# Ўзбек тилидаги Инжил (2008)

Unknown

## Эски Аҳд


### ИБТИДО

#### 1–БОБ


Дунёнинг яратилиши


1Азалда Худо осмон билан ерни яратди. 2Ер ҳали шаклсиз ва бўм-бўш бўлиб, тубсизлик узра қоронғилик ҳукм сурар эди. Худонинг Руҳи эса сув юзида парвоз этар эди.

3Худо: «Ёруғлик бўлсин», – деди ва ёруғлик пайдо бўлди. 4Худо ёруғликнинг яхши эканини кўриб, уни қоронғиликдан ажратди. 5Шундай қилиб, Худо ёруғликни кундуз, қоронғиликни эса тун деб атади. Кеч бўлди, эрта бўлди – бу биринчи кун эди.

6Яна Худо: «Сувликлар ўртасида уларни бир-биридан ажратиб турадиган гумбаз пайдо бўлсин», – деди. 7Шундай ҳам бўлди. Худо бир гумбазни вужудга келтириб, гумбаз остидаги сувни гумбаз устидаги сувдан ажратди. 8Ушбу гумбазни эса Худо осмон деб атади. Кеч бўлди, эрта бўлди – бу иккинчи кун эди.

9Яна Худо: «Осмон остидаги сув бир жойга тўплансин, қуруқлик кўринсин», – деди ва шундай ҳам бўлди. 10Худо қуруқликни ер деб атади, сувларнинг жамини эса денгизлар деб атади. Буларнинг ҳам Худо яхши эканини кўрди.

11Яна Худо: «Ер ўсимлик кўкартирсин: уруғ берадиган ўт-ўланлар, мевасида уруғи бор турли-туман мевали дарахтлар ер юзида униб-ўссин», – деди ва шундай ҳам бўлди. 12Ер турига кўра ўсимликларни: уруғ берадиган ўт-ўланлар ҳамда мевасида уруғи бор мевали дарахтларни ундирди. Худо буларнинг ҳам яхши эканини кўрди. 13Кеч бўлди, эрта бўлди – бу учинчи кун эди.

14Яна Худо: «Кунни тундан ажратиш ҳамда фасллар, кунлар, йилларни белгилаш учун осмон гумбазида ёритқичлар пайдо бўлсин. 15Булар ер юзини ёритмоқ учун осмон гумбазида нур сочиб турсин», – деди ва шундай ҳам бўлди. 16Шундай қилиб, Худо иккита катта ёритқични: кунни бошқариш учун каттароқ ёритқични ва тунни бошқариш учун кичикроқ ёритқични, шунингдек, юлдузларни ҳам вужудга келтирди. 17-18Ер юзини ёритиб турсин ва тун билан кунни бошқариб, ёруғликни қоронғиликдан ажратиб турсин, деб Худо буларни осмон гумбазида жойлаштирди. Буларнинг ҳам Худо яхши эканини кўрди. 19Кеч бўлди, эрта бўлди – бу тўртинчи кун эди.

20Яна Худо: «Сув тўда-тўда жониворлар билан қайнасин, ер устидаги осмон гумбази бўйлаб қушлар учсин», – деди. 21Худо ҳайбатли денгиз аждарларини, сувда қайнайдиган турли-туман майда жониворларни ҳамда қуш-паррандаларни яратди. Буларнинг ҳам Худо яхши эканини кўрди. 22Худо уларни муборак қилиб: «Баракали бўлинглар, кўпайинглар, денгиз сувларини тўлғазинглар. Ер юзида эса парранда кўпайсин», – деди. 23Кеч бўлди, эрта бўлди – бу бешинчи кун эди.

24Яна Худо: «Ер турли-туман тирик жонни: чорва, судралувчи ҳамда ёввойи ҳайвон турларини ҳосил қилсин», – деди ва шундай ҳам бўлди. 25Худо ерга хос турли-туман ёввойи ҳайвонларни, чорвани, қуруқликда судралувчиларни вужудга келтирди. Буларнинг ҳам Худо яхши эканини кўрди.

26Яна Худо: «Ўз суратимизга кўра, Ўзимизга ўхшаш одамни яратайлик. У денгиздаги балиқлар, кўк юзидаги паррандалар, чорвалар, ҳа, бутун ер юзи ва ерда ҳаракат қилувчи барча махлуқот устидан ҳокимлик қилсин», – деди. 27Шундай қилиб, Худо одамни Ўз суратида, илоҳий суратда яратди. Уларни эркак ва хотин қилиб яратди. 28Худо одамларни муборак қилиб, уларга: «Баракали бўлинглар, кўпайинглар. Ер юзини тўлғазиб тобе қилинглар. Денгиздаги балиқлар, кўк юзидаги паррандалар ҳамда ер юзида ҳаракатланувчи барча ҳайвонлар устидан ҳоким бўлинглар», – деди.

29Худо давом этиб: «Мана, Мен сизларга бутун ер юзидаги уруғ берадиган ўт-ўланнинг ва уруғли мева берадиган дарахтнинг ҳаммасини бердим; сизларга овқат учун ярайди. 30Шунингдек, тирик жони бўлган бутун ёввойи ҳайвонларга: кўк юзида учиб юрувчи барча паррандаларга ва ер юзида ҳаракат қилувчи барча махлуқларга ҳам емиш учун кўк ўтнинг ҳар турли навини бердим», – деди ва шундай ҳам бўлди.

31Худо бутун яратганларига қараб, ҳаммасининг жуда яхши эканини кўрди. Кеч бўлди, эрта бўлди – бу олтинчи кун эди.


#### 2–БОБ


Яратилишнинг еттинчи куни


1Шу зайлда осмон билан ер ҳамда улардаги борлиқ мавжудот яратилиб бўлди. 2Худо Ўз фаолиятини еттинчи кунда тамомлаб, у кунда барча қилган ишларидан тинди. 3Худо еттинчи кунни муборак ва муқаддас қилиб айирди, чунки ушбу кунда У Ўзининг бутун яратиш фаолиятидан тинган эди. 4Осмон билан ернинг яратилиш тарихи мана шудир.


Одам ва жаннат


Худованди Карим еру осмонни бунёд этган эдию, 5лекин ҳали ерга ёмғир ёғдирмаган ва ерни ишлаш учун одам ҳам яратмаган эди. Ер юзида ҳеч қандай дашт бутаси ва ҳеч қандай дала гиёҳи ҳам ўсмаган эди. 6Фақат ердан буғ кўтарилиб, бутун ер юзини суғориб турар эди. 7Ўша пайтда Худованди Карим ернинг тупроғидан одамни ясаб, унинг димоғига ҳаёт нафасини пуфлади. Шу йўсинда одам тирик жон бўлди.

8Худованди Карим шарқ томонда, Адан ўлкасида боғ ўтқазиб, Ўзи ясаган одамни у ерга қўйди. 9Сўнгра Худованди Карим кўзга ёққан, емоққа яхши бўлган ҳар хил дарахтни ердан ўстирди. Боғнинг ўртасида эса ҳаёт дарахтини, шу билан бирга яхши ва ёмонни билиш дарахтини ҳам ўстирди.

10Боғни суғориш учун бир дарё Адандан оқиб чиқиб, тўрт ирмоққа бўлинар эди. 11Бир ирмоқнинг оти Пишўндир. У олтин ери бўлган бутун Ҳавила диёрини айланиб оқади. 12У диёрнинг олтини қимматлидир. У ерда биллур ва ақиқ тоши ҳам бор. 13Иккинчи ирмоқнинг оти Гиҳўндир. У бутун Куш диёрини айланиб оқади. 14Учинчи ирмоқнинг оти Дажладир. У Ассириянинг шарқий ёнидан оқиб ўтади. Тўртинчи ирмоқ эса Фротдир.

15Шундай қилиб, Худованди Карим одамни Адан боғини ишлаб парвариш қилиши учун у ерга жойлаштирди. 16Худованди Карим одамга буюриб деди: «Сен бу боғнинг ҳар бир дарахтидан еявергин. 17Фақат яхши ва ёмонни билиш дарахтидан ема. Чунки ундан еган куниёқ ўласан».


Момо Ҳавонинг яратилиши


18Яна Худованди Карим: «Одамнинг ёлғиз бўлиши яхши эмас, энди унга муносиб мададкор яратаман», – деди. 19У тупроқдан ҳар хил дашт ҳайвонини, кўкда учувчи ҳар хил паррандани ясади ва уларга от қўйиш мақсадида одамнинг олдига келтирди. Одам эса ҳар бир жонли махлуққа от қўйди ва ўша махлуқнинг оти шундай бўлди. 20Одам ҳамма чорва туёқларига, ҳамма осмон паррандалари ва дашт ҳайвонларига от қўйиб бўлди, аммо одамга мувофиқ мададкор топилмади.

21Шунда Худованди Карим одамни қаттиқ уйқуга мубтало қилди. Одам ухлаб қолгач, унинг қовурғаларидан биттасини олди ва ўрнини эт билан қоплади. 22Одамнинг қовурғасидан Худованди Карим бир хотин барпо қилиб, уни одамнинг олдига олиб келди. 23Шунда одам: «Мана, энди бу суяк менинг суякларимдан, бу эт менинг этимдандир. У хотин киши деб айтилади, зероки у эр кишидан олинган», – деди.

24Шунинг учун киши ота-онасини қолдириб, ўз хотинига ёпишиб қолади ва иккови бир тан бўладилар.

25Одам билан хотини эса қип-яланғоч бўлиб, бир-биридан уялмас эдилар.


#### 3–БОБ


Одам Ато ва Момо Ҳавонинг гуноҳ қилиши


1Худованди Карим яратган барча дашт ҳайвонлари орасида энг айёри илон эди. Илон хотинга:

– Чиндан ҳам Худо, боғдаги ҳеч бир дарахтнинг мевасидан еманглар, деб айтдимикин? – деди. 2Хотин илонга деди:

– Боғ дарахтларининг мевасидан ея оламиз-у, 3Худо фақат боғнинг ўртасидаги дарахтнинг мевасини еманглар, унга тегманглар, бўлмаса ўласизлар, деди.

4Илон хотинга:

– Йўқ, мутлақо ўлмайсизлар! 5Чунки Худо биладики, ундан еган куниёқ кўзларингиз очилиб қолади ва Худо каби яхши ва ёмонни биладиган бўласизлар, – деди.

6Хотин кўрсаки, дарахтнинг меваси емоққа яхши, кўзга ёқимли ҳамда дид-фаросат топишга фойдали экан. У дарахтнинг мевасидан олиб, еди. Сўнг эрига ҳам берди, эри ҳам еди. 7Шу онда икковининг кўзлари очилиб, яланғоч эканларини пайқадилар. Анжир баргларини бир-бирига тикиб, ўзлари учун ёпинчиқлар ясадилар.

8Куннинг салқин шабадаси эсган вақтда Одам ва унинг хотини боғда юрган Худованди Каримнинг овозини эшитиб қолишди. Улар Унинг назаридан қочиб, боғдаги дарахтлар орасида яширинишди. 9Лекин Худованди Карим Одамга хитоб қилиб, сўради:

– Қаердасан?

10– Мен овозингни боғда эшитдим-у, қип-яланғочман деб қўрқиб, яшириндим, – деди Одам. 11Худованд:

– Яланғоч эканингни сенга ким айтди? Ё Мен ема деб буюрган дарахт мевасидан едингми? – дея сўради. 12Одам:

– Сен берган бу хотин дарахтнинг мевасидан менга берди ва мен ҳам едим, – деди.

13Худованди Карим хотинга:

– Бу нима қилганинг? – деди.

– Илон мени алдади ва мен едим, – деди хотин.


Жаннатдан қувилиш


14Шунда Худованди Карим илонга айтди: «Бу қилган ишинг учун сен ҳамма чорва туёқлари ва ҳамма дашт ҳайвонларидан кўра лаънатисан. Умринг бўйи қорнинг билан юриб, тупроқ ейсан. 15Сен билан хотин орасига, сенинг зотинг билан унинг зоти орасига адоват соламан. Ўша зот сенинг бошингни эзиб ташлайди, сен эса унинг товонини чақасан».

16Кейин хотинга деди: «Сенинг ҳомиладорлик пайтидаги машаққатингни бағоят орттираман. Сен дард билан фарзандлар туғасан. Иштиёқинг эрингга бўлади, у эса сенга ҳоким бўлади».

17Кейин Одамга деди: «Сен хотинингнинг гапига қулоқ солдинг, Мен ема деб буюрган дарахт мевасидан единг. Энди сен сабабли ер лаънатидир. Умринг бўйи машаққат чекиб, ер ундирган ҳосилдан ейсан. 18Ер сенга тикану янтоқ ўстиради, сен эса дашт ўтини еб юрасан. 19Сен ердан олингансан ва ерга қайтгунингга қадар пешана тери билан нон еб юрасан. Зеро тупроқдирсан ва тупроққа қайтарсан».

20Шундан сўнг Одам хотинининг исмини Ҳаво (яъни Барҳаёт) қўйди, чунки у ҳамма ҳаёт эгаларининг онаси бўлди.

21Худованди Карим Одам ва унинг хотини учун теридан кийим ясаб, уларни кийинтирди. 22«Мана, одамзод яхши ва ёмонни фарқлашда худди Биздай бўлиб қолди! – деди Худованди Карим. – Энди, тағин қўлини чўзиб, ҳаёт дарахти мевасидан ҳам олмасин, уни еб абадий яшамасин!»

23Шу билан Худованди Карим, ўзи чиққан ерни ишласин, деб одамзодни Адан боғидан чиқариб юборди. 24У одамзодни ҳайдаб юборди-да, ҳаёт дарахтига борадиган йўлни қўриқлаш учун Адан боғининг шарқий томонига карубларни ва айланадиган алангали қилични қўйди.


#### 4–БОБ


Ҳобил билан Қобил


1Одам хотини Ҳавога яқинлашгач, у ҳомиладор бўлиб Қобилни туғди. Ҳаво: «Худованд берган қобиллик билан бир кишини қўлга киритдим», – деди. 2Кейинроқ унинг укаси Ҳобилни туғди. Ҳобил қўйчивон, Қобил эса деҳқон бўлди.

3Бир муддатдан кейин Қобил ернинг маҳсулидан Худовандга ҳадя тақдим этди. 4Ҳобил ҳам қўйларининг каттасидан қурбонлик сўйиб, унинг думбасини тақдим этди. Худованд Ҳобилни ва унинг ҳадясини манзур кўрди. 5Аммо Қобилни ва унинг ҳадясини манзур кўрмади. Шунда Қобил қаттиқ ранжиб, қовоғини солди.

6Худованд Қобилга:

– Нима учун сен ранжидинг? Нега қовоқ солиб ўтирибсан? 7Агар яхшиликни ният қилганингда, унда бош кўтариб юрмасмидинг? Агар ниятинг яхши бўлмаса, остонада гуноҳ пойлаб туриб, сени ўзига жалб қилади. Сен эса, аксинча, унга ҳоким бўл! – деди.

8Қобил укаси Ҳобил билан сўзлашиб олди. Улар даштда бўлган вақтда Қобил укаси Ҳобилга қарши қўл кўтариб уни ўлдирди.

9Худованд Қобилдан сўради:

– Уканг Ҳобил қаерда?

– Билмайман, мен укамнинг соқчисими? – деди Қобил.


10Худованд:

– Сен нима иш қилиб қўйдинг? Укангнинг қони тупроқдан Менга қараб фарёд этмоқда. 11Энди ўзингнинг дастингдан оғзини очиб укангнинг қонини ютиб қўйган тупроқдан қувилиб, лаънати бўлгайсан. 12Ерга ишлов берганингда ҳам, у ўз қувватини бошқа сенга бермас. Ер юзида сарсон-саргардон бўлгайсан, – деди. 13Қобил Худовандга:

– Менинг жазойим кўтара оладиганимдан ҳам каттадир. 14Агар Сен мени бугун бу тупроқдан ҳайдасанг, энди Сенинг ҳузурингдан яшириниб юраман, жаҳонда сарсон-саргардон бўламан. Ҳар бир йўлиққан жонзод мени ўлдириб юборар, – деди. 15Худованд Қобилга:

– Агар кимки Қобилни ўлдирса, ундан етти карра ўч олинар, – деди-ю, Қобилни ҳар бир йўлиққан урмаслиги учун унга бир нишона қўйди. 16Шундай қилиб, Қобил Худованд ҳузуридан чиқиб кетди-да, Аданнинг шарқий томонидаги Нўд ерида ўрнашди.


Қобилнинг насл-насаби


17Қобил хотинига яқинлашгач, у ҳомиладор бўлиб Ҳанўхни туғди. Қобил шаҳар бинокори бўлди. Қурган шаҳрини эса ўғлининг номи билан Ҳанўх деб атади. 18Ҳанўхдан Эрод туғилди. Эроддан Маҳуёъил туғилди. Маҳуёъилдан Матушоил туғилди. Матушоилдан эса Ламак туғилди.

19Ламак икки хотин олди: бирининг исми Ада, иккинчисининг исми Силла эди. 20Ада Ёволни туғди. Ёвол чодирда яшовчи чорвадорларнинг отаси бўлди. 21Укасининг исми Ювол эди. У ҳамма ғижжак ва най чалувчиларнинг отаси бўлди. 22Силла Тувол-Қайинни туғди. Бу ҳар хил мис ва темир қуролларни ясовчиларнинг отаси бўлди. Тувол-Қайиннинг синглиси эса Наома эди.

23Ламак ўз хотинларига деди:


«Эй Ада ва Силла,

Менинг гапимни тинглангиз!

Сўзларимга қулоқ солингиз,

Эй Ламак хотинлари!

Мени ярадор қилишса, бир кишини,

Шикастлантиришса, бир болани ўлдирурман.

24Агар Қобил учун етти карра ўч олинса,

Ламак учун етмиш етти карра ўч олинур!»


Шит алайҳиссаломнинг туғилиши


25Одам яна ўз хотинига яқинлашди. У эса бир ўғил туғиб: «Қобил ўлдирган Ҳобил эвазига Худо менга бошқа зурриёт берди», – деди ва унинг исмини Шит (яъни Эваз) қўйди. 26Шит ҳам бир ўғил кўрди, исмини Энўш (яъни Инсон) қўйди.

Ўша пайтда инсонлар Худованднинг исмини чақира бошладилар.


#### 5–БОБ


Яратилишдан тўфонгача ўтган ўн авлод


1Бу Одам авлодларининг китобидир:

Худо Одамни яратган кунида унга илоҳий сурат берди. 2У одамларни эркак ва хотин қилиб яратди. Уларни яратган кунининг ўзидаёқ муборак қилиб, уларга Одамзод номини берди.

3Одам бир юз ўттиз ёш умр кўргандан сўнг, ўзига ўхшаган, ўзининг суратидек бир ўғил кўрди. Унинг исмини Шит қўйди. 4Шит туғилганидан кейин Одам яна саккиз юз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 5Одам жами тўққиз юз ўттиз ёш умр кўриб, ўлди.

6Шит бир юз беш ёшида Энўшни дунёга келтирди. 7Энўш туғилганидан кейин Шит яна саккиз юз етти йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 8Шит жами тўққиз юз ўн икки ёш умр кўриб, ўлди.

9Энўш тўқсон ёшида Қенанни дунёга келтирди. 10Қенан туғилганидан кейин Энўш яна саккиз юз ўн беш йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 11Энўш жами тўққиз юз беш ёш умр кўриб, ўлди.

12Қенан етмиш ёшида Маҳолалил деган ўҒил кўрди. 13Маҳолалил туғилганидан кейин Қенан яна саккиз юз қирқ йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 14Қенан жами тўққиз юз ўн ёш умр кўриб, ўлди.

15Маҳолалил олтмиш беш ёшида Ёредни дунёга келтирди. 16Ёред туғилганидан кейин Маҳолалил яна саккиз юз ўттиз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 17Маҳолалил жами саккиз юз тўқсон беш ёш умр кўриб, ўлди.

18Ёред бир юз олтмиш икки ёшида Ҳанўхни дунёга келтирди. 19Ҳанўх туғилганидан кейин Ёред яна саккиз юз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 20Ёред жами тўққиз юз олтмиш икки ёш умр кўриб, ўлди.

21Ҳанўх олтмиш беш ёшида Матушалоҳни дунёга келтирди. 22Матушалоҳ туғилганидан кейин Ҳанўх яна уч юз йил яшади. У Худо билан юриб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 23Ҳанўх жами уч юз олтмиш беш ёш умр кўриб, 24бирданига йўқ бўлиб кетди. У Худо билан юрар эди, Худо эса уни олиб кетди.

25Матушалоҳ бир юз саксон етти ёшида Ламакни дунёга келтирди. 26Ламак туғилганидан кейин Матушалоҳ яна етти юз саксон икки йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 27Матушалоҳ жами тўққиз юз олтмиш тўққиз ёш умр кўриб, ўлди.

28Ламак бир юз саксон икки ёшида бир ўғил кўрди. 29Ламак: «Худованд лаънат этган ерни ишлаганда қўлларимиз чекадиган машаққатларга шу юпанчиқ бўлсин», – деб, ўғлининг исмини Нуҳ (яъни Юпанчиқ) қўйди. 30Нуҳ туғилганидан кейин Ламак яна беш юз тўқсон беш йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди. 31Ламак жами етти юз етмиш етти ёш умр кўриб, ўлди.

32Нуҳ беш юз ёшга кириб, Сом, Ҳом ва Ёфит деган ўғилларни кўрди.


#### 6–БОБ


Одамзоднинг бузилиши


1Ер юзида одамлар кўпая бошлаб, улар учун қизлар ҳам туғилди. 2Илоҳий зотлар эса одамзод қизларининг жуда яхшилигини кўриб, истаганларини хотинликка оладиган бўлдилар. 3Шунда Худованд: «Менинг Руҳим одамзодда абадий қолмас, зероки у ўткинчи махлуқдир. Унинг умри юз йигирма йил бўлади», – деди.

4Илоҳий зотлар одамзод қизлари билан аралашгандан сўнг, улар учун бола туғдилар. Ўша замонда ва кейинроқ ҳам ерда баҳодирлар насли бор эди. Булар қадим замоннинг қаҳрамонлари деб шуҳрат топганлар.

5-6Ерда одамзоднинг ёмонлиги ошиб бораётганини, кўнглидаги бутун фикр-хаёли эса ҳамиша ёмонлик эканини Худованд кўриб, уни яратганидан ўкинди, юраги ачишиб кетди. 7«Ўзим яратган одамзодни ер юзидан қириб ташлайман, – деди Худованд. – Одамзоддан тортиб ҳайвонгача, ерда қимирловчидан тортиб кўкдаги паррандагача жамики жонни қириб ташлайман. Энди уларни яратганимдан ўкиняпман».


Нуҳ пайғамбар ва кема


8Бироқ Нуҳ Худованднинг илтифотига сазовор бўлган эди. 9Нуҳнинг насл-насаб тарихи шудир: Нуҳ солиҳ киши бўлиб, ўз қавмида бенуқсон турмуш кечирар, Худо билан юрар эди. 10У Сом, Ҳом ва Ёфит деган уч ўғил кўрди.

11Ўшанда ер зўравонликка тўлиб-тошган, Худонинг кўзи олдида бузила бораётган эди. 12Ердаги ҳар бир башар ўз йўлини бузиб, ер разиллашиб бораётганини Худо кўрди-да, 13Нуҳга хитоб қилиб деди:

«Бутун башариятнинг охири Менинг кўз ўнгимда турибди, чунки улар дастидан ер зўравонликка тўлиб-тошмоқда. Энди Мен уларни ер билан бирга йўқ қиламан. 14Сен эса ўзингга шамшод ёғочидан кема ясагин. Кемани хона-хона қилиб, ичкаридан ва ташқаридан қатронлагин. 15Кеманинг узунлиги уч юз газ, кенглиги эллик газ, баландлиги эса ўттиз газ бўлсин. 16Кемада туйнук очиб, устини бир газ юқорироқда том билан ёпиб қўйгин. Кеманинг эшигини унинг ён томонида жойлаштиргин. Кемани пастки, ўрта ва юқори қаватли қилиб қургин. 17Мен ер юзини тўфон билан бостириб, фалак остида ҳаёт руҳига эга бўлган ҳамма махлуқларни маҳв этаман. Ерда яшовчи борлиқ мавжудот ҳалок бўлади. 18Мен фақат сен билан аҳд тузиб, шундай шарт қўяман: сен билан ўғилларинг, хотининг ва келинларинг кемага кириб қутуласизлар. 19Шунингдек, сен билан тирик қолишлари учун ҳамма жонзодлардан кемага киргизгин: ҳар бир махлуқнинг эркак ва урғочи жинсидан иккитадан олиб киргизгин. 20Парранда, чорва, ерда қимирловчи жониворларнинг ҳаммасидан иккитадан сен билан борсин ва тирик қолсинлар. 21Бундан ташқари, ейиладиган ҳар хил озиқ-овқатдан ҳам етарли ғамлаб олгин. У сен ва жониворлар учун емиш бўлсин», – деди.

22Худо нимаики буюрган бўлса, Нуҳ ҳаммасини худди шундай бажо келтирди.


#### 7–БОБ


Тўфон


1Худованд Нуҳга: «Сен бутун хонадонинг билан кемага киринглар. Чунки бу насл орасидан Менинг назаримда солиҳ бўлган ёлғиз сени топдим, – деди. 2– Ҳалол бўлган ҳар бир чорва туёғининг эркак ва урғочи жинсидан еттитадан, ҳаром бўлган чорванинг эркак ва урғочи жинсидан эса иккитадан олиб, ўзинг билан кемага киргизгин. 3Осмондаги паррандаларнинг ҳам эркак ва урғочи жинсидан еттитадан олиб киргизгин, токи бутун ер юзида яшовчи ҳар хил жониворлардан тирик қолганлар бўлсин. 4Чунки етти кундан кейин Мен ерга қирқ кечаю қирқ кундуз давом этадиган ёмғир ёғдираман. Ўзим бунёд этган барча мавжудотни ер юзидан қириб ташлайман».

5Нуҳ эса Худованд буюрган ҳамма нарсани бажо келтирди.

6Нуҳ олти юз ёшда бўлганда, ер юзини тўфон сувлари босди. 7Нуҳ ва унинг ўғиллари, хотини, келинлари у билан бирга тўфондан қочиб, кемага кирдилар. 8-9Худо Нуҳга буюрганидек, ҳалол ҳамда ҳаром чорва туёқларининг, паррандалар ва барча ерда қимирловчи ҳайвонларнинг эркак ва урғочи жинсидан жуфт-жуфт бўлиб Нуҳнинг олдига кемага кирдилар. 10Ўша етти кун ўтгандан сўнг ер юзини тўфон сувлари босди.

11Нуҳ умрининг олти юзинчи йили, иккинчи ойининг нақ ўн еттинчи кунида улкан тубсизлик булоқлари бари қайнай бошлаб, осмон қопқалари очилиб кетди. 12Кетидан ер юзига қирқ кечаю қирқ кундуз ёмғир ёғди.

13Ана шу куннинг ўзида Нуҳ ва унинг ўғиллари Сом, Ҳом ва Ёфит, Нуҳнинг хотини билан учта келини ҳаммаси бирга кемага кирдилар. 14Улар билан бирга барча ёввойи ҳайвон, чорва ва ерда қимирловчи майда жониворлар турлари, шунингдек, барча парранда турларидан хилма-хил патли қушлар кемага кирдилар. 15Ҳаёт руҳига эга бўлган ҳар бир махлуқдан жуфт-жуфт бўлиб Нуҳнинг олдига, кемага кирдилар. 16Худо Нуҳга буюрганидек, кемага кирган ҳар бир махлуқнинг эркак ва урғочи жинсидан бор эди. Охирида Худованд Нуҳнинг кетидан эшикни ёпиб қўйди.

17Қирқ кун давомида ер юзини тўфон босди, сувлар тошиб, кемани ердан юқорига кўтарди. 18Ер юзини босаётган сув тошқини тобора кучайиб борар экан, кема сув юзида сузиб юрар эди. 19Ер юзидаги сув тошқини беҳад кучайиб, осмону фалак остидаги баланд тоғларнинг ҳаммасини қоплаб олди. 20Сув тошқини тоғу тепаликдан ўн беш газ юқорироқ кўтарилиб, ҳамма ёқни кўмиб ташлади. 21Ер юзида ҳаракат қилувчи ҳар бир махлуқ – парранда ҳам, чорва ҳам, ёввойи ҳайвонлар ҳам, ерда қимирловчи майда жониворлар ҳам, одамлар ҳам бирдан ҳалок бўлдилар. 22Қуруқликда яшовчи димоғида ҳаёт нафаси бор бўлган ҳар бир жонзод ўлиб кетди. 23Ерда бор бўлган бутун мавжудот қирилди. Одамдан тортиб чорвагача, ерда қимирловчи махлуқдан тортиб кўкда учувчи қушгача бари ер юзидан қирилди. Фақат Нуҳ ва у билан бирга кемада бўлганлар тирик қолдилар. 24Ер юзидаги сув тошқини эса бир юз эллик кун давом этди.


#### 8–БОБ


Тўфондан қутулиш


1Нуҳ ва у билан бирга кема ичида бўлган ёввойи ҳайвонлар ва чорванинг ҳаммаси Худонинг хотирида бўлиб, У ер юзи устидан шамол эстирди. Шундан сўнг сувлар пасая бошлади. 2Тубсизлик булоқлари тугаб, осмон қопқалари ёпилиб, ёғаётган ёмғир тиниб қолди. 3Сув бора-бора ер юзидан қайтиб, бир юз эллик кун ўтгандан сўнг камайиб кетди. 4Еттинчи ойнинг ўн еттинчи кунида кема Арарат тоғлиги устига келиб тўхтаб қолди. 5Сув ўнинчи ойгача камайиб борди. Ниҳоят ўнинчи ойнинг биринчи кунида тоғ чўққилари кўринди.

6Тағин қирқ кун ўтгандан кейин, Нуҳ қурган кемасининг дарчасини очиб, 7қузғунни чиқариб юборди. Қузғун эса ер устидаги сув қуримагунча, ташқарига учиб кетиб ва қайтиб келиб турар эди.

8Яна Нуҳ энди ер юзидан сув тушган-тушмаганини кўрмоқчи бўлиб, олдидан каптарни чиқариб юборди. 9Аммо каптар оёқ қўядиган қўнолға тополмай, яна Нуҳнинг ёнига, кемага қайтиб келди. Чунки ҳали бутун ер юзи сув билан қопланган эди. Нуҳ қўлини чўзиб, каптарни олди ва ўз ёнига, кемага киргизди.

10Етти кун сабр қилиб, Нуҳ тағин каптарни кемадан чиқариб юборди. 11Оқшом вақти каптар унинг ёнига қайтиб келганида, тумшуғида янги юлинган зайтун барги бор эди. Энди Нуҳ ер юзидан сув пасайиб қолганини билди.

12Нуҳ яна етти кун сабр қилиб, каптарни бошқатдан чиқариб юборди. Бу гал эса каптар унинг олдига қайтиб келмади. 13Нуҳ умрининг олти юз биринчи йили, биринчи ойининг биринчи кунида ерни қоплаган сув қуриб кетган эди. Нуҳ кеманинг қопқоғини кўтариб қараб, ер юзининг энди қуруқ бўлганини кўрди. 14Иккинчи ойнинг йигирма еттинчи кунида ер қоқ қуруқ бўлди.


Нуҳнинг қурбони, Худонинг ваъдаси


15Худо Нуҳга хитоб қилиб: 16«Сен хотининг, ўғилларинг ва келинларинг билан кемадан чиқиб кетинглар! 17Сен билан бирга бўлган ҳайвонларнинг ҳаммасини, парранда, чорва туёқлари, ерда ҳаракат қилувчи махлуқлар қанча бўлмасин, ўзинг билан ташқарига чиқаргин. Улар ер юзида баракали бўлиб кўпайсин, ер бўйлаб қайнаб боришсин», – деди.

18Шунда Нуҳ билан ўғиллари, хотини ва келинлари ташқарига чиқдилар. 19Улар билан барча ёввойи ҳайвонлар, майда жониворлар, паррандалар – ер юзида ҳаракат қилувчи махлуқлар қанча бўлмаса-да, ҳаммаси оила-оила бўлиб кемадан чиқиб кетдилар.

20Сўнгра Нуҳ Худованд шаънига қурбонгоҳ қурди. Ҳар бир ҳалол чорвадан, ҳар бир ҳалол паррандадан олиб, қурбонгоҳ устида сўйиб куйдирди.

21Худованд қурбонлик тутунининг хуш ҳидини искаб, Ўз кўнглида деди: «Мен ерни одамзод туфайли бошқа лаънатламайман. Зероки одамзод кўнглидаги фикр-хаёл ёшлигиданоқ бузуқдир. Мен аввал қилганимдек, энди бошқа ҳамма жониворларни уриб нобуд қилмайман. 22Бундан кейин ер бор экан, экин-тикин, ўрим-йиғим, совуқ билан иссиқ, ёз билан қиш, кун билан тун тугамайди».


#### 9–БОБ


Худонинг Нуҳ билан қилган аҳди


1Худо Нуҳ билан ўғилларини муборак қилиб, деди: «Баракали бўлиб кўпайинглар, ер юзини тўлғазинглар. 2Ердаги ҳамма ҳайвонлар, осмондаги барча паррандалар, бутун ер юзида ҳаракат қилувчи махлуқлар ва бутун денгиздаги балиқлар сизлардан қўрқиб, даҳшатга тушадилар. Ана, улар қўлингизга топширилган. 3Яшаётган ҳар бир жонивор сизлар учун емиш бўлади; кўк ўт каби буларнинг ҳаммасини ҳам сизларга бердим. 4Фақат этни ўз жони, яъни қони билан еманглар. 5Айниқса сизнинг жонингизни олгандан Мен хун талаб қиламан. Одам жонини олган ҳар бир ҳайвондан, шунингдек, ўз қон-қардошининг жонини олган ҳар бир одамдан Мен хун талаб қиламан. 6Ким одам қонини тўкса, унинг қони одам қўли билан тўкилур. Зеро одам Худо суратида яратилгандир. 7Сизлар баракали бўлиб кўпайинглар, ер юзида тарқалиб, кўпайиб боринглар».

8Яна Худо Нуҳ билан ўғилларига деди: 9«Мен сизлар билан ва сизлардан кейинги насллар билан аҳд-паймон қиламан. 10Шунингдек, сизлар билан бўлган парранда, чорва, ҳар бир тирик жон билан, яъни кемадан чиқиб, орангизда яшаётган ернинг ҳамма ҳайвонлари билан аҳд-паймон қиламан. 11Сизлар билан қилаётган аҳдим ана шу мазмунда: энди ҳеч қачон тўфон сувлари билан бутун махлуқот қирилмайди, энди ҳеч қачон ерни хароб қилувчи тўфон юз бермайди».

12Худо тағин деди: «Менинг сизлар билан ҳамда сизлардаги ҳар бир тирик жон билан қилаётган, наслдан-наслга абадий ўтадиган аҳдимнинг аломати шу: 13Ўзим билан ер орасидаги аҳдимнинг аломати сифатида Мен булутларда ёйимни пайдо қиламан. 14Бундан буён ер юзига булут тортганимда, булутларда Менинг ёйим намоён бўлади. 15Сизлар билан ва барча махлуқлар билан, ҳар бир тирик жон билан қилган аҳдимни Мен эслаб туриб, бутун махлуқотни йўқ қиладиган тўфон тошқинига ортиқ йўл бермайман. 16Мен булутларда ёй пайдо бўлганини кўрганим сайин, Ўзим ила ердаги бутун махлуқот – ҳар бир тирик жон орасидаги абадий аҳдни хотирда тутаман».

17Худо яна бир бор Нуҳга: «Менинг ердаги ҳар бир махлуқ билан қилган аҳдимнинг аломати ана шу бўлади», – деди.


Нуҳнинг ўғилларига қилган васияти


18Нуҳнинг кемадан чиққан ўғиллари – Сом, Ҳом ва Ёфит эдилар. Ҳом Канъоннинг отаси бўлди. 19Нуҳнинг бу учала ўғлидан одамзод тарқаб, бутун ер юзи бўйлаб ўрнашди.

20Нуҳ ер ҳайдаб, дастлабки токзорни ўтқазди. 21У ўзи қилган шаробдан ичиб маст бўлиб, чодирида яланғоч ётган эди. 22Канъоннинг отаси Ҳом ўз отасининг яланғоч ётганини кўрди-да, ташқарига чиқиб, ака-укасига сўзлаб берди. 23Шунда Сом ва Ёфит икковлон чопонни елкасига ташлаб олишди-да, орқаси билан юриб бориб, яланғоч оталарини ёпиб қўйишди. Юзларини бошқа томонга буриб, унинг яланғочлигини кўришмади.

24Нуҳ мастликдан кейин ўзига келгач, кенжа ўғли унга нима қилганини англаб:

25«Канъон лаънати бўлсин!

Оға-иниларига қулларнинг қули бўлсин!»


– деди. 26Ва сўнгра яна деди:

«Сомнинг Тангриси Худовандга санолар!

Канъон Сомга қул бўлсин!

27Худо Ёфитни фотиҳ қилсин,

Сом чодирларини унга берсин,

Канъон унга қул бўлсин!»

28Нуҳ тўфондан сўнг яна уч юз эллик йил яшади. 29Нуҳ жами бўлиб тўққиз юз эллик ёш умр кўриб, ўлди.


#### 10–БОБ


Нуҳдан тарқалган дунё халқлари


1Нуҳ ўғиллари – Сом, Ҳом ва Ёфитнинг насл-насаб тарихи қуйидадир. Тўфондан кейин улардан шу авлодлар келиб чиқди:


Ёфитлар авлоди


2Ёфитнинг ўғиллари: Гўмер, Маъжуж, Модай, Ёвон, Тувол, Машак ва Тирос.

3Гўмернинг ўғиллари: Ашканоз, Рифат ва Тўгарма.

4Ёвоннинг ўғиллари: Элиша ва Таршиш, Киттим ва Дўдоним. 5Булардан денгиз соҳилида яшовчи халқлар тарқалиб, ҳар бири ўз элати, ўз халқи ва тили бўйича жойлашган.


Ҳомлар авлоди


6Ҳомнинг ўғиллари: Куш, Миср, Пут ва Канъон.

7Кушнинг ўғиллари: Сабо, Ҳавила, Савта, Раъма ва Савтаха.

Раъманинг ўғиллари: Шабо ва Дедон.

8Куш яна Нимрўд деган ўғил кўрди. Нимрўд жаҳон қаҳрамонларининг биринчиси эди. 9У Худованд олдида ов ботири деб шон қозонди. Шу сабабли эл орасида: «Худованд олдида Нимрўд каби ботир овчи», деган сўз айтиладиган бўлди. 10Нимрўд даставвал Вавилония мамлакатидаги Бобил, Эрех, Аккад ва Калне шаҳарлари устидан ўз ҳокимиятини ўрнатди. 11Ўша мамлакатдан Ассирияга кўчиб, Ниневия, Раҳовот-Ир ва Келаҳ шаҳарларини бино қилди. 12Ниневия билан Келаҳ орасида Расан шаҳрини ҳам қурди; у Буюк Шаҳар деб ҳам айтилади.

13Мисрдан лудий, анамий, лаҳобий, нафтуҳий, 14патрўсий, шунингдек, филистий халқига асос бўлган каслуҳий ва кафтўрий халқлари келиб чиққан.

15Канъондан тўнғичи Сидўн ҳамда Ҳет бино бўлган. 16Яна Канъондан ябусий, амўрий, гиргоший, 17ҳиввий, арқий, синий, 18арводий, саморий ва ҳамотий халқлари келиб чиққан. Кейинроқ Канъон қабилалари тарқалиб, 19улар яшайдиган макон чегараси Сидўндан Гарор ва Ғазагача, яна бу ердан Садўм, Ғамўра, Адма, Сабўйим ва Леша шаҳарларигача борар эди.

20Буларнинг ҳар бири ўз элати, ўз халқи ва тили бўйича ўлкасига эга бўлган Ҳом фарзандларидир.


Сомийлар авлоди


21Ёфитнинг акаси Сом ҳам фарзандлар кўрди; у барча Ибр фарзандларининг отаси бўлди.

22Сомнинг ўғиллари: Элам, Ассур, Арпахшод, Луд ва Арам.

23Арамнинг ўғиллари: Ус, Ҳул, Гатар ва Маш.

24Арпахшод эса Шалоҳ, Шалоҳ эса Ибр деган ўғиллар кўрдилар.

25Ибр икки ўғилни кўрди: тўнғичи айёмида дунё бўлингани учун, унинг отини Фалаж (яъни Бўлиниш) қўйди; кенжасининг исми эса Йўқтон эди.

26Йўқтоннинг ўғиллари: Алмўдод, Шалаф ва Ҳосармавт, Ёраҳ, 27Ҳадўром, Узол, Диқло, 28Ўвол, Абумоил, Шабо, 29Ўфир, Ҳавила ва Йўбоб эдилар. Буларнинг бари Йўқтон фарзандлари эди. 30Улар Мешо билан Сефор оралиғидаги Шарқ тоғлигида ўрнашганлар.

31Мана шуларнинг ҳар бири ўз элати, ўз халқи ва тили бўйича ўлкасига эга бўлган Сом фарзандларидир.

32Буларнинг ҳаммаси Нуҳ насл-насаби сифатида ўз элати, ўз қабиласини ташкил этган. Тўфондан сўнг булардан бир неча халқлар бўлиниб, бутун ер юзига тарқалиб кетган.


#### 11–БОБ


Бобил минораси ва тилларнинг чатишуви


1Бутун жаҳоннинг тили бир, нутқи бир бўлган вақтлар эди. 2Одамлар Шарқ томон кўчиб кетаётган эдилар. Бобил мамлакатида бир текислик топиб, у ерда ўрнашдилар.

3Одамлар бир-бировига: «Келинг, ғишт қуйиб хумдонда яхшилаб пиширамиз», – деб айтишди. Шундан сўнг тош ўрнига ғишт, гил ўрнига қатрон ишлатадиган бўлишди. 4Улар: «Келинг, ўзимизга шаҳар ва боши осмонга етадиган минора бино қилайлик, бутун ер юзига тарқалиб кетмаслик учун ўзимиз учун ном чиқарайлик», – дейишди.

5Одам фарзандлари қураётган шаҳар ва минорани кўриш учун Худованд осмондан тушди. 6Худованд: «Мана, ҳаммасининг миллати бир, тили ҳам бир. Улар бу ишни бошлабди-ю, энди хаёлидаги аллақандай ишларни ҳам қилишдан воз кечмайдилар. 7Қани энди пастга тушиб, ўша ердаёқ уларнинг тилини аралаштириб юборайлик, токи бири бошқасининг сўзини тушунмайдиган бўлиб қолсин!» – деди.

8Шундай қилиб, Худованд одамларни у жойдан бутун ер юзига тарқатиб юборди. Шундан сўнг шаҳарни қуришни ҳам бас қилишди. 9Шаҳар Бобил (яъни Аралашув) деб аталиб қолди, чунки ўша ерда Худованд бутун жаҳоннинг тилини аралаштириб, одамларни ер юзи бўйлаб тарқатиб юборган эди.


Сомдан Иброҳимгача бўлган насллар


10Сом авлодлари қуйидагилардир:

Тўфондан икки йил ўтгандан сўнг Сом юз ёшга кирди ва Арпахшод исмли ўғил кўрди. 11Арпахшод туғилганидан кейин Сом яна беш юз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

12Арпахшод ўттиз беш ёшида Шалоҳ исмли ўғил кўрди. 13Шалоҳ туғилганидан сўнг Арпахшод яна тўрт юз уч йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

14Шалоҳ ўттиз ёшида Ибр исмли ўғил кўрди. 15Ибр туғилганидан кейин Шалоҳ яна тўрт юз уч йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

16Ибр ўттиз тўрт ёшида Фалаж исмли ўғил кўрди. 17Фалаж туғилганидан сўнг Ибр яна тўрт юз ўттиз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

18Фалаж ўттиз ёшида Рағу исмли ўғил кўрди. 19Рағу туғилганидан кейин Фалаж яна икки юз тўққиз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

20Рағу ўттиз икки ёшида Саруғ исмли ўғил кўрди. 21Саруғ туғилганидан сўнг Рағу яна икки юз етти йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

22Саруғ ўттиз ёшида Наҳўр исмли ўғил кўрди. 23Наҳўр туғилганидан кейин Саруғ яна икки юз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

24Наҳўр йигирма тўққиз ёшида Тераҳ исмли ўғил кўрди. 25Тераҳ туғилганидан сўнг Наҳўр яна юз ўн тўққиз йил яшаб, кўп ўғиллар ва қизлар кўрди.

26Тераҳ етмиш йил яшаб, Ибром, Наҳўр ва Ҳарон исмли ўғиллар кўрди.

27Тераҳ авлодлари қуйидагилардир:

Тераҳдан Ибром, Наҳўр ва Ҳарон туғилди. Ҳарон эса Лут исмли ўғил кўрди. 28Ҳарон отаси Тераҳ тириклигидаёқ туғилган ери – халдейларнинг Ур шаҳрида ўлди. 29Ибром ва Наҳўр уйландилар: Ибром хотинининг оти Сорай эди, Наҳўр эса Ҳароннинг қизи ва Исконинг синглиси Милкани олди. 30Сорай наслсиз бўлиб, бола туғмас эди.

31Тераҳ ўғли Ибромни, ўғли Ҳарондан бўлган набираси Лутни, Ибромнинг хотини бўлган келини Сорайни олди ва улар билан бирга халдейларнинг Ур шаҳридан чиқиб, Канъон мамлакатига қараб жўнади. Ҳорон шаҳрига етиб келиб, ўша ерда ўрнашдилар.

32Тераҳ икки юз беш йил умр кўриб, Ҳорон шаҳрида қазо қилди.


#### 12–БОБ


Худованднинг Иброҳимни чақириши


1Худованд Ибромга хитоб қилиб деди: «Ўз ерингдан, она юртингдан, отанг уйидан чиқиб, Мен сенга кўрсатадиган ерга кет. 2Сендан буюк халқ вужудга келтираман. Сени табаррук қилиб, номингни улуғлайман. Сен баракали бўлгайсан. 3Сени дуо қилганларни Мен дуо қиламан, сени лаънатлаганларни Мен лаънатлайман. Ер юзидаги барча қабилалар сендан барака топадилар».

4Ибром, Худованд буюрганидек, Ҳорондан чиқиб кетди. Лут эса унга йўлдош бўлди. Ибром Ҳорондан чиққанида етмиш беш ёшда эди. 5У хотини Сорайни, жияни Лутни, орттирган ҳамма мол-мулкини ҳамда Ҳоронда хизматга олган одамларни ўзи билан олиб, Канъон мамлакатига қараб йўлга тушди. Охири у ерга етиб боришди. 6Ибром мамлакат бўйлаб кезиб, Шакам шаҳрига, Мўре деган табаррук дарахт турган маконга келди. Ўша вақтда бу ерда канъонийлар яшар эди.

7Худованд Ибромга зоҳир бўлиб: «Мен бу ерни сенинг зурриётингга бераман», – деди. Ибром эса ўша ерда ўзига зоҳир бўлган Худованд шаънига қурбонгоҳ қурди.

8У ердан жўнаб, Ибром Байтил шаҳрининг шарқ томонидаги тоғлик жойга кўчиб кетди. Ғарб томонга қараганда Байтил, шарқ томонга қараганда эса Ғай кўриниб турадиган бир жойда чодир тикди. Ўша ерда яна Худованд шаънига қурбонгоҳ қуриб, Худованд исмини чақирди.

9Кейин Ибром ўз йўлида давом этиб, Жанубистонга кетди.


Иброҳим Мисрда


10Шу орада мамлакатда қаҳатчилик юз берди. Ибром мусофир бўлиб яшаш учун Мисрга қараб равона бўлди, чунки мамлакатдаги қаҳатчилик ҳаддан зиёд эди. 11Мисрга яқинлашаётган вақтда, Ибром хотини Сорайга шундай деди:

– Мана, мен биламанки, сен жуда гўзал хотинсан. 12Мисрликлар сени кўргач: «Бу унинг хотинидир», деб мени ўлдириб, сени тирик қолдирадилар. 13Энди ўзингни унинг синглисиман деб айтгин, токи сен орқали мен яхшилик топиб, барҳаёт қолайин.

14Ниҳоят Ибром Мисрга етиб келганида, мисрликлар унинг хотини жуда ҳам гўзаллигини кўришди. 15Фиръавннинг амирлари ҳам кўриб, у ҳақда Фиръавнга мадҳ этишди. Фиръавн эса аёлни саройига олиб келтирди. 16У сабабли Ибромга ҳам мурувват қилди: унга қўю сигирлар, эшаклар, қуллар, чўрилар, хачирлар ва туялар совға қилди. 17Аммо Худованд Ибромнинг хотини Сорай туфайли Фиръавн ва унинг сарой аҳлини оғир кулфатларга йўлиқтирди.

18Шунда Фиръавн Ибромни чақиртиб:

– Менга бу нима қилганинг? Бу сенинг хотининг эканлигини нега менга билдирмадинг? 19Нима учун «Бу менинг синглим» дединг? Бўлмаса уни ўзимга хотинликка олмасдим-ку! Мана хотининг, ол-да, кўзимдан йўқол! – деди.

20Сўнг Фиръавн одамларига фармон берди. Улар Ибром билан хотинини ўзларининг бор-йўқ нарсалари билан бирга узатиб қўйишди.


#### 13–БОБ


Иброҳим ва Лутнинг ажралиши


1Шундай қилиб, Ибром ўзи билан хотини ва Лутни ҳамда бутун мол-мулкларини олиб, Мисрдан чиқди ва Жанубистонга қайтиб кетди. 2Ибром чорвага, кумушу олтинга жуда бой эди. 3У яна Жанубистондан сафарга чиқиб, Байтилга етгунча қўноқлаб йўл юрди. Байтил билан Ғай орасида жойлашган ва илгари ўз чодирини тиккан маконга борди. 4Ибром дастлаб қурбонгоҳ қурган ўша жойда Худованд исмини чақирди.

5Ибромнинг йўлдоши Лутда ҳам қўйлар, сигирлар ва чодирлар бор эди. 6Ниҳоят мамлакатга иккови бирга сиғмай қолди. Уларнинг мол-мулки жуда кўпайиб, энди бирга яшай олмас эдилар. 7Бундан ташқари ўша вақтда мамлакатда канъонийлар ва периззийлар яшар эди.

Ибром билан Лутнинг чўпонлари орасида жанжал юз бериб қолган бир пайтда, 8Ибром Лутга: «Зинҳор бир-биримиз ва молбоқарларимиз орасида жанжал бўлмасин. Биз қариндошмиз! – деди. 9– Мана, бутун мамлакат кўз ўнгингда турибди. Мендан ажралиб, истаган томонингга кета қол. Агар сен чап томонга кетсанг, унда мен ўнг томонга бораман, агар ўнг томонга кетсанг, унда мен чап томонга бораман».

10Лут атрофга бир қараган эди, кўзига кенг Ўрдун уваси кўринди. Худованд Садўм ва Ғамўрани хароб қилишидан олдин бу ува то Сўъарга боргунча жуда серсув эди, бамисоли Худованднинг жаннатидай, Миср диёридай эди. 11Шундай қилиб, Лут ўзига бутун Ўрдун увасини танлади. Улар бир-биридан айрилдилар. Лут шарқ томон ҳаракат қилди, 12Ибром эса Канъон юртида тураверди. Лут увадаги шаҳарларда ўрнашиб, чодирлар қуриб, Садўм яқинларигача етди. 13Садўм одамлари эса ўта ёвуз, Худованд олдида жуда гуноҳкор эдилар.

14Лут Ибромдан айрилганидан кейин, Худованд Ибромга деди: «Энди сен ҳозир турган жойингдан шимолга, жанубга, шарққа ва ғарбга кўзингни тиккин. 15Ана, шу сен кўриб турган мамлакатнинг ҳаммасини Мен сенга ва зурриётингга абадий бераман. 16Сенинг зурриётингни ернинг қумидек кўпайтираман. Агар бирон киши ернинг қумини санай олса, сенинг зурриётингни ҳам санаб бўлади. 17Қани ўрнингдан тур, мамлакатни бу бошидан у бошигача кезиб чиқ! Сенга Мен уни бераман».

18Шундан сўнг Ибром Ҳебрўндаги Мамре болутзорида манзил қилиб, чодирларини кўчириб борди. Ўша жойда Худованд шарафига қурбонгоҳ тиклади.


#### 14–БОБ


Иброҳим Лутни асирликдан қутқаргани


1Ўша замонда Бобил подшоҳлигида Амрафел, Элласар подшоҳлигида Ариўх, Элам подшоҳлигида Кадўр-Лоўмер ва Гўйим подшоҳлигида Тидъол ҳукмронлик қилардилар. 2Улар Садўм шоҳи Бера, Ғамўра шоҳи Бирша, Адма шоҳи Шинъоб, Сабўйим шоҳи Шемавар ва Бела (яъни Сўъар) шоҳи билан урушга бордилар. 3Бу шоҳлар ҳаммаси бирлашиб, Сиддим водийси (яъни бугунги Туз денгизи) томон ҳаракат қилдилар. 4Улар ўн икки йил Кадўр-Лоўмерга қарам бўлган ва ўн учинчи йилда эса исён қилган эдилар.

5Ўн тўртинчи йилда Кадўр-Лоўмер ва у билан бирлашган подшоҳлар ҳужумга ўтиб, Аштарўт-Қарнайм шаҳридаги рафоийларни, Ҳом шаҳридаги зузийларни ва Қирётайм текислигида яшовчи эмийларни мағлубиятга учратдилар. 6Сеъир тоғлигида яшовчи ҳўрийларни ҳам енгиб, чўл чеккасидаги Эл-Порон шаҳригача қувиб бордилар. 7У ердан қайтиб, Айн-Мишпот (яъни Қадеш) шаҳрига бордилар, бутун омолеқийлар юртини олиб, Ҳасасўн-Томор шаҳрида яшовчи амўрийларни ҳам мағлубиятга учратдилар.

8Шу орада Садўм, Ғамўра, Адма, Сабўйим ва Бела (яъни Сўъар) шаҳарларининг шоҳлари Сиддим водийсида душманга қарши саф тортиб кутиб турган эдилар. 9Ана шу бешта шоҳ тўртта подшоҳ – Элам подшоҳи Кадўр-Лоўмер, Гўйим подшоҳи Тидъол, Бобил подшоҳи Амрафел ва Элласар подшоҳи Ариўхга қарши жанг қилдилар.

10Сиддим водийси ўшанда қатрон чуқурлари билан тўла эди. Садўм ва Ғамўра шоҳлари енгилиб қочиб кетишаётганда, бу чуқурларга йиқилиб кетдилар. Қутулиб қолганлари эса тоғларга қочиб кетдилар. 11Тўртала подшоҳ эса Садўм ва Ғамўра шаҳарларининг бутун бойлик ва озуқаларини талаб кетдилар. 12Ўша вақтда Садўмда яшаб турган Ибромнинг жияни Лутни ҳам асир олиб, унинг ўзини ва бутун мол-мулкини олиб кетдилар.

13Қочоқлардан бири иброний Ибромга бориб, бўлган воқеаларни хабар қилди. Ибром ўша вақтда Эшкўл ва Онернинг қариндоши – амўрий Мамренинг болутзорида яшар, Мамренинг қавми эса унинг иттифоқчилари эди. 14Ибром жияни асир олинганини эшитиб, ўзининг уйида туғилиб тарбияланган уч юз ўн саккиз эрни қуроллантирди-да, подшоҳларнинг кетидан қувиб, Дан шаҳрига етиб борди. 15Кечаси Ибром ва унинг қуллари бўлиниб, душманга ҳужум қилишди ва уларни тор-мор қилишди. Уларнинг кетидан яна қувиб, Дамашқ шаҳрининг шимолий тарафидаги Ҳўва еригача етиб келишди. 16У ердан Ибром ўлжага олинган бутун мол-мулкларни қайтариб келди. Жияни Лутни ва унинг мол-мулки, хотинлари билан қавм-қариндошларини ҳам қайтариб келди.


Малкисидқ Иброҳимни дуо қилгани


17Ибром Кадўр-Лоўмер ва унга иттифоқдош бўлган подшоҳларни тор-мор этиб қайтиб келаётганида, Садўм шоҳи уни Шове текислигида (яъни Шоҳ водийсида) қаршилагани чиқди.

18Худойи Таолонингруҳонийси бўлган Салим шоҳи Малкисидқ ҳам Ибромга нон ва шароб олиб чиқди. 19У Ибромни дуо қилиб, шундай деди:


«Еру кўкни яратган Худойи Таоло

Ибромни муборак қилгай!

20Ёвларингни қўлингга берган Худойи Таоло

Ўзи муборак бўлгай!»


Ибром эса Малкисидққа ҳар бир нарсадан ушр берди.

21Садўм шоҳи Ибромга:

– Одамларни менга беру, мол-мулкни ўзингга олгин, – деди. 22Лекин Ибром Садўм шоҳига деди:

– Мен еру кўкни яратган Худованд, Тангри Таоло ҳақи онт ичиб қўл кўтараман: 23Сенинг бутун нарсаларингдан, ипдан тортиб чориқ боғигача бирон нарса ҳам олмайман. Яна: «Мен Ибромни давлатманд қилдим», демагин. 24Ёлғиз йигитларнинг еб-ичганлари ва мен билан жангга борган одамлар – Онер, Эшкўл ва Мамренинг улуши бунга кирмайди, улар ўз ҳиссаларини олсинлар.


#### 15–БОБ


Худонинг Иброҳим билан қилган аҳди


1Бу ҳодисалардан кейин Худованд Ибромга ваҳий орқали каломини юбориб:

– Эй Ибром, қўрқма, Мен сенга қалқонман. Сен учун мукофот ғоят катта бўлади, – деди. 2Ибром бунга жавобан:

– Ё Худоё Худовандо! Сен менга нима берасан? Мана, мен фарзандсиз кетаётирман. Рўзғоримни эса менга ўғиллик қиладиган дамашқлик Илъазар бошқаради. 3Сен менга авлод бермаганингдан сўнг, энди хонадонимда ўғиллик қиладиган мана шу қулбошим менинг ворисим бўлади, – деди.

4Шунда Худованд Ибромга каломини юбориб:

– Йўқ, бу сенинг ворисинг бўлмайди, балки ўз уруғингдан ҳосил бўлажак ўғлинг сенинг ворисинг бўлади, – деди.

5Сўнг Ибромни ташқарига чиқариб:

– Осмонга қараб юлдузларни санай олсанг, сана, – деди. Ва қўшиб: – Мана сенинг авлодинг ҳам шунчалик кўп бўлади, – деди.

6Ибром эса Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди.

7Сўнгра Худованд Ибромга яна хитоб қилиб:

– Бу ерга эга бўлишинг учун Мен, Худованд, сени халдейларнинг Ур шаҳридан чиқарганман, – деди. 8Ибром сўради:

– Ё Худоё Худовандо! Бу ерга эга бўлишимни мен қандай биламан?

9Худованд:

– Менга уч ёшли ғунажин, уч ёшли эчки, уч ёшли қўчқор ва битта мусича билан каптар жўжасини топиб кел, – деди.

10Ибром эса буларнинг ҳаммасини топиб келди. Қурбонликларни икки пора қилиб, ҳар қайси бўлагини бошқа бўлагининг қаршисига қўйди. Фақат қушларни пора қилмади. 11Ўлаксалар устига калхатлар қўна бошлади, Ибром уларни ҳуркитиб юборди.

12Қуёш ботиш чоғида Ибромни қаттиқ уйқу босди. Шу пайтда катта даҳшату зулмат уни чулғаб олди. 13Худованд Ибромга хитоб қилиб деди:

– Шуни яхши билиб қўйгинки, сенинг насл-насабинг бегона юртда ғарибларча яшаб, қул бўладилар, тўрт юз йил жабр-зулм кўрадилар. 14Аммо уларни қул қилган халқни эса Мен ҳукм этаман. Шундан сўнг улар катта мол-мулк билан у ердан чиқиб кетадилар. 15Сен нуроний мўйсафид бўлиб ўлиб, дафн этилажаксан ва ота-боболаринг олдига боражаксан. 16Амўрийларнинг гуноҳи ҳаддидан ошмагунча, сенинг насл-насабинг бу ерга қайтиб келмас, фақат тўрт авлод ўтгандан кейин қайтиб келажаклар.

17Қуёш ботиб, қоронғилик чўккан эди. Қўққисдан тутаб турган бир тандир ва алангаланаётган бир машъал кўринди, булар қурбонлик парчалари орасидан ўтди. 18Ўша куннинг ўзида Худованд Ибром билан аҳд қилиб, деди:

– Миср водийсидан бошлаб улкан Фрот дарёсига қадар бу ернинг ҳаммасини Мен сенинг авлодингга бераман: 19қенийлар, қениззийлар, қадмўнийлар, 20ҳетийлар, периззийлар, рафоийлар, 21амўрийлар, канъонийлар, гиргошийлар ва ябусийлар юртларининг ҳаммасини сенинг авлодингга бераман.


#### 16–БОБ


Ҳожар билан Исмоил


1Ибромнинг хотини Сорай бола туғмаётган эди. Сорайнинг Ҳожар деган мисрлик чўриси бор эди. 2Бир куни Сорай Ибромга:

– Мана, Худованд мени туғишдан ожиз қилди. Сиз энди чўримнинг ёнига кираверинг, балки ундан болали бўларман, – деди.

Ибром Сорайнинг сўзига қулоқ солди. 3Шундай қилиб, улар Канъон юртида ўрнашганларининг ўнинчи йилида Ибромнинг хотини Сорай ўзининг мисрлик чўриси Ҳожарни эри Ибромга хотинликка олиб берди. 4Ибром Ҳожарнинг ёнига кирганидан кейин, у ҳомиладор бўлди. Ҳожар ҳомиладорлигини пайқагач, хонимини назарга илмай қўйди.

5Сорай Ибромга:

– Менинг жафо чекишимга сиз айбдор! Мен чўримни сизнинг қўйнингизга солиб қўйдим, у ҳомиладор эканини билгач, мени назарига илмай қўйди. Бизнинг орамизда Худованд Ҳоким! – деди. 6Ибром Сорайга:

– Ўз чўринг ўз ихтиёрингда эмасми? Сен у билан билганингни қилавер, – деди.

Сорай эса чўриси Ҳожарга шундай озор бердики, Ҳожар Сорайнинг олдидан қочиб кетди. 7Ниҳоят Худованднинг фариштаси чўлдаги бир чашма бошида, Шур йўлидаги булоқ бошида Ҳожарни топиб:

8– Эй Сорайнинг чўриси Ҳожар! Қайдан келиб, қайга бораётирсан? – деди.

– Мен хонимим Сорайнинг олдидан қочиб келаётирман, – деди Ҳожар. 9Худованднинг фариштаси унга:

– Хониминг ёнига қайт ва унинг озорига чида, – деди. 10Сўнг Худованд фариштаси қўшиб Ҳожарга:

– Сенинг авлодингни шу қадар кўпайтираманки, кўплигидан уни санаб бўлмайди, – деди.

11Худованднинг фариштаси учинчи гал Ҳожарга гапирди:

– Мана, сен ҳомиладор бўлдинг, энди бир ўғил туғасан. Худованд сенинг жафоларингга қулоқ солгани учун, ўғлингнинг исмини Исмоил (яъни Худо эшитади) деб қўясан. 12У инсонлар орасида асов эшакдай бўлгай. Унинг қўли ҳаммага қарши, ҳамманинг қўли ҳам унга қарши кўтарилгай. У барча қариндошлари билан қарама-қаршиликка бориб туражак.

13Ҳожар:

– Мени кўриб турган Тангрини мен ўз кўзим билан кўриб, тирик қолибман, – деди ва ўзига гапираётган Худовандни «Кўрувчи Тангри» деб чақирди. 14Шунинг учун ҳам бу қудуқ «Барҳаёт Тангри кўзи» деб ном олди. У Қадеш билан Барад орасида жойлашган.

15Ҳожар Ибромга ўғил туғиб берди. Ибром Ҳожар туққан ўғилнинг отини Исмоил қўйди. 16Ҳожар Ибромга Исмоилни туғиб берганида, Ибром саксон олти ёшда эди.


#### 17–БОБ


Худо билан аҳдлашиш белгиси – хатна


1Ибром тўқсон тўққиз ёшга кирган эди. Худованд унга зоҳир бўлиб деди: «Мен Қодир Тангриман. Менинг олдимда покдил бўлиб юргин. 2Мен сен билан аҳд-паймон қиламан, сени жуда ҳам кўпайтираман».

3Ибром юз тубан ерга йиқилди. Худо у билан гаплашиб деди: 4«Мен сен билан аҳд қилиб, сени кўпдан-кўп халқларнинг отаси қиламан. 5Сенинг исминг энди Ибром эмас, балки Иброҳим бўлади; зеро сени кўпдан-кўп халқларнинг отаси қилиб тайинладим. 6Сени жуда ҳам баракали қилиб, сендан эл-халқлар вужудга келтираман. Сенинг уруғингдан подшоҳлар келиб чиқадилар. 7Мен сен билан ва сендан кейинги авлодларинг билан наслдан-наслга ўтиб барқарор бўладиган абадий аҳдимни тузаман. Сенинг ва сендан кейинги авлодларингнинг Худоси Мен бўламан. 8Сен ҳозир мусофирларча яшаётган мамлакатни – бутун Канъон ерини сенга ва сендан кейинги авлодларингга абадий мулк қилиб бераман. Уларнинг Худоси Мен бўламан».

9Худо Иброҳимга яна деди: «Энди сен ва сендан кейин туғиладиган барча авлодларинг ҳам Менинг аҳдимга риоя қилиб юринглар. 10Сенга ва сендан кейинги авлодларингга қуйидаги аҳдга риоя қилишингизни буюраман: орангиздаги ҳар бир эркак хатна қилинсин. 11Сизлар аъзонгиз учидаги терини кестириб, суннат бўлинглар. Ана шу Мен билан сизларнинг орангиздаги аҳднинг белгиси бўлади. 12Бундан буён наслингиздан туғиладиган ҳар бир ўғил болангиз, шу жумладан уйда туғилган ва бегона уруғдан бўлиб, сотиб олинган барча ўғил болалар ҳам саккиз кунлигида хатна қилинсинлар. 13Хоҳ уйингизда туғилсин, хоҳ сотиб олинсин, сўзсиз хатна қилинсинлар. Менинг аҳдим ўз танангизда муҳрланган абадий аҳд бўлади. 14Аъзосини кестирмай, суннатсиз тураверган эркак эса ўз қавми орасидан йўқ қилинсин. Бундай киши Менинг аҳдимни бузган ҳисобланади».


Худонинг Сорога берган ваъдаси


15Худо Иброҳимга яна:

– Хотининг Сорайни энди Сорай деб чақирма; унинг исми Соро (яъни Бека) бўлсин. 16Мен уни баракали қилиб, ундан сенга ўғил ҳам бераман. Уни шундай баракали қиламанки, у эл-халқларнинг онаси бўлади. Ундан ҳатто халқларнинг подшоҳлари туғиладилар, – деди.

17Иброҳим буни эшитиб, юз тубан ерга йиқилди. «Наҳотки юз ёшга кирган эркакдан бола бўлса? Наҳотки тўқсон яшар Соро бола туғса?» – деб кўнглидан ўтказди ва кулиб юборди. 18Сўнг Иброҳим Худога:

– Кошки Исмоил Сенинг лутфу караминг остида яшаса эди! – деди. 19Худо деди:

– Хотининг Соро сенга ўғил туғиб бериши муқаррар. Унга Исҳоқ деб исм қўясан. Ундан кейинги авлод учун ҳам абадий аҳд бўлсин, деб Мен у билан аҳдлашмоқчиман. 20Бироқ, Исмоил ҳақида айтган сўзингга ҳам қулоқ бердим. Мен уни баракали қиламан ва жуда ҳам кўпайтираман. Ундан ўн икки қабила йўлбошчиси келиб чиқади. Мен ундан буюк халқ вужудга келтираман. 21Аммо Ўз аҳдимни эса келаси йил шу вақтнинг ўзида Соро сенга туғиб берадиган Исҳоқ орқали амалга ошираман.

22Худо Иброҳим билан гапини тамомлаб, унинг олдидан юқорига кўтарилди. 23Иброҳим эса, Худо унга буюрганидек, ўша куннинг ўзида ўғли Исмоилни ва унинг хонадонида туғилган ҳамда сотиб олинган бутун эркакларни хатна қилди. 24Иброҳим ўзи хатна қилинганида тўқсон тўққиз ёшда эди. 25Унинг ўғли Исмоил хатна қилинганида ўн уч ёшда эди. 26Улар иккаласи ўша куннинг ўзида суннат қилиндилар. 27Шунингдек, Иброҳим билан бирга унинг хонадонидаги барча эркаклар – уйда туғилганлар билан бегона уруғдан сотиб олинганлар ҳам барчаси хатна қилиндилар.


#### 18–БОБ


Иброҳимга ўғил хабарлаган фаришталар


1Куннинг жазирама иссиқ вақтида Иброҳим чодирининг эшиги олдида ўтирган эди. Бирданига Худованд Мамре болутзори ичидан унга зоҳир бўлди. 2Иброҳим бир қараб, рўпарада уч киши турганини кўрди. Иброҳим уларни кўриши биланоқ чодир эшигидан туриб, уларни кутиб олгани чопди-да, ергача эгилганча таъзим қилди.

3– Ҳазратим, – деди, – Агар мендан рози бўлсанг, бандангдан юз ўгириб кетма. 4Бир оз сув келтирсин, оёқларингизни ювинглар, шу дарахт тагида ёнбошлаб дам олинглар. 5Мен бир луқма нон олиб келай. Дилингизга қувват киритиб, яна сафарни давом эттирасизлар. Бандангиз томон йўлингиз тушибди, ахир.

– Хўп, худди айтганингдек қилавер! – деди улар.

6Иброҳим чодирга, Соронинг ёнига шошилиб кирди-да:

– Тез бўл, уч тоғора майда ун олиб, хамир қил ва патир ёп, – деди. 7Сўнг Иброҳим пода томон чопди-ю, битта яхши, ёш бузоқни олиб, хизматчи йигитга берди. Йигит эса дарҳол бузоқни сўйиб пиширишга қўл урди. 8Шу орада Иброҳим сариёғ билан сут келтирди. Бузоқ пишгач, уни ҳам меҳмонлар олдига қўйди. Улар овқатланар эканлар, Иброҳим дарахтнинг тагида ҳозир бўлиб турарди. 9Улар Иброҳимдан сўрашди:

– Хотининг Соро қаерда?

– Шу ерда, чодирда, – деди Иброҳим. 10Улардан Бири:

– Келгуси йил шу вақтда Мен сенинг олдингга қайтиб келганимда, хотининг Соронинг бир ўғли бўлади, – деди.

Соро эса Унинг орқа томонида, чодирнинг эшиги олдида гапни тинглаб турарди. 11-12У бу гапни эшитиб, ич-ичидан кулиб юборди. Чунки Иброҳим билан Соро энди жуда қариб қолишган, умрлари охирлаб қолган, Сорода хотинларга хос хусусият ҳам тугаган эди. «Қариганимдан кейин мен яна гаштимни сурар эканман-да! Жанобим ҳам қариб қолганлар-ку, ахир», – деб кўнглидан кечирди.

13Худованд Иброҳимга деди:

– Нима учун Соро кулиб, «Мен қариганимда яна бола туғсам бўлармикин», деб айтди? 14Худованд учун имконсиз нарса борми? Келгуси йил белгиланган вақтда Мен сенинг олдингга қайтиб келганимда, Соронинг бир ўғли бўлади, – деди.

15Шунда Соро қўрқиб:

– Кулганим йўқ, – деб сўзидан тонди. Лекин У:

– Йўқ, кулдинг! – деди.


Иброҳимнинг Садўм учун ёлвориши


16Фаришталар у ердан пастга қараб, Садўм томон жўнаб кетдилар. Иброҳим эса уларни кузатиб қўйгани бирпас уларга йўлдош бўлди. 17Шу орада Худованд деди: «Мен қиладиган ишимни Иброҳимдан яширмайман. 18Иброҳимдан-ку улуғ ва кучли халқ келиб чиқади. Бутун ер юзидаги халқлар ундан барака топадилар. 19У ўзидан кейинги ўғилларига ва уй аҳлига ҳам Худованд йўлидан боришни, тўғрилик ва одиллик билан иш қилишни амр этсин, деб Мен уни танладим. Шу амрга амал қилишса, Мен, Худованд, Иброҳим ҳақида сўзлаганларимни амалга ошираман».

20Худованд яна деди: «Садўм ва Ғамўра устидан оҳу воҳлар кўп бўлган, уларнинг гуноҳлари жуда оғир бўлган. 21Энди Мен пастга тушай, қулоғимга етиб келган оҳ-фиғонлар ростмикин, улар эшитганимча разилликка борганмикин, бир кўрайин. Рост бўлмаса уни ҳам билайин».

22Шу орада фаришталар Садўмга қараб жўнаб кетишган, Иброҳим эса ёлғиз ўзи Худованд олдида тик турган эди. 23Иброҳим Унга яқинроқ келиб деди:

– Наҳотки Сен солиҳни ёвуз киши билан бирга қириб ташласанг? 24Балки бу шаҳарда эллик нафар солиҳ киши бордир. Наҳотки ўша эллик нафар солиҳ ҳақи бу жойга омонлик бермасанг? 25Асло, солиҳни ёвуз билан бирга қириб ташлама! Солиҳ билан ёвузнинг қисматини баробар тутиш ҳеч ҳам Сенга муносиб иш эмас. Сен бутун ернинг Ҳокимисан, шак-шубҳасизки, Сен адолат билан ҳукм қиласан.

26Худованд:

– Агар Мен Садўм шаҳрида эллик нафар солиҳ киши топсам, улар ҳақи бутун бу жойга омонлик бераман, – деди. 27Иброҳим жавоб берди:

– Мана мен тупроқ ва кул бўла туриб, Раббимга гапиришга журъат этдим. 28Агар эллик солиҳга беш нафар етмаса-чи, шу беш нафар учун Сен бутун шаҳарни хароб қиласанми?

– Агар у ерда қирқ беш нафар солиҳ топсам, хароб этмайман, – деди Худованд. 29Иброҳим яна Унга гапиришда давом этиб:

– Бордию, у ерда қирқ нафар топилса-чи? – деди.

– Шу қирқ нафар ҳақи учун ҳам бу ишни қилмайман, – деди Худованд. 30Иброҳим яна:

– Айтадиган сўзимга Раббим ғазабланмасин-у, мабодо у ерда ўттиз нафар топилса-чи? – деди. Худованд:

– Агар у ерда ўттиз нафар топилса ҳам, бу ишни қилмайман, – деди. 31Иброҳим:

– Мана, мен Раббимга гапиришга кўп журъат қилдим, бордию у ерда йигирма нафар топилса-чи? – деди. Худованд:

– Ўша йигирма нафар ҳақи учун ҳам бу жойни хароб қилмайман, – деди. 32Иброҳим Унга:

– Мен яна бир марта сўзласам, Раббим дарғазаб бўлмасин: бордию у ерда ўн нафаргина топилса-чи? – деди. Худованд:

– Ўша ўн нафар ҳақи учун ҳам бу жойни хароб қилмайман, – деди.

33Худованд Иброҳим билан гапини тамом қилиб, ундан айрилиб кетди. Иброҳим эса ўз маконига қайтиб кетди.


#### 19–БОБ


Садўм ва Ғамўранинг хароб бўлиши, утнинг халос бўлиши


1Оқшом тушгач, ўша икки фаришта Садўмга келдилар. Шаҳар дарвозаси ёнида Лут ўтирган эди. Лут уларни кўриши биланоқ ўрнидан туриб, уларга пешвоз чиқди, юзи билан ерга йиқилгудек бўлиб таъзим қилди:

2– Жанобларим, бандангизнинг уйига кириб кечани ўтказинглар, оёқларингизни ювинглар. Эрта билан туриб, яна ўз йўлингизга кетасизлар, – деди. Улар эса:

– Йўқ, биз кўчада тунаймиз, – дедилар. 3Фақат Лут уларга жуда кўп ялингандан кейин унинг уйига кириб меҳмон бўлдилар. Лут уларга зиёфат берди, патир нон ёпди, улар еб тўйди.

4Улар ҳали ётмаган эдилар, Садўм шаҳрининг барча аҳолиси, ёшлардан тортиб кексаларгача – шаҳарнинг ҳамма одамлари йироқ-яқиндан келишиб, уйнинг атрофини ўраб олдилар. 5Улар Лутни чақириб:

– Бу кеч сенинг олдингга келган одамлар қани? Уларни бизнинг олдимизга олиб чиқ, уларни яқиндан билиб олайлик! – дедилар. 6Лут эса уларнинг олдига, остонага чиқиб, кетидан эшикни ёпиб қўйди-да:

7– Биродарларим, зинҳор уларга ёмонлик қилманглар! 8Мана, менинг эрга тегмаган икки қизим бор. Яхшиси мен уларни олдингизга чиқарай, улар билан ўзингиз маъқул кўрганингизни қилинглар. Фақат бу одамларга қўл тегизманглар, улар менинг томим остида манзил топишган, ахир, – деди.

9Аммо одамлар бир оғиздан:

– Йўлни бўшат! Мана бир киши бегона жойдан истиқомат қилишга келади-ю, охирида қозиликка ҳам интилади! Энди улардан кўра сенга кўпроқ ёмонлик қиламиз, – деб Лутни кўп сиқдилар. Эшикни синдириб ташлаш учун ҳамла қилдилар. 10Шу заҳот ичкаридаги зотлар қўл узатиб, Лутни ёнларига, уйга олиб кирдилар ва орқаларидан эшикни бекитиб қўйдилар. 11Эшик олдида турган одамларнинг каттаю кичигини кўрликка мубтало қилдилар, улар эса эшикни топишга ожиз бўлдилар.

12Фаришталар Лутга:

– Бу ерда сенинг яна киминг бор? Куёвингми, ўғлингми, қизингми – шаҳарда киминг бўлса, ҳаммасини бу ердан олиб чиқиб кетгин. 13Чунки биз бу шаҳарни хароб қилмоқчимиз. Бу ердаги одамларнинг ёвузлиги ҳақидаги оҳ-фиғонлар Худовандгача етиб борди. Мана шу жойни хароб қилиш учун Худованд бизни юборди, – дейишди.

14Лут ташқарига чиқиб, куёвлари билан гаплашди:

– Туринглар, бу жойдан чиқиб кетинглар, чунки Худованд бу шаҳарни хароб қилмоқчи, – деди. Лекин куёвлари назарида у ҳазил қилаётгандек туюлди.

15Тонг отганда, фаришталар Лутни қистаб:

– Бу шаҳарнинг гуноҳи туфайли ҳалок бўлмаслигинг учун энди ўрнингдан тур, ўзинг билан хотинингни ва икки қизингни олиб кет, – дедилар. 16Лут эса сусткашлик қилса ҳам, Худованд уни аяди. Фаришталар уни, хотини ва икки қизини қўлидан ушлаб, шаҳарнинг ташқарисига чиқариб қўйдилар. 17Уларни ташқарига чиқараётган вақтда фаришталардан бири:

– Жонингни сақлаб қочиб қол, орқага ҳеч қарама. Ҳалок бўлмаслик учун атрофдаги бирон жойда ҳам тўхтамай, тўғри тоққа чиқ, бошингни омон сақла, – деди. 18Аммо Лут унга:

– Йўқ энди, Ҳазратим! 19Мана, сен шу бандангни илтифотингга сазовор ҳисоблабсан, жонимни аяб, жуда катта эҳсон қилдинг. Бироқ, ўзимни кулфату ўлимдан сақлаб қолиш учун тоққа қочиб кета олмайман. 20Мана, шу яқин жойда кичик шаҳарча бор. Мен анави кичкина жойга қочиб, жонимни сақлаб қоламан, – деди. 21Фаришта Лутга деди:

– Мен бу ишда ҳам сенга эътибор бераман, сен айтган шаҳарни яксон қилмайман. 22Энди тез ҳаракат қил, у ерга қочиб омон бўл. Чунки сен у ерга етиб бормагунингча, мен бирон иш қила олмайман, – деди.

Ана шу сабабли бу шаҳар Сўъар (яъни Кичкина) деб аталиб келади.

23Мамлакат узра кун ёришиб, Лут Сўъарга етиб борган эдики, 24Худованд Садўм билан Ғамўра устига осмондан, Ўз ҳузуридан оловли олтингугурт ёғдирди. 25Бу шаҳарларни ҳамда уларда яшовчиларнинг ҳаммасини, бутун ува ва унинг ўсимликларини ҳам ер билан яксон қилиб ташлади. 26Лутнинг хотини эса орқасига қараб, туз тирагига айланиб қолди.

27Эрта билан Иброҳим йўлга чиқиб, Худованд рўпарасида турган ўша жойга борди. 28Пастга қараб, Садўм ва Ғамўра ҳамда бутун ува бўйлаб рўй берган фожиани пайқади. Ер сатҳидан кўтарилаётган паға-паға тутун ёнар кўрадан чиқаётган тутунга ўхшар эди.


Лут ва унинг қизлари


29Лут истиқомат қилган ува шаҳарларини Худо ер билан яксон қилганида, У Иброҳимнинг ҳақи учун талаф бўлаётганлар орасидан Лутни халос қилган эди. 30Лут Сўъар шаҳридан чиқиб, икки қизи билан тоғда яшай бошлади. Чунки у Сўъарда туришдан қўрқди ва икки қизи билан бир ғорда истиқомат қилаверди.

31Бир куни Лутнинг катта қизи кичигига деди:

– Отамиз қари, ер юзидаги одатга кўра биз никоҳга олинишимиз учун мамлакатда бирон эркак қолмаган. 32Кел, отамизга шароб ичириб, у билан ётамиз, токи отамиздан насл сақлайлик.

33Ўша кечаси қизлар оталарига шароб ичирдилар. Катта қиз отасининг ётоғига кириб, у билан ётди. У эса қизининг қачон ётиб, қачон турганини билмади.

34Эртасига катта қиз синглисига:

– Мен ўтган кеча отам билан ётдим. Бу кеча унга яна шароб ичирамиз, бу гал сен унинг ётоғига кириб у билан ёт, токи отамиздан насл сақлайлик, – деди.

35Қизлар ўша кечаси ҳам оталарига шароб ичирдилар. Кичик қиз бориб, отаси билан ётди. Отаси эса қизининг қачон ётиб, қачон турганини билмади.

36Шундай қилиб, Лутнинг иккала қизи ҳам оталаридан ҳомиладор бўлдилар. 37Катта қиз ўғил туғиб, унинг исмини Мўов қўйди; у бугунгача Мўов халқининг отасидир. 38Кичик қиз ҳам ўғил туғиб, унинг исмини Бен-Амми қўйди; у бугунгача Аммон ўғилларининг отасидир.


#### 20–БОБ


Иброҳим шоҳ Абумалик олдида


1Иброҳим у ердан Жанубистонга кўчиб бориб, Қадеш билан Шур орасида ўрнашиб олди. Гарор шаҳрида эса манзилгоҳ қилди. 2Иброҳим хотини Сорони «синглим» деб айтар эди. Гарор шоҳи Абумалик эса одам юбориб, Сорони хотинликка олди. 3Бир кеча Худо Абумаликнинг тушига кириб, унга:

– Сен мана шу олган хотининг туфайли ўласан, чунки у эри бор хотиндир, – деди.

4Абумалик эса Сорога яқинлашмаган эди. У:

– Ё Раббим, наҳотки Сен бегуноҳ халқни ҳам ҳалок қилсанг? 5Ана у киши ўз аёлини синглим деди-ку! Хотиннинг ўзи ҳам: «Бу менинг акам», деб айтиб юрибди-ку. Мен бу ишни соддадиллик билан, ҳалол қўлим билан қилдим, – деди. 6Худо Абумаликка тушида деди:

– Сен бу ишни соддадиллик билан қилганингни Мен ҳам билар эдим. Шунинг учун сени Менга қарши гуноҳ қилишдан сақладим, сени Сорога тегишга қўймадим. 7Энди сен бу аёлни эрига қайтариб бер. У пайғамбардир, сен учун ибодат қилади ва сен тирик қоласан. Агарда аёлни қайтариб бермасанг, шуни билки, сен билан халқинг ҳаммангиз бутунлай ўласизлар!

8Абумалик эрталаб туриши билан барча қулларини чақириб, бу гапларнинг ҳаммасини уларга уқтириб берди. У одамлар эса қаттиқ қўрқиб кетишди. 9Сўнгра Абумалик Иброҳимни чақиртириб, унга:

– Сен бизга нима қилдинг? Мен сенга нима ёмонлик қилдимки, сен менинг ва мамлакатим бошига оғир гуноҳ келтирдинг? Сен ҳеч ким қилмайдиган ишларни менга қилдинг! – деди. 10Кейин Абумалик Иброҳимдан яна:

– Сен асли нимани кўзлаб бу ишни қилдинг? – деб сўради. 11Иброҳим айтди:

– Мен: бу жойда Худодан қўрқиш деган нарса йўқ, хотиним сабабли мени ўлдирарлар, дедим. 12Лекин ҳақиқатан ҳам у менинг синглим, онамнинг қизи бўлмаса-да, отамнинг қизидир. Энди эса у менинг хотиним ҳам бўлди. 13Бир вақтлар Худо мени отам уйидан адаштириб дарбадарликка йўлиқтирган эди. Шунда мен Сорога: Менга қиладиган яхшилигинг шу бўлсинки, биз қаерга борсак, сен мени акам деб айт, дедим.

14Шунда Абумалик қўю сигирлар, қулу чўриларни Иброҳимга тортиқ қилди. Хотини Сорони эса унга қайтариб берди.

15– Мана, менинг ўлкам сенинг кўз олдингда турибди. Ўзингга ёққан жойда истиқомат қил, – деди Абумалик. 16Сорога ҳам:

– Мана, мен акангга мингта кумуш танга беряпман, булар сенинг юз-кўзингни паранжидай қавминг кўзидан тўссин, сенинг иффатинг беғубор эканини ҳамма аниқ билсин, – деди.

17Ўшанда Иброҳим Худога ибодат қилди, Худо эса Абумаликка шифо берди. Унинг хотини ва чўриларига ҳам Худо шифо бериб, уларни яна туғадиган қилди. 18Чунки Иброҳимнинг хотини Соро сабабли Худованд Абумаликнинг хонадонидаги ҳар бир аёлни туғишдан ожиз қолдирган эди.


#### 21–БОБ


Исҳоқнинг туғилиши


1Худованд берган сўзини амалга ошириб, Сорони йўқлади. 2Соро эса ҳомиладор бўлиб, Иброҳимга қариган чоғида, Худо унга белгилаган вақтда ўғил туғиб берди. 3Иброҳим ўзидан бўлган, Соро унга туғиб берган ўғлининг отини Исҳоқ (яъни Кулган) қўйди. 4Иброҳим, Худо буюрганидек, ўғли Исҳоқни саккиз кунлигида хатна қилди. 5Исҳоқ туғилганида, Иброҳим юз ёшда эди. 6Соро эса: «Худо мени кулги қилди, эшитган барча менинг устимдан кулади», – деди. 7Ва яна: «Соро чақалоқ эмизади, деб Иброҳимга ким айтар эди? Энди қаранг, Иброҳим қариганидан кейин мен ўғил туғдим!» – деди.


Ҳожар билан Исмоилнинг қувилиши


8Исҳоқ ўсиб, унинг эмчакдан ажралиш куни келиб қолганда, Иброҳим ўғли шарафига катта зиёфат берди. 9Мисрлик Ҳожарнинг Иброҳимга туғиб берган ўғли эса шўхлик қилаётган эди. Соро буни кўриб, 10Иброҳимга:

– Бу чўрини ўғли билан бирга ҳайдаб юбор! Бу чўрининг ўғли менинг ўғлим Исҳоқ билан баравар ворис бўлмайди, – деди.

11Иброҳим бу гапдан жуда хафа бўлди. Ахир, бу ҳам унинг ўғли эди. 12Аммо Худо Иброҳимга деди:

– Сен ўғлинг ва чўринг учун хафа бўлма. Соронинг айтадиган ҳамма гапига қулоқ сол. Чунки сенинг наслинг Исҳоқ орқали кўпаяди. 13Шунга қарамай, чўрингнинг ўғлидан ҳам бир халқ яратаман, чунки у ҳам сенинг наслингдир.

14Иброҳим эрталаб туриб, нон ва бир меш сувни олиб Ҳожарга берди, унинг елкасига қўйиб, боласи билан жўнатиб юборди. Ҳожар эса кетаётиб, Беър-Шева чўлида адашиб қолди. 15Мешдаги сув тамом бўлгач, Ҳожар боласини бир бутанинг тагига ташлаб кетди. 16«Боламнинг ўлишини кўрмайин», – деб у нарироқ кетди-да, бир ўқ отар масофадаги узоқликда ўтирди. Ҳожар рўпарада ўтирганича, дод-фарёд кўтарди.

17Худо эса ўсмирнинг додига қулоқ солди. Худонинг фариштаси осмондан Ҳожарга хитоб қилди:

– Эй Ҳожар, сенга нима бўлди? Қўрқма, Худо ўсмирнинг додини ётган жойидан эшитди. 18Энди ўрнингдан тур, ўсмирни кўтариб ол ва унинг қўлидан қаттиқ ушла. Чунки Мен ундан буюк халқ яратаман, – деди.

19Худо Ҳожарнинг кўзларини очиб юборди, у суви бор қудуқни кўриб қолди. Бориб мешни сувга тўлдирди-да, боласига ичирди.

20Шундан кейин ўсмир чўл-биёбонда яшай бошлади. Худо эса доимо у билан бирга эди. У улғайиб, камонкаш бўлди. 21У Порон чўлида истиқомат қиларди. Онаси эса уни Миср юртидан уйлади.


Иброҳим билан Абумаликнинг аҳдлашуви


22Ўша вақтда Абумалик ўз лашкарбошиси Пихўл билан Иброҳимнинг олдига бориб гап очди:

– Сен нимаики қилсанг, Худо сен биландир. 23Энди шу турган жойда мени ва ўғил-набираларимни алдамаслик тўғрисида Худо ҳақи қасамёд қилгин: мен сенга қандай эҳсон қилган бўлсам, сен ҳам менга ва сен мусофир бўлган мамлакатга шундай эҳсон қилгайсан, – деди. 24Иброҳим:

– Мен қасамёд қиламан, – деди-ю, 25шу билан Абумаликнинг қуллари суви бор қудуқни зўрлик билан олганликлари ҳақида гина қилди. 26Абумалик:

– Мен бу ишни ким қилганини билмайман, сен ҳам менга хабар қилмагандинг. Мен бу ҳақда бугунгача эшитганим йўқ эди, – деди.

27Шунда Иброҳим қўйлар ва сигирларни Абумаликка тортиқ қилиб, икковлари аҳдлашдилар. 28Иброҳим еттита урғочи қўзини подадан алоҳида ажратиб қўйди.

29Абумалик Иброҳимдан:

– Нима учун сен шу еттита урғочи қўзини алоҳида қўйдинг? – дея сўради. 30Иброҳим:

– Бу етти урғочи қўзини менинг қўлимдан олгин, шу қудуқни мен ўзим қазиганлигимга мана шу қўзилар гувоҳ бўлсин, – деди.

31У ерда иккови қасамёд қилишди. Шу сабабли Иброҳим ўша жойни Беър-Шева деб атади. 32Улар Беър-Шевада аҳдлашиб бўлгач, Абумалик ва лашкарбошиси Пихўл йўлга тушиб, филистийлар мамлакатига қайтиб кетишди.

33Иброҳим эса Беър-Шевада юлғунзор ўтқазди. Ўша ерда у абадий Тангри бўлган Худованд исмини чақирди. 34Иброҳим анча вақт филистийлар мамлакатида мусофирдай яшади.


#### 22–БОБ


Худонинг Иброҳимни синаши


1Бу ҳодисалардан сўнг Худо Иброҳимни синаб, унга:

– Иброҳим! – деди.

– Лаббай! – деди у. 2Худо:

– Ўзинг севадиган ягона ўғлинг Исҳоқни олиб Мўриё ерига кет. У ерда Мен сенга айтадиган тоққа чиқиб, ўғлингни қурбон қил, – деди.

3Иброҳим эрта билан туриб, эшагини эгарлаб, қурбонлик куйдириш учун ўтин ҳам майдалади-да, қулваччалардан иккитасини ва ўғли Исҳоқни ўзи билан олди, Худо унга айтган жойга қараб равона бўлди.

4Уч кун юришгандан кейин Иброҳим нарига бир кўз ташлади, ўша жойни узоқдан кўрди. 5У йигитларига:

– Сизлар эшак билан бу ерда ўтириб кутиб туринглар. Мен ўсмир билан у ёққа бориб сажда қилиб, яна ёнингизга қайтиб келамиз, – деди.

6Иброҳим қурбон куйдиришга ярайдиган ўтинни ўғли Исҳоқнинг елкасига ортди. Ўт ва пичоқни эса ўзи қўлига олиб, икковлари бирга жўнаб кетдилар. 7Шу орада Исҳоқ отаси Иброҳимга:

– Отажон! – деди.

– Лаббай, ўғлим, – деди у.

– Мана, ўт бор, ўтин бор, лекин қурбон қўзиси қани? – деб сўради. 8Иброҳим:

– Ўғлим, қурбон қўзисини Худо Ўзи беради, – деди.

Шундай қилиб, икковлари йўлда давом этдилар. 9Худо Иброҳимга айтган жойга келганларида, у қурбонгоҳ тиклаб, ўтинни қалади. Сўнг ўғли Исҳоқни боғлаб, уни қурбонгоҳ устига, ўтинларнинг устига ётқизди. 10Иброҳим пичоққа қўл солиб, ўғли Исҳоқни бўғизламоқчи бўлган ҳам эдики, 11бирданига осмондан Худованднинг фариштаси унга хитоб қилди:

– Иброҳим! Иброҳим!

– Лаббай, – деди у. 12Фаришта:

– Ўсмирга қарши қўл кўтарма, унга ҳеч ёмонлик қилма. Мен энди биламанки, сен Худодан қўрқасан, яккаю ягона ўғлингни ҳам Мендан аямадинг, – деди.

13Иброҳим бир орқасига бурилиб қараса, чакалакда шохлари ўралиб қолган қўчқорни кўрди. Иброҳим бориб, қўчқорни олиб келди ва уни ўғли ўрнига сўйиб куйдирди. 14Бу жойга Иброҳим «Худованд таъминлайди» деган ном берди. Бинобарин бугун ҳам: «Худованд тоғида таъминот бор», деб айтишади.

15Худованднинг фариштаси иккинчи гал осмондан Иброҳимга хитоб қилди:

16– Мен Зотим ҳақи қасамёд қиламанки, Худованд гапирмоқда: сен бу ишни қилиб, ягона ўғлингни аямаганинг учун, 17Мен сенга қут-барака бераман. Насл-насабингни кўкдаги юлдузлардай ва денгиз соҳилидаги қумдай кўпайтириб юбораман. Сенинг ўғил-набираларинг ўз душманларининг шаҳарларини оладилар. 18Сен гапимга қулоқ солганинг учун, ер юзидаги барча халқлар сенинг наслингдан барака топадилар, – деди.

19Шундан сўнг Иброҳим яна йигитлари ёнига қайтиб келди. Улар бу ердан бирга жўнашиб, Беър-Шевага кетдилар. Иброҳим Беър-Шевада турар эди.


Наҳўрнинг авлодлари


20Бу ҳодисалардан кейин Иброҳимнинг қулоғига: «Мана сенинг уканг Наҳўрнинг хотини Милка ҳам ўғилларнинг онаси бўлди», деган хабар етди. 21Чунончи Наҳўрнинг ўғиллари: тўнғичи Ус ва унинг укаси Буз, Арамнинг отаси Қамуил, 22Касад, Ҳазў, Пилдош, Идлоф ва Батуил. 23Батуил эса Ривқо деган қизнинг отаси бўлди. Мана шу саккиз ўғилни Милка Иброҳимнинг укаси Наҳўрга туғиб берди. 24Наҳўрнинг Раума деган иккинчи хотини ҳам бор эди; у эса эрига Таваҳ, Гаҳам, Таҳаш ва Мааха исмли ўғилларни туғиб берди.


#### 23–БОБ


Соронинг ўлими ва кўмилиши


1Соро юз йигирма етти йил умр кўрди. 2Соро шу ёшида Канъон мамлакатидаги Қирят-Арба (яъни Ҳебрўн) шаҳрида қазо қилди. Иброҳим эса Соро учун йиғлаб, таъзия маросими ўтказди. 3Марҳумасига мотам тутиш даври тугагач, Иброҳим ҳетийларнинг олдига бориб уларга:

4– Мен сизларнинг олдингизда ғарибу мусофир бўлиб яшаб келаман. Энди марҳумам билан видолашиб, уни дафн этишим учун менга ерингиздан мақбара қурадиган жой ажратиб беринглар, – деди. 5Ҳетийлар Иброҳимга жавоб бериб:

6– Эй тақсиримиз, бизни тингла: биз сени ўз орамизда Худонинг амири деб биламиз. Сен мақбарамизнинг энг яхшисига марҳумангни дафн қилгин. Бизлардан бирон киши марҳумангни кўмишинг учун ўз мақбарасини сендан аямайди, – дейишди.

7Иброҳим ўрнидан туриб у ернинг халқи – ҳетийларга таъзим қилди-да, 8уларга хитоб қилди:

– Агар марҳумам билан видолашиб уни дафн этишимга рози бўлсангизлар, унда мени тингланглар. Мен учун Сўҳар ўғли Афрондан илтимос қилинглар, 9у ўзининг даласи четидаги Махпела ғорини менга берсин. Мен орангизда бемалол мақбара қуришим учун, у шу ғорни менга тўла нархга берсин.

10Ҳетий Афрон эса ўз қавми орасида ўтирган эди. Шаҳар дарвозасига келган ҳамма ҳетийларга эшиттириб, Афрон Иброҳимга жавоб берди:

11– Йўқ, тақсирим, мени тингла: ўша далани мен сенга шундайлигича бераман, ундаги ғорни ҳам бераман, мана, сенга буни беришимга ўз қавмим кишилари гувоҳдирлар. Сен марҳумангни дафн қила қол, – деди.

12Иброҳим у ернинг халқи олдида таъзим қилди-да, 13ҳамма халққа эшиттириб Афронга:

– Қани энди сен менинг гапимга қулоқ солсанг: сенга у дала эвазига пул бераман. Пулини мендан ол, мен эса бемалол марҳумани у ерга кўма қолай, – деди. 14Афрон Иброҳимга жавоб бериб:

15– Майли тақсирим, мени тингла: ернинг қиммати тўрт юз кумуш ёмби туради, бу бизнинг орамизда ҳеч нарса эмас. Сен марҳумангни дафн қила қол, – деди.

16Иброҳим Афроннинг ҳетийларга эшиттириб айтган нархига унади, савдогарлар муомаласида ўтадиган оғирликдаги тўрт юз кумуш ёмбини тортиб Афронга берди. 17Шундай қилиб, Мамре қаршисидаги Махпела деган ернинг даласи ва ундаги ғор, шунингдек, далада ва унинг атрофида бўлган барча дарахтлар Афроннинг қўлидан кетиб, 18Иброҳимнинг мулкига ўтди. Шаҳар дарвозасидан кириб чиқадиган ҳетийларнинг ҳаммаси эса бунга гувоҳ бўлдилар.

19-20Шундан кейин Иброҳим хотини Сорони ўша ерга дафн қилди. Шу йўсин Канъон мамлакатидаги, Мамре (Ҳебрўн) қаршисида жойлашган Махпела даласи ҳамда ундаги ғор ҳетийлар мулкидан чиқиб, Иброҳимга оиласи учун мақбара бўладиган ер улуши бўлиб ўтди.


#### 24–БОБ


Исҳоққа совчилик ва унинг уйланиши


1Иброҳим энди қариб, кунлари охирлаб қолган эди. Худованд уни ҳар жиҳатдан баракали қилган эди. 2Иброҳимнинг бутун мол-мулкини бошқарадиган хонадон раиси бор эди. Иброҳим унга:

– Қўлингни сонимнинг тагига қўй. 3Еру осмонни яратган Худованд ҳақи сенга қасам ичираман: мен канъонийларнинг орасида яшасам-да, канъоний қизларидан ўғлимга хотин олма. 4Сен ўзимнинг ватанимга бориб, қавм-қариндошларимдан ўғлим Исҳоққа хотин олгин, – деди.

5Хизматкор Иброҳимга жавобан:

– Бош устига! Лекин бордию у қиз мен билан бу ерга келишга рози бўлмаса, унда мен ўғлингизни сиз қолдириб кетган юртингизга қайтаришим керакми? – деб сўради. 6Иброҳим унга:

– Зинҳор-базинҳор ўғлимни у ерга қайтарма! 7Мени отам уйидан, қавмим еридан олган, осмонни яратган Худованднинг Ўзи менга қасамёд қилиб: «Мана, шу ерни сенинг зурриётингга бераман», деб айтган эди. Энди эса У сенинг олдингга фариштасини юборади ва сен ўғлимга ўша ердан хотин топасан. 8Агар у қиз сенинг орқангдан келишга рози бўлмаса, унда сен бу қасамдан озод бўласан. Фақат ўғлимни у ерга қайтара кўрма! – деди.

9Шунда хизматкор хўжайини Иброҳимнинг сони тагига қўлини қўйиб, унга бу ҳақда қасамёд қилди. 10Сўнг у хўжайинининг туяларидан ўнтасини ва ҳар хил қимматбаҳо буюмларидан ҳам ўзи билан олиб, жўнаб кетди. У йўл юриб, Месопотамияга, Наҳўр яшаган шаҳарга етиб борди.

11Аёллар сув тортиш учун чиқадиган оқшом пайти бўлган эди, хизматкор туяларни шаҳар ташқарисидаги қудуқнинг бошида чўктириб 12деди:

– Ё Худоё Худовандо, хўжайиним Иброҳимнинг Худоси! Хўжайиним Иброҳимга иноят қилиб, бугун ишимга омад бергин. 13Мана, мен шу чашма бошида турибман, шаҳар аҳлининг қизлари ҳозир сув тортгани чиқишяпти. 14Мен қайси қизга: «Кўзангни пасайтир, мен сув ичай», десам, у эса: «Ўзинг ич, туяларингни ҳам суғораман», деса, Сен банданг Исҳоққа лойиқ кўрганинг ўша бўлсин. Сен хўжайинимга иноят қилишингни мен шундан биламан, – деди.

15Хизматкор ҳали гапириб турган ҳам эдики, Ривқо кўзасини елкалаб чиқиб қолди. У Иброҳимнинг укаси Наҳўр билан хотини Милканинг ўғли – Батуилнинг қизи эди. 16Бу қиз ранги-рафтори жуда чиройли, бирон эркак қўл тегизмаган бокира қиз эди. У чашмага иниб, кўзасини тўлдириб олди-да, юқорига қайтиб чиқди. 17Шунда хизматкор уни қаршилагани чопди ва:

– Кўзангдан менга бир қултум сув бер-чи, – деди. 18Қиз:

– Ичинг, жанобим, – деди-ю дарҳол кўзасини пасайтириб, ўз қўли билан унга ичирди. 19Унга ичириб бўлгач:

– Мен сизнинг туяларингизга ҳам сув тортаман, тўйгунча ичсин, – деди-да, 20тез кўзасида қолган сувни охурга бўшатди. Яна қудуқ томон чопиб бориб, сув тортди ва у кишининг ҳамма туяларини ҳам суғорди. 21Хизматкор киши эса, Худо йўлимни ўнгладими, деб билмоқчи бўлиб, диққат билан қизга қараганича жим турар эди.

22Туяларни суғориб бўлгандан сўнг, хизматкор қизнинг бурнига тақиш учун бир мисқолча келадиган олтин сирға ва қўлларига тақиш учун чорак қадоқча келадиган иккита олтин билагузукни қўйнидан олиб чиқарди. 23У қиздан:

– Менга айт-чи, сен кимнинг қизисан? Отангнинг уйида тунашимиз учун жой борми? – деб сўради. 24Қиз унга:

– Мен Милканинг Наҳўрга туғиб берган ўғли Батуилнинг қизиман, – деди. 25Ва қўшиб: – Бизда сомон ҳам, ем ҳам кўп; тунаш учун жой ҳам бор, – деди.

26Шунда хизматкор киши тиз чўкиб, Худовандга сажда қилди-да:

27– Ўзининг инояту садоқатини хўжайинимдан аямаган Иброҳимнинг Тангриси – Худовандга ҳамду санолар бўлсин! Йўлда кетаётганимда, Худованд мени то хўжайинимнинг уруғлари олдигача бошлаб келди, – деди.

28Қиз эса ҳарамга югуриб бориб, бу гаплардан онасини хабардор қилди. 29Ривқонинг Лобон исмли акаси бор эди. Лобон ташқарида турган кишини қаршилагани чашма томон чопди. 30У синглисининг бурнидаги сирғани, қўлларидаги билагузукларни кўриб, Ривқодан у кишининг нималар айтганини эшитиши биланоқ у кишининг олдига борди. Хизматкор эса туялар ёнида, чашма бошида турар эди. 31Лобон унга:

– Кел, эй Худованд олқаган! Нега ташқарида турибсан? Ана, мен уй-жойни йиғиштирдим, туяларга ўрин бор, – деди.

32Шундан сўнг хизматкор уйга кирди. Туяларнинг эгар-жабдуқларини ечишиб, уларга сомон ва ем беришди. Хизматкор ва унинг йўлдошларига оёқларини ювиш учун сув беришди. 33Унинг олдига овқат қўйишди. Аммо у:

– Талабимни айтмагунимча овқат емайман, – деди.

– Майли, айтгин, – дейишди улар.

34– Мен Иброҳимнинг қулиман, – деди у. 35– Менинг хўжайиним Худованддан мўл барака топиб, жуда улуғ киши бўлиб қолди. Мана Худованд унга қўю сигирлар, кумушу олтинлар, қулу чўрилар, туя билан эшаклар берди. 36Хўжайинимнинг хотини Соро ҳатто қариганидан кейин эрига ўғил туғиб берди. Хўжайиним эса ўзининг бор-йўғини ўғлига топширди. 37Хўжайиним менга қасам ичириб: «Мен юртларида яшаётган канъонийларнинг қизларидан ўғлимга хотин олма. 38Балки отамнинг уйига, қариндошларимнинг олдига бориб ўғлимга хотин оласан», деди.

39Мен хўжайинимдан: «Бордию у қиз орқамдан келмаса-чи?» – деб сўрадим. 40У менга: «Мен доимо Худованднинг кўз олдида юраман. Мана, Худованд Ўз фариштасини сен билан юбориб, йўлингни ўнглайди. Сен қариндошларимдан, отам уйидан ўғлимга хотин топиб кел. 41Шундан кейин мен ичирган қасамдан озод бўласан. Мабодо сен қариндошларим олдига келганингда, улар сенга қизини беришмаса, шунда сен бу қасамдан озод бўласан», – деди.

42Шундай қилиб, мен бугун чашма ёнига келганимда: Ё Худоё Худовандо, хўжайиним Иброҳимнинг Худоси! Кошки Сен менинг йўлимни ўнгласанг! – дедим. 43– Ҳозир мен шу чашма бошида турибману, шундай бўлсинки, сув олгани чиқадиган қайси қизга мен: «Кўзангдан менга бир оз сув ичир-чи», десам, 44ва у менга: «Ўзинг ич, туяларингни ҳам суғораман», деб айтса, Худованд хўжайинимнинг ўғлига лойиқ кўрган хотин ана ўша бўлсин, дедим.

45Мен ҳали ич-ичимдан гапириб турганимда, мана елкасида кўзаси билан Ривқо чиқиб қолди. У чашмага иниб сув тортди. Мен унга: Менга сув ичир-чи, дедим. 46У эса тезда кўзасини елкасидан тушириб: «Ўзингиз ичинг, туяларингизни ҳам суғораман», деди. Ўзим ичдим, туяларни эса у суғорди.

47Ундан: Кимнинг қизисан? деб сўрасам, у: «Мен Милканинг Наҳўрга туққан ўғли Батуилнинг қизиман», деди. Шундаёқ мен унинг бурнига сирға ва қўлларига билагузуклар тақдим. 48Сўнг тиз чўкиб, Худовандга сажда қилдим. Хўжайинимнинг ўғлига ўзининг жиянини олиш учун мени тўғри йўлга бошлаб келган хўжайиним Иброҳимнинг Тангриси – Худовандга ҳамду санолар ўқидим.

49Энди сизлар хўжайинимга илтифоту садоқат кўрсатишга тайёр бўлсангизлар, менга айтинглар, йўқ бўлса, уни ҳам айтинглар, токи мен шу ё бу йўлга бурилай.

50Лобон ва Батуил жавоб беришиб:

– Бу Худованднинг иши. Сенга яхши-ёмон бирон жавоб бериш бизнинг ишимиз эмас. 51Мана, Ривқо сенинг ихтиёрингдадир, уни ол-да, кет. Худованд айтганидек, хўжайинингнинг ўғлига хотин бўлсин, – дедилар.

52Иброҳимнинг хизматкори уларнинг сўзларини эшитгач ергача энкайиб Худовандга сажда қилди. 53Хизматкор кумуш ва олтин асбоблар ва кийимларни чиқариб, Ривқога берди. Шунингдек, унинг акаси ва онасига қимматбаҳо совғалар берди. 54Хизматкор ва унинг йўлдошлари еб-ичиб, ётдилар.

Эрталаб туришлари билан хизматкор:

– Мени хўжайинимнинг олдига узатиб қўйинглар, – деди. 55Аммо Ривқонинг акаси ва онаси:

– Қиз беш-ўн кун бизникида қолсин, кейин боради, – дейишди.

56– Мени кечиктирманглар, Худованд менинг йўлимни ўнглаган, ахир. Энди мени кузатиб қўйинглар, хўжайинимнинг олдига борай, – деди у. 57Улар:

– Қизни чақириб унинг фикрини сўраймиз, – дейишди. 58Ривқони чақиришиб ундан:

– Бу киши билан кетасанми? – деб сўрадилар.

– Кетаман, – деди у.

59Шундай қилиб, улар сингиллари Ривқони, унинг энагасини, Иброҳимнинг хизматкори билан одамларини кузатиб қўйдилар. 60Ривқони дуо қилишиб:

«Эй синглимиз, сендан минг-минглар туғилсин,

Сенинг зурриётинг душман шаҳарларини олсин!»


– дедилар.

61Шундай қилиб, Ривқо ва чўрилари ўринларидан туриб, туяларга миниб, хизматкор кишининг ортидан кетишди. Хизматкор эса Ривқони ўзи билан олиб кетди.

62Шу пайтда Исҳоқ Жанубистонда турар эди. У «Барҳаёт Тангри кўзи» номли қудуқ зиёратидан қайтиб келган эди. 63Шом вақти Исҳоқ яхшилаб ўйлаш учун даштга чиқди. У бир қараса, туялар келаётган экан. 64Ривқо ҳам шу вақт бир кўз ташлаб, Исҳоқни кўриб қолди. Ривқо сапчиб туядан тушди-да, 65хизматкордан:

– Даштда кезиб бизга пешвоз чиқаётган бу киши ким? – деб сўради.

– Бу менинг хўжайиним, – деди у.

Шунда Ривқо паранжига ўранди. 66Хизматкор эса Исҳоққа ҳамма қилган ишларини айтиб берди. 67Шундай қилиб, Исҳоқ Ривқони онаси Соронинг чодирига олиб келди. Ривқога уйланди; унга кўп муҳаббат қўйди. Шу зайлда Исҳоқ онасининг ўлимидан сўнг тасалли топди.


#### 25–БОБ


Иброҳимнинг бошқа ўғиллари ва ўлими


1Иброҳим яна Қатура исмли хотин олган эди. 2У эрига Зимрон, Йўқшон, Медон, Мидён, Ишбоқ ва Шуаҳни туғиб берди. 3Йўқшон эса Шабо ва Дедон деган ўғиллар кўрди. Дедоннинг ўғиллари – Ашурим, Латушим ва Лаумим эдилар. 4Мидённинг ўғиллари – Айфо, Афар, Ҳанўх, Авидо ва Элдао эдилар. Буларнинг ҳаммаси Қатуранинг ўғил-набиралари эди.

5Иброҳим ўзининг бор-йўғини Исҳоққа топширди. 6 Сородан кейинги хотинлари туққан ўғилларига эса Иброҳим совғалар берди ва тириклигида уларни ўғли Исҳоқнинг олдидан кунчиқар томонга, Шарқ мамлакатига жўнатди.

7Иброҳим жами бир юзу етмиш беш йил умр кўриб, вафот этди. 8У кўнгли тўқ ва қари, нуроний мўйсафид бўлиб оламдан ўтди, ота-боболари олдига жўнади. 9Ўғиллари Исҳоқ ва Исмоил уни Мамре қаршисидаги ҳетий Сўҳар ўғли Афронга қарашли бўлган, Махпела деган даланинг ғорига дафн этдилар. 10Иброҳим ҳетийлардан сотиб олган ушбу далада ўзи ва хотини Соро кўмилдилар.

11Иброҳимнинг вафотидан кейин унинг ўғли Исҳоқ Худодан кўп барака топди. Исҳоқ «Барҳаёт Тангри кўзи» деган қудуқ яқинида истиқомат қилди.


Исмоилнинг насл-насаб тарихи


12Соронинг чўриси мисрлик Ҳожар туққан, Иброҳим ўғли бўлган Исмоилнинг насл-насаб тарихи қуйидадир. 13Исмоил ўғилларининг авлод-аждод шажараси исмлари бўйича: Исмоилнинг тўнғичи Навойўт, сўнг Қедор, Адбоил, Мибсом, 14Мишмо, Думо, Массо, 15Ҳадад билан Темо, Ятур, Нафиш ва Қедмо. 16Бу Исмоил ўғиллари номлари исмоилийларнинг ўн икки қабиласи ва уларнинг йўлбошчилари, шунингдек, овуллари ва манзилларига ўтган. 17Исмоил жами бўлиб бир юз ўттиз етти йил яшаб, ўлди. У оламдан ўтиб, ўзининг ота-боболари олдига жўнади. 18Исмоилийлар Ҳавила диёридан то Миср чегараси яқинлигидаги Ассирия йўлида жойлашган Шур чўлигача тарқалиб ўрнашганлар. Аввал айтилганидек, улар барча қариндошлари билан қарама-қарши тушиб турар эдилар.


Эсов билан Ёқубнинг туғилиши


19Иброҳим ўғли Исҳоқнинг насл-насаб тарихи шудир: Иброҳим Исҳоқнинг отаси эди. 20Исҳоқ Месопотамиядан арамий Батуилнинг қизи ва арамий Лобоннинг синглиси бўлган Ривқони ўзига хотинликка олганида қирқ яшар эди.

21Исҳоқнинг хотини фарзандсиз юрарди. Исҳоқ у учун Худовандга кўп илтижо қиларди. Унинг илтижоси ижобат бўлиб, Ривқо ҳомиладор бўлди. 22Унинг қорнидаги ўғиллари талашадиган бўлиб қолдилар. Шунда Ривқо: «Агар бундай бўлса, менга нима кераги бор?» – деди ва Худовандга мурожаат этгани борди.

23Худованд унга деди:

«Сенинг қорнингда иккита халқ бор,

Ичингдан иккита эл айрилиб чиқажак.

Бир халқ иккинчисидан зўр чиқиб,

Каттаси кичигига қул бўлажак!»

24Ривқонинг ой-куни тўлиб, туғиш вақти келди, кўрсаки, қорнида эгизак бор экан. 25Биринчи туғилган боланинг бутун танаси қизғиш ва пўстиндек сержун эди. Шу туфайли унинг исмини Эсов (яъни Сержун) қўйдилар. 26Кейинроқ унинг укаси онаси қорнидан чиқаётганда, у акаси Эсовнинг товонини қўли билан ушлаб турган эди. Шунинг учун унга Ёқуб (яъни Товон Ушлаган) отини бердилар. Булар туғилганида Исҳоқ олтмиш яшар эди.


Эсов укасига тўнғичлигини сотгани


27Болалар ўсиб катта бўлишди. Эсов моҳир овчи, дала-дашт одами, Ёқуб эса чодирда яшовчи беозор одам бўлди. 28Исҳоқ овга ўч бўлганидан, Эсовни севарди. Ривқо эса Ёқубни севарди.

29Бир куни Ёқуб шавла пиширган эди. Эсов даладан чарчаб келиб, 30Ёқубга:

– Менга ейишга шу қизилидан бер, ана шу қизилидан! Мен жуда чарчаб кетдим, – деди. Шу сабабли у Эдўм деб ҳам ном олди.

31– Ҳозирнинг ўзида менга тўнғичлигингни сот! – деди Ёқуб. 32Эсов:

– Мен жонимни нуқул ҳовучлаб юрсам, тўнғичликдан менга нима фойда? – деди. 33Ёқуб:

– Ҳозирнинг ўзида менга қасамёд қил! – деди.

Ўшанда Эсов Ёқубга қасамёд қилиб, ўзининг тўнғичлигини унга сотди. 34Ёқуб эса Эсовга нон ва ясмиқ шавла берди. Эсов еди, ичди ва туриб кетди. Шундай қилиб, Эсов ўзининг тўнғичлигини хўрлаб ташлади.


#### 26–БОБ


Исҳоқ Гарор шаҳрида


1Иброҳим даврида бўлган аввалги қаҳатчиликдан кейин мамлакатда яна қаҳатчилик юз берди. Исҳоқ Гарор шаҳрига, филистийлар шоҳи Абумаликнинг олдига борди. 2Худованд унга зоҳир бўлиб: «Мисрга борма, лекин Мен сенга айтадиган ерда истиқомат қилгин, – деди. 3– Шу ерда мусофир бўлиб тургин. Мен сен билан бўлиб, сени баракали қиламан. Мана шу ерларнинг ҳаммасини сенга ва сенинг зурриётингга бераман, отанг Иброҳимга ичган қасамимни бажо келтираман. 4Сенинг зурриётингни фалакдаги юлдузлардай кўпайтириб, шу ерларнинг ҳаммасини уларга бераман. Ер юзининг ҳамма халқлари сенинг зурриётингдан барака топадилар. 5Чунки Иброҳим ўзи Менинг гапимга қулоқ солди, фармону қонунларимга, тартибу таълимотларимга риоя қилиб юрди».

6Шундай қилиб, Исҳоқ Гарор шаҳрида маскан қилди. 7Бу шаҳарнинг одамлари ундан хотини ҳақида сўраганларида, у хотинини синглим деб айтди. «Ривқо чиройли, мабодо бу жойнинг одамлари шу сабабдан мени ўлдирмасинлар», – деб ўйлаб, уни хотиним деб айтишга қўрқар эди.

8Исҳоқ у ерда яшаётганига бир мунча вақт бўлган эди. Бир куни филистийларнинг шоҳи Абумалик дарчадан кўз ташлаб қараса, Исҳоқ хотини Ривқо билан шўхлик қилаётган экан. 9Абумалик шу заҳоти Исҳоқни чақиртиб:

– Бу сенинг хотининг экан-да! Нега сен уни синглим деб айтдинг? – деди. Исҳоқ унга:

– Мени у туфайли ўлдиришади, деб қўрқдим, – деди.

10– Бу нима қилганинг? Халқ орасидан кимдир хотининг билан ётишига оз қолди-ку. Шундай бўлганда, сен бошимизга катта гуноҳ келтирар эдинг! – деди Абумалик.

11Сўнг Абумалик бутун халққа амр қилиб:

– Кимки бу одамга ёки хотинига қўл тегизса, албатта ўлдирилади! – деди.


Исҳоқ топган барака ва филистийларнинг ҳасади


12Исҳоқ у ерда экин экди ва ўша йили юз баробар кўп ҳосил кўтарди. Худованд унга барака бергани учун, 13Исҳоқ жуда бойиб кетиб, ғоят улуғ киши бўлиб қолди. 14Унинг қўй сурувлари, сигир подалари ва қулларининг саноғига етиб бўлмас эди. Шунинг учун филистийлар унга ҳасад қиларди. 15Отаси Иброҳим тириклигида унинг қуллари қазиган қудуқларнинг ҳаммасини филистийлар тупроқ тўлдириб, кўмиб ташладилар.

16Абумалик Исҳоққа:

– Бизнинг еримиздан кет, чунки сен бизлардан анча кучлироқ бўлиб кетдинг, – деди.

17Шундан кейин Исҳоқ у ердан жўнади ва Гарор водийсида манзил қилиб, ўрнашиб олди. 18Отаси Иброҳим даврида қазилган ва унинг вафотидан кейин филистийлар кўмиб ташлаган қудуқларни Исҳоқ яна қазиб, отаси қўйган аввалги номларни қўйди.

19Исҳоқнинг қуллари у водийни қазиб, у ерда қайнаб чиқаётган булоқни топдилар. 20Гарор чўпонлари эса: «Бу сув бизники», – деб Исҳоқнинг чўпонлари билан жанжал қилдилар. Улар билан анча талаш-тортиш қилганлари учун Исҳоқ у қудуқни Асақ (яъни Талашув) деб атади.

21Сўнгра бошқа бир қудуқ қазидилар. У учун ҳам жанжал қилишгач, уни Ситна (яъни Туҳмат) деб атади.

22У ердан кўчиб, яна бошқа бир қудуқ қазидилар. Бу гал жанжаллашмадилар ва Исҳоқ: «Худованд бизга кенглик берди; энди биз мамлакатда ёйилиб борамиз», – дея, қудуққа Раҳовот (яъни Кенглик) деб ном берди.

23У жойдан Исҳоқ Беър-Шевага кўчиб кетди. 24Худованд ўша кечаси унга зоҳир бўлиб: «Мен отанг Иброҳимнинг Худосиман. Қўрқма, Мен сен билан. Бандам Иброҳим хотири учун Мен сени баракали қилиб, зурриётингни кўпайтираман», – деди. 25Исҳоқ эса ўша ерда қурбонгоҳ тиклаб, Худованд исмини чақирди. Ўша ерда чодирини қурди ва унинг қуллари шу ердан қудуқ қазишди.


Исҳоқ билан Абумалик орасидаги аҳдлашув


26Абумалик билан маслаҳатчиси Аҳузат ва лашкарбошиси Пихўл Гарордан Исҳоқнинг олдига боришди. 27Исҳоқ уларга:

– Нега менинг олдимга келдингизлар? Сизлар мени ёмон кўриб, орангиздан чиқариб юборган эдингизлар-ку! – деди.

28Улар эса:

– Бизларга очиқ аён бўлдики, Худованд сен билан экан. Шунинг учун ҳам сен билан биз орамизда энди қасам бўлсин, дедик. 29Биз сенга зарар етказмаганмиз, сенга фақат яхшилик қилганмиз, сени эсон-омон жўнатиб юборганмиз. Энди сен ҳам бизга ёмонлик қилмаслигинг ҳақида аҳд қилайлик. Мана, Худованд сени баракали қилган, – дейишди.

30Исҳоқ уларга зиёфат берди. Улар еб-ичишди. 31Эрта билан туриб, бир-бирига қасамёд қилишди. Исҳоқ уларни кузатди ва улар Исҳоқнинг олдидан эсон-омон кетишди.

32Ўша куни Исҳоқнинг қуллари келиб: «Биз сув топдик», – деб ўзлари қазиётган қудуқ ҳақида уни огоҳ қилдилар. 33Исҳоқ у қудуқнинг отини Шивъа (яъни Қасамёд) қўйди. Шу сабабдан у шаҳарнинг оти бугунга қадар Беър-Шевадир.


Эсовнинг бегона хотинлари


34Эсов қирқ ёшида ҳетий Беърийнинг қизи Яҳудитни ва ҳетий Эйлоннинг қизи Бўсматни хотинликка олди. 35Бу келинлар Исҳоқ билан Ривқони жонидан тўйдирди.


#### 27–БОБ


Исҳоқ тўнғичини дуо қилмоқчи


1Исҳоқ қариб, кўзлари хиралашиб қолган чоғда, у катта ўғли Эсовни ёнига чақириб:

– Ўғлим! – деди.

– Лаббай! – деди Эсов.

2– Мана, мен энди қариб қолдим, ажалим келадиган кунни билмайман. 3Энди сен ўқ-ёй ва садоқни олиб даштга бор, мен учун ов қилиб кел. 4Мен яхши кўрган таомдан тайёр қилиб келтир, токи мен еб, ўлмасимдан олдин, жоним танимда борида сени дуо қилайин, – деди.

5Исҳоқ ўғли Эсовга гапираётган вақтда, онаси Ривқо эшитиб турган эди. Эсов ов қилиб келиш учун даштга кетганидан кейин, 6Ривқо ўғли Ёқубга деди:

– Мен отангнинг аканг Эсовга айтган гапини эшитдим. У Эсовга: 7«Менга ов қилиб кел, мен яхши кўрган таомдан тайёр қил, – деди, – ўлишимдан олдин сени Худованд ҳузурида дуо қилайин», – деди. 8Энди ўғлим, менинг гапимга қулоқ сол! 9Қўтонга бориб, у ердан менга иккита яхши улоқ олиб кел. Мен улардан отанг яхши кўрадиган таомни тайёрлайман. 10Сен отангга олиб бориб унга едирасан, токи у сени ўлимидан олдин дуо қилсин.

11Ёқуб онаси Ривқога:

– Эсов акам сержун одам, менинг терим эса силлиққина. 12Бордию отам мени пайпаслаб кўрса, мен унинг олдида алдамчи бўлиб қоламан-у, ўзимга дуо ўрнига лаънат оламан, – деди. 13Онаси унга:

– Сен оладиган лаънат менинг бўйнимга бўлсин, ўғлим. Сен гапимга қулоқ сол, қани энди бориб, мен айтганни олиб кел! – деди.

14Шунда Ёқуб бориб, онасига истаганини олиб келди. Онаси эса Ёқубнинг отаси яхши кўрадиган таомни тайёр қилиб қўйди. 15Уйда катта ўғли Эсовнинг сақланаётган энг чиройли кийимларини олиб, кичик ўғли Ёқубга кийгизди. 16Унинг қўлларини ва бўйнининг силлиқ жойини эса сўйилган улоқларнинг териси билан ёпди. 17Сўнг у тайёрлаган лаззатли таом билан нонни ўғли Ёқубнинг қўлига берди.


Ёқуб акасининг дуосини ўғирлагани


18Ёқуб отаси ёнига келиб:

– Ота! – деди.

– Лаббай ўғлим, сен кимсан? – деди у. 19Ёқуб отасига:

– Мен сизнинг тўнғичингиз Эсовман. Сиз айтгандек қилдим. Марҳамат дастурхонга ўтириб, овимдан тайёрланган таомдан енг, токи мени тириклигингизда дуо қилинг, – деди.

20Исҳоқ ўғлидан:

– Қандай қилиб бунчалик тез топдинг, ўғлим? – деб сўради.

– Худованд, сизнинг Худойингиз менга рўпара қилди, – деди у. 21Исҳоқ Ёқубга:

– Яқинроқ кел-чи, ўғлим, мен сени бир пайпаслаб кўрайин, сен ўғлим Эсовмисан, ёки йўқми? – деди.

22Ёқуб отаси Исҳоққа яқинлашгач, отаси уни пайпаслаб кўрди-да:

– Овоз – Ёқубнинг овозию, аммо қўллар – Эсовнинг қўллари, – деди. 23Уни танимади, чунки унинг қўллари акаси Эсовнинг қўлларидай сержун туюлар эди. Барибир уни дуо қилди. 24Бир оздан кейин яна сўради:

– Сен ўғлим Эсовмисан?

– Ҳа, менман, – деди у.

25– Ундай бўлса, майли, менга овингнинг ўлжасидан келтириб бер, ўғлим. Мен уни еб, жоним борида сени дуо қилайин, – деди.

Ёқуб ўлжасидан отасига келтириб берди, отаси еди. Шароб келтирди, уни ҳам ичди.

26Сўнг Исҳоқ Ёқубга:

– Яқинроқ келиб мени ўпгин, ўғлим! – деди. 27У яқинлашиб отасини ўпди. Исҳоқ ўғлининг кийимини искаб, уни дуо қилиб деди:


«Мана, ўғлимнинг иси –

Худованд муборак қилган даштнинг исидай!

28Худо сенга кўк шабнамини ва ер семизлигини,

Ғалла ҳам узум фаровонлигини ато этсин.

29Халқлар сенга қарам бўлсин,

Улуслар сенга бўйин сунсин.

Ака-укаларингга сарвар бўлгил,

Оға-иниларинг сенга бўйсунсин.

Сенга лаънат ўқиганлар лаънати бўлгай,

Сени дуо қилувчилар муборак бўлгай».


Исҳоқ Эсовни дуо қилолмагани


30Ёқуб Исҳоқнинг дуосини эндигина олиб, отаси олдидан ташқарига чиққан ҳам эдики, акаси Эсов овдан қайтиб келиб қолди. 31У ҳам лаззатли таом тайёрлади ва отасига келтириб:

– Ота! Марҳамат қилиб ўғлингизнинг овидан тайёрланган таомдан енг, токи жонингиз борида мени дуо қилгайсиз, – деди. 32Отаси Исҳоқ ундан:

– Сен кимсан? – деб сўради.

– Мен тўнғич ўғлингиз Эсовман, – деди у.

33Шунда Исҳоқни ғоят шиддатли титроқ босди:

– Анави ов овлаб менга келтирган ким эди, ахир? Сенинг келишингдан олдин мен кимнинг ови ўлжасидан еб уни дуо қилган бўлсам, ўша табаррук бўлади, – деди.

34Эсов отасининг сўзларини эшитгач, баланд ва ғоят аччиқ фарёд кўтариб:

– Ота, мени ҳам дуо қилсангиз-чи! – деб отасига ёлворди.

35– Уканг ҳийла ишлатиб, сенинг дуойингни олиб кетди-ку, ахир, – деди отаси. 36Эсов:

– Унга Ёқуб деб от қўйишлари бекорга эмас-да! Икки марта у мени алдади: аввал тўнғичлигимни олди, мана энди дуойимни ҳам олиб кетибди! – деди.

Сўнг у яна сўради:

– Мен учун бирон дуо қолдирмадингизми?

37Исҳоқ жавоб бериб:

– Мен укангни сенга сарвар қилдим, ҳамма биродарларини ҳам унга қул қилиб бердим. Ғалла ва узум неъмати билан уни таъминладим. Энди сен учун нима қилайин, ўғлим? – деди.

38Эсов отасига:

– Ота, наҳотки дуо сизда биттагина бўлса? Ота, мени ҳам дуо қилинг! – деб қаттиқ дод солиб йиғлади. 39Отаси Исҳоқ унга шундай жавоб берди:


«Сенинг масканинг унумдор ерлардан йироқ,

Юқоридан тушган кўк шабнамидан йироқ бўлгай.

40Сен қиличинг тиғида яшаб,

Укангга қарам бўлгайсан.

Бир вақт силкинганингда эса,

Унинг зулмини бўйнингдан ташларсан».


Ёқубни қочириб уйлантирмоқчилар


41Ёқуб отасининг дуосини олгани сабабли, Эсов укасини ёмон кўриб қолди. Эсов: «Отамнинг куни битяпти, ана ўшанда укам Ёқубни ўлдираман», – деб ўйлаб юрди.

42Ривқо биби катта ўғли Эсовнинг фикридан хабардор бўлгач, кичик ўғли Ёқубни чақириб унга деди: «Мана, аканг Эсов сендан ўч олмоқчи, сени ўлдириш ниятида юрибди. 43Энди ўғлим, менинг сўзимга қулоқ сол: сен бу ердан чиқиб, Ҳоронга, акам Лобоннинг ёнига қочиб кет. 44Аканг ғазабидан тушмагунча, сен бир муддат Лобоннинг ёнида яшагин. 45Қўй, акангнинг ғазаби сендан қайтсин, унга қилган ишинг эсидан чиқсин, ўшанда мен киши юбориб сени у ердан олдириб келарман. Акс ҳолда мен бир куннинг ўзида икковларингиздан ҳам маҳрум бўлиб қоламан-ку!»

46Кейин Ривқо Исҳоққа сўзлаб: «Ҳетий келинларимиз дастидан мен жонимдан безор бўлдим. Агар Ёқуб ҳам бу ернинг қизлари – Ҳет қизларидан хотин олса, унда менга яшашнинг нима кераги бор?» – деди.


#### 28–БОБ


1Шунда Исҳоқ Ёқубни чақириб, уни дуо қилди ва шундай васият қилди:

«Канъон қизларидан хотин олма. 2Бу ердан чиқиб, Месопотамияга, онангнинг отаси Батуилнинг хонадонига кет. У ердан онангнинг акаси Лобоннинг қизларидан ўзингга хотин ол. 3Қодир Тангри сени баракали қилсин, сенга фаровонлик бериб, наслингни кўпайтирсин, сендан халқлар жамоатини вужудга келтирсин. 4Иброҳимнинг баракатини сенга ҳамда зурриётингга берсин, токи сен мусофир бўлиб юрган ерни – Худо Иброҳимга берган ерни эгаллаб олгин».

5Шуни айтиб, Исҳоқ Ёқубни жўнатди. Ёқуб Месопотамияга, ўзининг ва Эсовнинг онаси Ривқонинг акаси арамий Батуилнинг ўғли Лобоннинг олдига борди.


Эсовнинг яна хотин олгани


6Исҳоқ Ёқубни дуо қилиб, ўзига хотин олиши учун уни Месопотамияга юбораётганини, уни дуо қилаётганида эса «Канъон қизларидан хотин олма», деб буюрганини Эсов эшитган эди. 7Ёқуб ота-онасининг гапига қулоқ солиб, Месопотамияга кетди. 8Эсов эса Канъон қизлари отаси Исҳоққа ёқмаганини билиб, 9Иброҳим ўғли Исмоилнинг олдига борди ва аллақачон олган хотинлари устига Исмоилнинг қизи, Навойўтнинг синглиси Маҳолатни ўзига хотинликка олди.


Ёқубнинг нарвон ҳақида кўрган туши


10Ёқуб Беър-Шева шаҳридан жўнаб, Ҳоронга қараб йўл олди. 11Қуёш ботай деган пайтда у бирон жойга тушиб, тунамоқчи бўлди. Атрофдаги тошлардан бирини олди-да, боши тагига қўйиб ётди.

12У ухлар экан, тушида тик турган нарвонни кўрди. Нарвоннинг бир учи ерга, бир учи осмонга тегиб турар, Худонинг фаришталари эса унда чиқиб тушаётган эдилар. 13Худованднинг Ўзи ҳам нарвоннинг устида турганича, шундай гапирди: «Мен – Худованд, отанг Иброҳимнинг ва Исҳоқнинг Худосиман. Сен ётган ерни Мен сенга ва зурриётингга бераман. 14Сенинг зурриётинг ернинг қумидек кўп бўлади. Ғарбу шарққа, шимолу жанубга ёйилиб борасан. Сендан ва зурриётингдан ер юзидаги ҳамма қабилалар барака топадилар. 15Мана, Мен сен билан. Қаерга бормагил, Мен сени асрайман, сени яна шу ерга қайтараман. Сенга айтганларимни то бажо келтирмагунимча, сени тарк этмайман».

16Ёқуб уйғонгач: «Чиндан ҳам бу ерда Худованд бор экан, мен эса билмабман!» – деди. 17У жуда ваҳимага тушиб: «Қандай қўрқинчли бу жой! Бу Худонинг уйидан бошқа нарса эмас, бу осмон қопқасидир!» – деди.

18Эрта билан Ёқуб ўрнидан турди-да, боши тагига қўйган тошни олиб, уни ёдгорлик қилиб тиклади, уни Худога бағишлаш учун устидан мой қуйди. 19Илгари Луз деб номланган бу шаҳарга Байтил (яъни Худо уйи) номини берди. 20Ёқуб назр атаб, деди: «Агар Худо мен билан бўлиб, бораётган шу йўлимда мени асраса, менга ейишим учун нон, кийишим учун кийим-кечак бериб турса, 21мени эсон-омон отамнинг уйига қайтариб келтирса, унда Худовандни ўзимнинг ягона Худойим биламан. 22Мен ёдгорлик қилиб тиклаган шу тошнинг ўзи Худонинг уйи бўлади. Менга Сен нимаики берсанг, ўндан бир қисмини Сенга ушр қилиб бераман».


