 Metta 11:27, Yûh’enna 17:2, Yûh’enna 8:14, Yûh’enna 16:28

+ 13:5 Metta 20:28, Lûqa 22:27

+ 13:8 Korint’î I 6:11, Efesî 5:26, Tîto 3:5, Îbranî 10:22

+ 13:10 Yûh’enna 15:3

+ 13:11 Yûh’enna 6:64, Yûh’enna 18:2

+ 13:13 Metta 7:22, Metta 23:8, Lûqa 6:46, Fîlîpî 2:11

+ 13:14 Tîmot’êyo I 5:10
+ 13:15 Petrûs I 2:21
+ 13:16 Lûqa 6:40, Yûh’enna 15:20

+ 13:17 Metta 24:46, Lûqa 11:28, Aqûb 1:22, R’omayî 2:13

• 13:18 Metta 26:21-25, Marqos 14:18-21, Lûqa 22:21-23

+ 13:18 Yûh’enna 6:70, Zebûr 41:9

+ 13:19 Marqos 13:23, Yûh’enna 14:29, Yûh’enna 16:4

+ 13:20 Metta 10:40, Lûqa 10:16, Yûh’enna 12:44

+ 13:21 Marqos 14:34, Yûh’enna 12:27

+ 13:23 Yûh’enna 19:26, Yûh’enna 20:2, Yûh’enna 21:7, Yûh’enna 21:20

+ 13:29 Yûh’enna 12:6
+ 13:31 Petrûs I 4:11
+ 13:32 Yûh’enna 17:1, Yûh’enna 17:5
+ 13:33 Yûh’enna 7:34, Yûh’enna 8:21

+ 13:34 Yûh’enna I 2:7-8, Yûh’enna I 3:11, Yûh’enna II 1:5, Q. K’ahîntîyê 19:18, Yûh’enna 15:12

• 13:36 Metta 26:31-35, Marqos 14:27-31, Lûqa 22:31-34

+ 13:37 Yûh’enna 11:16, Yûh’enna 21:19
+ 13:38 Yûh’enna 18:27
+ 14:1 Yûh’enna 12:44
+ 14:3 Yûh’enna 14:1, T’êsalonîkî I 4:17
+ 14:5 Yûh’enna 11:16

+ 14:6 Yûh’enna 1:17, Yûh’enna 11:25, Îbranî 10:20

+ 14:8 Yûh’enna 1:43, Yûh’enna 12:21
+ 14:9 Yûh’enna 12:45
+ 14:10 Yûh’enna 10:38
+ 14:11 Yûh’enna 5:36

+ 14:12 Yûh’enna 8:14, Yûh’enna 13:3, Yûh’enna 16:28

+ 14:14 Metta 7:7-8, Marqos 11:24, Yûh’enna 15:16, Yûh’enna 16:23, Yûh’enna I 3:22

+ 14:15 Metta 28:20, Yûh’enna I 5:3, Yûh’enna II 1:6, R’omayî 13:10

+ 14:16 Yûh’enna 15:26, Yûh’enna 16:13
+ 14:17 Korint’î I 2:14, K’arêd Şandîya 2:4
+ 14:19 Yûh’enna 7:33
+ 14:21 Mesele 8:17, Yûh’enna 16:27
+ 14:22 Lûqa 6:16, K’arêd Şandîya 1:13
+ 14:23 E’yantî 3:20

+ 14:26 Yûh’enna 15:26, Yûh’enna 16:13, Korint’î I 2:10, Yûh’enna I 2:20, Lûqa 24:49

+ 14:27 Fîlîpî 4:7, Kolosî 3:15

+ 14:28 Yûh’enna 14:1-2, Korint’î I 11:3, Korint’î I 15:24

+ 14:29 Marqos 13:23, Yûh’enna 13:19
+ 14:30 Yûh’enna 12:31, Efesî 2:2
+ 15:1 Îşaya 5:1
+ 15:2 Yêremîya 2:21, Metta 3:10, Metta 7:19
+ 15:3 Yûh’enna 13:10
+ 15:4 Yûh’enna I 2:6

+ 15:5 R’omayî 11:17, Yûh’enna 6:56, Yûh’enna I 3:24, Marqos 4:20

+ 15:6 Metta 13:42
+ 15:7 Yûh’enna 14:14
+ 15:9 Metta 3:17, Yûh’enna 5:20

+ 15:11 Yûh’enna 3:29, Yûh’enna 16:24, Yûh’enna 17:13, Yûh’enna I 1:4, Yûh’enna II 1:12

+ 15:12 Yûh’enna 13:34

+ 15:13 Yûh’enna 10:11, Yûh’enna I 3:16, R’omayî 5:7-8, Efesî 5:2

+ 15:14 Marqos 3:35

+ 15:15 Yûh’enna 3:32, Yûh’enna 8:26

+ 15:16 Metta 7:7-8, Marqos 11:24, Yûh’enna 14:14, Yûh’enna 16:23

+ 15:17 Yûh’enna I 2:7, Yûh’enna I 3:11, Yûh’enna II 1:5

+ 15:18 Marqos 13:13, Yûh’enna 7:7, Yûh’enna I 3:13

+ 15:19 Yûh’enna 8:23, Yûh’enna 17:14

+ 15:20 Metta 10:24, Lûqa 6:40, Yûh’enna 13:16, Yûh’enna 5:16, Korint’î I 4:12, Korint’î II 4:9, T’êsalonîkî I 2:15, Tîmot’êyo II 3:12

+ 15:22 Yûh’enna 9:41
+ 15:23 Yûh’enna 5:23
+ 15:24 Yûh’enna 7:31, Yûh’enna 10:37
+ 15:25 Zebûr 35:19, Zebûr 69:4

+ 15:26 Yûh’enna 14:17, Yûh’enna 16:13, K’arêd Şandîya 5:32, Yûh’enna I 5:6-8

+ 15:27 Lûqa 24:48, Yûh’enna 19:35, K’arêd Şandîya 1:8

+ 16:2 Yûh’enna 9:22, Yûh’enna 12:42, K’arêd Şandîya 8:1, K’arêd Şandîya 9:1, K’arêd Şandîya 26:9

+ 16:3 Yûh’enna 18:19

+ 16:4 Marqos 13:23, Yûh’enna 13:19, Yûh’enna 14:29

+ 16:5 Yûh’enna 7:33, Yûh’enna 14:12
+ 16:7 Yûh’enna 15:26
+ 16:9 Yûh’enna 8:24
+ 16:11 Yûh’enna 12:31, Kolosî 2:15

+ 16:13 Yûh’enna 14:17, Yûh’enna 15:26, Yûh’enna I 2:20, Korint’î I 2:10

+ 16:15 Yûh’enna 17:10
+ 16:16 Yûh’enna 7:33
+ 16:20 Metta 9:15
+ 16:21 Îşaya 26:17
+ 16:22 Korint’î II 6:10

+ 16:23 Metta 7:7-8, Marqos 11:24, Yûh’enna 14:14, Yûh’enna 15:16

+ 16:24 Yûh’enna 3:29, Yûh’enna 15:11, Yûh’enna 17:13, Yûh’enna II 1:12

+ 16:25 Marqos 8:32
+ 16:27 Yûh’enna 14:21
+ 16:28 Yûh’enna 8:14, Yûh’enna 13:3
+ 16:30 Yûh’enna 2:24-25

+ 16:32 Metta 26:31, Marqos 14:27, Yûh’enna 8:16

+ 16:33 Yûh’enna 14:27, Kolosî 3:15, R’omayî 8:37, E’yantî 3:21

+ 17:1 Yûh’enna 11:41, Yûh’enna 2:4, Yûh’enna 12:23, Yûh’enna 8:54, Yûh’enna 13:32

+ 17:2 Metta 28:18, Yûh’enna 5:22, Yûh’enna 13:3

+ 17:5 Yûh’enna 1:1-2
+ 17:8 Yûh’enna 6:69
+ 17:9 Lûqa 22:32
+ 17:10 Yûh’enna 16:15, Îşaya 49:3
+ 17:11 Yûh’enna 10:30

+ 17:12 T’êsalonîkî II 3:3, Yûh’enna 13:2, Yûh’enna 10:28

+ 17:13 Yûh’enna 3:29, Yûh’enna 15:11, Yûh’enna 16:24, Yûh’enna II 1:12

+ 17:14 Yûh’enna 8:23, Yûh’enna 15:19
+ 17:15 Metta 6:13
+ 17:17 Zebûr 119:160
+ 17:18 Yûh’enna 20:21
+ 17:22 R’omayî 8:30
+ 17:24 Yûh’enna 14:3

+ 17:25 Yêremîya 12:1, Yûh’enna 8:55, Yûh’enna 10:15

+ 17:26 Metta 3:17, Yûh’enna 5:20

• 18:1 Metta 26:47-56, Marqos 14:43-50, Lûqa 22:47-53

+ 18:1 Metta 26:36
+ 18:2 Lûqa 22:39
+ 18:3 K’arêd Şandîya 1:16

+ 18:4 Yûh’enna 13:1, Yûh’enna 1:38, Yûh’enna 20:15

+ 18:9 Yûh’enna 17:12
+ 18:10 Lûqa 22:38
+ 18:11 Marqos 10:38, Marqos 14:36

• 18:12 Metta 26:57-58, Marqos 14:53-54, Lûqa 22:54

+ 18:13 Lûqa 3:2, K’arêd Şandîya 4:6

+ 18:14 Yûh’enna 11:50

• 18:16 Metta 26:69-70, Marqos 14:66-68, Lûqa 22:55-57

• 18:19 Metta 26:59-66, Marqos 14:55-64, Lûqa 22:66-71

+ 18:20 Yûh’enna 7:26

+ 18:22 P’adşatî III 12:24, K’arêd Şandîya 23:2, K’arêd Şandîya 23:4

+ 18:26 Yûh’enna 18:10

+ 18:27 Metta 26:64, Marqos 14:72, Lûqa 22:60, Yûh’enna 13:38

• 18:28 Metta 27:1-2, Metta 27:11-14, Marqos 15:1-5, Lûqa 23:1-5

+ 18:28 K’arêd Şandîya 10:28, Q. Ducarî 16:1

+ 18:29 Lûqa 3:1, Lûqa 13:1, K’arêd Şandîya 3:13, K’arêd Şandîya 4:27, Tîmot’êyo I 6:13

+ 18:32 Marqos 10:33, Yûh’enna 12:33
+ 18:33 Metta 2:2
+ 18:36 Yûh’enna 8:23, Yûh’enna 17:14
+ 18:37 Yûh’enna 3:11, Yûh’enna I 4:6
+ 18:38 Lûqa 23:41, Îbranî 4:15
+ 18:39 Marqos 15:6-7

• 19:1 Metta 27:15-31, Marqos 15:6-20, Lûqa 23:13-25

+ 19:4 Lûqa 23:41, Îbranî 4:15
+ 19:7 Yûh’enna 10:36, Q. K’ahîntîyê 24:16
+ 19:9 Îşaya 53:7, K’arêd Şandîya 8:32-33
+ 19:11 Yûh’enna 18:2, Yûh’enna 18:14
+ 19:12 K’arêd Şandîya 3:13
+ 19:15 Zebûr 93:1

• 19:17 Metta 27:32-44, Marqos 15:21-32, Lûqa 23:26-43

+ 19:20 Îbranî 13:12
+ 19:24 Zebûr 22:18
+ 19:25 Lûqa 24:18, Lûqa 8:2
+ 19:26 Yûh’enna 13:23

• 19:28 Metta 27:45-56, Marqos 15:33-41, Lûqa 23:44-49

+ 19:28 Zebûr 69:21

+ 19:31 Q. Ducarî 21:23, Yêşû 8:29, Yêşû 10:26-27

+ 19:34 Yûh’enna I 5:6

+ 19:35 Yûh’enna 15:27, K’arêd Şandîya 1:8, Yûh’enna I 1:1-3, E’yantî 1:2

+ 19:36 Derk’etin 12:46, Jimar 9:12, Zebûr 34:20, Metta 1:23, Metta 21:4, Metta 26:56

+ 19:37 Zekerîya 12:10

• 19:38 Metta 27:57-61, Marqos 15:42-47, Lûqa 23:50-56

+ 19:38 Yûh’enna 7:13

+ 19:39 Yûh’enna 3:1, Yûh’enna 7:50, Metta 2:11

+ 19:40 Yûh’enna 11:44

+ 19:41 P’adşatî IV 21:18, P’adşatî IV 21:26

• 20:1 Metta 28:1-10, Marqos 16:1-8, Lûqa 24:1-12

+ 20:1 Lûqa 8:2
+ 20:2 Yûh’enna 13:23
+ 20:9 Zebûr 16:10, Lûqa 24:27
• 20:11 Marqos 16:9-11
+ 20:12 Lûqa 24:4, K’arêd Şandîya 1:10
+ 20:14 Lûqa 24:16, Lûqa 24:31, Yûh’enna 21:4
+ 20:15 Yûh’enna 1:38, Yûh’enna 18:4

+ 20:17 Metta 28:10, R’omayî 8:29, Îbranî 2:11

• 20:19 Metta 28:16-20, Marqos 16:14-18, Lûqa 24:36-49

+ 20:21 Yûh’enna 17:18
+ 20:22 Destpêbûn 2:7
+ 20:23 Metta 16:19, Metta 18:18
+ 20:24 Yûh’enna 11:16

+ 20:28 Yûh’enna 1:1, Yûh’enna I 5:20, Fîlîpî 2:6

+ 20:29 Marqos 15:32, Petrûs I 1:8

+ 20:30 Yûh’enna 21:25

+ 20:31 Zebûr 2:7, Metta 14:33, Lûqa 1:35, Yûh’enna 1:7, K’arêd Şandîya 19:4, Yûh’enna 3:14-15, Yûh’enna I 5:13

+ 21:1 Yûh’enna 6:1

+ 21:2 Yûh’enna 11:16, Yûh’enna 14:5, Yûh’enna 20:24, Yûh’enna 1:45, Yûh’enna 2:1, Metta 4:21, Lûqa 5:10

+ 21:4 Lûqa 24:16, Lûqa 24:31, Yûh’enna 20:14
+ 21:5 Lûqa 24:41
+ 21:6 Lûqa 5:4
+ 21:7 Yûh’enna 13:23
+ 21:14 Yûh’enna 20:19, Yûh’enna 20:26
+ 21:16 K’arêd Şandîya 20:28, Petrûs I 5:1
+ 21:19 Yûh’enna 13:37, Petrûs II 1:14
+ 21:20 Yûh’enna 13:23, Yûh’enna 13:25
+ 21:22 Metta 16:27, Marqos 9:1
+ 21:24 Yûh’enna 15:27, Yûh’enna III 1:12
+ 21:25 Yûh’enna 20:30

K’arêd Şandîya

K’ARÊD ŞANDÎYA

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

K’itêba «K’arêd Şandîya» dûmayîya «Mizgînîya Lûqa» ye, ya ku bi destê Lûqa hatîye nivîsarê. Meremê k’itêbê ew e, ku şiroveke peyçûyêd Mesîh çawa bi r’êberîya R’uh’ê Pîroz li Orşelîmê, Cihûstanê, Sameryayê û welatêd mayînda bûne şe’dêd Wî (1:8). Usa jî dide k’ifşê, ku civîna nû bi çi zelûlîyê û te’lî-tengîyê h’îmê xwe girt û bi alîk’arîya R’uh’ê Pîroz çawa nava wan oxirmêd giranda pêşda diçû. Alîkî dinva jî gava hê k’ûr dibî, dibînî ku eva k’itêba t’arîxa mesîhîyê ye, ku ji Filistînê nava cihûya destpêbû û paşê bû bawerîke t’emamîya dinyayê.

Em dikarin K’arê Şandîya ser sê p’ara p’arevekin:

1. Belabûna mesîhîyê Orşelîmêda, pey jorhilatina Îsar’a (1:1–8:3)

2. Belabûna mesîhîyê ji Orşelîmê û Cihûstanêda girtî h’eta Sameryayê, Şamê û cîyêd dine dor-berêd Filistînê (8:4–12:25)

3. Belabûna mesîhîyê nava welatêd dor-berê Be’ra Sipî (Be’ra Navberê), h’eta R’omayê (13:1–28:31)

Ji wan qewimandinêd vê k’itêbêda yeke here berbiç’e’v bona kirêd R’uh’ê Pîroz nivîsar e, ku R’oja Pêncîye h’esabda li Orşelîmê ser bawermendada çawa qewat barî û r’êberîya civînê kir, civîn û serwêrêd wê nav xebata wanda qewat kirin. Hînkirinêd mesîhîyêd pêşin nava dannasînkirinada xuya dibe. Awa mesele, nava dannasînîya Petrûsê şandîda pey standina R’uh’ê Pîrozr’a (2:14-36), nava dannasînîya p’aristgehêda pey qencbûna yê nigseqetr’a (3:11-26), cabdayîna Steyfanda ber civîna giregirêd Orşelîmê (7:1-53) û gotinêd Pawlosda (13:16-41; 17:22-31; 20:18-35; 22:1-21; 24:10-21; 26:2-23). Ew qewimandinêd k’itêbêda ku têne bîranînê didine k’ifşê, ku çawa dannasînkirin û hînkirinêd şandîya bi wê qudretê têne kirinê, ya ku bi qewata R’uh’ê Pîroz civînêda nava e’mirê bawermendada tê k’ifşê û bi civînê Mizgînîya Îsa Mesîh dinyayêda bela dibe.

Serecema fikira k’itêbê

- Hazirkirina şe’detîya şandîya (1:1-26)

- 1. Soz û t’emîya Îsaye xilazîyê (1:1-14)

- 2. Bijartina Matîyo dewsa Cihûdayê Îsxeryot (1:15-26)

- Şe’detîya Orşelîmêda (2:1–8:3)

- Şe’detîya welatêd Cihûstanê û Sameryayêda (8:4–12:25)

- Qulixê Pawlos (13:1–28:31)

- 1. R’êwîtîya Pawlosê şandîye pêşin (13:1–14:28)

- 2. Şêwira civîna Orşelîmêda (15:1-35)

- 3. R’êwîtîya Pawlosê şandîye duda (15:36–18:22)

- 4. R’êwîtîya Pawlosê şandîye sisîya (18:23–21:16)

- 5. Pawlosê girtî Orşelîmêda, Qeyserîyêda û r’êwîtîya wîye h’eta R’omayê û axirî (21:17–28:31)

1

Bona R’uh’ê Pîrozî sozdayî

(Lûqa 24:49)

1^1T’êyofîloyê xweyîqedir, min k’itêba xweye pêşinda[*] derheqa wan h’emû tiştada nivîsî, çi ku Îsa kir û hîn kir, ji sêrîda+
2h’eta wê r’oja ku berbi e’zmên hate hilatinê. Lê hê berî e’zmên hilatinê Ewî bi R’uh’ê Pîroz t’emî li şandîyêd Xweye bijartî kir. 3Pey wan cefayêd Xwer’a Ewî gelek cara Xwe nîşanî wan dida, r’ast dida îzbatkirinê ku Ew sax e. Navbera çil r’ojîda wanva xuya dibû û derheqa P’adşatîya Xwedêda wanar’a xeber dida+. 4Carekê gava Ewî t’evî wan nan dixwar, t’emî da wan û got: «Ji Orşelîmê dernek’evin, lê belê hîvîya sozê Bavê bisekinin, bona k’îjanî we ji Min bihîst[*]+ . 5Yûh’enna bi avê nixumand, lê hûnê çend r’oja şûnda bi R’uh’ê Pîroz bêne nixumandinê»[*]+ .

Jorhilatina Îsa

(Marqos 16:19-20; Lûqa 24:50-53)

6Gava şagirt hevr’a cîkî bûn, ji Îsa pirsîn û gotinê: «Xudan, vî zemanîda Tê P’adşatîya Îsraêlê li wan veger’înî?»+
7Ewî li wan veger’and û got: «Ew ne îşê we ye ku hûn wan wext û zemana bizanibin yêd ku Bavê bi h’ukumê Xwe k’ifş kirine+. 8Lê gava R’uh’ê Pîroz bê ser we, hûnê qewatê bistînin û ji Orşelîmêda girtî t’emamîya Cihûstanê, Sameryayê û h’eta serê dinê jî bibine şe’dêd Min»[*]+ . 9Gava ev yek got, ber ç’e’vê wan berbi e’zmên hate hilatinê û e’wrekî ji ber ç’e’vê wan Ew veşart[*]+ .

10Ew hê zûr’ bibûn li çûyîna Wîye e’zmên dinihêr’în, va du merivêd k’incsipî cem wan sekinîn+
11û gotin: «Gelî celîlîya! Hûn çima usa sekinî ne û li e’zmên dinihêr’in? Ew Îsayê ku ji nav we hate hilatinê, wê usa jî bê, çawa we dît Ew çû e’zmên»+.

Bijartina Matîyo dewsa Cihûdayê Îsxeryotî

(Metta 27:3-10)

12Hingê ewana ji ç’îyayê Zeyt’ûnê veger’îyane Orşelîmê, ku r’îya r’ojeke şemîyê[*] dûrî Orşelîmê bû+. 13Gava hatine bajêr, çûne oda mezine jorin, ew cîyê ku Petrûs û Yûh’enna, Aqûb, Endrawis, Fîlîpo, T’ûma, Bertolomeyo, Metta, Aqûbê Halfawo, Şimh’ûnê welatp’arist û Cihûdayê Aqûb têda diman[*]+ . 14Van h’emûya her gav hevr’a t’evî k’ulfeta û Meryema dîya Îsa û birayêd Wî dua dikirin+.

15Wan r’ojada Petrûs nava bawermendada r’abû, (ku li wir qasî sed bîst merivî bûn) û got: 16«Gelî bira! Gerekê ev nivîsara bihata sêrî, çawa ku berî vê yekê R’uh’ê Pîroz bi devê Dawid bona Cihûda gotibû, ku ew bû r’êberê wan, yêd ku Îsa girtin+. 17Ew t’evî me nav h’esabê meda bû û p’ara wî jî nava vî qulixîda bû»+.

18(Ewî bi heqê kirê xweyî neheq e’rdek stand û li wir ser sêrî k’et, zik lê qelişî dil-h’inavê wî h’emû r’ijîyan. 19Eva yeka h’emû binelîyêd Orşelîmêva e’yan bû, h’eta bi zimanê xwe jî wî e’rdîr’a Heqildima gotin, awa gotî «E’rdê xûnê».)[*]+

20Petrûs dûmayî kir got: «Çawa k’itêba Zebûrada jî nivîsar e:

‹De bira mala wî xirabe be, kesek têda nemîne›[*]

û:

‹De bira qulixê wîyî serwêrtîyê yekî din bistîne›[*]+ .

21Awa gerekê yek ji wan mêra be, k’îjan ku t’emamîya wî wextî t’evî me bûne gava Xudan Îsa t’evî me diçû dihat, 22ji nixumandina Yûh’ennada girtî h’eta wê r’oja ku Ew ji nav me berbi e’zmên hate hilatinê. Ew gerekê t’evî me bibe şe’dê r’abûna Wîye ji mirinê»+.

23Du merî dane sekinandinê, yek Ûsivê ku jêr’a Barsabo digotin (ku navê wî danîbûn Yûsto) û yê din Matîyo+. 24Dua kirin û gotin: «Xudan, Tu ku dilê her kesî zanî, ji van her duya k’îjanî ku Tu dibijêrî bide k’ifşê,+
25wekî evî qulixê şandîtîyê bistîne, ji k’îjanî Cihûda jê k’et ku her’e cîyê xwe». 26P’eşk ser wan avîtin, p’ara Matîyo k’et û ew ser h’esabê yanzdeh şandîyada zêde bû+.

2

Hatina R’uh’ê Pîroz R’oja Pêncîye h’esabda

2^1Gava R’oja Pêncîye h’esab hat[*] , h’emû jî hevr’a cîkî bûn+. 2Nişkêva ji e’zmên mîna dengê bayê qayîm dengek hat û t’emamîya wê mala ku têda r’ûniştibûn t’ijî kir. 3Hingê zimanêd mîna alava êgir wanva xuya bûn û li ser her yekî ji wan danîn+. 4H’emû bi R’uh’ê Pîroz t’ijî bûn û destpêkirin zimanêd mayîn xeber dan, çawa ku R’uh’ê Pîroz ew didane xeberdanê+.

5Wî çaxî Orşelîmêda cihûyêd xwedêxof diman, ew ji nav h’emû miletêd bin p’er’ê e’zmênda hatibûn. 6Gava ew deng hat, cime’teke giran civîya û t’evîhev bû, çimkî dibihîstin ku ewana bi zimanêd wan her yekî xeber didan 7û h’eyr-h’ujmek’ar, zendegirtî mayî digotin: «Ev h’emûyêd ku xeber didin ne ji Celîlê ne? 8Lê çawa ji me her yek wî zimanî dibihê, yê ku em navda dinê k’etine? 9Partoyî, medî, e’lamî, binelîyêd Mesopotamyayê, Cihûstanê, Kepedokyayê, Pontosê, Asyayê[*] , 10Firîgyayê, Pamfîlyayê, Misirê û yêd li alîyê Lîbyaya nêzîkî Kûrênê û usa jî yêd xerîbe ji R’omê hatî, 11cihû û necihûyêd ku hatine ser bawerîya cihûya, usa jî kirêtî û e’reb. Em dibihên ku evana bi zimanê me kirêd Xwedêye mezin dibêjin»+. 12H’emûya h’eyr-h’ujmek’ar şaşmayî hevdur’a digotin: «Ev çi h’ewal e?» 13Lê hineka jî qerfê xwe dikirin û digotin: «Pê şerava nû serxweş bûne»+.

Dannasînîya Petrûse pey hatina R’uh’ê Pîrozr’a

14Hingê Petrûs t’evî her yanzdeha r’abû dengê xwe hilda û cime’têr’a got: «Gelî cihûya û h’emûyêd ku Orşelîmêda dimînin! Bira ev yeka weva e’yan be û guh bidine xeberêd min. 15Evana ne serxweş in, çawa ku hûn difikirin, hê sibeh zû sih’et nehe ye[*] . 16Lê eva ew yek e, çi ku Yoêl p’êxember gotîye:+

17‹R’ojêd axirîyêda Xwedê dibêje wê aha be:

Ezê ji R’uh’ê Xwe ser h’emû merivada bibarînim,
kur’ û qîzêd weyê p’êxembertîyê bikin,
cahilêd weyê dîtinoka bibînin
û kal-pîrêd weyê jî xewna+.

18Belê, Ezê wan r’ojada R’uh’ê Xwe ser xulam û carîyêd Xweda jî bibarînim
û wê p’êxembertîyê bikin.
19Jor li e’zmên
tiştêd e’cêbmayî bidime k’ifşê
û jêr ser e’rdê jî nîşana,
xûn û agir, dû û dûxan+.
20R’oyê biqare
û hîvê jî sor be mîna xûnê,
hê berî hatina R’oja Xudane mezin û nave nîşan+.

21Û wê usa be, her kesê ku gazî navê Xudan ke wê xilaz be›[*]+ .

22Gelî îsraêlîya, van xebera bibihên! Îsayê Nisretê, merivekî ku ji alîyê Xwedêda k’ifşkirî bû, Xwedê pê Wî nava weda nîşan, k’eremet û kirêd qewat kirin, çawa ku hûn xwexa jî zanin+. 23Bona Wî Xwedê hê pêşda qirar kiribû û bi zanebûna Wî Ew k’ete destê we, we jî bi destê ner’asta darmixê xist kuşt[*]+ . 24Lê Xwedê qeydêd mirinêye cefê vekirin, Ew ji mirinê r’akir, çimkî mirinê nikaribû h’ukumî ser Wî bikira[*]+ . 25Dawid bona Wî dibêje:

‹Min t’imê Xudan pêşîya xwe didît,
çimkî Ew li alîyê minî r’astê ye, ku ez nelik’umim+.

26Bona wê yekê dilê min şa bû,
zimanê min jî ji eşqa nesekinî,
bedena mine mirî jî wê bi guman bijî,
27çimkî Tu min dîyarê mirîyada nahêlî,
ne jî Tê bihêlî ku Pîrozê Te bir’ize+.
28Te r’îyêd e’mir minva e’yan kirin
û Tê şabûna dîndara Xweva min t’ijî kî›[*]+ .

29Gelî bira! H’ewce ye ku ez aşkere bona Dawidê bave’şîr wer’a bêjim, ku ew mir defin kirin, t’irba wî h’eta r’oja îro jî nava meda ye+. 30Lê ew ku p’êxember bû, wî zanibû ku Xwedê bi sond wîr’a soz daye, wê ji bedena wî Yekî dayne ser t’extê wî[*]+ . 31Ewî ev yek hê pêşda dît û bona r’abûna Mesîh got, ku Ewê dîyarê mirîyada nemîne, ne jî bedena Wîyê bir’ize[*]+ . 32Eva ew Îsa bû, yê ku Xwedê Ew ji mirinê r’akir, ku em h’emû jî şe’de ne. 33Xwedê Ew hilk’işand da k’êleka Xweye r’astê, Ewî jî R’uh’ê Pîrozî sozdayî ji Bavê stand û jorda barand, çawa ku hûn niha dibînin û dibihên+. 34R’ast e Dawid neçûbû e’zmana, lê wî xwexa ev yek got:

‹Xudan gote Xudanê min,
k’êleka Mine r’astê r’ûnê,+

35h’eta ku Ez dijminêd Te bikime binê p’îyêd Te›[*] .

36Niha bira t’emamîya mala Îsraêl r’ind zanibe ew Îsayê ku we xaç kir, Xwedê Ew hin kire Xudan, hin jî Mesîh».

37Cime’tê ev yek ku bihîst, mîna tîrekê dilê wan k’et, Petrûs û şandîyêd mayînr’a gotin: «Em çi bikin, gelî bira?»+
38Petrûs wanr’a got: «T’obe kin û bira ji we her yek bi navê Îsa Mesîh bona baxşandina guna bê nixumandinê û hûnê R’uh’ê Pîroz p’êşk’êş bistînin+. 39Ev soz bona we û zar’êd we ye, usa jî bona h’emûyêd dûr e ku Xudan Xwedê meyê gazî wan ke»+.

40Petrûs bi gelek xeberêd mayîn bi me’rîfetî t’emî da û hîvî ji wan kir û got: «Xwe ji vî nisilê neheq xilaz kin». 41Ewêd ku xeberêd wî qebûl kirin, pê avê hatine nixumandinê û wê r’ojê weke sê h’ezara li hev zêde bûn. 42Wan t’imê xwe li hînkirina şandîya digirt, li hev dicivîyan, nan kerdikirin[*] û dua dikirin.

E’mirê bawermenda

43Xof û tirs dik’ete ser her kesî û bi destê şandîya gelek k’eremet û nîşan dibûn. 44H’emû bawermend hevr’a bûn û her tiştêd wan yek bû+. 45Hebûk û milk’ê xwe jî difirotin û belayî h’emûyêd h’ewce dikirin. 46Her r’oj bi t’ifaq diçûne p’aristgehê, malada nan kerdikirin û eşq-şa bi dilê sax xwarin dixwarin, 47şikirîya xwe Xwedê danîn û t’emamîya cime’tê li wan xweş bû. Xudan jî r’oj bi r’oj h’esabê xilazbûyîya zêde dikir.

3

Qencbûna yê nigada seqet p’aristgehêda

3^1Carekê Petrûs û Yûh’enna wextê duayê sih’eta sisîya hildik’işîyane p’aristgehê. 2Merivekî ji zikmakîyêda nigada seqet hebû, ku her r’oj danîn ber dergehê p’aristgehêyî ku Bedew dihate gotinê dadanîn, ku ji yêd dihatine p’aristgehê p’ars kira+. 3Evî ku dît Petrûs û Yûh’enna dik’evine p’aristgehê, lava wan kir ku p’arsê bidinê. 4Petrûs t’evî Yûh’enna li wî nihêr’î û gotê: «Li me binihêr’e!» 5Ewî jî li wan nihêr’î û ç’e’vê wî lê bû, ku wê tiştekî ji wan bistîne. 6Hingê Petrûs gotê: «Zêr’ û zîvê min t’une, lê çî min heye ezê Wî bidime te. Bi navê Îsa Mesîhê Nisretê r’abe biger’e»+. 7Destê wîyî r’astê girt r’akir, pêr’a-pêr’a qudûmê çoka û gûzekêd wî şidîyan+. 8Ewî banzda ser xwe sekinî, destpêkir ger’îya û t’evî wan k’ete p’aristgehê diger’îya, banzdida û şikirî dida Xwedê+. 9Gava t’emamîya cime’tê dît ku ew diger’e û şikirîyê dide Xwedê, 10nas kirin ku ew e, yê ku bona p’arsê ber dergehê p’aristgehêyî Bedew r’ûdinişt û bona tiştê ku t’evî wî qewimî zendegirtî mabûn û dih’eyîrîn.

Petrûs hêwangeha Silêmanda dannasîn dike

11Evî ku Petrûs û Yûh’enna ber’nedidan, t’emamîya cime’tê e’cêbmayî berbir’î wan bezî, h’eta wî cîyê ku jêr’a digotin hêwangeha Silêman+. 12Petrûs ku ev yek dît, cime’têr’a got: «Gelî îsraêlîya! Hûn çima bona vê yekê e’cêbmayî mane? Çima tiherekî li me dinihêr’in? Tê bêjî qey me bi qewat yan xwedêp’aristîya xwe ew da ger’ê? 13Xwedêyê Birahîm, Îshaq, Aqûb û Xwedêyê kal-bavêd me, Berdestîyê Xwe Îsa r’ûmet kir[*] . We nemamîya Wî kir û ber Pîlato t’exsîr kir, gava ewî qirar kiribû ku Wî ber’de+. 14We yê Pîroz û r’ast t’exsîr kir û yê mêrkuj xwest ku wer’a bê ber’danê[*]+ . 15We Ç’e’vkanîyê jîyînê kuşt, lê Xwedê Ew ji mirinê r’akir û em xwexa şe’de ne. 16Û qewata navê Wî eva meriva qenc kir, k’îjanî ku hûn dibînin û nas dikin. Belê wê bawerîya bi navê Wî eva ber ç’e’vê we h’emûya sax-silamet kir.

17Niha gelî bira, ez zanim ku we jî mîna serwêrêd xwe bi nezanîya xwe kirîye+. 18Lê Xwedê çawa berî vê yekê bi devê h’emû p’êxembera bona cefê Mesîhê Xwe gotibû, usa jî kir. 19Awa t’obe kin û berbi Xwedê veger’in, ku gunêd we bêne r’esîtkirinê. 20Hingê wextêd jîyîndarîyê ji h’izûrîya Xudan wê bên û Ewê Îsa bişîne, wî Mesîhê ku berêda bona we k’ifş kirîye. 21Lazim e Ew li e’zmên bimîne, h’eta ku Xwedê her tiştî nû çêke[*] , çawa ku hê berê pêşda Xwedê bi devê p’êxemberêd Xweye pîroz gotibû+. 22Belê Mûsa got: ‹Xudan Xwedêyê we wê ji nav birayêd weda P’êxemberekî mîna min wer’a derxe. Her çi ku wer’a bêje, gerekê hûn guhdarîya Wî bikin+. 23Her k’î ku guhdarîya Wî p’êxemberî neke, ji nav cime’tê wê bê qetandin û undakirinê›[*]+ . 24Û h’emû p’êxembera jî, ji Samûêl girtî û yêd peyr’a çi ku gotine, bona van r’oja xeber dane+. 25Hûn mîrat’xurêd p’êxembera û wê peymanê ne, ya ku Xwedê t’evî kal-bavêd we[*] girêda. Ewî gote Birahîm: ‹Bi zur’eta te ezê dua h’emû miletêd dinyayê bikim›[*]+ . 26Xwedê Berdestîyê Xwe Îsa miletr’a derxist û pêşîyê şande cem we, ku dua we bike û bi vî awayî we her kesî ji xirabîyêd we veger’îne».

4

Petrûs û Yûh’enna li ber civîna giregira

4^1Petrûs û Yûh’enna hê cime’têr’a xeber didan, k’ahîna û serwêrê nobedarêd p’aristgehê t’evî sadûqîya ser wanda girtin+. 2Ewana aciz bibûn, çimkî wana cime’t hîn dikir, ku Îsa ji mirinê r’abûye, îzbat dikirin ku mirîyê r’abin. 3Ew girtin kirine kelê h’eta r’oja dinê, çimkî îdî êvar bû+. 4Lê gelekêd ku xeber dibihîstin bawer kirin, h’esabê wan gihîşte pênc h’ezara.

5R’oja dinê serwêr, r’ûspî û qanûnzan civîyane Orşelîmê. 6Henanê serekk’ahîn, Qeyafa, Yûh’enna, Skender û h’emûyêd mayîne ji xûn-qinêta serekk’ahîn jî li wir bûn,+
7Petrûs û Yûh’enna nava xweda dane sekinandinê û pirsîn: «We bi çi qewatê yan bi çi navî ev yeka kir?»+
8Wê demê Petrûs bi R’uh’ê Pîroz t’ijî wanar’a got: «Gelî serwêrêd cime’tê û r’ûspîya!+
9Heger hûn îro bona vê qencîya ku vî seqetîr’a bû ji me dipirsin, ku ew çawa qenc bûye,+
10bira we û t’emamîya miletê Îsraêlêva e’yan be, ku eva bi saya navê Îsa Mesîhê Nisretê li ber we qencbûyî sekinî ye, Ewê ku we xaç kir û Xwedê ji mirinê r’akir. 11Ew e ‹Ew kevirê ku ji we hosta hate bêr’ûmetkirinê û bû serê e’nîşkê›[*]+ . 12Bi kesekî mayîn xilazbûn t’une, çimkî bin p’er’ê e’zmênda navekî din merivar’a nehatîye dayînê, ku em bikaribin bi wî xilaz bin»+.

13Gava wana mêrk’îmîya Petrûs û Yûh’enna dît û pê h’esîyan ku evana merivne nexwendî û nezan in, e’cêbmayî man û nas kirin, ku evana t’evî Îsa bûne. 14Lê ew merivê qencbûyî ku t’evî wan sekinî dîtin û nikaribûn tiştek bigotana+. 15Hingê e’mirî li wan kirin, ku ew ji civîna giregira derên û hevr’a şêwirîn, 16gotin: «Em van meriva çawa bikin? Çimkî h’emû binelîyêd Orşelîmêva e’yan e ku bi destê van k’eremeteke berbiç’e’v bû û em nikarin înk’ar kin. 17Lê wekî nava cime’têda hê bela nebe, em gefê li wan bixwin, ku t’u car bi Wî Navî kesîr’a xeber nedin».

18Dîsa gazî wan kirin, t’emî dane wan, ku t’u car bi navê Îsa xeber nedin û hîn nekin. 19Lê Petrûs û Yûh’enna li wan veger’andin û gotin: «K’a hûn xwexa bifikirin, gelo ev yek ber Xwedê r’ast e ku em gur’a we bikin, ne ya Xwedê+? 20Em nikarin bona wan tiştêd ku me xwexa dîtin û bihîstin nekine dengî». 21Wana dîsa gef li wan xwar û ber’dan. Ber cime’tê me’nîk ser wan nedîtin ku ceza bidana wan, çimkî h’emûya jî bona ew tiştê qewimî şikirî didane Xwedê+. 22E’mirê wî merivê ku ev k’eremeta qencbûnê jêr’a bû çil salî jortir bû.

Duayê bawermenda

23Gava Petrûs û Yûh’enna hatine ber’danê, ew çûne cem k’oma xwe û wanr’a her tişt gilî kirin, çi ku serekêd k’ahîn û r’ûspîya wanar’a gotibûn. 24Wana jî gava bihîst, hevr’a dengê xwe hildan gazî Xwedê kirin û gotin: «Ya Xweyî, E’firandarê e’rd û e’zmên, be’rê û h’emûyêd nav wanda[*] ,+
25Te bi R’uh’ê Pîroz pê devê bavê me, berdestîyê Xwe Dawid got:

‹Çima necihû qilqilîn û milet jî bona tiştêd p’ûç’ fikirîn?

26P’adşêd dinyayê hazir sekinîn û serwêr hevr’a miqabilî Xudan û Mesîhê Wî civîyan›[*]+ .

27Belê r’ast vî bajarîda ser berdestîyê Te Îsayê pîroz, Yê ku Te bi r’ûnkirinê k’ifş kir, Hêrodes û Pîlatoyê Pontîyo t’evî necihûya û miletê Îsraêlê civîyan[*] ,+
28wekî wan tişta bikin, çi ku Te hê berêda anegorî qewat û e’mirê Xwe k’ifş kiribû bibin. 29Niha ya Xudan, ser gef û gur’îya wanda binihêr’e, k’eremê xulamêd Xwer’a bike, wekî em mêrk’îmî xebera Te xeber din,+
30destê Xwe dirêj ke, wekî bi navê berdestîyê Te Îsayê pîroz ji nexweşîya qenc bin, nîşan û k’eremet biqewimin». 31Hema çawa wana dua xilaz kir, ew cîyê ku ew civîyayî bûn h’ejîya û h’emû bi R’uh’ê Pîroz t’ijî bûn, xebera Xwedê mêrk’îmî xeber didan+.

Her tiştê bawermenda yek bû

32Dil û r’uh’ê t’emamîya cime’ta bawermenda yek bû. Ji wana t’u kesî hebûka xwer’a nedigot ku: «Ya min e», lê her tiştêd wan yek bû+. 33Şandîya bi qewata zor şe’detîya mirin-r’abûna Xudan Îsa didan û k’eremeke mezin ser wan h’emûya bû. 34Nava wanda t’u kes h’ewcê tiştekî nîbû. Ewêd ku xweyê e’rda yan mala bûn, difirotin û qîmetê wan tiştêd firotî danîn+
35ber p’îyêd şandîya dadanîn û wana jî k’êr’a çi lazim bûya bela dikirin. 36Awa yekî lêwî ji Qubrisê, navê wî Ûsiv, ku şandîya jêr’a digot Barnabas, ku tê fe’mkirinê: «Yê Dildayînê[*] »,+
37e’rdekî wî hebû firot, qîmetê wî anî ber p’îyêd şandîya danî.

5

Gunê Hananîya û Safêrîyayê

5^1Lê merivekî navê wî Hananîya t’evî jina xwe Safêrîyayê milk’ek firot, 2ji qîmetê wê hinek veşart, ku jin jî haş pê hebû, hinek jî anî li ber p’îyêd şandîya danî. 3Hingê Petrûs wîr’a got: «Hananîya! Ev çawa bû ku mîrêcin qelpê xirab kire dilê te, ku tu R’uh’ê Pîrozr’a derewa bikî û ji qîmetê e’rdê hinekî veşêrî? 4Berî firotanê ne ew ya te bû? Û pey firotanêr’a jî qîmetê wê destê teda nîbû? Te çima ev yek kire dilê xwe? Te ne ku merivar’a derew kir, lê Xwedêr’a»+. 5Gava Hananîya ev xeber bihîstin, k’et r’uh’ê xwe da û tirseke mezin h’emûyêd ku bihîstin girt. 6Xort jî r’abûn ew k’efen kirin û birine derva defin kirin.

7Weke sê sih’eta derbaz bû, jina wî ku nizanibû çi qewimîye, k’ete hindur’. 8Petrûs jê pirsî got: «Minr’a bêje, we hebûka xwe hema haqasî firot?» Ewê got: «Belê, hema haqasî». 9Hingê Petrûs wêr’a got: «Hûn çima bûne yek ku R’uh’ê Xudan bicêr’ibînin? Va ne dengê nigêd wan merivêd ku mêrê te defin kirine ji pişt dêrî tên, wê te jî derxine derva». 10Pêr’a-pêr’a ew k’ulfet k’ete ber nigêd wî û r’uh’ê xwe da. Hingê xort k’etine hindur’, ewa mirîtî dîtin, hildan birin k’êleka mêrê wê defin kirin. 11Tirseke mezin k’ete ser t’emamîya civînê û h’emûyêd ku ev yek bihîstin.

K’eremetêd bi destê şandîya

12Bi destê şandîya gelek nîşan û k’eremet nav cime’têda dibûn. (H’emû bawermend hevr’a hêwangeha Silêmanda dicivîyan+. 13T’u kesî ji yêd mayîn newêribû nêzîkî wan bûya, lê belê cime’tê jî qedirê wan digirt. 14Lê dîsa e’laleta jina û mêra hê-hê zêde dibûn, yêd ku bawerîya xwe Xudan danîn.) 15Bona vê yekê xelqê nexweş derdixistine serê r’îya, dadanîne ser darbesta û ber’a, wekî gava Petrûs derbaz be, t’enê sîya wî bik’eve ser ji wan hineka+. 16E’lalet jî ji bajarêd dor-bera dihatine Orşelîmê, t’evî xwe nexweş û yêd ku ji r’uh’êd h’eram cefa dik’işandin danîn û h’emû jî qenc dibûn.

Zêrandina şandîya

17Serekk’ahîn û h’emûyêd t’evî wî, ku ji k’omela sadûqîya bûn, h’evsûdîyêva dagirtî r’abûn+
18dest avîtine şandîya, avîtine kela cime’tîyê+. 19Lê milyak’etekî Xudan wê şevê dergehêd kelê vekirin, ew derxistine derva û gote wan:+
20«Her’in p’aristgehêda bisekinin û cime’têr’a van h’emû gotinêd vê jîyînê bêjin». 21Wana jî guhdarî kir, sibehê zû k’etine p’aristgehê, destpêkirin hîn kirin.

Hingê serekk’ahîn k’oma xweva hat, t’evî t’emamîya k’oma r’ûspîyêd Îsraêlê, civîna giregira civand û şandine kelê ku şandîya bînin. 22Lê gava berdestî çûn, ew kelêda nedîtin, veger’îyan hatin û gotin: 23«Kela ji her alîyava dadayî bû û nobedar jî li ber dergeha bûn, lê gava me vekir, me hindur’da t’u kes nedît». 24Gava serwêrê nobedarêd p’aristgehê û serekêd k’ahîna ev xeber bihîstin, ser wan e’cêbmayî man digotin: «Gelo çi qewimîye?» 25Wê demê yekî hat wanr’a got: «Va ew merivêd we avîtibûne kelê, p’aristgehêda sekinî ne û cime’tê hîn dikin!» 26Wî çaxî serwêrê nobedara berdestîyava t’evayî çûn ew anîn, lê ne bi zorbetîyê, çimkî ji cime’tê ditirsîyan, ku wan nedine ber kevira+.

27Ew birin ber civîna giregira dane sekinandinê, serekk’ahîn ji wan pirsî+
28û got: «Me h’işk t’emî li we nekir, ku bi Wî Navî hîn nekin? Lê va we Orşelîm bi hînkirina xweva t’ijî kirîye, hûn dixwazin cabdarîya xûna Wî Merivî bikine stûyê me»[*]+ . 29Petrûs û şandîyêd mayînva cab dan û gotin: «Em gerekê gur’a Xwedê bikin, ne ku ya meriva+. 30Xwedêyê kal-bavêd me Îsa ji mirinê r’akir, Ewê ku we darva dardakir kuşt. 31Xwedê Ew bilind kir danî li milê Xweyî r’astê, ku bibe R’êber û Xilazkir, wekî mecala t’obeyê û baxşandina guna bide Îsraêlê. 32Em şe’dê van tişta ne, usa jî R’uh’ê Pîroz, k’îjan Xwedê da wan, yêd ku gur’a Wîda ne»+.

33Gava wana ev yek bihîst, gelekî hêrs k’etin û dixwestin wan bikujin+. 34Lê fêrisîkî dersdarê Qanûnê hebû, navê wî Gamalyêl û nava t’emamîya cime’têda jî xweyîqedir bû. Eva civîna giregirada r’abû sekinî e’mir kir ku şandîya xêlekê derxine derva+
35û wanr’a got: «Gelî îsraêlîya! Hindava vanda haş ji xwe hebin ku hûnê çi bikin. 36Wextekê T’ewdas pêşda hat, ku xwe danîbû dewsa yekî mezin û weke çarsid merivî jî xwe lê girtibûn, ew hate kuştinê, h’emû peyçûyêd wî jî t’ûr’-t’ûr’î bûn û kes nema. 37Pey wîr’a Cihûdayê Celîlê jî r’ojêd navnivîsarêda r’abû e’laleteke giran li pey xwe bir, lê ew hate kuştinê û h’emûyêd pey wî diçûn jî bela-belayî bûn+. 38Û niha ez vî h’alîda wer’a dibêjim, ji van meriva veger’in û wan ber’din. Heger ew şêwir yan şixul merivatî be, wê betal be,+
39lê heger ji Xwedêda ye, hûn nikarin betal kin. Miqatî xwe bin nebe ku hûn r’abine ber Xwedê».

Civîna giregira gur’a wî kir,+
40gazî şandîya kirin, ew dane ber qamçîya, e’mirî ser wan kirin, ku îdî bi navê Îsa xeber nedin û ber’dan. 41Evana jî ji civîna giregira çûn, şa dibûn ku bona navê Îsa hêjayî r’ezîlkirinê bûne+. 42Her r’oj li p’aristgehê û malada t’imê Mizgînî didan û hîn dikirin ku Mesîh, Îsa ye.

6

Bijartina h’eft k’omekdara

6^1Wan r’ojada gava şagirt zêde dibûn, cihûyêd ku yûnanî xeber didan hindava cihûyêd îbranîda[*] bîna xwe teng dikirin, çimkî xurekê ku her r’oj dihate belakirinê nedigihîşte jinebîyêd wan+. 2Wî çaxî her donzdeha gazî k’oma şagirta kir û gotin: «Ev yek ne r’ast e ku em dannasînîya xebera Xwedê bihêlin, xurek belakirinêva mijûl bin. 3Niha gelî bira, ji nava xweda h’eft merivêd bi şe’detîya navê qenc bibijêrin, ku bi îzbatî R’uh’ê Pîroz û serwaxtîyêva t’ijî ne, wekî em wan daynine ser vî şixulî+. 4Lê emê xwe bidine dua û dannasînîya xeberê». 5Eva yeka h’emû bawermenda xweş hat û ev merivana bijartin: Steyfan, merivekî bi bawerî û R’uh’ê Pîrozva t’ijî, Fîlîpo, Prokoro, Nîkanor, Tîmon, Parmênas û Nîkoloyê ji Entakyayê, ku ji p’ûtp’aristîyê hatibû ser bawerîya cihûya+. 6Evana ber şandîya dane sekinandinê, şandîya jî dua kirin û destêd xwe dane ser wan+. 7Û xebera Xwedê pêşda diçû, e’laleta şagirta Orşelîmêda gelekî zêde dibû û ji k’ahîna jî geleka bawerî qebûl dikirin+.

Girtina Steyfan

8Steyfan, ew merivekî bi k’erem û qewata Xwedêva t’ijî bû, nav cime’têda k’eremet û nîşanêd mezin dikirin. 9Lê hinekêd ji k’inîşta ku Azayî[*] dihate gotinê, cihûyêd ji Kûrênê û Skenderyayê û usa jî cihûyêd ji qezayêd Kîlîkyayê û Asyayê r’abûn t’evî Steyfan k’etine de’wê. 10Lê nikaribûn li ber wê serwaxtîyê û wî R’uh’ê ku pê xeber dida bisekinîyana+. 11Wî çaxî dizîva serê çend merîya t’ijî kirin ku bêjin: «Me bihîst ku eva tiştêd miqabilî Mûsa û Xwedê dibêje»+. 12Bi vî awayî cime’t, r’ûspî û qanûnzan t’evîhev kirin, r’ahiştine Steyfan, ew girtin û k’aşî civîna giregira kirin. 13Şe’dêd derew anîn dane sekinandinê û wan got: «Eva t’erka xeberdana miqabilî vî cîyê pîroz û Qanûna Mûsa nake+. 14Me ji devê wî bihîst ku got: ‹Îsayê Nisretê wê vê P’aristgehê hilşîne û e’detêd ku Mûsa dane me biguhêze›»+. 15H’emûyêd civîna giregirada r’ûniştî gava li wî nihêr’în, dîna xwe danê r’eng-r’ûyê wî mîna r’eng-r’ûyê milyak’eta bû.

7

Cabdayîna Steyfan li ber civîna giregira

7^1Hingê serekk’ahîn Steyfanr’a got: «Ev yek r’ast in?» 2Ewî got: «Gelî bav û bira, bibihên! Gava bavê me Birahîm hê Mesopotamyayêda dima, ku hê neçûbû bajarê H’aranê, Xwedêyê r’ûmetê wîva xuya bû+
3û jêr’a got: ‹Ji welat û pismamêd xwe biqete û her’e wî welatê ku ezê nîşanî te kim›[*]+ . 4Hingê Birahîm ji welatê k’ildanîya derk’et li H’aranê ma. Pey mirina bavê wîr’a Xwedê ew warguhaste vî welatê ku hûn niha têda dimînin+. 5Li vê derê wargeh neda wî, ne jî dewsa nigekî, lê soz da ku vî welatî çawa milk’ bide wî û pey wîr’a jî bide zur’eta wî, gava ku hê zar’êd wî t’unebûn[*]+ . 6Xwedê wîr’a aha got: ‹Zur’eta teyê welatê xelqêda xerîbîyêda be, wê wan bikine xulam û çarsid salî bidine cefê+. 7Lê dîwana wî miletê ku wê jêr’a bibine xulam› Xwedê got, ‹Ezê bikim, pey wê yekêr’a ewê derên, li vî cîyî Min bih’ebînin›[*]+ . 8Paşê sinet çawa nîşana peymanê da Birahîm. Awa gava Îshaq jêr’a bû, r’oja h’eyşta ew sinet kir û Îshaq jî Aqûb usa kir, Aqûb jî her donzdeh kur’êd xweye bave’şîrêd me usa kirin[*]+ .

9Bave’şîra jî ji h’evsûdîyê Ûsiv çawa xulam firotin, ku wî bibine Misirê, lê Xwedê t’evî wî bû[*] ,+
10ew ji h’emû tengasîyêd wî xilaz kir. Gava ew ber Firewinê p’adşê Misirê sekinî, Xwedê k’erem û serwaxtî dayê, p’adşê jî Ûsiv ser Misirê û t’emamîya mala xwe kire serwêr[*]+ . 11Hingê t’emamîya welatê Misirê û Kenanêda bû xelayî û k’etine oxirmê giran, kal-bavêd me nikaribûn xurek destxistana.[*]
12Aqûb ku bihîst li Misirê genim dest dik’eve, cara pêşin kal-bavêd me şandin+. 13Cara duda Ûsiv xwe birayêd xweva da naskirinê û e’silê wî Firewinva e’yan bû+. 14Hingê Ûsiv şand gazî bavê xwe Aqûb û t’emamîya mala wî kir, ku serhev h’eftê pênc nefs bûn+. 15Aqûb berjêrî Misirê bû, ew û kal-bavêd me wir mirin+. 16Cinyazêd wan birine Şexemê kirine wî mezelê ku Birahîm bi qîmetekî zîva ji kur’êd Hamorê Şexemê k’ir’îbû[*]+ .

17Gava ew wextê ku Xwedê bi sond Birahîmr’a soz dabû nêzîk dibû, cime’t Misirêda gelekî zêde bibû+. 18Wî çaxî p’adşakî din Misirêda r’abû, ku derheqa Ûsivda tiştek nizanibû[*]+ . 19Ewî h’ilek’arî li miletê me kir û kal-bavêd me dane cefê, p’êyî ser wan kir, ku ew zar’okêd xwe bavêjine derva, ku nejîn[*]+ . 20Wî çaxî Mûsa ji dîya xwe bû, ew yekî gelekî bedew bû û sê meha mala bavê xweda mezin bû.[*]+
21Gava ew hate avîtinê, qîza Firewin ew hilda bir, çawa kur’ xwer’a mezin kir+. 22Mûsa t’emamîya serwaxtîya misirîya hîn bû, xeberdan û şixulê xweda jî zor bû.

23Gava çil salîya wî t’emam bû, dilê wîr’a derbaz bû ku serîkî bide xûşk-birayêd xwe zar’êd Îsraêl. 24Ewî yekî îsraêlî dît ku yekî misirî neheqî lê dikir, çû pişta wî, h’eyf hilda yê misirî kuşt+. 25Mûsa t’irê xûşk-birayêd wîyê fe’m bikin, ku Xwedê wê bi destê wî xilazbûnê bide wan, lê fe’m nekirin. 26R’oja dinê r’astî du îsraêlîya hat ku şer’ dikirin, xwest ku wan li hev bîne û got: ‹E’vdno! Hûn bira ne, çima neheqîyê li hevdu dikin?› 27Lê ewê ku neheqî li hevalê xwe dikir, ew de’f da û gotê: ‹K’ê tu ser me serwêr û h’akim k’ifş kirî? 28Yan tu dixwazî min jî mîna wî misirîyê duhu bikujî?›[*]+
29Gava Mûsa ev yek bihîst, r’evî welatê Midyanê xerîbîyêda ma û li wir du kur’ jêr’a bûn[*]+ .

30Pey çil salîr’a ber’îyêda li ç’îyayê Sînayê milyak’etek nava alava agirê dir’îyêda wîva xuya bû.[*]+
31Mûsa ku dît, li ser wê yekê e’cêbmayî ma. Gava nêzîk dibûyê ku bibîne, dengê Xudan bihîst: 32‹Ez Xwedêyê kal-bavêd te, Xwedêyê Birahîm, Îshaq û Aqûb im›. Mûsa dilerizî û newêribû binihêr’îya+. 33Hingê Xudan gotê: ‹Çarixêd nigêd xwe bêxe, çimkî ew cîyê ku tu lê sekinî yî e’rdê pîroz e+. 34Belê Min cefê cime’ta Xwe Misirêda dît û zarînîya wan bihîst, peya bûm ku wan xilaz kim. De niha were Ez te bişînime Misirê›+.

35Ew Mûsayê ku t’exsîr kirin û gotinê: ‹K’ê tu ser me serwêr û h’akim k’ifş kirî?› Xwedê bi destê wî milyak’etê ku nav dir’îyêda wîva xuya bû, ew çawa serwêr û xilazkir şand[*]+ . 36Ewî ew ji Misirê derxistin, Misirê, be’ra Sor û ber’îyêda çil salî nîşan û k’eremet kirin[*]+ . 37Mûsa hema ew bû, yê ku zar’êd Îsraêlr’a got: ‹Xwedê wê ji nav birayêd weda p’êxemberekî mîna min bona we r’ake›[*]+ . 38Mûsa ew bû, yê ku ber’îyêda nava cime’tê bû, li serê ç’îyayê Sînayê jî t’evî wî milyak’etî bû, k’îjanî t’evî wî kal-bavêd mer’a xeber dida. Eva ew bû, yê ku ew xeberêd jîyînê hildidan ku bide me[*]+ .

39Lê kal-bavêd me nexwestin gur’a wî bikin, ew t’exsîr kirin, dilêd xweda veger’îyane Misirê+
40û Harûnr’a gotin: ‹Mer’a xwedêya çêke, ku pêşîya me k’evin, çimkî ew Mûsayê ku em ji welatê Misirê derxistin, em nizanin çi hate serê wî›[*]+ . 41Hema wan r’ojada p’ûtekî mîna golika çêkirin, qurban wî p’ûtîr’a dan û bona şixulê destê xwe k’êf kirin[*]+ . 42Hingê Xwedê berê Xwe ji wan guhast û hişt ku ew steyrkêd e’zmên bih’ebînin, çawa k’itêba p’êxemberada nivîsar e:

‹Gelo çil salî qurban û h’edî we ber’îyêda Minr’a dan, Mala Îsraêl+?

43Na, lê we konê Molox xwedê û steyrka R’emfan xwedêyê xwe hildidan,
ev sûret in, yêd ku we çêkirin,
wekî hûn wan bih’ebînin.

Bona vê yekê Ezê we biguhêzime wî alîyê welatê Babîlonê›[*]+ .

44Konê Şe’detîyê ber’îyêda t’evî kal-bavêd me bû. Ew usa hate çêkirinê, çawa Ewê ku Mûsar’a xeber da, e’mir kir ku mîna wî şikilê ku dîtibû çêke[*]+ . 45Paşê kal-bavêd me jî ew konê ku ji pêşîya wanr’a mabû, hildan anîne vî welatî, wî wextê ku wan t’evî Yêşû ji wan mileta zeft kiribûn û Xwedê ji ber kal-bavêd meva berî wan mileta dabû. Ew kon li wir ma h’eta wextê Dawid[*]+ . 46Dawid jî k’erem ji Xwedê stand, xwest ku xanekê bona Xwedêyê Aqûb çêke[*]+ . 47Lê Silêman bona Wî xanek çêkir[*]+ . 48Lê belê Yê Herî Jorin malêd bi desta çêkirîda namîne, çawa p’êxember dibêje:+

49‹E’zman k’ursîya Min e,
e’rd jî binê p’îyêd Min e.

Hûnê çi malê Minr’a çêkin? Xudan dibêje.

Yan jî çi cîyî bona r’ih’etîya Min?

50Ne destêd Min ev her tişt çêkirine?[*] ›+

51Serh’işkno! K’afir û guhada ker’no![*] Hûn t’imê miqabilî R’uh’ê Pîroz disekinin, kal-bavêd we çawa bûne, hûn jî usa ne[*]+ . 52Kal-bavêd we ji p’êxembera k’îjan nezêrandin? Ewêd ku hê berêda bona hatina Yê R’ast digotin, dikuştin. Û va niha jî we nemamîya Wî kir û kuşt+. 53Wer’a Qanûn bi destê milyak’eta hate dayînê, lê we xwey nekir!»+

Kuştina Steyfan

54Gava ev tişt dibihîstin, hewa wan dik’et û diranêd xwe ser wî diç’ir’ikandin+. 55Lê Steyfan bi R’uh’ê Pîroz t’ijî berê xwe e’zmênda kir, r’ûmeta Xwedê û Îsa li milê Xwedêyî r’astê sekinî dît+
56û got: «Va ye ez e’zmana vebûyî dibînim û Kur’ê Mêriv li milê Xwedêyî r’astê sekinî!»+
57Wî çaxî wana kire qîr’în û guhêd xwe girtin, h’emû hevr’a r’ahiştine wî, 58ew ji bajêr derxistin, dane ber kevira. Şe’da jî k’incêd xwe danîne ber nigêd xortekî navê wî Şawûl+. 59Gava kevir davîtinê, Steyfan dua kir û got: «Xudan Îsa, r’uh’ê min bistîne»+. 60Hingê wî çok da, bi dengê bilind kire gazî: «Xudan, vê yekê vanar’a gune h’esab neke». Aha ku got, hênijî[*]+ .

8

8^1Şawûl jî qayl bû, ku ew bê kuştinê.

Şawûl pey bawermenda dik’eve

Ewê r’ojê miqabilî civîna Orşelîmêda zêrandineke giran destpêbû. Pêştirî şandîya h’emûyêd bawermend belayî t’opraxêd Cihûstanê û Sameryayê bûn+. 2Merivêd xwedêxof Steyfan defin kirin û şîneke giran ser kirin. 3Lê Şawûl gelek zirar dida civînê, mal-mal diger’îya jin û mêr k’aşî derva dikirin davîtine kelê[*]+ .

Fîlîpo Sameryayêda Mizgînîyê dide

4Ewêd bela-belayî bibûn diger’îyan, Mizgînîya xeberê didan+. 5Fîlîpo jî berjêrî bajarekî Sameryayê bû, wanr’a bona Mesîh dannasîn dikir+. 6E’laletê bi dil guhdarîya gotinêd Fîlîpo dikir, gava dibihîstin û didîtin ew k’eremetêd ku wî dikirin. 7Ji gelek cinak’etîya r’uh’êd h’eram bi dengê bilind dikirine qîr’în derdik’etin û gelek şilûşe’t, nigada seqet qenc dibûn+. 8Hingê şabûneke mezin k’ete wî bajarî.

9Merivek wî bajarîda hebû navê wî Şimh’ûn, ewî hê zûva sêrbazî dikir û samerî e’cêbmayî dikirin û xwe jî danîbû dewsa yekî mezin. 10T’emamîya cime’tê ji biç’ûka h’eta mezina bi dil guh didane wî û digotin: «Ev e ew ‹Qewata Xwedêye mezin› ku dibêjin». 11Bi dil guh didane wî, çimkî ewî zûva bi sêrbazîyêd xwe ew e’cêbmayî kiribûn. 12Lê gava ewî ew mizgînîya Fîlîpo bawer kir, ya ku bona P’adşatîya Xwedê û navê Îsa Mesîh dida, hin mêr hin jin, h’emû jî pê avê hatine nixumandinê. 13Şimh’ûn xwexa jî bawer kir hate nixumandinê û t’imê t’evî Fîlîpo bû. Û gava ew nîşan û k’eremetêd zor ku dibûn didît, e’cêbmayî dima+.

14Şandîyêd Orşelîmêda gava bihîstin, wekî Sameryayê xebera Xwedê qebûl kirîye, Petrûs û Yûh’enna şandine cem wan+. 15Ew ku berjêr bûn, bona wan dua kirin ku R’uh’ê Pîroz bistînin,+
16çimkî h’eta hingê hê R’uh’ê Pîroz nehatibû ser ji wan t’u kesî, t’enê bi navê Xudan Îsa hatibûne nixumandinê+. 17Hingê Petrûs û Yûh’enna destêd xwe danîne ser wan û wana R’uh’ê Pîroz stand+.

18Gava Şimh’ûn dît, wekî bi dest danîna şandîya R’uh’ê Pîroz distînin, p’ere dirêjî wan kir 19û got: «Evî h’ukumî bidine min jî, ku ez destê xwe daynime ser k’ê, R’uh’ê Pîroz bistîne». 20Lê Petrûs wîr’a got: «Zîvê te bira t’evî te bit’er’ibe! Te t’irê p’êşk’êşa Xwedê p’eretî tê standinê! 21P’ara te vê yekêda tiştek t’une, çimkî dilê te li ber Xwedê ne r’ast e. 22Niha ji wê xirabîya xwe veger’e, r’eca ji Xudan bike, belkî ev nêta teye xirab bê baxşandinê,+
23çimkî ez te nava te’layîya zirav û qeydêd neheqîyêda dibînim». 24Şimh’ûn lê veger’and û got: «Hûn bona min hîvî ji Xudan bikin, wekî ji ew gotinêd we t’u tişt neyê serê min»+.

25Gava wana şe’detî da û xebera Xudan xeber dan, paşda veger’îyane Orşelîmê û li ser r’îya xwe gelek gundêd Sameryayêda jî Mizgînî didan+.

Fîlîpo û nemêrê ji welatê Etyûpîyê

26Hingê milyak’etekî Xudan Fîlîpor’a got: «R’abe her’e alîyê başûrê, ser wê r’îya ku ji Orşelîmê berjêrî Gazzayê dibe», ku çol-bestek bû+. 27Ew jî r’abû çû û dîna xwe dayê, va ye nemêrekî ji Etyûpîyê wezîrê Kendakê, awa gotî p’adşa Etyûpîyê, ku wek’îlê t’emamîya xizna wê bû, bona h’ebandinê hatibû Orşelîmê+. 28Ew ji wir vediger’îya û e’reba xweda k’itêba Îşaya p’êxember dixwend. 29R’uh’ Fîlîpor’a got: «Pêşda her’e û r’ex e’rebêva here»+. 30Fîlîpo jî bezî nêzîk bûyê, bihîst ku ew k’itêba Îşaya p’êxember dixûne û jê pirsî: «Çi ku tu dixûnî fe’m dikî?» 31Ewî gotê: «Ezê çawa bikaribim fe’m bikim, heger yek minr’a şiroveneke?» Û hîvî ji Fîlîpo kir ku r’abe r’ex wî r’ûnê+. 32Ew cîyê ku wî nivîsarêda dixwend ev bû:

«Mîna peza bona serjêkirinê hate birinê
û çawa berxa li ber qusêsê xwe nake k’alîn,
devê Xwe venake.

33Ew nimiz kirin û heqê Wî jê standin.

Derheqa zur’eta Wîda k’ê wê gilî ke?

Çimkî e’mirê Wî ji r’ûbarê dinê hate hildanê»[*]+ .

34Nemêr ji Fîlîpo pirsî û gotê: «Ez hîvî dikim minr’a bêje, p’êxember van tişta bona k’ê dibêje? Bona xwe yan bona yekî mayîn?» 35Fîlîpo r’abû wê nivîsarêda destpêkir derheqa Mizgînîya Îsada wîr’a şirovekir+.

36-37Gava r’îya xweda diçûn, ew gihîştine avekê û nemêr got: «Va ye av, îdî çi nahêle ku ez bême nixumandinê?»[*]
38Û nemêr e’mir kir, ku e’rebê bidine sekinandinê, her du jî k’etine avê û Fîlîpo nemêr nixumand. 39Gava ewana ji avê derk’etin, R’uh’ê Xudan Fîlîpo hilda, îdî nemêr Fîlîpo nedît, ew eşq û şa r’îya xweda çû+. 40Lê Fîlîpo Aşdodêda xuya bû û diger’îya, Mizgînî dida her bajarî, h’eta Qeyserîyê jî hat+.

9

Çawa Şawûl li Îsa vediger’e

(K’arêd Şandîya 22:6-16; 26:12-18)

9^1Şawûl jî h’eta hingê hê gef li şagirtêd Xudan dixwar ku wan bide kuştinê. Ew çû cem serekk’ahîn,+
2destûrne’me ser k’inîştêd Şamê ji wî xwestin, wekî h’ukumê wî hebe jin û mêrêd ku li pey vê R’ê diçin heger bibîne, wan bigire girêdayî bîne Orşelîmê. 3Gava diçû nêzîkî Şamê bû, nişkêva ji e’zmên r’onayîkê dora wî şewq da+. 4Ew k’ete e’rdê û dengek bihîst ku wîr’a digot: «Şawûl, Şawûl! Tu çima Min dizêrînî?» 5Ewî jî got: «Tu k’î yî, Xudan?» Wî dengî gotê: «Ez ew Îsa me, Yê ku tu dizêrînî[*] . 6De niha r’abe her’e bajêr, wê ter’a bê gotinê tê çi bikî». 7Ew merivêd ku t’evî wî diçûn sar bûn sekinîn û zar-ziman k’etin. Wan ew deng dibihîst, lê kesek nedidîtin+. 8Şawûl ji e’rdê r’abû, ç’e’vêd wî vekirî bûn, lê tişt nedidît. Hingê destê wî girtin birine Şamê. 9Ew sê r’oja kor ma, ne xwar û ne jî vexwar.

10Şamêda şagirtekî navê wî Hananîya hebû, Xudan dîtinokêda hate ber ç’e’va û wîr’a got: «Hananîya!» Ewî got: «Ez vira me, Xudan»+. 11Xudan wîr’a got: «R’abe her’e wê k’ûça ku jêr’a R’ast dibêjin, mala Cihûdada bona yekî ji Tarsûsê navê wî Şawûl bipirse, çimkî va ye ew dua dike,+
12dîna xwe dayê, va merîk dîtinokêda hate ber ç’e’va, navê wî Hananîya, ew hat destêd xwe danîne ser wî, ku ew dîsa bibîne». 13Hananîya lê veger’and û got: «Xudan, bona vî merivî min ji geleka bihîstîye, wekî Orşelîmêda wî çiqas xirabî li cime’ta Te kirîye. 14Vir jî alîyê serekêd k’ahînada h’ukumê wî heye, h’emûyêd ku gazî navê Te dikin bigire». 15Lê Xudan jêr’a got: «Tu her’e, çimkî Min ew çawa hacetek bijartîye, wekî navê Min necihûya, p’adşa û zar’êd Îsraêlêva bide naskirinê+. 16Ezê Xwexa nîşanî wî kim, ku çiqasî gerekê bona navê Min cefê bik’işîne»+.

17Hananîya jî çû k’ete wê malê, destê xwe danî ser wî û gotê: «Şawûl bira! Xudan ez şandime, ew Îsayê r’êva r’astî te hat, wekî tu dîsa bibînî û bi R’uh’ê Pîroz t’ijî bî»+. 18Destxweda ji ç’e’vêd wî mîna kapekê tişt jê warîyan, dît, r’abû pê avê hate nixumandinê, 19xwarin xwar û qewata wî hate cî.

Şawûl bajarê Şamêda Mizgînîyê dide

Çend r’oja Şawûl cem şagirtêd Şamêda ma+. 20Destxweda Şawûl destpêkir k’inîştada bona Îsa dannasîn kir û got ku: «Ew Kur’ê Xwedê ye». 21H’emûyêd ku dibihîstin, e’cêbmayî diman û digotin: «Eva ew nîne, ku Orşelîmêda yêd ku gazî Vî Navî dikirin dikuştin? Û bona wê yekê hatîye vir jî, wekî wan bigire û bibe bide destê serekêd k’ahîna?»+
22Lê Şawûl hînkirinêda hê qewat dibû, îzbat dikir ku Mesîh hema Îsa ye û dengê h’emû cihûyêd Şamêda dida bir’înê+.

23Gava gelek r’oj derbaz bûn, cihû şêwirîn ku wî bikujin,+
24lê Şawûl nêta wane xirab h’esîya. Ew şev û r’oj ber dergehêd bajêr bûn ku wî bikujin, 25lê şagirtêd wî jî şev ew bi zembîlê dîwêrva daxistin[*]+ .

Şawûl Orşelîmêda

26Gava Şawûl hate Orşelîmê, wî dikir ku t’evî şagirta be, lê h’emû ji wî ditirsîyan, wan bawer nedikirin ku ew jî bûye şagirt. 27Hingê Barnabas ew hilda bire cem şandîya û wanr’a gilî kir, ku ewî r’êda çawa Xudan dîtîye û t’evî wî xeber daye, Şamêda jî çawa mêrk’îmî navê Îsa dannasîn kirîye+. 28Şawûl Orşelîmêda t’evî wan r’adibû-r’ûdinişt û bi navê Îsa Xudan mêrk’îmî dannasîn dikir. 29Usa jî t’evî cihûyêd ku bi yûnanî xeber didan bi xeberdanê dik’ete de’wê, wana jî dikir ku ew bikuşta+. 30Gava bira vê yekê h’esîyan, ew berjêr birine Qeyserîyê û derbazî Tarsûsê kirin+.

31Awa civîn li t’emamîya Cihûstanê, Celîlê û Sameryayê demekê e’dilayîyêda bû, r’uh’anîyêda ava dibû, bi xofa Xudan û bi dildayîna R’uh’ê Pîroz pêşda diçû, bawermend zêde dibûn.

Qencbûna Eynêyas

32Petrûs jî h’emû cîya diger’îya û berjêrî cem cime’ta Xwedêye Lîdayê jî bû. 33Wir merivek dît navê wî Eynêyas, ku h’eyşt salêd wî bûn, şilûşe’t cî-nivînada p’aldayî bû. 34Petrûs wîr’a got: «Eynêyas! Îsa Mesîh te qenc dike. R’abe û nivîna xwe bide hev». Ew pêr’a-pêr’a r’abû ser xwe+. 35H’emû binelîyêd Lîdayê û deşta Şaronê ew dîtin û berbi Xudan veger’îyan.

Saxbûna Tabît’ayê

36Yafayêda k’ulfeteke şagirt hebû, navê wê Tabît’a, ku «Xezal» tê welger’andinê. Eva nava h’emû qencî û xêrkirinada mabû+. 37Wan r’ojada ewa nexweş k’et mir û ew şûştin oda jorinda danîn. 38Yafa nêzîkî Lîdayê bû. Gava şagirta bihîst ku Petrûs li wir e, du merî şandin hîvî kirin û gotin: «Derengî nebe zû were cem me». 39Petrûs jî r’abû t’evî wan hat. Gava gihîşte wir, ew birine oda jorin, h’emû jinebîya dora wî girt û bi girî ew k’inc û kirasêd ku saxîya xweda Xezalê bona wan dirûtibûn, nîşanî wî didan. 40Hingê Petrûs h’emû derxistine derva, çok da dua kir û ser cinyazda veger’îya got: «Tabît’a! R’abe ser xwe». Ewê ç’e’vêd xwe vekirin, li Petrûs nihêr’î, r’abû r’ûnişt+. 41Ewî destê xwe da wê r’akire p’îya, paşê gazî cime’ta Xwedê û jinebîya kir, ew sax ber wan da sekinandinê+. 42Eva yeka t’emamîya Yafayêda bela bû û geleka bawerîya xwe Xudan anîn. 43Petrûs gelek r’oja li Yafayê mala Şimh’ûnê ç’ermkerda ma.

10

Kor’nêlyoyê necihû gazî Petrûs dike û dîtinoka Petrûs

10^1Qeyserîyêda merivekî navê wî Kor’nêlyo hebû, r’efa «Ordîya Îtalyayêda» sersed bû. 2Ew mala xweva yekî xweyîman û xwedêxof bû, cime’ta cihûyar’a jî gelek xêr dikirin û her gav ber Xwedê dua dikir+. 3Ewî nîvro nêzîkî sih’eta sisîya dîtinokêda ber ç’e’vê xwe aşkere milyak’etekî Xwedê dît ku hate cem wî û wîr’a got: «Kor’nêlyo!»+
4Ewî ku li wî nihêr’î, saw k’ete ser û got: «Çi ye Xudan?» Milyak’et gotê: «Xwedê dua û xêrêd te qebûl kirin û ew bîr nake+. 5De niha merîya bişîne Yafayê, gazî Şimh’ûn ke, yê ku jêr’a Petrûs dibêjin. 6Ew çawa mêvan mala Şimh’ûnê ç’ermkerda ber be’rê dimîne»+. 7Gava ew milyak’etê ku wîr’a xeber dida çû, ewî gazî du xulamêd malê û eskerekî berdestîyî xweyîman kir 8û her tişt wanr’a gilî kir şandine Yafayê.

9R’oja dinê ewana hê diçûn û nêzîkî bajêr dibûn, Petrûs nêzîkî sih’eta donzdeha r’abû ser xênî ku dua bike+. 10Ew bir’çî bû xwest ku nan bixwe. Hê gava nan hazir dikirin, mîna sih’etekê ser wîr’a derbaz bû. 11Û wî dîna xwe dayê, va e’zman vebû, tiştekî mîna destexana mezin her çar goşava dardabû, dihate xwarê ser e’rdê. 12Ser wê her cûr’e h’eywanêd çarp’ê, şûlikîyêd e’rdê û teyredêd e’zmên hebûn. 13Deng hate wî: «R’abe Petrûs, serjêke û bixwe». 14Lê Petrûs got: «H’aşa ji min Xudan, min t’u car tiştekî h’eram yan p’îs nexwarîye»+. 15Cara duda ew deng hate wî: «Ew tiştê ku Xwedê h’elal kirîye tu h’eram h’esab neke»+. 16Eva yeka sê cara qewimî û hingê ew destexan e’zmênva hate hilatinê.

17Petrûs hê e’cêbmayî nav xweda difikirî: «Ev çi dîtinok bû min dît?» va ew merivêd ku Kor’nêlyo şandibûn li ber dergeh sekinîn û mala Şimh’ûn pirsîn. 18Deng dan gotin: «Şimh’ûnê ku jêr’a Petrûs dibêjin li vir mêvan e?» 19Petrûs hê ser wê dîtinokê difikirî, R’uh’ jêr’a got: «Va ne sê merî li te diger’in+. 20De îdî r’abe her’e xwarê û dudilî nebe t’evî wan her’e, çimkî Min ewana şandine». 21Petrûs jî peya bû, çû cem wan meriva û got: «Ez im ewê ku hûn lê diger’in. Hûn bona çi hatine?» 22Wan got: «Kor’nêlyoyê sersed em şandine. Ew merivekî r’ast, xwedêxof û alîyê t’emamîya miletê cihûyada jî xweyîyê şe’detîya qenc e. Ewî e’mir ji milyak’etekî pîroz stand, ku te gazî mala xwe ke û xeberdana te bibihê»+. 23Hingê Petrûs ew t’eglîfî malê kirin, cîyê şevê da wan.

R’oja dinê Petrûs r’abû t’evî wan çû, çend bawermendêd Yafayê jî t’evî wî çûn. 24R’oja din gihîştine Qeyserîyê, Kor’nêlyo jî gazî xwexatî û dostêd xwe kiribû û hîvîya wan bû. 25Gava Petrûs dik’ete hindur’, Kor’nêlyo pêşîya wîda çû û k’ete ber niga û ber ta bû+. 26Lê Petrûs ew r’akire p’îya û gotê: «R’abe bisekine, ez xwexa jî merî me»+. 27Wîr’a bi xeberdanê k’ete hindur’ û li wir gelek civîyayî dîtin. 28Ewî wanar’a got: «Hûn xwexa zanin ku ne e’detê mêrê cihû ye, ku t’evî necihûya r’abe-r’ûnî, yan hevva her’in-bên. Lê Xwedê ber min vekir, wekî ez t’u kesî p’îs yan h’eram h’esab nekim+. 29Bona wê yekê jî gava gazî min kirin, min na-na nekir r’abûm hatim. Û ez niha dipirsim, we bona çi gazî min kirîye?»

30Kor’nêlyo got: «Berî çar r’oja, nêzîkî vî çaxî min duayê sih’eta sisîya mala xweda dikir[*] , nişkêva merivek bi k’incê çîl-qerqaş li ber min sekinî 31û got: ‹Kor’nêlyo! Xwedê duayêd te bihîstin û xêrêd teye kirî jî bîr anîn. 32Niha merîya bişîne Yafayê gazî Şimh’ûn ke, yê ku jêr’a Petrûs dibêjin, ew çawa mêvan li mala Şimh’ûnê ç’ermkerda ber be’rê dimîne›[*] . 33Min jî pêr’a-pêr’a şandine cem te û te jî qenc kir ku tu hatî. Niha em h’emû jî li ber Xwedê sekinî ne, ku çi ji Xudan ter’a hatîye e’mirkirinê bêjî, em jî bibihên».

Dannasînîya Petrûs mala Kor’nêlyoda

34Petrûs dest bi xeberdanê kir û got: «Ez niha fe’m dikim, wekî Xwedê r’astî jî firqîyê nake nava mileta[*]+ . 35Lê ji nav her miletîda, yê ku ji Wî xof dike û r’astîyê dike li Wî qebûl e+. 36Hûn îdî r’ind zanin ku Xwedê eva xebera zar’êd Îsraêlr’a şand, bi Îsa Mesîh Mizgînîya e’dilayîyê da, Yê ku Xudanê h’emûya ye+. 37Usa jî zanin ji Celîlê girtî t’emamîya Cihûstanêda çi qewimî, pey wê nixumandinêr’a, ya ku Yûh’enna dannasîn kir,+
38çawa Xwedê Îsayê Nisretê bi R’uh’ê Pîroz û qewatê k’ifş kir, ku bi qencîkirinê ger’îya û h’emûyêd ku bin bindestîya mîrêcinda bûn qenc kirin, çimkî Xwedê t’evî Wî bû+. 39Em xwexa şe’dêd wan h’emû tişta ne, yêd ku Ewî t’opraxêd Cihûstanê û Orşelîmêda kirin. Paşê Ew darva dardakirin û kuştin, 40lê Xwedê Ew r’oja sisîya ji mirinê r’akir, da e’yankirinê, 41ne ku h’emû cime’têr’a, lê wan şe’dar’a, yêd ku pêşîyê ji alîyê Xwedêda hatibûne bijartinê, awa gotî mer’a, yêd ku pey mirin-r’abûna Wîr’a t’evî Wî xwarin û vexwarin. 42Û Ewî t’emî li me kir, wekî em cime’têr’a dannasîn kin û şe’detîyê bidin ku Ew e h’akimê mirîya û zêndîya ji Xwedêda k’ifşkirî+. 43H’emû p’êxember şe’detîya Wî didin, ku h’emûyêd bawerîya xwe Wî bînin, wê bi saya navê Wî baxşandina guna bistînin»+.

Necihû jî R’uh’ê Pîroz distînin

44Petrûs hê ev tişt digotin, R’uh’ê Pîroz hate ser h’emûyêd ku ev gotin dibihîstin. 45Bawermendêd e’silê xweda cihû[*] , yêd ku t’evî Petrûs hatibûn, zendegirtî man, ku R’uh’ê Pîroz çawa p’êşk’êş ser necihûyada[*] jî barî, 46çimkî bihîstin ku wana bi zimana xeber didan û şikirî didane Xwedê. Hingê Petrûs got:+
47«Îdî k’î dikare nehêle ku evana pê avê bêne nixumandinê, yêd ku mîna me R’uh’ê Pîroz jî standin?»+
48Wî çaxî e’mir kir ku bi navê Îsa Mesîh bêne nixumandinê. Paşê wana hîvî ji wî kir ku çend r’oja li wir bimîne+.

11

Petrûs civîna Orşelîmêr’a şirovedike ku çima çûbû mala yekî necihû

11^1Şandîya û bawermendêd alîyê Cihûstanêda diman, bihîstin ku necihûya jî xebera Xwedê qebûl kirine. 2Gava Petrûs hevraz çû Orşelîmê, bawermendêd e’silê xweda cihû ew neheq dikirin û+
3digotin: «Tu çûyî cem merivêd nesinetkirî û te t’evî wan nan xwarîye!»+
4Hingê Petrûs destpêkir bi hûr-gilî wanr’a şirovekir û got: 5«Min bajarê Yafayêda dua dikir, mîna sih’etekê ser minr’a derbaz bû. Û min dîtinokêda li ber ç’e’vê xwe dît, derdaneke mîna destexana mezin her çar goşava ji e’zmên dardabû hate xwarê, li ber min sekinî+. 6Ez hê zûr’ bibûm min lê dinihêr’î, min dîna xwe dayê, va ne h’eywanêd çarp’ê, r’e’wir, şûlikîyêd e’rdê û teyredêd e’zmên. 7Hingê min dengek bihîst ku minr’a got: ‹R’abe Petrûs, serjêke û bixwe›. 8Lê min got: ‹H’aşa ji min, Xudan, t’u car tiştekî h’eram yan p’îs nek’etîye devê min›. 9Cara duda ewî dengî ji e’zmên li min veger’and û got: ‹Ew tiştêd ku Xwedê h’elal kirîye, tu h’eram h’esab neke›+. 10Eva yeka sê cara qewimî û her tişt paşda e’zmênva hate k’işandinê. 11Hema wî çaxî sê merîyêd ku ji Qeyserîyê şandibûne pey min ber mala ku em têda diman sekinîn. 12R’uh’ minr’a got: ‹T’evî wan her’e, dudilî nebe›. Ev her şeş bira jî t’evî min hatin û em çûne mala wî merivî+. 13Ewî mer’a got, ku çawa mala xweda milyak’et dîtîye, ku sekinî ye wîr’a gotîye: ‹Merîya bişîne Yafayê û gazî Şimh’ûn ke, yê ku jêr’a Petrûs dibêjin+. 14Ewê ter’a wan gotina bêje, bi k’îjana tê û t’emamîya neferêd mala xweva xilaz bî›. 15Û min hema dest bi xeberdanê kir, R’uh’ê Pîroz hate ser wan, çawa pêşîyê hate ser me+. 16Wî çaxî hate bîra min ew xebera ku Xudan gotibû: ‹Yûh’enna bi avê nixumand, lê hûnê bi R’uh’ê Pîroz bêne nixumandinê›[*]+ . 17Awa heger Xwedê xût ew p’êşk’êş da wan, k’îjan da me, gava me bawerîya xwe Xudan Îsa Mesîh anî, ez k’î bûm ku miqabilî Xwedê bisekinîyama?»+

18Gava ku ev yeka bihîstin, dengê xwe bir’în, şikirî dane Xwedê û gotin: «Wekî usa ye Xwedê eva mecala da necihûya jî, ku ji gunekirinê veger’in û bijîn».

Bawermendêd bajarê Entakyayê

19Ewêd ku ji dest wê zêrandina pey kuştina Steyfanr’a bela-belayî bibûn, gihîştine h’eta Fînîkyayê, Qubrisê û Entakyayê û t’enê cihûyar’a xeber dannasîn dikirin[*]+ . 20Lê nava wanda hinek ji merivêd Qubrisê û Kûrênê hebûn, ku gava çûn k’etine Entakyayê, yûnanar’a[*] jî xeber didan, Mizgînîya Xudan Îsa didan. 21Destê Xudan wanr’a bû, geleka bawer kir, berbi Xudan veger’îyan.

22Bona wan ev deng-be’sa gihîşte civîna Orşelîmê, Barnabas şandine Entakyayê+. 23Gava gihîştê û k’erema Xwedê dît, şa bû û dil dida wan h’emûya ku bi t’emamîya dilê xweva Xudanr’a amin bimînin. 24Barnabas merivekî qenc, R’uh’ê Pîroz û bawerîyêva t’ijî bû. Gelek cime’t ser bawermendêd Xudanda zêde bû+.

25Hingê Barnabas derbazî Tarsûsê bû, ku li Şawûl biger’e,+
26ew dît anî Entakyayê. Ewana hevr’a t’emamîya salekê t’evî civînê dicivîyan û gelek cime’t hîn dikirin. Pêşîyê Entakyayêda şagirt «mesîhî» hatine navkirinê.

27Wan r’oja ji Orşelîmê p’êxember berjêrî Entakyayê bûn+. 28Ji wan yek, ku navê wî Hagabo bû, r’abû bi R’uh’ e’lam kir, ku wê t’emamîya dinyayêda bibe xelayîke giran. Û usa jî eva xelaya hêna Klawdyo Qeyserda bû[*]+ . 29Hingê şagirtêd Entakyayê qirar kirin ku ji destê k’êva çiqas tê alîk’arîyê bona bawermendêd Cihûstanê bişînin. 30Usa jî kirin, bi destê Barnabas û Şawûl berpirsîyarêd civînêr’a şandin.

12

Kuştina Aqûb û girtina Petrûs

12^1Wan çaxada Hêrodes p’adşa destê xwe hilda ser hinekêd ji civînê ku wan bide cefê, 2Aqûbê birê Yûh’enna bi şûr da kuştinê+. 3Ewî dîna xwe dayê, ku kirina wî li cihûya xweş hat, r’abû Petrûs jî da girtinê. Ev yek r’ojêd Cejina Nanê Şkevada qewimîn+. 4Gava Petrûs girt, avîte kelê sparte çar t’axima, ku her t’aximek çar-çar esker bûn, wekî miqatî wî bin. Nêta wî ew bû ku pey Cejina Derbazbûnêr’a wî derxe ber cime’tê, dîwana wî bike+. 5Îdî Petrûs kelêda girtî bû, lê civînê bona wî bi dil û can, bi dua hîvî ji Xwedê dikir+.

Azabûna Petrûs

6Wê şevê, ku sibetirê Hêrodes dixwest ew derxista ber cime’tê, bona dîwankirinê, Petrûs bi du zincîra girêdayî nava du eskerada r’azayî bû, nobedara jî ber dêrî nobedarîya kelê dikir. 7Nişkêva milyak’etekî Xudan ber sekinî, r’onayê wî cîyî şewq da û niç’ande k’êleka Petrûs, ew h’işyar kir û gotê: «Zû r’abe». Zincîr ji destêd wî k’etin+. 8Hingê milyak’et wîr’a got: «Pişta xwe girêde û çarixêd xwe ser nigêd xweva ke». Ewî jî usa kir. Paşê wîr’a got: «Qap’ûtê xwe bavêje ser xwe û pey min were». 9Petrûs jî derk’et da pey wî çû, lê nizanibû ew kirina milyak’et r’ast e, wî t’irê xewnê dibîne. 10Ewana ji nobedarêd pêşin û duda derbaz bûn, h’eta dergehê h’esinî hatin, k’îjanî derdixiste nav bajêr. Dergeh xwexa li ber wan vebû, ji wir derk’etin k’ûçekê derbaz bûn, nişkêva milyak’et ji wî qetîya+.

11Hingê Petrûs ser h’işê xweda hat, got: «Ez niha r’ast zanim ku Xudan milyak’etê Xwe şand, ez ji destê Hêrodes û ji wan h’emû tiştêd ku cihû hîvîyê bûn xilaz kirim»+. 12Gava ev yek fe’m kir, çû mala Meryema dîya Yûh’ennayê ku jêr’a Marqos digotin, ku li wir gelek civîyabûn dua dikirin+. 13Petrûs dergeh xist, carîke navê wê R’oda çû guhê xwe da ser. 14Dengê Petrûs nas kir, ji şabûna dergeh venekir, lê r’evî çû hindur’ got: «Petrûs li ber dergeh sekinî ye!» 15Wana wêr’a got: «Te h’işê xwe unda kirîye?» Lê ewa ser ya xwe bû, ku r’ast e. Wana got: «Qey milyak’etê wî ye?»+

16Petrûs jî serhev-serhev dergeh dixist. Gava vekirin ew dîtin, h’işê serê wan çû. 17Ewî destê xwe h’ejand ku ker’ bin û gilî kir çawa Xudan ew ji kelê derxistîye, usa jî got: «Vê yekê Aqûb û xûşk-birayêd dinr’a jî bêjin». Xwexa jî r’abû çû cîkî din+.

18Sibeh ku safî bû, esker gelekî t’evîhev bûn, gelo çi hate serê Petrûs? 19Gava Hêrodes li wî ger’îya û ew nedît, ji eskera her tişt pirsî û e’mir kir ku bêne kuştinê. Paşê Hêrodes ji Cihûstanê berjêrî Qeyserîyê bû û wir ma.

Mirina Hêrodes P’adşa

20Hêrodes li miletêd Sûr û Saydayê r’abibû xezebê. Evana jî hevr’a r’abûn hatin, Bilasto wek’îlê mala Hêrodes anîne r’ayê û hîvî kirin ku li hev bên, çimkî bajarêd wan ji welatê wî p’adşayî xurek distandin. 21R’ojeke k’ifşkirî Hêrodes k’incê p’adşatîyê lê, li herema dîwanê r’ûnişt û bi cime’tî wanar’a xeber dida. 22E’laletê jî dikire qîr’în û digot: «Eva dengê xwedêkî ye, ne yê merîya ye!» 23Destxweda milyak’etekî Xudan wî xist, bona ku wî şikirî neda Xwedê, kurmî bû mir+. 24Lê xebera Xwedê berfire û zêde dibû+.

25Barnabas û Şawûl gava qulixê xwe qedandin, ji Orşelîmê veger’îyan, Yûh’ennayê ku jêr’a Marqos digotin jî t’evî xwe anîn+.

13

R’êwîtîya Pawlose pêşin, t’evî Barnabas (13:1–14:28)

R’uh’ê Pîroz Pawlos û Barnabas dişîne

13^1Civîna Entakyayêda çend p’êxember û dersdar hebûn, Barnabas, Şimh’ûnê ku jêr’a Nîgêr[*] digotin, Lûkyoyê ji Kûrênê, Menayînê ku t’evî Hêrodesê serwêr[*] mezin bibû û Şawûl+. 2Evana ku nava h’ebandina Xudanda bûn û r’ojî digirtin, R’uh’ê Pîroz wanr’a got: «Barnabas û Şawûl Minr’a bona wî şixulê ku Min gazî wan kirîye cude kin»+. 3Wî çaxî r’ojî girtin, dua kirin, destêd xwe danîne ser wan û ew şandin.

Şandî girava Qubrisêda Mizgînîyê didin

4Awa evana ku ji R’uh’ê Pîroz hatine şandinê, berjêrî Sêlûkyayê bûn û ji wir bi gemîyê derbazî Qubrisê bûn. 5Gava gihîştine Selamîsê, k’inîştêd cihûyada xebera Xwedê dannasîn dikirin û Yûh’enna jî k’omekdarê wan bû+. 6Ew t’emamîya wê giravê ger’îyan, gihîştine h’eta Pafosê. Li wir p’êxemberekî cihûyayî derew û sêrbaz dîtin ku navê wî Baryêşû bû+. 7Eva yekî ji berdestîyêd Sergîyo Pawlosê welî bû. Sergîyo Pawlos jî merivekî aqil bû, evî gazî Barnabas û Şawûl kir, ku xebera Xwedê bibihê. 8Lê Baryêşûyê sêrbaz, awa gotî bi yûnanî Êlûmas, miqabilî wan r’abû û dikir ku welî ji bawerîyê bixalifîne. 9Hingê Şawûlê ku jêr’a Pawlos jî dibêjin, bi R’uh’ê Pîroz t’ijî li wî sêrbazî nihêr’î+
10û gotê: «Hey mixeneto û h’emû fêlbazîyava t’ijîyo! Cewrikê mîrêcin! Dijminê t’emamîya r’astîyê! Tê h’eta k’engê t’erka xalifandina r’îyêd Xudane r’ast nekî? 11Va destê Xudan niha wê ser te giran be, tê kor bî û demekê te’vê nebînî». Û destxweda mij û dûman hate ser wî, virda-wêda dik’et r’êber dixwestin. 12Wî çaxî welî ku ev yek dît, bawer kir, ser wê hînkirina bona Xudan e’cêbmayî ma.

Pawlos û Barnabas li bajarê Entakya qeza Pisîdyayê

13Hingê Pawlos hevalêd xweva bi gemîyê ji Pafosê r’êk’etin hatine Pergêya Pamfîlyayê. Yûh’enna li wir ji wan qetîya, veger’îya Orşelîmê+. 14Ewana jî ji Pergê çûne Entakya Pisîdyayê, r’oja şemîyê k’etine k’inîştê r’ûniştin. 15Pey xwendina Qanûn û nivîsarêd p’êxemberar’a serwêrêd k’inîştê yek şandine cem wan û gotin: «Gelî bira, heger gotineke we heye ku dil bidine cime’tê, k’erem kin bêjin»+. 16Pawlos r’abû, destê xwe h’ejand û got:

«Gelî cime’ta Îsraêlê û necihûyêd ku ji Xwedê ditirsin guhdar bin! 17Xwedêyê vî miletê Îsraêlê kal-bavêd me bijartin û milet li welatê Misirê xerîbîyêda zêde kir. Bi destê zor ew ji wir derxistin[*] ,+
18çil salî ber’îyêda[*] li wan sebir kir[*]+ . 19Welatê Kenanêda k’oka h’eft mileta anî, e’rdê wan çawa cî-war da cime’ta Xwe[*]+ . 20H’eta hingê çarsid pêncî sal derbaz bû. Ji wir şûnda h’akim dane wan h’eta hêna Samûêl p’êxember[*] . 21Paşê p’adşa xwestin, Xwedê çil salî yekî ji e’şîra Binyamîn, Şawûlê kur’ê Kîs da wan[*]+ . 22Gava ew avît, Dawid ser wan kire p’adşa, ku bona wî şe’detî da û got: ‹Min Dawidê Yêşa merîk dilê Xwer’a dît, wê xwestina Min gişkî bîne sêrî›[*]+ . 23Ji zur’eta wî Xwedê anegorî sozê Xwe Îsraêlr’a Xilazkirek r’akir, hema xût Îsa. 24Berî hatina Wî, pêşîyê Yûh’enna t’emamîya miletê Îsraêlêr’a dannasîn kir, ku ji gunekirinê veger’in û bêne nixumandinê[*]+ . 25Gava Yûh’enna şixulê xwe ser hevda anî, got: ‹Hûn bona min çawa difikirin, ez k’î me? Ez ne Ew im, bona k’îjanî hûn difikirin. Lê va ye Ew pey min tê, ku ez ne hêja me benê çarixêd nigêd Wî vekim›[*]+ .

26Gelî bira, zar’êd xûn-qinêta Birahîm û necihûyêd nava wedaye ku ji Xwedê ditirsin, mer’a ev xebera ku pê xilaz dibin hate şandinê. 27Binelîyêd Orşelîmê û serwêrêd wan Îsa çawa Xilazkir nas nekirin, lê gava dîwana Wî kirin, gotinêd p’êxemberaye ku her şemî dixûnin anîne sêrî+. 28Neheqîya bona kuştinê jî ser Wî nedîtin, lê dîsa hîvî ji Pîlato kirin ku Wî bide kuştinê[*]+ . 29Gava her tiştêd ku bona Wî nivîsar bûn anîne sêrî, ji dar anîne xwarê kirine t’irbê[*]+ . 30Lê Xwedê Ew ji mirinê r’akir+
31û gelek r’oja Xwe wanva da xuyakirinê, k’îjan ji Celîlê t’evî Wî hatibûne Orşelîmê. Niha jî ew li ber cime’tê şe’dêd Wî ne[*]+ . 32Û em vê Mizgînîyê didine we: Çi ku Xwedê kal-bavêd mer’a soz dabû,+
33Ewî bona me kir, awa gotî zar’êd wanr’a, gava Îsa ji mirinê r’akir. Çawa Zebûra dudada jî nivîsar e:

‹Tu Kur’ê Min î,

Tu îro Minr’a bûyî›[*] .

34Bona vê yekê ku Ew ji mirinê r’akir û îdî Ew t’u car nar’ize, Xwedê aha gotîye:

‹Ezê wan dua-dirozgêd pîroze amin û Dawidr’a sozdayî ser weda bibarînim›[*]+ .

35Zebûreke dinda jî dibêje:

‹Tu nahêlî Pîrozê Te bir’ize›[*]+ .

36Belê Dawid zemanê xweda qirara Xwedêr’a xulamtî kir mir û gihîşte pêşîyêd xwe, bedena wî r’izî+. 37Lê Ewê ku Xwedê ji mirinê r’akir ner’izî. 38Niha bira ev yek weva e’yan be, gelî bira, ku bi saya Îsa wer’a bona baxşandina guna tê dannasînkirinê. Û ji wan her tiştêd ku hûn bi Qanûna Mûsa nikaribûn bêsûc bûna,+
39niha k’î ku bawerîya xwe Îsa bîne wê bêsûc be+. 40Haş ji xwe hebin, nebe ev tiştê ku p’êxembera gotîye bê serê we:+

41‹Binihêr’in k’ubar-babaxno,
e’cêbmayî bin û betavebin,
çimkî Ezê r’ojêd weda kirekî bikim,
kirekî usa, ku yek wer’a bêje jî
hûnê bawer nekin›[*] ».

42Gava Barnabas û Pawlos ji wir derk’etin, hîvî ji wan kirin, ku şemîya din jî bona wê yekê wanr’a xeber din. 43Gava civîna k’inîştê bela bû, gelek cihû û ji necihûyêd ku hatibûne ser bawerîya cihûya pey Pawlos û Barnabas diçûn. Wanar’a xeber didan û dil didane wan, wekî t’imê nava k’erema Xwedêda bimînin+.

44R’oja şemîya din nêzîkî t’emamîya bajêr civîya, ku xebera Xudan bibihê. 45Gava cihûya ew e’lalet dît, ji h’evsûdîyê miqabilî gotinêd Pawlos sekinîn û ew bêhurmet kirin+. 46Hingê Pawlos û Barnabas mêrk’îmî gotin: «Gerekê pêşîyê xebera Xwedê wer’a bihata xeberdanê, lê hûn ku xebera Xwedê t’exsîr dikin û xwe layîqî jîyîna h’eta-h’etayê nakin, va em vediger’ine berbi necihûya+. 47Çimkî Xudan aha e’mirî me kir: ‹Min Tu kirî r’onaya necihûya, wekî h’eta serê dinyayê bibî mecala xilazbûnê›[*] »+.

48Gava yêd necihû ev yek bihîstin, şa bûn şikirî didane gotina Xudan. Û ewêd ku bona jîyîna h’eta-h’etayê k’ifşkirî bûn, bawer kirin.

49Xebera Xudan t’emamîya welêtda bela bû. 50Lê cihûya hêlan dane k’ulfetêd xwedêbawere xweyîqedir, t’evî giregirêd bajêr, miqabilî Pawlos û Barnabas r’akirin û ji sînorêd xwe derxistin+. 51Wana jî t’oza nigêd xwe ser wanda dawşand, çûne Qonyayê[*]+
52û şagirt bi şabûnê û R’uh’ê Pîrozva t’ijî bûn+.

14

Pawlos û Barnabas bajarê Qonyayêda

14^1Qonyayêda jî ev yek mîna her car qewimî: Pawlos û Barnabas k’etine k’inîşta cihûya, usa xeber dan, wekî e’laleteke giran ji cihû û necihûya bawer kirin+. 2Lê cihûyêd ku bawer nekirin dilê necihûya qilqilandin û r’akirine miqabilî bira. 3Awa ewana gelek wext li wir man, mêrk’îmî ser Xudan xeber didan, Xudan jî xebera k’erema Xwe îzbat dikir, bi destêd wan nîşan û k’eremet didane kirinê+. 4Lê dutîretî k’ete bajêr, hinek li alîyê cihûya bûn, hinek jî li alîyê şandîya+. 5Hingê hineke ji necihûya û cihûya t’evî serwêrêd xwe qirar kirin ku wan bêhurmet kin û bidine ber kevira, 6lê ew pê h’esîyan r’evîne Lîstrayê û Dêrbê, bajarêd Lûkayonya, usa jî dor-berêd wan+. 7Û li wan dera Mizgînî didan.

Pawlos û Barnabas Lîstra û Dêrbêda

8Lîstrayêda yekî ji zikmakîyêda nigada şilûşe’t r’ûniştî bû, ku t’u cara neger’îyabû+. 9Ewî jî guhdarîya Pawlos dikir, Pawlos li wî nihêr’î û gava dît bawerîya wî bona qencbûnê heye,+
10bi dengê bilind gotê: «R’abe ser nigêd xwe r’ast bisekine!» Ewî jî banzda ser xwe, destpêkir ger’îya+. 11E’laletê gava kirina Pawlos dît, dengê xwe hildan bi lûkayonî gotin: «Xwedê dilqê însênda hatine xwarê cem me!»+
12Barnabasr’a Zews gotin, Pawlosr’a jî Hermês, çimkî xeberdanêda yê pêş ew bû. 13K’ahînê Zewsê ku p’aristgeha wî li pêşberî bajêr bû, ga bi k’ofîyava anîne ber dergeh, xwest ku t’evî e’laletê şandîyar’a bike qurban+. 14Lê gava şandîya, Barnabas û Pawlosva ev yek bihîst, k’incêd xwe qelaştin û r’evîne nava e’laletê, kirine gazî û gotin:+
15«E’vdno! Hûn çima vê yekê dikin? Em jî binyat’a xweda merîne mîna we ne, Mizgînîyê didine we, ku hûn ji wan tiştêd p’ûç’ veger’in berbi Xwedêyê sax bên, Yê ku e’rd û e’zman, be’r û h’emûyêd nava wanda e’firandîye[*]+ . 16Ewî zemanê bihurîda hişt ku her milet r’îya xweda her’e+. 17Lê Xwexa Xwe bê şe’detî nehişt, qencî wer’a kir, ji e’zmên baran barand, r’ez jî demsalada dane we, bi xurekva hûn t’êr kirin û şabûn jî kire dilê we»+. 18Bi van gotina wana bi zorekê e’lalet zeft kir, ku qurbana bona wan nedin.

19Hingê ji Entakyayê û Qonyayê cihû hatin, e’lalet dane alîyê xwe, Pawlos dane ber kevira, ji bajêr k’aşî der kirin, wan t’irê mirîye+. 20Lê gava şagirta dora wî girt, ew r’abû k’ete bajêr û r’oja dinê t’evî Barnabas r’abû çû Dêrbê.

Pawlos û Barnabas vediger’ine Entakyaya qeza Sûryayê

21Wana ku wî bajarîda Mizgînî dan û gelek kirine şagirt, veger’îyane Lîstrayê, Qonyayê û Entakyayê. 22Dilê şagirta dişidandin û dil didane wan, ku bawerîyêda bimînin û digotin: «Gerekê em bi gelek cefak’işandinê bik’evine P’adşatîya Xwedê»+. 23Wana bona her civînekê berpirsîyar k’ifş kirin, bi r’ojî dua kirin û ew spartine wî Xudanê ku bawerîya xwe jê anîbûn+.

24Ew nava Pisîdyayêr’a derbaz bûn, paşê hatine Pamfîlyayê. 25Pergêda jî xebera Xwedê dannasîn kirin, berjêr çûne Entalyayê. 26Ji wir jî bi gemîyê çûne Entakyayê, wî cîyê ku spartî k’erema Xwedê bibûn bona wî şixulê ku ser hevda anîn+. 27Gava hatin, civîn li hev civandin û wanr’a gilî kirin, ku Xwedê t’evî wan çi tişt kirine û çawa dergehê bawerîyê ber necihûya jî vekir. 28Li wir gelek wext t’evî şagirta man.

15

Şêwira civîna Orşelîmêda

15^1Hinek ji Cihûstanê berjêrî Entakyayê bibûn û bira hîn dikirin digotin: «Heger hûn li gora e’detê Mûsa neyêne sinetkirinê, hûn xilaz nabin»[*]+ . 2Nava wan û Pawlos, Barnabasda gelek de’w-doz pêşda hat, hingê bira qirar kir ku bona vê pirsê Pawlos û Barnabas, usa jî ji wan çend kes hevraz her’ine Orşelîmê, cem şandî û berpirsîyara+. 3Civînê ku ew ver’êkirin, ewana Fînîkyê û Sameryayêva derbaz bûn û h’emû bawermendar’a bona veger’andina necihûya gilî dikirin, bi vê yekê ew gelekî şa kirin. 4Gava gihîştine Orşelîmê, civînê, şandîya û berpirsîyara ew qebûl kirin û çi ku Xwedê t’evî wan kiribû wanr’a gilî kirin. 5Lê hinek bawermendêd ji k’omela fêrisîya r’abûn gotin: «Gerekê van sinet kin û wanar’a bêjin, ku Qanûna Mûsa xwey kin».

6Şandî û berpirsîyar civîyan, ku bona vê yekê bişêwirin. 7Pey gelek de’w-dozêr’a Petrûs r’abû ser p’îya û wanr’a got: «Gelî bira! Hûn xwexa zanin ku Xwedê r’ojêd pêşinda ez nav weda bijartim, ku necihû xebera Mizgînîyê ji devê min bibihên û bawer bikin[*]+ . 8Xwedêyê ku dila zane da îzbatkirinê, ku necihû jî Wîva qebûl in, gava R’uh’ê Pîroz da wan jî, çawa da me[*]+ . 9Nava me û wanda t’u firqî danenî, bi bawerîyê dilê wan paqij kir+. 10Îdî çima hûn Xwedê dicêr’ibînin, nîrekî usa datînine ser stûyê şagirta, ku ne kal-bavêd me karibûne bibin, ne jî me+? 11Ev yek aha nabe, lê em bawer dikin, ku çawa em bi k’erema Xudan Îsa xilaz dibin, usa jî ew»+.

12Hingê t’emamîya civatê dengê xwe bir’î û guhê xwe dane ser gotinêd Barnabas û Pawlos ku Xwedê bi destêd wan çiqas nîşan û k’eremet nava necihûyada kiribûn. 13Gava ewana ker’ bûn, Aqûb deng hilda û got: «Gelî bira! Guh bidine min+. 14Şimh’ûn gilî kir, ku çawa pêşîyê Xwedê r’e’ma Xwe li necihûya kiribû, ku ji nava wan cime’tekê derxe, wekî navê Wî hildine ser xwe. 15Vê yekêr’a gotinêd p’êxembera jî li hev digirin, çawa nivîsar e:

16‹Ji vir şûnda Ezê veger’im,
konê Dawidî k’etî dîsa vegirim,
çî wî jî ku xirab bûye Ezê çêkim
û wî dîsa bidime r’agirtinê,
17wekî h’erçê merivêd mayîn
û h’emû necihûyêd ku navê Min ser wan e,
li Xudan biger’in+.

18Ew Xudanê ku van tişta hê ji dewrêd berêda e’yan kirîye dibêje›[*] .

19Bona vê yekê jî ez aha r’ê têr’a dibînim ku em ze’metê nedine ewêd ku ji necihûya berbi Xwedê tên, 20lê em ne’mekê wanr’a binivîsin, ku h’evza xwe ji wan qurbanêd ku p’ûtar’a têne dayînê bikin, usa jî ji bênamûsîyê, goştê mirar û xûnê[*]+ . 21Fe’mdarî ye ku hê qur’nêd derbazbûyîda Qanûna Mûsa her bajarîda tê hînkirinê û h’emû r’ojêd şemîya k’inîştada wê dixûnin».

Cabdayîna civîna Orşelîmê

22Hingê li şandîya, berpirsîyara û t’emamîya civînê xweş hat, ku ji nava xweda çend meriva bibijêrin û t’evî Pawlos û Barnabas bişînine Entakyayê. Ev bûn yêd ku hatine şandinê: Cihûdayê ku jêr’a digotin Barsabo û Sîlas. Nava bawermendada evana e’yan bûn+. 23Bi destê wan ev ne’me şandin aha nivîsar:

«Em birayêd weye şandî û berpirsîyar silava li we birayêd ji necihûyaye Entakyayê, Sûryayê û Kîlîkyayê dikin.

24Me bihîstîye ku ji nava me hinek derk’etine, ku me xwexa t’emî nedane wan, lê wan bi xeberêd xwe ze’met dane we û fikirêd we t’evîhev kirine[*]+ . 25Bona vê yekê li t’emamîya şêwira civîna me xweş hat, ku em meriva bibijêrin t’evî birayêd meye delal Barnabas û Pawlos bişînine cem we, 26yêd ku e’mirê xwe dane navê Xudanê me Îsa Mesîh. 27Awa em Cihûda û Sîlas dişînin, wekî ew jî van tişta bi devê xwe wer’a bêjin. 28Li R’uh’ê Pîroz xweş hat, usa jî li me, ku t’u barî nedine ser milê we, pêştirî van tiştêd h’ewce:+
29Dûrî qurbanêd p’ûta, xûnê, mirarîyê û bênamûsîyê bin. Heger hûn xwe ji van tişta xwey kin, qenc e. Hûn xweş bin, de ma xatirê we».

30Hingê ew ver’êkirin, berjêr çûne Entakyayê cime’t civandin, ne’me dane wan. 31Gava xwendin, bona wê dildayînê p’ir’ şa bûn. 32Cihûda û Sîlas jî ku p’êxember bûn, bi gelek xebera dil dane bawermenda û ew şidandin+. 33-34Gelek wext li wir man, paşê bawermenda ew bi xêr û silamet paşda şandine cem wan, yêd ku ew şandibûn.[*]
35Pawlos û Barnabas jî Entakyayêda diman, t’evî gelekêd mayîn xebera Xudan hîn dikirin û dannasîn dikirin+.

R’êwîtîya Pawlose duda (15:36–18:22)

Pawlos û Barnabas ji hevdu diqetin

36Çend r’oja şûnda Pawlos gote Barnabas: «Were em veger’in serîkî bidine wan xûşk-bira, k’îjanar’a me h’emû bajarada xebera Xudan dannasîn kirîye, dîna xwe bidinê k’a h’alê wan çawa ye». 37Barnabas dixwest Yûh’ennayê ku jêr’a Marqos digotin jî t’evî xwe bibirana,+
38lê Pawlos r’ê têr’a nedidît, yê Pamfîlyayêda ji wan qetîya û t’evî wan şixul nekir t’evî xwe bibirana[*]+ . 39Hingê ya wan li hev negirt, ev bû me’nî ji hev qetîyan. Barnabas Marqos hilda bi gemîyê çû Qubrisê, 40Pawlos jî Sîlas bijart û ji bira spartî k’erema Xudan bûn, r’êk’etin çûn+. 41Li Sûryayê û Kîlîkyayê diger’îyan, civîn dişidandin.

16

Tîmot’êyo hevaltîyê Pawlos û Sîlasr’a dike

16^1Hingê Pawlos hate Dêrbê û Lîstrayê. Li wir şagirtek hebû navê wî Tîmot’êyo, kur’ê k’ulfeteke cihûye bawermend bû, lê bavê wî yûnan bû+. 2Bawermendêd Lîstrayê û Qonyayê hindava wîda qenc xeber didan. 3Pawlos xwest wî t’evî xwe bibe û bona wan cihûyêd wan dera girt ew sinet kir, çimkî h’emûya jî zanibû ku bavê wî yûnan e+. 4Gava bajarar’a derbaz dibûn, ew t’emîyêd ku şandîya û berpirsîyarêd Orşelîmê qirar kiribûn, didane bawermenda ku xwey kin+. 5Awa civîn jî bawerîyêda dişidîyan û r’oj bi r’oj h’esabê wan zêde dibû+.

Mekedonî xewnêda gazî Pawlos dikin

6Nava sînorêd Firîgya û Galatyayêda ger’îyan, çimkî R’uh’ê Pîroz nehişt ku qeza Asyayêda xebera Xwedê bêjin+. 7Gava nêzîkî Mîsyayê bûn, kirin ku her’ine Bîtênyayê, lê R’uh’ê Îsa îzin neda wan+
8û ber Mîsyayêva derbaz bûn berjêr çûne Troyayê+. 9Şev Pawlos dîtinokêda ber ç’e’vê xwe dît, yekî mekedonî sekinî bû hîvî ji wî dikir û digot: «Were Mekedonyayê alî me bike». 10Gava wî ew dîtinok dît, me[*] destxweda xwest ku her’ine Mekedonyayê. Me fe’m kir, ku Xwedê me dişîne wir, wekî Mizgînîyê bidine wan.

Fîlîpyayêda Lîdya berbi Xudan vediger’e

11Em ji Troyayê bi gemîyê derk’etin r’ast çûne Samotraxê, r’oja dinê Nêyapolîsê. 12Ji wir jî çûne Fîlîpyayê, bajarekî ne’yîya Mekedonyayêyî e’yan, usa jî ku bajarekî R’omayê[*] ye. Wî bajarîda em çend r’oja man+. 13R’oja şemîyê em ji dergehê bajêr derk’etin çûne devê ç’êm, ew der çawa em difikirîn, cîyê dua bû. Me r’ûniştî t’evî k’ulfetêd civîyayî xeber dida, 14k’ulfeteke xwedêbawer ji bajarê Tîyatîrayê, navê wê Lîdya ku k’incêd şîrk difirotin, guhdarî dikir. Xudan dilê wê vekir ku guh bide gotinêd Pawlos+. 15Gava ew neferêd xweva pê avê hatine nixumandinê, hîvî ji me kir û got: «Heger hûn min bawermenda Xudan h’esab dikin, k’erem kine mala min, li wir bimînin». Û zor li me kir em birin+.

Pawlos û Sîlas bajarê Fîlîpyayêda têne girtinê

16Carekê em diçûne cîyê duakirinê, carîk r’astî me hat, ku r’uh’ê k’oç’ektîyê pêr’a bû, evê bi wê k’oç’ektîyê xweyêd xwer’a p’ir’ k’ar danî. 17Eva pey Pawlos û me k’etibû, dikire qîr’în û digot: «Ev merivana xulamêd Xwedêyê Herî Jorin in, ku wer’a bona r’îya xilazbûnê dannasîn dikin!»+
18Ev yeka ewê gelek r’oja dikir, h’eta ku Pawlos aciz bû, veger’îya û wî r’uh’îr’a got: «Bi navê Îsa Mesîh e’mirî te dikim ji wê derê!» Û pêr’a-pêr’a ew ji wê derk’et+. 19Gava xweyêd wê dîtin ku gumana k’ara wan hate bir’înê, Pawlos û Sîlas girtin, k’aşî meydana bajêr cem serwêra kirin, 20ew birine ber serdarêd R’omayê û gotin: «Ev merivana cihû ne û bajarê me t’evîhev dikin. 21E’detê usa me bajarvanêd R’omayê hîn dikin, ku ne mer’a cayîz e qebûl kin, ne jî bikin»+. 22E’laletê h’icûmî ser wan kir, serdara jî k’incêd ser wan qelaştin û e’mir kirin ku wan bidine ber şiva+. 23Pey gelek lêdanêr’a avîtine kelê û e’mirî serwêrê kelê kirin, ku r’ind miqatîyê wan bike. 24Ewî ku ev e’mir stand, ew avîtine zindanê û nigêd wan qeydada şidandin+.

25Nêzîkî nîvê şevê Pawlos û Sîlas dua dikirin û eşqî Xwedê distiran, girtîya jî guhê xwe danîbûne ser wan+. 26Nişkêva e’rd qayîm h’ejîya, h’eta ku h’îmêd kelê jî çûn-hatin, destxweda h’emû derî vebûn, qeyd-zincîrêd h’emûya hatine vekirinê+. 27Gava serwêrê kelê h’işyar bû û derêd kelê vekirî dîtin, şûr k’işand ku xwe bikuje, çimkî wî t’irê girtî r’evîne[*]+ . 28Lê Pawlos bi dengê bilind kire gazî û got: «T’u zîyanê nede e’mirê xwe, em h’emû jî vira ne!» 29Ewî ç’ira xwest, r’evî hindur’, lerizî xwe avîte ber Pawlos û Sîlas+. 30Ew derxistin û got: «Ez xulam! Ez çi gerekê bikim ku xilaz bim?»+
31Wana jî got: «Bawerîya xwe Xudan Îsa bîne, tê neferêd xweva xilaz bî»+. 32Hingê xebera Xudan wî û wan h’emûyar’a gotin, yêd ku mala wîda bûn. 33Hema wê şevê serwêrê kelê ew birin, birînêd wan şûştin û pêr’a-pêr’a ew neferêd xweva pê avê hatine nixumandinê+. 34Ew anîne mala xwe, sifre li ber wan danî û t’emamîya neferêd xweva şa bûn, ku bawerîya xwe Xwedê anîn+.

35Gava sibeh safî bû, serdara zapidêd xwe şandin û gotin: «Wan meriva ber’de». 36Serwêrê kelê ev yek Pawlosr’a got: «Serdar merî şandine wekî hûn bêne ber’danê. Niha r’abin bi xêr û silamet her’in». 37Lê Pawlos wanr’a got: «Em, bajarvanêd R’omayê, bê dîwan bi cime’tî dane ber şiva avîtine kelê! Û niha dixwazin bi dizîva me derxin? Na, ev yek nabe, bira xwexa bên me derxin»+. 38Zapida ev xeberana gîhandine serdara. Gava ku bihîstin ew bajarvanêd R’omayê ne, tirsîyan 39hatin xwe avîtine wan, paşê ew derxistin û hîvî kirin ku ji bajarê wan her’in+. 40Ew jî ji kelê derk’etin çûne mala Lîdyayê, li wir xûşk-bira dîtin, dil dane wan û paşê r’êk’etin çûn+.

17

Qalme-qalma bajarê T’êsalonîkêda

17^1Ewana Emfîpolîs û Apolonyayêva derbaz bûn hatine T’êsalonîkê, wî cîyê ku k’inîşta cihûya hebû+. 2Pawlos jî mîna e’detê xwe çû nava wan û sê r’ojêd şemîyê wanar’a dik’ete xeberdanê, ji nivîsara+
3şirovedikir û wanr’a îzbat dikir, ku gerekê Mesîh cefa bik’işanda û ji mirinê r’abûya û digot: «Ev Îsayê ku ez wer’a dannasîn dikim, ew Mesîh e»+. 4Hinekêd ji wan bawer kirin xwe li Pawlos û Sîlas girtin, usa jî e’laleteke xwedêbawerêd yûnan û gelek k’ulfetêd xweyîqedir.

5Lê ji cihûya hineka ji h’evsûdîyê çend merivêd bêkêre ner’ast civandin, kirine qalme-qalm, bajar t’evîhev kirin û h’icûmî ser mala Yason kirin, dixwestin Pawlos û Sîlas banîna ber cime’tê+. 6Gava ew nedîtin, Yason t’evî çend birava k’aşî cem serwêrêd bajêr kirin, dikirine qîr’în digotin: «Ewêd dinya t’evîhev kirine gihîştine vira jî 7û Yason ew qebûl kirine mala xwe! Evana h’emû jî miqabilî e’mirêd Qeyser diçin û dibêjin: ‹P’adşakî din heye, navê wî Îsa ye›»+. 8Bi van gotina e’lalet û serwêrêd bajêr t’evîhev kirin. 9Hingê ji Yason û yêd mayîn k’efîl standin, ew ber’dan.

Pawlos û Sîlas bajarê Beroyayêda

10Hema çawa te’rî k’ete e’rdê, bira Pawlos û Sîlas şandine Beroyayê. Ew ku gihîştine wir, çûne k’inîşta cihûya. 11Ev cihû ji yêd T’êsalonîkê serwaxttir bûn, xebera Xwedê bi dil û can qebûl kirin û her r’oj nivîsarada k’ûr dibûn, k’a ev tişt usa ne. 12Ji wana geleka bawer kir, usa jî gelek k’ulfetêd yûnane xweyîqedir û mêr jî ne kêm bûn. 13Gava cihûyêd T’êsalonîkê bihîstin ku Pawlos xebera Xwedê Beroyayêda jî dannasîn dike, hatin wir jî hêlan dane e’laletê û ew t’evîhev kirin. 14Wî çaxî bira Pawlos destxweda şandine ber be’rê, lê Sîlas û Tîmot’êyo Beroyayêda man. 15Ewêd ku Pawlos ver’êdikirin, ew h’eta At’înayê birin, paşê ji Pawlos t’emî standin ku Sîlas û Tîmot’êyo zû her’in bigihîjine wî, xwexa jî paşda veger’îyan.

Pawlos li bajarê At’înayê

16Gava At’înayêda Pawlos hîvîya wan bû, dilê wî ne r’ih’et bû, çimkî dît bajar nava p’ûtp’aristîyêda bû+. 17Awa ewî k’inîştêda cihû û yûnanêd xwedêbawerr’a û li meydanê bajêrda jî her r’oj r’astî k’ê dihat wanr’a dik’ete xeberdanê. 18Çend fîlosofêd êpîkûrî û stoyxî wîr’a k’etine h’ucetê û hineka digot: «Evî devbelayî bêt’ewşe çi dixwaze bêje?» Hineka jî digot: «Usa tê k’ifşê, ku eva derheqa xwedêyêd xerîbda dannasîn dike». Aha digotin, çimkî ewî bona Îsa û r’abûna mirîya dannasîn dikir. 19Wî çaxî ew hildan birine ber civîna Aryopagoyê û gotin: «Em dikarin bona wê hînkirina nûye ku tu dannasîn dikî bizanibin+? 20Tu tiştêd xerîb me didî bihîstinê, lema jî em dixwazin me’na wan bizanibin». 21H’emû at’înî û xerîbêd ku wir diman, tiştekî mayînva mijûl nedibûn, pêştirî tiştêd nû gotinê yan bihîstinê.

22Hingê Pawlos ber civîna Aryopagoyêda sekinî û got: «Gelî at’înîya! Ez dîna xwe didimê, ku hûn ji h’emû alîyava gelekî h’ebandinêva mijûl in. 23Çimkî gava ez ger’îyam, min dîna xwe da h’ebandinêd we, min gorîgehek dît ku ser wê nivîsar bû ‹XWEDÊYÊ NENASR’A›. Awa Ewê ku hûn nas nakin dih’ebînin, ez bona Wî wer’a dannasîn dikim. 24Xwedêyê ku ev dinya û h’emûyêd nava wêda e’firandîye, Ew Xudanê e’rd û e’zmên e û p’aristgehêd bi desta çêkirîda namîne[*] ,+
25ne jî ç’e’vê Wî destê meriva ye ku xizmetk’arîya Wî bikin, çawa Yekî h’ewcê tiştekî, lê Ew xwexa e’mir, bînê û her tiştî dide h’emûya+. 26H’emû miletêd dinyayê ji xûnekî xuliqand, ku ser r’ûyê t’emamîya dinyayê bijîn. Ewî zeman û sînorêd cî-misk’ena wanr’a k’ifş kirin+. 27Ewî ev yekana kirin, wekî meriv li Wî biger’in, belkî bip’elînin bibînin. Lê Ew Xwedê ji me her kesî ne dûr e jî, 28çimkî ‹em bi Wî dijîn, dimeşin û hene›[*] . Çawa çend şayîrêd we jî gotine: ‹Em r’ast zar’êd Wî ne›[*]+ .

29Awa ku em ji Xwedê bûne, gerekê em Xwedê aha neşibînin mîna zêr’, zîv, yan kevirê ku bi h’iş û hostatîya meriva hatine k’olandinê+. 30Xwedê dîna Xwe nedaye h’emû zemanêd ku merivayîyê Ew nas nekirîye, lê niha her dera t’emî li h’emû meriva dike, ku ji gunekirinê veger’in+. 31Çimkî Ewî r’ojek k’ifş kirîye, k’îjanêda wê dîwana dinê r’ast bi destê Merivekî bike, Yê ku Ewî k’ifş kirîye. Xwedê ev yekana h’emûyar’a dane îzbatkirinê, gava Ew meriv ji mirinê r’akir»+.

32Gava bona r’abûna mirîya bihîstin, hinek pê k’enîyan, lê hineka jî got: «Bona wê yekê emê careke din ji te bibihên». 33Û Pawlos ji nav civîna wan derk’et çû. 34Lê hineka xwe li wî girt, bawer kirin. Nava wanda bûn Dîyonîsyoyê endemê Aryopagoyê û k’ulfeteke navê wê Damerîs, t’evî hinekêd mayîn.

18

Pawlos bajarê Korint’êda

18^1Ji wir şûnda Pawlos ji At’înê r’êk’et hate Korint’ê. 2Li wir yekî cihû navê wî Akîla dît, bûyîna xweda ji Pontosê. Eva t’evî k’ulfeta xwe Priskîlayê nû ji Îtalyayê hatibû, çimkî Qeyser Klawdyo e’mir kiribû, ku h’emû cihû ji R’omê derk’evin. Pawlos çû cem wan,+
3cem wan ma û t’evî wan xebitî, çimkî p’êşê wan yek bû, kon çêdikirin. 4Ew h’emû r’ojêd şemîya k’inîştada cihû û yûnanar’a dik’ete xeberdanê, ew didane bawerkirinê+.

5Gava Sîlas û Tîmot’êyo ji Mekedonyayê hatin, Pawlos bi xîret t’emamîya wextê xwe da hînkirina Xeberê[*] û cihûyar’a şe’detî dida ku Mesîh, Îsa ye+. 6Gava ew miqabilî wî r’abûn û ew bêhurmet kirin, ewî k’incê xwe dawşand û gote wan: «Xûna we serê we be, ez bêsûc im. Ji vir şûnda ezê her’ime cem necihûya»+. 7Ew hingê ji wir çû k’ete mala yekî navê wî Tîto Yûsto. Ew merivekî necihû bû, lê xwedêbawer bû, mala wî k’êleka k’inîştê bû. 8Kirîspoyê serwêrê k’inîştê jî neferêd xweva bawerîya xwe Xudan anî û ji korint’îya geleka ku bihîstin, bawer kirin û pê avê hatine nixumandinê+.

9Şevekê Xudan dîtinokêda hate ber ç’e’vê Pawlos û gotê: «Netirse, xeber de û xwe ker’ neke. 10Çimkî Ez t’evî te me û kesekê ber te r’anebe zîyanê nede te, çimkî gelek cime’ta Min vî bajarîda heye». 11Ew li wê derê salekê û şeş meha ma, ew hînî xebera Xwedê dikirin.

12Hêna welîyê Galîyoyê Axayayêda cihû bûne yek, h’icûmî ser Pawlos kirin û birine ber dîwanê 13gotin: «Eva cime’tê hîn dike, ku ne li gora qanûnê Xwedê bih’ebînin». 14Gava Pawlos wê destpêkira xeber da, Galîyo cihûyar’a got: «Heger gilî bona neheqîyê û xirabîyê bûya, cihûno, dibû ku min guhdarîya we bikira, 15lê heger pirs ser xebera, nava û qanûna we ye, hûn xwexa binihêr’in. Ez naxwazim bibime h’akimê van tişta»+. 16Û ew ji dîwanxanê derxistin. 17Hingê h’emûya Sostênîsê serwêrê k’inîştê girtin, li ber dîwanxanê k’utan, lê qet xema Galîyo jî nîbû.

Pawlos vediger’e Entakyayê

18Pawlos gelek r’oja dîsa li wir ma, paşê xatirê xwe ji bawermenda xwest, bi gemîyê çû alîyê Sûryayê. Priskîla û Akîla jî t’evî wî bûn. Ewî Kenxêryayêda p’or’ê xwe kur’ kiribû, çimkî ad-qirarkirî[*] bû+. 19Ew gihîştine Efesê, Priskîla û Akîla li wir hiştin, xwexa k’ete k’inîştê cihûyar’a k’ete xeberdanê+. 20Wana hîvî ji wî kir, ku hinekî dirêj li wir bimîne, ew qayl nebû. 21Lê gava xatirê xwe ji wan xwest, got: «Ezê dîsa ser weda bêm, heger Xwedê h’iz bike»[*] . Bi gemîyê ji Efesê çû+. 22Gava gihîşte Qeyserîyê, hevraz çû Orşelîmê silav da civînê, paşê berjêr çû Entakyayê. 23Gava hinek wext li wir ma, r’abû berêva k’ete welatê Galatya û Firîgya, h’emû şagirt bawerîyêda dişidandin+.

Apolo bajarê Efesêda Mizgînîyê dide

24Cihûkî navê wî Apolo, bûyîna xweda ji Skenderyayê, hate Efesê. Eva gotinbêjekî serxwe û nivîsarêd pîrozda zanekî zor bû+. 25Ew R’îya Xudanda hînbûyî bû, agirê xîretê sêrî k’etibû[*] bona Îsa r’ast xeber dida û hîn dikir, lê t’enê nixumandina Yûh’enna zanibû+. 26Evî destpêkir k’inîştêda mêrk’îmî xeber da. Lê gava Priskîlayê û Akîla xeberdana wî bihîstin, ew birine cem xwe, hê r’ast R’îya Xwedê wîr’a şirovekirin+. 27Apolo ku xwest her’e Axayayê, bira dil dane ber û şagirtar’a jî ne’mek nivîsîn ku wî qebûl kin. Gava gihîşte wir, ew gelekî kêrî wan hat, yêd ku bi k’erema Xwedê bibûne bawermend+. 28Çimkî bi cime’tî xeberdanêda ya wî li ser ya cihûya dik’et, bi nivîsarêd pîroz dida îzbatkirinê, ku Mesîh, Îsa ye+.

19

R’êwîtîya Pawlose sisîya (18:23; 19:1–21:16)

Pawlos Efesêda

19^1Gava Apolo hê Korint’êda bû, Pawlos cîyê jorinr’a derbaz bû berjêrî Efesê bû û li wir çend şagirt dîtin+
2û ji wan pirsî: «Gava we bawer kir, we R’uh’ê Pîroz stand?» Wana got: «Me qet nebihîstîye jî ku R’uh’ê Pîroz heye». 3Ewî wanr’a got: «Lê hûn bi çi hatine nixumandinê?» Wana got: «Bi nixumandina Yûh’enna»+. 4Pawlos got: «Yûh’enna bona guneveger’andinê nixumand û cime’têr’a got: ‹Yê ku pey minr’a tê bawerîya xwe Wî bînin›, awa gotî Îsa»[*]+ . 5Gava ev yek bihîstin, bi navê Xudan Îsa hatine nixumandinê+. 6Û gava Pawlos destêd xwe danîne ser wan, R’uh’ê Pîroz hate ser wan, bi zimana xeber dan û p’êxembertî kirin+. 7Evana weke donzdeh merîya bûn.

8Pawlos k’ete k’inîştê, sê meha mêrk’îmî xeber dida, bona P’adşatîya Xwedê wanr’a dik’ete xeberdanê û ew didane bawerkirinê+. 9Lê gava hineke serh’işk miqabil derk’etin û li ber cime’tê R’îya Xudan bêhurmet dikirin, Pawlos ji wan qetîya, şagirt başqe kirin û her r’oj dersxana Tîranoda wanr’a dik’ete xeberdanê. 10Evê yekê du sala k’işand, h’eta ku h’emû cihû û yûnanêd ku qeza Asyayêda diman, Xebera Xudan bihîstin.

Her h’eft kur’êd Skêwa

11Xwedê bi destê Pawlos gelek k’eremetêd zor dikirin, 12h’eta ku ew destmal û şalikêd ku Pawlos lê dik’etin nexweşar’a dibirin, ew qenc dibûn û r’uh’êd xirab derdik’etin+. 13Çend cihûyêd ger’ok hebûn ku xwe dabûne cinderxistinê, wan dikir ku ser yêd ku r’uh’êd xirab nava wanda hebûn, pê navê Xudan Îsa berî wan din û digotin: «Em pê wî Îsayê ku Pawlos dannasîn dike berî we didin»+. 14Eva yeka her h’eft kur’êd Skêwayê serekk’ahînekî cihûya dikirin. 15Carekê r’uh’ê xirab li wan veger’and û got: «Ez Îsa nas dikim, bona Pawlos jî zanim, lê hûn k’î ne?»+
16Hingê ew merivê ku r’uh’ê xirab têda bû, banzda ser wan, qewata wî wan h’emûyada çû ew usa k’utan, wekî ew ji wê malê te’zî û birîndar r’evîn. 17Bona vê yekê h’emû cihû û yûnanêd ku Efesêda diman pê h’esîyan. Tirs k’ete ser wan h’emûya û navê Xudan Îsa bilind dibû. 18Gelek bawermend jî dihatin gunêd xwe didane r’ûyê xwe û kirêd xwe digotin+. 19Yêd sêrbazîyêva jî ku mijûl dibûn, geleka k’itêbêd xwe t’op dikirine cîkî û li ber h’emûya dişewitandin. Qîmetê wan h’esab kirin, pêncî h’ezar zîv derk’et. 20Bi vî awayî Xebera Xudan bi zorayî hê pêşda diçû û qewat dibû+.

Şer’-de’wa Efesêda

21Gava ev tişt bûn, Pawlos qirar kir[*] ku Mekedonyayê û Axayayêva derbaz be her’e Orşelîmê û got: «Pey çûyîna wirar’a gerekê ez her’im R’omê jî bibînim»+. 22Ewî du k’omekdarêd xwe Tîmot’êyo û Êrasto şandine Mekedonyayê û ew hinekî jî li qeza Asyayê ma+.

23Wan çaxada bona R’îya Xudan gelekî şer’-de’w pêşda hat. 24Yekî zîvker hebû navê wî Dîmîtrîyo. Evî p’aristgehêd xwedêya navê wê Artemîs cûr’ê ya e’detîda bi zîv biç’ûk çêdikirin û gelek k’ar hostar’a danî. 25Ewî gazî wan h’emû hosta, usa jî yêd mîna xweyîyê vî p’êşeyî kirin û got: «Gelî hevala! Hûn zanin ku k’ara me vî şixulîda ye. 26Hûn jî dibihên û dibînin ku evî Pawlosî ne ku t’enê Efesêda, lê bawerîya we hebe t’emamîya qeza Asyayêda jî serê gelek cime’ta t’ijî kirîye ji r’ê derxistîye û dibêje: ‹Ew xwedêyêd ku bi desta çêkirî ne, ew ne xwedê ne›+. 27Zîyana wê ne t’enê ew e ku p’êşê me tê bêhurmetkirinê, lê p’aristgeha Artemîs xwedêya mezin wê ber tiştekî neyê h’esabê û wê qedirê mezinayîya wê bik’eve, ya ku h’emû qeza Asya û dinya dih’ebîne».

28Gava ev yek bihîstin, bi k’în-box t’ijî bûn, dikirine qîr’în û digotin: «Artemîsa efesîya mezin e!» 29T’emamîya bajêr qilqilî, r’ahişte Gayos û Erîstarxoyê mekedonî, ku heval-r’êyêd Pawlos bûn, hevr’a r’evîne dîtindarê+. 30Pawlos jî xwest ku bik’eve nava wê e’laletê, lê şagirta nehişt. 31Ji hinek serwêrêd qeza Asyayê jî ku dostêd wî bûn, merî şandine cem wî û hîvî jê kirin, ku neçe dîtindarê. 32Hema wî wextîda hineka cûr’ekî, hineka jî cûr’ekî din dikirine qîr’în, çimkî k’ombûna wan t’evîhevbûyî bû, geleka jî nizanibû ew bona çi jî civîyane. 33Hineka ji e’laletê Skender pêşda birin, çimkî cihûya ew pêşda de’f dan. Skender destê xwe bilind kir, xwest caba xwe bide. 34Lê gava pê h’esîyan ku ew cihû ye, h’emûya bi dengekî weke du sih’eta kirine qîr’în: «Artemîsa efesîya mezin e!»

35Paşê k’atibê[*] bajêr e’lalet seqir’and û got: «Gelî efesîya! K’î nizane ku bajarê Efesê xweyîtîyê[*] p’aristgeha Artemîsa mezin dike, ya ku kevirê wêyî pîroz ji e’zmên hatîye xwarê? 36Çawa vê yekêda ku tiştekî xêlif t’une, lema jî gerekê hûn xwe r’ih’et xwey kin û tiştekî bi berzeqîyê nekin. 37We ev merivana anîne vira, evana ne t’alankirêd p’aristgehê ne û ne jî xwedêya me bêhurmet kirine. 38Awa heger şikîyatê Dîmîtrîyo û hostayêd t’evî wî ser yekî heye, bira her’ine dîwanxanê, h’akim hene. Li wir ew dikarin şikîyatê xwe hevdu bikin. 39Lê heger xwestina we bona tiştekî din e, bira civateke e’detîda bê lênihêr’andinê. 40Çimkî zîyana me jî vê yekêda heye û bona şer’ê îroyîn emê bêne neheqkirinê û me’nîk t’une, ku em pê bikaribin bona vê k’ombûnê caba xwe bidin». 41Gava ev yek got, civat bela kir.

20

Pawlos diçe berbi Mekedonyayê û Yûnanistanê

20^1Gava qalme-qalm seqir’î, Pawlos gazî şagirta kir, dil da wan û xatirê xwe ji wan xwest, r’abû çû Mekedonyayê+. 2Li wan alîya ger’îya, bi gelek gotina dil dane wan. Paşê çû Yûnanistanê, 3weke sê meha li wir derbaz kir. Gava k’arê xwe dikir ku biçûya Sûryayê, cihûya bona wî şêwireke mixenetîyê kir, ew jî fikirî Mekedonyayêva veger’e+. 4T’evî wî ji Beroyayê Sopatroyê kur’ê Pîro, ji T’êsalonîkê Erîstarxo û Sêkûndo, Gayosê ji Dêrbê û Tîmot’êyo, ji qeza Asyayê Tixîko û Trofîmo çûn+. 5Evana pêşîya me çûne Troyayê, li wir hîvîya me bûn+. 6Em jî pey r’ojêd Cejina Nanê Şkevar’a bi gemîyê ji Fîlîpyayê çûn, pênc r’ojada gihîştine Troyayê, cem wan. Em wir h’eft r’oja man+.

Saxbûna Eytûxo Troyayêda

7R’oja h’eftîyêye pêşin em bona nankerkirinê civîyayî bûn, Pawlos ku wê r’oja din biçûya, wanar’a xeber dida û h’eta nîvê şevê xeberdana xwe dirêj kir+. 8Ew oda em têda civîyayî bûn, gelek ç’ira têda hebûn. 9Xortek jî navê wî Eytûxo, ser p’encerê r’ûniştî dihênijî û k’ete xewa k’ûr. Û gava Pawlos xeberdana xwe dirêj dikir, ew xewa k’ûrda ji qatê sisîya jorda k’et û mirîtî ew hildan+. 10Pawlos peyayî jêrê bû, xwe avîte ser wî, da h’emêza xwe û got: «Xwe unda nekin, çimkî r’uh’ê wî wîda ye»+. 11Paşê hilk’işîya hat, nan kerkir xwar û h’eta sibehê dirêj xeber da û r’abû çû. 12Xort jî sax-silamet anîne mal, bêh’esab dil hate ber wan.

Ji Troyayê berbi Mîletosê

13Em çûn k’etine gemîyê r’êk’etin û berbi Asosê çûn, ku ji wê derê me gerekê Pawlos hilda, çimkî ewî mer’a gotibû: «Ezê peya bêm». 14Gava li Asosê r’astî me hat, me ew hilda çûne Mitûlanê. 15Ji wir jî em çûn, r’oja dinê gihîştine pêşberî Xîyayê, r’ojtira din gihîştine Samosê[*] , sibehtira din jî gihîştine Mîletosê. 16Pawlos nêta xwe danîbû bi gemîyê ber Efesêr’a derbaz bûya, ku nebe wextê xwe qeza Asyayêda unda ke, çimkî dilezand ku heger jêr’a li hev bê, R’oja Pêncîye h’esab ew li Orşelîmê be+.

Pawlos xatirê xwe ji berpirsîyarêd civîna Efesê dixwaze

17Ji Mîletosê merî şande Efesê û gazî berpirsîyarêd civînê kirin. 18Gava ew hatine cem wî, wanr’a got: «Hûn xwexa zanin wê r’oja pêşinda gava min nigê xwe avîte qeza Asyayê, h’eta niha wer’a çawa bûme+. 19Min Xudanr’a t’am şkestî bi gelek hêsira, nava wan cêr’ibandinada qulix kirîye, k’îjan ku ji şêwirêd cihûya dihatine serê min, 20Hûn zanin ku min t’u car xwe ji tiştêd kêrhatîye bona we nedaye paş, lê h’emû wer’a gotine û aşkere mal bi mal hûn hîn kirine. 21Min bi me’rîfetî hin hîvî ji cihûya, hin jî ji necihûya kir, ku veger’ine berbi Xwedê û bawerîya xwe Xudanê me Îsa bînin. 22Û va ez bin destê R’uh’ê Pîrozda diçime Orşelîmê, wir wê çi bê serê min, ez nizanim. 23T’enê R’uh’ê Pîroz h’emû bajarîda t’emîyê dide min û dibêje ku: ‹Qeyd û tengasî pêşîya te ne›+. 24Lê ez e’mirê xwe layîqî t’u tiştî nakim, t’enê dikim[*] bigihîjime meremê xwe û wê qulixa ku min ji Xudan Îsa standîye bînime sêrî, awa gotî Mizgînîya k’erema Xwedê bi me’rîfetî dannasîn kim+.

25Niha ez zanim îdî hûn h’emûyêd ku ez nav weda ger’îyame û P’adşatîya Xwedê dannasîn kirîye r’ûyê min nabînin. 26Bona vê yekê ez r’oja îroyîn li ber we şe’detîyê didim, ku cabdarê xûna we t’u kesî nînim,+
27çimkî min xwe neda paş, t’emamîya qirara Xwedê wer’a got. 28Niha miqatî xwe û t’emamîya wî kerê pêz bin, ku R’uh’ê Pîroz hûn ser berpirsîyar[*] k’ifş kirine. Şivantîyê civîna Xwedê bikin, ya ku Wî bi xûna Xwe qazinc kir+. 29Ez zanim pey çûyîna minr’a gurêd devxûn wê bik’evine nava we û h’eyfa wan wê kêrî neyê+. 30Ji nava weda jî merivê derên û tiştêd xêlif wê xeber din, ku şagirta pey xwe bibin+. 31Bona vê yekê h’işyar bimînin û bîr nekin, ku min hûn her kes, sê sala şev û r’oj bê r’ih’etî bi hêsira şîret kirine+.

32Niha ez we dispêrime Xwedê û Xebera k’erema Wî, ku dikare we r’uh’anîyêda ava ke û p’ara we t’evî t’emamîya cime’ta Xwe ke+. 33Min havijîya xwe zêr’, zîv û k’incê t’u kesî neanîye+. 34Hûn xwexa zanin ez û yêd t’evî min em h’ewcê çi jî bûne, ev destêd min xebitîne+. 35Min pê h’emû şixulêd xwe nîşanî we kirîye, ku çawa gerekê bixebitin k’omekê bidine k’etîya û xebera Xudan Îsa bîr bînin ku got: ‹Xwezî li dayîya, ne ku li standîya›»+.

36Gava ev yek got, t’evî h’emûya çok da dua kir+. 37H’emû jî gelekî girîyan, xwe avîtine stûyê Pawlos û r’amûsan. 38Dilêd wan hê zêde bona wê xebera wî dişewitî ku got: «Hûn îdî r’ûyê min nabînin». Paşê ew h’eta gemîyê ver’êkirin.

21

Pawlos diçe Orşelîmê

21^1Gava em ji wan qetîyan, bi gemîyê r’êk’etin, r’ast çûn gihîştine Kosê, r’oja dinê R’odosê û ji wir Patarayê. 2Me gemîk dît ku diçû Fînîkyayê, em k’etine wê r’êk’etin. 3Gava Qubrisê xuya kir, me ew milê ç’epêva hişt. Em berbi qeza Sûryayê çûn gihîştine bajarê Sûrê, çimkî barê gemîyê wir gerekê bihata valakirinê. 4Me şagirt dîtin, em h’eft r’oja li wir man. Wana bi R’uh’ê Pîroz digote Pawlos ku neçe Orşelîmê+. 5Lê gava me ew r’oj derbaz kirin, em r’abûn çûn û h’emûya jina û zar’ava h’eta bajêr der em ver’êkirin û devê be’rê me çok da dua kir+. 6Paşê me xatirê xwe ji hev xwest k’etine gemîyê, ewana jî veger’îyane malêd xwe.

7Me r’êwîtî bi gemîyê ji Sûrê dûmayî kir, em gihîştine Pitolêmayê, me wir xûşk-bira silav kirin, em r’ojekê mane cem wan. 8R’oja din em ji wir r’êk’etin çûne Qeyserîyê mala Fîlîpoyê mizgîndar, ew yek ji wan her h’eft k’omekdarêd k’ifşkirî bû[*] . Em li cem wî man+. 9Çar qîzêd wîye bik’ir hebûn, ku p’êxembertî dikirin+. 10Gava em gelek r’oja li wir man, ji Cihûstanê p’êxemberekî navê wî Hagabo berjêr bû[*]+ . 11Gava hate cem me, qayîşa pişta Pawlos hilda, dest û p’îyêd xwe girêda û got: «R’uh’ê Pîroz aha dibêje: ‹Ew merivê xweyê vê qayîşê cihûyê Orşelîmêda aha wî girêdin û bidine destê necihûya›»+. 12Gava ev yek me bihîst, t’evî yêd wir me lava kir, ku ew hilnek’işe neçe Orşelîmê+. 13Lê Pawlos cab da û got: «Hûn çi dikin? Çima hûn digirîn û dilê min dişkênin? Ez Orşelîmêda bona navê Xudan Îsa ne ku t’enê bona girêdanê, lê bona kuştinê jî hazir im»+. 14Gava me nikaribû ew banîya ser ya xwe, me dengê xwe bir’î û got: «Bira e’mirê Xudan be».

15Çend r’oja şûnda me k’arê xwe kir, em hilk’işîyan çûne Orşelîmê. 16T’evî me çend şagirtêd Qeyserîyê jî hatin, em birine mala şagirtekî zûva, ku navê wî Minaso bû, ji Qubrisê, wekî em li wir bimînin,

Pawlos serîkî Aqûb û berpirsîyara dixe

17Gava em gihîştine Orşelîmê, bawermenda em eşq û şa qebûl kirin. 18R’oja dinê Pawlos t’evî me çû cem Aqûb, h’emû berpirsîyar jî hazir bûn+. 19Pawlos silav da wan, yek-yek çi ku Xwedê bi qulixê wî nava necihûyada kiribû, wanar’a gilî kir. 20Wana ku ev yek bihîst, şikirî dane Xwedê û usa jî Pawlosr’a gotin: «Dîna xwe bidê, çiqas h’ezara cihûyêd bawermend hene û h’emû jî xîretk’êşêd Qanûnê ne+. 21Awa wana bona te bihîstîye ku tu h’emû cihûyêd nava necihûyada hîn dikî, ku dest ji Qanûna Mûsa bik’işînin û dibêjî ku ew kur’êd xwe sinet nekin û pey e’det jî neçin+. 22Niha em çi bikin? Wê e’se bibihên ku tu hatîyî. 23De r’abe em çi ter’a dibêjin bike. Vir cem me çar meriv hene ku ad-qirar[*] kirine+. 24Wan xwer’a hilde, t’evî wan li gora e’det paqij be û xercê wan hilde ser xwe, ku p’or’ê serê xwe kur’ kin. Hingê her kesê zanibe ew tiştêd ku bona te bihîstine derew in û tu xwexa jî pey Qanûna Mûsa diçî+. 25Lê bona wan necihûyêd ku hatine ser bawerîyê, me wanr’a qirara xwe nivîsîye şandîye, wekî ew h’evza xwe ji wan qurbanêd p’ûtp’aristîyê, xûnê, goştê mirar û bênamûsîyê bikin»[*]+ . 26Hingê Pawlos ew merî r’oja dinê hildan, t’evî wan paqij bû, k’ete p’aristgehê û xilazîya r’ojêd paqijbûnê da e’lamkirinê, ku wê k’engê bona wan her kesî h’edî[*] bê dayînê+.

Pawlos p’aristgehêda tê girtinê

27Gava her h’eft r’oj ser hevda hatin, ji cihûyêd qeza Asyayê Pawlos p’aristgehêda dîtin, t’emamîya e’laletê t’evr’akirin, dest avîtinê 28û kirine qîr’în gotin: «Hewar, îsraêlîno! Alîk’arîyê bikin! Eva ew meriv e, yê ku li her dera h’emûya miqabilî cime’ta me, Qanûna Mûsa û vî cîyî hîn dike, hê serda jî yûnan kirine p’aristgehê, ev cîyê pîroz h’er’imand»+. 29Ev yeka gotin, çimkî pêşîyê bajêrda Trofîmoyê ji Efesê t’evî wî dîtibûn û wan t’irê Pawlos ew kirîye p’aristgehê+.

30T’emamîya bajêr h’ejîya, e’lalet bi lez k’om bû, Pawlos girtin ji p’aristgehê k’aşî derva kirin û derêd wê pêr’a-pêr’a hatine girtinê. 31Gava wan dikir ku wî bikujin, cab gihîşte serh’ezarê r’efa eskera, wekî t’emamîya Orşelîmê t’evîhev bûye. 32Ewî pêr’a-pêr’a esker û sersed hildan, bi lez çû ser wan. Gava wana serh’ezar eskerava dîtin, dest ji Pawlos k’utanê k’işandin. 33Wî çaxî serh’ezar hate nêzîk, ew girt, e’mir kir ku bi du zincîra wî girêdin. Hingê pirsî: «Ev k’î ye û çi kirîye?»+
34Nava e’laletêda bona wî her yekî cûr’ekî dikire qar’e-qar’. Ewî gava ji dest qalme-qalma cime’tê nikaribû e’seyî bizanibûya, e’mir kir wî bibine eskerxanê+. 35Gava Pawlos gihîşte p’êpelînga, eskera ew bilindkirî birin, çimkî e’laletê zor dida wî, 36li pey wî diçûn, dikirine qîr’în û digotin: «Wî bikujin!»

Pawlos caba xwe li ber e’laletê dide

37Îdî Pawlos wê bibirana hindur’ê eskerxanê, ewî serh’ezarr’a got: «Îzina min heye t’evî te xeber dim?» Ewî got: «Tu yûnanî jî zanî? 38Ku usa ye tu ne ewî misirî yî, yê ku çendek pêşda kire şer’-de’w, çar h’ezar qaçaxêd mêrkuj derxistine ber’îyê». 39Pawlos got: «Ez merivekî cihû me, ji Tarsûsa Kîlîkyayê, ne bajarvanekî bê nav-nîşan im. Ez hîvî ji te dikim, îzinê bide ku ez vê cime’têr’a xeber dim»+. 40Gava ewî îzin da, Pawlos ser p’êpelînga sekinî, destê xwe bilind kir, cime’tê ku dengê xwe bir’î, ewî bi zimanê îbranî xeber da û got:

22

22^1«Gelî bav û bira! Niha guhdarîya min bikin, ku ez caba xwe bidim». 2Gava bihîstin ku ew wanar’a bi zimanê îbranî k’ete xeberdanê, ker’ bûn hê dengê xwe bir’în. Û wî got: 3«Ez merivekî cihû me, bajarê Tarsûsa Kîlîkyayêda ji dîya xwe bûme, lê vî bajarîda bin destê Gamalyêlda çawa şagirt mezin bûme û h’emû Qanûna kal-bava jî bi fesal-r’ast hîn bûme, hindava Xwedêda jî xweyîxîret bûm, çawa ku hûn h’emû îro[*]+ . 4Min h’eta kuştinê jî yêd ku pey vê R’ê diçûn, dizêrandin û qisimê jin û mêra girêdidan davîtine kelê[*] ,+
5çawa serekk’ahîn û t’emamîya civîna r’ûspîya jî şe’dê min in. Min ser birayêd cihûtîyêdaye Şamê ne’me ji wan hildabûn diçûm wekî yêd wir jî girêdayî bînime Orşelîmê ku bidine cezayê+.

6Gava ez hê r’ê diçûm, nêzîkî Şamê bûm, r’o nava r’ojê nişkêva ji e’zmên dora min r’onayîke qayîm şewq da+. 7Ez k’etime e’rdê û min dengek bihîst ku minr’a got: ‹Şawûl! Şawûl! Tu çima Min dizêrînî?› 8Min lê veger’and: ‹Tu k’î yî, Xudan?› Ewî minr’a got: ‹Ez Îsayê Nisretê me, Yê ku tu dizêrînî›. 9Ewêd t’evî min jî r’onayî dîtin, lê dengê ku minr’a xeber dida nedibihîstin. 10Hingê min got: ‹Ez çi bikim, Xudan?› Xudan minr’a got: ‹R’abe her’e Şamê û li wir her tiştê ku bona te k’ifşkirî ye bikî, wê ter’a bê gotinê›. 11Min ku ji dest şewqa wê r’onayê nedidît, hingê yêd t’evî min destê min girtin, ez birime Şamê.

12Yekî navê wî Hananîya, anegorî Qanûnê xwedêxof, nav cihûyêd Şamêda jî ew xweyîyê şe’detîya qenc bû,+
13eva hat cem min sekinî û got: ‹Şawûl bira, bibîne!› Min destxweda dît û li wî nihêr’î. 14Ewî minr’a got: ‹Xwedêyê kal-bavêd me tu k’ifş kirî ku e’mirê Wî bizanibî û Yê R’ast bibînî, xebera devê Wî bibihêyî, 15çimkî tê ber h’emû meriva bona wan tiştêd te dîtin û bihîstin bibî şe’dê Wî+. 16Îdî çima derengî dêxî? R’abe were nixumandinê, gazî navê Wî ke ji gunêd xwe were şûştinê›+.

17Gava ez veger’îyame Orşelîmê û p’aristgehêda dua dikir, mîna sih’etê ser minr’a derbaz bû,+
18min Ew dît û Wî minr’a got: ‹Bike bilezîne ji Orşelîmê derê, çimkî ew şe’detîya ku tê bona Min bidî ewê qebûl nekin›. 19Min got: ‹Xudan, ew qenc zanin ku ez bûm, ewî h’emû k’inîştada yêd bawerîya xwe Te danîn, davîtine kelê û ew dik’utan. 20Gava xûna Steyfanê şe’dê Te dir’ijîya, ez xwexa jî wir hazir û r’azî bûm, min nobedarî k’incêd yêd ew kuştin dikir›[*]+ . 21Hingê Ewî minr’a got: ‹Her’e, Ezê te bişînime dûr cem necihûya›».

Pawlos bajarvantîya xweda r’omayî ye

22H’eta van xebera e’laletê guhdarîya wî kir, paşê bi dengê bilind gotin: «R’ûbarî dinê wî nehêle! Yêd mîna wî gerekê nejîn!» 23Wana dikirine qîr’în, k’incê xwe diqelaştin davîtin û xwelî dir’eşandine hewa. 24Serh’ezar e’mir kir, ku wî bibine eskerxanê û got: «Bidin ber qamçîya jê bipirsin, bizanibin k’a sûcê wî çi ye, wekî usa ser wî dikine qar’e-qar’». 25Gava bi qayîşêd ç’erm girêdan, Pawlos sersedê sekinîr’a got: «Gelo eva cayîz e ku hûn li bajarvanekî R’omayê xin, yê ku hê dîwana wî nebûye?»+
26Sersed gava ev yek bihîst, çû cem serh’ezar û got: «Tu çi dikî? Eva meriva bajarvanê R’omayê ye». 27Serh’ezar nêzîkî Pawlos bû û wîr’a got: «Minr’a bêje, tu bajarvanê R’omayê yî?» Ewî got: «Belê». 28Serh’ezar lê veger’and û got: «Min bi gelek p’era ew bajarvantî standîye». Pawlos got: «Lê ez yekr’ojîya xweda bajarvanê wir im». 29Û destxweda ewêd ku wê lêxistana û gilî jê bik’işandana ji wî dûr k’etin. Serh’ezar xwexa jî tirsîya, gava bihîst ku bajarvanê R’omayê ye, çimkî ewî ew dabû girêdanê.

Pawlos li ber civîna giregira

30Sibetira din serh’ezar xwest r’ast bizanibe k’a cihû çima şikîyatê Pawlos dikin. Ew ber’da û e’mir kir, ku serekêd k’ahîna civîna giregirava bê. Hingê Pawlos anî li ber wan da sekinandinê.

23

23^1Pawlos dîna xwe da civîna giregira û got: «Gelî bira! Min bi îsafa r’ih’et li ber Xwedê e’mirê xwe h’eta îro derbaz kirîye»+. 2Hananîyayê serekk’ahîn e’mirî berdestîyêd nêzîkî Pawlos kirin ku dêvda bidinê+. 3Hingê Pawlos wîr’a got: «Xwedêyê jî li te xe, dîwarê sîwaxkirî! Tu r’ûniştî yî anegorî Qanûnê dîwana min dikî û ji Qanûnê der e’mir dikî ku ew min xin»[*]+ . 4Yêd cem Pawlos sekinî gotin: «Tu serekk’ahînê Xwedê bêhurmet dikî?»+
5Pawlos got: «Birano, min nizanibû ku ew serekk’ahîn e. Çawa nivîsar e: ‹Hindava serwêrê miletê xweda xirab xeber nede›[*] »+.

6Hingê Pawlos pê h’esîya ku alîkî sadûqî ne, alîkî jî fêrisî, wê civînêda kire gazî û got: «Gelî bira! Ez fêrisî me, kur’ê fêrisîya! Bona gumana r’abûna mirîya dîwana min dikin»+. 7Gava ev yek got, fêrisî û sadûqî hevr’a k’etine h’ucetê û dutîretî k’ete nava k’omê, 8(çimkî sadûqî dibêjin ne r’abûna mirîya heye, ne milyak’et, ne jî r’uh’, lê fêrisî hersêka jî qebûl dikin)[*]+ . 9Hingê qalme-qalma mezin hê pêşda hat, ji qanûnzanêd alîyê fêrisîya hinek r’abûne p’îya û deng hildan mêrk’îmî gotin: «Em vî merivîda t’u xirabîyê nabînin. Belkî r’uh’ekî yan milyak’etekî vîr’a xeber daye?»+
10Gava şer’-de’w zêde bû, serh’ezar tirsîya ku ew Pawlos qet-qetî kin, e’mirî eskera kir ku her’ine jêrê ewî ji nav wan bigirin bibine eskerxanê.

11Şevtira din Xudan li ber wî sekinî û gotê: «Serxwe be, te çawa şe’detîya Min Orşelîmêda da, usa jî gerekê R’omêda şe’detîyê bidî»+.

Cihû t’elekê bona kuştina Pawlos hazir dikin

12Sibeh ku zelal bû, hinek cihû bûne yek û sond xwarin, ku h’eta Pawlos nekujin, ne bixwin, ne jî vexwin. 13Ewêd ku ew sond xwarin ji çilî zêdetir bûn. 14Evana çûne cem serekêd k’ahîn û r’ûspîya gotin: «Me sond xwarîye, h’eta ku em Pawlos nekujin, tiştekî te’m nekin. 15Awa hûn t’evî civîna giregira bêjine serh’ezar ku ewî sibê bîne cem we, yançîye hûn dixwazin derheqa wîda her tiştî hê r’ast pê bih’esin, emê jî hê berî hatina wî hazir bin ku wî bikujin».

16Lê xarzîyê Pawlos bona vê t’elekê bihîst, hat k’ete eskerxanê Pawlosr’a got. 17Pawlos jî gazî sersedekî kir û gotê: «Evî xortî bibe cem serh’ezar, dixwaze tiştekî wîr’a bêje». 18Ewî jî xort bire cem serh’ezar û gotê: «Pawlosê girtî gazî min kir, hîvî kir ku vî xortî bînime cem te, tiştekî wîyî gotinê ter’a heye». 19Serh’ezar destê wî girt, bire alîkî û pirsî: «Tu çi dixwazî e’lamî min kî?» 20Ewî got: «Cihûya qirar kirîye ku hîvî ji te bikin, wekî sibê Pawlos bibî civîna giregira, yançîye dixwazin derheqa wîda her tiştî hê r’ast bizanibin. 21Lê wan bawer neke, çimkî ji wan çil merîya zêdetir xwe veşartine, hîvîya wî ne. Wana sond xwarîye, ku ne bixwin, ne jî vexwin h’eta wî nekujin. Wana niha k’arê xwe kirîye, hîvîya qirara te ne». 22Wî çaxî serh’ezar xort ver’êkir û t’emî da wî: «Kesîr’a nebêje, ku te ev yek minr’a gotîye».

Pawlos dişînine Qeyserîyê cem Felîksê welî

23Serh’ezar gazî du serseda kir û got: «Dusid eskerî hazir kin, h’eftê sîyarî, dusid jî r’imdar, wekî şev sih’eta neha h’eta Qeyserîyê her’in. 24Usa jî çend hespa hazir kin, wekî Pawlos lê sîyar kin, ku bê qede bê bela bibine cem Felîksê welî»+. 25Ne’mek jî bi vê fikirê nivîsî:

26«Ji Klawdyo Lûsyo,

Silav Felîksê welîyê xweyîqedirr’a!

27Eva meriva ji cihûya hatibû girtinê, wê bi destê wan bihata kuştinê, ez pê h’esîyam ku r’omayî ye, bi eskerava gihîştimê û min ew xilaz kir+. 28Min xwest ku bizanibim k’a bona çi şikîyatê wî dikin, min ew bire ber civîna giregirêd wan+
29û k’ifş kir, ku şikîyatê wan ser pirsêd qanûna wan e, lê bona kuştinê yan girtinê xirabîya wî t’uneye+. 30Gava cab gihîşte min, ku cihûya bona wî merivî t’elekek hazir kirîye, min destxweda ew şande cem te û e’mirî li şikîyatkira kir, ku çî wanî miqabilî wî hebe, li ber te bêjin[*] »+.

