Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-05-26T16:14:13.200306+00:00

Библияны(қудай Пичигинге)

Библияны(қудай Пичигинге)

1. Иона

2. Наа Чӧп

1. Чарытчаң Сӧстӱк

2. Шорско-русский Словарь

3. Тадар-қазақ Сӧстӱги

Иона

Иона

1. Сӧс Алы

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Иона теп пророктың номы

Тадар (шор) тилге кежирген, қазақ тилге

Синодальный теп кежиргенинме қожа шығарған

Иона теп пророктың номы

Библияны кежирчен институды

Москва, 2022

Тадар (шор) тилге кежирген, қазақ тилге

Синодальный теп кежиргенинме қожа шығарған

ИОНА ТЕП ПРОРОКТЫҢ НОМЫ

Тадар (шор) тилге кежиреечи қаастачы Любовь Арбачакова

Библиядаң шығара шынықтаған Брон Кливер

Тадар (шор) тилдең шығара шынықтаған Геннадий Косточаков

Виталий Войнов консультант полған

ISBN 978-5-93943-311-2

© Институт перевода Библии, 2022

Сӧс Алы

Қайран қыырчыған кижи!

По тадар тилге кежирген Иона теп пророктың номы сеең қолыңда. Ол Эски Чӧп[1] теп пичигинге кирча. Эски Чӧп пичиги Наа Чӧп[2] пичигинме пирге Библияға (Қудай Пичигинге) кирчалар. Парчын кижилер чаштың чашқа ол Қудай Пичигин маттап кӧп қыырчалар. По Қудай Пичиги – эңне улуғ Пичик. Анда ада чашқа парчын кижилерди кӧӧленчыған Аба Қудайдың ужун айдылча.

Иона теп пророктың[3] ужун пазылған чооқ пистиң эраның алында, VIII векте полған полтыр. Ол темде Ниневия – Ассирияның улуғ туразы[4] полуп, ол Израиль қааннардың[5] ӧштӱгчизи полтыр. По Ниневия кижилери қыйалларын шығарып, таштазын анаң Қудайға айланзыннар теп, маттап Қудай санаған полтыр. Аны иштерге теп, Қаан-Қудай[6] Ионаны қыырып, ол тураға чарлап чӧрерге ызыбысқан полтыр.

Иона Қаан-Қудайба Ол перген аар иштиң тес-парып, чажын-парарға эттир. Соонда Ионаба қанче-қанче қайғаллығ небе пол-парғанда, ол сағыжынға киринип, Қудайдың алында чобаш пол-партыр.

Қудайдың чӱреги ачыныштығ полчығанын Иона уңнаптыр. Анаң қыйаллығ кижилерди Ол ӧдӱрерге санабанча. Қыйалларын шығарып таштаған кижилерди, Қудай ыларды полған қыйалларынаң пожадыбзаар теп, Иона уңнаптыр-оқ. Қудай Позының уқпас пророкты қыйалларынаң пожадыбысты. Қачан тезе Ол ӧске қудайларға пӱтчиған Ниневия кижилери ээдоқ қыйалларынаң пожадыбысқанда, Иона тарыныбысқан. Шын эбес полған Ионаны кӧрӱп, Қудай аға қанықты. Қудайдың эңне улуғ кереги – парчын қалықтарды ачынып, кӧӧленерге. Кижилердең тезе Ол пӱдӱшпе чобаш чӱректи қадарча.

Қыырчыған кижилерге полужарға теп, по номны пис тадар тилбе ааңма қоже қазақ тилинме шығарчабыс. По қазақ тиллиғ номны – қалық аразында шаптығ Синодальный теп кежиргенинең алғабыс. По номда қазақ тилдең тадар тилге кежирген сӧстери парчын черде пир тӧӧй эбестер. Парчын тиллер пашқачылардың ужун, кежиргени ээдоқ пашқа полча.

Анаң пашқа по номны Любовь Арбачакова – тадар қалықтың қаастачы қаастаған небелери чазапча.

По поғда эбес номны қыырған кижи, Библияны ээдоқ қыырарға санабызаар теп, пис иженчабыс.

Библияны кежирчең институды по Иона теп пророктың номын тадар тилге шығарарға полушқан кижилерге: ол тадар кежирчиге, шынықтачыларға, анаң қаастачыларға паза полушқан кижилерге улуғ алғыжын ысча.

1

Қаан-Қудайдаң[*] чӱгӱрчиған Иона

1^1Анаң Амафиянаң Иона теп оғлунға Қаан-Қудайдың сӧзи миндиғ полған: 2«Туруп, Ниневия теп улуғ тураға[*] парып, анда Қудай сӧзин чарлап[*] чӧрб-одур, ол тураның чабал эткен небелери Маға четти теп».

1:2

3Қаан-Қудайдаң Таршыш теп тураға чӱгӱрерге теп, Иона туруп, Яффаға келди. Анда Таршышқа парчыған кебени таб-алып, Қаан-Қудайдаң ол тураға тес-парарға теп кебеге кирип, ақчазын тӧлеп-салды.

4Қаан-Қудай ол талайға[*] қазыр салғын ызып, ол талайда улуғ қуйун қуйбырып, кебеге адыл-парарға этти.

1:4

5Кебеге кижилери қоруғып, парчазы пойыңның қудайынға чалғанып, кебеге аар полуп шӧк-парбазын теп, анда полған небелерди талайға таштабысқаннар. Иона тезе ол кебеге иштинде чадып, маттап терең уйғуға кирибисти. 6Соонда кебениң паштығы аға келип, усқаттыр: «Чӧӧк сен мында узупчаң? Туруп, Қудайыңға пашқой, ажа, пис Қудайыңның сағыжынға кирип, ӧлбен қаларыбыс».

1:6+

7Анаң ылар ӧзере айдыштылар: «Кемнең ужун шаайға кирчытқанын уңнаб-аларға» теп, ылар шребий таштабызаарға санабыстылар. Анаң ол шребийди таштап, шребий Ионаға тӱштир.

8Анаң ылар аға айттылар: «Пистиң по шаай сеннең ужун писке пол-парды ба? Айт-перзең: ноо иштепчааң, қайаға парчаң? Қайда туған чериң, ноо қалықтаң шыққанын?» 9Ол ыларға айттыр: «Мен Қаан-Қудайға пашқойлапчыған еврейим[*]. Ол ӧре тегриде турчыған по чер-талайды чайаған Қудай».

10Тың қоруғып, кижилер аға айттылар: «Нӧӧрӱк ээде иштебистиң?» Қаан-Қудайдаң тесчығанын ылар ааң сӧзинең уңнаб-алдылар. 11Анаң ылар аға айттылар: «По талай тоқтап-парзын теп, писке ноо сееңме иштебизерге керек-не?» Ол талай тезе тоқтабан толғалыптыр-но. 12Ээде полғанда, ол ыларға айтты: «Слерге талай тоқтап-парзын теп, мени тудып, по талайға таштабызаарға керек-но. По улуғ қуйун слерге менең ужун четти теп, уңнапчам».

1:12

13Кижилер тезе қуруғ черге чедерге теп, маттап киченип, кебени эштилер. Ыларға черге чедерге тезе қазыр талай қуйбырып, пербентир. 14Андығ полғанда, ылар Қаан-Қудайдың сураптырлар: «Пис Саға чалған-келип, Қаан-Қудай, суранчабыс, по кижидең аара пис ӧлбен қалааң, анаң аара по кижи ӧл-парза, писке қыйал полбазын. Сен, Қаан-Қудай, ноо санаған небени, Сен ээде иштебистиң!»

15Анаң ылар Ионаны қаб-алып, талайға таштабысқаннарда, қуйбурған қазыр талай тоқтабысты. 16Ааң соонда по кижилер Қаан-Қудайды маттап қоруғып, Аға тайығ кӧдӱрип[*] пер-саларға, сӧс пердилер.

1:15

2

Ионаның пашқойлазы

2^1Анаң поғда палыққа, по Ионаны ажырбызарға теп Қаан-Қудай пир поғда палық ыстыр. Ӱш кӱн-ӱш қараа ол Иона, ол поғда палықтың қарнында полтыр. 2Анаң Иона поғда палықтың қарны иштинде пашқойлаптыр. 3Анаң айтты:

2:3

«Мен ачығ қунанып, Қаан-Қудайды қыырғаным, Ол мени уқты; чер алтыннаң қыырғаным, Сен мени уқтың.

4Сен мени талайдың терең черге, талай чӱрегинге тӱжӱрдиң, анаң талай суғлары мени аапарды, Сеең суғ тағларыңма суғ толқуның меең ӱстӱнде ақтылар.

5Анаң мен санандым: Сен мени Пойыңның қарағыңнаң сӱр-салғанзың, андығ да полза, Сеең ақ-арығ Қудай Ӧргең[*] мен пазоқ кӧре-берерим.

6Тынымға тӧӧнче суғың четти, менең эбире тӱбӱ чоқ суғың; қабағымға талай ӧлең оралып-парды.

7Ақтап чер алтынға тӱш-пардым, Мени чер пойыңның чабығғынма по чашқа чап-салды; Сен че, Қаан-Қудайым, меең тынымны одус там тӱбӱнең шығар-саларзың.

8Тыным ағрыпчығанда ла Қаан-Қудайымның ужун санабыстым, пашқой-кел, ол меең айтқан сӧстерим Саға, Сеең ақ-арығ Қудай Ӧргеңе четти.

2:8

9Шын эбес қудайлардаң ужун санапчыған кижилер Сени таштап-салдылар.

10Мен тезе пақтығ сӧс айдып, Саға тайығ кӧдӱрерим; Сӧс пергенимни иштебизерим. Сен, Қаан-Қудай, кижилерге полужып, ыларды шеберлепчаң!»

11Анаң Қаан-Қудай поғда палыққа айтқаны, ол Ионаны иштинең қуруғ черге шығара қузубысты.

2:11

3

Иона Ниневияға парча

3^1Анаң Ионаға Қаан-Қудайдың ийгинчи сӧс полған: 2«Турып, Ниневия теп улуғ тураға пар, Мен саға айтқанымны анда чарлап чӧрерзиң»+.

3Иона турып, Қаан-Қудай айтқаныба Ниневия теп тураға парды; ол Қудайға улуғ тура полған полтыр, кижилерге аны чазағ ӱш кӱнге тӧӧнче чӧрерге керек. 4Ол турада Иона пир кӱн чӧрӱп, чарлап айттыр: «Қырық кӱн соонда Ниневия теп тура сайал-парып, чоқ пол-парар!» 5Ниневия кижилери Қудайға пӱде-берип, ылар ураза тудып, улуғ-кичиғ кижи кеден кеп кести.

3:5

6Иона айтқан сӧзи Ниневияның қаанынға[*] чедип, ол ширеезинең[*] туруп, қаан кептерин шурун-келип, ээдоқ кеден кеп кезип, кӱлге одур-салып, 7анаң Ниневияның қаан-пийлердең шығара миндиғ сӧс пазып уғустыр: «Кижилер да, малба пуғалар да, қойлар да, – пирда чииш чиибен, суғ ишпезиннер. 8Парчын кижи да кеден кептербе, мал да кеден небе чабын-келип, пар-чоқ кӱжӱнме Қудайды қыырзыннар, анаң қайзы да чабал чолунма парбан, пашқа кижилерди пазынып ӧдӱрбезин. 9Кем уңнапча, ажа, Қудай писке ачын-келип, тың қанықтырған чӱрегин тудунып, писти тириғ қалдырар, теп иженчабыс».

3:9+

10Қудай, ылардың чабал чолдаң шығыбысқанын кӧрӱп, пашқа сағыш сананыбысты: чабал ӱлӱжин, ызарға тооланған, чоқ эдип, улуғ шаай ыларға ыспан-салды.

4

Ионаның ӧкпеленижибе Қудайдың чобаш чӱреги

4^1Иона ол небеге найла ӧкпеленип, ачығлантыр. 2Анаң ол Қаан-Қудайға пашқойып айтты: «Э, Қаан-Қудайым! Туған черимде полғамда, понаң ужун айтпан-педим? Сен чақшы сағыштығ, ачыныштығ, шыдаштығ, чобаш чӱректиғ полғанын уңнадым. Анаң аара шаай ызарға санап, Сен ӧттерле ыспан-салчаң. Поны уңнап, Таршыш тураға тескем. 3Ам, Қаан-Қудайым, тынымны алб-ал, тириғ қалғанымчыға, ӧлерим».

4:3

4Қаан-Қудай айтты: «Саға ээде қанығарға керек пе?» 5Анаң Иона турадаң шығып, кӱн шығыжы чанында турып, анда пойынға одағ иштеп-келип, ааң кӧлек чанында одурып, турада ноо поларын кӧриб-одурды.

6Улуғ Қаан-Қудай[*] ол Ионаға пир ӧзӱм[*] ысты, ол ӧзӱм Ионанаң ӧре қапчый ӧс-келип, мағат кӧлек перип, аны кӱн изийинең шеберлеп-турды. Иона ол ӧзӱмге мағат ӱргӱнтир.

4:6

7Анаң Қудай пазағы таң атқанда ол ӧзӱмни чиип-саларға қурт ысты, ӧзӱм шалық-партыр. 8Кӱн шыққанда, Қудай кӱн шығыжы чанынаң мағат изиг салғын ысты. Изиг кӱн Ионаның пажын изитти. Кӱш чоқ қалып, «Тириғ қалғанче, ӧлерим» теп, ӧлерге сананды.

9Қудай Ионанаң сурады: «Ол шалық-парған ӧзӱмнең ужун саға ээде ачығланнарға керек пе?» Ол айттыр: «Эзе, ээде қанығарға маға керек, ӧлгенче қанықчам».

10Қаан-Қудай айтты: «Сен по ӧзӱми ачынчаң ма? Ол ӧзӱм пой-пойы пир қараазынға ӧс-парып, пир қараазынға шалық-парды, сен, эзе, аны кӧр ӧстирбедиң-но. 11Маға, эзе, по улуғ Ниневия теп тураны қайт ачынмасқа? Ол пир чӱс чегирбе муң артық кижилиғ тураны, оң-сол чанын пилбенчиған, ааңма қоже кӧп малды қайт ачынмасқа?»

4:11

[1] Эски Чӧп – Ветхий Завет.

[2] Наа Чӧп – Новый Завет.

[3] Пророк – человек, призванный Богом, чтобы возвещать Его волю и передавать Божье откровение людям.

[4] Тура – город.

[5] Қаан – царь, правитель.

[6] Қаан-Қудай – Господь (о Боге).

* Қаан-Қудай – Господь (о Боге).

* Тура – город.

* Чарлап – проповедовать, провозглашать.

* Талай – море.

* Еврей – евреями называли израильтян иноплеменники, поэтому здесь Иона как бы смотрит на себя самого глазами язычников-моряков.

* Тайығ кӧдӱрерге – приносить жертву.

* Ақ-арығ Қудай Ӧрге – святой Божий Храм.

* Қаан – царь, правитель.

* Ширее – престол (царя).

* Улуғ Қаан-Қудай – Господь Бог.

* Ӧзӱм – растение.

+ 1:6 Иона 3:9
+ 3:2 Иона 1:1-2
+ 3:9 Иона 1:6

Наа Чӧп

Наа Чӧп

1. Марк

2. Ыйбан

Марк

Марк

1. Сӧс Алы

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Марк пасқан Ақ Тилаас

Сӧс Алы

Қайран қыырчыған кижи!

Мна, сеең қолында Марк пасқан Ақ Тилаас номы. По ном пурунғу темде пас салған полған, грек тилбе пас салған. Пас салғанынаң ала по номны қанче қанче тиллерге кежиргеннер. Ам тезе пис аны пистиң тадар (шор) тилбе қыырар поларбыс. Ана ол наа ла тадар тилбиске кежирген номы сеең қолында.

Ноо небе Ақ Тилаас? Пистиң тадар тилбе Ақ Тилаас теп, пурунғу грек тилбе Евангелие теп. Ээде Қудайдың Оғлу Иисус Христос Позының ӱргедийин адады: Ақ Тилаас теп.

Ол Иисус Христос пир темде по чарыққа келген полтыр. Ол келгенинең ала ийги муң чыл эрт парды. Палестина теп черде туғып келтир. По чарыққа келип, кижилер аразында чӧрӱп, Ол Позының ӱргедийин чарлап чӧрген. Ана ол ӱргедийи по номда. Кижи позының сағыжынма, чӱрегинме Ааң Ақ Тилаазын алынып, қыйалдаң, ӧлӱмнең, қайдығ да қара небелердең арғаланар полар, қоралбас чадыға кирер полар. Иисустың Ақ Тилаазы – кижилерге Ааң ақкелип ысқан андығ арғаланарынаң ӱчӱн Ақ Тилаас полтыр. Ақ Тилаазоқ Иисус Христостың чарлап чӧргенинең ӱчӱн, қайғал эткенинең ӱчӱн, Ааң ӧлгенинең, анаң тирилип турғанынаң ӱчӱн айдылча.

Ноо кижи Марк? Марк теп адалған кижи олоқ темде олоқ Палестинада чатқан полтыр. Ол – Христос чолыба парған кижи полған, мында пасқанының қайзын позы кӧрген полтыр.

Марк пасқан Ақ Тилаас номы Наа Чӧп Пичигинге кирча. Олоқ Пичигинге: Матвей пасқан, Ыйбан пасқан, Лука пасқан Ақ Тилаас номнар кирча; мнаң пашқа: Апостоллар эт чӧргени номы, Апостоллардаң ысқан қаттар номнары, Қудайдың ажылынып айтқаны номы кирчалар.

Наа Чӧп Пичиги Пурунғу Чӧп Пичигинме Қудай Пичиги (Библия) теп, адалча. Ол Қудай Пичиги по чарықта най қыырчаң ном. Ол ном қалықтардың кӧп тиллерге кежирген, ноо да кижи Қудай сӧзин туған тилбе қыырып, сағыжынма Аны алзын теп.

Анаң аара слер ам Марк пасқан Ақ Тилаасты туған тилбе қыырар полчызар. Алында пистиң тилге Қудай Пичиги кезектеп ле кежирген полған. Аны И.М. Штыгашев 1883 чылда кежирген. Ол темнең ала мна по пистиң Марк пасқанын кежиргени ле шықча, пашқа кежиргени полбады.

Библияны кежирчең институды Марк пасқан Ақ Тилаасты тадар тилге шығарарға полушқан кижилерге: тилдең тилге кежирчиге, шынықтачыларға паза пашқа да кижилерге улуғ алғыжын четтирча.

Пӧлӱк 1

Ыйбан теп Крестеечи келди

1^1•Қудайдың Оғлунаң Христос Иисустаң ӱчӱн Ақ Тилаас, кижилер аразынға чет келип, мна пееде тарала берди. 2Ол небе Исайя теп пророктың пичигинде пазылған ошқаш полды: «„Мна, Сеең алдында тилаасчымны Мен ысчам. Ол тилаасчым парып, Сеең чолың сала берер“.

3Анаң, мна, ақ чалаңда тилаасчызының қыйғы ӱнӱ уғул партыр: „Улуғ Қаанға чӧрерге чолын пелнеп салаар. Чолы тӱс ползын“ теп». 4Ол ақ чалаңда Ыйбан теп Крестеечи шық келген полтыр. Шық келип, қалық аразында чарлап чӧре берди: «Қудайға айланып, крестенаар, – теди, – Қудай слердиң қыйалларың шығарып, таштазын»+. 5Иудея теп чердиң қалығы, анаң Иерусалим теп тураның кижилери қалбан, – парчазы Ыйбанға келтирлер. Ыйбанға келип, постарының қыйалларын ажып, Иордан теп суғда Ыйбаннаң ол қалық крестенди. 6Ыйбан позы чы шабыр кезинип, тере қурба қурчанып чӧрген кижи полтыр. Кескен шабыры тӧӧ мал қылынаң пағлалтырған шабыр полтыр. Шарытқаш чиип, ачық мӧт чиип, – ээде азран келип чӧртир. 7Ыйбан чарлап чӧрди: «Меең соонымда менең кӱштиғаарақ кижи келча но, – теди, – келзе, Ааң азақ кебин да мен шежип кӧрерге чарабас поларым. 8Мен слерди суғба крестепчам, Ол тезе слерди Ағарығ Тынынма крестер» – теди.

Ыйбан Иисусты крестепча

9Олоқ кӱннерде Галилея теп чердаа Назарет теп турадаң Иисус келтир. Ол келгенде, Ыйбан Аны Иордан суғда крестеди. 10Иисус суғдаң шықчығанында, ӧреги тегри олоқ ажыл партыр. Ажыл парған тегридең Ағарығ Тын Иисустың ӱстӱнге қалабуқ чилеп учуғып тӱштир+. 11Ағарығ Тын учуғып тӱшкенде, ӧреги тегридең ӱн уғулды: «Сен – Меең кӧӧленген Оғлумзың, Меең чақшы сананғаным Сенде» теп+.

Иисус шайтанға шыңнаттырча

12Анаң соғада ол Ағарығ Тын Иисусты чалаң черге аппартыр. 13Чалаң черде Иисус қырық кӱн полтыр. Анда шайтан Аны шыңнап кӧртир. Иисус анда аңнар аразында чаттыр, ангеллар Аға полужып чӧртир.

Иисус Ақ Тилаазын чарлап чӧре берди

14Пир темде Крестеечи Ыйбанны тӱрмеге одур салтырлар. Андығ небе пол парған соонда Иисус Галилея черге келди. Келип, Қудайдың Ақ Тилаазын анда чарлап чӧре берди. 15«Тем четти! – теди, – Қудайдың Паштағаны чағын! Қудайға айланып, Ааң ысқан Ақ Тилаазынға пӱдаар!» теп, айт чӧрди.

Паштапқы ӱргенчиктери

16Пир қада Галилея талайының қажынча парып, Иисус ийги қарындашты – Симонма Андрейды кӧриб алтыр. Лар, палық аңнарға ағларын алып, кебезинең аны суға суғыб одурдылар+. 17Иисус ларға айтты: «Мееңме пирге парааңнаар. Мееңме пирге парзаар, палыққа аңнаачы эбес, – қалыққа аңнаачы поларзар» – теди. 18Поны уғыб алып, лар, ағларын таштап, Ааңма пирге олоқ пара бердилер+. 19Иисус, анаң чӱче парып, Зеведейдиң оолларын – Якуппа Ыйбанны кӧриб алтыр. Лар, кебелериндоқ одур келип, ағларын тағраптырлар. 20Кӧрӱпла алып, Ол ларды Позыңма пирге парарғоқ қыыртыр. Лар, Зеведей абазынма чалчы кижилерин кебеде таштап, Иисуспоқ пирге пара бердилер.

Иисус, кижилерди чазып, позының арығ кӱжин кӧргӱсча

21Лар, парып, Капернаум тураға келдилер. Полған на суббот кӱнде Иисус синагогаа келип, анда ӱргетти. 22Ааң айтчығанын уғып, қалық таңзынды: «Уқсаар, по кижи писти ӱргедип, қатчы чозақчы кижи чилеп эбес, улуғ паш пилеечи кижи чилеп ӱргетча но» – тештилер. 23Ол темде олоқ синагогада айнаға туттырған пир кижи полған полтыр. Ол кижи қыйғырды: 24«Пистиң аразында Саға ноо керек, Назарет тура кижизи Иисус?! Сен писти пожат саларға келдиң но! Сен кем поларын уңнапчам: Сен – Қудайдың Ағарығзың но!» – теди+. 25Иисус аға қадығ айтты: «Шым пол, тепчам, по кижидең шық пар!» теп. 26Айтқан сӧзи эрткенче, айна, кижини силгида берип, тың аақтағанче, ол кижидең олоқ шығара шық партыр+. 27Поны кӧриб алып, кижилер қоруққанче қайғалдылар, ӧзере сураштылар: «По ноо полған, эзе? По қайдығ қайдығ наа ӱргедиғ ба?! По кижи паш пилеечи ошқаш, са: Ааң қолында, мна, айналар да чобаш полчаттыр но?!» – тештилер. 28Иисустың ады шабы Галилея иштинде ылтам чайылды.

29Синагогадаң шығала, Иисус Якуппа Ыйбанма қожа Симонма Андрейдың эминге келдилер. 30Анда Симонның қазнези, эди чаны изип кӧйӱп, ағрып чатчаттыр. Лар эмге киргеннери, ол эпчи кижиниң ағрыпчығанын Иисусқа олоқ айттылар. 31Иисус соғада қазнезинге парып, аны қолынаң ал келип, азаққа турғус салды. Анаң кӧргеннери – эпчи кижиниң изийи сраңай эрт партыр. Чазыл парып, ол эпчи кижи келген кижилерге стол салып, чӧре берди+. 32Порас тӱже, иир киргенде, қалық парчын ағрығ, айнаға туттырған кижилерди Иисусқа, кӧрзин теп, ақкелиб одурды. 33Турада кижи қалбан, – тӱгезе Ааң эжик алында толдра чыылыш партыр. 34Иисус кӧп ағрығ кижи чазып, айнаға туттырған кӧп кижидең айналарын шығара сӱрди. Сӱрген айналарға тезе, Ол шынап кем полғанын кемге да айтпасқа айттырды+.

35Иисус пир кӱн эртен эрте, таң атқалақ темде тур келди. Эмнең шығып, эн черге парыбысты. Анда пашқойып турды. 36Симон чы ӧскелерибе Аны тилеп чӧртир. 37Аны таб ал, Симон айтты: «Сени кижилер тилепчалар но» – теди. 38Иисус аға айтты: «Пир ле по турада эбес, – парчын черлерде чарлап чӧрерге Мен по чарыққа келдим но. Анаң аара мынаң ырақ эбес туралардың, ааллардың кижилеринге парааңнаароқ» – теди. 39Ээде Иисус Галилеядаа парчын черде чӧрӱп, синагогаларда чарлап, айналарды шығара сӱрӱп чӧрди.

40Пир қада Аға чазылбас палығлығ кижи келди. Ааң алында тизеленип, чалғанып айтты: «Мени арығларға саназааң, арығлап пер» – теди+. 41Аға ачынып, Иисус аны қолынма тегип, айтты: «Санапчам, арығ пол пар» – теди. 42Айтқан сӧзи эрткенче, ол кижиниң палығлары чазылып, кижи арығ пол партыр. 43Анаң Иисус чазыл парған кижини пожатчадып, аға қадығ айтты: 44«Меең сӧзим уқ, кемге да небе айтпа. Абысқа ам парып, ол ла сени кӧрзин. По сеең арығ пол парғаныңнаң ӱчӱн алғыштап, Моисей сӧспегинде айтқан чозағыба Қудайға кӧдӱриғ кӧдӱр. Сеең кӧдӱриғ эткениң кижилерге кӧрее ползын» – теди. 45Ол кижи тезе парып, ааңма полғанын аара пеере чооқтап чӧре берди. Анаң аара тураға чуққа кир полбан, Иисус эн черде ле турды. Пилдирбен да турза, Аға парчын чердең кижилер келиб одурды+.

Пӧлӱк 2

Қыйбран полбас кижини часқаны

2^1Қанче қанче кӱн пажында Иисус пазоқ Капернаум тураға парды. Анаара келгенде, табыш шықты: Ол эминде, теп+. 2Анда сыраңай қалық толдра чыылыш парды. Эм иштинде да, эжик алында да чер пош қалбады. Иисус эмде сӧс айтты. 3Олоқ темде анаара тӧрт кижи пир кижини эңнеп ақкелтирлер. Ақкелген кижи, ағрып, қыйбран полбас полтыр. 4Қалық толдра, Иисусқа чағын ақкел полбассың. Анаң аара лар, Иисус одурған черинең ӧре эм ӱстӱн ойуқтап, ойуқтаған тежикча қыйбран полбас кижини тӧжегинме пирге эм иштинге кире эндирдилер+. 5Иисус, андығ Позыңа пӱткенин кӧриб алып, эндирген қыйбран полбас кижиге айтты: «Қыйалларың таштал парды, палам» – теди+. 6Андоқ қанче қанче қатчы чозақчы кижи одурды. Иисустың по айтқан сӧсти уғыб алып, санандылар: 7«Андығ сӧс кижи айтчаң ма, эзе?! Қудай айтчаң сӧзин айдып, по кижи Қудайды қаралап айтча но! Қудайдаң пашқа кем қыйалды таштар полча, эзе?»+
8Иисус, лардың ээде сананчығанын пилиб алып, айтты: «Слер нӧӧре ээде сананчызар? – теди. – 9Мен по қыйбран полбас кижиге ноо да айтсам: „Қыйалларың таштал парды“ теп, айтсам ма, эбезе: „Тур, тӧжегиң алып, пар“ теп, айтсам ма, – ноо да айдып эдерге Меең кӱжим чедер, – теди. – 10Кижиниң қыйалын таштарға по чарықта Кижи Оғлуның кӱжи пар полып чедерин мна кӧраар» – теди. Ээде айдып, ағрығ кижиге айтты: 11«Айтчам саға: тур, тӧжегиң алып, эмге пар» – теди. 12Айтқан сӧзи эрткенче, ол кижи позы азаққа турды. Тӧжегин алып, кижилер кӧзӱнче чӧрӱп, пара берди. «Андығ небе по чашқа кӧрбедибис!» теп, кижилер, қайғалыжып, Қудайды алғап пақтадылар.

Иисус Левийды Позыңма пирге парарға қыырча

13Анаң Иисус пазоқ талай қажынға парды. Анаара Ааң сооба кӧп қалық парып, чыылыштыр. Ол ларды ӱргет чӧрди. 14Пир қада, албан тӧлепчең пир черин эртизип, Иисус Алфейдиң оғлун Левийды кӧриб алтыр. Кӧриб алып, аға айтты: «Мееңме пирге пар» теп. Левий, олоқ турып, ижин таштап, Иисуспа пирге пара берди. 15Анаң пир қада Иисус Левийдиң эминде полды. Анда одурып, табақ чиип одурды. Андоқ Ааңма қожа Ааң ӱргенчиктери, кӧп албанчы кижи, кӧп қыйаллығ да кижи полып, чиип одурдылар. Андығ қалық, эзе, Ааңма қожа кӧп чӧртир. 16Иисустың албанчы, қыйаллығ кижилербе қожа чиип одурғанын кӧриб алып, қатчы чозақчылар фарисейлербе, Ааң ӱргенчиктеринге келип, айттырлар: «Нӧӧре Ол, эзе, албанчыларба, қыйаллығ кижилербе пирге чиип одурча?» – тедилер. 17Поны уғыб алып, Иисус ларға айтты: «Қазық кижиге эбес, ағрығ кижиге эмчи керек но. Ақ сағыштығ кижини эбес, қыйаллығ кижини Қудайға қыырарға Мен келдим но» – теди.

Ураза керегинең ӱчӱн чооқ

18Пир темде Крестеечи Ыйбанның ӱргенчиктеринме фарисейлер ураза туттылар. Ол темде пир кижилер, Иисусқа келип, сурадылар: «Ыйбаның ӱргенчиктеринме фарисейлердиң ӱргенчиктери ураза тутчаң темде Сеең ӱргенчиктери тезе нӧӧре ураза тутпан чӧрчалар?» – тедилер+. 19Иисус ларға айтты: «Аймақчылар, тойға келип, кижи алған оол ларба пирге полғанче, ураза тутчаң педи? Кижи алған оол ларба пирге полғанче, ларға ураза тударға керек чоқ но, – теди. –+
20Кижи алған оолды аймақчылар аразынаң алыбызар тем келероқ. Ана анда ла аймақчылар ураза тударлар, – теди. –+
21Ӱреп парған кепке наа набачы тигерге чарабас. Ээде этсең, наа тавар эски таварды чара талап, полған тежиктең улуғаарақ тежик полыбызар но, – теди. – 22Наа сыра пожап парған тере шапчаққа урып турғузарға чарабас. Ээде этсең, сыра, ачып турып, эски тере шапчақты талабызар. Наа сыра наа шапчаққа ла урып турғузарға керек но» – теди.

Суббот кӱн кижиге пӱдӱрген но

23Иисус пир суббот кӱнде ӧскен қыра аразынча парды. Ааң ӱргенчиктери, аштап парып, аш паштақтарын ӱзӱп, чиидилер. 24Фарисейлер, поны кӧриб алып, Аға айттылар: «Ноо штепчалар, кӧр! Суббот кӱнде андығ небе штерге чарар педи?!» – тедилер. 25Иисус ларға айтты: «Давид қаан, позының кижилеринме қожа пир қада аштап чӧрӱп, ноо небе штегенин слер ноо, қыырбадаар ба? – теди. – 26Ол керек улуғ абыс Авиафар теминде полған, са? Давид, Қудай Ӧргезинге кирип, андағы ызық қалажын алып чииген но, кижилеринге да перген. Ол ызық қалажын тезе абыстардаң пашқа кемге да чиирге чарабас полған, са?» – теди. – 27Анаң ларға айтты: «Эткенде, кижи субботқа пӱдӱрбеен, суббот кӱн кижиге пӱдӱрген но, – теди. – 28Анаң аара Кижи Оғлу субботтың да Қааны полча но» – теди.

Пӧлӱк 3

Қолы қур парған кижини часқаны

3^1Олоқ кӱн Иисус пазоқ синагогаа келди. Анда қолы қур парған пир кижи полтыр+. 2Иисус ам ноо эдер теп, фарисейлер анда полып, маттап кӧртирлер. Субботта Иисус кижини часса, соонда Аға найнарға кӧрдилер. 3Иисус қолы қур парған кижиге: «Пистиң ортазынға келип, тур» – теди. 4Фарисейлердең тезе сурады: «Субботта, эзе, ноо небе штерге чарар: чақшы небе штерге ба, чоқ чабал небе ба? Кижи қудын арғаларға ба, эбезе арығ тынын шығарарға ба?» – теди. Фарисейлер небе айтпан турдылар. 5Андығ полғанда, Иисус, ларға чақшы эбес кӧрӱп, лардың сағыштары қадыйынға ачығланып, пайағы кижиге айтты: «Қолыңны ӱдре тарт» – теди. Ол кижи қолын ӱдре тартты. Қолын тартқан темде қолы қазық пол партыр. 6Фарисейлер тезе синагогадаң шығып ла, Ирод қаан кижилеринме чӧптеш келип, Иисусты ӧдӱрерге керек теп, чӧп шығардылар.

Айналар Ааң алдынға тӱшчалар

7Иисус чы ӱргенчиктеринме пирге мынаң талай қажынға пара берди. Галилеядаң, Иудеядаң келген кӧп қалық Аны сӱрӱжип парды. 8Идумея чердең да, Иерусалим турадаң да, Иордан суғдың ол чанынаң да, Тир, Сидон туралар қыйзындағы черлердең да кӧп қалық, Ааң қайғал эткенин уғыб алып, Аға келгилеп, чыылышты. 9Қалықтың андығ кӧбинге қыстатпасқа, «Маға кебе пелен полып турзын» теп, Иисус ӱргенчиктеринге айтты. 10Ааң кӧп кижи часқанын уғып, қалық, Аға қолба тегейин теп, санап, Аны наара пас турды+. 11Айналар, Аны кӧреле, Ааң алдынға тӱжип, «Сен Қудайдың Оғлузың!» теп, қыйғырыштылар+. 12«Менең ӱчӱн ноо да айтпалаар» теп, айналарға Ол қадығ айт турды+.

Ӱргенчиктеринең он ийги апостолды таллағаны

13Анаң Иисус, пир таға шығып, керек кижилерди Позыңа қыырды. Қыырған кижилер Аға келди. 14Келген ӱргенчиктеринең Ол он ийги кижи таллаб алды, таллаған кижилерди апостоллар теп, адады. «Мееңме пирге чӧрӱп поларға, чарлап ызарға Мен слерди талладым. 15Айналарды шығара сӱрерге кӱштиғ поларзар» – теди. 16Ол таллаған он ийгидең ады шолазы мна: прези – Симон, аны Пётр (Таш) теп, адады+. 17Прелери – Зеведейдиң ооллары – Якуппа Ыйбан, ларды Боанергес (Кӱзрек ооллары) теп, адады+. 18Ӧскелери – Андрей, Филипп, Варфоломей, Матвей, Фома, Алфейдиң оғлу Якуп, Фаддей, Симон Кананит, 19паза Иуда Искариот, – сонында Иисусты садып перген кижизи+.

Ағарығ Тынынаң ӱчӱн чабал айтқаны ташталбас

20Анаң, тағдаң энип, эмге нан келдилер. Анда қалық эдоқ чыылыш партыр, – чиирге да маң чоқ полды+. 21Олоқ темде, Иисуспа андығ полчығанын уғала, Ааң чағын қарындаштары, Ааң сағыжы шық партыр теп, сананыжып, Аны алып, аппарарға келген полтырлар. 22Олоқ темде Иерусалимнең қатчы чозақчылар келди, айттылар: «Ол қайдаң кӱш алып, айналарды шығара сӱрча, эзе? Веельзевул теп айналардың қааны Ааң иштинде пар полтыр. Анчун айналарды Ол шығара сӱрча но» – тедилер. 23Андығ небе уғыб алып, Иисус қатчы чозақчыларды Позыңа қыырып, ларға тӧӧйлеп айтты: «Шайтан, эзе, пос позыңны шығара сӱрери полча ба? – теди. – 24Қаан тутчаң чери, позының иштинде шағланыжып, ийги чара пӧлӱн парза, андығ қаан чери пек тур полбас, са? – теди. – 25Эм кижилери, ӧзере шағланыжып, ийги чара пӧлӱн парзалар, андығ эм пек тур полбазоқ, са? – теди. – 26Шайтан, пос позыңма шағланыжып, ийги чара пӧлӱн парза, андығ шайтан эдоқ пек тур полбас: андығ пол парғанда, ааң ӧлӱми келди, эткенде, – теди. – 27Кӱштиғ кижиниң эминге кир келип, пурнада ээзин негип пағлап, анаң на ааң небелерин позыңа аларзың, са? – теди. – 28Шын айтчам слерге: кижиниң қайдығ да қыйалы ташталар, ноодаң да ӱчӱн чабал айтқаны ташталар, – теди. – 29Чағыс ла Ағарығ Тынынаң ӱчӱн чабал айтқаны қачан да ташталбас. Ол чабал айтқан кижиниң қыйалы по чашқа ташталбан қалар» – теди. 30Ааң иштинде қара айна пар полтыр теп, андығ айтқанын уғып, анаң аара Иисус поны айттыр.

Иисустың ичезибе қарындаштары

31Иисустың ичезибе қарындаштары Аға келтирлер. Ташқарда турып, Аны қыырарға кижи ыстылар+. 32Ысқан кижи келгенде, Иисустаң эбире кӧп қалық одурды. Ысқан кижи Аға айтты: «Ичезиңме эр қыс қарындаштарың ташқарда турып, Сени сурапчалар» – теди. 33Поны уғыб алып, Иисус айтты: «Меең ичем кем, қарындаштарым кем?» – теди. 34Эбире одурған кижилерди кӧрӱп, Позы айтты: «Мна мында одурчаң кижилер, слер ла Меең ичемзар, слер ла Меең қарындаштарымзар но, – теди. – 35Қудай санапчаң небени эткен кижи Маға эр қарындажым, Маға қыс қарындажым да, Маға ичем да полар но!» – теди+.

Пӧлӱк 4

Ӱренчи ӱрен салғанынға тӧӧйлеп айтқаны

4^1Иисус пазоқ талай қажында кижилерди ӱргетти. Кӧп қалық чыылышқаннаң аара, Ол суғдағы кебеде айдып одурды, кижилер тезе талай қажында уғып турды. 2Ол кӧп небеге тӧӧйлеп айдып ӱргетти. Ӱргедип, айт чӧрди: 3«Уғаар Мени! Мна, ӱрен саларға ӱренчи шықтыр. 4Ӱреннеген ажынаң пир ӱрени чол қажынға тӱш партыр. Қуштар учуқ келип, аны чиибистирлер, – теди. – 5Пашқа ӱрени ас тобрақтығ таштығ черге тӱш партыр. Тобрағы қалын эбес полғанда, ол ӱрен, қылғалап, чердең қапчый шық келтир, – теди. – 6Кӱн шығып шал турғанда, ол шыққан ӱрен, тазылы терең эбестаң аара, кӱнге кӧйӱп, соғада қур партыр, – теди. – 7Ӱреннериниң прези тезе қазалчық тылалығ черге тӱш партыр. Қазалчық тыла ӧзеле, ол шықчыған ӱренни пазып, пасқан ӱрен кӱтпен қалтыр, – теди. – 8Ӧске ӱреннери тезе чақшы тобрақтығ черге тӱш партырлар. Ӧскилеп, паштақ пӱт келип, кӧп кӱткен ӱрен пертирлер, – черге салғанынаң прези одус қатнап кӧп, прези алтон қатнап кӧп, қайзы чӱс қатнап кӧп кӱткен ӱрен пертирлер», – теди. 9Иисус анаң айтты: «Қулақтығ кижи уғыб алзын!» – теди.

10Соонда, Иисус ӱргенчиктеринме чағысқа қалғанда, он ийги ӱргенчиги тӧӧй сӧзи керегин сурадылар. 11Иисус ларға айтты: «Қудайдың Паштағанының чажыт небелери слерге кӧрӱнча, пашқа кижилерге тезе ол небени тӧӧй сӧстер ле уңнаттырча, – теди. – 12Пашқа кижилер чы, лардың қарақтары да пар полза, – кӧрбенчалар, қулақтары да пар полза, – уқпанчалар. Лар Қудайға айланманчалар, қыйалларын Қудай таштазын теп» – теди+.

13Анаң сурады: «Слер ноо, – тӧӧй сӧстиң тилаазын пил полбадаар ба?! Андығ полза, парчын тӧӧйлеп айтқанымны, эзе, қай пилерзар? – теди. – 14Ӱренчи, ол – Қудай сӧзин кижиниң сағыштарынға ӱреннеп чӧрча, – теди. 15Чол қажында тӱшкен ӱрен – ол миндиғ кижидең ӱчӱн айтқаны: ааң сағыжынға сӧс салған темде шайтан аға келип, ӱреннеген сӧзин соғада оорлап парыбысча, – теди. – 16Таштығ черге тӱшкен ӱрен – ол миндиғ кижидең ӱчӱн айтқаны: сӧсти уғала, аны, ӧргӱнип, позыңа алыбысча. 17Позының иштинде тезе сӧске ӧзерге пербен, аны ӱр тем шығара тут полбанча. Соонда, ачығлар тӱшкенде, эбезе ол сӧстең ӱчӱн қыстағаннарында, алған сӧсти олоқ таштабысча, – теди. – 18Қазалчық тылалығ черге тӱшкен ӱрен – ол миндиғ кижидең ӱчӱн айтқаны: кижи сӧсти уғып, позыңа алды. 19Кӱн сайа сағыжынға тӱшкени қалғаны тезе, пайлап киченгени тезе, пашқа да қычағлары андығ кижиниң иштинге кирип, ааң алған сӧсти пазып, чоқ этчалар. Анаң аара ааң алған сӧс ӱренин четтирбен қалча, – теди. –+
20Чақшы черге тӱшкен ӱрен, ол – миндиғ кижидең ӱчӱн айтқаны: кижи, сӧсти уғып, аны позының иштинге алын салып, маттап тутча. Анаң аара андығ кижилер ол сӧс алып, алған сӧстең прези одус қатнап кӧп, прези алтон қатнап кӧп, қайзы чӱс қатнап кӧп постарыңа ӱрен четтирчалар» – теди+.

Чажынған қайдығ да небе, шығып, кижиге кӧрӱнер

21Анаң Иисус ларға айтты: «Чарытқыш алып, аны эмге нооға ақкирчалар, эзе? Пре айақ алтынға, эбезе пре орун алтынға суқсаларға ба аны ақкирчалар? Чоқ, аны пре небениң ӱстӱнге турғузарға, чарытсын теп, ақкирчалар но! – теди. 22Чажынған қайдығ да небе, шығып, кижиге кӧрӱнер. Таштына шықпас чажыт небе полбанча, – теди. 23Қулақтығ кижи уғыб алзын!» – теди+.

24Анаң айтты: «По уқчығанын пилинип уғаар: кижини темнеп олоқ шенмоқ слер постарың темнеттирерзар. Слерге, поны уқчыған кижилерге, артығы да қожулар, – теди. – 25Кемниң пре небе пар полза, аға кӧп перилер, кемниң пирда небе чоқ полза, ол кижидең қалғаны да алылар» – теди.

Ӱренни чер позы ӧстӱрча

26Анаң айтты: «Қудайдың Паштағаны, ол – по небе ошқаш: кижи, қыразынға парып, черге ӱрен сал салды, – теди. – 27Ӱрен сал салып, кижи қараа узуп, кӱндӱс штеп чӧрӱп, салған ӱренни тегбенча, ӱрен тобрақтаң шыққанын, ӧзӱп турғанын кижи пирда пилбен қалча, – теди. – 28Салған ӱренин чер позы ӧстӱрча: паштап ӧлең шығарча, анаң паштақ пӱтча, эңне соонында паштақты ашпа толдырып, пыштырча, – теди. – 29Аш ла пыш парғанда, кижи, орғағын тут келип, қыраға парча: аш кезер тужы келе бертир» – теди.

Горчицаң ӱренинге тӧӧйлеп айтқаны

30Анаң айтты: «Қудайдың Паштағаны, ол – ноо небе ошқаш? Ноо небеге тӧӧйлеп айтқан сӧспе аны пилдирип кӧргӱзерге? – теди. – 31Қудайдың Паштағаны, ол – горчицаң ӱренинге тӧӧй. Горчицаң ӱрени, аны черге салғанында, по чер ӱстӱ ӱреннердең эңне аақ ӱрен полча ол, – теди. – 32Анаң тезе ол ӱрен чердең шығып ӧзе бергенде, по чер ӱстӱ ӧзӱмнердең эңне улуғ ӧзӱм пол парча ол: ааң поғда салалар кӧлегинде полып, тегри қуштар постарының уйаларын штепчалар» – теди.

33Ээде кӧп тӧӧйлеп айдып, қалық уғар шени, аға чарлап чӧрди. 34Қалыққа Иисус тӧӧй сӧстең пашқа сӧс айтпады. Ӱргенчиктеринме чағысқа қалғанда, ларға парчын тӧӧйлеп айтқанын шежип пилдирди.

Иисус талайда салғын тоқтатча

35Олоқ кӱнниң ииринде Иисус ӱргенчиктеринге айтты: «Талайдың ол чанынға кежееңнер» теп. 36Лар, қалық таралып парыбысқанда, Ол одурған кебеге кирип, Ааңма пирге ығып пара бердилер. Анда мынаң пашқа да кебелер полды. 37Талайды кешчиғаннарында, улуғ салғын шап шықтыр. Суғ толқуғлары кебе ажыра шап, кебени суғба толдыра берди. 38Иисус тезе кебезиниң соо чанында абыр узуп чаттыр. Пораан шабысқанда, Аны усқадып, айттылар: «Ӱргедигчи! Пис суға тӱшчабыс но, Саға парчын пир педи?» теп. 39Ол олоқ тур келди, салғын тоқтадып, талайға айтты: «Абыр полып, тоқтап тур!» теп. Салғын олоқ тоқтап, улуғ шым шырық тӱш парды. 40«Слер ноо андығ қортуқ кижилерзар? Слер ноо, Қудайға пӱтпенчизар ба?» теп, Иисус ӱргенчиктеринге айтты. 41Ӱргенчиктери тезе қоруқпаны қоруқ пардылар. Аақ теек пол парып, ӧзере сураштылар: «Ол шынап кем, эзе? Салғын да, талай да Ааң сӧзин уқчаттыр» – тештилер.

Пӧлӱк 5

Шериғ шен айналарға туттырған кижини часқаны

5^1Талайдың ол чанынға кежип, лар Гадара теп черге кирдилер. 2Иисус кебезинең шықчығанда, айнаға туттырған пир кижи Аға ӱдре келди. 3Ол кижи кижи сӧӧктерин чығчаң черде чаттыр. Айназы пасқанда, ол кижини кем да, илчербебе да пағлап, тут полбандыр. 4Кижилер аны кӧп қада илчербебе пағлап, қолын азағын тебирбе пектептирлер, ол тезе илчербе ӱзе тартып, пектеген тебирди чара шап салчаң. Кем да аны абыттыр полбады. 5Кижи сӧӧктерин чығчаң черде да, тағдың пағрыларында да ол кӱндӱс қараа қыйғырып шақтап, ташқа шабынып чӧрди. 6Ол кижи Иисусты ырақтаң кӧреле, ӱдре чӱгӱр келип, Ааң азағынға тизелен тӱшти. 7Тӱш келип, тың қыйғырып айтты: «Саға менең ноо керек, эзе, ӧре турған Қудайдың Оғлу Иисус?! Қудай адынаң чалғанчам: моғатпа мени!» – теди+. 8Иисус тезе кижидағы айнаға: «По кижидең шық пар, айна!» – айт турды. 9Анаң айнаның адын сурағанда, айна айтты: «Пис кӧппис, анаң аара адым шериғ» – теди. 10«Писти по чердең сӱрбезең» теп, айналар Аға чалғана берди.

11Андағы тағ пағрында шошқалардың улуғ ӧӧр оттап чӧртир. 12«Писти по шошқаларға ыза бер, лардың иштинге киргейбис» теп, айналар сурандылар. 13Иисус ларба чӧпке кирди. Чӧпке киргенде ле, айналар, кижидең шығыбыза берип, парып, шошқалардың иштинге кирбистилер. Айналар кирбискенде, ийги муң шени шошқа ӧӧри чӱгӱр келип, чар пажынаң талайдың суға тӱжип, пурлуқ парды. 14Поны кӧриб алып, қадаачылар қоруққан озыба тезип, чағын тура аалларға тестилер, кӧргеннерин анда қалыққа айттылар. Қалық ноо пол парғанын кӧрерге мынаара келди. 15Иисусқа келип, анаң кӧргеннери – шериғ шен айналарға туттырған полған кижи ам сағыжы чарық пол партыр: кеп кезинип, абыр одурчаттыр. Андығ небе кӧриб алып, кижилер қоруқпаны қоруқтылар. 16Айналығ кижибе, шошқаларба ноо полғанын кӧрген кижилер келген қалыққа парчын айттылар. 17«Пистиң черибистең шығып, пара бер» теп, лар Иисусты сурап киченип келдилер. 18Иисус парарға чепсенди. Парып, кебеге кирчиғанда, пайағы айналарға туттырған полған кижи: «Сееңме пирге мен парайын ма?» теп, суранды. 19Иисус тезе, ааңма чағдабан, айтты: «Мееңме эбес, – эмиңе пар. Эмге келип, саға Улуғ Қаан по чақшы эткенин эмдегилерге айда бер» – теди. 20Аанзы тезе Он Туралығ черге парды. Аға Иисус чақшы эткенин кижилерге анда чооқтап чӧрди. Уққан кижи қайғалып турды+.

Иаирдың қызычағын часқаны

21Иисус чы кебебе пазоқ талайдың ол чанынға кешти. Кежип чеделе, Аға ӱдре кӧп қалық чыылыш парды. Ол талай қажында қалды. 22Анаң Аға Иаир теп пир синагогаң пажаачызы келди. Келип, Ааң азағынға тӱшти, 23киченип айтты: «Қызычағым ӧлча! Парааң, аны алғап, аға қолың салзааң, қазықтап, ол тириғ қалар» – теди. 24Иисус Иаирба пирге пара берди. Ларба қожа, Аны қыстағанче, қалық кӧп пардоқ.

25Парчаң қалық аразында анда пир эпчи кижи полтыр. Қаны ағып тоқтабас ағрығба ол пре он ийги чыл ағрыптыр. 26Эмчилерге кӧп чӧртир. Парчын пар небелерин қорадып, пирда чазылбан қалды. Аға чабалаарақ та пол партыр. 27Иисустаң ӱчӱн табыш уғала, мынаара четти. Қалық аразынға кирип, кести чанынаң Ааң кебин тегибисти. 28«Ааң кебин тегзеем, чазыл парарым» теп, ол позыңа айдынған полды+. 29Иисусқа тегип ле, сраңай қан аққаны тоқтап, ағрыйынаң чазылғанын эди чаныба пилинди. 30Иисус Позыңның кӱжи шықчығанын олоқ пилинип, кижилерге айланғанче сурады: «Кебимни кем тегди?» теп. 31Ӱргенчиктери тезе Аға айттылар: «Қалық Сени қыстап турчығанын кӧрӱп, кебимни кем тегди теп, нӧӧре сурапчаң» – тедилер. 32Ээде да айтсалар, Иисус, эбире кӧрӱп, Аны теген кижини тилеп ле кӧрди. 33Қоруқ парып пырлашқан эпчи кижи, ааңма ноо пола бергенин пилип, Иисусқа пазып келди. Ааң алынға олоқ тизеленип, шынын айт перди. 34Иисус аға айтты: «Қызым! Қудайға пӱдӱжиң сени арғалады. Абыр қазық полып, пар» – теди+.

35Иисус поны айтчығанда, синагогаң пажаачызының кижилери келип, пажаачыға айттылар: «Қызың ӧл парды. Ӱргедигчини аарыштырарға ам керек пе?» – тедилер. 36Иисус, по айтқанын уғыб алып, синагогаң пажаачызынға айтты: «Қоруқпа, Қудайға ла пӱт» – теди. 37Пётрды, Якупты, Якуптың қарындажы Ыйбанны ла Позыңма алып, ӧскелерин артызып, Иаирға пара берди+. 38Синагогаң пажаачызының эминге келдилер. Иисус эмге киргени, – кижилер, кӧңнӱлери пулғанып, ылғап сықташчалар. 39Иисус ларға айтты: «Нооға, пулғанып, ылғапчызар? Қысчақ ӧлбеди но, ол узуб одурча» – теди+. 40Ааң по айтқанын уғып, қатқырдылар. Иисус тезе парчазын ташынға сӱрди. Қысчақтың абазы ичезин, Позыңма полған кижилерин алып, қысчақ чатқан черинге кирди. 41Қысчақты қолынаң алып, айтты: «Талита, кум!» теп. По сӧс: «Айтчам, тур, қысчақ!» – тегени+. 42Айтқан сӧзи эрткенче, қысчақ тур келип, чӧр шықты. Қысчақ пре он ийги чаштығ полтыр. Парчын кижи, ааң по қазық турғанын кӧрӱп, найле таңзынды. 43«Меең по эткеним пир да кижи уңнабазын» теп, Иисус кижилерге қадығланып айтты, абазы ичезинге тезе теди: «Палларыңа чииш пераар» теп+.

Пӧлӱк 6

Туған черинде пророкты пирда тоолабанчалар

6^1Анаартын шығала, Иисус Позының туған черинге кирди. Ааңма пирге Ааң ӱргенчиктери парды. 2Суббот кӱн чет келгенде, Ол, синагогаа парып, анда ӱргеде берди. Аны уққан қалықтың кӧбизи, найле таңзынып, айдыштылар: «По айтқаны Ол қайдаң тапты не?! Аға қайдығ, эзе, терең сағыш перилген, са?! Ааң қолы миндиғ қайғалларды қай этча, эзе?!+
3Ол мындағы ағаш ус кижи эбес педи? Ол пистиң Марияң оғлу эбес пе? Ол пистиң Якуптың, Иосеттың, Иудааң, Симонның қарындажы эбес пе? Ааң қыс қарындаштары мына, пистиң арабыста, эбес пе?» – тештилер. Ээде айдыжып, Аны чаратпан салдылар. 4Иисус тезе ларға айтты: «Пророкты қайда да улуғ тоолапчалар. Ааң туған черинде ле, ааң қарындаштар аразында ла, ааң позының эминде ле аны тоолабанчаңнар» – теди+. 5Андығ полғанда, Ол туған черинде пир да қайғал небе эдип полбады, қайы ағрығ кижилерди ле часты, ларға қолын салып. 6Кижилердиң пӱтпенчиғанға таңзын турды. Кедре турған аалларға соонда парып, андағы кижилерди ӱргедип чӧрди.

Иисус он ийги апостолын кижи аразынға ысча

7Анаң Иисус, он ийги ӱргенчигин Позыңа қыырыб алып, айналарды шығара сӱрерге кӱш ларға перип, қалық аразынға ларды ийгидең ысты+. 8Ызып, Иисус ларға айтты: «Тайақтаң артық пир да небе: қап та, азық та, ақча да албан,
9теген ле ӧдӱк кезинип, ийги кеп кеспен параар, – теди. – 10Қайда да турған эмге кирип, анда керек темнериң қалаар, – теди. – 11Пре кижилер, слерди кирдирбен, уқпаза, слер, лардың черинең шықчадып, азақтарың силгинаар, – тоозыннары тӱшсин. Аанзы лардаң тоғра кӧрее ползын. Шын слерге айтчам: чарғы кӱнинде Содом, Гоморра теп тураларға обал тӱшкенинең андығ штеген кижилердиң черинге улуғаарақ обал тӱжер» – теди[*]. 12Ӱргенчиктери парып: «Қудайға айланып, Ааң ағынға кираар» теп, кижилерге чарлап чӧрдилер+. 13Кӧп айналарды шығара сӱрип, ағрығ кижилерди қайақпа шылап келип, частылар.

Ыйбан теп Крестеечиниң ӧлӱми

14Иисус аттығ шаптығ пола чӧр. Иисустаң ӱчӱн уғыб алып, Ирод қаан айттыр: «Ол – тирилип турған Крестеечи Ыйбан, полар. Анчун қайғаллығ небе ол эдип чӧрча» – тептир+. 15Пашқа кижилер тезе айттырлар: «Ол – Илия» теп. Қайзы тезе: «Ол – пророк, эбезе пророктардаң прези» теп. 16Ирод тезе позының сананғанынаң шықпан, айт чӧрди: «Ол – мен пажын кестирген Крестеечи Ыйбан но. Ол тирилип турған полтыр но» – теди.

17Қанче қанче темниң алында миндиғ небе полған полтыр: ол Ирод, Ыйбаны туттырып, тӱрмеге одурт салған полтыр. Ол темде Ирод, Филипп қарындажының эпчини – Иродиаданы алып, ааңма чатқан полтыр+. 18Ыйбан, андығ керекти уғыб алып, Иродқа: «Қарындажыңның эпчини аларға чақшы эбес но!» – теген полтыр. 19Иродиада, ааң андығ айтқанын уғып, Ыйбанға ӧчештир. Аны ӧдӱрерге санап, ағлақ тилептир. Ана Иродиадааң сӧзин уғып, Ирод Ыйбанны тӱрмеге одурт салған полтыр. 20Ирод позы тезе Ыйбанны ақ сағыштығ, ағарығ кижиге тоолап, аны тегбеди, қоруққанче шеберлептир. Ыйбан айтқанын тың аарынып уқса да, аны қын кел уқтыр.

21Иродтың туған кӱнинде Иродиадаға қара керегин штеп саларға ағлақ келишти. Улуғ пийлерин, шериғдиң пашчыларын, позының Галилея чердиң улуғларын Ирод позыңа қыырып, пайрамнарға пай стол салтыр. 22Иродиадааң қызы шығып, Иродтың, аймақчыларының алында чараш серкиш серкип, лардың кӧңнӱнге четкен полтыр. Ирод қаан аға: «Нооны да суразаң, – перерим саға» теп, айтқан полтыр. 23Аймақчылар кӧзӱнче қарғанып, Иродиадааң қызынға айтқан полтыр: «Нооны да суразаң, парчын перерим саға, меең қаан черимниң чардығы да суразаң, саға перерим» теп. 24Қыс, ичезинге парып: «Ноо небе сурайын?» теп, чӧптешкен полтыр. Ичези аға: «Крестеечи Ыйбанның пажын сура» теп, айтқан полтыр. 25Ол қыс, Иродқа олоқ нанып: «Крестеечи Ыйбанның пажын айаққа салып, олоқ маға пер» теп, айтқан полтыр. 26Поны уғыб алып, Ирод қаан улуғ ачыға тӱштир. Ачыға да тӱшсе, аймақчылар кӧзӱнче қарғанып перген сӧзинең шықпан салды, қыс сурағанын штеп салтыр. 27Шериғ кижини олоқ тӱрмеге ызып, Ыйбанның пажын ақкелерге айтқан полтыр. Аанзы парып, Ыйбанның пажын кести. 28Кескен пажын айаққа салып, қысқа ақкелип, пер салды. Ол қыс тезе аны ичезинге аппарып пертир. 29Ыйбанның ӱргенчиктери, ӱргедигчилери ӧлгенин уғыб алып, ааң ӧлген сӧӧгин алыб алып, чығ салтырлар+.

Пеш муң эр кижини пеш қалашпа тоостырғаны

30•Тем пажында апостоллары Иисусқа нанқылап келди. Лар ноо қалық араларында эткенин, кижилерди ноо небеге ӱргеткенин Аға парчазын айдып пилдирдилер+. 31Иисус ларға айтты: «Ам эн черге слер ӧзалынаң парып, арий тынаныб алаар» – теди. Қалық кӱн сайа кӧп келип полып, ларға чииш та чиирге маң чоқ полды но+. 32Эткенде, лар ӧзалынаң пир эн чер саара кебебе ыға бердилер. 33Парчын чердең келген кӧп қалық, лардың по кедре парғанын кӧриб алып, ларды таныб алтырлар. Кижилер, суғ қажынча чӱгӱрип, лардың ықчаң черинге пурнада келтир, анда чыылыш партыр. 34Черинге чедип, Иисус кебезинең шыққанда, кӧп қалық чыылыш парғанын кӧрди. По чыылышқан кижилер қадаачы чоқ қойларға тӧӧй теп, сананып, ларға ачынды. Олоқ ларды кӧп ӱргетти. 35Кӧп тем эрткен соонда ӱргенчиктери, Аға келип, айттылар: «Мында кижи чатпанчыған чер но, тем да айбын, – тедилер. – 36Ам қалықты пожат, ол чағын аалларға парзын. Анда чииш табақ постарыңа алып, чииб алзын» – тедилер. 37Иисус ларға айтты: «Қалыққа чиишти слер перзар» – теди. Ӱргенчиктери Аға айттылар: «Писке ноо, – парып, пре ийги чӱс, полар, динарий ақчаға чииш алып, қалық азырарға ба?» – тедилер. 38Иисус сурады: «Слердиң қанче қалаш пар? Парып, кӧраар» – теди. Лар, кӧр келип: «Пеш қалаш пар, ийги палық пароқ» – тедилер. 39Андығ полғанда, Ол ларға: «Қалықты пӧлеп, кӧк ӧлең черге пӧлӱктербе аны одурттаар», – теди. 40Ӱргенчиктери қалықтың прелерин чӱстең, қайзыларын элиғдең пӧлеп одурттылар. 41Иисус, пеш қалаш ийги палық алып, тегриге кӧр келип, алғады. Қалаштарды ӱлӱштеп сындыр келип, ӱргенчиктеринге перди, парчын кижиге пераар теп, айдып. Ийги палықты ээдоқ парчын кижиге ӱлӱштирди. 42Қалық чиип, тоосқанче чииб алтыр. 43Қалаштың, палықтың артық қалғаны он ийги тӱӱс толдра қалтыр. 44Чииген кижи – пре пеш муң эр кижи полған полтыр.

Иисус суғ ӱстӱнче алтап парча

45•Анаң Иисус ӱргенчиктеринге айтты: «Мен қалықты пожатқамче, слер, кебеге кирип, талайдың ол чанынға, – Вифсаида теп черге, кежаар» – теди. Лар кеже бердилер+. 46Қалықты пожат келип, Иисус таға шықты, анда Қудайға пашқойып турды. 47Порас тӱшкен темде ӱргенчиктериниң кебези талайдың ортазында ығып парды, Иисус Позы тезе суғ қажында чағысқа қалған полтыр. 48Иисус анаң кӧргени – Ааң ӱргенчиктери кебелеринме, ӱдре салғынға алылып, аара ық полбан моғапчалар. Таң атчыған темде суғ ӱстӱнче Ол алтап пар шықты, олоқ ларға четти. Ларды эртеп парып, аара парарға да санаптыр. 49Ааң суғ ӱстӱбе алтап келчиғанын кӧриб алып, ӱргенчиктери, Аны танып полбан, по сӱрне келча теп, сананып, кебезинде шақтажа одурдылар. 50Ааң андығ этчиғанын кӧриб алып, лар тың қоруқ партырлар. Иисус, лардың андығ полғанын кӧрӱп, олоқ ларға айтты: «По Менбин, матыр полаар, қоруқпалаар» – теди. 51Анаң Ол лардың кебеге кирип одурды. Кирчиған темде салғын олоқ тоқтап парды. Лар таңзынманы таңзынды. 52Иисустың пайа қалашпа қайғал эткени лардың пилинмес сағыштарыңа ам даа четпен қалған полтыр+.

Ааң кебинге тегип, чазыл парчалар

53Талайдың ол чанынға кежип, Генисарет теп чер саара чағынадылар. 54Анда кебезинең шыққаннарында, суғ қажында полған кижилер Иисусты олоқ таныб алтырлар. 55Соғада чӱгӱр парып, Ааң келгенин андағы парчын кижиге уғустылар. Ааң келгенин уғып, қалық соғада ағрығ кижилерин тӧжектеринме пирге Ол полған черлерге эңнеп ақкелгиледи+. 56Ол қайдығ ла аалға, тураға, чуртқа парып киргени, – парчын черде Аға ағрығ кижилерин ақкелдилер. Сеең кебиңе тегзиннер теп, кичендирлер. Иисустың кебинге тегибискен ағрығ кижи сраңай чазыл парчаттыр+.

Пӧлӱк 7

Қудай перген сӧспегин ундударға чарар ба?

7^1Пир қада фарисейлербе Иерусалим турадаң келген қатчы чозақчылар Иисусқа келип, чыылыштылар. 2Кӧргеннери – Иисустың ӱргенчиктеринең прелери арығ эбес, – чунман қолба табақ чиипчаттырлар. Андығ небе кӧриб алып, фарисейлербе қатчы чозақчылар ларға қанықтылар. 3Абаларының пурунғу чозағын тудып, фарисейлер постары, эзе, парчын иудейлер чилеп, – қолларын маттап чунманче, чиирге одурбачаң. 4Мазардаң нан келип, маттап та чунунманче, чиибенчаңнар. Понаң да артық кӧп небе тутқаннар: айақтарын, чырчыларын, чес қазан айақтарын, оруннарын маттап чунчаңнар. 5Анаң фарисейлербе қатчы чозақчылар Иисустаң сурадылар: «Сеең ӱргенчиктериң, эзе, абаларыбыс пурунғуда салған чозағын нӧӧре тутпанчалар? Нӧӧре арығ эбес қолларынма табақ чиипчалар?» – тедилер.

6Иисус ларға айтты: «Слердең, ийги сағыштығ кижилердең ӱчӱн пророк Исайя шын айтқан полған. Ол пророк позының пичигинде пасқан: „По қалық, – пасқан, – Мени тилбе ле тоолапча, сағыштары тезе Менең ырақ, – теди. – 7Лар, – пасқан, – Мени тоолап та, лардың тоолағаны тезе шын эбес. Лар кижи салған чозақтарынға ӱргетчалар но“ – теди. – 8Шынап, слер, Қудай перген сӧспегин таштап, кижи чозағын ла тутчызар но» – теди. – 9Анаң Ол айтты: «Қудай перген сӧспегин чоқ эдип, слер позының чозағын тудар керегин ла чақшы пилчизар. Миндиғ небе чарар ба? – теди. – 10„Аба ичезиңни тоолап чӧр“, „Абазынаң, ичезинең ӱчӱн чабал айт турған кижи ӧл парзын“ теп, Моисей айтқан, са? – теди. – 11Слер тезе айтчызар: позының абазынға, эбезе ичезинге: мен саға полужар эдим, полужар небелеримге тезе – „корван“ (Қудайға сый) теп, кижи айтса, 12ээде айдып, кижи аба ичезинге ам полушпан чат турчаттыр. Слер но аға ээде чадарға чаратчызар, – теди. – 13Эткенде, слер постарыңның чозағың эдип, Қудай айтқанын кедре этчизар. Поға да тӧӧй пашқа кӧп чарар эбес небе штепчизар» – теди.