#### 29–БОБ


Ёқубнинг Лобон олдига бориши


1Ёқуб йўл юриб, шарқийлар ўлкасига етиб борди. 2У бир кўз ташлаб қараса, даштда бир қудуқ, қудуқ яқинида эса учта қўй суруви ётганини кўрди. У ер одамлари бу қудуқдан сурувларини суғориб юришар экан. Қудуқнинг оғзида катта тош бор эди. 3Ҳамма сурувларини у ерга ҳайдаб келишар ва қудуқ оғзидан тошни юмалатиб, қўйларини суғориб, қудуқни яна тош билан ёпиб қўйиб юришар экан.

4Ёқуб у ердагилардан сўради:

– Эй биродарларим, қаердансизлар?

– Биз Ҳоронданмиз, – деди улар. 5Ёқуб сўради:

– Наҳўрнинг ўғли Лобонни танийсизларми?

– Таниймиз, – дейишди. 6Ёқуб:

– Ўзи соғ-саломатми? – деди. Улар:

– Соғ-саломат. Мана, ҳозир унинг қизи Роҳила қўйлари билан келяпти, – дейишди. 7Ёқуб:

– Ҳали кун ботишига анча бор, чорвани тўдалайдиган пайт бўлгани йўқ. Сизлар қўйларни суғориб, яна бориб ўтлатинглар, – деди. 8Улар:

– Ҳамма сурувларни йиғиб, қудуқ оғзидан тошни юмалатмагунча, биз қўйларни суғора олмаймиз, – дедилар.

9Ёқуб булар билан ҳануз гаплашиб турар экан, Роҳила отасининг қўйлари билан келиб қолди. Чунки қўйларни у боқарди. 10Ёқуб тоғаси Лобоннинг қизи Роҳилани ва қўйларини кўриши биланоқ, қудуққа бориб унинг оғзидан тошни юмалатиб юборди-да, тоғаси Лобоннинг қўйларини суғорди. 11Сўнг Ёқуб Роҳилани ўпиб, баланд овоз билан йиғлаб юборди. 12У Роҳилага унинг отасининг жияни ва аммаси Ривқонинг ўғли эканини билдирди. Шунда Роҳила югуриб бориб, отасига хабар қилди. 13Лобон синглисининг ўғли Ёқуб келганини эшитган заҳоти уни қаршиламоқ учун чопиб борди ва уни қучоқлаб, юз-кўзидан ўпди. Сўнг Лобон уни уйига олиб келди ва Ёқуб унга ҳамма бўлган воқеаларни ҳикоя қилиб берди.

14Лобон унга:

– Сен ўзимнинг эту суягимсан! – деди.


Ёқубнинг хизмат йиллари ва уйланиши


Ёқуб Лобонникида бир ойча яшагандан кейин, 15Лобон Ёқубдан сўради:

– Наҳотки сен менинг жияним бўла туриб, менга текин хизмат қиларкансан? Менга айт-чи, хизмат ҳақингга нима тўлай?

16Лобоннинг икки қизи бор эди: каттасининг исми Леа, кичигининг исми Роҳила эди. 17Леанинг кўзлари ожизроқ, Роҳила эса қадди-қомати келишган, жуда чиройли қиз эди. 18Ёқуб Роҳилани севиб қолгани учун, Лобонга:

– Кичик қизингиз Роҳила учун етти йил сизга хизмат қиламан, – деди. 19Лобон унга:

– Бошқа бировга берганимдан кўра, уни сенга берганим яхшидир. Майли, меникида туравер, – деди.

20Шундай қилиб, Ёқуб Роҳила учун етти йил хизмат қилди. Унга бўлган муҳаббати сабабли етти йил унинг кўзига бир неча кундек кўринди. 21Охири Ёқуб Лобонга:

– Менинг муддатим тугади, энди хотинимни беринг, мен унинг ёнига кирайин, – деди.

22Лобон у ернинг ҳамма аҳолисини тўплаб, базм қилди. 23Кечаси эса қизи Леани Ёқубнинг олдига келтирди. Ёқуб у билан ётди. 24(Лобон ўзининг чўриси Зилпани қизи Леага чўриликка берган эди.)

25Эрта билан Ёқуб туриб кўрсаки, у Леа экан! У Лобонга бориб:

– Бу нима қилганингиз? Мен сизга Роҳила учун хизмат қилмагандимми? Нега мени алдадингиз? – деди. 26Лобон унга:

– Бизнинг маконимизда кичикни каттадан олдин бериш одати йўқ. 27Майли, Леанинг келинлик ҳафтаси тугасин, ўшанда мен Роҳилани ҳам сенга бераман, агар унинг эвазига меникида яна етти йил хизмат қилсанг, – деди.

28Ёқуб бунга кўнди. Леанинг келинлик ҳафтаси ўтгандан кейин, Лобон қизи Роҳилани ҳам Ёқубга хотинликка берди. 29(Лобон ўзининг чўриси Билҳани қизи Роҳилага чўриликка берган эди.) 30Ёқуб Роҳила билан ҳам ётди. Уни Леадан кўпроқ севарди. Шундай қилиб, Ёқуб Лобонникида яна етти йил хизмат қилди.


Ёқубнинг Леадан туғилган ўғиллари


31Худованд Леанинг эрига севимсиз эканини кўриб, уни туғадиган қилди. Роҳила эса пуштсиз эди. 32Леа ҳомиладор бўлиб бир ўғил туғди. У: «Худованд менинг мусибатимни кўрди, эрим энди мени севади», – деб, ўғлига Рубен (яъни ўғилни кўринг) исмини қўйди. 33У яна ҳомиладор бўлиб бир ўғил туғди. Бу гал у: «Худованд менинг севимсизлигимдан қулоғини бекитмай, менга буни ҳам берди», – деб, ўғлига Шимъўн (яъни Эшитувчи) исмини берди. 34У яна ҳомиладор бўлиб бир ўғил туғди ва: «Энди бу сафар эрим менга боғланади, чунки мен унга уч ўғил туғиб бердим», – деди, ўғлини Левий (яъни Боғланган) деб атади. 35У яна ҳомиладор бўлиб бир ўғил туғди ва: «Бу гал мен Худовандга шукур қиламан», – деди, ўғлига Яҳудо (яъни Шукур) исмини қўйди.

Шундан кейин у туғишдан қолди.


#### 30–БОБ


Ёқубнинг чўриларидан туғилган ўғиллари


1Роҳила Ёқубга бола туғолмагач, опасига ҳасад қила бошлади. У Ёқубга:

– Менга фарзанд беринг, бўлмаса ўламан! – деди. 2Лекин Ёқуб Роҳилага ғазабланиб:

– Наҳотки мен сени оналик бахтидан бебаҳра қилган Худонинг ўрнида бўлсам?! – деди. 3Роҳила:

– Мана чўрим Билҳа билан ётинг. Мен уни ўз тиззаларимга олиб туғдираман, боласига доя ҳам, она ҳам бўламан, – деди.

4Шундай қилиб, Роҳила ўзининг чўриси Билҳани эрига хотинликка берди ва Ёқуб у билан ётди. 5Билҳа ҳомиладор бўлиб, Ёқубга бир ўғил туғиб берди. 6Шунда Роҳила: «Худо мени ҳимоя қилди, фарёдимни эшитиб менга бир ўғил берди», – деди ва ўғлининг отини Дан (яъни Ҳимоячи) қўйди. 7Сўнгра Роҳиланинг чўриси Билҳа яна ҳомиладор бўлиб, Ёқубга иккинчи бир ўғил туғиб берди. 8Роҳила: «Мен опамни илоҳий кураш билан енгдим», – деди ва ўғлига Нафтоли (яъни Курашчи) исмини қўйди.

9Леа туғишдан қолганини билгач, ўзининг ўрнига чўриси Зилпани Ёқубга хотинликка берди. 10Леанинг чўриси Зилпа ҳам Ёқубга бир ўғил туғиб берди. 11Шунда Леа: «Толеим келди», – деб, унинг отини Гад (яъни Толе) қўйди. 12Леанинг чўриси Зилпа Ёқубга иккинчи бир ўғил туғиб берди. 13Шунда Леа: «Мен қандай бахтиёрман, энди аёллар мени бахтиёр дейишади», – деб, ўғлига Ошер (яъни Бахтиёр) деган ном берди.


Роҳилага меҳригиёҳлар, Леага ўғиллар


14Рубен буғдой ўрими вақтида далага борди. Далада меҳригиёҳларни топиб, онаси Леага келтирди. Шунда Роҳила Леага:

– Ўғлингнинг меҳригиёҳларидан менга ҳам бер! – деди. 15Аммо Леа унга:

– Эримни олганинг камми, ўғлимнинг меҳригиёҳларини ҳам олмоқчимисан? – деди.

– Майли, ўғлингнинг меҳригиёҳлари эвазига бу кеча эрим сен билан ётсин, – деди Роҳила.

16Кечқурун Ёқуб даладан келгач, Леа уни қарши олгани чиқди-да, унга:

– Сиз менинг ётоғимга киринг, чунки мен сизни ўғлим топган меҳригиёҳлар эвазига сотиб олдим, – деди.

Ёқуб ўша кеча Леа билан ётди. 17Худо эса Леани эшитди; у ҳомиладор бўлиб Ёқубга бешинчи бир ўғил туғиб берди. 18Шунда Леа: «Чўримни эримга берганим учун Худо менга мукофот берди», – деди, ўғлини Иссохор (яъни Мукофот) деб атади. 19Леа яна ҳомиладор бўлиб, Ёқубга олтинчи ўғил туғиб берди. 20Леа: «Худо менга яхши ҳадя берди; мен эримга олти ўғил туғиб берганим учун у энди менга эътибор беради», – деди ва ўғлининг отини Завулун (яъни Мўътабар) қўйди.

21Кейинроқ у қиз туғиб, исмини Дина қўйди.


Юсуф – Роҳиланинг ўғли


22Роҳилани эса Худо унутмаган эди. Худо унинг ноласини эшитиб, уни туғадиган қилди. 23Роҳила ҳомиладор бўлиб бир ўғил туғди. У: «Худо менинг шармандалигимни орадан кўтарди», – деди. 24Сўнг: «Худованд менга бошқа бир ўғил ҳам қўшиб берсин», – деди ва ўғлининг исмини Юсуф қўйди.


Ёқубнинг топган бойлиги


25Роҳила Юсуфни туққанидан кейин, Ёқуб Лобонга деди:

– Менга жавоб беринг, мен ўз маконимга, ўз мамлакатимга кетайин. 26Мен хотинларим ва болаларим учун сизга хизмат қилганман, энди уларни ўзимга беринг ва мен кетаман. Мен сизга қандай холис хизмат қилиб келганимни ўзингиз биласиз, – деди. 27Лобон унга:

– Менга илтифот қилиб сўзимни тингла! Мен-ку: «Хайрли фолим бор», деб айтиб юрган эканман, Худованд мени сен туфайли баракали қилган экан. 28Менга хизмат ҳақингни айт, сенга бераман, – деди. 29Ёқуб:

– Сизга кўрсатган хизматим самарасини ўзингиз кўряпсиз. Мен келганимда, чорваларингизнинг аҳволи қандайлигини эсингизга келтиринг-чи. 30Мен келганимдан олдин сизнинг молингиз озгина эди, кейинчалик ўсиб кўпайди. Мен ҳар қадам отганимда, Худованд сизни ҳам баракали қилди. Лекин мен ўз уй-рўзғоримни қачон боқар эканман? – деди. 31Лобон:

– Сенга нима берай? – деди.

– Менга ҳеч нарса берманг, – деди Ёқуб. – Мен яна сизнинг подаларингизни боқиб чўпонлигимни давом эттираман, агар сиз қуйидаги шартимга рози бўлсангиз: 32Мен бугун барча подаларингиз ичидан ўтаман. Қўйлардан қора, ола ёки холдор бўлганини, шунингдек, эчкилардан ҳам ола ёки холдор бўлганини подадан ажратиб қўяман. Шу ҳайвонлар менинг хизмат ҳақим бўлади. 33Сиз кейинчалик менинг хизмат ҳақимни текширгани келганингизда, кўнглим тозалиги сизнинг кўз ўнгингизда равшан бўлади. Эчкиларимдан қайси бири ола ёки холдор бўлмаса, қўйларимдан қайси бири қора бўлмаса, ўғирлиқ ҳисоблансин.

34Лобон:

– Майли, сен айтгандек бўлсин, – деди-ю, 35ўша куннинг ўзида танасида оқи бор барча ола, чипор ва холдор такалар ҳамда эчкиларни, шунингдек, барча қора қўйларни подадан айириб қўйди-да, ўғилларининг қарамоғига топширди. 36У ўзи билан Ёқуб орасидаги масофани уч кунлик йўл қилиб белгилади. Шундай қилиб, Ёқуб Лобоннинг қолган қўйларини боқиб юраверди.

37Ёқуб ўзига терак, бодом ва чинор дарахтларидан ёш новдаларни қирқиб олди. Новдаларнинг пўстлоғини оқ қаватигача йўл-йўл қилиб шилиб олиб, уларда оқ чизиқлар пайдо қилди. 38Пўстлоғи шилинган новдаларни эса у чорва сув ичадиган охурлар ёнига, ҳайвонларнинг рўпарасига қўйди. Ҳайвонлар сув ичгани келганда, новдаларнинг олдида жуфтлашиб бўғоз бўлар эди. 39Пода бу новдалар олдида бўғоз бўлгандан кейин, ола-була, чипор ва холдор туғарди.

40Ёқуб қўзиларни қўтондан айириб, қўйларнинг юзларини Лобоннинг ҳамма олачипор ва қора ҳайвонлари томонга қаратарди. Шундай қилиб, у ўзига махсус подалар яратиб, Лобоннинг чорваси билан бирга эмас, алоҳида қўярди.

41Урғочиларнинг бақувватлари қочаётган вақтда, Ёқуб улар новдалар олдида жуфтлашсин, деб новдаларни сув охурлари ёнига, қўйларнинг рўпарасига қўярди. 42Лекин заиф урғочилар қочаётган пайтда, у новдаларни қўймас эди. Шундай қилиб, заиф ҳайвонлар туққанлари Лобоннинг подаларига, бақувватлари эса Ёқубникига ўтар эди.

43Натижада Ёқуб ҳаддан ортиқ бойиб, жуда бадавлат киши бўлиб кетди. Унинг қўй-эчки подалари, чўрилару қуллари, туя билан эшаклари сон-саноқсиз эди.


#### 31–БОБ


Ёқубнинг яширинча жўнаб кетиши


1Лобоннинг ўғиллари: «Мана Ёқуб отамизнинг ҳамма нарсасини ўзлаштирган, отамизни шилиб, ўзининг бутун бу бойлигини орттирган», – деб айтиб юрган эдилар. Бу гаплар Ёқубнинг қулоғига етиб қолди. 2Ёқуб Лобоннинг авзойини кўриб, у ҳам илгаригидай унга яхши кўз билан қарамаётганини сезди.

3Шу пайт Худованд Ёқубга хитоб қилиб: «Сен ота-боболаринг ерига, туғилган юртингга қайтиб бор, Мен сен билан бўламан», – деди.

4Ёқуб киши юбориб, Роҳила ва Леани ўзининг сурувлари ўтлаб юрган яйловга чақиртирди. 5Улар келгач, Ёқуб уларга: «Отангизнинг авзойи яхши эмас, у менга илгаригидай яхши кўз билан қарамаяпти, – деди. – Аммо отамнинг Худоси мен биландир. 6Биласизларки, мен отангизга бутун кучим билан хизмат қилдим. 7Лекин отангиз менга панд берди, хизмат ҳақимни ўн марта ўзгартирди. Шунга қарамай, Худо унинг менга ёмонлик қилишига йўл қўймади. 8Қачон у: “Холдорлар сенинг хизмат ҳақинг бўлади”, – деса, бутун пода холдор туғарди. Қачон у: “Чипорлар сенинг хизмат ҳақинг бўлади”, – деса, бутун пода чипор туғарди. 9Мана Худонинг Ўзи отангизнинг чорвасини олиб менга берди.

10Чорваларнинг бўғоз бўлиш вақтида бир куни туш кўриб қолдим. Тушимда назар солсам, урғочиларни қочирган такалар ола, холдор ва йўл-йўл эканлар. 11Худонинг фариштаси тушимга кириб:

– Эй Ёқуб! – деди.

– Лаббай! – дедим мен. 12У:

– Энди назар солиб кўр, урғочиларни қочирган ҳамма такалар ола, холдор ва йўл-йўлдирлар. Мана, Лобон сен билан нима қилаётганини кўрдим. 13Мен – Байтилда сенга зоҳир бўлган Худоман. Сен у ерда ёдгорлик тошигамой суртгансан, у ерда Менга назр атагансан. Энди тур, бу мамлакатдан чиқиб, туғилган юртингга қайтиб кет, – деди».

14Роҳила билан Леа Ёқубга жавоб беришди: «Отамиз уйида бизнинг яна ҳиссамиз, меросимиз қолганмикин? 15У бизларни сотди, пулимизни ҳам еди. Бизлар энди унга бегона бўлиб қолдик. 16Шунга кўра, Худо отамиздан олиб берган бутун бу бойлик бизларга ва болаларимизга тегишли. Энди Худо сизга нима айтган бўлса, ҳаммасини бажо келтиринг», – дейишди.

17Ёқуб ўғиллари билан хотинларини туяларга миндириб, у ердан қўзғалди. 18Ўзининг бутун чорвасини олдига солиб, ҳамма орттирган мол-мулкини, Месопотамияда қўлга киритган бор-йўғини олиб, Канъон мамлакатига, отаси Исҳоқ ҳузурига қараб йўлга тушди. 19Лобон эса ўша пайт қўйларининг жунини қирққани кетган эди. Роҳила фурсатдан фойдаланиб, отасининг уйидаги санамларни ўғирлади. 20Шу тариқа Ёқуб арамий Лобонни алдаб кетди. Ўзининг қочишидан уни огоҳ қилмай, 21бор-йўқ нарсасини йиғиштириб, қочиб кетди. Фрот дарёсидан ўтиб, Гилъад тоғлигига қараб жўнади.


Ёқубнинг Худодан паноҳ топиши


22Уч кун ўтгач, Ёқубнинг қочганлиги ҳақидаги хабар Лобонга етиб борди. 23У қариндош-уруғларини ўзи билан олиб йўлга чиқди-да, етти кун Ёқубнинг кетидан қувиб, Гилъад тоғлигида унга етиб олди. 24Лекин ўша кечаси Худо арамий Лобоннинг тушига кириб, унга: «Эҳтиёт бўл, Ёқубга яхши-ёмон гаплар билан дўқ-пўписа қилма!» – деди.

25Лобон Ёқубга етиб олганида, Ёқуб тепада чодир тикиб ётган эди. Лобон ҳам ўзининг уруҒ-аймоқлари билан бирга Гилъад тоғлигида чодир тикди.

26Лобон Ёқуб билан юзлашиб:

– Сен нима қилдинг? – деди. – Нега сен менга панд бериб, қизларимни ҳарбий асиралардай олиб кетдинг? 27Нега мени лақиллатиб, ўғринча қочиб кетдинг? Менга билдирганингда эди, мен сени хурсандчилик ва қўшиқлар билан, дойра ва ғижжак садолари остида кузатардим. 28Сен ҳатто набираларим ва қизларимни ўпишимга ҳам имкон бермадинг. Сен аҳмоқларча иш тутдинг! 29Сизларни жазолаш менинг қўлимдан келса керак. Аммо ўтган кеча отангизнинг Худоси менга хитоб қилиб: «Эҳтиёт бўл, Ёқубга яхши-ёмон гаплар билан дўқ-пўписа қилма», – деди. 30Албатта, сен энди отанг уйига борасан. Ўзимникиларни кўрай, деб кўзинг тўрт бўлди, ахир. Лекин нега сен худоларимни ўғирлаб кетдинг?

31Ёқуб Лобонга жавоб бериб:

– Мен қўрқдим. Мабодо сиз қизларингизни мендан тортиб оласиз, деб қўрқиб юрган эдим. 32Аммо худоларингизга келсак, агар уларни кимнинг ёнидан топсангиз, у тирик қолмасин! Қариндошларимнинг кўзи олдида ҳамма нарсамни титкилаб кўринг. Агар сизнинг бирор нарсангизни топсангиз, олиб кетинг! – деди.

Роҳила санамларни ўғирлаганини Ёқуб билмас эди. 33Лобон Ёқубнинг чодирига, сўнгра Леанинг ва иккала чўрининг чодирларига ҳам кирди, аммо санамларни тополмади. Леанинг чодиридан чиқиб, Роҳиланинг чодирига кирди. 34Роҳила эса санамларни туя эгарининг тагига қўйиб қўйган ва унинг устида ўтирган эди. Лобон бутун чодирни ахтариб чиқди-ю, бироқ санамларини тополмади.

35Шу орада Роҳила отасига:

– Жанобимнинг ҳузурида ўрнимдан турмаганимга уларнинг аччиқлари келмасин, мен хотинлар одатига йўлиққанман, – деди. Шундай қилиб, Лобон қанча ахтарса ҳам, санамларини тополмади.

36Ёқуб эса аччиқланиб, Лобонни жеркиб деди:

– Айбим ва гуноҳим нимаки, сиз қутургандай менинг кетимдан қувяпсиз? 37Сиз менинг ҳамма анжомларимни титиб чиқдингиз, ўз уй анжомларингиздан нима топдингиз? Топган бўлсангиз, қани менинг ва ўзингизнинг қариндошларингиз олдида бу ерга қўйинг. Улар икковимизнинг орамизда ҳукм қилсинлар. 38Мана, йигирма йилдир мен сизникида бўлдим. Совлиқ қўйларингиз ва эчкиларингиз чала туғмадилар. Мен қўтонингиздан бирон қўчқор ҳам еганим йўқ. 39Ёввойи ҳайвонлар бўғизлаб ташлаганларини сизнинг олдингизга келтирмас ҳам эдим, зарарини ўз бўйнимга олардим. Лекин сиз кундузи ўғирланганми, кечаси ўғирланганми, ҳаммасини мендан талаб этардингиз. 40Кундузи иссиқдан, кечаси совуқдан азоб чекардим. Кўзларимдан уйқум қочарди. 41Менинг йигирма йил умрим сизнинг уйингизда шундай ўтди. Ўн тўрт йил икки қизингиз учун, олти йил чорвангиз учун сизга хизмат қилдим. Сиз эса хизмат ҳақимни ўн марта ўзгартирдингиз. 42Агарда отамнинг Худоси, отам Исҳоқ ва бобом Иброҳим қўрққан Тангри мен билан бўлмаганида эди, энди сиз ҳозир ҳам мени қуруқ жўнатар эдингиз. Лекин Худо менинг азобимни ва қўлларим чеккан машаққатни кўриб, кеча мени ҳимоя қилди.


Ёқуб билан Лобон орасидаги чегара битими


43Лобон Ёқубга жавобан деди:

– Бу қизлар – менинг қизларим. Бу болалар – менинг болаларим. Бу чорва – менинг чорвам. Сен кўриб турган ҳамма нарсалар – меники. Шундай экан, мен ўз қизларимга ва улар туққан болаларга бирор нима қила олсам бўладими? 44Энди кел, иккимизнинг орамизда аҳд қиламиз, бу аҳд сен ва менга гувоҳ бўлади.

45Шунда Ёқуб бир тошни олиб, уни ёдгорлик қилиб қўйди. 46Сўнг қариндошларига: «Тош тўплаб келинглар», – деди. Улар тош тўплаб, уюм ясадилар. Ўша ерда, тош уюмининг устида овқат едилар. 47Лобон тош уюмини Ягар-Саҳадута, Ёқуб эса Галъед деб атади.

48Лобон: «Бугун бу тош уюми бизнинг орамизда шоҳиддир», – дегани учун, у ер Галъед (яъни Шоҳид Тепаси) деб аталиб келади. 49Шунингдек, тепа Миспо (яъни Посбонлик) деб ҳам аталган. Чунки Лобон сўзида давом этиб:

– Бир-биримизни кўрмай қолганимиздан кейин, Худованд икковимизнинг орамизда посбонлик қилиб турсин. 50Агар қизларимга озор берсанг ёки улар устига яна хотинлар олсанг, билиб қўйгинки, бизнинг орамизда инсонгина эмас, балки Худонинг Ўзи шоҳид бўлади, – деди.

51Лобон Ёқубга яна шундай деди:

– Мен ўрнатган шу тош уюми ва мана бу ёдгорлик бизнинг орамизда қолиб кетсин. 52Тепа ва ёдгорликдан ўтиб, мен сенга, ёки сен менга зарба бермаслигимизга бу тепа ҳамда ёдгорлик гувоҳ бўлиб турсин. 53Иброҳим ҳамда Наҳўрнинг, шунингдек, уларнинг ота-боболарининг Худоси бизнинг орамизда ҳукм қилсин.

Шунда Ёқуб отаси Исҳоқ қўрққан Тангри ҳақи қасамёд қилди. 54Ёқуб тоғ устида мол сўйиб, худойи қилди ва қариндошларини таом емоққа чақирди. Улар овқатланиб, тоғда тунадилар.

55Эрта билан Лобон туриб, набираларини ва қизларини ўпиб дуо қилди, йўлга равона бўлиб, ўз маконига қайтиб кетди.


#### 32–БОБ


Ёқуб акаси Эсовга хабарчи юборгани


1Ёқуб ўз йўлида кетаётган экан, Худонинг фаришталари унга учраб қолдилар. 2Ёқуб уларни кўриб: «Бу Худонинг лашкаргоҳи-ку!» – деб юборди, у жойни Маҳанайим (яъни Лашкаргоҳлар) деб атади.

3Ёқуб ўзидан олдин Сеъир Дашти дейиладиган Эдўм мамлакатига, акаси Эсов олдига хабарчилар юборди. 4Уларга буюриб деди: «Жанобим Эсовга шундай деб айтинглар: “Сизнинг бандангиз Ёқуб деяптики, мен Лобонникида мусофир бўлиб яшаб, ҳозиргача банд бўлиб қолдим. 5Шу орада мен ҳўкизлар, эшаклар, қўй-эчкилар, қулу чўрилар эгаси бўлдим. Энди хабарчиларни жанобимни огоҳ қилиш ва унинг илтифотига сазовор бўлиш учун юбордим”».

6Хабарчилар бориб келиб, Ёқубга: «Бизлар акангиз Эсовнинг ёнига бордик. У сизнинг қаршингизга чиқиб келаётир, у билан тўрт юз киши бор», – дейишди. 7Шунда Ёқуб жуда қўрқиб, юраги зиқ бўлиб кетди. Ўзининг одамлари билан қўй, сигир ва туяларни икки манзилга айириб қўйди. 8«Агар Эсов бир манзилга келиб менга зарба берса, қолган манзилдагилар қутулиб қолар», – деб ўйлади.

9Ёқуб ибодат қилиб деди: «Ё Худоё Худовандо, бобом Иброҳимнинг ва отам Исҳоқнинг Худоси! Сен менга: “Она юртингга, ўз қавм-уруғларингга қайтгин ва Мен сенга эҳсон қиламан”, – деб айтган эдинг. 10Бандангга кўрсатган бутун меҳр-шафқатингга ва садоқатингга мен сазовор эмасман. Мен-ку, таёғим билангина ушбу Ўрдун дарёсидан ўтган эдим, энди мана, икки манзилнинг эгаси бўлдим. 11Марҳамат қилиб, мени акам Эсовнинг қўлидан қутқазгин! Мен ундан жуда қўрқаман, мабодо у келиб мени, фарзандларим билан оналарини қириб ташламасин. 12Сен менга дегансанки: “Мен сенга эҳсон қиламан, сенинг зурриётингни денгиз қумидек кўпайтириб юбораман, кўплигидан уни санаб бўлмайди”».

13Ёқуб ўша кеча у жойда тунади. Ўзида бор нарсаларнинг ҳаммасидан акаси Эсовга совға учун ажратди: 14икки юз бош эчки, йигирма бош така, икки юз бош совлиқ қўй, йигирма бош қўчқор, 15ўттиз бош соғин туя билан бўталоқлари, қирқ бош сигир билан ўн бош новвос, йигирмата урғочи эшак ва ўнта ҳанги эшак. 16Ҳар бир подани алоҳида-алоҳида қулларига топшириб, уларга: «Менинг олдимдан ўтиб бораверинглар ва пода билан пода орасида белгили масофа қолдиринглар», – деди. 17Яна улардан биринчисига махсус амр бериб: «Акам Эсов сен билан учрашиб қолганда: “Кимникисан? Қаерга боряпсан? Олдингдаги бу пода кимники?” – деб сўраб қолса, 18унда дегинки: “Бандангиз Ёқубникидир, жанобим Эсовга Ёқубнинг юборган ҳадясидир. Мана, унинг ўзи ҳам бизнинг кетимиздан келаётир”».

19Ёқуб иккинчисига ҳам, учинчисига ҳам, подаларни ҳайдаб кетаётганларнинг ҳаммасига ҳам буюриб: «Эсов билан учрашиб қолганингизда, унга худди шундай деб айтинглар. 20Айниқса: “Бандангиз Ёқуб орқамиздан келаётир”, – деб таъкидлаб айтинглар», – деди.

Ёқуб: «Ўзимдан олдин бораётган ҳадялар билан уни тинчитаман, ундан кейин у билан юзма-юз кўришамиз, балки мендан юз ўгирмас», – деб ўйлар эди. 21Шундай қилиб, Ёқуб ҳадяларни ўзидан олдин юборди. Ўзи эса ўша кеча яна манзилида тунади.


Ёқубнинг Худо билан курашуви


22Ҳали тун ўтмай, Ёқуб ўрнидан турди-да, икки хотини билан икки чўрисини ҳамда ўн бир боласини олиб, Яббўқ дарёсининг кечувидан ўтди. 23Уларни ва ўзида бор бўлган нарсаларини ҳам дарёдан ўтказди. 24Охирида якка ўзи қолди ва бир Зот тонг отгунча у билан курашди. 25У Ёқубни енга олмагач, унинг сон бўғинига урди ва сони бўғинидан чиқиб кетди.

26У Зот:

– Мени қўйиб юбор, мана тонг отди, – деди. Лекин Ёқуб Унга:

– Мени дуо қилмагунингча, Сени қўйиб юбормайман! – деди. 27Ўша Зот:

– Отинг нима? – деб сўради. У:

– Отим Ёқуб, – деди. 28Ўша Зот:

– Бундан буён сени Ёқуб эмас, балки Исроил дейдилар. Чунки сен Худо ҳамда одамлар билан курашиб, ғолиб чиқдинг, – деди. 29Ёқуб:

– Ўтиниб сўрайман, исмингни айт-чи! – деб илтимос қилди. Лекин У:

– Нима учун Менинг исмимни сўраяпсан? – деди. Сўнг ўша ерда Ёқубни дуо қилди.

30Ёқуб эса: «Худони юзма-юз туриб кўрдим, У жонимга ора кирди», – деди. Шунинг учун ўша жойни Пануил (яъни Худо Юзи) деб атади. 31У Пануилдан узоқлашганда, кун ёриша бошлаган эди. У сони оғриб, оқсаб юрарди. 32Шу сабабдан Исроил фарзандлари бугунгача сон бўғинидаги қуймуч пайини емайдилар. Чунки у Зот Ёқубни нақ шу жойига урган эди.


#### 33–БОБ


Ёқуб билан Эсовнинг учрашуви


1Ёқуб назар солиб бир қараган эди, Эсов ва у билан тўрт юз киши келаётганини кўрди. Шунда Ёқуб болаларини Леа, Роҳила ва икки чўриси орасида тақсим қилди. 2Чўрилар ва уларнинг болаларини олдинга, Леа ва унинг болаларини кетроққа, Роҳила билан Юсуфни эса энг орқага қўйди. 3Ёқубнинг ўзи ҳамманинг олдида бориб, акасига яқинлашгунча етти марта ергача эгилиб таъзим қилди.

4Эсов укасини қаршилагани югурди, уни қучоқлаб, бўйнига осилиб, юз-кўзидан ўпди. Улар йиғлашдилар. 5Эсов бошини кўтариб қараб, хотинлар билан болаларни кўрди.

– Булар сенинг киминг бўладилар? – деб сўради.

– Булар сизнинг бандангизга Худо эҳсон қилган болалардир, – деди Ёқуб.

6Шунда чўрилар билан болалари ҳам яқинлашиб, таъзим қилишди. 7Сўнгра Леа билан болалари, охирида эса Юсуф билан Роҳила ҳам ҳаммалари яқинлашиб, таъзим қилишди.

8Эсов сўради:

– Мен учрашиб қолган бошқа тоифа-чи, уларни юборишингдан мақсад нима?

– Жанобимнинг илтифотига сазовор бўлишим учун юбордим, – деди Ёқуб.

9– Эй биродарим, менда кўп нарса бор, ўзингники ўзингга бўлсин, – деди Эсов. 10Ёқуб:

– Йўқ, агар сиз мени илтифотингизга сазовор ҳисобласангиз, совғамни менинг қўлимдан олинг. Мана сиз мени очиқ чеҳра билан қаршиладингиз, сиз билан юзма-юз кўришиш мен учун худди Худонинг юзини кўриш демакдир. 11Марҳамат қилиб, сизнинг олдингизга юборган совға-саломимни қабул қилинг. Чунки Худо менга эҳсон қилди, менда ҳамма нарса бор, – деди.

Ёқуб унга кўп ёлворгач, Эсов совғаларни қабул қилди ва:

12– Қани юрайлик, мен сенинг олдингда боравераман, – деди. 13Лекин Ёқуб унга деди:

– Жанобим биладиларки, болалар нозик, қўйлар ва сигирларим эса соғиладиган. Агар уларни бир кунгина қистаб ҳайдасалар, бутун чорва ўлиб қолади. 14Илтимос, жанобим ўз бандасидан илгари бораверсинлар. Мен ихтиёримдаги моллар ва болаларнинг қадамига қараб, аста-секингина юриб, жанобим ёнига, Сеъирга етиб бораман.

15Эсов:

– Мен билан келган одамлардан бир нечтасини сенинг измингга топширайин, – деди. Лекин Ёқуб:

– Нима кераги бор? Жанобим мени илтифотига сазовор ҳисобласалар, бас, – деди.

16Шундай қилиб, Эсов ўша куни ўз йўлига, Сеъир томонга қайтиб равона бўлди. 17Ёқуб эса Суккотга кўчиб кетди. Ўзи учун уй қуриб, чорваларига эса чайлалар ясади. Шунинг учун бу жой Суккот (яъни Чайлалар) деган ном олди.

18Шундай қилиб, Ёқуб Месопотамиядан қайтиб келгандан кейин Канъон мамлакатидаги Шакам шаҳрига эсон-омон бориб, шаҳарнинг рўпарасида манзил қурди. 19Сўнгра ўрнашган ерни Шакамнинг отаси Ҳамўр ўғилларидан юз кумуш тангага сотиб олди. 20У жойга бир қурбонгоҳ қуриб, уни Тангрига – Исроилнинг Худосига бағишлади.


#### 34–БОБ


Динанинг номусига тегиш ва хун


1Леанинг Ёқубга туғиб берган қизи Дина бир куни Канъон қизларини кўришга бориш учун манзилдан ташқарига чиқди. 2У ернинг амири ҳиввий Ҳамўрнинг ўғли Шакам қизни кўриб, уни ушлади, зўрлаб у билан ётди.

3Шакам Ёқубнинг қизи Динага мафтун бўлган, уни жуда севиб қолган эди. У бу қизнинг дилини овламоқчи бўлди. 4Отаси Ҳамўрга ҳам билдириб:

– Бу қизчани менга хотинликка олиб беринг, – деди.

5Ёқуб эса қизи Динанинг номуси топталганини эшитгач, ўғиллари чорва билан даштдан қайтиб келгунча хомуш юрди. 6Шакамнинг отаси Ҳамўр Ёқуб билан гаплашмоқчи бўлиб, унинг олдига борди. 7Шу орада Ёқубнинг ўғиллари даштдан келишди. Бўлган ҳодисани эшитишгач, уларнинг ғазаби қайнаб, қаттиқ жаҳли чиқиб:

– Ёқубнинг қизи билан ётиб, Исроил номига иснод келтирибди, қилмайдиган ишни қилиб қўйибди! – дейишди. 8Ҳамўр уларга:

– Ўғлим Шакам қизингизга жуда ишқибоз бўлган, энди марҳамат қилиб уни ўғлимга хотинликка берсангизлар. 9Бир-биримиз билан қуда-андачилик қилайлик, сиз қизларингизни бизларга беринглар, бизнинг қизларимизни ўзингизга олинглар. 10Бизлар билан яшайсизлар, бу ер сизларнинг ихтиёрингизда бўлади. Бу ерда яшаб, савдо-сотиқ қиласизлар, ер-сув эгаси бўласизлар, – деди.

11Кейин Шакам сўз олиб, қизнинг отасига ва акаларига:

– Фақат сизларнинг илтифотингизни қозонсам, бас. Менга нимаики десангизлар, уни бераман. 12Мендан қанча совға, қалин талаб қилсангизлар ҳам, бераман; фақат қизни менга хотинликка беринглар, – деди.

13Ёқубнинг ўғиллари эса сингиллари Динани ҳаром қилган Шакам ва отаси Ҳамўрга айёрлик билан жавоб бермоқчи бўлдилар. 14Уларга:

– Бу ишни бизлар қилолмаймиз; синглимизни суннат бўлмаган одамга бериш биз учун беномуслик бўлади. 15Башарти ҳар бир эркагингиз бизлардек хатна қилинса, биз бунга рози бўламиз. 16У тақдирда қизларимизни сизларга берамиз, сизларнинг қизларингизни ҳам ўзимизга оламиз, сизлар билан яшаб, битта қавм бўламиз. 17Агар бизларга қулоқ солмай, хатна бўлмасангизлар, қизимизни олиб кетамиз, – дейишди.

18Уларнинг бу гаплари Ҳамўр билан ўғли Шакамга маъқул тушди. 19Йигит Ёқубнинг қизига меҳр қўйганидан, бу ишни бажаришни кечиктирмади. У отасининг хонадонида ҳаммадан эътиборли эди. 20Шундай қилиб, Ҳамўр ва ўғли Шакам шаҳар дарвозаси олдига боришди ва ўз ҳамшаҳарларига хитоб қилиб:

21– Бу одамлар бизга нисбатан беғараз. Майли, шу мамлакатда яшаб савдо-сотиқ қилсинлар. Еримиз кенг, улар бемалол сиғади. Уларнинг қизларини ўзимизга хотинликка олайлик, ўз қизларимизни ҳам уларга берайлик. 22Энди бу одамлар бизлар билан бирга яшаб бир қавм бўлишга рози-ю, лекин биттагина шартлари бор: бизлардаги ҳар бир эркак улар сингари хатна қилинсин экан. 23Шунда уларнинг подалари, мол-мулклари, от-уловлари ҳам бизларники бўлади-ку! Фақат уларнинг бу шартига кўнсак бўлди, бизлар билан бирга яшайдилар, – дейишди.

24Буни эшитганларидан кейин, шаҳар дарвозасидан кириб-чиқадиган ҳамма эркаклар Ҳамўр ва ўғли Шакамнинг гапига кириб, хатна бўлдилар.

25Орадан уч кун ўтиб, улар оғриб ётар эканлар, Ёқубнинг икки ўғли – Динанинг акалари Шимъўн ва Левий ҳар бири ўз қиличини тақиб олишди-да, тинч шаҳарга ногаҳон ҳужум қилиб, бутун эркакларни ўлдирдилар. 26Ҳамўрни ва ўғли Шакамни ҳам тиғдан ўтказиб, Динани Шакамнинг уйидан олиб кетдилар. 27Ёқубнинг ўғиллари ўлганларнинг устига ёпирилиб, сингилларини шарманда қилган шаҳарни талон-тарож қилиб ташладилар. 28Ҳам шаҳардан топган, ҳам даштдан топган қўй-эчки, қорамол ва эшакларни олиб кетдилар. 29Шаҳарликларнинг бутун бойлигини талаб, бола-чақаси билан аёлларининг ҳаммасини эса асир олиб, уйларидаги бор-йўғини ўлжа қилиб олиб кетдилар.

30Ёқуб Шимъўн ва Левийга:

– Сизлар мени бу юртнинг аҳли – канъонийлар ва периззийларнинг нафратига қолдириб, нотинч қилиб қўйдингизлар-ку! Менинг одамларим озгина; менга қарши қўшин тизиб зарба беришса, мен билан бутун хонадоним ҳам қирилиб йўқ бўлиб кетамиз-ку, – деди. 31Ўғиллари эса:

– Синглимиз билан фоҳиша каби муомала қилишига йўл қўйиб бўладими, ахир?! – дейишди.


#### 35–БОБ


Ёқубнинг Байтилга бориши


1Худо Ёқубга: «Ўрнингдан тур, Байтилга бориб у ерда истиқомат қил. Аканг Эсовнинг олдидан қочаётганингда сенга зоҳир бўлган Худо шаънига у ерда қурбонгоҳ тиклагин», – деди.

2Шунда Ёқуб ўзининг оиласига ва хонадонидаги бошқа барчага хитоб қилиб: «Орангизда сақлаб юрган ёт худолар санамларини ўзларингиздан узоқлаштиринглар. Ўзларингизни покиза қилиб, кийимларингизни алмаштиринглар. 3Биз шу ердан қўзғалиб, Байтилга борамиз. Бошимга оғир кун тушган вақтларда менга кўмак берган ва юрган йўлимда ҳар доим мен билан бўлган Худо шаънига у ерда қурбонгоҳ қураман», – деди.

4Шунда улар сақлаб юрган ҳамма ёт худолар санамларини ва қулоқларига тақиб юрган бут сирғаларни Ёқубга беришди. Ёқуб эса буларни Шакам яқинидаги улуғ дарахтнинг тагига кўмди. 5Сўнгра улар у ердан жилиб йўлга тушишди. Теварак-атрофдаги шаҳарлар аҳли эса Худодан қаттиқ ваҳм олган эди, шунинг учун Бани-Ёқубнинг кетидан қувишмади.

6Шундай қилиб, Ёқуб ва у билан юрган бутун қавм Канъон еридаги Луз шаҳрига етиб келдилар. (Луз – Байтилга тенгдир.) 7У ерда Ёқуб қурбонгоҳ тиклаб, ўша жойни Эл-Байтил (яъни Байтил Худоси) деб атади. Чунки акаси олдидан қочаётганида ўша ерда Худо унга Ўзини намоён қилган эди.

8Шу орада Ривқонинг энагаси Девора ўлиб қолди. Уни Байтилнинг пастроғидаги болут дарахти тагига кўмдилар, дарахтни эса «йиғи болут» деб атадилар.

9Месопотамиядан қайтиб келганидан кейин, Худо Ёқубга яна бир бор зоҳир бўлди. Худо уни муборак қилиб: 10«Сенинг отинг Ёқуб бўлса-да, бундан кейин сени Ёқуб дейишмайди; энди сенинг исминг Исроил бўлади», – деганидек, унга Исроил деб ном қўйди. 11Худо унга яна: «Мен Қодир Тангриман. Баракали бўлиб, ўсиб-кўпайгин. Сендан бир халқ ва ҳатто халқлар жамоати бунёд бўлади; сенинг уруғингдан подшоҳлар чиқади. 12Мен Иброҳимга ва Исҳоққа берган бу ерни сенга ва сендан кейинги зурриётингга бераман», – деди.

13Ёқуб билан сўзлашиб бўлиб, Худо унинг ёнидан юқорига кўтарилди. 14Ёқуб эса Худо ўзи билан гаплашган жойдаги тошни олиб, ёдгорлик тиклади, тошнинг устига шароб ва ёғ тўкиб назр атади. 15Худо ўзи билан сўзлашган жойни эса Байтил (яъни Худо уйи) деб атади.


Беняминнинг туғилиши, Роҳиланинг ўлиши


16Байтилдан жўнаб, йўл босар эдилар. Эфратга боришга сал қолган эдики, Роҳилани тўлғоқ тутиб, у жуда қийналди. 17У азоб чекиб туғаётганида, дояси унга: «Қўрқма, бу ҳам сенга ўғил бўлади», – деди. 18Ниҳоят, Роҳила ўлаётиб, жони чиқай деганда, туғилган ўғлини Бен-Ўни (яъни Шум Оёқ) деб чақирди. Аммо отаси унинг исмини Бенямин (яъни Ўнг Қўлим) деб қўйди. 19Эфрат, яъни Байтлаҳм йўлида марҳума Роҳилани дафн этишди. 20Ёқуб унинг қабри устида ёдгорлик тиклади. Қабр бугунгача «Роҳила мақбараси» деб айтилади.

21Шундан сўнг Исроил йўлга чиқиб, Адир Минора деган жойнинг нариги томонида чодир қурди. 22Исроил у юртда ўрнашганидан кейин, ўғли Рубен бориб отасининг чўри хотинларидан бири Билҳа билан ётди. Исроил буни эшитди, [ўғлини ёмон кўриб кетди.]


Ёқубнинг ўғиллари


Ёқубнинг жами бўлиб ўн икки ўғли бор эди:

23Леа туққан ўғиллар: Ёқубнинг тўнғичи Рубен, кейин Шимъўн, Левий, Яҳудо, Иссохор ва Завулун.

24Роҳила туққан ўғиллар: Юсуф ва Бенямин.

25Роҳиланинг чўриси Билҳа туққан ўғиллар: Дан ва Нафтоли.

26Леанинг чўриси Зилпа туққан ўғиллар: Гад ва Ошер.

Ёқуб Месопотамияда бўлганида, мана шу ўғилларни кўрди.

27Ёқуб отаси Исҳоқнинг олдига, Мамре деган жойга борди. Иброҳим ҳам, Исҳоқ ҳам мусофир бўлиб яшаган бу жой Қирят-Арба (яъни Ҳебрўн) шаҳри яқинидадир. 28Исҳоқ эса жами бир юзу саксон йил умр кўриб, вафот этди. 29У тўқ ва кексайиб оламдан ўтди, ўзининг ота-боболари олдига жўнади. Унинг ўғиллари Эсов ва Ёқуб уни кўмишди.


#### 36–БОБ


Эсовнинг насл-насаби – Эдўм халқи


1Эдўм халқининг отаси Эсовнинг насл-насаб тарихи қуйидагича:

2Эсовнинг хотинлари Канъон қизларидан эди. Булар – ҳетий Эйлоннинг қизи Ада, ҳиввий Сивъўн ўғли Ононинг қизи Аҳолибама 3ва Исмоилнинг қизи, Навойўтнинг синглиси Бўсмат эдилар. 4Ада Эсовга Элифазни, Бўсмат эса Рағуилни туғиб беришди. 5Аҳолибама эса Яъуш, Яълам ва Қўраҳни туғди. Ҳали Канъон ерида бўлганда Эсов учун туғилган ўғиллари ана шулар эди. 6Кейинроқ Эсов хотинларини, ўғил-қизларини ва хонадонидаги борлиқ жонни, шунингдек, бутун чорва подаларини, Канъон ерида орттирган барча мол-мулкини олиб, укаси Ёқубнинг олдидан ўзга мамлакатга кўчиб кетди. 7Иккала ака-уканинг мол-мулки жуда кўпайгани учун, улар энди бирга яшай олмас эдилар. Уларнинг чорвалари кўплигидан, улар мусофир бўлиб турган мамлакат энди уларни сиғдиролмайдиган бўлиб қолган эди. 8Шундай қилиб, Эсов (Эдўмга тенгдир) Сеъир тоғлигида ўрнашиб олди.

9Эсовдан келиб чиққан, Сеъир тоғлигида ўрнашган Эдўм халқининг насл-насаби қуйидагича: 10Эсовга хотини Ададан Элифаз, хотини Бўсматдан эса Рағуил номли ўғиллар туғилдилар. 11Элифазнинг ўғиллари: Теман, Ўмар, Сафў, Гаътам ва Қаноз эдилар. 12Эсов ўғли Элифазнинг иккинчи хотини Тимна эса эрига Омолеқни туғиб берди. Ана шулар ҳаммаси Эсовнинг хотини Аданинг ўғил-набиралари эди. 13Рағуилнинг ўғиллари: Наҳат, Зараҳ, Шамма ва Мизза эдилар. Булар эса Эсовнинг хотини Бўсматнинг ўғил-набиралари эди. 14Сивъўн ўғли Ононинг қизи Аҳолибама эри Эсовга Яъуш, Яълам ва Қўраҳ деган ўғилларни туғиб берди.

15Эсов наслидан келиб чиққан қабила йўлбошчилари қуйидагилардир: Эсовнинг тўнғичи Элифаз – Теман, Ўмар, Сафў, Қаноз, 16Қўраҳ, Гаътам ва Омолеқ номли қабила йўлбошчиларининг отаси бўлган. Ана шу Эдўм қабилалари бари Элифаздан келиб чиқиб, Эсовнинг хотини Аданинг ўғил-набиралари эдилар. 17Эсовнинг иккинчи ўғли Рағуил эса – Наҳат, Зараҳ, Шамма ва Мизза номли қабила йўлбошчиларининг отаси бўлган. Ана шу Эдўм қабилалари Рағуилдан келиб чиқиб, Эсовнинг хотини Бўсматнинг ўғил-набиралари эдилар. 18Эсовнинг хотини Аҳолибаманинг эрига туғиб берган ўғиллари: Яъуш, Яълам ва Қўраҳ эдилар. Булар худди шу исмли қабилаларнинг йўлбошчилари бўлганлар. Ана шулар Эсовнинг хотини, Ононинг қизи Аҳолибамадан бино бўлган йўлбошчилар эди. 19Шундай қилиб, бу Эдўм қабилаларининг ҳаммасига Эсовнинг ўғиллари йўлбошчи бўлганлар.

20Эдўм туб аҳолисининг келиб-чиқиши ҳўрий Сеъирнинг ўғилларидан бошланган. Сеъирнинг ўғиллари: Лўтан, Шўвал, Сивъўн, Оно, 21Дишўн, Эсар ва Дишан эдилар. Булар Эдўмдаги ҳўрий қабилаларининг йўлбошчилари бўлганлар.

22Лўтаннинг ўғиллари Ҳўрий ва Ҳемам эдилар. Лўтаннинг Тимна деган синглиси ҳам бор эди. 23Шўвалнинг ўғиллари: Алвон, Маноҳат, Эвол, Шафў ва Ўном эдилар. 24Сивъўннинг ўғиллари: Айё ва Оно эдилар. (Отаси Сивъўннинг эшакларини чўлда боқаётганида иссиқ булоқни топган ўша Оно эди.) 25Ононинг эса Дишўн отли ўғли ва Аҳолибама отли қизи бор эди. 26Дишўннинг ўғиллари: Ҳамдон, Эшбон, Йитрон ва Карон эдилар. 27Эсарнинг ўғиллари: Билҳон, Заъвон ва Ақон эдилар. 28Дишаннинг ўғиллари: Ус ва Орон эдилар.

29-30Шундай қилиб, Сеъир юртидаги Ҳўрий қабилаларининг номлари ўз йўлбошчиларининг тартиби бўйича шундайдир: Лўтан, Шўвал, Сивъўн, Оно, Дишўн, Эсар ва Дишан.


Эдўм подшоҳларининг тарихчаси


31Исроил фарзандлари устидан бирон подшоҳ ҳукм сурмасдан олдин, Эдўм юртида қуйидаги подшоҳлар ҳукмронлик қилганлар:

32Эдўм тахтида ўтирган илк подшоҳ Динҳоба шаҳридан бўлган Баъўр ўғли Бела эди. 33Бела ўлгач, унинг ўрнига Бўсра шаҳридан Зараҳ ўғли Йўбоб тахтга чиқди. 34Йўбоб ўлгач, унинг ўрнига Теман юртидан Ҳушом тахтга чиқди. 35Ҳушом ўлгач, унинг ўрнига Мўов ерида мидёнликларни тор-мор этган, Авит шаҳридан бўлган Бедод ўғли Ҳадад тахтга чиқди. 36Ҳадад ўлгач, унинг ўрнига Масреқа шаҳридан Самла тахтга чиқди. 37Самла ўлгач, унинг ўрнига дарё бўйида жойлашган Раҳовот шаҳридан Шоул тахтга чиқди. 38Шоул ўлгач, унинг ўрнига Ахбўр ўғли Баал-Ҳанан тахтга чиқди. 39Ахбўр ўғли Баал-Ҳанан ўлгач, унинг ўрнига Ҳадар тахтга чиқди. У Пағу шаҳридан бўлиб, хотини эса Матраднинг қизи, Мезаҳобнинг набираси Меҳатобила эди.

40Эсовдан келиб чиққан Эдўм қабилаларининг номлари сулолалари ва ўрнашган жойлари бўйича шулардир: Тимна, Алва, Ятет, 41Аҳолибама, Эло, Пинўн, 42Қаноз, Теман, Мибсор, 43Магдиэл ва Ирам. Ушбу қабилалар ўз йўлбошчиларининг номларини олиб, ҳар бириси ўзининг яшаш ерига эга бўлган. Мана шуларнинг ҳаммаси Эдўм халқининг отаси Эсовдан келиб чиққанлар.


#### 37–БОБ


Юсуфнинг кўрган тушлари


1Ёқуб отаси мусофир бўлиб яшаган мамлакатда – Канъон диёрида яшайверди. 2Ёқубнинг насл-насаб тарихи эса қуйидагича:

Ёқубнинг ўғли Юсуф ўн етти яшар ўсмир бўлиб қолган эди. У отасининг хотинлари Билҳа ва Зилпадан туғилган акалари билан бирга чорва боқар, отаси олдида акаларининг ғийбатини қилар эди. 3Исроил эса Юсуфни ҳамма ўғилларидан кўпроқ севар эди, чунки у Исроилнинг қарилик чоғида кўрган ўғли эди. Шу сабабли унга беқасам тўн қилдирди. 4Юсуфнинг акалари эса оталари уни ҳамма ўғилларидан кўпроқ севганини билиб, Юсуфни ёмон кўриб қолдилар. Энди у билан дўстона гаплаша олмас эдилар.

5Бир куни Юсуф туш кўриб, акаларига айтиб берди. Улар эса уни янада ёмон кўриб қолишди. 6Юсуф акаларига:

– Мен кўрган бу тушни тингланглар, – деди. 7– Тушимда бизлар экинзорда боғлам боғлаётган эканмиз. Қарасам, менинг боғламим ердан кўтарилиб, тик турган экан, сизларнинг боғламларингиз эса давра олиб, менинг боғламимга таъзим қилди.

8Юсуфнинг акалари унга:

– Наҳотки сен бизнинг устимиздан подшоҳ ёки ҳукмрон бўлмоқчисан? – дейишди. Уни кўрган туши ва гапирган гапи туфайли янада ёмон кўриб қолдилар.

9Кейин Юсуф яна бошқа бир туш кўрди. Уни ҳам акаларига ҳикоя қилиб берди:

– Мен яна туш кўрдим. Тушимда қуёш ва ой ҳамда ўн бир юлдуз менга таъзим қилаётган экан, – деди.

10Юсуф буни акалари ва отасига ҳам ҳикоя қилган эди, отаси уни койиб:

– Бу кўрган тушинг қандай туш экан? Наҳотки мен, онанг ва акаларинг сенинг оёқларингга йиқилиб таъзим қилсак? – деди.

11Юсуфга акалари ҳасад қилишарди. Лекин отасини бу гаплар ўйлатиб қўйди.


Юсуфни Мисрга сотиш


12Юсуфнинг акалари оталарининг подаларини боқиш учун Шакамга кетишган эди. 13Шу вақт Исроил Юсуфга:

– Акаларинг Шакамда мол боқишяпти. Кел, сени уларнинг ёнига юборайин, – деди.

– Хўп бўлади, отажон! – деди Юсуф.

14– Сен бориб акаларинг ва подаларнинг ҳол-аҳволини билиб, менга хабар келтир, – деб отаси уни Ҳебрўн водийсидан жўнатди.

Юсуф Шакамга қараб йўл олди. 15Даштда адашиб қолди. Бир киши Юсуфни кўриб, ундан сўради:

– Нимани излаяпсан?

16– Мен акаларимни излаяпман, улар қаерда мол боқишяпти? Билсанг, менга айт, – деди Юсуф. 17Ҳалиги одам унга:

– Улар бу ердан жўнаб кетишди. Дўтанга борамиз, деб айтганларини эшитган эдим, – деди.

Шунда Юсуф акаларининг кетидан бориб, уларни Дўтанда топди. 18Юсуф ҳали яқинлашмасданоқ, акалари кўриб, Юсуфни ўлдиришга қасд қилдилар. 19Бир-бировига:

– Мана, ўша туш кўрувчи келяпти! 20Келинглар энди, уни ўлдирамиз ва бирон қудуққа ташлаймиз. Сўнгра йиртқич ҳайвон уни еб кетибди, деб айтамиз. Шунда унинг тушлари нима бўларкан, кўрамиз, – дедилар. 21Аммо Рубен Юсуфни уларнинг қўлидан қутқармоқчи бўлиб, укаларига:

– Унинг жонига қасд қилмайлик. 22Қон тўкманглар, уни мана шу яқиндаги чўл қудуғига ташласаларинг бўлди, фақат унинг жонига қасд қилманглар! – деди. Чунки у Юсуфни укалари қўлидан қутқариб, отаси олдига қайтариш ниятида эди.

23Юсуф акалари ёнига келганда, акалари уни ушлаб, устидаги беқасам тўнни ечиб, 24ўсмирни қудуқнинг ичига ташлаб кетишди. Қудуқ эса қуруқ, ичида сув йўқ эди.

25Улар овқатланиб ўтириб, бир қарашган эди, Гилъад томондан исмоилийлар карвони келаётганини кўришди. Уларнинг туяларига хушбўй смолалар ва тутатқилар ҳамда мумиё ортилган, Мисрга қараб йўл босаётган эдилар. 26Яҳудо биродарларига:

– Укамизнинг қонини тўкиб буни яширишдан нима фойда бор? 27Келинглар, яхшиси уни исмоилийларга сотамиз, қўлимизни унинг қони билан булғамаймиз. У бизнинг укамиз, ўз суягимиз, ахир, – деди.

Яҳудо ака-укаларини кўндирди.

28Шу пайт Мидёндан савдогарлар карвони ўтаётган эди. Улар Юсуфни қудуқдан тортиб чиқардилар ва йигирма кумуш тангага исмоилийларга сотдилар. Улар эса Юсуфни Мисрга олиб кетдилар.

29Рубен ўша қудуқ бошига қайтиб бориб, қарасаки, Юсуф қудуқ ичида йўқ! У чопонини йиртиб ташлади-да, 30укалари ёнига қайтиб бориб уларга:

– Бола йўқ, энди мен қаерга бош урай? – деди.

31Шунда ака-укалар Юсуфнинг беқасам тўнини олиб, бир такани сўйиб, тўнни така қонига ботирдилар. 32Сўнг тўнни оталари олдига юбориб: «Биз буни топдик. Танинг-чи, бу ўғлингизнинг чопоними, ёки у эмасми?» – деб сўратдилар.

33Ёқуб чопонни таниб:

– Ўғлимнинг чопони-да, уни йиртқич ҳайвон еган. Юсуф бурда-бурда бўлган, шекилли, – деди. 34Ва кийимини йиртиб, белига жул ўраб, ўғли учун анча вақт мотам тутди. 35Ҳамма ўғил-қизлари унга тасалли бермоқ учун отасини бориб кўрса-да, аммо у овунишни рад қилар,

– Мен мотамли бўлиб ўғлимнинг ёнига, ўликлар диёрига бораман, – дерди. Ўғлининг ҳасратида кўп фарёд чекди.

36Шу орада мидёнликлар Юсуфни Мисрга олиб бориб, Фиръавннинг саройи маъмури ва соқчилар бошлиғи – Пўтифарга сотган эдилар.


#### 38–БОБ


Яҳудо ва Тамара


1Ўша вақтда Яҳудо ўз ака-укаларидан айрилиб жўнади. У йўл юриб, Адуллам шаҳрида Ҳиро отли бойнинг ёнида жойлашди. 2Яҳудо у ерда Шуо исмли канъонлик бир одамнинг қизини кўриб қолди. Уни хотинликка олиб, бир ёстиққа бош қўйишди. 3Аёл ҳомиладор бўлиб бир ўғил туғди. Эри унинг отини Ғер қўйди. 4У яна ҳомиладор бўлиб бир ўғил туғди, унинг отини Ўнан қўйди. 5У тағин бир ўғил туғиб, унинг отини Шело қўйди. Бу туғилган пайтда Яҳудо Каззоб шаҳрида эди.

6Яҳудо тўнғичи Ғерни Тамара исмли бир қизга уйлантирди. 7Яҳудонинг тўнғичи Ғер Худованд назарида нобоп одам бўлгани учун, Худованд уни ўлдирди. 8Шунда Яҳудо Ўнанга:

– Қайнағалик бурчингни ўтаб, акангнинг хотинини никоҳингга ол, токи акангга зурриёт етиштиргин, – деди.

9Лекин Ўнан бу зурриёт ўзиники бўлмаслигини билиб, акамга зурриёт қолмасин, деб унинг хотини билан қовушган пайтларда уруғини ерга тўкиб юборар эди. 10Унинг бу қилган иши эса Худовандга ёқмади ва Худованд уни ҳам ўлдирди.

11Яҳудо келини Тамарага:

– Ўғлим Шело катта бўлгунга қадар сен отангнинг уйида бева туравергин, – деди. Чунки Яҳудо: «Бу ҳам акалари каби ўлмасин», деб қўрқар эди. Шундай қилиб, Тамара кетди, отасининг уйида яшайверди.

12Анча вақт ўтгандан сўнг Шуонинг қизи, яъни Яҳудонинг хотини ўлиб қолди. Яҳудо бир муддат ўтиб таскин топганидан кейин, ўзи билан дўсти адулламлик Ҳирони олиб, қўйларининг жунини қирқаётганларни кўргани Тимнага боришди. 13Тамаранинг қулоғига: «Мана, қайнотанг қўйларининг жунини қирқиш учун Тимнага бораётир», – деган дарак етиб келди. 14Шунда у бевалик кийимларини ечиб, паранжи ёпиниб, ўзини таниб бўлмайдиган қилди-да, Тимнага борадиган йўлда жойлашган Энойим ерининг кираверишида ўтирди. Тамара: «Шело энди катта бўлган, мени унга хотинликка беришмайди», деган хулосага келган эди.

15Яҳудо Тамаранинг юзи ёпиқ ўтирганини кўриб, фоҳиша деб ўйлади. 16У ўзининг келини эканини билмай, Яҳудо йўлидан аёл томон бурилди-да:

– Рухсат бер, сен билан ётай, – деди.

– Сиз мен билан ётсангиз, менга нима берасиз? – деди аёл. 17Яҳудо:

– Қўтондан сенга бир улоқ бериб юбораман, – деди.

– Юборгунингизгача гаровга бирон нарса берасизми? – деди. 18Яҳудо:

– Гаровга нима берай? – деб сўради.

– Муҳрингизни, унинг ипини ва қўлингиздаги ҳассани беринг, – деди аёл.

Яҳудо у айтган нарсаларни берди ва у билан ётди. Тамара эса ундан ҳомиладор бўлди. 19Тамара уйига қайтиб кетди ва паранжисини ечиб, яна ўзининг бевалик кийимларини кийди.

20Шу орада Яҳудо ўша аёлга гаровга берган нарсаларимни қайтариб олай, деб адулламлик дўсти орқали улоқни юборди. Уни тополмагач, 21дўсти бу жойнинг одамларидан сўради:

– Энойимда йўл чеккасида ўтирган анави фоҳиша қани?

– Бу ерда фоҳиша йўқ эди, – дейишди.

22Дўсти Яҳудонинг ёнига қайтиб келиб:

– Уни тополмадим, у жой одамлари ҳам ўша ерда фоҳиша йўқлигини айтдилар, – деди. 23Яҳудо:

– Мана мен бу улоқни юбордим, лекин сен аёлни топмабсан. Майли ўзига олиб қўйсин, тағин биз уятга қолмайлик, – деди.

24Қарийб уч ой ўтгач, Яҳудога: «Сенинг келининг Тамара зино қилибди, фоҳишалигидан ҳомиладор ҳам бўлибди», – деган хабар етказишди. Яҳудо:

– Уни майдонга чиқариб ёқинглар! – деди.

25Тамарани ташқарига олиб чиқишаётган вақтда, у қайнотасига киши юбориб: «Мен мана бу буюмларнинг эгасидан ҳомиладор бўлганман. Танинг-чи, бу муҳр, бу ип, бу ҳасса кимники экан?» – деган гапни жўнатди.

Яҳудо буюмларни таниб:

26– Мен эмас, у ҳақлидир, чунки мен уни ўғлим Шелога бермадим, – деди. Шундан кейин Тамарага бошқа тегмади. 27Тамарани тўлғоқ тутганида, унинг қорнида эгиз болалар борлиги маълум бўлди. 28Туғаётган вақтда болалардан бири қўлини чиқарди. Доя алвон ип олиб: «Мана бу биринчи бўлиб чиқди!» – деб ипни унинг қўлига боғлади. 29Бола қўлини қайтариб олиши билан унинг биродари чиқди. Шунда доя: «Ҳа, сен қандай ёриб чиқиб олдинг!» – деди. Шунинг учун Яҳудо унинг исмини Парас қўйди. 30Кейин қўлида алвон ип бўлган биродари ҳам чиқди. Унинг отини Зараҳ қўйди.


#### 39–БОБ


Юсуф ва Пўтифарнинг хотини


1Шу орада Юсуфни Мисрга олиб боришган эди. Фиръавн саройининг маъмури ва соқчилар бошлиғи, Мисрнинг беги бўлган Пўтифар Юсуфни у ерга олиб борган исмоилийлардан сотиб олган эди. 2Худованд Юсуф билан эди. У мисрлик хўжайинининг уйида тураркан, омадли киши бўлиб қолди. 3Унинг хўжайини ҳам Худованд Юсуф билан бўлганини англади. Чунки Юсуф қўл урган ҳар қандай ишга Худованд омад берар эди. 4Шундай қилиб, Юсуф хўжайинининг кўнглини топиб, унинг шахсий ходими бўлиб қолди. Бек Юсуфни ўз хонадони устидан гумашта қилиб тайинлаб, бор-будини унинг ихтиёрига топширди. 5Мисрликнинг хонадони ва бутун мол-мулки устидан Юсуф гумашта қилиб тайинланган вақтдан эътиборан Худованд Юсуф туфайли у хонадонни баракали қилди, уйда ва даштдаги ҳамма нарсасида Худованднинг баракати намоён эди. 6Бек ўзининг бор-йўғини Юсуфнинг қарамоғига топшириб, энди ўз томоғидан бошқа ҳеч нарса ҳақида қайғурмас эди.

Юсуф қадди-қомати келишган, жуда чиройли йигит эди. 7Орадан бир муддат ўтгач, бекнинг хотини Юсуфга кўзини тикадиган бўлди. У Юсуфга:

– Мен билан ёт! – деб айтар эди. 8Аммо Юсуф рад этиб, хўжайинининг хотинига:

– Мана, хўжайиним мен унинг хонадонида қиладиган ҳеч бир ишимга аралашмайди, ўзининг бор-будини менинг ихтиёримга топширган. 9Бу хонадонда мендан катта одам йўқ. Хўжайин мендан ҳеч нарсани аямай, биргина сени бермаган. Сен унинг хотинисан-ку. Мен қандай қилиб бундай қабиҳликка бориб, Худога қарши гуноҳ қиламан? – деди.

10Бека кундан-кун зўрласа-да, Юсуф у билан ётишга ёки ҳатто ўтиришга ҳам кўнмас эди.

11Кунларнинг бирида Юсуф ўз ишини қилиш учун уйга кирди. Уй хизматчиларидан ҳеч ким йўқ эди. 12Бека Юсуфнинг жомасини ушлаб:

– Мен билан ёт! – деди. Аммо Юсуф жомасини аёлнинг қўлида қолдириб, ташқарига қочиб кетди. 13У қочиб кетгандан кейин, бека жомани қўлида ушлаганча 14уй хизматчиларини чақирди ва уларга:

– Қаранглар олиб келган одамни! Энди бу иброний бизлар билан шўхлик қилишга ҳам интилади-да! Мана ҳозир у келиб, мен билан ётмоқчи бўлди. Аммо мен баланд овоз билан қичқириб юбордим. 15У фарёд кўтарганимни эшитгач, ўз жомасини ёнимда қолдириб ташқарига қочиб кетди, – деди.

16Бека Юсуфнинг жомасини ёнида олиб қўйди. Бек уйига қайтиб келгач, 17унга арз қилишга тушди:

– Бизларга сиз келтирган шу иброний қул мен билан шўхлик қилмоқчи бўлиб ёнимга келди. 18Овозимни баланд қилиб, қичқиришим билан у жомасини ёнимда қолдириб, ташқарига қочиб кетди, – деди.

19Юсуфнинг хўжайини эса хотинининг: «Юсуф менга не-не ишларни қилмади!» – деган нолишини эшитиб, жаҳли чиқди. 20У Юсуфни ушлаб, подшоҳнинг махсус зиндонидаги қамоқхонага қаматиб қўйди.

Шундай қилиб, Юсуф зиндонда ётар эди. 21Лекин Худованд Юсуф билан бўлиб, унга эҳсон қилар эди. Юсуф зиндон бошлиғининг кўнглини топди. 22Зиндон бошлиғи қамоқдаги бутун маҳбусларни Юсуфнинг қарамоғига берди, у ердаги ҳамма ишларни Юсуф идора қилар эди. 23Зиндон бошлиғи энди Юсуфнинг назорати остидаги ҳеч бир ишга аралашмас эди. Чунки Худованд Юсуф билан бўлиб, у қилган ҳамма ишга омад берар эди.


#### 40–БОБ


Қамоқда Юсуфнинг туш таъбирлаши


1Бу ҳодисалардан сўнг Миср подшоҳининг соқийси ва новвойи ўз жаноблари – Фиръавнга қарши гуноҳ қилдилар. 2Ўзининг бош соқийси ва бош новвойи бўлган бу иккала маъмуридан Фиръавн аччиқланиб, 3уларни қаматиб қўйди. Улар ётган қамоқхона соқчилар бошлиғининг назорати остида бўлиб, у ерда Юсуф ҳам маҳбус эди. 4Соқчиларнинг бошлиғи Юсуфни буларга малай қилиб қўйди. Шундай қилиб, Юсуф уларга хизмат қилар эди.

5Миср подшоҳининг соқийси билан новвойи бир муддат қамоқда ётганларидан кейин, бир кечанинг ўзида иккаласи бирдан туш кўришди. Ҳар бир тушнинг ўзига хос маъноси бор эди. 6Саҳар туриб, Юсуф уларнинг ёнига келди, ҳар икковининг кўнгли хуфтон эканини кўрди. 7Юсуф ўзи билан бир қаторда хўжайини – Фиръавннинг уйида асир бўлган бу маъмурлардан:

– Нима учун бугун юзларингиз ғамгин? – деб сўради. 8Улар:

– Биз туш кўрдик, аммо тушни таъбир қиладиган кишини тополмадик, – дейишди. Юсуф уларга:

– Тушнинг таъбирлари Худодан эмасми? Менга тушунтириб беринглар-чи, – деди.

9Шунда бош соқий тушини Юсуфга ҳикоя қилди:

– Мен тушимда олдимда бир ток кўрдим. 10Токда учта новда бор экан. Новдалар ўсиб, гуллаб, шингил-шингил узумлар пишди. 11Менинг қўлимда Фиръавннинг косаси бор экан. Мен узумларни олиб сиқдим ва Фиръавннинг косасига қуйиб, косани унинг қўлига бердим, – деди.

12Юсуф унга:

– Тушнинг таъбири шу: уч новда – уч кун. 13Мана уч кундан кейин Фиръавн сенинг бошингни юксалтириб, аввалги мансабингга қайтаради. Худди унга соқийлик қилган вақтда қилганингдай, аввалги тартиб бўйича яна Фиръавннинг косасини унинг қўлига берасан. 14У сенга ҳиммат қилганидан сўнг, мени ҳам эслаб тургин. Марҳамат қилиб Фиръавн ҳузурида мени ёдингга келтир ва мени бу қамоқхонадан чиқариб олишга тиришгин. 15Мени ибронийларнинг еридан ўғирлаб кетишгани етмагандек, энди бу ерда ҳам бирон-бир жиноят қилмай, бу чуқурга тиқиб қўйилдим, – деди.

16Бош новвой эса Юсуф бояги тушни яхшиликка йўйганини кўргач:

– Мен ҳам туш кўрдим, – деди. – Бошим устида учта саватда кулча бор экан. 17Энг устки саватда новвойлар Фиръавн учун махсус тайёрлаган ҳар хил таомлар бор экан. Лекин қушлар келиб, бошим устидаги саватдан уларни чўқиб кетди.

18Юсуф жавоб берди:

– Тушнинг таъбири шу: уч сават – уч кун. 19Мана шу уч кундан кейин Фиръавн бошингни танангдан жудо қилиб, сени дорга остиради, қушлар келиб этингни танангдан чўқиб кетади, – деди.

20Орадан уч кун ўтиб, Фиръавн ўзининг туғилган кунини нишонлаш муносабати билан бутун мулозимлари учун зиёфат қилди. Мулозимларидан ўзининг бош соқийси билан бош новвойини ҳам ўртага чиқарди. 21Бош соқийни ўз мансабига қайтарди ва у яна косани Фиръавн қўлига берди. 22Лекин бош новвойни эса, Юсуф таъбир қилганидек, дорга остирди.

23Шундан сўнг бош соқий Юсуфни бошқа эсламади, уни унутиб юборди.


#### 41–БОБ


Фиръавннинг кўрган тушлари


1Орадан икки йил ўтгач, Фиръавн туш кўриб қолди. Тушида у Нил дарёси бўйида турган экан. 2Дарёдан кўримли, семиз етти бош сигир чиқиб, қиёқзорда ўтлаб юришар экан. 3Уларнинг кетидан дарёдан кўримсиз, ориқ етти бош сигир чиқиб, дарё бўйидаги сигирлар ёнида турибди. 4Кўримсиз, ориқ сигирлар кўримли, семиз етти сигирни еб юборибди.

Шундан кейин Фиръавн уйғонди. 5У яна уйқуга кетиб, иккинчи марта туш кўрди. Тушида битта пояда еттита яхши ва тўлиқ бошоқ чиқибди. 6Уларнинг кетидан чўл шамоли қовжиратган ориққина етти бошоқ ўсиб чиқибди. 7Бу ориқ бошоқлар семиз ва тўлиқ етти бошоқни ютиб юборибди. Шундан сўнг Фиръавн уйғониб, туш кўрганини билди.

8Саҳар пайтида Фиръавннинг кўнгли жуда ғаш эди. У киши юбориб, Мисрнинг барча сеҳргарлари ва донишмандларини чақиртирди. Фиръавн уларга тушларини ҳикоят қилди, аммо унга таъбир қилиб берадиган бирон киши топилмади.

9Шунда Фиръавннинг бош соқийси сўз олиб унга деди:

– Мен бугун гуноҳларимни эслатишга мажбурман. 10Фиръавн жаноби олийларининг бандаларига ғазаблари келиб, мени ва бош новвойни соқчилар бошлиғининг қамоқхонасига топширган эдилар. 11Бир кечанинг ўзида мен ва жўрам бирдан туш кўриб қолдик, ҳар биримизнинг тушимиз эса ўзига хос таъбирни талаб қилар эди. 12У ерда бизлар билан соқчилар бошлиғига хизмат қилиб юрган бир иброний йигит бор эди. Биз тушларимизни унга сўзлаб бердик, у бизга таъбир қилиб берди, тушларимизни алоҳида-алоҳида шарҳлаб берди. 13Хулласи калом, у қандай таъбир этган бўлса, худди шундай бўлди. Мен ўз мансабимга қайтарилдим, жўрам эса осилди.


Юсуф Фиръавннинг тушларини таъбирлаши


14Буни эшитибоқ, Фиръавн Юсуфни олиб келиш учун кишилар юборди. Улар шошиб-пишиб Юсуфни зиндондан чиқаришди, сочини олиб, кийимини алмаштиришди. Юсуф Фиръавннинг ҳузурига келди. 15Фиръавн унга:

– Мен туш кўрдим, лекин уни таъбир қиладиган киши йўқ. Эшитишимча, сенинг тушни таъбир қилишга фаҳминг етар экан, – деди. 16Юсуф Фиръавнга:

– Бу мендан эмас; лекин Худо Фиръавнга хайрли башорат қилган бўлса керак, – деб жавоб берди. 17Фиръавн Юсуфга:

– Мен тушимда Нил бўйида турган эканман. 18Шунда дарёдан семиз ва гўзал етти бош сигир чиқиб, қиёқзорда ўтлаб юришар экан. 19Уларнинг кетидан кўриниши ёмон, бадбашара, жуда ориқ бошқа етти бош сигир чиқди. Мен бутун Миср ерида шунчалик ёмон сигирни кўрмаган эдим. 20Ёмон, ориқ сигирлар эса аввалги етти семиз сигирни еб юборди. 21Семиз сигирлар уларнинг қорнига кирган бўлса-да, қорнида борлиги билинмас эди. Уларнинг кўриниши аввалгидек ёмон эди. Шундан сўнг мен уйғониб кетдим.

22Кейинги тушимда мен битта пояда ўсиб чиққан еттита тўлиқ ва яхши бошоқни кўрдим. 23Уларнинг кетидан ингичка, чўл шамолидан қовжираган, қуруқ еттита бошоқ ўсиб чиқди. 24Ингичка бошоқлар эса еттита тўлиқ бошоқни ютиб юборди. Шунда мен буни сеҳргарларга айтдим, аммо менга шарҳлаб берадиган киши топилмади, – деди.

25Юсуф Фиръавнга деди:

– Фиръавннинг тушлари бир. Худо қилмоқчи бўлган ишини Фиръавнга билдирибди. 26Етти бош яхши сигир – етти йил, еттита яхши бошоқ ҳам – етти йил. Тушларнинг маъноси бир. 27Улардан кейин чиққан етти бош ёмон ва ориқ сигир эса – яна етти йил, шунингдек, ориқ ва чўл шамолидан қовжираган еттита бошоқ ҳам ўша маънода: яъни бу етти қаҳатчилик йилини билдиради.

28Мен шуни демоқчиман: Худо қиладиган ишини Фиръавнга намоён қилибди. 29Бутун Миср мамлакатида етти йил буюк фаровонлик бўлади. 30Ўша даврдан сўнг етти йил қаҳатчилик бош кўтаради. Мисрни хароб қиладиган бу очарчилик оғирлигидан мамлакат кўрган аввалги фаровонлик даври бутунлай эсдан чиқиб кетади. 31Кейин пайдо бўладиган қаҳатчилик шунчалик оғир бўладики, мамлакатда ҳеч фаровонлик бўлмагандай туюлади. 32Туш Фиръавнга икки марта такрор намоён бўлиши эса шундан далолат берадики, бу иш Худо олдида муқаррардир, У буни кечиктирмай амалга оширади.

33Энди Фиръавн жаноби олийлари ақлли ва доно бир одамни сайлаб, уни Миср юрти устидан қўйсинлар, 34токи у олий фармон ила етти фаровонлик йили бадалида Мисрнинг ҳосилидан бешдан бир қисмини ажратиб ундириш учун мамлакат устидан нозирлар тайинласин. 35Бу келадиган яхши йилларда бутун ҳосилни йиғиб ғамлаб қўйишсин, шаҳарларда озиқ-овқат бўлиши учун ғаллани Фиръавннинг омборхоналарига ғарамлаб сақлашсин. 36Мисрнинг бошига келадиган етти йиллик қаҳатчилик даврида мамлакат қирилмаслиги учун, бу озиқ-овқатлар захира бўлади.


Юсуфнинг Мисрда юксалиши


37Бу гап Фиръавн ва унинг бутун амалдорларига маъқул тушди. 38Фиръавн ўз аъёнларига:

– Ўзида Худонинг Руҳи бўлган бундай одамни топиб бўладими? – деди.

39Фиръавн Юсуфга қайрилиб:

– Худо буларнинг ҳаммасини сенга маълум қилган экан. Сендан ақллироқ ва донороқ одам йўқ. 40Сен хонадоним устидан раис бўласан, бутун халқим сенинг амрингга қараб иш тутади. Мен фақат тахтим билангина сендан катта бўламан. 41Мен сени бутун Миср юрти устидан бошлиқ қилиб тайинлайман, – деди-да, 42ўз узугини бармоғидан чиқариб, Юсуфнинг бармоғига тақди. Унга кимхоб тўн кийгизиб, бўйнига олтин занжир тақди. 43Фиръавн Юсуфни ўз ўринбосарининг аравасига миндириб, у боришидан олдин «Таъзим қилинглар!» дея жар солдирди. Шундай қилиб, Юсуф бутун Миср устидан бошлиқ бўлиб қолди.

44Фиръавн Юсуфга:

– Мен, Фиръавн, сенга айтяпман: сен амр бермасдан бутун Миср ерида ҳеч кимса ё қўлини ё оёғини кўтармайди, – деди. 45У Юсуфга Сафнат-Паънаҳ деб исм қўйди ва Ўн шаҳрининг коҳини Пўтиферонинг қизи Ўснатни унга хотинликка олиб берди. Юсуф эса Миср юрти бўйича юксалиб борди. 46Миср подшоҳи – Фиръавннинг ҳузурида турганида Юсуф ўттиз ёшда эди.

Шундай қилиб, Юсуф Фиръавннинг ҳузуридан чиқиб, бутун Миср мамлакатини кезадиган бўлди. 47Етти фаровонлик йили бошланиб, ер мўл-кўл ҳосил берди. 48Бу етти йил ичида Юсуф Мисрнинг бутун озиқ-овқатини йиғиб, шаҳарларда ғамлаб қўйди. Ҳар шаҳарнинг атрофидаги далаларда етишган ғаллани омборларга ғарамлаб қўйди. 49Юсуф денгиз қумидай кўп, беҳисоб кўп ғалла жамғарди. Ғалла миқдори сон-саноқсиз эди.

50Қаҳатчилик даври бошланишидан аввал Ўн шаҳрининг коҳини Пўтиферонинг қизи Ўснат Юсуфга икки ўғил туғиб берди. 51Юсуф: «Худо менга бутун машаққатимни ва бутун отам уйини унуттирди», – дея, тўнғичининг исмини Манаше (яъни Унуттирган) қўйди. 52Иккинчи ўғли туғилганида Юсуф: «Худо ғурбатсаройимда мени самарали қилди», – дея, ўғлининг отини Эфраим (яъни Самарали) қўйди.

53Миср юрти кўрган етти фаровонлик йили тугади. 54Юсуф олдиндан айтган етти қаҳатчилик йили бошланди. Барча ўлкалар очарчиликка йўлиққан бўлса-да, Мисрнинг ҳар бурчагида нон сероб эди. 55Охири Миср халқи ҳам очлик чекиб, Фиръавнга нон деб фарёд қила бошлади. Фиръавн эса бутун Миср аҳолисига: «Юсуфнинг олдига боринглар, у сизларга нима айтса, шуни қилинглар», – деб айтарди.

56Қаҳатчилик энди бутун ер юзини қоплаган эди. Юсуф ҳамма омборларни очиб, мисрликларга ғалла сотарди. Шунга қарамай, Мисрда қаҳатчилик кучайиб борарди. 57Бошқа ҳамма ўлкалардан ҳам Юсуфдан ғалла сотиб олиш учун Мисрга келишарди, чунки бутун ер юзида очарчилик жуда кучайган эди.


#### 42–БОБ


Юсуф акаларининг Мисрга бориши


1Ёқуб Мисрда ғалла борлигини эшитиб, ўғилларига:

– Нима учун сизлар бир-бирингизга қараб турибсизлар? 2Мен Мисрда ғалла борлигини эшитдим. Энди ҳаммамиз бу ерда очликдан ўлмайлик-да, сизлар у ерга бориб, бизга ғалла сотиб олиб келинглар, – деди.

3Шундан кейин Юсуфнинг ўнта акаси ғалла сотиб олиш учун Миср томон жўнадилар. 4Юсуфнинг укаси Беняминни эса Ёқуб акалари билан юбормади. «Мабодо у бирон балога йўлиқмасин», – деб қўрқар эди.

5Шундай қилиб, Мисрга ғалла сотиб олгани борганлар орасида Исроил ўғиллари ҳам бор эди, чунки Канъон ўлкасида ҳам қаҳатчилик ҳукм сурар эди. 6Мисрнинг ҳокими бўлган Юсуф эса бошқа ўлкалардан келаётганларга ҳам ғалла сотар эди.

Шу орада Юсуфнинг акалари келиб қолишди. Юзлари ерга теккудек эгилиб, унга таъзим қилишди. 7Юсуф эса акаларини кўриб, уларни таниди, лекин танимасликка олди. Уларга:

– Қаердан келдиларинг? – деб қаттиқ гапирди.

– Биз Канъон еридан озиқ-овқат сотиб олгани келдик, – деди улар.

8Юсуф акаларини таниган бўлса-да, акалари уни танимадилар. 9Юсуф улар ҳақида кўрган тушларини эслаб, уларга:

– Сизлар жосуссизлар! Бу мамлакатнинг камчиликларини билиб олиш учун келгансизлар-да! – деди. 10Лекин улар Юсуфга:

– Йўқ, жаноби олийлари, бандаларингиз озиқ-овқат сотиб олгани келганлар. 11Биз ҳаммамиз бир одамнинг фарзандларимиз. Сизнинг бандаларингиз тўғри одамлар, жосус эмаслар, – дейишди. 12Юсуф уларга:

– Йўқ, сизлар бу мамлакатнинг камчиликларини билиб олиш учун келгансизлар, – деди яна. 13Улар:

– Биз, бандаларингиз, ўн икки оға-инимиз. Бизлар Канъон юртидаги битта одамнинг фарзандларимиз. Кичиги ҳозир отамизнинг ёнида, бошқа бири эса ғойиб бўлган, – дейишди. 14Юсуф уларга:

– Ана, худди айтганимдай, сизлар жосусдан бошқа нарса эмассизлар. 15Сизлар энди синовдан ўтасизлар: Фиръавннинг жони ҳақи қасам ичаманки, агар кенжа укангиз бу ерга келмаса, сизлар бу ердан чиқмайсизлар. 16Ўзингиздан бирортангиз бориб, укангизни олиб келсин. Сизлар эса қамалиб турасизлар, токи сўзларингиз ҳақиқат ёки ёлғонлиги аниқ-равшан юзага чиқсин. Бўлмаса, Фиръавннинг жони ҳақи қасам ичаманки, сизлар жосус деб ҳисобланасизлар, – деди.

17Юсуф ака-укаларни уч кунгача қаматиб қўйди. 18Учинчи куни уларни чақиртириб:

– Мен Худодан қўрқаман. Агар сизлар шу шартимни бажо келтирсаларинг, тирик қоласизлар. 19Агар тўғри одамлар бўлсаларинг, унда биродарингиздан бири сиз қамалган уйда қамоқда турсин, сизлар эса очликдан сулайган хонадонингиз аҳлига ғалла олиб боринглар 20ва укангизни олиб, менинг олдимга қайтиб келинглар. Ўшанда сўзларингиз тўғрилиги билинади ва сизлар ўлмайсизлар, – деди.

Ака-укалар бунга рози бўлишди. 21Ўзаро сўзлашиб:

– Дарҳақиқат бизлар укамизга қарши гуноҳкор бўлдик. У бизга ялиниб-ёлворди, биз унинг жони қийналаётганини писанд қилмадик, унга қулоқ солмадик. Ана шунинг учун бошимизга энди бу кулфат келди, – дейишди. 22Рубен ҳам уларга қўшилиб:

– Болага қарши гуноҳ қилманг, деб мен сизларга айтган эдим-ку. Аммо сизлар қулоқ солмадингизлар. Мана энди биздан унинг қонига қон олинади! – деди.

23Уларнинг гапларини Юсуф тушунишини акалари билмас эди, чунки Юсуф улар билан таржимон орқали гаплашар эди. 24Юсуф шу онда улардан айрилиб ташқарига чиқди-ю, йиғлаб юборди. Яна ўзига келиб, уларнинг ёнига қайтиб келди ва ораларидан Шимъўнни чиқариб олиб, акаларининг кўз олдида уни боғлатиб қўйди.


Юсуф акаларининг Канъонга қайтиши


25Юсуф амр бериб, уларнинг қоплари ғаллага тўлдирилсин, ҳар бирининг пули ўз қопига қайтариб солинсин, уларга йўл учун овқат берилсин, деб буюрди. Айтилганлар бажарилди. 26Биродарлар сотиб олган дон-дунларини эшакларига ортиб, у ердан жўнаб кетишди.

27Бир манзилга тушганларидан кейин, улардан бири эшагига ем бергани қопини очди-ю, ўз кумуш пулини кўриб қолди. Пул хуржун оғзида ётган экан. 28У биродарларига:

– Менга пулимни қайтаришибди-ку, мана, ўз хуржунимда экан! – деди. Шунда уларнинг юраклари қинидан чиққудай бўлди. Қалтираб бир-бирларига:

– Худо бизга қилаётган бу иш ўзи нимаси? – дердилар.

29Охири Канъон юртига, оталари Ёқуб олдига қайтиб келдилар. Улар билан юз берган ҳамма воқеаларни оталарига ҳикоя қилиб бердилар:

30– Мисрни бошқарувчи зоти олий биз билан терс гаплашди, бизни жосуслар гумон қилди. 31Биз унга: Тўғри одамлармиз, жосус эмасмиз, дедик. 32Биз ягона отамизнинг ўн икки ўғлимиз, укамизнинг бири ғойиб бўлган, кичиги эса ҳозир Канъон юртида, отамизнинг ёнида, дедик. 33Мамлакатни бошқарувчи зоти олий эса бизга: “Сизлар тўғри одамлар эканингизни мен шундан биламан: биродарингиздан бирини менинг ёнимда қолдиринглар, сизлар эса очликдан сулайган хонадонингиз аҳлига ғаллани олиб бориб, 34укангизни олиб, менинг олдимга қайтиб келинглар. Ўшандагина сизлар жосус эмас, балки тўғри одамлар эканингизни биламан. Биродарингизни сизларга қайтариб бераман ва бу мамлакатда олди-сотди қиласизлар”, – деди.

35Шу маҳал ака-укалар ўз қопларини бўшатишди, ҳар бирининг кумуш тугуни ҳам қопида эди. Улар ва оталари Ёқуб кумуш тугунларини кўриб, қўрқиб кетишди. 36Оталари уларга:

– Сизлар мени фарзандларимдан маҳрум қилдингизлар: Юсуф йўқ, Шимъўн йўқ, Беняминни ҳам олиб кетмоқчисизлар. Менинг бошимга не-не офатлар келди! – деди. 37Рубен отасига:

– Беняминни менга ишониб топширинг. Агар уни сизга қайтармасам, менинг икки ўғлимни ўлдиринг. Мен уни сизга соғ-саломат қайтариб келаман, – деди. 38Лекин Ёқуб:

– Менинг ўғлим сизлар билан бормайди. Чунки унинг акаси ўлди ва ёлғиз у қолди. Яна мабодо сизлар бораётган йўлда у бирон балога йўлиқмасин, оқ сочимни алам билан гўрга олиб борманглар, – деди.


#### 43–БОБ


Беняминни Мисрга олиб бориш


1Мамлакатда қаҳатчилик кучайиб борар эди. 2Мисрдан келтирган ғаллани еб тугатганларидан кейин, Ёқуб ўз ўғилларига:

– Яна бориб бизга бир оз озиқ-овқат сотиб олиб келинглар, – деди. 3Яҳудо унга жавоб берди:

– Ўша зоти олий бизга қатъиян таъкидлаб: “Агар укангиз сизлар билан келмаса, менинг юзимни кўрмайсизлар”, деб айтган эди. 4Агар сиз укамизни биз билан юборсангиз, у ерга бориб сизга озиқ-овқат сотиб олиб келамиз. 5Агар юбормасангиз, биз бормаймиз. У зот: “Укангиз сизлар билан келмаса, менинг юзимни кўрмайсизлар”, деб айтиб қўйди бизга.

6Исроил:

– Нима учун сизлар у зотга яна укангиз борлигини билдириб, менинг бошимга бало бўлдингизлар? – деди. 7Улар:

– У зоти олий ўзимизни ва туғишганларимизни сўроқ қилиб турди-да. “Ҳали ҳам отангиз тирикми? Бошқа биродарингиз борми?” деб сўраганида, биз унга тўғри жавоб бердик. “Укангизни келтиринглар”, деб айтишини биз қаердан билибмиз? – дейишди. 8Яҳудо ҳам отаси Исроилга:

– Болани мен билан юборинг. Биз жўнаб кета қолайлик ва сиз ҳам, биз билан болаларимиз ҳам тирик қолайлик, очликдан ўлмайлик. 9Мен ўзим бола учун кафил бўламан, уни менинг қўлимдан оласиз. Агар уни сизга соғ-саломат қайтариб бермасам, унда мен умрбод сизнинг лаънатингизга қолай. 10Агар биз бундай хаёлга бормаганимизда, ҳозиргача икки марта бориб келган бўлар эдик, – деди.

11Исроил ўз ўғилларига деди:

– Ундай бўлса, мана қиладиган ишингизни билиб олинглар: сизлар бу ернинг аъло ноз-неъматларидан олиб идишларингизга солинглар. Ўша зоти олийга бир оз мумиё, бир оз асал, атирлар, хушбўй тутатқилар, писта ва бодом совға қилиб олиб боринглар. 12Ўзларингиз билан икки баравар кумуш пул олиб, хуржунларингизга солиб қўйилган пулларни ҳам қайтариб беринглар. Ҳар ҳолда қандайдир бир янглишлик юз бергандир. 13Хўп, энди укангизни олиб кета қолинглар, у зоти олийнинг олдига қайтиб боринглар. 14У Бенямин ва бошқа биродарингизни ҳам сиз билан қайтариб юбориши учун унинг ҳузурида Қодир Оллоҳ сизларга марҳамат айласин. Мен агар фарзандларимдан маҳрум бўладиган бўлсам, майли, маҳрум бўлай.


Юсуфнинг ака-укалари билан иккинчи кўришуви


15Ака-укалар совға-саломларни уловларга ортиб, ўзлари билан икки баравар пулни ҳамда Беняминни олиб йўлга тушдилар. Мисрга етиб бориб, Юсуфнинг ҳузурида ҳозир бўлдилар. 16Юсуф Беняминни биродарлари билан бирга кўргач, ўзининг уй бошқарувчисига:

– Бу одамларни уйга олиб бор ва ҳайвон сўйиб таом тайёрла. Улар пешин пайтида мен билан овқат ейдилар, – деди.

17У эса Юсуфнинг айтганини қилиб, ака-укаларни Юсуфнинг уйига олиб борди. 18Улар Юсуфнинг уйига олиб борилаётганларини билгач, қўрқиб кетишди. Ўзларича: «Мана, бундан олдин хуржунларимизга қайтариб солиб қўйилган пул учун бизни олиб боришяпти. Ҳозир устимизга ҳамла қилишади, бизни қул қилиб, эшакларимизни эса олиб кетишади», – дедилар.

19Ҳовлига кираётганда, улар Юсуфнинг уй бошқарувчисига бош уриб:

20– Тингланг, эй жаноб, биз бундан олдин ҳам ғалла сотиб олиш учун бу ерга келган эдик. 21Жўнаётганимизда бир манзилга тушиб хуржунларимизни очсак, ҳар биримизнинг кумуш ақчамиз ҳеч камаймай хуржунларимизда турган экан. Энди биз буни қайтариб бергани келдик. 22Бунинг устига биз озиқ-овқат сотиб олиш учун яна бошқа пул келтирдик. Бошда ким пулни хуржунларимизга солиб қўйган, биз билмаймиз, – дейишди. 23Уй бошқарувчи:

– Хотиржам бўлинглар, қўрқманглар. Сизларнинг Худойингиз, отангизнинг Худоси хуржунларингизга хазина қўйиб кетибди. Мен сизлардан ўз ҳақимни олдим, холос, – деди. Шу билан Шимъўнни уларнинг олдига чиқарди.

24Уй бошқарувчи ака-укаларни Юсуфнинг уйига келтирди ва уларга оёқларини ювгани сув берди, эшакларига ем берди. 25Пешинда Юсуф билан бирга овқатланишларини эшитишиб, у келгунча совға-саломни тайёр қилиб қўйишди. 26Юсуф уйга келгач, улар ўзлари билан олиб келган совғаларни уйга киргизишди ва Юсуфнинг олдида ергача энкайиб таъзим қилишди. 27Юсуф улардан ҳол-аҳвол сўраб:

– Ўша сизлар айтган қари отангиз саломатми, ҳануз ҳаётми? – деди.

28– Бандангиз отамиз саломат, ҳануз ҳаётдир, – деб бош эгиб таъзим қилишди. 29Юсуф кўзларини ўз онасининг ўғли, укаси Беняминга тикиб:

– Менга айтган кенжа укангиз буми? – деди. Ва бир оздан сўнг:

– Эй ўғлим, Худо сенга марҳамат айласин! – деди-ю, 30шитоб билан чиқиб кетди. Чунки укасига нисбатан меҳри қайнаб, йиғлагиси келган эди. У ўз ётоғига кириб, у ерда йиғлаб юборди. 31Юзини ювиб, яна ташқарига чиққанидан кейин, ўзига ҳоким бўлиб:

– Таом қўйилсин! – деб амр берди.

32Юсуфга алоҳида, ака-укаларига алоҳида ҳамда у билан овқатланаётган мисрликларга алоҳида қўйдилар. Чунки мисрликлар ибронийлар билан бирга овқат ейиши мумкин эмас, бу улар учун макруҳ ҳисобланади. 33Юсуф ўз қаршисида ҳамма ака-укаларини тўнғичидан кенжасигача ёш тартиби бўйича ўтқазди. Улар эса бир-бирига таажжуб билан қараб туришарди. 34Юсуфнинг дастурхонидан уларга овқат беришар экан, Беняминнинг ҳиссасини акаларига қараганда беш карра кўп қилиб беришарди. Шундай қилиб, ака-укалар Юсуф билан еб-ичиб, айш сурар эдилар.


#### 44–БОБ


Адаштирилган кумуш жом


1Юсуф ўзининг уй бошқарувчисига амр этиб:

– Бу одамларнинг хуржунларини ўзлари кўтара олгунча озиқ-овқат билан тўлдир, ҳар бирининг пулини ҳам ўз хуржуни ичига қайтариб сол. 2Ўша кенжанинг хуржунига эса ғаллага берган пули билан менинг хусусий кумуш жомимни солиб қўй, – деди. Уй бошқарувчи Юсуф айтгандек қилди.

3Эртасига тонг ёришган пайтда оға-иниларни эшаклари билан жўнатиб юборишди. 4Улар шаҳардан чиқиб, унча узоққа бормаган ҳам эдиларки, Юсуф ўзининг уй бошқарувчисига шундай буюрди:

– Қани, у одамларнинг кетидан қув. Уларга етиб олгач, шундай деб айтасан: “Нима учун сизлар яхшиликка ёмонлик қайтардингизлар? 5Мана бу жом – хўжайиним ичимлик ичадиган жомнинг ўзи-ку! Хўжайиним унга қараб каромат қилади. Сизларнинг бу қилган ишингиз жуда ёмон иш”.

6Уй бошқарувчи оға-иниларга етиб олиб, худди шу гапни уларга айтди. 7Оға-инилар унга:

– Нима учун жанобимиз бундай деяптилар? Бандаларингиз бундай ярамас ишни асло қилмайдилар. 8Мана, бундан аввал биз хуржунларимиздан топган кумуш пулни Канъон еридан олиб келиб, сизга қайтариб бердик, яна қандай қилиб биз хўжайинингизнинг уйидан кумуш ёки олтинни ўғирлар эканмиз? 9Бандаларингиздан кимнинг ёнидан жом топилса, у ўлсин ва ҳаммамиз ҳам жанобимизга қул бўлайлик, – дейишди. 10Уй бошқарувчи:

– Майли, айтганингиздек бўлсин. Жом кимнинг ёнидан топилса, у менга қул бўлади, қолганларингиз эса айбсиз бўлиб чиқасизлар, – деди.

11Уларнинг ҳар бири шоша-пиша ўз хуржунини ерга тушириб очишди. 12Уй бошқарувчи эса каттасининг ҳам, кичигининг ҳам ашёларини тинтиб чиқиб, жомни Беняминнинг хуржунидан топди. 13Шунда улар кийимларини йиртиб, юкини эшагига ортиб, шаҳарга қайтиб боришди. 14Яҳудо билан укалари Юсуфнинг уйига кириб келишди. У ҳануз шу ерда эди. Унинг олдида ерга йиқилишди. 15Юсуф уларга:

– Бу қилган ишингиз нимаси? Ёки мендек одам каромат қила олишини билмас эдингизларми? – деди. 16Яҳудо:

– Биз жанобимизга нима ҳам дердик? Нима деб ўзимизни оқлаймиз? Мана Худонинг Ўзи бандаларингизнинг гуноҳини фош қилибди-ку. Майли, биз жанобимизга қул бўламиз, жом топилган одам ҳам, бошқаларимиз ҳам сизга қул бўламиз, – деди. 17Юсуф:

– Асло, мен бундай қилмайман. Фақат кимдан жом топилган бўлса, ўша менга қул бўлади, қолганларингиз эса эсон-омон оталарингиз олдига борасизлар, – деди.

18Шунда Яҳудо Юсуфга яқинроқ келиб деди:

– Жаноби олийлари ижозат берсалар, бандангиз жанобимнинг қулоқларига бир оғиз сўз айтса. Жанобимнинг ўзи Фиръавн ўрнида бўлсалар-да, мендан ғазабланмасинлар. 19Жанобимиз ўз бандаларидан отамиз ёки биродаримиз борлиги ҳақида сўраганларида, 20биз жанобимизга: Бизларнинг қари отамиз бор, унинг қариликда кўрган кенжа ўғли ҳам бор, дедик. Унинг биродари ўлгач, онасига ёлғиз у қолди ва отамиз ҳам уни кўп севади, дедик. 21Шунда сиз бандаларингизга: «Уни менга келтиринглар, токи мен унга бир назар солайин», – деб айтдингиз. 22Лекин биз жанобимизга: Бола отасини қолдириб келолмайди. Агар отаси ундан жудо бўлиб қолса, ўлиб қолади, дедик. 23Аммо сиз бандаларингизга: «Агар кенжа укангиз сизлар билан келмаса, юзимни бошқа кўролмайсизлар», – деб айтдингиз. 24Биз бандангиз, отамизнинг ёнига қайтиб борганимизда, жанобимизнинг сўзларини унга айтиб бердик. 25Отамиз: «Яна бориб бизга бир оз озиқ-овқат сотиб олинглар», – деганларида, 26биз: Боролмаймиз, агар кенжа укамиз бизлар билан бормаса, у жаноби олийларнинг юзини кўролмаймиз, дедик. 27Шунда бандангиз, отамиз бизга: «Биласизларки, хотиним Роҳила менга икки ўғил туғиб берди холос. 28Бири менинг олдимдан чиқиб кетди. Мен: йиртқич ҳайвон уни ебди, дедим ва ҳозиргача ҳам уни топмадим. 29Бунисини ҳам менинг кўз олдимдан олиб кетсангизлар ва у балога йўлиқса, унда сизлар оқ сочимни қайғу билан гўрга олиб борасизлар», – дедилар.

30Энди, агар мен, бандангиз отам ёнига борганимда у билан бир жон, бир тан бўлган шу бола бизлар билан бирга бўлмаса, 31ўғлининг йўқлигини кўриб, у ўлиб қолади, биз, бандаларингиз бандангиз отамизнинг оқ сочини алам билан гўрга олиб борган бўлармиз. 32Чунки мен, бандангиз бу бола учун кафил бўлиб, отамга: Агар уни сизга қайтариб олиб келмасам, умрбод сизнинг лаънатингизга қолай, – деган эдим. 33Энди майли, мен, бандангиз бу бола ўрнига жанобларига қул бўлиб қолайин, бола эса акалари билан бирга бора қолсин. 34Чунки мен агар болани ўзим билан олиб бормасам, қандай қилиб отамнинг юзига қарайман? Мен отамни кулфатга дучор қилиб қўяман-ку!


#### 45–БОБ


Юсуф ўзини биродарларига танитгани


1Шунда Юсуф ҳузурида турганларнинг олдида ўзини бошқа тута олмай:

– Ҳаммани ҳузуримдан чиқаринглар! – деб хитоб қилди. Шундай қилиб, Юсуф ўзини биродарларига танитган вақтда унинг ҳузурида ҳеч ким қолмаган эди. 2У овози борича йиғлади. Мисрликлар уни эшитишди ва овоза Фиръавн саройигача етиб борди.

3Юсуф ўз биродарларига:

– Мен Юсуфман! Отам ҳали ҳам тирикми? – деди. Лекин биродарлари унинг қаршисида гангиб қолиб, нима деярини билмас эдилар. 4Юсуф яна биродарларига:

– Менга яқинроқ келинглар-чи! – деди. Улар яқинроқ келишди. Юсуф сўзини давом эттирди:

– Сизлар Мисрга сотган биродарингиз Юсуф – мен ўзим бўламан! 5Энди ғам чекманглар, мени бу ерга сотганингиздан пушаймон ҳам бўлманглар. Чунки Худо жон сақлашим учун мени сизлардан олдин бу ерга юборди. 6Мамлакат ҳали икки йил қаҳатчилик кўрди, яна беш йил ер ҳайдалмайди, ўрим-йиғим ҳам бўлмайди. 7Худо катта нажот билан наслингиз ер юзидан қирилиб кетмаслиги учун, сизлар барҳаёт қолишингиз учун сизлардан олдин мени бу ерга юборди. 8Демак, мени бу ерга сизлар юборганингиз йўқ, балки Худо юборди. У мени Фиръавнга ота, унинг бутун хонадонига хўжайин ҳамда бутун Миср устидан ҳоким қилиб қўйди. 9Энди тез отамнинг олдига боринглар, унга шундай денглар: «Ўғлингиз Юсуф бундай деяпти: Худо мени бутун Миср устидан хўжайин қилиб қўйди. Сиз кечикмай менинг олдимга келаверинг. 10Сиз ўғилларингиз, набираларингиз, шунингдек, бутун қорамол ва қўй-эчки подаларингиз, бор-йўғингиз билан менга яқин бўлган Гўшен юртида ўрнашасизлар. 11Сизни бу ерда боқаман, чунки яна беш йил қаҳатчилик давом этади. Бўлмаса сиз хонадонингиз ва молларингиз билан йўқчиликка юз тутасизлар», – деб айтинглар. 12Мана сизлар ҳам, укам Бенямин ҳам ўз кўзларингиз билан кўряпсизларки, сизларга бу гапни айтаётган мен ўзимман. 13Мисрда қозонган бутун шон-шуҳратим ва сизлар кўраётган бошқа ҳамма нарса ҳақида отамга хабар қилинглар. Кечикмай, отамни бу ерга олиб келинглар, – деди.

14Шунда Юсуф укаси Беняминнинг бўйнига осилиб йиғлади. Бенямин ҳам акаси қучоғида йиғлар эди. 15Сўнг Юсуф ҳамма акаларини ўпди ва уларни қучоқлаб йиғлади. Шундан кейин ака-укалари у билан гаплашдилар.

16Юсуфнинг ака-укалари келди, деган хабар Фиръавн саройига етиб борди. Фиръавн ва унинг аъёнлари хурсанд бўлдилар. 17Фиръавн Юсуфга шундай амр қилди: «Биродарларингга айт, улар бундай қилсинлар: уловларига юкларини ортиб, жўнаб Канъон ерига борсинлар. 18Оталарини ва оилаларини олиб, у ердан менинг олдимга қайтиб келсинлар. Мен уларга Мисрнинг аъло ноз-неъматларини бераман, бундаги семиз ернинг ҳосилидан еб тўядилар. 19Мана сен амримни олдинг, уларга худди шундай қилишларини айт. Бола-чақа ва хотинларингиз учун Мисрдан аравалар олиб, отангизни ҳам кўчириб келинглар. 20Қолиб кетган нарсаларингизга ачинманглар, бутун Мисрнинг ноз-неъматлари сизларники бўлади».

21Исроил ўғиллари худди шундай қилдилар. Юсуф Фиръавннинг амрига мувофиқ уларга аравалар берди ва йўл учун керак бўладиган овқат билан таъминлади. 22Уларнинг ҳар бирига бир сидрадан кийим-кечак берди, Беняминга эса уч юз кумуш танга ҳамда беш сидрадан кийим-кечак берди. 23Шунингдек, отасига Мисрнинг ноз-неъматлари ортилган ўн бош ҳанги эшакни ва йўл учун ғалла, нон ва бошқа емишлар ортилган ўн бош урғочи эшакни тортиқ қилиб юборди. 24Юсуф биродарларини кузатиб қўяётганида:

– Йўлда аразлашиб қолманглар! – деб уларни жўнатиб юборди.

25Улар Мисрни қолдириб Канъон ерига, оталари Ёқуб олдига келдилар. 26Улар оталарига:

– Юсуф ҳали ҳам тирик экан, ҳозир у бутун Миср устидан ҳокимдир, – деб хабар беришди. Ёқуб эса қаттиқ ҳаяжонланиб, уларнинг гапига ишонмади. 27Ака-укалар Юсуфнинг айтган ҳамма гапларини оталари Ёқубга гапириб беришди. Уни кўчириб келиш учун Юсуфнинг юборган араваларини кўргандан кейин, Ёқубнинг руҳи тетиклашди.

28– Хайриятки, ўғлим Юсуф ҳануз тирик экан. Мен ўлиб кетмасимдан аввал уни кўрадиган бўлдим, – деди Исроил.


#### 46–БОБ


Исроил ўғилларининг Мисрга кўчиши


1Исроил ўзининг бор-йўғини олиб йўлга равона бўлди. Беър-Шевага етиб келгач, отаси Исҳоқнинг сиғинган Худоси шаънига қурбонликлар сўйди.

2Кечаси Худо ваҳийда Исроилга зоҳир бўлиб унга:

– Ёқуб, Ёқуб! – деди.

– Лаббай! – деди у. 3Худо деди:

– Мен Худоман, отангнинг сиғинган Худосиман. Сен Мисрга боришдан қўрқма, Мен у ерда сени буюк халқ қиламан. 4Мен Ўзим сен билан бирга Мисрга бораман-у, у ердан яна Ўзим сени олиб чиқаман. Юсуфнинг қўлларида кўзинг юмилади.

5Шу гапдан сўнг Ёқуб Беър-Шевадан жўнаб кетди. Исроил ўғиллари оталари Ёқубни, хотинлар билан болаларини Фиръавн юборган араваларда олиб боришди. 6Шундай қилиб, Ёқуб билан унинг бутун зурриёти Канъон ерида қўлга киритган чорваю мол-мулкларини олиб, Мисрга етиб келишди. 7Ёқуб ўзи билан бирга ўғил-қизларини ва набираларини, бутун зурриётини Мисрга олиб келди.

8Мисрга кўчиб кетган Ёқубнинг ўғиллари – Исроил ўғилларининг исмлари қуйидагича:

Ёқубнинг тўнғичи: Рубен. 9Рубеннинг ўғиллари: Ҳанўх, Фаллу, Ҳасрўн ва Кармий. 10Шимъўн ва унинг ўғиллари: Ямуил, Ямин, Ўҳад, Яхин, Сўҳар ва канъонлик хотини унга туғиб берган Шоул. 11Левий ва унинг ўғиллари: Гершўн, Қаҳот ва Мерори. 12Яҳудо ва унинг ўғиллари: Ғер, Ўнан, Шело, Парас ва Зараҳ. Булардан Ғер ва Ўнан Канъон ерида ўлиб кетдилар. Парас эса Ҳасрўн ва Ҳамул исмли ўғиллар кўрди. 13Иссохор ва унинг ўғиллари: Тўло, Фувво, Аюб ва Шимрўн. 14Завулун ва унинг ўғиллари: Сарад, Элўн ва Яҳлаил. 15Месопотамияда бўлганларида, Леа бу ўғил-набираларини ва биргина қизи – Динани Ёқубга туғиб берди. Ёқубнинг Леадан кўрган ўғил-қизлари ва набиралари жами бўлиб ўттиз уч жон эдилар.

16Яна Гад ва унинг ўғиллари: Сифйўн, Ҳаггий, Шуний, Эсбон, Ғерий, Арўдий ва Аръилий. 17Ошер ва унинг ўғиллари: Имно, Ишво, Ишвий ва Бариё ҳамда сингиллари Сераҳ. Бариёнинг ўғиллари: Ҳавер ва Малкиэл. 18Мана булар – Лобоннинг қизи Леага берган чўриси Зилпанинг Ёқубга туғиб берган ўғиллари. Улар жами бўлиб ўн олти жон эдилар.

19Ёқубнинг хотини Роҳиланинг ўғиллари Юсуф ва Бенямин эдилар. 20Миср мамлакатига келгандан сўнг, Ўн шаҳрининг коҳини Пўтиферонинг қизи Ўснат Юсуфга Манаше ва Эфраимни туғиб берди. 21Беняминнинг ўғиллари: Бело, Бакар, Ошбел, Геро, Наъман, Эҳи, Рўш, Муппим, Ҳуппим ва Ард. 22Мана булар – Роҳиланинг Ёқубга туғиб берган ўғиллари. Ҳаммаси бўлиб ўн тўрт жон эдилар.

23Даннинг ўғли: Ҳушим. 24Нафтолининг ўғиллари: Яҳсоил, Гуни, Ясар ва Шиллем. 25Мана булар – Лобоннинг ўз қизи Роҳилага берган чўриси Билҳанинг Ёқубга туғиб берган ўғиллари. Улар ҳаммаси бўлиб етти жон эдилар.

26Ёқуб ўғилларининг хотинларидан бошқа, Ёқубнинг уруғидан чиққан ва у билан бирга Мисрга келган барча жонлар олтмиш олти нафар эдилар. 27Бунинг устига Юсуф Мисрда икки ўғил кўрди. Жами бўлиб Ёқуб хонадонидан Мисрга кўчиб кетган жонлар сони етмиш нафар эди.


Ёқубнинг Юсуф билан учрашуви


28Ёқуб Гўшенга борадиган йўлни билиб олиш учун ўзидан олдин Яҳудони Юсуфнинг қошига юборган эди. Улар Гўшен юртига етиб келганларида, 29Юсуф аравасини қўшиб, отаси Исроилнинг истиқболига чиқиш учун Гўшенга кетди. Улар кўришгач, бир-бирининг бўйнига осилиб, қучоқлашганча узоқ йиғлашдилар. 30Исроил Юсуфга:

– Мана, мен сени тирик кўрдим. Энди дийдорингга тўйиб, бемалол оёғимни узатаман, – деди.

31Юсуф биродарларига ва отасининг хонадони аҳлига хитоб қилди:

– Мен энди бориб Фиръавнга хабар қиламан. Унга: Канъон еридан менинг биродарларим ва отамнинг хонадони олдимга келишди, – дейман. 32– Бу кишилар мол эгасидирлар, чорвадорлик билан шуғулланишади, қўю сигирларини ва барча мол-ҳолларини ҳам бу ерга олиб келишди, – дейман. 33Агарда Фиръавн сизларни чақириб: «Касб-корингиз нима?» – деб сўраб қолса, 34шунда сизлар: «Бандаларингиз чорвадордир, кўҳна авлодлардан бошлаб то ҳозиргача бизлар чорвадорлик билан шуғулланиб келамиз», – деб айтинглар. Ўшанда Гўшен юртида баҳузур яшарсизлар. Чунки мисрликлар назарида ҳар бир чорвадор макруҳдир, – деди.


#### 47–БОБ


Исроил ўғиллари Фиръавн ҳузурида


1Юсуф Фиръавнни хабардор қилгани унинг олдига бориб:

– Менинг отам ва биродарларим ўзларининг қўй-эчки ва қорамол подалари, бор-йўғи билан Канъон еридан келдилар. Мана ҳозир улар Гўшен юртидалар, – деди.

2Шундан кейин биродарларидан бештасини танлаб, уларни Фиръавннинг қошига чиқарди.

3Фиръавн ака-укалардан сўради:

– Касб-корингиз нима?

– Биз, бандаларингиз ота-боболаримиздай қадимдан молбоқар бўлганмиз, – дейишди улар Фиръавнга. 4Ва қўшиб: – Биз бу мамлакатга яшаш учун келдик. Канъон ерида оғир қаҳатчилик, бандаларингизнинг чорваларига ўтлоқ йўқ. Энди ижозат берсангиз, бандаларингиз Гўшен диёрида турсалар, – дейишди.

5Фиръавн Юсуфга қайрилиб:

– Отанг ва биродарларинг сенинг ёнингга келибдилар. 6Мана Миср диёри сенинг ихтиёрингда; отанг ва ака-укаларингни бу диёрнинг энг яхши жойида ўрнаштир. Майли, Гўшен юртида тураверсинлар. Агарда уларнинг орасида уддабуро одамлар борлигини билсанг, уларни менинг чорвам устидан назоратчи қилиб қўй, – деди.

7Шундан сўнг Юсуф отаси Ёқубни чақириб, Фиръавннинг қаршисида турғизди. Ёқуб эса Фиръавнни дуо қилди. 8Фиръавн Ёқубдан:

– Умринг айёми неча йилга борди? – дея сўради. 9Ёқуб:

– Менинг ғарибона умрим айёми юз ўттиз йилга борди-ю, лекин ҳаётим тез ва машаққатли ўтди, ота-боболаримнинг ғариблик йилларига етиб бормади, – деди. 10Ва Фиръавнни тағин дуо қилиб, унинг олдидан чиқиб кетди.

11Шундай қилиб, Юсуф отасини ва ака-укаларини ўз жойларига ўрнаштирди. Фиръавннинг фармони бўйича, Мисрнинг энг яхши жойи бўлган Раъмсес музофотидан уларга мулк берди. 12У ерда Юсуф отасини, биродарларини ҳамда бутун отаси хонадонини уларнинг болалари сонига қараб ризқ-рўз билан таъмин этди.


Юсуф ва Мисрдаги қаҳатчилик


13Ер юзида қаҳатчилик жуда оғирлашиб борар эди. Миср ва Канъон мамлакатларида ҳам одамлар овқат йўқлигидан ҳолдан тойган эдилар. 14Юсуф эса халққа сотаётган ғалла эвазига Мисрнинг ва Канъоннинг ҳамма пулини қўлга киритиб, Фиръавн саройига тўплаб қўярди. 15Ниҳоят Мисрда ҳам, Канъонда ҳам пул қолмагач, барча мисрликлар Юсуфга ёлвориб:

– Бизларга овқат беринг! Мана пулимиз битди, биз сизнинг кўзингиз олдида ўлиб кетсак, бундан нима фойда? – дедилар. 16Юсуф уларга:

– Агар пулингиз битган бўлса, чорваларингизни ҳайдаб келинглар. Мен сизларга чорваларингиз эвазига озиқ-овқат бераман, – деди.

17Шунда улар чорваларини Юсуфнинг олдига ҳайдаб келишди. Юсуф уларнинг от-эшак, қўй-эчки ва қорамоллари эвазига уларга ғалла берди. Ўша йили уларнинг бутун чорваларини сотиб олиб, халқни ризқ-рўз билан таъминлади.

18У йил ўтиб, кейинги йили яна халқ Юсуфнинг ҳузурига келиб:

– Биз тақсиримиздан яширган нарсамиз йўқ, пул тамом бўлди, молларимиз эса тақсиримизнинг ихтиёрида. Мана энди тақсиримизга бериш учун ўз жон-танимиз ва ер-сувимиздан бошқа нарса қолмади. 19Ўзларимиз ҳам, ер-сувимиз ҳам сизнинг кўзингиз олдида ҳалок бўлишидан нима фойда? Сиз ўзимизни ва ер-сувимизни ҳам озиқ-овқат эвазига сотиб олинг. Биз ер-сувимиз билан Фиръавнга қул бўламиз. Бизга уруғлик берсангиз, бас, токи биз ҳалок бўлмай, тирик қолайлик, ер-сувимиз ҳам чўлга айланмасин, – дейишди.

20Шундай қилиб, мисрликлар энди очарчиликка тоб бера олмай, ҳар бири ўзининг экин майдонини сотди. Юсуф Мисрнинг барча ер-сувини Фиръавн учун сотиб олди, ўлканинг ер-суви батамом Фиръавннинг эгалигига ўтди. 21Мисрнинг бир чеккасидан бошқа чеккасигача бўлган халқни қулликка олди. 22Фақат коҳинларнинг мулкини сотиб олмади. Чунки коҳинларга Фиръавн томонидан ажратилган экин майдонлари бор эди. Улар бу ерларнинг унумидан ризқини еб турганлари учун, сотишга мажбур эмас эдилар.

23Юсуф халққа хитоб қилди:

– Энди мен сизларни ва ер-сувингизни Фиръавн учун сотиб олдим. Мана, сизларга уруғлик, буни ерга экинглар. 24Ўрим-йиғим чоғида эса, ҳосилнинг бешдан бир қисмини Фиръавнга ажратиб беринглар. Қолган тўрт ҳиссаси сизларга уруғлик ва хонадонингиз аҳлига, бола-чақаларингизга емишлик бўлсин.

25– Эй тақсир, сиз бизга ҳаёт ато этдингиз. Кошки биз яна жанобимизнинг илтифотига сазовор бўлсак, биз Фиръавнга қул бўлар эдик, – деди халқ.

26Шунга кўра, Юсуф Мисрнинг ер-мулки тўғрисида қонун чиқарди. Бугунгача жорий бўлган ушбу қонун бўйича, ҳосилнинг бешдан бир қисми Фиръавнга тўланар эди. Фақатгина коҳинларнинг ер-мулки алоҳида бўлиб, Фиръавнга қарам эмас эди.


Ёқубнинг сўнгги тилаги


27Исроил фарзандлари Миср мамлакатининг Гўшен музофотида ўрнашган эдилар. Улар юртни тасарруф этиб, беҳад ўсиб-кўпайиб кетдилар. 28Ёқуб эса Мисрда ўн етти йил яшади. Унинг умри роса юз қирқ етти ёшга борди. 29Ёқубнинг ажали яқинлашгач, у ўғли Юсуфни чақириб:

– Агар сен мени илтифотингга сазовор ҳисобласанг, унда қўлингни сонимнинг тагига қўй, менга эҳсону вафодорлик кўрсатиб, мени Мисрда дафн этмаслигинг ҳақида ваъда бер. 30Мен оламдан ўтиб, ота-боболарим билан бир жойда ётганимдан кейин, мени Мисрдан олиб кетиб, ота-боболарим ётган мақбарага дафн этгин, – деди. Юсуф:

– Айтганингиздек қиламан, – деди. 31Ёқуб:

– Менга қасамёд қил, – деди. Юсуф унга қасамёд қилди. Шунда Ёқуб тўшагининг бошида сажда қилди.


#### 48–БОБ


Ёқубнинг набираларини дуо қилиши


1Бу ҳодисалардан кейин Юсуфга отасининг бемор ётганини билдиришди. У икки ўғли Манаше ва Эфраимни ўзи билан олиб, отасини кўргани борди. 2Исроилга (яъни Ёқубга): «Ўғлингиз Юсуф сизни кўришга келибди», – деб маълум қилишганда, у кучини тўплаб, тўшагига ўтирди.

3Ёқуб Юсуфга:

– Қодир Оллоҳ Канъон диёридаги Луз шаҳрида менга зоҳир бўлиб, мени муборак қилди. 4У менга шундай сўзлади: «Мен сени баракали қилиб, кўпайтириб юбораман. Сендан халқлар жамоати яратаман. Бу ерни сендан кейинги зурриётингга ҳам абадий мулк қилиб бераман», – деди. 5Энди мен сенинг ёнингга, Мисрга келишимдан аввал бу ерда сен кўрган шу икки ўғлинг – Эфраим ва Манашени меники деб билгин. Улар мен учун катталарим Рубен ва Шимъўн билан тенг. 6Агар булардан кейин яна ўғиллар кўрсанг, уларни ўз ўғилларинг деб билгин. Уларга акалари эгаллаган ер-мулкидан насиба берилади. 7Мен Месопотамиядан қайтиб келиб, Канъон юртини кезар эканман, Эфратга боришга сал қолганда Роҳила менинг кўзим олдида вафот этди. Уни ўша ерда, Эфрат (яъни Байтлаҳм) йўлида дафн этдим, – деди.

8Исроил Юсуфнинг ўғилларини кўриб:

– Булар ким? – дея сўради. 9Юсуф отасига:

– Булар менинг Худо бу ерда насиб этган ўғилларимдир, – деди.

– Уларни менга келтир-чи, мен уларни дуо қилайин, – деди у.

10Исроилнинг кўзлари қариликдан хиралашган эди. Юсуф ўғилларини отасига яқинроқ келтирди. Исроил уларни кўролмаса-да, ўпиб қучоқлади. 11Исроил Юсуфга:

– Мен ҳатто сенинг дийдорингни кўришдан умид узган эдим, энди эса Худо менга зурриётингни ҳам кўрсатди, – деди.

12Юсуф ўғилларини отасининг тиззалари орасидан олди, юзи ерга теккудай таъзим қилди. 13Сўнг Юсуф икки ўғлини қўлларидан ушлади-да, Эфраимни ўнг қўлига олиб Исроилнинг чап томонига турғизди, Манашени эса чап қўлига олиб Исроилнинг ўнг томонига турғизди. 14Аммо Исроил қўлларини чалиштириб чўзиб, кенжаси Эфраимнинг бошига ўнг қўлини, тўнғичи Манашенинг бошига эса чап қўлини қўйди 15ва Юсуфни дуо қилиб деди:

«Оталарим Иброҳим ва Исҳоқ Унинг олдида юрган Худо,

Умрим бошидан то бугунгача мени боқиб келган Худо,

16Ҳар бир мусибатдан мени халос қилган Фаришта

Бу ўсмирларни қут-баракали айласин.

Менинг исмим ва оталарим Иброҳим ила Исҳоқнинг исми

Уларнинг ўртасида зикр этилиб турсин.

Сувда балиқлар қайнаган каби,

Улар ер бўйлаб ўсиб-кўпайиб боришсин».

17-18Отаси ўнг қўлини Эфраимнинг бошига қўйгани Юсуфга ёмон кўринди. У отасига:

– Ота, бундай бўлмасин, тўнғичи мана бу! Ўнг қўлингизни унинг бошига қўйинг, – деди-да, отасининг қўлини Эфраимнинг бошидан олиб, Манашенинг бошига қўймоқчи бўлди. 19Аммо отаси рози бўлмай:

– Биламан, ўғлим, биламан. Ундан ҳам бир халқ пайдо бўлади, у ҳам буюк бўлади. Ва лекин укаси ундан буюкроқ бўлади, унинг зурриётидан кўпдан-кўп халқлар пайдо бўлади, – деди.

20Ўша куннинг ўзида Исроил ўсмирларни дуо қилиб деди:

«Исроилликлар муборакбод айлаганларида,

Сизларнинг номингиз ила айлайдилар.

“Худо сени Эфраимдек, Манашедек қутли қилсин”,

– деб айтадилар».

Исроил шундай деб, Эфраимни Манашедан кўра олдинроқ қўйди. 21Сўнг у Юсуфга:

– Мана, менинг куним битяпти. Худо сизлар билан бўлади ва сизларни ота-боболарингизнинг ерига қайтариб келтиради. 22Мен сенга биродарларингникидан зиёда бир адир бергайман; уни амўрийлар қўлидан қиличиму камоним билан олганман, – деди.


#### 49–БОБ


Ёқубнинг ўғилларига қилган васияти


1Ёқуб ўғилларини ёнига чақириб деди:

«Жам бўлингиз, сизларга маълум қилайин,

Оқибатда сизлар билан нелар юз бераркин.

2Эй Ёқуб ўғиллари, тўпланиб қулоқ солингиз,

Тинглангиз отангиз Исроилнинг васиятларин!


3Эй сен, Рубен, менинг тўнғичим!

Менинг қудратим, ёшлик ғурурим!

Сен шуҳрат оширдинг, қудрат оширдинг,

4Вале жўш урдинг-да, селдай тошдинг.

Энди ўз ҳаддингдан ошмагин тағин.

Сен-ку, ўз отангнинг тўшаги устига чиқдинг,

Менинг кўрпа-ёстиғим узра ҳаромлик қилдинг.


5Шимъўн ва Левий – биродарлар-у,

Жабр-жафо қуролидир уларнинг иттифоқлиги.

6Менинг жоним уларнинг мажлисига кирмас,

Таним эса уларнинг қарорига қолмас.

Зеро улар ғазаб айлаб одамларни ўлдиришди,

Бебошлик этиб буқаларни шикастлантиришди.

7Лаънат уларнинг тошқин қаҳр-ғазабига!

Лаънат уларнинг беомон ситам-зўғумига!

Мен Ёқуб элида уларга низо солгайман,

Исроилда тарқатиб юборгайман уларни.


8Эй сен, Яҳудо!

Биродарларинг сени мадҳ этишажак,

Туғишганларинг сенга таъзим этишажак.

Ёвни эса гарданидан ушлаб қолажаксан.

9Эй ўғлим Яҳудо, арслон боласи!

Сен шикорингдан қайтиб келдинг, ўғлим.

Мана қаранг, у шердек чўкди-ю ётди;

Арслондайин ўзи – ким ҳуркитармиш уни?

10Салтанат ҳассаси Яҳудодан силжимас,

Мирза ҳам кам бўлмас оёғи тагидан,

То Малики Сулҳ келгунига қадар;

Элу халқлар эса Унга бўйин сунадилар.

11Ул ўз эшагини ток новдасига боғлар,

Баҳузур хўтигини боғда қолдириб кетар.

Ўз кийим-кечагини шаробга булаб,

Либосини хуни хамрда ювар.

12Шаробдан кўзлари учқунланар порлоқ,

Сутни мўл ичиб тишлари бўлган оппоқ.


13Завулун денгиз соҳилида жойлашиб,

Кемаларга бандаргоҳ бўлажак;

Унинг ҳудуди эса Сидўнгача чўзилажак.


14Иссохор – қўралар орасига чўккайган

Суякдор эшак сингари.

15Осойиш яхши, диёр ёқимли, – деди.

Юк ташишга бўйин эгай, – деганда,

Қуллик бўйинтуруғига кириб қолди.


16Дан – Исроил қабилаларининг бири сифатида

Ўз халқининг қозисию ҳомийси бўладур.

17Дан – йўлда биланглаб юрган илон,

Йўловчидан бекиниб олган оғули илон.

Ул отнинг тўпиғини чақар,

Сувориси эса орқага қулаб кетар.


18Сенинг мададингга умидвордирман,

Эй Худованд!


19Гадни босмачилар тўдаси босиб олур,

У из қувиб уларга етиб босиб олур.


20Ошер мўл-кўлчиликда ўз нонини еяр,

Шоҳларча ноз-неъматларни еб тўяр.

21Нафтоли – чопқир оҳудайин ўзи,

У чиройлигина қуралайларни туғар.


22Юсуф – мевадор дарахтнинг ниҳоли,

Булоқ бошида ўсган оғочнинг кўчати.

Унинг тармоқлари девордан ошиб кетадур.

23Ўқчилар дастаси уни ранжитишди,

Ўқ отишиб, унга қасд-адоват қилишди.

24Унинг камони таранг, қўли чечан бўлди.

Ёқубнинг суянган Илоҳий Қудратдан,

Исроилни боққан Улуғ Қоядан у куч олди.

25Отангнинг Худоси сенга мадад бергай,

Қодир Оллоҳ сени муборак айлагай.

Юқорида бўлган кўк баракатларини,

Пастда ётган тубсизлик сероблигини,

Она эмчаги ва она қорни қутини сенга эҳсон этгай.

26Мана, отангнинг қолдириб кетган қут-баракатлари –

Абадий юксакликлар баракатидан ҳам ошиқ,

Азалий чўққилар неъматидан ҳам ортиқдир.

Ана шу баракатлар барчаси тепадан ёғиб,

Биродарларининг улуҒи Юсуфга насиб этгай.


27Бенямин – йиртқич бўри!

Сабоҳда у овини ямлаб ютар,

Оқшомда эса ғаниматни тақсимлар».


Ёқубнинг ўлиши


28Исроилнинг ҳамма ўн икки қабилалари булардир, оталарининг уларга топширган сўзлари ҳам шулар. У ўғилларини шундай дуо қилди, ҳар бирини ўзининг дуосига мувофиқ дуо қилди. 29Уларга васият қилиб, яна деди: «Мен ўз ота-боболарим олдига жўнай деб турган эканман, энди сизлар мени оталарим ётган, ҳетий Афроннинг даштида жойлашган ғорга дафн этинглар. 30Канъон ерида, Мамре қаршисидаги Махпела даштида жойлашган, ҳетий Афрондан сотиб олинган, Иброҳимнинг оила мақбараси бўлган ана у мағорага мени кўминглар. 31Иброҳим ва хотини Сорони у ерда дафн этдилар. Исҳоқ ва хотини Ривқони ҳам у ерда дафн этдилар. Мен Леани ҳам у ерда дафн этдим. 32Бу дашт ва ундаги ғорни биз Ҳет ўғилларидан сотиб олганмиз».

33Ёқуб буларни айтиб, ўғилларига васият қилишни тамом қилди. У оёқларини тўшаги ичига йиғиб олиб, жон берди ва ўзининг ота-боболари олдига жўнади.


#### 50–БОБ


Ёқубни дафн этиш


1Шунда Юсуф отасининг устига йиқилиб, йиғлаганича унинг юз-кўзидан ўпди. 2Юсуф отасини мумиёлаш учун ўз хизматидаги табибларга амр этди, табиблар Исроилни мумиёладилар. 3Мумиёлаш иши одат бўйича роса қирқ кунни талаб этди. Мисрликлар эса етмиш кун унга йиғи қилдилар.

4Йиғи даври тугагач, Юсуф Фиръавннинг сарой аҳлига деди: «Агар мени илтифотга сазовор ҳисобласангизлар, унда Фиръавн зоти олийларига билдириб қўйингларки, 5отам менга қасам ичириб: “Менинг куним битди, мени Канъон ерида ўзим учун қазиган қабримга дафн этасан”, – деган эдилар. Энди ижозатингиз билан бориб отамни дафн этайин, кейин яна бу ерга қайтиб келайин».

6Фиръавн буни эшитиб, Юсуфга: «Сен бора қол, отанг сенга қандай қасам ичирган бўлса, шундай дафн этгин», – деди.

7Шундай қилиб, Юсуф отасини кўмиш учун жўнади. Фиръавн саройининг бутун ходимлари ва кексалари, Миср мамлакатининг барча оқсоқоллари, 8шунингдек, Юсуфнинг бутун хонадони, ака-укалари ва отасининг хонадони ҳам у билан кетдилар. Фақат бола-бақраларини, қўй-эчки ва қорамол подаларини Гўшен юртида қолдирдилар. 9Аравалардан, оту отлиқлардан иборат ғоят катта бир карвон унга ҳамроҳлик қилди.

10Ўрдун дарёсининг шарқий томонига, Янтоқли Хирмон деган жойга етиб келганларида, у ерда катта ва жуда салобатли таъзия маросими ўтказишди. Юсуф отаси учун етти кун аза тутди. 11Канъон аҳолиси Янтоқли Хирмонда содир бўлаётган бу маросимни кўргач: «Мисрликларнинг мана бу салобатли мотамини қаранг!» – дедилар. Шу сабабдан Ўрдуннинг шарқий бўйидаги ўша жой Миср Мотами деб аталиб келади.

12Ёқубнинг ўғиллари оталарининг васиятини бажардилар. 13Улар оталарини Канъон ерига олиб бордилар, Мамре қаршисида жойлашган Махпела даштидаги ғорга уни дафн этдилар. Иброҳимнинг ўзи у ғорни дашт билан бирга оила мақбараси қилиб ҳетий Афрондан сотиб олган эди. 14Юсуф отасини дафн этгандан кейин, ўзи, биродарлари ва у билан отасининг жанозасида қатнашганларнинг ҳаммаси Мисрга қайтиб келдилар.


Юсуфнинг биродарларини тинчитиши


15Оталари ўлгач, Юсуфнинг биродарлари: «Юсуф бизларга кек сақлаб юрибди, биз унга қилган бутун ёмонликларнинг қасдини у биздан олмасдан қўймайди», – деб ўйлардилар. 16Шундай қилиб, Юсуфга шу мазмундаги эслатишни йўлладилар: «Отанг ўлишидан аввал васият қилиб: 17“Юсуфга шундай деб айтинглар: Марҳамат қилиб, биродарларининг унга қилган жиноятларидан ўтиб, оғир гуноҳларини кечириб юборсин”, – деган эдилар. Энди марҳамат қилиб, отанг Худосининг қуллари бўлган бизнинг бу оғир гуноҳимиздан кечгин».