31Eskera jî anegorî wî e’mirê ku standin, Pawlos şev hildan birine Entîpetrîsê. 32R’oja dinê yêd sîyarî Pawlosr’a danîn ku t’evî wî her’in, lê yêd peya xwexa veger’îyane eskerxanê. 33Ewêd sîyarî gihîştine Qeyserîyê, ne’me dane welî, Pawlos jî dane destê wî. 34Ewî ew ne’me xwend, pirsî ji k’îjan qezayê ye, ku pê h’esîya ji Kîlîkyayê ye,+
35got: «Ezê hingê guhdarîya te bikim, k’engê şikîyatkirêd te bên». Û e’mir kir, ku ew qesira Hêrodesda bê xweykirinê.

24

Cihû şikîyatê Pawlos dikin

24^1Pênc r’oja şûnda Hananîyayê serekk’ahîn t’evî hineke ji r’ûspîya û Tertûloyê zanebêj berjêr bû hate Qeyserîyê. Vana bona Pawlos gilî-gazinê xwe welîr’a kirin+. 2-3Gava gazî Pawlos kirin, Tertûlo dest bi şikîyata kir û got: «Em t’imê û her dera wan kirinêd te dişêkirînin, Felîksê xweyîqedir, ku saya serê te evî miletê me gelek e’dilayî dîtîye û gelekî pêşda çûye. 4Lê wekî gelekî serê te neêşînim, hîvî dikim ji k’erema xwe kin guhdarîya me bike. 5Me ev meriva dît, çawa mîna belakê k’etîye nava h’emû cihûyêd ser dinê t’evîhev dike û r’êberê k’omela nisretîya ye+. 6Evî kir ku p’aristgehê jî bih’er’imîne, lê me ew girt[*]+ . 8Heger tu ji wî bipirsî, tê xwexa bikaribî ji wî her tiştî bizanibî k’a bona çi em şikîyatê wî dikin». 9Cihûya jî gotina wî e’seyî kirin, gotin: «Belê, ev yek usa ye».

Pawlos caba xwe li ber Felîksê welî dide

10Gava welî pê serîya kir ku ew xeber de, Pawlos lê veger’and û gotê: «Ez zanim ku gelek sal in tu h’akimê vî miletî yî, ezê jî bi r’ezedilî bona xwe caba xwe bidim. 11Çawa ku tu dikarî bizanibî, eva donzdeh r’oj t’une, ku ez bona h’ebandinê hevraz çûbûme Orşelîmê. 12Evana ez nedîtime ku p’aristgehêda t’evî yekî têk’evime de’wê, yan jî k’inîştada usa jî cîkî din bajêrda e’laletê dora xwe t’op kim. 13Û ne jî niha dikarin gotinêd xwe îzbat kin, ku bona çi şikîyatê min dikin. 14Lê ezê aşkere ter’a bêjim, wekî li gora wê R’îya ku ewana jêr’a k’omela şih’itî dibêjin, ez hema usa Xwedêyê kal-bavêd xwe dih’ebînim. Û çi ku Qanûn û nivîsarêd p’êxemberada jî nivîsar e, bawer dikim. 15Ez Xwedêda jî guman im, çawa ku ew jî wê gumanê ne, ku h’emû heq û neheqê ji mirinê r’abin+. 16Bona vê yekê çiqas ji min tê, ez dice’dînim h’emû wextî bi îsafa r’ih’et li ber Xwedê û meriva bim+.

17Awa pey gelek salar’a ez veger’îyam hatime Orşelîmê, ku k’omekê bidime miletê xwe û h’edîya bidim+. 18Hingê wî şixulîda ez p’aristgehêda paqijbûyî dîtim li gora e’detê me. Ez ne t’evî e’laletê bûm, ne jî şer’ûda+. 19Lê ji wan çend cihûyêd qeza Asyayê li wir bûn. Heger hindava minda tiştekî wanî gotinê hebûya, ew gerekê bihatana ber te bisekinîyana şikîyatê min bikirana. 20Yan jî bira evana bêjin, gava ez ber civîna giregira sekinî bûm, çi xirabî ser min dîtin, 21pêştirî vê yekê, ku min bi dengê bilind nava wanda gotîye: ‹Bona bawerîya r’abûna mirîya hûn îro dîwana min dikin›»[*]+ .

22Felîksva ew R’ê ku r’ind e’yan bû, hingê ewî şixulê wan paşda avît û got: «K’engê Lûsyoyê serh’ezar berjêr bê, ezê hingê bona şixulê we qirara xwe bidim». 23Ewî e’mirî sersed kir, ku Pawlos p’ir’î-hindikî aza xwey kin û îzina heval-hogirêd wî jî bidin, yê ku wê k’omekdarîya wî bikin.

Pawlos girtî dimîne

24Çend r’oja şûnda Felîks t’evî Dirûsîla k’ulfeta xweye cihû hat, gazî Pawlos kir û bona wê bawerîya ser Mesîh Îsa ji wî bihîst. 25Pawlos hê bona r’astîyê, xwegirtinê û dîwana Xwedêye ku wê bê xeber dida, Felîks saw k’işand û got: «Tu niha her’e. Gava wextê min hebe, ezê gazî te kim»+. 26Usa jî ew wê gumanê bû, ku ji Pawlos p’ere bistanda, bona wê yekê jî gelek cara gazî wî dikir û t’evî wî xeber dida.

27Gava du sal derbaz bûn, dewsa Felîks Porkîyo Fêsto bû welî. Felîks jî ku dixwest qencî cihûyar’a bikira, Pawlos girtî hişt.

25

Pawlos de’wa dîwana Qeyser dike

25^1Pey sê r’ojar’a, gava Fêsto derbazî ser qulixa xwe bû, ew ji Qeyserîyê hevraz çû Orşelîmê. 2Serekêd k’ahîna û giregirêd cihûya bona Pawlos şikîyatê xwe li wî kirin 3û hîvî kirin ku bike qencî wî bîne Orşelîmê, çimkî wana t’elek çêkiribû ku r’êva wî bikujin+. 4Lê Fêsto li wan veger’and û got: «Pawlos wê li Qeyserîyê girtî bimîne û ezê xwexa jî zûtirê her’ime wir. 5Awa bira serwêrêd we t’evî min berjêr bin û heger neheqîke wî merivî jî hebe, bira gunek’arîya wî bêje».

6Wir nehe-dehe r’oja nav wanda ma, paşê berjêr çû Qeyserîyê, r’oja din li herema dîwanê r’ûnişt, e’mir kir ku Pawlos bînin. 7Gava Pawlos hat, cihûyêd ku ji Orşelîmê berjêr hatibûn dora wî girtin û gelek buxdanêd giran li wî dikirin, lê nikaribûn îzbat kirina. 8Pawlos caba xwe da û got: «Min hindava Qanûna cihûya yan p’aristgehê yan jî Qeyserda t’u neheqî nekirîye».

9Fêsto jî xwest ku cihûyar’a qencîyê bike, li Pawlos veger’and û got: «Tu dixwazî hevraz her’î Orşelîmê, ku bona van tişta dîwana te ber min wir bê kirinê?» 10Pawlos got: «Ez li ber dîwana Qeyser sekinî me, li k’u jî dîwana min gerekê bibe. Min xirabîk li cihûya nekirîye, çawa tu xwexa jî qenc zanî+. 11Awa heger ez neheq im û min tiştekî usa kirîye ku gerekê bême kuştinê, ez ji mirinê venak’işim, lê heger neheqîya min vê yekêda t’une, çawa ku ewana şer’a davêjine min, kes nikare min bide destê wan. Ez de’wa dîwana Qeyser dikim». 12Hingê Fêsto t’evî şîretk’ara xeber da, paşê li wî veger’and û gotê: «Tu de’wa Qeyser dikî, gerekê tu her’î cem Qeyser»+.

Pawlos li ber Egrîpa û xûşka wî Bernikê

13Çend r’oj derbaz bûn, Egrîpa p’adşa û Bernikê hatine Qeyserîyê, ku Fêsto silav kin. 14Gava gelek r’oj li wir derbaz kirin, Fêsto bona Pawlos e’lamî p’adşê kir û got: «Vir merivek heye ku ji hêna Felîksda ew girtî maye. 15Gava ez çûme Orşelîmê, serekêd k’ahîna û r’ûspîyêd cihûya şikîyatê wî ber min kirin û hîvî kirin ku ez dîwana wî bikim. 16Min li wan veger’and û got, wekî ne e’detê r’omayîya ye ku merivekî bêxeda bidine der, h’eta mecalê nedine yê gunek’ar, ku li ber şikîyatkirêd xwe bisekine û r’û bi r’û ber wan caba xwe bide. 17Gava ewana hatine vira, min derengî neêxist, r’oja dinê ez li herema dîwanê r’ûniştim û min e’mir kir, ku wî merivî bînin. 18Gava yêd ku ew gunek’ar dikirin r’abûn ku xeber din, min bona çi xirabîyêd ku şik dibire wî, t’u kesî bona wan yeka tiştek negot. 19Lê de’wa wan t’evî wî bona pirsa h’ebandina wan bû û ser Îsakî mirî, ku Pawlos dibêje Ew sax e+. 20Hingê min nizanibû ku çawa ev pirsana e’seyî bikirana, min ji wî pirsî: ‹Tu dixwazî her’î Orşelîmê, ku bona van tişta ber dîwanê bisekinî?› 21Lê çaxê Pawlos xwest ku şixulê wî her’e ber Qeyser û bê lênihêr’andinê, min e’mir kir ku ew girtî bimîne, h’eta ku ez wî bişînime cem Qeyser». 22Egrîpa Fêstor’a got: «Min jî dixwest xeberdana wî merivî bibihîsta». Ewî jî got: «Tê sibê wî bibihêyî».

23R’oja dinê Egrîpa û Bernikê bi r’ewşa mezin t’evî serh’ezar û giregirêd bajêr hatine k’oç’ikserê, Fêsto e’mir kir û Pawlos anîn. 24Fêsto got: «Egrîpa p’adşa û h’emûyêd hazir! Hûn vî dibînin, t’emamîya cime’ta cihûya hin Orşelîmêda, hin jî vira şikîyatê vî ber min dikirin û dikirine qîr’în digotin: ‹Ew gerekê sax nemîne!›+
25Lê min k’ifş kir ku evî tiştekî usa nekirîye ku bê kuştinê û xwexa jî de’wa dîwana Qeyser dike, min qirar kir ku wî bişînim+. 26Lê bona vî tiştekî e’seyî t’une xweyê xwer’a binivîsim, bona vê yekê min ev anî ber we, îlahî ber te Egrîpa p’adşa, wekî ev yek dîsa bê lênihêr’andinê, hingê tiştekî minî nivîsarê wê hebe. 27Çimkî tiştekî bê aqilî ye, heger ez girtîkî bişînim û bona sûcê wî tiştekî nenivîsim».

26

Cabdarîya Pawlos li ber Egrîpa

26^1Hingê Egrîpa Pawlosr’a got: «Îzina te heye ku tu bona xwe xeber dî». Wê demê Pawlos destê xwe bilind kir, caba xwe da+. 2«Egrîpa p’adşa, bona h’emû şikîyatêd ku cihû li min dikin, ez îro xwe bextewar h’esab dikim ku ber te sekinî me caba xwe didim, 3îlahî vê pirsêda ku tu haş ji h’emû e’det û pirsêd cihûya heyî. Bona vê yekê ez ji te hîvî dikim, bi sebir guhdarîya min bikî.

4H’emû cihû zanin ku min çawa e’mirê xwe ji zar’otîya xweda girtî nava miletê xwe û li Orşelîmêda derbaz kirîye+. 5Ewana zûva min nas dikin, heger bixwazin, dikarin şe’detîyê bidin, wekî ez anegorî e’detê k’omela dînê meyî h’işk jî fêrisî bûme+. 6Û niha jî bona gumana wî sozê ku Xwedê daye kal-bavêd me dîwana min tê kirinê, 7xût bona wî sozê ku her donzdeh e’şîrêd me bi dil û can, şev û r’oj Xwedê h’ebandine, wekî bigihîjine ewê yekê. Belê bona vê gumanê ye, ku cihû şikîyatê min dikin, p’adşayî xweş be+. 8Hûn çima nikarin bawer bikin, ku Xwedê wê mirîya ji mirinê r’ake+?

9Min xwexa jî kiribû deynê stûyê xwe, ku miqabilî navê Îsayê Nisretê gelek tişt bikira+
10û min Orşelîmêda kir jî. Min ji serekêd k’ahîna h’ukum stand û gelekêd ji cime’ta Xwedê davîtine kelê û gava dihatine kuştinê, min jî dengê xwe dida+. 11H’emû k’inîştada gelek cara min ew didane cezayê û dikir ku zorê bidime wan ku wê bawerîya xwe înk’ar kin. Min k’îna wan girtibû, h’eta bajarêd xerîbda jî ew dizêrandin[*]+ .

12Awa ez carekê bi h’ukum û e’mirê serekêd k’ahîna diçûme Şamê+. 13R’oj nîvro bû, p’adşayî xweş be, r’êva min dît ji e’zmên r’onayîke ji r’onayîya te’vê zortir dora min û yêd t’evî min dihatin şewq da. 14Em h’emû k’etine e’rdê, min dengek bihîst ku bi zimanê îbranî minr’a got: ‹Şawûl! Şawûl! Tu çima Min dizêrînî? Tu bi k’ulmê nikarî her’î dirêşê[*] ›. 15Min got: ‹Tu k’î yî, Xudan?› Xudan got: ‹Ez ew Îsa me, Yê ku tu dizêrînî. 16Niha r’abe ser nigêd xwe, Ez bona wê yekê teva xuya bûm, ku te bikime berdestîyê Xwe û şe’dê wî tiştê ku te dît û wan tiştêd ku Ezê paşê ber te vekim. 17Ezê te ji destê cime’ta Îsraêlê û necihûya xilaz kim. Va Ez te dişînime nava wan, 18wekî ç’e’vêd wan vekî, ji te’rîstanîyê berbi r’onayê û ji h’ukumê mîrêcin berbi Xwedê veger’înî, wekî bi saya wê bawerîya ser min, gunêd wan bêne baxşandinê û t’evî p’ara cime’ta Min bin›+.

19Awa Egrîpa p’adşa, ez miqabilî wê dîtina li berç’e’vaye ji e’zmên nesekinîm. 20Lê min pêşîyê yêd Şamê, Orşelîmê û t’emamîya t’opraxêd Cihûstanêr’a dannasîn kir, usa jî necihûyar’a, ku t’obe kin berbi Xwedê veger’in û kirêd qenc bikin, wekî bê k’ifşê ew ji gunekirinê veger’îyane[*]+ . 21Bona vê yekê cihûya ez p’aristgehêda girtim, xwestin min bikujin+. 22Lê min ji Xwedê k’omek stand û h’eta îro ez mame, şe’detîyê didime biç’ûk û mezina. Tiştekî zêde jî ji wan tiştêd ku p’êxembera û Mûsa gotibûn wê bibin, min negotîye: 23Gerekê Mesîh cefa bik’işanda, bibûya yê pêşin ji nava mirîya r’abûyî û r’onaya xilazbûnê miletêd cihû û necihûyar’a dannasîn kira»[*]+ .

24Gava Pawlos aha caba xwe da, Fêsto bi dengê bilind got: «Tu xwe unda dikî, Pawlos! P’ir’xwendina te te unda dike». 25Pawlos gotê: «Ez xwe unda nakim Fêstoyê xweyîqedir, lê xeberêd r’ast û çê dibêjim. 26P’adşa haş ji van tişta heye, lema jî ez aza xeber didim û bawer nakim ku tiştek ji wî veşartî mabe, çimkî ev yeka qulç’ekîda nebûye. 27Egrîpa p’adşa, tu p’êxembera bawer dikî? Zanim ku tu bawer dikî». 28Egrîpa Pawlosr’a got: «Te t’irê tu usa zû dikarî min bikî mesîhî?»[*]
29Pawlos got: «Ez hîvî ji Xwedê dikim, zû-dereng ne ku t’enê tu, lê h’emûyêd ku îro guhdarîya min dikin, usa bin çawa ez im, pêştirî van qeyda»+.

30Hingê p’adşa r’abû p’îya, welî, Bernikê û h’emûyêd t’evî wî r’ûniştî jî pêr’a. 31Ew derk’etine derva, hevr’a xeber dan û gotin: «Eva meriva tiştekî usa nake ku bê kuştinê yan girtinê»+. 32Lê Egrîpa Fêstor’a got: «Me dikaribû eva meriva ber’da, heger evî de’wa dîwana Qeyser nekira»+.

27

R’êwîtîya Pawlose paşin h’eta R’omê (27:1–28:16)

Pawlos bi gemîyê dibine bajarê R’omê

27^1Gava qirar kirin ku em bi gemîyê her’ine Îtalyayê, Pawlos û çend girtîyêd din dane destê sersedekî ji r’efa eskerêd Qeyser, navê wî Yûlyo+. 2Em k’etine gemîke ji Edremîtê, ku wê gemîwargehêd qeza Asyayêva biçûya û r’êk’etin. Erîstarxoyê mekedonî jî ji T’êsalonîkê mer’a bû+. 3R’oja dinê em Saydayê peya bûn, Yûlyo qencî Pawlosr’a kir, îzin da ku her’e cem dostêd xwe, wekî bona wî xem bikin. 4Ji wir r’êk’etin, dest bayê pêşîya me, em te’ldê Qubrisêr’a derbaz bûn. 5Gava em nava be’ra pêşberî Kîlîkyayê û Pamfîlyayêva derbaz bûn, gihîştine Lîkyayê, bajarê Mîrayê. 6Wir sersed gemîke Skenderyayê dît ku diçû Îtalyayê, em kirine wê gemîyê+. 7Hêdî-hêdî gelek r’ojada em bi zorekê nêzîkî Kinîdyayê bûn. Bê ku r’ê nedida me, em binat’ara Kirêtayê ber Salmonêr’a derbaz bûn. 8Em bi zorekê wirr’a derbaz bûn gihîştine cîkî, ku jêr’a dibêjin Gemîwargehêd Bedew, ku nêzîkî bajarê Laseyayê bû.

9Gelek wext ku li wir derbaz bû, r’êwîtîya gemîyê jî bi qezîyava girêdayî bû, R’oja R’ojîya[*] jî îdî derbaz bibû. Pawlos şîret li wan kir û got: 10«Gelî meriva! Ez dibînim ku ev r’êwîtîya bi gemîyê gelek zîyanê û cefava girêdayî ye, ne ku t’enê bona bar û gemîyê, lê bona e’mirê me jî». 11Lê sersed hê gur’a gemîvan û xweyê gemîyê dikir, ne ku xeberêd Pawlos. 12Ew gemîwargeh bona derbazkirina zivistanê ne qenc bû, lema jî geleka ji wan qirara xwe da ku ji wir her’in, belkî bikaribin bigihîjine bajarê Fînîksê û li wir zivistanê derbaz kin. Eva bajara gemîwargeheke girava Kirêtayê ye, ku li başûr-r’oavayê û bakur-r’oavayê dinihêr’e.

Firtona be’rê

13Gava bayê başûrêyî nerm hat, wana t’irê îdî gihîştine meremê xwe, lengere k’işandin r’êk’etin û xwe li hêşîya Kirêtayê girtî çûn. 14Lê xêlekê şûnda firtoneke qayîm li me r’abû, ku jêr’a dibêjin Êvrîkilon[*]+ . 15Firtonê li gemîyê xist û gemî nikaribû miqabilî wê biçûya, dest jê k’işandî em ji bê hatine ajotinê. 16Me xwe da ber te’ldê giraveke biç’ûk, navê wê Kawda, li wir bi zorekê qeyik girt 17k’işande jor û bi werisa gemî binîva şidandin. Ewana tirsîyan ku nebe gemî lîla Sûrtisêda r’ûnê, bap’êş anîne xwarê û aha ji bê dihatine ajotinê. 18Ji dest qayîmîya firtonê, barê gemîyê r’oja din r’êtine be’rê+. 19R’oja sisîya wana bi destê xwe hacetêd gemîyê avîtine be’rê. 20Ew çend r’oj bûn te’v û steyrk nedihatine xuyanê, firtone jî nedisekinî. Heyneser bona xilazbûnê gumana me h’emû hate bir’înê.

21Ew çend r’oj bûn jî bir’çî mabûn, Pawlos nava wanda sekinî û got: «Gerekê we gur’a min bikira e’vdno, ji Kirêtayê dernek’etana, hingê weyê ev zîyan û cefa nek’işanda. 22Niha jî ez hîvî dikim, ku hûn dil bidine ber xwe, çimkî pêştirî gemîyê zîyanê li me t’u kesî nebe. 23Çimkî hema vê şeva derbazbûyî milyak’etekî wî Xwedêyê ku ez p’ara Wî me û Wî dih’ebînim, minva xuya bû+
24û got: ‹Netirse, Pawlos! Gerekê tu li ber Qeyser bisekinî. Va Xwedê h’emûyêd t’evî te gemîyêda dane xatirê te›+. 25Niha dil bidine ber xwe e’vdno, çimkî ez Xwedêda bawer im, ku çawa minr’a hate gotinê, wê usa jî bibe. 26Lê t’enê emê bêne ajotinê û beja giravekê xin»+.

27Şeva çardeha bû ku em be’ra Adrîyatîkêda ji bê dihatine ajotinê. Nîvê şevê gemîvana k’ifş kir, ku digihîştine bejekê, 28k’ûrpîv avîtinê, dîtin ku qasî çil mêtirî bû, hinekî jî pêşda çûn, dîsa avîtinê dîtin ku qasî sî mêtirî bû. 29Hingê em tirsîyan ku nebe em cîkî kevirî xin, paşîya gemîyêva çar lengere avîtin û bi dua ç’e’vnihêr’îya sibehê bûn. 30Lê gemîvana xwest ku ji gemîyê bir’evin, qeyik ji gemîyê peya kirin, bi wê me’nîyê yançîye dixwazin pêşîya gemîyêva jî lengera bavêjin, 31Pawlos sersed û eskerar’a got: «Heger evana gemîyêda nemînin, hûn nikarin xilaz bin». 32Hingê eskera kapêd qeyikê qetandin, ber’dan ku wêda her’e.

33Berbanga sibehê Pawlos hîvî ji wan h’emûya kir ku nên bixwin û got: «Eva çardeh r’oj e ku hûn ç’e’vnihêr’î bir’çî mane û we t’u tişt nexwarîye. 34Awa ez hîvî ji we dikim, nanê xwe bixwin, ku ev jî bona xilazbûna we ye, t’êlekî p’or’ê serê weyê unda nebe»+. 35Û gava ev yek got, nan hilda li ber h’emûya şikirîya xwe Xwedê anî, kerkir û destpêkir xwar+. 36Wî çaxî bîn hate ber h’emûya, wan jî nan xwar. 37Em h’emû hevr’a gemîyêda dusid h’eftê şeş merî bûn. 38Gava nan xwarin, t’êr bûn, genim r’êtine be’rê gemî sivik kirin.

Qezîya gemîyê

39Sibeh ku zelal bû, e’rd nas nedikirin, lê delaveke be’rê r’aç’e’v kirin, ku hêşîya wê hebû û dixwestin belkî bikaribin binê gemîyê wir e’rdê xin. 40Lengere ji binî qetandin, be’rêda hiştin, hingê jî werisêd fitilokêd zivir’andinê ku digirtin sist kirin û bap’êşa pêş dane bê, xwe li wê hêşîya be’rê girtin. 41Lê li girekî binê avê xistin, lîlêda r’ûnişt, pozê gemîyê têda ma û îdî neh’ejîya, pişta wê jî ji dest qayîmîya pêla hûrdexweşî dibû. 42Hingê eskera qirar kirin ku girtîya bikujin, wekî sobek’arîyê nedin ner’evin. 43Lê sersed ku dixwest Pawlos xilaz kira, nehişt ku ew şêwira xwe bînine sêrî. Hingê e’mir kir ku yêd sobek’arîyê zanin, pêşîyê xwe bavêjine avê derêne bejê,+
44lê yêd mayîn, hinek ser t’exta, hinek jî ser p’arç’êd gemîyê derên. Û bi vî awayî aha h’emû xilaz bûn, derk’etine bejê.

28

Girava Maltayêda

28^1Gava em xilaz bûn, hingê em pê h’esîyan, ku navê wê giravê Malta ye. 2Binelîyêd wir gelek qedir-hurmet mer’a kirin, agir vêxistin, ji ber wê sermayê û barana ku destpêkir em qebûl kirin. 3Hingê Pawlos bermile qirş berev kir danî ser êgir, me’rek ji dest germê derk’et, dev avîte destê wî girt. 4Binelîya gava r’e’wirê destê wîva dardabûyî dît, hevr’a gotin: «Eva r’astî mêrkuj e, ji be’rê xilaz bû, lê xudanê Heqîyê nehişt ku ew bijî». 5Lê Pawlos r’e’wirê destê xweva dawşande nava êgir û zîyan li wî nebû+. 6Ewana jî hîvîya wê yekê bûn ku wê biwerime yan nişkêva bik’eve bimire, gava gelekî hîvîyê man û dîtin ku t’u tişt li wî nehat, fikirê xwe guhastin û gotin: «Eva xwedêk e»+.

7Li wî cîyê dor-berêd wan bergêd serwêrê wê giravê hebûn, ku navê wî Poplîyo bû. Ewî hurmet mer’a kir, sê r’oja em cem xwe xwey kirin. 8Bavê Poplîyo t’ayêda bi zikêşîyê nexweş p’aldayî bû. Pawlos çû cem wî, dua kir, destêd xwe danîne ser wî û ew qenc kir+. 9Gava ev yeka qewimî, nexweşêd mayîne wê giravêda jî dihatin qenc dibûn. 10Wana gelek qedir-hurmet mer’a kirin û gava em r’êk’etin, ew tiştêd ku bona r’ê wê kêrî me bihatana mer’a dagirtin.

Ji Maltayê h’eta R’omê

11Sê meha şûnda em bi gemîya Skenderyayê r’êk’etin, ku wê jî zivistan li wê giravêda derbaz kiribû, şikilê her du xudanêd Heval-cêwî[*] jî ser bû+. 12Em gihîştine Sîrekûsê, sê r’oja wir man. 13Ji wir jî em çûn gihîştine R’êgîyomê. R’ojekê şûnda bayê başûrê hat, em du r’ojada gihîştine Potîyolê. 14Wir me xûşk-bira dîtin û hîvî ji me kirin, ku em h’eftêkê wir bimînin. Û bi vî awayî em gihîştine R’omê. 15Xûşk-birayêd wir jî bona me bihîstibûn, pêşîya meda hatin h’eta Meydana Epîyû û Sê Mêvanxana. Pawlos ku ew dîtin, şikirî da Xwedê û dilê wî şidîya.

Pawlos R’omêda Mizgînîyê dide

16Gava em gihîştine R’omê[*] , îzin dane Pawlos ku t’enê t’evî wî eskerê ku nobedarîyê wî dike bimîne. 17Sê r’oja şûnda Pawlos gazî giregirêd cihûya kir, gava ew hatin, wanr’a got: «Gelî bira! Min tiştekî miqabilî cime’tê yan kal û bava nekirîye, lê Orşelîmêda ez girtim dame destê r’omayîya. 18Gava ez anîme ber dîwanê, xwestin min ber’din, çimkî ser min bona kuştinê t’u xirabî nedîtin+. 19Lê gava cihûya miqabilî wê yekê xeber dan, min îdî bêç’arîya xwe de’wa Qeyser kir, lê ne bona wê yekê, ku şikîyatê miletê xwe bikira[*] . 20Lema jî min hîvî kir, ku we bibînim û t’evî we xeber dim. Belê ez bona gumana Îsraêlê van qeyd-zincîrada me». 21Wana jî wîr’a got: «Me bona te ji Cihûstanê ne ne’me standîye, ne jî ji birayêd me kes hatîye bona xirabîya te gilî kirîye yan xeber daye. 22Lê em dixwazin ji te bibihên, k’a bîr û bawerîya te çi ye, çimkî bona wê k’omelê meva îdî e’yan e ku h’emû cîya miqabilî wê xeber didin».

23Awa r’ojek k’ifşkirin û wê r’ojêda gelek hatine wî cîyê ku Pawlos têda dima. Ewî sibê h’eta êvarê wanar’a bona P’adşatîya Xwedê şirovedikir û bi me’rîfetî dannasîn dikir, derheqa Îsada jî bi Qanûna Mûsa û nivîsarêd p’êxembera ew didane bawerkirinê+. 24Hineka xwe li gotinêd wî girtin, hineka jî bawer nekir. 25Awa berî çûyîna wan nava wanda bû dutîretî gava Pawlos ev yek got: «Çawa r’ast R’uh’ê Pîroz bi Îşaya p’êxember t’evî kal-bavêd me xeber da+
26û got:

‹Her’e cem vê cime’tê û bêje:

Hûnê bibihên û guh bidinê, lê fe’m nekin,
hûnê binihêr’in û dîna xwe bidinê, lê nebînin.

27Çimkî eva cime’ta serh’işk e,
bi guha giran dibihên
û ç’e’vêd xwe girtine,
wekî bi ç’e’va nebînin,
bi guha nebihên
û bi h’iş fe’m nekin, veneger’in,
ku Ez wan qenc kim›[*]+ .

28Awa bira weva e’yan be, wekî xilazkirina Xwedê necihûyar’a hate şandinê û ewê guhdarîya Wî bikin»[*]+ .

30Pawlos t’am du sala mala xweye k’irêkirîda ma, k’î jî dihate cem wî, h’emû qebûl dikirin. 31Ewî P’adşatîya Xwedê bi mêrk’îmî bê pêşîgirtin dannasîn dikir û derheqa Xudan Îsa Mesîhda hîn dikir+.

* 1:1 Lûqa 1:1-4.

* 1:4 Lûqa 24:49.

* 1:5 Metta 3:11; Marqos 1:8; Lûqa 3:16; Yûh’enna 1:33.

* 1:8 Metta 28:19; Marqos 16:15; Lûqa 24:47-48.

* 1:9 Marqos 16:19; Lûqa 24:50-51.

* 1:12 Bi gotineke din: «Kîlomêtirekê».

* 1:13 Metta 10:2-4; Marqos 3:16-19; Lûqa 6:14-16.

* 1:19 Metta 27:3-8.

* 1:20 Zebûr 69:25.

* 1:20# Zebûr 109:8.

* 2:1 Qanûna K’ahîntîyê 23:15-21; Qanûna Ducarî 16:9-11.

* 2:9 Wî çaxî «Asya» kêm û zêde weke T’irkya îroyîn nas dikirin.

* 2:15 Cihûya li gora e’detê xwe serê sibê nan nedixwarin h’eta sih’eta neha pey duar’a.

* 2:21 Yoêl 2:28-32.

* 2:23 Metta 27:35; Marqos 15:24; Lûqa 23:33; Yûh’enna 19:18.

* 2:24 Metta 28:5-6; Marqos 16:6; Lûqa 24:5.

* 2:28 Zebûr 16:8-11.

* 2:30 P’adşatî IV 7:12-13; Zebûr 132:11.

* 2:31 Zebûr 16:10.

* 2:35 Zebûr 110:1.

* 2:42 Li vê derê tê fe’mkirinê, ku bawermenda pêşîyê nan dixwar, paşê Şîva Xudan derbaz dikirin.

* 3:13 Derk’etin 3:14-15.

* 3:14 Lûqa 23:13-23.

* 3:21 Aha jî tê fe’mkirinê: «H’eta ku Xwedê her tiştî bîne sêrî», awa gotî her tiştêd ku bi devê p’êxembera derheqa Îsa Mesîhda hatine gotinê.

* 3:23 Qanûna Ducarî 18:15, 18, 19.

* 3:25 Nav hinek destnivîsarada dewsa «we» «me» heye.

* 3:25# Destpêbûn 22:18; 26:4.

* 4:11 Zebûr 118:22.

* 4:24 Derk’etin 20:11; Nehemîya 9:6; Zebûr 146:6.

* 4:26 Zebûr 2:1-2.

* 4:27 Metta 27:1-2; Marqos 15:1; Lûqa 23:1-11; Yûh’enna 18:28-29.

* 4:36 Navê «Barnabas» bi zimanê aramî xeber bi xeber: «Kur’ê Dildayînê». Aha tê fe’mkirinê: «Yê ku dil dida ber însên».

* 5:28 Metta 27:25.

* 6:1 «Cihûyêd îbranî» ew bûn ku li welatê xweda mezin bibûn zimanê Îbranî yan Aramî xeber didan.

* 6:9 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Libertîn», ku tê fe’mkirinê: «Azayîya xulama».

* 7:3 Destpêbûn 12:1.

* 7:5 Destpêbûn 17:8; 48:8.

* 7:7 Destpêbûn 15:13-14; Derk’etin 3:12.

* 7:8 Destpêbûn 17:10-14.

* 7:9 Destpêbûn 37:11-28; 39:2, 21.

* 7:10 Destpêbûn 37:1-36; 39:1–41:46.

* 7:11-15 Destpêbûn 41:53–47:31; 49:33.

* 7:16 Yêşû 24:32.

* 7:18 Derk’etin 1:7-8.

* 7:19 Derk’etin 1:10-11, 22.

* 7:20-22 Derk’etin 2:1-10.

* 7:28 Derk’etin 2:14.

* 7:29 Derk’etin 2:11-22; 18:3-4.

* 7:30-34 Derk’etin 3:1-10.

* 7:35 Derk’etin 2:14; 3:2.

* 7:36 Derk’etin 7:3; 14:21; Jimar 14:33.

* 7:37 Qanûna Ducarî 18:15.

* 7:38 Derk’etin 19:1–20:17; Qanûna Ducarî 5.

* 7:40 Derk’etin 32:1.

* 7:41 Derk’etin 32:2-6.

* 7:43 Amos 5:25-27.

* 7:44 Derk’etin 25:8-9, 40.

* 7:45 Yêşû 3:14-17.

* 7:46 P’adşatî II 7:1-16; Dîrok I 17:1-14.

* 7:47 P’adşatî III 6; Dîrok II 3:1-17.

* 7:50 Îşaya 66:1-2.

* 7:51 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Dil û guhada bê sinetno».

* 7:51# Îşaya 63:10.

* 7:60 Bi zaravekî din: «K’ete xewê». Aha tê fe’mkirinê: «R’uh’ê xwe da, mir».

* 8:3 K’arêd Şandîya 22:4-5; 26:9-11.

* 8:33 Îşaya 53:7-8.

* 8:36-37 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Fîlîpo wîr’a got: ‹Heger tu bi t’emamîya dilê xwe bawer dikî, dikarî›. Ewî lê veger’and û got: ‹Ez bawer dikim, ku Îsa Mesîh Kur’ê Xwedê ye›».

* 9:5 Nav hinek welger’andinêd kevinda ev jî heye: «‹Tu çifta xwe nikarî bavêjî şiva sertûj›. Ew jî lerizî û şaşmayî got: ‹Xudan, Tu çi dixwazî ez bikim?› Û Xudan wîr’a got».

* 9:25 Korint’î II 11:32-33.

* 10:30 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Berî çar r’oja, h’eta vî çaxî min r’ojî digirt û duayê sih’eta sisîya mala xweda dikir».

* 10:32 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Ewê bê ter’a xeber de».

* 10:34 Qanûna Ducarî 10:17.

* 10:45 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Sinetkirî».

* 10:45# Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Nesinetkirîyada».

* 11:16 K’arêd Şandîya 1:5.

* 11:19 K’arêd Şandîya 8:1-4.

* 11:20 Aha jî tê fe’mkirinê: «Merivêd ji welatêd mayîne ku yûnanî xeber didan».

* 11:28 K’arêd Şandîya 21:10.

* 13:1 «Nîgêr» jî çawa «merivê ç’ermê r’eş» tê fe’mkirinê.

* 13:1# Eva Hêrodesa, awa gotî Hêrodes-Antîpas, serwêrê Celîlê bû (Lûqa 3:1).

* 13:17 Derk’etin 1:7; 12:51.

* 13:18 Jimar 14:34.

* 13:18# Nav hinek destnivîsarada dewsa «li wan sebir kir» «ew xwey kirin» heye.

* 13:19 Qanûna Ducarî 7:1; Yêşû 14-19.

* 13:20 H’akimtî 2:16; P’adşatî I 3:20.

* 13:21 P’adşatî I 8:5; 10:21.

* 13:22 P’adşatî I 13:14.

* 13:24 Lûqa 3:3.

* 13:25 Lûqa 3:16.

* 13:28 Lûqa 23:21-23.

* 13:29 Lûqa 23:50-56.

* 13:31 K’arêd Şandîya 1:3.

* 13:33 Zebûr 2:7.

* 13:34 Îşaya 55:3.

* 13:35 Zebûr 16:10.

* 13:41 Hebaqûq 1:5.

* 13:47 Îşaya 49:6.

* 13:51 Lûqa 9:5.

* 14:15 Derk’etin 20:11; Zebûr 146:6.

* 15:1 Qanûna K’ahîntîyê 12:3.

* 15:7 K’arêd Şandîya 10.

* 15:8 K’arêd Şandîya 10:44; 2:4.

* 15:18 Amos 9:11-12 û Îşaya 45:21.

* 15:20 Derk’etin 34:15-17; Qanûna K’ahîntîyê 18:6-23; 17:10-16.

* 15:24 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Dibêjin: ‹Gerekê hûn bêne sinetkirinê û Qanûna Mûsa xwey kin›».

* 15:33-34 Nav hinek destnivîsar û welger’andinêd kevinda ev jî heye: «Lê li Sîlas xweş hat, li wir bimîne».

* 15:38 K’arêd Şandîya 13:13.

* 16:10 Lûqayê nivîsk’arê vê k’itêbê wî çaxî cem Pawlos bû, lema jî dibêje «me».

* 16:12 Fîlîpya Mekedonyayêda bû, ne ser e’rdê Îtalyayê bû, lê dîsa «bajarekî R’omayê» dihate h’esabê (bi yûnanî xeber bi xeber dibêje, ku ew «Kolonîya R’omayê» ye). Heqê bajarvanêd Fîlîpyayê weke heqê her bajarvanekî ji bajarêd Îtalyayêye mayîn bû, mesele, xweserîxwe dîwana xwe dikirin, xerc nedidane R’omê. Lema r’êzêd 16:21-da merivêd bajêr xwe h’esab dikin çawa bajarvanêd R’omayê.

* 16:27 Wî çaxî gava girtîk ji kelê bir’evîya, hingê çi ceza ku digihîşte girtî, gerekê serwêrê kelê dewsa wî bik’işanda. Awa gotî, heger yekî hêjayî mirinê bir’evîya, hingê gerekê serwêrê kelê dewsa wî bihata kuştinê.

* 17:24 P’adşatî III 8:27.

* 17:28 Eva gotina ji zanekî bi navê Epîmênîdes bû. Ew yekî şayîr bû û ji bajarê Kinososê girava Kirêtîyê bû. Ew qasî 600 salî berî Îsa Mesîh bibû.

* 17:28# Eva gotina ji nivîsareke Aratûs şayîr e, ku bona xwedêkî xwe nivîsîye, k’îjanî yûnana dih’eband. Aratûs şayîr ji qeza Kîlîkyayê bû, qasî 300 salî berî Îsa Mesîh bibû. Pawlos xwexa jî ji qeza Kîlîkyayê bû.

* 18:5 Nav hinek destnivîsarada dewsa «Xeber» «R’uh’va» heye, ku hin aha fe’m dikin: «Bi alava R’uh’va girêdayî».

* 18:18 Wê ad-qirarêr’a «nezîr» dibêjin. Derheqa qeyde-qanûnêd nezîrda Jimar 6:1-21-da bixûnin.

* 18:21 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Ez gerekê e’se evê cejina ku tê Orşelîmêda derbaz kim. Lê ezê dîsa ser weda bêm, heger Xwedê h’iz bike».

* 18:25 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bi alava R’uh’ê Xwedê».

* 19:4 Lûqa 3:1-18.

* 19:21 Aha jî tê fe’mkirinê: «Pawlos bi r’êberîya R’uh’ qirar kir».

* 19:35 K’atibê bajêr ji nava k’oma giregirêd bajêrda yekî e’yan bû. Xebateke wî jî ew bû, wekî qirarêd civîna bajarvana binivîse û e’lam bike.

* 19:35# Bi gotineke din: «Micêwir û bajarê wê p’ûtê ne».

* 20:15 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Şev mane Trîgîlyayê».

* 20:24 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «bi eşq û şa».

* 20:28 Aha jî tê fe’mkirinê: «Serwêr».

* 21:8 K’arêd Şandîya 6:1-6; 8:5.

* 21:10 K’arêd Şandîya 11:28.

* 21:23 Wê ad-qirarêr’a «nezîr» dibêjin. Derheqa qeyde-qanûnêd nezîrda Jimar 6:13-21-da bixûnin.

* 21:25 K’arêd Şandîya 15:29.

* 21:26 Bona cihûyêd ku xwe paqij dikirin, çawa h’elal bûyî, wanr’a qurban dihate dayînê.

* 22:3 K’arêd Şandîya 5:34-39.

* 22:4 K’arêd Şandîya 8:3; 26:9-11.

* 22:20 K’arêd Şandîya 7:58.

* 23:3 Metta 23:27-28.

* 23:5 Derk’etin 22:28.

* 23:8 Metta 22:23; Marqos 12:18; Lûqa 20:27.

* 23:30 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Saxîya te dixwazim».

* 24:6 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Me dixwest ku em dîwana wî anegorî qanûna xwe bikin, (r’êza 7) lê Lûsyoyê serh’ezar ser meda girt, bi zorê ji destê me stand û e’mir kir, ku şikîyatkirê wî bêne cem te».

* 24:21 K’arêd Şandîya 23:6.

* 26:11 K’arêd Şandîya 8:3; 22:4-5.

* 26:14 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Tu çifta nikarî bavêjî şiva sertûj».

* 26:20 K’arêd Şandîya 9:20-29.

* 26:23 Korint’î I 15:20; Îşaya 42:6; 49:6.

* 26:28 Aha jî tê fe’mkirinê: «Hindik ma ku tu min jî bikî mesîhî».

* 27:9 Bi gotineke din: «R’ojîya R’oja K’ewandinê» (Qanûna K’ahîntîyê 16:29; 23:26-32). R’oja vê cejinê her sal hev nagire, carna dik’eve meha neha, carna jî ya deha. Heger ev serhatî sala 59-da qewimîbe çawa hinek zane bawer dikin, hingê ev qewimandin dik’eve 5-ê meha deha h’esabê niha.

* 27:14 «Êvrîkilon» bi zimanê yûnanî aha tê fe’mkirinê: «Bayê ku ji bakur-r’ohilatê tê».

* 28:11 Usa tê fe’mkirinê ku şikilê «xudanêd Heval-cêwî» ser pozê gemîyê darda k’olayî bûn, yan jî «xudanêd Heval-cêwî» navê gemîyê bû. «Xudanêd Heval-cêwî» ew xwexa xwedêyêd yûnanaye heval-cêwî bûn, kur’êd Zews, navê yekî Kastor, navê yê din jî Polûks bû. Gemîvana ew dih’ebandin, bi yûnanî jî wanr’a digotin: «Dîyoskûro».

* 28:16 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Sersed girtî spartine seresker».

* 28:19 K’arêd Şandîya 25:11.

* 28:27 Îşaya 6:9-10.

* 28:28 Nav hinek destnivîsarada r’êza 29-a jî heye: «Û gava ev yek got, cihû derk’etine derva û qir’ika hev digirtin».

+ 1:1 Lûqa 1:3, Marqos 16:19, Lûqa 24:51

+ 1:3 Metta 28:17, Marqos 16:14, Lûqa 24:15-49, Yûh’enna 20:19-29, Korint’î I 15:5-7

+ 1:4 Lûqa 24:49

+ 1:5 Lûqa 3:3, Yoêl 2:28

+ 1:6 Amos 9:11, Mîxa 4:8, Lûqa 17:20, Lûqa 19:11

+ 1:7 T’êsalonîkî I 5:1

+ 1:8 K’arêd Şandîya 8:1, K’arêd Şandîya 8:14, Lûqa 24:48-49, Marqos 16:15

+ 1:9 Marqos 16:19

+ 1:10 Danîyêl 7:9, Danîyêl 10:6, Marqos 9:3, Yûh’enna 20:12

+ 1:11 Metta 16:27

+ 1:12 P’adşatî II 15:30, Zekerîya 14:4

+ 1:13 Metta 10:2-4, Marqos 3:17-18, Lûqa 6:14-16

+ 1:14 Marqos 3:31, Marqos 6:3, Yûh’enna 2:12, Yûh’enna 7:3, Korint’î I 9:5, Galatî 1:19

+ 1:16 Lûqa 22:47, Lûqa 22:37, Lûqa 24:44
+ 1:17 Yûh’enna 6:71, Yûh’enna 13:21
+ 1:19 Metta 27:8
+ 1:20 Zebûr 69:25, Zebûr 109:8
+ 1:22 Lûqa 3:3, Lûqa 24:48
+ 1:23 K’arêd Şandîya 18:7, Kolosî 4:11

+ 1:24 P’adşatî III 8:39, Dîrok I 28:9, Dîrok II 6:30, K’arêd Şandîya 15:8

+ 1:26 Mesele 16:33

+ 2:1 Derk’etin 23:16, Derk’etin 34:22, Q. K’ahîntîyê 23:15, Q. Ducarî 16:9, K’arêd Şandîya 20:16

+ 2:3 Metta 3:11

+ 2:4 K’arêd Şandîya 4:31, K’arêd Şandîya 13:52, Lûqa 24:49, K’arêd Şandîya 1:4-5

+ 2:11 K’arêd Şandîya 6:5, K’arêd Şandîya 13:43

+ 2:13 Korint’î I 14:23
+ 2:16 Yoêl 2:28-32
+ 2:17 Îşaya 32:15, Îşaya 44:3, Hezeqêl 39:29
+ 2:19 Metta 24:30, Lûqa 21:11, E’yantî 8:7

+ 2:20 Îşaya 13:10, Hezeqêl 32:7-8, E’yantî 6:12

+ 2:21 R’omayî 10:13
+ 2:22 Yûh’enna 3:2
+ 2:23 Lûqa 22:22, Lûqa 23:33
+ 2:24 Lûqa 24:5-6, R’omayî 8:11
+ 2:25 Zebûr 16:8-11

+ 2:27 Îbo 33:28, Zebûr 30:3, Zebûr 49:15, Zebûr 86:13, Îşaya 38:17

+ 2:28 Metta 7:14, Zebûr 16:8-11, K’arêd Şandîya 13:35

+ 2:29 P’adşatî III 2:10, Nehemîya 3:16, K’arêd Şandîya 13:36

+ 2:30 P’adşatî II 23:2, P’adşatî II 7:12-16, Zebûr 132:11

+ 2:31 Zebûr 16:10

+ 2:33 Zebûr 110:1, Marqos 16:19, K’arêd Şandîya 7:55-56, R’omayî 8:34, Îbranî 1:3

+ 2:34 Zebûr 110:1, Lûqa 20:42-43

+ 2:37 Lûqa 3:10, K’arêd Şandîya 16:30

+ 2:38 Marqos 1:4, K’arêd Şandîya 10:48, Lûqa 11:13, K’arêd Şandîya 8:15

+ 2:39 Efesî 2:13
+ 2:44 K’arêd Şandîya 4:32-37
+ 3:2 K’arêd Şandîya 14:8
+ 3:6 Korint’î II 6:10

+ 3:7 Marqos 1:31, Marqos 5:41, Marqos 9:27, K’arêd Şandîya 9:41

+ 3:8 Îşaya 35:6, K’arêd Şandîya 14:10

+ 3:11 Yûh’enna 10:23, K’arêd Şandîya 5:12

+ 3:13 Derk’etin 3:6, Yûh’enna 8:54, Yûh’enna 17:1, Petrûs II 1:17, Lûqa 23:14, Yûh’enna 19:12

+ 3:14 Lûqa 23:18
+ 3:17 K’arêd Şandîya 13:27, Tîmot’êyo I 1:13
+ 3:21 Lûqa 1:69-70, R’omayî 1:2

+ 3:22 Q. Ducarî 18:15-16, Metta 17:5, K’arêd Şandîya 7:37

+ 3:23 Q. K’ahîntîyê 23:29, Q. Ducarî 18:19
+ 3:24 P’adşatî I 3:19-20
+ 3:25 Destpêbûn 22:18, Destpêbûn 26:4
+ 4:1 Metta 22:23, K’arêd Şandîya 23:8
+ 4:3 Lûqa 21:12
+ 4:6 Metta 26:3, Lûqa 3:2, Yûh’enna 18:13
+ 4:7 Lûqa 20:2

+ 4:8 Marqos 13:11, K’arêd Şandîya 6:10, K’arêd Şandîya 13:9

+ 4:9 K’arêd Şandîya 3:6-8
+ 4:11 Zebûr 118:22, Lûqa 20:17, Petrûs I 2:7
+ 4:12 Metta 1:21
+ 4:14 K’arêd Şandîya 3:11
+ 4:19 K’arêd Şandîya 5:29

+ 4:21 Lûqa 20:6, Lûqa 22:2, K’arêd Şandîya 5:26

+ 4:24 Derk’etin 20:11

+ 4:26 Zebûr 2:1-2

+ 4:27 Lûqa 23:1, Lûqa 23:11, K’arêd Şandîya 3:13

+ 4:29 Efesî 6:19

+ 4:31 K’arêd Şandîya 2:4, K’arêd Şandîya 13:52

+ 4:32 K’arêd Şandîya 2:44

+ 4:34 Korint’î II 8:14

+ 4:36 K’arêd Şandîya 9:27, K’arêd Şandîya 13:2, K’arêd Şandîya 15:36, Galatî 2:9

+ 5:4 Zanebêj 5:5-6

+ 5:12 Marqos 16:20, Yûh’enna 10:23, K’arêd Şandîya 3:11

+ 5:15 Marqos 6:55, K’arêd Şandîya 19:11-12

+ 5:17 K’arêd Şandîya 4:1, K’arêd Şandîya 23:8, Marqos 15:10, K’arêd Şandîya 13:45

+ 5:18 Lûqa 21:12, K’arêd Şandîya 4:3

+ 5:19 K’arêd Şandîya 12:7-10, K’arêd Şandîya 16:26

+ 5:26 Lûqa 20:6, Lûqa 22:2, K’arêd Şandîya 4:21

+ 5:27 Metta 10:17, Metta 26:59
+ 5:28 K’arêd Şandîya 4:17-18, Metta 27:25
+ 5:29 K’arêd Şandîya 4:19
+ 5:32 Lûqa 24:48, Yûh’enna 15:26
+ 5:33 K’arêd Şandîya 7:54
+ 5:34 K’arêd Şandîya 22:3, Yêremîya 26:17
+ 5:37 Jimar 1:2, Dîrok I 21:1, Lûqa 2:2
+ 5:38 Lûrînêd Yêremîya 3:37
+ 5:39 Îşaya 8:9-10

+ 5:41 Metta 5:12, Petrûs I 4:13-14, Korint’î II 12:10

+ 6:1 K’arêd Şandîya 9:29

+ 6:3 Tîmot’êyo I 3:8

+ 6:5 K’arêd Şandîya 8:5, K’arêd Şandîya 21:8, K’arêd Şandîya 2:11, K’arêd Şandîya 13:43

+ 6:6 Tîmot’êyo I 4:14, Tîmot’êyo I 5:22, Tîmot’êyo II 1:6

+ 6:7 K’arêd Şandîya 12:24, K’arêd Şandîya 19:20

+ 6:10 K’arêd Şandîya 4:8, Lûqa 21:15
+ 6:11 P’adşatî III 21:10, Metta 26:59
+ 6:13 K’arêd Şandîya 21:28

+ 6:14 Metta 26:61, Yûh’enna 2:19-22, Metta 5:17

+ 7:2 Destpêbûn 11:31, Destpêbûn 12:4
+ 7:3 Destpêbûn 12:1
+ 7:4 Destpêbûn 11:32

+ 7:5 Destpêbûn 15:3, Destpêbûn 18:10, Destpêbûn 12:7, Destpêbûn 13:15, Destpêbûn 15:18

+ 7:6 Destpêbûn 15:13, Derk’etin 12:40

+ 7:7 Destpêbûn 15:14, Derk’etin 3:12

+ 7:8 Destpêbûn 17:9-14, Destpêbûn 21:2-4, Destpêbûn 25:26, Destpêbûn 29:31-35, Destpêbûn 30:5-24

+ 7:9 Destpêbûn 37:11, Destpêbûn 37:28, Destpêbûn 39:2

+ 7:10 Destpêbûn 41:37-43
+ 7:12 Destpêbûn 42:1-5
+ 7:13 Destpêbûn 43:1-15, Destpêbûn 45:1-4
+ 7:14 Destpêbûn 45:9-10, Destpêbûn 46:27

+ 7:15 Destpêbûn 46:5, Destpêbûn 46:28, Destpêbûn 49:33, Derk’etin 1:6

+ 7:16 Destpêbûn 50:25, Yêşû 24:32
+ 7:17 Derk’etin 1:7, Derk’etin 1:12
+ 7:18 Derk’etin 1:8
+ 7:19 Derk’etin 1:10-11, Derk’etin 1:16
+ 7:20 Derk’etin 2:2-3, Îbranî 11:23
+ 7:21 Derk’etin 2:3-10
+ 7:24 Derk’etin 2:11-12
+ 7:28 Derk’etin 2:13-14

+ 7:29 Derk’etin 2:15, Derk’etin 2:22, Derk’etin 18:3-5

+ 7:30 Derk’etin 3:2
+ 7:32 Derk’etin 3:6
+ 7:33 Yêşû 5:15
+ 7:34 Derk’etin 3:5, Derk’etin 3:8-10
+ 7:35 Derk’etin 2:14

+ 7:36 Derk’etin 14:27-31, Q. Ducarî 1:3, Q. Ducarî 8:2

+ 7:37 Q. Ducarî 18:15, K’arêd Şandîya 3:22
+ 7:38 Derk’etin 19:3, Q. Ducarî 5:27
+ 7:39 Derk’etin 16:3, Jimar 11:4-6
+ 7:40 Derk’etin 32:1, Derk’etin 32:23
+ 7:41 Derk’etin 32:4-6, Îşaya 2:8
+ 7:42 Q. Ducarî 4:19, Zebûr 81:12

+ 7:43 P’adşatî III 11:5-7, P’adşatî IV 23:13, Amos 5:25-27

+ 7:44 Derk’etin 38:21, E’yantî 15:5, Derk’etin 25:40

+ 7:45 Yêşû 3:14-17, Yêşû 3:10

+ 7:46 Zebûr 89:19-20, P’adşatî II 7:1-2, P’adşatî III 8:17

+ 7:47 P’adşatî III 6

+ 7:48 P’adşatî III 8:27, K’arêd Şandîya 17:24

+ 7:50 Îşaya 66:1-2

+ 7:51 Derk’etin 32:9, Q. Ducarî 10:16, Q. Ducarî 10:16, Yêremîya 4:4, Yêremîya 9:26, Îşaya 63:10, Malaxî 3:6

+ 7:52 P’adşatî III 18:4, Dîrok II 24:21, Yêremîya 2:30, Metta 23:37

+ 7:53 Q. Ducarî 33:2, Galatî 3:19, Îbranî 2:2

+ 7:54 K’arêd Şandîya 5:33

+ 7:55 Derk’etin 24:16, Îşaya 6:1, Zebûr 110:1, Marqos 16:19

+ 7:56 Marqos 1:10, Zebûr 110:1, Danîyêl 7:13, Marqos 16:19, K’arêd Şandîya 7:56, Îbranî 1:3

+ 7:58 Q. K’ahîntîyê 24:14-16, Jimar 15:35-36, P’adşatî III 21:13, K’arêd Şandîya 8:1, K’arêd Şandîya 22:20

+ 7:59 Zebûr 31:5, Lûqa 23:46

+ 7:60 Lûqa 22:41, Lûqa 23:34

+ 8:1 K’arêd Şandîya 22:20, Yûh’enna 16:2, Metta 10:23

+ 8:3 Galatî 1:13, Korint’î I 15:9, Fîlîpî 3:6

+ 8:4 Marqos 4:14, K’arêd Şandîya 11:19
+ 8:5 K’arêd Şandîya 6:5, K’arêd Şandîya 21:8
+ 8:7 Lûqa 4:35, Marqos 16:17-18

+ 8:13 Metta 28:19, K’arêd Şandîya 16:33, K’arêd Şandîya 18:8

+ 8:14 K’arêd Şandîya 1:8

+ 8:15 K’arêd Şandîya 2:38

+ 8:16 Metta 28:19, K’arêd Şandîya 19:5, K’arêd Şandîya 10:44, K’arêd Şandîya 11:15

+ 8:17 K’arêd Şandîya 9:17, K’arêd Şandîya 19:6

+ 8:22 Danîyêl 4:27, Tîmot’êyo II 2:25
+ 8:24 Derk’etin 8:8
+ 8:25 Yûh’enna 4:39

+ 8:26 K’arêd Şandîya 5:19, K’arêd Şandîya 10:4, K’arêd Şandîya 11:13, K’arêd Şandîya 12:7, K’arêd Şandîya 27:23

+ 8:27 Yêremîya 38:7
+ 8:29 K’arêd Şandîya 10:19
+ 8:31 R’omayî 10:14
+ 8:33 Îşaya 53:7-8
+ 8:35 Lûqa 24:27

+ 8:39 P’adşatî IV 2:16, Hezeqêl 3:12, Hezeqêl 8:3

+ 8:40 Yêşû 13:3

+ 9:1 K’arêd Şandîya 8:3, Yûh’enna 16:2

+ 9:3 K’arêd Şandîya 22:6-11, K’arêd Şandîya 26:12-18

+ 9:7 Danîyêl 10:7

+ 9:10 K’arêd Şandîya 22:12, Destpêbûn 22:1

+ 9:11 K’arêd Şandîya 21:39, K’arêd Şandîya 22:3

+ 9:15 R’omayî 1:5, Galatî 1:15-16, Tîmot’êyo I 2:7, Yêremîya 1:4-5

+ 9:16 K’arêd Şandîya 20:23, T’êsalonîkî I 3:3

+ 9:17 K’arêd Şandîya 8:17, K’arêd Şandîya 19:6

+ 9:19 Galatî 1:17
+ 9:21 Galatî 1:13, Galatî 1:23
+ 9:22 Tîmot’êyo I 1:12, K’arêd Şandîya 18:28

+ 9:23 K’arêd Şandîya 20:3, K’arêd Şandîya 23:30

+ 9:25 Yêşû 2:15, P’adşatî I 19:12, Korint’î II 11:33

+ 9:27 K’arêd Şandîya 4:36, K’arêd Şandîya 13:2, K’arêd Şandîya 15:36, Galatî 2:9, Korint’î I 9:6, Galatî 1:18-19

+ 9:29 K’arêd Şandîya 6:1
+ 9:30 K’arêd Şandîya 11:25
+ 9:34 K’arêd Şandîya 3:6

+ 9:36 Yêşû 19:46, Yûh’enna 13:14, Tîmot’êyo I 2:10, Tîmot’êyo I 5:10

+ 9:40 Metta 9:25, K’arêd Şandîya 28:8, Aqûb 5:16

+ 9:41 Marqos 1:31, Marqos 5:41, Marqos 9:27, K’arêd Şandîya 3:7

+ 10:2 Metta 8:10, Lûqa 7:4-5
+ 10:3 K’arêd Şandîya 3:1
+ 10:4 K’arêd Şandîya 8:26, E’yantî 8:4
+ 10:6 K’arêd Şandîya 9:43
+ 10:9 K’arêd Şandîya 11:5-14

+ 10:14 Q. K’ahîntîyê 11:2, Q. Ducarî 14:3, Hezeqêl 4:14

+ 10:15 Marqos 7:15-16, R’omayî 14:14, Tîmot’êyo I 4:4, Tîto 1:15

+ 10:19 K’arêd Şandîya 8:29
+ 10:22 Lûqa 7:4-5
+ 10:25 Danîyêl 2:46, K’arêd Şandîya 16:29
+ 10:26 E’yantî 19:10, E’yantî 22:8-9
+ 10:28 Yûh’enna 4:9, Yûh’enna 18:28

+ 10:34 Q. Ducarî 10:17, R’omayî 2:11, R’omayî 10:12

+ 10:35 Îşaya 64:5, R’omayî 10:12
+ 10:36 Îşaya 52:7
+ 10:37 Marqos 1:14

+ 10:38 Metta 3:16, Yûh’enna 1:32-33, Metta 4:24, Lûqa 13:16

+ 10:42 Yûh’enna 5:22, K’arêd Şandîya 17:31, Petrûs I 4:5, Tîmot’êyo II 4:1

+ 10:43 Lûqa 24:27, R’omayî 3:21
+ 10:46 Marqos 16:17, Korint’î I 12:10
+ 10:47 K’arêd Şandîya 2:4
+ 10:48 K’arêd Şandîya 2:38
+ 11:2 K’arêd Şandîya 15:1, Galatî 2:12
+ 11:3 Lûqa 15:2, Galatî 2:12
+ 11:5 K’arêd Şandîya 10:9-32
+ 11:9 Marqos 7:19, K’arêd Şandîya 10:15
+ 11:12 K’arêd Şandîya 15:9
+ 11:13 K’arêd Şandîya 8:26
+ 11:15 K’arêd Şandîya 10:44
+ 11:16 K’arêd Şandîya 1:5
+ 11:17 K’arêd Şandîya 2:38
+ 11:19 K’arêd Şandîya 8:1

+ 11:22 K’arêd Şandîya 4:36, K’arêd Şandîya 9:27, K’arêd Şandîya 13:1

+ 11:24 K’arêd Şandîya 6:5

+ 11:25 K’arêd Şandîya 9:30

+ 11:27 K’arêd Şandîya 13:1, K’arêd Şandîya 15:32

+ 11:28 K’arêd Şandîya 21:10, Metta 24:7, K’arêd Şandîya 18:2

+ 12:2 Lûqa 5:10, Marqos 10:39
+ 12:3 Derk’etin 12:15
+ 12:4 Lûqa 22:33
+ 12:5 Korint’î II 1:11, Efesî 6:18

+ 12:7 K’arêd Şandîya 8:26, K’arêd Şandîya 16:26

+ 12:10 K’arêd Şandîya 5:19, K’arêd Şandîya 16:26

+ 12:11 Zebûr 34:6, Zebûr 91:11, Korint’î II 1:10

+ 12:12 K’arêd Şandîya 13:5, K’arêd Şandîya 15:37, Petrûs I 5:13, Kolosî 4:10, Tîmot’êyo II 4:11, Filîmon 1:24

+ 12:15 Metta 18:10-11, Îbranî 1:14

+ 12:17 K’arêd Şandîya 15:13, K’arêd Şandîya 21:18, Aqûb 1:1, Galatî 1:19, Galatî 2:9

+ 12:23 Danîyêl 5:23, E’yantî 16:9, P’adşatî II 24:16, P’adşatî IV 19:35

+ 12:24 K’arêd Şandîya 6:7, K’arêd Şandîya 19:20

+ 12:25 K’arêd Şandîya 11:29-30, K’arêd Şandîya 12:12

+ 13:1 K’arêd Şandîya 11:27, K’arêd Şandîya 4:36, K’arêd Şandîya 11:22, Lûqa 3:1

+ 13:2 Lûqa 2:37, R’omayî 1:1, Galatî 1:15

+ 13:5 K’arêd Şandîya 12:12, K’arêd Şandîya 15:37, Kolosî 4:10

+ 13:6 Metta 7:15

+ 13:9 K’arêd Şandîya 4:8, K’arêd Şandîya 6:10

+ 13:13 K’arêd Şandîya 15:38
+ 13:15 Lûqa 8:41, K’arêd Şandîya 18:8
+ 13:17 Derk’etin 1:7, Derk’etin 12:51

+ 13:18 Derk’etin 16:35, Zebûr 95:10, Q. Ducarî 9:7

+ 13:19 Q. Ducarî 7:1, Yêşû 14:1, H’akimtî 2:16, H’akimtî 3:9, P’adşatî I 12:11

+ 13:21 P’adşatî I 8:5, P’adşatî I 9:1, P’adşatî I 10:1, P’adşatî I 13:1

+ 13:22 P’adşatî I 15:23, P’adşatî I 13:14, Zebûr 89:19-20, Îşaya 44:28

+ 13:24 Lûqa 3:3

+ 13:25 Lûqa 3:16, Yûh’enna 1:20, Yûh’enna 1:27

+ 13:27 K’arêd Şandîya 3:17, Lûqa 24:26-27
+ 13:28 Lûqa 23:23
+ 13:29 Lûqa 23:53
+ 13:30 Lûqa 24:6
+ 13:31 K’arêd Şandîya 1:3, Lûqa 24:48
+ 13:32 Zebûr 2:7, Îbranî 1:5, Îbranî 5:5
+ 13:34 R’omayî 6:9, Îşaya 55:3
+ 13:35 Zebûr 16:10, K’arêd Şandîya 2:27

+ 13:36 P’adşatî III 2:10, K’arêd Şandîya 2:29

+ 13:38 Metta 1:21, Yûh’enna I 2:12

+ 13:39 R’omayî 3:20, Galatî 2:16, Galatî 3:11, Îşaya 53:11, R’omayî 3:28

+ 13:40 Hebaqûq 1:5

+ 13:43 K’arêd Şandîya 2:11, K’arêd Şandîya 6:5

+ 13:45 K’arêd Şandîya 5:17

+ 13:46 K’arêd Şandîya 4:30, Efesî 6:19, Metta 10:11, Metta 22:8, E’yantî 3:4, Marqos 12:9, K’arêd Şandîya 18:6

+ 13:47 Îşaya 49:6, K’arêd Şandîya 26:23
+ 13:50 T’êsalonîkî I 2:15
+ 13:51 Metta 10:14, Marqos 6:11, Lûqa 9:5

+ 13:52 K’arêd Şandîya 2:4, K’arêd Şandîya 4:31

+ 14:1 K’arêd Şandîya 13:5
+ 14:3 K’arêd Şandîya 4:30, Efesî 6:19
+ 14:4 Metta 10:34, Lûqa 12:51
+ 14:6 Metta 10:23
+ 14:8 K’arêd Şandîya 3:2
+ 14:9 Metta 9:2
+ 14:10 Îşaya 35:6, K’arêd Şandîya 3:8
+ 14:11 K’arêd Şandîya 28:6
+ 14:13 Danîyêl 2:46
+ 14:14 Jimar 14:6, Marqos 14:63
+ 14:15 Derk’etin 20:11, T’êsalonîkî I 1:9
+ 14:16 Mîxa 4:5

+ 14:17 Q. K’ahîntîyê 26:4, Metta 5:45, Zebûr 104:15

+ 14:19 Korint’î II 11:25

+ 14:22 Kolosî 1:23, Yûh’enna 15:20, Petrûs I 2:21, Petrûs I 5:9, T’êsalonîkî I 3:3, Tîmot’êyo II 3:12

+ 14:23 K’arêd Şandîya 13:2, K’arêd Şandîya 20:32

+ 14:26 K’arêd Şandîya 13:3
+ 15:1 Q. K’ahîntîyê 12:3
+ 15:2 Galatî 5:2
+ 15:7 K’arêd Şandîya 10:20

+ 15:8 P’adşatî III 8:39, Dîrok I 28:9, Dîrok II 6:30, K’arêd Şandîya 1:24, K’arêd Şandîya 10:44, K’arêd Şandîya 10:47

+ 15:9 K’arêd Şandîya 11:12, Zebûr 51:10
+ 15:10 Galatî 5:1
+ 15:11 Efesî 2:8, Tîto 2:11, Tîto 3:7

+ 15:13 K’arêd Şandîya 12:17, Aqûb 1:1, Galatî 1:19, Galatî 2:9

+ 15:17 Amos 9:11-12

+ 15:20 Danîyêl 1:8, Korint’î I 8:1, Korint’î I 10:19-20, E’yantî 2:14, Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 17:14, Q. Ducarî 12:23-24

+ 15:22 Petrûs I 5:12, Korint’î II 1:19, T’êsalonîkî II 1:1

+ 15:24 Galatî 1:7, Galatî 5:10
+ 15:28 K’arêd Şandîya 15:20
+ 15:32 K’arêd Şandîya 11:27
+ 15:35 K’arêd Şandîya 13:1

+ 15:37 K’arêd Şandîya 12:12, K’arêd Şandîya 13:5, Kolosî 4:10

+ 15:38 K’arêd Şandîya 13:13

+ 15:40 K’arêd Şandîya 15:32

+ 16:1 R’omayî 16:21, Korint’î I 4:17, Fîlîpî 2:19, Kolosî 1:1, T’êsalonîkî I 3:2, T’êsalonîkî II 1:1, Tîmot’êyo I 1:2, Tîmot’êyo II 1:2

+ 16:3 Korint’î I 9:20, Galatî 2:3
+ 16:4 K’arêd Şandîya 15:28-29
+ 16:5 K’arêd Şandîya 6:7
+ 16:6 K’arêd Şandîya 18:23
+ 16:7 Fîlîpî 1:19

+ 16:8 K’arêd Şandîya 20:5, Korint’î II 2:12, Tîmot’êyo II 4:13

+ 16:12 Fîlîpî 1:1

+ 16:14 Lûqa 24:45

+ 16:15 K’arêd Şandîya 11:14, K’arêd Şandîya 16:33-34

+ 16:17 Danîyêl 3:26
+ 16:18 Marqos 9:38
+ 16:21 Ezra 4:13, Ester 3:8

+ 16:22 Korint’î II 6:4-5, Korint’î II 11:23-25

+ 16:24 Yêremîya 20:2, Yêremîya 29:26, T’êsalonîkî I 2:2

+ 16:25 Zebûr 42:8, Zebûr 119:62

+ 16:26 K’arêd Şandîya 4:31, K’arêd Şandîya 5:19, K’arêd Şandîya 12:7, K’arêd Şandîya 12:10

+ 16:27 P’adşatî III 20:39, K’arêd Şandîya 12:19

+ 16:29 Danîyêl 2:46, K’arêd Şandîya 10:25
+ 16:30 Lûqa 3:10, K’arêd Şandîya 2:37
+ 16:31 Marqos 16:16, R’omayî 10:9

+ 16:33 K’arêd Şandîya 11:14, K’arêd Şandîya 16:15

+ 16:34 Yûh’enna 4:53, K’arêd Şandîya 18:8
+ 16:37 K’arêd Şandîya 22:25
+ 16:39 Metta 8:34
+ 16:40 K’arêd Şandîya 16:14
+ 17:1 Fîlîpî 4:16

+ 17:2 K’arêd Şandîya 13:5, K’arêd Şandîya 14:1

+ 17:3 Lûqa 24:26-27
+ 17:5 T’êsalonîkî I 2:14-16
+ 17:7 Lûqa 23:2
+ 17:16 Petrûs II 2:8
+ 17:19 Marqos 1:27

+ 17:24 Îşaya 42:5, Metta 11:25, P’adşatî III 8:27, K’arêd Şandîya 7:48

+ 17:25 Zebûr 50:8-12, Destpêbûn 2:7, Îbo 33:4

+ 17:26 Destpêbûn 3:20, Q. Ducarî 32:8
+ 17:28 Jimar 16:22, Îbo 12:10
+ 17:29 Îşaya 40:18-19, Îşaya 46:5

+ 17:30 Petrûs I 1:14, R’omayî 3:25-26, Efesî 4:18

+ 17:31 Metta 12:36, Yûh’enna 5:22, K’arêd Şandîya 10:42, Petrûs I 4:5

+ 18:2 R’omayî 16:3, Korint’î I 16:19, Tîmot’êyo II 4:19, K’arêd Şandîya 11:28

+ 18:4 K’arêd Şandîya 13:5

+ 18:5 T’êsalonîkî I 3:6

+ 18:6 Hezeqêl 18:13, Hezeqêl 33:4, K’arêd Şandîya 13:46

+ 18:8 Lûqa 8:41, K’arêd Şandîya 13:15, Korint’î I 1:14, Yûh’enna 4:53, K’arêd Şandîya 16:34

+ 18:15 K’arêd Şandîya 23:29

+ 18:18 K’arêd Şandîya 18:2, R’omayî 16:1, Jimar 6:5, Jimar 6:9

+ 18:19 K’arêd Şandîya 19:1, K’arêd Şandîya 20:16

+ 18:21 Aqûb 4:15

+ 18:23 K’arêd Şandîya 16:6

+ 18:24 K’arêd Şandîya 19:1, Korint’î I 1:12, Korint’î I 3:5, Korint’î I 4:6, Korint’î I 16:12, Tîto 3:13

+ 18:25 Lûqa 3:3, K’arêd Şandîya 19:3
+ 18:26 K’arêd Şandîya 4:30, Efesî 6:19
+ 18:27 Korint’î I 16:3, Korint’î II 3:1
+ 18:28 K’arêd Şandîya 9:22
+ 19:1 K’arêd Şandîya 18:21
+ 19:3 K’arêd Şandîya 18:25
+ 19:4 Lûqa 3:3, Yûh’enna 1:7
+ 19:5 Metta 28:19, K’arêd Şandîya 8:16

+ 19:6 K’arêd Şandîya 8:17, K’arêd Şandîya 9:17, K’arêd Şandîya 10:46

+ 19:8 K’arêd Şandîya 4:30, Efesî 6:19
+ 19:12 K’arêd Şandîya 5:15
+ 19:13 Metta 12:27, Marqos 9:38, Lûqa 9:49
+ 19:15 Lûqa 4:34, Aqûb 2:19
+ 19:18 Marqos 1:5, Aqûb 5:16

+ 19:20 K’arêd Şandîya 6:7, K’arêd Şandîya 12:24

+ 19:21 R’omayî 15:26, Korint’î I 16:5, R’omayî 15:23-24

+ 19:22 K’arêd Şandîya 16:1

+ 19:26 Îşaya 44:10-20, Yêremîya 10:3-6

+ 19:29 K’arêd Şandîya 19:29, Kolosî 4:10, Filîmon 1:24

+ 20:1 K’arêd Şandîya 19:21

+ 20:3 K’arêd Şandîya 9:23, K’arêd Şandîya 23:30

+ 20:4 K’arêd Şandîya 19:29, Efesî 6:21, Kolosî 4:7, Tîmot’êyo II 4:12, Tîmot’êyo II 4:20, Tîto 3:12

+ 20:5 K’arêd Şandîya 16:8
+ 20:6 Derk’etin 12:15, K’arêd Şandîya 12:3
+ 20:7 Korint’î I 16:2, E’yantî 1:10
+ 20:9 P’adşatî IV 1:2
+ 20:10 P’adşatî III 17:21, P’adşatî IV 4:34

+ 20:16 Derk’etin 23:16, Derk’etin 34:22, Q. K’ahîntîyê 23:15, Q. Ducarî 16:9, K’arêd Şandîya 2:1

+ 20:18 K’arêd Şandîya 18:19, T’êsalonîkî I 1:5

+ 20:23 K’arêd Şandîya 9:16, K’arêd Şandîya 21:33

+ 20:24 Tîmot’êyo II 4:7

+ 20:26 Q. Ducarî 8:19

+ 20:28 Yûh’enna 21:16-17, Petrûs I 5:2, Petrûs I 1:18-19

+ 20:29 Metta 7:15, Yûh’enna 10:12

+ 20:30 Petrûs II 2:1, Korint’î II 11:13, Tîmot’êyo I 4:1

+ 20:31 Marqos 14:38
+ 20:32 K’arêd Şandîya 14:23, Petrûs I 1:4
+ 20:33 P’adşatî I 12:3, Korint’î II 7:2
+ 20:34 K’arêd Şandîya 18:3
+ 20:35 Metta 10:8
+ 20:36 K’arêd Şandîya 21:5
+ 21:4 K’arêd Şandîya 20:23
+ 21:5 K’arêd Şandîya 20:36
+ 21:8 K’arêd Şandîya 6:5, K’arêd Şandîya 8:5

+ 21:9 P’adşatî IV 22:14, Lûqa 2:36, K’arêd Şandîya 2:17-18

+ 21:10 K’arêd Şandîya 11:28
+ 21:11 P’adşatî III 11:30, Yêremîya 27:2
+ 21:12 Metta 16:21-23
+ 21:13 K’arêd Şandîya 20:24, Fîlîpî 2:17
+ 21:18 K’arêd Şandîya 12:17, Aqûb 1:1
+ 21:20 R’omayî 10:2
+ 21:21 R’omayî 2:28-29, Korint’î I 7:19
+ 21:23 Jimar 6:2-5, Jimar 6:13
+ 21:24 K’arêd Şandîya 18:18
+ 21:25 K’arêd Şandîya 15:29
+ 21:26 Jimar 6:9-12
+ 21:28 K’arêd Şandîya 6:13, Hezeqêl 44:7
+ 21:29 K’arêd Şandîya 20:4

+ 21:33 K’arêd Şandîya 20:23, K’arêd Şandîya 21:11

+ 21:34 K’arêd Şandîya 19:32

+ 21:39 K’arêd Şandîya 9:11, K’arêd Şandîya 22:3

+ 22:3 K’arêd Şandîya 9:11, K’arêd Şandîya 21:39, K’arêd Şandîya 5:34, Fîlîpî 3:6

+ 22:4 K’arêd Şandîya 8:3

+ 22:5 K’arêd Şandîya 9:1-2

+ 22:6 K’arêd Şandîya 9:3-6, K’arêd Şandîya 26:12-18

+ 22:12 K’arêd Şandîya 9:17
+ 22:15 K’arêd Şandîya 9:15
+ 22:16 K’arêd Şandîya 9:18
+ 22:17 K’arêd Şandîya 9:26
+ 22:20 K’arêd Şandîya 7:58
+ 22:25 K’arêd Şandîya 16:37

+ 23:1 Korint’î I 4:4, Korint’î II 1:12, Tîmot’êyo II 1:3, Îbranî 13:18

+ 23:2 K’arêd Şandîya 24:1, P’adşatî III 12:24

+ 23:3 Q. Ducarî 25:1-2
+ 23:4 Yûh’enna 18:22
+ 23:5 Derk’etin 22:28

+ 23:6 K’arêd Şandîya 4:1, Fîlîpî 3:5, Korint’î I 15:13

+ 23:8 Metta 22:23, Lûqa 20:27
+ 23:9 Yûh’enna 12:29
+ 23:11 K’arêd Şandîya 27:23

+ 23:24 K’arêd Şandîya 24:3, K’arêd Şandîya 25:14

+ 23:27 K’arêd Şandîya 21:32-33, K’arêd Şandîya 22:27

+ 23:28 K’arêd Şandîya 22:30

+ 23:29 K’arêd Şandîya 18:15

+ 23:30 K’arêd Şandîya 9:23, K’arêd Şandîya 20:3

+ 23:34 K’arêd Şandîya 21:39
+ 24:1 K’arêd Şandîya 23:2
+ 24:5 Lûqa 23:2
+ 24:6 K’arêd Şandîya 21:27-29

+ 24:15 Danîyêl 12:2, E’yantî 20:6, E’yantî 20:13

+ 24:16 K’arêd Şandîya 23:1, Îbranî 13:18

+ 24:17 R’omayî 15:25-28, Korint’î I 16:1, Galatî 2:10

+ 24:18 K’arêd Şandîya 21:26
+ 24:21 K’arêd Şandîya 23:6
+ 24:25 K’arêd Şandîya 17:32
+ 25:3 K’arêd Şandîya 23:12
+ 25:10 R’omayî 13:1
+ 25:12 K’arêd Şandîya 23:11

+ 25:19 K’arêd Şandîya 18:15, K’arêd Şandîya 23:29

+ 25:24 K’arêd Şandîya 22:22

+ 25:25 Lûqa 23:14, K’arêd Şandîya 23:29

+ 26:1 Zebûr 119:46, Metta 10:18, K’arêd Şandîya 9:15

+ 26:4 Galatî 1:13
+ 26:5 K’arêd Şandîya 23:6, Fîlîpî 3:5
+ 26:7 Metta 19:28, Aqûb 1:1
+ 26:8 Korint’î I 5:12
+ 26:9 Yûh’enna 16:2, Tîmot’êyo I 1:13
+ 26:10 K’arêd Şandîya 8:3
+ 26:11 K’arêd Şandîya 9:1

+ 26:12 K’arêd Şandîya 9:3-6, K’arêd Şandîya 22:6-11

+ 26:18 Îşaya 35:5, Îşaya 42:7, Îbranî 2:14-15

+ 26:20 K’arêd Şandîya 9:20

+ 26:21 K’arêd Şandîya 21:27, K’arêd Şandîya 21:30

+ 26:23 Korint’î I 15:20, Kolosî 1:18, E’yantî 1:5, Îşaya 42:6, Îşaya 49:6, K’arêd Şandîya 13:47

+ 26:29 K’arêd Şandîya 21:33
+ 26:31 K’arêd Şandîya 23:29
+ 26:32 K’arêd Şandîya 25:12
+ 27:1 K’arêd Şandîya 25:12
+ 27:2 K’arêd Şandîya 19:29
+ 27:6 K’arêd Şandîya 28:11
+ 27:14 Marqos 4:37
+ 27:18 Ûnis 1:5
+ 27:23 K’arêd Şandîya 8:26
+ 27:24 K’arêd Şandîya 23:11
+ 27:26 K’arêd Şandîya 28:1

+ 27:34 P’adşatî I 14:45, P’adşatî II 14:11, P’adşatî III 1:52, Lûqa 21:18

+ 27:35 Metta 15:36
+ 27:43 K’arêd Şandîya 27:3
+ 28:5 Zebûr 91:13, Marqos 16:18, Lûqa 10:19
+ 28:6 K’arêd Şandîya 14:11
+ 28:8 K’arêd Şandîya 9:40, Aqûb 5:16
+ 28:11 K’arêd Şandîya 27:6

+ 28:18 K’arêd Şandîya 23:29, K’arêd Şandîya 26:31-32

+ 28:23 Lûqa 24:27

+ 28:25 Metta 15:7

+ 28:27 Îşaya 6:9-10, Metta 13:15, Marqos 4:12, Yûh’enna 12:40

+ 28:28 Îşaya 40:5, Lûqa 3:6

+ 28:31 K’arêd Şandîya 4:29, Efesî 6:19

R’omayî

NE’MA PAWLOS R’OMAYÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Pey r’abûna Mesîhe ji mirinê, gava çend sal derbaz bûn, mesîhî gihîştine R’omayê jî, awa gotî p’ayt’extê Împêratorîya R’omayê. Pawlosê ku qulixê şandîtîyê ji Xwedê standibû, wekî nava necihûyada bixebite, xwest her’e R’omayê û ji wir jî her’e h’eta Spanyayê. Berî wê r’êwîtîyê Pawlos bawermendêd R’omayêr’a evê ne’mê dinivîse (15:24-28). Bi fikira zana ewî eva ne’ma sala 56-a, 57-da bajarê Korint’êda nivîsîye. Ne’mêda şirovedike, ku çawa bawerî û k’erem e’mirê bawermendada cî digire û ya xwe dike.

Pawlos aha destpêdike. Ew pêşîyê civînê silav dike û paşê bona bawermenda dua dike, pêr’a-pêr’a nêt-meremê ne’mê e’yan dike û dibêje: «Mizgînî dide k’ifşê, ku Xwedê çawa meriva r’ast (bêsûc) h’esab dike, dike kirasê xwe, ev yek ji sêrî h’eta binî bi bawerîyê ye» (1:17).

Pawlos îdî bi vê fikirê pêşda diçe bi hûr-gilî dinivîse: T’emamîya merivayê, heger cihû bin yan necihû, h’ewcê wê yekê ne, ku li ber Xwedê r’ast bêne h’esabê, çimkî h’emû jî bin h’ukumê gunada dimînin. Em dibînin ku li ber Xwedê yê r’ast ew e, k’î bawerîya xwe Îsa Mesîh tîne. Peyr’a Pawlos derheqa jîyîna nûda (e’mirê t’ezeda) dinivîse, ya ku meriv yektîya Mesîhda distîne. Bawermend jî t’evî Xwedê e’dil dibe û saya R’uh’ê Pîroz ji bindestîya nîrê gune û mirinê xilaz dibe. Ji serê 5-da h’eta 8-a jî Pawlos meremê Qanûna Xwedê û qewata R’uh’ê Xwedêyî nava e’mirê bawermendada şirovedike. Usa jî Pawlos e’nene dike, ku cihû û necihû nava qirara Xwedêda çi cîyî digirin. Ew tê ser wê fikirê ku t’exsîrkirina cihûya hindava Mesîhda, ew p’areke t’ivdîr û qirara Xwedê ye, wekî bikaribe t’emamîya merivayê bi saya Îsa Mesîh bigihîne k’erema Xwedê. Pawlos bawer bû, ku cihû wê t’imê Îsa t’exsîr nekin, zemanê bê ku ewê Îsa qebûl kin.

Paşê Pawlos dinivîse, ku gerekê e’mirê bawermenda çawa ser h’îmê h’izkirinê be. Şandî pirsêd cûr’e-cûr’e e’nene dike, ku çawa Xwedê bih’ebînin û jêr’a qulix kin. Usa jî derheqa borcê bawermendaye hindava h’ukumetê û hevduda dinivîse, pirsêd îsafêva girêdayî. Ne’mê bi silava, t’emîya û şikirdayînê ser hevda tîne.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin û fikira sere (1:1-17)
- Meriv h’ewcê xilazbûnê ne (1:18–3:20)
- Soz-qirarêd bona xilazbûnê (3:21–4:25)
- Jîyîna nûye yektîya Mesîhda (5:1–8:39)

- Cime’ta Îsraêlê nava qirara Xwedêda (9:1–11:36)

- R’abûn-r’ûniştina bawermenda (12:1–15:13)

- Paşgotin û silavkirin (15:14–16:27)

Peymana Nûda, îlahî ne’ma R’omayîyêda xebera «Qanûn» bi h’erfa mezin hatîye nivîsarê gava be’sa Qanûna Mûsa dike, awa gotî Qanûna Xwedê. Lê gava be’sa qanûnêd din dike, xebera «qanûn» bi h’erfa biç’ûk hatîye nivîsarê.

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlos, xulamê Mesîh Îsa, şandîtîyêr’a gazîkirî, bona belakirina wê Mizgînîya Xwedêye k’ifşkirî, 2ya ku Wî hê pêşda nivîsarêd pîrozda bi zarê p’êxemberêd Xwe soz dabû+. 3-4Eva Mizgînîya bona Kur’ê Wî, Xudanê me Îsa Mesîh e, ku bi bedenî ji zur’eta Dawid bû û bi R’uh’ê Pîrozîyê, gava ji mirinê r’abû, qudretêda çawa Kur’ê Xwedê xuya bû+. 5Bi Wî me k’erema şandîtîyê stand, wekî bona navê Wî h’emû mileta hîn kin, ku bawer bikin û guhdar bin+. 6Hûn jî nava wanda hatine gazîkirinê, ku bibine p’ara Îsa Mesîh.

7Ji we h’emûyar’a, h’izkirîyêd Xwedêye pîrozbûnêr’a gazîkirî, ku R’omayêda dimînin, k’erem û e’dilayî be, ji Xwedêyê Bavê me û Xudan Îsa Mesîh+.

Pawlos h’eyra bawermendêd R’omayêda ye

8Berê pêşin ez bi destê Îsa Mesîh bona we h’emûya r’azîbûnê didime Xwedêyê xwe, çimkî bawerîya we t’emamîya dinyayêda tê gotinê+. 9Xwedê şe’dê min e, ew Xwedêyê ku ez nava Mizgînîya Kur’ê Wîda bi dil û can xulamtîyê dikim, ez her gav we bîr tînim+
10û t’imê nava duayêd xweda hîvî dikim, ku bi e’mirê Xwedê carekê r’ê bik’eve min, ser weda bêm+. 11Çimkî ez gelekî h’eyra dîtina weda me, wekî p’êşk’êşeke r’uh’anî bigihînime we, ku hûn bawerîyêda bişidin. 12Awa gotî ez jî t’evî we, em dil bidine ber hev, bi wê bawerîya min û weye her du alîyava.

13Ez dixwazim ku hûn zanibin xûşk-birano, wekî gelek cara min xwestîye bême cem we, ku k’eda min nava weda jî hebe, çawa nava necihûyêd mayînda, lê h’eta niha r’ê nek’etîye min[*]+ . 14Ez borcdarê h’emû mileta me, hin yê yûnanêd pêşdaçûyî û hin jî yê miletêd paşdamayî, deyndarê serwaxta û bêfe’ma me+. 15Awa ez bi dil û can dixwazim Mizgînîyê bidime we jî, yêd ku R’omayêda dimînin.

16Belê ez Mizgînîyê şerm h’esab nakim, çimkî ew qewata Xwedê ye, bona xilazbûna h’emû bawermenda, pêşîyê bona cihûya, paşê necihûya+. 17Çimkî Mizgînî dide k’ifşê, ku Xwedê çawa meriva r’ast h’esab dike, dike kirasê xwe[*] , ev yek ji sêrî h’eta binî bi bawerîyê ye, çawa nivîsar e: «Yê r’ast wê bijî, çimkî bawer dike»[*]+ .

H’emû meriv gunek’ar in

18Xezeba Xwedê ji e’zmên ser h’emû bêxwedêtî û neheqîya wan meriva xuya dibe, k’îjan ku bi neheqîyêd xwe nahêlin ku r’astî xuya be+. 19Çimkî çi ku gerekê bona Xwedê bizanibin wanva e’yan e, çimkî Xwedê wanva e’yan kirîye+. 20R’ast ji e’firandina dinyayêda h’unurêd Wîye nexuya, awa gotî qudreta Wîye h’eta-h’etayê û Xwedêtîya Wî bi e’firîna xuya dibin, zelal têne dîtinê. Bi vî awayî kes nikare cabê bide+. 21Belê wan Xwedê nas dikir, lê pesinê Wî nedan çawa Xwedê, ne jî ji Wî r’azî bûn, lê belê ew nava fikirêd xweda p’ûç’ bûn û ji dest bêfe’mîyê şûna r’eşva çûn+. 22Wana got: «Eme serwaxt in», lê bêfe’m derk’etin+
23û r’ûmeta Xwedêyê nemirî şikilê merivê p’ûç’î-mirî, teyreda, çarp’ê û şûlikîyar’a guhêr’în[*]+ .

24Lema jî Xwedê ew bi xwestina dilê wan dane destê h’eramîyê, ku bedena xwe nava hevda bih’er’imînin+. 25Wana r’astîya hindava Xwedêda derewîyêr’a guhêr’în û serê xwe li ber e’firîna danîn, ew h’ebandin, ne ku E’firandarê h’eta-h’etayê ku hêjayî şikirîyê ye. Amîn+.

26Bona vê yekê Xwedê ew dane bênamûsîyê, h’eta jinêd wan jî h’ewcetîya xweye e’detê dinê h’ewcetîya ek’sîe’detîyêr’a guhêr’în+. 27Usa jî mêra h’ewcetîya jinaye e’detî hiştin, pê temêd xweye xirab bi hevr’a şewitîn, mêra t’evî mêra r’obetî dikir û heqê jir’êk’etina xweye qazinckirî hildidane ser xwe+. 28Û çawa wana nexwest Xwedê zanebûna xweda xweykirana, Xwedê jî ew dane fikirêd bêt’ewşe, ku ewana tiştêd necayîz bikin. 29Evana her neheqîyê, neqencîyê[*] , timayîyê, xirabîyava t’ijî ne: Bi h’evsûdîyê, mêrkujîyê, berzeqîyê, mixenetîyê, xêrnexwazîyêva dagirtî, gilîger’o, 30buxdanbêj, nexwedêh’iz, bêşerm, pozbilind, k’ubar-babax, yê xirabîyê çêdike, ne gur’a dê-bavada, 31bêfe’m, bêamin, bêîsaf, bêr’e’m+. 32Belê evana haş ji qanûna Xwedê hene, ku yêd van tişta dikin hêjayî mirinê ne, lê belê ne ku t’enê van tişta dikin, lê havijîya xwe ji kirîya jî tînin+.

2

Dîwana Xwedêye heq

2^1Awa e’vdo, dixwazî k’î bî, gava loma dikî, tu nikarî xwe bêsûc kî. Çawa loma xelqê dikî, usa jî tu xwe lomek’ar dikî, çimkî tu ku loma dikî, xût wan tişta dikî[*]+ . 2Lê em zanin ku dîwana Xwedê wê bi r’astîyê ser wanda bê, yêd ku tiştêd usa dikin. 3Awa e’vdo, tu ku loma xweyê van kira dikî û tu xwexa jî wan tişta dikî, te t’irê tê ji dîwana Xwedê bir’evî? 4Yan jî tu ku dewlemendtîya şîrinayî, berbihêrî û sebira Wî bêhurmet dikî, tu nizanî ku şîrinayîya Xwedê te dibe berbi t’obekirinê+? 5Lê tu bi serh’işkî û dilkevirîya xwe xezebê ser xweda dicivînî, bona R’oja Xezebê, gava dîwana Xwedêye heq xuya be+. 6Ewê weke e’melê her kesî bîne pêşîya wan[*]+ . 7Jîyîna h’eta-h’etayê wê bide wan, yêd ku t’imê bi dûmika dirêj nava kirinêd qencda ne, ku hurmetê, r’ûmetê û nemirîyê dixwazin. 8Lê hêrs û xezebê ser wanda be, yêd ku k’ara xwe diger’in, dest ji r’astîyê kirine û xwe dane xirabîyê. 9Tengasî û zulmê ser wan h’emûyada bê, yêd xirabîyê dikin, pêşîyê ser cihûya, paşê ser necihûya+. 10Lê hurmet, r’ûmet û e’dilayî wê wan h’emûyar’a be, yêd ku qencîyê dikin, pêşîyê cihûr’a û paşê necihûr’a+. 11Çimkî li cem Xwedê firqî t’une[*]+ .

12Ewêd bêyî Qanûna Mûsa ku gune dikin, bêyî Qanûn jî wê unda bin, lê ewêd xweyîqanûn ku gune dikin, bi Qanûnê jî wê dîwana wan bibe+. 13Çimkî ne ku ewêd Qanûnê dibihên li ber Xwedê r’ast in, lê ewêd ku Qanûnê diqedînin wê r’ast bêne h’esabê+. 14Necihûyêd ku Qanûna wan t’une, gava bê h’emdê xwe xwestinêd Qanûnê diqedînin, belê ewe bê Qanûn in, xwexa bona xwe dibine qanûn. 15Çimkî evana didine k’ifşê, ku xwestina Qanûnê dilê wanda nivîsar e. Îsafa wan jî şe’detîya vê yekê dide û fikirêd wan carna li wan neheq dikin, carna bêsûc dikin+. 16Wê R’ojê wê usa be, gava Xwedê bi destê Mesîh Îsa dîwana tiştêd merivaye dizîva bike, anegorî Mizgînîya ku ez dannasîn dikim.

Cihû û Qanûn

17Awa tu cihû têyî h’esabê, te xwe spartîye Qanûnê û bi Xwedêyê xwe difir’î,+
18xwestina Wî zanî û ji Qanûnê hîn bûyî, qencî-xirabîyê ji hev derdixî. 19Û tu ser xwe guman î, ku r’êberê kora yî, r’onayîya ber yêd te’rîyêda,+
20şîretk’arê bêfe’ma, dersdarê xişîma. Tu xweda jî guman î, ku bi Qanûnê xût tu xweyê t’erzê zanebûnê û r’astîyê yî. 21Lê belê awa tu ku hevalê xwe hîn dikî, xwexa xwe hîn nakî? Dannasîn dikî, ku nedizin, lê tu didizî+? 22Dibêjî: «Zinîyê neke», lê zinîyê dikî? Ji p’ûta zivêr î, lê p’aristgehêd wan t’alan dikî[*]+ ? 23Bi Qanûnê difir’î, lê Qanûnê dit’er’ibînî, Xwedê bêhurmet dikî? 24Çawa nivîsar e: «R’ûyê we cihûyada navê Xwedê nava necihûyada tê bêhurmetkirinê»[*]+ .

25Belê k’ara sinetîyê wê hebe, heger Qanûnê biqedînî. Lê heger tu Qanûnê dit’er’ibînî, sinetbûna te dibe bêsinetî+. 26Usa jî, heger yê nesinetkirî t’emîyêd Qanûnê biqedîne, nesinetîya wî wê sinetî neyê h’esabê+? 27Û yê binyat’a xweda nesinetkirî ku Qanûnê diqedîne, wê dîwana te bike, ku tu xweyê nivîsar û sinetîyê yî, lê Qanûnê dit’er’ibînî+. 28Çimkî cihû ne ew e, ku dervava ye û sinetî ne ew e, ku dervava ser bedenê ye+. 29Lê cihû ew e, yê ku dilê xweda cihû ye û sinetîya r’ast dilê sinetbûyî ye, bi R’uh’, ne bi Qanûna nivîsar. Yê ha, ne ku meriv p’eyê wî didin, lê Xwedê[*]+ .

3

3^1Îdî cihû çiva zêde ye? Yan jî çi feyda sinetîyê heye+? 2Gelekî, bi her alîyava. Berê pêşin wê yekêva, ku gotinêd Xwedê li wan hatine spartinê+. 3Awa heger ji wan hinek amin neman, dibe ku ji dest bêaminîya wan Xwedê wê bêamin derê+? 4T’u car! De bira Xwedê r’ast be û h’emû meriv derew, çawa nivîsar e:

«Wekî gotinêd Xweda Tu bêsûc derêyî
û dîwana Xweda Tu serk’evî»[*]+ .

5Lê heger neheqîya me heqîya Xwedê dide k’ifşê, em çi bêjin? Wekî usa ye Xwedê neheq e, ku xezebê tîne serê me? (Bi merivayî xeber didim). 6T’u car! Heger ne usa be, Xwedê wê çawa dîwana dinê bike?

7Lê heger r’astîya Xwedê, bona r’ûmeta Wî, bi derewîya min hê k’ifş dibe, lê îdî çima wê dîwana min mîna gunek’arekî bê kirinê+? 8Û gelo heq e ku em aha bêjin: «Xirabîyê bikin, ku bibe qencî», çawa hinek şer’a li me gilî dikin, yanê em usa dibêjin? Ew meriv wê r’ast ser bela xwe vebin+.

Merivê r’ast t’une, h’emû gunek’ar in

9Awa em îdî çi bêjin? Em cihû tiştekîva ji necihûya çêtir in? Na xêr! Çimkî me îdî jor da k’ifşê, çawa cihû, usa jî necihû, h’emû jî bin h’ukumê guneda ne+. 10Çawa nivîsar e:

«Yekî r’ast t’une, t’u kes t’une,
11kesek t’une, ku fe’m bike,
kesek t’une, li Xwedê biger’e.
12H’emû bende xalifî ne,
bi hevr’a t’evayî bêkêr bûne,
yekî qencîyê bike t’une, t’u kes t’une.[*]+
13Gewrîya wane t’irba vekirî ye,
zimanê wane derewîn e[*] ,
je’ra me’ra bin zarê wan e[*]+ .
14Devê wana t’ijî nifir’ û te’lî ye[*] ,+
15nigê wane xûnr’êtinêr’a dilezîne.
16R’îya wane qede û bela ne.
17R’îya e’dilayîyê nasnekirî ne,[*]+

18tirsa Xwedê li ber ç’e’va qet t’unî ne[*] »+.

19Awa em zanin Qanûn çi ku dibêje, wanar’a dibêje, yêd ku bin h’ukumê Qanûnêda ne, wekî h’emû dev bêne girêdanê û t’emamîya dinyayê li ber dîwana Xwedê cabdar be. 20Çimkî bi kirêd Qanûnê t’u qûl-bende wê li ber Xwedê r’ast derneyê, lê bi Qanûnê gune tê naskirinê+.

Însan li ber Xwedê bi bawerîyê r’ast tê h’esabê

21Lê niha bêyî Qanûnê, r’asth’esabkirina Xwedê xuya bûye, bona k’îjanê Qanûn û p’êxember jî şe’detîyê didin+. 22Ev e r’asth’esabkirina Xwedê: K’î bawerîya xwe Îsa Mesîh tîne, Xwedê wan h’emûya li ber Xwe r’ast h’esab dike[*] . Firqî t’une, 23çimkî h’emûya gune kir û negihîştine r’ûmeta[*] Xwedê+. 24Lê ji k’erema Wî, bi azakirina Mesîh Îsa r’asth’esabbûnê p’êşk’êş distînin+. 25Xwedê Ew k’ifş kiribû, ku Ew bi xûna Xwe li ber gunêd wan k’eve, yêd ku vê yekê bawer bikin. Xwedê ev yeka kir, ku r’asth’esabkirina Xwe bide k’ifşê, çimkî Wî bi sebira Xwe guh neda wan gunêd ku pêşda hatibûne kirinê+. 26Awa gotî Xwedê bi Îsa ev yek kir, wekî r’asth’esabkirina Xwe vî zemanîda bide k’ifşê, ku Xwexa r’ast e û her kesê ku bawerîya xwe Îsa tîne, wan r’ast h’esab dike.

27Awa îdî çi maye ku em pê bifir’in? H’emû p’ûç’ bû çû. Çima p’ûç’ bû? Çimkî em Qanûnê diqedînin? Na xêr, lê çimkî em bawer dikin+. 28Çimkî meva fe’mdarî ye, ku meriv bi bawerîyê r’ast h’esab dibe, bêyî kirêd Qanûnê+. 29Yan Xwedê t’enê Xwedê cihûya ye? Ne yê necihûya ye? Belê, yê necihûya ye jî,+
30çimkî Xwedê yek e û ew yêd sinetbûyî bi bawerîyê r’ast h’esab dike û nesinetbûyîya jî dîsa bi wê bawerîyê+. 31Wekî usa ye em bi bawerîyê Qanûnê betal dikin? T’u car, lê em Qanûnê mak dikin+.

4

Birahîm bi bawerîyê r’ast hate h’esabê

4^1Em îdî çi bêjin bona Birahîmê bave’şîrê xwe, alîyê bedenêda? Ewî çi dît? 2Heger Birahîm bi kirêd xwe r’ast h’esab bibûya, hingê dikaribû bi kirêd xwe bifir’îya, lê ne li ber Xwedê. 3Lê k’a nivîsar çi dibêje? «Birahîm Xwedê bawer kir û ew yek jêr’a r’astî hate h’esabê»[*]+ . 4Awa heger yek şixulekî dike, maşê wî jêr’a nayê dayîn çawa p’êşk’êş, lê çawa deyn. 5Lê heger gumana yekî ne ser şixulê wî ye, lê bawerîya xwe Wî tîne, Yê ku nep’aka bêsûc dike, bi vê bawerîyê ew r’ast h’esab dibe+. 6Dawid jî aha xwezîya xwe li wî merivî tîne, yê ku Xwedê bêyî kira wî r’ast h’esab dike+.

7«Xwezî li wan, ku neheqîyêd wan hatine baxşandinê
û gunêd wan hatine nixamtinê.

8Xwezî li wî bendeyî, ku Xudan wîr’a gune h’esab nake».[*]+

9Gelo eva xwezîya li sinetbûyîya tê dayînê, yan nesinetbûyîya? Çawa me got, ku bawerîya Birahîm jêr’a r’astî hate h’esabê[*]+ . 10Lê belê k’engê hate h’esabê? Pey sinetbûnêr’a, yan berî sinetbûnê? Ne ku pey sinetbûnêr’a, lê berî sinetbûnê. 11Û paşê ewî sinetbûn nîşan stand, çawa mora r’asth’esabbûnê, bi wê bawerîya xweye berî sinetbûnê. Bi vî awayî Birahîm bû bavê h’emû bawermendêd nesinetbûyî, wekî ew jî r’ast bêne h’esabê[*]+
12û usa jî bû bavê sinetbûyîya, ne ku t’enê yê sinetbûyîya, lê yê wan jî, k’îjan p’êga wê bawerîyêda diçin, ya ku Birahîmê bavê me hê berî sinetbûnê bawer kir.

Xwedê sozê xwe bi bawerîyê dide

13Ew sozê Birahîm û zur’eta wîr’a hate dayînê ku dinyayê war bin, ne ku bi kirêd Qanûnê bû, lê bi wê yekê bû, ku wî bawer kir û r’ast hate h’esabê[*]+ . 14Heger t’enê ewêd ji kirêd Qanûnê bibûna xweyê war, hingê bawerî wê p’ûç’ bûya û sozê jî betal bûya[*]+ . 15Çimkî Qanûn hêrsê r’adike. Dera ku qanûn t’une, qanûnt’er’ibandin jî t’une+.

16Bi vî awayî soz bi bawerîyê tê standinê, wekî soz bona h’emû zur’etêd Birahîm p’êşk’êşeke erêkirî be, ne ku t’enê bona wane yêd ku qanûnê diqedînin, lê bona wan jî, yêd ku mîna Birahîm bawer dikin. Çimkî Birahîm bavê me h’emûya ye[*] ,+
17çawa nivîsar e: «Min tu kirî bavê gelek mileta»[*] . Ew bavê me ye, li ber wî Xwedêyê ku ewî bawer kir, wekî Ew mirîya sax dike û gazî tiştêd t’unene dike, çawa ku hene+. 18Wî cîyê ku guman nemabû, Birahîm bi guman bawer kir, ku ewê bibe bavê gelek mileta, çawa hatibû gotinê: «Zur’eta teyê jî wê haqasa be»[*]+ . 19Û ew bawerîyêda sist nebû, ne h’alê qalibê xweda nihêr’î, wekî îdî mîna mirîya bû, (çimkî ew nêzîkî sed salî bû) û ne jî bet’ina Serayêye mirî nihêr’î[*]+ . 20Lê bawerîya xwe li sozê Xwedê anî û dudilî nebû, bi bawerîyê ser qewata xweda hat, şikirîya xwe Xwedê anî 21û wê yekêda bawer bû, ku Yê soz daye wê bîne sêrî jî. 22Bona vê bawerîyê «jêr’a r’astî hate h’esabê»[*]+ . 23Lê ev gotin ne t’enê bona Birahîm hate nivîsarê, ku Xwedê ew r’ast h’esab kir, 24lê belê ew bona me jî nivîsar e. R’astbûnê mer’a jî bê h’esabê, k’îjanêd ku bawerîya xwe Wî tînin, Yê ku Xudanê me Îsa ji mirinê r’akir+. 25Îsa bona neheqîyêd me hate kuştinê û ji mirinê r’abû, ku em r’ast bêne h’esabê[*]+ .

5

Bi Îsa Mesîh em t’evî Xwedê li hev hatine

5^1Awa ku em bi bawerîyê r’ast hatine h’esabê, e’dilayîya me t’evî Xwedê heye bi saya Xudanê me Îsa Mesîh+. 2Pê Wî me bi bawerîyê mecal dît t’evî wê k’eremê bin, k’îjanêda em sekinîne. Û bi wê gumana ku emê t’evî r’ûmeta Xwedê bin difir’in+. 3Û ne t’enê bi vê yekê, lê em bi tengasîyêd xwe jî difir’in, çimkî em zanin ku tengasî sebirê tîne,+
4sebir jî k’etin-r’abûnê, k’etin-r’abûn jî gumanê. 5Û guman jî me r’ûr’eş nake, çimkî h’izkirina Xwedê ser meda bi wî R’uh’ê Pîroz barîye, Yê ku mer’a hatîye dayînê+. 6Çimkî gava eme hê bêç’are[*] bûn, Mesîh bona me nep’aka wextda mir. 7Degme bona merivekî r’ast yek bimire, belkî bona merivekî qenc yekê biwêre bimire, 8lê belê Xwedê h’izkirina Xwe hindava meda hingê da k’ifşê, gava eme hê gunek’ar bûn, Mesîh bona me mir+. 9Niha em ku bi xûna Wî li ber Xwedê r’ast h’esab bûne, hê çiqas zêde emê bi Wî ji xezebê xilaz bin+. 10Heger em t’evî Xwedê bi mirina Kur’ê Wî li hev hatin, gava eme neyar bûn, lê hê çiqas zêde pê wê lihevhatinê emê bi jîyîna Wî xilaz bin+. 11Û ne t’enê haqas, lê bi Xwedê jî em difir’in, saya Xudanê xwe Îsa Mesîh, bi K’îjanî em t’evî Xwedê li hev hatine.

Adem û Mesîh

12Awa bi merivekî gune k’ete dinê û ji gune jî mirin hat. Bi vî awayî mirin ser h’emû meriva bela bû, çimkî h’emûya jî gune kir[*]+ . 13Berî Qanûnê, dinyayêda gune hebû, lê dera ku qanûn t’une, gune nayê h’esabê+. 14Lê belê mirinê ji Adem girtî h’eta Mûsa h’ukum kir, h’eta ser wan jî, yêd ku mîna Adem gur’a Xwedê dernek’etin.

Adem mîna t’erzekî Wî bû, Yê ku wê peyr’a bihata+. 15Lê p’êşk’êşa Xwedê mîna neheqîya Adem nîne. Çimkî heger bi neheqîya merivekî gelek mirin, hê çiqas zêde k’erema Xwedê û dayîna ku bi k’erema Merivekî, yanê ya Îsa Mesîh ser geleka zêde bû+. 16Û p’êşk’êş ne usa ye, çawa heqê gunê yekî, çimkî dîwanê bi gunekî sûcdarî anî, lê p’êşk’êşê ji gelek neheqîya bêsûc kir+. 17Çimkî heger bi neheqîya merivekî û r’ûyê wîda mirinê h’ukum kir, çiqas zêde ewêd ku k’erema Xwedêye dewlemend û r’asth’esabbûnê p’êşk’êş distînin wê jîyînêda bi saya Yekî, awa gotî Îsa Mesîh p’adşatîyê bikin+.

18Awa bi vî awayî pê neheqîkê dîwana t’emamîya merivayê bû, usa jî bi kirineke r’ast h’emû meriv wê r’ast bêne h’esabê û jîyînê bistînin+. 19Çawa bi neguhdarîya yekî gelek bûne gunek’ar, usa jî bi guhdarîya Yekî gelek wê r’ast bêne h’esabê+. 20Lê belê Qanûn k’ete navê, ku neheqî zêde be, lê li k’îderê gune zêde bû, k’erem jî li wir hê zêde bû,+
21wekî çawa gune bi mirinê h’ukum kir, usa jî k’erema Xwedê bi r’asth’esabkirinê h’ukum bike, me bibe berbi jîyîna h’eta-h’etayê bi saya Xudanê me Îsa Mesîh+.

6

Bona guna mirî, lê bona Mesîh sax

6^1Lê em niha çi bêjin? Em nava gunada bimînin, ku k’erema Xwedê ser meda zêde be? 2T’u car! Em ku hindava gunada mirin, çawa dikarin hê nava wanda bijîn+? 3Hûn nizanin em ku yektîya Mesîh Îsada hatine nixumandinê, mirina Wîda hatine nixumandinê? 4Bi nixumandinê em îdî t’evî mirina Wî bûne û t’evî Wî hatine definkirinê, wekî çawa Mesîh bi r’ûmeta Bavê ji mirinê r’abû, usa jî emê bikaribin jîyîna nûda bijîn[*]+ .

5Çimkî heger em mîna mirina Wî mirin t’evî Wî bûn, emê usa jî mîna r’abûna Wî ji mirinê r’abin+. 6Em vê yekê zanin ku binyat’a meye kevin t’evî Wî xaç bû, wekî qalibê gunek’ar serî hilnede, ku ji vir şûnda em nebine xulamêd gune+. 7Çimkî ewê ku mirîye, ew ji gune azabûyî ye+. 8Awa heger em t’evî Mesîh mirine, em bawer dikin, ku emê t’evî Wî bijîn jî+. 9Çimkî em zanin Mesîh ku ji mirinê r’abûye, îdî namire, mirin ser Wî îdî h’ukum nake+. 10Mirina Ew mir, hindava guneda carekê bona her t’im mir, lê jîyîna ku niha dijî, hindava Xwedêda dijî+. 11Usa jî hûn xwe hindava guneda mirî h’esab kin, lê hindava Xwedêda sax, bi saya Mesîh Îsa.

12Awa bira îdî gune h’ukumî ser qalibê weyî p’ûç’î-mirî neke, ku hûn gur’a xwestinêd wî bikin+. 13Û endemêd qalibê xwe nedine gune ku bibine hacetêd neheqîyê, lê belê xwe bidine destê Xwedê, çawa yekî ji mirinê r’abûyî, bira endemêd we bibine hacetêd heqîyê, bona Xwedê+. 14Û gune wê serwêrtîyê li we neke, çimkî hûn ne bin qanûnêda ne, lê bin k’eremêda.

Xulamêd heqîyê

15Îdî çi? Em guna bikin, çimkî ne bin qanûnêda ne, lê bin k’eremê? T’u car! 16Hûn haqas tişt nizanin ku hûn bona xulamtîyê destê k’êva diçin û gur’a k’ê dikin, dibine xulamêd wî? Heger hûn xulamêd gune bin, diçine berbi mirinê, lê heger hûn xulamêd Xwedê bin, gur’a Wîda bin, diçine berbi r’asth’esabbûnê+. 17Lê şikir ji Xwedê, hûn ku wextekê xulamêd gune bûn, lê we bi dil û can gura t’erzê wê hînkirinê kir, ya ku we xwe spartê. 18Hûn ji gune aza bûn û bûne xulamêd heqîyê+. 19(Ez mîna e’detê merivayê dibêjim, bona binyat’a weye merivayîye bêt’aqet.) We çawa wextekê endemêd xwe dane neheqîyê ku bibine xulamêd h’eramîyê û neheqîyê, usa jî niha endemêd xwe bidine h’elalîyê ku bibine xulamêd heqîyê.

20Gava hûn xulamêd gune bûn, ji heqîyê aza bûn. 21Hingê we ji kirinêd xwe çi ber çinîn, bona k’îjana niha hûn şerm dikin? Ew axirîyê mêriv dibine berbi mirinê. 22Lê niha hûn ji gune ku aza bûn û bûne xulamêd Xwedê, berê h’elalîyê diçinin û axirîya wan jî jîyîna h’eta-h’etayê ye+. 23Çimkî maşê gune mirin e, lê p’êşk’êşa Xwedê jîyîna h’eta-h’etayê ye, bi saya Xudanê me Mesîh Îsa+.

7

T’erzekî qenc ji qanûna h’al-zewacê

7^1Hûn r’ind fe’m dikin xûşk-birano, ezê niha derheqa çida wer’a xeber dim, çimkî ez t’evî wan xeber didim, yêd ku haş ji qanûnê hene: Qanûn ser mêriv haqas wext h’ukum dike, h’eta ku meriv sax e. 2Mesele, jina mêrkirî bi qanûnê mêrê xweyî saxva girêdayî ye, lê heger mêr lê dimire, ew hingê ji wê qanûna ku mêrva girêdayî bû aza dibe+. 3Awa heger mêrê wê hê sax be ew bibe jina mêrekî din, wê zinêk’ar bê h’esabê, lê heger mêr lê bimire, ew ji wê qanûnê aza dibe û zinêk’ar nabe, heger bibe jina mêrekî din+. 4Usa jî hûn xûşk-birayêd min, bi bedena Mesîh hindava Qanûnêda mirin, ku bibine p’ara yekî din, Yê ku ji mirinê r’abûye, wekî hûn Xwedêr’a ber bînin+. 5Çimkî gava me hê bi binyat’a merivayê dijît, temê guna, ku ji Qanûnê serî hildidan, nava qalibêd meda ya xwe dikirin, ku em berê mirinê bidin. 6Lê niha em hindava Qanûnêda mirin, ji wê xilaz bûn, bi k’îjanê em girtî bûn, ku em bi jîyîna nûye r’uh’anî xulamtîyê Xwedêr’a bikin, ne ku bi r’îya Qanûna nivîsar+.

Qanûn û gune

7Awa em çi bêjin? Gelo Qanûn gune ye? Na xêr! Lê belê minê gune nas nekira, heger Qanûnê nîbûya. Mesele, dilhavijî jî minê nizanibûya gune ye, heger Qanûnê negotibûya: «Dilhavijîyê neke»[*]+ . 8Lê gune ji t’emîyê mecal stand, nava minda her cûr’e dilhavijî pêşda anîn. Çimkî bê qanûn gune mirî ye+. 9Ez xwexa wextekê bêyî qanûn sax bûm, lê gava t’emî gihîşte min, gune sax bû 10û ez mirim. Ew t’emîya ku wê jîyîn bida min, hema ew jî bû sebebê mirina min+. 11Çimkî gune ji t’emîyê mecal stand ez xapandim û bi wê kuştim.

12Awa Qanûn pîroz e û t’emîya wê pîroz, r’ast û qenc e+. 13Wekî usa ye ya qenc minr’a bû mirin? Na xêr! Lê ev kirê gune bû, ku bi ya qenc mirin ser minda anî. Ev yek aha bû, wekî h’unurê gune k’ifş be û bi t’emîyê hê gunek’arîya gune k’ifş be.

Şer’ê nexuyayî nava însênda

14Belê em zanin ku Qanûn r’uh’anî ye, lê ez xûn û goşt im, xulamekî guner’a firotî. 15Çimkî ez fe’m nakim çi dikim. Ne ku wî tiştî dikim, çi ku dixwazim, lê wî tiştî dikim, çi ku ber ç’e’vê min r’eş e[*]+ . 16Lê heger ez tiştê ne bi dilê xwe dikim, Qanûnêr’a qayl im, ku ew qenc e+. 17Lê awa ne ku ez wê yekê dikim, lê belê gunê ku nava minda dimîne dike. 18Ez zanim ku nava minda, awa gotî binyat’a minda, t’u tiştê qenc namîne, çimkî xîreta min qebûl nake, lê ew yek minr’a li hev nayê+. 19Belê wê qencîya ku dixwazim bikim nakim, lê xirabîya ku naxwazim wê dikim+. 20Heger ez wî tiştê ne bi dilê xwe dikim, îdî ne ku ez dikim, lê ew gunê ku nava minda dimîne, ew dike.

21Awa ez qanûnekê dibînim: Gava dixwazim ku qencîyê bikim, bê h’emdê min dibe xirabî. 22Ez bi k’ûrayîya dilê xwe qanûna Xwedê begem dikim,+
23lê qanûneke din nava xweda dibînim ku miqabilî wê qanûna h’işê min begem kirîye dike şer’ û min dike hêsîrê qanûna guna, ya ku nava minda ye+. 24Ez çi merivekî hêsîr-belengaz im! K’î wê min ji destê vî qalibê p’ûç’î-mirî xilaz ke? 25(Şikir ji Xwedêr’a, bi saya Xudanê me Îsa Mesîh!)

Bi vî awayî ez xwexa bi h’iş-aqilê xwe xulamtîyê qanûna Xwedêr’a dikim û bi qalibê xwe xulamtîyê qanûna gunar’a dikim.

8

Jîyîna bi R’uh’ê Xwedê

8^1Niha îdî dîwana wan nabe, yêd ku t’evî Mesîh Îsa bûne yek[*] . 2Çimkî qanûna R’uh’ê ku jîyînê dide, bi saya Mesîh Îsa ez ji qanûna guna û mirinê xilaz kirim+. 3Belê çi ku Qanûnê ji dest bêt’aqetîya binyat’a merivayê nikaribû bikira, Xwedê ew yek kir, Kur’ê Xwe dilqê binyat’a merivayîye gunek’arda bona guna şand. Û aha Ewî wê binyat’êda dîwana gune kir,+
4wekî r’astbûna t’emîyêd Qanûnê nava meda bê qedandinê, em ku bi binyat’a merivayî najîn, lê bi R’uh’+. 5Yêd ku li gora binyat’a merivayê dijîn, ew ser tiştêd binyat’a merivayê difikirin, lê yêd li gora R’uh’ dijîn, ew ser tiştêd R’uh’ difikirin+. 6Axirîya fikira binyat’a merivayê mirin e, lê axirîya fikira R’uh’ jîyîn û e’dilayî ye. 7Çimkî fikira binyat’a merivayê dijminê Xwedê ye, ew ber qanûna Xwedê xwe naşkêne, ne jî dikare+. 8Ewêd bi binyat’a merivayê dijîn, nikarin li Xwedê xweş bên.

9Lê hûn bi binyat’a merivayî najîn, lê bi R’uh’ dijîn, heger r’ast R’uh’ê Xwedê nava weda dimîne. Lê heger R’uh’ê Mesîh dilê yekîda t’une, ew ne p’ara Wî ye+. 10Û heger Mesîh dilê weda ye, qalib mirî ye, çimkî we gune kir, lê R’uh’ jîyîn e bona we, çimkî hûn r’ast hatine h’esabê. 11Û heger ew R’uh’ê ku Îsa ji mirinê r’akir nava weda dijî, ku usa ye Ewê Mesîh ji mirinê r’akir, wê bi wî R’uh’ê Xweyî nava weda, jîyînê bide qalibê weyî p’ûç’î-mirî jî+.

12Bona vê yekê xûşk-birano, em deyndar in, lê ne deyndarêd binyat’a merivayê, ku li gora wê bijîn. 13Çimkî heger hûn li gora binyat’a merivayê bijîn, hûnê bimirin, lê heger hûn bi R’uh’ kirêd binyat’a merivayê bikujin, hûnê bijîn+.

14Ewêd ku bi R’uh’ê Xwedê têne r’êberîkirinê, ew in lawêd Xwedê+. 15Çimkî we r’uh’ekî usa nestandîye, ku we dîsa bike xulam bitirsin, lê we ew R’uh’ standîye, Yê ku we dike lawêd Xwedê, bi K’îjanî gazî Wî dikin: «Abba!» awa gotî «Bavo!»[*]+
16Hema ew R’uh’ Xwexa t’evî r’uh’ê me şe’detîyê dide, ku em zar’êd Xwedê ne+. 17Û heger zar’ in, usa jî xweyîwar in, warê Xwedê ne û t’evî wartîya Mesîh in. Belê heger em t’evî cefayê Mesîh bûne, emê t’evî r’ûmeta Wî bin jî+.

R’ûmeta sozdayî

18Ez aha t’exmîn dikim, ku cefê meyî vî zemanî, li ber r’ûmeta wê meva[*] e’yan be, ne t’u tişt e+. 19H’emû e’firîn jî bê sebir ç’e’vnihêr’î xuyabûna lawêd Xwedê ne. 20Belê e’firîn jî ber bayê betalîyê k’etin, ne ku bi h’emdê xwe, lê Xwedê ew dane vê yekê[*] . Lê belê ew guman hebû,+
21ku e’firînê xwexa jî ji wê xulamtîya p’ûç’ aza bin û t’evî azayî û r’ûmeta zar’êd Xwedê bin. 22Çimkî em zanin ku h’emû e’firîn h’eta niha bi hevr’a dikine zare-zar û mîna êşa k’ulfetê dik’işînin+. 23Û ne t’enê e’firîn, lê em xwexa jî, ku me çawa berê deremeta pêşin[*]
R’uh’ê Pîroz stand, nava xweda zare-zar in û wê hîvîyê ne, h’eta em heqê lawtîya Xwedê bistînin, awa gotî em bigihîjine azayîya qalibê xwe[*]+ . 24Belê vê gumanêda em xilaz bûn. Lê ew gumana ku tê dîtinê, ew ne guman e, çimkî yek çawa dikare gumana wî tiştî be, k’îjan li ber ç’e’va ye+? 25Lê heger gumana me li tiştê nedîtî ye, em bi sebirê hîvîyê bimînin.

26Usa jî R’uh’ê Pîroz tê hewara bêt’aqetîya me, çimkî em nizanin gerekê çawa dua bikin[*] , lê R’uh’ê Pîroz Xwexa bi gotinêd k’esere nayêne ser zar-zimana, bona me lava-navçêtîyê dike. 27Û Yê dila e’nene dike zane fikira R’uh’ê Pîroz çi ye, çimkî Ew weke qirara Xwedê bona merivêd Xwedê lava-navçêtîyê dike+.

28Em zanin ku her tiştîda Xwedê dike ku wanr’a bibe qencî, yêd ku Wî h’iz dikin[*] û li gora qaz-qudreta Wî gazîkirî ne. 29Çimkî Xwedê k’îjan pêşda bijartin, ew jî pêşda k’ifş kirin, ku bibine mîna Kur’ê Wî, wekî Îsa nava gelek xûşk-birada nixurî be+. 30K’îjan pêşda k’ifş kirin, gazî wan jî kir û gazî k’îjana kir, ew jî bêsûc kirin û k’îjan bêsûc kirin, ew jî xweyîr’ûmet kirin+.

H’izkirina Xwedê: Heger Îsa yar e, k’î wê neyar be?

31Awa em çi bêjin bona van tişta? Heger Xwedê pişta me ye, k’î dikare miqabilî me be+? 32Ewê ku h’eyfa Wî Kur’ê Wî nehat, lê bona me h’emûya da der, îdî wê çawa her tiştî t’evî Wî p’êşk’êşî me neke+? 33K’î dikare bijartîyêd Xwedê gunek’ar ke? Xwedê ye, ku wan bêsûc dike+. 34K’î dikare wan neheq ke? Mesîh Îsa ye ku bona wan mir, lê belê ji mirinê r’abû jî û k’êleka Xwedêye r’astê ye, bona me lava-navçêtîyê dike+. 35Çi wê bikaribe me ji wê h’izkirina Mesîh biqetîne? Derd-kul, te’lî-tengî, zêrandin, xelayî-celayî, bêsit’arî, qede-bela yan şûr+? 36Çawa nivîsar e:

«Bona Te em her r’oj ber mirinê ne,
mîna peza serjêkirinê h’esab dibin»[*]+ .

37Lê em nava van h’emû tiştada hê zêde serdik’evin, bi saya Ewî ku em h’iz kirin+. 38Çimkî ez e’seyî zanim ku ne mirin, ne jîyîn, ne milyak’et, ne şexsek, ne tiştêd hazir, ne tiştêd wê bên, ne t’u qewat,+
39ne yêd jorin, ne yêd jêrin[*] û ne jî e’firînekî mayîn dikare me ji h’izkirina Xwedê biqetîne, ya ku bi destê Xudan Mesîh Îsa p’ara me k’etîye.

9

Xwedê û miletê wî cihûyê bijartî

9^1Ez bi Mesîh bê xêlif r’ast dibêjim û îsafa min jî bi saya R’uh’ê Pîroz minr’a şe’detîyê dide,+
2ku ez gelekî ber xwe dik’evim û kula dilê min jî k’ûr e. 3Çimkî min xwexa dixwest nifir’ li min bibûya, t’êla min ji Mesîh biqetîya, bona miletê minî ji xûn-goştê min,+
4ku îsraêlî ne. Li wan dik’eve bibine lawêd Xwedê, Xwedê r’ûmeta Xwe nîşanî wan da, peyman t’evî wan girêdan, qanûnêd Xwe dane wan û kirine xweyêd h’ebandin û sozêd dayî[*] . 5Kal-bav jî ji wan in û Mesîh jî alîyê xûn û goştda ji nav wan hat, ku ser h’emûyar’a Xwedêyê h’eta-h’etayêyî hêjayî şikirîyê ye. Amîn.

6Lê belê naqewime ku sozê Xwedê xêlif derê, çimkî ne ku ew h’emû ne îsraêlî, yêd ku ji Îsraêl dinê k’etine+
7û ne jî h’emûyêd ji bedena Birahîm bûne zar’êd wîye heq-h’elal in, lê hatîye gotinê: «Zur’eta teyê Îshaqda bê navkirinê»[*]+ . 8Awa gotî zar’êd Xwedê ne ew in, yêd ku ji bedena t’ebîyetî ne, lê zar’êd sozdayî wê zur’et bêne h’esabê+. 9Çimkî sozê gotî ev bû: «Saleke din vî çaxî ezê li ser teda bêm û kur’ekê Serayêr’a bibe»[*]+ . 10Lê ne t’enê ev bû, R’êvêka jî bi du kur’a ji bavekî h’emle derk’et, awa gotî ji bavê me Îshaq+. 11-12Gava kur’ik hê nebibûn, hê qencî-xirabî nekiribûn, R’êvêkayêr’a hate gotinê: «Yê mezin wê xulamtîyê li yê biç’ûk bike».[*] Ev yek bû, wekî qirara Xwedê weke bijartina Wî derê, ne ku kirava girêdayî be, lê li gora gazîya Xwedê be+. 13Çawa nivîsar e: «Min Aqûb h’iz kir, lê ji Esaw çûm»[*]+ .

14Em îdî çi bêjin? Gelo neheqîya Xwedê heye? Na xêr!+
15Çimkî Mûsar’a dibêje: «Ez k’îjanî bême r’e’mê, Ezê bême r’e’mê û dilê Min ser k’ê bişewite, wê bişewite»[*]+ . 16Ev yek îdî ne ji xwestin yan xîreta mêriv e, lê ji r’e’ma Xwedê ye. 17Çimkî nivîsara pîroz Firewinr’a dibêje: «Bona wê yekê Min tu kirî p’adşa, wekî qewata Xwe bi te bidime k’ifşê û navê Min t’emamîya dinyayêda bê gotinê»[*]+ . 18Awa Xwedê k’îjana dixwaze tê r’e’mê û k’îjana dixwaze wan serh’işk dike.

Hêrs û r’e’ma Xwedê

19Ku usa ye tê minr’a bêjî: «Lê îdî çima Xwedê me neheq dike? K’î dikare li ber qirara Wî r’abe?»+
20Lê tu k’î yî, e’vdo, ku li ber gotina Xwedê r’adibî? Gelo cêr’ dikare cêr’kerr’a bêje: «Te çima ez aha çêkirime?»[*]+
21Çima h’ukumê cêr’ker ser axê t’une ku ji wê h’er’îya stirayî hin derdanêd bona r’ûmetê çêke, hin jî bona bêr’ûmetê+? 22Lê çi vê yekêr’a heye, heger Xwedê xwest berî k’ifşkirina hêrs û qewata Xwe, bi dûmika dirêj gelekî sebira Xwe li wan derdanêd hêjayî hêrsê bîne, yêd ku undabûnêr’a hazir sekinî ne?[*]+
23Wî ev yek kir, wekî dewlemendtîya r’ûmeta Xwe wan derdanar’a bide k’ifşê, yêd ku bûne xweyê vê r’e’mê, k’îjan ku Wî pêşda hazir kiribûn, wekî ew t’evî r’ûmeta Wî bibûna. 24Û ew derdanêd gazîkirî em in, ne ku t’enê ji cihûya, lê ji necihûya jî,+
25çawa k’itêba Hosêyada Ew dibêje:

«Cime’ta ku ne cime’ta Min e, Ezê bêjimê: ‹Cime’ta Min›
û ya ne delal Ezê bêjimê: ‹Delal›»[*]+ .

26Û «wê dera ku wanr’a hate gotinê: ‹Hûn ne cime’ta Min in›,
hema li wir jî ewê lawêd Xwedêyê sax bêne gotinê»[*]+ .

27Îşaya jî bona Îsraêl dike gazî dibêje:

«Heger h’esabê zar’êd Îsraêl weke qûma be’rê be, t’enê hinek wê jê xilaz be.

28Çimkî Xudan wê kin û kurt zûtirê dîwana dinê bike».[*]+

29Û çawa Îşaya berî vê yekê got: «Heger Xudanê Zor mer’a zur’et nehişta, emê bik’etana r’oja Sodomê û bibûna mîna Gomorayê»[*]
[*]+ .

Îsraêl û Mizgînî

30Em îdî çi bêjin? Necihûyêd ku pey r’asth’esabbûnê nediçûn, gihîştine r’asth’esabbûnê, wê r’asth’esabbûna ji bawerîyê,+
31lê Îsraêl ku pey Qanûnê diçû ku r’ast bê h’esabê, negihîşte wê yekê+. 32Çima? Çimkî ew ne ku bi bawerîyê bû, lê bi kirêd xwe. Û ew ser kevirê lik’umandinêda k’et hol bû, 33çawa nivîsar e:

«Va Ez kevirekî lik’umandinê Sîyonêda datînim,
zinarekî jê holbûnê
lê her kesê ku bawerîya xwe Wî bîne, wê şermî nebe»[*]+ .

10

10^1Xûşk-birano! Dua û xwestina dilê min ji Xwedê bona xilazbûna Îsraêlê ye. 2Ez şe’dê wana me, ku ew hindava Xwedêda xweyîxîret in, lê ev yek bê zanebûn e+. 3Wana fe’m nekir, ku Xwedê çawa mêriv r’ast h’esab dike, xwestin bi cûr’ê xwe h’îmê heqîyê daynin û li ber heqîya Xwedê ta nebûn+. 4Çimkî bi Mesîh Qanûn ser hevda hat, ku her bawermend bi wî r’ast bê h’esabê+.

Her kes dikare xilaz be

5Bona wê r’asth’esabbûna ji Qanûnê Mûsa aha dinivîse: «Merivê ku Qanûnê biqedîne, bi wê jî ewê bijî»[*]+ . 6Lê r’asth’esabbûna ku ji bawerîyê ye, aha dibêje: «Dilê xweda nebêje: K’ê wê r’abe e’zmên?»[*] (awa gotî Mesîh jorda bîne),+
7yan: «K’ê wê her’e dîyarê mirîya?»[*] (awa gotî Mesîh ji nava mirîya derxe)+. 8Lê belê nivîsar çi dibêje? «Xebera Xwedê li cem te ye, li ser zarê te ye û dilê teda ye»[*] , (awa gotî ew xebera bawerîyê, ya ku em dannasîn dikin)+. 9Heger tu bi devê xwe îqrar bikî, ku Îsa Xudan e û dilê xweda bawer bikî, ku Xwedê Ew ji nava mirîya r’akirîye, tê xilaz bî+. 10Çimkî bi dil yek bawer dike, r’ast tê h’esabê û bi dev îqrar dike, xilaz dibe. 11Çawa nivîsar dibêje: «Her kesê ku bawerîya xwe Wî bîne, wê şermî nebe»[*]+ . 12Li vir firqî t’une nava cihû û necihûyada, çimkî Xudanê h’emûya yek e, hindava wan h’emûyada jî mer’d e, k’îjanêd gazî Wî dikin+. 13Çimkî nivîsar dibêje: «K’î gazî navê Xudan ke, wê xilaz be»[*]+ .

Qusûra Îsraêlê

14Lê wê çawa gazî Wî kin, heger bawerîya xwe Wî neanîne? Yan wê çawa bawerîya xwe Wî bînin, heger bona Wî nebihîstine? Yan wê çawa bibihên, heger xeber dannasîn nebe+? 15Yan wê çawa xeberê dannasîn kin, heger neyêne şandinê? Çawa nivîsar e: «Çiqasî h’ewas in gavêd yêd mizgînîya xêrê didin!»[*]+

16Lê h’emûya gur’a Mizgînîyê nekir, çimkî Îşaya dibêje: «Xudan, k’ê ew gotina ku me got bawer kir?»[*]+
17Awa bawerî ji bihîstinê tê û bihîstin jî ji gotinêd bona Mesîh+.

18Lê belê ez dipirsim: Gelo wana ne bihîst? Naqewime. Çimkî nivîsar e:

«Dengê wan t’emamîya e’rdê hilda û xebera wan li qulbêd dinyayê bela bû»[*]+ .

19Ez dîsa dipirsim: Gelo Îsraêl pê neh’esîya? Pêşîyê Mûsa dibêje:

«Ezê bi miletê ne milet hêlana bidime we
û bi miletekî bêfe’m hêrsa we r’akim»[*]+ .

20Û Îşaya mêrk’îmî dibêje:

«Ez wanva derk’etim, k’îjan li Min nediger’îyan
û Ez wanva e’yan bûm, k’îjana bona Min nedipirsîn»[*] .

21Lê belê bona Îsraêlê dibêje: «T’emamîya r’ojê Min destê Xwe dirêjî miletekî serh’işk û xweserîxwe kir»[*]+ .

11

R’e’ma Xwedê hindava miletê Wî Îsraêlêda

11^1Awa ez dipirsim: Gelo Xwedê dest ji cime’ta Xwe kir? Na xêr! Ez xwexa jî îsraêlî me, ji zur’eta Birahîm im, ji qebîla Binyamîn[*]+ . 2Xwedê dest ji cime’ta Xwe nekir, k’îjan pêşda bijartibû. Yan hûn nizanin serhatîya Êlyasda nivîsar çi dibêje çawa, wî şikîyatê Îsraêlê li Xwedê dikir digot+? 3«Xudan, p’êxemberêd Te kuştin, gorîgehêd Te xirab kirin, t’enê ez mame û pey min jî k’etine ku bikujin»[*]+ . 4Lê caba Xwedê çi bû? «Min Xwer’a h’eft h’ezar merî xwey kirine, yêd ku li ber Bae’l çok nedane»[*]+ . 5Usa jî niha vî zemanîda hineke bi k’erema Xwedê bijartî mane+. 6Û heger bi k’eremê ye, îdî ne ji kira ye, heger usa bûya, k’erem îdî nedibû k’erem.

7Îdî çi? Îsraêl negihîşte wê çi ku diger’îya, lê yêd bijartî gihîştinê û yêd mayîn kor bûn,+
8çawa nivîsar e:

«Xwedê şever’eşa kora anî ser wan,
ku bi ç’e’va nebînin û bi guha nebihên, h’eta r’oja îroyîn»[*]+ .

9Û Dawid dibêje:

«De bira t’ext-sifirêd wan li wan bibine t’or’ û t’elek,
qede-bela jî heqê wan be.
10Bira ava r’eş bê ser ç’e’vêd wan, nebînin
û pişta wan t’imê tewîyayî be».[*]+

11Awa ez dipirsim: Gelo ew ji r’ê derk’etin, ku unda bin? Na xêr! Lê neheqîya wan bû sebebê xilazbûna necihûya, ku pozê wan jî bişewite. 12Heger neheqîya wan bû sebeb ku dinya dewletî be û k’etina wan bû sebeb ku necihû dewletî bin, lê wê hê çiqas k’ar be gava t’emamîya wan xilaz be!

Xilazbûna necihûya

13Niha ez we necihûyar’a dibêjim: Belê ez şandîyê necihûya me, qulixê xwe bilind dikim,+
14belkî bikaribim pozê yêd ji xûn û goştê xwe bidime şewatê û ji wan hineka jî xilaz kim. 15Çimkî heger t’exsîrbûna wan bû sebebê lihevhatina dinyayê t’evî Xwedê, îdî lê qebûlbûna wanê bibe çi, heger ne saxbûna mirîya+?

16Heger girika hevîr, çawa berê deremeta pêşin Xwedêr’a dayî h’elal e, ku usa ye t’emamîya şkevê pêva h’elal e[*] . Û heger r’aw pîroz in, ç’iqil jî pêr’a pîroz in+. 17Heger ji wan ç’iqila hinek şkestin, lê tu, necihû dara zeyt’ûnêye beyanî bûyî, dewsa wan hatî servakirinê û t’evî qinyata r’awêd zeyt’ûnê bûyî,+
18tu dilê xwe li wan ç’iqilêd şkestî şa neke. Lê heger dilê xwe şa kî, bîr bîne, wekî ne ku te r’aw jor girtine, lê r’awa tu girtîyî. 19Îdî tê bêjî: «Ç’iqil şkestin, wekî ez bême servakirinê». 20R’ast e. Ewana ji dest nebawerîyê şkestin û te bi bawerîyê h’îm girt. K’ubar nebe, lê bitirse. 21Çimkî heger h’eyfa Xwedê ç’iqilêd binyat’î nehat, h’eyfa Wî wê te jî neyê+. 22Awa dîna xwe bide şîrinayî û h’işkîya Xwedê, Ew h’işk e hindava ji r’êk’etîyada û şîrin e hindava teda, heger nava şîrinayîyêda bimînî. Lê heger na, tê jî bêyî bir’înê. 23Lê heger cihû nava nebawerîyêda nemînin, wê bêne servakirinê, çimkî Xwedê dîsa dikare wan servake. 24Çimkî heger tu, necihû wekî binyat’a xweda ç’iqilê zeyt’ûna beyanî bûyî û hatî bir’în, ser wê zeyt’ûna qence ne ji binyat’a xwe hatî servakirinê, lê hê çiqas r’ih’et ewê ku ç’iqilêd binyat’î ne, wê ser zeyt’ûna xwe bêne servakirinê.

R’e’ma Xwedêye hindava h’emûyada

25Ez naxwazim xûşk-birano, ku hûn haş ji vê sur’ê t’unebin, ku hûn xwe dewsa zana daneynin. P’areke miletê Îsraêlê wê serh’işk bimîne, h’eta h’esabê wan necihûyêd ku wê xilaz bin t’emam be. 26Bi vî awayî t’emamîya Îsraêlê wê xilaz be, çawa nivîsar e:

«Azakir wê ji Sîyonê bê
û bêxwedêtîyê ji Aqûb dûr xe+.

27Û ev e peymana Mine t’evî wan,
gava Ez gunêd wan hildim»[*] .

28Mizgînîyê ku dinihêr’î, ewana dijmin in bona xatirê we, lê bijartinê ku dinihêr’î, ewana h’izkirî ne, bona xatirê kal-bavêd wan+. 29Çimkî Xwedê k’îjana dibijêre û p’êşk’êşa dide k’ê, wê yekêda ne p’oşman e. 30Çawa we jî wextekê guhdarîya Xwedê nedikir, lê niha bi neguhdarîya wana we r’e’m dît,+
31usa jî ewana niha bûne neguhdar, wekî bi r’e’mdîtina we ew jî r’e’mê bibînin. 32Çimkî Xwedê h’emû kirine girtîyêd neguhdarîyê, wekî h’emûya jî bê r’e’mê.

Pesindayîna zanebûna Xwedê

33Çiqasî k’ûr in dewlemendtî, serwaxtî û zanebûna Xwedê! Qirarêd Wî çiqasî ji h’iş-aqila dûr in û kes serederîyê ji r’îyêd Wî nake![*]+
34Çawa nivîsar e:

«K’ê nêta Xudan pê h’esîya?
Yan k’ê bû şîretk’arê Wî?[*]+
35Yan k’ê pêşda tiştek daye Wî,
wekî Ew dîsa li wan veger’îne?»[*]+

36Çimkî her tişt ji Wî, bi Wî û bona Wî ne. Şikir ji Wîr’a h’eta-h’etayê. Amîn[*]+ .

12

Qurbanêd saxe durufkirî

12^1Awa ez hîvî ji we dikim xûşk-birano, bona wê dilşewatîya Xwedê, qalibê xwe dîyarî Xwedê kin, çawa qurbaneke saxe durufkirî, li Wî qebûl, ya ku h’ebandina weye r’uh’anî[*] ye+. 2Û nek’evine kirasê bendê vê dinyayê, lê bi nûbûyîna h’işê xwe werine guhastinê, wekî bizanibin çi ye qirara Xwedê, ku qencî, xweşî û k’amilî ye+.

3Ez bi wê k’erema ku Xwedê da min, we her kesîr’a dibêjim: Çiqas ji we dik’eve, ji wê zêdetir nefikirin, lê ser xwe bin, bira her kes weke wê bawerîya ku Xwedê p’arevekir, bifikire+. 4Çawa qalibê meda gelek endem hene û h’emû endem kirekî nakin,[*]+
5usa jî em gelek in, lê yektîya Mesîhda em bedenek in û her kes ji me endemêd hev in+. 6Awa anegorî wê k’erema mer’a hatîye dayînê, p’êşk’êşêd xweye cûr’e-cûr’e bidine xebatê. Heger p’êşk’êşa p’êxembertîyê ye, bira weke wê çapa bawerîyê bidine xebatê,+
7heger xizmetk’arî ye, bira nava xizmetk’arîyêda bin, heger hînkirin e, bira pey hînkirinê bin,+
8yê dil dide mêriv, bira li pey wê yekê be, ewê p’arevedike, bira bi mer’danî bike, ewê serwêr e, bira xîret be, ewê qencîyê dike, bira bi eşq û şa bike+.

9H’izkirina we h’ilek’arî nîbe, ji xirabîyê zivêr bin, xwe li qencîyê bigirin+. 10H’izkirinêda çawa xûşk-bira ser hev şewat bin, qedirkirinêda ji hevdu derbaztir bin,+
11xîretêda xwer’anedîtî nîbin, r’uh’ê xweda[*] alav din, xizmetk’arîya Xudan bikin, 12bi gumanê şa bin, tengasîyada sebir kin, her gav dua bikin,+
13destê xwe dirêjî cime’ta Xwedêye destteng kin, pey mêvanh’izîyê bin+.

14Yê we dizêrînin hûn dua wan bikin, belê dua bikin û nifir’a li wan nekin[*]+ . 15T’evî yêd şa dibin şa bin û t’evî yêd digirîn bigirîn+. 16Fikira we her kesî hindava hevda yek be, k’ubar-babax nîbin, lê t’evî p’erîşana nimiz bin, xwe dewsa zana daneynin[*]+ .

17Ji ber xirabîyêva xirabîyê li t’u kesî nekin. Çi li ber ç’e’vê h’emû meriva qenc e, wê bikin+. 18Çiqas ji dest we tê, t’evî h’emû meriva e’dilayîyêda bin+. 19H’eyfê hilnedin, delalno, lê cî bidine hêrsa Xwedê, çimkî nivîsar e: «H’eyfhildan destê Min e, Ezê h’eyfê hilînim, Xudan dibêje»[*]+ . 20Lê belê ev jî heye: «Heger dijminê te bir’çî ye, nên bidê û heger t’î ye, avê bidê, çimkî tu bi vê yekê pirîskê êgir ser serê wî t’op dikî»[*]+ . 21Nehêle xirabî ser te k’eve, lê bi qencîyê tu ser xirabîyê k’eve.

13

Heleqetîya bawermenda t’evî serwêr û h’ukumetêd vê dinê

13^1Her merivek bira gur’a wan h’ukumetîyada be, ku ser wîr’a ne, çimkî t’u h’ukumetî bêyî destûra Xwedê t’une û ewê ku hene jî, ji Xwedêda ne+. 2Awa k’î ku ber h’ukumetîyê r’adibe, ew ber e’mirê Xwedê r’adibe û ewê ku r’adibin, dîwana Xwedê ser xweda tînin. 3Çimkî serdar yêd qencîyê dikin natirsînin, lê yêd xirabîyê. Tu dixwazî ji h’ukumetê netirsî? Xwe li qencîyê bigire, tê bibî şîrinê wê. 4Çimkî ew xizmetk’arê Xwedê ye bona qencîyêd te. Lê heger xwe li xirabîyê bigirî, jê bitirse, çimkî wî badîhewa şûr girênedaye. Ew xizmetk’arê Xwedê ye, ku hêrsa Wî ser wanda bir’êje, k’îjanêd ku xirabîyê dikin+. 5Lema em gerekê gura h’ukumetada bin, ne t’enê wekî em li ber hêrsê nek’evin, lê belê wekî îsafa me jî dilê me r’ih’et bihêle.

6Bona vê yekê jî hûn xerc jî didin, çimkî ew xulamêd Xwedê ne, borcdarêd xercstandinê ne[*] . 7Awa k’êr’a çi dik’eve, li wan veger’înin, k’êr’a xerc dik’eve, xerc bidinê, k’êr’a selef dik’evin, selefa bidinê, ji k’ê gerekê bitirsin, bitirsin, k’êr’a qedir dik’eve, qedirê wî bigirin+.

H’izkirina hindava hevda

8T’u tiştîda deyndarê t’u kesî nemînin, pêştirî li hev h’izkirinê, çimkî k’î ku hevalê xwe h’iz dike, t’emamîya Qanûnê diqedîne+. 9Ev t’emîyêd ku hene: «Zinîyê neke, nekuje, nedize, dilhavijîyê neke»[*] û her çi t’emîyêd ku hene, dik’evine nava vê gotinê: «Hevalê xwe weke xwe h’iz bike»[*]+ . 10H’izkirin xirabîyê li hevalê xwe nake. Awa h’izkirin serê Qanûnê digire+.

11Vê yekê bikin, çimkî hûn zanin ev çi zeman e. Niha îdî wext e hûn ji xewê h’işyar bin, çimkî niha xilazbûn hê nêzîkî me ye, ne ku hingê gava me bawer kir+. 12Şev gelek çûye, sibeh nêzîk bûye, awa kirêd te’rîstanîyê em ji xwe dûr xin û ç’ekêd r’onayîyê ser xweva kin+. 13Usa bijîn çawa r’onaya r’ojê, bê kûç’iksantîyê, serxweşîyê, bênamûsîyê, h’eramîyê, şer’ûdîyê û h’evsûdîyê+. 14Lê Xudan Îsa Mesîh li xwe bikin mert’al û guh nedine wan xwestinêd binyat’a xweye merivayî+.

14

Loma li birayê xwe neke

14^1Ewê ku bawerîyêda sist e, qebûl kin, lê ne ku bona bîr-bawerîya wî jêr’a bik’evine de’wê+. 2Yek bawer dike, ku her tiştî dikare bixwe, lê yê sist e, t’enê p’incar’ê dixwe+. 3Ewê ku dixwe, bira yê naxwe bêhurmet neke û ewê ku naxwe, bira loma yê dixwe neke, çimkî Xwedê ew qebûl kirîye+. 4Tu k’î yî ku loma xulamê xelqê dikî? Heger sekinî be yan k’etî be, ew îşê Xweyê wî ye. Lê wê bisekine, çimkî Xudan dikare wî bide sekinandinê+.

5Yek r’ojekê ser r’ojê dinr’a digire, yek jî h’emû r’oja weke hev digire. Bira her kes fe’mîna xweda bawer be+. 6K’ê r’ojekê xwer’a e’zîz h’esab dike, bona Xudan e’zîz h’esab dike, usa jî ewê dixwe bona Xudan dixwe, çimkî şikirîyê dide Xwedê. Û yê naxwe jî bona Xudan naxwe û şikirîyê dide Xwedê+. 7Ji me tu kes bona xwe najî û t’u kes jî bona xwe namire+. 8Heger em dijîn, bona Xudan dijîn û heger em dimirin bona Xudan dimirin. Awa heger em bijîn yan bimirin, p’ara Xudan in+. 9Bona vê yekê jî Mesîh mir û sax bû, wekî hin h’ukumî ser mirîya bike, hin jî ser zêndîya+. 10Îdî tu çima loma birê xwe dikî? Yan tu çima birê xwe bêhurmet dikî? Em h’emûyê jî li ber dîwana Xwedê bisekinin[*]+ . 11Çimkî nivîsar e: «Ez saxîya Xwe kim, Xudan dibêje, ku her çok wê li ber Min bitewe û her kesê bêje: ‹Tu yî Xwedê›»[*]+ . 12Awa ji me her kesê bona xwe cabê li ber Xwedê bide+.

Birê xwe p’işk neke

13De îdî em loma hevdu nekin, lê hûn xwer’a bidine ber h’esaba, çawa bikin ku nig nedine li ber bira, ku nelik’umin yan p’işk nebin+. 14Ez vê yekê zanim û Xudan Îsada guman im, ku tiştekî ji xwe h’eram t’une, lê bona wî h’eram e, yê ku h’eram h’esab dike+. 15Heger bi xwarina xwe tu dilê birê xwe ji xwe dihêlî, îdî jîyîna te ne bi h’izkirinê ye. Bi xwarina xwe wî unda neke, bona k’îjanî Mesîh mir+. 16Bira ew tiştêd ku tu bona xwe qenc dibînî, nebe me’nî ku xirabî bê gotinê. 17Çimkî P’adşatîya Xwedê xwarin û vexwarinêda nîne, lê heqî, e’dilayî û şabûnêda ye, ku dayîna R’uh’ê Pîroz in+. 18K’ê bi van xulamtîyê Mesîhr’a dike, ew li Xwedê xweş tê û dibe şîrinê meriva.

19Awa em hindava hevda ser nêta e’dilayîyê û bawerî avakirinê bin+. 20R’ûyê xwarinêda şixulê Xwedê xirab nekin. Her tişt h’elal e, t’enê bona wî merivî ne r’ast e, yê ku bi xwarina xwe dibe bayîsê k’etina xelqê+. 21Qenc e ne goşt bixwî, ne şeravê vexwî û ne jî tiştekî usa bikî, ku birê te bik’eve. 22Tu çawa bawer dikî, bira nava te û Xwedêda bimîne. Xwezî li wî, yê ku bi van tiştêd ku fe’m dike ku r’ast in, xwe gunek’ar nake. 23Lê heger yek dixwe dudilîyê dike, dîwanê ser xweda tîne, çimkî bi bawerîyê naxwe. Û her tiştê ku ne bi bawerîyê ye, gune ye.

15

Tu li xelqê xweş were, ne ku li xwe

15^1Em ku bawerîyêda qewat in, gerekê bik’evine bin barê sista, ne ku em li xwe xweş bên+. 2Bira ji me her kes alîyê qencîyêda li hevalê xwe xweş bê, ku bawerîyêda bişide+. 3Çimkî Mesîh jî ne ku li Xwe xweş hat, lê çawa nivîsar e: «Ew qarêd ku li Te dikin, li Min dikin»[*]+ . 4Lê çi ku pêşda k’itêbada hate nivîsarê, bona hînbûna me hate nivîsarê, wekî em bi sebirê û wan gotinêd nivîsarada ku bînê didine ber me, xweyîguman bin+. 5De bira Xwedêyê sebirê û bîna li ber her kesî bide we, ku hûn hindava hevda ser nêtekê bin, weke nexş-t’erzê Mesîh Îsa,+
6ku hûn h’emû bi dil û zarekî şikirîyê bidine Xwedêyê Bavê Xudanê me Îsa Mesîh.

Mizgînî bona necihûya

7Bona vê yekê bona şikirîya Xwedê hevdu qebûl kin, çawa Mesîh em qebûl kirin. 8Çimkî ez wer’a dibêjim, ku Mesîh bû xizmetk’arê cihûya, bona aminîya Xwedê e’yan ke, wekî ew sozê kal-bavar’a hatîye dayînê, mak ke 9û necihû bona r’e’ma Wî şikirîyê bidine Xwedê. Çawa nivîsar e:

«Bona vê yekê Ezê nav necihûyada pesinê Te bidim
û eşqî navê Te bistirêm»[*]+ .

10Û dîsa dibêje:

«Gelî necihûya, şa bin t’evî miletê Wî!»[*]+

11Û dîsa dibêje:

«Şikirîyê bidine Xudan gelî necihûya
û pesinê Wî bidin, h’emû cime’tno»[*]+ .

12Îşaya jî dibêje:

«Tamareke Yêşa wê derê,
bibe mîrê necihûya
û necihû wê gumana xwe bidine ser Wî»[*]+ .

13Bira Xwedêyê gumanê dilê we bi şabûnê û e’dilayîyêva bik’imk’imîne, bona wê bawerîya we, wekî gumana we bi qewata R’uh’ê Pîroz zêde be.

Xizmetk’arîya Pawlose bona necihûya

14Ez xwexa weda guman im xûşk-birayêd min, ku hûn qencîyada mane û zanebûnêva jî dagirtî ne, dikarin hevdu şîret kin. 15Lê alîkîva min turuş kir wer’a nivîsî, ku wan tişta bikime bîra we, bona wê k’erema ku ji Xwedêda minr’a hatîye dayînê, 16wekî ez nava necihûyada bibime berdestîyê Mesîh Îsa. Ez nava Mizgînîdayîna Xwedêda mîna k’ahînekî xizmetk’arîyê dikim, ku h’edîbûna necihûya qebûl be, bi R’uh’ê Pîroz buhurtî-jibare be+. 17Awa ez dikarim bi saya Mesîh Îsa pê xizmetk’arîya xweye bona Xwedê bifir’im. 18Ez turuş nakim bona tiştekî usa xeber dim, pêştirî wan tiştêd ku Mesîh bi destê min kirine, bona guhdarîya necihûya, heger bi xebera be yan kira be, 19bi qewata nîşana û k’eremeta, bi qewata R’uh’ê Xwedê. Û bi vî awayî ez ji Orşelîmê girtî h’eta Îlîrkûmê ger’îyam, Mizgînîya Mesîhva t’ijî kir+. 20Min dice’dand ku wan dera Mizgînîyê dannasîn kim, k’îderêd bona navê Mesîh nehatibû bihîstinê, wekî nebe ku ez ser h’îmê hinekêd din çêkim+. 21Lê belê çawa nivîsar e:

«K’îjanar’a bona Wî nehatîye gotinê, wê bibînin
û k’îjana bona Wî ne bihîstîye, wê bizanibin»[*]+ .

T’ivdîra Pawlose bona r’omayîya

22Lema gelek cara r’ê nedik’ete min ser weda bihatama+. 23Lê niha îdî van alîya cîyê usa t’une p’êgeh lê nek’etibe û ev çend sal e ez dikim bême cem we,+
24gava her’ime Spanyayê. Awa gumana min heye, ku ezê ser r’îya xwe serîkî li we xim û ji wir hûn min ver’êkin ez her’ime Spanyayê, gava bîna min hinekî pê we derê. 25Lê niha ez diçime Orşelîmê, ku bi k’omekdayînê xizmetk’arîya cime’ta Xwedê bikim+. 26Çimkî xûşk-birayêd Mekedonyayê û Axayayê bi hevr’a qayl bûn, ku alîk’arîkê bidine cime’ta Xwedêye belengaz, yêd ku Orşelîmêda dimînin+. 27Ew qayl bûn û deyndarê wan in jî. Çimkî necihûya alîyê r’uh’anîda k’omek ji cihûya standin, gerekê ew jî alîyê hebûka dinêda k’omekê bidine wan+. 28Awa pey vê kirinêr’a, gava k’omeka t’opkirî bigihînime cî, ezê bêm cem we, ji wir derbazî Spanyayê bim. 29Ez zanim gava bême cem we, ezê bi dewlemendtîya dua-dirozgêd Mesîh[*] bêm.

30Ez hîvî ji we dikim xûşk-birano, bi saya Xudanê me Îsa Mesîh û wê h’izkirina ji R’uh’, wekî hûn bi duayêd xweye li ber Xwedê t’evî şer’k’arîya min bin. 31Dua bikin, wekî ez ji destê wan xilaz bim, yêd ku Cihûstanêda nebawer in û wekî xizmetk’arîya mine bona k’omekdayînê Orşelîmêda li cime’ta Xwedê xweş bê+. 32Û bi vî awayî ezê bi e’mirê Xwedê, bi dilekî şa bême cem we û hinekî t’evî we hêsa bim+. 33De bira Xwedêyê e’dilayîyê t’evî we h’emûya be. Amîn+.

16

Silavêd Pawlose axirîyê

16^1Ez t’emîya xûşka Foybê didime we, ya ku berdestîya civîna Kenxêryayê dike+. 2Hûn wê bi navê Xudan qebûl kin, çawa li cime’ta Xwedê dik’eve û gava dibe h’ewcê tiştekî, destê xwe dirêjî wê kin, çimkî ewê jî xweyîtî geleka kirîye û usa jî min+.

3Silavê bidine Priskîlayê û Akîla[*] , heval-xebatêd mine şixulê Mesîh Îsada+. 4Wana bona min dest ji e’mirê xwe k’işand, ne ku t’enê ez ji wan r’azî me, lê t’emamîya civînêd ji necihûya jî. 5Û li civîna mala wanda jî silav kin.

Apênetoyê delalê min jî silav kin, ku Asyayêda bawermendê Mesîhî pêşin e+. 6Silavê bidine Meryemê, ku bona we gelek xûdan r’êtîye. 7Silavê bidine Endronîko û Yûnyasê pismam û hevalêd mine kelêda. Ew nava şandîyada e’yan in û berî min bawerîya xwe Mesîh anîne.

8Silavê bidine Emplîyato, delalê minî ji Xudan. 9Silavê bidine Ûrbano heval-xebatê meyî şixulê Mesîhda û Staxoyê delalê min. 10Silavê bidine Apêlîs, ku bona Mesîh yekî k’etî-r’abûyî ye. Silavê bidine mala Arîstopolo. 11Silavê bidine Hêrodîyonê pismamê min. Silavê bidine wan, yêd ku ji mala Nerkîso ne, nav bawerîya Xudanda ne. 12Silavê bidine Tirîfênayê û Tirîfosayê, k’îjan bona navê Xudan dixebitin. Silavê bidine Persîsêya delal, ku gelekî xûdan r’êtîye bona Xudan. 13Silavê bidine R’ûfoyê bijartîyê[*] Xudan û dîya wî û usa jî çawa dîya min+. 14Silavê bidine Asînkrîto, Flêgon, Hermês, Patrobas, Hermas û xûşk-birayêd mayîne t’evî wan. 15Silavê bidine Fîlologo û Yûlîya, Nêroyîs û xûşka wî, usa jî Olîmpas û t’emamîya cime’ta Xwedêye t’evî wan.

16Silavê bidine hev bi r’amûsana şîrê h’elal. H’emû civînêd Mesîh li we silav dikin+.

T’emîyêd axirîyê

17Niha ez hîvî ji we dikim xûşk-birano, ku hûn h’evza xwe ji wan bikin, yêd ku ji wê hînbûnê der, ya ku hûn hîn bûne, cudebûnê pêşda tînin û xelqê p’işk dikin. Ji wan dûr bin+. 18Çimkî yêd usa xulamtîyê li Xudanê me, Mesîh nakin, lê zikê xwe diç’êrînin. Bi zarê xweş û h’ilek’arîyê, yêd saxikê dilê xwe dixapînin+. 19Guhdarîya we nav h’emûyada bi nav û deng e û ez bona we şa me, lê dixwazim ku hûn serwaxt bin hindava qencîyêda û dilsax bin hindava xirabîyêda+. 20Û Xwedêyê e’dilayîyê zûtirekê wê serê mîrêcin binê nigêd weda bip’elêxe.

K’erema Xudanê me Îsa Mesîh t’evî we be+.

21Tîmot’êyoyê heval-xebatê min li we silav dike, usa jî Lûkyo, Yason û Sospatroyê pismamêd min+.

22Ez Tertîyo jî bi navê Xudan li we silav dikim, yê ku ev ne’me nivîsî.

23Gayos li we silav dike, qonaxê min û yê t’emamîya civînê. Êrastoyê ser xizna bajêr li we silav dike û usa jî birayê Kiwarto+. 24K’erema Xudanê me Îsa Mesîh t’evî we h’emûya be. Amîn[*] .

Dua û şikirdayîn

25Niha şikir ji Wîr’a, Yê ku dikare we bawerîyêda bişidîne, weke wê Mizgînîya ku ez bona Îsa Mesîh dannasîn dikim, weke aşkerebûna wê sur’a ku hê dewrêd berêye bihurîda veşartî mabû,+
26lê niha bi nivîsarêd p’êxembera e’yan bû û bi e’mirê Xwedêyê h’eta-h’etayê hate naskirinê, wekî h’emû milet bawer bikin û guhdar bin+. 27Şikir ji Xwedêyê t’enêyî serwaxtr’a, bi saya Îsa Mesîh, h’eta-h’etayê. Amîn[*]+.

* 1:13 K’arêd Şandîya 19:21.

* 1:17 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Wêda (Mizgînîyêda) r’astîya Xwedê e’yan dibe». Nivîsarêd pîrozda «r’astîya Xwedê» bi çend cûr’a tê fe’mkirinê. Carna r’astî çawa «heqîya Xwedê» tê fe’mkirinê, ew h’unurekî Wî ye, yanê Xwedê Xwexa ser r’astîyê ye çawa H’akimê heq. Lê carna jî «r’astîya Xwedê» tê fe’mkirinê çawa kirineke Wî ye, ku çawa Ew mêriv bêsûc dike û r’ast h’esab dike, ne ku t’enê vê yekê, lê mêriv t’evî Xwe dike yek jî, awa gotî Xwedê wî «dike kirasê Xwe». Hingê însan ber ç’e’vê Wî mîna Wî r’ast xuya dibe. Vê ne’ma Pawlosda ew gelek cara bi vî awayî tê fe’mkirinê. Peymana Kevinda jî tê hînkirinê, ku merîyê r’ast ew e, gunêd k’îjanî hatine baxşandinê (Zebûr 32; R’omayî 4:4-8). Wekî din jî «r’astîya Xwedê» gelek cara fikira xilazkirinêva girêdayî ye: Xwedê r’ast e, amin e û xweyê sozê Xwe ye û yê ku gazî Wî dike, gora sozê Xwe xilaz dike (Zebûr 51:14; Îşaya 46:12-13).

* 1:17# Aha jî tê fe’mkirinê: «Yê bi bawerîyê r’asth’esabbûyî wê bijî». Hebaqûq 2:4.

* 1:23 Qanûna Ducarî 4:15-18.

* 1:29 Nav hinek destnivîsarada «qavî» jî heye.

* 2:1 Metta 7:1-2.

* 2:6 Zebûr 62:12; Gotinêd Silêman 24:12.

* 2:11 Qanûna Ducarî 10:17.

* 2:22 Aha jî tê fe’mkirinê: «P’aristgehê dih’er’imînî».

* 2:24 Îşaya 52:5.

* 2:29 Qanûna Ducarî 30:6.

* 3:4 Zebûr 51:4.

* 3:10-12 Zebûr 14:1-3; 53:1-3; Zanebêj 7:20.

* 3:13 Zebûr 5:9.

* 3:13# Zebûr 140:3.

* 3:14 Zebûr 10:7.

* 3:15-17 Îşaya 59:7-8.

* 3:18 Zebûr 36:1.

* 3:22 Galatî 2:16.

* 3:23 Xwedê meriv dilqê Xweda xuliqand û ev e’firînê Wî qenc bû, lê mêriv neheqî kir û negihîşte wê r’ûmet û k’amiltîyê ku Xwedê bona wî hazir kiribû. Derheqa r’ûmeta Xwedêda, ya ku bawermendê bistînin van r’êza bixûnin: R’omayî 8:18, 21, 29, 30; Fîlîpî 3:21; Destpêbûn 1:26-27; E’yantî 21:9-11.

* 4:3 Destpêbûn 15:6; Galatî 3:6.

* 4:7-8 Zebûr 32:1-2.

* 4:9 Destpêbûn 15:6.

* 4:11 Destpêbûn 17:10.

* 4:13 Destpêbûn 17:4-6; Galatî 3:29.

* 4:14 Galatî 3:18.

* 4:16 Galatî 3:7.

* 4:17 Destpêbûn 17:5.

* 4:18 Destpêbûn 15:5.

* 4:19 Destpêbûn 17:17.

* 4:22 Destpêbûn 15:6.

* 4:25 Îşaya 53:4-5.

* 5:6 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bêt’aqet».

* 5:12 Destpêbûn 3:6.

* 6:4 Kolosî 2:12.

* 7:7 Derk’etin 20:17; Qanûna Ducarî 5:21.

* 7:15 Galatî 5:17.