Ноо небе кижини арығ эбес этча?

14Анаң Иисус, парчын қалықты Позыңа қыырып, айтты: «Парчазы Мени уғып, сағыштарынға алынаар, – теди. – 15Кижиге таштынаң қайдығ да кирген небе аны арығ эбес этпенча, кижи иштинең ле шыққаны аны арығ эбес этча но» – теди. 16[*]
17Иисус, қалықты артызып, эмге кир парғанда, ӱргенчиктери по тӧӧй сӧс керегин сурадылар. 18Ол ларға айтты: «Слер да айтқанымны пилбен қалдаар ба? Слер ноо, – кижиге таштынаң кирген небе аны арығ эбес этпенчиғанын пилбенчизар ба? – теди. – 19Кижиге таштынаң кирген небе ааң сағыжынға эбес, ааң қарнынға ла кирча но, соонда таштынғоқ қарчы шық парча» – теди (ээде айдып, парчын чииш табақ арығ теп, чарлады).
20Анаң айтты: «Иштинең ле шыққан небе кижини арығ эбес этча но, – теди. – 21Кижи иштинең, ааң сағыжынаң кӧп чақшы эбес небе шықча но: чабал сағыштар шықча, шайғақ чӧргени, оорлар, кижи ӧдӱрер керектер, – теди. – 22Чӧйге чӧргени, кемчиленгени шықча, кижиге чабаланғаны, кижини меккелеткени, уйады чоқ полғаны, қара сананғаны, чабалап айтқаны, улуғ сананғаны, алынып чӧргени да шықча, – теди. – 23Ана по чабал небелер, кижи иштинең шығып, аны арығ эбес эт турча но» – теди.

Пир иудей эбес эпчи кижиниң пӱткени

24Анаартын шығып, Иисус Тир, паза Сидон теп черлерге парды. Анаара келип, эмде одур кел, пилдирбен қаларға санады. Ээде да саназа, чажынып чадарға Ааң шықпан қалды. 25Иисустың келгенин уғала, айнаға туттырған пир қыстың ичези келип, Ааң азағынға тӱшти. 26Ол эпчи кижи иудей эбес, Сирофиникия теп чердең шыққан кижизи полтыр. «Қызымнаң айназын шығарып сӱрзең» теп, Аны киченип сурады. 27Иисус аға айтты: «Пурнада паллар чиип тооссыннар. Паллардың табағын адайларға таштарға чақшы педи?» – теди. 28Эпчи кижи Аға айтты: «Шын айттың, Қаным. Адайлар тезе, стол алтында полып, паллардаң тӱшкен улчақтарын да алып, тоос парчалар» – теди. 29Иисус аға айтты: «Ээде айтқаңда, эмиңе нан, қызыңнаң айназы шық парғанын кӧрерзиң» – теди. 30Эпчи кижи эминге нанып, кӧргени – қызы тӧжегинде чатча, айназы шық партыр.

Тили аар, ӱскер кижини часқаны

31Анаң Тир чердең шығып, Сидон чердиң иштибе пар кел, Иисус пазоқ Галилея талайы қажынға Он Туралығ теп чери чанынаң шық келди+. 32Анда пир қада ӱскер, тили аар кижини Аға ақкелдилер. Ақкелип: «Аға қолың салзаң» теп, Аанаң сурадылар. 33Ақкелген кижини анда турған қалықтаң кедре аппарып, Иисус Позының падырбаштарын ийги қулағынға кире салды. Анаң тӱкӱр келип, падырбаштарынма тилин тегди+. 34Тегриге кӧрӱп, улуғ тынып: «Эффата» (ажыл парзаң), – теди. 35Айтқан сӧзи эрткенче, ол кижиниң қулағы ажыл парып, тили шежил парды, сраңай ол кижи чақшы эрбектене берди. « 36По эткенимни кемге да айтпалаар» теп, Иисус қадығ айтты. Ол, эзе, қалыққа қанче сайа по ошқаш айтпасқа айтса да, анче сайа кижилер, парып, кӧргенин тӱгезе чооқтачаңнар+. 37Найле таңзынып, қалық ӧзере айдышты: «Ол штеп, парчын небе чақшы штепча но: ӱскерлерди қулақтығ этча, тили чоқтарды тиллиғ этча!» – тештилер.

Пӧлӱк 8

Тӧрт муң кижини четти қалашпа тоостырғаны

8^1Пир кӱн қалық пазоқ кӧп чыылыш партыр. Тем пажында кижилердиң чииш табақ чоқ пол парғанын кӧрӱп, Иисус, ӱргенчиктерин қыырыб ал, ларға айтты: « 2Маға қалықты ачығ, – теди. – Ӱш кӱн шығара Мееңме полып, азықтары лардың пайоқ тӱген парды, – теди. – 3Мен аштап парған кижилерди эмнеринге пожатсам, лар, эзе, чолларында мӧңӱсреп чығыларлар: қайы кижи ырақтаң келген кижи но» – теди. 4Ӱргенчиктери Аға айттылар: «Мында, кижи чатпанчыған черде, анче қалыққа чииш қайдаң алыб аларға, эзе?» – тедилер. 5Иисус: «Слердиң қанче қалаш пар?» теп, сурағанда, «Четти» теп, айттылар. 6Иисус қалықты черге одуртты. Четти қалаш алып, алғыш четтирди. Алған қалашты сындыр келип, ӱргенчиктеринге перди: «Ӱлеп пераар», – теди. Сындырған қалашты лар қалыққа ӱлӱштеп пердилер. 7Лардың кӧп чоқ палық полдоқ. Аны алғап, айттоқ: «Поны эдоқ ӱлеп пераар» теп. 8Қалық чиип, тоосқанче чииди. Қалаштаң палықтаң артық қалғаны четти тӱӱс терилген полтыр. 9Чииген қалық чы пре тӧрт муң кижи полған полтыр. Анаң ла Ол қалықты пожатты. 10Анаң соғада кебезинге кирип, ӱргенчиктеринме пирге Далмануфа теп черге ығып парды.

Тегридағы таңмазын кӧргӱзерге киченчалар

11Анда Иисусқа фарисейлер келип, Ааңма талажып эрбектештилер. Талажып, тегридағы таңмазын кӧргӱзерге кичендилер. 12Иисус тезе, улуғ тынып, айтты: «Нӧӧре по тӧл тегридағы таңмазын тилеп чӧрча? Шын слерге айтчам: пир да таңма по тӧлге кӧргӱзилбес» – теди. 13Фарисейлерди олоқ таштап, кебезинге қада одурып, талайдың ол чанынға кеже берди.

Лардың ишти ачытқазынаң шеберленип чӧраар

14Ӱргенчиктери, қалаш аларын ундудып, анаң кӧргеннери – кебеде пир ле қалаш полтыр. 15Ол темде Иисус, ларды ӱргедип, айт турды: «Фарисейлердиң, Иродтың ишти ачытқазынаң шеберленип чӧраар» – теди. 16Ӱргенчиктери тезе ӧзере эрбектештилер: «Пистиң қалаш чоғулдаң аара Ол ээде айтча не?» – тештилер. 17Иисус, лардың эрбектешкенин пилиниб алып, айтты: «Слердиң қалаш чоқтаң ӱчӱн ноо керек эрбектешчизар? Ам да тӧӧнче чединмен қалдаар ба? Сағыштарың ам да пилинмен қалды ба? – теди. –+
18Кӧрӱп та, кӧр полбанчызар ба? Уғып та, уқ полбанчызар ба? Сағыштарыңда пир да небе қалбанча ба? – теди. – 19Пайа пеш муң кижиге пеш қалаш сындырып пергемде, слер чииген чииштең қалғанын соонда терип, қанче тӱӱс толдырдаар?» – теди. Лар айттылар: «Он ийги тӱӱс» теп+. 20«Пайа тӧрт муң кижиге тезе четти қалаш пергемде, слер чииген чииштең қалғанын соонда терип, қанче тӱӱс толдырдаар?» – тегенде, ӱргенчиктери: «Четти тӱӱс» теп, тедилер+. 21Анаң Иисус айтты: «Ам даа слерге пилиштиғ эбес пе?» – теди.

Қарағы чоқ кижини часқаны

22Тем пажында лар Вифсаида аалға кирдилер. Анда Иисусқа пир қарағы чоқ кижини ақкелип: «Аға қолыңма тегзең» теп, Аанаң сурадылар+. 23Қарағы чоқ кижини қолынаң алып, аны аалдаң шығара аппарды. Анда қарақтарынға тӱкӱрип, аға қолын салып: «Пре ноо кӧрӱнча ба?» – сурады+. 24Аанзы, эбре кӧрӱп, айтты: «Кижилерди кӧрчам, лар ағаштар ошқаштар, – аара пеере чӧрчаттырлар» – теди. 25Анаң Иисус ааң қарақтарынға пазоқ қолын сала бергенде, ол кижи, маттап кӧрӱп, олоқ чазыл парды: мағат чақшы кӧре бертир. 26Иисус, аны эминге ысчадып, айтты: «По аалға кирбен, сраңай эмиңе пар» – теди.

Слер Мени кемге тоолапчызар?

27Анаң Иисус ӱргенчиктеринме пирге Филипптың Кесария теп чердиң аалларынға парды. Парчадып, лардаң сурады: «Қалық Мени кемге тоолапча?» теп. 28Лар айттылар: «Прелери айтчалар: „Сен – Крестеечи Ыйбанзың“ теп. Прелери: „Сен – Илиязың“ теп. Қайзылар тезе: „Сен – пророктардаң пирси поларзың“ теп» – тедилер+. 29Иисус сурады: «Слер чы Мени кемге тоолапчызар?» – теди. «Сен – Христоссың» теп, Пётр Аға айтты+. 30Пётрдың айтқанын уғыб алып, Иисус: «Мен кем полғанымны кемге да айтпалаар» теп, ларға қадығ айтты.

Иисус Позының қыйналып чӧрерин айтча

31Анаң ларды ӱргедип айда берди: «Кижи Оғлу кӧп қыйналып чӧрер. Чон қалықтың улуғлары, улуғ абыстар, қатчы чозақчылар Аны чаратпан саларлар. Ол ӧдӱрӱлер. Ӱш кӱнниң пажында тезе Ол тирилип турар» – теди+. 32Поны айдып, Иисус Позыңма ноо поларын чажырбан, – ажылдыра айтты. Пётр тезе, Аны кедре аппарып, Ааң айтқанынға чағдабан, талажа берди+. 33Анаң ӱргенчиктеринге қарчыйлан кӧрӱп, Иисус, Пётрға шалчығанче, айтты: «Менең кедре пар, шайтан! Қудайдың эбес, кижиниң керегин сананчаттырзың!» – теди. 34Анаң анда турған қалықты ӱргенчиктеринме қожа Позыңа қыырыб алып, ларға айтты: «Мееңме пирге парар этчаң кижи позыңның керектеринме пос позыңны ундудып таштабыссын. Мени сӱрӱжип, Мееңме пирге парып, позының крес ағажын аппарзын, – теди. – 35Позының тынын арғаланарға санапчаң кижи, қайде да этсе, тынын ӱзӱттирер. Менең ӱчӱн, Ақ Тилаастаң ӱчӱн тынын ӱзӱттирген кижи, ээде штеп ле, позының тынын арғаланар, – теди. –+
36Кижи, по чер чарықты қолынға алчадып, позының тынын қорат салза, ол алған чер чарықтаң аға ноо туза полар? – теди. – 37Андығ кижи позының қоратқан тынын арғаланарға қайдығ да шен ақча небе тӧлер, са? – теди. – 38Кем да, амдығы қыйаллығ чудаң қалықтың кӧзӱнче Мени, Меең сӧстеримни уйадынып, Менең кедре чӧрзе, соонда, – Позының Абазының пағынға шығып, ағарығ ангеллар аразында полып турғанда, Кижи Оғлу андығ кижини эдоқ уйадынып, кедре чӧрер» – теди.

Пӧлӱк 9

9^1Анаң Иисус ларға айтты: «Шын слерге айтчам: мында турчыған слердең прелериң кӱштиғ Қудайдың Паштағаны келерин ӧлгенинче кӧрер» – теди+.

Иисустың қубулып кӧрӱнгени

2Алты кӱнниң пажында Иисус Пётрды, Якупты паза Ыйбаны ла алып, ларба мӧзӱк таға шықты. Таға шыққаннарында, Иисус лардың алында қубул парды:+
3Ааң кеби, – қар чилеп ақ чылтрақ кеп пол партыр, кижи пилбес ақ кеп пол партыр. 4Анаң Илияба Моисей кӧрӱнип келтирлер. Келип, Иисуспа эрбектештилер. 5Поны кӧрӱп, Пётр Иисусқа айттыр: «Ӱргедигчи! Мында писке чақшы! Ӱш одағ штебизеең: презин – Саға, презин – Моисейге, презин – Илияға» – теди. 6Пётр, по айдып, ноо айдарға уңнабан айтқан полтыр. Поны кӧрӱп, эзе, ӱш ӱргенчиги тыңоқ қоруқ партырлар. 7Пётр ла ээде айтқанда, пулут шық келип, ларды кӧлектеп келтир. Келген пулут иштинең: «По Меең кӧӧленген Оғлум! Ааң сӧзин уғаар!» теп, ӱн уғулды. 8Анаң ӱргенчиктери эбире кӧргеннери – лардың қыйзында Иисустаң пашқа кижи чоқ полтыр.

9Тағдаң энчиғаннарында, Иисус ларға қадығ айтты: «По мында кӧргеннериңни, Кижи Оғлу ӧлген соонда тирилип турғанче, кемге да айтпалаар» – теди+. 10Лар по сӧстерин сағыштарыңа салынып та, тирилип турған тегени ноо небези? теп, тештилер. 11Анаң сурадылар: «Ноодаң аара қатчы чозақчылар айтчалар, пурнада Илия келер, теп?» – тедилер. 12Ол ларға айтты: «Илия пурнада келери, парчын небе пелнери шын. Пичиктоқ пазылғанынча Кижи Оғлу найле қыйнаттырып чадар, аны ақтап та тоолабастар, – теди. – 13Мынаң да артығын айдайын: Пичикте пазылған Илия пайоқ келе берген но. Ааңма эт саларға санағанын кижилер пайоқ эт салдылар но» – теди.

Айнаға туттырған оолақты часқаны

14Анаң Ол артысқан ӱргенчиктеринге энип келди. Кӧргени – лар қалық аразында қатчы чозақчыларба ноо ноо талажып эрбектешчалар. 15Иисусты кӧреле, қалық таңзынды. Чӱгӱр келип, Аны улуғладылар. 16«Ларба ноодаң ӱчӱн талажып эрбектешчизар?» теп, қатчы чозақчылардаң Ол сурады. 17Қалық аразынаң пир кижи Аға айтты: «Ӱргедигчи! Мен Саға оғлумны пайа ақкелдим. Оғлум тили чоқ айнаға туттырча, – теди. – 18Айна аны қайда ла тутса, андоқ соғада черге тӱжӱрча. Ақсынаң кӧбӱк ағып, тижин қағжыратқан темде оғлумның сыны қат парча. Айназын шығара сӱрзаар теп, мен ӱргенчиктериңе пайа айттым, лар тезе айназын шығара сӱр полбадылар» – теди. 19Иисус айтты: «Э э, пӱтпес қалық! Слербе қайа четтире чӧрейин? Слерге қайа четтире полып, шыдайын? Оолақты Маға ақкеляяр» – теди. 20Айналығ оолақты Аға ақкелдилер. Иисусты кӧреле, айназы оолақты тың қалтрада берди. Оолақ, черге тӱжип, ақсынаң кӧбӱк ағып, тоғлана берди+. 21Иисус ааң абазынаң: «Қайы темнең ала по пееде полча?» теп, сурады. Абазы: «Кичиғдең ала, – теди. – 22Айназы, аны ӧдӱр саларға санап, отқа, суға кӧп қада таштаған. Сен пре небе штеп уңназаң, писке ачынып, полужа бер!» – теди+. 23Иисус тезе аға айтты: «Сен тедиң: пре небе штеп уңназаң теп. Қудайға тезе пӱтчиған кижиниң штеп уңнабас небе чоқ но» – теди. 24Поны уғыб алып, оолақтың абазы, ылғаған позы, кенетки қыйғырып айтты: «Пӱтчам, Қаным! Четтире пӱтпенимге полужып, – пӱттир!» – теди. 25Қалық ларға чылышчығанын кӧрӱп, Иисус айнаға қадығ айтты: «Ӱскер айна, тили чоқ айна! Сеең пажын пил кел айтчам: по кижидең шық пар, паза қарчы кирбе!» – теди. 26Айтқан сӧзи эрткенче, айна, оолақты қыйғыртып, силгит келип, шығара шығыбысты. Айназы шық парғанда, оолақ ӧл парған чилеп чаттыр. Ол шынап ӧл парды теп, кӧп кижи, аға кӧрӱп, санаптырлар+. 27Иисус тезе, оолақты қолынаң тудып, азағынға турғусқанда, оолақ турыбысты+. 28Ааң соонда, эмде полғаннарында, ӱргенчиктери Иисустаң сурадылар: «Пис ноодаң аара айназын сӱр полбадыбыс не?» – тедилер. 29Ол ларға айтты: «Пашқой сӧс ла чақшы айтқаңда, по айна шығара сӱрӱлча но» – теди.

Иисус пазоқ Позының қыйналарын ӧлерин айтча

30Анаартын шығала, Галилея чердиң иштинче пардылар. Иисус, Мени мында таныб албазыннар теп, санады. 31Ӱргенчиктерин ле ӱргедер этти. Ларды ӱргедип, айт чӧрген: «Кижи Оғлу кижилердиң қолынға перилер, ӧдӱрӱлер. Ӧл парып, ӱш кӱнниң пажында тезе тирилип турар» – теди+. 32Ӱргенчиктери чы по сӧстерин четтире пилбен қалдылар. Сурарға тезе сурабадылар, – қоруқтылар+.

Улуйы кичийи кем?

33Копернаум тураға парып, келдилер. Эмге кирип одурғаннарында, Иисус ӱргенчиктеринең сурады: «Пайа, чолба парғанмыста, слер ноодаң ӱчӱн эрбектештаар?» – теди. 34Ӱргенчиктери ӱн шығарбан турдылар: пайа чолда, лардаң улуйы кем, кичийи кем теп, талажып партырлар. 35Иисус одурып, Позыңа он ийги ӱргенчигин қыырыб алып, ларға айтты: «Паштапқы поларға санапчаң кижи қалғанчы кижи ползын, парчазынға қул ползын» – теди+. 36Анаң анда полған кичиғ паланы қолынға алып, лардың ортазынға турғусты. Аны қучақтанып, айтты:+
37«Мени улуғ тоолап, мна миндиғ кичиғ пала ошқашты улуғлап позыңа алған кижи, эткенде, позыңа Мени улуғлап алар. Мени улуғлап алған кижи, эткенде, Мени эбес, Мени Ысқанын улуғлап алар» – теди+.

Иисустаң тоғра парчаң, эбезе Ааң чандағы кижи

38Анаң Ыйбан Аға айтты: «Ӱргедигчи! Пис пайа пир кижини кӧрдибис. Ол кижи, писпе пирге чӧрбес позы, Сеең адыңма кижи айналарын шығара сӱрген полды. „Писпе пирге чӧрбенчаң, анаң аара паза андығ небе штебе“ теп, аға қадығ айттыбыс» – теди. 39Иисус айтты: «Аны паза тоқтатпалаар. Кижи, Меең адымма қайғал этчадып, Мени қаралабас, – теди. – 40Пистең тоғра парбачаң кижи, эткенде, ол пистиң чандағы кижи полча, – теди. – 41Меең адымны улуғ тоолап, слерге, Христостыйылар теп, изиғ кӱнде суғ перген кижи, – шын слерге айтчам, – соонда улуғ қайралар, – теди. – 42Маға пӱт турған кичиғлердең презин чабалға кӧңдӱрген кижиге тың чабал полар. Ааң мойнынға тербеен таш азып, талайға тӱжӱргени ол кижиге чақшаарақ полар эди, – теди. – 43Қолың сени қыйалға тӱжӱрер этсе, ол қолыңны ачынман кезибис. Геенна теп адалчаң ӱчӱрбес отқа ийги қоллығ киргенинең, эрт полбас чадыға пир қоллығ кирери чақшы, – теди. – 44[*]
45Азағың сени қыйалға тӱжӱрер этсе, ол азағыңны ачынман кезибис. Гееннаға ийги азақтығ киргенинең, эрт полбас чадыға ақсақ полып, кирери чақшы, – теди. 46[*] – 47Қарағың сени қыйалға тӱжӱрер этсе, қарағыңны шурып, шелибис. Қудайдың Паштағанынға пир қарақтығ чедери чақшы, гееннаға ийги қарақтығ киргенинең, – теди. – 48Гееннада қурты ӧлбен қалча, ӧртти ӱчӱрбен кӧйча, – теди. – 49Қудайға ноо ла ӧртепчең кӧдӱриғ туспа тузанча, олоқ ошқаш ноо ла кижи отпа арығланып, тузанар – теди. – 50Тус, ол – чақшы небе. Тус тамы чоқ пол парза, тусты тустығ штеп саларзың ма? Слер постары тустығоқ полып, ӧзере ынағ полаар» – теди.

Пӧлӱк 10

Эр кижиге эпчизинме чарылыжарға чарар ба?

10^1Иисус, анаартын шығала, Иордан суғдың ол чандағы Иудея теп черге парды. Пазоқ Аға кӧп қалық чыылышты. Полған сайа чилеп, Ол ларды ӱргедип чӧрди. 2Пир қада фарисейлер келип, Иисусты шыңнап кӧрӱп, сурадылар: «Эр кижиге эпчизинме чарылыжарға чарар ба?» – тедилер. 3Иисус айтты: «Мынаң ӱчӱн Моисей слерге ноо сӧспектеди?» – теди. 4Лар айттылар: «Эр кижиге, ол чарылышчаң қат пас салған соонда, эпчизинме чарылыжарға Моисей чаратқан» – тедилер. 5Иисус айтты: «Слердиң сағыштарың қадығ пол парғанынға кӧре, ол андығ сӧспек пас салған но, – теди. – 6Шынап тезе, – эңне паштапқызында, парчын небе чайап, Қудай „ларды эр кижи эт келип, тижи кижи эдип чайаған“, – теди. – 7Анаң аара кижи, аба ичезин преде артыс келип, эпчизинге чапшын парча, – теди. – 8Ийги паш қожылғанда, лар ам ийги кижи эбес, лар ам пир эди чан, пир сағыш пол парчалар, – теди. – 9Андығ полғанда, Қудайдың пирге қошқан кижилерди кижи чарылышпазын» – теди. 10Соонда, эмге нанғаннарында, ӱргенчиктери Ааң по чооқташқан эрбегинең ӱчӱн сурадылар. 11Иисус ларға айтты: «Эпчизинме чарылыш келип, пашқа қаат алып, ээде штеп салған эр кижи наа алған тижи кижибе чӧйге чӧрча но, қыйалға тӱшча, – теди. – 12Эринме чарылыш келип, пашқа кижиге парып, ээде штеп салған эпчи кижи олоқ чӧйге чӧрча но, олоқ қыйалға тӱшча» – теди.

Иисус палларды алғапча

13Анаң пир қада улуғ кижилер постарының палларын Иисусқа ақкелдилер, – қолынма тегип алғазын теп. Ӱргенчиктери тезе ол ақкелген палларын Аға пожатпан салдылар. 14Андығды кӧриб алып, Иисустың қаны қурды. Ӱргенчиктеринге Ол айтты: «Палларды пожадаар. Маға келгеннеринде, ларды тоқтатпалаар. По паллар ошқаш кижилер Қудайдың Паштағанының кижилери но! – теди. – 15Шын слерге айтчам: пала чилеп сағыжынма Қудайдың Паштағанын албаан кижи, Қудайдың Паштағанынға четпес» – теди. 16Иисус келген палларды қучақтанып, ларға қолын салып, алғады+.

Пай кижиниң сананғаны

17Анаң Иисус, парар эдип, чолынға шықчығанында, Аға пир кижи чӱгӱр келтир. Ааң алында тизеленип, сурады: «Чақшылығ ӱргедигчи! Эрт полбас чадыға кирерге ноо этсем чарар не?» – теди. 18Иисус аға айтты: «Нӧӧре „чақшылығ“ теп, Мени ададың? Кем да чақшылығ эбес, чағыс Қудай ла чақшылығ» – теди. 19Анаң аға айтты: «Қудай сӧспектерин сен пилчаң са: кижи ӧдӱрбе теп, чӧйге чӧрбе теп, оорлаба, чойлаған кӧреечи полба, кижиге чойлаба, аба ичезин улуғлап тоола теп» – теди. 20Ол кижи Иисусқа айтты: «Ӱргедигчи! По Қудай сӧспектерин мен кичиғдең ала шебер тудуп, чӧрчам» – теди. 21Иисус, аға кӧрӱп, кӧӧлене айтты: «Эткенде, пир ле небе саға четпенча. Парып, парчын позының небелериң садып, алған ақчаны чоқ кижилерге ӱлеп пер. Ээде мында штеп салзаң, тегриде пайлығ поларзың. Анаң на, Маға келип, Мееңме пирге пар» – теди. 22Ол кижи тезе, по Иисустың айтқанын уғыб одурып, шырайын қубулды. Сағыжы чақшы эбес пол парып, кедре пара берди. Ноодаң ӱчӱн тезе, – ол, эзе, тың пай кижи полған полтыр.

23Иисус, эбирелеп кӧрӱп, ӱргенчиктеринге айтты: «Пай кижиге Қудайдың Паштағанынға чедерге тың шедик!» – теди+. 24По сӧс уғыб алып, ӱргенчиктери ӱрӱк келип қайғаштылар. Иисус тезе қада айтты: «Палларым! Пай кижиге Қудайдың Паштағанынға чедерге тың шедик но! – теди. – 25Пай кижи Қудайдың Паштағанынға четкенинең, тӧӧ мал инге кӧзӱнге ӧдӱп кирери ныңнақ» – теди. 26Ӱргенчиктери, тың қайғажып, ӧзере сураштылар: «Андығ полғанда, эзе, кем арғаланыб алар?» – тештилер. 27Иисус, ларға кӧрӱп, айтты: «Арғалатчаң кереги – кижи кереги эбес, чағыс ла Қудай ол небе этча. Қудай тезе эт полбас небе чоқ» – теди+. 28Анаң Пётр айт шықты: «Ана, пис но, позының парчын небелерибисти таштап, Сееңме пирге пара бердибис, эзе» – теди+. 29Иисус айтты: «Шын айтчам слерге: Менең ӱчӱн, Ақ Тилаастаң ӱчӱн позының эмин, эр қарындаштарын, қыс қарындаштарын, ичезин, абазын, эбезе палларын, эбезе черин қыразын таштаған кижи,+
30по амдығы темде таштағанынаң чӱс қада артық алар: эмнерди да, эр қарындаштарды да, қыс қарындаштарды да, ичелерди да, палларды да, чер қыраларды да. Полчаң темде тезе ол кижи эрт полбас чадыйын алароқ, – теди. – 31Ам паштапқы полчаң кӧп кижилер ол темде эң соонында қалар. Ам эң соонында қалған кӧп кижилер ол темде паштапқы кижи поларлар» – теди.

Иисустың Иерусалимға парғаны

32Анаң лар чолба Иерусалим тураға шығып пардылар. Иисус эңне пурнада парды. Ӱргенчиктери, Ааң соонда парып, қоруққанче таңзынып пардылар. Иисус, он ийги ӱргенчигин кедре қыырып, Ааңма ноо поларын пазоқ ларға айда берди: « 33Мна, пис Иерусалимға шығып келчабыс. Анда Кижи Оғлу улуғ абыстардың, қатчы чозақчылардың қолынға перилер. Ааннар Кижи Оғлун ӧдӱрерге чарғылап, Аны пашқа чозақтығ кижилерге перибизерлер, – теди. – 34Пашқа чозақтығ кижилер тезе Аны асқайлап, Аны шап, Аға тӱкӱрип, ӧдӱрерлер. Ӱш кӱнниң пажында тезе Ол тирилип турар» – теди+.

Якуппа Ыйбаның сурағаны

35Анаң Зеведейдиң ийги оғлу – Якуппа Ыйбан, Аға келип, айттылар: «Ӱргедигчи! Сураған небебисти писке эдерзиң теп, санапчабыс» – тедилер+. 36Ол ларға айтты: «Мен слерге ноо эдейин теп, санапчызар?» – теди. 37Лар айттылар: «Сен, Позының пағыңа шыққаңда, пистең презибисти оң чаныңнаң, презибисти сол чаныңнаң одурт» – тедилер. 38Иисус чы ларға айтты: «Слер мыны сурап, сурағаннарыңны пилбен сурапчызар. Меең айағымнаң слер ижер поларзар ба? Меең чолымма слер парар поларзар ба?» – теди+. 39Лар: «Эзе, ижер да, парар да поларбыс» – тедилер. Иисус анаң айтты: «Меең айағымнаң слер ижерзар, Меең чолымма слер парарзар, – теди. – 40Меең тезе оң чанымнаң, эбезе сол чанымнаң одурары Меең керегим эбес. Ол чери кемге пелнеген, ол ла одурар» – теди. 41По эрбектешкенин уғып, он ӱргенчиги Якуппа Ыйбанға қыртыжа тарындылар. 42Иисус тезе, ларды парчазын Позыңа қыырыб алып, айтты: «Қааннар теп адалчаң кижилер позының қалығының пажын пилчиғанын слер уңнапчызар. Пийлер позының қалығын қолында тутчығанын слер уңнапчызар, – теди. – 43Слердиң тезе араларыңда андығ полбазын. Слердиң араларыңда улуғ поларға санапчаң кижи, слердиң парчаларыңа чалчы ползын, – теди. –+
44Слердиң араларыңда эңне паштапқы поларға санапчаң кижи, парчаларыңа қул ползын, – теди. – 45Кижи Оғлу да қалықты қул эдерге эбес, Позы лардың қул поларға по чарыққа келди но. По чарыққа келип, кӧп кижидең ӱчӱн Позының тынын ӱзӱттирип ӧлерге келди но» – теди+.

Қарағы чоқ Вартимейды часқаны

46Анаң Иерихон тураға кирдилер. Иисус ӱргенчиктеринме, кӧп қалықпа анаартын шықчығанда, чолында Тимейдиң оғлу қарағы чоқ Вартимей небе суранып одурчаттыр. 47Назареттиң кижизи Иисус парчығанын уғала, ол қыйғырып айтты: «Давид Тӧлӱ! Маға ачынзаң» – теди. 48Қалықтың кӧбизи аны шым полдырды. Ол тезе тыңаарақ та қыйғыра берди: «Давидтың Тӧлӱ Иисус, маға ачынзаң!» – теди. 49Иисус тоқтап турып: «Аны Маға қыыраар», – теди. Кижилер, Вартимейге келип, айттылар: «Ол сени Позыңа қыырча. Қоруқпан пар» – тедилер. 50Вартимей, азағынға турып, ӱстӱнги кебин шурун келип, Иисусқа келди. 51Иисус сурады: «Мен ноо эдейин теп, санапчаң?» – теди. Қарағы чоқ кижи айтты: «Ӱргедигчи! Қарақтығ поларға санапчам!» теп. 52Иисус аға айтты: «Пар, Қудайға пӱткениң сени арғалады» теп. Айтқан сӧзи эрткенче, ол кижиниң қарақтары кӧре бертир. Анаң ол, Иисусты сӱрӱжип, Ааңма пирге чолба пара берди+.

Пӧлӱк 11

Иисустың шаптығ алғыштығ Иерусалимға киргени

11^1•Иерусалимға парчадып, Элеон тағдың тӧзӱнде турған Виффагия, Вифания теп ааллардаң ырақ эбесте полчығанда, Иисус ийги ӱргенчигин Позыңа қыырды+. 2Қыырып, айтты: «Ана ӱдре турчаң аалға параар. Ол аалға кир келип, анда пир паратаға пағлап салған мӱнмен полған иштек малды кӧрерзар. Аны шежип, Маға ақкеляяр, – теди. – 3Кем сураза: „Ноо этчизар?“ теп, слер айдаар: „По иштек мал Улуғ Қаанға керек. Улуғ Қаан аны олоқ нандра ыза берер“ теп» – теди. 4Лар парып, паратағы таштында пағлап салған иштек малды тап, аны шежиб алдылар. 5Анда турған кижилердиң прелери ларға айттылар: «Нӧӧре иштекти шежип аппарчызар?» – тедилер. 6Лар Иисустың айт салған сӧзинме айттылар. Анаң аара кижилер ларды тутпан пожаттылар. 7Ол иштекти Иисусқа ақкелдилер. Иштек малдың ӱстӱнге кептер сал салдылар. Анаң Иисус, иштекке мӱн келип, пара берди. 8Ол мӱнип парчығанда, кӧп кижи позының кептерин Ааң чолынға чайды. Қайы кижи, ағаштаң пӱрлиғ салаларын кезип, Ааң чолынғоқ чайды. 9Алдында – соонында парчыған қалық, Иисусты улуғлап, қыйғырышты: «Осанна![*] Улуғ Қаанның ады шабын алып келчиғаны алғыштығ ползын! – тедилер. – 10Абабыс Давидтың келчиған Паштағаны алғыштығ ползын! Тегриде осанна!» – тештилер. 11Иисус, Иерусалимға чедип, Қудай Ӧргезинге кирди. Анда парчазын кӧр чӧрӱп, айбын полғаннаң аара, он ийги ӱргенчигин алып, Вифания теп аалға қонарға парды.

Честеги чоқ смоква ағаш

12Пазағы кӱнде, Вифаниядаң шығып парғаннарында, Иисус аштап партыр. 13Ырақтаң пӱрлиғ смоква теп ағашты кӧреле, ааң честегин тапқайын не теп, соғада аға парды. Че аға келеле, пӱрдең пашқа небе таппады. Ноодаң ӱчӱн тезе, – смоква честеги пӱдер теми четкелек полған полтыр+. 14Иисус ағашқа айтты: «Кижи мынаң ала по чашқа сеең честегиң чиибезин» – теди. По Ааң айтқанын ӱргенчиктери уғып турдылар.

Иисустың Қудай Ӧргезинге келгени

15•Анаң Иерусалимға келдилер. Иисус Қудай Ӧргезинге кирип, анда садышчаң қалықты шығара сӱре берди. Ақча орнашчаң кижи столларын, қалабуқ сатчаң кижи орунаштарын аңдарып чӧрди. 16Қудай Ӧргезиниң эжик алынче небе тажыпчаң аппарчаң кижилерди тоқтатты. 17Қалықты ӱргедип, айт чӧрди: «Пичикте пееде пазылған: „Меең эмим, ол – парчын қалықтардың пашқойчаң эми теп, адалар“. Слер тезе пашқойчаң эмин уйады чоқ кижилер чыылышчаң уйазы штеп салдаар» – теди. 18Улуғ абыстарба қатчы чозақчылар по Ааң айтқанын уғып, Аны қоруғып чӧрдилер. Қоруғып, Аны ӧдӱрерге ағлақ тиледилер. Лар артық та кӧрбен қайтсыннар: қалық парчазы Иисустың ӱргедийинге қайғап турды. 19Айбын полыбысқанда, Ол турадаң шық парды.

Кижи ийгиленмен пӱтсе, ааң парчын небе шығар

20Анаң эртен чолба тураға парчадып, пайағы смоква ағаштың ақтап қур парғанын кӧриб алдылар. 21Смоква ағашты кӧриб алып, Пётр Аға айтты: «Ӱргедигчи! Кӧрзең, Сен пайа қарғаған смоква ағаш қур партыр» – теди. 22Иисус ларға айтты: «Қудайға пӱдаар! – теди. – 23Шын айтчам слерге: кижи, сӧс айдып, айтқан сӧзинге ийгиленмен пӱтсе, парчын айтқаны пӱт парар. По таға: „Қодырынып, талайға тӱш“ теп, андығ кижи айтса, ааң айтқанынча пол парар, – теди. – 24Анаң аара Мен слерге айтчам: пашқойып, сурағаным шынап пӱт парды теп, пӱт келип пашқойаар. Ээде пашқойзаар, парчын сураған небе слерге полар, – теди. – 25Пашқойып, сағыштарыңа кижиге чабал сананғаны пар полза, ол сананғанын таштазар. Ээде этсаар, Тегридағы Аба слердиң қыйалларың эдоқ таштар, – теди. – 26Слер кижи эткен қыйалларын сағыштарыңнаң таштабазаар, Тегридағы Аба слердиң қыйалларың эдоқ таштабас» – теди.

«Сеең эткенин кем чаратқан?»

27Лар Иерусалимға пазоқ кирдилер. Қудай Ӧргезинде Иисус пазып чӧргенде, улуғ абыстар, қатчы чозақчылар, чон қалықтың улуғлары Иисусқа келип, 28айттылар: «Сеең эткенин кем чаратқан? Кемниң чаратқанын алып, Сен ээде штепчаң?» – тедилер. 29Иисус ларға айтты: «Мен слердең пир ле небе сурайын. Сурағанымны айтсаар, пееде эдерге кем Мени чаратқанын слерге айдарымоқ, – теди. – 30Ыйбан крестеп чӧрӱп, Қудайдаң ма, эбезе кижидең ма чаратқанын алып, крестеди? Маға шынны айдаар» – теди+. 31Лар ӧзере айдыштылар: «„Қудайдаң“ теп, айтсабыс, Ол ноо теер? „Нӧӧре слер аға пӱтпен қалдаар“ теп, айдар но, – тештилер. – 32„Кижидең“ теп, айдарға қоруқчабыс но, – қалық Ыйбанны пророкқа тоолапча» – тештилер. 33Ноо айдарға? – «Уңнабанчабыс» теп, Иисусқа айттылар. Иисус ларға айтты: «Андығ полғанда, Меең эткенимни кем чаратқанын слерге эдоқ айтпассым» – теди.

Пӧлӱк 12

Чалчыларға тӧӧйлеп айтқаны

12^1Иисус ларға тӧӧйлеп айда берди: «Пир кижи виноград ағаш ӧстӱрди. Виноград ағаш аразын айландыра шеденнеп, честек нанчып кел ағысчаң чер штеп салып, қадаачылар одурар черин кӧдӱрди. Анаң по пелнеп салған виноград ағаш аразын чалчыларының қолынға перип, позы чоруқтап парыбыстыр, – теди. –+
2Честек сағар тушта виноград честегинең позының ӱлӱжин аларға пир қулын чалчыларынға ыстыр, – теди. – 3Чалчылары тезе, ысқан қулын тудыб алып, шап салып, аны қуруғ нандырдылар, – теди. – 4Ээзи ӱр эбес тем соонда пашқа қулын ыстыр. Аанзының пажын чара шап салып, асқайлат кел пожаттылар, – теди. – 5Пазоқ пашқа қулын ысқанда, аны ӧдӱр салтырлар. Кӧп пашқа ысқан қулларын қайзын шаптылар, қайзын ӧдӱрдилер, – теди. – 6Ээзилериниң кӧӧленген чағыс оғлу полған полтыр. Эңне полбаста, ол аны ыстыр. Ызып, пееде айдынды: оғлумны тоолап, тегбестер аны теп, – теди. – 7Чалчылары тезе, ээзилериниң оғлуны кӧриб алып, ӧзере айдыштылар: „По оол – абазының чағыс ла оғлу. Ол ла по черин энчиленер. Аны ӧдӱр салзабыс, ээзибистиң виноград ӧсчең чери пистийи полар но“ теп, тештирлер, – теди. – 8Ээзилериниң оғлуны тудыб алып, ӧдӱр салдылар. Ӧлген сӧӧгин тезе виноград ағаш черинең ажыра таштабыстырлар, – теди. – 9Андығ полғанда, виноград ӧсчең чериниң ээзи чалчыларынға ноо штеп салар? Ноо штезин, – позы келип, чалчыларын ӧдӱр салар но. Виноград ӧсчең черин тезе пашқа чалчыларынға перибизер, – теди. – 10Пичигинде слер қыырдаар, са? „Пӱдӱрчилер пӱдӱрерге албан салған таш, соонда ол таш эм тӧзӱн тутчыған таш пол парча, – теди. – 11Андығ небени Улуғ Қаан этча, андығ қайғал эткенинге таңзынып кӧрчабыс“» – теди.

12По сӧс айдып, Иисус пистең ӱчӱн айтты теп, улуғ абыстарба қатчы чозақчылар пилиб алдылар. Қалық полбаза, Аны тудар эдилер. Турған қалықты тезе қоруғып, Иисусты артызып, пара бердилер+.

Императорға албан тӧлерге чарар ба, чарабас па?

13Тем пажында лар, Иисусты сӧзинең тудыб аларға, фарисейлерди Ирод кижилеринме ыстылар. 14Ысқан кижилер, Аға келип, айттылар: «Ӱргедигчи! Сен шынық полчығаныңны, парчын кижиге тең кӧрчиғаныңны пис чақшы уңнапчабыс. Кижиниң улуйынға кичийинге кӧрбен, Қудай чолынма парар керегинге Сен шын ӱргетчаң. Анаң аара писке айт пер: Римның императорынға албан тӧлерге чарар ба, чарабас па? Аға албан тӧлерге писке керек па, эбезе керегибис чоқ па?» – тедилер. 15Иисус, лардың ийги сағыштығ полчығанын пилип, айтты: «Нӧӧре Мени шыңнап кӧрчизар? Маға динарий ақчаны ақкелип пераар» – теди+. 16Лар ақкелдилер. «По кемниң сомы, кемниң пасқаны?» теп, сурады. Лар: «Императордың», – тедилер. 17Иисус айтты: «Императордыйын императорға пераар, Қудайдыйын тезе Қудайға пераар» теп. Ааң по айтқанын уғыб алып, таңзынып турдылар.

Кижи тирилип турғаны керегинең ӱчӱн эрбек

18Ӧл парып, кижи ақтап тирилип турбас теп, айтчаң саддукейлер келди. Келип, Иисустаң сурадылар: « 19Ӱргедигчи! Моисей писке сӧспеқ пасқан: „Ача, кижи алып, пала таппан ӧл парза, ӧксӱс қалған эпчизин туңмазы алыб алзын. Ачазының тӧлин қада пӱдӱрзин“ теп, – тедилер. – 20Четти қарындаш полған полтыр. Паштапқы ачалары қыс алып, пала таппан, пир темде ӧл парған полтыр, – тедилер. – 21Ӧксӱс қалған эпчизин туңмазы алды. Пала эдоқ таппан, пирде ӧл партыроқ. Ийгинчи туңмазы эдоқ пала таппан, ӧл партыр, – тедилер. – 22Ээде четти қарындаш парчазы ол эпчи кижи алғылап, пала таппандырлар. Эңне қалғанында эпчи кижи да ӧл партыр, – тедилер. – 23Ээде полғанда, парчын кижи тирилер кӱнде ол эпчи кижи қайы қарындаштың эпчизи полар? Ол, эзе, четтилезиниң эпчизи полған но» – тедилер. 24Иисус ларға айтты: «Пичигин, Қудай кӱжин четтире уңнабан, слер ээде айтчызар не. Ээде айт келип, слер алақчызар, – теди. – 25Кижи, тирилип турып, эзе, кижи да албас, кижиге да парбас, тегридағы ангел чилеп полар но, – теди. – 26Ӧлген кижи тирилип турарынаң ӱчӱн Моисей Пичигинде қыырбадаар ба? Кӧйген ағажақтаң Қудай Моисейге айтқан: „Мен Авраамның Қудайыбын, Мен Исаактың Қудайыбын, Мен Якуптың Қудайыбын“ теп, са? – теди. – 27Эткенде, Қудай, Ол – ӧл парған кижилердиң Қудайы полчаң педи, Ол тириғ кижилердиң ла Қудайы но. Анаң аара слер тың алақчызар» – теди.

Эңне паштапқы Қудайдың сӧспеги

28Қатчы чозақчылардаң пирси ларға келип, по талажып эрбектешкенин уғып турды. Иисустың мна по чақшы айтқанын уғыб алып, ол Аанаң сурады: «Айт перзең, Қудай сӧспектеринең эңне паштапқы сӧспеги қайдығ?» теп. 29Иисус айтты: «Эңне паштапқы сӧспеги по: „Израиль, уқ! Улуғ Қаан Қудайыбыс, Ол – чағыс ла Улуғ Қаан. 30Улуғ Қаан Қудайыбысты парчын чӱрегиңме, парчын паарыңма, парчын сағыжыңма, парчын кӱжиңме кӧӧлен“ – теди. – 31Ийгинчи сӧспеги андығоқ: „Қоштағы кижини, позыңны чилеп, кӧӧлен“. По сӧспектеринең артық улуғ сӧспек чоқ» – теди. 32Қатчы чозақчы кижи айтты: «Чақшы тедиң, Ӱргедигчи! Шынны айттың: „Чағыс ла Қудай пар, Аанаң пашқа Қудай чоқ“ теп. 33Парчын чӱрегиңме, парчын сағыжыңма, парчын кӱжиңме Қудайды кӧӧлен. Ол кӧӧленгени Қудайға ӧртеп кел ноо да кӧдӱриғ кӧдӱргенинең улуғаарақ. Қоштағы кижини, позыңны чилеп, кӧӧлен. Ол қоштағы кижини кӧӧленгени Қудайға ӧртеп кел ноо да кӧдӱриғ кӧдӱргенинең эдоқ улуғаарақ» – теди. 34Иисус, по керсе сӧс уғып, айтты: «Сен Қудайдың Паштағанынаң ырақ эбессиң» – теди. Ааң по айтқан соонда кем да, ноо да сурар этпеди.

Христос Давидтың Улуғ Қааны ба, чоқ ааң Оғлу ба?

35Анаң Қудай Ӧргезинде пазоқ ӱргедип, Иисус айтты: «Қатчы чозақчылар нӧӧре айтчалар: „Христос – Давид тӧлӱ“ теп? – теди. –+
36Давид позы, эзе, Ағарығ Тынынма айтқан эбес педи: „Улуғ Қаан Қудай меең Улуғ Қаанымға айтқан: Сеең ӧштӱғлерин негиб алып, ларды азағың алынға салғанымче, сен оң чанымнаң одур“ теп, – теди. – 37Давид позы Аны Улуғ Қааным теп, адапчығанда, Христос Давид тӧлӱ полар педи?» – теди. Кӧп қалық Аны қын келип уғып турды+.

«Қатчы чозақчылардаң шеберленип чӧраар»

38Ӱргет чӧрӱп, Иисус айдып чӧрди: «Қатчы чозақчылардаң шеберленип чӧраар. Лар узун кеп кезерге тың қынчалар. Мазарда чӧрчиғаннарында, кижидең эзен менчи аларға тың кӧӧленчалар. 39Лар синагогада эңне алында одурарға, кижи той салғанда, тӧр черинде одурарға тың кӧӧленчалар, – теди. – 40Қатчы чозақчы кижилер – ӧксӱс қалған эпчи кижиниң қалғанын чиип кел, олоқ темде қалық кӧзӱнче кӧргӱзее ӱр пашқойып турчаң кижилери. Анаң аара лар соонда қадығ чарғыға тӱжерлер» – теди.

Ӧксӱс қалған эпчи кижи ақчачағын салғаны

41Анаң Иисус ақча саларға турған қарчақ чанында одурып, қалық ақчалары салчығанын кӧрди. Кӧп пай кижи келип, кӧптең салды. 42Пир ӧксӱс қалған чоқ эпчи кижи келип, ийги аақ чес ақчачағын сал салды. 43Иисус ӱргенчиктерин қыырыб алып, ларға айтты: «Шын айтчам слерге: по ӧксӱс қалған чоқ эпчи кижи кемнең да кӧп ақча сал салды, – теди. – 44Парчазы артығынаң салдылар, по ӧксӱс қалған эпчи кижи тезе, чоқ кижи позы, позының пары чоғын, чииш чадыйы ақчазын сал салды» – теди.

Пӧлӱк 13

Улуғ шедиктер полар, сӱрӱп қачырарлар слерди

13^1Иисус Қудай Ӧргезинең шықчығанда, ӱргенчиктеринең пирси Аға айтты: «Ӱргедигчи! Кӧр, қайдығ чақшы таштар, қайдығ чақшы пӱдӱрген эмнер, са!» – теди. 2Иисус аға айтты: «По поғда эмнерге кӧрӱп айтчаң ма? Мында, эзе, таш ӱстӱнде таш та қалбас, – парчын небе аңдарылып сайалар но» – теди.

3Анаң Иисус Қудай Ӧргезинең ӱдре турчыған Елеон теп тағдың пағрында одурчығанда, Пётр, Якуп, Ыйбан, паза Андрей Иисусқа ӧзалынаң келип, Аанаң сурадылар: 4«Сеең пайа айтқан небе қачан поларын писке айт перзең? Ол тем келди теп, ноо кӧрӱп пилербис?» – тедилер. 5Иисус айтты: «Шеберленаар, слерди кем да меккеге кирдирбезин! – теди. – 6Кӧп кижи Меең адымма аданып, „По Менбин“ теп, кӧп кижини алақтырарлар, – теди. – 7Чағын ырақта шағлар шығып полчығанын уғып, қоруқпалаар: полчаң темде андығ полары керек. Андығ да полза, ол – темнердиң ужы эбес, – теди. – 8Ол тушта пир қалық пашқа қалықпа, пир қаан пашқа қаанма шағлажыбыза берер. Қайы черлерде чер силгилина берер. Қалықтарға аштағ ӧлӱм тӱжер. По парчын полары – туғар алында келген ағрыйлар но, – теди. – 9Слер тезе постарың қай поларын кӧраар: слерди синагогаларда чарғылап, андоқ шабарлар. Қааннардың, улуғ пийлердиң алдында слерди турғузып, Менең аара кӧрее эдип айдарға турғузарлар, – теди. – 10Эңне паштап тезе қалық қалбан – парчын қалық аразында Ақ Тилаас чарлалзын, – теди. – 11Слерди тудып аппарғаннарында, анда ноо айдарым теп, сананмалаар. Ол тушта слерге ноо айдылза, аны ла айдаар. Слер постарың эбес, Ағарығ Тын айдар но, – теди. – 12Қарындаш позының қарындажын, абазы позының палазын ӧлӱмге перибизер. Паллар тезе аба ичелеринең тоғра шығып, ларды ӧдӱрерлер, – теди. – 13Слер Меең адымны алғаннарың ӱчӱн слерге чабал кӧрерлер. Ол тӱшкен обал эртизип, четтире шыдаған кижи ле арғаланар» – теди+.

14Анаң Иисус айтты: «Чудаң небе полбачаң черде чудаң небе шыққанын кӧрзаар, – мна поны қыырып кижи пилгей, – андығ небе полғанда, Иудей теп чердиң кижилери тағларға тессиннер, – теди. – 15Эмниң ӱстӱнде полған кижи, эмге, небе аларға теп, кирбен тессин, – теди. – 16Қыразында полған кижи, эминге, кебин аларға теп, нанман тессин, – теди. – 17Қурсақтығ тижи кижиге, пала эмисчиған эпчи кижиге улуғ шедик тӱжер! – теди. – 18Ол шедик керектери қышқыда ла полбазын теп, пашқойзаар, – теди. – 19Ол темде тӱшкен ачығ Қудайдың ноо ла чайаған туштаң ала полбаан, соонда да полбас, – теди. – 20Ол ачығ темни Улуғ Қаан қысқартпаза, по чер ӱстӱнде кем да тириғ қалбас эди. Улуғ Қаан Позы таллаған кижилердең ла ӱчӱн ол темни қысқадар, – теди. – 21Ол темде слерге кем айтса: „Кӧр, Христос – мында“, эбезе „Ол – анда“ теп, ларға пӱтпеляяр! – теди. – 22Ол темде шын эбес христостар, шын эбес пророктар кӧп табылып шығар. Лар, таңма кӧргӱзип, қайғал небе эдип, Улуғ Қаан таллаған кижилерди да, – алақтырғаны шықса, – алақтырарлар, – теди. – 23Слер чы сақ полаар! Мен, мна, ол темде қай ноо поларын слерге тӱгезин айда бердим» – теди.

Кижи Оғлу пулутта келчиғаны кӧрӱнер

«+
24Ол темде, улуғ ачығ тӱжип эрт парғанында, кӱн қарар парар, ай позының чарығын шығарбас, – теди. – 25Ол темде тегридең чылтыстары тӱжерлер, тегриниң пӱдӱргени сайалар, – теди. – 26Олоқ темде кижилер Кижи Оғлуны кӧрерлер. Ол Кижи Оғлу, улуғ кӱштиғ, улуғ пақтығ Позы, пулуттарда парып, келер, – теди. – 27Келип, ол Кижи Оғлу ангелларын ызар. Ысқан ангеллары по чарықтың парчын черлерге чӧрӱп, Ааң таллаб алған кижилерин чыылыштырарлар, – теди. – 28Смоква ағашқа кӧраар: ол ағаш, ӧзӱм шығарып, пӱрленип, чайғы туш келчиғанын кӧргӱсча, са, – теди. – 29Мында андығоқ: Меең мна слерге айтқаным пар полза, эткенде, ол тем чағын, ол тем келди, – теди. – 30Шын айтчам слерге: по парчын айтқаным амдығы кижи чатқанынча шығар, – теди. –+
31Тегри, чер эрт парар, Меең сӧзим тезе қалар» – теди.

«Ол кӱн, ол час келерин кем да уңнабанча»

« 32Ол кӱн, ол час келерин кем да уңнабанча. Тегридағы ангеллар да, Кижи Оғлу да уңнабанча, чағыс ла Аба уңнапча, – теди. – 33Сақ полып, пашқойаар! Ол тем қачан келерин слер уңнабанчызар но, – теди. – 34Ол тем по небе ошқаш: кижи, чоруққа парып, қулларынға эмин тударға артысты. Штечең ижин қулларынға перип айдып, эжикта турчаң қадарчызынға: „Сақ пол“ теп, айттырды» – теди. –+
35Анаң Иисус айтты: «Эткенде, сақ полаар! Эм ээзи қачан келерин: иирде ба, чоқ тӱн ортазында ба, чоқ таң атчыған темде ба, чоқ эртен ма, – слер уңнабанчызар но, – теди. – 36Ээзи, аны сақтабан темде нанып, слердиң узуп чатқаннарыңны пас парбазын! – теди. – 37Слерге айдып, Мен парчын кижиге айтчам: сақ полаар!» – теди.

Пӧлӱк 14

Иисусты ӧдӱрерге ағлақ тилепчалар

14^1•Пасха пайрамма ачыбан аш пайрамынға ийги кӱн қалған полды. Улуғ абыстарба қатчы чозақчылар Иисусты меккебе тут келип, ӧдӱрерге ағлақ тиледилер+. 2«Пайрамда ла тударға чарабас, тутсабыс, – қалық пулғанып ӱрӱктер» – тештилер.

Қыймат арығ қайақ Иисустаң ӱчӱн ақкелгени

3•Иисус Вифания теп аалда, чазылбас палығлығ Симон теп кижи эминде полып, қыйын одурғанында, ақ палғаштаң эткен қупшын тудып, пир эпчи кижи кир келди. Қупшын иштинге қыймат нард теп ӧзӱмнең эткен чараш чыстығ арығ қайақ урған полтыр. Эпчи кижи кир келип ле, қупшынның ақсын сындырып ажып, қайағын Иисустың пажынға урды+. 4Андоқ полған қайы кижи, ӧкпеленип, постарының ортада айдыштылар: «Қайақты ээде қоратчаң ма?! – тештилер. – 5Ол қайағын ӱш чӱс динарий ақча артықтаң садыбызарға керек полған но. Алған ақчазын тезе чоқ кижилерге ӱлеп перер эди!» – тештилер. Лар эпчи кижиге кӧрӱп, тың қанығып одурдылар. 6Иисус айтты: «Эпчи кижини тегбелаар. Нӧӧре аны уйаттырчызар? Ол Маға чақшы небе этти но, – теди. – 7Чоқ кижилер слердиң қыйзында по чашқа поларлар, ларға чақшы эдерге ле санап, олоқ чақшы эдерзар. Мен тезе слердиң аразында по чашқа полбассым но, – теди. –+
8По эпчи кижи этчең керегин этти: келер темимни пурнап, эди чанымны арығ қайақпа шылап кел, Мени чығарға пелнеп салды но, – теди. –+
9Шын айтчам слерге: по ақ чарықта парчын қалық, ларға чарлаған Ақ Тилаасты уңнаб ал, по эпчи кижи эткенин уңнароқ. Ааң по эткенин ундутпастар» – теди.

Иуда Иисусты садып перерге ағлақ тилепча

10Иуда Искариот теп он ийги ӱргенчигинең пирси, Иисусты садып перейин теп, улуғ абыстарға парды+. 11Ааннар Иудааң айтқанын уғала, ӧргӱндилер. Аға кӱмӱш ақча тӧле берерге сӧс пердилер. Ам Иуда Иисусты садып перерге ағлақ тилеп чӧре берди.

Иисус ӱргенчиктеринме пирге пасха ажын чиипча

12•Ачыбан аш пайрамының паштапқы кӱнинде Қудайға кӧдӱрген пасха қурағанын чиипчаңнар. Ол кӱнде ӱргенчиктери Иисустаң сурадылар: «Пасха қурағанын Сен қайда чиир этчаң? Сеең айтқан черге парып, пис аны анда пелнеп саларбыс» – тедилер. 13Иисус ӱргенчиктеринең ийгизин ызып, ларға айтты: «Тураға параар. Слерге анда қупшынма суғ аппарчыған кижи тоғажар, ааң сооба параар, – теди. – 14Ол қупшыннығ кижи кирген эмге слер эдоқ кирип, ол эм ээзинге айдаар: „Ӱргедигчи сурапча, теп, Ааң ӱргенчиктеринме пирге пасха табағын чиир қатпажы қайда?“ теп, – теди. – 15Эм ээзи чақшы пелнеткен арығ улуғ қатпаш слерге кӧргӱзер. Ана анда писке пелнеп салаар» – теди. 16Ӱргенчиктери парып, тураға киреле, анда парчын Ааң айтқанынча полды. Пасха табағын пелнеп салдылар.

17Иир киргенде, Иисус он ийги ӱргенчиктеринме пирге келе берди. 18Лардың анда табақ чиип қыйын одурған тужында Иисус айтты: «Шынын айтчам слерге: Мееңме пирге по табақ чиип одурған слердиң аразынаң пирси Мени садып перер» – теди+. 19Поны уғыб алып, ӱргенчиктери ачыға кирдилер. «Ол мен эбессим, са?» теп, пирси пирсинең соонда Иисустаң сура бердилер. 20Иисус чы айтты: «Ол кижи – он ийгизинең пирси, Мееңме пирге пир айақтың ачығ суғунға қалажын суқ турчығаны! – теди. – 21Қайде да полза, Кижи Оғлу Аанаң ӱчӱн Пичигинде пазылған чолыба парча. Кижи Оғлуны сатқан кижиге тезе улуғ шедик тӱжер! Ол кижи туғбан полза, аға чақшы полар эди» – теди.

22Чиип одурғаннарында, Иисус қалаш алып, алғап кел, сындырды. Сындырған қалашты ӱргенчиктеринге пергилеп, айтты: «Алаар, по Меең эди чаным» теп+. 23Анаң қызыл араға урған айақ алып, алғыш четтирип, ларғоқ перди. Парчалары айағынаң иштилер. 24Айағын перчадып айтты: «По Меең қаным, ол – кижилербе наа чӧп алышқанымны пектепчаң қан. Ол кӧп қалықтаң ӱчӱн тӧгӱлчең қан» – теди. 25Шын айтчам слерге: «Қудайдың Паштағанынға чедип, андағы наа виноград честегиниң суғын ла ижерим. Ол тем келгенче паза ишпессим» – теди. 26Анаң лар сарнаштылар. Сарнажала, Елеон таға пардылар.

«Пётр ӱш қада Менең нана тӱжер»

27•Анда Иисус ларға айтты: «Слер парчаларың Мени таштап тезерзар. Пазылған сӧс пар: „Қадаачыны ӧдӱрзем, қойлары таралып тезер“ – теди. –+
28Мен тирилип турғамда тезе, Галилея черге слердең пурнада келип, слерди анда тоғажарым» – теди+. 29Пётр Аға айтты: «Сени парчазы да таштаза, че мен таштабассым» – теди. 30Иисус айтты: «Шын айтчам саға: пӱӱн, по қараағызын питик ийги қада қыйғырғанче, сен Менең ӱш қада нана тӱжерзиң» – теди. 31Пётр тезе, чағданман, тыңнап айт турды: «Сееңме пирге ӧлерге да келиш парза, Сенең нана тӱшпессим!» – теди. Ӧскелери олоқ небе айттылар.

«Меең кӧңнӱмче полбан, Сеең кӧңнӱңче ползын»

32Анаң Гефсимания теп черге келдилер. Иисус ӱргенчиктеринге айтты: «Мен ам кедре парып, анда пашқойып турғамче, слер мында одураар» – теди. 33Позыңма Пётрды, Якуппа Ыйбаны алып, Ол пара берди. Парчадып, Иисус шыдабас аарсына берип, ачығлана берди+. 34Ларға айтты: «Сағыжымға ӧлӱм ачыйы тӱшти. Мен нанғамче, Мында полып, уйғуға пастырбан одураар» – теди+. 35Позы арий ле кедре парып, черге тӱңдере тӱжип пашқойды. Келер час Менең чаза эртчең полза, чаза эртсин теп, пашқойды. Анаң айтты: 36«Абам! Сен эдип полбас небе чоқ но. По ачығ урған айағыңны Мени тегбеен чаза аппар! Қайде да, эзе, саназаң, Меең кӧңнӱмче полбан, Сеең кӧңнӱңче ползын» – теди+. 37Қарчы келип кӧргени – ӱргенчиктери узупчалар. Пётрға айтты: «Симон, сен узупчаң ма? Пир ле час узубан шыдап полбадың ма? – теди. – 38Сақ полаар, чабалға урунмайын теп, пашқойзар. Сағыш – айдас, эди чаны тезе мӧңӱс» – теди. 39Қада кедре парып, пайағоқ сӧзин айдып пашқойды. 40Нан келип, ӱргенчиктериниң олоқ узупчығанын пасты: қарақтары аар, Аға ноо айдарға пилбен турдылар. 41Ӱжӱнчи қада нан келип, ларға айтты: «Ам даа узуп тынанчызар ба? Че, чедер, тем четти! Кижи Оғлуны, мна, қыйаллығ кижилердиң қолынға перерлер, – теди. –+
42Турып, парааңнаар. Мна, Мени садып перчең кижи писке чағынап келча» – теди.

Иисусты туттылар

43•Иисус по айтчығанда, он ийги ӱргенчигинең пирси – Иуда кедертин ларға мна келди. Иудаба қожа улуғ абыстардың, қатчы чозақчылардың, чон қалықтың улуғларының кижилери келтир. Келген кижилердең кӧбизи кылыштар, ӧргеннер тудынып келдилер. 44Иисусты садып перчаң кижи қалықпа айдышқан полтыр: «Мен ошқанған кижи Ол полар. Аны тудып, маттап қадарып, аппараар» теп. 45Келеле, соғада Иисусқа келди. «Равви!» – теди, олоқ Аны ошқанды. 46Қалық чы, Иудааң по эткенин кӧриб алып, Иисусты олоқ туттылар. 47Мындоқ турған Иисус чанынаң пир кижи позының қылыжын шура тартып, улуғ абыстың қулын шап, ааң қулағын кезе шапты. 48Андығ полчығанда, Иисус қалыққа айтты: «Тудуғчыны тударға чилеп, қылыштар, ӧргеннер алып келдаар, – теди. – 49Қудай Ӧргезинде Мен кӱн сайа слербе полып, ӱргедип чӧрдим. Мени анда нӧӧре тутпадаар? Қайде да полза, Пичигинде пасқанынча ползын» – теди+. 50Иисусты тудыб алғанын кӧрӱп, ӱргенчиктери, Аны таштап, тезибистирлер+.

51Чылааш эди чанын кеденме ле орап салған пир чаш оол, тудып аппарған Иисустың соонында парыб одурды. Аны асла тудыб албадылар, 52Ол тезе, чабынған кеденин таштап, чылааш позы тезе берди.

Иисус Синедрионның алдында

53•Иисусты паштапқы улуғ абысқа аппарып ақкелдилер. Анда парчын улуғ абыстар, қатчы чозақчылар, чон қалықтың улуғлары чыылыш партырлар. 54Пётр пайа теспеди. Иисусты аппарчығаннарында, ол соонаң ырақта парып, паштапқы улуғ абыстың эжик алынға да парып кирди. Анда паштапқы улуғ абыстың чалчыларынма қожа от қыйзында одурып, чылынды. 55Улуғ абыстар синедрион теп адалған чон қалық чыылыға кирген кижилербе қожа, Иисусты чарғылап, ӧлӱмге перибизерге Аанаң тоғра кӧрее тилеп, таппандырлар. 56Кӧп кижи Иисустаң тоғра чойлаған кӧрее эдип айтты. Ээде да айтсалар, лардың кӧреелери ӧзере келишпедилер. 57Қайлары турып, Аанаң тоғра чойлаған кӧреези эдип, айттылар: 58«„Кижи қолы пӱдӱрген по Қудай Ӧргезин сайап, Мен ӱш кӱнге кижи қолы пӱдӱрбес пашқа Қудай Ӧргезин кӧдӱрерим“ теп, Ааң айтқанын уққанмыс» – тедилер+. 59Миндиғ да кӧреелери ӧзере келишпедилер. 60Андығ полғанда, паштапқы улуғ абыс, синедрион ортазынға шығып, Иисустаң сурады: «Сен нӧӧре ноо да айтпан турчаң? Сенең тоғра айтчалар но, сен тезе нӧӧре небе айтпанчаң?» – теди+. 61Иисус ам да ӱн пербен турды. Ээде полғанда, паштапқы улуғ абыс пазоқ сурап шықты: «Алғалығ Қудайдың Оғлу Христос Сензиң ма?» – теди. 62Иисус: «Менбин, – теди. – Кижи Оғлу Кӱштиғ Қудайдың оң чанында одурарын, тегридағы пулуттарда парып, келерин слер кӧрерзар» – теди. 63Поны уғыб алып, паштапқы улуғ абыс позының кебин ӱзе тартып, айтты: «Писке паза кӧреечи керек па? – теди. – 64Мна Ол Қудайды чабаллап айтқанын слер уқтаар. Эткенде, ноодербис, ноо сананчызар?» – теди. Парчалары: «Ол пуралығ, ӧлзин» теп, тештилер+. 65Анаң прелери Аға тӱкӱре берди. Қайзы Аны шаба берди. Ааң чӱзӱн чап кел шапқаннарында: «Пророк ползаң, шапқан кижини кӧрбен таб ал» – тештилер. Чалчы кижилери да Аны шаптылар+.

Пётрдың нана тӱшкени

66•Пётр эжик алында полғанда, паштапқы улуғ абыстың тижи чалчылардаң пирси анаара келтир. 67От қыйзында чылынып турчаң Пётрға маттап кӧрӱп, ол тижи кижи айтты: «Назарет теп тура кижизи Иисуспа пирге сен полғанзың но!» – теди. 68Поны уғыб алып, Пётр нана тӱшти: «Сен, эзе, ноодаң ӱчӱн айтчаң, пирда пилбенчам, уңнабанчам» – теди. Айтчадып, таштындағы эжик алынға шығарға парды. Анаара парған темде кенетки питик қыйғыра берди. 69Олоқ тижи чалчы Пётрды анда пазоқ кӧриб алып, анда турған кижилерге айтты: «По кижи – лардаң пирси но» – теди. 70Пётр пазоқ нана тӱшти. Чӱче соонда андоқ турған кижилер Пётрға эдоқ айттылар: «Сен лардаң пирси полчығаны шын. Сен Галилея чердиң кижизиң но. Лар чилеп эрбектешчаң» – тедилер. 71Пётр тезе қудайланып, қарғанып айтты: «Слер айтчаң кижини мен ақтап таа таныбанчам» – теди. 72Ээде айтчыған темде питик ийгинчизин қыйғыра берди. Олоқ Пётрдың сағыжынға Иисустың пайа айтқаны кирди: «Ийги қада питик қыйғырғанче, сен ӱш қада Менең нана тӱжерзиң» теп. Иисустың айтқаны сағыжынға киреле, Пётр ылға берди+.