Юсуф уларнинг бу сўзларини эшитиб, йиғлаб юборди. 18Охири биродарларининг ўзлари ҳам келдилар ва унинг оёқларига йиқилиб:

– Мана бизлар сенинг қулларингмиз, – дедилар. 19Юсуф уларга:

– Қўрқманглар, мен Худонинг ўрнида эмасман-ку! – деди. 20– Сизлар менга ёмонлик ният қилган эдингизлар, лекин Худо буни яхши ниятга айлантириб юборди. Мана ҳозир кўраётганимиздай, У шу йўсинда анча халқнинг ҳаётини асради. 21Энди қўрқманглар; мен сизларнинг ва болаларингизнинг ташвишини қиламан, – деди. Уларга шундай деб далда бериб, уларнинг хотирини жам қилди.


Юсуфнинг ўлиши


22Юсуф ўзи ва отасининг хонадони Мисрда туравердилар. Юсуф роса бир юз ўн йил умр кўрди. 23Юсуф кенжаси Эфраимнинг учинчи наслини ҳам кўрди; тўнғичи Манашенинг ўғли Мокирнинг ўғиллари ҳам Юсуфнинг тиззалари устида туғилдилар.

24Юсуф биродарларига: «Менинг ажалим етди. Аммо Худо, албатта, сизларни йўқлайди. У сизларни бу ердан кўчириб, Иброҳимга, Исҳоққа ва Ёқубга қасамёд қилган ерга олиб кетади», – деди. 25Сўнг Юсуф Исроил ўғилларига қасам ичириб: «Худо, албатта, сизларни йўқлайди. Ўшанда менинг суякларимни бу ердан олиб кетинглар», – деди.

26Шундай қилиб, Юсуф бир юз ўн ёшда қазо қилди. Уни мумиёлаб, Мисрда бир тобутга солдилар.


### ЗАБУР

#### 1–САНО


Солиҳнинг ҳаловати, фосиқнинг ҳалокати


1Саодатли одамдир у,

Фосиқлар маслаҳатига юрмас,

Гуноҳкорлар йўлига кирмас,

Бузуқилар йиғинида ўтирмас.

2Илло Худованднинг Қонунидир* унинг завқу орзуси,

Туну кун Тангри Қонуни ила банддир фикри-зикри.

3Оқар сувлар канорига ўтқазилган,

Мевасини мавсумида тугадиган,

Барглари эса сўлмайдиган дарахт кабидир у киши.

У неки қилса, толе унга ёрдир.


4Фосиқлар эса-чи бундай эмаслар,

Балки шамолда тўзғиб кетгуси тўпондирлар.

5Шу боис фосиқлар ҳукм қилинганда бош кўтармас,

Гуноҳкорлар эса солиҳлар мажлисида тура олмас.


6Худованд солиҳлар йўлини асрар,

Фосиқлар эса ўз йўлида ҳалок бўлар.


#### 2–САНО


Худо тайинлаган абадий Ҳукмрон


1Нега исён кўтаряпти миллатлар?

Нечун пуч режаларни тузяпти элатлар?

2Биргалашиб исён қилиб дунё подшоҳлари,

Худованд ва Унинг Масиҳига* қарши кенгашдилар:

3«Қани, бузиб ташлайлик уларнинг кишанларин,

Халос бўлайлик уларнинг бўйинтуруғидин!»


4Самода ўлтирган Эгам кулар,

Раббим уларни масхара қилар.

5Вақти келиб, У қаҳри билан сўзлар,

Ғазаб ила уларнинг кўксига ғулу солар.

6«Мен Ўз Подшоҳимни тайинладим,

Муқаддас тоғим бўлмиш Сионда* ўрнатдим», – деяр.


7Мен Худованд фармонини эълон этгайман,

У Менга айтди-ким:

«Сен Менинг Ўғлимсан,

Сени бугун таваллуд эттирдим.

8Мендан талаб қилгин, токи

Элу халқларни насибанг қилай,

Бутун ер юзини мулкингга берай.

9Темир ҳасса ила бошқарасан* уларни,

Сопол кўза мисоли парчалаб ташларсан».


10Энди, эй подшоҳлар, ақлли бўлинг!

Ибрат олинг, эй дунё ҳокимлари!

11Қўрқув ила Худовандга хизмат қилинг,

Қалтираб Ундан масрур бўлинг!

12Унинг Ўғлини эъзозланг,

Токи қаҳри келмасин.

Унинг ғазаби ўт олса тезда,

Унда нобуд бўласиз ўз йўлингизда.


Иқболлидир барча Ундан паноҳ топганлар!


#### 3–САНО


Худованднинг ёрдамига умидворлик


ЎҒЛИ АБУСАЛОМДАН ҚОЧАЁТГАН ПАЙТДА ДОВУДНИНГ АЙТГАН САНОСИ.


1-2Эй Худованд,

Ёвларим қанчалик кўпайиб кетган!

Сон–саноқсиздир менга қарши чиқаётганлар!

3Кўплар менинг жонимга қасд ила:

Худодан унга нажот йўқ экан, демоқдалар.

САЛОТ*

4Бироқ Сен, эй Худованд,

Менинг қалқоним, менинг иззатимсан,

Бошимни баланд кўтарадигансан.


5Худовандга фарёд қилганимда,

У мени тинглар Ўзининг муқаддас тоғидан.

САЛОТ

6Мен тинчгина ухлаб, хотиржам уйғонаман,

Зеро Худованд менга мададкор бўлур.

7Қўрқинч солмас менга ҳар ёқдан қуршаб,

Минглаб ёпирилган оломон.


8Эй Худованд, ўрнингдан тургин,

Қутқаргин мени, эй Худойим!

Сен барча душманларим жағига уриб,

Фосиқлар тишини синдириб ташлайсан!


9Нажот – Худованддандир;

Сенинг баракатингдан халқинг баҳраманд бўлғай!

САЛОТ


#### 4–САНО


Кечки ибодат


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. СОЗ УЧУН. ДОВУД САНОСИ.


1-2Илтижо қилганимда, менга жавоб айлагин,

Эй менинг одил Худойим!

Танг қолганимда Ўзинг нажот бергансан;

Яна менга меҳрибонлик кўрсатгин,

Ибодатимга қулоқ бергил!


3Эй инсон ўғиллари,

Қачонгача иззатимни тупроққа қорасизлар?

Қачонгача пуч ниятларга ружу қўясизлар?

Қачонгача ёлғон-яшиққа ҳавасланасизлар?

САЛОТ

4Бироқ билингиз-ким,

Худованд Ўз азизини ажратиб олган.

Худованд менинг илтижомни эшитар.

5Ғазабланиб, гуноҳ қилманг!

Ётганингизда қалбингиз ила ҳамсуҳбат бўлиб, тинчланинг.

САЛОТ

6Ҳалол қурбонликлар келтиринг,

Худовандга умид боғланг!


7Кўплар сўрамоқдалар:

Ким бизга бахт-саодат келтирар экан?

Жамолинг нурини устимизга солгин, эй Худованд!

8Уларнинг буғдойи ва шароби кўпайган, бироқ

Сен менинг дилимга шодлик бердинг кўпроқ.

9Осойишта ётаман ҳам уйғонаман;

Чунки, эй Худованд,

Хотиржамлигимга ёлғиз Сен посбон.


#### 5–САНО


Тонгги ибодат


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. НАЙЧИЛАР УЧУН. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худованд,

Сўзларимни тинглагин,

Огоҳ бўлгил ниятимдан!

3Нолаю фарёдимга қулоқ солгин,

Эй Подшоҳим ҳам Худойим!

Мен Сенга ибодат қилмоқдаман.

4Тонг чоғи овозимни эшитасан, эй Худованд,

Тонг чоғи Сенинг олдингда ҳозир бўламан,

Интизорлик-ла кўз тутаман Сен томон.


5Сен ёвузликни хуш кўрмайдиган Тангрисан,

Нопок одам жой топмас Сенинг ҳузурингда,

6Такаббур эса қад кўтармас қаршингда.

Нафрат этасан жами бадкирдорлардан,

7Ёлғон сўзловчини Ўзинг маҳв этасан.

Ҳа, Худованд қонхўру маккордан жирканур.


8Мен эсам, раҳминг кўплиги туфайли

Сенинг уйингга кираман.

Муқаддасмаъбадинг* томон бош эгиб,

Сенга хос қўрқинч ила сажда қиламан.

9Ёвларим-чун мени ҳақиқат йўлингга бошла,

Ўз йўлингни равон қилгин олдимда,

Эй Худованд!


10Уларнинг оғзида тўғрилик йўқдир,

Касофатдир уларнинг ботини.

Бўғизлари – очиқ қабр,

Сўзлари – фақат тилёғлама.

11Эй Худойим, уларни гуноҳкор бил!

Ёмон ниятлари ўзларига урсин!

Гуноҳлари кўплиги боис уларни даф қил!

Чунки улар Сенга қарши исён қилдилар.


12Сендан паноҳ топган ҳамма севингай,

Доимо қувониб тараннум этишгай.

Уларни Ўзинг ҳимоя қилурсан,

Номингни севгучилар Сен-ла шод бўлгай.

13Эй Худованд,

Солиҳга Ўзинг барака берурсан,

Лутфу карамингни қалқондай қилиб,

Унинг ила солиҳни ўраб олурсан.


#### 6–САНО


Васвасага тушганнинг ноласи


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. САККИЗ ТОРЛИ СОЗДА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худованд,

Қаҳринг келиб, таъзиримни бермагин,

Ғазабинг ила мени жазоламагин!

3Менга меҳрибонлик қилгин, ё Раббим,

Чунки мен бемажолман.

Менга шифо бергин, эй Худовандим,

Чунки устухонларимни титроқ босди.

4Жон-танимни ваҳима қамрамоқда.

Сен-чи, эй Худованд, қачонгача..?


5Қайтгин, эй Тангрим, жонимни қутқар,

Лутфинг шарафи учун халос қил мени!

6Ўлим диёрида Сени ёдламаслар,

Тамуғда ким шукрона айтар Сенга?

7Мен оҳ-зор қилавериб ғоятда чарчадим.

Ҳар кеча кўрпам нам бўлади,

Кўз ёшим-ла ҳўллайман тўшагим.

8Кўзим нури қайғудан адо бўлди,

Ёву ағёр мадоримни тамом қилди.


9Эй сизлар, ҳамма бадкирдорлар,

Йўқолинглар менинг кўз олдимдан!

Худованд эшитди менинг оҳу ноламни,

10Худованд эшитди муножотимни.

Ҳа, ибодатимни Худованд қабул этади.

11Барча душманларим шарманда бўлсин,

Қаттиқ саросимага тушсинлар!

Бир лаҳзада қайтиб, шувут бўлсинлар!


#### 7–САНО


Гуноҳкорга жазо, покдилга нажот


БЕНЯМИНЛАР ЎҒЛИ КУШНИНГ ҚИЛМИШЛАРИ ҲАҚИДА ДОВУДНИНГ ХУДОВАНДГА ЎҚИГАН ГИРЯСИ.


1-2Сендан мен паноҳ топдим, эй Худованди каримим,

Ҳамма қасдимга тушганлардан қутқар, халос эт!

3Акс ҳолда шердайин жонимни тишлаб парчалар,

Чилпарчин бўларман, халоскорим қолмасдан.


4Эй Худованди каримим,

Агар гуноҳ иш қилган бўлсам,

Қўлимни ноҳақликка булғаган бўлсам,

5Пок ниятлига ёмонлик қайтарган бўлсам,

Сабабсиз ғанимни ғорат қилган бўлсам,

6Унда душман жоним пайига тушиб, қувиб етсин,

Ҳаётимни ерда топтаб, номусимни тупроққа қорсин.

САЛОТ


7Эй Худованд, ғазабинг ила тур!

Ёвларим зўғимига қарши кўтарил!

Воқиф бўлиб, мени одил ҳукм қил!

8Халқлар жамоати Сени ўрасин;

Улар устидан юксак ўрнингни олгин!


9Эй Худованд, қавмларни ҳукм этувчи!

Мен солиҳман, кўнглим пок,

Юзимни ёруғ қилгин, эй Худованд!

10Фосиқлар ёвузлиги барҳам топсин,

Солиҳни-ку Сен асрарсан, эй одил Худо,

Юраклару кўнгилларни синовдан ўтказувчи!

11Менинг қалқоним Худо бўлур;

Покдилларга У нажот берур.

12Худо одил ҳукм чиқарур,

Ҳар кун тегишлича чора кўрур.


13Фосиқ бўлса, гуноҳ йўлдан қайтмас.

У шамширин чархлаб, шай қилган камонин.

14Тирларини ёнадиган қилиб,

Ўзига ўзи ажал сипоҳиси бўлган.

15У нотўғрилик тухумини босиб,

Касофат жўжаларини очиб чиқар,

Оқибатда ўзини ўзи алдар.

16Ўзгага чоҳ қазиган киши

Қазиган чоҳига ўзи қулар.

17Ўзгага фалокат тилаганнинг фалокати

Ўз оёғи остида бўлар.

Муштумзўрнинг мушти ўзига қайтар.


18Мен Худованднинг адолатини куйлаб шукрлар дейман,

Тангри Таолонинг номини тараннум этгайман.


#### 8–САНО


Худованднинг улуғворлиги ва меҳрибонлиги


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ГАТ» СОЗИДА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худованд, бизнинг Раббимиз,

Ер юзи бўйлаб Сенинг номинг нақадар улуғвор!

Осмондан ҳам юксакдир улуғворлигинг!

3Сен гўдагу чақалоқлар оғзида мадҳ яратдинг*,

Токи Сенга қарши хусумат сақлаб юрган

Душману интиқомчи оғзини тўсиб қўйгин.


4Сен бунёд этган кўкка кўзим тикилса,

Ўзинг ўрнатган ою юлдузларга боқсам,

5Инсон қадри недирки, Сен уни ёдлагайсан?

Одам ўғли недирки, Сен уни ардоқлайсан?

6Сен уни Худодан* андак паст қилдинг,

Иззату жамол тожини унга кийдирдинг.

7Ўз яратганларинг устидан унга салтанат бердинг,

Бор мавжудотни унинг оёқлари тагига қўйдинг:

8Қўйлару сигирлар барисин,

Ҳамда дала-дашт ҳайвонларин,

9Кўк паррандасию денгиз балиқларин,

Роҳи баҳрдан ўтувчи сув махлуқотларин.


10Эй Худованд, бизнинг Раббимиз,

Ер юзи бўйлаб Сенинг номинг нақадар улуғвор!


#### 9–САНО


Довуднинг ғалаба мадҳияси


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ЎҒИЛНИНГ ЎЛИМИ» КУЙИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Чин юракдан Худовандга шукрлар дейман,

Сенинг мўъжизаларингни, эй Таоло,

Бир-бир ҳикоя қиламан.

3Сендан шодланиб тантана қиламан,

Исми шарифингни доим тараннум этаман.


4Менинг душманларим орқага қайтди,

Қаршингда қоқилиб, йўқолиб кетди.

5Сен мени ҳукм этиб, юзимни ёруғ қилдинг,

Адолатли ҳакам бўлиб тахтга ўтирдинг.

6Сен элларга таъзир бердинг,

Бетавфиқларни маҳв қилдинг,

Номларини дорилбақодан ўчирдинг.

7Душманлар битди, кул бўлди яроғи,

Шаҳарларини Сен хароб қилдинг,

Улардан хотира ҳам қолмади.


8Худованд абадий Ўз тахтида ўтирар,

Ҳукм учун У тахтини қургандир.

9Дунёни адолат билан бошқариб,

Халқлар учун тўғри ҳукм чиқарур.

10Мазлум учун Худованд паноҳдир,

Қайғули замонларида паногоҳдир.

11Номингни билганлар Сенга умид боғлар,

Ўзингга илтижо қилувчиларни тарк этмайсан, эй Худованд!

12Сионда давр сурган Худовандни куйланг!

Халқлар ичра ажойиботларини хабарланг!

13Худованд хун олувчидир,

У жафокашни ёдда тутади,

Унутмайди мазлумлар фарёдини.


14Менга меҳрибонлик кўрсатгин, эй Худованд,

Ғанимларимдан тортган кулфатимни кўргин!

Ўлим дарвозасидан Ўзинг қайтаргансан мени,

15Токи Сион қизинг дарвозаларида

Сенинг барча ҳамдларингни хабар қилай,

Сенинг нажотинг билан қувонай!


16Халқлар ўз қазиган чоҳларига қулади,

Ўз қўйган домларига оёқлари илинди.

17Худованд Ўз ҳукмини юритганидан танилди,

Бетавфиқ эса ўз қилмишлари билан тутилди.

ОҲАНГЛИ САЛОТ


18Бетавфиқу Худони унутган барча эллар

Ўликлар диёрига тушиб қоладилар.

19Бироқ бечораҳол умрбод унутилмас,

Камбағалнинг умиди абадий тугамас.


20Тургин, эй Худованд,

Банда манманлик қилмасин!

Халқлар Сенинг ҳузурингда муҳокама бўлсин!

21Эй Худованд, халқларга даҳшат солгин!

Улар билсинки, оддий инсондирлар.

САЛОТ

22Эй Худованд, нега мендан узоқдасан?

Нега оғир замонларда кўринмайсан?

23Мана, бетавфиқ мағрурланмоқда,

Бечораҳолнинг эса жони ёнмоқда.

Улар тўқиган иғволари ўз бошига қайтсин!


24Бетавфиқ-ку ғаразгўйни дуо қилади,

Ўзининг нафс бандаси бўлиши билан мақтаниб.

25Худовандни эса менсимайди бетавфиқ,

«Худо ўч олмас-ку», дейди гердайиб;

Худога ҳеч жой йўқ унинг хаёлида.

26Йўллари ҳар доим ўнғай бўлур,

Сенинг ҳукмларинг эса баландда,

Узоқда турур унинг хаёлидан.

Душманларига эса у бир пуфлаб,

Ҳаммасини назарга илмай қўяр.

27Юрагида у айтадир:

Мен ҳеч қачон панд емайман,

Фалокатга ҳам учрамайман, то абад!

28Тили остида лаънату ҳийла-найранг ётадир,

Уқубату касофат унинг измидадир.

29У қўра ортида писиб ётиб,

Пинҳона гуноҳсизни ўлдирар,

Кўзлари фақирни яширинча қидирар.

30Ўз инида беркинган арслон сингари

Бечорани тутмоқ-чун пистирмага беркинар,

Бечорани босиб олиб, ўз домига тортар.

31Бечора-ку эзилиб, икки букилиб,

Йиртқич панжаларидан нобуд бўлар.

32Бетавфиқ ўз дилида айтар:

Тангри унутибди, юз-кўзини беркитибди,

Қилмишимни У абадий кўрмас!


33Тургин, эй Худованд,

Чўз қўлингни, эй Тангрим!

Унутма бечораю мазлумни!

34Нечун бетавфиқ Худони менсимай:

«Сен ўч олмайсан», деб кўнглида айтар?

35Сен кўриб турибсан-ку,

Ўз қўлинг билан унинг чорасини берасан.

Сен жафони, азоб-уқубатни кўрасан!

Бечораҳол умидини Сенга боғлайди,

Есир-етимларга Ўзинг ғамхўрсан.

36Фосиқлару жиноятчилар қўлини қирқиб ташла,

Токи ёвузлигининг изи битсин!


37Худованд абадулабад Подшоҳдир,

Ёт халқлар Унинг диёридан йўқ бўлур.

38Мўминлар тилагини Сен эшитасан, эй Худованд,

Юракларига далда бериб, уларга қулоқ соласан.

39Етиму мазлумларни Ўзинг ҳимоя қиласан;

Ердаги одамзод бошқа ваҳм олмасин.


#### 10–САНО


Худованд – солиҳнинг паноҳи


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1Худованддан мен паноҳ топдим.

Сизлар қандай қилиб жонимга дейсиз:

«Қуш каби тоғларингга учиб кет!»

2Қаранг, фосиқлар камонини тортиб,

Покдилни зулматда отмоқ учун

Ўқларини ипга қадаб қўйибдилар!

3«Пойдевор вайрон бўлгандан сўнг,

Солиҳ не қила билар?» – дея.


4Худованд Ўзининг муқаддасмаъбадидадир,

Тахти осмондадир Худованднинг.

Худованднинг кўзлари кўрар,

Нигоҳи текширар инсон ўғилларин.

5У солиҳлару фосиқларни синаб кўрар,

Зўравонлар эса Унинг нафратига йўлиқар.

6Фосиқлар бошига У ёмғирдай қўру чўғ

Ҳамда ёнаётган олтингугурт ёғдирар,

Гармсел уларнинг тақдиру қисмати бўлар.

7Зероки Худованд барҳақдир,

У ҳаққоний ишларни севар,

Тўғри кишига эса юзини қаратар.


#### 11–САНО


Ёвузликка қарши ибодат


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. САККИЗ ТОРЛИ СОЗДА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Нажот бергин, эй Худованд!

Чунки художўй ҳеч қолмади,

Банибашар ичра мўмин йўқ бўлди.

3Ҳар ким ўз яқинига ёлғон сўзлайдир,

Тили бошқа, дили бошқа тилёғламачилардир.

4Худованд қириб ташлагай бундай бузуқ оғизни,

Қирқиб ташлагай катта гапирувчи ҳар бир тилни!

5«Биз тилимиз-ла зўр чиқамиз,

Лаб-даҳан ўзимизники, – демоқда улар –

Ким ҳам бизга хўжайин бўлолар экан?»


6«Бечораҳоллар хонавайрон бўлганини,

Фақирларнинг хўрсинганини Мен эшитиб,

Энди ҳаракатга келаман, – дейди Худованд, –

Улар кўз тегизган одамни ҳузурга эриштираман».


7Худованд каломлари – пок каломлардир,

Тупроқдан олиниб ўчоқда етти гал эритилган

Мусаффо кумушдай каломлардир.

8Эй Худованд, Сен уларни муҳофаза қиласан,

Бизни ҳам бу наслдан абадий асрайсан.

9Бетавфиқлар энди бемалол айланиб юришибди,

Банибашар ичра тубанлик авжга чиққан.


#### 12–САНО


Тушкуннинг Худога таваккал қилиши


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худованд, қачонгача мени унутасан?

Қачонгача мендан юз ўгирасан?

3Қачонгача қийнар эканман жонимни,

Туну кун талвасада тўлғаниб қалбим?

То қайгача душман мендан ғолиб чиқар экан?


4Ё Худоё Худовандо,

Менга қараб, қулоқ солгин,

Ўлим уйқусига ботиб қолмайин!

5Душманим: Уни енгдим, демасин,

Йиқилиб қолсам, ёв тантана қилмасин.

6Мен Сенинг лутфингга умид боғладим,

Сендан нажот топиб, кўнглим қувонур.

У менга хайрихоҳлик кўрсатди деб,

Худовандни тараннум этарман.


#### 13–САНО


Шаккокнинг аҳмоқлиги ва разолати


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1Аҳмоқ ўз кўнглида: «Худо йўқ», – дейди.

Бундайлар бузилиб, разолат ботқоғига ботар.

Яхшилик қиладиган ҳеч кимса йўқдир.

2Худованд инсон ўғилларига осмондан боқар,

Худони қидирувчи бирор идрокли киши бормикан дея.

3Бироқ ҳаммаси янглишиб,

Барчаси мурдор бўлган.

Яхшилик қилувчи ҳеч кимса йўқ,

Ҳатто бирор киши ҳам йўқдир!


4Халқимни бир луқма каби еб юборадиган,

Худовандни эса ҳеч чақирмайдиган

Ўша бадкирдорлар тўдасининг ақли етмайдими?

5Мана, қўққисдан уларни ваҳма босди!

Чунки Худо солиҳлар насли орасидадир.

6Фақирни кўнгил армонидан айирдингиз,

Илло Худованд унинг паноҳидир.


7Кошки СионданИсроилга нажот келса!

Худованд Ўз халқини асоратдан қайтаргач,

Бани-Ёқуб шод бўлгай, Исроил севингай!


#### 14–САНО


Худовандга маъқул ким?


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд, Сенинг чодирингга ким қўнар?

Ким маскан топар муқаддас тоғингда?


2Кимки покдил бўлиб, ҳалол ишласа,

Чин қалбдан ҳақиқатни сўзласа,

3Кимки тилига бўҳтон олмаса,

Биродарига ёмонлик қилмаса,

Хеш-ақрабосини шарманда қилмаса,

4Кимки манфур кишидан нафрат этса,

Худованддан қўрққанларни ҳурмат қилса,

Ўз зарарига бўлса ҳам сўзидан қайтмаса,

5Пулини қарзга бериб судхўрлик қилмаса,

Бегуноҳни қоралаш учун пора емаса –

Кимда-ким буларга эътибор берса,

У то абад тебранмас.


#### 15–САНО


Художўйнинг тилаги


ДОВУД ШЕЪРИ.


1Эй Тангрим, мени Ўзинг асрагин,

Чунки Сендан паноҳ топганман.

2Мен Худовандга дедим:

Сен менинг Раббимсан,

Сендан бошқа мен учун хайр йўқ.

3Мамлакатдаги асил, азиз кишилардадир

Менинг бутун завқу муродларим.

4Сохта худога сажда қилганларнинг дард-ғами ошсин!

Улар қон тўкиб худойи қиладилар.

Мен қўлимни булғамайман бундай ишларга,

Уларнинг номини ҳам оғзимга олмайман.


5Эй Худованд, Сен менинг насибамсан,

Косам оқи – Ўзингдирсан,

Тақдирим қуръаси – Сенинг қўлингда.

6Кўнгилли ерларга тушди марзаларим,

Ҳузур-ҳаловатдир менинг меросим.


7Менга машварат берган Худовандни олқишлайман,

Кечалари ўз ботинларим менга ўгит қилар.

8Худовандни доим кўз олдимда кўраман,

У ўнг томонимда бўлгунча тебранмасман.

9Шул боис менинг дилим қувонур,

Тилимдан* шод-хуррамлик тўкилур,

Таним ҳам умидвору бехатар бўлур.

10Сен ўликлар диёрига ташлаб кетмайсан жонимни,

Ўз азизингга чуқурлик юзини кўрсатмайсан.

11Сен ҳаёт йўлини менга билдирасан,

Бахт-қувончлар тўкиндир ҳузурингда,

Боқий ҳаловатдир Сенинг ўнг қўлингда.


#### 16–САНО


Мазлумнинг фарёди


ДОВУД ИБОДАТИ.


1Эй Худованд, салоҳга эътибор бергин,

Дод-фарёдимга қулоқ солгин,

Макрсиз ириндан унган ибодатимни тинглагин!

2Юзимни Ўзинг ёруғ қилгин,

Кўзларинг тўғриликка етаклансин!

3Дилимни синаб, кечалари мени йўқладинг,

Имтиҳон қилдингу, бирор ёмон ниятни топмадинг.

Чунон тилим ила дилим бирдир менинг.


4Одамлар иш-амалига келганда дейман:

Мен Сенинг каломингга риоя қилдиму,

Ғаддор йўлларидан ўзимни тийдим.

5Қадамларимни Ўз роҳингда собит қилгин,

Токи оёқларим зинҳор тебранмасин.


6Сенга нола қиламан, эй Тангрим,

Чунки Сен менга жавоб берарсан.

Қулоғингни менга тутгин, тингла сўзимни!

7Ажойиб меҳр-иноятингни кўрсатгин,

Эй, илтижо қилувчиларнинг Халоскори!

Сенинг қўлинг ҳимоясида

Осийлардан паноҳ топса бўлади.

8Кўз қорачиғидай асрагин мени,

Ўз қанотларинг соясида яширгин мени

9Зарба берган бетавфиқлардан,

Ҳар ёқдан ўраб олган жон душманидан!


10Уларнинг юрагини-ку ёғ босган,

Оғизлари мақтанишдан гупурмоқда.

11Ҳар қадамда бизни таъқиб этиб,

Ҳар томонлама ўраб олмоқдалар,

Ерга урмоқ учун пусиб ётибдилар.

12Улар овга зориққан арслонга,

Пистирмада пойлаб ётган қоплонга ўхшар.


13Эй Худованд, тургин!

Уларнинг олдини олиб, қулатгин!

Ўз қиличинг-ла жонимни фосиқлар қўлидан тортиб олгин!

14Эй Худованд, шундай одамлардан,

Ҳа, шу жаҳоннинг одамларидан

Ўз қўлинг билан мени халос қилгин!

Улар насибаларини бу ҳаётдаёқ олмоқдалар.

Сен уларга раво кўрган озиқ билан қорнини тўқ қил!

Ўғиллари қорнини ҳам тўқ қил!

Ҳатто келажак авлодга ҳам ортиб қолсин!


15Мен эса салоҳ ила Сенинг сиймонгни кўргайман,

Уйғонганим замон Сенинг дийдорингга тўярман.


#### 17–САНО


Довуднинг зафар мадҳияси


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ХУДОВАНД ЎЗ ҚУЛИ ДОВУДНИ БАРЧА ДУШМАНЛАРИ ВА ШОУЛ ҚЎЛИДАН ОЗОД ЭТГАН КУНДА, ДОВУД УШБУ ҚЎШИҚ БИЛАН ХУДОВАНДНИ ТАРАННУМ ЭТИБ, ДЕДИ:


1-2Эй Худованд, менинг қувватим,

Сенга мен меҳр боғладим.

3Худованд – суянчиғим менинг,

Қўрғониму Халоскорим менинг!

Тангрим – бошпана топган қоям,

Қалқоним, қаҳрамоним, истеҳкомим менинг!

4Таҳсинларимга лойиқдир Худованд,

Уни чақирган чоғим ёвларимдан халос этур.


5Ўлим занжирлари мени қуршаб олди,

Бало-қазо селлари даҳшатга чулғади.

6Тамуғ ипларига илиниб қолдим,

Ўлим тўрларига ўралиб қолдим.

7Танг аҳволимда Худовандни чақирдим,

Худойимга фарёд этиб ёлвордим.

Ўз маъбадидан Ул эшитди овозим,

Фиғоним Унинг даргоҳию қулоғига етди.


8Ончоқ дунё ларзага келиб қалтиради,

Тоғлар пойдевори титраб жунбушга келди.

Чунки Тангри Таоло ғазабга минди.

9Унинг бурнидан тутун чиқди,

Оғзидан ҳалокатли оташ сочилди,

Ёнаётган чўғлар ёғилди Ундан.


10У кўклар бағрини тилиб тушди,

Тим зулмат оёқлари остида эди.

11У малакка миниб учиб,

Ел қанотлари узра парвоз этди.

12Тун пардасини Ўзига ёпинчиқ қилиб,

Тубсиз, сим-сиёҳ сувларга беркиниб,

Қуюқ фалак булутларига бурканди.

13Унинг ҳузури нурафшанлигидан булутлар қочди,

Дўл ва ёнаётган чўғлар ёғилди.


14Худованд кўкларни гулдуратди,

Худойи Таоло товушини эшиттирди,

Дўл ва ёнаётган чўғлар ёғдирди.

15У ўқларини отиб ёвларини тарқатди,

Чақмоғини чақнатиб уларни тўзитиб юборди.

16Эй Худованд, Сенинг қаҳрли товушингдан,

Руҳингнинг ғазабнок садосидан

Сув чашмалари очилиб қолди,

Дунёнинг пойдевори яққол кўринди.


17У кўкдан энкайиб қўлимдан ушлаб қолди,

Азим сувлар ичидан мени чиқариб олди.

18У мени бақувват душманларимдан,

Мендан кучли ғанимларимдан халос этди.

19Офатли кунимда улар қаршимга чиқди,

Лекин Худованд менинг таянчим бўлди.

20У мени кенгликка чиқариб қўйди,

Мендан рози бўлиб, эркинликка чиқарди.


21Худованд салоҳимга яраша мени сийлар,

Қўлларим поклиги бўйича мени тақдирлар.

22Чунки мен Худованд йўлларини тутдим,

Худойим йўлидан чиқиб ёмонлик қилмадим.

23Унинг бутун ҳукмлари кўз ўнгимдадир,

Унинг қонунларидан чекинмадим асло.

24Унинг олдида сидқи дил билан юриб,

Гуноҳлардан ўзимни сақладим.

25Худованд мени солиҳ деб тақдирлади,

Ҳалол иш қилиб, Унга мақбул бўлдим.


26Содиқ кишига Сен садоқат кўрсатасан,

Самимий одамга самимий бўласан.

27Пок кишига поклик ато қиласан;

Бироқ эгри одам билан терс йўл тутасан.

28Эзилган халқни Ўзинг қутқариб,

Манманларни эса қақшатасан.

29Ё Раббим, Сен менинг шамимни ёқасан,

Зулматимни Худойим Ўзи ёруғ айлар.

30Сенинг мададинг ила мен қўшинга ҳам зарба бераман,

Худойим номи билан тўсиқ ошиб кетаман.


31Тангрининг йўли комилдир,

Худованднинг каломи софдир.

Ундан паноҳ сўраган ҳаммага У бир қалқондир.

32Худованддан бошқа тангри ким экан?

Худойимиздан бўлак паноҳ қояси бормикан?

33Тангри белимга қувват камарин боғлар,

Йўлимни Ўзи камолга етказар.

34У оёқларимни буғу оёқларидай қилиб,

Мени баланд ерлар устига турғизар.

35Қўлларимни У жангга ўргатар,

Мис ёйни отиш ҳам қўлимдан келар.

36Сен менга нажот қалқонингни бергансан.

Сенинг қўлинг – таянчим менинг,

Илтифотинг мени юксалтирур.

37Оёғимни Ўзинг собитқадам қилурсан,

Қимир этмас ҳеч товоним.

38Душманларимни қувиб уларга етаман,

Уларни тор-мор қилмагунча қайтмайман.

39Уларга зарба қилсам, қад кўтармаслар,

Оёқларим остига йиқилиб қоларлар.


40Жанг қилмоғим учун белимга қувват киритарсан,

Менга қарши чиққан ёвни оёғим остига чўктирарсан.

41Душманларимнинг орқа томонини менга бурдинг,

Мендан нафрат этганларни қириб битираман.

42Улар фарёд этса-да, қутқарувчи бўлмас,

Худовандни чақирсалар-да, У эшитмас.

43Ел тўзонни кўкка совургандай,

Мен уларнинг кулини кўкка совураман,

Йўл устидаги лой каби топтаб ташлайман уларни.


44Сен ҳарбу зарбдан мени халос этдинг,

Ёт халқларга мени сардор қилдинг,

Мен билмайдиган эл менга қарам бўлди.

45Улар овозимни эшитибоқ итоат этадилар,

Ажнабийлар менга ширинзабонлик этадилар.

46Қалъаларидан тир-тир титраб чиқадилар,

Ҳолдан кетиб, ажнабий ўғиллари.


47Худованд барҳаётдир, менинг қоямдир,

Унга ҳамду санолар бўлсин!

Нажоткор Худойим юксалсин!

48Тангрим менинг ўчимни олади,

Халқларни менга тобе қилади.

49Душманларимдан Ўзинг қутқарасан,

Ғанимларимдан кўра мени юксалтирасан,

Зўравонлар панжасидан халос қиласан.

50Шул сабабдан, эй Худованд,

Миллатлар ичра Сени мадҳ қиламан,

Исмингни тараннум этаман Сенинг.

51Сен подшоҳингга улуғ нажотлар ато қиларсан,

Ўз танлаганинг – Довуд ва унинг зурриётига

Мангу иноятлар бахш этарсан.


#### 18–САНО


Яратганнинг ишлари ва каломи


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Осмон Тангри улуғворлигини эълон этар,

Фалак Унинг яратганларини баён этар.

3Кун кунга сухан қилар,

Тун тунга билим қўшар.

4На сўзлар бор, на бирон калом,

Эшитилмас уларнинг товуши.

5Лек бутун дунёга ёйилди дараги,

Ернинг тўрт тарафига етди хабари.


Мана, қуёш учун ҳам макон қурилган!

6У қуёшдирки, гўшангадан чиққан куёвдай,

Ботирдай қувониб, ўз йўлида елиб кетар.

7Унинг чиқиши осмоннинг бир четидандир,

Давраси эса кўк юзи чегарасига қадардир.

Ҳеч на беркина билмас унинг тафтидан.


8Худованд Қонуни мукаммалдир,

У жонга жон киритади.

Худованд ваҳийси барқарордир,

У содда одамга дониш беради.

9Худованд фармони ростдир,

У кўнгилни қувонтиради.

Худованд амри ёруғдир, кўзни ёритади.

10Худованддан қўрқмоқлик пок ва боқийдир,

Худованднинг бари ҳукми ҳақ ва тўғридир.

11Олтиндан, мусаффо зардан ҳам кўнгиллироқдир,

Асалдан, мумли бол томчисидан ҳам ширинроқдир.


12Мана, Сенинг қулинг ҳам улардан ибрат олур,

Уларга риоя этган киши буюк мукофот топур.

13Адашмасликка кимнинг фаҳми етар?

Яширин хатолардан мени поклагин!

14Қасдан қиладиган гуноҳлардан ҳам сақла бандангни,

Улар менга ҳоким бўлмасин!

Шунда мен беайб бўлурман,

Оғир гуноҳдан ҳам холи бўлурман.


15Эй Худованд, оғзимдан чиқадиган сўзлар,

Қалбимдан кечадиган андишалар

Сенинг олдингда мақбул бўлсин,

Эй, менинг суянчим ва Халоскорим!


#### 19–САНО


Подшоҳ учун зафар дуолари


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Оғир кунда Худованд сени эшитсин!

Ёқуб Худосининг исми қўрғонинг бўлсин!

3Муқаддас маконидан сенга ёрдам юборсин!

Сиондан сенга мадад йўлласин!

4Барча хайр-эҳсонларингни қабул этсин!

Куйдирган қурбонларингни ёдда тутсин!

САЛОТ

5Сенга кўнглинг тилаганича берсин!

Бутун армонларингни рўёбга чиқарсин!


6Биз сенинг ғалабаларингни куйлаймиз,

Худойимиз номи ила туғларимизни кўтарамиз.

Худованд барча муродларингни бажо келтиргай!

7Энди аниқ билдимки,

Худованд танлаган подшоҳини қутқарар,

Ўзининг музаффар қўлини узатар,

Нажот юбориб осмони шарифларидан.


8Баъзилар жанг аробалари билан мақтанар,

Бошқалар оту отлиқ билан гердаяр.

Бизлар эса Раббимиз номи билан,

Худованд исми билан фахрланамиз.

9Улар йиқилиб тушдилар,

Бизлар эса кўтарилиб тик турибмиз.

10Эй Худованд, подшоҳга зафар бергин!

Сени чақирган кунимизда жавоб бергин!


#### 20–САНО


Худога суянган подшоҳнинг дуоси


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худованд,

Сенинг қудратинг ила подшоҳ севинур,

Юборган нажотинг-ла у беҳад масрур бўлур.

3Кўнгил армонини унга бердинг,

У неки тиласа, рад этмадинг.

САЛОТ


4Сен неъмату баракатлар билан уни кузатдинг,

Бошига соф олтиндан тож кийгиздинг.

5Сендан у ҳаёт сўради – унга бердинг,

Узоқ умр ҳамда бақо бағишладинг.

6Сен бахш этган нажот туфайли унинг донғи ошди,

Шараф-шон ва дабдабаларга сазовор қилдинг уни.

7Ҳа, Сен уни абадий муборак айладинг,

Ўз ҳузурингдаги бахт-саодатга муяссар этдинг.

8Подшоҳ Худовандга умид боғлаган,

Ҳақ Таолонинг инояти ила у тебранмас.


9Сенинг ўнг қўлинг барча ёвларингни топиб олади,

Сенга ғараз қилувчиларни топиб олади қўлинг.

10Эй Худованд, Сен зуҳур этдигинг замон,

Уларни қизиган тандирга айлантирасан.

Сен қаҳрингни сочиб барҳам берасан,

Олов куйдириб адо этади уларни.

11Сен уларнинг наслини ер юзидан супуриб,

Зурриётини бани-инсон орасидан қуритасан.

12Сенга қарши ёмонликни ўйлаганлар

Қора ниятларига эриша олмаслар.

13Сен ўқ-ёйингни шай қилиб,

Юзларига қараб ўқ узасан,

Токи мақсадлари пучга кетсин.


14Эй Худованд, қудратинг ила юксалавер!

Биз Сенинг ботирлигингни куйлаймиз,

Сенга ҳамду санолар ўқиймиз.


#### 21–САНО


Масиҳнинг жафолари ҳақида каромат*


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ТОНГДА ЧИҚҚАН КИЙИК» КУЙИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Тангрим! Тангрим!

Нега мени ташлаб қўйдинг?

Мен нолаю фиғон чекяпман,

Сен эса йироқдасан, қутқармаяпсан.

3Эй Худойим,

Кундузлари арз-додимни қиляпман,

Аммо Сен қулоқ солмаяпсан;

Кечалари ҳам менда тиним йўқ.


4Бироқ Сен – муқаддассан,

Исроилнинг санолари узра салтанатлисан.

5Ота-боболаримиз Сендан умид қилардилар,

Умид қилардилар-у, Сен уларни халос этардинг.

6Сенга фарёд этардилар-у, қочиб қутулардилар,

Сенга ишониб, шарманда бўлмасдилар.


7Лекин мен – инсон эмас, қуртман,

Шармандайи оламман, эл аро юзим қора.

8Мени кўрган барча мазах қилади,

Бурнини жийириб, бош ирғатиб дейдилар:

9«Худовандга эътиқод қилди, У халос этсин!

Худованд ундан рози экан, Ўзи қутқарсин!»


10Сенсан-ку мени онам қорнидан ёруғ юзага чиқарган,

Волидам кўкрагида тинч ётқизгансан мени.

11Мавлудимданоқ Сенга назр қилинганман,

Онам қорнидан чиққанимдан буён

Сен менинг Тангримсан.

12Энди мендан узоқлашма,

Қайғу яқин, мададкорим қолмади.


13Бир гала буқалар мени қуршаб олди,

Зўр Башан* буқалари менга ёпирилди.

14Ов қўмсаб ўкираётган арслон каби

Улар менга оғизларини катта очди.

15Менинг ичларим сел бўлиб оқяпти,

Бутун суякларим бўғини бўшашгудай бўлди,

Юрагим танимда мум каби эриб битди.

16Дармоним сопол парчасидек қуриб қақшади,

Тилим танглайимга ёпишиб қолди.

Сен мени ўлим хокига топширдинг-ку!

17Мана, итлар мени қуршаб олди,

Ёвузлар тўдаси мени ўраб олди,

Улар қўлларим ва оёқларимга ҳам санчди.

18Суякларимни бирма-бир санай оламан,

Улар менга тикилиб бақраймоқдалар.

19Кийимларимни ўзаро бўлишиб олиб,

Либосим учун қуръа ташладилар.


20Эй Худованд, мендан узоқлашма,

Сенсан мажолим менинг, ёрдамга шошил!

21Ҳаётимни дами тиғдан сақлагин,

Итлар панжасидан қутқар жонимни!

22Шер комидан мени тортиб чиқаргин,

Яккашох мугузларидан асрагин мени!


23Сенинг исмингни биродарларимга эълон этгайман,

Жамоат ичра Сенга ҳамду санолар айтурман.

24Эй сиз, Худованддан қўрққанлар,

Унга ҳамду санолар ўқинглар!

Уни сийланглар, эй Ёқубнинг барча зурриёти!

Тавоф қилингиз, Исроилнинг жами авлодлари!


25У эзилганнинг дардини камситмади,

Хор қилмади, юзини бурмади ундан,

Унинг фарёдига қулоқ солди.

26Сенгадир ҳамду санойим улуғ жамоат ичра,

Назр-ниёзимни бажо келтиргум худотарслар ичра.


27Бечораҳоллар бўлса, улар еб тўядилар,

Худовандни қидирувчилар Унга санолар ўқисин,

Дилингизга жон кирсин, то абад!

28Дунёнинг тўрт бурчида яшовчи инсонлар

Худовандни ёд этиб, Унга қайтиб келажаклар,

Бор элу элатлар Худовандга сажда қилажаклар.

29Худованд – ҳокими мутлақдир,

Эл-халқ устидан У ҳукмфармодир.


30Бу дунёда еб-ичиб тўйган,

Ўзига тўқ бўлган барча Унга сажда қилажак.

Ўз ҳаётини сақлаёлмай, гўрга борган барча

Унинг олдида тиз чўкажак.

31Ҳозирги зурриёт Унга хизмат қилажак,

Кейинги наслга Раббим ҳақида дарак етажак.

32Туғилажак авлодга ҳам эълон қилиб,

Раббимнинг ажойиботини хабар қилажаклар.


#### 22–САНО


Худованд – Чўпоним


ДОВУД САНОСИ.


1Худованд – Чўпоним менинг,

Мен муҳтожлик кўрмайман асло.

2У мени ям-яшил яйловларда ётқизар,

Оромбахш сувлар бўйлаб етаклаб борар.

3Жонимга У тетиклик киритар,

Ўз номи учун мени тўғри йўлга бошлар.


4Ўлим водийси зулматида юрсам ҳам,

Даҳшатлардан мен қўрқмайман.

Чунки Сен менга ҳамроҳдирсан,

Ўз ҳассангу хивичинг менга тасалли берар.

5Ёвнинг кўз ўнгида менга дастурхон тузагансан,

Хушбўй мой ила мойлагансан бошимни,

Лим-лим тўлдиргансан косамни.

6Умрим бўйи хайру иноят изимдан юрар,

Бор кунларим Худованднинг уйида ўтар.


#### 23–САНО


Улуғвор Подшоҳ – Худованд


ДОВУД САНОСИ.


1Худовандникидир бутун дунёю

Уни тўлдирган борлиқ,

Ер юзию барча унда яшовчилар.

2У денгизлар узра ерни бунёд этган,

Уммонлар узра уни маҳкам ўрнатган.


3Худованднинг тоғига ким чиқиб боради?

Унинг муқаддас маконида ким тура олади?

4Кимки қўли ҳалол, кўнгли пок,

Ёлғон-яшиқ гапга кўнгил боғламас,

Маккорона қасамёд қилмас экан,

5У Худованддан баракат топар,

Халоскор Худосидан нажот топар.

6Мана будир Худовандни қидирувчилар насли;

Эй, Ёқубнинг Худоси, ана шундайдир

Сенинг ҳузурингга интилувчилар насли!

САЛОТ


7Эй дарвозалар, кенгроқ очилинг,

Баландроқ кўтарилинг, мангу қопқалар;

Токи улуғвор Подшоҳ кириб келсин.

8Кимдир бу улуғвор Подшоҳ?

Қудратли ва музаффар Худованддир,

Жангда зафар қучғуси Худованддир У.


9Эй дарвозалар, кенгроқ очилинг,

Баландроқ кўтарилинг, мангу қопқалар;

Токи улуғвор Подшоҳ кириб келсин.

10Кимдир бу улуғвор Подшоҳ?

Мана, Худованд, Сарвари коинот,

Удир улуғвор Подшоҳ!

САЛОТ


#### 24–САНО


Йўл кўрсатиш, кечириш учун илтижо


ДОВУД САНОСИ.


1Сенга, эй Худованд, дилимни йўллайман.

2Сенга таваккал қиламан, эй Худойим!

Мен шарманда бўлмайин,

Душманларим тантана қилмасин устимдан!

3Сенга умид боғлаган ҳеч ким шарманда бўлмас;

Сабабсиз хоинлик қилганлар эса шармандаю шармисор бўлсин.


4Эй Худованд, менга Ўз йўлингни кўрсатгин,

Ўз йўриқларингни ўргатгин менга.

5Мени ҳақиқатинг йўлидан бошлаб, ўргатгин,

Чунки Нажоткор Худойим Ўзингсан,

Кундан-кун умидим Сенда.

6Эй Худованд, Ўз марҳаматингни,

Азалий иноятларингни эслаб тур!

7Ёшлик чоғида қилган гуноҳларим

Ва жиноятларимни эсга солма.

Ўз раҳмингу мурувватингни ёдлаб,

Менга раҳм айлагин, эй Худованд!


8Худованд мурувватли ва адолатлидир,

У гуноҳкорларга йўл-йўриқ кўрсатур.

9Бўйсунганларни тўғри йўлга бошлар,

Беозорларга Ўзи раҳнамо бўлар.

10Ўзининг аҳду низомин тутганлар учун

Худованднинг барча йўллари иноят ва ҳақиқатдир.


11Эй Худованд,

Ўз номинг хотири учун гуноҳимдан ўтгил,

Чунки кўпдир менинг гуноҳим.

12Худованддан қўрққан одам ким?

Танлайдиган йўлини унга Ўзи кўрсатар.

13Жон-тани фароғатга эришар,

Зурриёти эса ерга эга бўлар.

14Худованд Ўз сирини худотарсларга очар,

Ундан қўрққанларга илоҳий аҳд насиб этар.

15Кўзларим доим Худованддадир,

Оёғимни Ўзи тўрдан тортиб олар.


16Менга назар солиб, меҳрибонлик қилгин,

Чунки мен ёлғиз ва тушкунман.

17Юрагимда дард тўлиб-тошган,

Балоларимдан мени қутқаргин!

18Тушкунлигим ва эзилганлигимни кўргил,

Барча гуноҳларимдан кечгил!


19Душманларимни кўргин, қанчалик кўпайган улар!

Ашаддий нафрат сочиб менга қасд қилмоқдалар.

20Жонимни Ўзинг сақла, халос қилгин мени!

Сендан паноҳ топдим деб шарманда бўлмайин.

21Софлик ва тўғрилик сақласин мени,

Чунки Сенга умид боғлаганман.


22Эй Худо,

Исроилни барча дардларидан қутқаргин!


#### 25–САНО


Покдил одамнинг тилаги


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд, юзимни ёруғ қилгин,

Чунки мен покдил бўлиб юрдим;

Худовандга таяниб иккиланмадим.

2Эй Худованд,

Мени имтиҳон қил, синаб кўргин,

Кўнглим ва юрагимни синовдан ўтказгин!


3Сенинг иноятинг кўзим олдидадир,

Мен Сенинг ҳақиқатинг ила юрдим.

4Ёлғончи одамлар аро ўтирмасман,

Юрмасман ҳам ҳийлагарлар бирлан.

5Бадкирдорлар жамиятидан нафратланаман,

Бетавфиқларга бўлмасман ҳамсуҳбат.

6Ҳалол қўлларимни чайдим, эй Худованд,

Сенинг қурбонгоҳингни айланиб чиқаман.

7Сенга шукроналар айтаман,

Мўъжизаларингни бир-бир ҳикоя этиб.


8Эй Худованд, Сенинг масканингни,

Жалолинг ўрин олган маконни севаман.

9Жонимни гуноҳкорлар жони билан,

Танимни қонхўрлар тани билан бир санаб, барҳам бермагин!

10Уларнинг-ку сўл қўли фожирлик,

Ўнг қўли порага тўлиб-тошган.

11Мен бўлсам, покдил бўлиб юраман;

Халос қилгин мени, аямагил меҳринг!

12Текис майдонда турибди оёғим менинг,

Йиғинларда Худовандни олқишлагайман.


#### 26–САНО


Нурим ва нажоткорим – Худованд


ДОВУД САНОСИ.


1Нурим ва нажоткорим Худованддир,

Кимдан мен қўрқаман?

Ҳаётим қўрғони Худованддир,

Кимдан хавотирланаман?


2Ёвузлар этимни ғажимоқ-чун ҳужум қилганда,

Ўзлари қоқилиб қулайди, ўша ашаддий ёвларим.

3Юрагимга даҳшат тушмайди, гарчи

Қаршимга жангга тизилсалар ҳам.

Ҳатто ҳамла қилсалар ҳам,

Комилдир менинг ишончим.


4Худованддан бир тилагим бор,

Фақат ўшани излайман:

Худованд уйида умрбод турайин,

Худованд жамолини тамошо қилайин,

Унинг маъбадини зиёрат қилиб.

5Оғир кунда У мени ҳимоясига олар,

Ўз макони соясида мени яширар,

Қоя устига мени юксалтириб қўяр.

6Энди мен бош кўтариб юраман,

Қуршаб олган ёвлар устидан ғалаба қиламан.

Худованд маконига тантана ила кириб,

Хурсандлик ила қурбонлик келтираман.

Худовандни куйлаб васф қиламан.


7Эй Худованд,

Чақирган пайтим овозимни эшитгин,

Меҳрибонлик қилиб, менга жавоб бергин!

8«Ҳузуримни қидиринг» деган сўзингни

Мен дилимга тугиб қўйдим.

Сенинг ҳузурингни қидираман, эй Худованд!

9Мендан юз ўгирмагин,

Ғазаб ила силтаб ташлама қулингни!

Сен менинг паноҳим бўлгансан-ку,

Мендан воз кечма, ташлаб кетма,

Эй, менинг нажоткорим Худованд!

10Ота-онам мени ташлаб кетса-да,

Худованд мени қабул қилар.


11Эй Худованд,

Ўз йўл-йўриғингни менга ўргатгин,

Ёвларим сабабли мени тўғри йўлга бошла!

12Ағёрим ихтиёрига топширмагин мени!

Мана, ёлғончи шоҳидлар,

Қаҳр-зўғим сочиб турган зўравонлар

Менга қарши ҳужум бошлади!

13Менга қолса, ишончим комилки,

Мен тириклар диёрида қоламан,

Худованднинг баракатларини кўраман.


14Худовандга умид боғла!

Бақувват бўл, дадил бўл,

Худовандга умид боғла!


#### 27–САНО


Илоҳий меҳрибонлик учун шукрона


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд, менинг суянган қоям!

Сени чақираман, мени эшитмай қолмагин!

Сен менга жавоб бермасанг гар,

Ер бағрига тушганларга ўхшаб қоларман.

2Мен Сенга ёлвориб фиғон қилсам,

Муқаддас маконинг томон қўлларим чўзсам,

Муножотимга қулоқ солгин!


3Ўз қўшнилари билан дўстона гапириб,

Дилида эса қора ният сақлаётган бетавфиқ,

Ёмон одамлар бирла мени қириб ташлама!

4Сен уларнинг қилмишига яраша,

Кирдикорлари ёмонлигига яраша,

Қўллари булғанган қабиҳликларига яраша жазо бер!

5Улар-ку Худованднинг фаолиятига,

Унинг бажарган ажойиб ишларига бепарво қарайди.

Худованд уларни хонавайрон қиладию,

Тағин ҳеч барпо этмас.

6Худованд ҳамду санога муносибдир,

У менинг таваллоларимни эшитди.

7Худованд менинг қудратим ва қалқонимдир.

Мен чин юракдан Унга умид боғладим,

У менга ёрдам берганда, дилим қувончга тўлди;

Қўшиғим билан Унга шукрлар дейман.


8Худованд Ўз халқининг қудратидир,

Танлаган подшоҳига нажоткору қўрғондир.

9Ўз халқингга Ўзинг нажот бергин,

Ўз мулкингни муборак айлагин!

Уларни абадий юксалтириб боргин!


#### 28–САНО


Тўфондаги Худованднинг овози


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Тангри ўғиллари*, Худовандга тан беринг!

Худованднинг шавкати ва қудратига тан беринг!

2Худованднинг исми шарафига тан беринг!

Муқаддас кўркда Худовандга сажда қилинг!


3Худованднинг овози сувлар узрадир,

Улуғвор Тангри гулдурос товуш чиқарур,

Азим сувлар устидадир Худованд.

4Худованднинг овози кучлидир,

Худованднинг овози маҳобатлидир.

5Худованднинг овози кедр дарахтини қулатар,

Лубнон кедрларини ёриб ташлар Худованд.

6У уларни бузоқдайин ўйнатар,

Лубнон ва Сириўн* тоғини буқадек чоптирар.


7Худованднинг овози ўт алангасини ёриб юборар.

8Худованднинг овози чўлни титратар,

Қадеш чўлини ларзага солар Худованд.

9Худованднинг овози буғуларни туғдирар,

Ўрмонларни яланғочлаб юборар.

Маъбадида эса ҳаммаси Унинг улуғворлигини куйлар.

10Тўфон бўлганда Худованд тахтида ўтирар эди,

Худованд мангу Подшоҳ бўлиб тахтига ўтирган.

11Худованд Ўз халқига куч-қудрат ато этар,

Худованд Ўз халқига баракаю осойиш бахш этар.


#### 29–САНО


Ўлимдан қутулганнинг шукронаси


ДОВУДНИНГ УЙМУБОРАК МАДҲИЯСИ.


1-2Сени улуғлайман, эй Худованд,

Сен мени чуқурликдан чиқариб олдинг,

Ёвларимнинг тантана қилишига йўл қўймадинг.

3Эй Худойим, Сенга фарёд қилдим,

Эй Худовандим, менга шифо бердинг.

4Жонимни ўликлар диёридан қайтардинг, ё Раб,

Қабрга кирмаслигим учун менга ҳаёт бағишладинг.


5Худовандни тараннум этинг, эй, Унинг мухлислари!

Унинг муқаддаслиги шарафига шукрлар қилинг!

6Чунки Унинг ғазаби – бир лаҳзалик,

Лутфу карами эса умрбоддир.

Оқшомда йиғи ҳукм сурса,

Саҳарда шодиёна келур.


7Мен эсам ўзимга амин бўлиб,

То абад тебранмасман, деган эдим.

8Эй Худованд, мурувват этган чоғингда

Мени қудратли тоққа айлантирдинг;

Бироқ мендан юз ўгирганингда,

Мен саросимага тушдим.

9Сенга, эй Худованд, илтижо қилдим,

Мен ўз Раббимга ялиниб-ёлвордим:

10Мен ўлиб гўрга кирсам,

Ҳаётимдан не фойда?

Тупроқ Сенга шукрона айтармикан,

Ҳақиқатингни юқори кўтарармикан?

11Қулоқ бергин, эй Худованд,

Менга меҳрибонлик қилгин!

Ё Раб, Ўзинг менга мададкор бўлгин!

12Сен мотамимни рақсга айлантирдинг,

Қора кийимимдан фориғ қилдинг,

Бахт-севинч либосини кийгиздинг.

13Ё Худоё Худовандо!

Сенга тинимсиз санолар ўқиса арзийди,

Мен Сенга абадий шукрлар айтаман.


#### 30–САНО


Худо – ягона паногоҳ


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худованд,

Сени паноҳим деб биламан,

Абадий шарманда бўлмайин!

Ўз адолатинг ҳақи мени қутқаргин!

3Менга қулоқ сол, тезроқ халос қилгин!

Мен учун суянадиган тоғ,

Нажот топадиган қалъа бўлгин!

4Менинг қоям ва қўрғоним Сен экансан,

Ўз исминг шаъни учун мени етаклаб,

Менга раҳнамо бўлгил!

5Мен учун яширишган тўрдан чиқариб қўй,

Чунон Сени паноҳим деб билдим.

6Руҳим Сенинг қўлингда омонатдир.

Сен менга эркинлик берасан,

Эй Худованд, эй Ҳақ Таоло!


7Бемаъни бутга сиғинувчилардан нафратланиб,

Мен фақат Худовандга умид боғлайман.

8Сенинг иноятинг учун мен шод-хуррамман,

Сен бечораҳол бўлганимни кўрдинг,

Жоним азоб-уқубатда қолганини билдинг.

9Душман қўлига мени топширмадинг,

Оёқларимни кенг ерларга қўйдинг.


10Эй Худованд, менга раҳм-шафқат кўрсат,

Юрагимга қил сиғмай бўлиб қолди.

Қайғудан кўзим хиралашди,

Ботиним, жон-таним адо бўлди.

11Мана, ҳаётим ғам-ғуссада,

Умрим оҳ-зор билан ўтиб кетди.

Гуноҳларим учун илигим қуриб, суякларим қақшади.

12Барча рақибларим назарида уятга қолдим,

Қўни-қўшни ва танишларимга олабўжи бўлдим.

Кўчада кўрган барча мендан қочяптилар.

13Ўлик каби эсдан чиқарилдим, унутилдим,

Парчаланган сополга ўхшаб қолдим.

14Кўпларнинг ҳақоратини эшитяпман,

Мана, ҳамма ёқда ваҳималар!

Менга қарши тил бириктиряптилар,

Жонимни олмоқ-чун суиқасд қилмоқдалар.


15Мен-чи Сенга эътиқод қиламан, эй Худованд,

Сенсан менинг Худойим, дейман.

16Ҳар бир куним Сенинг қўлингдадир.

Душманларим ва эзувчиларим қўлидан

Мени халос қилгин!


17Мунаввар юзингни қулингдан дариғ тутма,

Иноятинг билан мени халос этгин!

18Эй Худованд,

Сенга таваккал қилдим деб уятга қолмайин.

Бетавфиқлар эса шарманда-шармисор бўлсин,

Ўликлар диёрига тушиб жимжит бўлиб қолсин.

19Ёлғончилар тили лол бўлсин!

Улар уялмасдан солиҳни ҳақорат қилиб,

Катта гапириб гердайиб юрибдилар.


20Сен Ўзингдан қўрққанлар учун яширган,

Эл кўзида Сени паноҳ билганлар учун яратган

Эҳсонлар хазинаси қанчалик ажойибдир!

21Ўз ҳузурингда паноҳ топганларни

Сен инсон фитнасидан сақларсан,

Ўз соянгда яширарсан ёлғон чақиқлардан.


22Худовандга шон-шарафлар бўлсин!

У мустаҳкам шаҳарда менга ажойиб иноятини кўрсатди.

23Кўзингдан жудо бўлдим, дедим мен эсанкираб.

Илло Сенга фарёд қилиб ўтинганимда,

Сен муножотимга қулоқ бердинг.

24Худовандни севингиз, Унинг барча азизлари!

Худованд содиқларни Ўз паноҳида асрайди,

Такаббурлардан эса дариғ тутмайди тегишли чорасини.

25Эй, барча Худовандга таваккал қилувчилар,

Бақувват ва дадил бўлингиз!


#### 31–САНО


Гуноҳи ўтилганнинг бахтиёрлиги


ДОВУД ҚАСИДАСИ.


1Қандай бахтли гуноҳи ўтилган,

Қонунсиз ишлари афв бўлган одам!

2Қандай саодатли ундай киши-ким,

Худованд инобатга олмас айбин,

Кўнглида эса бирон макр йўқ.


3Мен гуноҳимни сир сақлаганим сайин,

Суякларимгача ҳуркираб, нолиб ўтирдим.

4Кечаю кундуз Сенинг қўлинг устимда оғирлашди,

Ёзнинг саратонидаги мевадек қуриб қолдим,

Тинка-мадорим бутунлай адо бўлди.

САЛОТ

5Сенинг олдингда гуноҳимга иқрор бўлдим,

Яширмадим ҳеч бир айбимни.

Ёзиқларимни бўйнимга оламан,

– дедим Сенга, эй Худованд.

Сен эса гуноҳу айбимни кечирдинг.

САЛОТ


6Шул сабабдан ҳар бир художўй

Ижобат чоғида Сенга сиғинсин,

Токи азим сувлар тошқини унга етмасин.

7Сенсан менинг паногоҳим,

Танглигимдан Ўзинг халос этарсан,

Озодлик куйлари-ла мени кўмиб ташларсан.

САЛОТ


8«Мен сенга ақл ўргатарман,

Юрар йўлингни кўрсатарман.

Кўзим сенинг устингда бўлиб,

Сенга раҳнамолик қиларман.

9Онгсиз от ёки хачир каби бўлманглар!

Уларни тутиб юриш учун юган ва сувлуқ тақмасанг,

Улар сенга сира бўйсунмас».


10Фосиқнинг дардлари кўп бўлур.

Вале Худовандга умид боғлаганга

Илоҳий лутф-карам доим ёр бўлур.

11Худованддан қувонинг, эй солиҳлар,

Хуррам бўлинг, тараннум этинг,

Эй барча кўнгли тўғрилар!


#### 32–САНО


Яратган, Асраганга ҳамду санолар


1Эй солиҳлар, Худовандни куйлангиз!

Дили тўғриларга ҳамду сано ярашар.

2Ғижжак чалиб, Худовандга шукр қилинг,

Ўн торли чанг билан Уни тараннум этинг!

3Унга янги бир қўшиқ куйланг,

Гўзал оҳанг чалиб, хитоб қилинг!


4Зеро Худованднинг каломи – ҳақиқатдир,

Унинг барча ишлари вафодорлигидан далолатдир.

5Солиҳлик ва адолатни Худованд севар,

Унинг инояти ила дунё тўлгандир.

6Кўк Худованд каломи билан бунёд бўлган,

Барча осмон лашкари* Унинг амри ила яралган.

7Денгиз сувларини уюмдай уйиб қўйган,

Уммонни Ўз омборига жойлаб сақлаган.

8Худованддан бутун ер юзи қўрқсин,

Барча аҳли жаҳон Ундан қалтирасин.

9Зеро У сўзлади, худди айтганидай бўлди;

У амр берди, амри вожиб бўлди.


10Худованд мажусийлар ниятини бузади,

Халқлар мурод-мақсадини пучга чиқаради.

11Худованднинг нияти эса боқий туради,

Наслдан-наслга жорий бўлади Унинг дил муроди.

12Худовандни Тангримиз деб билган халқ бахтли!

Худованд Ўз мулким деб сайлаган эл иқболли!

13Худованд осмондан боқар,

Барча инсон ўғилларин кўриб турар.

14Тахти маконидан кузатиб туриб,

Бутун жаҳонни текшириб кўрар.

15У жами инсоннинг юрагини яратган,

Инсон қилмишларига ҳам англаб етар.


16Аскарлари кўплиги билан подшоҳ қутулмас,

Қуввати кўплиги учун жангчи зафар топмас.

17От жангчининг бошини омон сақлаёлиши ёлғондир,

Катта кучи билан ҳам уни қутқара билмас.

18Мана, Худованднинг кўзи Ундан қўрққанларда,

Унинг иноятига умид қилганлардадир.

19У уларнинг жонини ўлимдан қутқазар,

Очлик пайтида уларнинг дилига қувват киритар.


20Жонимиз Худовандга мунтазир,

Ёрдамчимиз, қалқонимиз Ўзидир.

21Қалбимиз У билан шод бўлур,

Унинг муқаддас номи бизнинг таянчимиздир.

22Эй Худованд, биз Сенга умид боғлаганмиз,

Яна иноятинг бизга ёр бўлсин!


#### 33–САНО


Парвардигори олам мўминларни асрайди


АБУМАЛИК ОЛДИДА ЎЗИНИ АҚЛСИЗЛИККА СОЛИБ, УНИНГ ҲУЗУРИДАН ҚУВИЛИБ ҚОЧГАН ПАЙТДА ДОВУДНИНГ АЙТГАН ҚЎШИҒИ.


1-2Ҳар лаҳзада Худовандни олқишлайман,

Унинг саноси тушмас ҳеч тилимдан.

3Жоним Худованд билан фахрланур,

Беозорлар буни эшитиб севинур.

4Мен билан бирга Худовандни улуғланг,

Келинг, бирга Унинг исмини шарафлайлик!


5Худовандга мурожаат қилганимда,

У менга қулоқ солди-ю,

Барча даҳшатларимдан қутқарди.

6Унга боққанлар зиё олдилар,

Уларнинг асло юзи шувут бўлмас.

7Бу фақир чақирганда, Худованд эшитди,

Барча дардларидан уни халос қилди.


8Худованднинг фариштаси мўминлар атрофида қароргоҳ қурган,

Ундан қўрққанларни Ўзи халос этар.

9Худованддан лаззат олиб кўринг-чи,

У қанчалик мурувватли экан!

Бахтли Ундан паноҳ топган одам!

10Худованддан қўрқинг, эй Унинг азизлари!

Ундан қўрққан киши муҳтожлик кўрмас.

11Арслонлар оч ва муҳтож бўлур,

Художўйлар ризқ-насибаси эса бут бўлур.


12Эй ўғилларим, келинг, мени тингланг!

Худованддан қўрқишни сизларга ўргатай.

13Ҳаёт яхши, умрим узоқ бўлсин,

Яхши кунлар кўрай, деган одам ким?

14У тилини ёмон сўздан тийсин,

Оғзини эгри гапдан сақласин.

15Ёмонликдан қочиб яхшилик қилгин,

Тинчликни қидириб унинг пайидан бўлгин.


16Худованднинг кўзлари солиҳлардадир,

Солиҳлар фиғонига У қулоқ солар.

17Бадкирдорлардан эса У юз ўгирар,

Ер юзидан йўқ қилар уларнинг хотирасин.

18Солиҳлар фарёд этгач, Худованд эшитар,

Барча дардларидан уларни халос этар.

19Худованд дили вайронларга яқиндир,

Руҳи тушкунларни Ўзи қутқарар.

20Солиҳнинг дардлари кўп бўлар,

Бироқ Худованд уни барчасидан халос этар.

21Суякларининг ҳеч бири синмасин дея,

Уларнинг барчасини ўз ўрнида тутар.


22Ёвуз одам ёвузларча ўлиб кетар,

Солиҳга душманлик қилувчилар айбдор бўлар.

23Қулларининг жон тўловини Худованд берар,

Ундан паноҳ сўраган ҳеч ким айбдор бўлмас.


#### 34–САНО


Художўйлар ўчини Худо олади


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд,

Мен билан талашаётганлар билан Ўзинг талашгин!

Мен билан жанг қилаётганлар-ла Ўзинг жанг қилгин!

2Совут ва қалқонни олиб, менга ёрдамга келгин!

3Найзангни яланғочлаб чиққин,

Мени қуваётганларнинг йўлини тўсгин!

Жонимга: «Сенинг нажотинг Менман!» – дегин.


4Жонимга қасд қилганлар шармандаю шармисор бўлсин,

Менга ёмонликни ўйлаётганлар орқага қайтсин,

Юзлари шувут бўлсин.

5Шамолда учиб кетган тўзон каби,

Худованднинг фариштаси уларни супуриб ташласин.

6Уларнинг йўли қоронғи ва тойғанчоқ бўлсин,

Худованднинг фариштаси уларни ҳайдаб юборсин.

7Улар-ку мен учун сабабсиз дом тайёрлашди,

Сабабсиз жонимга қасд қилиб, чоҳ қазишди.

8Тасодифан уларнинг бошига ҳалокат тушсин,

Яширган тўрларига ўзлари тушиб маҳв бўлсин!


9Менинг жоним Худованддан масрур бўлур,

У берган нажотдан кўнглим қувонур.

10Ҳатто суякларим ҳам тилга кирур:

Эй Худованд, эзилганни қувватлидан,

Бечора-фақирни талончидан қутқарувчи

Сендан бўлак ким ҳам бор экан?


11Қора ниятли шоҳидлар бош кўтариб,

Билмайдиганларим ҳақида сўроқ қиладилар.

12Яхшилик эвазига ёмонлик кўрсатиб,

Жонимни ҳижронда қолдирмоқдалар.

13Мен бўлсам, улар оғриганда жон куйдирар,

Жулдурга бурканиб рўза тутар эдим,

Аммо менинг дуом ўз бағримга қайтар эди.

14Худди у менинг дўстим,

Қардошим бўлгандай муносабатда бўлар эдим,

Онаси учун аза тутгандек мунгли юрар,

Ғам-ғусса билан йиғлар эдим.

15Лек мен қоқилганимда улар севиниб тўпланди,

Урушқоқ одамлар бошимга тўпланиб,

Тўхтовсиз менга азоб беришар эди,

Негадир – мен билмайман.

16Юзларини буриштириб уялмай масхара қилар,

Менга тишларини қайрар эдилар.


17Ё Раббий, қачонгача қараб турасан?

Жонимга улар бераётган уқубатдан қутқар,

Ҳаётимни шу йиртқичлардан халос қил!

18Улуғ жамоат ичра Сенга шукрлар дейман,

Беҳисоб эл аро Сенга ҳамд – санолар айтаман.

19Ноҳақ менга хусумат этганлар тантана қилмасин,

Сабабсиз нафрат этганлар бир-бирига кўз ўйнатмасин.

20Улар тинчликни оғзига ҳам олмайдилар,

Мамлакатда тинч яшаётганларга қарши фитна уюштирадилар.

21Менга оғизларини катта очиб:

«Эҳа, эҳе, кўзимиз билан кўрдик!» – деяптилар.


22Эй Худованд, Сен буни кўрдинг-ку,

Индамай ўтирмагин!

Ё Раббий, мендан узоқлашиб кетма!

23Ҳаракатга кел, ғайратга кел,

Менинг даъвомни инобатга олгин,

Юзимни ёруғ қилгин, ё Раббим, ё Худойим!

24Эй менинг Раббим ва Тангрим,

Менга адолатли ҳукм чиқаргин,

Улар устимдан тантана қилмасин!

25«Эҳа, тилагимиз бажо бўлди!» – деб

Кўнгилларидан кечирмасинлар,

«Уни ютиб юбордик!» – демасинлар.


26Бахтсизлигимдан севинганлар бари уялсин,

Уларнинг юзи қора бўлсин!

Менга қарши бош кўтарганлар қора кийсин,

Шармандаю шармисор бўлишсин!

27Мени оқловчилар эса севиниб тараннум этсин,

Улар доимо: «Худованд юксалаверсин!

У Ўз қулига хотиржамлик тилаган», – десинлар.

28Мен эса Сенинг адолатингни тилдан қўймай,

Кун бўйи Сени мақтаб ҳикоя қиларман.


#### 35–САНО


Худованднинг чексиз инояти


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ХУДОВАНД ҚУЛИ ДОВУДНИНГ САНОСИ.


1-2Қонунсизнинг фисқ-фасоди дилимга ғулу солади,

Унинг кўз ўнгида Худодан қўрқиш деган нарса йўқ.

3У мақтаниб юриб, ўзини ўзи алдайди,

Ёмонлиги фош бўлганда эса надомат қилмайди.

4Оғзидан чиққан сўзлар эгрилигу маккорликдир,

Фаҳм-фаросатдан, хайрли ишдан у бош тортган.

5Ётганида ҳам ёвузликни хаёл қилиб,

Фисқ-фасод сўқмоғига қадам ташлаб,

Нопок ниятидан юз ўгирмайди.


6Эй Худованд,

Сенинг иноятинг кўкларгача,

Содиқлигинг булутларга қадардир.

7Адолатинг Тангри тоғларидай юксакдир,

Ҳукмларинг эса – тубсиз уммон.

Инсону ҳайвонни Ўзинг қутқарасан, эй Худованд!

8Ё Худо, иноятинг қанчалик бебаҳо!

Қанотларинг соясида одам ўғиллари осойиш топар.

9Улар уйинг ноз-неъматларидан тўядилар,

Лаззат дарёларингдан қондирарсан уларни.

10Зотан, ҳаёт манбаи Сендадир,

Сенинг нурингдан биз зиё оламиз.


11Сени билганлардан иноятингни аямагил,

Раҳматингни дариғ тутма юраги софлардан!

12Такаббурнинг оёғи менга етмасин,

Фосиқнинг қўли мени овора қилмасин.

13Мана, бадкирдорлар бехосдан ағдарилиб, йиқилиб тушди,

Улар тағин қад кўтара билмас.


#### 36–САНО


Солиҳга баракат, фосиққа ҳалокат


ДОВУД САНОСИ.


1Ёмон одамларга ғашлик қилма,

Бадкирдорларга ҳавас қилма!

2Чунки улар ўт каби тезда қуриб,

Яшил сабзадай сўлиб кетадилар.


3Худовандга умидвор бўлиб яхшилик қилгин,

Ер юзида яшаб, эътиқодни сақлагин.

4Худованддан лаззат олгин,

У сени кўнгил армонларингга етказади.

5Йўлларингни Худовандга топшир,

Ундан умид қил, У бажо келтиради.

6У сенинг ҳақлигингни нурдай порлатар,

Кун ёруғлигидай ёруғ қилар юзингни.


7Худованд ҳузурида тинч тур,

Унга умидвору мунтазир бўлгил.

Йўли очилган фирибгарга ғашлик қилма.

8Қаҳрдан чекиниб, ғазабдан ўзингни тутгил,

Ҳаяжонланиб ёвузлик қилишга мойил бўлма.

9Ёмонлик қилувчилар бари қириб ташланур,

Худовандга умидворлар эса ер юзига эга бўлур.

10Яна бироздан кейин фосиқ йўқ бўлур,

Унинг жойини кўрасан-у,

Аммо ўзи йўқолиб кетган бўлур.

11Беозорлар эса ер юзига эга бўлажак,

Улар тинч-осойишталикда ҳузур қилажак.


12Фосиқ солиҳга ёмонлик тилаб,

Унга қарши тишларини қайрайди.

13Фосиқнинг куни битай деб турибди-ку,

Эгам буни кўриб, унга мазах қилади.

14Бечора ва фақирни ерга урмоқ,

Тўғри йўлдан юрувчиларни бўғизламоқ-чун

Фосиқлар қилич чархлаб, ёйларини тортадилар.

15Уларнинг тиғи қайтиб, ўз юрагига санчилгай,

Ёйлари эса синиб чилпарчин бўлгай.

16Солиҳнинг қўлидаги оз нарсаси

Барча фосиқлар мўлчилигидан афзалдир.

17Фосиқнинг-ку қўллари синиб кетгуси,

Солиҳларга эса Худованд мадад бергуси.

18Худованд софдиллар кунларини белгилаб,

Уларнинг насибасини мангуликка беради.

19Офат замонида ҳам улар шарманда бўлмас,

Қаҳатчилик кунларида ҳам еб тўядилар.

20Аммо фосиқлар эса-чи, ҳалок бўлажаклар,

Худованд душманлари қўйлар подасидек тўзиб кетажак,

Тутунга айланиб йўқолиб кетажаклар.


21Фосиқ қарз олиб уни тўламайди,

Солиҳ эса муруввату саховат кўрсатади.

22Худованд олқаганлар ер юзини эгаллаб олур,

У қарғаганлар эса барҳам топурлар.

23Киши қадамларини Худованд тўғрилар,

У рози бўлган кишининг йўлини очар.

24У киши мункиганда ҳам юз тубан йиқилмас,

Чунки унинг қўлидан Худованд ушлаб турар.


25Мен ёш ҳам эдим, қариб ҳам қолдим,

Аммо солиҳнинг ташлаб кетилганини,

Ёки унинг зурриёти нонга зор бўлганини кўрмадим.

26Кундан-кун у мурувват кўрсатиб,

Мардумга қарз берар,

Зурриёти эса муборак бўлар.


27Ёмонликдан бош тортиб, яхшилик қилгин,

Шунда мангу яшайсан.

28Чунки Худованд адолатни севар,

Ўз азизларини ташлаб кетмас.

Улар абадий сақланар,

Фосиқлар томири эса қуриб қолар.

29Солиҳлар ер юзига эга бўлиб,

Унда мангу яшайдилар.

30Солиҳнинг ирни ҳикматни сўзлар,

Тили эса тўғриликни баён этар.

31Худоси Қонуни дилига бўлган жо,

Адашмас унинг қадами асло.

32Фосиқ кишилар солиҳни кузатиб,

Уни ўлдирмоқ учун пойлайдилар.

33Худованд улар қўлига солиҳни топширмас,

Ҳукм пайтида уни айблашга йўл қўймас.


34Худовандга кўз тутиб, У кўрсатган йўлда юр,

Ер юзига эга бўлишинг учун сени У юксалтирур.

Фосиқлар нобуд бўлганда сен буни кўрурсан.

35Ёвуз ва золим бир одамнинг илдиз отиб,

Яшил дарахт каби униб яшнаганини кўрдим.

36Бироқ у ўтди, битди, йўқ бўлди,

Уни қидирсам ҳам, топа олмадим.


37Софдилга нигоҳ ташла, тўғри одамни кузат!

Бундай кишининг истиқболи осойишталикдир.

38Аммо қонунсизлар бари нобуд бўлур,

Фосиқлар насли оқибатда қириб ташланур.

39Солиҳлар омонлиги Худованддан келур,

Кулфат чоғида Ўзи уларга қалъа бўлур.

40Худованд уларга мададу нажот юборур,

Фосиқлар қўлидан уларни халос этур,

Мендан паноҳ сўради, деб уларни қутқарур.


#### 37–САНО


Оғир хастанинг ноласи


ДОВУДНИНГ ЭСДАЛИГИ.


1-2Эй Худованд,

Ғазабинг ила таъзиримни берма,

Қаҳринг келиб менга жазо берма!

3Сенинг ўқларинг менга санчилди,

Қўлинг устимга оғир босиб тушди.

4Ғазабингдан баданимда соғ жой қолмади,

Гуноҳим туфайли устухонимда роҳат йўқ.


5Менинг ёмонликларим бошимдан ошди,

Оғир юк каби устимга босди,

Энди кўтара олмайман.

6Ўзимнинг ақлсизлигим туфайли

Яраларим йиринглаб сасимоқда.

7Ғоят букчайиб, чўкиб қолдим,

Кун бўйи ғамгин юраман.

8Ҳа, белим ўтдай ёнмоқда,

Баданимда соғ жой қолмади.

9Мажолим қолмади, ғоят эзилдим,

Юрагим аламидан додлаб юраман.


10Ё Раббий!

Бутун тилагим Сенга равшандир,

Нолаю фиғоним Сендан пинҳон эмас.

11Юрагим безовта, қувватим адо бўлди,

Кўзларим нуридан ҳам маҳрум бўлдим.

12Мени севадиган дўстлару маҳбубларим

Жароҳатимдан жирканиб узоқлашиб кетди,

Хеш-ақрабо узоқдан кўз олайтирмоқдалар.

13Жонимга қасд қилганлар тузоқ қўймоқда,

Ёвузлик пайидан бўлганлар менга бало-қазодан сўзлаб,

Кун бўйи ҳийлаю найранг тўқимоқдалар.

14Мен эса эшитмайдиган кар кабиман,

Оғзини оча олмайдиган соқовга ўхшайман.

15Ҳа, оғзидан гап чиқмайдиган,

Эшитмайдиган одам бўлиб қолдим.


16Эй Худованд, умидим Сендандир,

Ё Раббим, эй Тангрим, Сен тинглайсан-ку!

17Душманларим тантана қилмасин, дейман,

Оёғим қоқилса, димоғи кўтарилмасин.

18Мана, мен йиқилиш арафасидаман,

Ғам-алам менга доим ҳамроҳ.

19Мен гуноҳимни бўйнимга олдим,

Ўз айбим учун қайғурмоқдаман.

20Лекин душманларим бардам ва кучлидир,

Мендан ноҳақ нафратланганлар кўпайиб кетган.

21Яхшиликка жавобан менга ёмонлик қиладилар,

Эзгу ниятим эвазига адоват сақлайдилар.


22Эй Худованд, мени ташлаб қўймагин,

Эй Худойим, мендан узоқлашмагин!

23Менга мадад бермоқ учун шошилгин,

Ё Раббий, эй менинг Халоскорим!


#### 38–САНО


Ҳаётнинг фонийлиги


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ЕДУТУНГА* БАҒИШЛАНГАН ДОВУД САНОСИ.


1-2Мен юрар йўлимга эҳтиёт бўлайин,

Айтар сўзим ила гуноҳ қилиб қўймайин,

Фосиқ қаршимда экан, оғиз очмайин, дедим.

3Тилимни тийиб, сукут этдим,

Ҳар қандай яхши гапни ҳам оғзимга олмай, жим бўлдим.

Шунда дардим ортиб борди,

4Вужудимда юрагим ҳароратланди,

Хаёлимдан кўнглим ўртанди,

Ниҳоят мен тилга келдим:


5Айтгил, Худованд, умрим қазосин,

Кунларим саноғи неча эркан,

Нечоғлик фоний эканман, билайин!

6Ҳа, Сен кунларимни қаричлаб бергансан,

Умрим Сенинг олдингда ҳеч нарсадай,

Ҳар қандай бадастир инсон умри ҳам фақат оворагарчиликдир.

САЛОТ

7Ҳар бир одам юрадиган кўланкага ўхшайди,

Инсон ғавғоларининг ҳаммаси – оворагарчилик.

Мол тўплайди, бироқ кимга қолишини билмайди.


8Энди, ё Раббим, мен нимани кутай?

Сендандир менинг барча умидим!

9Бутун қонунсизлигимдан ўтиб фориғ қилгин,

Разиллар разолатига дучор этмагин мени!

10Индамадим, оғзимни очмадим,

Чунки Сенинг ишингдир бу.

11Зарбларингни мендан четлатгин,

Қўлинг балосидан мен тамом бўлдим.

12Сен инсонни жинояти учун фош этиб,

Жазосини берадиган бўлсанг гар,

Унинг бор ҳусни, куя емиргандек, кукунга айланар.

Ҳа, ҳар бир инсон умри оворагарчиликдир.

САЛОТ

13Ибодатимни эшитгин, эй Худованд,

Қулоқ солгин дод-фарёдимга!

Кўз ёшларимни назарга илмай қўйма!

Мана, Сенинг олдингда мен бир ғарибман,

Барча боболарим каби бир мусофирман.

14Ғазабингни мендан қайтаргин,

Оламдан ўтиб йўқолишимдан олдин

Мен бир таскин топайин!


#### 39–САНО


Халос бўлганнинг шукрона дуоси


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Мен Худовандга қаттиқ умид боғладим,

У менга эгилиб, фарёдимни эшитди.

3У мени даҳшатли зовурдан,

Лойли ботқоқдан чиқариб олди.

Оёқларимни қояга бостириб,

Қадамларимни мустаҳкамлаб қўйди.

4У оғзимга янги бир қўшиқ,

Худойимиз учун тасанно солди.

Кўплар буни кўриб ва қўрқиб,

Худовандга умид боғлайдилар.

5Худовандга умид боғлайдиган,

Мағрурларга эса ялинмайдиган,

Каззоблар билан юрмайдиган одам бахтли!


6Ё Раббим, Худоё Худовандо,

Сен кўп ажойиботлар кўрсатдинг,

Мўъжизакор мақсадларинг биз учундир;

Бунда Сенинг тенгинг йўқ.

Ажойиботларингни баён этиб оғиз очсам,

Уларнинг сон–саноғи йўқ.


7Қурбонлик ва бағишловдан Сен рози бўлмадинг,

– Қулоқларимни очиб юбординг –

Гуноҳ учун ёқиладиган қурбонликни,

Бахшидани талаб қилмадинг.

8Ўшанда мен дедим:

Сенинг ҳузурингга келдим,

Ўроғлиқ битикда мен ҳақда битилган.

9Хоҳишингни бажармоқ истайман, эй Худойим,

Сенинг Қонунинг юрагимда менинг.

10Улуғ жамоат ичра ҳаққониятни эълон этдим,

Асло ирнимга қатағон қилмадим;

Эй Худованд, Сен биласан!

11Сенинг ҳақлигингни юрагимда яширмадим,

Садоқат ва нажоткорлигингни баён этдим,

Инояту ҳақиқатингни эса сир сақламадим улуғ жамоатдан.


12Эй Худованд,

Дариғ тутма мендан ҳимматларинг,

Инояту ҳақиқатинг мени доим сақласин!

13Мен саноқсиз офатларга дучор бўлдим,

Ўз гуноҳларим мени қувиб, бошимга етди,

Қарашга ҳам ботинолмайман.

Улар бошимдаги сочлардан ҳам кўп,

Юрагим мени тарк этди.


14Эй Худованд, мени озод этмоққа рози бўлгин,

Менга ёрдам беришга шошилгин, эй Худованд!

15Жоним пайига тушганларнинг ҳаммаси

Шарманда бўлсин, юзи шувут бўлсин!

Менга ёмон ниятларни истаганлар

Орқага қайтиб калака бўлсинлар!

16Менга: «Эҳе, Эҳа!» – деганлар

Шармисорликдан эсанкираб қолсинлар!


17Барча Сени қидирувчилар эса

Сендан шод бўлиб севинсинлар.

Сенинг нажотларингни севганлар:

«Худованд улуғ!» – десинлар мудом.

18Мен бўлсам – бечораю фақирман,

Вале Раббим ейди менинг ғамимни,

Удир мададкору халоскорим менинг.

Кечикмагин, эй Худойим!


#### 40–САНО


Меҳрибон меҳр топар


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Бечорага жони куйган киши бахтлидир,

Офат кунида Худованд уни қутқарар.

3Худованд уни асраб, ҳаёт бағишлар,

Ўзи мамлакатда бахтли бўлар.

Сен уни душман ихтиёрига топширмайсан, эй Худованд.

4У оғриб ётганида уни мустаҳкамлайсан,

Хасталик тўшагини Ўзинг ағдариб юборасан!


5Мен Худовандга дедим:

Менга меҳрибонлик қилгин,

Дардимга даво бергин;

Мен Сенга қарши гуноҳ қилдим.

6Душманларим мени ғийбат қиладилар,

«Қачон ўлиб, унинг номи йўқ бўларкан?» – дейдилар.

7Улар мени кўрмоққа келса гар,

Ёлғон сўзлаб, кўнглида ёмонлик тўқийдилар,

Ташқарига чиқар-чиқмас, лоф урадилар.

8Мендан нафратланувчилар ўзаро пичирлашиб,

Менга қарши ёмон ният қиладилар.

9«Бало-қазо ёпишибди унга, – дейдилар, –

Бир ётгандан кейин жойидан турмас!»

10Ҳатто менинг нон-тузимни тотган,

Мен суянган, мен билан тотув бўлган дўстим

Менга қарши товонини кўтарди!


11Аммо Сен, эй Худованд,

Менга меҳрибонлик қилиб, оёққа турғаз,

Токи улардан қасос олайин!

12Мендан рози эканингни шундан биламан:

Душманим мендан асло устун чиқа олмайди.

13Софдиллигим туфайли менга мададкорсан,

Юзинг ўнгида абадий турғазиб сақлайсан.

14Исроилнинг Тангриси – Худовандга

Абадулабад шон-шарафлар бўлсин!

Омин! Омин!


#### 41–САНО


Худога ташналик


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ* ҚАСИДАСИ.


1-2Кийик оқар анҳор сувларини тусагандай,

Кўнглим Сени шундай тусамоқда, эй Худо!

3Худога, кучли, барҳаёт Тангрига жоним ташна.

Қачон келиб Худонинг ҳузурига кўринар эканман?


4«Сенинг Худойинг қаерда?» деб

Мендан кун бўйи сўрашмоқда,

Кеча-кундуз кўз ёшим менга озиқ бўлмоқда.

5Шуларни эслаганимда кўнглим сел бўляпти:

Мен жамоат билан сайр этар эдим,

Байрам тусли, тантанавор оломон ичра,

Баланд овозли куйлару ҳамд – санолар ичра

Худонинг маъбадига бориб кирар эдим.


6Эй жоним, нега бундай тушкунсан?

Нечун ичимда ғашлик қиласан?

Худога умид боғла!

Ҳа, мен яна Худога шукр айтаман,

Ундан келар менга нажот.


7Жоним ичимда қийналиб кетмоқда,

Шунинг учун Ўрдун диёридан,

Ҳермўн ва Мисъор тоғларидан туриб,

Сени хотирламоқдаман, эй Худойим!

8Сенинг шаршаранг овозлари ила

Гирдоб гирдобни чорламоқда,

Сенинг барча сув тўлқинларинг

Устимдан ўтиб кетмоқдалар.


9Кундузи Худованд иноятини йўллар,

Кечаси эса Унгадир менинг хонишим,

Ҳаётим Тангрисигадир ибодатим.

10Мен суянган қоям – Худога дейман:

Нечун Сен мени унутдинг?

Нега ёв зулми остида ғамгин юрар эканман?

11«Сенинг Худойинг қаерда?» деб

Кун бўйи сўрашмоқда душманларим.

Уларнинг ҳақорати илигимга сингди,

Суякларим зирқираб кетди.


12Эй жоним, нега бундай тушкунсан?

Нечун ичимда ғашлик қиласан?

Худога умид боғла!

Ҳа, мен яна Худога шукр айтаман,

Ундан келар менга нажот.


#### 42–САНО


Илоҳий ёрдам учун муножот


1Ё Худоё, юзимни ёруғ қилгин!

Шаккок халойиққа ҳақлигимни кўрсат!

Ёлғончидан, ҳийлагардан мени ҳимоя қил!

2Менинг Худойим ва қўрғоним Сенсан-ку,

Нечун мени рад қилдинг?

Нега ёв зулми остида ғамгин юрар эканман?


3Ўз нуринг ва ҳақиқатингни юборгил,

Улар менга йўл кўрсатсин,

Сенинг муқаддас тоғингга,

Улуғ масканларингга мени элтсин;

4Токи мен Худонинг қурбонгоҳига борай,

Мени қувонтирган Тангримга шукрлар дей.

Сени ғижжак чалиб куйлайман,

Эй, мени шод қилган Худойим!


5Эй жоним, нега бундай тушкунсан,

Нечун ичимда ғашлик қиласан?

Худога умид боғла!

Ҳа, мен яна Худога шукр айтаман,

Ундан келар менга нажот.


#### 43–САНО


Олдинги қутулишлар, ҳозирги уқубатлар


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ ҚАСИДАСИ.


1-2Ё Худоё!

Биз ўз қулоғимиз билан эшитганмиз,

Ўтган кунларда, қадимий замонларда

Сен яратган ажойиб ишларинг ҳақида

Бизга оталаримиз ҳикоя қилиб келдилар.

3Сен Ўз қўлинг-ла халқларни қувиб ташлагансан,

Элу элатларни тўнтариб, суриб ташлагансан,

Ота-боболаримизнинг эса азиз диёрда томир ёйишига йўл бергансан.

4Улар диёрни ўз қиличи билан олгани йўқ,

Қўл кучлари ёрдамида ғалабага эришгани йўқ.

Фақат Сенинг қўлинг, Сенинг кучинг,

Юзинг нури ва лутфинг туфайли ғалабага эришганлар.


5Эй Худойим ва Подшоҳим, Сен Ўшасан,

Бани-Ёқубга Ўзинг нажотлар йўллагайсан.

6Сенинг қувватинг-ла ёвни сузиб юборармиз,

Исми шарифинг-ла эзиб ташлармиз ғанимни.

7Мен ўз камонимга суянмайман,

Шамширим эса мени қутқармас.

8Душманларимиздан бизни Сен қутқарурсан,

Биздан нафратланганларни шарманда қилурсан.

9Кундан-кун Сен бизнинг ифтихоримизсан, эй Худо,

Сенинг исмингни абадий шарафлаймиз.

САЛОТ


10Бироқ ҳозир Сен бизни ташлаб, шарманда қилдинг,

Қўшинларимиз билан жангга чиқмаяпсан энди.

11Ёв олдидан бизни қочирдинг,

Ағёрлар бизни талон-тарож қилмоқдалар.

12Бизни қўйлар каби емиш учун топширдинг,

Халқлар орасига бизни тарқатиб юбординг.

13Ўз халқингни эса текинга сотдинг,

Унинг баҳоси ҳақида савдолашмадинг.

14Қўшниларимиз олдида юзимизни қора қилдинг,

Атрофимиздагиларга кулги ва масхара бўлдик.

15Эллар аро бизни кинояга қолдирдинг,

Ёт қавмлар бизга қараб, бош чайқаб қўйдилар.

16Ҳар куни шармандалик кўзим ўнгида,

Юзим қора, беркитиб юраман.

17Туҳматчи ва таҳқирчининг сўкувидан,

Душман ва қасоскорнинг боқишидан уяламан.


18Буларнинг ҳаммаси бошимизга тушди,

Бироқ биз Сени унутмадик,

Аҳдингга ҳам хоинлик қилмадик.

19Кўнглимиз қайтмади Сендан,

Товонимиз оғиб кетмади роҳингдан.

20Илло Сен бизни аждарҳо инида поймол қилдинг,

Ўлим сояси билан бошимизни чулғадинг.

21Агар биз Худойимиз номини унутиб,

Бегона бир тангрига сиғинганимизда,

22Худованд бунинг ҳисобини сўрамасмиди?

У юрак сирларини билади-ку!

23Сен туфайли бизни ҳар кун ўлдирмоқдалар,

Қурбонлик қўйлар деб ҳисоблайдилар.


24Ё Раббий, уйғонгин, нега уйқудасан?

Тургин, бизни абадий ташлаб қўйма!

25Нега Сен юзингни яширасан,

Фақир ва мазлумларимизни унутасан?

26Жонимиз тупроқда поймол бўлди,

Бағримиз ерга ёпишиб қолди.

27Сен туриб, бизга ёрдамга шошил,

Иноятинг билан бизга нажот юборгил!


#### 44–САНО


Улуғ Подшоҳнинг никоҳ қўшиғи


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ЛОЛАГУЛ» КУЙИГА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ ҚАСИДАСИ. СЕВГИ ҚЎШИҒИ.


1-2Дилимдан эзгу каломлар тўкилаверади,

Тилим – моҳир ёзувчининг қалами.

Яратган шеъримни подшоҳга тақдим этгайман:


3Сен инсон ўғилларининг энг гўзалисан,

Лабларингдан латофатли сўзлар қуйилар.

Шул боис Худо сени мангу муборак айлаган.

4Эй ботир, жамолу салобатинг ила

Белингдаги шамширни шайлаб қўй!

5Шу салобатинг ила жангга тушгил,

Ҳақиқатгўйлик, олижаноблик, одиллик йўлида курашгил!

Сенинг қўлингдан ажойиб ишлар келгай.

6Камонинг ўқлари ўткир бўлгай,

Подшоҳ душманларининг юрагига санчилгай,

Сенинг пойингга халқлар йиқилгай!


7Эй Худо,

Сенинг тахтинг доимий ва абадийдир,

Подшоҳлигинг ҳассаси – ҳаққоният ҳассаси.

8Сен адолатни севиб,

Ёвузликдан нафратланасан,

Шунинг учун Худо, Сенинг Худойинг

Тенгдошларингдан кўра кўпроқ

Сенинг бошингга хуррамлик мойи суртган.

9Бутун уст-бошингдан мирра*,

Сабур ва долчин ҳиди сочилар;

Фил суягидан қилинган саройлардан келган

Ўйин-кулги садолари сени шод қилар.

10Ҳурматли бонуларинг ичра шоҳ қизлари бор,

Малика эса Ўфир олтинига безаниб,

Сенинг ўнг томонингда турибди.


11Тингла, эй қиз, қулоқ солиб қарагин,

Қавминг ва отанг уйини унутгин!

12Подшоҳ сенинг гўзаллигингни орзу этмоқда,

Сенинг жанобингдир у, унга сажда қил!

13Тир қизи сенга таважжуҳ қилсин,

Элнинг бойлари сенга ялиниб-ёлворсин.

14Ҳарамдаги подшоҳ қизи жуда чиройли,

Олтиндан тикилгандир унинг либоси.

15Нақшинкор либосда уни шоҳга келтирадилар,

Дугоналари унинг ортидан бориб,

Сенга уни элтадилар.

16Улар шодлигу хуррамлик-ла кузатилиб,

Подшоҳ саройига кирадилар.

17Боболаринг жойини ўғилларинг олгайлар,

Сен бутун жаҳонда уларни сарвар этгайсан.

18Мен наслдан-наслга Сенинг номингни мақтайман,

Халқлар эса илалабад Сенга шукроналар айтгай.


#### 45–САНО


Худо – бизнинг паноҳимиз


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ҚИЗЛАР» КУЙИГА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИНИНГ ҚЎШИҒИ.


1-2Худо бизнинг паноҳимиз ва қувватимиздир,

Танг аҳволларимизда ҳамиша тайёр турган ёрдамчимиздир.

3Шунинг учун биз қўрқмаймиз;

Ҳатто ер остин-устин бўлиб кетса ҳам,

Денгизлар бағрига тоғлар қулаб тушса ҳам,

4Тўлқинлар мавж уриб, кўпириб кетса ҳам,

Пўртаналардан тоғу тепа силкиниб кетса ҳам,

Биз қўрқмаймиз!

САЛОТ


5Бир дарё борки,

Унинг оқимлари Худонинг шаҳрига,

Таолонинг муқаддас масканига севинч келтирур.

6Худо унинг ўртасида, у тебранмас асло.

Тонг отганда Худо унга ёр бўлур.


7Халқлар шовқин солди, ўлкалар тебранди,

Тангри овоз берди, дунё эриб кетди.

8Сарвари коинот бизлар билан,

Ёқуб Худоси қўрғонимиз бизнинг!

САЛОТ


9Келинг, Худованд қилмишларини кўринг,

У ер юзига қандай даҳшатлар солди!

10Ер четларига қадар У жангларни тўхтатади,

Камонни синдириб, найзани парчалайди,

Жанг аробаларини ёқиб кулга айлантиради.


11«Тўхтанг, билингки, Мен – Худоман,

Халқлар ичра номим баланд бўлгай,

Ер юзи бўйлаб номим баланд бўлгай».

12Сарвари коинот бизлар билан,

Ёқуб Худоси қўрғонимиз бизнинг!

САЛОТ


#### 46–САНО


Худо – Подшоҳимиз


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ САНОСИ.


1-2Эй барча халқлар,

Худо шаънига қарсак чалинглар,

Қувончли садолар-ла хитоб қилинглар!

3Худойи Таолодан қўрқмоқ лозим,

Бутун ер юзида У буюк Подшоҳдир!

4У бизга халқларни тобе қилди,

Элатларни оёғимиз тагига қўйди.

5Суйган қули Ёқубнинг фахрли қисматин

Бизнинг қисматимиз қилиб белгилади.

САЛОТ


6Худо зафар шодиёнаси ила юксалди,

Сурнай овози-ла тахтга чиқди Худованд.

7Тараннум этинг, Худога тараннум этинг!

Тараннум этинг, Подшоҳимизга тараннум этинг!

8Худо бутун ер юзининг Подшоҳидир;

Буни фаҳмлаб, тараннум айланг!

9Худо халқлар устидан салтанатлидир,

Худо муқаддас тахтида ўлтирибдир.

10Халқлар асилзодалари тўпландилар,

Иброҳим Худосининг қавмига тўпландилар,

Худога қарамдир ер юзи саркардалари;

У ғоят баланд мартабалидир.


#### 47–САНО


Сионнинг кўркамлиги


ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ САНОСИ. ҚЎШИҚ.


1-2Худованд бузруквордир!

Ўз шаҳрида, Ўзининг муқаддас тоғида

Худойимизни қанчалар улуғласа оздир.

3Сион тоғи гўзал тепаликдир,

Бутун ер юзининг севинчидир.

Шимол тоғларидай улуғдир у,

Буюк Подшоҳнинг шаҳридир у.


4Худо унинг саройларида ҳозирдир,

Мудофаа қалъаси Ўзи эканини кўрсатур.

5Шунинг учун подшоҳлар тўпланиб,

Унинг ҳузурига саф-саф бўлиб ўтдилар.

6Уни кўрганларида таажжубда қолиб,

Ваҳму даҳшат олиб қочиб кетдилар.

7Туғаётган хотиннинг тўлғоғи каби,

У ерда уларни титроқ ва азоб қоплади.

8Сен шарқ шамолини эстириб,

Таршиш кемаларини парчалаб ташладинг.


9Биз Худойимизнинг шаҳрида,

Сарвари коинотнинг кентида эшитган эдик,

Энди худди ўшани кўрдик:

Худо шаҳарни то абад мустаҳкамлайди.

САЛОТ

10Эй Худованд, Сенинг маъбадинг ўртасида

Биз иноятингни кўз олдига келтириб, маҳлиё бўлдик.

11Эй Худо, Сенинг номинг қанчалик улуғ!

Шуҳратинг ернинг четларигача ёйилган,

Ўнг қўлинг адолатли ишларга тўлиб-тошган.


12Сенинг ҳаққоний ҳукмларинг туфайли

Сион тоғи севинсин,

Яҳудо қизлари шод бўлсин!

13Сион чегарасини кезиб,

Атрофини айланиб чиқингиз,

Минораларини санаб чиқингиз.

14Истеҳкомларига яхши эътибор беринг,

Саройларида сайр қилинглар,

Келажак наслга ҳам ҳикоя этинглар:

15Ана, бу – Худодир!

Абадулабад бизнинг Худойимиздир,

Ўлимдан нарига бошловчи Доҳиймиздир.


#### 48–САНО


Давлат ва шуҳратнинг охири – ўлим


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ САНОСИ.


1-2Бунга қулоқ солинг, эй ҳамма халқлар!

Эй аҳли дорилфано, барчангиз тингланг!

3Авомлару бекзода ҳам, бойлару фуқаро ҳам

Биргаликда қулоқ солинглар!

4Тилим ҳикматни баён этар,

Дилимдан доно мулоҳазалар ўтар.

5Ўзим ҳам масалга қулоқ солиб,

Сиримни ғижжак билан англатарман.


6Офатли кунларда нечун қўрқар эканман?

Мана, таъқиб қилувчиларнинг ёвузлиги

Ҳар ёқдан мени сиқиб қўймоқда!

7Улар ўз давлатмандлигига таяниб,

Бойликлари кўплигидан гердайиб кетганлар.

8Вале тўлов билан қутқара олмас

Бирон-бир инсон ўз биродарин,

Худога пул бера билмас

Жонига нажот топмоқ учун.

9Жонлар баҳоси-ку – бебаҳодир,

Бунга киши асло эриша олмас.

10Йўқса киши боқий яшар,

Қабр юзини ҳам кўрмас эди.


11Маълумки, ҳатто донолар ўлар,

Аҳмоқ ва нодон бирдай йўқ бўлар,

Бойликлари эса бошқаларга қолар.

12Улар ич-ичидан хаёл суриб:

Бизнинг уй-жойимиз боқийдир, дейдилар,

Масканимиз наслдан-наслга ўтаверади, деб,

Ер-сувига ўз номларини берадилар.

13Бироқ одам иззатли бўлса-да мангу қўнмас,

У ҳайвонга ўхшаб йўқ бўлиб кетар.


14Уларнинг бу йўли телбаликдир,

Уларни маъқуллаганлар эса уларга эргашадилар.

САЛОТ

15Улар қўйлардек тамуғга ҳайдаладилар,

Ўлим эса уларнинг чўпони бўлиб қолар.

Субҳда солиҳлар улар устидан ҳукм сурар.

Уларнинг тани тамуғда нураб кетар,

Ўликлар диёри уларнинг қасри бўлар.

16Бироқ менинг жонимни Худо

Ўлим панжасидан қутқариб қолар,

Ўзи мени қабул қилар.

САЛОТ


17Бировнинг давлатманд бўлганидан,

Ёки хонадони иззати ошганидан қўрқма.

18У ўлганида ўзи билан ҳеч нарса олиб кетмас,

Унинг иззати ҳам орқасидан кетмас.

19Гарчи тириклигида уни дуо этишган бўлса ҳам,

Гарчи у инсонга яхшилик қилиб,

Мақтовга сазовор бўлган бўлса ҳам,

20У ўз оталари наслига етар,

Улардай то абад ёруғликни кўрмас.

21Шуни англамайдиган инсон иззатли бўлса-да,

Ҳайвонга ўхшаб йўқ бўлиб кетар.


#### 49–САНО


Ҳақиқий ва сохта диндорлик


АСАФ* САНОСИ.


1Худованд, Тангри Таоло сўзлади,

Қуёшнинг чиқар еридан ботар еригача

У ер юзига хитоб қилмоқда.

2Камоли чиройли Сиондан Худо зуҳур этади.

3Худойимиз келадию, индамай турмас.

Унинг олдида еб битирадиган оташ,

Атрофида эса – шиддатли бўрон.

4Ўз халқига ҳукм чиқармоқ учун,

У юқоридан еру осмонни чақиради:

5«Мен билан қурбонликка аҳд қилган

Азизларимни Менга тўплаб беринглар!»

6Осмон Унинг адолатини эълон қилади,

Худонинг Ўзи – Ҳукмловчидир.

САЛОТ

7«Эй халқим, тинглагин, Мен сўзлайман,

Эй Исроил, сени қаттиқ огоҳлантираман,

Мен Худоман, Сенинг Худойингман.

8Қурбонликларинг учун таъна қилмайман,

Куйдирган бағишловларинг қаршимда доим.

9Мен на ҳовлингдаги буқани,

На оғилингдаги такани истайман.

10Меникидир ўрмоннинг ҳамма ҳайвонлари,

Тоғда яшовчи минглаб жониворлар.

11Барча тоғ қушларини Мен биламан,

Бутун дашт жониворлари қўлим остида.

12Оч қолсам-да, сендан сўрамайман,

Меникидир дунё ва уни тўлдирган борлиқ.

13Мен буқа гўштини ермиканман,

Ёки такалар қонини ичармиканман?»


14«Худога шукрона билан қурбонлик келтир,

Ҳақ Таолога назрларингни бажо келтир.

15Оғир кунларда Мени чақиргин,

Мен сенга нажот бераман,

Сен эса Мени улуғлайсан».


16Бироқ гуноҳкорга Худо бундай дейди:

«Нега сен Менинг амрларимни талқин қилиб,

Аҳд-паймонимни оғзингга оласан?

17Сен Менинг йўл-йўриғимдан нафратланиб,

Каломларимни хор қилиб ташлайсан-ку!

18Ўғрини кўрганда у билан топишиб оласан,

Зиногар ила бир жон, бир тан бўласан.

19Оғзингда ёмонликка эрк бериб,

Тилингда ҳийлани тўқийсан.

20Ўтирсанг, биродарингни ғийбат қиласан,

Ўз онанг ўғлига туҳмат қиласан.

21Сен шу ишларни қилдинг,

Мен эса индамадим;

Шунда Мени ўзингга ўхшаш деб ўйладинг.

Энди Мен адабингни бериб қўяман,

Гуноҳингни кўз ўнгингда фош қиламан.

22Энди шуни англаб олинг,

Эй сизлар, Худони унутганлар!

Йўқса сизларни парчалаб ташларман

Ва нажоткорингиз қолмас».

23«Шукрона билан қурбонлик келтирган

Мени улуғлайди,

Шу йўлда тўғри юрганларга

Мен илоҳий нажот йўллайман».


#### 50–САНО


Гуноҳкорнинг тавба қилиши


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ. ДОВУД БИНТ-ШАБОНИ* ОЛГАНДАН СЎНГ, НАТАН ПАЙҒАМБАР УНИНГ ОЛДИГА КЕЛГАНДА УШБУНИ ЎҚИГАН.


1-3Эй Худо, менга иноят қилиб,

Меҳрибонлик кўрсатгин!

Чексиз раҳм-шафқатинг туфайли

Қонунсиз ишимдан кечиб юборгин!

4Айбимни тамоман ювиб ташла,

Гуноҳимдан мени тозалагин!


5Қилмишимни қонунсизлик деб тан оламан,

Қилган гуноҳим кўз ўнгимдадир мудом.

6Мен Сенга, фақат Сенга қарши гуноҳ қилдим,

Сенинг кўз олдингда ёмонлик қилдим.

Сен эса сўзингда доим барҳақсан,

Ҳукм қилганингда фақат одилсан.


7Мен гуноҳкор бўлиб дунёга келганман,

Онам мени гуноҳ ичида туққан экан.

8Сен кўнгиллардан ҳақиқатни қидирасан,

Яширин қалбимга ҳикматни ўргатасан.

9Мени иссоп* билан тозала, пок бўлай,

Мени ювгин, қордан ҳам оқ бўлай!

10Менга шодлигу хурсандлик муждасин келтир,

Сен эзган суякларимга яна жону қувонч кирсин!

11Гуноҳларимдан юзингни ўгиргин,

Барча ёмонликларимдан кечиб юборгин!

12Эй Худо, менда пок юракни яратгин,

Ичимда янги, собит руҳни бунёд этгин.

13Мени Ўзингдан узоқлаштириб ташлама,

Ўз Муқаддас Руҳингни мендан олма.

14Нажотинг ила мени қайта қувонтиргин,

Иродали руҳ ила мени мустаҳкамлагин.


15Қонунбузарларга Сенинг йўлларингни ўргатаман,

Гуноҳкорлар Сенга қайтиб келсинлар.

16Қонимдан ўтавергин, эй Худойим, Нажоткорим,

Сенинг адолатингни тараннум этсин тилим.

17Қулфи дилимни Ўзинг очиб юборгин, ё Раббий,

Тилимдан тушмасин энди Сенинг саноларинг!


18Сен қурбонликни хоҳламассан,

Акс ҳолда уни сўйиб келтирар эдим;

Куйдирилган бағишловдан ҳам рози бўлмассан.

19Худога маъқул бўладиган қурбонлик – бузилган кўнгилдир.

Бузилган, эзилган кўнгилни Сен хорламассан, эй Худо.


20Сионга лутфу карам айлагин,

Қуддус деворларини обод қилгин!

21Ўшанда ҳалол қурбонликлар келтирилажак,

Ўшанда ёқиладиган қурбонликлар тутуни

Сенинг ризолигингни топажак,

Қурбонгоҳингда новвослар қурбон қилинажак.


#### 51–САНО


Худосиз мақтанчоқнинг қисмати


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ЭДЎМЛИК ДЎЭГ ШОУЛ ОЛДИГА БОРИБ: «ДОВУД АХИМАЛИКНИНГ УЙИГА КИРИБДИ», – ДЕБ БИЛДИРГАН ПАЙТДА ДОВУДНИНГ АЙТГАН ҚАСИДАСИ.


1-3Эй зўравон, нечун ёвузлигинг билан мақтаниб,

«Тангри инояти менга доим ёр», деб юрасан?

4Ҳой ҳийлагар, нияти бузуқ,

Кескир устарадекдир тилинг!

5Сен яхшиликдан кўра ёмонликни,

Ҳақиқатдан кўра ёлғонни ортиқ севасан.

САЛОТ

6Эй сен, макрли тил,

Қинғир мақсадларни ортиқ севасан!

7Тангри Ўзи сени абадий ҳалок қилади,

Сени чодирингдан қувиб чиқаради,

Тириклар диёридан илдизингни қуритиб ташлайди.

САЛОТ


8Солиҳлар буни кўриб, қўрқадилар,

Унинг устидан кулиб, дейдилар:

9«Қаранг, Худони таянчим деб билмаган,

Давлати кўплигига эътиқод қўйиб,

Бойлигига ишонган одамнинг оқибати шу!»


10Мен эса Худо уйида яшнаб турган зайтун дарахти кабиман,

Илалабад Худо иноятига суяниб, умид қиламан.

11Сенга мангу шукрлар дейман, ё Раб,

Чунки буни Сен бажардинг.

Сенинг исмингга умид қиламан,

Зеро азизларинг наздида эзгудир исминг.


#### 52–САНО


Шаккокнинг аҳмоқлиги ва разолати


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ҚАЙҒУ-АЛАМ» КУЙИГА. ДОВУД ҚАСИДАСИ.


1-2Аҳмоқ ўз кўнглида: «Худо йўқ!» – дейди.

Бундайлар бузилиб борган сари расво бўладилар.

Яхшилик қиладиган ҳеч кимса йўқ.


3Худо инсон ўғилларига осмондан боқади,

Мени қидирувчи бирор идрокли киши бормикан, дея.

4Илло ҳамма йўлдан озиб гумроҳ бўлган,

Барча чириб, яроқсиз бўлган.

Эзгулик қиладиган йўқ,

Ҳатто бирор киши ҳам йўқ!


5Халқимни бир луқма каби ютиб юборадиган,

Худони эса чақирмайдиган бадкирдорларнинг ақли етмасмикин?

6Қаранг, улар қўрқувдан чўчидилар,

Аммо ҳеч қўрқинч йўқ эди.

Худо сени қамал қилганларнинг суякларини сочиб ташлади.

Сен уларнинг шармандасини чиқардинг,

Ҳа, Худонинг Ўзи уларни рад этди.


7Кошки СионданИсроилга нажот келса!

Худо Ўз халқини асирликдан қайтаргач,

Бани-Ёқуб шод бўлгай, Исроил севингай.


#### 53–САНО


Ёвдан халос бўлиш учун муножот


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. СОЗ УЧУН. ЗИФЛИКЛАР ШОУЛНИНГ ОЛДИГА БОРИБ: «ДОВУД БИЗНИНГ ОРАМИЗДА ЯШИРИНМОҚДА-КУ», – ДЕГАНЛАРИДА ДОВУДНИНГ АЙТГАН ҚАСИДАСИ.


1-3Эй Худо,

Исминг ҳақи учун мени қутқаргин,

Қудратинг ила ҳуқуқимни ҳимоя қилгин!

4Ибодатимни тинглагин, эй Худо,

Сўзларимга қулоқ бергин!

5Ажнабийлар менга қарши оёқ кўтарди,

Золимлар жонимга қасд қилдилар;

Улар Худони писанд қилмайдилар.

САЛОТ


6Мана қаранг, Худо менга ёрдамчидир,

Раббимнинг Ўзи жонимни асрайди.

7У офатни мендан қайтариб,

Ёвларимнинг ўз бошига солади.

Ҳақиқатинг ҳақи уларни маҳв қил, эй Худованд!


8Сенга чин кўнгилдан қурбонлик келтириб,

Исмингга шукрлар дейман, ё Раббим,

Чунки эзгудир Сенинг исминг.

9Сен мени ҳар қандай кулфатдан қутқардинг,

Ёвларимнинг шармандалигини менга кўрсатдинг.


#### 54–САНО


Хиёнатга учраганнинг ноласи


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. СОЗ УЧУН. ДОВУД ҚАСИДАСИ.


1-2Эй Худо,

Ибодатимга қулоқ солгин,

Юз ўгирма муножотимдан!

3Мени яхши тинглаб, жавоб бергин!

Мен қайғуга ботиб, фиғон чекяпман.

4Душман дўқ-пўписа қилаётир,

Фосиқ жабр-ситам айламоқда;

Улар менга кулфат келтирмоқчи,

Қаҳр-зўғим ва хусумат ёғдирмоқдалар.

5Бағримда юрагим ўйнаяпти,

Устимга ўлим даҳшатлари тушди.

6Менга қўрқув ва титроқ келди,

Ваҳима босиб олди юрагимни.


7Кошки кабутарнинг қаноти менда бўлса эди,

Учар ва роҳат ҳам топар эдим, дедим.

8Ҳа, узоқларга учиб кетиб,

Чўл-биёбонда қўнолға топар эдим.

САЛОТ

9Қирон ва бўрондан тез қочиб,

Бекинар жой қидириб топар эдим.


10Ё Раббий, Сен уларни яксон қил,

Тилларидан айириб ташла!

Шаҳарда фақат зўравонлик ва ғавғони кўряпман.

11Кечаю кундуз шаҳар деворлари устида юрибдилар,

Шаҳар гуноҳ ва кулфат билан тўлиб-тошган.

12Унинг ўртасида бузуқчилик ҳоким,

Ҳийлаю фириб майдонларидан чиқмай қолди.


13Мени ҳақорат қилаётган душман эмас,

Акс ҳолда чидар эдим.

Менга ағёрлик қилаётган ёв эмас,

Йўқса ундан қочар эдим.

14Аммо сен ўзингсан, менинг тенгқурим,

Ўртоғим, менинг жон дўстим!

15Биз қандай бирга ширин суҳбатлар қилиб,

Оломон билан Худо уйига кириб чиқар эдик...


16Ўлим уларнинг бошига келсин,

Тамуғга тириклигича кетсинлар!

Уларнинг уйларидаю ичларида – фақат ёвузлик.

17Мен бўлсам, Худони чақиряпман,

Худованд менга нажот берар.

18Оқшом, субҳ ва қиёмда фарёд этиб,

Ташвишмандлар ноласини қиляпман.

Худованд менинг товушимни эшитар.

19Қаршимда кўпчилик саф тортган бўлса-да,

Жангдан жонимни Ўзи қутқарар,

Мени соғ-саломат сақлаб қолар.


20Азалдан Тангри Ўз тахтида ўлтирибди,

У эшитади ва уларни жиловлайди.

САЛОТ

Улар тавба-тазарруга ёндашмайди,

Худодан ҳам қўрқмайдилар.

21Тинч аҳолига қўл узатиб,

Аҳд-паймонни бузиб юрибдилар.

22Уларнинг тили ёҒдай бўлса ҳам,

Лекин юракларида ҳарбу зарб бор.

Сўзлари ҳалимдек бўлса-да,

Лекин ўзлари – яланғоч қиличдир.


23Ташвишингни Худовандга ташлаб кет,

Унинг Ўзи сенга таянчиқ бўлур.

Солиҳнинг йиқилишига У абадий йўл бермас.

24Қонхўр ва ҳийлагар одамларни эса

Ўзинг ҳалокат чоҳига ташлайсан, эй Худо,

Улар умрининг ярмини ҳам яшамайдилар.

Менинг эса Сенга ишончим комил.


#### 55–САНО


Ночорнинг Худога ёлвориши


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ҒУРБАТДАГИ ЛОЛ КАБУТАР» КУЙИГА. ФИЛИСТИЙЛАР ТОМОНИДАН ГАТ ШАҲРИДА ТУТИЛГАНДА ДОВУДНИНГ ЯРАТГАН ШЕЪРИ.


1-2Эй Худо, менга меҳрибонлик кўрсатгин!

Чунки инсон мени ютмоқни истамоқда,

Кун бўйи зарба бериб, исканжага олмоқдалар.

3Кундан-кун душманларим мени ютмоқ пайида,

Жуда кўпчилик менга қарши чиққан, ё Таоло!

4Қўрққан кунимда умидим Сенда, ё Раб!

5Мен Худо каломини тараннум этаман,

Худога умид боғлаб, қўрқмайман;

Башар менга не қила билар?


6Ҳар кун сўзларимни бузиб кўрсатадилар,

Менга қарши бутун ниятлари – ёвузлик.

7Улар мени яширинча кузатиб турадилар,

Жонимга қасд қилиб, изимдан қувадилар.

8Уларни асло қўлдан чиқарма, эй Худо,

Ғазабинг ила халқларни тўнтариб юбор!


9Ғурбатимни Сен ҳисобга олгансан;

Кўз ёшларимни шишангга солиб кўргин,

Улар Сенинг китобингда ёзилган-ку!

10Мен Сени чақирган кунимда,

Душманларим орқага қайтадилар;

Шундан биламанки, Худо мен томонда.


11Мен Худо сўзини тараннум этаман,

Худованд каломини куйлайман;

12Худога умид боғлаб, қўрқмайман;

Инсон менга не қила билар?


13Эй Худо, атаган назрларим менга фарздир,

Сенга шукроналаримни бажо келтираман.

14Сен жонимни ўлимдан асрадинг,

Оёқларимни тўсиқлардан сақладинг.

Мен энди ҳаёт ёруғида, Худо ҳузурида юраман.


#### 56–САНО


Балодан паноҳ


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ХАРОБ ЭТМА» КУЙИГА. ШОУЛ ОЛДИДАН ҒОРГА ҚОЧИБ КЕТГАНДА ДОВУДНИНГ ЯРАТГАН ШЕЪРИ.


1-2Менга шафқат қилгин, эй Худо,

Менга шафқат қилгин!

Ўзингсан-ку жонимга паноҳ!

Балолар қайтмагунига қадар,

Қанотларинг соясида паноҳ топаман.


3Мен учун эзгулик яратувчи Тангримга,

Худойи Таолога илтижо қиламан.

4У кўкдан менга нажот юборгай,

Мени тишлаётганларни шарманда қилгай.

САЛОТ

Худо Ўзининг инояту ҳақиқатини юборгай.

5Мен арслонлар ўртасида қолдим,

Йиртқичлар ичра ётибман-ку!

Одамзод тиши – бамисоли найзаю ўқ,

Уларнинг забони – кескир қилич!


6Эй Худо, фалакдан ҳам баланд юксалгин,

Улуғворлигинг рўйи замин узра порласин!

7Улар қадамларимга тўр тайёрлашди,

Жоним маъюсликка тушди.

Борар йўлимда чуқур қазишди,

Чуқурга ўзлари қулаб тушди.

САЛОТ


8Юрагим шай, эй Худо, юрагим шайдир.

Мен Сени куйлайман, тараннум этаман.

9Уйғонгин, эй руҳим!

Уйғонинг, эй чанг ила ғижжак!

Мен саҳарни уйғотиб юбораман.


10Халқлар ичра Сенга шукр дейман, ё Раббий,

Эллар аро Сени тараннум этгайман.

11Сенинг иноятинг кўклардан ҳам баланд,

Ҳақиқатинг эса булутлардан ҳам юксакдир.

12Эй Худо, фалакдан ҳам юқорига юксалгин,

Улуғворлигинг рўйи замин узра порласин!


#### 57–САНО


Охирги ҳукм – Худодан


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ХАРОБ ЭТМА» КУЙИГА. ДОВУД ШЕЪРИ.


1-2Эй қозилар, наҳотки сиз адолатни сўзлаяпсизлар?

Наҳотки тўғри ҳукм чиқаряпсиз, эй бекзодалар?

3Аксинча, кўнглингизда ноҳақликни тўқийсизлар,

Қўлингиздан мамлакат бўйлаб зўравонлик келади.


4Фосиқлар она қорнидан чиқибоқ янглишар,

Ёлғончилар туғилишидан бошлаб адашар.

5Уларнинг заҳари – бамисли илон оғуси,

Улар кар илонга ўхшаб қулоғини беркитар.

6У илонки, эшитмас афсунгар товушин,

Туймас ҳам унинг моҳирона сеҳр-жодусин.

7Ё Худоё Худовандо,

Уларнинг оғзидаги тишларни синдириб ташла,

Арслонлар жағларини эзиб ташла!

8Оқар сувдай сочилиб йўқ бўлсинлар,

Ёйни тортганда ўқлари синиб тушсин.

9Шиллиқ қурт сингари эриб кетсинлар,

Онаси қорнидан чала туғилган,

Қуёш кўрмаган гўдакдай бўлсинлар.

10Қозонларингиз тикан ўтини сезишидан олдин,

Гўшт хомми, пишиқми деб ўтирмасдан,

Уларни уюрма супуриб ташлагай!


11Солиҳ қаримтасини кўриб севингай,

Фосиқнинг қони ила оёқларини ювгай.

12Ўшанда инсонлар айтадурлар:

Ҳали ҳам солиҳга мукофот бор экан,

Ҳануз ер юзида ҳукм қилувчи Худо бор экан!


#### 58–САНО


Душман ўртасида қолганнинг нолиши


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ХАРОБ ЭТМА» КУЙИГА. ШОУЛ ДОВУДНИ ЎЛДИРИШ УЧУН УНИНГ ҲОВЛИСИНИ ПОЙЛАШГА КИШИ ЮБОРГАНДА ДОВУД УШБУ ШЕЪРНИ ЯРАТГАН.


1-2Мени душманларимдан озод этгин, эй Худойим,

Менга исён қилганлардан ҳимоя қилгин.

3Бадкирдорлардан мени халос қилгин,

Қонхўр одамлардан мени қутқаргин.

4Мана улар писиб ётиб, жонимга қасд қилмоқдалар,

Зўравонлар менга ҳужум бошлаяптилар.

Жиноят ёхуд гуноҳим туфайли эмас, эй Худованд,

5Мен бегуноҳ бўла туриб, ҳужумга саф тортяптилар.

Менга ёрдам бермоқ учун тургин ва қарагин!


6Сен, эй Худованд,

Сарвари коинот, Исроилнинг Тангриси,

Барча халқларга чора бермоқ учун қўзғалгин,

Сотқину хоинларнинг ҳеч бирини аямагин!

САЛОТ

7Шомда улар қайтиб, итлардай увлаб,

Шаҳар атрофини айланиб чиқадилар.

8Уларнинг оғзи тинмай иғво тўқийди,

Лаблари эса бамисоли дудама қилич!

Улар: Ким эшитар экан? – дейди.

9Сен эсанг, эй Худованд,

Бундайлар устидан куласан,

Элу элатларни масхара қиласан.

10Эй қудратим*, Сенга кўз тикаман;

Менинг минорам Сенсан-ку, эй Худойим!

11Худойим Ўз инояти ила мени қаршилайди,

Душманларим устидан зафар бағишлайди.


12Уларни ўлдирма, токи халқим унутмасин,

Уларни қудратинг-ла йиқит, дарбадар қил,

Ё Раббий, бизнинг қалқонимиз!

13Оғизларидан чиққан гуноҳли сўзлар,

Улар ўқиган лаънат ва ёлғонлар учун

Ўз ғурурлари билан ушлаб қолинсинлар.

14Нест-нобуд қилгин уларни!

Ғазабинг билан қириб ташла уларни!

Улар йўқ бўлсин ва ҳамма билсин:

Ёқуб элида ва рўйи замин узра

Худо ҳокими мутлақдир.

САЛОТ


15Шомда улар қайтиб, итлардай увлаб,

Шаҳар атрофини айланиб чиқадилар.

16Ўлжа топмоқ-чун дайдиб юриб,

Очликдан ириллаб тунайдилар.


17Мен эсам, Сенинг қудратингни куйлайман,

Эрта тонгдан иноятингни тараннум этаман.

Чунки Сен менга минора бўлгансан,

Хавфли кунимда паноҳим бўлгансан.

18Эй қудратим, Сени тараннум этаман.

Худодир менинг мустаҳкам қалъам,

У мендан меҳр-иноятини аямайди.


#### 59–САНО


Исроил халқининг кулфат ва ғалабалари


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ЛОЛАГУЛ ШАҲОДАТИ» КУЙИГА. ТАЪЛИМ УЧУН. ДОВУД АРАМ-НАҲАРАЙИМ ВА АРАМ-СЎБО МАРДУМИ БИЛАН ЖАНГ ҚИЛГАНДАН КЕЙИН ЙЎОБ ҚАЙТИБ, ЎН ИККИ МИНГ ЭДЎМЛИКНИ ТУЗ ДЕНГИЗИ ВОДИЙСИДА УРГАНИ ҲАҚИДА ДОВУДНИНГ ЯРАТГАН ШЕЪРИ.


1-3Эй Худо,

Сен бизларни ташлаб қўйдинг,

Сафларимизни ёриб босдинг,

Бизлардан ғазабландинг.

Кошки бизларга яна юз тутсанг!

4Сен мамлакатни ларзон айладинг,

Ерни дарз-дарз қилиб юбординг.

Ер юзи яксон-талқон бўлди,

Ёриқларини тикламоқ-чун даво топгин!

5Халқингга оғир кулфатлар келтирдинг,

Бизга заққумли шаробни ичирдинг.


6Ўзингдан қўрққанларга туғ бергинки,

Уни ҳақиқат йўлида баланд кўтарсинлар!

САЛОТ

7Ўз севганларинг халос бўлсинлар,

Кучли қўлинг билан қутқаргин бизни,

Қулоқ солгин бизга!


8Худо Ўзининг муқаддас маконида сўзлади:

«Мен Шакамни тантана ила тақсимлайман,

Суккот водийсини эса ўлчаб оламан.

9Гилъад Меники, Манаше ҳам Меники.

Эфраим – бошимдаги дубулға,

Яҳудо – салтанатим ҳассаси.

10Мўов – ювинадиган тосимдир.

Эдўм устига этигимни босаман,

Филистия узра ғалаба эълон қиламан».*

11Мустаҳкам шаҳарга мени ким элтади?

Эдўмга мени ким кузатиб боради?

12Эй Худо, Ўзинг бизни ташлаб қўймадингми?

Қўшинларимиз билан чиқмаяпсан-ку, эй Худо!

13Ёвга қарши курашда бизга ёрдам бергин,

Чунки башарият нажоти бемаъниликдир!

14Биз Худо номи билан ботирлик қиламиз,

Душманларимизни У тор-мор этади.


#### 60–САНО


Жабрланган одамнинг дуоси


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУДНИНГ ЧОЛҒУЛИ САНОСИ.


1-2Эй Худо, дод-фарёдимни эшитгин,

Тоат-ибодатимга қулоқ солгин!

3Менинг дилим қон бўлди-ку,

Ернинг олис бурчидан Сени чақираман.

Ўзимдан баланд қояга мени олиб чиққин!

4Ўзинг менга паноҳ бўлгансан-ку,

Ёвга қарши мустаҳкам минора бўлгансан.

5Сенинг чодирингда боқий қоларман,

Қанотларинг соясида осойиш топарман.

САЛОТ


6Эй Худо,

Менинг назр-ниёзимни Ўзинг эшитдинг,

Художўйлар насибасига мени ноил этдинг.

7Подшоҳ кунларига кунлар қўшгин,

Унинг умри айёми даврларча давом этсин!

8У Сенинг ҳузурингда абадий турсин,

Эй Худо, амр бергин-ким,

Иноят ва ҳақиқат унга ёр бўлсин доим!


9Мен Сенинг исмингни мангу куйлайман,

Атаган назрларимни кундан-кун бажо этаман.


#### 61–САНО


Ёлғиз паноҳ – Худо


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ЕДУТУНГА* БАҒИШЛАНГАН ДОВУД САНОСИ.


1-2Худо олдида менинг қалбим тинч,

Фақат Ундан келар менга нажот.

3Ўзидир суянчиғим, нажоткорим,

Мустаҳкам қалъам менинг;

Мен тебранмасман мутлақо.


4Қачонгача ҳаммангиз эрга ёпириласизлар?

Гўё эгилган пахса, қийшайган ғов бўлгандай,

Унга қақшатқич зарба берасизлар.

5Унинг номига доғ туширишни кўзлаб,

Ёлғон-яшиқ гапга ружу қўясизлар.

Уларнинг оғзидан-ку хайр дуо тўкилур,

Лекин юракларида заҳру лаънат тўқилур.

САЛОТ


6Худо олдида тинчлан, қалбим менинг,

Фақат Ундандир менинг умидим.

7Ўзидир суянчиғим, нажоткорим,

Мустаҳкам қалъам менинг;

Мен тебранмасман ҳеч қачон.

8Нажотим ва иззатим Худодан келур,

Худодир қудратли қоям, паноҳим менинг.

9Ҳар дам Унга умид боғланг, эй мардум,

Унинг олдида юракларингизни очинг;

Худодир бизнинг паноҳимиз.

САЛОТ


10Одамзод-ку – бир нафасгина,

Бекзода-чи – бир ёлғондир.

Улар иккови тарозида тортилса,

Нафасдан ҳам енгил бўлиб чиқарлар.

11Талончиликка умид боғламанг,

Ўғирлиқ-ла беҳуда мақтанманг,

Давлат ошиб кетса, унга кўнгил қўйманг!


12Худо бир дафъа сўзлади,

Мен икки карра эшитдим:

Қудрат Худодан келур, дея.

13Иноят ҳам Сендан келур, ё Раббий,

Сен ҳар кишини қилмишига яраша тақдирлайсан.


#### 62–САНО


Соғинган кўнгилга Худо дармон


ЯҲУДО ЧЎЛИДА БЎЛГАНДА ДОВУДНИНГ ЎҚИГАН САНОСИ.


1-2Эй Худо, Сен менинг Тангримсан,

Эрта саҳардан Сени излайман,

Сенга ташнадир жон-дилим.

Қуриб, чарчаб, сувсиз қолган тупроқдай

Вужудим Сени қўмсаб қийналмоқда.

3Муқаддас маконингда Сенга интизор бўлиб,

Қудратинг ва жамолингни кўрай деб турибман.


4Сенинг иноятинг ҳаётдан ҳам афзалдир,

Сенинг мадҳингни тилдан қўймайман.

5Умрим бўйи Сенга санолар ўқиб,

Сенинг номинг-ла кўкка чўзаман қўлларим.

6Илик ва чарвидан тўйгандек жоним тўяр,

Лаб-даҳаним эса Сени тараннум этар.


7Ётганимда Сени хотирлайман,

Кечалари Сени чуқур ўйлайман.

8Қанотларинг соясида тараннум этаман,

Чунки Сен менга ёрдам бериб келдинг.

9Жон-дилим ила Сенга боғланганман,

Сенинг ўнг қўлинг мени қаттиқ ушлар.


10Бироқ жонимга қасд қилганлар эса

Ернинг қаърига тушиб кетгайлар.

11Улар қилич тиғидан ҳалок бўлғай,

Чиябўрига ўлжа бўлғайлар.

12Подшоҳ бўлса Худодан шод бўлғай.

Худо номи ила онт ичган барча

Шу кўйи ифтихор топар;

Илло ёлғончилар оғзи куяр.


#### 63–САНО


Туҳматчи фитнасига қарши муножот


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худо, ҳасратли овозимни эшитгин,

Душман даҳшатидан мени омон сақлагин!

3Ёмон одамларнинг фитна-фасодидан,

Бадкирдорлар ғавғосидан мени ҳимоя қилгин!


4Улар тилларини шамширдай қайраб,

Ўқ узгандай заҳарини сочадилар.

5Софдил одамни пистирмадан пойлаб,

Ҳеч қўрқмасдан, ногаҳон уни отадилар.

6Улар ёвуз ниятларида қаттиқ турадилар,

Домларини яшириш учун тил бириктириб:

«Ишимизни ким ҳам кўради?» – дейдилар.

7Улар ёвузлик режаларини тузиб:

«Роса боплабмиз-да шу ишни!» – дейдилар,

Одамнинг юрак-бағрини чуқур ковлайдилар.


8Бироқ Худо уларга ўқ отиб,

Ногаҳон уларни яралайди.

9Ўзларининг тиллари орқали

Худо уларни йўлдан қоқинтиради;

Уларни кўрган барча улардан қочади.

10Бутун одамзод ваҳм олиб:

Буни Худо қилган, деб тан оладилар,

Худонинг фаолиятини фаҳмлаб оладилар.