* 8:1 Nav destnivîsarêd paşwextîyêda ev jî heye: «Bi binyat’a merivayî najîn, lê bi R’uh’» (8:4 binihêr’in).

* 8:15-17 Galatî 4:5-7.

* 8:18 Aha jî tê fe’mkirinê: «Nava meda».

* 8:20 Destpêbûn 3:17.

* 8:23 Aha tê fe’mkirinê: «Xwedê çawa p’êşk’êşa pêşin R’uh’ê Pîroz dide» yan jî: «R’uh’ê Pîroz çawa berê deremeta Xwedêye pêşine ku Xwedê dide bawermend distînin».

* 8:23# Korint’î II 5:1-4.

* 8:26 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bona çi dua bikin».

* 8:28 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Em zanin ku her tişt wanr’a dibine qencî yêd ku Xwedê h’iz dikin».

* 8:36 Zebûr 44:22.

* 8:39 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ne bilindayî, ne k’ûrayî».

* 9:4 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Li wan dik’eve bibine zar’êd Xwedê, xweyêd r’ûmet, peymana, Qanûna dayî, h’ebandin û sozêd dayî».

* 9:7 Destpêbûn 21:12.

* 9:9 Destpêbûn 18:10, 14.

* 9:11-12 Destpêbûn 25:23.

* 9:13 Malaxî 1:2-3.

* 9:15 Derk’etin 33:19.

* 9:17 Derk’etin 9:16.

* 9:20 Îşaya 29:16; 45:9.

* 9:22 Aha jî tê fe’mkirinê: «Lê çi vê yekêr’a heye, heger Xwedê bi dûmika dirêj li wan derdana sebir dike, k’îjan hêjayî wê hêrsê ne û undabûnêr’a hazir sekinî ne, çimkî Wî xwest hêrsa Xwe bide k’ifşê û qewata Xwe wanva e’yan ke?»

* 9:25 Hoseya 2:23.

* 9:26 Hoseya 1:10.

* 9:27-28 Îşaya 10:22-23.

* 9:29 Îşaya 1:9.

* 9:29# Destpêbûn 19.

* 9:33 Îşaya 8:14; 28:16.

* 10:5 Qanûna K’ahîntîyê 18:5.

* 10:6 Qanûna Ducarî 30:12.

* 10:7 Qanûna Ducarî 30:13.

* 10:8 Qanûna Ducarî 30:14.

* 10:11 Îşaya 28:16.

* 10:13 Yoêl 2:32.

* 10:15 Îşaya 52:7.

* 10:16 Îşaya 53:1.

* 10:18 Zebûr 19:4.

* 10:19 Qanûna Ducarî 32:21.

* 10:20 Îşaya 65:1.

* 10:21 Îşaya 65:2.

* 11:1 Fîlîpî 3:5.

* 11:3 P’adşatî III 19:10, 14.

* 11:4 P’adşatî III 19:18.

* 11:8 Qanûna Ducarî 29:4; Îşaya 29:10.

* 11:9-10 Zebûr 69:22-23.

* 11:16 Jimar 15:19, 20.

* 11:27 Îşaya 59:20-21; 27:9.

* 11:33 Îşaya 55:8-9.

* 11:34 Îşaya 40:13; Yêremîya 23:18.

* 11:35 Îbo 41:11.

* 11:36 Korint’î I 8:6.

* 12:1 Aha jî tê fe’mkirinê: «H’ebandina weye r’ast», yan «H’ebandina weye t’ebîyetî».

* 12:4-8 Korint’î I 12:4-12.

* 12:11 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bi R’uh’ê Xwedê alav din».

* 12:14 Metta 5:44.

* 12:16 Gotinêd Silêman 3:7.

* 12:19 Qanûna Ducarî 32:35.

* 12:20 Gotinêd Silêman 25:21, 22.

* 13:6 Metta 22:21.

* 13:9 Derk’etin 20:13-15, 17; Qanûna Ducarî 5:17-19, 21.

* 13:9# Qanûna K’ahîntîyê 19:18.

* 14:10 Korint’î II 5:10.

* 14:11 Îşaya 49:18; 45:23.

* 15:3 Zebûr 69:9.

* 15:9 Zebûr 18:49.

* 15:10 Qanûna Ducarî 32:43.

* 15:11 Zebûr 117:1.

* 15:12 Îşaya 11:10.

* 15:21 Îşaya 52:15.

* 15:29 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Bi dewlemendtîya dua-dirozgêd Mizgînîya Mesîh».

* 16:3 K’arêd Şandîya 18.

* 16:13 Aha jî tê fe’mkirinê: «R’ûfoyê nav şixulê Xudanda e’yan».

* 16:24 Nav destnivîsarêd here qencda r’êza 24-a t’une.

* 16:27 Nav hinek destnivîsarada r’êza 25 h’eta 27-a t’unene.

+ 1:2 Lûqa 1:69-70, Tîto 1:1-2
+ 1:3 Metta 1:1
+ 1:5 K’arêd Şandîya 9:15
+ 1:7 Korint’î I 1:2

+ 1:8 R’omayî 16:19, Fîlîpî 1:3, Tîmot’êyo II 1:3, Filîmon 1:4

+ 1:9 R’omayî 9:1, Korint’î II 1:23, Fîlîpî 1:8, T’êsalonîkî I 2:5

+ 1:10 R’omayî 15:32

+ 1:13 R’omayî 15:22-23, T’êsalonîkî I 2:18, Fîlîpî 4:17

+ 1:14 Korint’î I 9:16

+ 1:16 Marqos 8:38, Fîlîpî 1:20, R’omayî 2:9-10, Korint’î I 1:18

+ 1:17 R’omayî 3:21, Hebaqûq 2:4, Galatî 3:11, Îbranî 10:38

+ 1:18 Efesî 5:6, Kolosî 3:6

+ 1:19 K’arêd Şandîya 14:17, K’arêd Şandîya 17:24-27

+ 1:20 Zebûr 19:1-4

+ 1:21 P’adşatî IV 17:15, Yêremîya 2:5, Efesî 4:17-18

+ 1:22 Mesele 21:30, Îşaya 44:25, Korint’î I 1:20, Korint’î I 3:19

+ 1:23 Derk’etin 20:4-5, Q. Ducarî 4:16-18, Zebûr 106:20, Yêremîya 2:11, Hezeqêl 8:10

+ 1:24 Zebûr 81:12, Hezeqêl 20:25
+ 1:25 Yêremîya 10:14
+ 1:26 Kolosî 3:5

+ 1:27 Q. K’ahîntîyê 18:22, Q. K’ahîntîyê 20:13

+ 1:31 Tîmot’êyo II 3:2-4

+ 1:32 R’omayî 6:21

+ 2:1 P’adşatî II 12:5-7, Metta 7:2, Lûqa 6:37, Yûh’enna 8:7

+ 2:4 Petrûs II 3:9, Petrûs II 3:15, E’yantî 2:21

+ 2:5 Aqûb 5:3

+ 2:6 Mesele 24:12

+ 2:9 Petrûs I 4:17, R’omayî 1:16, Hezeqêl 18:20

+ 2:10 Îşaya 57:19, Petrûs I 1:7

+ 2:11 Q. Ducarî 10:17, Metta 22:16, Lûqa 20:21, K’arêd Şandîya 10:34

+ 2:12 Korint’î I 9:21
+ 2:13 Lûqa 11:28, Aqûb 1:22-23
+ 2:15 Yêremîya 31:33, Zanebêj 12:14
+ 2:17 R’omayî 3:27, R’omayî 9:4-5
+ 2:19 Yûh’enna 9:40
+ 2:21 Derk’etin 20:15, Metta 23:3
+ 2:22 Derk’etin 20:14
+ 2:24 Îşaya 52:5, Hezeqêl 36:20
+ 2:25 Galatî 5:3
+ 2:26 Efesî 2:11
+ 2:27 Korint’î II 3:6, Metta 12:41
+ 2:28 R’omayî 9:6-8, Korint’î I 7:19

+ 2:29 Q. Ducarî 10:16, Q. Ducarî 30:6, Yêremîya 4:4, Efesî 2:11, Fîlîpî 3:3, Kolosî 2:11, Korint’î II 10:18

+ 3:1 Yûh’enna 4:22
+ 3:2 Q. Ducarî 4:8, Zebûr 147:20
+ 3:3 R’omayî 9:6, Tîmot’êyo II 2:13
+ 3:4 Zebûr 51:4
+ 3:7 R’omayî 9:19

+ 3:8 R’omayî 6:1, R’omayî 6:15, Korint’î II 6:8

+ 3:9 R’omayî 5:12, Galatî 3:22, R’omayî 1:18-32, R’omayî 2

+ 3:12 Zebûr 14:1-3, Zanebêj 7:20
+ 3:13 Zebûr 5:9, Zebûr 140:3
+ 3:14 Zebûr 10:7
+ 3:17 Mesele 1:16, Îşaya 59:7-8
+ 3:18 Zebûr 36:1

+ 3:20 Zebûr 143:2, K’arêd Şandîya 13:39, Galatî 2:16, Galatî 3:11, R’omayî 7:7

+ 3:21 R’omayî 1:17, Galatî 2:16, Lûqa 24:27, K’arêd Şandîya 10:43

+ 3:23 P’adşatî III 8:46, Dîrok II 6:36, Zebûr 143:2, Mesele 20:9, Zanebêj 7:20, Yûh’enna I 1:8-10

+ 3:24 Tîto 3:7

+ 3:25 Yûh’enna 1:29, Yûh’enna I 2:2, K’arêd Şandîya 17:30, R’omayî 2:4

+ 3:27 R’omayî 2:17, Korint’î I 1:29, Efesî 2:9

+ 3:28 K’arêd Şandîya 13:39

+ 3:29 R’omayî 9:24, R’omayî 10:12

+ 3:30 Q. Ducarî 6:4-5, Galatî 3:20, Galatî 3:8

+ 3:31 Metta 5:17
+ 4:3 Destpêbûn 15:6, Aqûb 2:23, Galatî 3:6
+ 4:5 R’omayî 3:22
+ 4:6 Zebûr 32:1-2
+ 4:8 Korint’î II 5:19
+ 4:9 R’omayî 3:30
+ 4:11 Destpêbûn 15:6, Destpêbûn 17:10

+ 4:13 Destpêbûn 17:4-6, Galatî 3:16, Îbranî 7:6

+ 4:14 Galatî 3:17-18

+ 4:15 Korint’î I 15:56, Galatî 3:10, R’omayî 7:7

+ 4:16 Galatî 3:22
+ 4:17 Destpêbûn 17:5, Yûh’enna 5:21
+ 4:18 Destpêbûn 15:5

+ 4:19 Destpêbûn 17:17, Îbranî 11:12, Destpêbûn 18:11

+ 4:22 Destpêbûn 15:6

+ 4:24 Korint’î I 9:9-10, R’omayî 10:9

+ 4:25 Metta 20:28, Galatî 1:4, Korint’î II 5:21

+ 5:1 Galatî 3:28

+ 5:2 R’omayî 8:17, Efesî 3:16, Fîlîpî 3:21

+ 5:3 Metta 5:11-12, Korint’î II 12:10, Aqûb 1:3-4

+ 5:5 K’arêd Şandîya 2:17, Tîto 3:6

+ 5:8 Yûh’enna 3:16, Yûh’enna I 4:10

+ 5:9 R’omayî 3:25, Metta 3:7, T’êsalonîkî I 1:10

+ 5:10 Korint’î II 5:18-20, Efesî 2:16, Kolosî 1:20-21

+ 5:12 Destpêbûn 3:6, Aqûb 1:15, R’omayî 6:23, R’omayî 3:9, Efesî 2:3

+ 5:13 R’omayî 3:20
+ 5:14 Korint’î I 15:45
+ 5:15 Korint’î I 15:21, Korint’î II 5:14
+ 5:16 Îşaya 53:11
+ 5:17 E’yantî 22:5
+ 5:18 Yûh’enna 12:32
+ 5:19 Îbranî 5:8
+ 5:20 Galatî 3:19
+ 5:21 Yûh’enna 1:17

+ 6:2 Petrûs I 2:24, Galatî 2:19, Galatî 5:24, Kolosî 2:20, Kolosî 3:3

+ 6:4 Petrûs I 3:21, Galatî 3:27, Korint’î II 5:17, Efesî 4:24, Kolosî 2:12, Kolosî 3:10

+ 6:5 Korint’î II 4:10, Fîlîpî 3:10

+ 6:6 Galatî 2:19-20, Galatî 5:24, Galatî 6:14

+ 6:7 Petrûs I 4:1
+ 6:8 Tîmot’êyo II 2:11, E’yantî 20:4
+ 6:9 R’omayî 14:9, E’yantî 1:18
+ 6:10 Îbranî 7:27
+ 6:12 Zebûr 19:13
+ 6:13 Kolosî 3:5, R’omayî 12:1
+ 6:16 Yûh’enna 8:34

+ 6:18 Yûh’enna 8:32, Yûh’enna 8:34, Aqûb 2:12, Petrûs I 2:16, Korint’î I 7:22, Korint’î II 3:17, Galatî 5:1

+ 6:22 Korint’î I 7:22
+ 6:23 Aqûb 1:15, R’omayî 5:12
+ 7:2 Korint’î I 7:39
+ 7:3 Metta 5:32

+ 7:4 Galatî 5:22, Efesî 5:19, Galatî 2:19, Galatî 5:18, Efesî 2:15, Kolosî 2:14

+ 7:6 R’omayî 6:4

+ 7:7 R’omayî 3:20, R’omayî 4:15, Derk’etin 20:17

+ 7:8 Korint’î I 15:56
+ 7:10 Q. K’ahîntîyê 18:5
+ 7:12 Q. Ducarî 4:8, Zebûr 19:7-8
+ 7:15 Galatî 5:17
+ 7:16 Tîmot’êyo I 1:8
+ 7:18 Destpêbûn 6:5, Îbo 14:4, Zebûr 51:3
+ 7:19 Galatî 5:17
+ 7:22 Zebûr 1:2
+ 7:23 Petrûs I 2:11, Galatî 5:17
+ 8:2 Korint’î I 15:45

+ 8:3 Îbranî 7:18, Fîlîpî 2:7, Q. K’ahîntîyê 16:5, Korint’î II 5:21

+ 8:4 Galatî 5:16, Galatî 5:25
+ 8:5 Galatî 5:19-25
+ 8:7 Aqûb 4:4, Korint’î I 2:14

+ 8:9 Korint’î I 3:16, Korint’î I 6:19, Korint’î II 6:16, Yûh’enna I 3:24, Petrûs I 1:11, Cihûda 1:19

+ 8:11 Yûh’enna 5:21, K’arêd Şandîya 2:24

+ 8:13 Kolosî 3:5, Q. K’ahîntîyê 18:5

+ 8:14 Q. Ducarî 14:1, Metta 5:9, Yûh’enna 1:12, Yûh’enna I 3:1, Yûh’enna I 5:1

+ 8:15 Tîmot’êyo II 1:7, Korint’î I 2:12

+ 8:16 Yûh’enna I 3:2, Galatî 3:26, Efesî 1:5, Yûh’enna I 3:24, Korint’î II 1:22, Efesî 1:13

+ 8:17 Galatî 3:29, Galatî 4:7, Efesî 3:6, Tîto 3:7, Korint’î II 1:5, Fîlîpî 3:10, Kolosî 1:24, Petrûs I 5:1, R’omayî 5:2, Efesî 3:16, Fîlîpî 3:21

+ 8:18 Korint’î II 4:17
+ 8:20 Destpêbûn 3:17-19, Zanebêj 1:2
+ 8:22 Yêremîya 12:4, Yêremîya 12:11
+ 8:23 Korint’î II 5:2, Galatî 5:5
+ 8:24 Korint’î II 4:18, Îbranî 11:1

+ 8:27 P’adşatî I 16:7, P’adşatî III 8:39, Mesele 21:2, Yêremîya 11:20

+ 8:29 Metta 28:10, Yûh’enna 20:17, Kolosî 1:15, Îbranî 2:11, Yûh’enna I 3:2, Korint’î II 3:18, Fîlîpî 3:21

+ 8:30 Yûh’enna 17:22
+ 8:31 Jimar 14:9, Zebûr 118:6
+ 8:32 Yûh’enna 3:16

+ 8:33 Marqos 13:20, Lûqa 18:7, Kolosî 3:12, Tîto 1:1, Îşaya 50:8

+ 8:34 Zebûr 110:1, Marqos 16:19, K’arêd Şandîya 7:55-56, Yûh’enna I 2:1, R’omayî 8:34, Îbranî 7:25

+ 8:35 Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:6
+ 8:36 Zebûr 44:22, Korint’î I 4:9
+ 8:37 Yûh’enna 16:33, Korint’î I 15:57

+ 8:38 Petrûs I 3:22, Korint’î I 15:24, Efesî 1:21

+ 9:1 Korint’î II 11:10, Tîmot’êyo I 2:7, R’omayî 1:9, Fîlîpî 1:8

+ 9:3 Korint’î I 16:22, Galatî 1:8

+ 9:6 R’omayî 3:3, Yûh’enna 1:47, R’omayî 2:28

+ 9:7 Destpêbûn 21:12, Îbranî 11:17
+ 9:8 Galatî 4:23, Galatî 4:28
+ 9:9 Destpêbûn 18:10
+ 9:10 Destpêbûn 25:21
+ 9:11 Destpêbûn 25:23
+ 9:13 Malaxî 1:2-3
+ 9:14 Q. Ducarî 32:4, Îbo 34:10
+ 9:15 Derk’etin 33:19
+ 9:17 Derk’etin 9:16
+ 9:19 Dîrok II 20:6, R’omayî 3:7

+ 9:20 Îbo 9:32, Îbo 33:13, Îbo 40:2, Zanebêj 6:10, Îşaya 29:16, Îşaya 45:9-10, Yêremîya 18:6

+ 9:21 Îşaya 64:8, Yêremîya 18:6, Tîmot’êyo II 2:20

+ 9:22 Mesele 16:4
+ 9:24 R’omayî 3:29
+ 9:25 Hosêya 2:23, Petrûs I 2:10
+ 9:26 Hosêya 1:10
+ 9:28 Îşaya 10:22-23
+ 9:29 Îşaya 1:9
+ 9:30 Galatî 2:16, Galatî 3:24
+ 9:31 Galatî 5:4, R’omayî 11:7, Fîlîpî 3:9

+ 9:33 Îşaya 8:14, Îşaya 28:16, Petrûs I 2:6-8, R’omayî 10:11

+ 10:2 K’arêd Şandîya 21:20
+ 10:3 R’omayî 1:17, R’omayî 3:21
+ 10:4 Metta 5:17, Galatî 3:24

+ 10:5 Q. K’ahîntîyê 18:5, Galatî 3:12, Fîlîpî 3:9

+ 10:6 Q. Ducarî 9:4, Q. Ducarî 30:12
+ 10:7 E’yantî 9:1
+ 10:8 Q. Ducarî 30:12-14

+ 10:9 Metta 10:32, Lûqa 12:8, Marqos 16:16, K’arêd Şandîya 16:31

+ 10:11 Îşaya 28:16, Petrûs I 2:6, R’omayî 9:33

+ 10:12 K’arêd Şandîya 10:34-36, R’omayî 3:29
+ 10:13 Yoêl 2:32, K’arêd Şandîya 2:21
+ 10:14 K’arêd Şandîya 8:31
+ 10:15 Îşaya 52:7
+ 10:16 Îşaya 53:1, Yûh’enna 12:38
+ 10:17 Galatî 3:2
+ 10:18 Zebûr 19:4
+ 10:19 Q. Ducarî 32:21
+ 10:21 Îşaya 65:1-2

+ 11:1 Yêremîya 31:37, Yêremîya 33:24, Korint’î II 11:22, Fîlîpî 3:5

+ 11:2 P’adşatî I 12:22, Zebûr 94:4
+ 11:3 P’adşatî III 19:10, P’adşatî III 19:14
+ 11:4 P’adşatî III 19:18
+ 11:5 Îşaya 10:22, R’omayî 9:27
+ 11:7 R’omayî 9:31
+ 11:8 Îşaya 29:10, Q. Ducarî 29:4
+ 11:10 Zebûr 69:22-23
+ 11:13 K’arêd Şandîya 9:15, R’omayî 15:16

+ 11:15 Lûqa 15:24, Efesî 2:1, Efesî 2:5, Kolosî 2:13, E’yantî 3:1

+ 11:16 Jimar 15:18-21, Hezeqêl 44:30
+ 11:17 Yêremîya 11:16, Yûh’enna 15:5
+ 11:21 Korint’î I 10:12
+ 11:26 Îşaya 27:9, Îşaya 59:20-21
+ 11:28 Q. Ducarî 10:15
+ 11:30 Efesî 2:2, Kolosî 1:21, Tîto 3:3

+ 11:33 Îşaya 28:29, Kolosî 2:3, Zebûr 36:6, Zebûr 139:6

+ 11:34 Îşaya 40:13, Korint’î I 2:16

+ 11:35 Îbo 35:7, Îbo 41:19

+ 11:36 Korint’î I 8:6, Kolosî 1:16, Îbranî 2:10, Petrûs II 3:18, Efesî 3:21

+ 12:1 R’omayî 6:13

+ 12:2 Efesî 5:17, T’êsalonîkî I 4:3, Korint’î II 4:16, Efesî 4:23

+ 12:3 Efesî 3:2, Zanebêj 7:16

+ 12:4 Korint’î I 12:12-14, Efesî 4:16

+ 12:5 Korint’î I 10:17, Korint’î I 12:27, Efesî 4:25

+ 12:6 Petrûs I 4:10, Korint’î I 12:4
+ 12:7 Korint’î I 12:5
+ 12:8 Tîmot’êyo I 5:17, Korint’î II 9:7

+ 12:9 Petrûs I 1:22, Tîmot’êyo I 1:5, Zebûr 97:10, Amos 5:15

+ 12:10 Yûh’enna 13:34, Petrûs I 1:22, Petrûs II 1:7, T’êsalonîkî I 4:9, Îbranî 13:1, Fîlîpî 2:3

+ 12:12 Lûqa 18:1, Lûqa 21:36, Efesî 6:18, Kolosî 4:2, T’êsalonîkî I 5:17

+ 12:13 R’omayî 15:25, Korint’î I 16:1, Tîmot’êyo I 6:18

+ 12:14 Îbo 31:29-30, Metta 5:44, Petrûs I 3:9

+ 12:15 Korint’î I 12:26

+ 12:16 Petrûs I 3:8, Fîlîpî 2:2

+ 12:17 Q. K’ahîntîyê 19:18, Petrûs I 3:9, T’êsalonîkî I 5:15

+ 12:18 Marqos 9:50, Korint’î II 13:11, T’êsalonîkî I 5:13

+ 12:19 Mesele 20:22, Q. Ducarî 32:35, Îbranî 10:30

+ 12:20 P’adşatî IV 6:22, Dîrok II 28:15, Mesele 25:21-22, Metta 5:44, Mesele 25:21-22

+ 13:1 Petrûs I 2:13, Tîto 3:1

+ 13:4 Petrûs I 2:14, Dîrok II 19:6

+ 13:7 Petrûs I 2:17, Metta 17:27, Metta 22:21, Marqos 12:17

+ 13:8 Q. K’ahîntîyê 19:13, Yûh’enna 13:34

+ 13:9 Derk’etin 20:13-17, Q. K’ahîntîyê 19:18

+ 13:10 Yûh’enna 14:15

+ 13:11 Efesî 5:14

+ 13:12 Yûh’enna 1:9, Yûh’enna 8:12, Yûh’enna I 2:8, Efesî 5:8, T’êsalonîkî I 5:5, Efesî 5:11, Efesî 6:11, T’êsalonîkî I 5:8

+ 13:13 T’êsalonîkî I 4:12

+ 13:14 Galatî 3:27, Aqûb 4:1, Petrûs I 2:11, R’omayî 7:23, Galatî 5:16, Galatî 5:24

+ 14:1 R’omayî 15:1, Korint’î I 8:9-11, Korint’î I 9:22

+ 14:2 Danîyêl 1:12, Tîmot’êyo I 4:3
+ 14:3 Kolosî 2:16
+ 14:4 Metta 7:1, Aqûb 4:11
+ 14:5 Galatî 4:10, Kolosî 2:16
+ 14:6 Metta 15:36, Korint’î I 10:30-31

+ 14:7 R’omayî 6:2, R’omayî 6:7, Galatî 5:24, Kolosî 3:3

+ 14:8 Petrûs I 4:2, Galatî 2:20, Korint’î II 5:15, Fîlîpî 1:20

+ 14:9 T’êsalonîkî I 5:10

+ 14:10 Metta 7:1, Lûqa 6:37, Korint’î II 5:10

+ 14:11 Îşaya 49:18, Yêremîya 22:24, Îşaya 45:23, Fîlîpî 2:10-11

+ 14:12 Metta 12:36, Metta 25:19, Galatî 6:5

+ 14:13 Metta 7:1

+ 14:14 Q. K’ahîntîyê 11:2, Q. Ducarî 14:3, Marqos 7:15-16, K’arêd Şandîya 10:15, Korint’î I 8:8

+ 14:15 Korint’î I 8:11
+ 14:17 Kolosî 2:16, Îbranî 9:10, Galatî 5:22
+ 14:19 Tîmot’êyo II 2:22
+ 14:20 Tîto 1:15, Korint’î I 8:9-13
+ 15:1 R’omayî 14:1, Galatî 6:2
+ 15:2 Fîlîpî 2:4-5
+ 15:3 Fîlîpî 2:5, Fîlîpî 2:8, Zebûr 69:9
+ 15:4 R’omayî 4:23-24
+ 15:5 R’omayî 12:16

+ 15:9 R’omayî 3:29, P’adşatî II 22:50, Zebûr 18:49

+ 15:10 Q. Ducarî 32:43
+ 15:11 Zebûr 117:1
+ 15:12 Îşaya 11:10
+ 15:16 K’arêd Şandîya 9:15, R’omayî 11:13

+ 15:19 K’arêd Şandîya 15:12, Korint’î II 12:12

+ 15:20 Korint’î I 3:10-11
+ 15:21 Îşaya 52:15
+ 15:22 R’omayî 1:13, T’êsalonîkî I 2:18
+ 15:23 K’arêd Şandîya 19:21

+ 15:25 K’arêd Şandîya 24:17, Korint’î I 16:3, Korint’î II 9:1

+ 15:26 K’arêd Şandîya 19:21, Korint’î II 8:4

+ 15:27 Korint’î I 9:11

+ 15:31 Korint’î II 1:10-11, T’êsalonîkî II 3:2

+ 15:32 R’omayî 1:10

+ 15:33 Korint’î II 13:11, Fîlîpî 4:9, T’êsalonîkî I 5:23, T’êsalonîkî II 3:16, Îbranî 13:20

+ 16:1 K’arêd Şandîya 18:18

+ 16:2 Fîlîpî 2:29

+ 16:3 K’arêd Şandîya 18:2, Korint’î I 16:19, Tîmot’êyo II 4:19

+ 16:5 Kolosî 4:15

+ 16:13 Marqos 15:21

+ 16:16 Petrûs I 5:14, Korint’î I 16:20, Korint’î II 13:12, T’êsalonîkî I 5:26

+ 16:17 Tîmot’êyo I 6:3, Yûh’enna II 1:10
+ 16:18 Petrûs II 2:3, Kolosî 2:4
+ 16:19 R’omayî 1:8
+ 16:20 R’omayî 15:33, Destpêbûn 3:15
+ 16:21 K’arêd Şandîya 16:1
+ 16:23 Korint’î I 1:14
+ 16:25 Efesî 1:9, Kolosî 1:26
+ 16:26 Kolosî 4:3-4
+ 16:27 Cihûda 1:24-25

Korint’î I

NE’MA PAWLOSE PÊŞIN KORINT’ÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Korint’ bajarekî Yûnanistanêyî e’yan bû, ew p’ayt’extê qeza Axayayêye R’omayê bû. Bi destê Pawlos h’îmê civîna Mesîh li wir hate danînê, gava dema r’êwîtîya xweye dudada ew li wir 18 meha ma (K’arêd Şandîya 18:11, 18). Korint’ bajarekî gul û geş û navî-deng bû, ne ku t’enê alîyê t’ucaretîyêda, lê usa jî alîyê r’abûn-r’ûniştinê, zanebûn û h’ebandinêda, çimkî her milet li wir diman. Lê belê alîkîva jî bênamûsîyêda h’ewla xwe dewlê avîtibûn. Û vê yekê gelekî h’ukumî ser civîna nû dikir û her cûr’e ze’metî pêşda danî.

Aha k’ifş dibe ku eva ne’ma nêzîkî sala 54-a Efesêda korint’îyar’a hatîye nivîsarê, dema r’êwîtîya Pawlose 3-a (Korint’î I 16:8; K’arêd Şandîya 19:1). Şandî bi vê ne’mê ser wan pirsa disekine, k’îjan ku ser e’mirê civîna nû bibûne giranî, usa jî ser heleqetîya wan r’abûn-r’ûniştin û çi ku bawerîya bawermendava girêdayî bû.

Xemê Pawlos dup’a bona dutîretîya civînê û ç’e’vderîya wan bû (serêd 1-ê h’eta 6-a). Usa jî ew pirsêd h’al-zewacê (serê 7-a), îsafê (serêd 8-a h’eta 11:1), qeyde-qanûnêd civînê, p’êşk’êşêd R’uh’ê Pîroz (serêd 11-a h’eta 14-a) û fikira r’abûna mirîya (serê 15-a) e’nene dike. Û k’ûr dide k’ifşê, ku Mizgînî çawa van pirsa dinihêr’e û caba wan dide.

Serê 13-da derheqa h’izkirinêda xeber dide, ku ew ji Xwedêda mêrivr’a p’êşk’êşeke here mezin e. Belkî ev serî p’ara here e’yan e, nava vê p’arêda.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-9)
- Dutîretîya nava civînê (1:10–4:21)
- Pirsa bona h’al-zewacê (5:1–7:40)

- Pirsa îsafê û xwe dûr xweykirina bawermenda ji r’aw-r’izimêd mileta (8:1–11:1)

- E’mir, h’ebandin û t’erbetîya civînê (11:2–14:40)

- R’abûna Mesîh û bawermenda ji mirinê (15:1-58)

- K’omekt’opkirina bawermenda bona civîna Cihûstanê (16:1-4)

- Çend t’ivdîrêd Pawlos û paşgotin (16:5-24)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlosê ku bi e’mirê Xwedê şandîtîya Mesîh Îsar’a gazîkirî, t’evî Sostênîsê bira,

2civîna Xwedêye Korint’êr’a, buhurtî-jibarebûyîyêd yektîya Mesîh Îsada, yêd pîrozbûnêr’a gazîkirî, t’evî wan h’emûyêd ku her dera gazî navê Xudanê me Îsa Mesîh dikin, Ew Xudanê wan û me ye:+

3De bira k’erem û e’dilayîya Xwedêyê Bavê me û Xudan Îsa Mesîh li we be.

Şikirdarîya Pawlos

4Ez her gav bona we şikirîyê didime Xwedêyê xwe, bona wê k’erema Wî, ya ku bi saya Mesîh Îsa wer’a hatîye dayînê. 5Belê hûn bi yektîya Wî her tiştîda dewletî bûn, her xeberdanê û her zanebûnêda+. 6Hînkirina derheqa Mesîhda nava weda h’îmê xwe usa girtîye, 7ku hûn kêmasîya t’u p’êşk’êşê nak’işînin, gava hîvîya xuyabûna Xudanê me Îsa Mesîh in+. 8Ewê we h’eta xilazîyê h’îmgirtî xwey ke, ku hûn R’oja hatina Xudanê me Îsa Mesîh bêlek’e bin+. 9Amin e ew Xwedêyê ku gazî we kir, wekî hûn t’evî Kur’ê Wî Îsa Mesîhê Xudanê me bin+.

Dutîretîya civîna Korint’êda

10De ez îdî hîvî ji we dikim xûşk-birano, bi navê Xudanê me Îsa Mesîh, bira gotina we h’emûya yek be û dutîretî nava weda t’unebin, lê h’emû jî bi hevr’a bin û ser nêt-meremekî bin+. 11Çimkî min salixê we ji mala Xiloyê hilda xûşk-birano, ku nava weda de’w-doz hene+. 12Awa gotî dixwazim bêjim, wekî nava weda yek dibêje: «Ez Pawlosî me», yek dibêje: «Ez Apoloyî me», yek jî dibêje: «Ez Petrûsî[*] me» û yekî din jî dibêje: «Ez Mesîhî me»+. 13Çima Mesîh p’arevebûyî ye? Çima Pawlos bona we xaç bûye? Yan bi navê Pawlos hûn pê avê hatine nixumandinê+? 14Ez ji Xwedê r’azî me, ku min ji we t’u kes nenixumand, pêştirî Kirîspo û Gayos+. 15Niha t’u kes nikare bêje, ku hûn bi navê min hatine nixumandinê. 16(R’ast e min mala Steyfan jî nixumand. Lê wekî mayîn nayê bîra min, ku min yekî din nixumandibe.)+
17Çimkî Mesîh ez nixumandinêr’a neşandim, lê Mizgînîdayînêr’a û ez vê yekê nadime zora xeberdana zimên, ku nebe qewata xaçê Mesîh ber tiştekî neyê h’esabê+.

Mesîh qudreta Xwedê û serwaxtîya Xwedê ye

18R’ast e hînkirina derheqa xaçda undabûyîyar’a bêh’işî ye, lê me xilazbûyîyar’a, qewata Xwedê ye+. 19Çawa nivîsar e:

«Ezê serwaxtîya serwaxta unda kim
û bîlantîya bîlana betal kim»[*]+ .

20K’anên serwaxt? K’anên zane? K’anên aqilmendêd vê dinyayê? Ne serwaxtîya vê dinyayê Xwedê kire bêh’işî+? 21Çimkî serwaxtîya Xwedê nehişt ku dinya bi serwaxtîya xwe Wî nas ke, lê li Xwedê xweş hat, bi wê hînkirina «bêh’işî» yêd ku bawer dikin xilaz ke. 22Cihû k’eremeta dixwazin û yûnan jî serwaxtîyê diger’in+. 23Lê em, Mesîhê xaçbûyî dannasîn dikin, cihûyar’a p’işkbûn e, necihûyar’a jî bêh’işî,+
24lê bona yêd ku Xwedê gazî wan dike, heger cihû bin, heger necihû, ew xeber Mesîh e, qewata Xwedê û serwaxtîya Xwedê+. 25Çimkî ew kirêd Xwedêye ku ber ç’e’vê meriva bêh’işî xuya dibin, ew ji serwaxtîya merivayê serwaxttir in û ber ç’e’vê meriva çiqas sistîya Xwedê xuya dibe, ew ji qewata merivayê qewattir e[*] .

26Dîna xwe bidinê xûşk-birano, hûn k’î bûne ku Xwedêda hatine gazîkirinê: Alîyê dinêda ji we gelek ne serwaxt bûne, ji we gelek dinêda ne zor bûne û ne jî ji we gelek malêd r’engînda bûne. 27Lê Xwedê bêh’işêd dinê bijartin, wekî serwaxta bide şermê û sistêd dinê bijartin, wekî yêd qewat bide şermê 28û Xwedê yêd dinêbêxebere bêr’ûmet û yêd ne t’u tişt bijartin, ku heyînêd berbiç’e’v r’et ke her’e,+
29wekî t’u qûl-bende li ber Xwedê pê xwe nefir’e+. 30Ewî hûn t’evî Mesîh Îsa kirin û Mesîh bona me kire serwaxtî. Em bi Wî r’ast têne h’esabê, pîroz û aza dibin+. 31Awa çawa nivîsar e: «Yê ku difir’e, bira bi Xudan bifir’e»[*]+ .

2

Hînkirina derheqa Îsayê xaçbûyîda

2^1Ez jî gava hatime cem we xûşk-birano, ez bi xeber yan serwaxtîya k’emale giran nehatim sur’a[*]
Xwedê weva e’yan kim+. 2Çimkî gava ez nava weda bûm, min nêta xweda danenî ku tiştekî din hîn kim[*] , pêştirî Îsa Mesîh û Ew jî Yê xaçbûyî+. 3Ez xwexa h’alekî sistda, bi xof û tirs nava weda bûm+. 4Û gotin û hînkirina min, ne ku bi xeberêd serwaxtîya merivayîye zarxweşîyê bû, lê bi îzbatîya qewata R’uh’ê Pîroz bû[*]+ . 5Ev yek aha bû, wekî bawerîya we bi serwaxtîya merivayê nîbe, lê bi qewata Xwedê be+.

Serwaxtîya Xwedê

6Lê belê derheqa serwaxtîyêda em yêd r’uh’anîye gihîştîr’a xeber didin, lê ne serwaxtîya vê dinê û ne jî ya serwêrêd vê dinê, ku h’ukumê wan betal dibe+. 7Lê em derheqa serwaxtîya Xwedêye sur’e veşartîda xeber didin, ya ku Xwedê hê berî e’firandina dinyayê, bona r’ûmeta me qirar kir+. 8Ji serwêrêd vê dinyayê t’u kesî ev serwaxtîya fe’m nekir, çimkî heger fe’m bikirana, wê Xudanê r’ûmetê xaç nekirana+. 9Lê çawa nivîsar e:

«Ew tiştêd ku ç’e’va nedîtine û guha nebihîstine,
dilê mêrivr’a derbaz nebûne,

Xwedê bona wan hazir kirine, yêd ku Wî h’iz dikin»[*]+ .

10Lê belê Xwedê bi R’uh’ê Xwe ev yek li ber me vekir. Çimkî R’uh’ her tiştî e’nene dike, h’eta nêt-meremêd Xwedêye k’ûr jî+. 11K’î haş ji kêl-me’nîyêd mêriv heye, pêştirî wî r’uh’ê nava wîda? Usa jî kes haş ji ya Xwedê t’une, pêştirî R’uh’ê Xwedê+. 12Me ne ku r’uh’ê vê dinyayê standîye, lê ew R’uh’ê ji Xwedê, wekî em wan tiştêd ji Xwedêda mer’a dayî fe’m bikin+. 13Em bona van tişta bi gotinêd ji serwaxtîya merivayê hînbûyî xeber nadin, lê bi gotinêd hînkirina ji R’uh’ê Xwedê xeber didin, tiştêd r’uh’anî wanr’a şirovedikin, yêd ku xweyî-R’uh’ê Xwedê ne[*]+ . 14Lê merivê nexweyî-R’uh’ wan tiştêd R’uh’ê Xwedê qebûl nake, bi ya wî ev yekana bêh’işî ne û nikare jî fe’m bike, çimkî h’alê wan tişta bi r’uh’anî têne e’nenekirinê+. 15Lê yê xweyî-R’uh’ê Xwedê her tiştî e’nene dike, lê belê xwexa ji kesekî nayê e’nenekirinê. 16Çawa nivîsar e: «K’ê nêt-fikira Xudan pê h’esîya, ku şîretekê bide Wî?»[*] Lê nêt-fikira Mesîh serê meda ye+.

3

Qulixk’arêd Xwedê

3^1Lê min xûşk-birano, nikaribû t’evî we xeber da çawa t’evî yêd xweyî-R’uh’ê Xwedê, lê çawa t’evî bendêd vê dinê, çawa t’evî xişîmêd bawerîya Mesîhda. 2Min şîr da we, lê ne ku xwarina giran, çimkî we hê nikaribû bixwara. Û hûn niha jî nikarin bixwin,+
3çimkî hûn hela hê mîna bendêd vê dinê ne. H’eta ku nava weda h’evsûdî û hevr’ik’î[*] hene, gelo ev yekana ne merivayî ne? Û hûn mîna bendêd vê dinê najîn+? 4Mesele ku gava yek dibêje: «Ez Pawlosî me» û yê din: «Ez Apoloyî me», hûn ne mîna bendêd vê dinê ne?

5Îdî k’î ye Apolo? K’î ye Pawlos? Ew qulixk’arêd Xwedê ne, bi k’îjana we bawer kir. Xudan çiqas şixul daye wan her kesî, haqasî jî dikin+. 6Min daç’ikand, Apolo avda, lê Xwedê gîhand[*]+ . 7Awa ne yê daç’ikand tiştek e, ne jî yê avda, lê yê gîhand, ku Xwedê ye+. 8Yê daç’ikand û yê avda yek in û her kesê heqê xwe bistîne, weke xebata xwe+. 9Çimkî em t’evayî bona Xwedê dixebitin, hûn jî zevîya Xwedê ne, avayîyê Xwedê ne+.

10Min jî weke wê k’erema ku Xwedê da min, mîna çîredestekî serwaxt h’îm avît, lê yekî din ser çêdike. Lê belê t’enê bira her kes haş ji xwe hebe, çawa çêdike+. 11Çimkî h’îmekî din kesek nikare bavêje, pêştirî yê avîtî, ku Îsa Mesîh e+. 12Li ser vî h’îmî yek dikare bi zêr’, zîv, kevirêd qîmet, dar, gîhê, yan kayê çêke, 13lê bi çi tiştî jî çêke, şixulê her kesî wê e’yan be, çimkî ew R’oj wê bide k’ifşê, ewê bi êgir e’yan be û kirê her kesî çi h’alîda be, agirê bicêr’ibîne+. 14Heger şixulê yekî ser vî h’îmê çêkirî bimîne, ewê heq bistîne, 15lê heger şixulê yekî bişewite, ewê zîyanê bik’işîne, lê xwexa wê xilaz be, çawa yekî nava êgirr’a derbazbûyî+.

16Çima hûn nizanin ku hûn p’aristgeha Xwedê ne û R’uh’ê Xwedê nava weda dimîne?[*]+
17Heger yek p’aristgeha Xwedê wêran ke, Xwedê jî wê wî wêran ke, çimkî p’aristgeha Xwedê pîroz e û hûn in ew p’aristgeh+.

18Bira t’u kes xwe nexapîne. Heger yek ji we li gora qeydêd vê dinyayê xwe serwaxt dibîne, bira bibe bêh’iş, wekî bibe serwaxt. 19Çimkî serwaxtîya vê dinyayê li ber Xwedê bêh’işî ye. Çawa nivîsar e: «Ew serwaxta nava h’ilek’arîya wanda digire»[*]+
20û dîsa: «Xudan zane ku şêwirêd serwaxta p’ûç’ in»[*]+ . 21De bira îdî t’u kes pê meriva nefir’e! Belê her tişt jî p’ara we ne. 22Pawlos, Apolo, Petrûs[*] , dinya, jîyîn, mirin, tiştêd ku niha hene, yan yêd wê bên, her tişt p’ara we ne, 23hûn jî p’ara Mesîh in û Mesîh jî p’ara Xwedê ye!+

4

Berdestîyêd Mesîh

4^1Awa gerekê meriv me usa h’esab kin, çawa berdestîyêd Mesîh û wek’îlêd sur’êd Xwedê. 2Ji wek’îl jî dik’eve ku ew amin be. 3Lê bona min ev yek ne t’u tişt e, ku fikirêd we yan yêd dîwana merivayê ser min çi ne, ez xwexa jî loma li xwe nakim. 4Îsafa min r’ih’et e, ne ku bi vê yekê ez xwe sofî dikim, lê h’akimê min Xudan e+. 5Awa ji wext zûtir loma nekin, h’eta hatina Xudan. Ewê tiştêd te’rîyêda veşartî derxe r’onayê û şêwirêd dila bide e’yankirinê. Û hingê her kesê qîmetê xwe ji Xwedê bistîne+.

6Ev yekana xûşk-birano, min bona we anîne ser xwe û Apolo, wekî hûn vê yekê ji me hîn bin: «Ji nivîsarê derneyên». Hingê ji we t’u kes wê yek pê yekî nefir’e+. 7K’î te ji xelqê firqî dike? Çî te heye, ku te p’êşk’êş nestandîye? Lê wekî te standîye, çima p’eyê xwe didî çawa te nestandibe+?

8Hûn îdî t’êr bûne, îdî h’ir’ bûne! Bêyî me îdî bûne p’adşa! Ax xwezî hûn bibûna p’adşa, emê jî t’evî we bibûna p’adşa!+
9Çimkî ez t’exmîn dikim, ku Xwedê em şandî avîtine paşîya k’oç’a, çawa ji mirinêr’a dayî. Em dinêda bûne îtoyîn, hin li ber milyak’eta, hin jî ber meriva+. 10Em bêh’iş in bona Mesîh, lê hûn serwaxt in yektîya Mesîhda! Eme sist in, lê hûne qewat! Hûne xweyîr’ûmet in, lê eme bêr’ûmet!+
11H’eta niha jî em bir’çî dimînin, t’î dimînin, bê sit’ar dibin, têne k’utanê û dero-der dibin+. 12Em bi destê xwe dixebitin, bi xûdana xwe dijîn. Gava me r’ezîl dikin, em dua li wan dikin, gava me dizêrînin, em sebir dikin,+
13gava navê mer’a dilîzin, em li ber wan dadixin. Em bûne gemara vê dinyayê, h’eta niha jî her tiştîda bûne xwelî!

14Ez vê yekê wer’a dinivîsim, ne ku we bidime şermê, lê wekî we mîna zar’êd xweye delal şîret kim+. 15Heger wê jîyîna weye t’evî Mesîhda bi h’ezara t’erbetdarêd we hebin, lê t’enê bavekî we heye, çimkî wê jîyîna weye t’evî Mesîh Îsada hûn ji min bi Mizgînîdayînê dinê k’etin+. 16Awa hîvî ji we dikim, ç’e’v bidine min[*] .[*]+
17Bona vê yekê min Tîmot’êyo ser weda şand, lawê xweyî delal û hindava Xudanda amin. Ewê wan r’ê-dirbêd mine Mesîh Îsada girtî bike bîra we, ku ez çawa li her dera, h’emû civîna hîn dikim+.

18Hinek ji we babax bûne, wan t’irê ezê neyême cem we. 19Lê ezê zûtirekê ser weda bêm, heger Xudan h’iz bike û ezê ne ku li gotinêd babaxa binihêr’im, lê h’unurêd wan+. 20Çimkî P’adşatîya Xwedê ne ku xeberdanêda ye, lê h’unurda ye+. 21Hûn çawa dixwazin? Ez bi k’ulmê ser weda bêm, yan bi h’izkirinê û berbihêrîyê+?

5

Zirara bênamûsîya civînêda

5^1Deng heye ku nava weda bênamûsî jî heye û ew jî bênamûsîke usa, wekî nava p’ûtp’aristada jî t’une, ku yek dest davêje dêmar’îya xwe[*]+ . 2Û hûn ji k’ubarîyê h’ir’ bûne! Ne gerekê we şîn bikira û yê xweyê vî kirî ji nava xwe derxista? 3-4Lê belê çawa ez bedenî ne nava weda me, lê r’uh’ê xweda hazir im û çawa yekî hazir, min îdî bona yê vî tiştî dike qirara xwe bi navê Xudanê me Îsa daye. Gava hûn cîkî dicivin, r’uh’ê min jî t’evî we, bi qewata Xudanê me Îsa+
5wî merivî bidine destê mîrêcin, ku qalibê wî unda be û r’uh’ê wî xilaz be R’oja Xudanda+.

6Ne qenc e ku hûn fir’naq dibin! Gelo hûn nizanin ku hinek hevîrtir’şk t’emamîya şkevê hiltîne+? 7Vî hevîrtir’şkê kevin ji xwe dûr xin, ku hûn bibine hevîrê nûyî bê hevîrtir’şk, çawa hûn usa ne jî. Çimkî Berxê meyî Cejina Derbazbûnê, awa gotî Mesîh bona me hate serjêkirinê+. 8De em vê cejinê derbaz kin, ne ku bi hevîrtir’şkê kevinî neheqîyê û xirabîyê, lê bi nanê bê hevîrtir’şk, bi nanê h’elalîyê û r’astîyê.[*]+

9Min wer’a ne’mêda nivîsîbû, ku t’evî qava nebin+. 10Ne ku gotina min derheqa qava, timak’ara, t’alankir yan p’ûtp’aristêd vê dinêda bû. Heger usa bûya, gerekê hûn lap ji dinê derk’etana. 11Lê belê min wer’a nivîsî, ku hûn t’evî wî nebin, yê ku navê xwedênasîyê ser e, lê qav e, tima ye, p’ûtp’arist e, buxdanbêj e, serxweş e, yan jî t’alankir e. T’evî yê usa h’eta nên jî nexwin!+
12-13Çî minr’a ye ez dîwana yêd ji civînê der bikim? Xwedê wê dîwana wan bike. Lê dîwana yêd civînêda destêd weda ye. Awa çawa nivîsar e: «Merivê xirab ji nava xwe derxin».[*]+

6

Pirsa derheqa de’w-doza nava bawermendada

6^1Gelo eva k’arê kirinê ye, gava yek ji we, nava wî û birê wîda de’w-doz pêşda tê, turuş dike li ber nep’aka wê yekê dide safîkirinê, ne ku li ber cime’ta Xwedê+? 2Çima hûn nizanin ku cime’ta Xwedê wê dîwana dinê bike? Û heger bi destê we wê dîwana dinyayê bê kirinê, gelo hûn nikarin van pirsêd sivik jî safî kin+? 3Çima hûn nizanin ku emê dîwana milyak’eta jî bikin? Îdî k’u dimîne dîwana pirsêd vê dinyayê nekin? 4Awa heger nava weda pirsêd vê dinêye safîkirinê hebin, hûn çawa dikarin h’akimtîyê bidine destê yêd usa, ku ji alîyê civînêda ne t’u tişt in? 5Ez aha dibêjim, ku hûn şerm bikin! Gelo nava weda yekî serwaxt t’une, ku bikaribe nava birada serederîyê bike+? 6Lê bira birêr’a dik’eve de’w-dozê, ew jî li ber nebawera!

7We r’astî vê yekêda lap daye der, ku hûn hevr’a dik’evine dergeh-dîwana. Gelo hê qenc nîne, ku hûn bêne neheqkirinê? Gelo hê qenc nîne, ku hûn bêne şêlandinê+? 8Lê hûn neheqîyê dikin û dişêlînin, ew jî xûşk-bira! 9Çima hûn nizanin ku yêd neheq wê P’adşatîya Xwedê war nebin? Nexapin! Ne bênamûs, ne p’ûtp’arist, ne zinêk’ar, ne jinêd hevr'a dibin r'obet, ne mêrêd hevr'a dibin r'obet,[*]+
10ne diz, ne timak’ar, ne serxweş, ne buxdanbêj, ne jî t’alankir P’adşatîya Xwedê wê war nebe+. 11Û ji we hinek usa bûn. Lê hûn ji guna hatine şûştinê, hûn hatine buhurtî-jibarekirinê, hûn r’ast hatine h’esabê bi navê Xudan Îsa Mesîh û bi R’uh’ê Xwedêyê me+.

Bira bedenêd we Xwedêr’a xizmetk’arîyê bike

12Dibêjin: «Her tişt minr’a e’det e», belê, lê her tişt ne k’ar e. «Her tişt minr’a e’det e», lê t’u tişt gerekê h’ukumî ser min neke+. 13Dibêjin: «Xwarin bona zik e, zik jî bona xwarinê ye», lê Xwedê her duya jî wê unda ke. Lê beden ne bona qavîyê ye, lê bona xizmetk’arîya Xudan e û Xudan jî bona bedenê xem dike. 14Û Xwedêyê ku Xudan ji mirinê r’akir, wê me jî ji mirinê r’ake bi qewata Xwe. 15Çima hûn nizanin ku bedenêd we endemêd Mesîh in? Ez endemêd Mesîh hildim t’evî qava kim? T’u car!+
16Yan hûn nizanin yê ku t’evî qava dibe, t’evî wê dibe bedenek? Çawa nivîsar dibêje: «Her du wê bibine bedenek»[*]+ . 17Lê ewê ku t’evî Xudan dibe, dibe r’uh’ek+.

18Ji qavîyê bir’evin! H’emû gunêd mayîne ku meriv dike, ji bedenê der e, lê ewê ku qavîyê dike, miqabilî bedena xwe guna dike+. 19Çima hûn nizanin ku bedenêd we p’aristgeha R’uh’ê Pîroz in, ku nava weda ye, K’îjan we ji Xwedê stand? Hûn ne xweyîyê serê xwe ne[*]+ . 20Hûn bi qîmetekî biha hatine k’ir’înê. Bona vê yekê bikin ku pê bedena we şikirî Xwedêr’a bê dayînê[*]+ .

7

Pirsêd h’al-zewacê

7^1Lê niha derheqa wan pirsêd ku we minr’a nivîsîn: «Qenc e wekî mêr nêzîkî jinê nebe?»[*]
2Lê bona ku pêşîya her cûr’e qavîyê bê girtinê, bira mêr bê jin nebe û jin jî bê mêr. 3Mêr bira deynê jinê bidê, jin jî deynê mêr+. 4Jin ne xweya qalibê xwe ye, lê mêr, usa jî mêr ne xweyê qalibê xwe ye, lê jin. 5Ji hevdu na-na nekin, pêştirî wê demê, gava hûn bi hevr’a bona wextekê t’ifaq qirar dikin wekî xwe bidine duakirinê[*] , lê paşê dîsa li hev veger’in, ku mîrêcin we necêr’ibîne ji dest bêt’awîya we+. 6Ez vê yekê dihêlime ser exterîya we, ne ku e’mir dikim+. 7R’ast e, min dixwest ku h’emû meriv mîna min bûna, lê her merivekîr’a dayîneke ji Xwedê heye, yek ha ye, yek jî aha ye+.

8Lê yêd bê jin û jinebîyar’a ez dibêjim: Qenc e ku ew mîna min bimînin. 9Lê heger xwe zeft nakin, bira bizewicin-mêr kin, çimkî qenc e ku ew bizewicin-mêr kin, ne ku xweda bişewitin+.

10Lê yêd zewicî-mêrkirîr’a, ne ku ez e’mir dikim, lê belê Xudan: Bira jin ji mêr neqete[*] ,+
11heger biqete jî, bira mêr neke yan jî mêrê xwer’a li hev bê. Û mêr jî bira jina xwe ber’nede+.

12Lê yêd mayînr’a ez dibêjim, ne ku Xudan: Heger jina birakî nebawer be û bixwaze t’evî wî bimîne, bira wê ber’nede+. 13Û jineke ku mêrê wê nebawer be û ew bixwaze t’evî wê bimîne, bira ji wî neqete. 14Çimkî mêrê nebawer bi jina bawermend h’elal dibe û jina nebawer jî bi mêrê bawermend h’elal dibe. Heger usa nîbûya, zar’êd weyê h’eram bûna, lê niha h’elal in+. 15Lê heger nebawer biqete, bira biqete. Xûşk yan bira vê derecêda aza ye. Belê Xwedê gazî we e’dilayîyê kir. 16Tu çi zanî k’ulfetê, belkî tê mêrê xwe xilaz kî? Yan jî tu çi zanî mêro, belkî tê k’ulfeta xwe xilaz kî+?

Bawermend gerekê li gora e’mirê Xwedê bijîn

17Wekî din ez dibêjim: Xudan çawa p’ara her kesî da û çawa Xwedê gazî her kesî kir, bira weke wê yekê jî bijî. Ev e t’emîya ku ez didime h’emû civîna. 18Heger yek sinetkirî bû gava hate gazîkirinê, bira sinetbûna xwe îdî neguhêze. Heger yek nesinetkirî bû gava hate gazîkirinê, bira îdî sinet nebe+. 19Ne sinetbûn tiştek e û ne jî nesinetbûn, lê serî t’emîyêd Xwedê qedandin e+. 20K’î çi h’alîda bû gava Xwedê gazî kirê, bira nava wêda jî bimîne. 21Xulam bûyî gava hatî gazîkirinê? Xem neke. Lê heger dikarî aza bî, wê mecalê ji destê xwe neke. 22Çimkî ew xulamê ku hate gazîkirinê, wekî bibe p’ara Xudan, ew azayê Xudan e, usa jî ewê ku aza bû gava hate gazîkirinê, ew xulamê Mesîh e+. 23Hûn bi qîmetekî biha hatine k’ir’înê, nebine xulamêd meriva+. 24Xûşk-birano, k’î çi h’alîda hate gazîkirinê, bira nava wêda jî li ber Xwedê bimîne.

Pirsêd bona qîz û xorta

25Lê niha çi ji qîz û xorta[*] dik’eve, min derheqa wanda e’mir ji Xudan nestandîye, lê t’enê ez fikira xwe dibêjim, çawa yekî ji Xudan r’e’m standî ku hindava Wîda amin e+. 26Ez bona tengasîya niha aha r’ê têr’a dibînim ku meriv çi derecêda ye, bira usa jî bimîne. 27Jinêva girêdayî yî? Neke ku jê biqetî. Bê jin î? Jinê neger’e. 28Lê heger bizewicî, gune nakî û heger qîz mêr ke, gune nake. Lê yêd usa wê r’astî oxirmêd giran bên, ez dixwazim we ji wê yekê xwey kim.

29Ez wer’a dibêjim birano: Wext hindik maye. Ji vir şûnda ewê ku jina wî heye bira usa be çawa yê bê jin, 30ewê ku digirî çawa yê nagirî, ewê ku şa dibe çawa yê şa nabe, ewê ku dik’ir’e çawa ne xweyê wan tişta be,+
31û ewê ku şixulê dinêva mijûl dibe çawa yê pêva mijûl nabe, çimkî ev dinya e’yan derbaz dibe+.

32Lê ez dixwazim ku hûn ji xema dûr bin. Yê nezewicî şixulêd Xudanva gîro ye, ku çawa bike li Xudan xweş bê+. 33Lê yê zewicî xemêd dinêva gîro ye, ku çawa bike li jina xwe xweş bê 34û ser du r’îya sekinî ye. Jina bêmêr yan qîz şixulêd Xudanva gîro ye[*] . Meremê wê ew e, ku ew r’uh’ û qalibê xweda buhurtî-jibare be, lê ya mêrkirî xemêd dinêva gîro ye, ku çawa bike li mêrê xwe xweş bê. 35Ez van tişta bona k’ara we dibêjim, ne ku bar didime ser milê we, lê dixwazim wekî hûn bi t’erbet û bi dil û can şixulêd Xudanva gîro bin.

36Lê heger yek fe’m dike, wekî hindava dergîstîya xweda r’astîyê nake, temê wî jî xirab bûye[*] ku gerekê bizewice, bira usa bike çawa dixwaze, gune nake, bira hevdu bistînin. 37Lê ewê ku giranî ser wî t’une, lê li temê xwe dikare û dilê xweda qirar kirîye ku dergîstîya xwe usa xwey ke çawa berê, ew tiştekî qenc dike. 38Awa yê dergîstîya xwe distîne, qenc dike, lê yê ku wê bik’ir dihêle, hê qenc dike.[*]+
39Jin ne xweserîxwe ye h’eta ku mêrê wê sax e, lê heger mêr lê bimire, ew aza ye, t’evî k’ê bixwaze dikare mêr ke, t’enê bawermendê Xudan be+. 40Lê ewê hê xwezilî be, ku usa bimîne. Ev e fikira min û t’exmîna min R’uh’ê Xwedê nava minda heye.

8

Pirsa xwarina qurbanêd p’ûtp’aristîyê

8^1Lê niha çi ku ji pirsa qurbanêd p’ûta dik’eve: Fe’mdarî ye ku zanebûna me her kesî jî heye. Zanebûn p’işika mêriv diwerimîne, lê h’izkirin ava dike+. 2Heger yek t’exmîn dike, ku ew tiştekî zane, ew r’ast hê tiştekî usa nizane çawa ku lazim e bizanibe+. 3Lê heger yek Xwedê h’iz dike, ew ji alîyê Wîva naskirî ye+.

4Awa derheqa wan qurbanêd p’ûtaye ku merî dixwin: Em zanin ku p’ût heyîna xweva p’ûç’ in û Xwedêkî din t’une, pêştirî yekî[*]+ . 5Heger bi navêd din jî xwedê hebin, yan li e’rdê yan li e’zmên, çawa bêh’esab xwedê û bêh’esab xudan hene jî, 6lê bona me t’enê Xwedêk heye, Bav, E’firandarê her tiştî, em jî bona Wî hene û t’enê Xudanek heye, Îsa Mesîh, bi K’îjanî her tişt xuliqî ne û bi saya Wî em hene+.

7Lê ev zanebûn cem her kesî t’une. H’eta niha hê dilê hineka pey p’ûtp’aristîyê ye, ku gava wî goştî dixwin, h’esab dikin çawa qurbanêd p’ûta û xwe dih’er’imînin, çimkî îsafa xweye sistda fikara dike+. 8Lê belê xwarin me li ber Xwedê nade sekinandinê. Heger em bixwin, tiştekî zêde nakin û heger nexwin, tiştekî jî kêm nakin+.

9Lê haş ji xwe hebin, nebe ku ew azaya we bibe kevirek li ber nigê sista. 10Em bêjin, heger merivekî ku îsafa xweye sistda fikara dike te bibîne, wekî tu «xweyîzanebûn» î û li sifra p’aristgeha p’ûtda r’ûniştî yî, ne ew kirê te wê dil bide wî, ku ew jî qurbanêd p’ûtp’aristîyê bixwe+? 11Û ji dest wê «zanebûna» te, birê teyî sist, bona k’îjanî Mesîh mir, wê unda be+. 12Bi vî awayî, gava tu neheqîyê li xûşk-birêd xwe dikî û îsafa wane sist birîndar dikî, li ber Mesîh neheqîyê dikî. 13Awa heger xwarin dibe kevirê li ber p’îyê birê min, gerekê îdî t’u car ez goşt nexwim, wekî birê xwe p’işk nekim+.

9

Îzin û mecalêd şandîya

9^1Ne ez aza me? Ne ez şandî me? Ne min Xudanê me Îsa bi ç’e’va dît? Ne hûn pê xûdana min p’ara Xudan k’etin+? 2Heger ez şandîyê hinekêd mayîn nîbim, lê belê bê şik şandîyê we me! Çimkî mora şandîtîya min hûn in, ku p’ara Xudan k’etin.

3Caba min bona yêd ku dikin ji min gilîya bik’işînin ev e: 4Gelo îzina me t’une em ji ber xebata xweva bixwin û vexwin+? 5Gelo îzina me t’une em k’ulfeteke bawerîyêda t’evî xwe biger’înin, çawa şandîyêd din, birayêd Xudan û Petrûs[*] dikin+. 6Yan gerekê ez û Barnabas t’enê bixebitin serê xwe xwey kin+? 7K’îjan esker ji k’îsê xwe eskerîyê dike? K’î r’ez datîne û berê wê naxwe yan yê li ber pêz e şîrê pêz venaxwe+? 8Ez van tişta bi merivayî nabêjim. Ne Qanûn jî wê yekê dibêje? 9Çawa Qanûna Mûsada nivîsar e: «Devê gayê bêderêda dixebite girênede»[*] . Gelo xema Xwedê bona ga ye+? 10Yan wê yekê bona me dibêje? Belê, ev yek bona me hate nivîsarê, wekî ewê ku cotê xwe dike, gerekê bi guman cot ke û yê kam dike, gerekê guman be, ku wê k’eda xwe bixwe jî+. 11Heger me nava weda tiştêd r’uh’anî çandin, gelo tiştekî mezin e, ku ji we tiştêd vê dinê bidirûn+? 12Heger îzina hinekêd din heye k’arê ji we bibînin, ne ya me hê zêde heye?

Lê me ev îzin pêk neanî. Serda jî li her tiştî sebir kir, ku nebine pêşîbir’ê Mizgînîya Mesîh. 13Hûn nizanin ewêd ku p’aristgehêda dixebitin ji p’aristgehê jî dixwin? Û ewêd xizmetk’arîya gorîgehê dikin, ji gorîgehê jî p’ara xwe distînin[*]+ . 14Usa jî Xudan e’mir kir, ku yêd Mizgînîyê dannasîn dikin, ji Mizgînîyê bijîn[*]+ .

15Lê min ji van îzina qet yek pêk neanî, ne jî niha dinivîsim ku van îzina pêk bînim. De bira ez bimirim, ne ku yek r’ûspîtîya min betal ke+. 16Belê ez nikarim p’eya bidime xwe heger ez Mizgînîyê dannasîn kim, çimkî ev deynê stûyê min e. Wey li min heger ez Mizgînîyê dannasîn nekim!+
17Û heger min ev yeka bi h’emdê xwe bikira, hingê xelata minê hebûya, lê ez vê yekê ne bi h’emdê xwe dikim, çimkî eva qulixek e li min hatîye spartinê+. 18Awa îdî çi ye xelata min? Ev e, ku ez dannasînîya xweda Mizgînîyê bê heq bidim, îzina xwe Mizgînîdayînêda bi zora xwe pêk neynim+.

19R’ast e ez ji her kesî aza me, lê ez dîsa xwe dikime xulamê h’emûya, wekî hê geleka qazinc kim+. 20Bona cihûya, dibime mîna cihûya, wekî cihûya qazinc kim. Awa gotî bona yêd bin Qanûna Mûsada, dibime mîna yêd bin Qanûnê, wekî yêd bin Qanûnêda qazinc kim, (lê ne ku ez bin Qanûnêda me)+. 21Bona yêd bê Qanûn, dibime mîna yêd bê Qanûn, wekî yêd bê Qanûn jî qazinc kim, (ne ku ez bê qanûna Xwedê me, lê ez bin qanûna Mesîhda me)+. 22Bona sista dibime mîna sista, wekî yêd sist qazinc kim. Bona h’emûya ez dik’evime h’alê her kesî, wekî her derecada bikaribim hineka xilaz kim+. 23Van h’emû tişta ez îdî bona Mizgînîyê dikim, wekî ez bibime heval-p’arê dua-dirozgêd ser wê.

24Hûn nizanin yêd lecmeydanêda ne, h’emû jî dir’evin, lê t’enê yek xelatê distîne? Usa bir’evin, ku hûn bistînin+. 25Ewêd ku dik’evine lecê, xwe hînî gelek tiştî dikin, wekî wê k’ofîya ku diç’ilmise bistînin, lê kirina me bona k’ofîya h’eta-h’etayê ye+. 26Bona wê yekê ez usa nar’evim çawa yêd bêmerem, yan jî bi k’ulma her’ime bê. 27Lê ez zordarîyê qalibê xwe dikim û wê zeft dikim, ku nebe xelqê gazî lecê kim, lê ew xwexa ji dest min her’e.

10

Xwedê necêr’ibînin, çawa cime’ta Îsraêlê cêr’iband

10^1Naxwazim xûşk-birano, ku hûn nizanibin wekî kal-bavêd me h’emû jî bin sîya e’wrda bûn û h’emû jî Be’ra Sorr’a derbaz bûn[*]+ . 2H’emû jî t’evî Mûsa bûne yek, e’wr û be’rêda hatine nixumandinê. 3H’emûya jî xût ew xwarina r’uh’anî xwar[*]+
4û h’emûya jî xût ew vexwarina r’uh’anî vexwar, çimkî ji wî Qeyayê r’uh’anî vedixwarin, Yê ku t’evî wan diçû û ew Qeya Mesîh bû[*] . 5Lê Xwedê gelekêd ji wan begem nekirin, lema cinyazêd wan ber’îyêda her dera k’etî man[*]+ .

6Îdî ew tişt bona me bûne meselêd gotî, wekî em havijîya xwe ji tiştêd xirab neynin, çawa wan dilhavijî kir[*]+ . 7Ne jî bibin p’ûtp’arist, çawa ji wan hinek bûn, bona k’îjana nivîsar e: «Cime’tê r’ûnişt xwar, vexwar û r’abûn namûsa hevr’a lîstin»[*]+ . 8Em qavîyê nekin, çawa ji wan hineka qavî kir û r’ojekêda bîst sê h’ezar merî k’etin qir’ bûn[*]+ . 9Mesîh[*] necêr’ibînin, çawa ji wan hineka cêr’iband û bi me’ra hatine lêdanê mirin[*]+ . 10Û bîna xwe teng nekin, çawa ji wan hineka bîntengî kirin û bi destê milyak’etê mirinê k’oka wan hat[*]+ .

11Ev h’emû tişt çawa meselêd gotî dihatine serê wan, lê bona me ku em axirîya van dewrada dijîn, çawa şîret hatine nivîsarê+. 12Awa k’î difikire ku ew miqer’m sekinî ye, bira haş ji xwe hebe ku nek’eve+. 13Cêr’ibandinêd usa nayêne serê we, pêştirî wan cêr’ibandinêd ku têne serê merivêd mayîn. Lê Xwedê amin e, Ew nahêle ku hûn ji qewata xwe der bêne cêr’ibandinê. Ewê cêr’ibandinêda delîlekê jî bike, ku hûn bikaribin teyax kin[*]+ .

14Awa delalêd min, ji p’ûtp’aristîyê bir’evin+. 15Ez çawa t’evî serwaxta xeber didim. Hûn xwexa bidine ber h’esaba, ez çi dibêjim. 16Ew k’asa Şîva Xudan, ya ku em pê şikirîyê didin, ne heleqetîya xûna Mesîh e? Ew nanê ku em kerdikin, ne heleqetîya bedena Mesîh e?[*]+
17Nanek heye, lema em h’emû jî bedenek in, çimkî em h’emû jî ji wî nanî kerdikin+.

18Dîna xwe bidine cime’ta Îsraêlê: Ewêd ku qurbana dixwin, t’evî wê p’ara gorîgehê nabin?[*]+
19Belê ez çi bêjim? Gelo p’ût ji xwe tiştek e, yan qurbanêd p’ûtar’a têne dayînê berga tiştekî digirin+? 20Na xêr! Lê gotina min ev e, ku ew tiştêd p’ûtp’arist dikine qurban, cinar’a dikin, ne ku Xwedêr’a. Û ez naxwazim ku heleqetîya we t’evî cina hebe[*]+ . 21Hûn nikarin hin k’asa Xudan vexwin, hin jî k’asa cina. Hûn nikarin hin ji sifra Xudan bixwin, hin jî ji sifra cina+. 22Yan em bikin ku xîreta Xudan qebûl neke?[*] Çima em ji Wî qewattir in+?

23Dibêjin: «Her tişt e’det e», belê, lê her tişt ne k’ar e. «Her tişt e’det e», lê her tişt ava nake+. 24Nebe ku yek k’ara xwe biger’e, lê ya hevalê xwe+.

25Çi ku qesabxanada tê firotanê bixwin, pey pirs-pirsîyara nek’evin, bona fikarkirina îsafê+. 26Çawa nivîsar e: «Dinya bi xêr-xizna xweva ya Xudan e»[*]+ . 27Heger ji nebawera yek we t’eglîf ke û hûn bixwazin her’in, çi bidine ber we bixwin, pey pirs-pirsîyara nek’evin, bona fikarkirina îsafê+. 28(Lê heger yek wer’a bêje: «Eva qurban e», îdî nexwin bona yê ku hûn pê h’esandin û bona fikarkirina îsafê. 29Gotina min ne bona fikara îsafa we ye, lê ya hevalê we.) Çima gerekê azayîya min bona fikara îsafa yekî mayîn bê lomek’arkirinê? 30Heger ez şikirîyê didime Xwedê dixwim, çima bona wê yekê xeyba min dikin, wekî ez şikirîya xwe Xwedê tînim+?

31Awa heger hûn bixwin, vexwin, yan çi şixulî ku hûn bikin, her tiştî bona şikirdayîna Xwedê bikin+. 32Ne nig bavêjine ber cihûya, ne ber necihûya, ne jî ber civîna Xwedê,+
33çawa ez jî her alîyava li h’emûya xweş têm û k’ara xwe nager’im, lê ya geleka, wekî xilaz bin+.

11

11^1Ç’e’v bidine min, çawa ez jî ç’e’v didime Mesîh[*]+ .

Bona sernixamtin û serqotîyê dema h’ebandinêda

2Ez p’eyê we didim, wekî hûn h’emû derecada min bîr tînin û ew r’aw-r’izimêd ku min dane we pêk tînin. 3Lê ez dixwazim ku hûn zanibin wekî serê her mêrî Mesîh e, serê jinê mêr e û serê Mesîh Xwedê ye+. 4Her mêrê ku sernixamtî dua yan p’êxembertîyê dike, ew serê xwe bêhurmet dike. 5Û her k’ulfeta ku serqot dua yan p’êxembertîyê dike, ew serê xwe bêhurmet dike. Ew dibe mîna yeke p’or’kur’kirî+. 6Awa gotî, heger k’ulfet serê xwe nenixême, bira p’or’ê xwe jî bibir’e. Lê heger k’ulfetêr’a e’yb e, ku p’or’ê xwe bibir’e yan bide ber dûzan, ku usa ye bira serê xwe binixême+. 7Ne cayîz e mêr serê xwe binixême, çimkî ew sûret û r’ûmeta Xwedê ye, lê jin r’ûmeta mêr e+. 8(Çimkî ne ku mêr ji jinê ye, lê jin ji mêr e[*]+
9û mêr bona jinê nexuliqî, lê jin bona mêr.)+
10Bona vê yekê gerekê k’ulfet serê xwe binixême, çawa nîşana bin h’ukumda, bona milyak’etêd ku dibînin[*] . 11Lê belê yektîya Xudanda ne jin bê mêr dibe, ne jî mêr bê jin+. 12Çimkî çawa jin ji mêr e, usa jî mêr ji jinê ye, lê h’emû jî ji Xwedê ne.

13Hûn xwexa bidine ber h’işa, gelo ji k’ulfetê dik’eve, wekî serqot ber Xwedê dua bike? 14Ne t’ebîyet jî we hîn dike, ku p’or’ê dirêj r’ewşa mêr davêje? 15Lê r’ewşa jinê p’or’ê dirêj e, çimkî ew p’or’ jêr’a bona nixamtinê hatîye dayînê+. 16Lê heger yek bixwaze vê yekêr’a bik’eve de’wê, e’detekî meyî din t’une û ne jî yê civînêd Xwedê.

Şîva Xudan

(Metta 26:26-29; Marqos 14:22-25; Lûqa 22:14-20)

17Lê vê t’emîyêda ez p’eyê we nadim, çimkî gava hûn dicivin, ew nabe k’ara we, lê zîyana we. 18Berî her tiştî, ez dibihêm, gava ku hûn dicivine civînê, nava weda dibe dutîretî û kêm-zêde ez bawer dikim+. 19Belê, e’seyî dutîretî wê bik’eve nava we, wekî yêd nava wedaye jibare k’ifş bin+. 20Awa hûn ku dicivine cîkî, eva nabe şîva Xudan ku hûn dixwin, 21çimkî gava her yek ji we dixwe, h’ece-h’eca wî ye ser şîvê dik’eve. Yek bir’çî dimîne û yê din k’êfxweş dibe. 22Çima malêd we t’unene, ku hûn wanda bixwin û vexwin? Yan çima civîna Xwedê bêhurmet dikin û desttenga didine şermê? Ez çi wer’a bêjim? P’eyê we bidim bona vê yekê? Ez vê yekê nikarim!+

23Min ev yek ji Xudan stand û da we, ku Xudan Îsa wê şeva ku hate nemamkirinê, nan hilda+
24şikirî da, kerkir û got: «Eva bedena Min e bona we. Vê yekê bona bîranîna Min bikin»+. 25Usa jî k’as pey şîvêr’a hilda û got: «Eva k’asa peymana nû ye, pê xûna Min girêdayî. Vê yekê bona bîranîna Min bikin, çi car gava hûn jê vexwin».[*]+
26Her car, gava hûn vî nanî bixwin û ji vê k’asê vexwin, mirina Xudan bikine dengî, h’eta hatina Wî.

27Awa k’î bi nelayîqî nanê Xudan bixwe yan k’asa Wî vexwe, wê deyndarê beden û xûna Wî be+. 28Lema bira meriv pêşîyê dilê xwe binihêr’e û paşê ji wî nanî bixwe û ji wê k’asê vexwe. 29Çimkî k’î bixwe û vexwe û fe’mîna bedena Xudan[*] nizanibe, ew dîwana xwe dixwe û vedixwe. 30Lema jî nava weda gelek nexweş û xweyîzede hene û hinek jî mirine. 31Lê heger me dîwana xwe bikira, dîwana meyê nehata kirinê, 32lê gava dîwana me bibe, em ji Xudan têne şîretkirinê, wekî dîwana me t’evî dinyayê nebe+.

33Awa xûşk-birayêd min, gava bona şîva Xudan bicivin, hîvîya hevdu bisekinin. 34Lê heger yek bir’çî ye, bira mala xweda bixwe, ku nebe, gava hûn bicivin, dîwanê ser xweda bînin. Bona pirsêd mayîn, gava bêm ezê hingê safî kim.

12

P’êşk’êşêd R’uh’ê Pîroz

12^1Lê niha çi ji p’êşk’êşêd R’uh’anî dik’eve xûşk-birano, ez naxwazim ku hûn nezan bin+. 2Weva e’yan e gava hûn p’ûtp’arist bûn, hûn usa pey p’ûtêd ker’e lal k’etibûn, her alîyava k’etibûne bin qolêd wan+. 3Bona vê yekê jî ez wer’a dibêjim, t’u kes t’une ku bi r’êberîya R’uh’ê Xwedê xeber de û bêje: «Bira nifir’ li Îsa be». Û kesek jî nikare bêje: «Îsa Xudan e», heger ne bi r’êberîya R’uh’ê Pîroz+.

4Awa cûr’e-cûr’e p’êşk’êşêd R’uh’anî hene, lê xût dayîna wî R’uh’î ne[*] ,+
5cûr’e-cûr’e qulix jî hene, lê hema wî Xudanîr’a qulix dikin,+
6usa jî cûr’e-cûr’e karîn hene, lê xût ew Xwedê ye, ku van dayînada karînê dide her kesî+. 7Lê her kesîr’a R’uh’ bona k’ara h’emûya xuya dibe. 8Yekîr’a ji R’uh’ xebera serwaxtîyê tê dayînê, yekîr’a xebera zanebûnê xût ji wî R’uh’î, 9yekî dinr’a bawerî xût ji wî R’uh’î, yekî dinr’a p’êşk’êşêd nexweşqenckirinê xût ji wî R’uh’î,+
10yekî dinr’a qewat, wekî k’eremeta bike, yekî dinr’a p’êxembertî[*] , yekî dinr’a fe’mîna ku r’uh’a ji hev derxe, yekî dinr’a zimanêd xerîb, yekîr’a jî şirovekirina wan zimana+. 11Ev h’emû jî xût Xwexa ew R’uh’ dike û her kesîr’a başqe-başqe p’arevedike, çawa ku dixwaze.

Beden yek e, endem gelek in

12Çawa beden yek e û gelek endemêd wê hene, lê dîsa ew h’emû hevr’a bedenek in, usa jî Mesîh e+. 13R’ast usa jî yektîya R’uh’ekîda em h’emû hatine nixumandinê, ku bibine bedenek, hin cihû hin necihû, hin xulam hin aza û em h’emû jî ji wî R’uh’î dane vexwarinê+.

14Belê beden ne t’enê endemek e, lê ji geleka ye. 15Heger nig bêje: «Ez ne ji bedenê me, çimkî ez ne dest im», gelo eva me’nî ye, ku ew ne ji bedenê ye? 16Û heger guh bêje: «Ez ne ji bedenê me, çimkî ez ne ç’e’v im», gelo eva me’nî ye, ku ew ne ji bedenê ye? 17Heger t’emamîya bedenê ç’e’v bûya, lê bihîstinê li k’u bûya? Heger h’emû beden guh bûya, bînhildanê li ku bûya? 18Lê r’ast Xwedê ew endem yeko-yeko bedenekêda cî kirin, çawa Wî xwest. 19Heger h’emû endemek bûna, bedenê li ku bûya? 20Lê r’ast niha endem gelek in, lê beden yek e.

21Ç’e’v nikare bêje dest: «Tu kêrî min nayêyî!» Û ne jî serî nigar’a dikare bêje: «Hûn kêrî min nayên!» 22Lê serda ew endemêd bedenêye ku sist k’ifş dibin, ew hê ferz in 23û ew endemêd bedenêye bêqedir têne h’esabê, em hê qedirê wan zanin û yêd e’ybe nava wêda, em hê bi t’erbet dinixêmin, 24lê endemêd meye bêe’yb ne h’ewcê wê yekê ne. Lê Xwedê beden hevva kir, ku yê bêqedir hê qedir bistîne, 25wekî dutîretî nek’eve nava bedenê, lê h’emû endem ji hevdur’a şewat bin. 26Lema, gava endemek êşê dik’işîne, h’emû endem hevr’a dêşin, lê gava endemek tê pesindayînê, h’emû endem t’evî wê şa dibin+.

27Awa hûn bedena Mesîh in û her yek ji we endemekî bedena Wî ye+. 28Û Xwedê pêşîyê hinek civînêda kirine şandî, ya duda p’êxember, ya sisîya dersdar, paşê yêd k’eremetkir, peyr’a yêd xweyîyê p’êşk’êşêd nexweşqenckirinê, k’omekdarîyê, se’vîtîyê û yêd zimanêd xerîb[*]+ . 29Çima h’emû şandî ne? Çima h’emû p’êxember in? Çima h’emû dersdar in? Çima h’emû k’eremeta dikin? 30Çima h’emû xweyîyê p’êşk’êşêd nexweşqenckirinê ne? Çima h’emû bi zimanêd xerîb xeber didin? Çima h’emû zimana şirovedikin? 31De hûn h’eyra p’êşk’êşêd hê mezinda bin.

Lê ezê r’êke here qenc jî nîşanî we kim+.

13

H’izkirin

13^1Heger ez bi zimanêd meriva yan milyak’eta xeber dim, lê dilê minda h’izkirin t’unebe, ezê bibime mîna wî zengilê ku dike zingîn yan jî bolmêd sifre ku dikine şingîn. 2Heger p’êşk’êşa p’êxembertîyê minr’a hebe û ser h’emû sur’a vebim, h’emû zanebûnê fe’m bikim û heger bawerîya min jî haqas hebe, h’eta ç’îya jî ji cî biguhêzim, lê h’izkirin dilê minda t’unebe, ez ne t’u tişt im[*]+ . 3Û heger hebûka xwe pêva belayî belengaza kim û bedena xwe jî bidime der bona şewitandinê, lê h’izkirin dilê minda t’unebe, t’u k’ar nagihîje min.

4H’izkirin dûmikdirêj û şîrin e, h’izkirin h’evsûdîyê nake, h’izkirin k’ubar nabe, p’işika xweda nawerime, 5bêp’ergal nîne, ya xwe nager’e, zû hêrs nak’eve, k’înê najo, 6dilê xwe li neheqîyê şa nake, lê r’astîyêr’a şa dibe. 7H’izkirin her gav dadixe, her gav bawer dike, her gav xweyîguman e, her gav sebir dike.

8H’izkirin t’u car k’uta nabe. Heger p’êxembertî hebin, wê betal bin, heger zimanêd xerîb hebin, wê dengêd wan bêne bir’înê, heger zanebûn hebe, wê derbaz be her’e. 9Belê em ji p’ir’î-hindikî zanin û ji p’ir’î-hindikî p’êxembertîyê dikin. 10Lê gava k’amiltî bê, hingê nek’amiltî wê derbaz be her’e.

11Gava ez zar’ bûm, min mîna zar’a xeber dida, mîna zar’a difikirîm, mîna zar’a dida ber h’esêb. Gava ez mezin bûm, ew tiştêd zar’otîyê min ji xwe dûr xistin+. 12Niha em çawa qeret’ûkî neynikêda dibînin, lê hingê emê r’û bi r’û bibînin. Niha ez ji p’ir’î-hindikî zanim, lê hingê ezê t’am nas bikim, çawa ez hatime naskirinê+.

13Awa niha ev hersêk dimînin: Bawerî, guman û h’izkirin. Lê h’izkirin ser wanr’a ye.

14

Bona p’êşk’êşêd R’uh’ê Pîroz: P’êxembertî û zimanêd xerîb

14^1Demana h’izkirinêda bin û h’eyra p’êşk’êşêd r’uh’anîda bin, îlahî p’êxembertîkirinê+. 2Ewê ku bi zimanê xerîb xeber dide, ew ne ku mêrivr’a xeber dide, lê Xwedêr’a, çimkî kesek Wî fe’m nake. Ew bi qewata R’uh’ sur’a dibêje. 3Lê belê yê ku p’êxembertîyê dike, ew mêrivr’a xeber dide, bawerîya wan ava dike, dil dide ber wan û ber dilê wanda tê. 4Ewê ku bi zimanêd xerîb xeber dide, t’enê bawerîya xwe ava dike, lê ewê ku p’êxembertîyê dike, civînê pêva ava dike. 5Ez dixwazim ku hûn h’emû jî bi zimanêd xerîb xeber din, lê ez hê dixwazim ku hûn p’êxembertîyê bikin, çimkî yê p’êxembertîyê dike, ji yêd bi zimanêd xerîb xeber dide çêtir e, pêştirî wî wextê ku tê şirovekirinê, wekî civîn bê avakirinê+.

6Awa xûşk-birano, heger ez bême cem we bi zimanêd xerîb xeber dim, ezê çi k’arê bidime we? T’u k’arê nadim heger ez e’yantîyê, yan zanebûnê, yan p’êxembertîyê, yan hînkirinê wer’a neynim? 7Hacetêd nebînbere ku deng derdixin, em bêjin bilûr be, yan çeng, heger dengê wan nezelal be, wê çawa zanibin çi miqam tê lêxistinê? 8Yan jî, heger bor’î dengekî nenas derxe, k’ê wê k’arê xwe li şêr’ bike+? 9Usa jî hûn, heger bi zimên xebereke fe’mdarî nebêjin, wê çawa bizanibin hûn çi dibêjin? Xeberdana weyê mîna bayê sar be. 10K’ifş e ku dinyayêda çiqas cûr’e-cûr’e ziman hene, lê ji wan yek jî bê fe’mîn nîne. 11Lê, heger ez zimanekî fe’m nakim, ez bona yê wî zimanî xeber dide xerîb im û yê xeber dide jî bona min xerîb e. 12Usa jî hûn ku h’eyra p’êşk’êşêd r’uh’anîda ne, nava wan p’êşk’êşada hê pêşda her’in, k’îjan civînê ava dikin.

13Bona vê yekê ewê ku bi zimanêd xerîb xeber dide, bira dua bike ku şiroveke jî. 14Çimkî gava ez bi zimanêd xerîb dua dikim, ew r’uh’ê min dua dike, lê h’işê minda tişt r’ûnanî. 15Ez çi bikim? Ezê hin bi r’uh’ê xwe dua bikim, hin jî bi h’işê xwe, hin bi r’uh’ê xwe bistirêm, hin jî bi h’işê xwe+. 16Heger tu bi r’uh’ê xwe şikirîyê bidî, ewê ku mîna nezana sekinî ye, wê çawa r’azîdarîya ter’a qayl be bêje: «Amîn»? Ew qet fe’m nake jî, tu çi dibêjî+. 17Belê tu r’ind r’azîbûnê didî, lê bawerîya yê din nayê avakirinê.

18Ez ji Xwedêyê xwe r’azî me, ku ji we h’emûya ze’ftir bi zimanêd xerîb xeber didim. 19Lê belê civînêda ez hê dixwazim pênc xeberêd fe’mdarî bêjim, wekî hinekêd din jî hîn bikim, ne ku bi h’ezara xeberêd xerîb.

20Xûşk-birano, h’işê xweda zar’ nîbin! Hindava xirabîyêda mîna zar’a bin, lê h’işê xweda gihîştî bin+. 21Qanûnêda nivîsar e:

«Ezê bi merivêd xweyê zimanêd xerîb û zarêd xerîba vê cime’têr’a xeber dim,
lê belê wê hingê jî guhdarîya Min nekin, Xudan dibêje»[*]+ .

22Awa p’êşk’êşa zimanêd xerîb nîşanek e, ne ku bona bawermenda, lê bona nebawera û p’êxembertî jî ne ku bona nebawera ye, lê bona bawermenda[*]+ . 23Heger t’emamîya civînê pêva bicive û h’emû jî zimanêd xerîb xeber din, hingê hineke nezan yan nebawer bik’evine hindur’, wê nebêjin: «Evana dîn bûne»+? 24Lê heger h’emû jî p’êxembertîyê bikin, hingê yekî nebawer yan nezan bik’eve hindur’, wê ji h’emû gotinêd wan xwe mukur’ bê û bê gunek’arkirinê, 25sur’êd dilê wîda jî wê bêne e’yankirinê û dever’û li ber Xwedê bik’eve, wî bih’ebîne û deng hilde bêje: «R’astî jî Xwedê nav weda ye!»+

E’rf-e’detêd civînê

26Em îdî çawa bikin gelî xûşk-bira? Gava hûn dicivine cîkî, her kesê ji we çî wî hebe, heger k’ulam be, hînkirin be, e’yantî be, xeberdana zimanêd xerîb be, şirovekirina zimanêd xerîb be, bira h’emû jî bona avabûna civînê bin+. 27Heger yek bi zimanê xerîb xeber dide, bira dudu bin, yan ya lape ze’f sisê, lê bira yek pey yekîr’a xeber de û yek jî şiroveke. 28Lê heger kesek t’une ku şiroveke, bira ew civînêda dengê xwe neke, t’enê ber xweda Xwedêr’a xeber de. 29Û ji p’êxembera jî bira dudu bin, yan ya lape ze’f sisê xeber din û yêd din bira e’nene kin+. 30Lê heger li ber yekî ji nava r’ûniştîya jî tiştek vebe, îdî bira yê pêşin dengê xwe bibir’e. 31Çimkî hûn h’emû jî, yek pey yekîr’a dikarin p’êxembertîyê bikin, wekî h’emû jî hîn bin û h’emû jî dil bistînin. 32Û r’uh’êd p’êxembera bin se’vîtîya p’êxemberada ne, 33çimkî Xwedê ne Xwedêyê bêp’ergalîyê ye, lê Yê e’dilayîyê ye.

Çawa nava h’emû civînêd cime’ta Xwedêda[*] , 34bira jinêd we civînêda xwe ker’ kin, çimkî îzina wan t’une xeber din, lê bira guhdar bin, çawa Qanûn jî dibêje+. 35Lê heger ew tiştekî dixwazin bizanibin, bira li malê ji mêrêd xwe bipirsin, çimkî ne cayîz e ku jin civînêda xeber de.

36T’u xebera Xwedê ji we derk’et? Yan t’enê gihîşte we? 37Heger yek difikire, ku xwexa p’êxember e yan r’uh’anî ye, bira zanibe çi ku min wer’a nivîsîn, t’emîya Xudan e. 38Lê heger yek guh nade van tişta, hûn jî guh nedine wî.

39Awa xûşk-birano, h’eyra p’êxembertîkirinêda bin û dengê yêd bi zimanêd xerîb xeber didin nedine bir’înê+. 40T’enê her tişt bira bi t’erbet, cî bi cî û maqûlî be+.

15

R’abûna Mesîhe ji mirinê

15^1Ez wê Mizgînîyê dixwazim bînime bîra we xûşk-birano, ya ku min wer’a dannasîn kir û we qebûl kir, ser wê jî sekinîne. 2Bi wê jî hûn xilaz dibin, heger wê xeberê, ya ku min wer’a dannasîn kir, qewîn bigirin. Heger na, bawerîya weyê badîhewa be+.

3Min ev yeka ser her tiştîr’a, çawa stand, usa jî da we, ku Mesîh bona gunêd me mir, li gora nivîsara[*]+
4û hate definkirinê, r’oja sisîya Ew Xwedêda ji mirinê r’abû li gora nivîsara[*] ,+
5Petrûsva[*] xuya bû, peyr’a her donzdeh şandîyava[*]+ . 6Paşê carekêr’a pênsid xûşk-birayî zêdetirva xuya bû, ji wan gelek h’eta niha sax in, lê hinek jî mirine. 7Paşê Aqûbva xuya bû, peyr’a h’emû şandîyava+.

8Axirîyê, pey h’emûyar’a minva xuya bû, çawa yekî ne serê xwe ji dîya xwe bûyî[*]+ . 9Çimkî ez ji şandîya yê herî paş im, ku ne layîq im şandî jî bême gotinê, çimkî min civîna Xwedê zêrand[*]+ . 10Lê ez bi k’erema Xwedê me çi jî heme û k’erema Wî ku bi minr’a ye, boş-betal nîbû. Lê serda ez ji wan h’emû şandîya ze’ftir xebitîm û ne ku ez bûm, lê k’erema Xwedêye ku bi minr’a ye+. 11Awa heger ez bim, yan ew bin, em h’emû jî aha dannasîn dikin û we aha jî bawer kirîye.

R’abûna bawermendaye ji mirinê

12Awa heger em dannasîn dikin, ku Mesîh ji mirinê r’abûye, çawa ji we hinek dibêjin, ku r’abûna mirîya t’une+? 13Heger r’abûna mirîya t’une, ku usa ye Mesîh jî ji mirinê r’anebûye. 14Û heger Mesîh ji mirinê r’anebûye, ku usa ye dannasînîya me jî boş-betal e û bawerîya we jî boş-betal e. 15Û emê jî bibine şe’dêd Xwedêye derew, çimkî me bona Xwedê şe’detî da, ku Ewî Mesîh ji mirinê r’akir, lê heger mirîyê r’anebin, ku usa ye Ew jî ji mirinê r’anekirîye. 16Çimkî heger mirîyê r’anebin, ku usa ye Mesîh jî ji mirinê r’anebûye. 17Û heger Mesîh ji mirinê r’anebûye, wekî usa ye bawerîya we badîhewa ye, hela hê hûne nava gunêd xweda ne+
18û ewêd bawerîya Mesîhda jî mirine unda bûne+. 19Heger t’enê em bona vê jîyînê gumana xwe Mesîh tînin, ku usa ye em ji h’emû meriva me’rimtir in.

20Lê r’ast Mesîh ji mirinê r’abûye, çawa berê deremeta pêşin ji nava mirîya r’abûyî+. 21Mirin r’ûyê merivekîda bû, bi merivekî jî wê r’abûna mirîya bibe+. 22Çawa h’emûyêd ji Adem bûyî dimirin, usa jî h’emûyêd ji Mesîh bûyî wê sax bin. 23Lê her kes dora xweda: Pêşîyê Mesîh çawa berê deremeta pêşin, paşê yêd p’ara Mesîh, wextê hatina Wîda+. 24Hingê axirî wê bê, gava k’oka her serwêrtîyê, h’ukumetîyê û qewatê bîne û p’adşatîyê bide destê Bav Xwedê+. 25Çimkî Ew gerekê p’adşatîyê bike, h’eta ku Xwedê h’emû dijmina bike binê p’îyêd Wî[*]+ . 26Dijminê xilazîyê ku wê k’okê lê bîne, mirin xwexa ye, 27çimkî nivîsar dibêje: «Xwedê her tişt binê p’îyada êlimî Wî kir». Lê gava tê gotinê «her tişt» êlimî Wî kir, fe’mdarî ye, pêştirî Wî Xwedêyî, Yê ku her tişt êlimî Wî kir[*]+ . 28Û gava her tişt êlimî Wî bin, hingê Kur’ Xwexa jî wê êlimî Wî Xwedêyî be, Yê ku her tişt êlimî Wî kir, wekî her tiştîda Ew bibe Xwedêyê her tiştî+.

29Wekî din gotî, ewêd ku bona mirîya têne nixumandinê wê çi bikin? Heger mirîyê t’u car r’anebin, îdî çima bona mirîya têne nixumandinê? 30Çima em jî her gav xwe davêjine ser sêla sor+? 31Ew fir’naqbûna min şe’de ye, xûşk-birano, ya ku ez pê we fir’naq dibim yektîya Mesîh Îsayê Xudanê meda, ez her r’oj dest ji e’mirê xwe dik’işînim+. 32Heger min Efesêda şer’ê xwe dereca merivayêda t’evî «se’va» kir, çi k’ete k’îsê min? Heger r’abûna mirîya wê t’unebe, de îdî «em bixwin-vexwin, çimkî emê sibê bimirin»[*] , çawa hinek dibêjin+. 33Nexapin! «Hevaltîya xirab merivê xweyîp’ergal xirab dike»[*] . 34R’ast bifikirin, ser h’işê xweda werin, îdî guna nekin, çimkî hinek ji we hê Xwedê nas nakin, ez vê yekê dibêjim, ku hûn şerm bikin+.

Qalibê nûyî pey r’abûna mirinêr’a

35Lê belê yekê bêje: «Mirî çawa dikarin r’abin û qalibê wanê çawa be?»+
36Serê aqil! Ew t’oximê ku tu diçînî, h’eta «nemire» jîyînêr’a şîn nabe+. 37Û ew tiştê ku tu diçînî, ne ku wî qalibî diçînî, k’îjan ku wê bigihîje, lê h’ebeke sade ye, mesele genim, yan jî ji t’oximêd mayîn. 38Û Xwedê qalib dide wî t’oximî, çawa ku dixwaze û her t’oximek qalibê xwe distîne. 39H’emû qalib xûn-goştek nînin, qalibê mêriv başqe ye û qalibê h’eywên başqe, yê teyreda başqe ye, yê me’sîya jî başqe. 40Qalibêd li e’zmên jî hene, qalibêd li dinê jî hene, lê r’ewşa yêd e’zmên başqe ye û yêd dinê başqe. 41R’ewşa te’vê başqe ye, r’ewşa hîvê başqe û r’ewşa steyrka jî başqe ye û her steyrkek bi r’ewşa xwe ji hev têne firqîkirinê. 42Bi vî awayî jî r’abûna mirîya ye: Qalibê dêris tê çandinê, yê nedêris wê r’abe+. 43Ew bêr’ewş tê çandinê, bi r’ewşê wê r’abe, ew bêt’aqetîyê tê çandinê, bi qewatê wê r’abe. 44Qalibê bînber tê çandinê û qalibê r’uh’anî wê r’abe.

Çawa ku qalibê bînber heye, usa jî qalibê r’uh’anî heye. 45Aha jî nivîsar e: «Merivê pêşin Adem, bû bînberekî sax»[*] , lê Ademê paşin bû r’uh’ekî jîyîndayînê+. 46Lê belê pêşîyê yê r’uh’anî nebû, lê yê bînber, paşê yê r’uh’anî. 47Merivê pêşin ji xwelîya e’rdê bû, merivê duda ji e’zmên bû+. 48Çawa yê ji xwelîyê bû, usa jî yêd ji xwelîyê ne, çawa yê ji e’zmên e, usa jî yêd ji e’zmên in. 49Û me çawa kirasê yê ji xwelîyê li xwe kirîye, emê usa jî kirasê yê ji e’zmên li xwe kin+.

50Gotina min ev e xûşk-birano, wekî xûn û goşt li P’adşatîya Xwedê nikarin war bin, ne jî dêrisbûn wê li nedêrisbûnê war be. 51K’a bibihên, ez sur’ekê wer’a bêjim: Em h’emûyê nemirin, lê em h’emûyê jî bêne guhastinê[*] ,+
52nişkêva, çawa ç’e’vê xwe bigirî-vekî, dema bor’îya axirîyê bê lêdanê. Çimkî gava bor’î bê lêdanê, mirî wê nedêrisbûyî r’abin, emê jî bêne guhastinê+. 53Çimkî gerekê evî dêris nedêrisîyê li xwe wergire û evî mirî nemirîyê li xwe wergire+. 54Lê gava evî dêris nedêrisîyê li xwe wergire û evî mirî nemirîyê li xwe wergire, hingê ew gotinê bê sêrî, ku nivîsar e:

«Serk’etinê mirin h’ûfî xwe kir»[*]+ .

55«Mirin, k’anê qîlê je’ra te?

Mirin, k’anê serk’etina te?»[*]+

56Qîlê mirinê gune ye û qewata guna ji Qanûnê ye+. 57Lê şikir ji Xwedê, ku em bi destê Xudanê me Îsa Mesîh ser xistin+.

58Awa xûşk-birayêd mine delal, qewîn bimînin, ji cîyê xwe neh’ejin, her gav şixulê Xudanda pêşda her’in, bizanibin xebata we boş-betal nîne li ber Xudan.

16

Bona k’omekt’opkirinê

16^1Lê niha derheqa k’omekt’opkirina bona cime’ta Xwedê, min çawa t’emî da civînêd Galatyayê, hûn jî usa bikin:+
2Her yekşem, destê ji we her kesîva çiqas tê, bira tiştekî destê xwer’a paş xe, nebe ku gava ez bêm, hingê bê t’opkirinê+. 3Û gava ez bêm, hûn jî r’ê k’îjanar’a dibînin, ezê pê destê wan, bi nivîsar p’êşk’êşêd we bişînime Orşelîmê+. 4Û heger minr’a jî bik’eve, ku ez her’im, îdî ewê t’evî min bên.

T’ivdîrêd Pawlos

5Pey çûyîna qeza Mekedonyayêr’a, ezê serîkî li we xim, çimkî ezê Mekedonyayêr’a derbaz bim+. 6Dibe ku li cem we bimînim, yan jî zivistana xwe wir derbaz kim û hingê hûn dikarin min ver’êkin, ez k’uda ku her’im. 7Çimkî ez niha naxwazim ku we ser r’îya xwe bibînim her’im, lê ez guman im ku xêlekê cem we bimînim, heger Xudan h’iz bike. 8Lê niha ezê h’eta R’oja Pêncîye h’esab, li Efesê bimînim,+
9çimkî dergehekî xêrêyî mezin li ber min vebûye û peyk’etîyêd min gelek in.

10Heger Tîmot’êyo bê cem we, usa bikin ku ew ji we venek’işe, çimkî ew jî bona Xudan dixebite, çawa ez+. 11Usa bira tu kes wî bêqedir neke. Wî bi xêr-silamet ver’êkin, wekî bê cem min, çimkî ez hîvîya wî û birayêd t’evî wî me.

12Lê derheqa Apoloyê birada, min gelekî lava jê kir, ku t’evî bira ser weda bihata, lê nêta wî hatinê niha qet t’unebû, lê wê bê, gava mecal bik’evê+.

Gotinêd axirîyê

13H’işyar bimînin, bawerîyêda h’îmgirtî bin, e’gît bin, bişidin,+
14bira her kirinêd we bi h’izkirinê bin+.

15Niha hûn zanin ku Stêfanas mala xweva bawermendêd qeza Axayayêye pêşin e û wan xwe dane xizmetk’arîya cime’ta Xwedê. Îdî ez hîvî ji we dikim xûşk-birano,+
16ku hûn gur’a yêd usada bin, usa jî gur’a wan h’emûyada, yêd ku t’evî şixulê vê xebatê dibin+.

17Ez bona hatina Stêfanas, Fortûnato û Axayîko şa me, barê dilê minda wana dewsa we girt, 18bi wê yekê dilê min û we jî r’ih’et kirin. Qedirê yêd usa bigirin.

19Civînêd qeza Asyayêda li we silav dikin. Akîla û Priskîla t’evî civîna mala xweda gelekî yektîya Xudanda li we silav dikin+. 20H’emû xûşk-birayêd vir li we silav dikin. Bi r’amûsana şîrê h’elal li hevdu silav kin+.

21Ev silav, bi destnivîsara min Pawlos e+. 22Heger yek Xudan h’iz nake, bira nifir’ li wî be. «Maranat’a[*]»+. 23K’erema Xudan Îsa li we be. 24Ez we p’ara Mesîh Îsa k’etîya h’iz dikim.

* 1:12 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Kîfas». «Kîfas» bi zimanê aramî tê fe’mkirinê: «Petrûs».

* 1:19 Îşaya 29:14.

* 1:25 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Çimkî bêh’işîya Xwedê ji (serwaxtîya) meriva serwaxttir e û sistîya Xwedê ji (qewata) merivayê qewattir e».

* 1:31 Yêremîya 9:24.

* 2:1 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Şe’detî» (çawa «hînkirin»).

* 2:2 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Zanibim». Awa gotî Pawlos nexwest pêştirî Îsa tiştekî din çawa zanebûn hîn bikira.

* 2:4 Aha jî tê fe’mkirinê: «Lê ev yek xuyabûna qewata R’uh’ê Pîroz bû».

* 2:9 Îşaya 64:4.

* 2:13 Aha jî tê fe’mkirinê: «Tiştêd r’uh’anî, bi r’uh’anî şirovedikin».

* 2:16 Îşaya 40:13.

* 3:3 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Dutîretî».

* 3:6 K’arêd Şandîya 18:4-11; 18:24-28.

* 3:16 Korint’î I 6:19; Korint’î II 6:16.

* 3:19 Îbo 5:13.

* 3:20 Zebûr 94:11.

* 3:22 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Kîfas».

* 4:16 Korint’î I 11:1; Fîlîpî 3:17.

* 4:16# Nav hinek destnivîsarêd paşwextîyêda ev jî heye: «Çawa min jî ç’e’v da Îsa».

* 5:1 Qanûna Ducarî 22:30.

* 5:7-8 Derk’etin 12; 13:7.

* 5:12-13 Qanûna Ducarî 17:7; 19:19; 22:21, 24; 24:7.

* 6:9 Binihêr'e: R'omayî 1:26-27.

* 6:16 Destpêbûn 2:24.

* 6:19 Korint’î I 3:16; Korint’î II 6:16.

* 6:20 Nav hinek destnivîsarêd paşwextîyêda aha ye: «Bona vê yekê pê beden û r’uh’ê xwe Xwedêr’a şikirîyê bidine dayînê, yêd ku p’ara Xwedê ne».

* 7:1 Derheqa «Qenc e wekî mêr nêzîkî jinê nebe?» hinek fe’m dikin ku eva caba Pawlos e, hinekêd mayîn jî dibêjin ku eva pirsa korint’îya ye yan jî bîr-bawerîya wan e.

* 7:5 Nav hinek destnivîsarêd paşwextîyêda ev jî heye: «r’ojî».

* 7:10 Metta 5:32; 19:9; Lûqa 16:18.

* 7:25 Bi yûnanî xeber bi xeber, dewsa «qîz û xorta» «bik’ira» heye.

* 7:34 Nav hinek destnivîsarada r’êza 34-a aha destpêdibe: «Nava ya mêrkirî û nemêrkirîda firqî heye, ya nemêrkirî şixulêd Xudanva gîro ye».

* 7:36 Aha jî tê fe’mkirinê: «E’mirê wê derbaz dibe».

* 7:36-38 Hinek zane dibêjin, ku li gora e’detê yûnana xort dikaribû dergîstîya xwe bik’ir xwey bikira, h’eta ku dilê wî dixwest. Hinekêd din jî van r’êza aha fe’m dikin: «(R’êza 36) Lê heger yek fe’m dike, wekî hindava qîza xweda r’astîyê nake, çimkî e’mirê wê derbaz dibe, bira usa bike çawa dixwaze, gune nake, bira bide mêr. (R’êza 37) Lê ewê ku giranîyê ser xwe k’ifş nake, lê ser ya xwe ye û dilê xweda jî qirar kirîye ku qîza xwe nede mêr, ew tiştekî qenc dike. (R’êza 38) Awa yê qîza xwe dide mêr qenc dike, lê yê bik’ir dihêle hê qenc dike».

* 8:4 Qanûna Ducarî 6:4.

* 9:5 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Kîfas».

* 9:9 Qanûna Ducarî 25:4.

* 9:13 Qanûna Ducarî 18:1.

* 9:14 Lûqa 10:7-8.

* 10:1 Derk’etin 13:21-22; 14:22-29.

* 10:3 Derk’etin 16:35.

* 10:4 Derk’etin 17:6; Jimar 20:11.

* 10:5 Jimar 14:29-30.

* 10:6 Jimar 11:4.

* 10:7 Derk’etin 32:6.

* 10:8 Jimar 25:1-18.

* 10:9 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Xudan».

* 10:9# Jimar 21:5-6.

* 10:10 Jimar 16:41-49.

* 10:13 Aha jî tê fe’mkirinê: «Xwedê wê bike ku hûn teyax kin û bi vî awayî hûnê bikaribin ji wê yekê xilaz bin».

* 10:16 Metta 26:26-28.

* 10:18 Qanûna K’ahîntîyê 7:6.

* 10:20 Qanûna Ducarî 32:17.

* 10:22 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Yan em bikin ku hêlanê bidine k’umr’eşîya Xudan». K’umr’eşîya Xudan r’uh’anî tê fe’mkirinê. Peymana Kevinda, gava cime’ta Xwedê dest ji Xwedê k’işand û p’ût h’ebandin, ew usa dihate h’esabê çawa jina yekî ç’e’v bavêje mêrekî din. Hoseya 2:2-13; Yêremîya 3:6-10, 20.

* 10:26 Zebûr 24:1; 50:12; 89:11.

* 11:1 Korint’î I 4:16; Fîlîpî 3:17.

* 11:8 Destpêbûn 2:18-23.

* 11:10 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bona vê yekê û bona milyak’etêd ku dibînin, gerekê k’ulfet sergirêdayî be, çawa nîşana ku h’ukumê wê heye dua û p’êxembertîyê bike».

* 11:24-25 Lûqa 22:18-19.

* 11:29 Nav hinek destnivîsarada dewsa «bedena Xudan» t’enê «beden» heye.

* 12:4-12 R’omayî 12:4-8.

* 12:10 K’itêba Pîrozda û îlahî nava vê ne’ma Pawlosda, xebera «p’êxembertî» fire tê fe’mkirinê. Yê ku p’êxembertîyê dike, ew bi r’êberîya R’uh’ê Pîroz gotineke ji Xwedê e’lamî meriva dike. Çawa Pawlos Korint’î I 14:3-da dibêje, yê ku p’êxembertîyê dike, bawerîya meriva ava dike, dil dide ber wan û ber dilê wanda tê. Îdî p’êxembertî ne t’enê bona tiştêd ku hê neqewimî ye.

* 12:28 Efesî 4:11.

* 13:2 Metta 17:20; 21:21.

* 14:21 Îşaya 28:11-12; Qanûna Ducarî 28:49.

* 14:22 Xebera «nîşan» li vir bi du cûr’a tê fe’mkirinê, k’ar û zirar. P’êxembertî nîşaneke k’ar e bona bawermenda, çimkî pê wê bawerîya wan tê şidandinê, k’arê dik’evin. Lê xeberdana bi zimanêd xerîb bona nebawera nîşaneke zirar e, çimkî fe’m nakin, k’arê nak’evin.

* 14:33 Aha jî tê fe’mkirinê ku ev xeber «çawa nava h’emû civînêd cime’ta Xwedêda» r’êza 33-va girêdayî ye, ne ku r’êza 34-va. Awa gotî ev tê fe’mkirinê çawa fikireke xweserîxwe ye: «Nava h’emû civînêd cime’ta Xwedêda aha ye».

* 15:3 Îşaya 53:5-12.

* 15:4 Zebûra 16:8-10.

* 15:5 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Kîfas».

* 15:5# Lûqa 24:34-36; Metta 28:16-17; Marqos 16:14; Yûh’enna 20:19.

* 15:8 K’arêd Şandîya 9:3-6.

* 15:9 K’arêd Şandîya 8:3.

* 15:25 Zebûr 110:1.

* 15:27 Zebûr 8:6.

* 15:32 Îşaya 22:13; 56:12.

* 15:33 Eva gotineke yekî yûnan e, navê wî «Menander», berî Îsa ji sala 342-a h’eta sala 291-a hebû.

* 15:45 Destpêbûn 2:7.

* 15:51-52 T’êsalonîkî I 4:14-17.

* 15:54 Îşaya 25:8.

* 15:55 Hoseya 13:14.

* 16:22 «Maranat’a» bi zimanê aramî tê fe’mkirinê: «Ya Xudan were».

+ 1:2 K’arêd Şandîya 18:1-17, R’omayî 1:7

+ 1:5 Korint’î II 8:7, Korint’î II 9:11

+ 1:7 Lûqa 17:30, T’êsalonîkî I 3:13, T’êsalonîkî I 4:16-18, Fîlîpî 3:20

+ 1:8 Fîlîpî 1:6

+ 1:9 Yûh’enna 17:21, Yûh’enna I 1:3, T’êsalonîkî I 5:24, T’êsalonîkî II 3:3, Îbranî 10:23

+ 1:10 Korint’î I 11:18

+ 1:11 Korint’î I 3:3

+ 1:12 K’arêd Şandîya 18:24, K’arêd Şandîya 19:1, Korint’î I 3:4-5, Korint’î I 4:6, Korint’î I 6:12, Tîto 3:13, Yûh’enna 1:42

+ 1:13 Efesî 4:4-5
+ 1:14 K’arêd Şandîya 18:8, R’omayî 16:23
+ 1:16 Korint’î I 16:15
+ 1:17 Korint’î II 10:10

+ 1:18 Korint’î I 2:1, Korint’î II 2:15, R’omayî 1:16

+ 1:19 Îşaya 29:14

+ 1:20 Mesele 21:30, Îşaya 44:25, R’omayî 1:22, Korint’î I 3:19

+ 1:22 Metta 12:38, Marqos 8:11, Yûh’enna 2:18, Yûh’enna 4:48, Yûh’enna 6:30

+ 1:23 Galatî 5:11
+ 1:24 Korint’î I 2:7, Kolosî 2:3
+ 1:28 Aqûb 2:5
+ 1:29 R’omayî 3:27, Efesî 2:9
+ 1:30 Efesî 1:7, Fîlîpî 3:9
+ 1:31 Yêremîya 9:24, Korint’î II 10:17
+ 2:1 Korint’î I 1:18, Korint’î II 2:15
+ 2:2 Galatî 6:14

+ 2:3 Korint’î II 11:30, Korint’î II 12:5, Galatî 4:13

+ 2:4 Korint’î I 4:20
+ 2:5 Korint’î II 4:7, Korint’î II 6:7
+ 2:6 Fîlîpî 3:15
+ 2:7 Kolosî 2:3
+ 2:8 Yûh’enna 7:48, K’arêd Şandîya 13:27
+ 2:9 Îşaya 52:15, Îşaya 64:4, Îşaya 65:17
+ 2:10 Metta 16:17, Yûh’enna I 2:20
+ 2:11 Mesele 20:27
+ 2:12 R’omayî 8:15
+ 2:13 Korint’î II 1:12, Yûh’enna 6:45
+ 2:14 Yûh’enna 14:17, R’omayî 8:7
+ 2:16 Îşaya 40:13, R’omayî 11:34
+ 3:2 Petrûs I 2:2, Îbranî 5:13
+ 3:3 Korint’î I 1:10-11, Galatî 5:19-20

+ 3:5 K’arêd Şandîya 18:24, K’arêd Şandîya 19:1, Korint’î I 1:12, Korint’î I 4:6, Korint’î I 16:12, Efesî 3:7, Kolosî 1:25

+ 3:6 K’arêd Şandîya 18:4-11, K’arêd Şandîya 18:27-28, Yûh’enna 4:36-38

+ 3:7 Galatî 6:3
+ 3:8 Metta 16:27, Yûh’enna II 1:8
+ 3:9 Korint’î II 6:1, Efesî 2:20-22
+ 3:10 R’omayî 15:20

+ 3:11 Îşaya 28:16, Efesî 2:20, Kolosî 2:7, E’yantî 21:14

+ 3:13 Korint’î I 1:7, Korint’î I 4:5, Petrûs I 1:7

+ 3:15 Amos 4:11, Zekerîya 3:2

+ 3:16 R’omayî 8:9, Korint’î I 6:19, Korint’î II 6:16

+ 3:17 Efesî 2:21

+ 3:19 Mesele 21:30, Îşaya 44:25, Korint’î I 1:20, Îbo 5:13

+ 3:20 Zebûr 94:10-11
+ 3:23 Korint’î II 10:7, Galatî 3:29
+ 4:4 K’arêd Şandîya 23:1, Îbo 9:2, Îbo 9:15

+ 4:5 Metta 7:1, R’omayî 2:1, Îbo 12:22, Zanebêj 12:14, Danîyêl 2:22, Korint’î II 10:18

+ 4:6 K’arêd Şandîya 18:24, K’arêd Şandîya 19:1, Korint’î I 1:12, Korint’î I 3:5

+ 4:7 Yûh’enna 3:27

+ 4:8 Hosêya 12:8, Zekerîya 11:5, E’yantî 3:17

+ 4:9 R’omayî 8:36
+ 4:10 Korint’î II 11:19, Korint’î II 13:9
+ 4:11 Korint’î II 11:27, Fîlîpî 4:12

+ 4:12 K’arêd Şandîya 18:3, Metta 5:44, Petrûs I 3:9, R’omayî 12:14

+ 4:14 Korint’î II 6:13

+ 4:15 Filîmon 1:10

+ 4:16 Korint’î I 11:1, T’êsalonîkî I 3:7, T’êsalonîkî II 3:7

+ 4:17 K’arêd Şandîya 16:1, Korint’î I 16:10, Tîmot’êyo I 1:2

+ 4:19 Korint’î I 11:34, Korint’î I 16:5, Korint’î II 1:15-16

+ 4:20 Korint’î I 2:4

+ 4:21 Korint’î II 10:2, Korint’î II 13:2

+ 5:1 Korint’î II 12:21, Q. K’ahîntîyê 18:8, Q. Ducarî 22:30, Q. Ducarî 27:20, Amos 2:7

+ 5:3 Kolosî 2:5

+ 5:5 Korint’î II 2:6, Tîmot’êyo I 1:20, Mesele 23:14

+ 5:6 Metta 13:33, Lûqa 13:21, Galatî 5:9
+ 5:7 Derk’etin 12:15, Q. Ducarî 16:3
+ 5:8 Marqos 8:15, Lûqa 12:1
+ 5:9 Efesî 5:11, T’êsalonîkî II 3:14
+ 5:11 T’êsalonîkî II 3:6
+ 5:12 Marqos 4:11, Q. Ducarî 17:7
+ 6:1 Metta 18:17
+ 6:2 Metta 19:28
+ 6:5 Korint’î I 15:34
+ 6:7 Metta 5:39-40

+ 6:9 Galatî 5:21, Efesî 5:5, Derk’etin 20:14, Îbranî 13:4

+ 6:10 Marqos 7:21-23, Galatî 5:19-21

+ 6:11 Efesî 2:2, Yûh’enna 13:8, Efesî 5:26, Tîto 3:5, Îbranî 10:22

+ 6:12 Korint’î I 10:23

+ 6:15 Efesî 5:30

+ 6:16 Destpêbûn 2:24, Marqos 10:7-8, Efesî 5:31

+ 6:17 Efesî 4:4

+ 6:18 Galatî 5:19, Efesî 5:3, T’êsalonîkî I 4:3

+ 6:19 R’omayî 14:7
+ 6:20 Petrûs II 2:1, Korint’î I 7:23
+ 7:3 Derk’etin 21:10

+ 7:5 Derk’etin 19:15, Dîrok I 21:1, Metta 4:3, T’êsalonîkî I 3:5

+ 7:6 Korint’î II 8:8

+ 7:7 Metta 19:11-12, Korint’î I 12:4, Petrûs I 4:10

+ 7:9 Tîmot’êyo I 5:14
+ 7:10 Malaxî 2:16, Marqos 10:9
+ 7:11 Marqos 10:11
+ 7:12 Ezra 10:3, Ezra 10:11
+ 7:14 Malaxî 2:15
+ 7:16 Petrûs I 3:1
+ 7:18 K’arêd Şandîya 15:1-2, Galatî 5:2

+ 7:19 R’omayî 2:28-29, Galatî 3:28, Galatî 5:6, Kolosî 3:11

+ 7:22 Yûh’enna 8:32, Aqûb 2:12, Petrûs I 2:16, R’omayî 6:18, Korint’î II 3:17, Galatî 5:1, Filîmon 1:16, R’omayî 6:22

+ 7:23 Korint’î I 6:20, Q. K’ahîntîyê 25:42, Q. K’ahîntîyê 25:55

+ 7:25 Korint’î II 8:10-11
+ 7:30 Korint’î II 6:10
+ 7:31 Petrûs I 4:7, Yûh’enna I 2:17
+ 7:32 Metta 6:25, Lûqa 10:41
+ 7:38 Îbranî 13:4
+ 7:39 R’omayî 7:2

+ 8:1 K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29, Korint’î I 13:4-13

+ 8:2 Galatî 6:3

+ 8:3 Galatî 4:9

+ 8:4 Q. Ducarî 4:35, Q. Ducarî 6:4-5, P’adşatî I 12:21, Îşaya 41:24

+ 8:6 Malaxî 2:10, Efesî 4:6, Yûh’enna 1:3, R’omayî 11:36, Kolosî 1:16, Îbranî 1:2

+ 8:7 Korint’î I 10:28-29

+ 8:8 Marqos 7:19, K’arêd Şandîya 10:12-15, R’omayî 14:14

+ 8:10 R’omayî 14:1, K’arêd Şandîya 15:29, Korint’î I 10:19, E’yantî 2:14

+ 8:11 R’omayî 14:15

+ 8:13 R’omayî 14:21

+ 9:1 T’êsalonîkî I 2:6-7, Filîmon 1:8, K’arêd Şandîya 9:3-6

+ 9:4 T’êsalonîkî II 3:8-9

+ 9:5 Marqos 6:3, Yûh’enna 2:12, Yûh’enna 7:3, K’arêd Şandîya 1:14, Korint’î I 9:5, Galatî 1:19, Marqos 1:30

+ 9:6 K’arêd Şandîya 4:36, K’arêd Şandîya 13:2, K’arêd Şandîya 15:36, Galatî 2:9

+ 9:7 Korint’î II 10:4, Tîmot’êyo II 2:3, Mesele 27:18

+ 9:9 Q. Ducarî 25:4, Tîmot’êyo I 5:18
+ 9:10 R’omayî 4:23-24, Tîmot’êyo II 2:6
+ 9:11 R’omayî 15:27, Galatî 6:6
+ 9:13 Q. K’ahîntîyê 6:16, Q. K’ahîntîyê 6:26
+ 9:14 Lûqa 10:7, Tîmot’êyo I 5:18
+ 9:15 K’arêd Şandîya 18:3
+ 9:16 R’omayî 1:14
+ 9:17 Galatî 2:7
+ 9:18 Korint’î II 11:7, Korint’î II 11:9
+ 9:19 Korint’î II 4:5

+ 9:20 K’arêd Şandîya 16:3, K’arêd Şandîya 21:23-26

+ 9:21 R’omayî 2:12, R’omayî 2:14, Galatî 2:3
+ 9:22 Korint’î II 11:29, Korint’î I 10:33
+ 9:24 Galatî 5:7

+ 9:25 Petrûs I 5:4, Fîlîpî 3:14, Tîmot’êyo II 2:5

+ 10:1 Derk’etin 13:21, Derk’etin 14:22

+ 10:3 Derk’etin 16:15, Derk’etin 16:35, Q. Ducarî 8:3

+ 10:5 Jimar 14:29, Jimar 14:36-37
+ 10:6 Jimar 11:4-6, Zebûr 78:18
+ 10:7 Derk’etin 32:6
+ 10:8 Jimar 25:1-9
+ 10:9 Zebûr 95:9, Jimar 21:5-6
+ 10:10 Jimar 14:29-37
+ 10:11 R’omayî 4:23
+ 10:12 R’omayî 11:20-21

+ 10:13 Korint’î I 1:9, Îbo 5:19, Zebûr 34:19, Petrûs II 2:9

+ 10:14 Yûh’enna I 5:21

+ 10:16 Marqos 14:22-23, Yûh’enna 6:51, Korint’î I 11:23-26

+ 10:17 R’omayî 12:5, Korint’î I 12:12-13, Efesî 4:25

+ 10:18 Q. K’ahîntîyê 3:3, Q. K’ahîntîyê 7:15

+ 10:19 K’arêd Şandîya 15:29, Korint’î I 8:4, E’yantî 2:14

+ 10:20 Q. Ducarî 32:17, Zebûr 106:37
+ 10:21 Korint’î II 6:15
+ 10:22 Q. Ducarî 32:21, Zanebêj 6:10
+ 10:23 Korint’î I 6:12
+ 10:24 Korint’î I 13:5, Fîlîpî 2:21
+ 10:25 Korint’î I 8:7
+ 10:26 Zebûr 24:1
+ 10:27 Lûqa 10:8
+ 10:30 R’omayî 14:6
+ 10:31 Kolosî 3:17
+ 10:32 Korint’î I 8:13, R’omayî 14:13
+ 10:33 Korint’î I 9:22, Korint’î II 12:14

+ 11:1 Korint’î I 4:16, T’êsalonîkî I 1:6, T’êsalonîkî II 3:7

+ 11:3 Efesî 1:22, Efesî 4:15, Destpêbûn 3:16, Efesî 5:23, Yûh’enna 14:28, Korint’î I 15:24

+ 11:5 P’adşatî IV 22:14, Lûqa 2:36, K’arêd Şandîya 21:9

+ 11:6 Q. Ducarî 21:12
+ 11:7 Destpêbûn 1:26
+ 11:8 Destpêbûn 2:21-23
+ 11:9 Destpêbûn 2:18
+ 11:11 Galatî 3:28
+ 11:15 Jimar 5:18
+ 11:18 Korint’î I 1:10-12
+ 11:19 Yûh’enna I 2:19
+ 11:22 Mesele 17:5
+ 11:23 Galatî 1:12
+ 11:24 Lûqa 22:19
+ 11:25 Lûqa 22:20
+ 11:27 Yûh’enna 6:53-56
+ 11:32 Mesele 3:12
+ 12:1 Korint’î I 14:1
+ 12:2 Efesî 2:12
+ 12:3 Yûh’enna I 4:2-3
+ 12:4 R’omayî 12:6, Efesî 4:4-6
+ 12:5 R’omayî 12:7
+ 12:6 Fîlîpî 2:13
+ 12:9 Metta 17:20, Korint’î I 13:2

+ 12:10 Marqos 16:17, K’arêd Şandîya 2:4, K’arêd Şandîya 10:46, Korint’î I 14:2

+ 12:12 R’omayî 12:5, Korint’î I 10:17, Efesî 4:25

+ 12:13 Galatî 5:6, Efesî 2:14, Kolosî 3:11

+ 12:26 R’omayî 12:15

+ 12:27 R’omayî 12:5, Efesî 1:23, Efesî 4:12, Kolosî 1:18, Kolosî 1:24

+ 12:28 K’arêd Şandîya 11:27, Efesî 4:11

+ 12:31 Korint’î I 14:1, Korint’î I 14:39

+ 13:2 K’arêd Şandîya 2:18, Metta 17:20, Marqos 11:23, Korint’î I 12:9

+ 13:11 Efesî 4:14

+ 13:12 Metta 5:8, Yûh’enna I 3:2, Korint’î I 8:3, Galatî 4:9

+ 14:1 Korint’î I 16:14, Korint’î I 12:1
+ 14:5 Jimar 11:29
+ 14:8 Jimar 10:9
+ 14:15 Aqûb 5:13, Efesî 5:19
+ 14:16 Korint’î II 1:20, E’yantî 3:14

+ 14:20 Efesî 4:14, Metta 18:3, Korint’î I 2:6

+ 14:21 Îşaya 28:11-12
+ 14:22 K’arêd Şandîya 2:6
+ 14:23 K’arêd Şandîya 2:13
+ 14:25 Îşaya 45:14, Zekerîya 8:23
+ 14:26 Korint’î II 12:19, Korint’î II 13:10
+ 14:29 Yûh’enna I 4:1, T’êsalonîkî I 5:20-21

+ 14:34 Tîmot’êyo I 2:11-12, Destpêbûn 3:16, Petrûs I 3:1, Efesî 5:22, Kolosî 3:18

+ 14:39 Korint’î I 12:31, Korint’î I 14:1
+ 14:40 Kolosî 2:5
+ 15:2 Galatî 3:4
+ 15:3 Îşaya 53, Lûqa 24:27
+ 15:4 Zebûr 16:10, Îşaya 53:11
+ 15:5 Lûqa 24:34, Lûqa 24:36

+ 15:7 K’arêd Şandîya 12:17, Lûqa 24:50, K’arêd Şandîya 1:3-4

+ 15:8 Korint’î II 12:11
+ 15:9 Efesî 3:7-8, K’arêd Şandîya 8:3
+ 15:10 Korint’î II 11:23, Kolosî 1:29

+ 15:12 K’arêd Şandîya 23:8, Tîmot’êyo II 2:18

+ 15:17 R’omayî 4:25

+ 15:18 T’êsalonîkî I 4:16, E’yantî 14:13

+ 15:20 T’êsalonîkî I 4:14, Tîmot’êyo II 2:8, K’arêd Şandîya 26:23, Kolosî 1:18, E’yantî 1:5

+ 15:21 R’omayî 5:12-18

+ 15:23 T’êsalonîkî I 4:16

+ 15:24 Petrûs I 3:22, R’omayî 8:38, Efesî 1:21, Danîyêl 7:14, Danîyêl 7:27, Obadîya 1:21, Zekerîya 14:9, Lûqa 1:33, E’yantî 11:15

+ 15:25 Zebûr 110:1, Îbranî 2:8

+ 15:27 Zebûr 8:6, Efesî 1:22

+ 15:28 Yûh’enna 14:28, Efesî 1:23, Kolosî 3:11

+ 15:30 Korint’î II 11:26
+ 15:31 T’êsalonîkî I 2:19
+ 15:32 Îşaya 22:13
+ 15:34 Korint’î I 6:5
+ 15:35 Hezeqêl 37:3
+ 15:36 Yûh’enna 12:24
+ 15:42 Danîyêl 12:2, Fîlîpî 3:21, Kolosî 3:1
+ 15:45 Destpêbûn 2:7

+ 15:47 Destpêbûn 2:7, Yûh’enna 3:13, Yûh’enna 6:38

+ 15:49 Destpêbûn 5:3

+ 15:51 Fîlîpî 3:21

+ 15:52 Îşaya 27:13, Metta 24:31, T’êsalonîkî I 4:16, E’yantî 11:15, T’êsalonîkî I 4:15, Fîlîpî 3:21

+ 15:53 Korint’î II 5:2-4

+ 15:54 Îşaya 25:8

+ 15:55 Hosêya 13:14, Tîmot’êyo II 1:10, Îbranî 2:14-15

+ 15:56 R’omayî 4:15, R’omayî 7:8

+ 15:57 R’omayî 8:37

+ 16:1 K’arêd Şandîya 24:17, R’omayî 15:25-28, Galatî 2:10

+ 16:2 K’arêd Şandîya 20:7, E’yantî 1:10, Korint’î II 8:3, Korint’î II 9:3

+ 16:3 K’arêd Şandîya 18:27, Korint’î II 3:1, K’arêd Şandîya 24:17, R’omayî 15:25-28

+ 16:5 K’arêd Şandîya 19:21, Korint’î II 1:16

+ 16:8 Derk’etin 23:16, Derk’etin 34:22, Q. K’ahîntîyê 23:15, Q. Ducarî 16:9, K’arêd Şandîya 2:1

+ 16:10 K’arêd Şandîya 16:1, Korint’î I 4:17

+ 16:12 K’arêd Şandîya 18:24, K’arêd Şandîya 19:1, Korint’î I 1:12, Korint’î I 3:5, Korint’î I 4:6

+ 16:13 Metta 25:13, T’êsalonîkî II 2:15
+ 16:14 Korint’î I 14:1
+ 16:15 Korint’î I 1:16

+ 16:16 Fîlîpî 2:29, T’êsalonîkî I 5:12-13, Tîmot’êyo I 5:17

+ 16:19 K’arêd Şandîya 18:2, R’omayî 16:3, Tîmot’êyo II 4:19

+ 16:20 R’omayî 16:16

+ 16:21 Galatî 6:11, Kolosî 4:18, T’êsalonîkî II 3:17, Filîmon 1:19

+ 16:22 R’omayî 9:3, Galatî 1:8, E’yantî 22:20

Korint’î II

NE’MA PAWLOSE DUDA KORINT’ÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Xuya dibe ku «Ne’ma Korint’îyaye Duda» jî mîna ne’ma pêşin, Pawlos dema r’êwîtîya xweye 3-da nivîsîye, nêzîkî sala 56-a. Gava ewî nivîsî, heleqetîya wî û civîna Korint’ê hevr’a haqasî p’ak nîbû. Xuya dibe ku ji endemêd civînê hinek himberî wî r’abibûn, ewî jî berk’ li wan hilatibû, lê ne’ma xweda sebir û h’izkirina xwe hindava wanda xwey kirîye û gumana xwe jî ji wan nebir’îye, ku wê axirîyê hevr’a t’ifaq bin û miqabilbûnê t’unebe.

Pawlos p’ara ne’mêye pêşinda heleqetîya xwe û civîna Korint’ê e’nene dike û şirovedike, ku çima ne’ma berêda usa h’işk li wan hilatibû, yêd ku miqabilî wî bûn. Ew niha vê ne’mêda şikirdayîna xwe e’lam dike, ku hilatina wîye h’işk bû me’nî, ku ew ser kirina xwe p’oşman bûn, veger’îyan û gotinêd wîr’a qayl bûn (serêd 1-ê h’eta 7-a).

Paşê Pawlos r’ê dide ber bawermenda, ku ew alîyê p’êşk’êşêd bona alîk’arîya bawermendêd Cihûstanêye destteng mer’d bin (serêd 8-a h’eta 9-a).

Serêd xilazîyêda jî Pawlos derheqa qulixê şandîtî û r’abûn-r’ûniştina xweda dibêje. Ew bona wan dibêje, yêd ku xwe çawa şandîyêd r’ast h’esab dikirin, lê Pawlos şandîyê derew (serêd 10-a h’eta 13-a). Lê belê vê ne’mêda meremê Pawlos t’u car ne ew bû, ku ewî navê xwe bilind kira, yan xwe bilind bigirta û p’eyê hînkirina xwe bida. Lê ew piştgirîyê qulixê şandîtîya xwe dike, wekî bikaribe Mizgînîya r’ast bide qebûlkirinê, ku h’emû jî Mesîh nas kin û qebûl kin çawa Xudan.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-11)

- Pawlos û civîna Korint’ê (1:12–7:16)

- K’omekdarîya bona bawermendêd Cihûstanê (8:1–9:15)

- Cabdayîna Pawlos bona h’ukumê şandîtîya xwe (10:1–13:10)

- Paşgotin (13:11-13)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlosê bi e’mirê Xwedê şandîyê Mesîh Îsa û Tîmot’êyoyê birayê me,
civîna Xwedêye Korint’êr’a û wê t’emamîya cime’ta Xwedêr’a, ya ku t’evayîya qeza Axayayêda ye:+

2De bira k’erem û e’dilayîya Bavê me Xwedê û Xudan Îsa Mesîh li we be.

Pawlos şikirîyê dide Xwedê

3Şikir Xwedêyê Bavê Xudanê me Îsa Mesîhr’a, Bavê dilşewatîyê û Xwedêyê h’emû berdilîyê+. 4Ew nava h’emû te’lî-tengîyada dil dide ber me, wekî em jî bikaribin dil bidine ber wan, yêd ku nava her cûr’e te’lî-tengîyada ne, bi wê berdilîyê, pê k’îjanê em xwexa ji Xwedê têne berdilîkirinê. 5Belê çawa em t’evî wan cefayêd Mesîhe gelek dibin, usa jî gelekî bi destê Mesîh ber dilê meda tê hatinê+. 6Heger em te’lî-tengîyada ne, ew bona berdilî û xilazbûna we ye û heger em berdilîkirî ne, ew bona wê berdilîya we ye, ku hûn bikaribin bi sebirê wan te’lî-tengîya bik’işînin, k’îjana em jî dik’işînin+. 7Û em weda e’seyî guman in, çimkî em zanin ku hûn çawa t’evî cefayêd me ne, usa jî t’evî berdilîya me ne.

8Em naxwazin ku hûn haş ji wan te’lî-tengîya t’unebin xûşk-birano, yêd ku me qeza Asyayêda k’işandin. Em ji qewata xwe der haqasî k’etine bin barêd giran, h’eta ku me destê xwe ji e’mirê xwe jî k’işand+. 9Belê me xwer’a qirara mirinê h’esab kir, lê ev yek bû wekî em gumana xwe nedine ser xwe, lê ser Xwedê, Yê ku mirîya ji gor’a r’adike+. 10Ji destê wê mirina tirs û xof Ewî em xilaz kirin û wê xilaz ke jî. Û gumana me heye ku wê dîsa me xilaz ke,+
11bi alîk’arîya wan duayêd ku hûn bona me dikin. Bi vî awayî bi saya duayêd geleka k’erem wê mer’a bê dayînê û gelekê bona me şikirîyê bidine Xwedê+.

Pawlos şirovedike çima neçûye Korint’ê

12R’ûspîtîya me ev e: Îsafa me şe’detîyê dide, wekî me bi dilê sax û vekirî[*] ji Xwedêda li vê dinê e’mirê xwe derbaz kir, îlahî hindava weda, ne ku bi serwaxtîya merivayîyê, lê bi k’erema Xwedê+. 13Em tiştekî din wer’a nanivîsin, pêştirî wan tiştêd ku hûn dikarin bixûnin û fe’m bikin û ez guman im ku hûnê t’am fe’m bikin,+
14çawa ji p’ir’î-hindikî we em fe’m kirine, wekî hûn bigihîjine wê fe’mînê ku em r’ûspîtîya we ne, çawa hûn jî ya me ne, R’oja hatina Xudan Îsa.

15Min bi vê gumanê şêwira xwe kir, pêşîyê bihatama cem we, ku we du cara k’erem bistanda,+
16awa gotî serîk bida we, ji cem we biçûma Mekedonyayê û ji Mekedonyayê jî dîsa ser weda veger’îyama, ku we jî ez li alîyê Cihûstanêda ver’êkirama[*]+ . 17Gava ez aha dişêwirîm, gelo min sivikayî kir? Yan şêwira xweda mîna bendê vê dinyayê şêwirîm, ku «Belê» û «Na»-ya min sibeh-êvar nebe yek? 18Lê Xwedê şe’de ye, ku sozê me wer’a nebûye «Belê» û paşê «Na»+. 19Çimkî Kur’ê Xwedê, Îsa Mesîh ku pê me wer’a hate dannasînkirinê, (bi min, Sîlas[*] û Tîmot’êyo), «Belê» û «Na» nebû, lê nava Wîda t’imê «Belê» ye+. 20Çimkî h’emû sozêd Xwedê bi Îsa Mesîh «Belê» ne, lema jî em bi Wî «Amîn» dibêjin, bona r’ûmeta Xwedê+. 21Û Xwedê ye, yê ku em weva t’evayî yektîya Mesîhda h’îmgirtî kirin. Xût Wî em k’ifş kirin 22û mora Xwe danî ser me, R’uh’ê Pîroz kire dilê me çawa bihê ji ber sozê Xweva+.

23Lê ser minr’a Xwedê şe’de ye, ku min qêmîşî we nekir, ku nehatime Korint’ê+. 24Em h’ukumî ser bawerîya we nakin, çimkî hûn bawerîyêda şidîyayî ne, lê em t’evî we dixebitin bona şabûna we.

2

2^1Awa min xwexa xwer’a qirar kir ku dîsa neyêm dilê we bêşînim. 2Çimkî heger ez dilê we bêşînim, îdî k’ê wê dilê min şa ke, pêştirî ewêd ku min dilê wan êşandine+? 3Min ew yek ne’ma xweda nivîsîbû, ku nebe gava ez bêm, yêd ku gerekê min şa kin, ew dilê min bêşînin. Çimkî ez we h’emûyada guman im, ku şabûna min şabûna we h’emûya ye. 4Min bi gelek hêsira, bi gelek k’eder û k’esera dilê xwe wer’a nivîsî, wekî hûn ne ku li ber xwe k’evin, lê wekî wê k’ûrayîya h’izkirina mine hindava xweda fe’m bikin+.

Berbihêrîya hindava yê neheqda

5Awa heger yekî dilêşî kir, ne ku t’enê dilê min êşand, lê yê hineka jî, wekî gelekî zêde nekim, nebêjim yê we h’emûya jî. 6Ew ceza besî wî merivî ye, ku ji we geleka wîr’a hatîye dayînê+. 7Lê niha hûn gerekê bibaxşînine wî û li ber dilê wîda bên, wekî k’erbî berxwek’etinê xwe unda neke. 8Awa ez hîvî ji we dikim, h’izkirina xwe hindava wîda mak kin. 9Hema bona wê yekê jî min nivîsîye, wekî we bicêr’ibînim bizanibim k’a hûn her tiştîda guhdar in. 10Heger hûn tiştekî dibaxşînine yekî, ez jî t’evî we me. Û heger tiştekî baxşandinê hebe, bona we li ber dîndara Mesîh dibaxşînim, 11wekî mîrêcin piştê li me neşkêne, çimkî em haş ji h’unurêd wî hene+.

Xemgînîya Pawlose li Troyayê

12Gava ez bona Mizgînîdayîna Mesîh gihîştime Troyayê, min dît ku Xudan derîk li ber min vekirîye+. 13Lê dilê min ne r’ih’et bû, çimkî min birê xwe Tîto li wir nedît. Hingê min xatirê xwe ji wan xwest, çûme qeza Mekedonyayê[*]+ .

Serk’etina bi saya Mesîh

14Lê şikir ji Xwedê, ku t’imê me p’êga k’oma Mesîhe serk’etinêda pêşda dibe[*] û bîna naskirina xwe bi me her dera bela dike+. 15Çimkî em bîna Mesîhe xweş in li ber Xwedê, hin nava xilazbûyîyada, hin nava undabûyîyada+. 16Bona hineka em bîna mirinê ne, ku wan berbi mirinê dibe û bona hineka jî bîna jîyînê, ku wan berbi jîyînê dibe. Û k’î dikare vî barî hilde? 17Em ne mîna hineka ne, yêd ku xebera Xwedê k’ara xweva girêdidin, lê belê em çawa merivne ji Xwedêda şandî, li ber Xwedê bi heleqetîya Mesîh pê sitqê dilê r’ast xeber didin.

3

Qulixk’arêd Peymana Nû

3^1Gelo em dîsa vediger’in, xwexa pesinê xwe bidin? Yan mîna hineka mer’a lazim e em şe’dene’ma ser weda bişînin, yan ji we bistînin+? 2Ne hûn in şe’dene’mêd me dilê meda nivîsar, alîyê her merivîda naskirî û xwendî? 3K’ifş e ku hûn ne’ma Mesîh in bi xizmetk’arîya me nivîsar, ne ku bi h’ubirê, lê bi R’uh’ê Xwedêyê sax, ne ku ser selêd kevirî, lê ser t’extêd dilê xûn û goşt[*]+ .

4Em vê yekê Xwedêda guman in bi saya Mesîh. 5Ne ku em ji xwe h’esab dikin ku em layîqî vê kirinê ne, lê karîna me ji Xwedê ye. 6Ewî ew karîn da me, wekî em bibine qulixk’arêd peymana nû, ne ku yê nivîsarê, lê yê R’uh’, çimkî qanûna nivîsar dikuje, lê R’uh’ dide jîyînê+.

7Awa heger ew qulixê ku ser kevira bi h’erfa k’olayî bû û axirîyê mirinê pêşda tîne haqas xweyîr’ûmet bû, wekî zar’êd Îsraêl nikaribûn r’ûyê Mûsa binihêr’îyana, ji dest wê şewqa r’ûyê wîyî ku dîsa wê derbaz bûya biçûya[*] ,+
8lê belê qulixê R’uh’ wê hê çiqas xweyîr’ûmet be? 9Çimkî heger ew qulixê ku axirîyê dîwan ser merivada danî, haqas xweyîr’ûmet bû, hê çiqas zêde wê xweyîr’ûmet be ew qulixê ku meriv pê bêsûc dibin. 10Belê yê ku xweyîr’ûmet bû, ew bêr’ûmet derk’et ji ber wê r’ûmeta ku ser wêr’a bû. 11Heger qulixê ku wê derbaz bibûya biçûya xweyîr’ûmet bû, îdî yê ku wê bimîne, hê çiqas xweyîr’ûmet e!

12Awa em xweyê vê gumanê ne, lema xeberdana xweda mêrk’îmî ne. 13Em ne mîna Mûsa ne, çawa wî xêlî avîtibû ser r’ûyê xwe, wekî zar’êd Îsraêl h’eta xilazîyê ew r’ûmeta wê derbaz bûya nedîtana[*] . 14Belê ew sewdayê xweda fe’mekorî bûn û h’eta îro jî gava peymana kevin dixûnin, xût ew xêlî ser fe’mê wan dimîne. Ew hingê tê hildanê, gava ew dibine p’ara Mesîh+. 15Belê h’eta îro jî, gava Qanûna Mûsa dixûnin, xêlî ser fe’mê wan dimîne, 16lê gava yek li Xudan veger’e, hingê «ew xêlî tê hildanê»[*]+ . 17Û ew Xudan R’uh’ e û R’uh’ê Xudan li k’u derê be, li wê derê jî azayî heye+. 18Awa em h’emû jî r’ûkî bêxêlîkirî mîna neynikê şewqa r’ûmeta Xudan vediger’înin[*] û em bi derecêd r’ûmet bi r’ûmetê têne guhastinê, dibine xût ew sûretê Wî, ev yek bi alîk’arîya Xudan e, ku xwexa R’uh’ e+.

4

Xizna r’uh’anîye derdanêd h’er’îda

4^1Bona vê yekê em ji vî qulixî venak’işin, ya ku me bi r’e’ma Xwedê standîye+. 2Lê belê em ji tiştêd e’ybe dizîva dûr in û fêlbazîya nakin, xebera Xwedêda qelpîyê nakin. Lê serda em r’astîyê e’yan dikin û bi vî awayî xwe dîyarî îsafa her merivî dikin li ber Xwedê+. 3Lê heger ev Mizgînîya ku em didin veşartî ye jî, ew li ber undabûyîya veşartî ye+. 4Mîrê vê dinyayêyî neheq şever’eşa kora anîye ser fe’mê nebawera, wekî r’onaya Mizgînîya r’ûmeta Mesîh nede ser wan, Yê ku sûretê Xwedê ye+. 5Em ne ku xwe dannasîn dikin, lê Îsa Mesîh çawa Xudan û xwe jî çawa xulamêd we, bona Îsa+. 6Wî Xwedêyê ku got: «Bira ji te’rîyê r’onayî derê»[*] , Wî xwexa dilê meda şewq da, wekî em r’ûmeta Xwedê nas kin, bi wê şewqa ku ji r’ûyê Mesîh dertê+.

7Lê ev xizne nava me derdanêd h’er’îda heye, wekî bê k’ifşê ku zorayîya qewatê ji Xwedê ye, ne ku ji me+. 8Em her alîyava te’lî-tengîyada ne, lê nav dest-p’îyê tengasîyada naçin, derecê bêgumanda ne, lê bêguman nînin,+
9xweyîneyar in, lê ne bêyar in, lêdayî-k’etî ne, lê ne undabûyî ne+. 10Her gav em mirina Îsa bedenêd xweda dibin, wekî jîyîna Îsa jî bedena meda k’ifş be+. 11Çimkî eme ku sax in, bona Îsa mirinêr’a têne dayînê, wekî jîyîna Îsa jî qalibê meyî mirîda k’ifş be+. 12Awa mirin nava meda ya xwe dike, lê jîyîn nava weda.

13Çawa nivîsar e: «Min bawer kir, lema xeber da»[*] . Xût bi wî r’uh’ê bawerîyê em jî bawer dikin û lema xeber didin+. 14Em zanin Ewê ku Xudan Îsa ji mirinê r’akir, wê me jî t’evî Îsa ji mirinê r’ake û me t’evî we ber xwe bide sekinandinê+. 15Belê ev h’emû bona we ye, ku gava k’erem hê ser gelekada bir’ije, şikirdarîya r’ûmeta Xwedê jî hê zêde be.

16Lema em ji vê yekê venak’işin. Belê em ji dervava dêris dibin diçin, lê dilda r’oj bi r’oj nûyejîyîn dibin+. 17Çimkî cefêd meye dem-deme sivik me dikine xweyîyê r’ûmeta girane h’eta-h’etayêye bê himber+. 18Awa em dîna xwe nadine tiştêd xuya dibin, lê yêd nexuya, çimkî tiştêd xuya bona wextekî ne, lê yêd nexuya h’eta-h’etayî ne+.

5

5^1Çimkî em zanin, heger qalibê meyî axîn mîna konê firarî xirab be, maleke meye h’eta-h’etayê li e’zmana heye, ya ku bê dest ji Xwedêda çêkirî ye. 2Û belê em vî konîda dine’lin, h’eyra wê yekêda ne, ku mala xweye e’zmanî li xwe wergirin,+
3wekî, gava em wê xwe wergirin, bê sit’ar k’ifş nebin+. 4Belê h’eta ku em vî konîda dimînin, bin barê giranda dine’lin, ne ku em dixwazin vî ji xwe bêxin, lê ya e’zmanî ser xwe wergirin, wekî yê xweyîmirin wê jîyînêda betavebe here. 5Xwedê Xwexa em vê yekêr’a hazir kirine û R’uh’ê Xwe çawa bihê ji ber sozê Xweva da me+.

6Awa em her gav vê yekêda e’seyî guman in. Em zanin h’eta em vî qalibîda dimînin ji Xudan dûr in, 7çimkî em bi bawerîyê dijîn, ne ku bi dîtina ç’e’va+. 8Û gumana meye e’seyî heye û hê dixwazin ji vî qalibî derên li cem Xudan bihêwirin. 9Bona vê yekê em dice’dînin, ku heger em bimînin yan derên, t’enê li Wî xweş bên+. 10Çimkî gerekê em h’emû jî li ber dîwana Mesîh bisekinin, wekî her kes weke wan e’melêd qalibê xweda kirî bistîne, çi ku kiribe, qencî yan xirabî[*]+ .

Qulixê şandîtîyê bona lihevanîna t’evî Xwedê

11Awa em ku haş ji xofa Xudan hene, dikin ku meriva bînine r’ayê. Û em Xwedêva jî e’yan in, guman heye, ku em îsafa weva jî e’yan in+. 12Ne ku em ber we dîsa pesinê xwe didin, lê mecalê didine we, ku hûn bi me bifir’in, wekî tiştekî weyî gotinê wanr’a hebe, yêd ku bi dîtina ç’e’va difir’in, ne ku bi ya dilada+. 13Heger me h’işê xwe unda kirîye, ew bona Xwedê ye, lê heger em ser h’işê xwe ne, ew bona we ye+. 14H’izkirina Mesîhe hindava meda p’êyî ser me dike, çimkî em fe’m dikin, ku yek bona h’emûya mirîye, ku usa ye h’emû jî mirine+. 15Mesîh bona h’emûya mir, wekî ewêd sax bona xwe sax nîbin, lê bona Wî, Yê ku bona wan mir û ji mirinê r’abû+.

16Çi li me dik’eve, em îdî niha kesekî bi tiherê merivayî nanihêr’in. R’ast e wextekê me bi tiherê merivayî Mesîh nihêr’î, lê niha îdî em usa nanihêr’in. 17Awa heger yek yektîya Mesîhda ye, ew e’firînekî nû ye, tiştêd kevin derbaz bûn çûn û va yêd nû[*] hatin+. 18Ev her tişt ji Xwedêda ne, ku em bi Mesîh t’evî Xwe li hev anîn û qulixê lihevanînê da me+. 19Awa gotî Xwedê bi Mesîh dinya t’evî Xwe li hev anî, neheqîyêd wan wanr’a neheqî h’esab nekirin û gotina lihevanînê sparte me+. 20Awa em ji alîyê Mesîhda qasidîyê dikin, çawa ku Xwedê bi me hîvî ji we dike: Em alîyê Mesîhda r’eca ji we dikin, t’evî Xwedê li hev werin!+
21Ewî ku heleqetîya Wî t’evî guna t’unebû, Xwedê Ew bona me kire heval-p’arê guna[*] , wekî em yektîya Wîda bibine heval-p’arêd r’astîya Xwedê+.

6

6^1Em jî çawa heval-xebatêd Xwedê îdî hîvî ji we dikin, yêd ku k’erema Xwedê standine, nehêlin ku ew k’erem bêfeyde be+. 2Çimkî Xwedê dibêje:

«Dema r’e’m-k’eremê Min dengê te bihîst
û r’oja xilazbûnêda hatime hewara te»[*] .

Va niha ye dema r’e’m-k’eremê! Va niha ye r’oja xilazbûnê!+

3Em dikin t’u tiştîda nebine bayîsê k’etina t’u kesî, wekî qulixê me neyê lomek’arkirinê. 4Lê her tiştîda em xwe bi sebira xweye mezin didine k’ifşê, çawa qulixk’arêd Xwedê: Te’lî-tengîyada, hêsîrî-belengazîya û derd-kulada,+
5lêdanada, kelada û her alîyava h’icûmkirî, k’esirî, bêxew, bir’çî[*] , 6bi nixta h’elal, bi zanebûnê, bi dilê fire, bi şîrinayîyê, bi R’uh’ê Pîroz û bi h’izkirina bêh’ilek’arî, 7bi gotina r’astîyê û qewata Xwedê. Em bi destê ç’ep û r’astê jî r’asth’esabûnêva sîlih’kirî ne,+
8hurmetê û bêhurmetîyêda, qedir û r’ezîlîyêda. Me h’esab dikin çawa yêd derewîn, lê em ser r’astîyê ne,+
9me h’esab dikin çawa yêd nenas, lê yêd bi nav û deng in, çawa yêd mirî, lê va ye eme sax in, çawa ceza standî, lê nekuştî ne,+
10em çawa yêd zelûlîyêda ne, lê em her t’im şa ne, çawa yêd belengaz, lê em geleka dewletî dikin, çawa k’ifş dibe yanê tiştekî me t’une, lê her tiştêd me hene+.

11Me vekirî wer’a xeber daye gelî korint’îya, dilê me jî hindava weda fire ye. 12Hûn ji alîyê meda bînteng nabin, lê hûn bîna xwe li xwe teng dikin. 13Ez çawa t’evî zar’êd xwe xeber didim, hûn jî weke wê yekê li me veger’înin û dilê xwe mer’a vekin+.

P’ûtp’aristîyêva girêdayî nîbin

14T’evî nebawera nek’evine binê nîrekî. Çi k’arê heqîyê t’evî neheqîyê heye? Yan çi heleqetîya r’onayê t’evî te’rîyê+? 15Û çi t’ifaqîya Mesîh t’evî cin[*] heye? Yan çi p’ar nava bawermenda û nebawerada heye+? 16Yan jî çi hevaltîya p’aristgeha Xwedê t’evî ya p’ûta heye? Çimkî em p’aristgeha Xwedêyê sax in! Çawa Xwedê got:

«Ezê nava wanda bimînim,
nava wanda bimeşim,
Xwedêyê wan bim
û ewê jî cime’ta Min bin»[*]+ .
17Bona vê yekê «Xudan dibêje:
De r’abin ji nava wan derên, cude bin.
Li tiştêd h’eram nek’evin,
û Ezê we qebûl kim[*] ,+
18Bavê we bim,
hûnê jî kur’ û qîzêd Min bin,
Xudanê H’emû Zorayîyê dibêje[*] »+.

7

7^1Em ku xweyê van soza ne delalno, de em xwe ji h’emû k’irêtîya[*] qalib û r’uh’ê xwe paqij kin û bi xofa Xwedê lap buhurtî-jibare bin+.

Şabûna Pawlos

2Me dilê xweda cî kin! Me neheqî t’u kesî nekirîye, zîyan nedaye t’u kesî û kesek k’ara xwer’a nedaye xebatê+. 3Ez vê yekê nabêjim ku we neheq kim, lê çawa min pêşda gotîye, hûn dilê meda ne, heger em bimirin yan bijîn em t’evî we ne+. 4Ez gelekî weda guman im, gelekî pê we fir’naq dibim! Nava h’emû te’lî-tengîyêd meda berdilîya we ji serê min zêdetir e û şabûnêda k’im-k’imî me+.

5Belê gava em gihîştine Mekedonyayê, me qet r’ih’etî nedît, lê me h’emû alîyava te’lî-tengî k’işandin, dor-bera şer’-de’w bûn, dilada jî xem û derd bûn+. 6Lê Xwedêyê ku ber dilê şkestîyada tê, bi hatina Tîto dil da ber me+
7û ne ku t’enê pê hatina wî, lê bi wê yekê jî, ku çawa we dil dabû ber wî. Ewî mer’a gilî kir, ku hûn çiqasî demana minda ne, şîn û girî ne û xîreta min dik’işînin. Bi vê yekê dilê min hê şabûn k’etê.

8Belê heger min pê wê ne’mê dilê we êşand, ez ne p’oşman im. R’ast e ez p’oşman bûm, gava min dît ku wê ne’mê hinek wext dilê we êşand+. 9Lê niha ez şa me, ne ku bona wê yekê ku hûn ber xwe k’etine, lê çimkî hûn bona t’obekirinê ber xwe k’etin. Hûn li gora xwestina Xwedê ber xwe k’etin, usa ku we t’u zîyan ji me nedît. 10Berxwek’etina li gora xwestina Xwedê mêriv berbi t’obeyîyê dibe ku xilaz ke û p’oşmanî têda t’une, lê berxwek’etina ji vê dinyayê berbi mirinê dibe+. 11De dîna xwe bidine wê berxwek’etina li gora xwestina Xwedê ku çiqas k’ar da we: We çawa ce’dand bi r’ûspîtî caba xwe da! Çi hêrs, çi xof, çi h’izret, çi xîret, çi cezadayîna bona neheqîyê! We h’emû alîyava xwe da k’ifşê, ku hûn van yekada ser nixta h’elal in. 12Awa ew ne’ma ku min wer’a nivîsî, ne bona wî bû, yê ku neheqî kir û ne bona yê hate neheqkirinê, lê belê wekî ew demana weye hindava meda li ber Xwedê e’yan be+. 13Bona vê yekê dil hate ber me.

Pêştirî wê berdilhatinêda, hê gelekî dil hate ber me bona şabûna Tîto, çimkî we h’emûya dilê wî r’ih’et kiribû. 14Li ber wî ez pê we fir’naq bûm û ez r’ûr’eş dernek’etim. Lê çawa her tiştê ku me wer’a got r’ast bû, usa jî ew fir’naqîya meye ber Tîto r’ast derk’et. 15Û dilê wî hê ser we germ bûye, gava bona guhdarîya we h’emûya bîr tîne, ku we çawa bi xof û tirs ew qebûl kirîye. 16Ez şa me, ku her tiştîda weda guman im.

8

Mer’danîya bawermenda

8^1Îjar xûşk-birano, em wê k’erema Xwedê weva didine h’esandinê, ya ku civînêd Mekedonyayêr’a hatîye dayînê[*] . 2Nava wê hêsîrî-belengazîya ku pê hatine cêr’ibandinê û nava k’esîbîya xweye giranda jî, şabûna wan hê zêde bû û hê xwe dane mer’danîyê+. 3Ez şe’de me, ku wana weke qewata xwe û ji qewata xwe zêdetir jî bi r’ezedilî didan,+
4gelekî hîvî jî dikirin, ku em qedirê wan bigirin, bihêlin ku ew t’evî vê k’omekdayîna bona cime’ta Xwedê bin+. 5Û ne haqas çiqas ku gumana me hebû, lê canîya xwe pêva pêşîyê dane Xudan û paşê me, bi e’mirê Xwedê. 6Îdî hingê me ji Tîto hîvî kir, ku ew wî şixulê qencî ku nava weda destpêkir, xilaz ke jî+. 7Çawa hûn her tiştîda t’êre-t’ijî ne, bawerîyê, xeberdanê, zanebûnê, t’emamîya xîretêda û wê h’izkirina xweye hindava meda, usa jî vî şixulê qencda t’êr-t’ijî bin+.

8Ez vê xeberdanêda e’mirî ser we nakim, lê wekî hûn ç’e’v bidine xîreta hinekêd din bona k’omekdayînê, dixwazim we bicêr’ibînim, k’a hûn h’izkirinêda çiqas şîrh’elal in+. 9Çimkî hûn k’erema Xudanê me Îsa Mesîh zanin: R’ast e Ew yekî dewletî bû, lê bona we k’esîb bû, wekî hûn bi k’esîbbûna Wî dewletî bin+.

10Ez vê yekêda fikira xwe wer’a dibêjim: Ev yek bona k’ara we ye, çimkî hê sala parva ne ku t’enê we pêşîyê destpêkir wê yekê bikin, lê usa jî hûn pêşîyê wê yekêr’a r’azî bûn+. 11De îjar vê kirina xwe bînine sêrî, wekî r’ezedilîya xweda çiqas xîret dikin, haqas jî bînine sêrî, weke qewata xwe. 12Çimkî heger hûn bi r’ezedilî k’omekê bidin, ew weke wê yekê qebûl e, çiqas destê k’êva tê, lê ne weke wê yekê, ku dêstda t’une+.

13Ez ne ku firêqetîya hineka dixwazim û tengasîya we, lê wekî her tişt weke hev be. 14Niha zêdeya we dikare kêmasîya wan t’ijî ke û r’ojekê jî zêdeya wanê kêmasîya we t’ijî ke. Bi vî awayî wê weke hev derê,+
15çawa nivîsar e:

«K’ê gelek t’op kir, zêde nebû
û k’ê hindik t’op kir, kêm nebû»[*]+ .

Tîto û hevalêd xweva

16Şikir ji Xwedê ku ew xîret da Tîto jî, ku alî we bike. 17Ew ne ku t’enê hîvîkirina mer’a r’azî bû, lê xîreta wî jî qebûl nekir, xwest bi r’ezedilî bê cem we. 18T’evî wî em wî birayî dişînin, yê ku h’emû civînada bona Mizgînîdayînê pesinê wî didin 19û ne ku t’enê haqas, lê usa jî ji alîyê civînada hate bijartinê, ku bibe hevalê wê r’êwîtîya ku em k’omekdayînêr’a qulix dikin, bona r’ûmeta Xudan û wekî em dilxwestina xwe jî vê yekêda bidine k’ifşê. 20Em h’evza xwe ji vê yekê jî dikin, ku nebe yek vî qulixê meyî mer’ddayînêda me lomek’ar ke. 21Çimkî em dikin r’ast derên, ne ku t’enê li ber Xudan, lê li ber meriva jî.

22Em t’evî wan her du bira, birakî xweyî din jî dişînin, yê ku me gelek tiştîda ew cêr’ibandîye û t’imê jî xîretk’êş dîtîye û niha jî hê xîretk’êş e hindava weda, çimkî ew gelekî weda guman e. 23Heger pirs bê ser Tîto, ew heval û xebatk’arê t’evî min e bona we. Lê heger bê ser wan her du birayêd me, ewana ji alîyê civînêda şandî ne, bona r’ûmeta Mesîh dixebitin. 24Awa h’izkirina xwe û ew pesinê ku me bona we daye, wanr’a bidine îzbatkirinê, wekî h’emû civîn wê yekê bibînin+.

9

9^1Derheqa k’omekdayîna cime’ta Xwedêda ev tiştekî zêde ye, ku ez wer’a binivîsim+. 2Çimkî ez wê r’ezedilîya we zanim û nava mekedonîyada pê we fir’naq dibim dibêjim, ku we bawermendêd qeza Axayayê hê sala parva k’arê xwe k’omekdayînê kirîye û ev xîretk’êşîya we, gelek ji nav wanda leqandine. 3Û ez jî wan birayêd xwe dişînim, wekî fir’naqîya mine hindava weda, wê yekêda betal derneyê, lê hûn usa hazir bin, çawa min wanr’a gotîye,+
4ku nebe heger mekedonî t’evî min bên û bibînin hûn ne hazir in, em şermî bin (naxwazim bêjim hûn jî) wê gumanêda, ya ku em weda guman bûn. 5Lema jî min r’ê têr’a dît, hîvî ji bira kir, ku berî min bêne cem we û t’ivdarekê wê p’êşk’êşa gumre, ya ku we soz dabû bibînin. Hingê ewê bi r’ezedilîyê hazir be, ne ku bi destê zorê.

Gumredayîn û berêd wê

6Vê yekê bîr nekin: Yê dest dide ber çandinê, wê hindikî jî bidirû, lê yê dest nade ber çandinê, wê gumre jî bidirû+. 7Dilê her kesîr’a çiqas derbaz dibe, bira haqasî jî bide, ne ku bide lê dilê wî pey be yan bi borcdarîyê be, çimkî Xwedê yê bi dil û eşq dide h’iz dike+. 8Xwedê dikare h’emû alîyava ser weda bibarîne, wekî her alîyada her gav h’emû tiştêd weye kêrhatî hebin û zêde be jî bona her kirinêd qenc+. 9Çawa nivîsar e:

«Wî gumre da belengaza,
qencîkirina Wî[*] h’eta-h’etayê dimîne»[*]+ .

10Ewê ku t’oxim dide t’oximr’eş û nan jî bona xwarinê, wê t’oxim p’êşk’êşî we ke û zêde ke, berêd qencîkirina we[*] jî bigihîne[*] . 11Hûnê her tiştîva dewletî bin, wekî her alîyava mer’d bin û ew qencîyêd hûn bi destê me dikin, bibine me’nî ku şikirîyê bidine Xwedê+. 12Û gava hûn vî qulixî dikin, ne ku t’enê kêmasîya cime’ta Xwedê t’ijî dikin, lê ev yek dike ku Xwedêr’a hê şikirdayîn zêde be. 13Ev kirina we r’astîya bawerîya we îzbat dike, bi vî awayî şikirîya xwe Xwedê tînin bona guhdarîkirina Mizgînîya Mesîhe ku hûn îqrar dikin û bona wê mer’danîya we, ku hûn alîk’arîya wan û h’emûya dikin+. 14Û ewê bona we dua bikin, h’eyra weda bin, bona wê k’erema Xwedêye ser k’erema, ya ku wer’a hatîye dayînê. 15Şikir ji Xwedê bona wê dayîna wîye ku nayê gotin!

10

Cabdayîna Pawlos bona h’ukumê şandîtîya xwe

10^1Ez, Pawlos xwexa hîvî ji we dikim, bi milûktî û şîrinayîya Mesîh, çawa tê gotinê ku ez r’û bi r’û nava weda mîna berxekî me, lê dûrva hindava weda mîna şêrekî me+. 2Ez r’eca dikim, usa nekin ku gava bêm jî bibime şêr, çimkî ez e’seyî zanim ku ez dikarim turuş kim hindava wanda jî h’işk bim, yêd ku bona me usa difikirin, yançîye em bi merivayî dikin+. 3Belê r’ast e em meriv in, lê bi merivayî eskerîyê nakin. 4Ç’ekêd eskerîya me, ne yê merivayî ne, lê yêd qewate ji Xwedê ne, bona wêrankirina t’e’bîya+. 5Em wan şêwira û h’emû bilindcîyêd k’ubarîyêye miqabilî zanebûna Xwedê betal dikin û h’emû fikira dikine hêsîr, êlimî Mesîh dikin. 6Em hazir in ceza bidine h’emû neguhdara, gava guhdarîya we t’am be.