Пӧлӱк 15

Иисус Пилаттың алдында

15^1•Эртен эрте улуғ абыстарба қатчы чозақчылар, чон қалықтың улуғлары, – парчын синедрион, – постарының чӧбин олоқ шығардылар. Иисусты пағлап, Пилатқа аппара бердилер. 2Пилат Аанаң сырады: «Иудей теп чон қалықтың Қааны Сензиң ма?» теп. «Поны сен позың айттың», – Иисус теди. 3Улуғ абыстар Аға кӧп найнадылар. 4Пилат пазоқ сурады: «Сен ноо да айтпассың ма? Мна кӧр, Саға найнағаны кӧп но!» – теди+. 5Иисус чы ӱн шығарбан турды. Пилат, андығ полғанын кӧрӱп, таңзынды.

Аны креске кере тарт теп, қалық қыйғырча

6•Пилаттың чозақ полды: пасха пайрам сайа қалық сурағанда, тӱрмеде одурған кижилердең пирсин пожадыб одуртыр. 7Ол темде Варавва теп пир кижи арғыштарынма пирге тӱрмеде одурды. Ол Варавва арғыштарынма қалық пулғанып қазырлаған теминде пир кижини ӧдӱр салтырлар. 8Қалық чыылыжып, Пилатқа келип, ааң чылын сайа эткенин сура берди. 9Пилат қалыққа айтты: «Слерге ноо, Иудейлер Қаанын пожадайын ма?» – теди. 10Улуғ абыстар, Иисусқа артық кӧрӱп, Аны ӧлӱмге чарғылағанын Пилат пилди+. 11Улуғ абыстар: «Иисусты эбес, Варавваны пожат» теп, қалықты қыйғырарға кичендилер. 12Пилат, қалық қыйғырғанын уғыб алып, пазоқ айтты: «Андығ полғанда, слердиң Иудейлер Қааны теп адалчаң кижиге мен ноо эдей?» – теди. 13«Аны креске кере тарт» теп, қалық пазоқ қыйғырышты. 14Пилат ларға айтты: «Ол слерге ноо чабал эткен, эзе?» теп. Қалық тезе, аны уқпан, тыңаарақ қыйғырышты: «Аны креске кере тарт» теп. 15Андығ полғанда, Пилат, қалыққа чарадайын теп, санап, Варавваны пожатты. Иисусты тезе қамчыларға, креске кере тартарға перибисти+.

Шағчылар Иисусты асқайлап шапчалар

16•Анаң шағчылар Иисусты претория теп адалған эжик алының иштинге аппардылар. Анда шериғ кижилери чыылыштыр. 17Анаң Аға қызыл кеп кестилер. Қазалчық тегелекти ӧрӱп, ол тегелекти Ааң пажынға кестилер. 18«Иудейлер қаанынға эзен ползын!» теп, пӧлӱнип Аны улуғладылар. 19Анаң тайақтарынма пажын шап, Аға тӱкӱрдилер. Анаң пӧлӱноқ кел тизеленип, Аға пажырдылар+. 20Аны асқайлап тоқтағаннарында, қызыл кебин шурып, Позының кебин Аға кестилер. Анаң таштынға шығарып, Аны кере тартчаң черге аппара бердилер.

Иисусты креске кере тартчалар

21•Кирена теп чердең шыққан Симон теп пир кижизи, Александрба Руфтың абазы, чер қыразынаң айланып, Иисусты аппарған чолбоқ парған полтыр. Ол Симонны кӧриб алып, Иисустың крес ағажын эңнеп аппар теп, аға айттырдылар. 22Иисусты Голгофа – «Паш сӧӧги» теп черге ақкелдилер. 23Анда Аға ӧлең арлашқан қызыл араға ижерге пергеннеринде, Ол ишпен салды. 24Иисусты кере тартқан кижилер, кемге ноо четкей не теп, шереби таштадылар. Ааң кебин ӱлежип, постарыңа алдылар. 25Кере тарттылар Аны тоғус часта эртен. 26«Иудейлер Қааны» теп, крес ағашта андығ Ааң пуразы пазылған полды. 27Иисуспа қожа ийги тудуғчы кижини крескоқ кере тарттылар: презин сол чанынаң, презин тезе – оң чанынаң. 28[*]
29Аны кере тартқанын кӧриб алып, чаза пар чӧрчаң қалық паштарын чайқап, асқайлап айттылар: «Э э, Қудай Ӧргенин сайаачы, ӱш кӱнге аны кӧдӱреечи! – тедилер. –+
30Пос Позыңны арғалан, пожанып, крес ағаштаң тӱш» – тедилер. 31Улуғ абыстар қатчы чозақчыларба қожа андоқ полды. Лар эдоқ асқайлап айттылар: «Пашқаларды арғалап, Пос Позыңны тезе арғаланып полбанчаттырзың, – тедилер. –+
32Христос полып, Израильдиң Қааны полып, амоқ пожанып, крес ағаштаң черге тӱшсеең, пис, Сеең ээде эткенин кӧриб алып, Саға олоқ пӱдербис» – тедилер. Ааңма қожа кере тартылған кижилер да Аны эдоқ асқайладылар+.

Иисустың ӧлӱми

33•Тӱш темде чер ӱстӱнге қарашқы тӱшти. Ӱш часқа четтире қарашқы туртыр. 34Ӱш часта Иисус, ӱн салып қыйғыртыр: «Элои, Элои! Лема савахтани?!» теп. Анзы: «Қудайым, Қудайым! Мени ноо таштадың?!» – тегени. 35Анда турған қалықтың қайзы по айтқанын уғала: «Мна, Илияны қыыр турча» – тештилер. 36Пир кижи тезе Иисусқа чӱгӱр парып, мешке ошқаш небе уксусқа суғып, аны тайақ пажынға қазады. Анаң парып, Аға ижерге перди. Перчадып, кижилерге айтты: «Илия тӱжип, Аны алғай не. Тоқтазар, кӧрееңнер!» – теди. 37Иисус чы анаң тың ӱн салып қыйғырды. Олоқ Ааң тыны ӱзӱл парды. 38Олоқ темде Қудай Ӧргезиниң иштинде ас салған кӧжегези, ӱстӱнги чанынаң ала тӧберги чанынға четтире ийги чара кезил партыр. 39Крес ағаштаң ӱдре турған шериғдиң чӱс пажы, Иисустың тыны андығ қыйғырғанче ӱзӱлбискенин кӧреле, айтты: «По кижи шынап Қудай Оғлу полтыр!» теп. 40Андоқ, ырақтаң ла кӧрӱп, тижи кижилер турған полтыр. Лардың аразында полды: Мария Магдалина, кичиғ Якуппа Иосеттың ичези Мария, паза Саломия. 41Галилея черде Иисус полғанында, ол тижи кижилер Ааңма пирге чӧрӱп, Аға полуштырлар. Тижи кижилероқ аразында Ааңма пирге Иерусалимға келген кӧп тижи кижи полтыр.

Иисустың сӧӧгин чығаны

42•Ол кӱн Пасха пайрамынға пелненчең суббот алындағы кӱн полған полтыр. Иир кирди. 43Аримафея теп турадаң шыққан, синедрион теп чыылыға кирген аттығ шаптығ кижизи Иосиф Пилатқа келтир. Иосиф, Қудайдың Паштағаны келерин сақтап чӧрген позы, Пилатқа айабан кир келип, Иисустың ӧлген сӧӧгин сураптыр. 44Иисустың ӧл парғанын уғыб алып, Пилат таңзынды. Шериғдиң чӱс пажын қыырып, «Ааң ӧлгенинең ала ӱр тем эртти ба?» теп, сурады. 45Чӱс пажынаң парчын небе уңнаб алып, сӧӧкти Иосифке пере берди. 46Иосиф кеден табар садыб алтыр. Ӧлген сӧӧкти крес ағаштаң тӱжӱрип, табарға орап салды. Қайа пағрында ойуқтап салған сӧӧк чығар черинге аппарды. Аны анда чығ салып, қуй эжигин ташпа пектеп салды. 47Мария Магдалинаба Иосеттың ичези Мария Иисустың сӧӧгин Иосиф чыған черин кӧртирлер.

Пӧлӱк 16

Иисустың тирилип турғаны

16^1•Суббот кӱн эрткен соонда Мария Магдалина Якуптың ичези Марияба, анаң Саломия Иисустың сӧӧгин шыларға чараш чыстығ қайақ садыб алдылар+. 2Недлениң паштапқы кӱн келгенде, эртен эрте, – таң атчыған темдоқ, Иисустың сӧӧк чыған черге пардылар. 3Анаара келиб одурып, ӧзере айдыштылар: «Сӧӧк чыған черди пектепчең ташты писке кем аңдар кел, эжигин ажып перер не?» – тештилер+. 4Келип кӧргеннери – таш пайоқ аңдарыл парған, кедре чанда чатчаттыр. Ол аңдарылған таш тезе мағат поғда таш полды. 5Сӧӧк чыған черинге киргеннери – оң чанында ақ кеп кескен чаш оол одурчаттыр. Аны кӧрб алып, тижи кижилер тың қоруқ пардылар. 6Ол чаш оол тезе тижи кижилерге айтты: «Қоруқпалаар! Слер Назарет кижизин, кресте кере тартылған Иисусты тилепчизар ба? Ол тирилип турды но, Ол ам мында чоқ. Мна по чер – Ааң чатқан чери, – теди. – 7Слер ам парып, ӱргенчиктеринге, Пётрға айдаар: „Ааң слерге алында айтқанынча, Галилея черге Ол слердең пурнада чедер. Аны анда кӧрерзар“ теп» – теди+. 8Тижи кижилер сӧӧк чыған черинең шығып, соғада чӱгӱре бердилер. Пырлажып, постарыңны пилинмен қоруқ парған озыба, кижиге пир да небе айтпадырлар.

Иисустың Мария Магдалинаға келип кӧрӱнгени

[ 9•Недлениң паштапқы кӱнинде эртен эрте тирилип турала, Иисус пурнада Мария Магдалинаға парып кӧрӱнди. Алында Иисус ол тижи кижидең четти айна шығарып сӱрген полтыр. 10Иисуспа тоғашқан соонда Мария Магдалина Иисустың алында Ааңма полған кижилеринге парды. Ларға, ылғажып сықтажып одурчыған кижилерге келип, чақшы тилаас ақкелди. 11Ӱргенчиктери тезе Иисустың тирилип турғанынға, Мария Аны кӧргенинге пӱтпен салдылар. 12Ааң соонда ӱргенчиктеринең ийги кижизи пир аалға пардылар. Парыб одурғаннарында, Иисус, пашқа пол парып, чолда ларға кӧрӱнтир. 13Ийги ӱргенчиги, нан келип, ӧскелеринге чақшы тилаазоқ айттылар. Пларға да, эзе, пӱтпен салдылар.][*]

Иисустың ӱргенчиктеринге кӧрӱнгени

[ 14Эңне қалғанында, он пир ӱргенчиги табақ чиип одурчығаннарында, Иисус ларға постарынға келип кӧрӱнди. Кӧрӱн келип, лардың сағыштары қадығдаң ӱчӱн Ол ларға қанықты. Қанығып, Ааң тирилип турған соонда Аны кӧрген кижилерге пӱтпееннең ӱчӱн сӧкти. 15Анаң Ол ларға айтты: «По чарықтың парчын черлерге парып, парчын кижилерге Ақ Тилаас чарлап чӧраар, – теди. – 16Қудайға пӱт келип, крестенген кижи арғаланар. Қудайға пӱтпенчиған кижи тезе қадығ чарғыға тӱжер, – теди. –+
17Пӱт турған кижиге миндиғ таңмалар перилер: лар Меең адымма айналарды шығара сӱрерлер. Лар наа тиллербе айдарлар, – теди. – 18Лар чыланны қолба тударлар. Ӧдӱрчең да небе ишселер, ларға небе полбас. Лар ағрығ кижилерге қолларын сал келип, чазарлар» – теди.]*

Иисустың тегриге шыққаны

[ 19Поны ларға айда берген соонда Улуғ Қаан Иисус тегриге ӧре шық парды. Анда Қудайдың оң чанынға одур салды. 20Ӱргенчиктери тезе парып, парчын черлерде чарлап чӧрдилер. Улуғ Қаан ларға полушты. Таңмаларын кӧргӱзип, лардың сӧстерин кӱштендирди.][*]

* Эңне пурунғу пичиктерде по сӧстер чоқ.

* 16-чы кер-сӧс: «Қулақтығ кижи уғыб алзын!» теп, эңне пурунғу Марк пичиктеринде чоқ.

* 44-чыба 46-чы кер-сӧстери эңне пурунғу пичиктерде чоқ.

* 44-чыба 46-чы кер-сӧстери эңне пурунғу пичиктерде чоқ.

* Арғала писти!

* Қайы пурунғу пичиктерде қожулып пазылғаны пар: 28 Ана андығ полғанда, «Аны қара сағыштығ кижилерге қоштылар» теп, Пичигинде айдылған сӧзи пӱт парды.

* Қайы пурунғу пичиктерде кер сӧстери 9 таң 20 ге четтире чоқ.

* Қайы пурунғу пичиктерде кер сӧстери 9 таң 20 ге четтире чоқ.

• 1:1 Ыйбан 1:19-28
+ 1:4 Ыйбан 1:6
+ 1:10 Ыйбан 1:32-33
+ 1:11 Марк 9:7, Ыйбан 12:28, Марк 9:7,
+ 1:16 Марк 6:53, Ыйбан 1:40-42
+ 1:18 Марк 10:28
+ 1:24 Марк 5:7, Ыйбан 6:69
+ 1:26 Марк 9:20,
+ 1:31 Марк 5:41, Марк 9:27,
+ 1:34 Марк 3:12
+ 1:40 Марк 9:22
+ 1:45 Марк 7:36
+ 2:1 Марк 1:21
+ 2:4 Марк 6:55
+ 2:5 Марк 10:52,
+ 2:7 Марк 14:64,
+ 2:18 Ыйбан 1:35,
+ 2:19 Ыйбан 3:29,
+ 2:20 Марк 14:7,
+ 3:1 Марк 1:21
+ 3:10 Марк 5:28
+ 3:11 Марк 1:24
+ 3:12 Марк 1:34
+ 3:16 Ыйбан 1:42
+ 3:17 Марк 1:19
+ 3:19 Марк 14:10, Марк 14:44
+ 3:20 Марк 6:31
+ 3:31 Марк 6:3, Ыйбан 2:12, Ыйбан 7:3,
+ 3:35 Ыйбан 15:14,
+ 4:12 Ыйбан 12:40,
+ 4:19 Марк 10:23,
+ 4:20 Ыйбан 15:5
+ 4:23 Марк 4:9
+ 5:7 Марк 1:24
+ 5:20 Марк 7:31
+ 5:28 Марк 3:10
+ 5:34 Марк 10:52
+ 5:37 Марк 9:2, Марк 14:33
+ 5:39 Ыйбан 11:11
+ 5:41 Марк 1:31, Марк 9:27,
+ 5:43 Марк 1:44, Марк 9:9
+ 6:2 Марк 1:21
+ 6:4 Ыйбан 4:44
+ 6:7 Марк 3:13-18
+ 6:12 Марк 1:15
+ 6:14 Марк 8:28
+ 6:17 Ыйбан 3:24
+ 6:29 Марк 2:18
• 6:30 Ыйбан 6:1-14
+ 6:30 Марк 6:7
+ 6:31 Марк 3:20
• 6:45 Ыйбан 6:15-21
+ 6:45 Марк 8:22
+ 6:52 Марк 6:41, Марк 8:17, Ыйбан 12:40,
+ 6:55 Марк 2:4,
+ 6:56 Марк 5:27
+ 7:31 Марк 8:24, Марк 5:20, Марк 1:9
+ 7:33 Марк 8:23, Ыйбан 9:6
+ 7:36 Марк 1:44-45
+ 8:17 Марк 6:52, Марк 7:18
+ 8:19 Марк 6:41-43
+ 8:20 Марк 8:8
+ 8:22 Марк 6:45
+ 8:23 Марк 7:33, Ыйбан 9:6
+ 8:28 Марк 6:14,
+ 8:29 Марк 14:61-62, Ыйбан 11:27
+ 8:31 Марк 9:31, Марк 10:34, Ыйбан 2:19
+ 8:32 Ыйбан 16:25
+ 8:35 Марк 10:29
+ 9:1 Марк 13:30, Ыйбан 21:22
+ 9:2 Марк 5:37, Марк 14:33
+ 9:9 Марк 1:44, Марк 5:43
+ 9:20 Марк 1:26
+ 9:22 Марк 1:40
+ 9:26 Марк 1:26
+ 9:27 Марк 1:31, Марк 5:41,
+ 9:31 Марк 8:31, Марк 10:32-34
+ 9:32 Марк 6:52
+ 9:35 Марк 10:43-44
+ 9:36 Марк 10:16
+ 9:37 Ыйбан 13:20
+ 10:16 Марк 9:36
+ 10:23 Марк 4:19
+ 10:27 Марк 14:36,
+ 10:28 Марк 1:18-20
+ 10:29 Марк 8:35,
+ 10:34 Марк 8:31, Марк 9:31
+ 10:35 Марк 1:19
+ 10:38 Марк 14:36, Ыйбан 18:11,
+ 10:43 Марк 9:35
+ 10:45 Ыйбан 13:4-5, Ыйбан 11:51,
+ 10:52 Марк 5:34,
• 11:1 Ыйбан 12:12-19
+ 11:1 Ыйбан 11:18
+ 11:13 Марк 13:28,
• 11:15 Ыйбан 2:13-22
+ 11:30 Марк 1:4
+ 12:1 Марк 13:34
+ 12:12 Марк 11:18, Марк 11:32
+ 12:15 Марк 7:6,
+ 12:35 Марк 10:47,
+ 12:37 Марк 6:20
+ 13:13 Ыйбан 15:18,
+ 13:23 Ыйбан 13:19, Ыйбан 14:29
+ 13:30 Марк 9:1
+ 13:34 Марк 12:1
• 14:1 Ыйбан 11:45-53
+ 14:1 Ыйбан 11:53
• 14:3 Ыйбан 12:1-8
+ 14:3 Ыйбан 11:1, Ыйбан 11:18,
+ 14:7 Марк 2:20, Ыйбан 7:33
+ 14:8 Ыйбан 19:40
+ 14:10 Ыйбан 13:2,
• 14:12 Ыйбан 13:21-30
+ 14:18 Ыйбан 13:18
+ 14:22 Ыйбан 6:51,
• 14:27 Ыйбан 13:36-38
+ 14:27 Ыйбан 16:32
+ 14:28 Марк 16:7
+ 14:33 Марк 5:37, Марк 9:2
+ 14:34 Ыйбан 12:27

+ 14:36 Марк 10:27, Марк 10:38, Ыйбан 18:11, Ыйбан 5:30, Ыйбан 6:38

+ 14:41 Ыйбан 2:4, Марк 9:31, Марк 10:33
• 14:43 Ыйбан 18:3-12
+ 14:49 Марк 11:27, Ыйбан 19:36
+ 14:50 Марк 14:27, Ыйбан 16:32
• 14:53 Ыйбан 18:13-14, Ыйбан 18:19-24
+ 14:58 Марк 15:29, Ыйбан 2:19
+ 14:60 Марк 15:4-5
+ 14:64 Марк 2:7, Ыйбан 10:36,
+ 14:65 Марк 10:34
• 14:66 Ыйбан 18:15-18, Ыйбан 18:25-27
+ 14:72 Марк 14:30
• 15:1 Ыйбан 18:28-38
+ 15:4 Марк 14:60-61
• 15:6 Ыйбан 18:39
+ 15:10 Ыйбан 12:19,
+ 15:15 Марк 10:34
• 15:16 Ыйбан 19:2-3
+ 15:19 Марк 10:34, Марк 14:65
• 15:21 Ыйбан 19:17-27
+ 15:29 Марк 14:58, Ыйбан 2:19
+ 15:31 Ыйбан 10:18
+ 15:32 Ыйбан 1:49, Ыйбан 12:13, Ыйбан 20:29
• 15:33 Ыйбан 19:28-30
• 15:42 Ыйбан 19:38-42
• 16:1 Ыйбан 20:1-10
+ 16:1 Марк 15:40
+ 16:3 Марк 15:46
+ 16:7 Марк 14:28
• 16:9 Ыйбан 20:11-23
+ 16:16 Ыйбан 3:18

Ыйбан

Ыйбан

1. Сӧс Алы

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

ЫЙБАН ПАСҚАН АҚ ТИЛААС

Сӧс Алы

Қайран қыырчыған кижи!

Мына, сеең қолында Ыйбан пасқан Ақ Тилаас номы. По ном – Наа Чӧп Пичигиниң пир номы. Наа Чӧп Пичиги Эски Чӧп Пичигинме пирге Қудай Пичиги (Библия) теп адалча. Ол Қудай Пичиги эң улуғ Пичик, аны қанче-қанче чӱс чыл шығара қайда да чаткан кижилер эңне кӧп қыырчаттырлар.

Ақ Тилаас, ол ноо небези? Пурунғу грек сӧстиң Евангелион теп сӧс тадар тилбе Ақ Тилаас теп уғулар. Ээде Қудайдың Оғлу Иисус Христос Позының ӱргедийин адады: Ақ Тилаас теп. Наа Чӧп Пичигинге тӧрт Ақ Тилаас номнары кирча. Ол Ақ Тилаас номнарында Иисус Христостың чадып, чарлап чӧргенинең ӱчӱн, Ааң ӱргедийинең, қайғал эткенинең ӱчӱн, Ааң ӧлгенинең, анаң тирилип турғанынаң ӱчӱн айдылча.

Ақ Тилаас номнарында пасқан керектери ийги муң чыл алында, Палестин теп черде полған полтыр. Ол темнерде Палестин-чер Рим теп чердиң қааннарының қолында полған полтыр. Андығ да полза, Палестинда чатқан иудейлер позының, Қудай ылардың Моисейге перген Чозағын тутқаннар. Моисейдең соонда чатқан кӧп пророктар кӧспектеп айт чӧргеннер: «Қудай таллаған Мессия келерин сақтапчабыс» теп. Ол Мессия кел-келип, парчын кижилерди қыйалдаң, ӧлӱмнең пожада-берер теп айтқаннар. Ана ол Мессияны найле тың сақтағаннарында, Вифлеем теп Палестиндағы кичиғ турада найле сақтаған Мессия – Иисус Христос туғ келтир. Мессия теп сӧс – еврей тилдең келген сӧзи, ол сӧс грек тилбе – Христос теп уғулча, тадар тилбе – Қудай Таллаған теп полар. Ол келген Иисус Христос, Қудайдың Оғлу пол-келип, чер ӱстӱндеги парчын кижини арғалар Ақ Тилаазын по чарыққа ақкелтир.

Христиан чозағы айтча: по Ақ Тилаас номын Ыйбан теп аттығ кижи пас-салтыр. Ол Ыйбан Иисус Христостың эң чағын ӱргенчиктеринең пирси полған полтыр. Христос, ол – по чарық чайаған Сӧс полған теп, ол Сӧс Қудай Позы полған теп, по ном кӧргӱсча. Ол Ыйбан, Иисус Христостың Иудея теп черде чарлап чӧргенин позы кӧрӱп, кӧргенин по номда пас-салтыр. Иисус Христостың чарлап чӧргенин пазып, Ааң нӧӧре ээде эткенин, нӧӧре кресте ӧл-парғанын терең пилин-келип, Ыйбан по номны пас-салды. По Ақ Тилаас номын Ыйбан грек тилбе пас-салған. Христианство полчыған ийги муң чылға шығара по номны қанче-қанче кӧп тиллерге кежиргеннер.

Амдығы темге четтире тадар тилге Библияны кежирбедилер. Он тоғузынчы век тоозылған темде (1883 чылда) абыс И. М. Штыгашев кежирген пир ле «Священная история на шорском наречии» («Тадар тилбе пасқан Ақ-Арығ пурунғу чооқ») теп, ном полған. Ол Штыгашев кежирген номы – Библия эбес, ол – Библиядаң алған, позының сӧстербе чооқтаған чооғаштар. Библияны кежирчең институды паштапқы қада Библияны кеже-берди. Пурнада Ақ Тилаас номнарын тадар тилге кежирди. 2004 чылда Марк пасқан Ақ Тилаас номын кежирип шығарды. Ам тезе пистиңоқ институт тадар тилге Ыйбан пасқан Ақ Тилаас номын кежирип шығарча. По ном шығарып, пис чақшы пилчабыс: тадар кижи позының тилин чақшы уңнабанча, уңнап та полза, позының тилбе тың да қыыр полбанча. Тадар тиллиғ ном пирее элиғ чыл шықпады, шқолларда тадар тилбе қыырарға ӱр ӱргетпедилер, тадар кижилер позының тилбе пасқанын чақшы да қыыр полбанчалар. Қыырып кӧрзелер да, аар. Анаң аара пис по Ыйбан пасқан Ақ Тилаасты ийги тилбе – тадар тилбе, қазақ тилбе – шығарчабыс: кижи, тадар тилбе пасқанын қыырғанда, қазақ тилбе пасқаны аға полужар, қыырчыған кижилерге ийги тиллер ӧзере полушсыннар. Библияны қазақ тилге кежирген – Синодальный теп кежиргени пар, ол – улуғ тоолапчаң, чақшы уңнаған кежиргени. По номда ол Синодальный теп кежиргенинең алған қазақ тиллиғ Ыйбан пасқан Ақ Тилаас. Тадар тиллиғ Ыйбан пасқан Ақ Тилаас қазақ тиллиғ Ыйбан пасқан Ақ Тилаазынға парчын черлерде тӧӧй эбес, қайы-қайы черлерде ылар ӧзере арий келишпенчалар. Қазақ тилбе номның пӧлӱктердиң аттары тадар тилбе номның пӧлӱктердиң аттарынға келиштире иштегеннер.

По номда қош пӧлӱктери пар. Паштапқы кош пӧлӱги, эң улуғ пӧлӱк – тадар-қазақ сӧстӱги, ол – уңнабанчыған, четтире пилбенчиған сӧстерин қыырчыған кижилерге чарытча. Сӧстӱкке наа сӧстер, сӧстердиң наа тилаастары кирдоқ. Сӧстӱкте Ыйбан пасқан Ақ Тилаас номға кирген сӧстери чарытчалар. Сӧстекте кӧбӱзи сӧстерди чарытчаң эрбектери Ақ Тилаастаң алған. Пашқа қош пӧлӱги – по номның соонында Иисус Христостың темдеги Палестин теп черди, Иерусалим теп тураны кӧргӱсчең карталары пароқ.

Библияны кежирчең институды Ыйбан пасқан Ақ Тилаасты тадар тилбе шығарған кижилерге: тилдең тилге кежирчиге, пашқа-пашқа шынықтачыларға, паза пашқа да иштеген, полушқан кижилерге улуғ алғыжын четтирча. Тадар чон-қалық позының тилбе Ыйбан пасқан Ақ Тилаазын кыыр поларынға пис ӧргӱнчабыс. По наа номны қыырыб-алып, писке ноо айдарға пар полза, пис ол сӧстериң қадарчабыс. Библияны кежирчең институдының адрези: 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360; интернеттағы веб-сайт: www.ibt.org.ru.

Библияны кежирчең институдының кижилери

Пӧлӱк 1

Сӧс полған позы, кижи пол-парды

1^1Эңне паштап тужында Сӧс полған, ол Сӧс Қудайдыйы полған, ол Сӧс Қудай Позы полған полтыр+. 2Эңне паштап тужында Сӧс Қудайдыйы полған. 3Қудай парчын небелерди Сӧспе чайады. Сӧс полбан полза, ноо-да небе чайалбас эди. 4Ол Сӧс тириғ чадығлығ полған, ол тириғ чадыйы тезе кижилерге чарық теп полған полтыр+. 5Чарық, ол қарашқыда чарча, қарашқы ол чарықты ал полбан қалды.

6Пир кижи полған полтыр, Қудайдаң келген кижизи, ааң ады Ыйбан полды+. 7Чарықты кӧрген Ыйбан ол позының кӧргенин чон-қалыққа айда-берерге келтир. Ааң кӧрелеп айтқанын уғыб-алып, чон-қалық ол Чарықтың пар полғанынға пӱтсин теп+. 8Ыйбан позы эзе чарық полбады, кӧрген не Чарықтаң ӱчӱн кӧрелеп айдынды. 9Ол Чарық шыноқ Чарық полтыр, парчын по чарыққа келген кижини чарытчаң Чарығы.

10Ол Чарық кижилердиң аразында чӧре-берди. Кижилер, Ааң Позы чайаған кижилери, Аны таныбан да қалтырлар. 11Қачан Ол Позының чон-қалығынға келгенде, ылар, эзе, Аны постарынға киритпеен салды+. 12Қай-прелери ле киритти. Аға пӱт-келип, постарынға кириткен кижилерге, Қудайдың паллары ползар теп, кӱш пертир. 13Ылар кижидең эбес, кижи санағанынаң эбес, ам ылар Қудайдаң туған келген кижилер пол-партырлар+.

14Ол Сӧс, кижи пол-парып, кижи аразында чӧрди. Эңне чақшылығ, шыннығ пол-кел чӧрди. Пис Ааң пақтығ полғанын кӧрдибис, Ааң пақтығ полғаны – Ааң Абазының чағыс Оғлуның пақтығ полғаны полтыр. 15«Мен пайа силерге айтқам, соонымда парчығаны меең алдымда полар теп. Соонымда Ол парған, ам тезе Ол менең пурнада парча. Ол, эзе, менең пурнада парар кижизи-но» теп, Ыйбан Аанаң ӱчӱн кӧрелеп чарлады. 16– Ааң улуғ кӧӧленгенинең пис чақшызынаң чақшызын алдыбыс – теди. 17– Чозақ Моисейдең перген, шынма чақшызын тезе Иисус Христос ақкелди – теди+. 18– Қудайды кем да, қачан да кӧрбеен. Қудай-Абазынаң шыққан чағыс Оғлу ла писке Аанаң ӱчӱн чарлап уңнаттырды – теди+.

Ыйбан Крестеечи Христостаң ӱчӱн кӧрелеп айтча

19•Ыйбанның кӧрелеп айтқаны мына-бо. Иудейлер, Иерусалим-турадаң позының абыстарба левиттерин Ыйбанға ызып, сурадылар: «Сен кемзиң?» теп. 20Ыйбан шығып, кижилер кӧзӱнче айтты: – Мен Христос эбессим – теди. 21Ыйбаннаң: – Андығ полғанда, сен Илиясың[*] ма? – теп, сурадылар. Ол: – Чоқ, мен Илия да эбессим – теп, – теди. – Эткенде, сен пашқа Пророксың ма? – теп, сурадылар. Ол: – Мен Пророк та эбессим – теп, айтты. 22Андығ айтқанын уғыб-алып, ол кижилер сурадылар: – Шынап кемзиң? Позынаң ӱчӱн айт-перзең? Писти ысқан кижилерге Сенең ӱчӱн ноо теп айдарбыс? – тедилер. 23Ол айтты: – Исайа пророк пасқан: «Ээн черде: „Улуғ Қаанға чолын сала-бераар“ теп, ӱн ақтапча. Ол ақтапчыған ӱн менмин» – теди. 24Сураған кижилер фарисей кижилери полтырлар; 25Анаң аара ылар Ыйбаннаң сурадылар: – Христос полбан, Илия полбан, пророк та полбан, сен нӧӧре кижилерди крестеп чӧрчаң? – тедилер. 26Ыйбан ыларға айтты: – Мен суғба крестепчам; силердиң тезе аразында Пир Кижи турча, силер Аны таныбанчызар – теди. 27– Ол Пир Кижи, меең сонымда парчыған, ам меең алдымда пол-парды; мен Ааң азақ-кебин да шежип кӧрерге чарабассым – теди. 28По эрбек Вифавар-черде Иордан-суғдың ол қажында полды, Ыйбан кижилерди крестеп чӧрчаң черинде.

Қудайдың қурағаны

29Пазағы кӱн Ыйбан кӧргени – аға тебе Иисус келча. Иисусты кӧриб-алып айтты: – Мына Қудайдың Қурағаны келча, по Қураған по чарықтағы кижилердиң қыйалаған қыйалын Позынға алынар – теди. 30– Сонымда парчығаны меең алдымда парар теп, мен пайа айтқамда, По Кижидең ӱчӱн айтқам-но; Ол, эзе, менең пурнада парчаң Кижизи полча – теди. 31– Мен Аны уңнабадым; ээде да полза, Аны ла Израиль қалығынға таныштырып кӧргӱзерге теп, мен по суғба крестеп чӧре-берчам – теди. 32Кӧрелеп, Ыйбан айтты: – Мен Ақ-Арығ Тынын кӧрдим; ол Ақ-Арығ Тыны, қалабуқ полуп, тегри тӧзӱнең тӱшти; ол Ақ-Арығ Тыны Аға тӱже-берди – теди+. 33– Мен Аны уңнабадым, суғба крестеп чӧрерге ысқан Қудай тезе маға айтты: «Ақ-Арығ Тыны тӱже-берерген Кижи Ақ-Арығ Тынынма крестепчаң Кижизи полар – теп» – теди. 34– Мен Аны таныб-алдым, мен кӧрелеп айтчам: по Кижи Қудайдың Оғлу полча – теди.

Иисустың паштапқы ӱргенчиктери

35Пазағы кӱн Ыйбан пазоқ ийги ӱргенчигинме пирге турды+. 36Анаң кӧргени – Иисус парча. Иисусты кӧриб-алып, Ыйбан айтты: – Мына, Қудайдың Қурағаны парча – теп+. 37Ааң айтқан сӧстерин уғыб-алып, ийги ӱргенчиги Иисус саара пара-берди. 38Иисус тезе, Аға келчиған кижилерин кӧриб-алып, ыларға айтты: – Силерге ноо керек? – теп. Ылар Аға: – Равви (пистиң тилбе: «ӱргедигчи»). Сен қайда чатчаң? – айттылар+. 39Ол ыларға айтты: – Мееңме пирге парзар, кӧрерзар – теп. Ылар Ааңма пирге парып, Ааң чатқан черин кӧриб-алып, ол кӱн тооза Ааңма пирге полдылар. Иирге, пирее он часка тӧӧнче полдылар. 40Ыйбаннаң уғыб-алып, Иисуспа пирге пара-берген ийги кижидең пирси Андрей полтыр; ол Андрей Симон Пётрдың қарындажы полды+. 41Ол Андрей, анаң позының Симон қарындыжын таб-алып, аға айтты: – Пис Христосты таптыбыс-но – теди+. 42Андрей позының қарындажын Иисусқа ақкеле-берди. Иисус аға кӧрӱп айтты: – Сен – Симонзың, Ионааң оғлузың; ам сеең адың Кифа теп полар, грек тилбе – Пётр, «қайа» теп – теди+.

Иисус Нафанаилба Пётрды қыырыб-алды

43Пазағы кӱн Иисус, Галилей-черге парарға этчат, Филипп теп кижини кӧриб-алып, аға айтты: – Мееңме пирге пар – теди. 44Ол Филипп Вифсаида теп турадаң шыққан кижизи полтыр; олоқ турадаң Андрейбе Пётр шықтырлар+. 45Ол Филипп Нафанаил теп кижини кӧриб-алып, аға айтты: – Моисей чозағында пасқан, пророктар да пасқан Христосты уқтың, са. Пис Аны таптыбыс-но. Ааң ады Иисус полтыр, Ол Иосифтың оғлу, Назарет теп турадаң шыққан кижизи – теди+. 46Нафанаил тезе аға айтты: – Назареттең[*] ноо-ноо чақшы шықча ба? – теп. Филипп аға айтты: – Парып кӧрзең – теди. 47Иисус, Аға келчиған Нафанаилды кӧр-келип, аанаң ӱчӱн айтты: – Мына, меккези чоқ аб-ақ Израиль кижизи – теди. 48Нафанаил Аға айтты: – Сен қайдаң мени таныпчазың? – теди. Иисус айтты: – Филипп сени Маға қыырғалақта, Мен сени смоква-ағаштың тӧзӱнде одурчығаның кӧрдим – теди. 49Нафанаил Аға айтты: – Равви! Сен – Қудайдың Оғлузың, Сен – Израильдиң Қаанзың! – теди+. 50Иисус аға айтты: – Сени смоква-ағаштың тӧзӱнде кӧргенимни уғыб-алып, сен Маға пӱде-бердиң. Ээде пӱт-келип, кӧп небе кӧрерзиң – теди. 51Анаң ағоқ айтты: – Шын, шын силерге айтчам: по темнең ала ажыл-парған тегрини кӧрерзар, Қудайдың Ангеллары Кижи Оғлунға энчиғанын, шықчығанын кӧрерзар – теди.

Пӧлӱк 2

Кана теп аалда той полғаны

2^1Ийги кӱн пажында Галилей-чердағы Кана теп аалда пир той полған полтыр. Ол тойда Иисустың ичези да полған+. 2Иисус ӱргенчиктеринме пирге олоқ тойға қыырғаннар полтыр. 3Анда қызыл араға тӱген-парғанда, Иисустың ичези Аға айттыр: – Ылардың қызыл араға чоғул-но, – теди. 4– Сен нӧӧре Мени киченчазың? Меең қайғал небе этчаң темим четкелек теп, – Иисус ичезинге айтты+. 5Ааң ичези тезе чалчыларға айтты: – Ол силерге ноо ла тезе, аны эдерзар. 6Анда алты таш шапчақ[*] турған. Ол шапчақтарға иудейлер ӧттерле суғ тажыпчалар, позының чозағын тудып, ол суғба арығ чунунарға. Ол турған шапчақтарға суғ пирее ийги-ӱш шен кир-парчаң+. 7Иисус чалчыларға: – Шапчақтарды суғба толдыраар теп, – айтқанда, ылар шапчақтарды суғба толдырдылар.

8– Ам, – теди, – по суғды қупшыннарға сус-келип, тойчы кижиге аппараар. Суғды аппара-бердилер. 9Ол араға қайдаң келгенин чалчы кижилер ле уңнаған, тойчы кижи уңнабаан. Тойчы кижи, эзе, ол араға пол-парған суғды ижип кӧреле, қыс алчаң оолды қыырыб-алып, 10аға айтты: – Той эдип, парчын кижи чақшы арағаны пурнада перча, анаң аймақчылар эзрип-парғаннарда, қомай да араға чарар. Сен тезе чақшы арағаны тойдың соонында шығардың – теди. 11Ээде Иисус Галилейдағы Канада паштапқы қайғал этти, Позының пақтығ полғанын пажалды; ӱргенчиктери Аға пӱде-берди. 12Мынаң соонда Ол Капернаум теп тураға келди. Ааңма қожа Ичези, Қарындаштары, ӱргенчиктери келдилер. Анда ылар қанче-қанче кӱн турдылар+.

Қудайдың Ӧргезинең Иисус садығчы кижилерди шығара сӱрча

13•Иудейлердиң Пасха кӱни чағынапчығанда, Иисус Иерусалим тураға келди+. 14Анаара келип, Қудайдың Ӧргезинге кирди. Ол Қудайдың Ӧргези иштинде пуғалар, қойлар, қалабуқтар садылчығанын кӧриб-алды. Андоқ ақча орнаштырчаң кижилер одурдылар. 15Иисус, пағдаң қамчы эдип, садығчы кижилерди Қудайдың Ӧргезинең шығара сӱрди. Кижилербе пирге пуғаларба қойларды шығара қачырды. Ақча орнаштырчаң кижилердиң ақчаларын черге тӱжӱп, ылардың столларын аңдарыбысты. 16Қалабуқ сатчаң кижилерге айтты: – Небелериңни алып, мынаң кедре параар! Абамның эминең садығчының эмин иштебелаар – теди. 17Ааң ээде эт-кел айтқанын кӧрӱп, «Сеең эмиңнең ӱчӱн сағышрағаны Маға абыр-уйғу пербенча» теп, Қудай Пичигинде пазылғаны Ааң ӱргенчиктериниң сағыштарынға келди. 18Иудейлер Аға айттылар: – Сеең пееде эдер кӱжӱң пар теп, қайдығ пӧлгӱ писке кӧргӱзерзиң? – тедилер+. 19Иисус ыларға айтты: – По Ӧргезин силер аңдарыбыссар, Мен аны – ӱш кӱн эртпес, – турғус-саларым – теди+. 20Поны уғыб-алып, иудейлер: – По Ӧргезин қырық алты чыл пӱдӱргеннер, Сен тезе аны ӱш ле кӱнге турғус-саларзың ма? теп, сурадылар. 21Ӧргезинең ӱчӱн айдып, Иисус Позының эди-чанынаң ӱчӱн айттыр. 22Соонда, Ол тирилип турғанда, ӱргенчиктери мына Ол айтқанын сағыштарынға кирип, Қудай Пичигинге, паза Иисустың айтқанынға пӱде-бердилер+. 23Анаң Иерусалимде Пасха пайрамда Ол полғанында, Ааң иштеген қайғал небелерин кӧрӱп, Аға кӧп кижи пӱде-бердилер+. 24Че Иисус, кижилерди уңнапчадып, ылардың қолынға кирбен чӧрди. 25Кижиниң иштин Позы чақшы уңнап, кижидең ӱчӱн паза кем да айтқаны Аға керек чоқ полған.

Пӧлӱк 3

Иисус Никодим теп кижибе чооқташча

3^1Фарисейлер аразында Никодим теп иудейлердиң улуғ пийи пар полған+. 2Пир қада қараағызын ол кижи Иисусқа келип, Аға айтты: – Ӱргедигчи! – теди – Қудайдаң келген ӱргедигчизиң теп, пилчабыс. Сен қайғал эдип чӧрчаң. Сеңме пирге Қудай полбаза, Сен андығ қайғал небе иштеп полбас эдиң – теди. 3Поны уғып, Иисус айтты: – Шын, шын силерге айтчам, ӧрертин туғбаан кижи Қудайдың Пашпилгенин кӧр полбас – теди. 4Никодим Аға айтты: – Қар-парған кижиге наа туғарға ба? Аға ноо, ичезиниң қарнынға қада кирип, қада туғ келерге бе? – теди. 5Иисус аға айтты: – Шын, шын силерге айтчам, суғдаң, Тынынаң туғбаан кижи полза, Қудайдың Пашпилгенинге кир полбас – теди+. 6Кижидең туғаны кижиоқ полар, Тынынаң туғаны тезе тыннығ полар – теди. 7«Слерге ӧрертин туғарға керек» теп, айтқанымға сен таңзынма – теди. 8Тыны қайда саназа, анда тынып танап чӧрча. Сен Ааң ӱнӱн уғарын уғыб-одурчаң, че қайдаң келип, қайаға парчығанын пилбенчаң. Тынынаң туған парчын кижибе андығ полча – теди. 9– Ол қайде ээде полча? – теп, Никодим сурады. 10Иисус аға айтты: – Сен, Израиль қалығының ӱргедигчизи да полчадып, аны уңнабанчаң ма? – теди. 11Шын, шын силерге айтчам: пис позыбыс уңнағанын айтчабыс, позыбыс кӧргенин кӧрелепчабыс, силер тезе пистиң кӧрелеп айтқаныбысты чаратпанчызар – теди. 12Силерге по черде полчығанын айтқаным, слер Маға пӱтпенчизар, ол тегриде тезе полчығанын айтсам, қайдаң пӱдерзар? – теди. 13Тегриде кем даа полбаан. Чағыс ла Кижи Оғлу анда полған, анартын энген – теди+. 14Қуба чӧлде Моисей чыланны[*] ӧре кӧдӱрген, Кижи Оғлу андығоқ ӧре кӧдӱрилзин – теди+. 15Кижи Оғлунға пӱтчаң кижи қачан-да ӧлбезин, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧгӱ чадыйынға кир-парзын теп – теди. 16Қудай, кижилерди кӧӧленип, Позының чағыс Оғлун да чер ӱстӱнге ызыбысқан. Оғлунға пӱтчаң кижи ӧлбезин теп, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧгӱ чадыйынға кир-парзын теп, сананып, ызыбысқан – теди. 17Қудай Позының Оғлун по чер ӱстӱнге кижилерди чарғыларға эбес, арғаларға ысқан – теди+. 18Аға пӱтчаң кижи чарғылатпас. Аға пӱтпеен кижи пайоқ чарғыға тӱш-парған. Ол, эзе, Қудайдың чағыс Оғлунға пӱтпен-салды-но – теди+. 19Чарғының ужы-пажы по: по чердағы кижилерге Чарық келген; кижилердиң тезе эткен небелери чабал, анаң аара кижилер қараашқыда чадарға қынчалар, – теди+. 20Чабал қылынып чӧрген кижи, ааң чабалы ажылып кӧрӱнмезин теп, Чарыққа чабал кӧрӱп, Чарыққа парбанча – теди. 21Шын небе этчиған кижи тезе, ааң Қудайба пирге эткен керектери кӧрӱнзин теп, Чарыққа парча.

Иисуспа Ыйбан Крестеечи

22Ааң соонда Иисус ӱргенчиктеринме пирге Иудейлер черинге келди. Анда ыларба пирге полып, кижилерди крестеп чӧрди+. 23Ыйбан тезе Салим теп чердиң кыйзындағы Енон теп черде эдоқ чӧр крестеди. Анда суғ кӧп аққан, кижилер, анаара келип, креске тӱштилер. 24По керек Ыйбан тӱрмеге одуртқалақта полған+. 25Ол тушта Ыйбанның ӱргенчиктериниң иудейлербе пир талаш шықты – арығланчаң керектеринең ӱчӱн+. 26Ылар, Ыйбанға келип, айттылар: – Равви, – тедилер – сееңме пирге Иордан теп суғдың қажында пир Кижи полған, са; Ааң ӱчӱн сен кӧрелеп айттың, са; Ол крестеп чӧрча-но, парчын кижи Аға келча – тедилер+. 27Ыйбан ыларға айтты: – Қудай пербезе, кижи пир даа небе эт полбас – теди. 28«Мен Христос эбессим теп, че мен Аны пурнап-кел келген кижибим» теп, айтқанымны силер постарың уққанзар – теди+. 29Қыс алчаң кижи қыбраний теп адалча, қыбранийдың арғыжы тезе, қошта турып, аны уқ чӧрӱп, ӱнӱн да уққанынға ӧргӱнча. Мен даа, ол қыбранийдың арғыжы чилеп, Аға ӧргӱн-турчам – теди+. 30Ол улуғланып ӧзер, мен тезе кичиғленерим – теди.

Тегридең энген кижи

31Ӧрертин энген Кижи кемнең да улуғ. Чер ӱстӱнде туған кижи, ол по чердағы кижизи, по чердағы кижизи чилеп чооқтанча. Тегридең энген кижи парчын кижидең улуғ – теди. 32Ол Позының кӧргенин-уққанын айт чӧрча, че Ааң айтқанын кем даа чаратпанча – теди. 33Ааң айтқанын чарадып, кижи кӧргӱзер: Қудай, Ол шынығ теп – теди+. 34Қудайдаң ысқаны Қудайдың сӧзин айтча-но. Қудай тезе Тынны темнебен перча – теди. 35Абазы, Оғлун кӧӧленип, Ааң қолынға парчын небени перибискен – теди+. 36Оғлунға пӱт-турған кижи тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ полар; Оғлунға пӱтпенчиған кижи тезе чажабас, Қудайдың қадығ қолынға кир-парар – теди+.

Пӧлӱк 4

Самарян теп қалықтың эпчи кижизи Иисуспа чооқташча

4^1Фарисейлерге пир табыш шыққан полған: Иисус Ыйбаннаң кӧбараақ ӱргенчиктерди тапты, Иисус кижилерди да кӧбараақ крестеди теп. 2Шынап тезе, кижилерди Иисус Позы эбес, Ааң ӱргенчиктери крестеген+. 3Иисус по табыш шыққанын уғала, Иудея теп черин артызып, пазоқ Галилея теп черинге пара-берди+.

4Аға Самария теп черинче парарға керек полған. 5Самария черинде Сихарь теп тура полған полтыр. Ол тураның қыйзында Якуптың чери полған полтыр. Якуп ол черин позының оғлунға Иосифқа артысқан[*]. 6Ол черде Якуптың қудуғы полған. Чол чӧрӱп, ной-парған Иисус қудуқтың қыйзында одура тӱшти. По керек тӱш тужында полған полтыр. 7Ол тушта пир самарян эпчи кижи суға келтир. – Маға суғ ижерге перзең теп, Иисус аанаң сурады. 8Ол темде Ааң ӱргенчиктери чииш-табақ аларға тураға парыбысқан полғаннар. 9Самарян эпчи кижи Аға: – Сен, иудей кижи полчадып, менең, самарян кижидең, суғ сурапчазың ма? Иудейлер самарян кижилербе киришпенчалар-но – теди. 10Иисус аға айтты: – Қудайдың перер сыйын пилген ползааң, «Маға суғ ижерге перзең» теп, саға кем айтқанын уңнаған ползааң, Менең Позымнаң суғ сурар эдиң, Мен, эзе, саға тириғ суғ перер эдим – теди. 11Поны уғыб-алып, эпчи кижи Аға айтты: – Қааным! Сеең сузарға да сусқуң чоқ, қудуқ да терең, тириғ суғды сен қайдаң аларзың, эзе? – теди. 12Писке по қудуқ перген Якуп абабыстаң Сен улуғаарақ пеедиң? Ол позы, ааң ооллары, малы да мынаң ижип чӧргеннер – теди. 13Иисус, поны уғыб-алып, аға айтты: – По суғды ишчаң кижи қада суқсар – теди.

14Меең тезе перген суғды ижиб-алып, кижи паза по чашқа суқсабас. Ааң иштинде суғум, пулуқ теп пол-парып, тоозылбас-мӧгӱ чадыға тебе ағар – теди+.

15Поны уғала, эпчи кижи Аға айтты: – Қааным! – теди – паза суқсабасқа, паза поға суға чӧрбеске теп, маға андығ суғды перзең – теди.

16– Парып, эриңме пирге поға кел – теп, Иисус аға айтты.

17– Мен эр чоқ кижибим – эпчи кижи теди. Иисус, андығ айтқанын уғыб-алып, айтты: – Сен шын айттың, шынап эр чоқ кижизиң, – теди.

18Сен алында пеш эр кижиге парғанзың, ам тезе сееңме чатчыған эр кижи сеең эриң эбес, сен шын айттың – теди.

19Эпчи кижи по айтқанын уғала: – Қааным! – теди – Сен пророк полчығанын кӧрчам – теди+. 20Абаларыбыс по тағда пашқойдылар, силер тезе ам писке айтчызар: Иерусалимде пашқойарға керек теп – теди. 21– Маға пӱтсең, эпчи кижи – Иисус теди – Чӱче полза, по тағда эбес, Иерусалимде да эбес Абамға пашқойарзар – теди. 22Силер кемге пашқойчызар, аны пилбенчизар, пис тезе кемге пашқойчабыс, аны пилчабыс. Эткенде, кижилердиң арғалағаны иудейлердең келер – теди. 23Шын пашқойчаң кижи Абамға пашқойып, Ааң тынынға, Ааң шынынға пӱт-келип, пашқойар. Ана ээде пашқойар теми келча, пайоқ келе-берди. Ана андығ пашқойачыларды Абам тилепча – теди. 24Қудай – ол Тын, Аға пашқойчаң кижи, пашқойып, Ааң тынынға, Ааң шынынға пӱт-келип, пашқойча – теди. 25Эпчи кижи Аға айтты: – Христос теп Мессия ылтам келерин уңнапчам. Келип, Ол писке парчын небе уғуза айдар – теди+. 26Иисус аға айтты: – Ол – Менмин, сееңме чооқташчаң Кижизи – теди+. 27Ол тушта Ааң ӱргенчиктери айлан келдилер, Ааң по эпчи кижибе чооқташчығанынға таңзындылар, че «Аанаң Саға ноо керек?» теп, эбезе «Ааңма ноо чооқтажып турчаң» теп, қайзы да сурабады. 28Эпчи кижи тезе, қупшынын да артыс-келип, тураға олоқ парыбысты, анда кижилерге айт чӧрди: 29– Мен ноо да эткенимни маға айт-перген кижини, Ол шынап Христос па теп, кӧрерге парааңнар ба? – теди. 30Қалық, турадаң шығып, Аға тебе парғаннар. 31Олоқ тушта ӱргенчиктери Аға айттылар: – Равви – тедилер – чиизең теп. 32Ол тезе ыларға айтты: – Меең пир чииш пар, ол чиижимни силер уңнабанчызар – теди. 33Ӱргенчиктери ӧзере эрбектештилер: – Аға кем-кем чииш ақкелди ба? – тештилер. 34Иисус ыларға айтты: – Мени ысқан Қудайдың санағанын этчам, Ааң керегин пӱдӱрчам. Андығ иштегеним, ол – Меең чиижим+. 35– Аш кезерге тӧрт ай қалды теп, айтчызар, эбес пе? – теди. – Мен тезе силерге айтчам: қарақ кӧдӱрип, кӧраар – анығ пажақтары ағар-парып, пайоқ пыш-парған, аш кезерге тем пайоқ четти – теди. 36Кижи, аш кес-келип, қайрал алча; ааң қайралы – тоозылбас-мӧгӱ чадығ перчиған ӱрен; андығ полғанда, аш салған кижибе аш кескен кижи пирге ӧргӱнерлер теп – теди. 37Ээде полғанда, «Пирси салча, пирси кесча» теп айтқан сӧс шын – теди. 38Мен силерди аш кезерге ысчам. Ол ашты пашқа кижилер сал-салды, силер тезе ылардың ишке қожуларзар – теди. 39Олоқ темде самарян эпчи кижи айтқанда: «Иисус, меең ноо иштегенимни, парчын айда-берген» теп, самарян кижилердиң кӧбӱзи, уғыб-алып, Аға пӱде-бердилер. 40Анаң аара самарян кижилери, Аға келип, «Писте аалап қал» теп, Аны киченип, айттылар. Иисус ыларда ийги кӱнге қалды. 41Ааң айтқан сӧзин уғыб-алып, тың кӧп самарян кижи Аға пӱде-берди. 42Пайағы эпчи кижиге ылар айттылар: – Ам сеең сӧстерин уғып ла эбес, ам пис позыбыс Аны уғыб-алып, Ол шынап по чарықтың Арғалаачызы Христос[*] теп полғанынға пӱтчабыс – тедилер+.

Иисус пир қаанның чалчызының оғлун часча

43Ийги кӱн пажында Ол, Самария черинең шығып, Галилей черинге пара-берди. 44«Пророкты туған элинде улуғ тоолабанчалар» теп, сананып анаара пара-берди+. 45Галилей черинге келгенде, андағы кижилер Аны чақшы тоғаштылар. Ылар пайа Иерусалим тураға пайрамға парып, Ааң анда парчын иштегенин кӧрӱп, анаң аара Аны чақшы тоғаштылар+. 46Иисус пазоқ Галилейдағы Кана теп тураға, пайа суғды арағаа айландырған черге келди. Олоқ тушта Капернаум теп турада қаанның пир чалчызының оғлу ағрыбысқан+. 47Ол кижи, Иисустың Иудей черинең Галилей черинге келгенин уғала, Аға келди. Аны позының эминге қыырып, ӧлчиған оғлун парып чассаң теп, чалғанып суранған. 48– Силер, пӧлгӱлер кӧрбен, қайғал иштегенин кӧрбен, пӱтпессар – Иисус аға теди+. 49– Улуғ Қааным! Оғлум ӧлгелекте парзаң, – теп, қаанның чалчызы айт чӧрча. 50Иисус аға айтты: – Эмиңе нан, оғлуң қазық – теди. Ол кижи Иисустың айтқан сӧске пӱдӱп, пара-берди. 51Чолында ааң кижилери аға ӱдӱре келип, айттылар: – Оғлуң қазық теп. 52Ол кижи позының кижилеридең: – Қанче часта аға чақшы пол-парған? теп, сурағанда, ылар айттылар: – Четти часта кечее ааң изийи эрт-парды теп. 53Абазы тоолап-келип, қайы темде оғлу қазық пол-парғанын, пилиб-алды: ол керек «Оғлуң қазық» теп, Иисустың айтчыған теминде полған полтыр. Аға ол кижи позы да пӱтти, ааң эмдегилер да пӱттилер. 54По Иисустың ийгинчи қайғалы полған полтыр, аны Иудей черинең Галилей черинге келип ле эткен+.

Пӧлӱк 5

Иисус Вифезда теп чунунчаң черде пир кижини часча

5^1Ааң соонда Иудейлердиң пайрамы полған. Иисус Иерусалимге келди. 2Иерусалимге киирчең Қой паратазы[*] пар, ааң чанында, еврейлеп Вифезда теп адалчаң, кижи чунунчаң чер пар полған. Анда чабылығ пеш қатпаш полған. 3Ол қатпаштарда ағрығ кижилер: қарақ чоқ, ақсақ, пас чӧр полбанчыған, қурулғақ ағрығлығ тың кӧп чаттылар. Ылар суғдың толқуп шыққанын сақтап, чаттылар. 4Қудайдаң келген Ангел тем-тем пажында ол суға тӱш-келип, суғды толқупчаттыр. Ол Ангел суғды толқуғанда, майланман суға кирерге керек. Кем пурнада суға кирзе, ол кижи, қайдығ да ағрығба ағрыза, чазыл-парар. 5Анда пир кижи одус сегис чыл ағрып чатқан полған. 6Иисус, ол кижини кӧриб-алып, ааң ӱр ағрып чатқанын уңнаб-алып, аға айтты: – Чазыл-парарға санапчаң ма? – теди. 7– Эзе, Улуғ Қааным! – ағрығ кижи теди – Суғ толқуп шыққанда, мени суға киирчең кижи ле чоғул. Мен позым қаар-теер суға киргемде, пашқа кижилер мени пурнап, кирчалар – теди. 8Иисус аға айтты: – Тур, тӧжегиңни алып, пас чӧр – теди+. 9Пайа ағрығ кижи полған, олоқ чазыл-партыр, тӧжегин ал-келип, чӧре-берди. Ол керек суббот кӱнде полған полтыр. 10Анаң аара иудейлер чазылған кижиге айттылар: – Пӱӱн суббот кӱн-но; саға тӧжегиңни алып, чӧрерге чарабас – тедилер. 11Чазылған кижи ыларға айтты: – «Тӧжегиңни алып, пас чӧр» теп, мени часқан Кижи маға айтты – теди. 12– «Тӧжегиңни алып, пас чӧр» теп, саға айтқан Кижи кем-не? – ол кижидең сурадылар. 13Чазылған кижи тезе, аны кем часқаны теп, уңнабады. Иисус тезе анда турған кижилер аразына кирип, чит-парды. 14Ааң соонда Иисус аны Қудайдың Ӧргезинде тоғашқан. Тоғаш-келип, аға айтты: – Мына, сен чазыл-пардың. Чабалаарақ полбазын теп, паза қыйал этпе – теди. 15По кижи парып: «Мени часқан кижизи Иисус» теп, иудейлерге айтты. 16Иудейлер Иисусты, Ол андығ небе суббот кӱнде эткенинең ӱчӱн, ӧдӱрибизерге тилеп шықтылар+.

Қудайдың Оғлуның кӱжи

17Иисус тезе ыларға айтты: – Меең Абам ӧттерле ээде этча, Мен да ээдеоқ этчам – теди. 18Ылар, Ааң андығ айтқанын уғыб-алып, чағыс ла суббот кӱнни тоолабанчығаннаң ӱчӱн эбес, Қудайды Меең Абам теп адапчығанынаң, Позыңны Қудайба тең турғусчығанынаң ӱчӱн, ам ӧдӱрерге тың даа тилеп чӧре-бердилер+. 19Мыны уңнап-келип, Иисус айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Оғлу, Абазының иштеген керектерин кӧрбен полза, Позы Позынаң пир даа небе иштеп полбас эди. Абазы ноо этсе, олоқ небени Оғлу иштепча – теди. 20Абазы, Оғлун кӧӧленип, Аға парчын Позының эткен небелерин кӧргӱсча. Силерди қайғадып, мынаң да артықты эдип, Аға кӧргӱзер – теди+. 21Абазы, ӧлген кижилерди тирит-келип, чадығ перча, Оғлу даа, кемни саназа, аны эдоқ тиритча – теди. 22Абазы Позы кемни даа чарғылабанча, че чарғылачаң керегин Оғлуның қолынға пер-салған – теди+. 23Парчын кижи Оғлун, Абазын ошқаш, улуғ тоолазын теп, Абазы Оғлуна чарғылачаң керегин пер-салтыр. Оғлун тоолабанчиған кижи, эткенде, Аны ысқан Абазын да тоолабанча – теди+. 24Шын, шын айтчам силерге: Меең сӧзим уқчыған, Мени ысқан Абамға пӱтчиған кижи – тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ кижизи полар. Андығ кижи чарғылатпас, андығ кижи – ӧлӱмнең чадыға кежибисти – теди+. 25Шын, шын айтчам силерге: ӧлген кижилер, Қудайдың Оғлуның ӱнӱн уғыб-алып, тирилип турар теми келча, ол тем пайоқ келе-берди – теди. 26Абазы Позының иштинде тириғ, андығоқ иштинде тириғ поларға кӱжӱн Оғлунға перген – теди+. 27Қудайдың Оғлу, Кижи Оғлуоқ полча, анаң аара Абазы Аға чарғы эдерге кӱш перген – теди. 28По небеге таңзынмалаар: қачан-да ӧл-парып, чығ-салған парчын кижи Қудайдың Оғлуның ӱнӱн уғыб-алар теми ам келча-но – теди+. 29Тиригде чақшы эткен кижилер чадыйын чадарға тирилеп турарлар, тиригде чабал эткен кижилер чарғыға тӱжерге тирилерлер – теди. 30Пос-Позымнаң Мен пирда небе иштеп полбанчам-но. Уққанымға ла кӧре, чарғы этчам. Меең чарғым – оң чарғы. Мен, эзе, Позымның кӧңнӱмче эбес, Мени мынара ысқан Абамның кӧңнӱнче чарғы этчам-но – теди+.

Қудай Пичиги Менең ӱчӱн кӧрелеп айтча

31Мен Пос-Позымнаң ӱчӱн кӧрелеп айтсам, ол Меең айтқаным шын эбес полар эди – теди+. 32Менең ӱчӱн кӧрелеп айтчаң пашқа кижи пар. Ол кижи кӧрелеп, шын айтчығанын, Мен уңнапчам – теди. 33Силер Ыйбанға кижи ысқанзар. Ол шынын кӧрелеп айтты – теди+. 34Андығ да полза, кижи кӧрелеп айтқаны Маға керек чоқ. Мен силерди арғаларға теп сананып, по небени айтчам – теди. 35Ыйбан – чарытқыш ошқаш кижи полды: кӧй-келип, кижилерди чарытчаң ол. Силер, эзе, ааң чарығында полып, кӧп чоқ ӧргӱниб-алааңнар теп, санағанзар, са – теди. 36Ыйбаннаң кӧбаарақ Меең кӧрелеп айтқаным пар: Маға Абам ноо эдерге пергенин, Мен аны этчам; анаң аара Меең эткен керектерим, эзе, Мени Абам ысқанынаң ӱчӱн кӧрелеп айтчалар – теди+. 37Мени ысқан Абам Позы даа Менең ӱчӱн кӧреледи. Силер тезе Ааң ӱнӱн қачан да уқпадаар, Ааң чӱзӱн да кӧрбедаар – теди. 38Мени ысқан Абамға пӱтпенчиғаннарыңда, Абамның сӧзи да силердиң чӱректериңде қалбанча – теди. 39Қудай Пичигин уңнап, силер ол Пичигинең тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ пол-парарға иженчизар. Ол Пичиги тезе Менең ӱчӱн кӧрелеп айтча-но – теди. 40Маға келип, тириғ чадығлығ полайын теп, силер санабанчызар да – теди. 41Кижилердең пақтығ поларын Маға керек чоқ – теди. 42Че Мен силерди пилдим: силердиң чӱректериңде Қудайға кӧӧленгени чоқ – теди. 43Мен Абамның адын улуғ тоолап келдим, силер тезе Мени постарынға киритпенчизар. Кем тезе пос-позының адын улуғ тоолап келзе, силер аны постарынға киридерзар – теди+. 44Чағыс Қудайдаң пақтығ поларын тилебеен, кижилердең не пақтығ поларын тилеп чӧр, силер пӱдерзар ба? – теди+. 45Мен, Абамға кӧре, силерге найнап айдарым теп, сананмалаар. Силердиң иженген Моисей силерге найнап айдар – теди. 46Силер Моисейге пӱткен ползаар, Маға да пӱдер эдаар, ол, эзе, Менең ӱчӱн пасқан-но – теди. 47Че, Моисейдиң пасқанынға пӱтпеен, Меең айтқан сӧстеримге пӱдерзар ба? – теди.

Пӧлӱк 6

Иисус пеш муң кижини тоосканче азрады

6^1•Ааң соонда Иисус, Галилей-талайын кежип, Тивериада теп тураның чанынға парды. 2Ағрығ кижилерди час-келип, қайғал небе эткенин кӧреле, Ааңма қожа кӧп қалық парды. 3Иисус, таға шығып, ӱргенчиктеринме пирге анда одурды. 4Иудейлердиң Пасха пайрамы чағын полған полтыр+. 5Иисус, кӧп қалық келчиғанын кӧриб-алып, Филипп теп ӱргенчигинең сурады: – Пыларды азырарға қалаш қайдаң аларбыс? теп, теди+. 6Позы ноо эдерин уңнап, чеере сураған. 7Филипп Аға айтты: – Пыларды кӧп чоқтаң да азырап-перерге ийги чӱс динарий ас полар – теди. 8Андрей теп ӱргенчиктеринең пирси, Симон-Пётрдиң қарындажы, Ааға айтча:+
9– Мында пир оолақтың пеш қара қалашпа ийги палығаш пар. Че мындығ кӧп қалыққа ол қайдаң чедер? – теди. 10Иисус айтты: – Айдаар ыларға: қыйын одурзыннар – теди. Ол чер пӱк полған полтыр. Эткенде, пирее пеш муң кижи қыйын одурды. 11Иисус, қалаштарды алып, Қудайға алғыжын четтирип, ӱргенчиктеринге ӱлеп-перген. Ылар тезе қыйын одурған қалыққа пергиледилер. Палығаштарды эдоқ – кем қанче санаған – пергиледилер. 12Кижилер чиип тоос-парғаннарында, Иисус ӱргенчиктеринге айтты: – Қалған чиишти, эн-черге қалбазын теп, терип чығ-салаар – теди. 13Ӱргенчиктер терип чығып, анаң кӧргеннери: пеш қара қалажынаң он ийги толдыра тӱӱс четтире чиибен қалаш қалды. 14Қалық, Ол чайаған қайғалды кӧрӱб-алып, айдышты: – По кижи – шынап по чарыққа келер полған Пророғы! – тештилер+. 15Қалық келип, кенетки Аны қаанға тударға санаған полтыр. Иисус, поны уңнаб-алып, пазоқ чағысқа тағлар аразынға парыбысқан.