11Солиҳлар Худованддан шодлигу паноҳ топур,

Барча юраги поклар эса У билан ифтихор этур.


#### 64–САНО


Еру кўк неъматлари учун шукрона


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ. ҚЎШИҚ.


1-2Эй Худо, Сен Сион мақтовларига муносибсан,

Сенга аталган назр-ниёзлар бажо бўлғуси.

3Сен ибодатни эшитгучисан,

Сенга келади барча банибашар.


4Гуноҳли ишлар мени енгмоқда,

Қонунсизлик айбимизни Сен ўчиргайсан.

5Саодатлидир ундай киши-ким,

Сен уни маъбадинг ҳовлисига киритиб,

Ўз ҳузурингга сазовор биласан!

Биз Сенинг уйинг фаровонлигидан,

Муқаддас маъбадинг баракасидан қониқайлик.


6Эй Сен, бизнинг нажоткор Худойимиз!

Сен бизга маҳобату адолат ила жавоб берасан,

Эй Сен, ернинг тўрт бурчи-ю,

Олисдаги денгизларнинг умиди!

7Ўз қудратинг-ла тоғларни ўрнатгансан,

Сенинг либосинг – ҳайбат.

8Сен денгизлар шов-шувини,

Тўлқинлар гумбурлашини,

Халқлар шовқин-суронини тинчитасан.

9Ер юзи бурчакларида яшовчилар

Сенинг ғаройиботларингни кўриб қўрқадилар.

Сен кунчиқар ва кунботар ерларини ҳам

Ўз шаънингга тараннум эттирасан.


10Сен ерни зиёрат этиб, сувга қондирасан,

Унга мўл-кўлчилик ато қиласан.

Худонинг дарёси сув билан тўлиб-тошади.

Сен ерни шундай яратдинг-ким,

Одамлар учун ғалла ҳосил этсин.

11Дала жўякларига сув тараб,

Кесакларини Ўзинг текислайсан.

Тупроғини ёмғир билан юмшатиб,

Униб-ўсувига барака берасан.


12Йилнинг мўл-кўлчилиги таъминланар,

Сенинг изларингдан фаровонлик келар.

13Чўлдаги ўтзорлар ҳам сувга қониб,

Тепаликлар шодлик тусига бурканар.

14Яйловларга чорва ёйилар,

Водийларда буғдой тўлғанар.

Улар бари севинчдан ўйноқлаб,

Тантана билан куйлайдилар.


#### 65–САНО


Ибодатни эшитган Худони куйлаш


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ЧОЛҒУЛИ ХОНИШ.


1Эй бутун ер юзи,

Худо шаънига тантана қилинг!

2Унинг улуғ исмини куйланг,

Шон-шуҳратини юксалтиринг!

3Худога айтингиз-ким:

Сенинг ишларинг қандай қўрқинчли!

Қудратинг буюклиги туфайли,

Душманларинг Сенга бўйин эгарлар.

4Бутун дунё Сенга сажда қилсин,

Сени тараннум этсин, исмингни куйласин!

САЛОТ


5Келинг-да, Худо яратганларини кўринглар!

У бани-инсонга не-не мудҳиш ишлар кўрсатди!

6У денгизни қуруқликка айлантирди,

Бани-Исроилни баҳрдан пиёда ўтказди;

Шул кез биз Ундан чоғ бўлдик.

7У Ўз қудрати билан абадий ҳукм сурар,

Кўзлари халқларга диққат билан боқар,

Исёнчилар эса қад кўтармас асло!

САЛОТ

8Эй халқлар, Худойимизга санолар ўқинг,

Унга таҳсин-тасаннолар ёғдиринг!

9Бизнинг жонимизни Ўзи барҳаёт сақлаган,

Оёғимизнинг тойиб кетишига йўл бермаган.


10Сен бизни синаб кўрдинг, эй Худо,

Кумушни тозалагандай бизни тозаладинг.

11Бизларни тўрга илинтириб,

Белимизга оғир юк қўйдинг.

12Инсонни бошимизга миндирдинг,

Бизни ўтга ҳам, сувга ҳам итқитдинг,

Тағин бизни фаровонликка эриштирдинг.


13Мен Сенинг уйингга бориб,

Қурбонликлар келтириб бераман,

Атаган назр-ниёзларимни бажо этаман.

14Қайғули кунларимда ўз оғзим билан

Бу ҳақда Сенга ваъда берган эдим.

15Сенинг шаънингга қўчқорни сўяман,

Думба мойини куйдириб тутатаман,

Буқалару такаларни бағишлайман.

САЛОТ


16Келингиз, тинглангиз, эй сиз,

Барча Худодан қўрқадиганлар!

Жоним учун У нелар қилганини ҳикоя этайин.

17Ўз оғзим билан Уни чақирар эдим,

Тилдан қўймас эдим ҳамду саносин.

18Дилимда терслик бўлсайди гар,

Раббим мени тингламас эди.

19Ҳолбуки Худо менга қулоқ солди,

Дуою ибодатларим ижобат бўлди.

20Худо ибодатимни рад этмади,

Дариғ тутмади мендан иноятин.

Унга шон-шарафлар бўлсин!


#### 66–САНО


Барча халқлар Худога шукр қилсин


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. СОЗЛИ САНО. ҚЎШИҚ.


1-2Эй Худо,

Бизга меҳрибон бўл, дуо қилгин бизни,

Мунаввар юзингни устимизга порлатгин!

САЛОТ

3Ер юзи бўйлаб роҳинг маълум бўлсин,

Барча халқлар билиб олсин нажотинг!


4Эй Худо, халқлар Сенга шукр қилсин,

Барча халқлар Сенга шукрона айтсин.

5Эллар бари севиниб тараннум этсин.

Элатларни Сен адолат ила ҳукм этасан,

Ер юзидаги қавомларга йўл кўрсатасан.

САЛОТ

6Эй Худо, халқлар Сенга шукр қилсин,

Барча халқлар Сенга шукрона айтсин.


7Мана, ер ўз ҳосилини берди,

Худо, бизнинг Худойимиз бизни дуо қилди.

8Ҳа, Худо бизни доим дуо қилсин, токи

Ер юзининг тўрт бурчаги Ундан қўрқсин!


#### 67–САНО


Музаффар Худога қаратилган мадҳия


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ. ҚЎШИҚ.


1-2Худо кўтарилсин, ёвлари тўзисин,

Ғанимлари Унинг олдидан қочиб кетсин!

3Сен уларни тутундай тарқатиб юбор!

Оташда мум қандай эриб кетса,

Фосиқлар Худо олдидан шундай йўқ бўлсин!

4Солиҳлар бўлса севинсинлар,

Худо ҳузурида шодиёна қилсинлар,

Қувонч билан тараннум этсинлар!


5Қани, Худога куйлар айтинг,

Унинг исмини тараннум этинг!

Булут Чавандозини юксалтиринг!*

Унинг номи – Худованддир,

Хурсандчилик қилинг ҳузурида!

6Худо Ўзининг муқаддас маконидадир,

У етим-есирларнинг Отасидир,

Тул аёлларнинг Ҳимоячисидир.

7Худо ёлғизларга уй-жой беради,

Занжирбандларни озодликка чиқаради;

Исёнкорлар эса қуруқ чўлда қолаверадилар.


8Эй Худо,

Сен Ўз халқинг олдига чиқаётганингда,

Биёбонда кезиб қадам отаётганингда,

САЛОТ

9Худо олдида, Исроилнинг Тангриси олдида

Ер ларзага келди, Синай* тоғи тебранди,

Ҳатто фалак ҳам эриб сел бўлди.

10Сен диёрингга барака ёмғирини ёғдирдинг,

Тетикладинг-да ҳолдан кетганда, эй Худо.

11Умматинг у диёрда истиқомат қилганда,

Бечораҳолларга Ўз неъматингни ҳозирладинг, эй Худо!

12Раббано эълон қилмоқда,

Мужда келтираётган қизлар – улкан қўшин:

13«Саркардаю шоҳлар тўздай тўзғиб кетяпти,

Уйда қолган аёллар ўлжани тақсимлашяпти».

14Наҳот сиз қўралар* аро ётаверасиз?

Каптарнинг* қанотлари кумуш ила қопланган,

Парлари ялтироқ олтин каби товланар.


15Жаббор диёридан шоҳларни тўзитганда,

Зулмон тоғини қор ёғиб босди.

16Башан тоғи – Худонинг тоғи,

Башан тоғи – юксак тоғдир.

17Худо маконим деб танлаган Сион тоғига

Нечун сиз ғилай қарайсиз, юксак чўққилар?

Мана, Худованд унда абадий давр сурар!


18Худонинг жанг аробалари минг-мингу лак-лак,

Улар ичра Раббимиз Ўзи келяпти;

У муқаддас макони – Синай тоғидадир.

19Сен юксакликка чиқиб, асирларни асир олдинг,

Инсонлар аро ҳадялар қабул қилдинг,

Токи ҳатто осий бандалар ҳам

Сендан паноҳ топсин, ёҳу Худовандо!


20Ҳар куни Раббимизни олқишланг!

Худо бизга оғирлик қўйса-да,

Бизни Ўзи халос қилади.

САЛОТ

21Худо биз учун Халоскор Тангридир,

Қодир Раббимиз қўлидадир ўлимдан нажот.


22Худонинг Ўзи ёвнинг бошини эзиб ташлар,

Гуноҳи билан гердайиб юрган сочли каллани мажақ қилар.

23«Башандан қайтараман, – деди Раббано, –

Денгиз тубидан қайтараман сени.

24Оёғингни ёвнинг қонига булагайсан,

Итларинг ҳам қон ялаб-ялаб тўйгай!»

25Улар Сенинг тантанавор юришларингни,

Ё Худоё, эй Тангрим, эй Подшоҳим,

Сенинг муқаддас маконга чиқишингни кўрдилар.

26Олдинда хонандалар, орқада созандалар,

Ўртада чилдирмачи қизлар юришарди.

27Эй сизлар, Исроил уруғи бўлганлар,

Йиғинларда Худойи Таолога санолар ўқинг!

28Мана кенжа Бенямин уларнинг йўлбошчиси,

Улар аро тумонат Яҳудо амирлари бор,

Завулун ва Нафтоли* беклари ҳам ҳозир эди.


29Худойинг сенга куч атаб қўйган.

Бизга яратганингни амалда кўрсат, ё Худоё!

30Қуддус тепасидаги маъбадингдан бошлаб

Подшоҳлар Сенга ҳадя келтирадилар.

31Қамишзорда* яшовчи ёввойи ҳайвонни,

Халқлар бузоқлари ичидаги буқалар галасини чўчитгин!

Кумуш ёмбилари ила ясаниб елиб бораётган

Жанговар халқларни Ўзинг тўзитиб юборгил!

32Мисрдан ҳудайчилар келади,

Ҳабашлар Худога қўл чўзади.


33Эй ер юзи султонликлари, Худони куйланг,

Раббимиз шаънига хониш айланг!

САЛОТ

34Осмону фалак юксаклигига минган,

Азалий самовотдан тушган Чавандозни куйланг!

Мана, У Ўз овозига куч бериб хитоб қилар.

35Худонинг қудратига тан беринглар!

Унинг салобати Исроилнинг устидадир,

Куч-қудрати эса булутларда намоёндир.

36Худо Ўзининг муқаддас маконида ваҳималидир,

У Исроилнинг Тангрисидир,

Ўз халқига қувват ва ғалаба бахш этар.


Худони олқишланг!


#### 68–САНО


Маъюснинг фиғони


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ЛОЛАГУЛ» КУЙИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Қутқаргин мени, эй Худо!

Сувлар ҳалқумимга қадар етди.

3Чуқур ботқоқликка ботганман,

Оёқ қўядиган жойим йўқ.

Тубсиз гирдоб оғушида қолдим,

Сел мени олиб кета ёзди.


4Мен фарёд қилавериб чарчадим,

Томоғим қуриб кетди,

Худони кутиб кўзим нури сўнди.

5Мендан ноҳақ нафратланаётганлар

Бошимдаги сочлардан ҳам кўп бўлди-ку!

Менга беҳуда хусумат қилаётганлар жуда зўр,

Улар мени хомуш қилмоқчилар.

Мен ҳеч на олмаган бўлсам ҳам,

Қайтариб беришга мажбур этяптилар.


6Эй Худо, ақлсизлигимни Ўзинг биласан,

Айбдорлигимни Сендан яширмайман.

7Ё Раббий, Сарвари коинот,

Сенга умид қилганлар уятга қолмасин,

Мен сабабли, эй Исроил Худоси,

Таваккал қилувчилар бўлмасин хижолат!

8Мен Сен деб ҳақоратга чидаяпман,

Хижолатдан юзим шувут.

9Ака-укамга, ўз онамнинг ўғилларига

Ғарибу бегона бўлиб қолдим.

10Сенинг уйингга бўлган рашким

Менинг ичимни кемиряпти.

Сени таҳқир қилувчиларнинг ҳақорати

Менинг бошимга тушди.

11Йиғлаб, рўза тутиб жонимни қийнасам,

Бу ҳам ҳақорат саналди менга.

12Қанорни* ўзимга уст-бош қилганимда,

Улар учун афсона бўлдим.

13Шаҳар киришида ўтирганлар оғзига тушдим,

Майхўрлар таронасига ҳадаф бўлдим.


14Эй Худованд, Сен лутф қилган чоғинг

Ибодатимни Сенга йўллайман,

Эй Худо, Сенинг иноятинг беҳад экан,

Менга қатъий нажот юборгин!

15Мени балчиқдан чиқариб қўй, ботиб кетмайин!

Мендан нафратланаётган одамлардан,

Чуқур сувлардан халос бўлайин!

16Сел сувлари мени олиб кетмасин,

Тубсиз чуқурлик мени ютмасин,

Қудуқ оғзи устимдан ёпилмасин!


17Менга қулоқ бергин, эй Худованд!

Сенинг лутфу караминг беқиёс,

Раҳмдиллигинг эса беҳисоб экан,

Менга эътибор бергин!

18Юз ўгирма қулингдан,

Кулфатдаман, менга тез жавоб бергин!

19Яқинроқ келиб, жонимни халос қилгин,

Менга нажот бер, душманларим уялсин!

20Бошимга не-не ҳақоратлар тушди,

Қанчалик расвою шармисор бўлдим, Ўзинг биласан!

Ёвларимнинг ҳаммаси Сенинг кўз ўнгингда.

21Шармандаликдан юрагим қон бўлди,

Ўлар ҳолатда дармонсизман.

Шафқат кутдим, аммо беҳуда;

Тасалли қидирдим, лекин топмадим.

22Емагим учун менга заҳар бердилар,

Ташналигимда менга сирка ичирдилар.


23Ўз дастурхонлари уларга қопқон бўлсин,

Ўз ҳамсуҳбатлари уларга тузоқ бўлсин!

24Уларнинг кўз нури сўниб қолсин,

Беллари доим титрайдиган бўлсин!

25Сен ғазабингни уларнинг бошига соч,

Қаҳрингга дучор қил уларни!

26Уларнинг маскани ҳувиллаб қолсин,

Чодирларида тирик жон қолмасин!

27Сендан жафо чекканларни улар қувади,

Сен яралаган одамларнинг ярасини эса

Қайта-қайта ковлайдилар.

28Уларнинг гуноҳига гуноҳ қўшгин,

Уларни мутлақо оқламагин!

29Ҳаёт китобидан ўчирилсинлар,

Солиҳлар билан бирга ёзилмасинлар!


30Мен-ку бечораман, азобдаман;

Эй Худо, Ўз нажотинг ила мени тиклагин!

31Қўшиғимда Худонинг номини шарафлайман,

Шукроналар билан Уни улуғлайман.

32Ана шу ҳар қандай туёқли, шохли буқадан

Ёки ҳўкиздан кўра Худовандга мақбул келади.

33Ҳақирлар буни кўриб севинадилар.

Эй, барча Худога интилаётганлар,

Сизнинг дилингизга яна жон кирсин!

34Худованд бечоралар фиғонини эшитар,

Асир тушган Ўз азизларини хор қилмас.


35Ер ҳам, кўк ҳам, денгизлар ҳам,

Унда қайнайдиган бор махлуқотлар ҳам

Худога ҳамду санолар айтишсин!

36Зеро Худо Сионга нажот юбориб,

Яҳудо шаҳарларини ободон қилажак.

Улар диёрни эгаллаб, тинч яшашажак.

37Худо қулларининг насли унга ўрнашажак,

Худо номини севгучилар унда ҳузур топажак.


#### 69–САНО


Душман қўлидан қутулиш учун илтижо


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУДНИНГ ЭСДАЛИГИ.


1-2Ё Худоё Худовандо, ёрдам бергин,

Мени халос қилмоққа шошилгин!

3Жонимга қасд қилганлар шарманда бўлсин,

Юзлари шувут бўлсин!

Менга ёмонликни истаганлар орқага қайтиб,

Расвои олам бўлсинлар!

4Менга: «Эҳе, эҳа!» – деганлар

Шармандаликдан паришон бўлсинлар!

5Барча Сени қидирувчилар қувониб,

Сендан хурсанд бўлсинлар!

Сенинг нажотингни орзу қилганлар:

«Худо улуғдир!» – десинлар мудом.

6Мен эрсам, бечора ва фақирман,

Эй Худо, менга тез келгин!

Сенсан ёрдамчим ва Қутқарувчим,

Кеч қолмагин, эй Худованд!


#### 70–САНО


Қариганда Худодан ёрдам сўраш


1Эй Худованд, Сени паноҳ тортиб келаман,

Абадий шарманда бўлмайин!

2Адолатинг хотири учун менга нажот бергин,

Қулоғингни мен томонга тутгин,

Токи кулфатдан қочиб халос бўлайин!

3Сен мен учун суянар қоя бўлгин,

Доим қочиб беркинар жойим бўлгин!

Мени қутқармоққа амр бергансан-ку,

Якка Ўзингсан менинг суянчиғим, қўрғоним!


4Эй Худойим,

Қутқар мени фосиқ одамлардан,

Нопоку тажовузкорлар панжасидан!

5Менинг умидим Сенсан-ку, ё Раббий,

Ёшлигимдан бери ишончимсан, эй Худованд!

6Туғилганимдан буёқ Сенга суянганман,

Онам қорнидан Ўзинг ёруғ дунёга чиқардинг,

Сени қанчалар мадҳ қилсам оздир.


7Мен кўплар назарида ажиб бўлиб қолдим,

Илло Сен менинг қудратли паноҳимсан.

8Савлатинг кун бўйи кўз ўнгимда менинг,

Ҳамду санойинг тушмас тилимдан менинг.

9Қариган чоғимда мени ташлаб кетма,

Қувватим битганда мени тарк этма!

10Душманларим менга қарши тил биркитмоқда,

Ўзаро кенгашиб, жонимга қасд қилмоқдалар.

11«Худо уни ташлаб қўйган, деяптилар,

Қувиб етиб тутинглар уни,

Уни қутқарадиган қолмабди-ку».


12Эй Худо, мендан узоқлашма,

Менга ёрдам бермоққа шошгин, эй Худойим!

13Жоним душманлари шарманда бўлсин, йўқолсин!

Менга ёмонликни раво кўрганлар уялсин,

Расвои олам бўлсинлар!


14Менга қолса, доим Сенга умид боғлайман,

Сенга мақтовларни оширавераман.

15Сенинг адолатингни кун сайин ҳикоя этаман,

Нажоткорлигингни тилдан қўймайман мутлақо.

Синоатларингни қанча баён этсам оздир!

16Мен Раббимнинг куч-қудратига суяниб бораман,

Сенинг ҳақиқатингдан бўлак ҳеч на тилга олмасман, эй Худованд.

17Ёшлигимданоқ Ўзинг мени ўргатгансан, эй Худо,

Ҳозирга қадар мўъжизаларингни хабарлаб юраман.


18Эй Худо, мен қартайганимда ҳам,

Сочимга оқ тушганда ҳам мени тарк этма,

Токи шу наслга Сенинг қудратингни баён этай,

Келажак авлодга эса ботирлигингни эълон этай!

19Эй Худо, осмондай юксакдир адолатинг,

Сен улуғ ишлар бажаргансан.

Сен каби ким бор, эй Худо?

20Сен мени кўп ёмон фалокатларга йўлиқтирдинг,

Энди қайта жонлантиргин мени!

Ернинг қаъридан қайтариб чиқаргин мени!

21Мени яна юксалтириб, таскин бергин!


22Эй Худо, Сенга шукрлар дейман,

Сенинг садоқатингни чангда куйлайман,

Ғижжак чалиб Сени куйлайман,

Эй Исроилнингмуқаддас Тангриси!

23Мен Сени тараннум этавераман,

Лаб-даҳаним Сени куйлайверсин,

Сен қутқарган жоним ҳам куйласин.

24Адолатингни тилдан қўймасман асло.

Менга ёмонлик истаганларни қаранг,

Улар шармандаю, юзлари шувут бўлди!


#### 71–САНО


Улуғ Подшоҳнинг тинчлик ҳукмронлиги


СУЛАЙМОН САНОСИ.*


1Эй Худо,

Подшоҳга Ўз ҳаққониятингни ато қилгин,

Шаҳзодага Сенинг адолатинг ёр бўлсин!

2У Сенинг халқингни ҳаққоният билан,

Фақирларингни инсоф ила ҳукм этсин.

3Токи тоғлардан элга осойишталик,

Тепалардан адолат оқиб келсин.

4У элнинг фақирларини ҳимоя қилсин,

Ғариб-ғураболарни халос этсин,

Золимни эса эзиб ташласин!


5Қуёш балқиб, ой чиқиб тургунча,

Барча насллар сендан қўрққайлар.

6Ўти ўрилган майсазорга тушувчи ёмғир каби,

Тупроқни суғорадиган кўк томчилари сингари

Шоҳ диёрга баракат келтиргай.

7У ҳукм сурган айёмда солиҳ яшнагай,

Ой йўқ бўлгунча тинчлик-осойиш бўлгай.

8Денгиздан денгизга қадар,

Дарёдан* то ер четларигача У ҳукм сургай.


9Чўл халқи Унинг олдида эгилажак,

Душманлари тупроқни ялаяжак!

10Таршиш* ва ороллар шоҳлари Унга бож келтиражак,

Шабо ва Сабо* шоҳлари Унга ҳадя беражак.

11Ҳамма подшоҳлар Унга сажда қилажак,

Барча миллатлар Унга хизмат қилажак.

12Зеро У додлаб юрган фақирни,

Ҳомийси йўқ қашшоқни қутқарур.

13Бечораю мискинларга раҳмдиллик кўрсатур,

Фақирларнинг жонига ора кирур.

14Ҳийлагар ва зўравондан уларни озод қилур,

Назарида уларнинг қони жуда қадрли бўлур.


15У узоқ яшасин!

Унга Шабо олтинидан берилсин!

Доимо У учун дуо қилгайлар,

Кундан-кун Уни олқагайлар!

16Ўлка бўйлаб буғдой ҳосили мўл бўлгай,

Лубнон ўрмонларидай бўлгай ҳосили,

Тоғу тепа бошларида ҳилпиллагай.

Шаҳар аҳли эса ердаги майса каби чечак отгай.


17Шоҳимиз номи мангуликка туражак,

Қуёш тургунча донғи ошажак.

Барча халқлар У орқали барака топажак,

Ҳамма эллар Уни муборакбод этажаклар.

18Мўъжизавий ишларни ёлғиз Ўзи бажарувчи

Исроилнинг Тангриси, Худойи Таолони олқишланг!

19Унинг улуғвор исмига абадий офаринлар бўлсин,

Бутун ер юзи Унинг шуҳрати билан тўлсин!

Омин! Омин!


20Ишай ўғли Довуднинг ибодатлари шу билан тугади.


#### 72–САНО


Солиҳ билан фосиқнинг қисмати


АСАФ* САНОСИ.


1Исроилга, ҳа, барча дили покларга

Худо доим ҳимматлидир.

2Менинг эса оёқларим қоқила ёзиб,

Товонларим тойишига оз қолган эди.


3Мен фосиқлар соғломлигини кўрдим,

Мақтанчоқлар ҳолига ғашим келди.

4Улар ўлгундек изтироб чекмайди,

Танлари эса соппа-соғломдир.

5Уларда халқ дарди йўқ,

Бошқа одамлардай балога йўлиқмайдилар.

6Гарданларига мағрурлик мунчоғин тақиб,

Зўравонлик либосига безанганлар.

7Кўзлари семизликдан қисилиб қолган,

Кўнгилларидаги хаёллар дайдиб юради.


8Мазах билан, кек сақлаб гапирадилар,

Кибр ҳам, жабр ҳам тушмас тилларидан.

9Оғизларини кўкка кўтарганлар,

Забонлари эса ерда судралмоқда.

10Ҳатто Худо халқи улар томон юз бурмоқда,

Уларда сув кўп экан, ичган қонар экан.

11«Тангри қаердан билади?

Таолода билим бормикан?» – дейдилар.

12Ана шундайдир бетавфиқлар,

Бу дунёда роҳат-фароғатдадирлар,

Давлатлари тобора ошиб боради.


13Мен бекорга пок сақлабман юрагим,

Ҳалол қўлим-ла ишламоғим беҳуда экан!

14Мен ҳар куни кулфатга йўлиқаман,

Субҳдан-субҳга адабимни еяпман-ку!

15Агарда шундай сўзлайман, деганимда,

Сенинг ўғилларинг наслига хоинлик қилар эдим.

16Буни қандай тушуниш керак деб ўйлаганимда,

Бу менга оворагарчиликдай туюлди –

17То Тангрининг азиз маконига кириб,

Уларнинг хотимасини тушуниб олгунимча..!


18Ҳа, Сен уларни тойғоқ ерларга қўйдинг,

Бехосдан туби йўқ жарликка улоқтирарсан.

19Улар ногаҳон донг қотиб қолар,

Даҳшатдан супурилиб, барҳам топар.

20Уйғонганда туш қандай эсдан учиб кетса,

Сен, ё Раббий, уларни шундай уйғотиб,

Бемаъни хаёлларини барбод қиласан.


21Менинг юрагим қайнаб турганда,

Жон-таним азобда қолганда,

22Мен нодон ва жоҳил бўлиб қолдим,

Сенинг олдингда ҳайвон каби эдим.

23Бироқ мен доим Сен биланман,

Сен менинг ўнг қўлимдан тутиб турасан.

24Маслаҳатинг ила менга йўл кўрсатиб,

Охирида мени шараф ила қабул қиласан.


25Осмонда кимим бор Сендан бўлак?

Ерда ҳам Сендан ўзгасини истамайман.

26Баданим, юрагим ҳолдан кетмоқда,

Илло Худо абадий дилим суянчиғидир,

Эзгулик қисматим Унинг Ўзидир.

27Мана, Сендан узоқда қолганлар йўқолур,

Сенга хоинлик қилган ҳар бир кишини нобуд этасан.

28Лекин мен учун Худога яқинлашмоқ яхшидир.

Унинг барча ишларини тарғиб қилай дейман,

Худойи Таолони ўзим учун паноҳ биламан.


#### 73–САНО


Маъбадни хароб қилганлардан нолиш


АСАФ ҚАСИДАСИ.


1Эй Худо, Сен нечун бизни абадий рад қилдинг?

Нега Ўз яйловинг қўйларига қарши қаҳринг ўт олди?

2Қадимдан соҳиб бўлган умматингни эслагин,

Ўз халқим деб қўлга киритган миллатни,

Масканим деб танлаган Сион тоғини аягил!


3Шу бепоён харобага қараб одим отиб боравергин:

Душман маъбадингга қанчалик вайронагарчилик келтирган!

4Азиз маконинг ўртасида ёвларинг наъра тортиб,

Туғ деб ўз санжоқларини ўрнатдилар.

5Улар худди дарахтга болта ургандек,

Сенинг азиз маконингни болталаб ташладилар.

6Маъбаднинг ҳамма ёғоч безакларини

Болтаю табарлар-ла чопиб ташладилар.

7Маъбадингни оташга бердилар,

Исминг ўрин олган азиз жойни ҳаромладилар.

8«Уларни батамом вайрон қиламиз!»

– деб кўнгилдан кечирдилар,

Мамлакатдаги барча Худо уйларини кулга айлантирдилар.


9Илоҳий аломатни тополмай қолдик,

Наби-анбиё ҳам қолмади бизда,

Ҳеч ким билмайди, қачонгача...

10Эй Худо, қачонгача ғаним ҳақорат этади?

Душман исмингни абадий сўкармикан?

11Нечун қўлингни, кучли ўнг қўлингни чўзмай турасан?

Қўлтиғингдан қўлингни чиқар-да, йўқ қил уларни!


12Эй Худо, Сен қадимданоқ менинг Подшоҳимсан,

Замин бўйлаб нажотлар юборгучи Худосан.

13Сен қудратинг билан денгизни ёриб,

Аждаҳо бошларини сувда яксон қилгансан.

14Ҳа, Левятан* бошларини тилка-пора қилиб,

Уни чўл аҳлига емиш учун ташлагансан.

15Янги чашмалару анҳорларни юзага келтириб,

Доим оқиб келган дарёларни қуритиб юборгансан.

16Кундуз Сеники, кеча ҳам Сеникидир,

Ёғдуни, қуёш нурини Сен бунёд этгансан.

17Барча ер чеккаларини ўрнатган Сенсан,

Ёзу қишни таъсис этган Ўзингсан.


18Шуни эслагин, эй Худованд,

Душман Сени ҳақорат қилди,

Олчоқ бир қавм Сенинг исмингни сўкди.

19Каптаринг жонини ёввойи ҳайвонларга берма,

Бечораларинг ҳаётини абадий унутма!

20Ўз аҳд-паймонингга эътибор бергин,

Зеро диёримизнинг қоронғу жойлари

Зўравонлик ўчоқлари билан тўлиб кетган.

21Ҳақиру мазлум шармандаларча тисланмасин,

Бечораю камбағал яна исмингга санолар ўқисин!


22Тургин, эй Худо, Ўз ғоянгни ҳимоя қилгин!

Кун бўйи ёғаётган разиллар ҳақоратини инобатга олгин!

23Душманларингнинг товушини эшитмай қолмагин,

Исёнчилар ғулғуласи тўхтовсиз юксалиб боряпти-ку!


#### 74–САНО


Солиҳнинг юксалиши ҳақида дуо


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ХАРОБ ЭТМА» КУЙИГА. АСАФ САНОСИ. ҚЎШИҚ.


1-2Сенга шукрлар деймиз, эй Худо,

Шукрлар деймиз, чунки Сенинг исминг яқин,

Бунга Ўз ажойиботинг гувоҳдир.


3«Мен белгилаган вақтнинг ўзида

Тўғрилик билан ҳукм чиқараман.

4Ер ва ундаги борлиқ жон қалтираганда,

Унинг устунларини Ўзим ўрнида тутаман».

САЛОТ


5Манманчиларга дейман: Манманлик қилманг!

Мугузингизни кўтармангиз, эй фосиқлар!

6Кўкка кўтармангиз мугузларинг,

Кеккайиб гапирманг-да ғоз юриб!

7Зотан на Шарқдан, на Ғарбдан,

На чўллардан одамга юксаклик келур.

8Ҳокими мутлақ фақат Худодир,

Бировни ерга урар, бировни юксалтирур.

9Мана, Худованднинг қўлида коса бор,

Унда шароб кўпириб қайнар;

Шу косадан У қуяр-да,

Заминдаги жами бетавфиқларга ичирар,

Улар ичиб-ичиб, қуйқасини ҳам ялаб чиқар.


10Шуни мен абадий хабар қиламан,

Ёқубнинг Худосига тараннум этаман.

11Фосиқларнинг ҳамма шохлари қирқилгуси,

Солиҳлар мугузи эса юксалиб боргуси.


#### 75–САНО


Худонинг адолатли ҳукмини куйлаш


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. АСАФ САНОСИ. СОЗЛИ ҚЎШИҚ.


1-2Яҳудо юртида Худо маълумдир,

Исроилда Унинг номи буюкдир.

3Салимда* Унинг макони бўлган,

Сионни Ўзига маскан қилиб олган.

4Ўша ерда У ловуллаган ўқларни синдириб,

Қалқону, шамширу жанг яроғларин

Яксон қилган эди.

САЛОТ


5Сендан нур ёғилиб туради,

Ваҳший тоғлардан ҳам баҳайбатсан.

6Дили ботирлар ўлжа бўлиб,

Ўлим уйқусига йўлиқдилар;

Эрларнинг ҳеч бири қўлига мадор тополмади.

7Эй Ёқуб Худоси, Сенинг танбеҳингдан

Арава ҳам, от ҳам карахт бўлиб кетди.

8Сен, ҳа Сен – даҳшатлисан;

Ғазабинг келганда олдингда ким тура олар?

9Осмондан ҳукмингни билдирганингда,

Ер қўрқиб, сукутга чўмди.

10Эй Худо, Сен ҳукм этмоққа турганингда,

Ердаги барча мазлумларга қутулиш умиди келди.

САЛОТ

11Инсонлар қаҳри Сенга ҳамду санога айланади,

Қолган ғазабни эса Сен бўйсундирасан.


12Раббингиз Худовандга назр атаб,

Уни бажо келтиринглар!

Эй, барча Унинг атрофида бўлганлар,

Даҳшатли Худога ҳадя келтиринглар!

13У амирлар руҳини бўйсундирур,

У дунё подшоҳлари учун қўрқинчлидур.


#### 76–САНО


Худованд Ўз халқини ташлаб кетмас


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ЕДУТУНГА БАҒИШЛАНГАН АСАФ САНОСИ.


1-2Овозим борича Худога фарёд қиламан,

Овозим Худога етиб боради,

У қулоқ солади менга.

3Оғир кунимда Раббимга илтижо қиламан,

Тун бўйи қўлимни узатиб, туширмайман,

Жоним эса тасаллини рад қилади.

4Худони эслаб, титраяпман,

Андиша қилиб, жоним ҳолдан тоймоқда.

САЛОТ


5Сен кўз юмишимга йўл бермаяпсан,

Юрагим сиқилиб, сўзлай олмайман.

6Мен эски кунларни,

Ўтган даврларни ўйламоқдаман.

7Кечалари чалган оҳангларимни эслаб,

Ўз қалбим ила суҳбат қиламан,

Руҳим сўраб-суриштирмоқда:


8Наҳотки Раббимиз абадий ташлаб қўяр,

Бошқа ҳеч қачон лутф-карам қилмас бизга?

9Наҳотки Унинг инояти тамоман адо бўлган,

Келгуси наслларга яна ваҳий келмас бўлса?

10Наҳотки Тангри шафқат қилишни унутган,

Раҳмдиллик манбаини ғазаби тўсиб қўйган бўлса?

САЛОТ

11Таолонинг ўнг қўли ўзгаргани –

Бу менинг дардимнинг боиси, дедим.

12Мен Худованднинг ишларини хотирлайман,

У азалдан яратган барча мўъжизаларини эслайман.

13Сенинг бутун амалларинг ҳақида фикр юргизиб,

Кўрсатган ажойиботингни чуқур ўйлайман.

14Эй Худо, Сенинг йўлинг муқаддасдир,

Худомиздан улуғ илоҳ ким экан?

15Мўъжизакор Тангри фақат Сенсан,

Халқлар аро қудратингни билдиргансан.

16Ўз халқингни кучли қўлинг-ла озод этиб,

Ёқуб ва Юсуф ўғилларини қутқаргансан.

САЛОТ


17Сувлар Сени кўрди, эй Худо,

Сувлар Сени кўрди-да қўрқди,

Тубсиз уммонлар ларзага келди.

18Булутлар ёмғирин қуйди,

Самода момақалдироқ гумбурлади,

Ўқларинг тўрт томонга учиб кетди.

19Довул ичидан чақмоғинг гумбурлади,

Барқларинг дунёни ёритиб юборди,

Ер юзи қалтираб остин-устин бўлди.

20Сенинг йўлларинг денгиздан ўтди,

Роҳларинг азамат сувлардан кечди.

Изларинг эса – номаълумдир.

21Мусо ва Ҳорун қўли билан Сен

Халқингни сурув каби етаклаб бординг.


#### 77–САНО


Садоқатсиз халқ, садоқатли Худо


АСАФ ҚАСИДАСИ.


1Эй халқим, Қонунимга диққат этинг,

Оғзимдан чиққан ўгитларни тингланг!

2Масал айтмоқ-чун оғиз очаман,

Азалий сирларни баён этаман.

3Эшитган ҳамда билганларимизни,

Ота-боболаримиз бизга айтганларини

4Ўз ўғил-набираларимиздан яширмайлик,

Келажак наслга ҳам хабар этайлик

Худованднинг шон-шуҳратию буюк қудратин,

Унинг кўрсатган барча мўъжизаларин.


5У Бани-Ёқуб учун низом ўрнатган,

Исроил ўғилларига Тавротни йўллаган.

Ўғилларингизга уларни ўргатинг деб,

Ота-боболаримизга буни амр этган-ким,

6Келгуси насл, туғилажак ўғиллар ҳам билсин,

Улар эса ўз даврида ўз ўғилларига ўргатсин.

7Токи улар Худога умид боғласинлар,

Тангри яратган ажойиботни унутмасинлар,

Амр-фармонларига эса амал қилсинлар.

8Зинҳор, ота-боболаримиз каби ўжар ва исёнкор,

Юраги тош, Худога садоқатсиз насл бўлмасинлар.


9Ўқ-ёй билан қуролланган Эфраим* ўғиллари

Жанг кунида орқага қайтдилар.

10Улар Худо буюрган аҳдни тутмадилар,

У юборган Таврот йўлидан юрмоқ истамадилар.

11Унинг ажойиботини эсдан чиқариб,

Кўрсатган мўъжизаларини унутдилар.


12Миср диёрида, Сўъан даштида

Уларнинг ота-боболари олдида

Худо мўъжизалар кўрсатган эди:

13Денгизни ёриб, ўртасидан уларни ўтказди,

Сувларни бир девор каби қилиб қўйди.

14Кундузи булут билан уларни етаклар,

Тунлари эса оташ ёруғи ила йўл кўрсатар эди.

15Улар учун чўл-биёбонда қояларни ёриб,

Катта гирдобдай сув чиқариб берди.

16У қоялардан оқизган сувлар

Улкан дарёга айланиб қолди.


17Аммо улар гуноҳ қилишда давом этиб,

Саҳрода Худойи Таолони ғазаблантирдилар.

18Нафсларига қараб овқат талаб қилиб,

Кўнгилларида Тангрини синаб кўрдилар.

19Худога қарши сўзлаб, шундай дедилар:

«Тангри чўлда дастурхон ёзолармикан?

20Дарвоқе, У қояни ёриб сув чиқазган,

Шунда селдай сувлар оққан эди.

Аммо наҳот халқига нон ҳам берар,

Гўшт ҳам ҳозирлай билар экан?»


21Худованд буларни эшитиб ғазабланди,

Бани-Ёқубга ўт-сув бўлди,

Исроилга қарши жаҳлга минди.

22Чунки улар Худога инонмадилар,

Тан бермадилар-да нажоткорлигига.

23Шунга қарамай, У юқоридан булутларга амр этди,

Осмон қопқаларини очиб юборди.

24Емоқ учун уларга манна* ёғдирди,

Ҳа, самовий ғалла берди уларга.

25Одамзод фаришталар нонини еди,

Уларга тўйгунча озуқа юборди.


26Кўк юзидан У шарқ шамолини қўзғатди,

Қудрати билан жануб елини эстирди.

27Уларнинг устига тўзондек гўшт ёғдирди,

Денгиздаги қумдай қуш-парранда шай қилди.

28Улар манзилининг ўртасигаёқ,

Чодирлари атрофигача буларни ёғдирди.

29Улар қорни тўйгунча еб-ичишди,

Нафслари қонгунча, уларга берди.

30Ҳануз иштаҳалари узилмаган,

Луқмалари ҳамон оғизларида экан,

31Уларга қарши Худо қаҳри келди,

У Исроил йигитларини қирди,

Энг бақувватларини ўлдирди.


32Шунга қарамай, улар яна гуноҳ қилдилар,

Худованднинг мўъжизаларига инонмадилар.

33У уларнинг кунини оворагарчиликда,

Умр йилларини даҳшат ичида битирди.

34Тангри уларни ўлдираётганда улар ўгирилиб,

Тонгданоқ Унинг ҳузурига югуришар эди.

35Худо уларнинг нажот қояси бўлганини,

Худойи Таоло уларни қутқариб келганини эслардилар.

36Лек оғизлари-ла Унга хушомад қилар,

Тиллари-ла Унга ёлғон сўзлардилар.

37Унинг олдида юраклари қийшайган эди,

Буюрган аҳдига бевафолик қилдилар.


38Шунга қарамай, У раҳмдиллик кўрсатди,

Гуноҳларидан ўтиб уларни ҳалок этмади.

Неча марталаб қаҳрини улардан қайтариб,

Бутун ғазабини бирдан тўкмади.

39У билар эдики, улар ўткинчи махлуқдир,

Чиқиб кетиб, қайтиб келмас нафасгинадир.

40Неча марталаб чўлда Унинг ғашини келтирдилар,

Дашт-биёбонда Уни ғазаблантирдилар!

41Улар Худони қайта-қайта синадилар,

Исроилнинг муқаддас Тангрисини ранжитдилар.

42Улар Унинг қудратли қўлини,

Уларни жабр-зулмдан қутқарган кунини,

43Унинг Мисрда кўрсатган ажойиботини,

Сўъан даштида кўргазган ғаройиботини эсдан чиқардилар.


44Худо Нил дарёсини қонга айлантирди,

Мисрликлар сув ичолмай қолди.

45Уларни чақсин дея ҳашарот галасини юборди,

Қириб битирсин дея қурбақаларни йўллади.

46Уларнинг ҳосилини чигирткага берди,

Меҳнатлари самарасини қуртларга едирди.

47Узумзорларига дўл ёғдирди,

Тут-анжирларини ях билан хароб этди.

48Ҳайвонларини дўлга дучор қилди,

Подаларини барқ оташига берди.

49Уларга қарши қаҳр-ғазаби ўт олди,

Бошларига жаҳл, зуғум, балолар келтирди,

Талай қирувчи малакларни ҳам юборди.

50Тангри Ўз ғазабига йўл очди-ю,

Ўлимдан сақламади уларнинг жонини,

Вабою қирғинга топширди молларини.

51Мисрда ҳар бир тўнғич фарзандни урди,

Ҳом* чодирларидаги бор эркаклик ғурурини йўқотди.

52Худо Ўз халқини қўйлар каби ҳайдаб чиқарди,

Чўлда уларни сурув каби етаклаб борди.

53Уларни бехатар бошлаб борди, улар қўрқмади,

Душманлари эса денгизга кўмилди.

54Уларни Ўзининг муқаддас ўлкаси ҳудудига,

Ўнг қўли эгаллаган бу тоққа келтирди.

55Ўз олдидан эл-элатларни қувиб чиқарди,

Исроил авлодларига у ерни мерос қилиб берди,

Уларни ёвнинг чодирларида жойлаштирди.


56Улар эса ҳали ҳам Худойи Таолони синаб, хафа қилардилар,

Низом-қоидаларига риоя этмасдилар.

57Оталари каби орқага қайтиб хоинлик қилдилар,

Ўқи адашган камон каби эгри кетдилар.

58Тепадаги санамларга топиниб Уни хафа қилдилар,

Ўйма бутларга сажда қилиб рашкини қўзғатдилар.


59Худо буни эшитиб ғазабга минди,

Исроилдан жуда қаттиқ аччиқланди.

60Одамзод ичра У олган Ўз ўрнини,

Шилўда* қурган масканини ташлаб қўйди.

61Ўз шону шавкатин асирликка мубтало қилди,

Душманлар қўлига берди Ўз шарафин.

62Ўз халқини қиличга топширди,

Ўз мулкидан ғазаби келди Худонинг.

63Уларнинг йигитларини ўт ёқиб битирди,

Қизлари никоҳ қўшиқларини айтмай қолди.

64Руҳонийлари қиличдан ўтказилди,

Тул хотинлари йиғлаёлмай қолди.


65Ўша вақт Раббим уйқудан турган каби,

Шаробдан кайф қилган ботирдай уйғонди.

66Душманларига зарба бериб орқага қайтарди,

Уларни абадий шармандаликка дучор қилди.

67Худо Юсуф қавмини рад этган,

Эфраим наслини тан олмаган бўлса-да,

68Лекин Яҳудо авлодини танлаб олди,

Ўзи севган Сион тоғини сайлади.*

69Ўзининг азиз маконини фалак каби яратди,

Ер куррасидай мангу ўрнатди уни.

70Худо Ўз қули Довудни танлаб,

Уни қўй қўраларидан олиб чиқди.

71Ўзининг халқи бўлган Бани-Ёқубни,

Ўзига айириб олган Исроилни бошқармоқ учун,

Довудни мол боқувчиликдан озод қилиб юксалтирди.

72У эса дил софлиги ила уларга чўпон бўлди,

Маҳоратли қўллари-ла уларга бошчилик қилди.


#### 78–САНО


Қуддус ноласи


АСАФ САНОСИ.


1Ёт халқлар Сенинг диёрингни босиб олди,

Муқаддасмаъбадингни мурдор қилдилар,

Қуддусни харобага айлантирдилар, эй Худо.

2Қулларинг жасадини ем учун кўк қушларига,

Азизларинг этини дашт ҳайвонларига бердилар.

3Қуддус атрофида уларнинг қонини сувдек тўкиб,

Уларни кўмадиган бирор киши ҳам қолдирмадилар.

4Қўшниларимиз кўзи олдида расвои жаҳон бўлдик,

Атрофдагиларга кулги ва масхара бўлдик.


5Эй Худованд,

Қачонгача тўхтовсиз ғазаб сочасан?

Қачонгача рашкинг оташдай ёнаверади?

6Сени танимайдиган миллатлар устига,

Исмингни тилга олмайдиган ўлкалар узра

Қаҳрингни тўкиб ташлагин!

7Улар Ёқубнинг бошини еб ютдилар,

Унинг юртини талон-тарож қилдилар.

8Оталаримизнинг гуноҳларини бизга эслатма,

Дарров раҳм-шафқатингни биз томон йўлла!

Чунки биз жуда ҳам хўрландик.


9Эй, нажоткор Худомиз!

Исминг ҳурмати учун бизга ёрдам бергин,

Ўз номинг хотири учун бизни қутқаргин,

Гуноҳларимиздан кечиб юборгин!

10Нима учун ёт халқлар:

«Уларнинг Худоси қаерда?» – десин?

Қулларингнинг тўкилган қонлари бадалига

Халқлардан ўч олгин, кўзларимиз кўрсин!

11Маҳбуслар ноласи Сенга етсин!

Ўлимга маҳкум бўлган одамзодни

Буюк қудратинг билан асрагин!


12Ё Раббий,

Қўшниларимиз Сенга қилган ҳақоратларини

Етти марта кўпайтириб ўз бағрига қайтаргин!

13Мана бизлар – Сенинг халқингмиз,

Сенинг яйловинг қўйларимиз!

Сенга абадий шукрона айтамиз,

Наслдан-наслга мақтовингни ошираверамиз.


#### 79–САНО


Исроилни қайта тиклаш учун муножот


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ЛОЛАГУЛ» ШАҲОДАТИ. АСАФ САНОСИ.


1-2Эй Исроилнинг Чўпони, бизни тинглагин!

Зуҳур этгин, эй, Юсуфни сурувдай бошқарган,

Малаклар устида тахт қурган Худо!

3Эфраим, Бенямин, Манаше авлодлари олдида

Ўз қудратингни намоён қилгин,

Бизни қутқаришга келгин!

4Эй Худо, бизни асл ҳолимизга келтиргин,

Мунаввар юзингни кўрсатгин,

Бизлар нажот топайлик!


5Эй Худованд, Сарвари коинот,

Қачонгача халқинг ибодатига дарғазаб бўласан?

6Сен бизга кўз ёши билан нон едирдинг,

Коса-коса кўз ёши ичирдинг.

7Қўшниларимизнинг биз билан талашувига сабаб бўлдинг,

Душманларимиз бари мазах қилмоқдалар.


8Эй Худо, Сарвари коинот,

Бизларни асл ҳолимизга келтиргин,

Мунаввар юзингни кўрсатгин,

Бизлар нажот топайлик!


9Мисрдан ток новдасини келтирдинг,

Халқларни қувиб уни ўтқаздинг.

10У учун ер тайёрлаган эдинг,

У чуқур илдиз ёйиб мамлакатни қоплади.

11Ҳатто тоғлар ҳам унинг сояси остида қолди,

Тангри дарахтларидайдир унинг тармоқлари.

12Унинг бутоқлари денгизга қадар,

Шохлари эса Фрот дарёсигача ёйилган эди.

13Энди нега Сен унинг иҳоталарини буздинг?

Ўтган-кетган унинг унумини юлиб ташламоқда.

14Ўрмон тўнғизлари унинг илдизини емирмоқда,

Ёвон жониворлари новдасини ғажиб ташламоқда.

15Эй Худо, Сарвари коинот,

Бизга қайтиб келгин, ахир!

Осмондан боқиб паноҳ бергин,

Шу токнинг аҳволини кўриб кетгин!

16Ўз қўлинг билан ўтқазган кўчатни,

Ўзинг учун ўстирган ўғлонни асрагин!

17Мана, уни чопиб, оташда ёндиряптилар,

Улар Сенинг танбеҳ-ғазабингдан йўқ бўлсин!

18Ўнг томонингга раво кўрган мард узра,

Ўзинг учун ўстирган инсон ўғли узра қўлинг бўлсин!

19Биз энди Сендан юз ўгирмаймиз,

Жонимизга Ўзинг жон бўлгин,

Токи Сенинг номингни чақириб юрайлик.


20Эй Худованд, Сарвари коинот,

Бизларни асл ҳолимизга келтиргин,

Мунаввар юзингни кўрсатгин,

Бизлар нажот топайлик!


#### 80–САНО


Исроилни қутқарган Худога ҳамду сано


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ГАТ СОЗИДА. АСАФ САНОСИ.


1-2Қувватимиз – Худони тараннум этинг,

Ёқуб Худосига шодланиб хитоб қилинг!

3Хониш қилинг, чилдирма чалинг,

Хушовоз ғижжак ила чанг чертинг!

4Янги ойда, белгиланган вақтда,

Байрам кунимизда бурғу чалинг!

5Чунки бу Исроилнинг қонунидир,

Ёқуб Худосининг фармонидир.


6Худо Миср ерига қарши чиққанда,

Мен тушунмайдиган бир тил эшитдим,

У шуни Юсуфга низом қилиб берди:

7«Унинг елкасидаги юкини енгиллаштирдим,

Қуллик бўйинтуруғидан озод этдим қўлин.

8Мусибат куни фиғон кўтарганингда,

Мен сенга нажот йўлладим,

Гулдуросли булут ичидан сенга жавоб бердим,

Исёнгоҳ* сувлари бўйида сени синадим».

САЛОТ


9«Тингла, халқим, сени жиддий огоҳлантираман,

Эй Исроил, кошки Менга қулоқ солсанг!

10Орангда бошқа тангри бўлмасин,

Ўзга эл худосига бош эгмагин!

11Миср диёридан сени олиб чиққан Раббинг,

Худованд – Ўзимдирман.

Оғзингни катта оч, Мен уни тўлдирарман».


12«Бироқ халқим гапимга қулоқ солмади,

Исроил Менга бўйсунмоқ истамади.

13Мен уларни ўжарликлари бўйича қолдирдим,

Майли ўз хаёллари билан борсинлар, дея».


14«Қани эди халқим Менга қулоқ солса эди,

Исроил Менинг йўлларимдан юрса эди!

15Душманларини бир онда мағлуб қилар эдим,

Жабр этувчилари узра қўлимни босар эдим.

16Худобезорлар унга лаганбардорлик қилар,

Унинг эзгу қисмати эса мангу бўлар эди.

17Сенга буғдойнинг аълосини едирар эдим,

Қоядан асал оқизиб сени тўйдирар эдим».


#### 81–САНО


Инсофсиз қозилардан шикоят


АСАФ САНОСИ.


1Худо илоҳий мажлисда туриб,

Илоҳийлар* орасида ҳукмини юритди.

2Қачонгача сиз ноҳақ ҳукм қиласизлар,

Фосиқ одамларга юз-хотир қиласизлар?

САЛОТ


3Қашшоқ ва етимнинг даъвосини қилинг,

Бечораю камбағалга инсоф кўрсатинг!

4Дармонсизу фақирни халос қилинг,

Фосиқлар қўлидан озод этинг уларни!

5Улар билмасдан ва англамасдан зулматда кезмоқда,

Ҳатто ернинг негизлари ларзон урмоқда.


6«Мен айтдим: Сизлар худоларсиз,

Ҳаммангиз ҳам Таолонинг ўғилларисиз.

7Шунга қарамай, инсон каби ўласизлар,

Ҳар қандай раис каби йиқиласизлар».


8Тургин, эй Худо, ер юзини ҳукм этгин!

Барча халқларнинг Соҳиби Сенсан-ку!


#### 82–САНО


Исроилнинг душмани – Худонинг душмани


АСАФ САНОСИ. ҚЎШИҚ.


1-2Эй Худо, индамай турмагин,

Жим бўлма, сукутда қолма, эй Тангрим!

3Мана Сенинг душманларинг тўполон қилмоқда,

Худобезорлар бош кўтармоқдалар.

4Сенинг халқингга суиқасд қилмоқдалар,

Ўз ҳимоянгга олганларингга қарши

Муғомбирона кенгаш ўтказмоқдалар.

5«Юринглар, уларни миллат сифатида йўқ қилайлик,

Исроил номи бошқа эсга олинмасин!» – деяптилар.


6Улар бир жон, бир дил бўлиб,

Сенга қарши иттифоқ туздилар.

7Мана, Эдом ва Исмоил чодирлари,

Бани-Мўов ва ҳажрийлар,

8Жабал, Аммон ва Омолеқ ўғиллари,

Филистийлар ҳамда Тир аҳолиси,

9Ҳатто Ассирия ҳам уларга қўшилиб,

Лут ўғилларини қўллаб-қувватлаган.

САЛОТ


10Сен Қишўн дарасида мидёнликларни,

Шоҳлари Сисаро ва Ёбинни тўнтарган эдинг,

Энди худди шундай уларни тўнтариб юборгин!

11Улар-ку Айн-Дўрда поймол бўлган эдилар,

Ҳа, ер учун гўнгга айланган эдилар.

12Ўриб ва Заибга қандай муомала қилган бўлсанг,

Ўзларию улуғларига худди шундай муомала қилгин;

Беклари Завоҳ ва Салмунога қандай қилган бўлсанг,

Уларнинг жами саркардаларини ҳам шу кўйга солгин!

13«Худо ўтлоқларини ўзимизга мулк қилиб оламиз!»

– деб айтишган эди-ку улар.


14Эй Худойим, уларни қуюндаги тўзондай,

Уюрмадаги сомон каби учириб юборгин!

15Алангада ўрмон ёнгани каби,

Олов тоғларни куйдиргани каби,

16Сен бўрон чақириб уларни ҳайдаб ташла,

Бошларига тўфон келтириб даҳшатга солгин!

17Сенинг номингга рижо этишлари учун

Уларнинг юзини шувут қилгин, эй Худованд!

18Улар абадий шармандаю саросима бўлсин,

Расвои жаҳон бўлсинлар, йўқолсинлар!

19Билсинларки, Сенинг исминг – Худованд,

Бутун дунёда энг олий ёлғиз Сенсан.


#### 83–САНО


Худованд ҳузурини соғиниш


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ГАТ СОЗИДА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ САНОСИ.


1-2Эй Худованд, Сарвари коинот,

Сенинг масканларинг қандай азиздир!

3Худованд ҳузурини* соғиниб кўнглим адо бўлди,

Жону таним барҳаёт Тангрини тараннум этади.


4Мана, қушча ҳам ўзига қўнолға топган,

Қалдирғоч палапонларим учун жой топай дея,

Сенинг қурбонгоҳларинг аро уясин қурган,

Эй Худованд, эй Сарвари коинот,

Менинг Подшоҳим ва Худойим!

5Сенинг уйингда манзил топганлар бахтлидир!

Улар тинимсиз Сенга ҳамду сано айтадилар.

САЛОТ


6Дил сўқмоқлари Сен томон бурилган,

Сени қувватим деб билган одамлар бахтли!

7Ҳасрат водийсидан ўтар эканлар,

Уни чашмазорга айлантирадилар,

Барака ёмғирлари эса унумини оширар.

8Улар қадам босган сари кучаявериб,

Сионда Худонинг ҳузурида ҳозир бўладилар.


9Эй Худойи Таоло, Сарвари коинот,

Ибодатимни тинглагин!

Қулоқ солгин, эй Ёқуб Худоси!

САЛОТ

10Эй Худо, бизнинг Ҳимоячимиз,

Танлаган Подшоҳингга илтифот-ла қарагин!


11Маъбадинг ҳовлисида ўтган бир кун

Бошқа минг кундан афзалдир,

Фосиқлар чодирида яшагандан кўра,

Худойим уйи эшигида турганим яхшидир.

12Худованди карим қуёш ва қалқондир,

Иноят ва иззат бахш этади Худованд;

Тўғри юрганлардан дариғ тутмас неъматин.

13Эй Худованд, Сарвари коинот,

Бахтлидир Сенга умид боғлаган инсон!


#### 84–САНО


Худованднинг лутфига муҳтож халқ


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ САНОСИ.


1-2Эй Худованд,

Сен Ўз диёрингга илтифот кўрсатиб,

Бани-Ёқубни асоратдан қайтаргансан.

3Халқингнинг гуноҳидан ўтиб,

Барча айбларини кечиргансан.

САЛОТ

4Бутун ғазабингни қўйнингга солиб,

Ловуллаб ёнаётган қаҳрингдан тушгансан.


5Эй, нажоткоримиз Худо!

Яна бизни асл ҳолимизга келтиргин,

Бизга қарши жаҳлингни барҳам бер!

6Наҳот бизга абадий ғазабланиб,

Авлодларча қаҳрингни сочаверасан?

7Наҳот халқинг Сендан шодланмоғи-чун,

Бизни қайтадан жонлантирмайсан?

8Эй Худованд, лутф-карамингни кўрсатиб,

Бизларга нажот бергин!


9Тангри Таоло нелар сўзлаётир,

Қулоқ солайин: У Ўз халқига,

Ўзининг аҳли мўминига тинчликдан сўзлаётир,

Токи улар яна тентакликка қайтмасинлар.


10Худотарслар нажоти жуда яқиндир,

Диёримизда иззат-ҳурмат қарор топгай.

11Иноят ва ҳақиқат учрашгай,

Адолат ва тинчлик ўпишгай.

12Ҳақиқат ердан униб чиққай,

Адолат эса кўкдан ёққай.

13Худованд баракатин бергай,

Диёримиз ҳосилин бергай.

14Адолат Унинг олдидан юргай,

Қадамларини йўлга солгай.


#### 85–САНО


Ташвишли кунда меҳрибонлик тилаш


ДОВУДНИНГ ИБОДАТИ.


1Қулоғингни мен томон тутиб,

Жавоб бергин, эй Худованд;

Чунки мен фақир ва мискинман.

2Жонимни асрагин, негаки художўйман.

Сенга умид қилган қулингни қутқаргин, ё Худойим!

3Менга меҳрибон бўл, эй Худованд,

Мен ҳар кун Сенга ёлвормоқдаман.

4Қулингнинг кўнглини севинтиргин,

Сенга, ё Раб, кўнгил боғлаганман.


5Сен мурувватли ва кечиримлисан, эй Худованд,

Барча Сени чақирганларга караминг чексиздир.

6Менинг ибодатимга қулоқ солгин,

Ҳасратли овозимни эшит, эй Худованд!

7Мусибат кунида Сени чақираман,

Чунки Сен менга жавоб берасан.

8Худолар орасида Сенга ўхшаши йўқ,

Ишларингнинг тенги ҳам йўқ, эй Худованд.

9Сен яратган барча халқлар келиб,

Сенинг ҳузурингда сажда қиладилар,

Исмингни шарафлайдилар, эй Худованд.

10Зеро Сен жуда буюксан,

Мўъжизаларни пайдо қиласан.

Ёлғиз Сен – Худосан.


11Ўз йўлингни менга ўргатгин, эй Худованд,

Токи ҳақиқат сўқмоғингда юрайин,

Исмингдан қўрқмоқ-чун юрагим бутун бўлсин!

12Ё Раббим, чин юракдан Сенга шукр дейман,

Абадий исмингни шарафлайман, ё Худойим!

13Сен менга буюк иноят кўрсатдинг,

Тубандаги дўзахдан жонимни қутқардинг.


14Такаббур одамлар менга қарши кўтарилган,

Ғаддорлар тўдаси жонимга қасд қилган, ё Худо,

Улар Сени хаёлларига ҳам келтирмайди-ку!

15Аммо Сен менинг Раббимсан,

Раҳмдил ва меҳрибон Тангримсан.

Сен жуда узоқ сабрлисан,

Иноятинг ва садоқатинг ҳам кўп.

16Мен томонга юз буриб, меҳрибон бўлгин!

Шу қулингга қувват бергин,

Канизагинг ўғлига нажот бергин!

17Бахтим учун бир аломат яратгин,

Токи мендан нафратланганлар буни кўриб,

Шарманда бўлсинлар!

Ўзинг менинг ёрдамчимсан-ку, эй Худованд,

Менга тасалли бериб келасан.


#### 86–САНО


Сионнинг абадий шон-шарафи


ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ САНОСИ. ҚЎШИҚ.


1Пойдевори азиз тоғлардадир Сионнинг!

2Барча Ёқубнинг масканларидан кўра,

Худованд севади Сион дарвозаларин.

3Сени зўр эҳтиром ила тилга олурлар,

Эй Худонинг шаҳри!

САЛОТ


4Танишларим аро Миср* ила Бобилни эслатурман,

Филистия, Тир, Ҳабашистон ҳақида сўйлашиб:

«Мана бу одам ўша ерда туғилган», – дерлар.

5Сионга эса шундай айтажаклар:

«Ҳар бир киши ўша ерда туғилган,

Худойи Таоло Ўзи уни мустаҳкамлаган».

6Худованд халқларни рўйхатга олган пайтда:

«Фалон киши бу ерда туғилган», – деб ёзиб қўяжак.

САЛОТ


7Хонандаю чолғучилар тараннум этишажак:

Менинг барча манбаларим Сендадир, деб.


#### 87–САНО


Ўлимга яқинлашганнинг илтижоси


ҚЎРАҲ ЎҒИЛЛАРИ САНОСИ. ҚЎШИҚ. ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. «ҚАЙҒУ-АЛАМ» КУЙИГА. ЭЗРАҲЛИК ҲЕЙМАН* ҚАСИДАСИ.


1-2Эй Худованд, нажоткорим Худо,

Кеча-кундуз Сенга нола қилиб тураман.

3Ибодатим олдингга етиб ижобат бўлсин,

Фарёд-фиҒонимга қулоқ солгин!


4Чунки мусибатлардан жоним тўйган,

Ўликлар диёрига яқинлашгандир ҳаётим.

5Гўрга кетаётганлар билан бир саналаман,

Мадори қуриган одамдай бўлиб қолдим.

6Ўликлар орасига ташланганман,

Қабрда ётган тиғ қурбонларидайман.

Сен уларни бошқа эсламайсан,

Улар йироқ тушган қўлингдан.

7Сен мени чуқурлик тубига қўйдинг,

Зулмат, зимзиё мағорага ташладинг.

8Ғазабинг устимга оғир юкдай чўкди,

Мавжу селларинг ила мени эзиб қўйдинг.

САЛОТ

9Танишларимдан мени узоқлаштирдинг,

Уларни мендан жиркантирдинг;

Қамалганман, чиқа билмайман.

10Азоб-уқубатдан кўзларим хиралашди,

Ҳар кун Сени чорлайман, эй Худованд,

Қўлларимни Сенга қарата чўзиб ётаман.

11Ўликларга мўъжиза кўрсатурмикансан?

Марҳумлар туриб Сенга шукр қилурмикан?

САЛОТ

12Наҳотки қабрда Сенинг лутфу карамингни,

Талафот диёрида ҳақиқатингни мақтасалар?

13Наҳотки зулматда, унутилганлар диёрида

Сенинг ажойиб, одил ишларингни билсалар?


14Бироқ мен Сенга фарёд қиляпман, эй Худованд,

Субҳданоқ ибодатим Сени қаршилар.

15Эй Худованд, нега жонимни рад қилдинг?

Не сабабдан мендан юз ўгирдинг?

16Мен ғарибман, ёшлигимдан бошлаб сўнмоқдаман;

Сенинг даҳшатларингни кўравериб ҳолдан тойдим.

17Ғазабинг ўти устимдан ўтиб жонимни ўртади,

Ваҳималаринг мени тамоман хазон қилди.

18Селдай бўлди-ку мени ўраб олганлар,

Кун бўйи мени исканжага олмоқдалар.

19Маҳбубу дўстимни мендан йироқлаштирдинг,

Танишим қоронғуликка кўмилиб қолди.


#### 88–САНО


Худо Довуд билан қилган абадий аҳд


ЭЗРАҲЛИК ЭЙТАН* ҚАСИДАСИ.


1-2Эй Худованд,

Сенинг меҳр-иноятингни абадий куйлайман,

Тилдан қўймасман ҳақиқатинг-да то абад.

3Иноятинг мангу асосланган, дедим,

Садоқатинг фалакда мустаҳкамланган.


4Сен деган эдинг-ким:

«Мен Ўз танлаганим ила аҳд тузганман,

Қулим Довудга қасамёд қилганман:

5Сенинг зурриётингни абадийлаштираман,

Тахтингни наслдан-наслга ўтказаман», деб.

САЛОТ


6Эй Худованд, кўк Сенинг ажойиботингни куйласин,

Малаклар* жамоатида ҳақиқатингга тан берилсин!

7Осмону фалакда Худовандга тенги бормикан?

Илоҳий зотлар* ичра Худованд каби бормикан?

8Малаклар мажлисида Тангри бир ҳайбатлидир,

Атрофидагиларнинг ҳаммаси учун қўрқинчлидир.

9Эй Худованд, Сарвари коинот,

Сен каби қудратли кимдир?

Садоқатинг бутун атрофни эгаллаган, эй Худованд!

10Денгиз мавж урганда, Сен ҳукмронсан,

Тўлқинлари кўтарилганда, уларни Сен тинчитасан.

11Раҳаб* билан жанг қилдингу тор-мор қилдинг,

Кучли қўлинг-ла душманларингни тўзитиб юбординг.

12Осмон Сеники, ер ҳам Сеникидир,

Дунё ва унинг борлиғини Сен бунёд этгансан.

13Шимол ва Жануб томонларни Сен яратгансан,

Тобур ва Ҳермўн тоғлари исмингни куйлар.

14Сенинг қудрат-иқтидоринг мислсиздир,

Сўл қўлинг кучли, ўнг қўлинг музаффардир.

15Тахтинг асоси адолат ва ҳаққониятдир,

Иноят ва садоқат эса доим ҳузурингдадир.


16Эй Худованд, бахтлидир ундай халқки,

Ғолибларча тантана қилишни билади,

Сенинг юзинг нури билан юради!

17Исминг ила халқ кун сайин севинар,

Адолатинг орқали эл юксалиб борар.

18Халқинг қувватию савлати фақат Сенсан,

Сенинг розилигинг ила биз ғалаба қозонамиз.

19Бизнинг қалқонимиз ёлғиз Худованддир,

МуқаддасИсроил Худосининг амридадир шоҳимиз.

20Қадимда Сен ўз азизингга ваҳий юбориб дегансан:

«Мен бир ботирга ёрдам йўлладим,

Эл орасидан арзандамни юксалтирдим.

21Қулим Довудни топдим,

Муқаддас мойим-ла уни суркадим.

22Қўлим абадий унга ёр бўлур,

Ўзим унга куч-қувват бераман.

23Душман уни енгиб олмас,

Муғомбир унга ситам бермас.

24Ёвларини унинг кўз ўнгида қулатаман,

Ғанимларини ер билан яксон қиламан.

25Ўз садоқатим ва иноятим унга ёр бўлар,

Менинг номим билан у ғалаба қучар.

26Унинг сўл қўлини денгиз узра,

Ўнг қўлини эса наҳрлар узра қўяман».


27«У мени чақириб дейди-ким:

Сен – менинг Отамсан,

Худойим, нажот топадиган қоямсан.

28Мен уни тўнғич ўғлим деб,

Дунё подшоҳларидан юқори қўяман.

29У учун иноятимни абадий сақлайман,

У билан аҳдим собит бўлгай.

30Унинг зурриётига мангу умр бериб,

Тахтини кўк кунларидай давом эттираман».


31«Мабодо унинг ўғиллари Тавротимдан чиқиб,

Қонунларим билан юрмасалар,

32Мабодо қонун-қоидаларимни бузиб,

Амрларимга бўйсунмасалар,

33Унда Мен қонунбузарларни хивич ила,

Гуноҳкорларни яра-жароҳат ила жазолайман.

34Лекин ўзидан иноятимни дариғ тутмай,

Садоқатимни сира ўзгартирмайман.

35Тузган аҳдимни асло бузмай,

Берган сўзимдан қайтмайман.

36Бир марта муқаддаслигим ҳақи онт ичиб,

Довудга ёлғон сўзлармиканман?

37Унинг зурриёти абадий яшар,

Тахти қаршимда қуёш каби турар.

38Кўк юзидаги барҳақ шоҳид – ой каби,

У ҳам мангу собит турар», – деган эдинг.

САЛОТ


39Бироқ энди Сен дарғазаб бўлдинг,

Танлаганингни қаҳр билан силтаб ташладинг.

40Қулинг билан қилган аҳдингни менсимай,

Унинг тожини тупроққа қординг.

41Барча деворларини йиқитиб,

Қасрларини вайронага айлантирдинг.

42Йўлдан ўтаётган барча уни таламоқда,

Қўшнилари олдида у масхара бўлди.

43Ёвларининг қўлларини баланд қилдинг,

Бутун душманларини севинтирдинг.

44Ҳатто қиличи учини қайтардинг,

Жангда уни қўлламадинг.

45Унинг довруғини битирдинг,

Тахтини эса ерга урдинг.

46Ёшлик кунларини қисқартирдинг,

Юзи қаро қилдинг.

САЛОТ


47Қачонгача, эй Худованд..?

Ўзингни абадий яшираверасанми?

Қачонгача ғазабинг оташ каби ёнар?

48Умрим нақадар қисқа экан, эсда тутгин!

Қандай оворагарчилик учун яратгансан одам болаларин!

49Қандай эр борки, яшаб, ўлим юзи кўрмас экан,

Ўликлар диёридан эса қутқарар экан жонин?

САЛОТ


50Довудга ичган онтингга садоқат кўрсатгин,

Аввалги лутф-караминг қаерда қолди, ё Раббий?

51Қулинг қанчалик шарманда бўлганини,

Бутун қудратли халқларнинг жабр-ситамини

Қандай бағримда кўтариб юрганимни эсда тут, эй Худованд!

52Душманларинг қандай таҳқир этганларини,

Танлаганинг изларини қандай таҳқир этганларини

Эсда тут, эй Худованд!


53Худовандга абадий шон-шарафлар бўлсин!

Омин! Омин!


#### 89–САНО


Худонинг абадийлиги, инсоннинг фонийлиги


ХУДО ОДАМИ НАБИ МУСОНИНГ ИБОДАТИ.


1-2Ё Раббий,

Сен барча наслларимизга паноҳ эдинг.

3Тоғлар вужудга келмасидан олдин,

Ер ва коинот бунёд бўлмасидан бурун,

Азалдан ва илалабад Сен Тангрисан.


4Сен инсонни тупроққа қайтарасан,

«Эй одам ўғиллари, қайтинглар!» – дейсан.

5Мана, Сенинг назарингда минг йил –

Ўтиб кетган кечаги кун каби,

Бир тун қоровуллиги қадардир.

6Одамларни селдай супуриб ташлайсан,

Улар уйқу сингари ўтиб кетадилар,

Субҳда кўкариб чиққан ўтга ўхшайдилар.

Субҳда ўт кўкариб гул очар,

Оқшомда эса сўлиб, қуриб кетар.


7Мана, Сенинг қаҳр-ғазабингдан

Биз ваҳималаниб, тугаб боряпмиз.

8Сен гуноҳларимизни қаршингга келтирдинг,

Сирли ишларимизни юзинг нурига чиқариб қўйдинг.

9Бор кунларимиз Сенинг ғазабинг остида ўтди,

Йилларимизни оҳ билан бой бериб қўйдик.

10Умримиз муддати етмиш йил экан,

Ёки бардамлик берса саксон йил экан,

Унинг чўққиси ҳам жафо ва заҳматдир.

Ҳаёт тезлик билан ўтар,

Мана, биз учиб кетамиз!


11Ғазабинг шиддатига кимнинг фаҳми етар?

Қаҳринг даҳшатини ким ўлчар экан?

12Кунларимизни санашни бизга ўргатгин,

Токи доно қалб эгаси бўлайлик!


13Қайтгин бизга, эй Худованд, қачонгача..?

Қулларингга раҳм айлагин!

14Субҳда яна иноятинг ила бизни тўйдиргин,

Токи умримиз борича шод бўлиб куйлайлик.

15Бизни ранжитган кунлар эвазига,

Балога йўлиқтирган йиллар эвазига

Бизни тағин севинтиргин!


16Қулларингга улуғ ишларингни кўрсатгин,

Қулларинг ўғилларига ҳам улуғлигинг ошкор бўлсин!

17Ё Раббимиз Худо, марҳаматинг бизга ёр бўлсин,

Қўлларимизга Ўзинг барака ато этгин,

Қўл урган барча ишларимиз ўнгсин!


#### 90–САНО


Қодир Тангри соясида яшаш


1Кимки Худойи Таолонинг паноҳида яшар,

Қодир Тангри соясида ором топар экан,

2У Худовандга айтади:

Ўзингсан бошпанам, қасрим менинг,

Умидим фақат Сенда, эй Худойим!


3Худо сени овчи қопқонидан ҳам,

Вабо-қазодан ҳам халос этар.

4У Ўз парлари билан сени ёпар,

Қанотлари остида бехатар бўласан;

Ҳақиқати сенга қалқон ва тўсиқ бўлар.

5На тунги ваҳимадан қўрқасан,

На кундузи учаётган ўқдан,

6На зулматда кезувчи вабодан,

На қиём чоғи қирувчи ўлатдан.

7Сенинг ёнингда мингтаси йиқилиб,

Туман қулаб кетса-да ўнг ёҒингда,

Бало-қазо сенга яқин йўламас.

8Сен фақат кўзларинг билан боқиб,

Фосиқларга берилган жазони кўрасан.


9Худовандни паноҳим деб билганинг учун,

Ҳақ Таолони қўрғоним деганинг учун,

10Тушмас бошингга бирон-бир фалокат,

Йўламас чодирингга ҳам қандайдир ўлат.

11У Ўз фаришталарига сен ҳақда амр этгай,

Токи бутун йўлларингда сени асрасинлар.

12Улар сени қўлларида кўтариб кетар,

Оёғинг ҳам тошга қоқилиб кетмас.

13Шер ва бўғма илон устидан босиб ўтасан,

Арслон ва аждарни эзиб ташлайсан.


14«У Менга меҳр боғлагани-чун қутқазаман,

Номимни тан олгани-чун омон сақлайман.

15У Мени чақирган чоҒида жавоб бераман,

Қайғули кунида у билан бирга бўламан,

Уни халос этиб ҳурматга сазовор қиламан.

16Узоқ умр бериб кўнглини тўйғазаман,

Нажоткорлигимни унга намоён қиламан».


#### 91–САНО


Худовандга шукр этмоқ яхшидир


ДАМ ОЛИШ КУНИ* САНОСИ. ҚЎШИҚ.


1-2Қандай яхшидир Худовандга шукр этмоқ,

Сенинг исмингни куйламоқ, ё Рабби Таоло!

3Субҳданоқ иноятингни хабарламоқ,

Кечалари эса садоқатингни тан олмоқ,

4Ўн торли соз ва танбурда Сени куйлаб,

Ғижжакда ҳам оҳанг чалмоқ яхшидир.


5Эй Худованд,

Ўз ижодларинг ила мени севинтирдинг,

Яратганларингдан қойил бўлиб куйлайман.

6Ишларинг қандай буюкдир, эй Худованд,

Жуда терандир андишаларинг Сенинг!

7Бефаҳм киши буни била олмас,

Нодон одам буни англаб етмас.

8Бетавфиқларнинг ўт каби чечак отиши,

Ҳамма қонунсизларнинг яшнаб-гуллаши

Уларнинг абадий йўқ бўлиши учундир.


9Лекин Сен, эй Худованд,

Абадулабад улуғворсан!

10Душманларингга қара, эй Худованд,

Мана, душманларинг йўқ бўладилар,

Барча қонунсизлар тарқалиб кетадилар!

11Ёввойи буқа қандай шохини кўтариб юрса,

Сен бошимни шундай кўтариб юргизасан,

Мени ёғинг-ла суртиб жонимни киргизасан.

12Ёвларим йиқилганини ўз кўзим-ла кўрдим,

Ўз қулоғим билан эшитдим фарёдини

Менга қарши қўл кўтарган ёвуз душманнинг.


13Солиҳлар хурмо дарахти каби гуллаб-яшнар,

Лубнондаги кедр дарахтидек юксалиб кетар.

14Худованднинг уйида ўтқазилган барчалар

Худойимиз ҳовлиларида яйраб-яшнайдилар.

15Мўйсафидликда ҳам мўл мева берадилар,

Бардам ва ширадор бўладилар.

16Худованднинг ҳақлигини хабар қиладилар,

Қоям Удир, Унда ноҳақлик йўқ, дейдилар.


#### 92–САНО


Худованд – маҳобатли Ҳукмрон


1Худованд салтанат сурмоқда;

Улуғворлик билан кийингандир У,

Қудрат камарин боғлаб ясангандир Худованд.

Мана, дунё қарор топган, у тебранмас асло.

2Сенинг тахтинг қадимдан мустаҳкамланган,

Сен азалий Ўшасан, эй Худо!


3Мана, дарёлар шовқини, эй Худованд,

Мана, дарёлар шовқини кўтарилди!

Наҳрлар шов-шуви жуда баландлади!

4Кўп сувларнинг шовқинидан кўра,

Азим денгиз долғаларидан кўра,

Юқоридаги Худованд жуда маҳобатлидир.


5Сенинг ваҳийларинг шак-шубҳасиздир,

Уйингга илалабад муқаддаслик ярашур,

Эй Худованд!


#### 93–САНО


Худо дунёни одилона ҳукм этади


1Ё Худовандо, интиқомлар Тангриси!

Ё интиқомлар Тангриси, зуҳур этгин!

2Кўтарилгин, эй ерни Ҳукм қилувчи,

Мағрурларнинг жазосини бергин!


3Қачонгача бетавфиқлар, эй Худованд,

Қачонгача бетавфиқлар тантана қиладилар?

4Бадкирдорлар ҳаммаси оғзини катта очиб,

Баландпарвоз гаплар-ла кеккайиб юрадилар.

5Эй Худованд, Сенинг халқингни тепкилаб,

Умматингга жабр-жафо бермоқдалар.

6Бева ва ғарибларни ўлдириб,

Етимларни нобуд қилмоқдалар,

7«Худованд кўрмас», – дея,

«Ёқуб Худоси билмас», – дея.


8Эй элнинг тентаклари, ақлга киринглар!

Қачон ҳушингизни йиғасиз, эй аҳмоқлар?

9Қулоқни ясаган эшитмайдими?

Кўзни яратган кўрмайдими?

10Наҳотки одам болаларига ақл ўргатувчи,

Халқларга танбеҳ берувчи Худо фош қилмаса?

11Худованд инсонларни биладики,

Уларнинг фикр-хаёлотлари беҳудадир.


12Ё Худоё, бахтлидир Ўзинг танбеҳ берадиган,

Қонунинг орқали ақл ўрганадиган киши!

13Уни ёмон кундан соғ-омон сақлайсан,

То фосиқ учун чуқур қазилмагунча...

14Худованд Ўз халқини тарк этмас,

Ўз умматин ташлаб қўймас мутлақо.

15Чунки ҳукм-фармон адолатга қайтажак,

Ҳамма покдиллар эса унинг пайидан бўлажак.


16Ёмон одамлар олдида ким мени ёқлайди?

Бадкирдорлар қаршисида ким мени оқлайди?

17Худованд ёрдамчим бўлмасайди гар,

Аллақачон жоним чиқар,

Сукунат диёрида ётар эдим.

18Оёғим қоқила ёзди, деганимда,

Лутфинг мени қўллади, эй Худованд.

19Ичимда қайғуларим тошиб борганида,

Таскинларингдан кўнглим қувончга тўлди.


20Қонундан қийшиқ ҳукмлар чиқарадиган

Инсофсиз қозиларга Сен шерик бўлармидинг?

21Улар-ку солиҳга қарши ҳужумга ёпирилиб,

Бегуноҳ қонни ерга қормоқчилар.

22Илло Худованд менинг истеҳкомимдир,

Ҳа, паноҳ топар қоямдир Худойим менинг.

23Уларнинг фосидлигини У ўз бошларига солар,

Ўз ёвузликлари билан уларни қириб ташлар;

Ҳа, бизнинг Раббимиз – Худованд

Ўзи уларни қириб ташлар.


#### 94–САНО


Худога топиниш ва бўйсунишга ундов


1Келинглар, Худовандни куйлайлик,

Нажотимиз Қоясини олқишлаб хитоб қилайлик!

2Унинг ҳузурига шукрона айтиб яқинлашайлик,

Унга севинчли қўшиқлар-ла хитоб қилайлик!

3Чунки Худованд – улуғ Тангридир,

Бутун худолар устидан буюк Подшоҳдир.

4Ернинг тубсиз қаъри Унинг қўлидадир,

Тоғлар чўққилари ҳам Унга қарамдир.

5Денгиз Уники, уни яратган Ўзидир,

Қуруқликни ҳам Унинг қўллари бунёд этган.


6Келинглар, Унга юз тубан сажда қилайлик,

Парвардигоримиз олдида тиз чўкайлик!

7Чунки У бизнинг Худойимиздир,

Бизлар эса – Унинг яйловининг халқи,

Унинг қўли остидаги қўйлармиз.

Кошки бугун Унинг овозига қулоқ солсангиз!


8«Чўлда, исён ва синов* кунида бўлгандай,

Яна юрагингизни тош қилманглар!

9Ўшанда оталарингиз Мени синов қилдилар,

Ишимни кўриб туриб, имтиҳон қилдилар.

10Қирқ йил бу наслдан безор бўлиб дедим:

Булар дилидан адашган бир қавмдир,

Менинг йўлларимга риоя қилмадилар.

11Мен ғазабланиб онт ичдимки,

Улар Менинг фароғат диёримга кирмас».


#### 95–САНО


Худони бутун жаҳон куйласин


1Худовандга янги қўшиқ айтинг!

Эй бутун ер юзи, Худовандни куйланг!

2Худовандни куйлаб, исмига санолар ўқинг,

Нажоткорлигини кундан-кунга эълон қилинг!

3Шон-шуҳратини халқлар орасида хабарланг,

Мўъжизаларини барча элларга билдиринг!


4Худованд бузруквордир,

У кўп мақтовга сазовордир;

Барча худолардан кўра Ундан қўрқмоқ керак.

5Чунки барча халқларнинг худолари – бут,

Худованд эса осмону фалакни яратгандир.

6Унинг ҳузурида – савлат ва маҳобат,

Азиз маконида эса қудрат ва ҳашаматдир.


7Эй халқ қабилалари, Худовандга тан беринг,

Унинг шуҳратию қудратига тан беринг!

8Худованднинг исми шарафига тан беринг,

Сийлов билан Унинг ҳузурига киринг!

9Муқаддас кўркда Худовандга сажда қилинг,

Бутун ер юзи Унинг олдида титрасин!

10Халқлар орасида эълон қилинг:

Худованд – Ҳокими мутлақдир,

Дунё қарор топган, у тебранмас асло.

Халқларни У тўғрилик билан ҳукм этади.


11Осмон севинсин, ер хурсанд бўлсин,

Денгиз ва уни тўлдирган борлиқ жўш урсин!

12Далалар ва улардаги борлиқ жон яйрасин,

Ўрмондаги бутун дарахтлар Худовандни куйласин!

13Чунки мана, Худованд келади!

У келади-ю, ерни ҳукм этади;

У коинотни Ўз адолати билан,

Дунё халқларини ҳақиқати ила ҳукм этади.


#### 96–САНО


Худованднинг қудрати ва салтанати


1Худованд Ҳокими мутлақдир.

Ер хурсанд бўлсин,

Бутун ороллар севинсин!

2Булутлар ва зулумот Унинг атрофидадир,

Ҳаққоният ва адолат тахтининг асосидир.

3Унинг олдида оташу олов югурар,

Атрофдаги душманларни куйдириб ташлар.


4Унинг яшинлари дунёни ёрқин қилди,

Ер буни кўриб титрамоқда.

5Худованд олдида,

Бутун ернинг Эгаси олдида

Тоғлар мумдай эриб кетмоқда.

6Кўк Унинг адолатини эълон қилар,

Улуғворлигини барча халқлар кўрар.

7Уялсин барча санамга бош эгувчилар,

Бутлари билан мақтаниб юрувчилар!

Ҳамма худолар Ҳаққа сажда этсинлар!


8Эй Худованд, одил ҳукмларингни эшитгач,

Сион қувонди, Яҳудо қизлари шод бўлди.

9Эй Худованд, бутун ер узра энг юксаги Сенсан,

Барча худоларга қараганда Сен жуда юқорисан.


10Эй сизлар, Худовандни севганлар,

Ёвузликдан нафратланинг!

Азизларининг жонини У сақлар,

Бетавфиқлар қўлидан халос этар.

11Солиҳлар йўлига нур сочилгай,

Дили тўғриларга хуррамлик насиб этгай.

12Эй солиҳлар, Худованддан хурсанд бўлинг,

Муқаддаслигига тан бериб ҳамду сано қилинг!


#### 97–САНО


Худовандни куйланг!


САНО.


1Худовандга янги бир қўшиқ айтинг!

Чунки У мўъжизалар яратди,

Ўзининг ўнг қўли, муқаддас қўли

Унга зафар келтирди.

2Худованд Ўз нажоткорлигини кўрсатди,

Халқлар ўнгида одил ҳукмини намоён қилди.

3Исроил халқига бўлган инояту садоқатини эслади,

Ернинг тўрт бурчи Худойимиз нажотини кўрди.


4Эй бутун ер юзи, Худовандни олқишланг,

Қувнаб куй куйланг, чолғу чалинг!

5Худованд шаънига ғижжак чалинг,

Ғижжак чалиб қўшиқлар айтинг!

6Карнай ва сурнай товушлари билан

Подшоҳимиз Худовандни куйланг!


7Денгиз ва ундаги барча мавжудот,

Дунё ва унда яшайдиганлар жўш урсин!

8Худованд олдида дарёлар қарсак урсин,

Тоғлар ҳам қўшилиб тараннум этсин!

9Чунки У ерни ҳукм этгали келади.

У келади-да, дунёни адолат билан,

Халқларни одиллик билан ҳукм қилади.


#### 98–САНО


Худойи Таолонинг мутлақ салтанати


1Худованд – Ҳокими мутлақдир,

Элу халқлар титраб кетар.

Малаклар узра салтанатлидир У,

Ер юзи ларзага келар.

2Сионда Худованд буюкдир,

Барча халқлар устидан олийдир.

3Сенинг исмингни тан олсинлар, эй Худованд,

Улуғ ва қўрқинчли, муқаддасдир исминг.


4Подшоҳнинг қудрати адолатсеварликдадир.

Ўзинг тўғриликни маҳкам ўрнатгансан, ё Раб,

Бани-Ёқубга адолат ва ҳаққоният кўрсатгансан.

5Раббимиз – Худовандни улуғланг,

Унинг оёғига йиқилиб сажда қилинг!

У – муқаддасдир.


6Унинг руҳонийлари аро Мусо ва Ҳорун* бор эди,

Исмини чорлаганлар ичра Шомуил* ҳозир эди.

Улар Худовандни чақирганларида,

У уларга қулоқ солар эди.

7Худо булут устунидан уларга сўзлар,

Улар эса У берган низом-қоидаларга амал қилишар эди.

8Сен уларга қулоқ солар эдинг, ё Раббий.

Эй Худованд, Сен уларнинг айбини кечирувчи,

Ёмон қилмишларига яраша жазо ҳам берувчи бир Тангри эдинг.


9Раббимиз – Худовандни улуғланг,

Муқаддас тоғида Унга сажда қилинг!

Чунки Раббимиз – муқаддасдир.


#### 99–САНО


Аҳли мўминнинг Худога шукронаси


ШУКРОНАЛИК САНОСИ.


1Эй бутун ер юзи, Худовандни олқишланг!

2Худовандга хурсандчилик ила хизмат қилинг,

Ҳузурига ҳайқириқлар ила яқинлашинг!

3Билингки, Худованд – Ҳақ Худодир,

Унинг Ўзи бизни яратган,

Бизлар – Унга тегишлимиз,

Ўз халқию яйловининг қўйларимиз.


4Маъбад дарвозаларига шукрона айтиб киринг,

Мақтовлар айтиб Худонинг ҳузурига келинг,

Унга шукр қилиб, исмига ҳамд – сано ўқинг!

5Чунки Худованд эзгудир, абадий иноятлидир,

Садоқати эса даврдан-даврга ҳукм сурар.


#### 100–САНО


Художўй подшоҳнинг дуоси


ДОВУД САНОСИ.


1Лутфу караминг ва адолатингни куйлаб,

Сени тараннум этаман, эй Худованд.

2Бенуқсонлик йўли ҳақида фикр юритаман.

Сен қачон мен томонга келасан?

Хонадоним ичра соф дилим ила юраман.


3Разил нарсани кўз ўнгимга келтирмайман,

Бузуқилар қилмишидан нафратланаман,

Бундай нарса менга ёпишмас асло.

4Терс кўнгил мендан узоқлашади,

Ёвузлар билан алоқам бўлмайди.

5Дўстини орқаворотдан ғийбат қилганни

Мен йўқ қиламан – чидай олмайман ҳеч

Кўзлари мағрур, ўзига бино қўйган одамга.


6Кўзларим мамлакатнинг мўминларидадир,

Улар менинг соямда ўрнашурлар.

Софдил одам менга хизмат қилур.

7Ҳийлагарлар менинг ҳузуримда яшамас,

Ёлғончилар турмас ҳеч қаршимда.

8Саҳар демай мамлакатнинг бари фосиқларин

Йўқ қиламан – қуритиб ташлайман-да

Бадкирдорлар илдизин Худованд шаҳридан.


#### 101–САНО


Пушаймонлик фиҒони


ДАРД-АЛАМГА БОТГАН ВА АРЗИНИ ХУДОВАНД ОЛДИГА ТЎККАН ҒАРИБНИНГ ИБОДАТИ.


1-2Эй Худованд, ибодатимни эшитгин,

Фарёдим Сенга етиб борсин!

3Мусибат кунимда мендан юз ўгирма,

Қулоғингни мен томон тутгил;

Чақирган чоғим менга тез жавоб бергин!


4Мана, кунларим тутун каби ўтиб кетди,

Суякларим – бамисли сўхта ўтин!

5Юрагим қуёшдан қовжираган ўтдайин,

Ҳатто нонимни ейишни ҳам унутяпман.

6Мен оҳу зор қилавериб,

Этим суягимга ёпишиб қолди.

7Мен чўл-биёбонда яшовчи соққақушга,

Вайроналарда қўнувчи бойўғлига ўхшайман.

8Кўзимга уйқу келмай қолди,

Том устида ёлғиз қолган қуш кабиман.

9Душманларим ҳар кун мени ҳақоратламоқда,

Исмимни таҳқирловчилар лаънат ўқимоқдалар.


10Мен кулни нон деб еяпман,

Ичимлигимни кўз ёшим-ла аралаштиряпман.

11Сенинг қаҳру ғазабинг туфайлидир бу,

Сен мени кўтардинг-у, ерга урдинг.

12Кўланка узайгандек куним битди,

Қуриган ўт сингари қақшаб кетдим.


13Лекин Сен абадий ҳукмронсан, эй Худованд,

Даврлар оша давом этар шон-шуҳратинг Сенинг.

14Сен кўтарилиб Сионга марҳамат этгайсан,

Ана, унга меҳрибонлик қилиш вақти келди,

Ҳа, вақт-соати етиб келди!

15Унинг тошларига қулларинг меҳр қўйган,

Ҳатто гарду тўзонини ҳам аямоқдалар.


16Эй Худованд!

Элу халқлар ва бутун жаҳон подшоҳлари

Сенинг маҳобатли исмингдан қўрқадилар.

17Мана, Худованд Сионни обод қилажак,

Ўзининг маҳобати билан зоҳир бўлажак.

18Маъюслар ибодатига эътибор беражак,

У хор қилмагай асло тоатларин.

19Ушбулар келажак насл учун ёзилсин,

Токи туғилажак қавм ҳамду сано ўқисин!


20Худованд муқаддас юксаклигидан энгашади,

Ерга боқади осмони фалакдан –

21Маҳбуслар ноласини эшитай дея,

Ўлиб кетадиган одамзодни қутқарай дея.

22Сионда Худованд исмини шарафласинлар,

Қуддусда хабар қилсинлар шон-шуҳратин.

23Шунда барча халқлар жам бўлажак,

Мамлакатлар Худовандга хизмат этажак.


24Йўлимда У қувватимни олди,

Кунларимни Ўзи қисқартирди.

25Умрим ярмида мени олма, дедим,

Сенинг йилларинг даврларча давом этар, ё Раббим!

26Сен ерни азалдан яратгансан,

Осмон эса қўлларинг амалидир.

27Улар йўқ бўлиб кетар,

Лекин Сен тураверасан.

Ҳаммаси кийимдай нураб кетар,

Уларни жома каби алмаштирасан,

Улар эса ўзгариб кетар.

28Бироқ Сен айни Ўшанинг Ўзисан,

Йилларинг тамом бўлмас Сенинг.

29Қулларинг ўғиллари ўзларига макон топажак,

Уларнинг зурриёти эса Сенинг ҳузурингда бехатар яшаяжак.


#### 102–САНО


Худонинг раҳм-шафқатини куйлаш


ДОВУД САНОСИ.


1Эй жоним, Худовандни олқишла!

Унинг муқаддас исмини олқишланг,

Эй, бутун аъзойи баданим!

2Эй жоним, Худовандни олқишлагин,

Унутма Унинг бирон-бир эҳсонини!


3У бутун айб-гуноҳларингни кечирар,

Барча хасталикларингга даво топар;

4Ҳаётингни гўр азобидан қутқарар,

Бошингга инояту марҳамат тожин тақар;

5Кўнглингни неъматлар билан қондирар,

Ёшлигинг кучини бургут кучидай янгилар.


6Худованд адолатли ҳукм чиқарар,

Барча эзилганлар ҳуқуқини ҳимоя қилар.

7У Ўз йўлларини Мусо пайғамбарга,

Ишларини Бани-Исроилга намоён қилган.

8Худованд раҳмон ва меҳрибондир,

Жуда узоқ сабрли ва иноятлидир.

9У охиригача аразлаб юрмас,

То абад дарғазаб ҳам бўлмас.

10Айбларимизга қараб бизга муомала қилмас,

Гуноҳларимизга яраша бизга жазо бермас.


11Осмон ердан қанчалик юксак бўлса,

Ундан қўрққанларга инояти шунчалик кўпдир.

12Шарқ Ғарбдан қанчалик узоқда бўлса,

Ёзиқларимизни биздан шу қадар узоқлаштирди.

13Ота фарзандларига қандай марҳамат қилса,

Худованд Ундан қўрққанларга шундай марҳаматлидир.


14Бизнинг таркибимизни У билар,

Тупроқ эканлигимизни ёдга олар.

15Инсон кунлари бир ўтга ўхшар,

Дашт гулидай униб чиқиб, чечак отар.

16Унинг устидан шамол эсиб ўтади-ю,

У йўқ бўлур, макони ҳам уни танимас.

17Лек Худованднинг инояти абадийдир,

Илалабад Ундан қўрққанларга ёрдир,

Уларнинг ўғилларига ҳам садоқати ёрдир.

18Худованд буюрган аҳдга вафо қилган,

Амрларини эслаб бажарган барчага ҳам

Унинг садоқати ёрдир.


19Худованд тахтини осмонда қурган,

Унинг салтанати бутун коинотга ҳокимдир.

20Эй, Унинг сўзига қулоқ берувчи,

Каломини ижро этувчи кучли, ботир малаклар,

Худовандни олқишланглар!

21Эй сизлар, Унинг барча қўшинлари,

Иродасини адо этувчи хизматкорлари,

Худовандни олқишланглар!

22Эй, Худованд яратган борлиқ жон,

Салтанатининг ҳамма жойида Уни олқишланг!

Эй менинг жоним, Худовандни олқишлагин!


#### 103–САНО


Коинотни Яратган ва Асраганга шукр


1Эй жоним, Худовандни олқишлагин!

Эй Худованд, ё Раббим, жуда улуғсан,

Жамол ва салобат ила кийингансан.

2Ёруғлик либосига буркангансан,

Осмонни чодир каби ёйиб қўйгансан.

3Юқори даргоҳларинг томини сувдан қургансан,

Булутларни Ўзингга ароба қилиб,

Шамол қанотлари узра кезасан.

4Шамолларни Ўзингга малак қиласан,

Хизматчиларинг қилиб ўт-оловни ишлатасан.


5Ер то абад тебранмасин дея,

Уни пойдевори узра маҳкам қургансан.

6Унга уммонни либосдай кийдиргансан,

Сувлар тоғ чўққиларигача етиб борди.

7Сенинг қатъий ажримингдан сувлар чекинди,

Чақмоғинг гулдурашидан тез қочиб кетди.

8Улар Сен тайинлаган ерга оқди,

Тоғ чўққиларигача чиқиб борди,

Водийларни тўлдириб тошди.

9Тўфон қайтиб тошмасин,

Ерни яна қопламасин дея,

Сен унга чегара қўйгансан.


10Дараларда чашмаларни очиб юбординг,

Суви тоғлар орасидан оқиб боради.

11Сувига даштдаги ҳар бир жонивор қонади,

Ёввойи эшак ҳам чанқовини босади.

12Ўша сувлар бўйида кўк қушлари қўнади,

Дарахт шохлари аро улар сайрайди.

13Юқори даргоҳларингдан тоғларни суғорасан,

Ер мўъжизаларинг маҳсулидан тўяр.


14Сен ҳайвон учун ўт-ўлан ўстириб,

Инсонлар учун кўкат яратасан;

Инсон ерига ишлов бериб овқат топар.

15Одам дилини хушнуд қиладиган шаробни,

Инсон юзини ялтиратадиган ёғни,

Дилига қувват берадиган нонни ҳам Сен яратасан.


16Худованднинг дарахтлари –

Ўзи ўтқазган Лубнон кедрлари сувга қонади.

17Шохлари аро қушлар уя қуради,

Лайлак уяси эса сарв дарахтларида.

18Баланд тепалар – тоғ эчкиларининг юрти,

Қоялар эса – бўрсуқлар паноҳидир.


19Фаслларни аниқламоқ учун У ойни яратди,

Қуёш эрса – ботар ерин билур.

20Сен қоронғилик чўктирсанг, тун бўлур,

Ўрмондаги ҳайвонлар бари сайрга чиқур.

21Арслон болалари ўлжа ахтариб бўкирар,

Тангридан озиқ-овқатларини сўрашар.

22Қуёш чиқар, тўпланарлар,

Қайтиб кириб, инларида ётарлар.

23Инсон эса ўз меҳнатига чиқар,

Оқшомгача рўзғор тебратиш учун ишлар.


24Эй Худованд,

Сенинг ишларинг қанчалик кўпдир!

Ҳаммасини ҳикмат билан яратгансан,

Ер Сенинг ижодларинг билан тўладир.

25Мана, буюк, бепоён денгиз!

Унда сон–саноғи йўқ жониворлар,

Кичик ва катта ҳайвонлар бор.

26Денгизда кемалар қатнайди,

Унда ўйнасин дея Сен Левятанни* –

Ўша ҳайбатли балиқни яратгансан.


27Уларнинг ҳаммаси Сенга кўз тикар,

Вақтида овқатимизни берсин деб умид қилар.

28Уларга берганингда, териб оларлар,

Қўлингни очганингда, неъматингга тўярлар.

29Юзингни яширганингда, улар даҳшатга тушар,

Руҳларини олсанг, улар ўлиб кетар,

Яна тупроққа қайтарлар.

30Руҳингни юборсанг, қайта яратилурлар,

Ер юзига Сен янги қиёфа берурсан.


31Худованднинг шон-шуҳрати абадий бўлсин,

Ўз ишлари билан севинсин Худованд!

32У ерга боққанида, ер титрайди,

Тоғларга текканида, улар тутун чиқаради.


33Мен бор эканман Худовандни куйлайман,

Умрим борича Худойимни тараннум этаман.

34Менинг суханим Унга хуш келсин,

Мен Худованддан хурсанд бўламан.

35Гуноҳкорлар дунёдан йўқ бўлсин,

Бетавфиқлар йўқолиб кетсинлар!

Эй жоним, Худовандни олқишлагин!


Ҳамдлар бўлсин!


#### 104–САНО


Исроил тарихида Худонинг мўъжизакорлиги


1Худовандга шукр қилинг, исмини чорланг,

Халқлар аро ажойиботини тарғиб қилинг!

2Қўшиқлар айтиб, Уни тараннум этинг,

Бутун мўъжизаларини сўзлаб беринг!

3Муқаддас исми билан ифтихор қилинг,

Худовандни соғинганлар кўнгли шод бўлсин!

4Худовандни, Унинг қудратини ахтаринг,

Унинг ҳузурини доимо қидиринг!

5Унинг яратган ажиб мўъжизаларини,

Оғзидан чиққан ҳукмларини эсда тутинг!


6Эй, Унинг қули Иброҳим зурриёти,

Ўзи танлаган Ёқубнинг ўғиллари:

7Раббимиз – Худованд ана шудир,

Бутун ер юзида Унинг ҳукми ўтади.

8У қилган аҳдини абадий ёдда тутар,

Васиятини минглаб наслларгача эслар.

9Иброҳим билан тузган аҳдини,

Исҳоққа ичган қасамини хотирлар.

10Буни Ёқубга қонун деб жорий қилди,

Исроилга абадий аҳд қилиб берди.

11«Канъон ерини улушинг қилиб

Сенга ва зурриётингга бераман», – деди.


12Ўшанда улар сон жиҳатдан жуда оз,

У ерда ҳали келгинди эдилар.

13Бир халқдан бошқа халққа,

Бир ўлкадан ўзга элга кезар эдилар.

14Худо уларга озор беришга йўл қўймас,

Улар ҳақида подшоҳларга ҳам ман этарди.

15«Менинг танлаганларимга тегмангиз,

Набиларимга ёмонлик қилмангиз!» – дерди У.


16Мамлакат бўйлаб очарчилик эълон қилди,

Ғалла поясини ҳам буткул қуритиб юборди.

17Улардан олдин бир одамни –

Қул қилиб сотилган Юсуфни юборган эди.

18Унинг оёқларини кундалаб қўйдилар,

Жони темирга киргандай қийналар эди –

19То Худованднинг сўзи ижро бўлгунча,

Илоҳий калом уни синаб софлагунча.

20Шоҳ* одам юбориб уни бандиликдан қутқарди,

Ҳа, эллар ҳукмдори уни озодликка чиқазди.

21Уни ўз уйи устидан мирзо қилиб қўйди,

Бутун мол-мулкига бошлиқ қилиб тайинлади.

22Токи вазирларига кўнглидагидек ўгит қилсин,

Оқсоқолларига эса ҳикматни ўргатсин.


23Сўнгра Ёқуб Мисрга келди,

Ҳом* диёрида маскан олди Исроил.

24Худованд халқини жуда ҳам кўпайтириб,

Душманларидан кўра қувватлироқ қилди.

25Ўз халқига қарши хусумат қилмоғи-чун,

Қулларига қарши фитна уюштирмоғи-чун

Ёвнинг юракларида нафрат уйғотди.

26У Ўз қули – Мусо пайғамбарни,

Ўзи танлаган Ҳорунни йўллади.

27Улар Ҳом диёрида Худованд ажойиботин,

Илоҳий аломатларни намоён қилишди.

28Худованд қоронғилик юборди,

Ён-атрофни зулмат қамради,

Мисрийлар Унинг амрига қарши турмади.

29Уларнинг сувларини қонга айлантирди,

Балиқларини эса нобуд қилиб ташлади.

30Ўлкаларини ғуж-ғуж қурбақалар босди,

То подшоҳ ётоқхонасигача тўлиб кетди.

31Илоҳий амр бўйича пашша галалари босиб келди,

Мамлакатнинг тўрт томонини битлар босиб олди.

32Бошларига ёмғир ўрнига дўл ёғдирди,

Ўлкаларига жазирама оташ юборди.

33Боғларини, анжир дарахтларини қуритди,

Сарҳадлари ичидаги ҳар бутани қириб ташлади.

34Унинг буйруғи ила чигирткалар пайдо бўлди,

Сон–саноқсиз ҳашарот галалари чиқди.

35Мамлакатдаги бутун ўт-ўланни ўпириб юборди,

Даладаги ҳосилни тамоман еб тугатди.

36Охири Худо ўлканинг барча тўнғичларини,

Элнинг бутун эркаклик ғурурини ўлдирди.


37Ўз халқини эса симу зар ила чиқарди,

Ораларидан ожиз қолгани йўқ эди.

38Уларнинг чиққанига Миср севинди,

Чунки уларга ваҳм солган эдилар.

39Худованд булутни пардадай ёйиб ташлар,

Тунни ойдин қилмоқ учун оташ юборар эди.

40Улар сўради, Худо беданаларни муҳайё қилди,

Уларни самовий нон ила тўйғазди.

41Худованд қояни ёриб сув оқизди,

Қуруқ чўл ўртасида дарёдай сув оқди.


42У берган муқаддас сўзини хотирлади,

Ўз қули Иброҳимни эсдан чиқармади.

43Ўзи учун танлаб олган халқини

Шодиёнаю тантаналар ила озодликка чиқарди.

44Уларга элу элатлар диёрини берди,

Бошқа халқлар меҳнати уларга насиб бўлди.

45Токи улар Худо қонунларини тутиб,

Кўрсатган йўл-йўриқларига риоя қилсинлар!


Ҳамдлар бўлсин!


#### 105–САНО


Исроилнинг бевафолиги, Худонинг садоқати


1Ҳамдлар бўлсин!

Худовандга шукр қилинглар!

У олижанобдир, абадийдир инояти.

2Худованднинг қудратли ишларини ким сўзлай билар?

Унинг бор шон-шуҳратини ким баён қила олар?

3Бахтлидир адлу инсоф ила иш тутган,

Доим солиҳлик билан юрган киши!


4Халқингга кўрсатган карамингни менга раво кўр,

Нажотингни мен томон йўлла, ё Раб!

5Танлаганларинг қут-баракасини кўрайин,

Халқинг шодлиги ила шод бўлайин,

Элинг ифтихори ила мақтаниб юрайин!


6Биз оталаримиз қаторида гуноҳ қилдик,

Йўлдан оздик, бузуқлик қилдик.

7Ота-боболаримиз Мисрда бўлганларида,

Сенинг ажойиботингни фаҳмламасдилар.

Беҳад лутфу карамингни эсга олмасдан,

Денгизда, Қизил денгиз бўйида исён қилдилар.

8Худованд эрса, қудратимни кўрсатай дея,

Ўз исми ҳурмати учун уларни қутқарди.

9У Қизил денгизга дўқ урди,

Денгиз қоқ қуруқ бўлди.

Худди чўл ўртасидан кездиргандай,

Уларни гирдоб ўртасидан қуруқ ўтказди.

10Ағёр қўлидан уларни қутқарди,

Душман дастидан халос қилди.

11Ёвларини сувлар босди,

Уларнинг ҳеч бири қолмади.


12Ўшанда инондилар Унинг каломларига,

Сано ўқидилар-да шону шуҳратига.

13Бироқ тезда унутдилар ишларини,

Кўз тикмадилар ўгит-насиҳатларига.

14Чўлда ўтакетган эҳтиросга берилдилар,

Дашт-биёбонда Тангрини синадилар.

15Сўраганларини У уларга берди-ю,

Жонларини озғинликка ҳам мубтало қилди.


16Манзилда Худованднинг авлиёлари –

Мусо билан Ҳорунга рашк қилдилар.

17Ер ёрилиб Датанни ютиб юборди,

Абиром қавмини қоплаб олди.

18Бошларига ногаҳон ўт-олов тушди,

Осийлар тўдасини ёндириб юборди.


19Ҳўриб тоғида қуйма бутни ясадилар,

Бузоққа топиниб сажда қилдилар.

20Ҳа, ўт ейдиган ҳўкиз сурати билан

Улуғвор Худовандларини алмаштирдилар.*

21Мисрда буюк ишлар намоён қилган

Халоскорлари – Тангрини унутдилар.

22Ҳа, Ҳом* диёрида ажойиботлар яратган,

Қизил денгизда маҳобатини кўрсатган Худони унутдилар.

23Худо уларни ҳалок қилишга ният қилди.

Агарда Худованднинг танлагани – Мусо

Худованд ҳузурида тик турмаганида,

Даҳшатли ғазабидан қайтармаганида эди,

У ниятини бажарган бўлур эди.


24Гўзал Диёрни ҳам улар хор қилдилар,

Инонмасдилар-да Худонинг каломига.

25Чодирларида зорланиб турдилар,

Бўйсунмадилар-да Худованд амрига.

26Шу кез Худо уларга қарши қўл кўтарди,

Чўлда уларни яксон қилмоқчи бўлди.

27Бари зурриётини эллар орасига сочиб ташлай,

Турли халқлар аро уларни яксон қилай, деди.


28Улар Баал-Пеғўр номли бутга топиндилар,

Жонсиз санамга қурбонлик атаб едилар.

29Қилмишлари-ла Худованд қаҳрини келтирдилар,

Иттифоқо ўлатга гирифтор бўлдилар.

30Пинҳос турди-да, ҳукм юритди,

Шунда ўлат ҳам кесилди.

31Бу Пинҳоснинг эзгу ишларига кирди,

Насллар оша, абадий қадрлангуси.


32Исёнгоҳ* сувларида Бани-Исроил тағин

Худованднинг ғазабини келтирдилар,

Улар сабабли Мусо жафо тортар эди.

33Мусонинг ғашини келтирганларида,

У ўйламай сўзлаб юборди.


34Худованд уларга амр берган эди,

Вале ҳалок қилмадилар ёт халқларни.

35Улар мажусийлар билан аралашиб,

Уларнинг ишларини ўргандилар.

36Санамларига ҳам топиндилар,

Булар эса тузоқ бўлди уларга.

37Ўз ўғилларию қизларини ўлдириб,

Жинларга қурбонликка бағишладилар.

38Манфур Канъон бутларига қурбонлик атаб,

Ўғил-қизларининг бегуноҳ қонини тўкдилар,

Мамлакат эса қонга ботиб ҳаром бўлди.

39Улар бу иши туфайли мурдор бўлдилар,

Қилмишлари-ла фаҳшлик қилгандай бўлдилар.


40Шунда Худованд Ўз халқидан ғазабланди,

Ўзининг азиз диёридан нафратланди.

41Уларни ёт халқларнинг қўлига берди,

Ғанимлари улар устидан ҳукмронлик қилди.

42Душманларидан улар жабр-зулм чекди,

Ёв қўли остида эгилиб-букилдилар.

43Кўп марталаб Худованд уларни қутқарарди,

Улар эса ўз қайсарлиги ила Уни аччиқлантирар,

Ўз ёмонликлари туфайли хазон ҳам бўлардилар.


44Шунга қарамай Худованд

Уларнинг ноласини эшитди,

Оғир аҳволларига эътибор берди.

45Улар билан қилган аҳдини эслади,

Кўп илтифот қилиб уларни аяди.

46Уларни асир олган ҳамманинг дилида

Уларга нисбатан раҳм қўзғатди.

47Ё Раббано, ё Худовандо, бизларни қутқаргин!

Халқлар орасидан бизни тўплаб олгин,

Токи муқаддас исмингни улуғлайлик,

Ҳамду санойинг ила ифтихор этайлик!

48Исроилнинг Тангриси – Худовандга

Азалий ва абадий офаринлар бўлсин!

Бутун қавм эса «Омин!» – десин!


Ҳамдлар бўлсин!


#### 106–САНО


Нажот топганларнинг ҳамду саноси


1Худовандга шукр қилинглар!

У олижанобдир, абадийдир инояти.

2Бундай десин Худованд қутқарган,

Душман қўлидан нажот топган халқ!

3У бизни Шарқу Ғарбдан, Шимолу Жанубдан,

Турли ўлкалардан тўплаб олди, деб юришсин!


4Улар чўлу биёбонни кезиб адашардилар,

Одам яшайдиган бирон шаҳар тополмасдан.

5Оч ҳамда сувсиз қолган эдилар,

Жону танлари ҳолдан кетар эди.

6Машаққатларида Худовандга фарёд этишгач,

У уларни қутқарди азоб-уқубатларидан.

7Одам яшайдиган шаҳарни топсин дея,

Уларни тўғри йўлга бошлади У.

8Худовандга шукр қилсинлар берган инояти учун,

Одам болаларига кўрсатган мўъжизалари учун!

9Чунки У қондирди чанқоқ кўнгилни,

Неъматлар билан тўйдирди очиққан жонни.


10Зулматга, ўлим ваҳимасига келиб қолдилар,

Темир кишанда ўтириб азоб чекардилар.

11Чунки Тангри амрларига қаршилик қилдилар,

Тангри Таоло иродасини менсимадилар.

12У оғир иш билан уларнинг димоғини туширди,

Улар қоқилди, ёрдамчилари йўқ эди.

13Машаққатларида Худовандга фарёд этишгач,

У уларни қутқарди азоб-уқубатларидан.

14Зулмат ва ўлим ваҳмасидан уларни озод қилди,

Занжир-кишанларини синдириб ташлади.

15Худовандга шукр қилсинлар берган инояти учун,

Одам болаларига кўрсатган мўъжизалари учун!

16Мана Ўзи мис дарвозаларни пора-пора қилган,

Темир тамбаларни чопиб парчалаб ташлаган.


17Улар эса тентаклик қилиб исён кўтардилар,

Қилган ёмонликлари эвазига жафо ҳам чекдилар.

18Жонлари ҳар қандай озиқ-овқатни рад этар,

Ўлим дарвозасига яқинлашган эдилар.

19Машаққатларида Худовандга фарёд этишгач,

У уларни қутқарди азоб-уқубатларидан.

20Каломини юбориб уларга шифо берди,

Уларни тушган чоҳларидан чиқариб олди.

21Худовандга шукр қилсинлар берган инояти учун,

Одам болаларига кўрсатган мўъжизалари учун!

22Худовандга шукрона билан қурбонлик атасинлар,

Унинг ишларини тантана ила тарғиб қилсинлар!


23Кемаларида денгизда қатновчилар ҳам,

Баҳрлар аро меҳнат қилувчилар ҳам

24Худованднинг ишларига гувоҳ бўлдилар,

Гирдобда кўрсатган мўъжизаларин кўрдилар.

25У амр бериб, кучли бўрон келтирди,

Денгиз тўлқинларин баланд кўтариб юборди.

26Кемачилар кўкка ўрлаб, тубсизликка чўкди,

Даҳшатдан уларнинг жони мумдек эриди.

27Улар маст каби ўйноқлаб айланди,

Ақли-ҳуши бошидан учди.


28Машаққатларида Худовандга фарёд этишгач,

У уларни чиқарди азоб-уқубатларидан.

29Худованд бўронни тинчитиб қўйди,

Сув тўлқинларини ҳам пасайтирди.

30Сувларни тинчитиб, умматини севинтирди,

Орзу қилган бекатларига етаклаб борди.

31Худовандга шукр қилсинлар берган инояти учун,

Одам болаларига кўрсатган мўъжизалари учун!

32Халқ йиғинларида Уни кўкка кўтарсинлар,

Оқсоқоллар мажлисида Унга ҳамд – сано айтсинлар.

33Худованд дарёларни чўлга айлантиради,

Булоқларни эса қуритиб юборади.

34Аҳолисининг ёвузлиги сабабли

Ҳосилдор тупроқни шўр ерга айлантиради.

35Тағин саҳрода кўлларни пайдо қилиб,

Бўз ерни чашмазорга айлантиради.

36Оч-юпунларни ўша ерга жойлаштиради,

Улар яшайдиган шаҳарни қурадилар.

37Экин экиб, узумзор яратадилар,

Даладан мўл-кўл ҳосил кўтарадилар.

38Худованд уларга баракат беради,

Уларнинг сони ошиб боради,

Чорваси эса сира камаймайди.


39Тағин улар сон жиҳатдан озайиб қолган,

Жабр-жафо, бало-қазога йўлиқиб қадди букилган эди.

40Саркардаларни шувут қилувчи Худованд Ўзи

Йўлсиз саҳрода уларни саргардон қилди.

41Лек бечораҳолларни тупроқдан юқори кўтарди,

Оилаларини қўйлар подасидек кўпайтирди.


42Тўғри кишилар буни кўриб севинур,

Барча қаллоблар оғзи эса тўсилиб қолур.

43Кимки оқил бўлса, буларни пайқар,

Худованднинг меҳр-иноятини англар.


#### 107–САНО


Душман зулмидан қутулиш умиди


ҚЎШИҚ. ДОВУД САНОСИ.


1-2Юрагим шайдир, эй Худо!

Мен бажону дил куйлайман,

Сени тараннум этаман.

3Уйғонинг, эй чанг ила ғижжак!

Мен саҳарни уйғотиб юбораман.

4Эллар аро Сенга шукр дейман, эй Худованд,

Элатлар ичра Сени тараннум этгайман.


5Сенинг иноятинг кўклардан ҳам баланд,

Ҳақиқатинг эса булутлардан ҳам юксакдир.

6Эй Худо, фалакдан юқорига юксалгин,

Улуғворлигинг рўйи замин узра порласин!

7Севганларинг халос бўлсин учун

Кучли ўнг қўлингни узатиб юборгин!

Менга қулоқ солгин, нажот бергин!


8Худо Ўзининг муқаддас маконида сўзлади:

«Мен Шакамни тантана ила тақсимлайман,

Суккот водийсини эса ўлчаб оламан.

9Гилъад Меники, Манаше ҳам Меники.

Эфраим – бошимдаги дубулға,

Яҳудо – салтанатим ҳассаси.

10Мўов – ювинадиган тосимдир,

Эдўм устига этигимни босаман,

Филистия узра ғалаба эълон қиламан».*


11Мустаҳкам шаҳарга мени ким элтади?

Эдўмга мени ким кузатиб боради?

12Эй Худо, бизни ташлаб қўйган Сен эмасми?

Қўшинларимиз билан чиқмаяпсан-ку, эй Худо!

13Душманга қарши курашда бизга ёрдам бергин!

Чунки инсон нажоти – бекордир.

14Биз Худо номи билан ботирлик қиламиз,

Душманларимизни Ўзи тор-мор этади.


#### 108–САНО


Ўч олиш учун илтижо


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1Эй, менинг мақтайдиган Худойим, жим турма!

2Мана, фосиқлару маккорлар оғзини катта очиб,

Менга қарши тилларини қайрамоқдалар!

3Нафратли сўзлар билан мени чулғаб,

Сабабсиз менга зарба бермоқдалар.

4Муҳаббатим учун менга адоват қиладилар,

Мен бўлсам – тоат-ибодатдаман.

5Яхшилигим эвазига ёмонлик қиладилар,

Севгимга қарши нафрат изҳор этадилар.

6Бундай одамнинг бошига фосиқни миндир,

Шайтон* турсин унинг ўнг томонида.

7Муҳокама қилинганда айбдор бўлиб чиқсин,

Тоати гуноҳ деб ҳисоблансин.

8Умри қисқа бўлсин,

Ўрнини бошқаси эгалласин.

9Болалари етим қолсин,

Хотини бева бўлсин.

10Ўғиллари дарбадарликка йўлиқсин,

Вайроналарда гадойлик қилишсин.

11Мол-ҳолини судхўрлар эгалласин,

Меҳнати самарасин бегоналар тарож қилсин.

12Унга ҳеч ким илтифот кўрсатмасин,

Етимларига ҳеч кимса ачинмасин.

13Унинг зурриёти қириб ташлансин,

Келажак наслдан номлари ўчирилсин.

14Оталари айбларини Худованд ёдга олсин,

Оналари гуноҳларидан кечмасин.

15Доим Худованднинг ўнгида бўлсин айби,

Ер юзидан супуриб ташласин хотирасини.


16Улар-ку бечораю фақирни таъқиб қилди,

Илтифот кўрсатмоқни ҳеч ўйламади,

Дилабгорларни ўлдирмоққа қасд қилди.

17Лаънатгўйнинг лаънати ўз бошига тушади,

Дуо қилмоқ истамагандан дуо арийди.

18Лаънатни у либосдай кийиб олсин,

Қарғишни эса сувдай ичсин,

Иликдай суякларига ўрнашиб қолсин.

19Ўзи учун лаънат ҳамиша киядиган жома,

Доимо тақадиган бир тасма бўлсин.

20Жонимга ёмонлик тилаганларнинг оқибати,

Туҳматчиларнинг Худованддан жазоси шу бўлсин!


21Эй Худованд, менинг Раббим,

Исминг ҳурмати учун менга илтифот кўрсатгин,

Беқиёсдир иноятинг Сенинг, халос қилгил мени!

22Чунки мен бечораю мискинман,

Юрагимга ўқ қадалгандай бўлди.

23Кечки соя каби тез ўтиб кетяпман,

Чигиртка каби улоқтириб ташладилар.

24Тиззаларим рўзадан титрамоқда,

Этим суягимга ёпишиб қолган.

25Одамларнинг ҳақоратига нишон бўлдим,

Менга кўз олайтириб, бош чайқаяптилар.


26Эй Худованд, менинг Худойим,

Мадад юборгин менга!

Иноят қилиб мени қутқаргин!

27Билсинларки, бу Сенинг қўлингдир,

Буни бажарган Сенсан, ё Раббий!

28Улар лаънат ўқиса-да, Сен дуо қиласан,

Улар оёқланса-да, шарманда бўлиб қайтарлар,

Сенинг қулинг эса севиниб кетар.

29Ғанимларим расволикка буркансин,

Шармандаликка жома каби ўрансинлар.


30Худовандга шукрни тилимдан туширмайман,

Катта халойиқ ичра Унга санолар ўқийман.

31Жон душманларидан уни қутқариб қолай дея,

Худованд фақирнинг ўнг томонида туради.


#### 109–САНО


Масиҳнинг мангу ғалабаси


ДОВУД САНОСИ.


1Худованд менинг Раббимга айтди:

«Ёвларингни оёқларинг остига йиқитмагунимча,

Сен Менинг ўнг томонимда ўлтириб тургин!»*


2Сенинг қудратли салтанатинг ҳассасин

Худованд Сиондан узатиб юборгай,

Душманларинг ўртасида ҳукмрон бўлгил дея.

3Жанговарлик кунингда Сенинг халқинг

Муқаддас зийнатда Сенга хоҳиш билдиргай,

Тонг бағридан тушган шабнам мисоли

Йигитларинг* Сен томон келаверишгай.

4Худованд онт ичган ва сўзидан қайтмас:

«Малкисидқ* мартабаси бўйича

Сен абадий руҳонийсан».


5Раббинг Сенинг ўнг томонингда ўлтирар,

Қаҳри келган кунда шоҳларни эзиб ташлар.

6Халқларни У ҳукм этган вақтда

Ер юзи жасадлар билан тўлғуси,

Улкан давлат бошлари мажақ бўлғуси.

7Йўл бўйидаги ирмоқдан сув ичиб,

Мард бошини баланд кўтариб юргуси.


#### 110–САНО


Худонинг инояти ва садоқати


1Ҳамдлар бўлсин!

Мен солиҳлар маҳфилида, улуғ жамоатда

Худовандга чин юракдан шукр қиламан.

2Худованднинг ишлари буюкдир,

Барча мухлислари улардан завқ олур.

3Худованд ижоди – жамол ва салобатдир,

Унинг адолати эрса – илалабаддир.

4Ажойиботини унутилмайдиган қилиб яратган,

Раҳмону меҳрибондир Худованд.


5Ўзидан қўрққанларнинг ризқи-рўзини берар,

Халқи ила тузган аҳдини абадий эсда тутар.

6Ўз халқига қудратли фаолиятини кўрсатди,

Мажусийлар ер-мулкини уларга берди.

7Бажарган ишлари ҳақиқат ва адолатдир,

Барқарордир бари фармойишлари.

8Улар доимий ва абадий устувордир,

Ҳақ ва тўғрилик ила ижро бўлмишдир.

9Худованд Ўз халқига нажот юборган,

Ўз аҳдини абадий қилиб буюрган,

Унинг исми – муқаддас ва қўрқинчлидир.


10Доноликнинг боши – Худодан қўрқмоқликдир,

Бундай йўл тутган ҳамманинг ақли расодир,

Худовандга абадий сано ўқимоқ даркордир.


#### 111–САНО


Художўй – табаррукдир


1Ҳамдлар бўлсин!

Қандай бахтли Худованддан қўрқадиган,

Амрларига завқ билан бўйсунадиган киши!

2Унинг зурриёти ер юзида мард авлод бўлгай,

Кўнгли тўғрилар насли табаррук бўлгай.

3Бойлик ва мўлчилик солиҳнинг ҳовлисидадир,

Боқий умр кўргай солиҳнинг салоҳи.

4Солиҳга қоронғуликда ҳам ёғду нур сочар,

Раҳмону меҳрибон ҳамда одилдир У.


5Элга мурувват қилиб қарз берувчи,

Инсоф ила иш бошқарувчи одам бахтиёрдир.

6Солиҳ то абад тебранмагай,

Мангу бўлгай унинг хотираси.

7Ёмон овозадан у қўрқмайди,

Умиди Худовандда, собитдир юраги.

8Душманларига бемалол қарар,

У довюрак ва қўрқмас бўлар.


9У қўлини очиб камбағалга садақа берар,

Унинг солиҳлиги боқий бўлар,

Иззат-ҳурмати юксалиб борар.

10Бетавфиқ буни кўриб ғазабланур,

Тишларин ғижирлатару завол топур,

Ҳа, бетавфиқлар тилаги пучга чиқур.


#### 112–САНО


Худовандни олқишланг!


1Ҳамдлар бўлсин!

Ҳамдлар айтинг, эй Худованд қуллари,

Худованд номига ҳамд – сано айтинглар!

2Худованд номига олқишлар бўлсин,

Ҳозирдан бошлаб то мангуликка қадар!

3Кун чиқардан то кун ботарга қадар

Худованд исмига мақтовлар бўлсин!


4Худованд барча халқлар устидан олийдир,

Улуғворлиги эса осмондан ҳам баланддир.

5Раббимиз Худованд юксакларда ўлтирибди,

Унга ўхшайдиган ким ҳам бор экан?

6У ҳам ер, ҳам кўкдагиларни кўрай дея,

Тубанликка энгашиб нигоҳ ташлар.

7Бечораҳолни У тупроқдан кўтарар,

Фақирни ахлатдан олиб чиқиб юксалтирар.

8Уларни элнинг улуғлари бирла,

Ўз халқининг беклари бирла ўтқизар.

9Туғмас аёлни У уйида ўрнаштирар,

Уни фарзандлар онаси қилиб қувонтирар.


Ҳамдлар бўлсин!


#### 113–САНО


Мўъжизакор Худовандга шукрона


1Бани-Исроил Мисрдан қочган пайтда,

Ёқуб забони забун элдан чиққан кезда,

2Яҳудо ери Худонинг азиз макони бўлди,

Исроил юрти Худо салтанатига асос бўлди.

3Денгиз суви буни кўрди-да қочди,

Ўрдун оқими тўхтаб орқага қайтди.

4Тоғлар қўйлардай сакрашди,

Тепалар қўзилардай ирғишлади.


5Эй денгиз, сенга не бўлди, қочяпсан?

Нечун орқага қайтяпсан, Ўрдун суви?

6Эй тоғлар, нега қўйлардай сакраяпсизлар?

Нечун қўзилардай ирғишлаяпсиз, эй тепалар?


7Раббано олдида, Ёқубнинг Худоси олдида

Ер юзи қўрқувдан титрасин!

8У қояни сув ҳовузига айлантирган,

Харсанг тошдан селдай сув оқизган.


9Бизларга эмас, эй Худованд, бизларга эмас,

Ўзингнинг исмингга мақтов бергин!

Зеро Сен кўп иноятлию садоқатлисан.

10Нима учун мажусийлар:

«Қани уларнинг Худоси», – дейди?

11Бизнинг Худойимиз осмондадир,

У истаганини яратаверади.


12Уларнинг санамлари кумуш ва олтиндир,

Инсон қўлларининг иш-амалидир.

13Оғизлари бор, лекин сўзламайдилар,

Кўзлари бор, аммо кўрмайдилар.

14Қулоқлари бор-у, эшитмайдилар,

Бурунлари бор-у, ҳидламайдилар.

15Қўллари бордир, вале сезмайдилар,

Оёқлари бордир, вале юрмайдилар,

Бўғизларидан эса товуш чиқмайди.

16Уларни ясаган ҳар бир киши –

Ҳамма уларга эътиқод қилувчилар

Худди уларга ўхшаб қолур.


17Эй Исроил, Худовандга умид боғлагин!

У сенинг ёрдамчинг ва қалқонингдир.

18Эй Ҳорун хонадони*, Худовандга умид боғланг!

У сизнинг ёрдамчингиз ва қалқонингиздир.

19Эй художўйлар, Худовандга умид боғланг!

У сизнинг ёрдамчингиз ва қалқонингиздир.


20Худованд бизларни эслади-ю,

Қут-баракали ҳам қилди.

Исроил хонадонини баракали қилсин!

Ҳорун хонадонини баракали қилсин!

21Ўзидан қўрққан каттаю кичикни

Худованд баракали қилсин!

22Худованд ўзларингиз ва ўғилларингизга

Хийла ва хийла кўпайтириб берсин!

23Еру осмонни яратган Худованд

Сизларни муборак айласин!

24Осмон – Худованднинг осмонидир,

Аммо ерни У инсон ўғилларига берган.


25Ўлиб сукунат диёрига борган ҳеч кимса

Худовандга ҳамду сано айтмас.

26Биз эса ҳозирдан бошлаб то абад

Худовандга ҳамду санолар айтамиз.


Ҳамдлар бўлсин!


#### 114–САНО


Ўлимдан қутулганнинг шодиёнаси


1Доду фиғонимга қулоқ солгани-чун

Мен Худовандни севаман.

2Қулоғини мен томон тутгани-чун

Умрим борича Уни чақираман.

3Ўлим тўрлари мени чулғаб олди,

Дўзах азоблари бошимга тушди,

Жуда сиқилдиму, дард-аламда қолдим.

4Ўшанда Худованд исмини чақирдим,

Ёҳу Худовандо, жонимни қутқар, дедим.


5Худованд меҳрибон ва одилдир,

Ҳа, Худойимиз раҳмдилдир.

6Худованд соддадил одамларни асрар,

Ожиз қолганимда Ўзи мени қутқарар.


7Эй жоним, роҳатингга қайтгил,

Мана Худованд сенга эзгулик қилган!

8Жонимни ўлимдан, кўзимни ёшдан,

Оёғимни эса қоқилиб кетишдан

Ўзинг тийгансан, ё Раббим!

9Мен тириклар диёрида қоламан,

Худованд ҳузурида юравераман.


#### 115–САНО


Нажот топганнинг ҳамду саноси


1Мен ишондим, шул боис гапирдим:

Мен кўп озор чекдим, дедим.

2Бутун инсоният ёлғончиликдир,

– дедим мен ҳаяжонланиб.

3Менга қилган барча яхшиликлари учун

Худовандни қандай тақдирлайман?

4Мен нажот қадаҳини кўтариб,

Худованд номини чақираман.

5Бутун аҳли мўминнинг кўзи ўнгида

Худовандга атаганларимни бажо этаман.


6Ўз азизларининг ўлими

Худованд назарида бебаҳодир.

7Ёҳу Худовандо,

Мен Сенинг қулингман-ку,

Ўз канизагинг ўғлидирман,

Кишанларимни Ўзинг ечгансан.


8Сенинг исмингни чақириб, эй Худованд,

Шукрона билан қурбонлик келтираман.

9Бутун аҳли мўминнинг кўзи ўнгида

Худовандга атаганларимни бажо этаман.

10Худованднинг маъбади ҳовлиларида,

Қуддус бағрида назрларимни ифо этаман.


Ҳамдлар бўлсин!


#### 116–САНО


Эй барча халқлар..!


1Эй барча халқлар,

Худовандни мадҳ этинглар!

Унга ҳамду сано айтинглар,

Эй бутун миллатлар!

2Унинг бизга берган инояти беҳаддир,

Абадийдир Худованднинг вафосию ҳақиқати.


Ҳамдлар бўлсин!


#### 117–САНО


Ғалаба бағишлаган Худога шукрона


1Худовандга шукр қилинг!

У эзгудир, абадийдир инояти.

2Исроил хонадони десин:

Абадийдир Унинг инояти!

3Ҳорун хонадони десин:

Абадийдир Унинг инояти!

4Худодан қўрққанлар десин:

Абадийдир Унинг инояти!


5Танг қолганимда Худовандни чақирдим,

У менга қулоқ солди-да,

Кенгликка чиқариб қўйди мени.

6Худованд мен томонда, қўрқмайман,

Инсон менга не қила билар?

7Худованд менинг ёрдамчим экан,

Ғанимларимга бемалол қарайман.

8Инсонга эътиқод қилгандан кўра,

Худованддан паноҳ сўраш афзалдир.

9Шаҳзодаларга ишонгандан кўра,

Худованддан паноҳ сўраш афзалдир.


10Барча халқлар мени ўраб олган эди,

Худованд номи ила қириб ташладим уларни.

11Мени ўраб олгандилар, ҳа,

Ҳамма ёғимдан қисиб қўйгандилар;

Худованд номи ила қириб ташладим уларни.

12Арилар каби мени ўраб олдилар,

Тикан алангасидек ўчиб қолдилар;

Худованд номи ила қириб ташладим уларни.

13Йиқилиб кетсин деб мени туртдиларинг,

Илло Худованд менга ёрдам берди.

14Ёҳу, қувватим ва қўшиғим менинг,

Ўзинг бўлдинг Нажоткорим менинг!


15Хурсандчилик ва озодлик садолари

Солиҳларнинг чодирларида янграйди:

Худованднинг ўнг қўли мардлик кўрсатур!

16Худованднинг ўнг қўли баланд кўтарилур!

Худованднинг ўнг қўли мардлик кўрсатур!

17Мен ўлмасман, яшайвераман,

Худованднинг ишларини хабар қиламан.

18Худованд менга қаттиқ чора кўрди-ю,

Илло ўлимга топширмади жонимни.


19Салоҳ қопқаларини менга очиб қўйингиз,

Улардан кириб, Худовандга шукр қилайин!

20Бу – Худованднинг дарвозасидир,

Ундан солиҳлар кирадилар.

21Сенга шукрлар дейман, ё Раб,

Сен менга қулоқ солдинг,

Халоскорим ҳам бўлдинг.


22Бинокорлар кераксиз деб ташлаган Тош

Нақ бинонинг пештоқидан жой олди.

23Бу Худованд иродаси туфайлидир,

Бизга эса ажойибот тимсолидир.

24Худованднинг яратган кунидир бу,

Ундан шод бўлиб севинайлик!


25Худоё Худовандо, нажот бергин!

Худоё Худовандо, муваффақият тилагин!

26Худованд номидан Келаётган муборак!

Худованд уйидан туриб сизни дуо қиламиз.


27Ҳақ Тангри – Худованддир,

У бизга зиё йўллагандир.

Байрам тусида арқон улашинг-да,

Қурбонгоҳ мугузларини зиёрат этинг!*

28Сенсан Тангрим менинг, шукр қиламан,

Сенсан Худойим менинг, сано қиламан.

29Худовандга шукр қилинглар!

У эзгудир, абадийдир инояти.


#### 118–САНО


Илоҳий Қонуннинг фазилатлари


(Алеф)*


1Қандай бахтлидир софдиллик йўлидан борувчи,

Илоҳий Қонун билан юрувчи кишилар!

2Бахтлидир Худованд шаҳодатин сақлаб,

Чин қалбдан Худога интилувчилар!

3Улар қонунсиз ишга оёғини бурмай,

Худованднинг йўлларидан юрадилар.

4Низом-қонунларингни Ўзинг буюргансан,

Жиддийлик билан риоя қилинсин дея.