7Hûn r’eng-r’ûya dinihêr’in. K’î xweda guman e, ku ew p’ara Mesîh e? Bira vê jî bifikire, ku çawa ew p’ara Mesîh e, usa jî em in+. 8Çimkî heger ez hinekî jî zêde difir’im, bona wê h’ukumdarîya ku Xudan da me, tiştekî şermîyê têda t’une, ew bona avabûna bawerîya we ye, ne ku xirabbûnê+. 9Awa ez dikim ku usa k’ifş nebe, yanê ez bi ne’meyêd xwe we ditirsînim. 10Çawa hinek dibêjin: «Ne’meyêd wî h’işk in û bi qewat in, lê ew dîndara xweva belengazek e û xeberdanêda jî yekî pênebûyî ye»+. 11Yêd usa bira fe’m bikin, em dûrva bi xeber û ne’meyêd xweva çawa ne, nêzîk kirêd xweda jî usa ne.

12R’ast em newêrin, xwe ser mêzînê bik’işînin û himberî wan kin, yêd ku xwexa pesinê xwe didin. Ewana nadine ber h’işê xwe, gava nava xweda xwe pê hev çap dikin û xwe didine ber hev. 13Lê çi ji p’eydayîna me dik’eve, em nigê xwe ji ber’a xwe dirêjtir nakin, lê weke wî sînorê dayî, çiqas Xwedê kire p’ara me, ku digihîje h’eta cem we. 14Em ji sînor der gaveke xwe navêjin, çawa hê negihîştibine cem we, çimkî gava r’astîyê k’eve em bi Mizgînîdayîna Mesîh îdî gihîştine h’eta cem we. 15Em ji sînor dernayên û pê xebata hinekêd din nafir’in. Lê em wê gumanê ne, ku bawerîya we bigihîje, weke wê dayîna ku me standîye, xebata me jî nava weda hê zêde berfire be. 16Em dixwazin ku ji we wêdatir derbaz bin, Mizgînîyê cîyêd din jî dannasîn kin, ne ku em bi kirê yekî din bifir’in, yê ku sînorê xweda kirîye. 17Lê çawa nivîsar e: «Yê ku difir’e, bira pê Xudan bifir’e»[*]+ . 18Çimkî ne ku ewê p’eyê xwe dide, li Xudan qebûl e, lê yê ku Xudan p’eyê wî dide+.

11

Pawlos û şandîyêd derew

11^1Ez dixwazim ku hûn bikaribin hinekî bêh’işîya min bibihêrin! Lê bikin ku bibihêrin jî!+
2Ez k’umr’eşîyê we dikim, bi wê k’umr’eşîya Xwedê. Çimkî min hûn yekîr’a, awa gotî Mesîhr’a nîşan kirin, wekî we mîna qîzeke bik’ir li ber Wî bidime sekinandinê+. 3Lê t’enê ez ditirsim, tuwere çawa me’r bi fêlbazîya xwe Hêwa xapand, usa jî ew h’işê we biçelqîne û hûn destê xwe ji şîrh’elalî û dilsaxîya xweye hindava Mesîhda bikin[*]+ . 4Gava yek tê û Îsakî din dannasîn dike, k’îjan me dannasîn nekirîye, yan r’uh’ekî din hûn distînin, k’îjan we ji me nestandîye, yan mizgînîke din dide, ku me nedaye we, hûn van tişta r’ind dibin+. 5Lê bi t’exmîna min ez t’u tiştîva ji wan şandîyêd e’yane ha kêmtir nînim!+
6Dibe ez xeberdanêda ne ser xwe me, lê ne alîyê zanebûnêda. Me ev yek h’emû alîyava her tiştîda nîşanî we daye+.

7Gelo min gune kir, ku Mizgînîya Xwedê bê heq da we, xwe jî ber we şkênand, ku hûn bilind bin+? 8Min civînêd mayîn t’alan kirin ji ber heqê xweva, wekî xizmetk’arîyê wer’a bikim. 9Û gava ez li cem we bûme h’ewcê tiştekî, min giranî neda ji we t’u kesî, çimkî ew bawermendêd ku ji Mekedonyayê hatibûn, çi kêmasîyêd min hebûn, wana destê xwe dirêjî min kir. Belê min her alîyava kirîye ku giranîyê nedime we û dikim ku nedim jî[*]+ . 10Bi wê r’astîya Mesîh, ya ku nava minda ye, r’ûspîtîya min wê dor-berêd qeza Axayayêda jî betal derneyê+. 11Çima ez aha dikim? Ez we h’iz nakim? Wê yekê Xwedê zane! 12Û ez çawa dikim, ezê usa jî bikim, wekî r’ê nek’eve wan, yêd ku me’nîya diger’in, wekî p’eyê xwe bidin, yançîye ew jî mîna me dixebitin.

13Lê na, yêd usa şandîyêd derew in, p’alêd qelp in, xwe dikine dilqê şandîyêd Mesîhe r’ast+. 14Û ev yek ne tiştekî e’cêbmayînê ye! Mîrêcin xwexa jî xwe dike dilqê milyak’etê r’onayîyê+. 15Hilbet ne tiştekî mezin e, ku xizmetk’arêd wî jî bik’evine dilqê xizmetk’arêd heqîyê. Axirîya wanê weke e’melêd wan be+.

Pawlos p’eyê xwe te’lî-tengîyêd xweda dide

16Dîsa dibêjim, bira t’u kes min bêh’iş h’esab neke. Lê heger hûn dikin jî, îdî bira min mîna yekî bêh’iş qebûl kin, ku ez jî hinekî p’eya bême xwe+. 17Çi ku dibêjim, r’ast e li Xudan xweş nayê, lê çawa yekî bê h’emdî xwe, ber bayê navê xwe k’etî. 18Gelek bi merivayî p’eyê xwe didin, ezê jî p’eya bême xwe+. 19Hûn merivne serwaxt in, lema bi dilekî şa li bêh’işa sebir dikin!+
20Belê, hûn sebir dikin, gava yek we dike xulam, yan hebûka we dixwe, yan we k’ara xwer’a dide xebatê, yan ser wer’a k’ubar dibe, yan r’ûyê we dixe+. 21Ez bi şermîyê dibêjim, ku em wê yekêda pênebûyî bûn!

Heger yek r’ûyê wî digire bi tiştekî bifir’e, r’ûyê min jî digire, (ez vê yekê ji bêfe’mîya xwe dibêjim). 22Ewana îbranî ne? Ez jî. Îsraêlî ne? Ez jî. Ji r’ik’inyata Birahîm in? Ez jî+. 23Qulixk’arêd Mesîh in? (Bêh’işî xeber didim), ez hê ji wan zêdetir im! Ji wan ze’ftir xebitîme, ji wan ze’ftir k’etime kela, ji wan ze’ftir lêdan xwarîye, gelek cara h’eta ber derê mirinê jî çûme+. 24Bi destê cihûya pênc cara, ji çilî yek kêm, bi qamçîya hatime lêdanê[*] , 25sê cara bi destê r’omîya bi şiva hatime lêdanê, carekê ez dame ber kevira, sê cara r’astî gemîwelger’andinê hatime, şev û r’ojekê be’rêda mame[*]+ . 26Gelek r’êwîtîyêd xweda nava cûr’e-cûr’e qede-belada bûme: Ji ç’ema, ji r’êbir’a, ji miletê xwe, ji necihûya, bajêrda, çol-bestada, ser be’rê, ji birayêd derew[*]+ . 27Dixebitîm, diçerçirîm, gelek cara xewê şeva nedikir, t’î-bir’çî, gelek cara bê nan, sermê û bêsit’arîyêda bûm+. 28Pêştirî tiştêd mayîn, xemêd h’emû civînaye her r’oj jî ser min t’op dibin. 29Gava yek ser h’alê xweda digirî, ez jî t’evî wî digirîm! Gava yek ji r’ê tê derxistinê, dilê min jî diqilqile!+

30Heger lazim be ez p’eyê xwe bidim, ezê ser h’alêd xweye sist p’eya bême xwe. 31Xwedêyê Bavê Xudan Îsa, ku h’eta-h’etayê hêjayî şikirîyê ye, zane ku ez derewa nakim. 32Bajarê Şamêda welîyê berdestîyê Arêtas p’adşa, bona ku min bigire, nobedar dabûne ber dergehêd bajêr[*] , 33ez pê sepetê p’encerekêr’a sûrêva daxistime xwarê û ji destê wî r’evîm+.

12

Dîtin û e’yantîyêd Pawlose e’zmanî

12^1Min dik’eve ez p’eya bidime xwe, lê r’astî k’ara wê t’une. Lê belê ezê niha derbazî ser wan dîtin û e’yantîya bim, yêd ku Xudan nîşanî min dane+. 2Ez bawermendekî Mesîh nas dikim, çardeh sal pêşda, (nizanim qalibda bû, nizanim bê qalib bû, ew Xwedê zane), h’eta e’zmanê sisîya[*] hate hilatinê. 3Û ez zanim ku ev meriva, (qalibda bû, bê qalib bû, ez nizanim, wê yekê Xwedê zane), 4h’eta buhiştê hate hilatinê û tiştêd nayêne gotinê bihîstin ku ji mêriv nak’eve bona wan tişta xeber de jî. 5Ezê bona yê ha p’eya bême xwe, lê bona xwe p’eya nadime xwe, pêştirî ser h’alê sistîyêd xwe. 6Lê heger ez bixwazim jî p’eyê xwe bidim, ev ne bêh’işî ye, çimkî ez r’astîyê dibêjim. Lê ez xwe digirim, ku nebe yek ser min tiştekî zêde bifikire, pêştirî tiştê ku ji min dibihê yan dibîne.

7Û wekî nebe ez bona gelek e’yantîyêd neberh’işa k’ubar bim, belake mîna derzîkê qalibê minda minr’a hate dayînê, milyak’etekî ji mîrêcin, ku t’epa bê min, wekî ez k’ubar nebim+. 8Bona vê yekê min sê cara hîvî ji Xudan kir, ku vê yekê ji min dûr xe, 9lê Ewî minr’a got: «K’erema Min besî te ye, çimkî qewata Min sistîyada mîyaser dibe». Awa ezê bi dilekî şa h’alê sistîyêd xweda bifir’im, wekî qewata Mesîh nava minda be+. 10Lema jî ez bona navê Mesîh sistîya, qara, hêsîrî-belengazîya, zêrandina û te’lî-tengîya begem dikim, çimkî gava ez sist dibim, hingê qewat dibim+.

Xemêd Pawlos hindava korint’îyada

11R’astî min bêh’işî kir ku p’eyê xwe da, lê we p’êyî ser min kir! Gerekê we p’eyê min bida. Ez t’u tiştîva ji wan şandîyêd weye e’yan kêmtir nîme, lê ez xwexa jî ne t’u tişt im+. 12Nîşanêd şandîtîya r’ast, awa gotî nîşan, k’eremet û kirêd qewat, nava weda bi t’emamîya sebirê hatine kirinê+. 13Min çi tiştîva qedirê we ji qedirê civînêd mayîn kêmtir girtîye, pêştirî wê yekê ku min giranî neda we? Bibaxşînine min vê neheqîyê!+

14Eva sê car e ez k’arê xwe dikim, ku ser weda bêm. Û ez giranîyê nadime we. Ç’e’vê min ne li hebûka we ye, lê li we ye! Çimkî ne ku gerekê zar’ bona dê-bava bikin, lê dê-bav bona zar’a+. 15Ezê bi dilekî şa, xwe jî û mal-h’alê xwe jî bona we bidim. Heger ez hê gelekî we h’iz bikim, gelo hûnê min hindikî h’iz bikin+? 16Em ha hildin, ku min giranî nedaye we, lê bi ya hineka ezî h’ilek’ar bûme û bi fêlbazîya xwe hûn avîtine t’eleka xwe+. 17Gelo min bi destê ewêd ku min ser weda şandin, hûn k’ara xwer’a dane xebatê? 18Min hîvî ji Tîto kir û ew bira t’evî wî şand. Gelo Tîto hûn k’ara xwer’a dane xebatê? Me bi r’uh’ekî nedikir? Em r’êkêda nediçûn+?

19Dibe ku hûn t’emamîya vî wextîda difikirin, ku em dixwazin xwe li ber we r’ûspî kin? Na! Lê li ber Xwedê em yektîya Mesîhda xeber didin û her tiştî delalno, bona k’ara we dibêjin+. 20Ez ditirsim, gava ez bêm, tuwere we usa nebînim, çawa ez dixwazim û hûn jî min usa nebînin, çawa hûn dixwazin. Ditirsim ku hê nava weda şer’-de’w hebin, h’evsûdî, hêrsk’etin, hevr’ik’î[*] , xeyb, buxdan, k’ubar-babaxî û bêt’erbetî. 21Ditirsim, ku gava ez dîsa ser weda bêm, Xwedêyê min serê min li ber we berjêr ke û bona geleka şînê bikim, k’îjana pêşda gune kirine û ji kirêd h’eramîyê, bênamûsîyê û toltîyê t’obe nekiribin+.

13

T’emî û silavêd axirîyê

13^1Eva cara sisîya ye ezê ser weda bêm. Çawa nivîsar e: «Gerekê bi devê du yan sê şe’da her tişt bê e’seyîkirinê»[*]+. 2Min berê gotîye û niha jî dibêjim, çawa cara duda nava weda hazir bûm, niha jî dîsa dûrva wanr’a dinivîsim, yêd ku pêşda gune kirine û usa jî h’emûyar’a: Gava dîsa bêm, îdî ez nadime xatirê t’u kesî, 3çimkî hûn k’etine bin e’nena, ku bizanibin, gelo Mesîh pê min xeber dide. Ew hindava weda ne sist e, lê nava weda qewat e. 4R’ast e Ew bi sistîyê hate xaçkirinê, lê bi qewata Xwedê sax e. Em yektîya Wîda sist dibin, lê bi qewata Xwedê hindava weda emê bijîn t’evî Wî+.

5Hûn dilê xwe bicêr’ibînin, k’a hûn nava bawerîyêda ne? Xwe e’nene kin. Hûn fe’m nakin, ku Îsa Mesîh nava weda ye, t’enê cêr’ibandinêda hûn pênebûyî nîbin? 6Lê guman heye, ku hûnê fe’m bikin, ku em ne pênebûyî ne. 7Lê em dua ji Xwedê dikin, ku hûn xirabîyê nekin, ne ku wekî em cêr’ibandinêda qenc k’ifş bin, lê wekî hûn qencîyê bikin, heger em pênebûyî jî k’ifş bin. 8Çimkî em nikarin tiştekî li r’astîyê bikin, lê t’enê bona k’ara wê. 9Em şa dibin, gava em sist dibin û hûn qewat dibin. Û em jî bona we dua dikin, wekî hûn t’am bigihîjin+. 10Bona van yeka ez dûrva wer’a dinivîsim, ku nebe gava ez bêm, hindava weda h’işkîyê bikim bi wî h’ukumê ku Xudan daye min, ya ku bona avakirinê ye, ne bona xirabkirinê+.

11Heyneser xûşk-birano, xweş bin! Ser xweda werin, dil bidine hevdu, ser nêtekê bin, li pey e’dilayîyê bin û Xwedêyê h’izkirinê û e’dilayîyê wê t’evî we be+.

12Silavê bidine hev bi r’amûsana şîrê h’elal. T’emamîya cime’ta Xwedê li we silav dike+.

13K’erema Xudan Îsa Mesîh, h’izkirina Xwedê û heleqetîya R’uh’ê Pîroz t’evî we h’emûya be.

* 1:12 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Bi dilsaxîyê û h’elalîyê».

* 1:16 K’arêd Şandîya 19:21.

* 1:19 Bi yûnanî «Sîlvano» nivîsar e, ku cûr’ekî navê «Sîlas» e.

* 2:13 K’arêd Şandîya 20:1.

* 2:14 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ku t’imê me bi Mesîh ser dixe».

* 3:3 Derk’etin 24:12; Yêremîya 31:33; Hezekîyêl 11:19; 36:26.

* 3:7 Derk’etin 34:29.

* 3:13 Derk’etin 34:33.

* 3:16 Derk’etin 34:34.

* 3:18 Aha jî tê fe’mkirinê: «Em h’emû jî r’ûkî bêxêlîkirî r’ûmeta Xudan dibînin».

* 4:6 Destpêbûn 1:3.

* 4:13 Zebûr 116:10.

* 5:10 R’omayî 14:10.

* 5:17 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Û va her tişt nû bûye».

* 5:21 Aha jî tê fe’mkirinê: «Xwedê Ew bona me kire qurban bona guna».

* 6:2 Îşaya 49:8.

* 6:5 K’arêd Şandîya 16:22-23; 17:1-10.

* 6:15 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Belîar». «Belîar» navekî cin e.

* 6:16 Qanûna K’ahîntîyê 26:12; Yêremîya 32:38; Hezekîyêl 37:27.

* 6:17 Îşaya 52:11; Hezekîyêl 20:34, 41.

* 6:18 P’adşatî II. 7:8, 14.

* 7:1 Bi gotineke din: «P’îs, mir’dar’».

* 8:1 R’omayî 15:26.

* 8:15 Derk’etin 16:18.

* 9:9 Aha jî tê fe’mkirinê: «Heqîya Wî».

* 9:9# Zebûr 112:9 (111:9).

* 9:10 Aha jî tê fe’mkirinê: «Berêd heqîya we».

* 9:10# Îşaya 55:10.

* 10:17 Yêremîya 9:24.

* 11:3 Destpêbûn 3:1-6, 13.

* 11:9 Fîlîpî 4:15-18.

* 11:24 Qanûna Ducarî 25:3.

* 11:25 K’arêd Şandîya 16:22; 14:19.

* 11:26 K’arêd Şandîya 9:23-25; 14:5.

* 11:32 K’arêd Şandîya 9:23-25.

* 12:2 Hinek difikirin, ku dema Pawlosda «e’zmanê sisîya» yê herî jorin bû.

* 12:20 Aha jî tê fe’mkirinê: «T’enê xwer’a».

* 13:1 Qanûna Ducarî 19:15.

+ 1:1 K’arêd Şandîya 18:1-17
+ 1:3 Petrûs I 1:3, Efesî 1:3
+ 1:5 R’omayî 8:17, Fîlîpî 3:10, Kolosî 1:24
+ 1:6 Tîmot’êyo II 2:10
+ 1:8 K’arêd Şandîya 19:23, Korint’î I 15:32
+ 1:9 Korint’î II 4:14

+ 1:10 K’arêd Şandîya 12:11, K’arêd Şandîya 14:19-20, K’arêd Şandîya 21:32-33, K’arêd Şandîya 27:44

+ 1:11 R’omayî 15:31, T’êsalonîkî II 3:2, K’arêd Şandîya 12:5, Efesî 6:18

+ 1:12 K’arêd Şandîya 23:1, Tîmot’êyo II 1:3, Korint’î I 2:4, Korint’î I 2:13

+ 1:13 Korint’î I 1:8, T’êsalonîkî I 4:16-18, T’êsalonîkî I 2:19-20

+ 1:15 Korint’î I 4:19
+ 1:16 K’arêd Şandîya 19:21, Korint’î I 16:5
+ 1:18 Korint’î I 1:9

+ 1:19 K’arêd Şandîya 15:22, K’arêd Şandîya 16:1

+ 1:20 Korint’î I 14:16, E’yantî 3:14

+ 1:22 Korint’î II 5:5, Îbranî 6:11, Efesî 1:13

+ 1:23 R’omayî 1:9, Galatî 1:20, Fîlîpî 1:8, T’êsalonîkî I 2:5

+ 2:2 Korint’î II 7:8
+ 2:4 Korint’î II 7:12
+ 2:6 Korint’î I 5:4-5
+ 2:11 Petrûs I 5:8

+ 2:12 K’arêd Şandîya 16:8, K’arêd Şandîya 20:6

+ 2:13 Korint’î II 7:6, Korint’î II 8:6, Korint’î II 12:18

+ 2:14 Kolosî 2:15

+ 2:15 Korint’î I 1:18, Destpêbûn 8:21, Derk’etin 29:18, Efesî 5:2, Fîlîpî 4:18

+ 3:1 K’arêd Şandîya 18:27, Korint’î I 16:3

+ 3:3 Derk’etin 24:12, Derk’etin 31:18, Q. Ducarî 6:6, Îşaya 51:7, Yêremîya 31:33

+ 3:6 Yêremîya 31:31, Lûqa 22:20, Efesî 3:7, Kolosî 1:23, R’omayî 2:27, Yûh’enna 6:63

+ 3:7 Derk’etin 34:29-35
+ 3:14 Marqos 6:52, K’arêd Şandîya 15:21
+ 3:16 Derk’etin 34:34

+ 3:17 Yûh’enna 4:24, Yûh’enna 8:32, Aqûb 2:12, Petrûs I 2:16, R’omayî 6:18, Korint’î I 7:22, Galatî 5:1

+ 3:18 Yûh’enna I 3:2, R’omayî 8:29, Fîlîpî 3:21

+ 4:1 Korint’î II 3:6
+ 4:2 Korint’î II 2:17, T’êsalonîkî I 2:3
+ 4:3 Korint’î II 3:14, Korint’î II 2:15
+ 4:4 Yûh’enna 12:31, Kolosî 1:15, Îbranî 1:3
+ 4:5 Marqos 10:43, Korint’î I 9:19
+ 4:6 Destpêbûn 1:3

+ 4:7 Îbo 4:19, Îbo 33:6, Îşaya 64:8, R’omayî 9:21-22, Korint’î I 2:5

+ 4:8 Korint’î II 7:5
+ 4:9 Yêşû 1:5, Yûh’enna 15:20
+ 4:10 R’omayî 6:5
+ 4:11 Korint’î II 6:9
+ 4:13 Zebûr 116:10
+ 4:14 T’êsalonîkî I 4:14
+ 4:16 R’omayî 12:2, Efesî 4:23
+ 4:17 R’omayî 8:18
+ 4:18 R’omayî 8:24, Îbranî 11:1
+ 5:2 R’omayî 8:23
+ 5:3 Korint’î I 15:53
+ 5:5 Korint’î II 1:22, Efesî 1:14
+ 5:7 Korint’î II 4:18
+ 5:9 Kolosî 1:10

+ 5:10 Zanebêj 3:17, Zanebêj 11:9, Zanebêj 12:14, Metta 25:31-32, K’arêd Şandîya 10:42, R’omayî 14:10

+ 5:11 Korint’î II 4:2

+ 5:12 Korint’î II 3:1, Korint’î II 11:16, Korint’î II 12:1

+ 5:13 Marqos 3:21, Korint’î II 11:1
+ 5:14 R’omayî 5:15
+ 5:15 Petrûs I 4:2, R’omayî 14:7-8

+ 5:17 Îşaya 43:18-19, R’omayî 6:4, E’yantî 21:5

+ 5:18 R’omayî 5:10-11, Kolosî 1:20
+ 5:19 Zebûr 32:1-2, R’omayî 4:8
+ 5:20 Efesî 6:20

+ 5:21 Îşaya 53:9, Yûh’enna 8:46, Petrûs I 2:22, Yûh’enna I 3:5, Îbranî 4:15, R’omayî 8:3, R’omayî 1:17, R’omayî 4:25, Korint’î I 1:30

+ 6:1 Korint’î I 3:9

+ 6:2 Îşaya 49:8

+ 6:4 K’arêd Şandîya 9:16, K’arêd Şandîya 16:23, K’arêd Şandîya 17:5, Korint’î II 11:23-27

+ 6:7 Korint’î II 10:4, Efesî 6:11-17
+ 6:8 R’omayî 3:8
+ 6:9 Korint’î II 4:11
+ 6:10 Yûh’enna 16:22, K’arêd Şandîya 3:6
+ 6:13 Korint’î I 4:14

+ 6:14 Q. Ducarî 7:3, Ezra 9:2, Nehemîya 13:25, Efesî 5:7, Yûh’enna I 1:6

+ 6:15 Korint’î I 10:21

+ 6:16 Efesî 2:21, Korint’î I 3:16-17, Q. K’ahîntîyê 26:11-12, Hezeqêl 37:27

+ 6:17 Îşaya 52:11, Hezeqêl 20:34, Hezeqêl 20:41

+ 6:18 P’adşatî II 7:14
+ 7:1 Yûh’enna I 3:3
+ 7:2 K’arêd Şandîya 20:33
+ 7:3 Fîlîpî 1:7
+ 7:4 Kolosî 1:24
+ 7:5 Korint’î II 2:13, Korint’î II 4:8

+ 7:6 Korint’î II 1:4, Korint’î II 2:13, Korint’î II 8:6, Korint’î II 12:18

+ 7:8 Korint’î II 2:2-4
+ 7:10 Metta 5:4, Zanebêj 7:3
+ 7:12 Korint’î I 5:1-2, Korint’î II 2:4
+ 8:2 Marqos 12:44
+ 8:3 Korint’î I 16:2
+ 8:4 R’omayî 15:26
+ 8:6 Korint’î II 2:13, Korint’î II 7:6
+ 8:7 Korint’î I 1:5
+ 8:8 Korint’î I 7:6
+ 8:9 Aqûb 2:5, Fîlîpî 2:6-7
+ 8:10 Korint’î I 7:25
+ 8:12 Marqos 12:43-44, Lûqa 21:3
+ 8:14 K’arêd Şandîya 4:34
+ 8:15 Derk’etin 16:18
+ 8:24 Korint’î II 7:4
+ 9:1 R’omayî 15:25
+ 9:3 Korint’î II 8:6, Korint’î I 16:2
+ 9:6 Mesele 11:24-25, Lûqa 6:38, Galatî 6:7

+ 9:7 Q. Ducarî 15:10, Dîrok I 29:9, Derk’etin 25:2

+ 9:8 Fîlîpî 4:19
+ 9:9 Zebûr 112:9
+ 9:11 Korint’î I 1:5
+ 9:13 Metta 5:16, Petrûs I 2:12
+ 10:1 Metta 11:29

+ 10:2 Korint’î I 4:21, Korint’î II 13:2, Korint’î II 13:10

+ 10:4 Korint’î II 6:7, Efesî 6:11
+ 10:7 Korint’î I 3:23, Galatî 3:29
+ 10:8 Korint’î II 13:10
+ 10:10 Korint’î I 1:17
+ 10:17 Yêremîya 9:23-24, Korint’î I 1:31
+ 10:18 R’omayî 2:29, Korint’î I 4:5
+ 11:1 Korint’î II 5:13

+ 11:2 Hosêya 2:19-20, Efesî 5:27, E’yantî 14:4

+ 11:3 Destpêbûn 3:1, Destpêbûn 3:4, Yûh’enna 8:44, Tîmot’êyo I 2:14

+ 11:4 Galatî 1:6
+ 11:5 Korint’î II 12:11
+ 11:6 Korint’î I 1:17, Korint’î II 10:10
+ 11:7 Korint’î I 9:18
+ 11:9 Korint’î II 12:13, Fîlîpî 4:15
+ 11:10 R’omayî 9:1, Tîmot’êyo I 2:7

+ 11:13 Fîlîpî 1:15, K’arêd Şandîya 20:30, Petrûs II 2:1, E’yantî 2:2

+ 11:14 Galatî 1:8
+ 11:15 Fîlîpî 3:19
+ 11:16 Korint’î II 5:12
+ 11:18 Fîlîpî 3:3-4
+ 11:19 Korint’î I 4:10
+ 11:20 Galatî 2:4, Galatî 4:3
+ 11:22 R’omayî 11:1, Fîlîpî 3:5
+ 11:23 Korint’î I 15:10, Korint’î II 6:4-5

+ 11:25 K’arêd Şandîya 16:22-23, K’arêd Şandîya 14:19, K’arêd Şandîya 27:41-44

+ 11:26 Galatî 2:4

+ 11:27 K’arêd Şandîya 18:3, T’êsalonîkî I 2:9, T’êsalonîkî II 3:8, Korint’î I 4:11

+ 11:29 Korint’î I 9:22

+ 11:33 K’arêd Şandîya 9:24-25

+ 12:1 Korint’î II 5:12, Korint’î II 11:16, Galatî 1:12, Galatî 2:2, Efesî 3:3

+ 12:7 Îbo 2:6

+ 12:9 Îşaya 40:29

+ 12:10 Marqos 10:30, Metta 5:11-12, R’omayî 5:3

+ 12:11 Korint’î I 15:8-9, Korint’î II 11:5
+ 12:12 K’arêd Şandîya 15:12, R’omayî 15:19
+ 12:13 Korint’î II 11:9
+ 12:14 Korint’î II 13:1, Korint’î I 10:33

+ 12:15 Fîlîpî 2:17, Kolosî 1:24, T’êsalonîkî I 2:8

+ 12:16 Korint’î II 11:9

+ 12:18 Korint’î II 8:6, Korint’î II 8:18

+ 12:19 R’omayî 1:9, R’omayî 9:1, Korint’î I 14:26

+ 12:21 Korint’î I 5:1, Korint’î I 6:18

+ 13:1 Korint’î II 12:14, Q. Ducarî 19:15, Metta 18:16

+ 13:4 R’omayî 6:4
+ 13:9 Korint’î I 4:10
+ 13:10 Korint’î II 10:8

+ 13:11 Marqos 9:50, R’omayî 12:18, T’êsalonîkî I 5:13, R’omayî 15:33, R’omayî 16:16

+ 13:12 R’omayî 16:16, Fîlîpî 4:22

Galatî

NE’MA PAWLOS GALATÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Galatya Asya Biç’ûkda qezake R’omayê bû. Pawlos dema r’êwîtîya şandîtîya xweye pêşinda bajarêd Entakya Pisîdyayê, Lîstra, Dêrbe, Qonyayêda h’îmê civînêd bawermenda avîtin û usa jî carekê yan du cara çûye wir (K’arêd Şandîya 13:13–14:26, 16:6; 18:23).

Lê belê pey Pawlosr’a, çawa cîyêd dereke, usa jî nava Galatyayêda dannasînkirêd başqe hatin û civîna wan t’evîhev kirin.

Gava Mizgînîya Mesîh bela bû û nav miletada hate qebûlkirinê, ev pirs jî pêşda hat û gotin: «Ewê ku t’obe dike gerekê li gora Qanûna Mûsa bê sinetkirinê, ku bibe mesîhîyê r’ast». Pawlos hê pêşda şirovekiribû, ku ew yek t’u car ne usa ye. Çimkî ew r’îya ku bawermenda t’evî Mesîh dike yek, ew bawerî ye. Lê hinek hatine nava civînêd Galatyayê, himberî Pawlos r’abûn û gotin: «Gerekê Qanûna Mûsa bê xweykirinê, wekî ber Xwedê r’ast bêne h’esabê».

Bi vê ne’mê Pawlos dixwaze fikirêd yêd usa veger’îne berbi bawerîya r’ast, çimkî ew bi hînkirina ner’ast ji bawerîya xwe xalifî bûn. Ew serhatîya xwe şirovedike, dibêje çawa ew û Barnabas çûne Orşelîmê û t’evî şandîyêd mayîn xeber dan û çawa Aqûb, Petrûs û Yûh’enna qulixê wan qebûl kirin û qayl bûn, ku ew nava necihûya dannasîn kin. (Dibe ku Pawlos be’sa wê çûyîna xweye Orşelîmê dike, ya ku K’arêd Şandîya 15:1-4-da nivîsar e).

Pawlos îzinê dide xwe ku ew xwe şandîyê Îsa Mesîh h’esab ke. Ew piştgirîyê qulixê xwe dike û dibêje, ku ev qulixê wî ne ji alîyê merivada ye, lê dayîna Xwedê ye û şandîtîya wî bona miletêd necihû ye.

Ew mêrk’îmî dibêje, ku meriv pê Qanûn qedandinê li ber Xwedê r’ast nayê h’esabê, lê t’enê bi bawerkirinê. Meriv t’u car nikare wê xilazbûna ku Xwedê dide bi kirêd xweye qenc qazinc ke. Axirîyê Pawlos dibêje, ku e’mirê bawermenda gerekê bi azayîyê û h’izkirinê be, k’îjan ku R’uh’ê Pîroz bi bawerkirina meriva p’êşk’êş dike.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-10)
- H’ukumê Pawlos çawa şandî (1:11–2:21)
- Mizgînî k’erema Xwedê ye (3:1–4:31)
- Cabdarî û azayîya bawermenda (5:1–6:10)
- Paşgotin (6:11-18)

1

Silavkirin

1^1Ez Pawlosê şandî, ne ku ji alîyê merivada yan bi destê meriva k’ifşbûyî me, lê bi destê Îsa Mesîh û Bav Xwedê, Yê ku Ew ji mirinê r’akir,+
2ez bi h’emû bawermendava t’evayî berbir’î we civînêd Galatyayêda dibim+.

3De bira k’erem û e’dilayîya Xwedê Bavê me û Xudan Îsa Mesîh li we be, 4Yê ku canîya Xwe anegorî e’mirê Bavê me Xwedê ji ber gunêd meva da, wekî me ji vî zemanê nihayî xirab xilaz ke+. 5Şikir ji Xwedêr’a h’eta-h’etayê! Amîn.

R’astî t’enê Mizgînîkêda ye

6Ez e’cêbmayî dimînim, ku hûn usa zû pişta xwe didine Xwedêyê ku bi saya k’erema Mesîh gazî we kir û berê xwe didine mizgînîke din+. 7R’ast mizgînîke din t’une, lê hinek hene we t’evî hev dikin û dixwazin Mizgînîya Mesîh biguhêzin+. 8Lê heger em yan milyak’etek jî ji e’zmên bê, mizgînîke usa bide we, k’îjan ku ne mîna wê Mizgînîyê ye, ya ku me daye we, bira nifir’ li wî be!+
9Çawa me pêşda got, niha jî dîsa dibêjim: Heger yek mizgînîke ne mîna wê Mizgînîya ku we qebûl kir dide we, bira nifir’ li wî be!

10Çima ez niha dikim meriv ji min r’azî bin, yan Xwedê? Yan gelo ez dikim ku li meriva xweş bêm? Heger min hê bixwesta ez li meriva xweş bihatama, min nikaribû ez bibûma xulamê Mesîh+.

Çawa Xwedê Pawlos kire şandî

11Ez vê yekê li we didime h’esandinê xûşk-birano, ku ew Mizgînîya min dannasîn kir, ne ya merivayî ye. 12Min ew ji meriva nestand, ne jî ji kesekî hîn bûm, lê Îsa Mesîh minva e’yan kir+.

13We bona bêp’ergalîya mine berêye nava cihûtîyêda bihîstîye. Min bêh’esab civîna Xwedê dizêrand û dikir ku wê xirab kim+. 14Ez nava cihûtîyêda ji gelek hevalêd xweye cihû pêşdatir çûbûm, alîyê r’aw-r’izima kal-bavada jî gelekî xweyîxîret bûm[*]+ . 15Lê gava Xwedê xwest, (Yê ku ez bijartim, çaxê ez hê zikê dîya xweda bûm û bi k’erema Xwe ez k’ifş kirim),+
16Kur’ê Xwe minva e’yan kir, ku nava necihûyada Wî dannasîn kim, hingê min şêwira xwe t’u kesî nekir[*] , 17ne jî r’abûme Orşelîmê, cem ewêd ku berî min bibûne şandî, lê ez pêr’a-pêr’a çûme E’rebistanê û dîsa veger’îyame Şamê+. 18Paşê sê sala şûnda r’abûme Orşelîmê, ku Petrûs[*] bibînim û panzdeh r’oja cem wî mam[*]+ . 19Lê belê ji şandîyêd mayîn min t’u kes nedît, pêştirî Aqûbê birê Xudan+. 20Çi ku wer’a dinivîsim, ez ber Xwedê bêxêlif dibêjim+. 21Paşê çûme alîyêd Sûryayê û Kîlîkyayê. 22Lê civînêd Mesîhe Cihûstanêda ez r’û bi r’û nas nedikirim. 23Wana t’enê bihîstibû ku: «Ewê wextekê em dizêrandin, niha xwexa wê bawerîyê dannasîn dike, k’îjan wî wextekê dikir ku xirab ke»+. 24Û bona min şikirî didane Xwedê.

2

Pawlos û şandîyêd mayîn

2^1Paşê çardeh sala şûnda t’evî Barnabas dîsa r’abûme Orşelîmê, Tîto jî min t’evî xwe bir[*]+ . 2Ez çûm, çimkî Xwedê ber min vekir, ku her’im. Û min ew Mizgînî li wan da h’esandinê, ya ku ez nava necihûyada dannasîn dikim, lê ev yek min yêd sereker’a başqe digot. Min nexwest ku ez badîhewa bibezim yan bezîbim+. 3Lê h’eta Tîtoyê t’evî min ku yûnan bû, p’êyî ser wî jî nekirine, ku bê sinetkirinê. Ev pirs pêşda hat,+
4çimkî çend birayêd derew şûlikîne nava me, wekî ce’sûsîyê azayîya me bikin, ya ku bi saya Mesîh Îsa me dest anîye. Wana dixwest em bikirana bindest+. 5Lê me qet deqekê jî gur’a wan nekir, ku r’astîya Mizgînîyê nava weda h’îmgirtî bimîne.

6Lê bona wan jî, yêd ku sereke k’ifş dibûn, (qet xema min nîne, ku ew berê çi bûne, Xwedê firqîyê nake nava meriva), wan sereka jî t’u tiştê nû minr’a negotin+. 7Lê serbara-serda dîtin ku li min hatîye spartinê, wekî ez Mizgînîyê bidime necihûya[*] , çawa ku li Petrûs jî hatîye spartinê, wekî Mizgînîyê bide cihûya[*]+ . 8Çimkî Xwedêyê ku Petrûs kire şandîyê cihûya, hema Wî jî ez kirime şandîyê necihûya. 9Gava Aqûb, Petrûs[*] û Yûh’ennayê ku «Stûn» dihatine h’esabê, bona wê k’erema ku minr’a hatibû dayînê pê h’esîyan, destêd xweye r’astê çawa nîşana t’ifaqîyê dane min û Barnabas. Ew qayl bûn, ku em her’ine nava necihûya û ew jî her’ine nava cihûya+. 10T’enê wan hîvî kir, ku em belengaza bîr nekin, ya ku ez xwexa jî demana wê yekêda me+.

Pawlos şaşîya Petrûs hiltê

11Lê gava Petrûs hate Entakyayê, ez aşkere miqabilî wî r’abûm, çimkî ewî şaş bû+. 12Berî hatina çend merivêd ku Aqûb şandibûn, ewî t’evî necihûyêd bawermend nan dixwar. Lê gava ewana hatin, ewî xwe dida alîkî û vedik’işîya, ji tirsa ewêd ku digotin, gerekê necihû bêne sinetkirinê+. 13Û cihûyêd bawermende mayîn jî t’evî wî dur’ûtî kirin, h’eta ku Barnabas jî xalifî, k’ete nava wê dur’ûtîya wan. 14Lê gava min dît ku ewana nava r’astîya Mizgînîyêda namînin, hingê li ber h’emûya min gote Petrûs: «Heger tu cihû yî, mîna yekî necihû dijîyî û ne mîna cihûya, tu çawa dikî ser necihûya, ku bibine mîna cihûya?»+

Cihû û necihû her du jî pê bawerîyê xilaz dibin

15Eme ku e’silê xweda cihû ne û ne ji «necihûyêd gunek’ar» in, 16zanin ku meriv bi kirêd Qanûnê nikare r’ast bê h’esabê, lê t’enê bi Îsa Mesîh bawerkirinê. Me jî Mesîh Îsa bawer kir, wekî bi Mesîh bawerkirinê em r’ast bêne h’esabê, ne ku bi kirêd Qanûnê, çimkî t’u qûl-bende bi kirêd Qanûnê nikare r’ast bê h’esabê[*]+ . 17Awa heger em dikin bi Mesîh r’ast bêne h’esabê û wê gavê xuya be, ku em xwexa jî mîna wan gunek’ar in, hingê Mesîh bû wek’îlê guna? T’u car! 18Heger ew tiştêd min xirab kirine, dîsa destpêdikim çêdikim, ez neheqîya xwe didime îzbatkirinê. 19Çimkî ez bi Qanûnî bona Qanûnê mirim, wekî bona Xwedê bijîm. Ez t’evî Mesîh xaç bûm,+
20ji vir şûnda ne ku ez dijîm, lê Mesîh e ku nava minda dijî. Û niha ku ez vî qalibîda dijîm, bi Kur’ê Xwedê bawerkirinê dijîm, Yê ku ez h’iz kirim û canîya Xwe bona min da der+. 21Ez k’erema Xwedê t’exsîr nakim, çimkî heger r’asth’esabbûn bi Qanûnê bûya, ku usa ye Mesîh badîhewa mir.

3

Qanûn û bawerî

3^1Gelî galatîyêd bêh’iş! K’ê serê we t’ijî kir?[*] Ne axir Îsa Mesîh li ber ç’e’vê we xaçbûyî hate dîyarkirinê? 2Ez t’enê vê yekê dixwazim ji we bizanibim: We R’uh’ê Xwedê bi Qanûn qedandinê stand, yan bi Mizgînî bihîstinê û bawerîya xwe jê anînê+? 3Çima hûn haqas bêh’iş in, ku we bi R’uh’ê Xwedê destpêkir û niha bi merivayî xilaz dikin? 4Haqas tişt badîhewa hatine serê we? Naqewime ku badîhewa bin!+
5Çima ew Xwedêyê ku R’uh’ê Xwe p’êşk’êşî we dike û nava weda k’eremeta dike, bona Qanûn qedandina we dike, yan bona ku we Mizgînî bihîst û bawerîya xwe jê anî+?

6Mesele, bona Birahîm aha nivîsar e: «Birahîm Xwedê bawer kir û ew yek jêr’a r’astî hate h’esabê»[*]+ . 7Awa zanibin, yêd ku bawer dikin ew in zar’êd Birahîm[*] . 8Nivîsarê hê pêşda dabû k’ifşê, ku Xwedê necihû bi bawerîyê wê r’ast h’esab bikirana û zûva Mizgînî dabû Birahîm ku: «Bi te duayê h’emû mileta bibe»[*]+ . 9Awa ewêd ku bawer dikin, t’evî Birahîmê bawermend dua li wan tê kirinê.

10Ewêd ku xwe spartine kirêd Qanûnê, ew binê nifir’êda ne, çimkî nivîsar e: «Nifir’ li her kesî ye, yê ku nava h’emû nivîsarêd k’itêba Qanûnêda namîne û naqedîne»[*]+ . 11E’yan e t’u kes bi Qanûnê nikare li ber Xwedê r’ast bê h’esabê, çimkî nivîsar e: «Yê r’ast wê bijî, çimkî bawer dike»[*]+ . 12Lê Qanûn bi bawerîyê nîne, lê belê çawa nivîsar dibêje: «K’î ku t’emîyêd Qanûnê biqedîne bi wan wê bijî»[*]+ . 13Mesîh em ji wê nifir’a Qanûnê k’ir’în, ew dewsa me k’ete bin wê nifir’ê, çimkî nivîsar e: «Nifir’ ser yê darva dardakirî ye»[*]+ . 14Ev yek bû, wekî bi Mesîh Îsa duayê Birahîm bê ser necihûya, ku bi bawerîyê em R’uh’ê sozdayî bistînin+.

Sozê Xwedê û Qanûn

15Xûşk-birano! Ez tînime ser e’detê dinê. Heger yekî wesîyetek t’estîq kiribe, t’u kes nikare wê betal ke, yan jî tiştekî din serda zêde ke. 16Awa ew soz Birahîm û zur’eta wîr’a hatine dayînê. Nivîsarêda nayê gotinê: «Zur’etêd te» çawa bona geleka, lê bona yekî: «Zur’eta te»[*] û ew zur’et Mesîh e+. 17Awa gotî ez vê yekê dibêjim, ew wesîyeta ku pêşda ji Xwedêda hatibû t’estîqkirinê, Qanûna ku çarsid sî salî şûnda derk’et, nikare usa bike, wekî wesîyeta sozdayî qewata xwe unda ke[*]+ . 18Çimkî heger wartî Qanûnêva girêdayî bûya, wê sozdayînêva girêdayî nîbûya, lê Xwedê bi soz p’êşk’êşî Birahîm kir[*]+ .

19Îdî meremê Qanûnê çi bû? Qanûn serda zêde bû ku neheqî bê naskirinê û gerekê ew bima h’eta hatina Zur’eta wî, k’îjanîr’a soz dabû. Qanûn ji alîyê milyak’etada, bi destê navçêtîya yekî[*] hate dayînê[*]+ . 20Bona wesîyetkirinê navçêtî ne lazim e gava wesîyet bi destê yekî tê kirinê û li vir ew yek t’enê Xwedê ye+.

War û xulam

21Awa Qanûn miqabilî sozêd Xwedê ye? T’u car! Belê heger qanûnek hebûya, ku bikaribûya jîyîn bida, hingê e’seyî r’asth’esabbûn wê bi qanûnê bibûya. 22Lê nivîsar h’emûya bin hêsîrtîya guneda dide k’ifşê, wekî çi ku bi Îsa Mesîh bawerkirinê hatibûne sozdayînê, bawermendar’a bêne dayînê+.

23Berî hatina bawerîyê, em bin destê Qanûnêda çawa girtî dihatine xweyîkirinê, h’eta xuyabûna wê bawerîyê ku wê bihata. 24Bi vî awayî Qanûn bû t’erbetdarê me û em berbir’î Mesîh anîn[*] , ku em bi bawerîyê r’ast bêne h’esabê+. 25Lê niha ku bawerî hat, em îdî ne bin destê t’erbetdarê Qanûnêda ne.

26Bi bawerîyê hûn h’emû yektîya Mesîh Îsada lawêd Xwedê ne[*]+ . 27Hûn h’emû ku yektîya Mesîhda hatine nixumandinê, we Mesîh ser xwe wergirtîye+. 28Îdî firqî ne nava cihû û necihûyada heye, ne nava xulam û azayada, ne jî nava mêra û jinada, çimkî hûn h’emû jî yek in yektîya Mesîh Îsada+. 29Û heger hûn p’ara Mesîh in, wekî usa ye zur’eta Birahîm in û warêd wî sozî ne[*]+ .

4

4^1Awa ez dibêjim, warê ku xweyê her tiştî ye, lê h’eta ku xişîm e ji xulêm nayê firqîkirinê. 2Ew bin destê xweykirîya û xemk’êşada ye, h’eta wî wextê ku bavê k’ifş kirîye. 3Usa jî em gava hê r’uh’anîda «xişîm» bûn, me xulamtî sixirêd vê dinyayêr’a[*] dikirin. 4Lê gava wext pêr’a gihîşt, Xwedê Kur’ê Xwe şand, ku ji k’ulfetê bû û k’ete bin Qanûnê,+
5wekî yêd bin Qanûnê aza ke û em jî heqê lawtîya Xwedê bistînin[*]+ . 6Awa hûn ku lawêd Wî ne, Xwedê R’uh’ê Kur’ê Xwe şande nava dilê me, ku gazî Xwedê dike: «Abba!» awa gotî «Bavo!» 7Bi vî awayî îdî tu ne xulam î, lê law î û heger law î, usa jî Xwedê tu kirî warê Xwe.

Xemgînîya Pawlos bona galatîya

8Berê, gava we Xwedê nas nedikir, we xulamtî yêd usar’a dikirin, ku r’ast ne xwedê bûn+. 9Lê niha ku we Xwedê nas kirîye, lê belê Xwedê jî hûn nas kirine, hûn çawa dîsa vediger’ine ser wan sixirêd vê dinêye bêqewate ne t’u tişt û dîsa dixwazin xulamtîyê wanr’a bikin+? 10Hûn guh didine r’ojêd h’esab, meha, r’ojgar û sala+. 11Ez bona we ditirsim, ku ew şixulê min bona we kirîye deya her’e+.

12Ez hîvî ji we dikim xûşk-birano, bibine mîna min, çimkî ez jî mîna we bûme. We t’u zîyan nedaye min. 13Hûn zanin ku cara pêşin bêsih’etîya qalibê min bû me’nî, min Mizgînî da we+. 14Û çi ku hate serê qalibê min, ew yek bû cêr’ibandinek bona we, lê dîsa we ez bêhurmet nekirim yan pişta xwe neda min, lê weke milyak’etekî Xwedê ez qebûl kirim û weke Mesîh Îsa+. 15Ew şabûna we çawa bû? Ez weke şîrê xwe, heger ji dest weva bihata, weyê ç’e’vê xwe jî derxista bida min. 16Îdî ez bûme dijminê we, wekî min wer’a r’ast xeber daye?

17Ewêd mayîne ku k’etine demana we, ew xêra we naxwazin, lê belê ewana dixwazin we ji min biqetînin, wekî hûn bik’evine demana wan. 18Qenc e ku merî demana qencîyêda be û ne ku t’enê gava ez nava weda bim, lê her gav. 19Lawêd min, ez niha dîsa bona we mîna êşa k’ulfeta dik’işînim, h’eta ku Mesîh nava weda bigihîje. 20Xwezî ez niha li cem we bûma û min tiherê xeberdana xwe biguhasta, çimkî ez bona we nava mitalada me!

Mesela Hacer û Serayê

21Ji minr’a bêjin, hûn ku dixwazin bin Qanûnêda bin, we nebihîstîye Qanûn çi dibêje? 22Nivîsar e ku: «Du kur’êd Birahîm hebûn, yek ji carîyê bû, yek jî ji jina aza»[*]+ . 23Ewê ji carîyê bû, ew bi binyat’a merivayê bibû, lê ewê ji jina aza bû, ew li gora sozê Xwedê bû+. 24Eva yeka cûr’ekî mayîn tê fe’mkirinê, ev her du jin du peyman in: Yek ji ç’îyayê Sînayê, bona xulamtîyê tîne, ew Hacer bû[*]+ . 25Hacer E’rebistanêda tê h’esabê ç’îyayê Sînayê û himberî Orşelîma niha dibe, ku zar’êd xweva xulamtîyê dike. 26Lê ya aza, ew Orşelîma jorin tê h’esabê, ku ew dîya me h’emûya ye[*]+ . 27Çimkî nivîsar e:

«Şa be, bêzur’eta ku te zar’ nedanîn.

Bi eşq bistirê, deng bilind ke,
ku êşa zar’anînê te nek’işand.

Çimkî zar’êd te mêrber’dayîyê
wê ji zar’êd ya xweyîmêr gelektir bin»[*]+ .

28Awa hûn[*] xûşk-birano, mîna Îshaq zar’êd wî sozî ne[*]+ . 29Lê çawa hingê ewê ji merivayê bibû, yê ji alîyê R’uh’da dizêrand, usa jî niha[*]+ . 30Lê nivîsar çi dibêje? «Ewê carîyê kur’ê wêva berdê derxe, çimkî kur’ê carîyê gerekê t’evî kur’ê jina aza war nebe»[*]+ . 31Awa xûşk-birano, em ne zar’êd carîyê ne, lê zar’êd ya aza ne.

5

Azayîya xwe xwey kin

5^1Bona azayîyê Mesîh em aza kirine! Wê azayîyê qewîn bigirin û dîsa nek’evine bin wî nîrê xulamtîyê+.

2Bibihên, ez Pawlos wer’a dibêjim: Heger hûn bihêlin ku hûn bêne sinetkirinê, Mesîh t’u k’arê nade we+. 3Ez her merivekîr’a dîsa mêrk’îmî dibêjim, yê ku îzinê dide xwe ku ew bê sinetkirinê, ew deyndar e ku t’emamîya Qanûnê biqedîne+. 4Û heger hûn bi Qanûn qedandinê dixwazin r’ast h’esab bin, wekî usa ye hûn ji Mesîh qetîyayî ne û ji k’eremê k’etî ne+. 5Lê çi ji me dik’eve, em bi saya R’uh’ê Pîroz û pê bawerîyê h’eyra wê r’asth’esabbûnêda ne, ya ku em têda guman in+. 6Çimkî yektîya Mesîh Îsada, ne sinetkirin tiştek e, ne jî nesinetkirin, lê serî bawerî ye ku bi h’izkirinê ya xwe dike+.

7Hûn r’ind pêşda diçûn! K’ê hûn dane sekinandinê, ku êlimî r’astîyê nebin+? 8Eva hêlana ne ji Wî ye, Yê ku gazî we kirîye. 9«Hinek hevîrtir’şk t’emamîya hevîr hiltîne»[*]+ . 10Lê ez bi yektîya meye Xudanda weda guman im, ku hûnê tiştekî mayîn nefikirin, lê ewê fikirêd we t’evî hev dike wê ser bela xwe vebe, k’î jî hebe+.

11Lê ez xûşk-birano, heger hela hê sinetkirinê dannasîn dikim, îdî çima tême zêrandinê? Wekî usa ye gerekê t’u kesê ji xaçê Mesîh p’işk nebûya+. 12Xwezî yêd ku fikirêd we t’evî hev dikin, xwexa xwe k’okêda jî bibir’îyana!

13Hûn azayîyêr’a hatine gazîkirinê xûşk-birano, lê t’enê ew azayîya we bira nebe mecala xwestina binyat’a însên. Dewsa wê bi h’izkirinê hevdur’a xulamtîyê bikin+. 14Çimkî t’emamîya Qanûnê bi vê gotinê tê sêrî: «Hevalê xwe weke xwe h’iz bike»[*]+ . 15Lê heger hûn dev bavêjine hevdu, hevdu bixwin, miqatî xwe bin, ku k’oka hevdu neynin.

Berêd R’uh’ê Pîroz û binyat’a merivayê

16Awa ez dibêjim, bi saya R’uh’ê Pîroz bimeşin û hûnê xwestinêd binyat’a însên nekin+. 17Çimkî xwestina binyat’a însên miqabilî R’uh’ e, R’uh’ miqabilî binyat’a însên e. Ev her du li hev nakin, lema hûn nikarin xwestinêd xwe bikin[*]+ . 18Lê heger hûn bi R’uh’ têne r’êberîkirinê, hûn nak’evine bin destê Qanûnê+.

19Awa kirêd binyat’a însên e’yan in: Bênamûsî, h’eramî, toltî,+
20p’ûtp’aristî, pîresêrtî, neyartî, şer’-de’w, h’evsûdî, hêrsk’etin, hevr’ik’î[*] , dutîretî, cudetî,+
21ç’e’vê xirab, mêrkujî[*] , serxweş, kûç’iksantî û çi ku mîna van in. Ez niha wer’a dibêjim, çawa ku min pêşda jî wer’a gotibû, ku yêd van tişta dikin, P’adşatîya Xwedê war nabin+.

22Lê berêd R’uh’ ev in: H’izkirin, şabûn, e’dilayî, sebirkirin, şîrinayî, qencî, aminî,+
23milûktî, xwegirtin. Hindava van tiştada qanûn t’une+. 24Û ewêd ku p’ara Mesîh Îsa ne, binyat’a xwe bi t’evî temêd xirab û havijîyava ser xaç kuştine+. 25Em ku bi saya R’uh’ dijîn, bi r’êberîya R’uh’ bimeşin. 26Em k’ubar nebin, agirê hev gur’ nekin û h’evsûdîyê li hevdu nekin+.

6

Barêd hevdu hildin

6^1Xûşk-birano, heger yek neheqîkêda bê girtinê, hûn ku r’uh’anî ne, wî bînine ser r’îya r’astîyê, lê bi r’uh’ê milûktîyê. Lê haş ji xwe jî hebin, ku hûn nek’evine cêr’ibandinê+. 2Barêd hevdu hildin û bi vî awayî hûnê qanûna Mesîh biqedînin+. 3Heger yek xwe dewsa tiştekî datîne û xwexa ne t’u tişt e, ew xwexa xwe dixapîne+. 4Bira her kes kirinêd xwe bide ser mêzînê û paşî hingê ji xwe r’azî be, ne ku xwe himberî hevalê xwe ke. 5Çimkî her kesê xurca xwe hilgire+.

6Ewê hînî xebera Xwedê dibe, gerekê her tiştêd qenc t’evî dersdarê xwe p’ar ke+. 7Nexapin, Xwedê nabe pêk’enî. Çimkî meriv çi diçîne, wê jî diçine+. 8K’î ku bona binyat’a xwe diçîne, ewê ji wê binyat’ê mirinê biçine, lê k’î ku bona R’uh’ biçîne, wê ji R’uh’ jîyîna h’eta-h’etayê biçine+. 9Ji qencîkirinê jî aciz nebin, çimkî emê wextda biçinin heger em nedine der+. 10Awa h’eta ku wext destêd meda ye, h’emûyar’a qencîyê bikin, îlahî neferêd mala Xwedêr’a+.

T’emî û silavêd axirîyê

11Dîna xwe bidinê, ez bi çi h’erfêd gir niha wer’a dinivîsim+. 12Ewêd ku dixwazin ji dervava xwe bidine k’ifşê, ew p’êyî ser we dikin, ku hûn bêne sinetkirinê. Lê evana vê yekê dikin, ku t’enê bona xaçê Mesîh ew neyêne zêrandinê. 13Ewêd xweyîsinet xwexa Qanûnê xwey nakin, lê dixwazin ku hûn bêne sinetkirinê, wekî ew bi nîşana qalibê weyî merivayî bifir’in. 14Lê ji min nak’eve ku ez bi tiştekî din bifir’im, pêştirî bi xaçê Xudanê me Îsa Mesîh, bi k’îjanî dinya bona min xaçbûyî ye, ez jî bona dinyayê+. 15Belê ne sinetkirin tiştek e, ne jî nesinetkirin, lê serî ew e, ku bibin e’firînekî nû+. 16De bira e’dilayî û r’e’m ser wan h’emûya be, k’îjanêd ku anegorî vê yekê dijîn û usa jî ser Îsraêla[*] Xwedê be+.

17Ji vir şûnda bira t’u kes ze’metê nede min, çimkî min daxa birînêd Îsa hildaye ser bedena xwe. 18De bira k’erema Xudanê me Îsa Mesîh t’evî r’uh’ê we be xûşk-birano. Amîn.

* 1:14 K’arêd Şandîya 8:3; 22:3-5.

* 1:16 K’arêd Şandîya 9:3-6.

* 1:18 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Kîfas». «Kîfas» bi zimanê aramî tê fe’mkirinê: «Petrûs».

* 1:18# K’arêd Şandîya 9:26-30.

* 2:1 K’arêd Şandîya 11:30; 15:2.

* 2:7 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Nesinetkirîya».

* 2:7# Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Sinetkirîya».

* 2:9 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Kîfas».

* 2:16 R’omayî 3:20-22.

* 3:1 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Ku hûn gur’a r’astîyê nekin».

* 3:6 Destpêbûn 15:6; R’omayî 4:3.

* 3:7 R’omayî 4:16.

* 3:8 Destpêbûn 12:3; 18:18; 22:18.

* 3:10 Qanûna Ducarî 27:26.

* 3:11 Aha jî tê fe’mkirinê: «Yê bi bawerîyê r’asth’esabbûyî wê bijî». Hebaqûq 2:4.

* 3:12 Qanûna K’ahîntîyê 18:5.

* 3:13 Qanûna Ducarî 21:23.

* 3:16 Destpêbûn 12:7; 13:15; 24:7.

* 3:17 Derk’etin 12:40.

* 3:18 R’omayî 4:14.

* 3:19 Ew yek Mûsa bû.

* 3:19# Qanûna Ducarî 33:1-3; Îbranî 2:2; K’arêd Şandîya 7:38, 52.

* 3:24 Aha jî tê fe’mkirinê: «Qanûn bû t’erbetdar h’eta hatina Mesîh».

* 3:26 Aha jî tê fe’mkirinê: «Hûn h’emû jî ku bawerîya xwe Mesîh Îsa tînin, lawêd Xwedê ne».

* 3:29 R’omayî 4:13.

* 4:3 Bi gotineke din: «Qewat yan h’unurêd r’uh’êd vê t’ebîyetêda, yan jî r’aw-r’izim û qeyde-qanûnêd vê dinyayê».

* 4:5-7 R’omayî 8:15-17.

* 4:22 Destpêbûn 16:15; 21:2.

* 4:24 Destpêbûn 16.

* 4:26 Aha jî tê fe’mkirinê: «Lê Orşelîma jorin aza ye, ew dîya me ye».

* 4:27 Îşaya 54:1.

* 4:28 Nav hinek destnivîsarada dewsa «hûn» «em» heye.

* 4:28# Destpêbûn 17:18-22.

* 4:29 Destpêbûn 21:9.

* 4:30 Destpêbûn 21:10.

* 5:9 Korint’î I 5:6.

* 5:14 Qanûna K’ahîntîyê 19:18.

* 5:17 R’omayî 7:15-23.

* 5:20 Aha jî tê fe’mkirinê: «T’enê xwer’a».

* 5:21 Nav hinek destnivîsarada «mêrkujî» t’une.

* 6:16 «Îsraêl» r’uh’anî tê fe’mkirinê (R’omayî 3:28-29; 9:6-29; Galatî 3:28-29).

+ 1:1 Galatî 1:11-12

+ 1:2 Fîlîpî 4:21, K’arêd Şandîya 16:6, K’arêd Şandîya 18:23

+ 1:4 Metta 20:28, R’omayî 4:25, Marqos 14:36

+ 1:6 Marqos 4:17, Îbranî 6:4, Korint’î II 11:4

+ 1:7 K’arêd Şandîya 15:24, Galatî 5:10

+ 1:8 Korint’î II 11:14, R’omayî 9:3, Korint’î I 16:22

+ 1:10 T’êsalonîkî I 2:4

+ 1:12 K’arêd Şandîya 9:6, K’arêd Şandîya 26:16, Korint’î I 11:23

+ 1:13 K’arêd Şandîya 26:5, K’arêd Şandîya 8:3, Fîlîpî 3:6

+ 1:14 Metta 15:2, Marqos 7:3

+ 1:15 Îşaya 49:1, Yêremîya 1:4-5, Lûqa 1:15, K’arêd Şandîya 9:15, R’omayî 1:5, Tîmot’êyo I 2:7

+ 1:17 K’arêd Şandîya 9:19

+ 1:18 Yûh’enna 1:42, K’arêd Şandîya 9:26-27

+ 1:19 K’arêd Şandîya 12:17, K’arêd Şandîya 15:13, Aqûb 1:1

+ 1:20 R’omayî 1:9, R’omayî 9:1, Korint’î II 1:23

+ 1:23 K’arêd Şandîya 9:21

+ 2:1 K’arêd Şandîya 4:36, Korint’î II 2:13, Tîmot’êyo II 4:10

+ 2:2 Galatî 1:12, Efesî 3:3, Fîlîpî 2:16

+ 2:3 K’arêd Şandîya 16:3

+ 2:4 K’arêd Şandîya 15:24, Korint’î II 11:26, Korint’î II 11:20, Galatî 4:3, Galatî 4:25

+ 2:6 Q. Ducarî 10:17

+ 2:7 K’arêd Şandîya 9:15, Korint’î I 9:17

+ 2:9 K’arêd Şandîya 4:36, K’arêd Şandîya 9:27, K’arêd Şandîya 13:2, K’arêd Şandîya 15:36, Korint’î I 9:6

+ 2:10 K’arêd Şandîya 24:17, R’omayî 15:25-28, Korint’î I 16:1

+ 2:11 K’arêd Şandîya 11:20

+ 2:12 K’arêd Şandîya 11:3, K’arêd Şandîya 11:2, K’arêd Şandîya 15:1

+ 2:14 Tîmot’êyo I 5:20

+ 2:16 Galatî 3:11, K’arêd Şandîya 13:39, R’omayî 3:21, Galatî 3:11, Zebûr 143:2, R’omayî 3:20

+ 2:19 R’omayî 14:8, R’omayî 6:6, Galatî 6:14
+ 2:20 Yûh’enna 17:23
+ 3:2 R’omayî 10:17
+ 3:4 Korint’î I 15:2
+ 3:5 Korint’î I 12:10
+ 3:6 Destpêbûn 15:6, Aqûb 2:23, R’omayî 4:3
+ 3:8 R’omayî 3:30, Destpêbûn 12:3
+ 3:10 R’omayî 4:15, Q. Ducarî 27:26

+ 3:11 K’arêd Şandîya 13:39, R’omayî 3:20, Galatî 2:16, Hebaqûq 2:4, R’omayî 1:17, Îbranî 10:38

+ 3:12 Q. K’ahîntîyê 18:5, R’omayî 10:5

+ 3:13 Q. Ducarî 21:23

+ 3:14 K’arêd Şandîya 1:5, K’arêd Şandîya 2:33

+ 3:16 R’omayî 4:13, Îbranî 7:6, Destpêbûn 12:7, Destpêbûn 17:19

+ 3:17 Derk’etin 12:40-41

+ 3:18 R’omayî 4:14

+ 3:19 R’omayî 4:13, R’omayî 5:20, Q. Ducarî 33:2, K’arêd Şandîya 7:53

+ 3:20 Tîmot’êyo I 2:5, Îbranî 8:6, Q. Ducarî 6:4-5, R’omayî 3:30

+ 3:22 R’omayî 3:9, R’omayî 4:16

+ 3:24 R’omayî 10:4

+ 3:26 Yûh’enna I 3:2, R’omayî 8:15-16, Efesî 1:5

+ 3:27 R’omayî 6:3-4, R’omayî 13:14

+ 3:28 Korint’î I 12:13, Efesî 6:6, Korint’î I 11:11

+ 3:29 Korint’î I 3:23, Korint’î II 10:7, R’omayî 8:17, Efesî 3:6

+ 4:4 Marqos 1:15, Lûqa 2:7, Lûqa 2:27
+ 4:5 Galatî 3:13
+ 4:8 Îşaya 37:19, Yêremîya 16:20

+ 4:9 Zebûr 36:10, Korint’î I 8:3, Kolosî 2:8, Kolosî 2:20, Îbranî 7:18

+ 4:10 R’omayî 14:5, Kolosî 2:16
+ 4:11 T’êsalonîkî I 3:5
+ 4:13 Korint’î I 2:3

+ 4:14 P’adşatî I 29:9, Lûqa 10:16, T’êsalonîkî I 2:13

+ 4:22 Destpêbûn 16:5, Destpêbûn 21:2
+ 4:23 Destpêbûn 16:3-4, Destpêbûn 17:16
+ 4:24 Derk’etin 19:1-2
+ 4:26 Îbranî 12:22, E’yantî 21:2
+ 4:27 Îşaya 54:1
+ 4:28 R’omayî 9:8
+ 4:29 Destpêbûn 21:9
+ 4:30 Destpêbûn 21:10

+ 5:1 Yûh’enna 8:32, Aqûb 2:12, Petrûs I 2:16, R’omayî 6:18, Korint’î I 7:22, Korint’î II 3:17, Galatî 2:4, Galatî 5:13, K’arêd Şandîya 15:10

+ 5:2 K’arêd Şandîya 15:1-2, Korint’î I 7:18
+ 5:3 R’omayî 2:25
+ 5:4 R’omayî 9:31
+ 5:5 R’omayî 8:23

+ 5:6 Korint’î I 7:19, Korint’î I 12:13, Galatî 6:15, Efesî 2:14, Kolosî 3:11, Aqûb 2:18

+ 5:7 Korint’î I 9:24
+ 5:9 Metta 13:33, Lûqa 13:21, Korint’î I 5:6
+ 5:10 K’arêd Şandîya 15:24, Galatî 1:7
+ 5:11 K’arêd Şandîya 16:3, Korint’î I 1:23

+ 5:13 Petrûs I 2:16, Petrûs II 2:19, Korint’î I 9:19

+ 5:14 Metta 7:12, Metta 22:40, Q. K’ahîntîyê 19:18

+ 5:16 R’omayî 8:4, R’omayî 13:14, Efesî 2:3

+ 5:17 R’omayî 7:15, R’omayî 7:19, R’omayî 7:23

+ 5:18 R’omayî 7:4, Efesî 2:15, Kolosî 2:14

+ 5:19 Marqos 7:21-23, Korint’î I 3:3, Korint’î I 6:9-10, Korint’î I 6:18, Efesî 5:3

+ 5:20 Korint’î I 11:19
+ 5:21 Korint’î I 6:9-10, Efesî 5:5
+ 5:22 Efesî 5:9
+ 5:23 Tîmot’êyo I 1:9

+ 5:24 Aqûb 4:1, Petrûs I 2:11, R’omayî 7:23, R’omayî 13:14, R’omayî 6:2, R’omayî 6:6, Galatî 2:19, Kolosî 2:20, Kolosî 3:3

+ 5:26 Fîlîpî 2:3

+ 6:1 Korint’î I 2:15, Aqûb 5:19, Tîmot’êyo II 2:25, T’êsalonîkî I 5:14

+ 6:2 R’omayî 15:1, Yûh’enna I 4:21
+ 6:3 Korint’î I 3:7, Korint’î I 8:2
+ 6:5 R’omayî 14:12

+ 6:6 Lûqa 10:7, Korint’î I 9:11, Tîmot’êyo I 5:18

+ 6:7 Îbo 13:9, Îbo 4:8, Mesele 22:7, Korint’î II 9:6

+ 6:8 Mesele 11:19, Hosêya 10:12, Aqûb 3:18

+ 6:9 T’êsalonîkî II 3:13, Metta 10:22

+ 6:10 Mesele 3:27, Yûh’enna III 1:5, Îbranî 13:1

+ 6:11 Korint’î I 16:21, T’êsalonîkî II 3:17, Filîmon 1:19

+ 6:14 Korint’î I 2:2, Galatî 2:19, R’omayî 6:6

+ 6:15 Korint’î I 7:19, Korint’î I 12:13, Galatî 5:6, Efesî 2:14, Kolosî 3:11

+ 6:16 Zebûr 125:5, Zebûr 128:5

Efesî

NE’MA PAWLOS EFESÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Efes qeza Asya R’omayêda bû. Eva bajarê herî e’yan bû, usa jî p’ayt’extê wê qezayê bû. T’emamîya Împêratorîya R’omayêda ew bajarê çara bû alîyê mezinayîya xweda. Ew bajarekî gelekî bedew û xweş bû. R’ast e bi dannasînkirina Pawlos civîn Efesêda çênebibû, lê dîsa weke sê sala li wir ma û ew hîn kirin, dema r’êwîtîya xweye 3-a (K’arêd Şandîya 19:1; 20:31). Ewî ev ne’ma xwe ji kelê bawermendêd Efesêr’a nivîsîye (3:1; 4:1; 6:20). Ne t’enê eva ne’ma, lê usa jî ne’ma wîye Fîlîpîya, Kolosîya û Filîmon kelêda hatine nivîsarê. Evana «Ne’meyêd Kelê» têne h’esabê.

Eva ne’ma çawa qirar û meremê Xwedêyî h’eta-h’etayê e’yan dike, ku gava wext pêr’a bigihîje, ew t’ivdîra Wî wê bê sêrî û h’emû tiştê «bin serwêrtîya Mesîhda girêdayî bin, hin her tiştêd li e’rdê, hin jî li e’zmên» (1:10). Usa jî gerekê h’emû milet, hin cihû, hin jî necihû bibine miletek yektîya Îsa Mesîhda, pê Xwedê hevva girêdayî. Şandî gazî cime’ta Xwedê vê yekê dike, ku nava vê qirara Xwedêda bimînin, bi yektîya t’evî Mesîh, t’evî yekbûna t’emamîya merivayê bin.

Pawlos p’ara ne’mêye pêşinda nêt-fikira yektîya t’evî Xwedê pêşda dik’işîne, derheqa wan mecalada dibêje, ku Bav Xwedê çawa cime’ta Xwe bijart, çawa gîhande guneafûbûnê û saya Kur’ê Xwe Îsa Mesîh ew aza kirin. Û usa jî derheqa wî sozê Xwedêyî mezinda dibêje, awa gotî derheqa R’uh’ê Pîrozda, ku ew çawa bihê ber azabûna meva tê dayînê (serêd 1-ê h’eta 3-a).

Lê p’ara dudada şandî xwendevanar’a şirovedike, ku ew jîyîneke usada bijîn, wekî ew yektîya Mesîhe nava wanda usa r’ast k’ifş be, çawa heye. Usa jî civînêda, malda, hevaltîyêda û hindava hevda qedir-hurmet bin, bi milûktîyê, h’izkirinê û xemk’êşîyê ber hev daxin (serêd 4-a h’eta 6-a).

Şandî vê ne’mêda ser sê fikirêd sûretî (sîmvolî) disekine û bi van sûreta yektîya cime’ta Xwedêye t’evî Mesîh nîşan dike:

1. Civîn mîna bedenekê ye, serê k’îjanê Mesîh Xwexa ye.

2. Civîn mîna wî avayîyî ye, kevirê e’nîşka k’îjanî Mesîh e.

3. Civîn mîna k’ulfetekê ye, malxê k’îjanê Mesîh e.

Pawlos vê ne’mêda gelek derb dide ser k’erema Xwedêye yektîya Îsa Mesîhda. Ew her tiştî h’izkirin, xwedayîn, baxşandin, k’erem û r’onaya pîrozîya Mesîhva girê dide.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-2)
- Mesîh û civîn (1:3–3:21)
- Mesîhda jîyîna nû (4:1–6:20)
- Paşgotin (6:21-24)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlosê bi e’mirê Xwedê şandîyê Mesîh Îsa,
wan merivêd Xwedêr’a, yêd ku Efesêda[*] dimînin û yektîya Mesîh Îsada amin in:

2De bira k’erem û e’dilayîya Xwedêyê Bavê me û Xudan Îsa Mesîh li we be.

Dua-dirozgêd r’uh’anîye bi saya Îsa Mesîh bona cihû û necihûya

3Şikir ji Xwedêr’a, Bavê Xudanê me Îsa Mesîh,
ku pê h’emû dua-dirozgêd r’uh’anîye li dîyarê e’zmana yektîya Mesîhda dua li me kirin+.

4Berî e’firandina dinyayê Xwedê yektîya Wîda em bijartin,
wekî em pîroz û bêqusûr bin, li ber Wî h’izkirinêda bijîn+.

5Ewî em pêşda k’ifş kiribûn,
çawa li qirara Wî xweş hat,
ku me bi destê Îsa Mesîh bike lawêd Xwe[*]+ .

6De werin em pesinê Wî bidin, bona wê k’erema Wîye xweyîr’ûmet,
pê k’îjanê yektîya H’izkirîyê Xweda qencî li me kir.

7Yektîya Wîda em aza bûne bi xûna Wî,
awa gotî afûbûna guna standîye[*] .
Eva yeka ji dewlemendtîya k’erema Wî ye,+
8ya ku Wî bi mer’danî ser meda barand,
pê h’emû serwaxtî û fe’mdarîyê.
9Ewî sur’a xwestina Xwe meva e’yan kir,
çawa li Wî xweş hat, ya ku hê pêşda qirar kiribû,
wekî yektîya Mesîhda bîne sêrî,+

10ku gava wext pêr’a bigihîje, ew t’ivdîr[*] mîyaser be,
h’emû tişt bin serwêrtîya Mesîhda girêdayî bin,
hin her tiştêd li e’rdê, hin jî li e’zmana+.

11Çawa Xwedê qirara Xweda pêşda k’ifş kiribû,
ku her tişt li gora xwestin û e’mirê Wî be,
em cihû yektîya Mesîhda p’ara Xwedê k’etine,
12wekî em pesinê r’ûmeta Wî bidin
ku me pêşda gumana xwe danîye ser Mesîh.

13Yektîya Wîda hûn necihû jî bûne p’ara Xwedê,
gava we xebera r’astîyê, awa gotî Mizgînîya xilazbûna xwe bihîst.

We bawerîya xwe Wî anî
û bi R’uh’ê Pîrozî sozdayî hatine morkirinê+.
14R’uh’ê Pîroz çawa bihê hatîye dayînê
h’eta em sozê Xwedê war bin,
çaxê Xwedê cime’ta Xwe lap aza ke,
bona pesindayîna r’ûmeta Xwe.

Duayê Pawlos

15Bona vê yekê min ji hingêva ku bona bawerîya weye ser Xudan Îsa û ew h’izkirina weye hindava t’emamîya cime’ta Xwedêda bihîstîye,+
16bona we min dest ji şikirdayînê nek’işandîye. Ez t’imê nava duayêd xweda we bîr tînim, 17wekî Xwedêyê Xudanê me Îsa Mesîh, Bavê xweyîr’ûmet, R’uh’ê serwaxtîyê û e’yantîyê bide we, ku hûn Wî t’am nas bikin. 18Bira ç’e’vêd r’uh’ê we vebin, wekî hûn fe’m bikin, çi ye ew gumana ku Wî gazî we kirîye û çi ye ew dewlemendtîya r’ûmeta Wî, ya ku cime’ta Wî wê war be+
19û çi ye ew qewata Wîye mezine bêhimber, ya ku nav me bawermendada dixebite. Ev e ew qewata Wîye zor, 20ya ku Xwedê ser Mesîh da xebatê, gava Ew ji nava mirîya r’akir û li dîyarê e’zmana k’êleka Xweye r’astê da r’ûniştandinê[*] ,+
21Ew danî ser h’emû serwêrtîya, h’ukumetîya, qewata, xudantîya û usa jî ser h’emû navêd ku têne hildanê, ne ku t’enê li vê dinê, lê wê dinê jî+. 22Û Xwedê her tişt kire bin p’îyêd Wî[*] û Ew bona civînê k’ifş kir çawa serwêrê her tiştî[*]+ . 23Civîn jî bedena Mesîh e, t’emambûna Wî ye, ku Xwexa her tişt e, her tiştî t’emam dike+.

2

Ji mirinê berbi jîyînê

2^1Hûn ji dest neheqî û gunêd xwe mirî bûn[*] ,+
2gava hûn pey e’detêd vê dinê diçûn, li gora xwestina mîrê serwêrtîya vê hewê, wî r’uh’ê ku niha jî nava wan merivada ya xwe dike, yêd ku ne gur’a Xwedêda ne+. 3Em h’emû jî wextekê pey wan tişta diçûn, bi dilhavijîyêd binyat’a merivayê dijît û dil û fikirêd mer’a çi derbaz dibûn me ew dikirin û binyat’a xweda jî hêjayî xezeba Xwedê bûn, çawa yêd mayîn+. 4Lê Xwedêyê ku xweyê r’e’ma dewlemend e, bi h’izkirina Xweye mezin, bi k’îjanê em h’izkirin,+
5gava em hê ji dest neheqîyêd xwe mirî bûn, Ewî t’evî Mesîh em sax kirin. Bi k’eremê hûn xilazbûyî ne!+
6Yektîya Wîda em ji mirinê r’akirin û t’evî Wî em li dîyarê e’zmana dane r’ûniştandinê, bi saya Mesîh Îsa+. 7Wî ev yek kir, wekî li nava wan zemanêd ku wê bên, dewlemendtîya k’erema Xweye bêhimber, hindava meda bi saya Mesîh Îsa, bi şîrinayî bide k’ifşê. 8Çimkî bi k’eremê hûn xilazbûyî ne, pê bawerîyê û ev yek ne ji we ye, lê dayîna Xwedê ye+. 9Ev yek ne ji kirina ye, wekî yek p’eyê xwe bide+. 10Belê em çêkirîyêd Wî ne, yektîya Mesîh Îsada xuliqî, bona kirinêd qenc, ya ku Xwedê pêşda hazir kir, ku em wanda bimînin+.

H’emû bawermend bi saya Mesîh yek in

11Hûn ku e’silê xweda necihû ne û ji alîyê cihûyada «bê sinet» dihatine h’esabê, yêd ku xwexa xwe «sinetkirî» h’esab dikirin, bi sinetîya qalibe bi desta kirî, awa bîr bînin ku hûn hingê çi bûn+. 12Hingê hûn bê Mesîh û xerîb bûn hindava bajarvantîya Îsraêlda û ji peymana û sozêd wan dûr bûn û vê dinêda jî bê guman û bê Xwedê bûn+. 13Lê hûn ku wextekê dûrî van yeka bûn, niha t’evî Mesîh Îsa bûne, bi xûna Mesîh hûn nêzîk bûne+. 14Çimkî Ew e e’dilayîya me, ku her du, cihû û necihû kirine yek. Ewî dîwarê navbir’îyê, awa gotî dijminatî bi bedena Xwe xirab kir+
15û t’emî û e’mirêd Qanûna Mûsada betal kirin, wekî yektîya Xweda, ji her duya cihû û necihû merivekî nû bixuliqîne û bi vî awayî bike e’dilayî[*]+ . 16Û Mesîh bedenekêda her du t’evî Xwedê bi xaçê Xwe li hev anîn, çimkî bi wê kirinê dijminatî k’okêva r’akir[*]+ . 17Û hat Mizgînîya e’dilayîyê da we necihûyêd dûrî Xwedê û cihûyêd nêzîkî Wî[*]+ . 18Çimkî bi saya Wî, îzina me her duya jî heye, bi R’uh’ekî nêzîkî Bavê bin.

19Awa hûn îdî ne xelq û xerîb in, lê bajarvantîya we t’evî cime’ta Xwedê ye û neferêd mala Xwedê ne+. 20Hûn ser wî r’ik’inê şandîya û p’êxembera avakirî ne, kevirê e’nîşka k’îjanî Mesîh Îsa Xwexa ye+. 21Bi Wî t’emamîya avayî pêva cî bi cî bona Xudan p’aristgeheke pîroz bilind dibe+. 22Bi Wî hûn jî bi hevr’a têne avakirinê, çawa xana Xwedê bi R’uh’ê Pîroz+.

3

Pawlos, şandîyê necihûya

3^1Bona vê yekê ez Pawlos bona Mesîh Îsa girtî me, bona we necihûya+... 2Gerekê we bihîstibe, ku ev wek’îltîya k’erema Xwedê bona we minr’a hatîye dayînê+. 3Ev sur’a bi dayînekê li ber min hate vekirinê. Min li jorê kin wer’a nivîsî+
4û gava hûn bixûnin, hûnê bikaribin bizanibin ku ez çawa sur’a Mesîh fe’m dikim[*] . 5Eva sur’a dewrêd bihurîda li ber bendêd dinê venebûye, çawa niha bi R’uh’ê Pîroz li ber şandî û p’êxemberêd Wîye pîroz vebûye. 6Eva sur’a vebû, wekî necihû pê Mizgînîyê t’evî Îsraêlê war bin, bibine bedenek û xweyîp’arêd sozê Wî bin, bi saya Mesîh Îsa+.

7Ez bûme berdestîyê vê Mizgînîyê, anegorî dayîna ji k’erema Xwedê, ya ku bi kirina qewata Wî minr’a hatîye dayînê+. 8Belê ez ku ji nava cime’ta Xwedêda ji yê herî biç’ûk kêmtir im, lê ev k’erem minr’a hatîye dayînê, ku nava necihûyada dewlemendtîya Mesîhe ne li ber h’işa dannasîn kim+
9û li ber h’emûya vekim, ku çawa t’ivdîra sur’a Xwedê tê xebatê, ya ku hê dewrêd berêda cem Xwedêyê ku her tişt e’firandîye, veşartî mabû+. 10Meremê Xwedê ev bû, wekî niha serwaxtîya Xweye cûr’e-cûr’e, bi destê civînê li serwêrtî û h’ukumetêd dîyarêd e’zmanava e’yan bike,+
11anegorî qirara Wîye hê dewrêd berêda, ya ku Wî bi destê Mesîh Îsa, Xudanê me kir. 12Yektîya Mesîhda û pê wê bawerîya meye ser Wî em dikarin bi mêrk’îmî û r’ûvekirî nêzîkî Xwedê bin+. 13Awa ez ji we hîvî dikim, ku hûn ber xwe nek’evin, bona wan cefayêd ku ez bona we dik’işînim. Evana bona r’ûmeta we ne+.

H’izkirina Mesîh

14Bona vê yekê ez li ber Bav çok didim, 15ji k’îjanî her qebîleke e’rd û e’zmana navê xwe distîne. 16De bira Ew weke dewlemendtîya r’ûmeta Xwe qewatê bi saya R’uh’ê Xwe bide we, ku hûn k’ûrayîya dilê xweda bişidin,+
17bi bawerîyê Mesîh dilê weda bijî û hûn h’izkirinêda r’aw û r’ik’inê xwe bavêjin,+
18ku t’evî t’emamîya cime’ta Xwedê bikaribin fe’m bikin, ku berayî, dirêjayî, bilindayî û k’ûrayîya h’izkirina Mesîh çi ye. 19Belê bira hûn h’izkirina Mesîh nas kin, ya ku ji her h’iş-aqilî zêdetir e, wekî hûn t’emamîya Xwedêva t’ijî bin+.

20Awa şikir ji Wîr’a be, Yê ku dikare her tiştî hê zêde ke, ne çawa em dixwazin yan difikirin, bi wê qewata ku nava meda dixebite,+
21şikir ji Wîr’a nava civînêda, bi saya Mesîh Îsa, h’emû zemanîda, h’eta-h’etayê! Amîn+.

4

Em h’emû jî bedenek in

4^1Awa ezî girtîyê bona navê Xudan, hîvî ji we dikim, ku hûn usa bijîn, çawa layîqî wê gazîyê ye, k’îjanêr’a hûn hatine gazîkirinê+. 2Hûn bi t’emamîya milûktîyê û şkestî, bi sebirê h’izkirinêda li ber hev daxin[*]+ . 3Bice’dînin, ku yektîya R’uh’ pê hevgirêdana e’dilayîyê xwey kin+. 4Çawa beden yek e û R’uh’ yek e, hûn jî gumanekêr’a hatine gazîkirinê+. 5Xudan yek e, bawerî yek e, nixumandin yek e,+
6Xwedê yek e, Ew Bavê h’emûya ye, ku ser h’emûyar’a ye, bi h’emûya ya Xwe dike û nava h’emûyada ye+.

7Belê ji me her kesîr’a jî k’erem hatîye dayînê, çawa Mesîh p’arevekir+. 8Bona vê yekê tê gotinê:

«Gava hilk’işîya çû jorê,
hêsîr t’evî Xwe birin
û p’êşk’êş dane meriva»[*]+ .

9Ev «hilk’işîya» çi tê h’esabê? Dixwaze bêje, ku Ew pêşda berjêrî wê dinya jêrin bû+. 10Ewê ku berjêr bû, hema Ew e, Yê ku Xwe da fêza h’emû e’zmana, wekî her tiştî h’izûrîya Xweva t’ijî ke+. 11Eva Ew bû, Yê ku p’êşk’êş dane meriva, ku hinek bibine şandî, hinek p’êxember, hinek mizgîndar, hinek jî se’vî û dersdar+. 12Ewî ev yek kir, wekî cime’ta Xwedê şixulêd xizmetk’arîyêr’a hazir be, bona avabûna bedena Mesîh,+
13h’eta ku em h’emû jî bigihîjine wê yekê, ku bawerîyê û Kur’ê Xwedê naskirinêda t’ifaq bin, bibine merivêd gihîştî, t’am weke bejin-bala Mesîh+.

14Wekî usa ye ji vir şûnda em nebine mîna zar’oka ku ji pêla virda-wêda dik’evin û bi derewêd meriva ber bayê her hînkirinekê dik’evin, yêd ku bi fêlbazîya dixapînin û dixalifînin+. 15Lê r’astîyê pê h’izkirinê bêjin[*] , her alîyada bigihîjine sêrî, ku Mesîh e+. 16Ji Wî t’emamîya bedenê hevva ne û h’emû jî bi alîk’arîya her sêvikekê hevva girêdayî ye. Û gava her p’areke bedenê şixulê xwe dike, h’izkirinêda xwexa digihîje û mezin dibe[*] .

Jîyîna nûye t’evî Mesîh çawa endemêd Bedena wî

17Awa ez vê yekê mêrk’îmî dibêjim û bi navê Xudan t’emî li we dikim, ku hûn îdî t’u cara wê r’êda neçin, çawa p’ûtp’arist bi fikirêd xweye p’ûç’ diçin+. 18Ewana fe’mêd xweda şûna r’eşva çûn û ji jîyîna Xwedê dûr k’etine, ji dest nezanîya nava xwe û serh’işkîya xwe+. 19Şerma r’ûyê xwe unda kirine û usa xwe dane doxînê, h’eta ku her cûr’e kirinêd h’eram dikin û t’êr nabin+.

20Lê we Mesîh usa nas nekir! 21Belê we bona Wî bihîstîye jî û çawa yêd p’ara Îsa, hûn wê r’astîya nava Wîda hîn bûne. 22De hûn xeysetê xweyî berê ji xwe dûr xin, wî merivê kevinî ku bi havijîyêd h’ilek’arva dêrisbûyî ye[*]+
23û bi r’uh’ û fikirêd xweda nûyejîyîn bin,+
24merivê nû li ser xwe wergirin, ku kirasê Xwedêda bi heqî û h’elalîya bê qelpî xuliqî ye[*]+ .

25Awa derewa ji xwe dûr xin, ji we her yek hevalê xwer’a r’ast xeber de[*] , çimkî em bi hevr’a endemêd Bedena Mesîh ne+. 26Heger hûn hêrs k’evin, guna nekin[*] , bira r’o ser hêrsa wer’a neçe ava+
27û cî nedine mîrêcin+. 28Ewê ku dizîyê dike, bira îdî nedize, lê bi xûdana xweye h’elal bi destêd xwe bixebite, ku bikaribe dest bavêje k’etîya jî+. 29Bira ji devê we qet xebereke xirab derneyê, pêştirî tiştêd ku kêrî guhdara tên û k’arê didine wan+. 30Û R’uh’ê Xwedêyî Pîroz neêşînin, bi K’îjanî hûn bona R’oja Azayîyê hatine morkirinê+. 31De bira her te’layî, hêrs, berzeqî, qar’e-qar’ û gotinêd ner’êda ji we dûr bin t’evî her cûr’e k’în-boxîyêva+. 32Û hevr’a şîrin û dilşewat bin, li hev bibaxşînin, çawa Xwedê bi Mesîh baxşande we+.

5

Çawa ç’e’v bidine Xwedê

5^1Awa ç’e’v bidine Xwedê, çawa zar’êd h’izkirî+
2û xwe li h’izkirinê bigirin, çawa Mesîh jî em h’iz kirin û jîyîna Xwe bona me da, Xwedêr’a bû h’edî û qurbana bînxweş+.

3Lê h’eta navê qavîyê û her h’eramîyê, yan timayê jî gerekê nava weda neyê hildanê, çawa li cime’ta Xwedê nak’eve+. 4Usa jî gotinêd bême’rîfetî, yan bêfe’mî, yan h’enekêd qelpê xirab, ku li we nak’evin, bira ji devê we derneyên, lê dewsê şikirdarî+. 5Hûn vê yekê zanibin ku t’u qav, yan h’eram, yan timak’ar (ku p’ûtp’arist e) P’adşatîya Mesîh û Xwedêda war nabe+. 6Bira t’u kes bi xeberêd p’ûç’ we nexapîne, çimkî bona van tişta hêrsa Xwedê li wan merivêd neguhdar r’adibe+. 7Awa hûn t’evî yêd usa nebin!+
8Hûn jî wextekê te’rî bûn, lê niha hûn ku p’ara Xudan in, r’onayî ne. Awa mîna zar’êd r’onayê bijîn,+
9(çimkî berê r’onayîyê ji her qencîyê, heqîyê û r’astîyê dibe) 10û bizanibin ku çi li Xudan xweş tê+. 11T’evî wan kirêd bêbere te’rîyê nebin, lê wan ser avê xin,+
12çimkî bona wan tiştêd ku ewana bi dizîva dikin şerm e jî ku bê xeberdanê. 13Lê gava her tişt tê ber r’onayê, aşkere dibe,+
14çimkî her tiştê ku aşkere dibe, dibe r’onayî. Bona vê yekê hatîye gotinê:

«Xewixîyo, h’işyar be!

Ji nav mirîya r’abe
û Mesîh wê te r’onayî ke»[*]+ .

15Awa binihêr’in ku hûn nigê xwe fesal bavêjin, nebine mîna bêfe’ma, lê mîna serwaxta+. 16Dest bidine ber wext, çimkî zemanî xirab e[*] . 17Bona vê yekê bêfe’m nîbin, lê belê bizanibin çi ye qirara Xudan+. 18Û bi şeravê serxweş nebin, ku e’mirê mêriv p’ûç’ dike, lê bi R’uh’ê Pîrozva t’ijî bin+. 19Zebûr û dirozga, stiranêd r’uh’anî hevdur’a bêjin, bistirên û dilê xweda Xudanr’a bilovînin[*]+ . 20Her gav bona her tiştî r’azîbûnê bidine Bav Xwedê, bi navê Xudanê me Îsa Mesîh+.

Borcdarîya jin û mêra

21•Bi xofa Mesîhe nava xweda li ber hevdu xwe bişkênin.

22K’ulfetno, usa xwe li ber mêrêd xwe bişkênin, çawa li ber Xudan[*] ,+
23çimkî mêr serê jinê ye, çawa Mesîh jî serê civînê ye û Xwexa Xilazkirê bedena Xwe ye+. 24Û çawa civîn li ber Mesîh xwe dişkêne, bira usa jî jin her tiştîda ber mêrê xwe şkestî be.

25Mêrno, jinêd xwe h’iz bikin, çawa ku Mesîh civîn h’iz kir û jîyîna Xwe ber wêva da[*] ,+
26wekî wê bi xeberê buhurtî-jibare ke, pê avê bişo[*] ,+
27ku civînê li ber Xwe qeşeng bide sekinandinê, ku t’u lek’e yan qerç’imok, yan tiştekî mîna van ser t’unebe, lê paqij û bêqusûr be+. 28Usa jî gerekê mêr jina xwe h’iz bike, çawa bedena xwe. Yê ku jina xwe h’iz dike, ew xwe h’iz dike. 29Çimkî bedena t’u kesî ber ç’e’vê wî ne r’eş e, lê wê t’êr dike û xwey dike, çawa Mesîh jî civînê, 30çimkî em endemêd bedena Wî ne+. 31Çawa nivîsar e:

«Bona vê yekê mêr wê dê û bavê xwe bihêle, xwe li jinê bigire û her du wê bibine bedenek»[*]+ .

32Eva sur’a k’ûr e, lê ez gotina xwe tînime ser Mesîh û civînê. 33Belê ji we her kes jî bira jina xwe h’iz bike çawa xwe û jin ji mêrê xwe xof bike+.

6

T’emîyêd bona zar’a û dê-bava

6^1Zar’no, çawa bawermendêd Xudan gur’a dê û bavê xweda bin, çimkî ev yek r’ast e[*]+ . 2«Qedirê dê û bavê xwe bigire» ku ev e t’emîya pêşin t’evî sozdayînê, 3«wekî çerxa te r’ast be û ser e’rdê e’mirê te dirêj be»[*]+ . 4Û hûn bavno, zar’êd xwe hêrs neêxin, lê wan bi şîret û hînkirina Xudan mezin kin[*]+ .

Xulam û axa

5Xulamno, bi xof û tirs, dilê sax gur’a xweyîyêd xweye vê dinêda bin, çawa gur’a Mesîhda[*] ,+
6ne ku bi xulamtîya li ber ç’e’va, ku li meriva xweş bên, lê çawa xulamêd Mesîh bi dil qirara Xwedê biqedînin+. 7Bi r’ezedilî xulamtîyê bikin, çawa Xudanr’a, ne ku merivar’a. 8Hûn zanin ku her kes, heger xulam be, heger aza, çi qencîyê ku bike, weke wê jî wê ji Xudan bistîne+.

9Hûn jî xweyîno, hindava wanda usa bin. Dest ji gef-gur’îyê bikin. Hûn zanin ku Xweyê wan jî, Yê we jî li e’zmana ye û cem Wî t’u firqî t’une[*]+ .

Ç’ekêd Xwedê

10Heyneser, yektîya Xudanda qewat bin, bi zorayîya qewata Wî. 11Her ç’ekê Xwedê li xwe kin, ku hûn bikaribin miqabilî h’unurêd mîrêcin bisekinin+. 12Çimkî şer’ê me ne miqabilî xûn û goşt e, lê miqabilî serwêrtî û h’ukumetîya ye, miqabilî mîrêd vê dinya te’rî ye û miqabilî ordîyêd r’uh’anîye xirabe li dîyarê e’zmana ne+. 13Bona vê yekê ç’ekêd Xwedê hildin, ku hûn bikaribin li ber r’oja oxirmê giran bisekinin û piştî kirina her tiştîr’a, cîyê xweda qewîn bisekinin.

14Awa cîyê xweda bisekinin, r’astîyê mîna k’emberê li pişta xwe bişidînin, heqîyê mîna zirih’ê li sîngê xwe wergirin[*]+
15û sol nigêd weda, bona Mizgînîya e’dilayîyê hazir sekinî bin[*]+ . 16Li ser her tiştîr’a jî bawerîyê mîna mert’alê bigirine xwe, bi k’îjanê hûnê bikaribin h’emû tîrêd agirîye ku yê Xirab davêje, bitemirînin+. 17Û xilazbûnê mîna k’umzirih’ê hildin, mîna şûr jî xebera Xwedê, ku ji R’uh’ê Pîroz e[*]+ . 18Bi h’emû dua û r’eca her gav dua bikin pê R’uh’ê Pîroz. Ser vê yekê h’işyar bimînin û bona t’emamîya cime’ta Xwedê t’imê dua bikin+. 19Û bona min jî dua bikin, ku gava ez xeber dim, gotinek minr’a bê dayînê, wekî mêrk’îmî sur’a Mizgînîyê e’yan kim,+
20bona K’îjanê ez bi van qeydê xwe qasidîyê dikim. Dua bikin, wekî ez bona Wê turuş kim xeber dim, çawa lazim e+.

Silavêd axirîyê

21•Wekî hûn jî bona min bizanibin, haş ji h’al-h’ewalê min hebin, Tixîkoyê birayê delal û qulixk’arê amin yektîya Xudanda wê her tiştî wer’a bêje+. 22Ez bona wê yekê wî ser weda dişînim, wekî hûn haş ji me hebin û ew bi vê yekê dil bide we+.

23De bira e’dilayî û h’izkirin bawerîyêva t’evayî ji Bav Xwedê û Xudan Îsa Mesîh li xûşk-bira be. 24Bira k’erem t’evî wan h’emûya be, yêd ku bi h’izkirina bê xilazî Xudanê me Îsa Mesîh h’iz dikin.

* 1:1 Nav hinek destnivîsarada «Efesêda» t’une.

* 1:5 Bi gotineke din: «Heqê lawtîya Xwedê bistînin».

* 1:7 Kolosî 1:14.

* 1:10 Aha jî tê fe’mkirinê: «Wek’îltî».

* 1:20 Zebûr 110:1.

* 1:22 Zebûr 8:6.

* 1:22# Kolosî 1:18.

* 2:1 Kolosî 2:13.

* 2:15 Kolosî 2:14.

* 2:16 Kolosî 1:20.

* 2:17 Îşaya 57:19.

* 3:4-6 Kolosî 1:26-27.

* 4:2 Kolosî 3:12-13.

* 4:8 Zebûr 68:18.

* 4:15 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bi h’izkirinê pey r’astîyê bin».

* 4:16 Kolosî 2:19.

* 4:22 Kolosî 3:9; R’omayî 6:6.

* 4:24 Kolosî 3:10.

* 4:25 Zekerîya 8:16.

* 4:26 Zebûr 4:4.

* 5:14 Îşaya 26:19; 60:1.

* 5:16 Kolosî 4:5.

* 5:19 Kolosî 3:16-17.

* 5:22 Kolosî 3:18; Petrûs I 3:1.

* 5:25 Kolosî 3:19; Petrûs I 3:7.

* 5:26 Aha jî tê fe’mkirinê: «Wekî wê bi xeberê h’elal ke, pê ava h’ewz bişo».

* 5:31 Destpêbûn 2:24.

* 6:1 Kolosî 3:20.

* 6:3 Qanûna Ducarî 5:16; Derk’etin 20:12.

* 6:4 Kolosî 3:21.

* 6:5-8 Kolosî 3:22-25.

* 6:9 Kolosî 4:1; Qanûna Ducarî 10:17.

* 6:14 Îşaya 59:17.

* 6:15 Îşaya 52:7.

* 6:17 Îşaya 59:17.

+ 1:3 Petrûs I 1:3, Korint’î II 1:3

+ 1:4 Cihûda 1:24, Kolosî 1:22, T’êsalonîkî I 4:7

+ 1:5 Yûh’enna I 3:2, R’omayî 8:15-16, Galatî 3:26

+ 1:7 Kolosî 1:14
+ 1:9 R’omayî 16:24, Efesî 3:3-5, Efesî 6:19
+ 1:10 Efesî 2:14, Kolosî 1:20

+ 1:13 Ester 8:8, Korint’î II 1:22, Efesî 4:30

+ 1:15 Kolosî 1:3-4

+ 1:18 Kolosî 1:27

+ 1:20 Zebûr 110:1, K’arêd Şandîya 7:55-56, R’omayî 8:34, Efesî 2:6, Kolosî 3:1

+ 1:21 Petrûs I 3:22, R’omayî 8:38, Korint’î I 15:24, Kolosî 2:10, Îbranî 1:4

+ 1:22 Zebûr 8:6, Zebûr 110:1, Korint’î I 15:27, Korint’î I 11:3, Efesî 5:23

+ 1:23 Efesî 4:12, Efesî 5:23, Efesî 5:30, Kolosî 1:18, Korint’î I 15:28, Kolosî 3:11

+ 2:1 Lûqa 15:24, R’omayî 11:15, Kolosî 1:21, Kolosî 2:13

+ 2:2 Yûh’enna 12:31, Yûh’enna 14:30, Kolosî 3:7

+ 2:3 Galatî 5:16

+ 2:4 Yûh’enna 3:16, Yûh’enna I 3:1, R’omayî 5:8

+ 2:5 Kolosî 2:13, Tîto 3:5

+ 2:6 Efesî 1:20

+ 2:8 Lûqa 7:50, Lûqa 8:48, K’arêd Şandîya 15:11, Petrûs I 1:5, Tîto 2:11, Tîto 3:5

+ 2:9 R’omayî 3:27, Tîto 3:5, R’omayî 3:27, Korint’î I 1:29

+ 2:10 Tîto 2:14, Tîto 3:8

+ 2:11 R’omayî 2:26, R’omayî 2:28, Kolosî 2:11

+ 2:12 Kolosî 1:21, R’omayî 9:4

+ 2:13 Zekerîya 6:15, K’arêd Şandîya 2:39

+ 2:14 Îşaya 9:6, Îşaya 26:12, Mîxa 5:5, Îşaya 14:1, Efesî 1:10, Kolosî 1:22

+ 2:15 R’omayî 7:4, Kolosî 2:14
+ 2:16 R’omayî 5:10, Kolosî 1:20, Kolosî 3:15
+ 2:17 Îşaya 57:19
+ 2:19 Fîlîpî 3:20

+ 2:20 Kolosî 2:7, E’yantî 21:14, Zebûr 118:22, Îşaya 28:16

+ 2:21 Korint’î I 3:16-17

+ 2:22 Petrûs I 2:5

+ 3:1 Fîlîpî 1:7, Filîmon 1:1, Tîmot’êyo II 2:9

+ 3:2 Efesî 4:7, Kolosî 1:25

+ 3:3 Galatî 1:12, Galatî 2:2

+ 3:6 Galatî 3:29, Efesî 2:16, Metta 8:11, Lûqa 13:29

+ 3:7 Kolosî 1:23
+ 3:8 Korint’î I 15:9
+ 3:9 Kolosî 1:26
+ 3:10 Efesî 1:21
+ 3:12 Îbranî 4:16, Îbranî 10:19
+ 3:13 Tîmot’êyo II 2:10
+ 3:16 Efesî 1:18, Kolosî 1:27, Kolosî 1:11
+ 3:17 Kolosî 2:7
+ 3:19 Fîlîpî 4:7, Kolosî 2:10
+ 3:20 Cihûda 1:24, R’omayî 16:24
+ 3:21 R’omayî 11:36
+ 4:1 Efesî 3:1, Fîlîpî 1:27, Kolosî 1:10
+ 4:2 Fîlîpî 2:3, Kolosî 3:13
+ 4:3 Kolosî 3:14
+ 4:4 Efesî 2:16, Korint’î I 6:17
+ 4:5 Korint’î I 1:13
+ 4:6 Malaxî 2:10, Korint’î I 12:6
+ 4:7 R’omayî 12:3, Efesî 3:2
+ 4:8 Zebûr 68:18
+ 4:9 Yûh’enna 3:13
+ 4:10 Îbranî 4:14, Îbranî 7:26
+ 4:11 Korint’î I 12:28

+ 4:12 Korint’î I 12:27, Efesî 1:23, Kolosî 1:18

+ 4:13 Îbranî 5:12-13, Îbranî 6:1

+ 4:14 Korint’î I 13:11, Korint’î I 14:20

+ 4:15 Petrûs II 3:18, Kolosî 1:10, Kolosî 2:19

+ 4:17 Petrûs I 4:3-4, Kolosî 3:7
+ 4:18 R’omayî 1:21, Marqos 3:5
+ 4:19 Petrûs I 1:14, R’omayî 1:24-28
+ 4:22 Kolosî 3:8-9
+ 4:23 R’omayî 12:2, Korint’î II 4:16

+ 4:24 Destpêbûn 1:26, R’omayî 6:4, Kolosî 3:10

+ 4:25 Q. K’ahîntîyê 19:11, Kolosî 3:9, Zekerîya 8:16, R’omayî 12:5

+ 4:26 Zebûr 4:4

+ 4:27 Aqûb 4:7

+ 4:28 Derk’etin 20:15, T’êsalonîkî I 4:11, T’êsalonîkî II 3:8, T’êsalonîkî II 3:10, Tîmot’êyo I 6:18

+ 4:29 Kolosî 3:8

+ 4:30 Îşaya 63:10, T’êsalonîkî I 5:19, Efesî 1:13

+ 4:31 Petrûs I 3:8, Kolosî 3:8

+ 4:32 Metta 6:14, Marqos 11:25-26, Lûqa 7:41-42, Petrûs I 3:8, Kolosî 3:12-13

+ 5:1 Metta 5:48

+ 5:2 Yûh’enna 10:11, Yûh’enna 15:13, Yûh’enna I 3:16, R’omayî 5:7-8, Îbranî 8:3, Korint’î I 13:1, Kolosî 3:14

+ 5:3 Korint’î I 6:18, Galatî 5:19, T’êsalonîkî I 4:3

+ 5:4 Efesî 4:29

+ 5:5 Kolosî 3:5, Korint’î I 6:9-10, Galatî 5:21

+ 5:6 Marqos 13:5, Kolosî 2:8, T’êsalonîkî II 2:3, Yûh’enna I 3:7, R’omayî 1:18, Kolosî 3:6

+ 5:7 Korint’î II 6:14

+ 5:8 Efesî 2:1-2, Îşaya 2:5, Metta 5:14, Yûh’enna 12:35, Yûh’enna I 2:8, R’omayî 13:12, Fîlîpî 2:15, T’êsalonîkî I 5:5

+ 5:10 T’êsalonîkî I 2:4
+ 5:11 R’omayî 13:12
+ 5:13 Yûh’enna 3:20-21
+ 5:14 R’omayî 13:11, Lûqa 1:78-79
+ 5:15 Kolosî 4:5
+ 5:17 R’omayî 12:2, T’êsalonîkî I 5:18

+ 5:18 Mesele 20:1, Mesele 23:20, Mesele 31:4, Tîmot’êyo I 5:23

+ 5:19 K’arêd Şandîya 16:25, Aqûb 5:13, Korint’î I 14:15, Zebûr 27:6, Kolosî 3:16

+ 5:20 Kolosî 2:7, T’êsalonîkî II 1:3, T’êsalonîkî II 2:13

• 5:21 Kolosî 3:17
+ 5:22 Destpêbûn 3:16, Petrûs I 3:1
+ 5:23 Efesî 1:22-23, Korint’î I 11:3
+ 5:25 Petrûs I 3:7

+ 5:26 Yûh’enna 13:8, Korint’î I 6:11, Tîto 3:5, Îbranî 10:22

+ 5:27 Korint’î II 11:2, E’yantî 14:4

+ 5:30 Korint’î I 6:15, Efesî 1:23, Kolosî 1:18

+ 5:31 Destpêbûn 2:24, Metta 19:5, Marqos 10:7-8, Korint’î I 6:16

+ 5:33 Ester 1:20, Petrûs I 3:1-6

+ 6:1 Derk’etin 20:12, Mesele 1:8, Mesele 6:20, Mesele 23:22

+ 6:3 Q. Ducarî 5:16

+ 6:4 Q. Ducarî 4:9, Q. Ducarî 6:7, Mesele 13:24, Mesele 19:18, Mesele 22:6

+ 6:5 Petrûs I 2:18, Kolosî 3:22, Tîmot’êyo I 6:1, Tîto 2:9

+ 6:6 Galatî 3:28
+ 6:8 Kolosî 3:24
+ 6:9 Q. K’ahîntîyê 25:43, Q. Ducarî 10:17

+ 6:11 Korint’î II 6:7, Korint’î II 10:4, Petrûs I 5:8, Yûh’enna I 2:13

+ 6:12 Lûqa 22:53, Kolosî 1:13, Efesî 1:21

+ 6:14 Îşaya 11:5, Îşaya 59:17, T’êsalonîkî I 5:8

+ 6:15 Îşaya 52:7, R’omayî 10:15
+ 6:16 Yûh’enna I 5:4
+ 6:17 Îbranî 4:12

+ 6:18 Lûqa 18:1, Lûqa 21:36, Cihûda 1:20, R’omayî 12:12, Kolosî 4:2, T’êsalonîkî I 5:17, Marqos 13:33

+ 6:19 K’arêd Şandîya 4:29, Kolosî 4:3, T’êsalonîkî I 5:25, T’êsalonîkî II 3:1

+ 6:20 K’arêd Şandîya 21:33, K’arêd Şandîya 28:20, Korint’î II 5:20

• 6:21 Kolosî 4:7-8
+ 6:21 K’arêd Şandîya 20:4
+ 6:22 Kolosî 2:2

Fîlîpî

NE’MA PAWLOS FÎLÎPÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4

Pawlosê şandî eva ne’ma ji kelê civîna bajarê Fîlîpyar’a nivîsîye. Ev civîn, civîna pêşin bû, ya ku axa Ewropayêda, qeza Mekedonya bin Împêratorîya R’omayêda h’îmê wê hate avîtinê. Ev ne’me hingê hate nivîsarê, gava dannasînkirêd miqabilî Pawlos civînêda tiştêd şaşe miqabilî hînkirina Mizgînîyê hîn dikirin û Pawlos gelekî ber xwe dik’et. Lê alîyê dinva jî em vê ne’mêda guman û eşqeke mezin alîyê Pawlosda dibînin, ji wê bawerîya wîye ser Îsa Mesîh.

Sebebeke din jî bona nivîsara vê ne’mê hebû ku Pawlos bona bawermendêd Fîlîpyayêda r’azîbûnê dide Xwedê, wekî nava tengasîyêd wîda wana k’omek dabûne wî (4:10-20). Usa jî xuya dibe ku Pawlos xwestîye vê mecalê bide xebatê, wekî bawermend xîret û e’gît bin, tengasîya wî û xwe nenihêr’in. Ew hîvî dike, ku nava wanda t’ifaq hebe û mîna Mesîh şkestî bin, ne k’ubar û babax bin. Ew bîr tîne ku yektîya Mesîhda bi k’erema Xwedê jîyînê pê bawerîyê distînin, ne ku pê qedandina Qanûna Mûsa. Pawlos derheqa wê eşq û şabûnêda dibêje, k’îjanê ku Xwedê dide wan, yêd ku yektîya Îsa Mesîhda dijîn (serê 2-a). Serê 3-da, fîlîpîya t’eglîfî wê derecê dike, ku ew bice’dînin bigihîjine meremê jîyîna Mesîh, awa gotî p’êga Mesîhda her’in.

Eva ne’ma eşq, guman, yektî û sebira bona pêşdaçûyîna jîyîna bawermenda dide k’ifşê. Usa jî dide k’ifşê, ku Pawlosê şandî gelekî vê civînê h’iz dike û qedirê wan digire.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-11)
- H’alê ku Pawlos têda ye (1:12-26)
- Jîyîna Mesîhda (1:27–2:18)

- Şêwira bona Tîmot’êyo û Êpafrodîto (2:19-30)

- H’evza xwe dijmina û qezîya bikin (3:1–4:9)
- Pawlos û dostêd wîye Fîlîpyayêda (4:10-20)
- Paşgotin (4:21-23)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlos û Tîmot’êyoyê xulamêd Mesîh Îsa,
t’emamîya cime’ta Xwedêr’a, yêd ku p’ara Mesîh Îsa ne û li alîyêd Fîlîpyayê dimînin, t’evayîya berpirsîyar û berdestîyêd civînêva:+

2De bira k’erem û e’dilayîya Xwedêyê Bavê me û Xudan Îsa Mesîh li we be.

Duayê Pawlos

3Ez şikirîya xwe Xwedêyê xwe tînim gava her gav we bîr tînim,+
4t’imê nava h’emû duayêd xweda, bona we h’emûya bi dilê şa dua dikim, 5çimkî hûn r’oja pêşinda h’eta îro t’evî şixulê Mizgînîdayînê bûne+. 6Û ez vê yekêda guman im, Ewê ku dilê weda dest bi şixulê Xweyî qenc kirîye, wê h’eta R’oja hatina Mesîh Îsa jî bigihîne sêrî+. 7Hûn dilê minda ne û heq e jî ku ez bona we h’emûya aha bifikirim. Çimkî hûn h’emû jî t’evî wê k’eremê bûne, ya ku ji Xwedêda minr’a hatîye dayînê, çawa ez niha qeydada me, usa jî bona Mizgînîyê sekinî bûm û min ew dida makkirinê+. 8Xwedê şe’dê min e, ku ez bi h’uba Mesîh Îsa çiqasî h’eyra we h’emûyada me+.

9Û ez vê duayê dikim, ku h’izkirina we hê-hê bi zanebûn û serwaxtîya gihîştîva zêde be,+
10wekî k’îjan here qenc e, hûn wê bibijêrin. Hingê hûnê R’oja hatina Mesîhda şîrh’elal û bêlek’e bin 11û bi saya Îsa Mesîh bi berêd heqîyêva t’ijîbûyî bin, bona r’ûmet û pesinê Xwedê.

Jîyîn Mesîh e

12Ez dixwazim ku hûn bizanibin xûşk-birano, wekî çi ku hate serê min, ewê hê k’ar da pêşdaçûyîna Mizgînîyê. 13Awa t’evayîya k’oma k’oç’ikserêva, usa jî h’emûyêd mayînva e’yan e ku ez bona navê Mesîh nava van qeydada me+. 14Û dilê p’ir’anîya bawermenda jî bi van qeydêd min yektîya Xudanda şidîyan, ku hê bi mêrk’îmî xebera Xwedê bê xof û tirs bêjin+.

15R’ast e hinek ji h’evsûdîyê û mixenetîyê Mesîh dannasîn dikin, lê hinek jî ji nêta qencîyê+. 16Evana ji h’izkirinê dannasîn dikin, çimkî ew zanin ku ez ser vî qulixî hatime danînê, ku piştgirîyê Mizgînîyê bikim. 17Lê yêd mayîn bona hevr’ik’îyê Mesîh dannasîn dikin, ne bi dilê r’ast. Ew difikirin, ku tengasîyê ser qeydêd minda zêde kin.

18Lê firqî t’une! Çawa jî bibe, heger ewana bi qelpîyê yan bi r’astîyê Mesîh dannasîn dikin, ez bi vê yekê şa me. Belê ezê şa bim jî, 19çimkî ez zanim ku ev yek wê axirîyê li ber azabûna min k’eve, bi duayêd we û alîk’arîya R’uh’ê Îsa Mesîh+. 20Ez guman û ç’e’vnihêr’îya vê yekê me, ku t’u tiştîva ezê şermî nemînim, lê belê hê mêrk’îmî bim, çawa her gav usa jî niha pesinê Mesîh bi qalibê min bê dayînê, heger bi mirina min be, yan jî bi jîyîna min be+. 21Çimkî bona min jîyîn Mesîh e û mirin jî k’ar e. 22Heger jîyîna vî qalibîda hê k’arê dide şixulê min, ez nizanim k’îjanî bibijêrim. 23K’etime nava du kevira: Ez h’izret im ku ji vî qalibî derêm, her’ime cem Mesîh, minr’a eva hê gelekî qenc e,+
24lê mayîna mine vî qalibîda hê bona k’ara we ye. 25Ez vê yekê ku bê şik bawer dikim, lema jî zanim ku ezê bimînim, t’evî we h’emûya bim, wekî hûn hê pêşda her’in û bawerîyêda şa bin. 26Awa gava ez dîsa bême cem we, hûn pê min bi saya Mesîh Îsa hê fir’naq bin.

27Lê t’enê çawa layîqî Mizgînîya Mesîh e, hûn xwe usa xwey kin, ku heger ser weda bêm û we bibînim yan dûrva bibihêm bizanibim ku we bi r’uh’ û dilekî pişt daye pişta hev, bona şer’k’arîya bawerîya Mizgînîyê sekinî ne+. 28T’u alîyava ji peyk’etîyêd xwe venek’işin. Ev yek nîşaneke undabûna wan û xilazbûna we ye û ev jî ji Xwedê ye. 29Eva k’erema Xwedê bona xatirê Mesîh daye we, wekî ne ku t’enê hûn bawerîya xwe Wî bînin, lê bona Wî cefê jî bik’işînin+. 30Niha jî hûn nava wî şer’îda ne, k’îjan ku we ser min dît û niha bona min dibihên[*]+ .

2

Xwenimizkirina Mesîh û mezinayîya wî

2^1Awa heger t’evbûna weye t’evî Mesîh bîna ber we ye, heger h’izkirina Wî dil dide ber we, heger R’uh’ê Pîroz we dike yek[*] , heger dilşewatî û r’e’ma we heye, 2eşqa dilê min bi t’ifaqa xwe hûn bigihînine sêrî: Bira ew h’izkirina nava weda be û ser nêt û fikirekê bin+. 3Tiştekî bi hevr’ik’îyê nekin û li navê xwe neger’in, lê ji we her yek bi milûktîyê hevalê xwe ser xwer’a bigire+. 4T’enê li k’ara xwe neger’in, lê bira her kes li k’ara hevalê xwe jî biger’e+. 5Mesîh Îsa ser çi nêt-fikirê bû, ji we her kes jî usa bifikire:

6Ew ku binyat’a Xweda Xwedê bû,
pey wê yekê nek’et, ku bima weke Xwedê,+
7lê Xwexa Xwe şkênand,
k’ete binyat’a xulamekî
û bû mîna meriva,
k’ete dilqê însên+.
8Ewî Xwe nimiz kir,
h’eta mirinêr’a jî qayl bû,
ew jî mirina ser xaçê+.
9Bona vê yekê Xwedê Ew hê bilind kir
û navekî usa p’êşk’êşî Wî kir,
ku ji h’emû nava bilindtir e,+
10wekî her çok li ber navê Îsa bitewe,
heger li e’zmên be,
heger ser dinê be,
heger li dîyarê mirîya be+
11û her zar-ziman îqrar ke,
ku Îsa Mesîh Xudan e,
bona r’ûmeta Bav Xwedê[*] .

Dinyayêda mîna steyrka biç’irûsin

12Awa delalîyêd minno, çawa ez nava weda bûm hûn t’imê guhdar bûn, niha hê gelekî guhdar bin, gava ne nava weda me. Bona xilazbûna xwe bi xof û tirs bixebitin, ku wê yekê bigihînine sêrî, 13çimkî Xwedê Xwexa vê yekê dike dilê we, ku hûn dixwazin û dikin, çawa li Wî xweş tê+.

14Her tiştî bê bîntengî û bê şer’ û de’w bikin, 15wekî hûn nava vî nisilê neheq û xalifîda bêlek’e û bêqusûr, zar’êd Xwedêye bêsûc bin. Nava vanda şewq bidin mîna r’onayêd e’zmana[*] ,+
16çawa yêd xebera jîyînê hilgirtî. Ezê hingê R’oja hatina Mesîh r’ûspî bim, ku badîhewa nebezîme û badîhewa nexebitîme+. 17Belê heger cî bê ku xûna min ser wê bawerîya weda bê r’êtinê, ya ku xizmetk’arîya weda çawa qurban Xwedêr’a tê dayînê, ezê şa bim û t’evî eşqa we bim+. 18Usa jî hûn şa bin, t’evî eşqa min bin.

Tîmot’êyo û Êpafrodîto

19Gumana min ser Îsa Xudan heye, ku ezê zûtirekê Tîmot’êyo ser weda bişînim, ku dilê min r’ih’et be, gava ez h’alê we pê bih’esim+. 20Ez dilê xwer’a yekî mîna wî nabînim, ku bona h’alê we mîna pêşewitîkî xem bixwe. 21Çimkî yêd mayîn her kes li pey k’ara xwe k’etîye, ne ku ya Îsa Mesîh+. 22Lê hûn xwexa zanin ku ew yekî çawayî cêr’ibandî ye û xwexa t’evî min Mizgînîdayînêr’a usa xizmetî kir, çawa kur’ bavêr’a+. 23Awa nêta min heye, ku ez ewî zû bişînime cem we, gava ez haş ji h’al-h’ewalê xwe hebim. 24Û ez Xudanda guman im, ku ezê xwexa jî zûtirekê ser weda bêm.

25Lê min usa r’ê têr’a dît, wekî ez wî birayê me Êpafrodîto bişînime cem we, yê ku t’evî min xebitî û şer’ê xwe kir, k’îjan we şandibû ku k’omek bida min+. 26Ewî jî gelekî bîra we kirîye û ber xwe dik’eve, wekî we bona nexweşîya wî bihîstîye. 27R’astî jî ew nexweş k’et, çû ber derê mirinê. Lê Xwedê li wî hate r’e’mê, ne ku t’enê li wî, lê usa jî li min, wekî ser k’ederê k’eder ser minda neyê. 28Bona vê yekê ez wî bi dil dişînim, wekî hûn wî bibînin, dîsa şa bin û ez ber xwe nek’evim. 29Awa bona xatirê navê Xudan ewî bi t’emamîya eşqa dilê xwe qebûl kin. Qedirê yêd mîna wî giran bigirin,+
30çimkî ew bona şixulê Mesîh h’eta ber derê mirinê jî çû û destê xwe ji e’mirê xwe jî k’işand, wekî dewsa wê xizmetk’arîya ku weyê minr’a bikira ewî xwexa bikira.

3

R’îya r’aste bona xilazbûnê

3^1Heyneser xûşk-birayêd min, bi Xudan şa bin! Ez aciz nabim ku dîsa wan tişta wer’a dinivîsim, lê ew bona bêxofîya we ye+. 2H’evza xwe ji «se-kûç’ika» bikin, h’evza xwe ji p’alêd xirab bikin, h’evza xwe ji wan bikin, yêd ku qalib dibir’in, sinet dikin+. 3Çimkî sinetîya r’ast ya me ye, ku bi R’uh’ê Xwedê em dih’ebînin[*] û bi Mesîh Îsa difir’in. Gumana me ne ser nav-nîşanêd qalib e,+
4lê r’ast bêjim ez dikarim gumana xwe bidime ser wan nav-nîşanêd qalib. Heger yek difikire, ku gumana wî ser qalib heye, ya min hê zêde heye+. 5R’oja h’eyşta sinet bûme, ji r’ik’inyata Îsraêl im, ji qebîla Binyamîn, îbranî me û kur’ê îbranîya, alîyê Qanûnêda fêrisî[*] ,+
6min k’erbî xîretê civîna Xwedê dizêrand, hindava wê r’astbûna ku ji Qanûnê tê ez bêlek’e bûm[*]+ . 7Lê çi ku k’ara min bû, min bona Mesîh zîyan h’esab kirîye. 8Û serda jî ez her tiştî zîyan h’esab dikim û himberî vê yekê nakim, ku Xudanê xwe Mesîh Îsa nas bikim, ku k’ara ser k’ara ye! Bona xatirê Wî ez ji her tiştî qetîyam û çawa gemar h’esab dikim, wekî Mesîh qazinc kim+
9û t’evî Wî bibime yek. Îdî ev r’astîya min, ne ku ji qanûnqedandina min tê, lê ji Xwedê ye, ya ku h’îmê wê ji bawerîya ser Mesîh e+. 10Ez dixwazim Wî û qewata r’abûna Wîye ji mirinê nas kim û t’evî cefayêd Wî bim, bik’evime h’alê mirina Wî,+
11ku bi awayîkî bikaribim bigihîjime r’abûna mirîya.

R’evîna berbi meremê xwe

12Ez nabêjim ku ez îdî gihîştime meremê xwe yan jî îdî k’amil bûme, lê ez pey k’etime, ku wê xelatê qazinc kim, bona k’îjanê Mesîh Îsa ez qazinc kirime+. 13Xûşk-birano, ez xwe h’esab nakim, ku min ew yek qazinc kirîye, lê serî ew e, ku ez tiştêd pişt xweva hiştî bîr bikim, xwe bavêjime yêd pêşîya xwe, 14dice’dînim bigihîjime meremê xwe, wê lecxelata jorçûyînê, awa gotî gazîya Xwedêye bi saya Mesîh Îsa bistînim+.

15Awa ji me h’emûya, îdî k’î «gihîştî» ye, gerekê aha bifikire. Lê heger tiştekî din jî dilê weda hebe, ewê yekê jî Xwedê wê ber we veke+. 16Lê t’enê em gihîştine çi derecê, anegorî wê yekê bijîn.

17Ç’e’v bidine min xûşk-birano û dîna xwe bidine wan, yêd ku usa xwe xwey dikin, çawa ku me bi r’abûn-r’ûniştina xwe nîşanî we kirîye[*]+ . 18Çimkî gelek jîyîna xweda dijminêd xaçê Mesîh in, bona k’îjana min gelek cara wer’a gotîye, niha jî bi girî dibêjim. 19Axirîya wan undabûn e, xwedêyê wan zikê wan e û kirêd wane şermî jî r’ûmeta wan e. Ewana t’enê ser tiştêd vê dinê difikirin+. 20Lê welatê me li e’zmana ye, ji k’u em ç’e’vnihêr’îya Xilazkir, Xudan Îsa Mesîh in+. 21Ewê qalibê meye t’engezar biguhêze û bike mîna qalibê Xweyî xweyîr’ûmet, bi wê qewata ku dikare her tiştî bike bindestê Xwe+.

4

T’emîyêd axirîyê

4^1Niha xûşk-birayêd mine şîrin û h’eyran, hûn in şabûn û k’ofîya serê min delalno, yektîya Xudanda aha qewîn bimînin.

2Ez hîvî ji Eyodîyayê dikim û hîvî ji Sintîxayê dikim, çawa t’evî Xudan yekbûyî bira li hev bên+. 3Belê ez hîvî ji te jî dikim hevalbarê minî amin, tu jî alî wan k’ulfeta bike. Evana t’evî min xebata Mizgînîdayînêda xûdan r’êtine, usa jî t’evî Klêmês û heval-xebatêd mine mayîn, ku navêd k’îjana k’itêba jîyînêda nivîsar in+.

4T’imê pê Xudan şa bin, dîsa dibêjim t’imê şa bin!+
5Bira berbihêrîya we h’emû merivava e’yan be. Xudan nêzîk e[*]+ . 6Bona t’u tiştî xem nekin, lê xwestina we bira bi dua-dirozga, r’azîbûnêva t’evayî, Xwedêva e’yan be+. 7Û e’dilayîya Xwedê ku ji her h’iş-aqilî derbaztir e, wê dil û fikirêd we yektîya Mesîh Îsada xwey ke+.

8Heyneser xûşk-birano, çi ku bi r’astîyê ye, çi ku bi maqûltîyê ye, çi ku bi heqîyê ye, çi ku bi h’elalîyê ye, çi ku bi xweşîyê ye, çi ku bi firasetîyê ye û her tiştêd ku e’silî û layîqî qencgotinê ne, ser van tişta bifikirin. 9Hûn ji min çi hîn bûn, we çi stand, çi bihîst û çi dît wê yekê bikin û Xwedêyê e’dilayîyê wê t’evî we be+.

R’azîbûna Pawlos

10Ez bi saya Xudan gelekî şa me, ku we pey haqas wextr’a ez bîr anîm, bona min xem xwar. Belê we dikir jî, lê mecal nedik’ete we. 11Ne ku ez h’ewcê tiştekî me ku vê yekê wer’a dibêjim. Ez hîn bûme, ku h’emû h’alîda r’azî bim+. 12T’unebûnê zanim, hebûnê zanim, ez her alîyîda û her h’alîda ser vê sur’ê vebûme û hîn bûme ku r’azî bim, heger t’êr bim, heger bir’çî, yan hebûnêda bim yan jî t’unebûnêda+. 13Ez her tiştî bi saya Wî dikarim, Yê ku qewatê dide min+.

14Lê we qenc kir, ku tengasîya minda k’omek da min+. 15Û belê hûn jî zanin gelî fîlîpîya, ku ji serê dannasînîya Mizgînîyêda gava ez ji Mekedonyayê derk’etim, t’u civînê t’evk’arîyêda destê xwe dirêjî min nekir, pêştirî we. 16Çimkî carekê-duda ew tiştêd minr’a kêrhatî we h’eta T’êsalonîkîyê jî şandin[*]+ . 17Ez ne ku tiştekî p’êşk’êş dixwazim, lê dixwazim ku k’ar ser h’esabê weda zêde be+. 18Min her tişt standîye û nava hebûnêda me. Ew tiştêd ku we bi destê Êpafrodîto minr’a şandine ew besî min in. Ew dayîna we bîneke xweş e, h’edîya qebûl û li Xwedê xweş e+. 19Û Xwedêyê min wê h’emû kêmasîyêd we pê wê xizna Xweye r’ûmete ji Mesîh Îsa t’ijî ke+. 20Awa şikir ji Xwedê û Bavê me, h’eta-h’etayê! Amîn.

Silavêd axirîyê

21T’emamîya cime’ta Xwedêye p’ara Mesîh Îsa silav kin. Ew birayêd ku t’evî min in li we silav dikin+. 22T’emamîya cime’ta Xwedê li we silav dike, îlahî ewêd ku ji mala Qeyser in+.

23K’erema Xudan Îsa Mesîh t’evî r’uh’ê we be[*] .

* 1:30 K’arêd Şandîya 16:19-40.

* 2:1 Aha jî tê fe’mkirinê: «Heger R’uh’ê Pîroz we t’evî Xwe dike yek».

* 2:11 Îşaya 45:23.

* 2:15 Qanûna Ducarî 32:5.

* 3:3 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Em Xwedê bi R’uh’ dih’ebînin».

* 3:5 R’omayî 11:1; K’arêd Şandîya 23:6; 26:5.

* 3:6 K’arêd Şandîya 8:3; 22:4; 26:9-11.

* 3:17 Korint’î I 4:16; 11:1.

* 4:5 «Xudan nêzîk e» bi du cûr’a tê fe’mkirinê: «Hatina Xudan nêzîk e» yan jî: «Xudan nêzîkî me ye».

* 4:16 K’arêd Şandîya 17:1-9; Korint’î II 11:9.

* 4:23 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «K’erema Xudanê me Îsa Mesîh t’evî we h’emûya be. Amîn».

+ 1:1 K’arêd Şandîya 16:1

+ 1:3 R’omayî 1:8, Filîmon 1:4, Tîmot’êyo II 1:3

+ 1:5 K’arêd Şandîya 16:12-40

+ 1:6 Korint’î I 1:8

+ 1:7 Korint’î II 7:3, Efesî 3:1, Kolosî 4:18, Tîmot’êyo II 2:9, Filîmon 1:1, Fîlîpî 4:14

+ 1:8 R’omayî 1:9, R’omayî 9:1

+ 1:9 Kolosî 1:9, T’êsalonîkî I 3:12-13, Filîmon 1:6

+ 1:13 K’arêd Şandîya 28:30
+ 1:14 K’arêd Şandîya 4:31
+ 1:15 Korint’î II 11:13
+ 1:19 K’arêd Şandîya 16:7

+ 1:20 Marqos 8:38, R’omayî 1:16, R’omayî 14:8, Korint’î II 5:15

+ 1:23 Tîmot’êyo II 4:6
+ 1:27 Efesî 4:1
+ 1:29 Metta 5:11-12
+ 1:30 Kolosî 1:29, Tîmot’êyo I 4:10
+ 2:2 Fîlîpî 4:2, Petrûs I 3:8, R’omayî 12:16
+ 2:3 Galatî 5:26, R’omayî 12:10, Efesî 4:2
+ 2:4 R’omayî 15:2-3

+ 2:6 Yûh’enna 1:1, Yûh’enna 5:18, Yûh’enna 10:33

+ 2:7 Îşaya 42:1, Metta 20:28, R’omayî 8:3, Korint’î II 8:9

+ 2:8 Marqos 14:36, Îbranî 5:8
+ 2:9 Metta 28:18, Efesî 1:21, Îbranî 1:4
+ 2:10 Îşaya 45:23, R’omayî 14:11
+ 2:13 Korint’î I 12:6
+ 2:15 Cihûda 1:24, Metta 5:14, Efesî 5:8
+ 2:16 Galatî 2:2
+ 2:17 K’arêd Şandîya 21:13, Tîmot’êyo II 4:6
+ 2:19 K’arêd Şandîya 16:1, T’êsalonîkî I 3:2
+ 2:21 Korint’î I 10:24, Korint’î I 13:5

+ 2:22 Korint’î I 14:7, Tîmot’êyo I 1:2, Tîmot’êyo II 1:2

+ 2:25 Fîlîpî 4:18

+ 2:29 R’omayî 16:2, Korint’î I 16:18, T’êsalonîkî I 5:12-13, Tîmot’êyo I 5:17

+ 3:1 Fîlîpî 4:4
+ 3:2 Zebûr 22:16, Zebûr 22:20
+ 3:3 R’omayî 2:29, Efesî 2:11, Kolosî 2:11
+ 3:4 Korint’î II 11:18

+ 3:5 Destpêbûn 17:12, Q. K’ahîntîyê 12:3, R’omayî 11:1, K’arêd Şandîya 23:6, K’arêd Şandîya 26:5

+ 3:6 K’arêd Şandîya 8:3, Galatî 1:13, Marqos 10:20, Lûqa 1:6, K’arêd Şandîya 22:3, K’arêd Şandîya 26:5

+ 3:8 Yêremîya 9:24

+ 3:9 R’omayî 9:30-31, R’omayî 10:5

+ 3:10 R’omayî 8:17, Korint’î II 1:5, Kolosî 1:24, Petrûs I 4:13, R’omayî 6:5

+ 3:12 Îbranî 11:40

+ 3:14 Petrûs I 5:4, Korint’î I 9:24-25, Tîmot’êyo II 2:5

+ 3:15 Korint’î I 2:6

+ 3:17 Petrûs I 5:3, T’êsalonîkî II 3:9, Tîmot’êyo I 4:12, Tîto 2:7

+ 3:19 Korint’î II 11:15, T’êsalonîkî I 5:3, Marqos 8:33

+ 3:20 Efesî 2:19, K’arêd Şandîya 1:11, Korint’î I 1:7

+ 3:21 Korint’î I 15:35-52, Yûh’enna I 3:2, R’omayî 8:29, Korint’î II 3:18, Kolosî 3:1

+ 4:2 Fîlîpî 2:2

+ 4:3 Derk’etin 32:32, Zebûr 69:28, E’yantî 3:5

+ 4:4 Fîlîpî 3:1, T’êsalonîkî I 5:16
+ 4:5 Aqûb 5:8
+ 4:6 Metta 6:25, Petrûs I 5:7
+ 4:7 Yûh’enna 14:27, Fîlîpî 4:7, Kolosî 3:15
+ 4:9 R’omayî 15:33, T’êsalonîkî II 3:16
+ 4:11 Tîmot’êyo I 6:6, Tîmot’êyo I 6:8
+ 4:12 Korint’î I 4:11, Korint’î II 11:27
+ 4:13 Tîmot’êyo I 1:12
+ 4:14 Fîlîpî 1:7
+ 4:16 K’arêd Şandîya 17:1
+ 4:17 R’omayî 1:13

+ 4:18 Fîlîpî 2:25, Destpêbûn 8:21, Derk’etin 29:18

+ 4:19 Zebûr 23:1, Korint’î II 9:8
+ 4:21 Galatî 1:2
+ 4:22 Korint’î II 13:12

Kolosî

NE’MA PAWLOS KOLOSÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4

Pawlos bi vê ne’mê berbir’î civîna bajarê Kolosyayêda dibe. Kolosya nava Asya Biç’ûkda, bajarekî alîyê r’ohilata Efesê bû. H’îmê vê civînê r’ast e bi destê Pawlos nehatibû danînê, lê ji alîyê piştgirê wî Êpafrasê kolosîda. Lê Pawlos dîsa kiribû deynê stûyê xwe, wekî bona civîna Kolosyayê bêxem nîbe û ji Efesê heval-xebatêd xwe dişande wir, nava k’îjanada Êpafras jî bû (1:7; 4:12-13). Pawlos zanibû ku Kolosyayêda dersdarêd şaş hebûn ku cime’t hîn dikirin, wekî milyak’eta, xudantîya û h’ukumetîyêd jorin bih’ebînin (1:16; 2:18, 23). Ev dersdarêd şaş usa jî hîn dikirin, ku gerekê r’aw-r’izimêd e’det xweyî kin, bêne sinetkirinê, h’eram nexwin, r’ojêd h’esabe e’zîz xwey kin, ser vê yekêr’a derbaz nebin (2:6-23).

Meremê Pawlos ne’mêda ev e, ku r’îya r’ast nîşanî bawermenda ke û vê yekê bigihîne h’emûya, ku t’enê Îsa Mesîh xilazbûna t’am dide, lê ew h’emû h’ebandin û bawerîyêd mayîn bawermenda ji wê xilazbûnê dûr dixin. Xwedê bi destê Îsa Mesîh dinya e’firand û bi Wî jî merivayê vediger’îne berbi Xwe. Îsa ser h’emû h’ukumetîyêd e’zmanar’a ye û t’enê Ew e serê civînê. T’enê yektîya Mesîhda gumana xilazbûna merivayîyê heye. Pey van şîretar’a, wekî ew haş ji xwe hebin û ji xalifandin û hînkirinêd şaşe ner’ast dûr bin, paşê p’ara ne’mêye xilazîyêda Pawlos derheqa jîyîna nûda dide k’ifşê, gerekê heleqetîya bawermendêd Mesîh hindava hevda çawa bin.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-8)
- Binyat’a Mesîh û kirêd Wî (1:9–2:19)
- Mesîhda jîyîna nû (2:20–4:6)
- Paşgotin (4:7-18)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlosê bi e’mirê Xwedê şandîyê Mesîh Îsa û ji Tîmot’êyoyê bira,+

2cime’ta Xwedêr’a, wan xûşk-birayêd amine yektîya Mesîhda ku Kolosyayêda dimînin:

De bira k’erem û e’dilayîya Xwedêyê Bavê me[*] li we be.

Dua û şikirdayîna Pawlos

3Em t’imê gava bona we dua dikin, şikirîya xwe li Xwedêyê Bavê Xudanê xwe Îsa Mesîh tînin,+
4çimkî me bona wê bawerîya weye ser Mesîh Îsa û wê h’izkirina weye hindava t’emamîya cime’ta Xwedêda bihîstîye. 5Ev yek ji vê gumanê tê, ya ku e’zmanada wer’a tê xweyîkirinê, bona k’îjanê we bihîstîye, gava pêşda xebera Mizgînîyêye r’ast+
6gihîşte we. Û ew Mizgînî t’emamîya dinyayêda digihîje û ber dide, çawa nava weda jî ji wê r’ojêda, gava we bihîst û k’erema Xwedê t’emamîya r’astîya wêva nas kir+. 7Hûn vê yekê ji hevalxulamê meyî h’izkirî Êpafras hîn bûne, ku hindava meda[*] berdestîkî Mesîhî amin e+. 8Ewî bona wê h’izkirina ku R’uh’ daye we[*] mer’a got.

9Bona wê yekê jî ji wê r’ojêda girtî, gava me bona we bihîst, me dest ji dua û hîvîkirinê nek’işandîye, wekî hûn zanebûna e’mirê Xwedêda gihîştî bin, bi h’emû serwaxtî û zanebûna r’uh’anîva t’ijî bin,+
10wekî hûn bikaribin xwe usa xwey kin, çawa layîqî Xudan e, her alîyava li Wî xweş bên, her qencîkirinêda xweyîber bin, bi zanebûna Xwedê bigihîjin+. 11Bira hûn anegorî t’emamîya wê qewata Wîye ku ji zorayîya Wîye xweyîr’ûmet tê qewat bin, ku hûn her tiştîda bi dûmika dirêj sebir bikin. Bi eşq+
12şikirîya xwe bidine Bavê[*] , ku hûn[*] layîqî vê yekê kirine, wekî hûn P’adşatîya r’onayêda t’evî cime’ta Wî bibine xweyîp’ar. 13Ewî em ji h’ukumetîya te’rîstanîyê xilaz kirin û cî-guhastî P’adşatîya Kur’ê Xweyî h’izkirî kirin,+
14pê k’îjanî[*] em aza bûn, awa gotî me baxşandina guna stand[*]+ .

K’î ye Mesîh û şixulê Wî çi ye?

15Ew e sûretê Xwedêyê ku xuya nabe,

Ew Nixurîyê ser h’emû e’firînar’a[*]+.

16Çimkî bi destê Wî her tiştêd li e’rd û e’zmana e’firîne,
çi ku xuya dibin, çi ku xuya nabin,
heger k’ursî yan xudantî bin,
heger serwêrtî yan h’ukumetî bin,
her tişt bi destê Wî û bona Wî e’firîne+.
17Ew berî her tiştî hebû
û her tişt bi saya serê Wî cîyê xweda dimînin.

18Ew e serê Bedenê, awa gotî serê civînê,
destpêbûna wê û nixurîyê ji nava mirîya[*] ,
wekî her tiştîda Ew bibe Yê pêş+.

19Çimkî li Xwedê xweş hat, ku t’emamîya binyat’a xwedêtîyê nava Wîda be+

20û bi Wî her tiştî t’evî Xwe li hev bîne,
heger li ser e’rdê be, yan jî li e’zmana be[*] ,
bi wê xûna Wîye ser xaçê r’ijîyayî e’dilayîyê bike+.

21Hûn jî ku wextekê ji dest fikir û kirinêd xweye xirab, xerîb û neyarêd Xwedê bûn,+
22lê niha Ewî bi mirina Mesîhe bedenî hûn t’evî Xwe li hev anîn, wekî we li ber Xwe pîroz, bêlek’e û bêsûc bide sekinandinê+. 23Lê t’enê gerekê hûn bawerîyêda h’îmgirtî qewîn bimînin û ji wê gumana Mizgînîyê nek’evin, ya ku we bihîst û wan h’emûyar’a, yêd ku bin p’er’ê e’zmênda dimînin hate dannasînkirinê. Û ez, Pawlos bûme berdestîyê wê+.

Cefayêd Pawlose bona civîna Xwedê

24Ez niha van cefayêd xweda, k’îjana ku bona we dik’işînim, şa me û wan tengasîyêd Mesîhe mayîn bi canîya xwe bona Bedena Wî, ya ku civîn e, t’emam dikim+. 25Ez wê civînêr’a bûme berdestî, ev yek alîyê Xwedêda çawa deyn k’ete stûyê min, wekî gotina Xwedê t’emamîyê pêva bigihînime we,+
26ew sur’a ku ji dewr û qur’nada veşartî bû, lê niha cime’ta Wîva e’yan bû+. 27Xwedê xwest li ber cime’ta Xwe veke, ku çi dewlemendtîke xweyîr’ûmet vê sur’êda bona h’emû mileta heye. Û ew sur’ ev e, ku Mesîh nava weda ye, awa gotî hûn gumana wê yekê ne, ku p’ara r’ûmetê bin+. 28Em Wî dannasîn dikin, her kesî şîret dikin, her kesî bi h’emû serwaxtîyê hîn dikin, wekî her kesî yektîya Mesîhda gihîştî li ber Xwedê bidine sekinandinê. 29Bona wê yekê jî ez dixebitim û anegorî wê qewata Wî şer’ê xwe dikim, Ya ku nava minda bi zorayî ya Xwe dike+.

2

2^1Ez dixwazim hûn zanibin ku ez çi şer’î dikim bona we, yêd Lawdikyayê û h’emûyêd ku r’û bi r’û ez nedîtime[*] . 2Ez aha dikim, wekî dilşidîyayî bin, h’izkirinêda bibin yek û bigihîjine t’emamîya dewlemendtîya fe’mdarîyê. Hingê ewê sur’a Xwedê nas kin, ku Mesîh e+. 3Ew e k’ilîta h’emû xizna zanebûnê û serwaxtîya veşartî+. 4Ez vê yekê dibêjim, wekî t’u kes we bi zarê şîrin nexalifîne+. 5R’ast e ez bedena xweda ji we dûr im, lê r’uh’ê xweda t’evî we me û ez şa me ku p’ergalîya weye t’ifaq û ew bawerîya weye ser Mesîh şidîyayî dibînim+.

Jîyîna yektîya Mesîhda

6Awa we çawa Xudan Mesîh Îsa qebûl kir, usa jî yektîya Wîda bijîn,+
7r’aw avîtî, ser Wî çêkirî û bawerîyêda şidîyayî h’îmgirtî bin, çawa hûn hatine hînkirinê. Û her gav bi dilê r’azî şikirîyê bidine Wî+.

8Haş ji xwe hebin, nebe ku yek bi serwaxtîya derewe p’ûç’ dilê we bike hêsîr. Ew ji e’detêd meriva û sixirêd vê dinyayê[*] tên, ne ji Mesîh+. 9Çimkî t’emamîya binyat’a Xwedêtîyê nava Mesîhê bedenîda ye+
10û hûn jî yektîya Wîda gihîştî ne, ku serê h’emû serwêrtîya û h’ukumetîya ye+.

11Yektîya Wîda hûn bi sineta bê dest ji alîyê Mesîhda dilê xweda hatine sinetkirinê, ji binyat’a xweye gunek’ar hatine bir’înê+. 12Gava hûn pê avê hatine nixumandinê, t’evî Wî hatine definkirinê û bi wê nixumandinê jî hûn t’evî Wî ji mirinê r’abûn, çimkî we bawerîya xwe bi qewata Wî Xwedêyî anî, Yê ku Mesîh ji mirinê r’akir[*]+ . 13Û hûn wextekê bi r’uh’anî nava neheqîya û binyat’a xweye gunek’are nesinetkirîda mirî bûn, lê Xwedê hûn t’evî Mesîh sax kirin. Ewî h’emû neheqîyêd me baxşandine me[*]+
14û ew k’axaza deynêd meye ku bi qeyde-qanûnî miqabilî me hatibû nivîsarê r’esît kir, ji navê hilda xaçva mix kir[*]+ . 15Bi wî xaçî Mesîh ç’ekêd serwêr û h’ukumetêd te’rîstanîyê da danînê, ew çawa hêsîr pey Xwe birin, nava k’oma Xweye serk’etîda kirine sosret+.

16Awa guh nedine t’u kesî, yêd ku bona pirsa xwarin, vexwarinê yan jî bona pirsa cejina û cejinêd hîva nû usa jî r’ojêd şemîya, we lomek’ar dikin[*]+ . 17Ev h’emû sîya wan tişta ne, yêd ku wê bên, lê r’astî Mesîh e+. 18Nebe ku yek destê we ji lecxelatê bike, yê ku bi xwenimizkirina h’ilek’arî, milyak’et-h’ebandinê û bi gîrobûna dîtinêd ber ç’e’va mijûl e. Yêd usa bi fikirêd p’ûç’e merivayî p’işika xweda diwerimin 19û xwe îdî li Sêrî nagirin, ku Mesîh e. Bi Wî t’emamîya bedenê bi p’evgirêk û sêvikava hevva girêdayî tê xweyîkirinê û bi gîhandina Xwedê digihîje, li gora xwestina Wî[*]+ .

20Awa heger hûn t’evî Mesîh mirine û ji sixirêd vê dinyayê aza bûne, îdî hûn çima mîna berê pey e’rf-e’detêd vê dinyayê diçin? Hûn çima guh didine t’emîyêd aha? Mesele:+
21«Nêzîk nebe, te’m neke, lê nek’eve»+. 22Ev h’emû mijûlî jî wê p’ûç’ bin her’in, evana ji t’emî û hînkirinêd meriva ne+. 23Fe’mdarî ye ku ev e’rf-e’det çawa serwaxtî xuya dibin, gava dikine stûyê xwe ku milyak’eta bih’ebînin, xwe nimiz kin û bedena xwe bidine cefê, lê ev h’emû miqabilî binyat’a gunek’ar t’u tiştî nakin.

3

Jîyîna nû û jîyîna kevin

3^1Awa ku hûn t’evî Mesîh ji mirinê r’abûne, ku usa ye li tiştêd jorin biger’in, wê dera k’u Mesîh li milê Xwedêyî r’astê r’ûniştî ye[*]+ . 2Ser tiştêd jorin bifikirin, ne ku ser tiştêd vê dinyayê. 3Çimkî hûn mirine û e’mirê we t’evî Mesîh cem Xwedê veşartî ye+. 4Gava Mesîh, ku e’mirê we ye xuya be, hûnê jî hingê t’evî Wî bi r’ûmeta Wî xuya bin+.

5Awa xwestinêd dilê xweye vê dinê bikujin: Bênamûsîyê, h’eramîyê, temê xirab, dilhavijîya xirab û timayê, ku p’ûtp’aristî ye+. 6Ev in sebeb ku xezeba Xwedê wê ser wan merivêd ku ne gur’a Wîda ne bê+. 7We jî wextekê ew tişt dikirin, gava we nava wan kirêd xirabda dijît+.

8Lê niha hûn van h’emûya ji xwe dûr xin: Hêrsê, berzeqîyê, xirabîyê, tiştêd nebûyî û xeberêd necayîz ji devê xwe+. 9Hevdur’a derewa nekin, çimkî we merivê kevin kirêd wîva ji ser xwe êxistîye[*]+
10û ewî nû li xwe kirîye. Ew merivê nû r’oj bi r’oj anegorî sûretê E’firandarê xwe tê nûkirinê, wekî Xwedê t’am nas ke[*]+ . 11Îdî firqî ne nava cihû û necihûyada[*] heye, ne nava sinetkirî û nesinetkirîyada, ne barbar û beyanîyada[*] û ne jî xulam û azayada, lê serî Mesîh e û Mesîh e nava her bawermendîda+.

12Awa çawa cime’ta Xwedêye bijartîye pîroz û h’izkirî, dilşewatîyê, qencîyê, milûktîyê, berbihêrîyê û sebirê li xwe wergirin[*]+ . 13Li hev sebir kin û li hev bibaxşînin, heger gazinê yekî li hindava yekîda hebe. Çawa Xudan[*] baxşande we, hûn jî usa bibaxşînine hev[*]+ . 14Û ser van h’emûyada h’izkirinê li xwe kin, ya ku van h’emûya bi yektîya t’am hevva girêdide+. 15Bira e’dilayîya Mesîh serwêrtîyê nêt-fikirêd we bike. Bona wê e’dilayîyê hûn hatine gazîkirinê, ku bibine mîna bedenekê. Û şêkirdar bin+. 16Bira xebera Mesîh bi dewlemendtîya xweva nava weda bimîne. Bi h’emû serwaxtîyê li hev hîn kin û şîret kin, zebûra û her cûr’e stiranêd r’uh’anî bi şikirdarî dilê xweda bona Xwedê bistirên[*]+ . 17Û çi jî ku hûn bi xebera yan kira bikin, her tiştî bi saya navê Xudan Îsa bikin, bi destê Wî şikirîyê bidine Bav Xwedê+.

T’emîyêd bona neferêd malda

18•K’ulfetno, gur’a mêrêd xweda bin, çawa ku li yektîya Xudan dik’eve[*]+ . 19Mêrno, k’ulfetêd xwe h’iz bikin, dilê wan neêşînin[*]+ . 20Zar’no, her tiştîda gur’a dê û bavê xweda bin, çimkî ew yek li Xudan xweş tê[*]+ . 21Bavno, hêrsa zar’êd xwe r’anekin, wekî ew ber xwe nek’evin[*] .

22Xulamno, her tiştîda gur’a xweyîyêd xweye vê dinêda bin, ne ku bi h’ilek’arîyê xwe bikine dilê meriva ku bêne k’ifşê, lê bi dilê sax û xofa Xudan xulamtîyê bikin[*]+ . 23Û çi jî bikin, bi dil û can bikin, çawa bona Xudan, ne ku bona meriva. 24Zanibin ku hûnê ji Xudan bêne xelatkirinê, warê jorin bistînin. Çimkî Xudan Mesîhr’a hûn xulamtîyê dikin+. 25Lê yê neheq wê weke neheqîya xwe bistîne, çimkî li cem Xwedê t’u firqî t’une[*]+ .

4

4^1Xweyîno, xulamêd xwer’a heqîyê û r’astîyê bikin. Bizanibin ku Xweyê we jî li e’zmên heye[*] .

Xîreta duakirinê û serwaxtîya hindava nebawerada

2Her gav xwe bidine dua, duakirinêda h’işyar bimînin, şikirîya xwe li Xwedê bînin+. 3Bona me jî dua bikin, wekî Xwedê derî bona xeberdanê li ber me veke, ku em sur’a Mesîh e’lam kin, bona k’îjanê jî ez van qeydada me+. 4Dua bikin, ku ez wê usa zelal bidime e’yankirinê, çawa borcê min ew gerekê bê gotinê.

5Hindava nebawerada serwaxt bin û dest bidine ber wext[*]+ . 6Bira xeberdana we t’imê me’rîfetî û xwêkirî be û bizanibin ku çawa cayîz e caba her kesî bidin+.

Silavêd axirîyê

7•Bona min Tixîko wê her tiştî wer’a bêje. Ew birakî delal e, berdestîkî amin û heval-xulamekî yektîya Xudanda ye+. 8Ez bona wê yekê wî ser weda dişînim, wekî hûn haş ji me hebin û ew bi vê yekê dil bide we+. 9Ez wî t’evî birayê meyî aminî delal Onîsîmo dişînim, ku ew ji we ye jî. Ewana wer’a wê bona her tiştêd ku li vir diqewimin bêjin[*]+ .

10Erîstarxoyê hevalê minî kelêda li we silav dike, usa jî Marqosê pismamê Barnabas. (Bona wî we t’emî standîye. Gava bê cem we, wî qebûl kin.)+
11Û Îsayê ku jêr’a Yûsto jî dibêjin li we silav dike. Evana t’enê ji alîyê bawermendêd cihûyada bona P’adşatîya Xwedê t’evî şixulê min in û bîna min bi wan derk’etîye+. 12Silavê Êpafrasê xulamê Mesîh Îsa jî li we hene, ku ew yek ji we ye. Ew her gav bi dil û can bona we dua dike, wekî hûn gihîştî miqer’m sekinî bin, t’emamîya e’mirê Xwedêda bawer bin+. 13Ez şe’de me, ku ew gelekî bona we, usa jî bona yêd Lawdikyayê û Hîrapolîsêda xîret dike. 14Lûqayê doxtorê delal li we silav dike, usa jî Dîmas+. 15Silavê bidine xûşk-birayêd Lawdikyayê[*] , Nîmfasa xûşk û civîna mala wêda[*]+ . 16Gava eva ne’ma nava weda bê xwendinê, usa bikin ku civîna Lawdikyayêda jî bê xwendinê û ne’ma lawdikîyar’a şandî jî hûn bixûnin+. 17Û bêjine Arxîpo: «Bona wî qulixê ku te ji Xudan standîye, miqatî xwe bî, ku bînî sêrî»[*]+.

18Eva silava min Pawlos e, min bi destê xwe nivîsî. Qeydêd min bîr nekin!

K’erema Xwedê wer’a be+.

* 1:2 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Û Xudanê me Îsa Mesîh».

* 1:7 Nav hinek destnivîsarada dewsa «hindava meda» «hindava weda» heye.

* 1:8 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «H’izkirina nava R’uh’da».

* 1:12 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Bav Xwedê».

* 1:12# Nav hinek destnivîsarada dewsa «hûn» «em» heye.

* 1:14 Nav hinek destnivîsarêd paşwextîyêda aha ye: «Bi xûna Kur’ê Wî».

* 1:14# Efesî 1:7.

* 1:15 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Nixurîyê h’emû e’firîna ye». «Nixurî» tê fe’mkirinê, ku ew berî h’emû e’firîna hebûye û ser wanr’a ye. Ev be’sa heleqetîya Îsaye t’ek t’enêye t’evî Xwedê dike, ku ew ne yekî e’firî yan xuliqî ye, lê ev heleqetî çawa heleqetîya kur’ û bavê ye. Awa gotî berî e’firandina dinê Kur’ hebû. Bixûnin: Fîlîpî 2:6; Yûh’enna 17:5.

* 1:18 Efesî 1:22-23.

* 1:20 Efesî 2:16.

* 2:1 E’yantî 1:11; 3:14.

* 2:8 Aha jî tê fe’mkirinê: «Şexsêd r’uh’anîye ku h’ukumî ser vê dinyayê dikin».

* 2:12 R’omayî 6:4.

* 2:13 Efesî 2:1-5.

* 2:14 Efesî 2:15.

* 2:16 R’omayî 14:1-6.

* 2:19 Efesî 4:16.

* 3:1 Zebûr 110:1.

* 3:9 Efesî 4:22.

* 3:10 Efesî 4:24; Destpêbûn 1:26.

* 3:11 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Yûnan» ku li vir tê fe’mkirinê: «Necihû».

* 3:11# Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Skûtî». Ew e’şîreke ç’e’vêd yûnanada here paşdamayî bû.

* 3:12-13 Efesî 4:2.

* 3:13 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Mesîh» yan jî «Xwedê bi destê Mesîh».

* 3:13# Efesî 4:32.

* 3:16-17 Efesî 5:19-20.

* 3:18 Efesî 5:22; Petrûs I 3:1.

* 3:19 Efesî 5:25; Petrûs I 3:7.

* 3:20 Efesî 6:1.

* 3:21 Efesî 6:4.

* 3:22-25 Efesî 6:5-8.

* 3:25 Qanûna Ducarî 10:17; Efesî 6:9.

* 4:1 Efesî 6:9.

* 4:5 Efesî 5:16.

* 4:9 Filîmon 1:10-12.

* 4:15-16 E’yantî 1:11; 3:14.

* 4:15# Nav hinek destnivîsarada dewsa «Nîmfasa xûşk û civîna mala wêda» «Nîmfasê (bira) û civîna mala wîda» heye.

* 4:17 Filîmon 1:2.

+ 1:1 K’arêd Şandîya 16:1
+ 1:3 Efesî 1:15-16
+ 1:5 Metta 6:20, Petrûs I 1:4

+ 1:6 Metta 24:14, Metta 28:19, R’omayî 10:18, Kolosî 1:6

+ 1:7 Kolosî 4:12, Filîmon 1:23

+ 1:9 T’êsalonîkî II 1:11, Fîlîpî 1:9, Filîmon 1:6

+ 1:10 Korint’î II 5:9, Efesî 4:1, Fîlîpî 1:27, Petrûs II 3:18, Efesî 4:15

+ 1:11 Efesî 3:16

+ 1:13 Îşaya 42:7, K’arêd Şandîya 26:18, Efesî 6:12, Petrûs II 1:11

+ 1:14 Efesî 1:7

+ 1:15 Korint’î II 4:4, Îbranî 1:3, Mesele 8:22, R’omayî 8:29, E’yantî 3:14

+ 1:16 Zebûr 33:6, Yûh’enna 1:3, R’omayî 11:36, Korint’î I 8:6, Îbranî 1:2, Îbranî 2:10

+ 1:18 Efesî 1:22-23, K’arêd Şandîya 26:23, Korint’î I 15:20, E’yantî 1:4-5, E’yantî 3:14

+ 1:19 Kolosî 2:9

+ 1:20 Korint’î II 5:18, Efesî 1:10, Efesî 2:14

+ 1:21 Efesî 2:1-2, Efesî 2:12

+ 1:22 Cihûda 1:24, Efesî 1:4, T’êsalonîkî I 4:7

+ 1:23 K’arêd Şandîya 14:22, Marqos 16:15, Efesî 3:7

+ 1:24 Korint’î II 7:4, Korint’î II 12:15, Korint’î II 1:5, Fîlîpî 3:10

+ 1:25 Efesî 3:2

+ 1:26 R’omayî 16:24, Efesî 3:9

+ 1:27 Efesî 1:18, Efesî 3:16, Kolosî 2:2, R’omayî 5:2, R’omayî 8:17, Tîmot’êyo I 1:1

+ 1:29 Korint’î I 15:10, Fîlîpî 1:30, Tîmot’êyo I 4:10

+ 2:2 Kolosî 1:27, Efesî 6:22, Kolosî 4:8

+ 2:3 R’omayî 11:33, Korint’î I 1:24, Korint’î I 2:7

+ 2:4 R’omayî 16:18
+ 2:5 Korint’î I 5:3, Korint’î I 14:40
+ 2:6 T’êsalonîkî I 4:1

+ 2:7 Korint’î I 3:11, Efesî 2:20, Efesî 3:17, E’yantî 21:14, Efesî 5:20, T’êsalonîkî II 1:3, T’êsalonîkî II 2:13

+ 2:8 Marqos 7:3, Galatî 1:14, Galatî 4:9, Marqos 13:5, Yûh’enna I 3:7, Efesî 5:6, T’êsalonîkî II 2:3

+ 2:9 Yûh’enna 1:14, Kolosî 1:19
+ 2:10 Efesî 1:21-22, Efesî 3:19
+ 2:11 Efesî 2:11, R’omayî 2:29, Kolosî 3:9
+ 2:12 R’omayî 6:4

+ 2:13 Efesî 2:1, Efesî 2:5, K’arêd Şandîya 3:19

+ 2:14 Zebûr 51:1, Îşaya 43:25, R’omayî 7:4

+ 2:15 Korint’î II 2:14, Yûh’enna 12:31, Yûh’enna 16:11

+ 2:16 Jimar 28:9-15, R’omayî 14:5, Galatî 4:10, R’omayî 14:3, R’omayî 14:17, Îbranî 9:10

+ 2:17 Îbranî 8:5, Îbranî 10:1

+ 2:19 Petrûs II 3:18, Efesî 4:15-16, Kolosî 1:10

+ 2:20 R’omayî 6:2, Kolosî 3:3, Galatî 4:9
+ 2:21 Tîmot’êyo I 4:3
+ 2:22 Îşaya 29:13, Metta 15:9, Marqos 7:7

+ 3:1 Kolosî 2:12, Zebûr 110:1, K’arêd Şandîya 7:55-56, R’omayî 8:34, Efesî 1:20, Mesele 15:24

+ 3:3 R’omayî 6:2, R’omayî 6:7, Galatî 5:24, Kolosî 2:20

+ 3:4 Yûh’enna 11:25
+ 3:5 Efesî 5:5, R’omayî 8:13
+ 3:6 R’omayî 1:18, Efesî 5:6
+ 3:7 Efesî 2:2, Efesî 4:17

+ 3:8 Aqûb 1:21, Petrûs I 1:21, Efesî 4:22, Efesî 4:31

+ 3:9 Q. K’ahîntîyê 19:11, Efesî 4:25, Kolosî 2:11

+ 3:10 Destpêbûn 1:26, Efesî 4:24

+ 3:11 R’omayî 2:28-29, Korint’î I 7:19, Galatî 3:28, Galatî 5:6, Korint’î I 12:13, Galatî 5:6, Efesî 2:14, Korint’î I 15:28, Efesî 1:23

+ 3:12 Lûqa 18:7, R’omayî 8:33, Tîto 1:1

+ 3:13 Efesî 4:2, Metta 6:14-15, Marqos 11:25-26, Lûqa 7:41-42, Efesî 4:32

+ 3:14 Korint’î I 13:1, Efesî 4:3, Efesî 5:2

+ 3:15 Yûh’enna 14:27, Yûh’enna 16:33, Fîlîpî 4:7, Efesî 2:16

+ 3:16 Yûh’enna 15:3, Zebûr 27:6, Efesî 5:19
+ 3:17 Korint’î I 10:31
• 3:18 Efesî 5:22
+ 3:18 Destpêbûn 3:16, Petrûs I 3:1
+ 3:19 Petrûs I 3:7

+ 3:20 Derk’etin 20:12, Mesele 1:8, Mesele 6:20, Mesele 23:22

+ 3:22 Petrûs I 2:18, Tîmot’êyo I 6:1, Tîto 2:9

+ 3:24 Efesî 6:8

+ 3:25 Q. Ducarî 10:17, Metta 22:16

+ 4:2 Lûqa 18:1, Lûqa 21:36, R’omayî 12:12, Efesî 6:18, T’êsalonîkî I 5:17

+ 4:3 K’arêd Şandîya 4:29, R’omayî 16:24, Efesî 6:19-20, Fîlîpî 1:7, Filîmon 1:1

+ 4:5 Efesî 5:15-16
+ 4:6 Petrûs I 3:15
• 4:7 Efesî 6:21-22
+ 4:7 K’arêd Şandîya 20:4
+ 4:8 Kolosî 2:2
+ 4:9 Filîmon 1:10, Filîmon 1:16

+ 4:10 K’arêd Şandîya 19:29, Filîmon 1:24, K’arêd Şandîya 12:12, K’arêd Şandîya 15:37-38

+ 4:11 K’arêd Şandîya 1:23, K’arêd Şandîya 18:7

+ 4:12 Kolosî 1:7, Filîmon 1:23
+ 4:14 Tîmot’êyo II 4:10-11, Filîmon 1:24
+ 4:15 R’omayî 16:5
+ 4:16 T’êsalonîkî I 5:27
+ 4:17 Filîmon 1:2

+ 4:18 Korint’î I 16:21, Galatî 6:11, T’êsalonîkî II 3:17, Filîmon 1:19

T’êsalonîkî I

NE’MA PAWLOSE PÊŞIN T’ÊSALONÎKÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Bajarê T’êsalonîkê ew p’ayt’extê qeza Mekedonyayêye R’omayê bû. Pawlos li wir dima û r’êwîtîya xweye dudada h’îmê civînekê jî avît, pey Fîlîpyayêr’a (K’arêd Şandîya 17:1). Lê pêr’a-pêr’a cihû r’abûne miqabilî Pawlos, ç’e’vnebarî dikirin, ku şixulê dannasînkirina wî pêşda diçû (K’arêd Şandîya 17:5-9). Bona wê yekê Pawlos T’êsalonîkê hişt çû Beroyayê. Paşê çaxê ew derbazî Korint’ê bibû, ji Tîmot’êyoyê heval-xebatê xwe bona h’alê civîna T’êsalonîkê û r’abûn-r’ûniştina wan pê dih’ese. Ev bû me’nî, ku Pawlos ne’me t’êsalonîkîyar’a nivîsî, wekî dil bide ber wan û wan bişidîne. Hinek zaneyêd K’itêba Pîroz hatine ser wê fikirê, ku eva ne’ma nava Peymana Nûda, nivîsara here pêşin e, sala 50-da.