Иисус суғ ӱстӱнче пазып парча

16•Иир пол-парғанда, Ааң ӱргенчиктери талай қажынға эндилер. 17Анда кебеге кирип, талайдың ол чанындағы Капернаум теп тураға ыға-бердилер. Қараашқы тӱже-берди, Иисус тезе ыларға келгелек полған. 18Талай, қазыр салғын шапқанда, толқу-берди. 19Чегирбе пеш-одус стадий[*] ыға-берип, анаң кӧргеннери: суғ ӱстӱнче пазып, ылардың кебеге Иисус чағынапча. Суғ ӱстӱнче пасқан Аны кӧриб-алып, қоруқ-парғаннар. 20Ол тезе ыларға: – Қоруқпалаар, по Менмин! – теди. 21Аны кебелеринге киридерге санапчадып, анаң кӧргеннери: ылардың кебелери талайдың ыққан ол чанға чет келтир.

Иисус Христос, Ол – тириғ чадығ перер ажы

22Пазағы кӱн талайдың по чанында қалған қалық чағыс ла кебени қажында кӧрди. Анаң кӧргеннери – ол чағыс кебеге ӱргенчиктери кирчалар, Иисус тезе ол кебеге кирбен қалды, ӱргенчиктери чағысқа ығып пардылар. 23Улуғ-Қаан пайа, алғап, қалаш чииген чердең ырақ эбесте, пашқа кебелер Тивериада теп турадаң келип, туртырлар. 24Қалық, Иисусқа да, ӱргенчиктеринге да чоқсынып, Иисусты тилеп чӧре-чӧре, ол кебелерге кирип, Капернаум теп тураға кеже-бердилер. 25Талайдың ол чанында Иисусты таб-алып, Аға айттылар: – Ӱргедигчи! – тедилер – Сен қачан мынара келдиң? – тедилер. 26Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: силер Мени қайғал небе эткенинең ӱчӱн эбес, че қалаш чиип тоосқанынаң ӱчӱн Мени тилепчызар – теди. 27Ардар-ташталар чииштең ӱчӱн эбес, че тоозылбас-мӧгӱ чадығ перер чииштең ӱчӱн сананып киченчизар. Ол чиишти силерге Кижи Оғлу перер. Аба Қудайы Аны ол керекке таллаған – теди. 28– Қудай керегин пӱдӱрерге саназабыс, писке ноо эдерге керек? – теп, ылар сурадылар. 29Иисус ыларға айтты: – Қудайдың кереги мына-бо: Маға, Қудайы ысқан кижиге пӱдаар – теди. 30– Писке қайдығ пӧлгӱ кӧргӱзерзиң, аны кӧре-берген кижи, олоқ пӱде-берзин теп? – ылар сурадылар. – Сен ноо эдерзиң? – тедилер+. 31– Пистиң абаларыбыс эн черде манна[*] теп чиишти чиигеннер. Қудай Пичигинде пазылған: тегридең Ол ыларға чиирге аш перген теп – тедилер. 32Иисус тезе ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Тегридең ашты силерге Моисей эбес, шын ашты силерге Меең Абам перча – теди. 33Қудайдың ажы, ол – тегридең тӱжип, по чарықтағы кижилерге тириғ чадыйын перчиған аш; ана андығ аш – Қудайдың ажы полча-но – теди. 34Ылар Аға айттылар: – Улуғ-Қаан! Писке андығ ашты ӧттерле пер-тур – тедилер+. 35Иисус тезе ыларға айтты: – Чадығ перчиған аш – Менмин. Маға келген кижи қачан даа аштабас, Маға пӱткен кижи қачан даа суқсабас – теди+. 36Мен силерге айтқам, эзе: че силер, Мени кӧрчадып таа, Маға пӱтпенчизар – теди. 37Абамның парчын кижилери Маға келер. Маға келген кижини сӱрбессим – теди+. 38Мен, эзе, Позымның кӧңнӱмче эдерге эбес, Мени ысқан Абамның кӧңнӱнче эдерге тегридең энгем – теди+. 39Мени ысқан Абамның кӧңнӱ тезе мындығ: Абамның Маға перген кижилерди, чидирбеен, қалғанчы кӱнде тӱгезин тирилип турғузарға теп – теди+. 40Мени ысқан Абамның кӧңнӱ мындығ: Оғлунға кӧрӱп пӱткен кижи полза, тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ ползын теп. Қалғанчы кӱнде Мен аны тирилип турғузарым – теди+. 41«Мен – тегридең тӱшкен қалашпым» теп, Ааң айтқанын уғыб-алып, иудейлер Аға қанықтылар. 42Қанық-келип, айттылар: – По Иосифтың оғлу Иисус эбес пе? Пис Ааң абазынма ичезин уңнапчығабыста, нооға Ол писке «Мен тегридең энгем» теп, айт чӧрча – тедилер. 43Иисус ыларға айтты: – Ӧзере қанық-кел, чӧрбелаар – теди. 44Мени ысқан Абам кижилерди Маға қыырча. Абам қыырған кижи ле Маға келер, пашқа кижи келбес. Маға келген кижини қалғанчы кӱнде Мен тирилип турғузарым – теди+. 45– Қудай парчын кижини ӱргедер теп, пророктар пасқаннар. Абамны уқчадып, Аанаң ӱргенген кижи Маға келер – теди. 46Абам қыырған кижи Абамны кӧрген теп, айтпанчам. Қудайдаң на келген Оғлу Аба Қудайын кӧрди – теди+. 47Шын, шын айтчам силерге: Маға пӱткен кижи ле тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ – теди. 48Мен – чадығ перчиған ашпым – теди. 49Силердиң абаларың эн черде манна теп чиишти чиигеннер, андығ да полза, ӧлӱп қалғаннар – теди. 50Тегридең тӱшчиған ажы тезе андығ эбес: аны чииген кижи қачан да ӧлбес – теди. 51Мен – тегридең тӱшкен тириғ ашпым. По ашты чииген кижи по чашқа чадар. Ол Меең перер ажым – Меең эди-чаным. Эди-чанымны кижилердиң чадыйынаң ӱчӱн сал-саларым – теди+. 52Иисустың андығ айтқанын уғыб-алып, иудейлер ӧзере чооқташтылар: – Ол писке Позының эди-чанын чиирге қайде пере-берер, эзе? 53Иисус по ылардың чооқташқанарынға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Кижи Оғлуның эди-чанын чиибезаар, Ааң қанын ишпезаар, тоозылбас-мӧгӱ чадығ чоқ поларзар – теди+. 54Меең эди-чанымны чиипчиғаны, Меең қанымны ишчиғаны тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ кижи полча, Мен аны қалғанчы кӱнде тирилип турғузарым – теди. 55Меең эди-чаным, эзе, – шын чииш, Меең қаным – шын ишчең суғ – теди. 56Меең эди-чанымны чиипчиған, Меең қанымны ишчиған кижи Меең иштимде полча, Мен тезе ол кижиниң иштинде полчам – теди+. 57Мени ысқан тириғ Абам Мени тириғ этча, Мени чиипчиған кижини Мен эдоқ тириғ эдерим – теди. 58Мен по айтқан аш тегридең тӱшча. По айтқан аш силердиң абаларың манна теп ажы эбес. Абаларың манна теп ажын чиип та полза, ӧл-пардылар, Меең ажым тезе чипчиған кижи, ӧлбеен, по чашқа чадар – теди. 59По сӧстерди айдып, Иисус Капернаумдағы синагогада ӱргет чӧрген.

Тоозылбас-мӧгӱ чадығдың сӧзи

60Ааң ӱргенчиктериниң аразында кӧп кижи, мыны уғып, айдыштылар: – Қайдығ уқпас сӧстер! Кем, уғып, по сӧстерди чарадар? – тештилер. 61Иисус, ӱргенчиктериниң қанығанын Позының иштинде пилиб-алып, ыларға айтты: – По сӧстер уғып, силер аақ-теек пол-пардаар ба? – теди. 62Кижи Оғлу Ааң алында полған черинге шықчығанын кӧр-салзаар, ноо полар эди? – теди+. 63Қудайдың Тыны кижини тириғ этча, кижиниң эди-чаны тезе кижиге нооны да эдип полбас. Мен силерге айтчаң сӧстерим – Тынынма тирийын ақкелчаң небелери – теди. 64Силердиң аразында тезе пӱтпес кижилер пар – теди. Иисус, кем пӱтпес кижи полғанын, кем Аны садыбызарын паштапқы кӱннең ала уңнап-келип, ээде айтқан+. 65Анаң Ол айтты: – Пӱтпес кижи пар полғаннаң ӱчӱн, Мен силерге «Абам чағдабаза, кем да Маға келбес» теп, айт чӧрдим – теди.

Пётр: «Иисус – Қудайдың Оғлу» теп, ажынып айтча

66По темнең ала ӱргенчиктеринең кӧбӱзи, Иисустаң кедре парып, Ааңма пирге чӧрбедилер. 67Андығ полғанда, Иисус он ийги ургенчигинге айтты: – Силер да Менең кедре парарға санабанчызар ба? – теди. 68– Улуғ-Қаан! – теп, Симон-Пётр Аға теди – Сееңме полбаан, кемме поларбыс? Сенде тоозылбас-мӧгӱ чадығ перер сӧстериң пар – теди. 69Сен – Христоссың теп, тириғ Қудайдың Оғлузың теп полғанынға пис, пилин-малып, пӱтчабыс – теди+. 70– Силерди, он ийгини, Мен таллаб-алған эбес пеедим? теп, Иисус ыларға айтты – Че силердең пирси – айна! – теди+. 71Поны айдып, Симон Искариоттың Иуда теп оғлунаң ӱчӱн Ол айтты. Ол Иуда, он ийги ӱргенчигинең пирси, Иисусты садыбызар полған+.

Пӧлӱк 7

Иисус одағлар турғусчаң пайрамда

7^1Мынаң соонда Иисус Галилей теп черде чӧрди. Иудейлер Аны тилеп ӧдӱрер этчиғаннарынаң ӱчӱн, Иудей черинде тезе чӧрерге санабады+.

2Иудейлердиң одағлар турғусчаң пайрамы[*] чағынады. 3Анаң аара Ааң қарындаштары Аға айттылар: – Мынаң шығып, Сеең эткен керектериң ӱргенчиктериң да кӧрзин теп, Иудей черинге пар – тедилер;+
4Аттығ-шаптығ поларға санағаңда, керектериң чажындырарға чарабас. Сеең андығ эткен керектериң парчын кижилерге аш – тедилер. 5Эзе, Ааң қарындаштары да Аға пӱтпедилер. 6Иисус ыларға айтты: – Меең темим четкелек. Силерге тезе қайдығ да тем келижер – теди+. 7По чарықтағы кижилер силерге чабал кӧрбес, Маға тезе чабал кӧрча. Мен, эзе, ылардың керектери чабал теп, кӧрелеп айт чӧрчам-но – теди+. 8Силер пайрамға параар, Мен тезе, Меең темим четкелектең ӱчӱн, по пайрамға парбассым – теди.

9По небе ыларға айдып, Иисус Галилей теп черде қалды. 10Қарандаштары пайрамға парыбысқаннарында, Ол анаара чажынып партыроқ. 11Пайрамда иудейлер, Аны тилеп чӧрӱп, «Ол қайда?» теп, сурап чӧрдилер. 12Қалық аразында Аанаң ӱчӱн кӧп табыш шықты. Пиреелери айттылар: «Ол чақшы кижи» теп, пашқалары: «Чоқ, қалықты ол алақтырып чӧрча» теп – айдыштылар. 13Андығ даа полза, иудейлерди қоруғып, Аанаң ӱчӱн шынап сананғанын кем да айтпады+.

По кижи Христос па?

14Пайрамның ортазында Иисус, Қудай Ӧргезинге кир-келип, ӱргетти. 15Иудейлер, таңзынып, айдыштылар: – Ол, ӱргенмен Позы, Қудай Пичигин қайдаң пилча? – тештилер. 16Иисус ыларға айтты: – Меең ӱргедийим – Менийи эбес, Мени ысқан Қудайдыйы – теди+. 17Ааң кӧңнӱнче эдерге қынар кижи, по ӱргедийим Қудайдаң ма, эбезе Мен Пос-Позымнаң айтчам теп, пилиб-алар – теди. 18Пос-позынаң айтчаң кижи, аттығ-шаптығ полайын теп, сананча. Аны ысқан Қудайды аттығ-шаптығ эдейин теп, сананчаң Кижи тезе – шын Кижизи, Ааң тайбазы чоғул – теди+. 19Моисей силерге Чозақ перген, са? Силердиң тезе аразында пир даа кижи Чозақтарың айтқанынче этпенча-но. Мени, ӧдӱрерге эдип, нӧӧре тилепчизар? – теди+. 20– Иштиңе айна кир-парды ба? Кем Сени ӧдӱрер этча? теп, қалық Аға айтты+. 21Иисус аара айтты: – Мен силерге пир керек эттим, силер тезе таңзынчызар – теди. 22Моисей силерге кескени эдерге чозақ[*] перген. Анзы Моисейдең эбес та полза, че пурунғу абаларынаң келген чозақ. Силер суббот кӱнде да кескени этчизар – теди. 23Кижиге кескени эдерге керек полза, суббот кӱн да полғанда, Моисей салған Чозағынға кӧрбеен, кескени этчизар. Андығ полғанда, Мен кижини суббот кӱнде часқанымнаң ӱчӱн нӧӧре Маға қанықчызар? – теди+. 24Кижини таштынаң ла кӧрӱп, чарғылатпазар, че шын чарғыба чарғылазар – теди+. 25Мында кем-кем, Иерусалим теп турадаң келгеннери, айдыштыр: – По кижини ӧдӱрерге тилепчалар, эбес пе? – тештилер; 26Мына, Ол айт чӧрча – пирда чажынман, Аға кем да тоғра айтпанча. Эткенде, ажа, пийлер, Ол шынап Христос теп, уңнаб-алдылар ба? – тештилер; 27Ол – Христос па? Христос, эзе, қайдаң келгенин кем да уңнабас. По Кижи тезе қайдаң келгенин пис уңнапчабыс – тештилер+. 28Андығ айтқаннарында, Иисус Қудай Ӧргезинде ӱн салып, ӱргедип айтты: – Силер Мени уңнапчызар, қайдаң келгенимни уңнапчызароқ. Мен тезе Пос-Позымнаң келбедим, Мени ысқан Қудай шыннығ, силер Аны, эзе, уңнабанчызар – теди. 29Мен тезе Аны уңнапчам, Мен Аанаң келгем, Ол Мени ысқан – теди+. 30Аны тудыб-аларға да санап, Аны кем даа теғбеди, Ааң теми, эзе, четкелек полды+. 31Қалықтың кӧбӱзи Аға пӱтти. Пӱт-келип таа, кижилер ӧзере айдыштылар: «Қачан Христос келзе, қайғал небе по Кижидең кӧбаарақ эдер пееди?» – тештилер+.

Фарисейлербе улуғ абыстар Иисусты тудар этчалар

32Қалықтың андығ эрбектешкенин уғыб-алып, фарисейлербе улуғ абыстар Аны тудыб-аларға кижилерин ысқаннар. 33Иисус тезе ыларға айтты: – Силербе қожа поларға ӱр қалбады, анаң Мен Ысқанымғоққа пара-берерим – теди+. 34Мени тилеп чӧр, таппассар. Мен полар черимге чет полбассар – теди+. 35Анда полған иудейлер ӧзере айдыштылар: – Қайдығ андығ пис тап полбас черге парар этча, эзе? Ол ноо, гректер аразынға парып, анда гректерди ӱргедерге санапча ба? – тештилер. 36«Мени тилеп чӧр, таппассар», паза «Мен полар черимге чет полбассар» теп сӧстери ноо небези? – тештилер.

Тириғ агын суғлар

37Пайрамның қалғанчы улуғ кӱнӱнде Иисус, ӧре туруп, ӱн салып айтты: – Суқсапчаң кижи, Маға келип, ишсин – теди+. 38Маға пӱтчаң кижиниң, – Қудай Пичигинде пазылғанынче, – иштинең тириғ суғлар ағып шығар – теди. 39Иисус мыны айдып, Ақ-Арығ Тынынаң ӱчӱн айтқан. Иисусқа пӱтчаң кижилер ол Ақ-Арығ Тынын аларлар. Иисус паққа ам шыққалақ полған, анаң аара ол кижилер Ақ-Арығ Тыннығ полғалақтар.

Қалықта Иисустаң ӱчӱн талаш шықты

40Турған қалықтың кӧбӱзи, по сӧстерин уғала, айдышты: – Ол шын пророк полтыр! – тедилер+. 41Пашқалары айттылар: – Ол Христос! – тедилер. Ӧскелер тезе: – Христос Галилей теп чердең келер полған пееди? – тедилер. 42Христос Давид қаанның тӧлӱнең полар, Ол Вифлеемде, Давидтың туразында, туғар теп, Қудай Пичигинде пазылған эбес пе, эзе? – тедилер. 43Ээде қалықта Иисустаң ӱчӱн талаш шықты+. 44Ылардың қайзы Аны тудыб-аларға сананды, че Аны кем даа теғбеди.

Фарисейлербе улуғ абыстар Иисусқа пӱтпенчалар

45Улуғ абыстардың, фарисейлердиң кижилери позының ээлеринге қуруғ нан келдилер. Пийлери ыларға айттылар: – Аны чӧӧк ақкелбедаар? – тедилер. 46Ылар айттылар: – Қачан да, пир даа кижи, по Кижи чилеп, айтқанын пис уқпадыбыс – тедилер. 47Фарисейлер ыларға айттылар: – Силерди даа Ол кӧңдӱрди ба? – тедилер; 48Пийлербе фарисейлер Аға пӱдерлер ба? – тедилер; 49Че по қалық Чозақты пилбенча, анаң аара ол – қарғап-салған қалық – тедилер. 50Фарисейлердиң пирси, Никодим теп аттығ кижи полған. Ол кижи пир қада тӱнде Иисусқа чажынып келген полтыр. Ол Никодим ыларға айтты:+
51– Пистиң Чозаққа кӧре, чарғылағаңда, пурнада кижини уғыб-аларға, ааң иштеген керектерин пилиб-аларға керек эбес пе? – теди. 52По айтқанынға аға айттылар: – Сен даа Галилей чериннең ма? Қудай Пичигин қыырыб-алып, пилерзиң: Галилей черинең пророк келбес – тедилер. 53Ааң соонда парчын кижи эмнеринге парыбысты.

Пӧлӱк 8

Чӧӱшке чӧрӱп тутқан эпчи кижибе Иисус Христос

8^1Иисус Елеон теп таға парды. 2Эртен тезе пазоқ Қудайдың Ӧргезинге келди. Қалық тоқтабаан Аға келип турды. Ол, одурып, ыларды ӱргетти. 3Ол тушта қатчы-чозақчыларба фарисейлер, пир чӧйӱшке чӧрӱп туттырған эпчи кижини ақкелип, орталарында турғус-келип, 4Аға айттылар: – Ӱргедигчи! – тедилер – По эпчи кижи, чӧйӱшке чӧрӱп, туттырған полған – тедилер; 5Моисей позының Чозағында тезе андығ эпчи кижилерди ташпа шап ӧдӱрерге сӧспектеди. Сен ноо айдарзың? – тедилер. 6Ылар Аны кӧңдӱрерге теп айттылар, Ол, пирее небе айдып, эдип, Аға найнарға небе табылзын теп. Иисус тезе, черге тӧӧнче мӧккей-келип, падырбажынма черде ноо-ноо пасты, айтқан кижилерге кӧрбеен. 7Ылар кичен-келип сурағаннарында, Ол, пажын кӧдӱрип, ыларға айтты: – Силердиң аразында қыйалы чоқ кижи пар полза, по эпчи кижиге ташпа шелзин – теди. 8Поны айдып, пазоқ мӧккей-келип, черде ноо-ноо паза-берди. 9Поны уғала, ылар, уйадынып, улуғларынаң қалғанчы кижиге четтире соон-сӱре таралып парыбыстылар. Чағыс Иисус ол орталарында турған эпчи кижибе ле қалдылар. 10Иисус, пажын ӧре кӧдӱрип, эпчи кижиге айтты: – Эпчи кижи! – теди – Саға найнаған кижилер қайда? Саға кем да найнабанча ба? – теди. 11Эпчи кижи Аға айтты: – Кем да найнабанча, Улуғ-Қаан! – теди. Иисус аға айтты: – Мен даа найнабанчам саға. Парып, паза қыйал этпе – теди+.

Иисус Христос, Ол – по чер ӱстӱнге чарчаң чарығы

12Иисус пазоқ кижилерге айтты: – Мен по чер ӱстӱнге чарчаң Чарықпым. Мееңме пирге чӧрген кижи қараашқыда чӧрбес, ол позы да тириғ чарықтығ полар – теди+. 13– Сен Позың Позыңнаң ӱчӱн кӧрелеп айтчаң. Сеең кӧрелеп айтқаны тезе шын эбес – фарисейлер тедилер+. 14Иисус ыларға айтты: – Мен Позым Позымнаң ӱчӱн да кӧрелеп айтсам, Меең айтқаным шын. Мен, эзе, қайдаң келгенимни, қайаға парғанымны уңнапчам. Силер тезе Мен қайдаң келгенимни, қайаға парғанымны уңнабанчызар – теди+. 15Силер кижи чилеп чарғылатчызар, Мен тезе кемни даа чарғылатпанчам – теди+. 16Мен чарғылатсам да, Меең чарғым шын полар. Мен, эзе, чағысқа эбессим, Мееңме пирге Мени ысқан Абам – теди+. 17Ийги кижиниң кӧрелеп айтқаны чедер теп, силердиң Чозағында пазылғаны пар, са – теди. 18Мен Позымнаң ӱчӱн кӧрелеп айтчам, Менеңоқ ӱчӱн Мени ысқан Абам кӧрелеп айтча – теди+. 19– Сеең Абаң қайда? – теп, Иисустаң сурадылар. Иисус ыларға айтты: – Силер Мени да, Абамны да уңнабанчызар. Силер Мени уңназаар, Абамны да уңнар эдаар – теди+. 20Иисус, Қудайдың Ӧргезинде ӱргет чӧрӱп, по сӧстерин ақча-сый салчаң чердиң қыйзында айттыр. Ааң теми четкелектең ӱчӱн, Аны кем даа тегбеди+. 21Иисус ыларға пазоқ айтты: – Мен парыб-одурчам. Силер Мени тилерзар, че қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар. Мен парчыған черимге силер чет полбассар – теди+. 22Поны уғып, иудейлер тештилер: – «Мен парчыған черимге силер чет полбассар» теп айдып, Ол ноо теп айтча? Позыңны ӧдӱрерин Ол айтча ба? – тештилер. 23Иисус ыларға айтты: – Силер тӧберги кижизар, Мен – ӧреги кижибим. Силер по чарықтағы кижизар, Мен по чарықтаң эбессим – теди+. 24Анаң аара Мен силерге, «қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар» теп, айттым. По Менмин теп, айтқанымға пӱтпезаар, қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар – теди. 25– Сен кемзиң, эзе? – теп, ылар Аанаң сурадылар. Иисус ыларға айтты: – Эңне паштаптаң ала айтчам силерге: по Менмин теп – теди. 26Силерди чарғылап айдарға Меең кӧп небе пар. Мени ысқан Қудай тезе шыннығ, Аанаң уққанымны кижилерге айтчам – теди+. 27Ааң ыларға Позының Абазынаң ӱчӱн айтқанын кижилер пилбен қалдылар. 28Анаң аара Иисус ыларға айтты: – Кижи Оғлун ӧре кӧдӱргеннериңде, По Менмин теп, – ол ноо небези, анда уңнарзар. Пос-Позымнаң Мен ноо даа этпенчығанымны, Абамның ӱргеткенин не Мен айт чӧрчығанымны ол тушта уңнарзароқ – теди+. 29Мени ысқан Абам Мееңме пирге полча. Мен Ааң кӧңнӱнче эткенимде, Абам Мени таштабанча – теди+. 30Иисус ээде айтқанда, кӧп кижи Аға пӱде-берди+.

Авраамның палларызар ба, чоқ шайтанның палларызар ба?

31Аға пӱде-берген иудейлерге Ол айтты: – Меең сӧзимның уғаачы пола-берзаар, Меең шын ӱргенчиктерим поларзар – теди. 32Шынын пилерзар. Шынын пилиб-алып, қул полбассар – теди. 33Ылар Аға айттылар: – Пис Авраамның тӧлӱбис, пис қачан да, кемге да қул полбадыбыс. Қайде ээде «қул полбассар» теп, айтчазың? – тедилер. 34Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: қыйал этчаң кижи ол қыйалдың қулы полча – теди. 35Қул кижи по чашқа эмде чатпанча, ээзиниң оғлу тезе эмде по чашқа чатча – теди. 36Эткенде, Оғлу силерди пожадыбысса, анда ла силер шын пош чадығба чада-берерзар – теди. 37Силердиң Авраамның тӧлӱ полчығаннарыңны уңнапчам. Меең сӧзим, эзе, силердиң сағыштарыңа сыңманча, анаң аара Мени ӧдӱрерге тилепчизар – теди+. 38Абамда кӧргенимни Мен айтчам. Силер тезе абаларыңда кӧрген керектерин этчизар – теди. 39– Пистиң абабыс – Авраам теп, ылар айттылар. Иисус ыларға: – Авраамның паллары полған ползаар, Авраамның керектерин эдер эдаар – теди. 40Мени, Қудайдаң уқ-келип, шын сӧзин айтқан Кижини, ам ӧдӱрерге тилепчизар. Авраам андығ небени иштебеди – теди. 41Силер позының абазының керектерин иштепчизар – теди. Андығ айтқанынға ылар Аға айттылар: – Пис сурас паллар эбеспис, пистиң Абабыс пар – Қудай – тедилер. 42Иисус ыларға айтты: – Силердиң Абаларың Қудай полған полза, силерге Мени кӧӧленерге керек полар эди. Мен, эзе, Қудайдаң пеере келдим-но. Мен, эзе, Пос-Позымнаң келбедим, Қудай Мени ысқан-но – теди. 43Ноодаң аара силер Меең айтқанымны пилбенчизар? Силер Меең сӧзимни уғып шыдабанчызар-но – теди. 44Силердиң абаларың – шайтан, силер ааң сананған қычағларын эдерге санапчызар. Паштапқынаң ала ол – кижи ӧдӱреечи полған, ааң позында да шын чоқ полғаннаң аара, шын чанында ол тудун полбаан. Ол позының чойлапчыған сананғанын айдынча, чойланчық позы, чойлағанының паштапқызы ол – теди. 45Мен тезе шын айтқамда, силер Маға пӱтпенчизар – теди. 46Силердең қай-пиреелери, Меең чойлағаным пар полза, аны кӧргӱзе, найнар ба? Мен шын айтчығамда, Маға нӧӧре пӱтпенчизар? – теди. 47Қудайдың кижилери, эзе, Қудайдың сӧзин уқчалар. Силер тезе Қудайдың кижилери эбессар, анаң аара силер Қудайдың сӧзин уқпанчызар, са – теди.

Авраам пар полғалақта, Мен пар полғам

48Иудейлер по Ааң айтқанынға айттылар: – Сен самарян кижизиң, айналығ кижизиң, эбес пе? По чооқташқаннарыбыс шын ма? – тедилер+. 49Иисус ыларға айтты: – Меең иштимде айна чоқ. Абамны Мен улуғ тоолапчам, эзе, силер тезе Мени тоолабанчызар – теди+. 50Қайдығ да полза, Мен пақтығ-шаптығ поларға санабанчам. Абам пар, Ол пақтығ-шаптығ полар этча, Олоқ чарғылаачы полча – теди+. 51Шын, шын айтчам силерге: сӧзимни шеберлеп тудар кижи қачан-да ӧлбес – теди+. 52Иудейлер Аға айттылар: – Сени уғып, Сен айналығ кижизиң теп, пилиб-алдыбыс. Авраам ӧл-парды, пророктар да ӧл-пардылар, эзе. Сен тезе: «Сӧзимни шеберлеп тудар кижи қачан да ӧлбес» теп, айт чӧрчаң, са – тедилер; 53Сен ноо, пистиң Авраам абабыстаң улуғзың ма? Ол ӧл-парды, пророктар да ӧл-пардылар, эзе. Сен кемзиң теп, Пос-Позыңны тоолапчаң ма? – тедилер. 54Иисус айтты: – Мен Пос-Позымны ла пақтығ этсем, Меең пақтығ эткеним қуруғ полар эди. Мени Меең Абам пақтапча, Аны силер, Қудайыбыс теп, адапчызар – теди+. 55Силер Аны уңнабанчызар, Мен тезе Аны уңнапчам. Мен Аны уңнабанчам теп, айтсам, Мен, силер чилеп, чойланчық кижи полар эдим. Мен Аны уңнапчам, Ааң сӧзин шеберлеп тутчам – теди+. 56Силердиң Авраам теп абаларың, Меең келгенимни кӧрӱп, ӧргӱнген, – ӧргӱнмени ӧргӱнди – теди. 57Поны уғыб-алып, иудейлер сурадылар: – Саға элиғ чаш та чоқ, қайде сен Авраамны кӧргензиң, эзе? – тедилер. 58Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: Авраам полғалақта, по Менмин теп айтқам – теди. 59Ээде айтқанында, иудейлер, Иисусты ӧдӱре шабарға, таш алдылар. Иисус тезе, кижилер аразында ӧдӱп, Қудайдың Ӧргезинең шыға-берип, парыбысты+.

Пӧлӱк 9

Қарақ чоқ туған кижини Иисус часча

9^1Иисус, парчадып, қарақ чоқ туған кижини кӧриб-алды. 2Ӱргенчиктери Аанаң сурадылар: – Равви! Ол кемниң қыйалдаң ӱчӱн қарақ чоқ туған-не? Ааң абазы-ичези ба, чоқ ол позы қыйал эткенинең ма? – тедилер. 3Иисус ыларға айтты: – Ол позы да, ааң абазы-ичези да қыйал этпедилер. Че Қудайдың керектери ааң позында кӧрӱнзин теп, ол қарақ чоқ туған полған – теди. 4Чарық пар полғанче, Мени ысқан Қудайдың керегин Маға иштеп-перерге керек. Қараашқы тӱшсе, ноо да иштеп полбассың – теди+. 5Мен по чарықта пар полғамче, по чарыққа Мен чарық поларым – теди+. 6Поны айдып, Иисус черге тӱкӱрибисти. Тӱкӱргенин палғашпа пулғап, ол ӧл палғашпа қарақ чоқ кижиниң қарақтарын сӱртӱп,+
7айтты: – Силоам теп чунунчаң черге парып, анда чӱзӱн чунунм-ал – теди. Силоам теп, «ызылған» тегени. Ол кижи парып, чӱзӱн чунунм-алып, қарақтығ пол-парып, нан келди. 8Ол кижибе қошта чатқан, аны алында кӧрген, ааң қарақ чоғын кӧрген кижилери, ам аны кӧриб-алып, айдыштылар: – По суранып одурчыған кижи эбес пе? – тештилер; 9Қайзылары: – Эзе, ол кижи; қайзылары: – Аға чӱӱнӱғ кижи – тештилер. Ол кижи позы тезе: – По менмин теп, – айт чӧрди. 10Андығ полғанда, ол кижидең сурадылар: – Қарақтарың сеең қайде ажыл-парды? – тедилер. 11Ол кижи ыларға айтты: – Иисус теп адалчаң Кижи, черге тӱкӱргенин палғашпа пулғап, ол ӧл палғашпа қарақтарымны сӱртӱп, маға айтқан: «Силоам теп чунунчаң черге парып, анда чӱзӱн чунунм-ал» теп. Мен парып, чунунм-алып, қарақтығ пол-пардым – теди. 12– Ол қайда? теп, ылар сурадылар. – Уңнабанчам – теди.

Қарақтығ пол-парған кижини сураштырчалар, ол кӧрелеп айтча

13Қарақ чоқ полған кижини фарисейлерге аппардылар. 14Иисус – суббот кӱнде – тӱкӱргенин палғашпа пулғаптыр, қарақ чоқ кижини қарақтығ эттир+. 15Фарисейлер олоқ, ол қайде қарақтығ пол-парды теп, сурадылар. Ол кижи ыларға айтты: – Ӧл палғашты Ол меең қарақтарымға салды, анаң мен чунунм-алып, кӧре-бердим – теди. 16Фарисейлердиң қайзылары айдыштылар: – По Кижи Қудайдаң эбес. По Кижи Қудайдаң полған полза, суббот кӱн улуғ тоолар эди – тештилер. Пашқалары айдыштылар: – Андығ қайғал небени қыаллығ кижи эдер пееди? – тештилер. Фарисейлердиң аразында талаш шықты+. 17Пазоқ ол кижиге айттылар: – Сени қарақтығ эткен Кижи кем теп, сен ноо айдарзың? – тедилер. Ол кижи айтты: – Ол – пророк – теди+. 18Иудейлер, ол қарақ чоқ кижи қарақтығ пол-парғанынға пӱтпеен, ааң абазын-ичезин қыырыб-алтырлар. 19Қырыб-алып, сурадылар: – По слердиң оолларың ма? Оолларың полза, ол қарақ чоқ туған ма? Қарақ чоқ туған полза, ам ааң қарақтары кӧрча ба? – тедилер. 20Абазы-ичези айттылар: – По пистиң оолыбыс, шынап, ол қарақ чоқ туған, – тедилер; 21Ам ол қарақтығ теп пол-парғанын кӧрчабыс. Қайде ол қарақтығ пол-парғанын, кем ааң қарақтарын кӧрерге эткенин уңнабанчабыс. Ол постаң кижи позы, аны постарың суразар, позынаң ӱчӱн позы айтсын – тедилер. 22Кем Аны Христос теп адаза, андығ кижини синагогадаң шығарарбыс теп, иудейлер айдыш-салдылар. Айдыш-салғанын уңнап, абазы-ичези, иудейлердең қоруғып, ээде айттырлар+. 23Анаң аара абазы-ичези айттырлар: «Ол постаң кижи теп, аны постарың суразар». 24Қарақ чоқ полған кижини ийгинчи қада қыырыб-алып, айттылар: – Қудайды пақтап айт. Ол Кижи қыйаллығ Кижи полғанын пис пилчабыс – тедилер. 25Ол кижи айтты: – Ол қыйаллығ ба, Ааң қыйалы чоқ па, мен уңнабанчам. Қарақ чоқ полғанымны, ам тезе мен қарақтығ поларын на уңнапчам – теди. 26Ол кижидең пазоқ сурадылар: – Ол саға ноо небе иштеди? Қарақтарыңны қайде чарытты? – тедилер. 27Ол кижи ыларға айтты: – Мен силерге пайоқ айтқам, силер тезе уқпанчызар. Паза ноо небе уғар этчизар? Чоқ силер да Ааң ӱргенчиктери поларға санапчызар ба? – теди. 28Ылар, аны сӧгӱп, айттылар: – Сен Ааң ӱргенчиксың, пис тезе Моисейдиң ӱргенчигибис – тедилер; 29Қудай Моисейбе чооқташқанын уңнапчабыс. По Кижи тезе кем, қайдаң келгенин уңнабанчабыс – тедилер+. 30Ол кижи ыларға айтты: – Ааң қайдаң келгенин силер уңнабанчығаны таңзыныштығ. Ол, эзе, меең қарақтарымны чарытқан-но – теди. 31Қыйаллығ кижилерди Қудай уқпанчығанын уңнапчабыс. Аны улуғ тоолапчыған, Ааң кӧңнӱнче этчиған кижилерди тезе Қудай уқча – теди. 32Қарақ чоқ туған кижи полза, ааң қарағын кем да чарытқанын по чашқа уқпадыбыс – теди. 33Ол Қудайдаң эбес полза, ноо да этпес эди, са – теди. 34Ол кижиге айттылар: – Туғаннаң ала қыйаллығ кижизиң, сен писти ӱргедерзиң ма? – теди. Анаң аны шығара сӱрибистилер. 35Иисус, ол кижиниң шығара сӱрибискенин уғыб-алып, аны тап-келип, аға айтты: – Қудайдың Оғлунға сен пӱтчаң ма? – теди. 36Ол кижи айтты: – Кемнең ӱчӱн айтчаң, Улуғ-Қаан? Кемге пӱдерге? – теди. 37Иисус аға айтты: – Сен кӧрдиң Аны. Сееңме чооқташча Ол – теди+. 38Ол кижи айтты: – Пӱтчам, Улуғ-Қаан! – тедип, ол Иисусқа пажырды.

39Иисус айтты: – Қарақ чоқтар қарақтығ ползыннар, қарақтығлар қарақ чоқ ползыннар теп, сананып, Мен чарғы эдерге по чарыққа келдим-но – теди. 40Поны уғыб-алып, Ааңма қожа полған фарисейлердиң қайзы Аға айттылар: – Пис таа қарақ чоқпыс па? 41Иисус ыларға айтты: – Силер шынап қарақ чоқ полған ползаар, қыйаллығ полбас эдаар. Силер тезе, пис қарақтығбыс теп, айтчызар, анаң аара силер қыйаллығзар – теди+.

Пӧлӱк 10

Иисус, Ол – чақшы қой қадаачызы

10^1Иисус ыларға айтты: – Шын, шын айтчам силерге: қойдың шуланынға эжиктең кирбен, шеденни ажып-кел кирген кижи – чулғуш кижи, қазыр-оорлаачы кижи ол – теди. 2Эжиктең кирген кижи тезе – қойдың қадаачызы – теди. 3Эжикчи кижи ол қадаачызынға эжик ашча, қойлар ааң ӱнӱн уқчалар, ол позының қойларын адыба адап-келип, ыларды ташқарға шығарча – теди. 4Қойларын ташқарға шығар-келип, парғаннарында, ылардың алдында парча. Қойлар, ааң ӱнӱн танып, ааң сооба пара-берчалар – теди. 5Пашқа кижи полза, ааң ӱнӱн таныбаан, аанаң тезерлер – теди. 6Иисус ыларға по тӧӧйлеп айтқан сӧзин айтты. Ылар тезе Ааң тӧӧйлеп айтқанын пилбеен қалдылар+. 7Анаң пазоқ Иисус ыларға айтты: шын, шын айтчам силерге: Мен – эжикпим, Менче қойларға кир-парчалар – теди. 8Менең алында кир-парған кижилер – айдаң-на чулғуштар полған, айдаң-на қазыр-оорлаачы кижилер полған. Қойлар, эзе, ыларды уқпаан-салдылар – теди. 9Мен – эжикпим: Менче кирген кижи арғаланар; кирер да, шығар да, оттағ чер да табар – теди. 10Чулғуш кижи чағыс оорларға, ӧдӱрерге ле, чабал эдерге ле келча. Мен тезе, кижилерди тириғ эдерге келдим, аанаң да артығын перерге перерим – теди. 11Мен – чақшы қадаачыбым. Чақшы қадаачы қойларынаң ӱчӱн позының тынын салча – теди+. 12Чалчы кижи тезе қадаачы эбес, қойлар аныйы эбес. Ол чалчы кижи, пӧрӱни кӧреле, қойларды таштап, тезибисча. Пӧрӱ қойларды тудып чӧр, тарада сӱргӱлепча ыларды – теди. 13Чалчы кижи тезе, чаллаған кижи полып, қойлардаң ӱчӱн сағышрабан, тезип чӱгӱрча – теди. 14Мен – чақшы қадаачыбым. Мен Менийин таныпчам, Менийи Мени таныпчалар – теди. 15Абам Мени таныпча, Абамны Мен даа таныпчам. Қойларымнаң ӱчӱн Мен тынымны сал-саларым – теди. 16По шуланнаң артық пашқа қойлар да Меең пар. Маға ыларды да ақкелерге керек. Ылар, Меең ӱнӱм уғыб-алып, келерлер, пир ӧӧр полар, пир Қадаачы полар – теди+. 17Мен ӧл-парып, анаң тирилип турарға пеленмин. Анаң аара Абам Мени кӧӧленча – теди+. 18Тынымны Менең кем да кӱшпе албанча, Мен Позым аны салчам. Тынымны сал-саларға, анаң аны қарчы алыб-аларға кӱжӱм чедер. Ол кӱжӱмни Абам Маға перген-но – теди+.

Иудейлердиң аразында Иисустаң ӱчӱн талаш

19По сӧстерин уғыб-алып, иудейлер талажа-бердилер+. 20Пиреелери айдыштылар: – Ол – айнаға туттырған кижи, Ол алынып айтча-но. Аны ноо уғарға? – тештилер+. 21Пиреелери тезе айдыштылар: – По сӧстер – айналығ кижиниң сӧстери эбес. Қарақ чоқ кижини айна қарақтығ этча ба? – тештилер.

Иисус Христос, Ол – чағыс Қудайдың Оғлу

22Ол тушта Иерусалимде Қудайдың Ӧргезин Наалатқаны теп пайрам[*] чет-келди. Қышқы тем полған. 23Иисус Қудайдың Ӧргезиниң иштинде, Соломонның пӱдӱрген чабылығ черлерде пас чӧртир. 24Иудейлер, Ааң эбире турғылап, Аға айттылар: – Писти ӱр алақтырарзың ма? Сен Христос ползааң, писке чажынман айт-перзең – тедилер+. 25Иисус ыларға айтты: – Мен силерге айттым, силер тезе Маға пӱтпенчизар. Абамның адын улуғ тоолап, Мен керектеримни этчам. Ол эткен керектерим Менең ӱчӱн кӧрелеп айтчалар-но – теди+. 26Пайа айтқанымча, силер Меең қойларым эбессар, анаң аара силер Маға пӱтпенчизар – теди. 27Қойларым ӱнӱмни таныпчалар, Мен ылардың пажын пилчам, ылар Мееңме пирге чӧрчалар – теди. 28Мен ыларға тоозылбас-мӧгӱ чадығ перчам, ылар по чашқа ӧлбестер, Меең қолымнаң ыларды кем даа оорлаб-албас – теди+. 29Ыларды Маға перген Абам – эңне улуғ. Ыларды Абамның қолынаң кем даа оорлаб-албас – теди. 30Абамма Мен – парчын пирбис – теди+. 31Поны уғыб-алып, иудейлер, Аны шабарға теп, таштарды пазоқ қаптылар+. 32Иисус ыларға айтты: – Абамның кӧп чақшы керектерин Мен силерге кӧргӱстим. Қайы чақшы эткенимнең ӱчӱн Мени ташпа шабар этчизар ба? – теди. 33Иудейлер Аға айттылар: – Пис Сени чақшы керектериңнаң ӱчӱн эбес шабар этчабыс. Қудайға чабал айтқаныңнаң ӱчӱн шабарбыс. Анаң тезе Сен, кижи полчадып, Пос-Позыңны Қудайба теңнешчиғаннарыңнаң ӱчӱн шабарбыс – тедилер. 34Иисус ыларға айтты: – Силер қудайлар теп, Мен айттым; ол Меең айтқаным силердиң Чозақтарыңда пас-салған, са? – теди. 35Қудай Позының сӧзин уқчыған кижилерди «қудайлар» теп, адаған. Ол пас-салған сӧсти чоқ этпессиң – теди. 36Қудай, Мени таллап, по чарыққа ысқан. Мен айтчам: «Мен – Қудайдың Оғлубым» теп. Нӧӧре силер Маға найнапчызар: «Қудайға чабал айтчазың?» теп – теди+. 37Мен Абамның керектерин этпезеем, андығда Маға пӱтпезар – теди. 38Мен тезе Абамның керектерин этчам. Маға пӱтпезар, Меең эткен керектеримге пӱтсар. Меең эткен керектеримге корӱп, Абам Менде, Мен тезе Абамда теп, уңнаб-алып пӱдерзар – теди+. 39Пазоқ Аны тудыб-аларға тиледилер. Ол тезе, ылардың қолларынға кирбеен, кедре парыбысты+. 40Ол пазоқ Иордан теп суғдың ол чанынға пара-берип, Ыйбаан крестеп чӧрген черлеринге парып, анда қал-қалды+. 41Кӧп кижи Иисусқа келтир. Келген қалық айдышты: – Ыйбан позы пир даа қайғал небе этпеди, Иисустаң ӱчӱн тезе ааң парчын айтқаны шын – тештилер+. 42Анда Аға кӧп кижи пӱде-берди+.

Пӧлӱк 11

Лазарьдиң ӧл-парғаны

11^1Пир кижи ағрыды. Ааң ады Лазарь теп полған. Ол Вифания теп аалда чатқан полтыр. Ааң ийги қыс қарындажы полған: Марияба Марфа. 2Мария, ағрыған Лазарьдиң қыс қарындажы, пир темде Улуғ-Қаан Иисустың азақтарын миро теп чараш қайақпа сӱрт-келип, анаң Ааңоқ азақтарын позының шажынма чосқан полтыр+. 3Ол Лазарьдиң қыс қарындаштары, Иисусқа кижи ызып: «Улуғ-Қаан! Сеең кӧӧленчиған кижиң ағрыпча» теп, айдарға айттылар. 4Иисус, ысқан кижини уғыб-алып, айтты: – По Лазарьдиң ағрыйы, эзе, ӧлерге эбес, че Қудайдың пақтығ полғанынға шықты: по ағрыйынаң ӱчӱн Қудайдың Оғлу пақтаттырар – теди. 5Иисус Марфаны, ааң қыс қарындажын, Лазарьди да кӧӧленди. 6Лазарьдиң ағрығанын уғыб-алған соонда, Иисус ийги кӱн олоқ турған черинде қалыб-одурды. 7Ийги кӱн пажында ӱргенчиктеринге айтты: – Иудей черинге пазоқ парааңнар – теди. 8Ӱргенчиктери Аға айттылар: – Ӱргедигчи! Ӱр эбесте ле иудейлер Сени таштарба шелип ӧдӱрерге тиледилер. Сен тезе пазоқ анаара парар этчаң ма? – тедилер+. 9Иисус ыларға айтты: – Кӱнде он ийги час эбес пе? Кижи кӱндӱс чӧрзе, кӱн чарығын кӧрӱп, сӱрӱнмен чӧрча, са – теди+. 10Қараағызын тезе чӧрзе, чарықтығ эбес полып, сӱрӱнип чӧре-берча – теди. 11Поны айтқан соонда ыларғоқ айтты: – Лазарь арғыжыбыс узубысты. Мен, эзе, аны усқадыб-аларға парчам – теди+. 12Ӱргенчиктери Аға айттылар: – Улуғ-Қаан! Ол узубысқанда, чазыл-парар-но – тедилер. 13Иисус ааң ӧлгенинең ӱчӱн айтқан-но, ӱргенчиктери тезе теген уйғузынаң ӱчӱн айтча теп, санандылар. 14Андығ сананғаннарында, Иисус ыларға чажынман айтты: – Лазарь ӧл-парды – теди. 15Мен силерге кӧрӱп, ӧргӱнчам: Мен анда чоқпым, силер Маға пӱде-берерзар. Че аға параңнар – теди. 16Ийгис теп шолалығ Фома ӧске ӱргенчиктеринге айтты: – Пис таа парааңнар, Иисуспа пирге ӧлибизееңнер – теди+.

Иисус, Ол – тириғ чадығ перип, тирилип турғусча

17Иисус келгенде, Лазарьдиң ӧлген сӧӧги сӧӧк чығчаң қуйда тӧрт қонуқ қонтыр. 18Вифания аал Иерусалим турадаң ырақ эбесте, ӱш перисте черде турған. 19Қарындажы ӧлгенинең ӱчӱн улуғ ачыға тӱшкен Марфаба Марияға тежиғ перерге кӧп иудейлер келтир. 20Марфа, Иисус келчиғанын уғыб-алып, Аға ӱдӱре парды. Мария чы эмде қалды. 21Марфа Иисусқа айтты: – Улуғ-Қаан! Сен мында полған ползааң, қарындажым ӧлбес эди – теди. 22Ам даа уңнапчам: Қудайдаң нооны да суразааң, Ол аны Саға перер – теди. 23Иисус Марфаға айтты: – Қарындажың тирилип турар – теди. 24Марфа Аға айтты: – Тирилер тушта, по чарықтың қалғанчы кӱнӱнде, ааң тирилип турарын мен уңнапчам – теди+. 25Иисус аға айтты: – Мен – тирилип турғаныба тириғ чадыйы. Маға пӱтчиған кижи ӧл-парза да, тирилип турар – теди+. 26Маға пӱтчиған тириғ кижи по чашқа ӧлбес. Пӱтчаң ма айтқанымға? – теди+. 27Марфа Аға айтты: – Эзе, Улуғ-Қаан! Сен Христоссың, по чарыққа келген Қудайдың Оғлузың теп, мен пӱтчам – теди+.

Ӧлген Лазарьдең ӱчӱн Иисус ылғапча

28Ээде айтқан соонда Марфа парып, Марияны, қыс қарындажын, чуққа ақкелди, аға айдып: – Ӱргедигчи мында, сени қыырча теп. 29Мария уғала, қапчығай турып, Аға пара-берди. 30Иисус аалға киргелек полған, Марфа Аны тоғашқан чердоқ турды. 31Марияға тежиғ эткен, эминде қожа одурған иудейлер, ааң қапчығай ташқарға шыға-бергенин кӧреле, сӧӧк салчаң қуйға ылғарға парған полар теп, ааң сооба шыға-бердилер. 32Мария чы, Иисус турған черге келип, Аны кӧриб-алып, Ааң азақтарынға тӱшти, айдып: – Улуғ-Қаан! Сен мында полған ползааң, қарындажым ӧлбес эди – теди. 33Ааң ылғағанын, қожа келген иудейлердиң ылғағанын кӧреле, Иисус, улуғ ачыға кирип, қыйналып, 34айтты: – Ааң сӧӧгин қайда чаттыр-салғанзар? – теди. Аға айттылар: – Улуғ-Қаан! Парып, кӧрзең – тедилер. 35Иисустың қарақ чажы келди. 36Иудейлер айдышты: – Кӧрзең, Ол аны тың кӧӧленген-но! – тештилер. 37Иудейлердең қайылары айдышты: – Ол, қарақ чоқ кижини қарақтығ эткени, по Лазарь даа ӧлбезин теп, эдерге полған эбес пе? – тештилер+.

Иисус Лазарьды тирилип турғусча

38Иисус тезе, пазоқ улуғ ачыға кирип, ӧлген сӧӧк салған қуйға пазып келди. Қуйдың ақсы ташпа пектеген полды. 39Иисус айтты: – Ташты кедре салып, қуйды ажаар – теди. Ӧлген кижиниң қыс қарындажы Марфа Аға айтты: – Улуғ-Қаан! Кижи чыстана-берди, полар, аны анда салғанынаң тӧртинчи кӱн парча – теди. 40Иисус аға айтты: – Пӱтсеең, Қудайдың пақтығ полғанын кӧрерзиң теп, Мен саға тебедим ма? – теди. 41Ташты кедре салып, ӧлген сӧӧк полған қуйды аштылар. Иисус ӧре кӧрӱп, айтты: – Абам! Мени уққаныңнаң ӱчӱн Саға алғыш четтирчам – теди+. 42Сен Мени қачан да уқчаң теп, уңнапчам. Че по сӧстерди по қалық уқсын теп, айттым. Меең айтқанымны уғыб-алып, қалық Сен Мени ысқанынға пӱтсин теп – теди+. 43Поны айтқан соонда Иисус, ӱн салып, қыыра-берди: – Лазарь! Пеере шық! – теди+. 44Ӧлген кижи шық-келди. Қолы, азағы табарба орап-салған, чӱзи платпа оралған полған. Иисус кижилерге айтты: – Аны шежиб-алаар, парзын – теди+. 45•Марияға келген кӧп иудейлер, Иисустың эткенин кӧриб-алып, Аға пӱде-бердилер+. 46Пашқалары тезе, фарисейлерге парып, анда Ааң эткенин айда-бердилер.

Иисусты ӧдӱр-саларға фарисейлербе улуғ абыстар чӧптештилер

47Улуғ абыстарба фарисейлер, чыылыжып, айдыштылар: – Қайдербис? По Кижи кӧп қайғал небе этча-но – тештилер; 48По Кижиге пирда небе иштебезебис, қалық Аға пӱде-берер. Римның шериги келип, черибисты да, қалығыбысты да қолынға алыб-алар – тештилер. 49Ылардаң пирси, Каиафа теп аттығ, ол чылда паштапқы улуғ абыс полған кижизи, айтты: – Силер ноо даа небе уңнабанчызар ба – теди. 50Ноо да сананманчызар ба. Че қалық туйуғыба ӧлгенче, қалықтаң ӱчӱн пир кижи ӧл-парза, чақшы полар эди ба, са? – теди+. 51Мыны ол позынаң айтқан эбес, че ол чылда паштапқы улуғ абыс полған позы, Иисустың қалықтаң ӱчӱн ӧлерин кӧспектеп айттыр+. 52Чағыс қалықтаң ӱчӱн эбес, че Қудайдың тарал-парған палларын пирге чығарынаң ӱчӱн ӧлер теп, ол кӧспектеп айттыр+. 53Ол кӱннең ала Аны ӧдӱрерге чӧптежиб-алдылар+. 54Анаң аара Иисус ам иудейлер аразына кирбеди. Эн-чердиң қырыйындағы Ефраим теп тураға парып, ӱргенчиктеринме пирге анда турды.

55Иудейлердиң Пасха теп пайрамы чағынады. Пайрамның алында арығлайын теп, кӧп қалық Иерусалимге келди+. 56Келген қалық Иисусты тилеп чӧртир. Қудайдың Ӧргезинде турып, айдыштылар: – Пайрамға Ол келер ба, чоқ па? Мынаң ӱчӱн кемниң сағыш пар ба? – тештилер. 57Кем Ааң полған черин уңнаб-алза, писке уғуссын теп, улуғ абыстарба фарисейлер кижилеринге айттылар. Ээде айдып, ылар Аны тудыб-аларға санабыстырлар+.

Пӧлӱк 12

Вифания теп аалда Мария Иисусты қайақпа сӱртча

12^1•Пасхадаң алты кӱн алында Иисус Вифания теп аалға келип, ӧл-парған Лазарьды анда тирилип турғусты+. 2Анда Аға иирги аш пелнеп-салдылар, Марфа столға салып чӧрди, Лазарь Ааңма пирге одурғаннарының пирси полды. 3Мария чы нард теп ӧзӱмнең иштеген арығ қыймат миро теп қайақты пир фунт шен[*] алып, Иисустың азақтарын сӱртӱп, позының шажынма Ааң азақтарын чозубысты. Эм ишти чақшы чыспа толдыра-берди+. 4Андығ полғанда, ӱргенчиктеринең пирси, Симонның оғлу Иуда Искариот теп, Иисусты садып перерге сананған кижизи, айтты: 5– По миро теп қайақты ӱш чӱс динарий ақчаға садыбызып, шыққан ақчаны чоқ кижилерге ӱлеп-перерге керек полған, са? – теди. 6Иуда чоқ кижилердең ӱчӱн сағышрабады, позы чулғуш полғанынаң ӱчӱн ол ээде айтты. Ол ақча чығчаң тӱӱзекти, кижилер ақча анаара салзыннар теп, ал чӧрӱп, ақча алынды-но+. 7Иисус тезе айтты: – По тижи кижини тегбелаар. По қайақты ол Мени чығчаң кӱнге шеберледи – теди. 8Чоқ кижилер силердиң қыйзында қачан да поларлар. Мен тезе силербе по чашқа полбассым – теди. 9Иудейлердең кӧп кижи, Иисустың анда полғанын уғала, чағыс Иисуспа тоғажарға эбес, че Ол тирилип турғусқан Лазарьды да кӧрерге келдилер+. 10Улуғ абыстар Лазарьды да ӧдӱрерге чӧптежиб-алдылар. 11Лазарьдың, эзе, тирилип турғанынға кӧре, иудейлердең кӧп кижи Иисусқа пӱде-бердилер-но.

Иисус Христос Иерусалим теп тураға кирча

12•Пазағы кӱн пайрамға кӧп қалық чыылған. Иисустың Иерусалимге келчиғанын уғала, 13пальма ағаштың салаларын тудунм-алып, Аға ӱдӱре шық-келип, қыйғырдылар: – Осанна! Улуғ-Қаанның адыба келчиғаны, Израиль Қааны алғыштығ ползын! – тедилер. 14Иисус тезе, қулун иштек-малын таб-алып, аға мӱнди. Қудай Пичигинде пазылған: 15«Қоруқпа, Сион қызы[*]! Қааның, мына, қулун иштек-малға мӱнип, саға кел-турча» теп. 16Паштап ӱргенчиктери ноо полчығанын пилбен қалдылар. Соонда, Иисус пақтығ-шаптығ пол-парғанында, Аанаң ӱчӱн ноо пас-салғаны, Аға ээде ноо иштегеннери ылардың сағыштарына кирди+. 17Ааңма пирге полған қалық кӧрелеп айт чӧрди: Иисус, эзе, Лазарьди сӧӧк салчаң қуйдаң қыырыб-алып, аны тирилип турғусты теп. 18Ааң эткен қайғал небени уғыб-алып, қалық Аға ӱдӱре шықтыр. 19Фарисейлер ӧзере айдыштылар: – Нооны да эт полбанчабыс, кӧрчизар ба, са? Парчын қалық Ааңма пирге парча-но! – тештилер+.

Гректер Иисуспа тоғажар этчалар

20Пайрамда пажырарға келген кижилердиң аразында гректер полған. 21Ылар, Галилей теп чердағы Вифсаида теп аалдаң келген Филипп теп аттығ кижиге келип, айттылар: – Филипп пеғ, пис Иисусты кӧрер этчабыс – тедилер+. 22Филипп парып, Андрей теп кижиге айтты. Филиппе Андрей қожа парып, Иисусқа айттылар. 23Иисус, ылардың айтқанын уғыб-алып, айтты: – Кижи Оғлуның пақтығ теми келди теп – теди+. 24Шын, шын айтчам силерге: черге тӱш-парып, ӧлбен қалған пуғдай ӱрени – чағысқа қал-қалар, черге тӱш-парып, ӧл-парған ӱрен тезе – кӧп ӱрен чайар – теди. 25Кижи, позының чадыйын кӧӧлензе, аны чидир-салар. Кижи, позының чадыйынға чабал кӧрзе, аны шеберлер, ааңма тоозылбас-мӧгӱ чадыға кир-парар – теди. 26Маға полужып чӧрген кижи Мееңме пирге парзын. Мен қайдабым, ол андоқ ползын. Маға полужып чӧрген кижини Абам улуғлап қайралар – теди.

Иисус Позының ӧлеринме Позының тирилип турарынаң ӱчӱн кӧспектеп айтча

27Ам тыным ачығланып пастырча. Ноо айдайын? Абам! По тем полбазын теп, Саға айдар эдим. По темде поларға тезе Мен по чарыққа келдим-но – теди+. 28Абам! Адыңны пақта – теди. Тегридең ӱн уғулды: – Пақтадым, паза да пақтарым! – тедилди+.

29Мыны уғып турған қалық айдышты: – По кӱзӱрек кӱзӱреди теп, пиреелери тешти; пашқалары тезе: – По Ангел Аға айтты теп, тештилер. 30Иисус тезе айтты: – По ӱн Маға эбес, силерге уғулды – теди+. 31По чарықта чатчыған кижилер ам чарғыға тӱжерлер. Ам по чарықтағы кижилердиң пийи мынаң сӱрдӱрер – теди+. 32Мен по чердең ӧре кӧдӱрилгемде, парчын кижилерди Позымға тартыб-аларым – теди+. 33Ол поны айдып, қайдығ ӧлӱмме ӧлерим теп, пилиштире уғуза айттыр+. 34Қалық Аға айтты: – Христос по чашқа ӧлбес теп, Чозақта қыырдыбыс. Сен тезе айтчаң «Кижи Оғлу ӧре кӧдӱрилер» теп. Кижи Оғлу, ол кем? 35Иисус ыларға айтты: – Чарық силербе ӱр эбес полар-но. Чарық пар полғанче, қараашқы чарықты алыб-албазын теп сананып, пас чӧраар. Қараашқы пол-парза, парчыған кижи қайаға парчығанын уңнабан парча-но – теди+. 36Чарық силербе пар полғанче, чарыққа пӱдаар, чарықтың ооллары теп, полаар – теди. Поны айт-салып, Иисус кедре парыбысты.

Ноодаң аара иудейлер Иисусқа пӱтпенчалар

37Иисус ылардың кӧзӱнче қанче-қанче қайғал небе эткен да полза, Аға пӱтпентирлер. 38Исайя пророк айтқан: – Улуғ-Қаан! Пистиң айтқаныбысқа кем пӱткен? Улуғ-Қаанның кӱжӱ кемге ажылған? теп. Ам Исайя айтқан сӧстери пӱт-парды. 39Ылар пӱдӱп та полбадылар – Исайяның паза айтқанынча ошқаш – 40«По қалықтың қарақтары сол-парды, чӱректери тун-парды. Ылардың қарақтары кӧрбен-салча, чӱректери пилинмен-салча. Маға да келбенчалар, писти эмне теп»+. 41Исая, мыны айдып, Ааң пақтығ поларын кӧрӱп, Аанаң ӱчӱн айтқан полтыр. 42Иисусқа кӧп пийлер да пӱтти. Пӱтселер да, писти синагогадаң шығарыб-албазыннар теп, фарисейлердең қоруғып, Иисусқа пӱткенин айтпан чӧрдилер+. 43Қудайдың пақтығ полғаны эбес, кижиниң пақтығ полғаны ыларға артық полтыр+.

Қалғанчы кӱнӱнде кижилерди Иисустың сӧзи чарғылар

44Иисус уғуза айтты: – Маға пӱтчиған кижи, Маға эбес, че Мени Ысқанынға пӱтча – теди+. 45Мени кӧрчиған кижи, Мени эбес, че Мени Ысқанын кӧрча – теди+. 46Мен – Чарықпым, Маға пӱтчиған кижи қараашқыда қалбазын теп, по чарыққа Мен келдим-но – теди+. 47Қай-пирее кижи, Меең айтқанымға пӱтпезе, Мен аны чарғылабассым. Мен, эзе, по чарыққа чарғылабасқа, арғаларға келдим-но – теди+. 48Мени кӧрбес, сӧзимни уқпас кижи чарғыға тӱжер: андығ кижини по чарықтың қалғанчы кӱнӱнде Меең сӧзим чарғылар – теди. 49Мен, эзе, Пос-Позымнаң эбес, Мени ысқан Абамнаң айттым-но. Абам, сӧспектеп, Маға ноо айдарға-айтпасқа айтты – теди. 50Абамның сӧспеги тоозылбас-мӧгӱ чадыға кире аппарча теп, уңнапчам. Эткенде, Мен, айдып, Абамның Маға айтқанын айт чӧрчам-но – теди.

Пӧлӱк 13

Иисус Позының ӱргенчиктеринге азақтарын чунча

13^1Пасха пайрамның алында Иисус, Ааң по чарықтаң Абазынға шығар теми келе-берген теп, уңнады. По чарықта чатчаң Ааң Позының чон-қалығын тың даа кӧӧленчадып, ам Ол ыларды тыңаарақ кӧӧлене-берди+. 2Иирги чииш чиип одурғаннарында полған полтыр. Искариот Симонның Иудазы андоқ полған полтыр, ӧштӱғ кижилериниң қолынға Иисусты перибис теп, айна пайоқ Иудааң сағыжынға сағыш сал-салған полтыр+. 3Иисус, андоқ полып, Абазы Ааң қолынға парчын небени пере-берген теп, уңнады, анаң тезе Ол, Қудайдаң келген Позы, Қудайғоқ қарчы нанар теп, уңнадоқ+. 4Иирги аш чиир алында турып, Позының ӱстӱнгӱ кептерин шурун-келип, чозунчақ алыб-алып, қурчаныбысты. 5Анаң чунчаң айаққа суғ урыб-алып, ӱргенчиктериниң азақтарын чунуп, қурчанып алған чозунчақпа чоза-берди. 6Иисус, Симон-Пётрға келип, азақтарын аға чунғанда, анзы Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Азақтарымны чунмазаң, ол Сеең керегиң эбес-но – теди. 7Иисус аға айтты: – Иштепчиғанымны ам пилбен қалчаң, че соонда пилиб-аларзың – теди. 8Пётр Аға айтты: – Азақтарымны чундыртпассым – теди. Иисус айтты: – Чунарға пербезең, Мееңме пирге ӱлӱште полбассың – теди. 9Симон-Пётр Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Чағыс азақтарымны эбес, қоларымны да, пажымны да чун – теди. 10Иисус аға айтты: – Чунунған кижи ақ-арығ, аға азақтарын на чун-перерге керек. Силер да арығзар, че парчазы эбес – теди+. 11Силер парчазы арығ эбессар теп, айдып, Аны ӧштӱғ кижилериниң қолынға перибизер кижини уңнап-келип айттыр+. 12Ылардың азақтарын чунм-алып, Позының кебин кезинип, Ол, қыйын одур-келип, ыларға айтты: – Силерге ноо эткенимни уңнапчызар ба? – теди. 13Силер Мени Ӱргедигчи теп, Улуғ-Қаан теп, адапчызар, са. Ээде адапчығаннарың шын: Мен андығ поларым – теди. 14Мен, Улуғ-Қааннарың, Ӱргедиғчилериң да полып Позы, азақтарыңны чунчам. Силерге да, азақтарыңны ӧзере чунужарға керек-но. 15Силер, Мен қайде эткеним, ээдеоқ иштерзар теп, сананып, Мен силерге кӧргӱзе иштедим, эзе – теди. 16Шын, шын айтчам силерге: қул позының ээзинең улуғ эбес, элчи позының ысқанынаң улуғ эбес – теди+. 17Силер ам шыннығ кижилерзар. Уңнаб-алған шынны иштезаар, ырыстығ поларзар. 18•Силердиң парчазынаң эбес айтчам. Позым таллағаннарымны уңнапчам. Қайдығ да полза, «Мееңме пирге қалаш чиипчиған кижи Маға қолын кӧдӱрди» теп, Қудай Пичигинде пазылғаны пӱт-парзын – теди+. 19Ам Мен силерге полғалақ небени айтчам. Соонда, по Меең айтқан небелер пӱт-парза, по Менбим теп, силер пӱдерзар+. 20Шын, шын айтчам силерге: Меең ысқан ӱргенчигимни киириткен кижи, эткенде, Мени кииритча; Мени тезе киириткен кижи, эткенде, Мени ысқан Қудайды позыңа кииритча+.

Иуда Аны садыбызар теп, Иисус кӧргӱсти

21Мыны айдала, Иисус, тыныба ӧкпеленип, кӧрелеп айтты: – Шын, шын айтчам силерге: силердең пирси Мени садыбызар – теди+. 22Ӱргенчиктери, ӧзере кӧрӱжип, кемнең ӱчӱн айтқанын пил полбадылар. 23Ӱргенчиктеринең пирси, Иисустың кӧӧленгени, Аға қошта қыйын одуртыр+. 24Симон-Пётр ол ӱргенчигинге кӧргӱсти: Ол айтқан кижизи кем? – сура теп. 25Анзы Иисусқа тӧштеп, сурады: – Улуғ-Қааным! Ол кем? – теди. 26Иисус айтты: – Қалашты айаққа суғып, кемге перзем, ол полар – теди. Олоқ қалашты айаққа суғып, Симон Искариоттың оғлунға Иудаға перди. 27Қалашты перген соонда Иуданың иштинге шайтан кир-парды. – Этчең небени қапчығай эт – теп, Иисус аға айтты. 28Че Иисус ноодаң ӱчӱн аға ээде айтқанын қыйын одурған кижилердең қайзы да уңнабады. 29Иуда ақча чығчаң тӱӱзектиғ кижизи полды. Анаң аара кижилердең қайзы: «Этчең небени қапчығай эт» теп айдып, Иисус «Парып, пайрамға керек небе садыб-ал» теп, эбезе «Чоқ кижилерге пирее небени перзең» теп, айтқанын санандылар+. 30Иуда, перген қалашты алып, олоқ шыға-берди. Қараашқы тем полған.