5Қоидаларингга амал қилмоққа

Кошки йўлларим ўнгса эди!

6Шунда шарманда бўлмасман,

Барча амрларингни кўз ўнгимга келтириб.

7Соф кўнгилдан шукр қиларман,

Сенинг одил ҳукмларингни ўрганиб.

8Фармонларингни бажараман Сенинг,

Мени бутунлай ташлаб кетмагин!


(Бет)


9Йигит ўз йўлини қандай қилиб соф сақлар?

Сенинг каломинг билан юрса бу бўлар.

10Мен Сени чин кўнгилдан қидиряпман,

Амрларингдан бош тортишимга йўл қўйма!

11Сенга қарши гуноҳ қилмаслик учун,

Каломингни юрагимда сақлайман.

12Эй Худованд, мен Сени олқишлайман,

Қонун-қоидаларингни менга ўргатгин!

13Оғзингдан чиққан барча ҳукмларни

Ўз ирним билан хабар қиламан.

14Сенинг ваҳийларинг йўлида мен

Катта бойлик топгандек хурсанд бўламан.

15Буйруқларингни теран ўйлаб,

Сенинг йўлларингга кўз тикаман.

16Низом-қоидаларингдан завқ топаман,

Унутмайман каломинг Сенинг.


(Гимел)


17Қулингга илтифот қилгин,

Мен яшаб сўзингни тутайин!

18Кўзларимни очиб юборгин,

Қонунинг ажойиботларини кўрайин!

19Мен бу дунёда мусофирман,

Амрларингни мендан яширмагин!

20Ҳукмларингни доимо орзу қиламан,

Соғинчдан жоним адо бўлмоқда.

21Бошбошдоқларнинг адабини Ўзинг берасан,

Амрларингдан адашган ҳамма лаънатидир.

22Шармандалик ва ҳақоратни мендан узоқлаштир,

Мен Сенинг шаҳодатингга риоя қиламан-ку.

23Ҳатто беклар ўтириб мени ғийбат қилмоқда,

Қулинг эса низомларингни теран ўйламоқда.

24Ҳа, Сенинг ваҳийларинг мен учун завқдир,

Улар менинг маслаҳатчиларим ҳамдир.


(Далет)


25Жоним тупроққа ёпишиб қолган,

Ўз каломинг ила мени жонлантиргин!

26Йўлларимни Сенга очганимда, мени эшитдинг;

Қонун-қоидаларингни менга ўргатгин!

27Буйруқларинг йўлини менга англатгин,

Токи мўъжизаларингни теран ўйлаб олайин!

28Жоним ғам-ғуссадан адо бўлмоқда,

Каломинг билан мени мустаҳкамлагин!

29Ёлғончилик йўлин мендан узоқлаштир,

Қонунинг роҳини мен учун ўнглагин!

30Мен садоқат йўлини танлаб,

Ҳукм-фармонларингни олдимга қўйдим.

31Ваҳийларингга қаттиқ ёпишдим,

Мени шарманда қилма, ё Раббим!

32Сен юрагимни кенг қилган сайин,

Амрларинг йўлидан елиб борарман.


(Ҳе)


33Эй Худованд,

Қонун-қоидаларинг йўлини менга ўргатгин,

Уларни охиригача тутиб амалга оширайин!

34Менга ақл-идрок бергин,

Токи Қонунингга риоя қилайин,

Уни чин қалбдан сақлаб юрайин!

35Мени амрларинг йўлидан юргизгин,

Чунки ундан мен хушнуд бўлдим.

36Юрагимни тамагирликка эмас,

Ўз шаҳодатингга мойил қилгин!

37Беҳуда иш-ҳаракатларга қаратма кўзим,

Ўз йўлларингда мени тирик тутгин!

38Сендан қўрққанларга берган сўзингни

Ўз қулингга ҳам барқарор қилгин!

39Мен қўрқадиган ҳақоратни мендан узоқлаштиргин!

Фақат Сенинг ҳукмларинг олижанобдир.

40Ҳа, Сенинг буйруқларингни ҳавас қилдим,

Ўз адолатинг ҳақи жонлантиргин мени!


(Вов)


41Берган ваъдангга кўра, эй Худованд,

Иноятинг ва нажотинг менга келсин!

42Шунда ҳақорат қилганларга жавоб берарман,

Чунки Сенинг каломингга ишончим комил.

43Оғзимдан ҳақиқат каломини бутунлай тортиб олма,

Мен Сенинг ҳукмларингга умид боғлаганман.

44Сенинг Қонунингни мен ҳамма вақт,

Доимо ва абадий сақлайман.

45Юрагим кенг бўлиб юравераман,

Зеро буйруқларингга кўнглим мойил.

46Шоҳлар қошида шаҳодат келтираман,

Сени деб шарманда бўлмайин!

47Мен амрларингни кўп севаман,

Улардан ҳузур-ҳаловат топаман.

48Меҳр билан қўл чўзаман амрингга,

Фармонларингни чуқур ўйлаб ўрганаман.


(Зайн)


49Бандангга берган сўзингни эслагин,

Ундан мени умидвор қилгансан-ку!

50Мусибатим кунида тасаллим шу бўлур:

Сенинг каломинг жонимга жон киритур.

51Такаббурлар мени кўп масхара қилишди,

Мен эса қайтмадим Қонунингдан.

52Азалий ҳукмларингни эслаб Сенинг,

Мен тасалли топмоқдаман, эй Худованд.

53Қонунингни ташлаб кетган,

Йўл-йўриғинг баҳридан кечган фосидлардан

Мени ваҳима босиб кетди.

54Шу ғурбатсаромда низому қоидаларинг

Илҳом бўлди қўшиқларимга менинг.

55Эй Худованд, тунда Сенинг исмингни эслаб,

Қонунингга риоя қилишга азм қилдим.

56Сенинг буйруқларингни сақлаганим учун,

Бу бахт менга насиб бўлди.


(Ҳет)


57Эй Худованд, – дедим мен, –

Каломингни сақлашдир менинг бурчим.

58Мен чин кўнгилдан Сенга ёлвордим,

Ваъдангга кўра менга меҳрибонлик қилгин!

59Мен йўлларимни ўйлаб кўрдиму,

Оёқларимни қоидаларинг томон бурдим.

60Амрларингни тутмоқ учун шошилдим,

Шу йўлда мутлақо имилламадим.

61Бетавфиқлар ўз домига тортди мени,

Вале Сенинг Қонунингни унутмадим.

62Одил ҳукмларинг учун шукр қилай деб,

Мен ярим кечада ҳам тураман.

63Мен барча Сендан қўрққанларнинг,

Буйруқларингни тутганларнинг улфатиман.

64Сенинг иноятинг билан тўладир ер юзи,

Менга қоидаларингни ўргатгин, ё Раб!


(Тет)


65Эй Худованд, Ўз каломингга мувофиқ

Шу қулингга яхшилик қилгин!

66Менга аъло дид ва фаросат бахш этгин,

Буйруқларингга ишончим комил менинг.

67Жафо тортмасдан олдин адашар эдим,

Энди эса каломингни тутмоқдаман.

68Сен яхшисан, яхшилик қилувчисан,

Қонунларингни менга ўргатгин!

69Такаббурлар орқамдан ғийбатимни қиладилар,

Мен эса чин қалбдан амрларингни тутаман.

70Уларнинг юраги чарви боғлаб семирган,

Мен эса Сенинг Қонунингдан лаззат оламан.

71Жафо тортганим менга яхши бўлибди,

Чунки қонун-қоидаларингни ўрганиб олдим.

72Минглаб олтину кумушдан афзал биламан

Ўз оғзингдан чиққан Қонунинг Сенинг.


(Юд)


73Сенинг қўлларинг мени яратган, барпо этган,

Амрларингни ўрганишим учун менга идрок бергин!

74Сендан қўрққанлар мени кўриб севинар,

Чунки Сенинг сўзингга умид боғлаганман.

75Эй Худованд, ҳукмларинг одил эканини биламан,

Мени қийнаганингда ҳам вафодорлик қилдинг.

76Қулингга берган ваъдангга кўра,

Илтифотинг менга тасалли бўлсин!

77Раҳм-шафқатинг менга келсин ва яшайман,

Сенинг Қонунингдир менга ҳузур берадиган.

78Мени ноҳақ ситам қилган шаккоклар уялсин,

Мен Сенинг буйруғингни фикрлаб борайин.

79Сендан қўрққан, шаҳодатингни билган

Барча мен томон бурилиб келсин.

80Мен шарманда бўлмаслигим учун,

Қоидаларинг йўлида дилимни пок сақлайман.


(Коф)


81Нажотингни кутиб жоним адо бўлмоқда,

Каломингга мен умид боғлаганман.

82Қачон менга тасалли берасан? – дея,

Каломингга тикилиб кўзим сўниб бормоқда.

83Тутунда бужмайиб қолган мешга ўхшайман,

Лекин Сенинг фармонларингни унутмайман.

84Шу қулингнинг умри ҳам қанча бўларди?

Изимга тушганларни қачон ҳукм этарсан?

85Қонунингни менсимайдиган шаккоклар

Менга чоҳ-чуқур қазидилар.

86Барча амрларинг ҳақдир Сенинг.

Ноҳақ изимга тушганларга қарши туриб,

Менга ёрдам юборгин!

87Мени ер юзидан йўқ қилишларига оз қолди,

Бироқ мен амрларингдан кўз юммадим.

88Иноят қилиб мени барҳаёт сақлагин,

Ўз оғзингдан чиққан шаҳодатни сақлаб юрайин!


(Ломед)


89Эй Худованд, Сенинг каломинг абадийдир,

У фазода маҳкам ўрнатилгандир.

90Садоқатинг наслдан-наслга ўтади,

Сен ерни мустаҳкам қилиб яратгансан.

91Қароринг ила бугунгача ҳаммаси мавжуд,

Сенинг қулларингдир борлиқ мавжудот.

92Қонунингдан тасалли тополмасайдим гар,

Мен мусибатдан йўқ бўлиб кетардим.

93Буйруқларингни ҳеч вақт унутмайман,

Улар орқали менга ҳаёт бағишладинг.

94Мен Сеникиман, халос қилгин мени,

Сенинг амрингни ўзим талаб қилганман.

95Бетавфиқлар мени йўқ этмоқни пойлади,

Мен-чи шаҳодатингни дилимга тугиб олдим.

96Ҳар қандай камолотнинг ҳаддини кўрдим,

Сенинг амринг эса ҳадсиз-поёнсиздир.


(Мем)


97Қонунингни мен қанчалик севаман,

Кун бўйи у фикр-хаёлимда менинг.

98Ёвларимдан ортиқ доно қилди мени амринг,

То абад меники деб биламан фармонинг.

99Барча устозларимдан ақллироқ бўлдим,

Чунон хаёлимдан кетмас қонун-қоидаларинг.

100Оқсоқоллардан ҳам ҳикматлироқ бўлдим,

Зеро Сенинг буйруқларингни сақлаб келаман.

101Сўзингга риоя қилай дея тийдим мен

Оёқларимни барча ёмон йўлдан.

102Сенинг ҳукмларингдан қайтмадим,

Зеро Ўзинг менга таълим беряпсан.

103Каломларинг томоғимга нечук лазиздир,

Оғзимга улар болдан ҳам ширин татийди!

104Буйруқларингдан ақл ўрганганим учун,

Ҳар хил ёлғон йўлдан нафратланаман.


(Нун)


105Сенинг каломинг қадамларим учун чироқдир,

Йўлимга нур сочадиган ёруғликдир.

106Ҳақ қарорларингни тутмоққа онт ичдиму,

Қасамимга вафо ҳам қиламан.

107Мен жуда кўп жафо чекдим, ё Раб,

Каломинг ила менга жон бахш этгин!

108Эй Худованд, тилимдаги ҳамду санони

Кўнгил қурбонлиги каби қабул этгин,

Ҳукму қарорларингни менга ўргатгин!

109Жоним нуқул ҳовучимда бўлса ҳам,

Лек Сенинг Қонунингни унутмадим.

110Фосиқлар менга қопқон қўйган бўлса-да,

Лек Сенинг амрларингдан бош тортмадим.

111Ваҳийларингни абадий мерос қилиб олдим,

Улар юрагимга шод-хуррамлик бағишлайди.

112Низом-қоидаларингга риоя қилмоққа,

Умрбод, қатъий қарор қилдим.


(Сомех)


113Иккиланувчилардан нафратланаман,

Сенинг Қонунингни мен севаман.

114Паноҳим ва қалқоним Сенсан,

Сенинг сўзингга умид боғлаганман.

115Эй бадкирдорлар, мендан узоқлашинг,

Худойимнинг амрларини тутиб юрайин!

116Ўз амринг бўйича маҳкам ушла қўлимдан,

Яшайверайин, кўнглимни совитма умидимдан!

117Менга мадад юборгин, халос бўлайин,

Низомларингга синчиклаб қарайин мудом!

118Қоидаларингдан чиққан барчани Сен рад қиласан,

Мана беҳудадир уларнинг ҳийлаю найранги!

119Ер юзидаги ҳамма бетавфиқларни

Сен чиқитдай супуриб ташлайсан;

Мен-ку Сенинг ваҳийларингни севаман.

120Сендан қўрққанимдан вужудимни титроқ босди,

Ҳукмларингдан мен жуда қўрқаман.


(Айн)


121Мен инсоф ва ҳаққоният йўлида ҳаракат қилдим,

Жабр қилувчилар қўлига топширма мени!

122Ўз қулингдан дариғ тутма шафоатинг,

Такаббурлар менга жабр-зулм қилмасин!

123Сенинг нажотингга кўзим тўрт бўлди,

Одил ҳукмингни кутиб кўзим нури тўкилди.

124Қулингга иноят қилиб иш кўрсатгин,

Амру фармонларингни ўргатгин менга!

125Мен Сенинг қулингман-ку,

Менга ақл-идрок бергин,

Ваҳийларингни фаҳмлаб олайин!

126Худованднинг иш қилиш вақт-соати келди,

Мана, Сенинг Қонунингни бузиб юрибдилар!

127Менга қолса, амрларингни олтиндан ҳам,

Энг соф тилладан ҳам кўпроқ севаман.

128Ҳамма буйруқларингни тўғри деб биламан,

Ҳар қандай ёлғончиликдан нафратланаман.


(Пе)


129Ваҳийларинг ажойибдир Сенинг,

Шул боис уларга ёпишар жоним.

130Каломинг очилиб қолганда зиё сочар,

Ғофилларга ақл-идрок берар.

131Оғзимни кенг очиб оҳ дейман,

Амрларингга қанчалик зориқаман!

132Исмингни севгучиларга қилганингдек,

Менга ҳам қараб меҳрибонлик кўрсатгин!

133Амринг ила қадамларимни тўғри қил,

Ҳеч бир ёмонлик менга ҳукмрон бўлмасин!

134Инсон жабридан мени қутқаргин,

Буйруқларингни тутиб борайин!

135Қулингга мунаввар юзингни кўрсатгин,

Низом-қоидаларингни ўргатгин менга!

136Қонунингни бузганлар сабабли

Кўз ёшимни дарёдай тўкиб юраман.


(Соде)


137Сен одилсан, эй Худованд,

Ҳукмларинг эса тўғридир Сенинг.

138Ваҳийларингни барҳақ қилиб буюргансан,

Улар тамомила ишонарлидир.

139Жаҳду ғайратим мени адо этмоқда,

Каломингни эсдан чиқаряпти-ку ёвларим!

140Сенинг каломинг жуда мусаффодир,

Қулинг унга қанчалик меҳр қўйган!

141Мен кичикман, хўрланганман,

Лекин буйруқларингни унутмайман.

142Сенинг адолатинг – мангу алолат,

Қонунинг эса – ҳақиқатдир.

143Мен азоб ва машаққатга йўлиқдим,

Амрларинг-чи менга завқ бағишлар.

144Ваҳийларинг абадий адолатдир,

Менга идрок бергин ва яшайман.


(Қуф)


145Чин кўнгилдан ёлворяпман,

Менга жавоб бергин, эй Худованд!

Сенинг қонун-қоидаларингни сақлайман.

146Сенга ёлворяпман, қутқаргин мени,

Токи шаҳодатингга содиқ қолайин!

147Саҳар чоғи туриб нолаю фиғон қиламан,

Сенинг сўзингга умид боғлайман.

148Каломингни фикр қилиб тунни тонгга улайман,

Кўзларимга уйқу бермайман асло.

149Иноят қилиб овозимни эшитгин, ё Раббим,

Адолат қилиб менга жон бергин!

150Фисқ-фасод пайидан бўлган бузуқ ниятлилар

Қонунингдан узоқлашиб, менга яқинлашдилар.

151Бироқ Сен жуда яқинсан, эй Худованд,

Барча амрларинг эса ҳақиқатдир.

152Ваҳийларингни азалий деб биламан,

Сен уларни мангу барқарор қилгансан.


(Реш)


153Тушкунлигимни кўру, мени қутқаргин,

Чунки Сенинг Қонунингни унутмадим!

154Даъвомга чора қил, мени ҳимоя этгин,

Ваъдангга кўра мени жонлантиргин!

155Бетавфиқлар қутулишдан узоқдир,

Чунки улар низомингни изламайдилар.

156Сен эса-чи кўп раҳмдилсан, эй Худованд,

Ўз ҳукму қароринг ила жонимни киритгин!

157Мени таъқиб қилаётган душманларим кўп,

Бироқ Сенинг шаҳодатингдан мен чиқмадим.

158Каломингга амал қилмайдиган хоинларни кўриб,

Мен қаттиқ нафратландим.

159Қара, Сенинг амрларингни мен қандай севаман!

Эй Худованд, лутф қилиб мени жонлантиргин!

160Сенинг каломинг асоси ҳақиқатдир,

Ҳар бир адолатли ҳукминг абадийдир.


(Шин)


161Беклар сабабсиз орқамдан тушдилар,

Дилимга эса Сенинг каломинг қўрқув солар.

162Мен Сенинг ваъдангни эшитиб,

Катта ғанимат топгандай хурсанд бўлдим.

163Ёлғончиликдан нафратланиб жирканаман,

Лекин Сенинг Қонунингни севаман.

164Мен адолатли ҳукмларингни куйлаб,

Ҳар куни етти марта Сенга сано айтаман.

165Қонунингни севганларга буюк хотиржамлик ёрдир,

Уларнинг оёғи тўсиққа қоқилиб кетмас.

166Нажотингга умид боғладим, эй Худованд,

Сенинг амрларингни бажариб бораман.

167Ваҳийларингни қалбимда сақлаб юраман,

Уларни жон-дилим билан севаман.

168Буйруқ ва низомларингни тутаман,

Барча йўлларим Сенинг олдингда аёндир.


(Тов)


169Фарёдим Сенга бориб етсин, эй Худованд,

Каломинг билан менга фаҳм-идрок бергин!

170Ёлвориб-ялинишим Сенга бориб етсин,

Сўзингга яраша мени халос қилгин!

171Низомларингни менга ўргатар экансан,

Сенга мақтовлар тилимдан тушмасин!

172Сенинг барча амрларинг адолатли экан,

Ирним каломингни тараннум этсин!

173Қўлинг менга ёрдам бермоққа шай бўлсин,

Сен буюрган амрларни мен танлаганман.

174Нажотингни ҳавас билан излайман, ё Раббим,

Қонунинг эса завқу овунчоғим бўлди менинг.

175Жоним яшасин, Сенга мақтовлар ўқисин,

Ҳукмларинг менга ёрдам берсин!

176Йўқолган қўй каби йўлдан адашдим;

Сен шу қулингни ахтариб топгин,

Чунки амрларингни унутмадим.


#### 119–САНО


Маккордан халос бўлиш учун муножот


ЗИЁРАТ* ҚЎШИҒИ.


1Худовандга дод қилдим мен танглигимда,

У эса қулоқ солди фарёдимга.

2Ёлғончи лаблардан, маккор тилдан

Жонимни асрагин, ё Раббий!


3Ҳой маккор тил-ей,

Сенга не насиб бўлар экан?

Нелар орттирар экан сенга Тангри?

4Баҳодирнинг ўткирлашган ўқларию,

Қизғин юлғун чўғи насиб этгуси.


5Ўзимнинг ҳолимга вой, дейман,

Мана, кофирлар* ўртасида қолибман-ку,

Имонсизлар* чодиридан чиқмай қолдим!

6Тинчлик душманлари бирла узоқ яшаб,

Анча қийнадим мен жонимни!

7Мен тинчлик тарафдориман,

Илло оғзимни очай десам,

Улар урушни истайдилар.


#### 120–САНО


Сени Худованд қўриқлайди


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Тоғларга кўзларимни тикаман,

Менга мадад қаердан келар экан?

2Худованд еру осмонни яратган,

Ундан келар менга мадад.

3Оёқларинг қоқилишига У йўл қўймагай,

Сенинг Қўриқчингдир У, ухламагай асло!

4Ҳа, Исроилни Қўриқловчи мудрамас,

У мижжа ҳам қоқмас.


5Худованд сенинг Қўриқчингдир,

Ўнг томонингдаги соябонингдир У.

6Кундузи қуёш сени урмас,

Кечаси ой сенга зарар етказмас.

7Ҳар бир бадбахтликдан сени асрар,

Жонингни ҳам қўриқлар Худованд.

8Ҳозирдан бошлаб то абадга қадар

Чиқиш ва қайтишингни Худованд асрар.


#### 121–САНО


Қуддусга тинчлик тилаш


ДОВУДНИНГ ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Худованднинг уйига борамиз!

– деганлардан хурсанд бўлдим.

2Сенинг дарвозаларинг остонасида

Оёқларимиз турган эди, Қуддус!

3Уйларинг бир-бирига туташ,

Маҳкам қурилган шаҳарсан, Қуддус!


4У шаҳарга қабилалар бориб кирди,

Худованднинг қабилалари бориб кирди.

Худованд исмини мадҳ этмоқ –

Ана бу Бани-Исроилга буюрилган амр.

5Ўша ерда ҳукм қилиш учун тахтлар қурилган,

Довуд хонадони учун минбарлар қурилган.


6Қуддусга тинчлик тилангиз:

Сени севгучилар ҳузур кўргай!

7Деворларинг ичра тинчлик,

Қасрларинг аро осойиш бўлғай!

8Қардошу қондошларим учун дейман:

Сенга тинчлик ҳамроҳ бўлғай!

9Рабби Худовандимиз хонадони хотири учун

Сенга эзгулик тилайман.


#### 122–САНО


Қулларнинг тикилган кўзлари


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Кўзларимни Сенга тикаман,

Эй, осмони фалакда ўлтирган Эгам!

2Худди қулларнинг кўзлари хўжайини қўлига,

Канизларнинг кўзлари бекаси қўлига тикилгандай,

Бизнинг кўзимиз Рабби Худовандимизга тикилган,

То У бизга меҳрибонлик қилгунига қадар.


3Бизга меҳрибонлик қилгин, эй Худованд!

Бизга меҳрибонлик айлагин,

Зеро ҳақоратдан жуда тўйганмиз.

4Роҳатда яшовчиларнинг масхарасидан,

Димоғи кўтарилганларнинг ҳақоратидан

Жонимиз жуда ҳам тўйгандир..!


#### 123–САНО


Душмандан қутулганлар мадҳияси


ДОВУДНИНГ ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Агар Худованд биз билан бўлмаса эди,

– десин Исроил, –

2Банибашар бизга қарши чиққанда,

Агар Худованд биз билан бўлмаса эди,

3Улар ашаддий қаҳр-ғазаби билан

Тириклайин бизни ютиб юборишар эди.

4Унда сувлар бизни босиб қолар,

Жонимиз устидан селлар қуюлар эди.

5Унда сувлар шовуллаб тошиб,

Жонимиз устидан босиб ўтар эди.


6Худовандни олқишлайлик, чунки

Йиртқичларга ўлжа қилиб қўймади бизни.

7Овчилар қопқонидан қочиб қутулди

Жонимиз бизнинг, бамисоли қуш;

Қопқон синиб, биз қочиб қутулдик.

8Еру осмонни яратган Парвардигор –

Худованднинг исмидандир мададимиз.


#### 124–САНО


Худованд аҳли мўминнинг атрофида


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Худовандга умид боғлаганлар Сион тоғидайдир:

У тебранмас, мустаҳкамдир илалабад.

2Қуддус-чи тоғу тепа унинг атрофидадир,

Худованд эса Ўз халқининг атрофидадир,

Ҳозирдан бошлаб то илалабад.


3Худованд фосиқларнинг ҳукм ҳассасини

Солиҳлар тақдирига устун қўймас, токи

Солиҳлар ноҳақ ишга қўл урмасин зинҳор.

4Яхшиларга, юраги тўғриларга

Ўзинг яхшилик қилгин, эй Худованд!

5Ўзларининг қинғирлиги ила юрувчиларни эса

Худованд бадкирдорлар билан ирғитиб ташлар.


Исроилга тинчлик ёр бўлсин!


#### 125–САНО


Озод бўлганларнинг шодиёнаси


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Худованд Сион аҳлини сургундан қайтарганда,

Биз туш кўраётганлардай бўлар эдик.

2Шу кез оғзимиз кулги ила тўлиб-тошар,

Тилимиздан эса узилмас эди тараннум.

Шу кез эл-халқлар орасида:

«Худованд улар учун буюк ишлар яратди»,

– деган гап-сўз ёйилар эди.


3Ҳа, Худованд биз учун буюк ишлар яратди,

Бундан биз хуррам бўлар эдик.

4Эй Худованд, Жанубистондаги селларни

Мавсумида Сен қандай қайтариб турсанг,

Сургунда бўлганларимизни шундай қайтаргин!


5Кўз ёши билан экин экканлар

Хурсандчилик билан ҳосил кўтарар.

6Оҳ-зор билан уруғини сепган деҳқон

Боғ-боғ буғдой кўтариб куйлаб қайтар.


#### 126–САНО


Ҳар бир барака Худодан


СУЛАЙМОННИНГ ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Агар уйни Худованд қурмаса,

Қурувчилар бекорга ишлайди;

Агар шаҳарни Худованд қўриқламаса,

Қоровул бекорга бедор қолади.

2Бекорга сизлар саҳар туриб,

Тунги уйқудан қоласизлар,

Бекорга ғам-ғусса нонини ейсизлар.

Мана, Худонинг маҳбубига уйқу насиб этар.


3Мана ўғиллар – Худованд берган насиба,

Фарзандлар – Худованд берган мукофотдир.

4Ботирнинг қўлида ўқлар қандай бўлса,

Ёшлик чоғида кўрган ўғиллари шундайдир.

5Ўқдони улар билан тўлган эр бахтли!

Майдонда душманлари билан даъволашса,

Элнинг кўзи олдида шарманда бўлмас.


#### 127–САНО


Художўйнинг ҳузур-ҳаловати


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Бахтлидир Худованддан қўрқадиган,

Унинг йўлларидан юрадиган ҳар бир инсон!

2Қўл меҳнатинг самарасини ер экансан,

Ҳузур-ҳаловатга ноил бўлурсан.

3Хотининг ҳовлинг ичра ўтқазилган

Серҳосил ток новдаси каби бўлур.

Дастурхонинг атрофидаги ўғилларинг

Зайтун кўчатлари сингари бўлурлар.

4Мана қаранг Худодан қўрққан эрни,

У қанчадан-қанча баракага эришур!


5Худованд сени Сиондан табаррук қилгай!

Сен бутун ҳаётинг давомида

Қуддуснинг гуллаб-яшнашини кўргайсан.

6Ҳатто ўғилларинг ўғилларини кўргайсан.


Исроилга тинчлик ёр бўлсин!


#### 128–САНО


Сион душманларининг йиқилиши


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Ёшлигимдан бери мени кўп жабрладилар,

– десин Исроил, –

2Ёшлигимдан бери мени кўп жабрладилар,

Бироқ мени енга олмадилар.

3Орқамда қўшчилар ер ҳайдаб,

Узун эгатлар очдилар.

4Худованд эса-чи адолатпарвардир,

У фосиқлар кишанларин синдириб ташлади.


5Барча Сиондан нафратланувчилар

Шарманда бўлиб орқага қайтсинлар!

6Юлинмасдан олдин қуриб кетган

Том устидаги ўт каби бўлсинлар!

7У билан на ўроқчининг ҳовучи,

На боғ боғловчининг қўйни тўлар.

8Ўтган-кетган ўроқчиларга айтишмасин:

«Худованд сизга барака берсин!» – дея,

«Худованд номидан сизни муборакбод этамиз!»

– деб ҳам айтишмасин зинҳор.


#### 129–САНО


Гуноҳни Кечирадиганга умид


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Эй Худованд,

Чуқурликлардан Сени чорлаяпман!

2Ё Раббий, овозимни тинглагин,

Ёлворишимга қулоқларинг диққат қилсин!


3Ёҳу Раббано!

Сен гуноҳларни ҳисобга олсанг,

Ким ҳам тура олар экан?

4Бироқ, Сен кечиримлисан;

Шу сабаб эл Сендан қўрқсин.


5Худовандга умид боғладим,

Жоним билан умид боғладим,

Унинг амрига мунтазирман.

6Қоровулнинг саҳарни кутишидан кўра,

Посбоннинг тонгни кутишидан кўра,

Жоним Раббимга кўпроқ мунтазирдир.


7Исроил Худовандга умид боғласин!

Худованд раҳм-шафқатлидир,

Жон исқотини Ўзи мўл беради.

8Ўзи фориғ қилади Исроилни

Барча гуноҳларидан.


#### 130–САНО


Тинчиган қалб


ДОВУДНИНГ ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Эй Худованд, дилимда мағрурлик йўқ,

Кўзларим такаббурона боқмайди.

Мен ета олмайдиган, ажиб ишларга киришмайман.

2Жонимни тинчитдим мен, осудаман.

Онаси қучоғида ётган эмизиксиз гўдак,

Сутдан чиқарилган чақалоқ каби

Бағримда ётибди жоним менинг.


3Ҳозирдан то илалабад Исроил

Худовандга умид боғласин!


#### 131–САНО


Довуд шаҳри – Худованд шаҳри


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Эй Худованд, Довудни ҳам,

Барча қайғуларини ҳам эслагин!

2У Худованд ҳузурида қасам ичган,

Ёқубдек Жабборга назр атаб деган:

3«Мен уйимга кирмайман,

Тўшагим узра ётмайман,

4Кўзларимга уйқу келмагай,

Юмилмагай қовоқларим ҳам,

5То Худовандга бир макон топмагунимча,

Манзил қурмагунимча Ёқуб қўрққан Жабборга».


6Аҳд Сандиғи Эфратда*, деб эшитган эдик,

Яъар* қирларида эса уни топиб олдик.

7Келинг, Худонинг масканига кирайлик,

Оёқлари остига йиқилиб сажда қилайлик!

8Тургин, эй Худованд,

Роҳатланадиган ерингга чиққин,

Ўзинг ила қудратли Сандиғинг бирла!

9Руҳонийларинг солиҳлик ила кийинсин,

Азизларинг севинч-ла тараннум этсин!


10Қулинг Довуднинг хотири учун,

Ўз танлаганингдан юз ўгирмагин!

11Худованд Довудга онт ичган эди,

Сўзи барқарордир, У сўзидан қайтмас:

«Тахтингга ўз уруғингдан одам ўтқазаман.

12Агар ўғилларинг Менинг аҳд-паймонимга,

Ўзим ўргатган шаҳодатга риоя қилсалар,

Ўғилларинг ўғиллари ҳам тахтингга ўтирар, то абад».


13Зотан, Худованд Сионни танлади,

Ўзига маскан учун у ерни хоҳлади.

14«Роҳатланадиган ерим шудир то абад,

Бунда ўрнашаман, бу ерни хоҳладим, – деди,

15Озуқаларини баракали қилиб бераман,

Нонга тўйдираман фақир-фуқароларин.

16Руҳонийларига нажот кийимини кийдираман,

Буюк севинч-ла куйлаб борар азизларим.

17Ўша ерда Довудга салтанат пайдо қиламан,

Танлаганимга ёнар чироқни муҳайё қиламан.

18Душманларини шармандалик билан қоплайман,

Бошидаги тожи эса гуллаб-яшнагай».


#### 132–САНО


Биродарона иноқлик


ДОВУДНИНГ ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Биродарларнинг иноқ бўлиб яшаши

Мана, қандай яхши ва қандай соз!

2Бошга суртилган хушбўй ёғ кабидир бу,

Ҳа, Ҳоруннинг* соқолига оқиб тушган,

Тўни ёқасигача оқиб тушган мойдекдир.

3Сион тепаликларигача тушиб келган

Кўҳи Ҳермўн шабнами кабидир бу.

Зеро Сионда Худованд баракатни,

Абадий ҳаётни амр этган.


#### 133–САНО


Худованднинг барча бандалари!


ЗИЁРАТ ҚЎШИҒИ.


1Эй сизлар, Худованднинг барча бандалари,

Кечалари Худованднинг уйида турганлар,

Худованд шаънига ҳамду сано айтинглар!

2Унинг муқаддас маконига томон

Қўлларингизни юқорига чўзинг-да,

Ҳамду сано айтинглар Худовандга!

3Осмон ва ерни яратган Худованд

Сени Сиондан туриб табаррук қилгай!


#### 134–САНО


Қодир Худовандни куйлаш


1Ҳамдлар бўлсин!

Ҳамдлар ўқинг, эй Худованд қуллари,

Худованднинг исмига ҳамдлар ўқинг!

2Эй сиз, Худованднинг уйида турганлар,

Худойимиз ҳовлиларида хизмат қилаётганлар,

3Худовандни мақтанглар, чунки У эзгудир,

Исмини тараннум этинг, чунки у олижанобдир!

4Зероки Худованд Ўзига Ёқубни,

Азизим деб Исроилни танлаган.


5Мен биламан, Худованд улуғдир,

Ҳа, Раббимиз барча худолардан улуғдир.

6Ер ва осмонда ҳам,

Денгизлар ва ҳамма тубсиз жойларда ҳам

Худованд истаганини яратаверади.

7Ернинг четидан У булутларни чиқаради,

Ёмғир ичра чақмоқларни чақнатади,

Ўз хазиналаридан елни ҳам чиқаради.


8Удир Мисрнинг тўнғичларини қирган,

Инсондан тортиб ҳайвонга қадар.

9Миср ўртасида, Фиръавннинг кўзи ўнгида,

Фиръавннинг барча қуллари кўзи ўнгида

У кароматли ажойиботлар пайдо қилган.

10У анча элу халқларни қирган,

Қудратли шоҳларни тиғдан ўтказган.

11Амўрийлар шоҳи Сиҳўнни ҳам,

Башан подшоҳи Ўгни ҳам,

Бутун Канъон шоҳликларини ҳам

У ағдариб ташлаган.

12Уларнинг ер-мулкини тортиб олиб,

Ўз халқи Исроилнинг мулкига қўшиб берган.


13Эй Худованд, Сенинг номинг абадийдир,

Наслларча давом этар хотиранг, эй Худованд.

14Худованд Ўз халқини ҳукм қилар,

Ўз қулларига раҳм-шафқат айлар.


15Мажусийларнинг манфур санамлари кумуш ва олтиндир,

Инсон қўлларининг иш-амалидир.

16Уларнинг оғзи бор, лек сўзламайдилар,

Уларнинг кўзлари бор, лек кўрмайдилар.

17Қулоқлари бор-у, эшитмайдилар,

Оғизларидан эса нафас чиқармас.

18Уларни ясаган киши,

Уларга эътиқод қилган барча

Худди уларга ўхшаб қолур.


19Эй Исроил хонадони, Худовандни олқишланг!

Эй Ҳорун хонадони, Худовандни олқишланг!

20Эй Левий хонадони, Худовандни олқишланг!

Эй Худованддан қўрққанлар, Уни олқишланг!

21Қуддусда маскан топган Худованд шаънига

Сионда ҳамду санолар ўқилсин!


Ҳамдлар бўлсин!


#### 135–САНО


Абадийдир Унинг инояти!*


1Худовандга шукр қилинг,

У олижанобдир, абадийдир инояти!

2Худолар Худосига шукр қилинг,

Абадийдир Унинг инояти!

3Ҳокимлар Ҳокимига шукр қилинг,

Абадийдир Унинг инояти!


4Ёлғиз Ўзи буюк мўъжизалар яратган,

Абадийдир Унинг инояти!

5Осмонни У ҳикмат билан яратган,

Абадийдир Унинг инояти!

6Ерни сувлар устида ўрнатган,

Абадийдир Унинг инояти!

7Буюк осмон ёритқичларин яратган,

Абадийдир Унинг инояти!

8Кундузи ҳукм сурмоғи-чун қуёшни яратган,

Абадийдир Унинг инояти!

9Тунда ҳукм сурмоғи-чун ой ва юлдузларни яратган,

Абадийдир Унинг инояти!


10Мисрдаги тўнғичларни Қирганга шукр қилинг,

Абадийдир Унинг инояти!

11У Бани-Исроилни ўрталаридан олиб чиққан,

Абадийдир Унинг инояти!

12Уларни Ўзининг баланд қўли ила,

Ўзининг чўзилган қўли ила озод қилган,

Абадийдир Унинг инояти!

13Қизил денгизни иккига бўлган,

Абадийдир Унинг инояти!

14Бани-Исроилни денгиз ўртасидан ўтказган,

Абадийдир Унинг инояти!

15Фиръавн ва лашкарин Қизил денгизга ағдарган,

Абадийдир Унинг инояти!


16Халқини чўлдан Ўтказганга шукр қилинг,

Абадийдир Унинг инояти!

17У буюк подшоҳларни қириб ташлаган,

Абадийдир Унинг инояти!

18Шуҳрати баланд шоҳларни ўлдирган,

Абадийдир Унинг инояти!

19Амўрийлар шоҳи Сиҳўнни ўлдирган,

Абадийдир Унинг инояти!

20Башан подшоҳи Ўгни нобуд қилган,

Абадийдир Унинг инояти!

21Уларнинг ерини мерос қилиб берган,

Абадийдир Унинг инояти!

22Ўз қули Исроилга мерос қилиб берган,

Абадийдир Унинг инояти!

23Хор бўлганимизда У бизни эслаган,

Абадийдир Унинг инояти!

24Ёвларимиздан бизни халос этган,

Абадийдир Унинг инояти!


25Ҳар бир жонга ризқини Берувчига шукр қилинг,

Абадийдир Унинг инояти!

26Осмон Тангрисига шукр қилинг,

Абадийдир Унинг инояти!


#### 136–САНО


Сургундаги халқнинг нолаю фарёди


1Бобил наҳрлари бўйида ўтириб,

Биз Сионни эслаб йиғлар эдик.

2Бобил бағридаги тол дарахтларига

Ғижжакларимизни осиб қўйган эдик.

3Чунки бизни асир қилиб олганлар

Бизни у ерда масхара қилар,

Биздан қўшиқ айтиб беришни сўрар,

«Сион қўшиқларидан айтиб беринглар!»

– деб жонимизни қийнар эдилар.


4Аммо бегона ерда эканмиз,

Худованднинг қўшиғини қандай айтайлик?

5Агар сени унутсам, эй Қуддус,

Ўнг қўлим мени унутсин!

6Эй Қуддус, агар сени эсламасам,

Энг чексиз севинчимдан юқори тутмасам,

Тилим танглайимга ёпишиб қолсин!


7Қуддусга фалокат келган кунда:

«Уни тубигача яланғочланг,

Уни хароб қилиб ташланг!» – деган

Эдўм ўғилларини эсга олгин, эй Худованд!

8Эй, вайронагарчилик қизи – Бобил!

Бизга қилган ёмонликларинг учун

Сендан ўч олгучи бахтли бўлур!

9Гўдакларингни олиб қояга уриб,

Тилка-пора қилгучи бахтли бўлур!


#### 137–САНО


Худованднинг меҳрибонлигига шукрона


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд,

Чин кўнгилдан Сенга шукр қилиб,

Илоҳлар қаршисида Сени куйлайман.

2Муқаддасмаъбадинг томон сажда қилиб,

Инояту садоқатинг учун шукр қиламан,

Улуғ номингга тан бераман Сенинг.

Сен номингдан ҳам улуғ ваъда бергансан.

3Чақирган кунимда менга қулоқ солдинг,

Кўнглимни кўтариб тетик қилдинг.


4Эй Худованд,

Ўз оғзингдан чиққан амрларни эшитганларида,

Ер юзи шоҳлари ҳаммаси Сенга шукр қиладилар.

5Худованднинг йўлларини куйлайдилар,

Чунки шуҳрати буюкдир Худованднинг!

6Худованд юксак бўлиб, ювошларга боқар,

Мағрурларни эса узоқдангина танир.


7Мусибатлар ичида юрсам ҳам,

Сен менинг руҳимни кўтарасан;

Ёвларим ғазабига қарши қўл кўтариб,

Кучли ўнг қўлинг ила мени қутқазасан.

8Худованд менинг ишимни рўёбга чиқазар.

Сенинг иноятинг абадийдир, эй Худованд,

Ўзинг яратганларни ҳеч вақт ташлаб қўймагин!


#### 138–САНО


Худованд мени билади


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд, Сен мени синадинг

Ҳамда билиб олдинг.

2Ўтириб-туришларимни Сен биласан,

Хаёлларимни узоқдан англайсан.

3Юришиму ётишимни Сен текширасан,

Барча йўлларим Сенга равшандир.

4Бирон гапни айтмоққа тилим бормасдан,

Сен ҳаммасини биласан, эй Худованд.

5Олдимдан ва орқамдан мени ўраб олиб,

Қўлингни устимга қўйгансан.

6Бу менинг тушунчам учун ғоят ажибдир,

Юксакдир, ақлим бовар қилмас.


7Сенинг Руҳингдан қаерга ҳам кетар эдим?

Сенинг ҳузурингдан қаерга қочиб бораман?

8Агар осмонга ўрласам, Сен у ердасан,

Ўликлар диёрига тушай десам,

Ўша ерда ҳам Сен борсан.

9Саҳарнинг қанотларини олиб учсам,

Денгиз четларигача кўчиб ўрнашсам,

10Ўша ерда ҳам Сенинг қўлинг мени етаклар,

Ҳа, кучли ўнг қўлинг мени ушлаб турар.

11Агар мен: Зулмат мени ўраб олсин,

Атрофимдаги ёруғлик тунга айлансин, – десам-да,

12Ҳатто зулмат ҳам Сен учун қора эмас,

Тунни гўё кундуздек ёруғ кўрасан.

Қоронғу ва ёруғ Сен учун бари бирдир.


13Бутун ичларимни Сен бунёд этдинг,

Онам қорнида мени ташкил қилдинг.

14Сенга шукрлар қиламан,

Мен ҳайбатли суратда яралганман,

Санъатинг ажойибдир Сенинг,

Буни жон деб тан оламан.

15Шаклим Сенга сир эмас эди;

Пинҳона вужудга келганимни,

Ернинг тубан жойларида тўқилганимни,

Ҳаммасини ҳам Сен биласан.

16Ҳамон пушт шаклида эканман,

Кўзларинг кўрарди мени.

Ҳали бир кун ҳам яшамаганимда,

Сен кунларимни тайин қилиб,

Ҳаммасини китобингга ёзган эдинг.


17Сенинг муддаоларинг менга жуда азиздир,

Улар қанчадан-қанчадир, эй Тангрим!

18Уларни санаб чиқадиган бўлсам,

Қум зарраларидан кўпроқ бўлиб чиқар.

Мен бир ухлаб, уйғонсам,

Ҳали ҳам Сен билан биргаман.


19Эй Худо, кошки Сен фосиқни ўлдирсанг эди!

Узоқлашинглар мендан, барча қонхўрлар!

20Нопок ният билан Сени тилга оладилар,

Беҳуда ишларни хаёл қиладилар ғанимларинг.

21Эй Худованд, Сендан нафратланганлардан

Мен нафратланмайинми?

Сенга қарши чиққанлардан жирканмайинми?

22Бор нафрат билан улардан жирканаман,

Ўзимга душман деб биламан уларни!


23Эй Тангрим,

Мени синаб, юрагимни билиб олгин!

Мени текшириб, хаёлларимни ўрганиб чиққин!

24Кўргил-чи, йўлимда бирон хафалик бормикин?

Абадият йўлига мени йўналтиргин!


#### 139–САНО


Ёвузлардан қутулиш учун муножот


ИЖРОЧИЛАР РАҲБАРИГА. ДОВУД САНОСИ.


1-2Эй Худованд,

Мени ёмон одамдан қутқаргин,

Золимдан асраб қолгин мени!

3Улар юрагида ёвуз ниятларни тўқиб,

Кундан-кунга уруш қўзғайдилар.

4Илон каби тилларини қайрайдилар,

Лаблари учида қора илон заҳридир.

САЛОТ


5Эй Худованд, фосиқ қўлидан мени сақлагин,

Золим одамдан асраб қолгин мени!

Улар мени туртиб, йўлдан тойдирмоқчи.

6Мағрурлар мен учун дом яширишди,

Борар йўлим четига тўру илмоқ,

Қопқону тузоқ ёйиб қўйишди.

САЛОТ


7Менинг Тангрим Сенсан, дедим Худовандга.

Ёлворишимга қулоқ бергин, эй Худованд!

8Ё Худоё Худовандо!

Ўзингсан қувватиму нажотим менинг,

Жанг кунида Ўз паноҳингда асрадинг.

9Фосиқлар тилагини бермагин, ё Раббий!

Ёвуз ниятларига омад берсанг гар,

Улар мағрурланиб кетар!

САЛОТ


10Мени ўраб олганларнинг тил учидаги ёмонлиги

Ўз бошига қайтиб уларни шувут қилсин!

11Бошларига ёнаётган чўғлар ёғсин,

Оташга, тубсиз чуқурликларга ташлансин,

Қайтиб у ердан чиқмасинлар!

12Тил қайровчи одам мамлакатда ўрнашмасин,

Золим изидан бадбахтлик қувиб ҳалок қилсин!


13Биламан, Худованд мазлумни ҳимоя қилар,

Бечораҳолни У адолатли ҳукм қилар.

14Солиҳлар-чи Сенинг исмингга шукр қилар,

Софдиллар бари Сенинг ҳузурингда яшар.


#### 140–САНО


Ёмон йўлдан сақлаш учун ибодат


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд,

Сенга ёлворяпман, менга шошилгин!

Чақирган чоғим тавалломга қулоқ солгин!

2Ибодатим исириқ каби тутаб,

Сенинг олдингга етиб борсин;

Дуога қўл чўзишларим эса Сенга

Шом қурбонлигидай мақбул бўлсин!


3Эй Худованд, оғзимга посбон қўйгин,

Ирним эшигини иҳота қилгин!

4Юрагимни ёмон йўлга майл қилмагин,

Ёвуз одамларнинг кирдикорларигагин,

Ёмон қилмишларига ҳаваслантирма,

Уларнинг мазасидан мен лаззат олмайин!

5Солиҳ мени урар экан – бу иноятдир,

У мени фош қилар экан – бошимга мойдир,

Бундан мен бош тортмайман мутлақо.

Вале ҳанузгача менинг ибодатим

Ёвузларнинг ёвузлигига қарши қаратилган.

6Уларнинг беклари қояга урилиб нобуд бўлганда,

Менинг сўзларимга улар қулоқ солажаклар,

Ёқимли сўзлар эканини тушунажаклар.

7Худди ер ҳайдагандек бизни чопиб-тилиб,

Суякларимизни ўликлар диёрига сочиб юбордилар.


8Менинг кўзларим эса Сенга тикилган,

Ё Раббим! Эй Худованд!

Сендан паноҳ топган эканман,

Зинҳор итқитиб ташлама жоним!

9Менга қасд қилиб қўйилган домдан,

Қонунсизлар тузоғидан сақлагин мени!

10Мен бемалол ўтиб кетар эканман,

Фосиқлар ўз тўрларига тушиб қолсинлар.


#### 141–САНО


Жафокашлар дод-фиғони


ДОВУДНИНГ ҒОРДАЛИГИДАГИ ҚАСИДАСИ. ИБОДАТ.


1Овозим Худовандга етиб борсин,

Нолаю фарёд қиламан.

Овозим Худовандга етиб борсин,

Тавалло қилиб ялинаман.

2Кўнглимни Унинг олдида очаман,

Қайғуларимни Унга сўзлаб бераман.


3Танимдаги руҳим ҳолдан кетганда,

Сен борар йўлимни билар эдинг.

Мен келаётган йўлимда-ку

Мен учун илмоқ яширибдилар.

4Ўнг томонимга қарасам,

Мени танийдиган ҳеч ким йўқ,

Мен учун қочар жой қолмабди,

Жоним ҳақида ҳеч ким қайғурмаяпти.

5Эй Худованд, Сенга фарёд қилдим:

Сенсан менинг паноҳим, дедим,

Ўзингсан тириклар диёридаги ҳиссам менинг.

6Ноламни тинглагил, жуда толиққанман!

Мени қувғин қилганлар қўлидан халос этгин,

Улар мендан ғоят зўрдирлар!

7Исмингни мадҳ этмоғим учун,

Зиндондан чиқариб юбор жонимни!

Менга эзгулик қилганинг учун,

Солиҳлар атрофимга тўпланадилар.


#### 142–САНО


Қутқариш, йўл кўрсатиш учун илтижо


ДОВУД САНОСИ.


1Эй Худованд, ибодатимни эшитгин,

Садоқатинг ҳақи тавалломга қулоқ солгин,

Адолатинг ҳақи менга жавоб бергин!

2Банданг билан даъволашмагин,

Чунки яшайдиганлардан бирортаси

Сенинг олдингда оқлана билмас.

3Душман жоним пайига тушди,

Ҳаётимни оёқости қилди.

Дунёдан ўтиб кетганлар каби,

Мени қоронғида яшашга мажбур этди.

4Танимдаги руҳим жуда тушкун,

Сийнамдаги қалбим аламзада.


5Илгариги кунларни эслайман,

Барча ишларингни фикрлаб юраман,

Қўлларинг ижоди ҳақида ўйлаб юраман.

6Қўлларимни Сен томон чўзаман,

Жоним қуриган ер каби Сенга ташна.

САЛОТ


7Эй Худованд, мени тезда эшитгин!

Соғинчдан руҳим ҳолдан кетмоқда!

Юзингни мендан яширмагин, токи

Гўрга кирганлар каби бўлиб қолмайин!

8Саҳардан иноятли сўзингни эшиттиргин,

Чунки Сенга умид боғлаганман.

Юрадиган йўлимни менга кўрсатгин,

Чунки Сенга кўнгил боғлаганман.


9Душманларимдан халос қилгин, эй Худованд!

Мен Сенинг ҳузурингга югураман.

10Иродангни адо этишни менга ўргатгин,

Сенсан менинг Худойим!

Сенинг олиҳиммат Руҳинг

Равон ерлардан мени етаклаб борар.


11Эй Худованд!

Ўз исминг ҳақи мени жонлантиргин,

Адолатинг ҳақи мени кулфатдан қутқаргин!

12Иноятинг ҳақи душманларимни қириб битиргин,

Жонимга ғулу солганларнинг барини йўқ қилгин!

Ахир, мен Сенинг бандангман-ку!


#### 143–САНО


Барака тилаш муножоти


ДОВУД САНОСИ.


1Қўлларимни жангга,

Бармоқларимни урушга ўргатган

Суянчиғим – Худовандни олқишлайман.

2У иноят манбаим ва қўрғонимдир,

Истеҳкомим, Халоскорим менинг,

Қалқонимдир, Ундан паноҳ топдим,

У халқимни менга бўйсундирган.


3Эй Худованд, инсон қадри недирки,

Сен унга эътибор бергайсан?

Инсон ўғли недирки, Сен уни ардоқлайсан?

4Одамзод – бир нафасгинадир,

Кунлари бир соя каби ўтиб кетар.


5Эй Худованд, осмонингни ёриб тушгил,

Тоғларга теккил, улардан тутун чиқаргил!

6Чақмоқ юбориб, ёвларни тарқатгин,

Ўқларингни отиб, уларни супуриб ташлагин!

7Самодан қўлингни узатиб мени қутқаргин,

Улкан сувлардан, ажнабийлар қўлидан

Мени халос қилгин!

8Уларнинг оғзидан ёлғон-яшиқ гаплар тошган,

Қўллари эса ҳаром ишларга булғангандир.


9Эй Худо, Сенга янги қўшиқ айтаман,

Ўн торли чангда Сени тараннум этаман.

10Сенсан-ку шоҳларга нажот берадиган,

Банданг Довудни қилич дамидан қутқазган.

11Ажнабий ўғилларининг қўлидан қутқар,

Халос қил бандангни!

Уларнинг оғзидан ёлғон-яшиқ гаплар тошган,

Қўллари эса ҳаром ишларга булғангандир.


12Ўғилларимиз ёшлигида ўсиб қалинлашган кўчатлар каби,

Қизларимиз саройнинг нақшли устунлари каби бўлсинлар!

13Омборларимизда мўл-кўлчилик бўлсин,

Ҳар хил неъматлардан тўлиб-тошсин!

Яйловларимиздаги қўйлар минг-минглаб,

Минги эса туман бўлиб кўпайсин!

14Қора молимиз семириб борсин,

Талаш ҳам, зарар-зиён ҳам бўлмасин,

Кўчаларимизда дод-фиғон эшитилмасин!

15Мана шундай дуоларни олган халқ бахтли!

Худовандни Раббимиз деб билган халқ бахтли!


#### 144–САНО


Раҳмдил ва қодир Худога ҳамду сано


ДОВУДНИНГ МАҚТОВ ҚЎШИҒИ.


1Эй Худойим, эй Подшоҳим, Сени улуғлайман,

Исмингга абадулабад тасаннолар айтгайман.

2Сени кундан-кунга олқишлайман,

Исмингни мадҳ этаман илалабад.

3Худованд бузруквордир,

У кўп мақтовга сазовордир,

Унинг буюклигига ақл етмас.

4Ишларингга зурриётларимиз тасанно айтишгай,

Қудратли ажойиботларингни хабарлаб юришгай.

5Мен улуғворлигинг, савлату маҳобатинг,

Ажойиб ишларинг ҳақида ўйлаб юргайман.

6Ваҳимали ғаройиботларинг ҳақида гапиргайлар,

Буюклигингни хабар қилмоқ эса менга фарз.

7Улуғ илтифотингни мақтаб юргайлар,

Одиллигингни куйлаб тараннум этгайлар.


8Худованд раҳмону меҳрибондир,

У узоқ сабрли, жуда иноятлидир.

9Худованд ҳар бир инсонга ҳиммат айлар,

Барча махлуқотга раҳм-шафқат кўрсатар.


10Эй Худованд,

Ҳамма яратганларинг Сенга шукр қилар,

Азизларинг Сенга ҳамду сано ўқирлар.

11Салтанатинг шон-шуҳратини тарғиб қилар,

Куч-қудратинг ҳақида ҳикоя қиларлар.

12Инсон ўғилларига Сенинг қудратли ишларинг,

Буюк, ҳашаматли салтанатингни билдирарлар.

13Сенинг салтанатинг даврлар оша давом этар,

Асрдан-асрга Сен ҳукмронлик қиласан.


14Барча йиқилаётганларга Худованд мадад берар,

Ҳар бир қадди букилганни У ростлар.

15Ҳамманинг кўзи Сенга тикилган экан,

Ўз вақтида уларнинг ризқини берасан.

16Сен қўлингни очасан-у,

Ҳар бир жонзотни марҳаматингга тўйдирасан.


17Худованд барча йўлларида адолатли,

Ҳамма ишларида содиқ ва иноятлидир.

18Худовандга мурожаат қиладиган,

Чин қалбдан мурожаат қиладиган

Ҳар бир инсонга У яқиндир.

19Художўйларнинг тилагини У қондирар,

Уларнинг фарёдини эшитиб, нажот берар.

20Ўзини севган ҳаммани Худованд асрар,

Барча бетавфиқларни эса йўқ қилар.

21Худованднинг мадҳи тилимдан тушмас,

Бутун одамзод ҳамду сано айтсин

Унинг муқаддас исмига, то абад!


#### 145–САНО


Вафодор ва одил Худога ҳамду сано


1Ҳамдлар бўлсин!

Эй жоним, Худовандни мадҳ қилгин!

2Тирик эканман Худовандни мадҳ қиламан,

Умрим борича Худойимни тараннум этаман.


3Умид боғламанг бекларга,

Нажот беролмайдиган одамзодга!

4Унинг руҳи чиқиб, ўз тупроғига қайтар,

Ўша куннинг ўзида пучга чиқар

Унинг барча мурод-орзулари.

5Ёқуб Тангрисини ёрдамчим деб билган,

Раббим деб Худовандга умид боғлаган

Ҳар бир инсон бахтлидир!

6Ўзи еру осмонни ҳам, денгизни ҳам,

Улардаги ҳар бир мавжудотни ҳам яратган,

У абадий вафодорлигини сақлайди.


7Худованд эзилганларни ҳимоя қилади,

Очларга нон, асирларга озодлик беради.

8Худованд кўрларнинг кўзини очади,

Қадди букилганларни У ростлайди,

Солиҳларни севади Худованд.

9Худованд ғарибларни асрайди,

Етим ва беваларга мадор беради,

Фосиқларни эса йўлларидан адаштиради.


10Худованд абадий ҳукм сургай!

Сенинг Худойинг, эй Сион,

Даврдан-даврга салтанатли бўлгай!


Ҳамдлар бўлсин!


#### 146–САНО


Парвардигор кимдан рози?


1Ҳамдлар бўлсин!

Худойимизни тараннум этмоқ

Қандай яхши, қандай лаззатлидир!

Мана, У кўп мақтовга муносибдир!


2Қуддусни қайта қуражак Худованд,

Исроилнинг тарқалиб кетганларини эса

Ўзи тўплаб олажак.

3У эзилган кўнгилларни даволаб,

Яраларига малҳам суртади.

4У юлдузлар сонини белгилаб,

Ҳаммасини номма-ном чақиради.

5Раббимиз буюк, қуввати азимдир,

Донолигини эса ўлчаб бўлмайди.

6Худованд хокисорларни юқори кўтарар,

Бетавфиқларни эса ерга урар.


7Худовандга шукрона айтиб куйланглар,

Ғижжакда куйланглар Худойимизни!

8У булутлар ила осмонни қоплайди,

Ер учун ёмғир ҳозирлайди,

Тоғларда эса гиёҳ ўстиради.

9Ҳайвонларга У ризқи-рўзини беради,

Қағиллайдиган қарға болаларин тўйғазади.


10Худованд отнинг куч-қувватидан рози бўлмас,

Чопқирнинг болдирлари Унга манзур бўла олмас.

11Худованд Ўзидан қўрқадиганлардан,

Иноятига умид боғлаганлардан рози бўлур.


#### 147–САНО


Эй Қуддус ва бутун дунё!


1Эй Қуддус, Худовандни мадҳ қилгин!

Худойингга ҳамд – сано айтгин, эй Сион!

2Удир дарвозаларинг тамбаларини маҳкамлаган,

Ўртангдаги ўғилларингга баракат берадиган,

3Сарҳадларинг ичра тинчликни барқарор қилган,

Сени буғдой ҳосили билан тўйдирадиган.


4У ер юзига каломини жўнатар,

Унинг амри зудлик ила елиб борар.

5У жун каби қор ёғдирар,

Кул сингари қиров сочар.

6У парча-парча қилиб муз ёғдирар;

Қаҳратон аёзига ким тоб бера олар?

7У каломини юбориб, уларни эритар,

Шамолини юбориб, сувларни оқизар.


8У Ўз каломини Ёқубга билдирган,

Қонун-қоидаларини Исроилга берган.

9У бошқа халққа буни раво кўрмаган,

Улар Унинг ҳукмларини билмайдилар.


Ҳамдлар бўлсин!


#### 148–САНО


Бутун дунё Худони мадҳ қилсин


1Ҳамдлар бўлсин!

Осмондан Худовандни мадҳ қилинглар,

Баландликлардан туриб Уни мақтанглар!

2Эй, Унинг барча малаклари,

Уни мадҳ қилинглар!

Эй, Унинг барча қўшинлари,

Уни мадҳ қилинглар!

3Эй қуёш ва ой,

Уни мадҳ қилинглар,

Эй бутун нурли юлдузлар,

Уни мадҳ қилинглар!

4Эй осмону фалаклар,

Эй кўк юқорисидаги сувлар,

Уни мадҳ қилинглар!


5Худованднинг исмини мадҳ қилсинлар,

Чунки У амр этди ва улар яратилди.

6У уларни абадий ўрнаштирди,

Уларга қайтиб бўлмас мангу қонун берди.


7Худовандни ердан туриб бирга мадҳ этинглар,

Эй, денгиз аждарлари ва бутун тубсизликлар!

8Эй, оташ ва дўл, қор ва буғ,

Унинг каломига бўйсунадиган бўрон шамоли!

9Эй, тоғлар ва бутун тепаликлар,

Мевали дарахтлар ва ҳамма сарв оғочлари!

10Эй, ёввойи ҳайвонлар ва бутун чорвалар,

Судралувчилар ва қанотли паррандалар!

11Эй, дунё подшоҳлари ва барча халқлар,

Хонлар ва ернинг барча ҳокимлари!

12Эй, йигитлар билан қизлар,

Қариялар билан ёшлар!


13Бариси Худованд исмини мадҳ қилсин,

Чунки ёлғиз Унинг исми юксакдир;

Унинг улуғворлиги ердаю осмондадир.

14Барча азизларим шуҳратини оширай дея,

У Ўзига яқинлаштирган халқига –

Исроил ўғилларига ғалаба бағишлаган.


Ҳамдлар бўлсин!


#### 149–САНО


Художўйлар Худони мадҳ қилсин


1Ҳамдлар бўлсин!


Худовандга янги бир қўшиқ айтинг,

Азизлар жамоатида ҳамду санолар қилинг!

2Исроил ўзининг Парвардигоридан севинсин,

Сион ўғиллари ўз Подшоҳидан қувонсин!

3Рақс тушиб Унинг исмини мадҳ қилишсин,

Доира ва ғижжак ила Уни тараннум этишсин!

4Чунки Худованд Ўз халқига марҳамат қилар,

Хокисорларни нажот гулчамбари ила шарафлар.


5Азизлар шараф ила тантана қилсинлар,

Ётганда ҳам тараннум этсинлар!

6Оғизларида Тангрига ҳамду санолар,

Қўлларида эса дудама қилич бўлсин!

7Токи улар ўзга халқлардан ўч олгайлар,

Элатларга тегишли жазосини бергайлар;

8Токи подшоҳларини занжирлар билан,

Тўраларини пўлат кишанлар ила боғлагайлар;

9Токи уларни ёзилгани бўйича ҳукм қилгайлар.

Бу шараф эса барча Худо азизларига хос бўлгай.


Ҳамдлар бўлсин!


#### 150–САНО


Бутун жонзод Худони мадҳ қилсин


1Ҳамдлар бўлсин!


Муқаддас маконида Тангрини мадҳ қилинг!

Қудратли фалагида Уни мадҳ қилинг!

2Қаҳрамонликлари учун Уни мадҳ қилинг!

Бузрукворлиги учун Уни мадҳ қилинг!


3Бурғу овози билан Уни мадҳ қилинг!

Чанг ва ғижжак ила Уни мадҳ қилинг!

4Доира ва рақс билан Уни мадҳ қилинг!

Най ва торли асбобларда Уни мадҳ қилинг!

5Жарангдор зиллар билан Уни мадҳ қилинг!

Хушовоз зиллар билан Уни мадҳ қилинг!

6Бутун жонзод Худовандни мадҳ қилсин!


Ҳамдлар бўлсин!


## Янги Аҳд


### МАТТО ХУШХАБАР

#### 1–БОБ


Исо Масиҳнинг насл-насаби


1Иброҳим ўғли, Довуд ўғли Исо Масиҳнинг насабномаси.


2Иброҳимдан Исҳоқ туғилди.

Исҳоқдан Ёқуб туғилди.

Ёқубдан Яҳудо ва унинг ака-укалари туғилдилар.

3Яҳудо ва Тамарадан Парас ҳамда Зараҳ туғилдилар.

Парасдан Ҳасрўн туғилди.

Ҳасрўндан Арам туғилди.

4Арамдан Амминадаб туғилди.

Амминадабдан Наҳшўн туғилди.

Наҳшўндан Салмўн туғилди.

5Салмўн ва Раҳобадан Бўаз туғилди.

Бўаз ва Руфдан Обид туғилди.

Обиддан Ишай туғилди.

6Ишайдан подшоҳ Довуд туғилди.

Подшоҳ Довуд ва Уриёнинг собиқ хотинидан Сулаймон туғилди.

7Сулаймондан Раҳабаъм туғилди.

Раҳабаъмдан Абиё туғилди.

Абиёдан Осо туғилди.

8Осодан Йўшафат туғилди.

Йўшафатдан Йўрам туғилди.

Йўрамдан Уззиё туғилди.

9Уззиёдан Йўтам туғилди.

Йўтамдан Аҳаз туғилди.

Аҳаздан Ҳизқиё туғилди.

10Ҳизқиёдан Манаше туғилди.

Манашедан Амўн туғилди.

Амўндан Йўшиё туғилди.

11Йўшиёдан Йўаким туғилди.

Йўакимдан Бобилга сургун[1] бўлиш даврида Якўниё билан ака-укалари туғилдилар.

12Бобилдаги сургунлик давридан кейин Якўниёдан Шаълтиэл туғилди.

Шаълтиэлдан Зарубобил туғилди.

13Зарубобилдан Абиҳуд туғилди.

Абиҳуддан Элёқим туғилди.

Элёқимдан Азўр туғилди.

14Азўрдан Садўқ туғилди.

Садўқдан Ахим туғилди.

Ахимдан Элиҳуд туғилди.

15Элиҳуддан Илъазар туғилди.

Илъазардан Маттан туғилди.

Маттандан Ёқуб туғилди.

16Ёқубдан Марямнинг эри Юсуф туғилди.

Марямдан эса Масиҳ[2] деб аталган Исо туғилди.


17Шундай қилиб, Иброҳимдан Довудгача ҳаммаси бўлиб ўн тўрт насл, Довуддан Бобил сургунлигигача ўн тўрт насл ва Бобил сургунлигидан Масиҳ келишигача ўн тўрт наслдир.


Исо Масиҳнинг туғилиши


18Исо Масиҳнинг туғилиши шундай содир бўлди: Унинг онаси Марям Юсуфга унаштириб қўйилган эди. Уларнинг никоҳидан олдин Марям Муқаддас Руҳдан[3] ҳомиладор экани маълум бўлди. 19Унинг эри Юсуф эса солиҳ одам бўлиб, Марямни шарманда қилишни истамай, яширинча қўйиб юбориш ниятида бўлди. 20Буни ўйлаб кўрганидаёқ, Худованднинг бир фариштаси тушида унга кўриниб: “Эй Довуд ўғли Юсуф! – деди, – Сен Марямни ўзингга хотинликка олишдан қўрқма; чунки унинг вужудидаги ҳомила Муқаддас Руҳдан пайдо бўлган. 21У ўғил туғади ва Унинг исмини Исо[4] қўясан, чунки У Ўз халқини гуноҳларидан қутқаради. 22Буларнинг бари эса Худованднинг пайғамбар орқали айтгани бажо келиши учун рўй берди. Пайғамбар:


23“Қиз ҳомилали бўлғай ва ўғил туққай,

Унинг исмини эса Иммануил қўюрлар”,


– деб каромат қилган эди. Иммануил – “Худо биз билан” демакдир”.

24Юсуф уйғонгач, Худованднинг фариштаси унга буюрганидек қилди ва Марямни хотинликка олди. 25Лекин у туғмагунча унга яқинлашмади. Ниҳоят, Марям ўзининг тўнғич ўғлини туғди ва Унинг исмини Исо қўйди.


#### 2–БОБ


Мунажжимларнинг Исони зиёрат қилиши


1Исо подшоҳ Ҳирод даврида, Яҳудиянинг Байтлаҳм шаҳарчасида туғилганидан кейин, шарқдан Қуддусга мунажжимлар келди. 2Улар:

– Яҳудийларнинг подшоҳи бўлиб туғилган бола қаерда? Биз шарқда Унинг юлдузини кўрдик, Унга таъзим қилгани келдик, – дедилар.

3Подшоҳ Ҳирод буни эшитгач, у билан бутун Қуддус безовталаниб кетди. 4У барча яҳудий олий руҳонийлари ва уламоларини тўплаб, улардан Масиҳнинг қаерда туғилиши кераклигини сўради. 5Улар эса:

– Яҳудиянинг Байтлаҳм шаҳрида, – дейишди унга, – чунки пайғамбарнинг китобида шундай ёзилган:


6“Эй Яҳудо диёридаги Байтлаҳм!

Сен Яҳудо улуғларидан асло кам эмассан.

Зеро халқим – Исроилни боқувчи Доҳий

Сендан келиб чиқажак”.


7Ўшанда Ҳирод мунажжимларни яширинча чақириб, улардан юлдузнинг пайдо бўлган аниқ вақтини билиб олди. 8Сўнг уларни Байтлаҳмга юбориб:

– Боринглар, чақалоқ ҳақида синчиклаб суриштиринглар. Уни топгач, менга хабар беринглар, токи мен ҳам бориб Унга таъзим қилайин, – деди.

9Мунажжимлар подшоҳнинг сўзларига қулоқ солиб жўнадилар. Улар шарқда кўрган юлдуз эса уларга йўл кўрсатиб борди ва ниҳоят, чақалоқ ётган жой тепасига келиб тўхтади. 10Улар юлдузни кўриб, ҳаддан зиёд қувондилар. 11Уйга кириб, чақалоқни ва Унинг онаси Марямни кўрдилар-да, мук тушиб, чақалоққа таъзим қилдилар. Сўнг хазиналарини очиб, Унга олтин, хушбўй тутатқилар ва мумиё тортиқ қилдилар. 12Ҳиродга қайтмаслик ҳақида тушларида огоҳлантирилгандан кейин, бошқа йўл билан ўз юртларига қайтиб кетдилар.


Мисрга қочиш


13Мунажжимлар жўнаб кетганларидан сўнг, Худованднинг бир фариштаси Юсуфга тушида кўриниб: “Ўрнингдан тур! – деди. – Чақалоқ билан онасини олиб, Мисрга қоч ва мен сенга бирор нарса айтмагунимча, у ерда қолгин. Чунки Ҳирод чақалоқни қидириб топса, уни ҳалок қилиш нияти бор”.

14Юсуф шу кечасиёқ туриб, чақалоқ билан онасини олиб, Мисрга қараб йўлга тушди. 15Ҳироднинг ажали етгунигача, у ерда қолди. Шу тариқа Худованднинг: “Мен Ўғлимни Мисрдан чақириб олдим”, – деб пайғамбар орқали айтган сўзи бажо келди.


Байтлаҳмда чақалоқларни қирғин қилиш


16Ҳирод мунажжимлар томонидан алданганини пайқагач, жуда қаттиқ ғазабланди. Улардан билиб олган вақтга кўра, Байтлаҳм ҳамда унинг теварак-атрофларидаги икки ёш ва ундан кичик бўлган ҳамма ўғил болаларни қиличдан ўтказгани киши юборди. 17Ўшанда Еремия пайғамбарнинг ушбу каромати бажо келди:


18“Рамадан бир нидо эшитилур,

Чексиз бир нолаю оҳу фиғон, бу.

Болалари учун йиғлар Роҳила,

Ҳеч на юпатолмас, энди улар йўқ”.


Мисрдан қайтиб келиш


19Ҳироднинг ўлимидан кейин Худованднинг бир фариштаси Мисрда Юсуфга тушида кўриниб: 20“Ўрнингдан тур! – деди. – Чақалоқ билан онасини олиб, Исроил мамлакатига йўл ол. Чунки чақалоқнинг жонига қасд қилганлар оламдан ўтди”.

21Шунда Юсуф чақалоқ билан онасини олиб жўнади, Исроил мамлакатига қайтиб келди. 22Аммо Яҳудияда Ҳирод ўрнига унинг ўғли Архелай тахтга чиққанини эшитиб, у ерга боришга қўрқди. Бироқ тушида ваҳий келгач, у Жалила юртига борди. 23У юртнинг Носира деган шаҳрида жойлашди. Шундай қилиб, “У носиралик деб аталгай”, – деган пайғамбар сўзи бажо келди.


#### 3–БОБ


Яҳё пайғамбарнинг келиши


1Ўша кунларда Яҳё пайғамбар пайдо бўлиб, Яҳудия чўлида воизлик қила бошлади. 2У: “Тавба қилинглар, чунки Осмон Шоҳлиги[5] яқинлашди!” – деб хитоб қилар эди. 3Бу воқеа эса Ишаъё пайғамбарга ваҳий қилинган шу оятга тўғри келади:


“Мана, чўлда нидо янграмоқда:

Худованд йўлини тайёрлангиз,

Равон айлангиз сўқмоқларин! – дея”.


4Яҳёнинг ўзи туя жунидан кийим кийиб, белига теридан камар тақар эди. Унинг егулиги эса чигиртка билан ёввойи асал эди.

5Қуддусда, Яҳудия юрти бўйлаб ва Ўрдун дарёси атрофида яшовчиларнинг ҳаммаси Яҳё пайғамбарнинг олдига чиқар эди. 6Улар гуноҳларини эътироф этиб, Яҳёнинг буйруғи билан Ўрдун сувига чўмиб имон келтирар эдилар.

7Фарзий ва саддуқий[6] мазҳабларидан ҳам талай киши чўмиш учун унинг олдига келаётганларини Яҳё кўриб, уларга деди: “Вой илонлар зоти! Бошингизга келадиган Худо ғазабидан қочиб қутулишингизни сизларга ким уқтирди? 8Бундан буён тавба қилганингизга яраша ҳосил беринглар! 9“Иброҳим бизнинг отамиз”, деб кўнглингиздан ўтказманглар. Мен сизларга айтаманки, Худо шу тошлардан Иброҳимга авлод тиклашга қодир.

10Ҳозирданоқ дарахтлар илдизида болта ётибди-ку. Яхши мева бермаган ҳар қандай дарахт кесилиб оловга ташланади. 11Мен сизларни тавбага чақириш учун сувга чўмдириб юрибман. Лекин менинг кетимдан Келаётган мендан қудратлидир. Мен Унинг чориқларини кўтаришга ҳам арзимайман. У сизларни Муқаддас Руҳга ва оловга чўмдиради. 12Унинг паншахаси қўлида тайёр турибди. У ўз хирмонини шопириб ташлайди; буғдойини омборга тўплаб, сомонни сўнмас ўтда ёндириб юборади”.


Худонинг Исони тасдиқлаши


13Ўшанда Исо Яҳёнинг ҳузурида сувга чўмиш учун Жалиладан Ўрдун дарёси бўйига келди. 14Лекин Яҳё Исони тўхтатмоқчи бўлиб:

– Мен Сенинг ҳузурингда имон келтиришим керак эди. Сен бўлсанг, менинг олдимга келяпсанми? – деди. 15Исо унга жавоб бериб:

– Энди рози бўл, чунки биз шу йўсинда илоҳий амрни тўла бажаришимиз[7] ўринлидир, – деди.

Шундан кейин Яҳё Исога изн берди. 16Исо дарёга тушди. У сувдан чиққан заҳоти, осмон очилиб кетди ва Худонинг Руҳи каптардай Исонинг устига тушиб қўнгани кўринди. 17Осмондан эса: “Бу Менинг севикли Ўғлимдир, Ундан мамнунман”, – деган нидо келди.


#### 4–БОБ


Исонинг васваса қилиниши


1Ўшанда Исо, иблиснинг синовидан ўтиш учун Муқаддас Руҳ томонидан саҳрога олиб борилди. 2У қирқ кун ва қирқ кеча рўза тутиб, охири оч қолди. 3Шунда васваса қилувчи Исонинг ёнига келиб Унга:

– Агар Сен Худонинг Ўғли[8] бўлсанг, айтгин, бу тошлар нонга айлансин! – деди. 4Исо унга жавобан деди:

– Тавротда: “Инсон биргина нон билан эмас, балки Худонинг оғзидан чиққан ҳар бир сўз билан яшайди”, деб ёзилган.

5Кейин иблис Исони табаррук шаҳарга[9] келтирди ва маъбаднинг[10] тепасида турғизиб, 6Унга деди:

– Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, Ўзингни пастга ташла-чи. Чунки Забурда шундай ёзилган-ку:


“У Сен ҳақда Ўз фаришталарига амр этгай:

Улар Сени қўлларида кўтариб кетар,

Оёғинг ҳам тошга қоқилиб кетмас”[11].


7Исо унга:

– “Эганг Худовандни синама”, деб ёзилгани ҳам бор, – деди.

8Иблис Исони яна жуда баланд тоққа олиб чиқиб кетди. Дунёнинг барча салтанатларини ҳамда уларнинг ҳашаматини Унга кўрсатиб:

9– Агар тиз чўкиб менга сажда қилсанг, буларнинг ҳаммасини Сенга бераман, – деди. 10Шунда Исо:

– Йўқол кўзимдан, шайтон! Чунки Тавротда: “Эганг – Худовандга сажда қил, биргина Унга итоатда бўл”, деб ёзилган, – деди.

11Шундан сўнг иблис Исони тарк этди ва фаришталар эса келиб, Исога хизмат қила бошладилар.


Исонинг хизматини бошлаши


12Исо Яҳёнинг ҳибсга олинганини эшитгач, Жалилага қайтиб борди. 13У Носира шаҳрида кўп қолмай, Завулун ва Нафтоли юртидаги кўл бўйида жойлашган Кафарнаҳум шаҳрига келиб ўрнашди. 14Шундай қилиб, Ишаъё пайғамбарга ваҳий бўлган ушбу оят бажо келди:


15“Эй Завулун диёри ва Нафтоли диёри,

Ўрдун наҳрининг нарёғида,

Денгиз йўлида жойлашган мажусийлар Жалиласи!

16Зулматда қолиб келган халқ катта зиёни кўрди,

Ўлим соясига бурканган эл уфқлари ёришди”[12].


17Шу кундан бошлаб Исо воизлик қиладиган бўлиб: “Тавба қилинглар, чунки Осмон Шоҳлиги яқинлаб қолди”, – деб айтар эди.


Исонинг дастлабки шогирдлари


18Жалила кўли ёнидан ўтаётганида, Исо кўлга тўр ташлаб турган икки ака-ука – Бутрус деб аталувчи Симун ва унинг укаси Идрисни кўриб қолди. Улар балиқчи эдилар. 19Исо уларга: “Менинг орқамдан юринглар, Мен сизни инсон овчилари қиламан”, – деди. 20Ака-ука дарҳол тўрларини қолдириб, Унинг орқасидан эргашдилар.

21У ердан ўтаётиб, Исо бошқа икки ака-ука – Забадийнинг ўғли Ёқуб ва унинг укаси Юҳаннони кўриб қолди. Улар оталари Забадий билан бирга қайиқда тўрларини ямаб ўтиришган эди. Исо уларни ҳам чақирди. 22Улар ҳам дарҳол қайиқни ва оталарини қолдириб, Исонинг орқасидан эргашдилар.


Исонинг воизлик ва шифокорлик хизмати


23Исо бутун Жалилани айланиб чиқди. У юртнинг ибодатхоналарида[13] таълим бериб, Худонинг Шоҳлиги тўғрисидаги Хушхабарни[14] эълон қилиб, одамлардаги ҳар турли касаллик ва дармонсизликни шифолаб юрди. 24У ҳақдаги хабар бутун Сурияга ёйилди. Турли-туман дарду иллатлардан қийналиб юрганлар, жинга чалинганлар, тутқаноқ ва шол касалига йўлиққанларнинг ҳаммасини Исонинг олдига келтиришар, У эса уларни соғайтирар эди. 25Жалила ва Ўнкент вилоятидан, Қуддусдан, Яҳудия ҳамда Ўрдуннинг нариги томонидаги юртлардан келган кўплаб халойиқ Унинг орқасидан эргашиб борди.


#### 5–БОБ


Ҳақиқий бахтиёрлик


1Исо талай халойиқни кўриб, тоққа чиқиб ўтирди. Шогирдлари Унинг олдига келишди. 2Исо уларга таълим бериш учун оғзини очиб, деди:


3“Руҳан камбағал бўлганлар бахтлидир,

Чунки Осмон Шоҳлиги[15] уларникидир.

4Йиғлаётганлар бахтлидир,

Чунки улар тасалли топур.

5Беозор бўлганлар бахтлидир,

Чунки улар ер юзига эга бўлур.

6Адолатга очу чанқоқлар бахтлидир,

Чунки улар тўқ бўлур.

7Раҳмдил бўлганлар бахтлидир,

Чунки улар раҳм-шафқат топур.

8Покдил бўлганлар бахтлидир,

Чунки улар Худони кўрур.

9Тинчлик ўрнатувчилар бахтлидир,

Чунки улар Худо ўғиллари дейилур.

10Адолат йўлида жабр кўрганлар бахтлидир,

Чунки Осмон Шоҳлиги уларникидир.


11Мен туфайли одамлар сизни ҳақоратлаб қувғин этса, сиз ҳақда ёлғон гапириб фисқу ғийбат қилса, бахтлисиз! 12Севининглар ва хурсанд бўлинглар, чунки сизга осмон мукофоти буюк. Сиздан аввал ўтган пайғамбарлар ҳам шундай қувғин бўлган”.


Туз ва нур ҳақида


13“Сиз – ернинг тузисизлар. Агарда туз кучини йўқотса, уни яна қандай шўр қилиш мумкин? У энди чиқитга ташлаб юборилади, оёқ остида поймол бўлишдан бошқага ярамайди.

14Сиз – дунёнинг нурисизлар. Тоғнинг тепасида қурилган шаҳар яширин қололмайди. 15Шунингдек, шамни ёқиб, кейин идиш билан ёпиб қўйишмайди. Уйдагиларнинг ҳаммасига ёруғлик берсин, деб уни шамдонга қўйишади. 16Айни равишда сизнинг нурингиз ҳам инсонлар олдида шундай порласинки, улар яхши ишларингизни кўриб, осмондаги Отангизни[16] улуғласинлар”.


Илоҳий Буйруқ ҳақида


17“Мени Таврот ёки пайғамбар оятларини бекор қилгани келди, деб ўйламанглар. Мен бекор қилгани эмас, балки бажо келтиргани келдим. 18Сизга чинини айтайин: еру осмон тугамагунча ва тақдир этилган ҳамма нарса амалга ошмагунча, Тавротдан на бир ҳарф, на бир нуқта ўчади. 19Шундай қилиб, ким бу амрларнинг энг кичигини ҳам инсонларга бузиб ўргатса, Осмон Шоҳлигида энг кичик бўлади. Лекин ким бу амрларни бажариб бошқаларга ўргатса, Осмон Шоҳлигида буюк бўлади. 20Сизларга айтиб қўяй: агар сизнинг солиҳлигингизуламолар ва фарзийларнинг[17] солиҳлигидан устун келмаса, Осмон Шоҳлигига киролмайсизлар”.


Ғазаб ва жазо ҳақида


21“Қадимгиларга: “Одам ўлдирма; ким одам ўлдирса, жавобгарликка тортилади”, – деб айтилганини эшитгансизлар. 22Лекин Мен сизга айтаман: кимки биродарига беҳуда ғазабланса, жавобгарликка тортилади. Кимки биродарига аҳмоқ деса, олий маҳкамада жавоб беради. Кимки биродарига телба деса, жаҳаннам оловида жавоб беради.

23Шундай қилиб, сен хайр-эҳсонингни қурбонгоҳга олиб келганингда, агар у ерда биродаринг сендан хафа экани ёдингга тушса, 24хайр-эҳсонингни у ерда, қурбонгоҳ олдида қолдир ва бориб, аввал биродаринг билан ярашгил. Шундан кейин келиб, хайр-эҳсонингни бажо келтир.

25Сен рақибинг билан қозихонага бораркансан, йўл-йўлакай у билан келишишга шошил, токи рақибинг сени қозига, қози эса миршабга топшириб, сени зиндонга ташламасин. 26Сенга чинини айтайин: охирги тийинингни бермагунингча, у ердан чиқолмайсан!”


Зино ва ажралиш ҳақида


27“Қадимгиларга: “Зино қилма”, – деб айтилганини эшитгансизлар. 28Лекин Мен сизга айтаман: ким бир аёлга шаҳват билан қараса ҳам, аллақачон кўнглида у билан зино қилган бўлади. 29Агар сенинг ўнг кўзинг гуноҳ қилишингга сабаб бўлса, уни суғуриб ташла. Чунки бутун баданинг жаҳаннамга ташланишидан кўра, аъзойингдан бирининг нобуд бўлгани сен учун яхшироқдир. 30Агар сенинг ўнг қўлинг гуноҳ қилишингга сабаб бўлса, уни чопиб ташла. Чунки бутун баданинг жаҳаннамга йўлиқишидан кўра, аъзойингдан бирининг нобуд бўлгани сен учун яхшироқдир.

31Яна дейилганки: “Ким хотини билан ажралмоқчи бўлса, унга талоқ хатини ёзиб берсин”. 32Лекин Мен сизга айтаман: ким бевафолик айбидан бошқа сабаб билан хотинидан ажралса, унга зино қилишга сабаб топиб беради. Шунингдек, ким ажралган хотинга уйланса, зино қилган бўлади”.


Қасам ҳақида


33“Яна қадимгиларга: “Қасамдан қайтма. Ичган қасамларингни Худованд олдида бажо келтир”, – деб айтилганини эшитгансизлар. 34Лекин Мен сизга айтаман: ҳеч қандай қасам ичманглар – на осмон ҳақи, чунки у Худонинг тахтидир; 35на ер ҳақи, чунки у Худонинг пойандозидир; на Қуддус ҳақи, чунки у Буюк Подшоҳнинг[18] шаҳридир. 36Бошинг ҳақи ҳам қасам ичма, чунки сен биронта сочингни оқ ёки қора қилолмайсан. 37Сизларнинг сўзингиз фақат “ҳа” ёки “йўқ” бўлсин. Бундан ортиғи эса шайтонликдир”.


Қаримта ва қасос ҳақида


38“Сизлар: “Кўз эвазига кўз, тиш эвазига тиш”, – деб айтилганини эшитгансизлар. 39Лекин Мен сизга айтаман: ёмонга қарши чиқма. Ким сенинг ўнг чаккангга урса, унга иккинчисини ҳам ўгир. 40Ким сен билан даъволашиб, кўйлагингни олмоқчи бўлса, унга тўнингни ҳам бериб юбор. 41Ким сени бир чақирим йўл юришга мажбур қилса, у билан икки чақирим юр. 42Сендан сўраганга бер, сендан қарз олмоқчи бўлгандан юз ўгирма”.


Душманларингизни севинглар


43“Яна: “Қардошингни севгин, душманингдан нафратлан”, – деб айтилганини эшитгансизлар. 44Лекин Мен сизга айтаман: душманларингизни севинглар. [Сизни лаънатлаганларни дуо қилинглар. Сиздан нафратланганларга яхшилик қилинг. Сизнинг номингизга иснод келтирганлар учун,] сизга жабр-зулм ўтказганлар учун ибодат қилинглар. 45Шунда сиз осмондаги Отангизнинг ўғиллари бўласизлар. Чунки У Ўз қуёшини ёвузлар устида ҳам, яхшилар устида ҳам балқитади, ёмғирини солиҳлар устига ҳам, фосиқлар устига ҳам ёғдиради. 46Агар сизни севадиганларнигина севсангиз, бундан сизга раҳмат бўлурми? Солиқчилар ҳам худди шундай қилишмайдими? 47Агар сиз фақат биродарларингиз билангина саломлашсангиз, қандай фазилатли иш қилган бўласизлар? Бутпарастлар ҳам худди шундай қилишмайдими?

48Шундай қилиб, осмондаги Отангиз баркамол бўлгани каби, сиз ҳам баркамол бўлинглар”.


#### 6–БОБ


Садақа ҳақида


1“Эҳтиёт бўлинглар, савобли ишингизни одамларга кўриниш учун ҳамманинг кўз ўнгида қилманглар. Акс ҳолда осмондаги Отангиздан мукофот ололмайсизлар.

2Шундай қилиб, сен бировга садақа бермоқчи бўлсанг, ўтган-кетганга жар солма. Иккиюзламачиларгина одамлардан олқиш олиш учун ибодатхоналарда ва кўча-кўйда шундай қиладилар. Сизларга чинини айтайин: булар ўзларига яраша мукофотни олиб бўлдилар. 3Сен садақа бераётганингда, чап қўлинг ўнг қўлинг нима қилаётганини билмасин. 4Яъни сенинг мурувватинг яширин бўлсин. Шунда яширин бўлганларни кўрувчи Отанг[19] сени аниқ тақдирлайди”.


Ибодат ҳақида


5“Ибодат қилаётганингизда, одамларга кўриниш учун ибодатхоналарда ва кўча бурчакларида туриб ибодат қилишни яхши кўрадиган иккиюзламачиларга ўхшаманглар. Сизларга чинини айтайин: улар ўзларига ярашасини олиб бўлдилар. 6Сен эса ибодат қилаётганингда ўз ҳужрангга кир ва эшикни беркитиб, яширин бўлган Отангга ибодат қил. Шунда яширин бўлганларни кўрувчи Отанг сени аниқ тақдирлайди. 7Ибодат қилаётганингизда, мажусийлар[20] каби ортиқча сўзларни такрорлаб турманглар. Улар: кўп сўзласам, ибодатим ижобат бўлади, деб ўйлайдилар. 8Уларга ўхшаманглар, чунки Отангиз нималарга муҳтожлигингизни Ундан сўрашингиздан олдин билади.

9Сизлар эса бундай ибодат қилинглар:


Бизнинг осмондаги Отамиз!

Сенинг муқаддас исминг улуғлансин[21].

10Сенинг Шоҳлигинг келсин.

Осмонда бўлгани каби,

Ерда ҳам Сенинг ироданг бажо келсин.

11Бугунги ризқ-рўзимизни бергин.

12Бизга гуноҳ қилганларни биз кечиргандек,

Сен ҳам бизнинг гуноҳларимизни кечиргин.

13Бизни васвасага дучор қилмагин,

Аммо ёвуз шайтондан халос қилгин.

[Салтанат, куч-қудрат ва шон-шуҳрат то абад Сеникидир. Омин.]


14Агар сиз бошқаларнинг айб-гуноҳларини кечирсангизлар, самовий Отангиз ҳам сизни кечиради. 15Бироқ, агар сиз бошқаларнинг айб-гуноҳларини кечирмасангизлар, Отангиз ҳам сизни кечирмайди”.


Рўза ҳақида


16“Рўза тутаётганингизда, иккиюзламачилар каби қовоқ осилтириб юрманглар. Улар рўза эканларини одамларга билдириш учун ўзларини авзойи бузуқ қилиб кўрсатадилар. Сизларга чинини айтайин: улар ўзларига ярашасини олиб бўлдилар. 17Лекин сен рўза тутганингда, ўзингни ювиб-тараб юргин[22], 18токи рўза тутганинг инсонларга эмас, балки яширин бўлган Отангга ошкор бўлсин. Яширин бўлганларни кўрувчи Отанг эса сени аниқ тақдирлайди”.


Самовий хазиналар ҳақида


19“Бу дунёда куя ва занг еб кетадиган ҳамда ўғри тешиб талайдиган хазиналарни жамламанглар. 20Аксинча, куя ва занг еб кетмайдиган, ўғри тешиб таламайдиган у дунёнинг[23] хазиналарини жамланглар. 21Хазинангиз қаерда бўлса, юрагингиз ҳам ўша ерда бўлур.

22Кўз – таннинг чироғидир. Агар сенинг кўзинг тиниқ бўлса, бутун танинг ҳам ёруғ бўлур. 23Аммо кўзинг ёмон бўлса, бутун танинг ҳам қоронғи бўлур. Агарда ичингдаги нур қоронғи бўлиб турса, у қоронғилик қанчалик қўрқинчли бўлур!

24Ҳеч ким икки хўжайинга хизмат қилолмайди. У ё бирини ёмон кўриб, бошқасини севади, ёки бирига ихлос қўйиб, бошқасини хорлайди. Сиз ҳам Худога, ҳам пулга бирдек сиғина олмайсизлар”.


Тирикчилик ташвишлари ҳақида


25“Бинобарин, сизга шуни айтаман: нима еб, нима ичамиз, деб жонингиз учун, нима киямиз, деб танингиз учун ташвишланиб юрманглар. Жон овқатдан, тан эса кийимдан афзал эмасми? 26Кўкда учувчи қушларга қаранглар: улар на экади, на ўради, на омборга дон йиғади. Шунга қарамай, самовий Отангиз уларнинг ризқини беради. Сиз эса улардан анча аълороқ эмасмисиз? 27Сизлардан ким ташвишланиб, ўз умрини бир лаҳза бўлсин узайтира олар экан?[24] 28Нега кийим учун ташвишланасизлар? Даштдаги пиёзгулларнинг қандай ўсишига қараб, ибрат олинглар: улар на меҳнат қилар, на чарх йигирар. 29Аммо сизларга айтиб қўяй: ҳатто подшоҳ Сулаймон ҳам ўзининг шуҳрат чўққисида буларнинг ҳеч биридай кийинмаган эди. 30Агар Худо бугун бор бўлиб, эртага ўчоққа отиладиган дашт ўтига шундай зеб берган бўлса, сизни ундан кам кўрармиди, эй имони сустлар?!

31Шундай экан, нима еймиз, нима ичамиз, нима киямиз, деб ташвишланиб юрманглар. 32Мажусийлар ҳадеб буларнинг ғамида юришади. Лекин самовий Отангиз сиз буларнинг барига муҳтож эканингизни билади-ку! 33Сиз аввало Худонинг Шоҳлиги ва Унинг иродаси[25] пайидан бўлинглар, шунда буларнинг ҳаммаси сизга қўшимча қилиб берилади. 34Бинобарин, эртаги кун ҳақида ташвиш тортманглар. Эртанинг ташвиши эртанинг ўзига тегишлидир. Ҳар бир куннинг дарди ўзига етар”.


#### 7–БОБ


Бошқаларни ҳукм қилманглар


1“Бошқаларни ҳукм қилманглар, сиз ҳам маҳкум бўлмайсиз. 2Сизлар қандай ҳукм қилсангиз, сизга ҳам шундай ҳукм ўтказилади. Сизлар қандай ўлчов билан ўлчасангиз, сизга ҳам шундай ўлчов татбиқ этилади. 3Нега сен биродаринг кўзидаги чўпни кўрасану, лекин ўз кўзингдаги ходани сезмайсан? 4Сенинг кўзингда хода бор экан, қандай қилиб биродарингга: “Кел, кўзингдаги чўпни чиқариб олай”, – дейсан? 5Эй иккиюзламачи! Олдин ўз кўзингдан ходани чиқариб ол, кейин биродаринг кўзидан чўпни қандай чиқармоқ учун кўзинг очилади.

6Муқаддас бўлган нарсани итларга берманг, марваридларингизни чўчқалар олдига ташламанг. Тағин буларни оёқ-ости қилиб, сўнгра ўзингизни тилка-пора қилмасинлар!”


Худодан сўранглар


7“Сўраб туринг, сизга берилади. Излаб туринг, топасизлар. Тақиллатиб туринг, сизга очилади. 8Чунки ҳар бир сўраган олар, излаган топар, тақиллатганга эшик очилар. 9Орангизда бир кимса борми, ўғли ундан нон сўраганда, унга тош берса? 10Ёки балиқ сўраганда, унга илон берса? 11Сизлар ёвуз бўла туриб, болаларингизга яхши ҳадялар беришни билсангиз, боз устига осмондаги Отангиз Ундан сўраганларга мўл-кўл неъматни беради!

12Одамлар сизга қандай муомала қилишларини истасангиз, сиз ҳам уларга шундай муомалада бўлинг. Таврот ва пайғамбарлар таълимотининг мағзи шундадир”.


Нажот эшиги тор


13“Тор эшикдан киринглар! Чунки ҳалокатга элтувчи йўл кўп энли, дарвозаси эса кенгдир. Ана, шу томон юраётганлар кўп. 14Ҳаёт сари элтувчи йўл эса танг, эшиги жуда тордир. Бу йўлни топадиганлар оз”.


Дарахт ва унинг меваси


15“Сохта пайғамбарлардан эҳтиёт бўлинглар! Улар сизнинг олдингизга қўй кийимида келадилар, лекин ичларидан йиртқич бўрилардир. 16Уларни меваларидан билиб оласизлар. Тиканакдан узум, ёки янтоқдан анжир теришармикан? 17Ҳар бир яхши дарахт яхши мева берар, ёмон дарахт эса ёмон мева берар. 18Яхши дарахт ёмон мева беролмас, ёмон дарахт ҳам яхши мева беролмас. 19Яхши мева бермайдиган ҳар бир дарахт эса кесилиб, оловга ташланади. 20Шундай қилиб, сохта пайғамбарларни меваларидан билиб оласизлар.

21Мени “Ё Раббий, ё Раббий” деб чақиргани билан ҳар бир одам Осмон Шоҳлигига киравермайди. Бунга осмондаги Отамнинг иродасини бажо келтирувчигина эришади. 22Қиёмат кунида кўплар Менга: “Ё Раббий, ё Раббий, бизлар Сенинг номинг билан башорат қилмадикми? Сенинг номинг билан жинларни қувиб чиқармадикми? Сенинг номинг билан кўпгина мўъжизалар яратмадикми?” – дейдилар. 23Ўша вақтда Мен уларнинг юзига қараб: Мен сизларни ҳеч қачон таниган эмасман. Эй бадкирдорлар, Менинг олдимдан кетинглар! – дейман”.


Соғлом ва чирик негиз


24“Энди ким Менинг бу сўзларимни эшитиб, уларни бажо келтирса, уни ўз уйини тош устига қурган фаросатли одамга ўхшатаман. 25Ёмғир ёғиб, селлар тошиб, шамоллар эсиб, у уйни босиб қолибди. Лекин тош устига ўрнатилгани учун қуламабди. 26Бироқ ким Менинг бу сўзларимни эшитиб, уларни бажо келтирмаса, ўз уйини қум устига қурган фаросатсиз одамга ўхшайди. 27Ёмғир ёғиб, селлар тошиб, шамоллар эсиб, у уйни босиб қолибди. Уй эса қулаб, ер билан яксон бўлибди”.

28Исо бу сўзларни айтиб бўлгандан кейин, халойиқ Унинг таълимотига ҳайрон қолди. 29Чунки Исо уларга уламолар ва фарзийлар каби эмас, балки қудратли куч эгасидай таъсирчан таълим берар эди.


#### 8–БОБ


Исонинг моховни соғайтириши


1Исо тоғдан тушгач, тумонат халойиқ Унинг орқасидан эргашди. 2Шу ўртада бир мохов Унга яқинлашиб, сажда қилди-да:

– Ҳазрат, агар истасанг, мени моховликдан пок қила оласан, – деди. 3Исо қўлини узатди ва унга тегизиб:

– Истайман, пок бўл! – деди. Мохов шу заҳоти дардидан фориғ бўлди. 4Исо унга:

– Эҳтиёт бўл, буни ҳеч кимга айтма. Лекин бориб, ўзингни руҳонийга кўрсат ва соғайганингни тасдиқлатгин, Мусо пайғамбар буюрган қурбонликни келтириб бер, – деди.


Римлик юзбошининг эътиқоди


5Исо Кафарнаҳум шаҳрига кириб келаётганда, бир юзбоши Унинг олдига келди ва ёлвориб:

6– Ҳазрат, менинг хизматкорим уйда шол бўлиб ғоят қийналиб ётибди, – деди. 7Исо унга:

– Мен бориб уни соғайтираман, – деди. 8Юзбоши жавоб бериб:

– Ҳазрат! – деди, – Кулбамга оёқ босишинг учун мен муносиб эмасман. Сен биргина сўз айтсанг, бас, хизматкорим соғайиб кетади. 9Чунки мен ҳам буйруққа тобе одамман, шунингдек, менинг буйруғимга бўйсунувчи аскарларим ҳам бор. Бирига “кет” десам, кетади. Бошқасига “кел” десам, келади. Бирон хизматкоримга “шуни қил” десам, қилади.

10Исо буни эшитгач ҳайрон қолди. Орқасидан эргашиб келаётганларга:

– Сизларга чинини айтайин, – деди, – Мен бунчалик буюк ишончни Исроилнинг бирон жойида ҳам топмадим. 11Сизларга шуни айтаман: қиёматда шарқу ғарбдан кўплар келиб, Осмон Шоҳлигида Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқуб билан бирга зиёфатга ўтиришади. 12Лекин Шоҳ аҳлининг[26] ўзлари эса ташқи қоронғиликка отиладилар. У ерда зор йиғлаб, тиш ғичирлатадилар.

13Кейин Исо юзбошига:

– Бор, сен ишонганингдек бўлсин, – деди. Юзбошининг хизматкори эса ўша заҳоти соғайиб кетди.


Исо кўп хасталарни соғайтириши


14Исо Бутруснинг уйига келганда, унинг қайнонаси иситмалаб ётганини кўрди. 15Исо унинг қўлига тегиши билан иситмаси тушди. Аёл эса туриб, Унга[27] хизмат қила бошлади.

16Кеч кириши билан, жинга чалинган бир талай кишини Исонинг олдига келтиришди. У сўз билан ёмон руҳларни қувиб чиқарди, дардга йўлиққанларнинг ҳаммасини соғайтирди. 17Шу тариқа Ишаъё пайғамбарга ваҳий бўлган ушбу оят бажо келди:

“У бизнинг касалликларимизни кўтарди,

Дардларимизни эса Ўзи чекди”.


Исога эргашишнинг шартлари


18Исо атрофида кўп халойиқни кўргач, шогирдларига нариги томонга сузиб ўтишни буюрди. 19Шу вақтда бир уламо Унга яқинлашиб:

– Устоз, қаерга борма, мен Сенинг орқангдан юраман, – деди. 20Исо унга:

– Тулкиларнинг инлари бор, осмон қушларининг уялари бор. Лекин Инсон Ўғлининг[28] бош суқадиган жойи йўқ, – деди.

21Шогирдлардан бошқа бири Исога:

– Ҳазрат[29], олдин бориб отамни кўмиб келишимга ижозат бер, – деди. 22Лекин Исо унга:

– Сен Менинг орқамдан юр. Ўликларни қўй, уларни ўзича ўлик бўлганлар кўмсин, – деди.


Исонинг тўфонни тинчитиши


23Исо қайиққа тушганда, Унинг кетидан шогирдлари ҳам тушишди. 24Қўққисдан кўлда кучли тўфон кўтарилди, қайиқ тўлқинлар оғушида қолди. Исо эса уйқуда эди. 25Шогирдлари Унинг ёнига борди-да, Уни уйғотишиб:

– Ё Раббий, бизларни қутқар, ҳалок бўляпмиз! – дейишди. 26Исо уларга:

– Ҳой имони сустлар, бунча қўрқоқ бўлмасангиз?! – деди. Сўнг туриб, шамолга ва кўлга дўқ урди. Шу заҳоти чуқур сукунат чўкди. 27Одамлар эса бир-бирига:

– Бу қанақа кишики, шамол ҳам, кўл ҳам Унга бўйсунса? – деб ҳайратланишди.


Жин урган икки одамнинг қутулиши


28Исо нариги қирғоққа, Гергеса[30] юртига етиб келганида, қабристон лаҳадларидан чиқиб келган, жинга чалинган икки киши Унга рўбарў бўлди. Улар жуда ваҳший бўлганликлари учун, ҳеч ким бу йўлдан ўтолмас эди. 29Улар шундай бақира бошлашди:

– Эй Худонинг Ўғли[31] Исо, бизда нима ишинг бор? Бу ерга бизларни вақтидан олдин қийнагани келдингми?

30Улардан узоқроқда катта тўнғиз подаси ўтлаб юрган эди. 31Жинлар Исога ёлвориб:

– Агар бизларни қувиб чиқарадиган бўлсанг, унда тўнғиз подасига юборгин, – дейишди. 32Исо уларга:

– Боринглар! – дейиши биланоқ, улар одамлардан чиқиб кетиб, тўнғиз подасига кириб олдилар. Шу онда бутун тўнғиз подаси тик қияликдан кўл томон ёпирилиб, сувда нобуд бўлди. 33Тўнғиз боқувчилар эса қочиб шаҳарга боришди ва юз берган ҳамма ҳодисани, шунингдек, жинга чалинганлар билан бўлиб-ўтган воқеани гапириб беришди. 34Шунда бутун шаҳар аҳолиси Исонинг қаршисига чиқди. Уни кўргач, юртлари ҳудудидан чиқиб кетишини илтимос қилишди.


#### 9–БОБ


Исонинг шолни соғайтириши


1Шундан кейин Исо қайиққа тушиб, кўлнинг бериги томонига қайтиб сузиб ўтди. У Ўз шаҳри – Кафарнаҳумга кириб келган заҳоти 2Унинг олдига тўшакда ётган бир шол одамни кўтариб келдилар. Исо уларнинг ишончини кўриб, шолга:

– Дадил бўл, болам, гуноҳларинг кечирилди, – деди. 3Шунда уламолардан баъзилари ўзларича: “Бу куфрлик қиляпти-ку!” – дейишди. 4Исо эса уларнинг мулоҳазаларини пайқаб, деди:

– Нега сизлар кўнгилларингиздан ёмон фикрларни ўтказяпсиз? 5“Гуноҳларинг кечирилди”, – деб айтиш осонроқми, ёки: “Ўрнингдан туриб юра қол”, – деб айтишми? 6Лекин Инсон Ўғлининг ер юзида гуноҳларни кечириш қудрати борлигини ҳам билиб қўйинглар.

Шундан сўнг Исо шолга қайрилиб:

– Ўрнингдан тур, тўшагингни олиб уйингга кет! – деди. 7Шол эса ўрнидан турди-да, тўшагини олиб ўз уйига равона бўлди. 8Бу воқеани кўрган халойиқ ўта ҳайрон бўлиб, инсонларга бундай қудрат берган Худони олқишлади.


Исонинг Маттони чақириши


9Исо у ердан ўтаётганда, солиқ йиғадиган жойда ўтирган Матто исмли одамни кўриб қолди-да, унга:

– Менинг орқамдан юр! – деди. У эса ўрнидан қалқиб, Исонинг орқасидан юрди.

10Исо уйда еб-ичиб ўтирар экан, кўпгина солиқчилар ва ҳар хил гуноҳкор кишилар ҳам келиб, дастурхон атрофида Исо билан шогирдларига қўшилишди. 11Фарзийлар буни кўриб, Исонинг шогирдларидан:

– Нега Устозингиз солиқчилару гуноҳкорлар билан бирга еб-ичиб ўтирибди? – деб сўрадилар. 12Исо буни эшитгач, уларга деди:

– Соғлар эмас, беморлар табибга муҳтождир. 13Яхшиси сизлар бориб, Тавротдаги: “Мен қурбон эмас, раҳм-шафқат истайман”, деган оятнинг маъносини ўрганиб олинглар. Чунки Мен тақводорларни эмас, балки гуноҳкорларни тавбага чақиргани келганман.


Рўза тутиш ҳақида савол


14У вақт Яҳёнинг шогирдлари Исонинг олдига келиб сўрадилар:

– Бизлар ва фарзийлар кўп рўза тутамиз-у, Сенинг шогирдларинг-чи, нега тутмайдилар?

15Исо уларга деди:

– Куёв даврада бўлган вақтда тўй аҳли аза тутармикин? Бироқ куёв улардан жудо бўлган кунлар келади, ана ўшанда рўза тутадилар. 16Ҳеч ким эски кийимга янги матодан ямоқ солмайди. Чунки янги ямоқ эски кийимдан сўкилиб, кийимни баттар ситиб юборади. 17Шунингдек, янги шаробни ҳам эски мешга қуймайдилар. Чунки эскининг таги тушади, шароб тўкилади ва меш ҳам нобуд бўлади. Аксинча, янги шаробни янги мешга қуядилар, у ҳам, бу ҳам сақлаб қолинади.


Тирилган қиз, соғайган аёл


18Исо уларга бу сўзларни айтиб турганда, қайси бир жамоабоши келиб, Исога таъзим қилди-да:

– Менинг қизим ҳозир ўлди. Бироқ Сен келиб унга қўлингни текизсанг, у яна тирилиб кетади, – деди.

19Исо ўрнидан туриб, шогирдлари билан у одамнинг орқасидан борди. 20Шу пайт ўн икки йилдан бери қон кетишидан қийналиб юрган бир аёл Исога орқа томондан йўлаб, кийимининг этагига қўл тегизди. 21У ўзича: “Агар кийимига бир тегиб олсам бас, соғайиб кетаман”, – деб ўйлаган эди.

22Исо орқасига ўгирилиб, аёлни кўргач:

– Дадил бўл, қизим, ишончинг сени қутқарди, – деди.

Аёл шу заҳоти дардидан халос бўлди.

23Исо бошлиқнинг уйига етиб, най чалувчиларни ва қий-чув қилаётган оломонни кўргач:

24– Бу ердан ташқарига чиқинглар! Қизча ўлган эмас, ухлаб ётибди, – деди.

Улар эса Унинг устидан кулишди. 25Оломон ташқарига чиқарилгандан сўнг Исо ичкарига кириб, қизчанинг қўлидан ушлади. Қизча эса ўрнидан туриб кетди.

26Бу ҳодиса хабари мамлакат бўйлаб овоза бўлди.


Икки кўр ва бир соқовни соғайтириш


27Исо у ердан жўнаб кетаётганда, икки кўр Унинг орқасидан эргашганча дод солиб:

– Эй Довуд Ўғли[32] Исо, бизларга раҳм қил! – деб фарёд чекишарди. 28Исо уйга қайтганда, кўрлар Унинг ёнига келишди. Исо улардан сўради:

– Мен хоҳишингизни бажо қилишга кучим борлигига ишонасизларми?

– Ишонамиз, Ҳазрат! – деб жавоб беришди улар. 29Шунда Исо уларнинг кўзларига тегиб:

– Сизнинг ишончингизга яраша бўлсин, – деди. 30Шу билан уларнинг кўзлари очилиб кетди.

– Буни ҳеч ким билмасин, тағин! – деб Исо уларга қаттиқ тайинлади. 31Улар эса у ердан чиқибоқ, бутун мамлакат бўйлаб У ҳақда овоза тарқатиб юрадиган бўлишди.

32У кишилар энди чиқиб бораётганда, жин чалган бир соқовни Исонинг олдига келтиришди. 33Исо жинни қувиб чиқаргандан кейин, соқов гапира бошлади. Халқ эса ҳайратда қолиб:

– Исроилда бундай ҳодиса ҳеч қачон бўлган эмас, – деди. 34Бунга фарзийлар:

– У жинлар бошлиғининг кучи билан жинларни қувиб чиқаряпти-ку, – деб ғингшидилар.


Ҳосил мўл, юмушчилар оз


35Исо ҳамма шаҳар-қишлоқларни айланадиган бўлди. Маҳаллий ибодатхоналарда таълим бериб, Худонинг Шоҳлиги тўғрисидаги Хушхабарни эълон қилар ва одамларнинг ҳар хил дарду дармонсизликларини даволар эди. 36Халқ оломонини кўриб, Исо уларга ачинди; чунки чўпонсиз қўйлардай довдираган ва ҳолдан тойган эдилар.

37Ўша вақтда Исо Ўз шогирдларига деди: “Ҳосил мўл, бироқ юмушчилар оз. 38Ўз ҳосилингни йиғиб-терадиган юмушчилар юбор, деб ҳосил Эгасига илтижо қилинглар”.


#### 10–БОБ


Ўн икки шогирдни танлаб хизматга юбориш


1Исо Ўзининг ўн икки шогирдини ёнига чақириб, одамлардан ёмон руҳларни қувиб чиқариш ва ҳар қандай дарду иллатни соғайтириш учун уларга қудрат ато этди. 2Ушбу ўн икки ҳаворийнинг[33] исмлари эса қуйидагича: биринчиси Бутрус деб аталган Симун ва унинг укаси Идрис, кейин Забадийнинг ўғиллари Ёқуб билан укаси Юҳанно, 3Филип, Бартолмей, Тўма, солиқчи Матто, Алфейнинг ўғли Ёқуб ва Таддей деб аталган Левий, 4ватанпарвар[34] Симун ҳамда Исонинг хоини Яҳудо Ишқариёт.

5Исо бу ўн икковини жўнатиб, буйруқ берди: “Мажусийлар йўлига оёқ босманглар ва самарияликларнинг бирон шаҳрига кирманглар. 6Аксинча, адашган қўйларга ўхшаган Исроил халқи олдига боринглар. 7Йўлингиз қайга тушмасин, элга: “Осмон Шоҳлиги яқинлаб қолди”, – деб эълон қилинглар. 8Хасталарни соғайтиринглар, моховларни пок қилинглар, ўликларни тирилтиринглар, жинларни қувиб чиқаринглар. Текин олдингизлар, текин беринглар. 9Белбоғларингизга олтин, кумуш ёки мис пул ҳам тугманглар. 10Йўл учун на тўрва, на бир жуфт кўйлак, на чориқ ва на ҳасса олинглар. Чунки меҳнаткаш ўзининг нон-насибасига муносибдир.

11Қайси шаҳар ёки қишлоққа кирсангиз, у ерда ўзингизга муносибларнигина йўқлаб боринг ва жўнагунингизча ўша ерда қолинглар. 12Уйга кираётганингизда уй аҳлига салом беринглар. 13Агар у уй аҳли ниятингизга муносиб бўлса, уларнинг боши саломат бўлади. Агарда муносиб бўлмаса, саломингиз сизга қайтиб келади. 14Агар ким сизни қабул қилмаса ва сўзларингизга қулоқ солмаса, у уйдан ёки шаҳардан чиқиб кетаётганингизда оёқларингиздан чангни ҳам қоқиб кетинглар. 15Сизга чинини айтайин: қиёмат кунида бундай шаҳардан кўра Садўм ва Ғамўра ерининг аҳволи енгилроқ бўлади”.


Келажак қайғулар ва қувғинлар


16“Мана, Мен сизларни бўриларнинг орасига қўйлар каби юборяпман. Сиз илондай зийрак, каптардай содда бўлинглар. 17Инсонлардан эҳтиёт бўлинглар; чунки сизларни адлияга топшириб, ибодатхоналарда калтаклайдилар. 18Менинг номим учун сизларни ҳокимлар ва подшоҳлар қошига олиб борадилар, сиз эса улар ва турли халқлар олдида Менинг гувоҳларим бўласизлар. 19Сизни тутиб беришаётганда эса нимани айтамиз, қандай гапирамиз, деб ўйлаб қайғурманглар. Нима айтишингиз кераклиги ўша онда сизларга уқтирилади. 20Чунки ўзларингиз эмас, ичингиздаги Отангизнинг Руҳи[35] гапиради.

21Ака укасини, ота ўғлини ўлимга топширади. Болалар ўз ота-оналарига қарши чиқиб, уларни ўлдиртирадилар. 22Менинг номим туфайли ҳамма сизлардан нафратланади. Лекин охиригача чидаган қутулади. 23Агар сизларни бир шаҳардан қувсалар, бошқасига қочиб ўтинглар. Сизларга чинини айтайин: сизлар Исроилнинг шаҳарларини айланиб чиқишга улгурмасингиздан, Инсон Ўғли[36] ер юзига қайтиб келади.

24Шогирд ўзининг устозидан юқори бўлмас, хизматкор ўзининг хўжайинидан юқори бўлмас. 25Шогирдга ўзининг устозидай, хизматкорга ўзининг хўжайинидай бўлса кифоядир. Агар уй эгасига иблис[37] деб ном қўйишган бўлса, унда уй аҳлини яна нималар дейишмайди!”


Қўрқиш ва қўрқмаслик ҳақида


26“Шундай қилиб, улардан қўрқманглар! Чунки очилмай қоладиган ҳеч қандай яширин нарса йўқ, маълум бўлмайдиган ҳеч қандай сир ҳам йўқдир. 27Сизга қоронғиликда гапираётганларимни ёруғликда айтаверинглар. Қулоғингизга шивирлаб айтилаётганларни томларнинг устидан эълон қилаверинглар. 28Танни ўлдириб, жонни эса ўлдира олмайдиганлардан қўрқманглар. Яхшиси, жонни ҳам, танни ҳам жаҳаннамда ҳалок этишга қодир бўлган Худодан қўрқинглар. 29Иккита чумчуқ бир тангага[38] сотилмайдими? Аммо Отангиз рози бўлмасдан, уларнинг биттаси ҳам ерга тушмайди. 30Сизларга келганда, бошингиздаги сочларнинг ҳаммаси ҳам саналгандир. 31Шунинг учун қўрқманглар, сизлар талай чумчуқлардан кўра қадрлироқсиз”.


Исога лойиқ бўлиш ҳақида


32“Кимда-ким инсонлар олдида Мени тан олса, Мен ҳам осмондаги Отамнинг олдида уни тан оламан. 33Бироқ, ким инсонлар олдида Мени инкор этса, Мен ҳам осмондаги Отамнинг олдида уни инкор этаман.

34Мени ер юзига тинчлик келтириш учун келган, деб ўйламанглар. Мен тинчлик эмас, балки қилич келтиргани келганман. 35Одамни отасидан, қизни онасидан, келинни қайнонасидан ажратиш учун келганман. 36Одамнинг душманлари ўз уйидагилар бўлади. 37Ота ёки онасини Мендан ортиқ севган Менга лойиқ эмас. Ўғли ёки қизини Мендан ортиқ севган Менга лойиқ эмас. 38Кимки ўз хочини олиб, ортимдан эргашмаса, Менга лойиқ эмас. 39Ўз жонини аямоқчи бўлган уни йўқотади. Мен учун жонини йўқотган эса жон топади.

40Сизни қабул қилган Мени қабул қилади. Мени қабул қилган эса Мени Юборганни қабул қилган бўлади. 41Ким пайғамбарни пайғамбар деб қабул қилса, у пайғамбарга яраша эҳсон олади. Ким солиҳни солиҳ деб қабул қилса, у солиҳга яраша эҳсон олади. 42Кимки шогирдлик ҳурмати деб, буларнинг ҳатто энг кичигига бир пиёла совуқ сувгина ичирса ҳам, чиндан сизларга айтаманки, у эҳсонига сазовор бўлур”.


#### 11–БОБ


Исо Масиҳ ва Яҳё пайғамбар


1Исо ўн икки шогирдига ушбуларни буюриб бўлгач, яқин шаҳарларда таълим бериш ва воизлик қилиш учун у ердан жўнади. 2Зиндонда ётган Яҳё эса Масиҳнинг қилаётган ишларини эшитгач, ўз шогирдларидан иккитасини Унинг олдига юбориб: 3“Келадиган Қутқарувчи Сенмисан, ёки биз бошқасини кутайликми?” – деб Ундан сўратди.

4Исо жавоб бериб уларга деди: “Боринглар, эшитиб кўраётганларингизни Яҳёга билдиринглар: 5Кўрлар кўряпти, чўлоқлар юряпти, моховлар тузаляпти, карлар эшитяпти, ўликлар тириляпти ва бечораларга Хушхабар эълон қилиняпти. 6Мени деб васвасага тушмаган бахтлидир!”

7Яҳёнинг шогирдлари жўнаётган пайтда, Исо халойиққа Яҳё ҳақида гапира бошлади: “Нима кўргани саҳрога бордингизлар? Шамолда ҳилпираб турган қамишними? 8Ахир, нима кўргани чиқдингизлар? Нафис кийим кийган одамними? Нафис кийинганлар подшоҳ саройларида бўлади-ку! 9Ахир, нима кўргани чиқдингизлар? Пайғамбарними? Ҳа, сизга айтаманки, пайғамбардан ҳам улуғ бўлганни кўрдингизлар. 10Бу киши Тавротда ёзилганнинг худди ўзи:


“Мен Сендан аввал элчимни юборарман,

У Сенинг олдингда йўл ҳозирлаб юрар”.


11Сизларга чинини айтайин: аёл зотидан туғилганлар орасида Яҳё пайғамбардан буюги чиққан эмас. Шунга қарамай, Осмон Шоҳлигида ҳатто энг кичик ҳисобланган ҳам ундан каттадир. 12Яҳё пайғамбар майдонга келган кунлардан то ҳозиргача Осмон Шоҳлигига тажовуз қилиб келмоқдалар; тажовузкорлар дастаси уни босиб олишга зўр бермоқда. 13Маълумки, Яҳёгача ўтган барча пайғамбарлар ва шунингдек, Таврот битиклари бўлғуси ҳодисалар ҳақида олдиндан дарак бериб келган. 14Энди қабул қилишни истасангизлар, қайтиб келиши муқаррар бўлган Илёс пайғамбар худди Яҳёнинг ўзидир. 15Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!

16Энди бу наслни кимга ўхшатай? Бу насл – майдонда ўтириб, бир-бирига:


17“Сенларга най чалдик, ўйнамадинглар,

Сенларга йиғи чиқардик, додламадинглар”,


– деб қичқиришадиган болаларга ўхшайди. 18Чунки Яҳё келиб, емади-ичмади ва уни “жин урибди” деяптилар. 19Инсон Ўғли[39] келиб, еди ҳам, ичди ҳам ва бу гал: “Ана кабобхўру шаробхўр одамни кўринглар, У солиқчилар ва гуноҳкорларнинг дўсти экан!” – дейишмоқда. Ва лекин илоҳий ҳикмат унга риоя қилувчилар орқали тасдиқланади”.


Гуноҳкор шаҳарларнинг ҳолига вой


20Шу вақт Исо мўъжизаларининг аксари намоён бўлган шаҳарларга, тавба-тазарру қилмаганликлари учун таъна қила бошлади: 21“Сенинг ҳолингга вой, эй Ҳоразин! Сенинг ҳолингга вой, эй Байтсайда! Чунки сизларда содир бўлган мўъжизалар Тир ва Сидўн шаҳарларида рўй берганда эди, улар аллақачон жулга ўраниб, кулга[40] сурканиб, тавба-тазарру қилган бўлардилар. 22Бироқ сизларга айтиб қўяй: қиёмат кунида сиздан кўра Тир ва Сидўннинг ҳоли енгилроқ бўлади. 23Ё сен, эй кўккача юксалувчи Кафарнаҳум! Сен тамуғгача[41] тушиб кетурсан. Чунки сенда содир бўлган мўъжизалар Садўм[42] ерида содир бўлганда эди, у ер шу кунгача сақланиб қолган бўлар эди. 24Бироқ сизларга айтиб қўяй: қиёмат кунида сендан кўра Садўм ерининг аҳволи енгилроқ бўлади”.


Ҳориб-толганларга хушхабар


25Ўша вақтда Исо сўзини давом эттириб деди: “Эй Ота, еру кўк Ҳукмрони! Сен бу ишларни доною оқиллардан яшириб, гўдакларга маълум этганинг учун Сенга ҳамду санолар айтаман. 26Ҳа Ота, Сенинг эзгу хоҳишинг шундай эди. 27Отам Менга ҳамма нарсани топширган. Отадан бошқа ҳеч ким Ўғилни билмас. Ўғилдан бошқа ҳамда Ўғил билим беришни истагандан бошқа ҳеч ким Отани билмас.

28Эй оғир юк остида қийналиб, ҳориб-толган ҳаммаларингиз! Менинг ҳузуримга келинг, Мен сизга ором бераман. 29Менинг бўйинтуруғимга ўзингизни қўшинг[43] ва Мендан ўрганинглар. Чунки Мен беозор ва соддадилман. Шундай қилиб, жонларингиз таскин топар. 30Чунки Мен солган бўйинтуруқ юмшоқ, Мен берган юк енгилдир”.


#### 12–БОБ


Дам олиш кунига риоя қилиш ҳақида


1Ўша кезлар бир шанба куни Исо экинзордан ўтиб бораётган эди. Унинг шогирдлари оч бўлганидан, бошоқларни узиб ея бошлашди. 2Фарзийлар[44] буни кўриб, Исога:

– Ана, Сенинг шогирдларинг дам олиш кунида[45] қилиш мумкин бўлмаган ишни қиляптилар! – дейишди.

3– Наҳотки сизлар Довуд ва унинг оч қолган ҳамроҳлари нималар қилганини ўқимаган бўлсангиз? – деди уларга Исо. 4– Довуд Худонинг уйига кириб, ўзи ва ёнидагиларга ҳам тақиқланган, фақат руҳонийларгина ейиши мумкин бўлган бахшида нонларни еган эди. 5Ёки маъбаддаги руҳонийлар шанба кунги дам олиш амрини бузсалар-да, гуноҳкор бўлмасликларини Тавротда ўқимагансизми? 6Бироқ Мен сизларга айтайинки, бу ердаги Кимса маъбаддан ҳам улуғдир. 7Агар сизлар Тавротдаги: “Мен қурбон эмас, раҳм-шафқат истайман” деган оятга тушунганингизда, бегуноҳларни ҳукм қилмас эдингизлар. 8Чунки Инсон Ўғли[46] дам олиш кунининг ҳам ҳокимидир.

9Исо у жойдан нарига ўтиб, яҳудийибодатхонасига кирди. 10У ерда қўли шол бўлиб қолган бир одам бор эди. Исони айблаш мақсадида Уни сўроқ қилишди:

– Шанба кунида касални даволаш мумкинми?

11Исо уларга айтди:

– Сиздан қай бирингиз бир қўйи бўлатуриб, агар қўй шанба куни чуқурга тушиб кетса, уни тортиб чиқармайди? 12Инсон эса қўйдан қанчалар улуғ! Шунга кўра, шанба кунида яхшилик қилиш мумкин.

13Шундай қилиб, Исо у одамга:

– Қўлингни узат! – деди. У эса узатиши биланоқ, бу қўли бошқа қўлидай соппа-соғ бўлди-қолди.

14Фарзийлар эса шу заҳот ташқарига чиқиб, Исони йўқ қилишга тил бириктирдилар. Исо буни билиб, у ерни тарк этди.


Улуғ Халоскор Исо


15Тумонат халойиқ Исонинг кетидан эргашди, У эса ҳамма касалларини соғайтирди. 16Ўзини ошкор этмоқни уларга қатъий ман қилди. 17Шу билан Ишаъё пайғамбарга келган қуйидаги Худо каломи бажо бўлди:


18“Мана, Менинг танлаган Ўғлоним,

Маҳбубим, кўнглим Унга нисор!

Мен Ўз Руҳимни Унга берарман,

У эса элга адл эълон этгай.

19У талашмас, тортишмас ҳам,

Кўча-кўйда сира бақирмас.

20Синдирмагай букик қамишни,

Ўчирмагай тутаётган пиликни-да,

То адлу инсофни ўрнига қўйгунча.

21Эллар эса Унинг исмига умид боғлар”.


Исо ва шайтон


22Шундан сўнг Исонинг олдига жинга чалиниб кўр ва соқов бўлган кишини келтиришди. Исонинг шифолаши туфайли унинг тили ҳам чиқди, кўзи ҳам очилди. 23Бундан бутун халойиқ ҳайратланиб: “Бу Довуднинг Ўғли – Масиҳ[47] эмасмикан?” – деди. 24Фарзийлар буни эшитишгач: “У инс-жинсларнинг бошлиғи – иблиснинг[48] кучи билангина жинларни қувиб чиқаряпти-ку”, – дедилар.

25Уларнинг ўй-фикрларини билиб, Исо уларга деди: “Ўз ичидан бўлиниб кетган ҳар бир подшоҳлик хароб бўлади, ўз ичидан бўлиниб кетган ҳар бир шаҳар ёки уй абгор бўлади. 26Агар шайтон шайтонни қувиб чиқарса, унда у ўз-ўзидан бўлинган бўлади. Энди унинг салтанати қандай тура олади? 27Агар Мен жинларни иблиснинг кучи билан қувиб чиқараётган бўлсам, у ҳолда сизларнинг ўғилларингиз кимнинг кучи билан қувиб чиқаради? Шу боис, уларнинг ўзи сизларни ҳукм қиладилар. 28Магар Мен Худонинг Руҳи билан жинларни қувиб чиқараётган эканман, у демак, Худонинг Шоҳлиги сизларга етиб келган.

29Уйнинг эгаси бўлган бақувват кишини аввал боғлаб қўймасдан туриб, биров унинг уйига кириб, мол-мулкини ўғирлаб кета олармиди? Фақат шундай қилибгина уйни талаш мумкин. 30Ким Мен билан бирга бўлмаса, Менга қаршидир. Ким Мен билан бирга йиғмаса, сочади.

31Шунинг учун сизларга айтаман: инсонларнинг ҳар қандай гуноҳи ва куфрлиги кечирилади. Лекин Муқаддас Руҳни куфр қилганлар[49] кечирилмайди. 32Ким Инсон Ўғлига қарши сўз айтса, кечирилади. Лекин ким Муқаддас Руҳга қарши сўз айтса, икки дунёда ҳам кечирилмайди.

33Ё дарахтни яхши дер экансиз, мевасини ҳам яхши денг. Ёки дарахтни ёмон дер экансиз, мевасини ҳам ёмон денг. Чунки ҳар бир дарахт ўз мевасидан билинур. 34Вой илонлар зоти-ей! Сизлар ёвуз бўла туриб, қандай қилиб яхши сўзлай оласиз? Ахир, одамнинг дилида нима бўлса, тили ўшани гапиради-ку! 35Яхши одам юрагининг яхшилик хазинасидан яхшилик чиқарур. Ёмон одам юрагининг ёмонлик хазинасидан ёмонлик чиқарур. 36Мен сизга дейманки: инсонлар айтадиган ҳар бир бекор сўзи учун қиёмат кунида ҳисоб берадилар. 37Сен ўз сўзларинг асосида ё оқланасан, ёки айбланасан”.


Исодан далил сўраш


38Шунда уламолар ва фарзийлардан баъзилари Исога: “Устоз, биз Сендан шуларнинг бирон бир далилини кўрмоқчимиз”, – дедилар.

39Исо уларга жавобан деди: “Бу ёвуз ва субутсиз насл далил излаяпти, лекин Юнус пайғамбарнинг аломатидан бошқа унга далил берилмайди. 40Юнус пайғамбар уч куну уч тун кит қорнида бўлгани каби, Инсон Ўғли ҳам худди шундай уч куну уч тун ер бағрида бўлади. 41Ниневия одамлари қиёмат кунида бу насл билан бирга тирилиб, уни маҳкум этадилар. Чунки улар Юнуснинг ваъзи сабабли тавба-тазарру қилганлар. Ва мана, Юнусдан буюкроғи шу ердадир. 42Жануб маликаси[50] қиёмат кунида бу насл билан бирга кўтарилиб, уни маҳкум этади. Чунки у Сулаймоннинг ҳикматини тинглаш учун дунёнинг олис бурчидан келган эди. Ва мана, Сулаймондан буюкроғи шу ердадир.

43Ёвуз руҳ инсондан чиқиб кетгандан сўнг, роҳат излаб сувсиз ерларни айланади ва тополмагач: 44“Мен чиққан уйимга қайтиб бораман”, – дейди. У уйга келгач уни кимсасиз, супурилган ва йиғиштирилган ҳолда топади. 45Ўшанда бориб, ўзидан ёвузроқ яна еттита руҳни ўзига эргаштиради ва уйга кириб яшайдилар. У одамнинг сўнгги аҳволи эса аввалгидан баттар бўлади. Бу ёмон насл билан ҳам шундай бўлади”.


Исонинг онаси билан укалари


46Исо халқ оммасига ҳали гапириб турган вақтда, Унинг онаси билан укалари келиб қолишди. Улар ташқарида кутиб туриб, У билан гаплашмоқчи бўлишди. 47Кимдир Исога:

– Мана, онанг ва укаларинг ташқарида Сен билан гаплашмоқчи бўлиб туришибди, – деди. 48Исо буни айтган кишига жавоб бериб:

– Менинг онам ким? Укаларим ким? – деди. 49Сўнг қўли билан шогирдларини кўрсатиб:

– Мана, Менинг онам ва укаларим! – деди. 50– Кимда-ким осмондаги Отамнинг иродасини бажо келтирса, у Менинг укам, синглим ва онам бўлади.


#### 13–БОБ


Худо Шоҳлигини тасвирловчи еттита масал


1Ўша куни Исо уйдан чиқиб, кўл бўйида ўтирди. 2Унинг олдида анчагина халойиқ тўплангач, У қайиққа тушиб ўтирди. Бор халойиқ эса қирғоқда Унга кўз тикди. 3Исо уларга масал йўли билан кўп насиҳатлар қилди:


1. Уруғ сепувчи


“Уруғ сепувчи уруғ сепгани чиқибди. 4Уруғ сепаётганда баъзи уруғлар йўл ёқасига тушибди. Қушлар учиб келиб, уларни чўқиб кетибди. 5Бошқа баъзи уруғлар эса тупроғи кам тошлоққа тушибди. Тупроқ саёз бўлганидан, уруғлар тез кўкариб чиқибди. 6Бироқ қуёш чиққач, сўлиб, илдизи бўлмагани учун қуриб қолибди. 7Яна бошқа баъзи уруғлар тиканлар орасига тушибди. Тиканлар ўсиб, уруғларни бўғиб қўйибди. 8Яна бошқа уруғлар эса яхши ерга тушиб, баъзиси юз, баъзиси олтмиш, баъзиси ўттиз қат ҳосил берибди. 9Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!”


Масалларнинг мақсади


10Шогирдлар яқинроқ келиб, Исодан:

– Нега халққа масаллар билан гапиряпсан? – деб сўрадилар. 11У уларга жавоб бериб деди:

– Чунки Осмон Шоҳлигининг[51] сирларини билиш қобилияти сизларга берилган, уларга берилмаган. 12Зеро кимда бор бўлса, унга яна берилади ва у мўлчиликда бўлади. Аммо кимда йўқ бўлса, бори ҳам ундан тортиб олинади. 13Халққа масал билан гапиришимнинг сабаби шундаки, улар қараб туриб кўрмайдилар, қулоқ солиб туриб эшитмайдилар ва англамайдилар. 14Ишаъё пайғамбарнинг каромати уларга жуда тўғри келади, мана Худо шундай деган:


“Тинглаб турсангиз-да, англамайсизлар,

Қараб турсангиз-да, кўролмайсизлар.

15Бу халқнинг дилини-чи ёғ босган,

Аранг эшитар қулоқлари ҳам,

Кўзларини эса юмиб олганлар.

Кўз кўрсин деб, қулоқ эшитсин деб,

Дил фаросатли бўлсин деб,

Менга илтижо қилсалар эди,

Мен уларга шифо берар эдим”.


16Лекин кўзларингиз кўраётган ва қулоқларингиз эшитаётган сизлар қандай бахтлисизлар! 17Сизга чинини айтайин: не-не пайғамбару солиҳлар сиз кўраётганларни кўришни орзу қилганлар-у кўролмаганлар, сиз эшитаётганларни эшитишни орзу қилганлар-у эшитолмаганлар.


Уруғ сепувчи ҳақидаги масалнинг маъноси


18“Энди сизлар уруғ сепувчи ҳақидаги масални яхши тингланглар. 19 Худонинг Шоҳлиги тўғрисидаги каломни эшитиб, уқиб олмаган ҳар бир кишига ёвуз шайтон келиб, унинг юрагига экилган эзгулик уруғларини ўғирлаб кетади. Йўл ёқасига тушган уруғлар ана шуларга ишорадир. 20Тошлоққа сепилган уруғлар эса шундай кишини билдиради: у каломни эшитар-эшитмас севинч билан қабул қилаверади. 21Лекин илдизи йўқ, беқарор киши бўлгани учун, калом туфайли қайғу ёки қувғинга дучор бўлган ҳамон васвасага тушиб қолади. 22Тиканлар орасига сепилган уруғлар эса шундай одамни билдиради: у каломни эшитса-да, бу дунёнинг ташвишлари ва бойлик ружуи каломни бўғиб ташлайди ва калом самарасиз қолади. 23Яхши ерга сепилган уруғлар эса, каломни эшитиб уни уқиб оладиган одамни билдиради. Бундай киши, албатта, самарали бўлади; кими юз, кими олтмиш, кими ўттиз қат ҳосил беради”.


2. Бегона ўт


24Исо уларга бошқа бир масални келтирди: “Осмон Шоҳлиги ўз даласига яхши уруғ сепган бир одамга ўхшайди. 25Ҳамма ухлаб ётганда, у одамнинг душмани келиб буғдой орасига бегона ўт[52] уруғларини сепиб кетибди. 26Экин кўкариб бошоқ чиқарганда, бегона ўтлар ҳам пайдо бўлибди. 27Ер эгасининг хизматкорлари келиб:

– Хўжайин, сиз далангизга яхши уруғ сепган эмасмидингиз? Энди бу бегона ўтлар қаердан пайдо бўлди? – деб сўрашибди.

28– Бу душманнинг ишидир, – дебди ер эгаси.

– Истасангиз, биз бориб уларни юлиб ташлаймиз, – дейишибди хизматкорлар.