Ne’mêda Pawlos r’azîbûna xwe Xwedê tîne bona h’izkirin û bawerîya wan. Bîr tîne ku wî çawa r’ojêd xwe t’evî wan derbaz kirine û nexşê xwe nîşanî wan daye. Paşê caba gelek pirsêd wan dide, k’îjan derheqa mirin-r’abûn û hatina Îsada bûn: Mesele, heger bawermendek berî hatina Îsa bimire, wê bigihîje jîyîna h’eta-h’etayê, yan na? Û k’engê Îsayê bê? Xwestina Pawlos ew e ku bawermend nava e’dilayî û silametîyêda bijîn, bi wê gumanê hîvîya hatina Mesîh bin.

Eva ne’ma niha jî caba pirsa wan dide, yêd ku ji mirinê xofê dik’işînin, çimkî ew dibêje ne h’ewce ye wext û sih’eta hatina Wîye duda bizanibin, lê belê çawa zar’êd r’onayê bawermend gerekê her gav bona hatina Wî hazir bin (5:1; 5:10).

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1)
- R’azîbûn û şikirdayîn (1:2–3:13)
- Jîyîna ku li Xwedê xweş tê (4:1-12)
- Hînkirin bona hatina Îsa (4:13–5:11)
- T’emîyêd axirîyê (5:12-22)
- Paşgotin (5:23-28)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlos, Sîlas[*] û Tîmot’êyo,
civîna T’êsalonîkîyar’a, ya ku p’ara Bav Xwedê û Xudan Îsa Mesîh e:

De bira k’erem û e’dilayî[*] li we be+.

Jîyîn û bawerîya t’êsalonîkîya

2Em her gav bona we h’emûya r’azîbûna xwe didine Xwedê, nava duayêd xweda t’imê we bîr tînin+. 3Em kirêd bawerîya we, xebata weye ji h’izkirinê û sebira wê gumana weye ser Xudanê me Îsa Mesîh tînine bîra xwe li ber Xwedê, Bavê me. 4Em zanin xûşk-birano, ku hûn Xwedêda h’izkirî û bijartî ne,+
5çimkî Mizgînîdayîna me ne ku t’enê bi xeberê wer’a hate dayînê, lê usa jî bi qewatê, bi R’uh’ê Pîroz û bê şikîyê. Hûn zanin em bona we nava weda çawa bûne+. 6Û we jî ç’e’v da me û Xudan, nava gelek tengasîyada xeber qebûl kir, bi eşqa R’uh’ê Pîroz şa bûn[*]+ . 7Bi vî awayî hûn bona h’emû bawermendêd Mekedonyayê û Axayayê bûne nexşek. 8Çimkî ew xebera derheqa Xudanda ji we derk’et bela bû, ne ku t’enê nava Mekedonyayê û Axayayêda, lê belê bona wê bawerîya weye ser Xwedê, her dera bela bûye, usa ku îdî ne h’ewce ye ku em tiştekî serda zêde kin. 9Çimkî ewana bona me dibêjin, ku we çawa em qebûl kirine û çawa hûn ji p’ûta li Xwedê veger’îyane, ku xulamtîyê Xwedêyê sax û r’astr’a bikin+
10û ji e’zmana hîvîya hatina Kur’ê Wî bin, k’îjan ku Wî ji nava mirîya r’akir, Îsayê ku me ji xezeba tê xilaz dike+.

2

K’arê Pawlos li T’êsalonîkêda

2^1Hûn xwexa jî zanin xûşk-birano, ku em badîhewa nehatine cem we. 2Me pêşîyê Fîlîpyayêda cefa k’işandibû û hatibûne r’ezîlkirinê, çawa hûn zanin, paşê me bi qewata Xwedêyê xwe dîsa turuş kir, nava wê miqabilîya giranda Mizgînîya Xwedê wer’a bêjin[*]+ . 3Vê hîvîkirina meda ne tiştekî xêlif heye, ne h’eramî û ne jî fêlbazî+. 4Lê çawa Xwedê em layîqî vê yekê kirin û Mizgînîdayîn sparte me, em usa xeber didin. Em usa nakin ku li meriva xweş bên, lê li Xwedê, Yê ku dilê me e’nene dike+. 5Me gotinêd xweda h’ilek’arî nekirin, çawa hûn zanin, ne jî pey timaya t’erkelipaskirî[*] k’etin. Xwedê şe’de ye!+
6Ne jî em navê xwe ger’îyan, ne nava weda, ne nava yêd mayînda,+
7belê me dikaribû çawa şandîyêd Mesîh ser we bibûna bargiranî. Lê belê em nava weda r’ûnerm bûne, çawa kevanîk ku zar’êd xwer’a dir’icife. 8Usa jî dilê me ser we dişewitî, h’eta ku me dixwest ne ku t’enê Mizgînîya Xwedê bida we, lê e’mirê xwe jî, çimkî hûn bibûne delalîyêd me+. 9Ew xebat û cefê me tê bîra we xûşk-birano? Em şev û r’oj dixebitîn, ku ser we t’u kesî nebine bargiranî, gava me Mizgînîya Xwedê wer’a dannasîn kir+.

10Hûn xwexa şe’de ne, usa jî Xwedê, ku em t’evî we bawermenda çawa h’elal, r’ast û bêqusûr r’abûn-r’ûniştin. 11Hûn p’ak zanin em hindava we her kesîda usa bûne, çawa bav hindava zar’êd xweda+. 12Me dil dida we, li ber dilê weda dihatin û lava ji we dikir, ku hûn layîqî Wî Xwedêyî bimeşin, Yê ku hûn gazî P’adşatî û r’ûmeta Xwe kirine+.

13Û bona vê yekê jî em her gav r’azîbûnê didine Xwedê: Gava we ji me xebera Xwedê bihîst, we ne ku çawa xebera merivayê, lê çawa xebera Xwedê qebûl kir, r’ast jî usa ye, ku nava we bawermendada Ya xwe dike+. 14Çimkî hûn jî xûşk-birano, k’etine h’alê wan civînêd Xwedêye p’ara Mesîh Îsa, ku li Cihûstanê ne, we jî xût ew cefa destê miletê xweda k’işandin, çawa wan jî destê wan cihûyada[*] ,+
15yêd ku hin Xudan Îsa, hin jî p’êxember kuştin û em jî zêrandin. Evana li Xwedê xweş nayên û miqabilî dinê-e’lamê ne!+
16Vana dikir, wekî em necihûyar’a xeber nedin, ku ew xilaz bin. Bi vê yekê her gav k’asa xweye guna dadigirtin û heyneser xezeb anîne serê xwe+.

Pawlos h’eyra t’êsalonîkîyada bû

17Lê em xûşk-birano, r’ast e demeke kin r’û bi r’û ji hev xerîb k’etin, (lê ne bi dila), em hê k’etine demana dîtina r’ûyê we+. 18Me xwest em bihatana cem we, min Pawlos xwexa jî xwest çend cara bêm, lê mîrêcin r’ê neda me+. 19Belê k’î ye gumana me, yan jî şabûn, yan ew k’ofîya em pê difir’in, ber Xudanê me Îsa, wî zemanê hatina Wîda, heger ne hûn+? 20R’ast hûn in ew r’ûspîtî û şabûna me.

3

3^1Heyneser, me îdî nikaribû sebir bikira. Em şêwirîn, ku em t’enê bimînine At’înayê[*]+
2û Tîmot’êyoyê birayê me, yê ku t’evî me bona Xwedê[*] , Mizgînîya Mesîhda dixebite, ser weda bişînin, ku bawerîya we qewîn ke û dil bide we,+
3wekî van tengasîyada t’u kes ji we nelik’ume. Çimkî hûn xwexa zanin ku ev yekana bona me ne+. 4Belê gava em cem we bûn, me hê hingêda wer’a digot, ku emê r’astî tengasîya bên û usa jî bû, çawa hûn zanin. 5Bona vê yekê min îdî sebir nekir, Tîmot’êyo şand, wekî ez haş ji bawerîya we hebim, ku nebe Cêr’ibandkir hûn cêr’ibandibin û cefê me deya her’e+.

6Lê niha Tîmot’êyo ji cem we ser meda veger’îya û mizgînîya bawerî û h’izkirina we da me. Wî got, ku we em xweş bîra xweda xwey kirine û h’eyra meda ne, çawa em jî ya weda[*]+ . 7Awa xûşk-birano, nava h’emû te’lî û tengîyêd meda bi eşqî wê bawerîya we bîn hate ber me, 8çimkî gava hûn r’îya Xudanda miqer’m dimînin, bîn jî tê ber me. 9Em çi r’azîbûnê dikarin bidine Xwedê bona we û wan h’emû şabûna, ku em bona we li ber Xwedêyê xwe şa dibin? 10Em şev û r’oj bi dil û can r’eca dikin, ku r’ûyê we bibînin û kêmasîya bawerîya we t’ijî kin+. 11De bira Xwedê, Bavê me xwexa û Xudanê me Îsa r’îya me r’ast ke, em bêne cem we+. 12Bira Xudan h’izkirina we hindava hev û h’emûyêd mayînda bigihîne û zêde ke, çawa ya me jî hindava weda heye+. 13De bira Ew dilê we bişidîne, wekî hûn pîrozîyêda bêqusûr bin, li ber Xwedê Bavê me, wextê hatina Xudanê me Îsa, h’emû pîrozêd Xweva t’evayî+.

4

Jîyîna ku Xwedê xweş tê

4^1Heyneser xûşk-birano, em bi navê Xudan Îsa hîvî û r’eca ji we dikin, ku hûn çawa ji me hîn bûn usa bimeşin, ku li Xwedê xweş bên, çawa diçin jî û wê yekêda hê pêşda her’in+. 2Çimkî hûn zanin me bi saya Xudan Îsa çi t’emî dane we. 3Xwestina Xwedê ew e, ku hûn h’elal bin, ji qavîyê dûr bin+. 4Bira ji we her kes jî zanibe qalibê xwe h’elal û bi namûsî xwey ke[*] , 5ne bi xwestina temê xirab, mîna p’ûtp’arista, yêd ku Xwedê nas nakin+. 6Bira nebe ku yek wê yekêda ji e’siltîyê derê û namûsa xûşk-birar’a bilîze. Xudanê bona van h’emû tişta h’eyfê ji meriva hilde, çawa me ev yek pêşda wer’a got û bi me’rîfetî t’emî li we kir. 7Çimkî Xwedê gazî me li h’eramîyê nekirîye, lê li h’elalîyê+. 8Awa k’î vê t’emîya h’elalîyê t’exsîr dike ew mêriv t’exsîr nake, lê Xwedê, Yê ku R’uh’ê Xweyî Pîroz jî dide we.

9Lê bona h’izkirina hindava xûşk-birada, tiştekî me t’une wer’a binivîsin, çimkî hûn xwexa ji Xwedê hîn bûne, ku hev h’iz bikin+. 10Û hûn îdî wê h’izkirinê hindava h’emû xûşk-birayêd t’emamîya Mekedonyayêda didine k’ifşê. Lê em hîvî ji we dikin xûşk-birano, ku hûn wê yekêda hê pêşda her’in. 11Bikin ku hûn giran-seqir’î bijîn û ji we her kes şixulê xweva mijûl be û bi destê xwe bixebite, çawa me t’emî li we kir,+
12wekî p’ergalîya we t’evî yêd derva me’rîfetî be û hûn h’ewcê tiştekî nebin+.

Hatina Xudan û r’abûna mirîya

13Xûşk-birano, em dixwazin ku hûn derheqa mirîyada zanibin, wekî ber xwe nek’evin, mîna ewêd bê guman+. 14Awa heger em bawer dikin, ku Îsa mir û ji mirinê r’abû, usa jî Xwedê wê mirîyêd ser bawerîya Îsa t’evî Wî veger’îne+. 15Em vê yekê bi gotina Xudan wer’a dibêjin: Em ku h’eta hatina Xudan bijîn sax bimînin, t’u car pêşîya mirîya nak’evin[*]+ . 16Xudanê xwexa bi e’lametîke fermanî, bi dengê serekmilyak’et û lêxistina bor’îya Xwedê ji e’zmên bê xwarê û ew mirîyêd ku bawerîya xwe Mesîh anîbûn, wê pêşîyê ji mirinê r’abin,+
17paşê, em ku sax mane, t’evî wan e’wrava bêne r’ahiştinê, hewêda r’astî Xudan bên û bi vî awayî emê h’eta-h’etayê t’evî Xudan bin+. 18Awa bi van xebera ber dilê hevda werin.

5

Hatina Xudanda hazir bin

5^1Lê bona wext û zemana xûşk-birano, ne h’ewce ye em tiştekî wer’a binivîsin,+
2çimkî hûn xwexa p’ak zanin ku R’oja Xudan wê mîna dizê şevê bê[*]+ . 3Gava bêjin: «Dinê seqir’î û bêxofî ye», hingê xezebê nişkêva ser wanda bê, mîna êşa k’ulfeta h’emle û wê nikaribin qet jê xilaz bin+. 4Lê hûn xûşk-birano, te’rîyêda nînin ku ew R’oj mîna dizekî ser weda bigire+. 5Hûn h’emû jî zar’êd r’onayîyê ne û zar’êd r’ojê ne. Em ne yêd şevê ne, ne jî yêd te’rîyê ne+. 6Awa em xewêda nemînin mîna yêd mayîn, lê h’işyar û serxwe bin+. 7Çimkî ewêd ku r’adizên, şevê r’adizên û ewêd ku serxweş dibin, şevê serxweş dibin. 8Lê em ku yêd r’ojê ne, gerekê serxwe bin: Zirih’a bawerîyê û h’izkirinê li xwe wergirin, k’umzirih’ê gumana xilazbûnê jî bidine serê xwe[*]+ . 9Xwedê em bona xezebê k’ifş nekirine, lê wekî xilazbûnê bistînin, bi destê Xudanê me Îsa Mesîh+. 10Ew bona me mir, wekî em heger sax bin yan mirî bin, t’evî Wî bijîn+. 11Bona vê yekê dil bidine hev û alîk’arîya hevdu bikin, çawa hûn dikin jî.

T’emî û silavêd axirîyê

12Em hîvî ji we dikin xûşk-birano, qedirê wan bigirin, yêd ku nava weda dixebitin, jîyîna xwedênasîyêda se’vîtîyê li we dikin û we şîret dikin+. 13Qedirê wana bi h’izkirinê hê bilind bigirin bona şixulê wan. Hevr’a t’ifaq bin+. 14Em hîvî ji we dikin xûşk-birano,

yêd bêp’ergale bêxîret şîret kin,
dil bidine ber tirsoneka,
kêrî k’etîya werin,
hindava h’emûyada sebira we hebe+.

15Haş ji xwe hebin, nebe ku yek ji ber xirabîyêva xirabîyê bike, lê her gav ser nêta qencîyê bin, hin bona hev, hin jî bona h’emûya+.

16Her t’im şa bin,+

17her gav dua bikin,+

18her tiştîda r’azîbûnê bidin, çimkî ev e xwestina Xwedê bi saya Mesîh Îsa bona we+.

19R’uh’ê Pîroz netemirînin+.

20P’êxembertîya bêr’ûmet nekin.

21Her tiştî bicêr’ibînin, tiştêd qenc qewîn bigirin+.

22Ji her cûr’e xirabîyê dûr k’evin.

23De bira Xwedêyê ku e’dilayîyê dide, Xwexa we lap buhurtî-jibare ke, t’emamîya r’uh’, nifûs û qalibê we bêqusûr xwey ke, h’eta hatina Xudanê me Îsa Mesîh+. 24Amin e Ewî ku gazî we dike, wê mîyaser ke jî+.

25Xûşk-birano, bona me jî dua bikin+. 26Silavê bidine h’emû xûşk-bira, bi r’amûsana şîrê h’elal+. 27Ez li ber Xudan dikime deynê stûyê we, ku hûn vê ne’mê ber h’emû xûşk-bira bixûnin+.

28K’erema Xudanê me Îsa Mesîh wer’a be.

* 1:1 Bi yûnanî «Sîlvano» nivîsar e, ku cûr’ekî navê «Sîlas» e.

* 1:1# Nav destnivîsarêd paşwextîyêda ev jî heye: «E’dilayîya Bav Xwedêyê me û Xudan Îsa Mesîh».

* 1:6 K’arêd Şandîya 17:5-9.

* 2:2 K’arêd Şandîya 16:19-24; 17:1-9.

* 2:5 Bi gotineke din: «Kiraskirî, veşartî».

* 2:14 K’arêd Şandîya 17:5.

* 3:1 K’arêd Şandîya 17:15.

* 3:2 Aha jî tê fe’mkirinê: «Heval-xebatê Xwedê». Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Qulixk’ar û heval-xebatê Xwedê» û nav hinek destnivîsarêd paşwextîyêda aha ye: «Qulixk’arê Xwedê û heval-xebatê me».

* 3:6 K’arêd Şandîya 18:5.

* 4:4 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bira ji we her kes zanibe çawa h’elal û bi namûsî t’evî jina xwe bijî».

* 4:15-17 Korint’î I 15:51-52.

* 5:2 Metta 24:43; Lûqa 12:39; Petrûs II 3:10.

* 5:8 Îşaya 59:17; Efesî 6:13-17.

+ 1:1 K’arêd Şandîya 15:22, Petrûs I 5:12, T’êsalonîkî II 1:1, K’arêd Şandîya 17:1, Fîlîpî 4:16

+ 1:2 Efesî 5:20, T’êsalonîkî II 1:3, T’êsalonîkî II 2:13

+ 1:4 Petrûs II 1:10

+ 1:5 K’arêd Şandîya 20:18

+ 1:6 Korint’î I 4:16, Korint’î I 11:1, T’êsalonîkî II 3:7, K’arêd Şandîya 17:5-10, K’arêd Şandîya 13:52

+ 1:9 K’arêd Şandîya 14:15

+ 1:10 Korint’î I 1:7, T’êsalonîkî II 1:10, Metta 3:7, R’omayî 5:9, T’êsalonîkî I 2:16, T’êsalonîkî I 5:9

+ 2:2 K’arêd Şandîya 16:22-24
+ 2:3 Korint’î II 4:2
+ 2:4 Galatî 2:7, Galatî 1:10, Efesî 5:10
+ 2:5 R’omayî 1:9, R’omayî 9:1, Fîlîpî 1:8

+ 2:6 Korint’î I 9:4-5, T’êsalonîkî II 3:9, Filîmon 1:8

+ 2:8 Korint’î II 12:15

+ 2:9 K’arêd Şandîya 18:3, Korint’î II 11:27, T’êsalonîkî II 3:8

+ 2:11 Korint’î I 4:14-15
+ 2:12 T’êsalonîkî II 2:14
+ 2:13 Galatî 4:14

+ 2:14 T’êsalonîkî I 1:6, K’arêd Şandîya 17:5, T’êsalonîkî II 1:4-5

+ 2:15 Yêremîya 2:30, Metta 23:34, Yûh’enna 15:20, K’arêd Şandîya 13:50, K’arêd Şandîya 17:5

+ 2:16 K’arêd Şandîya 13:45, K’arêd Şandîya 14:2, Metta 27:25, Lûqa 21:23, T’êsalonîkî I 1:10

+ 2:17 Korint’î I 5:3, Kolosî 2:5
+ 2:18 R’omayî 1:13, R’omayî 15:22
+ 2:19 Korint’î I 15:31, T’êsalonîkî II 1:4
+ 3:1 K’arêd Şandîya 17:15-16
+ 3:2 K’arêd Şandîya 16:1, Fîlîpî 2:19

+ 3:3 K’arêd Şandîya 9:16, K’arêd Şandîya 14:22, Petrûs I 5:9

+ 3:5 Dîrok I 21:1, Metta 4:3, Korint’î I 7:5, Galatî 4:11

+ 3:6 K’arêd Şandîya 18:5
+ 3:10 Tîmot’êyo II 1:3
+ 3:11 T’êsalonîkî II 3:5
+ 3:12 Fîlîpî 1:9-10, T’êsalonîkî II 1:3

+ 3:13 Zekerîya 14:5, Cihûda 1:14, T’êsalonîkî II 2:17

+ 4:1 Kolosî 1:10, Kolosî 2:6

+ 4:3 Korint’î I 6:18, Galatî 5:19, Efesî 5:3

+ 4:5 Petrûs I 4:3-4, R’omayî 1:26, Efesî 4:17-19

+ 4:7 Petrûs I 1:15, Cihûda 1:24, Efesî 1:4, Kolosî 1:22

+ 4:9 Îbranî 13:1, Yûh’enna 6:45

+ 4:11 Mesele 17:14, K’arêd Şandîya 18:3, Efesî 4:28, T’êsalonîkî II 3:8, T’êsalonîkî II 3:10

+ 4:12 R’omayî 13:13
+ 4:13 Efesî 2:12
+ 4:14 Korint’î I 15:20, Korint’î II 4:14
+ 4:15 Korint’î I 15:51-52

+ 4:16 Danîyêl 10:13, Danîyêl 12:1, Cihûda 1:9, E’yantî 12:7, Îşaya 27:12, Metta 24:31, Korint’î I 15:52, Metta 16:27, Korint’î I 15:23

+ 4:17 K’arêd Şandîya 1:9, E’yantî 11:12, Yûh’enna 14:3

+ 5:1 K’arêd Şandîya 1:7
+ 5:2 Metta 24:43, Petrûs II 3:10
+ 5:3 Îşaya 13:8, Lûqa 21:34, Fîlîpî 3:19
+ 5:4 Yûh’enna I 2:8

+ 5:5 Lûqa 16:8, Yûh’enna 12:36, R’omayî 13:12

+ 5:6 Marqos 13:33-36, Petrûs I 1:13, Efesî 6:18

+ 5:8 Îşaya 59:17, Efesî 6:14, Efesî 6:17
+ 5:9 T’êsalonîkî I 1:10
+ 5:10 R’omayî 14:9

+ 5:12 Korint’î I 16:16, Korint’î I 16:18, Fîlîpî 2:29, Tîmot’êyo I 5:17

+ 5:13 Marqos 9:50, R’omayî 12:18, Korint’î II 13:11

+ 5:14 T’êsalonîkî II 3:6-10, Îşaya 35:4, Galatî 6:1

+ 5:15 Q. K’ahîntîyê 19:18, Petrûs I 3:9, R’omayî 12:17

+ 5:16 Fîlîpî 4:4

+ 5:17 Lûqa 18:1, Lûqa 21:36, R’omayî 12:12, Efesî 6:18, Kolosî 4:2

+ 5:18 R’omayî 12:2, Efesî 5:17, Efesî 5:20
+ 5:19 Efesî 4:30
+ 5:21 Yûh’enna I 4:1, Korint’î I 14:29

+ 5:23 R’omayî 15:33, Fîlîpî 4:9, T’êsalonîkî II 3:16

+ 5:24 Korint’î I 1:9, T’êsalonîkî II 3:3, Îbranî 10:23

+ 5:25 Efesî 6:19, T’êsalonîkî II 3:1, Îbranî 13:18

+ 5:26 Petrûs I 5:14, R’omayî 16:16

+ 5:27 Kolosî 4:16

T’êsalonîkî II

NE’MA PAWLOSE DUDA T’ÊSALONÎKÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3

Nava civîna bawermendêd T’êsalonîkêda derheqa hatina Mesîhe dudada deng-be’sêd cûr’e-cûr’e pêşda dihatin û ew t’evîhev dikirin. Pawlos ne’ma xweye dudada ser pirsa wan disekine, yêd ku hîn dikirin ku hatina Mesîh îdî bûye jî. Şandî wan tîne ser r’astîyê, şirovedike ku pêşîya hatina Mesîh gerekê neheqî û xirabî bigihîjine wê dereca xirabîyêye here bilind, bi r’êberîya wî Merivê Neheqîyê. Ewê hingê k’ifş be û miqabilî Mesîh r’abe (2:1-12). Pawlos ser wan pirsêd ferz disekine, ku xwendevan nava bawerîya xweda r’ast û h’îmgirtî bisekinin, zêrandin, cefa û de’w-doza nenihêr’in (1:4, 6-7), xwer’anedîtî û bêp’ergale bêxîret nîbin û bi xûdana xwe bijîn (3:6-12), çawa ku xwexa dike, nava qencîkirinêda bin (3:13-15). Awa gotî bawerîyê nekin me’nî, ku ji wan cabdarîya bir’evin, k’îjan ku Xwedê dane bawermenda, bona jîyîna xwedênasîyêye her r’oj.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-2)
- R’azîbûn û pesindayîn (1:3-12)
- Hînkirin bona hatina Îsa (2:1-17)
- Şîretêd bona bawermenda (3:1-15)
- Paşgotin (3:16-18)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlos, Sîlas[*] û Tîmot’êyo,
civîna T’êsalonîkîyar’a, ya ku p’ara Bavê me Xwedê û Xudan Îsa Mesîh e:+

2De bira k’erem û e’dilayîya Xwedê, Bavê me û Xudan Îsa Mesîh li we be.

Hatina Xudan Îsaye duda û R’oja Axretê

3Em deyndar in, ku her gav bona we r’azîbûnê bidine Xwedê xûşk-birano û ev yek heq e jî, çimkî bawerîya we r’ind digihîje û h’izkirina we hindava hevda zêde dibe+. 4Lema em xwexa jî nava civînêd Xwedêda pê we difir’in, bona sebir û bawerîya we, çimkî hûn wan h’emû zêrandin û tengasîya dik’işînin, yêd ku têne serê we+. 5Ev yek îzbat dike, ku dîwana Xwedê r’ast e. Û bi vî awayî hûnê hêjayî P’adşatîya Xwedê bin, bona k’îjanê jî hûn wan te’lî-tengîya dibînin+. 6Belê ev e heqîya Xwedê: Yêd tengasîyê didine we, Xwedê jî wê wan bide tengasîyê+
7û yêd ji we tengasîyêda ne, t’evî me bide hêsakirinê. Evê aha be, gava Xudan Îsa t’evî milyak’etêd Xweye zor ji e’zmênva bi k’ûra êgir xuya be,+
8wekî h’eyfê ji wan hilde, yêd ku naxwazin Xwedê nas kin û gur’a Mizgînîya Xudanê me Îsa nakin+. 9Ewê bela xwe ji wêranbûna h’eta-h’etayê bibînin, ji h’izûra Xudan û r’ûmeta qewata Wî bêne avîtinê,+
10gava wê R’ojê Ew bê, wekî nava cime’ta Xweda bê pesindayînê û h’emû bawermend wê h’eyr-h’ujmek’ar bin. Hûnê jî nava wanda bin, çimkî we bawerîya xwe şe’detîya me anî+.

11Bona vê yekê em her gav bona we dua dikin, ku Xwedêyê me, we hêjayî wê gazîyê ke û h’emû nêt-meremêd weye qenc û kirinêd weye ji bawerîyê bi qewatê bîne sêrî+. 12Bi vî awayî wê pesinê navê Xudanê me Îsa li nava weda bê dayînê û hûnê jî nava Wîda bêne pesindayînê, li gora k’erema Xwedêyê me û Xudan Îsa Mesîh.

2

K’ifşbûna Merivê Neheqîyê û hatina Xudan Îsa Mesîh

2^1Em hîvî ji we dikin xûşk-birano, bona hatina Xudanê me Îsa Mesîh û t’opbûna meye cem Wî[*] ,+
2hûn fikirê xweda zû şaş nebin û xwe unda nekin, ne pê p’êxembertîyê, ne pê gotinê, ne jî pê ne’ma yançîye me nivîsîbe: «Va ye R’oja Xudan îdî hatîye»[*] . 3Bira t’u kes we t’u tiştîva nexapîne, çimkî ew R’oj nayê, h’eta ku r’aberîbûn pêşda neyê û ew Merivê Neheqîyêyî p’ara ce’nimê k’ifş nebe+. 4Ewê miqabilî her tiştêd ku xwedê têne h’esabê yan têne h’ebandinê bisekine û xwe ser her tiştîr’a bigire, h’eta ku p’aristgeha Xwedêda jî wê r’ûnê û e’lam ke, ku xwexa Xwedê ye[*]+ .

5Gelo nayê bîra we, gava ezî hê cem we bûm, min ev tiştana wer’a digotin? 6Û hûn zanin ku niha çi nahêle ew xuya be, wekî ew wextê k’ifşkirîda xuya be. 7Çimkî Sur’a Neheqîyê îdî ya xwe dike, lê ewê ku niha nahêle, wê nehêle h’eta ku xwexa ji navê bê hildanê+. 8Û paşê Ewê Neheqîyê wê k’ifş be, ku Xudan Îsayê bi hulma devê Xwe wî unda ke û bi xuyabûna şewqa Xweva wî k’uta ke[*]+ . 9Hatina Yê Neheqîyê wê bi qewata mîrêcin be, h’eta h’unurê wî hebe wê nîşan û k’eremetêd derew bike[*]+
10û yêd ku unda dibin bi her cûr’e neheqîya bixapîne. Ewana unda dibin, çimkî wana r’astî h’iz nekir û qebûl nekir ku xilaz bin+. 11Lema jî Xwedê xalifandineke zor ser wanda dişîne, ku ew derewîyê bawer bikin,+
12wekî dîwana wan her kesî bibe, yêd ku r’astî bawer nekirine, lê k’êfa wan neheqîyêr’a hat.

Xwedê bona xilazbûnê gazî we kirîye

13Lê em gerekê her t’im bona we ji Xwedê r’azî bin, xûşk-birayêd ji alîyê Xudanda h’izkirî. Çimkî Xwedê serê-sêrîda hûn bijartin, wekî bi R’uh’ bêne buhurtî-jibarekirinê[*] , r’astîyê bawer bikin û xilaz bin+. 14Wê yekêr’a Ewî bi Mizgînîdayîna me gazî we kir, ku bi vî awayî hûn r’ûmeta Xudanê me Îsa Mesîh bistînin+. 15Awa xûşk-birano, nig bidin e’rdê û wan r’aw-r’izima qewîn bigirin, yêd ku hûn hîn bûne, heger bi gotinêd me be, yan bi ne’mêd me be+.

16De Xudanê me Îsa Mesîh Xwexa û Bavê me Xwedê, Yê ku em h’iz kirin û bi k’eremê dildayîneke h’eta-h’etayê û gumaneke qenc da me,+
17bira dil bide we û we nava h’emû kira û gotinêd qencda bişidîne+.

3

Bona me dua bikin

3^1Heyneser xûşk-birano, bona me dua bikin, wekî xebera Xudan zû pêşda her’e û bê pesindayînê, çawa nava weda bû+. 2Dua bikin, wekî em ji merivêd neheq û xirab xilaz bin, çimkî her kes Mizgînîyêda amin nîne+. 3Lê Xudan Xwexa amin e, wê we bişidîne û ji yê Xirab xwey ke+. 4Em bi saya Xudan weda guman in, ku me çi t’emî dane we, hûn diqedînin û hûnê biqedînin jî. 5De bira Xudan mêla we bide ser h’izkirina Xwedê û sebira Mesîh+.

Bona yêd bêp’ergale bêxîret

6Em t’emî li we dikin xûşk-birano, bi navê Xudanê xwe Îsa Mesîh, ku hûn xwe ji her xûşk-birayê bêp’ergale bêxîret dûr bigirin, yêd ku wan r’aw-r’izimêd me dane we naqedînin+. 7Hûn xwexa zanin ku gerekê hûn ç’e’v bidine me, çimkî em nava weda bêp’ergal-bêxîret nîbûne,+
8ne jî nanê t’u kesî bê heq xwarîye, lê bi xûdana e’nîya xwe şev û r’oj dixebitîn, diçerçirîn, wekî ser we t’u kesî nebine bargiranî+. 9Ne ku îzina me t’unebû, lê me nexşê xwe nîşanî we kir, ku hûn ç’e’v bidine me+. 10Çimkî gava em hê cem we bûn jî, me ev yek wer’a digot: «K’î naxwaze bixebite, bira nexwe jî»+. 11Belê em dibihên ku nava weda hinek bêp’ergal-bêxîret dijîn, ne şixulk’arê xwe ne, lê t’evî şixulê xelqê dibin+. 12Em bi navê Xudan Îsa Mesîh t’emî û hîvî ji yêd usa dikin, ku bi me’rîfetî bixebitin û nanê xwe bixwin.

13Lê hûn xûşk-birano, ji qencîkirinê newestin+. 14Heger yek guhdarîya gotinêd meye vê ne’mêda neke, wî r’aç’e’v kin û hevaltîyê wîr’a nekin, ku şerm bike. 15Lê nebe ku bi ç’e’vê xirab li wî binihêr’in, lê mîna bira şîret kin+.

Dua û silavêd axirîyê

16De bira Xudanê e’dilayîyê xwexa, her gav, her alîyîva e’dilayîyê bide we. Xudan t’evî we h’emûya be+. 17Eva silava bi destê min Pawlos e, çawa nîşana h’emû ne’mêd min. Ez aha dinivîsim+.

18K’erema Xudanê me Îsa Mesîh t’evî we h’emûya be.

* 1:1 Bi yûnanî «Sîlvano» nivîsar e, ku cûr’ekî navê «Sîlas» e.

* 2:1 T’êsalonîkî I 4:15-17.

* 2:2 Aha jî tê fe’mkirinê: «Yançîye me bi r’uh’ê p’êxembertîyê yan deva yan jî bi ne’ma gotibe: ‹Va ye R’oja Xudan îdî hatîye...›»

* 2:4 Hezekîyêl 28:2; Danîyêl 11:36.

* 2:8 Îşaya 11:4.

* 2:9 Metta 24:24.

* 2:13 Aha jî tê fe’mkirinê: «Çimkî Xwedê hûn bijartin, wekî pêşîyê hûn bi R’uh’ bêne buhurtî-jibarekirinê».

+ 1:1 K’arêd Şandîya 15:22, Petrûs I 5:12, T’êsalonîkî I 1:1, K’arêd Şandîya 16:1

+ 1:3 Efesî 5:20, T’êsalonîkî I 1:2, T’êsalonîkî II 2:13

+ 1:4 T’êsalonîkî I 2:19
+ 1:5 Lûqa 20:35
+ 1:6 E’yantî 6:10
+ 1:7 Cihûda 1:14

+ 1:8 Îşaya 66:15-16, Petrûs II 3:7, H’akimtî 2:10, Îbo 18:21, Yêremîya 9:3

+ 1:9 Îşaya 2:10
+ 1:10 Korint’î I 3:13, T’êsalonîkî I 1:10
+ 1:11 Kolosî 1:9
+ 2:1 Metta 24:31, T’êsalonîkî I 4:15-17

+ 2:3 Marqos 13:5, Kolosî 2:8, Yûh’enna I 3:7, Efesî 5:6, Danîyêl 7:24-25, Danîyêl 8:25, E’yantî 13:4-5

+ 2:4 Îşaya 14:14, Hezeqêl 28:2, Danîyêl 11:36

+ 2:7 Yûh’enna I 2:18, Yûh’enna I 4:3

+ 2:8 Îbo 4:9, Îşaya 11:4, E’yantî 2:16

+ 2:9 Metta 24:24, Marqos 13:22, E’yantî 13:14

+ 2:10 Korint’î I 1:18

+ 2:11 P’adşatî III 22:22, Hezeqêl 14:9

+ 2:13 Efesî 5:20, T’êsalonîkî II 1:3, Yêremîya 2:3, Aqûb 1:18, E’yantî 14:4

+ 2:14 T’êsalonîkî I 2:12
+ 2:15 Korint’î I 16:13
+ 2:16 Petrûs I 1:3
+ 2:17 T’êsalonîkî I 3:13
+ 3:1 T’êsalonîkî I 5:25
+ 3:2 R’omayî 15:31, Korint’î II 1:10-11

+ 3:3 Korint’î I 1:9, T’êsalonîkî I 5:24, Îbranî 10:23, Metta 16:13, Yûh’enna 17:12

+ 3:5 T’êsalonîkî I 3:11

+ 3:6 Mesele 6:6

+ 3:7 Korint’î I 4:16, Korint’î I 11:1, T’êsalonîkî I 1:6

+ 3:8 K’arêd Şandîya 18:3, T’êsalonîkî I 2:9-10

+ 3:9 Korint’î I 9:4-5, T’êsalonîkî I 2:6, Filîmon 1:8, Petrûs I 5:3, Fîlîpî 3:17, Tîmot’êyo I 4:12, Tîto 2:7

+ 3:10 Efesî 4:28, T’êsalonîkî I 4:11, T’êsalonîkî I 5:14

+ 3:11 Tîmot’êyo I 5:13
+ 3:13 Galatî 6:9
+ 3:15 Metta 18:15

+ 3:16 R’omayî 15:33, Fîlîpî 4:9, T’êsalonîkî I 5:23

+ 3:17 Korint’î I 16:21, Galatî 6:11, Kolosî 4:18, Filîmon 1:19

Tîmot’êyo I

NE’MA PAWLOSE PÊŞIN TÎMOT’ÊYOR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Tîmot’êyo xortekî bawermendî ji Asya Biç’ûk bû, dîya wî cihû bû, lê bavê wî yûnan (K’arêd Şandîya 16:1). Pawlos dema şandîtîya xweye dudada bajarê Lîstrayêda r’astî Tîmot’êyo tê. Peyr’a Tîmot’êyo dibe heval-xebatê wîyî pêş, heval-xebatekî wîyî gelekî nêzîk, nava r’êwîtîya wîda. Bona wê yekê navê wî gelek cara K’arêd Şandîyada û h’emû ne’mê Pawlosda tê bîranînê (R’omayî 16:21; Korint’î I 4:17; Fîlîpî 1:1; T’êsalonîkî I 1:1; 3:2, 5, 6; T’êsalonîkî II 1:1 û yêd mayîn). Pawlos gelek cara bona civînêd nû aminîya xwe wî anî, nava cûr’e-cûr’e pirsêd ze’mete giranda.

Ne’ma Pawlose pêşinda, ya ku Tîmot’êyor’a dişîne, sê xemê wî hene:

1. Bona hînkirina şaşe nava civînêda dibêje, wekî miqatî xwe bin û îlahî ji wê hînkirina şaşe ku gihîştîye civîna Efesê (1:3). Ev hînkirina ji fe’mê cihûtîyê û p’ûtp’aristîyê dihat û ser h’îmê wê bawerîyê bû ku digotin: «Eva dinya berç’e’vaye t’ebîyetî xirab e». Îdî li gora fe’mkirina wan, meriv t’enê dikaribû pê zanebûn û serwaxtîke sur’e veşartî xilaz bûya, usa jî gerekê xwe ji xwarin-vexwarina û h’al-zewacê dûr bigirtana. Ev hînkirin îro bi navê «Ginostîk» tê gotinê (bi yûnanî «GNOSIS» tê fe’mkirin «zanebûn») û nava sedsalîyêd pêşinda, îlahî sedsalîya duda û sisîyada fire bela bibû.

2. Bona r’abûn-r’ûniştin û qulixê civînê dibêje, li k’u bona xeysetê serwêr, berpirsîyar û berdestîyada jî dibêje.

3. Şîreta dide Tîmot’êyo. Tîmot’êyo yekî cahil bû, dibe lema ew hinekî ji wê borcdarîyê vedik’işîya (Tîmot’êyo II 1:7). Şîreta dide wî, ku ew civînêda giran be, bi r’abûn-r’ûniştina xwe bibe xulamekî xweyê nexşê qenc bona Mesîh û cabdarîya k’omêd mesîhîye cûr’e-cûr’e jî hilde ser xwe.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-2)
- Bona civînê û xebatk’arêd wê (1:3–3:16)
- T’emîyêd xebatêye bona Tîmot’êyo (4:1–6:21)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlos, şandîyê Mesîh Îsa, bi e’mirê Xwedêyê Xilazkirê me û Mesîh Îsayê gumana me,+

2Tîmot’êyoyê lawê xweyî bawerîyêdayî heq-h’elalr’a:

De bira r’e’m, k’erem û e’dilayî ji Bav Xwedê û Mesîh Îsayê Xudanê me li te be+.

Şîretêd derheqa hînkirina derewda

3Gava ez diçûme Mekedonyayê, min hîvî ji te kir, ku li Efesê bimînî, wekî t’emîyê bidî çend kesa, ku hînkirina ner’ast hîn nekin 4û guh nedine ç’ilovîskîya û r’eqema silsileta ku xilazîya wan t’une. Ev yek hê şer’-de’wa t’evr’adike, ne ku t’ivdîra[*] Xwedêye ku bi bawerîyê tê naskirinê[*] mîyaser dike+. 5Serê t’emîyê h’izkirin e, ku ji dilê sax, bi îsafa r’ih’et û ji bawerîya bêdur’ûtî ye+. 6Hinek jê dager’îyan û pey gotinêd p’ûç’ k’etin+. 7Dixwazin bibine dersdarêd Qanûnê, lê ew xwexa jî nizanin çi dibêjin, ne jî wan tiştêd ku didine zora xwe fe’m dikin.

8Em zanin ku Qanûn qenc e, heger yek bi qanûnî wê biqedîne+. 9Belê fe’mdarî ye, ku qanûn bona r’asta nayê dayînê, lê bona neheq û serh’işka, bona nep’ak û gunek’ara, bona mir’dar’ û h’erama, bona bavkuj û dêkuja, bona mêrkuja,+
10bênamûsa, k’ona, dizêd merîya, derewîn û şe’dederewa ye û bona her kesêd dine ku tiştêd miqabilî hînkirina saxlem dikin. 11Ev hînkirin li Mizgînîya xweyîr’ûmete Xwedêyê hêjayî şikirîyê digire, k’îjan li min hatîye spartinê+.

Şêkirandina hindava r’e’ma Xwedêda

12Ez ji Mesîh Îsayê Xudanê me r’azî me, Yê ku qewat da min, ez amin h’esab kirim, danîme ser vê xizmetk’arîyê+. 13Min jî berê Ew bêhurmet dikir, dizêrand û neyartî li Wî dikir, lê r’e’m li min bû, çimkî min nebawerîyêda bi nezanîya xwe kirin[*]+ . 14K’erema Xudanê me p’ir’ ser minda r’ijîya, t’evî bawerî û h’izkirina Mesîh Îsa+. 15Vê gotinêda xêlif t’une û lap hêjayî qebûlkirinê ye, ku: «Mesîh Îsa hate dinê, gunek’ara xilaz bike», serê k’îjana ez im+. 16Lê bona wê yekê r’e’m li min bû, wekî Mesîh Îsa ser min, çawa serê gunek’ara t’emamîya sebira Xwe bide k’ifşê, çawa nexşek bona wan, yêd ku wê bawerîya xwe Wî bînin, jîyîna h’eta-h’etayê bistînin. 17Awa bira wî P’adşayê h’eta-h’etayêyî nemirî û nexuya, Xwedêyê bêşirîkî-bêhevalr’a hurmet û r’ûmet be h’eta-h’etayê! Amîn.

18Vê t’emîyê ez didime te, lawê min Tîmot’êyo, li gora wan p’êxembertîyêd ku pêşda bona te bûn, wekî tu bi wan şer’ê xweyî qenc bikî,+
19dest ji bawerîyê neke û îsafa xwe r’ih’et xwey ke. Hineka ev yek ji xwe dûr xistine, dewra bawerîya xwe welger’andin. 20Ji wan bûn, Hûmenayo û Skender, yêd ku min dane destê mîrêcin, wekî ew hîn bin r’astîya Xwedê bêhurmet nekin+.

2

Derheqa dua û civînêda

2^1Awa ez hîvî dikim, berî her tiştî bona h’emû meriva dua bikin, r’eca kin, lava kin, r’azîbûnê bidin, 2usa jî bona p’adşa û h’emû serwêra, wekî em jîyîneke e’dil û seqir’î derbaz kin, bi t’emamîya xwedênasîyê û maqûlîyê+. 3Li ber Xwedêyê Xilazkirê me ev e qenc û li Wî xweş,+
4ku dixwaze h’emû meriv xilaz bin û r’astîyê nas kin[*]+ . 5Çimkî Xwedêk heye û nava Xwedê û merivada jî navçêtîk, Mesîh Îsayê Meriv,+
6ku Xwe ji ber k’ir’îna gişkava da. Ev yek r’ast wextda bû îzbatî, ku Xwedê dixwaze h’emû xilaz bin+. 7Û bona vê yekê ez dannasînkir û şandî hatime k’ifşkirinê, (ez r’ast dibêjim, derewa nakim), necihûyar’a bûme dersdarê bawerîyê û r’astîyê+.

8Awa ez dixwazim ku mêr her dera destêd xweye h’elal bilind kin, bê hêrs û bê şer’-de’w[*] dua bikin.

9Usa jî bira k’ulfet bi k’incêd layîq, şermê û berbihêrîyê xwe bixemilînin, ne ku bi gulî-gujanga, yan zêr’, yan bi dur’a, yan jî bi k’incêd biha[*] ,+
10lê bi kirêd qenc, çawa li wan k’ulfeta dik’eve, yêd ku navê xwedênasîyê hildane ser xwe. 11Bira k’ulfet ker’ hîn be, bi t’emamîya guhdarîyê+. 12Ez îzinê nadime k’ulfet, ku hîn bike, ne jî h’ukumî ser mêr bike, lê bira deng neke+. 13Çimkî pêşîyê Adem xuliqî, paşê Hêwa[*]+
14û Adem nexapîya, lê jin xapîya û neheqî kir+. 15Lê jin h’alê zar’anînêda jî wê xilaz be[*] , heger bi berbihêrîyê nava bawerîyê, h’izkirinê û paqijayîyêda bimînin.

3

Bona serwêrêd civînê

3^1Vê gotinêda xêlif t’une: Heger temê yekî li serwêrtîyê heye, ew şixulekî qenc dixwaze+. 2Awa serwêr gerekê bêqusûr be, mêrê jinekê be, xwegirtî, aqilda giran, maqûl, mêvanh’iz, hînkirinêda serxwe be[*] ,+
3ne serxweş, ne sir’tûk, lê berbihêr, ne şer’ûd, ne p’ereh’iz+. 4Bira malxêtîyê r’ind li mala xwe bike, zar’êd xwe gur’a xweda her alîyava maqûlîyêda mezin ke. 5(Çimkî heger yek nizane malxêtîyê li mala xwe bike, wê çawa bikaribe civîna Xwedê xwey ke?) 6Bira ne jî bawermendê nû be, ku nebe k’ubar be, dîwana wî jî mîna ya mîrêcin bê kirinê. 7Wekî din jî gerekê qedirê wî cem yêd ji civînê der jî hebe, ku nebe bê r’ezîlkirinê û bik’eve t’eleka mîrêcin+.

Bona berdestîyêd civînê

8Usa jî bira berdestî giran bin, xeberdanêda dur’ûtîyê nekin, xwe nedine şeravê, pey k’eda h’eram nek’evin+. 9R’astîya bawerîyêye e’yanbûyî[*] bi îsafa r’ih’et xwey kin. 10Û evana jî bira pêşda bêne cêr’ibandinê, heger tiştek ser wan t’unebe, hingê bira berdestîyê bikin. 11Usa jî bira jinêd wan[*] giran, ne buxdanbêj, lê xwegirtî, her tiştîda amin bin+. 12Berdestî gerekê mêrê jinekê be, qenc malxêtîyê li zar’ û mala xwe bike. 13Ewêd ku r’ind berdestîyê dikin, xwer’a dereceke bilind qazinc dikin û serbestîke mezin dest tînin bona bawerîya Mesîh Îsa.

Sur’a xwedênasîyê

14Ez ku van tişta ter’a dinivîsim, guman heye ezê zûtirekê ser teda bêm. 15Lê heger ez derengî jî bik’evim, tê zanibî gerekê çawa mala Xwedêda r’abin-r’ûnên, ya ku civîna Xwedêyê sax e, stûn û h’îmê r’astîyê ye. 16Bê xeberdan, gelekî k’ûr e sur’a xwedêp’aristîya me:

Ew bi bedenî xuya bû,
bi R’uh’ r’astîya Wî hate îzbatkirinê,
milyak’etava hate dîtinê,
nav mileta hate dannasînkirinê,
dinyayêda hate bawerkirinê
û r’ûmetêr’a hate hilatinê+.

4

Dersdarêd derew

4^1R’uh’ aşkere dibêje, ku r’ojêd axirîyêda hinek wê ji bawerîyê bik’evin, guh bidine r’uh’êd derewîn û hînkirinêd cina+. 2Ew hînkirin bi dur’ûtîya derewîna dibin, îsafa k’îjana k’izirî ye. 3Ew meriv h’al-zewacê didine hildanê, ji wan xwarina paşda didine girtinê, k’îjan Xwedê ew bona bawermend û r’astînaskirîya e’firandine, ku bi r’azîbûnê bixwin+. 4Her tiştê ku Xwedê e’firandîye qenc e û tiştekî h’eram têda t’une, heger bi r’azîbûn tê qebûlkirinê,+
5çimkî bi xebera Xwedê û dua qebûl dibe+.

Qulixk’arê Mesîh Îsayî qenc

6Heger tu van şîreta bidî xûşk-bira, tê bibî qulixk’arê Mesîh Îsayî qenc, çawa tu xwexa jî bi wan gotinêd bawerîyê û hînbûna qence ku tu pey çûyî, qinyat dibî. 7Xwe ji ç’ilovîskîyêd pîraye h’eram dûr xwey ke. Xwe xwedênasîyêda hîndar ke+. 8Hîndarîya qalib kêrî hindik tiştî tê, lê ya xwedênasîyê kêrî her tiştî tê, sozê wê hin li vê dinê heye, hin jî li wê dinê. 9Vê gotinêda xêlif t’une û lap hêjayî qebûlkirinê ye+. 10Bona vê yekê em dixebitin û diçerçirin, çimkî em gumana xwe li Xwedêyê sax tînin, ku Xilazkirê h’emû meriva ye, îlahî Yê bawermenda+.

11T’emîya van tişta bide û hîn ke. 12Nebe ku yek cahiltîya te bêhurmet ke, lê tu bawermendar’a bibe nexşek, xeberdanêda, r’abûn-r’ûniştinêda, h’izkirinêda, bawerîyê û h’elalîyêda+. 13H’eta hatina min xwe bide wê yekê, ku cime’têr’a nivîsarêd pîroz bixûnî, şîret kî, hîn kî. 14Hindava wê p’êşk’êşa xweye r’uh’anîda bê xem nîbe, ya ku bi p’êxembertîyê ter’a hatîye dayînê, gava berpirsîyara destê xwe danîne ser te+. 15Guhê te ser wan tişta be û nava wanda bimîne, wekî pêşdaçûyîna te h’emûyava e’yan be. 16Haş ji xwe û hînkirina xwe hebe. Her gav nava wanda bimîne, çimkî bi vî tiherî tê xwe jî xilaz kî û wan jî, k’îjanêd guhdarîya te dikin+.

5

Cabdarîya bona e’mirê mezin û biç’ûka

5^1Dilê kalemêra neêşîne, lê dil bide wan, çawa bavê xwe. Cahila çawa birayêd xwe h’esab ke[*] ,+
2pîra çawa dîya xwe, k’ulfetêd cahil çawa xûşkêd xwe, weke şîrê h’elal.

Jinebîyêd e’detî

3Qedirê jinebîya bigire, yêd ku bi e’detî jinebî ne. 4Lê heger zar’ yan nevîyêd jinebîkê hebin, bira ew zar’ pêşîyê mala xweda hîn bin çawa xwedênasîya xwe bidine k’ifşê û bi vî tiherî deynê dê û bavê xwe veger’înin, çimkî ev yek li Xwedê xweş tê+. 5Jinebîya e’detî ew e, ya ku t’enê maye û gumana xwe danîye ser Xwedê, şev û r’ojêd xwe bi dua û r’eca derbaz dike. 6Lê ya ku k’êfa dilê xwer’a ye, mirîya neç’e’lkirî ye+. 7Van tişta t’emî ke, wekî bêlek’e bin. 8Lê heger merivek bona xwexatîya xwe, îlahî bona mala xwe xem nake, ewî bawerî înk’ar kirîye û ji nebawera jî xirabtir e.

9Bira navê wê deft’era jinebîyada bê nivîsarê, k’îjan ji şêst salî kêmtir nîne, carekê jî mêrkirî bûye, 10bi kirinêd qencva jî berbiç’e’v e: Mesele, zar’ mezin kiribin, mêvan qebûl kiribin, nigêd bawermenda şûştibin, dest avîtibe k’etîya û bona her şixulê qenc jî hazir sekinî ye+.

11Lê jinebîyêd cahil qebûl neke, çimkî gava evana temê xwe xirab dikin, berê xwe ji Mesîh diguhêzin, dixwazin mêr kin 12û bi vî awayî evî sûcî hiltînine ser xwe, çimkî sozê berê dane alîkî.[*]
13Serda jî mal bi mal diger’in, xwer’anedîtî hîn dibin, ne t’enê xwer’anedîtî ne, usa jî gilîger’o, t’evî şixulê xelqê dibin û tiştêd necayîz xeber didin+. 14Awa ez dixwazim ku jinebîyêd cahil mêr kin, zar’a bînin û malkir bin, wekî zimên nekine devê neyara+. 15Çimkî îdî hinek jinebîyêd cahil xalifîn, pey mîrêcin çûn. 16Heger jinebîyêd bawermendekê[*] hebin, bira ew alîk’arîya wan bike û civînê bargiran neke, wekî civîn bikaribe alîk’arîya jinebîyêd e’detî bike.

Bona berpirsîyara

17Ew berpirsîyarêd ku serwêrtîyê r’ind dikin, bira dubare hêjayî qedir bin, îlahî ewêd ku xeberdan û hînkirinêda dixebitin+. 18Çimkî nivîsar dibêje: «Devê gayê bêderêda dixebite girênede»[*] û «P’ale hêjayî heqê xwe ye»[*]+ . 19Xeyba hindava berpirsîyarda bawer neke, heger du yan sê şe’de t’unebin[*]+ . 20Berpirsîyarêd ku nava gunada dimînin, li ber h’emûya lê hilê, wekî yêd mayîn jî bitirsin+.

21Ez li ber Xwedê, Mesîh Îsa û milyak’etêd bijartî dikime deynê stûyê te, ku tu van şîreta bê t’agêrî xwey kî, tiştekî bi firqîyê nekî.

22Destê xwe zû daneyne ser yekî bona xizmetk’arîya Xudan, ne jî t’evî gunêd yêd mayîn bî. Xwe paqij xwey ke[*]+ .

23Ji vir şûnda t’enê avê venexwe, lê hinekî jî şeravê t’ev ke, bona cîyê meh’andina xwarinê, ku zû-zû nexweş dik’evî+.

24Hinek hene, ku gunêd wan k’ifş in û r’ast wan dibine ber dîwanê, lê gunêd hineka jî paşê wê k’ifş bin. 25Usa jî kirinêd qenc k’ifş in û ew kirinêd ku ne k’ifş in, ew jî veşartî namînin.

6

Bona xulama

6^1Ewêd ku bin nîrê xulamtîyêda ne, bira axayêd xwe h’esab kin çawa hêjayî qedirê bilind, wekî navê Xwedê û hînkirina me neyê bêhurmetkirinê+. 2Axayêd k’êye bawermend hene, bira wan bêhurmet nekin, çimkî ew birayêd hev in. Lê bira xulam hê r’ind xulamtîyê bikin, çimkî yêd ku k’arê ji xizmetk’arîya xulama distînin, bawermend in û delal in.

Xizna r’ast

Van tişta hîn ke û şîret ke+. 3Heger yek tiştekî din hîn bike û gotinêd Xudanê me Îsa Mesîhe saxlem û hînkirina xwedêp’aristîya me ne qayl e,+
4ew yekî k’ubar e û tiştekî nizane. Ew nexweşîya şer’ û de’wava girtî ye, ji wê jî pêşda tên: H’evsûdî, neyartî, gotinêd ner’êda, şikêd xirab+
5û şer’ûdî. Ev h’emû tişt ji nava merivêd qafseqet û ji r’astîyê şûna r’eşva çûyî pêşda tên. Evana xwedênasîyê h’esab dikin, çawa kanîya k’arê+.

6Belê xwedênasî k’ara ser k’arê ye, heger bi r’azîbûnê be+. 7Me t’u tişt neanîye dinê û emê nikaribin t’u tiştî jî bibin[*]+ . 8Lê k’inc û xurekê me hebin, bi wan em r’azî bin[*]+ . 9Lê ewêd ku dixwazin dewletî bin, têne cêr’ibandinê, dik’evine t’eleka û gelek temêd axmax û zîyank’ar, k’îjan mêriv nuqî mîrat’îyê û wêranbûnê dikin[*]+ . 10Çimkî p’ereh’izî kanîke her cûr’e xirabîyê ye. Hineka xwe dane wê, ji bawerîyê xalifîn û xwe kirine xweyê kul û derda+.

T’emîyêd Pawlos bona Tîmot’êyo

11Lê tu, merivê Xwedê ji van tişta bir’eve û pey heqîyê, xwedênasîyê, bawerîyê, h’izkirinê, sebirê û milûktîyê her’e+. 12Leca bawerîyêda qenc bir’eve, jîyîna h’eta-h’etayê qazinc ke, k’îjanêr’a tu hatî gazîkirinê û li ber gelek şe’da te ew îqrara qenc îqrar kir+. 13Li ber Xwedêyê ku e’mir dide h’emû e’firîna û li ber Mesîh Îsayê ku li ber Pîlatoyê Pontîyo şe’detîya îqrara qenc da, ez t’emîyê didim te[*] ,+
14ku tu vê t’emîyê bêlek’e û bêqusûr xwey kî, h’eta xuyabûna Xudanê me Îsa Mesîh. 15Xuyabûna Wî wê wextê xweda ji alîyê Yê hêjayî şikirîyê û T’enêyî qewat, P’adşayê p’adşaya û Xudanê xudanada e’yan be+. 16T’enê Ewî nemirî ye, nava r’onayîyêda ye, ku t’u kes nikare nêzîk bê. T’u qûl-benda Ew nedîtîye û ne jî dikare bibîne. Qedir û qudreta h’eta-h’etayê Wîr’a be! Amîn[*] .

T’emîya bona dewletîya

17T’emîyê bide dewletîyêd vê dinê, bira babax nebin û gumana xwe nedine ser hebûka p’ûç’e derew, lê li ser Xwedêyê ku her tiştî bi mer’danî dide me, wekî em miraz pê bikin[*]+ . 18Bira qencîya bikin, bi kirinêd qenc dewletî bin, mer’d bin û p’arevekirinêr’a jî hazir+.

19Bi vî tiherî ewê xwer’a xiznekê t’op kin, h’îmekî qenc bona axretê, wekî wê jîyîna ku r’astî jîyîn e qazinc kin.

T’emîyêd axirîyê

20Tîmot’êyo! Çi ku li te hate spartinê xwey ke. Ji gotinêd p’ûç’e h’eram û şer’-de’wa dûr be, ku bi derew navê «zanebûn» dane ser+. 21Hineka xwe dane vê yekê û bi vî awayî ji bawerîyê xalifîn.

K’erema Xwedê wer’a be+.

* 1:4 «T’ivdîra Xwedê» aha jî tê fe’mkirinê: «Wek’îltîya Xwedê, ya ku da destê cime’ta Xwe».

* 1:4# Aha jî tê fe’mkirinê: «T’ivdîra Xwedêye ku bi bawerîyê tîne sêrî».

* 1:13 K’arêd Şandîya 8:3; 9:4-5.

* 2:4 Hezekîyêl 18:23.

* 2:8 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bê dudilî».

* 2:9 Petrûs I 3:3.

* 2:13 Destpêbûn 2:7; 2:21-22; 3:1-6.

* 2:15 Me’na vê r’êzê ze’met e. Dewsa «h’alê zar’anînêda jî» yûnanî aha jî tê fe’mkirinê: «bi zar’anînê». K’itêba Pîroz hîn dike, ku zar’ dayîn û berek’etîya Xudan e, ku dê û bavar’a têne dayînê (Zebûr 127, 128). K’itêba Pîroz hîn nake ku zar’anîn şertê mecala xilazbûna k’ulfeta ye. Ne jî ev r’êz soz dide ku zar’anîna k’ulfetêd xwedênas wê bê êş û cefa be yan k’ulfet sax bimîne. Xuya dibe ku Pawlos miqabilî dersdarêd derewîn diçe û hîn dike ku zar’anîn ne gune ye, lê belê heger k’ulfet mêr ke û zar’a bîne, ev yek tiştekî qenc e. Hingê hineka hîn dikir û nedihiştin ku meriv bizewicin yan mêr kin (Tîmot’êyo I 4:3). Ji sedsalîya yekê h’eta sisîya hînkirina «ginostîkîyê» fire bela dibû û digot, ku p’êşê kevantîyê û zar’anînê gune ye.

* 3:2-7 Tîto 1:6-9.

* 3:9 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Sur’a bawerîyê». Ev tê fe’mkirinê ku sur’a veşartî e’yan bû.

* 3:11 Aha jî tê fe’mkirinê: «Jinêd berdestî».

* 5:1 Qanûna K’ahîntîyê 19:32.

* 5:11-12 Hinek aha fe’m dikin: Jinebîyêd civînêda navêd xwe bona xizmetkirinê deft’era civînêda didane nivîsarê, lema tê gotinê, ku jinebîyêd cahil qebûl neke, çimkî bi wê qirarê navêd xwe didane nivîsarê, wekî dîsa mêr nekin, lê t’enê civînêr’a xizmetîyê bikin. Lê gava dixwestin mêr bikirana, soz-qirarê xwe dit’er’ibandin.

* 5:16 Nav destnivîsarêd qencda «bawermend» qisimê jinê tê fe’mkirinê, lê destnivîsarêd hinekada «bawermend» tê fe’mkirinê hin qisimê jinê, hin jî mêr, usa jî hinek destnivîsarada t’enê mêr tê fe’mkirinê.

* 5:18 Qanûna Ducarî 25:4.

* 5:18# Lûqa 10:7; Metta 10:10.

* 5:19 Qanûna Ducarî 17:5-7; 19:15; Metta 18:16.

* 5:22 Tîmot’êyo I 4:14; K’arêd Şandîya 6:6; 13:1; Tîmot’êyo II 1:6.

* 6:7 Îbo 1:21.

* 6:8 Gotinêd Silêman 30:8.

* 6:9 Gotinêd Silêman 23:4; 28:22.

* 6:13 Yûh’enna 18:37.

* 6:16 Derk’etin 33:20.

* 6:17 Zebûr 62:10.

+ 1:1 Kolosî 1:27

+ 1:2 K’arêd Şandîya 16:1, Fîlîpî 2:22, Tîmot’êyo II 1:2, Yûh’enna II 1:3

+ 1:4 Tîmot’êyo I 4:7, Tîmot’êyo II 4:4, Tîto 1:14, Tîto 3:9

+ 1:5 R’omayî 12:9, Tîmot’êyo II 2:22
+ 1:6 Tîmot’êyo I 6:21, Tîto 1:10
+ 1:8 R’omayî 7:16
+ 1:9 Galatî 5:23
+ 1:11 Tîto 1:3
+ 1:12 K’arêd Şandîya 9:22, Fîlîpî 4:13

+ 1:13 K’arêd Şandîya 8:3, K’arêd Şandîya 3:17

+ 1:14 R’omayî 5:20

+ 1:15 Tîmot’êyo I 3:1, Tîmot’êyo I 4:9, Tîmot’êyo II 2:11, Tîto 3:8, Metta 9:13, Marqos 2:17

+ 1:18 Tîmot’êyo I 4:14, Korint’î II 10:4, Tîmot’êyo II 2:2-4

+ 1:20 Tîmot’êyo II 2:17, Tîmot’êyo II 4:14, Korint’î I 5:5

+ 2:2 Ezra 6:10

+ 2:3 Tîmot’êyo I 5:4

+ 2:4 Hezeqêl 18:23, Hezeqêl 33:11, Petrûs II 3:9, Tîto 1:2, Tîto 2:11

+ 2:5 Galatî 3:20

+ 2:6 Metta 20:28, Tîto 1:3

+ 2:7 K’arêd Şandîya 9:15, R’omayî 1:5, Galatî 1:15-16, Efesî 3:7-8, Tîmot’êyo II 1:11, R’omayî 9:1, Korint’î II 11:10

+ 2:9 Petrûs I 3:3-4
+ 2:11 Tîto 2:5
+ 2:12 Korint’î I 14:34
+ 2:13 Destpêbûn 2:7, Destpêbûn 2:22

+ 2:14 Destpêbûn 3:6, Destpêbûn 3:13, Korint’î II 11:13

+ 3:1 Tîmot’êyo I 1:15, Tîmot’êyo II 2:11, Tîto 3:8

+ 3:2 Tîto 1:6-9

+ 3:3 Tîto 3:2, Metta 6:19, Tîmot’êyo I 6:9, Îbranî 13:5

+ 3:7 Tîmot’êyo II 2:26

+ 3:8 K’arêd Şandîya 6:3, Petrûs I 5:2, Tîto 1:7

+ 3:11 Tîto 2:3

+ 3:16 Yûh’enna 1:14, Yûh’enna I 4:2, Yûh’enna II 1:7, Îbranî 2:14, Marqos 16:19, Lûqa 24:51, K’arêd Şandîya 1:9

+ 4:1 Yûh’enna I 2:18, Tîmot’êyo II 3:1, Yûh’enna I 4:6, Aqûb 3:15, Petrûs II 2:1, E’yantî 2:24

+ 4:3 R’omayî 14:2, Kolosî 2:16, Kolosî 2:21

+ 4:4 Destpêbûn 1:31, Marqos 7:15-16, K’arêd Şandîya 10:15, Tîto 1:15

+ 4:5 Destpêbûn 1:25

+ 4:7 Tîmot’êyo I 1:4, Tîmot’êyo II 2:16

+ 4:9 Tîmot’êyo I 1:15, Tîmot’êyo II 2:11, Tîto 3:8

+ 4:10 Fîlîpî 1:30, Kolosî 1:29

+ 4:12 Tîto 2:15, Petrûs I 5:3, Fîlîpî 3:17, T’êsalonîkî II 3:9, Tîto 2:7

+ 4:14 Tîmot’êyo I 1:18, K’arêd Şandîya 6:6, Tîmot’êyo I 5:22, Tîmot’êyo II 1:6

+ 4:16 Hezeqêl 33:9
+ 5:1 Tîto 2:6
+ 5:4 Tîmot’êyo I 2:3
+ 5:6 E’yantî 3:1
+ 5:10 Yûh’enna 13:14, K’arêd Şandîya 9:36
+ 5:13 T’êsalonîkî II 3:11
+ 5:14 Korint’î I 7:9, Tîto 2:8
+ 5:17 R’omayî 12:8, T’êsalonîkî I 5:12

+ 5:18 Q. Ducarî 25:4, Korint’î I 9:9, Lûqa 10:7

+ 5:19 Q. Ducarî 19:15

+ 5:20 Q. Ducarî 13:11, Galatî 2:14, Tîmot’êyo II 4:2, Tîto 1:13, Tîto 2:15

+ 5:22 K’arêd Şandîya 6:6, Tîmot’êyo I 4:14, Tîmot’êyo II 1:6, Petrûs II 3:14, Yûh’enna I 5:18, Yûh’enna II 1:10, Tîmot’êyo I 5:22

+ 5:23 Mesele 20:1, Mesele 23:20, Mesele 31:4, Efesî 5:18

+ 6:1 Petrûs I 2:18, Efesî 6:5, Kolosî 3:22, Tîto 2:9

+ 6:2 Filîmon 1:16

+ 6:3 R’omayî 16:17

+ 6:4 Tîmot’êyo II 2:14, Tîmot’êyo II 2:23, Tîto 3:9

+ 6:5 Petrûs II 2:3, Tîto 1:11
+ 6:6 Fîlîpî 4:11
+ 6:7 Îbo 1:21, Zebûr 49:17, Zanebêj 5:15
+ 6:8 Mesele 30:8

+ 6:9 Mesele 15:27, Mesele 23:4, Metta 6:19, Lûqa 12:15, Îbranî 13:5

+ 6:10 Derk’etin 23:8, Q. Ducarî 16:19

+ 6:11 Q. Ducarî 33:1, P’adşatî III 17:21, Tîmot’êyo II 3:17

+ 6:12 Tîmot’êyo II 4:7, Cihûda 1:3

+ 6:13 Lûqa 3:1, Lûqa 23:1, K’arêd Şandîya 3:13

+ 6:15 Q. Ducarî 10:17, E’yantî 17:14, E’yantî 19:16, Derk’etin 33:20, Yûh’enna 1:18

+ 6:17 Mesele 23:5, Mesele 27:24
+ 6:18 Lûqa 12:21, R’omayî 12:13, Efesî 4:28
+ 6:20 Tîmot’êyo II 1:12, Tîmot’êyo II 2:16
+ 6:21 Tîmot’êyo I 1:6

Tîmot’êyo II

NE’MA PAWLOSE DUDA TÎMOT’ÊYOR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4

Ev ne’ma duda Pawlos ji kelê Tîmot’êyor’a nivîsîye, gava ew R’omêda girtî bû, destê wî ji her tiştî qetîyayî bû (1:8, 16) û ewî usa h’esab dikir, ku geleka ew bîr kirîye. Vê ne’mêda p’ayê-p’ir’ê t’emî û şîret in, ku dide heval-xebatê xweyî cahil Tîmot’êyo. Li vir fikira mezin ew e, ku dannasînkirêd Mizgînîyê nava zêrandin û tengasîyêda sebir kin û teyax kin, lema jî ew ber dilê wîda tê, ku gerekê ew bêxof-bêtirs be û şer’ê xweyî qenc r’ind bike, çawa eskerekî Mesîhî amin. Şandî dil dide Tîmot’êyo ku serxwe be, bêtirs bona Îsa Mesîh şe’detîyê bide, hînkirina r’astîya Mizgînîyê û Peymana Kevin xwey ke û borcê xwe çawa yekî dersdar û mizgîndar bîne sêrî.

Şandî Tîmot’êyor’a dinivîse, ku ew haş ji xwe hebe, nek’eve nava wan de’w-dozêd p’ûç’e vala, ku ev yekana kêr nayên, lê t’enê guhdara ji r’ê derdixin, aciz dikin (2:16, 23).

Xulese, şandî nexşê e’mirê xwe, nêt-meremê şandîtîya xwe, bona bawerî, sebir, h’izkirin û zêrandina cefêd xwe tîne bîra heval-xebatê xwe.

Eva ne’ma kanîya berdilîya e’mirê h’emû bawermenda ye, îlahî ewêd ku bin barêd qulixê Xudanda ne, wekî ewana bawerîyêda bi sebirê û h’izkirinê bê tirs pêşda her’in.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-2)
- R’azîbûn û şîret (1:3–2:13)
- T’emî û haş ji xwe hebûn (2:14–4:5)
- R’abûn-r’ûniştina e’mirê Pawlos (4:6-18)
- Paşgotin (4:19-22)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlosê bi e’mirê Xwedê şandîyê Mesîh Îsa bona wî sozê jîyînê, ya ku bi saya Mesîh Îsa ye,+

2Tîmot’êyoyê lawê xweyî delalr’a:

De bira r’e’m, k’erem û e’dilayî ji Bav Xwedê û Mesîh Îsayê Xudanê me li te be+.

R’azîbûn û dilşidandin

3Ez ji Xwedê r’azî me, ku mîna pêşîyêd xwe bi îsafa r’ih’et Wîr’a xulamtîyê dikim, her gav şev û r’oj nava duayêd xweda te bîr tînim+. 4Gava ez hêsirêd te tînime bîra xwe, dik’evime demana dîtina te, wekî şabûn bik’eve dilê min. 5Ez wê bawerîya teye dilê sax tînime bîra xwe, ya ku berê cem pîrika te Loyîsê û dîya te Eynikê hebû û ez bawer im, ku ya te jî heye[*]+ . 6Bona wê yekê ez dikime bîra te, ku tu agirê p’êşk’êşa Xwedê hê gur’ kî, ya ku bi destdanîna min ter’a hate dayînê+. 7Çimkî Xwedê r’uh’ekî tirsê neda me, lê Yê qewatê, h’izkirinê û xwegirtinê[*]+ .

8Awa şerm neke, ku bona Xudanê me şe’detîyê bidî, ne jî bona min şerm bike, ku ez bona navê Wî girtî me. Lê t’evî cefayê Mizgînîyê be, anegorî qewata Xwedê+.

9Xwedê em xilaz kirin,
pîrozîyêr’a gazî kirin,
ne ku bona kirinêd me,
lê li gora qirar û k’erema Xwe.
Eva k’erema bi saya Mesîh Îsa,
ew hê dewrêd berêda
mer’a hate dayînê+.
10Lê niha bi xuyabûna Xilazkirê me
Mesîh Îsa e’yan bû, ku mirin betal kir
û jîyîna bê mirin, bi Mizgînîyê r’onayî kir+.

11Vê Mizgînîyêr’a ez dannasînkir, şandî û dersdar hatime k’ifşkirinê+
12û lema ez vî cefayî dik’işînim. Lê ez şerm nakim, çimkî zanim min bawerîya xwe K’ê anîye û guman im jî, ku Ewî çi ku spartîye min[*] , wê h’eta wê R’ojê jî xwey ke+. 13Tu xwe li wî nexşê hînkirina saxlem bigire, ya ku te ji min bihîst û nava wê bawerî û h’izkirinêda bimîne, k’îjan ji Mesîh Îsa p’ara me k’et. 14Ew tiştêd qence ku li te hatine spartinê bi wî R’uh’ê Pîrozî nava meda xwey ke+.

15Tu zanî ewêd ku qeza Asyayêda bûn pişta xwe dane min, Fûgelo û Hêrmoxênîs jî t’evî wan+. 16Bira Xudan r’e’ma xwe li mala Onîsîforo bike, çimkî ewî gelek cara dilê min r’ih’et kir, ji girtina min şerm nedikir,+
17lê gava hate R’omayê, gelekî li min ger’îya, h’eta ez dîtim, 18(de bira Xudan bidê, ku ew wê R’ojê r’e’mê ji Xudan bibîne) û Efesêda jî ewî çiqas minr’a xizmetk’arî kir, tu r’ind zanî.

2

Eskerê Mesîh Îsayî qenc

2^1Awa lawê min, bi wê k’erema meye ku yektîya Mesîh Îsada ye qewat be. 2Û ew tiştêd ku te li ber gelek şe’da ji min bihîst, bispêre wan merivêd amin, yêd ku wê bikaribin hinekêd din hîn kin. 3Awa t’evî cefê me be, mîna eskerê Mesîh Îsayî qenc+. 4T’u esker şixulê binelîtîyêva mijûl nabe, wekî li seresker xweş bê. 5Leck’arek jî k’ofîyê nastîne, heger li gora qeyde nek’eve lecê+. 6Û cotk’ar, ku cefê dik’işîne, gerekê ew pêşin ji berêd e’rdê te’m ke+. 7Bizanibe ez çi dibêjim, çimkî Xudan her tiştîda h’iş-aqil wê bide te.

8Bîr bîne wî Îsa Mesîhê ji mirinê r’akirî, ji zur’eta Dawid, li gora wê Mizgînîya ez dannasîn dikim+. 9Bona vê Mizgînîyê ez diçerçirim, h’eta mîna zulmk’arekî jî qeydkirî me, lê xebera Xwedê qeydkirî nîne+. 10Lema ez her tiştî teyax dikim, bona xatirê bijartîya, ku ew jî wê xilazbûna ku bi saya Mesîh Îsa ye, bistînin, bi r’ûmeta h’eta-h’etayêva t’evayî+. 11Vê gotinêda xêlif t’une:

Heger em t’evî Wî mirin,
emê t’evî Wî bijîn jî+.
12Heger em teyax kin,
emê p’adşatîyê jî t’evî Wî bikin.
Heger em Wî înk’ar kin,
Ewê jî me înk’ar ke[*]+ .
13Heger em amin nemînin,
Ewê amin bimîne,
çimkî Ew nikare Xwe înk’ar ke[*]+ .

P’alê k’etî-r’abûyî

14Van tişta bîne bîra cime’tê, li ber Xwedê bike deynê stûyê wan, ku ser xebera hevr’a nek’evine de’wê. Ew kêrî t’u kesî nayê, t’enê mala guhdara xirab dike+. 15Bike ku tu li Xwedê xweş bêyî, p’alekî usa ku şerm nekî, xebera r’astîyê r’ast şirovekî. 16Lê ji xeberdanêd h’erame p’ûç’ xwe dûr bigire, çimkî evêd ku xwe dane vê yekê, wê hê nep’akîyêda pêşda her’in+
17û xeberêd wan mîna xiş-xişê p’enc dide. Hûmenayo û Filîto jî ji wan in,+
18yêd ku ji r’astîyê xalifîne û dibêjin, ku r’abûna mirîya îdî bûye û bawerîya hineka dever’û dikin+. 19Lê belê h’îmê ku Xwedê danî qedîm dimîne û ev mor ser e: «Xudan yêd p’ara Xwe nas dike»[*] û «Her kesêd ku navê Xudan hildane ser xwe, bira ew ji neheqîyê dûr bin»+.

20Maleke mezinda ne ku t’enê derdanêd zêr’ û zîv hene, lê yêd ji dar û h’er’îyê jî hene, hinek bona derecêd bilind in, hinek jî bona derecêd nimiz+. 21Awa heger yek xwe ji wan tiştêd necayîz[*] paqij ke, ewê bibe derdaneke dereca bilind, buhurtî-jibare, kêrî xweyê xwe hatî, bona her derecêd qencda hazir.

22Ji dilxwestinêd cahiltîyê bir’eve, xwe li heqîyê, bawerîyê, h’izkirinê, e’dilayîyê bigire, t’evî wan be, yêd ku bi dilê sax gazî navê Xudan dikin+. 23Tu xwe ji de’w-dozêd axmaxe bêfe’m dûr bigire, çimkî tu zanî ku şer’ ji wan pêşda tên+. 24Li xulamê Xudan nak’eve, ku şer’ bike, lê hindava h’emûyada berbihêr be, bikaribe hîn ke û bînfire be, 25bi şîrinayî yêd miqabil şîret ke, belkî Xwedê mecalê bide wan, ku ji gunekirinê veger’in û r’astîyê nas kin+. 26Hingê ewê ser h’işê xweda bên, ji t’eleka wî mîrêcin xilaz bin, k’îjanî ew girtine, ku e’mirê wî biqedînin+.

3

Xirabîyêd r’ojêd axirîyê

3^1Lê vê yekê zanibe ku r’ojêd axirîyêda zemanêd xirab wê bên+. 2Merivê bibine xweh’iz, p’ereh’iz, k’ubar, babax, buxdanbêj, ne gur’a dê-bavada, bêşêkir, h’eram,+
3dilsar, bêr’e’m, buxdanbêj, temsist, zulmk’ar, neyarêd qencîyê,+
4nemam, berzeq, xwer’azî, r’ih’etîh’iz, ne ku Xwedêh’iz. 5P’işkê xwedênasîyê wê li wan k’eve, lê wê qewata wê înk’ar kin. Tu xwe ji yêd aha dûr bigire.

6Ji nava vanda yêd usa hene, ku xwe vedidizine mala, k’ulfetêd ser’aye bin barêd gunada şewitî dikine hêsîr, yêd ku bi cûr’e-cûr’e temêd xirabva têne birinê. 7Ev k’ulfetana her gav hîn dibin, lê t’u car nikarin r’astîyê nas kin. 8Çawa Yanîs û Yambrîs miqabilî Mûsa bûn, usa jî ev merivana miqabilî r’astîyê disekinin, merivne bi fikirêd xweda şûna r’eşva çûyî, bawerîyêda jî bêkêr in[*] . 9Lê gelekî wê pêşda neçin, çimkî bêfe’mîya wan wê h’emûyava e’yan be, çawa ya wan her duya bû+.

T’emîyêd axirîyê

10Lê te nasîya xwe daye hînkirin, r’abûn-r’ûniştin û nêt-meremê min, bawerî, sebir û h’izkirina min, bînfireyî, 11zêrandin û cefayêd min. Tu zanî li Entakyayê, Qonyayê, Lîstrayê çi hatine serê min: Min çi zêrandin k’işandin! Lê Xudan ez ji h’emûya xilaz kirim[*]+ . 12Belê her kesê ku dixwaze yektîya Mesîh Îsada bi xwedênasî bijî wê bê zêrandinê[*]+
13û merivêd xirabe xweyîfêl wê xirabîyêda pêşda her’in, bixalifînin û bixalifin+. 14Lê tu, nava wan tiştada bimîne, çi ku hîn bûyî û wê bawerîyêda jî guman bûyî. Tu zanî ji k’îjana hîn bûyî, 15usa jî tu ji zar’otîya xweda nivîsarêd pîroz zanî, yêd ku dikarin te serwaxt kin, wekî bi bawerîya ser Mesîh Îsa xilaz bî+. 16T’emamîya nivîsarê[*] ji bîna ber Xwedê ye[*] û kêrhatî ye bona hînkirinê, lêhilatinê, r’astkirinê û şîretkirina jîyîna heqîyêda,+
17wekî merivê Xwedê bêkêmasî be, bona h’emû kirinêd qenc hazir sekinî be+.

4

4^1Awa li ber Xwedê û wî Mesîh Îsayê ku wê dîwana mirî û zêndîya bike, ez bi camêrî dibêjim, tu li wê hatin û P’adşatîya Wî kî:+
2Xeberê dannasîn ke, ser wê nêt-fikirê be, heger wextda be, yan bê wext be, li şaşîya hilê, pêşîya neheqîyê bigire, dil bide meriva, bi t’emamîya sebirê hîn ke+. 3Çimkî zemanê bê, ku meriv wê guh nedine hînkirina saxlem, lê wê xwestinêd dilê xwer’a wan dersdara serhev t’op kin, yêd ku tiştêd li guhê wan xweş tê wê hîn bikin. 4Wê guhê xwe ji r’astîyê dager’înin û pey ç’ilovîskîya k’evin. 5Lê tu her tiştîda serxwe bimîne, li tengasîya sebir ke, kirê mizgîndar bike, qulixê xwe biqedîne+. 6Çimkî ez xwexa qurbanbûnêr’a îdî ser r’oj-r’oja me û wextê çûyîna min pêr’a gihîştîye+. 7Lecêda ez qenc r’evîm, min r’îya xwe qedand, bawerî xwey kir+. 8Û niha minr’a dimîne k’ofîya heqîyêye serk’etinê, ya ku Xudan, H’akimê r’ast wê bide min wê r’ojê û ne t’enê min, lê wan h’emûya jî, yêd ku bi h’izkirinê h’eyra xuyabûna Wîda ne+.

Salix-sûlix

9Bike ku zû bêyî cem min. 10Dîmas ku dinya h’iz kir ez hiştim û çû T’êsalonîkê. Kireskîs çû Galatyayê, Tîto jî Dalmetyayê+. 11T’enê Lûqa cem min maye. Marqos hilde t’evî xwe bîne, çimkî vî qulixîda ew kêrî min tê+. 12Tixîko, min şande Efesê+. 13Tu gava bêyî, wî qap’ûtê ku min Troyayêda cem Karpos hişt, t’evî xwe bîne, usa jî k’itêbêd gulomatk, îlahî yêd ç’erm+.

14Skenderê h’edad gelek xirabî li min kir. Xudan wê weke kirinêd wî bîne pêşîya wî+. 15Tu jî h’evza xwe ji wî bike, çimkî gelekî li ber gotina me r’abû.

16Cara pêşin, gava ez li ber dîwanê sekinîm, kesekî pişta min negirt, h’emûya ez hiştim çûn. Bira ev yek wanr’a gune neyê h’esabê! 17Lê Xudan t’evî min sekinî û qewat da min, wekî pê min Mizgînîdayîn mîyaser be û h’emû necihû bibihên û ez ji devê şêr xilaz bûm+. 18Xudan wê min ji her kirêd xirab xilaz ke û sax-silamet bigihîne P’adşatîya Xweye e’zmana. Şikir ji Wîr’a h’eta-h’etayê. Amîn.

Silavêd axirîyê

19Silavê bide Priskîlayê û Akîla, usa jî mala Onîsîforo,+
20Êrasto li Korint’ê ma, Trofîmo jî, min li Mîletosê nexweş hişt+. 21Bike ku berî zivistanê bêyî. Eybûlo, Pûdês, Lînos, Klawdîya û h’emû xûşk-bira li te silav dikin. 22Xudan t’evî r’uh’ê te be.

K’erema Xwedê wer’a be.

* 1:5 K’arêd Şandîya 16:1.

* 1:7 Aha jî tê fe’mkirinê: «Serxwebûnê».

* 1:12 «Çi ku spartîye min» tê fe’mkirinê yan qulixê Pawlos, yan jî Mizgînî. Lê ev r’êz aha jî tê fe’mkirinê: «Ew tiştê çi ku min spartîye Wî, bona R’oja Axretê wê xwey ke», mesele, jîyîna Pawlos yan jî yêd ku bi dannasînîya wî bûne bawermend.

* 2:12 Metta 10:33.

* 2:13 Jimar 23:19.

* 2:19 Jimar 16:5.

* 2:21 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ji wan meriva».

* 3:8 Derk’etin 7:11, 22; 8:3.

* 3:11 K’arêd Şandîya 13:14–14:22; Zebûr 34:19.

* 3:12 Yûh’enna 15:20.

* 3:16 Aha tê fe’mkirinê: «Nivîsarêd pîroz» awa gotî «K’itêba Pîroz».

* 3:16# Aha jî tê fe’mkirinê: «T’emamîya nivîsarêda bîna ber Xwedê heye».

+ 1:1 Tîto 1:2, Îbranî 9:15

+ 1:2 K’arêd Şandîya 16:1, Fîlîpî 2:22, Tîmot’êyo I 1:2, Yûh’enna II 1:3

+ 1:3 T’êsalonîkî I 3:10, K’arêd Şandîya 23:1, Korint’î II 1:12, R’omayî 1:8, Filîmon 1:4

+ 1:5 K’arêd Şandîya 16:1

+ 1:6 K’arêd Şandîya 6:6, Tîmot’êyo I 4:14, Tîmot’êyo I 5:22

+ 1:7 R’omayî 8:15

+ 1:8 Marqos 8:38, R’omayî 1:16, Tîmot’êyo II 2:3, Tîmot’êyo II 4:5

+ 1:9 R’omayî 3:27, Efesî 2:4, Efesî 2:8, Tîto 3:5

+ 1:10 Korint’î I 15:54-55, R’omayî 16:24

+ 1:11 Tîmot’êyo I 2:7

+ 1:12 Tîmot’êyo II 2:9, Marqos 8:38, R’omayî 1:16, Tîmot’êyo I 6:20

+ 1:14 R’omayî 8:9

+ 1:15 K’arêd Şandîya 19:10

+ 1:16 Tîmot’êyo II 4:19, K’arêd Şandîya 21:33, K’arêd Şandîya 28:20, Metta 25:36

+ 2:3 Tîmot’êyo I 1:18, Tîmot’êyo II 1:8, Tîmot’êyo II 4:5

+ 2:5 Korint’î I 9:25
+ 2:6 Korint’î I 9:10
+ 2:8 Korint’î I 15:20, Metta 1:1
+ 2:9 Efesî 3:1, Fîlîpî 1:7

+ 2:10 Petrûs I 5:10, Efesî 3:13, Korint’î II 1:6

+ 2:11 Tîmot’êyo I 1:15, Tîto 3:8, R’omayî 6:8, E’yantî 20:4

+ 2:12 Metta 10:33
+ 2:13 R’omayî 3:3, Jimar 23:19
+ 2:14 Tîmot’êyo I 6:4, Tîto 3:9

+ 2:16 Tîmot’êyo I 4:7, Tîmot’êyo I 6:20, Tîto 3:9

+ 2:17 Tîmot’êyo I 1:20
+ 2:18 Korint’î I 15:12
+ 2:19 Jimar 16:5, Jimar 16:26
+ 2:20 R’omayî 9:21

+ 2:22 Metta 5:9, R’omayî 14:19, Tîmot’êyo I 1:5

+ 2:23 Tîmot’êyo I 6:4

+ 2:25 Galatî 6:1, Danîyêl 4:27, K’arêd Şandîya 8:22

+ 2:26 Tîmot’êyo I 3:7
+ 3:1 Yûh’enna I 2:18, Tîmot’êyo I 4:1
+ 3:2 Lûqa 16:14, Tîmot’êyo I 6:10
+ 3:3 R’omayî 1:28-31

+ 3:9 Derk’etin 7:12, Derk’etin 8:18, Derk’etin 9:11

+ 3:11 K’arêd Şandîya 13:50, K’arêd Şandîya 14:5, K’arêd Şandîya 14:19, Îbo 5:19, Zebûr 34:19

+ 3:12 Yûh’enna 15:20, K’arêd Şandîya 14:22, T’êsalonîkî I 3:3

+ 3:13 Danîyêl 12:10, E’yantî 22:11
+ 3:15 K’arêd Şandîya 16:1
+ 3:16 Petrûs II 1:20-21

+ 3:17 Q. Ducarî 33:1, P’adşatî III 17:21, Tîmot’êyo I 6:11

+ 4:1 Yûh’enna 5:22, K’arêd Şandîya 10:42, K’arêd Şandîya 17:31, Petrûs I 4:5

+ 4:2 Tîmot’êyo I 5:20, Tîto 1:13, Tîto 2:15

+ 4:5 Marqos 13:33-34, Petrûs I 1:13, Efesî 6:18, T’êsalonîkî I 5:6, Tîmot’êyo II 1:8, Tîmot’êyo II 2:3

+ 4:6 K’arêd Şandîya 21:13, Fîlîpî 2:17, Petrûs II 1:14, Fîlîpî 1:23

+ 4:7 Tîmot’êyo I 6:12, Cihûda 1:3, K’arêd Şandîya 20:24

+ 4:8 Aqûb 1:12

+ 4:10 Kolosî 4:14, Filîmon 1:24, Marqos 4:19, Korint’î II 2:13, Galatî 2:1, Kolosî 4:14, Filîmon 1:24

+ 4:11 K’arêd Şandîya 12:12, K’arêd Şandîya 15:37-38, Kolosî 4:10

+ 4:12 K’arêd Şandîya 20:4, Tîto 3:12

+ 4:13 K’arêd Şandîya 16:8

+ 4:14 Tîmot’êyo I 1:20, Zebûr 62:12, Mesele 24:12

+ 4:17 Zebûr 22:21

+ 4:19 K’arêd Şandîya 18:2, R’omayî 16:3, Korint’î I 16:19, Tîmot’êyo II 1:16

+ 4:20 K’arêd Şandîya 20:4, K’arêd Şandîya 21:29

Tîto

NE’MA PAWLOS TÎTOR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3

Tîto bawermendekî yûnan bû, ew heval-xebatekî Pawlosî gelekî kêrhatî bû, nava qulixê şandîtîya wîda (Korint’î II 2:13; 7:5-16; 8:6, 16, 23; 12:18; Galatî 2:3; Tîmot’êyo II 4:10). Pawlos vê ne’mê alîk’arê xweyî cahilr’a dişîne, gava ew Kirêtayêda mabû, ku serwêrtîyê şixulê civînê bike.

Ne’mêda sê pirsêd mezin hene:

1. Pawlos tîne bîra Tîto, ku gerekê serwêrêd civînê çawa bin, îlahî nava kirêtîyada, ku r’abûn-r’ûniştina wan ne qenc bû.

2. T’emîyêd bona Tîto, ku ew hînkirina saxlem h’emûya hîn ke, awa gotî kalemêr û pîrejina, xort û xulama. Pîrejin jî gerekê hindava xweda k’ulfetêd cahil hîn kin.

3. T’emî bona r’abûn-r’ûniştina bawermenda, ku t’evî h’emûya ew milûk, dilsax û şîrin bin, ji k’în û mixenetîyê dûr bin, nava de’w-dozada nîbin û xwe ji cudebûnêd civînê dûr bigirin.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-4)

- Serwêrêd civînê û borcê wan (1:5-16)

- Borcêd her bawermendê nava civînêda (2:1-15)

- Şîret, t’emî û hînkirin (3:1-11)

- Paşgotin (3:12-15)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlosê xulamê Xwedê û şandîyê Îsa Mesîh, bona pêşdaçûyîna bawerîya bijartîyêd Xwedê û zanebûna ser r’astîyê, anegorî xwedênasîyê,+
2usa jî bona wê gumana jîyîna h’eta-h’etayê gazîkirî[*] . Bona wê jîyînê, Xwedêyê xweyê gotina Xwe[*] , hê dewrêd berêda soz daye 3û wextê xweda gotina Xwe bi dannasînîyê da e’yankirinê, ya ku li min hate spartinê, bi e’mirê Xwedêyê Xilazkirê me+.

4Tîtor’a, lawê xweyî heq-h’elalî bawerîya meye t’omerîda:

De bira k’erem û e’dilayîya Xwedêyê Bav û Mesîh Îsa Xilazkirê me li te be+.

Şixulê Tîto Kirêtayêda

5Bona wê yekê min tu li Kirêtayê hiştî, wekî çi kêmasî hebin bînî sêrî û her bajarekîda berpirsîyara k’ifş kî, çawa min ev t’emî li te kir:+
6Gerekê berpirsîyar bêlek’e be, mêrê jinekê be, zar’êd wî bawermend bin, yêd ku bona avîtîyê yan jî bona neguhdarîyê nek’etine nava dev-dirana+. 7Belê serwêr çawa malkirê Xwedê, gerekê bêlek’e be: Ne serh’işk, ne hêrs, ne pey şeravê k’etî, ne sir’tûk, ne pey k’eda h’eram,+
8lê mêvanh’iz, xêrxwaz, aqilda giran, ser heqîyê, Xwedêr’a dayî, xwegirtî. 9Gerekê wê gotina amin qewîn bigire, çawa ku hîn bûye, wekî bikaribe bi hînkirina saxlem dil bide yêd mayîn û şaşîyêd miqabila bide r’ûyê wan.

10Yêd xweserîxwe gelek in, yêd xeberp’ûç’ û derewîn, îlahî ewêd ku ji nava cihûyada[*] ne+. 11Gerekê dengê yêd usa bidine bir’înê, çimkî ew mala lap xirab dikin, tiştêd necayîz hîn dikin û vê yekê bona k’ara xweye h’eram dikin+. 12Ji kirêtîya hema xût zanekî[*] wan jî gotîye:

«Kirêtî t’imê derewîn in,
ew r’e’wirêd xirab in,
û p’ir’xurêd bêxîret in».

13Ev şe’detîke r’ast e, lema h’işk li wan hilê, ku saxlem bin bawerîyêda+
14û guh nedine ç’ilovîskîyêd cihûya û t’emîyêd wan merivêd ku ji r’astîyê dager’îyane+. 15Her tişt h’elal e bona h’elala, lê h’eram û nebawerar’a tiştekî h’elal t’une, h’eta aqil û îsafa wan jî h’er’imîne+. 16Ew dibêjin, ku Xwedê nas dikin, lê bi kirêd xwe Wî înk’ar dikin, h’eram û xweserîxwe ne û her kirineke qencr’a bêkêr in+.

2

Hînkirina saxlem

2^1Lê tu, çi li hînkirina saxlem dik’eve, hîn ke. 2Kalemêr bira xwegirtî, giran û maqûl bin, bawerîyê, h’izkirinê û sebirêda serxwe bin.

3Pîrejin jî bira usa p’ergal bin, çawa li merivêd Xwedê dik’eve, ne buxdanbêj, mêla wan ne ser vexwarinê be. Lê bira xweyêd şîretêd qenc bin,+
4wekî jinêd cahil hîn kin, ku mêr û zar’êd xwe h’iz bikin, 5aqilda giran bin, nav-namûs, malkir, h’eyf, gur’a mêrê xweda bin, wekî xebera Xwedê neyê bêhurmetkirinê+.

6Usa jî dil bide xorta, ku aqilda giran bin+. 7Her tiştîda jî, tu xwexa bibe t’erzê kirinêd qenc, nava hînkirinêda bêdur’ûtî û maqûl be,+
8bi xeberêd saxleme bê kêmasî, wekî yê miqabil şermî bimîne û hindava meda tiştekî wîyî gotinê t’unebe+.

9Xulama şîret ke, ku gur’a axayêd xweda bin û her tiştîda li wan xweş bên, cab-sabê wan nedin,+
10destdirêjayîyê nekin, lê aminîya qence t’am nîşanî wan kin, wekî hînkirina bona Xilazkirê me Xwedê, her alîyava bixemilînin.

11Çimkî k’erema Xwedê bona xilazbûna h’emû meriva xuya bû,+
12Ew me hîn dike, ku em nep’akîyê û dilhavijîyêd dinyayê înk’ar kin û aqilda giran, bi heqîyê û xwedênasîyê bijîn li vê dinê,+
13hîvîya wê gumana xwezilî, xuyabûna r’ûmeta Xwedêyê mezin, Xilazkirê me Îsa Mesîh bin+. 14Ewî Xwe bona me da der, ku me ji h’emû neheqîya xilaz ke û paqij ke, bike cime’ta Xweye xîretk’êşêd kirinêd qenc+.

15Van tişta hîn ke, bi t’emamîya h’ukumê xwe dil bide wan û li wan hilê. Bira t’u kes te bêhurmet neke+.

3

R’abûn-r’ûniştina bawermenda

3^1Bike bîra cime’tê, ku gur’a serwêr û h’ukumeta bikin, guhdar bin û bona h’emû kirinêd qenc hazir sekinî bin+. 2Hindava t’u kesekîda xirab xeber nedin, şer’ûd nîbin, lê milûk bin û şîrinayîya xwe hindava h’emû merivada bidine k’ifşê+. 3Çimkî em jî wextekê bêfe’m bûn, xweserîxwe, xalifî û xulamêd cûr’e-cûr’e temêd xirab û k’êfa dilê xwe bûn, me nava xirabîyê û h’evsûdîyêda dijît, em mîna me’rê r’eş, li ber ç’e’vê hev r’eş bûn+. 4Lê gava şîrinayî û h’izkirina Xwedê, Xilazkirê me xuya bû, 5Wî em xilaz kirin. Ne ku bona wan kirinêd r’aste ku me kirin, lê li gora r’e’ma Xwe em xilaz kirin, bi şûştinê em nû dinê k’etin û bi R’uh’ê Pîroz nûyejîyîn bûn[*]+ . 6Wî Xwedêyî ew R’uh’ bi mer’danî ser meda barand, bi destê Îsa Mesîhê Xilazkirê me,+
7wekî bi k’erema Wî em r’ast bêne h’esabê û bi wê gumanê jîyîna h’eta-h’etayê war bin+. 8Vê gotinêda xêlif t’une. Û ez dixwazim ku tu van tişta e’seyî kî, wekî yêd ku bawerîya xwe Xwedê tînin, xîret kin, tiştêd qenc bikin. Evana merivar’a qenc û k’ar in+.

9Lê tu xwe ji de’w-dozêd axmaxtî, r’eqema silsileta, hevr’ik’îyê û şer’-de’wêd li ser Qanûnê dûr bigire, çimkî ew bêkêr û bêk’ar in+. 10Ji yê ku bêt’ifaqîyê dike, carekê-duda şîret ke dûr k’eve+. 11Tu zanî ku yê usa xalifî û gunek’ar e, ew xwexa dîwanê ser xweda tîne.

Gotinêd axirîyê

12Gava Artemas yan Tixîko ez bişînime cem te, bike ku bêyî Nîkopolîsê, cem min, çimkî min qirar da zivistana xwe li wir derbaz kim+. 13Zênasê qanûnzan û Apolo zû ver’êke, usa be ku ew r’êva kêmasîya tiştekî nebînin+. 14Yêd ji me jî bira hîn bin, pey kirinêd qenc bin, wekî kêrî h’ewcetîya merivayê bên û bê ber nebin+.

15H’emûyêd t’evî min li te silav dikin. Silavê bide wan, yêd ku bawerîyêda me h’iz dikin.

K’erema Xwedê we h’emûyar’a be.

* 1:1-2 Aha jî tê fe’mkirinê: «gazîkirîyê bona pêşdaçûyîna bawerîya bijartîyêd Xwedê û zanebûna ser r’astîyê, anegorî xwedênasîyê, ku ji wê r’astîyê ye gumana jîyîna h’eta-h’etayê».

* 1:2# Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Xwedêyê ku derewa nake».

* 1:10 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Yêd ji sinetîyê ne».

* 1:12 Bi yûnanî xeber bi xeber «p’êxemberekî wan» nivîsar e. Li gora hineka, navê vî zaneyî Epîmênîdes bû, ji bajarê Kinososê û şayîr bû. Ew qasî 600 salî berî Îsa Mesîh bibû.

* 3:5 Aha jî tê fe’mkirinê: «Xwedê em xilaz kirin, bi şûştina R’uh’ê Pîroz nû dinê xistin û nûyejîyîn kirin».

+ 1:1 Marqos 13:20, Lûqa 18:7, R’omayî 8:33, Kolosî 3:12, Tîmot’êyo I 2:4, Lûqa 1:69-70, R’omayî 1:2, Jimar 23:19, P’adşatî I 15:29

+ 1:3 Tîmot’êyo I 2:6, Tîmot’êyo I 6:15, Tîmot’êyo I 1:11

+ 1:4 Tîmot’êyo I 1:2, Tîmot’êyo II 1:2
+ 1:5 K’arêd Şandîya 14:23
+ 1:6 Tîmot’êyo I 3:2-4
+ 1:7 Petrûs I 5:2, Tîmot’êyo I 3:8

+ 1:10 Tîmot’êyo I 1:6, K’arêd Şandîya 11:2, Galatî 2:12

+ 1:11 Petrûs II 2:3, Tîmot’êyo I 6:5

+ 1:13 Tîmot’êyo I 5:20, Tîmot’êyo II 4:2, Tîto 2:15

+ 1:14 Tîmot’êyo I 1:4

+ 1:15 Marqos 7:15-16, K’arêd Şandîya 10:15, R’omayî 14:20, Tîmot’êyo I 4:3-4

+ 1:16 Yûh’enna I 2:4

+ 2:3 Tîmot’êyo I 3:11

+ 2:5 Destpêbûn 3:16, Petrûs I 3:1-2, Efesî 5:22, Tîmot’êyo I 2:11

+ 2:6 Tîmot’êyo I 5:1

+ 2:7 Petrûs I 5:3, Fîlîpî 3:17, T’êsalonîkî II 3:9, Tîmot’êyo I 4:12

+ 2:8 Tîmot’êyo I 5:14

+ 2:9 Petrûs I 2:18, Efesî 6:5, Kolosî 3:22, Tîmot’êyo I 6:1

+ 2:11 Tîmot’êyo I 2:4
+ 2:12 Petrûs I 4:2
+ 2:13 Petrûs II 1:1, Îbranî 9:28
+ 2:14 Efesî 2:10, Tîto 3:8, Metta 20:28
+ 2:15 Tîto 1:13, Tîmot’êyo I 4:12
+ 3:1 Petrûs I 2:13, R’omayî 13:1
+ 3:2 Tîmot’êyo I 3:3

+ 3:3 Yûh’enna 8:34, Petrûs II 2:19, R’omayî 6:16-20

+ 3:5 R’omayî 3:27, Efesî 2:4, Efesî 2:8, Tîmot’êyo II 1:9, Yûh’enna 13:8, Korint’î I 6:11, Efesî 5:26, Îbranî 10:22, Yûh’enna 3:3, Petrûs I 1:3, Efesî 2:5

+ 3:6 K’arêd Şandîya 2:33, K’arêd Şandîya 10:45, R’omayî 5:5

+ 3:7 K’arêd Şandîya 15:11, R’omayî 3:24, Efesî 2:8, Tîto 2:11, R’omayî 8:17

+ 3:8 Tîmot’êyo I 1:15, Tîmot’êyo II 2:11, Efesî 2:10, Tîto 2:14

+ 3:9 Tîmot’êyo I 1:4, Tîmot’êyo II 2:14, Tîmot’êyo II 2:16

+ 3:10 Metta 18:15-17
+ 3:12 K’arêd Şandîya 20:4, Tîmot’êyo II 4:12
+ 3:13 K’arêd Şandîya 18:24, Korint’î I 1:12
+ 3:14 Petrûs II 1:8

Filîmon

NE’MA PAWLOS FILÎMONR’A

Pêşgotin

- 1

Filîmonê bawermend yekî e’yan bû, ew dostê Pawlos bû, xuya dibe ku endemê civîna Kolosyayê bû. Xulamekî wî jî hebû navê wî Onîsîmo, ew ji cem xweyê xwe r’evîbû û gerekê bona kirê xwe bihata kuştinê. Lê gava Pawlos kelêda bû, xuya dibe ku Onîsîmo wî dibîne, t’obe dike, dibe bawermendê Îsa. Bi vê ne’mê Pawlos hîvî ji Filîmon dike, ku ew bibaxşîne Onîsîmo û wî qebûl ke, ne t’enê usa çawa meriv dibaxşîne xulamêd xwe, lê usa bibaxşîne çawa yek dibaxşîne birakî xweyî bawermend.

Vê ne’ma kinda derseke k’ûr bona wê bawerî û h’izkirina Mesîh k’ifş dibe, ku çawa gerekê nava bawermendada hindava hevda hebe.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1-3)
- Pesinê Filîmon dide (4-7)
- Hîvîkirin bona Onîsîmo (8-22)
- Paşgotin (23-25)

1

Silavkirin

1^1Ji Pawlos, bona Mesîh Îsa girtî û Tîmot’êyoyê bira,

Filîmonê heval-xebat û delalê xwer’a,+
2Afîya xûşkr’a û Arxîpoyê hevaleskerê xwer’a û usa jî wê civînêr’a ku mala teda dicive[*] :+

3De bira k’erem û e’dilayîya Xwedêyê Bavê me û Xudan Îsa Mesîh li we be.

Bawerî û h’izkirina Filîmon

4Ez her gav ji Xwedêyê xwe r’azî me, gava nava duayêd xweda te bîr tînim birayê Filîmon,+
5çimkî bona wê h’izkirina teye hindava t’emamîya cime’ta Xwedêda û bawerîya teye hindava Xudan Îsada dibihêm. 6Ez dua dikim, wekî heleqetîya teye t’evî me, nava bawerîyêda me bigihîne wê zanebûna k’ûr, ya ku hindava her tiştêd meye qence t’evî Mesîh e+. 7Bona wê h’izkirina dilê teda birayo, ez gelekî şa bûm û bîna min fire bû, ku dilê cime’ta Xwedê pê te r’ih’et bûye.

Hîvîkirina Pawlos bona Onîsîmoyê xulamê Filîmon

8Bona vê yekê bi Mesîh çawa bira, min dikaribû turuş kira, e’mirî ser te bikira, çi ku cayîz bû,+
9lê ji dest h’izkirinê, hîvî dikim. Ez çawa Pawlosekî kal û niha jî bona Mesîh Îsa girtî, 10bona lawê xwe Onîsîmo hîvî ji te dikim, yê ku qeydê minda çawa kur’ek minr’a dinê k’et[*]+ . 11Ew wextekê kêrî te nedihat, lê niha hin kêrî te tê, hin jî kêrî min[*] .

12Ez wî paşda dişînime cem te, ew cegera min e. 13Min dixwest ew cem xwe bihişta, ku dewsa te ber destê min bûya, h’eta ku ez bona Mizgînîyê qeydada me. 14Lê bêyî te min nexwest tiştekî bikim, ku qencîya te usa nebe, çawa borcek kiribine stûyê te, lê bi r’ezedilîya te be. 15Belkî bona vê yekê ew wextekê ji te dûr k’et, ku ew her t’im bibe p’ara te, 16ne ku çawa xulam, lê ji xulamekî zêdetir e, çawa birakî delal! Bona min ew çiqasî delal e, lê bona te ewê hê zêde be, hin alîyê xulamtîyêda, hin jî alîyê Xudanda+.

17Awa heger tu min çawa hevalê xwe h’esab dikî, wî usa qebûl ke, çawa min. 18Heger ewî neheqîk jî li te kiribe, yan tiştekî deyndarê te be, ser min h’esab ke. 19Ez Pawlos bi destê xwe dinivîsim: Ezê li te veger’înim (lê ez bi vê yekê naxwazim bêjime te, ku tu jîyîna xweva deyndarê min î.)+
20Niha, birayê minî ji Xudanda, vê qencîyê bona min bike, bona xatirê Mesîh dilê min r’ih’et ke. 21Ez guhdarîya teda guman bûm, lema jî min ev yek ter’a nivîsî, çimkî ez zanim tê ji gotina min zêdetir bikî.

Gotinêd axirîyê

22Pêştirî vê yekê jî, minr’a cîkî mayînê hazir ke, çimkî gumana min heye, ku Xwedêyê caba duayêd we bide, min paşda bide we.

23Êpafrasê bona navê Mesîh Îsayî t’evî min girtî, te silav dike,+
24usa jî Marqos, Erîstarxo, Dîmas û Lûqa, heval-xebatêd min+.

25K’erema Xudan Îsa Mesîh t’evî r’uh’êd we be.

* 1:2 Kolosî 4:17.

* 1:10 Kolosî 4:9.

* 1:11 «Onîsîmo» bi zimanê yûnanî tê fe’mkirinê: «Kêrhatî».

+ 1:1 Efesî 3:1, Fîlîpî 1:7, K’arêd Şandîya 16:1

+ 1:2 Kolosî 4:17
+ 1:4 R’omayî 1:8-9
+ 1:6 Fîlîpî 1:9, Kolosî 1:9
+ 1:8 T’êsalonîkî I 2:6-7
+ 1:10 Korint’î I 4:15, Kolosî 4:9

+ 1:16 Metta 23:8, Korint’î I 7:22, Kolosî 4:9

+ 1:19 Korint’î I 16:21, Galatî 6:11, Kolosî 4:18, T’êsalonîkî II 3:17

+ 1:23 Kolosî 1:7, Kolosî 4:12

+ 1:24 K’arêd Şandîya 27:2, Kolosî 4:10, Kolosî 4:14, Tîmot’êyo II 4:10

Îbranî

NE’MA ÎBRANÎYAR’A

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Navê nivîsk’arê vê ne’mê îro ne e’yan e. Gelek zane şikê dibine ser Apolo (K’arêd Şandîya 18:24; 19:1). Usa jî ne e’yan e, evî nivîsk’arî ne’ma xwe k’îjan civînêr’a nivîsîye, lê bi vê ne’ma xwe berbir’î k’omeke bawermenda dibe, k’îjan ku gerekê hêdî-hêdî pêşda biçûna, lê ew nava qezî û oxirmêd giranda bûn, hindik mabû ku destê xwe ji bawerîya xwe bikirana yan fikirê xwe hindava Îsa Mesîhda biguhastana.

Xudanê ne’mê dinivîse û dil dide ber wan, ku nava bawerîya xweda bimînin, usa jî dide k’ifşê, ku Îsa Mesîh r’ast mîna heyîntîya Xwedê ye û wek’îltîya wîye xilazîyê ye. Ew ser sê pirsêd r’astîyê disekine:

1. Îsa Kur’ê Xwedayî h’eta-h’etayê ye, ku êlimîya Xweye hindava Bavêda bi cefêd Xwe da k’ifşê. Îsa ne ku t’enê ji p’êxemberêd Peymana Kevin mestir e, lê ji milyak’eta û Mûsa jî mestir e.

2. Îsa ji Xwedêda çawa k’ahînê h’eta-h’etayê k’ifşkirî ye, ew ji k’ahînêd Peymana Kevin mestir e. Wî bi carekê bona her t’im bedena Xwe kire qurban û îdî ew qurbanêd Peymana Kevindaye bêh’esab berga tiştekî negirtin.

3. Bawermend t’enê bi destê Îsa dikare ji gune, tirsê û mirinê xilaz be. Îsa jî çawa serekk’ahînê r’ast xilazbûna r’ast dide, ku ev yek Peymana Kevinda bi sûretî (sîmvolî) dihate kirinê, awa gotî ew h’ebandin û qurbandayînêd ku berî hatina Mesîh dikirin, şe’detîya Îsa Mesîh didan.

Nivîsk’arê vê ne’mê ji t’arîxa Îsraêlê, çawa t’erzêd bawerîyê hineka bîr tîne (serê 11-a) û bi vê dixwaze bêje xwendevana, ku hindava Mizgînîya Îsada amin bimînin. Serê 12-da bi dilekî şewat dibêje, ku usa h’eta axirîyê amin bimînin û ç’e’vê xwe ji Mesîh nebir’in, lê nava her cûr’e te’lî-tengîyada û hêsîrî-belengazîyada teyax kin. Ne’mê bi şîreta û silava xilaz dike.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin: Mesîh e’yanbûna Xwedêye t’am e (1:1-3)

- Mesîh ser milyak’etar’a ye (1:4–2:18)

- Mesîh ser Mûsa û Yêşûr’a ye (3:1–4:13)

- K’ahîntîya Mesîh ser her k’ahîntîyêr’a ye (4:14–7:28)

- Peymana Mesîh ser her peymanar’a ye (8:1–9:28)

- Mesîh qurbana ser qurbanar’a ye (10:1-39)
- Bawerî (11:1–12:29)
- Çawa meriv li Xwedê xweş bê (13:1-19)
- Duayê xilazîyê (13:20-21)
- Paşgotin (13:22-25)

1

Xwedê bi Kur’ê Xwe xeber dide û Kur’ ji milyak’eta mestir e

1^1Gelek cara û bi gelek cûr’a Xwedê pêşda pê p’êxembera kal-bavêd mer’a xeber daye, 2lê van r’ojêd axirîyêda pê Kur’ê Xwe mer’a xeber da, K’îjan ku k’ifş kir, wekî axirîyê bibe xweyîwarê her tiştî û bi Wî jî e’rd û e’zman e’firand+. 3Ew nûra[*] r’ûmeta Xwedê ye, xût mîna heyîntîya Wî ye, Ew bi qewata xebera Xwe her tiştî xwey dike. Gava Ewî mecala şûştina gunêd meriva hazir kir[*] , li jor herema mezinayîya Xwedêye r’astê r’ûnişt+. 4Kur’ haqasî ji milyak’eta jortir k’et, çiqasî ew navê ku Wî stand ji navêd wan mestir e+. 5Çimkî Xwedê t’u milyak’etîr’a aha negotîye:

«Tu Kur’ê Min î,

Tu îro Minr’a bûyî»[*]

û dîsa:

«Ezê bavê Wî bim,

Ewê jî Kur’ê min be»[*]+ .

6Û gava Xwedê nixurîyê Xwe dişîne dinyayê, aha jî dibêje:

«Bira h’emû milyak’etêd Xwedê serê xwe ber Wî daynin»[*]+ .

7Lê bona milyak’eta aha dibêje:

«Ew milyak’etêd Xwe dike ba
û berdestîyêd Xwe alava êgir»[*]+ .

8Lê belê bona Kur’ Xwedê dibêje:

«T’extê Te Xwedêyo, t’extê h’eta-h’etayê ye,
şiva p’adşatîya Te şiva heqîyê ye.
9Tu heqîyê h’iz dikî û dijenî neheqîyê,
lema jî Xwedêyo, Xwedêyê Te Tu bi r’ûnê şabûnê r’ûnkirî,
ji hevalêd Te zêdetir»[*]+ .

10Û aha jî dibêje:

«Ya Xudan, Te pêşîyê h’îmê dinyayê danî
û e’zman kirêd destêd Te ne.

11Ewê wêran bin her’in, lê Tê bimînî,
h’emûyê mîna cila bip’izinin.

12Tê wan hev bip’êç’î mîna qap’ût,
mîna k’inca wê bêne guhastinê.

Lê Tu dîsa Ew î
û salêd Te wê kêm nebin»[*]+ .

13K’îjan milyak’etîr’a Xwedê gotîye:

«K’êleka Mine r’astê r’ûnê,
h’eta Ez neyarêd Te bikime binê p’îyêd Te»?[*]+

14Îdî milyak’et çi ne? Ew h’emû jî r’uh’êd berdestî ne, ku bona xizmetk’arîya wan têne şandinê, yêd ku xilazbûnê wê war bin+.

2

Miqatî xwe bin, ku xilazbûna mezin war bin

2^1Bona vê yekê gerekê em hê gelekî guh bidine wan tiştêd me bihîstine, wekî em ji wan nexalifin. 2Çimkî heger ew xebera pê milyak’eta hate gotinê h’îmgirtî ma û h’emû neheqîyê û bêêlimîyê heqê xwe r’ast standin, 3lê emê çawa xwe xilaz kin heger em guh nedine wê xilazbûna mezin? Bona vê xilazbûnê Xudan pêşda dannasîn kir û yêd ku dengê Wî bihîstin meva e’seyî kirin. 4Serda jî Xwedê bi nîşana, k’eremeta, cûr’e-cûr’e kirêd qewat û p’êşk’êşêd R’uh’ê Pîroze belakirî şe’detî da, çawa ku e’mirê Wî bû+.

Yê ku me berbi xilazbûnê dibe

5Xwedê ne ku milyak’et kirine serwêrêd wê dinya ku wê bê, ser k’îjanê em xeber didin+. 6Lê nivîsar cîkî şe’detîyê dide û dibêje:

«Ya Xwedê, însan çi ye ku wî bîr tînî,
yan bendê vê dinê[*] ku bona wî xem dikî?

7Te hinek wext[*] ew ji milyak’eta nimiztir kir,
bi r’ûmet û hurmetê ew t’ac kir,

8h’emû tişt kirine binê nigêd wî»[*] .

Awa Yê ku her tişt kirine binê nigêd wî[*] , tiştek nehişt ku nekiribe binê niga. Lê niha em hê her tiştî binê nigêd însênda nabînin+. 9Lê em niha Îsa bi r’ûmet û hurmet k’ofî li sêrî dibînin, Yê ku hinek wext bona cefê mirinê ji milyak’eta hatibû nimizkirinê, wekî bi k’erema Xwedê bona h’emûya mirin bidîta+. 10Belê hêja bû ku Xwedê, Yê ku her tişt bona Xwe e’firandîye û bi destê Xwe xwey dike R’êberê xilazbûna wan bi cefa k’amil bikira[*] , wekî gelek law t’evî r’ûmeta Îsa bikirana+. 11Ewê ku pîroz dike û ewêd ku pîroz dibin, ev h’emû jî ji Bavekî ne. Lema Ew vê yekêda şermîyê nabîne, ku wan xûşk-birayêd Xwe h’esab ke+
12û dibêje:

«Derheqa navê Teda Ezê xûşk-birayêd Xwer’a bêjim,
civînêda Ezê eşqî Te bistrêm»[*]+ .

13Û aha jî dibêje:

«Ezê gumana Xwe bidime ser Xwedê»[*] .

Û aha jî:

«Va me Ez û ew zar’êd ku Xwedê dane Min»[*]+ .

14Çawa ku zar’ xûn û goşt in, Îsa Xwexa jî bû mîna wan, k’ete binyat’a merivayê, wekî bi vî awayî pê mirina Xwe, yê ku h’ukumê wî ser mirinê heye unda ke, awa gotî mîrêcin+
15û yêd ku t’emamîya e’mirê xweda hêsîrêd tirsa mirinê bûne xilaz ke. 16Belê fe’mdarî ye, ku Ew alîk’arîya milyak’eta nake, lê alîk’arîya zur’eta Birahîm dike. 17Lema jî Îsa gerekê bi her alîyava bibûya mîna xûşk-bira, ku bibûya serekk’ahînekî r’e’m û amin li xizmetk’arîya ber Xwedêda, wekî gunêd cime’tê bida k’ewandinê[*]+ . 18Çawa Ewî cefa k’işand, hate cêr’ibandinê, usa jî dikare alîk’arîya wan bike, yêd ku dik’evine nava cêr’ibandinê+.

3

Îsa ji Mûsa mestir e

3^1Awa xûşk-birayêd pîroz, hûn ku heval-p’arêd wê gazîya e’zmên in, li Îsa binihêr’in, Wî şandîyî û Serekk’ahînê ku em îqrar dikin. 2Ew hindava Xwedêda amin bû, Yê ku Ew bona vê yekê k’ifş kir, çawa Mûsa jî t’emamîya mala Wîda amin bû[*]+ . 3Belê Îsa haqasî ji Mûsa zêdetir hêjayî r’ûmetê bû, çiqasî qedirê yê ku malê çêdike, ji qedirê malê zêdetir e. 4(Fe’mdarî ye, her malek bi destê yekî tê çêkirinê, lê yê her tişt e’firandîye, Xwedê ye.) 5R’ast e Mûsa t’emamîya mala Wîda xulamekî amin bû, bona şe’detîya wan tiştêd ku Xwedê wê bigota+. 6Lê Mesîh çawa kur’ hindava mala Xwedêda amin bû. Û ew mala Wî em in, heger em wê e’gîtîyê û gumana ku em pê difir’in qewîn bigirin.

Bona cime’ta Xwedê r’ih’etîk heye

7Bona vê yekê çawa R’uh’ê Pîroz dibêje:

«Îro heger hûn dengê Wî bibihên,

8mîna kal-bavêd xwe serh’işk nîbin,
çawa ku wana serî hilda, gava ber’îyêda hatine cêr’ibandinê,

9wê dera ku kal-bavêd we bi qelpê xirab Ez cêr’ibandim
û t’emamîya çil salî jî kirêd Min dîtin.

10Lema jî h’îlê Min ji wî nisilî çû
û Min got: ‹Dilada t’imê ew xalifî ne
û r’îya Min nas nekirine›.

11Awa Min jî ji hêrsa sond xwar got:

‹T’u car ewê nek’evine r’ih’etîya Min!›»[*]+

12Haş ji xwe hebin xûşk-birano, nebe ku nava we yekîda dilekî xirab û nebawer hebe, ku pişta xwe bide Xwedêyê sax. 13Lê her r’oj dil bidine hev, h’eta ku nivîsarêda bona me «îro» heye, wekî ji we t’u kes bi guna nexape, nebe serh’işk. 14Çimkî em t’evî Mesîh bûne xweyîp’ar, heger t’enê em wê bawerîyê ji serîda h’eta xilazîyê qewîn bigirin. 15Awa çawa jor hate gotinê:

«Îro heger hûn dengê Wî bibihên,
serh’işk nîbin,
çawa wextê serhildanêda»[*]+ .

16Ew k’î bûn, yêd ku bihîstin û serî hildan? Ew h’emû nîbûn, yêd ku bi destê Mûsa ji Misirê derk’etibûn+? 17Çil salî h’îlê Xwedê ji k’ê çû? Ne ji wan çû, yêd ku gune kirin, cinyazêd wan ber’îyêda man+? 18Û Xwedê bona k’ê sond xwar ku nek’evine r’ih’etîya Wî, heger ne bona neêlima[*] ?[*]+
19Îdî em dibînin ku evana ji dest nebawerîya xwe nikaribûn bik’etanayê+.

4

4^1Awa ew sozê ku bona k’etina nava r’ih’etîya Wî hê dimîne, lema gerekê em haş ji xwe hebin, ku ji we t’u kes ji wê r’ih’etîyê nemîne+. 2Çimkî mer’a jî ew Mizgînî hate dayînê, çawa wanr’a. Lê belê ew Mizgînîya ku wan bihîst k’ar neda wan, çimkî ew yek bawerîyêva girê nedan. 3Lê em ku bawer dikin, emê bik’evine wê r’ih’etîyê. Ev yek aha ye, çawa ku Xwedê got:

«Awa Min ji hêrsa sond xwar got:

‹T’u car ewê nek’evine r’ih’etîya Min!›»[*]

Lê Ewê ku ev yek got, şixulêd Wî ji wextê e’firandina dinyayêda xilaz bibûn+. 4Cîkî bona r’oja h’efta aha hatîye gotinê: «Û Xwedê r’oja h’efta ji h’emû şixulêd Xwe r’ih’et bû»[*]+ . 5Û li vir dîsa dibêje: «T’u car ewê nek’evine r’ih’etîya Min»[*]+ . 6Awa hinekê bik’evine wê r’ih’etîyê, lê ewê ku pêşda mizgînî bihîstibûn ji dest nebawerîyê[*] nek’etinê+. 7Bona vê yekê Xwedê r’ojeke din k’ifş dike û dibêje «îro», pey gelek wextar’a, çawa bi zarê Dawid jor hate gotinê:

«Îro heger hûn dengê Wî bibihên,
serh’işk nîbin»[*]+ .

8Heger Yêşû r’ih’etî dabûya wan, îdî Xwedê wê pey wê yekêr’a bona r’ojeke din xeber neda+. 9Awa bona cime’ta Xwedê hê r’ojeke r’ih’etîyê mîna r’oja şemîyê heye. 10Belê ewê ku dik’eve r’ih’etîya Xwedê, ew îdî ji şixulêd xwe r’ih’et dibe, çawa Xwedê jî ji şixulêd Xwe[*] . 11Awa em bikin ku bik’evine wê r’ih’etîyê, wekî t’u kes mîna nebawerîya[*] wan nek’eve r’oja wan.

12Xebera Xwedê sax û zor e û ji her şûrê dudevî bir’atir e, ku derbazî h’eta navbera r’uh’ û can, hestû û mejû dibe, nêt û fikirêd dila jî e’nene dike+. 13Û t’u e’firîn ji Wî veşartî nîne, lê her tişt li ber ç’e’vê Wî vekirî û aşkere ye, ku li ber K’îjanî emê h’esabê xwe bidin+.

Îsa serekk’ahînê ser h’emûyar’a ye

14Awa ku Serekk’ahînekî meyî mezin heye, ku e’zmanar’a derbaz bûye, Îsayê Kur’ê Xwedê, de werin em wê bawerîya ku îqrar dikin qewîn bigirin+. 15Serekk’ahînekî meyî usa t’une, ku bêt’aqetîyêd meda dilê Wî ser me neşewite, lê Ew ji h’emû alîyada cêr’ibandî ye mîna me, lê t’enê bêgune+. 16De îdî em mêrk’îmî nêzîkî t’extê Xwedêyî k’eremê bin, wekî r’e’mê bistînin û k’eremê bibînin ku gava em h’ewce bin, alîk’arîya me bike+.

5

5^1Her serekk’ahînek ji nav meriva tê bijartinê û k’ifşkirinê, ku bona meriva li ber Xwedê bisekine, wekî h’edî û qurbana ber guna bide+. 2Ew çawa însan dikare bi dilê şewat k’omeka wanr’a be, yêd ku nezan û xalifî ne, çimkî ew xwexa jî nava bêt’aqetîyada ye+. 3Lema gerekê ew çawa bona cime’tê, usa jî bona xwe qurbana bona guna bide[*]+ . 4Kesek xweserîxwe vî qedirî nastîne, lê t’enê ewê ku ji Xwedêda tê gazîkirinê, çawa Harûn bû[*]+ .

5Usa jî Mesîh, ne ku Xwexa Xwe bilind kir ku bibe serekk’ahîn, lê Xwedê Ew bilind kir û Wîr’a got:

«Tu Kur’ê Min î,

Tu îro Minr’a bûyî»[*]+ .

6Çawa cîkî din jî dibêje:

«Tu h’eta-h’etayê K’ahîn î, mîna Melk’î-Sadiq»[*]+ .

7Îsa jîyîna Xweye vê dinyayêda gelekî k’eser û bi hêsira lava û r’eca ji Wî dikirin, Yê ku dikaribû Ew ji mirinê xilaz bikira û bona milûktî û êlimîya Wî hate bihîstinê[*]+ . 8R’ast e Ew Kur’ê Xwedê bû, lê dîsa bi wan cefayêd Xwe guhdarîyê hîn bû+. 9Gava wê yekêda hate k’amilkirinê, bona h’emûyêd ku guhdarîya Wî dikin, Ew bû kanîya xilazbûna h’eta-h’etayê+
10û ji Xwedê hate navkirinê «Serekk’ahînê mîna Melk’î-Sadiq».

Haş ji xwe hebin ku ji bawerîyê nek’evin

11Bona vê yekê gelek tiştêd meye gotinê hene, lê şirovekirina van ze’met e, çimkî guhada hûn giran bûne+. 12R’astîyê k’eve h’eta niha gerekê hûn dersdar bûna, lê hûn hê h’ewce ne ku ji gotinêd Xwedê dersêd pêşine sade hîn bin. Hûn hela hê h’ewcê şîr in, ne ku xwarina giran+. 13Ewê ku şîrxur e, ew nikare hînkirina heqîyê bimeh’îne, çimkî dergûş e. 14Lê xwarina giran bona merivêd gihîştî ye, yêd ku sewdayê xweda k’etî-r’abûyî ne, qencî û xirabîyê ji hev derdixin+.

6

6^1Awa em hînbûnêd pêşine ser Mesîh alîkî bihêlin, bêne ser hînbûna gihîştî. Em dîsa h’îm nevêjin neyêne ser veger’andina ji wan kirinêd ku dibine berbi mirinê, Xwedêbawerkirinê,+
2hînbûna ser nixumandina, destdanînê, r’abûna mirîya û dîwana h’eta-h’etayê+. 3Emê bi destûra Xwedê hînbûna gihîştîda pêşda her’in!

4Çimkî yêd ku carekê hatine r’onayîkirinê, p’êşk’êşa e’zmên te’m kirine û R’uh’ê Pîroz p’ar standin,+
5usa jî xebera Xwedêye qenc û qewatêd dinya wê bê te’m kirine, 6heger ew ji wê bawerîyê bik’evin, îdî nabe ku ewana dîsa veger’in ser xweda bên, çimkî ewana careke din Kur’ê Xwedê nav xweda[*]
xaç dikin û dikine sosret.

7Ew e’rdê ku gelek cara baran serda dibare, ava xwe distîne û deremeta k’ar dide wan, bona k’îjana tê bêcerkirinê, duayê Xwedê tê ser wê. 8Lê ewê ku dir’î û stirîya digihîne, bêkêr e û hêjayî nifir’ê ye, axirîya wê jî şewat e+.

9R’ast e em aha xeber didin delalno, lê em weda guman in, wekî hûn ser r’êke hê qenc in, ku we dibe berbi xilazbûnê. 10Xwedê ser neheqîyê nîne, wekî kirêd we û ew h’izkirina ku we bona navê Wî da k’ifşê bîr bike, ya ku we cime’ta Xwedêr’a xizmetk’arî kir û dikin jî+. 11Lê em muh’tac in wekî ji we her yek h’eta xilazîyê wê xîretê bide k’ifşê, ku gumana we h’îmgirtî bimîne+. 12Em naxwazin ku hûn xwer’anedîtî bin, lê ç’e’v bidine wan, yêd ku bi bawerîyê û sebirê sozêd Xwedê war dibûn+.

Sozê Xwedêye e’seyî

13Gava Xwedê soz da Birahîm, Ewî bi serê Xwe sond xwar, çimkî kesekî ji Wî mestir t’unebû ku bi wî sond bixwara+. 14Hingê got: «R’ast Ezê zur’eta te gelekî berek’et kim, Ezê te p’ir’ zêde kim»[*]+ . 15Û bi vî awayî Birahîm bi dûmika dirêj gihîşte sozê Xwedê. 16R’ast e meriv pê serê yê ji xwe mestir sond dixwin û sond h’emû şer’-de’wê nava wanda safî dike+. 17Bi vê yekê Xwedê xwest wanar’a, yêd ku wê soz jê bistandana hê bida k’ifşê, ku ew qirara Xwe naguhêze, îdî sozê Xwe bi sondxwarinê şidand+. 18Awa îdî du tişt hene, soz û sondê Xwedêye ku nayêne guhastinê, k’îjanada nabe ku ew derew derê. Van her du tiştada dildayîneke meye e’seyî heye, ku em lê sit’ar bûne, lema jî em dikarin xwe bavêjine wê gumana pêşîya xwe[*]+ . 19Eva gumana bona jîyîna me dibe lengereke h’îmgirtî û amin, ku p’er’da pîrozgeha e’zmênr’a derbazî hindur’ê Cîyê Herî Pîroz dibe,+
20wê dera ku Îsa çawa pêşîk’êş bona me k’etîyê. Ew bûye serekk’ahînê h’eta-h’etayê mîna Melk’î-Sadiq[*]+ .

7

Melk’î-Sadiqê k’ahîn

7^1Melk’î-Sadiq[*] p’adşayê Şelîmê bû, k’ahînê Xwedêyê Herî Jorin. Gava Birahîm ji p’adşa qir’kirinê vediger’îya, Melk’î-Sadiq pêşîya wîda çû û dua li wî kir. 2Birahîm jî ji h’emû t’alanê xwe dehek da wî. (Pêşîyê navê Melk’î-Sadiq şirovedibe: «P’adşê Heqîyê» û alîkî dinva jî ew «P’adşê Şelîmê[*] » bû, awa gotî navê wî tê fe’mkirinê «P’adşê E’dilayîyê».)+
3Ew bê bav, bê dê û bê r’ik’inyat bû, ne r’oja bûyîna wî e’yan bû, ne jî xilazîya e’mirê wî. Ew mîna Kur’ê Xwedê bû û t’imê k’ahîn dimîne.

4Awa dîna xwe bidinê, ku ew yekî çawayî mezin bû, ku Birahîmê bave’şîr jî ji t’alên dehek dayê. 5Û zur’eta Lêwîye ku dibine k’ahîn, bona wan t’emî Qanûnêda heye ku ji cime’tê dehekê bistînin, awa gotî ji miletê xwe, heger ew bedena Birahîm in jî[*]+ . 6Lê Melk’î-Sadiq ne ji r’ik’inyata Lêwî bû, ewî ji Birahîm jî dehek stand û dua li wî kir, yê ku ji Xwedê soz standibû+. 7Eva yeka fe’mdarî ye, ku yê biç’ûk ji yê mezin dua-dirozga distîne. 8Vî alîyê k’ahîntîyêda, merivêd ku dimirin dehekê distînin, lê alîyê Melk’î-Sadiq, yê ku dehekê distîne bona wî nivîsar dibêje, ku ew sax e. 9Û h’eta em dikarin vê yekê jî bêjin, Lêwîyê ku zur’eta wî dehekê hildide, wî xwexa jî bi destê Birahîm dehek da Melk’î-Sadiq. 10Çimkî ew hê bedena bavê xweda bû, gava Melk’î-Sadiq pêşîya wîda çû.

Îsa çawa serekk’ahînê h’eta-h’etayê mîna Melk’î-Sadiq

11Awa heger k’amilbûn bi destê k’ahîntîya lêwîya bibûya, (çawa cime’ta Îsraêlê ser wî h’îmî Qanûn standibû), îdî çi lazim bû ku k’ahînekî din mîna Melk’î-Sadiq r’abûya û ne ku mîna Harûn? 12Çimkî gava k’ahîntî tê guhastinê, gerekê qanûn jî bê guhastinê. 13Û bona k’îjanî ku ev yek tê gotinê, ew ji qebîleke din bû, ji k’îjanê t’u kesî gorîgehêr’a xizmetk’arî nekirîye. 14Û çawa e’yan e Xudanê me ji qebîla Cihûda bû û Mûsa derheqa k’ahîntîya wê qebîlêda t’u tişt negotîye+.

15Û eva hela hê e’yan e, gava k’ahînekî din mîna Melk’î-Sadiq r’adibe, 16yê ku ne alîyê qeyde-qanûna pirsa zur’etîyêda bû k’ahîn, lê alîyê qewata jîyîna ku xilazîya wê t’une. 17Çimkî nivîsar şe’dê vê gotinê ye ku: «Tu h’eta-h’etayê K’ahîn î, mîna Melk’î-Sadiq»[*]+ . 18Awa t’emîya pêşin ji dest sistî û bêkêrîya wê hate betalkirinê,+
19çimkî Qanûna Mûsa t’u tişt k’amil nekir, lê dewsa wê gumaneke hê qenc k’ete navê, bi k’îjanê em nêzîkî Xwedê dibin+.

20Serda jî Îsa bê sond nebû k’ahîn! Ewêd din bê sond bûne k’ahîn, 21lê eva bi sond, bi destê Xwedê bû k’ahîn gava Wîr’a got: «Xudan sond xwar û îdî ji gotina Xwe venager’e: Tu h’eta-h’etayê K’ahîn î»[*]+ . 22Dest vê sondê jî Îsa wek’îltîyê peymaneke hê qenc dike[*]+ .

23Usa jî gelek k’ahîn hebûne, çimkî mirinê nehiştîye ku ewana t’imê bimana. 24Lê k’ahîntîya Evî xilaz nabe, çimkî Ew h’eta-h’etayê dimîne. 25Bona vê yekê Ew her gav[*] dikare wan xilaz ke, yêd ku bi destê Wî nêzîkî Xwedê dibin, çimkî Ew t’imê sax e, ku bona wan lava-navçêtîyê bike+.

26Awa hema mer’a r’ast serekk’ahînekî aha lazim bû, pîroz, bêsûc, bêqusûr, ji gunek’ara cudebûyî û ji e’zmana jortir çûyî+. 27Îsar’a ne lazim e ku Ew her r’oj mîna serekk’ahînêd mayîn pêşîyê bona gunêd xwe û paşê bona gunêd cime’tê qurbana bide. Ewî ev yek carekê bona her t’im kir, çaxê Xwe kire qurban[*]+ . 28Qanûna Mûsa merivê bêt’aqet dike serekk’ahîn, lê sonda Xwedêye ku pey Qanûnêr’a hat Kur’ dike serekk’ahîn, Yê ku h’eta-h’etayê hate k’amilkirinê[*]+ .

8

Îsa serekk’ahînê meyî mezin e

8^1Fikira wan tiştêd me pêşda gotin ev e: Serekk’ahînekî meyî usa heye ku li e’zmana ser t’extê mezinayîya Xwedêye r’astê r’ûniştîye+. 2Ew çawa serekk’ahîn pîrozgehêda berdestîyê dike, awa gotî wî konê r’astda, k’îjan ku Xudan vegirt, ne ku meriva+.

3Her serekk’ahînek bona qurban û h’edîdayînê k’ifşkirî ye, awa gerekê tiştekî vî jî hebûya ku bida+. 4Heger eva li ser dinê bûya, wê nebûya k’ahîn jî, çimkî hene k’ahîn ku anegorî Qanûnê h’edîya didin. 5Evana xizmetk’arîya xwe pîrozgehêda dikin, ya ku mîna sî û sûretê wan tiştêd li e’zmên e. Çawa Mûsar’a hate e’mirkirinê, gava ewî wê Konê Şe’detîyê vegirta, wîr’a hate gotinê: «Dîna xwe bidê, ku her tiştî wî cûr’eyî bikî, çawa serê ç’îyê min nîşanî te kir»[*]+ . 6Lê r’ast xizmetk’arîke hê bilind Îsar’a hate dayînê, çawa ku Ew navçêtîyê peymaneke hê qenc dike, çimkî ev peymana li ser sozêd hê qenc h’îmgirtî ye+.

7Heger peymana pêşin bê kêmasî bûya, îdî ya duda wê h’ewce nîbûya+. 8Lê Xwedê cime’tê neheq dike û dibêje:

«Va r’ojê bên, Xudan dibêje,

Ezê t’evî mala Îsraêl û t’evî mala Cihûda peymaneke nû girêdim,+

9lê ne mîna wê peymana ku Min t’evî kal-bavêd wan girêda,
wê r’oja ku Min destê wan girt, wekî ji Misirê derxim.

Ewana nava peymana Minda neman,

Min jî destê Xwe ji wan k’işand, Xudan dibêje.

10Lê ev e ew peyman, ya ku Ezê t’evî mala Îsraêl girêdim,
pey wan r’ojar’a, Xudan dibêje:
Ezê qanûnêd Xwe bikime h’işê wan
û dilê wanda jî wan binivîsim
û Ezê Xwedêyê wan bim,
ewê jî cime’ta Min be+.

11Hingê t’u kes wê hevalê xwe yan birayê xwe hîn neke
û nebêje: ‹Xudan nas bike›,
çimkî h’emû jî wê Min nas bikin,
ji biç’ûkêd wan h’eta mezina+.
12Ezê neheqîyêd wan bibaxşînim
û gunêd wan jî îdî bîr neynim»[*] .

13Gava Xwedê bona peymaneke «nû» got, ya pêşin kevin kir û çi ku kevin û pîr dibe, ber undabûnê ye.

9

H’ebandina li e’zmên û ser dinyayê

9^1R’ast e qeyde-qanûnêd h’ebandina peymana pêşin jî hebûn û pîrozgeha vê dinyayê jî+. 2Kon bi du goza vegirtî bû: Ya derr’a «pîrozgeh» digotin, têda hebûn şemdan, sifre û nanê Xwedêr’a dayî[*]+ . 3Ya hindur’da pişta p’er’dê, jêr’a «Cîyê Herî Pîroz» digotin[*]+ . 4Têda bûn gorîgeha zêr’în bona şewitandina bixûrê, Sindoqa Peymanê, ya ku der û hindur’va zêr’kirî bû. Wê sindoqêda hebûn cêr’ê zêr’în bi manava t’ijî, şivdara Harûne ku gul da û selêd kevirîye peymanê[*]+ . 5Ser sindoqê, xêrûbêd r’ûmeta Xudan hebûn û ser cîyê ku gune dihatine baxşandinê, dikirine sî. Niha ne wext e ku em bona wan bi hûr-gilî xeber din[*]+ .

6Ev tişt aha cîkirî bûn. K’ahîn her gav dik’evine goza der, xizmetk’arîya xwe dikin[*] . 7Lê goza hindur’ salê carekê t’enê serekk’ahîn dik’evê, lê ne bê xûn, ya ku ji ber gunêd xwe û cime’têva dide, k’îjan ku ji bêfe’mîya xwe dikirin[*]+ . 8Bi vê yekê R’uh’ê Pîroz dide k’ifşê, ku r’îya Cîyê Herî Pîroz nevekirîye, h’eta ku goza der heye+. 9Ev yek sûretek e bona zemanê niha. Eva dide k’ifşê, ku gava h’edî û qurban têne dayînê, evana nikarin îsafa yêd ku dih’ebînin paqij kin,+
10lê ev yek t’enê xwarin-vexwarinê û cûr’e-cûr’e şûştin-veşûştinêd qeyde-qanûnêva girêdayî ne. Ev qeyde-qanûnêd dervayî ne, k’îjan ku h’eta wî wextê ku qanûna nû tê danînê dimînin+.

11Lê gava Mesîh hat, çawa Serekk’ahînê tiştêd qence hatî, konê hê mezin û k’amilr’a derbaz bû, yê ku ne bi desta hatîye çêkirinê, awa gotî ne ji vê dinyayê+. 12Ew ne ku pê xûna canega û nêrîya, lê bi xûna Xwe carekê bona her t’im k’ete Cîyê Herî Pîroz û azabûna h’eta-h’etayê dest anî. 13Heger xûna canega, nêrîya û k’ozîya nogina ku dir’eşandin, yêd ku li gora e’det h’er’imî bûn, dervava ew paqij dikirin[*] ,+
14lê çiqas zêde xûna Mesîh, ku bi destê R’uh’ê h’eta-h’etayê Xwe çawa qurbana bêqusûr da Xwedê, wê îsafa me ji kirêd ku em dibirine berbi mirinê paqij bike, wekî em xizmetk’arîyê Xwedêyê Saxr’a bikin+?

15Bona vê yekê Mesîh navçêtîya peymana nû dike, wekî yêd gazîkirî wî warê h’eta-h’etayê bistînin, k’îjan ku Xwedê soz daye, çimkî mirina Wî bona azayîya ji neheqîyêd wan bû, yêd ku dema peymana pêşinda kiribûn+.

16Awa k’îderê wesîyat peymankirî ye, gerekê li wir e’seyî wesîyatdar mirî be. 17Çimkî wesîyat pey mirina wesîyatdarr’a qewat dike. H’ukumê wê t’une h’eta ku wesîyatdar sax e. 18Lema peymana pêşin jî bê xûn nehate t’estîqkirinê. 19Gava Mûsa h’emû t’emîyêd Qanûnê gotine cime’tê, hingê xûna canega û nêrîya hilda t’evî avê kir, r’îsê sorê gevez ç’iqilê zoxêva kir, pê wê r’eşande ser k’itêba Qanûnê û cime’tê[*] ,+
20got: «Ev e xûna wê peymanê, ya ku Xwedê t’emî da we»[*]+ . 21Usa jî ew xûn r’eşande ser kon û h’emû derdanêd bona h’ebandinê[*]+ . 22Belê anegorî Qanûnê p’ir’anîya her tiştî pê xûnê paqij dibû û bêyî xûnr’êtin baxşandin nedibû[*]+ .

Qurbanbûna Mesîh guna hildide

23Awa gerekê sûretêd tiştêd e’zmana bi van kirina paqij bûna, lê hema xût yêd e’zmana jî gerekê bi qurbanêd ji van qenctir paqij bûna+. 24Çimkî Mesîh ne ku k’ete pîrozgeha pê desta çêkirî mîna sûretê ya r’ast, lê hema xût k’ete e’zmên, wekî niha bona me li ber Xwedê bisekine+. 25Ne jî bona ku gelek cara Xwe bikira qurban dik’ete pîrozgehê, çawa ku serekk’ahîn her sal ne bi xûna xwe dik’evê. 26Heger aha bûya, Ewî gerekê gelek cara pey e’firandina dinyayêr’a cefa bik’işanda. Lê niha axirîya dewrada Ewî Xwe da k’ifşê û carekê bona her t’im pê xwequrbankirinê gune hildan+. 27Û çawa bona meriva qirarkirî ye, carekê bimirin û paşê ber dîwanê bisekinin[*] ,+
28usa jî Mesîh carekê bona gunehildana geleka qurban hate dayînê[*] . Û Ewê cara duda ne ku bona gunehildanê k’ifş be, lê bona xilazbûna wan, yêd ku hîvîya Wî ne+.

10

Qurbanbûna Mesîh ser qurbanêd Qanûna Mûsar’a ye

10^1Qanûn sîya wan tiştêd qenc e, k’îjane ku tên, lê ne xût mîna wan yeka ye. Bona vê yekê Qanûn pê wan qurbanêd ku her sal peyhev-peyhev têne dayînê nikare wan k’amil bike, yêd ku bi qurbandayînê nêzîkî Xwedê dibin+. 2Heger paqij bûna, wana wê dest ji qurbandayînê bik’işanda, çimkî bi carekê yêd xweyîqurban wê bihatana paqijkirinê, ji wir şûnda bona guna îsafa wan wê li wan hilnehata. 3Lê ew qurban her sal gunêd wan tînine bîra wan+. 4Çimkî xûna canega û nêrîya t’u car nikare guna r’esît ke. 5Lema jî, gava Mesîh wê bihata vê dinê, got:

«Te qurban û h’edî nexwestin,
lê Te bona Min qalibek hazir kir+.

6Dîyarîyêd t’evayîşewatê û qurbanêd ji ber gunava Te xweş nehatin+.

7Hingê Min got: ‹Va me ya Xwedê, Ez hatim
e’mirê Te bînime sêrî,
çawa bona Min k’itêbêda nivîsar e›»[*] .

8Pêşîyê dibêje: «Qurban û h’edî, dîyarîyêd t’evayîşewatê û qurbanêd ji ber gunava Te nexwestin û ew li Te xweş nehatin» (lê ew anegorî Qanûnê têne dayînê). 9Paşê dibêje: «Va me ya Xwedê, Ez hatim ku e’mirê Te bînime sêrî». Ya pêşin, Mesîh wêda davêje, ku ya duda t’estîq ke. 10Bi vî awayî Îsa Mesîh e’mirê Xwedê anî sêrî, carekê bona her t’im bedena Xwe kire qurban, bi vê yekê em paqij kirin+.

11Her k’ahînek, her r’oj nava xizmetk’arîya xweda ye û gelek cara xût wan qurbana dide, k’îjanêd ku t’u car nikarin guna r’esît kin+. 12Lê Evî k’ahînî t’enê carekê bona guna qurban da û peyr’a h’eta-h’etayê k’êleka Xwedêye r’astê r’ûnişt[*]
[*]+
13û ji wir şûnda hîvîyê ye, h’eta ku dijminêd Wî bin p’îyêd Wîda bêne danînê+. 14Bi qurbanekê Ewî yêd ku paqij dibin h’eta-h’etayê k’amil kirin. 15R’uh’ê Pîroz jî şe’detîyê dide me. Pêşîyê dibêje:

16«Ev e ew peyman, ya ku Ezê t’evî wan girêdim,
pey wan r’ojar’a, Xudan dibêje.

Ezê qanûnêd Xwe bikime dilê wan
û h’işêd wanda wan binivîsim»[*] .

17Paşê dibêje: «Ezê gune û neheqîyêd wan îdî bîr neynim»[*]+ . 18Û ew dera ku baxşandin heye, îdî bona guna h’edî kêr nayê.

De bira em nêzîkî Xwedê bin

19Awa xûşk-birano, bi saya xûna Îsa em dikarin mêrk’îmî bik’evine Cîyê Herî Pîroz,+
20wê r’îya nûye saxr’a, ya ku Ewî bona me nava wê p’er’dêr’a vekir, awa gotî bi bedena Xwe+. 21Awa ku K’ahînekî meyî mezin heye ser mala Xwedê, 22em dikarin bi dilê r’ast nêzîkî Xwedê bin, bawerîyêva t’ijî, îsafa xweda bi xûnr’eşandinê ji xirabîyê paqijbûyî û qalibê xwe jî pê ava zelal şûştî[*]+ . 23De em wê gumana ku em îqrar dikin qewîn bigirin û ji cî neh’ejin, çimkî amin e, Ewê ku soz daye+. 24Û bira em bona hevdu xem bikin, wekî h’izkirinê û qencîkirinêda hêlana bidine hev. 25Bira em dest ji lihevcivînê nek’işînin, çawa ku hineka xwer’a kirîye xeyset, lê em dil bidine hev û hê zêde, çimkî hûn dibînin ku R’oja Axretê nêzîk dibe+.

26Çimkî heger me r’astî nas kirîye qebûl kirîye û peyr’a bi h’emdê xwe nava gunada bimînin, îdî ji vir şûnda bona baxşandina guna qurban berga t’u tiştî nagire,+
27lê t’enê bi lerizekê dimîne hîvîya dîwanê û k’ûra agir, ku wê yêd miqabilî Xwedê h’ûfî xwe ke+. 28Yekî heger Qanûna Mûsa bit’er’ibanda, gava du yan sê şe’de hebûna, bê r’e’m dihate kuştinê[*]+ . 29Lê t’exmîna we, ewê hê çiqasî hêjayî cezayê giran be, yê ku Kur’ê Xwedê daye bin p’îyêd xwe û Xûna peymanê h’eram h’esab kirîye, bi K’îjanê ew paqij bû û R’uh’ê k’eremdayînê bêhurmet kirîye?[*]+
30Belê em Wî nas dikin, Yê ku got: «H’eyfhildan ya Min e, Ezê hilînim»[*] . Û dîsa: «Xudan wê dîwana cime’ta Xwe bike»[*]+ . 31Tiştekî tirs û xof e, ku bik’evine destê Xwedêyê sax!+

32Wan r’ojêd pêşin bîr bînin, gava hûn hatine r’onayîkirinê, we şer’ekî çawayî giran bi cefava dik’işand. 33Carna bi qara û zêrandina hûn aşkere dihatine r’ezîlkirinê, carna jî t’evî h’alê wan dibûn, yêd ku ew tişt dik’işandin. 34Hûn dik’etine h’alê girtîya jî û gava hebûka we jî t’alan kirin, hûn bi wê yekê eşq û şa bûn, çimkî we xwexa zanibû ku hebûka weye hê qenc û her t’im heye+. 35Awa wê gumana xwe unda nekin, ya ku hêjayî heqê mezin e. 36Wer’a sebir lazim e ku hûn e’mirê Xwedê bînine sêrî û bigihîjine sozê Wî. 37Çawa nivîsar e:

«Pey wextekî kinr’a, Ewê ku wê bê,
wê bê û derengî nebe.
38Lê yê ber Min r’ast, wê bi bawerîyê bijî
û heger ew paşda vek’işe,
Ez wî begem nakim»[*]+ .

39Lê em ne ji wan in, ku paşda vek’işin û unda bin, lê em ew in, ku bawer dikin, wekî r’uh’êd me xilaz bin.

11

Bawerî û yêd xweyîbawerî

11^1Bawerî e’seyîya wan tişta ye, ku em têda guman in û îzbatîya wan tişta ye, ku meva ne xuya ne+. 2Bi bawerîyê pêşîyêd me li Xwedê xweş hatin.

3Bi bawerîyê meva e’yan e ku dinya bi xebera Xwedê e’firîye û ew tiştêd ku têne dîtinê ji wan tiştêd ku nayêne dîtinê çêbûne[*]+ .

4Bi bawerîyê Habîl h’edîke ji h’edîya Qayîn çêtir da Xwedê[*] . Bi wê bawerîyê ew hate begemkirinê çawa yekî r’ast, çimkî h’edîyêd wî li Xwedê xweş hatin. R’ast e Habîl mir, lê bi bawerîya xwe hê xeber dide+.

5Bi bawerîyê Henox[*] ji dinê hate hilatinê, ku mirinê nebîne. Ew t’u cîyî k’ifş nebû, çimkî Xwedê ew hildabû. Nivîsarêda hatîye gotinê, ku berî hilatina wî, ew li Xwedê xweş hatibû+. 6Û bê bawerî t’u car nabe ku însan li Xwedê xweş bê, çimkî ewê ku nêzîkî Xwedê dibe, gerekê bawer bike, ku Xwedê heye û wê wan xelat ke, k’îjan ku li Wî diger’in.

7Bi bawerîyê Nuh[*] bona tiştêd ku hê nedihatine k’ifşê ferman ji Xwedê stand û bi xofa Xwedê r’abû bona xilazbûna mala xwe gemî çêkir. Nuh bi wê bawerîyê dîwana dinê kir û bû xweyîwarê wê r’asth’esabbûnê, ya ku ji bawerîyê tê+.

8Bi bawerîyê, gava Birahîm[*] hate gazîkirinê, guhdarî kir, ku her’e wî cîyê ku wê çawa war bistanda. Û r’abû çû, lê nizanibû jî k’uda diçe+. 9Bi bawerîyê çawa firarî wî welatê xerîbda ma, yê ku Xwedê jêr’a soz dabû. Û çadirada t’evî Îshaq û Aqûb ma, ku ew jî xweyîyêd wî warê sozdayî bûn[*]+ . 10Çimkî ew hîvîya wî bajarê xweyîr’ik’inê miqer’m bû, e’firandar û avakirê k’îjanî Xwedê ye+.

11Bi bawerîyê Birahîm, ku zanibû Serayê zar’ nedanî, ewê qewata berê zika stand û wê mezinayîya wîda zar’ek wîr’a bû[*] . Çimkî bawer kir, ku Yê wîr’a soz daye amin e[*]+ . 12Û ji wî yekî, yê ku îdî ber mirinê bû, weke steyrkêd e’zmên û qûma devê be’rê bêh’esab merî dinê k’etin[*]+ .

13Ev h’emû jî ku bawerîyêda mirin, lê sozêd Xwedê nestandin. Ewana t’enê ew soz dûrva dîtin, şa bûn û xwe mukur’ hatin, ku ew merîne xerîb û firarî ne li ser dinê[*]+ . 14Ewêd ku tiştêd aha dibêjin, didine k’ifşê ku ew li welatekî bona xwe diger’in. 15Û heger bona wî welatî bîr banîna ji k’îderê ku ew derk’etibûn, mecala wan wê hebûya veger’îyana wir. 16Lê ji ber wêva demana welatekî hê qencda bûn, awa gotî yê e’zmanî. Lema Xwedê vê yekêda şermîyê nabîne, ku ew jêr’a bêjin: «Xwedêyê me», çimkî Ewî bona wan bajarek hazir kirîye+.

17Bi bawerîyê Birahîm ku ji Xwedê hate cêr’ibandinê, Îshaq kire qurban[*] . Ewî soz standibûn, lê dîsa kur’ê xweyî tayê t’enê dikire qurban,+
18bona k’îjanî Xwedê gotibûyê: «Zur’eta teyê Îshaqda bê navkirinê»[*] . 19Çimkî Birahîm dilê xweda digot, ku Xwedê dikare Îshaq ji mirinê jî r’ake û ewî bi sûretî çawa ji mirinê r’abûyî kur’ê xwe paşda stand+.

20Bi bawerîyê Îshaq[*] bona wan tiştêd ku wê biqewimîyana, dua li Aqûb û Esaw kir+.

21Bi bawerîyê Aqûb[*] ber mirinê dua li her kur’ekî Ûsiv kir û xwe avîte ser şiva destê xwe, serê xwe ber Xwedê danî+.

22Bi bawerîyê Ûsiv[*] ber mirinê bona derk’etina ji Misirê kire bîra zar’êd Îsraêl û bona hestûyêd xwe t’emî da wan+.

23Bi bawerîyê gava Mûsa ji dîya xwe bû, bi destêd dê û bavê xwe sê meha hate veşartinê. Wan dît ku kur’ik bedew e, ji fermana p’adşê netirsîyan[*]+ .

24Bi bawerîyê Mûsa[*] gava mezin bû, nexwest ku «kur’ê qîza Firewin» bê h’esabê+. 25Ew fikirî, ku hê qenc e t’evî cime’ta Xwedê biçerçire, ne ku wextekî kin nava k’êfa gunada derbaz ke+. 26Ewî qara Mesîh hê hebûneke mezin h’esab kir, ne ku xiznêd Misirê, çimkî ç’e’vnihêr’î bû, ku heqê xwe bistanda+.

27Bi bawerîyê Mûsa Misir hişt û ji hêrsa p’adşê netirsîya, çimkî Mûsa ewê ku nedihate k’ifşê didît û ser ya xwe ma+. 28Bi bawerîyê Mûsa cara pêşin Cejina Derbazbûnê t’estîq kir û xûn şêmîka da r’eşandinê, wekî Milyak’etê Mirinê li nixurîyêd wan nek’eta[*]+ .

29Bi bawerîyê cime’ta Îsraêlê be’ra Sorr’a çawa bejêr’a derbaz bû. Gava misirîya jî kir ku derbaz bin, xeniqîn[*]+ .

30Bi bawerîyê sûrêd bajarê Erîhayê[*] k’etin, gava h’eft r’oja dora wan zivir’în+. 31Bi bawerîyê R’exaba[*]
ç’e’vder ku ce’sûs bi e’dilayî qebûlkirin, t’evî nebawera[*] unda nebû+.

32Ez îdî çi bêjim? Wext t’êrê nake, ku bona Gîdeyon, Baraq, Şimşon, Yêfta, Dawid, Samûêl û p’êxembera gilî kim,+
33yêd ku bi bawerîyê p’adşatî bindest kirin, heqî kirin, soz standin, devê şêra dane girtinê[*] ,+
34k’ûra agir temirandin, ji devê şûr xilaz bûn, ji bêt’aqetîyê qewat girtin, nava şer’da bûne mêrxas, berî ordîyêd xerîb dan+. 35K’ulfeta mirîyêd xwe saxbûyî standin. Hineka jî azayî nexwestin û nava cefada mirin, wekî ji mirinê r’abin bigihîjine jîyîneke hê qenc[*]+ . 36Hinekêd mayîn jî ber qamçîya, nava qara, usa jî bi qeyd-zincîra û kelada hatine zêrandinê[*]+ . 37Ew dane ber kevira, bi bir’eka hatine bir’înê, bi şûra hatine kuştinê, p’ostêd pêz û bizinada ger’îyan, xelayî-celayî, tengasî û cefa k’işandin[*]+ . 38Dinya ne layîqî wan bû! Ew li ber’î û ç’îya diger’îyan, şkeft û ne’lada diman+.

39Ev h’emû bawerîya xweda berbiç’e’v bûn, lê sozê Xwedê nestandin, 40çimkî Xwedê bona me hê tiştekî qenc hazir kirîye, wekî ewana bêyî me negihîjine k’amiltîyê+.

12

Dîna xwe bidine Îsa Mesîh Pêşîk’êşê bawerîyê

12^1Awa ku haqas e’laleta şe’daye giran dora me girtîye, de werin em h’emû giranîyê û wî gunê ku r’ih’et li me diwele ji xwe dûr xin û bi teyax lecmeydana pêşîya xweda bir’evin+. 2De îdî em dîna xwe bidine Îsa, wî Pêşîk’êşî û K’amilkirê bawerîya me, Yê ku bona wê şabûna pêşîya Xwe xaç hilanî, şerm ber tiştekî h’esab nekir, paşê k’êleka Xwedêye r’astê ser t’ext r’ûnişt[*]+ . 3Awa ser Wî bifikirin, Yê ku li ber wan gunek’arêd miqabilî Xwe teyax kir. Hingê hûnê newestin û ji îlacê nek’evin+. 4We hê h’eta xûnr’êtinê miqabilî gune şer’ nekirîye+. 5Gelo we ew dildayîna bîr kirîye, ya ku Xwedê wer’a çawa t’evî zar’êd Xwe xeber da?

«Lawê Min, şîreta Xudan pişt guhê xweva nevêje
û ne jî gava ew li te hiltê, li ber xwe k’eve+.

6Çimkî Xudan k’ê h’iz dike, wî şîret dike
û k’îjanî çawa law qebûl dike, ceza dike»[*] .

7Hûn şîretê teyax kin, çimkî Xwedê t’evî we r’adibe-r’ûdinî çawa t’evî zar’êd Xwe. Ew k’îjan zar’ e, ku bav wî şîret nake?[*]+
8Lê heger hûn neyêne şîretkirinê çawa h’emû zar’ têne şîretkirinê, ku usa ye hûn ne zar’êd h’elal in, lê yêd ji zinêk’arîyê ne. 9Heger em ku ji bavêd xweye xûn-goşt têne şîretkirinê vedik’işin, hê çiqas zêde gerekê em gur’a Bavê r’uh’ê xweda bin, wekî em bijîn? 10Bavêd meye xûn-goşt wextekî kin li gora dilê xwe me şîret dikin, lê Xwedê bona k’ara me, wekî em jî mîna Wî bibin pîroz+. 11R’ast e her şîretek wê demê dilê merîya şa nake, lê dêşîne, lê belê paşê yêd ku bi wê hînbûyî ne, berê e’dilayîyê ji jîyîna r’ast diçinin[*] .

Haş ji xwe hebin

12Awa qolanê milêd xweye sistbûyî û qudûmê çokêd xweye bê t’aqet bişidînin[*]+
13û nigêd xwe r’îya r’astda bavêjin, ku yê dikule hol nebe[*] , lê serda qenc be+.

14Bikin ku t’evî h’emûya e’dil bin û jîyîna pîroz derbaz kin. Bêyî pîrozîyê t’u kes wê Xudan nebîne+. 15Haş ji xwe hebin, nebe ku ji we yek destê xwe ji k’erema Xwedê bike û nebe ku yek nava weda bibe r’awekî te’l tengasîyê bide û geleka je’rdadayî ke+. 16Haş ji xwe hebin, nebe ku yek ç’e’vder yan dinêh’iz be mîna Esaw[*] , ku bona zike nan nixurtîya xwe firot+. 17Awa weva e’yan e jî, paşê gava ewî bi hêsira xwest ku ew duayê nixurtîyê li wî jî bibe, hate t’exsîrkirinê. Ç’are dêst nek’et, wekî ew tiştê ji destê xwe kiribû paşda bistanda[*]+ .

18Hûn mîna cime’ta Îsraêlê nêzîkî wî ç’îyayê[*] ber ç’e’va nebûne, yê ku agir pêk’etibû, bi te’rîstanîyê, mij-dûmanê û bobelîskêva girtî bû,+
19ku li wir bor’î lê dik’et û dengê gotinê dihat. Gava yêd ku ev deng dibihîstin, hîvî dikirin, ku îdî xebereke din wanr’a neyê gotinê,+
20çimkî li wê fermanê t’aw nedikirin ku digot: «Heger h’eywanek jî nêzîkî ç’îyê be, gerekê bidine ber kevira»[*]+ . 21Ev dîtina ber ç’e’va usa saw bû, h’eta ku Mûsa jî got: «Ez ditirsim û dilerizim»[*]+ .

22-23Lê hûn nêzîkî ç’îyayê Sîyonê bûne, wî bajarê Xwedêyê sax, Orşelîma e’zmana û nêzîkî wê k’ombûna r’engîne milyak’etêd bêh’esab bûne, wê civîna nixurîyaye ku navêd wan li e’zmana nivîsar e. Hûn nêzîkî Xwedê bûne, ku h’akimê h’emûya ye û nêzîkî r’uh’êd r’asta bûne, yêd ku gihîştine k’amiltîyê++
24û nêzîkî Îsayê ku navçêtîyê peymana nû dike û xûna Wîye r’eşandî bûne, ku ji xûna Habîl qenctir xeber dide[*]+ .

25Îdî haş ji xwe hebin, nebe ku hûn Ewî wer’a xeber dide t’exsîr kin. Heger ewêd ku li ser dinê Mûsa t’exsîr kirin, k’îjanî ku t’emîyêd Xwedê didan xilaz nebûn, îdî emê çawa bikaribin xilaz bin heger em pişta xwe bidine Yê ku ji e’zmana mer’a xeber dide?[*]+
26Dengê Wî hingê e’rd h’ejand, lê niha soz daye û dibêje: «Ezê careke din jî bih’ejînim, ne ku t’enê e’rdê, lê e’zmana jî»[*]+ . 27Xebera «careke din» dide k’ifşê, ku tiştêd e’firî wê bih’ejin û bêne hildanê, wekî yêd nah’ejin cîda bimînin+.

28Awa em vê yekê bişêkirînin, ku em p’adşatîke neh’ejîyayî distînin û bi vî awayî bi xof û tirs Xwedê bih’ebînin, çawa ku li Wî xweş tê,+
29çimkî Xwedêyê me agirê p’er’itandinê ye[*]+ .