Иисустың наа сӧспеги

31Ол шығып парыбысқанда, Иисус айтты: – Кижи Оғлу ам пақтығ пол-парды, Ааңма пирге Қудай да пақтығ пол-парды – теди. 32Ааңма пирге Қудай пақтығ пол-парғанда, Қудай да Позы Аны пақтар. Ылтам Аны пақтар – теди+. 33Палларым! Силердиң аразында поларға Маға ӱр эбес қалды. Мени тилеп чӧрерзар, че «Парар черимге чет полбассар» теп, иудейлерге айтқанымны ам силерге да айтчам – теди+. 34Силерге наа сӧспеқ перчам: «Ӧзере кӧӧленижаар» теп. Мен силерди қайде кӧӧленгем, силер эдоқ ӧзере кӧӧленижаар – теди+. 35Ӧзере кӧӧленишсаар, по Меең ӱргенчиктери теп, парчын кижи кӧрӱп пилер – теди.

Пётр нана-тӱжер теп, Иисус кӧспектеп айтты

36•Симон-Пётр Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Сен қайаға парчаң? – теди. Иисус аға айтты: – Мен парчыған черге сен ам Мееңме пирге пар полбанчаң, соонда парарзың – теди. 37Пётр Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Мен Сееңме пирге ам парар полбанчам ма? Керек полза, мен Сенең ӱчӱн ӧл-парарға да пеленмин-но – теди+. 38Иисус аға айтты: – Менең ӱчӱн ӧлер этчаң ма? Шын, шын айтчам саға: питик қыйғырғанче, сен Менең ӱш қада нана-тӱжерзиң – теди+.

Пӧлӱк 14

Чол, Шын, Чадығ – ол Менмин

14^1Чӱректериң ағрыбазын. Қудайға пӱдаар, Маға да пӱдаар – теди+. 2Абамның эминде чатчаң чер кӧп. Чер ас полған полза, Мен силерге айдар эдим: Мен силерге чер пелнерге парчам теп. 3Мен парып, силерге черди пелнеп-салғамда, нандыра айланып, силерди Позымға аларым. Мен қайда ползам, силер да анда ползар теп – теди+. 4Меең қайаға парчығанымны силер уңнапчызар, чолды да уңнапчызар – теди. 5Фома Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Қайаға парчығаныңны уңнабанчабыс-но. Чолды да қайдаң пилербис? – теди+. 6Иисус аға айтты: – Мен чолбым, Мен шынбым, Мен чадығбымоқ. Кем да, Мени эртиспен, Абамға четпес+. 7Мени уңназаар, Абамны да уңнапчызар. По темнең ала силер Аны уңнапчызар, Аны кӧргензар – теди. 8Филипп Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Писке Абазыңны кӧргӱссең, ол ла небе писке чедер – теди+. 9Иисус аға айтты: – Мен қанче-қанче тем силербе пирге, сен тезе Мени ам даа таныбанчаң ма, Филипп? Мени кӧрген кижи, Абамны да кӧрген. Эткенде, нӧӧре «Писке Абазыңны кӧргӱссең» теп, сурапчаң? – теди+. 10Мен Абамда полғанымға, Абам тезе Менде полғанынға сен пӱтпенчаң ма? Силерге сӧс айтчығамда, Мен Позымнаң эбес айтчам. Менде полчаң Абам парчын небе иштепча – теди+. 11Мен Абамда полчығанымға, Абам тезе Менде полчығанынға пӱдаар. Пӱтпезаар, Меең небе иштегенимни кӧрӱп, Маға пӱдаар – теди+. 12Шын, шын айтчам силерге: Маға пӱткен кижи Меең эткен ижимни андигоқ иштер. Ол кижи Менең да артық иштер. Мен, эзе, Абамға парчам-но – теди+. 13Мени улуғ тоолап, Абамнаң нооны да суразаар, парчын иштеп-перерим. Оғлунма пирге Абам пақтығ ползын теп – теди. 14Адымны улуғ тоолап, Менең суразаар, Мен иштеп-перерим – теди+.

Абам силерге пашқа Полушчыны перзин

15Мени кӧӧлензаар, сӧспектеримни эдерзар – теди. 16Абам силерге пашқа Полушчыны перзин теп, Мен Абамнаң суранарым. Ол Полушчы силербе пирге по чашқа пар полар – теди+. 17Ол полар Полушчы – Шыннығ Тын полар. Кижилер, Аны кӧр полбан, пил полбан полыптар, постарына чағын эт полбастар. Силер тезе Аны уңнапчызар, Ол, силербе пирге полып, анаң силердиң иштинде полар – теди. 18Мен силерди ӧксӱс қалдырбассым, силерге қарчы айланарым – теди. 19Чӱче полза, по чарықта чатчаң кижилер Мени паза пирда кӧрбестер, силер тезе Мени кӧрерзар. Мен, эзе, тириғбим, силер да тириғ қаларзар – теди+. 20Ол кӱн силер пилиб-аларзар: Мен Абамма пирге, силер Мееңме пирге, Мен да силербе пирге полчам теп – теди. 21Сӧспектеримни алып, тутчаң кижи, Мени кӧӧленчиған кижизи полча. Мени кӧӧленчиған кижиге Абам да кӧӧленер. Мен да аны кӧӧленип, аға Позым келип кӧрӱнерим – теди+. 22Иуда – Искариот эбес, пашқа Иуда – Аға айтты: – Улуғ-Қааным! Сен ноо, кижилерге эбес, писке ла Позың келип кӧрӱнерзиң ма? – теди. 23Иисус аға айтты: – Мени кӧӧленген кижи Меең айтқан сӧзимни тудаар. Абам аныоқ кӧӧленер. Пис Абамма, аға келип, ааңма пирге чадарбыс – теди. 24Мени кӧӧленменчиған кижи сӧзимни тутпанча. Силер мына ам уқчыған сӧс Менийи эбес, Мени ысқан Абамныйы – теди. 25Силербе пирге полғамче, Мен мыны айттым – теди. 26Абам, Мени улуғ тоолап, силерге Ақ-Арығ Тын полчыған Полушчыны ызар. Ол ысқан Полушчы силерди парчын небеге ӱргедер. Меең да по айтқан сӧстеримни Ол пазоқ айдар – теди+. 27Силерге абыр перчам, Позымның абырымны силерге перчам. Меең перчиған абырым, ол – кижи перген абыры эбес. Чӱрексинмен, қоруқпалаар – теди. 28«Силердең парып, силерғоқ келерим» теп, пайа айтқанымны уққанзар. Мени кӧӧленген кижилер ползаар, Абамға парчығанымны уғып, ӧргӱнер эдаар. Абам Менең улуғ-но – теди+. 29Небе полғалақта Мен силерге ам ол небе поларын айтчам. Соонда, Меең по айтқан небелер пӱт-парза, силер Маға пӱт-парарзар теп, – теди+. 30Маға силербе чооқтажарға кӧп чоқ қалды. Кижиниң қара қааны, эзе, келча-но. Менде ааң пирда небе чоқ – теди+. 31Меең Абамны кӧӧленчиғанымны по чарықтағы кижилер уңназыннар. Маға Абам сӧспектеп айтқанынча эт чӧрчам. Тураар, мынаң парааңнар – теди.

Пӧлӱк 15

Иисус, Ол – шын виноград ағажы

15^1Мен – шын виноград ағашпым, Абам тезе – виноград ӧстӱреечи – теди. 2Честек пербенчыған Меең саламны Абам кес-салча, честек тезе перчыған саламны, кӧп честектиғ ползын теп, Абам аарлапча – теди. 3Мен да силерге чарлап, сӧзимме силерди аарлапчам – теди+. 4Силер Мееңме пирге полаар, Мен да силербе пирге поларым. Сала, ағажы чоқ полза, пос-позынма честектиғ полбас. Силер да эдоқ, Мен чоқ ползаар, честектиғ полбассар – теди. 5Мен виноград ағашпым, силер тезе салаларзар. Кижи Мееңме пирге полза, Мен да ол кижибе пирге полғамда, ол кижи кӧп честектиғ полар. Мен чоқ, эзе, силер пирда небе иштеп полбанчызар-но – теди+. 6Мееңме пирге полбанчыған кижи, кескен сала чилеп, кедре ташталып, қур-парар. Андығ қуруғ салаларды чығып, отқа ӧртепчалар, кӧйзиннер теп – теди. 7Мееңме пирге ползаар, сӧстерим силердиң сағыштарыңда полза, ноо да сананғаннарың суразаар, парчын небе пӱт-парар – теди+. 8Кӧп честектиғ полып, ӱргенчиктерим теп ползаар, Абамны пақтаттырарзар – теди.

Христостың кӧӧленгенинде поларзар

9Абам Мени қайде кӧӧленди, Мен силерди эдоқ кӧӧленерим. Силер Меең кӧӧленгенимде полаар – теди+. 10Абамның сӧспектерин тут-келип, Мен Абамның кӧӧленгенимде полчам. Силер да Меең сӧспектеримни тутсаар, Меең кӧӧленгенимде поларзар – теди. 11Меең ӧргӱнижим силерде ползын, ӧргӱништериң толдырзын теп, по мыны слерге айттым – теди+. 12Меең сӧспектерим – мына-бо: Мен силерди қайде кӧӧленчам, силер ӧзере эдоқ кӧӧленижаар – теди+. 13Арғыжынаң ӱчӱн тынын салған ползаң, андығ кӧӧленгенинең артық кӧӧленгени чоқ+. 14Меең сӧспектеримде айтқанын пӱдӱрзаар, Меең арғыштарым поларзар+. 15Ам Мен силерди қулларым теп, адабанчам. Қул, ол ааң ээзи эдер небелерин уңнабанча. Абамнаң уққанымны силерге чооқтап-перип, анаң аара Мен силерди арғыштарым теп, ададым – теди+. 16Силер Мени эбес, Мен силерди таллаб-алғам. Ызып, силердиң кӧп ӱрен кӱтсин теп, ыстым. Кӧп ӱренниғ ползаар, Мени улуғ тоолап, Абамнаң нооны да суразаар, силерге парчын перилер – теди+. 17Эткенде, Меең сӧспегим силерге: ӧзере кӧӧленижаар! – теди.

Христосты кӧрелеп айтқан кижилерге қалық чабал кӧрер

18По чарықтың қалықтары силерге чабал кӧрзе, ол қалықтар силердең алдында Маға да чабал кӧрген теп, уңнаар – теди+. 19Силер по чарықтың кижилери полған ползаар, по чарық позыныйын кӧӧленер эди. Силер тезе по чарықтың кижилери эбессар. Мен, эзе, силерди по чарықтағы қалықтаң таллаб-алғам, анаң аара қалық силерге чабал кӧрча – теди+. 20«Қул позының ээзинең улуғ эбес» теп, силерге айтқан сӧзимни сағыштарыңа салынаар. Мени сӱрзелер, силерди да сӱрерлер. Меең сӧзимни тутсаар, силердиң сӧстериңни да тударлар – теди+. 21Че слер Меең адымны тоолапчығанын кӧрӱп, ээде эдерлер. Мени ысқан Қудайды да уңнабан, эдерлер – теди. 22Ыларға келбен, ыларға айтпан ползам, ылар қыйаллығ полбас эдилер. Че ам ылар, пистиң қыйалларым чоқ теп, айтпастар – теди+. 23Маға чабал кӧрген кижи, Абамға да чабал кӧрча – теди+. 24Менең пашқа кем да иштеп полбас небелерин иштебен ползам, ылар қыйаллығ полбас эдилер. Ам тезе ылар, иштеген небелеримни кӧрӱп, Маға да, Абамға да чабал кӧрчалар – теди+. 25«Маға чабал кӧрдилер тептеген» теп, ылардың Чозағында пасқан сӧс пӱт-парзын – теди. 26Абамнаң Мен силерге Полушчыны ызарым. Ол келер Полушчызы – Абамнаң шыққан Шыннығ Тын полар. Ол Полушчызы Менең ӱчӱн кӧрелеп айдар – теди+. 27Силер да, паштапқызынаң ала Мееңме пирге чӧрген постары, Менең ӱчӱн кӧрелеп айдарзар – теди+.

Пӧлӱк 16

16^1Силерге соонда аақ-теек полбасқа теп, Мен поны силерге айттым – теди. 2Силерди синагогалардаң шығара сӱрерлер. Силерди ӧдӱрип, мен Қудайға чақшы небе этчам теп, кижи ээде санапчыған тем келча – теди+. 3Абамны да, Мени да пилбен кижилер ээде қылынып чӧрерлер – теди+. 4Ол тем келгенде, Меең по айтқан сӧстерим силердиң сағыштырыңа кирзин теп, Мен ам силерге по небелерин айтчам-но. Алында силербе пирге полып, анаң аара нооны да айтпадым-но – теди+.

Шыннығ Ақ-Арығ Тын силерге келер

5Ам тезе Мени ысқан Абамға Мен парчам. «Қайаға парчаң» теп, силердең кемниң да сурары чоқ – теди+. 6Мен тезе силерге поны айдып, чӱректериң қунанып толдырдым – теди. 7Че Мен шын айтчам силерге: Мен парыбыссам, силерғоқ чақшы полар. Мен парбазам, Полушчы силерге келбес. Мен парзам ла, Аны силерге ызарым – теди+. 8Ол Полушчы келип, қыйалды, шынны, чарғыны кижилерге кӧргӱзер – теди. 9Маға кижи пӱтпенчиғанда, ол – қыйал – теди+. 10Мен Абамға парчам, Мени паза кӧрбессар, ол – шын – теди. 11Чер ӱстӱниң пийи чарғыға тӱшти, ол – чарғы – теди+. 12Мынаң да кӧп небе силерге айдарға пар, ам тезе силер аны пил полбассар – теди. 13Ол, Шыннығ Тын, келип, силерге парчын шынны айдар: Позының тапқанын эбес, Абамнаң уққанын айдар, шынап поларын кӧспектеп айдар – теди+. 14Ол Менийинең алып, силерге четтирер. Ээде эдип, Мени пақтадар – теди. 15Абамның қанче-қанче пар небелери – Менийи. Анаң аара Менийинең алып, силерге перер теп, айтчам – теди+.

Силердиң қунаныштарың ӧргӱнишке айлан-парар

16Мен Абамға парчам[*], анаң аара чӱче полза, силер Мени паза кӧрбессар, че анаң тем-тем пажында пазоқ кӧрерзар – теди+. 17Ӱргенчиктеринең қай-прелери ӧзере айдышты: – «Чӱче полза, силер мени паза кӧрбессар, анаң тем-тем пажында пазоқ кӧрерзар» теп, паза «Мен Абамға парчам» теп, Ааң писке айтқанының тилаазы қайдығ? – тештилер; 18«Чӱче полза» теп, айт-келип, Ол ноо небени айтча? Ааң айтқанын пилбен қалчабыс – тештилер. 19Иисус, ылардың ноо небе сурар этчиғаннарын пилиб-алып, ыларға айтты: – «Чӱче полза, Мени паза кӧрбессар, анаң тем-тем пажында Мени пазоқ кӧрерзар» теп айтқанымның тилаазын ӧзере сурашчызар ба? – теди. 20Шын, шын айтчам силерге: силер ылғап сықтарзар, по чарық тезе ӧргӱнер. Силер қунанарзар, силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айлан-парар – теди. 21Эпчи кижи, пала туғарда, ааң теми четти теп, ағрып эреленча. Пала туғыб-алза тезе, по чарыққа наа кижи келди теп, ӧргӱн-келип, эреленгенин ундут-салча – теди. 22Силер да ам қунанышчызар. Мен пазоқ силербе анаң кӧрӱшсем, силер ӧргӱнерзар. Силердиң ӧргӱнерин анда кем да чоқ этпес – теди. 23Ол кӱн тоғашсабыс, Менең пирда небени сурабассар. Шын, шын айтчам силерге: Мени улуғ тоолап, нооны да Абамнаң суразаар, Ол парчын небе силерге перер – теди+. 24По темге четтире, Мени улуғ тоолап, Қудайдаң нооны да сурабадаар. Ам сураар, сурағаннарыңны аларзар. Силерди мағат ӧргӱдерге санапчам – теди+.

Христос по чарықты негиб-алды

25Амдығы темге четтире Мен тӧӧйлеп айттым. Че ам тӧӧйлеп айтпай, Абамнаң ӱчӱн чажынман, ажылдыра айдар тем келча-но – теди+. 26Ол кӱн, Мени улуғ тоолап, Менең сурарзар. Силердең ӱчӱн Абамнаң сурарым ма, аны Мен айтпанчам – теди. 27Силердиң Маға кӧӧленгенин кӧрӱп, Меең Қудайдаң шыққанымға пӱткеннериң кӧрӱп, Абам Позы силерди кӧӧленча-но, – теди+. 28Мен Абамнаң шық-келип, по чарыққа келдим. Ам Мен по чарықты пазоқ артызып, Абамға нанчам – теди+. 29Ӱргенчиктери Аға айттылар: – Мына, ам Сен тӧӧйлеп эбес, теген айттың – тедилер; 30Кӧрчабыс: Сен парчазын уңнапчаң теп, кижиге Сенең небе сурарға керек чоқ теп. Анаң аара пӱтчабыс: Сен Қудайдаң келгензиң – тедилер+. 31Иисус ыларға айтты: – Ам пӱтчизар ба? – теди. 32Темнериң келча, пайоқ келди: Мени таштап-кел, силер таралып тезерзар. Мени чағысқаа артызарзар. Мен тезе чағысқа эбессим, Мееңме пирге Абам – теди+. 33Менде чарық-абыр силер табаар теп, поны айттым. По чарықта қыстаттырып чӧрерзар. Андығ да полза, пек тудунаар: Мен по чарықты негиб-алдым – теди+.

Пӧлӱк 17

Иисус ӱргенчиктеринең ӱчӱн пашқойып суранча

17^1Мыны айтқан соонда Иисус, тегриге ӧре кӧрӱп, айтты: – Абам! Темим четти. Позының Оғлуңны пақтат, Оғлуң да Сени пақтадар – теди+. 2Сен Аға кижиниң пажын пилерге кӱш пердиң. Ол даа ол кижилерге тоозылбас-мӧгӱ чадыйын перер – теди+. 3Кижи Сени, чағыс шын Қудайды, Сеең ысқан Иисус Христосты уңназа, тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ полар – теди. 4Мени ысқан керегиңни иштеп-салып, Мен Сени по чарықта пақтаттым – теди. 5Ам тезе Сен, Абам, Мени Позының пағыңма пақтабыс. Мен, эзе, по чарық чайалған алында Сееңоқ пағыңма пақтығ полғаным-но – теди+. 6Мен Сеең Маға по чарықта перген кижилерге Сеең адың аштым. Ылар Сенийи полғаннар, ыларды Сен Маға пергензиң, ылар сӧзиңни шеберлеп туттылар – теди. 7Ам ылар пилиб-алдылар: парчын Меең небелерим – Сеннең алған небелери-но – теди. 8Маға перген сӧстериңни ыларға айда-бердим. Ылар, сӧстериңни алынып, Мен Сеннең келгем теп, пилиб-алдылар, Сен Мени ысқанзың теп, пӱттилер – теди+. 9Мен ылардаң ӱчӱн суранчам. Парчын по чарықтағы кижилердең эбес, Сеең Маға перген кижилердең не ӱчӱн суранчам, ылар Сенийи-но – теди. 10Меең парчын кижилерим – Сенийи, Сеең парчын кижилериң – Менийи. Ол кижилериңнең ӱчӱн Мен пақтаттырдым – теди+. 11Мен ам по чарықта эбессим, ылар тезе по чарықта пар. Мен, эзе, Саға парыб-одурчам. Ақ-Арығ Абам! Сеең Позының адың тоолап, ыларды, пайа Сеең Маға перген кижилерди, маттап кӧрзең. Пис Сееңме пир полчабыс, олоқ ошқаш ылар пир ползыннар – теди+. 12Мен ыларба по чарықта полғамда, Сеең адың тоолап, ыларды, пайа Сеең Маға перген кижилериңни кӧрдим. Ылардаң кем да чит-парбады, Қудай Пичигинде пазылған чағыс «ӧлӱм оғлы» ла чит-парды – теди+. 13Ам тезе Мен Саға парчам. Меең ӧргӱнгеним ыларды да толдырзын теп, по чарықта Мен мыны айтчам – теди+. 14Сӧзиңни ыларға четтирдим. Че ылар, Меноқ чилеп, по чарықтаң эбестер. Анаң аара по чарықтағы кижилер ыларға чабал кӧрчалар – теди+. 15Ыларды по чарықтаң алыб-ал теп, суранманчам, чабалдаң ыларды шеберле теп, Мен Сенең суранчам – теди. 16Мен по чарықтаң эбессим, ылар эдоқ по чарықтаң эбестер-но – теди. 17Сен ыларды шынынма ақ-арығ иште. Сеең сӧзиң шын-но – теди. 18Сен Мени по чарыққа ысқан чилеп, Мен да ыларды по чарықтағы кижилердиң аразынға ыстым – теди+. 19Ылар да Сеең шынынма ақ-арығ постарында иштензиннер теп, Мен Позымны Саға перчам – теди.

20Мен ылардаң на ӱчӱн суранманчам, ӱргенчиктеримниң сӧстерин уғып, Маға пӱткен пашқа кижилердең ӱчӱн суранчам – теди. 21Ол кижилер пир ползын. Сен, Абам, Мееңме пир, Мен да Сееңме пироқ, ылар да Писпе андығоқ пир ползыннар. По чарықтағы кижилер Сеең Мени по чер ӱстӱнге ысканға пӱтсиннер – теди. 22Маға перген пақтығ полғанын Мен ыларға пердим: Пис пир, ылар андығоқ пир ползыннар – теди. 23Мен ылардың иштиннеринда, Сен да Меең иштимде полчаң. Ылар пир ползыннар. Сеең Мени ысқаныңны по чарық уңнаб-алзын. Мени чилеп, Сеең ыларды кӧӧленгениңни по чарық уңнаб-алзыноқ – теди. 24Абам! Мен қайда да полғамда, Сеең Маға перген кижилериң, Мееңме пирге андоқ ползыннар теп, санапчам. Сеең Маға перген пақтығ полғанымны ылар кӧрзиннер. Сен, эзе, по чарық чайалғалақта Мени кӧӧленгензиң-но – теди+. 25Шыннығ Абам! По чарықтағы кижилер Сени пилбен қалды, Мен тезе Сени пилиб-алдым. Мени Сеең ысқанын пылар да пилиб-алдылар – теди+. 26Мен ыларға Сени уңнаттым, паза да уңнадарым. Сеең Мени кӧӧленгениң ыларда қалзын. Мен да ыларба пирге қалайын – теди+.

Пӧлӱк 18

Иисусты тудыб-алып, пағлабысқаннар

18^1•Поны айдыб-одурып, Иисус ӱргенчиктеринме пирге Кедрон теп суғдың ол чандағы ағаш аразынға кирди.

2Аны садыбызар Иуда эдоқ ол ағаш арызын уңнаған полган, Иисус ӱргенчиктеринме пирге маң-сайа анда чыылышқаннар-но. 3Эткенде, Иуда анаара келтир. Ааңма пирге шағчы кижилер, улуғ абыстардың, фарисейлердиң кижилери полтыр. Чарытқыштарын, қылыштарын тудун-келип, келтирлер. 4Иисус, парчын Ааңма поларын уңнап, ыларға ӱдӱре шығып, айтты: – Кемни тилепчизар? – теди+. 5Аға: – Назареттең шыққан Иисусты – теп, айттылар. Иисус ыларға: – Ол Менмин – айтты. Ыларба қожа Аны садыбызар Иуда турды. 6«Ол Менмин» теп, Иисус айтқанда, ылар, қарчы паскыла, тизелен тӱштилер. 7Ол пазоқ: – Кемни тилепчизар? – теп, сурағанда, ылар пазоқ: – Назареттең шыққан Иисусты – теп, тедилер. 8Иисус ыларға айтты: – Мен, эзе, «Ол Менмин» теп, айттым-но силерге. Силер Мени тилепчизар, ыларды тезе тегбелаар, парзыннар – теди. 9«Сеең Маға перген кижилердең кемни даа чидирбен чӧрдим» теп, Ааң айтқан сӧзи пӱт-парзын – теди+. 10Симон-Пётр тезе, қылыштығ полған позы, қылыжын шурун-келип, улуғ абыстың қулын шап, оң қулағын аға кезе шапты. Ол қулдың ады Малх теп полды. 11Иисус, Симон-Пётрдың эткенин кӧриб-алып, айтты аға: – Қылыжың қынынға қарчы суқ-сал. Маға ноо, Абамның перген қыйналлығ чолба ам парбасқа ба? – теди+.

Иисусты улуғ абыстардың алынға ақкелдилер

12•Ээде полза, шағчы кижилер, ылардың улуглары, иудейлердиң иштеечи кижилери – ылар Иисусты тудыб-алып, пағлабысқаннар. 13Эңне паштап Аны Аннаға ақкелдилер. Ол Анна Каиафаның қасты полтыр. Ол Каиафа ол чыл эң улуғ абыс полған полтыр. 14Ол Каиафа иудейлерге: «Қалық туйуғыба ӧлгенче, пир кижи ӧл-парзын» теп, чӧп пертир+.

Пётр нана-тӱшти

15Иисус сооба Симон-Пётр, анаң Ааң пашқа ӱргенчиги пардылар. Ол пашқа ӱргенчиги улуғ абыстың таныжы полған полтыр, анаң аара Иисустаң соонда улуғ абыстың эжик-алынға кир-партыр. 16•Пётр тезе эжик-алынға кир полбан, таштында қалды. Чӱче полған соонда, улуғ абысқа таныш полған ӱргенчиги шығып, эжикчи тижи кижиге ноо-ноо айдып, Пётрды киритти. 17Ол эжикчи тижи кижи Пётрға: – По Кижиниң ӱргенчиктеринең пирси сензиң, эбес пе? – теп, айтты. Пётр: «Чоқ» теп, айттыр. 18Сооқ полған, чалчыларба қадаачылар ташында от салып, от қырыйында турып, чылындылар. Пётр да ыларба қожа чылынды.

Эң улуғ абыс Иисустаң сураштырча

19•Эң улуғ абыс Иисустаң Ааң ӱргенчиктеринең ӱчӱн, анаң ӱргедийинең ӱчӱн сурады. 20Иисус аға айтты: – Мен по чарықтағы кижилерге нооны да теген айт чӧрдим. Мен иудейлердиң чыылышқан черлерде – синагогаларда, Қудайдың Ӧргезинде да ӱргеттим. Чажынып, пирда небени айтпадым – теди+. 21Менең ноо сурапчазың? Мени уққан кижилердең сура. Ана, ылар Меең айтқанымны уңнапчалар-но – теди. 22Ол ээде айтчығанда, Ааңма қошта турған қадаачылардаң пирси, Аны наағынаң шап, айтты: – Улуғ абысқа ээде айдарға чарабас, пилдиң ма? 23Иисус аға айтты: – Айтқаным чарабас полза, айт-пер, ноо небе чарабас теп. Чарар полза, Мени ноо керек шапчазың? – теди. 24Анна пағлатқан Иисусты улуғ абыс Каиафаға ызыбысты.

Пётр Иисустаң ӱчӱн пазоқ нана-тӱшти

25Симон-Пётр турып чылынды. – Сен да Ааң ӱргенчиктеринең пирси, эбес па? – теп, аға айттылар. Ол нана-тӱжип, айтты: – Чоқ теп. 26Эң улуғ абыстың қулларынаң пирси, Пётр қулағын кезе шапқан кижиниң қарындажы, аға айтты: – Ағаш аразында Ааңма пирге мен сени кӧргем, эбес пе? – теди+. 27Пётр пазоқ нана-тӱшти. Олоқ темде питик қыйғыра-берди+.

Иисус Пилаттың алында

28•Каиафадаң Иисусты Рим қаанның пийиниң ӧргезинге аппардылар. Керек эртен полған. Абыстар постары ол ӧргезинге кирбен-салдылар. Ол ӧргезинге кирзелер, чудаң пол-парар эдилер, Пасха теп пайрамның чиижин чиибес эдилер. 29Пилат ыларға ӱдӱре шығып, айтты: – По Кижи ноо иштеп-салған теп, найнапчызар? – теди. 30Ылар айттылар: – Ол чабал этпезе, пис Аны саға ақкелбес эдибис – тедилер. 31Пилат ыларға айтты: – Аны алып, постарының Чозақтарыңма Аны чарғылаар – теди. – Кижини ӧлӱмге чарғыларға пистиң чарары чоқ – теп, иудейлер тедилер. 32Иисус пайа айтқан-но, қайдығ ӧлӱмме ӧлерин, ам Ааң сӧзи пӱт-пара чӧр+. 33Андығ полғанда, Пилат, ӧргезинге кирип, Иисусты позынға қыырыб-алып, айтты: – Сен иудейлердиң Қаанызың ма? – теди. 34Иисус аға айтты: – Сен, поны айдып, позың уңнағаның айтчаң ма, чоқ саға пашқа кижи айтты ба? – теди. 35Пилат айтты: – Мен иудей пеедим? Маға Сени позының қалығыңма улуғ абыстарың пере-бердилер-но. Ноо небе иштеп-салдың? – теди. 36Иисус аға айтты: – Меең қаан-черим по чарықта эбес. Қаан-черим по чарықта полған полза, Меең кижилерим Менең ӱчӱн туружып, Мени иудейлерге пербес эдилер. Че амдығы темде Меең қаан-черим мында эбес – теди+. 37Пилат Аға айтты: – Эткенде, Сен Қаан кижизиң ма? – теди. Иисус айтты: – Сен «Қаан кижизиң» теп, Мени ададың. Мен по чарыққа шынны кӧрелеп айдарға туғ келгем. Парчын шыннығ кижи Меең айтқанымны уқча – теди+. 38Пилат: – Шын, ол ноо небези? – теп, айдып, иудейлерге пазоқ шығып, ыларға айтты: – По Кижиниң пир да қыйалын таппадым – теди. 39Силердиң пир чозақ пар: Пасха пайрамда мен силердиң пир кижини тӱрмедең пожатчам. Иудейлер Қаанын силерге пожадайын ма? – теди+. 40По сӧстерин уғала, қалық парчазы қыйғырышты: – Аны эбес, Варавваны пожат – тештилер. Варавва тезе ӧдӱреечи кижи полған.

Пӧлӱк 19

19^1•Андығ полғанда, Пилат, Иисусты алып, қамчыба сӧгерге айтты. 2Шағчылар қазалчық тегелекти ӧрӱб-алып, ол тегелекти Ааң пажынға кестилер. Аға Позыңа қызыл кеп кезип, 3айттылар: – Эзен ползын, Иудейлер Қааны! – теп. Ээде айт-келип, Аны чӱзӱнең шаптылар. 4Пилат, пазоқ шығып, қалыққа айтты: – Мына, мен Аны силердиң алдынға турғусчам. Аны по турғус-келип, Мен Ааң пир даа қыйалын таппадым теп, айтчам – теди. 5Анаң пажында қазалчық тегелектиғ, қызыл кеп кескен Иисус шықты. – Мына, по Кижи! – теп, Пилат ыларға айтты. 6Улуғ абыстарба қадаачылар, Аны кӧриб-алып, қыйғырыштылар: – Аны креске кере тарт, кере тарт-сал Аны! – тештилер. Пилат ыларға айтты: – Постарың Аны алаар, креске кере тартсар, мен тезе Ааң пир даа қыйалын таппан қалдым – теди. 7Иудейлер аға айттылар: – Пистиң Чозақ пар. Пистиң Чозаққа кӧре, Ол Позыңны «Қудайдың Оғлубым» теп, адағаннаң аара ӧл-парзын – тедилер+. 8Пилат, по айтқанын уғыб-алып, қоруқ-парды. 9Пазоқ ӧргезинге кирип, Иисустаң сурады: – Сен қайдаң келгензиң? – теди. Иисус тезе ӱн шығарбан турды. 10Пилат Аға айтты: – Маға пирда айдарға санабанчаң ма? Меең Сени керек пожадарға, керек кере тартарға кӱжим пар, аны уңнабанчаң ма? – теди. 11Иисус айтты: – Саға ӧрертин перген полбаза, Маға ноо да иштебес эдиң. Анаң аара сен эбес, Мени саға ақкелген кижилер қыйаллығлар – теди+. 12По темнең ала Пилат Аны пожадарға ағлақ тилеп чӧре-берди. Иудейлер тезе қыйғырдылар: – Аны пожатсаң, Рим қаанынға арғыш полбассың. Позыңны қаан теп адапчаң кижи Рим қаанынға ӧштӱғ кижи ол, са – тедилер. 13Пилат, по айтқанын уғыб-алып, Иисусты кедре аппарып, позы тезе чарғычы черинге одур-салды. Ол чер Лифостротон[*] теп, адалған чери, еврейлеп – Гаввафа теп. 14По керек Пасха пайрамның алдында, пятницада кӱндӱс полтыр. Пилат қалыққа айтты: – По силердиң Қааннарың, кӧраар! – теди. 15Қалық тезе қыйғыра-берди: – Ол ӧл-парзын! Ӧл-парзын! Аны креске кере тарт-сал! – тештилер. Пилат айтты: – Қааннарыңны мен қайде креске кере тарт-салай? – теди. Улуғ абыстар аға: – Рим қаанынаң паза қаан пистиң чоқ-но – тедилер.

16Андығ полғанда, Пилат Аны креске кере тартарға перибисти. Иисусты алып, аппардылар.

Иисус Христосты креске кере тарттылар

17•Позының крезин эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты. 18Анда Аны креске кере тартылар. Ааңма пирге ийги кижини эдоқ креске кере тарттылар: пиреезин Иисустаң пир чанынаң, пиреезин пашқа чанынаң, Иисус ылардың ортазында полды. 19Пилат чартыда «По Назареттың Иисусы, Иудейлер Қааны» теп пичик пастырып, креске шаптырды. 20Иисустың креске кере тартылған чери турадаң ырақ эбес полғаннаң аара, ол пичикти иудейлердең кӧбӱзи қыырды. Ол пичик еврей, рим, грек тиллербе пазылған полды. 21Иудейлердиң улуғ абыстары Пилатқа келип, айттырлар: – Сен «Иудейлер Қааны» теп эбес, «Ол айтқан, Мен Иудейлер Қааныбым теп» пазарға керек полған-но – тедилер. 22Пилат ыларға айтты: – Меең пасқаным пасқанынча қалзын – теди. 23Шағчылар, Иисусты кере тарт-салып, Ааң кептерин алып, аны тӧрт тең ӱлӱшке ӱледилер: кижиге пир ӱлӱжинең. Хитон теп узун қалады қалды. Ол пӧлӱктербе тиккен эбес, ол туйуғыба соққан полтыр. 24Ылар ӧзере айдыштылар: – По қаладын чара тартпан, кемге четкей-не, шереби таштаңнар – тештилер. Пичигинде пазылғаны: «Кескен кебимни талажып, шереби таштадылар» теп, пӱт-парды. Шағчылар ээде иштедилер.

25Иисустың крес-ағаш тӧзӱнде Ааң ичези, ичезиниң қыс қарындажы – Мария Клеопова, Мария Магдалина турғаннар. 26Иисус Позының ичезин кӧриб-алтыр. Ааңма қошта кӧӧленген ӱргенчиги туртыр, аны кӧреле: – Эпчи кижи, по сеең оғлуң полар! теп, Позының ичезинге теди+. 27Анаң: – По сеең ичең полар! теп, ол ӱргенчигинге теди. По темнең ала ол ӱргенчиги Иисустың ичезин позыңа алып, кӧртир.

Иисус Христос ӧл-парды

28•Ааң соонда Иисус, парчын небе пӱт-парғанын уңнап, Пичигинде пазылғаны пӱт-парзын теп, айтты: – Суқсапчам – теди. 29Анда толдыра уксустығ[*] тӱӱс турған. Шағчылардаң пирси шӱберекти уксусқа суғып, аны иссоп теп ағаштаң эткен тайақ пажынға қазап-салып, Ааң ақсынға четтирди. 30Иисус, Аға перген уксусты иш кӧрӱп, айтты: – Парчын пӱт-парды! – теди. Пажын тӱжӱрип, тыны шық-парды.

31Ол кӱн пятница полды, пазағы кӱнде, эзе, – суббот кӱнде, иудейлердиң Пасха пайрамы полар полтыр. Анаң аара ол кере тартылған кижилердиң сӧӧктерин суббот пайрам кӱнге артыспасқа теп, ылардың чодаларын сындыра шап, сӧӧктерин тӱжӱрип чығарға теп, иудейлер Пилаттаң сурандылар. 32Шағчылар келип, Иисуспа пирге кере тартылған кижилердең пирсиниң, анаң пашқазының чодаларын сындыра шапқыладылар. 33Иисусқа келип, Ол ӧл-парғанын кӧриб-алып, Ааң чодаларын сындыра шаппантырлар. 34Че шериғчылардаң пирси Ааң қабырғаларын чыдаба кезе шажыбысқан, анартын қанма суғ аға-берди. 35Кижи, поны айдып, позы кӧргенин айтча, анаң аара ааң айтқаны шын. Шын айтчығанын ол уңнапча, силер аға пӱдаар теп, сананып, ол шынын айтча+. 36«Ааң ӱйе-сӧӧги сындыра шабылбас» теп, Пичигинде пазылғаны пӱт-парды. 37Пичигинде паза пир черинде пазылғаны пӱт-парды: «Чыдаба шаштырған кижиге кӧрерлер» теп.

Иисус Христосты чығ-салдылар

38•Мынаң соонда Аримафея теп аалдаң шыққан Иосиф теп кижи Пилатқа келтир. Иисустың сӧӧгин тӱжӱриб-алайын ма теп, ол Иосиф Пилаттаң сураптыр. Ол Иосиф Иисустың ӱргенчиги полған полтыр, че иудейлердең қоруғып, кемге да аны айтпандыр. Пилат Иосифтың айтқанын чараттыр. Анаң аара Иосиф парып, Иисустың сӧӧгин крестең тӱжӱриб-алтыр+. 39Анаң Никодим келтир. Ол Никодим алында пир қада қараағызын Иисусқа чӧрген полтыр. Ам тезе ол Никодим пир чӱс фунт[*] алойлығ, смирналығ қайақ ақкелтир+. 40Ылар Иисустың сӧӧгин алып, иудейлердың чозағынма Аны чығ-салдылар: чақшы чыстығ қайақ арығ кеденге урып, ол табарға Аны орап-салдылар+. 41Ааң кере тартылған чердең ырақ эбесте ағаштар ӧскен полтыр. Ол ағаш черде пир пош қуй полған полтыр, кижиниң сӧӧгин чығарға теп, иштеткен қуйы. 42Ол қуй чағын полчыған, анаң аара анда Иисустың сӧӧгин чығ-салдылар. Иудейлердиң пятница кӱн эртчиғаннаң аара Аны ээде маңзрап чығ-салдылар.

Пӧлӱк 20

Иисус Христос тирилип турды

20^1•Недлениң паштапқы кӱнӱнде Мария Магдалина эртен эрте, таң атқалақта, қуйға келди. Келип, анаң кӧргени – қуйды пектеген тажы аңдарыл-парып, кедре чатча. 2Андығ небени кӧриб-алып, Мария Симон-Пётрға, анаң Иисустың кӧӧленген пашқа ӱргенчигинге чӱгӱр парып, ыларға айтты: – Улуғ-Қаанның сӧӧгин сӧӧк салчаң қуйдаң аппарыбыстылар, қайаға аппарыбысқаннарын уңнабанчабыс – теди+. 3Пётрба пашқа ӱргенчиги шығып, сӧӧк салчаң қуйға пара-бердилер. 4Ылар чӱгӱрдилер, паштап пирге, анаң пашқа ӱргенчиги Пётрдаң қапчығарақ чӱгӱрип, сӧӧк салчаң қуйға пурнада келтир. 5Қуйдың иштинге мӧккей-келип кӧргени – Аны орал-салған полған кеден табары анда черде чат-қалғанын кӧриб-алды, қуйға кирбен-салды. 6Анаң Симон-Пётр келе-берип, қуйға кирди. Қуйға киргени – кеден табары ла черде чатча, 7анаң пажынға тартыл-салған полған плат андоқ, кеден табарынма пирге эбес, пашқа черде чатча. 8Пурнада келе-берген полған ӱргенчиги анаң қуйға кир-парды. Қуй иштин кӧриб-алып, Аға пӱде-берди. 9Че Ол тирилип турар теп, Пичигинде пазылғанын ылар уңнабадылар-но. 10Андығ полғанда, ӱргенчиктери эмге нандылар.

Тирилип турған Христос Мария Магдалинаға кӧрӱнди

11•Мария чы сӧӧк салчаң қуйдың қыйзында ылғап турды. Ылғап турып, қуйдың иштинге мӧккей-келип кӧргени – 12Иисустың ӧлген сӧӧги чатқан черинде ийги ақ кеп кескен ангел одурча: пиреези паш чатқан чанында, пиреези азағы чатқан чанында. 13Ол ангеллар аға айттылар: – Эпчи кижи! Сен ноо ылғапчазың? – тедилер. Ол Мария ыларға айтты: – Улуғ-Қаанымны аппарыбыстырлар, қайаға аппарғаннарын уңнабанчам-но – теди. 14Мыны айт-келип, анаң қарчыйлан кӧргени – анда Иисус турчаттыр. Ол турған Иисусты Мария таныбан қалды+. 15Иисус аға айтты: – Эпчи кижи! Сен ноо ылғапчазың? Кемни тилеп чӧрчаң? – теди. Ол Мария, Иисусты танып полбан, ол кижи – ағаш-чачықтар кӧрчиған кижизи теп сананып, Аға айтты: – Қааным! Сен Аны қайдығ черге аппар-салғанзың? Ол қайда полғанын маға айт-перзең, Аны алыб-алайын – теди+. 16Иисус аға айтты: – Мария! – теди. Мария, айланып, Аға айтты: – Раввуни! – теди. (Пистиң тилбе «Ӱргедигчи» теп). 17Иисус аға айтты: – Мен Абамға ӧре шыққалақпым, Мени тегбе. Че қарындаштарымға парып, ыларға: «Мен Абамға, силердиң да Абаларыңа, Қудайымға, силердиң да Қудайларыңа ӧре шығыб-одурчам» теп, айт-пер. 18Мария Магдалина парып, Улуғ-Қаанны кӧргенин, Ол аға ноо айтқанын ӱргенчиктеринге чооқтап-перди.

Тирилип турған Христос ӱргенчиктеринге кӧрӱнди

19•Олоқ кӱн, недлениң паштапқы кӱнниң ииринде, ӱргенчиктери иудейлердең қоруғып, эжиктерин пектеп-келип, чыылышқаннарында, ыларға Иисус келди. Иисус келип, ылардың ортазында тур-салып: «Абыр силерге ползын!» теп, теди. 20Ээде айт-келип, Ол ыларға Позының қолларын, азақтарын, қабырғаларын кӧргӱсти. Улуғ-Қаанын кӧреле, ӱргенчиктери ӧргӱндилер. 21Иисус ыларға ийгинчизин айтты: – Абыр силерге ползын! Абам Мени ысқан, андығоқ Мен силерди ысчам – теди+. 22Ээде айдып, Ол ыларға ӱбӱрди. Ӱбӱрип, айтты: – Ақ-Арығ Тынын алаар – теди. 23Кемге қыйалларын таштазар, ылардың қыйаллары ташталзын. Кемниң қыйалларын артыссар, ылардың қыйаллары қалзын – теди. 24Иисус келгенде, он ийгидең пирси, Ийгис теп шолалығ, Фома теп ӱргенчиги ылардың аразында полбаандыр+. 25– Пис Улуғ-Қаанны кӧрдибис – теп, аға ӧске ӱргенчиктери айттылар. Ол ыларға айтты: – Ааң позуғдаң палығлығ қолын кӧрзем ле, падырбажымма ол позуғдаң палығын тегзем ле, қолымма Ааң қабырғаларын тегзем ле, анда ла пӱде-берерим – теди.

Тирилип турған Иисуспа Фома теп ӱргенчиги

26Сегис кӱнниң пажында Ааң ӱргенчиктери пазоқ эмде полдылар, Фома ыларбоқ пирге полды. Эжик пектиғ да полған полза, Иисус кир-парды. Ӱргенчиктеринең ортазында тур-салып: «Абыр силерге ползын!» теп, айтты. 27Анаң Фома теп ӱргенчигинге айтты: – Қолыңны пеере суғунып, қолларымны тегиб-ал. Қолыңны қабырғаларымға салып, кӧр. Пӱтпес полбан, пӱт-турған кижи пол – теди. 28Фома Аға айтты: – Меең Улуғ-Қааным, меең Қудайым! – теди+. 29Иисус аға айтты: – Сен, кӧриб-алып, пӱттиң. Кӧрбен пӱткеннери ырыстығ – теди+.

По ном нооға пас-салғанынаң ӱчӱн

30Иисус ӱргенчиктеринге мынаң да кӧп қайғал небе чайаған. Че по номда ылардаң ӱчӱн пазылбан қалды+. 31Иисустың – Христос, Қудайдың Оғлу полғанынға пӱт-тураар теп, Аға пӱт-келип, Ааңма пирге тириғ қалаар теп, мынаң ӱчӱн по ном пасқан полған+.

Пӧлӱк 21

Тирилип турған Иисус Христос талайда полған ӱргенчиктеринге кӧрӱнди

21^1Мынаң соонда Иисус Тивериада-талайының[*] қажында пазоқ ӱргенчиктеринге кӧрӱнди. Кӧрӱнгени мындығ полды+. 2Симон-Пётр, Ийгис теп шолалығ Фома, Галилейдағы Кана теп турадаң шыққан Нафанаилы, Зеведейдиң оолары, анаң ийги Ааң пашқа ӱргенчиги, ылар пирге полған полтырлар+. 3Симон-Пётр ыларға: – Мен палықтап парчам – теп, айтты. Ылар: – Пис та сееңме парчабыс – теп, тедилер. Кебеге кирип, парыбыстылар, ол қараағызын пир да палық тутпадылар. 4Таң адып, чарық пола-бергенде, Иисус талай қажында туртыр. Ӱргенчиктери тезе Аны таныбадырлар+. 5Иисус ыларға айтты: – Палларым! Силердиң чиирге пирее небе пар ба? – теди. – Чоғул – теп, ӱндештилер. 6Ол ыларға айтты: – Ағларың кебениң оң чанынаң таштазар, палық аңнарзар – теди. Ылар ағларын оң чанынаң таштап, палық эң кӧп кир-парғаны: ағларын суғдаң шығарып полбадылар. 7Андығ полғанда, Иисустың кӧӧленген ӱргенчиги Пётрға: – По – Улуғ-Қааныбыс! – теп, айтты. Симон-Пётр, Ол Улуғ-Қаан теп, уғыб-алып, чылаш полған эди-чанын кеппе қурчанып, суға аттып, суғ қажынға чӱзе-берди+. 8Ӧске ӱргенчиктери тезе, палықтығ ағларын тартқанче, кебебе ықтылар. Суғ қажы ырақ та эбес полды, пирее ийги чӱс қол қарызында[*] полған полтыр. 9Суғ қажынға шыққаннары: от кӧйча, ол оттың ӱстӱнде палықпа қалаш. 10Иисус ыларға айтты: – Аңнаб-алған палықты ақкелаар – теди. 11Симон-Пётр парып, ағларын қажынға шығара сӧртеб-алды. Ағларында қозур палық кӧп полған, пирее пир чӱс элиғ ӱш палық полған полтыр. Андығ кӧп палық таа полза, ағлары талалбан қалды. 12Иисус ыларға: – Келип, азыранаар – теп, айтты. Ӱргенчиктеринең пир даа кижи «Сен кемзиң» теп, Аанаң сурабады. Ааң Улуғ-Қаан полғанын ылар уңнадылар. 13Иисус пас-келип, қалаш алып, ыларға перди. Палықты да перди. 14Пееде Иисус, тирилип турған соонда, ӱжӱнчи қада ӱргенчиктеринге кӧрӱнди+.

Иисуспа Пётр

15Ылар чииб-одурғаннарында, Иисус Симон-Пётрға айтты: – Ионаның оғлу Симон! Сен Мени ылардаң артық кӧӧленчаң ма? – теди. Пётр Аға: – Эзе, Улуғ-Қааным! Меең Саға кӧӧленгенимни уңнапчаң-но – теп, айтты. Иисус аға: – Меең қойларым қадарып чӧр – теп, теди. 16Анаң ийгинчи қада: – Ионаның оғлу Симон! Мени кӧӧленчаң ма сен? – теп, теди. Пётр Аға: – Эзе, Улуғ-Қааным! Меең Саға кӧӧленгенимни уңнапчаң-но – теп, айтты. Иисус: – Қойларымны қадарып чӧр – теп, айтты. 17Ӱжӱнчи қада айтты: – Ионаның оғлу Симон! Мени кӧӧленчаң ма сен? – теди. Мени кӧӧленчаң ма сен теп, ӱжӱнчи қада сурағаннаң ӱчӱн Симонның ачыйы келди. Симон айтты: – Улуғ-Қааным! Сен парчын небе уңнапчаң-но. Меең Саға кӧӧленгенимни уңнапчаң-но – теди. Иисус аға: – Қойларымны қадарып чӧр – айтты; 18Шын, шын айтчам саға: сен чаш полғаңда, позың қур қурчанып, қайаға саназаң, анаара пардың. Қар-парзаң тезе, пашқа кижи қолларың ӧре кӧдӱртип, сени қурчанып, сен санабан черге аппарар – теди. 19По небени айт-келип, Иисус Пётрға, ол қайдығ ӧлӱмме ӧлерин пилдиртир. Мыны айт-келип, «Мееңме пирге пар» теп, теди+.

Иисуспа Ааң кӧӧленген ӱргенчиги

20Пётр тезе қарчыйлан анаң кӧргени: ааң соонында Иисустың кӧӧленген ӱргенчиги парча. Пайа, иирги аш чиип одурғаннарында, по ӱргенчиги, Иисустың тӧжӱнге қыйын чат-келип, Иисустан: – Улуғ-Қааным! Сени кем, эзе, садыбызар? – теп, сураған полған+. 21Ол ӱргенчигин кӧриб-алып, Пётр Иисусқа айтты: – Улуғ-Қааным! Ааңма ноо полар? – теди. 22Иисус аға айтты: – Мен пазоқ нан келгемче, ол полып қалзын теп, санапчам. Мен ээде саназам даа, сеең керегиң пар ба? Сен Мееңме пирге парзаң – теди+. 23По сӧс уққан қарындаштар аразында табыш шықты, ол кӧӧленген ӱргенчиги ӧлбес теп. Иисус: «ол ӧлбес» теп, айтпады. Ол: «Меең пазоқ нан келгемче, ол полып қалзын теп, санапчам. Мен ээде саназам даа, сеең керегиң пар ба?» теп, айтты ла.

Соондағы сӧс

24Ана ол ӱргенчиги кӧрелеп айтқанын мында пас-салды. Ааң кӧрелеп айтқаны шын теп, уңнапчабыс+. 25Мынаң да пашқа Иисустың иштегени кӧп. Че аны парчазын пас-салзаң, ол пасқан номнары по чарыққа сыңмас теп, уңнапчам. Аминь+.

* 1:21 Илия – эңне улуғ тоолаған пророктардаң пирси. Ол Илия Иисустың чатқанынаң пирее сегис чӱс чыл алында чатқан полтыр. Христостың келер алындағы темде Илия по чарыққа келер теп, иудейлер пӱттилер.

* 1:46 Назарет теп тура – кичиғ, кӧрӱнмес тура полған полтыр. Ол турадаң ӱчӱн Қудай Пичиги ноо да паспаан. Иисус анда туғбан полза, Назарет-турадаң ӱчӱн кем да уқпас эди.

* 2:6 Еврей чозағы мындығ: чиир алында позының қолларың, қазан-айақтарың маттап чунарға керек. Ол чунар керегинге таш шапчақтарда суғ урған полған.

* 3:14 Қудай Пичигинде – Саннар теп номында – мындығ пазылғаны пар: израиль қалығын Моисей қуба чӧлде чӧргӱскенде, қалығы Қудайға қаныққанче айт шықты. Анаң аара Ааң сӧзин уқпанчыған қалыққа Қудай оолығ чыланнарды ыза-берген. Израиль қалығы позының қыйалын пилингенде, Қудай Моисейге кӱлер чыланны иштеп-саларға айтқан. Ол кӱлер чыланға кӧрчадып, ызырған кижилер чазыл-парғаннар.

* 4:5 Қудай Пичигинде – Чайалған чадыйы теп номында – мындығ пазылғаны пар: израиль қалығының Авраам теп абазы полған. Ааң внуғу Якуп, кӧшчең малчы полчығанында, ол черди позыңа садыб-алған полтыр. [Соонда ол черде Якуптың оғлуны Иосифты чығ-салғаннар.]

* 4:42 Христос теп грек тилинде, Мессия теп еврей тилинде, пистиң тилибисте Арғалаачы теп полар.

* 5:2 Қой паратазы (шомчаң чер) – суғлуғ чер. Қудайдың Ӧргезинде кӧдӱрерге теп, ызық малды ол суғда чунғаннар.

* 6:19 Пирее пеш-алты персте шени.

* 6:31 Израиль қалығы эн черде чӧргеннеринде, Қудай, ылар ӧл-парбазыннар теп, тегридең ыларға аш (манна теп адалған чииш) тӱжӱрген.

* 7:2 Одағлар турғусчаң пайрам – Иудейлердиң кӱскӱ темде сегис кӱн шығара пайрамначаң пайрамы. Пурунғу темде иудейлердиң абалары, эн черде чӧрӱп, одағларда чатқаннар. Абаларыбыс одағларда чатқанын сағыштарынға келзин теп, кижилер пайрамда андығоқ одағларды турғусқаннар. Ол пайрам кӱннерде кӧп иудей кижи Иерусалимда чыылған.

* 7:22 Эр кижилерге ле кескени эттилер. Кескени эткен эр кижи – Қудай таллаған қалықтың кижизи теп пӧлгӱзи.

* 10:22 Қудай Ӧргезин Наалатқаны теп пайрам (еврей тилбе Ханука теп) – иудейлердиң улуғ пайрамы. Пир иудей эбес қаан, Иерусалим тураны негиб-алып, Қудай Ӧргезинде позының идолын турғустыр. Ана ол идолын Қудай Ӧргезинең шығарғанын сананып, иудейлер по пайрамны пайрамначаңнар.

* 12:3 Фунт (фунт шен) – пирее ӱш чӱс грамм.

* 12:15 Сион қызы – ээде иудейлер Иерусалим тураны ададылар.

* 16:16 По сӧстер пурунғу пичиктерде чоқ.

* 19:13 Таштаң пӱдӱрген шеркези.

* 19:29 Уксус – ачып-парған виноград суғу.

* 19:39 Пир чӱс фунт – пирее одус килограмм.

* 21:1 Паштапқы текста ол талай – Галилей-талайы теп адалған. Тивериада – ол талай қажында турған тура.

* 21:8 Пирее ийги чӱс қол қарызында – пирее пир чӱс метрда.

+ 1:1 Ыйбан 20:28,

+ 1:4 Ыйбан 5:26, Ыйбан 11:25, Ыйбан 8:12, Ыйбан 9:5, Ыйбан 12:46

+ 1:6 Марк 1:4,

+ 1:7 Ыйбан 3:26, Ыйбан 5:33, Ыйбан 10:41, Ыйбан 20:31,

+ 1:11 Ыйбан 5:43
+ 1:13 Ыйбан 3:3,
+ 1:17 Ыйбан 7:19, Ыйбан 14:6
+ 1:18 Ыйбан 6:46,
• 1:19 Марк 1:2-8,
+ 1:32 Марк 1:10,
+ 1:35 Марк 2:18,
+ 1:36 Ыйбан 1:29
+ 1:38 Ыйбан 18:4, Ыйбан 18:7
+ 1:40 Марк 1:16-20,
+ 1:41 Ыйбан 4:25
+ 1:42 Марк 3:16,
+ 1:44 Ыйбан 12:21
+ 1:45 Ыйбан 21:2,
+ 1:49 Ыйбан 11:27
+ 2:1 Ыйбан 4:46, Ыйбан 21:2

+ 2:4 Марк 14:41, Ыйбан 7:6, Ыйбан 7:30, Ыйбан 8:20, Ыйбан 13:1

+ 2:6 Ыйбан 3:25
+ 2:12 Марк 3:31, Марк 6:3, Ыйбан 7:3,
• 2:13 Марк 11:15-17,
+ 2:13 Ыйбан 6:4, Ыйбан 11:55
+ 2:18 Ыйбан 4:48, Ыйбан 6:30,

+ 2:19 Марк 8:31, Марк 14:58, Марк 15:29, Ыйбан 10:18

+ 2:22 Ыйбан 12:16
+ 2:23 Ыйбан 11:45
+ 3:1 Ыйбан 7:50, Ыйбан 19:39
+ 3:5 Марк 16:16,
+ 3:13 Ыйбан 6:38,
+ 3:14 Ыйбан 8:28, Ыйбан 12:32
+ 3:17 Ыйбан 8:15, Ыйбан 12:47
+ 3:18 Марк 16:16
+ 3:19 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 7:7
+ 3:22 Ыйбан 4:1-2
+ 3:24 Марк 6:17-18,
+ 3:25 Ыйбан 2:6
+ 3:26 Ыйбан 1:7, Ыйбан 5:33
+ 3:28 Марк 1:2, Ыйбан 1:20
+ 3:29 Марк 2:19
+ 3:33 Ыйбан 8:26
+ 3:35 Ыйбан 5:20
+ 3:36 Ыйбан 5:24, Ыйбан 6:40,
+ 4:2 Ыйбан 3:22
+ 4:3 Ыйбан 2:11-12
+ 4:14 Ыйбан 7:38
+ 4:19 Ыйбан 9:20
+ 4:25 Ыйбан 1:41,
+ 4:26 Ыйбан 9:37

+ 4:34 Ыйбан 5:30, Ыйбан 6:38, Ыйбан 9:4, Ыйбан 14:31

+ 4:42 Ыйбан 1:29,
+ 4:44 Марк 6:4,
+ 4:45 Ыйбан 2:23
+ 4:46 Ыйбан 2:1, Ыйбан 21:2, Ыйбан 2:12
+ 4:48 Ыйбан 2:18, Ыйбан 6:30,
+ 4:54 Ыйбан 2:11
+ 5:8 Марк 2:11,
+ 5:16 Ыйбан 15:20
+ 5:18 Ыйбан 7:1,

+ 5:20 Ыйбан 3:35, Ыйбан 10:17, Ыйбан 15:9, Ыйбан 17:26

+ 5:22 Ыйбан 17:2,
+ 5:23 Ыйбан 13:20, Ыйбан 15:23
+ 5:24 Ыйбан 3:36, Ыйбан 6:40, Ыйбан 20:31,
+ 5:26 Ыйбан 1:4, Ыйбан 11:25,
+ 5:28 Ыйбан 11:25, Ыйбан 11:43
+ 5:30 Марк 14:36, Ыйбан 6:38, Ыйбан 8:16
+ 5:31 Ыйбан 8:13
+ 5:33 Ыйбан 1:7, Ыйбан 3:26, Ыйбан 10:41
+ 5:36 Ыйбан 8:18, Ыйбан 10:25,

+ 5:43 Ыйбан 10:25, Ыйбан 12:12, Ыйбан 1:11, Ыйбан 3:11-12

+ 5:44 Ыйбан 12:43
• 6:1 Марк 6:30-44,
+ 6:4 Ыйбан 2:13, Ыйбан 11:55
+ 6:5 Ыйбан 1:44,
+ 6:8 Ыйбан 1:40, Ыйбан 1:44
+ 6:14 Ыйбан 4:25, Ыйбан 11:27
• 6:16 Марк 6:45-52
+ 6:30 Ыйбан 2:18, Ыйбан 4:48,
+ 6:34 Ыйбан 4:15
+ 6:35 Ыйбан 4:14, Ыйбан 7:37
+ 6:37 Ыйбан 17:6
+ 6:38 Ыйбан 3:13, Марк 14:36, Ыйбан 5:30
+ 6:39 Ыйбан 10:28-29
+ 6:40 Ыйбан 3:35, Ыйбан 5:24,
+ 6:44 Ыйбан 12:32
+ 6:46 Ыйбан 1:18
+ 6:51 Ыйбан 3:13,
+ 6:53 Марк 14:22-24,
+ 6:56 Ыйбан 15:4-5,
+ 6:62 Марк 16:19,
+ 6:64 Ыйбан 13:11
+ 6:69 Марк 1:24
+ 6:70 Ыйбан 13:2, Ыйбан 13:27
+ 6:71 Ыйбан 18:2-3
+ 7:1 Ыйбан 5:18, Ыйбан 8:37, Ыйбан 11:53
+ 7:3 Марк 3:31, Марк 6:3, Ыйбан 2:12,

+ 7:6 Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 8:20, Ыйбан 13:1

+ 7:7 Ыйбан 15:18, Ыйбан 3:19
+ 7:13 Ыйбан 19:38
+ 7:16 Ыйбан 8:28, Ыйбан 12:49, Ыйбан 14:10
+ 7:18 Ыйбан 5:41, Ыйбан 8:50
+ 7:19 Ыйбан 1:17
+ 7:20 Марк 3:22, Ыйбан 8:48, Ыйбан 10:20
+ 7:23 Ыйбан 5:16
+ 7:24 Ыйбан 8:15
+ 7:27 Ыйбан 8:14, Ыйбан 9:29, Ыйбан 19:9
+ 7:29 Ыйбан 8:55

+ 7:30 Ыйбан 10:39, Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 7:6, Ыйбан 8:20, Ыйбан 13:1

+ 7:31 Ыйбан 8:30
+ 7:33 Марк 14:7, Ыйбан 14:19, Ыйбан 16:5
+ 7:34 Ыйбан 8:21-22, Ыйбан 13:33
+ 7:37 Ыйбан 4:14, Ыйбан 6:35
+ 7:40 Ыйбан 1:21
+ 7:43 Ыйбан 9:16, Ыйбан 10:19
+ 7:50 Ыйбан 3:1, Ыйбан 19:39
+ 8:11 Ыйбан 5:14
+ 8:12 Ыйбан 1:4, Ыйбан 1:9, Ыйбан 12:35
+ 8:13 Ыйбан 5:31
+ 8:14 Ыйбан 13:3, Ыйбан 16:28, Ыйбан 7:27
+ 8:15 Ыйбан 3:17, Ыйбан 7:24, Ыйбан 12:47
+ 8:16 Ыйбан 5:30, Ыйбан 16:32
+ 8:18 Ыйбан 5:36,
+ 8:19 Ыйбан 16:3

+ 8:20 Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 7:6, Ыйбан 13:1

+ 8:21 Ыйбан 7:34-35, Ыйбан 13:33
+ 8:23 Ыйбан 17:14
+ 8:26 Ыйбан 15:15, Ыйбан 3:33

+ 8:28 Ыйбан 3:14, Ыйбан 12:32, Ыйбан 5:30, Ыйбан 7:16

+ 8:29 Ыйбан 4:34, Ыйбан 6:38
+ 8:30 Ыйбан 7:31
+ 8:37 Ыйбан 5:18, Ыйбан 7:1, Ыйбан 11:53
+ 8:48 Марк 3:22, Ыйбан 7:20
+ 8:49 Ыйбан 5:23
+ 8:50 Ыйбан 5:41, Ыйбан 7:18
+ 8:51 Ыйбан 5:24, Ыйбан 11:26
+ 8:54 Ыйбан 17:1,
+ 8:55 Ыйбан 7:28-29
+ 8:59 Ыйбан 10:31
+ 9:4 Ыйбан 4:34, Ыйбан 11:9, Ыйбан 12:35
+ 9:5 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 12:46
+ 9:6 Марк 7:33, Марк 8:23
+ 9:14 Ыйбан 5:9
+ 9:16 Ыйбан 7:43, Ыйбан 10:19
+ 9:17 Ыйбан 4:19, Ыйбан 6:14
+ 9:22 Ыйбан 7:13, Ыйбан 12:42, Ыйбан 16:2
+ 9:29 Ыйбан 7:27, Ыйбан 8:14
+ 9:37 Ыйбан 4:26
+ 9:41 Ыйбан 15:22,
+ 10:6 Марк 6:52, Марк 8:17
+ 10:11 Ыйбан 15:13,
+ 10:16 Ыйбан 11:52,
+ 10:17 Ыйбан 5:20
+ 10:18 Ыйбан 2:19
+ 10:19 Ыйбан 7:43, Ыйбан 9:16
+ 10:20 Марк 3:22, Ыйбан 7:20, Ыйбан 8:48,
+ 10:24 Ыйбан 1:24-25, Ыйбан 1:41
+ 10:25 Ыйбан 5:36
+ 10:28 Ыйбан 3:16, Ыйбан 17:12
+ 10:30 Ыйбан 17:11
+ 10:31 Ыйбан 8:59
+ 10:36 Ыйбан 3:17, Марк 2:7, Марк 14:64
+ 10:38 Ыйбан 14:10
+ 10:39 Ыйбан 7:30
+ 10:40 Ыйбан 1:28
+ 10:41 Ыйбан 1:7, Ыйбан 3:26, Ыйбан 5:33
+ 10:42 Ыйбан 7:31
+ 11:2 Ыйбан 12:3
+ 11:8 Ыйбан 8:59, Ыйбан 10:31
+ 11:9 Ыйбан 9:4, Ыйбан 12:35
+ 11:11 Марк 5:39,

+ 11:16 Марк 3:18, Ыйбан 14:5, Ыйбан 20:24, Ыйбан 21:2, Ыйбан 13:37

+ 11:24 Ыйбан 5:29, Ыйбан 6:39
+ 11:25 Ыйбан 1:4, Ыйбан 5:26,
+ 11:26 Ыйбан 5:24, Ыйбан 8:51
+ 11:27 Ыйбан 1:49, Марк 8:29
+ 11:37 Ыйбан 9:6-7
+ 11:41 Ыйбан 17:1
+ 11:42 Ыйбан 3:17
+ 11:43 Ыйбан 5:28
+ 11:44 Ыйбан 5:28
• 11:45 Марк 14:1-22,
+ 11:45 Ыйбан 2:23
+ 11:50 Ыйбан 18:14
+ 11:51 Марк 10:45
+ 11:52 Ыйбан 10:16,

+ 11:53 Марк 14:1, Ыйбан 5:18, Ыйбан 7:1, Ыйбан 8:37

+ 11:55 Ыйбан 2:13, Ыйбан 6:4,
+ 11:57 Ыйбан 7:11
• 12:1 Марк 14:3-9,
+ 12:1 Ыйбан 11:55, Ыйбан 11:1, Ыйбан 11:18
+ 12:3 Ыйбан 11:2
+ 12:6 Ыйбан 13:29
+ 12:9 Ыйбан 11:44
• 12:12 Марк 11:7-10,
+ 12:16 Ыйбан 2:22
+ 12:19 Ыйбан 11:47-48
+ 12:21 Ыйбан 1:44
+ 12:23 Ыйбан 2:4, Ыйбан 17:1
+ 12:27 Марк 14:34, Ыйбан 13:21
+ 12:28 Марк 1:11, Марк 9:7
+ 12:30 Ыйбан 11:42
+ 12:31 Ыйбан 16:11,
+ 12:32 Ыйбан 3:14, Ыйбан 8:28, Ыйбан 6:44
+ 12:33 Ыйбан 18:32

+ 12:35 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 9:4, Ыйбан 11:9,

+ 12:40 Марк 4:12,
+ 12:42 Ыйбан 3:1, Ыйбан 9:22, Ыйбан 16:2
+ 12:43 Ыйбан 5:44
+ 12:44 Ыйбан 13:20, Ыйбан 14:1
+ 12:45 Ыйбан 14:9
+ 12:46 Ыйбан 1:4, Ыйбан 8:12, Ыйбан 9:5
+ 12:47 Ыйбан 3:17, Ыйбан 4:42, Ыйбан 8:15

+ 13:1 Ыйбан 12:1, Марк 14:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 7:6, Ыйбан 8:20

+ 13:2 Ыйбан 6:70
+ 13:3 Ыйбан 17:2, Ыйбан 8:14, Ыйбан 16:28
+ 13:10 Ыйбан 15:3
+ 13:11 Ыйбан 6:64, Ыйбан 18:2
+ 13:16 Ыйбан 15:20
• 13:18 Марк 14:18-21,
+ 13:18 Ыйбан 6:70,
+ 13:19 Марк 13:23, Ыйбан 14:29, Ыйбан 16:4
+ 13:20 Ыйбан 12:44
+ 13:21 Марк 14:34, Ыйбан 12:27

+ 13:23 Ыйбан 19:26, Ыйбан 20:2, Ыйбан 21:7, Ыйбан 21:20

+ 13:29 Ыйбан 12:6
+ 13:32 Ыйбан 17:1, Ыйбан 17:5
+ 13:33 Ыйбан 7:34, Ыйбан 8:21
+ 13:34 Ыйбан 15:12
• 13:36 Марк 14:27-31,
+ 13:37 Ыйбан 11:16, Ыйбан 21:19
+ 13:38 Ыйбан 18:27
+ 14:1 Ыйбан 12:44
+ 14:3 Ыйбан 14:1,
+ 14:5 Ыйбан 11:16
+ 14:6 Ыйбан 1:17, Ыйбан 11:25,
+ 14:8 Ыйбан 1:43, Ыйбан 12:21
+ 14:9 Ыйбан 12:45
+ 14:10 Ыйбан 10:38
+ 14:11 Ыйбан 5:36
+ 14:12 Ыйбан 8:14, Ыйбан 13:3, Ыйбан 16:28

+ 14:14 Марк 11:24, Ыйбан 15:16, Ыйбан 16:23,

+ 14:16 Ыйбан 15:26, Ыйбан 16:13
+ 14:19 Ыйбан 7:33
+ 14:21 Ыйбан 16:27
+ 14:26 Ыйбан 15:26, Ыйбан 16:13,
+ 14:28 Ыйбан 14:1-2,
+ 14:29 Марк 13:23, Ыйбан 13:19
+ 14:30 Ыйбан 12:31,
+ 15:3 Ыйбан 13:10
+ 15:5 Ыйбан 6:56, Марк 4:20
+ 15:7 Ыйбан 14:14
+ 15:9 Ыйбан 5:20
+ 15:11 Ыйбан 3:29, Ыйбан 16:24, Ыйбан 17:13,
+ 15:12 Ыйбан 13:34
+ 15:13 Ыйбан 10:11,
+ 15:14 Марк 3:35
+ 15:15 Ыйбан 3:32, Ыйбан 8:26
+ 15:16 Марк 11:24, Ыйбан 14:14, Ыйбан 16:23
+ 15:18 Марк 13:13, Ыйбан 7:7,
+ 15:19 Ыйбан 8:23, Ыйбан 17:14
+ 15:20 Ыйбан 13:16, Ыйбан 5:16,
+ 15:22 Ыйбан 9:41
+ 15:23 Ыйбан 5:23
+ 15:24 Ыйбан 7:31, Ыйбан 10:37
+ 15:26 Ыйбан 14:17, Ыйбан 16:13,
+ 15:27 Ыйбан 19:35,
+ 16:2 Ыйбан 9:22, Ыйбан 12:42,
+ 16:3 Ыйбан 18:19
+ 16:4 Марк 13:23, Ыйбан 13:19, Ыйбан 14:29
+ 16:5 Ыйбан 7:33, Ыйбан 14:12
+ 16:7 Ыйбан 15:26
+ 16:9 Ыйбан 8:24
+ 16:11 Ыйбан 12:31,
+ 16:13 Ыйбан 14:17, Ыйбан 15:26,
+ 16:15 Ыйбан 17:10
+ 16:16 Ыйбан 7:33
+ 16:23 Марк 11:24, Ыйбан 14:14, Ыйбан 15:16
+ 16:24 Ыйбан 3:29, Ыйбан 15:11, Ыйбан 17:13,
+ 16:25 Марк 8:32
+ 16:27 Ыйбан 14:21
+ 16:28 Ыйбан 8:14, Ыйбан 13:3
+ 16:30 Ыйбан 2:24-25
+ 16:32 Марк 14:27, Ыйбан 8:16
+ 16:33 Ыйбан 14:27,

+ 17:1 Ыйбан 11:41, Ыйбан 2:4, Ыйбан 12:23, Ыйбан 8:54, Ыйбан 13:32

+ 17:2 Ыйбан 5:22, Ыйбан 13:3
+ 17:5 Ыйбан 1:1-2
+ 17:8 Ыйбан 6:69
+ 17:10 Ыйбан 16:15,
+ 17:11 Ыйбан 10:30
+ 17:12 Ыйбан 13:2, Ыйбан 10:28
+ 17:13 Ыйбан 3:29, Ыйбан 15:11, Ыйбан 16:24,
+ 17:14 Ыйбан 8:23, Ыйбан 15:19
+ 17:18 Ыйбан 20:21
+ 17:24 Ыйбан 14:3
+ 17:25 Ыйбан 8:55, Ыйбан 10:15
+ 17:26 Ыйбан 5:20
• 18:1 Марк 14:43-50,
+ 18:4 Ыйбан 13:1, Ыйбан 1:38, Ыйбан 20:15
+ 18:9 Ыйбан 17:12
+ 18:11 Марк 10:38, Марк 14:36
• 18:12 Марк 14:53-54,
+ 18:14 Ыйбан 11:50
• 18:16 Марк 14:66-68,
• 18:19 Марк 14:55-64,
+ 18:20 Ыйбан 7:26
+ 18:26 Ыйбан 18:10
+ 18:27 Марк 14:72, Ыйбан 13:38
• 18:28 Марк 15:1-5,
+ 18:32 Марк 10:33, Ыйбан 12:33
+ 18:36 Ыйбан 8:23, Ыйбан 17:14
+ 18:37 Ыйбан 3:11,
+ 18:39 Марк 15:6-7
• 19:1 Марк 15:6-20,
+ 19:7 Ыйбан 10:36,
+ 19:11 Ыйбан 18:2, Ыйбан 18:14
• 19:17 Марк 15:21-32,
+ 19:26 Ыйбан 13:23
• 19:28 Марк 15:33-41,
+ 19:35 Ыйбан 15:27,
• 19:38 Марк 15:42-47,
+ 19:38 Ыйбан 7:13
+ 19:39 Ыйбан 3:1, Ыйбан 7:50,
+ 19:40 Ыйбан 11:44
• 20:1 Марк 16:1-8,
+ 20:2 Ыйбан 13:23
• 20:11 Марк 16:9-11
+ 20:14 Ыйбан 21:4
+ 20:15 Ыйбан 1:38, Ыйбан 18:4
• 20:19 Марк 16:14-18,
+ 20:21 Ыйбан 17:18
+ 20:24 Ыйбан 11:16
+ 20:28 Ыйбан 1:1,
+ 20:29 Марк 15:32,
+ 20:30 Ыйбан 21:25
+ 20:31 Ыйбан 1:7, Ыйбан 3:14-15,
+ 21:1 Ыйбан 6:1

+ 21:2 Ыйбан 11:16, Ыйбан 14:5, Ыйбан 20:24, Ыйбан 1:45, Ыйбан 2:1,

+ 21:4 Ыйбан 20:14
+ 21:7 Ыйбан 13:23
+ 21:14 Ыйбан 20:19, Ыйбан 20:26
+ 21:19 Ыйбан 13:37,
+ 21:20 Ыйбан 13:23, Ыйбан 13:25
+ 21:22 Марк 9:1
+ 21:24 Ыйбан 15:27,
+ 21:25 Ыйбан 20:30

Чарытчаң Сӧстӱк

Чарытчаң Сӧстӱк

Марк Пасқан Ақ Тилаас

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. Е

6. И

7. Қ

8. К

9. Қ

10. К

11. Қ

12. М

13. Н

14. О

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Ӱ

21. Ф

22. Х

23. Ч

24. Ш

25. Я

Чарытчаң сӧстӱк

Абыстар – иудей религиязынаң шығара абыстар. Иудей абыстар Иерусалим теп турадағы Қудай Ӧргезинде штедилер. Анда лардың керек – Қудайға кӧдӱриғ кӧдӱрер кереги полған. Пайрамнарында кижилер ларға мал ақкелип, лар, Қудайға алғап, ол малды соғып, қанын ағысқаннар. Қайдығ да кижи абыс полбаан, Моисей пророктың ачазының – Ааронның тӧлӱнең шыққан кижилер ле абыс полчаңнар.