29– Йўқ, – дебди у, – сизлар бегона ўтларни юлаётганда, улар билан бирга буғдойни ҳам юлиб олишингиз мумкин. 30Ўрим-йиғим вақтигача қўйинглар, у ҳам, бу ҳам бирга ўсаверсин. Ўрим-йиғим бўлгач, мен ўроқчиларга: “Олдин бегона ўтларни ўриб олинглар ва боғ-боғ қилиб ёқишга тайёрланглар. Буғдойни эса менинг омборимга тўплаб қўйинглар”, деб айтаман”.


3. Хантал уруғи


31Исо уларга яна бошқа бир масални айтиб берди: “Осмон Шоҳлиги бир одам ўз даласига сепиб қўйган хантал уруғига ўхшайди. 32У барча уруғлардан кичик бўлса-да, лекин етилгач, ҳамма кўкатлардан баланд бўлиб ўсади. У шундай дарахт бўладики, кўк юзидаги қушлар учиб келиб, унинг шохларини ўзларига уя қиладилар”.


4. Хамиртуруш бурдаси


33Исо уларга бошқа бир масални ҳам айтиб берди: “Осмон Шоҳлиги бир аёл бутун хамирни ошириш учун уч тоғора[53] унга қориштириб солган хамиртуруш бурдасига ўхшайди”.

34Исо буларнинг ҳаммасини халққа масаллар билан тушунтирди. Масалсиз уларга ҳеч нарсани тушунтирмас эди. 35Шу билан пайғамбарга ваҳий бўлган шу сўз бажо келди:


“Оғзимни масаллар айтмоққа очиб,

Азалий сирлардан воқиф этаман”[54].


Бегона ўт ҳақидаги масалнинг маъноси


36Шундан сўнг Исо халойиққа жавоб бериб, уйга кирди. Шогирдлари Унинг олдига келиб:

– Даладаги бегона ўтлар ҳақидаги масални бизларга тушунтириб бергин, – дедилар. 37Исо уларга жавобан деди:

– Яхши уруғни сепган – Инсон Ўғлидир[55], 38дала эса – дунё. Яхши уруғлар – Худо ҳокимиятидаги одамлар, бегона ўтлар эса – ёвуз шайтон ҳокимиятидаги одамлардир. 39Бегона ўтларни сепган душман бўлса – иблисдир. Ўрим-йиғим – дунёнинг охири, ўроқчилар эса фаришталарга тенг келади.

40Бегона ўтларни қандай териб ўтда ёқсалар, бу дунёнинг охирида ҳам шундай бўлади. 41Инсон Ўғли Ўз фаришталарини юборади, улар эса гуноҳга сабаб бўлган ва ёмонлик қилиб юрган барчани Унинг Шоҳлигидан йиғиб олиб, 42ловуллаб турган ўчоққа ташлайдилар. У ерда йиғи-сиғи ва оҳу нола бўлади. 43Ўшанда солиҳлар ўз Оталарининг Шоҳлигида қуёш каби порлайдилар. Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!


5. Яширилган хазина


44“Яна Осмон Шоҳлиги далада яширилган хазинага ўхшар. Уни бир одам топиб сир сақлабди ва жуда севинганидан бориб, бор-йўғини сотиб, у далани харид қилибди”.


6. Қимматбаҳо марварид


45“Яна Осмон Шоҳлиги нодир марварид излаётган бир савдогарга ўхшар. 46У қимматбаҳо марваридни топганда, бориб бор-йўғини сотиб, марваридни харид қилибди”.


7. Денгизга ташланган тўр


47“Яна Осмон Шоҳлиги денгизга ташланган ва турли балиқларни тутган тўрга ўхшайди. 48Тўр тўлгач, уни қирғоққа тортиб чиқаришибди ва ўтиришиб, яхши балиқларни саралаб идишларга солишибди, ёмонларини эса ташқарига ташлаб юборишибди. 49Дунёнинг охирида ҳам шундай бўлади: фаришталар келиб, фосиқларни солиҳлар орасидан ажратиб, 50уларни ловуллаб турган ўчоққа ташлайдилар. У ерда йиғи-сиғи ва оҳу нола бўлади”.

51Исо шогирдларидан сўради:

– Буларнинг ҳаммасига тушундингизларми?

– Тушундик[56], – деди улар. 52Исо шогирдларига:

– Демак, Осмон Шоҳлиги тўғрисида таълим-тарбия олган ҳар бир уламо ўз хазинасидан янги ва эски нарсалар чиқарадиган уй эгасига ўхшайди, – деди.


Исонинг Ўз юртида рад қилиниши


53Исо бу масалларни айтиб бўлгач, у ердан кетди. 54Ўз ватанига келиб, ерли халқнинг ибодатхонасида таълим бера бошлади. Улар эса ҳайратда қолиб:

– Шундай донолик ва мўъжизакорлик қудрати Унга қаердан насиб бўлди экан? 55Дурадгорнинг ўғли эмасми Ўзи? Онасининг исми Марям, укалари эса Ёқуб, Юсуф, Симун ва Яҳудолар эмасми? 56Унинг ҳамма сингиллари ҳам бизнинг орамизда-ку! Буларнинг барчасига У қандай қилиб эришди экан? – дейишди. 57Ва ғашланиб, Уни рад қилишди. Исо эса уларга:

– Пайғамбар ўз ватани ва уйидан бошқа ерда эътиборсиз бўлмас, – деди. 58Уларнинг эътиқодсизлиги сабабли у ерда кўп мўъжизалар кўрсатмади.


#### 14–БОБ


Яҳё пайғамбарнинг бошини олиш


1Ўша кезларда вилоят ҳокими Ҳирод Исо тўғрисидаги овозаларни эшитиб, 2ўзининг амалдорларига:

– Бу Яҳё пайғамбар-ку, у қайтадан тирилибди! Шунинг учун У орқали ажойиботлар содир бўлмоқда, – деди.

3Ҳирод ўз укаси Филипнинг хотини Ҳиродия туфайли Яҳёни тутиб кишанлаган ва зиндонга ташлаган эди. 4Чунки Яҳё унга: “Бу хотинни олиш сен учун раво эмас”, – деб айтиб юрган эди. 5Ҳирод Яҳёни ўлдирмоқни истаган бўлса-да, халқдан қўрқарди. Чунки Яҳёни пайғамбар деб ҳисоблашарди.

6Ҳироднинг туғилган куни нишонланган йиғинда Ҳиродиянинг қизи ўртага чиқиб ўйнади ва Ҳироднинг кўнглини топди. 7Натижада Ҳирод у нимаики сўраса, топмоққа қасам ичиб, унга ваъда берди. 8Қиз эса онасининг ташвиқига кўра:

– Менга ҳозироқ лаганда Яҳё пайғамбарнинг бошини келтириб беринг! – деди.

9Шоҳ хафа бўлди-ю, лекин ўзи билан бирга еб-ичиб ўтирганларнинг кўзи олдида қасам ичганлиги учун, бу илтимоснинг бажарилишини буюрди. 10Зиндонга одам юбориб, Яҳёнинг бошини олдирди. 11Унинг бошини лаганда келтириб қизга бердилар, қиз эса онасига олиб бориб берди. 12Яҳёнинг шогирдлари келиб, унинг жасадини олиб кўмдилар. Кейин бориб Исога хабар бердилар.


Исонинг 5000 кишини тўйдириши


13Исо буни билиб олгач, бир Ўзи қайиққа тушиб, у ердан хилват жойга сузиб кетди. Халойиқ буни эшитиб, шаҳарлардан пиёда йўлга тушиб, Унинг орқасидан эргашди. 14Исо қайиқдан чиқиб, тумонат одамни кўрди. Уларга ачинди ва уларнинг хасталарига шифо берди.

15Оқшом тушгач, шогирдлари Унинг ёнига келиб дедилар:

– Бу ерлар ёвон экан, энди вақт кеч бўлиб қолди. Халойиққа рухсат бергин, қишлоқларга бориб ўзларига овқат сотиб олсинлар.

16Лекин Исо уларга:

– Улар кетишлари керак эмас, сизлар уларга овқат беринглар, – деди.

17– Бу ерда бизнинг бешта нон ва иккита балиғимиз бор холос, – дейишди Унга.

18– Уларни бу ерга, Менга келтиринглар, – деди Исо. 19Сўнг У халойиққа ўт устига ёнбошлашларини буюрди. Бешта нон билан иккита балиқни олиб, осмонга қараб дуо қилди. Нонларни синдириб шогирдларига берди, улар эса халойиққа тарқатишди. 20Ҳаммаларининг қорни тўйди. Ортиб қолган бурда нонларни териб олишганда, тўла ўн икки сават чиқди. 21Еганлар эса хотинлар ва болалардан ташқари беш мингга яқин киши эди.


Исонинг сув устида юриши


22Исо шогирдларини ўша заҳоти қайиққа тушириб, нариги томонга сузиб ўтишга мажбур қилди. Унгача Ўзи одамларга рухсат берадиган бўлди. 23У халойиқни жўнатиб бўлгандан кейин, танҳо Ўзи ибодат қилиш учун тоққа чиқди. Кеч кирганда, у ерда ёлғиз Ўзи қолди. 24Қайиқ эса кўлнинг ўртасида бўлиб тўлқинларда чайқалар, ёқимсиз шамол эсмоқда эди.

25Субҳидамда[57] Исо кўл томондан шогирдлари ёнига келди. 26Улар эса Унинг кўл устида юриб келаётганини кўриб, даҳшатга тушдилар.

– Бу бир шарпа! – деб қўрқувдан қичқириб юбордилар. 27Лекин Исо шу заҳот улар билан мулоқотга кириб:

– Дадил бўлинглар, бу Мен, қўрқманглар! – деди. 28Бутрус гапга кириб:

– Ё Раббим[58], агар бу Сен бўлсанг, менга буйруқ бер, мен сув устида юриб Сенинг ёнингга борай! – деди. 29Исо:

– Кел! – деди. Бутрус эса қайиқдан чиқиб, сув устидан юрганча Исонинг ёнига йўл олди. 30Лекин кучли шамолни кўриб, ўтакаси ёрилди. У чўка бошлагач:

– Ё Раббим, мени қутқар! – деб бақирди. 31Исо ўша заҳоти қўлини узатиб, уни ушлаб қолди-да:

– Ҳа, имони суст, нега сен иккиландинг? – деди.

32Улар қайиққа ўтишлари биланоқ шамол тинди. 33Қайиқдагилар эса Исога сажда қилиб:

– Ҳақиқатан ҳам Сен Худонинг Ўғлисан! – дейишди.

34Кўлдан сузиб ўтиб, Генисарет қирғоғига келиб тўхташди. 35У ернинг одамлари Исони таниб қолишди. Бутун теварак-атрофларга одам юбориб, бирон дардга чалинганларнинг ҳаммасини Унинг олдига йиғишди. 36Ақалли кийимининг этагига тегиш учун Ундан илтимос қилишди, текканлар эса дардларидан халос бўлди.


#### 15–БОБ


Диний урф-одатлар ва Худонинг амри


1Ўшанда Қуддусдан баъзи уламолар ва фарзийлар Исонинг олдига келиб, савол бердилар:

2– Сенинг шогирдларинг нега ота-боболар урф-одатини бузиб юрибди? Ҳатто овқатланаётганда ҳам улар қўлларини ювишмайди!

3Исо уларга жавоб бериб деди:

– Нега сизлар ҳам ўз урф-одатингизни деб Худонинг амрини бузиб юрибсизлар? 4Худо Тавротда шундай амр берган: “Ота-онангни ҳурмат қил”, ва “Ота-онасини ҳақорат қилган албатта ўлдирилсин”. 5Аммо сизлар: “Агар ким ота ёки онасига: “Менинг сенга ёрдамим Худога бағишланган”, – деса, 6“у ота ёки онасини ҳурмат қилмаса ҳам бўлади”, – дейсизлар”. Шундай қилиб, сиз ўзингизнинг урф-одатингизни деб Худонинг амрини бекор қилдингизлар. 7Эй мунофиқлар! Сиз ҳақда каромат қилиб айтган Ишаъё пайғамбарнинг ушбу сўзлари тўғри чиқди:


8“Бу халқ Менга яқинлашар фақат оғизда,

Ва Мени ҳурматлар фақат тилида.

Лекин дили эса Мендан узоқдур.

9Улар Мени беҳуда сано этур,

Инсонлар амру таълимин ўргатиб”.


Инсонни нима ҳаром қилади?


10Кейин Исо халқни ёнига чақириб, уларга деди:

– Менга қулоқ солиб, мияга жойланг! 11Оғизга кирадиган нарса эмас, балки оғиздан чиқадиган нарса инсонни ҳаром қилади.

12Шунда шогирдлари келиб Исога:

– Биляпсанми, фарзийлар бу сўзни эшитгач васвасага тушдилар, – дейишди. 13Исо жавоб бериб деди:

– Самовий Отам ўтқазмаган ҳар бир ўсимлик таг-томири билан суғуриб ташланади. 14Уларни қўйинглар, улар кўрларнинг кўр йўлбошчиларидир. Агар кўр кўрни етаклаб юрса, унда иккови ҳам чоҳга тушиб кетар.

15Бунга жавобан Бутрус:

– Бизга бояги масални тушунтириб бер! – деди. 16Исо деди:

– Сизлар ҳам ҳанузгача англамадингизми? 17Оғизга кирадиган ҳар бир нарса қоринга ўтиб, керак жойдан чиқиб кетишини ҳали ҳам тушунмадингизми? 18Бироқ оғиздан чиқадиган нарсалар эса юракдан чиқади. Ана шулар инсонни ҳаром қилади. 19Ёмон фикрлар, қотиллик, фаҳшу зино ишлари, ўғрилик, сохта гувоҳлик ва ҳақоратлар бари юракдан чиқади. 20Ювилмаган қўллар билан овқат ейиш инсонни ҳаром қилмайди, ана шулар инсонни ҳаром қилади.


Ғайрияҳудий аёлнинг ишончи


21Исо у ердан чиқиб, Тир ва Сидўн юртига кетди. 22Ўша теваракдан канъонлик[59] бир аёл Исони қаршилаб:

– Эй Ҳазрат, Довуднинг Ўғли[60], менга раҳм қил! Қизимни жин жуда қаттиқ қийнаяпти, – деб фарёд чекди.

23Лекин Исо унга бир оғиз сўз ҳам жавоб бермади. Шогирдлари келиб:

– Уни қўйиб юбор, у орқамиздан додлаб юрибди, – деб Исодан илтижо қилдилар. 24Исо эса жавоб бериб:

– Мен фақат Исроил халқининг адашган қўйлари ҳузуригагина юборилганман, – деди.

25Шунда аёл яқинроқ келиб:

– Эй Ҳазрат, менга ёрдам бер! – деб Исога сажда қилди. 26Исо:

– Болалардан нонни олиб итларга ташлаш яхши эмас, – деган жавобни қайтарди. 27Аёл:

– Худди шундай, Ҳазрат, лекин итлар ҳам хўжайинларининг дастурхонидан тушган ушоқларни ейдилар-ку! – деди. 28Исо буни эшитиб, аёлга:

– Эй аёл, сенинг ишончинг буюк, сен тилагандек бўлсин, – деди. Аёлнинг қизи эса ўша заҳоти соғайиб кетди.

29Исо у ердан ўтиб, Жалила кўли атрофларига келди. Тоққа чиқиб, бир оз ўтирди. 30Ҳузурига тумонат одам йиғилди. Улар ўзлари билан бирга чўлоқ, кўр, соқов ва бошқа кўпгина майиб-мажруҳларни олиб келиб, Исонинг оёқлари олдига қўйдилар. Исо эса уларни соғайтирди. 31Соқовларнинг гапираётганини, майибларнинг соғлом бўлиб кетаётганини, чўлоқларнинг юриб, кўрларнинг кўзлари очилаётганини халқ кўриб, ҳайрон бўлди ва Исроилнинг Худосига ҳамд-сано айтди.


Исонинг 4000 кишини тўйдириши


32Исо шогирдларини ёнига чақириб уларга:

– Халойиққа ачинаман, чунки уч кундир Менинг олдимда турибди ва ейдиган ҳеч нарсаси йўқ. Мен уларга овқат бермай жўнатиб юборишни истамайман, чунки йўлда дармонсизланиб қоладилар, – деди. 33Шогирдлари Унга:

– Бу ёвонда шунча кишини тўйдирадиган емакни қаердан топамиз? – дейишди.

34– Қанча нонларингиз бор? – сўради Исо.

– Еттита нон ва озгина балиғимиз бор, – дедилар.

35Шундан кейин Исо халойиққа ерга ўтиришни буюрди. 36Еттита нон ва балиқларни олиб, шукрона дуосини айтиб синдирди ва шогирдларига берди, шогирдлари эса бутун халойиққа тарқатди. 37Ҳаммаларининг қорни тўйди. Ортиб қолган нон бурдалари нақ етти сават бўлди. 38Хўрандалар эса хотинлар ва болалардан ташқари тўрт минг киши эди. 39Исо халойиққа рухсат берди ва қайиққа тушиб, Магдала атрофларига келди.


#### 16–БОБ


Замоннинг аломатларини билиш ҳақида


1Фарзий ва саддуқий мазҳабидагилар Исони синаш мақсадда Унинг олдига келиб, осмондан аломат кўрсатишини сўрадилар. 2Исо эса уларга жавобан деди: “Оқшом тушгач, сиз: “Осмон қизил экан, ҳаво очиқ бўлади”, – дейсизлар. 3Эрталаб эса: “Осмон қизил-қорамтир экан, бугун ҳаво бузуқ бўлади”, – дейсизлар. Вой мунофиқлар-эй! Кўк юзини аниқлай оласиз-у, нега замоннинг аломатларини аниқлай олмайсизлар? 4Бу бузуқ ва бесубут авлод далолатни-ку излайди, аммо Юнус пайғамбарнинг[61] аломатидан бошқа унга бирор бир далолат бўлмайди”.

Шундай деб, Исо уларни қолдириб кетди.


Идроксиз шогирдларни койиш


5Нариги қирғоққа етиб келган шогирдлар ўзлари билан нон олишни унутибдилар. 6Исо уларга:

– Қаранглар, фарзийлар билан саддуқийларнинг хамиртурушидан эҳтиёт бўлинглар! – деди. 7Улар эса: “Буни нон олмаганимиз учун айтди, чоғи”, деб кўнгилларидан ўтказдилар. 8Исо буни билиб, уларга деди:

– Эй имони сустлар! Ўзингизча нега: ўзимиз билан нон олмадик, деб андиша қиляпсизлар? 9Ҳали ҳам англамадингларми? Бешта нонни беш минг киши еб, неча сават нон бурдаларини йиғиштириб олганингизни эсламаяпсизларми? 10Ёки еттита нонни тўрт минг киши еб, неча сават йиғиштириб олганингизни-чи? 11Мен сизларга: “Фарзийлар билан саддуқийларнинг хамиртурушидан эҳтиёт бўлинглар”, – деб айтганим бу нон ҳақида эмаслигини қандай қилиб тушунмадинглар?

12Шундан кейин шогирдлар, Исо уларга ноннинг хамиртурушидан эмас, балки фарзийлар билан саддуқийларнинг таълимотидан эҳтиёт бўлиш кераклигини айтганини тушундилар.


Бутруснинг Масиҳни тан олиши


13Филип Кесарияси атрофларига келган Исо Ўз шогирдларидан сўради:

– Одамлар Мени, Инсон Ўғлини, ким деб ҳисоблайдилар?

14– Баъзилари Яҳё пайғамбар деб, бошқалари Илёс пайғамбар деб, яна бирлари эса Еремия ёки бўлак пайғамбарлардан бири деб ҳисоблайдилар, – деди шогирдлар. 15Исо улардан:

– Сизлар-чи, Мени ким деб ҳисоблайсизлар? – деб сўрагач, 16Симун Бутрус жавоб бериб деди:

– Сен барҳаёт Худонинг Ўғли – Масиҳсан!

17Исо Бутрусга жавобан деди:

– Сен бахтиёрсан, эй Юнус ўғли Симун! Бу сирни сен ўз уқув-идрокинг[62] билан уққанинг йўқ, балки осмондаги Отам сенга очиб берган. 18Мен ҳам сенга шуни айтиб қўяй: сенинг тош деган исминг бор ва Мен Ўз умматимни бу тош[63] устида бунёд этаман, жаҳаннам кучлари[64] эса ундан устун чиқмас. 19Осмон Шоҳлигининг очқичларини сенга бераман. Ер юзида сен нимани боғласанг, осмонда ҳам боғланган бўлади. Ер юзида сен нимани ечсанг, осмонда ҳам ечилган бўлади.

20Шундан сўнг Исо Ўзининг Масиҳ эканини бирор кимсага айтмоқни шогирдларига қатъий ман этди.


Исо Ўз ўлими ҳақида


21Шу вақтдан бошлаб, Исо шогирдларига Ўзининг Қуддусга бориши, оқсоқоллар, олий руҳонийлар ва уламолар қўлида кўп азоб чекиб, ўлдирилиши, учинчи куни эса тирилиши кераклигини ошкор этадиган бўлди. 22Бутрус Уни четга олиб таъна қила бошлади:

– Худо хайрингни берсин, Раббим[65]! Бу нарсалар Сенинг бошингга тушмас, – деди. 23Исо эса Бутрусга қараб:

– Йўқол кўзимдан, шайтон! – деди. – Сен Мени йўлдан уряпсан, чунки сен Худонинг ишларини эмас, балки инсон ишларини ўйлаяпсан.

24Кейин Исо Ўз шогирдларига деди:

– Агар ким Менга эргашишни истаса, ўзидан кечсин ва ўз хочини кўтариб, орқамдан юрсин. 25Ким ўз жонини аямоқчи бўлса, уни йўқотади. Лекин ким Мен учун жонини йўқотса, жон топади. 26Агар инсон бутун дунёни эгалласа-ю, ўз жонига зарар етказса, бундан қандай наф кўради? Ёки инсон ўз жони эвазига қандай тўлов топаркан? 27Инсон Ўғли Ўз Отасининг улуғворлигида, фаришталари билан келишида, ҳар кимни ўз қилмишига яраша тақдирлайди. 28Сизларга чинини айтайин: бу ерда турганлардан баъзилари борки, улар Инсон Ўғлининг салтанатли Шоҳ бўлиб келаётганини кўрмагунча, ўлим кўрмайдилар.


#### 17–БОБ


Исо қиёфасининг ўзгариши


1Орадан олти кун ўтгандан кейин Исо танҳо Бутрус, Ёқуб ва унинг укаси Юҳаннони ёнига олиб, баланд бир тоққа олиб чиқди. 2У ерда, уларнинг кўз ўнгида Исонинг қиёфаси ўзгариб кетди. Унинг юзи қуёшдай порлаб, кийимлари эса нурдай оппоқ тус олди. 3Бирданига уларга Мусо билан Илёс пайғамбарлар кўриниб, Исо билан суҳбатлашаётгандай туюлди. 4Буни Бутрус кўриб, Исога:

– Раббим! Бизлар учун бу жой жуда ёқяпти. Агар истасанг, шу ерда учта чайла қурайлик: бириси Сенга, бириси Мусога, бириси Илёсга...

5У гапини тугатмасданоқ, нур ёғилиб турган бир булут уларни қоплаб олди. Булут ичидан эса бир овоз келди:

– Бу Менинг севикли Ўғлимдир, Ундан мамнунман. Унга қулоқ солинглар!

6Шогирдлар буни эшитгач, ваҳимага тушиб, ерга юз тубан йиқилдилар. 7Исо эса келиб уларга қўл тегизди-да:

– Туринглар, қўрқманглар! – деди. 8Улар бошларини кўтариб, ёлғиз Исодан бошқа ҳеч кимни кўрмадилар.

9Тоғдан тушаётганларида, Исо шогирдларига:

– Инсон Ўғли қайтадан тирилиб келмагунча, кўрганларингизни ҳеч кимга айтманглар, – деб тайинлади. 10Шогирдлари Ундан сўрадилар:

– Нега уламолар, олдин Илёс пайғамбар келиши керак, деб айтадилар?

11Исо жавоб бериб уларга деди:

– Бу тўғри, олдин Илёс пайғамбар келиб, ҳамма нарсани йўлга қўяди. 12Лекин Мен сизларга шуни айтаман: Илёс аллақачон келган. Аммо одамлар уни танимай, у билан истаганларини қилишди. Худди шунга ўхшаб, Инсон Ўғли ҳам одамлар қўлида азоб чекиши муқаррардир.

13Шунда шогирдлар Исо уларга Яҳё пайғамбар ҳақида гапирганлигини англадилар.


Исо тутқаноқли болани соғайтириши


14Улар халойиқ ёнига келганларида, бир одам Исонинг олдига келиб тиз чўкди-да:

15– Ҳазрат, – деди, – ўғлимга раҳминг келсин! Унинг тутқаноғи бор, у жуда азобда қолди. Дам оловга, дам сувга ташланади. 16Боламни Сенинг шогирдларингга кўрсатдим, аммо улар уни тузатишолмади.

17Исо жавоб бериб:

– Эй имонсиз, бузуқ насл-эй! Қачонгача сизни ёқлайвераман? Қачонгача сизга чидайин? Болани бу ерга, Менинг олдимга келтиринглар! – деди.

18Исо жинга дўқ ургач, у боладан чиқиб кетди. Бола ўша заҳоти тузалди.

19Сўнгра шогирдлари Исонинг якка қолганда олдига келиб:

– Нега биз жинни қувиб чиқаролмадик? – деб сўрашди. 20Исо уларга:

– Эътиқодсизлигингиз учун! – деди. – Чиндан, сизларга айтаманки: агар бир хантал донидай ишончингиз бўлса-ю, бу тоққа: “Бу ердан у ерга кўч”, – деб айтсангизлар, у кўчади. Сизга ҳеч бир нарса имконсиз бўлмайди. 21[Бироқ бу тоифа жинлар ибодат ва рўзадан бошқа нарса билан чиқмас.]

22Улар Жалилага қайтиб келгандан сўнг, Исо шогирдларига деди:

– Инсон Ўғли одамлар қўлига тутиб берилиши муқаррардир. 23Уни ўлдирадилар ва У учинчи куни қайтадан тирилади.

Шогирдлар жуда хафа бўлдилар.


Маъбад солиғи


24Улар Кафарнаҳумга келганларида, икки дирамлик маъбад солиғини[66] йиғувчилар Бутруснинг олдига келиб:

– Сизларнинг Устозингиз маъбад солиғини тўламайдими? – деб сўрадилар. 25Бутрус:

– Тўлайди! – деди.

У уйга келгач, Исо олдинроқ гап очиб деди:

– Симун, сенинг фикринг қандай? Бу дунё подшоҳлари солиқ ёки божни кимдан оладилар? Ватан ўғиллариданми ёки бегоналарданми?

26– Бегоналардан-да, – деди Унга Бутрус. Исо жавоб берди:

– Ундай бўлса, ватан ўғиллари солиқдан озод экан-да. 27Шунга қарамай, биз уларни васвасага солмайлик. Сен кўлга бориб қармоқ ташла. Биринчи илинган балиқни олиб оғзини очсанг, тўрт дирамлик[67] тангага кўзинг тушади. Тангани олиб, Мен ва ўзинг учун солиқ тўлови сифатида уларга бер.


#### 18–БОБ


Худо олдида ким буюк?


1Шу кез шогирдлар Исонинг олдига келиб:

– Осмон Шоҳлигида ким буюк? – деган саволни бердилар.

2Исо ёнига бир болани чақириб, уни ўрталарида турғизиб:

3– Сизларга чинини айтайин, – деди. – Агар сиз йўлингиздан қайтиб, болалардай бўлмасангиз, Осмон Шоҳлигига сира киролмайсизлар. 4Шундай қилиб, ким бу бола каби ўзини паст олиб юрса, Осмон Шоҳлигида энг буюк бўлади. 5Ким шундай бир болани Менинг номимдан қабул қилса, Мени қабул қилган бўлади.


Васваса ва гуноҳ ҳақида


6“Кимки Менга ишонган бу кичиклардан биронтасини йўлдан оздирса, унинг бўйнига улкан тегирмон тошини осиб денгиз чуқурлигига чўктирилиши у учун яхшироқ бўлар эди. 7Васвасалар дастидан бу дунёнинг ҳолига вой! Васвасалар келиши шаксиздир, лекин ким орқали келса, ўша одамнинг ҳолига вой!

8Агар қўлинг ёки оёғинг сени йўлдан оздирса, уни кесиб ташла. Сенга икки қўлу икки оёғинг билан абадий ўтга ташланишдан кўра, майиб ёки чўлоқ бўлиб абадий ҳаётга эришганинг яхшироқдир. 9Агар кўзинг сени йўлдан оздирса, уни ўйиб ташла. Сенга икки кўзинг билан ўтли жаҳаннамга ташланишдан кўра, бир кўз билан абадий ҳаётга эришганинг яхшироқдир”.


Адашган қўй ҳақида масал


10“Эҳтиёт бўлинглар, бу кичиклардан биронтасини ҳам хор қилманглар. Мен сизга шуни айтаман: осмонда уларнинг фаришталари доимо самовий Отамнинг жамолини кўриб турадилар. 11[Инсон Ўғли эса адашиб гумроҳ бўлганларни қутқариш учун келган.] 12Сизларнинг фикрингиз қандай? Агар бир одамнинг юзта қўйи бўлиб, улардан бири адашиб қолса, тўқсон тўққизини тоғларда қолдириб, адашиб қолганни излаб кетмайдими? 13Агарда уни топиб олса борми, сизга ростини айтсам, адашмаган тўқсон тўққизтасидан кўра, шу бир қўй учун у кўпроқ севинади. 14Шунга ўхшаб, осмондаги Отангиз бу кичиклардан бирининг ҳам ҳалок бўлишини истамайди”.


Биродаринг гуноҳ қилса...


15“Агар биродаринг сенга қарши гуноҳ қилса, унинг олдига бориб, фақат юзма-юз гапириб, айбини унга кўрсат. Агар сенга қулоқ солса, сен биродарингни қайтариб олган бўласан. 16Агар сенга қулоқ солмаса, ўзинг билан яна бир ёки икки кишини олиб бор, токи Тавротда ёзилганидек “айтилувчи ҳар бир сўз икки ёки уч шоҳиднинг гувоҳлиги билан тасдиқлансин”. 17Агар уларга ҳам қулоқ солмаса, имонлилар жамоатига[68] айт. Агар имонлилар жамоатига ҳам қулоқ солмаса, уни кофир[69] ёки тамагир[70] қаторида сана.

18Сизларга чинини айтайин: ер юзида сизлар нимаики боғласангизлар, осмонда ҳам боғланган бўлади. Ер юзида нимаики ечсангизлар, осмонда ҳам ечилган бўлади. 19Сизларга яна шуни ҳам айтай: агар ер юзида сиздан икки киши якдил бўлиб, қандайдир бир нарсани сўрашса, Менинг осмондаги Отам уларнинг тилагини бажаради. 20Қаерда икки ёки уч киши Менинг номим учун йиғилса, Мен шу ерда уларнинг ўртасида бўламан”.


Раҳмсиз банда ҳақида масал


21Шу вақтда Бутрус келиб Исога: “Раббим, – деди, – агар биродарим менга қарши гуноҳ қилса, мен неча марта уни кечирайин? Етти марта кечсам етарми?”

22Исо унга деди: “Сенга етти марта эмас, балки етмиш карра етти марта, деяпман. 23Бинобарин, Осмон Шоҳлиги бандалари билан ҳисоб-китоб қилишни истаган бир подшоҳга ўхшайди. 24Ҳисоблашишни бошлаганда, ундан ўн минг олтин ёмби[71] қарздор бўлган бир бандани унинг қошига келтирибдилар. 25Лекин қарз тўлашга ҳеч нарсаси бўлмагани учун, подшоҳ унга ўзини, хотинини, болаларини ва бутун мол-мулкини сотиб, қарзини тўлашни буюрибди. 26Банда эса ерга йиқилиб, подшоҳига таъзим қилиб:

– Подшоҳим, сабр қилинг, мен сизга ҳаммасини тўлайман, – дебди. 27Бу бандасига раҳми келиб, подшоҳ уни қўйиб юборибди ва қарзини кечириб юборибди.

28У банда эса ташқарига чиқиб, ўзидан юз кумуш танга қарздор бўлган бир шеригини учратиб, уни ушлаб олибди-да:

– Мендан олган қарзингни қайтар! – деб бўға бошлабди. 29Шериги эса унинг оёқларига йиқилиб:

– Сабр қил, мен сенга ҳаммасини тўлайман, – деб ёлворибди. 30Бироқ у бунга кўнмабди, бориб, қарзини тўламагунича шеригини зиндонга қаматиб қўйибди.

31Унинг шериклари бу воқеани кўриб, жуда хафа бўлишибди ва бориб, подшоҳга ҳамма бўлиб-ўтганни хабар қилишибди. 32Шунда подшоҳ бандасини олдига чақириб:

– Эй ёвуз банда! – дебди. – Менга ёлворганинг учун, мен сенинг барча қарзингдан кечдим. 33Мен сенга раҳм қилганимдай, сен ҳам шеригингга раҳм қилсанг бўлмасмиди?

34Ғазабланган подшоҳ ҳамма қарзини тўламагунча бандасини азоб берувчиларнинг қўлига топширибди.

35Шунингдек, агар сизларнинг ҳар бирингиз ўз биродарингизнинг гуноҳини чин кўнгилдан кечирмасангиз, Менинг самовий Отам ҳам сизларга худди шу йўлни тутади”.


#### 19–БОБ


Никоҳ ва ажралиш ҳақида


1Исо бу сўзларни айтиб бўлгач, Жалилани тарк этиб, Яҳудия ҳудудига, Ўрдун дарёсининг нариги томонига келди. 2Тумонат халойиқ Унинг кетидан эргашиб юрди. Исо у ерда хасталарга шифо берди.

3Исони синаш ниятидаги баъзи фарзийлар Унинг олдига келиб:

– Эркак ҳар қандай сабабга кўра ўз хотинидан ажралиши мумкинми? – деган саволни бердилар. 4Исо уларга жавобан:

– Тавротда ўқимагансизларми? – деди. – Парвардигор бошданоқ одамларни эркак ва аёл қилиб яратди 5ва деди: “Эр киши ота-онасини қолдириб, ўз хотинига ёпишиб қолади ва иккови бир тан бўлади”[72]. 6Шунга кўра улар энди икки эмас, балки бир тан ҳисобланадилар. Худо бирга қўшганини бандаси ажратмасин.

7Улар Исога:

– Ундай бўлса, Мусо нима учун: “Эркак хотини билан ажралса, талоқ хатини ёзиб берсин”, деб амр этганлар? – дейишди. 8У уларга деди:

– Бағри тош одамлар бўлганингиз учун Мусо сизларга хотинларингиз билан ажралишга ижозат берган. Лекин бошдан бундай эмас эди. 9Мен сизларга шуни айтайин: ким бевафоликдан бошқа сабаб туфайли хотинидан ажралиб, ўзгага уйланса, зино қилган бўлади. Шунингдек, эридан ажралган хотинга уйланган ҳам зино қилган бўлади.

10Шогирдлар Исога:

– Агар эркакнинг хотинига нисбатан шундай мажбурияти бўлса, уйланмаган яхшироқ экан-да! – дейишди. 11Исо уларга:

– Бу сўзни ҳамма ҳам ҳазм этолмайди, – деди. – Кимгаки насиб бўлса, у ҳазм эта олади. 12Баъзи кишиларнинг онадан туғма эркаклиги заифдир. Бошқалар эса одамлар томонидан ахта қилинадилар. Яна бошқалар Осмон Шоҳлиги йўлида уйланишдан воз кечадилар. Уддалаган бу гапларнинг мағзини чақсин.


Исонинг болаларни дуо қилиши


13Шунда Исо уларнинг пешаналарига қўлларини қўйиб дуо қилиши учун, Унинг олдига болаларни келтиришди. Шогирдлари етаклаб келувчиларни койий бошлагач, 14Исо деди:

– Болаларни қўйинглар, Менинг олдимга келишларига тўсқинлик қилманглар. Зеро Осмон Шоҳлиги шундайларникидир.

15Уларнинг пешаналарини силаб, у ердан жўнаб кетди.


Бойлик ва абадий ҳаёт


16Шу маҳал бир киши Исонинг ёнига келиб:

– Валинеъмат Устозим! Абадий ҳаёт насиб бўлиши учун қандай савобли иш қилмоғим лозим? – деб сўради. 17Исо унга деди:

– Нега сен Мендан савобли иш ҳақида сўраяпсан? Биргина Худодан бошқа ҳеч ким савоб эгаси эмас[73]. Агар боқий ҳаётга эришмоқ истасанг, илоҳий амрларга риоя қил.

18– Қайсиларига? – деб сўради у. Исо деди:

– “Одам ўлдирма. Зино қилма. Ўғрилик қилма. Сохта гувоҳлик берма. 19Ота-онангни ҳурмат қил. Ўзгани ўзинг каби сев”, деган амрларни-да.

20Йигит Унга деди:

– Мен буларнинг ҳаммасини ёшлигимдан сақлаб келаман. Менга яна нима етишмайди?

21Исо унга:

– Агар комил бўлишни истасанг, бор, ҳамма мол-мулкингни сотиб, пулини камбағалларга тарқат. Шундагина кўкда хазинанг бўлур. Ва кел, Менинг ортимдан эргаш, – деди.

22Йигит бу сўзларни эшитиб, қайғу ичида у ердан чиқиб кетди. Чунки унинг пул-дунёси кўп эди.

23Исо шогирдларига:

– Сизга чинини айтайин: бой одамнинг Осмон Шоҳлигига кириши қийин бўлади. 24Яна сизга айтаман: бой одамнинг Худо Шоҳлигига киришидан кўра, туянинг игна тешигидан ўтиши осондир, – деди.

25Шогирдлари буни эшитиб, чандон таажжубландилар ва:

– Ундай бўлса, ким нажот топа оларкан? – деб сўрадилар. 26Исо уларга кўзларини тикиб:

– Одамларга бу имконсиз, лекин Худога ҳамма нарса мумкиндир, – деди. 27Бу сўзга жавобан, Бутрус Исога деди:

– Мана, биз ҳамма нарсани қолдириб, Сенинг орқангдан эргашиб келдик. Бунинг эвазига биз нима топармиз?

28Исо уларга деди:

– Сизга чинини айтайин: янги дунёда[74]Инсон Ўғли Ўзининг улуғвор тахтида ўтирганида, Менинг орқамдан эргашиб келган сизлар ҳам ўн иккита тахтга ўтириб, Исроилнинг ўн икки қабиласини ҳукм қиласизлар. 29Мен учун уй-жой, ака-ука, опа-сингил, ота-она, хотин-бола ёки ер-мулкини ташлаб кетган ҳар бир киши булардан юз ҳисса ортиқроғини топиб, абадий ҳаётга ноил бўлажак. 30Лекин кўп биринчи бўлганлар охирги, охиргилар эса биринчи бўладилар.


#### 20–БОБ


Узумзорда ишловчилар ҳақида масал


1“Шундай қилиб, Осмон Шоҳлиги узумзорига эрта саҳарда мардикорлар ёллагани чиққан боғ эгасига ўхшайди. 2У мардикорлар билан кунига бир кумуш танга беришга келишиб, уларни ўзининг узумзорига юборибди.

3Соат тўққизларда[75] у яна чиқиб, бозор майдонида бекор турган бошқа одамларни кўриб, 4уларга:

– Сизлар ҳам менинг узумзоримга боринглар, мен сизларга тегишли ҳақингизни бераман, – дебди. Улар эса борибдилар.

5Туш чоғи ва соат учга яқин у тағин чиқиб, яна шундай қилибди. 6Соат бешларда чиқиб, бекор турган яна бошқаларни кўрибди-да:

– Нега сизлар бу ерда кун бўйи бекор турибсизлар? – деб сўрабди. 7Улар эса:

– Ҳеч ким бизларни ишга ёлламади-да, – дебдилар. Шунда боғ эгаси:

– Сизлар ҳам менинг узумзоримга боринглар, тегишли ҳақингизни оласизлар, – дебди.

8Кеч бўлгач, узумзор эгаси ўзининг ҳосилотига:

– Мардикорларни чақириб, уларга охиргисидан бошлаб биринчисигача хизмат ҳақларини бергин, – деб буюрибди. 9Шундай қилиб, соат бешларда иш бошлаганлар бир кумуш тангадан олишибди. 10Биринчи келганлар эса кўпроқ оламиз, деб ўйлашибди. Аммо улар ҳам бир кумуш тангадан олишибди. 11Улар хизмат ҳақини олгач, боғ эгасига норозилик билдира бошлашибди:

12– Бу охирги келганлар бир соатгина ишлади, сиз эса уларни куннинг иссиғию машаққатини тортган бизлар билан тенг кўрдингиз.

13Бунга жавобан боғ эгаси улардан бирига:

– Дўстим, мен сенга ноҳақлик қилганим йўқ. Сен мен билан бир кумуш тангага келишган эдингми? 14Энди ҳақингни олиб, боравер. Мен сенга берганча ақчани бу охирги келганга ҳам берсам, нима бўпти? 15Ўз пулимни хоҳлаганча истифода қилиш ўз ихтиёримда эмасми? Ёки менинг сахийлигимни кўролмаяпсанми? – дебди.

16Шунга ўхшаб, охиратда ҳам охиргилар биринчи ва биринчилар эса охирги бўладилар. [Чунки даъват этилганлар кўп, аммо танланганлар оздир.]”


Исо Ўз ўлимини учинчи бор айтиши


17Исо Қуддусга қараб йўл олар экан, ўн икки шогирдини алоҳида чақириб, уларга деди: 18“Ҳозир Қуддусга боряпмиз ва Инсон Ўғлиолий руҳонийлар билан уламоларга тутиб берилади. Улар эса Уни ўлимга маҳкум этадилар. 19Ҳақоратлаш, қамчилаш ва хочга михлаш учун Уни мажусийларга топширадилар. Учинчи куни эса У қайтадан тирилажак”.


Бир онанинг тилаги


20Шунда Забадийлар оиласининг онаси ўғиллари билан бирга Исонинг ҳузурига келди. Нимадир сўрамоқчи бўлиб, Унга таъзим қилди. 21Исо аёлдан сўради:

– Сен нима истайсан?

– Сенинг Шоҳлигингда бу менинг икки ўғлимнинг бири ўнг томонингда ва бири чап томонингда ўтиришларини буюргин! – деди Унга аёл. 22Исо жавоб бериб деди:

– Сизлар нима сўраётганингизни билмайсизлар. Мен ичажак ҳасратли тақдир шаробини ича оласизларми?

– Ичамиз! – деди улар. 23Исо уларга:

– Сизлар-ку Менинг косамдан ичиб, ҳасратларимни чекасизлар, аммо Менинг ўнг ва чап томонимда ўтиришга рухсат бериш Менинг ихтиёримда эмас. Отам бу ўринни кимларга тайёрлаган бўлса, уларга буюради, – деди.

24Бошқа ўн шогирд буни эшитгач, икки ака-укага аччиқлана кетишди. 25Исо эса уларни ёнига чақириб, деди:

– Биласизларки, дунё халқлари устидан салтанатли подшоҳлар бор, эл устидан отабеклар ҳокимлик қилади. 26Аммо сизнинг орангизда бундай бўлмасин. Орангизда ким катта бўлишни истаса, сизга хизматкор бўлсин. 27Орангизда ким биринчи бўлишни истаса, сизга қул бўлсин. 28Зеро Инсон Ўғли ҳам Ўзига хизмат қилдириш учун эмас, балки Ўзи хизмат қилиш ва Ўз жонини фидо қилиб, кўпларни қутқариш учун келган.


Исонинг икки кўрни соғайтириши


29Улар Ерихо шаҳридан жўнаётганларида, кўп халқ Исонинг орқасидан эргашиб борди. 30Йўл чеккасида ўтирган икки кўр Исо уларнинг олдидан ўтиб бораётганини эшитгач:

– Эй Ҳазрат, Довуд Ўғли[76], бизларга раҳм қил! – деб бақира бошладилар. 31Халойиқ уларни жим бўлишга мажбур қилса-да, лекин улар овозларини янада баландроқ қилиб:

– Эй Ҳазрат, Довуд Ўғли, бизларга раҳм қил! – деб ёлвордилар. 32Исо тўхтаб, уларни ёнига чақирди-да:

– Сизлар Мендан нима истайсизлар? – деб сўради. 33Улар:

– Ҳазрат, кўзларимиз очилсин! – дейишди.

34Исонинг уларга раҳми келиб, кўзларига қўл тегизди. Шу онда уларнинг кўзлари очилиб кетди. Улар Исонинг ортидан эргашдилар.


#### 21–БОБ


Исонинг Қуддусга тантанали кириши


1Қуддусга яқинлашишиб, Зайтун тоғи этагидаги Байтфагия қишлоғига етиб келишди. Исо икки шогирдини яна йўлга солиб: 2“Қаршингиздаги қишлоққа боринглар, шу заҳот боғлаб қўйилган урғочи эшакни ва унинг ёнида хўтикни кўрасизлар. Уларни ечиб, Менинг олдимга келтиринглар. 3Агар кимдир сизга бирор нима деса, “Булар Раббимизга керак, У кўп ўтмай уларни қайтариб юборади”, – деб жавоб беринглар”, – деди.

4Бу содир бўлганларнинг ҳаммаси пайғамбарга ваҳий бўлган ушбу оят бажо келиши учун рўй берди:


5“Сион қизига айтингизким:

Бир моча эшакка миниб,

Хўтикка мингашиб камтарона,

Сенинг Подшоҳинг келар ёнингга”[77].


6Шогирдлар йўлга тушиб, Исо уларга буюрганидай қилдилар. 7Эшак билан хўтикни келтириб, уларнинг устига кийимларини юкладилар. Исо эса миниб олди. 8Халқнинг кўпчилик қисми ўз кийимларини йўлга пойандоз қилди. Баъзилари эса дарахт шохларини кесиб, йўлга тўшадилар. 9Олдда ва орқада юраётган халойиқ:


“Довуд Ўғли мангу яшасин![78]

Худованд номидан Келаётган муборак!

Кўклардан нажот юборгил!”


– деб ҳайқиришар эди. 10Исо Қуддусга кириб келганда, бутун шаҳар: “Бу ким бўлди?” – деб ҳаракатга келди. 11Халойиқ эса: “Бу Жалиланинг Носира шаҳридан бўлган Исо пайғамбар!” – деб таъкидлади.


Исонинг сотувчиларни маъбаддан қувиши


12Исо Худо маъбадига кириб, маъбадда олди-сотди қилаётган ҳаммани қувиб чиқарди. Саррофларнинг[79] хонтахталарини ва каптар сотувчиларнинг курсиларини ағдариб юборди. 13Исо уларга:

– Тавротда: “Менинг уйим ибодат уйи аталгай”, – деб ёзилган. Сизлар эса уни қароқчилар уясига айлантириб юборибсизлар!

14Маъбадда Исонинг олдига кўрлар ва чўлоқлар келди. У эса уларга шифо берди. 15Лекин олий руҳонийлар ва уламолар Исонинг қилаётган ажойиб ишларини ҳамда маъбадда: “Довуд Ўғли мангу яшасин!” деб ҳайқираётган болаларни кўриб, дарғазаб бўлдилар.

16– Булар нима демоқдалар, эшитяпсанми? – дейишди Унга. Исо уларга:

– Ҳа! – деди. – Наҳотки сизлар: “Гўдак ва чақалоқлар оғзидан Сен мадҳия яратдинг”, – деган оятни[80] ҳеч қачон ўқимаган бўлсангиз?

17Сўнг Исо уларни қолдириб, шаҳардан чиқди ва Байтанияга бориб, у ерда тунади.


Қуриб қолган анжир дарахти


18Эрталаб Исо шаҳарга қайтиб келаётганда оч қолди. 19Йўл четида бир анжир дарахтини кўриб, унинг ёнига келди. Исо барглардан бошқа ҳеч нарса топмай, дарахтга:

– Бундан кейин сенда абадий мева битмасин! – деди. Анжир дарахти эса шу онда қуриб қолди. 20Буни кўрган шогирдлар ҳайратга тушиб:

– Қандай қилиб анжир дарахти дарҳол қуриб қолди? – дедилар. 21Исо уларга жавобан:

– Сизларга чинини айтайин, – деди, – Агар ишончингиз қатъий бўлиб, шубҳаланмасангиз, бу анжир дарахти билан содир бўлганни адо этиш у ёқда турсин, ҳатто бу тоққа: “Кўтарил-да, денгизга отил”, – десангиз, айтганингиз бўлади. 22Сизлар ибодат қилиб, ишонч билан нимаики сўрасангиз, эришасизлар.


Исонинг ваколати ҳақида савол


23Исо маъбадга кириб таълим бераётганда, олий руҳонийлар ва халқ оқсоқоллари Унинг олдига келиб:

– Сен бу ишларни қандай ҳуқуқ билан қиляпсан? Сенга бундай ваколатни ким берган? – деб сўрадилар. 24Исо уларга жавоб бериб деди:

– Мен ҳам сизга бир савол берайин. Агар Менга жавоб берсангизлар, шунда Мен ҳам бу ишларни қандай ваколат билан қилаётганимни сизларга айтаман. 25Яҳё пайғамбар одамларни сувда тавба қилдириш учун кимдан ваколат олган эди? Худоданми[81] ёки инсонданми?

Улар эса ўзаро мулоҳаза юрита бошладилар: “Агар Худодан десак, У бизларга: “Нега унга ишонмадингиз?” – деб айтади. 26Агар инсондан десак, халқдан қўрқиш керак, чунки халқнинг бари Яҳёни пайғамбар деб ҳисоблайди-ку”.

27Ниҳоят Исога:

– Билмаймиз, – деб жавоб бердилар. Исо эса уларга:

– Мен ҳам буларни қандай ваколат билан қилаётганимни сизга айтмайман, – деди.


Икки ўғил ҳақида масал


28“Сизларнинг фикрингиз қандай? Бир одамнинг икки ўғли бор экан. У биринчисига келиб:

– Ўғлим, бугун бориб узумзоримизда ишла, – дебди. 29Аммо у:

– Истамайман! – деб сўз қайтарибди. Кейин пушаймон бўлиб, борибди. 30У одам иккинчи ўғлига келиб, яна шундай дебди. Буниси жавоб бериб:

– Хўп хўжайин, бораман, – дебди-ю, лекин бормабди. 31Икковидан қайси бири отасининг хоҳишини бажо келтирган бўлади?”

Исога: “Биринчиси”, – дедилар.

У уларга: “Сизларга чинини айтайин, – деди. – Саёқлару[82] фоҳишалар Худонинг Шоҳлигига сизлардан олдин эришмоқдалар. 32Чунки Яҳё пайғамбар сизнинг олдингизга тўғри йўлни ўргатиб келди ва сизлар унга ишонмадингиз, саёқлар ва фоҳишалар эса ишонди. Сизлар-чи, буни кўргандан кейин ҳам пушаймон қилмадингиз, ишонмадингиз”.


Ёвуз боғбонлар ҳақида масал


33“Энди бошқа бир масални эшитинг: бир ер эгаси бор экан. У узумзор яратиб, атроф-теварагини панжара билан ўраб, ичида исканжа ва қўриқчи минораси қурибди-да, узумзорни боғбонларга ижарага ташлаб, ўзи вақтинча бошқа мамлакатга кетибди. 34Ҳосил мавсуми яқинлашгач, ўзининг маҳсулини олиш учун боғбонларнинг олдига хизматкорларини юборибди. 35Боғбонлар эса унинг хизматкорларини тутишибди ва кимини уриб, кимини ўлдириб, кимини эса тошбўрон қилишибди. 36Боғ эгаси бу гал аввалгидан ҳам кўпроқ бошқа хизматкорларини юборибди. Боғбонлар эса улар билан ҳам шундай қилишибди. 37Охирида боғ эгаси:

– Ўғлимни ҳурмат этарлар, – деб уларнинг олдига ўз ўғлини юборибди. 38Лекин боғбонлар ўғлини кўриб, бир-бирига:

– Бу меросхўр-ку, қани уни ўлдириб, меросига эга бўлайлик, – дейишибди. 39Уни тутиб, узумзордан ташқарига чиқариб, ўлдиришибди. 40Шундай қилиб, узумзорнинг эгаси қайтиб келганда, бу боғбонларни нима қилар экан?”

41Тинглаётганлар Исога: “Бу ёвуз одамларни ёвузларча йўқ қилиб, узумзорини эса мавсумида ҳосилини териб турадиган бошқа боғбонларга ижарага беради”, – дедилар.

42Исо уларга деди: “Наҳотки сиз Забурдаги бу сўзни ҳеч ўқимаган бўлсангизлар?


“Бинокорлар кераксиз деб ташлаган тош

Нақ бинонинг пештоқидан жой олди.

Бу Худованд иродаси туфайлидир,

Бизга эса ажойибот тимсолидир”[83].


43Шунинг учун сизларга айтаманки, Худонинг Шоҳлиги сиздан олиниб, тегишли ҳосилини етиштирувчи халққа берилади. 44Кимки бу тошга йиқилса, парчаланиб кетади. Тош кимнинг устига тушса, уни эзиб юборади”.

45Олий руҳонийлар ва фарзийлар Исонинг масалларини тинглаган сайин, улар ўзлари ҳақида айтилганини пайқадилар. 46Улар Исони қўлга туширишга интилаётган бўлсалар-да, халқдан қўрқар эдилар. Чунки халқ Исони пайғамбар деб ҳисоблар эди.


#### 22–БОБ


Никоҳ тўйи ҳақида масал


1Исо масаллар билан гапини давом эттириб, халққа хитобан деди:

2“Осмон Шоҳлиги ўзининг ўғлига никоҳ тўйи қилган бир подшоҳга ўхшайди. 3Подшоҳ тўйга таклиф этилганларни чақириш учун хизматкорларини юборибди. Улар эса келишни истамабдилар. 4Подшоҳ яна бошқа хизматкорларини юбориб:

– Таклиф этилганларга айтингларки, мен зиёфат дастурхонини тайёрлаб қўйдим, ҳўкизлару бўрдоқиларим сўйилди, ҳаммаси тайёр. Тўйга келаверинглар! – дебди.

5Бироқ улар яна назарга илмай, бири ўзининг даласига, бошқаси бозор-ўчарга кетибди. 6Қолганлар эса подшоҳ хизматкорларини тутиб, хўрлаб, ўлдиришибди. 7Подшоҳ буни эшитиб, ғазабланибди. Қўшинларини юборибди-да, қотилларни тиғдан ўтказиб, шаҳарларини кулга айлантирибди. 8Кейин у қолган хизматкорларига:

– Никоҳ тўйи тайёр, лекин таклиф этилганлар бунга муносиб эмас эканлар. 9Шунинг учун чорраҳаларга бориб, кимни топсангизлар, тўйга чақиринглар, – деб буюрибди. 10Бу хизматкорлар йўлга чиқиб, учратганларининг ҳаммасини – ёмонларни ҳам, яхшиларни ҳам тўплашибди. Тўйхона меҳмонларга тўлиб кетибди.

11Подшоҳ меҳмонларни кўриш учун кирганда, у ерда никоҳ кийимида кийинмаган бир одамни кўрибди 12ва ундан:

– Дўстим, никоҳ кийимисиз бу ерга қандай кирдинг? – деб сўрабди, у индамабди. 13Шунда подшоҳ малайларига буйруқ бериб:

– Унинг қўл-оёқларини боғлаб, ташқарига, қоронғиликка ташланглар. У ерда йиғи-сиғи ва оҳу воҳ бўлади, – дебди.

14Шунга ўхшаб, Худо даъват этганлар кўп, аммо танланганлар оздир”.


Худонинг ҳақи Худога...


15Шундан кейин фарзийлар бориб, Исони У айтадиган бирон сўзи орқали илинтириш чорасини маслаҳатлашиб олдилар. 16Улар ўз шогирдларини Ҳирод тарафдорлари[84] билан бирга Исонинг олдига юборишди. Булар Исога:

– Устоз, – дейишди, – Биз биламизки, Сен ҳақиқатгўйсан ва Худонинг ҳақ йўлини ўргатиб юрибсан. Кимларгадир маъқул бўлишни ўйлаб ўтирмайсан, ҳеч кимни юз-хотир қилмайсан ҳам. 17Энди бизларга айт-чи, Сенинг фикринг қандай? Қайсарга[85] солиқ тўлаш динга мувофиқми, ёки йўқми?

18Лекин Исо уларнинг шумлигини билиб:

– Мунофиқлар! – деди, – Нега Мени синаб кўрмоқчисизлар? 19Қани, Менга солиққа тўланадиган тангани кўрсатинглар-чи.

Улар Исога бир динор[86] келтиргач,

20– Бу сурат ва ёзув кимники? – деб сўради.

21– Қайсарники, – дедилар.

– Ундай бўлса, Қайсарнинг ҳақини Қайсарга, Худонинг ҳақини Худога беринглар, – деди Исо.

22Буни эшитганларида ҳайрон бўлдилар ва Исонинг олдидан узоқлашдилар.


Қиёмат ҳақида савол


23Қиёмат йўқ, деб айтадиган саддуқийлар ўша куни Исонинг олдига келиб, 24Унга савол бердилар:

– Эй Устоз! Мусо пайғамбар деганки: “Агар ким фарзанд кўрмасдан дунёдан ўтса, укаси унинг хотинини никоҳига олиб, акасининг зурриётини тикласин”. 25Бизда етти ака-ука бор эди. Биринчиси уйланиб, фарзанд кўрмай қазо қилди, хотини эса укасига қолди. 26Иккинчи, учинчи, ҳатто еттинчигача ҳамманинг бошига шу кўргилик тушди. 27Ҳаммадан кейин хотин ҳам ўлди. 28Шундай қилиб, у қиёматда еттовидан қайси бирининг хотини саналар экан? Чунки у ҳаммасига хотин бўлган эди-ку.

29Исо уларга жавоб бериб деди:

– Сиз Муқаддас Китобни ҳам, Худонинг қудратини ҳам билмаганингиздан адашяпсизлар. 30Чунки охиратда на уйланадилар ва на эрга тегадилар, балки осмондаги Худо фаришталарига ўхшайдилар. 31Ўликларнинг қайта тирилишига келсак, Худонинг сизларга йўллаганини ҳеч ўқимагансизми? 32“Мен Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси ва Ёқубнинг Худосиман”, – деган эди У. Худо эса ўликларнинг эмас, тирикларнинг Худосидир.

33Халқ буни эшитиб, Исо таълимотига маҳлиё бўлди.


Энг буюк амр


34Исо саддуқийларни жим қилиб қўйганини фарзийлар эшитгач, бир жойга тўпландилар. 35Улардан Таврот тафсирчиси бўлган бириси Исони синаш ниятида Ундан:

36– Устоз, Тавротнинг қайси амри буюк? – деб сўради. 37Исо унга:

– “Эганг Худовандни бутун қалбинг билан, бутун жонинг билан ва бутун онгинг билан севгин”. 38Бу – биринчи ва энг буюк амр. 39Иккинчиси эса шунга ўхшашдир: “Ўзгани ўзинг каби севгин”. 40Бутун Илоҳий Буйруқ ва пайғамбар оятларининг ҳаммаси ҳам мана шу икки амрга таянади.


Масиҳ кимнинг ўғли?


41Фарзийлар йиғилишганда, Исо улардан сўради:

42– Масиҳ[87] ҳақида қандай фикрларингиз бор? У кимнинг ўғли?

– Довуднинг ўғли-да, – деб жавоб бердилар. 43Исо уларга деди:

– У ҳолда, қандай қилиб Довуд илоҳий илҳом билан Масиҳни Раббим деб атаган? Мана, Довуд нима деган:


44“Худованд менинг Раббимга айтди:

Ёвларингни оёқларинг остига йиқитмагунимча,

Сен Менинг ўнг томонимда ўлтириб тургин”[88].


45Демак, Довуд Уни Раббим деб атаган бўлса, қандай қилиб У Довуднинг ўғли бўлади?

46Ва ҳеч ким Исога бир оғиз сўз жавоб беролмади. Ўша кундан бошлаб яна ҳеч ким Ундан бирон гап сўрашга журъат этмади.


#### 23–БОБ


Сохта ва чин диндорлик


1Ундан кейин Исо халойиққа ва шогирдларига хитоб қилиб, деди: 2“Уламолар ва фарзийларМусо минбарида ўтирибдилар[89]. 3Шу боис улар сизга нимани бажаришни амр этсалар, бажо келтиринглар. Айтганини қилинг, лекин қилганини қилманг! Чунки улар ўз айтганларини бажармайдилар. 4Улар оғир ва кўтариб бўлмайдиган юкларни инсонлар елкасига ташлаб қўядилар, лекин ўзлари бу юкларга бармоқ тегизишни ҳам истамайдилар. 5Улар бутун ишларини инсонларга кўриниш учун қиладилар. Дуо қутиларини[90] йирикроқ, кийимларининг гажимларини[91] узунроқ қиладилар. 6Шунингдек, зиёфатларда тўрда ва ибодатхоналарда ҳурматли ўринда ўтиришни, 7халқ йиғинларида алик олишни ва одамлар томонидан “Устозимиз, Устозимиз!” деб олқишланишни яхши кўрадилар.

8Бироқ сизлар устоз деб аталишга кўнманг. Чунки сизнинг биргина Устозингиз бор, У ҳам бўлса – Масиҳдир. Сизлар эса ҳаммаларингиз биродарсизлар. 9Ер юзида ҳеч кимни ўзингизга ота деб ҳам атаманглар. Чунки сизнинг биргина Отангиз бор, У ҳам бўлса – самовий Отангиздир. 10Раҳбар деб ҳам ном олманглар. Чунки сизларнинг биргина Раҳбарингиз бор – У Масиҳдир. 11Орангиздаги каттангиз сизларга хизматда бўлсин. 12Зеро ким ўзини юқори қўйса, пасайтирилади. Ким ўзини паст олиб юрса, улуғланади”.


Дин арбобларига таъна қилиш


13“Эй уламою фарзийлар, мунофиқлар! Осмон Шоҳлигини инсонларга бекитиб қўйганингиз учун ҳолингизга вой! Ўзларингиз ҳам унга кирмаяпсизлар, кирмоқчи бўлганларга ҳам йўл қўймаяпсизлар.

14[Эй уламою фарзийлар, сиз мунофиқларнинг ҳолига вой! Сиз бева аёлларнинг уйларини шилиб, хўжа кўрсинга узоқ дуо ўқийсизлар. Шунга яраша оғирроқ жазо оласизлар.]

15Эй уламою фарзийлар, сиз мунофиқларнинг ҳолига вой! Сизлар лоақал бирор-бир кишини ўз динингизга киритиш учун денгизлару қитъаларни айланиб чиқасизлар. Лекин буни амалга ошириб бўлгач эса, уни ўзингиздан икки баробар ёмонроқ дўзахи қиласизлар.

16Эй кўр пешволар, ҳолингизга вой! Сизлар: “Маъбад ҳақига ичилган қасам ўтмайди, лекин маъбаддаги олтин ҳақига ичилган қасам бажарилиши шарт”, дейсиз. 17Ҳой нодону кўрлар! Қайси бири буюкроқ: маъбаднинг олтиними, ёки олтинни муқаддас қилган маъбаднинг ўзими? 18Шунингдек, сизлар яна: “Қурбонгоҳ ҳақига ичилган қасам ўтмайди, лекин қурбонгоҳдаги қурбонлик ҳақига ичилган қасам бажарилиши шарт”, – дейсизлар. 19Ҳой нодонлар, кўрлар! Қайси бири буюкроқ: қурбонликми ёки қурбонликни муқаддас қилган қурбонгоҳми? 20Ахир, қурбонгоҳ ҳақига қасам ичган, ҳам қурбонгоҳнинг ўзи, ҳамда ундаги барча нарсалар ҳақига қасам ичган бўлади. 21Маъбад ҳақига қасам ичган эса, ҳам маъбаднинг ўзи, ҳамда маъбадда яшайдиган Худо ҳақига қасам ичган бўлади. 22Осмон ҳақига қасам ичган эса, ҳам Арши Аъло, ҳамда Арши Аълодаги Худонинг Ўзи ҳақига қасам ичган бўлади.

23Эй уламою фарзийлар, сиз мунофиқларнинг ҳолига вой! Сизлар ялпиз, арпабодиён ва зира қатори ошкўкдан ушр бериб турасиз-у, лекин Илоҳий Буйруқнинг ниҳоятда муҳим амрлари бўлган ҳаққоният, марҳамат ва садоқатга[92] эса эътибор бермай қўйдингизлар. Буларнинг бирини бажара туриб, иккинчисини ҳам ташлаб қўймаслигингиз керак эди. 24Сизлар чивинни пеш қилувчи[93], аммо туяни ютиб юборадиган кўр пешволарсиз!

25Эй уламою фарзийлар, сиз мунофиқларнинг ҳолига вой! Сизлар косаю лаганнинг сиртини тозалайсиз, аммо уларнинг ичи ўғрилик ва баднафсликка тўлиб-тошиб ётибди. 26Эй сўқир фарзий! Сен аввало коса ва лаганнинг ичини тозалаб ол, шунда уларнинг таши ҳам тоза бўлади.

27Эй уламою фарзийлар, сиз мунофиқларнинг ҳолига вой! Сизлар ташқаридан чиройли кўринадиган, лекин ичи ўликларнинг суяклари ва ҳар хил қабиҳликларга тўла, оҳакланган қабрларга ўхшайсизлар. 28Гарчи ташқаридан инсонларга мўмин кўринсангизлар ҳам, лекин ичларингиз иккиюзламачилик ва ёмонликка тўладир”.


Сохта диндорлар оладиган жазо


29“Эй уламою фарзийлар, сиз мунофиқларнинг ҳолига вой! Чунки сизлар пайғамбарларга мақбара қуриб, азиз-авлиёларнинг ёдгорликларини безаб юрибсизлар. 30“Агар ота-боболаримиз даврида яшаганимизда, биз пайғамбарларнинг қонини тўкишда уларга ҳамкорлик қилмас эдик”, – дейсизлар. 31Бу билан сиз ўзингизни ўзингиз инкор этиб, пайғамбарларни қатл қилганларнинг ўғиллари эканингизни ўзингиз тасдиқлаб турибсиз. 32Қани, ота-боболарингиз бошлаган ишни битириб қўймайсизларми?!

33Ҳой илонлар, заҳарли илон зотлари-ей! Жаҳаннам жазосидан қандай қилиб қутуларкансизлар? 34Ана шу сабабдан Мен сизга қанчадан-қанча пайғамбару донишманду уламоларни юбориб тураман. Сизлар эса улардан кимини ўлдирасизлар, кимини хочга михлайсизлар, кимини эса ибодатхоналарингизда қамчилаб шаҳардан-шаҳарга қувғин қиласизлар. 35Шу йўсин солиҳ киши бўлган Ҳобилнинг[94] қонидан тортиб, маъбад билан қурбонгоҳ оралиғида сизлар ўлдирган Барахия ўғли Закариёнинг[95] қонигача, ер юзида тўкилган бутун бегуноҳ қонлар сизнинг бўйнингизда! 36Ҳа, сизларга чинини айтаман: ушбу гуноҳларнинг ҳаммаси шу наслнинг бўйнига тушади”.


Исонинг Қуддус учун ноласи


37“О, Қуддус, Қуддус! Пайғамбарларни ўлдирувчи ва ҳузурингга юборилганларни тошбўрон қилгувчи шаҳар! Товуқ ўз жўжаларини қанотлари остида қандай тўпласа, Мен ҳам сенинг болаларингни неча бор шундай тўпламоқчи бўлдим, сизлар-чи, истамадингиз. 38Мана, сизнинг уй-жойингиз ҳувиллаб қолади. 39Сизга шуни айтиб қўяй: “Худованд номидан Келаётган муборак”, – деб хитоб қилмагунингизча, Мени қайтиб кўрмайсизлар”.


#### 24–БОБ


Исо охирзамон ҳақида


1Исо маъбаддан чиқиб кетаётганда, шогирдлари Унинг ёнига келиб, диққатини маъбаднинг биноларига қаратмоқчи бўлишди. 2Исо уларга: “Буларнинг ҳаммасини кўряпсизми? Сизларга чинини айтайин: бу ерда бирор ғишт бутун қолмайди, ҳаммаси вайрон бўлади”, – деди.

3Исо бир Ўзи Зайтун тоғида ўтирган вақтда, шогирдлари Унинг ёнига келиб, сўрашди: “Бизларга айт-чи, бу воқеалар қачон юз беради? Сенинг келишинг ва охирзамон яқинлашганини кўрсатадиган белги қандай бўлади?”

4Исо жавоб бериб уларга деди: “Ҳеч ким сизларни йўлдан оздирмаслиги учун эҳтиёт бўлинглар. 5Чунки талай кишилар Менинг номим билан келиб: “Мен Масиҳ бўламан”, – деб кўпларни йўлдан оздиради. 6Шунингдек, йироқ-яқиндан уруш хабарларини эшитасизлар. Аммо чўчиб ваҳимага тушмангиз! Ҳамма нарса Худо тақдир этганидек содир бўлиши лозим. Аммо бу ҳали сўнгги ниҳоя эмасдир. 7Халқ халққа қарши, подшоҳлик подшоҳликка қарши кўтарилади. Айрим жойларда қаҳатчиликлар, ўлатлар, зилзилалар бўлади. 8Буларнинг бари эса бамисли тўлғоқнинг бошидир.

9Ўшанда сизларни қийнаш ва ўлдириш учун тутиб берадилар. Менинг номим туфайли барча халқлар сизлардан нафратланади. 10Ўшанда кўплар васвасага тушиб, бир-бирини тутиб беради, бир-биридан нафратланади. 11Кўпдан-кўп сохта пайғамбарлар пайдо бўлиб, кўпларни йўлдан уради. 12Ёвузлик авжга чиқиши туфайли кўпчиликнинг севгиси совийди. 13Лекин охиригача чидаган қутулади. 14Худо салтанати тўғрисидаги ИнжилХушхабари ҳамма халқларга далолат бўлиш учун жаҳон бўйлаб тарғиб қилинади ва ўшандагина сўнг бўлади”.


Буюк мусибат ва Исонинг қайта келиши


15“Шундай қилиб, Дониэл пайғамбар каромат қилиб айтган “даҳшатли разолат”[96]муқаддас жойда турганини кўрганингизда (ўқиган ўзи тушунсин!) 16Яҳудияда бўлганлар тоғларга қочишсин. 17Томнинг устида турганлар уйидан анжомларини олиш учун пастга тушмасин. 18Далада бўлганлар эса тўнини олгани қайтиб келмасин. 19У кунларда ҳомиладор ва эмизувчи аёлларнинг ҳолига вой! 20Қочишингиз қишга ёки дам олиш кунига тўғри келмаслиги учун ибодат қилинглар. 21Чунки ўшанда дунё бошланишидан то ҳозиргача содир бўлмаган ва қайтиб содир бўлмайдиган буюк мусибат бўлади. 22Агар ўша кунлар қисқартирилмаганида эди, ҳеч бир жонзод омон қолмасди. Лекин танланган кишилар учунгина у кунлар қисқартирилади. 23Агар ўшанда кимдир сизга: “Масиҳ мана бу ерда”, ёки “У ерда”, – деб айтса, ишонманглар. 24Чунки сохта масиҳлар ва сохта пайғамбарлар пайдо бўлиб, иложини топсалар, ҳатто танланган кишиларни ҳам йўлдан оздириш учун ғаройибот ва мўъжизалар кўрсатадилар. 25Мана, Мен сизларга олдиндан айтиб қўйдим.

26Шундай қилиб, агар сизларга: “Мана, У саҳрода”, – деб айтсалар, чиқманглар. “Мана, У берк хоналарда”, – деб айтишса ҳам, ишонманглар. 27Чунки Инсон Ўғлининг келиши худди шарқда чақнаб, ҳатто ғарбда ҳам барчага кўринувчи чақмоқдай бўлади.

28Мурда қаерда бўлса, калхатлар ҳам ўша ерда тўпланади.

29Ўша кунларнинг мусибатидан сўнг, алҳол қуёш тутилиб, ой хираланади. Юлдузлар осмондан тушиб, самовий кучлар ларзага келади. 30Ўшанда Инсон Ўғлининг аломати осмонда намоён бўлади. Ер юзидаги барча қабилалар уввос тортиб йиғлайдилар, Инсон Ўғли осмон булутлари узра буюк қудрат ва шон-шуҳрат ила келаётганини кўрадилар. 31У маҳобатли карнай тутган фаришталарини юборади. Улар эса Унинг танлаган кишиларини осмоннинг бир бурчидан бошқа бурчигача, тўрт томондан тўплаб келадилар”.


Ҳушёр бўлиб туриш ҳақида


32“Анжир дарахтидан ибрат олинглар. Унинг шохлари кўкариб, барг чиқараётганидан ёз яқинлашганини биласизлар. 33Худди шундай, сизлар ҳам буларнинг ҳаммасини кўргач, билингки, У яқиндир, эшик олдида турибди. 34Сизларга чинини айтайин: бу насл ўтмасданоқ, буларнинг ҳаммаси содир бўлади. 35Еру осмон битар, лекин Менинг сўзларим битмас.

36У кун ва у соат ҳақида биргина Отамдан бошқа ҳеч ким билмайди, осмондаги фаришталар ҳам билмайди. 37Нуҳ пайғамбар даврида қандай бўлган бўлса, Инсон Ўғли келишида ҳам шундай бўлади. 38Тўфонгача бўлган кунларда, то Нуҳ пайғамбар кемага кирган кунигача еб-ичдилар, уйландилар, турмушга чиқдилар. 39Улар бўлғуси офатдан бехабар юрганда, тўфон келиб, ҳаммасини қириб ташлади. Инсон Ўғлининг келиши ҳам худди шундай бўлади. 40Ўшанда икки киши далада бўлади; бири олинади, бири қолдирилади. 41Тегирмон тортаётган икки аёл бўлади; бири олинади, бири қолдирилади.

42Шунинг учун ҳушёр бўлиб туринглар, чунки Раббингиз қайси соатда келишини билмайсизлар. 43Лекин шуни билиб қўйингларки, ўғри туннинг қай вақтида келишини агар уй эгаси билганда, бедор туриб, уйига лаҳим қазилишига йўл қўймас эди. 44Шунга ўхшаб, сизлар ҳам тайёр бўлиб туринглар. Чунки Инсон Ўғли сизлар ўйламаган соатда келиб қолади”.


Яхши ва ёмон хизматкор ҳақида масал


45“Қул-чўриларга ризқ-рўзни ўз вақтида бериб туриш учун хўжайин уларга бошлиқ қилиб қўйган ишончли ва ақлли хизматкор кимдир? 46Хўжайини келганда, уни шуларни бажариб турган ҳолда кўрса, у хизматкор қандай бахтлидир! 47Сизларга чинини айтайин: ўзининг бутун мол-мулки устидан уни назоратчи қилиб қўяди.

48Агарда ёмон ниятли хизматкор ўз кўнглида: “Хўжайиним яқин орада келмайди”, – деб ўйлаб, 49ўртоқларини уриб, ичкиликбозлар билан бирга еб-ичишни бошласа, 50у хизматкорнинг хўжайини кутмаган бир кунда, ўйламаган бир соатда келиб қолади-ю, 51уни тилка-пора қилиб, бошига иккиюзламачилар кунини солади. У ерда йиғи-сиғи ва оҳу воҳлар бўлади”.


#### 25–БОБ


Ўн келин дугонаси ҳақида масал


1“Ўша вақтда Осмон Шоҳлигини ўзларининг чироқларини ёнига олишиб, куёвни қаршилагани чиққан ўн келин дугонасига[97] ўхшатса бўлади. 2Улардан бешови эс-ҳушли, бешови эса овсар экан. 3Овсарлари чироқларини олиб, ўзлари билан ёғ олмабдилар. 4Эс-ҳушлилари эса чироқлари билан бирга идишларда ёғ ҳам олибдилар. 5Куёв кечиккани сабабли, ҳаммалари мудраб, ухлаб қолишибди.

6Туннинг ярмида бирданига овоз янграбди:

– Ана, куёв келяпти, уни қаршилагани чиқинглар!

7Шунда қизларнинг ҳаммаси туриб, чироқларига ёпишибди. 8Овсарлари эс-ҳушлиларга:

– Чироқларимиз ўчиб боряпти, бизларга ёғларингиздан беринглар! – дейишибди. 9Эс-ҳушлилар жавоб бериб:

– Йўқ, бизларда ҳам, сизларда ҳам ёғ етмай қолмасин. Яхшиси, сиз баққолларнинг олдига бориб, ўзларингизга ёғ сотиб олинглар, – дейишибди.

10Улар ёғ сотиб олгани кетишганда, куёв келиб қолибди. Тайёр турган қизлар куёв билан бирга тўйхонага кириб, орқаларидан эшиклар ёпилибди.

11Бир муддатдан кейин қолган қизлар келиб:

– Ҳой Эгам, ҳой Эгам, эшикни очинг, бизлар келдик! – дейишибди. 12Лекин У уларга жавоб бериб:

– Мен сизга ростини айтсам, сизларни танимайман, – дебди.

13Шундай қилиб, ҳушёр бўлиб туринглар, чунки сиз Инсон Ўғли келадиган аниқ кунни ҳам, соатни ҳам билмайсизлар”.


Омонат пул ҳақида масал


14“Яна охирзамон бир одам сафарга жўнаб, хизматкорларини чақириб, ўз мол-мулкини уларга омонатга берганига ўхшайди. 15У одам ҳар бир кишига ўз қобилиятига яраша: бирига беш, бирига икки, бирига бир ёмбидан[98] бериб, жўнаб кетибди. 16Бешта ёмби олган ўша заҳоти бориб, пулини ишга солиб, яна беш ёмби орттирибди. 17Шунга ўхшаб, икки ёмби олган ҳам яна икки ёмби орттирибди. 18Битта ёмби олган эса бориб, чуқур қазиб, хўжайинининг пулини яшириб қўйибди.

19Анча вақтдан сўнг бояги хизматкорларнинг хўжайини қайтиб келиб, улардан ҳисобот сўрабди. 20Беш ёмби олган бошқа беш ёмбини ҳам олиб келиб:

– Хўжайин! Менга беш ёмби бергандингиз, мана мен уларга қўшиб яна беш ёмби орттирдим, – дебди. 21Хўжайини унга:

– Баракалла, яхши ва содиқ хизматкор экансан. Сен кичик бир ишда ҳам содиқ бўлганинг учун, энди сени катта ишларга муносиб кўраман. Хўжайинингнинг шодлигини баҳам кўр, – дебди.

22Икки ёмби олган ҳам келиб:

– Хўжайин! Менга икки ёмби бергандингиз. Мана, мен уларнинг ёнига қўшиб яна икки ёмби орттирдим, – дебди. 23Хўжайини унга:

– Баракалла, яхши ва содиқ хизматкор экансан. Сен кичик бир ишда ҳам содиқ бўлганинг учун, энди сени катта ишларга муносиб кўраман. Хўжайинингнинг шодлигини баҳам кўр, – дебди.

24Битта ёмби олган ҳам келиб:

– Хўжайин! Мен сизнинг қаттиққўл одам эканингизни билардим. Сиз экмаган ердан ўрасиз, уймаган жойдан хирмон кўтарасиз. 25Шунинг учун мен қўрққанимдан бориб, сизнинг ёмбингизни ерга яшириб қўйдим. Мана берганингиз! – дебди.

26Хўжайини унга жавоб қайтариб:

– Эй ёмон ва ялқов хизматкор! – дебди. – Мен экмаган ердан ўришимни, уймаган жойдан хирмон кўтаришимни биларкансан, 27у ҳолда пулимни судхўрларга қарзга берсанг бўлмасмиди? Шунда мен келиб, уни фойдаси билан қайтариб олган бўлар эдим. 28Энди, ундан ёмбини олиб ўн ёмбиси борга беринглар! 29Чунки кимда бор бўлса, унга яна берилади ва у мўлчиликда бўлади. Кимда йўқ бўлса, ундан бори ҳам тортиб олинади. 30Энди бу ярамас хизматкорни ташқарига, қоронғиликка улоқтириб юборинглар. У ерда йиғи-сиғи ва оҳ-воҳлар бўлади”.

[Буларни айтиб, Исо хитоб қилиб деди: “Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!”]


Қиёмат-қойим сўроғи


31“Инсон Ўғли Ўзининг улуғворлигида, жамики муқаддас фаришталари билан бирга келган пайтида Ўзининг улуғвор тахтига ўтиради. 32Барча халқлар Унинг ҳузурига тўпланадилар. Чўпон қўйларни эчкилардан ажратганидай, У уларни бирма-бир саралаб қўяди. 33“Қўйларни” Ўзининг ўнг томонига, “эчкиларни” эса чап томонига турғизади.

34Шунда Подшоҳ ўнг томондагиларга айтади:

– Эй, Менинг Отамнинг олқаганлари, келинглар! Дунё яратилганидан бери сизлар учун мерос сифатида тайёрлаб қўйилган Шоҳликни эгаллангиз. 35Чунки Мен оч эдим, Менга овқат бердингизлар. Чанқаган эдим, Менга сув ичирдингизлар. Мусофир эдим, Мени меҳмон қилдингизлар. 36Яланғоч эдим, Мени кийинтирдингизлар. Касал эдим, Мени боқдингизлар. Зиндонда эдим, Мени келиб кўрдингизлар.

37Бунга жавобан солиҳлар Унга шундай дейдилар:

– Ё Раббий! Қачон Сенинг очлигингни кўрибмизки, едирган бўлсак, ёки чанқаганингни кўрибмизки, сув тутган бўлсак? 38Қачон Сенинг мусофир бўлганингни кўриб, меҳмон қилдик, ёки яланғочлигингни кўриб, кийинтирдик? 39Қачон биз касал ёки зиндонда бўлганингни кўриб, Сени йўқлаб келдик?

40Подшоҳ жавоб бериб уларга дейди:

– Сизларга чинини айтайин: сизлар Менинг шу кичик биродарларимдан бирига неки қилган бўлсангиз, бу Менга қилганингиздир.

41Сўнг У чап томондагиларга ҳам айтади:

– Эй лаънатилар! Кўзимдан йўқолинг, иблис ва унинг фаришталарига тайёрлаб қўйилган абадий оловга мубтало бўлинг! 42Чунки Мен оч эдим, овқат бермадингизлар. Чанқагандим, сув тутмадингизлар. 43Мусофир эдим, Мени меҳмон қилмадингиз. Яланғоч эдим, Мени кийинтирмадингиз. Касал бўлдим, зиндонга тушдим, Мени келиб кўрмадингизлар.

44Шунга жавобан улар ҳам:

– Ё Раббий! Сени қачон оч, чанқаган, мусофир, яланғоч, касал ёки зиндонда бўлганингни кўрибмизки, Сенга хизмат қилмаган бўлсак? – деб сўрайдилар. 45У жавоб бериб уларга шундай дейди:

– Сизларга чинини айтайин: сизлар шу кичикларнинг бирига қилмаган мурувватингиз Менга қилмаган билан баробардир.

46Шундай қилиб, булар абадий азобга, солиҳлар эса абадий ҳаётга ноил бўладилар”.


#### 26–БОБ


Исони ўлдириш режаси


1Исо ҳамма сўзларини айтиб бўлгач, шогирдларига деди: 2“Икки кундан кейин Фисиҳ байрами бўлишини биласизлар. Ана, ўшанда Инсон Ўғлихочга михлаш учун тутиб берилади”.

3Шундан кейин олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар жамиси Каяфа исмли бош олий руҳонийнинг ҳовлисида тўпланишиб, 4Исони ҳийла билан тутиб ўлдиришни ўзаро маслаҳатлашиб олдилар. 5Улар: “Бу иш фақат байрам кунларида бўлмаслиги керак, яна халқ ғалаён қилмасин”, – дедилар.


Исога атир мой қуйган аёл


6Исо Байтанияда мохов Симуннинг уйида экан, 7бир аёл Унинг олдига келди. У ганчдан ясалган идишда жуда қимматли атир мой келтириб, Исо дастурхон олдида ўтирган пайтда Унинг бошига қуйди. 8Шогирдлари буни кўргач, ғазабланиб:

– Бу исрофгарликнинг нима кераги бор? 9Бу мойни катта баҳога сотиб, пулини камбағалларга бўлиб бериш мумкин эди-ку! – дейишди.

10Исо айтилганларнинг фарқига бориб, шогирдларига деди:

– Нега аёлни хижолатда қолдиряпсизлар? У Мен учун эзгу иш қилди. 11Камбағаллар ҳар доим сизлар билан бирга, лекин Мен доим сизлар билан бирга бўлмайман. 12Аёл бу мойни танамга тўкиб, Мени кўмишга тайёрлади. 13Сизларга чинини айтайин: ИнжилХушхабари дунёнинг қайси ерида тарғиб қилинса, бу аёл ҳам эсланиб, унинг қилган иши ёдга олинади.

14Шунда ўн икки шогирддан бири бўлган Яҳудо Ишқариёт деган киши олий руҳонийларнинг олдига бориб:

15– Исони қўлингизга тутиб берсам, менга нима берасизлар? – деб сўради. Улар Яҳудога ўттиз кумуш танга таклиф этдилар. 16Ўша вақтдан бошлаб Яҳудо Исога хиёнат қилиш учун қулай пайт пойлайдиган бўлди.


Қутлуғ зиёфат ва Исога хиёнат


17Хамиртурушсиз нон ёпиладиган Фисиҳ байрамининг биринчи кунида шогирдлар Исонинг олдига келиб сўрадилар:

– Сенга Фисиҳ байрами таомини қаерда тайёрлашимизни буюрасан?

18– Шаҳарга кириб фалон кишининг олдига боринглар, – деди Исо, – ва унга шундай деб айтинглар: “Устозимиз: Менинг вақт-соатим яқинлашди, деяпти, Фисиҳ байрамини шогирдларим билан бирга сенинг уйингда нишонламоқчиман, деяпти”.

19Шогирдлари Исо уларга буюрганидай қилиб, Фисиҳ таомини тайёрладилар.

20Оқшом тушгач, Исо ўн икки шогирди билан дастурхон атрофига ўтирди. 21Овқатланаётганларида, Исо:

– Сизларга ростини айтсам, сиздан бир киши Мени тутиб беради, – деди. 22Шогирдлар жуда хафа бўлиб, бирин-кетин Ундан:

– Раббий, ўша мен эмасми? – деб сўрай бошладилар. 23У эса жавоб қайтариб деди:

– Мен билан бирга косага нон ботириб еган Мени тутиб беради. 24Тўғри, Инсон Ўғлининг тақдири оятда ёзилганидай кетяпти. Лекин Инсон Ўғлини тутиб берадиган ўша одамнинг ҳолига вой! У одамнинг туғилмагани яхшироқ бўлар эди.

25Шунда Исога хоинлик қиладиган Яҳудо сўради:

– Устоз, мени кўзда тутаётганинг йўқми?

– Ўзинг айтдинг, – деди Исо.

26Улар овқатланиб ўтирганларида, Исо нонни олди, дуо ўқиб синдирди ва шогирдларига тарқатиб:

– Олинглар, енглар, бу Менинг танамдир, – деди. 27Косани ҳам олиб, шукрона дуосини айтди ва уларга узатиб:

– Бундан ҳаммаларинг ичинглар, – деди. 28– Чунки бу – кўпларнинг гуноҳлари кечирилиши учун тўкиладиган, Янги Аҳдни[99] тасдиқлайдиган Менинг қонимдир. 29Мен сизларга шуни айтаман: Отамнинг Шоҳлигида сизлар билан янги шароб ичадиган ўша кунгача, Мен узумнинг бу кўз ёшидан бошқа ичмайман.

30Кейин улар куйлаб, Зайтун тоғи томон кетдилар.


Бутруснинг Исодан тониши ҳақида каромат


31Шу орада Исо шогирдларига деди:

– Бу тунда ҳаммангиз Мендан юз ўгирасизлар. Чунки Тавротда шундай ёзилган:


“Мен чўпонни жароҳатлайман,

Қўйлар ўзи тарқаб кетади”.


32Бироқ ўлиб тирилганимдан кейин, Мен сизлардан олдин Жалилага бораман.

33Бутрус жавоб бериб Унга деди:

– Агар ҳамма Сендан юз ўгирса ҳам, мен ҳеч қачон ўгирмайман! – деди. 34Исо унга:

– Сенга ростини айтсам, шу кечаёқ, хўроз қичқирмасдан аввал, сен Мендан уч марта тонасан, – деди. 35Бутрус Унга:

– Мен Сен билан бирга ўлсам ҳам, Сендан асло тонмайман! – деди. Бошқа ҳамма шогирдлари ҳам шундай дедилар.


Исонинг боғдаги ибодати


36Шундан кейин Исо шогирдлари билан бирга Гетсемания деган жойга келди ва уларга:

– Мен нарироқ бориб ибодат қилгунимча, сизлар шу ерда ўтириб туринглар, – деди. 37Бутрус билан Забадийнинг икки ўғлини Ўзига ҳамроҳ қилиб олган Исо руҳан сиқилиб, андуҳ чека бошлади. 38У ёнидагиларга:

– Менинг жоним ўлим олдидалигини сезиб, жуда қийналмоқда. Шу ерда қолиб, Мен билан бирга сергак туринглар, – деди. 39Бир оз нари кетиб, ерга мук тушди ва ибодат қилиб:

– Эй Отам! Агар мумкин бўлса, бу заққум коса Менинг ёнимдан ўтиб кетсин. Лекин Мен истагандек эмас, Сен истагандек бўлсин, – деди.

40У шогирдлари ёнига қайтиб келганда, уларни ухлаб ётган ҳолда кўрди ва Бутрусга деди:

– Демак, сизлар Мен билан бирга лоақал бир соатга уйғоқ тура олмадинглар. 41Васвасага тушмаслик учун ҳушёр бўлиб, ибодат қила туринглар. Руҳ тетик, тана эса заифдир.

42Исо иккинчи марта бориб:

– Эй Отам! Агар бу қисмат Мени дамига олмай[100] ўтиб кетиши мумкин бўлмаса, майли, Сен хоҳлагандек бўлсин, – деб ибодат қилди.

43У қайтиб келиб, шогирдларини яна ухлаб ётган ҳолда кўрди. Уларнинг қовоқлари салқиган эди. 44Исо уларни қолдириб, яна узоқлашди ва ўша сўзларни такрорлаб, учинчи марта ибодат қилди.

45Шундан сўнг Ўз шогирдлари ёнига келиб, уларга деди:

– Сизлар ҳали ҳам ухлаб, роҳатланиб ётибсизларми? Мана, вақт-соати келди, Инсон Ўғли гуноҳкорлар қўлига тутиб бериляпти. 46Туринглар, кетайлик. Мана, Менга хоинлик қилувчи ҳам яқинлашиб қолди.


Исонинг ҳибсга олиниши


47Исо гапини тугатмаёқ, ўн икки шогирдидан бири бўлган Яҳудо келиб қолди. Унинг ёнида олий руҳонийлар ва халқ оқсоқоллари томонидан юборилган, қилич ва таёқ ушлаган оломон бор эди. 48Исога хоинлик қилувчи эса: “Мен кимни ўпсам, У Ўшадир, Уни тутиб олинглар”, деб улар билан тил бириктирган эди. 49У тўғри Исонинг олдига бориб:

– Кайфинг чоғ бўлсин, Устоз! – деб, Уни ўпди. 50Исо унга:

– Дўстим, нима учун келдинг? – дейиши биланоқ, одамлар келиб, Исога қўллари билан ёпишганча Уни ушлаб олишди. 51Шунда Исо билан бирга бўлганлардан бири қиличини қинидан суғуриб, қулочкашлаб олий руҳонийнинг қаролига даст солди-да, қулоғини узиб ташлади. 52Лекин Исо унга:

– Қиличингни жойига қайтариб қўй! Қилич кўтарган бари қиличдан ҳалок бўлур. 53Ёки ўйлайсанки, Мен Отамга илтижо қилолмайманми? У Менга ҳозироқ ўн икки тумандан[101] кўпроқ фаришталарни юбориши мумкин. 54Бироқ у ҳолда буларнинг содир бўлмоғи кераклиги айтилган оятлар бажо бўлармикин?

55Шундан сўнг Исо оломонга қайрилиб деди:

– Сизлар Мени ҳибсга олиш учун қароқчига қарши чиққандек қиличлару таёқлар билан қуролланиб келибсизлар. Мен бўлсам, ҳар куни маъбадда таълим бериб, сизлар билан бирга ўтирар эдим, сизлар-чи, Мени қўлга олмадинглар. 56Лекин буларнинг ҳаммаси пайғамбар оятлари бажо келиши учун содир бўлди.

Ўшанда ҳамма шогирдлари Исони қолдириб, қочиб кетишди.


Исо яҳудийларнинг Олий Кенгаши олдида


57Исони қўлга олганлар Уни бош олий руҳоний Каяфанинг ҳузурига келтирдилар. У ерга уламолар билан оқсоқоллар ҳам тўпландилар. 58Бутрус эса Исога узоқдан эргашиб, олий руҳонийнинг ҳовлисигача келди. Ичкарига кириб, бу воқеанинг охирини кўриш учун хизматкорлар билан бирга ўтирди. 59Олий руҳонийлар, оқсоқоллар ва бутун Олий Кенгаш Исога ўлим жазосини бериш учун Унга қарши сохта далиллар излашга тушдилар. 60Анчагина гувоҳлар олға чиққан бўлса-да, етарлича айбловчи далиллар топилмади. Ниҳоят, икки сохта гувоҳ сўзга чиқиб:

61– Бу Одам: “Мен Худонинг маъбадини бузиб, уч кунда қайта тиклай оламан”, деган, – деб айтишди.

62Бош олий руҳоний ўрнидан туриб, Исога:

– Нега Сен ҳеч жавоб қайтармайсан? Уларнинг айбловларига нима дейсан? – деди. 63Исо индамади. Олий руҳоний Унга:

– Барҳаёт Худо ҳақи Сенга қасам ичирайинки, бизларга айт: Худонинг Ўғли – Масиҳ Сенмисан? – деди. 64Исо унга:

– Ўзинг айтдинг, – деди. – Ҳатто сизларга айтадурманки, бундан кейин Инсон Ўғли Қодир Тангрининг ўнг томонида ўлтириб, осмон булутлари узра келаётганини кўрасизлар.

65Шунда олий руҳоний кийимларини йиртиб:

– У шаккоклик қилмоқда-ку! Бизларга бошқа гувоҳларнинг нима кераги бор? Мана энди У Худога шак келтирганини ўзларингиз эшитдингизлар. 66Сизлар нима дейсизлар? – деди. Улар жавоб бериб:

– Ўлимга лойиқ! – дейишди.

67Сўнг улар Исонинг юзига тупуриб, Уни муштлай бошладилар. Бошқалари эса Уни шапалоқлаб:

68– Эй Масиҳ! Қани пайғамбарлигингни кўрсатиб, айтиб бер-чи, Сени кимлар уряпти экан? – дердилар.


Бутруснинг Исодан тониши


69Бу вақт Бутрус ташқи ҳовлида ўтириб эди. Бир хизматкор аёл унинг ёнига келиб:

– Сен ҳам жалилалик Исо билан бирга эдинг-ку! – деди. 70Лекин Бутрус ҳамманинг олдида инкор этиб:

– Сен бўлмағур гапни айтяпсан, – деди.

71Сўнг дарвоза томон чиқди. Бошқа бир хизматкор аёл ҳам уни кўриб, атрофдагиларга:

– Бу ҳам носиралик Исо билан бирга бўлган! – деди. 72Бутрус эса қасам ичганча:

– Мен бу Одамни танимайман! – деб яна тонди.

73Бир оздан кейин у ерда турганлар келиб, Бутрусга:

– Сен улардан бирининг худди ўзисан, каломинг ҳам айтиб турибди, – дейишди. 74Лекин Бутрус лаънат ўқиб, қасам ичди-да:

– Мен бу Одамни танимайман! – деб туриб олди. Шу вақт бирдан хўроз қичқирди. 75Исонинг унга: “Хўроз қичқирмасданоқ, сен Мендан уч марта тонасан”, – деган сўзи Бутруснинг эсига тушиб, ташқарига чиқди-да, аччиқ-аччиқ йиғлади.


#### 27–БОБ


Хоин Яҳудонинг ҳалокати


1Тонг отгач, олий руҳонийлар билан халқ оқсоқоллари жамиси кенгашиб, Исони ўлим жазосига маҳкум қилишга келишдилар. 2Исони боғладилар ва олиб бориб, вилоят ҳокими Пўнтий Пилатга топширдилар.

3Хоин Яҳудо эса Исонинг маҳкум этилганини билиб, пушаймон бўлди ва ўттиз кумуш тангани олий руҳонийлар билан оқсоқолларга қайтариб бериб:

4– Мен хоинлик қилдим, бегуноҳ қон тўкилишида айбдорман, – деди. Улар эса:

– Бундан бизларга нима? Яна ўзинг биласан! – дейишди.

5Шунда Яҳудо кумуш тангаларни маъбад ичига улоқтириб юборди-да, у ердан чиқиб бориб, ўзини осиб ўлдирди.

6Олий руҳонийлар тангаларни териб олиб: “Бу пул қон нархидир, уни маъбаднинг хазинасига қўшиш мумкин эмас”, – дейишди. 7Ўзаро келишиб, бу пулга бегоналар кўмиладиган қабристон учун Кулол Ерини сотиб олдилар. 8Шунинг учун у ер бугунгача “Қон Ери” деб аталади. 9Шу йўсин Еремия пайғамбарга ваҳий бўлган ушбулар бажо бўлди:


“Исроил ўғиллари Унга баҳо бериб қўйган

Ўттиз кумуш тангани олиб,

10Худованд менга буюргани каби,

Кулол Ерин сотиб олдилар”.


Исо ҳоким Пилат олдида


11Исо ҳокимнинг ҳузурида турди. Ҳоким Ундан сўради:

– Сен яҳудийларнинг Подшоҳимисан?

– Ўзинг айтдинг, – деди унга Исо.

12Олий руҳонийлар ва оқсоқоллар Уни айблаганларида, У ҳеч нарса деб жавоб бермади. 13Шунда Пилат Унга:

– Эшитмаяпсанми, Сенинг бўйнингга қанча айблар қўйишяпти! – деди. 14Лекин Исо бу гапларга ҳам бирон жавоб қайтармади. Ҳоким эса жуда ҳайрон бўлди.

15Ҳар Фисиҳ байрамида ҳоким халқ истаган бир маҳбусни озод қилиш одати бор эди. 16Ўша кез қамоқда ном чиқарган Барабба исмли банди бор эди. 17Халқ тўплангач, Пилат уларга хитоб қилиб сўради:

– Сизлар кимни озод қилишимни истайсизлар? Бараббаними, ёки Масиҳ аталмиш Исоними?

18Улар Исони кўролмасликдан тутиб берганларини у билар эди. 19У ҳакамлик курсисида ўтирганда, хотинидан хабар келди: “У солиҳ Одам билан сенинг ишинг бўлмасин. Чунки бу тунда мен тушимда У туфайли кўп азобда қолдим”.

20Аммо олий руҳонийлар ва оқсоқоллар бўлса, Бараббани озод этиш, Исони эса йўқ қилишни сўрашлари учун оломонни қайраб қўйдилар.

21Ҳоким яна уларга хитоб қилди:

– Сизлар икковидан қай бирини озод қилишимни истайсизлар?

– Бараббани! – деб жавоб беришди. 22Пилат уларга деди:

– Унда мен Масиҳ аталган Исони нима қилай?

– Хочга михлансин! – дейишди бир оғиздан.

23– У нима ёмонлик қилган экан? – сўради ҳоким. Лекин улар овозларини яна баландроқ кўтариб:

– Хочга михлансин! – деб қичқиришди.

24Пилат ҳеч нарса ёрдам бермаётганини, аксинча шов-шув янада кучайиб бораётганини кўргач:

– Мен бу солиҳ Одамнинг қони тўкилаётганидан бегуноҳман. Бу ишни ўзларингиз кўриб чиқинглар! – деди-да, оломоннинг кўз олдида сув олиб, қўлларини чайди. 25Бутун халқ бунга жавобан:

– Унинг қони бизларнинг ва болаларимизнинг гарданидадир! – дейишди.

26Шундан сўнг Пилат уларга Бараббани чиқариб юборди. Исони эса савалатгандан кейин хочга михлаш учун аскарларга топширди.


Исони ҳақорат қилиш


27Шундан сўнг ҳокимнинг аскарлари Исони ҳукумат қароргоҳига олиб бориб, бутун бўлинмани Унинг бошига тўпладилар. 28Унинг кийимларини ечиб, эгнига тўқ қизил яктак кийдирдилар. 29Тиканлардан тож ўриб, бошига кийгиздилар. Ўнг қўлига қамиш бериб, Унинг олдида тиз чўкканча: “Яшавор, эй, яҳудийларнинг Подшоҳи!” – деб масхара қилдилар. 30Унга тупурганларича қамишни олиб, бошига урдилар. 31Масхаралаб бўлишгандан сўнг эгнидан яктакни ечиб, Ўзининг кийимларини кийдирдилар ва хочга михлаш учун олиб кетдилар.


Исони хочга михлаш


32Улар чиқиб кетаётганларида, киринеялик Симун деган кишини учратиб қолдилар. Уни Исонинг хочини кўтариб боришга мажбур қилдилар. 33“Бошсуяги” маъносини берувчи Гўлгота деган жойга келдилар. 34Шунда Исога ичиш учун зардоб аралаштирилган шароб[102] бердилар. Исо уни татиб кўргач, ичгиси келмади. 35Сўнг Уни хочга михлаб қўйдилар. Кийимлари учун қуръа ташлаб, ўзаро бўлишиб олдилар. 36Кейин шу ернинг ўзида ўтирганча, Уни қўриқлаб турдилар. 37Унинг боши узра бир тахтачага: “Яҳудийларнинг Подшоҳи Исо – Будир” деган айбномани ёзиб қўйдилар.

38Исо билан бирга икки қароқчини ҳам – бирини Унинг ўнг томонида, иккинчисини эса сўл томонида хочга михлаб қўйдилар. 39Ўтиб кетаётганлар бошларини чайқаганча, Исони ҳақоратлашарди:

40– Ҳей маъбадни бузиб уч кун ичида тиклайдиган! Ўзингни Ўзинг қутқар-чи! Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, қани хочдан тушиб кўр-чи!

41Олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар ҳам барчаси бунга қўшилишиб, Уни масхаралай кетдилар:

42– Бошқаларни қутқарди, Ўзини эса қутқара олмайди! Агар У Исроилнинг Подшоҳи бўлса, энди хочдан тушиб кўрсин, шунда биз Унга ишонамиз. 43У Худога ишонарди-ку. Агар У Худонинг азизи бўлса, ҳозир қутқариб олсин-чи! Чунки У: “Мен Худонинг Ўғлиман”, – деган.

44Исо билан бирга хочга михланган қароқчилар ҳам Уни шундай сўкар эдилар.


Исонинг жон бериши


45Тушдан бошлаб соат учгача[103] бутун ерни қоронғилик қоплади. 46Соат учларда Исо баланд овоз билан:

– Эли, Эли, ламо шавақтани? яъни “Тангрим, Тангрим, нега Мени ташлаб қўйдинг?” – деб фарёд қилди. 47У ерда турганлардан баъзилари буни эшитиб:

– У Илёсни чақиряпти-ку, – дейишди. 48Улардан бири дарҳол югуриб, шимгични олиб келди-да, уни сиркага ботириб, қамишнинг учига илганча, Исога ичишга узатди. 49Бошқалари эса:

– Тўхта кўрайлик-чи, Илёс келиб Уни қутқарармикан, – дейишди.

50Исо эса яна бир бор қаттиқ оҳ уриб, жон берди.

51Шу ондаёқ маъбаддаги парда[104] юқоридан пастгача иккига бўлиниб, йиртилиб кетди. Ер ларзага келди, тошлар ёрилди. 52Қабрлар очилиб, талай раҳматли азизу авлиёларнинг жасадлари тирилиб кетди. 53Улар қабрларидан чиқиб, Исо қайта тирилганидан кейин табаррук шаҳарга[105] кириб, кўпларга кўриндилар.

54Исони қўриқлаб турган юзбоши билан ёнидаги аскарлар зилзилани ва содир бўлаётган барча ишларни кўриб, ваҳимага тушдилар-да:

– Ҳақиқатан ҳам бу Худонинг Ўғли экан! – дедилар.

55Жалиладан бошлаб Исога эргашиб хизмат қилиб келган кўпгина аёллар ҳам узоқдан қараб турган эдилар. 56Уларнинг орасида магдалалик Марям, Ёқуб билан Юсуфнинг онаси Марям ҳамда Забадий ўғилларининг онаси бор эди.


Исони кўмиш, қабрни қўриқлаш


57Оқшом тушгач, Ариматея шаҳридан бўлган Юсуф исмли бир бой одам келди. Ўзи ҳам Исонинг шогирди эди. 58У Пилатнинг олдига бориб, Исонинг жасадини сўради. Шунда Пилат жасадни унга беришни буюрди. 59Юсуф жасадни олиб, уни тоза кафанга ўради 60ва ўзининг қояда йўнилган янги қабрига қўйди. Кейин қабрнинг оғзига катта бир тошни юмалатиб келтириб қўйди-да, жўнади. 61Магдалалик Марям билан бошқа Марям эса шу ерда, қабрнинг рўпарасида ўтирган эдилар.

62Тайёргарлик кунининг[106] эртасига олий руҳонийлар ва фарзийлар Пилатнинг ҳузурига тўпланишиб:

63– Тақсир! – дейишди, – Ўша алдамчи ҳали тириклигида: “Уч кундан кейин қайта тириламан”, – дегани эсимизга тушди. 64Шунинг учун уч кунгача қабрни қоровуллашни буюрсангиз, токи Унинг шогирдлари кечаси келиб Уни ўғирлаб кетишмасин ва халққа: “У қайта тирилди”, – деб айтишмасин. Йўқса, охирги алдов биринчисидан баттар бўлади.

65Пилат уларга:

– Мана, соқчилар бўлинмаси ўзларингизнинг ихтиёрингизда. Бориб, билганингиздек қабрни қоровулланглар, – деди.

66Улар эса соқчилар билан бориб, қабр тошига муҳр босиб, қабрни қоровуллай бошладилар.


#### 28–БОБ


Исонинг тирилиши


1Дам олиш кунининг эртасига, якшанба куни тонготарда магдалалик Марям билан бошқа Марям қабрни кўргани боришди. 2Шунда тўсатдан шиддатли зилзила бўлди. Худованднинг бир фариштаси осмондан тушди ва қабрга бориб тошни ағдариб юборди-да, унинг устига ўтирди. 3Унинг кўриниши яшиндай, кийимлари эса қордай оппоқ эди. 4Соқчилар бўлса, қўрқувдан титраб, жони чиққандай бўлишди.

5Фаришта сўзини аёлларга қаратиб:

– Сизлар қўрқманг! – деди. – Хочга михланган Исони излаётганларингизни биламан. 6У бу ерда йўқ. Ўзи айтганидек, қайта тирилиб кетди. Келинглар, Раббингиз ётган жойини кўринглар. 7Энди тезроқ бориб, Унинг шогирдларига: “Исо тирилди. У сиздан олдин Жалилага кетяпти, Уни ўша ерда кўрасизлар”, – деб айтинглар. Сизларга буни мен айтдим.

8Аёллар қабрдан шоша-пиша чиқиб, катта севинч ва қўрқув ила югура-югура Исонинг шогирдларига хабар бергани кетишди. 9Шогирдларга бу хабарни етказайлик, деб улар йўлда кетаётганларида, бирданига Исонинг Ўзи уларнинг қаршисидан чиқиб:

– Салом! – деди.

Улар эса рўбарў келиб, оёқларига ёпишганча Унга топина бошладилар. 10Шунда Исо уларга:

– Қўрқманглар! Бориб биродарларимга Жалилага боришларини, Мени ўша ерда кўришларини хабар беринглар, – деди.


Соқчиларнинг хабар бериши


11Аёллар ҳали йўлда боришар экан, соқчилар бўлинмасидан бир нечаси шаҳарга кириб, содир бўлган барча ҳодисотни олий руҳонийларга билдирдилар. 12Улар оқсоқоллар билан тўпланиб кенгашгач, аскарларга анча пул бериб, 13шундай дедилар:

– Сизлар: “Шогирдлари кечаси келиб, биз ухлаб ётганимизда Уни ўғирлаб кетишди”, деб айтинглар. 14Агарда бу бўлиб-ўтганлар ҳокимнинг қулоғига етиб борса, бизлар уни шунга ишонтирамиз ва сизларни кўнгилсизликдан халос этамиз.

15Соқчилар эса пулни олиб, топшириқни айтилгандек бажардилар. Шундай қилиб, бу ҳангама то бугунгача яҳудийлар орасида овоза бўлиб келади.


Исонинг охирги буйруғи


16Ўн бир шогирд Жалилага, Исо уларга тайин этган тоққа боришди. 17Улар Исони кўриб, Унга сажда қилдилар. Баъзилари эса шубҳага бордилар.

18Исо уларга яқинлашиб, шундай деди: “Менга осмонда ҳам, ерда ҳам бутун ҳокимият берилгандир. 19Шунинг учун бориб, барча халқлардан шогирд орттиринглар. Уларни Ота, Ўғил ва Муқаддас Руҳ номи билан сувга чўмдириб, имонга киритинглар. 20Мен сизларга буюрган ҳамма нарсага амал қилишни уларга ўргатинглар. Мана, Мен ҳар куни, дунёнинг охиригача сизлар билан бирга бўламан”.


Омин.


### МАРК ХУШХАБАР

#### 1–БОБ


Яҳё пайғамбарнинг келиши


1Инжил, яъни Худонинг Ўғли – Исо Масиҳ ҳақидаги Хушхабар шу билан бошланади.

2Ишаъё пайғамбарнинг китобида ёзилганки:


“Мен Сендан аввал элчимни юборарман,

У Сенинг олдингда йўл ҳозирлаб юрар.

3Чўл-биёбонда нидо янграмоқда:

Худованд йўлини тайёрлангиз,

Равон айлангиз сўқмоқларин! – дея”.


4Бу оят худди Яҳё пайғамбарга тўғри келади. У чўлда пайдо бўлиб, халқни имонга чақира бошлади. “Гуноҳларингиз кечирилиши учун тавба-тазарру қилинглар ва сувга чўмиб имон келтиринглар”, – деб эълон қиларди. 5Шунда бутун Яҳудия юрти бўйлаб яшовчилар ва барча қуддусликлар Яҳёнинг олдига чиқар, гуноҳларига иқрор бўлар ва Яҳёнинг буйруғи билан дарёга чўмиб имон келтирар эдилар.

6Яҳё туя жунидан кийим кийиб, белига теридан камар боғлаб, чигирткаю ёввойи асал билан овқатланарди. 7У халққа шундай деб эълон қиларди: “Орқамдан мендан ҳам Қудратлиси келмоқда. Мен энгашиб Унинг чориқ ипларини ечишга ҳам арзимайман. 8Мен сизларни сувгагина чўмдириб юрибман, У эса сизларни Муқаддас Руҳга чўмдиради[1]”.


Исонинг Худо томонидан тасдиқланиши


9Ўша кунлари Исо Жалиланинг Носира шаҳридан келди, Яҳё Уни Ўрдун дарёсига чўмдирди. 10Исо сувдан чиқиши биланоқ осмон очилиб, МуқаддасРуҳ каптардай учиб Исонинг бошига қўнгани кўрилди. 11Осмондан эса: “Сен Менинг севикли Ўғлимсан, Сендан мамнунман”, – деган садо эшитилди.


Исонинг васвасага солиниши


12Муқаддас Руҳ Исони дарҳол чўлга ҳайдаб кетди. 13Исо чўлда қирқ кун бўлиб, шайтон томонидан васвасага солинди. У ҳайвонлар билан бирга яшар, фаришталар эса Унга хизмат қилишарди.

14Яҳё қамаб қўйилгандан сўнг, Исо Жалилага қайтди. У Худонинг Шоҳлиги[2] ҳақида Хушхабар тарқатди. 15“Вақт-соати келди, Худонинг Шоҳлиги яқинлашиб қолди. Тавба қилинглар, Инжилга имон келтиринглар!” – деб эълон қилиб юрди.


Исонинг дастлабки шогирдлари


16Исо Жалила кўли бўйидан ўтаётиб, кўлга тўр ташлаб ўтирган Симун ва унинг укаси Идрисни кўриб қолди. Улар балиқчи эдилар. 17Исо уларга:

– Менинг кетимдан юринглар, Мен сизларни инсон овчилари қиламан, – деди. 18Улар эса дарҳол тўрларини ташлаб, Исонинг ортидан юришди.

19Исо у ердан бир оз нари юргач, Забадий ўғиллари Ёқуб ва унинг укаси Юҳаннони кўриб қолди. Улар қайиқда тўрларини ямаб ўтиришган эди. 20Исо шу онда уларни ҳам чақирди. Улар эса оталари Забадийни ишчилар билан қайиқда қолдириб, Исонинг орқасидан юришди.


Ибодатхонадан ёмон руҳни қувиб чиқариш


21Улар Кафарнаҳум шаҳрига кириб келишди. Жума куни кеч киргач[3], Исо яҳудийибодатхонасига бориб, таълим бера бошлади. 22Халойиқ Исонинг таълимотига ҳайрон қолди. Чунки У одамларга уламолар каби эмас, балки қудратли куч эгасидай таъсирчан таълим берар эди.

23Ўша ибодатхонада ёмон руҳга чалинган бир одам бор эди. У тўсатдан қичқириб юборди:

24– Эй носиралик Исо! Бизда нима ишинг бор? Сен бизни ҳалок қилгани келдингми? Сенинг кимлигингни биламан, Сен Худонинг Азизисан!

25Бироқ Исо ёмон руҳга дўқ уриб:

– Жим бўл ва ундан чиқиб кет! – деди.

26Ёмон руҳ у одамни ларзага солди-да, овози борича бақириб, унинг вужудидан чиқиб кетди. 27Ҳаммани ваҳима босди. Ўзаро фикр юритиб:

– Бу нима гап? Бу қанақа янги таълимот экан? У ёмон руҳларга ҳам қудрат билан буюради, руҳлар эса Унга бўйсунади! – дейишди.

28Шундай қилиб, Исо ҳақидаги шов-шув тезда бутун Жалила юртига ёйилиб, ён-атрофга овоза бўлди.


Исонинг кўпларни соғайтириши


29Ибодатхонадан чиққан ҳамон Исо Ўзи билан Ёқуб ва Юҳаннони олиб, Симун ва Идриснинг уйига боришди. 30Симуннинг қайнонаси иситмалаб ётган эди. У ҳақда Исога айтиб қолишди. 31Исо аёлнинг ёнига бориб, қўлидан ушлаб кўтарди. Шу заҳоти иситма тушди ва аёл хизматга тутинди.

32Қуёш ботиб, кеч кирган пайтда, барча касаллар ва жинга чалинганларни Исонинг олдига олиб кела бошлашди. 33Бутун шаҳар аҳолиси эшик олдига йиғилиб қолди. 34Исо талай дарду иллатлардан қийналганларни соғайтирди. Кўп жинларни қувиб чиқарди, уларнинг сўзлашига эса имкон бермасди. Чунки жинлар Исонинг Масиҳлигини[4] билар эдилар.


Исонинг воизлик ва шифокорлик сафари


35Эрталаб Исо жуда барвақт турди ва шаҳардан ташқарига, хилват жойга бориб, ибодат қилди. 36Симун ва унинг жўралари Исонинг орқасидан боришди. 37Исони топиб:

– Ҳамма Сени излаяпти-ку! – дейишди. 38Исо уларга:

– Яқин атрофдаги қишлоқ ва шаҳарларга борайлик, Мен у ерларда ҳам воизлик қилайин, чунки Мен ана шу мақсад учун келганман, – деди.

39Шундай қилиб, Исо бутун Жалила юртини кезиб чиқиб, маҳаллий ибодатхоналарда воизлик қилар ва жинларни қувиб чиқарар эди.


Исонинг моховни соғайтириши


40Бир мохов Исога яқинлашиб, Унинг олдида тиз чўкканча ялинди:

– Агар истасанг, мени моховликдан пок қила оласан.

41Исонинг унга раҳми келиб, қўлини узатди ва унга тегизиб:

– Истайман, пок бўл! – деб қўйди.

42Буни айтар-айтмас, у одамнинг моховлиги ариб, пок-покиза бўлиб кетди. 43Исо эса унга жиддий танбеҳ бериб:

44– Менга қара! Ҳеч кимга ҳеч нарса айтма, лекин бориб руҳонийга кўрин ва соғайганингни тасдиқлат, бундан далолат бўлиши учун Мусо пайғамбар буюрган қурбонликларни келтириб бер, – деди-да, уни дарҳол жўнатиб юборди.

45У киши чиқибоқ, рўй берган ҳодиса ҳақида ҳамма ёққа эълон қила бошлади. Натижада Исо энди бирор шаҳарга очиқ киролмайдиган бўлиб қолди. У шаҳардан ташқарида, хилват жойлардагина бўларди. Шунга қарамай, халойиқ ҳар томондан Унинг олдига келар эди.


#### 2–БОБ


Исонинг шолни соғайтириши


1Бир неча кундан кейин Исо яна Кафарнаҳум шаҳрига келди. Унинг уйда эканлиги маълум бўлгач, 2тезда кўп халойиқ тўпландики, ҳатто эшик олдида ҳам жой қолмади. Исо эса халққа Худонинг сўзини айтарди. 3Шу орада тўрт киши кўтариб келаётган бир шол одамни Унинг олдига олиб келишди. 4Халқ кўплигидан Исога яқинлашиш имконини тополмай, улар Исо ўтирган уйнинг томини тешиб туйнук очишди ва шолни тўшаги билан туширишди.

5Исо уларнинг ишончини кўриб, шолга:

– Болам, гуноҳларинг кечирилди, – деди.

6Бу ерда баъзи уламолар ўтирган эдилар. Улар ўзларича: 7“Нега У бундай шаккоклик қиляпти? Гуноҳларни ёлғиз Худодан бошқа ким ҳам кечира олади?” – деб ўйлар эдилар. 8Исо шу онда уларнинг мулоҳазаларини руҳан пайқаб, уларга деди:

– Нега сизлар дилларингизда бундай мулоҳаза қиляпсизлар? 9Нима осонроқ? Шолга: “Гуноҳларинг кечирилди”, деб айтишми, ёки: “Ўрнингдан тур, тўшагингни олиб юр”, деб айтишми? 10Лекин Инсон Ўғлининг[5] ер юзида гуноҳларни кечириш қудрати борлигини ҳам билиб қўйинглар!

У шундай деди-да, шолга қараб:

11– Сенга айтаман, ўрнингдан тур, тўшагингни олу, уйингга кет! – деди.

12Шол шу ондаёқ ўрнидан туриб кетди-ю, тўшагини кўтариб, ҳамманинг кўз олдида чиқиб кетди. Барча ҳайратга тушди.

– Биз ҳеч қачон бундай ҳолни кўрмаган эдик! – деб Худони олқишлар эдилар.


Исонинг Левийни чақириши


13Исо яна кўл бўйига чиқди. Тумонат халойиқ Унинг олдига тўпланди. Исо уларга таълим берди.

14У ердан ўтаётиб, Исо солиқ йиғадиган жойда ўтирган Алфей ўғли Левийни кўриб қолди.

– Менинг орқамдан юр! – деди унга Исо. Левий эса ўрнидан туриб, Исонинг орқасидан эргашди.

15Кейин Исо Левийнинг уйида меҳмон бўлиб ўтирди. Исо ва шогирдларидан бошқа кўп солиқчилар ва ҳар хил гуноҳкор одамлар ҳам еб-ичиб ўтирарди. Булар сингари Исога эргашувчи одамлар кўп эди. 16Исо солиқчилар ва гуноҳкорлар билан бирга еб-ичиб ўтирганини уламолар ва фарзийлар[6] кўриб, Унинг шогирдларига:

– Бу қандай гап? У солиқчилару гуноҳкорлар билан бирга еб-ичиб ўтирибди-ку! – дейишди. 17Исо буни эшитиб, шундай жавоб берди:

– Соғлар эмас, беморлар табибга муҳтождир. Мен тақводорларни эмас, гуноҳкорларни тавбага чақиргани келганман.


Рўза тутиш ҳақида савол


18Яҳёнинг ҳам, фарзийларнинг ҳам шогирдлари рўза тутаётган эдилар. Улар Исонинг ёнига келиб:

– Нега Яҳёнинг шогирдлари ва фарзийларнинг шогирдлари рўза тутади-ю, Сенинг шогирдларинг тутмайди? – деб сўрашди. 19Исо уларга деди:

– Куёв даврада бўлган вақтда тўй аҳли рўза тута олармикин? Йўқ, куёв улар билан бирга бўлгунча, рўза тута олмайдилар. 20Бироқ куёв улардан жудо бўладиган кунлар келади, ана ўшанда рўза тутадилар. 21Ҳеч ким янги матодан ямоқ қилиб, эски кийимга солмайди. Акс ҳолда, янги ямоқ эски кийимдан сўкилиб кетади ва йиртиқ баттар ёмон бўлади. 22Шунингдек, ҳеч ким янги шаробни эски мешга қуймайди. Акс ҳолда, янги шароб мешни йиртади, шароб тўкилади ва меш ҳам нобуд бўлади. Илло, янги шаробни янги мешга қуймоқ даркор.


Дам олиш кунига риоя қилиш ҳақида


23Бир шанба куни Исо ғалла даласидан ўтаётган эди. Унинг шогирдлари йўл-йўлакай бошоқларни уза бошлашди. 24Буни кўрган фарзийлар Исога:

– Қара, нега улар дам олиш кунида тақиқланган ишни қилишяпти? – дейишди. 25Исо уларга деди:

– Наҳотки сизлар Довуд билан ҳамроҳлари оч қолиб муҳтож бўлганда нималар қилишганини ҳеч қачон ўқимаган бўлсангиз? 26Довуд олий руҳоний Авиатар замонида Худонинг уйига кириб, фақат руҳонийларгина ейиши мумкин бўлган бахшида нонларни еб, ҳамроҳларига ҳам берган эди.

27Кейин Исо давом этди:

– Инсон дам олиш куни учун эмас, балки дам олиш куни инсон учун яратилган. 28Бинобарин, Инсон Ўғли дам олиш кунининг ҳам ҳокимидир.


#### 3–БОБ


Исо қўли шол одамни даволаши


1Исо яна ибодатхонага кирди. У ерда қўли шол бир одам бор эди. 2У бу одамни дам олиш кунида ҳам соғайтирармикан, деб Исони зимдан кузатиб туришди.

3Исо қўли шол одамга:

– Ўртага чиқ! – деди. 4Сўнг халойиқдан сўради:

– Дам олиш кунида яхшилик қилиш лозимми ёки ёмонлик? Жонни халос қилиш керакми, ёки ҳалок?

Улар эса индамади.

5Исо одамларнинг бундай бағри тошлигидан қайғуриб, атрофга ғазаб билан қараганча, у одамга:

– Қўлингни узат! – деди.

У одам қўлини узатиши биланоқ, тузалиб кетди. 6Фарзийлар эса дарров ташқарига чиқиб, Исони ҳалок қилиш чорасини топмоқ учун Ҳиродчилар[7] билан тил бириктиришди.


Кўл бўйидаги оломон


7Исо шогирдлари билан кўл томон жўнади. Жалила ва Яҳудиядан чиққан катта бир оломон Унга эргашарди. 8Қуддус ва Идумеядан, Ўрдун нарёғидаги юртлардан, шунингдек, Тир ва Сидўн соҳилларидан келган тумонат халойиқ Исонинг қилаётган ишларини эшитиб, Унинг олдида тирбанд бўлиб қолган эди. 9Исо одам кўплигидан сиқилиб қолмай, деб шогирдларига қайиқ тайёрлаб қўйишни айтди. 10Чунки кўплар шифо топаётган эди ва ҳамма дардлилар қўл тегизиш илинжида Исо томон ёпирилар эдилар. 11Ёмон руҳлар эса Исони кўрган пайтда Унинг олдига йиқилиб: “Сен Худонинг Ўғлисан”, – деб бақириб юборишарди. 12Аммо Исо Ўзини ошкор қилиб қўймасликлари учун руҳларни қаттиқ танбеҳлаб қўярди.


Исо ўн икки шогирдини танлаши


13Шундан сўнг Исо тоққа чиқиб, шогирдларидан Ўзи истаганларини ёнига чақирди. Улар келгач, 14-15Исо уларни воизлик қилишга, касалларни соғайтириш ва жинларни қувиб чиқаришга юбормоқчи бўлиб, куч-қудрат эгаси қилди. Исо доим Ўзи билан бирга бўлиш учун қуйидаги ўн икки шогирдини тайинлади: 16унга Бутрус деб лақаб қўйган Симун, 17Бани-рагаш, яъни “Момақалдироқ ўғиллари” деб лақаб қўйган Забадий ўғиллари Ёқуб ва Юҳанно, 18яна Идрис, Филип, Бартолмей, Матто, Тўма, Алфей ўғли Ёқуб, Таддей, ватанпарвар Симун 19ва Исога хиёнат қилган Яҳудо Ишқариёт.


Исо ва шайтон


20Шундан сўнг уйга келдилар. Яна шунчалик кўп халойиқ тўпланган эдики, ҳатто нон ейишга вақтлари бўлмади. 21Исонинг яқинлари буни эшитиб,

– У ақлдан озиб қолибди, – деб олиб келишга бордилар. 22Қуддусдан келган уламолар эса:

– Уни шайтон[8] урган, У инс-жинсларнинг бошлиғи шайтон кучи билангина жинларни қувиб чиқаряпти, – дейишди.

23Шунда Исо уларни ёнига чақириб, масал билан сўзлай бошлади:

– Қандай қилиб шайтон шайтонни қувиб чиқара олади? 24Агар бир подшоҳлик ўз ичидан бўлиниб кетса, у подшоҳлик туролмайди. 25Бир хонадон ўз ичидан бўлиниб кетса, у хонадон туролмайди. 26Агарда шайтон ўз-ўзига қарши чиқиб бўлинган бўлса, у тура олмайди, балки унинг куни битади. 27Ҳеч ким уйнинг эгаси бўлган кучли кишини аввал боғлаб қўймасдан туриб, унинг уйига кириб, мол-дунёсини ўғирлаб кетолмайди. Фақат шундай қилибгина уйни талаш мумкин.

28Сизларга чинини айтайин: одам болаларининг қилган барча гуноҳлари ва айтган барча куфрликлари кечирилади. 29Лекин ким Муқаддас Руҳни[9] куфр этса, абадий кечирилмайди, у абадий жазога маҳкум бўлади.

30Исо бу сўзни, “Уни жин урибди”, – деганлари сабабли айтди.


Исонинг онаси билан укалари


31Исонинг онаси билан укалари келиб қолишди. Ўзлари уйнинг ташқарисида кутиб туриб, Исони чақириб келиш учун одам юборишди. 32Исонинг атрофида халойиқ тирбанд эди. Улар Унга:

– Мана, онанг, укаларинг ва сингилларинг ташқарида кутиб, Сени сўраяптилар, – дейишди. 33Исо уларга жавобан:

– Менинг онам ва укаларим ким? – деди. 34Сўнгра атрофида ўтирганларга назар солиб деди:

– Мана, Менинг онам ва укаларим! 35Кимда-ким Худонинг иродасини бажо келтирса, у Менинг укам, синглим, онам бўлади.


#### 4–БОБ


Уруғ сепувчи ҳақида масал


1Исо яна кўл бўйида таълим беришни бошлади. Олдига бир талай одам йиғилиб қолгач, Исо кўлдаги қайиққа тушиб ўтирди. Бутун халойиқ эса кўл қирғоғида, қуруқликда қолди. 2Исо масал орқали халққа кўп насиҳатлар қилди. Ўз таълимотида шундай деди:

3“Қулоқ солинглар! Уруғ сепувчи уруғ сепгани чиқибди. 4Уруғ сепаётганда баъзи уруғлар йўл ёқасига тушибди. Қушлар учиб келиб, уруғларни чўқиб кетибди. 5Баъзи донлар тупроғи кам тошлоққа тушибди. Тупроқ чуқур бўлмаганидан, уруғлар тез кўкариб чиқибди. 6Бироқ қуёш чиққач, сўлиб, илдизи бўлмагани учун қуриб кетибди. 7Бошқа уруғлар тиканлар орасига тушибди. Тиканлар ўсиб, уруғларни бўғиб қўйибди ва улар ҳосил бермабди. 8Яна бошқа уруғлар эса яхши ерга тушибди ва униб-ўсиб, ўттиз, олтмиш ва ҳатто юз баробар кўп ҳосил берибди”.

9Кейин Исо уларга: “Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!” – деди.


Масалларнинг ҳикмати


10Халқ кетиб, Исо ёлғиз қолгач, У билан юрувчилар ва ўн икки шогирди бояги масал ҳақида алоҳида сўрадилар. 11Исо уларга деди: “Худо Шоҳлигининг сири сизларга насиб этган. Ташқаридагиларга эса ҳамма нарса масаллар билан уқтирилади. 12Шундай қилиб, уларга қаратилган бу оят бажо келмоқда:


“Улар қараб туриб, кўрмаслар,

Эшитиб туриб, англамаслар.

Акс ҳолда тавба-тазарру қилур

Ва гуноҳларидан фориғ бўлур эдилар””.


Уруғ сепувчи ҳақидаги масалнинг моҳияти


13“Бу масални тушунмаяпсизларми? – деди уларга Исо. – Ундай бўлса, барча масалларни ҳам қандай қилиб тушунасизлар? 14Мана, уруғ сепувчининг сепгани – Худонинг каломидир. 15Йўл ёқасига тушган уруғ шундай одамларни билдиради: уларнинг юрагига илоҳий калом сепилади. Бироқ улар эшитган ҳамон шайтон келиб, қалбларига сепилган каломни ўғирлаб кетади. 16Тошлоққа тушган уруғ эса шундай одамларни билдиради: улар каломни эшитар-эшитмас, севинч билан қабул қилаверадилар. 17Лекин улар илдизи йўқ беқарор одамлардир. Сўнгра калом туфайли қайғу ёки қувғинга дучор бўлишса, тезда васвасага тушиб қоладилар. 18Яна бошқалар тиканзорга тушган уруққа ўхшайдилар. Улар Худонинг каломини эшитади-ю, 19лекин бу дунёнинг ташвишлари, бойликка ўчлик ва бошқа ҳаваслар уларнинг юракларига суқилиб кириб, каломни бўғиб қўяди, калом эса самарасиз қолади. 20Яхши тупроққа тушган уруғ бўлса, каломни эшитиб, қалбига жо қилган одамларни билдиради. Улар гоҳ ўттиз, гоҳ олтмиш, гоҳ юз баробар кўп самара берадилар”.


Илоҳий нурни тан олиш ҳақида


21Исо уларга яна деди: “Шамни олиб келиб, идишнинг ёки чорпоянинг тагига қўядими? Аксинча, шамдонга қўймайдими? 22Худди шу сингари, ошкора бўлмайдиган ҳеч қандай сир йўқ, сиртга чиқмайдиган ҳеч яширин нарса йўқ. 23Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!”

24Кейин уларга яна деди: “Эшитаётганларингизни қулоғингизга қуйиб олинг! Сиз қандай ўлчов билан ўлчасангиз, худди шундай ўлчов билан сизга ҳам ўлчаб берилади. Сиз, тинглаётганларга эса қўшиб ҳам берилади. 25Кимда бор бўлса, унга яна берилади. Кимда йўқ бўлса, бор бўлгани ҳам тортиб олинади”.


Инжилнинг ёйилиши ва таъсири ҳақида


26Исо яна деди: “Худонинг Шоҳлиги ерга уруғ сепган одамга ўхшайди. 27Кечаси бўлдими, ухлайди, кундузи бўлдими, туради. Уруғнинг қандай униб-ўсаётганидан у бехабар. 28Ер ўз-ўзидан аввал кўкатни, сўнгра бошоқни, ундан кейин бошоқдаги тўлиқ донни ундиради. 29Ҳосил пишгач, йиғим-терим вақти келди, деб дарҳол ўроқ солади”.

30Исо яна деди: “Худо Шоҳлигини нимага ўхшатайлик? Уни қандай масал билан ифодаласак бўлади? 31Мана, Худонинг Шоҳлиги бир хантал донига ўхшайди: у ерга сепилганда, ер юзидаги барча уруғлардан кичик бўлади. 32Лекин сепилгандан кейин кўкаради ва барча кўкатлардан баланд бўлиб ўсади. У улкан шохлар чиқарадики, осмондаги қушлар ҳам унинг паноҳида уя қурадилар”.

33Шундай қилиб, Исо халқнинг эшитиш имконига қараб, бу сингари кўпгина масаллар орқали Худо каломини ўргатар эди. 34Масалсиз уларга гапирмас эди. Шогирдлари билан танҳо қолганда эса, уларга ҳаммасини очиқ тушунтирар эди.


Исонинг бўронни тинчитиши


35Ўша куни кечқурун Исо шогирдларига:

– Нариги қирғоққа сузиб ўтайлик, – деди.

36Улар халойиқни жўнатиб, Исони ўтирган қайиғида олиб кетишди. Исонинг кетидан бошқа қайиқлар ҳам сузиб келди. 37Шу орада кўлда кучли бўрон кўтарилди. Тўлқинлар қайиқни тебратиб юборди, қайиқ сувга тўла бошлади. 38Исо эса қайиқнинг қуйруқ томонида ёстиққа бош қўйиб, ухлаб ётган эди.

Шогирдлар Исони уйғотиб:

– Устоз, биз ҳалок бўляпмиз! Парво қилмайсанми? – дейишди. 39Шунда Исо туриб, шамолга дўқ урди ва кўлга:

– Жим бўл, бас қил! – деб қўйди. Шу онда шамол тинди ва чуқур сукунат бўлди.

40Исо шогирдларига:

– Нега бундай қўрқоқсизлар? Қандай қилиб ҳалигача ишончингиз йўқ? – деди. 41Улар эса жуда қўрқиб, бир-бирига:

– Бу қанақа кишики, шамол ҳам, кўл ҳам Унга бўйсунса? – дейишди.


#### 5–БОБ


Исо ёвуз руҳли одамни соғайтириши


1Кўлнинг нариги қирғоғидаги Гадара юртига етиб келишди. 2Исо қайиқдан тушиши биланоқ, ёвуз руҳга чалинган бир одам қабрлар орасидан чиқиб, Уни қаршилади. 3Турар жойи қабристон бўлган бу одамни ҳеч ким ҳатто занжир билан ҳам боғлай олмас эди. 4Кўп мартаба уни кишану занжирлар билан боғлаган бўлсалар-да, аммо у занжирларни узиб, кишанларни ҳам синдириб ташлар эди. Уни тийиш учун ҳеч кимнинг кучи етмас эди. 5Доимо, кечаю кундуз қабрларда, тоғларда бақириб юрар, ўзини тошларга уриб жароҳатлар эди.

6У Исони узоқдан кўриб, югуриб келди-да, Унга таъзим қилиб, 7овози борича бақирди:

– Эй Исо, Худойи Таолонинг Ўғли! Мен билан нима ишинг бор? Худо ҳақи Сенга ёлвораман, мени қийнама!

8Чунки Исо унга: “Эй ёвуз руҳ, бу одамдан чиқиб кет!” – деб буюрган эди.

9Исо ундан сўради:

– Исминг нима?

– Исмим Тумонат[10], чунки бизлар кўпчиликмиз, – жавоб берди у. 10Ўзларини бу юртдан ташқарига ҳайдаб чиқармаслигини Исодан кўп ёлвориб сўради.

11Ўша тоғнинг ён бағрида катта тўнғиз подаси ўтлаб юрган эди. 12Ҳамма руҳлар Исога ёлвориб:

– Бизни шу тўнғизларга юборгин, уларга кирайлик, – дейишди.

13Исо уларга рухсат берди. Ёвуз руҳлар эса шу заҳоти у одамдан чиқиб, тўнғизларга кириб олишди. Икки мингга яқин тўнғиз подаси тик қияликдан кўлга ёпирилиб, ғарқ бўлди.

14Шунда тўнғиз боқувчилар тўрт томонга тўзиб, шаҳар ва қишлоқларда бу бўлиб ўтган ҳодисани гапириб беришди. Аҳоли эса буни кўргани бориб, 15Исонинг олдига йиғилишди. Илгари тумонат жин қамраган одамни кийинган ва ақли расо ҳолда ўтирганини кўриб, қўрқиб кетишди. 16Воқеани кўрганлар эса ҳалиги одам жиндан қандай қутулгани ва тўнғизлар билан нима рўй бергани ҳақида халққа сўзлаб беришди. 17Шунда ерли халқ Исодан ўз юртлари чегарасидан чиқиб кетишни илтимос қилди.