13

Çawa em li Xwedê xweş bên

13^1Bira hûn t’imê çawa xûşk-bira hevdu h’iz bikin+. 2Mêvanh’izîyê bîr nekin, çimkî hineka bi wê yekê milyak’et qebûl kirin, lê pê neh’esîyan[*]+ . 3Girtîya bîr bînin, h’esab kin ku çawa hûn jî t’evî wan girtî ne, usa jî cefak’êşa bîr bînin, çawa ku hûn jî mîna wan xûn û goşt in+.

4H’al-zewac h’emûyar’a nav-namûsî be û cî-nivîn h’elal be, çimkî Xwedê wê dîwana ç’e’vder û zinêk’ara bike+.

5P’ereh’izî bira nava jîyîna weda cî negire û destêd weda çiqas heye, r’azî bin, çimkî Xwedê got:

«Ezê t’u car ji te neçim û t’u car te ber’nadim»[*]+ .

6Lema jî r’ûyê me digire ku em bêjin:

«Xudan piştovanê min e
û ez natirsim.
Însanê çi li min bike?»[*]+

7R’êberêd xwe bîr bînin, yêd ku wer’a xebera Xwedê gotine. Dîna xwe bidine axirîya e’mirê wan û ç’e’v bidine bawerîya wan+. 8Îsa Mesîh duhu, îro û h’eta-h’etayê yek e+. 9Ber bayê cûr’e-cûr’e hînkirinêd xerîb nek’evin. Qenc e ku dil bi k’erema Xwedê bişide, ne ku bi qeyde-qanûnêd xwarin-nexwarinê. Ewêd ku pey tiştêd aha k’etin, t’u kesî k’ar nestand+. 10Gorîgeheke me heye, ku îzina t’u kesî ji wan t’une ji wê bixwin, yêd ku p’aristgehêda[*] xizmetk’arîyê dikin. 11Çawa ew h’eywanêd ku xûna wan bi destê serekk’ahîn bona baxşandina guna dihate pîrozgehê û cendekêd wan ji zomê der dihatine şewitandinê[*] ,+
12usa jî Îsa, ku cime’t bi xûna Xwe paqij bikira, ji dergehê bajêr der cefa k’işand+. 13Awa werin, em ji zomê derên her’ine cem Wî û qara Wî hildine ser xwe,+
14çimkî mer’a li vir bajarekî h’îmî t’une, lê em h’izreta wî bajarî ne, yê ku wê bê. 15De werin em bi saya Wî t’imê qurbana pesindayînê[*] bidine Xwedê, awa gotî berê zar-zimanê xwe, yêd ku navê Wî îqrar dikin+. 16Usa jî qencî û alîhevkirinê bîr nekin, çimkî qurbanêd usa li Xwedê xweş tên+.

17Guhdarîya r’êberêd xwe bikin û gur’a wanda bin. Ewana bona r’uh’ê we xewê ji ç’e’vê xwe dikin, çimkî wê bona we cabdar bin. Bira ew wî şixulê xwe eşq û şa bikin, ne ku bi ofe-ofê, çimkî ew yek k’arê nade we.

18Bona me dua bikin. Em e’seyî zanin ku îsafa me r’ih’et e û dixwazin ku her tiştî r’ast bikin+. 19Lê îlahî ez hîvî dikim ku dua bikin, wekî ez zûtirekê veger’ime cem we.

Duayê axirîyê

20Awa Xwedêyê e’dilayîyê, ku Xudanê me Îsa ji mirinê r’akir, Yê ku bi xûna peymana h’eta-h’etayê Serekşivanê pêz e,+
21bira Ew we her tiştêd qencva hazir ke, ku hûn e’mirê Wî bikin û Ew nava meda bi destê Îsa Mesîh tiştêd ku li Wî xweş tên bike. Şikir ji Wîr’a be, h’eta-h’etayê! Amîn.

Gotinêd axirîyê

22Ez hîvî ji we dikim xûşk-birano, hûn bi sebirê guh bidine van gotinêd mine dildayînî, çimkî min wer’a kin nivîsî. 23Zanibin ku Tîmot’êyoyê birê me ji kelê derk’etîye. Heger ew zû bê, ezê t’evî wî bêm we bibînim+.

24Silavê bidine h’emû r’êberêd xwe û cime’ta Xwedê. Ewêd ku ji Îtalyayê ne, we silav dikin. 25K’erema Xwedê t’evî we h’emûya be.

* 1:3 Bi gotineke din: «R’onayî».

* 1:3# Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Gava Ewî em ji gunêd me şûştin».

* 1:5 Zebûr 2:7.

* 1:5# P’adşatî II 7:14.

* 1:6 Qanûna Ducarî 32:43; Zebûr 97:7 (welger’andina Peymana Kevine yûnanî).

* 1:7 Zebûr 104:4 (welger’andina Peymana Kevine yûnanî).

* 1:9 Zebûr 45:6-7.

* 1:12 Zebûr 102:25-27.

* 1:13 Zebûr 110:1.

* 2:6 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Kur’ê mêriv».

* 2:7 Aha jî tê fe’mkirinê: «Te ew hinekî ji milyak’eta nimiztir kir», usa jî r’êza 9-da.

* 2:8 Zebûr 8:4-6.

* 2:8# «Wî» tê fe’mkirinê «bendêd dinê» yan jî «Îsa».

* 2:10 Aha jî tê fe’mkirinê: «Bi cefa bigihîşta», awa gotî «mezin bûya».

* 2:12 Zebûr 22:22.

* 2:13 Îşaya 8:17.

* 2:13# Îşaya 8:18.

* 2:17 Bi gotineke din: «Afûkirinê» yan «baxşandinê».

* 3:2 Jimar 12:7.

* 3:11 Zebûr 95:7-11. Van r’êza jî bixûnin: Derk’etin 17:1-7; Jimar 20:1-13.

* 3:15 Zebûr 95:7-8.

* 3:18 Aha jî tê fe’mkirinê: «Nebawera».

* 3:16-18# Jimar 14:1-35.

* 4:3 Zebûr 95:11.

* 4:4 Destpêbûn 2:2.

* 4:5 Zebûr 95:11.

* 4:6 Aha jî tê fe’mkirinê: «Neêlimîyê».

* 4:7 Zebûr 95:7-8.

* 4:10 Destpêbûn 2:2.

* 4:11 Aha jî tê fe’mkirinê: «Neêlimîyê».

* 5:3 Qanûna K’ahîntîyê 9:7.

* 5:4 Derk’etin 28:1.

* 5:5 Zebûr 2:7.

* 5:6 Zebûr 110:4.

* 5:7 Metta 26:36-46; Marqos 14:32-42; Lûqa 22:39-46.

* 6:6 «Nav xweda» aha jî tê fe’mkirinê: «Xwexa» yan «bi h’emdê xwe».

* 6:14 Destpêbûn 22:16-17.

* 6:18 Jimar 23:19.

* 6:20 Zebûr 110:4.

* 7:1 Destpêbûn 14:17-20.

* 7:2 «Şelîm» bi zimanê îbranî tê fe’mkirinê «e’dilayî». Şelîm xwexa navê bajarê Orşelîmêyî kevin e.

* 7:5 Jimar 18:21.

* 7:17 Zebûr 110:4.

* 7:21 Zebûr 110:4.

* 7:22 Aha jî tê fe’mkirinê: «Îsa garantîya peymaneke hê qenc e».

* 7:25 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ew dikare wan lap xilaz ke».

* 7:27 Qanûna K’ahîntîyê 9:7.

* 7:28 Aha jî tê fe’mkirinê: «hate gîhandinê», çawa gihîştî. Îbranî 2:10; 5:8-9.

* 8:5 Derk’etin 25:40.

* 8:12 Yêremîya 31:31-34.

* 9:2 Derk’etin 25:31-40; Derk’etin 25:25-30.

* 9:3 Derk’etin 26:31-33.

* 9:4 Derk’etin 30:1-6; Derk’etin 25:10-16; Derk’etin 16:33; Jimar 17:8-10; Derk’etin 25:16.

* 9:5 Derk’etin 25, 26; Jimar 17:1-10.

* 9:6 Jimar 18:2-6.

* 9:7 Qanûna K’ahîntîyê 16.

* 9:13 Qanûna K’ahîntîyê 16:15-16; Jimar 19:9, 17-19.

* 9:19 Derk’etin 24:3-8.

* 9:20 Derk’etin 24:8.

* 9:21 Qanûna K’ahîntîyê 8:15.

* 9:22 Qanûna K’ahîntîyê 17:11.

* 9:27 Destpêbûn 3:19.

* 9:28 Îşaya 53:12.

* 10:7 Zebûr 40:6-8.

* 10:12 Aha jî tê fe’mkirinê: «Lê evî t’enê carekê qurbaneke h’eta-h’etayê bona guna da û peyr’a k’êleka Xwedêye r’astê r’ûnişt».

* 10:12# Zebûr 110:1.

* 10:16 Yêremîya 31:33.

* 10:17 Yêremîya 31:34.

* 10:22 Qanûna K’ahîntîyê 8:30; Hezekîyêl 36:25.

* 10:28 Qanûna Ducarî 17:6.

* 10:29 Derk’etin 24:8.

* 10:30 Qanûna Ducarî 32:35.

* 10:30# Qanûna Ducarî 32:36; Zebûr 135:14.

* 10:38 Hebaqûq 2:3-4.

* 11:3 Destpêbûn 1:1; Zebûr 33:6-9.

* 11:4 Destpêbûn 4:3-10.

* 11:5 Destpêbûn 5:21-24 (welger’andina Peymana Kevine yûnanî).

* 11:7 Destpêbûn 6, 7, 8.

* 11:8 Destpêbûn 12:1-5.

* 11:9 Destpêbûn 23:4; 26:3; 35:12, 27.

* 11:11 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Bi bawerîyê Serayê xwexa jî ku bê zar’ bû, qewat bona berê zika stand û wê mezinayîya xweda zar’ anî».

* 11:11# Destpêbûn 18:1-15; 21:2.

* 11:12 Destpêbûn 15:5-6; 22:17; Derk’etin 32:13.

* 11:13 Dîrok I 29:15.

* 11:17 Destpêbûn 22:1-14.

* 11:18 Destpêbûn 21:12.

* 11:20 Destpêbûn 27:27-29, 39-40.

* 11:21 Destpêbûn 47:31; 48:1-20.

* 11:22 Destpêbûn 50:24-25; Derk’etin 13:19.

* 11:23 Derk’etin 2:2.

* 11:24 Derk’etin 2:10-12.

* 11:28 Derk’etin 12.

* 11:29 Derk’etin 14:21-31.

* 11:30 Yêşû 6:12-21.

* 11:31 Yêşû 2:1-21; 6:22-25.

* 11:31# Aha jî tê fe’mkirinê: «Neêlima».

* 11:33 Danîyêl 6.

* 11:35 P’adşatî IV 4:25-37.

* 11:36 P’adşatî III 22:26-28; Yêremîya 20:1-2; 37:15; 38:6.

* 11:37 Dîrok II 24:20-21.

* 12:2 Zebûr 110:1.

* 12:6 Gotinêd Silêman 3:11-12.

* 12:7 Qanûna Ducarî 8:5.

* 12:11 Aha jî tê fe’mkirinê: «Berêd e’dilayîyê û heqîyê distînin».

* 12:12 Îşaya 35:3.

* 12:13# Aha jî tê fe’mkirinê: «ku nigê weyî birîndar seqet nebe».

* 12:16 Destpêbûn 25:29-34; 27:30-40.

* 12:17 Destpêbûn 27:30-40.

* 12:18 Awa gotî «ç’îyayê Sînayê», wî cîyê ku cime’ta Îsraêlê t’evî Mûsa bûn, gava Xwedê Qanûn da Mûsa (Derk’etin 19:10-25; 20:1-21).

* 12:20 Derk’etin 19:12-13.

* 12:21 Qanûna Ducarî 9:19.

* 12:24 Destpêbûn 4:3-10.

* 12:25 Derk’etin 20:22.

* 12:26 Hagay 2:6 (welger’andina Peymana Kevine yûnanî).

* 12:29 Qanûna Ducarî 4:24.

* 13:2 Destpêbûn 18:1-8; 19:1-3.

* 13:5 Qanûna Ducarî 31:6.

* 13:6 Zebûr 118:6.

* 13:10 «P’aristgeh» bi yûnanî xeber bi xeber «kon» e, ku li vir fikira Konê Şe’detîyê, Peymana Kevin û h’ebandina cihûyaye ser vê dinê bîr tîne.

* 13:11 Qanûna K’ahîntîyê 16:27.

* 13:15 Zebûr 50:14.

+ 1:2 Petrûs I 1:20, Marqos 12:7, Yûh’enna 1:3, Korint’î I 8:6, Kolosî 1:16

+ 1:3 Korint’î II 4:4, Kolosî 1:15, Zebûr 110:1, Marqos 16:19, K’arêd Şandîya 7:55-56, R’omayî 8:34

+ 1:4 Efesî 1:21, Fîlîpî 2:9

+ 1:5 Zebûr 2:7, K’arêd Şandîya 13:32-33, Îbranî 5:5, P’adşatî II 7:14

+ 1:6 Zebûr 97:7
+ 1:7 Zebûr 104:4
+ 1:9 Zebûr 45:6-7
+ 1:12 Zebûr 102:25-27
+ 1:13 Zebûr 110:1, Îbranî 10:13
+ 1:14 Destpêbûn 19:16

+ 2:4 K’arêd Şandîya 2:22, K’arêd Şandîya 2:43

+ 2:5 Îbranî 1:6

+ 2:8 Zebûr 8:4-6, Korint’î I 15:25

+ 2:9 Yûh’enna 8:54, Yûh’enna 17:1, Petrûs I 1:21, Petrûs II 1:17

+ 2:10 R’omayî 11:36, Îbranî 5:9

+ 2:11 Îbranî 13:12, Metta 28:10, Marqos 3:35, Yûh’enna 20:17, R’omayî 8:29

+ 2:12 Zebûr 22:22

+ 2:13 Îşaya 8:17-18

+ 2:14 Yûh’enna 1:14, Yûh’enna I 4:2, Yûh’enna II 1:7, Tîmot’êyo I 3:16, Yûh’enna I 3:8, Îşaya 42:7, Îşaya 49:9, Korint’î I 15:54-55

+ 2:17 Fîlîpî 2:7
+ 2:18 Lûqa 22:28
+ 3:2 Jimar 12:7

+ 3:5 Jimar 12:7, Q. Ducarî 18:15, Q. Ducarî 18:18

+ 3:11 Zebûr 95:7-11
+ 3:15 Zebûr 95:7-8
+ 3:16 Jimar 14:2
+ 3:17 Zebûr 95:10, Jimar 14:29
+ 3:18 Q. Ducarî 1:34-36
+ 3:19 Zebûr 106:24
+ 4:1 Îbranî 12:15
+ 4:3 Zebûr 95:11, Îbranî 3:11
+ 4:4 Destpêbûn 2:2
+ 4:5 Zebûr 95:11
+ 4:6 Îbranî 3:19
+ 4:7 Zebûr 95:7-8
+ 4:8 Q. Ducarî 31:7
+ 4:12 Efesî 6:17, E’yantî 1:16

+ 4:13 Dîrok II 16:9, Îbo 34:21, Zebûr 90:8, Zebûr 139:2-3

+ 4:14 Îbranî 2:17-18, Efesî 4:10, Îbranî 7:26

+ 4:15 Lûqa 23:41, Yûh’enna 8:46, Petrûs I 2:22, Yûh’enna I 3:5, Korint’î II 5:21

+ 4:16 Efesî 3:12, Îbranî 10:19
+ 5:1 Îbranî 8:3
+ 5:2 Îbranî 7:28
+ 5:3 Îbranî 7:27
+ 5:4 Jimar 16:5, Jimar 18:7

+ 5:5 Yûh’enna 8:54, Zebûr 2:7, K’arêd Şandîya 13:32-33, Îbranî 1:5

+ 5:6 Zebûr 110:4, Îbranî 7:17, Îbranî 7:21

+ 5:7 Metta 26:39, Marqos 14:35, Lûqa 22:41, Zebûr 22:24

+ 5:8 R’omayî 5:19, Fîlîpî 2:8
+ 5:9 Îbranî 2:10
+ 5:11 Petrûs II 3:16
+ 5:12 Petrûs I 2:2, Korint’î I 3:1-2
+ 5:14 Efesî 4:13
+ 6:1 Îbranî 9:14

+ 6:2 K’arêd Şandîya 8:17, K’arêd Şandîya 19:4-5, K’arêd Şandîya 10:42, K’arêd Şandîya 17:31

+ 6:4 Îbranî 10:29

+ 6:8 Yêremîya 4:3, Metta 13:7, Malaxî 4:1, Metta 3:12

+ 6:10 Metta 10:42

+ 6:11 R’omayî 5:2-5, Korint’î II 1:22, Korint’î II 5:5, Efesî 1:14

+ 6:12 Îbranî 13:7
+ 6:13 Lûqa 1:73-75
+ 6:14 Destpêbûn 22:17
+ 6:16 Derk’etin 22:11
+ 6:17 Zebûr 110:4
+ 6:18 Jimar 23:19, P’adşatî I 15:29

+ 6:19 Q. K’ahîntîyê 16:2, Q. K’ahîntîyê 16:15, Îbranî 9:7

+ 6:20 Îbranî 4:14, Îbranî 8:1, Îbranî 9:24-25

+ 7:2 Destpêbûn 14:17-20

+ 7:5 Q. K’ahîntîyê 27:30-31, Jimar 18:21, Q. Ducarî 14:22

+ 7:6 Destpêbûn 12:2-3, R’omayî 4:3, Galatî 3:16

+ 7:14 Îşaya 11:1, Mîxa 5:2, Metta 1:3, Lûqa 3:3

+ 7:17 Zebûr 110:4, Îbranî 5:6
+ 7:18 R’omayî 8:3, Galatî 4:9
+ 7:19 Îbranî 9:9, Îbranî 10:1
+ 7:21 Zebûr 110:4, Îbranî 5:6
+ 7:22 Îbranî 6:11
+ 7:25 Yûh’enna I 2:1, R’omayî 8:34
+ 7:26 Efesî 4:10, Îbranî 4:14
+ 7:27 Îbranî 5:3, Îbranî 9:12, Îbranî 10:10
+ 7:28 Îbranî 5:2
+ 8:1 Zebûr 110:1, Marqos 16:19, Îbranî 1:3
+ 8:2 Îbranî 9:24
+ 8:3 Îbranî 5:1, Efesî 5:2

+ 8:5 Kolosî 2:17, Îbranî 10:1, Derk’etin 25:40

+ 8:6 Korint’î II 3:6, Îbranî 9:15

+ 8:7 Îbranî 7:11

+ 8:8 Yêremîya 31:31-34, Îbranî 10:16-17, Lûqa 22:20, Korint’î II 3:6

+ 8:10 Yêremîya 32:40, Hezeqêl 37:26, Q. Ducarî 6:6, Îşaya 51:7, Q. K’ahîntîyê 26:12

+ 8:11 Hosêya 2:20
+ 9:1 Derk’etin 25:8
+ 9:2 Derk’etin 26:1, Derk’etin 25:30-31
+ 9:3 Derk’etin 26:31-33, Q. K’ahîntîyê 16:2

+ 9:4 Derk’etin 25:10, Derk’etin 30:1, Derk’etin 16:33-34, Jimar 17:8-10, P’adşatî III 8:9

+ 9:5 Q. K’ahîntîyê 16:14, Derk’etin 25:19-20

+ 9:7 Q. K’ahîntîyê 16:2, Q. K’ahîntîyê 16:15, Îbranî 6:19

+ 9:8 Îbranî 10:20
+ 9:9 Îbranî 7:19, Îbranî 10:1
+ 9:10 Q. K’ahîntîyê 11:2, Marqos 7:4
+ 9:11 Îbranî 7:27, Îbranî 10:10
+ 9:13 Q. K’ahîntîyê 16:14-16

+ 9:14 Petrûs I 1:18-19, Îbranî 6:1, E’yantî 7:14, Yûh’enna I 1:7, Efesî 5:26

+ 9:15 Îbranî 8:6, Tîmot’êyo II 1:1, Tîto 1:2

+ 9:19 Derk’etin 12:22, Q. K’ahîntîyê 14:4-7, Jimar 19:6, Jimar 19:17, Zebûr 51:7

+ 9:20 Derk’etin 24:8

+ 9:21 Derk’etin 29:12, Derk’etin 29:36, Q. K’ahîntîyê 8:15, Q. K’ahîntîyê 8:19

+ 9:22 Q. K’ahîntîyê 17:11
+ 9:23 Derk’etin 25:40, Îbranî 8:5
+ 9:24 Îbranî 8:2
+ 9:26 Yûh’enna I 3:5, Petrûs I 3:18
+ 9:27 Metta 16:27

+ 9:28 Îşaya 53:12, Petrûs I 2:24, Petrûs I 3:18, Tîto 2:13, K’arêd Şandîya 1:11, T’êsalonîkî I 4:16-18

+ 10:1 Kolosî 2:17, Îbranî 8:5, Îbranî 7:19, Îbranî 9:9

+ 10:3 Q. K’ahîntîyê 16:21
+ 10:5 Zebûr 40:6-8, Zebûr 51:16
+ 10:6 P’adşatî I 15:22, Îşaya 50:4

+ 10:10 Metta 26:26, Korint’î I 11:24, Îbranî 7:27, Îbranî 9:9

+ 10:11 Jimar 28:3
+ 10:12 Zebûr 110:1, Marqos 16:19, Îbranî 1:3
+ 10:13 Zebûr 110:1, Îbranî 1:13
+ 10:17 Yêremîya 31:33-34, Îbranî 8:10-12
+ 10:19 Efesî 3:12, Îbranî 4:16
+ 10:20 Îbranî 9:8, Yûh’enna 14:6

+ 10:22 Hezeqêl 36:25, Yûh’enna 13:8, Korint’î I 6:11, Efesî 5:26, Tîto 3:5

+ 10:23 Îbranî 4:14, Korint’î I 1:9, T’êsalonîkî I 5:24, T’êsalonîkî II 3:3

+ 10:25 K’arêd Şandîya 2:42, R’omayî 13:11, Korint’î I 3:13

+ 10:26 Jimar 15:30, Marqos 3:29, Yûh’enna I 5:16

+ 10:27 Zebûr 21:9, Zebûr 79:5, Îşaya 26:11
+ 10:28 Q. Ducarî 19:15
+ 10:29 Îbranî 6:4-6
+ 10:30 Q. Ducarî 32:35-36, R’omayî 12:19
+ 10:31 Îşaya 33:14, Lûqa 12:5

+ 10:34 Metta 25:36, Metta 5:12, Metta 6:20, Metta 19:21, Petrûs I 1:4, Kolosî 1:5

+ 10:38 Hebaqûq 2:3-4, R’omayî 1:17, Galatî 3:11

+ 11:1 R’omayî 8:24, Korint’î II 4:18

+ 11:3 Destpêbûn 1:6-7, Zebûr 33:6, Petrûs II 3:5

+ 11:4 Destpêbûn 4:3-8, Metta 23:35, Yûh’enna I 3:12

+ 11:5 Destpêbûn 5:22-24
+ 11:7 Destpêbûn 6:9-22
+ 11:8 Destpêbûn 12:1-4

+ 11:9 Destpêbûn 12:8, Destpêbûn 13:3, Destpêbûn 18:1

+ 11:10 Îbranî 12:22, E’yantî 21:2
+ 11:11 Destpêbûn 21:2
+ 11:12 R’omayî 4:19, Destpêbûn 22:17

+ 11:13 Metta 13:17, Lûqa 10:24, Destpêbûn 23:4

+ 11:16 Destpêbûn 26:24, Destpêbûn 28:13

+ 11:17 Destpêbûn 22:1-10, Destpêbûn 21:12, R’omayî 9:7

+ 11:19 R’omayî 4:17-19

+ 11:20 Destpêbûn 27:27-29, Destpêbûn 27:39-40

+ 11:21 Destpêbûn 47:31, Destpêbûn 48:17-19
+ 11:22 Destpêbûn 50:24-25
+ 11:23 Derk’etin 2:2-3, K’arêd Şandîya 7:20
+ 11:24 Derk’etin 2:10-11
+ 11:25 Yûh’enna I 2:17
+ 11:26 Îbranî 13:13
+ 11:27 Derk’etin 12:37, Derk’etin 13:18
+ 11:28 Derk’etin 12:21-30
+ 11:29 Derk’etin 14:21-30
+ 11:30 Yêşû 6:16, Yêşû 6:21

+ 11:31 Yêşû 2:1, Yêşû 6:25, Metta 1:5, Aqûb 2:25

+ 11:32 H’akimtî 6:11, H’akimtî 4:6-16, H’akimtî 13:24, H’akimtî 11:1, H’akimtî 4:6, H’akimtî 6:11, H’akimtî 11:1, H’akimtî 13:24, P’adşatî I 1:20, P’adşatî I 16:13

+ 11:33 H’akimtî 14:6, Danîyêl 6:22

+ 11:34 Danîyêl 3:23-27, H’akimtî 7:21, P’adşatî I 17:51, P’adşatî II 12:29

+ 11:35 P’adşatî III 17:22-23, P’adşatî IV 4:35-37

+ 11:36 Destpêbûn 39:20, Yêremîya 20:2, Yêremîya 37:15, Metta 21:35, Marqos 16:18

+ 11:37 P’adşatî III 18:4, Dîrok II 24:21, Yêremîya 26:23, P’adşatî IV 1:8

+ 11:38 H’akimtî 6:2, P’adşatî I 22:1
+ 11:40 Fîlîpî 3:12, Îbranî 12:23
+ 12:1 Korint’î I 9:24

+ 12:2 Îbranî 2:10, Lûqa 24:26, Fîlîpî 2:8, Zebûr 110:1, Marqos 16:19, Îbranî 1:3

+ 12:3 Mesele 24:10
+ 12:4 Tîmot’êyo I 4:10
+ 12:5 Mesele 3:11-12, Zebûr 94:12, Îbo 5:17
+ 12:7 Q. Ducarî 8:5, E’yantî 3:19
+ 12:10 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 12:12 Îşaya 35:3
+ 12:13 Mesele 4:26
+ 12:14 Metta 5:8
+ 12:15 Îbranî 4:1, Q. Ducarî 29:18
+ 12:16 Îbranî 13:4, Destpêbûn 25:29-34
+ 12:17 Destpêbûn 27:34-38

+ 12:18 Derk’etin 19:16-18, Derk’etin 20:18, Q. Ducarî 4:11, Q. Ducarî 5:22

+ 12:19 Derk’etin 19:16, Derk’etin 20:19, Q. Ducarî 5:27

+ 12:20 Derk’etin 19:12-13

+ 12:21 Q. Ducarî 9:19

+ 12:22 Galatî 4:26, E’yantî 14:1, E’yantî 21:2, Q. Ducarî 33:2, Danîyêl 7:10, Cihûda 1:14

+ 12:23 Lûqa 10:20, Fîlîpî 3:12, Îbranî 11:40

+ 12:24 Îbranî 8:6, Îbranî 9:15, Petrûs I 1:2, Destpêbûn 4:10

+ 12:25 Îbranî 2:3
+ 12:26 Derk’etin 19:18, Hagay 2:6
+ 12:27 Zebûr 102:26
+ 12:28 Danîyêl 2:44, Zebûr 2:11
+ 12:29 Q. Ducarî 4:24

+ 13:1 Yûh’enna 13:34, Petrûs I 1:22, Petrûs II 1:7, R’omayî 12:10, T’êsalonîkî I 4:9

+ 13:2 Petrûs I 4:9, Destpêbûn 18:3, Destpêbûn 19:2

+ 13:3 Metta 25:36, Îbranî 10:34

+ 13:4 Korint’î I 7:38, Derk’etin 20:14, Korint’î I 6:9

+ 13:5 Mesele 23:4, Metta 6:19, Metta 6:25, Tîmot’êyo I 3:1, Tîmot’êyo I 6:7-9, Yêşû 1:5

+ 13:6 Zebûr 118:6
+ 13:7 Îbranî 6:12
+ 13:8 Zebûr 102:27
+ 13:9 Kolosî 2:16
+ 13:11 Derk’etin 29:14, Q. K’ahîntîyê 16:27
+ 13:12 Metta 21:39, Marqos 12:8
+ 13:13 Petrûs I 4:14, Îbranî 11:26

+ 13:15 Zebûr 50:14, Zebûr 107:22, Hosêya 14:2

+ 13:16 Mîxa 6:7-8

+ 13:18 Efesî 6:19, T’êsalonîkî I 5:25, T’êsalonîkî II 3:1, K’arêd Şandîya 23:1, K’arêd Şandîya 24:16

+ 13:20 R’omayî 15:33, Zebûr 23:1, Zebûr 80:1, Îşaya 40:11, Hezeqêl 34:11-15, Zanebêj 12:12, Yûh’enna 10:11, Petrûs I 5:4, Derk’etin 24:8, Zekerîya 9:11

+ 13:23 K’arêd Şandîya 16:1

Aqûb

NE’MA AQÛB

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Ne’ma Aqûb tê bêjî mîna berevokekê ye, ya ku bona wan endemêd civîna Xwedê ye, k’îjan ku t’emamîya dinyayêda belabûyî ne (1:1). Li gora şe’dêd sedsalîyêd pêşinda xudanê vê ne’mê Aqûbê birê Îsa Mesîh e (Metta 13:55; Marqos 6:3) û serwêrekî civîna Orşelîmêda bû (K’arêd Şandîya 12:17; 15:13; 21:18; Korint’î I 15:7; Galatî 1:19; 2:9). Ew bi xeberêd qewat û meselêd bedew r’ê dide ber bawermenda, wekî bikaribin bi serwaxtî nava e’mirekî r’astda bijîn. Ew ser çend pirsa disekine, awa gotî ser dewletîyê û feqîrîyê, cêr’ibandinê, jîyîna pîroz, firqîkirinê, bawerîyê û kirinêd wê, usa jî derheqa zêdezimanîyê, serwaxtîyê, şer’-de’wa, k’ubarîyê û milûktîyê, xeybê û lomek’arîyê, sebirê û dua.

Vê ne’mêda ew giranîyê dide ser vê yekê, wekî jîyîna mesîhîyêda gerekê hin bawerî hebe, hin jî kir. Dil dide, wekî nava cefa û tengasîyada sebir kin, qewata duakirinêda bawer bin û bi r’uh’anî alî hev bikin.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1)
- Bawerî û serwaxtî (1:2-8)
- Feqîrî û dewletî (1:9-11)
- K’etin-r’abûn (1:12-18)
- Bibihên û biqedînin (1:19-27)
- Bona firqîkirinê (2:1-13)
- Bawerî û kirin (2:14-26)
- Bawermend û zimanê wî (3:1-18)
- Bawermend û dinya (4:1–5:6)
- Şîretêd cûr’e-cûr’e (5:7-20)

1

Silavkirin

1^1Ji Aqûbê xulamê Xwedê û Xudan Îsa Mesîh:

Silav li we her donzdeh e’şîrêd dinyayêda[*] belabûyî be+.

Bawerî û serwaxtî

2Xûşk-birayêd min, şabûneke mezin h’esab kin, gava hûn bik’evine nava cûr’e-cûr’e cêr’ibandina+. 3Fe’mdarî ye, ku cêr’ibandina bawerîya we sebirê pêşda tîne+. 4Û sebir jî, bira bi dûmika dirêj be, wekî hûn k’amil û gihîştî bin, t’u kêmasîke we t’unebe+. 5Heger serwaxtîya yekî ji we t’êra wî nake, bira hîvî ji Xwedê bike û wê ji wîr’a bê dayînê. Ew bi mer’danî dide h’emûya û t’u kesî bêqedir nake+. 6Lê t’enê bira bi bawerîyê bixwaze û dudilî nebe, çimkî yê dudilî mîna pêlêd be’rê ye ku ji bayê bilind dibin û datînin+. 7Merivê usa bira nefikire, ku wê tiştekî ji Xudan bistîne+. 8Ew merivê ku ser du niga dikule, h’emû gavêd xweda ne ser ya xwe ye.

Feqîr û dewletî

9Birayê belengaz bira ser bilindbûna xwe bifir’e,+
10lê yê dewletî ser nimizbûna xwe, çimkî ewê mîna gulêd gîhê h’işk be her’e[*] . 11Çawa te’v bi germayîya xweva dertê gîhê h’işk dike, gul jê diwarin û bedewetîya dîndara wê jî unda dibe, usa jî yê dewletî wê îşê xweda biç’ilmise her’e+.

K’etin-r’abûn

12Xwezî li wî merivî, ku cêr’ibandinada teyax dike, çimkî gava bi cêr’ibandinê r’ûspî derê, ewê t’acê jîyînê bistîne, k’îjan ku Xwedê wanr’a soz daye, yêd ku Wî h’iz dikin+. 13Bira t’u kes, yê ku nava cêr’ibandinêda ye, nebêje: «Xwedê min bi xirabîyê dicêr’ibîne», çimkî Xwedê xirabîyada nayê cêr’ibandinê û ne jî yekî dicêr’ibîne. 14Lê her kes dibe maşoqê dilhavijîyêd xwe, dixape û tê cêr’ibandinê. 15Hingê dilhavijî kelê xwe distîne, gune jê difirike û gune jî ku mezin dibe, mirin jê dibe+.

16Nexapin xûşk-birayêd mine delal!+
17Her dayîna qenc û her p’êşk’êşa k’amil ji jor e, ji Bav, ji E’firandarê r’onaya tê xwarê, Yê ku ne Xwexa tê guhastinê, ne jî sî ber Wî dadiger’e+. 18Ewî li gora qirara Xwe em bi xebera r’astîyê ji Xwe dinê xistin, wekî em bibine awazekî berêd deremeta pêşine e’firînêd Wî+.

Bibihên û biqedînin

19Zanibin[*] , xûşk-birayêd mine delal, bira her meriv bihîstinêda serxwe be, lê xeberdan û hêrsk’etinêda giran be,+
20çimkî hêrsa mêriv heqîya Xwedê nayne sêrî[*] . 21Lema h’emû mir’dar’îyê û her xirabîyê ji xwe dûr xin, bi milûktîyê wê xebera nava weda çandî qebûl kin, ya ku dikare r’uh’ê we xilaz ke+.

22Xeberê biqedînin, ne ku t’enê bibihên û usa xwe bixapînin+. 23Heger yek xeberê t’enê dibihê û naqedîne, ew mîna wî merivî ye, yê ku neynikêda r’eng-r’ûyê xwe dinihêr’e. 24Xwe dibîne, derbaz dibe diçe û zû bîr dike, ku ew yekî çawa bû. 25Lê ewê ku ç’e’vê xwe ji qanûna k’amile ku aza dike nabir’e û nava wêda dimîne, dibihê bîr nake, lê diqedîne, ew wan kirinêd xweda xwezilî ye+.

26Heger yek xwe xwedênas h’esab dike û zimanê xwe nikare, ew xwexa xwe dixapîne, xwedênasîya wî p’ûç’ e+. 27Li ber Bav Xwedêyê me xwedênasîya r’ast û bêqusûr ev e: Te’lî-tengîyada dest bavêjine sêwîya û jinebîya û h’evza xwe jî ji lek’êd dinê bike+.

2

Firqîyê nekine nava meriva

2^1Xûşk-birayêd min! Hûn ku bawermendêd Xudanê me Îsa Mesîhê xweyîr’ûmet in, firqîyê nekine nava meriva+. 2Mesele, gava yekî gustîla zêr’ t’ilîyêda û k’incêd r’ewş wergirtî bê civîna we, usa jî yekî belengaz bi k’incêd p’izinîva bê 3û hûn dîna xwe bidine yê xweyê k’incêd r’ewş û bêjinê: «K’erem ke vê jorê r’ûnê», lê yê belengazr’a bêjin: «Ser p’îya bisekine» yan jî «vê jêrê r’ûnê», 4gelo hûn nava xweda firqîyê danaynin û nabine h’akimêd fikirêd xirab?

5Bibihên xûşk-birayêd mine delal! Ne Xwedê belengazêd vê dinê bijartin, wekî bi bawerîyê dewletî bin û warêd wê P’adşatîyê bin, k’îjan ku Xwedê wanr’a soz daye, yêd ku Wî h’iz dikin+? 6Lê hûn belengaza bêhurmet dikin! Çima ew yêd dewletî nînin, ku zorê li we dikin û we k’aşî ber dîwanê dikin? 7Çima ew nînin, yêd ku wî navê qenc bêhurmet dikin, k’îjan ser we ye?

8Heger hûn qanûna P’adşatîyê biqedînin, li gora nivîsara ku dibêje: «Hevalê xwe weke xwe h’iz bike»[*] , hûn qenc dikin+. 9Lê heger hûn firqîyê dikin, guna dikin û hindava Qanûnêda dibine yekî gunek’ar+. 10Ewê ku t’emamîya Qanûnê xwey dike, lê tiştekî jê ber’dide, ew dibe deyndarê t’emamîya Qanûnê+. 11Çimkî Ewê ku got: «Zinîyê neke»[*] usa jî got: «Nekuje»[*] . Awa heger zinîyê nekî, lê bikujî, dîsa Qanûnê dit’er’ibînî+. 12Xeberdan û kirinêd xweda usa bin, çawa yêd dîwana wanê bi wê qanûnê bibe, ya ku azayîyê dide+. 13Çimkî bê r’e’m wê dîwana bêr’e’ma bibe, lê r’e’m li ber dîwanê r’ûspî dike[*]+ .

Bawerî û kirin

14Çi feyde xûşk-birayêd min, heger yek bêje ku bawerîya wî heye, lê kirêd wî t’unebin? Gelo eva bawerîya dikare wî xilaz ke? 15Mesele, heger birak yan xûşkek sit’ar lê t’unebe yan h’ewcê nanê r’ojê be, 16ji we yek wanr’a bêje: «Bi xêr û silamet her’in, germ û t’êr bin», lê tiştêd ku ew h’ewce bin nede wan, çi feyde+? 17Usa jî bawerî, heger kirêd wê t’unebin, bi t’enê mirî ye.

18Lê yekê bêje: «Bawerîya te heye, kirêd min hene». Lê ezê bêjim: K’a bawerîya xwe bê kirina nîşanî min ke, ezê jî bawerîyê bi kirinêd xweva nîşanî te kim+. 19Tu bawer dikî, ku Xwedê yek e. Qenc e! cin jî bawer dikin û dibizdin+. 20Lê tu dixwazî ev yek bê îzbatkirinê, merivê bêh’iş, wekî bawerî bêyî kira mirî ye? 21Ne Birahîmê bavê me bi kira r’ast hate h’esabê, gava kur’ê xwe Îshaq danî ser gorîgehê, ku bike qurban?[*]+
22Tu dibînî ku bawerîyê t’evî kirêd wî ya xwe kir û bi wan kira bawerî k’amil bû+? 23Û gotina nivîsarê hate sêrî, ku dibêje: «Birahîm Xwedê bawer kir û ew jêr’a r’astî hate h’esabê»[*] û dostê Xwedê hate gotinê[*]+ . 24Hûn dibînin ku meriv bi kira r’ast tê h’esabê, ne ku t’enê bi bawerîyê?

25Ne usa jî R’exaba ç’e’vder bi kira r’ast hate h’esabê, gava ce’sûs qebûl kirin û ew r’êke dinva ver’êkirin?[*]+
26Awa çawa qalib bê r’uh’ mirî ye, usa jî bawerî bêyî kira mirî ye.

3

Ziman

3^1Bira gelek ji we, birayêd min nebine dersdar, çimkî hûn zanin dîwanê ser me dersdara hê giran be+. 2Belê em h’emû jî gelekî şaşîya dikin. Heger yek xeberdanêda t’u şaşîyê nake, ew yekî k’amil e, ku dikare t’emamîya qalibê xwe zeft ke+. 3Em gemê davêjine devê hespê, wekî ew bê zeftê, ku em serwêrtîyê t’emamîya hespê pêva bikin+. 4Em bînin ser gemîyê jî. Ew çiqasî mezin in û ji ber bayê qayîm têne ajotinê, lê bi çerxeke gelekî biç’ûk têne serwêrtîkirinê, dilê gemîvan k’îyalîda ku bixwaze. 5Usa jî ziman endemekî biç’ûk e, lê tiştêd ji xwe mestir dibêje. Dîna xwe bidine pirîske agir, çi daristaneke mezin dikare bişewitîne! 6Ziman jî agirek e, dinyake zulmk’ar e nava endemêd meda. Ew t’emamîya qalibê me dih’er’imîne, agir dewra jîyîna mêriv dixe û ew xwexa ji alava agirê dojê pêgirtî ye+. 7Her cûr’e r’e’wir, teyrede, şûlikî û h’eywanêd be’rê têne zeftê û zeftî mêriv dibin, 8lê t’u qûl-bende zimên nikare. Ew zulmk’arekî bêar e, je’ra me’rava dagirtî ye+. 9Em bi wî şikirîyê didine Xudan û Bav, bi wî jî nifir’a mêriv dikin, yêd ku dilqê Xwedêda hatine xuliqandinê+. 10Hema ji wî devî jî dua û nifir’ dertên. Xûşk-birayêd min, ev yek ne cayîz e ku aha be. 11Gelo ji ç’e’vkanîkê ava xweş û te’l dide der? 12Gelo dibe xûşk-birayêd min, wekî dara hêjîrê berê zeyt’ûnê bide, yan jî k’ola tirîyê hêjîrê? Ne jî ji şor’ayîyê ava xweş dertê?

Serwaxtîya dinyayê û serwaxtîya e’zmên

13Nava weda k’î serwaxt û aqil e? Bira ew bi p’ergalîya xweye qenc, kirêd xwe bi milûktîya serwaxtîyê bide k’ifşê+. 14Lê heger dilê weda h’evsûdîya xirab û ç’e’vnebarî hene, k’ubar nebin û r’astîyê derew dernexin. 15Eva «serwaxtîya» ne dayîna jorin e, lê ji dinê ye, ya merivayî ye û ji cina ye+. 16Çimkî li k’îderê h’evsûdî û ç’e’vnebarî hene, li wir bêt’erbetî û her kirinêd xirab jî hene. 17Lê serwaxtîya jorin, berê pêşin paqij e, paşê e’dil e, milûk û berbihêr e, bi r’e’mê û berêd qencîyêva t’ijî ye, bê t’agêr û bê h’ilek’arî ye. 18Û berê heqîyê ji alîyê yê ku bi e’dilayîyê diçîne tê çinînê[*]+ .

4

Yarê dinê, neyarê Xwedê

4^1Ji k’u ne ew şer’ û de’wê nava weda? Ne ji temêd we ne, ku nava dilê weda şer’ê xwe dikin+? 2Ç’e’vê we li tişta ye, lê nak’eve destê we, dikujin û ç’e’vnebarîyê dikin, lê nikarin bigihîjine meremê xwe, hingê hûn hevr’a dik’evine h’ucetê û şer’ dikin[*] . Hûn dest naxin, çimkî hûn hîvî ji Xwedê nakin. 3Û gava hîvî dikin, nastînin, çimkî ser nêta xirabîyê hîvî dikin, wekî k’êfêd dilê xwe derbaz kin+. 4Bêe’silno! Hûn nizanin k’ê vê dinê h’iz dike, ew neyartîyê li Xwedê dike? Awa k’î dixwaze bibe yarê dinê, ew xwe dike neyarê Xwedê+. 5Yan t’exmîna we badîhewa nivîsar dibêje, ku Xwedê demana wî r’uh’ê ber meda ye?[*]+
6Lê belê ew hê k’eremê dide me. Lema nivîsar dibêje:

«Xwedê miqabilî k’ubar-babaxa ye,
lê k’eremê dide şkestîya»[*]+ .

7Awa ber Xwedê şkestî bin. Miqabilî mîrêcin bisekinin û ewê ji we bir’eve+. 8Xwe li Xwedê bigirin, Xwedê jî wê Xwe li we bigire. Destêd xwe bişon, gunek’arno, dilê xwe paqij kin, dudilîno+. 9Bine’lin, şîn û girî bin, bira k’enê we bibe şîn û eşqa we jî k’eder. 10Li ber Xudan xwe bişkênin û Ewê we bilind ke+.

Xeyba birê xwe neke

11Xeyba hevdu nekin xûşk-birano. K’î xeyba birê xwe dike, yan loma birê xwe dike, ew xeyba Qanûnê dike û loma Qanûnê dike. Lê heger tu loma Qanûnê dikî, îdî tu Qanûnê naqedînî, lê h’akimê wê yî+. 12T’enê Qanûndarek û H’akimek heye, ku dikare hin xilaz ke û hin jî unda ke. Lê tu k’î yî ku loma hevalê xwe dikî+?

H’evza xwe ji k’ubarîyê bikin

13Niha hûn guhdar bin, yêd ku dibêjin: «Îro yan sibê emê her’ine filan bajarî û li wê derê salekê bimînin, t’ucaretîyê bikin û qazinc kin». 14Hûn nizanin wê sibê çi bê serê we. E’mirê we çi ye? Hûn mîna mijê ne, hew dinihêr’î heye, hew dinihêr’î t’une.[*]+
15Gerekê hûn aha bêjin: «Heger Xudan bixwaze, emê bijîn û filan yan bêvan tiştî bikin»+. 16Lê hûn bi k’ubar-babaxîya xwe difir’in. Her p’eydayîneke aha xirabî ye. 17Awa ewê ku zane qencîyê bike û nake, ew jêr’a gune ye+.

5

Bona dewletîya

5^1Niha hûn bibihên, dewletîno! Bigirîn û şînê bikin bona wê belengazîya ku wê bê serê we+. 2Hebûka we r’izî ye, k’incêd we jî bûne xurê bizûzê.[*]+
3Zêr’ û zîvê we zeng girtin e û zenga wanê bibe şe’dê miqabilî we û mîna alava êgir goştê we h’ûfî xwe ke. We bona r’ojêd axirîyê xizne xwer’a t’op kir!+
4We ew heqêd p’alêd ku e’rdê we didirûtin nedanê. Va ye ew heq dikine zarîn. Şikîyatê wan p’ala gihîştîye guhê Xudanê Zor[*]+ . 5We li ser dinê ç’e’vê xwe tiştekîda nehiştîye, li gora dilê xwe xwarîye-vexwarîye, çawa k’ozîkirî, bona r’oja serjêkirinê+. 6We ew merivêd r’ast lomek’ar kirin û kuştin, k’îjan ku miqabilî we r’anebûn.

Sebir û dua

7Awa xûşk-birano, sebir kin h’eta hatina Xudan. Dîna xwe bidinê, cotk’ar hîvîya berê e’rdêyî bi qîmet e, bona wê yekê sebir dike h’eta barana pêşin û paşin lêde+. 8Hûn jî sebir kin, gumana xwe unda nekin, çimkî hatina Xudan nêzîk e+. 9Bîna xwe ji hevdu teng nekin xûşk-birano, ku dîwana we nebe. Va ye h’akim pişt dêrî sekinî ye+.

10Xûşk-birano, alîyê te’lî-tengîya û sebirêda ç’e’v bidine wan p’êxembera, yêd ku bi navê Xudan xeber dane+. 11Belê em xwezîya xwe li yêd sebir dikin tînin. We bona sebira Îbo bihîstîye û we dît, Xudan axirîya wî çawa xêr kir, çimkî Xudan gelekî îsaf û r’e’m e![*]+

12Berî her tiştî xûşk-birayêd min, sond nexwin, ne bi e’zmên, ne bi e’rdê, ne jî sondeke mayîn. Bira «Belê»-ya we belê be, «Na»-ya we na be, wekî hûn dîwanê ser xweda neynin[*]+ .

13Heger yek ji we te’lî-tengîyêda ye, bira dua bike. Heger yek şa ye, bira eşqî Xwedê bistirê+. 14Heger yek ji we nexweş e, bira gazî berpirsîyarêd civînê ke, ser wîda bira dua bikin, bi navê Xudan bi r’ûn r’ûn kin[*]+ . 15Û duayê bi bawerîyê wê yê nexweş qenc ke û Xudan wê wî r’ake ser p’îya. Û heger gunek jî kiribe, wê wî bê baxşandinê+. 16Lema ber hev gunêd xwe bidine r’ûyê xwe û bona hev dua bikin, wekî hûn qenc bin. Duayê yê r’ast gelekî qewat e û h’ukum dike+. 17Êlyas xût merivekî mîna me bû, bi dil û can dua kir, ku baran nebare û sê sal û nîva ser e’rdê baran nebarî[*]+ . 18Û paşê dîsa dua kir, ji e’zmên baran barî û e’rdê berê xwe da+.

19Gelî xûşk-birayêd min! Heger yek ji we ji r’îya r’astîyê bik’eve û yekî din wî veger’îne,+
20bira ew zanibe yê ku gunek’ar ji r’îya wîye xalifî vediger’îne, ew r’uh’ekî ji mirinê xilaz dike û gelek guna r’esît dike[*]+.

* 1:1 Bi gotineke din: «Donzdeh e’şîrêd Îsraêlê».

* 1:10 Îşaya 40:6-7.

* 1:19 Nav hinek destnivîsarada dewsa «zanibin» xebera «awa» heye.

* 1:20 Aha jî tê fe’mkirinê: «Çimkî hêrsa mêriv nahêle ku meriv li ber Xwedê r’ast bijî».

* 2:8 Qanûna K’ahîntîyê 19:18.

* 2:11 Derk’etin 20:14; Qanûna Ducarî 5:18.

* 2:11# Derk’etin 20:13; Qanûna Ducarî 5:17.

* 2:13 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «R’e’m ser dîwanê dik’eve».

* 2:21 Destpêbûn 22:1-14.

* 2:23 Destpêbûn 15:6.

* 2:23# R’omayî 4:3; Galatî 3:6.

* 2:25 Yêşû 2:1-21; 6:22-25.

* 3:18 Aha jî tê fe’mkirinê: «Û heqî ew ber e, ku yê e’dil t’oximê e’dilayîyê diçîne».

* 4:2 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ç’e’vê we li tişta ye, lê nak’eve destê we û dibine mêrkuj. Hûn ç’e’vnebarîyê dikin, lê nikarin bigihîjine meremê xwe, hingê dik’evine h’ucetê û şer’ dikin».

* 4:5 Aha jî tê fe’mkirinê: «Ku ew r’uh’ê ber bîna me ç’e’vnebarîyêda ye».

* 4:6 Gotinêd Silêman 3:34.

* 4:14 Gotinêd Silêman 27:1.

* 5:2-3 Metta 6:19.

* 5:4 Qanûna Ducarî 24:14-15.

* 5:11 Îbo 1:1-22; 2:10; 42:10-17; Zebûr 103:8.

* 5:12 Metta 5:34-37.

* 5:14 Marqos 6:13.

* 5:17 P’adşatî III 17:1; 18:1; 18:41-45.

* 5:20 Petrûs I 4:8.

+ 1:1 Metta 13:55, K’arêd Şandîya 12:17, K’arêd Şandîya 15:13, K’arêd Şandîya 21:18, Galatî 1:19, Galatî 2:9, Lûqa 22:30, Yûh’enna 7:35, K’arêd Şandîya 26:7, Petrûs I 1:1

+ 1:2 Metta 5:11-12, Petrûs I 1:6-7
+ 1:3 R’omayî 5:3
+ 1:4 Petrûs II 1:6, Metta 5:48
+ 1:5 P’adşatî III 3:9-12, Mesele 2:3-6
+ 1:6 Metta 21:21, Marqos 11:24
+ 1:7 Aqûb 4:8

+ 1:9 Yêremîya 9:23-24, Korint’î I 1:31, Korint’î II 10:17

+ 1:11 Îşaya 40:7, Petrûs I 1:24

+ 1:12 Metta 10:22, Marqos 13:13, Aqûb 5:11, Tîmot’êyo II 4:8, E’yantî 2:10

+ 1:15 Îbo 15:35, Zebûr 7:14, Îşaya 59:4, R’omayî 5:12, R’omayî 6:23

+ 1:16 Marqos 13:5, Yûh’enna I 3:7, Kolosî 2:8, T’êsalonîkî II 2:3

+ 1:17 Destpêbûn 1:16, Malaxî 3:6, Yûh’enna I 1:5

+ 1:18 Yêremîya 2:3, T’êsalonîkî II 2:13, E’yantî 14:4, Yûh’enna 1:13

+ 1:19 Mesele 10:19, Mesele 14:29, Zanebêj 7:9

+ 1:21 Kolosî 3:8

+ 1:22 Lûqa 11:28, Yûh’enna 13:17, Yûh’enna I 3:18, R’omayî 2:13

+ 1:25 Aqûb 2:12, Lûqa 11:28

+ 1:26 Zebûr 39:1, Aqûb 3:2-3

+ 1:27 Îbo 31:17-18, Îşaya 1:17, Metta 25:36, Petrûs II 3:14, Yûh’enna I 5:18, Tîmot’êyo I 5:22

+ 2:1 Q. Ducarî 1:17, Q. Ducarî 16:19, Metta 22:16, Lûqa 20:21, R’omayî 2:11

+ 2:5 Korint’î I 1:27-28, Korint’î II 8:9, E’yantî 2:9

+ 2:8 Q. K’ahîntîyê 19:18

+ 2:9 Derk’etin 23:2-3, Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:17

+ 2:10 Metta 5:19, Galatî 3:10
+ 2:11 Derk’etin 20:13-14
+ 2:12 Aqûb 1:25
+ 2:13 Metta 6:15, Metta 18:35, Lûqa 6:37

+ 2:16 Q. Ducarî 15:7, Mesele 21:13, Îşaya 58:7, Metta 25:35, Lûqa 3:11, Yûh’enna I 3:17-18

+ 2:18 Metta 7:16, Galatî 5:6

+ 2:19 Q. Ducarî 6:4, Metta 8:29, Marqos 1:24, Marqos 5:7, K’arêd Şandîya 16:17, K’arêd Şandîya 19:15

+ 2:21 Destpêbûn 22

+ 2:22 Îbranî 11:17-18

+ 2:23 Destpêbûn 15:6, R’omayî 4:3, Galatî 3:6, Dîrok II 20:7, Îşaya 41:8

+ 2:25 Yêşû 2:1, Yêşû 2:16, Yêşû 6:25

+ 3:1 Metta 23:8

+ 3:2 P’adşatî III 8:46, Dîrok II 6:36, Mesele 20:9, Zanebêj 7:20, Yûh’enna I 1:8-10, R’omayî 3:23, Zebûr 39:1, Aqûb 1:26

+ 3:3 Zebûr 32:9, Mesele 26:3
+ 3:6 Metta 12:34, Metta 15:18, Mesele 16:27
+ 3:8 Zebûr 120:2, Zebûr 140:3
+ 3:9 Destpêbûn 1:26
+ 3:13 Aqûb 2:18
+ 3:15 Tîmot’êyo I 4:1, E’yantî 2:24
+ 3:18 Metta 5:9, Galatî 6:8
+ 4:1 Petrûs I 2:11
+ 4:3 Mesele 10:3

+ 4:4 Yêremîya 3:8, Yêremîya 31:22, Hezeqêl 16:32, Hosêya 5:7, Yûh’enna 15:19, Yûh’enna I 2:15, R’omayî 8:7

+ 4:5 Korint’î I 6:19
+ 4:6 Mesele 3:34, Petrûs I 5:5
+ 4:7 Petrûs I 5:8-9, Efesî 4:27

+ 4:8 Dîrok II 15:2, Zebûr 73:28, Aqûb 1:7-8, Zebûr 51:2, Îşaya 1:16, Yêremîya 4:14

+ 4:10 Îşaya 57:15
+ 4:11 R’omayî 14:4, R’omayî 14:10
+ 4:12 Aqûb 5:9, Lûqa 12:5, Metta 7:1

+ 4:14 Mesele 27:1, Lûqa 12:18-20, Zebûr 102:3

+ 4:15 K’arêd Şandîya 18:21
+ 4:17 Yûh’enna 9:41
+ 5:1 Amos 6:1, Lûqa 6:24
+ 5:2 Îbo 13:28, Îşaya 50:9, Metta 6:19-20
+ 5:3 R’omayî 2:5

+ 5:4 Q. K’ahîntîyê 19:13, Q. Ducarî 24:14-15, Q. Ducarî 24:15, Îşaya 5:9

+ 5:5 Yêremîya 12:3
+ 5:7 Q. Ducarî 11:14
+ 5:8 Petrûs I 4:7
+ 5:9 Metta 7:1, Aqûb 4:12

+ 5:10 Metta 5:12, Metta 23:34, K’arêd Şandîya 7:52, Îbranî 11:32-38

+ 5:11 Metta 10:22, Marqos 13:13, Aqûb 1:12, E’yantî 2:10, Îbo 1:21-22, Îbo 2:10, Îbo 42:10, Derk’etin 34:6

+ 5:12 Metta 5:34-37
+ 5:13 Korint’î I 14:15, Efesî 5:19
+ 5:14 Marqos 6:13
+ 5:15 Îbo 22:30

+ 5:16 Marqos 1:5, K’arêd Şandîya 19:18, Destpêbûn 20:17, Jimar 11:2, P’adşatî III 13:6, P’adşatî IV 4:33-34, Îbo 42:8, K’arêd Şandîya 9:40, K’arêd Şandîya 28:8

+ 5:17 P’adşatî III 17:1, P’adşatî III 18:1, Lûqa 4:25

+ 5:18 P’adşatî III 18:42-45
+ 5:19 Galatî 6:1
+ 5:20 Mesele 10:12, Petrûs I 4:8

Petrûs I

NE’MA PETRÛSE PÊŞIN

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Petrûsê şandî bi vê ne’ma xweye pêşin berbir’î cime’ta Xwedêye bijartî dibe, awa gotî wan bawermenda, yêd ku belayî bakura Asya Biç’ûk bibûn, ku pênc qeza dik’etine nava wê, bi h’esabê îroyîn T’irkyayêda ne. H’îmêd civînêd van qeza hinek bi xûdana Pawlos, hinek jî bi ya heval-xebatêd wî hatibûne avîtinê. Li gora şe’detîya civîna sedsalîya dudada Petrûs eva ne’ma R’omayêda, bi navekî sur’ awa gotî «Babîlonêda» (5:13), berî kuştina xwe sala 65-da nivîsîye, gava mesîhî ji dest Nêronê Qeyserê Împêratorîya R’omayê dihatine zêrandinê.

Meremê vê ne’mê ew e, ku dil bide ber wan xwendevana, k’îjan ku bawerîya xwe Îsa tînin û nava tengasî û zêrandinada ne. Xudanê ne’mê vê nivîsarêda nexşê Îsa dide k’ifşê ku çawa cefê Wî, mirin, r’abûn û sozê hatina Wî wan bawermendar’a gumaneke mezin pêşda tîne. Bi vê dîtinê gerekê bawermendêd r’ast jî nava cefada teyax kin, çimkî eva yeka dide k’ifşê, ku ew r’ast bawerîyêda p’êga Îsada diçin. Û ewêd ku wê teyax kin, gava Îsa Mesîh dîsa e’yan be, Ewê wan xelat ke.

Usa jî xudanê vê ne’mê hîvî ji xwendevana dike, ku ew her t’im h’işyar û hazir bin, nava jîyîna pîrozîyêda, h’izkirina wane hindava hevda dur’ûtî nîbe û bibine p’aristgehêd sax, li ser wî r’ik’inê navê Mesîh çêkirî.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-2)

- Bîranîna kirêd Xwedêye bona xilazbûnê (1:3-12)

- Şîretêd bawermendar’a, ku bi jîyîna pîroz bijîn (1:13–2:10)

- Borcêd bawermenda dema cefa û te’lî-tengîyada (2:11–4:19)

- Xwedênasîya milûk û xizmetk’arîya wan (5:1-11)

- Paşgotin (5:12-14)

1

Silavkirin

1^1Ji Petrûs, Şandîyê Îsa Mesîh,
cime’ta Xwedêye bijartîr’a, ya ku li welatêd Pontosê, Galatyayê, Kepedokyayê, Asyayê û Bîtênyayêda xerîb belabûyî ye+. 2Hûn li gora wê qirara Bav Xwedêye pêşda hatine bijartinê û bi R’uh’ê Pîroz buhurtî-jibare dibin, wekî guhdarîya Îsa Mesîh bikin û bi xûna Wîye r’êtî bêne paqijkirinê:

De bira k’erem û e’dilayî hê li we zêde be+.

R’azîbûn bona gumana saxîyê

3Şikir ji Xwedêr’a, Bavê Xudanê me Îsa Mesîh, ku ji r’e’ma Xweye p’ir’, careke din em dinê xistin, bi r’abûna Îsa Mesîhe ji mirîya, wekî bibine xweyê gumana sax+
4û wan soz-qirarêd nebetale ner’izî û neç’ilmisî war bin. Evana li e’zmana wer’a xweykirî ne+. 5Û qewata Xwedê pê bawerîya we, we xwey dike, bona wê xilazbûna hazirkirî, ya ku axirîya zemênda wê xuya be+.

6Hûn bi wê şa dibin, r’ast e niha jî usa diqewime ku hûn hinekî me’dekirî ne, ji dest cûr’e-cûr’e cêr’ibandina+. 7Ev yek dibe sebeb, wekî xalisîya bawerîya we hê bi qîmet k’ifş be, ne ku ew zêr’ê ku nava êgirda tê cêr’ibandinê lê dîsa unda dibe û bi vî awayî ew bawerîya we wê hêjayî pesin, r’ûmet û qedir be, wextê xuyabûna Îsa Mesîh+. 8We Ew nedîtîye, lê hûn Wî h’iz dikin, niha jî nabînin, lê bawerîya xwe Wî tînin û şa ne bi wê eşqa mezine xweyîr’ûmet, ku bi zara nayê gotinê+. 9Çimkî hûn xilazkirina r’uh’ê xwe distînin, ku meremê bawerîya we ye.

10Bona vê xilazbûnê p’êxember lê ger’îyan û k’etibûne bin e’nena û bona wê k’erema ku wê wer’a bibûya p’êxembertî kirin+. 11R’uh’ê Mesîhî nava wanda hê pêşda li ber wan vedikir, ku Mesîhê cefê bik’işîne û peyr’a bik’eve r’ûmeta Xwe. Û wan dikir ku bizanibin k’a bona k’engê û zemanekî çawada ev yekê biqewimin+. 12Li ber wan vebû, wekî ew ne ku bona xwe, lê bona we xebitîn, gava ew tiştêd niha wer’a bi destê wan hatine gotinê, yêd ku Mizgînî wer’a dannasîn kirin, bi R’uh’ê Pîrozî ku ji e’zmên hate şandinê. Milyak’et jî demana wan tiştada ne, ku hema bibînin+.

H’işyar û pîroz bin

13Bona wê yekê hûn fikirêd xweda piştgirêdayî û h’işyar bin, t’am gumana xwe bidine ser wê k’eremê, ya ku wê wer’a bê dayînê, wextê xuyabûna Îsa Mesîh+. 14Mîna zar’êd guhdar bin, nebine mîna wî wextê dilxwestinêd xweye nezanîya xweda+. 15Lê mîna wî Pîrozê ku gazî we kir, hûn jî pîroz bin nava h’emû r’abûn-r’ûniştina xweda+. 16Çawa nivîsar e: «Pîroz bin, çimkî Ezî pîroz im»[*]+ .

17Heger hûn Wîr’a Bavo dibêjin, Yê ku bê firqî dîwana her kesî weke e’melêd wî dike, ku usa ye vî wextê xerîb-firarîya xweye vê dinê bi xofa Xwedê derbaz kin+. 18Çimkî hûn zanin wekî hûn ji r’aw-r’izimêd kal-bavaye bêkêr, pê wan tiştêd ku unda dibin, awa gotî zêr’a yan zîva nehatine k’ir’înê,+
19lê pê xûna Mesîhe qîmet-giran, ku ew çawa berxekî bêqusûr û bêlek’e bû. 20Ew hê berî destpêbûna dinyayê k’ifşkirî bû, lê van axirîyada bona we e’yan bû+. 21Bi Wî we bawerîya xwe Wî Xwedêyî anî, Yê ku Ew ji nava mirîya r’akir û r’ûmet da Wî, lema bawerî û gumana we ser Xwedê ye. 22Awa we guhdarîya r’astîyê kir û bi vî awayî xwe paqij kir, ku h’izkirina we hindava xûşk-birada bê h’ilek’arî be, niha bi dilê sax hevdu qayîm h’iz bikin+. 23Hûn ne ku ji havênê p’ûç’ dîsa dinê k’etine, lê ji yê nep’ûç’, ji xebera Xwedêye xweyîe’mire h’eta-h’etayê+. 24Çimkî

«H’emû meriv mîna gîhê ne
û t’emamîya r’ewşa wan mîna gulê gîhê.
Gîha h’işk dibe û gulêd wê jê diwarin,
25lê xebera Xudan h’eta-h’etayê dimîne».[*]

Ev ew xeber e, ku bi Mizgînîyê wer’a hate dayînê+.

2

Kevirê sax û miletê pîroz

2^1De her cûr’e xirabîyê, h’ilek’arîyê, dur’ûtîyê, h’evsûdîyê û buxdanbêjîyê ji p’êşa xwe dawşînin+. 2Mîna dergûşêd li ber bistên, h’eyra şîrê sipîyî r’uh’anîda bin, ku hûn bi wî xilazbûnêr’a mezin bin+. 3Çimkî nivîsar e: We «te’ma şîrinayîya Xudan hildaye»[*]+ . 4Xwe li Wî bigirin, Wî kevirê saxî ku ji meriva t’exsîrkirî ye, lê ji Xwedêda bijartî û xweyîqedir e+. 5Hûn jî mîna kevirêd sax, p’aristgeheke r’uh’anî werine çêkirinê, çawa k’ahînêd pîroz qurbanêd r’uh’anîye li Xwedê xweş bi Îsa Mesîh bidin+. 6Çimkî k’itêbêda nivîsar e:

«Va Ez Sîyonêda kevirekî jibareyî û xweyîqedir çawa kevirê e’nîşkê datînim
û k’î bawerîya xwe Wî bîne, t’u car wê şermî nemîne»[*]+ .

7Awa ew kevir bona we bawermenda xweyîr’ûmet e, lê bona nebawera:

«Ew kevirê ku hosta t’exsîr kir, Ew bû serê e’nîşkê»[*] ,+

8«Kevirê ku meriv serda dilik’umin
û zinarê ku jê hol dibin»[*] .

Ew dilik’umin, çimkî guhdarîya xeberê nakin û çawa wê yekêr’a jî k’ifşkirî ne+.

9Lê hûn qebîleke jibare ne, k’ahînêd p’adşatîyê, miletê buhurtî, cime’ta Xwedê, wekî k’eremetêd[*] Wî bikine dengî, Yê ku hûn ji te’rîstanîyê gazî r’onaya xweye h’ujmek’ar kirine[*]+ . 10Wextekê hûn ne t’u cime’t bûn, lê niha bûne cime’ta Xwedê, hûne bê r’e’ma Xwedê bûn, lê niha we r’e’m dîtîye[*]+ .

Xulamêd Xwedê

11Delalno! Ez hîvî ji we dikim, çawa merivêd firarî û xerîbe vê dinê, h’evza xwe ji dilhavijîyêd bedenê bikin, ku miqabilî r’uh’ê we şer’ dikin+. 12Nava p’ûtp’aristada hûn xwe usa p’ergal xwey kin, wekî çi tiştîda jî we r’ezîl bikin çawa xirab, kirêd weye qenc bibînin û şikirîyê bidine Xwedê, wê R’oja ku serîkî bide dinê+.

13Gur’a her serwêrtîyêd merivayêda bin, bona xatirê Xudan, gur’a p’adşêda bin, çawa serwêrê herî bilind,+
14usa jî gur’a welîyada bin, ku ji alîyê p’adşêda şandî ne, wekî cezayê bidine neheqa û pesin jî bidine qenca+. 15Çimkî ev e qirara Xwedê, ku hûn bi qencîkirinê dengê merivêd bêh’işe nezan bidine bir’înê. 16Mîna merivêd aza bijîn. Bira azayîya we nebe xêlîya xirabîkirinê, lê bijîn çawa xulamêd Xwedê+. 17Qedirê h’emûya bigirin xûşk-bira h’iz bikin, ji Xwedê bitirsin, qedirê p’adşê bigirin+.

Hûn jî r’îya Mesîhe cefada her’in

18Xulamno, bi xofk’êşîke mezin gur’a axayêd xweda bin, ne ku t’enê gur’a yêd qenc û berbihêrada bin, lê gur’a zulmk’arada jî+. 19Çimkî eva bextewarîk e, heger yek bona xatirê Xwedê cîkî heqî-neheq zelûlîyê dik’işîne û sebir dike+. 20Lê çi feyde heger hûn bona gunekirinê bêne lêdanê û teyax kin? Lê heger hûn bona qencîkirinê cefê bibînin û teyax kin, hûn li ber Xwedê bextewar in. 21Belê hûn vê yekêr’a hatine gazîkirinê, çimkî Mesîh xwexa jî bona we cefa k’işand û nexşek wer’a hişt, wekî hûn p’êgeha Wîda her’in+. 22Ewî gune nekir û zarê Wîda h’ilek’arî t’unebû[*]+ . 23Gava dihate r’ezîlkirinê, ji berva kes r’ezîl nedikir, gava cefa dik’işand, gef li kesekî nedixwar, lê Xwe spartibû h’akimê ser r’astîyê[*]+ . 24Ewî gunêd me bedena Xweda r’akirine ser dar, wekî em hindava gunada mirî[*] bin û bona heqîyê bijîn: Bi dexmêd Wî hûn qenc bûn[*]+ . 25Çimkî hûn mîna pezêd xalifî bûn, lê niha hûn li Şivan û Se’vîyê r’uh’ê xwe veger’îyane+.

3

T’emîya bona jin û mêr

3^1Usa jî k’ulfetno, gur’a mêrê xweda bin, wekî ji wan hinek jî, heger guhdarîya xeberê nakin, bi p’ergalîya jinêd xwe, bê gotin jî bêne ser bawerîyê[*]+
2gava p’ergalîya weye xofe û nave-namûs bibînin. 3Bira xemila we dervava bi gulîvegirtinê û t’or’êd zêr’a, yan jî bi k’inca nîbe[*] , 4lê ya merivê hindur’ê dilda, r’uh’ekî milûk û girane bedewetîya nebetal e, ku li ber Xwedê p’ir’ bi qîmet e+. 5Çimkî berê bi vî tiherî k’ulfetêd pîroze ku gumana xwe danîbûne ser Xwedê, xwe dixemilandin, xemila wan ew bû ku gur’a mêrê xwe bikirana, 6mîna Serayê ku gur’a Birahîmda bû û digote wî: «Xweyê min». Îdî hûn qîzêd wê dêyê ne, heger hûn xwe li qencîyê digirin û ji t’u tiştî natirsin+.

7Usa jî mêrno, bi fe’mdarîyê e’mirê xwe t’evî jinêd xwe derbaz kin, çawa qisimê sist qedirê wan bigirin, usa jî çawa hevalwarê wê jîyîna ku hûnê p’êşk’êş bistînin, wekî t’u tişt nebine bayîsê duayêd we[*]+ .

Cefê bona r’astîkirinê bik’işînin

8Heyneser h’emû jî ser nêtekê bin, ser hev şewat bin, hev h’iz bikin, r’e’m û şkestî bin+. 9Ji ber xirabîyêva xirabîyê nekin, yan ji ber bêhurmetkirinêva bêhurmetkirinê, lê ji ber vanva dua-dirozga li wan bikin, çimkî hûn vê yekêr’a hatine gazîkirinê, wekî dua-dirozgê sozdayî ser weda bê+. 10Çimkî nivîsar e:

«K’î jîyînê begem dike
û dixwaze r’ojêd xweş bibîne,
bira zimanê xwe ji xirabîyê xwey ke
û zarê xwe jî ji h’ilek’arîyê.
11Bira ji xirabîyê veger’e, qencîyê bike
û e’dilayîyê biger’e, li pey wê her’e.
12Çimkî ç’e’vê Xudan li ser r’asta ye
û guhê Wî ser duayê wan e,
lê Xudan miqabilî wan e, yêd ku xirabîyê dikin».[*]+

13K’î wê xirabîyê li we bike, heger hûn demana qencîkirinêda bin? 14Lê heger hûn bona r’astîkirinê cefê jî bibînin, hûne xwezilî ne! Îdî ji meriva netirsin û xwe unda nekin[*]+ . 15Lê belê Mesîh çawa Xudanê pîroz dilê xweda bilind bigirin. Her gav hazir bin, caba wan h’emûya bidin, yêd ku bona wê gumana nava weda dipirsin. Lê wê yekê bi xof û milûktîyê bikin[*] ,+
16xweyê îsafa r’ih’et bin, wekî, gava hûn bêne r’ezîlkirinê, yêd ku p’ergalîya weye qence t’evî Mesîh bêhurmet dikin, şermî bin+. 17Hê qenc e, heger qirara Xwedê ye, em bona qencîyê cefê bik’işînin, ne ku bona xirabîyê+. 18Çimkî Mesîh carekê bona her t’im bona guna cefa k’işand[*] , Yê heq bona neheqa, wekî me nêzîkî Xwedê ke. Ew alîyê bedenîda hate kuştinê, lê alîyê r’uh’anîda jîyînêr’a hate veger’andinê+. 19Bi r’uh’anî çû nava wan r’uh’êd kelêda dannasîn kir,+
20yêd ku wextekê ne guhdar bûn, gava Xwedê bi dûmika dirêj sebir dikir, wî zemanê Nuhda, gava gemî dihate çêkirinê. Wêda hindik, awa gotî h’eyşt nefs «nava avêda» xilaz bûn[*] . 21Ew av sûretê nixumandinê bû, k’îjan niha we xilaz dike. Ew nixumandin ne ku we ji qilêra bedenê dişo, lê ji îsafa r’ih’et şe’detîk e li ber Xwedê[*] . Ew yek bi r’abûna Îsa Mesîhe ji mirîya we xilaz dike,+
22Yê ku çûye e’zmên, li milê Xwedêyî r’astê ye û milyak’et, h’ukumet û qudretêd r’uh’anî bin gur’a Wîda ne+.

4

4^1Awa Mesîh ku bona me bedenî cefa k’işand, hûn jî bi wê nêt-fikirê sîlih’kirî bin. Çimkî yê bi bedenî cefa k’işand, wî dest ji guna k’işandîye,+
2wekî îdî h’eta mirina xwe, ne ku li gora dilhavijîyêd xweye merivayî bijîn, lê li gora qirara Xwedê+. 3Besî we ye, ku we wextê jîyîna xweye bihurîda li gora xwestina p’ûtp’arista derbaz kirîye, hûn pey h’eramîyê, temxwestinêd xirab, pey-vexwarinê, kûç’iksantîyê, serxweşîyê û p’ûtp’aristîya k’irêt k’etibûn. 4Ew p’ûtp’arist e’cêbmayî jî dimînin, wekî hûn t’evî avîtîya wane bênamûsî nabin û navê xirab li pey we dixin+. 5Lê ewê li ber Wî cabdar bin, Yê ku hazir e dîwana mirî û zêndîya bike+. 6Bona vê yekê jî wan mirîyar’a Mizgînî hate dayînê, yêd ku bi bedenî mîna meriva dîwana wan hate kirinê, wekî bi r’uh’anî bijîn mîna Xwedê.

P’êşk’êşêd Xwedêye bona civînê

7Axirîya her tiştî nêzîk bûye. Awa serwaxt û ser xwe bin, ku bikaribin dua bikin+. 8Berî her tiştî, h’izkirina we hindava hevda bi dil û can be, çimkî h’izkirin gelek guna dinixême+. 9Hindava hevda mêvanh’iz bin, bîna xwe teng nekin[*]+ . 10Ji we k’ê çi p’êşk’êş standîye, bi wê jî hevr’a xizmetk’arîyê bikin, çawa wek’îlêd qence k’erema Xwedê+. 11Heger yek xeber dide, bira gotinêd Xwedê xeber de, heger yek xizmetk’arîyê dike, bira bi wê qewatê bike, ku Xwedê dayê, wekî her tiştîda navê Xwedê bê bilindkirinê bi Îsa Mesîh, r’ûmet û qudret ji Wîr’a h’eta-h’etayê. Amîn+.

Cefa û te’lî-tengîyêd bona navê Îsa Mesîh

12Delalno! Ji wê alava tengasîyê e’cêbmayî nemînin, ku bona cêr’ibandinê tê serê we û nefikirin ku ev çi bela bû li we qewimî+. 13Lê şa bin, ku hûn t’evî cefêd Mesîh dibin, wekî wî wextê xuyabûna r’ûmeta Wî hûnê ji şabûnê geş bin+. 14Heger hûn bona navê Mesîh bêne r’ezîlkirinê, hûne xwezilî ne, ku usa ye R’uh’ê xweyîr’ûmet, R’uh’ê Xwedê ser we danîye[*]+ . 15Bira ji we t’u kes cefê nek’işîne, çawa mêrkuj, yan diz, yan zulmk’ar, yan jî t’evî şixulê xelqê bûyî. 16Lê heger cefê bik’işîne çawa mesîhî, bira şerm neke, lê şikirîyê bide Xwedê bona vî navî, ku ser wî ye+. 17Îdî wext pêr’a gihîştîye, wekî dîwan ji mala Xwedêda destpêbe û heger pêşda ji meda destpêdibe, lê axirîya wanê çawa be, yêd ku gur’a wê Mizgînîya ji Xwedê nakin+? 18Nivîsar e:

«Heger yê r’ast wê bi zorekê xilaz be,
îdî h’alê nep’ak û gunek’ara wê çawa be?»[*]+

19Awa yêd ku li gora qirara Xwedê cefê dik’işînin, bira xwe li qencîyê bigirin, r’uh’ê xwe bispêrine E’firandarê xweyî amin+.

5

Bona kerê pezê Xwedê

5^1Ez hîvî ji berpirsîyarêd nava weda dikim, ez xwexa jî çawa berpirsîyar û şe’dê cefêd Mesîh û heval-p’arê wê r’ûmetê me, ya ku wê xuya be+. 2Şivantîyê wî kerîyê pezê Xwedêyî li ber xwe bikin[*] , ne ku bê dil, lê bi dil û can usa xwey kin, çawa Xwedê dixwaze, ne ku bona k’ara xwe, lê bi r’ezedilî[*] ,+
3ne ku li ser yêd ku p’ara we k’etine h’ukum kin, lê nexşê qenc nîşanî kêrî kin+. 4Û gava Serekşivan e’yan be, hûnê wê t’acê r’ûmetê bistînin, ku ç’irûsîya wê unda nabe+.

5Usa jî cahilno, gur’a mezinada bin. Û hûn h’emû jî, li ber hev şkestî bin, xulamtîyê hevdur’a bikin, çimkî nivîsar e:

«Xwedê miqabilî k’ubar-babaxa ye,
lê k’eremê dide şkestîya»[*]+ .

6Bin destê Xwedêyî zor ta bin, ku Ew wextda we bilind ke[*]
7û h’emû xemêd xwe bavêjine ser Wî, çimkî Ew bona we xem dike+.

8Serwaxt bin, h’işyar bimînin! Mîrêcinê neyarê we mîna şêr mir’e-mir’a wî ye, diger’e k’a k’ê h’ûfî xwe ke+. 9Bawerîyêda h’îmgirtî miqabilî wî bisekinin, çimkî hûn zanin ku xûşk-birêd we jî t’emamîya dinyayêda xût wan cefa dik’işînin+. 10Lê Xwedêyê t’emamîya k’eremê, Yê ku pê Mesîh hûn gazî r’ûmeta xweye h’eta-h’etayê kirine, pey hinek cefa dîtinêr’a, wê Xwexa we k’amil ke, bişidîne, qewat ke, xweyîbingeh ke+. 11Qudret ji wîr’a h’eta-h’etayê. Amîn+.

Silavêd axirîyê

12Min bi destê Sîlas[*] , çawa birakî amin ez wî h’esab dikim, kin wer’a nivîsî, dil didime we û şe’detîyê didim, ku ev e k’erema Xwedêye r’ast. Vêda hûn qewîn bisekinin+. 13Civîna Babîlonêda[*] li we silav dike, ya ku t’evî we hatîye bijartinê, usa jî lawê min Marqos+. 14Bi r’amûsana h’izkirinêye dilê sax hevdu silav kin. De bira e’dilayî li we h’emûyêd p’ara Mesîh be. Amîn+.

* 1:16 Qanûna K’ahîntîyê 11:44-45; 19:2; 20:7.

* 1:24-25 Îşaya 40:6-8.

* 2:3 Zebûr 34:8.

* 2:6 Îşaya 28:16.

* 2:7 Zebûr 118:22.

* 2:8 Îşaya 8:14.

* 2:9 Aha jî tê fe’mkirinê: «T’or’intîya Wî».

* 2:9# Îşaya 43:20-21; Derk’etin 19:5-6.

* 2:10 Hosêya 2:23.

* 2:22 Îşaya 53:9.

* 2:23 Îşaya 53:7.

* 2:24 Bi gotineke din: «Ji guna dûr» yan «aza».

* 2:24# Îşaya 53:5-6.

* 3:1 Efesî 5:22; Kolosî 3:18.

* 3:3 Tîmot’êyo I 2:9.

* 3:7 Efesî 5:25; Kolosî 3:19.

* 3:10-12 Zebûr 34:12-16.

* 3:14 Metta 5:10.

* 3:15 Îşaya 8:12-13.

* 3:18 Aha jî tê fe’mkirinê: Dewsa «cefa k’işand» «mir».

* 3:20 Destpêbûn 6:9–8:22.

* 3:21 Aha jî tê fe’mkirinê: «Lê nixumandin bona îsafa qenc şe’detî ye li ber Xwedê». Dewsa xebera «şe’detî» hinek «delîlek» fe’m dikin.

* 4:9 Aqûb 5:20; Gotinêd Silêman 10:12.

* 4:14 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Ji alîyê wanva Ew tê bêhurmetkirinê, lê ji alîyê weva tê bilindkirinê».

* 4:18 Gotinêd Silêman 11:31.

* 5:2 Nav hinek destnivîsarada ev jî heye: «Çawa se’vî».

* 5:2# Yûh’enna 21:15-17.

* 5:5 Gotinêd Silêman 3:34.

* 5:6 Metta 23:12; Lûqa 14:11; 18:14.

* 5:12 Bi yûnanî «Sîlvano» nivîsar e, ku cûr’ekî navê «Sîlas» e.

* 5:13 Bi fikira hineka hingê bawermenda bajarê R’oma Îtalyayêr’a digotin «Babîlon».

+ 1:1 Metta 4:18-21, Yûh’enna 1:40-42, Aqûb 1:1

+ 1:2 Îbranî 12:24, Danîyêl 4:1, Petrûs II 1:2, Cihûda 1:2

+ 1:3 Korint’î II 1:3, Efesî 1:3, Petrûs I 3:21, Yûh’enna 3:3, Tîto 3:5

+ 1:4 Metta 6:20, Metta 19:21, Kolosî 1:5
+ 1:5 Efesî 2:8
+ 1:6 Metta 5:11-12, Aqûb 1:2-3

+ 1:7 Îbo 23:10, Zebûr 66:10, Korint’î I 3:13, R’omayî 2:10

+ 1:8 Yûh’enna 20:29
+ 1:10 Petrûs II 1:19
+ 1:11 R’omayî 8:9, Lûqa 24:26
+ 1:12 K’arêd Şandîya 2:2-4

+ 1:13 Marqos 13:33-34, Efesî 6:18, T’êsalonîkî I 5:6

+ 1:14 K’arêd Şandîya 17:30, Efesî 4:18-19, R’omayî 12:2, Tîto 3:3

+ 1:15 Yûh’enna I 3:3, Petrûs II 3:11

+ 1:16 Q. K’ahîntîyê 11:44, Q. K’ahîntîyê 19:2

+ 1:17 Q. Ducarî 10:17, Derk’etin 4:22, Yêremîya 31:9, Korint’î II 6:18

+ 1:18 Derk’etin 12:3, Q. K’ahîntîyê 1:10, Îşaya 53:7, Yûh’enna 1:29, K’arêd Şandîya 20:28, Îbranî 9:14

+ 1:20 Îbranî 1:2

+ 1:22 Yûh’enna 13:34, R’omayî 12:9, Îbranî 13:1

+ 1:23 Yûh’enna 1:13, Îbranî 4:12
+ 1:25 Îşaya 40:6-8, Aqûb 1:10-11
+ 2:1 Efesî 4:31, Kolosî 3:8
+ 2:2 Metta 18:3, Korint’î I 3:2, Îbranî 5:13
+ 2:3 Zebûr 34:8
+ 2:4 Korint’î I 10:4
+ 2:5 Efesî 2:20-22, Derk’etin 19:6

+ 2:6 Îşaya 28:16, R’omayî 9:33, R’omayî 10:11

+ 2:7 Zebûr 118:22, Marqos 12:11, K’arêd Şandîya 4:11

+ 2:8 Îşaya 8:14, R’omayî 9:33

+ 2:9 Q. Ducarî 10:15, Derk’etin 19:6, Q. Ducarî 7:6, E’yantî 1:6, E’yantî 5:10, Zebûr 36:9, Yûh’enna 1:9

+ 2:10 Hosêya 1:6, Hosêya 1:9, Hosêya 2:23, R’omayî 9:25

+ 2:11 Q. K’ahîntîyê 25:23, Aqûb 4:1, R’omayî 7:23, R’omayî 13:14, Galatî 5:24

+ 2:12 Metta 5:16, Korint’î II 9:13, Galatî 1:24

+ 2:13 R’omayî 13:1, Tîto 3:1

+ 2:14 R’omayî 13:3-4

+ 2:16 Yûh’enna 8:32, Aqûb 1:25, Aqûb 2:12, R’omayî 6:18, Korint’î I 7:22, Korint’î II 3:17, Galatî 5:1, Galatî 5:13, Korint’î I 7:22

+ 2:17 Mesele 24:21, R’omayî 13:7

+ 2:18 Efesî 6:5, Kolosî 3:22, Tîmot’êyo I 6:1, Tîto 2:9

+ 2:19 Petrûs I 3:14, Petrûs I 3:17, Petrûs I 4:16

+ 2:21 K’arêd Şandîya 14:22, Yûh’enna 13:15
+ 2:22 Îşaya 53:9
+ 2:23 Metta 5:39, Îşaya 53:7, Lûqa 23:46

+ 2:24 R’omayî 6:2, Galatî 2:19, Galatî 5:24, Îşaya 53:4-5

+ 2:25 Zebûr 119:176, Îşaya 53:6, Yêremîya 50:6, Hezeqêl 34:6, Hezeqêl 34:11, Lûqa 15:6

+ 3:1 Destpêbûn 3:16, Korint’î I 14:34, Efesî 5:22, Kolosî 3:18, Tîto 2:5

+ 3:4 Tîmot’êyo I 2:9
+ 3:6 Destpêbûn 18:12
+ 3:7 Efesî 5:25, Kolosî 3:19
+ 3:8 R’omayî 12:16

+ 3:9 Q. K’ahîntîyê 19:18, T’êsalonîkî I 5:15, R’omayî 12:17, Metta 5:44, R’omayî 12:14, Korint’î I 4:12

+ 3:12 Zebûr 34:12-16

+ 3:14 Metta 5:10, Petrûs I 2:19-20, Petrûs I 4:14-16, Îşaya 8:12

+ 3:15 Îşaya 8:13, Kolosî 4:6
+ 3:16 Petrûs I 2:12, Lûqa 13:17
+ 3:17 Petrûs I 2:20

+ 3:18 Petrûs I 2:21, Petrûs I 4:1, Îbranî 9:26-28

+ 3:19 Destpêbûn 6:3-14, Destpêbûn 7:17, Petrûs II 2:5

+ 3:21 R’omayî 6:4, Marqos 16:16, Petrûs I 1:3

+ 3:22 Lûqa 24:51, K’arêd Şandîya 1:9, Zebûr 110:1, Marqos 16:19, R’omayî 8:34, R’omayî 8:38, Korint’î I 15:24, Efesî 1:21

+ 4:1 Petrûs I 3:18, R’omayî 6:2, R’omayî 6:7, Galatî 5:24, Kolosî 3:3

+ 4:2 R’omayî 6:14, R’omayî 14:7-8, Korint’î II 5:15, Tîto 2:12

+ 4:4 Efesî 4:17-19, Petrûs I 2:12, Petrûs I 3:16

+ 4:5 Yûh’enna 5:22, K’arêd Şandîya 10:42, Petrûs I 4:5

+ 4:7 Aqûb 5:8, Korint’î I 7:29, Korint’î I 7:31, Marqos 14:38

+ 4:8 Mesele 10:12, Aqûb 5:20

+ 4:9 Îbranî 13:2

+ 4:10 R’omayî 12:6-8, Korint’î I 7:7, Lûqa 12:42-43

+ 4:11 Yûh’enna 13:31, Korint’î I 10:31, Cihûda 1:24-25, E’yantî 1:6, E’yantî 5:13

+ 4:12 Petrûs I 1:7
+ 4:13 K’arêd Şandîya 5:41, Fîlîpî 3:11
+ 4:14 Zebûr 89:50-51, Metta 5:11
+ 4:16 Petrûs I 2:19-20
+ 4:17 R’omayî 2:9, Yêremîya 25:29
+ 4:18 Mesele 11:31
+ 4:19 Zebûr 31:5, Lûqa 23:46
+ 5:1 Lûqa 24:48, R’omayî 8:17

+ 5:2 Yûh’enna 21:16-17, K’arêd Şandîya 20:28, Tîmot’êyo I 3:8, Tîto 1:7

+ 5:3 Metta 20:25-26, Fîlîpî 3:17, T’êsalonîkî II 3:9, Tîmot’êyo I 4:12, Tîto 2:7

+ 5:4 Zebûr 23:1, Zebûr 80:1, Îşaya 40:11, Hezeqêl 34:11-15, Zanebêj 12:12, Yûh’enna 10:11, Îbranî 13:20, Korint’î I 9:25

+ 5:5 Mesele 3:34, Aqûb 4:6

+ 5:7 Zebûr 37:5, Metta 6:25, Fîlîpî 4:6

+ 5:8 Marqos 13:33-34, Petrûs I 5:8, Efesî 6:18, T’êsalonîkî I 5:6, Îbo 1:6, Îbo 2:2, Korint’î II 2:11, Efesî 6:11

+ 5:9 Aqûb 4:7, K’arêd Şandîya 14:22, T’êsalonîkî I 3:3

+ 5:10 Tîmot’êyo II 2:10

+ 5:11 Petrûs I 4:11

+ 5:12 K’arêd Şandîya 15:22, K’arêd Şandîya 15:40, T’êsalonîkî I 1:1, T’êsalonîkî II 1:1

+ 5:13 K’arêd Şandîya 12:12, K’arêd Şandîya 13:5, K’arêd Şandîya 15:37

+ 5:14 R’omayî 16:16

Petrûs II

NE’MA PETRÛSE DUDA

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3

Petrûsê şandî bi vê ne’ma xweye duda berbir’î h’emû bawermenda dibe. Meremê wîyî mezin ew bû, ku pêşîya hînkirina dersdarêd şaş bide girtinê û bawermend ji wê hînkirinê nexalifin, ya ku bi destê wan meriva hatîye hînkirinê, k’îjana bi ç’e’vê xwe Îsa dîtibûn û bi guhê xwe gotinêd Wî bihîstibûn. Ew berk’ davêje wan, yêd ku dibêjin Mesîh venager’e û hînkirinêd zewal hîn dikirin û r’abûn-r’ûniştina xweda jî ne r’êva bûn. Ew serda zêde dike ku derengîk’etina Îsa Mesîh ji sebira Xwedê ye, k’ara xilazbûna r’uh’ê însên e, çimkî Xwedê naxwaze ku t’u kes unda be, lê ew dixwaze wekî h’emû jî ji gunekirinê veger’in (3:9).

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-2)

- Gazî û bijartina Xwedêye hindava mesîhîyada (1:3-21)

- Dersdarêd şaşe derew (2:1-22)

- Hatina Mesîhe duda (3:1-18)

1

Silavkirin

1^1Ji Şimh’ûn Petrûsê xulam û şandîyê Îsa Mesîh,
wanr’a, yêd ku bi heqîya Xwedê Xilazkirê me Îsa Mesîh[*] ew bawerîya xweyîqîmet standin, çawa me stand:+

2De bira k’erem û e’dilayî bi wê zanebûna Xwedê û Xudanê me Îsa li ser we zêde be+.

Gazî û bijartina Xwedê

3Qewata xwedêtîya Wî her tiştê ku li jîyîna xwedênasîyê dik’eve p’êşk’êşî me kir, bi wê zanebûna meye hindava Wîda, Yê ku bi saya r’ûmet û qencîya Xwe gazî me kir. 4Bi vî awayî Ewî sozêd here mezine qîmet dane me, wekî em bi wan t’evî binyat’a xwedêtîyê bin û ji wê boş-betalîya ku ji dilhavijîyêd dinê pêşda tê bir’evin+.

5Hema bona vê yekê her alîyava xîret kin, ser bawerîya xweda qencîyê zêde kin, ser qencîyêda zanebûnê, 6ser zanebûnê xwegirtinê, ser xwegirtinê sebirê, ser sebirê xwedênasîyê,+
7ser xwedênasîyê h’uba xûşk-bira û ser h’uba xûşk-bira h’izkirinê+. 8Çimkî heger ev şuretana nava weda hene û zêde dibin, hûn bêkêr û bêber namînin nava wê zanebûna weye hindava Xudanê me Îsa Mesîhda+. 9Lê li cem k’ê ev şuretana t’unene, ew ç’e’vada haqas me’rim e, wekî qet nabîne û bîr kirîye ku ji gunêd xweye berê paqij bûye+.

10Bona vê yekê xûşk-birano, hê bikin ku wê gazî û jibarebûna xwe t’estîq kin. Hûn ku vê yekê bikin, t’u car nak’evin+. 11Bi vî awayî dergehê li ber we bi mer’danî vebe, ku bik’evine P’adşatîya h’eta-h’etayêye Xudan û Xilazkirê me Îsa Mesîh+.

12Bona vê yekê ez her gav dixwazim ku van tişta bikime bîra we, çawa hûn zanin û ser wê r’astîya ku gihîştîye we jî h’îmgirtî ne+. 13Ez vê yekê jî r’ast dibînim, wekî h’eta vî qalibîda me bînime bîra we. 14Çimkî zanim ku ezê zûtirekê vî qalibî ji xwe bêxim, çawa ku Xudanê me Îsa Mesîh e’lamî min kirîye+. 15Awa ezê bikim, ku pey çûyîna minr’a jî, hûn her gav bikaribin van tişta bînine bîra xwe.

Yêd ku bi ç’e’va r’ûmeta Îsa Mesîh dîtin

16Em ne ku pey ç’ilovîskîyêd hostatîye berxwederxistî k’etibûn gava me derheqa qewat û hatina Xudanê me Îsa Mesîhda wer’a got, lê me bi ç’e’vêd xwe mezinayîya dîndara Wî dît+. 17Ewî ji Bav Xwedê r’ûmet û hurmet stand, gava ji wê R’ûmeta Qeşeng deng hat û got: «Ew e Kur’ê Minî delal, ji k’îjanî Ez r’azî me»[*]+ . 18Me xwexa ev deng bihîst, gava ji e’zmên hat, hingê em t’evî Wî serê ç’îyayê buhurtî bûn.

19Awa gotinêd p’êxembertîyê jî bona me hê mak dibin. Qenc e wekî hûn dîna xwe bidine wan, çimkî ew mîna ç’irakê ne, ku te’rîyêda r’onayê dide, h’eta sibeh zelal be û steyrka berbir’o dilê weda derê+. 20Lê pêşîyê vê yekê zanibin ku t’u kes xweserîxwe nikare p’êxembertîyêd nivîsarê şiroveke. 21Çimkî t’u p’êxembertî bi xwestina dilê meriva nehatîye dayînê, lê meriva bi r’êberîya R’uh’ê Pîroz ji Xwedêda xeber dane[*]+ .

2

Dersdarêd derew

2^1P’êxemberêd derew jî nava cime’ta Îsraêlêda derk’etine, çawa li nava weda jî wê dersdarêd derew derên. Ewê hînkirinêd zewal vedizine nava we, wî Xweyîyê ku ew k’ir’în jî înk’ar kin û zûtirekê belayê bînine serê xwe+. 2Gelek wê ber bayê bênamûsîya wan k’evin, r’ûyê wanda wê r’îya r’astîyê bê bêhurmetkirinê. 3Wê ji dest timak’arîyê bi zarê xweş we bixapînin bona k’ara xwe. Dîwana wanê derengî nebe, bela wan ber şêmîkê ye+.

4Çimkî h’eyfa Xwedê li wan milyak’etêd ku gune kirin nehat, lê ew qeydkirî avîtine zindana te’rîstanîyê, R’oja Dîwanêr’a dane xweykirinê+. 5Û h’eyfa Wî dinya pêşin jî nehat, t’enê h’eyşt nefs, Nuhê ku heqî dannasîn dikir, mala wîva xilaz kir gava lêyî anî ser dinya nep’aka[*]+ . 6Dîwana bajarêd Sodom û Gomorayê jî kir, ew kirin ax-xwelî, wêran kir, bona nep’akêd pey wanr’a dersek hişt.[*]+
7Lûtê r’ast jî, ku ji bêp’ergalîya nep’akaye bênamûsî aciz bibû, xilaz kir+. 8Çimkî ewî r’ast, ku nava wanda dima, kirêd bêolîtîya wan didîtin û dibihîstin, her r’oj r’uh’ê wîyî r’ast xweda dişewitî+. 9Xudan ku bi vî awayî kir, ew zane çawa xwedênasa jî ji cêr’ibandina xilaz ke û neheqa R’oja Dîwanêr’a xwey ke, wekî cezayê xwe bistînin,+
10îlahî wan, yêd ku pey h’eramîya xwestina qalib k’etine, dijenine serwêrtîyê.

Ewe berzeq û xwer’azî ne, xof jî nakin, yêd xweyîr’ûmete jorin bêhurmet dikin,+
11lê milyak’et çiqasî pê qewat û zorayîya xwe ji van zêdetir in, dîsa li ber Xudan bi bêhurmetkirinê şikîyatê wan nakin. 12Ev merivana mîna h’eywanêd bêzare-bêziman in, bi qafê xweye vala têne r’êberîkirinê, ku bona nêç’îr û kuştinê dinê k’etine, wan tişta bêhurmet dikin ku nizanin ew çi ne, evê jî mîna wan h’eywana unda bin her’in+. 13Xirabîya wanê li wan veger’e. K’êfa dilê xwer’a xirabîya ku r’o-nava-r’ojê dikin xwer’a şabûn h’esab dikin. Evana lek’e û h’eram in, t’evî we dixwin-vedixwin û hingê nava r’îyêd xweye derewda k’êf dikin. 14Ç’e’vêd wan li zinêk’arîyê ye, ji gunekirinê t’êr nabin, bawermendêd neşidîyayî pey xwe dibin, dilê wan t’enê hînî timak’arîyê bûye. Nifir’ ser wan e! 15Destê xwe ji r’îya r’ast kirin, xalifîn, r’îya Bilamê Beûrda çûn, yê ku maşê neheqîyê h’iz kir[*]+ . 16Lê li neheqîya wî hate hilatinê gava k’era bêzare-bêziman bi zimanê merivayê xeber da û pêşîya bêaqilîya p’êxember girt+.

17Ev merivêd ha kanîyêd ç’ikîyayî ne û e’wrêd ji ber bê ajotî ne. Şever’eşa te’rîstanîyê bona wan xweykirî ye+. 18Yêd ha gotinêd p’ûç’e ji xwe mestir dibêjin, bi temêd merivayêye xirab wan dixapînin, yêd ku çendek pêşda ji ewêd r’îya xalifîda diçin, r’evîbûn+. 19Evana yêd ahar’a azayîyê soz didin, lê xwexa xulamêd p’ûç’bûnê ne, çimkî meriv çi tiştîda ku dide der, dibe xulamê wê yekê+. 20Heger ewêd ku pê zanebûna hindava Xudan û Xilazkirê me Îsa Mesîh carekêr’a destê xwe ji h’eramîyêd dinê kirin, paşê dîsa bik’evine nava wan h’eramîya, bidine der, axirîya wanê ji ya pêşin xirabtir be+. 21Wanr’a hê qenc bû, ku qet ev r’îya heqîyê nas nekirana, ne ku pey naskirinêr’a ji wê t’emîya pîroz dager’îyana, ya ku wanr’a hate dayînê+. 22Ev gotin r’ast tê serê wan:

«Se vediger’e ser ver’eşandina xwe»[*] û

«Berazê şûştî dîsa xwe h’er’îyê vedide»+.

3

Sozê hatina Xudan

3^1Delalno, eva îdî ne’ma duda ye ez wer’a dinivîsim. Ez bi van ne’ma dikim ku fikira weye safî h’işyar kim, bînime bîra we+. 2Dixwazim wekî hûn gotinêd p’êxemberêd pîroz, ku pêşda gotibûn û wê t’emîya Xudan û Xilazkir, ku bi şandîya hatine gotinê bîr bînin+. 3Berî her tiştî vê yekê zanibin ku r’ojêd axirîyêda merivê derên, qerfê xwe xwedênasa bikin, ewê bi xwestina dilê xwe bimeşin[*]
4û wê bêjin: «K’a ew sozê hatina Wî? Bavêd me e’mirê Xwedê cî anîn çûn, lê her tişt hê ji wextê e’firandina dinyayêda usa mane»+. 5Yêd aha ku difikirin, vê yekê davêjine pişt guhê xwe, ku hê pêşda bi xebera Xwedê e’zman hebûn û e’rd ji nava avê û bi avê p’eyda bû[*]+ . 6Û bi avê jî dinya berê nuq bû, unda bû[*]+ . 7Lê e’rd û e’zmanêd niha jî xût bi wê xeberê têne xweykirinê, ku bi agir unda bin. Ew bona R’oja Axretê têne hiştinê, k’îjanêda merivêd nep’ak wê unda bin her’in.

8Lê bira ev yek weva te’rî nemîne, delalno: Cem Xudan r’ojek mîna h’ezar salî ye û h’ezar sal jî mîna r’ojekê ye[*]+ . 9Xudan sozê Xwe derengî nayêxe, çawa hinek difikirin. Ew bi dûmika dirêj li we sebir dike, naxwaze t’u kes unda be, lê dixwaze wekî h’emû ji gunekirinê veger’in+.

10Lê R’oja hatina Xudan wê mîna dizekî bê. Hingê e’zmanê bi qûjînîya mezin betavebin û tiştêd bin p’er’ê wanda jî wê bişewitin[*] wêran bin, dinya û her tiştêd wêda jî wê unda bin[*] her’in[*]+ . 11Heger ev her tişt wê bi vî awayî wêran bin her’in, hûn gerekê merivne çawa bin? Gerekê hûn jîyîna h’elal û xwedênasîyêda bimeşin,+
12hîvîya R’oja Xwedê bin û hatina Wî lez xin. Wê r’ojê e’zmanê bişewitin, wêran bin, agirê jî tiştêd bin p’er’ê wêda bih’elîne+. 13Lê em hîvîya e’rdekî nû û e’zmanêd nû ne, li gora sozê Wî, k’îjanada heqîyê bimîne+.

14Awa delalno, hûn ku hîvîya van yeka ne, bikin ku Ew we bêlek’e û bêqusûr e’dilayîyêda t’evî Xwe bibîne+. 15Sebira Xudanê me xilazbûn h’esab kin, çawa Pawlosê birê meyî delal jî bi wê serwaxtîya ku ji Xwedêda jêr’a hatîye dayînê, wer’a nivîsî+. 16H’emû ne’mêd xweda jî ew bona van tişta xeber dide. Wanda çend tişt hene ku ze’met têne fe’mkirinê, ku yêd nezane bêbingeh şaş şirovedikin, usa jî nivîsarêd pîroze mayîn û xwexa dibine bayîsê serê xwe+.

17Awa delalno, hê berêda hûn ku vê yekê zanin, haş ji xwe hebin, ku nebe hûn bi xalifandina merivêd bêolîtîyê ji r’ê derk’evin û ji cîyê xweyî şidîyayî bik’evin. 18Lê k’erem û zanebûna Xudan û Xilazkirê me Îsa Mesîhda bigihîjin. Şikir ji Wîr’a, niha û h’eta h’etayê! Amîn+.

* 1:1 Aha jî tê fe’mkirinê: «Xwedê û Xilazkirê me Îsa Mesîh».

* 1:17 Metta 17:1-5.

* 1:21 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Lê merivêd Xwedêye pîroz bi r’êberîya R’uh’ê Pîroz xeber dane».

* 2:5 Destpêbûn 6:18; 7:13.

* 2:6-7 Destpêbûn 19.

* 2:15 Jimar 22.

* 2:22 Gotinêd Silêman 26:11.

* 3:3 Cihûda 1:18.

* 3:5 Destpêbûn 1:6-7.

* 3:6 Destpêbûn 7:11.

* 3:8 Zebûr 90:4.

* 3:10 Vê r’êzêda, usa jî r’êza 12-da aha jî tê fe’mkirinê: «T’opêd e’zmana (hîv, r’o, steyrk û yêd mayîn) bin p’er’ê wanda jî wê bişewitin».

* 3:10# Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Dinya û her kirêd nava wêda wê xuya bin» yan «bişewitin».

* 3:10## Metta 24:43; T’êsalonîkî I 5:2.

+ 1:1 Metta 4:18-21, Yûh’enna 1:40-42, Tîto 2:13

+ 1:2 Danîyêl 4:1, Petrûs I 1:2, Cihûda 1:2
+ 1:4 Petrûs II 2:18
+ 1:6 Aqûb 1:3-4

+ 1:7 Yûh’enna I 4:16, Korint’î I 13:13, Îbranî 13:1

+ 1:8 Tîto 3:14
+ 1:9 Yûh’enna I 1:7, Efesî 5:26, Îbranî 9:14
+ 1:10 T’êsalonîkî I 1:4
+ 1:11 Kolosî 1:13
+ 1:12 Cihûda 1:5
+ 1:14 Yûh’enna 21:18-19, Tîmot’êyo II 4:6

+ 1:16 T’êsalonîkî I 2:19, T’êsalonîkî I 4:16, Lûqa 9:32, Yûh’enna 1:14

+ 1:17 Metta 3:17, Metta 17:5, Marqos 1:11, Marqos 9:7, Lûqa 9:35, Yûh’enna 8:54, Yûh’enna 17:1, K’arêd Şandîya 3:13

+ 1:19 Petrûs I 1:10, Zebûr 119:105, Yûh’enna 5:35, Korint’î II 4:6

+ 1:21 Tîmot’êyo II 3:16, P’adşatî II 17:13, Nehemîya 9:30

+ 2:1 Q. Ducarî 13:1-3, Yêremîya 14:14, Yêremîya 23:16, Metta 7:15, K’arêd Şandîya 20:30, Korint’î II 11:13, Tîmot’êyo I 4:1, Cihûda 1:4, Korint’î I 6:20, Korint’î I 7:23

+ 2:3 R’omayî 16:18, Kolosî 2:4

+ 2:4 Cihûda 1:6

+ 2:5 Destpêbûn 7:17, Petrûs I 3:19-20, Destpêbûn 7:23

+ 2:6 Destpêbûn 19:24
+ 2:7 Destpêbûn 19:16
+ 2:8 Zebûr 119:136, K’arêd Şandîya 17:16
+ 2:9 Korint’î I 10:13, E’yantî 3:10
+ 2:10 Cihûda 1:16, Cihûda 1:8-9
+ 2:12 Cihûda 1:10

+ 2:15 Jimar 22:5, Jimar 25:1-2, Jimar 31:16, Q. Ducarî 23:3-6, Cihûda 1:11, E’yantî 2:14

+ 2:16 Jimar 22:21-30
+ 2:17 Cihûda 1:12-13
+ 2:18 Petrûs II 1:4

+ 2:19 Galatî 5:13, Yûh’enna 8:34, R’omayî 6:16-20, Tîto 3:3

+ 2:20 Metta 12:45, Lûqa 11:26
+ 2:21 R’omayî 7:12
+ 2:22 Mesele 26:11
+ 3:1 Petrûs II 1:13
+ 3:2 Cihûda 1:17-18

+ 3:4 Îşaya 5:19, Yêremîya 17:15, Hezeqêl 12:22

+ 3:5 Destpêbûn 1:9, Zebûr 24:2, Zebûr 136:6
+ 3:6 Destpêbûn 7:11, Destpêbûn 7:21
+ 3:8 Zebûr 90:4

+ 3:9 Hebaqûq 2:3, Îşaya 30:18, Hezeqêl 18:23, Hezeqêl 33:11, R’omayî 2:4, Tîmot’êyo I 2:4, Tîmot’êyo I 2:6

+ 3:10 Metta 24:43, Lûqa 12:39, T’êsalonîkî I 5:2, Zebûr 102:25-26, Îşaya 34:4, Îşaya 51:6, Marqos 13:31

+ 3:11 Petrûs I 1:15

+ 3:12 Cihûda 1:21

+ 3:13 Îşaya 65:17, Îşaya 66:2, E’yantî 21:1, Îşaya 60:21, E’yantî 21:27

+ 3:14 Aqûb 1:27, Yûh’enna I 5:18, Tîmot’êyo I 5:22

+ 3:15 R’omayî 2:4, E’yantî 2:21

+ 3:16 Îbranî 5:10

+ 3:18 Efesî 4:15, Kolosî 1:10, Kolosî 2:19, R’omayî 11:36

Yûh’enna I

NE’MA YÛH’ENNAYE PÊŞIN

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Nivîsk’ar xwexa navê xwe ne’mêda nade, lê li gora wan şe’dêd sedsalîyêd pêşinda xudanê vê ne’mê Yûh’enna ye, awa gotî xût ew Yûh’enna ye, yê ku «Mizgînîya li gora Yûh’enna» nivîsîye. Yûh’enna vê ne’mêda ser du merema sekinîye:

1. Dil dide ber xwendevana, ku yektîya Xwedê û Kur’ê Wî Îsa Mesîhda bijîn.

2. Xwendevan miqatî xwe bin, ku pey hînkirinêd şaş neçin, k’îjan yektîya t’ev Xwedê xirab dikin.

Li gora dîtina wan dersdarêd şaş, her tiştêd ku vê dinêda berç’e’va ne, ew xirab in, t’enê tiştêd r’uh’anî qenc in û tiştêd fîzîkî û r’uh’anî nikarin bigihîjine hev ku bibin yek. Lema jî vana bi vê fikira xwe nikaribû bawer bikira, ku Îsayê Kur’ê Xwedê bi xûn û goşt hatîye vê dinê, usa jî ew nikaribû bimira. Serda jî wan dersdara hîn dikir, ku hingê meriv digihîje xilazbûnê, gava t’ewqê xwe ji dinê diqetîne. Wana bawer dikir, ku yêd r’uh’anî dikarin her cûr’e bênamûsî û k’êfêd xweş derbaz kin, çimkî heleqetîya r’uh’ t’evî qalib t’une û r’uh’ nah’er’ime. Sedsalîya yekê h’eta sisîyada ev hînkirina «ginostîkîyê» dihate belakirinê.

Şandî zelal dibêje ku Mesîh r’ast bû merî. Ewê ku vê yekê qebûl nake, wekî Îsa Mesîh bedena însênda hate dinê, ew ji R’uh’ê Xwedê xeber nade, lê ew ji ek’sîmesîh e (4:3). Zar’êd Xwedêye r’ast hindava hevda r’astîyê û h’izkirinêda dimînin, lê «yê ku h’iz nake ew Xwedê nas nake, çimkî Xwedê h’izkirin e» (4:8).

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1:1-4)
- R’onayî û te’rî (1:5–2:29)
- Zar’êd Xwedê û zar’êd mîrêcin (3:1-24)
- R’astî û ner’astî (4:1-6)
- Borcê h’izkirinê (4:7-21)
- Bawerîya serk’etî (5:1-21)

1

Xebera jîyînê

1^1Em ser wê yekê wer’a dibêjin, çi ku serê sêrîda hebû, me ew yek bihîst, bi ç’e’vê xwe dît, li Wî nihêr’î û dest dane Wî: Ew Xebera jîyînê ye[*]+ . 2Jîyîn e’yan bû, me ew dît, em şe’detîyê didin û bona wê jîyîna h’eta-h’etayê wer’a dibêjin, ya ku cem Bavê bû û meva e’yan bû[*]+ . 3Ew tiştê ku me dît û bihîst em wer’a jî dibêjin, wekî hûn jî meva t’evgirêdayî bin û ev t’evgirêdana me jî t’evî Bav û Kur’ê Wî Îsa Mesîh e+. 4Em van tişta wer’a dinivîsin, wekî şabûna me[*] t’emam be+.

Xwedê r’onayî ye: Em nava r’onayîya Wîda her’in

5Ev e ew gotina ku me ji Wî bihîst û e’lamî we dikin, ku Xwedê r’onayî ye û t’u te’rî Wîda t’une+. 6Heger em bêjin: «Em Xwedêva t’evgirêdayî ne», lê te’rîyêda biger’in, em derewa dikin û r’astîyê nakin+. 7Lê heger em r’onayêda biger’in, çawa ku Ew r’onayêda ye, emê hevva t’evgirêdayî bin û xûna Îsayê Kur’ê Wî wê me ji h’emû guna paqij ke+. 8Heger em bêjin: «Gunê me t’une», em xwexa xwe dixapînin û r’astî nava meda t’une+. 9Lê heger em gunêd xwe bidine r’ûyê xwe, Ew xweyê sozê Xwe ye û heqîyê dike, wê gunêd me bibaxşîne û me ji h’emû neheqîya paqij ke+. 10Heger em bêjin: «Me gune nekirîye», em Wî derewîn derdixin û xebera Wî nava meda t’une+.

2

Îsa Mesîh piştgirê me ye

2^1Zar’okêd min, ez vê yekê wer’a dinivîsim, wekî hûn guna nekin, lê heger yek gune bike, li cem Bavê piştgirê me, Îsa Mesîh, Yê Heq heye+. 2Ew e mecala baxşandina gunêd me û ne ku t’enê gunêd me, lê gunêd t’emamîya dinyayê jî+.

3Bi wê yekê em zanin ku em Wî nas dikin, heger em t’emîyêd Wî xwey kin+. 4Yê ku dibêje: «Ez Wî nas dikim», lê t’emîyêd Wî naqedîne, ew derewîn e û r’astî nava wîda t’uneye+. 5Lê yê ku gotina Wî diqedîne, h’izkirina Xwedê r’ast nava wîda t’emam e. Bi vê yekê em zanin ku em nava Wîda ne:+
6Ewê ku dibêje: «Ez nava Wîda me», gerekê usa bijî, çawa Îsa jît.

T’emîya nû

7Delalno, ne ku t’emîke nû ez wer’a dinivîsim, lê wê t’emîya kevine ku hûn berê pêşda zanin. T’emîya kevin ew xeber e, ya ku we pêşda bihîstîye[*]+ . 8Lê belê t’emîke nû ez wer’a dinivîsim, ku r’astîya wê yekê çawa nava Wîda xuya dibe, usa jî nava weda. Çimkî te’rî derbaz dibe û r’onaya r’ast îdî r’onayê dide+.

9Ewê ku dibêje: «Ez nava r’onayêda me», lê birê wî ber ç’e’va r’eş e, ew hela hê nava te’rîyêda ye+. 10Ewê ku birê xwe h’iz dike, nava r’onayêda dimîne û nabe sebeb, ku hinek ji r’ê bik’evin[*]+ . 11Lê ewê, ku birê wî ber ç’e’va r’eş e, ew nava te’rîyêda ye, nava te’rîyêda diger’e û nizane k’uda diçe, çimkî te’rîyê ç’e’vêd wî kor kirine.

12Ez wer’a dinivîsim, zar’okno,
çimkî bi saya navê Wî gunêd we afû bûne+.
13Ez wer’a dinivîsim, bavno,
çimkî hûn Wî nas dikin, Yê ku berê pêşda heye.

Ez wer’a dinivîsim, cahilno,
çimkî hûn ser yê Xirab k’etin+.
14Ez wer’a dinivîsim xişîmno,
çimkî hûn Bavê nas dikin.
Ez wer’a dinivîsim, bavno,
çimkî hûn Wî nas dikin, Yê ku berê pêşda hebû.

Ez wer’a dinivîsim, cahilno,
çimkî hûn qewat in
û xebera Xwedê nava weda dimîne
û ser yê Xirab k’etine.

Dinyayê h’iz nekin

15Dinyayê h’iz nekin, ne jî wan tiştêd ku dinyayêda ne. Heger yek dinyayê h’iz dike, h’izkirina Bavê nava wîda t’une+. 16Çimkî her tiştêd ku dinyayêda ne, dilhavijî, ç’e’vhavijî û k’ubar-babaxîya vî e’mirî ye, ew ne ji Bavê ne, lê ji vê dinyayê ne. 17Dinyayê jî derbaz be, havijîya wê jî, lê ewê ku e’mirê Xwedê diqedîne wê h’eta-h’etayê bimîne+.

H’evza xwe ji ek’sîmesîha bikin

18Zar’no, va wextê axirîyê ye. Û çawa we bihîstîye ku ek’sîmesîh wê bê, îdî gelek ek’sîmesîh hatine. Ji wê yekê jî em zanin ku wextê axirîyê ye+. 19Hinek ji nava me derk’etin, lê ew ne ji me bûn. Heger ew ji me bûna, wê t’evî me bimana. Lê ew ji nava me derk’etin, ku e’yan be, ew h’emû ne ji me bûn+.

20Lê we ji Mesîhê Pîroz R’uh’ p’êşk’êş standîye[*] û hûn h’emû[*] jî r’astîyê zanin+. 21Ez wer’a nanivîsim, çawa ku hûn r’astîyê nizanin, lê çawa ku hûn wê yekê zanin, usa jî zanin ku her derew ne ji r’astîyê ye. 22K’î ye derewîn? Hema ew e, yê ku dibêje: «Îsa ne Mesîh e». Ew e ek’sîmesîh, yê ku Bav û Kur’ înk’ar dike+. 23Ewê ku Kur’ înk’ar dike, heleqetîya wî t’evî Bavê t’une. Lê yê ku Kur’ îqrar dike, heleqetîya wî t’evî Bavê heye+.

24Awa çi ku we pêşda bihîstîye, bira ew nava weda bimîne. Heger ew tiştê we pêşda bihîstîye nava weda bimîne, hûnê jî nava Kur’ û Bavêda bimînin+. 25Û ev e ew sozê ku Wî da me, ew jîyîna h’eta-h’etayê ye.

26Ez vî tiştî derheqa wanda wer’a dinivîsim, yêd ku dixwazin we bixapînin+. 27Lê çi derheqa weda ye, ew R’uh’ê[*] ku we ji Mesîh standîye, nava weda dimîne. Îdî ne h’ewce ye, ku yek we hîn ke, çimkî R’uh’ bona her tiştî we hîn dike û çi ku hîn dike r’ast e, ne derew e. Çawa Ewî hûn hînkirin, nav Mesîhda usa bimînin+.

Zar’êd Xwedê

28Belê zar’okno, nava Wîda bimînin, wekî çaxê Ew e’yan be, em ji hatina Wî venek’işin, li ber Wî şermî nemînin+. 29Heger hûn zanin ku Ew r’ast e, usa jî zanibin her kesê ku r’astîyê dike, ew ji Wî bûye+.

3

3^1Binihêr’in, Bavê em çawa h’iz kirin, wekî em zar’êd Xwedê bêne gotinê û r’ast jî em ew in. Lema dinya me nas nake, çimkî ew jî nas nekir[*]+ . 2Delalno, niha em zar’êd Xwedê ne û hela hê ne e’yan e emê bibine çi. Lê em vê yekê zanin ku çaxê Îsa e’yan be, emê bibine mîna Wî, çimkî emê Wî usa bibînin, çawa heye+. 3Her kesê ku bona vê yekê gumana xwe danîye ser Wî, ew xwe usa paqij dike, çawa ku Mesîh paqij e+.

4Her kesê ku gune dike, ew Qanûna Xwedê dit’er’ibîne û gune xût qanûnt’er’ibandin e. 5Û hûn zanin ku Mesîh bona wê yekê e’yan bû, wekî guna hilde û nava Wîda gune t’une[*]+ . 6Her kesê ku nava Wîda dimîne, ew nava gunada namîne, lê her kesê ku nava gunada dimîne, ewî ne Ew dîtîye, ne jî nas kirîye+.

7Zar’okno, bira t’u kes we nexapîne. Yê ku r’astîyê dike, ew yekî r’ast e, çawa Îsa r’ast e+. 8Yê nava gunada dimîne, ew ji mîrêcin e, çimkî mîrêcin ji berê pêşda gune dike. Bona vê yekê Kur’ê Xwedê e’yan bû, wekî kirêd mîrêcin xirab ke+. 9Her kesê ku ji Xwedê bûye, nava gunada namîne, çimkî binyat’a Xwedê nava wîda dimîne û ew nikare nava gunada bimîne, çimkî ji Xwedê bûye+. 10Zar’êd Xwedê û zar’êd mîrêcin bi vê yekê ji hev têne firqîkirinê: Ewê ku r’astîyê nake, ew ne ji Xwedê ye û usa jî ewê ku birê xwe h’iz nake+.

Hevdu h’izkirin û r’ûspîtîya li ber Xwedê

11Ev e ew gotin, ya ku we berê pêşda bihîstîye: Gerekê em hevdu h’iz bikin[*]+ . 12Mîna Qayîn nîbin, ku ji yê Xirab bû û birê xwe kuşt. Û bona çi ew kuşt? Çimkî kirêd wî xirab bûn, lê yêd birê wî qenc[*]+ .

13E’cêbmayî nemînin gelî xûşk-bira, heger hûn ber ç’e’vê dinyayê r’eş bin+. 14Em zanin ku em ji mirinê derbazî jîyînê bûne, çimkî em xûşk-birayêd xwe h’iz dikin. Ewê ku h’iz nake, ew nava mirinêda dimîne+. 15Her kesê ku birê wî ber ç’e’va r’eş e, ew mêrkuj e û hûn zanin ku nava t’u mêrkujîda jîyîna h’eta-h’etayê t’une+. 16Em bi vê yekê h’izkirinê h’esîyan: Îsa jîyîna Xwe bona me da. Em jî gerekê jîyîna xwe bona xûşk-birayêd xwe bidin+. 17Lê heger hebûka yekî vê dinê hebe û birê xwe h’ewcê tiştekî dibîne, dilê wî ser naşewite, h’izkirina Xwedê çawa dikare dilê wîda bimîne+? 18Zar’okno, ne ku em bi xeber yan zarê xwe h’iz bikin, lê bi kira û r’astîyê+.

19Bi vê yekê emê zanibin ku em ji r’astîyê ne û bikaribin bi dilekî r’ih’et ber Xwedê bisekinin. 20Lê heger dilê me dîsa me neheq ke, Xwedê ji dilê me mestir e û her tiştî zane. 21Delalno, heger dilê me me neheq neke, em dikarin r’ûsipî ber Xwedê bisekinin+. 22Û çi ku bixwazin, emê ji Wî bistînin, çimkî em t’emîyêd Wî diqedînin û ew tiştêd ku li Wî xweş tên, em wan dikin+. 23Û ev e t’emîya Wî, ku em bawerîya xwe navê Kur’ê Wî Îsa Mesîh bînin û em hevdu h’iz bikin, çawa ku Ewî t’emî li me kir[*]+ . 24Û ewê ku t’emîyêd Wî xwey dike, nava Xwedêda dimîne û Xwedê jî nava wîda. Û em ji vê yekê zanin ku Ew nava meda dimîne, bi wî R’uh’ê ku Ewî daye me+.

4

R’uh’ê r’ast û r’uh’ê derew

4^1Delalno, bawerîya xwe her r’uh’î neynin, lê wan r’uh’a bicêr’ibînin, gelo ew ji Xwedê ne? Çimkî gelek p’êxemberêd derew derk’etine dinê+. 2Hûn bi vê yekê dikarin R’uh’ê Xwedê nas bikin: Her r’uh’ê ku Îsa Mesîh bi xûn û goşt hatî îqrar dike, ew ji Xwedê ye+. 3Lê her r’uh’ê ku Îsa bi xûn û goşt hatî îqrar nake, ew ne ji Xwedê ye. Ev ji ek’sîmesîh e, bona k’îjanî we bihîstibû ku wê bê û îdî ew li dinyayêda ye+.

4Hûn ji Xwedê ne, zar’okno û hûn ser p’êxemberêd derew k’etine, çimkî Ew R’uh’ê nava weda ji wî r’uh’ê ku nava dinyayêda ye mestir e. 5Ew ji dinyayê ne, lema ew ji dinyayê xeber didin û dinya guhdarîya wan dike+. 6Em ji Xwedê ne. Yê ku Xwedê nas dike, ew guhdarîya me dike. Yê ku ne ji Xwedê ye, ew guhdarîya me nake. Bi vê yekê em R’uh’ê r’astîyê û r’uh’ê ner’astîyê ji hev derdixin+.

Xwedê h’izkirin e

7Delalno, de em hevdu h’iz bikin, çimkî h’izkirin ji Xwedê ye û her kesê ku h’iz dike ew ji Xwedê bûye û Xwedê nas dike+. 8Yê ku h’iz nake ew Xwedê nas nake, çimkî Xwedê h’izkirin e. 9Bi vê yekê h’izkirina Xwedê hindava meda xuya bû, gava ku Ewî Kur’ê Xweyî Tayê T’enê şande dinyayê, wekî em bi Wî bijîn+. 10H’izkirin ev e, ne ku me Xwedê h’iz kir, lê Ewî em h’iz kirin û Kur’ê Xwe şand çawa mecala baxşandina gunêd me+. 11Delalno, heger Xwedê aha em h’iz kirin, wekî usa ye gerekê em jî hevdu h’iz bikin. 12T’u kesî Xwedê t’u cara ne dîtîye. Heger em hevdu h’iz dikin, Xwedê nava meda dimîne û h’izkirina Wî dilê meda gihîştîye[*]+ .

13Bi vê yekê em zanin ku em nava Wîda dimînin û Ew jî nava meda, çimkî Ewî ji wî R’uh’ê Xwe daye me+. 14Me dît û em şe’detîyê didin, ku Bavê Kur’ê Xwe şand, wekî bibe Xilazkirê dinyayê+. 15Heger yek îqrar dike ku Îsa Kur’ê Xwedê ye, Xwedê nava wîda dimîne û ew jî nava Xwedêda+. 16Awa em wê h’izkirina Xwedêye hindava xweda nas dikin û bawer dikin.

Xwedê h’izkirin e û yê ku nava h’izkirinêda dimîne, ew nava Xwedêda dimîne û Xwedê jî nava wîda. 17H’izkirin aha dilê meda gihîştîye, wekî R’oja Axretê em r’ûsipî bin, çimkî Mesîh vê dinyayêda çawa derbaz kir, usa jî em derbaz dikin[*]+ . 18H’izkirinêda tirs t’une, lê h’izkirina gihîştî tirsê dûr dixe, çimkî tirs xweyîcefa ye û ewê ku ditirse, ew h’izkirinêda hê negihîştîye.

19Em h’iz dikin, çimkî Ewî pêşda em h’izkirin. 20Heger yek bêje: «Ez Xwedê h’iz dikim», lê birê wî ber ç’e’va r’eş e, ew derewa dike. Heger ewê birê xwe ku dibîne h’iz nake, ew nikare Xwedê h’iz bike ku nabîne+. 21Û Ewî ev t’emî daye me: Ewê ku Xwedê h’iz dike, ew gerekê birê xwe jî h’iz bike+.

5

Bi bawerîya ser Îsa Mesîh em dinyayê bindest dikin

5^1Her kesê ku bawer dike, Îsa, Mesîh e, ew ji Xwedê bûye û her kesê ku Bavê h’iz dike, ew zar’a Wî jî h’iz dike+. 2Bi vê yekê em zanin ku em zar’êd Xwedê h’iz dikin, gava em Xwedê h’iz dikin û t’emîyêd Wî diqedînin+. 3Çimkî bi vê yekê em h’izkirina xwe hindava Xwedêda didine k’ifşê, gava em t’emîyêd Wî xwey dikin. Û t’emîyêd Wî ne giran in[*] ,+
4çimkî her kesê ku ji Xwedê bûye, dinyayê bindest dike. Û bi vî awayî em dinyayê bindest dikin, awa gotî bi bawerîya xwe+. 5Û ew k’î ye, yê dinyayê bindest dike, pêştirî ewê ku bawer dike, ku Îsa Kur’ê Xwedê ye+.

Şe’detîya bona Îsa Mesîh

6Eva ye, yê ku bi xûn û avê hat, Îsa Mesîh[*] , ne ku t’enê bi avê, lê bi xûn û avê. Û R’uh’ e, yê ku şe’detîyê dide, çimkî R’uh’ r’astî ye+. 7Çimkî ev hersêk in, ku şe’detîyê didin: 8R’uh’, av û xûn. Û şe’detîya van hersêka yek e[*] . 9Heger em şe’detîya meriva qebûl dikin, şe’detîya Xwedê hê zêde ye, çimkî eva şe’detîya Xwedê ye, ku bona Kur’ê Xwe şe’detî da+. 10Yê ku bawerîya xwe Kur’ê Xwedê tîne, nava wîda ev şe’detî heye. Yê ku bawerîya xwe Xwedê nayne, ew Xwedê derew derdixe, çimkî bawerîya xwe wê şe’detîyê nayne, ya ku Xwedê bona Kur’ê Xwe şe’detî da+. 11Û ev e şe’detî, ku Xwedê jîyîna h’eta-h’etayê da me û ev jîyîn nava Kur’ê Wîda ye[*]+ . 12Kur’ dilê k’êda ye, jîyîna wî heye, lê Kur’ê Xwedê dilê k’êda t’une, jîyîna wî t’une.

Jîyîna h’eta-h’etayê

13Ez van tişta wer’a dinivîsim, yêd ku bawerîya xwe navê Kur’ê Xwedê tînin, wekî hûn bizanibin jîyîna weye h’eta-h’etayê heye+. 14Em li ber Xwedê r’ûsipî ne, çimkî em zanin, heger em tiştekî li gora xwestina Wî jê bixwazin, Ew dengê me dibihê+. 15Û heger em zanin ku ew her tiştêd ku em jê dixwazin dibihê, usa jî em zanin çi ku em jê dixwazin, emê bistînin.

16Heger yek bibîne ku birê wî gunek kirîye, lê nabe berbi mirinê[*], bira bona wî dua bike û Xwedê wê jîyînê bide wî. Ez vê yekê hindava wanda dibêjim, k’îjanêd ku gunê berbi mirinê nakin. Gune heye ku dibe berbi mirinê. Ez nabêjim, ku bona vê yekê dua bikin+. 17H’emû neheqî gune ye, lê gune heye ku nabe berbi mirinê.

18Em zanin her zar’eke Xwedê nav gunada namîne, lê Nixurîyê Xwedê wî xwey dike û yê Xirab nêzîkî wî nabe+. 19Em zanin ku em ji Xwedê ne û t’emamîya dinyayê bin h’ukumê yê Xirabda ye+. 20Lê em usa jî zanin ku Kur’ê Xwedê hat û fe’m da me, wekî em Yê R’ast nas bikin. Belê em nava Yê R’astda ne, çimkî em nava Kur’ê Wî Îsa Mesîhda ne. Ev e Xwedêyê r’ast û jîyîna h’eta-h’etayê+.

21Zar’okno, xwe ji p’ûtp’aristîyê xwey kin+.

* 1:1 Yûh’enna 1:1.

* 1:2 Yûh’enna 1:14.

* 1:4 Nav hinek destnivîsarada dewsa «me» «we» heye.

* 2:7 Yûh’enna 13:34.

* 2:10 Aha jî tê fe’mkirinê: «Û nabe sebeb, ku ew ji r’ê bik’eve».

* 2:20 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Lê hûn ji Ewî Pîroz hatine r’ûnkirinê».

* 2:20# Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Hûn her tiştî (h’emûya) zanin».

* 2:27 Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «R’ûnkirin».

* 3:1 Yûh’enna 1:12.

* 3:5 Yûh’enna 1:29.

* 3:11 Yûh’enna 13:34.

* 3:12 Destpêbûn 4.

* 3:23 Yûh’enna 13:34; 15:12, 17.

* 4:12 Yûh’enna 1:18.

* 4:17 Aha jî tê fe’mkirinê: «Çimkî heleqetîya Mesîh çawa t’evî Bavê Wî heye, usa jî ya me».

* 5:3 Yûh’enna 14:15.

* 5:6 Gelek vê r’êzê aha fe’m dikin: «Eva ye, Yê ku bi xûna mirina Xwe û ava nixumandina Xwe, Xwe da e’yankirinê çawa Mesîh». Li gora hînkirina ginostîkîyê Îsa çawa merî dikaribû bimira, lê Mesîh awa gotî Kur’ê Xwedê çawa yekî r’uh’anî nikaribû bimira. Ew dersdarêd xalifî t’enê nixumandina Wîye pê avê qebûl dikirin. Yûh’enna vê derê miqabilî wê hînkirinê nivîsîye.

* 5:8 Nav destnivîsarêd paşwextîyêda aha jî heye: «Sisê e’zmênda şe’detîyê didin: Bav, Xeber û R’uh’ê Pîroz, ew hersêk yek in. Usa jî sisê ser e’rdê şe’detîyê didin: R’uh’, av û xûn». Lê nava destnivîsarêd kevinda ev yek t’une.

* 5:11 Yûh’enna 1:4; 3:36.

* 5:16 Aha jî tê fe’mkirinê: «Gunekî ku nakuje kirîye».

+ 1:1 Lûqa 24:39, Yûh’enna 1:14, Yûh’enna 20:27, Petrûs II 1:16

+ 1:2 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 5:26, Yûh’enna 11:25, Yûh’enna I 5:11, Yûh’enna 15:27, Yûh’enna 1:1, Yûh’enna 1:18

+ 1:3 Yûh’enna 17:21, Korint’î I 1:9
+ 1:4 Yûh’enna 15:11
+ 1:5 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 8:12, Aqûb 1:17
+ 1:6 Yûh’enna 12:35, Korint’î II 6:16

+ 1:7 Îşaya 2:5, Îşaya 60:1, Efesî 1:7, Îbranî 9:14

+ 1:8 P’adşatî III 8:46, Dîrok II 6:36, Mesele 20:9, Zanebêj 7:20, Aqûb 3:2, R’omayî 3:23

+ 1:9 Zebûr 32:5, Zebûr 51:2, Mesele 28:13

+ 1:10 Yûh’enna I 5:10, Yûh’enna 5:38, Yûh’enna 8:37

+ 2:1 Yûh’enna 14:26, R’omayî 8:34, Îbranî 7:25

+ 2:2 Yûh’enna 1:29, Yûh’enna 11:52, Yûh’enna I 4:10, R’omayî 3:25-26

+ 2:3 Yûh’enna 14:15, Yûh’enna 15:10, Yûh’enna I 5:3

+ 2:4 Tîto 1:16

+ 2:5 Yûh’enna I 4:12

+ 2:7 Yûh’enna 13:34, Q. K’ahîntîyê 19:18, Yûh’enna II 1:5

+ 2:8 Yûh’enna 13:34, Yûh’enna 1:9, Yûh’enna 8:12, R’omayî 13:12, Efesî 5:8, T’êsalonîkî I 5:5

+ 2:9 Yûh’enna I 4:20

+ 2:10 Yûh’enna 11:10

+ 2:12 K’arêd Şandîya 10:43, K’arêd Şandîya 13:38

+ 2:13 Efesî 6:11, Yûh’enna 14:7
+ 2:15 Aqûb 4:4
+ 2:17 Korint’î I 7:31

+ 2:18 Metta 24:5, Yûh’enna I 4:3, Yûh’enna II 1:7, Tîmot’êyo I 4:1, Tîmot’êyo II 3:1

+ 2:19 Q. Ducarî 13:13, K’arêd Şandîya 20:30, Korint’î I 11:19

+ 2:20 Yûh’enna 14:26, Yûh’enna 16:13, Korint’î I 2:10

+ 2:22 Yûh’enna I 4:3
+ 2:23 Metta 10:33
+ 2:24 Yûh’enna I 3:11

+ 2:26 Marqos 13:5, Yûh’enna I 3:7, Kolosî 2:8, T’êsalonîkî II 2:3

+ 2:27 Yêremîya 31:34, Îbranî 8:11
+ 2:28 Yûh’enna I 3:2, T’êsalonîkî I 2:19
+ 2:29 Metta 6:1, Yûh’enna III 1:11

+ 3:1 Yûh’enna 3:16, R’omayî 5:8, Efesî 2:4, Metta 5:9, Yûh’enna 1:12, Yûh’enna I 5:1, R’omayî 8:14, Yûh’enna 16:3, Yûh’enna 17:25

+ 3:2 R’omayî 8:15-16, Galatî 3:26, Efesî 1:5, R’omayî 8:29, Korint’î II 3:18, Fîlîpî 3:21, Îbo 19:26, Zebûr 17:15, Korint’î I 13:12, E’yantî 22:4

+ 3:3 Korint’î II 7:1

+ 3:5 Yûh’enna 1:29, Îbranî 9:26, Petrûs I 2:22, Korint’î II 5:21, Îbranî 4:15

+ 3:6 Yûh’enna III 1:11

+ 3:7 Marqos 13:5, Yûh’enna I 2:26, Kolosî 2:8, T’êsalonîkî II 2:3

+ 3:8 Yûh’enna 8:44, Îbranî 2:14
+ 3:9 Zebûr 119:3, Yûh’enna I 5:18
+ 3:10 Yûh’enna I 4:8, Yûh’enna I 4:20

+ 3:11 Q. K’ahîntîyê 19:18, Yûh’enna 13:34, Yûh’enna I 1:5, Yûh’enna I 2:24, Yûh’enna II 1:5

+ 3:12 Yûh’enna 8:44, Destpêbûn 4:3-8, Cihûda 1:11, Îbranî 11:4

+ 3:13 Marqos 13:13, Yûh’enna 7:7, Yûh’enna 15:18

+ 3:14 Yûh’enna 5:24
+ 3:15 Metta 5:22, E’yantî 21:8
+ 3:16 Yûh’enna 10:11, Yûh’enna 15:13

+ 3:17 Q. Ducarî 15:7, Mesele 21:13, Aqûb 2:15-16

+ 3:18 Aqûb 1:22, R’omayî 2:13
+ 3:21 Yûh’enna I 2:28
+ 3:22 Metta 7:7-8, Yûh’enna 14:13-14
+ 3:23 Yûh’enna 6:29

+ 3:24 Yûh’enna 6:56, Yûh’enna 15:4-5, R’omayî 8:9, R’omayî 8:16

+ 4:1 Korint’î I 14:29, T’êsalonîkî I 5:20-21, E’yantî 2:2, Q. Ducarî 13:1-3, Yêremîya 14:14, Yêremîya 23:16, Yêremîya 29:8, Metta 7:15, Marqos 13:22, Petrûs II 2:1

+ 4:2 Yûh’enna 1:14, Tîmot’êyo I 3:16, Îbranî 2:14, Korint’î I 12:3

+ 4:3 Yûh’enna I 2:18, Yûh’enna I 2:22, Yûh’enna II 1:7

+ 4:5 Yûh’enna 3:31, Yûh’enna 8:23, Yûh’enna 15:19

+ 4:6 Yûh’enna 18:37, Yûh’enna 14:17, Tîmot’êyo I 4:1

+ 4:7 Korint’î I 13, Yûh’enna I 3:10-11

+ 4:9 Yûh’enna 3:16

+ 4:10 Yûh’enna 1:29, Yûh’enna I 4:10, Yûh’enna 3:16, R’omayî 5:8

+ 4:12 Derk’etin 33:20, Yûh’enna 1:18, Tîmot’êyo I 6:16, Yûh’enna I 2:5

+ 4:13 Yûh’enna I 3:24
+ 4:14 Yûh’enna 3:17
+ 4:15 Metta 14:33, Yûh’enna I 5:5
+ 4:17 Yûh’enna I 2:28, Yûh’enna I 3:21
+ 4:20 Yûh’enna I 2:9, Yûh’enna I 3:10

+ 4:21 Q. K’ahîntîyê 19:18, Metta 19:19, Metta 22:39, Marqos 12:31

+ 5:1 Yûh’enna 1:12

+ 5:2 Yûh’enna I 2:5, Yûh’enna I 3:24, Yûh’enna I 4:13

+ 5:3 Yûh’enna 14:15, Yûh’enna II 1:6, Metta 11:30

+ 5:4 Yûh’enna 16:33, Efesî 6:16
+ 5:5 Metta 14:33, Yûh’enna I 4:15
+ 5:6 Yûh’enna 14:17, Yûh’enna 15:26
+ 5:9 Yûh’enna 5:36
+ 5:10 Yûh’enna I 1:10, Metta 3:17

+ 5:11 Yûh’enna 1:4, Yûh’enna 5:26, Yûh’enna 11:25, Yûh’enna I 1:2

+ 5:13 Yûh’enna 20:31

+ 5:14 Metta 7:7-8, Yûh’enna 14:13-14, Yûh’enna I 3:22

+ 5:16 Metta 12:31-32, Marqos 3:29, Îbranî 6:4-6, Îbranî 10:26

+ 5:18 Zebûr 119:3, Yûh’enna I 3:9
+ 5:19 Lûqa 4:6, Galatî 1:4
+ 5:20 Yûh’enna 1:1, Yûh’enna 20:28
+ 5:21 Korint’î I 10:7, Korint’î I 10:14

Yûh’enna II

NE’MA YÛH’ENNAYE DUDA

Pêşgotin

- 1

Yûh’enna vê ne’ma xweda xwe çawa «berpirsîyarê civînê» h’esab dike û vê ne’mê wê «xanima bijartî û zar’êd wêr’a» dinivîse, ku hinek fe’m dikin çawa civînek û endemêd wê.

Fikira ne’mêye sereke ew e, ku bawermend nava r’astîyêda bimînin û hevdu h’iz bikin. Bona dersdarêd şaş jî dibêje, ku bawermend h’evza xwe ji wan bikin, bona k’îjana ne’ma pêşinda bîr anîye, yêd ku hînkirinêd şaş bela dikin.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1-3)

- H’izkirin ser her t’emîyar’a be (4-6)

- H’evza xwe ji dersdarêd şaşe derew bikin (7-11)

- Paşgotin (12-13)

1

Silavkirin

1^1Ji berpirsîyarê civînê,

Xanima bijartî û zar’êd wêr’a, k’îjana ku ez bi r’astîyê h’iz dikim, ne ku t’enê ez, lê ew h’emû jî, yêd ku r’astîyê nas dikin,+
2çimkî ew r’astî nava meda dimîne û h’eta-h’etayê wê t’evî me be. 3De bira r’e’m, k’erem û e’dilayî ji Bav Xwedê û Îsa Mesîhê[*] Kur’ê Bavê, bi r’astîyê û h’izkirin mer’a[*] be+.

R’astî û h’izkirin

4Ez p’ir’ şa bûm, ku min ji zar’êd te hinek dîtin, yêd ku nava r’astîyêda dijîn, li gora wê t’emîya ku me ji Bavê standîye+. 5Niha ez hîvî ji te dikim, Xanimê, ez t’emîke nû ter’a nanivîsim, lê ya ku berê pêşda li me hebû, ku em h’emû hevdu h’iz bikin[*]+ . 6H’izkirin ev e, ku em li gora t’emîyêd Wî bijîn. T’emî ew e, ya ku we hê berê pêşda bihîstîye, wekî hûn h’izkirinêda bijîn[*]+ .

7Gelekêd ku xelqê ji r’ê derdixin hatine dinê, ew Îsa Mesîh bi xûn û goşt hatî îqrar nakin. Yêd aha xelqê ji r’ê derdixin û ek’sîmesîh in+. 8Hûn haş ji xwe hebin, wekî hûn k’eda xwe[*] unda nekin, lê heqê xwe t’emam bistînin[*]+ . 9Her kesê ku xwe pêşda davêje û nava hînkirina Mesîhda namîne, Xwedêyê wî t’une. Yê ku nava hînkirina Mesîhda dimîne, bona wî Bav jî heye, Kur’ jî heye+. 10Heger yek bê cem we û vê hînkirinê neyne, hûn wî qebûl nekine malêd xwe û silavê nedine wî+. 11Çimkî k’î silavê bide wî, ew t’evî kirêd wîye xirab dibe.

Silavêd axirîyê

12Gelek tiştêd mine nivîsarê wer’a hene, lê min nexwest ser k’axazê bi h’ubirê binivîsim, çimkî gumana min heye ezê xwexa bême cem we û r’û bi r’û t’evî we xeber dim, wekî eşqa me t’emam be+.

13Zar’êd xûşka teye bijartî li te silav dikin.

* 1:3 Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Xudan Îsa Mesîh».

* 1:3# Nav hinek destnivîsarada dewsa «mer’a» «wer’a» heye.

* 1:5 Yûh’enna 13:34; 15:12, 17.

* 1:6 Yûh’enna I 5:3.

* 1:8 Nav hinek destnivîsarada dewsa «xwe» «me» heye.

* 1:8# Nav hinek destnivîsarada dewsa «lê heqê xwe t’emam bistînin» «lê em heqê xwe t’emam bistînin» heye.

+ 1:1 Yûh’enna I 3:1, Yûh’enna 8:32
+ 1:3 Tîmot’êyo I 1:2, Tîmot’êyo II 1:2
+ 1:4 Yûh’enna III 1:4

+ 1:5 Q. K’ahîntîyê 19:18, Yûh’enna 13:34, Yûh’enna 15:12, Yûh’enna I 3:11

+ 1:6 Yûh’enna 14:15, Yûh’enna I 5:3

+ 1:7 Yûh’enna 1:14, Yûh’enna I 4:2, Tîmot’êyo I 3:16, Îbranî 2:14, Yûh’enna I 2:18, Yûh’enna I 4:3

+ 1:8 Korint’î I 3:8
+ 1:9 Yûh’enna I 2:23
+ 1:10 R’omayî 16:17, T’êsalonîkî I 5:22

+ 1:12 Yûh’enna 15:11, Yûh’enna 16:24, Yûh’enna 17:13, Yûh’enna III 1:13-15

Yûh’enna III

NE’MA YÛH’ENNAYE SISÎYA

Pêşgotin

- 1

Çawa ne’ma dudada usa jî ya sisîyada Yûh’enna xwe «berpirsîyarê civînê» h’esab dike. Evê ne’mê serwêrekî civînê, Gayosr’a dişîne. Nivîsk’ar pesinê Gayos dide, ku ewî çawa alîk’arîya biratîyê kirîye û dibêjê ku ew h’evza xwe ji Dîyotrefîs bike, ku yekî miqabil û buxdanbêj bû.

Bi ne’mê r’uh’ê mêvanh’izîyê dike nava bawermenda, ku h’izkirin û bawerîya r’ast dide k’ifşê.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1-4)
- Pesinê Gayos tê dayînê (5-8)
- Xirabîya Dîyotrefîs ser avê dixe (9-10)
- Aminîya xwe Dîmîtrîyo tîne (11-12)
- Paşgotin (13-15)

1

Silavkirin

1^1Ji berpirsîyarê civînê,

Gayosê delalr’a, k’îjanî ku ez bi r’astîyê h’iz dikim+.

2Delalo, ez dua dikim, ku h’emû alîyava çerxa te usa r’ast be û sih’et-qewat bî, çawa minva e’yan e ku r’uh’ê te silametîyêda ye. 3Ez gelekî şa bûm, çaxê çend bira hatin û şe’detî dan, ku tu nava r’astîyêda amin î, çawa te pêşda r’astîyêda dijît jî. 4Şabûna mine ji vê mestir t’une, çaxê dibihêm ku zar’êd min nava r’astîyêda dijîn+.

Pesinê Gayos tê dayînê

5Delalo, tu şixulê xweda amin î, çi ku bona bira dikî, h’eta ku yêd nenasr’a jî+. 6Wana şe’detîya h’izkirina te ber civîna vir da. Tê tiştekî qenc bikî, heger tu wan usa ver’êkî çawa ku li Xwedê xweş tê. 7Çimkî ewana bona navê Mesîh k’etine r’ê û t’u tişt ji nebawera nestandine. 8Awa em gerekê yêd usa qebûl kin, ku em t’evî şixulê r’astîyê bin+.

Dîyotrefîs û Dîmîtrîyo

9Min civînêr’a nivîsî, lê Dîyotrefîs ku h’iz dike ser h’emûyar’a be, guh nade me. 10Bona vê yekê gava ez bêm, ezê kirêd wî gilî kim, ku çawa davêje me, xeyba me dike. Bi vê yekê jî r’azî nabe, ne ku t’enê bira qebûl nake, lê yêd ku dixwazin bira qebûl kin, ber wan r’adibe û wan ji civînê jî derdixe!

11Delalo, ç’e’v nede xirabîyê, lê qencîyê. Ewê ku qencîyê dike, ji Xwedê ye, lê ewê ku xirabîyê dike, ewî Xwedê nedîtîye+. 12Bona Dîmîtrîyo h’emû jî şe’detîya qenc didin, h’eta ku r’astî jî. Em jî şe’detîyê didin û tu zanî ku şe’detîya me r’ast e+.

Silavêd axirîyê

13Gelek tiştêd mine nivîsarê ter’a hebûn, lê min nexwest ser k’axazê bi h’ubirê binivîsim+. 14Çimkî ez bi wê gumanê me, ku ezê zûtirekê te bibînim û emê r’û bi r’û xeber din. 15E’dilayî li te be. Heval-hogir silava li te dikin. Silava yek-yek h’emû heval-hogira bike.

+ 1:1 Yûh’enna I 3:18, Yûh’enna II 1:1
+ 1:4 Yûh’enna II 1:4
+ 1:5 Galatî 6:10, Îbranî 13:1
+ 1:8 Tîmot’êyo I 5:18

+ 1:11 Zebûr 34:14, Zebûr 37:27, Îşaya 1:16-17, Yûh’enna I 2:29, Yûh’enna I 3:6

+ 1:12 Yûh’enna 21:24

+ 1:13 Yûh’enna II 1:12

Cihûda

NE’MA CIHÛDA

Pêşgotin

- 1

Cihûda bi vê ne’ma kin berbir’î h’emû bawermendêd Îsa Mesîh dibe. Li gora şe’dêd sedsalîyêd pêşinda xudanê vê ne’mê, Cihûdayê birê Îsa Mesîh e (Metta 13:55; Marqos 6:3). Fe’mîna vê ne’mê nêzîkî ne’ma Petrûse duda ye. Meremê vê ne’ma Cihûda ew e, wekî pêşîya wan meriva bide girtinê, yêd ku Mizgînîyê t’evîhev dikin û hînkirinêd şaşe zîyank’ar bela dikin, mêriv dixalifînin û e’mirê ner’ast hîn dikin. Xudanê ne’mê h’işk davêje wan, lê xwendevana dişidîne û dinivîse ku bawermend «bona wê bawerîya ku carekê cime’ta Xwedêr’a hatîye dayînê» xîret kin. Ne’me bi şîret û r’azîbûneke h’ewas xilaz dibe.

Serecema fikira ne’mê

- Pêşgotin (1-2)

- Xeyset û h’unurêd dersdarêd derew, hînkirin û k’etina wan (3-16)

- Haş ji xwe hebin bawerîyê çawa xweyî kin (17-23)

- R’azîbûn (24-25)

1

Silavkirin

1^1Ji Cihûdayê xulamê Îsa Mesîh, birayê Aqûb,
wer’a, yêd ku gazîkirî ne, ji Bav Xwedêda h’izkirî û xweykirîyêd Îsa Mesîh in:+

2De bira r’e’m, e’dilayî û h’izkirin hê li we zêde be+.

Dersdarêd derew

3Delalno! Gava min dil kir, ku ez bona vê xilazbûna meye t’omerî wer’a binivîsim, hingê min r’ê têr’a dît bona vê yekê wer’a binivîsim û dil bidime we, wekî hûn bona wê bawerîya ku carekê bona her t’im cime’ta Xwedêr’a hatîye dayînê, şer’ê xwe bikin+. 4Çimkî çend meriv dizîva k’etine nava we, ku derheqa dîwana wanda hê pêşda nivîsar bû. Ewêd nep’ak bin navê k’erema Xwedêyê me xwe dane bênamûsîyê û Xudanê me Îsa Mesîh Xweyîkî bêşirîkî-bêheval înk’ar kirine+.

5Lê ez dixwazim bînime bîra we, çawa hûn van h’emû tişta zanin jî, ku Xudan cime’ta Xwe ji welatê Misirê xilaz kir, paşê qir’a yêd ku bawer nekirin anî[*]+ . 6Û ew milyak’etêd ku h’ukumê xwe xwey nekirin, lê cîyê xwe şih’itandin, Xwedê wan bi qeydêd h’eta-h’etayêye te’rîstanîyêda xwey dike, bona wê R’oja h’esabe Dîwanê+. 7Vê jî bîr nekin çawa Sodom, Gomora û bajarêd dor-berêd wan, mîna wan ji gur’a Xwedê derk’etin qavî kirin, ç’e’v avîtine bedena başqe[*] û dîwana agirîye h’eta-h’etayê ser xweda anîn. Evana îdî bona me t’erz û ders in+.

8Usa jî ew meriv pey xewna dik’evin, qalibê xwe dih’er’imînin, dijenine serwêrtîya û heyînêd xweyîr’ûmete jorin bêhurmet dikin[*]+ . 9Lê Mixayîlê serekê milyak’eta ev yek nekir. Gava bona cinyazê Mûsa r’abû mîrêcinr’a k’ete h’ucetê, turuş nekir ku bi gotinêd bêhurmetkirinê[*] dîwana wî bikira, lê got: «Bira Xudan li te hilê!»+
10Lê ev merivana serederîyê wan tişta nakin, k’îjana ku bêhurmet dikin, lê çi jî mîna h’eywanêd bêzare-bêziman bi binyat’î fe’m dikin, bi wan jî unda dibin+.

11Wey li wan, ku r’îya Qayînda çûn, mîna Bilam xalifîn, pey k’ara xwe k’etine û mîna r’aberîbûna Qorax wê bela xwe bibînin[*]+ . 12Evana mesrefêd h’izkirina[*] weda lek’e ne, t’evî we bê xof dixwin-vedixwin, t’enê zikê xwe diç’êrînin. Yêd ha, e’wrêd bêave ji ber bê çûyî ne, darêd payîzêye bêber in, r’awava r’akirî, du car h’işk bûyî,+
13pêlêd be’rêye r’abûyî ne, ku çawa e’yba kirêd wê mîna k’efê ser dik’eve. Ew steyrkêd xalifî ne, bona k’îjana dûxana te’rîstanîyê h’eta-h’etayê xweykirî ye+.

14Henox jî ku pey Ademr’a bavê h’efta bû, bona van meriva p’êxembertî kir û got: «Va ye Xudan t’evî pîrozêd Xweye bêh’esab tê[*] ,+
15wekî dîwana h’emûya bike û h’emû nep’aka neheq ke, bona h’emû kirêd wane nep’ak û bona wan h’emû gotinêd xirab, ku nep’akêd gunek’ar hindava Wîda xeber dan». 16Evana merivne bîntenge fiş-fişko ne, pey xwestinêd dilê xwe diçin, ji xwe mestir xeber didin û bona k’ara xwe h’ilek’arîya dikin+.

Şîretêd qenc

17Lê hûn delalno, wan gotinêd ku şandîyêd Xudanê me Îsa Mesîh pêşda gotine bîr bînin,+
18ku wer’a digotin: «R’ojêd axirîyêda merivêd qerfkir wê derên, pey xwestinêd dilê xweye nep’ak her’in»[*] . 19Ev ew meriv in, yêd ku dutîretîyê dikin, yêd ku bi merivayî têne r’êberîkirinê, ne ku bi R’uh’ê Pîroz+. 20Lê hûn delalno, xwe bidine ser avakirina bawerîya xweye pîroz, bi R’uh’ê Pîroz dua bikin,+
21xwe nava wê h’izkirina Xwedêye hindava xweda xwey kin, hîvîya r’e’ma Xudanê me Îsa Mesîh bin, ku jîyîna h’eta-h’etayê bide we+. 22Û hindava dudilîyada r’e’m bin[*] . 23Hineka jî ji agir bir’evînin xilaz kin, dilê we ser yêd mayîn jî bi tirs bişewite, lê jîyîna wane gunek’are mîna k’inca lewit’î ber ç’e’vê we r’eş be[*]+ .

Şikirdayîn

24Wîr’a, Yê ku dikare we ji k’etinê xwey ke û li ber r’ûmeta Xwe bêqusûr eşq bide sekinandinê,+
25Xwedêyê bêşirîkî-bêheval, Xilazkirê mer’a, bi destê Îsa Mesîhê Xudanê me, şikir û mezinayî, qudret û h’ukumet be, berî her-heyê û niha jî û h’eta-h’etayê! Amîn.

* 1:5 Derk’etin 12:51; Jimar 14:29-30.

* 1:7 «Bedena başqe» li gora Destpêbûn 19:1-8 tê fe’mkirinê, ku mêra dest davîtine mêra û usa jî milyak’eta.

* 1:8 «Bêhurmet dikin» aha jî tê fe’mkirinê: «Dik’ifirin».

* 1:9 «Bi gotinêd bêhurmetkirinê» aha jî tê fe’mkirinê: «bi k’ifirîya».

* 1:11 Qayîn: Destpêbûn 4:3-8; Bilam: Jimar 22; Qorax: Jimar 16.

* 1:12 «Mesrefêd h’izkirinê» aha tê fe’mkirinê, ku bi hevr’a nan dixwarin û şîva Xudan derbaz dikirin (K’arêd Şandîya 2:46; 20:7, 11).

* 1:14 Destpêbûn 5:18-24.

* 1:18 Petrûs II 3:3.

* 1:22 Aha jî tê fe’mkirinê: «Dudilîya bişidînin».

* 1:23 Aha jî tê fe’mkirinê: «H’eyfa we wî kirasê ji bedena wan lewit’î neyê».

+ 1:1 K’arêd Şandîya 12:17, Aqûb 1:1, Metta 13:55

+ 1:2 Danîyêl 4:1, Petrûs I 1:2, Petrûs II 1:2

+ 1:3 Tîmot’êyo I 6:12, Tîmot’êyo II 4:7

+ 1:4 Petrûs II 2:1

+ 1:5 Jimar 14:36-37, Jimar 26:64, Petrûs II 1:12, Îbranî 3:17

+ 1:6 Petrûs II 2:4

+ 1:7 Petrûs II 2:6, Destpêbûn 18:20, Destpêbûn 19:24, Q. Ducarî 29:23, Metta 25:41

+ 1:8 Petrûs II 2:10

+ 1:9 Danîyêl 10:13, Danîyêl 12:1, T’êsalonîkî I 4:16, E’yantî 12:7, Q. Ducarî 34:6, Zekerîya 3:2

+ 1:10 Petrûs II 2:12

+ 1:11 Destpêbûn 4:3-8, Yûh’enna I 3:12, Îbranî 11:4, Jimar 22:5, Jimar 25:1-2, Jimar 31:16, Q. Ducarî 23:3-6, Petrûs II 2:15, Jimar 16:31-35

+ 1:12 Petrûs II 2:17, Metta 15:13

+ 1:13 Îşaya 57:20

+ 1:14 Destpêbûn 5:21-24, Q. Ducarî 33:2, Danîyêl 7:10, Zekerîya 14:5, K’arêd Şandîya 7:53, Galatî 3:19, T’êsalonîkî I 3:13, Îbranî 12:22

+ 1:16 Petrûs II 2:10
+ 1:17 Petrûs II 3:2-3
+ 1:19 R’omayî 8:9
+ 1:20 Efesî 6:18
+ 1:21 Petrûs II 3:12
+ 1:23 Amos 4:11, Zekerîya 3:2, E’yantî 3:4

+ 1:24 Fîlîpî 2:15, Kolosî 1:22, Petrûs I 4:11, R’omayî 11:36, E’yantî 1:6, E’yantî 5:13

E’yantî

E’YANTÎYA YÛH’ENNA

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Li gora şe’dêd sedsalîyêd pêşinda xudanê vê k’itêbê Yûh’ennayê şandîyê Mesîh e. Eva k’itêba bi destê wî, wextê zêrandina bawermenda, girava Patmosêda hatîye nivîsarê (1:9). Yûh’enna vê giravêda ji alîyê Împêratorîya R’omayêda bona dannasînkirina Mizgînîyê hatibû sirgûnkirinê, çimkî hingê hindava mesîhîyada zêrandineke mezin destpêbibû. Navê vê k’itêbê «E’yantî» tê gotinê, çimkî Îsa Mesîh Yûh’ennava xuya bû û wîva e’yan kir, ku ser dinê ji hingêva girtî h’eta axirîya dinyayê wê çi biqewimin.

Vê k’itêbêda p’ayê-p’ir’ê e’yantî û dîtinok in, ku mîna sur’eke veşartî ne, lê hingê gelek ji wan xeberêd sur’îye sîmvolî bawermendar’a fe’mdarî bûne, xelqêr’a na.

Meremê vê e’yantîyê ew e ku xwendevana bişidîne û cem wan gumanê pêşda bîne, usa jî nava zêrandin û cêr’ibandinada teyax û amin bin. R’ast e fikirêd vê k’itêbê meriv cûr’e-cûr’e şirovedikin, lê dîsa fikirêd sereke zelal e’yan in: Îsa Mesîh hêjayî herema here jorin e. Gelek navêd Wî hene vê k’itêbêda (mesele Xudanê xudana, P’adşê p’adşa...), lê hê zêde wîr’a Berx tê gotinê, çimkî Ewî Xwe merivayîyêr’a kirîye qurban. Ew û Yê ser t’ext r’ûniştî (awa gotî Bav) ser her tiştîda dinihêr’in, her alîyava hêjayî h’ebandinê û pesinstandinê ne. Pê destê Îsa Mesîh Xwedê wê pêşîya xirabîya û ner’astîya bide girtinê, lap bide hildanê, ji mîrêcin girtî wê h’emû dijmina bindest ke û cime’ta Xwe jî bi dua-dirozgêd e’rd û e’zmanê nû xelat ke.

Meremê vê k’itêbê ne ew e ku bawermend nava tirs û xofêda bin, lê wekî bi hatina Îsaye duda û serk’etina Wî gumana wan hebe, eşq û şa bin û her alîyava her gav hazir bin. «Ewî ku şe’detîya van tişta dide, dibêje: ‹Belê, ezê zûtirê bêm›. Amîn! Were, ya Xudan Îsa. K’erema Xudan Îsa li we h’emûyar’a be».

Serecema fikira k’itêbê

- Pêşgotin (1:1-8)

- Dîtinoka pêşin û ne’mêd her h’eft civînar’a (1:9–3:22)

- K’itêba ku h’eft mora morkirî bû (4:1–8:1)
- Her h’eft bor’î (8:2–11:19)
- Zîya û her du ce’newir (12:1–13:18)
- Dîtinokêd din (14:1–15:8)
- Her h’eft t’asêd xezeba Xwedê (16:1-21)

- Wêranbûna Babîlonê, bindestbûna ce’newir, p’êxemberê derew û mîrêcin (17:1–20:10)

- Dîwana xilazîyê (20:11-15)

- E’rdê nû, e’zmanê nû û Orşelîma nû (21:1–22:5)

- Paşgotin (22:6-21)

1

Pêşgotina Yûh’enna

1^1Eva e’yantîya Îsa Mesîh e, k’îjan Xwedê da Wî, wekî ew wan tiştêd ku gerekê zûtirekê biqewimin, nîşanî xulamêd Wî ke. Îsa pê destê milyak’etê Xwe şand û e’lamî xulamê Xwe Yûh’enna kir+. 2Yûh’enna jî şe’detîya her tiştêd ku wî dîtibûn da, awa gotî şe’detîya gotina Xwedê, usa jî şe’detîya e’lametîya Îsa Mesîhe r’ast[*]+ . 3Xwezî li wî, ku vê yekê bixûne û xwezî li wan, yêd ku van xeberêd p’êxembertîyê bibihên û tiştêd ku vêda hatine nivîsarê dilê xweda xwey kin, çimkî wext nêzîk e+.

Ne’me her h’eft civînar’a, yêd ku li qeza Asyayê ne

4Ji Yûh’enna, her h’eft civînar’a, yêd ku qeza Asyayêda ne:

K’erem û e’dilayîya Wî li we be, Yê ku heye, Yê ku hebû, Yê ku wê bê û ji her h’eft r’uh’êd ku li ber t’extê Wî ne[*] ,+
5-6usa jî ji Îsa Mesîhê şe’dê amin, Nixurîyê ji nava mirîya û serwêrê p’adşêd e’rdê.

De bira r’ûmet û qudret Wîr’a be h’eta-h’etayê, Yê ku me h’iz dike û em pê xûna Xwe ji gunêd me aza kirin û em kirin k’ahînêd p’adşatîyê, wekî Bavê Wî Xwedêr’a em xizmetk’arîyê bikin. Amîn![*]+

7Va ye e’wrava Ew tê.

Her ç’e’vê Wî bibîne,
h’eta ewêd ku nek’sa Wî qul kirin jî.

H’emû miletêd dinyayê wê li ser Wî şîn û k’eder bin.

Belê. Amîn![*]+

8«Ez Alfa û Omêga me», Xudan Xwedêyê H’emû Zorayîyê dibêje, Yê ku heye, Yê ku hebû û Yê ku wê bê.

«Yekî mîna însan»

9Ez, Yûh’ennayê birê we me, yektîya Îsada heval-p’arê wê tengasîyê, p’adşatîya Wî û sebira we me. Ez bona xebera Xwedê û şe’detîya bona Îsa wê giravêda bûm, ku jêr’a Patmos dibêjin+. 10R’oja Xudanda[*]
R’uh’ê Pîroz hate ser min û min li pişt xwe dengekî bilindî mîna dengê bor’îyê bihîst,+
11ku got: «Çi tiştê ku tu dibînî, k’itêbêda binivîse û her h’eft civînar’a bişîne, yêd ku bajarêd Efesê, Simîrnayê, Pergamayê, Tîyatîrayê, Sardeysê, Filadelfyayê û Lawdikyayêda ne».