Авраам – еврей чон қалығының улуғ абалары. Еврей чон қалығы Авраамнаң чайаған. Ол Авраам, Қудайба Чӧп (Пурунғу Чӧп) алыжып, чон қалығын Қудайдың қолынға перген. Андығ полғанынаң ӱчӱн еврей чон қалығы Қудай таллаған чон қалық пол парды теп, течеңнер.

Ағарығ Тын – Қудайдың Тыны. Кижиге Ол қалабуқ полып учуғып тӱшча. Кижиге Ол тӱшкенде, кижи ақ сағыштығ, эбезе пророк пол парча. Иисусқа эдоқ, Ол Иордан суғда Крестеечи Ыйбаннаң крестенгенде, Ағарығ Тын учуғып тӱшти.

Айна – қазақ тилинде «бес», эбезе «дьявол», «злой дух» теп. Айналар постарының қаанынға – шайтанға полышчы полчалар, по чарықта чӧрчалар. Айналар, кижиниң иштинге кирип, аны ағрыдып, ааң сағыжын алынып ардатчалар. Иисус Христос ол айналарды кижидең шығара сӱр чӧрген. Анаң, Иисус кӱжин пергенде, ол айналарды Ааң ӱргенчиктери апостоллар кижидең шығара сӱргеннер.

Айнаға туттырған кижи – иштинге айна кирген кижи. Кижиниң иштинге кирип, айна аны пас турча, ааң сағыжын алынып, пулғатча, ардатча. Айнаға туттырғанда, кижи қыйал этча, қыйаллығ полча. Кижиниң айназын шығара сӱрип, Иисус Христос, Ааң ӱргенчиктери апостоллар кижиниң қыйалын шығарып таштадылар.

Ақ сағыштығ кижи – иштинге Ағарығ Тын кирген кижи, Қудайға пӱдип, қыйал этпен чатчыған кижи.

Ақ Тилаас – Иисус Христостың ӱргедийи. Қудайға айланып, қыйалларын ажылын келип, крестенип, кижи арғаланар полар, – мынаң ӱчӱн Ақ Тилаас айдылча.

Албан – Римның империязынға тӧлечең албан. Еврейлер чатқан черлер парчазы, Римның империязының қолынға кирип, аға албан тӧледилер.

Албанчы – қазақ тилинде «мытарь» эбезе «сборщик налогов». Римның империязының қазназынға албан чығчаң кижи. Албанчылар еврейлердиң кижилери полған. Анаң аара еврейлер албанчыларға қыртыштанып кӧрдилер, кӧӧленмедилер, лар Қудайы чоқ римның кижилеринме алышчалар теп.

Аминь – еврей сӧзи. Пистиң тилге кежиргенде: ээде ползын теп, шын теп. Пашқой сӧстиң, Ақ Тилаас номының ужында андығ сӧс айтчалар.

Ангел – грек сӧзи. Қазақ тилинде «вестник» теп, тадар тилинде «элчи» теп сӧс полар. Ангеллар кижи эбестер. Лар Қудайға полышчы полчалар. Қудай, ларды по чарыққа ызып, Позының сананғанын кижилердиң сағыштарынға четтирча, эбезе – лардың қолынма кижилерге полышча. Андығ ангел, элчи кижи полғанда, аны тилаасчы теп адапчалар.

Апостол – грек сӧзи. Ӧнеттин тилаас чарларға ызылған кижи. Қазақ тилинде «посланник» теп полар. Иисус, ӱргенчиктери аразынаң он ийги кижи таллаб алып, ларды апостоллар теп адады. Он ийги – ол ызық сан. Израиль чон қалығының уйазы он ийги тӧлдең шыққан полған. Апостоллар кижилер аразында Ақ Тилаасты чарлап чӧргеннер.

Арығ – қыйаллығ эбес, Қудай салған сӧспектерин тутчаң кижи – арығ кижи, Қудай чаратқан небе – арығ небе.

Арығла(рға) – кижиниң айназын шығара сӱрип, ағрызынаң чазып, қыйалын таштап, кижини қыйалы чоқ штерге. Кижини крестеп, аны арығ суға шомдылар, – эди чанынма, сағыжынма арығланзын теп. Суға шомғаны – арығланғанының таңмазы.

Ачыбан аш пайрам – четти кӱн Пасха пайрам соонда полчаң пайрам. Ачыбан аш пайрамын пайрамначаң кӱннерде тертпек ошқаш ачыбан қалаш пыжырып чиичеңнер.

Веельзевул – еврей сӧзи. Ээде еврейлер постарының тилбе шайтанны (айналардың қаанын) ададылар.

Геенна – Қудай чарғылаған қыйаллығ кижилер одуртчаң чери. Пашқа ады – ад. Анда қачан да ӱчӱрбес ӧрт шыдап полбас кӧйча.

Гефсимания – Елеон тағ тӧзӱндеги чер. Анда улуғ олива чемис сады полған.

Голгофа – Иерусалим теп турадаң ырақ эбесте полған чабыс тағ. Ол тағда Иисус Христосты креске кере тарттылар.

Давид, абабыс Давид – най аттығ шаптығ Иудея паза Израиль қааны. Вифлеем теп турада туған. Оғлан тужында мал қадарған. Голиаф алыпты неғ салған соонда аны улуғлап, қаан эткеннер. Қудай сананғанын Давид маттап чақшы этти, қалықтың пажын чараш пилип. Андығ эткенинге кӧре, Қудай сӧзин перген, Израиль қааннары қачан да ааң тӧлӱнең шыққан кижилери поларлар теп. Ана ааң тӧлӱнең олоқ Вифлеемнаң Мессия Христос Арғалаачы шығар полды.

Давидтың тӧлӱ – ээде Мессияны (Христосты) ададылар. Қудай Пичигинде пазылғанынға кӧре, Давид қаан тӧлӱнең шыққан кижи ле Христос полар полтыр.

Динарий ақча – Римның империяда айланчаң кӱмӱш ақча. Иисус тужында пир динарий ақча – пир кӱн штеп алчаң ақчазы.

Еврейлер – Қудайба Пурунғу Чӧп алышқан, иудей религиязын тутчаң чон қалық. Пашқа ады – израиль чон қалығы. Анаң аара «еврейлер», «иудейлер» «израиль кижилери» – парчын пир. Еврейлер Қудай таллаған чон қалығы полча. Лар арамей теп тилбе эрбектеп чооқташқаннар.

Елеон тағ – Иерусалим теп турадаң ырақ эбесте турған тағ. Ол тағ Қудай Ӧргезинең ӱдре турған.

Иерусалим – пурунғу тушта Израиль теп чердиң ӧӧн туразы. Ол турада иудей религиязының чағыс ла Қудай Ӧргези турған. Андоқ синедрион теп еврей чон қалығының ӧреги чыылығы чыылышқан.

Израиль – тадар тилинге «Қудайба қарбашқан» теп кежирча. Ээде Якупты адағаннар, ол ангелба қарбашқан соонда. Якуптың он ийги оол полған. Ана Якуптың оолларының тӧллери соонда израиль кижилери, израиль чон қалығы теп полыбысқаннар. Ол Якуптың оолларының тӧллери чатқан чери эдоқ Израиль теп адалча.

Иисус – еврей (арамей) тилинме «Иешуа» теп полар. Ол Христостың Арғалаачының ады.

Илия – Пурунғу Чӧп тужындағы аттығ шаптығ пророк. Қудай аны тириғдоқ тегриге алыб алған.

Император – Рим теп ӧӧн турада одурған қаан. Иисус Христос тужында ол Рим қааны еврейлер чатқан черлерин позының қолында тутқан. Еврейлердиң пажын пилип, ол қаан лардаң албан алған.

Исаак – Авраамның оғлу, Якуптың абазы. Авраам, Қудайды улуғ тоолап, кӧдӱриғ чилеп Исаакты Қудайға кӧдӱрерге чепсенди. Қудай, андығ Позыңа пӱт турғанын кӧрӱп, ангелын ызып, Авраамға айттырды, Исаактың орнунға чағын оттап чӧрген қойды кӧдӱрзин теп. Ол темнең ала еврейлер қойды, қурағанын Қудайға кӧдӱрчалар.

Иудей – еврейлердиң религиязының ады. Иудей религиязынға пӱтчең кижи, израиль теп чон қалығының кижизи. Иудей кижизи, еврей кижизи, израиль кижизи, – парчын пир. Иудей эбес, еврей эбес, израиль эбес кижилерди пашқа чозақтығ кижилер теп, гректер, эллиннер теп, адағаннар.

Қатчы чозақчы – Чозақты чақшы уңнаған қатчы кижилер. Лар қалықты Чозаққа ӱргеткеннер. Иисус Христос тужында еврейлер ларды маттап уғып, тың тоолағаннар. Қатчы чозақчы кӧп эбес кижи полған. Кӧп қатчы чозақчы синедрион теп ӧреги чыылыға кирдилер.

Кижи Оғлу – ээде Иисус Ақ Тилаас пичиктеринде Позыңны адады. Кижи оғлу, кижи – еврей тилинде парчын пир.

Кижи чозағы – Қудай салған чозағы эбес, – кижи тапқан чозағы.

Қолынма тег(ерге) – алғап, кижи ӱстӱнге қолын саларға. Иисус Христос, кижини қолынма тегип, аны ағрығдаң часты, ағрығдаң чазып, аны арығлады, қыйалларын таштап.

Кӧдӱриғ – қуш мал соғып, қанын ағызып, алғап, Қудайға сыйы. Еврейлер пайрам сайа Қудайға кӧдӱриғ кӧдӱрчаңнар.

Кӧрее – қай ноо полғанын кӧргени. Чарғы керегинең сӧс. Чарғы полғанда, чарғыға тӱшкен кижи қыйаллығ ба, чоқ ааң қыйалы чоқ па, – чӧп шығарарға пре кижиниң кӧреези керек. Ол кӧреезин кӧреечи кижи чарғычы алында айтча.

Кӧреечи – кӧреезин айтчаң кижи.

Кресте(рге), крестегени – крестеп, кижини арығ суға шомчалар, эди чанынма, сағыжынма арығланзын теп. Арығ суға шомғаны – арығланғанының таңмазы. Крестеген кижи – Қудайға айлан келген, қыйалларын таштап, арығланған, Қудайға пӱт турчаң кижи.

Крестенгени, крестен(ерге) – крестеген соонда, эт салған қыйалларын Қудайға ажылын келип, лардаң арығланарға.

Қудайға айлан(арға) – қыйалларын чақшы сананып, сағыжын пашқа эдип, паза миндиғ чадыйымма чатпассым теп, паза қыйал этпессим теп, Қудайдың алында сӧс перерге. Сӧс перип, перген сӧзинең шықпасқа.

Қудайдың Ӧргези – Иерусалим теп турада турған ӧрге. Синагогалар кӧп полза, Қудайдың Ӧргези пир ле полған. Еврейлер постарының пайрамнарында анда чыылыжып, Қудайға кӧдӱриғ кӧдӱргеннер. Пашқа черлерде кӧдӱриғ кӧдӱрерге чарабас полған. Паштапқы Қудай Ӧргезин пистиң эраның он чӱс чыл алында аттығ шаптығ еврейлер қааны Соломон пӱдӱрген полған. Иисус тужында тезе пашқа Қудай Ӧргези турған полған, аны еврейлер қааны Улуғ Ирод пӱдӱрген. Иисус кӧспегип айтқанынча, Ол ӧл парып, тирилип турған соонда, пистиң эраның четтон чылларда рим империяның шериғ кижилери ол Улуғ Ирод пӱдӱрген Қудай Ӧргезин аңдарып сайап салтырлар.

Қудайдың Паштағаны – кижилердиң қалықтардың пажын Қудай пилер тем. По чарыққа келип, Қудай парчын небе Позының қолынға алар.

Қыйал – Қудай салған сӧспектери айтқанынаң тоғра эткен небе, Қудайға, қоштағы кижиге чабал эткени.

Қыйалын ажылын(арға) – Қудайдың алында қыйал эткенин чойлабан ажарға. Ажылынып, сағыжын пашқа эдерге, чақшы эдерге.

Қыйалын ташта(рға) – эткен қыйалын чоқ эдерге. Қудай ла, кижи Ааң алында чойлабан қыйалын ашса, аны чоқ эдер. Кижи Қудайға айланза ла, ааң қыйалы ташталар.

Моисей – Израиль (еврей, иудей) чон қалығының улуғ пророгы. Қул полған еврей чон қалығын Моисей Египет теп чердиң фараон теп қаанының қолынаң пожадып ашыққан. Моисей еврейлерге позының Пичигин пас салған.

Моисей Пичиги – Моисей пасқан Пичиги. Ол Моисей Пичигинде Қудай аға айдып пере берген еврейлердиң Чозағы пазылған. Ол Моисей Пичиги Пурунғу Чӧп Пичикке кирча.

Наа Чӧп Пичиги – ол Пичикке кирча: тӧрт Ақ Тилаас номы, Ағарығ Апостоллар эт чӧргени номы, Апостоллардың ысқан қаттар номы, Ыйбан Богословтың кӧспектеп ашқанын номы.

Нана тӱж(ерге) – перген сӧзинең шығарға, шедик темде кемни кемни, қоруғып, таштарға. Пётр апостол, паштапқы улуғ абыс эжик алында аанаң сурағаннарында, меен Иисусты уңнабанчам теп, нана тӱшти.

Он Туралығ чер – Иордан теп суғдың оң чанында грек (еврей эбес) чон қалығының тураларының пириктигени. Он туралығ черге Пепос, Авила, Пелла, Филадельфия теп, аанардаң да пашқа туралар кирчеңнер.

Пасха – эңне улуғ еврей чон қалығының пайрамы. Еврей тилинме – Песах. Моисей пророк қул полған еврей чон қалығын Египет теп чердең пожадып ашыққан полған. Ол пожадып ашыққанын сағыжында тудып ундутпасқа, еврейлер андығ пайрам салдылар. Пасха пайрам чылын сайа апрельде полды. Пайрамнап, еврейлер ӧнеттин қурағанын соқтылар. Соққан қурағанын Қудайға кӧдӱрип, аны чиидилер.

Пашқа чозақтығ кижи – еврей эбес кижи, иудей эбес кижи. Ол – римның кижилери, грек (эллин) кижилери, сирофиникия кижилери.

Паштапқы улуғ абыс – эңне улуғ иудей абыс. Иудей Чозағынға кӧре, ол ла Қудай Ӧргезиниң эңне арығ черинге чағысқа кирчең, пашқа улуғ абыстар ол черге кирбечең.

Пичик, Қудай Пичиги – грек тилинме, қазақ тилинме «Библия» теп полар. Ол Қудай Пичигинге ийги улуғ пичик кирча: Пурунғу Чӧп Пичигинме Наа Чӧп Пичиги.

Пророк – Қудай сӧзин уғып, кижилерге аны айтчаң кижи. Пророктар Қудай сананғанын эдерге, қоштағы кижини кӧӧленерге, чабал небе штебеске кижилерди ӱргеттилер.

Пурунғу Чӧп Пичиги – еврей чон қалығы Қудайба Чӧп алыжып, кӧп тем чатчаң ӱчӱн айдылчаң пичик.

Рим – Римның империяның ӧӧн туразы. Римның императоры одурчаң тура.

Саддукейлер – Иисус Христос тужында иудей религиязының пир пӧлӱкке кирчең кижилер. Ларды еврей чон қалығы улуғ тоолап, уқтылар. Лар, улуғ абыстар полып, синедрион теп ӧреги чыылыға киргеннер. Фарисейлер чилеп, саддукейлер иудей Чозағын тың туттылар. Кижи ӧл парған соонда тирилип турғанынға пӱтпедилер.

Синагога – еврей чон қалығы чыылышчаң эм. Лар, суббот кӱн сайа анда чыылыжып, Қудай Пичиктерин қыырдылар, Қудайға пашқойдылар. Иисус Христос тужында еврейлер чатчаң парчын турада, аалда синагога полды. Синагогада чыылышқаннарда, ноо да кижи Қудай Пичигиниң кезегин қыыр полды, қыырған соонда тезе қыырғанын ӧскелерге чарыдып айт полды. Ноо да кижи синагогада позының ӱргедийин да чарлап полды.

Синедрион – еврей чон қалығының ӧреги чыылығы. Ол чыылыға улуғ абыстарба чон қалықтың улуғлары киргеннер. Синедрион иудей религиязының керектерин Римның империяның алында тутты, чарғы чарғылады.

Смоква – Палестинада ӧсчең чемис ағаш.

Сӧӧк чыған чер – пурунғуда еврейлер ӧлген кижини, қайада қуй ойуп, анда чығчаңнар.

Сӧспек – қазақ тилинде «заповедь» теп полар. Сӧспектеринең эңне паштап – Қудайдың сӧспектери пар, ларда Қудайдың сананғаны. Қудайдың сӧспектеринде Қудай чозағынма кижиге чадарға айтқаны.

Суббот кӱн – еврей чон қалықтың улуғ кӱни. Ол кӱн еврейлер, пирда небе штебен, постарының Қудайдаң на ӱчӱн сананчалар. Суббот кӱн пятницада кӱн қонғанынаң ала пажалча, субботта кӱн қонғанынға четтире полча. Субботта кӱн қонғанынаң ала еврейлердиң наа недле пажалча. Иисус тужында еврей Чозағын тутчаң кижилер суббот кӱнде ноо небе штерге чарар теп, қат пасқаннар. Суббот кӱннерде еврейлер синагогаларында чыылыжып, Қудай Пичигин қыырып, пашқойдылар.

Талай – ээде Галилея теп черде кӧлди ададылар. Ол кӧлди ӱш пашқа адачаңнар: Галилея – талайы, Геннисарет – талайы, Тивериада – талайы. Ол кӧлдиң узуны – чегирбе пеш персте, чалбағы – он ӱш персте.

Таңма – Қудай тегриде кӧргӱскен пӧлгӱзи.

Тилаасчы – олоқ ангел, элчи. Ангел – кижи эбес, тилаасчы тезе – кижи. Лар – Қудайдың тилаазын кижилер аразында чарлапчалар.

Тӧӧй сӧс – қазақ тилинде «притча» теп полар. Тӧӧй сӧс айдып, кижи пир небедең ӱчӱн чооқтап, пашқа небени, кӧрӱнмес шын небени сананып чооқтапча.

Тӧӧйлеп айд(арға) – тӧӧй сӧс айдарға.

Улуғ абыстар – иудей абыстардаң улуғлары. Қудай Ӧргезинде лар ла кирчең ызық черлер пар полған. Ол улуғ абыстардаң кӧбизи синедрион теп чыылыға киргеннер. Иисус Христос тужында лар пай тӧллердең шыққан кижилер полғаннар.

Улуғ Қаан – қазақ тилинде «Господь» теп полар. Улуғ Қаан, Қудай – парчын пир.

Ураза – эттиғ, чағлығ чииш чиибен, Қудайдың алында қыйалларын ажылынып, тың пашқойчаң тем.

Ӱргед(ерге) – Ақ Тилаасты чарлап чӧрерге.

Ӱргенчиктери – Иисус Христостың ӱргенчиктери, Ааң Ақ Тилаасты сағыжынма алған кижилер. Лар анаң ол Ақ Тилаасты кижилер аразында чарлап чӧрдилер. Лардың аразынаң Иисус он ийги кижини таллаб алған. Таллаб алған ӱргенчиктерин апостоллар теп адады.

Фарисейлер – Иисус Христос тужында иудей религиязының пир пӧлӱкке кирген кижилер. Пашқа пӧлӱкке кирген кижилер – саддукейлер, пашқа пӧлӱкке кирген кижилер – зелоттар. Фарисейлер Қудай салған Чозақты қадығ тудып чатқан кижилер. Олоқ қадығ тутқанын қалықтаң сурадылар, маттап кӧрӱп. Позының ээде Қудайға пӱт турғанын улуғ тооладылар.

Христос – грек сӧзи. Еврей (арамей) тилинме – Мессия теп. По сӧстер – «Қудайба таллаған» теп, айтқаны. Иудей религиязында Мессиядаң ӱчӱн Чозақ Пичигинме Пророктар Пичигинде кӧп пазылған. Ол Мессия по чарыққа келип, еврей чон қалығын Римның Империядаң пожадып, еврейлер чатқан черлеринде Қудай Паштағанын салар полар. Христиан религиязында Христос келип, еврейлерди ла эбес, – парчын кижини, чон қалықты арғалап, по чарықта Қудай Паштағанын салар. Христос пистиң тилбе Арғалаачы.

Чарғы кӱни – Христос пазоқ келгенинде Ааң қалғанчы чарғызы кӱнӱ. Ол кӱнде қачан да ӧлген кижи тирилип турар. Парчын тирилип турған қалық чарғыға кирер, Қудай чарғычы ноо да кижиниң ол чадып қай ноо эткенин кӧрер. Қудайға пӱт турған, қыйаллары чоқ кижилери рай теп чақшы черге парарлар, Қудайға пӱтпенчиған қыйаллығ кижилер геенна теп, ад теп, ӧрттиғ черге парарлар.

Чарла(рға) – Қудай сананғанын, Ақ Тилаасты кижилер аразында уғуза айдарға.

Чозақ – Қудай Пичигиниң эңне пурунғу пеш ном. Ол пеш номның ӧӧн номнары – Моисей Пичиги. Ол номнарда по чер чайалғанынаң ӱчӱн, Қудайдың айтқанын уққан, Қудай сананғанын эткен паштапқы ақ сағыштығ кижилердең ӱчӱн айдылча. Анаң ол номнарда еврей чон қалығы чайалғанынаң ӱчӱн, Қудай ларды Египет теп черде қуллар полғанынаң пожадып, ашығып, Палестина теп черди по чашқа қалыққа пергенинең ӱчӱн айдылча. Мнаң пашқа, ол номнарда еврей чон қалығынға перген Қудайдың сӧспектери пар.

Чон қалықтың улуғлары – еврей чон қалығының улуғлары. Лар, улуғ абыстарба қожа, синедрион теп ӧреги чыылыға кирип, чон қалығының пажын пилгеннер.

Чӧп – қазақ тилинде «завет» теп чағын сӧс пар. Қудай чон қалықпа Чӧп алыжып, Қудай – қалыққа полыжарға, қалық – Қудайды улуғ тоолап, уғарға сӧс перишчалар. Пурунғу Чӧп Авраам еврей чон қалығы чанынаң Қудайба алышқан. Наа Чӧп он ийги апостоллар парчын чон қалықтар чанынаң Улуғ Қаан Қудай Иисус Христоспа алышқаннар.

Шайтан – қазақ тилинде «сатана». Ол – айналар қааны, паза – Қудайдығ ӧштӱғ полғаны.

Якуп – еврей чон қалығының абаларының пирси, Исаактың оғлу. Аны Қудай Израиль теп адады. Ааң он ийги оғлуның тӧллери израиль чон қалығы теп, израиль кижилери теп адалчалар.

Шорско-русский Словарь

Шорско-русский Словарь

Марк Пасқан Ақ Тилаас

1. А

2. И

3. Қ

4. К

5. М

6. Н

7. О

8. Ӧ

9. П

10. С

11. Т

12. У

13. Ӱ

14. Ч

15. Ш

16. Ы

17. Э

ШОРСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ

Аақта – громко кричать, вопить.

Аал – селение, деревня.

Аара-пеере – туда и сюда, в ту и в эту сторону.

Аарсын – испытывать тяжесть в душе, томиться.

Абалары – предки.

Абыс – священник, священнослужитель; улуғ абыс – первосвященник; паштапқы улуғ абыс – главный первосвященник.

Абыр – счастье (как покой); абыр-қазық полды – он был в счастье и здравии.

Абытта – успокаивать, усмирять.

Ағ – сеть: ағларын таштадылар – они закидывали свои сети.

Ағарығ (ақ-арығ) – святой: Ағарығ Тын – Святой Дух; ағарығ кижи – святой (человек); ағарығ чер – святое место.

Ағаш-ус (кижи) – плотник.

Ағлақ – удобный, подходящий случай: ағлақ тиледилер – они искали подходящего случая.

Ағрығ – больной (человек).

Ағрыйы – болезнь (его).

Ады: ады-шабы – известность, слава, молва о ком-л.: ады-шабы чайылды – (о нём) разнеслась слава, молва.

Ажылдыра – прямо, открыто.

Ажыл-пар – раскрыться, разверзнуться: тегри ажыл-парды – небо разверзлось.

Ажын – зд. исповедоваться, открывать свою душу: қыйалларын ажынды – он исповедался в своих грехах.

Азақ: азаққа турғус-салды – он поднял, поставил (её) на ноги; позы азаққа турды – он сам встал на ноги.

Азақ-кеп – обувь.

Азра – кормить (кого-л.).

Азран – кормиться, питаться.

Азық – пища в дорогу.

Айбын – поздно, позднее время.

Айлан – возвращаться: Қудайға айланаар – возвратитесь к Богу; Қудайға айланып, крестенаар – возвратитесь к Богу, креститесь.

Айландыра – вокруг (чего-л.): айландыра шеденнеди – он огородил оградой.

Аймақчы – гость.

Айна – зд. бес, нечистый дух, оскверняющий человека: айнаға туттырған кижи, айналығ кижи – человек, одержимый бесами; айнаны шығара сӱр-салды, айнаны шығарып сӱр-салды – он изгнал (из него) беса.

Айтқан сӧзи эрткенче – быстро, мгновенно (букв. пока сказанное слово не минуло).

Айттыр – велеть, приказать.

Ақ – зд. светлый, праведный, святой, благой: ақ сағыштығ кижи – праведный человек, праведник; Ақ Тилаас – Благая Весть, Евангелие.

Ақкел – приносить.

Ақкир – вносить (внутрь чего-л.).

Ақтығ: ақтығ кижи – зд. праведник.

Ақча – деньги.

Ал – брать, взять; отнимать.

Алақ – заблуждаться, ошибаться, обманываться: алақчызар – вы заблуждаетесь.

Алақтыр – вводить в заблуждение, обманывать: таллаған кижилерди да алақтырарлар – даже избранных введут в заблуждение.

Албан – налог; подать, пошлина.

Албанчы – сборщик податей, мытарь.

Алға – благословить.

Алғыштығ – благословенный.

Алды – перед (кем-л.): Ааң алдынға тӱшти – он упал Ему в ноги.

Алды – перед (кем-л.): Сеең алдында – перед Тобой (раньше по времени).

Алта – идти, шагать.

Алыл – быть взятым, забраться, отняться: қалғанын да алылар – будет отнято и последнее.

Алын-сал – принять себе в душу, воспринять; запомнить: позының иштинге алын-салды – он принял (это) себе в душу.

Алын: алынып чӧргени – глупость.

Анаң – потом, затем; и.

Анаң-аара – поэтому, из-за этого.

Анара, анаара – туда.

Анартын – оттуда (с того места).

Ангел – ангел, Божий посланник, глашатай (духовное существо).

Анда – там.

Андығ – такой, такое.

Анзы – тот.

Аннар – те.

Анчун – потому, из-за этого, поэтому.

Аңдар – отвалить (камень).

Аңдарал – роняться, рушиться: парчын небе аңдаралып-сайалар – всё будет разрушено.

Аңнаачы – ловец: палыққа аңнаачы – ловец рыбы, рыбак; қалыққа аңнаачы – ловец человеков.

Апостол – апостол, ученик Христа.

Аппар – уводить; уносить.

Аразында – среди (чего-л., кого-л.): кижилер аразында – среди людей, в народе.

Арғала – спасать (от греха, смерти).

Арғалаачы – Спаситель.

Арғалан – спасаться, спастись (от греха, смерти): тынын арғаланар – он спасёт свою душу.

Артығы – больше, чем нужно, сверх необходимого: мынаң да артығын айдайын – скажу даже больше (чем сказал); лишнее, излишек: парчазы артығынаң салдылар – все клали излишек, от излишка.

Артыс – оставлять, оставить (кого-л., что-л.).

Арығ – зд. чистый, открытый Богу: арығ эбес – нечистый, осквернённый.

Арығла – очищать от скверны, от греха: мени арығларға саназаң, арығлап-пер – очисти меня, если Ты хочешь это сделать.

Арығлан – (самому) очищаться (от греха, от скверны).

Арыштыр – беспокоить, затруднять.

Асқайла – осмеивать, глумиться.

Ача – старший брат.

Ачығ – зд. печаль, испытания: ачығлар тӱшкенде – когда наступят дни испытаний.

Ачығлан – сокрушаться, печалиться; скорбеть.

Ачыға тӱш – опечалиться.

Ачынман – безжалостно, не жалея.

Ачытқа – закваска.

Аш – хлеб, зерно; пища.

– зд. исповедовать; исповедоваться в чём-л.: постарының қыйалларын аштылар – они исповедовались в своих грехах.

Ашта – испытывать чувство голода; голодать.

Аштағ – голод.

Ийги: ийги сағыштығ кижи – лицемер, двоедушный человек.

Ийгилен – сомневаться, иметь два противоречивых мнения.

Изи: эди-чаны изип-кӧйди – она испытывала жар в теле, была в горячке.

Илчирбе – цепь.

Инге – иголка; инге кӧзӱ – игольное ушко.

Иче – мать; слер Меең ичемзар – ты Моя мать.

Иште, ште – работать; делать, совершать; создавать.

Иштек-мал – осёл.

Ишти – внутренняя часть чего-л., душа (человека).

Қаан – царь; господин.

Қаан: Улуғ-Қаан – Господь.

Қағжырат – скрипеть, скрежетать.

Қадаачы – пастух; сторож.

Қадығ – зд. сурово, строго; суровый; қадығ айтты – он велел, приказал.

Қажынча, қажында – по берегу (моря, реки): талай қажынча – по берегу моря; талай қажында – на берегу моря.

Қазалчық – колючий.

Қазан-айақ – зд. посуда.

Қазне – тёща; свекровь.

Қазық (кижи) – здоровый человек.

Қазырлағаны – буйство.

Қайақ – зд. масло (оливковое).

Қайғал – чудо, нечто удивительное.

– удивляться, изумляться, дивиться: лар қайғалдылар – они дивились.

Қайғаллығ – чудесный, удивительный, изумительный, вызывающий удивление, изумление.

Қайғал эт – совершать чудо.

Қайғалыш – быть вне себя от удивления: лар қайғалыштылар – они были вне себя от удивления.

Қайғаш – весьма поразиться, изумиться (всем вместе).

Қайдығ-қайдығ – какой-то, какое-то, какая-то.

Қайрал – зд. благодарность, награда; быть награждённым, отмеченным.

Қал – оставаться, остаться.

Қалабуқ – голубь.

Қалғаны – оставшееся, последнее.

Қалғанчы – последний, самый незначительный.

Қалтрат – трястись, сотрясаться.

Қалық – народ; толпа.

Қалын – толстый, широкий.

Қанче – сколько.

Қанче-қанче – несколько.

Қапчый – быстро, немедленно.

Қара: қара сананғаны – зависть.

Қарақтығ – зрячий.

Қарала – чернить, испытывать враждебность, проклинать; оскорблять.

Қарашқы – темнота, мрак.

Қарған – клясться: аймақчылар кӧзӱнче қарғанды – он поклялся в присутствии гостей.

Қарындаш – родственник; брат; эр-қарындаш – брат; қыс-қарындаш – сестра.

Қарчы – назад, обратно.

Қарчыйлан – обернуться (назад).

Қатпаш – комната.

Қатчы-чозақчы – книжник, учитель Закона.

Қодырын – вырвать себя (из земли), подняться вверх.

Қожа – совместно, сообща, вместе.

Қожул – быть прибавленным, прибавиться, добавиться.

Қол – рука: аны қолынаң ал-келип – взяв её за руки; қолы қур-парған – (человек) с высохшей рукой.

Қорат – тратить, растрачивать.

Қоруққанче: қоруққанче қайғалдылар – удивлялись и ужасались одновременно.

Қоштағы, қошта (кижи) – зд. ближний.

Қубул – изменяться (внешне), преображаться; қубулғаны – преображение.

Қудай – Бог.

Қуй – пещера, грот.

– раб; слуга.

Қулақ – ухо, уши: қулақтары ажыл-парды – уши стали слышать (букв. уши отворились, раскрылись); қулақтығ кижи уғыб-алзын – слышащий да услышит (букв. пусть услышит имеющий уши).

Қупшын – кувшин; сосуд.

Қураған – ягнёнок, агнец: пасха қурағаны – пасхальный ягнёнок.

Қурсақтығ – беременная.

Қур-пар – засохнуть.

Қуруғ – зд. ни с чем, с пустыми руками.

Қут – душа.

Қучақтан – обнять; взять на руки (ребёнка).

Қыйал – зд. грех; қыйалын (қыйал эткенин) ашты – исповедался; қыйалын таштады – простить чей-л. грех; қыйалға тӱш – впасть в грех; қыйалға тӱжӱр – вводить в грех.

Қыйаллығ кижи – грешник.

Қыйбран – шевелиться, двигаться; қыйбран полбас кижи – парализованный человек.

Қыйғыр – кричать.

Қыйғырыш – кричать в один голос.

Қыйнал – страдать, мучиться.

Қыйнаттырып: қыйнаттырып чадар – будет жить, испытывая (от других) страдания.

Қыйын одур – сидеть полулёжа, облокотившись.

Қыл – зд. шерсть: тӧӧ-мал қылы – верблюжья шерсть.

Қылғала – дать росток (о растении).

Қылыш – зд. меч.

Қынғаны – благоволение чьё-л., к кому-л.

Қыра – земля, пашня.

Қыртыш: қыртыжа тарындылар – возмущались (букв. ненавидя обижались).

Қысқат – сокращать, делать меньше (по количеству).

Қысқарт – сокращать, делать меньше (по количеству).

Қыста – притеснять, учинять притеснения.

Қыстат – зд. быть сдавливаемым (толпой).

Қычағлары – соблазны, страсти.

Қыыр – читать: қыырбадаар ба? – вы что, не читали?

– зд. звать кого-л.; созывать кого-л.

Қыырыб-ал – созвать, подозвать, вызвать (к себе).

Кебе – лодка.

Кеден – холст.

Кедертин – со стороны, издалека.

Кедре – в сторону (от кого-л., чего-л.).

Кезе: кезе шапты – отрубил.

Кезер: аш кезер тужы – время уборки хлеба (букв. время срезания ячменя, хлеба).

Кел – приходить.

Келиб-одур – приходить время от времени, друг за другом, один после другого.

Кемчиленгени – жадность.

Кеп – одежда.

Керек – дело; потребности, интересы: позының керектерин таштабыссын – пусть он оставит свои собственные интересы.

– нужный, необходимый; необходимо.

Керек: тӧӧй сӧзи керегин – смысл, значение притчи.

Кере тарт – распинать, распять: Аны креске кере тарт – распни Его на кресте.

Керсе – зд. умный, верный, правильный: керсе сӧс – верное, правильное слово.

Кижи: кижи алған оол – зд. жених.

Кичен – требовать, добиваться; стремиться.

Киченгени – стремление (к чему-л.): пайлап киченгени – стремление к богатству, соблазн богатства.

Киченип – настоятельно, настойчиво.

Кӧбӱк – пена.

Кӧдӱр – зд. приносить жертву Богу: Қудайға кӧдӱриғ кӧдӱр – принеси Богу жертву.

Кӧдӱриғ – жертва, жертвоприношение.

Кӧзӱнче – в присутствии кого-л., на виду у кого-л., при ком-л.: аймақчылар кӧзӱнче – в присутствии гостей.

Кӧлек – тень, сень.

Кӧңдӱр – искушать (кого-л. чем-л.).

Кӧңнӱ: кӧңнӱлерин пулғанып – будучи в смятении.

Кӧңнӱнче: Меең кӧңнӱнче полбан, Сеең кӧңнӱнче ползын – пусть будет не так, как хочу Я, но так, как хочешь Ты.

Кӧргӱзе – напоказ.

Кӧргӱс – показывать.

Кӧрее, керее – зд. свидетельство: кижилерге кӧре ползын – пусть люди будут свидетелями; кӧрее этти – засвидетельствовал, дал показания: Менең аара кӧрее эдип айдарға турғузарлар – поставят (вас) свидетельствовать обо Мне.

Кӧреечи, кереечи – зд. свидетель.

Кӧриб-ал – увидеть.

Кӧрӱн – быть видимым, показываться, явиться.

Кӧӧлен – любить.

Кӧӧлене: кӧӧлене айтты – сказал с любовью.

Крес,крес-ағаш – крест: позының крес-ағажын аппарзын – пусть несёт свой крест.

Кресте – крестить, т.е. омывать водой в знак очищения: Мен слерди суғба крестепчам, Ол тезе слерди Ағарығ Тынынма крестер – Я вас крещу водой, а Он будет крестить вас Святым Духом.

Крестеечи – Креститель.

Крестен – креститься.

Кӱмӱш – серебро; серебряный.

Кӱзрек – гром.

Кӱт – вырасти, дать прирост.

Кӱштиғаарақ – более сильный, более великий.

Мазар – базар, рынок.

Маң: маң чоқ полды – некогда было (что-л. сделать).

Маттап – пристально, внимательно; весьма, очень; маттап кӧртирлер – они внимательно смотрели, оказывается.

Матыр пол – зд. быть смелее, мужайтесь: матыр полаар – будьте смелее.

Мекке – обман, хитрость.

Меккеге кир – войти в обман, обмануться.

Меккелеткени: кижини меккелеткени – коварство.

Миндиғ – такой.

Мна – вот.

Моғат – причинить страдание, мучить.

Мӧңӱс – слабый, бессильный.

Мӧңӱсре – ослабнуть, обессилеть (от голодания).

Мӧт – мёд: ачық мӧт – дикий мёд, мёд диких пчёл.

Мӱн – садиться верхом: мӱнип парды – ехал верхом.

Мында – здесь.

Наа – новый.

Наара: наара пас – теснить (кого-л.), давить, придавливать (кого-л.).

Набачы – заплата.

Найна – обвинять.

Найнағаны – обвинение.

Нана-тӱш – отречься: Пётр ӱш қада Менең нана-тӱжер – Пётр три раза отречётся от Меня.

Нан – возвращаться назад, домой.

Нандыр – отправить назад, домой.

Нанчы – давить (зд. виноград).

Нег – побеждать, победить.

Обал: обал тӱш – зд. получить наказание, горе, разрушение (за грехи): обал тӱжер – будет наказание.

Оғлу: Қудайдың Оғлу – Сын Бога.

Одур – садиться, присаживаться.

Одурт – посадить (в тюрьму).

Ойуқ – отверстие (рукотворное), дыра.

Ойуқта – сделать отверстие.

Он – десять; он-ийги – двенадцать.

Оорлар: оорлар кереги – кража, воровство.

Орғақ – серп.

Орнаш – менять (деньги).

Орнашчаң – меняющий: ақча орнашчаң кижи – меняла.

Орун – сиденье, место; скамья.

Отта – есть траву: оттап чӧр – пастись.

Ӧдӱк – зд. обувь, сандалии.

Ӧдӱр – убивать.

Ӧдӱрер: кижи ӧдӱрер кереги – убийство.

Ӧдӱр-сал – убить.

Ӧдӱрӱл – быть убитым, казнённым.

Ӧзалынаң – отдельно (от всех), наедине (с группой людей).

Ӧзере – друг друга; между собой: ӧзере сураштылар – спрашивали друг друга, недоумевали.

Ӧкпелен – раздражаться.

Ӧксӱс – сирота; вдова: ӧксӱс қалған эпчи – овдовевшая жена.

Ӧл-пар – умереть.

Ӧлӱм – смерть, гибель; смертельный, смертный; ӧлӱм ачыйы – смертная тоска.

Ӧӧр – стадо: шошқалар ӧӧри – стадо свиней.

Ӧрген – зд. кол.

Ӧске – другой, прочий; ӧскелери – остальные, другие.

Ӧчеш – ненавидеть (кого-л.); мстить (кому-л.).

Ӧштӱ – спина.

Пағлап-сал – привязать.

Пағлап-салған – привязанный.

Пағлатырған – сотканный; связанный: тӧӧ-мал қылынаң пағлалтырған – была соткана из верблюжьей шерсти.

Пағры – склон (горы): тағдың пағрында – на склоне горы.

Падырбаш – палец.

Пажаачы – старейшина, руководитель.

Пазоқ – снова, опять.

Пайа – в тот ранее упоминаемый раз, давеча.

Пайағы – ранее упоминаемый (человек, предмет).

Пайоқ – давно уже.

Палығ – зд. язва: чазылбас палығлығ кижи – прокажённый, болеющий проказой (букв. с незаживаемыми язвами).

Пар – идти, следовать.

Парата – ворота, калитка.

Парчын – все, всё, каждый: парчын кижи – каждый человек; все (люди); парчын небе – всё; парчын черде – везде.

Пас – зд. давить; заглушать (рост растения); писать.

Пашқой – молиться: турып пашқойды – стоял молился.

Пашкой-сӧс – молитва.

Паш-пилеечи – владыка; имеющий власть.

Пашта – руководить, управлять, властвовать: Қудайдың Паштағаны – Царство Божие.

Паштақ – колос.

Паштапқы – первый; начальный; главный.

Паштапқызы: эңне паштапқызында – в самом начале (мира).

Пееде – так, таким образом.

Пек – крепкий, устойчивый, надёжный.

Пекте – укреплять; закреплять; заковывать: тебирбе пектептирлер – его заковывали в железо, в оковы.

Пелнеген – зд. предназначен, приготовлен.

Пелнеп-сал – приготовить, подготовить.

Пер – дать, давать.

Перил – быть даденным, даваться.

Пил: паш пил – властвовать: қалықтың пажын пилчалар – они властвуют над народом.

Пилбес: кижи пилбес ақ кеп – одежда, белизна которой невозможна для людей (люди не могли бы создать такую белизну).

Пилдирбен – незаметно.

Пилиб-ал – понять, уловить.

Пилин – почувствовать.

Пилинмен – без памяти (бежать).

Пилиштиғ – понятно, ясно.

Пилдир – давать о себе знать; изображаться, обозначать.

Пир: пир қада – однажды, как-то.

Пирге – вместе (с кем-л.): пирге парды – шёл вместе (с кем-л.).

Пирси – один из (многих).

Питик – петух.

Пичиқ – книга; Священное Писание, Библия (зд. книги Ветхого Завета).

По – этот, эта, это.

Пожат – отпустить, пустить.

Пожат-сал – погубить.

Пожат-парған – ветхий, негодный; испорченный.

Полба – не иметь возможности (что-л. сделать): танып полбады – не смог узнать (кого-л.).

Полған-на – первый же (случившийся, попавшийся): полған-на суббот кӱнде – в первую же субботу.

Порас – сумерки.

Пӧле – разделить (целое) на части: элиғдең пӧлеп, одурттылар – их посадили по пятьдесят человек.

Пӧлӱн – притворяться, лицедействовать.

Пӧлӱн-пар – разделиться, потерять целостность.

Полуш – помощь; помогать.

Пораан – буря, шторм: пораан шабысқанда – когда разразился шторм.

Пош – свободный, не занятый.

Прези – один из (нескольких).

Пророк – пророк.

Пулған – быть в смятении: қалық пулғанып қазырлаған тем – время народного мятежа (букв. время смятения и буйства народа).

Пулут – облако.

Пуралығ – виновный.

Пурлуқ-пар – захлебнуться (водой), утонуть.

Пурнада – сначала.

Пӱдӱр – строить, воздвигать; создавать.

Пӱдӱрчи – строитель.

Пӱт – верить.

Пӱт-тур – твёрдо верить.

Пырлаш – трястись (от страха).

Пыш – зреть (о хлебе).

Пыш-пар – созреть (о хлебе).

Са – не так ли, не правда ли.

Сайа: полған сайа чилеп – как прежде.

Сайал – разбираться (по частям), рушиться.

Сақ пол – зд. быть бдительным, не смыкать глаз.

Сақта – ждать, ожидать.

Сала-бер – положить, проложить (путь).

Салған – зд. установленный, утверждённый (закон, традиция, обычай): абаларыбыс пурунғуда салған чозағы – обычай (традиция), нашими предками установленный в древности.

Салғын – ветер.

Санан – думать (про себя, внутри себя).

Силгит – трясти, сотрясать; силгида-берди – стал сотрясать.

Соғада – тут же, не мешкая, сразу же.

Соо чаны – корма (лодки): кебениң соо чанында – на корме лодки.

Сооны – после, потом; за (кем-л.): меең соонымда – после меня, за мной.

Сӧспек – зд. заповедь: Қудай перген сӧспеги – Божья заповедь.

Сӧс уқ – слушаться, подчиняться.

Сӧӧк: кижи сӧӧги, ӧлген сӧӧги – тело умершего человека, труп.

Суқ-сал – засунуть (внутрь чего-л.), спрятать.

Суқ-тур – макать: қалажын суқ-турчығаны – макающий свой хлеб.

Сӱрне – зд. призрак, привидение.

Сӱрӱш – следовать (за кем-л.).

Сый – подарок, дар.

Сыраңай – сразу же, тотчас же, сей же час.

Таб-ал – найти, отыскать.

Табар, тавар – материя.

Табыл – найтись, иметься в наличии.

Табыш – зд. слух: табыш шықты – прошёл слух.

Тағра – чинить, подшивать: ағларын тағаптырлар – они чинили свои сети.

Тазыл – корень.

Тайақ – посох; палка.

Талабыс – разорвать, разрывать.

Талай – море.

Талаш – спорить, отстаивать своё мнение.

Талла – выбирать, избирать.

Таллаған – выбранные, избранные: таллаған кижилер – избранные.

Таныб-ал – узнать (кого-л.).

Таң – заря, рассвет; таң атқалақ тем – время до рассвета.

Таңзын – дивиться, удивляться, изумляться; таңзынманы таңзындылар – весьма удивились.

Таңма – знак, знамение: тегридағы таңмазын кӧргӱзерге кичендилер – они добивались от Него знамения с небес.

Тап – найти, придумать, выдумать: по айтқаны Ол қайдаң тапты-не? – откуда же у Него всё это (где же Он нашел всё это)?

– родить: пала тапты – (она) родила дитя.

Таралып тес – разбежаться.

Таш – камень.

Ташқар – пространство снаружи дома, жилища; ташқарда – на улице, во дворе.

Ташта – бросать, оставить.

– зд. прощать: қыйалларын таштазын – пусть он простит вам ваши грехи.

Таштал – зд. быть прощённым, прощаться: қыйалларың таштал-парды – твои грехи прощены.

Ташты – наружное пространство чего-л.

Таштығ – каменистый.

Те: теди – он сказал; тедим – я сказал.

Тег – касаться, прикасаться; трогать.

Тегибис – прикоснуться.

Тежик – отвестие, дыра.

Тезе: Ол тезе – но Он.

Тезибис – сбежать, убежать.

Тем – время, пора.

Темне – мерить, измерять.

Тере – зд. кожаный.

Тес – убегать, скрываться.

Тизелен – стать на колени.

Тил – язык: тили шежил-парды – он стал говорить (букв. язык его развязался).

Тилаас – весть, новость: Ақ Тилаас – Благая Весть; смысл (чего-л.): тӧӧй сӧстиң тилаазы – смысл притчи.

Тилаасчы – Божий вестник, глашатай, ангел (в человеческом обличье).

Тиле – искать: Сени кижилер тилепчалар-но – Тебя же люди ищут.

Тириғ – живой, живущий.

Тирил: тирилип тур – воскреснуть, восстать из мёртвых; возродиться.

Тобрақ – земля, почва.

Тоғаш – встретить.

Тоғлана-бер – стать кататься (по земле).

Тоғра – зд. против (кого-л., чего-л.): анзы лардаң тоғра кӧрее ползын – пусть то (ваше действие) будет свидетельством против них; пистең тоғра парбачаң кижи, ол пистиң чандағы кижи полча – кто не против нас, тот за нас (наш); тоғра кӧрее – свидетельство против.

Тоқтат – останавливать.

Толдра – полно, битком.

Толқуғ – волна.

Тоола – уважать; улуғ тоола – почитать.

Тоос – насыщаться, наедаться.

Тоос-пар – насытиться, наесться.

Тоостыр – насыщать, накормить досыта.

Тӧгӱл – проливаться.

Тӧжек – постель.

Тӧзи: эм тӧзи – основа, фундамент дома.

Тӧӧй – зд. подобный, точно такой же: по кижилер қадаачы чоқ кӧйларға тӧӧй – эти люди подобны овцам без пастуха.

Тӧӧй сӧс – притча, иносказание.

Тӧӧйле, тӧӧйлеп айт – говорить притчами: ӱренчи ӱрен салғанынға тӧӧйлеп айтқаны – притча о сеятеле.

Тӧӧ, тӧӧ-мал – верблюд.

Тудуғчы – зд. разбойник.

Туңма – младший брат.

Тура – город.

Турғус – ставить.

Тут – задержать, схватить.

Тӱген-пар – кончиться, закончиться.

Тӱкӱр – плевать, оплёвывать.

Тӱңдере – лицом вниз.

Тӱс – ровный.

Тӱрме, тӱрбе – тюрьма, темница.

Тӱш: суға тӱш – тонуть.

Тӱш-пар – упасть.

Тӱш тем – полдень.

Тыла – бурьян, заросли.

Тынан – отдыхать.

Уғус – сообщать (вслух).

Уғул-пар – послышаться, раздаться (о голосе).

Уғыб-ал – услышать.

Уйа – гнездо.

Уйадын – стыдиться (кого-л.,чего-л.).

Уйат – стыд: уйады чоқ полғаны – наглость, бесстыдство; уйады чоқ кижи – человек, потерявший совесть, отвергнувший волю Бога.

Уйаттыр – стыдить.

Уйғу – сон: уйғуға пастырбан одураар – сидите и не спите (букв. не позволяйте сну сдавить вас).

Узу – спать.

Уқ – слушать, слышать: уқсар – вы послушайте.

Улуғла – превозносить, оказывать почёт.

Улуғлары – старейшины, знать (народа, страны).

Улуғ: улуғ сананғаны – гордость.

Улчак – крошка (хлеба).

Уңнаттыр – давать возможность узнать, знакомить.

Ураза – пост; ураза тутты – держал пост, постился.

Урун – ввергнуться во что-л.: чабалға урунмайын теп, пашкойаар – молитесь, чтобы вы устояли перед злом.

Учуғып тӱш – слететь вниз (о птицах).

Ӱдре – навстречу (чему-л., кому-л.); ӱдре салғын – встречный ветер.

Ӱзе: ӱзе тарт – разрывать.

Ӱзӱттир: тынын ӱзӱттирип ӧлерге – отдать свою жизнь (букв. умереть, позволив убить себя).

Ӱзӱл-пар: Ааң тыны ӱзӱл-парды – Он скончался (букв. душа Его оборвалась).

Ӱле – раздавать; распределять: ақчаны чоқ кижилерге ӱлеп пер – деньги свои раздай нищим.

Ӱлеш – делить между собой.

Ӱлӱш – доля.

Ӱн – голос.

Ӱн салып – громко, что есть силы (кричать).

Ӱреп-пар – прийти в негодность.

Ӱргедиғ, ӱргедий – учение.

Ӱргедигчи – учитель, равви.

Ӱргенчик – ученик; апостол: ӱргенчиктери – Его ученики.

Ӱрен – семя; плод; ӱрен сал – сажать семя, сеять; ӱрен четтирген – семя дало плод.

Ӱренне – сеять.

Ӱренчи – сеятель.

Ӱскер – глухой, не слышащий.

Ӱстӱнче: суғ ӱстӱнче – по поверхности воды.

Чабал: чабал сағыштар – злые помыслы; чабал сананғаны – дурное мнение (о ком-л.).

Чабаланғаны: кижиге чабаланғаны – подлость.

Чабаллап: чабаллап айтқаны – сквернословие.

Чағда – соглашаться (с кем-л.).

Чағына – приближаться.

Чағыс – единственный.

Чағысқа – зд. наедине (с собой, с кем-л.).

Чажын – прятаться, скрываться.

Чазыл-пар – излечиться, вылечиться.

Чай – расстилать.

Чақшы – зд. добро.

Чақшылығ – добрый, несущий добро, благой.

Чалаң, чалаң-чер – пустыня, место уединения.

Чалған – умолять, упрашивать.

Чалчы – слуга, работник (наёмный).

Чан – сторона; ол чанында – на той стороне (моря, реки).

Чапшын – прилепать, прилепиться.

Чара: чара тала – разрывать (надвое), порвать; чара-шап – разбивать.

Чарабас – не годный, не подходящий (что-л. делать); нельзя (что-л. делать).

Чарат – признать, принять; утвердить; дать право (совершать что-л.).

Чаратпан-сал – отвергнуть.

Чарғы – суд; чарғыға тӱжер – будет осужден, наказан.

Чарғыла – судить; осудить.

Чарла – проповедовать, провозглашать; чарлап чӧрди – ходил и проповедовал.

Чарық – свет; мир; по чарық – этот мир.

Чарылыш – разводиться (мужу с женой); чарылышчаң қат – разводное письмо, разводное свидетельство.

Чарыт – светить.

Чарытқыш – светильник.

Час – лечить, излечивать: Ааң кижи часқанын уғыб-алып – услышав, что Он излечивает людей.

Чаш – молодой.

Чаш: по чашка – навсегда.

Чедер – достаточно; хватит.

Чер – земля, местность.

Чес – медный: чес акча – медные деньги.

Честек – ягода; плод.

Чет – достигать, достичь; прибыть; дойти (до).

Чии – есть, принимать пищу.

Чиибис – съесть.

Чилеп – как, словно: паш-пилеечи чилеп ӱргетча – учит как имеющий власть.

Чобаш: чобаш пол – быть смирным, подчиняться кому-л.

Чозақ – Закон, установленный Богом. Основу Закона составляют заповеди Божьи.

Чозақ: кижи салған чозақтары – традиции, обычаи, установленные человеком, человеческие заповеди, человеческие предания.

Чойла – лгать: чойлаған кӧреечи полба – не будь лгущим свидетелем, не лжесвидетельствуй.

Чоқ эт – уничтожить, устранить.

Чол – дорога, путь.

Чооқта – рассказывать.

Чоруқта – зд. путешествовать, странствовать.

Чӧйге: чӧйге чӧрча – изменяет, прелюбодействует; чӧйге чӧргени – супружеская измена, прелюбодеяние.

Чӧп – совет; договор; чӧп алышқаны – зд. завет, договор.

Чӧпке кир – согласиться, договориться.

Чӧптеш – советоваться (с кем-л.).

Чуққа – тихо, незаметно.

Чӱс-пажы – командир сотни (войска): шериғдиң чӱс-пажы – командир сотни.

Чӱче – немного, недолго.

Чы – же; а, но.

Чығ – прятать; хоронить; чығ-салдылар – схоронили.

Чылааш – голый.

Чырчы – чайная чашка, кружка.

Чыстығ: чараш чыстығ – душистый, ароматный.

Чыылығ – собрание.

Чыылыш – собираться вместе, сходиться, съезжаться; қалық чыылыш-парды – народ собрался.

Шабыр – зд. верхняя одежда.

Шағ – война.

Шағланыш – воевать между собой, вести (внутренние) распри.

Шағлаш – воевать друг с другом.

Шағчы – воин.

Шайғақ: шайғақ чӧргени – разврат, блуд.

Шайтан – сатана.

Шалчығанче: шалчығанче айтты – сказал резко, недовольно, строго; сказал, обрывая идущий спор.

Шаптығ – славный, имеющий славу; со славой; шаптығ-алғыштығ киргени – славный и благословенный въезд.

Шапчақ – кадушка; бочка.

Шарытқаш – саранча.

Шеберлен – беречься.

Шедик – трудный; трудно; трудность, проблема.

Шен – зд. мера.

Шериғ – войско; полк; зд. легион.

Шеш – зд. развязывать; отвязывать; объяснять, растолковывать.

Шошқа – свинья.

Шура тарт – вытащить (меч).

Шығара: шығара шық-парды – вышел вон; айналарды шығара сӱрдилер – они изгоняли бесов.

Шығар – выводить наружу; выносить (решение): чӧп шығардылар – вынесли решение.

Шыда – терпеть: слерге қайа четтире полып, шыдайын? – до каких пор буду вас терпеть?

Шық – подниматься вверх: таға шықтылар – они поднялись на гору.

– зд. нарушать (данное обещание, слово): перген сӧзинең шықты – нарушил своё обещание.

Шық-кел – выйти (наружу из чего-л.).

Шыла – мазать, смазывать, натирать (мазью): ағрығ кижилерди қайақпа шылап-келип, частылар – они излечивали больных, помазав их маслом.

Шын – правда, истина.

Шынап – на самом деле, в действительности.

Шыңна – испытывать: анда шайтан Аны шыңнап кӧртир – там Его испытывал сатана.

Шыңнаттыр – быть испытываемым: Иисус шайтанға шыңнаттырча – Иисус испытывается сатаной.

Шым – тихо; шым пол – затихать; шым-шырық – тишина.

Ызық – зд. жертвенный: ызық қалаш – жертвенный хлеб.

Ыйбан – Иоанн.

Ық – плыть (на лодке).

Ылтам – скоро, через весьма недолгое время.

Ыс – посылать, направлять, поручать сходить куда-л.

Эбес – не: қалын эбес – не толстый.

Эбире – вокруг (кого-л., чего-л.).

Эди-чаны – тело, плоть.

Эжик-алы – двор, территория двора.

Эзен-менчи – приветствие и поклон.

Эм – дом, жилище.

Эмисчиған: пала эмисчиған – (женщина) кормящая ребёнка.

Эмчи – врач, лекарь.

Эн – спускаться вниз (с горы): тағдаң энчиғаннарында – когда они спускались с горы.

Эндир – спускать вниз.

Эңнеп – на плечах (нести кого-л., что-л.).

Эн-чер – территория вне селений; зд. пустыня, пустошь, пустынь.

Энчи – наследство.

Энчилен – наследовать, получать наследство.

Эпчи – жена; женщина.

Эрбек – разговор, беседа.

Эрбектеш – беседовать друг с другом.

Эрт – миновать, проходить мимо; пройти.

Эрт: эрт полбас чадығ – вечная жизнь.

Эт – делать; совершать; создавать.

Эткенде – следовательно, стало быть, значит.

Ээзи – хозяин (чего-л., чей-л.); эмниң ээзи – хозяин дома.

Тадар-қазақ Сӧстӱги

Тадар-қазақ Сӧстӱги

Ыйбан Пасқан Ақ Тилаас

1. А

2. Г

3. Д

4. И

5. Қ

6. К

7. Қ

8. К

9. Қ

10. К

11. М

12. Н

13. О

14. Ӧ

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Ӱ

21. Ф

22. Х

23. Ч

24. Ш

25. Ы

26. Э

27. Я

Тадар-қазақ сӧстӱги

А

Аақта(рға) – громко кричать, вопить.