18Исо қайиққа тушди. Жиндан қутулган одам Исога эргашиш учун рухсат сўради. 19Лекин Исо розилик бермади.

– Ўз уйингга бор, Раббинг сенга нималар қилганини, қандай раҳм-шафқат кўрсатганини ўз яқинларингга гапириб бер, – деди унга.

20Шунда у киши бориб, Ўнкент вилоятида Исо ўзига нималар қилганини тарғиб қила бошлади. Ҳамма ҳам ҳайратга тушди.


Тирилган қиз, соғайган аёл


21Исо кўлнинг бериги бўйига сузиб ўтиб, қирғоқда турарди. Унинг олдига яна кўп халойиқ тўпланди. 22Яҳудий жамоа бошларидан Яир исмли бир киши келиб қолди. У Исони кўриб, Унинг оёқларига ўзини ташлади-да:

23– Қизим ўлим тўшагида ётибди. Келиб унга қўлингни тегизгин, у соғайиб тирик қолсин, – деб ялиниб-ёлворди.

24Исо у билан кетди. Унинг орқасидан кўп халойиқ эргашиб, Уни сиқиб қўяр эди. 25У ерда ўн икки йилдан бери қон кетишидан азоб чекаётган бир аёл ҳам бор эди. 26У кўп табиблардан кўп қийналиб, бутун мол-мулкини сарф этгани билан ҳеч фойда кўрмаган, аксинча, аҳволи янада оғирлашиб кетган эди.

27Аёл Исо ҳақида эшитдию, халойиқ ўртасида орқа томондан Унга яқинлашиб, кийимига қўл тегизди. 28У ўзича: “Агар кийимига бир тегиб олсам бас, соғайиб кетаман”, – деб ўйлаган эди. 29У шундай қилиши биланоқ, қон кетиши тўхтади. Аёл касалликдан фориғ бўлганини ўз танасида ҳис этди.

30Исо эса шу онда Ўзидан бир куч чиққанлигини пайқади. У атрофидаги халойиққа кўз югуртириб:

– Менинг кийимимга ким тегди? – деди. 31Шогирдлари Унга:

– Халойиқ Сени сиқиб турганлигини кўряпсан-ку ва тағин кийимимга ким тегди, деб сўраяпсанми? – дейишди.

32Лекин Исо буни қилган аёлни кўриш учун атрофга қарар эди. 33Аёл ўзига нима бўлганини билиб, қўрқиб ва қалтираб келди, Исонинг оёқларига ўзини ташлаб, бутун ҳақиқатни Унга сўзлаб берди. 34Исо унга:

– Қизим, ишончинг сени қутқарди. Эсон-омон бориб, дардингдан фориғ бўлгил, – деди.

35Исо шундай деб турган ҳам эдики, жамоабошининг уйидан одамлар келиб унга:

– Қизингиз ўлди, нега яна Устозни овора қиляпсиз? – дедилар. 36Исо бу сўзларни эшитиб, жамоабошига:

– Қўрқма, фақат ишонгин, – деди.

37Исо ҳеч кимнинг эргашишига йўл қўймай, фақат Бутрус, Ёқуб ва унинг укаси Юҳаннони олиб кетди. 38Жамоабошининг уйига етганларида, йиғи ва дод-фарёд тўла бир қий-чувга дуч келишди. 39Исо ичкарига кириб:

– Нега қайғуряпсизлар, нега йиғлаяпсизлар? Қизча ўлган эмас, у ухлаб ётибди, – деди. 40Улар эса Унинг устидан кулишди.

Исо ҳаммани ташқарига чиқариб юборди, қизчанинг ота-онаси ва шогирдларини олиб қолди ва қизча ётган хонага кирди. 41Қизчанинг қўлидан ушлаб унга:

– Талифа қуми! – деди. Бу сўзнинг таржимаси: “Қизим, сенга айтаман: ўрнингдан тур!” демакдир.

42Ўн икки яшар қизалоқ шу онда ўрнидан туриб, юра бошлади. Буни кўрганларнинг ақли шошди. 43Исо:

– Буни ҳеч ким билмасин, – деб уларга қатъий буюрди ва қизчага овқат беришларини айтди.


#### 6–БОБ


Исонинг Ўз юртида рад қилиниши


1Исо у ердан жўнаб, Ўз юртига борди. Шогирдлари ҳам Унинг орқасидан эргашиб келишди.

2Шанба куни бўлгач, Исо ибодатхонада таълим бера бошлади. Уни тинглаётганларнинг кўпчилиги ҳайратга тушиб:

– Булар Унга қаердан насиб бўлган экан? Унга бундай доноликни ким берди? Қандай қилиб Унинг қўли орқали бунақа мўъжизалар содир бўляпти? 3Марямнинг ўғли, Ёқуб, Юсуф, Яҳудо ва Симуннинг акаси дурадгор Исо бу эмасми? Унинг сингиллари ҳам мана шу ерда, ўз орамизда турибди-ку! – дейишди. Ва ғашланиб, Исони рад қилишди. 4Исо уларга:

– Пайғамбар ўз ватанидан, ўз қариндош-уруғлари ва уйидан бошқа ерда эътиборсиз қолмас, – деди.

5Исо у ерда ҳеч қандай мўъжиза яратолмади. Фақатгина бир мунча беморларга қўл тегизиб, уларни соғайтирди. 6Уларнинг имонсизлигига ажабланди.


Ўн икки шогирдни хизматга юбориш


Шундан сўнг Исо атрофдаги қишлоқларда кезиб таълим берарди. 7Ўн икки шогирдини ёнига чақириб, иккита-иккитадан қилиб жўнатмоқчи бўлди. Уларга ёвуз руҳлар устидан ҳокимлик қилиш учун қудрат берди. 8Уларга буюриб: “Йўл учун ёлғиз ҳассадан бошқа ҳеч нарса – тўрва ҳам, нон ҳам, камарларингга мис чақа ҳам олманглар, 9балки оддийгина чориқ кийиб, икки сидра кийим эса кийманглар”, – деди.

10Исо яна деди: “Агар бирон жойда бирон уйга кирсангизлар, у ердан чиқишингизгача ўша уйда қолинглар. 11Агар бирон жой одамлари сизни қабул қилмаса ва сизга қулоқ солмасалар, у ердан чиқаётганингизда уларга огоҳлантириш тариқасида оёқларингиздан чангни қоқиб кетинглар. [Сизларга чинини айтайин, қиёмат кунида у шаҳардан кўра Садўм ва Ғамўра шаҳарларининг ҳоли енгилроқ бўлади.]”

12Шунда шогирдлар йўлга тушиб, халқни тавба қилишга ундаб юришди. 13Кўп жинларни қувиб чиқаришди ва кўп касалларга ёғ суртиб уларни соғайтиришди.


Яҳё пайғамбарнинг бошини олиш


14Исонинг номи эл оғзига тушиб қолган эди. Подшоҳ Ҳироднинг қулоғига ҳам миш-мишлар етганда, у:

– Яҳё пайғамбар тирилиб келибди. Шунинг учун бу Киши орқали бундай ажойиботлар содир бўлмоқда, – деди.

15Бошқалар эса Уни Илёс пайғамбар деб ҳисобласа, яна бошқалар Уни қадимги пайғамбарлар қаторида бир пайғамбар дердилар.

16Ҳирод буларни эшитиб:

– Бу мен бошини кесган Яҳёдан бошқаси эмас. У қайта тирилиб келган, – деб қаттиқ турди.

17Ҳирод ўз укаси Филипнинг хотини Ҳиродияга уйлангани сабабли Яҳёни қўлга олиб, зиндонга қаматиб қўйган эди. 18Чунки Яҳё Ҳиродга: “Укангнинг хотинини олиш сен учун раво эмас”, – деб юрган эди. 19Ҳиродиянинг ўзи Яҳёдан аччиқланиб, уни ўлдирмоқчи бўлган, аммо бу ниятига ета олмаётган эди. 20Ҳирод эса Яҳёнинг солиҳ ва муқаддас киши эканини билиб, ундан қўрқар ва уни ҳимоя қилар эди. Унинг сўзларини мароқ билан тинглар ва кўп ишларни унинг маслаҳати билан қиларди[11].

21Бир куни қулай фурсат туғилиб қолди. Ҳирод ўзининг туғилган куни муносабати билан ўз мансабдорлари, мингбошилари ва Жалила юртининг оғаларига зиёфат берди. 22Ҳиродиянинг қизи кириб, рақс тушди ва Ҳирод билан улфатларининг кўнглини топди. Подшоҳ қизга:

– Нима истасанг, тила, мен сенга бераман, – деди. 23Унга ҳатто қасам ичиб:

– Мендан нима сўрасанг, бераман, подшоҳлигимнинг ярмигача бўлса ҳам, бераман, – деди.

24Қиз чиқиб онасидан сўради:

– Нимани сўрай?

– Яҳё пайғамбарнинг бошини сўра! – деди онаси.

25Қиз шу онда подшоҳ ҳузурига югуриб бориб:

– Менга ҳозироқ лаганда Яҳё пайғамбарнинг бошини олиб беришингизни сўрайман, – деди.

26Подшоҳ жуда хафа бўлди. Лекин қасам ичганлиги туфайли ва меҳмонлар хотири учун қизнинг илтимосини рад этишни истамади. 27У шу ондаёқ жаллодни юбориб, Яҳёнинг бошини келтиришни буюрди. 28Жаллод зиндонга бориб, Яҳёнинг бошини танидан жудо қилди ва лаганга солиб, қизга олиб берди; қиз эса онасига топширди.

29Яҳёнинг шогирдлари юз берган ҳодисани эшитиб, унинг жасадини олгани боришди ва уни дафн этишди.


Исонинг 5000 кишини тўйдириши


30Ҳаворийлар[12] Исонинг ҳузурига тўпланиб, қандай ишлар қилишганини, халққа нималар ўргатишганини бирма-бир айтиб бердилар. 31Исо уларга:

– Келинглар, бир ўзимиз бирон хилват жойга борайлик, бир оз дам олинглар, – деди. Чунки келиб-кетувчилар кўплигидан уларнинг овқат ейишга ҳам вақти йўқ эди.

32Исо билан шогирдлари алоҳида қайиққа тушиб, хилват жойга жўнаб кетишди. 33Лекин халқ уларнинг кетаётганини кўрди, кўпчилик таниб қолди. Шунда ҳамма шаҳарлардан пиёда йўлга тушишди, Исо билан шогирдлари бораётган жойга югуриб бориб, улардан олдин етиб келишди. 34Исо қайиқдан чиққанда, шунча халойиқни кўриб, уларга ачинди. Чунки улар чўпонсиз қўйларга ўхшарди. Исо уларга кўп нарсаларни ўргатарди.

35Анча вақт ўтгандан сўнг, шогирдлар Исонинг ёнига келиб:

– Бу ер ёвон экан, энди вақт кеч бўлиб қолди. 36Халқни қўйиб юбор, атрофдаги қишлоқ ва овулларга бориб ўзларига нон сотиб олишсин, ейдиган ҳеч нарсалари йўқ, – дейишди. 37Исо уларга жавобан:

– Сизлар уларга овқат беринглар! – деди.

– Наҳотки биз икки юз кумуш тангага нон сотиб олиб келиб, халққа едирсак? – деб сўрашди Ундан. 38Исо деди:

– Қанча нонларингиз бор? Бориб кўринглар.


Улар билиб келгач:

– Бешта нон, иккита балиқ бор экан, – дейишди.

39Исо халойиқни тўп-тўп қилиб яшил ўт устида ўтқазишни шогирдларига буюрди. 40Халқ юзтадан ва элликтадан тўда-тўда бўлиб ўтирди. 41Исо бешта нон билан иккита балиқни олди ва осмонга қараб шукрона дуосини ўқиди. Нонларни синдириб, халойиққа тарқатиш учун шогирдларига берди. Иккита балиқни ҳам ҳаммага тақсимлаб берди. 42Уларнинг ҳаммалари еб тўйди. 43Сўнг ортиб қолган нон бурдалари ва балиқларни териб олишди, тўла ўн икки сават чиқди. 44Нон еганлар беш мингга яқин эркак эди.


Исонинг сув устида юриши


45Исо вақт ўтказмай, шогирдларини қайиққа тушириб, нариги томондаги Байтсайда шаҳрига сузиб ўтишга мажбур қилди. Унгача Ўзи одамларга рухсат берадиган бўлди. 46Халқни жўнатиб юборганидан кейин, Исо ибодат қилиш учун тоққа чиқди.

47Кеч киргач, қайиқ кўлнинг ўртасида эди, Исо эса ёлғиз Ўзи қуруқликда эди. 48Шамол шогирдларга қарши эсар эди. Исо улар қайиқни ҳайдашга қийналаётганини кўрди.

Субҳидам чоғи[13] Исо кўл устида юрганча шогирдлари томон келди-да, ёнларидан ўтгудай бўлди. 49Шогирдлар эса кўл юзида юрган Исони кўриб, аллақандай шарпа деб ўйлаб, қичқириб юборишди. 50Ҳаммаси ҳам Уни кўриб, юраклари орқасига тортиб кетди. Аммо Исо ўша заҳоти гапга кириб:

– Дадил бўлинглар! Бу Мен, қўрқманглар! – деди.

51Исо шогирдлари ёнига, қайиққа тушиши билан шамол тинди. Шогирдлар ҳаддан ташқари таажжубланиб, лол бўлиб қолишди. 52Улар нон билан бўлган мўъжизадан ҳам ибрат олмаган эдилар, ақллари етмас эди[14].

53Кўлдан сузиб ўтиб, Генисарет қирғоғига келиб тўхтадилар. 54Қайиқдан чиқишлари биланоқ халқ Исони таниб қолди. 55Тезда бутун ўша юртга хабар елиб борди. Исонинг қаердалигини эшитганлар эса ўз касалларини тўшакда кўтариб бориб, Исони қидириб топгунча юртни айланадиган бўлишди. 56Исо қаерга бормасин – қишлоқларгами, шаҳарларгами, овулларгами – одамлар касалларни очиқ майдонларга қўяр, ақалли кийимининг бир чеккасига тегиш учун Ундан илтимос қилишарди. Унга қўл тегизганлар эса шифо топарди.


#### 7–БОБ


Диний урф-одатлар ва Худонинг амри


1Фарзийлар[15] ва Қуддусдан келган айрим уламолар Исонинг ёнига тўпландилар. 2Улар Исо шогирдларининг баъзилари ҳаром, яъни ювилмаган қўллари билан нон еяётганларини кўриб, таъна қилдилар. 3Сабабки, фарзийлар ва умуман яҳудийларота-боболарининг урф-одатини сақлаб, қўлларини яхшилаб ювмай ҳеч овқат емайдилар. 4Бозордан қайтганларида ҳам ювинмай овқат емайдилар. Шунингдек, коса, товоқ, қозон, курси ювиш билан боғлиқ кўпгина удумларга риоя қиладилар.

5Шундай қилиб, фарзийлар ва уламолар Исодан:

– Сенинг шогирдларинг нега ота-боболар урф-одатини сақламайдилар? Нима учун ювилмаган қўллари билан нон ейишади? – деб сўрадилар. 6Исо уларга шундай жавоб берди:

– Ишаъё пайғамбарнинг каромати сиз иккиюзламачиларга жуда тўғри келади, мана унинг китобида Худо нима деган:


“Бу халқ Мени ҳурматлар тилида,

Лекин дили эса Мендан узоқдур.

7Улар Менга беҳудага ўқир санолар,

Инсонлар амру таълимин фарз деб”.


8[Сизлар-ку қозон-товоқ чайиш билан боғлиқ ва бошқа яна кўп удумларга риоя қилиб,] Худонинг амрини ташлайсиз-у, инсонлар урф-одатини эса пеш қиласизлар.

9Яна уларга деди:

– Сиз ўз урф-одатларингизни деб Худонинг амрларини бир четга йиғиштириб қўйишни боплайсиз-да! 10Мусо пайғамбар айтган эди: “Ота-онангни ҳурмат қил”, ва “Ота-онасини ҳақорат қилган мутлақо ўлдирилсин”. 11Аммо сизлар: Агар ким ота ёки онасига: Менинг сенга ёрдамим қурбон, яъни Худога бағишланган, – деса, 12у ота ёки онасига бирон яхшилик қилмаса ҳам бўлади, дейсизлар. 13Шу билан сиз ўзларингиз ўрнатган урф-одатларингизни деб Худонинг каломини бекор қиласизлар. Ва шунга ўхшаш яна кўп ишларни қиласизлар.


Инсонни нима ҳаром қилади?


14Кейин Исо бутун халқни ёнига чақириб, деди:

– Ҳаммаларингиз Менга қулоқ солиб, мияга жойланг! 15Сиртдан инсон ичига кирадиган ҳеч нарса инсонни ҳаром қила олмайди. Аксинча, инсон ичидан чиқадиган нарса инсонни ҳаром қилади. 16[Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!]

17Исо халойиқ орасидан чиқиб уйга кирди, шогирдлари Ундан бояги масал ҳақида сўрадилар. 18У уларга деди:

– Сизлар ҳам шунчалик бефаҳммисизлар? Сиртдан инсоннинг ичига кирадиган ҳеч нарса уни ҳаром қила олмаслигини англамайсизларми? 19Бу нарсалар инсоннинг қалбига эмас, қорнига киради ва керак жойдан чиқиб кетади.

Шу билан Исо ҳар қандай озиқ-овқатларни ҳалоллади.

20У яна деди:

– Инсоннинг ичидан чиқадиган нарсалар инсонни ҳаром қилади. 21Чунки ичдан, яъни инсон қалбидан ёмон фикрлар, фаҳшу зино, қотиллик, 22ўғрилик, тамагирлик, бадниятлик, маккорлик, нафсга берилганлик, ғайирлик, куфр, манманлик ва нодонлик чиқади. 23Ана шу ёмонликларнинг ҳаммаси инсоннинг ичидан чиқиб, уни ҳаром қилади.


Ғайрияҳудий аёлнинг ишончи


24Исо у ердан чиқиб, Тир ва Сидўн тарафларига келди. Бир уйга кирди ва буни ҳеч ким билиб қолишини истамас эди, лекин яширина олмади.

25Қизалоғини ёвуз руҳ чалган бир аёл Исо ҳақида эшитиб қолди-да, тез келиб Унинг оёғига йиқилди. 26Бу аёл Суриянинг Финикия музофотида туғилган бўлиб, яҳудий эмас эди[16]. Қизидан жинни қувиб чиқаришни Исодан илтимос қилди. 27Бироқ Исо унга:

– Аввал болалар тўйсин, болалардан нонни олиб итларга ташлаш яхши эмас, – деди. 28Аёл:

– Худди шундай, Ҳазрат, лекин итлар ҳам болалар дастурхонидан тўкилган ушоқларни териб ейди-ку, – деб жавоб берди. 29Исо унга:

– Бор, мана шу гапинг учун қизингдан жин чиқиб кетди, – деди.

30Аёл бориб уйига келганда, қизини жиндан қутулиб, тўшакда ётган ҳолда кўрди.


Исонинг кар-соқовни тузатиши


31Исо Тир ва Сидўн чегарасидан жўнаб, Ўнкент вилоятидан ўтиб, яна Жалила кўли бўйига келди. 32Исонинг олдига бир кар-соқовни келтириб, унга қўл тегизишини сўрашди. 33Исо у одамни халойиқ орасидан олиб чиқиб бир четга тортди-да, бармоқларини унинг қулоқларига тиқиб қўйди ва тупуриб тилига тегизди. 34Кейин осмонга қараб, чуқур хўрсинди-да, унга:

– Эффатаҳ! – деди. Бу сўзнинг таржимаси “Очил!” демакдир.

35Шу онда у одамнинг қулоқлари очилиб, тилга кирди, равонгина гапира бошлади.

36Исо у ердагиларга, буни ҳеч кимга айтманглар, деб буюрди. Бироқ У одамларга қанча ман этса ҳам, улар янада кўпроқ ошкор этишарди. 37Улар ҳаддан ташқари тонг қолиб: “У ҳамма нарсани яхши қилади, карларни эшитадиган, соқовларни гапирадиган қилади”, – дейишарди.


#### 8–БОБ


Исонинг 4000 кишини тўйдириши


1Ўша кунларда яна кўпдан-кўп одам йиғилган эди. Ейиш учун ҳеч нарсалари қолмаганда, Исо шогирдларини ёнига чақириб деди:

2– Халққа ачиняпман. Уч кундан бери Менинг олдимда туришибди ва ейдиган ҳеч нарсалари йўқ. 3Агар уларни уйларига овқат бермай жўнатиб юборсам, йўлда ҳолдан тоядилар, чунки баъзилари олис ерлардан келишган.

4Шогирдлари бунга жавобан:

– Уларни тўйдириш учун бу саҳрода ким қаердан нон топа оларди? – дейишди.

5– Қанча нонларингиз бор? – сўради Исо.

– Еттита, – деди шогирдлар.

6Шундан кейин Исо халққа ерга ўтиришни буюрди. Еттита нонни олиб, шукрона дуосини ўқиб синдирди ва тарқатиш учун шогирдларига берди. Шогирдлар халққа тарқатишди. 7Уларда бир оз балиқ ҳам бор эди. Исо дуо ўқиб, буларни ҳам тарқатишни буюрди. 8Халқ еб тўйди. Ортиб қолган бурдаларни теришганда, етти сават чиқди. 9У ерда тўрт мингга яқин одам бор эди.

Исо халойиққа жавоб берди 10ва тезда шогирдлари билан қайиққа тушиб, Далманута юртига сузиб ўтди.


Исодан далил сўраш


11Фарзийлар Исонинг олдига бориб, У билан баҳслаша бошладилар. Уни синаб кўриш мақсадида кўкдан далил кўрсатишини сўрадилар. 12Лекин Исо чуқур хўрсинди:

– Нега бу авлод далилни талаб қиляпти? Сизларга айтиб қўяй, бу авлодга ҳеч қандай далил кўрсатилмайди!

13Шундай деди-ю, уларни қолдириб, яна қайиққа тушди ва нариги қирғоққа сузиб ўтди.


Онгсиз шогирдларни койиш


14Шогирдлар ўзлари билан нон олишни унутибдилар. Қайиқда биттагина нондан бошқа нарса йўқ эди. 15Шу орада Исо шогирдларини огоҳлантириб:

– Менга қаранглар, фарзийларнинг ва Ҳироднинг хамиртурушидан эҳтиёт бўлинглар! – деди.

16Улар ўзларича: “Буни нон олмаганимиз учун айтди, чоғи”, – деб фикр юритишди. 17Исо буни билиб қолиб, уларга деди:

– Нега сизлар, нонимиз йўқ, деб қайғуряпсизлар? Ҳали ҳам тушунмаяпсизларми, англамаяпсизларми? Ҳали ҳам юрагингиз сўқирми? 18Наҳотки кўзларингиз бўлиб, кўрмайсизлар, қулоқларингиз бўлиб, эшитмайсизлар? Эсингизда йўқми? 19Мен бешта нонни синдириб, беш минг кишига бўлиб берганимда, сизлар нон бурдаларидан неча сават териб олдинглар?

– Ўн икки сават, – деди улар.

20– Мен еттита нонни синдириб, тўрт минг кишига бўлиб берганимда, бурдаларидан неча сават териб олдинглар?

– Етти сават, – дейишди.

21– Ҳали ҳам англамадингларми? – деди уларга Исо.


Исонинг кўрни соғайтириши


22Исо Байтсайда қишлоғига келди. Унинг олдига бир кўрни олиб келиб, унга қўл тегизишини сўрашди. 23Исо кўрнинг қўлидан ушлаб, қишлоқ ташқарисига олиб чиқди. Кўзларига тупуриб, қўлларини унинг бошига қўйди-да:

– Бирон нарса кўряпсанми? – деб сўради. 24Кўр бошини кўтариб:

– Одамларни кўряпман, лекин улар менга юраётган дарахтлардай туюлмоқдалар, – деди.

25Шундан кейин Исо қўлларини яна кўрнинг кўзларига тегизиб, унга бир қарашни буюрди. У кўзларини очиб қараса, соғайиб қолган, ҳамма нарсани аниқ кўраётган эди. 26Исо уни уйига жўнатаркан:

– Қишлоққа кирма, [қишлоқда ҳеч кимга буни айтма,] – деди.


Бутруснинг Масиҳни тан олиши


27Исо ўз шогирдлари билан Филип Кесариясига мансуб қишлоқларга кетди. Йўлда У шогирдларидан:

– Одамлар Мени ким деб ҳисоблайдилар? – деб сўради. 28Шогирдлар деди:

– Баъзилари Яҳё пайғамбар деб, бошқалари Илёс пайғамбар деб, яна бирлари эса ўтган пайғамбарлардан бири деб ҳисоблайдилар.

29Исо улардан сўради:

– Сизлар-чи, Мени ким деб ҳисоблайсизлар?

Бутрус Унга жавоб бериб:

– Сен Масиҳсан[17], – деди.

30Бундан сўнг Исо, Мен ҳақимда ҳеч кимга гапирманглар, деб шогирдларига қатъий буюрди.


Исо Ўз ўлими ҳақида


31Инсон Ўғли[18] кўп азоб чекиши, оқсоқоллар, олий руҳонийлар ва уламолар томонидан рад қилиниб, ўлдирилиши, учинчи куни эса қайта тирилиши керак, деб Исо шогирдларига уқтира бошлади. 32Бу ҳақда очиқдан-очиқ гапирар эди. Шунда Бутрус Исони четга тортиб, фикридан айнитишга ҳаракат қилди. 33Лекин Исо ўгирилиб шогирдларини кўрди-да, Бутрусга таъна қилди:

– Йўқол кўзимдан, шайтон! Сен Худонинг ишларини эмас, инсон ишларини ўйлаяпсан, – деди.

34Шундан сўнг Исо халқ билан шогирдларини олдига чақириб деди:

– Кимда-ким Менга эргашишни истаса, ўзидан кечсин ва ўз хочини кўтариб[19], орқамдан юрсин. 35Ким жонини аямоқчи бўлса, жонини йўқотади. Ким Мен ва Инжил учун жонини берса, жонини қутқаради. 36Агар инсон бутун дунёни эгаллаб олса-ю, ўз жонига зарар келтирса, бундан унга нима фойда? 37Инсон ўз жони эвазига қандай тўлов топиб бераркан? 38Кимки бу вафосизу гуноҳкор насл орасида Мендан ва Менинг сўзларимдан уялар экан, Инсон Ўғли ҳам муқаддас фаришталар билан бирга Отасининг улуғворлигида келганда, ундан уялади.


#### 9–БОБ


Исо қиёфасининг ўзгариши


1Исо уларга яна деди:

– Сизларга чинини айтайин, бу ерда турганлардан баъзилари борки, улар Худо Шоҳлиги қудрат билан келишини кўрмагунча, ўлим кўрмайдилар.

2Орадан олти кун ўтгач, Исо Бутрус, Ёқуб ва Юҳаннони алоҳида баланд бир тоққа олиб чиқди. У ерда, уларнинг кўзи олдида Исонинг қиёфаси ўзгариб кетди. 3Унинг кийимлари ярқираб, қордай оппоқ тусга кирдики, ер юзида ҳеч бир кир ювувчи бундай оқартира олмас эди.

4Тўсатдан шогирдларга Илёс билан Мусо пайғамбарлар кўринди. Улар Исо билан суҳбатлашаётган эдилар. 5Шунда Бутрус Исога:

– Устоз! Бизлар учун бу ерда бўлиш жуда ёқяпти. Учта чайла ясайлик, бириси Сенга, бириси Мусога, бириси Илёсга, – деди. 6Лекин у нима дейишини билмас эди, уларни жуда ваҳима босган эди.

7Шу пайтда бир булут пайдо бўлиб, уларга соя солди. Булут ичидан:

– Бу Менинг севикли Ўғлимдир, Унга қулоқ солинглар! – деган садо келди.

8Бирданига шогирдлар атрофларига қараб, ёлғиз Исодан бошқа ҳеч кимни ёнларида кўришмади.

9Тоғдан тушаётганларида Исо уларга:

– Инсон Ўғли ўлиб тирилмагунча, бу кўрганларингни ҳеч кимга айтманглар, – деб буюрди. 10Улар эса бу сўзни дилига тугиб олиб, ўлиб тирилиш ўзи нима экан, деб ўзаро фикрлашар эдилар. 11Исодан сўрадилар:

– Нега уламолар, қиёматдан олдин Илёс пайғамбар келиши керак, деб айтадилар?

12Исо уларга жавобан деди:

– Тўғри, аввало Илёс пайғамбар келиб, ҳамма нарсани йўлга қўяди. Хўш, қандай қилиб Инсон Ўғли кўп азоб чекиши ва хўрланиши керак, деган оятлар ҳам бор? 13Бироқ Мен сизларга шуни айтаман: Илёс аллақачон келди ва, у ҳақида ёзилганидек, у билан ўз билганларича қилдилар[20].


Жин урган болани соғайтириш


14Исо қолган шогирдлари ёнига қайтиб келгач, уларнинг атрофида кўп халойиқни ва улар билан баҳслашаётган уламоларни кўрди. 15Халойиқ Исони кўриши биланоқ ҳаммаси ажабланиб кетишди. Унинг олдига югуриб бориб, салом беришди.

16Исо уламолардан:

– Улар билан нималар тўғрисида баҳслашяпсизлар? – деб сўради. 17Халойиқ орасидан кимдир жавоб берди:

– Устоз! Мен Сенинг олдингга ўғлимни олиб келдим, мана уни тилсиз руҳ урган. 18Ёвуз руҳ уни қаерда тутиб олса, ерга йиқитиб судрайди. Унинг оғзидан кўпик чиқади, тишларини ғичирлатиб қотиб қолади. Сенинг шогирдларингга, руҳни қувиб чиқаринглар, дедим, лекин улар эплашолмади.

19Исо бунга жавобан:

– Эй имонсиз авлод! Қачонгача сизлар билан бўламан? Қачонгача сизларга чидайман? Олдимга келтиринглар болани! – деди.

20Болани Исонинг олдига келтиришди. Ёвуз руҳ Исони кўриши биланоқ, болани қалтиратиб ташлади. Бола ерга йиқилди-ю, оғзидан кўпик оқизганча ағнаб ётаверди. 21Исо унинг отасига қараб:

– У бу аҳволга тушганига неча вақт бўлди? – деб сўради.

– Болалигидан шунақа. 22Руҳ уни ҳалок қилмоқчи бўлиб кўп мартаба оловга, сувга ташлади. Агар қўлингдан келса, бизларга раҳм қил, ёрдам бергин, – деди. 23Исо унга:

– Қўлимдан келсами? Тўғриси, сен бир оз бўлса ҳам ишона олсанг эди! Эътиқодли киши ҳамма имконга эга бўлади, – деди. 24Шу он боланинг отаси кўз ёши билан ҳайқириб:

– Эътиқод қиламан, Раббий! Эътиқодсизлигимдан қутқаргин! – деди.

25Халқ югуришиб йиғилаётганини кўрган Исо ёвуз руҳга дўқ қилиб:

– Эй соқов ва кар руҳ, Мен сенга буюраман: боладан чиқ ва қайтиб унга кирма! – деди.

26Шунда руҳ қаттиқ қичқириб юборди-да, болани шиддат билан қалтиратиб ундан чиқиб кетди. Бола ўликдай бўлиб қолганидан, кўплар уни ўлди, деб айтишди. 27Лекин Исо уни қўлидан ушлаб кўтарди, бола оёққа турди.

28Исо уйга кирди. У ёлғиз экан, шогирдлари Ундан:

– Нега биз жинни қувиб чиқаролмадик? – деб сўрадилар. 29Исо уларга деди:

– Бу тоифа жинларни ибодатдан[21] бошқа йўл билан қувиб бўлмайди.


Иккинчи марта Исо Ўз ўлими ҳақида


30Улар у ердан жўнаб, Жалила юрти орқали юриб ўтдилар. Исо эса буни ҳеч ким билиб қолишини истамас эди. 31У шогирдларига таълим бериб, шундай деди:

– Инсон Ўғли одамлар қўлига тутиб берилади. Уни ўлдиришади, ўлдиришгандан уч кун кейин эса У қайта тирилади.

32Шогирдлар эса бу сўзларни тушунмасалар-да, аммо Ундан сўрашга ҳам ботина олмадилар.


Энг катта ким?


33Исо Кафарнаҳум шаҳрига келди. Уйда бўлганда, шогирдларидан сўради:

– Йўлда кетаётганингизда нималар ҳақида баҳслашдинглар?

34Улар индамадилар, йўлда улар ким энг катта деб баҳслашган эдилар.

35Исо ўтириб, ўн икки шогирдини ёнига чақирди:

– Ким биринчи бўлишни истаса, ҳамманинг охирида турсин ва ҳаммага хизматкор бўлсин, – деди.

36Сўнгра бир болани олиб, уни ўрталарида турғизиб қўйди ва болани қучоқлаганча, шогирдларига деди:

37– Ким шундай болалардан бирини Менинг номимдан қабул қилса, у Мени қабул қилган бўлади. Ким Мени қабул қилса, у Мени эмас, балки Мени Юборганни қабул қилган бўлади.


Масиҳга шогирд бўлиш ҳақида


38Юҳанно Исога:

– Устоз! Сенинг номинг билан жин қувиб чиқараётган бир одамни кўриб қолдик. У биз билан юрмаяпти, деб унга буни ман қилдик, – деди. 39Исо шундай деди:

– Ман қилманг! Чунки Менинг номим билан мўъжиза яратган ҳеч ким дарров Мени ёмонлай олмайди. 40Ким сизга қарши бўлмаса, у сиз томонда. 41Ким сизга Менинг номим учун, Масиҳ уммати бўлганингиз учун бир пиёла сувгина ичирса ҳам, сизларга чиндан айтаманки, у ўз мукофотидан қуруқ қолмас.


Йўлдан озиш ва оздириш ҳақида


42“Ким Менга ишонган шу кичиклардан биронтасини йўлдан оздирса, унинг бўйнига бир тегирмон тошини осиб денгизга ташланиши у учун яхшироқ бўлар эди.

43Агар қўлинг сени йўлдан оздирса, уни чопиб ташла. Икки қўлинг билан сўнмас дўзах ўтига йўлиққанингдан кўра, майиб бўлиб абадий ҳаётга эришганинг яхшироқдир. 44[Дўзахиларнинг қурти ҳам ўлмас, ўти ҳам сўнмас.] 45Агар оёғинг сени йўлдан оздирса, уни чопиб ташла. Икки оёғинг билан сўнмас дўзах ўтига ташлангандан кўра, чўлоқ бўлиб абадий ҳаётга эришганинг яхшироқдир. 46[Дўзахиларнинг қурти ҳам ўлмас, ўти ҳам сўнмас.] 47Агар кўзинг сени йўлдан оздирса, уни ўйиб ташла. Икки кўзинг билан ўтли дўзахга ташлангандан кўра, бир кўз билан Худонинг Шоҳлигига кирганинг яхшироқдир. 48Дўзахиларнинг қурти ҳам ўлмас, ўти ҳам сўнмас.

49Ҳамма ҳам ўтда покланади[22], ҳар бир қурбонлик тузга буланади. 50Туз – яхши нарса. Лекин туз ўз шўрлигини йўқотса, уни яна нима билан шўр қиласизлар? Гапингиз тузли бўлсин, ўзаро тинч-тотув яшанглар”.


#### 10–БОБ


Никоҳ ва ажралиш ҳақида


1Исо у ердан кетиб, Яҳудия ўлкасига ва Ўрдун дарёсининг нарёғига келди. Унинг атрофига яна кўп халқ йиғилди, У Ўз одати бўйича одамларга яна таълим бера бошлади. 2Баъзи фарзийлар Уни синаб кўрмоқ ниятида яқинлашиб:

– Эр ўз хотинидан ажралишига ижозат бериладими? – деб сўрадилар. 3Исо бунга жавобан:

– Мусо сизларга нимани буюрган эди? – деб сўради.

4– Мусо эркак талоқ хатини ёзиб хотинидан ажралишига ижозат берган эди, – дейишди. 5Исо уларга жавоб бериб деди:

– Бағри тошлигингиз учун Мусо сизларга бу амрни ёзиб қолдирган. 6Аслида Худо дунёни яратишиданоқ одамларни эркак ва хотин қилиб яратди. 7Тавротда ёзилишича: “Шунинг учун эр киши ота-онасини қолдириб, 8ўз хотинига ёпишиб қолади ва иккови бир тан бўлади”[23]. Бунга кўра, улар энди икки эмас, балки бир тан ҳисобланади. 9Худо бирга қўшганни бандаси ажратмасин.

10Уйга келганларида, шогирдлар яна шу ҳақда Исодан сўрадилар. 11У уларга деди:

– Ким ўз хотини билан ажралиб бошқасига уйланса, у хотинига нисбатан зино қилган бўлади. 12Хотин ҳам агар ўз эридан ажралиб бошқасига тегса, зино қилган бўлади.


Исонинг болаларни дуо қилиши


13Уларнинг пешанасига қўлини қўйсин, деб Исонинг олдига болаларни келтиришарди. Шогирдлар эса етаклаб келувчиларни койиб қўйишди. 14Исо буни кўрганда, ғазабланиб деди:

– Болаларга йўл қўйинглар, Менинг олдимга келишига тўсқинлик қилманглар! Мана, Худонинг Шоҳлиги бундайларникидир. 15Сизларга чинини айтайин: ким Худонинг Шоҳлигини бола каби қабул қилмаса, унга ҳеч киролмайди.

16Кейин болаларни қучоқлаб, уларнинг пешаналарини силаб дуо қилди.


Бойлик ва абадий ҳаёт


17Исо йўлга чиқаётганда, кимдир югуриб келиб, Унинг олдида тиз чўкди-да:

– Валинеъмат Устозим! Абадий ҳаёт насиб бўлмоғи учун нима қилишим керак? – деб сўради. 18Исо унга деди:

– Нега Мени валинеъмат дейсан? Биргина Худодан бошқа ҳеч ким валинеъмат эмас-ку. 19Сен илоҳий амрларни биласан: “Зино қилма. Одам ўлдирма. Ўғрилик қилма. Сохта гувоҳлик берма. Бировнинг ҳақини ема. Ота-онангни ҳурмат қил”.

20У киши Исога жавоб қайтариб:

– Устозим! Буларнинг ҳаммасига ёшлигимдан буён риоя қилиб келаман, – деди. 21Исо унга қаради ва яхши кўриб қолди.

– Сенга бир нарса етишмайди, – деди унга. – Бор, нимага эга бўлсанг, ҳаммасини сотиб, пулини камбағалларга бўлиб бер. Шундагина осмонда хазинанг бўлади. Кейин кел, [хочни олиб] орқамдан юр.

22Бу сўзлардан бойнинг таъби хира бўлди, чунки унинг мол-мулки кўп эди. У қайғуриб қайтиб кетди.

23Исо атрофга кўз югуртириб шогирдларига деди:

– Пул-дунёси борларнинг Худо Шоҳлигига киришлари нақадар қийин!

24Шогирдлар бу сўзларни эшитиб, ақллари шошди. Исо эса қайта бошдан сўз олди:

– Болаларим, бойликка умид боғлаганлар Худо Шоҳлигига киришга қанчалик қийналади! 25Бой одамнинг Худо Шоҳлигига киришидан кўра, туянинг игна тешигидан ўтиши осондир.

26Шогирдлар ҳаддан ташқари ажабланиб ўзларича:

– Ундай бўлса, ким нажот топа оларкан? – дейишди. 27Исо уларга кўзини тикиб:

– Одамларга бу имконсиз, лекин Худога эмас. Чунки Худо ҳамма имконга эгадир, – деди.

28Бутрус сўз олиб Исога:

– Мана, биз ҳамма нарсани қолдириб, Сенинг орқангдан эргашиб келдик, – деди. 29Исо бунга жавобан деди:

– Сизларга ростини айтсам, ким Мен ва Инжил учун уй-жой, ака-ука, опа-сингил, ота-она, хотин-болаларини ёки ер-мулкини ташлаб кетса, 30у ҳозир, бу дунёдаёқ дучор бўлаётган қувғинлар орасида юз ҳисса ортиқ уй-жойлар, ака-укалар, опа-сингиллар, ота-оналар, болалар ва ерларга эга бўлади, келажак дунёда эса абадий ҳаётга сазовор бўлади. 31Лекин кўп биринчилар охирги ва охиргилар эса биринчи бўладилар.


Исо учинчи марта Ўз ўлими ҳақида


32Қуддусга қараб йўл босар эдилар. Исо олдинда кетаётган эди. Шогирдлари ҳайрон эди, бошқалар эса қўрқиб-қўрқиб эргашаётган эдилар. Исо ўн икки шогирдини ёнига чақириб, яна Ўзи билан нима юз бериши тўғрисида сўзлай бошлади:

33– Мана, биз энди Қуддусга кириб боряпмиз. У ерда Инсон Ўғлиолий руҳонийлар ва уламолар қўлига тутиб берилади. Улар Уни ўлимга маҳкум қилиб, мажусийларга топширадилар. 34Улар Уни ҳақорат қиладилар, қамчилайдилар, юзига тупурадилар ва Уни ўлдирадилар. Лекин уч кундан сўнг У қайта тирилади.


Ёқуб билан Юҳаннонинг тилаги


35Забадий ўғиллари Ёқуб билан Юҳанно Исонинг олдига келиб:

– Устоз, бизнинг бир тилагимиз бор, уни биз учун бажо келтиришингни истаймиз, – дейишди.

36– Сизлар учун нима қилишимни истайсизлар? – сўради Исо. 37Улар:

– Сен улуғвор даргоҳингда бўлганингда, биримиз Сенинг ўнг томонингда, бошқамиз эса чап томонингда ўтиришимизга рухсат бергин, – дейишди. 38Исо уларга:

– Сизлар нима сўраётганингизни билмайсизлар. Мен ичадиган заққум косани сиз ича оласизларми? Мен ботадиган қайғу-аламларга ботиб чидаёласизларми? – деди. 39Улар:

– Чидаёламиз, – деб жавоб беришди. Исо уларга деди:

– Сизлар-ку Мен ичадиган заққум косани ичиб, ботадиган қайғу-аламларимга ўзингиз ҳам дучор бўласизлар. 40Аммо Менинг ўнг ва чап томонимда ўтиришга рухсат бериш Менинг ихтиёримда эмас. Бу ўрин кимларга аталган бўлса, уларники бўлади.

41Қолган ўнала шогирд буни эшитиб, Ёқуб билан Юҳаннодан аччиқлана кетишди. 42Исо эса уларни ёнига чақириб, деди:

– Биласизларки, халқларнинг ҳокимлари ҳисобланганлар ҳокимлик қилишдан қолишмайдилар, катта амалдорлар элга ўз ҳукмини ўтказадилар. 43Аммо сизларнинг орангизда бундай бўлмасин. Аксинча, орангизда ким катта бўлишни истаса, сизларга хизматда бўлсин. 44Орангизда ким биринчи бўлишни истаса, ҳаммангизга қул бўлсин. 45Чунки Инсон Ўғли[24] ҳам Ўзига хизмат қилдириш учун эмас, балки Ўзи хизмат қилиш ва Ўз жонини фидо қилиб, кўпларни қутқариш учун келган.


Ерихо шаҳридаги кўрнинг кўзини очиш


46Улар Ерихо шаҳрига келдилар. Шаҳардан яна чиқиб кетаётганларида, Исога Ўз шогирдлари ҳамда бир талай халойиқ эргашиб бораётган эди. Йўл чеккасида Тимейнинг ўғли кўр Бартимей садақа сўраб ўтирган эди. 47У носиралик Исо ўтиб кетаётганини эшитиб:

– Эй Довуд Ўғли[25] Исо, менга раҳм қил! – деб бақира бошлади. 48Кўп одамлар эса уни койиб, жим бўлишга мажбур қилишди. Лекин у:

– Эй Довуд Ўғли, менга раҳм қил! – деб яна қаттиқроқ ҳайқирди.

49Исо тўхтади ва у одамни ёнига чақиртирди. Кўрни чақиргани борганлар унга:

– Қўрқма, ўрнингдан тур, У сени чақиряпти, – дейишди.

50Кўр тўнини ечиб ташлаб, ўрнидан туриб кетди-да, Исонинг ёнига келди. 51Исо ундан сўради:

– Сен Мендан нима истайсан?

– Устозим, кўзларим кўрсин! – деди кўр. 52Исо унга:

– Бор, ишончинг сени қутқарди, – деди.

Ўша заҳоти кўрнинг кўзлари очилиб кетди. У Исонинг ортидан эргашиб йўл юрди.


#### 11–БОБ


Исонинг Қуддусга тантанали кириши


1Қуддусга яқинлашиб, Зайтун тоғи этагидаги Байтфагия ва Байтания қишлоқларига келганларида, Исо шогирдларидан иккитасини жўната туриб деди:

2– Қаршингиздаги қишлоққа боринглар. У ерга киришингиз биланоқ, ҳеч ким минмаган, боғлаб қўйилган хўтикни топинглар. Уни ечиб бу ерга олиб келинглар. 3Агар ким сизлардан: “Нима қиляпсизлар?” деб сўраб қолса, “У Раббимизга керак, У уни дарҳол бу ерга қайтариб юборади”, деб жавоб беринглар.

4Улар бориб, кўчада дарвоза ёнида боғлаб қўйилган хўтикни топиб, ечиб олишди. 5У ерда турган бир неча киши уларга:

– Нима қиляпсизлар? Нега хўтикни ечяпсизлар? – дейишди.

6Шогирдлар Исо буюрганидек жавоб беришди, одамлар уларни қўйиб юборишди. 7Хўтикни Исонинг олдига олиб келишди. Унинг устига кийимларини ёзиб қўйишди, Исо унга минди. 8Кўпчилик ўз кийимларини йўлга пойандоз қилди. Бошқалар эса даштдаги дарахтлардан яшил новдаларни кесиб, йўлга тўшадилар. 9Олдинда ва орқада юраётганлар:


“Нажот бергин![26]

Худованд номидан Келаётган муборак!

10Отамиз Довуднинг яқинлашган шоҳлиги мангу бўлсин!

Кўклардан нажот келсин!”


– деб ҳайқиришар эдилар.

11Исо Қуддусга кириб келиб, маъбадга[27] борди. Ҳамма нарсани кўздан кечириб, вақт кеч бўлиб қолди, деб ўн икки шогирди билан Байтания қишлоғига кетди.


Қуриб қолган анжир дарахти


12Эртаси кун Байтаниядан чиққанларида, Исо оч қолди. 13У узоқдан барглар билан қопланган бир анжир дарахтини кўриб қолди, бирон нарса топилармикин, деб унга яқинлашди. Дарахтнинг ёнига келиб, баргдан бошқа ҳеч нарса тополмади; чунки анжир териш вақти эмас эди. 14Исо дарахтга қараб:

– Бундан кейин абадий сенинг мевангни егувчи бўлмасин! – деди.

Шогирдлари ҳам бу гапни эшитишди.


Олди-сотди қилувчиларни маъбаддан қувиш


15Сўнг Қуддусга келишди. Исо маъбадга кириб, ичкарида олди-сотди қилаётганларни қувиб чиқара бошлади. Саррофларнинг хонтахталарини, кабутар сотувчиларнинг курсиларини ағдариб юборди. 16Маъбад ичида бирон нарса кўтариб ўтишга ҳам рухсат бермади.

17Исо халққа таълим бераётиб деди:

– Тавротда: “Менинг уйим барча халқлар ибодат қиладиган уй деб аталгай”, – деб ёзилмаганми? Сизлар эса Худонинг уйини қароқчилар уясига айлантириб юборибсизлар!

18Уламолар ва олий руҳонийлар буни эшитганда, Исони ҳалок этиш чорасини топмоқ пайига тушдилар. Аммо бутун халқ Унинг таълимотига маҳлиё эди, шунинг учун Ундан ҳайиқар эдилар.

19Кеч бўлгач, Исо шаҳардан ташқарига чиқиб кетди.


Ибодат ва ишонч ҳақида


20Эрта билан улар яна анжир дарахти ёнидан ўтиб қарашсаки, дарахт илдизигача қуриб қолган экан. 21Бутрус бўлган ҳодисани эслаб, Исога:

– Устоз! Қара, Сен лаънатлаган анжир дарахти қуриб қолибди, – деди. 22Исо бунга жавобан айтди:

23– Худога ишончингиз бўлсин. Сизларга гапим шуки, агар ким бу тоққа: “Қўпорилиб денгизга отил”, деса-ю, ўз қалбида шубҳаланмай, айтгани бажо келишига қаттиқ ишонса, айтгани бўлади. 24Бинобарин, сизларга айтаман: сиз ибодатда нимаики сўрасангиз, олишингизга ишонинглар ва эришасизлар. 25Ибодат қилиб турганингизда бировда гинангиз бўлса, уни кечириб юборинг, токи осмондаги Отангиз ҳам сизларнинг гуноҳларингизни кечирсин. 26[Агар сизлар бошқаларнинг айб-гуноҳларини кечирмасангизлар, осмондаги Отангиз ҳам сизларни кечирмайди.]


Исонинг ваколати ҳақида савол


27Улар яна Қуддусга келдилар. Исо маъбадда айланиб юрган эди, олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар Унинг олдига келиб 28сўрадилар:

– Сен бу мўъжизаларни қандай куч билан қиляпсан? Буларни қилиш учун Сенга ким ваколат берган?

29Исо уларга шундай жавоб берди:

– Мен сизларга бир савол берай. Менга жавоб берсангизлар, Мен ҳам бу ишларни қандай ваколат билан қилаётганимни сизларга айтаман. 30Яҳё пайғамбар халқни сувда тавба қилдириш учун Худодан[28] ваколат олганмиди, ёки инсонданми? Жавоб беринглар Менга.

31Улар ўзларича мулоҳаза юрита бошлашди: “Агар Худодан[29] десак, У: Нега Яҳёга ишонмадингизлар? – дейди. 32Аммо инсондан десак-чи?”

Ваҳоланки, улар халқдан қўрқардилар, чунки ҳаммалари Яҳёни ҳақиқий пайғамбар деб ҳисобларди. 33Хуллас, улар Исога жавобан:

– Билмаймиз, – дейишди. Исо уларга:

– У ҳолда Мен ҳам қандай ваколат билан бу ишларни қилаётганимни сизларга айтмайман, – деб жавоб берди.


#### 12–БОБ


Ёвуз боғбонлар ҳақида масал


1Исо халққа масаллар орқали сўзлай бошлади:

“Бир одам узумзор барпо қилибди. Атроф-теварагини панжара билан ўраб, узум сиқадиган исканжа қуриб, қўриқчи минораси ўрнатибди-да, боғни боғбонларга ижарага бериб, ўзи вақтинча бошқа мамлакатга кетибди.

2Мавсумида узумзорнинг ҳосилидан олиш учун боғбонларнинг олдига бир хизматкорини юборибди. 3Боғбонлар эса уни тутиб уришибди ва ҳеч нарса бермасдан қайтариб юборишибди. 4Боғ эгаси яна бошқа бир хизматкорини уларнинг олдига юборибди. Улар эса тош билан унинг бошини ёриб, хўрлаб чиқариб юборишибди. 5Яна бошқасини йўллабди, унисини эса ўлдиришибди. Бошқа бир қанча хизматкорини юбораверибди, аммо боғбонлар уларнинг баъзисини уриб, баъзисини ўлдиришибди.

6Боғ эгасининг энди биргина одами қолибди, у ҳам бўлса, севикли ўғли экан. У: “Ўғлимни ҳурмат этарлар”, – деб, боғбонлар олдига уни юборибди. 7Лекин улар бир-бирига:

– Бу меросхўр-ку! Қани, уни ўлдирамиз, шунда мерос бизга қолади, – дейишибди. 8Ўғлини ушлаб, ўлдириб, боғдан ташқарига чиқариб ташлашибди.

9Энди боғ эгаси нима қилар экан? У келиб боғбонларни ўлдиради, боғини эса бошқаларга топширади.

10Наҳотки сизлар шу оятни ҳеч ўқимаган бўлсангиз:


“Бинокорлар кераксиз деб ташлаган тош

Нақ бинонинг пештоқидан жой олди.

11Бу Худованд иродаси туфайлидир,

Бизга эса ажойибот тимсолидир””[30].


12Дин пешволари буни эшитиб, Исони қўлга олишга интилдилар. Чунки У бу масални ўзлари ҳақида айтганини тушундилар. Бироқ халқдан қўрққанларидан, Уни қолдириб кетдилар.


Худонинг ҳақи Худога


13Исони тилидан тузоққа илинтириш учун Унинг олдига фарзийлардан ва Ҳирод одамларидан баъзиларини юбордилар. 14Улар келиб:

– Устоз, – дедилар, – биз биламизки, Сен одилсан, бирор кишига хушомадгўйлик қилмайсан. Одамларга юз-хотир қилмасдан, Худонинг йўлини тўғри ўргатасан. Сенингча, Қайсарга[31] солиқ тўлаш динга мувофиқми, ёки йўқ? Бизлар берайликми, бермайликми?

15Исо уларнинг мунофиқлигини билар эди.

– Нима, Мени синаб кўрмоқчимисизлар? Менга бир динор[32] олиб келинглар, бир кўрайин, – деди.

16Улар олиб келгач, Исо сўради:

– Бу сурат ва ёзув кимники?

– Қайсарники, – деди улар. 17Исо уларга:

– Қайсарнинг ҳақини Қайсарга, Худонинг ҳақини Худога беринглар, – деди.

Буни эшитганлар жуда ҳайрон бўлдилар.


Қиёмат ҳақида савол


18Бундан кейин ўликлар тирилмайди, деб айтадиган саддуқийлар Исонинг олдига келиб, Ундан сўрадилар:

19– Эй Устоз! Мусо пайғамбар бизга шундай ёзиб қолдирган: “Агар кимнинг акаси ўлиб, унинг хотини қолиб, аммо ундан фарзанд қолмаган бўлса, унда укаси акасининг хотинига уйланиб, у учун авлод яратсин”[33]. 20Хўш, етти ака-ука бор экан. Биринчиси хотин олиб, насл қолдирмай ўлиб кетибди. 21Иккинчиси ўша хотинни олиб, фарзанд кўрмай оламдан ўтибди. Учинчисининг бошига худди шу кўргилик тушибди. 22Шунингдек, ака-укаларнинг еттови ҳам ўша хотинга уйланиб, фарзанд кўрмай оламдан ўтибдилар. Охирида хотин ҳам қазо қилибди. 23Хўш, қиёматда улар тирилганда, хотин қайси бирининг хотини саналар экан? Еттови ҳам унга уйланган эканлар-ку!

24Исо уларга шундай жавоб берди:

– Сизлар Муқаддас Китобни ҳам, Худонинг қудратини ҳам билмайсизлар, ана шу сабабдан адашяпсизлар. 25Ўликлар тирилганда, на уйланадилар ва на эрга тегадилар, балки бамисоли осмондаги фаришталардай бўладилар. 26Наҳотки сизлар Мусонинг китобида, ёнаётган бута тўғрисидаги оятда Худонинг нима айтганини ҳеч ўқимаган бўлсангизлар? Худо Мусога: “Мен Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси ва Ёқубнинг Худосиман”, – деган ва шу тариқа ўликларнинг тирилишига ишора қилган. 27Чунки Худо ўликларнинг эмас, тирикларнинг Худосидир. Сизлар жуда ҳам адашяпсизлар.


Энг муҳим илоҳий амр


28Уламолардан бири уларнинг мунозара қилаётганини эшитиб, Исонинг уларга яхши жавоб бериб турганини кўрди. У Исонинг олдига келиб:

– Бутун илоҳий амрларнинг энг муҳими қайси бири? – деб сўради. 29Исо унга жавоб бериб деди:

– Бутун амрларнинг энг муҳими шу: “Тингла, эй Исроил! Раббимиз бўлган Худованд – ягона Худованддир. 30Раббинг бўлган Худовандни бутун қалбинг билан, бутун жонинг билан, бутун онгинг билан ва бутун қувватинг билан севгин”. Мана бу энг муҳим амр. 31Иккинчиси эса ундан кам эмас, чунончи: “Ўзгани ўзинг каби севгин”. Булардан буюк амр йўқ.

32– Яхши гапирдинг, Устоз, – деди уламо Исога. – Худо ягона, Ундан бошқа худо йўқ, деб тўғри айтдинг. 33Уни бутун қалб, бутун онг, бутун жон ва бутун қувват билан севиш, ўзгани эса ўзимизни севгандай севиш керак. Бу – ҳар қандай қурбон сўйиш ва назр-ниёз аташдан[34] аълороқдир.

34Исо унинг оқилона жавоб берганини кўриб:

– Сен Худонинг Шоҳлигидан узоқда эмассан, – деди.

Шундан кейин бошқа ҳеч ким Ундан сўрашга журъат этмади.


Масиҳ кимнинг ўғли?


35Исо маъбадда таълим бераётиб, савол ташлади:

– Қандай қилиб уламолар МасиҳниДовуднинг Ўғли дейдилар? 36Довуднинг ўзи Муқаддас Руҳ илҳоми билан деганки:


“Худованд менинг Раббимга айтди:

Ёвларингни оёқларинг остига йиқитмагунимча,

Сен Менинг ўнг томонимда ўлтириб тургин”[35].


37Демак, Довуднинг ўзи Масиҳни Раббим деб атаган бўлса, қандай қилиб Масиҳ унинг ўғли бўлади?

Кўпчилик халқ эса Исони иштиёқ билан тинглар эди.


Сохта диндорликка қарши огоҳлантириш


38-39Исо халққа насиҳат қилиб яна шундай деди:

– Узун кийимлар кийиш, халқ йиғинларида алик олиш, ибодатхоналарда ҳурматли ўринда ва зиёфатларда тўрда ўтиришни яхши кўрадиган уламолардан эҳтиёт бўлинглар! 40Улар бева аёлларнинг уй-жойларини шилиб, хўжа кўрсинга узоқ дуо ўқийдилар. Мана шулар оғирроқ жазога дучор бўладилар.


Бева аёлнинг хайр-эҳсони


41Исо маъбад хазинаси қаршисида ўтириб, халқнинг садақа қутисига қандай пул солаётганига қараб турар эди. Бир тўда бойлар анчагина пул ташладилар. 42Бир камбағал бева аёл ҳам келиб, икки чақа[36] ташлади.

43Шунда Исо шогирдларини ёнига чақириб деди:

– Сизларга чинини айтайин, бу камбағал бева аёл қутига пул ташлаганларнинг ҳаммасидан ҳам кўпроқ ташлади. 44Чунки бошқаларнинг барчаси ўзларининг ортиқча пулларидан ташладилар. Аммо бу аёл ўзининг тирикчилик ташвишларига қарамасдан, бор-йўғини ташлади.


#### 13–БОБ


Исо охирзамон ҳақида


1Исо маъбаддан чиқиб кетаётганда, шогирдларидан бири:

– Устоз, қара, нақадар чиройли тошлар, нақадар ҳашаматли бинолар! – деди. 2Исо унга жавоб бериб:

– Бу ҳашаматли биноларни кўряпсанми? Бу ерда бирор-бир ғишт бутун қолмайди, ҳаммаси вайрон бўлади, – деди.

3Исо Зайтун тоғида, маъбаднинг рўпарасида ўтирган вақтда Бутрус, Ёқуб, Юҳанно ва Идрис Ундан алоҳида сўрадилар:

4– Бизга айт-чи, бу айтганларинг қачон юз беради? Буларнинг амалга ошишини кўрсатадиган белги қандай бўлади?

5Исо шогирдларига қараб сўз бошлади:

“Ҳеч ким сизларни йўлдан оздирмаслиги учун эҳтиёт бўлинглар! 6Чунки кўп кишилар Менинг номим билан келиб: “Мен У бўламан”, – деб кўпларни йўлдан оздирадилар. 7Сиз йироқ-яқиндан уруш хабарларини эшитганда, чўчиманглар. Гарчи булар содир бўлиши керак бўлса-да, бу ҳали сўнгги ниҳоя эмас. 8Халқ халққа қарши, подшоҳлик подшоҳликка қарши кўтарилади. Айрим жойларда зилзилалар, қаҳатчиликлар, қўзғолонлар бўлади. Бу ҳодисалар эса бамисли тўлғоқнинг бошидир.

9Сизлар эса ўзингизга эҳтиёт бўлинглар. Чунки сизларни адлияга топшириб, ибодатхоналарда урадилар. Мен туфайли сизларни ҳокимлар ва подшоҳлар ҳузурида турғизиб қўядилар, сизлар эса Менинг гувоҳларим бўласизлар. 10Чунки аввало барча халқларга ИнжилХушхабари тарғиб қилиниши лозим.

11Сизларни топшириш учун олиб бораётганларида, нима айтамиз, деб олдиндан ўйламанглар, қайғурманглар. Ўша соатда нима насиб этса, уни айтинглар. Чунки ўшанда сизлар эмас, балки Муқаддас Руҳ[37] гапиради. 12Ака укасини, ота боласини ўлимга топширади. Болалар ўз ота-оналарига қарши чиқиб, уларни ўлдирадилар. 13Менинг номим туфайли ҳамма сизлардан нафратланади. Лекин охиригача чидаган қутулади”.


Буюк мусибат ва Исонинг оламга қайтиши


14“Дониэл пайғамбар каромат қилиб айтган “даҳшатли разолат”[38] номуносиб жойда турганини кўрганингизда (ўқиган ўзи тушунсин!) Яҳудияда бўлганлар тоғларга қочишсин. 15Томнинг устида бўлганлар пастга тушиб уйидан бирон нарса олиб келиш учун уйига киришмасин. 16Далада бўлганлар чопонини олгани орқасига қайтишмасин. 17У кунларда ҳомиладор ва эмизикли аёлларнинг ҳолига вой! 18Қочишингиз қишга тўғри келмаслиги учун ибодат қилинглар. 19Чунки ўша кунларда шундай мусибат бўладики, Худо дунёни яратганидан то ҳозиргача бундай бўлмаган ва қайтиб содир бўлмайди. 20Агар Раббимиз ўша кунларни қисқартирмаганда эди, ҳеч бир жонзод омон қололмас эди. Лекин У танлаган кишилар учунгина ўша кунларни қисқартиради.

21Агар ўшанда кимдир сизларга: “Масиҳ мана бу ерда”, ёки: “Мана у ерда”, – деб айтса, ишонманглар. 22Чунки сохта масиҳлар ва сохта пайғамбарлар пайдо бўлиб, иложи бўлса, танланганларни ҳам йўлдан оздириш учун ғаройиботлар ва мўъжизалар кўрсатадилар. 23Сизлар эса эҳтиёт бўлинглар. Мана, Мен ҳаммасини сизларга олдиндан айтиб қўйдим.

24Аммо ўша кунларда, ўша мусибатдан кейин қуёш тутилиб, ой хираланади. 25Юлдузлар осмондан тушиб, самовий кучлар ларзага келади. 26У вақт Инсон Ўғли булутлар ичида, буюк қудрат ва шон-шуҳрат билан келаётганини кўрадилар. 27Ўшанда У фаришталарини юбориб, осмоннинг бир бурчидан бошқа бурчигача, ернинг тўрт томонидан Ўзининг танлаган кишиларини тўплаб олади”.


Ҳушёр бўлиш ҳақида


28“Анжир дарахтидан ибрат олинглар: унинг шохлари кўкариб барглар чиқараётганда, ёз яқинлашганини биласизлар. 29Шунга ўхшаб, бу ишларнинг содир бўлаётганини кўрганда билингларки, У яқиндир, бўсағада турибди. 30Сизларга чинини айтайин: бу насл ўтмасданоқ, буларнинг ҳаммаси содир бўлади. 31Еру осмон битар, лекин Менинг сўзларим битмас.

32Ўша кун ёки соат ҳақида биргина Отамдан бошқа ҳеч ким билмайди; Ўғил ҳам, осмондаги фаришталар ҳам билмайдилар. 33Кўз-қулоқ бўлиб туринглар, ҳушёр бўлиб ибодат қилинглар; чунки ўша вақт-соат қачон келишини билмайсизлар.

34Бу худди сафарга жўнаган уй эгасига ўхшайди. У ўз уй-рўзғорини хизматкорларига топшириб, ҳар бирига бирон вазифа бериб, дарвозабонга эса ҳушёр бўлиб туришни буюриб, жўнаб кетибди. 35Худди шундай, сизлар ҳам ҳушёр бўлиб туринглар. Чунки уй Эгаси қачон келишини – кечқурунми, ярим тундами, хўрозлар қичқиргандами, ёки эрталабми – билмайсизлар. 36Мабодо У ногаҳон келиб, сизларни ғафлат уйқусида кўрмасин!

37Сизларга нима айтаётган бўлсам, ҳаммага айтганимдир: ҳушёр бўлиб туринглар!”


#### 14–БОБ


Исони ўлдириш режаси


1Яҳудийлар хамиртурушсиз нон ейдиган Фисиҳ[39] байрамига икки кун қолган эди. Олий руҳонийлар ва уламолар Исони ҳийла билан тутиб, ўлдириш учун фурсат пойлаб турган эдилар. 2Улар:

– Бу иш фақат байрам кунларида бўлмаслиги керак, яна халқ ғалаён қилмасин, – дейишди.


Исога сунбул мойи қуйган аёл


3Исо Байтания қишлоғида мохов Симуннинг уйида меҳмон бўлиб ўтирган эди, бир аёл ганчдан ясалган идишда соф, қимматбаҳо сунбул мойи олиб келди. Идишни синдириб, мойни Исонинг бошига қуйди. 4Баъзилар бундан ғазабланиб, бир-бирига:

– Бу мойни бундай исроф этишнинг нима кераги бор эди? 5Мана, бу мойни уч юз кумуш тангадан ҳам кўпроққа сотиб камбағалларга тақсимлаб бериш мумкин эди-ку! – деб аёлни қаттиқ койишди.

6– Қўйинглар уни! – деди Исо. – Нега аёлни хижолатда қолдиряпсизлар? У Мен учун эзгу иш қилди. 7Камбағаллар ҳар доим сизлар билан бирга бўладилар. Истаган вақтингизда уларга эзгулик қила оласизлар. Лекин Мен доим сизлар билан бирга бўлмайман. 8Аёл қўлида борини берди. У Менинг танамга хушбўй мой суртиб, ҳозирдан дафнга тайёрлади. 9Сизларга чинини айтайин: ИнжилХушхабари дунёнинг қайси ерида тарғиб қилинса, бу аёл ҳам эсланиб, унинг қилган иши ёдга олинади.

10Шунда ўн икки шогирддан бири бўлган Ишқариёт Яҳудо чиқиб, Исони тутиб бериш учун олий руҳонийларнинг олдига борди. 11Улар буни эшитиб, севиндилар ва Яҳудога пул беришга аҳд қилдилар. У эса Исога хиёнат қилиш учун қулай пайт излай бошлади.


Қутлуғ зиёфат ва Исога хиёнат


12Яҳудийлар хамиртурушсиз нон ейдиган Фисиҳ байрамининг биринчи кунида қурбон қўзисини сўйиш керак эди. Бу кунда шогирдлар Исога:

– Фисиҳ байрам таомини қаерда емоқчисан? Биз бориб тайёргарчилик қилайлик, – дейишди. 13Исо шогирдларидан иккитасини юбораётиб, уларга деди:

– Шаҳарга боринглар, сизларга кўзада сув кўтариб кетаётган одам учрайди; унинг орқасидан боринглар. 14У кирадиган уйнинг эгасига: “Устозимиз: Шогирдларим билан Фисиҳ байрам таомини ейдиган хона қаерда, деб сўраяпти”, деб айтинглар. 15У киши сизларга шинам, тайёрлаб қўйилган катта болохонани кўрсатади. У ерда биз учун ҳозирлик кўринглар.

16Шогирдлар жўнашди. Шаҳарга кирганларида, худди Исонинг айтганини топдилар ва Фисиҳ байрам таомини тайёрладилар. 17Оқшом бўлгач, Исо ўн икки шогирди билан бирга у ерга келди.

18Улар еб ўтирганларида Исо:

– Сизларга чинини айтайин, Мен билан таом еяётган сизлардан бир киши Мени тутиб беради, – деди. 19Шогирдлар хафа бўлиб, бирин-кетин:

– Ўша мен эмасми? – деб Ундан сўрай бошладилар. [Ва шогирдлардан бири яна:

– Ўша мен эмасми? – деди.]

20Исо уларга жавобан деди:

– Ўн икки шогирдимдан бири-да, ким Мен билан бирга косага нон ивитиб еса, ўшадир. 21Тўғри, Инсон Ўғлининг тақдири оятда ёзилганидай кетяпти. Лекин Инсон Ўғлини тутиб берадиган ўша одамнинг ҳолига вой! У одамнинг туғилмагани ўзи учун яхшироқ бўлар эди.

22Улар овқатланаётганда, Исо нонни олди, дуо ўқиб синдирди ва шогирдларига бериб:

– Олинглар, енглар, бу Менинг танамдир, – деди. 23Косани ҳам олди ва шукрона дуосини ўқиб уларга узатди. Ҳаммалари ундан ичдилар. 24Исо уларга деди:

– Бу кўплар учун тўкиладиган, Янги Аҳдни[40] кучга киритадиган Менинг қонимдир. 25Сизларга чинини айтайин: Худонинг Шоҳлигида Мен янги шароб ичадиган кунгача узум неъматини бошқа ичмайман.

26Сўнг улар куйлаб, Зайтун тоғи томон кетдилар.


Бутруснинг Исодан тониши ҳақида каромат


27Исо шогирдларига деди:

– Бу тунда ҳаммангиз Мендан юз ўгирасизлар. Чунки Тавротда шундай ёзилган:


“Мен чўпонни жароҳатлайман,

Қўйлар ўзи тарқаб кетади”.


28Бироқ Мен ўлиб тирилганимдан кейин, сизларни Жалилада кутаман.

29Бутрус Исога:

– Агар ҳамма Сендан юз ўгирса ҳам, мен ўгирмайман! – деди. 30Исо унга:

– Сенга ростини айтсам, бугун, шу кечасиёқ, хўроз икки марта қичқирмасданоқ, сен Мендан уч марта тонасан, – деди.

31Лекин Бутрус яна таъкид билан ўзиникини тасдиқлаб:

– Мен Сен билан бирга ўлишим керак бўлса ҳам, Сендан асло тонмайман, – деди. Бошқа ҳамма шогирдлар ҳам шундай дейишди.


Исонинг боғдаги ибодати


32Сўнгра Гетсемания деган бир жойга келдилар. Исо шогирдларига:

– Мен ибодат қилгунимча, сизлар бу ерда ўтириб туринглар, – деди.

33Бутрус, Ёқуб ва Юҳаннони Ўзи билан бирга олган Исо ваҳимага тушди ва қаттиқ қайғура бошлади. 34Шогирдларига:

– Менинг жоним ўлим олдидалигини сезиб, жуда қийналмоқда. Шу ерда қолинглар-да, сергак туринглар, – деди.

35Бир оз нари кетиб ерга йиқилди, агар иложи бўлса, бу соатнинг алами мени четлаб ўтсин, деб ибодат қилди.

36– Эй азиз Отам[41]! – деди. – Сен ҳамма нарсага қодирсан, бу заққум косани Менинг ёнимдан ўтказиб юборгин. Лекин Менинг истаганим эмас, Сенинг истаганинг бўлсин.

37Шогирдлари олдига қайтиб келгач, уларни ухлаб ётган ҳолда кўрди. Бутрусга деди:

– Симун! Ухлаяпсанми? Бир соатгина ҳам уйғоқ ўтира олмадингми? 38Васвасага тушмаслик учун ҳушёр бўлиб, ибодат қилиб туринглар. Руҳ тетик, тана эса заифдир.

39Исо яна бориб, ўша сўзларни айтиб ибодат қилди. 40У қайтиб келиб, шогирдларини яна ухлаб ётган ҳолда кўрди. Уларнинг кўзларини ғафлат босган эди. Унга нима деб жавоб беришларини билмас эдилар.

41Учинчи марта бориб келиб, Исо шогирдларига деди:

– Сизлар ҳали ҳам бепарво ухлаб, роҳатланиб ётибсизларми? Бас энди, мана вақт-соати келди, Инсон Ўғли гуноҳкорлар қўлига тутиб бериляпти. 42Туринглар, кетайлик! Мана, Менга хиёнат қилувчи яқинлашиб қолди.


Исонинг қўлга олиниши


43Исо ҳали гапириб турганда, ўн икки шогирдидан бири Яҳудо қўққисдан келиб қолди. Унинг ёнида олий руҳонийлар, уламолар ва оқсоқоллар томонидан юборилган, қилич ва таёқ ушлаган оломон бор эди. 44Хоин Яҳудо: “Мен кимни ўпсам, у Ўша Кишидир. Уни ушланглар ва эҳтиёт қилиб олиб кетинглар”, – деб улар билан тил бириктирган эди.

45Яҳудо келибоқ, Исога яқинлашди-да:

– Устоз! Устоз! – деб Уни ўпди.

46Шу онда одамлар Исога даст солиб, Уни ушлаб олишди. 47Исонинг ёнида турганлардан бири қиличини қинидан суғурди-да, олий руҳоний қаролига бир уриб қулоғини кесиб ташлади.

48Исо уларга деди:

– Сизлар Мени қўлга олиш учун қароқчига қарши чиққандек қиличу таёқлар билан қуролланиб келибсизлар. 49Мен эса ҳар куни маъбадда сизнинг орангизда эдим, таълим берардим, сизлар-чи, Мени қўлга олмадингизлар. Аммо зотан оятлар бажо келиши лозим.

50Ўшанда ҳамма шогирдлари Исони ташлаб, қочиб кетишди. 51Яланғоч танасини чойшабга ўраган бир йигит ҳам Исога эргашиб бораётган эди. Аскарлар уни ушлаб олганда, 52у чойшабни ташлаб, улардан яланғоч ҳолда қочиб қутулди.


Исо яҳудийларнинг Олий Кенгаши олдида


53Исони бош олий руҳонийнинг олдига олиб келдилар. Унинг ёнига ҳамма олий руҳонийлар, оқсоқоллар ва уламолар йиғилдилар. 54Бутрус эса Исога узоқдан, то олий руҳонийнинг ҳовлиси ичигача эргашиб келганди. Хизматкорлар билан бирга олов ёнида ўтириб, исинди.

55Олий руҳонийлар ва Олий Кенгашнинг[42] барча аъзоси Исога ўлим жазоси бериш учун Унга қарши гувоҳ излар эдилар, лекин тополмас эдилар. 56Кўп одамлар Унга қарши сохта гувоҳлик бераётган бўлсалар-да, аммо берган гувоҳликлари бир-бирига мос келмас эди. 57Сохта гувоҳлардан баъзилари сўзга чиқиб шундай дер эдилар:

58– У: “Инсон қўли билан қурилган бу маъбадни Мен бузиб ташлайман-у, уч кунда инсон қўлларисиз, бошқа бир маъбадни тиклайман”, – деганини эшитган эдик.

59Лекин бу хусусда ҳам гувоҳларнинг берган маълумотлари бир-бирига зид эди.

60Бундан кейин бош олий руҳоний ўртага чиқиб Исодан сўради:

– Сен нега ҳеч жавоб қайтармайсан? Уларнинг Сенга қўйган айбларига нима дейсан?

61Исо эса индамади, ҳеч жавоб қайтармади. Бош олий руҳоний яна Ундан сўради:

– Муборак Худонинг Ўғли – Масиҳ Сенмисан?

62Исо:

– Мен Ўшаман ва сиз Инсон Ўғлини қодир Тангрининг ўнг томонида ўтириб, осмон булутлари билан келаётганини кўрасизлар, – деди.

63Шундан кейин бош олий руҳоний ўз кийимларини йиртиб:

– Бизларга яна гувоҳларнинг нима кераги бор? 64Куфр кетганини ўзларингиз эшитдингизлар. Бунга нима дейсизлар? – деди.

Ҳаммалари Уни ўлимга лойиқ деб топишди. 65Баъзилар Унга тупура бошлашди. Унинг юз-кўзини боғлаб, муштлаганларича:

– Пайғамбарлигингни кўрсат-чи! – дейишарди. Хизматкорлар ҳам Уни шапалоқлашарди.


Бутруснинг Исодан тониши


66Бутрус пастдаги ҳовлида экан, олий руҳонийнинг хизматкор аёлларидан бири келиб қолди. 67Исиниб турган Бутрусни кўриб, унга тикилиб қаради-да:

– Сен ҳам носиралик Исо билан бирга эдинг-ку! – деди. 68Лекин Бутрус инкор этди:

– Сен нима деяпсан ўзи, тушунмаяпман, англамаяпман, – деди-ю, бошқа ёққа, ташқи ҳовлига чиқиб кетди. Шу пайт хўроз қичқирди.

69Хизматкор аёл уни яна учратиб, у ерда турганларга:

– Бу улардан бири-ку! – деб сўзлай бошлади. 70Бутрус яна инкор этди.

Бир оздан кейин у ерда турганлар яна Бутрусга гапира бошлашди:

– Ҳақиқатан сен улардан бирисан, жалилаликсан, [лаҳжанг жуда ўхшайди].

71– Сизлар айтаётган бу Одамни мен танимайман! – деб Бутрус лаънат ўқиб, қасам ича бошлади.

72Нақ шу пайт хўроз иккинчи марта қичқирди. Исонинг: “Хўроз икки марта қичқирмасданоқ, сен Мендан уч марта тонасан”, – деган сўзи Бутруснинг эсига тушиб, йиғлай бошлади.


#### 15–БОБ


Исо ҳоким Пилатнинг олдида


1Тонг отар-отмас, олий руҳонийлар, оқсоқоллар ва уламолар ҳамда Олий Кенгашнинг қолган аъзолари маслаҳатлашиб олишди ва Исони боғлатиб, Пилатга олиб бориб топширишди. 2Пилат Исодан:

– Сен яҳудийларнинг Подшосимисан? – деб сўради.

– Ўзинг айтдинг, – деб жавоб берди Исо.

3Олий руҳонийлар Уни кўп масалада айблаётган эдилар. 4Пилат яна Унга:

– Сен ҳеч нарсага жавоб бермайсанми? Кўряпсан-ку, Сенга қарши айблар жуда кўп! – деди. 5Лекин Исо бошқа ҳеч жавоб бермади. Пилат бунга ҳайрон қолди.

6Ҳар байрамда Пилат халқнинг илтимосига биноан бир маҳбусни озод қилар эди. 7Ўшанда исён вақтида қотиллик қилган Барабба исмли бир киши ўз шериклари билан қамоқда эди. 8Халқ янгитдан қий-чувлашиб, Пилатдан ҳар доим қилиб келган ишни улар учун адо этишни сўрай бошлади.

9-10Олий руҳонийлар Исони кўролмаганларидан тутиб берганликларини билган Пилат:

– Яҳудийларнинг Подшосини олдингизга чиқариб юборишимни истайсизларми? – деб сўради. 11Олий руҳонийлар эса, бунинг ўрнига яхшиси Бараббани озод қилишини талаб қилинглар, деб халқни қўзғаб қўйишди. 12Пилат яна уларга хитоб қилди:

– Ундай бўлса, сизлар яҳудийларнинг Подшоси деб атаган Кишини нима қилишимни истайсизлар?

13– Уни хочга михлаб қўй! – деб қайтадан шовқин-сурон кўтаришди. 14Пилат сўради:

– У нима ёмонлик қилибди?

– Уни хочга михлаб қўй! – деб яна кучлироқ бақиришди.

15Шундан кейин Пилат халқни мамнун қилай, деб уларнинг олдига Бараббани чиқариб юборди. Исони эса роса савалатгандан сўнг хочга михлаш учун аскарларга топширди.


Исони ҳақорат қилиш


16Аскарлар Исони ҳукумат саройидаги маҳкама биносига олиб бориб, бутун бўлинмани Унинг бошига тўплашди. 17Унга шоҳона тўн кийдиришди ва тиканлардан тож ўриб бошига қўйишди.

18– Яшавор, эй яҳудийларнинг Подшоси! – деб Уни қутлай бошлашди. 19Қамиш билан Унинг бошига уриб, юзига тупуришди. Унинг олдида тиз чўкиб, таъзим қилишди.

20Уни шундай масхара қилганларидан кейин, Ундан шоҳона тўнни ечиб олиб, Ўзининг кийимларини кийдиришди ва Уни хочга михлаш учун олиб кетишди.


Исони хочга михлаш


21Искандар ва Руфнинг отаси, киринеялик Симун исмли бир киши даладан келиб ўтиб кетаётган эди. Бу кишини Исонинг хочини кўтариб боришга мажбур қилишди.

22Ниҳоят Исони “Бошсуяги” маъносини берувчи Гўлгота деган жойга олиб келишди. 23Унга мирра[43] аралаштирилган шароб беришди, лекин У ичмади. 24Бундан сўнг Исони хочга михлаб қўйишди. Унинг кийимларини эса ўзаро бўлишиб, ким нима олади, деб қуръа ташлашди.

25Уни хочга михлаганларида соат тўққиз[44] эди. 26Боши устида “Яҳудийларнинг Подшоҳи” деб Унинг айбини кўрсатадиган ёзув бор эди. 27Исо билан бирга икки қароқчини ҳам – бирини Унинг ўнг томонига, иккинчисини эса чап томонига хочга михлаб қўйдилар. 28[Шундай қилиб, “У жиноятчилар қаторида турди”, деган оят бажо бўлди.]

29Ўтиб кетаётганлар бошларини чайқаганча Исони ҳақоратлашарди:

– Ҳей маъбадни бузиб уч кун ичида тиклайдиган! 30Ўзингни Ўзинг қутқариб, хочдан тушиб кўр-чи!

31Олий руҳонийлар ва уламолар ҳам уларга қўшилиб, Исони масхаралай кетишди. Улар бир-бирига:

– Бошқаларни қутқарди, Ўзини эса қутқара олмайди! 32Исроилнинг Подшоси Масиҳ эндиликда хочдан тушсин, токи биз кўриб Унга ишонайлик! – дейишарди.

Исо билан бирга хочга михланганлар ҳам Уни сўкар эдилар.


Исонинг жон бериши


33Туш чоғи бутун ерни қоронғилик қоплаб, соат учгача[45] давом этди. 34Соат учда Исо баланд овоз билан:

– Элоҳи, Элоҳи, ламо шавақтани? – деб фарёд қилди. Бу сўзнинг таржимаси: “Тангрим, Тангрим, нега Мени ташлаб қўйдинг?” – демакдир.

35У ерда турган баъзилар буни эшитиб:

– Қаранг, У Илёс пайғамбарни чақиряпти-ку, – дейишди. 36Шунда биров югуриб бориб, шимгични сиркага ботириб, қамишнинг учига илиб қўйди-да, Исога ичирмоқчи бўлди. У:

– Тўхтанглар, кўрайлик-чи, Илёс келиб хочдан туширармикан, – деди.

37Аммо Исо қаттиқ фарёд қилдию жон берди. 38Маъбаддаги парда[46] юқоридан пастгача йиртилиб, иккига бўлиниб кетди. 39Исонинг қаршисида турган юзбоши Унинг шундай қаттиқ фарёд қилиб жон берганини кўриб:

– Ҳақиқатан ҳам бу Одам Худонинг Ўғли экан! – деди.

40У ерда узоқдан қараб турган аёллар бор эди. Улар орасида магдалалик Марям, кичик Ёқуб билан Юсуфнинг онаси Марям ҳамда Саломия бор эдилар. 41Исо Жалилада эканлигида, улар Унга хизмат қилиб эргашиб келган эдилар. У ерда Исо билан бирга Қуддусга келган бошқа кўп аёллар ҳам бор эди.


Исони дафн қилиш


42Жума куни кеч киришига сал қолган, дам олиш кунига тайёргарлик қилиш вақти тугаётган эди. 43Шунда Олий Кенгашнинг таниқли аъзоси, Худо Шоҳлигига кўз тикиб юрган ариматеялик Юсуф журъат этиб, Пилатнинг ҳузурига борди ва Исонинг жасадини сўради. 44Пилат Унинг дарров ўлганига ҳайрон бўлди. Юзбошини чақириб:

– Унинг ўлганига кўп бўлдими? – деб сўради. 45Юзбошидан билиб олгач, жасадни Юсуфга берди.

46Юсуф кафан сотиб олди. Исони хочдан тушириб олиб, кафанга ўради ва қояда ўйилган қабрга қўйди. Кейин қабрнинг оғзига бир тошни юмалатиб келтириб, қўйиб кетди. 47Магдалалик Марям билан Юсуфнинг онаси Марям эса Исонинг қаерга кўмилганини кўрдилар.


#### 16–БОБ


Исонинг тирилиши


1Шанба кунги дам олиш вақти тугагач, магдалалик Марям, Ёқубнинг онаси Марям ва Саломия бориб Исога суртиш учун атирлар сотиб олдилар. 2Якшанба куни жуда барвақт туриб, тонг отарда қабрга бордилар. 3Улар бир-бирига:

– Қабр оғзидаги тошни биз учун ким ағдариб беради? – дейишди.

4Бошларини кўтариб қарашсаки, тош аллақачон ағдарилган экан; у жуда ҳам катта эди. 5Қабр ичига кириб, ўнг томонда ўтирган оқ кийимли бир йигитни кўрдилару, чўчидилар.

6Йигит уларга:

– Қўрқманглар! – деди. – Сизлар хочга михланган носиралик Исони изламоқдасизлар. У тирилди, У бу ерда йўқ. Мана Унинг қўйилган жойи! 7Энди сизлар бориб Унинг шогирдларига, айниқса Бутрусга: “У сизларни Жалилада кутяпти; сизларга айтганидек, Уни ўша ерда кўрасизлар”, – деб айтинглар.

8Аёллар қабрдан чиқиб, югуриб қочиб кетдилар. Уларни қалтироқ ва даҳшат босган эди. Қўрққанларидан ҳеч кимга бирон нарса айтмадилар.


Исонинг шогирдларига зоҳир бўлиши


9Якшанба куни эрта саҳарда тирилган Исо биринчи бўлиб етти жиндан қутқарган магдалалик Марямга кўринди. 10Марям бориб, илгари Исо билан бирга бўлган, энди эса мотам тутиб йиғлаётган кишиларга хабар етказди. 11Бироқ улар Исонинг тирик эканлигини ва Марям Уни кўрганлигини эшитсалар ҳам, ишонмадилар.

12Шундан кейин Исо йўлда бир қишлоқ томон кетаётган иккита шогирдига бошқачароқ қиёфада кўринди. 13Улар эса қайтиб келиб, бошқаларга хабар етказишди, лекин уларга ҳам ишонмадилар.

14Ниҳоят, Исо Ўзининг еб-ичиб ўтирган ўн бир шогирдига зоҳир бўлди. Уни тирилган ҳолда кўрган одамларга ишонмай, имонсиз қолганлари, дийдасини қотиргани учун уларга таъна қилди.


Исонинг сўнгги сўзлари ва осмонга кўтарилиши


15Исо шогирдларига деди: “Бутун жаҳон бўйлаб юринглар ва ҳамма тирик жонга ИнжилХушхабарини тарғиб қилинглар. 16Ким ишониб, сувда имон келтирса, нажот топади. Ишонмаган эса маҳкум бўлади. 17Қуйидаги аломатлар имонлиларга ҳамроҳ бўлади: Менинг номим билан жинларни қувиб чиқарадилар. Янги тилларда сўзлайдилар. 18Қўлларига илон олиб кўтарсалар ёки ҳалокатли бирон нарса ичсалар ҳам, уларга зарар етмайди. Беморларга қўлларини қўйганда, улар соғайиб кетадилар”.

19Раббимиз Исо шогирдларига ушбуларни тайинлаб бўлгач, осмонга кўтарилди ва Худонинг ўнг томонига ўтирди.

20Шогирдлар эса кетиб, ҳамма ёқда воизлик қилиб юрдилар. Раббимиз уларга кўмаклашар ва пайдо қилган мўъжизалар орқали Ўз каломини тасдиқлар эди.


Омин.


### ЛУҚО ХУШХАБАР

#### 1–БОБ


Муқаддима


1Орамизда авж олган воқеаларни ҳикоя қилишга киришган кўпларнинг ташаббуслари маълумдир. 2Бу бўлиб ўтган ҳодисотларни бошданоқ ўз кўзлари ила кўриб, бизга нақл қилган кишилар Илоҳий Каломнинг шоҳиду хизматкорлари бўлмишлар. 3Шундай қилиб, мен ҳам бошидан ҳаммасини синчиклаб текширганимдан кейин, эй муҳтарам Теофил[1], бу воқеаларнинг тафсилотини тартиб ила сизга ёзиб беришни муносиб кўрдим, 4токи сиз берилган маълумотларнинг жуда асосли эканини билингиз.


Яҳё пайғамбарнинг туғилиши ҳақида каромат


5Яҳудия юртида Ҳирод ҳокимлик қилаётган даврда руҳонийларнинг Абиё аждодидан Закариё исмли бир руҳоний бор эди. Унинг хотини эса Ҳорун авлодидан бўлиб, оти Элисабет эди. 6Буларнинг иккови ҳам солиҳ ва художўй кишилар бўлиб, Худованднинг бутун амру фармонларига беками-кўст риоя қилиб юришар эди. 7Лекин Элисабет пуштсиз бўлганидан, уларнинг фарзанди йўқ эди; бунинг устига иккови ҳам қартайиб қолган эдилар.

8Хизмат навбати ўз авлодига қолган бир кунда Закариё Худо ҳузурида руҳонийлик хизматини ўтаб турган эди. 9Руҳонийлар одати бўйича, Худованд маъбадига[2] кириб хушбўй тутатқилар тутатиш қуръаси унга насиб этган эди. 10Тутатқи тутатиш вақтида катта жамоат ташқарида ибодат қилаётган эди. 11Шу пайт Худованднинг бир фариштаси тутатқи тутатиладиган қурбонгоҳнинг ўнг ёғида пайдо бўлиб, Закариёга зоҳир бўлди. 12Закариё уни кўриб, эсанкиради-ю ваҳимага тушди.

13Фаришта унга деди:

– Закариё, қўрқма, чунки сенинг илтижоларинг ижобат бўлди. Хотининг Элисабет сенга бир ўғил туғиб беради ва унинг исмини Яҳё қўясан. 14У сенга шодлик ва бахт-саодат келтиради, унинг туғилганидан кўплар қувонади. 15У Худованд назарида улуғ киши бўлади, маю шаробни сира ичмайди. Онаси қорнидан у Муқаддас Руҳга[3] тўлиб тушади. 16Исроил фарзандларидан кўпларини у ўзларининг Эгаси – Худовандга қайтариб қўяди. 17У Илёс пайғамбарнинг руҳи ва қудрати ила Раббимиз олдида юриб келади. Оталар дилини фарзандларига қайтариб, осий бандаларнинг фикрини солиҳлар томон мойил қилиб, ҳозирланмиш бир халқни Раббимизга тақдим этади.

18Закариё фариштага:

– Мен бунга қандай амин бўламан? Мана, ўзим қариб қолдиму, хотиним ёши ҳам ўтиб қолди, – деди. 19Фаришта унга жавоб берди:

– Мен Худо олдида турган Жаброилман, сенга бу гаплар тўғрисида хушхабар етказиш учун юборилганман. 20Ўз вақтида бажо бўлажак сўзларимга ишонмаганинг учун, мана энди тилдан қоласан. Бу ишлар амалга ошадиган кунгача гапиролмайсан, – деди.

21Шу орада Закариёни кутиб турган халқ унинг маъбадда имиллаб қолганига ҳайрон бўлди. 22Закариё халқ олдига чиққач, сўзламоққа тили айланмади. Халқ унинг маъбадда ваҳий кўрганлигини тушунди. Закариё гунг бўлиб қолгани учун, улар билан имо-ишора орқали мулоқот этди.

23Диний хизмат муддати тугагач, Закариё уйига қайтиб борди. 24Орадан кунлар ўтиб, унинг хотини Элисабет ҳомиладор бўлди. У беш ой яшириниб юрди. 25“Бу менга Раббимнинг назарлари тушган шу кунларда бўлди, – дерди у. – У менга эътибор бериб, эл ичида юзи қораликдан қутқарди”.


Исо Масиҳнинг туғилиши ҳақида каромат


26Элисабетнинг ҳомиладорлигига олти ой бўлгач, Худо фаришта Жаброилни Жалиланинг Носира деган шаҳрига, 27Довуд авлодидан Юсуф исмли йигитга унаштирилган бир қизга юборди. Қизнинг оти Марям эди. 28Фаришта унинг олдига кириб:

– Салом, эй Худо ёрлақаган! Худованд сен билан. Аёллар ичра мубораксан, – деди.

29Марям эса фариштани кўриб, унинг сўзларидан саросимага тушди. “Бу қанақа саломлашиш бўлди?” – дея кўнглидан ўтказди.

30Фаришта унга деди:

– Марям, қўрқма, сен Худодан иноят топдинг. 31Мана, сен ҳомиладор бўлиб, ўғил туғажаксан ва Унинг исмини Исо қўюрсан. 32У улуғ бўлгай, Худойи Таолонинг Ўғли деб ном олгай. Худойи Таоло Унга отаси Довуднинг тахтини бергай. 33У Ёқуб хонадони[4] узра абадий подшоҳлик қилур ва бу подшоҳликнинг чеки бўлмагай.

34Марям:

– Мен ҳали эр кўрмаган бўлсам, бу қандай бўлади? – деб сўради фариштадан. 35Фаришта жавоб берди:

– МуқаддасРуҳ сенинг устингга тушиб келади, Худойи Таолонинг қудрати сени қоплайди. Шу сабабли сендан туғилажак муқаддас бола Худонинг Ўғли дейилур. 36Мана, бепушт деб юришган қариндошинг Элисабет ҳам қарилигида ўғилга ҳомиладор бўлди. Ҳомиласи олтинчи ойда. 37Зеро Худонинг бирон каломи пучга чиқмас.

38Шунда Марям:

– Мана, мен Худованднинг бандасиман. Менга айтганинг келсин, – деди. Фаришта эса унинг ёнидан ғойиб бўлди.


Марям Элисабетнинг уйида


39Марям ўша кунлардаёқ зудлик билан йўлга тушиб, тоғлик юртга, Яҳудо қабиласига мансуб бир шаҳарга борди. 40У Закариёнинг уйига кириб Элисабет билан саломлашди. 41Элисабет Марямнинг саломини эшитгани замон унинг қорнидаги боласи ўйноқлаб кетди. Элисабет Муқаддас Руҳга тўлди-да, 42баланд овоз билан хитоб қилиб деди:

– Сен аёллар ичра мубораксан, қорнингдаги бола ҳам муборакдир! 43Не бахтки, Раббимнинг оналари менга ташриф айладилар! 44Сенинг саломинг қулоғимга етиши биланоқ қорнимдаги бола қувончдан ўйноқлаб кетди. 45Эй эътиқод қилган, бахтлисан! Чунки Худованд сенга айтганларини амалга оширгай.

46Марям шундай деди:


47“Жон-таним-ла Худовандни улуғлайман,

Халоскор Тангрим ила кўнглим шод-хуррам.

48Мен бандаи ҳақирига У назар солди.

Энди мени барча авлодлар олқагай.

49Қодир Тангри азимкорлик кўрсатди менга;

Унинг исми – муқаддасдир.

50Унинг марҳаматлари насиб этгай

Ундан қўрққан авлод-аждодларга.

51Кучини У кўрсатди-да қўлдан келувчи,

Манманларни ўз хаёллари-ла тўздай тўзитди.

52Тахтларидан туширди ҳукмдорларни,

Баландга кўтарди ҳақир-мўминни.

53Очларни тўйғизиб бахт-саодатли қилди,

Қуппа-қуруқ жўнатди бойликка ўчни.

54Ота-бобомизга берган ваъдаси бўй-ла,

Иброҳимга ҳамда унинг зурриётига

55Шафқат қилишни ёдда тутиб мангу,

Ўғлони – Исроилга ҳиммат айлади”.


56Шундай қилиб, Марям уч ойча Элисабет билан бўлиб, ўз уйига қайтиб келди.


Яҳё пайғамбарнинг туғилиши


57Элисабетнинг ой-куни тўлиб, ўғил туғди. 58Қўни-қўшни ва қариндошлари Худованднинг унга кўрсатган буюк марҳаматини эшитиб, у билан бирга қувонишди. 59Саккизинчи куни болани суннат қилгани олиб боришди. Унга отасининг исмини – Закариё қўймоқчи бўлишди. 60Бунга боланинг онаси эътироз билдириб:

– Йўқ, исмини Яҳё қўямиз, – деди. 61Лекин бошқалар:

– Қариндош-уруғинг орасида бу исм билан аталган ҳеч ким йўқ-ку, – дейишди унга.

62Шу пайт отасига ҳам имо-ишора қилиб, ундан болага қандай исм қўймоқчи эканлигини сўрашди. 63Закариё бир тахтача талаб қилди ва: “Унинг исми Яҳё бўлади”, – деб ёзиб қўйди. Ҳамма ҳайрон қолди. 64Ўша заҳоти Закариёнинг оғзи очилиб, тилга кирди. У Худони улуғлаб гапира бошлади.

65Атрофда яшовчиларнинг ҳаммасини ваҳима босди. Бу ҳақдаги овоза бутун тоғлик Яҳудия ўлкасига ёйилиб, оғизга тушиб кетди. 66Эшитган барчанинг фикри булар билан банд бўлиб: “Ажабо, бу бола ким бўлар экан?” – деб юришди. Чунки Худованднинг қўли унда намоён эди.


Закариёнинг пайғамбарона мадҳияси


67Чақалоқнинг отаси Закариё Муқаддас Руҳга тўлиб, башорат қилиб деди:


68“Ўз халқини йўқлаб, асоратдан қутқарган Раббимиз

Исроилнинг Худовандига ҳамду санолар!

69У қули Довуд хонадонидан чиққан

Қудратли Нажоткорни берди бизга;

70Қадимдан муқаддас пайғамбарлар орқали сўзлаганига мувофиқ,

71У барча ашаддий душманларимиз қўлидан бизни қутқаргай.

72Ота-бобомизларга марҳамат айлаб,

Улар-ла қилган муқаддас аҳдини ёдлади.

73Отамиз Иброҳимга қасамёд қилганига кўра,

У ёвларимиз қўлидан бизни қутқариб,

74Умримиз борича Ўз паноҳида бехатар сақлаб,

75Муқаддаслик ва солиҳлик ила

Ўзига хизмат қилмоғимизга илож топажак.

76Сен ҳам, эй чақалоқ,

Ҳақ Таолонинг пайғамбари деб ном оласан.

Зеро сен Раббимиз олдида юриб,

У қадам босар йўлни муҳайё қилурсан.

77Унинг халқига гуноҳлари афв бўлиб,

Нажот топажакларини англатарсан.

78Зеро Худойимиз меҳр-шафқати ила

Юксакликдан нажот тонги ёришди,

Уфқимизни равшан қилиб юборди.

79Зулматда, ўлим соясида ўтирганларга зиёсин сочди,

Оёқларимизни эса тинчлик йўлига бурди”.


80Шундай қилиб, бола Яҳё улғайиб ва руҳан қувватланиб, Исроилга кўринадиган кунигача чўл-саҳроларда бўлди.


#### 2–БОБ


Исо Масиҳнинг туғилиши


1Ўша кунларда Қайсар[5] Август, бутун Рим дунёсидаги аҳоли рўйхатга олинсин, деган фармон чиқарди. 2Шундай қилиб, Сурияда Квириний ҳокимлик қилганда илк бор рўйхатга олиш содир бўлди. 3Ҳар ким рўйхатдан ўтиш учун ўз шаҳрига борди.

4Шунингдек, Юсуф ҳам Жалиланинг Носира шаҳридан Яҳудияга, Довудлар шаҳри Байтлаҳмга борди. Чунки у Довуд насаби ва хонадонидан эди. 5У ўзига унаштирилган қиз, ҳомиладор Марям билан бирга рўйхатдан ўтмоқчи бўлди. 6Улар ўша ерда бўлганларида эса Марямнинг ой-куни тўлди. 7У ўзининг тўнғич ўғлини туғди. Уни йўргаклаб, охурга ётқизиб қўйди, чунки мусофирхонада уларга жой йўқ эди.


Чўпонлар ва фаришталар


8Ўша юртда чўпонлар бор эди. Улар тунда сурувларини пойлаб, далада тунар эдилар. 9Тўсатдан Худованднинг фариштаси уларнинг олдида пайдо бўлди ва илоҳий нур уларнинг кўзларини қамаштирди. Бу даҳшат чўпонларни ваҳимага солди.

10– Қўрқманглар! – деди уларга фаришта. – Мен сизларга эл-халқни чексиз қувонтиражак Хушхабарни келтирдим. 11Бугун Довудлар шаҳрида сизлар учун Халоскор туғилди. У Раббимиз – Масиҳдир[6]. 12Мана, сизларга Унинг белгиси: йўргакланган, охурда ётган чақалоқни топасизлар.

13Бирданига фаришта ёнида лак-лак самовий қўшинлар бўй кўрсатди. Улар Худога ҳамду сано айтишарди:


14“Самодаги Худога ҳурмату иззат,

Ердаги бандаларга тинчлигу марҳамат!”


15Фаришталар улар олдидан осмонга кўтарилган замон, чўпонлар ўзаро сўз қотдилар:

– Қани, келинглар, Байтлаҳмга бориб, Худованд бизга билдирган бу воқеани кўрайлик!

16Улар югура боришиб, Марям, Юсуф ва охурда ётган чақалоқни топдилар. 17Кўришибоқ, чақалоқ ҳақида ўзларига айтилган башоратдан сўзладилар. 18Ҳамма эшитганлар чўпонларнинг гапига жуда ҳайрон бўлишди. 19Марям эса бу сўзларнинг барини дилига тугиб олиб, чуқур ўйлаб юрди. Охири чўпонлар:

20– Биз ҳамма нарсани айни айтилганидек топдик, – деб, эшитиб кўрганлари учун Худога ҳамду сано ўқиб, қайтдилар.


Исони Худога бағишлаш маросими


21Орадан саккиз кун ўтиб, чақалоқни суннат қилмоқ лозим бўлди. Марям ҳомиладор бўлишидан олдин фаришта унга буюрганидай, боланинг исмини Исо қўйдилар.

22Мусонинг Қонунида[7] баён этилган чилла даври[8] тамом бўлгач, Худовандга бағишлаш учун Исони Қуддусга олиб келдилар. 23Чунки Худованд Қонунида: “Туғилган ҳар бир тўнғич ўғил Худовандга бағишлансин”, деб битилган. 24Яна Худованд Қонунида айтилишича, улар “иккита мусича ёки иккита каптар палапонини” қурбон қилишга ният қилдилар.

25Ўша вақтда Қуддусда Шимъўн номли бир одам бор эди. У солиҳ ва диндор бўлиб, Исроилнинг тасалли топиш замонини интизор бўлиб кутар эди. Муқаддас Руҳ эса унга ёр эди. 26МуқаддасРуҳ унга: “Сен Худованд юборган Масиҳни кўрмагунингча, ўлмайсан”, деб илҳом берган эди.

27Шундай қилиб, Шимъўн Муқаддас Руҳ таъсирида маъбадга борди. Исонинг отасию онаси Илоҳий Қонунда буюрилган маросимларни ижро қилайлик, деб чақалоқни ичкари олиб кирганларида, 28Шимъўн чақалоқни қучоғига босиб, Худони улуғлаб деди:


29“Ҳой Эгам, Сен айтган сўзингга мувофиқ,

Қулингга энди тинч жавоб бергайсан.

30Зероки ўз кўзим-ла кўролдим

31Барча эллар учун ҳозирлаган нажотинг,

32Турли элу халқларга илоҳий нур сочувчи,

Халқинг Исроилга эса шараф келтирувчи нажотинг”.


33Исонинг отаси Юсуф ва онаси У ҳақда айтилган бу сўзларга ҳайрон бўлишди. 34Шимъўн уларни дуо қилиб, Исонинг онаси Марямга деди:

– Мана шу ётган гўдак Исроилда кўпларнинг қулаши ҳамда юксалишига сабабчи бўлади, илоҳий синоат деб кўп қаршилик қўзғайди. 35Сенинг қалбингга ҳам бу тиғ санчилар, кўпларнинг қалбидаги фикр-хаёли ҳам ошкор бўлиб қолар.

36У ерда Ошер қабиласидан Фануилнинг қизи Анна исмли жуда кекса бир пайғамбар аёл ҳам бор эди. У ёш эр кўриб, етти йилда тул қолган эди. 37Саксон тўрт ёшар бева энди маъбаддан ҳеч айрилмасди, рўза тутарди, кечаю кундуз тоат-ибодат қилиб, Худо хизматида эди. 38Шу онда у ҳам яқинлашиб, Худовандни мадҳ этганча Қуддуснинг нажот кунига кўз тикиб юрганларнинг ҳаммасига бу бола ҳақида сўзлай бошлади.

39Юсуф билан Марям Худованд Қонунида буюрилган бутун удумларни бажо келтиргандан кейин Жалилага, ўз шаҳарлари Носирага қайтиб бордилар. 40Бола эса ўсиб, ҳикматга бой ва руҳан бақувват бўла борган сайин, Худонинг инояти Унда намоён бўлар эди.


Ўсмир Исо маъбадда


41Исонинг ота-онаси ҳар йили Фисиҳ байрамида Қуддусга борар эдилар. 42Исо ўн икки ёшга тўлганда, улар яна одатдагидай байрам учун Қуддусга бордилар.

43Байрам кунлари тамом бўлиб, улар уйга қайтар эканлар, ўсмир Исо Қуддусда қолди. Исонинг ота-онаси эса буни пайқамадилар. 44У бошқалар билан бирга келяпти, деб ўйладилар. Бир кунлик йўл юришгач, қариндош билан танишлари орасида Исони қидира бошладилар. 45Уни тополмай, қидира-қидира Қуддусга қайтдилар.

46Уч кундан сўнг Уни маъбаддан топдилар. У муаллимлар орасида ўтириб, уларни тинглар ва ҳам саволлар берар эди. 47Уни тинглаётганлар бари Унинг фаҳм-идрокига ва бераётган жавобларига ҳайрон эдилар. 48Ота-онаси Уни кўриб, ажабландилар. Онаси Унга:

– Болам, нега бизни бундай овора қилдинг? Мана, отанг билан мен жуда қайғуриб Сени қидириб келяпмиз, – деди. 49Исо уларга:

– Мени қидиришингизнинг нима кераги бор эди? Ёки Отамнинг ишлари билан машғул бўлишим кераклигини билмас эдингизми? – деди.

50Аммо улар Унинг айтган сўзларини тушунмадилар. 51Исо улар билан бирга жўнаб, Носирага қайтиб келди. Уларга итоатли бўлиб юрди. Онаси эса бу гапларнинг ҳаммасини дилига тугиб олди. 52Шундай қилиб, Исо заковатда ҳам, ёшда ҳам улғайиб бориб, Худо ва бандаларининг меҳрини қозонар эди.


#### 3–БОБ


Яҳё пайғамбарнинг ўртага чиқиши


1Қайсар Тибериус салтанатининг ўн бешинчи йили эди. ЯҳудиядаПўнтий Пилат, Жалилада Ҳирод, Итурея билан Трахонит вилоятларида унинг укаси Филип, Авилина юртида эса Лисаний ҳокимлик қилар эдилар. 2Ҳанан ва Каяфа олий руҳоний лавозимида эдилар.

Ўша вақтда саҳрода яшаётган Закариёнинг ўғли Яҳёга Худо каломи келди. 3Яҳё Ўрдун дарёси атрофидаги бутун юртларни кеза бошлади, халқни тавба-тазарру қилишга ва гуноҳлари кечирилиши учун сувга чўмиб имон келтиришга чорлади. 4Бу воқеа худди Ишаъё пайғамбарнинг китобида битилган оятга тўғри келади:


“Мана, чўлда нидо янграмоқда:

Худованд йўлини тайёрлангиз,

Равон айлангиз сўқмоқларин! – дея.

5Неки сой бор, тўлажак лим-лим,

Ҳар тоғу тош чўкажак бир қур.

Қинғир-қийшиқ йўллар ростланиб,

Паст-баландликлар текис бўлур,

6Ҳар бир башар Худо нажотин кўрур”.


7Яҳё ўз ҳузурида сувга чўмиб имон келтириш учун келаётган халқ оммасига хитоб қилди:

– Ҳой илонлар зоти-ей! Бошингизга келаётган Худо ғазабидан қочишни сизларга ким уқтирди? 8Бундан буён тавба қилганингизга яраша самара беринглар! Ўзингизча: Отамиз Иброҳим, деб ўйлаб ўтирманглар. Мен сизларга: Худо шу тошлардан Иброҳимга авлод тиклашга қодир, деяпман. 9Ҳозирдан дарахтлар илдизида болта ётибди-ку. Энди яхши мева бермаган ҳар бир дарахт кесилиб оловга ташланади.

10Халойиқ Яҳёдан сўради:

– Ундай бўлса, биз нима қилишимиз керак?

11У жавоб бериб деди:

– Кимнинг иккита уст-боши бўлса, бирини муҳтожларга берсин. Кимнинг озиқ-овқати бўлса, у ҳам шундай қилсин.

12Солиқчилардан баъзилари ҳам сувда имон келтириш учун келиб, Яҳёдан:

– Устоз, биз нима қилишимиз керак? – деб сўрашди. 13Яҳё:

– Сизларга буюрилганидан ортиғини талаб қилманглар, – деб жавоб берди. 14Баъзи бир аскарлар ҳам ундан:

– Хўш, бизлар нима қилишимиз керак? – деб сўрадилар. Яҳё уларга:

– Ҳеч талончилик қилманглар, ҳеч кимнинг ҳақини еманглар, ўз маошингиз билан қаноатланиб юринглар, – деди.

15Халойиқ умидвор бўлиб, Яҳё ҳақида: “Бу Масиҳ эмасмикин?” – деб кўнгилдан ўтказиб турар эди. 16Яҳё эса ҳаммага жавобан деди:

– Мен сизларни сувгагина чўмдириб юрибман. Лекин бундан сўнг мендан қудратли Киши келмоқда, мен Унинг чориқ ипларини ечишга ҳам муносиб эмасман. У сизларни Муқаддас Руҳга ва оташга чўмдиради. 17Унинг паншахаси қўлида тайёр турибди, У Ўз хирмонини шопириб ташлайди: буғдойни Ўз омборига тўплаб, сомонни эса сўнмас ўтда ёндириб юборади.

18Яҳё яна кўп нарсалар хусусида халойиққа насиҳат қилиб, Хушхабарни баён этар эди. 19Вилоят ҳокими Ҳирод ҳам Яҳё тарафидан фош бўлиб қолди. Чунки у ўз укасининг хотини Ҳиродияни олган ва бошқа бир қатор ёмонликлар ҳам қилган эди. 20Шундай қилиб, Ҳирод қилғиликлари етмагандай, бунинг устига Яҳёни зиндонга қаматиб қўйди.


Исонинг Худо томонидан тасдиқланиши


21Барча халойиқ сувга чўмиб имон келтираётган вақтда, Исо ҳам сувга чўмди. У ибодат қилиб турганда осмон очилиб кетди 22ва МуқаддасРуҳ жисм тусини олиб, каптар шаклида Унинг устига тушиб келди. Осмондан эса: “Сен Менинг севикли Ўғлимсан, Сендан мамнунман”, – деган садо келди.


Исонинг насабномаси


23Исо Ўз хизматини бошлаган вақтда ўттиз ёшлар чамасида эди. У Юсуфнинг ўғли ҳисобланар эди.


Юсуф эса – Эли ўғли,

24Маттот ўғли, Левий ўғли, Малкий ўғли, Янай ўғли, Юсуф ўғли,

25Маттатиё ўғли, Омўс ўғли, Наҳум ўғли, Ҳесли ўғли, Нагай ўғли,

26Маҳат ўғли, Маттатиё ўғли, Шимъий ўғли, Йўсеҳ ўғли, Йўдо ўғли,

27Юҳанно ўғли, Резо ўғли, Зарубобил ўғли, Шаълтиэл ўғли, Нерий ўғли,

28Малкий ўғли, Аддий ўғли, Қосам ўғли, Элмодам ўғли, Ғер ўғли,

29Йўшуа ўғли, Илъазар ўғли, Ёрим ўғли, Маттот ўғли, Левий ўғли,

30Шимъўн ўғли, Яҳудо ўғли, Юсуф ўғли, Юнус ўғли, Элёқим ўғли,

31Малиё ўғли, Манно ўғли, Маттато ўғли, Натан ўғли, Довуд ўғли,

32Ишай ўғли, Обид ўғли, Бўаз ўғли, Салмўн ўғли, Наҳшўн ўғли,

33Аминадоб ўғли, Ром ўғли, Ҳасрўн ўғли, Парас ўғли, Яҳудо ўғли,

34Ёқуб ўғли, Исҳоқ ўғли, Иброҳим ўғли, Тераҳ ўғли, Наҳўр ўғли,

35Саруғ ўғли, Рағу ўғли, Фалаж ўғли, Ҳавер ўғли, Шалаҳ ўғли,

36Қенан ўғли, Арпахшод ўғли, Сом ўғли, Нуҳ ўғли, Ламак ўғли,

37Матушалоҳ ўғли, Ҳанўх ўғли, Ёред ўғли, Маҳолалил ўғли, Қенан ўғли,

38Энўш ўғли, Шит ўғли, Одам ўғли, Худо ўғли эди.


#### 4–БОБ


Исонинг васвасага солиниши


1Исо Муқаддас Руҳга тўлган ҳолда Ўрдун дарёсидан қайтиб келди. У Муқаддас Руҳнинг таъсирида саҳрода айланиб юриб, 2қирқ кун иблис томонидан васвасага солинди. У бу кунларда ҳеч нарса емай, охирида оч қолди. 3Ўшанда иблис Исога:

– Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, бу тошга буюр, нонга айлансин! – деди. 4Исо бунга жавобан:

– Тавротда: “Инсон ёлғиз нон билан эмас, балки Худонинг ҳар бир каломи билан яшайди”, деб ёзилган, – деди.

5Сўнг Исони баланд бир тоққа олиб чиқиб, иблис бир лаҳзада оламнинг барча салтанатларини Унга кўрсатди. 6Иблис Исога деди:

– Барча бу ўлкалар устидан ҳокимлик қилишни ҳамда буларнинг шон-шуҳратини Сенга бераман; улар менга топширилган ва мен истаганимга бераман. 7Энди Сен менга сажда қилсанг бас, ҳаммаси Сеники бўлади.

8Исо жавоб бериб:

– Йўқол олдимдан шайтон! Тавротда: “Эганг Худовандга сажда қил, биргина Унга итоатда бўл”, деб ёзилган, – деди.

9Кейин иблис Исони Қуддусга олиб борди. Уни маъбаднинг тепасига турғизиб, шундай деди:

– Агар Сен Худонинг Ўғли бўлсанг, Ўзингни бу ердан пастга ташла-чи. 10Чунки шундай битилгани бор:


“У Ўз фаришталарига сен ҳақда амр этгай,

Токи сени асраб қолсинлар.

11Улар сени қўлларида кўтариб кетар,

Оёғинг ҳам тошга қоқилмагай”[9].


12Исо иблисга жавобан:

– Яна: “Эганг Худовандни синама”, деб ёзилгани ҳам бор, – деди.

13Иблис эса барча васвасаларини тамом қилгандан кейин вақтинча Исодан узоқлашди.


Исонинг Ўз юртида рад қилиниши


14Исо Муқаддас Руҳ қудратида Жалилага қайтиб келди. У ҳақда мамлакат бўйлаб овоза тарқалди. 15Яҳудийларибодатхоналарида таълим бергани сари, ҳамма Унинг дуосини қилди.

16Сўнг Исо ўсиб тарбияланган жойи Носирага борди. Ўз одати бўйича шанба[10] кунида ибодатхонага кириб, тиловат қилиш учун ўрнидан турди. 17Унга Ишаъё пайғамбарнинг китобини узатдилар. У китобни очиб, қуйидаги оят ёзилган жойни топди:


18“Худованднинг Руҳи Менга ёр.

У Мени муқаддас мой-ла мойлади.

Бечораларга мужда етказмоқ учун,

Дилабгорларга шифо бермоқ учун,

Асирга: озод бўлгил,

Кўрга: очилсин кўзинг, демоқ-чун,

Мазлумга эркинликни эълон этиб,

19Марҳамат йили бўлгай, демоқ-чун,

Худованд Мени юборди”.


20Кейин Исо китобни ёпиб, хизматкорга бериб, ўтирди. Ибодатхонадаги барчанинг кўзи Унга тикилди. 21Исо уларга сўзлай бошлади:

– Сизлар эшитган калом шу бугун бажо бўлди, – деди.

22Ҳамма Исонинг айтганларини маъқуллар эди. Унинг оғзидан чиққан латиф сўзларга маҳлиё бўлишиб: “Юсуфнинг ўғли эмасми Ўзи?” – деб қўяр эдилар.

23Исо уларга деди:

– Сизлар албатта: “Эй табиб, ўзингни ўзинг давола” деган матални эсимга туширмоқчисизлар. “Биз эшитганимиздай, Кафарнаҳумда рўй берган ишларни бу ерда, ўз юртингда ҳам қил-чи”, деб айтмоқчисизлар-да.

24Кейин Исо давом этди:

– Сизларга чинини айтайин, ҳеч қандай пайғамбар ўз юртида қабул қилинмайди. 25Масалан, Илёс пайғамбар даврида уч йилу олти ой осмон тутилиб, бутун мамлакатда оғир очарчилик бўлганда, Исроилда кўп бева аёллар бор эди. 26Аммо Илёс уларнинг биронтасига юборилмай, фақатгина Сидўн диёридаги Зорафат шаҳрида яшовчи бир бевага юборилган эди. 27Худди шу сингари Элиша пайғамбарнинг даврида ҳам Исроилда кўп моховлар бор эди. Аммо буларнинг биронтаси соғаймаган бўлса-да, фақатгина суриялик Наоман соғайиб қолди, – деди.

28Йиғилган жамоат буларни эшитиб, ҳаммалари қаттиқ ғазабланиб кетишди. 29Ўринларидан туриб, Исони шаҳардан ташқарига ҳайдаб чиқаришди-да, Уни ташлаб юбориш учун ўз шаҳарлари қурилган тепанинг четига олиб боришди. 30Лекин Исо уларнинг орасидан ёриб ўтиб, кўздан ғойиб бўлди.


Ибодатхонадан жинни қувиб чиқариш


31Исо Жалиланинг Кафарнаҳум шаҳрига келиб, шанба кунларида халққа таълим берадиган бўлди. 32Халқ эса Исонинг таълимотига ҳайрон қолди, чунки Унинг сўзида куч-қудрат бор эди.

33Шаҳарнинг ибодатхонасида жинга чалинган, ёмон руҳли бир одам бор эди. У баланд овоз билан бақириб:

34– Қўйсанг-чи, носиралик Исо! Бизлар билан нима ишинг бор? Сен бизни ҳалок қилгани келдинг-ку! Сенинг кимлигингни биламан: Сен Худонинг Азизисан! – деди.

35– Жим бўл ва бу одамдан чиқиб кет! – деди Исо жинга дўқ уриб.

Жин эса бу одамни ҳамманинг кўз ўнгида ерга қулатди-да, унга ҳеч қандай зарар етказмай, чиқиб кетди. 36Ҳаммани ваҳима босди. Халқ ўзаро мулоҳаза қилиб: “Бу қандай гап экан? У ёмон руҳларга ҳам куч-қудрат ва ҳокимлик билан буюради, улар эса чиқиб кетади!” – дейишар эди. 37Шундай қилиб, Исо ҳақидаги шов-шув ён-атрофга овоза бўлди.


Кўп хасталарни соғайтириш


38Исо ибодатхонадан чиқиб Симуннинг уйига кирди. Симуннинг қайнонаси оғир иситмада қийналиб ётган эди. Исога касални кўриб қўйишни илтимос қилишди. 39Исо аёлнинг ёнига келиб, иситмани койиб қўйди. Иситма эса ўша заҳоти аёлни тарк этди. У турибоқ, уларга хизмат қилишга тутинди.

40Қуёш ботаётган чоғ, ҳамма турли хасталикларга йўлиққан одамларини Исонинг ҳузурига келтиришарди. Исо қўлларини ҳар бирига тегизиб уларга шифо берарди. 41Жинлар эса: “Сен Худонинг Ўғли – Масиҳсан!” – деб бақирганларича, кўп одамларни тарк этардилар. Исо жинларга дўқ уриб, гапиришларига монелик қиларди. Чунки улар Унинг Масиҳлигини биларди.

42Кундуз бўлгач, Исо уйдан чиқиб хилват жойга тортиниб кетди. Халқ эса Уни қидириб топиб, ташлаб кетмасликни сўраб ёлворди. 43Исо уларга:

– Мен Худо салтанати[11] тўғрисидаги Хушхабарни бошқа шаҳарларга ҳам етказишим фарз, Мен шунинг учун юборилганман, – деди.

44Шундай қилиб, Исо Жалила[12] юртининг ибодатхоналарида воизлик қилиб юрди.


#### 5–БОБ


Исонинг дастлабки шогирдлари


1Бир куни Исо Генисарет кўли ёқасида турганда, халойиқ Худонинг каломини тинглаш учун Унинг ҳузурида тирбанд эди. 2Исо кўл қирғоғида турган икки қайиқни кўрди. Балиқчилар шу орада қайиқдан чиқиб, тўрларини юваётган эдилар. 3Қайиқлардан бири Симуннинг қайиғи эди. Исо унга тушиб, қирғоқдан бир оз нарироқ сузиб боришни Симундан илтимос қилди. Сўнг ўтириб, қайиқ ичидан халққа таълим беришга тушди. 4Насиҳатларини тугатиб, Исо Симунга:

– Чуқурроқ сувларга сузиб бориб, ўлжа учун тўрларингизни ташланглар, – деди. 5Симун жавоб бериб:

– Устоз, бизлар тун бўйи уриниб, ҳеч нарса тутолмадик. Лекин Сенинг сўзинг бўйича тўрни ташлайман, – деди.

6Улар Исонинг айтганини қилгач, жуда кўп балиқ овладиларки, ҳатто тўрлари йиртилиб кетди. 7Улар бошқа қайиқдаги ўртоқларига ёрдам беришлари учун ишора қилдилар. Ўртоқлари келиб, иккала қайиқни чўкар даражада тўлдириб олдилар.

8Симун Бутрус буни кўрди-да, Исонинг тизига чўккалаб:

– Ё Раббий! Менинг олдимдан кетгин, чунки мен гуноҳкор инсонман, – деди. 9Улар тутган бундай мўл балиқ овидан ўзини ва у билан бирга бўлганларнинг ҳаммасини ваҳима босган эди. 10Симуннинг шериклари Забадий ўғиллари Ёқуб билан Юҳанно ҳам ваҳимага тушишган эди.

Исо Симунга қараб:

– Қўрқма, бундан буён инсонларни овлайсан, – деди.

11Улар иккита қайиқни қирғоққа тортдилар ва ҳаммасини қолдириб, Исонинг ортидан эргашдилар.


Исонинг моховни соғайтириши


12Исо бир шаҳарда бўлганда, бутун танаси мохов бўлган бир киши келиб қолди. У Исони кўриб, юз тубан ерга ташланди-да:

– Эй Ҳазрат, агар истасанг, мени моховликдан поклай оласан, – деб ялинди.

13Исо қўлини узатди ва унга тегизиб:

– Истайман, пок бўл! – деб қўйди. Моховлик эса ўша заҳоти ундан ариди. 14Исо унга буни ҳеч кимга айтмасликни тайинлади. Унга:

– Бориб ўзингни руҳонийга кўрсат, дардинг ариганини тасдиқлатиш учун Мусо пайғамбар амр этган қурбонликларни келтириб бер; бундан ҳаммага далолат бўлсин, – деди.

15Шу билан Исо ҳақидаги гап-сўз яна кўпроқ ёйилиб кетди. Тумонат халойиқ Уни тинглаш ва ўзларининг дардларидан фориғ бўлиш учун Унинг олдига йиғилиб келар эди. 16У эса гоҳо-гоҳо хилват жойларга чекиниб, ибодат қилар эди.


Исонинг шолни соғайтириши


17Исо таълим бераётган кунларнинг бирида Жалила билан Яҳудия юртларининг ҳар бир қишлоғидан ҳамда Қуддусданфарзийлар[13] ва Таврот тафсирчилари келди. Улар ўтириб тинглар эканлар, хасталарни шифоловчи илоҳий куч Исода намоён бўлаётган эди. 18Кимсалар тўшакда шол бир одамни олиб келдилар. Уни уйга, Исонинг олдига олиб киришга уриндилар. 19Лекин одам кўплигидан бунинг иложини тополмай, уйнинг томига чиқиб, томни ёриб, шолни тўшаги билан ўртага, Исонинг олдигаёқ туширдилар.

20Исо уларнинг эътиқодини кўриб:

– Эй одам боласи, сенинг гуноҳларинг кечирилди, – деди.

21Уламолар ва фарзийлар эса: “Куфрлик қилаётган бу Одам ким экан? Ёлғиз Худодан бошқа гуноҳларни ким кечира олади?” – деб мулоҳаза юрита бошладилар.

22Исо уларнинг мулоҳазаларини сезиб, бунга жавобан:

– Сизлар кўнгилда нималарни мулоҳаза қиляпсизлар? – деди. 23– Нимани айтиш осонроқ: Гуноҳларинг кечирилди, деб айтишми, ёки: ўрнингдан туриб юра қол, деб айтишми? 24Лекин Инсон Ўғлининг[14] ер юзида гуноҳларни кечириш қудрати борлигини ҳам билиб қўйинглар!

Шундай дейиши билан Исо шол одамга қайрилиб:

– Сенга айтаман: Ўрнингдан тур, тўшагингни ол-да, уйингга юр! – деди.

25Шол ўша заҳоти ҳамманинг кўз ўнгида ўрнидан туриб кетди, ўзи ётган тўшагини олиб, Худони улуғлаб уйига кетди. 26Ҳаммани ваҳима босди. Худони олқишлар эканлар:

– Биз ажиб ишлар кўрдик-да бугун, – дедилар қаттиқ қўрқиб.


Исонинг Левийни чақириши


27Шундан сўнг Исо у ердан чиқиб, солиқ йиғадиган жойда ўтирган Левий номли солиқчини кўриб қолди, унга:

– Менинг орқамдан юр! – деди. 28У ўрнидан турди, ҳамма нарсасини қолдириб, Исонинг кетидан эргашди.

29Сўнгра Левий ўз уйида Исо шарафига катта зиёфат берди. Улар билан бирга еб-ичиб ўтирганлар орасида оддий халқдан талай киши ва кўпгина солиқчилар бор эди. 30Дин олимлари ва фарзийлар эса зорланиб, Исонинг шогирдларига:

– Нега сизлар солиқчию гуноҳкорлар билан бирга еб-ичиб ўтирибсизлар? – дейишди.

31Исо уларга шундай жавоб берди:

– Соғлар эмас, беморлар табибга муҳтождир. 32Мен тақводорларни эмас, гуноҳкорларни тавбага чақиргани келганман.


Рўза тутиш ҳақида


33Яна Унга дедилар:

– Мана, Яҳёнинг шогирдлари тез-тез рўза тутиб ибодат қилишади, фарзийларнинг шогирдлари ҳам худди шундай қилишади. Сенинг шогирдларинг-чи, нега еб-ичиб юрибдилар?

34Исо уларга деди:

– Куёв даврада бўлган вақтда тўй аҳлини рўза тутишга мажбур қилиб бўлармикин? 35Бироқ куёв улардан жудо бўлган кунлар келади, ана ўшанда рўза тутадилар.

36Исо уларга бир масални ҳам айтиб берди:

– Ҳеч ким янги кийимдан йиртиб олиб, эски кийимга ямоқ солмайди. Акс ҳолда янги кийим йиртиқ-ямоқ бўлади ва янги кийимдан олинган ямоқ ҳам эски кийимга тўғри келмайди. 37Шунингдек, ҳеч ким янги шаробни эски мешга қуймайди. Чунки янги шароб мешни йиртади, шароб тўкилади ва меш ҳам нобуд бўлади. 38Аксинча, янги шаробни янги мешга қуйиш керак. [Шунда у ҳам, бу ҳам сақлаб қолинади.] 39Ҳеч ким эски шаробни сипқирар экан, янгисини истамайди. “Эскиси ширин”, – деб ўтираверади.


#### 6–БОБ


Дам олиш кунига риоя қилиш ҳақида


1Фисиҳ байрамидан кейинги биринчи шанбада Исонинг ғалла даласидан ўтишига тўғри келди. Унинг шогирдлари бошоқларни узиб, кафтга уқалаб еяётган эдилар. 2Баъзи фарзийлар эса уларга деди:

– Нега сизлар дам олиш кунида қилиш мумкин бўлмаган ишни қиляпсизлар?

3Исо уларга шундай жавоб берди:

– Наҳотки сизлар Довуд билан унинг ҳамроҳлари оч қолганда нималар қилганини ҳеч ўқимаган бўлсангиз? 4Довуд Худонинг уйига кириб, фақат руҳонийларгина ейиши мумкин бўлган бахшида нонларни олиб еб, ҳамроҳларига ҳам берган эди.

5Кейин Исо уларга деди:

– Инсон Ўғли[15] дам олиш кунининг ҳам ҳокимидир.

6Бошқа шанба кунида ҳам Исо ибодатхонага кириб таълим беришга тушди. У ерда ўнг қўли қуриб қолган бир одам бор эди. 7Уламолар билан фарзийлар Исони айблаш учун бирон важ топиш мақсадида, У шанба кунида ҳам одамни соғайтирармикан, деб Уни кузатиб турдилар. 8Исо бўлса, уларнинг фикрларини билиб, қўли шол одамга:

– Ўрнингдан туриб ўртага чиқ! – деб буюрди. У ўртага чиқди.

9Исо ҳаммага хитоб қилиб деди:

– Мен сизларга савол берай: дам олиш кунида нима қилиш лозим – яхшиликми ёки ёмонликми? Жонни халос қилишми ёки ҳалок қилишми?

Улар индамадилар. 10Исо уларга бирин-кетин кўз югуртирди-да, у одамга:

– Қўлингни узат! – деди.

У одам шундай қилиши биланоқ шол қўли бошқа қўлидай соппа-соғ бўлиб қолди. 11Бошқалар эса жазаваланиб, Исони нима қилсак экан, деб ўзаро фикрлаша бошладилар.


Исонинг ўн икки ҳаворийни танлаши


12Ўша кунларда Исо ибодат учун тоққа чиқди ва кечани Худога ибодат қилиш билан ўтказди. 13Тонг ёришгач, шогирдларини ёнига чақирди ва ораларидан қуйидаги ўн икки кишини танлаб, ҳаворий[16] қилиб тайинлади: 14У Бутрус деб ҳам юритган Симун, унинг укаси Идрис, Ёқуб, Юҳанно, Филип, Бартолмей, 15Матто, Тўма, Алфей ўғли Ёқуб, ватанпарвар деб танилган Симун, 16Ёқуб ўғли Яҳудо ва кейинчалик хиёнат қилган Яҳудо Ишқариёт.

17Шундан сўнг Исо улар билан бирга пастга тушиб, ясси бир жойда тўхтади. Унинг кўплаб шогирдлари, шунингдек, бутун Яҳудиядан, Қуддусдан, Тир ва Сидўн соҳилларидан келган жуда катта оломон 18Исони тинглаш ва ўз хасталикларидан фориғ бўлиш учун у ерга тўпланган эдилар. Ёмон руҳлардан азият тортганлар ҳам келиб, шифо топар эдилар. 19Бутун халқ Унга қўл тегизиш илинжида интилар эди, чунки Ундан ҳаммани соғайтирадиган шифобахш бир куч чиқар эди.


Саодатлилар ва саодатсизлар


20Исо кўзларини шогирдларига тикиб, деди:


“Эй камбағаллар, саодатлисиз!

Чунки Худонинг Шоҳлиги сизникидир.

21Эй ҳозир оч-юпунлар, саодатлисиз!

Чунки сиз тўқ бўлажаксизлар.

Эй ҳозир йиғлаётганлар, саодатлисиз!

Чунки сизга севинч кулгиси келур.

22Инсон Ўғлига ён босганингиз учун

Одамлар сиздан нафратланса,

Жамиятдан қувғин қилиб, ҳақорат қилса,

Номингизга доғ тушириб этса бадном,

Сиз барибир саодатмандсизлар!

23Ўша кунда севининг, севинчдан ўйнанглар!

Зеро сизга само мукофоти буюк бўлур.

Пайғамбарларга ҳам оталари шу йўлни тутган.


24Лекин бойлар, ҳолингизга вой!

Чунки сиз ўз ҳузурингизни олиб бўлдингиз.

25Эй ҳозир тўқлар, ҳолингизга вой!

Чунки сиз оч қолажаксизлар.

Ҳозир кулгувчилар, ҳолингизга вой!

Сиз йиғлаб-ҳўнграйсизлар.

26Сиз ҳақда хуш гапирса-да ҳамма инсонлар,

Бу ҳолда ҳам ҳолингизга вой!

Сохта пайғамбарларга ҳам оталари шу йўлни тутган”.


Душманларингизни севинглар


27“Лекин сиз, тинглаётганларга айтаман: душманларингизни севинглар, сиздан нафратланганга яхшилик қилинглар. 28Сизга қарғиш ёғдирганга дуолар ўқинг. Сизга озор берганлар учун ибодат қилинглар.

29Бир чаккангга урганга иккинчисини ҳам тут. Тўнингни олгандан кўйлагингни ҳам аямагил. 30Сендан сўраган ҳар кимсага бер, сеникини олгандан қайтариб беришини талаб қилма. 31Одамлар сизларга қандай муомала қилишларини истасангизлар, сиз ҳам уларга шундай муомалада бўлинг.

32Агар сизни севганларнигина севсангиз, қандай савоб қилган бўласизлар? Ана, гуноҳкорлар ҳам ўзларини севганларни севадилар. 33Агар ўзингизга яхшилик қилганларгагина яхшилик қилсангиз, қандай савоб қилган бўласиз? Ана, гуноҳкорлар ҳам худди шундай қиладилар. 34Агар сиз қайтариб олишга умид қилиб қарз берсангиз, қандай савоб қилган бўласиз? Ана, гуноҳкорлар ҳам қанча қарзлари бўлса, шунча қайтариб олиш мақсадидагина гуноҳкорларга қарз берадилар.

35Лекин сиз душманларингизни севинг, яхшилик қилинг, ҳеч нарса тама қилмай қарз беринг. Шунда буюк мукофот олиб, Таолонинг ўғиллари бўласизлар. Чунки Унинг Ўзи ҳам ношукурлар билан ёмон ниятлиларга нисбатан меҳрибон-ку. 36Шундай қилиб, Отангиз[17] раҳмдил бўлгани каби, сизлар ҳам раҳмдил бўлинглар”.


Бошқаларни ҳукм қилманглар


37“Бошқаларни ҳукм қилманг, сизлар ҳам маҳкум бўлмайсиз. Бошқаларни айбламанг, сизлар ҳам айбдор бўлмайсиз. Бошқаларни кечиринг, сизлар ҳам кечириласиз. 38Бошқаларга беринг, сизларга ҳам қайтади – яхшилаб босилган, силкитилган, тўлиб-тошган ўлчов билан қўйин-қўнжингизга тўкилади. Чунки сизлар қандай ўлчов билан ўлчасангизлар, худди шундай ўлчов сизларга ҳам татбиқ этилади”.

39Исо уларга қуйидаги матални ҳам айтиб берди: “Кўр кўрни етаклаб юра олармикин? Иккаласи ҳам чоҳга тушиб кетмасмикин? 40Ана, шогирд ўз устозидан юқори бўлмас. Аммо камолотга етгандан кейин ҳар ким ўзининг устозидай бўлур.

41Сен нега биродарингнинг кўзидаги зирапчага қарайсан-у, лекин ўз кўзингдаги ходани сезмайсан? 42Сен ўз кўзингдаги ходани кўрмай туриб қандай биродарингга: “Кел, биродарим, кўзингдаги зирапчани чиқарай”, дея оласан? Эй иккиюзламачи! Олдин ўз кўзингдан ходани чиқариб қўй, кейин биродарингнинг кўзидан зирапчани чиқаришни аниқ кўрасан”.


Дарахт ва унинг меваси


43“Яхши дарахт ёмон мева бермас, ёмон дарахт ҳам яхши мева бермас. 44Ҳар бир дарахт ўз мевасидан билинур. Тиканзордан анжир терилмас, бутазордан узилмас узум. 45Яхши одам ўзининг яхши қалб хазинасидан яхшилик чиқарур. Ёмон одам ўзининг ёмон қалб хазинасидан ёмонлик чиқарур. Одамнинг дили нимага тўлиб-тошса, тили ўшани гапирур”.