12Ez ser wî dengîda veger’îyam ku bibînim, k’a k’î ye minr’a xeber dide û çaxê ku ez veger’îyam, min h’eft şemdanêd zêr’în dîtin+. 13Nava wan şemdanada «yekî mîna Kur’ê Mêriv»[*] hebû, k’inceke dirêje h’eta niga lê bû û melaxtekî zêr’în li sîngê Wî bû+. 14P’or’ê serê Wî mîna hirîya qerqaş û mîna berfê sipî bû, ç’e’vêd Wî jî mîna alava êgir[*]+ . 15Nigêd Wî mîna sifirê xasî ji k’ûra agir derxistî, ku dibiriqe û dengê Wî mîna dengê xule-xula gelek ava bû[*]+ . 16Destê Wîyî r’astêda h’eft steyrk hebûn û ji devê Wî şûrekî dudevîyî tûj derdik’et. R’ûyê Wî mîna r’oyê bû ku t’emamîya qewata xweva şewq dide+. 17Çaxê ku min Ew dît, mîna yekî mirî k’etime ber nigêd Wî. Ewî destê Xweyî r’astê danî ser min û gote min: «Netirse, Ez im Yê Pêşin û Paşin[*]+ . 18Ez Yê sax im. Ez Yê mirî bûm, lê va ye ez sax im h’eta-h’etayê. Û Ez im xweyê k’ilîtêd Mirinê û Dîyarê Mirîya+. 19Awa binivîse çi ku tu dibînî, çi ku niha hene û çi wê paşê bibin. 20Sur’a van steyrka, yêd ku te destê Minî r’astêda dîtin, usa jî her h’eft şemdanêd zêr’în ev e: Ew her h’eft steyrk, milyak’etêd her h’eft civîna ne û ew her h’eft şemdan, her h’eft civîn in.

2

T’emî û şîretêd bona civîna bajarê Efesê

2^1Milyak’etê civîna Efesêr’a binivîse bêjê:

Ewî ku h’eft steyrk destê Wîyî r’astêda û nava h’eft şemdanêd zêr’înda diger’e, aha dibêje:+
2Ez haş ji kirêd te, xebata te û sebira te heme. Ez zanim ku tu nikarî li xiraba t’e’mûl kî. Te ew jî cêr’ibandin, yêd ku xwe şandî h’esab dikin, lê r’ast ne usa ne, te dît ku ew derewîn in+. 3Sebira te heye, bona navê Min te cefa k’işand û newestîyayî. 4Lê gazineke Min li te heye, ku tu mîna berê Min h’iz nakî+. 5Awa niha bîne bîra xwe, ku tu ji k’u derê k’etîyî û ji gunekirinê veger’e, kirêd xweye pêşîyê bike. Heger na, Ezê bême cem te û şemdana te ji cîyê wê hildim. 6Lê tiştekî r’ind li cem te heye, ku dijenî wan kirêd nîkoloyîya, çawa ku Ez jî dijenimê.

7Guhê k’ê heye bira bibihê, ku R’uh’ çi dibêje civîna. Ewê ku serk’eve, Ezê îzinê bidime wî, wekî ji wê dara jîyînê bixwe, ya ku buhişta Xwedêda ye[*]+ .

T’emî û şîretêd bona civîna bajarê Simîrnayê

8Milyak’etê civîna Simîrnayêr’a binivîse bêjê:

Ewî Pêşin û Paşin, Yê ku mir û ji nava mirîya r’abû aha dibêje:+
9Ez haş ji tengasî û belengazîya te heme, lê belê tu dewletî yî! Usa jî haş ji buxdanêd wan heme, yêd ku xwer’a dibêjin: ‹Eme cihû ne›. Ew ne cihû ne, lê ew ji k’inîşta mîrêcin in+. 10Ji wan tengasîya netirse, k’îjanê bêne serê te. Va mîrêcin wê ji we hineka bavêje kelê, wekî hûn bêne cêr’ibandinê û hûnê dehe r’oja cefê bik’işînin. H’eta mirinê amin bimîne, Ezê t’acê jîyînê bidime te+.

11Guhê k’ê heye bira bibihê, ku R’uh’ çi dibêje civîna. Ewê ku serk’eve ji mirina duda wê qet zirarê nebîne+.

T’emî û şîretêd bona civîna bajarê Pergamayê

12Milyak’etê civîna Pergamayêr’a binivîse bêjê:

Ewê ku şûrê Wîyî dudevîyî tûj heye aha dibêje:+
13Ez haş ji te heme ku tu li k’u derê dimînî, awa gotî li wî cîyê ku t’extê mîrêcin lê ye. Tu navê Min qewîn digirî û te bawerîya xweye hindava Minda wan r’oja jî înk’ar nekir, gava şe’dê Minî amin Antîpas nava weda hate kuştinê, wî cîyê ku mîrêcin lê dimîne. 14Lê gazineke Min li te heye, ku li wê derê hinek merivêd te hene, ku pey hînkirina wî Bilamî diçin, yê ku Balaq hîn kir, ku zar’êd Îsraêl ji r’ê derxe, wekî ew qurbanêd p’ûta bixwin û bênamûsîyê bikin[*]+ . 15Usa jî hinek merivêd te jî hene ku pey hînkirina nîkoloyîya diçin+. 16Awa ji gunekirinê veger’e, heger na, Ezê zûtirê bême cem te û pê şûrê devê Xwe t’evî wan meriva şer’ kim+.

17Guhê k’ê heye bira bibihê, ku R’uh’ çi dibêje civîna. Ewê ku serk’eve Ezê ji wî manayê veşartî bidime wî û usa jî kevirekî sipî bidimê, ku wê navekî nû li ser kêvir nivîsar be û t’u kesê wî navî nizanibe, pêştirî yê ku wî kevirî bistîne[*]+ .

T’emî û şîretêd bona civîna bajarê Tîyatîrayê

18Milyak’etê civîna Tîyatîrayêr’a binivîse bêjê:

Kur’ê Xwedê aha dibêje, Yê ku ç’e’vêd Wî mîna alava êgir in û nigêd Wî mîna wî sifirê xasî ku dibiriqe:+
19Ez haş ji kirêd te, h’izkirina te, bawerîya te, xizmetk’arî û sebira te heme. Ez zanim ku kirêd teye paşwextîyê ji yêd pêşîyê zêdetir in. 20Lê gazineke Min li te heye, ku tu wê jinê, Îzabêlê sebir dikî, ku xwe p’êxember h’esab dike. Ewa pê hînkirina xwe xulamêd Min ji r’ê derdixe, wekî bênamûsîyê bikin û qurbanêd p’ûta bixwin+. 21Min wext da wê, wekî ew ji gunekirinê veger’e, lê ew naxwaze destê xwe ji bênamûsîya xwe bike+. 22Va Ezê wê bavêjime nava cî-nivînê û yêd ku t’evî wê bênamûsîyê jî dikin, bikime h’alekî giran, heger ji kirêd xwe veneger’in. 23Ezê zar’êd wê xim, bikujim û h’emû civînê bizanibin ku Ez im, Yê dil û nêta e’nene dike. Ezê li anegorî kirinêd we her yekî bidime we[*]+ . 24Lê belê Ez we, yêd mayînr’a dibêjim ku Tîyatîrayêda ne, lê pey vê hînkirinê nek’etine, ew ‹Sur’êd mîrêcine k’ûr› nizanin çawa ku ew dibêjin. Ez barekî din nadime ser milê we, 25lê t’enê çî we heye qewîn bigirin, h’eta ku Ez bêm+. 26-27Ewê ku serk’eve û h’eta xilazîyê kirêd li gora dilê Min bike, Ezê wî h’ukumê ser mileta bidime wî, k’îjan Min ji Bavê Xwe hildaye

û ewê pê şivdara h’esinî şivantîyê li wan bike,
mîna firaqêd ç’inî wê bip’işirîne.[*]+

28Û Ezê steyrka sibêye zû bidime wî.

29Guhê k’ê heye bira bibihê, ku R’uh’ çi dibêje civîna+.

3

T’emî û şîretêd bona civîna bajarê Sardeysê

3^1Milyak’etê civîna Sardeysêr’a binivîse bêjê:

Ewî ku h’eft r’uh’êd Xwedê û h’eft steyrkêd Wî hene, aha dibêje: Ez haş ji kirêd te heme, navê te heye yanê tu sax î, lê r’ast tu mirî yî+. 2H’işyar be û ewêd ku mane lê li ber mirinê ne, bike bira ser xweda bên, çimkî Min kirêd te li ber Xwedêyê Xwe gihîştî nedîtin. 3De bîne bîra xwe ku te çi standîye û bihîstîye, gur’a wan tişta bike û t’obe ke. Lê heger tu h’işyar nebî, Ezê mîna dizekî ser teda bigirim û tê qet nizanibî ku Ezê k’îjan sih’etêda ser teda bigirim[*]+ . 4Lê Sardeysêda çend kesêd te hene ku wan k’incêd xwe nelewit’andine. Ewê bi k’incêd çîle-qerqaş t’evî Min biger’in, çimkî ewe hêja ne+. 5Ewê ku serk’eve, ewê aha k’incêd çîle-qerqaş li xwe wergire. Ezê navê wî ji k’itêba jîyînê t’u car r’esît nekim û navê wî li ber Bavê Xwe û li ber milyak’etêd Wî aşkere kim[*]+ .

6Guhê k’ê heye bira bibihê, ku R’uh’ çi dibêje civîna+.

T’emî û şîretêd bona civîna bajarê Filadelfyayê

7Milyak’etê civîna Filadelfyayêr’a binivîse bêjê:

Ewî pîroz, Ewî r’ast, aha dibêje, Yê ku xweyê k’ilîta Dawid e, ku vedike û t’u kes nikare dade û dadide t’u kes nikare veke[*] :+
8Ez haş ji kirêd te heme. Va Min derîkî vekirî danîye ber te, ku t’u kes nikare dade. Ez zanim ku qewata te hinekî heye û te gotina Min xwey kir û navê Min înk’ar nekir. 9Binihêr’e, hineke ji k’inîşta mîrêcin hene, yêd ku dibêjin: ‹Eme cihû ne›, lê r’ast ne cihû ne, ew derewa dikin. Va Ezê p’êyî ser wan kim, ku ew bên û li ber nigêd te ta bin û bizanibin Ez te h’iz dikim+. 10Te ku t’emîya Min xwey kir û sebir kir, Ezê jî te ji wî wextê cêr’ibandinê xwey kim, ya ku wê bê ser t’emamîya dinyayê, ku binelîyêd li r’ûbarî dinê bicêr’ibîne+. 11Ezê zûtirekê bêm, çî te heye qewîn bigire, wekî t’u kes t’acê te nestîne+. 12Ewê ku serk’eve Ezê wî p’aristgeha Xwedêyê Xweda bikime stûn û ewê îdî dernek’eve derva. Ezê li ser wî navê Xwedêyê Xwe, usa jî navê bajarê Xwedêyê Xwe, awa gotî navê Orşelîma nû binivîsim, ya ku ji Xwedêyê Min ji e’zmên wê bê xwarê û Ezê navê Xweyî nû jî binivîsim[*]+ .

13Guhê k’ê heye bira bibihê, ku R’uh’ çi dibêje civîna+.

T’emî û şîretêd bona civîna bajarê Lawdikyayê

14Milyak’etê civîna Lawdikyayêr’a binivîse bêjê:

‹Yê Amîn› aha dibêje, Ew şe’dê r’ast û amin, ç’e’vkanîya e’firîn û xuliqîyêd Xwedê[*] :+
15Ez haş ji kirêd te heme, tu ne sar î û ne jî germ î. Xwezî tu yan sar bûyayî yan jî germ. 16Lê çimkî tu golî yî, ne sar î û ne jî germ, Ezê te ji devê xwe bir’êjim. 17Tu dibêjî: ‹Ez dewletî me, wê yekêda gelek pêşda çûme, qet h’ewcê t’u tiştî nîme›. Lê tu nizanî ku tu me’rim, r’eben, belengaz, kor û te’zî yî+. 18Ez vê t’emîyê didime te: Zêr’ê ku bi êgir hatîye safîkirinê ji Min bik’ir’e, wekî tu dewletî bî û k’incêd çîle-qerqaş ji Min bik’ir’e, ku li xwe kî, wekî şerma te’zîbûna te bê nixamtinê, usa jî dermanê ç’e’va, ku li ç’e’vêd xwe dî, wekî bibînî+. 19Ez k’îjana h’iz dikim li wan hiltêm û wan şîret dikim. Bona vê yekê xîret ke û ji gunekirinê veger’e![*]+
20Va Ez li ber derî sekinî me û li dêrî dixim. Heger yek dengê Min bibihê û dêrî li Min veke, Ezê her’ime hindur’, t’evî wî nan bixwim û ewê jî t’evî Min+. 21Ewê ku serk’eve, Ezê destûrê bidimê ku t’evî Min ser t’extê Min r’ûnê, çawa ku Ez serk’etim û t’evî Bavê Xwe ser t’extê Wî r’ûniştim+.

22Guhê k’ê heye bira bibihê, ku R’uh’ çi dibêje civîna»+.

4

T’extê e’zmênda

4^1Pey van tiştar’a min dîna xwe dayê, va e’zmênda derîk vekirî ye. Û ew dengê ku min berê mîna dengê bor’îyê bihîstibû minr’a got: «R’abe were vê jorê, Ezê wan tiştêd ku gerekê ji vir şûnda biqewimin, nîşanî te kim»+. 2Hema hingê R’uh’ê Pîroz hate ser min, min dîna xwe dayê, wê t’extek li e’zmên hebû û yek li ser t’ext r’ûniştî bû[*]+ . 3Û şewqa dîndara Yê r’ûniştî mîna ya kevirê yaspîs û sardîyon bû. Û k’eskesorê jî dora t’ext girtibû, mîna îşiqa zimrûdê[*]+ . 4Li dora wî t’extî bîst çar k’ursî hebûn û li ser wan k’ursîya bîst çar r’ûspî r’ûniştibûn. K’incêd çîle-qerqaş li wan bûn û t’acêd zêr’în jî li serê wan bûn+. 5Ji t’ext birûsk û dengêd gur’înîya e’wr-e’zmana derdik’etin. Li ber t’ext h’eft agirêd alavpêk’etî hebûn, ku ew her h’eft r’uh’êd Xwedê ne[*]+ . 6Li ber t’ext tiştekî mîna be’reke şûşe hebû, ku mîna xirûstalê zelal bû.

Li dora t’ext, her alîkî çar r’uh’ber hebûn, ku pêşîyê û paşîyêva ç’e’vava t’ijî bûn+. 7R’uh’berê pêşin mîna şêr bû, r’uh’berê duda mîna canega bû, r’uh’berê sisîya r’ûyê wî mîna r’ûyê meriva bû û r’uh’berê çara jî mîna teyrê sîmir’î ku difir’e+. 8Her çar r’uh’ber jî şeş baskî bûn, ser û binva ç’e’vava xit-xitî bûn. Û şev û r’oj dengê xwe nedibir’în digotin:

«Pîroz, pîroz, pîroz,
Xudan Xwedêyê H’emû Zorayîyê,
Yê ku hebû, Yê ku heye û Yê ku wê bê»[*]+ .

9Gava wan her çar r’uh’bera, r’ûmet, hurmet û şikirî didane Yê ku li ser t’ext r’ûniştîye û h’eta-h’etayê Sax e, 10ew her bîst çar r’ûspî ber Yê ku li ser t’ext r’ûniştî dever’ûya diçûn, serê xwe ber Wî dadanîn, Yê ku h’eta-h’etayê Sax e û t’acêd xwe davîtine ber t’ext û digotin:

11«Ya Xudan Xwedêyê me,

Tu hêja yî ku r’ûmet, hurmetê û qewatê bistînî.

Çimkî Te her tişt e’firandin
û bi xwestina Te ew e’firîn û hene»+.

5

K’itêba gulomatkkirîye morkirî

5^1Hingê min destê Wîyî r’astêda, Yê ku li ser t’ext r’ûniştibû, k’itêbeke gulomatkkirî dît ku her du alîyava hatibû nivîsarê û bi h’eft mora hatibû morkirinê[*]+ . 2Min dîna xwe dayê, wê milyak’etekî qewat bi dengekî bilind digot: «K’î hêja ye ku morêd vê k’itêbê jê r’ake û k’itêbê veke?» 3Lê t’u kes t’unebû, ne li e’zmên, ne li ser e’rdê û ne jî ji binê e’rdê, ku bikaribûya eva k’itêba vekira lê binihêr’îya. 4Ez jî k’ele-k’el digirîyam, ku yekî hêja nehate dîtinê, wekî ew k’itêba vekira lê binihêr’îya. 5Hingê ji r’ûspîya yekî minr’a got: «Negirî! Va Şêrê ji qebîla Cihûda, tamara Dawid serk’et û dikare her h’eft morêd wê k’itêbê jê r’ake û veke»[*]+ .

6Hingê min dîna xwe dayê, wê goveka wî t’extîda, k’îjan her çar r’uh’ber û r’ûspîya dorê girtibûn, Berxek sekinî bû, çawa ku serjêkirî be. H’eft stirûyêd Wî û h’eft ç’e’vêd Wî hebûn, Ew her h’eft r’uh’êd Xwedê ne, ku li t’emamîya dinyayê hatine şandinê[*]+ . 7Ew hat û k’itêb ji destê Wîyî r’astê, Yê ku li ser t’ext r’ûniştibû hilda. 8Çaxê Wî ew hilda, ew her çar r’uh’ber û her bîst çar r’ûspî li ber wî Berxî dever’ûya çûn. Destê her yekîda çeng û t’asêd zêr’îne t’ijî bixûr hebûn. Ew bixûr duayêd cime’ta Xwedê ne[*]+ . 9Û stiraneke nû distiran digotin:

«Tu hêja yî, ku wê k’itêbê hildî
û morêd wê jê r’akî.
Çimkî Tu hatî serjêkirinê
û pê xûna xwe Te meriv ji her berekê, ji her zimanî,
ji her cime’tê û ji her miletî k’ir’în bona Xwedê,+

10Te ew kirin p’adşatîya k’ahîna bona xizmetk’arîya Xwedê
û ewê li ser dinyayê p’adşatîyê bikin»[*]+ .

11Hingê min dîna xwe dayê, min dengê gelek milyak’eta bihîst ku dora t’ext, wan r’uh’bera û r’ûspîya girtibûn. R’eqema wan digihîşte bi h’ezara û mîlîyona+. 12Bi dengekî bilind distiran digotin:

«Ew Berxê serjêkirî hêja ye
ku qewatê, dewlemendtîyê,
serwaxtîyê, karînê,
hurmetê, r’ûmetê û pesinê bistîne»[*]+ .

13Min bihîst ku her e’firînêd li e’zmên, li ser e’rdê, yêd bin e’rdê, yêd be’rêda û h’emûyêd nava wanda, distiran:

«Bira h’eta-h’etayê pesin, hurmet, r’ûmet û qudret
li Yê ser t’ext r’ûniştî, usa jî li wî Berxî be!»[*]+

14Û wan her çar r’uh’bera digotin: «Amîn!» û r’ûspî dever’ûya çûn, serê xwe ber Wî danîn+.

6

H’eft mor çawa têne vekirinê?

6^1Hingê min dîna xwe dayê, wî Berxî moreke ji wan her h’eft mora vekir û min ji wan her çar r’uh’bera dengekî mîna dengê gur’înîya e’wra bihîst ku got: «Were»+. 2Min dîna xwe dayê, va hespekî boz xuya bû, destê yê lêsîyarbûyîda tîrkevanek hebû, t’acek wîr’a hate dayînê û ew çawa e’gît çû, wekî serk’eve+.

3Çaxê Berx mora duda vekir, min bihîst ku r’uh’berê duda got: «Were». 4Hingê hespekî dinêyî r’engê zerda derk’et[*] û sîyarê wîr’a îzin hate dayînê, ku e’dilayîyê ji dinyayê hilde, wekî meriv hevdu bikujin. Şûrekî mezin wîr’a hate dayînê+.

5Çaxê Wî mora sisîya vekir, min bihîst ku r’uh’berê sisîya got: «Were». Min dîna xwe dayê, va hespekî r’eş û destê sîyarê wîda mêzînek hebû. 6Hingê tê bêjî min dengek bihîst, ji nava her çar r’uh’bera hat û got: «Çapeke genime biç’ûk pê zîvekî û sê çapêd biç’ûk ceh pê zîvekî[*] . Lê zirarê nede zeyt’ê û şeravê»+.

7Çaxê Wî mora çara vekir, min dengê r’uh’berê çara bihîst ku got: «Were». 8Min dîna xwe dayê, va hespekî şînoqî, ku navê sîyarê wî Mirin bû, Dîyarê Mirîya pey wî dihat. H’ukum wîr’a hate dayînê ser p’areke ji çar p’arêd dinyayê, wekî pê şûr, xelayîyê, nexweşîya h’al û r’e’wirêd dinyayê wan bikuje+.

9Çaxê Wî mora pênca vekir, min bin gorîgehêda r’uh’êd wan meriva dîtin, yêd ku bona Xebera Xwedê û bona şe’detîya ku dabûn hatibûne kuştinê+. 10Wan bi dengekî bilind kirine gazî û gotin: «Ya Xweyî-Xudanê pîroz û r’ast! Tê h’eta k’engê dîwanê nekî û h’eyfa xûna me ji binelîyêd r’ûbarî dinê hilnedî?»+
11Hingê ji wan her yekîr’a çuxêd çîle-qerqaş hatine dayînê û wanr’a hate gotinê, ku hinek wext jî hêsa bin, h’eta ku h’esabê heval-xulamêd wan û xûşk-birêd wane ku wê mîna wan bêne kuştinê, t’emam be+.

12Çaxê Wî mora şeşa vekir, min dîna xwe dayê, e’rd qayîm h’ejîya. R’o mîna k’urxê ji pir’ç’ê çêkirî r’eş bû û hîv serda-pêda bû mîna xûnê[*]+ . 13Steyrkêd e’zmên usa jorda k’etine e’rdê, çawa ku dara hêjîrê ji ber bayê qayîm dih’eje û berêd wê[*] jê diwarin[*]+ . 14Hingê e’zman bû mîna k’itêba gulomatkkirî li hev hate p’êç’anê, hilk’işîya û h’emû ç’îya û girav ji cîyêd xwe h’ejîyan+. 15Wî çaxî p’adşêd dinyayê, mezinêd wê, sereskerêd wê, dewletîyêd wê, e’gîtêd wê û h’emû merivêd xulam û aza xwe şkeft û qeyêd ç’îyada veşartin[*] ,+
16ç’îya û qeyar’a digotin: «Ser meda bik’evin û me ji r’ûyê Wî veşêrin, Yê ku li ser t’ext r’ûniştî ye, usa jî ji xezeba Berx[*]+ . 17Çimkî r’oja xezeba wane mezin hat û k’î dikare teyax ke?»[*]+

7

Ji zar’êd Îsraêl 144 000 kes têne morkirinê

7^1Pey vê yekêr’a min dîna xwe dayê, wê çar milyak’et li her çar qulbêd dinyayê sekinî ne û bayêd her çar qulbêd dinyayê h’işk girtine, wekî li e’rdê, be’rê û t’u darê nexin[*]+ . 2Hingê min milyak’etekî din jî dît ku ji r’ohilatê dihat û mora wîye ji Xwedêyê Sax hebû. Ewî bi dengekî bilind li wan her çar milyak’eta kire gazî, yêd ku wanr’a hatibû dayînê, ku zirarê bidine e’rdê û be’rê, wanr’a got: 3«Zirarê nedine e’rdê, be’rê û dara, h’eta ku em morê li e’nîya xulamêd Xwedêyê xwe nexin»[*]+ . 4Hingê r’eqema yêd ku hatibûne morkirinê min bihîst: Ji h’emû qebîlêd zar’êd Îsraêl sed çil çar h’ezar hatibûne morkirinê.

5Ji qebîla Cihûda donzdeh h’ezar,
ji qebîla R’ûbên donzdeh h’ezar,
ji qebîla Gad donzdeh h’ezar,
6ji qebîla Aşêr donzdeh h’ezar,
ji qebîla Neftelî donzdeh h’ezar,
ji qebîla Minaşe donzdeh h’ezar,
7ji qebîla Şimh’ûn donzdeh h’ezar,
ji qebîla Lêwî donzdeh h’ezar,
ji qebîla Îsaxar donzdeh h’ezar,
8ji qebîla Zebûlon donzdeh h’ezar,
ji qebîla Ûsiv donzdeh h’ezar
û ji qebîla Binyamîn donzdeh h’ezar hatibûne morkirinê.

H’emû miletêd dinyayê

9Pey vê yekêr’a min dîna xwe dayê, va e’laleteke usa mezin, ku t’u kesî nikaribû bijimarta ji her miletî, ji her berekê, ji her cime’tê û ji her zimanî li ber t’ext û wî Berxî sekinî bûn. Çuxêd çîle-qerqaş li wan bûn û ç’iqilêd xurma jî destêd wanda bûn,+
10bi dengekî bilind dikirine gazî digotin:

«Xilazbûn ji destê Xwedêyê me ye,
Yê ku li ser t’ext r’ûniştî ye
û ji destê wî Berxî ye»+.

11Hingê ew h’emû milyak’etêd ku li dora t’ext, r’ûspîya û wan her çar r’uh’bera girtibûn, ber t’ext dever’ûya çûne e’rdê, serê xwe ber Xwedê danîn+
12û gotin:

«Amîn!
Pesin, r’ûmet, serwaxtî,
şikirî, hurmet, qewat û zorayî
bira h’eta-h’etayê Xwedêyê mer’a be.
Amîn!»+

13Hingê ji wan r’ûspîya yekî minr’a got: «Evêd ku çuxêd çîle-qerqaş wergirtî ne, ew k’î ne û ji k’u derê hatine?» 14Min wîr’a got: «Ez xulam, ez nizanim, tu zanî». Hingê ewî minr’a got: «Evana ew in, yêd ku ji wê tengasîya mezin hatine, çuxêd xwe pê xûna wî Berxî şûştine, çîl-qerqaş kirine[*]+ .

15Lema ewe li ber t’extê Xwedê ne,
p’aristgeha Wîda şev û r’oj Wî dih’ebînin.

Yê li ser t’ext r’ûniştî, wê konê Xwe li ser wan vegire.

16Ewê îdî ne t’î bin, ne bir’çî bin
û ne jî te’v û germayîyê li wan xe[*]+ .
17Çimkî ew Berxê ku goveka t’extda ye,
wê şivantîyê li wan bike,
wan bibe ser kanîyêd ava jîyînê.

Û Xwedê jî wê h’emû hêsirêd ç’e’vêd wan paqij ke»[*]+ .

8

Mora h’efta

8^1Çaxê Ewî mora h’efta vekir, e’zmênda weke nîv sih’etî her tişt seqir’î+. 2Hingê min ew her h’eft milyak’etêd ku li ber Xwedê sekinîbûn dîtin, wanr’a h’eft bor’î hatine dayînê+.

3Milyak’etekî din bixûrdanga zêr’în dêstda hat, li ber gorîgeha zêr’în sekinî. Wîr’a gelek bixûr hate dayînê, wekî bi t’evî duayêd cime’ta Xwedê dayne ser gorîgeha zêr’îne li ber t’extê Xwedê[*]+ . 4Dûyê wê bixûrê t’evî duayêd cime’ta Xwedê ji destê wî milyak’etî berbi Xwedê bilind bû+. 5Paşê milyak’et ew bixûrdang hilda, ji agirê gorîgehêva dagirt avîte ser e’rdê. Bû gur’înîya dengêd e’wra birûskê birq veda û e’rd h’ejîya+.

Her çar bor’îyêd pêşin

6Hingê wan her h’eft milyak’etêd ku h’eft bor’îyêd wan hebûn k’arê xwe kirin, ku li bor’îya xin.

7Yê pêşin li bor’îyê xist, teyrok û agir xûnêva t’evayî ser e’rdêda barî. Û ji sê p’ara p’areke e’rdê şewitî, ji sê p’ara p’areke dara şewitî û h’emû gîhayê şîn şewitî[*]+ .

8Milyak’etê duda li bor’îyê xist, tiştekî mezinî mîna ç’îyakî agir pêk’etî hate avîtinê nava be’rê. Û ji sê p’ara p’areke be’rê bû xûn,+
9ji sê p’ara p’areke h’eywanêd be’rêda qir’ bû û ji sê p’ara p’areke gemîya wêran bû+.

10Milyak’etê sisîya li bor’îyê xist û steyrkeke mezine mîna qendîla alav pêk’etî ji e’zmên k’ete ser p’areke ji sê p’arêd ç’ema û avêd kanîya+. 11Navê wê steyrkê Zirîç’k bû. Ji sê p’ara p’areke ava bû zirîç’k û ji wê avê gelek meriv mirin, çimkî ew av te’l bû+.

12Milyak’etê çara li bor’îyê xist, ji sê p’ara p’areke r’oyê, ji sê p’ara p’areke hîvê û ji sê p’ara p’areke steyrka derb standin, usa ku ji sê p’ara p’areke wan qarîya û ji sê p’ara p’areke r’ojê r’onayî neda, usa jî ji sê p’ara p’areke şevê[*]+ .

13Hingê min dîna xwe dayê, wê teyrekî sîmir’ jor e’zmênda difir’î û min bihîst ku wî bi dengekî bilind got: «Wey, wey, wey li serê binelîyêd li r’ûbarî dinê, ku wê ber dengê wan bor’îyêd her sê milyak’etêd mayîn k’evin, yêd ku wê li bor’îya xin».

9

Bor’îya pênca

9^1Milyak’etê pênca li bor’îyê xist û min dîna xwe dayê, va steyrkek ji e’zmên k’ete ser r’ûyê e’rdê û k’ilîta derê gelîyê hey-wayê wê steyrkêr’a hate dayînê+. 2Ewê derê gelîyê hey-wayê vekir, ji gelî dû-dûxan derk’et mîna dûyê k’ûra mezin û r’ûyê r’oyê û hewê girt[*] . 3Ji wê dû-dûxanê kulî derk’etine ser r’ûyê e’rdê, wanr’a qewata mîna qewata dûp’işkêd e’rdê hate dayînê[*]+ . 4Wanr’a hate gotinê, ku zirarê nedine gîhê e’rdê, ne jî t’u şînayîyê û darê, lê bidine wan merivêd ku mora Xwedê li ser e’nîya wan t’uneye[*]+ . 5Wanr’a hate dayînê, ku wan nekujin, lê pênc meha bidine cefê. Êşa wan mîna êşa lêxistina dûpişka bû. 6Wan r’ojada merivê li mirinê biger’in, lê wê qet nebînin, ewê h’eyra mirinêda bin, lê mirinê ji wan bir’eve[*]+ .

7Qilxê wan kulîya mîna wan hespa bûn, yê ku bona şêr’ têne hazirkirinê. Li ser serê wan tiştêd mîna t’acêd zêr’în hebûn û r’ûyê wan mîna r’ûyê meriva bûn[*]+ . 8P’or’ê serê wan mîna p’or’ê jina bûn û diranêd wan mîna diranêd şêra bûn+. 9Êlekzirih’êd wan hebûn, mîna yêd h’esinî, dengê baskêd wan mîna dengê wan e’reba bûn, ku çawa gelek hesp wan dik’işînin û dajone nava şêr’+. 10Mîna dûp’işka jî poç’êd wan hebûn û ser poç’a jî derzî, k’îjanada qewata wan hebû ku pênc meha mêriv bidine cefê. 11Milyak’etê gelîyê hey-wayê li ser wan p’adşa bû, ku navê wî bi îbranî «Abadûn» bû, bi yûnanî «Apolîyon», ku tê fe’mkirinê: «Wêrankir».

12Weya pêşin derbaz bû. Ji vir şûnda va du weyê jî bên+.

Bor’îya şeşa

13Milyak’etê şeşa li bor’îyê xist û min dengek ji her çar stirûyêd gorîgeha zêr’îne li ber Xwedê bihîst,+
14ku gote wî milyak’etê şeşa, yê ku bor’î dêstda bû: «Wan her çar milyak’etêd ku li ber ç’emê Firatêyî mezin girêdayî ne veke»+. 15Hingê ew her çar milyak’et hatine ber’danê, yêd ku bona wê sih’etê, wê r’ojê, wê mehê û wê salê hatibûne hazirkirinê, wekî ji sê p’ara p’areke merivayê bikujin+. 16Min r’eqema ordîyêd sîyarî bihîst ku dusid mîlîyon bû. 17Wê dîtinokêda hesp û sîyarêd wan minva aha xuya bûn: R’engêd êlekzirih’êd wan r’engê sorî mîna êgir, şîrkî mîna qalç’îç’ekê, qîç’ikî mîna k’irk’ûtêda bûn. Serê hespêd wan mîna serê şêra bûn û ji devê wan agir, dû û k’irk’ût derdik’et. 18Pê van her sê bela, ji sê p’ara p’areke merivayê, pê agir, dû û k’irk’ûta ku ji devê van derdik’et hatine kuştinê. 19Çimkî qewata hespa dev û dêlêd wanda bûn. Dêlêd wan mîna me’ra bûn û serê wan hebûn, ku pê wan zirar didan.

20Ew merivêd mayîne ku pê van bela nehatine kuştinê, ji wan p’ûtêd ku bi destêd xwe çêkiribûn veneger’îyan. Wana destê xwe ji cinh’ebandinê, ji wan p’ûtêd zêr’e, zîve, sifire, kevire, dare ku nabînin, nabihên û nager’in nek’işandin[*]+ . 21Usa jî ji kuştinê, sêrbazîyê, bênamûsîyê û dizîya xwe veneger’îyan+.

10

Milyak’et û k’itêba biç’ûke gulomatkkirî

10^1Hingê min milyak’etekî dinêyî zor dît ku ji e’zmên dihate xwarê. E’wr lê wergirtî bû û k’eskesor li sêrî bû, r’ûyê wî mîna r’oyê bû, nigêd wî jî mîna stûnêd êgir bûn+. 2Destê wîda k’itêbeke biç’ûke vekirî hebû, nigê xweyî r’astê danî ser be’rê, nigê xweyî ç’epê jî danî ser bejê+
3û bi dengê bilind mîna mir’înîya şêr kire qar’în. Çaxê ku wî kire qar’în, her h’eft gur’înîyêd e’wra pê dengêd xwe xeber dan+. 4Gava wan her h’eft gur’înîyêd e’wra xeber dan, min kir ku binivîsim, lê ji e’zmên dengek hat û got: «Ew tiştêd ku her h’eft gur’înîyêd e’wra gotin, wan e’yan neke, nenivîse»+.

5Hingê ew milyak’etê ku min dîtibû, wekî wî nigek danîbû ser be’rê û yek jî ser bejê, destê xweyî r’astê berbi e’zmên bilind kir 6û pê Ewî sond xwar ku h’eta-h’etayê Sax e, awa gotî pê Wî Yê ku e’zman, h’emûyêd wêda, e’rd, h’emûyêd wêda û be’r, h’emûyêd wêda e’firandine û got: «Îdî wextê derengî nek’eve. 7Lê gava milyak’etê h’efta deng li bor’îyê xe, hingê wê ew sur’a t’ivdîra Xwedê bê sêrî, ya ku Wî e’lamî xulamêd Xwe p’êxembera kiribû»+.

8Pey vê yekêr’a wî dengê ku min ji e’zmên bihîstibû, dîsa t’evî min xeber da û got: «Her’e, wê k’itêba vekirî ji destê wî milyak’etî hilde, yê ku li ser be’rê û bejê sekinî ye»[*] . 9Ez jî çûme cem wî milyak’etî û min jêr’a got: «K’a wê k’itêba biç’ûk bide min». Ewî minr’a got: «Han vê hilde û bixwe. Evê nav-dilê teda te’l be, lê devê teda wê mîna hingiv şîrin be»+. 10Hingê min k’itêba biç’ûk ji destê milyak’et hilda û xwar. Devê minda mîna hingiv şîrin bû, lê çaxê min ew xwar, min nav-dilê xweda te’layî k’ifş kir. 11Wî çaxî minr’a hate gotinê: «Gerekê tu dîsa li ser gelek cime’ta, mileta, zimana û p’adşa p’êxembertîyê bikî».

11

Du şe’dêd ku p’êxembertîyê dikin

11^1Hingê qamîşekî mîna şiva minr’a hate dayînê û hate gotinê: «R’abe, p’aristgeha Xwedê û gorîgehê çap ke û yêd ku têda dih’ebînin jî bijmire+. 2Lê h’ewşa p’aristgehêye derva bihêle û wê çap neke, çimkî ew p’ûtp’aristar’a hate dayînê. Ewê Bajarê Pîroz çil du meha bin p’îyada p’êpes kin[*]+ . 3Û Ezê t’emîyê bidime du şe’dêd Xwe, ewê k’urx xwekirî h’ezar dusid şêst r’ojî p’êxembertîyê bikin». 4Evana ew her du darêd zeyt’ûnê û her du şemdan in, yêd ku li ber Xudanê dinyayê disekinin[*]+ . 5Heger merivek ku bixwaze zirarê bide wan, agir ji devê wan derdik’eve, dijminêd wan h’ûfî xwe dike. Û heger merivek bixwaze zirarê bide wan, gerekê ew xwexa usa bê kuştinê+. 6H’ukumê van heye, ku r’ojêd p’êxembertîya xweda e’zmên dadin, wekî baran nebare. Usa jî h’ukumê wan li ser ava heye, ku wan bikine xûn û k’engê jî bixwazin, dikarin her cûr’e bela bînine serê dinê[*]+ .

7Gava ewana şe’detîya xwe ser hevda bînin, hingê ew ce’newirê ku ji gelîyê hey-wayê derdik’eve, wê t’evî wan şer’ ke, wan bindest ke û bikuje+. 8Cinyazêd wan wê li ser meydana wî bajarê mezin avîtî bin, li wî cîyê ku Xudanê wan her duya hate xaçkirinê, ku bi me’na r’uh’anî jêr’a «Sodom» û «Misir» tê gotinê+. 9Ji h’emû cime’ta, bereka, zimana û mileta wê sê r’oj û nîva li cinyazêd wan binihêr’in û nehêlin ku cinyazêd wan bikine t’irba+. 10Binelîyêd li r’ûbarî dinê wê dilê xwe li wan şa kin û şa bin, xelata jî hevdur’a bişînin, çimkî van her du p’êxembera cefa didane yêd ku li ser r’ûyê e’rdê diman.

11Pey sê r’oj û nîvar’a Xwedê r’uh’ê jîyînê ber wanda anî, ew r’abûne ser p’îya û xofeke mezin k’ete ser yêd ku ew dîtin+. 12Hingê wan her duya dengekî bilind ji e’zmên bihîst ku wanr’a got: «Werine vê jorê». Û ewana ber ç’e’vêd dijminêd xwe e’wrava hilk’işîyane e’zmên+. 13Wê sih’etê e’rd qayîm h’ejîya, ji dehe p’ara p’areke bajêr hilşîya û wê e’rdh’ejêda h’eft h’ezar meriv mirin, yêd mayîn jî ç’e’vtirsîyayî bûn, şikirî didane Xwedêyê e’zmên+.

14Weya duda derbaz bû. Va ye, ya sisîya wê zûtirê bê+.

Dengê bor’îya h’efta: H’ebandina li e’zmên

15Milyak’etê h’efta li bor’îyê xist û e’zmênda dengêd bilind hatin ku digotin:

«P’adşatîya dinyayê bû ya Xudanê me û Mesîhê Wî,

Ewê h’eta-h’etayê p’adşatîyê bike»[*]+ .

16Ew her bîst çar r’ûspîyêd ku li ber Xwedê ser k’ursîyêd xwe r’ûniştibûn, xwe dever’ûya avîtin, serê xwe ber Xwedê danîn+
17û gotin:

«Ya Xudan Xwedêyê H’emû Zorayîyê,
Yê heyî û Yê hebûyî,
em şikirîyê didine Te,
ku Te qewata Xweye mezin stand
û dest bi h’ukumê Xwe kir[*]+ .
18P’ûtp’arist qilqilîn, lê xezeba Te hat.
Wext pêr’a gihîştîye, ku dîwana mirîya bikî,
xelata bidî xulamêd Xwe, p’êxembera û cime’ta Xwe
usa jî yêd ku ji Te ditirsin, ji biç’ûka h’eta mezina.

Wext hat, ku qir’a wan bînî, yêd ku dinê xirab dikin»[*]+ .

19Pey vê yekêr’a p’aristgeha Xwedêye e’zmên vebû û wêda Sindoqa Peymana Wî xuya bû. Birûskê birq dan, gur’înîya dengêd e’wra hate bihîstinê, e’rd h’ejîya û teyrok barî+.

12

K’ulfet û zîya

12^1Hingê nîşaneke mezin e’zmênda xuya bû: K’ulfetekê r’o li xwe wergirtibû, hîv binê p’îyada û t’acekî ji donzdeh steyrka jî li sêrî bû+. 2Ew h’emle bû û k’etibû ber zar’ê, êşa xwe dik’işand û dikire qîr’în.

3Pey vê yekêr’a nîşaneke din jî e’zmênda xuya bû. Min dîna xwe dayê, va zîyakî zerî mezin ku h’eft serî û dehe stirûyêd wî hebûn û h’eft t’ac jî li serêd wî bûn[*]+ . 4Poç’a wî ji sê p’ara p’areke steyrkêd e’zmên k’işand û avîte ser e’rdê. Ew zîya li ber wê k’ulfeta ku k’etibû ber zar’ê sekinî, ku hema çawa zar’ bibe wê zar’ê h’ûfî xwe ke+. 5Wê k’ulfetê zar’eke kur’în anî, ku wê bi şivdara h’esinî şivantîyê li h’emû mileta bike. Lê zar’a wê hate r’ahiştinê, li cem Xwedê û ber t’extê Wî[*]+ . 6K’ulfet jî r’evî ber’îyê, li wî cîyê ku ji alîyê Xwedêda jêr’a hatibû hazirkirinê, wekî ew li wir h’ezar dusid şêst r’ojî bê xweykirinê+.

7Hingê li e’zmên şer’ dest pê bû. Mixayîl milyak’etêd xweva t’evî zîyê şer’ kir, zîyê jî milyak’etêd xweva t’evî wan şer’ kir[*]+ . 8Lê zîyê da der, e’zmênda jî îdî cî dest wan nek’et, 9ew zîyayê mezin jorda hate avîtinê. Eva ew me’rê berê bû, ku jêr’a mîrêcin û şeyt’an dibêjin, yê ku t’emamîya dinê xalifandîye. Ew milyak’etêd xweva jorda hatine avîtinê ser r’ûyê e’rdê[*]+ .

10Hingê min li e’zmên dengekî bilind bihîst ku got: «Niha ye wextê xilazkirin, qewat û p’adşatîya Xwedêyê me, usa jî h’ukumê Mesîhê Wî. Çimkî Ew xeybkirê xûşk-birêd me jorda hate avîtinê, yê ku şev û r’oj ber Xwedêyê me xeyba wan dikir[*]+ . 11Ewana pê xûna Berx û xebera şe’detîya xwe ser wî k’etin, e’mirê xwe h’eta mirinê h’iz nekirin+. 12Awa şa bin, e’zmanno û yêd ku wanda dimînin. Lê wey li e’rdê û li be’rê, çimkî mîrêcin jorda ser weda hate avîtinê û ew ji hêrsê xwe dixwe, ku zane wê hindikî bimîne»+.

13Gava zîyê dît ku ew jorda hate avîtinê ser e’rdê, pey wê k’ulfetê k’et, ya ku zar’a kur’în anîbû. 14Du baskêd teyrê sîmir’îye mezin wê k’ulfetêr’a hatine dayînê, wekî bifir’e her’e ber’îyê, wî cîyê xwe, k’îderê ji zîyê dûr wê sê sal û nîva bihata xweykirinê+. 15Hingê zîyê ji devê xwe mîna ç’êm av ber’da pey wê k’ulfetê, wekî wê pê lêyê bixeniqîne. 16Lê e’rdê alîk’arîya wê k’ulfetê kir, devê xwe vekir û ew ç’emê ku zîyê ji devê xwe ber’dabû daqurtand. 17Hingê wî zîyayî hêrsa xwe li wê k’ulfetê r’akir û çû, wekî şer’ê xwe t’evî wan zar’êd wêye mayîn bike, yêd ku t’emîyêd Xwedê xwey dikin û şe’detîya bona Îsa didin[*]+ . 18Zîya li devê be’rê sekinî.

13

Du ce’newir derdik’evin

13^1Hingê min dîna xwe dayê, va ce’newirek ji be’rê derdik’et. H’eft serêd wî û dehe stirûyêd wî hebûn, li ser stirûyêd wî dehe t’ac bûn û li ser her h’eft serêd wî jî navêd k’ifirî-zifirîya bûn+. 2Ew ce’newirê ku min dît, mîna piling bû, nigêd wî mîna lepê h’ir’ç’a bûn û devê wî jî mîna devê şêra bû. Vî zîyayî qewata xwe, t’extê xwe û h’ukumê xweyî mezin da wî ce’newirî+. 3Serîkî vî ce’newirî tê bêjî birîndar li ber mirinê bû, lê birîna wî hate qenckirinê. Û t’emamîya dinyayê ser wî ce’newirî e’cêbmayî ma. 4Wan serê xwe li ber zîyê danîn, ku wî h’ukumê xwe da wî ce’newirî. Usa jî serê xwe li ber ce’newir danîn û gotin: «Gelo k’î mîna vî ce’newirî ye? Û k’î dikare t’evî vî şer’ ke?»

5Evî ce’newirîr’a îzin hate dayînê ku devê xwe bême’rîfet veke û k’ifirîya bike, usa jî wîr’a hate dayînê, ku çil du meha bi h’ukumê xwe bike[*]+ . 6Ewî hindava Xwedêda devê xwe xirab vekir û navê Wî, konê Wî û yêd ku e’zmênda dimînin bêhurmet kir. 7Îzin wîr’a hate dayînê, ku t’evî cime’ta Xwedê şer’ ke û serk’eve. Usa jî h’ukumê li ser her berekê, cime’tê, zimanî û miletî wîr’a hate dayînê+. 8H’emû binelîyêd li r’ûbarî dinê wê serê xwe li ber wî daynin, navêd k’îjana ji wextê e’firandina dinyayêda k’itêba jîyînêye Berxê serjêkirîda nehatine nivîsarê[*]+ .

9Guhê k’ê heye bira bibihê:+

10Ewêd ku yê dîl k’etinê ne, wê dîl bik’evin,
ewêd ku yêd ber şûr k’etinê ne, ewê ber şûr k’evin[*] .

Li vir wê sebir û bawerîya cime’ta Xwedê kêr bê+.

11Hingê min dîna xwe dayê, va ce’newirekî din ji e’rdê derdik’et, du stirûyê wîye mîna yê berxa hebûn û mîna zîyê xeber dida. 12Evî t’emamîya h’ukumê ce’newirê pêşin li ber wî xwexa dida xebatê û p’êyî ser e’rdê û binelîyêd wê dikir, wekî serê xwe li ber wî ce’newirê pêşin daynin, yê ku birîna wîye ku berbi mirinê dibir hatibû qenckirinê. 13Vî ce’newirî nîşanêd usa e’cêbe mezin dikirin, h’eta ku agir jî ji e’zmên li ber ç’e’vê meriva davîte ser e’rdê+. 14Ewî pê wan nîşanêd ku wîr’a hatibûne dayînê, wekî li ber ce’newirê pêşin bike, binelîyêd li r’ûbarî dinê dixalifandin. Ewî wanr’a got, ku h’eykelekî wî ce’newirî çêkin, yê ku bi şûr hatibû birîndarkirinê û dîsa sax bû+. 15H’ukum wîr’a hate dayînê, wekî r’uh’ ber h’eykelê ce’newirda bîne, ku h’eykelê ce’newir xeber de û bikaribe ewêd ku ce’newir neh’ebînin bide kuştinê+. 16Ewî p’êyî ser h’emûya kir, awa gotî biç’ûk û mezina, dewletî û belengaza, aza û xulama ku nîşanê bidine ser destê xweyî r’astê yan e’nîya xwe, 17wekî t’u kes nikaribe ne bik’ir’e, ne jî bifiroşe, pêştirî wî, yê ku nîşana ce’newir, awa gotî navê wî yan h’esabê navê wî ser e.

18Li vir serwaxtî kêr tê: H’iş-aqilê k’ê heye, bira h’esabê ce’newir bijmire, çimkî h’esabê merivekî ye û h’esabê wî şeşsid şêst şeş e.

14

Berx û yêd xilazbûyî

14^1Paşê min dîna xwe dayê, va Berx li serê ç’îyayê Sîyonê sekinî bû û sed çil çar h’ezar meriv t’evî Wî bûn, ku li ser e’nîya wan navê Wî û navê Bavê Wî nivîsar bûn+. 2Min ji e’zmên dengek bihîst, mîna dengê gelek ava û mîna dengê gur’înîya e’wraye qayîm. Ew dengê ku hate min, mîna dengê miqamê çengvana bû, ku li çengêd xwe dixin+. 3Wana li ber t’ext û li ber wan her çar r’uh’bera û r’ûspîya stiraneke nû distira. T’u kes nikaribû wê stiranê hîn bûya, pêştirî wan sed çil çar h’ezarêd ku ji dinyayê hatibûne k’ir’înê+. 4Evana ew in, yêd ku serê xwe jinar’a danenîne, ew yêd bik’ir in. Evana pey Berx diçin, k’uda ku ew diçe. Evana ji nava meriva hatine k’ir’înê, çawa berê deremeta pêşin ku Xwedê û Berxr’a bêne dayînê+. 5Derew ji devê wan dernek’etîye, ew bêqusûr in+.

Sê milyak’et

6Hingê min dîna xwe dayê, va milyak’etekî din ku e’zmênda difir’î û Mizgînîya wîye h’eta-h’etayê hebû, wekî wê Mizgînîyê bide yêd r’ûbarî dinê, awa gotî h’emû mileta, bereka, zimana û cime’ta. 7Wî bi dengekî bilind digot: «Ji Xwedê bitirsin û şikirîyê bidine Wî, çimkî sih’eta dîwankirina Wî pêr’a gihîşt. Serê xwe ber Wî daynin, Yê ku e’rd û e’zman, be’r û avêd kanîya e’firandine».

8Hingê milyak’etekî din pey wî hat û got: «Hilşîya, wêran bû! Ew Babîlona mezin, ya ku ew şerava qavîya xweye har h’emû milet dane vexwarinê»[*]+ .

9Pey vê yekêr’a milyak’etekî din jî pey wan hat û bi dengekî bilind got: «Ewê ku serê xwe li ber ce’newir û h’eykelê wî dayne û nîşana wî ser e’nîya xwe yan ser destê xwe qebûl ke,+
10ewê ji wê şerava hêrsa Xwedê vexwe, ya ku av t’evnekirî ye, k’asa Wîye xezebêda dagirtî ye. Ewê li ber milyak’etêd pîroz û li ber Berx agir û k’irk’ûtêda cefê bik’işîne[*]+ . 11Dûyê cefê wan wê h’eta-h’etayê bik’işe û şev û r’oj wê r’ih’etîya wan t’unebe, yêd ku serê xwe ber ce’newir û h’eykelê wî datînin û nîşana wî li ser wan e»+.

12Awa li vir wê sebira cime’ta Xwedê kêr bê, yêd ku t’emîyêd Xwedê xwey dikin û hindava Îsada amin in+.

13Hingê min ji e’zmên dengek bihîst ku got: «Binivîse: Ji vir şûnda xwezilî ne ew meriv, yêd ku bona bawerîya ser Xudan wê bimirin». R’uh’ dibêje: «Belê! Ewê ji xebata xwe r’ih’et bin, çimkî kirêd wan t’evî wan diçin»+.

Nandirûna r’ûyê e’rdê

14Û min dîna xwe dayê, va e’wrekî sipî û «yekî mîna kur’ê mêriv»[*] li ser wî e’wrî r’ûniştî bû. T’acekî zêr’în li serê Wî bû û de’seke tûj jî dêstda bû[*]+ . 15Hingê milyak’etekî din ji p’aristgehê derk’et, bi dengekî bilind li Ewî ku li ser e’wr r’ûniştî bû kire gazî û gotê: «De’sa Xwe bavêjê bidirû, çimkî ew sih’eta nandirûnê hat, berê e’rdê îdî gihîştîye»[*]+ . 16Ewî ku li ser e’wr r’ûniştî bû de’sa Xwe avîte r’ûyê e’rdê û e’rd hate dirûnê+.

17Hingê ji wê p’aristgeha e’zmên milyak’etekî din derk’et û destê wîda jî de’seke tûj hebû.

18Wê hingê ji gorîgehê milyak’etekî din derk’et, ku h’ukumê wî li ser êgir hebû, ewî bi dengekî bilind li yê xweyê de’sa tûj kire gazî û gotê: «De’sa xweye tûj bavêje gûşîyêd tirîyêd e’rdê û biçine, çimkî tirîyêd wê îdî gihîştine». 19Wî milyak’etî jî de’sa xwe avîte e’rdê, tirîyêd e’rdê çinîn û bona h’incir’andinê avîte wî h’ewzê mezinî xezeba Xwedê+. 20Ew tirî wî h’ewzîda hatine h’incir’andinê, ku ji bajêr der bû û ji h’ewz xûn k’işîya, xûnê avîte gemê hespa, qasî h’ezar şeşsid meydanî[*] girt.

15

H’eft milyak’et û h’eft bela

15^1Hingê min li e’zmên nîşaneke dine mezin û ecêb dît, h’eft milyak’etêd xweyê h’eft belayêd axirîyê pê k’îjana wê xezeba Xwedê bihata sêrî+. 2Wî çaxî min tiştekî mîna be’reke şûşe êgirva t’evayî dît, usa jî ewêd ku ce’newir, h’eykelê wî û h’esabê navê wî bindest kiribûn. Evana ser be’ra şûşe sekinî bûn, çengêd ku Xwedê dabûne wan destêd wanda bûn+
3û stirana Mûsayê xulamê Xwedê û stirana Berx distiran:

«Kirêd Te mezin û e’cêb in

Xudan Xwedêyê H’emû Zorayîyê!

R’îyêd Te r’ast û ser heqîyê ne,
ya P’adşayê mileta[*]+ .

4Xudan, k’î ji Te wê netirse
û r’ûmetê nede wî navê Te?

Çimkî Tu t’enê Yê pîroz î.

H’emû miletê berbi Te bên
û serê xwe ber Te daynin,
çimkî kirêd Teye r’ast xuya bûn»[*]+ .

5Pey van tiştar’a min dîna xwe dayê, va p’aristgeha e’zmên vebû, awa gotî Konê Şe’detîyê+. 6Ew her h’eft milyak’etêd xweyê her h’eft bela ji p’aristgehê derk’etin. K’itanêd paqije birqok li wan bûn û melaxtêd zêr’în li sîngêd wan bûn+. 7Hingê ji her çar r’uh’bera yekî h’eft t’asêd zêr’îne xezeba wî Xwedêyîva t’ijî, Yê ku h’eta-h’etayê Sax e, dane wan her h’eft milyak’eta+. 8P’aristgeh dûyê r’ûmeta Xwedê û qewata Wîva t’ijî bû û t’u kes nikaribû bik’eta p’aristgehê, h’eta ku her h’eft milyak’eta, her h’eft bela neanîna sêrî[*]+ .

16

H’eft t’asêd xezeba Xwedê

16^1Hingê min dengekî bilind ji p’aristgehê bihîst ku gote her h’eft milyak’eta: «Her’in, her h’eft t’asêd xezeba Xwedê bir’êjine ser e’rdê»+.

2Milyak’etê pêşin çû t’asa xwe r’ête ser e’rdê, p’izikêd p’îse xirab li ser wan meriva derk’etin, yêd ku nîşana ce’newir li ser wan bû û serê xwe li ber h’eykelê wî danîbûn[*]+ .

3Yê duda t’asa xwe r’ête ser be’rê, be’r bû mîna xûna mirîya û h’emû h’eywanêd be’rêda qir’ bûn+.

4Yê sisîya t’asa xwe r’ête ser ç’ema û avêd kanîya, ew bûne xûn[*]+ . 5Wî çaxî min dengê milyak’etê ava bihîst ku got:

«Tu ser r’astîyê yî,
Yê heyî, Yê hebûyî û Yê pîroz î,
ku Te dîwanêd bi vî awayî kirin[*]+ .

6Çimkî wan xûna cime’ta Xwedê û p’êxembera r’êt
û Te xûn li wan da vexwarinê.

R’ast ew xurê vê yekê ne»[*]+ .

7Hingê min dengê gorîgehê bihîst, ku aha got:

«Belê, ya Xudan Xwedêyê H’emû Zorayîyê[*] ,
dîwanêd Te r’ast û heq in»+.

8Milyak’etê çara t’asa xwe r’ête ser r’oyê û wêr’a hate dayînê, ku merivayê bi êgir biqelîne. 9Hingê meriv ji dest şewata germayîyê hatine qelandinê û k’ifirî navê Xwedê kirin, ku h’ukumê Wî li ser van bela heye. Lê ew ji kirêd xweye xirab veneger’îyan, wekî şikirî bidana Wî+.

10Milyak’etê pênca t’asa xwe r’ête ser t’extê ce’newir û te’rîstanî hate ser p’adşatîya wî, ji êşê meriva zimanê xwe digestin[*]+
11û ji dest êşa û p’izika k’ifirî li Xwedêyê e’zmên kirin, lê ji kirêd xweye xirab veneger’îyan.

12Milyak’etê şeşa t’asa xwe r’ête ser ç’emê Firatêyî mezin, ava ç’êm ç’ikîya, wekî r’ê bona p’adşêd r’ohilatê bê hazirkirinê[*]+ . 13Hingê min dîna xwe dayê, va sê r’uh’êd h’erame mîna beqa, ji devê wî zîyayî, ji devê ce’newir û ji devê p’êxemberê derew derdik’etin+. 14Evana ew r’uh’êd cina bûn, yêd ku nîşanêd e’cêb dikin. Ew diçine cem h’emû p’adşêd dinyayê, wekî wan bicivînin, bona şer’ê wê R’oja Mezine Xwedêyê H’emû Zorayîyê+.

15«Va ye Ezê mîna diza bêm! Xwezî li wî, yê ku h’işyar dimîne û k’incêd xwe xwey dike, wekî te’zî neger’e û e’yba wî xuya nebe!»+

16Hingê wan r’uh’a ew p’adşa civandine wî cîyî ku bi îbranî jêr’a «Harmegedon» tê gotinê.

17Milyak’etê h’efta t’asa xwe r’ête ser hewê û ji t’extê p’aristgehê dengekî bilind derk’et û got: «Hate sêrî!» 18Hingê birûskê lê da, bû gur’înîya dengê e’wra û e’rd usa qayîm h’ejîya, ku ji wê r’oja însan dinê k’etîye h’eta niha e’rd aha neh’ejîyaye. E’rdh’ej haqas qayîm bû!+
19Bajarê mezin bû sê p’ara û bajarêd mileta wêran bûn. Babîlona mezin hate bîra Xwedê, wekî wê k’asa xweye şerava xezeba giranva bide wê+. 20H’emû girav betavebûn û ç’îya îdî nehatine xuyanê+. 21Ji e’zmên teyroka gire weke pêncî kîlogramê ser merivada barî. Meriva ji dest lêdana teyrokê k’ifirî li Xwedê kirin, çimkî eva bela gelekî giran bû[*]+ .

17

Maka qavîyê

17^1Ji wan her h’eft milyak’etêd ku xweyê her h’eft t’asa bûn, yekî hat t’evî min xeber da û got: «Were vê derê, ez dîwana wê qava bi nav û deng nîşanî te kim, ya ku li ser gelek ava r’ûniştî ye[*]+ . 2P’adşêd dinyayê t’evî vê qavî kirin û binelîyêd r’ûbarî dinê pê şerava qavîya wê serxweş bûn»+.

3Hingê R’uh’ê Pîroz hate ser min, wî milyak’etî ez birime ber’îkê. Min dîna xwe dayê, va jinek li ser ce’newirekî sorê gevez sîyar, ku serda-pêda ji her alîyava bi navêd k’ifirîyêd hindava Xwedêda t’ijî bûn û h’eft serêd wî û dehe stirûyêd wî hebûn+. 4Ew k’ulfeta k’inca şîrk û sorê gevezva wergirtî bû, pê zêr’, kevirêd qîmet, lal û dur’va xemilî bû. K’aseke zêr’în destê wêda bû, ew k’as jî k’irêtî û mir’dar’îya qavîya wêva dagirtî bû. 5Li ser e’nîya wê navekî sur’ nivîsar bû: BABÎLONA MEZIN, MAKA QAVA Û K’IRÊTÎYÊD DINYAYÊ. 6Min dîna xwe dayê, wê ew k’ulfeta pê xûna cime’ta Xwedê û pê xûna şe’dêd Îsa serxweş bûye.

Gava ku min ew dît, ez gelekî e’cêbmayî mam+. 7Hingê wî milyak’etî minr’a got: «Tu çima e’cêbmayî mayî? Ezê sur’a wê k’ulfetê û sur’a wî ce’newirê ku ewa lê sîyar e, k’îjan ku h’eft serêd wî û dehe stirûyêd wî hene, ter’a bêjim. 8Ew ce’newirê ku te dît, wextekê hebû, lê niha t’une. Ewê zûtirê ji gelîyê hey-wayê derk’eve û her’e unda be. Binelîyêd r’ûbarî dinêye ku navêd wan ji wextê e’firandina dinyayêda k’itêba jîyînêda nehatine nivîsarê, wê e’cêbmayî bimînin, gava wî ce’newirî bibînin, yê ku hebû û niha t’une, lê wê hebe+.

9Li vir h’iş-aqil kêr tê. Ew her h’eft serî, h’eft ç’îya ne, ser k’îjana ew k’ulfet r’ûniştî ye, usa jî h’eft p’adşa ne. 10Ji wan pênc k’etine, yek heye, yê din hê nehatîye û gava bê, gerekê hinek wext bimîne. 11Ew ce’newirê ku wextekê hebû û niha t’une, ew xwexa jî p’adşê h’eyşta ye. Ew yekî ji wan her h’efta ye û wê her’e unda be.

12Ew her dehe stirûyêd ku te dîtine, dehe p’adşa ne, ku hê p’adşatî nestandine, lê belê wê h’ukum bistînin, ku t’evî ce’newir bona sih’etekê p’adşatîyê bikin[*]+ . 13Meremê van her deha yek e, ewê qewat û h’ukumê xwe bidine ce’newir. 14Evana wê t’evî Berx şer’ bikin, lê Berx t’evî yêd gazîkirî, bijartî û amina wê li ser wan bikaribe, çimkî ew Berx Xudanê xudana û P’adşê p’adşa ye»+.

15Hingê milyak’et minr’a got: «Ew avêd te dîtin ku ewa qav li ser wan r’ûniştîye, ew cime’t in, e’lalet in, milet û ziman in. 16Ew her dehe stirûyêd ku te dîtin, usa jî ce’newir wê hevr’a bijenine ya qav. Ewê destê wê ji her tiştî bikin, wê te’zî kin û goştê wê bixwin, êgirda bişewitînin+. 17Çimkî Xwedê ev yek kire dilê wan, ku xwestina Wî bikin û ser nêtekê bin, p’adşatîya xwe bidine ce’newir, h’eta ku xeberêd Xwedê bêne sêrî. 18Ew jina ku te dît, ew bajarê mezin e, yê ku p’adşatîyê li ser p’adşêd dinyayê dike».

18

Wêranbûna Babîlonê

18^1Pey van tiştar’a min dîna xwe dayê, wê milyak’etekî din ji e’zmên dihate xwarê. Ew xweyê h’ukumê mezin bû û ji dîndara wî r’ûyê e’rdê r’onayî bû+. 2Ewî bi dengekî bilind kire gazî û got:

«Hilşîya, wêran bû, Babîlona mezin!
Ew bû cî-war, misk’enê cina
û sit’ara h’emû r’uh’êd h’eram,
qelêtka h’emû teyredêd nep’ake mir’dar’[*]+ .
3Çimkî ji wê şerava qavîya wêye har
h’emû mileta hilda vexwar,
p’adşêd dinyayê t’evî wê qavî kirin,
bazirganêd dinyayê ji agirê dilê wê dewletî bûn»[*]+ .

4Li vir min ji e’zmên dengekî din bihîst ku got:

«Ji nava wê derk’evin, cime’ta Min,
wekî hûn nebine heval-p’arêd gunêd wê
û ji belayêd wê p’arê nestînin[*]+ .

5Çimkî gunêd wê ser hev cî bûne gihîştine h’eta e’zmên
û Xwedê ner’astîyêd wê anîne bîra Xwe[*]+ .
6Wê çi kiribe usa jî hûn bînine serê wê
û li anegorî kirêd wê,
du car haqasî lê veger’înin,
ew k’asa ku wê bona we dagirt,
hûn du car te’l li wê bidine vexwarinê[*]+ .
7Çiqas r’ûmeta xwe bilind kirîye
û k’êfa dilê xwe derbaz kirîye,
haqasî cefa-şînê serda bînin.
Çimkî dilê xweda aha dibêje:
‹Ez çawa p’adşa r’ûniştî me,
û ne jinebî me,
t’u car ezê şînê nebînim›[*]+ .

8Lema jî nava r’ojekêda wê belayêd wê ser wêda bên:

Nexweşîya h’al, şîn û xelayî û wê bibe xurê êgir.

Çimkî ew Xudan Xwedê qewat e, yê ku dîwana wê dike»+.

9P’adşêd dinyayê, yêd ku pêr’a qavî û k’êf kirine, gava dûyê şewata wê bibînin, wê bigirîn û ser wê şînê bikin+. 10Ji tirsa cefê wê, ewê li dûr bisekinin û bêjin:

«Ax, ax bajarê mezin,
bajarê zor, Babîlon!

Dîwana te sih’etekêda ser teda hat»[*] .

11Bazirganêd dinyayê wê li ser wê bigirîn û şînê bikin, çimkî îdî t’u kesê tiştêd wane firotanê nek’ir’e: 12Hûr-mûrêd zêr’, zîv, kevirêd qîmet, lal-dur’, k’itanê qîmet, p’arç’êd şîrk, hevirmiş, p’arç’êd sorê gevez, her dara bînxweş û her tiştêd ji qîlêd fîla, tiştêd ji darêd here qîmet, ji sifir, h’esin û mermer, 13usa jî darçîn, bihareta bînxweş, bixûr, r’ûnê bînxweş, bixûrê e’rebî, şerav, bizirê zeyt’ûnê, arê xas, genim, dewar, pez, hesp, e’rebe, xulam û r’uh’êd însên jî. 14Bazirganê bêjin: «Ew tiştêd dilê tedaye şîrin ji destê te çûn û h’emû tiştêd r’ewşe birqok ji te birîyan, îdî t’u car ew dest te nak’evin». 15Ew bazirganêd van tişta, yêd ku pê Babîlonê dewletî bibûn, wê ji tirsa cefê wê dûr bisekinin bigirîn, bavêjine ser wê 16û bêjin:

«Ax, ax bajarê mezin,
ku te k’itanê qîmet, p’arç’ê şîrk û sorê gevez li xwe wergirtibû
û bi zêr’, kevirê qîmet, lal-dur’va xemilî bûyî![*]

17Haqas hebûk sih’etekêda p’ûç’ bû çû».

H’emû serdarêd gemîya û sîyarêd gemîya, gemîvana û h’emûyêd ku pê xebata ser be’rê e’bûrê xwe dikirin, dûr sekinîn[*]+
18û çaxê dûyê şewata wî dîtin, kirine qîr’în û gotin: «Gelo bajarekî din mîna vî bajarê mezin hebû?»+
19Xwelî li serê xwe kirin, bi şîn û girî kirine qîr’în û gotin:

«Ax, ax bajarê mezin,
wekî h’emûyêd be’rêdaye xweyîgemî
pê hebûka wîye xinêbûyî dewletî bibûn,
çawa sih’etekêda wêran bû çû!»+

20E’zmano, cime’ta Xwedê, şandî û p’êxemberno!

Dilê xwe şa kin li wî bajarî,
ku Xwedê h’eyfa we ji wî hilda+.

21Hingê milyak’etekî qewat, kevirek mîna beraşekî mezin hilda, avîte be’rê û got:

«Bi vî awayî jî bajarê mezin Babîlon wê qayîm jorda bê avîtinê
û îdî t’u car wê xuya nebe[*]+ .

22Wê îdî dengê çeng, sazbend, bilûrvan û bor’îvan
nav teda t’u car neyê bihîstinê.
Wê îdî hostakî t’u p’êşeyî
t’u car nav teda xuya nebe.
Wê îdî dengê beraşa jî
t’u car nav teda neyê bihîstinê[*]+ .
23Wê îdî ç’irûsîya ç’irê jî
t’u car nav teda xuya nebe
Wê îdî dengê bûk-ze’vê jî
t’u car nav teda neyê bihîstinê.
Bazirganêd te giregirêd dinyayê bûn
û h’emû milet bi sêrbazîya te ji r’ê xalifîn[*]+ .

24Û xûna p’êxember û cime’ta Xwedê k’ete stûyê wî bajarî, belê xûna wan h’emûya ku li ser r’ûyê e’rdê hatine r’êtinê»+.

19

Şabûna li e’zmên

19^1Pey van yekar’a, min li e’zmên dengekî bilind bihîst, mîna dengê e’laleteke giran ku digot:

«Halêlûya!
Xilazbûn, r’ûmet û qewat yêd Xwedêyê me ne!+
2Dîwanêd Wî r’ast û heq in.
Ewî dîwana wê qavê kir
ya ku pê qavîya xwe dinê h’er’imand
û h’eyfa xûna xulamêd Xwedê ji wê hilda»[*]+ .

3Cara duda gotin:

«Halêlûya!

H’eta-h’etayê dûyê ji wê bik’işe»[*]+ .

4Her bîst çar r’ûspî û her çar r’uh’ber dever’ûya çûn û serê xwe li ber wî Xwedêyê li ser t’ext r’ûniştî danîn û gotin:

«Amîn, Halêlûya!»+

5Hingê dengek ji t’ext hat û got:

«H’emû xulamêd Wîye ku ji Wî xof dikin,
biç’ûk û mezin pesinê Xwedêyê me bidin»[*]+ .

6Hingê min deng bihîst, çawa dengê e’laleteke giran, mîna dengê xule-xula gelek ava û mîna dengê gur’înîya e’wraye qayîm ku digotin:

«Halêlûya!
Çimkî Xudan Xwedêyê meyî H’emû Zorayîyê
dest bi p’adşatîyê kir[*]+ .
7Em Wîr’a gul din û şa bin
û şikirîyê bidine Wî,
çimkî de’wata Berx pêr’a gihîşt
û dergîstîya Wî k’arê xwe kirîye+.
8Bona li xwekirinê
k’itanê birqokî paqij jêr’a hate dayînê».

(Ew k’itan nîşana kirinêd cime’ta Xwedêye r’ast in.)[*]+

9Hingê wî milyak’etî minr’a got: «Binivîse: Xwezî li wan, ku bona şayîya de’wata Berx hatine t’eglîfkirinê!» Serda zêde kir got: «Ay ev in xeberêd Xwedêye r’ast»[*] .

10Wî çaxî ez dever’û çûme niga, ku serê xwe li ber wî daynim, lê ewî minr’a got: «Vê yekê neke! Ez jî heval-xulamekî mîna te û wan xûşk-birêd te me, k’îjan e’lametîya Îsaye r’ast xwey dikin[*] . Serê xwe li ber Xwedê dayne. Çimkî ew r’astîya ku Îsa e’lam kir ew p’êxembera dide xeberdanê[*] »+.

Hespê boz û sîyarê wî

11Hingê min dîna xwe dayê, e’zman vebû, va ye hespekî boz, ku sîyarê Wîr’a Amin û R’ast digotin. Ew dîwankirinê û şer’ê Xweda ser r’astîyê ye+. 12Ç’e’vêd Wî mîna alava êgir bûn û gelek t’ac li serê Wî bûn. Navek ser Wî nivîsar bû, ku pêştirî Wî t’u kesî nizanibû+. 13K’inceke xûnêda kirî lê bû û navê Wî Xebera Xwedê bû[*]+ . 14Ordîyêd e’zmên jî li hespêd boze sîyar k’itanêd çîl-qerqaşe paqij li wan pey Wî diçûn. 15Ji devê Wî şûrekî tûj derdik’et, wekî li mileta xe. Ewê pê şivdara h’esinî şivantîyê li wan bike, wî h’ewzê şerava xezeba Xwedêyê H’emû Zorayîyêda wan bih’incir’îne+. 16Li ser k’inca Wî, ser hêta Wî navek nivîsar bû: P’ADŞÊ P’ADŞA Û XUDANÊ XUDANA+.

17Hingê min milyak’etek dît, ew li ser r’oyê sekinî bû, bi dengekî bilind kire gazî û gote h’emû teyredêd ku hewêda difir’in: «Werin bicivine şayîya Xwedêye mezin[*] ,+
18wekî hûn cinyazêd p’adşa, serdara, mêrxasa û beret’êd hespa, usa jî cinyazêd sîyarêd wan û h’emû meriva, aza û xulama, biç’ûk û mezina bixwin»+.

19Hingê min ew ce’newir û p’adşêd dinyayê ordîyêd wanva li cîkî civîyayî dîtin, wekî şer’ê xwe t’evî Wî sîyarê hespê boz û ordîya Wîva bikin+. 20Hingê ew ce’newir t’evî wî p’êxemberê derew dîl hatine girtinê, yê ku li ber wî ce’newirî nîşanêd e’cêb dikirin. Ewî bi wan kira ew xalifandin, yêd ku nîşana ce’newir qebûl kirin û serê xwe li ber h’eykelê wî danîn. Ce’newir û p’êxemberê derew jî saxe-sax hatine avîtinê nav gola agirê k’irk’ûtêyî dişixule+. 21Ewêd mayîn jî pê wî şûrê ku ji devê Sîyarê hespê boz derdik’et, hatine kuştinê û h’emû teyrede ji cinyazêd wan t’êr bûn+.

20

P’adşatîya h’ezar salî

20^1Hingê min dîna xwe dayê, va milyak’etek ji e’zmên dihate xwarê, k’ilîta gelîyê hey-wayê û zincîreke mezin destê wîda bû+. 2Ewî ew zîya girt, awa gotî ew me’rê berê, ku xwexa mîrêcin û şeyt’an e û h’ezar salî girêda[*]+ . 3Ewî ew avîte gelîyê hey-wayê, ser wî k’ilît kir û mor lêxist, wekî îdî mileta nexalifîne, h’eta h’ezar sal t’emam be. Pey wê yekêr’a ew gerekê bona wextekî kin bê ber’danê+.

4Hingê min k’ursî dîtin ku ew li ser wan r’ûniştin, k’îjanar’a hate dayînê, wekî dîwanê bikin. Usa jî min r’uh’êd wan dîtin, serê k’îjana bona şe’detîya Îsa û bona xebera Xwedê hatibûne lêxistinê, k’îjana serê xwe li ber ce’newir û h’eykelê wî danenîbûn û ne jî nîşana wî hildabûne ser e’nî yan destê xwe. Evana dîsa sax bûn û t’evî Mesîh h’ezar salî p’adşatî kirin+. 5(Lê ew mirîyêd mayîn sax nebûn, h’eta h’ezar sal t’emam bû.) Ev e r’abûna mirîyaye pêşin. 6Xwezilî û buhurtî-jibare ye, ewê ku p’ara wî t’evî r’abûna mirîyaye pêşin heye. Mirina duda li ser wan h’ukum nake, lê ewê bibine k’ahînêd Xwedê û Mesîh û wê t’evî Wî h’ezar salî p’adşatîyê bikin+.

Axirîya mîrêcin

7Gava h’ezar sal t’emam be, mîrêcin wê ji zindana xwe bê ber’danê, 8ewê derk’eve, wekî wan miletêd her çar qulbêd dinêda, awa gotî Gog û Magogê bixalifîne û wan bona şer’ li cîkî bicivîne. R’eqema wan wê mîna qûma devê be’rê be[*]+ . 9Evana wê t’emamîya e’rdê bela bin û dora wargehê ordîya cime’ta Xwedê û bajarê h’izkirî bigirin. Lê ji e’zmên agirê bibare, wan h’ûfî xwe ke+. 10Ew mîrêcinê ku ew xalifandin, wê bê avîtinê nava gola agirê k’irk’ûtê, wî cîyê ku ce’newir û p’êxemberê derew têda ne. Li wir wê şev û r’oj, h’eta-h’etayê biçerçirin+.

Dîwana xilazîyê

11Hingê min t’extekî mezinî çîlî-qerqaş dît û Yek li ser r’ûniştibû. E’rd û e’zman ji ber Wî betavebûn û dewsa wan k’ifş nebû+. 12Wê hingê min mirîyêd biç’ûk û mezin dîtin ku li ber t’ext sekinî bûn. K’itêb vebûn û k’itêbeke din jî vebû, awa gotî k’itêba jîyînê. Dîwana mirîya anegorî wan kirêd wane k’itêbada nivîsar hate kirinê[*]+ . 13Be’rê mirîyêd xwe dan, Mirinê û Dîyarê Mirîya jî mirîyêd xwe dan. Dîwana her merivekî ji wan anegorî kirinêd wan hate kirinê[*]+ . 14Hingê Mirin û Dîyarê Mirîya hatine avîtinê nava gola êgir. Ev gola êgir mirina duda ye. 15Û navê k’ê vê k’itêba jîyînêda nivîsar t’unebû, ew hate avîtinê nava gola êgir+.

21

E’rd û e’zmanê nû

21^1Hingê min e’rd û e’zmanekî nû dîtin, çimkî e’rd û e’zmanê berê derbaz bûn û îdî be’r t’unebû[*]+ . 2Min dîna xwe dayê, va ji e’zmên Bajarê Pîroz, Orşelîma nû mîna bûkeke xêlîkirî bona dergîstîyê xwe xemilî ji Xwedêda dihate xwarê+. 3Min ji t’ext dengekî bilind bihîst ku got: «Va ye konê Xwedê nava merivada! Ewê Xwexa nav wanda bijî, ewana wê bibine cime’ta Wî û Xwedê Xwexa jî wê t’evî wan bimîne, çawa Xwedêyê wan[*] .[*]+
4Ewê ji ç’e’vêd wan h’emû hêsirêd wan paqij ke û îdî mirinê t’unebe, ne şîn, ne girî, ne êş-êşûk, çimkî tiştêd berê derbaz bûn»[*]+ .

5Hingê Ewî li ser t’ext r’ûniştî got: «Va Ez her tiştî nû çêdikim». Û minr’a got: «Binivîse, çimkî ev xeberne amin û r’ast in»+. 6Usa jî gote min: «Her tişt hate sêrî. Ez im Alfa û Omêga, Destpêbûn û Axirî. Ezê yêd t’î, ji kanîya ava jîyînê bêheq bidime vexwarinê+. 7Ewê ku serk’eve, her tiştê p’ara wî bik’evin, Ezê Xwedêyê wî bim, ewê jî lawê Min be[*]+ . 8Lê p’ara tirsoneka, bêamina, k’irêt-h’erama, mêrkuja, bênamûsa, sêrbaza, p’ûtp’arista û h’emû derewîna wê gola agirê ku k’irk’ûtêva dişewite bik’eve. Ev e mirina duda»+.

Bajarê Orşelîma nû

9Milyak’etekî ji wan her h’eft milyak’eta, yêd ku h’eft t’asêd wane h’eft belayêd xilazîyêva t’ijî hebûn, hat t’evî min xeber da û got: «Were vê derê, ezê bûkê nîşanî te kim, dergîstîya Berx»+. 10Hingê R’uh’ê Pîroz hate ser min, wî ez birime ser ç’îyakî mezinî bilind û Bajarê Pîroz, Orşelîm nîşanî min da, ku ji e’zmên Xwedêda dihate xwarê[*]+ . 11R’ûmeta Xwedê nav wîda şewq dida, ew r’onayî mîna kevirê qîmet bû, mîna kevirê yaspîs, mîna xirûstal bû+. 12Sûra wî mezin û bilind bû, donzdeh dergehî bû û li ber dergeha donzdeh milyak’et hebûn. Li ser dergeha navêd her donzdeh qebîlêd zar’êd Îsraêl nivîsar bûn[*] . 13Ji alîyê r’ohilatêva sê dergeh, ji alîyê bakurêva sê dergeh, ji alîyê başûrêva sê dergeh û ji alîyê r’oavayêva sê dergeh hebûn+. 14Donzdeh h’îmêd sûra bajêr hebûn, li ser wan her donzdeha navêd her donzdeh şandîyêd Berx nivîsar bûn+.

15Destê wî milyak’etîda, yê ku t’evî min xeber dida bona çapkirinê qamîşekî zêr’în hebû, wekî bajêr, dergehêd wî û sûra wî çap ke+. 16Bajar çar goşe bû, dirêjayîya bajêr weke berayîyê bû. Ewî bajar bi wî qamîşî çap kir, donzdeh h’ezar meydan[*] derk’et. Dirêjayî, berayî û bilindayî weke hev bûn+. 17Milyak’et sûra bajêr pê çapkirina merivayê çap kir, bilindayîya wê bû sed çil çar zend[*] . 18Ew sûr ji kevirê yaspîs hatibû çêkirinê û bajar xwexa ji zêr’ê xasî mîna şûşe zelal bû[*] . 19H’îmêd sûra bajêr bi her cûr’e kevirêd xase qîmet hatibûne xemilandinê.

H’îmê pêşin yaspîsê sipî bû,
yê duda safîrê şîn,
yê sisîya xalkêdonê k’eskê vekirî,
yê çara zimrûdê k’esk,+
20yê pênca sardonûksê sor,
yê şeşa sardîyonê sorê te’rî,
yê h’efta kevirê zêr’în,
yê h’eyşta zimrûdê şîn,
yê neha topazê qîç’ik,
yê deha xirîsoprasê k’esk,
yê yanzdeha yaqûtê şîrk,
yê donzdeha amêstîsê şîrkê vekirî[*] .

21Her donzdeh dergeh donzdeh dur’ bûn, her derîk ji dur’ekî bû û meydana bajêr ji zêr’ê xasî mîna şûşê zelal bû.

22Min bajêrda p’aristgeh nedît, çimkî Xudan Xwedêyê H’emû Zorayîyê û Berx p’aristgeha wî ne+. 23Bajar ne h’ewcê te’vê û hîvê bû ku r’onayî bidanê, çimkî r’ûmeta Xwedê wî r’onayî dike û Berx ç’ira wî ye.[*]+
24Milet wê r’onaya wîda biger’in û p’adşêd dinyayê wê r’ewş-r’ûmeta xwe bînine nava wî.[*]+
25Dergehêd wî wê t’u car neyêne girtinê, çimkî li wir t’imê wê r’oj be, şevê t’unebe+. 26Wê r’ûmet û hurmeta mileta bînine nava wî. 27Qet tiştekî h’eram wê nek’eve bajêr, ne jî yêd ku k’irêtîyê û derewa dikin wê bik’evinê, t’enê ewêd ku k’itêba Berxêye jîyînêda hatine nivîsarê[*]+ .

22

22^1Paşê wî milyak’etî ç’emekî ava jîyînê, mîna xirûstalê zelal nîşanî min kir, ku ji t’extê Xwedê û Berx derdik’et û nava meydana bajêrva dik’işîya+. 2Li her du alîyêd ç’êm dara jîyînê[*] hebû, ku donzdeh cûr’e ber danî û her meh berê xwe dida. Belgêd wê darê bona qencbûna mileta bûn[*]+ . 3Îdî tiştê nifir’lêbûyî li wir wê t’unebe.

T’extê Xwedê û yê Berx wê nav bajêrda be û xulamêd Wî wê jêr’a xizmetk’arîyê bikin. 4Ewê r’ûyê Wî bibînin û navê Wî wê li ser e’nîya wan hebe+. 5Îdî şevê li wir t’unebe, wê r’onaya ç’irê û r’oyê kêr neyên, çimkî Xudan Xwedê wê li wan r’onayî ke û h’eta-h’etayê p’adşatîyê bikin[*]+ .

Hatina Îsa Mesîh

6Wî milyak’etî minr’a got: «Ev xeberne amin û r’ast in. Xudan Xwedêyê ku R’uh’ê Xwe dide p’êxembera[*] , milyak’etê Xwe şand, wekî tiştêd ku wê zûtirê biqewimin nîşanî xulamêd Xwe ke»+.

7Îsa dibêje: «Va ye Ezê zûtirê bêm.

Xwezî li wî, yê ku xeberêd p’êxembertîyêd vê k’itêbêda xwey dike!»+

8Min Yûh’enna ev yekana bihîstin û dîtin. Û çaxê min ew bihîstin û dîtin, dever’û çûme nigê wî milyak’etî, yê ku ev tişt nîşanî min kirin, wekî serê xwe li ber wî daynim+. 9Lê ewî minr’a got: «Vê yekê neke! Ez jî heval-xulamekî mîna te û wan birêd te p’êxembera û wan h’emûya me, yêd ku xeberêd vê k’itêbê xwey dikin. Serê xwe li ber Xwedê dayne».

10Serda jî minr’a got: «Xeberêd p’êxembertîyêye vê k’itêbêda veneşêre, çimkî wext nêzîk e+. 11Ewê ku neheqîyê dike, bira hê neheqîyê bike, ewê ku k’irêt e, bira hê k’irêtîyê bike, ewê ku r’ast e, bira hê r’astîyê bike û ewê ku pîroz e, bira hê pîroz be»+.

12Îsa dibêje: «Va ye Ezê zûtirê bêm û xelata Min destê Minda ye, wekî anegorî kirinêd her yekî bidime wî[*]+ . 13Ez im Alfa û Omêga, Yê Pêşin û Yê Paşin, Destpêbûn û Axirî»+.

14Xwezî li wan, yêd ku çuxêd xwe şûştine[*] , wekî îzina wan hebe, ji berê dara jîyînê bixwin û dergehêd bajêrr’a bik’evine hindur’![*]+
15Lê se-kûç’ik, sêrbaz, bênamûs, mêrkuj, p’ûtp’arist û her kesê ku derewa h’iz dike û derewa dike, ewê derva bimîne+.

16«Min, Îsa, milyak’etê Xwe şand, wekî şe’detîya van tişta nava civînada bide. Ez Tamar û R’ik’inyata Dawid im û Ez Steyrka Şewqe Sibehê Zû me»[*]+ .

17R’uh’ û bûk dibêjin: «Were!» Ewê ku dibihê bira bêje: «Were!» Ewê ku t’î ye bira bê, ewê ku ava jîyînê dixwaze bira bêheq bistîne[*]+ .

Paşgotin

18Ez şe’detîyê didime her kesê ku xeberêd p’êxembertîyêye vê k’itêbêda dibihê: Heger yek tiştekî ser vanda zêde ke, Xwedê jî van belayêd ku vê k’itêbêda nivîsar in wê ser wîda zêde ke[*]+ . 19Û heger yek ji xeberêd p’êxembertîyêye vê k’itêbêda tiştekî kêm ke, Xwedê jî wê p’ara wî ji dara jîyînê û ji Bajarê Pîroz kêm ke, bona k’îjana vê k’itêbêda nivîsar in.

20Ewî ku şe’detîya van tişta dide, dibêje: «Belê, Ezê zûtirê bêm». Amîn! Were, ya Xudan Îsa+.

21K’erema Xudan Îsa h’emûyar’a[*] be.

* 1:2 Eva xebera «şe’detîya e’lametîya Îsa Mesîh» aha tê fe’mkirinê: «Ew tiştêd ku Îsa Yûh’ennar’a e’lam kirine, Yûh’enna jî şe’detîya wan yeka dide». Lê bi yûnanî ev xeber aha jî tê fe’mkirinê: «Şe’detîya bona Îsa Mesîh», awa gotî ew tiştêd ku Yûh’enna dîtibûn û bona Mesîh dibêje.

* 1:4 Derk’etin 3:14.

* 1:5-6 Derk’etin 19:6.

* 1:7 Danîyêl 7:13; Metta 24:30; T’êsalonîkî I 4:17; Zekerîya 12:10-14; Yûh’enna 19:34.

* 1:10 «R’oja Xudan» t’enê vê derê Peymana Nûda tê fe’mkirinê «r’oja le’dê», çimkî wê r’ojêda Xudan Îsa ji nava mirîya r’abû.

* 1:13 «Yekî mîna Kur’ê Mêriv» aha jî tê fe’mkirinê, ku ew merivek bû. Eva xebera Danîyêl 7:13 bîr tîne. Wekî din Îsa Mesîh jî gelek cara navê «Kur’ê Meriv» dida ser Xwe.

* 1:14 Danîyêl 7:9, 13; 10:6.

* 1:15 Hezekîyêl 1:24.

* 1:17 Îşaya 44:6.

* 2:7 Destpêbûn 2:9.

* 2:14 Jimar 31:16; 25:1-3.

* 2:17 Derk’etin 16:14-14.

* 2:23 Gotinêd Silêman 24:12.

* 2:26-27 Zebûr 2:8-9.

* 3:3 Metta 24:34-44.

* 3:5 Derk’etin 32:33.

* 3:7 Îşaya 22:22.

* 3:12 Îşaya 62:2.

* 3:14 Kolosî 2:1; 4:13-16.

* 3:19 Gotinêd Silêman 3:11-12.

* 4:2-8 Hezekîyêl 1:5-28.

* 4:3 «Yaspîs» bi zaravekî din «yêşîm» e, «sardîyon» bi zaravekî din «eqîq» û «zimrûd» jî r’engê k’eskda ye. Evana h’emû kevirêd birqoke qîmet in. Çi ku îro kevirnas jêr’a dibêjin «yaspîs» ne zelal e. Dibe ku navê «yaspîs» hingê bona «lal» bû, awa gotî «brîlyant», ku kevirê sipî ye (E’yantî 21:11, 18, 19).

* 4:5 Derk’etin 19:16.

* 4:8 Îşaya 6:3; Amos 4:13; Îşaya 41:4.

* 5:1 Hezekîyêl 2:9-10.

* 5:5 Destpêbûn 49:9; Îşaya 11:1.

* 5:6 Îşaya 53:7.

* 5:8 Zebûr 141:2.

* 5:10 Derk’etin 19:6; Îşaya 61:6.

* 5:12 Dîrok I 29:11; Îşaya 53:7.

* 5:13 Zebûr 47:8; Îşaya 6:1.

* 6:4 Bi yûnanî aha tê fe’mkirinê: «R’engê êgirda».

* 6:6 Hingê zîvek heqê xebata r’ojeke p’alekî bû.

* 6:12 Îşaya 13:10; Yoêl 2:10, 31; 3:5 Metta 24:29.

* 6:13 Hinek fe’m dikin ku hêjîr negihîştî ne, lê hinek jî fe’m dikin ku gihîştî ne.

* 6:13-14# Îşaya 34:4.

* 6:15 Îşaya 2:19-21.

* 6:16 Hosêya 10:8.

* 6:17 Yoêl 2:11; Malaxî 3:2.

* 7:1 Danîyêl 7:2.

* 7:3 Hezekîyêl 9:4-6.

* 7:14 Danîyêl 12:1; Metta 24:21.

* 7:16 Îşaya 49:10.

* 7:17 Zebûr 23:1-2; Îşaya 25:8; 49:10.

* 8:3 Derk’etin 30:1-3.

* 8:7 Derk’etin 9:23-25; Hezekîyêl 38:22.

* 8:12 Îşaya 13:10; Hezekîyêl 32:7; Yoêl 2:10, 31; 3:15.

* 9:2 Destpêbûn 19:28.

* 9:3 Derk’etin 10:12-15.

* 9:4 Hezekîyêl 9:4.

* 9:6 Yêremîya 8:3.

* 9:7 Yoêl 2:4.

* 9:20 Zebûr 115:4-7.

* 10:8-10 Hezekîyêl 2:8–3:3.

* 11:2 Lûqa 21:24.

* 11:4 Zekerîya 4:3, 11-14.

* 11:6 P’adşatî III 17:1; Derk’etin 7:17-19.

* 11:15 Derk’etin 15:18; Zebûra 10:16; Danîyêl 2:44.

* 11:17 Amos 3:13; Derk’etin 3:14.

* 11:18 Zebûr 2:1; Danîyêl 9:6; Amos 3:7; Zebûr 115:13.

* 12:3-4 Danîyêl 7:7; 8:10.

* 12:5 Zebûr 2:9.

* 12:7 Danîyêl 10:13, 21; 12:1.

* 12:9 Destpêbûn 3.

* 12:10 Îbo 1:9-11; Zekerîya 3:1.

* 12:17 Aha jî tê fe’mkirinê: «Û şe’detîya e’lametîya Îsa xwey dikin».

* 13:5-7 Danîyêl 7:8, 21, 25.

* 13:8 Zebûr 69:28.

* 13:10 Yêremîya 15:2; 43:11. Nav hinek destnivîsarada aha ye: «Ewê ku pê şûr dikujin, ewê jî pê şûr her’in» (Bixûnin: Metta 26:52).

* 14:8 Îşaya 21:9; Yêremîya 51:8.

* 14:10 Destpêbûn 19:24; Hezekîyêl 38:22.

* 14:14 Şirovekirina xebera «yekî mîna kur’ê mêriv» bin r’êza E’yantî 1:13-da bixûnin.

* 14:14# Danîyêl 7:13.

* 14:15 Yoêl 3:13.

* 14:20 «H’ezar şesid meydan» bi h’esabê niha dike sêsid kîlomêtir.

* 15:3 Qanûna Ducarî 32:4; Zebûr 145:17; Yêremîya 10:10.

* 15:4 Yêremîya 10:6-7; Zebûr 86:9; Malaxî 1:11.

* 15:8 Derk’etin 40:34; P’adşatî III 8:10-11; Îşaya 6:1-4.

* 16:2 Derk’etin 9:10.

* 16:4 Derk’etin 7:17-21.

* 16:5 Derk’etin 3:14; Zebûr 145:17.

* 16:6 Zebûr 79:3; Îşaya 49:26.

* 16:7 Zebûr 19:9; 119:37.

* 16:10 Derk’etin 10:21.

* 16:12 Îşaya 11:15.

* 16:21 Derk’etin 9:23.

* 17:1 Yêremîya 51:12-13.

* 17:12 Danîyêl 7:24.

* 18:2 Îşaya 21:9; 13:21; Yêremîya 50:39.

* 18:3 Îşaya 23:17; Yêremîya 51:7.

* 18:4 Îşaya 52:11; Yêremîya 50:8; 51:6.

* 18:5 Destpêbûn 18:20-21; Yêremîya 51:9.

* 18:6 Zebûr 137:8; Yêremîya 50:15.

* 18:7-8 Îşaya 47:7-9.

* 18:10 Hezekîyêl 26:17.

* 18:16 Hezekîyêl 28:13.

* 18:17 Hezekîyêl 27:26-34; Îşaya 23:14.

* 18:21 Yêremîya 51:63-64; Hezekîyêl 26:21.

* 18:22 Îşaya 24:8; Hezekîyêl 26:13.

* 18:23 Yêremîya 25:10.

* 19:2 Zebûr 19:9; 119:37; Qanûna Ducarî 32:43; Zebûr 79:10.

* 19:3 Îşaya 34:10.

* 19:5 Zebûr 22:23; 134:1; 115:13.

* 19:6 Derk’etin 15:18; Zebûr 22:28; Danîyêl 7:14.

* 19:8 Îşaya 61:10.

* 19:9 Metta 22:2-14.

* 19:10 Aha jî tê fe’mkirinê: «Şe’detîyê bona Îsa didin».

* 19:10# Bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Çimkî şe’detîya Îsa ew r’uh’ê p’êxembertîyê ye». «Şe’detîya Îsa» aha jî tê fe’mkirinê: «Şe’detî bona Îsa». Hin jî vê cumla paşin fe’m dikin çawa xebera milyak’et e, ne ku ya Yûh’enna.

* 19:13 Yûh’enna 1:1.

* 19:17-18 Hezekîyêl 39:17-20.

* 20:2 Destpêbûn 3.

* 20:8 Hezekîyêl 38.

* 20:12 Danîyêl 7:10.

* 20:13 Zebûr 62:12.

* 21:1 Îşaya 65:17; Petrûs II 3:13.

* 21:3 «Çawa Xwedêyê wan» bi yûnanî xeber bi xeber aha ye: «Û bibe Xwedêyê wan». Lê nav hinek destnivîsarada ev t’une.

* 21:3# Qanûna K’ahîntîyê 26:11; Hezekîyêl 37:28.

* 21:4 Îşaya 25:8.

* 21:7 Zebûr 89:26-27.

* 21:10 Hezekîyêl 40:2.

* 21:12-13 Hezekîyêl 48:30-35.

* 21:16 «Donzdeh h’ezar meydan» h’esabê niha dike du h’ezar dusid kîlomêtir.

* 21:17 «Sed çil çar zend» bi h’esabê niha dike şêst pênc mêtir. Zend wê demê 45 santî bûn, awa gotî nêzîkî nîv mêtirî.

* 21:18-21 Îşaya 54:11-12.

* 21:20 Ji van kevira k’îjan r’oja îroyîn nenas in, navêd wan ji yûnanî hatine nivîsarê. Mesele: Xalkêdon, sardonûks, xirîsopras, sardîyon. Bona xalkêdon û sardîyon bi zaravêd din hinek bawer dikin ku ev cûr’e-cûr’e eqîq in. Hinek şik ser r’engêd çend kevira heye.

* 21:23 Îşaya 60:19-20.

* 21:24-25 Îşaya 60:3, 11.

* 21:27 Hezekîyêl 44:9.

* 22:2 Aha jî tê fe’mkirinê: «Darêd jîyînê».

* 22:2# Destpêbûn 2:9; Hezekîyêl 47:12.

* 22:5 Îşaya 60:19; Danîyêl 7:18.

* 22:6 Aha jî tê fe’mkirinê: «Xudan Xwedêyê r’uh’ê p’êxembera».

* 22:12 Îşaya 62:11; Yêremîya 17:10.

* 22:14 Nav hinek destnivîsarada dewsa «çuxêd xwe şûştine» «t’emîyêd Wî diqedînin» heye.

* 22:14# Destpêbûn 2:9.

* 22:16 Jimar 24:17.

* 22:17 Îşaya 55:1.

* 22:18 Qanûna Ducarî 12:32.

* 22:21 Nav hinek destnivîsarada dewsa «h’emûyar’a» «cime’ta Xwedêr’a» yan jî «h’emû cime’ta Xwedêr’a» heye.

+ 1:1 E’yantî 22:6
+ 1:2 Yûh’enna 19:35
+ 1:3 E’yantî 22:7, E’yantî 22:10

+ 1:4 Derk’etin 3:14, E’yantî 3:1, E’yantî 4:5, E’yantî 5:6, Yûh’enna 3:11, Tîmot’êyo I 6:13, K’arêd Şandîya 26:23, Korint’î I 15:20, Kolosî 1:18, Petrûs I 1:18-19

+ 1:6 Derk’etin 19:6, Petrûs I 2:9, E’yantî 5:10, E’yantî 20:6, Petrûs I 4:11, Cihûda 1:24-25, E’yantî 5:13

+ 1:7 Danîyêl 7:13, Zekerîya 12:10
+ 1:9 Marqos 10:39
+ 1:10 Hezeqêl 1:3, E’yantî 4:2

+ 1:12 Derk’etin 25:1, Derk’etin 25:37, Zekerîya 4:2

+ 1:13 Danîyêl 7:13, Danîyêl 10:5-6, E’yantî 15:6

+ 1:14 Danîyêl 7:9, E’yantî 2:18, E’yantî 19:12

+ 1:15 Hezeqêl 1:7, Danîyêl 10:6, Hezeqêl 1:24, Hezeqêl 43:2

+ 1:16 Îşaya 49:2, Îbranî 4:12, E’yantî 19:15, Danîyêl 8:17, Danîyêl 10:9, Metta 17:2

+ 1:17 Metta 28:4, Îşaya 41:4, Îşaya 44:6, Îşaya 48:12, E’yantî 2:8, E’yantî 22:13

+ 1:18 R’omayî 6:9, R’omayî 14:9, E’yantî 9:1, E’yantî 20:1

+ 2:1 E’yantî 1:13, E’yantî 1:16
+ 2:2 Korint’î II 11:13, Yûh’enna I 4:1
+ 2:4 Yêremîya 2:2

+ 2:7 Metta 11:15, Marqos 4:9, Lûqa 8:8, E’yantî 3:6, E’yantî 3:13, E’yantî 3:22, E’yantî 13:9, E’yantî 3:5, E’yantî 21:7, Lûqa 23:43, Korint’î II 12:4, Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Hezeqêl 28:13, E’yantî 22:2

+ 2:8 E’yantî 1:17-18
+ 2:9 Aqûb 2:5, Korint’î II 8:9, E’yantî 3:9
+ 2:10 E’yantî 12:11, Aqûb 1:12, E’yantî 3:11

+ 2:11 E’yantî 2:7, E’yantî 20:6, E’yantî 21:8

+ 2:12 E’yantî 1:16

+ 2:14 Jimar 22:5, Jimar 25:1-2, Jimar 31:16, Petrûs II 2:15, K’arêd Şandîya 15:29, Korint’î I 8:10, Korint’î I 10:19

+ 2:15 E’yantî 2:6

+ 2:16 Îşaya 11:4, T’êsalonîkî II 2:8

+ 2:17 E’yantî 2:7, Derk’etin 16:31, Yûh’enna 6:48-50, Îşaya 62:2, Îşaya 65:15, E’yantî 3:12, E’yantî 19:12

+ 2:18 E’yantî 1:14-15

+ 2:20 P’adşatî III 16:31, P’adşatî III 21:25, E’yantî 2:14

+ 2:21 Petrûs II 3:9, Petrûs II 3:15

+ 2:23 P’adşatî I 16:7, Yêremîya 11:20, Yêremîya 20:12, Metta 16:27

+ 2:25 E’yantî 3:11

+ 2:26 Zebûr 2:9, E’yantî 12:5, E’yantî 19:15, Jimar 24:17, E’yantî 22:16

+ 2:29 E’yantî 2:7

+ 3:1 E’yantî 1:4-5, E’yantî 1:16, R’omayî 1:15, Efesî 2:1, Efesî 2:5, Kolosî 2:13, Tîmot’êyo I 5:6

+ 3:3 Metta 24:43-44, Petrûs II 3:10, T’êsalonîkî I 5:2, E’yantî 16:15

+ 3:4 Cihûda 1:23, E’yantî 6:11, E’yantî 7:9, Metta 10:11, Metta 22:8, K’arêd Şandîya 13:46

+ 3:5 E’yantî 2:7, E’yantî 21:7, Derk’etin 32:32, Zebûr 56:8, Zebûr 69:28, Malaxî 3:16, Lûqa 10:19, Metta 10:32

+ 3:6 E’yantî 2:7
+ 3:7 Îşaya 22:22, Îbo 12:14
+ 3:9 E’yantî 2:9
+ 3:10 Petrûs II 2:9, Korint’î I 10:13

+ 3:11 E’yantî 22:7, E’yantî 22:12, E’yantî 22:20, E’yantî 2:25

+ 3:12 E’yantî 2:7, P’adşatî III 7:21, Zebûr 23:6, Hezeqêl 48:35, Îşaya 62:2, E’yantî 2:17

+ 3:13 E’yantî 2:7

+ 3:14 Mesele 8:22, Kolosî 1:15, Kolosî 1:18, Korint’î I 14:16, Korint’î II 1:20

+ 3:17 Hosêya 12:8, Zekerîya 11:5, Korint’î I 4:8, Yûh’enna 9:39-41

+ 3:18 E’yantî 16:15
+ 3:19 Mesele 3:12, Îbranî 12:5-6
+ 3:20 Lûqa 12:36, Yûh’enna 14:23

+ 3:21 Yûh’enna 16:33, Zebûr 110:1, Marqos 16:19, Metta 19:28, Lûqa 22:30

+ 3:22 E’yantî 2:7

+ 4:1 E’yantî 1:10

+ 4:2 Hezeqêl 1:3, E’yantî 1:10, P’adşatî III 22:19, Îşaya 6:1, Danîyêl 7:9

+ 4:3 Hezeqêl 1:28

+ 4:4 E’yantî 3:4

+ 4:5 E’yantî 8:5, E’yantî 11:19, E’yantî 16:18, E’yantî 1:4-5, Zekerîya 4:2

+ 4:6 Hezeqêl 1:22, E’yantî 15:2, Hezeqêl 1:5, Hezeqêl 1:18, Hezeqêl 10:12

+ 4:7 Hezeqêl 1:10
+ 4:8 Îşaya 6:2, Hezeqêl 1:11, Îşaya 6:3
+ 4:11 E’yantî 5:12, Zebûr 33:9-11

+ 5:1 Hezeqêl 2:9-10, Îşaya 8:16, Îşaya 29:11, Danîyêl 12:4, E’yantî 10:4, E’yantî 22:10

+ 5:5 Îşaya 11:10, E’yantî 22:16, Destpêbûn 49:9

+ 5:6 Îşaya 53:7, Yûh’enna 1:29, Yûh’enna 1:36, Petrûs I 1:19, K’arêd Şandîya 8:32-33, Zekerîya 3:9, Zekerîya 4:10, E’yantî 1:4-5

+ 5:8 Zebûr 141:2, E’yantî 8:3-4

+ 5:9 Zebûr 33:3, E’yantî 14:3, E’yantî 7:9, E’yantî 11:9, E’yantî 14:6, E’yantî 14:3-4

+ 5:10 Derk’etin 19:6, Petrûs I 2:9, E’yantî 1:6

+ 5:11 Danîyêl 7:10, Lûqa 2:13

+ 5:12 E’yantî 4:11

+ 5:13 Zebûr 145:16, Zebûr 150:6, Petrûs I 4:11, Cihûda 1:24-25, E’yantî 1:6, E’yantî 7:12

+ 5:14 E’yantî 4:10

+ 6:1 E’yantî 5:1, E’yantî 4:7, E’yantî 14:2, E’yantî 19:6

+ 6:2 Zekerîya 1:8-10, Zekerîya 6:1-4
+ 6:4 Zekerîya 1:8, Zekerîya 6:2, Marqos 13:8
+ 6:6 E’yantî 7:3

+ 6:8 Q. K’ahîntîyê 26:22, Q. Ducarî 32:24, Hezeqêl 5:17, Hezeqêl 14:21

+ 6:9 E’yantî 20:4

+ 6:10 Q. Ducarî 32:43, Zebûr 79:10, Zebûr 94:3, Zebûr 119:84, Lûqa 18:7, T’êsalonîkî II 1:6, E’yantî 19:2

+ 6:11 E’yantî 3:4

+ 6:12 Marqos 13:8, E’yantî 11:13, Îşaya 50:3, Yoêl 2:30

+ 6:13 Îşaya 34:4
+ 6:14 E’yantî 16:20
+ 6:15 Îşaya 2:10, Îşaya 2:19
+ 6:16 Hosêya 10:8, Lûqa 23:30

+ 6:17 Zebûr 76:7, Yêremîya 30:7, Yoêl 2:11, Malaxî 3:2

+ 7:1 Yêremîya 49:36, Danîyêl 7:2
+ 7:3 Hezeqêl 9:4, E’yantî 14:1, E’yantî 22:4
+ 7:9 E’yantî 3:4
+ 7:10 E’yantî 12:10, E’yantî 19:1
+ 7:11 E’yantî 4:6
+ 7:12 E’yantî 5:13-14

+ 7:14 Metta 24:21, Zekerîya 3:4, Îbranî 9:14, E’yantî 19:8, E’yantî 22:14

+ 7:16 Zebûr 121:6, Îşaya 49:10

+ 7:17 P’adşatî II 5:2, Zebûr 23:1, Yûh’enna 10:11, Îşaya 25:8, E’yantî 21:4

+ 8:1 E’yantî 5:1

+ 8:2 Metta 18:10-11

+ 8:3 Amos 9:1, Derk’etin 30:7, Jimar 16:46, Zebûr 141:2, E’yantî 5:8

+ 8:4 K’arêd Şandîya 10:4

+ 8:5 Q. K’ahîntîyê 16:12, Hezeqêl 10:2, E’yantî 4:5

+ 8:7 Derk’etin 9:23-24, Hezeqêl 38:22, Yoêl 2:30, Amos 7:4

+ 8:8 Yêremîya 51:25, Derk’etin 7:17, Derk’etin 7:19, E’yantî 11:6

+ 8:9 Îşaya 2:16
+ 8:10 Îşaya 14:12, E’yantî 9:1
+ 8:11 Yêremîya 9:15, Yêremîya 23:15

+ 8:12 Derk’etin 10:21-23, Îşaya 13:10, Yoêl 2:10, Yoêl 3:15

+ 9:1 Îşaya 14:12, Lûqa 10:18, E’yantî 8:10, E’yantî 12:8-9, E’yantî 1:18

+ 9:3 Derk’etin 10:4
+ 9:4 E’yantî 7:2-4
+ 9:6 Îbo 3:21, Yêremîya 8:3
+ 9:7 Yoêl 2:4, Danîyêl 7:8
+ 9:8 Yoêl 1:6
+ 9:9 Yoêl 2:5
+ 9:12 E’yantî 11:14
+ 9:13 Derk’etin 27:2, Derk’etin 30:2
+ 9:14 E’yantî 16:12
+ 9:15 Zekerîya 13:8

+ 9:20 Korint’î I 10:20, Zebûr 135:15-18, Danîyêl 5:23

+ 9:21 E’yantî 21:8, E’yantî 22:15

+ 10:1 Hezeqêl 1:28, E’yantî 4:3, E’yantî 1:15-16

+ 10:2 Hezeqêl 2:9

+ 10:3 Yoêl 3:16, Amos 1:2

+ 10:4 Îşaya 8:16, Îşaya 29:11, Danîyêl 8:26, Danîyêl 12:4, E’yantî 5:1, E’yantî 22:10

+ 10:7 E’yantî 11:15

+ 10:9 Zebûr 119:103, Yêremîya 15:16, Hezeqêl 3:1-3

+ 11:1 Hezeqêl 40:3, E’yantî 21:15

+ 11:2 Hezeqêl 40:17, Lûqa 21:24, E’yantî 12:6, E’yantî 13:5

+ 11:4 Zekerîya 4:2-3, Zekerîya 4:11, Zekerîya 4:14

+ 11:5 P’adşatî IV 1:10, Yêremîya 5:14

+ 11:6 P’adşatî III 17:1, Derk’etin 7:17, Derk’etin 7:19, E’yantî 8:8

+ 11:7 E’yantî 9:1, Danîyêl 7:21, Danîyêl 8:24

+ 11:8 Îşaya 1:10, Îşaya 3:9
+ 11:9 Zebûr 79:2-3
+ 11:11 Destpêbûn 2:7, Hezeqêl 37:10
+ 11:12 E’yantî 4:1, T’êsalonîkî I 4:17
+ 11:13 E’yantî 6:12
+ 11:14 E’yantî 8:13, E’yantî 9:12

+ 11:15 Îşaya 27:12, Metta 24:31, E’yantî 10:7, Derk’etin 15:18, Danîyêl 7:14, Danîyêl 7:27, Obadîya 1:21, Zekerîya 14:9, Lûqa 1:33, Korint’î I 15:24

+ 11:16 E’yantî 4:4
+ 11:17 E’yantî 1:4, E’yantî 16:5
+ 11:18 Zebûr 2:1, E’yantî 20:12

+ 11:19 E’yantî 15:5, Derk’etin 9:23, Yêşû 10:11, E’yantî 16:21

+ 12:1 Destpêbûn 37:9

+ 12:3 Danîyêl 7:7, E’yantî 12:18-E’yantî 13:1, E’yantî 17:3, E’yantî 17:12

+ 12:4 Danîyêl 8:10
+ 12:5 Zebûr 2:9, E’yantî 2:27, E’yantî 19:15
+ 12:6 E’yantî 11:3, E’yantî 13:5

+ 12:7 Danîyêl 10:13, Danîyêl 12:1, Cihûda 1:9

+ 12:9 Dîrok I 21:1, Îbo 1:6, Zekerîya 3:1, Destpêbûn 3:1, E’yantî 20:2, Lûqa 10:18, Yûh’enna 12:31

+ 12:10 Îbo 1:9-11, Îbo 2:4-5, Zekerîya 3:1

+ 12:11 E’yantî 15:2, Lûqa 14:26, Yûh’enna 12:25, E’yantî 2:10

+ 12:12 Zebûr 96:11, Îşaya 44:23, Îşaya 49:13

+ 12:14 Derk’etin 19:4, Q. Ducarî 32:11, Danîyêl 7:25, E’yantî 13:5

+ 12:17 Destpêbûn 3:15
+ 13:1 Danîyêl 7:3, E’yantî 12:3
+ 13:2 Danîyêl 7:4-6, Lûqa 4:6

+ 13:5 Danîyêl 7:8, Danîyêl 11:36, Danîyêl 7:25, E’yantî 11:2, E’yantî 12:6

+ 13:7 Danîyêl 7:21, Danîyêl 8:24, E’yantî 11:7, E’yantî 12:17

+ 13:8 E’yantî 3:5

+ 13:9 E’yantî 2:7

+ 13:10 Yêremîya 15:2, Yêremîya 43:11, E’yantî 14:12

+ 13:13 Q. Ducarî 13:1-3, Marqos 13:22, E’yantî 16:13, E’yantî 19:20, P’adşatî IV 1:10, Lûqa 9:54

+ 13:14 Metta 24:24, Marqos 13:22, T’êsalonîkî II 2:9

+ 13:15 Danîyêl 3:6

+ 14:1 Zebûr 2:6, Zebûr 9:11, Îbranî 12:22, E’yantî 3:12, E’yantî 7:3-4

+ 14:2 Hezeqêl 1:24, Hezeqêl 43:2, E’yantî 1:15, E’yantî 6:1

+ 14:3 Zebûr 33:3, E’yantî 5:9

+ 14:4 Korint’î II 11:2, Yêremîya 2:3, Aqûb 1:18, T’êsalonîkî II 2:13

+ 14:5 Sêfanîya 3:13

+ 14:8 Îşaya 21:9, Yêremîya 51:8, E’yantî 18:2

+ 14:9 E’yantî 13:15

+ 14:10 Zebûr 75:7, Îşaya 51:17, Yêremîya 25:15, Obadîya 1:16, Zekerîya 12:2, E’yantî 14:10, E’yantî 20:10

+ 14:11 Îşaya 34:10
+ 14:12 E’yantî 13:10
+ 14:13 E’yantî 20:6

+ 14:14 Danîyêl 7:13, Danîyêl 10:5-6, E’yantî 1:13

+ 14:15 Yoêl 3:13, Marqos 4:29
+ 14:16 Yêremîya 51:33
+ 14:19 Îşaya 63:3, Yoêl 3:13, E’yantî 19:15

+ 15:1 E’yantî 16:1, E’yantî 17:1, E’yantî 21:9

+ 15:2 E’yantî 4:6, E’yantî 12:11, E’yantî 13:17

+ 15:3 Derk’etin 15:1, Q. Ducarî 31:30, Zebûr 92:5

+ 15:4 Yêremîya 10:7, Zebûr 86:9
+ 15:5 Derk’etin 38:21, E’yantî 11:19
+ 15:6 E’yantî 1:13
+ 15:7 E’yantî 4:6

+ 15:8 Derk’etin 40:34-35, P’adşatî III 8:10-11, Îşaya 6:4

+ 16:1 E’yantî 15:1, Zebûr 79:6, Yêremîya 10:25

+ 16:2 E’yantî 13:16, Derk’etin 9:9-11
+ 16:3 E’yantî 8:8-9
+ 16:4 Derk’etin 7:17-20

+ 16:5 E’yantî 1:4, E’yantî 11:17, Yêremîya 12:1

+ 16:6 Metta 23:35, E’yantî 18:24, Îşaya 49:26

+ 16:7 E’yantî 6:9
+ 16:9 Danîyêl 5:23, K’arêd Şandîya 12:23
+ 16:10 E’yantî 13:2, Derk’etin 10:21-22

+ 16:12 E’yantî 9:14, Îşaya 11:15, Îşaya 44:27

+ 16:13 E’yantî 12:3, E’yantî 13:11

+ 16:14 Marqos 13:22, E’yantî 13:13

+ 16:15 Metta 24:43-44, Petrûs II 3:10, T’êsalonîkî I 5:2, E’yantî 3:3, E’yantî 3:18

+ 16:18 Hezeqêl 38:19, Amos 1:1, Hagay 2:6, Danîyêl 12:1, Marqos 13:19

+ 16:19 E’yantî 14:10

+ 16:20 E’yantî 6:14

+ 16:21 Derk’etin 9:23-25, Yêşû 10:11, Îşaya 30:30, E’yantî 11:19

+ 17:1 E’yantî 15:1, E’yantî 21:9, Yêremîya 51:13, Nehûm 3:4

+ 17:2 Îşaya 23:17, Nehûm 3:4, Yêremîya 51:7, E’yantî 14:8

+ 17:3 Hezeqêl 37:1, E’yantî 12:3
+ 17:6 E’yantî 16:6
+ 17:8 E’yantî 9:1, E’yantî 11:7

+ 17:12 Danîyêl 7:7, Danîyêl 7:24, E’yantî 12:3

+ 17:14 Q. Ducarî 10:17, Tîmot’êyo I 6:15, E’yantî 19:16, Ezra 7:12, Hezeqêl 26:7, Danîyêl 2:37

+ 17:16 Hezeqêl 28:18, E’yantî 18:8

+ 18:1 Hezeqêl 43:2

+ 18:2 Îşaya 21:9, E’yantî 14:8, Îşaya 13:21, Îşaya 34:11, Îşaya 34:14

+ 18:3 Nehûm 3:4, E’yantî 17:2, Hezeqêl 27:33

+ 18:4 Îşaya 48:20, Yêremîya 50:8, Yêremîya 51:45

+ 18:5 Dîrok II 28:9, Ezra 9:6, Yêremîya 51:9, Ûnis 1:2

+ 18:6 Zebûr 137:8, Yêremîya 50:15, Yêremîya 16:18

+ 18:7 Îşaya 47:7
+ 18:8 Hezeqêl 28:18, E’yantî 17:16
+ 18:9 Yêremîya 51:8
+ 18:17 Hezeqêl 27:28-29
+ 18:18 Hezeqêl 27:32
+ 18:19 Hezeqêl 27:30
+ 18:20 Yêremîya 51:48
+ 18:21 Yêremîya 51:63-64

+ 18:22 Îşaya 14:11, Îşaya 24:8, Hezeqêl 26:13

+ 18:23 Yêremîya 7:34, Yêremîya 16:9, Nehûm 3:4

+ 18:24 Metta 23:35, E’yantî 16:6, E’yantî 17:6

+ 19:1 Zebûr 62:11, E’yantî 7:10

+ 19:2 Q. Ducarî 32:43, P’adşatî IV 9:7, E’yantî 6:10

+ 19:3 Îşaya 34:10, E’yantî 14:11, E’yantî 18:9

+ 19:4 E’yantî 4:4

+ 19:5 Zebûr 134:1, Zebûr 135:1

+ 19:6 Hezeqêl 1:24, E’yantî 1:15, E’yantî 6:1, Zebûr 93:1

+ 19:7 Metta 22:2, Metta 25:10, E’yantî 21:2

+ 19:8 Îşaya 61:10, Zekerîya 3:4, E’yantî 7:14

+ 19:10 K’arêd Şandîya 10:25-26, E’yantî 22:8-9

+ 19:11 Hezeqêl 1:1
+ 19:12 E’yantî 1:14, E’yantî 2:17
+ 19:13 Yûh’enna 1:1

+ 19:15 Îşaya 49:2, E’yantî 1:16, Zebûr 2:9, E’yantî 2:27, E’yantî 12:5, Îşaya 63:3, Yoêl 3:13, E’yantî 14:19-20

+ 19:16 Q. Ducarî 10:17
+ 19:17 Yêremîya 12:9, Hezeqêl 39:17-20
+ 19:18 Hezeqêl 39:18-20
+ 19:19 E’yantî 16:16

+ 19:20 E’yantî 13:11-15, E’yantî 16:13, Danîyêl 7:11-12

+ 19:21 Îşaya 49:2, E’yantî 1:16
+ 20:1 E’yantî 9:1
+ 20:2 Destpêbûn 3:1, E’yantî 12:9
+ 20:3 Zebûr 55:23, Danîyêl 6:17

+ 20:4 Danîyêl 7:9, Metta 19:28, E’yantî 6:9, E’yantî 13:12-16, Danîyêl 7:18

+ 20:6 E’yantî 2:11, E’yantî 14:13, E’yantî 21:8, Derk’etin 19:6, E’yantî 1:6

+ 20:8 Hezeqêl 38:2, Hezeqêl 39:1, E’yantî 16:14

+ 20:9 P’adşatî IV 1:10, Hezeqêl 38:22, Hezeqêl 39:6, E’yantî 11:5

+ 20:10 E’yantî 19:20

+ 20:11 Zebûr 102:26

+ 20:12 Derk’etin 32:32, Derk’etin 32:33, Danîyêl 7:10, Danîyêl 12:1, Metta 16:27

+ 20:13 K’arêd Şandîya 24:15

+ 20:15 Metta 13:42, Metta 13:50

+ 21:1 Îşaya 65:17, Îşaya 66:22, Petrûs II 3:13, E’yantî 20:11

+ 21:2 Galatî 4:26, Îbranî 12:22, Îşaya 61:10, E’yantî 19:7

+ 21:3 Q. K’ahîntîyê 26:11-12, Hezeqêl 37:27

+ 21:4 Îşaya 25:8, Îşaya 65:19, E’yantî 7:17, Îşaya 35:10, Îşaya 43:18, Îşaya 51:11

+ 21:5 Îşaya 43:19, Korint’î II 5:17

+ 21:6 Îşaya 44:6, Îşaya 48:12, E’yantî 1:6, E’yantî 22:13, Îşaya 55:1, Yûh’enna 4:10, Yûh’enna 7:37

+ 21:7 E’yantî 2:7, E’yantî 3:5, Metta 25:34, P’adşatî II 7:14, Korint’î II 6:18

+ 21:8 Korint’î I 6:9-10, Galatî 5:19-21, E’yantî 22:15, Îşaya 66:24, E’yantî 2:11, E’yantî 20:6

+ 21:9 E’yantî 15:1, E’yantî 17:1
+ 21:10 Hezeqêl 40:2, E’yantî 17:3
+ 21:11 Derk’etin 40:34
+ 21:13 Hezeqêl 48:30-34
+ 21:14 Efesî 2:20
+ 21:15 Hezeqêl 40:3, E’yantî 11:1
+ 21:16 Hezeqêl 48:16

+ 21:19 Derk’etin 28:17-20, Îşaya 54:11-12, Hezeqêl 28:13

+ 21:22 Îşaya 8:14, Hezeqêl 11:16
+ 21:23 Îşaya 60:19-20, E’yantî 22:5
+ 21:24 Îşaya 60:3
+ 21:25 Îşaya 60:11, Zekerîya 14:7

+ 21:27 Îşaya 35:8, Îşaya 52:1, Yoêl 3:17, Nehûm 1:15, Zebûr 118:20

+ 22:1 Hezeqêl 47:1, Zekerîya 14:8

+ 22:2 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Hezeqêl 47:7, Hezeqêl 47:12, E’yantî 2:7

+ 22:4 Îbo 19:26, Zebûr 17:15, Metta 5:8, Yûh’enna I 3:2, Îbranî 12:14, E’yantî 7:3-4

+ 22:5 Zebûr 36:9, Îşaya 60:19-20, E’yantî 21:23

+ 22:6 E’yantî 1:1
+ 22:7 E’yantî 3:11, E’yantî 1:3
+ 22:8 E’yantî 19:10

+ 22:10 Danîyêl 12:4, E’yantî 10:4, E’yantî 1:3

+ 22:11 Danîyêl 12:10, Tîmot’êyo II 3:13

+ 22:12 Îşaya 40:10, Îşaya 62:11, Metta 16:27

+ 22:13 Îşaya 44:6, Îşaya 48:12, E’yantî 1:8, E’yantî 21:6

+ 22:14 E’yantî 7:14

+ 22:15 Mesele 12:22, Korint’î I 6:9-10, Galatî 5:19-21, E’yantî 21:8

+ 22:16 Îşaya 11:10, E’yantî 5:5, Jimar 24:17, E’yantî 2:26

+ 22:17 E’yantî 21:2, E’yantî 21:9, Îşaya 55:1, Yûh’enna 7:37, E’yantî 21:6

+ 22:18 Q. Ducarî 4:2, Q. Ducarî 12:32, Mesele 30:6

+ 22:20 Korint’î I 16:22

Ferhengok

Ferhengok

1. A
2. B
3. C
4. Ç
5. D
6. E
7. Ê
8. F
9. G
10. H
11. Î
12. J
13. K
14. L
15. M
16. N
17. O
18. P
19. Q
20. R
21. S
22. Ş
23. T
24. Û
25. V
26. W
27. X
28. Y
29. Z

Abba

Mizgînî

Ferhengok

– bi zimanê aramî tê fe’mkirinê «bav». Marqos 14:36; R’omayî 8:15; Galatî 4:6.

Adem

Mizgînî

Ferhengok

– însanê pêşin bû, yê ku Xwedê xuliqand. Xwedê ew ji xwelîya e’rdê xuliqand (Destpêbûn 2), paşê Hêwa xuliqand. Adem û jina xwe Hêwava ew bûn, yêd ku paşê gur’a Xwedê nekirin û gune kirin (Destpêbûn 3). Hingêda însên gune kir. Korint’î I 15:45-da tê gotinê, ku Îsa Mesîh «Ademê Axirîyê» ye. Ademê pêşin bavê t’emamîya merivaya ye û her kes jîyîna qalibî ji wî distîne. Îsa Mesîh ku Ademê duda ye, jîyîna r’uh’anî dide her kesê ku bawerîya xwe Wî tîne. Lûqa 3:38; R’omayî 5:12-15; Korint’î I 15:22, 45-47; Tîmot’êyo I 2:13-14; Cihûda 14.

Alfa û Omêga

Mizgînî

Ferhengok

– Alfa h’erfa elîfba yûnanîye pêşin e, Omêga h’erfa elîfba yûnanîye paşin e. «Alfa û Omêga» çawa navek hin Xwedêr’a, hin jî Îsa Mesîhr’a tê gotinê. E’yantî 1:8; 21:6; 22:13.

Aqûb

Mizgînî

Ferhengok

– 1. Aqûb kur’ê Îshaq bû, awa gotî nevîyê Birahîm, Aqûbr’a Îsraêl jî tê gotinê. Birê wîyî mezin Esaw bû. Aqûb bavê her donzdeh qebîlêd miletê Îsraêlê bû. K’itêba Pîrozda çend cara Aqûb bona miletê Îsraêlê jî tê gotinê. Ji k’erema xwe li bin xebera «mala Aqûb» û «Esaw»-da bixûnin.

2. Aqûbê Halfawo û Aqûbê Zebedîyê birê Yûh’enna, evana du şagirtêd Îsa Mesîh bûn.

3. Usa jî Aqûb navê birakî Îsa bû (Metta 13:55; Marqos 6:3; Galatî 1:19) û li gora fikira geleka ew Aqûb e, yê ku «Ne’ma Aqûb» nivîsîye.

Artemîs

Mizgînî

Ferhengok

– navê p’ûtekî ye, ku gelek meriva Asyayêda ew dih’ebandin (K’arêd Şandîya 19:24-35).

Arxêlayo

Mizgînî

Ferhengok

– kur’ê Hêrodesî Mezin bû û birê Hêrodes-Antîpas bû. Pey mirina bavê xwer’a ew demeke kin bû serwêrê Cihûstanê. Ji k’erema xwe li bin xebera «Hêrodes»-da jî bixûnin.

Aryopago

Mizgînî

Ferhengok

– girekî bajarê At’înayê bû, Yûnanistanêda. Merivêd xweyîqedire giregir ser wî girî dicivîyan. Civata wan jî hema «Aryopago» dihate gotinê.

Axaya

Mizgînî

Ferhengok

– p’areke mezine welatê Yûnanistanê bû. P’ir’anîya bajarêd Yûnanistanêye e’yan, hingê dik’etine nava qeza Axayayêye R’omayê.

afû (afûkirin, afûbûn)

Mizgînî

Ferhengok

– baxşandin.

agat

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– kevirêd qîmete r'eng-r'engî ne, p'ir'anîya wan sipî û k'umeyît' in.

amalêkî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– miletek bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Evana gele cara neyartîya Îsraêl dikirin (binihêr'e Derk'etin 17:8-16; Qanûna Ducarî 25:17-19).

amîn

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ji zimanê îbranî ye, ku me'na wê ev e: «R'ast e», «Belê», «Bira usa be», «R'ast bê xêlif», «Qayl im». Ew hingê tê gotinê gava yek gotinekê dibêje yan dua dike, yekî din gotina wî dixwaze mak ke, qaylbûna xwe bi gotina «amîn» nîşan dike.

Mizgînî

Ferhengok

– ji zimanê îbranî ye, ku me’na wê ev e: «R’ast e», «Belê», «Bira usa be», «R’ast bê xêlif», «Qayl im». Ew hingê tê gotinê gava yek gotinekê dibêje yan dua dike, yekî din gotina wî dixwaze mak ke, qaylbûna xwe bi gotina «amîn» nîşan dike. Usa jî E’yantî 3:14-da ev nava bona Îsa Mesîh hatîye xebatê, bi fikira «Ew r’ast e», «Ew amin e». R’omayî 1:25; 9:5; Korint’î I 14:16; Korint’î II 1:20.

amîtîst

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– kevirekî qîmet bû, p'ir'anîya wan sorî gevez û sût bûn.

amonî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– anegorî Destpêbûn 19:38, zur'eta Lûte ji qîza wîye biç'ûk bû. Ew t'evî Filistînîya neyartîya Îsraêl dikirin. Ew alîyê R'ohilata Ûrdinê diman, navê p'ayt'extê xwe danîn Amman. H'eta niha jî navê p'ayt'extê Ûrdinê Amman e.

anîne sêrî

Mizgînî

Ferhengok

– anîne cî, mîyaserkirin, t’emamkirin.

anîso

Mizgînî

Ferhengok

– (anîs, şemît) cûr’ekî p’incar’ê ye. Metta 23:23.

aramî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– aramî binelîyêd Aramê bûn. We'dê bave'şîrêd Îsraêl alîyê bakur- r'ohilata ç'emê Ûrdinêr'a digotin Aram, awa gotî Sûrya û usa jî bak'ura Mesopotamyayê, ku tê gotin Paddan-Aram (Destpêbûn 25:20; 28:5).

Mizgînî

Ferhengok

– zimanê aramî nêzîkî zimanê îbranî ye. Ji sala 600-î berî bûyîna Îsa ew nava sîyasetê û k’ir’în-firotana Asya R’oavayêda zimanekî navmiletîyêyî mezinî bû. Hêna Îsa Mesîhda aramî zimanê cihûyêd Filistînêyî her dem bû, usa jî îbranî û yûnanî dihatine xeberdanê. Peymana Nûda çend cî hene, wekî nivîsk’arêd Mizgînîyê xeberêd Îsa bi zimanê aramî nivîsîne û paşê welger’andine yûnanî. Metta 23:7; Marqos 5:41; 7:34; 15:22; K’arêd Şandîya 4:36; Galatî 1:18.

avzê (nexweşîya avzê)

Mizgînî

Ferhengok

– ava zer jê diçe.

Babîlon

Mizgînî

Ferhengok

– 1. Babîlon navê bajarekî gelekî kevin e. Wextekê p’adşayê Babîlonê gelek welatêd din bindest kiribûn. Miletê wî t’evî miletê Îsraêlê şer’ kir û ew bindest kirin. Gelek merivêd Îsraêlê çawa xulam birine welatê xwe. Miletê Îsraêlê li wir h’eftê salî ma. Metta 1:11-12, 17; K’arêd Şandîya 7:43.

2. Babîlon E’yantîyêda jî tê nivîsarê, çawa nîşana miletêd ku gur’a Xwedê nakin, çimkî merivêd bajarê Babîlonê usa bûn. E’yantî 14:8; 17:5; serê 18-a.

3. Petrûs I 5:13-da heye ku «Babîlon» be’sa bajarê R’omayê dike.

Bae’l

Mizgînî

Ferhengok

– navê p’ûtekî kenanîya bû, ew p’ûtekî zêdebûnê awa gotî zayînê bû, bawermendêd wî p’ûtî bawer dikirin ku ewê h’eywanêd wan, zevî û r’ezêd wan berek’et ke. Me’na Bae’l «xweyî» ye. Miletê Mowab, miletê Midyan û miletê Sûr û Sayda Bae’l xwer’a Xwedê h’esab dikirin. Gelek p’ûtêd wan mileta hebûn, lê Bae’l ji h’emûya mestir bû. T’arîxa miletê Îsraêlda, çaxê ew ji Xwedê dûr dik’etin, Bae’l dih’ebandin û bi vî awayî hêrsa Xwedê li ser xweda danîn. Lê nav miletê Îsraêlda meriv hebûn, ku t’u cara Bae’l qebûl nekirine, her wext zanibûne ku pêştirî E’firandarê e’rd û e’zman t’u Xwedê îdî t’uneye. H’akimtî 2:13; 6:25, 31; P’adşatî III 16:31; serê 18-a; 22:53; P’adşatî IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Yêremîya 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; R’omayî 11:4.

Bajarê Dawid

Mizgînî

Ferhengok

– Peymana Kevinda «Bajarê Dawid» wê p’ara Orşelîmêr’a tê gotinê, k’îjan ku Dawid p’adşa ji destê yebûsîya stand (P’adşatî II 5:6-9 ). Lûqa 2:11-da usa jî Beytleh’mêr’a digotin bajarê Dawid, li k’u mala bavê Dawid dima. Wir Dawid ji dîya xwe dinê k’etibû û mezin bibû (P’adşatî I 17:12; Lûqa 2:4). Usa jî li gora gotinêd p’êxembera Îsa Mesîh wir ji Meryemê dinê k’et (Metta 2:1, 5-6).

Baraq

Mizgînî

Ferhengok

– yek ji serwêrêd miletê Îsraêlê bû. Şêr’da serwêrtî dikir û dijmin bindest kir. H’akimtî ji serêd 4-a h’eta 5-a; Îbranî 11:32.

Barnabas

Mizgînî

Ferhengok

– me’na navê «Barnabas» ev e: «Kur’ê Berdilîyê» awa gotî «Yê ku ber dilada tê» (K’arêd Şandîya 4:36). Ew yekî lêwî bû ji Qubrisê û nava bawermendada serwêrek bû, yê ku Pawlos bire cem şandîyêd Orşelîmê. Ew t’evî Pawlos r’êwîtîya Pawlose pêşinda çawa qasidê Îsa çû. K’arêd Şandîya 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Galatî 2:9-14.

Bav (Bavê E’zmana)

Mizgînî

Ferhengok

– ev nav Xwedêr’a tê gotinê. K’itêba Pîrozda ew bi me’na fîzîkî (cismanî) nayê fe’mkirinê, lê bi me’na r’uh’anî. Ew Bavê r’uh’êd h’emû merivayîyê ye. Xwedê bona meriva usa xem dike, çawa bav zar’a xwer’a û hê zêde. Lê heleqetîya Xwedê çawa Bavê t’evî Îsa Mesîh cûr’ekî başqe ye. Ji k’erema xwe derheqa vê yekêda bin xebera «Kur’ê Xwedê»-da bixûnin.

Baxşandin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Xwedê gunêd me dibaxşîne

Metta 26:28; Marqos 11:25-26; K’arêd Şandîya 5:31; 10:43; 26:18; Efesî 1:7; Kolosî 1:13-14; 2:13-14; Îbranî 10:17-18; Yûh’enna I 1:8–2:2.

Gerekê em jî gunêd yêd din bibaxşînin

Metta 6:12-15; 18:21-35; Marqos 11:25; Lûqa 6:37; 17:3-4; Korint’î II 2:5-11; Efesî 4:31-32; Kolosî 3:13.

Belzebûl

Mizgînî

Ferhengok

– navekî bona mîrêcin. Pêşîyê Belzebûl navê p’ûtekî filistînîya bû, me’na «Xudanê warê bilind». Filistînî nêzîkî miletêd Îsraêlê diman. Peyr’a nav cihûyada me’nîke din stand: «Xudanê mêşa» yan «Xudanê sergîna». Ew jî bû navekî serwêrîya qewatêd cinaye xirab. Metta 10:25; 12:24, 27; Marqos 3:22; Lûqa 11:15, 18-19.

Beytleh’m

Mizgînî

Ferhengok

– bajarê Cihûdayê (Cihûstanê) ye, li k’u Dawid p’adşa dinê k’et û mezin bû, paşê jî Îsa li vir hate dinê (Metta 2:1; Lûqa 2:4; Yûh’enna 7:42).

Bêt’-Êl

Mizgînî

Ferhengok

– bajarê p’adşatîya Îsraêlêyî bakurê bû. Sêsid salî ew cîkî gelekî e’yan bû bona h’ebandinê. P’adşatî III 12:28-30; P’adşatî IV 23:15.

Bijartî (Yê Bijartî)

Mizgînî

Ferhengok

– bona Îsa Mesîh tê gotinê. Yê Bijartî, Mesîhê Xwedê ye, yê ku Xwedê k’ifş kirîye. Îşaya 42:1; Metta 12:18; Lûqa 23:35; Yûh’enna 1:41. Ji k’erema xwe bin xebera «Mesîh»-da bixûnin.

Bilam

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxember bû, yê ku Balaqê p’adşê Mowabê ji wî hîvî kir, wekî ew nifir’a miletê Îsraêlê bike, çimkî Balaqê p’adşa dixwest ew bindest kirana. Balaq ji miletê Îsraêlê ditirsîya, çaxê hatine welatê wî. Pêşîyê Bilam p’êxember got: «Na, ez nifir’a miletê Îsraêlê nakim», lê paşê çû. Gava r’êda diçû, li pêşîya wî milyak’etek sekinî. Bilam milyak’et nedît, lê k’erê Bilam milyak’et dît û pêşda neçû. Bilam nikaribû nifir’ miletê Îsraêlê bikira, çimkî Xwedê dua wan kiribû. Peymana Nûda nivîsar e ku Bilam p’ereh’iz bû, lema t’evî Balaqê p’adşa qayl bû, yê ku dijminê miletê Îsraêlê bû. Jimar 22:4-35; Petrûs II 2:15-16; Cihûda 11; E’yantî 2:14.

Binyamîn

Mizgînî

Ferhengok

– ji her donzdeh kur’êd Aqûb (awa gotî Îsraêl) yê herî biç’ûk bû. Ew bave’şîrekî Îsraêlê bû. Destpêbûn 35:18; K’arêd Şandîya 13:21; R’omayî 11:1; Fîlîpî 3:5; E’yantî 7:8.

Birahîm

Mizgînî

Ferhengok

– bave’şîrê cime’ta Xwedê bû. Hê berê pêşda Xwedê Birahîmr’a gotibû ku: «Ezê welatekî bidime te. Gerekê tu ji welatê xwe derêyî û her’î welatekî nû». Birahîm gur’a Xwedê kir. Pey gelek salar’a ew welat dît. Ew welatê Îsraêl e. Xwedê peyman t’evî Birahîm girêda, soz da ku ew û zur’etêd wî Xwedêr’a wê bibine cime’teke başqe, heger ew li pey Xwedê her’in. Ji k’erema xwe bin xebera «peyman»-da bixûnin. Lûqa 1:55; 3:8, 34.

badîhewa

Mizgînî

Ferhengok

– vala, p’ûç’.

bajarvanêd R’omayê

Mizgînî

Ferhengok

– ji h’emû merivêd ku Împêratorîya R’omayêda diman, t’enê hinek çawa bajarvanêd r’omayê dihatine h’esabê. Ewêd ku bajarvan dihatine h’esabê, heq û azayîyêd wane başqe hebûn, qedirê wan hê bilind bû (K’arêd Şandîya 16:37).

bakur

Mizgînî

Ferhengok

– mifriq, şimal.

bap’êş

Mizgînî

Ferhengok

– (bap’êşa gemîyê) car, bagir.

başûr

Mizgînî

Ferhengok

– mişriq, ce’nûb.

bawerî

Mizgînî

Ferhengok

– «Îman» xeberek e, ku ji zimanê sêmîtî (e’rebî, îbranî, sûrîyanî, aşûrî) tê, ku bi k’urdî «bawerî» ye. Pênc cûr’e xebatêd xebera «bawerî» hene:

1. Meriv bawerîya xwe li Xwedê yan yekî tîne, bawer dike ku ew amin e (Destpêbûn 15:6; Îşaya 7:9; R’omayî 4:3; Galatî 3:8).

2. Meriv dikare bawer bike ku tiştek yan kesek r’ast e (Lûqa 20:5).

3. Meriv e’seyî zane, awa gotî h’işada r’ûdinî, ku tiştek heye yan wê derbaz be (Aqûb 1:6).

4. Peymana Nûda, hînkirina şandîya bona Îsa Mesîh tê fe’mkirinê. Ew bawerîya me ye nav pîrozêd Xwedêda ye (Galatî 1:23; Efesî 4:5; Cihûda 3).

5. Bawerîke cûr’ekî başqe jî heye, çawa dayîneke ji Xwedê (Korint’î I 12:9).

Mizgînî

Xeberêd K’ilît
bona xilazbûnê

Yûh’enna 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; K’arêd Şandîya 4:12; 16:30-31; R’omayî 3:20-22; 10:9-10; Galatî 2:16; Efesî 2:8-9.

bona jîyîna mesîhîyê

Marqos 11:22-25; Lûqa 17:5-6; Yûh’enna 14:1; R’omayî 5:1-2; 14:22-23; Korint’î I 13:13; Korint’î II 5:6-7; Galatî 5:6; Îbranî 11; Aqûb 1:2-8; 2:14-26; Petrûs I 1:3-9.

bej

Mizgînî

Ferhengok

– zihayî, e’rd.

belg

Mizgînî

Ferhengok

– p’elê darê.

berdilî

Mizgînî

Ferhengok

– baristanî.

beret’e

Mizgînî

Ferhengok

– laşê mirîya yan h’eywên.

berê deremeta pêşin

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– wextê Peymana Kevinda çi pêşîyê ber k'êlendîyê bik'eta, yan heger berê r'ezê pêşin bûya, yan nixurîyê h'eywanêd malê, yan jî nixurîyê nêrînî her maleke Îsraêlê çawa «berê deremeta pêşin» dihate h'esabê û Xwedêr'a dihate dayînê. Eva nîşanek bû ku h'emû jî p'ara Xwedê ne (Derk'etin 13:14-15; 34:26; Qanûna K'ahîntîyê 23:17; Jimar 18:12).

Mizgînî

Ferhengok

– Zemanê Peymana Kevinda, anegorî qirara Xwedê, Îsraêlêda her tiştêd pêşine nixurî, heger zar’a kur’în bûya, yan h’eywana nêrîn bûya, yan berê e’rdê û r’ezê daraye pêşin bûya, evana «berêd deremeta pêşin» dihatine h’esabê û Xwedêr’a dihatine dayînê. Berêd deremeta pêşin Xwedêr’a pîroz bûn û ew r’ast p’ara Wî bûn. Ev dayîna berê deremeta pêşin dide k’ifşê, ku her tişt p’ara Xwedê ye. Çaxê berê deremeta pêşin derdik’et û didan, hingê meriv wê yekêda guman bûn, ku h’emû deremeta wane mayîne pey deremetdayîna pêşinr’a wê berek’et be. Binihêr’e: Derk’etin 13:12-15; 34:19, 26; Qanûna K’ahîntîyê 23:17; Jimar 18:12; Gotinêd Silêman 3:9-10. Peymana Nûda eva xebera «berê deremeta pêşin» bi çend cûr’a bi me’na r’uh’anî tê bik’aranînê: R’omayî 8:23; Korint’î I 15:20, 23; Aqûb 1:18; E’yantî 14:4.

berzeqî

Mizgînî

Ferhengok

– turuşkirin, cule’tîkirin, bêşermîkirin.

ber’î

Mizgînî

Ferhengok

– cîyê bê av, kevir-kuç’ik, çol û best.

betavebûn

Mizgînî

Ferhengok

– undabûn.

beyt’

Mizgînî

Ferhengok

– qewl, hizingirt.

bêolîtî

Mizgînî

Ferhengok

– bêqanûn, bêe’det, bêe’sil û xweserîxwe.

bidolax

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– r'ûnê darêyî zer e û gelekî bînxweş e. Bi wî ava zim-zimkirinê çêdikirin (Destpêbûn 2:12; Jimar 11:7).

biharet

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– pûng, darçîn, mêxik û yêd mayîne bînxweş.

Mizgînî

Ferhengok

– pûng, darçîn, mêxik û yêd mayîne bînxweş.

bihê

Mizgînî

Ferhengok

– p’areke qîmetê, ku berî k’ir’înê tê dayînê (Efesî 1:14).

bik’ir

Mizgînî

Ferhengok

– keç’ik, qîza mêrnekirî.

binelî

Mizgînî

Ferhengok

– merivêd ku cîkîda dimînin binelîyêd wê derê ne.

bivir

Mizgînî

Ferhengok

– balt’e.

bixûr

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– şîrêza darê ye. Ew ji dara tê hildanê û h'işkkirinê. Gava tê şewitandinê, bîneke gelekî xweş jê tê. Dema Peymana Kevinda p'aristgehêda ser gorîgeha bixûrê ew Xwedêr'a dihate şewitandinê (Derk'etin 30). Cûr'ekî dareke bixûrê E'rebistanêda jî hebû, ku gelekî qîmet bû.

Bixûr

Mizgînî

Ferhengok

– şîrêza darê ye. Ew ji dara tê hildanê û h’işkkirinê. Gava tê şewitandinê, bîneke gelekî xweş jê tê. Dema Peymana Kevinda p’aristgehêda ser gorîgeha bixûrê Xwedêr’a dihate şewitandinê (Derk’etin 30). Cûr’ekî dareke bixûrê E’rebistanêda jî hebû, ku gelekî qîmet bû. Steyrnasêd r’ohilatê ji wê derê Îsayê zar’okr’a p’êşk’êş anîn (Metta 2:11).

Bixûrê e’rebî

bizina k'ûvî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– cur'ekî bizinaye ku ç'ola demîne, h'elal tê h'esabê (binihêr'e Qanûna Ducarî 12:15; 14:5).

Bizina k'ûvî

bîlan

Mizgînî

Ferhengok

– zanebûnêda serxwe.

buhişt

Mizgînî

Ferhengok

– cinet.

Cefadîtin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

R’omayî 8:18-25; 8:28; Korint’î II 1:4; 4:16-18; Aqûb 1:2-4; Petrûs I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

Cejina Bor'îya

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– eva cejina 1-ê meha h'efta dihate kirinê (Qanûna K'ahîntîyê 23:24-25; Jimar 29:1). Ew r'oja r'ih'etîyê û dîyarîdayînê bû.

Bor'î

Cejina Derbazbûnê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ev cejina nava cime'ta Îsraêlda çardehê meha Nîsanêda tê kirinê (li gora salne'ma îbranî çardehê Nîsanê niha 1-ê Aprêlê ye). Evê cejinê bona bîranîna wê yekê dikin, ku Xwedê çawa cime'ta Îsraêl ji bindestîya Misirîya derxist (Derk'etin 12:3-14). Hingê Milyak'etê Mirinê h'emû nixurîyêd misirîya, hin însan û hin jî h'eywan kuştin, lê ji ser malêd cime'ta Îsraêlr'a «derbaz bû» û dest neda ji wan t'u kesî, nekuşt (Derk'etin 12:23-27). Bona vê yekê vê cejinêr'a digotin Cejina Derbazbûnê.

Cejina Derbazbûnê (Şîva Derbazbûnê)

Mizgînî

Ferhengok

– ev cejina (e’yda) nav cime’ta Îsraêlêda çardehê meha Nîsanêda tê kirinê (li gora salne’ma îbranî çardehê Nîsanê niha 1-ê Aprêlê ye). Evê cejinê bona bîranîna wê yekê dikin, ku Xwedê çawa cime’ta Îsraêlê ji bindestîya Misirîya derxist (Derk’etin 12:14-20). Hingê Milyak’etê Mirinê h’emû nixurîyêd Misirîya, hin însan û hin jî h’eywan kuştin, lê ji ser malêd cime’ta Îsraêlêr’a «derbaz bû» û dest neda ji wan t’u kesî, nekuşt (Derk’etin 12:23-27). Bona vê yekê vê cejinêr’a digotin Cejina Derbazbûnê. Pêr’a-pêr’a pey Cejina Derbazbûnêr’a Cejina Nanê Şkeva bona h’eft r’oja tê derbazkirinê. Nava h’eftîya Cejina Nanê Şkevada t’enê nanê şkeva (bê hevîrtir’şk) tê xwarinê. Ji k’erema xwe bin xebera «Cejina Nanê Şkeva»-da bixûnin. Metta 26:2, 5, 18-19; Korint’î I 5:7-8.

Cejina H'eftîya

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– (Cejina Nandirûnê – Derk'etin 23:16) Xwedê t'emî da cime'ta Îsraêl, ku r'oja paşine pey destpêbûna Cejina Derbazbûnêr'a h'eft h'eftîya h'esab kin û r'oja pêncî cejinekê jî bikin. Vê cejinêda çi ku ji deremetêd wan (dexilêd wan) pêşîyê dik'ete ber k'êlendîyê, danîn p'êşk'êşî Xwedê dikirin (Qanûna K'ahîntîyê 23:15-21; Jimar 28:26- 31). Peymana Nûda vê cejinêr'a digotin R'oja Pêncîye h'esab, awa gotî Pêntêkost. Çimkî bi zimanê yûnanî fe'mîna Pêntêkost «pêncî» ye (K'arêd Şandîya 2:1-41).

Cejina H'olikçêkirinê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– her sal payîzê ji 15-a h'eta 21-ê meha Tişrîyê ye (awa gotî yekê Oktyabirê). Cihû diçûn ser r'ezêd xwe, h'olik çêdikirin û wanda h'eftêkê diman. Cihûya ev yek dikir, wekî bîr banîna, ku çawa Mûsa p'êxember miletê Îsraêl ji Misirê derxist û ew h'olikada man (Qanûna K'ahîntîyê 23:33-36, 39-43; Qanûna Ducarî 16:13-15).

Cejina H’olikçêkirinê

Mizgînî

Ferhengok

– her sal payîzê ji 15-a h’eta 21-ê meha Tişrîyê ye (weke yekê meha 10-a, awa gotî yekê Oktyabirê). Cihû diçûn ser r’ezêd xwe, h’olik çêdikirin û wanda h’eftêkê diman. Cihûya ev yek dikir, wekî bîr banîna, ku çawa Mûsa P’êxember miletê Îsraêlê ji Misirê derxist û ew çil salî konada man. Yûh’enna 7:2; Qanûna K’ahîntîyê 23:33-36, 39-42; Qanûna Ducarî 16:13-15; Nehemîya 8:13-18.

Cejina Nanê Şkeva

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ev cejin li pey Cejina Derbazbûnêr'a tê û ji panzdeh h'eta bîst duduyê meha Nîsanê tê kirinê (li gora salne'ma îroyîn ji 2-a h'eta 9-ê Aprêlê tê kirinê). Eva cejina bona bîranîna xilazkirina miletê Îsraêl tê kirinê, gava miletê Îsraêl ji bindestîya Misirîya derk'et û çû wî welatê ku Xwedê dabû wan. Evê cejinêda h'eft r'oja nanê şkeva (bê hevîrtir'şk) tê xwarinê (Derk'etin 12:15-20; 13:3-10).

Mizgînî

Ferhengok

– ev cejin (e’yd) li pey Cejina Derbazbûnêr’a tê û ji panzdeh h’eta bîst duduyê meha Nîsanê tê kirinê (li gora salne’ma îroyîn ji 2-a h’eta 9-ê Aprêlê tê kirinê). Eva cejina bona bîranîna xilazkirina miletê Îsraêlê tê kirinê, gava miletê Îsraêlê ji bindestîya Misirîya derk’et û çû wî welatê ku Xwedê dabû wan. Evê cejinêda h’eft r’oja nanê şkeva (bê hevîrtir’şk) tê xwarinê. Ji k’erema xwe bin xebera «hevîrtir’şk»-da bixûnin. Derk’etin 12:15; Metta 26:17; Marqos 14:1, 12; Lûqa 22:1, 7.

Cejina Pîrozkirina P’aristgehê

Mizgînî

Ferhengok

– Weke 165 sala berî bûyîna Îsa, p’aristgeha Orşelîmê ji alîyê miletê sûrîyada hatibû h’er’imandinê. Sê sala şûnda p’aristgeh û cihû ji bin destê sûrîya bi destê Cihûda Makkabîyê serwêr aza bûn. Ji hingêva Cejina Pîrozkirina P’aristgehê derbaz kirin. Cejinê 25-ê mehê (bi îbranî Kislevê, awa gotî kêm-zêde meha 12-da) destpêdikir û h’eta h’eyşt r’oja dik’işand. Yûh’enna 10:22; 1 Makkabî 4:36-59; 2 Makkabî 1:9, 18; 10:1-8 (1 Makkabî û 2 Makkabî k’itêbêd dema Peymana Kevinda hatine nivîsarê, lê nak’evine nava 66 k’itêbêd pîroz, awa gotî k’itêbêd neqanûnî ne).

Cejina R'oja K'ewandinê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– bona cime'ta Îsraêlê r'oja here e'zîz û pîroz bû (Yom Kîppûr bi îbranî). Salê carekê p'aristgehêda Serekk'ahîn ji ber guneyêd xwe û cime'têva bona paqijbûna p'aristgeh û gorîgehê xûna h'eywana p'êşk'êş dikir û dik'ete Cîyê Herî Pîroz (Derk'etin 30:10; Qanûna K'ahîntîyê 16:1-34; 23:27; Îbranî 9:6-7).

Celîle

Mizgînî

Ferhengok

– qezake bakura Îsraêlê ye. Bajarê Nisretê wira ye. Îsa li wir mezin bû û dannasîn kir.

Cihûda

Mizgînî

Ferhengok

– 1. Donzdeh kur’êd Îsraêl hebûn, yek ji wan Cihûda bû. Her donzdeh kur’êd wî bûne donzdeh qebîlêd Îsraêlê. Navê welatê Cihûstanê ji navê Cihûda pêşda hatîye, çimkî ew qebîl li wir dima. Destpêbûn 29:35; Metta 1:2-3; Îbranî 7:14; 8:8; E’yantî 5:5; 7:5.

2. Bi navê Cihûda du şagirtêd Îsa Mesîh hebûn. Ji wan Cihûdayê Îsxeryotî nemamîya (xayîntîya) Îsa kir û da destê wan, yêd ku dixwestin Ew bikuştana (Lûqa 22:3). Cihûdayê din Yûh’enna 14:22-da nivîsar e ku ew «ne yê Îsxeryotî» ye. Hinek difikirin ew Tedayo ye (Metta 10:3; Marqos 3:18). Ew jî tê gotinê «Cihûdayê Aqûb» (Lûqa 6:16; K’arêd Şandîya 1:13).

3. Usa jî Cihûda navê birakî Îsa bû (Metta 13:55; Marqos 6:3) û li gora fikira geleka ew Cihûda ye, yê ku «Ne’ma Cihûda» nivîsîye.

Cihûstan

Mizgînî

Ferhengok

– qeza bajarê Orşelîmê bû, ew qeza başûra Îsraêlê dik’et. Hêna Îsa Mesîhda hin Cihûstan, hin Samerya, hin jî Celîle qeza bûn, usa jî Cihûstan p’areke qeza Sûryayêye r’omayî bû.

Civîna Îsa Mesîh

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 16:13-20; K’arêd Şandîya 2:41-42; R’omayî 12:4-8; Korint’î I 12:12-30; Efesî 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Kolosî 1:18; Îbranî 10:24-25; Petrûs I 2:4-10; E’yantî 19:5-10.

ce’nime (doje)

Mizgînî

Ferhengok

– bi yûnanî GEENNA ye, bi îbranî GEHINNOM e. Ew xwexa cîyê cefê h’eta-h’etayê ye, bona ewêd ku wê R’oja Axretê dîwana wan bibe. Doje ew hema xût ce’nime ye, her du xeber vê k’itêbêda hatine xebitandinê. Ce’nime: Metta 5:29-30; 10:28; 23:15; Marqos 9:43, 45, 47; Lûqa 12:5. Doje: Metta 5:22; 18:9; 23:33; Aqûb 3:6.

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Lûqa 16:23-26; T’êsalonîkî II 1:9; E’yantî 20:10-15; 21:8.

ce’t’rî

Mizgînî

Ferhengok

– tûzik.

cêr’ibandin, dan cêr’ibandinê, hatin cêr’ibandinê

Mizgînî

Ferhengok

– Cêr’ibandin ew h’alekî tengasîyê ye, k’îjanêda bawerîya mêriv ji temxwestinêd wî yan ji mîrêcin tê cêr’ibandinê. Derk’etin 17:2, 7; Îşaya 7:12; Metta 4:3, 7; K’arêd Şandîya 5:9; 15:10; Korint’î I 7:5; 10:13; Korint’î II 2:11; Aqûb 1:13-14; Petrûs I 1:6, 7; Petrûs II 2:9.

cihû

Mizgînî

Ferhengok

– ji zur’eta Birahîm in. Xebera «cihû» ji xebera «Cihûda» tê. Ji donzdeh qebîlêd Îsraêlê, Cihûda qebîla here k’ifş e hêna Dawid û Silêman p’adşada. Pey cudebûna P’adşatîya t’ifaqîyêr’a, t’emamîya p’adşatîya başûrê bi navê «Cihûda» dihate gotinê. Wextê sirgûnkirina Babîlonêda û pey wêr’a jî, ev navê «cihû» me’na fire standîye, awa gotî bona t’emamîya miletê Îsraêlê hate xebatê.

cin

Mizgînî

Ferhengok

– hin mîrêcinr’a tê gotinê, hin jî wan r’uh’ û milyak’etêd xirabr’a, yêd ku mîrêcin dişîne, ku xirabîyê h’emû merivar’a dikin. Peymana Nûda tê e’yankirinê, ku p’ûtp’aristî ji cina tê (Korint’î I 10:20-21; E’yantî 9:20).

cinak’etî

Mizgînî

Ferhengok

– (cingirtî, cinoyî, cinî, cinokî) yekî ku ji alîyê cin yan r’uh’êd xirabva tê girtinê, bindestkirinê, jêr’a cinak’etî dibêjin. Çaxê Îsa li ser dinê bû, ewî gelek cinak’etî aza dikirin, cin ji nav wan derdixistin (Metta 9:32).

civîn

Mizgînî

Ferhengok

– 1. k’ombûna meriva.

2. k’ombûna bawermenda (xwedênasa), yêd ku bi navê Îsa dicivin. Carna bona t’emamîya bawermendêd dinê çawa bona k’omekê tê xebatê (Efesî 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Kolosî 1:18, 24), lê p’ir’anîya cara bona k’omeke bawermendêd cîkîda (civîna Orşelîmêda, K’arêd Şandîya 8:1; civîna Entakyayêda, K’arêd Şandîya 13:1; civîna Efesêda, K’arêd Şandîya 20:16). Zemanê Peymana Nûda bawermend malada dicivîyan, dêr hela hê t’unebûn. Hingê mezinayîya mala ku têda dicivîyan bona 30 yan lapî ze’f h’eta 50 merivî bû. Metta 16:18; 18:17; K’arêd Şandîya 5:11; 11:22, 26; 20:17; Korint’î I 1:2; E’yantî 1:4.

civîna giregira (ya cihûya)

Mizgînî

Ferhengok

– ew civînek (miclîsek) bû, ku têda giregirêd cihûya li hev dicivîyan. 200 salî berî Îsa Mesîh girtî h’eta 200 salî pey Îsa Mesîhr’a ew dîwana cihûya bû. Civata giregirêd cihûya weke h’eftê meriva bû, ew k’ahîn, r’ûspî û qanûnzane bûn. Ew li hev r’ûdiniştin û bi hev dişêwirîn. Serekk’ahîn xwexa jî serekê Civîna Giregira bû. Civîna Giregira berpirsîyarê miletê Îsraêlê bû. Ew cezayêd ku ne yêd mirinê bû şixulê wan bû. Lê cezayêd mirinê danîne ber dîwana serwêrêd r’omayîya. Lema Civîna Giregira Îsa şandine cem welîyê R’omayî, Pîlato. Yûh’enna 11:47; 18:31; Lûqa 22:52, 66-71, 66. K’arêd Şandîya 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1 û yêd mayîn.

Civîna giregirêd cihûya

çeng

Mizgînî

Ferhengok

– hacetê miqamê, bi gelek t’êla, mîna saz û gîtarê, Dawid p’adşa lêdixist. çîredest – hostayê ku r’ik’inê mala davêje, xetnîş dike (Korint’î I 3:10).

Çeng / Çengê zîs / Def / Bolmêd hevxistinê / Bor’îya h’esinî / Cotbilûr / Bor’îyêd ji stirûya / Xişxişk / Bilûr

ç’e’vder

Mizgînî

Ferhengok

– forq, qav, ner’êda.

ç’êjik

Mizgînî

Ferhengok

– ç’êlik.

ç’îyayê Zeyt’ûnê

Mizgînî

Ferhengok

– ç’îyakî nêzîkî Orşelîmê ye, Îsa ser wî ç’îyayî dua dikir (Lûqa 19:29; K’arêd Şandîya 1:12).

Dawid

Mizgînî

Ferhengok

– Dema Peymana Kevinda Dawid p’adşê Îsraêlêyî herî mezin bû. Ji k’erema xwe li bin xebera «mala Dawid»-da bixûnin.

Dua

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Hînkirin bona dua

Metta 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Marqos 11:24-25; Lûqa 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Yûh’enna 14:13-14; 15:7; 16:23-26; R’omayî 8:26-27; 12:12; Efesî 2:18; 6:18; Fîlîpî 4:6-7; Kolosî 4:2; T’êsalonîkî I 5:17; Tîmot’êyo I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Îbranî 4:16; 10:19-22; Aqûb 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Petrûs I 4:7; Yûh’enna I 3:21-22; 5:14-15.

Meselêd duakirinê

Metta 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Marqos 1:35; Lûqa 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Yûh’enna 11:41-42; 17:1-26; K’arêd Şandîya 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; R’omayî 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Korint’î II 12:7-10; Efesî 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Fîlîpî 1:3-5; 1:9-11; Kolosî 1:9-12; 4:3-4; T’êsalonîkî I 3:9-13; T’êsalonîkî II 1:11-12; 3:1-5; Îbranî 5:7; 7:25.

Xemkirina Xwedê

Metta 6:25-34; 10:29-31; K’arêd Şandîya 14:15-17; R’omayî 8:28; 11:36; Kolosî 1:17; Îbranî 1:3; Aqûb 4:13-16.

dara darcêwîyê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– dareke h'işk û teyax e.

darçîn

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– biharateke ji qalikê darê ye. Bîna wê gelek e û hêna berê gelekî biha bû. Meriva eva t'evî bizirê zeyt'ûnê dikir, wekî bîna bizir xweş be. Carna meriva li xwe dixistin û carna jî bona definkirinê dihate bik'aranînê (E'yantî 18:13). Ew bona çêkirina r'ûne r'ûnkirinêyî pîroz dihata bik'aranînê (Derk'etin 30:23).

Mizgînî

Ferhengok

– bihareteke ji qalikê darê ye. Bîna wê gelek e û hêna berê gelekî biha bû. Meriva eva t’evî bizirê zeyt’ûnê dikir, wekî bîna bizir xweş be. Carna meriva li xwe dixistin û carna jî bona definkirinê dihate bik’aranînê (E’yantî 18:13).

definkirin

Mizgînî

Ferhengok

– veşartin, ç’e’lkirina mirîya.

dehek

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– li gora qanûna Mûsa zur'eta Lêwî, ku şixulê p'aristgehê dikirin, li ser navê Xwedê deheka hebûkê, hasil û dayîna berê e'rdê ji cime'ta Îsraêlê xwer'a distandin. Lêwîya deheka ku ji cime'ta Îsraêlê distandin, ji wê deheka standî, dehek didane Xwedê (Qanûna K'ahîntîyê 27:30-32, Jimar 18:26-28).