Аақ-теек пол(арға) – растеряться (не знать, куда идти, что делать), соблазниться: Силерге соонда аақ-теек полбасқа теп, Мен поны силерге айттым. – Я это сказал вам, чтобы вы потом не соблазнились. (Ин 16:1)

Аал – селение (крупное, с постройками из камня): Ол Вифания теп аалда чатқан полтыр. – Он жил в селении Вифания. (Ин 11:1)

Аарла(рға) – чистить, очищать: Честек тезе перчиған саламны, кӧп честектиғ ползын теп, Абам аарлапча . – Ветвь, приносящую плод, Он очищает, чтобы более дала плода. (Ин 15:2)

Абам – Мой отец; Бог: Мени ысқан Абамға пӱт-келип, Меең сӧзӱмни уқчыған кижи – тоозылбас-мӧгӱ чадығлығ кижизи полар. – Верующий в Пославшего Меня Отца и слушающий слова Мои имеет жизнь вечную. (Ин 5:24)

Абабыс – наш отец; Бог.

Абалары – отцы; предки.

Абыс – священник, священнослужитель, служитель храма (Қудайдың Ӧргези) в Иерусалиме. Основная роль священника в еврейской религии состояла в принесении жертв Богу. Священниками, согласно Закону, могли быть только потомки Аарона, родного брата Моисея. Священники были разделены на 12 групп (колен), каждая из которых служила в храме два раза в году по одной неделе: Иудейлер, Иерусалим-турадаң позуның абыстарба левиттерин Ыйбанға ызып, сурадылар. – Иудеи прислали из Иерусалима священников и левитов спросить его: «Кто ты?» (Ин 1:19)

Авраам – человек, которого избрал Бог и позвал переселиться с родной земли в далекую землю Ханаана. Бог заключил с ним завет и обещал сделать отцом большого народа. Так Авраам стал предком израильтян. В Библии говорится об исключительной верности Авраама Богу, его готовности исполнить все Божии повеления.

Ағларын – свои сети: Симон-Петр парып, ағларын қажынға шығара сӧртеб-алды. – Симон Петр пошел и вытащил на берег сети. (Ин 21:11)

Ағаш: виноград ағажы – виноградная лоза.

Ағаш аразы – лес, сад: Поны айдыб-одурып, Иисусӱргенчиктеринме пирге Кедрон теп суғдың ол чандағы ағаш аразынға кирди . – Говоря это, Иисус с учениками вошел в сад, который находился на той стороне реки Кедрон. (Ин 18:1)

Ағаш-чачық кӧрчиған кижи – садовник.

Ағлақ тиле(рге) – искать удобный, подходящий случай: По темнең ала Пилат Аны пожадарға ағлақ тилеп чӧре-берди. – С этого времени Пилат стал искать случая отпустить его. (Ин 19:12)

Ағрығ – больной (о человеке): Ағрығ кижилерди час-келип, қайғал небе эткенин кӧреле, Ааңма қожа кӧп қалық парды . – За Ним последовало множество народа, потому что видели чудеса, которые Он творил над больными. (Ин 6:2)

Ағрып эрелен(ерге) – мучиться, страдать от боли: Эпчи кижи, пала туғарда, ааң теми четти теп, ағрып эреленча. – Женщина, когда рожает, мучается от боли, потому что пришел час ее. (Ин 16:21)

Ағрыйы – болезнь (его/ее): по Лазарьдиң ағрыйы, эзе, ӧлерге эбес – болезнь Лазаря не к смерти. (Ин 11:4)

Адыба ада(рға) – называть (кого-л.) по имени: Қадаачы позуның қойларын адыба адап-келип, ташқарға шығарча. – Пастырь зовет своих овец по имени и выводит их. (Ин 10:3)

Ажа – может быть, наверное, возможно.

Ажыл-пар(арға) – раскрыться, разверзнуться: Тегри ажыл-парды. – Небо разверзлось.

Ажыл-парған – открытый, отверстый: ажыл-парған тегри – небо отверстое.

Азақ-кеп – обувь.

Азақтарынға тӱш(жерге) – упасть в ноги (ему), пасть к ногам, выразить покорность и почтение: Аны кӧриб-алып, Ааң азақтарынға тӱшти . – Увидев Его, она пала к ногам Его. (Ин 11:32)

Азыра(рға) – кормить (кого-л.).

Азыран(арға) – кормиться, питаться (самому): Келип, азыранаар . – Придите, обедайте. (Ин 21:12)

Азырап-пер(ерге) – накормить (кого-л.): Пыларды кӧп чоқтаң да азырап-перерге, ийги чӱс динарий ас полар . – Чтобы этих людей накормить, мало будет и двухсот динариев. (Ин 6:7)

Айлан(арға) – возвращаться: Нандыра айланып, силерди Позымға аларым. – Вернувшись назад, Я заберу вас к Себе. (Ин 14:3); превращаться, оборачиваться: Силер қунанарзар, силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айланар. – Вы печальны будете, но печаль ваша радостью обернется. (Ин 16:20)

Айландырған – превращенный, претворенный, измененный: Пайа суғды арағаа айландырған черге келди. – Он пришел в землю, где недавно претворил воду в вино. (Ин 4:46)

Аймақчы – гость.

Айна – бес, нечистый дух, злой дух, подчиняющийся сатане. Может овладеть человеком, вселяясь в него. Иисус исцелял людей от власти бесов. Властью изгонять злых духов Иисус наделил и Своих учеников: Қарақ чоқ кижини айна қарақтығ этча ба? – тештилер. – Может ли бес отверзать очи слепым? (Ин 10:21)

Айнаға туттырған кижи – человек, одержимый бесами.

Айналығ кижи – человек, в котором бес: Иудейлер по Ааң айтқанынға айттылар: «Сен самарян кижизиң, айналығ кижизиң, эбес пе? По чооқташқаннарыбыс шын ма?» – тедилер. – На это иудеи отвечали и говорили Ему: Не правду ли мы говорим, что Ты Самарянин и что бес в Тебе? (Ин 8:48)

Айт(дарға) – говорить, сказать; велеть.

Айтқан – 1. сказанный (о слове): Меең айтқан сӧстеримге пӱдерзар ба? – Поверите ли Моим словам? (Ин 5:47); 2. упомянутый: По айтқан аш силердиң абаларының чииген манна теп ажы эбес . – Упомянутый здесь хлеб – не манна, которую ели отцы ваши. (Ин 6:58)

Айтчығамда – когда я говорю; если я говорю: Мен шын айтчығамда, Маға нӧӧре пӱтпенчизар? – Если же Я говорю истину, почему вы не верите Мне? (Ин 8:46)

Ақ – светлый, праведный, благой.

Ақ-Арығ – святой.

Ақ-Арығ Тын – Святой Дух, Дух Божий: Қудай тезе маға айтты: «Ақ-Арығ Тыны тӱже-берерген Кижи Ақ-Арығ Тынынма крестепчаң Кижизи полар» – теп . – Пославший меня крестить в воде сказал мне: на Кого увидишь Духа сходящего и пребывающего на Нем, Тот есть крестящий Духом Святым. (Ин 1:33)

Ақ-арығ иште(рге) – освящать: Сен ыларды шынынма ақ-арығ иште. Сеең сӧзиң шын-но. – Ты их освяти истиной Своей: слово Твое есть истина. (Ин 17:17)

Ақкел(ерге) – приносить, приводить.

Ақ Тилаас – Благая Весть, Евангелие. Это Весть Иисуса Христа о спасении через обращение к Богу. И это Весть об Иисусе Христе, Который претерпел смерть на кресте ради прощения грехов людей: Ыйбан пасқан Ақ Тилаас – Благая весть, которую написал Иоанн.

Ақча – деньги (монеты): Андоқ ақча орнаштырчаң кижилер одурдылар . – Там же сидели меновщики денег. (Ин 2:14)

Акча-сый салчаң чер – сокровищница (в храме): Ақча-сый салчаң чердиң қыйзында айтты . – Он говорил (это) близ сокровищницы. (Ин 8:20)

Ал(арға) – 1. брать, взять: силерди Позымға алырым – возьму вас к Себе (Ин 14:3); 2. покупать: Пыларды азырарға қалаш қайдаң аларбыс? – Где нам купить хлебов, чтобы их накормить? (Ин 6:5)

Ал полба(сқа) – не быть способным взять, принять на себя, охватить: қарашқы ол чарықты ал полбан қалды – и тьма не объяла его. (Ин 1:5)

Алақтыр(арға) – вводить в заблуждение, обманывать, держать в недоумении: Иудейлер, Ааң эбире турғылап, Аға айттылар: «Писти ӱр алақтырарзың ма? Сен Христос ползаң, писке чажынман айт-перзең» . – Тут Иудеи обступили Его и говорили Ему: «Долго ли Тебе держать нас в недоумении? Если Ты Христос, скажи нам прямо». (Ин 10:24)

Алға(рға) – благословлять: Улуғ-Қаан пайа алғап, қалаш чииген чердең ырақ эбесте – недалеко от того места, где ели хлеб по благословении Господнем. (Ин 6:23)

Алғыш(/жын) четтир(ерге) – воздать благодарение: Иисус, қалаштарды алып, Қудайға алғыжын четтирип, ӱргенчиктеринге ӱлеп перген. – Иисус взял хлебы, воздал благодарение Богу и раздал ученикам. (Ин 6:11)

Алғыштығ – благословенный, получивший благословение: Улуғ-Қаанның адыба келчиғаны, Израиль Қааны алғыштығ ползын! – Благословен грядущий во имя Господне Царь Израилев! (Ин 12:13)

Алды – перед (кем-л.) (о пространстве): Мына, мен Аны силердиң алдынға турғусчам. – Вот, я вывожу Его к вам. (Ин 19:4); перед (чем-л.) (о времени): По керек Пасха пайрамның алдында, пятницада кӱндӱс полтыр. – Тогда была пятница перед Пасхой, и час шестой (полдень). (Ин 19:14)

Аминь – еврейское слово, означающее «да будет так».

Ана: ана андығ – вот такой: Ана андығ пашқойачыларды Абам тилепча. – Вот таких поклонников Отец ищет Себе. (Ин 4:23)

Ана: ана ээде – вот так, таким образом: ана ээде пашқойар теми келча – настало время, когда вот так будут молиться. (Ин 4:23)

Анаң – потом, затем; и.

Анаң-аара – поэтому, из-за этого, оттого.

Анаара – туда.

Анартын – оттуда (с того места).

Ангел – вестник, Божий посланник, глашатай (духовное существо): по темнең ала ажыл-парған тегрини кӧрерзар, Қудайдың Ангеллары Кижи Оғлунға энчиғанын, шықчығанын кӧрерзар – отныне будете видеть небо отверстым и Ангелов Божиих восходящих и нисходящих к Сыну Человеческому. (Ин 1:51)

Андығ – такой, такое: Андығ қайғал небени қыаллығ кижи эдер пееди? – Разве может человек грешный творить такие чудеса? (Ин 9:16)

Андығ полғанда – тогда; в таком случае; поэтому; следовательно, итак: Андығ полғанда, Пилат Иисусты алып, қамчылатты. – Тогда Пилат взял Иисуса и велел бить Его. (Ин 19:1)

Андығ да полза – несмотря на это; тем не менее: Андығ кӧп палық таа полза, ағлары талалбан қалды. – Несмотря на это, его сети не порвались. (Ин 21:11)

Анзы – тот.

Анығ – нива, посевы, хлеб, колосья: Мен тезе силерге айтчам: қарақ кӧдӱрип, кӧраар – анығ пажақтары пайоқ ағар-парып, пайоқ пыш-парған, аш кезерге тем четти – теди . – А Я говорю вам: возведите очи ваши и посмотрите на нивы, как они побелели и поспели к жатве. (Ин 4:35)

Аңдар(арға) – отвалить, уронить, опрокинуть: ылардың столларын аңдарыбысты – опрокинул их столы. (Ин 2:15)

Аңдарыбыс(/зарға) – разрушить, развалить: По Ӧргезин силер аңдарыбыссар, Мен аны – ӱш кӱн эртпес, – турғус-саларым. – Если разрушите храм сей, то Я в три дня воздвигну его. (Ин 2:19)

Аңдарыл(арға) – отвалиться, опрокинуться: Келип, анаң кӧргени – қуйды пектеген тажы аңдарыл-парып, кедре чатча. – Она видит, что камень отвален от гроба. (Ин 20:1)

Аппар(арға) – нести, уносить: Позының крезин эңнеп аппарып – неся крест Свой (Ин 19:17); уводить.

Арғала(рға) – спасать (от греха, смерти): Қудай Позының Оғлун кижилерди чарғыларға эбес, кижилерди арғаларға ысқан. – Ибо не послал Бог Сына Своего в мир, чтобы судить мир, но чтобы мир спасен был чрез Него. (Ин 3:17)

Арғалаачы – Спаситель: Ам сеең сӧстерин уғып ла эбес, ам пис позыбыс Аны уғыб-алып, Ол шынап по чарықтың Арғалаачызы Христос теп полғанынға пӱтчабыс . – Уже не по твоим речам веруем, ибо сами слышали и узнали, что Он истинно Спаситель мира, Христос. (Ин 4:42)

Арғалан(арға) – спасаться, спастись (от греха, смерти): Мен – эжикпим: Менче кирген кижи арғаланар. – Я – дверь, кто войдет через Меня, тот спасется. (Ин 10:9)

Артық – выше, больше: ол кижи Менең да артық иштер – тот человек сделает больше, чем Я. (Ин 14:12)

Артыс(/зарға) – оставлять, оставить (кого-л., что-л.): Кемниң қыйалларың артыссар, ылардың қыйаллары қалзын . – На ком оставите грехи, на том останутся. (Ин 20:23)

Арығ – зд. чистый, открытый Богу: арығ эбес – нечистый, оскверненный.

Арығла(рға) – очищать (от скверны, от греха): Пайрамның алында арығлайын теп, кӧп қалық Иерусалимге келди. – Чтобы очиститься перед праздником, народ пришел в Иерусалим. (Ин 11:55)

Арығлан(арға) – очищать себя (от греха, от скверны).

Ат – имя: Мен Абамның адын улуғ тоолап, келдим . – Я пришел во имя Отца Моего. (Ин 5:43)

Ачыға тӱш(/жерге) – опечалиться, предаться скорби: Қарындажы ӧлгенинең ӱчӱн улуғ ачыға тӱшкен Марфаба Марияға тежиғ перерге кӧп иудейлер келтир. – И многие из Иудеев пришли к Марфе и Марии утешать их в печали о брате их. (Ин 11:19)

Ачығлан(арға) – сокрушаться, печалиться; скорбеть: Ам тыным ачығланып пастырча . – Теперь душа моя возмутилась. (Ин 12:27)

Аш – хлеб, зерно; ячмень; пища: Мен силерди аш кезерге ысчам. Ол ашты пашқа кижилер сал-салды, силер тезе ылардың иштегенинге кирдаар. – Я послал вас жать то, над чем вы не трудились: другие трудились, а вы вошли в труд их. (Ин 4:38)

Ашта(рға) – испытывать чувство голода, алкать, голодать: Маға келген кижи қачан даа аштабас. – Приходящий ко Мне не будет алкать. (Ин 6:35)

Гефсимания – сад у подножия Елеонской (Масличной) горы близ Иерусалима. Место, где Иисус проводил время со Своими учениками.

Голгофа – небольшая гора близ Иерусалима, место распятия Иисуса Христа: Позының крезин эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты. – И, неся крест Свой, Он вышел на место, называемое Лобное, по-еврейски Голгофа. (Ин 19:17)

Грек, гректер – неиудеи по происхождению, принявшие иудейскую веру, но говорившие на греческом языке: келген кижилердиң аразында гректер полған – среди пришедших были греки. (Ин 12:20)

Давид – самый знаменитый царь Израиля, из племени Иуды. Он был одним из авторов ветхозаветной книги Псалмов – песен, обращенных к Богу. Стремясь к миру и справедливости, Давид преданно служил Богу. В награду за это Бог обещал ему, что его потомки отныне будут израильскими царями. Еврейские пророки предсказывали, что Мессия, Который должен праведно царствовать над всем миром, будет потомком Давида: Христос Давид қаанның тӧлӱнең полар – Христос придет от семени Давидова. (Ин 7:42)

Динарий – название денежной единицы, римской серебряной монеты. По достоинству монета была равна дневному заработку наемного работника: Пыларды кӧп чоқтаң да азырап-перерге ийги чӱс динарий ас полар . – Чтобы хоть немного накормить этих людей, мало будет и двухсот динариев. (Ин 6:7)

Иерусалим – столица древнего Иудейского царства; священный город, где находился храм, величайшая святыня и место поклонения для всех иудеев.

Израиль – имя в переводе означает «борющийся с Богом». Господь дал это имя праотцу Иакову после его борьбы с ангелом Божьим. Сыновья Иакова вскоре стали называться сыновьями Израилевыми. Начиная от времен Моисея именем «Израиль» стали обозначать весь народ, потомков двенадцати сыновей Иакова, а также их страну: Израиль чер – страна Израиль; Израиль кижилери – израильтяне, евреи.

Ийгилен(ерге) – сомневаться, иметь два противоречивых мнения.

Ийгис – близнец: Ийгис теп шолалығ, Фома теп ӱргенчиги – Его ученик Фома по прозвищу Близнец. (Ин 20:24)

Ижен(ерге) – надеяться, думать сделать (что-л.).

Илия – великий библейский пророк. Бог его взял на небо живым. Во времена Христа иудеи верили, что Илия снова вернется на землю.

Иудей – изначально это слово обозначало потомков Иуды, одного из сыновей Иакова. Во времена Нового Завета так стали называть всех евреев: По Назареттың Иисусы, Иудейлер Қааны – Иисус из Назарета, Царь Иудейский.

Иште(рге) – работать; делать, совершать; создавать.

Иштек-мал – осел: Иисус тезе, қулун иштек-малын таб-алып, аға мӱнди. – Вот, Царь твой едет, сидя на молодом осле. (Ин 12:15)

Ишти – внутренняя часть (чего-л.); душа (человека).

Қаан – царь, император; господин. Рим қааны – Римский император, кесарь: Рим қаанынаң паза қаан пистиң чоқ-но. – Нет у нас царя, кроме кесаря. (Ин 19:15)

Қаан: Улуғ-Қаан – Господь.

Қаан-черим – царство (мое): Меең қаан-черим по чарықта эбес. – Царство Мое не от мира сего. (Ин 18:36)

Қаанға тут(/дарға) – избрать кого-л. царем, императором: қалық келип, кенетки Аны қаанға тударға санаған полтыр – хотят прийти, нечаянно взять Его и сделать царем. (Ин 6:15)

Қабырға – ребро.

Қадаачы – 1. пастырь, пастух: Ылар, Меең ӱнӱм уғыб-алып, келерлер, пир ӧӧр, пир Қадаачы полар. – Они услышат голос Мой, придут, и будет одно стадо и один Пастырь. (Ин 10:16); 2. сторож, служитель при Иерусалимском храме: Улуғ абыстарба қадаачылар Аны кӧриб-алып, қыйғырдылар: «Аны креске кере тарт, кере тарт-сал Аны!» – тештилер. – Первосвященники и служители при храме увидели Его и закричали: «Распни, распни Его!» (Ин 19:6)

Қадығ – сурово, строго; суровый: Қудайдың қадығ қолынға кир-парар – гнев Божий пребывает на нем. (Ин 3:36)

Қазалчық – колючий: Пажында қазалчық тегелектиғ, қызыл кеп кескен шықты . – Он вышел в терновом венце и в багрянце. (Ин 19:5)

Қазан-айақ – посуда.

Қазық – здоровый (человек). Оғлуң қазық. – Сын твой здоров. (Ин 4:53)

Қазыр-оорлаачы – разбойник, грабитель: Қойдың шуланынға эжиктең кирбен, шеденни ажып-кел кирген кижи – чулғуш кижи, қазыр-оорлаачы кижи. – Кто не дверью входит во двор овчий, но перелезает забор, тот вор и разбойник. (Ин 10:1)

Қайақ – масло (оливковое и др.). Миро теп кайак – благовонное масло, миро: Мария Улуғ-Қаан Иисустың азақтарын миро теп чараш қайақпа сӱрт-келип, анаң Ааңоқ азақтарын позының шажынма чосқан полтыр. – Мария была та, которая помазала Господа Иисуса миром и отерла ноги Его волосами своими. (Ин 11:2)

Қайғат(/дарға) – дивиться, удивлять: Силерды қайғадып, мынаң да артықты эдип, Аға кӧргӱзер. – И покажет Ему дела больше сих, так что вы удивитесь. (Ин 5:20)

Қайғал (небе) – чудо, нечто удивительное: Ыйбан позы пир даа қайғал небе этпеди, Иисустаң ӱчӱн тезе ааң парчын айтқаны шын . – Иоанн не сотворил никакого чуда, но все, что сказал Иоанн об Иисусе, было истинно. (Ин 10:41)

Қайғал эт(/дерге) – совершать чудо.

Қайде – как, каким образом, каким способом: Саға элиғ чаш та чоқ, қайде сен Авраамны кӧргензиң, эзе? – Тебе нет еще пятидесяти лет, как же Ты видел Авраама? (Ин 8:57)

Қайрал ал(арға) – быть награжденным, отмеченным. Кижи, аш кес-келип, қайрал алча; – Жнущий получает награду. (Ин 4:36)

Қайрал(арға) – благодарить, награждать, чтить: Маға полужып чӧрген кижини Абам улуғлап қайралар . – Кто Мне служит, того почтит Отец Мой. (Ин 12:26)

Қал-қал(арға) – остаться.

Қалабуқ – голубь.

Қалаш – хлеб; Ақ қалаш – пшеничный хлеб; Қара қалаш – ячменный хлеб: Мында пир оолақтың пеш қара қалашпа ийги палығаш пар. – Здесь у одного мальчика есть пять ячменных хлебов и две рыбки. (Ин 6:9)

Қалған – оставшийся (пища, народ): Қалған чиишти, эн черге қалбазын теп, терип чығ-салаар. – Соберите оставшуюся пищу, чтобы ничего не пропало. (Ин 6:12)

Қалғанчы – последний: Абамның Маға перген кижилерди, чидирбеен, қалғанчы кӱнде тӱгезин тирилип турғузарға . – Чтобы из того, что Он Мне дал, ничего не погубить, но все то воскресить в последний день. (Ин 6:39)

Қамчы – плеть, камча: Андығ полғанда, Пилат, Иисусты алып, қамчыба сӧгерге айтты . – Тогда Пилат взял Иисуса и велел бить его плетьми. (Ин 19:1)

Қанче – сколько.

Қанче-қанче – несколько, немного: Анда ылар қанче-қанче кӱн турдылар . – И там пробыли немного дней. (Ин 2:12)

Қап(/барға) – хватать (что-л. для чего-л.): Поны уғыб-алып, иудейлер, Аны шабарға теп, таштар пазоқ қаптылар . – Тут опять иудеи схватили каменья, чтобы побить Его. (Ин 10:31)

Қапчығай – быстро, немедленно.

Қарақ чажы кел(ерге) – прослезиться: Иисустың қарақ чажы келди . – Иисус прослезился. (Ин 11:35)

Қарақ чоқ кижи – слепой человек: Қарақ чоқтар қарақтығ ползыннар, қарақтығлар қарақ чоқ ползыннар теп, сананып, Мен по чарыққа келдим. – На суд пришел Я в мир сей, чтобы невидящие видели, а видящие стали слепы. (Ин 9:39)

Қарақтығ пол-пар(арға) – прозреть, стать зрячим: Мен парып, чунунм-алып, қарақтығ пол-пардым . – Я пошел, умылся и прозрел. (Ин 9:11)

Қарашқы – темнота, мрак, тьма: Чарық қарашқыда чарча, қарашқы ол чарықты ал полбан қалды. – И свет во тьме светит, и тьма не объяла его. (Ин 1:5)

Қарындаш – родственник; брат: эр-қарындаш полды – он был братом; қыс-қарындажы – ее сестра.

Қасты – тесть: Ол Анна Каиафаның қасты полтыр. – Тот Анна был тестем Каиафы. (Ин 18:13)

Қатпаш – комната, помещение.

Қатчы-чозақчы – книжник, учитель Закона Моисеева. Это люди, хорошо знавшие Закон и объяснявшие его народу. Во времена Иисуса Христа они представляли собой относительно небольшую группу людей, которая пользовалась среди евреев большим уважением и немалой властью.

Қачан – когда.

Қачан-да – никогда: Қачан-да пир даа кижи, по Кижи чилеп, айтқанын уқпадыбыс. – Никогда человек не говорил так, как этот Человек. (Ин 7:46)

Қодырын(арға) – вырвать себя (из земли), подняться вверх.

Қожа – совместно, сообща, вместе.

Қожул(арға) – быть прибавленным, прибавиться, добавиться.

Қозур – крупный.

Қой – овца: Эжиктең кирген кижи тезе – қойдың қадаачызы . – Человек же, входящий через дверь, – пастырь овцам. (Ин 10:2)

Кол(ын)ға кир(ерге) – угодить в руки (чьи-л.), попасться (кому-л.), быть задержанным (кем-л.).

Қонуқ – сутки; день: Иисус келгенде, Лазарьдиң ӧлген сӧӧги сӧӧк чығчаң қуйда тӧрт қонуқ қонтыр. – Иисус, придя, нашел, что Лазарь уже четыре дня в гробе. (Ин 11:17)

Қоруқ(/ғарға) – бояться; стесняться: Ол тезе ыларға: «Қоруқпалаар, по Менмин!» – теди. – Он сказал им: «Это Я, не бойтесь». (Ин 6:20)

Қоруқ-пар(арға) – испугаться, убояться: Пилат, по айтқанын уғыб-алып, қоруқ-парды. – Пилат, услышав это, убоялся. (Ин 19:8)

Қоштағы, қошта (кижи) – ближний.

Қудай – Бог.

Қудайдың Ӧргези – храм, священное место поклонения в Иерусалиме. Только там евреи совершали жертвоприношения, а также собирались в дни важнейших праздников. Впервые храм был построен в X в. до н. э. царем Соломоном. Храм, который существовал во времена Иисуса, был перестроен царем Иродом Великим. Здание храма было окружено галереями, разделявшими его пространство на несколько дворов. В галереях храма обычно собиралось множество людей. Как и предсказывал Иисус, вскоре после Его воскресения, в 70 г. н. э., храм был разрушен римлянами и с тех пор не восстанавливался: Қудайдың Ӧргезинде полған парчын садығчы кижилерди шығара сӱрди. – Он выгнал из храма всех торгующих. (Ин 2:15)

Қудайға чабал айт(/дарға) – хулить Бога, унижать Его или ставить человека на место Бога.

Қудайға чабал айтканы – богохульство: Қудайға чабал айтқаныңнаң ӱчӱн шабарбыс. – За Твое богохульство побьем тебя камнями. (Ин 10:33)

Қудайдың Оғлу – Сын Божий: По ағрыйынаң ӱчӱн Қудайдың Оғлу пақтаттырар . – Прославится Сын Божий через эту болезнь. (Ин 11:4)

Қудайдың Пашпилгени – Царствие Божие, Божье владычество в этом и будущем мире над людьми и всем существующим: Ӧрертин туғбаан кижи Қудайдың Пашпилгенин кӧр полбас. – Если кто не родится свыше, не может увидеть Царствия Божия. (Ин 3:3)

Қудайдың кижилери – люди от Бога: Қудайдың кижилери, эзе, Қудайдың сӧзин уқчалар. – Кто от Бога, тот слушает слова Божии. (Ин 8:47)

Қудуқ – колодец: Ол черде Якуптың қудуғы полған. – Там был колодезь Иаковлев. (Ин 4:6)

Қуй – пещера, грот, в котором хоронили людей: Қуйды пектеген тажы аңдарыл-парып, кедре чатча. – Камень, закрывавший вход в пещеру, отвален, рядом лежит. (Ин 20:1)

Қул – раб; слуга.

Кул пол(арға) – быть рабом, слугой; быть зависимым, несамостоятельным; кул полбасқа – не быть рабом, быть свободным: Шынын пилиб-алып, қул полбассар. – Истина сделает вас свободными. (Ин 8:32)

Қулун иштек мал – молодой осел: Иисус тезе, қулун иштек-малын таб-алып, аға мӱнди. – А Иисус нашел молодого осла и на нем ехал. (Ин 12:14)

Қунан(арға) – печалиться, грустить.

Қунаныш – печаль, грусть: Силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айланар. – Ваша печаль же превратится в радость. (Ин 16:20)

Қунаныш(/жарға) – печалиться, сильно грустить.

Қупшын – кувшин; сосуд.

Қураған – ягненок, агнец: пасха қурағаны – пасхальный ягненок.

Қур-пар(арға) – засохнуть.

Қуруғ – ни с чем, с пустыми руками; ничто: Мен Пос-Позумны ла пақтығ этсем, Меең пақтығ эткеним қуруғ полар эди. – Если бы Я Сам Себя славил, то слава Моя была бы ничто. (Ин 8:54)

Қыйал – грех: Маға кижи пӱтпенчиғанда, ол – қыйал. – Грех – это когда не верят в Меня. (Ин 16:9)

Қыйалын ажылын(арға) – исповедоваться, открывать свои грехи.

Қыйалын ташта(рға) – простить грех, отпустить грех: Кемге қыйалларын таштазар, ылардың қыйаллары ташталзын. – Кому вы простите грехи, тому они пусть простятся. (Ин 20:23)

Қыйал эт(/дерге) – совершать грех, грешить: Мна, сен чазыл-пардың. Чабалаарақ полбазын теп, паза қыйал этпе . – Вот, ты выздоровел; не греши больше, чтобы не случилось с тобою чего хуже. (Ин 5:14)

Қыйаллығ кижи – грешник: Андығ қайғал небени қыйаллығ кижи эдер пееди? – Разве может человек грешный творить такие чудеса? (Ин 9:16)

Қыйғыр(арға) – кричать: Питик қыйғырғанче, сен Менең ӱш қада нана тӱжерзиң. – Не пропоет петух, как отречешься от Меня трижды. (Ин 13:38)

Қыйғырыш(/жарға) – кричать в один голос.

Қыйнал(арға) – страдать, мучиться.

Қыйналығ чол – чаша горькая (букв. путь страданий): Маға ноо, Абам перген қыйналлығ чолба парбасқа ба? – Неужели Мне не пить чаши, которую дал Мне Отец? (Ин 18:11)

Қыйын одур(арға) – сидеть полулежа, облокотившись; рассаживаться: Айдаар ыларға: қыйын одурзыннар . – Скажите им, пусть рассядутся. (Ин 6:10)

Қыл – шерсть: тӧӧ-мал қылы – верблюжья шерсть.

Қылғала(рға) – дать росток (о растении).

Қылынып чӧр(ерге) – поступать, действовать: Абамны да, Мени да пилбен кижилер ээде қылынып чӧрерлер . – Так будут поступать люди, потому что не познали ни Отца Моего, ни Меня. (Ин 16:3)

Қылыш – меч.

Қын – ножны: Қылыжың қынынға қарчы суқ-сал . – Вложи меч свой обратно в ножны. (Ин 18:11)

Қын(арға) – иметь влечение, страсть (к чему-л., кому-л.), возлюбить (кого-л., что-л.): Кижилердиң эткен небелери чабал, анаң аара кижилер қараашқыда чадарға қынчалар . – Люди более возлюбили тьму, нежели свет, потому что дела их были злы. (Ин 3:19)

Қыс қарындаш – сестра. Лазарьдиң ийги қыс қарындажы полған: Марияба Марфа . – У Лазаря было две сестры: Мария и Марфа. (Ин 11:1)

Қыс алчаң оол – жених (букв. парень, берущий в жены девушку): Тойчы кижи, эзе, ол араға пол-парған суғды ижип кӧреле, қыс алчаң оолды қыырыб-алып, аға айтты . – Когда же распорядитель пира отведал воды, сделавшейся вином, тогда зовет жениха и говорит ему. (Ин 2:9)

Қыста(рға) – притеснять, учинять притеснения.

Қыстат(/дарға) – быть сдавливаемым (толпой).

Қычағлары – соблазны, страсти; похоть: Силердиң абаларың – шайтан, силер ааң сананған қычағларын эдерге санапчызар. – Ваш отец – дьявол, и вы хотите исполнять похоти отца вашего. (Ин 8:44)

Қыыр(арға) – читать: қыырбадаар ба? – Вы что, не читали это?

– звать, приглашать кого-л.; созывать кого-л.

Қыырыб-ал(арға) – созвать, подозвать, вызвать (к себе).

Кебе – лодка: Анда кебеге кирип, талайдың ол чанындағы Капернаум теп тураға ыға-бердилер . – Там сев в лодку, они отправились на ту сторону моря в город Капернаум. (Ин 6:17)

Кеден – холст. Кеден табар – холщовая материя: Иудейлердың чозағынма Аны чығ-салдылар: чақшы чыстығ қайақ арығ кеденге урып, ол табарға Аны орап-салдылар . – Итак, они взяли Тело Иисуса и обвили его пеленами с благовониями, как обыкновенно погребают евреи. (Ин 19:40)

Кедре аппар(арға) – отвести в сторону: Пилат, по айтқанын уғыб-алып, Иисусты кедре аппарып, позы тезе чарғы этчаң черге одур-салды . – Пилат, услышав это слово, вывел вон Иисуса и сел на судилище. (Ин 19:13)

Кезе: кезе шапты – отрубил: оң қулағын аға кезе шапты – отсек ему правое ухо. (Ин 18:10)

Кеп – одежда, одеяние: Сӧӧги чатқан черинде ийги ақ кеп кескен ангел одурча – И видит двух ангелов в белом одеянии сидящих. (Ин 20:12)

Кере тарт(арға) – распинать, распять: Аны креске кере тарт – распни Его на кресте. (Ин 19:6)

Керек – 1. дело; 2. потребности, интересы.

– нужный, необходимый; необходимо; должен: Аға Самария теп черинче парарға керек полған . – Надлежало же Ему проходить через Самарию. (Ин 4:4)

Керектери(н) эт(/дерге) – творить свои дела, делать свои дела: Абамның адынаң Мен керектерин этчам. Ол эткен керектерим Менең ӱчӱн кӧрелеп айтчалар-но. – Дела, которые творю Я во имя Отца Моего, они свидетельствуют о Мне. (Ин 10:25)

Кижи – человек; плоть: Кижидең туғаны кижиоқ полар, Тынынаң туғаны тезе тыннығ полар. – Рожденное от плоти есть плоть, а рожденное от Духа есть дух (Ин 3:6).

Кижи Оғлу – Сын Человеческий. Так Иисус часто называет Себя в Евангелиях. По-еврейски это выражение первоначально означало просто «человек». Пророк Даниил так называл грядущего Царя, Которому в конце времен Бог даст вечную власть и славу: Кижи Оғлунға пӱткен кижи ӧлбезин, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧңӱ чадыйынға кир-парзыннар теп . – Дабы всякий, верующий в Сына Человеческого, не погиб, но имел жизнь вечную. (Ин 3:15)

Кирит(/дерге) – принимать (у себя), впускать (к себе): Кем тезе пос-позуның адын улуғ тоолап, келзе, силер аны киридерзар . – А кто-то иной придет во имя свое, вы его примете. (Ин 5:43)

Кичен(ерге) – стараться, стремиться: Ардар-ташталар чииштең ӱчӱн эбес, че тоозылбас-мӧңӱ чадығ перер чииштең ӱчӱн сананып кичензаар . – Старайтесь думать не о пище тленной, но о пище, дающей жизнь вечную. (Ин 6:27)

Киченип айт(/дарға) – упрашивать, уговаривать, просить (о чем-л.): Анаң аара самарян кижилери, Аға келип, «Писте аалап қал» теп, Аны киченип айттылар . – Потому самаряне, придя к Нему, просили его побыть у них. (Ин 4:40)

Кичиғ – малый, маленький; младший.

Кичиглен(ерге) – умаляться, становиться меньше: Ол улуғланып ӧзер, мен тезе кичиғленерим. – Ему должно расти, а мне умаляться. (Ин 3:30)

Кӧбӱзи – большинство, многие: Қалықтың кӧбӱзи Аға пӱтти. – Большинство народа Ему верили. (Ин 7:31)

Кӧбӱк – пена.

Кӧдӱр(ерге) – приносить жертву: Қудайға кӧдӱриғ кӧдӱр – принеси Богу жертву.

Кӧдӱриғ – жертва, жертвоприношение.

Кӧзӱнче – в присутствии кого-л., при ком-л.: Иисус ылардың кӧзӱнче қанче-қанче қайғал небе эткен да полза, Аға пӱтпентирлер. – Сколько чудес ни творил при них Иисус, они Ему не верили. (Ин 12:37)

Кӧлек – тень, сень.

Кӧңдӱр(ерге) – искушать (кого-л. чем-л.), увлекать за собой, соблазнять, прельщать (чем-л.): Ылар Аны кӧңдӱрерге айттылар. – Они сказали (это), искушая Его. (Ин 8:6)

Кӧңнӱ – воля, желание.

Кӧңнӱнче эт(/дерге) – исполнять, творить волю (чью-л.): Аны улуғ тоолапчыған, Ааң кӧңнӱнче этчиған кижилерди тезе Қудай уқча. – Кто чтит Бога и творит волю Его, того Он слушает. (Ин 9:31)

Кӧӧлен(ерге) – любить: Абазы, Оғлун кӧӧленип, Аға парчын Позы эткен небелерин кӧргӱсча. – Ибо Отец любит Сына и показывает Ему все, что творит Сам. (Ин 5:20)

Кӧӧлене: кӧӧлене айтты – сказал с любовью.

Кӧр(ерге) – смотреть, видеть: По темнең ала ажыл-парған тегрини кӧрерзар, Қудайдың Ангеллары Кижи Оғлунға энчиғанын, шықчығанын кӧрерзар. – Отныне будете видеть небо отверстым и Ангелов Божиих восходящих и нисходящих к Сыну Человеческому. (Ин 1:51)

Кӧрген-уққан небелери – то, что видел и слышал: Ол Позының кӧргенин-уққанын айт чӧрча, че Ааң айтқанын кем даа чаратпанча . – Что Он видел и слышал, о том и свидетельствует; и никто не принимает свидетельства Его. (Ин 3:32)

Кӧргӱзе – напоказ.

Кӧргӱс(/зерге) – показывать, демонстрировать, практически осуществлять: Абазы, Оғлун кӧӧленип, Аға парчын Позының эткен небелерин кӧргӱсча. – Ибо Отец любит Сына и показывает Ему все, что творит Сам. (Ин 5:20)

Кӧрее, кӧрелеп айтқаны – свидетельство: Андығ да полза, кижи кӧрелеп айтқаны Маға керек чоқ . – Впрочем, Я не нуждаюсь в свидетельствах от человека. (Ин 5:34)

Кӧреле(рге) – свидетельствовать: Пис позыбыс уңнаған небелерди айтчабыс, позыбыс кӧрген небени кӧрелепчабыс, силер тезе кӧрелеп айтқаныбысты чаратпанчызар . – Мы говорим о том, что знаем, и свидетельствуем о том, что видели, а вы свидетельства Нашего не принимаете. (Ин 3:11)

Кӧреечи, кереечи – свидетель.

Кӧриб-ал(арға) – увидеть.

Кӧрӱн(ерге) – быть видимым, показываться, явиться. Ӱргенчиктеринге кӧрӱнди – Он явился перед своими учениками.

Кӧрӱнзин – для того, чтобы явить; чтобы другие видели: Шын небе этчиған кижи тезе, ааң Қудайба пирге эткен керектери кӧрӱнзин теп, Чарыққа парча. – Поступающий по правде идет к свету, дабы явны были дела его, потому что они в Боге соделаны. (Ин 3:21)

Кӧрӱш(/жерге) – видеться, встречаться: Мен пазоқ силербе анаң кӧрӱшсем, силер ӧргӱнерзар. – Я с вами снова потом увижусь, и вы возрадуетесь. (Ин 16:22)

Кӧспектеп айт(/дарға) – возвещать будущее, предсказывать: Шынап поларын кӧспектеп айдар . – Он будущее возвестит.

Крес, крес-ағаш – крест: Позының крезин эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты . – Неся свой крест, Он вошел на Лобное место, по-еврейски Голгофа. (Ин 19:17)

Кресте(рге) – крестить (кого-л.), т. е. омывать водой в знак очищения. Этот обряд использовался евреями для религиозного очищения как людей, так и используемых в богослужении предметов. Во времена Иисуса Христа Иоанн Креститель в знак покаяния омывал водой тех, кто исповедовал свои грехи: мен суғба крестепчам – я крещу водой. (Ин 1:26)

Крестеечи: Крестеечи Ыйбан – Иоанн Креститель.

Кӱзӱрек – гром: По кӱзӱрек кӱзӱреди теп, пиреелери айттылар . – Это был гром – одни говорили. (Ин 1:26)

Кӱш – сила, власть: Меең Сени керек пожадарға, керек кере тартарға кӱжим парын уңнабанчаң ма? – Не знаешь ли, что я имею власть распять Тебя и власть имею отпустить Тебя? (Ин 19:10)

Кӱшпе ал(арға) – отнимать, отнять: Тынымны Менең кем да кӱшпе албанча, Мен Позым аны салчам. – Никто не отнимает жизнь у Меня, но Я Сам отдаю ее. (Ин 10:18)

Мағат – очень, весьма: Силерди мағат ӧргӱдерге санапчам. – Я хочу, чтобы радость ваша была совершенна. (Ин 16:24)

Майланман – немедленно, тут же.

Маң-сайа – часто, регулярно: Иисус ӱргенчиктеринме пирге маң-сайа анда чыылышқаннар-но. – Иисус часто собирался там с учениками Своими. (Ин 18:2)

Маңзрап – спешно, торопливо.

Мекке – обман, хитрость, лукавство: Мына, меккези чоқ аб-ақ Израиль кижизи. – Вот подлинно Израильтянин, в котором нет лукавства. (Ин 1:47)

Менде – во мне, внутри меня; у меня (дома): Мен Абамда полғанымға, Абам тезе Менде полғанынға сен пӱтпенчаң ма? – Разве ты не веришь, что Я в Отце и Отец во Мне? (Ин 14:10)

Менийи – 1. мое, мне принадлежащее: Меең ӱргедийим – Менийи эбес, Мени ысқан Қудайдыйы. – Мое учение не Мое, но Пославшего Меня. (Ин 7:16); 2. мои, ко мне относящиеся: Мен – чақшы қадаачыбым. Мен Менийин таныпчам, Менийи Мени таныпчалар. – Я есмь пастырь добрый, и знаю Моих, и Мои знают Меня. (Ин 10:14)

Менче – через меня, мною: Мен – эжикпим: Менче кирген кижи арғаланар . – Я есмь дверь: кто войдет Мною, тот спасется. (Ин 10:9)

Мееңме – со мной; за мной: Мееңме пирге парзар, кӧрерзар. – Пойдите за Мной и увидите. (Ин 1:39)

Моисей – величайший пророк Израиля. Он был во главе израильского народа, когда Бог выводил его из египетского рабства и во время последующих странствий по пустыне. Бог передал израильтянам через Моисея десять заповедей, которые составили основу Закона (Моисей Пичиги, Пятикнижие). Для иудеев Моисей – величайший учитель веры.

Мӧккей(ерге) – наклоняться, склоняться. Қуйдың иштинге мӧккей-келип кӧргени – Аны орал-салған полған кеден табары анда черде чат-қалғанын кӧриб-алды, қуйға кирбен-салды. – И, наклонившись, увидел лежащие пелены; но не вошел во гроб. (Ин 20:5)

Мӱн(ерге) – садиться верхом: Қааның, мына, қулун иштек-малға мӱнип, саға кел-турча. – Вот, Царь твой грядет, сидя на молодом осле. (Ин 12:15)

Мына – вот.

Мына-бо – вот это, вот оно: Қудайдың кереги мына-бо: Маға, Қудайы ысқан кижиге, пӱдаар. – Вот оно, дело Божье, чтобы вы верили в Того, кого Он послал. (Ин 6:29)

Мында – здесь.

Мындығ – такой.

На / Не (Ла / Ле) – только лишь, лишь: Қарақ чоқ полғанымны, ам тезе мен қарақтығ поларын на уңнапчам. – Одно я знаю, что я был слеп, а теперь вижу. (Ин 9:25)

Наа – новый; заново, снова.

Наақ – щека: Аны наағынаң шап, айтты: «Улуғ абысқа ээде айдарға чарабас, пилдиң ма?» – Тот ударил Иисуса по щеке, сказав: «Так отвечаешь Ты первосвященнику?» (Ин 18:22)

Найна(рға) – обвинять, осудить: По Кижи ноо иштеп-салған теп, найнапчызар? – В чем вы обвиняете Человека Сего? (Ин 18:29)

Найнаған (кижи) – обвинитель: Саға найнаған кижилер қайда? – Где твои обвинители? (Ин 8:10)

Нана-тӱш(/жерге) – отречься (от человека, идеи): Шын, шын айтчам саға: питик қыйғырғанче, сен Менең ӱш қада нана-тӱжерзиң. – Истинно, истинно говорю тебе: не пропоет петух, как отречешься от Меня трижды. (Ин 13:38)

Нан(арға) – возвращаться назад, домой.

Негиб-ал(арға) – победить, одолеть: Пек тудунаар: Мен по чарықты негиб-алдым. – Но мужайтесь: Я победил мир. (Ин 16:33)

Ном – книга.

Нооға – для чего, с какой целью.

Ноодаң аара – из-за чего, отчего, почему: Ноодаң аара силер Меең айтқанымны пилбенчизар? – Почему вы не понимаете речи Моей? (Ин 8:43)

Ноодаң ӱчӱн – к чему, ради чего: Че Иисус ноодаң ӱчӱн аға ээде айтқанын қыйын одурған кижилердең қайзы да уңнабады. – Но никто из возлежавших не понял, к чему Он это сказал ему. (Ин 13:28)

Нӧӧре – почему: Мен шын айтчығамда, Маға нӧӧре пӱтпенчизар? – Если же Я говорю истину, почему вы не верите Мне? (Ин 8:46)

Оғлу: Қудайдың Оғлу – Сын Божий.

Одағ – куща, палатка.

Одур(арға) – садиться, присаживаться. Қыйын одур(арға) – возлежать.

Одурт(арға) – посадить, заключить (в тюрьму, темницу): По керек Ыйбан тӱрмеге одуртқалақта полған. – Ибо Иоанн еще не был заключен в темницу. (Ин 3:24)

Ол тушта – тогда, в то время.

Олоқ темде – тотчас, в тот же момент: Петр пазоқ нана-тӱшти. Олоқ темде петик қыйғыра-берди. – Петр опять отрекся, и тотчас запел петух. (Ин 18:27)

Он – десять; он-ийги – двенадцать.

Оорлаб-ал(арға) – похитить, выкрасть: Меең қолымнаң ыларды кем даа оорлаб-албас – и никто не похитит их из руки Моей. (Ин 10:28)

Орнаштырчаң – меняющий: ақча орнаштырчаң кижи – меняла.

Ӧдӱп – проходить между людьми: Иисус тезе, кижилер аразында ӧдӱп, Қудайдың Ӧргезинең шыға-берди. – Но Иисус скрылся и вышел из храма, прошед посреди них. (Ин 8:59)

Ӧдӱр(ерге) – убивать; убить: Мени, Қудайдаң уқ-келип, шын сӧзӱн айтқан Кижини ам ӧдӱрерге тилепчизар. – А теперь ищете убить Меня, Человека, сказавшего вам истину, которую слышал от Бога. (Ин 8:40)

Ӧдӱре шап(/барға) – побивать насмерть (камнями): Ээде айтқанында, иудейлер, Иисусты ӧдӱре шабарға, таш алдылар . – Тогда взяли каменья, чтобы бросить на Него. (Ин 8:59)

Ӧдӱреечи: кижи ӧдӱреечи – убийца, разбойник: Варавва тезе ӧдӱреечи кижи полған . – Варавва же был разбойник. (Ин 18:40)

Ӧдӱр-сал(арға) – убить.

Ӧзере – друг друга; между собой: Меең сӧспегим силерге: ӧзере кӧӧленижаар! – Сие заповедую вам, да любите друг друга! (Ин 15:17)

Ӧкпелен(ерге) – раздражаться. Тыныба ӧкпеленерге – возмутиться духом: Иисус, тыныба ӧкпеленип, кӧрелеп айтты: «Шын, шын айтчам силерге: силердең пирси Мени садыбызар» – теди. – Иисус возмутился духом и засвидетельствовал, и сказал: «Истинно, истинно говорю вам, один из вас предаст Меня». (Ин 13:21)

Ӧксӱс қалдыр(арға) – оставлять (кого-л.) сиротой: Мен силерди ӧксӱс қалдырбассым, силерге қарчы айланарым. – Не оставлю вас сиротами, приду к вам. (Ин 14:18)

Ӧл-пар(арға) – умереть, скончаться: Қалық туйуғыба ӧлгенче, пир кижи ӧл-парзын. – Пусть лучше один человек умрет, чем умрет весь народ. (Ин 18:14)

Ӧр(ерге) – плести, сплетать.

Ӧргӱн(ерге) – радоваться, испытывать радость, возрадоваться: Силердиң Авраам-абаларың, Мен келгемде, кӧрӱп ӧргӱнди, ӧргӱнмени ӧргӱнди. – Авраам, отец ваш, рад был увидеть день Мой; и увидел и возрадовался. (Ин 8:56)

Ӧргӱниш – радость: Силердиң қунаныштарың тезе ӧргӱнишке айлан-парар. – Но печаль ваша в радость будет. (Ин 16:20)

Ӧргӱт(/дерге) – радовать, приносить радость: Суразар, слерди мағат ӧргӱдерге теп, силерге парчын небе перерим . – Просите и получите, чтобы радость ваша была совершенна. (Ин 16:24)

Ӧрертин – свыше, с неба, от Бога: Саға ӧрертин перген полбаза, Меең пажым пилер кӱжиң чоқ полар эдиң. – Ты не имел бы надо Мною никакой власти, если бы не было дано тебе свыше. (Ин 19:11)

Ӧске – другой, прочий; ӧскелери – остальные, другие.

Ӧстӱреечи: виноград ӧстӱреечи – виноградарь, человек, который растит виноград.

Пағлабыс(/зарға) – привязать, связать: Иисусты тудыб-алып, пағлабысқаннар – взяли Иисуса и связали Его. (Ин 18:12)

Падырбаш – палец, перст: Иисус тезе, черге тӧӧнче мӧккей-келип, падырбажынма черде ноо-ноо пасты, айтқан кижилерге кӧрбеен. – Но Иисус, наклонившись низко, писал перстом на земле, не обращая на них внимания. (Ин 8:6)

Пажында – через: тем-тем пажында – через некоторое время.

Пазағы – следующий, другой: пазағы кӱн – на другой день.

Пазоқ – снова, опять.

Пазылғанынче – как написано (в Библии, в Писании): Маға пӱтчаң кижиниң, – Қудай Пичигинде пазылғанынче, – иштинең тириғ суғлар ағып шығар. – Кто верует в Меня, у того, как сказано в Писании, из чрева потекут реки воды живой. (Ин 7:38)

Пайа – в тот ранее упоминаемый раз, давеча: мен пайа айтқамда – как я уже упоминал вам.

Пайағы – ранее упоминаемый (человек, предмет).

Пайоқ – давно уже.

Пайрам – праздник: Иудейлердиң Пасха теп пайрамы чағынады. – Приближалась Пасха иудейская. (Ин 11:55)

Пайрамна(рға) – праздновать, отмечать праздник.

Пақ – слава, похвала.

Паққа шығарға – быть прославленным, достичь славы: Иисус паққа ам шыққалақ полған, анаң аара ол кижилер Ағарығ Тыннығ полғалақтар. – Ибо еще не было на них Духа Святого, потому что Иисус еще не был прославлен. (Ин 7:39)

Пақтығ пол-пар(арға) – прославиться: Кижи Оғлу ам пақтығ пол-парды – ныне прославился Сын Человеческий. (Ин 13:31)

Пақтығ полғаны – слава (его): Пис Ааң пақтығ полғанын кӧрдибис. – Мы видели славу Его. (Ин 1:14)

Пақта(рға) – хвалить, славить, прославлять: Мени Меең Абам пақтапча, Аны силер, Қудайыбыс теп, адапчызар. – Меня прославляет Отец Мой, о Котором вы говорите, что Он Бог ваш. (Ин 8:54)

Пақтаттыр(арға) – прославиться (с помощью чего-л., кого-л.): по ағрығдаң Қудайдың Оғлу пақтаттырар – да прославится через нее (зд. – болезнь) Сын Божий. (Ин 11:4)

Пақтығ-шаптығ пол(арға) – искать славы: Қайдығ да полза, Мен пақтығ-шаптығ поларға санабанчам. – Впрочем, Я не ищу Моей славы. (Ин 8:50)

Пала – 1. ребенок, дитя: Аға айттылар: – Пис сурас паллар эбеспис, пистиң Абабыс пар – Қудай – тедилер. – На это сказали Ему: «Мы не от любодеяния рождены; одного Отца имеем, Бога». (Ин 8:41); 2. потомок: Авраамның паллары – потомки Авраама.

Пальма-ағаш – пальмовое дерево: Пальма ағаштың салаларын тудунм-алып, Аға ӱдӱре шық-келип, қыйғырдылар: – Осанна! – Взяли пальмовые ветви, вышли навстречу Ему и восклицали: Осанна! (Ин 12:13)

Парата – ворота, калитка: Қой паратазы пар – Овечьи ворота. (Ин 5:2)

Парчын – все, каждый: парчын кижи – каждый человек; парчын небе – все; парчын черде – везде.

Парчын пир – единое целое: Абамма Мен – парчын пирбис. – Я и Отец – одно. (Ин 10:30)

Пас(/зарға) – ступать, ходить, идти: Тӧжегиңни алып, пас чӧр. – Возьми постель твою и ходи. (Ин 5:11)

Пас-сал(арға) – написать: Ана ол ӱргенчиги кӧрелеп айтқанын мында пас-салды. – Сей ученик и свидетельствует о сем и написал сие. (Ин 21:24)

Пасқаны – то, что написано (кем-л.), написанное (кем-л.): Меең пасқаным пасқанынча қалзын . – Что я написал, то написал. (Ин 19:22)

Пасха – один из главных еврейских праздников, отмечавшийся в память об освобождении еврейского народа под предводительством Моисея из египетского рабства. Отмечался ежегодно весной. Для праздничной трапезы в день Пасхи полагалось специально заколоть ягненка: Иудейлердиң Пасха теп пайрамы чағынады. – Приближалась Пасха Иудейская. (Ин 11:55)

Паш пил – властвовать, управлять: Сен Аға кижиниң пажын пилерге кӱш пердиң. – Ты дал Ему власть над всякою плотью. (Ин 17:2)

Пашқа – другой; чужой: Қар-парзаң тезе, қолларың ӧре кӧдӱртип, пашқа кижи сени қурчанар, санабан черге аппарар. – Когда состареешься, то прострешь руки твои, и другой перепояшет тебя и поведет, куда не хочешь. (Ин 21:18)

Пашқой(арға) – молиться. Чӱче полза, по тағда эбес, Иерусалимде да эбес пашқойарзар, Абамға пашқойарзар. – Наступит время, когда и не на горе сей, и не в Иерусалиме будете поклоняться Отцу. (Ин 4:21)

Пашқойачы – поклонник, поклоняющийся (Богу): Ана андығ пашқойачыларды Абам тилепча. – Таких поклонников Отец ищет Себе. (Ин 4:23)

Пашқойчаң кижи – поклоняющийся (молящийся).

Паш-пилеечи – владыка; имеющий власть.

Пашпилгени: Қудайдың Пашпилгени – Царство Божие: Шын, шын силерге айтчам: суғдаң, Тынынаң туғбан кижи полза, Қудайдың Пашпилгенинге кир полбас. – Истинно, истинно говорю вам: если кто не родится от воды и Духа, не может войти в Царство Божие. (Ин 3:5)

Паштапқы – первый; начальный; главный.

Пеғ – князь.

Пееди – разве, неужели: Якуп абабыстаң Сен улуғаарақ пеедиң? – Неужели ты больше отца нашего Иакова? (Ин 4:12)

Пееде – так, таким образом.

Пек – крепкий, устойчивый, надежный: пек тудунаар – мужайтесь.

Пекте(рге) – закрывать, запирать: Қуйдың ақсы ташпа пектеген полды. – То была пещера, и камень лежал на ней. (Ин 11:38)

Пелен – готовый (к чему-л.).

Пелне(рге) – готовить, приготавливать: Мен силерге чер пелнерге парчам. – Я иду приготовить место вам. (Ин 14:2)

Пелнеп-сал(арға) – приготовить, подготовить.

Пер(ерге) – дать, давать: Мен, эзе, саға тириғ суғ перер эдим – Он дал бы тебе воду живую. (Ин 4:10)

Пергиле(рге) – раздавать (многим): Палығаштарды эдоқ – кем қанче санаған – пергиледилер . – Так же и рыбы, кто сколько хотел, – раздали. (Ин 6:11)

Перил(ерге) – быть данным, даваться: Мени улуғ тоолап, Абамнаң нооны да суразаар, силерге парчын перилер – чтобы, чего ни попросите от Отца во имя Мое, Он дал вам. (Ин 15:16)

Пий: чер ӱстӱниң пийи – князь мира, сатана: Чер ӱстӱниң пийи чарғыға тӱшти – ол – чарғы. – Суд, он в том, что осужден князь мира. (Ин 16:11)

Пий: Рим қаанның пийи – прокуратор Рима: Рим қаанның пийиның ӧргези – дворец прокуратора, претория.

Пил(ерге) – знать, понимать.

Пил полбасқа – не быть в состоянии понять, вместить в себя: Мынаң да кӧп небе айдарға пар, ам тезе силер аны пил полбассар . – Еще многое имею сказать вам, но вы теперь не сможете вместить. (Ин 16:12)

Пилбен қал(арға) – не понять: Ааңыларға Позының Абазынаң ӱчӱн айтқанын кижилер пилбен қалдылар. – Не поняли, что Он говорил им об Отце. (Ин 8:27)

Пилдиртир(ерге) – поведать, дать знать: По небени айт-келип, Иисус Петрға, ол қайдығ ӧлӱмме ӧлерин пилдиртир. – Сказал же это, давая разуметь, какое смертью Петр прославит Бога. (Ин 21:19)

Пилиб-ал(арға) – понять, познать: Шынын пилиб-алып, қул полбассар. – Истина следает вас свободными. (Ин 8:32)

Пилин(ерге) – чувствовать, ощущать.

Пилинмен-сал(арға) – перестать чувствовать, ощущать: ылардың қарақтары кӧрбен-салча, чӱректери пилинмен-салча – не видят глазами, и не разумеют сердцем. (Ин 12:40)

Пилиштире – понятно, ясно (говорить).

Пилдир(ерге) – давать о себе знать; изображаться, обозначать.

Пирее – примерно, приблизительно, около: Эткенде, пирее пеш муң кижи қыйын одурды. – Итак, возлегло людей числом около пяти тысяч. (Ин 6:10)

Пирси – один (из некоторого множества): Сен да Ааң ӱргенчиктеринең пирси эбессиң ма? – Не из учеников ли Его и ты? (Ин 18:25)

Питик – петух: Олоқ темде петик қыйғыра-берди . – И тотчас запел петух. (Ин 18:27)

Пичик – 1. книга: Қудай Пичиги – Священное Писание, Библия; 2. надпись: Пилат чартыда «По Назареттың Иисусы, Иудейлер Қааны» теп пичик пастырып, креске шаптырды. – Пилат же написал и надпись и поставил на кресте: «Иисус Назорей, Царь Иудейский». (Ин 19:19)

Позуғ – гвоздь.

Позы – сам: Шынап тезе, кижилерди Иисус Позы эбес, Ааң ӱргенчиктери крестеген. – Сам Иисус не крестил, но ученики Его. (Ин 4:2)

Пожат(/дарға) – отпустить, пустить: Меең Сени керек пожадарға, керек кере тартарға кӱжим парын уңнабанчаң ма? – Не знаешь ли, что я имею власть распять Тебя и власть имею отпустить Тебя? (Ин 19:10)

Полба(сқа) – не иметь возможности (что-л. сделать): Мен полар черимге чет полбассар. – Где буду Я, туда вы не сможете прийти. (Ин 7:34)

Полушчы – помощник, Утешитель: Абам силерге пашқа Полушчыны перзин теп, Мен Абамнаң суранарым . – Я умолю Отца, и даст вам другого Утешителя. (Ин 14:16)

Пос-позымнаң – сам от себя: Пос-Позымнаң Мен пирда небе иштеп полбанчам-но. – Я ничего не могу творить Сам от Себя. (Ин 5:30)

Постаң кижи – совершеннолетний человек. Ол постаң кижи теп, аны постарың суразар . – Он в совершенных летах; самого спросите. (Ин 9:23)

Пӧлгӱ – знак, знамение (от Бога); признак, свойство.

Пӧрӱ – волк.

Пророк – человек, избранный Богом, чтобы возвещать Его волю людям. Говоря под воздействием Святого Духа, пророки не только раскрывали события будущего, но и выступали как обличители и наставники, призывая людей покаяться в грехах и обратиться к Богу, исполнять Его волю, любить ближнего, не делать зла. Многие еврейские пророки записывали то, что Бог говорил через них. Пророки указывали на будущий приход в мир Христа задолго до Его рождения: Турған қалықтың кӧбӱзи, по сӧстерин уғала, айдышты: – Ол шын пророк полтыр! – тедилер. – Многие из народа, услышав сии слова, говорили: Он точно пророк. (Ин 7:40)

Пулуқ – родник, источник.

Пурнада – сначала.

Пӱдӱр(ерге) – строить, воздвигать; создавать, исполнять: Меең сӧспектеримде айтқанын пӱдӱрзаар, Меең арғыштарым поларзар. – Вы друзья Мои, если исполняете то, что Я заповедую вам. (Ин 15:14)

Пӱк – луг, поляна: Ол чер от-ӧлең ӧскен пӱк полған полтыр . – Было же на том месте много травы. (Ин 6:10)

Пӱт(/дерге) – верить, веровать.

Пӱт-пар(арға) – сбыться (слову), осуществиться (задуманному), воплотиться (сказанному): Ааң айтқан сӧзи пӱт-парзын – да сбудется слово, сказанное Им. (Ин 18:9)

Пӱтпезаар – если не поверите; если не верите (в кого-л., кому-л.): По Менмин теп, тегенимге пӱтпезаар, қыйалларыңа тӱш-парып, ӧлерзар. – Если не уверуете, что это Я, то умрете во грехах ваших. (Ин 8:24)

Пӱтпес (кижи) – неверящий (человек); неверующий.

Пӱт-тур(арға) – твердо верить.

Пыш-пар(арға) – созреть (о хлебе).

Рим қалық пийи – прокуратор, наместник Рима, империи, в состав которой входила Иудея.

Са – не так ли, не правда ли, не верно ли.

Сағышқа кир(ерге) – вспомнить (что-л., кого-л.): Ол тем келгенде, Меең по айтқан сӧстерим силердиң сағыштырыңа кирзин теп, Мен ам силерге по небелерин айтчам-но. – Но я сказал вам сие, чтобы вы, когда придет то время, вспомнили, что Я сказывал вам о том. (Ин 16:4)

Сағышқа сал(арға) – внушить, отпечатать в душе, вложить в сердце/в ум (мысль, идею): Искариот Симонның Иудазы андоқ полған полтыр, ӧштӱғ кижилериниң қолынға Иисусты перибис теп, айна пайоқ Иудааң сағыжынға сағыш сал-салған полтыр. – Дьявол уже вложил в сердце Иуде Симонову Искариоту предать Его. (Ин 13:2)

Сағышра(рға) – беспокоиться, переживать, думать, волноваться (о чем-л.): Чалчы кижи тезе, чаллаған кижи полып, қойлардаң ӱчӱн сағышрабан, тезип чӱгӱрча. – А наемник бежит, потому что наемник, и не радеет об овцах. (Ин 10:13)

Садыбызар – тот, который предаст (продаст), предатель: Ыларба қожа Аны садыбызар Иуда . – Стоял же с ними и Иуда, предатель Его. (Ин 18:5)

Садығчы (кижи) – торговец, купец.

Садығчы эм – дом торговли: Абамның эминең садығчының эмин иштебелаар – и дома Отца Моего не делайте домом торговли. (Ин 2:16)

Сақта(рға) – ждать, ожидать.

Сала – ветвь, ветка: Мен виноград ағашпым, силер тезе салаларзар. – Я есмь лоза, а вы ветви. (Ин 15:5)

Сала-бер(ерге) – положить, проложить (путь).

Салған – установленный, утвержденный (закон, традиция, обычай): Моисей салған Чозағынға кӧрбеен, кескени этчизар – чтобы не был нарушен Закон Моисеев. (Ин 7:23)

Салғын – ветер.

Самарян кижилери – народ, живший во времена Иисуса к северу от Иудеи, в области, называемой Самария. Самаряне, как и иудеи, почитали Закон Моисея, но многое понимали иначе, в частности, поклонялись Богу не в Иерусалиме, а на горе Гаризим, на месте их главного святилища. Иудеи и самаряне считали друг друга отступниками от истинной веры: Анаң аара самарян кижилери, Аға келип, «Писте аалап қал» теп, Аны киченип, айттылар. – Поэтому самаряне просили Его остаться у них. (Ин 4:40)

Сана(рға) – хотеть: Чазыл-парарға санапчаң ма? – Хочешь ли быть здоров? (Ин 5:6)

Санағанын эт(/дерге) – творить волю (чью-л.), осуществлять задуманное: Мени ысқан Қудайдың санағанын этчам, Ааң керегин пӱдӱрчам, ол – Меең чиижим. – Моя пища есть творить волю Пославшего Меня и совершить дело Его. (Ин 4:34)

Санан(арға) – думать, полагать, считать: Иисус ааң Позының ӧлгенинең ӱчӱн айтқан, ӱргенчиктери тезе теген уйғузынаң ӱчӱн айтча теп санандылар . – Иисус говорил о смерти его, а они думали, что Он говорит о сне обыкновенном. (Ин 11:13)

Сенийи – твое, тебе принадлежащее.

Синагога – собрание евреев для совместной молитвы, чтения Писания и изучения религиозных традиций; также дом для таких собраний. Во время собрания в синагоге любой его участник мог прочитать отрывок из Писания, а затем обратиться к собравшимся с толкованием прочитанного отрывка или поучением. В отличие от Храма, в синагогах не приносились жертвы. В каждом городе, где жили иудеи, была по меньшей мере одна синагога: Силерди синагогалардаң шығара сӱрерлер. – Тогда изгонят вас из синагог. (Ин 16:2)

Смоква-ағаш – дерево смоква.

Соққан – тканный, сотканный: Хитон пӧлӱктербе тиккен эбес, ол туйуғыба соққан полтыр. – Хитон же был не сшитый, а весь тканый сверху. (Ин 19:23)

Сол-пар(арға) – ослепнуть: По қалықтың қарақтары сол-парды, чӱректери тун-парды. – Народ сей ослепил глаза свои и окаменил сердце свое. (Ин 12:40)

Сооба: Ааң сооба – вслед за ним (о животных): Қойлар, ааң ӱнӱн танып, ааң сооба пара-берчалар. – А овцы идут за ним, потому что знают голос его. (Ин 10:4)

Соон-сӱре – друг за другом, один за другим. Поны уғала, ылар, уйадынып, улуғларынаң қалғанчы кижиге четтире соон-сӱре таралып парыбыстылар . – Они же, услышав то и будучи обличаемы совестью, стали уходить один за другим, начиная от старших до последних. (Ин 8:9)

Соонымда – за мной, после меня: соонымда Ол парған, ам тезе Ол менең пурнада парча – за мною идет Муж, Который стал впереди меня. (Ин 1:15)

Сӧртеб-ал(арға) – вытащить, затащить, втащить (что-л.): Симон-Петр парып, ағларын қажынға шығара сӧртеб-алды. – Симон Петр пошел и вытащил на землю сеть. (Ин 21:11)

Сӧс – слово: Қудайдаң ысқаны Қудайдың сӧзин айтча. – Тот, Которого послал Бог, говорит слова Божьи. (Ин 3:34)

Сӧс уқ(/ғарға) – слушать (чье-л.) слово: Қудайдың кижилери, эзе, Қудайдың сӧзин уқчалар . – Кто от Бога, тот слушает слова Божии. (Ин 8:47); слушаться, подчиняться.

Сӧспек – заповедь, нравственное долженствование. Қудай перген сӧспеги – Божья заповедь. Силерге наа сӧспеқ перчам: «Ӧзере кӧӧленижаар» теп. – Заповедь новую даю вам, да любите друг друга. (Ин 13:34)

Сӧспекте(рге) – заповедать, велеть в заповеди, завещать что-л. делать.

Сӧӧк: кижи сӧӧги, ӧлген сӧӧги – тело умершего человека, труп.

Сӧӧк салчаң қуй – склеп, пещера захоронения, гроб.

Суббот кӱн – суббота, священный день для евреев, который следовало полностью посвящать Богу и в который поэтому запрещалось работать. Новый день недели у евреев начинался с захода солнца, поэтому запрещалось работать с захода солнца в пятницу до захода солнца в субботу. Ко временам Иисуса еврейские учители Закона составили список тех дел, которые считаются недопустимыми в субботу. По субботам евреи всегда собирались в синагоге для молитвы и чтения Священных Книг: Пайа ағрығ кижи олоқ чазыл-парды, тӧжегин алып, пара-берди. Ол керек суббот кӱнде полған. – И тот больной тотчас выздоровел, и взял постель свою и пошел. Было же это в день субботний. (Ин 5:9)

Суқса(рға) – жаждать, испытывать жажду: Суқсапчаң кижи, Маға келип, ишсин – теди. – Он сказал: «Кто жаждет, пусть идет ко Мне и пьет». (Ин 7:37)

Суқ-сал(арға) – засунуть (внутрь чего-л.), спрятать.

Суқ-тур(арға) – макать: Шағчылардаң пирси шӱберекти уксусқа суғып, аны иссоп теп ағаштаң эткен тайақ пажынға қазап-салып, Ааң ақсынға четтирди . – Воины, макнув губку в уксус, наколов ее на острие палки иссопа, поднесли к устам Его. (Ин 19:29)

Сура(рға) – спрашивать, вопрошать.

Сурары – вопрос; то, что нужно спросить.

Сурас – незаконнорожденный ребенок, дитя любодеяния: Пис сурас паллар эбеспис, пистиң Абабыс пар – Қудай. – Мы не от любодеяния рождены, одного Отца имеем, Бога. (Ин 8:41)

Сӱрт(ерге) – мазать, помазать: Мария Улуғ-Қаан Иисустың азақтарын миро теп чараш қайақпа сӱрт-келип, анаң ол азақтарын позуның шажынма чосқан полтыр . – Мария была та, которая помазала Господа миром и отерла ноги Его волосами своими. (Ин 11:2)

Сӱрибис(/зерге) – выгнать, изгнать.

Сӱрӱн(ерге) – спотыкаться.

Сӱрӱнип чӧр(ерге) – ходить спотыкаясь: Қараағызын тезе чӧрзе, чарықтығ эбес полып, сӱрӱнип чӧре-берча. – Кто ходит ночью, спотыкается, потому что нет света с ним. (Ин 11:10)

Сӱрӱш(/жерге) – следовать (за кем-л.); преследовать (кого-л.).

Сый – подарок, дар.

Сың(арға) – вмещаться в объем, быть впору, соответствовать возможностям: Меең сӧзӱм, эзе, силердиң сағыштарыңа сыңманча, анаң аара Мени ӧдӱрерге тилепчизар. – Однако ищете убить Меня, потому что слово Мое не вмещается в вас. (Ин 8:37)

Таб-ал(арға) – найти, отыскать.

Табар (тавар) – материя: Чақшы чыстығ қайақ арығ кеденге урып, ол табарға Аны орап-салдылар . – И обвили Его пеленами с благовониями. (Ин 19:40)

Табыл(арға) – найтись, иметься в наличии.

Табыш – слух, молва: табыш шықты – пронесся слух.

Тайақ – посох; палка.

Талай – море.

Талалбан қал(арға) – не порваться: Андығ даа полза, ағлары талалбан қалды . – И при таком множестве не порвалась сеть. (Ин 21:11)

Талаш – спор, распря: талаш шықты – была распря, спор.

Талаш(/жарға) – спорить, отстаивать свое мнение.

Таллаб-ал(арға) – выбрать, избрать.

Таллаған – выбранные, избранные: Позым таллағаннарымны уңнапчам. – Я знаю, которых избрал (=Мной избранных). (Ин 13:18)

Таныб-ал(арға) – узнать (кого-л.).

Таныштырып кӧргӱс(/зерге) – познакомить, дать возможность узнать/явить (кого-л. кому-л.), представить (кого-л. кому-л.): Аны ла Израиль қалығынға таныштырып кӧргӱзерге теп, мен по суғба крестеп чӧре-бердим. – Для того я пришел крестить в воде, чтобы Он явлен был Израилю. (Ин 1:31)

Таң – заря, рассвет: таң атқалақта қуйға келди – пришла ко гробу рано, когда было еще темно. (Ин 20:1)

Таңзын(арға) – удивляться, дивиться, изумляться.

Таңзыныштығ – удивительно; удивительный: Ол қайдаң келгени теп, силер уңнабанчығаннарың таңзыныштығ . – Это и удивительно, что вы не знаете, откуда Он. (Ин 9:30)

Тап(/барға) – 1. найти, обнаружить: Пис Аны таптыбыс-но. – Мы нашли Его. (Ин 1:45); 2. придумать, выдумать; 3. родить.

Таралып тес(/зерге) – разбежаться.

Тарада сӱргӱле(рге) – разгонять: Пӧрӱ қойларды тудып чӧр, тарада сӱргӱлепча ыларды . – И волк расхищает овец, и разгоняет их. (Ин 10:12)

Таш – камень, каменье.

Ташқар – пространство снаружи дома, жилища.

Ташта(рға) – оставлять, прощать (что-л.).

Таштал(арға) – простить (о грехах).

Ташында – на улице, вне дома: Сооқ полған, чалчыларба қадаачылар ташында от салып, от қырыйында турып, чылындылар . – Было холодно, рабы и служители на улице развели огонь, стояли у огня и грелись. (Ин 18:18)

Те(рге) – говорить, сказать.

Тегбе(ске) – не трогать, оставить: Силер Мени тилепчизар, андығ полғанда, ыларды тегбелаар, парзыннар. – Если Меня ищете, оставьте их, пусть идут. (Ин 18:8)

Тегелек – венок, венец: қазалчық тегелек – терновый венец.

Тежиғ эт(/дерге) – утешать в горе родственников умершего: Қарындажы ӧлгенинең ӱчӱн улуғ ачыға тӱшкен Марфаба Марияға тежиғ эдерге кӧп иудейлер келтир. – И многие из иудеев пришли к Марфе и Марии – утешать их в печали о брате их. (Ин 11:31)

Тезибис(/зерге) – сбежать, убежать.

Тем – время, пора, час: Аны кем даа тегбеди, Ааң теми, эзе, четкелек полды. – Никто не взял Его, потому что еще не пришел час Его. (Ин 7:30)

Темне(рге) – мерить, измерять.

Тең турғусчыган – почитающийся равным (с кем-л.); считающий (себя) равным (с кем-л.): Позуңны Қудайба тең турғусчығанынаң ӱчӱн – за то, что Он делает Себя равным Богу. (Ин 5:18)

Тес(/зерге) – убегать, скрываться.

Тизелен(ерге) – стать на колени: «Ол Менмин» теп, Иисус айтқанда, ылар, қарчы паскыла, тизелен тӱштилер . – Когда сказал им: это Я, они отступили назад и пали на колени. (Ин 18:6)

Тиккен – сшитый (из частей материи).

Тил – язык.

Тилаас – 1. весть, новость: Ақ Тилаас – Благая Весть; 2. смысл (чего-л.): Ааң писке айтқанының тилаазы қайдығ? – В чем смысл того, что Он нам сказал? (Ин 16:17)

Тиле(рге) – искать.

Тилеп чӧр(ерге) – искать (интенсивно): По темнең ала Пилат Аны пожадарға ағлақ тилеп чӧре-берди . – С этого времени Пилат искал отпустить Его. (Ин 19:12)

Тириғ – живой, живущий.

Тириғ чадыйы – жизнь: Мен – тирилип турғаныба тириғ чадыйы. – Я есть воскресение и жизнь. (Ин 11:25)

Тирилип тур(арға) – воскреснуть, восстать из мертвых; возродиться: Че Ол тирилип турар теп, Пичигинде пазылғанын ылар уңнабадылар-но. – Ибо они еще не знали из Писания, что Ему надлежало воскреснуть из мертвых. (Ин 20:9)

Тирилер туш – время воскресения: Тирилер тушта, по чарықтың қалғанчы кӱнӱнде, ааң тирилип турарын мен уңнапчам. – Он воскреснет в воскресение, в последний день, это я знаю. (Ин 11:24)

Тирилип турғаны – воскресение: Мен – тирилип турғаныба тириғ чадыйы . – Я есмь воскресение и жизнь. (Ин 11:25)

Тирит(/дерге) – оживлять, воскрешать: Абазы, ӧлген кижилерди тирит-келип, чадығ перча, Оғлу даа кемни саназа, аны эдоқ тиритча. – Ибо, как Отец воскрешает мертвых и оживляет, так и Сын оживляет, кого хочет. (Ин 5:21)

Тоғаш(/жарға) – встретить.

Тоғра – против (кого-л., чего-л.): тоғра айдарға – говорить против.

Той – пир; свадьба.

Тойчы (кижи) – распорядитель пира (свадьбы): По суғдаң сус-келип, аны тойчы кижиге аппараар. – Почерпните этой воды и несите к распорядителю пира. (Ин 2:8)

Тоқтабан – без остановки, без перерыва.

Толдыра – полно, битком.

Толдыр(арға) – наполнять, заполнять (водой): Шапчақтарды суғба толдыраар. – Наполните сосуды водой. (Ин 2:7)

Толқу(рға) – волноваться (о море, реке).

Толқуғ – волна.

Толқупчығаны – движение, волнение воды.

Толқуп шыққаны – всплеск волн. Ылар суғдың толқуп шыққанын сақтап, чаттылар. – Они пребывали в ожидании всплеска воды. (Ин 5:3)

Тоозылбас – бесконечный, не имеющий конца завершения: тоозылбас-мӧгӱ чадығ – жизнь вечная.

Тоола(рға) – уважать; улуғ тоола(рға) – почитать: Парчын кижи Оғлун, Абазын ошқаш, улуғ тоолазын теп, Абазы Оғлуна чарғылачаң керегин пер-салтыр. Оғлун тоолабанчиған кижи, эткенде, Аны ысқан Абазын да тоолабанча . – Отец и не судит никого, но весь суд отдал Сыну. Дабы все чтили Сына, как чтут Отца. Кто не чтит Сына, тот не чтит и Отца, пославшего Его. (Ин 5:23)

Тоос(/зарға) – насыщаться, наедаться.

Тоос-пар(арға) – насытиться, наесться.

Тоостыр(арға) – насыщать, накормить досыта (кого-л.).

Тӧгӱл(ерге) – проливаться.

Тӧжек – постель.

Тӧл – род, семья, семя: Пис Авраамның тӧлӱбис . – Мы семя Авраамово. (Ин 8:33)

Тӧӧй сӧс, тӧӧйлеп айтқаны, тӧӧйлеп айтқан сӧс – притча, иносказание: Иисус ыларға по тӧӧйлеп айтқан сӧзӱн айтты. – Сию притчу сказал им Иисус. (Ин 10:6)

Тӧӧйле(рге), тӧӧйлеп айт(/дарға) – говорить притчами: Амдығы темге четтире Мен тӧӧйлеп айттым . – До сегодняшнего дня Я говорил притчами. (Ин 16:25)

Тӧште(рге) – прислониться, припасть к чьей-л. груди: Анзы Иисусқа тӧштеп, сурады . – Он, припавши к груди Иисуса, сказал Ему. (Ин 13:25)

Тудун(арға) – устоять (на чем-л), держаться, удерживаться: Шын чанында ол тудун полбаан, ааң позунда да шын чоқ полған. – Он не устоял в истине, ибо нет в нем истины. (Ин 8:44)

Тудып чӧр(ерге) – расхищать, грабить, разграблять: Пӧрӱ қойларды тудып чӧр, тарада сӱргӱлепча ыларды. – И волк расхищает овец, и разгоняет их. (Ин 10:12)

Тура – город: Иерусалим-тура – город Иерусалим.

Турғус(/зарға) – ставить; воздвигать.

Турғус-сал(арға) – поставить; воздвигнуть: По Ӧргезин силер аңдарыбыссар, Мен аны – ӱш кӱн эртпес, – турғус-саларым. – Разрушьте храм сей, и Я в три дня воздвигну его. (Ин 2:19)

Тут(/дарға) – задержать, схватить.

Тӱген-пар(арға) – кончиться, закончиться.

Тӱжӱр(ерге), тӱжӱриб-ал(арға) – спускать вниз, снять (с чего-л.): Иосиф парып, Иисустың сӧӧгин крестең тӱжӱриб-алды. – Иосиф пошел и снял тело Иисуса. (Ин 19:38)

Тӱкӱр(ерге) – плевать, оплевывать.

Тӱкӱргени – плевок: Тӱкӱргенин палғашпа пулғап, ол ӧл палғашпа қарақ чоқ кижиниң қарақтарын сӱртти. – Он смешал плевок с грязью и помазал брением глаза слепому. (Ин 9:6)

Тӱкӱрибиз(ерге) – плюнуть: Поны айдып, Иисус черге тӱкӱрибисти. – Сказав это, Иисус плюнул на землю. (Ин 9:6)

Тӱрме/тӱрбе – тюрьма, темница.

Тӱӱс – туесок; емкость, сосуд, короб.

Тӱш: суға тӱш(/жерге) – тонуть.

Тӱш-пар(арға) – упасть.

Тӱш – полдень. Тӱш тужында, тӱш темде – в середине дня.

Тын – дух. Ақ-Арығ (Ағарығ) Тын – Святой Дух. Шыннығ Тын – Дух истины.

Тыны(н) сал(арға) – отдать душу (жизнь): Чақшы қадаачы қойларынаң ӱчӱн позуның тынын салча. – Пастырь добрый полагает жизнь свою за овец. (Ин 10:11)

Тыны(н) ал(арға) – взять жизнь (чью-л.): Тынымны Менең кем да кӱшпе албанча, Мен Позум аны салчам. – Никто не отнимает жизнь у Меня, но Я Сам отдаю ее. (Ин 10:18)

Уғаачы: сӧзӱмниң уғаачы пол(арға) – быть внимательным слушателем кого-л., почтительно слушать кого-л., пребывать в чьем-л. слове: Меең сӧзӱмның уғаачы пола-берзаар, Меең шын ӱргенчиктерим поларзар . – Если пребудете в слове Моем, то вы истинно Мои ученики. (Ин 8:31)

Уғус(/зарға) – сообщать (вслух), возвещать: Келип, Ол писке парчын небе уғуза айдар. – Когда Он придет, то возвестит нам все. (Ин 4:25)

Уғул-пар(арға) – послышаться, раздаться (о голосе).

Уғыб-ал(арға) – услышать.

Уйадын(арға) – стыдиться (кого-л., чего-л.), обличаться совестью: Поны уғала, ылар, уйадынып, улуғларынаң қалғанчы кижиге четтире соон-сӱре таралып парыбыстылар. – Услышав это, и будучи обличаемы совестью, стали уходить один за другим, начиная от старших до последних. (Ин 8:9)

Уйғу – сон.

Узубыс(/зарға) – уснуть: Лазарь арғыжыбыс узубысты. Мен, эзе, аны усқадыб-аларға парчам. – Лазарь, друг наш, уснул, но Я иду разбудить его. (Ин 11:11).

Уқ(/ғарға) – слушать, слышать.

Уққанымны – услышанное мной: Мени ысқан Қудай тезе шыннығ, Аанаң уққанымны кижилерге айтчам. – Пославший Меня Бог истинен, и услышанное от Него Я говорю вам. (Ин 8:26)

Улуғ – большой, великий, крупный; больше, важнее: Ӧрертин энген Кижи парчын кижидең улуғ . – Приходящий свыше и есть выше всех. (Ин 3:31)

Улуғ абыстар – первосвященники, наиболее влиятельные еврейские священники, имевшие политический вес. Во времена Иисуса почти все они происходили из нескольких знатных семейств.

Улуғ-Қаан – Господь Бог.

Улуғ тоола(рға) – чтить, почитать, превозносить: Қыйаллығ кижилерди Қудай уқпанчығанын уңнапчабыс. Аны улуғ тоолапчыған, Ааң кӧңнӱнче этчиған кижилерди тезе Қудай уқча. – Грешников Бог не слушает, но кто чтит Бога и творит волю Его, того слушает. (Ин 9:31)

Улуғлап – оказывать почет: Маға полужып чӧрген кижини Абам улуғлап қайралар . – И кто Мне служит, тому окажет почет Отец Мой. (Ин 12:26)

Улуғлан(арға) – расти, становиться больше, крупнее, величественнее: Ол улуғланып ӧзер, мен тезе кичиғленерим. – Ему должно расти, а мне умаляться. (Ин 3:30)

Улуғлары – старейшины, знать (народа, страны).

Уңна(рға) – знать: Мен, эзе, қайдаң келгенимни, қайаға парғанымны уңнапчам. – Я знаю, откуда пришел и куда иду. (Ин 8:14)

Уңнаған – то, что известно: Пис позыбыс уңнағанын айтчабыс . – Мы говорим о том, что знаем. (Ин 3:11)

Уңнаб-ал(арға) – узнать, удостовериться: Эткенде, ажа, пийлер, Ол шынап Христос теп, уңнаб-алдылар ба? – Не удостоверились ли начальники, что Он подлинно Христос? (Ин 7:26)

Уңнат(/дарға) – открыть (знание, сведение, истину, имя кому-л.): Мен ыларға Сени уңнаттым, паза да уңнадарым. – Я им открыл имя Твое, и еще открою. (Ин 17:26)

Уңнаттыр(арға) – давать возможность узнать, знакомить.

Ускадыб-ал(арға) – разбудить.

Ӱбӱр(ерге) – дуть: Ээде айдып, Ол ыларға ӱбӱрди. Ӱбӱрип, айтты: «Ағарығ Тынын алаар» – теди. – Сказав это, дунул, и говорит им: «Примите Духа Святого!» (Ин 20:22)

Ӱдӱре шық(/ғарға) – пойти навстречу (чему-л., кому-л.): Марфа, Иисустың келчиғанын уғыб-алып, Аға ӱдӱре парды. – Марфа, услышав, что идет Иисус, пошла навстречу Ему. (Ин 11:20)

Ӱйе-сӧӧк – кость.

Ӱлеп-пер(ерге) – раздать; распределить: Иисус, қалаштарды алып, Қудайға алғыжын четтирип, ӱргенчиктеринге ӱлеп перген. – Иисус, взяв хлебы и воздав благодарение, роздал ученикам. (Ин 6:11)

Ӱлӱш – доля.

Ӱн – голос.

Ӱн салып айт(/дарға) – громко, что есть силы кричать, возглашать, провозглашать: Пайрамның қалғанчы улуғ кӱнӱнде Иисус, ӧре туруп, ӱн салып айтты. – В последний великий день праздника стоял Иисус и возгласил. (Ин 7:37)

Ӱндеш(/жерге) – отвечать, откликаться.

Ӱргедиғ, ӱргедий – учение: Эң улуғ абыс Иисустаң Ааң ӱргенчиктеринең ӱчӱн, анаң ӱргедийинең ӱчӱн сурады . – Первосвященник же спросил Иисуса об учениках Его и об учении Его. (Ин 18:19)

Ӱргет(/дерге) – учить, наставлять: Ол, одурып, ыларды ӱргетти . – Он сел и учил их. (Ин 8:2)

Ӱргедигчи – учитель, равви. Қудайдаң келген ӱргедигчизиң теп, пилчабыс. – Мы знаем, что Ты учитель, пришедший от Бога. (Ин 3:2)

Ӱргенчик – ученик: Чоқ силер да Ааң ӱргенчиктери поларға санапчызар? – Или и вы хотите сделаться Его учениками? (Ин 9:27)

Ӱрен – зерно: Черге тӱш-парып, ӧлбен қалған пуғдай ӱрени – чағысқа қал-қалар, черге тӱш-парып, ӧл-парған ӱрен тезе – кӧп ӱрен чайар. – Если пшеничное зерно, падши на землю, не умрет, то останется одно, а если умрет, то принесет много плода. (Ин 12:24)

Ӱстӱнче: суғ ӱстӱнче пазып – ступать по поверхности воды.

Ӱчӱн – за то, что; из-за того, что.

Фарисеи – религиозное течение у евреев во времена Иисуса. Фарисеев отличало очень строгое следование всем, даже второстепенным требованиям Закона. Они пользовались большим уважением в народе и сами очень гордились своей религиозностью и строгостью нравов: Ол тушта қатчы-чозақчыларба фарисейлер келди. – В то время пришли книжники и фарисеи. (Ин 8:3)

Христос – греческое слово, передающее евр. Мессия, в переводе означает «Помазанный». В древнем Израиле помазывались оливковым маслом на служение священники, пророки и цари – те, кого избирал для служения Сам Бог. Через пророков Бог обещал евреям послать на землю Мессию – Того, Кто спасет народ Израиля и установит Свое вечное царство: Христос, эзе, қайдаң келгенин кем да уңнабас. – Христос же когда придет, никто не будет знать, откуда Он. (Ин 7:27)

Чабал – зло; плохой, злой: Кижилердиң эткен небелери чабал, анаң аара кижилер қараашқыда чадарға қынчалар . – Люди более возлюбили тьму, нежели свет, потому что дела их были злы. (Ин 3:19)

Чабал кӧр(ерге) – ненавидеть (кого-л.): Че ылар, Меноқ чилеп, по чарықтаң эбестер. Анаң аара по чарықтағы кижилер ыларға чабал кӧрчалар. – И мир возненавидел их, потому что они не от мира, как и Я не от мира. (Ин 17:14)

Чағда(рға) – соглашаться (с кем-л.).

Чағына(рға) – приближаться (к чему-л.).

Чағыс – единственный; единородный: Қудай, кижилерди кӧӧленип, Позының чағыс Оғлун да чер ӱстӱнге ызыбысқан, Аға пӱткен кижи ӧлбезин теп, ӧлбен қалып, тоозылбас-мӧңӱ чадыйынға кир-парзыннар теп. – Ибо так возлюбил Бог мир, что отдал Сына Своего Единородного, дабы всякий верующий в Него, не погиб, но имел жизнь вечную. (Ин 3:16)

Чағыс ла – лишь, только лишь, единственно лишь.

Чағысқа – наедине (с собой): Иисус, поны уңнаб-алып, пазоқ чағысқа тағлар аразынға парыбысқан . – Иисус, услышав это, снова удалился на гору один. (Ин 6:15)

Чажынман айт-пер(ерге) – сказать без утайки, прямо: Сен Христос ползаң, писке чажынман айт-перзең. – Если Ты Христос, скажи нам прямо. (Ин 10:24)

Чазылған кижи – излечившийся человек, исцеленный.

Чазыл-пар(арға) – излечиться, вылечиться: Чазыл-парарға санапчаң ма? – Хочешь ли быть здоров? (Ин 5:6)

Чай(арға) – расстилать (что-л.).

Чайа(рға) – творить, создавать.

Чақшы – добро.

Чақшызы – благодать. Шынма чақшызын Иисус Христос ақкелди. – Благодать же и истина произошли чрез Иисуса Христа. (Ин 1:7)

Чақшылығ – добрый, несущий добро, благой.

Чалған(арға) – умолять, упрашивать.

Чалчы (кижи) – слуга, работник, наемник: Қаанның пир чалчызының оғлу ағрыбысқан . – Был некоторый царедворец, у которого сын был болен. (Ин 4:42)

Чан – сторона: талайдың ол чанында – на той стороне моря.

Чар(арға) – светить.

Чара: чара тала(рға) – разрывать (надвое), порвать; чара-шап(/барға) – разбивать (вдребезги).

Чарабас – 1. негодный, не подходящий, недостойный (чего-л.): Мен Ааң азақ-кебин да шежип кӧрерге чарабассым . – Я недостоин развязать ремень у обуви Его. (Ин 1:27); 2. нельзя (что-л. делать).

Чарары – позволение, разрешение, право: кижини ӧлӱмге чарғыларға пистиң чарары чоқ – нам не позволено предавать смерти никого. (Ин 18:31)

Чарат(/дарға) – признать, принять; утвердить; дать право (совершать что-л.), позволить, согласиться: Пилат Иосифтың айтқанын чараттыр – и Пилат позволил Иосифу. (Ин 19:38)

Чаратпа(сқа) – не признавать, не принимать: Силер тезе кӧрелеп айтқаныбысты чаратпанчызар . – А вы свидетельства Нашего не принимаете. (Ин 3:11)

Чарғы – суд: Мен чарғылатсам да, Меең чарғым шын. Мен, эзе, чағысқа эбессим, Мееңме пирге Мени ысқан Абам. – А если и сужу Я, то суд Мой истинен, потому что Я не один, но Я и Отец, пославший Меня. (Ин 8:16)

Чарғы эт(/дерге) – творить суд.

Чарғыға тӱш(/жерге) – подлежать суду, быть осужденным: чер ӱстӱниң пийи чарғыға тӱшти, ол – чарғы – о суде же, что князь мира сего осужден. (Ин 16:11)

Чарғыла(рға) – судить; осудить.

Чарғылат(/дарға) – быть осужденным, судиться.

Чарғылаачы – судья, тот, кто судит: Абам пар, Ол пақтығ-шаптығ полар этча, Олоқ чарғылаачы полча . – Есть Отец Мой, Он ищет славы, Он же и Судья судящий. (Ин 8:50)

Чарғылачаң кереги – право судить.

Чарла(рға) – проповедовать, провозглашать.

Чарық – 1. свет: Чарық, ол қарашқыда чарча, қарашқы ол чарықты ал полбан қалды. – И свет во тьме светит, и тьма не объяла его. (Ин 1:5); 2. мир: Ам сеең сӧстерин уғып ла эбес, ам пис позыбыс Аны уғыб-алып, Ол шынап по чарықтың Арғалаачызы Христос. – Уже не по твоим речам веруем, ибо сами слышали и узнали, что Он истинно Спаситель мира, Христос. (Ин 4:42)

Чарыт(/дарға) – светить.

Чарытқыш – светильник.

Час(/зарға) – лечить, излечивать: Ааң кижи часқанын уғыб-алып – Услышав, что Он излечивает людей.

Чаш – молодой.

Чаш: по чашка – всегда; навсегда; никогда (не).

Чедер – достаточно; хватит.

Чер – земля, местность; место.

Чер ӱстӱндеги (кижи) – земной человек, сущий от земли.

Чеере – нарочно, испытывая (сказать). Позы ноо эдерин уңнап, чеере сураған. – Он спросил, испытывая, ибо Сам знал, что делать.

Черинче – через (какую-л.) землю (проходить): Аға Самария теп черинче парарға керек полған. – Надлежало же Ему проходить через Самарию. (Ин 4:4)

Честек – плод: Честек пербес Меең саламны Абам кес-салча . – Всякую у Меня ветвь, не дающую плода, Отец отсекает. (Ин 15:2)

Чет(/дерге) – достигать, достичь; прибыть; дойти (до): Мен парчыған черимге силер чет полбассар . – Где буду Я, туда вы не можете придти. (Ин 7:36)

Чидир(ерге) – терять, губить. Сеең Маға перген кижилердең кемни даа чидирбен чӧрдим. – Из тех, которых Ты Мне дал, Я не погубил никого. (Ин 18:9)

Чии(рге) – есть, принимать пищу.

Чиип тоос(/зарға) – насытиться (пищей): Кижилер чиип тос-парғаннарында, Иисус ӱргенчиктеринге айтты. – Когда насытились, то сказал ученикам Своим. (Ин 6:12)

Чииш – пища, еда.

Чилеп – как, словно.

Чода – голень.

Чозақ – 1. кижи салған чозақтары – традиции, обычаи, законы, установленные человеком. 2. Моисей салған чозағы – Закон, пять древнейших книг Библии. Эти книги повествуют о сотворении мира, о первых праведниках, слышавших голос Бога и выполнявших Его волю. Далее они рассказывают о происхождении еврейского народа, о том, как Бог освободил его из рабства в Египте и дал ему землю обетованную – землю Палестины. Кроме того, в этих книгах содержатся повеления, которые Бог в древности дал еврейскому народу, – десять главных повелений, множество правил, касающихся обрядов и общественной жизни. Именно поэтому все пять книг были известны под общим названием «Закон». В еврейской религии Закон был самой почитаемой книгой, точное соблюдение всех изложенных в ней правил было строго обязательным. Поскольку основные повеления, содержащиеся в Законе, Бог передал через Моисея, который по воле Бога вывел евреев из Египта, эта книга часто называлась «Законом Моисеевым»: Чозақ Моисейдең перилген. – Закон дан чрез Моисея. (Ин 1:17)

Чозунчақ – полотенце, материя для обтирания: Позының ӱстӱнгӱ кептерин шурун-келип, чозунчақ алыб-алып, қурчаныбысты . – Он снял с себя верхнюю одежду, взял полотенце, перепоясался. (Ин 13:4)

Чойла(рға) – лгать, врать, говорить неправду.

Чойланчық – лгун, врун: Ол, чойлап-келип, позуның иштин айдынча, чойланчық позы, ол – чойлағанының паштапқызы. – Когда говорит он ложь, говорит свое, ибо он лжец и отец лжи. (Ин 8:44)

Чоқ кижи – бедняк, нищий: Чоқ кижилер силердиң қыйзында қачан-да поларлар, Мен тезе силербе по чашқа полбассым . – Нищих всегда имеете с собой, а Меня не всегда. (Ин 12:8)

Чоқсын(арға) – испытывать боль от нехватки чего-л. (кого-л.), тосковать по ком-л., нуждаться в ком-л.

Чоқ эт(/дерге) – уничтожить, устранить, отменить, нарушить.

Чол – дорога, путь.

Чооқта(рға) – рассказывать.

Чоруқта(рға) – путешествовать, странствовать.

Чӧйӱшке чӧр(ерге) – изменять (мужу, жене), прелюбодействовать; совершать прелюбодеяние: Пир чӧйӱшке чӧрӱп туттырған эпчи кижини ақкелдилер . – Привели к Нему женщину, взятую в прелюбодеянии. (Ин 8:4)

Чӧӧк – почему, отчего, из-за чего.

Чӧп – совет; договор.

Чӧпке кир(ерге) – согласиться, договориться (с кем-л.).

Чӧптеш(/жерге) – советоваться (с кем-л.).

Чудаң пол-пар(арға) – стать оскверненным, оскверниться: Ол ӧргезинге кир-келип, чудаң пол-парар эдилер, Пасха теп пайрамның чиижин чиибес полар эдилер . – И они не вошли в преторию, чтобы не оскверниться, но чтобы можно было есть пасху. (Ин 18:28)

Чуққа – тихо, незаметно.

Чулғуш (кижи) – вор.

Чун(арға) – мыть, умывать (что-л.) Ӱргенчиктериниң азақтарын чунуп, қурчанып алған чозунчақпа чоза-берди. – И начал умывать ноги ученикам своим и отирать полотенцем, которым был препоясан. (Ин 13:5)

Чундырт(арға) – позволять мыть (что-л.): Азақтарымны чундыртпассым. – Не умоешь ног моих вовек. (Ин 13:8)

Чунун-мал(арға) – вымыть, промыть: Силоам теп чунунчаң черге парып, анда чӱзӱн чунунм-ал . – Пойди, умойся в купальне Силоам, что значит: посланный. (Ин 9:7)

Чӱрек – сердце: Мен тезе силерге поны айдып, чӱректериң қунанып толдырдым . – Я сказал вам это, и сердце ваше исполнилось печалью. (Ин 16:6)

Чунунчаң чер – купальня, место омовения.

Чӱс – лицо.

Чӱче – немного, недолго: чӱче полза – немного погодя, скоро.

Чы – же; а, но.

Чығ(арға) – собирать; прятать; хоронить; Чығчаң кӱн – день погребения (похорон). По қайақты ол Мени чығчаң кӱнге шеберледи. – Это масло она сберегла на день Моего погребения. (Ин 12:7)

Чығ-сал(арға) – собрать (предметы): Қалған чиишти, эн черге қалбазын теп, терип чығ-салаар . – Оставшуюся пищу соберите, чтобы ничего не пропало. (Ин 6:12); спрятать (предмет); похоронить (человека): чығ-салдылар – его похоронили.

Чыда – копье.

Чылааш – голый.

Чылын(арға) – греться: Петр да ыларба қожа чылынды . – И Петр с ними вместе грелся. (Ин 18:18)

Чыстығ: чараш чыстығ – душистый, ароматный.

Чыылығ – собрание.

Чыылыш(/жарға) – собираться вместе, сходиться, съезжаться: Қалық чыылыш-парды. – Народ собрался вместе.

Шағчы кижилер – воины. Рим шағчылары – римские воины.

Шайтан – сатана, дьявол. В переводе с др.-греч. «лукавый, обманщик». Глава злых духов и противник Бога, искуситель людей: Силердиң абаларың – шайтан, силер ааң сананған қычағларын эдерге санапчызар. – Ваш отец диавол; и вы хотите исполнять похоти отца вашего. (Ин 8:44)

Шап(/барға) – бить, ударять, избивать; наказывать: Айтқаным чарабас полза, айт-пер, ноо небе чарабас теп. Чарар полза, Мени ноо керек шапчазың? – Если Я сказал худо, покажи, что худо; а если хорошо, что ты бьешь Меня? (Ин 18:23).

Шаптығ – славный, имеющий славу.

Шапчақ – кадушка; бочка; каменная емкость для воды, водонос. Анда алты таш шапчақ турған. – Было же тут шесть каменных водоносов. (Ин 2:6)

Шаштырған – пронзенный, проколотый, нанизанный: Чыдаба шаштырған кижиге кӧрерлер . – Воззрят на Того, Которого пронзили. (Ин 19:37)

Шеберлеп тут(/дарға) – соблюдать (слово, договор): Сӧзӱмни шеберлеп тудар кижи қачан да ӧлбес . – Кто соблюдет слово Мое, тот не вкусит смерти вовек. (Ин 8:52)

Шеберле(рге) – беречь, сохранять.

Шеден – ограда, забор. Шеденни ажып-кел кирген кижи. – Человек, который вошел, вскрыв (взломав) забор.

Шен – мера.

Шериғ – войско; полк; легион.

Шулан – место для скота: Қойдың шуланынға эжиктең кирбен, шеденни ажып-кел кирген кижи – чулғуш кижи, қазыр-оорлаачы кижи. – Кто не дверью входит во двор овчий, но перелезает через забор, тот вор и разбойник. (Ин 10:1)

Шурун(арға) – снимать (одежду), вытащить (меч): Қылыжын шурун-келип – Он вытащил меч.

Шығар(арға) – выводить наружу; выносить (решение): чӧп шығардылар – они вынесли решение.

Шығара сӱр(ерге) – изгонять, выгонять.

Шыда(рға) – терпеть; быть в состоянии что-л. делать: Силер Меең сӧзӱмни уғып шыдабанчызар-но. – Не можете слышать слова Моего. (Ин 8:43)

Шық(/ғарға) – 1. подниматься вверх: Голгофа теп черге шықты – Он поднялся на место, называемое Голгофой; 2. получаться, выходить: Назареттең ноо-ноо чақшы шықча ба? – Из Назарета может ли быть что доброе; 3. начинаться, начаться: талаш шықты – начался спор; 4. нарушать (обещание, слово): перген сӧзинең шықты – нарушил свое обещание.

Шын – правда, истина: Шынма чақшызын Иисус Христос ақкелди. – Истина и благодать произошли чрез Иисуса Христа. (Ин 1:17)

Шынап – истинно, на самом деле, в действительности.

Шынын пил(ерге) – видеть (знать) истину: Шынын пилерзар. – И познаете истину. (Ин 8:32)

Шыннығ Тын – Дух истины: Ол, Шыннығ Тын, келип, силерге парчын шынны айдар. – Когда придет он, Дух истины, то наставит вас на всякую истину. (Ин 16:13)

Ызық – жертвенный. Ызық мал – скот для жертвоприношения.

Ыйбан – Иоанн.

Ық(/ғарға) – плыть (на лодке).

Ылтам – скоро, через весьма недолгое время: ылтам Аны пақтар – вскоре прославит Его. (Ин 13:32)

Ырыстығ – блаженны: Сен, кӧриб-алып, пӱттиң. Кӧрбен пӱткеннери ырыстығ . – Ты поверил, потому что увидел Меня. Блаженны не видевшие и уверовавшие. (Ин 20:29)

Ыс(/зарға) – посылать, направлять: Қудай Позының Оғлун по чер ӱстӱнге кижилерди чарғыларға эбес, арғаларға ысқан . – Ибо не посылал Бог Сына Своего в мир, чтобы судить мир, но чтобы мир спасен был через Него. (Ин 3:17)

Ызыбыс(/зарға) – послать, направить, дать поручение сходить куда-л.: Анна пағлат-салған Аны улуғ абыс Каиафаға ызыбысты. – Анна послал Его связанного к первосвященнику Каиафе. (Ин 18:24)

Ысқан – посланный (с заданием, миссией); пославший (кого-л. с поручением): Мени ысқан Қудайдың санағанын этчам – Творю волю Бога, Пославшего Меня. (Ин 4:34)

Ысқаныңны – то, что ты послал (кого-л. куда-л.): Сеең Мени ысқаныңны по чарық уңнаб-алзын . – И да познает мир, что Ты послал Меня. (Ин 17:23)

Эбес – .: Позы эбес – не Сам; Чарғыларға эбес – не судите.

Эбире – вокруг (кого-л., чего-л.).

Эбире турғыла(рға) – обступить (кого-л.): Иудейлер, Ааң эбире турғылап, Аға айттылар . – Иудей, обступив Его, спросили Его. (Ин 10:24)

Эди-чаны – тело, плоть.

Эжик – дверь.

Эжик-алы – двор, территория двора.

Эжикчи кижи – придверник, привратник: Эжикчи тижи кижиге айдып, Петрды киритти. – Сказал придвернице и ввел Петра. (Ин 18:16)

Эзен ползын – да здравствует: Иудейлер Қааны эзен ползын! – Да здравствует Царь Иудейский! (Ин 19:3)

Эл – отечество: Пророкты туған элинде улуғ тоолабанчалар . – Пророк не имеет чести в своем отечестве. (Ин 4:44)

Эм – дом, жилище.

Эмне(рге) – лечить, излечивать, исцелять: Маға да, писти эмне теп, келбенчалар. – И не обратятся, чтобы Я исцелил их. (Ин 12:40)

Эн-чер – территория вне поселений; пустыня, пустошь.

Эн(ерге) – спускаться вниз (с горы): тағдаң энчиғаннарында – когда они спускались с горы.

Эң улуғ абыс – первосвященник, самый главный еврейский священник, выбираемый на один год. Согласно Закону, только он мог исполнять некоторые обряды, в частности, входить в святая святых храма.

Эңнеп аппар(арға) – нести на плечах (кого-л., что-л.): Позының крести эңнеп аппарып, Ол «Қабақ черге», еврейлеп Голгофа теп черге шықты . – И, неся крест Свой, Он вышел на место, называемое Лобное, по-еврейски Голгофа. (Ин 19:17)

Эн-черге қал(арға) – пропасть зря, без толку, без пользы.

Эпчи – жена; женщина.

Эрбектеш(/жерге) – беседовать друг с другом.

Эрт-пар(арғе) – миновать, пройти мимо.

Эт(/дерге) – делать, поступать; совершать; создавать: Этчең небени қапчығай эт . – Что делаешь, делай скорее. (Ин 13:29)

Эткенде – следовательно, стало быть, значит.

Ээзи – хозяин (чего-л., чей-л., кого-л.).

Якуп – Иаков, один из праотцов еврейского народа, сын Исаака. Бог дал ему второе имя – Израиль. От его двенадцати сыновей происходят двенадцать колен еврейского народа.

Table of Contents

Библияны(қудай Пичигинге)

Иона

- Сӧс Алы
- 1
- 2
- 3
- 4

Наа Чӧп

- Марк

- Сӧс Алы
- Пӧлӱк 1
- Пӧлӱк 2
- Пӧлӱк 3
- Пӧлӱк 4
- Пӧлӱк 5
- Пӧлӱк 6
- Пӧлӱк 7
- Пӧлӱк 8
- Пӧлӱк 9
- Пӧлӱк 10
- Пӧлӱк 11
- Пӧлӱк 12
- Пӧлӱк 13
- Пӧлӱк 14
- Пӧлӱк 15
- Пӧлӱк 16

- Ыйбан

- Сӧс Алы
- Пӧлӱк 1
- Пӧлӱк 2
- Пӧлӱк 3
- Пӧлӱк 4
- Пӧлӱк 5
- Пӧлӱк 6
- Пӧлӱк 7
- Пӧлӱк 8
- Пӧлӱк 9
- Пӧлӱк 10
- Пӧлӱк 11
- Пӧлӱк 12
- Пӧлӱк 13
- Пӧлӱк 14
- Пӧлӱк 15
- Пӧлӱк 16
- Пӧлӱк 17
- Пӧлӱк 18
- Пӧлӱк 19
- Пӧлӱк 20
- Пӧлӱк 21

Чарытчаң Сӧстӱк

Абыстар
Авраам
Ағарығ Тын
Айна
Айнаға туттырған кижи
Ақ сағыштығ кижи
Ақ Тилаас
Албан
Албанчы
Аминь
Ангел
Апостол
Арығ
Арығла(рға)
Ачыбан аш пайрам
Веельзевул
Геенна
Гефсимания
Голгофа
Давид, абабыс Давид
Давидтың тӧлӱ
Динарий ақча
Еврейлер
Елеон тағ
Иерусалим
Израиль
Иисус
Илия
Император
Исаак
Иудей
Қатчы чозақчы
Кижи Оғлу
Кижи чозағы
Қолынма тег(ерге)
Кӧдӱриғ
Кӧрее
Кӧреечи
Кресте(рге), крестегени
Крестенгени, крестен(ерге)
Қудайға айлан(арға)
Қудайдың Ӧргези
Қудайдың Паштағаны
Қыйал
Қыйалын ажылын(арға)
Қыйалын ташта(рға)
Моисей
Моисей Пичиги
Наа Чӧп Пичиги
Нана тӱж(ерге)
Он Туралығ чер
Пасха
Пашқа чозақтығ кижи
Паштапқы улуғ абыс
Пичик, Қудай Пичиги
Пророк
Пурунғу Чӧп Пичиги
Рим
Саддукейлер
Синагога
Синедрион
Смоква
Сӧӧк чыған чер
Сӧспек
Суббот кӱн
Талай
Таңма
Тилаасчы
Тӧӧй сӧс
Тӧӧйлеп айд(арға)
Улуғ абыстар
Улуғ Қаан
Ураза
Ӱргед(ерге)
Ӱргенчиктери
Фарисейлер
Христос
Чарғы кӱни
Чарла(рға)
Чозақ
Чон қалықтың улуғлары
Чӧп
Шайтан
Якуп

Шорско-русский Словарь

Аақта
Аал
Аара-пеере
Аарсын
Абалары
Абыс
Абыр
Абытта
Ағ
Ағарығ (ақ-арығ)
Ағаш-ус (кижи)
Ағлақ
Ағрығ
Ағрыйы
Ады
Ажылдыра
Ажыл-пар
Ажын
Азақ
Азақ-кеп
Азра
Азран
Азық
Айбын
Айлан
Айландыра
Аймақчы
Айна
Айтқан сӧзи эрткенче
Айттыр
Ақ
Ақкел
Ақкир
Ақтығ
Ақча
Ал
Алақ
Алақтыр
Албан
Албанчы
Алға
Алғыштығ
Алды
Алта
Алыл
Алын-сал
Алын
Анаң
Анаң-аара
Анара
Анартын
Ангел
Анда
Андығ
Анзы
Аннар
Анчун
Аңдар
Аңдарал
Аңнаачы
Апостол
Аппар
Аразында
Арғала
Арғалаачы
Арғалан
Артығы
Артыс
Арығ
Арығла
Арығлан
Арыштыр
Асқайла
Ача
Ачығ
Ачығлан
Ачыға тӱш
Ачынман
Ачытқа
Аш
Ашта
Аштағ
Ийги
Ийгилен
Изи
Илчирбе
Инге
Иче
Иште, ште
Иштек-мал
Ишти
Қаан
Қағжырат
Қадаачы
Қадығ
Қажынча
Қазалчық
Қазан-айақ
Қазне
Қазық (кижи)
Қазырлағаны
Қайақ
Қайғал
Қайғаллығ
Қайғал эт
Қайғалыш
Қайғаш
Қайдығ-қайдығ
Қайрал
Қал
Қалабуқ
Қалғаны
Қалғанчы
Қалтрат
Қалық
Қалын
Қанче
Қанче-қанче
Қапчый
Қара
Қарақтығ
Қарала
Қарашқы
Қарған
Қарындаш
Қарчы
Қарчыйлан
Қатпаш
Қатчы-чозақчы
Қодырын
Қожа
Қожул
Қол
Қорат
Қоруққанче
Қоштағы, қошта
Қубул
Қудай
Қуй
Қулақ
Қупшын
Қураған
Қурсақтығ
Қур-пар
Қуруғ
Қут
Қучақтан
Қыйал
Қыйаллығ кижи
Қыйбран
Қыйғыр
Қыйғырыш
Қыйнал
Қыйнаттырып
Қыйын одур
Қыл
Қылғала
Қылыш
Қынғаны
Қыра
Қыртыш
Қысқат
Қысқарт
Қыста
Қыстат
Қычағлары
Қыыр
Қыырыб-ал
Кебе
Кеден
Кедертин
Кедре
Кезе
Кезер
Кел
Келиб-одур
Кемчиленгени
Кеп
Керек
Кере тарт
Керсе
Кижи
Кичен
Киченгени
Киченип
Кӧбӱк
Кӧдӱр
Кӧдӱриғ
Кӧзӱнче
Кӧлек
Кӧңдӱр
Кӧңнӱ
Кӧңнӱнче
Кӧргӱзе
Кӧргӱс
Кӧрее
Кӧреечи
Кӧриб-ал
Кӧрӱн
Кӧӧлен
Кӧӧлене
Крес
Кресте
Крестеечи
Крестен
Кӱмӱш
Кӱзрек
Кӱт
Кӱштиғаарақ
Мазар
Маң
Маттап
Матыр пол
Мекке
Меккеге кир
Меккелеткени
Миндиғ
Мна
Моғат
Мӧңӱс
Мӧңӱсре
Мӧт
Мӱн
Мында
Наа
Наара
Набачы
Найна
Найнағаны
Нана-тӱш
Нан
Нандыр
Нанчы
Нег
Обал
Оғлу
Одур
Одурт
Ойуқ
Ойуқта
Он
Оорлар
Орғақ
Орнаш
Орнашчаң
Орун
Отта
Ӧдӱк
Ӧдӱр
Ӧдӱрер
Ӧдӱр-сал
Ӧдӱрӱл
Ӧзалынаң
Ӧзере
Ӧкпелен
Ӧксӱс
Ӧл-пар
Ӧлӱм
Ӧӧр
Ӧрген
Ӧске
Ӧчеш
Ӧштӱ
Пағлап-сал
Пағлап-салған
Пағлатырған
Пағры
Падырбаш
Пажаачы
Пазоқ
Пайа
Пайағы
Пайоқ
Палығ
Пар
Парата
Парчын
Пас
Пашқой
Пашкой-сӧс
Паш-пилеечи
Пашта
Паштақ
Паштапқы
Паштапқызы
Пееде
Пек
Пекте
Пелнеген
Пелнеп-сал
Пер
Перил
Пил
Пилбес
Пилдирбен
Пилиб-ал
Пилин
Пилинмен
Пилиштиғ
Пилдир
Пир
Пирге
Пирси
Питик
Пичиқ
По
Пожат
Пожат-сал
Пожат-парған
Полба
Полған-на
Порас
Пӧле
Пӧлӱн
Пӧлӱн-пар
Полуш
Пораан
Пош
Прези
Пророк
Пулған
Пулут
Пуралығ
Пурлуқ-пар
Пурнада
Пӱдӱр
Пӱдӱрчи
Пӱт
Пӱт-тур
Пырлаш
Пыш
Пыш-пар
Са
Сайа
Сайал
Сақ пол
Сақта
Сала-бер
Салған
Салғын
Санан
Силгит
Соғада
Соо чаны
Сооны
Сӧспек
Сӧс уқ
Сӧӧк
Суқ-сал
Суқ-тур
Сӱрне
Сӱрӱш
Сый
Сыраңай
Таб-ал
Табар
Табыл
Табыш
Тағра
Тазыл
Тайақ
Талабыс
Талай
Талаш
Талла
Таллаған
Таныб-ал
Таң
Таңзын
Таңма
Тап
Таралып тес
Таш
Ташқар
Ташта
Таштал
Ташты
Таштығ
Те
Тег
Тегибис
Тежик
Тезе
Тезибис
Тем
Темне
Тере
Тес
Тизелен
Тил
Тилаас
Тилаасчы
Тиле
Тириғ
Тирил
Тобрақ
Тоғаш
Тоғлана-бер
Тоғра
Тоқтат
Толдра
Толқуғ
Тоола
Тоос
Тоос-пар
Тоостыр
Тӧгӱл
Тӧжек
Тӧзи
Тӧӧй
Тӧӧй сӧс
Тӧӧйле
Тӧӧ
Тудуғчы
Туңма
Тура
Турғус
Тут
Тӱген-пар
Тӱкӱр
Тӱңдере
Тӱс
Тӱрме
Тӱш
Тӱш-пар
Тӱш тем
Тыла
Тынан
Уғус
Уғул-пар
Уғыб-ал
Уйа
Уйадын
Уйат
Уйаттыр
Уйғу
Узу
Уқ
Улуғла
Улуғлары
Улуғ
Улчак
Уңнаттыр
Ураза
Урун
Учуғып тӱш
Ӱдре
Ӱзе
Ӱзӱттир
Ӱзӱл-пар
Ӱле
Ӱлеш
Ӱлӱш
Ӱн
Ӱн салып
Ӱреп-пар
Ӱргедиғ
Ӱргедигчи
Ӱргенчик
Ӱрен
Ӱренне
Ӱренчи
Ӱскер
Ӱстӱнче
Чабал
Чабаланғаны
Чабаллап
Чағда
Чағына
Чағыс
Чағысқа
Чажын
Чазыл-пар
Чай
Чақшы
Чақшылығ
Чалаң
Чалған
Чалчы
Чан
Чапшын
Чара
Чарабас
Чарат
Чаратпан-сал
Чарғы
Чарғыла
Чарла
Чарық
Чарылыш
Чарыт
Чарытқыш
Час
Чаш
Чедер
Чер
Чес
Честек
Чет
Чии
Чиибис
Чилеп
Чобаш
Чозақ
Чойла
Чоқ эт
Чол
Чооқта
Чоруқта
Чӧйге
Чӧп
Чӧпке кир
Чӧптеш
Чуққа
Чӱс-пажы
Чӱче
Чы
Чығ
Чылааш
Чырчы
Чыстығ
Чыылығ
Чыылыш
Шабыр
Шағ
Шағланыш
Шағлаш
Шағчы
Шайғақ
Шайтан
Шалчығанче
Шаптығ
Шапчақ
Шарытқаш
Шеберлен
Шедик
Шен
Шериғ
Шеш
Шошқа
Шура тарт
Шығара
Шығар
Шыда
Шық
Шық-кел
Шыла
Шын
Шынап
Шыңна
Шыңнаттыр
Шым
Ызық
Ыйбан
Ық
Ылтам
Ыс
Эбес
Эбире
Эди-чаны
Эжик-алы
Эзен-менчи
Эм
Эмисчиған
Эмчи
Эн
Эндир
Эңнеп
Эн-чер
Энчи
Энчилен
Эпчи
Эрбек
Эрбектеш
Эрт
Эт
Эткенде
Ээзи

Тадар-қазақ Сӧстӱги

Аақта(рға)
Аақ-теек пол(арға)
Аал
Аарла(рға)
Абам
Абабыс
Абалары
Абыс
Авраам
Ағларын
Ағаш: виноград ағажы
Ағаш аразы
Ағаш-чачық кӧрчиған кижи
Ағлақ тиле(рге)
Ағрығ
Ағрып эрелен(ерге)
Ағрыйы
Адыба ада(рға)
Ажа
Ажыл-пар(арға)
Ажыл-парған
Азақ-кеп
Азақтарынға тӱш(жерге)
Азыра(рға)
Азыран(арға)
Азырап-пер(ерге)
Айлан(арға)
Айландырған
Аймақчы
Айна
Айнаға туттырған кижи
Айналығ кижи
Айт(дарға)
Айтқан
Айтчығамда
Ақ
Ақ-Арығ
Ақ-Арығ Тын
Ақ-арығ иште(рге)
Ақкел(ерге)
Ақ Тилаас
Ақча
Акча-сый салчаң чер
Ал(арға)
Ал полба(сқа)
Алақтыр(арға)
Алға(рға)
Алғыш(/жын) четтир(ерге)
Алғыштығ
Алды
Аминь
Ана: ана андығ
Ана: ана ээде
Анаң
Анаң-аара
Анаара
Анартын
Ангел
Андығ
Андығ полғанда
Андығ да полза
Анзы
Анығ
Аңдар(арға)
Аңдарыбыс(/зарға)
Аңдарыл(арға)
Аппар(арға)
Арғала(рға)
Арғалаачы
Арғалан(арға)
Артық
Артыс(/зарға)
Арығ
Арығла(рға)
Арығлан(арға)
Ат
Ачыға тӱш(/жерге)
Ачығлан(арға)
Аш
Ашта(рға)
Гефсимания
Голгофа
Грек, гректер
Давид
Динарий
Иерусалим
Израиль
Ийгилен(ерге)
Ийгис
Ижен(ерге)
Илия
Иудей
Иште(рге)
Иштек-мал
Ишти
Қаан
Қаан: Улуғ-Қаан
Қаан-черим
Қаанға тут(/дарға)
Қабырға
Қадаачы
Қадығ
Қазалчық
Қазан-айақ
Қазық
Қазыр-оорлаачы
Қайақ
Қайғат(/дарға)
Қайғал (небе)
Қайғал эт(/дерге)
Қайде
Қайрал ал(арға)
Қайрал(арға)
Қал-қал(арға)
Қалабуқ
Қалаш
Қалған
Қалғанчы
Қамчы
Қанче
Қанче-қанче
Қап(/барға)
Қапчығай
Қарақ чажы кел(ерге)
Қарақ чоқ кижи
Қарақтығ пол-пар(арға)
Қарашқы
Қарындаш
Қасты
Қатпаш
Қатчы-чозақчы
Қачан
Қачан-да
Қодырын(арға)
Қожа
Қожул(арға)
Қозур
Қой
Кол(ын)ға кир(ерге)
Қонуқ
Қоруқ(/ғарға)
Қоруқ-пар(арға)
Қоштағы, қошта (кижи)
Қудай
Қудайдың Ӧргези
Қудайға чабал айт(/дарға)
Қудайға чабал айтканы
Қудайдың Оғлу
Қудайдың Пашпилгени
Қудайдың кижилери
Қудуқ
Қуй
Қул
Кул пол(арға)
Қулун иштек мал
Қунан(арға)
Қунаныш
Қунаныш(/жарға)
Қупшын
Қураған
Қур-пар(арға)
Қуруғ
Қыйал
Қыйалын ажылын(арға)
Қыйалын ташта(рға)
Қыйал эт(/дерге)
Қыйаллығ кижи
Қыйғыр(арға)
Қыйғырыш(/жарға)
Қыйнал(арға)
Қыйналығ чол
Қыйын одур(арға)
Қыл
Қылғала(рға)
Қылынып чӧр(ерге)
Қылыш
Қын
Қын(арға)
Қыс қарындаш
Қыс алчаң оол
Қыста(рға)
Қыстат(/дарға)
Қычағлары
Қыыр(арға)
Қыырыб-ал(арға)
Кебе
Кеден
Кедре аппар(арға)
Кезе: кезе шапты
Кеп
Кере тарт(арға)
Керек
Керектери(н) эт(/дерге)
Кижи
Кижи Оғлу
Кирит(/дерге)
Кичен(ерге)
Киченип айт(/дарға)
Кичиғ
Кичиглен(ерге)
Кӧбӱзи
Кӧбӱк
Кӧдӱр(ерге)
Кӧдӱриғ
Кӧзӱнче
Кӧлек
Кӧңдӱр(ерге)
Кӧңнӱ
Кӧңнӱнче эт(/дерге)
Кӧӧлен(ерге)
Кӧӧлене: кӧӧлене айтты
Кӧр(ерге)
Кӧрген-уққан небелери
Кӧргӱзе
Кӧргӱс(/зерге)
Кӧрее, кӧрелеп айтқаны
Кӧреле(рге)
Кӧреечи, кереечи
Кӧриб-ал(арға)
Кӧрӱн(ерге)
Кӧрӱнзин
Кӧрӱш(/жерге)
Кӧспектеп айт(/дарға)
Крес, крес-ағаш
Кресте(рге)
Крестеечи: Крестеечи Ыйбан
Кӱзӱрек
Кӱш
Кӱшпе ал(арға)
Мағат
Майланман
Маң-сайа
Маңзрап
Мекке
Менде
Менийи
Менче
Мееңме
Моисей
Мӧккей(ерге)
Мӱн(ерге)
Мына
Мына-бо
Мында
Мындығ
На / Не (Ла / Ле)
Наа
Наақ
Найна(рға)
Найнаған (кижи)
Нана-тӱш(/жерге)
Нан(арға)
Негиб-ал(арға)
Ном
Нооға
Ноодаң аара
Ноодаң ӱчӱн
Нӧӧре
Оғлу: Қудайдың Оғлу
Одағ
Одур(арға)
Одурт(арға)
Ол тушта
Олоқ темде
Он
Оорлаб-ал(арға)
Орнаштырчаң
Ӧдӱп
Ӧдӱр(ерге)
Ӧдӱре шап(/барға)
Ӧдӱреечи: кижи ӧдӱреечи
Ӧдӱр-сал(арға)
Ӧзере
Ӧкпелен(ерге)
Ӧксӱс қалдыр(арға)
Ӧл-пар(арға)
Ӧр(ерге)
Ӧргӱн(ерге)
Ӧргӱниш
Ӧргӱт(/дерге)
Ӧрертин
Ӧске
Ӧстӱреечи: виноград ӧстӱреечи
Пағлабыс(/зарға)
Падырбаш
Пажында
Пазағы
Пазоқ
Пазылғанынче
Пайа
Пайағы
Пайоқ
Пайрам
Пайрамна(рға)
Пақ
Паққа шығарға
Пақтығ пол-пар(арға)
Пақтығ полғаны
Пақта(рға)
Пақтаттыр(арға)
Пақтығ-шаптығ пол(арға)
Пала
Пальма-ағаш
Парата
Парчын
Парчын пир
Пас(/зарға)
Пас-сал(арға)
Пасқаны
Пасха
Паш пил
Пашқа
Пашқой(арға)
Пашқойачы
Пашқойчаң кижи
Паш-пилеечи
Пашпилгени: Қудайдың Пашпилгени
Паштапқы
Пеғ
Пееди
Пееде
Пек
Пекте(рге)
Пелен
Пелне(рге)
Пелнеп-сал(арға)
Пер(ерге)
Пергиле(рге)
Перил(ерге)
Пий: чер ӱстӱниң пийи
Пий: Рим қаанның пийи
Пил(ерге)
Пил полбасқа
Пилбен қал(арға)
Пилдиртир(ерге)
Пилиб-ал(арға)
Пилин(ерге)
Пилинмен-сал(арға)
Пилиштире
Пилдир(ерге)
Пирее
Пирси
Питик
Пичик
Позуғ
Позы
Пожат(/дарға)
Полба(сқа)
Полушчы
Пос-позымнаң
Постаң кижи
Пӧлгӱ
Пӧрӱ
Пророк
Пулуқ
Пурнада
Пӱдӱр(ерге)
Пӱк
Пӱт(/дерге)
Пӱт-пар(арға)
Пӱтпезаар
Пӱтпес (кижи)
Пӱт-тур(арға)
Пыш-пар(арға)
Рим қалық пийи
Са
Сағышқа кир(ерге)
Сағышқа сал(арға)
Сағышра(рға)
Садыбызар
Садығчы (кижи)
Садығчы эм
Сақта(рға)
Сала
Сала-бер(ерге)
Салған
Салғын
Самарян кижилери
Сана(рға)
Санағанын эт(/дерге)
Санан(арға)
Сенийи
Синагога
Смоква-ағаш
Соққан
Сол-пар(арға)
Сооба: Ааң сооба
Соон-сӱре
Соонымда
Сӧртеб-ал(арға)
Сӧс
Сӧс уқ(/ғарға)
Сӧспек
Сӧспекте(рге)
Сӧӧк: кижи сӧӧги, ӧлген сӧӧги
Сӧӧк салчаң қуй
Суббот кӱн
Суқса(рға)
Суқ-сал(арға)
Суқ-тур(арға)
Сура(рға)
Сурары
Сурас
Сӱрт(ерге)
Сӱрибис(/зерге)
Сӱрӱн(ерге)
Сӱрӱнип чӧр(ерге)
Сӱрӱш(/жерге)
Сый
Сың(арға)
Таб-ал(арға)
Табар (тавар)
Табыл(арға)
Табыш
Тайақ
Талай
Талалбан қал(арға)
Талаш
Талаш(/жарға)
Таллаб-ал(арға)
Таллаған
Таныб-ал(арға)
Таныштырып кӧргӱс(/зерге)
Таң
Таңзын(арға)
Таңзыныштығ
Тап(/барға)
Таралып тес(/зерге)
Тарада сӱргӱле(рге)
Таш
Ташқар
Ташта(рға)
Таштал(арға)
Ташында
Те(рге)
Тегбе(ске)
Тегелек
Тежиғ эт(/дерге)
Тезибис(/зерге)
Тем
Темне(рге)
Тең турғусчыган
Тес(/зерге)
Тизелен(ерге)
Тиккен
Тил
Тилаас
Тиле(рге)
Тилеп чӧр(ерге)
Тириғ
Тириғ чадыйы
Тирилип тур(арға)
Тирилер туш
Тирилип турғаны
Тирит(/дерге)
Тоғаш(/жарға)
Тоғра
Той
Тойчы (кижи)
Тоқтабан
Толдыра
Толдыр(арға)
Толқу(рға)
Толқуғ
Толқупчығаны
Толқуп шыққаны
Тоозылбас
Тоола(рға)
Тоос(/зарға)
Тоос-пар(арға)
Тоостыр(арға)
Тӧгӱл(ерге)
Тӧжек
Тӧл
Тӧӧй сӧс, тӧӧйлеп айтқаны, тӧӧйлеп айтқан сӧс
Тӧӧйле(рге), тӧӧйлеп айт(/дарға)
Тӧште(рге)
Тудун(арға)
Тудып чӧр(ерге)
Тура
Турғус(/зарға)
Турғус-сал(арға)
Тут(/дарға)
Тӱген-пар(арға)
Тӱжӱр(ерге), тӱжӱриб-ал(арға)
Тӱкӱр(ерге)
Тӱкӱргени
Тӱкӱрибиз(ерге)
Тӱрме/тӱрбе
Тӱӱс
Тӱш: суға тӱш(/жерге)
Тӱш-пар(арға)
Тӱш
Тын
Тыны(н) сал(арға)
Тыны(н) ал(арға)
Уғаачы: сӧзӱмниң уғаачы пол(арға)
Уғус(/зарға)
Уғул-пар(арға)
Уғыб-ал(арға)
Уйадын(арға)
Уйғу
Узубыс(/зарға)
Уқ(/ғарға)
Уққанымны
Улуғ
Улуғ абыстар
Улуғ-Қаан
Улуғ тоола(рға)
Улуғлап
Улуғлан(арға)
Улуғлары
Уңна(рға)
Уңнаған
Уңнаб-ал(арға)
Уңнат(/дарға)
Уңнаттыр(арға)
Ускадыб-ал(арға)
Ӱбӱр(ерге)
Ӱдӱре шық(/ғарға)
Ӱйе-сӧӧк
Ӱлеп-пер(ерге)
Ӱлӱш
Ӱн
Ӱн салып айт(/дарға)
Ӱндеш(/жерге)
Ӱргедиғ, ӱргедий
Ӱргет(/дерге)
Ӱргедигчи
Ӱргенчик
Ӱрен
Ӱстӱнче: суғ ӱстӱнче пазып
Ӱчӱн
Фарисеи
Христос
Чабал
Чабал кӧр(ерге)
Чағда(рға)
Чағына(рға)
Чағыс
Чағыс ла
Чағысқа
Чажынман айт-пер(ерге)
Чазылған кижи
Чазыл-пар(арға)
Чай(арға)
Чайа(рға)
Чақшы
Чақшызы
Чақшылығ
Чалған(арға)
Чалчы (кижи)
Чан
Чар(арға)
Чара: чара тала(рға)
Чарабас
Чарары
Чарат(/дарға)
Чаратпа(сқа)
Чарғы
Чарғы эт(/дерге)
Чарғыға тӱш(/жерге)
Чарғыла(рға)
Чарғылат(/дарға)
Чарғылаачы
Чарғылачаң кереги
Чарла(рға)
Чарық
Чарыт(/дарға)
Чарытқыш
Час(/зарға)
Чаш
Чаш: по чашка
Чедер
Чер
Чер ӱстӱндеги (кижи)
Чеере
Черинче
Честек
Чет(/дерге)
Чидир(ерге)
Чии(рге)
Чиип тоос(/зарға)
Чииш
Чилеп
Чода
Чозақ
Чозунчақ
Чойла(рға)
Чойланчық
Чоқ кижи
Чоқсын(арға)
Чоқ эт(/дерге)
Чол
Чооқта(рға)
Чоруқта(рға)
Чӧйӱшке чӧр(ерге)
Чӧӧк
Чӧп
Чӧпке кир(ерге)
Чӧптеш(/жерге)
Чудаң пол-пар(арға)
Чуққа
Чулғуш (кижи)
Чун(арға)
Чундырт(арға)
Чунун-мал(арға)
Чӱрек
Чунунчаң чер
Чӱс
Чӱче
Чы
Чығ(арға)
Чығ-сал(арға)
Чыда
Чылааш
Чылын(арға)
Чыстығ: чараш чыстығ
Чыылығ
Чыылыш(/жарға)
Шағчы кижилер
Шайтан
Шап(/барға)
Шаптығ
Шапчақ
Шаштырған
Шеберлеп тут(/дарға)
Шеберле(рге)
Шеден
Шен
Шериғ
Шулан
Шурун(арға)
Шығар(арға)
Шығара сӱр(ерге)
Шыда(рға)
Шық(/ғарға)
Шын
Шынап
Шынын пил(ерге)
Шыннығ Тын
Ызық
Ыйбан
Ық(/ғарға)
Ылтам
Ырыстығ
Ыс(/зарға)
Ызыбыс(/зарға)
Ысқан
Ысқаныңны
Эбес
Эбире
Эбире турғыла(рға)
Эди-чаны
Эжик
Эжик-алы
Эжикчи кижи
Эзен ползын
Эл
Эм
Эмне(рге)
Эн-чер
Эн(ерге)
Эң улуғ абыс
Эңнеп аппар(арға)
Эн-черге қал(арға)
Эпчи
Эрбектеш(/жерге)
Эрт-пар(арғе)
Эт(/дерге)
Эткенде
Ээзи
Якуп