Mizgînî

Ferhengok

– Nav kur’êd Îsraêlda kur’ek hebû, navê wî Lêwî. Zur’eta wî şixulê p’aristgehê dikirin. Li gora Qanûna Mûsa zur’eta Lêwî li ser navê Xwedê dehek (ji deha p’areke) hebûkê, hasil û dayîna berê e’rdê ji cime’ta Îsraêlê xwer’a distandin (Qanûna K’ahîntîyê 27:30-32).

derdan

Mizgînî

Ferhengok

– firaqa ku tişta dikinê yan têda xwey dikin.

dersdar

Mizgînî

Ferhengok

– (fêrkar, mie’lim, mamosta). Ewana ji k’oma merivêd xwendî ne, nivîsarêd îbranî gelek zanibûn. Nav û dengê wan gelek cara bilind dibû ji dest zanebûna wan, çimkî ezberî gotinêd dersdarêd din digotin.

dil

Mizgînî

Ferhengok

– bi fikira îbranîya, ew cî ye, ku meriv nava xweda şêwira xwe dike û qirarêd xwe dide.

dîtindar

Mizgînî

Ferhengok

– cîyê têyatirê yan jî cîyê mecala civatê ku dihate derbazkirinê (K’arêd Şandîya 19:29, 31).

dîyarê mirîya

Mizgînî

Ferhengok

– (dinya mirîya, dinya te’rî) Navê dîyarê mirîya bi zimanê yûnanî HADÎS e û bi zimanê îbranî ŞEOL e. Ew cîkî te’rîyî bona mirîya ye (Îbo 10:21-22 ). Carna K’itêba Pîrozda xebera HADÎS bi me’na doje (ce’nime) tê xebatê, ew cîkî xezebê ye. Lê Peymana Nûda HADÎS p’ir’anîya cara bi vê me’nîyê tê xebatê, cîkî ji bona yêd xirab e, bona demekê. Ew ne cîyê xezebê ye, cîyê xezeba axirîyê GEENNA ye (awa gotî ce’nime).

dîyarîya bervadayînê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– dîyarîya ku ji ber wan guneyêd ku li ber Xwedê yan meriva kirî dihate dayînê. K'ahîn li ser vê yekêda dinihêr'î û qîmetê zîyanê bîst selef zêde k'ifş dikir û hingê li zîyank'êşa dihate veger'andinê, serda jî yê gunek'ar dîyarî dida (Qanûna K'ahîntîyê 5:14-6:7; 7:1-10).

dîyarîya h'ejandinê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ev dîyarî p'ir'anîya cara bi sersîngê dîyarîya heleqetîyê, ku p'ara k'ahîn bû dihate dayînê. K'ahîn t'evî dîyarîdar ev sersîng dih'ejand, vî alî-wî alî dibir danî, lema tê gotin dîyarîya h'ejandinê (Qanûna K'ahîntî 14:21-24; Jimar 6:20).

dîyarîya heleqetîyê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– dîyarîya heleqetîyê ku li nava Xwedê û merivada dihate dayînê. T'enê p'areke vî h'eywanî li ser gorîgehê dihate şewitandinê, herç'ê mayîn jî k'ahîn û dîyarîdar dixwarin (Qanûna K'ahîntîyê 3:1-17; 7:11-21, 28-36).

dîyarîya jorbilindkirinê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– tişte ku dîyarî dihate dayînê, carana p'ara k'ahîn dihate jorbilindkirinê, çawa nîşana ku bona Xwedê dihate başqe kirinê (Derk'etin 29:27-28).

dîyarîya nanî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– dîyarîya arê xas (Qanûna K'ahîntîyê 2:1-3) yan nan (Qanûna K'ahîntîyê 2:4-10), yan jî firîkêd genim (Qanûna K'ahîntîyê 2:14-16). K'ahîn p'areke van dîyarîya xwer'a hildida û p'ara din jî li ser gorîgehê dişewitand.

dîyarîya paqijbûnê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– dîyarî ku yê gunek'ar ji ber guneyê xweva bona paqijbûnê dida. Goştê vê h'eywanê pîroz dihate h'esabê û t'enê îzina k'ahîna hebû bixwarana (Qanûna K'ahîntîyê 4:1-5:13; 6:24-30).

dîyarîya serdakirina

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– eva dîyarîya ji tiştêd r'on e, awa gotî ji r'ûn, şeravê yan avê bûn. Evana li ser dîyarîya heleqetîyê yan dîyarîya t'evayîşewatêda dihatine kirinê (Jimar 28:14-15).

dîyarîya t'evayîşewatê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ev cûr'ê dîyarîyê t'emamîya h'eywan pêva li ser gorîgehê dihate şewitandinê. Lê hinek dîyarîyêd mayîn p'arek wan dihate şewitandin (Qanûna K'ahîntîyê 1:3-17; 6:8-13).

dîyarîya t’evayîşewatê

Mizgînî

Ferhengok

– Dîyarî û qurbanêd cûr’e-cûr’e hebûn. Dîyarîyêd t’evayîşewatê bizin, berx û canega bûn. Ew r’ojê du cara bi hevr’a ser gorîgeha p’aristgehêda dihatine şewitandinê. Lê qurbanêd din t’enê p’arç’êd wan dihatine şewitandinê. Qanûna K’ahîntîyê 1:3-9; Îbranî 13:11.

doje

Mizgînî

Ferhengok

– ce’nime. Ji k’erema xwe bin xebera «ce’nime»-da bixûnin.

dur’

Mizgînî

Ferhengok

– kevirê sipîyî qîmet e, ku ji nav dilê cûr’ekî h’eywanê be’rê derdixin (Metta 7:6).

T’or’ê dur’a

Edom, edomî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– Edom navekî Esawê birê Aqûb bû (Destpêbûn 25:30; 36:8). Ji Edom edomî pêşda hatin, ewana dijminê Îsraêl bûn. Welatê Edom ç'îya banîyêd xikî-xwelîye bê kêr bûn.

Egrîpa

Mizgînî

Ferhengok

– Egrîpayê duda kur’ê Hêrodes-Egrîpa bû (kur’ê Arîstopoloyê Hêrodesê Mezin). Egrîpa p’adşakî Cihûstanê bû. Pawlos li ber Egrîpa û xûşka wî Bernikê sekinî û Mizgînîya Xwedê dida wan (K’arêd Şandîya 25:13–26:32).

Esaw

Mizgînî

Ferhengok

– Îshaqê kur’ê Birahîmr’a du kur’êd heval-cêwî bûn, Esaw û Aqûb. Esaw ku yê mezin bû, r’ojekê gava gelekî bir’çî bû, ewî heqê nixurtîya xwe da xwarina zika, ew firote Aqûbê birê xwe. Xwedê zur’eta Aqûb çawa cime’t xwer’a bijart, ne ku ya Esaw. Destpêbûn 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; R’omayî 9:10-13; Îbranî 11:20; 12:16-17.

E’firandina dinyayê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 19:4; Yûh’enna 1:3; K’arêd Şandîya 14:15; 17:24-26; Korint’î I 8:6; Kolosî 1:15-16; Îbranî 1:2; 11:3; E’yantî 4:11.

E’zman

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Lûqa 12:32-34; Yûh’enna 14:1-3; Korint’î II 5:1-8; Fîlîpî 1:23; Kolosî 3:1; Petrûs I 1:4-5; E’yantî 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

emorî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– miletekî mezin bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Hingê carana bi navê wan t'emamîya miletêd kenanê dihatine navkirinê (Destpêbûn 15:16; Qanûna Ducarî 3:8-11).

enaqî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– miletek bû ku berî Îsraêl li Filistînê dima. Ewana gelekî bilind bûn û e'save dihatine gotinê (Jimar 13:22,33). Evana li ç'îya banîyêd Hêbronê diman.

e’nîşk (kevirê serê e’nîşkê)

Mizgînî

Ferhengok

– Peymana Nûda ev xeber bi du cûr’a tê fe’mkirinê: 1. Ew kevirê ku dîwara hevva girêdide, awa gotî «kevirê serê e’nîşkê».

2. Kevirê ku li xilazîya çêkirina avayîkî ser dergeh yan derî dihate danînê, çawa «kevirê k’ilîtê» ye, wekî h’emû kevirêd mayîn hevva bide girêdanê. Metta 21:42; Marqos 12:10; Lûqa 20:17; Efesî 2:20; Petrûs I 2:6-7.

Êlîşa

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxemberekî Îsraêlê bû, ku dema Peymana Kevinda gelek k’eremet bi destê wî dihatine kirinê (P’adşatî IV 2:1– 8:15 ). Pê Êlîşa jî Xwedê «Ne’manê» serwêrê eskerê Sûryayê ji k’otîbûna wî qenc kir (P’adşatî IV 5; Lûqa 4:27).

Êlyas

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxemberekî Xwedêyî mezin bû. Ewî li p’adşakî xirab hilat, usa jî li h’emûyêd ku Îsraêlêda p’ût dih’ebandin. Gelek cihû difikirîn ku Êlyas wê dîsa bihata, wekî bona hatina Mesîh milet hazir kira. Yûh’ennayê Nixumdar gelek alîyava mîna Êlyas bû. Metta 11:14; Marqos 9:4; Lûqa 1:17; R’omayî 11:2-5; Aqûb 5:17.

êfod

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– eva êlekekî bi du p'ara ser milva hevvakirî bû ku ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî hatibû çêkirinê. Serekk'ahîn ew li xwe dikir. R'extsîng jî pêva dikirin (Derk'etin 28:6-14).

Serekk'ahîn êfod û r'extsîngva

êlekzirih’

Mizgînî

Ferhengok

– k’inceke eskera ye, ku li sîng û pişta xwe girêdidan, wekî ji şûr û tîra bêne xweykirinê. Ew ji h’esin yan jî ji ç’ermê qalim çêkirî bûn. Efesî 6:14 (zirih’); T’êsalonîkî I 5:8 (k’umzirih’); E’yantî 9:9, 17.

êlimî wî bûn

Mizgînî

Ferhengok

– t’esmîlî wî bûn, ber ta bûn, guhdarîya wî kirin.

êpîkûrî

Mizgînî

Ferhengok

– şagirtêd fîlosofê Êpîkûros bû. Êpîkûros sala 270 berî bûyîna Îsa mir. Ewî hîn dikir, ku gerekê meremê e’mirê meriva şabûn be, ji êş û tirsê dûr bin (K’arêd Şandîya 17:18).

Firewin

Mizgînî

Ferhengok

– navê p’adşêd Misirê bû. Her yek ji wan bi vî navî dihate gotinê. K’arêd Şandîya 7:10, 13, 21; R’omayî 9:17; Îbranî 11:24.

fatimok

Mizgînî

Ferhengok

– cûr’ekî kevotka ye.

fêrisî

Mizgînî

Ferhengok

– nav cihûyada k’omeleke dînp’arist bû. Endemêd k’omela fêrisîya qanûna Mûsa qenc zanibûn. Ew dînp’aristêd sert bûn. Wana bawer dikir, ku milyak’et û r’uh’ hene û mirî wê dîsa r’abin. Gelek ji van r’izim û e’deta, yêd ku fêrisîya pêk danîn, nav cihûyada hebûn. Ji van r’izim û e’deta gelek jî ne ji T’ewratê bûn. Ew bi kirêd xwe k’ubar-babax dibûn. Dixwestin çawa merivêd qenc xuya bin, lê gelekêd ji wan bi fikirêd xwe xirab bûn. Gelekêd ji wan dijenîyane Îsa û hev şêwirîn Wî bikujin.

filistîn

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– miletê filistînê hat başûr-r'oavaya devê be'ra Navberêye. Filistînê zeftî xwe kir û van her pênc bajarada: Gaza, Aşqêlon, Aşdod, Gat' û Ek'ronêda çî-war bûn. Filistînî û îsraêlîya gelek cara hevr'a şer' dikirin, çimkî filistînîya dixwastin r'ohilat zeftî xwe kirana, îsraêlîya jî dixwastin r'oava zeftî xwe kirana. Filistînî neyarêd îsraêlîyaye here pêş bûn, h'eta ku Dawid ev pirs safî kir, xilazîya wan anî (Destpêbûn 21:34; 1 P'adşatîya 8:1; 1Dîrok. 18:1 ).

firtone

Mizgînî

Ferhengok

– bahoz, bobelîsk.

fitilokêd ajotinê

Mizgînî

Ferhengok

– zivir’ok.

Gîdeyon

Mizgînî

Ferhengok

– serwêrekî cime’ta Îsraêlê bû. Bawerîya wî gelek bû û dua kir wekî Xwedê r’êberîya wî bikira. Gava çû şer’, eskerêd wî hindik bûn, lê Xwedê alîk’arîya wî kir serk’et. H’akimtî 6:11– 8:27; Îbranî 11:32.

Gune

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Gune çi ye?

R’omayî 1:18-32; 8:5-8; Galatî 5:19-21; Efesî 2:1-3; 5:3-5; Kolosî 3:5-10; Aqûb 4:17; Petrûs I 4:3; Yûh’enna I 3:4-5.

H’emû meriva gune kirîye

Yûh’enna 8:7-9; R’omayî 3:9-20; 3:23; 5:12; Galatî 3:22; Yûh’enna I 1:8-10.

H’ewce ye ku meriv ji cezayê guna xilaz bin

Metta 10:28; 13:41-42; Yûh’enna 3:18-20; 3:36; K’arêd Şandîya 17:30-31; R’omayî 1:18-19; 6:23; Galatî 6:7-8; Kolosî 3:5-6; T’êsalonîkî II 1:7-9; Îbranî 9:27; 10:26-31; Petrûs I 1:17; 4:3-5; Cihûda 7; E’yantî 20:11-15.

Gur’a Xwedê bikin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Yûh’enna 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; R’omayî 13:8-10; Petrûs I 1:14-16; Yûh’enna I 2:3-8; 3:22-24; Yûh’enna II 5-6.

gelîyê hey-wayê

Mizgînî

Ferhengok

– cîyê bêbinî. Bi yûnanî ABÛSSOS e. Li gora hînkirineke cihûyaye gelekî kevin, ev cî k’ûrayîya e’rdê bû û cin li wir girtî dihatine xweyîkirinê, h’eta cezakirina wane axirîyê. Lûqa 8:31; E’yantî 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

gemîvan

Mizgînî

Ferhengok

– (k’eştîvan) xebatk’arê gemîyê (k’eştîyê).

gemîwargeh

Mizgînî

Ferhengok

– lîman, bender.

girav

Mizgînî

Ferhengok

– (ade, cizîr) e’rdekî nava be’rêda.

gorî

Mizgînî

Ferhengok

– qurban, nedir.

gorîgeh

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– t'extê ku li ser qurban, gorî, h'edî û xêr dihatine dayînê yan serjêkirinê (Destpêbûn 12:7; 22:9). Pêşîyê ew pê kevira dihate çêkirinê. Hêna Mûsada Xwedê t'emî da ku gorîgehê bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çêkin û sifir bik'işînine ser. (Derk'etin 27:1-8; 38:1-7). Qurban t'enê li ser gorîgeha Konê Şe'detîyê dihatine serjêkirinê û paşê, gava p'aristgeh hate çêkirinê, t'enê li ser gorîgeha p'aristgehê dihatine serjêkirinê. T'extekî din jî hebû, ji wî biç'ûktir û zêr'kirî. K'ahîn li ser vî t'extî bixûr dişewitand, jêr'a digotin gorîgeha bixûrê (Derk'etin 30:1-10; 37:25-28).

Gorîgeh

Mizgînî

Ferhengok

– (mezbeh) t’extê ku qurban, gorî, h’edî û xêr dihatine dayînê yan serjêkirinê. Pêşîyê ew pê kevira dihate çêkirinê. Hêna Mûsada qurban t’enê ser gorîgeha Konê Şe’detîyê dihatine serjêkirinê û paşê, gava p’aristgeh hate çêkirinê, t’enê ser gorîgeha p’aristgehê dihate serjêkirinê. P’aristgehêda gorîgeh ji sifir çêkirî bû. T’extekî din jî hebû, ji yê mezin biç’ûktir û zêr’kirî bû. K’ahîn li ser vê sifrê bixûr dişewitandin. Vêr’a digotin gorîgeha bixûrê. Destpêbûn 12:7; 22:9; Lûqa 1:11; Lûqa 11:51.

Gorîgeh

Gorîgeha bixûrê

gune, gunek’ar

Mizgînî

Ferhengok

– t’er’ibandina qirara Xwedê ew gune tê h’esabê (Yûh’enna I 3:4). Gunek’ar ew meriv e, yê ku ji r’îya Xwedê k’etîye û qirarêd Wî xwey nake. Li gora nivîsarêd pîroz h’emû meriv gunek’ar in û ji r’e’ma Xwedê k’etî ne (R’omayî 3:9-18, 23; Yûh’enna I 1:8-10).

gur’a filankesê kirin

Mizgînî

Ferhengok

– bi ya filankesê kirin, bi gotina filankesê bû, guhdarîya filankesê kirin.

Habîl

Mizgînî

Ferhengok

– Qayîn û Habîl kur’êd Adem bûn. Habîl birê biç’ûk bû û birê wî Qayîn ew kuşt. Ji k’erema xwe bin xebera «Qayîn»-da bixûnin. Destpêbûn 4:2-9, 25; Metta 23:35; Lûqa 11:51; Îbranî 11:4; 12:24.

Hacer

Mizgînî

Ferhengok

– carîya Seraya jina Birahîm bû, dîya Îsmayîl. Lê Îsmayîl ne ew bû, k’îjan ku Xwedê Birahîmr’a soz dabû. Zur’eta Îsmayîl çawa zur’eta Birahîm, çi ku Xwedê soz dabû nestandin. Paşê kur’ê Serayê jêra bû û ew bû kur’ê sozê Xwedê (Galatî 4:21-31).

Harûn

Mizgînî

Ferhengok

– ji zur’eta Lêwî bû, Lêwî jî yek ji her donzdeh kur’êd Aqûb bû. Harûn birê Mûsayî mezin bû, usa jî k’ahînê pêşin bû. Xwedê got, ku k’ahînêd cime’ta Îsraêlê gerekê ji zur’eta Harûn bêne bijartinê. Harûn û Mûsa cime’ta Îsraêlêr’a Misirêda xulamtî dikirin. Harûn alî Mûsa kir, serwêrtîya cime’ta Îsraêlê kirin û cime’ta Îsraêlê bin nîrê xulamtîyê derxistin. Derk’etin 4:14; 5:1; Jimar 12; 17; 20; Lûqa 1:5; K’arêd Şandîya 7:40; Îbranî 5:4; 7:11; 9:4.

Hermês

Mizgînî

Ferhengok

– p’ûtekî yûnana bû. Yûnana digotin, ku ew qasidê p’ûtêd din bû. K’arêd Şandîya 14:12.

Hêrodes

Mizgînî

Ferhengok

– Peymana Nûda çar merî hene ku pê navê «Hêrodes» tên gotinê.

1. Hêrodesê Mezin: Gava Îsa Mesîh hate dinyayê, Hêrodesê Mezin ser Cihûstanê, Celîlê, Îtûryayê û Traxonîdayê p’adşa bû (Metta 2:1-22; Lûqa 1:5). Navê bavê wî Antîpater bû. Hêrodesê Mezin yekî gelekî zulmk’ar bû, wî jineke xwe, sê kur’êd xwe, xwesîya xwe, apekî xwe û gelekêd din (pêştirî zar’okêd Beytleh’mê) kuştin.

2. Hêrodes-Antîpas: Gava Îsa Mesîh û Yûh’ennayê Nixumdar dest bi k’arêd xwe kirin, Hêrodes-Antîpas serwêrê Celîlê bû (Lûqa 3:1). Bavê wî Hêrodesê Mezin bû û navê dîya wî Maltakê bû. Ewî serê Yûh’ennayê Nixumdar da lêxistinê (Metta 14:1-12; Marqos 6:14-29; Lûqa 9:9). Berî xaçkirina Îsa, Îsa birine ber Hêrodes û wî Îsa bêhurmet kir, qerfê xwe Wî kir (Lûqa 23:7-12).

3. Hêrodes-Egrîpa p’adşa: K’arêd Şandîya 12:1-24-da Hêrodes-Egrîpa Petrûs û Aqûb girtin û Aqûbê birê Yûh’enna da kuştinê. Milyak’etê Xudan Hêrodes-Egrîpa kuşt (K’arêd Şandîya 12:21-23). Bavê Hêrodes-Egrîpa Arîstopolo bû, Arîstopolo jî kur’ê Hêrodesê Mezin bû. Navê dîya Hêrodes-Egrîpa Bernikê bû.

4. Kur’ê Hêrodes-Egrîpa, Egrîpayê duda bû. Egrîpayê duda p’adşayê Cihûstanê bû. Pawlos li ber Egrîpa û xûşka wî Bernikê (Bernikêke din) sekinî û Mizgînîya Xwedê dida wan (K’arêd Şandîya 25:13–26:32). Egrîpayê duda Pawlos şande bajarê R’omayê, wekî Qeyser dîwana wî bikira.

H’ESABÊD DIRÊJAYÊ

Mizgînî

Navnîşêd Çapa Û P’era

k’urdî | yûnanî | h’esabêd dirêjayîyê | şe’detîya wan cîya
zend | pîxus | 45 santî yan weke nîv mêtir (ji serê t’ilîyê h’eta e’nîşkê) | E’yantî 21:17
mîl | milyon (r’omayî) | 1.5 kîlomêtir | Metta 5:41

H’ESABÊD PÎVANÊ

Mizgînî

Navnîşêd Çapa Û P’era

k’urdî | yûnanî | h’esabêd pîvanê | şe’detîya wan cîya
kod | saton (aramî) | derdaneke qasî 13 lîtir av hildida | Metta 13:33; Lûqa 13:21
k’ûp | batos (îbranî) | derdaneke qasî 35 lîtir av hildida | Lûqa 16:6
ç’e’l | koros (îbranî) | derdaneke qasî 390 lîtir av hildida | Lûqa 16:7

H’izkirin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Xwedê me h’iz dike

Yûh’enna 3:16; R’omayî 5:8; Efesî 2:4-5; Yûh’enna I 4:9-10.

Gerekê em Xwedê h’iz bikin

Metta 22:37-38; Marqos 12:28-30; Yûh’enna 14:21; Petrûs I 1:8; Yûh’enna I 5:3.

Gerekê em hevdu h’iz bikin

Metta 5:43-48; 22:39; Yûh’enna 13:34-35; 15:12-17; R’omayî 12:9-10; 13:8-10; Korint’î I 13:1-13; 16:14; Galatî 5:13-14; T’êsalonîkî I 4:9-10; Petrûs I 4:8; Yûh’enna I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

H’ukumetêd merivayêye vê dinyayê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 22:15-22; K’arêd Şandîya 5:27-29; R’omayî 13:1-7; Tîmot’êyo I 2:1-4; Tîto 3:1; Petrûs I 2:13-17.

halêlûya

Mizgînî

Ferhengok

– Gava cihûya dixwest pesinê Xwedê bidana, dikirin qîr’în: «Halêlûya». Ji zimanê îbranî ye, ku tê fe’mkirinê: «Pesinê Xudan bidin» yan «Şikir ji Xwedê». E’yantî 19:1, 3-4, 6.

hebûk

Mizgînî

Ferhengok

– malê dinê, dewlemendtî, p’ere.

herem

Mizgînî

Ferhengok

– dîwanxane, cîyê herî jorin.

hevîrtir’şk

Mizgînî

Ferhengok

– (havên) dikine nava hevîr û hevîr hiltê. Fikira vê li cem cihûya bi r’uh’anî xirab dihate fe’mkirinê, awa gotî sûretê (sîmvola) h’eramîyê, xeysetê xirab û e’mirê h’er’imî bû. Îzina cime’ta Îsraêlê t’unebû, wekî hevîrtir’şk bikirana nava nanê h’edîyêd xwe, k’îjan ku Xwedêr’a dihate dayînê (Qanûna K’ahîntîyê 2:4), ne jî dikirine nava Cejina Nanê Şkeva çawa usa jî tê fe’mkirinê, awa gotî «şkeva» (Derk’etin 12:15). K’itêba Pîrozda hevîrtir’şk çawa nîşana qewateke veşartî ye, îlahî bona qewata gune. Çawa hevîrtir’şk nava t’emamîya şkeva hevîrda bela dibe ya xwe dike, usa jî gune dikare nava cime’têda bela be û zîyanê bide cime’tê. Lûqa 12:1-da hevîrtir’şk tê fe’mkirinê çawa dur’ûtî, Metta 16:6 û 12-da hînkirina fêrisîya û sadûqîya mîna hevîrtir’şk bû, ku miqabilî Îsa disekinîn. Marqos 8:15; Korint’î I 5:6-7; Galatî 5:9.

hêlanêd jorin

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– cîyêd h'ebandina miletê Kenanîya bû (Qaûna k'ahîntîyê 26.30, Jimar 33.52). Xudan e'mirî miletê Îsraêl kir ku van cîya wêran kin. Ew p'adşê ku ev cî wêran nekira dihate h'esabê çawa yekî qanûn t'er'ibandî (2P'adşatî 16:4 ).

hêşî

Mizgînî

Ferhengok

– devê be’rê, k’ewşen.

hilatin (li yekî hilatin)

Mizgînî

Ferhengok

– dengê xwe lê hildan, hilmeyîbûn.

hîndar

Mizgînî

Ferhengok

– merivek nava p’êşe yan sportekêda xwe her gav hîn dike.

hîvk’etî

Mizgînî

Ferhengok

– (e’diroyî, ya jorin k’etî, hîvgirtî) yê hîvê dik’evin, vediç’ir’ikin.

hosanna

Mizgînî

Ferhengok

– xebereke silavdayînê ye, bi zimanê îbranî, yekî xweyîqedirr’a dihate gotinê mîna p’adşa. Pêşîyê hosanna duak bû bi me’na «Xilaz bike!», paşê ew bû gotineke bi me’na «Şikir wîr’a». Metta 21:9, 15; Marqos 11:9-10; Yûh’enna 12:13.

hûsop

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– dareke biç'ûk e, çawa lûfik bona e'detê dîn dihate bik'aranînê. K'ahîna xûna qurbanêda dikirin û dir'eşandine ser meriva, wekî ew meriv li ber Xwedê pîroz bin (Derk'etin 12:22; Qanûna K'ahîntîyê 14:4; Jimar 19:6, 18).

Hûsop

h’edî

Mizgînî

Ferhengok

– h’edîya, p’êşk’êş, xêr, dîyarî.

h’elal û h’eram

Mizgînî

Ferhengok

– 1. bona cihûya ev fe’mîn bi xwarin-vexwarinê, şûştin-veşûştinê û r’abûn-r’ûniştina e’mirê merivava girêdayî bûye. Li gora Qanûna Mûsa cûr’e-cûr’e h’eywan h’eram dihatine h’esabê: Mesele çend cûr’e teyrede, beraz, çend h’eywanêd be’rêda û h’emû me’regîsk usa jî cinyazê mirîya, merivêd k’otî û yêd bi nexweşîyêd ç’erm (Qanûna K’ahîntîyê 11; Qanûna Ducarî 14:3-21). Heger yekî destê xwe bida merivekî k’otî yan cinyazekî bik’eta, ew îdî dih’er’imî, h’eram dibû û ne cayîz bû, wekî ew meriv têk’eta nava cime’tê yan jî cîyêd pîroz. Kin gotî, gava yekî tiştek ji qanûna cihûya der bikira, ew h’eram dihate h’esabê. Cûr’e-cûr’e e’det bona h’elalbûna yekî h’eram hebûn. Mesele, gerekê qurban bida û bi avê bihata şûştinê. Bona çend cûr’eyêd h’elalbûnê gerekê k’ahîn jî li merivê h’elalbûyî binihêr’îya û bigota ku ew îdî h’elal bûye yan na (Qanûna K’ahîntîyê 13). Îsa guh neda e’detêd kal-bava hindava vê pirsêda û çend tişt miqabilî fikirêd qanûnzan û fêrisîya digot (Marqos 7:1-24). Usa jî Îsa destê Xwe da merivêd k’otî (ku h’eram dihatine h’esabê) û ew hin qenc dikirin, hin jî paqij dikirin (Metta 8:1-4). Û qewata Wî ser r’uh’êd h’eram jî hebû, cin ji cinak’etîya (ku h’eram dihatine h’esabê) derdixistin û qenc dikirin (Lûqa 4:30-36).

2. H’elal fire tê fe’mkirinê, çawa kirinêd pîroz, bê qelpî, bê dizî, bê h’ilek’arî, bi k’eda h’elal, usa jî jin-mêr h’elalê hev tên gotinê heger ew hindava hevda h’elal in, ne ç’e’vder in. H’eramî jî çawa ek’sê h’elalîyê ye.

h’eram

Mizgînî

Ferhengok

– ji k’erema xwe bin xebera «h’elal û h’eram»-da bixûnin.

Împêratorîya R'omayêye Zemanê Îsa Mesîhda

Mizgînî

Xerîte

Împêratorîya R'omayêye Zemanê Îsa Mesîhda

Îsa

Mizgînî

Ferhengok

– me’na navê Îsa bi îbranî ev e: «Xudan xilaz dike», yan «xilazkir», yan jî «azabûn» (Metta 1:21).

Îsa Mesîh

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Îsa Mesîh Kur’ê Xwedê ye

Metta 11:27-30; 16:13-17; Lûqa 1:35; Yûh’enna 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; K’arêd Şandîya 3:13-16; 4:10-12; R’omayî 1:3-4; Korint’î I 1:9; Korint’î II 4:4-6; 5:21; Galatî 4:4-5; Fîlîpî 2:5-11; Kolosî 1:15-20; 2:9-10; Îbranî 1:1-14; 7:26-28; Yûh’enna I 2:1-2; 5:20; E’yantî 1:12-18; 19:11-16.

Kur’ê Xwedê çawa meriv hate dinê

Yûh’enna 1:14; Lûqa 1:26-38; Metta 1:18-25; Lûqa 2:1-20; Metta 2:1-23; Galatî 4:4-5; Fîlîpî 2:6-7; Îbranî 2:14-18.

Îsa meriv hîn dikirin û yêd nexweş qenc dikirin

Metta 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Lûqa 4:14-44; Yûh’enna 20:30-31; K’arêd Şandîya 10:36-38.

Îsa gelek k’eremet dikirin

Ji k’erema xwe li Navnîşa K’eremetêd Îsa Mesîh binihêr’in.

Serwêra Îsa girtin û cezayê mirinê dane wî

Metta 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Marqos 14:43-65; 15:1-20; Lûqa 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Yûh’enna 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.

Îsa hate xaçkirinê

Metta 27:32-56; Marqos 15:21-41; Lûqa 23:26-49; Yûh’enna 19:17-37.

Îsa hate definkirinê

Metta 27:57-66; Marqos 15:42-47; Lûqa 23:50-56; Yûh’enna 19:38-42.

Îsa ji mirinê r’abû û xwe gelekava e’yan kir

Metta 28:1-20; Marqos 16:1-8; Lûqa 24:1-49; Yûh’enna 20:1–21:14; K’arêd Şandîya 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; R’omayî 1:4; 4:24-25; Korint’î I 15:3-8; 15:12-21; E’yantî 1:18.

Îsa çû e’zmên

Lûqa 24:50-51; K’arêd Şandîya 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; R’omayî 8:34; Efesî 1:20-23; Fîlîpî 2:9-11; Îbranî 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Petrûs I 3:22.

Îsa wê dîsa veger’e

Metta 24:29-44; Yûh’enna 14:1-3; K’arêd Şandîya 1:10-11; 3:19-21; Fîlîpî 3:20-21; Kolosî 3:4; T’êsalonîkî I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; T’êsalonîkî II 1:6-10; 2:1-4; Tîmot’êyo I 6:13-15; Tîmot’êyo II 4:8; Îbranî 9:28; Petrûs II 3:1-18; Yûh’enna I 3:1-3; E’yantî 1:7; 22:12-13.

Dîwana Xwedê bi destê Îsa Mesîh e

Metta 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Yûh’enna 3:18-21; 5:24-29; K’arêd Şandîya 17:30-31; R’omayî 2:1-11; 14:10-12; Korint’î I 3:10-15; 4:5; Korint’î II 5:9-10; T’êsalonîkî II 1:5-10; Îbranî 9:27-28; 10:26-31; Petrûs I 1:17; 4:3-5; E’yantî 20:11-15.

Îshaq

Mizgînî

Ferhengok

– kur’ê Birahîm û Serayê bû. Me’na navê wî «k’en» e, gava dîya wî Serayê cara pêşin bihîst ku Xwedê wê zar’ bida wê, ew k’enîya, çimkî ew e’mirda mezin bû. Destpêbûn 21:1-8; K’arêd Şandîya 7:8; R’omayî 9:7; Îbranî 11:9 û yêd mayîn.

Îsraêl

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– 1. Navê meriv e. Çaxê Xwedê Aqûbê bavê miletê Îsraêlê bimbarek kir, navê wî kire Îsraêl (Destpêbûn 32:27-28; 35:10). Çend nav zur'eta Îsraêlr'a tê gotinê: «Cime'ta Îsraêl», «Zar'êd Îsraêl» û «îbranî». 2. Navê welat jî tê gotinê: «Îsraêl». Berê jêr'a digotin: «Kenan» (Destpêbûn 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19). Navekî din jî jêr'a dibêjin: «Welatê Filistînê». Pey mirina Silêman p'adşar'a welat bû du p'ara. P'ara bakurêr'a gotin Îsraêl, p'ara başûrêr'a gotin Cihûda (1P'adşatî 12:16-17 ).

Mizgînî

Ferhengok

– 1. Navê meriv e. Çaxê Xwedê Aqûbê bavê miletê Îsraêlê bimbarek kir, navê wî kire Îsraêl (Destpêbûn 32:27-28; 35:10). Çend nav zur’eta Îsraêlr’a tê gotinê: «Cime’ta Îsraêl», «Zar’êd Îsraêl» û «îbranî». Cihû jî çawa miletê Îsraêlê têne h’esabê.

2. Navê welat jî tê gotinê: «Îsraêl». Zûva jêr’a digotin: «Kenan» (K’arêd Şandîya 7:11; 13:19). Navekî din jî jêr’a «Welatê Filistînê» dibêjin.

Îşaya

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxemberekî e’yan bû, ku weke 700 salî berî Îsa Mesîh hebû. Ewî derheqa Îsada gelekî p’êxembertî kirîye. K’itêba wî jî heye. Metta 3:3; K’arêd Şandîya 8:30; R’omayî 9:27-29 û yêd mayîn.

îbranî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– navekî kevin e û cime'ta Îsraêlê pê vî navî hate navkirinê, Birahîm yê pêşin bû ku bi vî navî hate navkirinê (Destpêbûn 14:13). Îbranî usa jî ziman e. Cime'ta Îsraêl bi zimanê îbranî xeber didan. Peymana Kevin bi vî zimanî nivîsar e.

Mizgînî

Ferhengok

– navekî kevin e û cime’ta Îsraêlê pê vî navî hate navkirinê. Îbranî usa jî ziman e. Cime’ta Îsraêlê bi zimanê îbranî xeber didan. Peymana Kevin bi vî zimanî nivîsar e. K’itêbeke Peymana Nû jî bi vî navî heye (Ne’ma Îbranîyar’a).

îlahî

Mizgînî

Ferhengok

– hê bona wê yekê, hê zêde.

înk’ar

Mizgînî

Ferhengok

– yek haş ji tiştekî heye, lê xwe mukur’ nayê ku zane.

îqrarkirin

Mizgînî

Ferhengok

– erêyîkirin, şêkirandin.

îsaf

Mizgînî

Ferhengok

– wicdan.

îtoyîn

Mizgînî

Ferhengok

– r’obet, sosret.

Ji gunekirinê veger’in

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 4:17; Marqos 6:12; Lûqa 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; K’arêd Şandîya 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Korint’î II 7:8-11; Petrûs II 3:9; E’yantî 9:20-21.

Jinber’dan û ji mêr dûrk’etin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 5:31-32; 19:3-9; Lûqa 16:18; R’omayî 7:2-3; Korint’î I 7:10-16.

Jîyîna h’eta-h’etayê, ya ku Îsa Mesîh dide wan, yêd ku bawerîya xwe wî tînin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 19:16-30; Lûqa 10:25-28; Yûh’enna 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; R’omayî 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Korint’î II 5:17; Galatî 2:20; Efesî 2:1-6; Kolosî 2:13; 3:1-4; Tîmot’êyo II 1:10; Tîto 3:4-7; Petrûs I 1:23; Yûh’enna I 5:11-13.

Jîyîna malêda

Mizgînî

Xeberêd K’ilît
bona jin û mêra

Metta 19:4-6; Korint’î I 7:1-16; Efesî 5:21-33; Kolosî 3:18-19; Tîto 2:3-5; Îbranî 13:4; Petrûs I 3:1-7.

bona zar’a

Metta 15:3-6; Lûqa 2:51; Efesî 6:1-3; Kolosî 3:20; Tîmot’êyo I 5:4, 8; Îbranî 12:7-11.

bona dê û bava

Efesî 6:4; Kolosî 3:21; Tîmot’êyo I 3:4-5.

bona jinebîya

K’arêd Şandîya 6:1; R’omayî 7:2-3; Korint’î I 7:39-40; Tîmot’êyo I 5:3-16; Aqûb 1:27.

jîyîna h’eta-h’etayê

Mizgînî

Ferhengok

– e’mirê h’eta-h’etayê, jîyîna herheyê, h’eyata ebedî.

Kenan

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– navê wî welatî ye, k'îjan ku Xwedê li gora sozê xwe da miletê Îsraêlê, wekî bibe welatê wan. Ev navê «Kenan» hê berî li wir mayîna miletê Îsraêlê hebû. Paşê «Îsraêl» yan jî «Filistîn» hate gotinê (Destpêbûn 10:19; 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19).

Mizgînî

Ferhengok

– navê wî welatî ye, k’îjan ku Xwedê li gora sozê Xwe da miletê Îsraêlê, wekî bibe welatê wan. Ev navê «Kenan» hê berî li wir mayîna miletê Îsraêlê hebû. Paşê «Îsraêl» yan jî «Filistîn» hate gotinê. Metta 15:22; K’arêd Şandîya 7:11; 13:19.

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– gava cime'ta Îsraêlê ji Misirê derk'et, Xwedê serê ç'îyayê Sînayê Mûsar'a got, çawa gerekê Konê Şe'detîyê bê çêkirinê (Derk'etin 25). Gava çêkirin, r'ûmeta Xwedê ew cî t'ijî kir û Xwedê bi r'ûmeta xwe şe'detî da û da xuyakirinê ku ew t'evî wan e (Derk'etin 38:21). Konê Şe'detîyê û Konê Civînê (Derk'etin 27:21) yek bûn. Cime'ta Îsraêlê li wir dicivîyan. Silêman jî Orşelîmêda p'aristgeh dewsa wêda çêkir. Konê Şe'detîyêda (û usa jî p'aristgehêda) tiştêd pîroz jî hebûn, mesele: Sindoqa Peymana Xudan (Qanûna Ducarî 10:8), awa gotî Sindoqa Şe'detîyê (Jimar 4:5).

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)

Konê Şe’detîyê (Konê Civînê)

Mizgînî

Ferhengok

– Gava cime’ta Îsraêlê ji Misirê derk’et, Xwedê serê ç’îyayê Sînayê Mûsar’a got, çawa gerekê Konê Şe’detîyê bê çêkirinê (Derk’etin 25). Gava çêkirin, r’ûmeta Xwedê ew cî t’ijî kir û Xwedê bi r’ûmeta Xwe şe’detî da û da xuyakirinê ku Ew t’evî wan e (Derk’etin 38:21). Konê Şe’detîyê û Konê Civînê (Derk’etin 27:21) yek bûn. Cime’ta Îsraêlê li wir dicivîyan. Silêman jî Orşelîmêda p’aristgeh dewsa wêda çêkir. Konê Şe’detîyêda (û usa jî p’aristgehêda) tiştêd pîroz jî hebûn, mesele: Sindoqa Peymana Xudan (Qanûna Ducarî 10:8), awa gotî Sindoqa Şe’detîyê (Jimar 4:5).

Konê Şe’detîyê (Konê Civînê)

Kur’ê Dawid

Mizgînî

Ferhengok

– navekî k’ifş e, ku miletê cihû bona Mesîh digotin, çimkî Xwedê soz dabû, ku Mesîh wê ji r’ik’inyata Dawid bê. Metta 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Marqos 10:47-48.

Kur’ê Mêriv (Kur’ê Însan)

Mizgînî

Ferhengok

– Çawa ji k’itêba Danîyêl p’êxember (7:13-14 ) tê xuyakirinê, berî hatina Îsa Mesîh miletê Îsraêlê bawer dikir ku Xwedê wê xilazkirekî bona cime’ta Xwe bişîne, wekî wan ji gunêd wan xilaz ke û navê Wî wê «Kur’ê Meriv» be. Peymana Nûda gelek cara Îsa Mesîh Xwexa ev nav li Xwe kir. Ev xwenavkirina Îsa bi r’engekî nixamtî dide xuyakirinê, ku Îsa ew e bona k’îjanî Xwedê gotibû, ku çawa Xilazkir wê bê dinyayê û Ew e, Yê ku Xwedê p’adşatîyêd t’emamîya dinyayê dane destê Wî. Li her çar Încîlada Îsa dibêje, Kur’ê Mêriv Xwexa ye û h’ukumê Wî bona baxşandinê û dîwankirinê heye (Marqos 2:10; Yûh’enna 5:27) û usa jî Xwexa wê jîyîna Xwe bide, wekî yêd din aza bin (Marqos 10:45). Metta 8:20; Lûqa 18:8; Yûh’enna 1:51; K’arêd Şandîya 7:56 û yêd mayîn.

Kur’ê Xwedê

Mizgînî

Ferhengok

– Peymana Nûda ev nav Îsa Mesîhr’a tê gotinê, lê ew bi me’na fîzîkî (cismanî) nayê fe’mkirinê. Peymana Kevinda, «Kur’ê Xwedê» navekî bona wî P’adşayî ye, yê ku Xwedê bijart, awa gotî bona Mesîh (yê bi r’ûn k’ifşkirî), ku Berdestîyê Xwedêyî Pîroz û Amin e (Îşaya 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Zebûr 2:6-12). Ew nav «Kur’ê Xwedê» nêzîkîya heleqetîya nava Xwedê û Wîda dida k’ifşê. Awa gotî Îsa Mesîh bi me’na r’uh’anî Kur’ê Xwedê tê navkirinê. Peymana Nûda hatîye nivîsarê, ku Kur’ê Xwedê Xebera Xwedê ye (Peyva Xwedê ye) û Xebera Xwedê jî Xwexa Xwedê ye. Kur’ê Xwedê ji Bav (Xwedê) tê. Ew nûra r’ûmeta Xwedê ye û sûretê Xwedêyê ku xuya nabe. Hê berî e’firandina e’rd û e’zmana Kur’ li cem Bavê bû. Bav û Kur’ yek in, xwestina wan jî yek e, h’ukumê Kur’ mîna h’ukumê Bavê ye û Kur’ Bavê merivava dide aşkerekirinê û Kur’ bi h’emû awayî t’am aşkerebûna Bavê ye. Ji k’erema xwe bin xebera «Bav»-da bixûnin. Metta 1:18-20; Kolosî 1:15-20; Îbranî 1:1-4; Yûh’enna 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Lûqa 10:22; R’omayî 1:4.

K’EREMETÊD ÎSA MESÎH

Mizgînî

Meselêd Îsa Mesîh

K’eremet | Metta | Marqos | Lûqa | Yûh’enna
1. *K’eremeta de’wata Qanayêda | – | – | – | 2:1-11
2. Îsa kur’ê qulixk’arekî qenc dike | – | – | – | 4:46-54
3. Îsa r’uh’ê h’eram derdixe | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qenckirina xwesîya Petrûs û nexweşêd din | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Girtina me’sîya | – | – | 5:4-11 | –
6. Îsa yekî ji k’otîbûnê paqij dike | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Îsa şilûşe’t dibaxşîne û qenc dike | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Nexweşê sî û h’eyşt sala qenc dibe | – | – | – | 5:1-9
9. Qenckirina merivê destk’işîyayî | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Îsa xulamê sersedekî qenc dike | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Saxbûna kur’ê jinebîya Nayînê | – | – | 7:11-15 | –
12. Qenckirina yê kor û lal | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Îsa firtonê diseqir’îne | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qenckirina du cinak’etîyê Gerdarînê | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
K’eremet | Metta | Marqos | Lûqa | Yûh’enna
15. **Qîzika mirî û k’ulfeteke nexweş | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Îsa du kora qenc dike | 9:27-31 | – | – | –
17. Îsa yê lal qenc dike | 9:32-33 | – | – | –
18. *Îsa pênc h’ezara t’êr dike | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Îsa p’îya li ser avêr’a diçe | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Bawerîya k’ulfeta kenanî | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qenckirina geleka | 15:29-31 | – | – | –
22. Qenckirina yê lal | – | 7:31-37 | – | –
23. *Îsa çar h’ezara t’êr dike | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qenckirina korê Beytsaydayê | – | 8:22-26 | – | –
25. Qenckirina yê cinak’etî | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Xercê p’aristgehê zikê me’sîda | 17:24-27 | – | – | –
27. Vekirina ç’e’vêd yekî zikmakîyêda kor | – | – | – | 9:1-7
28. Qenckirina k’ulfeta qoncikî | – | – | 13:10-13 | –
29. Qenckirina merivê avzê | – | – | 14:1-4 | –
30. Qenckirina dehe k’otîya | – | – | 17:11-19 | –
K’eremet | Metta | Marqos | Lûqa | Yûh’enna
31. **Îsa Lazarê mirî sax dike | – | – | – | 11:1-44
32. Qenckirina du korê Erîhayê | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Dara hêjîrêye h’işkbûyî | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Îsa guhê xulamê serekk’ahîn pêva dike | – | – | 22:50-51 | –
35. *Girtina me’sîyaye bi k’eremet | – | – | – | 21:1-11

R’êzêd bê steyrk cîyêd k’eremetêd qenckirina meriva didine k’ifşê.

R’êzêd yek steyrk (*) cîyêd wan k’eremeta didine k’ifşê, li k’u h’ukumê Îsa ser t’ebîyetê xuya bûye.

R’êzêd du steyrk (**) cîyêd k’eremetêd saxkirina mirîya didine k’ifşê.

K’itêba Pîroz

Mizgînî

Ferhengok

– hin Nivîsarêd Peymana Nû t’evî yêd Peymana Kevin hevr’a dibine t’evayîya K’itêba Pîroz, awa gotî «Bîblîya» ku tê welger’andinê «K’itêba ser k’itêbar’a».

K’itêba Zebûra

Mizgînî

Ferhengok

– k’itêbeke Peymana Kevin e. Zebûr xwexa k’ulam û stiranêd şikirdayînê ne bona Xwedê. Usa jî meriva ji k’ûrayîya dilê xwe avîtine ser h’alê xwe, dilovandine û derd-kulêd xwe Xwedêva e’lam kirine. P’ayê-p’ir’ê Dawid p’adşa ev zebûr nivîsîne.

K’omekdayîn

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Lûqa 3:10-11; 6:38; K’arêd Şandîya 11:27-30; Korint’î I 10:24; Korint’î II 8:1-15; 9:1-15; Galatî 6:9-10; Fîlîpî 4:14-19; Îbranî 10:24; 13:1-3; 13:16; Aqûb 1:27; 2:15-16; Yûh’enna I 3:16-18.

K’urdî

Mizgînî

Navnîşêd Çapa Û P’era

2 pol | qur’ûşek
4 qur’ûş | diravekî çarqur’ûşê
64 qur’ûş | zîvek
4 zîv | nalekî çarzîvê
100 zîv | zêr’ek
6000 zîv | telantekî zîv
180 000 zîv | telantekî* zêr’

* T’arîxêda çend cûr’e telant hebûn, ew qur’nava girêdayî bûn. Telantêd zêr’în jî hebûn ku ji 180 000 zîva qîmettir bûn.

k'ahîn

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ji zur'eta Harûnê birê Mûsa bûn. K'ahîna ew gorîyêd (qurbanêd) ku miletê Îsraêlê danîn serjêdikirin. Ew bona miletê Îsraêlê ber Xwedê disekinîn û dua dikirin, navçêtî dikirin û xwestina Xwedê cime'têr'a didane e'yankirinê. Serekk'ahîn salê carekê dik'ete cîyê herî pîroz û bona gunehê cime'tê gunehk'ewandin dikir (Qanûna K'ahîntîyê 6:8-10:20; Îbranî 6:20-8:6; Derk'etin 30:10). Melk'î-Sadiq jî Destpêbûnêda k'ahînê dihate h'esabê (Destpêbûn 14:18-20).

k'efîl

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– (girew, k'efalet) p'ere yan tiştêk ji ber tiştava dihate dayînê, h'atta r'oja pirs safîkirine (Destpêbûn 38:17- 20).

k'irk'ût

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– (k'ewk'urt') kevirekî nerm û zer e ku bi alaveke r'engê vekirî bi şewq dişewite û bîna wê jî qewat e (Destpêbûn 19:24; Qanûna Ducarî 29:23).

k'otî (k'otîbûn)

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– nexweşîk e ç'erm e cûr'e-cûr'e ye ku bela dibe. Li gora Qanûna K'ahîntîyê ji serê 13-a h'eta 14-a zemanê berê her cûr'e nexweşîya ser ç'erm ji k'otîbûnêva girtî h'eta çend cûr'e p'izika, usa jî tiştêd k'efikî h'eram dihatine h'esabê. Cime'tê berî nexweşêd aha didan ji gund û bajara derdixistine der, lê heger yek qenc bûya, gerekê xwe nîşanî k'ahîn bikira û h'edî bida, wekî destûr bidanê ku ew bik'eta nava cime'tê.

karbûnkûl

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– kevirekî qîmetî şîn û şînî-k'esk (Derk'etin 28:18).

kela

Mizgînî

Ferhengok

– h’ebs, zindan, girtîgeh.

kenanî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– miletek bû ku li Kenanê dima, zur'eta kur'ê Ham, kur'ê Nuh bû (Destpêbûn 10:6; Jimar 13:29).

Mizgînî

Ferhengok

– miletek bû ku li Kenanê diman, zur’eta kur’ê Ham, kur’ê Nuh (Destpêbûn 10:6).

kulî

Mizgînî

Ferhengok

– hespê gîhê, sîyarê bûkê.

Kulî

k’ahîn

Mizgînî

Ferhengok

– ji zur’eta Harûnê birê Mûsa bûn. K’ahîna ew gorîyêd (qurbanêd) ku miletê Îsraêlê danîn serjêdikirin. Ew bona miletê Îsraêlê ber Xwedê disekinîn û dua dikirin, navçêtî dikirin û xwestina Xwedê cime’têr’a didane e’yankirinê. Wana dehekê (ji deha p’areke) hebûkê, heger hasil bûya, yan dayîna berê e’rdê bûya, yan çi k’ar qazinc kirana ji cime’ta Îsraêlê xwer’a distandin. Nav civata giregirêd cihûyada serekêd k’ahîna jî hebûn. Yek ji wan serekêd k’ahîna bona wextekê dihate bijartinê ku bibe Serekk’ahîn, ewî serwêrîya t’emamîya k’ahîna û civata giregira dikir. Serekêd k’ahîna ew bûn jî, yêd ku îdî carekê dora xweda bibûne Serekk’ahîn, usa jî ji yêd e’yane ji malêd wan Serekk’ahîna bûn. Qanûna K’ahîntîyê 6:8–10:20; Metta 26:57; Îbranî 6:20–8:6 û yêd mayîn.

k’atib

Mizgînî

Ferhengok

– nivîsk’arê serwêrêd bajêr (K’arêd Şandîya 19:35).

k’efen

Mizgînî

Ferhengok

– ji qedek (p’îne, p’aç’), mirî têda dip’êç’in.

k’efîl (standin)

Mizgînî

Ferhengok

– (girew, k’efalet) p’ere ji ber merivva tê dayînê, wekî bikaribin aza bimînin h’eta r’oja dîwankirinê.

k’erem

Mizgînî

Ferhengok

– Peymana Nûda gelek cara çawa p’êşk’êşek yan dayînek tê fe’mkirinê. K’erem xwestina dilê Xwedê ye, wekî tiştekî qenc, îlahî xilazbûnê bide merivêd ku ne hêjayî p’êşk’êşêd Wî ne. Ew bêheq dide meriva û li hîvîya tiştekî paşdastandinê nîne. Gelek cara K’itêba Pîrozda nivîsk’ara k’erema Xwedê çawa dua-dirozge bona hev xwestine.

k’ewdayîna guna (k’ewandina guna)

Mizgînî

Ferhengok

– r’esîtkirina guna, baxşandina guna. «K’ew» tê fe’mkirinê çawa şewitandin, r’esîtkirin.

k’êlek

Mizgînî

Ferhengok

– tenişt.

k’êmûn

Mizgînî

Ferhengok

– (k’îmyon, zîre) t’oximê cûr’ekî p’incar’a ye. Cihûya ew çawa derman dixwarin pê qenc dibûn (Metta 23:23).

k’inîşt

Mizgînî

Ferhengok

– bi yûnanî «SUNAGOG», cîyê civata xwedênasêd cihûya ye, îlahî r’oja şemîyê, ku nivîsarêd pîroz têda dixûnin, dua dikin û hîn dikin. Her endemekî k’inîştê dikare hîn bike. Dema Îsada k’inîşt h’emû bajarêd cihûyada hebûn. Qurban li wir nedihatine serjêkirinê. Ji k’erema xwe bin xebera «p’aristgehê»-da bixûnin.

K’inîşt

k’irk’ût

Mizgînî

Ferhengok

– (k’ewk’urt’) kevirekî nerm û zer e ku bi alaveke r’engê vekirî şewq dişewite û bîna wê jî qewat e (tûj e). Lûqa 17:29; E’yantî 9:17-18 û yêd mayîn.

k’ofî

Mizgînî

Ferhengok

– Hêna berê nava yûnanada k’ofî ji gula yan belga bûn, gilover’ bona serê meriva dihûnandin. Wan meriva k’ofî distand, yêd ku lîstikêd sportêda serdik’etin (alt’ dikirin) yan jî bona eskerêd e’gît bûn ku dijmin bindest dikirin. Korint’î I 9:25; E’yantî 2:10; 3:11; 4:4, 10 û yêd mayîn.

K’ofî

k’otî (k’otîbûn)

Mizgînî

Ferhengok

– nexweşîk e, ku ser mêriv birîn dertên, ew birîn k’ûr dibin, ku t’u cara qenc nabin. Li gora Qanûna K’ahîntîyê ji serê 13-a h’eta 14-a zemanê berê her cûr’e nexweşîya ser ç’erm ji k’otîbûnêva girtî h’eta çend cûr’e p’izika, usa jî tiştêd k’efikî h’eram dihatine h’esabê. Cime’tê berî nexweşêd aha didan ji gund û bajara derdixistine der, lê heger nişkêva yek qenc bûya, gerekê xwe nîşanî k’ahîn bikira û h’edî bida, wekî destûr bidanê ku ew bik’eta nava cime’tê.

k’ozî

Mizgînî

Ferhengok

– 1. xwelîya şewitî.

2. K’ozîkirî jî tê fe’mkirinê çawa «dermalîkirî».

k’ulfet

Mizgînî

Ferhengok

– jin, pîrek.

k’umr’eşîya Xwedê

Mizgînî

Ferhengok

– r’uh’anî tê fe’mkirinê. Peymana Kevinda, gava cime’ta Xwedê dest ji Xwedê k’işand û p’ût h’ebandin, ew usa dihate h’esabê, bême’ne çawa jina yekî ç’e’v bavêje mêrekî din û mêrê wê k’umr’eşîyê bike. Hosêya 2:2-13; Yêremîya 3:6-10, 20; Korint’î I 10:22; Korint’î II 11:2.

k’urx

Mizgînî

Ferhengok

– k’inca zivir ji mûyê bizinê, çawa nîşana şînê ber Xwedê li xwe dikirin (Metta 11:21).

Lêwî

Mizgînî

Ferhengok

– 1. Yek ji her donzdeh kur’êd Aqûb bû. Zur’eta Lêwî jî yek ji wan her donzdeh qebîlêd Îsraêlê bû. Mûsa p’êxember û birê wî Harûn, her du jî ji vê qebîlê bûn. Ji nava vê qebîlê Xwedê Harûn zur’etêva bona şixulê Xwedê p’aristgehêda, awa gotî k’ahîntîyêr’a bijart. Yêd mayîn alîk’arîya van k’ahîna dikirin. Derk’etin 6:16-25; 32:26-29; Jimar 1:47-53; Lûqa 10:32; Îbranî 7:5, 9-10; E’yantî 7:7 û yêd mayîn.

2. Lêwîyê kur’ê Halfawo şagirtekî Îsa bû, ku jêr’a Metta jî digotin.

Lêwî û k’ahîn

Lût

Mizgînî

Ferhengok

– birazîyê Birahîm bû. Gava Birahîm çû bona welatê ku Xwedê soz dabû, Lût t’evî wî çû. K’etin wî welatî û Lût çû bajarê Sodomêda ma. Destpêbûn 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Lûqa 17:28-32; Petrûs II 2:7.

leck’ar

Mizgînî

Ferhengok

– yê ku t’evî yekî din yan dik’eve lecê yan qoşê.

lêyî

Mizgînî

Ferhengok

– tofan.

lîl

Mizgînî

Ferhengok

– xîzge, qûm, çemûr’.

lomekirin

Mizgînî

Ferhengok

– neheqkirin, dîwankirin, sûcdarkirin.

lûfika be’rê

Mizgînî

Ferhengok

– lîfika (kulavê) be’rê.

MESELÊD ÎSA MESÎH

Mizgînî

Meselêd Îsa Mesîh

Mesele | Metta | Marqos | Lûqa
1. Xwêya bê te’m | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ç’ira ser p’êç’irê | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Mala yê serwaxt û mala yê bêfe’m | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Kesek pê p’arç’ê nû k’inca kevin p’îne nake | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Şerava nû nakine meşkêd kevin | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Mesela t’oximr’eş | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Mesela genim û zîwanê | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Mesela du deyndara | – | – | 7:41-43
9. T’oximê ku digihîje | – | 4:26-29 | –
10. H’eba t’oximê xerdalê | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Hevîrtir’şk | 13:33 | – | 13:20-21
12. Xizna veşartî | 13:44 | – | –
13. Dur’ê qîmet | 13:45-46 | – | –
14. T’or’a avîtî | 13:47-50 | – | –
15. R’astîyêd kevin û nû | 13:52 | – | –
16. Xulamê ku nabaxşîne | 18:23-35 | – | –
17. Mesela samerîyê qenc | – | – | 10:30-37
18. Mêvanê nîvê şevê û sê nan | – | – | 11:5-8
19. Dewletîyê bê fe’m | – | – | 12:16-21
20. Xulamê h’işyar | – | 13:35-37 | 12:35-40
Mesele | Metta | Marqos | Lûqa
21. Xulamê amin û xulamê bêamin | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Mesela dara hêjîrêye bê ber | – | – | 13:6-9
23. Yêd ku li navê xwe diger’in | – | – | 14:7-14
24. Mesela şayîya giran | – | – | 14:16-24
25. Çawa bibine şagirtê Îsa | – | – | 14:25-33
26. Peza undabûyî | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Zîvê undabûyî | – | – | 15:8-10
28. Kur’ê undabûyî û birê wî | – | – | 15:11-32
29. Wek’îlxercê bêamin, lê serwaxt | – | – | 16:1-13
30. Merivê dewletî û Lazarê feqîr | – | – | 16:19-31
31. Borcdarîya xulamê amin | – | – | 17:7-10
32. Mesela jinebîyê û h’akim | – | – | 18:1-8
33. Mesela fêrisî û xercgir | – | – | 18:9-14
34. Mesela dehe zêr’a | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. P’alêd r’ezêd tirîya û heqê wan | 20:1-16 | – | –
36. Mesela du kur’a | 21:28-32 | – | –
37. Mesela r’ezê tirîya û r’ezvana | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Mesela de’watê | 22:1-14 | – | –
39. Dersa dara hêjîrê | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. R’oj û sih’et ne e’yan e | – | 13:33-37 | –
41. Mesela dehe qîzêd bik’ir | 25:1-13 | – | –
42. Mesela sê xulama | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Pez û bizin | 25:31-46 | – | –

Melk’î-Sadiq

Mizgînî

Ferhengok

– P’adşa û k’ahînê bajarê Şelîmê bû. Carekê dijmina birazîyê Birahîm, Lût mala wîva girtin. Birahîm çû t’ev wan dijmina şer’ kir û serk’et, Lût, mal û milk’ê wîva xilaz kir paşda anî. Gava Birahîm veger’îya, yekî bi navê Melk’î-Sadiq r’astî wî hat, nan û şerav da Birahîm û dua li wî kir. Birahîm yek ji dehe p’arêd h’emû tiştêd ku t’evî xwe ji şêr’ anîn p’êşk’êşî wî kir. Gelek sal pey vê yekêr’a e’detê cime’ta Îsraêlê bû, wekî yek ji dehe p’arêd ber û tiştêd din bidana k’ahîna. Destpêbûn 14:17-20; Îbranî 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Meryem

Mizgînî

Ferhengok

– Çend k’ulfet K’itêba Pîrozda hene, navê wan Meryem.

1. Dîya Îsa.

2. Meryema Mejdelanî (Metta 27:56; Marqos 16:9; Lûqa 8:2; Yûh’enna 20:1-2, 11-18).

3. Meryema xûşka Mert’a û Lazar (Lûqa 10:38-42; Yûh’enna 11:1-5; 12:1-7).

4. Meryema dîya Aqûb û Ûsiv. Hinek difikirin ku ev Meryem xût ew Meryema jina Klêpas bû (Metta 27:56; Marqos 15:40; 16:1; Lûqa 24:10).

5. Meryema dîya Yûh’enna-Marqos. Mala wê Orşelîmêda hebû, li wir şagirtêd Îsa dicivîyan (K’arêd Şandîya 12:12).

Mesîh

Mizgînî

Ferhengok

– xebereke îbranî ye. Me’na wê bi zimanê îbranî ev e: «Yê bi r’ûn k’ifşkirî». Gava yek dibû p’adşa, r’ûn ser serê wîda dikirin. Ev jî dibû nîşana ku filankes bû p’adşa. Xwedê soz dabû, wekî xilazkirekî cime’ta Xwer’a bişîne, ku wan aza ke, p’adşatîya Xwedê bîne nava wan û bibe p’adşayê t’emamîya dinyayê. Lema gava Îsa hat, ew bi navê «Mesîh» hate gotinê, wekî bide k’ifşê ku ew ji Xwedêda bijartî û k’ifşkirî ye. Xebera «r’ûnkirî» bi zimanê yûnanî XRÎSTOS tê gotinê.

Mirin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Yûh’enna 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; R’omayî 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Korint’î I 15:12-58; Korint’î II 5:1-10; Fîlîpî 1:20-24; T’êsalonîkî I 4:13-18; Îbranî 2:14-15; E’yantî 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

Misir

Mizgînî

Ferhengok

– welatekî nêzîkî Îsraêlê ye. Cime’ta Îsraêlê li wir çarsid salî bû hêsîr û xulam. K’arêd Şandîya 7:34-40; Metta 2:13.

Mizgînî

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 24:14; K’arêd Şandîya 16:10; 20:24; R’omayî 1:2-4; 16-17; Korint’î I 1:17-25; 15:1-7; Galatî 1:6-12; Efesî 1:13; Fîlîpî 1:27; Kolosî 1:5-6; T’êsalonîkî I 1:5; T’êsalonîkî II 2:14; Tîmot’êyo II 1:8-11; 2:8-10.

Mizgînî (Mizgînîya Xwedê)

Mizgînî

Ferhengok

– «Încîl» ji k’oka (r’awa) xebera EUAGGELÎON bi zimanê yûnanî tê. Me’na wê bi kurmancî «mizgînî» ye. Mizgînî jî tê fe’mkirinê çawa xeber yan dengekî xêr ser merivda tê.

Mîrêcin

Mizgînî

Ferhengok

– (Cin, Îblîs, Şeyt’an) Bi yûnanî «DÎABOLOS» e, ku tê fe’mkirinê «cin», usa jî xebera «SATANAS» tê xebatê, ku ev xeber e’silê xweda ji zimanê îbranî ye û t’ercime dibe «Yê miqabil, xeybkir, buxdanbêj». Serda jî Peymana Nûda gelek navêd wîye din hene. Mesele: Serwêrê cina (Metta 9:34; 12:24), Belzebûl (Metta 12:24), Cêr’ibandkir (Metta 4:3), Me’r û Zîya (E’yantî 20:2), Yê Xirab (Metta 5:37; 6:13), Bavê derewa (Yûh’enna 8:44) û yêd mayîn. K’itêba Pîroz e’yan dike, ku mîrêcin dijminê Xwedê û meriva ye. Ew ber Xwedê şikîyatê meriva dike. Ew xwe dike dilqê milyak’etê r’onayê (Korint’î II 11:14), meriva dixapîne, ji r’îya Xwedê derdixe û tiştêd mayîn dide h’ebandinê, meriva dike hêsîrê guna. Usa jî K’itêba Pîroz e’yan dike, ku Îsa Mesîh hate dinyayê bi mirin û r’abûna Xwe mîrêcin bindest kir. Axirîya dinê (R’oja Axretê) Îsa wextê hatina Xweye duda wê dîwana mîrêcin û milyak’etêd wî bi agirê h’eta-h’etayê bike (Metta 25:41; E’yantî 20:10).

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 13:19; 25:41; Lûqa 4:1-13; 22:3-4; Yûh’enna 8:42-44; Korint’î II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Efesî 2:2; T’êsalonîkî I 2:18; T’êsalonîkî II 2:9-12; Petrûs I 5:8-9; Yûh’enna I 3:8-10; E’yantî 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

Mowab, mowabî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– anegorî Destpêbûn 19:37, zur'eta Lût ji qîza wîye mezin bû. Mowabî alîyê r'ohilata Ûrdunê diman (Jimar 21:13).

Mûsa

Mizgînî

Ferhengok

– serwêrekî cime’ta Îsraêlêyî e’yan bû. Wextê ku cime’ta Îsraêlê hêsîr û xulamêd welatê Misirê bûn, Xwedê ew bijart û cime’ta Îsraêlê bi destê wî xilaz kir. Xwedê pê destê Mûsa Qanûn jî daye cime’ta Îsraêlê (Derk’etin serê 1-ê h’eta serê 20-î û yêd mayîn). Metta 8:4; 17:3-4; Yûh’enna 5:45-46; Îbranî 3:2-5, 16 û yêd mayîn.

mala Aqûb

Mizgînî

Ferhengok

– miletê Îsraêl. Aqûb û Îsraêl yek in. Her donzdeh kur’êd Aqûb, awa gotî her donzdeh kur’êd Îsraêl, bûne donzdeh qebîlêd Îsraêlê.

mana

Mizgînî

Ferhengok

– Gava Cime’ta Îsraêl ji Misirê derk’et, t’evî Mûsa çil salî nava ber’îyêda bû. Ber’î cîkî xikî-xwelî (vikî-vala) bû, li wir her sibeh bona xwarinê Xwedê «mana» ji e’zmana dibarand û dida wan, çimkî xwarina wan t’unebû. Pêştirî r’oja şemîyê (sebtê), her sibeh cime’ta Îsraêlê derdik’et diçû, bona r’ojekê mana t’op dikirin û dikirine nan, dixwarin. Mana tiştekî weke libêd k’işmîşa xuya dibû. Libêd wî gilover’ û sipî bûn û te’ma wî mîna te’ma nanê şkevayî hingivkirî bû (Derk’etin 16; Jimar 11:4-9). Hinek fe’m dikin ku mana gezo ye, lê na. Gezoyê ku dik’eve ser belgêd darêd me’zê û darêd berûyê, eva tiştekî din e, ne mana ye.

meriv

Mizgînî

Ferhengok

– mirov, însan.

mesîhî

Mizgînî

Ferhengok

– yê ku li pey Îsa Mesîh diçe û Wî bawer dike. K’arêd Şandîya 11:26; 26:28; Petrûs I 4:16.

milyak'et

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– zimanê îbranî û yûnanîda fe'mîna wê «qasid» e, çimkî evana qasidêd Xwedê ne. Evana heyînêd r'uh'anî ne, ku h'izûra Xwedêda dimînin. Nayêne dîtinê h'eta xwexa xwe e'yan nekin. Milyak'et qirara Xwedê e'lam dikin yan jî tînine sêrî (Destpêbûn 19:1,12-15). Ewana ji alîyê Xwedêda k'ifşkirî ne, ku meriva xweyî kin û guh bidine wan (K'arêd Şandîya 12:6-11; 27:23; Îbranî 1:14). Carna Xwedê milyak'eta dişîne cem meriva, wekî tiştekî wanr'a bêje. Milyak'etê serwêrê h'emû milyak'eta Mixayîl e (Cihûda 9). Car-cara xebera «milyak'etê Xudan» tê fe'mkirinê ku çawa Xudan xwexa hazir e (Derk'etin 3:2-6).

milyak’et

Mizgînî

Ferhengok

– Zimanê îbranî û yûnanîda fe’mîna wê «qasid» e, çimkî evana qasidêd Xwedê ne. Evana heyînêd r’uh’anî ne, ku h’izûra Xwedêda dimînin. Nayêne dîtinê h’eta xwexa xwe e’yan nekin. Milyak’et qirara Xwedê e’lam dikin yan jî tînine sêrî. Ewana ji alîyê Xwedêda k’ifşkirî ne, ku meriva xweyî kin û guh bidine wan (K’arêd Şandîya 12:6-11; 27:23; Îbranî 1:14). Carna Xwedê milyak’eta dişîne cem meriva, wekî tiştekî wanr’a bêje. Milyak’etê serwêrê h’emû milyak’eta Mixayîl e (Cihûda 9). Yekî din jî navê wî Cibrayîl e (Lûqa 1:19, 26).

mirarî

Mizgînî

Ferhengok

– (mûrdar) H’eywanê ku nayê serjêkirinê, xûn têda dimîne, h’işk dibe, ew mirar tê h’esabê.

mizgîndar

Mizgînî

Ferhengok

– yê ku Mizgînîya P’adşatîya Xwedê dide, Încîlê dide naskirinê (te’rîf dike).

mîrat’

Mizgînî

Ferhengok

– hebûka bavê, war, wêris.

NAVNÎŞÊD ÇAPA Û P’ERA

Mizgînî

Navnîşêd Çapa Û P’era

P’ERÊD DEMA ÎSA MESÎHDA

K’urdî

Yûnanî

H’ESABÊD DIRÊJAYÊ

H’ESABÊD PÎVANÊ

Necef

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– berîya alîyê başûra Îsraêlê bû (Destpêbûn 12:9).

Nexweşî û qenckirin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 4:23-25; 9:35; 11:2-5; K’arêd Şandîya 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Korint’î I 12:9; 12:29-30; Korint’î II 12:7-10; Tîmot’êyo I 5:23; Tîmot’êyo II 4:20; Aqûb 5:14-15.

Ne’man

Mizgînî

Ferhengok

– serwêrê eskerêd welatê Sûryayê bû, yekî e’yan bû, lê k’otî bû. Gava bona Êlîşa p’êxember bihîst, çû cem wî hîvî jê kir ku wî qenc ke. Êlîşa gotê «Her’e ç’emê Ûrdunê û h’eft cara nuqî binê avê be derê, tê qenc bî». Ne’man gur’a wî kir û Xwedê ew paqij û qenc kir. P’adşatî IV 5:1-27; Lûqa 4:27.

Ne’meyêd Kelê

Mizgînî

Ferhengok

– Efesî, Fîlîpî, Kolosî û Filîmon. Ev ne’me wextê Pawlos kelêda bû hatine nivîsarê. Efesî 3:1; 4:1; Fîlîpî 1:7, 13; Kolosî 4:3, 18; Filîmon 1, 10.

Nivîsarêd pîroz

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Yûh’enna 8:31-32; 20:31; K’arêd Şandîya 20:32; R’omayî 15:4; 16:26; Kolosî 3:16; T’êsalonîkî I 2:13; Tîmot’êyo I 4:13; Tîmot’êyo II 3:14-17; Îbranî 4:12; Petrûs I 1:22-25; Petrûs II 1:19-21; Yûh’enna II 9-10; E’yantî 1:3.

Nixumandina avê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 28:18-20; Yûh’enna 3:22; 4:1-2; K’arêd Şandîya 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; R’omayî 6:1-4; Galatî 3:26-27; Kolosî 2:12; Petrûs I 3:20-22.

Nînewa

Mizgînî

Ferhengok

– navê bajar e. Xwedê Ûnis p’êxember şande wir wekî bêje cime’ta wî bajarî ku ewê bajarê wan wêran ke, çimkî gelek xirabî dikirin. Gava wan xeberêd Ûnis bihîstin, bi girî ji gunekirinê veger’îyan. Xwedê baxşande wan. Îro ev bajar dik’eve nava e’rdê Îraqê, k’îderê gelek k’urd dimînin. K’itêba Ûnis; Metta 12:41; Lûqa 11:30, 32.

Nuh

Mizgînî

Ferhengok

– bave’şîr û p’êxember bû. Hêna Nuhda meriva ku gelekî xirabî dikirin, Xwedê got: «Ezê tofana mezin r’akim, wekî her tiştêd dinêda wêran bin». Lê Nuh merivekî bawermend bû û gur’a Xwedêda bû. Çawa ku Xwedê gote wî, usa jî ewî gemîke mezin çêkir. Ew neferêd xweva û h’eywanêd cûr’e-cûr’e ji avê xilaz bûn, lê h’emû însanêd dinê xeniqîn. Destpêbûn 6:9–10:32; Metta 24:37-39; Lûqa 3:36; 17:26-27; Îbranî 11:7; Petrûs I 3:20; Petrûs II 2:5.

nandirûn

Mizgînî

Ferhengok

– p’aletî, p’aleyî.

nanê Xwedêr'a dayî

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– (nanê h'izûrê, nanê pêşberîyê) nanê pîroz hêna Mûsada Konê Şe'detîyêda (Konê Civînêda), usa jî peyr'a p'aristgehêda hebû. Ev nan li ser sifra zêr'în «li pêşberî Xudan» dihate r'êzkirinê. Her r'ojeke şemîyê k'ahîna donzdeh nanê bê hevîrtir'şk dipe'tin, li ser sifra zêr'în dadanîn û yêd ku h'eftîya dinda dewsê danîn, k'ahîna yê pêşîyê cîyê pîrozda dixwarin. Pêştirî k'ahîna îzina t'u kesî t'unebû ev nan bixwarana. Ev nan nîşaneke Peymana Xudan bû, ku ew t'evî cime'ta Îsraêlê bû (Qanûna K'ahîntîyê 24:5-9).

Sifra nan

nanê Xwedêr’a dayî

Mizgînî

Ferhengok

– (nanê h’izûrê, nanê pêşberîyê) nanê pîroz hêna Mûsada Konê Şe’detîyêda (Konê Civînêda), usa jî peyr’a p’aristgehêda hebû. Ev nan li ser sifra zêr’în «li pêşberî Xudan» dihate r’êzkirinê. Her r’ojeke şemîyê k’ahîna donzdeh nanê bê hevîrtir’şk dipe’tin, li ser sifra zêr’în dadanîn û yêd ku h’eftîya dinda dewsê danîn, k’ahîna yê pêşîyê cîyê pîrozda dixwarin. Pêştirî k’ahîna îzina t’u kesî t’unebû ev nan bixwarana. Ev nan nîşaneke Peymana Xudan bû, ku ew t’evî cime’ta Îsraêlê bû. Qanûna K’ahîntîyê 24:5-9; Metta 12:4; Marqos 2:26; Lûqa 6:4.

nard

Mizgînî

Ferhengok

– r’ûnekî bînxweş ku ji şînayîke Hindistanê dihate çêkirinê. Marqos 14:3; Yûh’enna 12:3, 5.

Nard

nazik

Mizgînî

Ferhengok

– bedew, xweşik.

necihû (miletêd mayîn)

Mizgînî

Ferhengok

– h’emû miletêd dinyayê, ku e’silê xweda ne cihû ne. H’emû miletêd necihû p’ûtp’arist bûn, pêştirî hineka, yêd ku Xwedêyê cihûya, awa gotî Xudan t’enê bawer dikirin. Ji k’erema xwe bin xebera «p’ûtp’arist» û bin xebera «yûnan»-da bixûnin.

nedir

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– (gorî, qurban) li gora Qanûna Mûsa (Derk'etin 13) însan û h'eywanêd nixurîye nêr, ew nedirêd (gorîyêd) Xwedê bûn. H'eywan dihatine serjêkirinê û ji ber însênva dihatine dayînê. Me'na wê ev e, ku her nixurî p'ara Xwedê bû, pîroz, buhurtî û t'aybetî, awa gotî Xwedêr'a cudekirî bû (Derk'etin 13:2; Lûqa 2:23).

Mizgînî

Ferhengok

– (gorî, qurban) Li gora Qanûna Mûsa (Derk’etin 13) însan û h’eywanêd nixurîye nêr, ew nedirêd (gorîyêd) Xwedê bûn. H’eywan dihatine serjêkirinê û ji ber însênva dihatine dayînê. Me’na wê ev e, ku her nixurî p’ara Xwedê bû, pîroz, buhurtî û t’aybetî, awa gotî Xwedêr’a cudekirî bû (Lûqa 2:23).

nemamî

Mizgînî

Ferhengok

– xayîntî, bêbextî.

nemêr

Mizgînî

Ferhengok

– ev ew mêr in, yêd ku ji mêrtîyê k’etî ne. Hinek ji zikmakîyêda usa ne, hinek jî meriva ew usa kirine, mesele: Zemanê berê p’adşêd vê dinê gelek xulamêd bindestê xwe nemêr dikirin, awa gotî dixesandin, ku dest neavîtana k’ulfetêd malê.

nezîr

Mizgînî

Ferhengok

– tê fe’mkirinê «Xwedêr’a dayî», awa gotî yekî ku Xwedêr’a bona xizmetk’arîyê ad-qirar dikir (Jimar 6:1-21). Sê qeydêd h’îmî bona yêd nezîr hebûn:

1. Heger jin bûya yan mêr bûya, gerekê şerav-araq venexwara, ne tirî, ne jî xurekêd ji mêwa tirîyê bixwara.

2. Gerekê meqes yan dûzan p’or’ê sêrî nek’eta h’eta wî wextê adêyî k’ifşkirî xilaz nebûya.

3. Gerekê cinyazê mirîya nek’eta, ne jî nêzîk bûyayê. Wextê adkirinêyî lapî hindik sî r’oj bû, lê meriv jî hebûn bi t’emamîya e’mirê xwe Xwedêr’a ad-qirarkirî bûn, awa gotî nezîr. Peymana Kevinda bona çend merivêd nezîre adkirî nivîsar in, mesele: Samûêl, yê ku dîya wî ew xwexa Xwedêr’a da (P’adşatî I 1:11, 28 ) û Şimşon (H’akimtî 13:2-5 ). Peymana Nûda Yûh’ennayê Nixumdar (Lûqa 1:15; 7:33) nezîrê adkirî bû. Xuya dibe ku Pawlos û çend merivêd mayîn (K’arêd Şandîyada 18:18; 21:23-24, 26) bona demeke kin çawa nezîr adkirî bûn, wan li gora qeyde-qanûnêd nezîrîyê xilazîya wextê adêyî k’ifşkirî p’or’ê xwe kur’ kirin û h’edî dan (Jimar 6:9, 18).

nisil

Mizgînî

Ferhengok

– nifş.

nisretî

Mizgînî

Ferhengok

– merivêd ji bajarê Nisretê. Ev nav bona Îsa hate gotinê (Metta 2:23; Marqos 14:67) û peyr’a jî bona mesîhîya (K’arêd Şandîya 24:5).

nivîsar (nivîsarêd pîroz)

Mizgînî

Ferhengok

– Peymana Kevin û Peymana Nû. Lê gava nivîsk’arêd Peymana Nû k’itêbêd xweda be’sa «nivîsar» yan «nivîsarêd pîroz» dikirin, fikira wan ser wan k’itêbêd nihaye Peymana Kevinda bû, çimkî k’itêbêd Peymana Nû hingê hela hê çawa k’itêbek nehatibûne berevkirinê (Tîmot’êyo II 3:16-da).

nixumandin

Mizgînî

Ferhengok

– Peymana Nûda nivîsar e, ku Yûh’ennayê Nixumdar gelek meriv li ç’emê Ûrdunêda dinixumandin. Ewî got, ku gerekê ji gunekirinê veger’in û paşê bêne nixumandinê. Bi vî awayî Yûh’ennayê Nixumdar dilê meriva bona hatina Mesîh hazir dikirin. Usa jî şandî û bawermendêd Îsaye pêşin ji qur’na pêşinda, yêd ku dibûne bawermend, pê avê dinixumandin. Ev yek dibû nîşana veger’andin, paqijbûn û baxşandina gunêd wan. Usa jî nixumandina bawermenda vê sur’ê dide fe’mkirinê, ku t’evî Îsa mirin, definbûn û ji mirinê r’abûn. Metta 28:19; K’arêd Şandîya 2:38, 41; 10:47-48; R’omayî 6:3-4; Korint’î I 10:2; 12:13; Galatî 3:27; Kolosî 2:12; Petrûs I 3:21 û yêd mayîn.

nixumdar

Mizgînî

Ferhengok

– Yûh’ennar’a digotin nixumdar. Gava wî xebera Xwedê bela dikir, t’obedar bi avê dinixumandin. Lûqa 1:5-25; Metta 3:1.

nixurî

Mizgînî

Ferhengok

– K’itêba Pîrozda, kur’ê nixurî li ser h’emû zar’ar’a bû û heqê wî ji heqê h’emûya zêdetir bû. Ji milk’ê bavê dubare p’ara wî dik’et (Qanûna Ducarî 21:15-17, Îşaya 61:7 ), duayê bavêyî herî qenc ewî distand (Destpêbûn 27), usa jî h’ukumê bavê (Destpêbûn 27:29, 37; 37:21-22; P’adşatî IV 2:9 ). Lê kur’ekî din dikaribû heqêd nixurtîya birê xwe jê bistanda (Destpêbûn 25:34; Îbranî 12:16). Anegorî Qanûna Mûsa, her nixurîyê nêrînî ji mêriv yan h’eywên, ew p’ara Xudan bû (Qanûna K’ahîntîyê 27:26, Jimar 3:12-13). Bona vê yekê, p’êşk’êşî Xwedê dikirin (awa gotî Xwedêr’a nedir dikirin) û didane P’aristgehê (dê û bav kur’ê xweyî nixurî paşda dik’ir’în (Jimar 18:15, 3:40-51, Derk’etin 13:1 [2], 12 [13])). Xwedê h’emû milet xuliqandin, lê Îsraêl bijart wekî bibe miletê Wîyî e’zîz, awa gotî t’eybetî, lema jêr’a dibêje «kur’ê nixurî» (Derk’etin 4:22, Yêremîya 31:9 ) usa jî «berê deremeta pêşin» (Yêremîya 2:3 ). Dawid p’adşa û warê wî Mesîh, ew her du jî nixurîyê Xwedê têne gotinê. Qewat û h’ukumê wan t’eybetî bûn (Zebûr 89:27 [28 îbranî]). Peymana Nûda, Mesîhr’a dibêjin «Nixurî» çimkî h’ukum, serwêrtî û k’ursîya Wî ser h’emûyar’a ye (Îbranî 1:6; Kolosî 1:15) û Ew pêşin ji nava mirîya r’abû (Kolosî 1:18; E’yantî 1:5). Kolosî 1:15-da ev yek tê gotinê ku Mesîh Nixurîyê h’emû e’firîna ye, awa gotî, Nixurîyê Xwedêyî li ser h’emû e’firînar’a ye. H’ukumê Mesîh ser h’emû e’firîna heye û Ew Xwexa berî wê yekê hebû (bixûne Kolosî 1:16-17, usa jî Fîlîpî 2:6 û Yûh’enna 17:5). Bawermendêd Îsa Mesîh jî «nixurî» têne gotinê (Îbranî 12:23), çimkî ew merivêd Xwedêye t’aybetî ne, war û milk’ê Wî ne, ku gerekê e’mirê pîroz, buhurtî-jibare bijîn. Çawa ku Mesîh nixurîyê ji nava mirîya ye, ev yek gumanê dide bawermenda ku ew jî t’evî wê r’ûmeta r’abûna ji mirîya bin.

Orşelîm

Mizgînî

Ferhengok

– îro jêr’a «Qudsa Şerîf» jî tê gotinê. Ew bajarê cihûyayî herî mezin û e’yan bû, çawa îro jî. P’aristgeha cihûya jî li wir bû. Berî 3000 sala Dawid p’adşa Orşelîm ji destê yebûsîya stand. Pêşîyê ew bajarê P’adşatîya t’ifaqîya Îsraêlê bû û paşê bû bajarê p’adşatîya başûrê, awa gotî Cihûda. Hingê Dawid p’adşayê wê bû, h’esabê merivêd wê 2000 bû. Wextê Peymana Nûda h’esabê merivêd wê lapî kêm 80_000 bû. Bona cihûya, Orşelîm bajarê herî pîroz e.

onîks

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– kevirêd qîmet e, gava tê bir'înê hundur'da xet yan telaşêd r'eng-r'engî k'ifş dibin (Derk'etin 28:9).

Paqijkirina guna pê mirina Mesîh

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 26:26-29; R’omayî 3:25; 5:9-10; Efesî 1:7; Îbranî 9:11-14; Yûh’enna I 1:6-7; E’yantî 7:14-17.

Petrûs

Mizgînî

Ferhengok

– jêr’a Şimh’ûn û Kîfas jî digotin. Ew yek ji her donzdeh şagirtêd Îsa bû. Ew şandî bû. «Petrûs» bi zimanê yûnanî û «Kîfas» (awa gotî «kêfa») bi zimanê aramî têne fe’mkirinê «qeya» yan «kevir» (Yûh’enna 1:42).

Peymana Kevin

Mizgînî

Ferhengok

– Qirara Kevin. K’itêbêd cihûyaye pîrozr’a, yêd ku berî Îsa hebûn, wanar’a dibêjin «Peymana Kevin», çimkî wanda bona peymana Xwedê t’evî cime’ta Îsraêlê tê gotinê. Ji k’erema xwe bin xebera «peyman»-da bixûnin.

Peymana Nû

Mizgînî

Ferhengok

– Qirara Nû. Wan k’itêbêd pîrozr’a dibêjin Peymana Nû, k’îjanada derheqa Îsa Mesîh û civîna Wîda nivîsar in, çimkî nava wanda derheqa peymana Xwedêye nûda tê gotinê, ya ku t’evî meriva girêda. Eva peymana pê xûna Îsa Mesîh bona baxşandina gunêd h’emû meriva hatîye girêdanê (Marqos 14:24; Korint’î I 11:25; Efesî 5:2; Îbranî 7:26-28). Ji k’erema xwe bin xebera «peyman»-da bixûnin.

Pîlato

Mizgînî

Ferhengok

– ji Qeyserê R’omayê k’ifşkirî bû, ew welîyê welatêd Cihûstanê, Sameryayê û Îdûmeyayê bû. Maleke wî li Qeyserîyê ber be’rê bû, lê malek jî Orşelîmêda bû. Metta 27:2, 11-26; Lûqa 23:1-25 û yêd mayîn.

P’adşatîya Xwedê, P’adşatîya E’zmana

Mizgînî

Ferhengok

– bona t’evgirêdana Xwedê û cime’ta Wî tê gotinê. Çawa p’adşa cime’ta xwe xwey dike û ser wê p’adşatîyê dike, Xwedê jî usa ye. Her tiştêd ku cime’t h’ewce dibe dide wan û r’êberîya wan dike. Cime’ta Wî ew meriv in, yêd ku bawerîya xwe Wî tînin û gur’a Wî dikin. Gava Îsa Mesîh cara pêşin hate dinê, p’adşatîya Xwedê bi cûr’ekî nû xuya bû, çimkî Îsa r’êke nû merivar’a vekir, wekî t’evî Xwedê t’evgirêdayî bin û bijîn. Bona vê yekê tê gotinê ku P’adşatîya Xwedê îdî destpêbûye. Lê gava Îsa Mesîh dîsa bê, wê hingê p’adşatîya Xwedê t’emam bibe û h’emû însanar’a bi cûr’ekî nû bê e’yankirinê (Metta 6:33, 19:16-30; Marqos 10:15). Me’na P’adşatîya Xwedê û P’adşatîya E’zmana yek e. Metta xebera «E’zman» dewsa «Xwedê» da xebatê, çimkî xuya dibe ku wî Mizgînîya xwe li gora zaravê cihûya nivîsî û ne e’detê cihûya bû ku navê Xwedêyî pîroz gelek cara banîna ser zarê xwe. Lema cihûya gelek cara «E’zman» cîyê ku Xwedê dimîne, dewsa navê «Xwedê» didane xebatê. Derêd ku Metta «P’adşatîya E’zmana» nivîsîn, Marqos û Lûqa «P’adşatîya Xwedê» nivîsîn. Metta 4:17, 5:10; Marqos 1:15; Lûqa 6:20.

P’ERÊD DEMA ÎSA MESÎHDA

Mizgînî

Navnîşêd Çapa Û P’era

k’urdî | yûnanî | şe’detîya wan cîya
pol | lepton | Marqos 12:42; Lûqa 12:59; 21:2
qur’ûş | kodrantês | Metta 5:26; Marqos 12:42.
diravê çarqur’ûşê | assarîon | Metta 10:29; Lûqa 12:6.
zîv* | dînarîon | Metta 18:28
yan draxme | Metta 17:24
nalê duzîvê | didraxmon | Metta 17:24
nalê çarzîvê | statêr | Metta 17:27
zêr’ | mna | Lûqa 19:13
telant** | talanton | Metta 18:24; 25:15

* Zîvek qasî r’ojxebateke p’alekî bû.

** Telantek 44 kîlogram zîv bû û qîmetê wê heqê p’alekî panzdeh sala zêdetir bû.

P’ere, hebûk, mal û milk’

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 6:19-21; 6:24-34; Lûqa 12:13-21; 12:32-34; K’arêd Şandîya 20:35; Tîmot’êyo I 6:6-10; 6:17-19; Îbranî 13:5-6; Aqûb 2:1-9; 5:1-6.

P’ûtp’aristî, sêrbazî û k’oç’ektî

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 4:10; K’arêd Şandîya 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Korint’î I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Korint’î II 6:14-18; Galatî 5:19-21; T’êsalonîkî I 1:9-10; Yûh’enna I 5:21; E’yantî 21:8; 22:15.

p'êxember

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– (nebî, qasidê Xwedê, qûlê Xwedê, gotinbêjê Xwedê) ew însan bûn. Xwedê wanr'a xeber dida, ku ew gotina wî bigihînine meriva (Qanûna Ducarî 18:15-22).

peyman

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– (ahda, ad û qirar) nav du merivada, nav du k'omada, yan jî nav Xwedê û merivada tê girêdanê. Peymanek nava Xwedê û Nuhda hebû (Destpêbûn 9:8-17), nava Xwedê û Birahîmda (Destpêbûn 15), nava Xwedê û Dawidda (2 P'adşatî 7; Zebûr 89:1-37). Li serê ç'îyayê Sînayê Xwedê peymanek t'evî cime'ta Îsraêlê girêda. Li gora vê peymanê Xwedê soz da wekî xwexa Xudanê cime'ta Îsraêlê be û wan xwey ke, lê gerekê Îsraêl jî Qanûna Xwedê biqedîne, ya ku wî bi destê Mûsa da. Lê Îsraêlê gelek cara peyman, awa gotî Qanûna Mûsa dit'er'iband. K'itêbêd cihûyaye pîrozr'a, yêd ku berî Îsa hebûn, wanar'a dibêjin «Peymana Kevin».

Mizgînî

Ferhengok

– (ahda, ad û qirar) nav du merivada, nav du k’omada, yan jî nav Xwedê û merivada tê girêdanê. Peymanek nava Xwedê û Nuhda hebû (Destpêbûn 9:8-17), nava Xwedê û Birahîmda (Destpêbûn 15), nava Xwedê û Dawidda (P’adşatî II 7; Zebûr 89:1-37). Li serê ç’îyayê Sînayê Xwedê peymanek t’evî cime’ta Îsraêlê girêda. Li gora vê peymanê Xwedê soz da wekî Xwexa Xudanê cime’ta Îsraêlê be û wan xwey ke, lê gerekê Îsraêl jî Qanûna Xwedê biqedîne, ya ku Wî bi destê Mûsa da. Lê Îsraêlê gelek cara peyman, awa gotî Qanûna Mûsa dit’er’iband. K’itêbêd cihûyaye pîrozr’a, yêd ku berî Îsa hebûn, wanar’a dibêjin «Peymana Kevin». Wêda nivîsar e, ku Xwedê wê peymaneke nû t’evî cime’ta Xwe girêde (Yêremîya 31:27-37 ). Xwedê ev peymana nû pê destê Îsa Mesîh bona h’emû mileta girêda, pê xûn û mirina Wî. Marqos 14:24; Lûqa 22:20; R’omayî 3:21-26; Korint’î I 11:25; Îbranî 10:10-22.

pîroz

Mizgînî

Ferhengok

– (miqedes, bimbarek, zîyaret, buhurtî, xalis) Me’na «pîroz» li gora K’itêba Pîroz fikira r’uh’anî ye. Xwedê Xwexa pîroz e û pîrozbûna Wî ser her tiştîr’a ye. Hacet, merî û tiştêd mayîne bona h’ebandinê Xwedêr’a têne başqekirinê, çawa buhurtî-jibarekirî (pîrozkirî). Merivêd pîroz ew in, yêd ku bona xizmetk’arîya Xwedê û jîyîna buhurtî başqekirî ne (Korint’î I 1:2). Vê welger’andinêda dewsa «Pîrozêd Xwedê» «Cime’ta Xwedê» hatîye nivîsarê (Korint’î II 1:1). «Pîrozê Xwedê» û «Yê Pîroz» jî navêd Îsa Mesîh ne (Pîrozê Xwedê: Marqos 1:24; Lûqa 4:34; Yûh’enna 6:69; Yûh’enna I 2:20; E’yantî 3:7; Yê Pîroz: Lûqa 1:35).

pol

Mizgînî

Ferhengok

– p’erêd sifir in, yêd herî bê qîmet in. Du pol qasî qur’ûşekî ye. Marqos 12:42; Lûqa 12:59; 21:2. Ji k’erema xwe li navnîşa (tablîsa) li k’utasîya ferhengokê binihêr’in.

pûng

Mizgînî

Ferhengok

– ne’ne.

p’aristgeh

Mizgînî

Ferhengok

– (e’bûbetxane, îbadetxane, xana Xwedê) avayîyê cihûyayî herî berbiç’e’v û e’yan bû. Silêman p’adşa cara pêşin p’aristgeh bajarê Orşelîmêda çêkir. Ew t’enê li Orşelîmê hebû. Miletê Îsraêlê dua û h’ebandinêd xwe wir dikirin û gorîyêd (qurbanêd) xwe li wir serjêdikirin. P’aristgeh ji çar p’ara bû: H’ewş, Hindur’, Pîrozgeh û Cîyê Herî Pîroz. P’er’deke mezin navbir’î dida Pîrozgehê û Cîyê Herî Pîroz. Salê carekê Serekk’ahîn diçû Cîyê Herî Pîroz. Ewî li wir hin ber gunêd xweva, hin jî li ber gunêd cime’têva gorî serjêdikirin, dua dikir û baxşandina guna ji Xwedê dixwest. Gava Îsa li ser xaç mir, ev p’er’da pîroz nîvîda bû du tîşa (Lûqa 23:45-46). Sala 70-da pey bûyîna Îsa Mesîhr’a, Tîtoyê sereskerê Împêratorîya R’omîyê p’aristgeh wêran kir. Ji hingêva h’eta r’oja îroyîn p’aristgeh careke din nehatîye çêkirinê.

p’eredang

Mizgînî

Ferhengok

– sindoqa (qut’îya) h’edî-dîyarî û xêra. Xelqê xêr û xêratêd xwe dikirine wir.

p’eyn

Mizgînî

Ferhengok

– sergînê hûrbûyî, zibil, e’deba h’eywên.

p’êç’ira

Mizgînî

Ferhengok

– r’efik, malç’ira, p’eltika ç’irê.

p’êşe

Mizgînî

Ferhengok

– sine’t, hostatî.

p’êşk’êş

Mizgînî

Ferhengok

– dîyarî, h’edîya.

p’êşk’êşkirin

Mizgînî

Ferhengok

– (dîyarîkirin) ber kesekî xelatek danîn (p’êşk’êş danê). Li gora Qanûna Mûsa zar’ok p’êşk’êşî Xwedê dikirin, wekî Xwedê ew pîroz (berek’et) bikirana.

p’êxember

Mizgînî

Ferhengok

– (nebî, qasidê Xwedê, qûlê Xwedê, gotinbêjê Xwedê) ew însan bûn. Xwedê wanr’a xeber dida, ku ew gotina Wî bigihînine meriva.

p’êxembertî

Mizgînî

Ferhengok

– K’itêba Pîrozda xebera «p’êxembertî» fire tê fe’mkirinê. Yê ku p’êxembertîyê dike, ew bi r’êberîya R’uh’ê Pîroz gotineke ji Xwedê e’lamî meriva dike. Çawa Pawlos Korint’î I 14:3-da dibêje, yê ku p’êxembertîyê dike, bawerîya meriva ava dike, dil dide ber wan û ber dilê wanda tê. Îdî p’êxembertî ne t’enê bona tiştêd ku hê neqewimî ne.

p’işkbûn

Mizgînî

Ferhengok

– dilê yekî ji xebera yê din dimîne û jê diçe.

p’işkkirin

Mizgînî

Ferhengok

– ji r’ê derxistin. Yek tiştekî dike, ku li yê din xweş nayê û ew ji wî diçe.

p’îgar

Mizgînî

Ferhengok

– yê ku bi heqtî h’eywên xwey dike.

p’ûtp’arist

Mizgînî

Ferhengok

– miletêd necihû ku p’ût dih’ebandin, dihatine h’esabê p’ûtp’arist çawa îro jî dih’ebînin. Mesele, steyrka, te’vê, hîvê, milyak’eta, heyîn û tiştêd t’ebîyetê, usa jî p’ûtêd bi desta çêkirî. P’ût jî usa tê fe’mkirinê «senem».

Artemîsa xanim xwedê,
p’ûta bajarê Efesê
(K’arêd Şandîya 19:24 35)

Qanûna Mûsa

Mizgînî

Ferhengok

– (Şerîe’ta Mûsa) T’ewrat e. T’ewrat jî pênc k’itêbêd Mûsa ne: Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî (Wek’ilandina Qanûnê). Van pênc k’itêbada qanûn, t’emî, dîrok (t’arîx) û serhatî nivîsar in. Xwedê ev Qanûn ser ç’îyayê Sînayê, nav e’wrada Mûsar’a got. Carna jî h’emû k’itêbêd «Peymana Kevin»-r’a dibêjin Qanûn.

Qayîn

Mizgînî

Ferhengok

– kur’ê Ademî mezin bû. Gelekî h’evsûdî birê xweyî biç’ûk Habîl dikir, çimkî Xwedê berxê Habîlî qurbanê qebûl kiribû, lê genimê ku Qayîn anîbû qebûl nekiribû, ji dest sitqê wîyî ner’ast. Hingê Qayîn Habîl kuşt. Xwedê got, ku gerekê Qayîn li ser e’rdê firarî be û ji merivayê bê t’exsîrkirinê. Destpêbûn 4:1-24; Îbranî 11:4; Yûh’enna I 3:12; Cihûda 11.

Qedirê serwêrêd civînê bigirin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Korint’î I 9:14; Galatî 6:6; T’êsalonîkî I 5:12-13; Tîmot’êyo I 5:17-22; Îbranî 13:7; 13:17.

Qeyser

Mizgînî

Ferhengok

– navekî bona p’adşayê miletêd Împêratorîya R’omayê bû. Miletê R’omayê gelek miletêd din bindest dikirin û Qeyser p’adşê wan h’emûya bû. Her p’adşakî miletê r’omayêr’a digotin: «Qeyser». Lûqa 2:1; 3:1.

Qorax

Mizgînî

Ferhengok

– serwêrê wan bû, yêd ku ber Mûsa û Harûn r’abûn. Xezeba Xwedê hindava Qorax û hevalêd wîda xuya bû, e’rd vebû ew saxe-sax e’rdêda çûn. Jimar 16:1-35; Cihûda 11.

qamîş

Mizgînî

Ferhengok

– çît, meyî.

qanûnzan

Mizgînî

Ferhengok

– (zaneyê Şerîe’tê, k’atib, nivîsk’ar) Qanûnzan nav cime’ta Îsraêlda ser Qanûna Mûsa dixebitîn, Qanûn qenc zanibûn, bi desta Qanûn zêde dikirin û xelq hîn dikirin. Wan jîyîna xwe bona hînbûn û hînkirina Qanûnê didan û k’itêb dinivîsîn. P’ir’anîya wan ji fêrisîya bûn.

qar'îtk

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ç'ivîkeke biç'ûk e ku dirêj nafir'e. Xurê wan t'oxim û mêş-mor in. Evana hêlûnêd xwe li ser e'rdê çêdikin (Derk'etin 16:13; Jimar 11:31-32).

Qar'îtk

qar’qar’

Mizgînî

Ferhengok

– qir’ik, qaj.

qav

Mizgînî

Ferhengok

– qehb, forq.

qebîlêd Îsraêlê

Mizgînî

Ferhengok

– (e’şîrêd Îsraêlê, êlêd Îsraêlê) Donzdeh kur’êd Aqûb hebûn, ku wanr’a Îsraêl jî digotin. Her yek ji wan bû qebîleke Îsraêl. Destpêbûn 35:23-26; 49:1-28.

qedir-hurmet

Mizgînî

Ferhengok

– r’ûmet.

qerf

Mizgînî

Ferhengok

– tinaz.

qirqê Misirê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– cur'ekî teyrê ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:18; Qanûna Ducarî 14:17).

Qirqê Misirê

qotik

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– h'eywaneke piç'ûk e, ku ç'olê nava k'evirada dimîne. Ew ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:5; Qanûna Ducarî 14:7).

Qotik

qulixî

Mizgînî

Ferhengok

– xizmetk’arî, şixul, xulamtî.

qurban

Mizgînî

Ferhengok

– (gorî, nedir) bînberek ku ji ber yekî dinva tê dayînê yan kuştinê. Cûr’e-cûr’e qurban û h’edîyêd cime’ta Îsraêlê hebûn, mesele, h’edîyêd mîna h’eywanêd berx, canega, usa jî yêd genim û biharet hebûn. H’eywan dihatine serjêkirinê, paşê hinek t’emam pêva dihatine şewitandinê, hinek jî t’enê p’areke wan dihatine şewitandinê. Her h’eywan gerekê bêqusûr û bêlek’e bûya. Ji hêna Mûsada qurban bi destê k’ahîna dihate serjêkirinê (îzina cime’tê t’unebû, ku xweserîxwe serjêkirana.) Ji k’erema xwe bin xebera «gorîgeh»-da bixûnin.

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 9:13; Marqos 12:33; R’omayî 12:1; Îbranî 9:7; 10:18.

R'êwîtîya Pawlose duda

Mizgînî

Xerîte

R'êwîtîya Pawlose duda

R'êwîtîya Pawlose paşin h'eta R'omê

Mizgînî

Xerîte

R'êwîtîya Pawlose paşin h'eta R'omê

R'êwîtîya Pawlose pêşin t'evî Barnabas

Mizgînî

Xerîte

R'êwîtîya Pawlose pêşin t'evî Barnabas

R'êwîtîya Pawlose sisîya

Mizgînî

Xerîte

R'êwîtîya Pawlose sisîya

R'ohilata Berê

Sê kʼitêbêd ji Peymana Kevin, Rʼûtʼ, Ester, Ûnis

Xerîte

R'ohilata Berê

R’asth’esabbûn, r’astî (bêsûcbûn)

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

K’arêd Şandîya 13:38-39; R’omayî 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Galatî 2:16; 3:6-9; Tîto 3:7.

R’exab

Mizgînî

Ferhengok

– jineke ne r’îya xweda bû, lê bawerîya xwe Xwedê anî û alîk’arîya cime’ta Îsraêlê kir. Metta 1:5; Îbranî 11:31; Aqûb 2:25.

R’êvêka

Mizgînî

Ferhengok

– jina Îshaqê kur’ê Birahîm bû. Dîya Aqûb û Esaw (R’omayî 9:10-13).

R’oja Axretê

Mizgînî

Ferhengok

– R’oja Dîwanê, r’oja xilazîya dinyayê. Usa jî carna k’itêbêda vê r’ojêr’a «R’oja Xudan» dibêjin, awa gotî r’oja hatina Îsa. Wê r’ojê mirîyê ji mirinê r’abin û wê dîwana h’emû meriva bi destê Xwedê bibe. Îşaya 13:6, 9; Metta 10:15; 12:36; Lûqa 10:12, 14; Yûh’enna 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Petrûs II 2:4, 9; 3:7, 10; Yûh’enna I 4:17; E’yantî 20:11-15 û yêd mayîn.

R’oja K’ewandinê

Mizgînî

Ferhengok

– bona cime’ta Îsraêlê r’oja here e’zîz û pîroz bû (YOM KIPPÛR bi îbranî). Salê carekê p’aristgehêda Serekk’ahîn dewsa (berdêlîya) gunêd cime’tê û xweva bona paqijbûna p’aristgeh û gorîgehê xûna h’eywana p’êşk’êş dikir û dik’ete Cîyê Herî Pîroz (Derk’etin 30:10; Qanûna K’ahîntîyê 16:1-34; 23:27; Îbranî 9:6-7). Peymana Nûda jî Îsa Mesîh Xwe ji ber însanva kire qurban, gava ser xaç xûna Xwe r’êt, hate kuştinê. Ew k’ete Cîyê E’zmanayî Herî Pîroz, cem Bavê Xwe û xwequrbankirina Wî bona h’eta-h’etayê ye (Îbranî 9; 10:12). H’erçî bawerîya xwe Wî tînin, ew li ber baxşa xûna Îsa dik’evin û ji gunêd xwe xilaz dibin. R’omayî 3:25-26; Îbranî 2:17.

R’oja Pêncîye h’esab (Pêntêkost)

Mizgînî

Ferhengok

– Bi zimanê yûnanî fe’mîna PENTÊKOSTÊ «pêncî» ye. Xwedê t’emî da cime’ta Îsraêlê, ku r’oja paşine pey destpêbûna Cejina Derbazbûnêr’a h’eft h’eftîya h’esab kin û R’oja Pêncî cejinekê jî bikin. Vê cejinêda çi ku ji deremetêd wan (dexilêd wan) pêşîyê dik’ete ber k’êlendîyê, danîn p’êşk’êşî Xwedê dikirin (Qanûna K’ahîntîyê 23:15-21). R’oja Pêncîr’a Cejina Nandirûnê (Cejina Deremetêd E’rdê) jî tê gotinê, usa jî Cejina H’eftîya. R’oja Cejina Pêncîda R’uh’ê Pîroz cara pêşin çawa p’êşk’êş bawermendar’a hatîye dayînê (K’arêd Şandîya 2:1-41).

R’oja R’abûnê

Mizgînî

Ferhengok

– (R’oja Qîyametê) ew r’oj e ku h’emû merivêd qenc û xirab wê ji mirinê r’abin û li ber Xwedê û Îsa Mesîh caba kirinêd xwe bidin.

R’oja R’ojîya

Mizgînî

Ferhengok

– ji k’erema xwe bin xebera «R’oja K’ewandinê»-da bixûnin.

R’oja Xudan

Mizgînî

Ferhengok

– 1. Peymana Kevinda p’ir’anîya cara tê fe’mkirinê, ew wext yan demêd ku Xwedê dîwana cime’ta Xwe dike, mesele: Pê destê ordîyêd miletêd mayîn, yan jî pê nexweşîya (Yoêl 1:15; 2:1, 11; Amos 5:18, 20; Malaxî 4:5 ).

2. Peymana Nûda «R’oja Xudan» r’oja hatina Îsa Mesîhe duda bona dîwana dinyayê ye (T’êsalonîkî I 5:2; T’êsalonîkî II 2:2). Gelek wê bona vê r’ojê hazir nîbin (Metta 24:42-44; Lûqa 12:35-40; Petrûs II serê 3-a). Carna tê gotinê: «R’oja Xudanê me Îsa Mesîh» (Korint’î I 1:8) yan jî «wê R’ojê» (T’êsalonîkî II 1:10).

3. T’enê E’yantî 1:10-da «R’oja Xudan» tê fe’mkirinê «r’oja yekşemê» (le’dê), çimkî Xudan Îsa Mesîh yekşemêda ji mirinê r’abû. Ji hingêva ew r’oj bû r’oja civîna bawermenda (K’arêd Şandîya 20:7; Korint’î I 16:2).

R’oma

Mizgînî

Ferhengok

– îro p’ayt’extê welatê Îtalyayê ye. Hêna Îsa Mesîhda cime’ta R’omayê gelek welat bindest kiribûn, usa jî Îsraêl. Gelek cime’ta Îsraêlê dijenîyane P’adşayê R’omê (Qeyser) û h’ukumetîya wî.

R’uh’ê Pîroz

Mizgînî

Ferhengok

– (R’uh’ê Xwedê, R’uh’ê Miqedes, R’uh’ê Bimbarek, R’uh’ê Buhurtî) R’uh’ê Pîroz R’uh’ê Xwedê ye. Peymana Kevinda R’uh’ê Xwedê çawa qewata Xwedê xuya dibe, k’îjanî ku Xwedê îlahî dida p’êxembera. Bi zimanêd yûnanî û îbranî xebera «ba» û «r’uh’» yek in (Yûh’enna 3:8). Peymana Nûda R’uh’ê Xwedê bi cûr’ekî nû h’emû bawermendêd Îsar’a tê dayînê (K’arêd Şandîya 2:38), usa jî hê gelekî çawa şexsek yan nefseke Xwedê tê fe’mkirinê, awa gotî ew Xwexa Xwedê ye (Metta 28:19). Gava Îsa çû cem Bavê, R’uh’ê Pîroz çawa dersdar, piştovan û p’êşk’êş bawermendar’a şand (Yûh’enna 14:26; 15:26; K’arêd Şandîya 10:45). Ew alîk’arîya meriva dike, meriva berbi t’emamîya r’astîyê dibe (Yûh’enna 16:13; Korint’î I 2:10-13), carna bona tiştêd başqe r’êberîya meriva dike (K’arêd Şandîya 13:2; 16:6-7), li ber Xwedê bona bawermenda lava-navçêtîyê dike (R’omayî 8:26-27) û qewatê dide bawermenda, wekî xebera Xwedê bêjin û Xwedêr’a xulamtîyê bikin (Korint’î I 2:4-5; Tîmot’êyo II 1:7). Meremê p’êşk’êşêd R’uh’ê Pîroz ev e, ku t’emamîya civîna bawermenda bişidîne û ava ke (Korint’î I, serêd 12 h’eta 14).

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 28:19; Marqos 1:9-11; 3:28-30; Lûqa 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Yûh’enna 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; K’arêd Şandîya 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; R’omayî 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Korint’î I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Korint’î II 1:21-22; 5:5; 13:13; Galatî 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Efesî 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; T’êsalonîkî I 1:5-6; 5:19; T’êsalonîkî II 2:13; Tîto 3:5-6; Îbranî 2:4; 9:14; Petrûs I 1:2; 1:11; Petrûs II 1:20-21; Yûh’enna I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

r'extsîng

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– berîke cargoşeye li ser sîng bû. Ew çawa êfod hate cêkirinê, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî (Derk'etin 28:15-16). Gava serekk'ahîn dik'ete cîyê pîroz li ber Xudan, ew li ser sîngê serekk'ahîn êfodva girêdayî bû (Derk'etin 28:29). Li ser r'extsîng dunzdeh kevirêd qîmet çar cêrgeh cîkirî bûn, ku dunzdeh qebîlêd Îsraêl didane k'ifşê. Hindurê rextsîngda Ûrîm û Tûmîm hebûn (Derk'etin 28:30).

R'extsîng û p'ap'ax

r'oja şemîyê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– bona cime'ta Îsraêl r'ojeke e'zîz (t'aybetî) û pîroz e (Derk'etin 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Bi îbranî Şabat e. Bi zaravekî kurmancî «sebt» e ku ji şabatê hatîye. Bona cihûya, şabat navê r'oja h'efta ye û ya xilazîya h'eftîyê ye. Înîyê êvarê, gava r'oj diçe ava, şabat destpêdike û h'eta 24 sih'eta dik'işîne. Li gora qanûna Mûsa (Destpêbûn 2:2-3; Derk'etin 20:8-11; 35:2) r'oja şabatêda k'ar û xebat ne cayîz bû bikirana, ev r'oj r'oja r'ih'etîyê û h'ebandinê ye (Destpêbûn 1; Qanûna K'ahîntîyê 23:1-3).

r’asth’esabbûn û r’astîya Xwedê

Mizgînî

Ferhengok

– Nivîsarêd pîrozda xebera «r’astîya Xwedê» bi çend cûr’a tê fe’mkirinê. Carna r’astî çawa «heqîya Xwedê» tê fe’mkirinê, ew h’unurekî Wî ye. Lê carna jî «r’astîya Xwedê» kirineke Wî ye, ku çawa Ew mêriv bêsûc dike û r’ast h’esab dike, ne ku t’enê vê yekê, lê mêriv t’evî Xwe dike yek jî. Hingê însan ber ç’e’vê Wî mîna Wî r’ast xuya dibe. Peymana Kevinda jî tê fe’mkirinê, ku merîyê r’ast ew e, yê ku gunêd wî hatine baxşandinê (Zebûr 32; R’omayî 4:4-8). Wekî din jî «r’astîya Xwedê» gelek cara fikira xilazkirinêva girêdayî ye: Xwedê r’ast e, amin e û xweyê sozê Xwe ye û yê ku gazî Wî dike, li gora sozê Xwe wî xilaz dike (Zebûr 51:14; Îşaya 46:12-13 ).

r’aw

Mizgînî

Ferhengok

– r’a, r’ayê darê.

r’aw-r’izim

Mizgînî

Ferhengok

– e’det, şîret, hînkirin û qanûnêd pêşîya.

r’ez

Mizgînî

Ferhengok

– 1. r’ezê tirîya, baxê tirîya, baxçe.

2. êmîş, fêkî.

r’ik’inyata Dawid

Mizgînî

Ferhengok

– Bereka Dawid, mala Dawid. Dema Peymana Kevinda Dawid p’adşê Îsraêlêyî herî mezin bû. Pey wîr’a kur’ê wî Silêman bû p’adşayê Îsraêlê. Ji mal û zur’eta Dawid gelek p’adşa r’abûn. Îsa ji zur’eta Dawid bû. Metta 1:1, 20; Lûqa 1:27, 69; R’omayî 1:3; Tîmot’êyo II 2:8; E’yantî 5:5; 22:16.

r’oja şemîyê

Mizgînî

Ferhengok

– (r’oja sebtê) bona cime’ta Îsraêlê r’ojeke e’zîz (t’aybetî) û pîroz e (Derk’etin 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Bi îbranî ŞABAT e. Bi kurmancî «sebt» ji şabatê hatîye. Bona cihûya, şabat navê r’oja h’efta ye û ya xilazîya h’eftîyê ye. Înîyê êvarê, gava r’oj diçe ava, şabat destpêdike û h’eta 24 sih’eta dik’işîne. Li gora T’ewratê (Destpêbûn 2:2-3; Derk’etin 20:8-11; 35:2) r’oja şabatêda k’ar û xebat ne cayîz bû bikirana, ev r’oj r’oja r’ih’etîyê û h’ebandinê ye (Destpêbûn 1; Qanûna K’ahîntîyê 23:1-3).

r’oja t’ivdarekkirinê

Mizgînî

Ferhengok

– Cihûya r’oja înîyêr’a digotin: «R’oja t’ivdarekkirinê», çimkî wê r’ojêda wan bona r’oja şemîyê hazirîya xwe didîtin. R’oja şemîyê r’oja pîroz bû, îzina wan t’unebû ku bixebitîyana. Bona cihûya înîyê çawa r’o diçû ava, hingê r’oja şemîyê destpêdikir.

r’ojî

Mizgînî

Ferhengok

– K’itêba Pîrozda cûr’e-cûr’e h’alêd r’ojîgirtinê hene. H’alekîda nan ne dixwarin (P’adşatî I 12:16-21, Metta 4:2, Lûqa 4:2), h’alekî dinda ne dixwarin ne jî vedixwarin (Derk’etin 34:28; Ezra 10:6; K’arêd Şandîya 23:12, Ûnis 3:5-8), h’alekî dinda jî ne goşt, ne şerav, ne tiştêd xweşe-te’m dixwarin-vedixwarin (Danîyêl 10:2-3 ). Meremê r’ojîyê K’itêba Pîrozda ev bû, ku xweyîr’ojî dua bike, nefsa xwe li ber Xwedê nimiz ke, xwe bişkêne, ne ku bona navê xwe ku ber meriva bê k’ifşê, lê wekî t’enê Xwedêva e’yan be (Metta 6:16-18; Lûqa 2:37; Qanûna Ducarî 9:18; Danîyêl 9:20 ). Qanûna Mûsada t’enê r’ojeke r’ojîyêye e’detî hebû (Qanûna K’ahîntîyê 23:26-32), lê heger welat dik’ete oxirmêd giran, hingê r’ojêd din jî dihatine k’ifşkirinê, wekî r’ojî bigirtana (Yoêl 1:14 ). E’detê fêrisîya hebû, ku her duşemê û pêncşemê r’ojî bigirtana (Lûqa 18:12). Gava Îsa ser dinê bû, şagirtêd Îsa r’ojî negirtin (Marqos 2:18-20).

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 6:16-18; Marqos 2:18-20; K’arêd Şandîya 13:1-3; 14:23.

r’uh’êd h’eram

Mizgînî

Ferhengok

– r’uh’êd xirab. Cihûya wan r’uh’êd cinar’a digotin «r’uh’êd h’eram», yêd ku meriv pê dik’etin û yêd cinak’etî h’eram dihatine h’esabê. Îzina wan t’unebû, wekî têk’etana nava cime’tê yan jî cîyêd pîroz.

r’uşetkirin

Mizgînî

Ferhengok

– bertîlkirin. Yek p’era yan tiştekî din dide h’akim yan yekî dinêyî xweyîh’ukum, wekî qanûn bê t’er’ibandinê, ku ya dilê wî bibe.

r’ûnkirin

Mizgînî

Ferhengok

– (hetwankirin, dohnkirin) 1. Li gor e’detê cihûya, gava yek dibû p’adşa, ew pê bizirê zeyt’ûnê dihate r’ûnkirinê. Ev jî dibû nîşan, ku ev kesa bûye p’adşa. Îdî r’ûnkirîyê Xwedê Ew e, Yê ku Xwedê bijart û k’ifş kir, awa gotî Mesîh e (Lûqa 4:18). Ji k’erema xwe bin xebera «Mesîh»-da bixûnin.

2. Xelqê hingê jî r’ûn, mîna r’ûnê bînxweş çawa nîşana qedir dikirine ser mêvanêd xwe (Lûqa 7:46; Zebûr 23:5), cinyazêd mirîyêd xwe jî r’ûn dikirin (Lûqa 23:56–24:1), çawa derman birînêd nexweşa dixistin (Lûqa 10:34), usa jî bi wî nexweş r’ûn dikirin, çawa sîmvol wekî Xwedê qenc ke (Marqos 6:13; Aqûb 5:14).

r’ûspî

Mizgînî

Ferhengok

– bona serwêrêd miletê Îsraêlê dihate gotinê, usa jî bona serwêrêd dînê wan. Peymana Nûda ew jî endemêd civîna giregira bûn. E’yantîyêda bîst çar r’ûspî hene, ku e’zmênda Xwedê dih’ebînin û me’na wan dibe çawa nîşana t’emamîya cime’ta Xwedê.

Samerya

Mizgînî

Ferhengok

– hin ne’ya nava Celîlê û Cihûstanêda bû, hin jî navê p’ayt’extê p’adşatîya bakurê (mifriqê) bû, awa gotî Îsraêl. Miletê Sameryayê û cihû gelekî dijenîyane hev, çimkî gelek e’det û bawerîyêd dîn û sîyaseta wan ne mîna hev bûn, usa jî bona cîyê h’ebandinê hevr’a qayl nîbûn (Lûqa 10:25-37).

Samûêl

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxemberekî e’yan bû. Bi destê wî Dawid p’adşa hate k’ifşkirinê. P’adşatî I 1-7; K’arêd Şandîya 3:24; 13:20; Îbranî 11:32.

Serekk’ahîn

Mizgînî

Ferhengok

– mezinê h’emû k’ahîna bû, usa jî serekê civata giregira. Salê carekê li R’oja K’ewandinê ew dik’ete Cîyê P’aristgehêyî Herî Pîroz, wekî p’êşk’êşa xûnê bona gunêd xwe û yêd cime’ta Îsraêlê bide. K’ursîya Serekk’ahîn wextê navbera Peymana Kevin û Peymana Nûda pêşda hat. Salêd 18-36 navê Serekk’ahîn Qeyafa bû.

Serk’etina (alt’kirina) ser mîrêcin û te’lî-tengîya

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 4:1-11; 6:13; Lûqa 22:31-32; Yûh’enna 17:14-19; R’omayî 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Korint’î I 10:12-13; 16:13; Korint’î II 12:7-10; Efesî 3:20-21; 6:10-18; Fîlîpî 4:13; T’êsalonîkî I 3:5-8; T’êsalonîkî II 3:3; Tîmot’êyo II 1:7-8; Îbranî 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Aqûb 4:7; Petrûs I 1:5; 5:8-11; Yûh’enna I 4:4; 5:3-5; E’yantî 12:7-12.

Serwêrêd civînê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Xeysetêd wan û çawa têne k’ifşkirinê (şivan, berpirsîyar, malxê)

K’arêd Şandîya 6:1-6; 14:23; Tîmot’êyo I 3:1-13; Tîto 1:5-9.

Hînkirina bona serwêrêd
civînê

Metta 28:18-20; Lûqa 22:24-27; K’arêd Şandîya 20:17-35; T’êsalonîkî I 2:1-12; Tîmot’êyo I 4:1-16; Tîmot’êyo II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Tîto 2:7-8; Petrûs I 5:1-4.

Silêman

Mizgînî

Ferhengok

– kur’ê Dawid, p’adşê Îsraêlê bû, nivîsarêd wî jî Peymana Kevinda hene (Gotinêd Silêman 1:1; 10:1 û yêd mayîn). Xwedê gelek serwaxtî da wî, usa jî ew gelekî dewletî bû. P’aristgeh pêşda ewî da çêkirinê. P’adşatî II 12:24-25; P’adşatî III 1:1– 11:43; Metta 1:6-7; 6:29; 12:42; Lûqa 11:31; 12:27; K’arêd Şandîya 7:47.

Sindoqa Peymanê (Sindoqa Şe’detîyê)

Mizgînî

Ferhengok

– qut’îke pîroz, ji dara darcêwîyê çêkirî û zêr’kirî bû. Ew sindoq û çi ku têda bûn (awa gotî her du selêd kevirîye ku her dehe t’emîyêd Xwedêye mezin ser nivîsar, şivdara Harûn û derdana manayê), evana nîşanêd peymana Xwedêye t’evî miletê Îsraêl bûn. Gava miletê Îsraêlê r’ê diçû, yan diçû şêr’, ev sindoq xwer’a dibirin. Gava cîkî disekinîn, ev sindoq Konê Şe’detîyêda Cîyê Herî Pîrozda dima. (Derk’etin 25:10-21; Îbranî 9:4; E’yantî 11:19).

Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– qut'îke pîroz bû, ew û çi ku têda bûn, nîşanêd peymana Xwedê t'evî miletê îsraêlê bûn. Çaxê Xwedê serê ç'îyê t'evî Mûsa p'êxember xeber da, hingê dehe t'emî li ser du selêd kevirî nivîsîn dane wî. Ew peyman Xwedê bi destê Mûsa da girêdanê, bi wan selêd nivîsar. Ew sel, şivdara Harûn, derdanê manayê çawa nîşana Peymana Xwedê li wê sindoqêda bûn û li cem miletê îsraêlêdihatine xweykirinê. Ew sindoq ji darcêwîyê çêkirî û zêr'kirî bû. Gava miletê îsraêlê r'êda diçû, ev sindoq xwer'a dibirin. Gava diçûne cîkî, ev sindoq Cîyê Herî Pîrozda Konê Şe'detîyêda dima (Derk'etin 25:10-21; Îbranî 9:4).

Sindoqa Peymanê

Sînay (Ç’îyayê Sînayê)

Mizgînî

Ferhengok

– ew ç’îya ye, ku wir Xwedê her dehe t’emî dane Mûsa p’êxember. Carna jî sûretî (sîmvolî) û r’uh’anî tê fe’mkirinê (Galatî 4:24).

Sîyon

Mizgînî

Ferhengok

– ew ç’îya ye, ser k’îjanî p’aristgeh hate çêkirinê. Gava Dawid p’adşa Orşelîm ji destê yebûsîya stand, bajar biç’ûk bû, t’enê ser vî ç’îyayî (girî) bû. Sîyon tê fe’mkirinê carna ew ç’îyayê ku p’aristgeh lê bû, carna t’evayîya bajarê Orşelîmê (Metta 21:5), carna h’emû cime’ta Îsraêlê, carna cime’ta Xwedê yan jî bajarê Xwedêyî dinya nûda (Îbranî 12:22; E’yantî 14:1). «Qîza Sîyonê» tê fe’mkirinê bajarê Orşelîmê, awa gotî binelîyêd Orşelîmê (Yûh’enna 12:15). R’omayî 9:33; 11:26; Petrûs I 2:6.

Sodom û Gomora

Mizgînî

Ferhengok

– dema Birahîmda du bajarêd kenanîya bûn, ku nêzîkî Be’ra Mirî bûn. Merivêd her du bajara bi gunek’arîya xwe usa ji Xwedê dûr k’etibûn, ku Xwedê ew bi êgir û k’irk’ûtê şewitandin û qir’a wan anî (Destpêbûn 18:16–19:29).

sadûqî

Mizgînî

Ferhengok

– ew nava cihûyada partîke (k’omeleke) dîndar (olp’arist) bû. Ev partî biç’ûk lê e’yan bû. P’ir’anîya endemêd wê k’ahîn bûn. Wan bawerîya xwe bi her pênc k’itêbêd Mûsa (awa gotî T’ewrat yan her pênc k’itêbêd pêşine Peymana Kevin) danîn, lê r’uh’, milyak’et û r’abûna mirîya (qîyametî) bawer nedikirin. K’arêd Şandîya 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

sala h'efta

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– her h'eft sal, şemîya sala bû (Derk'etin 23:11; Qanûna K'ahîntîyê 25:1-7), ew sala r'ih'etîyê bû bona e'rdê. Ewê salê cime'tê e'rd bêcer ne dikirin û çi ku e'rdê xweserêxwe dida t'op dikirin.

sala r'awastîyê

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– her pêncî sal, sala r'awastîyê bû (Qanûna K'ahîntîyê 25:8-55). Wê salê her xulam dihatine azakirinê û her merivê ku e'rdê xwe firotibû li wî dihate veger'andinê, deyn-dû dihatine baxşandinê.

samerî

Mizgînî

Ferhengok

– Çaxê p’adşatîya R’ehobowam (kur’ê Silêman, p’adşayê Cihûstanê) û Yêrobowamda (p’adşayê Îsraêlê), miletê Îsraêlê ji hevdu qetîyan. R’ehobowam t’evî du qebîlêd Îsraêlê bajarê Orşelîmê û Cihûstanêda ma. Yêrobowam t’evî dehe qebîlêd Îsraêlê Samerya xwer’a kire p’ayt’ext. Bi vî cûr’eyî miletê Îsraêlê bû du p’ara û dijminatîya hev kirin. Pey vê yekêr’a jî p’adşayê aşûrîya gelek miletê Îsraêlê dor-berêd Sameryayê cîşih’itî bajarêd medîya û yêd mayîn kirin (P’adşatî IV 17:1-6 ) û miletêd mayîn bi p’ûtêd wanva anîn, dewsa wanda cî-war kirin (P’adşatî IV 18:24-40). Bi vî awayî miletê samerîya t’evî miletêd p’ûtp’arista jît, dan û standin, e’sil û bawerîya xwe h’er’imandin û xwe ji T’ewratê dûr xistin. Samerî ew in, yêd ku ji Sameryayê û dor-berêd wê bûn.

sardîyon

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– kevirekî qîmete sorîgevezî zelal bû.

serbestî

Mizgînî

Ferhengok

– azadî, aza.

serekk'ahîn

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– binihêr'e: k'ahîn.

serh’ezar

Mizgînî

Ferhengok

– ji eskerê R’omayê (Îtalyayê) bû, ku serwêrî li h’ezar eskerî dikir.

sersed

Mizgînî

Ferhengok

– ji eskerê R’omayê (Îtalyayê) bû, ku serwêrî li sed eskerî dikir.

serwaxtî

Mizgînî

Ferhengok

– şe’rezayî.

sêrbazî

Mizgînî

Ferhengok

– k’oç’ektî.

sêwî

Mizgînî

Ferhengok

– êt’îm.

sifet

Mizgînî

Ferhengok

– sûret, şikil.

silsilet

Mizgînî

Ferhengok

– bav, kal, kalê kala û usa diçe jor.

sinet

Mizgînî

Ferhengok

– Li cem cihûya li gora Qanûna Mûsa gerekê her zar’eke kur’în bihata sinetkirinê. Lê hê berî Qanûnê jî ev sinetî ji hêna Birahîmda hebû, ew çawa nîşana peymana Xwedê t’evî Birahîm û zur’eta wî bû (Destpêbûn 17:9-14). Bi vî awayî sinetkirin bû nîşana mêrê cihû û miletê cihûr’a carna dihate gotinê: «Miletê sinetkirî». Gava Mizgînîya Îsa Mesîh pêşîyê hate dayînê û belakirinê, ji nava cihûyêd mesîhî hinek hebûn ku digotin, heger mêr dixwaze bibe mesîhî, gerekê pêşîyê bê sinetkirinê. Eva dibû nîşan ku bûye cihû û li pey qanûna Mûsa diçe, wekî paşê bikaribûya bibûya mesîhî. Lê Pawlosê şandî ev hînkirina cihûya qebûl nekir. Ewî bona vê pirsê ne’me galatîyar’a usa jî hinekêd dinr’a nivîsîn. Ewî digot, ku t’enê tiştek lazim e wekî meriv pê xilaz be, awa gotî bawerîya xwe Îsa Mesîh bîne. Destpêbûn 17:9-14; Derk’etin 4:25; Yûh’enna 7:22; R’omayî 2:28-29; Galatî 5:6; 6:15; Kolosî 2:11.

sirgûnçûyîna Babîlonê

Mizgînî

Ferhengok

– Çaxê Nebûkedneser p’adşê k’ildanîya bû, wî cime’ta Îsraêlê ajot û sirgûnî Babîlonê kir û cime’ta Îsraêlê 70 salî li wê derê ma.

sirke

Mizgînî

Ferhengok

– şerava kevin û tirş.

sixir

Mizgînî

Ferhengok

– qewatêd dinyayêda ne, ku xudanêd wan k’ifş nakin.

spartin (bispêre)

Mizgînî

Ferhengok

– t’esmîlkirin.

stoyxî

Mizgînî

Ferhengok

– li pey hînkirina fîlosofê Zeno diçûn. Zeno qasî 265 salî berî bûyîna Îsa Mesîh mir. Hînkirina wî ew bû, wekî meriv jîyîna xwe qebûl bike, pê fikirê jîyîna xwe h’ukum bike, xwe bigire û dîna xwe nede şabûn û êşa (K’arêd Şandîya 17:18).

Şerav-araq

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

R’omayî 13:13; Korint’î I 5:11; 6:9-11; Galatî 5:19-21; Efesî 5:18; Tîmot’êyo I 3:1-3; Tîto 1:7; Petrûs I 4:3-5.

Şikirdarî

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Lûqa 17:11-19; Yûh’enna 6:11; R’omayî 1:21; Efesî 5:20; Fîlîpî 4:4-7; Kolosî 2:7; 3:17; 4:2; T’êsalonîkî I 5:18; Tîmot’êyo I 2:1; 4:4-5.

Şikîyat û ber dîwanê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; R’omayî 12:14-21; Korint’î I 6:1-8.

Şimh’ûn

Mizgînî

Ferhengok

– jêr’a Petrûs jî digotin. Ew yek ji her donzdeh şagirtêd Îsa bû. Ew şandî bû.

Şimşon

Mizgînî

Ferhengok

– mêrxas û gelekî qewat bû, Xwedê bi wî gelek bela anîne serê filistînîyêd ku dijminatîya Îsraêlê dikirin. H’akimtî 13:2– 16:31; Îbranî 11:32.

Şîva Xudan

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 26:26-30; Marqos 14:22-26; Lûqa 22:14-20; Korint’î I 10:14-22; 11:17-34.

Şkestî û milûktî

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 5:3-12; 18:1-5; Lûqa 14:7-11; 18:9-14; Efesî 4:2; Fîlîpî 2:3-11; Kolosî 3:12-13; Aqûb 4:5-10; Petrûs I 5:5-7.

şagirt

Mizgînî

Ferhengok

– yêd ku hîn dibin (die’limin). Gelek şagirtêd Îsa hebûn. Donzdeh ji nav wan bijartî bûn. Ew şandî bûn. Metta 10:1-4; Lûqa 5:1 û yêd mayîn.

şandî

Mizgînî

Ferhengok

– (qasid, r’esûl) bi zimanê yûnanî APOSTOLOS e. Me’na vê xeberê bi Kurmancî «yê şandî» ye. Îsa Mesîh ji nav şagirtêd Xwe donzdeh şandî (r’esûl) bijartin û şandin, wekî Mizgînîya Xwedê bidine miletêd dinyayê (Metta 10:1-4; Marqos 3:13-19; Lûqa 6:12-16). Evana t’evî Îsa diman û Îsa ew hîn dikirin. Pê ç’e’vêd xwe mirina Wî dîtin û paşê jî Ew pey r’abûna Wîr’a dîtin. Îsa Xwe Pawlosva jî e’yan kir û ew çawa şandî k’ifş kir. Barnabas û hinekêd din jî çawa şandî dihatine gotinê, lê ji Îsa dema e’mirê Wîda nehatibûne k’ifşkirinê.

şemdan

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– ç'ira h'eft ç'e'vî bû, ku P'aristgeheda dişxulî (binihêr'e Derk'etin 25:31-39).

Şemdan

şih’itî

Mizgînî

Ferhengok

– r’ê derk’etî.

şikîyatkirin

Mizgînî

Ferhengok

– gilîkirin, sûcdarkirin, gazinkirin.

şiver’ê

Mizgînî

Ferhengok

– r’êç’ik, r’îya p’êga merivekî yan r’îya teng.

şîrk

Mizgînî

Ferhengok

– K’incêd r’engê şîrk yêd herî biha bûn û r’engê şîrk nexşekî p’adşatîyê bû.

T’ewrat

Mizgînî

Ferhengok

– Qanûna Mûsa ye, awa gotî her pênc k’itêbêd pêşine Peymana Kevin in.

T’ifaqa xwedênasa

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 18:19-20; K’arêd Şandîya 2:41-47; R’omayî 12:4-8; Efesî 1:22-23; 4:11-16; Kolosî 3:15-17; Tîmot’êyo I 4:13; Îbranî 10:24-25.

tengasî

Mizgînî

Ferhengok

– tengayî.

tîş

Mizgînî

Ferhengok

– p’arç’e, p’ar. Mesele: K’inca min bû du p’arç’a (tîşa).

topaz

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– kevirekî qîmtî qîç'ik e.

t’agêr

Mizgînî

Ferhengok

– firqîyê dike nava meriva û pişta yekî digire.

t’erbetdar

Mizgînî

Ferhengok

– yê ku tiştêd qence maqûlî zar’otîyêda girtî hîn dike.

t’exsîrkirin

Mizgînî

Ferhengok

– r’edkirin.

t’ifaq (t’ifaqbûn, t’ifaqî)

Mizgînî

Ferhengok

– yekbûn, yektî.

t’irê, (ji) kesî t’irê

Mizgînî

Ferhengok

– ji kesî we ye.

t’obekirin

Mizgînî

Ferhengok

– ji gunekirinê veger’in, veger’in berbi Xwedê. Ji k’erema xwe bin xebera «ji gunekirinê veger’in»-da bixûnin.

t’oximr’eş

Mizgînî

Ferhengok

– t’ovr’eş.

t’ucaretî

Mizgînî

Ferhengok

– k’ir’în-firotan, alvêrî.

Ûnis

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxember bû, k’itêba wî jî heye. Xwedê ew şande bajarê Nînewayê, lê Ûnis nexwest gur’a Xwedê bikira. Pê gemîyê çû cîkî din, lê Xwedê firtoneke mezin şand. Cime’ta ser gemîyê Ûnis avîte be’rê, wekî ji hêrsa Xwedê xilaz bin. Me’sîyê mezin (h’ût) Ûnis h’ûfî xwe kir û Ûnis zikê me’sîda sê r’oj û sê şeva ma, dua kir, h’eta ku me’sî ew ji devê xwe avîte devê be’rê. Peyr’a Ûnis gur’a Xwedê kir û çû Nînewayê, wekî xebera Xwedê bêje wan. K’itêba Ûnis; Metta 12:39-41; 16:4; Lûqa 11:29-32.

Ûsiv

Mizgînî

Ferhengok

– Çend merî K’itêba Pîrozda hene, navê wan Ûsiv:

1. Yek ji her donzdeh kur’êd Aqûb (Îsraêl) e. Birêd wî h’evsûdî li wî dikirin, çimkî bavê wan gelekî ew h’iz dikir. Birêd wî ew çawa xulam firotin, lê paşê ew bû serwêrê welatê Misirê. Birêd wî ew dîsa dîtin gava hatine Misirê ku nan bik’ir’in, çimkî welatê wanda xelayî bû. Destpêbûn 30:22-24; 37:5–50:26; Yêşû 24:32; Zebûr 105:17-22; K’arêd Şandîya 7:9-14, 18; Yûh’enna 4:5; Îbranî 11:21-22; E’yantî 7:8.

2. Ûsivê mêrê Meryema dîya Îsa. Metta 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Navê birakî Îsa jî Ûsiv bû. Metta 13:55; Marqos 6:3 (Yûsês).

4. Ûsivê birê Aqûbê şandî (ne birê Yûh’enna). Metta 27:56; Marqos 15:40, 47 (Yûsês).

5. Ûsivê ji Arîmetyayê, merivekî dewletî, endemê civîna giregirêd cihûya. Ew merivekî qenc bû û pey Îsa diçû. Metta 27:57-60; Marqos 15:42-46; Lûqa 23:50-53; Yûh’enna 19:38-42.

6. Ûsivê Barsabo, yek ji yêd ku hê pêşda pey Îsa diçûn. K’arêd Şandîya 1:23.

7. Ûsiv, navê wî kirin Barnabas. K’arêd Şandîya 4:36.

ûd

Mizgînî

Ferhengok

– şînayîk e, ku ji ava wê r’ûnekî bînxweş tê çêkirinê. Cihûya ûd dikirine ser k’efenê mirîya, wekî definkirinêr’a hazir bin (Yûh’enna 19:39).

veger’andin (ji gunekirinê veger’îyan)

Mizgînî

Ferhengok

– (t’obekirin) ew e, ku yek ji gunekirinê vediger’e, xirabî û gunêd xwe nas dike, fe’m dike ku ew xirab e, p’oşman dibe û bi dil û can ji gunekirinê vediger’e berbi Xwedê, wekî Xwedê bibaxşînê. Hezekîyêl 14:6; Zekerîya 1:6; Marqos 1:15; K’arêd Şandîya 3:19.

Welatê Filistînê zemanê Îsa Mesîhda

Mizgînî

Xerîte

Welatê Filistînê zemanê Îsa Mesîhda

wek’îlxerc

Mizgînî

Ferhengok

– malkir, k’edkir.

welatp’arist

Mizgînî

Ferhengok

– navê partîkê ku bona welatê xwe şer’ dikin. Wextê Peymana Nûda çend k’omêd cihûya hebûn, dixwestin ji bindestîya r’omayê derk’etana.

welî

Mizgînî

Ferhengok

– (walî) serwêrê qezake welêt.

wesîyet

Mizgînî

Ferhengok

– k’axaza şe’detîyê, ku yek berî mirinê têda bona mal-milk’êd xwe dinivîse, ku pey mirina wîr’a ew bigihîje k’ê.

Xana Xwedê

Mizgînî

Ferhengok

– Ew cîyê ku Xwedê bona Xwe dibijêre, Xana Xwedê dihate gotinê. Hêna Mûsada konek (Konê Şe’detîyê) hebû û peyr’a dewsa wî konî li Orşelîmê p’aristgeh hate çêkirinê û ew bû Xana Xwedê. Ew cîyê h’ebandina cime’ta Îsraêlê bû (Marqos 2:26).

Xerîta Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

Mizgînî

Xerîte

Xerîta Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

Xerîta P'aristgeha Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

Mizgînî

Xerîte

Xerîta P'aristgeha Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

Xerîte

Sê kʼitêbêd ji Peymana Kevin, Rʼûtʼ, Ester, Ûnis

Xerîte

R'ohilata Berê

Mizgînî

Xerîte

Împêratorîya R'omayêye Zemanê Îsa Mesîhda

Welatê Filistînê zemanê Îsa Mesîhda

Xerîta Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

Xerîta P'aristgeha Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

R'êwîtîya Pawlose pêşin t'evî Barnabas

R'êwîtîya Pawlose duda

R'êwîtîya Pawlose sisîya

R'êwîtîya Pawlose paşin h'eta R'omê

Xeysetê mesîhîyê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Yûh’enna 13:34-35; 14:27; R’omayî 12:9-13; Galatî 5:22-26; Kolosî 3:12-17; T’êsalonîkî I 5:16-18.

Xilazkirina meriva

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Yûh’enna 3:16-17; K’arêd Şandîya 2:37-39; 4:11-12; R’omayî 5:1-11; 10:9-13; Efesî 2:1-10; Tîmot’êyo I 1:15-16; 2:3-7; Petrûs I 1:3-5.

Xudan

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– bi zimanê îbranî xebera «Xudan» YHWH nivîsar e û tê xwendinê çawa «Yahweh». Ev navekî e'sesî ye ku alîyê Xudand Mûsava hate e'yankirinê. (Derk'etin. 3:14...). Navê «Yahwêh» miletê cihû bona mezinayîya Xwedê ne didane li ser zarê xwe. Gava ewana K'it'êba Pîroz dixûnin dewsa navê «Yahwêh» dibêjin «Adonay» ku tê fe'mkirinê «Xweyê min».

Mizgînî

Ferhengok

– (Xweyî, R’eb) K’itêba Pîrozda me’na Xudan «xweyî» ye. Xudan navekî Xwedê ye û navek ji navêd Îsa Mesîh e. «R’eb» ji zimanê e’rebî ye û ew jî tê fe’mkirinê «xweyî».

Xwedê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Marqos 10:27; 12:29-30; Lûqa 1:37; 6:35-36; Yûh’enna 4:24; K’arêd Şandîya 14:14-17; 17:22-31; R’omayî 1:18-23; 11:33-36; Korint’î I 8:4-6; Korint’î II 1:3; Tîmot’êyo I 1:17; 6:15-16; Îbranî 4:13; 10:30-31; Aqûb 1:17; Petrûs I 1:14-17; Yûh’enna I 1:5; 4:7-12; 4:16; Cihûda 24-25; E’yantî 4:8-11; 15:3-4.

xaç

Mizgînî

Ferhengok

– E’detê serwêrêd bajarê R’omê hebû, merivêd xirab (qaçax, mêrkuj û yêd mayîn) ser xaç dardadikirin, bona cezakirinê. Li ser xaç meriv dimirin. Xaç ji du qut dara çêdikirin. Gelek cara gerekê qaçax xwexa xaçê xwe bida ser milê xwe bibira cîyê xaçkirinê. Li wir eskera pê mixa yan pê werisa qaçax xaçva mix dikirin yan girêdidan. Paşê xaç r’ast dikirin û qaçax wir dardakirî dima h’eta dimir. Gelek cefa didît h’eta mirinê û e’ybeke gelekî giran bû ku ser xaç bihatana kuştinê. Îsa got, ku k’ê dixwaze bibe şagirtê Min gerekê xaçê xwe hilde û li pey Min bê. Me’na wê ev e, ku yêd li pey Îsa diçin gerekê hazir bin bona Wî h’eta mirinê jî cefê bik’işînin. Metta 10:38; 16:24; Marqos 8:34; Lûqa 9:23; 14:27.

xalifî

Mizgînî

Ferhengok

– şaşbûyî, xapîyayî, jir’êderk’etî.

xercgir

Mizgînî

Ferhengok

– (bacgir, vergîstan) yê ku p’era ji cime’tê dewletêr’a distîne. Wextê Îsa Mesîhda ev xercgir bona R’omayê dixebitîn. Ew xwexa cihû bûn, lê alî R’omayê dikirin, wekî miletê cihû p’ere bona eskerêd R’omayê bida. R’omayî zulmk’ar bûn û cihû bindest kiribûn, ji wê yekê cihû gelekî dijenîyane xercgira. Xercgir jî gelek cara pê derewa û xapandinê p’ere zêde distandin, wekî wanr’a jî p’ere bima. Ew jî gunek’arêd mezin dihatine h’esabê.

xerdal

Mizgînî

Ferhengok

– p’incar’ek e, ku t’oximê wê ze’f hûr e, lê gava şîn dibe, gelekî mezin dibe. Metta 13:31-32; 17:20; Marqos 4:31-32; Lûqa 13:19; 17:6.

Xerdal

xeyal

Mizgînî

Ferhengok

– heyînêd r’uh’anîye ku bi desta nayêne girtinê.

xêrnexwaz

Mizgînî

Ferhengok

– yê ku k’îna yekî digire û xêra wî naxwaze.

xêrûb

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– r'uh'berêd xweyîbask in, ev cûr'ekî milyak'etêd Xwedê ne û h'eykelêd wan ser qalp'axê Sindoqa Peymanê bi baskava çêkirî mîna milyak'eta bûn, ku r'ûmet û dîndara (h'izûrîya) Xwedê berç'e'v dikirin (Destpêbûn 3:24; Derk'etin 25:17-22; 37:6-9).

Mizgînî

Ferhengok

– r’uh’berêd xweyîbask in, ev cûr’ekî milyak’etêd Xwedê ne û h’eykelêd wan ser qalp’axê Sindoqa Peymanê bi baskava çêkirî mîna milyak’eta bûn, ku r’ûmet û dîndara (h’izûrîya) Xwedê berç’e’v dikirin (Îbranî 9:5).

xilazbûn (xilazkirin)

Mizgînî

Ferhengok

– azabûn (azakirin), r’izgarbûn (r’izgarkirin). Ji k’erema xwe bin xebera «xilazkir»-da bixûnin.

xilazkir

Mizgînî

Ferhengok

– yê ku yekî din ji tiştekî xirab xilaz dike. K’itêba Pîrozda xeberêd «xilazkir, xilazkirin, xilazbûn, xilazî» pêşîyê tê fe’mkirinê çawa xweykirin, xilazkirin ji xirabîyê û ji bela, yan jî qenckirina ji nexweşîya. Mesele, Peymana Kevinda Xwedê cime’ta Xweye Îsraêl ji Misirê, usa jî ji Babîlonê xilaz kirîye. Peymana Nûda Xwedê pê kirina Îsa Mesîh r’ê bona meriva vekir, wekî ji guna û xirabîyê xilaz bin. Bi vî awayî hin Xwedê, hin jî Îsa «Xilazkir» h’esab dibin (bona Xwedê: Qanûna Ducarî 32:15; Zebûr 27:9; Lûqa 1:47; Tîto 1:3; bona Îsa: Lûqa 1:69; Efesî 5:23; Tîto 1:4; Yûh’enna I 4:14).

xirnûf

Mizgînî

Ferhengok

– xurekê beraza ji berê darê, p’alûd.

Yêfta

Mizgînî

Ferhengok

– eskerekî e’yan bû. Ew ji serwêrêd cime’ta Îsraêlê bû. H’akimtî 11:1– 12:7; Îbranî 11:32.

Yêremîya

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxemberekî e’yan bû, ew weke 500 salî berî bûyîna Îsa Mesîh hebû. Wextek hebû, ji cime’ta Îsraêlê geleka gur’a Xwedê nedikirin. Yêremîya wanr’a digot, ku ji gunekirinê veger’in. Gelek tişt jî ewî bona Îsa Mesîh û miletêd necihû p’êxembertî kir. K’itêba wî jî heye, «Yêremîya». Metta 2:17; 16:14; 27:9.

Yêşa

Mizgînî

Ferhengok

– bavê Dawid p’adşa bû. Îsa Mesîh ji r’ik’inyata wî hate dinê. Peymana Kevinda Îşaya p’êxember nivîsî ku Mesîhê ji zur’eta Yêşa û Dawid bibe. R’ût’ 4:18-22 (17-21); P’adşatî I 16:1-22; 17:12-14, 17; Metta 1:5-6; Lûqa 3:32; K’arêd Şandîya 13:22; R’omayî 15:12.

Yêşûyê Nûn

Mizgînî

Ferhengok

– p’êxember bû, usa jî pey mirina Mûsar’a serwêrekî cime’ta Îsraêlê bû. Ewî r’êberîya cime’ta Îsraêlê kir, h’eta welatê Kenanê, k’îjan ku Xwedê bi sozdayîna Xwe da wan. Wana t’evî miletê ku li wir diman şer’ dikirin û serk’etin. Peyr’a Yêşû ew welat p’arevekir û her qebîleke Îsraêlêr’a (pêştirî qebîla Lêwî ku k’ahîn bûn) p’arek da. Ew serwêrekî k’ifş bû û dixwest ku cime’t bi dilekî pey Xwedê biçûya. Li ser kirinêd wî k’itêb jî heye. Derk’etin 17:8-13; Jimar 13:1-17; Yêşû 1-24; K’arêd Şandîya 7:45; Îbranî 4:8.

Yûh’enna

Mizgînî

Ferhengok

– Bi navê Yûh’enna çend merî Peymana Nûda hene, lê yêd here e’yan ev in:

1. Yûh’ennayê Zebedî yek ji her donzdeh şagirtêd Îsa bû. Ew şandî bû. Ewî «Mizgînîya Yûh’enna» û sê ne’me nivîsîne û li gora fikira geleka k’itêba «E’yantî» jî wî nivîsîye.

2. Yûh’ennayê Nixumdar, ew p’êxember û gotinbêjê xebera Xwedê bû (Lûqa 1:13-17; 7:26). T’obedar avêda dinixumandin û cime’ta Îsraêlê bona Mesîh hazir dikirin (Lûqa 3:3-20; 7:27).

Yûnanistan

Mizgînî

Ferhengok

– welat e, At’îna bajarê wêyî serekeyî mezin e, çawa hingê usa jî îro. Korint’ jî bajarê Yûnanistanêda ye, çawa hingê usa jî îro. P’ir’anîya bajarêd Yûnanistanêye e’yan hingê dik’etine nava qeza Axayayêye R’omayê. Miletê Yûnanistanêyî kevin gelek xwendî bûn û bona serwaxtîya wan miletêd din qedirê wan digirtin. Zimanê wan ji alîyê h’emû xwendevanava dihate xeberdanê, ne t’enê li Yûnanistanêda, lê li welatêd der jî. Li k’îderê ku eskerêd yûnana diçûnê, kûltûra xwe li wir bela dikirin. K’itêbêd Peymana Nû pêşîyê bi zimanê yûnanî hatine nivîsarê.

Yûnanî

Mizgînî

Navnîşêd Çapa Û P’era

1 lepton | nîv kodrantês (sifir)
2 lepton | kodrantês (sifir)
4 quadrans | assarîon (sifir)
16 assarîon | dînarîon yan draxme (zîv)
4 dînarîon | statêr (zîv)
100 dînarîon | mna (zêr’)
6000 dînarîon | talanton (zîv)
180 000 dînarîon | talanton (zêr’)

yançîye

Mizgînî

Ferhengok

– guva, gelo, ku, awa gotî.

yaspîs

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– kevirêd qîmete r'eng r'engî ne. Yaspîsa ku K'it'êba Pîrozda nivîsar e k'esk yan r'engekî vekirî bû (Derk'etin 28:20).

yûnan

Mizgînî

Ferhengok

– 1. miletê welatê Yûnanistanê.

2. Dema Îsa Mesîhda, cihûya h’emû miletêd mayînr’a «yûnan» digotin, wekî bidana k’ifşê, ku h’ebandin û kûltûra wan yêd yûnana bûn, ne ku yêd cihûya (Marqos 7:26; K’arêd Şandîya 17:4), lê hineke ji wan bawerîya xwe bi Xwedêyê Îsraêlê anîn (K’arêd Şandîya 17:4; belkî Yûh’enna 12:20-da jî usa ye). Vê welger’andinêda çend cî hene k’îderê xebera «necihû» dewsa «yûnan» hatîye xebitandinê (K’arêd Şandîya 14:1; 20:21; R’omayî 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Korint’î I 1:24; 10:32; 12:13 Galatî 3:28; Kolosî 3:11 û yêd mayîn).

3. Çend cîya xebera «yûnan» be’sa wan cihûya dike, yêd ku ji welatê Îsraêlê der mezin bibûn û zimanê wan yûnanî bû, yan jî Îsraêlêda mezin bibûn lê zimanê yûnanî xeber didan, ne ku îbranî (K’arêd Şandîya 6:1, 9:29 û 11:20 (van r’êzada bi vî awayî hatîye bik’aranînê: «cihûyêd ku yûnanî xeber didan»); belkî Yûh’enna 7:35).

Zar’êd Xwedê

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Yûh’enna 1:12-13; R’omayî 8:14-17; Galatî 4:6-7; Îbranî 12:5-11; Yûh’enna I 3:1-3.

Zews

Mizgînî

Ferhengok

– p’ûtê yûnanayî herî mezin e. «Yûpîter» jî jêr’a dihate gotinê. P’ûtekî din jî hebû, ku navê wî Hermês bû, ew çawa qasidê Zews h’esab dikirin. K’arêd Şandîya 14:12-13.

Zêrandin

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 5:10-12; Marqos 13:9-13; Lûqa 12:4-9; Yûh’enna 15:18-21; 16:1-4; K’arêd Şandîya 5:41; R’omayî 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Korint’î I 4:11-13; Korint’î II 4:8-11; 12:10; Fîlîpî 1:28-29; T’êsalonîkî II 1:4-8; 3:2-4; Tîmot’êyo II 3:10-13; Îbranî 10:32-39; 12:3-4; Petrûs I 3:13-17; 4:12-19; E’yantî 2:10.

Zinêk’arî û qavî

Mizgînî

Xeberêd K’ilît

Metta 5:27-30; Yûh’enna 8:2-11; R’omayî 13:8-10; Korint’î I 5:9-11; 6:9-20; Galatî 5:19; Efesî 5:3; Kolosî 3:5-6; T’êsalonîkî I 4:1-8; Îbranî 13:4; Cihûda 7.

zanebêj

Mizgînî

Ferhengok

– zimênda serxwe.

zar

Mizgînî

Ferhengok

– dev.

zendegirtî man

Mizgînî

Ferhengok

– e’cêbmayî man, met’elmayî man.

zewal

Mizgînî

Ferhengok

– neheqî, nexweşî, zîyan.

zimir

Pênc k’itêbêd Mûsa

Ferhengok

– r'ûnekî bînxweş e, ji dara tê standinê û qîmetê wî biha bû. Hingê zimir bona êşê didane nexweşa (Marqos 15:23), usa jî li ser cinyazê mirîyada dikirin, wekî bona definkirinê hazir kin (Destpêbûn 50:2; Yûh'enna 19:39).

Zimir

Mizgînî

Ferhengok

– r’ûnekî bînxweş e, ji dara tê standinê û qîmetê wî biha bû. Hingê zimir bona êşê didane nexweşa (Marqos 15:23), usa jî li ser cinyazê mirîyada dikirin, wekî bona definkirinê hazir kin (Yûh’enna 19:39).

Zimir

zîv

Mizgînî

Ferhengok

– bi yûnanî jêr’a digotin DRAXME yan DÎNARÎON, ku zîvekî biç’ûk bû. Evana welatêd Împêratorîya R’omayêda dihatin xebatê. Ew weke r’ojxebateke p’alekî bû. Lûqa 15:8-9.

zîya

Mizgînî

Ferhengok

– (ejdeher) h’eywanek e, ku carna ç’îr’okada jî tê gotinê, gelekî qewat e, çawa me’rekî gelekî mezin xuya dibe. Jêr’a «me’r» jî dibêjin. E’yantîyêda zîya çawa nîşana mîrêcin, serwêrê r’uh’êd xirab e. E’yantî 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

zox

Mizgînî

Ferhengok

– (dareke gûrizê) dareke biç’ûk e, çawa lûfik bona e’detê dîn dihate bik’aranînê. K’ahîna xûna qurbanêda dikirin û dir’eşandine ser meriva, wekî ew meriv li ber Xwedê pîroz bin. Derk’etin 12:22; Qanûna K’ahîntîyê 14:4; Jimar 19:6, 18; Yûh’enna 19:29; Îbranî 9:19.

Zoxa hûsopê

Table of Contents

Kurmancî

Peymana Kevin

Pênc K’itêbêd Mûsa

Destpêbûn

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Derk'etin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40

Q. K'ahîntîyê

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Jimar

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Q. Ducarî

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34

Rʼûtʼ, Ester, Ûnis

Rʼûtʼ

- 1
- 2
- 3
- 4

Ester

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10

Zebûr Mesele

Zebûr

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Meselêd Silêman

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Ûnis

- 1
- 2
- 3
- 4

Mizgînî

Mizgînî
Pêşgotina Înstîtûtê
Pêşgotina Bona Peymana Nû
Bona Alîkirina Xwendevana

Metta

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Marqos

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Lûqa

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Yûh’enna

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

K’arêd Şandîya

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

R’omayî

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Korint’î I

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Korint’î II

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Galatî

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Efesî

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Fîlîpî

- 1
- 2
- 3
- 4

Kolosî

- 1
- 2
- 3
- 4

T’êsalonîkî I

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

T’êsalonîkî II

- 1
- 2
- 3

Tîmot’êyo I

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Tîmot’êyo II

- 1
- 2
- 3
- 4

Tîto

- 1
- 2
- 3

Filîmon

- 1

Îbranî

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Aqûb

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Petrûs I

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Petrûs II

- 1
- 2
- 3

Yûh’enna I

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Yûh’enna II

- 1

Yûh’enna III

- 1

Cihûda

- 1

E’yantî

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Ferhengok

Abba
Adem
Alfa û Omêga
Aqûb
Artemîs
Arxêlayo
Aryopago
Axaya
afû (afûkirin, afûbûn)
agat
amalêkî
amîn
amîtîst
amonî
anîne sêrî
anîso
aramî
avzê (nexweşîya avzê)
Babîlon
Bae’l
Bajarê Dawid
Baraq
Barnabas
Bav (Bavê E’zmana)
Baxşandin
Belzebûl
Beytleh’m
Bêt’-Êl
Bijartî (Yê Bijartî)
Bilam
Binyamîn
Birahîm
badîhewa
bajarvanêd R’omayê
bakur
bap’êş
başûr
bawerî
bej
belg
berdilî
beret’e
berê deremeta pêşin
berzeqî
ber’î
betavebûn
beyt’
bêolîtî
bidolax
biharet
bihê
bik’ir
binelî
bivir
bixûr
bizina k'ûvî
bîlan
buhişt
Cefadîtin
Cejina Bor'îya
Cejina Derbazbûnê
Cejina Derbazbûnê (Şîva Derbazbûnê)
Cejina H'eftîya
Cejina H'olikçêkirinê
Cejina H’olikçêkirinê
Cejina Nanê Şkeva
Cejina Pîrozkirina P’aristgehê
Cejina R'oja K'ewandinê
Celîle
Cihûda
Cihûstan
Civîna Îsa Mesîh
ce’nime (doje)
ce’t’rî
cêr’ibandin, dan cêr’ibandinê, hatin cêr’ibandinê
cihû
cin
cinak’etî
civîn
civîna giregira (ya cihûya)
çeng
ç’e’vder
ç’êjik
ç’îyayê Zeyt’ûnê
Dawid
Dua
dara darcêwîyê
darçîn
definkirin
dehek
derdan
dersdar
dil
dîtindar
dîyarê mirîya
dîyarîya bervadayînê
dîyarîya h'ejandinê
dîyarîya heleqetîyê
dîyarîya jorbilindkirinê
dîyarîya nanî
dîyarîya paqijbûnê
dîyarîya serdakirina
dîyarîya t'evayîşewatê
dîyarîya t’evayîşewatê
doje
dur’
Edom, edomî
Egrîpa
Esaw
E’firandina dinyayê
E’zman
emorî
enaqî
e’nîşk (kevirê serê e’nîşkê)
Êlîşa
Êlyas
êfod
êlekzirih’
êlimî wî bûn
êpîkûrî
Firewin
fatimok
fêrisî
filistîn
firtone
fitilokêd ajotinê
Gîdeyon
Gune
Gur’a Xwedê bikin
gelîyê hey-wayê
gemîvan
gemîwargeh
girav
gorî
gorîgeh
gune, gunek’ar
gur’a filankesê kirin
Habîl
Hacer
Harûn
Hermês
Hêrodes
H’ESABÊD DIRÊJAYÊ
H’ESABÊD PÎVANÊ
H’izkirin
H’ukumetêd merivayêye vê dinyayê
halêlûya
hebûk
herem
hevîrtir’şk
hêlanêd jorin
hêşî
hilatin (li yekî hilatin)
hîndar
hîvk’etî
hosanna
hûsop
h’edî
h’elal û h’eram
h’eram
Împêratorîya R'omayêye Zemanê Îsa Mesîhda
Îsa
Îsa Mesîh
Îshaq
Îsraêl
Îşaya
îbranî
îlahî
înk’ar
îqrarkirin
îsaf
îtoyîn
Ji gunekirinê veger’in
Jinber’dan û ji mêr dûrk’etin

Jîyîna h’eta-h’etayê, ya ku Îsa Mesîh dide wan, yêd ku bawerîya xwe wî tînin

Jîyîna malêda
jîyîna h’eta-h’etayê
Kenan
Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)
Konê Şe’detîyê (Konê Civînê)
Kur’ê Dawid
Kur’ê Mêriv (Kur’ê Însan)
Kur’ê Xwedê
K’EREMETÊD ÎSA MESÎH
K’itêba Pîroz
K’itêba Zebûra
K’omekdayîn
K’urdî
k'ahîn
k'efîl
k'irk'ût
k'otî (k'otîbûn)
karbûnkûl
kela
kenanî
kulî
k’ahîn
k’atib
k’efen
k’efîl (standin)
k’erem
k’ewdayîna guna (k’ewandina guna)
k’êlek
k’êmûn
k’inîşt
k’irk’ût
k’ofî
k’otî (k’otîbûn)
k’ozî
k’ulfet
k’umr’eşîya Xwedê
k’urx
Lêwî
Lût
leck’ar
lêyî
lîl
lomekirin
lûfika be’rê
MESELÊD ÎSA MESÎH
Melk’î-Sadiq
Meryem
Mesîh
Mirin
Misir
Mizgînî
Mizgînî (Mizgînîya Xwedê)
Mîrêcin
Mowab, mowabî
Mûsa
mala Aqûb
mana
meriv
mesîhî
milyak'et
milyak’et
mirarî
mizgîndar
mîrat’
NAVNÎŞÊD ÇAPA Û P’ERA
Necef
Nexweşî û qenckirin
Ne’man
Ne’meyêd Kelê
Nivîsarêd pîroz
Nixumandina avê
Nînewa
Nuh
nandirûn
nanê Xwedêr'a dayî
nanê Xwedêr’a dayî
nard
nazik
necihû (miletêd mayîn)
nedir
nemamî
nemêr
nezîr
nisil
nisretî
nivîsar (nivîsarêd pîroz)
nixumandin
nixumdar
nixurî
Orşelîm
onîks
Paqijkirina guna pê mirina Mesîh
Petrûs
Peymana Kevin
Peymana Nû
Pîlato
P’adşatîya Xwedê, P’adşatîya E’zmana
P’ERÊD DEMA ÎSA MESÎHDA
P’ere, hebûk, mal û milk’
P’ûtp’aristî, sêrbazî û k’oç’ektî
p'êxember
peyman
pîroz
pol
pûng
p’aristgeh
p’eredang
p’eyn
p’êç’ira
p’êşe
p’êşk’êş
p’êşk’êşkirin
p’êxember
p’êxembertî
p’işkbûn
p’işkkirin
p’îgar
p’ûtp’arist
Qanûna Mûsa
Qayîn
Qedirê serwêrêd civînê bigirin
Qeyser
Qorax
qamîş
qanûnzan
qar'îtk
qar’qar’
qav
qebîlêd Îsraêlê
qedir-hurmet
qerf
qirqê Misirê
qotik
qulixî
qurban
R'êwîtîya Pawlose duda
R'êwîtîya Pawlose paşin h'eta R'omê
R'êwîtîya Pawlose pêşin t'evî Barnabas
R'êwîtîya Pawlose sisîya
R'ohilata Berê
R’asth’esabbûn, r’astî (bêsûcbûn)
R’exab
R’êvêka
R’oja Axretê
R’oja K’ewandinê
R’oja Pêncîye h’esab (Pêntêkost)
R’oja R’abûnê
R’oja R’ojîya
R’oja Xudan
R’oma
R’uh’ê Pîroz
r'extsîng
r'oja şemîyê
r’asth’esabbûn û r’astîya Xwedê
r’aw
r’aw-r’izim
r’ez
r’ik’inyata Dawid
r’oja şemîyê
r’oja t’ivdarekkirinê
r’ojî
r’uh’êd h’eram
r’uşetkirin
r’ûnkirin
r’ûspî
Samerya
Samûêl
Serekk’ahîn

Serk’etina (alt’kirina) ser mîrêcin û te’lî-tengîya

Serwêrêd civînê
Silêman
Sindoqa Peymanê (Sindoqa Şe’detîyê)
Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê
Sînay (Ç’îyayê Sînayê)
Sîyon
Sodom û Gomora
sadûqî
sala h'efta
sala r'awastîyê
samerî
sardîyon
serbestî
serekk'ahîn
serh’ezar
sersed
serwaxtî
sêrbazî
sêwî
sifet
silsilet
sinet
sirgûnçûyîna Babîlonê
sirke
sixir
spartin (bispêre)
stoyxî
Şerav-araq
Şikirdarî
Şikîyat û ber dîwanê
Şimh’ûn
Şimşon
Şîva Xudan
Şkestî û milûktî
şagirt
şandî
şemdan
şih’itî
şikîyatkirin
şiver’ê
şîrk
T’ewrat
T’ifaqa xwedênasa
tengasî
tîş
topaz
t’agêr
t’erbetdar
t’exsîrkirin
t’ifaq (t’ifaqbûn, t’ifaqî)
t’irê, (ji) kesî t’irê
t’obekirin
t’oximr’eş
t’ucaretî
Ûnis
Ûsiv
ûd
veger’andin (ji gunekirinê veger’îyan)
Welatê Filistînê zemanê Îsa Mesîhda
wek’îlxerc
welatp’arist
welî
wesîyet
Xana Xwedê
Xerîta Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

Xerîta P'aristgeha Orşelîmêye Zemanê Îsa Mesîhda

Xerîte
Xeysetê mesîhîyê
Xilazkirina meriva
Xudan
Xwedê
xaç
xalifî
xercgir
xerdal
xeyal
xêrnexwaz
xêrûb
xilazbûn (xilazkirin)
xilazkir
xirnûf
Yêfta
Yêremîya
Yêşa
Yêşûyê Nûn
Yûh’enna
Yûnanistan
Yûnanî
yançîye
yaspîs
yûnan
Zar’êd Xwedê
Zews
Zêrandin
Zinêk’arî û qavî
zanebêj
zar
zendegirtî man
zewal
zimir
zîv
zîya
zox