Соғлом ва чирик негиз


46“Нега сизлар Мени “Ё Раббим, ё Раббим” деб чақирасиз-у, аммо айтганларимни қилмайсизлар? 47Менинг олдимга келган ва сўзларимни эшитиб, бажо келтирган ҳар бир кишининг кимга ўхшашлигини сизларга уқтирай: 48У уй қураётганда қазиб чуқур қилган ва пойдеворини тош устига ўрнатган одамга ўхшайди. Сел тошиб, ўша уйни сув босибди-ю, лекин уйни қўзғатолмабди. Чунки у тош устига маҳкам ўрнатилган экан. 49Лекин сўзимни эшитиб, унга амал қилмаган киши уйини тупроқ устига, пойдеворсиз қурган одамга ўхшайди. У уйни сув босган ҳамон қулаб тушибди, унинг харобалиги эса қўрқинчли бўлибди”.


#### 7–БОБ


Римлик юзбошининг эътиқоди


1Исо Ўзини тинглаб турган халққа бу сўзларини айтиб бўлганидан кейин, Кафарнаҳум шаҳрига кирди. 2У ерда бир юзбошининг жуда азиз хизматкори касал бўлиб, ўлим тўшагида ётган эди. 3Юзбоши Исодан хабардор бўлиб, У келиб хизматкорини даволасин, деб илтимос қилиш учун яҳудийларнингоқсоқолларини Унинг ҳузурига юборди. 4Улар Исонинг ёнига келгач, бир самимий ўтинч билан:

– У Сенинг шафоатингга муносибдир. 5У халқимизни севади, бизга ҳатто ибодатхона ҳам қуриб берган, – дейишди.

6Исо улар билан бирга кетди. У уйга яқинлашиб қолганда, юзбоши Исога бу гапларни айтгани дўстларини пешвоз чиқарди:

– Эй Ҳазрат, овора бўлма! Кулбамга оёқ босишинг учун муносиб эмасман. 7Шунинг учун Сенинг олдингга боришни ҳам ўзимга лойиқ кўрмадим. Сен биргина сўз айтсанг, бас, хизматкорим соғайиб кетади. 8Чунки мен ҳам буйруққа тобе одамман, шунингдек, менинг ихтиёримда ҳам аскарлар бор. Бирисига “кет” десам, кетади, бошқасига “кел” десам, келади; бирон хизматкоримга “шуни қил” десам, қилади.

9Исо бу сўзларни эшитгач, юзбошига ҳайрон қолди. У ўгирилиб, орқасидан эргашиб келаётган халойиққа:

– Сизларга шуни айтиб қўяй, Мен бундай зўр эътиқодни Исроилда ҳам топганим йўқ, – деди.

10Юборилганлар уйга қайтиб келишганда, бемор хизматкорни тузалган ҳолда кўрдилар.


Бева аёлнинг ўғлини тирилтириш


11Орадан кўп ўтмай, Исо Наин деган шаҳарга кетди. Кўплаб шогирдлари ва анча халқ У билан бирга юришар эди. 12Исо шаҳарнинг дарвозасига яқинлашганда, бир бева аёлнинг яккаю ягона ўғли ўлигини кўтариб чиқаётган эдилар. Тумонат шаҳар аҳолиси у аёлни ўраб олган эди. 13Раббимиз Исо онани кўргач, унга раҳми келиб:

– Йиғлама! – деди. 14У ёндашиб, тобутга қўл тегизди. Тобуткашлар тўхтаб қолишди. Исо ўликка:

– Эй йигит, сенга айтяпман: тур ўрнингдан! – деди.

15Ўшанда ўлик ростланиб ўтирди-да, гапира бошлади. Исо уни онасига топширди. 16Ҳаммани ваҳима босди. “Орамизда буюк пайғамбар пайдо бўлди, Худо Ўз халқини йўқлаб келди”, – деганларича, Худони олқишлар эдилар. 17Шу тариқа Исонинг донғи бутун Яҳудия ҳамда ён-атрофдаги жойларга тарқалди.


Исо Масиҳ ва Яҳё пайғамбар


18Яҳёнинг шогирдлари бу бўлиб ўтган воқеалар ҳақида устозларига хабар беришди. 19Шунда Яҳё шогирдларидан иккитасини чақириб: “Келадиган Қутқарувчи Сенмисан, ёки биз бошқасини кутайликми?” – деб сўраш учун уларни Исонинг олдига юборди.

20Улар Исонинг олдига келиб:

– Бизни Яҳё пайғамбар юборди. У Сендан: “Келадиган Қутқарувчи Сенмисан, ёки биз бошқасини кутайликми?” деб сўраяпти, – дейишди.

21Нақ шу пайтда Исо турли хасталик ва иллатларга мубтало ва ёвуз руҳларга чалинган талай халққа шифо бериб, кўпгина кўрнинг кўзини ҳам очиб юрган эди. 22Исо Яҳёнинг шогирдларига жавобан деди:

– Боринглар, кўриб эшитаётганларингизни Яҳёга билдиринглар: кўрлар кўряпти, чўлоқлар юряпти, моховлар тузаляпти, карлар эшитяпти, ўликлар тириляпти ва бечоралар Хушхабарни эшитяптилар. 23Мени деб васвасага тушмаган бахтлидир!

24Яҳёнинг хабарчилари кетгандан кейин, Исо халққа қарата Яҳё тўғрисида гапира бошлади: “Саҳрога нима кўргани бордингизлар? Шамолда ҳилпираб турган қамишними? 25Ахир, нима кўргани бордингизлар? Башанг кийинган одамними? Бироқ башанглар, нашъаларда яшовчилар подшоҳларнинг саройида бўлади-ку! 26Ахир, нима кўргани бордингизлар? Пайғамбарними? Ҳа, сизларга ростини айтсам, пайғамбардан ҳам улуғини кўрдингизлар. 27Бу киши ҳақида Тавротда шундай ёзилган:


“Мен Сендан аввал Ўз элчимни юборарман,

У Сенинг олдингда йўл ҳозирлаб юрар”.


28Сизларга айтаманки, аёл зотидан туғилганлар орасида Яҳё пайғамбардан улуғроқ бирон пайғамбар йўқ. Шунга қарамай, Худонинг Шоҳлигида ҳатто энг кичик ҳисоблангани ҳам ундан каттадир”.

29Шунда барча халқ ва ҳатто солиқчилар ҳам Яҳёнинг ваъзига қулоқ солиб, сувда имон келтирдилар ва Худони одил деб тан олдилар. 30Лекин дин олимлари ва фарзийлар сувда имон келтирмай, Яҳёнинг ваъзини, шунингдек, ўзларига мўлжалланган Худо иродасини рад қилдилар.

31“Шундай қилиб, бу насл одамларини нимага тенглаштирай? – давом этди Раббимиз Исо. – Улар нимага ўхшайди? 32Ана улар майдонда ўтиришиб, бир-бировига:


“Сизларга най чалдик, ўйнамадинглар,

Сизларга йиғи чиқардик, йиғламадинглар”,


– деб қичқиришадиган болаларга ўхшайдилар. 33Чунки Яҳё пайғамбар келиб нон емади, шароб ичмади; сизлар эса уни “жин урибди” дейсизлар. 34Инсон Ўғли келиб, ҳам еди, ҳам ичди; бу гал эса Уни “кабобхўру шаробхўр, солиқчилар билан гуноҳкорларнинг дўсти” дейсизлар. 35Ва лекин илоҳий ҳикмат унга риоя қилувчилар орқали оқланади”.


Исо ва гуноҳкор аёл


36Фарзийлардан бири Исони таом ейишга таклиф қилди. Исо фарзийнинг уйига кириб, дастурхон атрофида ўтирди. 37Бу шаҳарлик гуноҳкор деб танилган бир аёл Исонинг фарзий уйида меҳмон бўлганлигини билиб, бир ганч идишда атир мой олиб келди. 38Исонинг орқа томонида, оёқлари ёнгинасида турганича йиғлаб, кўз ёшлари билан Унинг оёқларини ҳўллай бошлади. Сўнг сочлари билан Исонинг оёқларини артганча, ўпа туриб атир мой суртди.

39Исони таклиф этган фарзий буни кўргач: “Агар бу одам пайғамбар бўлганида эди, Унга суйкалиб турган шу аёлнинг кимлигини, қанақа гуноҳкор аёл эканлигини билар эди”, – деб кўнглидан ўтказди.

40Исо унга қайрилди:

– Симун, сенга айтадиган сўзим бор.

– Айтгил, Устоз! – деди у.

41Исо деди:

– Бир қарз берувчининг икки қарздори бор экан, бири беш юз, иккинчиси эллик кумуш танга қарз бўлган экан. 42Бироқ қарздорларнинг тўлаш учун ҳеч нарсаси бўлмаганидан, у икковини ҳам кечирибди. Айтиб бер-чи, улардан қайси бири уни кўпроқ севар экан?

43Симун жавоб бериб:

– Менинг фикримча, кўпроқ қарзи кечирилган киши бўлса керак, – деди.

– Тўғри мулоҳаза қилдинг, – деди унга Исо. 44Кейин аёлга ўгирилиб:

– Бу аёлни кўряпсанми? – деди Симунга. – Мен сенинг уйингга келганимда, оёқларимни ювгани сув берганинг йўқ. У эса ўзининг кўз ёшлари билан оёқларимни ҳўллаб, сочлари билан артиб қуритди. 45Сен-чи, Мени ўпганинг йўқ, бу аёл эса келганимдан бери оёқларимни ўпишдан тўхтамаяпти. 46Сен бошимга ҳатто мой қуймадинг, у эса-чи оёғимга атир мой суркади. 47Шунинг учун сенга айтиб қўяй: унинг кўп гуноҳлари кечирилган, кўп севишининг сабаби ана шунда. Кимки оз кечирилса, у оз севади.

48Сўнг Исо аёлга қайрилиб:

– Гуноҳларинг кечирилди, – деди.

49Исо билан бирга еб-ичиб ўтирганлар ўзларича фикр юрита бошлашди: “Ким бўлди бу гуноҳни ҳам кечираётган?”

50Исо эса яна аёлга:

– Ишончинг сени қутқарди, эсон-омон боргил, – деди.


#### 8–БОБ


Исога эргашган аёллар


1Орадан кўп ўтмай, Исо шаҳару қишлоқлар бўйлаб Худо салтанати тўғрисидаги Хушхабарни тарқатар эди. Ўн икки шогирди У билан бирга юришар эди. 2Шунингдек, ёмон руҳлардан ва турли касалликлардан халос бўлган бир неча аёллар, шу жумладан, ичидан еттита жин чиқиб кетган магдалалик Марям, 3Ҳироднинг сарой бошқарувчиси Хузанинг хотини Йўанна, Сусанна ва бошқа кўп аёллар ҳам Исо билан юриб, ўз мол-мулкларини сарф қилиб, Унинг тирикчилигига хизмат қилишар эди.


Уруғ сепувчи ҳақида масал


4Яна кўп халқ тўпланиб, барча шаҳарлар аҳолиси ҳам Унинг олдига оқиб келаётган бир пайтда, Исо масал билан гап бошлади:

5“Уруғ сепувчи ўз уруғини сепиш учун чиқибди. Сепаётганда баъзи уруғлар йўл ёқасига тушиб, поймол бўлибди. Осмондаги қушлар келиб, уруғларни чўқиб кетибди. 6Баъзи уруғлар тошлоқ ерга тушибди. Уруғлар кўкариб чиқибдию, лекин тупроқ намсиз бўлгани учун қуриб қолибди. 7Яна бошқа уруғлар тиканлар орасига тушибди. Тиканлар ўсиб, уруғларни бўғиб қўйибди. 8Яна баъзи уруғлар яхши ерга тушибди. Улар кўкариб чиқиб, юз марта кўп ҳосил берибди”.

Исо буларни айтиб бўлиб: “Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!” – деб хитоб қилди.


Масалларнинг мақсади


9Шогирдлар Исодан:

– Бояги масалнинг маъноси нима? – деб сўрашди. 10У шундай жавоб берди:

– Худо Шоҳлигининг сирларини билиш қобилияти сизларга насиб бўлган. Бошқаларга бўлса, ҳамма нарсани масаллар билан тушунтираман, токи оятдагидек: “Улар қараб туриб кўрмасинлар, эшитиб туриб англамасинлар”.


Уруғ сепувчи масалининг маъноси


11“Бу масалнинг маъноси шу: Уруғ – Худонинг каломидир. 12Йўл ёқасига тушган донлар шундай одамларни билдирадики, улар каломни эшитадилар, лекин кейин имон ва нажот топмасликлари учун иблис уларнинг юрагидан каломни олиб кетади. 13Тошлоқ ерга тушган донлар эса шундай одамларни билдиради: улар каломни эшитганда уни севинч билан қабул қилаверадилар. Лекин улар илдизга эга эмас. Ўқтин-ўқтин ишонсалар-да, синов вақтида имондан қайтадилар. 14Тиканлар орасига тушган уруғлар шундай инсонларни билдирадики, улар каломни эшитадилар, бироқ ҳаётнинг ташвишлари, бойлик ва завқ-шавқ савдолари остида бўғилиб, пишиқ ҳосил бермайдилар. 15Яхши ерга тушган уруғ эса шундай кишиларни билдиради: улар каломни эшитиб, яхши, соф юракда сақлайдилар ва чидам билан ҳосил берадилар”.

[Исо буларни айтиб: “Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!” – деб хитоб қилди.]


Ёруғлик ва қоронғилик ҳақида


16“Ҳеч ким шамни ёқиб, уни идиш билан ёпмайди ёки чорпоя тагига қўймайди. Аксинча, кирганлар ёруғликни кўрсин, деб уни шамдонга қўяди. 17Шунингдек, ошкора бўлмайдиган ҳеч қандай сир йўқ, маълум ва аён бўлмайдиган ҳеч яширин нарса йўқ. 18Шу сабабдан қандай тинглаётганингизга диққат қилинглар. Чунки кимда бор бўлса, унга яна берилади. Кимда йўқ бўлса, ўзида бор бўлишини фикр қилган нарсаси ҳам ундан тортиб олинади”.


Исонинг онаси билан укалари


19Исонинг онаси билан укалари Унинг олдига келдилар, аммо халойиқ кўплигидан Унга яқинлаша олмадилар. 20Исога:

– Онанг ва укаларинг Сени кўрмоқчи бўлиб ташқарида турибдилар, – деган хабар етказишди.

21Исо уларга шундай жавоб берди:

– Менинг онам ва укаларим – Худо каломини тингловчи ва бажо келтирувчилардир.


Исонинг бўронни тинчитиши


22Кунларнинг бирида Исо Ўз шогирдлари билан қайиққа тушиб уларга:

– Кўлнинг нариги томонига сузиб ўтайлик, – деди.

Улар жўнаб кетишди. 23Сузиб кетаётганларида Исо ухлаб қолди. Кўлда қаттиқ бўрон турди. Қайиқ сувга тўлиб, улар хавфли аҳволда қолди. 24Шогирдлар Исонинг ёнига бориб:

– Устоз, Устоз, ҳалокатдамиз! – деб Уни уйғотишди.

Исо туриб шамолга ва тўлқинланаётган сувларга дўқ урди. Шу заҳоти бўрон тиниб, сукунат тушди. 25Исо шогирдларига:

– Ишончингиз қани? – деди.

Улар эса жуда қўрқиб донг қотиб қолишди.

– Ким экан У? Мана шамоллар ва сувларга ҳам буюради, улар эса Унга бўйсунади! – дейишди бир-бирига.


Жинга чалинганнинг тузалиши


26Жалиланинг қарши томонидаги Гадара юртига сузиб келдилар. 27Исо қирғоққа чиқиши билан шаҳардан бир одам учради. Бу одам анча вақтдан бери жинга гирифтор бўлиб, кийим ҳам киймасди. У уйда ҳам турмай, қабристон ғорларида яшар эди. 28Исони кўргач, у қичқириб юборди-да, ўзини Унинг олдига ташлаб, баланд овоз билан:

– Эй Исо, Худойи Таолонинг Ўғли, мен билан нима ишинг бор? Ўтинаман, мени қийнама! – деди. 29Чунки Исо ёмон руҳга бу одамдан чиқиб кетишни буюрган эди. Уни сақлаш учун занжир-кишан билан боғлаган бўлсалар-да, лекин у бандларни узиб ташлар ва жин тез-тез уни тутиб чўл-саҳроларга судраб борар эди.

30Исо ундан сўради:

– Исминг нима?

– Исмим Тумонат[18], – деди у. Чунки унинг вужудини бир талай жин чирмаган эди.

31Жинлар ўзларини тубсиз қаърга юбормасликни Исодан ёлвориб сўрадилар. 32Шу тоғнинг ён бағрида катта бир тўнғиз подаси ўтлаб юрган эди. Жинлар тўнғизларга киришга рухсат бериши учун Исодан ёлвориб сўрадилар. Исо уларга рухсат берди. 33Шунда жинлар одамдан чиқиб, тўнғизларга кириб олдилар. Тўнғиз подаси тик қияликдан пастга ёпирилди ва кўлда ғарқ бўлди.

34Тўнғиз боқувчилар содир бўлган воқеани кўргач, югуриб бориб шаҳарда ва овулларда буларни гапириб бердилар. 35У жойлар аҳолиси эса бўлиб ўтган ҳодисани кўриш учун далага чиқиб, Исонинг ёнига келди. Жин чиққан одамни кийинган ва ақли расо ҳолатда Исонинг оёғи томонда ўтирганини кўриб, ваҳимага тушишди. 36Ҳодисани кўрганлар эса у одамнинг жиндан қандай қутулганини ҳаммага сўзлаб беришди. 37Шунда Гадара атрофидан келган барча аҳоли қаттиқ даҳшатга тушди, уларнинг еридан чиқиб кетишни Исодан илтимос қилишди. Исо эса қайиққа тушиб қайтиб кетди.

38Жинлардан халос бўлган одам Исо билан бирга юрмоқликни Ундан сўради. Лекин Исо унга:

39– Ўз уйингга қайтиб бориб, Худо сен билан нималар қилганини гапириб бер, – деб уни жўнатди.

У киши бориб, Исо у билан нималар қилганини бутун шаҳарда эълон қиладиган бўлди.


Тирилган қиз, соғайган аёл


40Исо бериги қирғоққа қайтиб келгач, халқ Уни қувониб қаршилади, чунки ҳамма Уни кутиб турган эди. 41Шу пайт ибодатхонанинг жамоабошиси бўлган Яир исмли бир киши келиб қолди. Исонинг оёқларига ўзини ташлаб, унинг уйига боришини ўтиниб сўради. 42Чунки унинг ўн икки ёшлардаги биргина қизи ўлим тўшагида ётар эди.

Исо бораркан, халойиқнинг сиқувида қолди. 43Шу ўртада ўн икки йилдан бери қон кетишидан азоб чекаётган бир аёл ҳам бор эди. У бор-йўғини табибларга сарф этгани билан ҳеч биридан шифо топмаган эди. 44Аёл Исога орқа томондан яқинлашиб, этагига элас қўл тегизган онда қон оқиши дарҳол тўхтади.

45– Ким у Менга қўлини тегизган? – деди Исо. Ҳамма тонгач, Бутрус билан ёнидагилар деди:

– Устоз, халойиқ Сени ўраб, сиқиб турибди, Сен эса-чи, Менга ким қўл тегизди, дейсан?

46Лекин Исо:

– Кимдир Менга аниқ тегди-да, Мен Ўзимдан бир куч чиққанини сездим, – деди.

47Аёл бошқа яширина олмаганини пайқагач, қалтираганча Исога яқинлашиб, Унинг оёқларига ўзини ташлади-ю, Унга қандай мақсад билан текканлигини ва ўша заҳоти қандай дарддан халос бўлганини бутун халққа эшиттириб сўзлаб берди.

48Исо унга:

– Дадил бўл, қизим! Ишончинг сени қутқарди, эсон-омон боргил, – деди.

49Исо гапини ҳали тугатмасданоқ, жамоабошининг уйидан кимдир келиб, жамоабошига:

– Қизингиз ўлди, Устозни овора қилмай қўяқолинг, – деди. 50Буни эшитган Исо у одамга:

– Қўрқма, фақат ишонгин, қизинг қутқарилади, – деди.

51Исо ўша уйга келиб, Бутрус, Юҳанно, Ёқуб ва қизнинг ота-онасидан бошқа ҳеч кимнинг Ўзи билан ичкарига киришига рухсат бермади. 52Ҳамма қизча учун йиғлаб нола қилаётган эди. Бироқ Исо:

– Йиғламанглар, у ўлган эмас, фақат ухлаб ётибди, – деди.

53Улар қизчанинг ўлганлигини била туриб, Унинг устидан кулишди. 54Исо эса [ҳаммани ташқарига чиқариб,] қизчанинг қўлидан ушлаб қолди-да:

– Эй қизалоқ, ўрнингдан тур! – деб хитоб қилди.

55Қизчанинг руҳи танига қайтди. У шу ондаёқ ўрнидан туриб кетди. Исо унга овқат беришни буюрди. 56Қизнинг ота-онаси ҳайрон қолдилар. Исо эса уларга бўлган воқеа ҳақида ҳеч кимга айтмасликни буюрди.


#### 9–БОБ


Ўн икки шогирдни хизматга юбориш


1Исо ўн икки шогирдини ёнига чақириб, уларга бутун жинлар устидан ҳокимлик қилиш ва касалларни соғайтириш қудратини берди. 2Худонинг Шоҳлигини эълон қилиш ва хасталарга шифо беришга уларни юбориб, 3Исо деди: “Йўлга ҳеч нарса олманглар: ҳасса ҳам, тўрва ҳам, нон ҳам, ақча ҳам, бир жуфт кўйлак ҳам олманглар. 4Қайси уйга кирсангизлар, у ердан жўнагунингизча ўша уйда қолинглар. 5Агар бирор шаҳарда сизни қабул қилмасалар, у ердан чиқаётганингизда аҳолига огоҳлантириш тариқасида оёқларингиздаги чангни қоқиб кетинглар”.

6Шогирдлар жўнадилар. Қишлоқдан-қишлоққа ўтиб бориб, ҳамма ёқда Хушхабарни тарғиб қилар, касалларга шифо берар эдилар.


Ҳоким Ҳироднинг эсанкираши


7Вилоят ҳокими Ҳирод содир бўлаётган ажойиботларни эшитиб, эсанкираб қолди. Чунки баъзилар: “Яҳё тирилиб келибди”, – десалар, 8бошқалар эса: “Илёс пайғамбар пайдо бўлибди”, – дердилар. Яна бошқалар бўлса: “Қадимги пайғамбарлардан бири тирилиб келибди”, – деб юришди. 9Ҳирод бўлса: “Мен Яҳёни бошидан жудо қилганман. Энди бундай ишларни қиляпти, деб юришгани ким экан?” – деди-да, Исони кўргиси келди.


Исонинг 5000 кишини тўйдириши


10Шу орада Исонинг ҳаворийлари сафардан қайтиб келиб, қилган ишларини Унга айтиб беришди. Исо ҳаворийларни Байтсайда номли шаҳар яқинидаги хилват жойга Ўзи билан олиб кетди. 11Аммо халойиқ буни билиб, Унинг орқасидан бораверди. Исо уларни яхши қаршилаб, Худонинг Шоҳлиги тўғрисида суҳбатлашди, шифога муҳтожларни даволади.

12Кун ботиб, кеч кира бошлади. Исонинг ўн икки шогирди Унинг олдига келиб:

– Халойиққа рухсат бер, атрофдаги овул ва қишлоқларга бориб ризқини топсин, тунасин. Чунки бунда овлоқ жойдамиз, – дедилар.

13– Сизлар уларга овқат беринглар! – деди Исо.

– Бешта нон ва иккита балиқдан бошқа бирон нарсамиз йўқ-ку. Бориб шунча кишига овқат сотиб ололамизми? – деди шогирдлар.

14Ўша ерда беш мингга яқин эркак бор эди. Исо шогирдларига:

– Халойиқни ҳар қаторга элликтадан қилиб ўтқазинглар, – деди.

15Шогирдлар худди шундай қилиб, ҳаммани ўтқаздилар. 16Исо бешта нон билан иккита балиқни олди-ю, осмонга қараб шукрона дуосини ўқиди. Сўнг буларни майда-майда қилиб, халққа тарқатиш учун шогирдларига берди. 17Ҳаммалари еб тўйди. Ортиб қолган бурдаларни териб олишганда, ўн икки сават чиқди.


Бутрус Исонинг Масиҳлигини тан олиши


18Бир вақтда Исо ёлғиз Ўзи ибодат қилар эди. Шогирдлари ҳам яқин турар эдилар. Исо улардан:

– Халқ Мени ким деб ҳисоблайди? – дея сўради. 19Улар жавоб бериб:

– Яҳё пайғамбар деб ҳисоблайди, бошқалар эса Илёс пайғамбар деб ҳисоблайди. Яна бошқалар бўлса: “Қадимги пайғамбарлардан бири тирилиб келибди”, деб ўйлаб юришибди, – дедилар. 20Исо улардан:

– Сизлар-чи, Мени ким деб ҳисоблайсизлар? – деб сўради. Бунга жавобан Бутрус:

– Сен Худо юборган Масиҳсан! – деди.


Исо Ўз ўлими ҳақида


21Исо буларни ҳеч кимга айтманглар, деб шогирдларига қатъий буйруқ берди. 22“Инсон Ўғли кўп азоб чекиши, оқсоқоллар, олий руҳонийлар ва уламолар томонидан рад қилиниб ўлдирилиши, учинчи куни эса қайта тирилиши керак”, – деди.

23Сўнг ҳаммага хитоб қилиб деди: “Агар ким Менга эргашишни истаса, ўзидан кечсин ва ҳар куни ўз хочини кўтариб[19], ортимдан юрсин. 24Ким ўз жонини сақлаб қолмоқчи бўлса, уни йўқотади. Ким Мен учун жонини йўқотса, уни сақлаб қолади. 25Агар инсон бутун дунёни эгаллаб олса-ю, бироқ ўзига зарар етказса ёки ҳалокатга йўлиқса, бундан қандай фойда кўради? 26Ким Мендан ва Менинг сўзларимдан уялса, Инсон Ўғли[20] ҳам Ўзи, Отаси ва муқаддас фаришталар салобати ила келганда, ундан уялади. 27Сизларга чинини айтайин: бу ерда турганлардан баъзилари борки, Худонинг Шоҳлигини кўрмагунча, ўлим кўрмайдилар”.


Исо қиёфасининг ўзгариши


28Исо бу сўзларни айтгандан кейин саккиз кунча ўтиб, Бутрус, Юҳанно ва Ёқубни олиб, ибодат қилиш учун тоққа чиқди. 29У ибодат қилаётганда, юзининг кўриниши ўзгариб, кийимлари яшиндай оқ бир тусда ярқираб кетди. 30-31Шу онда нур ёғилиб турган икки зот – Мусо ва Илёс пайғамбарлар пайдо бўлиб, Исо билан гапга тушдилар. Улар Исонинг яқинда Қуддусга бориб оламдан ўтиши тўғрисида суҳбатлашар эдилар.

32Бутрус ва у билан бирга бўлганларни уйқу элитган эди. Қўққисдан уйғонишиб, нурли Исони ва У билан бирга турган икки зотни кўрдилар. 33У зотлар энди Исодан ажралиб кетайлик, деган пайтда Бутрус Исога:

– Устоз, бизга бу жой жуда ёқяпти! Қани, учта чайла қурайлик – бириси Сенга, бириси Мусога, бириси Илёсга, – деди. Аммо у нима деярини билмас эди.

34Бутрус гапини тугатмасданоқ, бир булут пайдо бўлиб уларга соя солди. Улар булут остида қолиб, ваҳимага тушдилар. 35Булут ичидан:

– Бу Менинг азиз Ўғлимдир; Унга қулоқ солинглар, – деган садо эшитилди.

36Садо узилгач, шогирдлар Исонинг у ерда ёлғиз қолганини кўрдилар. Улар кўрганларини яшириб, ўша кунларда ҳеч кимга билдирмадилар.


Исонинг боладан жин қувиши


37Эртаси кун улар тоғдан тушди. Исони кўп халойиқ қаршилади. 38Кимдир бирдан халқ ичидан дод солди:

– Устоз! Сендан ялиниб сўрайман, ўғлимга бир қарагин, у менинг ягона болам-ку. 39Бир руҳ болани тутиб туради ва у бирданига бақириб юборади. Руҳ уни оғзидан кўпик чиққунча ерга йиқитиб судрайди, уни обдан қийнаб, зўрға ундан айрилади. 40Мен Сенинг шогирдларингга, руҳни қувинглар, деб ёлвордим, лекин улар эплолмади, – деди. 41Исо бунга жавобан:

– Эй вафосиз ва бузуқ насл! Қачонгача сизлар билан бирга бўламан? Қачонгача сизларга чидаб тураман? Ўғлингни бу ерга келтир! – деди.

42Бола яқинлашмасданоқ, жин уни ерга ағнатиб ура кетди. Лекин Исо ёмон руҳга бас қилишни буюрди, болани соғайтирди ва уни отасига топширди. 43Ҳамма Исонинг буюклигига ҳайрон қолди.


Исо яна Ўз ўлими ҳақида


Исонинг қилаётган ишларидан ҳамма таажжубда экан, У Ўз шогирдларига: 44“Сизлар бу сўзларимни қулоқларингизга қуйиб олинглар! – деди. – Инсон Ўғли одамлар қўлига тутиб берилиши муқаррардир”.

45Шогирдлар бўлса, бу сўзни тушунмадилар. Бу сўз уларнинг тушунчасидан яширин бўлиб, маъносига етмадилар, Исодан сўрашга эса қўрқар эдилар.


Ким катта?


46Шогирдлар орасида: қай биримиз каттамиз, деган тортишув бўлди. 47Уларнинг кўнглидаги фикрни уқиб, Исо бир болани олиб Ўзининг ёнига турғизди-да, 48уларга деди:

– Ким бу болани Менинг номимдан қабул қилса, Мени қабул қилган бўлади. Ким Мени қабул қилса, Мени Юборганни қабул қилган бўлади. Орангизда ким энг кичик экан, мана у буюк ҳисобланади.

49Шунда Юҳанно сўз олди:

– Устоз! Сенинг номинг билан жинларни қуваётган бир одамни кўрдик. У биз билан юрмагани сабабли, унга буни ман этдик.

50– Ман қилманг – деди Исо. – Кимки сизга қарши эмас, у сиз томонда.


Самарияликларнинг Исони рад қилиши


51Исонинг оламдан ўтиш кунлари яқинлашаркан, У Қуддусга боришга жазм қилди. 52Ўзидан олдин хабарчиларни юборди. Улар Исо келишига ҳозирлик кўриш учун Самариянинг бир қишлоғига кирдилар. 53Лекин У Қуддусга кетаётган сайёҳ кўринишида бўлгани учун, самарияликлар Исони қабул қилмадилар. 54Шогирдлари Ёқуб ила Юҳанно буни кўриб:

– Раббий, истасанг, биз Илёс пайғамбар қилганидек, буларни гумдон қилиш учун осмондан олов тушсин деб айтайлик! – дедилар. 55Исо эса уларга бурилди-да, таъна қилиб:

– Сизлар қандай руҳда бораётганингизни билмайсизлар, – деди. 56– Инсон Ўғли инсон жонини ҳалок қилиш эмас, халос қилиш учун келган.

Сўнгра улар бошқа қишлоқ сари кетдилар.


Исога эргашишнинг шартлари


57Йўлда кетар эканлар, кимдир Исога:

– Ҳазрат, қаерга борма, мен Сенинг орқангдан юраман, – деди. 58Исо унга:

– Тулкиларнинг инлари, кўк қушларининг уялари бор. Лекин Инсон Ўғлининг бош суқадиган жойи йўқ, – деди.

59Бошқа бирисига Исо:

– Орқамдан юр! – деди. Лекин у:

– Ҳазрат, олдин бориб отамни кўмиб келишга ижозат бер, – деди. 60Исо унга:

– Ўликларни қўй, уларни ўзича ўлик бўлганлар кўмсин. Сен эса бориб, Худонинг Шоҳлиги ҳақида хабар тарқатгин, – деди.

61Яна бошқа бири:

– Ҳазрат, мен Сенинг орқангдан юраман. Фақат олдин бориб уйдагилар билан хайрлашишимга ижозат бер, – деди. 62Лекин Исо унга деди:

– Қўлларини омочда тутиб, орқасига қараган ҳеч ким Худонинг Шоҳлиги учун лаёқатли бўлмас.


#### 10–БОБ


Етмиш шогирднинг воизлик сафари


1Бу ҳодисалардан кейин Раббимиз Исо бошқа етмиш шогирдни танлаб, Ўзи ташриф буюрадиган ҳар бир шаҳар, ҳар бир жойга Ўзидан олдин бориб турсин учун уларни иккита-иккитадан юборди. 2Уларга хитобан деди: “Ҳосил мўл, бироқ юмушчилар оз. Ўз ҳосилингни йиғиб-терадиган юмушчилар юбор, деб ҳосил Эгасига илтижо қилинглар. 3Боринглар! Сизни бўрилар орасига қўзилардай юборяпман. 4Ҳамён ҳам, тўрва ҳам, чориқ ҳам олманг, йўлда ҳеч кимга салом ҳам берманглар. 5Қайси уйга кирсангизлар, аввал бошда: “Уйингизга тинчлик бўлсин”, деб салом беринглар. 6Агар у ерда бирор тинчликсевар бўлса, унинг боши саломат бўлади. Бўлмаса, саломингиз сизларга қайтиб келади. 7Кирган уйда қолинглар, сизларга нимаики берсалар, уни еб-ичинглар. Чунки меҳнаткаш ўз меҳнатига яраша тақдирланмоққа муносибдир. Уйма-уй ўтиб юрманглар.

8Қайси шаҳарга келганингизда сизларни қабул қилсалар, олдингизга қўйилганни енглар. 9Ўша ердаги касалларга шифо бериб, уларга: “Худонинг Шоҳлиги сизларга яқинлашди”, деб айтинглар. 10Агарда қайси шаҳарга келганингизда сизларни қабул қилмасалар, у ердан чиқаётганингизда кўча-кўйда баралла: 11“Шаҳрингиздан оёқларимизга ёпишган чангни ҳам қоқиб, ўзингизга қолдириб кетяпмиз. Бироқ шунга қарамай билиб қўйингларки, Худонинг Шоҳлиги сизларга яқинлашди”, деб айтинглар. 12Сизларга гапим шуки, қиёмат кунида у шаҳардан кўра Садўм[21] шаҳрининг ҳоли енгилроқ бўлади”.


Гуноҳкор шаҳарларнинг ҳолига вой


13“Сенинг ҳолингга вой, эй Ҳоразин! Сенинг ҳолингга вой, эй Байтсайда! Агар сизларда содир бўлган мўъжизалар Тир билан Сидўн шаҳарларида яратилганда, улар аллақачон жулга ўраниб, кулга ўтириб, тавба қилган бўлардилар. 14Мана, қиёмат кунида сиздан кўра Тир ва Сидўннинг ҳоли енгилроқ бўлади. 15Эй сен, кўккача ўрлаган Кафарнаҳум, тубан кетажаксан тамуғга!

16Сизни тинглаган Мени тинглаган бўлади. Сизни рад этган Мени рад этган бўлади. Мени рад этган эса Мени Юборганни рад этган бўлади”.


Етмиш шогирднинг сафардан қайтиши


17Етмиш шогирд қувонч билан сафардан қайтиб келиб Исога:

– Раббий, Сенинг номингни тилга олсак, жинлар ҳам бизга бўйсунади-ку! – дедилар. 18Исо уларга деди:

– Мен шайтоннинг осмондан яшиндай тушганини кўрдим. 19Мана, Мен сизларга илону чаёнларни эзиб ташлаш ҳамда душманнинг бутун куч-қудратини оёқ ости қилиш иқтидорини берганман. Ҳеч нарса сизларга зарар етказмайди. 20Бироқ руҳлар сизга бўйсунаётганидан қувонманглар, балки номларингиз осмонда ёзилганидан қувонинглар!

21Ўша пайтда Исо илоҳий Руҳдан илҳомланиб, жуда хуррам бўлиб деди:

– Эй Ота, еру кўк Ҳукмдори! Сен бу ишларни доною оқиллардан яшириб, гўдакларга маълум этганинг учун Сенга ҳамду сано айтаман. Ҳа Ота, Сенинг эзгу хоҳишинг шундай эди.

22[Кейин Исо шогирдларига ўгирилиб, деди:]

– Отам Менга ҳамма нарсани топширган. Ўғилнинг кимлигини Отадан бошқа ҳеч ким билмайди, Отанинг кимлигини ҳам Ўғилдан ва Ўғил билим беришни истаган кишидан бошқа ҳеч ким билмайди.

23Сўнг шогирдларига қараб, Исо алоҳида деди:

– Сизлар кўраётган нарсаларни кўриб турган кўзлар саодатлидир! 24Сизларга шуни айтайин: не-не пайғамбару подшоҳлар сиз кўраётганни кўрмоқ орзу этгандилар, лекин кўролмадилар, сиз эшитаётганни эшитмоқ орзу этгандилар, лекин эшитолмадилар.


Амалий раҳмдиллик ҳақида


25Шунда Исони синаш мақсадида келган Таврот тафсирчиларидан бири оёққа туриб, Унга савол берди:

– Устоз, абадий ҳаёт насиб бўлмоғи учун нима қилишим керак?

26– Тавротда нима ёзилган? Қандай ўқийсан? – деб сўради Исо. 27У киши шундай жавоб берди:

– “Эганг Худовандни бутун қалбинг, бутун жонинг, бутун қувватинг ва бутун онгинг билан сев, яқинингни[22] эса ўзинг каби сев”, – деб ёзилган.

28Исо унга:

– Сен тўғри жавоб бердинг, шундай қилгин, ана шунда яшайсан! – деди. 29Аммо у одам ўзини оқламоқчи бўлиб:

– Хўп, менга яқин ким? – деб сўради Исодан. 30Исо унга ўрнакли нақл билан жавоб қайтарди:

– Бир одам Қуддусдан Ерихога борар экан, қароқчилар қўлига тушиб қолибди. Қароқчилар унинг кийимларини ечиб олиб, ўласи қилиб уриб, шу ҳолича ташлаб кетибдилар. 31Иттифоқо, шу йўлдан бир руҳоний[23] борар экан. Уни кўриб, ёнидан ўтиб кетибди. 32У жойга бир левит[24] ҳам келиб, у одамни кўрибоқ, ёнидан ўтиб кетаверибди. 33Бир самариялик йўловчи эса бу жойдан ўтаркан, унинг устидан чиқиб қолибди ва ҳолига кўп куйинибди. 34Унинг ёнига келибди-да, яраларига мой суриб, шароб қуйиб, боғлаб қўйибди. Сўнг уни ўз уловига миндирибди-да, меҳмонхонага олиб келиб, унга ғамхўрлик қилибди. 35Эртасига жўнаётганда икки кумуш танга чиқарибди-да, меҳмонхона эгасига бериб: “Унга яхши қарагин. Агар бундан зиёд харж қилар бўлсанг, мен қайтиб келганимдан сўнг сенга бераман”, – деб кетибди.

36Сенингча, учовидан қайси бири қароқчиларнинг қўлига тушган одамнинг яқини саналади?

37Таврот тафсирчиси:

– Унга шафқат қилган одам-да, – деб жавоб берди.

– Бор, сен ҳам шундай қил! – деди унга Исо.


Исо Марям билан Мартанинг уйида


38Ўз йўлларида давом этишди. Исо бир қишлоққа кирди. Бу ерда Марта исмли аёл Уни уйига таклиф қилди. 39Унинг Марям исмли бир синглиси бор эди. Марям Исонинг оёқлари олдида ўтириб Унинг сўзларини тинглар эди. 40Марта эса тайёргарчилик ишлари билан жуда овора эди.

Ниҳоят, у Исо ёнига келиб:

– Ҳазрат! Синглим бир ўзимни хизматда қолдириб қўйганига эътибор бермаяпсанми? Унга айтгин, менга ёрдам берсин! – деди. 41Исо унга шундай жавоб берди:

– Марта, Марта, бунча уриниб ташвишланмасанг! 42Зарур бўлган биттагина иш бор. Марям эса ўзи учун яхши улушни танлади ва бу ундан тортиб олинмайди.


#### 11–БОБ


Ибодат ҳақида


1Исо бир жойда ибодат қилар эди. Ибодатни тамом қилгач, шогирдларидан бири Унга:

– Раббий! Яҳё ўз шогирдларини ўргатганидек, бизни ҳам ибодат қилишга ўргат, – деди. 2Исо уларга деди:

– Ибодат қилаётганингизда шундай деб айтинглар:


Эй, Отамиз!

Сенинг муқаддас исминг улуғлансин[25].

Сенинг Шоҳлигинг келсин.

3Кундалик ризқимизни бериб тургин.

4Гуноҳларимизни кечиргин, чунки биз ҳам ўзимизга қарздор бўлган ҳар бир кишини кечирамиз.

Бизни васвасага дучор қилмагин[26].


5Яна уларга деди: “Фараз қилайлик, орангизда бир кишининг дўсти бор. Ярим кечада дўсти унинг олдига келиб:

– Дўстим, менга учта нон қарз бериб тур. 6Менинг бир дўстим йўлдан ўтатуриб, ташриф буюрди, олдига қўядиган ҳеч нарсам йўқ, – дейди. 7Униси ичкаридан жавоб бериб:

– Мени безовта қилма. Эшик қулф, болаларим мен билан бир тўшакда ётишибди, энди ўрнимдан туриб сенга беролмайман, – дейдими?

8Сизларга ростини айтсам: ўз дўсти бўлгани учун ҳам туриб унга бермаса-да, лекин унинг шилқимлиги туфайли у туриб, қанча сўраса, шунча беради.

9Шундай қилиб, Мен сизга айтаман: сўраб туринглар, сизга берилади. Излаб туринглар, топасизлар. Тақиллатиб туринглар, эшик очилади. 10Чунки ҳар бир сўраган олар, излаган топар, тақиллатганга эшик очилар.

11Орангиздаги қайси бир ота, ўғли ундан нон сўраса, унга тош беради? Ёки балиқ сўраса, унга балиқ ўрнига илон беради? 12Ёки тухум сўраса, унга чаён беради? 13Шундай қилиб, сизлар ёвуз бўла туриб болаларингизга яхши ҳадялар бера билар экансиз, самодаги Ота эса Ундан сўраганларга Муқаддас Руҳни бериши янада шубҳасиздир”.


Исо ва шайтон


14Бир куни Исо соқовдан жинни қувиб чиқарди. Жин чиққандан сўнг, соқов тилга кирди, халқ эса ҳайратда қолди. 15Аммо ораларидан баъзилари: “У инс-жинслар бошлиғи иблиснинг[27] кучи билангина жинларни қувиб чиқаряпти!” – дедилар. 16Бошқалар эса Исони синаб кўрмоқчи бўлиб, осмондан далолат кўрсатишни Ундан талаб қилдилар.

17Исо уларнинг қалб кечинмаларини билиб, деди: “Ўз ичидан бўлинган ҳар бир подшоҳлик нурайди, ўз ичидан бўлинган хонадон хароб бўлади. 18Агар шайтон ҳам ўзаро бўлинган бўлса, унинг салтанати қандай тура олади? Сизлар бўлса, яна Мени иблис кучи билан жинларни қувиб чиқараётибди, дейсиз-а? 19Агар Мен жинларни иблис кучи билан қувиб чиқараётган бўлсам, у ҳолда сизларнинг ўғилларингиз кимнинг кучи билан қувиб чиқаришади? Шу сабаб ҳам улар сизга ҳакам бўладилар. 20Агар Мен Худо дасти ила жинларни қувиб чиқараётган эканман, бу Худо Шоҳлигининг сизга етиб келгани демак.

21Агар кучли одам ўз уйини қурол-яроғи билан қўриқлаб турса, унинг мол-мулки бехатар бўлади. 22Аммо ундан кучлироғи ҳужум қилиб уни енгса, у таянган барча қуролларини тортиб олади ва ўлжасини истаганга тақсимлаб беради. 23Ким Мен билан бирга бўлмаса, Менга қаршидир. Ким Мен билан бирга йиғмаса, сочади.

24Ёвуз руҳ инсондан чиққанидан кейин, роҳат излаб сувсиз ерларни айланиб юради ва топмагач: “Чиққан уйимга қайтиб бораман”, дейди. 25Келгач эса, уйни супурилган ва йиғиштирилган ҳолда кўради. 26Шунда бориб, ўзидан ҳам ёвузроқ бошқа еттита руҳни чақиради ва улар билан уйга кириб яшай бошлайди. У одамнинг кейинги ҳоли аввалгидан баттарроқ бўлар”.


Ҳақиқий бахтиёрлик


27Исо бу сўзларни айтаётганда, халқ орасидан бир аёл овозини баланд қилиб:

– Сени асраган қорин, Сени эмизган кўкрак бахтлидир! – деб юборди. 28Лекин Исо деди:

– Аниқроғи, Худо каломини тинглаб уни бажо келтирганлар бахтлидир!


Исодан далил талаб қилиш


29Кўпдан-кўп халойиқ йиғила бошлагач, Исо сўз очиб деди: “Бу насл ёмондир! Бу насл бир далил изламоқда, аммо Юнус пайғамбарнинг аломатидан бошқа унга далил берилмайди. 30Юнус Ниневия аҳолиси учун қандай аломатли бўлган бўлса, Инсон Ўғли[28] ҳам бу насл учун шундай аломатли бўлади. 31Жануб маликаси[29] қиёмат кунида бу насл одамлари билан бирга тирилиб, уларни маҳкум этади. Чунки у Сулаймоннинг ҳикматини тинглаш учун дунёнинг олис элидан келган. Ҳамда мана, Сулаймондан буюкроғи бу ердадир! 32Ниневия одамлари қиёмат кунида бу насл билан бирга туриб, уни маҳкум этадилар. Чунки улар Юнуснинг ваъзи сабабли тазарру қилганлар. Ҳамда мана, Юнусдан буюкроғи бу ердадир!”


Ёруғ тан ҳақида


33“Ҳеч ким шамни ёқиб, уни кўринмас ерга ёки челакнинг тагига қўймайди. Аксинча, кирганлар зиёни кўрсин, деб уни шамдонга қўяди. 34Таннинг чироғи – кўз. Агар кўзинг тиниқ бўлса, бутун танинг ҳам нурли бўлар. Агарда кўзинг ёмон бўлса, танинг ҳам қоронғи бўлар. 35Шунинг учун, ичингдаги нур қоронғи бўлмаслигига эътибор бер. 36Агар танингда бирон қоронғи қисм бўлмай, ҳамма жойи нурланиб турса, шунда ёнар чироқ сени ёритгандек, бутун танинг ҳам ёрқин бўлар”.


Исонинг дин арбобларини койиши


37Исо буларни гапириб турганда, бир фарзий Уни дастурхонга таклиф қилди. Исо унинг уйига кириб, овқатланишга ўтирди. 38Исо овқатдан олдин қўлларини ювмаганини фарзий кўриб, ажабланди.

39Раббимиз Исо унга деди: “Эй фарзийлар, сизлар пиёлаю товоқнинг сиртини тозалайсиз-у, аммо ичингиз талончилик ва ёвузликка тўлиб-тошади! 40Ҳой бефаҳмлар! Сиртни яратган ични ҳам яратган эмасми? 41Яхшиси, ўзингизда боридан хайр-садақа беринглар, шунда сизлар учун ҳамма нарса ҳалол бўлади.

42Эй фарзийлар, ҳолингизга вой! Сизлар ялпиз, заъфарон ва ҳар хил сабзавотдан ушр берасиз-у, аммо ҳаққоният ва Худо севгисига бепарвосизлар! Буларнинг бирини бажара туриб, иккинчисини ҳам ташлаб қўймаслигингиз керак эди.

43Эй фарзийлар, ҳолингизга вой! Сизлар ибодатхоналарда тўрда ўтириш ва халқ йиғинларида алик олишни яхши кўрасизлар. 44Ҳолингизга вой, эй мунофиқ тафсирчилар ҳамда фарзийлар! Сизлар одамлар сезмай устидан босиб ўтган белгисиз қабрларга ўхшайсизлар”.

45Шу маҳалда Таврот тафсирчиларидан бири сўзга чиқиб Исога: “Устоз, бу сўзларни айтиб, бизни ҳам ранжитдинг-ку”, – деди.

46Исо эса айтди: “Эй тафсирчилар, сизларнинг ҳам ҳолингизга вой! Сиз кўтариб бўлмайдиган юкларни инсонларга юклайсиз-у, ўзларингиз эса у юкларга бармоғингизни ҳам тегизмайсизлар. 47Ҳолингизга вой! Сизлар ота-боболарингиз ўлдирган пайғамбарларга мақбара қурасизлар. 48Шу билан ота-боболарингизнинг қилмишларини тасдиқлаб, уларга ҳамфикрдек бўлмоқдасизлар. Улар-чи, пайғамбарларни ўлдиришганди, сизлар эса уларга мақбара қуриб юрибсизлар! 49Шунинг учун ҳам Худо ўз ҳикматларида шундай деган: “Мен уларга пайғамбарлар ва расуллар юбораман. Улардан баъзиларини ўлдирадилар, баъзиларини эса қувғин қиладилар”.

50-51Шу сабабли, дунё бино бўлгандан бери тўкилган барча пайғамбарлар қони, Ҳобилдан[30] тортиб, қурбонгоҳ ила маъбад орасида ўлдирилган Закариёгача тўкилган барча қонлар шу наслнинг бўйнига тушади! Ҳа, сизларга яна айтаманки, бу қонлар шу наслдан талаб қилинади!

52Эй тафсирчилар, маърифат калитини қўлга олганингиз учун ҳолингизга вой! Ўзларингиз-ку эшикдан кирганингиз йўқ, кирмоқчи бўлганларга эса тўсқинлик қилиб турибсизлар”.

53Исо буларни энди айтиб тугатар экан, уламолар ва фарзийлар Уни қаттиқ сиқувга олдилар, кўплаб сўроқларга жавоб беришга мажбурладилар. 54Унинг оғзидан Уни айбловчи бирон гап чиқишини пойлаб, Уни тузоққа тушириш пайида эдилар.


#### 12–БОБ


Риёкорликка қарши огоҳлантириш


1Шу орада мингларча одам тўпланиб, бир-бирини эзаётгандай туюлар эди. Исо олдин Ўз шогирдларига қараб сўзлай бошлади: “Фарзийларнинг хамиртурушидан (яъни риёкорлигидан) эҳтиёт бўлинглар! 2Очилмай қоладиган ҳеч ёпиқ нарса йўқ, билинмай қоладиган ҳеч қандай сир йўқ. 3Сизнинг қоронғиликда сўзлаганларингиз ёруғликда эшитилажак, берк эшиклар орқасида қулоққа шивирлаганларингиз томлар узра эълон этилажак”.


Қўрқиш ва қўрқмаслик ҳақида


4“Мен сиз, дўстларимга айтаман: баданни ўлдириб, кейин бошқа бирон нарса қилишга қодир бўлмаганлардан қўрқманглар. 5Бироқ кимдан қўрқишингиз кераклигини сизларга уқтирай: кишини ўлдиргандан кейин жаҳаннамга ташлашга ҳам қодир бўлган Худодан қўрқинглар. Ҳа, сизларга айтаман, Ундан қўрқинглар!

6Бешта чумчуқ икки тангага сотилмайдими? Худо ҳузурида буларнинг бириси ҳам унутилмаган. 7Сизларга келсак, бошингиздаги сочлар ҳам бари саноқли. Демак, қўрқманглар, сиз кўпдан-кўп чумчуқлардан қадрлироқсиз.

8Сизларга яна шуни айтай: кимда-ким инсонлар олдида Мени тан олса, Инсон Ўғли[31] ҳам Худо фаришталари олдида уни тан олади. 9Бироқ кимда-ким инсонлар олдида Мени инкор этса, у Худо фаришталари олдида ҳам инкор этилади. 10Кимки Инсон Ўғлига қарши сўз айтса, кечирилади. Лекин ким Муқаддас Руҳни куфр қилса[32], кечирилмайди.

11Сизларни диний ҳайъатлар[33] ва бошлиқлар, ҳокимлар олдига олиб келганларида, нима деб, қандай гапириб ўзимизни ҳимоя қиламиз, деб қайғурманглар. 12Чунки нима дейиш кераклигини ўша онда МуқаддасРуҳ сизларга ўргатади”.


Ақлсиз бой ҳақида масал


13Халойиқ ичидан кимдир Исога:

– Устоз, акамга айт, меросни мен билан бўлсин, – деди. 14Исо унга:

– Эй инсон! Мени сизларга ким қози ёки мерос бўлувчи қилиб қўйди? – деди. 15Кейин халойиққа:

– Эҳтиёт бўлинглар, ўзингизни ҳар турли тамагирликдан сақланглар. Зеро инсон умри унинг мол-мулки кўплигига боғлиқ эмас, – деди.

16Исо уларга шундай масал келтирди:

“Бир бой одамнинг даласи мўл ҳосил бериб турар экан. 17Бой ўз-ўзига:

– Нима қилай? Ҳосилни қўядиган жойим йўқ, – деб ўйлаб юрган экан. 18– Мана бундай қиламан, – дебди охири, – омборларимни бузиб, каттароғини қураман, бутун ғалла ва молларимни шу ерга жойлайман. 19Сўнг ўз-ўзимга: Эй жоним, дейман, сен кўп йилларга етгулик давлат тўпладинг. Энди роҳат қил, еб-ичгин, кайф-сафо сургин, – дебди.

20Лекин Худо унга:

– Эй нодон! Бу кечаёқ жонинг олинади. Шунда бу тежаб қўйганларинг кимга қолади? – дебди.

21Ўзи учун бойлик тўплаб, Худо назарида бойимаган кишининг қисмати ана шундай бўлади”.


Тирикчилик ташвишлари ҳақида


22Исо шогирдларига яна деди: “Бинобарин, сизларга айтаманки, нима еймиз, деб жонингиз учун, нима киямиз, деб танингиз учун ташвишланиб юрманглар. 23Жон овқатдан, тан эса кийимдан аълодир. 24Қарғаларга қаранглар: улар на экади, на ўради, на омборлари ва на қўрхоналари бор. Шунга қарамай, Худо уларнинг ризқини беради. Сизлар эса қушлардан нақадар қадрлисизлар! 25Сизлардан ким ташвишланиб, ўз умрини бир лаҳза бўлсин узайтира олар экан[34]? 26Бу қадар кичик ишни қилишга қурбингиз етмас экан, бошқа нарсалар ташвишини қилмоқ не даркор?

27Пиёзгулларга қаранглар, улар қандай ўсади! Улар меҳнат ҳам қилмайди, чарх ҳам йигирмайди. Аммо сизларга айтаманки, ҳатто подшоҳ Сулаймон ўзининг шуҳрат чўққисида ҳам буларнинг биридай кийинмаган эди. 28Бугун бор бўлиб, эртага ўчоққа ташланадиган дашт ўтига Худо бундай зеб берган бўлса, сизларни ундан кам кўрармикин, эй имони сустлар! 29Нима еймиз, нима ичамиз, деб қайғуриб юриб безовта бўлманглар. 30Дунё халқлари ҳадеб бу нарсаларнинг пайида юрадилар. Лекин сизларнинг Отангиз[35] буларга муҳтож эканингизни билади-ку! 31Сизлар, яхшиси, Худо Шоҳлиги пайида бўлинглар ва қолгани сизга насиб этади.

32Қўрқмагил, эй кичик пода! Отангиз Шоҳликни сизларга беришни муносиб кўрди. 33Мол-мулкингизни сотиб, садақа беринглар. Ўзингизга эскирмайдиган ҳамёнлар қилиб, кўкларда битмас-туганмас хазина ҳозирланглар. У ерда уларга ўғри ҳам яқинлашмас, куя ҳам тушмас. 34Хазинангиз қаерда бўлса, юрагингиз ҳам ўша ерда бўлур”.


Исонинг қайта келишига тайёр бўлиш


35“Белларингиз белбоғлиқ, чироқларингиз ёниб турсин! 36Сизлар хўжайин тўйдан қайтишини кутиб турган, у келиб эшикни тақиллатиши билан очиб беришга тайёр турган одамлардек бўлинглар. 37Хўжайин келганда ҳушёр ҳолда кўрган хизматкорлар бахтлидир! Сизларга чинини айтайин, у хизматкорларини ўтқазиб, бел боғлаганча ўзи уларнинг хизматига тушиб кетади. 38Хоҳ ярим кечада, хоҳ тонготарда[36] хўжайин келиб қолса-ю хизматкорларини шундай ҳолда учратса, улар қандай бахтлидирлар! 39Аммо билингларки, агар уй эгаси ўғри қай соатда келишини билганда, у бедор бўлиб, уйига лаҳим қазилишига йўл қўймас эди. 40Шунингдек, сизлар ҳам тайёр бўлиб туринглар, чунки Инсон Ўғли сиз ўйламаган соатда келиб қолади”.

41Шу пайт Бутрус Исодан: “Раббий, Сен у масални фақат биз учун айтяпсанми, ёки ҳамма учунми?” – деб сўради.

42Раббимиз Исо деди: “Уй аҳлига ўз вақтида ризқ-рўз тарқатиш учун хўжайин хизматкорларига бошлиқ қилиб қўйган ишончли ва ақлли уй бошқарувчи ким? 43Хўжайин келиб, хизматкорини юмуш қилиб турганда кўрса, у қандай бахтлидир! 44Сизларга чинини айтайин, ўзининг бутун мол-мулклари устидан уни назоратчи қилиб қўяди. 45Мабодо у хизматкор ўз кўнглида: “Хўжайиним яқин орада келмайди”, деб қаролу чўриларни ура кетса-да, еб-ичиб маст-аласт бўлса, 46у хўжайин хизматкори кутмаган бир кунда, ўйламаган бир соатда келиб қолади-ю, уни тилка-пора қилиб, бошига даҳрийлар кунини солади.

47Хўжайиннинг хоҳишини билиб, тайёр бўлмаган, хўжайин истагича иш тутмаган хизматкор кўп таёқ ейди. 48Билмай туриб жазога муносиб иш қилган хизматкор эса оз таёқ ейди. Кимга кўп берилган бўлса, ундан кўп талаб қилинади. Кимга кўп ишониб топширилган бўлса, ундан кўпроқ ундирилади”.


Исо низога сабаб


49“Мен ер юзига ўт ёқиш учун келдим. Ўт эндиёқ аланга олишини қанчалик истардим! 50Мен жуда оғир дард-аламни[37] бошдан кечиришим керак. Бу амалга ошмагунча нақадар қийналаман! 51Мени ер юзига тинчлик келтириш учун келган, деб ўйлайсизларми? Сизга йўқ, аксинча, низо солгани келганман, деяпман. 52Зеро бундан буён бир уйда беш киши ўзаро бўлинган бўлади, учтаси иккитасига ва иккитаси учтасига қарши тарафкашлик қилади. 53Ота ўғлига қарши, ўғил отасига қарши, она қизига қарши, қиз онасига қарши, қайнона келинига қарши, келин қайнонасига қарши чиқади”.


Замон аломатлари ва абадийлик


54Исо халқ оммасига яна ушбуни ҳам айтди: “Сиз ғарбдан булут кўтарилганини кўрдингизми, ҳамон “жала бўлади” дейсизлар ва худди шундай бўлади. 55Жануб шамоли эсган вақтда сизлар “жазирама иссиқ бўлади” дейсизлар ва шундай бўлади. 56Эй риёкорлар! Еру кўк юзини аниқлай биласиз-у, нега бу вақт-соатнинг маъносини била олмайсизлар? 57Наҳотки ўзингизча тўғри йўлни пайқамасангиз?

58Сен рақибинг билан бирга маҳкамага бораётганингда, йўл-йўлакай у билан келишишга ҳаракат қил. Акс ҳолда у сени қозининг олдига судраб келади, қози сени зиндонбонга топширади, зиндонбон эса сени зиндон қаърига ташлайди. 59Сенга гапим шуки: сўнгги тийинни тўламагунингча, у ердан чиқмайсан”.


#### 13–БОБ


Тавба ва ҳалокат ҳақида


1Ўша вақтда кимлардир Исога келиб, ҳоким Пилат ўлдирган жалилаликлар ҳақида хабар қилишди. Пилат уларни тиғдан ўтказиб, қонларини ўзлари сўйган қурбонлар қонига аралаштириб ташлаган эди.

2Исо хабарчиларга деди: “Сизнингча, бу жалилаликлар бошқа бутун Жалила кишиларидан кўпроқ гуноҳкор бўлгани учун шунчалик жафо чекдиларми? 3Сизга йўқ дейман. Лекин тавба қилмасангиз, ҳаммаларингиз ҳам улар каби ҳалок бўласиз. 4Масалан, Силоам минораси қулаганда, ўн саккиз киши эзилиб нобуд бўлган эди. Сизлар бу кишиларни Қуддусда яшовчи ҳаммадан кўра айбдорроқ деб ўйлайсизми? 5Сизга йўқ дейман. Лекин тавба қилмасангиз, ҳаммаларингиз ҳам улар каби ҳалок бўласиз”.


Худонинг сабри ҳақида масал


6Исо қуйидаги масални ҳам айтиб берди: “Бир кишининг узумзорида ўтқазилган анжир дарахти бор экан. Киши келиб, ундан мева излабди-ю, лекин тополмабди. 7У боғбонга:

– Мен уч йилдан бери бу анжир дарахтидан мева излаб келаман ва тополмайман. Уни кесиб ташла, нега у ерни банд қилиб турибди? – деб айтибди. 8Боғбон эса шундай жавоб берибди:

– Хўжайин, дарахтингиз бу йил ҳам турсин. Мен унинг ён-бағирларини бир чопиб гўнг солай. 9Балки мева берар. Майли, агар бермаса, унда келгуси йил кесиб ташларсиз”.


Қадди букик аёлни шифолаш


10Шанба куни Исо яҳудийибодатхоналарининг бирида таълим бераётган эди. 11У ердаги бир аёл ўн саккиз йилдан бери ёмон руҳдан қийналиб оғриган, икки букилган, қаддини сира тиклаёлмас эди. 12Исо уни кўргач, ёнига чақириб деди:

– Эй хотин, сен дардингдан халос бўлдинг!

13Сўнг қўлларини аёлнинг бошига қўйди. Аёл қадди тикланди-қолди, Худога олқишлар айта бошлади.

14Исо дам олиш куни ҳам шифолаш билан машғул эканини кўрган жамоабоши аччиқланиб, жамоага:

– Ишлаш учун олти кун бор. Даволанмоқчи бўлсангиз, шанбадан бошқа кун келинглар, – деди. 15Раббимиз Исо унга жавобан деди:

– Эй мунофиқ! Шанба куни бўлишига қарамай, ҳар бирингиз ўз ҳўкиз ёки эшагингизни охурдан ечиб суғоргани олиб бормайсизми? 16Шунга кўра, ўн саккиз йилдан бери шайтон боғлаб қўйган, бобомиз Иброҳим қизи ҳисобланган бу аёлни шанба куни кишанларидан озод қилиш ўринли эмасмиди?

17Исонинг бу сўзлари Унга қаршилик кўрсатганларнинг ҳаммасини уятга қўйди. Бутун халқ эса Исо бажараётган барча ажойиб ишларни кўргани сайин қувонар эди.


Худо салтанати ҳақида икки масал


18Исо яна сўз олди: “Худонинг Шоҳлиги нимага ўхшаш? Уни нимага тенглаштирайин? 19У бир одам ўз боғига эккан хантал уруғига ўхшар. Уруғ униб, улкан дарахт бўлибдики, шохлари аро кўк қушлари ҳам қўниб уя қурибди”.

20Тағин деди: “Худонинг Шоҳлигини нимага ўхшатай? 21У бир аёл бутун хамирни ошириш учун уч тоғора[38] унга қориштириб солган хамиртуруш бурдасига ўхшар”.


Нажот эшиги тор


22Исо Қуддус томон йўл олиб, шаҳарма-қишлоқ юриб таълим берар эди. 23Кимдир Унга савол берди:

– Ҳазрат, нажот топадиганлар озми?

Исо ҳаммага айтди: 24“Тор эшикдан кириш учун жон куйдиринглар. Сизга шуни айтай: 25Уй Эгаси туриб эшикни бекитиб қўйгач, кўплар кириш учун интиладилар, бироқ киролмайдилар. Ўшанда сизлар ҳам ташқарида қолиб:

– Ё Раббий, ё Раббий, бизларга очиб бер! – деб эшикни тақиллата бошлайсизлар. Лекин У сизларга:

– Ким ва қаердан эканингизни билмайман, – деб жавоб беради. 26Шунда сизлар:

– Биз Сенинг олдингда еб-ичдик, Сен бизнинг кўчаларда таълим бериб юрдинг-ку, – деб айтасизлар. 27У эса:

– Кимсиз, қаердансиз, билмайман, деб сизларга айтиб эдим-ку. Эй бадкирдорлар тўдаси, Менинг кўзимдан узоқлашинглар! – дейди.

28Ўшанда йиғи-сиғи ва оҳу воҳлар чекасизлар. Чунки ўзингизни ташқарига қувғинди, Иброҳим, Исҳоқ, Ёқуб ва барча пайғамбарларни эса Худонинг Шоҳлиги соясида кўрасизлар. 29Шарқу ғарбдан, шимолу жанубдан одамлар келиб, Худо Шоҳлигида зиёфатга ўтирадилар. 30Ўша вақт баъзи охиргилар биринчи, биринчилар эса охирги бўладилар”.


Исонинг Қуддус учун ноласи


31Ўша куни фарзийлардан айримлари Исонинг олдига келиб:

– Бу ердан чиқиб кет, чунки Ҳирод Сени ўлдирмоқчи, – дейишди. 32Исо уларга шундай деди:

– Бориб у тулкига айтинглар: Мен бугун ва эрта жинларни қувиб, шифокорлик қилмоқдаман. Учинчи куниёқ даврим тугар. 33Шундай бўлса ҳам, Мен бугун, эрта ва индин Ўз йўлимдан оғмай юраверишим керак. Чунки пайғамбар Қуддусдан ташқарида ўлдирилиши маҳолдир.

34О Қуддус, Қуддус! Пайғамбарларни қатл қилиб, ҳузурингга юборилганларни тошбўрон қилгувчи шаҳар! Товуқ ўз жўжаларини қанотлари остига қандай тўпласа, Мен ҳам сенинг болаларингни неча бор шундай тўпламоқчи бўлдим, лекин сиз истамадингиз. 35Мана, сизнинг уй-жойингиз ҳувиллаб қолади. Сизга шуни айтиб қўяй: “Худованд номидан Келаётган муборак”, – деб хитоб қилмагунингизча, Мени яна кўрмайсизлар.


#### 14–БОБ


Дам олиш кунидаги шифокорлик


1Бир шанба куни Исо фарзийлар мазҳаби бошлиқларидан бирининг уйига меҳмонга борди. Уни зимдан кузатиб туришарди. 2Исонинг олдида истисқо дардидан қийналиб юрган бир одам пайдо бўлди. 3Исо уни кўриши билан Таврот тафсирчилари ва фарзийларга қайрилиб:

– Дам олиш кунида кишини шифолаш мумкинми, йўқми? – деб сўради. 4Улар эса индамадилар.

Исо бу одамни ушлади-да, шифолаб, жўнатиб юборди. 5Сўнг дин пешволарига деди:

– Сизлардан кимнингдир ўғли[39] ёки ҳўкизи қудуққа тушиб кетса, шанба куни бўлишига қарамай, дарҳол чиқариб олмасмидингиз?

6Улар эса бу гапга бирон жавоб топа олмадилар.


Меҳмону мезбонга панд-насиҳат


7Меҳмонлар тўрда ўтиришга интилаётганларини пайқаган Исо уларга ибратли нақл айтди: 8“Сени биров никоҳ тўйига чақирса, тўрга чиқиб ўтираверма. Эҳтимол, таклиф этилганлар орасида сендан эътиборлироғи бўлиб қолар. 9Шунда икковингизни ҳам чақирган мезбон келиб сенга: “Бу ўринни унга бўшатиб бер”, – дейиши мумкин. Сен эса хижолат тортиб, пойгаҳда ўтиришга мажбур бўласан. 10Шунинг учун, таклиф этилган бўлсанг, пойгаҳда ўтириб тур, токи мезбоннинг ўзи келиб сенга: “Дўстим, илтимос тўрга чиққин”, – деб айтсин. Шунда бошқа меҳмонлар кўзида сенинг ҳурматинг ортади. 11Кимки ўзини юқори олса, пасайтирилади. Кимки ўзини паст олса, юксалтирилади”.

12Сўнг Исо Ўзини таклиф қилган уй эгасига деди: “Тушки ёки кечки зиёфат қилганингда, дўст, ака-ука, қариндош-уруғ ва бой қўшниларингнигина чақириб турма. Чунки улар ҳам сени чақириб, қаримта қилишига тўғри келади. 13Аксинча, зиёфат берганингда, қашшоқ, майиб, шол ва кўрларни чақир. 14Шунда сен бахтлисан. Чунки улар сенга қаримтасини қайтара олмаса-да, лекин қиёматда солиҳлар тирилганида сен бунинг қаримтасини кўрасан”.


Худо чақирганлар ҳақида масал


15Исо билан бирга дастурхон атрофида ўтирганлардан бири бу сўзларни эшитиб, Унга:

– Худонинг Шоҳлигида туз тотган киши бахтлидир! – деди. 16Исо ўз навбатида унга деди:

“Бир одам кечки катта дастурхон ясаб, кўпларни таклиф этибди. 17Зиёфат вақти етганда:

– Келинглар, дастурхон тайёр бўлди, – деб меҳмонларни чақирмоқ учун хизматкорини юборибди. 18Шунда ҳаммалари келишиб олгандек, узр сўрай бошлашибди. Биринчиси унга:

– Мен ер сотиб олдим, бориб уни кўришим керак. Илтимос, мени кечиринг, – дебди. 19Бошқаси эса:

– Мен беш жуфт ҳўкиз сотиб олдим, уларни синагани боряпман. Илтимос, мени кечиринг, – дебди. 20Учинчи бирови ҳам:

– Мен хотин олдим, шунинг учун келолмайман, – дебди.

21Хизматкор қайтиб келиб, хўжайинига вазиятни тушунтирибди. Хўжайин ғазабланиб, хизматкорига:

– Тез бўл, шаҳарнинг йўлак ва кўчаларини кезиб чиқ, қашшоқ, майиб, шол ва кўрларни бу ерга олиб кел, – дебди.

22Хизматкор бориб келиб:

– Хўжайин, буюрганларингизни бажардим-у, яна ҳам бўш жой бор, – дебди. 23Шунда хўжайин хизматкорига:

– Йўлларга чиқ, сўқмоқларга бор, элни келишга қиста, токи уйим тўлсин, – дебди. 24– Сизларга айтаманки, чақирилган одамлардан бирортаси ҳам зиёфатимдан тотиб кўрмайди. [Чунки даъват этилганлар кўп, аммо танланганлар оздир.]”


Исонинг шогирди бўлмоқ


25Кўпдан-кўп халойиқ Исо билан бирга борар экан, У ўгирилиб уларга деди: 26“Агар ким Менинг ҳузуримга келса-ю, ўзининг ота-онаси, хотини, бола-чақаси, ака-укаси, опа-сингиллари ва ҳатто ўз жонидан кўнгил узмаса[40], у Менинг шогирдим бўлолмайди. 27Кимки ўз хочини кўтариб орқамдан юрмаса, Менинг шогирдим бўлолмайди.

28Сизлардан бирортангиз иморат қурмоқчи бўлсангиз, уни битириш учун маблағ етарлими, деб олдиндан харажатини ҳисоблаб чиқмайсизми? 29Бўлмаса пойдевор солиб, иморат қура билмасангиз, ўтган-кетган кўриб: 30“Бу одам қуришни бошлади-ю битира олмади”, – деб масхара қилишади.

31Ёки қайси подшоҳ бошқа бир подшоҳга қарши урушга борса, ўзимнинг ўн минг аскарим билан йигирма минг аскарга қарши чиқишга кучим етармикан, деб олдиндан ўтириб маслаҳатлашмас экан? 32Кучи етмаса, душман ҳали узоқдалигида унинг олдига элчи юбориб сулҳ сўрайди. 33Шундай қилиб, сизлардан ҳар бирингиз ўзингизнинг бор-йўғингиздан кўнгил узмасангиз, Менинг шогирдим бўлолмайсиз.

34Туз – яхши нарса. Лекин туз ўз таъмини йўқотса, уни яна нима билан шўр қилиш мумкин? 35Ерга ҳам, гўнгга ҳам ярамайди, уни ахлатга ташлаб юборадилар. Кимнинг эшитар қулоғи бўлса, эшитсин!”


#### 15–БОБ


Адашган қўй ҳақида масал


1Ҳар қандай гуноҳкор одамлар ва солиқчилар Исони тинглаш учун Унинг олдига оқиб келар эдилар. 2Буни кўрган фарзийлар ва уламолар: “Мана, У гуноҳкорларни қабул қилиб, бирга еб-ичмоқда”, – деб норозилик билдирдилар. 3Исо эса уларга қуйидаги масални айтиб берди:

4“Сизлардан кимнингдир юзта қўйи бўлса-ю, улардан бирортасини йўқотса, тўқсон тўққизтасини даштда қолдириб, йўқолган қўйни топмагунча қидирмайдими? 5Уни топгач, қувониб елкасига олиб кўтариб кетади. 6Уйга келгач, дўстлари билан қўшниларини чақириб: “Мен билан бирга қувонинглар, мен йўқолган қўйимни топдим”, – дейди. 7Сизларга айтаманки, худди шунга ўхшаб, тавбага ҳожат сезмаган тўқсон тўққиз тақводордан кўра, тавба қилган биттагина гуноҳкор учун осмонда шодлик бўлади”.


Йўқолган танга ҳақида масал


8“Ёки қайси бир аёлнинг ўнта кумуш тангаси бўлса-да, биттасини йўқотиб қўйса, у шам ёқиб пулни топмагунча уйини супуриб-сидириб синчиклаб қидирмайдими? 9Пулни топгач, дугоналари билан қўшниларини чақириб: “Мен билан бирга қувонинглар, мен йўқолган тангамни топдим”, – дейди. 10Сизларга айтаманки, худди шунингдек, тавба қилган битта гуноҳкор учун Худо фаришталари ҳузурида шодлик бўлади”.


Дарбадар ўғил (Худо севгиси ҳақида масал)


11Исо яна деди: “Бир одамнинг икки ўғли бор экан. 12Уларнинг кичиги отасига:

– Ота, мол-мулкингиздан менга тегишли қисмини беринг, – дебди.

Ота бисотини икки ўғлига бўлиб берибди.

13Бир неча кундан кейин кичик ўғил бор-йўғини йиғиштириб, узоқ бир мамлакатга кетибди. У ерда шалоқ яшаб, мол-дунёсини кўкка совуриб юрибди. 14Борини исроф этгандан кейин, у мамлакатда оғир қаҳатчилик бошланибди, йигит ҳам муҳтожликка йўлиқибди. 15У бориб, бу мамлакат фуқароларидан бирига ёлланибди. У эса йигитни ўз даласидаги тўнғизларни боқишга юборибди. 16Ниҳоят, йигит тўнғизлар ейдиган қўзоқлар билан қорнини тўйдиришга ҳам зор бўлибди, лекин унга шуни ҳам раво кўришмас экан.

17Ўзига келгач, у дебди: “Отамнинг қанчадан-қанча ёлланма ишчиларининг нони ошиб-тошиб ётибди, мен эса бу ерда очликдан ўляпман. 18Энди отамнинг олдига борай ва унга: Ота, мен Худога[41] ва сизга қарши гуноҳ қилдим. 19Энди сизнинг ўғлингиз аталишга лойиқ эмасман. Мени ёлланма ишчиларингиз қаторига қабул қилсангиз, бас, дейман”.

20Йигит отаси олдига равона бўлибди. У ҳали узоқда келаётганлигидаёқ, отаси ўғлини кўриб, кўнгли бўшаб кетибди. Югурганча бориб, ўғлининг бўйнидан қучиб, юз-кўзларидан ўпибди.

21Ўғли унга:

– Ота, мен Худога[42] ва сизга қарши гуноҳ қилдим. Энди сизнинг ўғлингиз деб аталишга лойиқ эмасман, – дебди.

22Ота хизматкорларига шундай буюрибди:

– Тез бўлинг, энг нафис тўн келтириб елкасига ёпинг, қўлига узук тақинг, оёқларига чориқ кийгизинглар. 23Бўрдоқини олиб чиқиб, сўйинглар, еб-ичайлик, хурсандчилик қилайлик. 24Чунки менинг бу ўғлим ўлган эди – тирилди, йўқолган эди – топилди.

Шундай қилиб, хурсандчилик қила бошлабдилар. 25Катта ўғил шу пайтда далада экан. Қайтаётиб уйга яқинлашганда, қулоғига чолғу ва ўйин-кулги садолари эшитилибди. 26Хизматкорлардан бирини чақириб:

– Нима гап? – деб сўрабди.

27– Укангиз келди, отангиз уни соғ-саломат кўргани учун бўрдоқини сўйдилар, – дебди у.

28Шунда катта ўғил аччиқланиб, ичкарига киргиси келмабди. Отаси эса ташқарига чиқиб, ўғлига ўтиниб гапирибди. 29У отасига жавоб берибди:

– Мен шунча йилдан бери сизга хизмат қиламан. Сира сизнинг буйруғингизга қарши чиққаним йўқ. Лекин дўстларим билан хурсандчилик қилишим учун сиз менга битта улоқ ҳам атамадингиз. 30Аммо мол-мулкингизни фоҳишаларга сарфлаб қайтган анави ўғлингизга бўрдоқи сўйибсиз!

31Отаси унга шундай жавоб берибди:

– Ўғлим! Сен доимо мен билан биргасан, менинг ҳамма нарсам сеники. 32Бироқ бугун шодланиш, хурсандчилик қилиш керак. Чунки сенинг бу уканг ўлган эди – тирилди, йўқолган эди – топилди”.


#### 16–БОБ


Шум иш бошқарувчи


1Исо Ўз шогирдларига ҳам айтди:

“Бир бойнинг хўжалик ишларини бошқарувчиси бор экан. Бойнинг қулоғига, иш бошқарувчи мол-мулкингизни бежо сарф қилиб юрибди, деган чақув етибди. 2Шунда бой иш бошқарувчини чақириб:

– Сен тўғрингда узунқулоқ гап юрибди. Ишларингнинг ҳисобини бер, сен энди уйимни бошқаролмайсан, – дебди.

3Иш бошқарувчи ўзича:

– Нима қилсам экан? – дебди. – Хўжайиним бошқарувчиликни қўлимдан оляпти. Ер қазишга кучим етмайди, тиланчилик қилиш эса менга уят. 4Бошқарувчиликдан бўшатилганимдан сўнг одамлар яна ўз уйларига қабул қилишлари учун нима қилсам бўлади?

Сўнг:

– Ҳа, топдим! – дебди-да, 5хўжайинидан қарз бўлганларнинг ҳар бирини алоҳида ёнига чақирибди. Биринчисидан сўрабди:

– Хўжайинимдан қанча қарзинг бор?

6– Юз кува[43] зайтун мойи, – жавоб берибди у.

– Тилхатингни ол, тезда ўтириб эллик кува деб ёз! – дебди унга иш бошқарувчи. 7Кейин бошқасидан ҳам сўрабди:

– Сенинг қанча қарзинг бор?

– Юз қанор[44] буғдой, – жавоб берибди у. Унга ҳам:

– Тилхатингни ол, саксон қанор деб ёз! – дебди.

8Хўжайини эса ўзининг бу шум иш бошқарувчисини, ақлли иш қилдинг, деб мақтабди. Чиндан ҳам бу дунёнинг одамлари ўзларига ўхшаганлар орасида нур аҳлидан[45] кўра эс-ҳушлироқ ҳаракат қиладилар”.


Бойлик ва садоқат ҳақида


9“Мен сизга айтаманки, бу бевафо дунёнинг бойлигидан фойдаланиб дўст орттиринглар, токи бу бойлик тугагач, сизларни абадий маконларга қабул қилсинлар. 10Кичик ишда садоқатли бўлган буюк ишда ҳам садоқатлидир. Кичик ишда садоқатсиз бўлган буюк ишда ҳам садоқатсиздир. 11Агар сиз бу бевафо дунёнинг бойлигига содиқ бўлмасангиз, ҳақиқий бойликни сизга ким ишониб беради? 12Агар бошқаларнинг нарсасига содиқ бўлмасангиз, ўз насибангизни сизга ким беради?

13Ҳеч қандай хизматкор икки хўжайинга хизмат қилолмайди. У ё бирини ёмон кўриб, бошқасини севади, ёки бирига ихлос қўйиб, бошқасини хор қилади. Сиз ҳам Худога, ҳам пулга бирдек сиғина олмайсиз”.


Худо салтанати ҳақида


14Фарзий мазҳабидагилар буларни эшитиб, пулпараст бўлганлари учун Исога мазах қила бошладилар.

15Исо уларга деди: “Сиз одамлар олдида ўзингизни тақводор қилиб кўрсатасизлар, лекин Худо юрагингизни билади. Ана, одамларда кўкка кўтарилган неки бўлмасин, Худо назарида жирканчдир. 16Таврот ва Пайғамбарлар даври[46] Яҳё келгунча давом этди. У вақтдан буён Худо Шоҳлиги тўғрисидаги Хушхабар ваъз қилинмоқда ва ҳамма бу Шоҳликка кириш учун зўр бермоқда. 17Бироқ Тавротдан бир чизиқ йўқолишидан кўра, еру осмоннинг йўқолиши осонроқдир.

18Кимда-ким ўз хотинидан ажралиб, бошқасига уйланса, зино қилган бўлади. Шунингдек, эридан ажралган хотинга уйланган киши ҳам зино қилган бўлади”.


Охиратдаги бой билан гадой


19“Кимхоб ва шойи кийимлар кийиб, ҳар куни дабдабали базмларда кайф-сафо сурган бир бой одам бор экан. 20Бойнинг дарвозаси олдида ҳамма баданига яра тошган Лазар[47] исмли бир қашшоқ гадой ётар экан. 21У бой дастурхонидан тўкилган ушоқлар билан қорин тўйдиришни орзу қилар, итлар эса келиб унинг яраларини ялаб кетар экан.

22Бир куни гадой ўлиб қолибди, фаришталар уни Иброҳим алайҳиссаломнинг ёнига олиб борибдилар. Кейин бой ҳам ўлиб, уни кўмишибди.

23Тамуғ[48] азобидан ўтар экан, бой бошини кўтариб узоқдаги Иброҳимни ва унинг ёнидаги Лазарни кўрибди. 24У фарёд кўтариб:

– Эй Иброҳим ота! Менга раҳм қилиб Лазарни юборгин, у бармоғининг учини сувга ботириб тилимга сув томизсин. Чунки мен бу оловда кўп азоб чекяпман, – дебди. 25Иброҳим унга шундай жавоб берибди:

– Унутма, ўғлим, сен ҳаётингда яхшилик насибангни олиб бўлдинг, Лазар эса ёмонлик насибасини олиб бўлди. Энди у бу ерда тасалли топяпти, сен бўлсанг, азоб чекяпсан. 26Бундан ташқари, сиз билан бизнинг орамизда тубсиз жарлик бор. Бу ердан сиз томон ўтмоқчи бўлганлар ўта олмайдилар ва у ердан биз томон ҳам ўтмайдилар.

27– Ундай бўлса, эй ота, сендан ўтиниб сўрайман, Лазарни отамнинг уйига юборгин. 28Менинг бешта укам бор. Улар ҳам бу азобли жойга келмасликлари учун уларни огоҳлантириб қўйсин, – дебди бой. 29Иброҳим унга:

– Улар Мусо пайғамбарни ва бошқа пайғамбарларни билишади, уларга қулоқ солишсин, – дебди. 30Бой эса:

– Йўқ, Иброҳим ота, қулоқ солмаслар. Фақат ўликлардан бири уларнинг олдига борса, ўшанда тавба қиларлар, – дебди. 31Иброҳим шундай дебди:

– Агар Мусо ва бошқа пайғамбарларга қулоқ солмаган бўлсалар, ўликлардан бири тирилиб борса ҳам ишонмайдилар”.


#### 17–БОБ


Васваса, гуноҳ ва кечирим ҳақида


1Исо ўз шогирдларига яна деди: “Васвасалар келиши шаксиздир. Лекин ким орқали келса, ўша одамнинг ҳолига вой! 2Бу кичиклардан биронтасини йўлдан оздиргандан кўра, унинг бўйнига тегирмон тошини осиб, денгизга ташланиши у учун фойдалироқ бўлар эди. 3Ўзларингизга эҳтиёт бўлинглар!

Агар биродаринг гуноҳ қилса, унга танбеҳ бер. Агар тавба қилса, уни кечир. 4Агар сенга қарши бир куннинг ўзида етти марта гуноҳ қилса-ю, етти марта сенга қайтиб келиб: “Тавба қилдим”, – деса, уни кечириб юбор”.


Имон ҳақида


5ҲаворийларРаббимизИсога:

– Имонимизга имон қўш, – дедилар. 6Раббимиз жавоб берди:

– Агар зиғирдай[49] имонингиз бўлиб, шу тут дарахтига: “Илдизинг билан қўпорилиб чиқ ва денгизга кўчиб илдиз от”, – десангиз, дарахт сизга бўйсунади.


Хизмат бурчи ҳақида


7“Орангиздаги қай бирингиз қўш ҳайдовчи ёки подачи хизматкорингиз даладан қайтгач, унга: “Тез келиб дастурхонга ўтир”, – дейсиз? 8Аксинча: “Кечки овқатимни тайёрла, ишга бел боғлаб, овқатланиб бўлгунимча менга хизмат қил, ундан кейин ўзинг еб-ичасан”, – демайсизми? 9Хўжайин буюрган ишларни бажарган қул ташаккур олармикин? Қайдам. 10Сизлар ҳам шунга ўхшаб, ўзингизга буюрилган ҳамма ишни бажаргандан сўнг: “Бизлар арзимайдиган қуллармиз, фақат зиммамиздаги ишни қилдик”, – денглар”.


Шифо топган ўнта мохов


11Исо Самария билан Жалила оралиғидан ўтиб, Қуддус томон йўл олди. 12У бир қишлоққа кираётганда, ўнта моховга дуч келди. Улар узоқда турганча 13овозларини баланд қилиб:

– Эй Устозимиз Исо, бизга раҳм қил! – дейишди. 14Уларни кўрган Исо:

– Бориб, ўзларингни руҳонийларга[50] кўрсатинглар, – деди.

Улар эса йўлда кетаётиб, моховдан фориғ бўлишди.

15Улардан бири ўзининг шифо топганини пайқагач, баланд овоз билан Худони улуғлаб орқага қайтди. 16Исонинг оёқларига йиқилиб Унга ташаккур билдирди. Бу одам самариялик[51] эди.

17Исо:

– Шифо топган ўн киши эди-ку? Қолган тўққизингиз қани? 18Худони улуғлаш учун шу бегона кишидан бошқа ҳеч ким қайтиб келмадими? – деди.

19Сўнг у одамга:

– Ўрнингдан туриб бора қол, ишончинг сени қутқарди, – деди.


Худо Шоҳлиги ва Исонинг қайта келиши


20Фарзийлар Исога:

– Худонинг Шоҳлиги қачон келади? – деган саволни беришди. Исо уларга жавоб берди:

– Худонинг Шоҳлиги кўзга кўриниб келмайди. 21“Қара, у бу ерда”, ёки “Ана у ерда”, – деб ҳам айтишмайди. Мана, Худонинг Шоҳлиги ўз ичингиздадир.

22Сўнг Исо шогирдларига қайрилиб, деди:

– Шундай кунлар келадики, Инсон Ўғлининг[52] биттагина кунини кўришга ҳавас қиласизлар, бироқ кўролмайсизлар. 23Сизларга: “Мана, у бу ерда”, ёки “Мана шу ерда”, деб айтишса, борманглар, уларнинг орқасидан қувманглар. 24Чунки чақмоқ чақиб, фалакни бир учидан бошқа учигача ярқиратиб юборганидек, Инсон Ўғли ҳам Ўз кунида худди шундай пайдо бўлади. 25Лекин ундан аввал У кўп азоб чекиши ва бу насл томонидан рад қилиниши керак.

26Нуҳ пайғамбар даврида қандай бўлган бўлса, Инсон Ўғли келадиган кунларда ҳам шундай бўлади. 27Нуҳ кемага кирган кунига қадар едилар, ичдилар, уйландилар, турмушга чиқдилар. Ва тўфон келиб, ҳаммани ҳалок қилди. 28Лут кунларида ҳам шундай бўлди: еб-ичдилар, олди-сотди қилдилар, экин-тикин ва бинокорлик билан машғул бўлдилар. 29Лекин Лут Садўм шаҳридан чиққан куниёқ осмондан олов ва олтингугурт ёғиб, ҳаммани ҳалок қилди.

30Инсон Ўғли зоҳир бўлган кунда ҳам худди шундай бўлади. 31У кунда томнинг устида бўлган киши уйда қолдирган анжомларини олиш учун пастга тушмасин. Шунингдек, даладаги ҳам қайтиб келмасин. 32Лутнинг хотинини эслаб туринглар. 33Кимки жонини сақлашга ҳаракат қилса, уни йўқотади. Кимки жонини фидо қилса, уни қутқаради. 34Сизга яна айтаманки, ўша кеча бир тўшакда икки киши бўлади; бири олинади, бири қолдирилади. 35Икки аёл бирга тегирмон тортаётган бўлади; бири олинади, бири қолдирилади. 36[Икки киши далада бўлади; бири олинади, бири қолдирилади.]

37Шогирдлар Исодан сўради:

– Раббий, бу воқеалар қаерда юз беради?

– Мурда қаерда бўлса, калхатлар ҳам ўша ерда тўпланади, – деди Исо.


#### 18–БОБ


Муттасил ибодат ҳақида


1Исо шогирдларига доимо, безмасдан ибодат қилиш кераклиги ҳақида масал айтиб берди:

2“Бир шаҳарда Худодан ҳам қўрқмайдиган, одамдан ҳам уялмайдиган бир қози бор экан. 3Ўша шаҳарда бир тул аёл ҳам яшар экан. У қозининг олдига доим келиб:

– Мени рақибимдан ҳимоя қилинг, – деб ўтиниб юрибди. 4Қози анча вақтгача эътибор бермас экан. Охирида у ўзи-ўзига:

– Мен Худодан қўрқмайман, одамдан ҳам уялмайман. 5Бироқ майли, бу тул аёл менга тинчлик бермаётгани учун, уни ҳимоя қила қолай. Бўлмаса у келавериб, жонимдан безор қилади, – дебди.

6Эшитяпсизми, инсофсиз қози нима дебди, – давом этди Раббимиз Исо. 7– Наҳотки Худо Ўзига кечаю кундуз фарёд қилаётган Ўз танлаганларини ҳимоя қилмаса, наҳотки уларни кўп куттириб қўйса? 8Сизларга айтаманки, уларни кўп ўтмай ҳимоя қилади. Бироқ Инсон Ўғли келганда, ер юзида имон топармикин?”


Диндор билан гуноҳкорнинг ибодатлари


9Ўзининг тақводорлигини пеш қилиб, бошқаларни эса камситиб юрган баъзи одамларга Исо қуйидаги масални айтиб берди:

10“Бири фарзий, бошқаси солиқчи бўлган икки киши ибодат қилиш учун маъбадга кирибдилар. 11Фарзий алоҳида туриб, ўзича шундай ибодат қилибди:

– Ё Худо! Мен бошқа одамлардай талончи, жиноятчи, зиногар ва ҳатто шу солиқчи сингари бўлмаганим учун Сенга шукр айтаман. 12Ҳафтада икки марта рўза тутаман. Топганимнинг ўндан бирини ушр учун ажратаман.

13Солиқчи бўлса узоқда туриб, ҳатто кўзларини осмонга қаратишга ҳам ботина олмай, кўкрагига урганича:

– Ё Худо, мен гуноҳкорга раҳм қил! – дебди.

14Сизга айтаманки, бу одам боягидан кўра оқланиб уйига қайтибди. Чунки ўзини юқори олган ҳар бир киши пасайтирилади, ўзини паст олган эса юксалтирилади”.


Исонинг болаларни дуо қилиши


15Уларга қўли тегсин, деб Исонинг олдига ёш болаларни ҳам келтиришар эди. Шогирдлар буни кўриб, келтирувчиларни койий бошлашди. 16Исо эса болаларни ёнига чақириб, шогирдларига шундай деди: “Болалар Менинг олдимга келишларига ижозат беринг, уларни койиманг. Зеро Худонинг Шоҳлиги шундайларникидир. 17Сизларга чинини айтайин: кимки Худонинг Шоҳлигини бола каби қабул қилмаса, унга киролмайди”.


Бойлик ва абадий ҳаёт


18Бошлиқлардан бири Исодан сўради:

– Валинеъмат Устозим! Абадий ҳаёт насиб бўлмоғи учун нима қилишим керак?

19Исо унга деди:

– Нега сен Мени валинеъмат дейсан? Биргина Худодан бошқа ҳеч ким валинеъмат эмас. 20Илоҳий амрларни биласан: “Зино қилма. Одам ўлдирма. Ўғрилик қилма. Сохта гувоҳлик берма. Ота-онангни ҳурмат қил”.

21– Буларнинг ҳаммасига ёшлигимдан амал қилиб келаман, – деди бояги бошлиқ киши. 22Буни эшитиб, Исо:

– Сенга яна бир нарса етишмайди: нимага эга бўлсанг, ҳаммасини сот ва пулини камбағалларга бўлиш. Шундагина осмонда хазинанг бўлади. Ва сўнг келиб, Менга эргашгил, – деди.

23Бошлиқ бу сўзни эшитиб, жуда хафа бўлди, негаки у ҳаддан зиёд бадавлат эди. 24Исо унинг хафа бўлганини кўриб:

– Мол-дунёси борлар Худо Шоҳлигига киришга нақадар қийналади! 25Бойнинг Худо Шоҳлигига киришидан кўра, туянинг игна тешигидан ўтиши осонроқдир, – деди. 26Буни эшитганлар эса:

– Ундай бўлса, ким нажот топа олар экан? – деб сўрашди.

27– Одамларга иложсиз нарса Худо учун иложи бордир, – деди Исо.

28– Мана, биз мол-ҳолимизни қолдириб, Сенинг орқангдан эргашиб келдик! – деди Бутрус. 29Исо шогирдларига деди:

– Сизларга чинини айтайин, Худо Шоҳлиги йўлида уй-жой, ота-она, ака-ука, опа-сингил ёки хотин-болаларини қолдириб кетган ҳар бир киши 30бу дунёдаёқ қат-қат яхшиликлар топиб, у дунёда эса абадий ҳаётга муяссар бўлур.


Исо Ўз ўлимини учинчи бор айтиши


31Исо ўн икки шогирдини махсус чақириб уларга деди: “Биз энди Қуддусга яқинлашиб қолдик. Ана ўша ерда Инсон Ўғли тўғрисида ёзилган барча пайғамбар оятлари амалга ошади. 32Уни мажусийларга[53] топширадилар, Уни масхаралаб ҳақорат қиладилар, Унинг юзига тупурадилар. 33Уни қамчилаб ўлдирадилар. Аммо учинчи куни У қайта тирилади”.

34Шогирдлар эса бу сўзлардан ҳеч нарса англамадилар. Бу сўзлар маъноси уларга сирли эди, айтилганни улар идрок этмадилар.


Исонинг кўрни соғайтириши


35Исо Ерихо шаҳрига кириб келаётганда, бир кўр йўл чеккасида садақа сўраб ўтирар эди. 36Олдидан халойиқ ўтиб кетаётганини эшитиб:

– Нима гап? – деб сўради.

37– Носиралик Исо ўтяпти, – деб унга хабар қилишди. 38Шунда кўр:

– Эй Довуд Ўғли[54] Исо, менга раҳм қил! – деб бақириб юборди. 39Олдинда кетаётганлар эса:

– Жим бўл! – деб уни койиб қўйишди. Лекин у янада кучлироқ ҳайқира бошлади:

– Эй Довуд Ўғли, менга раҳм қил!

40Шунда Исо тўхтаб, кўрни ёнига келтиришларини буюрди. Кўр келгач, 41Исо ундан сўради:

– Сен нима қилишимни истайсан?

– Ҳазрат, кўзларим кўрсин! – деди у. 42Исо унга:

– Кўзларинг кўрсин, ишончинг сени қутқарди, – деди.

43Шу заҳоти кўрнинг кўзлари кўра бошлади. У Худога олқишлар айтганча Исонинг кетидан эргашди. Буни кўрган бутун халқ Худога ҳамду санолар айтди.


#### 19–БОБ


Солиқчи Заккайнинг Исо билан учрашуви


1Исо Ерихо шаҳрига кириб, гузарларидан ўтиб борарди. 2Йўлда Заккай исмли бир одам учради; у солиқчиларнинг бошлиғи бўлиб, жуда бой эди. 3У Исони кўришга, ким эканлигини билишга ошиқар эди. Бироқ бўйи пастлиги туфайли ва халойиқ кўплигидан Уни кўролмади. 4Исони кўриш учун олдинга югуриб, бир ёввойи анжир дарахтига чиқиб олди. Чунки Исо ўша ердан ўтиши керак эди.

5Исо у жойга келгач, юқорига қараб қўйди-да, унга:

– Заккай! Тезроқ пастга туш, Мен бугун сенинг уйингга қўнишим керак, – деди.

6Заккай дарров пастга тушди, Исони қувонч билан қаршилаб, меҳмон қилди. 7Буни кўрганларнинг ҳаммаси:

– У гуноҳкор одамнинг уйига ташриф буюрди, – деб норозилик билдиришди. 8Аммо Заккай Раббимиз Исонинг олдида қўл қовуштириб туриб, Унга деди:

– Эй Ҳазрат, мол-мулкимнинг ярмини камбағалларга бериб юбораман. Агар бировнинг ҳақини еб кетган бўлсам, тўрт баробар кўпайтириб берганим бўлсин.

9Исо унга шундай жавоб берди:

– Бугун бу уйга нажот келди. Чунки бу одам ҳам бобомиз Иброҳим ўғлидир. 10Инсон Ўғли[55] эса адашганни излаб топиш ва қутқазиш учун келган.


Ўн тилла ҳақида масал


11Исо Қуддусга яқинлашиб қолгани сабабли, Уни тинглаётган халойиқ, Худо Шоҳлиги ҳозир намоён бўлиши керак, деб ўйлар эди. Шундай қилиб, Исо Ўз нутқини бир масал билан давом эттирди:

12“Асилзода бир одам ўзи учун салтанат олиб келиш учун узоқ мамлакатга борибди. 13Ўзининг хизматкорларидан ўн нафарини чақирибди-ю, уларга ўн тилладан[56] бўлиб бериб:

– Мен қайтиб келгунимча, бу пулни ишлатиб туринглар, – деб жўнаб кетибди.

14Ҳолбуки, асилзоданинг ҳамшаҳарлари уни ёмон кўришар экан. Ҳамшаҳарлар унинг орқасидан элчилар юбориб:

– Бу одам бизга подшоҳ бўлишини истамаймиз, – деб айттирибдилар.

15Бир муддатдан сўнг у асилзода салтанат эгаси бўлиб, ўз ватанига қайтиб келибди. Берган ақчалари билан ким қанча фойда ундирганини билиш учун, хизматкорларини ёнига чақиртирибди.

16Биринчиси келиб:

– Хўжайин, сизнинг тиллангиз ўн тилла ундирди, – дебди. 17Хўжайин унга:

– Офарин, сен яхши хизматкор экансан. Кичик ишда садоқат кўрсатганинг учун ўнта шаҳар устидан ҳоким бўласан, – дебди.

18Иккинчиси келиб:

– Хўжайин, сизнинг тиллангиз беш тилла фойда келтирди, – дебди. 19Унга ҳам:

– Сен ҳам беш шаҳарга ҳокимлик қиласан, – дебди.

20Учинчиси келиб:

– Хўжайин! Мана сизнинг тиллангиз, мен уни рўмолчага тугиб сақладим. 21Мен сиздан қўрқдим, сиз қаттиққўл одамсиз. Сиз бермасдан оласиз, экмасдан ўрасиз, – дебди. 22Хўжайин эса унга дебди:

– Эй ёмон хизматкор, оғзингдан чиққанини елкангга ёпиштирай! Менинг қаттиққўллигимни ҳамда бермасдан олишимни, экмасдан ўришимни биларкансан, 23нега пулимни муомалага киритмадинг? Шунда мен келиб, ҳеч бўлмаса фойдасини кўрардим.

24Сўнг хўжайин ёнида турганларга қараб:

– Унинг қўлидан тиллани олиб, ўн тилласи борга беринглар, – дебди.

25– Хўжайин, унинг ўн тилласи бор-ку! – дейишибди улар.

26– Сизларга ростини айтсам, кимда бор бўлса, унга яна берилади. Кимда йўқ бўлса, қўлида бор бўлгани ҳам ундан тортиб олинади. 27Энди менинг подшоҳлик қилишимни истамаган ўша душманларимга келсак, уларни шу ерга келтиринглар-да, кўзим олдида дами тиғдан ўтказинглар!”


Исонинг Қуддусга тантанали кириши


28Бу сўзларни айтиб, Исо олға босганча Қуддус сари йўл олди. 29Зайтун тоғи этагидаги Байтфагия билан Байтания қишлоқларига яқинлашгач, У икки шогирдини юбориб деди:

30– Қаршингиздаги қишлоққа боринглар. Қишлоққа киргач, боғлаб қўйилган, ҳозиргача одам боласи минмаган хўтикни топасизлар. Уни ечиб олиб келинглар. 31Агар кимки сизлардан: “Хўтикни нега ечяпсизлар?” – деб сўраб қолса, “У Раббимизга керак”, деб айтинглар.

32Шогирдлар жўнаб, худди Исонинг айтганини топдилар. 33Хўтикни ечаётганларида унинг эгалари:

– Нега хўтикни ечяпсизлар? – деб сўрашди. 34Шогирдлар:

– У Раббимизга керак, – дедилар.

35Хўтикни Исонинг олдига келтиришди-да, устига ўз кийимларини ташлаб, Исони миндиришди. 36У миниб кетаётганида, қолган шогирдлар кийимларини йўлга пойандоз қилди. 37Исо энди Зайтун тоғидан ошиб, паст томонга, шаҳарга қараб юраётган эдики, шогирдлар тумонати кўрган барча мўъжизаларини эслаб хурсанд бўлишди, овозларини баланд кўтариб, Худо шаънига ҳамду санолар айта бошлашди:


38“Худованд номидан келаётган Подшоҳ муборак!

Кўкларда тинчлик, Арши Аълода иззат!”


39Шунда халойиқ орасидаги баъзи фарзийларИсога:

– Устоз, шогирдларингни жим қил! – дейишди. 40У эса уларга жавобан:

– Сизга айтаманки, агар булар жим бўлса, тошлар чинқиргай! – деди.

41Исо Қуддусга кирай деганда, шаҳарни кўриб, унинг ҳолига йиғлаб юборди:

42– Кошки сен ҳеч бўлмаса шу кунингда тинчлигингга нелар даркор эканини билсанг эди! Бироқ ҳозир бу кўзларингдан яширингандир. 43Бошингга шундай кунлар тушадики, душманларинг атрофингга девор тортиб, чор тарафдан қуршаганча сиқувга оладилар. 44Сени ер билан яксон қилиб, кўксингдаги фарзандларингни қирғин қиладилар. Илоҳий йўқлаш вақт-соатини билмаганинг учун, кулингни кўкка совурадилар.


Сотувчиларни маъбаддан қувиш


45Исо маъбадга кириб, ичкарида олди-сотди қилаётганларни қувиб чиқара бошлади. 46Уларга шундай деди:

– Тавротда: “Менинг уйим ибодат уйи бўлгай”, – деб ёзилган. Сизлар эса Худо уйини қароқчилар уясига айлантириб юборибсизлар!

47Исо ҳар кун маъбадда таълим берадиган бўлди. Олий руҳонийлар, уламолар ва халқ оқсоқоллари эса Уни ҳалок қилиш пайига тушдилар. 48Лекин бунинг чорасини топмадилар, негаки бутун халқ Исони жону дили билан тинглар эди.


#### 20–БОБ


Исонинг ваколати ҳақида савол


1Ўша кунларнинг бирида Исо маъбадда таълим бериб, халққа Хушхабарни баён этар эди. Олий руҳонийлар ва уламолар эса оқсоқоллар билан бирга келиб, 2Исога савол беришди:

– Бизларга айт-чи, Сен бу ишларни қандай ҳуқуқ билан қиляпсан? Буларни қилиш учун Сенга ким ваколат берган?

3Исо уларга шундай жавоб берди:

– Мен ҳам сизларга бир савол берайин, Менга айтинглар: 4Яҳё пайғамбар одамларни сувда тавба қилдириш учун кимдан ваколат олган эди? Худоданми[57], инсонданми?

5Улар эса ўзаро мулоҳаза юритдилар: “Агар Худодан[58] десак, У: “Нега Яҳёга ишонмадингизлар?” – дейди. 6Агар инсондан десак, бутун халқ бизни тошбўрон қилади, чунки халқ Яҳёнинг пайғамбарлигига қатъий ишонади”.

7Ниҳоят Исога жавобан:

– Қаерданлигини билмаймиз, – дедилар. 8Исо уларга:

– Ундай бўлса, Мен ҳам бу ишларни қайси ваколат билан қилаётганимни сизга айтмайман, – деди.


Ёвуз боғбонлар ҳақида масал


9Исо сўзини давом эттириб, халққа ушбу масални айтиб берди:

“Бир одам узумзор яратиб, уни боғбонларга ижарага бериб, ўзи узоқ вақтга бошқа мамлакатга кетибди. 10Ҳосил чоғи узумзор маҳсулидан унга беришлари учун боғбонлар олдига бир хизматкорини юборибди. Лекин боғбонлар уни уриб, қуруқ қайтаришибди. 11Узумзор эгаси яна бир хизматкорини юборибди. Уни ҳам уриб, ҳақорат қилиб, қуруқ қайтариб юборишибди. 12Яна учинчисини юборганда, уни ҳам ярадор қилиб, қувиб чиқаришибди.

13Шунда узумзор эгаси:

– Нима қилсам экан? Севикли ўғлимни юбора қолай. Балки уни кўриб, инсофга келишар, – дебди.

14Аммо боғбонлар унинг ўғлини кўришлари билан ўзаро муҳокамага тушиб:

– Бу меросхўр-ку! Уни ўлдирамиз, мероси бизга қолади, – дейишибди-да, 15ўғлини узумзордан ташқарига ҳайдаб, ўлдиришибди.

Начора, узумзор эгаси уларни нима ҳам қиларди? 16У келиб бояги боғбонларни йўқ қилади, узумзорни эса бошқаларга топширади”.

Буни эшитганлар:

– Худо кўрсатмасин! – деб юборишди. 17Исо эса уларга тикилиб, шундай деди:

– У ҳолда, Забурдаги:


“Бинокорлар кераксиз деб ташлаган тош

Нақ бинонинг пештоқидан ўрин олди”[59],


– деган оят нимани ифодалайди? 18Кимки бу тошга йиқилса, парчаланиб кетади. Тош кимнинг устига тушса, уни эзиб юборади.

19Исо бу масални уларга қарата айтганини олий руҳонийлар билан уламолар пайқаб, шу онда Унга қўл узатмоқчи бўлдилар, лекин халқдан ҳайиқдилар.


Худонинг ҳақи Худога...


20Исони зимдан кузатиб, Унинг олдига ўзларини мўмин-қобил кишилардек кўрсатувчи исковучларни юбордилар. Айтадиган бирон ножўя сўзи учун Уни тузоққа илинтириш ва шу йўсин ҳокимнинг қўли ва ҳукмига топшириш ниятлари бор эди. 21Улар Исодан сўрадилар:

– Устоз! Биз биламизки, Сен ҳақиқатгўйсан, тўғри таълим берасан, ҳеч кимга юз-хотир қилмасдан Худонинг ҳақиқий йўлини ўргатмоқдасан. 22Бизга айт-чи, Қайсарга[60] қарамлик солиғи тўлашимиз динга мувофиқми, йўқми?

23Исо уларнинг маккорлигини англаб:

– [Нега Мени синаб кўрмоқчисизлар?] 24Қани, Менга бир динор[61] кўрсатинглар! Бу тангадаги сурат ва ёзув кимники? – деди.

– Қайсарники, – жавоб берди улар. 25Исо:

– Ундай бўлса, Қайсарнинг ҳақини Қайсарга, Худонинг ҳақини Худога беринглар, – деди.

26Шундай қилиб, халқ олдида айтган биронта сўзи учун ҳам Исони тузоққа туширолмадилар. Унинг жавобидан ҳайрон бўлиб, лол қолдилар.


Қиёмат ҳақида савол


27Ўшанда қайта тирилиш бўлишини инкор этадиган саддуқийлардан баъзилари келиб, Исога савол бердилар:

28– Эй Устоз! Мусо пайғамбаримиз шундай ёзиб қолдирган: “Агар хотини бор одам фарзандсиз қазо қилса, укаси унинг хотинини олиб, ўз акасига авлод тикласин”. 29Хўш, етти ака-ука бор эди. Биринчиси уйланиб, боласиз ўтиб кетди. 30Иккинчиси ҳам ўша хотинни олиб, ўлди. 31Шунингдек, учинчиси ҳам, ҳатто еттинчисигача ҳаммаси ҳам ўша хотинни олиб, фарзанд кўрмай ўлиб кетдилар. 32Ҳаммасидан кейин хотин ҳам ўлди. 33Хўш, қиёматда у қайси бирининг хотини бўлади экан? Чунки у еттовига ҳам хотинлик қилган эди-ку.

34Исо уларга жавобан деди:

– Бу дунёнинг болалари уйланадилар ва эрга тегадилар. 35Лекин у дунёга кетганлар ҳамда тирилишга сазовор бўлганлар уйланмайдилар ҳам, эрга тегмайдилар ҳам. 36Улар энди ўлим кўрмайдилар. Улар фаришталар билан тенг бўлиб, қиёмат аҳли сифатида Худонинг болалари бўладилар. 37Мусо пайғамбарнинг ўзи ҳам ёнаётган бута тўғрисидаги оятда Худовандни “Иброҳимнинг Худоси, Исҳоқнинг Худоси ва Ёқубнинг Худоси” деб атаб, ўликларнинг тирилишига ишора қилган эди. 38Зотан Худо ўликларнинг эмас, тирикларнинг Худосидир. Унга нисбатан ҳамма тирикдир.

39Шунда уламолардан баъзилари:

– Устоз, Сен яхши сўзладинг, – дедилар. 40Ва Исодан яна бирон гап сўрашга ботинолмадилар.


Масиҳ кимнинг ўғли?


41Исо уларга деди: “Нега МасиҳниДовуднинг ўғли дейишади? 42Мана, Довуднинг ўзи Забур китобида нима деган:


43“Худованд менинг Раббимга айтди:

Ёвларингни оёқларинг остига йиқитмагунимча,

Сен Менинг ўнг томонимда ўлтириб тургин”[62].


44Демак, Довуд Масиҳни Раббим деб атаган бўлса, қандай қилиб Масиҳ Довуднинг ўғли бўлади?”


Сохта диндорликка қарши огоҳлантириш


45Бутун халойиқ тинглаб турганда, Исо ўз шогирдларига бурилиб деди: 46“Узун кийимлар кийиб юришни ва халқ йиғинларида алик олишни севадиган, ибодатхоналарда юқори ўринни олиш ва зиёфатларда тўрда ўтиришни яхши кўрадиган уламолардан эҳтиёт бўлинглар! 47Улар беваларнинг уй-жойларини шилиб, хўжа кўрсинга узоқ дуо ўқийдилар. Ана бундайлар оғирроқ жазога мубтало бўлғусидир”.


#### 21–БОБ


Бева аёлнинг хайр-эҳсони


1Исо маъбаднинг садақа қутисига назар солиб, хайр-эҳсон ташлаб турган бой одамларни кўрди. 2Шунингдек, икки тийин ташлаган бир камбағал бева аёлни ҳам кўрди. 3Шунда Исо деди: “Сизларга чинини айтайин, бу камбағал бева ҳаммадан кўпроқ эҳсон берди. 4Чунки буларнинг бариси ўзларининг ортиқча пулларидан худойи қилди. Аммо бу аёл камчилигига қарамасдан, ўзининг бор-йўғини ташлади”.


Исо Масиҳ охирзамон ҳақида


5Баъзи кишилар маъбаднинг нақадар гўзал тошлар ва бахшидалар билан безатилгани тўғрисида сўзлашар эдилар. Исо эса деди:

6– Шундай кунлар келадики, сиз шу ерда кўриб турган бинолардан бирор ғишт бутун қолмайди, ҳаммаси вайрон бўлади.

7Улар Исодан сўрадилар:

– Устоз, бу ишлар қачон юз беради? Буларнинг содир бўлажагини қандай аломатдан билмоқ мумкин?

8Исо деди:

– Йўлдан озмаслик учун эҳтиёт бўлинглар! Зеро кўплар “Бу Менман” ва “Вақт яқин”, деб Менинг номим остида келадилар. Уларнинг орқасидан борманглар. 9Уруш ва исёнлардан дарак топганда чўчиманглар. Чунки булар аввалдан бўлиб ўтиши керак, лекин дарҳол сўнгги ниҳоя келмайди.

10Кейин Исо давом этиб уларга деди: “Халқ халққа қарши, подшоҳлик подшоҳликка қарши кўтарилади. 11Айрим жойларда шиддатли зилзилалар, қаҳатчиликлар, ўлатлар бўлади. Ваҳимали ҳодисалар содир бўлиб, осмонда ажиб ғаройиботлар юз беради.

12Лекин буларнинг ҳаммасидан бурун сизларни исканжага олиб, қувғин қиладилар, диний ҳайъатларга[63] топшириб, зиндонларга ташлайдилар. Менинг номим туфайли сизларни подшоҳлар ва ҳокимлар олдига олиб борадилар. 13Шунда сиз фурсатдан фойдаланиб, Мен ҳақда шоҳидлик қиласизлар. 14Ўзимизни қандай ҳимоя қиламиз, деб олдиндан қайғурмасликни юрагингизга тугиб олинглар. 15Чунки Мен сизларни оғзи ботир қилиб, шундай ҳикмат бераманки, сизларга қарши чиққанлардан бирортаси ҳам фикрингизни инкор этолмай, гапсиз-сўзсиз қоладилар. 16Ҳатто ота-она, ака-ука, қариндош-уруғ, ёр-биродарларингиз сизни тутиб беришади, баъзиларингизни эса ўлимга топширишади. 17Менинг номим туфайли ҳамма сиздан нафратланади. 18Бироқ бошингиздан бир тола соч ҳам нобуд бўлмайди. 19Сабр-бардош билан жонингизни сақлаб қоласиз”.


Қуддуснинг харобалиги ҳақида каромат


20“Қуддусни қўшинлар қуршаб олганини кўрганда билингки, шаҳарнинг хароб бўлиш вақти яқинлашган. 21Ўшанда Яҳудияда бўлганлар тоғларга қочсин, шаҳарнинг ичида бўлганлар ундан чиқсин, атроф-теваракда бўлганлар шаҳарга асло кирмасин. 22Чунки бу кунлар – барча оятлар бажо бўлғуси интиқом кунлари бўлади. 23У кунларда ҳомиладор ва эмизувчи аёлларнинг ҳолига вой! Чунки ер юзини катта мусибат чулғаб олиб, бу халқнинг бошига қаҳр-ғазаб ёғади. 24Улар қилич дамидан ўтказилиб, барча элларга асир қилиб олиб кетиладилар. Ёт халқларнинг даврони тугамагунча, Қуддус ёт халқлар томонидан оёқ ости қилинади”.


Буюк мусибат ва Исонинг қайта келиши


25“Қуёш, ой ва юлдузларда ажойиб аломатлар пайдо бўлади. Денгиз шовуллаб-жўшиб тўлқинланган сари, ер юзидаги халқлар эсанкираб, маъюсликка тушадилар. 26Одамлар жаҳонга келаётган мусибатларни кутиб, қўрқувдан адо бўладилар. Чунки ўшанда самовий кучлар ларзага келади. 27Ниҳоят, булут ичида, буюк қудрат ва улуғворлик ила келаётган Инсон Ўғлини кўрадилар.

28Бу воқеалар рўй бера бошлаганда, энди халос бўлиш вақт-соатингиз яқинлашганини билиб, қоматингизни ғоз тутиб бош кўтаринглар”.


Ҳушёр бўлиб туриш ҳақида


29Исо уларга бир масални айтиб берди: “Анжир дарахтига ва дарахтнинг бошқа турларига қаранглар: 30улар япроқ ёзаётганини кўриб, ёз келиб қолганини ўзингиз ҳам англайсиз. 31Худди шунга ўхшаб, бояги ишларнинг содир бўлаётганини кўрганингизда билингки, Худонинг Шоҳлиги жуда яқиндир. 32Сизларга чинини айтайин, бу насл ўтмасданоқ, буларнинг ҳаммаси содир бўлажак. 33Еру осмон битар, лекин Менинг сўзларим битмас.

34Ўзингизни эҳтиёт қилинг! Айш қилиб, кайф суриб, ҳаётнинг ташвишлари остида бўғилиб, юракларингизни ёғ босмасин, тағин у кун ногаҳон бошга тушиб сизни тўрга илинтирмасин! 35Чунки у кун ер юзида яшовчи ҳар бир кишини босиб олажак. 36Шу сабабдан доим ҳушёр бўлинглар. Юз бергувчи бу мусибатлардан омон қолишга куч топиб, Инсон Ўғли олдида туришга муносиб бўлмоқ учун доимо ибодат қилинглар”.

37Исо кундузи маъбадда таълим берар, тунларини эса шаҳардан чиқиб, Зайтун тоғида ўтказар эди. 38Барча халқ Исони тингламоқ учун эрталабдан маъбадга, Унинг ҳузурига оқиб келар эди.


#### 22–БОБ


Исони ўлдириш режаси


1Хамиртурушсиз нон ёпиладиган Фисиҳ байрами яқинлашаётган эди. 2Олий руҳонийлар билан уламолар халқдан қўрқиб, Исони орадан кўтариш чорасини излардилар. 3Шунда ўн икки ҳаворийдан бири – Яҳудо Ишқариётнинг ичига шайтон кириб олди. 4Яҳудо бориб, олий руҳонийлар ва маъбад миршаббошилари билан Исони қандай қўлга тушириш тўғрисида маслаҳатлашиб олди. 5Улар севиниб, унга пул беришга аҳд қилдилар. 6Яҳудо бунга розилик берди ва Исони халқ кўзидан яширинча уларнинг қўлига тутиб бериш учун қулай пайт излайдиган бўлди.


Сўнгги оқшом ва Исога хиёнат


7Хамиртурушсиз нон ейиладиган ва қурбонлик қўзи сўйиладиган Фисиҳ байрамининг қутлуғ куни келди. 8Исо Бутрус билан Юҳаннони юбориб:

– Боринглар, Фисиҳ байрами таомини ейишимиз учун тайёргарлик кўринглар, – деди. 9Улар Исодан сўради:

– Қаерда тайёрлашимизни буюрасан?

10Исо уларга деди:

– Хўш, шаҳарга киришингизда кўзада сув кўтариб кетаётган бир одам учрайди. Ортидан у кирадиган уйга эргашиб киринг 11ва уй эгасига шундай денглар: “Устоз сендан: Шогирдларим билан Фисиҳ байрам таомини ейдиган хона қаерда, деб сўраётир”. 12Шунда у сизга тўшалган катта болохонани кўрсатади. Ўша ерда ҳозирлик кўринглар.

13Шогирдлар бориб, худди Исонинг айтганини топдилар ва Фисиҳ таомини тайёрлаб қўйдилар.

14Зиёфат вақти етгач, Исо ўн иккала ҳаворий билан бирга дастурхон атрофида жой олди 15ва уларга деди:

– Мен азоб чекмасимдан аввал бу Фисиҳ таомини сизлар билан бирга ейишни жуда ҳам орзу қилгандим. 16Сизларга айтиб қўяй: бу таом Худо Шоҳлигида тўла маъносини топмагунча, Мен уни бошқа емайман.

17Кейин Исо косани олиб, шукрона дуосини айтиб деди:

– Буни олинглар, ўзаро бўлишинглар. 18Сизларга айтиб қўяй: Худонинг Шоҳлиги амалга ошмагунча, Мен узум ичкилигини бошқа ичмайман.

19Сўнгра нонни олди, шукрона дуосини айтиб синдирди ва шогирдларига бериб:

– Бу сизлар учун фидо бўлаётган Менинг танамдир. Мени эслаб туриш учун шундай қилинглар, – деди.

20Овқатланиб бўлишгач, Исо яна бир бор косани олиб, шундай деди:

– Бу коса Худо одамзод ила тузганЯнги Аҳдни[64] билдиради. Бу аҳд Менинг сизлар учун тўкаётган қоним эвазига кучга киради. 21Бироқ, Менга хиёнат қилувчининг қўли ҳам Мен билан бир дастурхонга чўзилмоқда. 22Ҳа, Инсон Ўғли тақдирида бўлган йўлдан кетиб борадир. Аммо Унга хиёнат қилгучи кишининг ҳолига вой!

23– Ким экан ичимизда бу ишни қиладиган? – дея ҳаворийлар ўзаро суриштира бошладилар.


Ҳаммадан буюк ким?


24Ҳаворийлар орасида, биздан ким энг буюк деб ҳисобланмоғи керак, деган масала ҳақида тортишув ҳам юз берди.

25Исо уларга деди: “Эл-юрт подшоҳлари ўз халқлари устидан ҳукмронлик қиладилар. Элни бошқарувчилар олиҳиммат деб олқишланадилар. 26Сизлар эса бундай бўлманглар. Аксинча, ичингизда ким катта бўлса, энг кичикдай бўлсин. Ким раҳбар бўлса, хизматкордек бўлсин. 27Қай бири улуғдир – дастурхонга ўтирганми, ёки хизмат қилиб турганми? Дастурхонга ўтирган эмасми? Мен эса орангизда бамисоли хизматкордирман.

28Синов чоғларимда Мен билан бирга дош берганлар сизлар бўлдингиз. 29Шу сабабдан, Отам Менга васият қилгани каби, Мен ҳам сизга Шоҳликни васият қиламан. 30Сиз Менинг Шоҳлигим дастурхонида ўтириб еб-ичасизлар, тахтларга ўтириб, Исроилнинг ўн икки қабиласи устидан ҳукмронлик қиласизлар”.


Имондан қайтиш васвасаси


31Раббимиз Исо яна деди:

– Симун, Симун! Мана, шайтон сизларни буғдой каби ғалвирдан ўтказишга изн сўради. 32Бироқ Мен, имондан тоймагил, дея сен учун ибодат қилдим. Сен бир кун қайтиб келганингда, биродарларинг имонини мустаҳкамла.

33Симун Исога жавобан:

– Раббий! Мен Сен билан зиндонга ҳам, ўлимга ҳам боришга тайёрман! – деди. 34Исо деди:

– Сенга шуни айтайин, Бутрус, бугун хўроз қичқирмасдан аввалоқ сен Мени танишдан уч марта тонасан.


Ҳамён, тўрва, қилич


35Исо шогирдларига деди:

– Мен сизларни ҳамёнсиз, тўрвасиз, чориқсиз юборганимда, бирон нарсада камчилигингиз бормиди?

– Ҳеч нарсада! – жавоб берди улар. 36Исо уларга шундай деди:

– Бироқ энди кимнинг ҳамёни бўлса, ўзи билан олсин. Кимнинг тўрваси бўлса, ёнида кўтариб юрсин. Бўлмаса, кийимини сотиб қиличга алмаштирсин. 37Сизларга айтиб қўяй: Тавротдаги “У жиноятчилар қаторида турди”, – деган оят Менда амалга ошмоғи лозим. Чиндан ҳам, Мен тўғримда ёзилган барча оятлар бажо бўлмоқда.

38Шогирдлар:

– Раббий, ана бу ерда иккита қилич бор! – дейишди.

– Бас! – деди Исо.


Исонинг боғдаги ибодати


39Исо у ердан жўнаб, одати бўйича Зайтун тоғига чиқиб кетди. Шогирдлари ҳам Унинг орқасидан кетдилар. 40Бу ерга келганда, Исо уларга:

– Васвасага тушмаслик учун ибодат қила туринглар, – деди. 41Ўзи улардан бир тош отар масофача нари борди-да, тиз чўкиб ибодат қила бошлади:

42– Эй Ота, кошки бу заққум косани Мендан ўтказиб юборсанг! Лекин Мен айтгандек эмас, Сен айтгандек бўлсин.

43Шу орада осмондан бир фаришта Исога зоҳир бўлиб, Уни қувватлаб турди. 44У жон илинжида янада ҳафсала билан ибодат қилди. Ундан чиққан тер эса ерга томаётган қон томчиларига ўхшар эди.

45Ибодатдан туриб, Исо шогирдлари ёнига келди. Уларни қайғудан ухлаб ётган ҳолда кўрди. 46Уларга:

– Нега ухлаб ётибсизлар? Қани туринглар, васвасага тушмаслик учун ибодат қила туринглар, – деди.


Исонинг ҳибсга олиниши


47Исо ҳали буларни гапириб бўлмасдан, бир оломон кўзга кўринди. Ўн икки ҳаворийдан Яҳудо исмлиси олдинда келаётиб, Исога яқинлашди-да, Уни ўпишга чоғланди. [Чунки у: “Мен кимни ўпсам, У Ўша кишидир”, деб эшларига айтиб қўйган эди.] 48Исо унга:

– Яҳудо, сен Инсон Ўғлига ўпиш билан хиёнат қиляпсанми? – деди.

49Исонинг ёнидагилар воқеа қаёққа йўналаётганини пайқаб:

– Раббий, қилични ишга солайликми? – дейишди. 50Улардан бири эса олий руҳонийнинг қаролини бир уриб, ўнг қулоғини узиб туширди. 51Шунда Исо:

– Қўйинглар, бас! – деди-да, қаролнинг қулоғига қўл тегизиб уни асл ҳолига қайтарди. 52Сўнг Ўзига рўпара бўлган олий руҳонийлар, маъбад миршаббошилари ва оқсоқоллар томон қайрилиб, деди:

– Сизлар худди қароқчининг пайига тушгандек қиличу таёқ билан Мени олгани келибсизлар! 53Лекин ҳар куни сизлар билан бирга маъбадда бўлганимда Менга қўл тегизмадинглар. Бироқ энди замон сизники, энди зулумот ҳукмрон.


Бутруснинг Исодан тониши


54Исони ушлаб, бош олий руҳонийнинг уйига олиб бордилар. Бутрус эса узоқдан уларга эргашиб келди. 55Ҳовлининг ўртасида олов ёқиб бирга ўтиришганда, Бутрус ҳам у кишиларнинг орасига ўтирди. 56Бир оқсоч Бутруснинг олов ёнида ўтирганини кўриб, унга тикилиб қаради-да:

– Бу одам ҳам У билан бирга бўлган! – деди. 57Лекин Бутрус у аёлга:

– Эй синглим, мен Уни танимайман! – деб инкор этди.

58Бир оздан кейин бошқа бир одам Бутрусни кўриб:

– Сен ҳам улардан бирисан-ку! – деди. Лекин Бутрус унга ҳам:

– Эй биродар, мен улардан эмасман! – деди.

59Бирон соат ўтгандан сўнг яна кимдир:

– Ҳақиқатан бу одам ҳам У билан бирга бўлган, асли у ҳам жалилалик, – деди комил ишонч билан. 60Лекин Бутрус:

– Биродар, ўзи нима деяпсан? – деди унга ҳам.

Шу заҳоти, у гапини тугатмасданоқ, хўроз қичқирди. 61Раббимиз Исо Бутрусга қайрилиб, унга кўзини тикди. Шунда Бутрус Раббимизнинг унга: “Бугун хўроз қичқирмасдан, сен Мендан уч марта тонасан”, – деган сўзини эслади. 62Ва ташқарига чиқиб, аччиқ-аччиқ йиғлади.

63Исони ушлаб турган одамлар эса Уни ҳақоратлаб ура бошладилар. 64Унинг кўзларини боғлаб, юзига шапалоқлар тортиб:

– Қани кароматингни кўрсат-чи, Сени ким уряпти экан? – деб сўрашди Ундан. 65Яна анча куфр сўзлар билан Уни таҳқирладилар.


Исо яҳудийларнинг Олий Кенгаши олдида


66Тонг отгач, халқ оқсоқоллари ва олий руҳонийлар билан уламолар тўпланиб, Исони ўзларининг Олий Кенгаши ўтказилувчи машваратхоналарига келтирдилар.

67– Сен Масиҳмисан? Бизларга очиғини айт! – дейишди Уни сўроқ қилиб. Исо уларга шундоқ деди:

– Сизларга айтсам, ишонмайсизлар. 68Сизларга савол берсам, жавоб бермайсиз, Мени озод ҳам қилмайсизлар. 69Бироқ бундан буён Инсон Ўғли Қодир Тангрининг ўнг томонида ўлтиражак.

70Шунда ҳамма бирданига:

– Демак, Сен Худонинг Ўғлимисан? – деб сўрашди.

– Ўша Мен эканимни ўзингиз айтдингизлар, – деди уларга Исо. 71Шунда улар:

– Бизга яна қандай гувоҳлик керак? Ўз оғзидан ўзимиз эшитдик, ахир! – дейишди.


#### 23–БОБ


Исо ҳоким Пилат олдида


1Бутун Кенгаш аъзолари туриб, Исони Пилатнинг олдига келтирдилар. 2Улар айбловни бошлаб:

– Биз бу Одам халқимизни йўлдан оздираётганини аниқладик. У Қайсарга солиқ тўлашни ман этиб, Ўзини Ўзи Масиҳ, яъни подшоҳ деб айтмоқда, – дедилар. 3Пилат Исодан:

– Сен яҳудийларнинг Подшоҳимисан? – деб сўради. Исо унга жавоб бериб:

– Ўзинг айтяпсан, – деди.

4Пилат олий руҳонийларга ва халқ йиғинига хитобан:

– Мен бу Одамда ҳеч қандай айб кўраётганим йўқ, – деди. 5Лекин улар қаттиқ туриб:

– Жалиладан тортиб шу ергача – бутун Яҳудия бўйлаб таълимотини ёйиб, халқни ғалаёнга солмоқда, – дедилар.

6Пилат Жалила сўзини эшитгач:

– Бу Одам жалилаликми? – деб сўради. 7Исонинг Ҳирод ҳукумати доирасидан эканини билгач, Уни шу кунларда Қуддусда турган Ҳироднинг қошига юборди.


Исо ҳоким Ҳирод олдида


8Ҳирод Исони кўриб жуда кайфи чоғ бўлди. Чунки У ҳақда хабардор бўлиб, анчадан бери Уни кўрмоқчи бўлган, У қилган бирон-бир мўъжизани ўз кўзи билан кўришни умид қилиб юрган эди. 9Шундай қилиб, Унга анча саволлар берди. Бироқ Исо унга ҳеч бир жавоб қайтармади. 10Атрофда турган олий руҳонийлар ва уламолар эса Уни шиддат билан қораладилар. 11Ҳироднинг ўзи ҳам аскарлари билан бирга Исони камситиб масхара қилди-да, Унга шоҳона чопон кийдириб, Пилатнинг олдига қайтариб юборди. 12Бу ҳодисадан аввал бир-бирига адоватда бўлган Ҳирод ва Пилат ўша куни дўстлашдилар.


Исони маҳкум қилиш


13Пилат эса олий руҳонийлар, бошлиқлар ва халқни бир ерга чақириб, 14уларга деди:

– Сизлар бу Одамни халқни йўлдан оздиришда айблаб олдимга олиб келдинглар. Аммо мен Уни ўз кўзларингиз олдида текшириб кўрсам-да, сизлар қўяётган айбларнинг биронтасини ҳам Ундан топмадим. 15Мен Уни Ҳироднинг олдига юбордим, Ҳирод ҳам ҳеч нима тополмади. Хуллас, Унда ўлимга лойиқ бирор-бир айб топилмади. 16Бинобарин, Уни бир калтаклаб бўшатиб юбораман.

17[Пилат айни ҳар байрамда бир маҳбусни озод қилишига тўғри келар эди.] 18Халойиқ эса бир оғиздан:

– Унга ўлим! Бизларга Бараббани чиқариб юбор! – деб бақира кетишди.

19Барабба эса шаҳарда юз берган исёнга аралашиб қотиллик қилганлигидан зиндонга ташланган эди. 20Пилат Исони бўшатиб юбормоқчи бўлиб, яна бир бор халойиққа хитоб этди. 21Лекин улар:

– Уни хочга михлаб қўй! Хочга! – деб қичқирдилар. 22Пилат учинчи марта уларга хитобан:

– У ахир нима ёмонлик қилди? Мен Унда ўлимга лойиқ бирор-бир айб топганим йўқ. Шундай экан, мен Уни бир калтаклаб бўшатиб юборайин, – деди.

23Бироқ улар овозлари борича қичқиришда давом этиб, Исони хочга михлашни қаттиқ туриб талаб қилдилар. Ниҳоят халойиқ ва олий руҳонийларнинг бақириқ-чақириқлари устун келди 24ва Пилат уларнинг талабига кўнди. 25Улар сўраб турган, исёнчилиги ва қотиллиги учун зиндонга солинган одамни озодликка чиқариб, Исони эса уларнинг ихтиёрига топширди.


Исони хочга михлаш


26Исони олиб чиқаётганларида, даладан келаётган Симун исмли киринеялик бир одамни ушлашди-да, Исонинг орқасидан кўтариб бориш учун хочни унга юклашди. 27Жуда кўп халойиқ, жумладан Исога йиғи қилиб кўксига ураётган талай хотин-қизлар Унинг орқасидан эргашиб борди.

28Исо уларга қараб:

– Эй Қуддус қизлари! – деди. – Мен учун йиғламанглар, аксинча, ўзингиз ва болаларингиз учун йиғланглар. 29Зеро шундай кунлар келадики: “Туғмаган аёллар, бепушт қоринлар, бола эмизмаган кўкраклар бахтлидир”, – деб айтишади. 30Ўшанда тоғларга: “Устимизга қуланг!”, тепаликларга эса: “Бизни босиб қолинг!” – деб айтишади. 31Ям-яшил оғочга бундай қилишса, қуриган оғочга не қилишар экан?

32Исо билан бирга икки жиноятчини ҳам ўлимга олиб бордилар. 33Бошсуяги деган жойга келганларида, Исони ҳамда ўнг ва сўл томонида иккала жиноятчини хочга михлаб қўйдилар. 34Исо:

– Эй Ота! Уларни кечиргин, улар нима қилаётганини билмайдилар, – дер эди.

Аскарлар қуръа ташлаб, Исонинг кийимларини бўлиб ола бошладилар. 35Халойиқ томоша қилиб турди. Улар билан бирга бошлиқлар ҳам Исонинг устидан ҳиринглашиб:

– Бошқаларни қутқарар эди. Модомики У Худонинг арзандаси – Масиҳ экан, қани Ўзини Ўзи қутқарсин-чи! – дейишарди.

36Аскарлар ҳам Унга сирка ичиргани яқинлашиб:

37– Агар Сен яҳудийларнинг Подшоҳи бўлсанг, Ўз-ўзингни қутқар-чи! – дедилар истеҳзо билан.

38Исонинг боши узра [юнон, лотин ва ибрий тилларида] “Яҳудийларнинг Подшоҳи будир” – деган ёзув бор эди.

39Осилган жиноятчилардан бири:

– Агар Сен Масиҳ бўлсанг, қани Ўзингни ва бизларни ҳам қутқар, – деб Исони куфр этди. 40Иккинчиси эса унга таъна қилиб:

– Сен ҳам айни жазога маҳкум бўлиб, Худодан қўрқмайсанми? 41Мана бизлар қилмишимизга яраша одилона жазо олдик. У эса ҳеч қандай ёмонлик қилгани йўқ, – деди.

42Кейин Исога:

– Ё Раббий, Шоҳлигингга кирганингда мени эслагин! – деди. 43Исо унга деди:

– Сенга чиндан айтаманки, бугуннинг ўзида сен Мен билан бирга жаннатда бўласан.


Исонинг жон бериши


44Туш чамасида қуёш қорайиб, бутун ерни соат учгача[65] давомли зулмат қоплади. 45Маъбаддагипарда[66] ўртасидан йиртилиб кетди. 46Исо баланд овоз билан фарёд қилди:

– Ота! Руҳимни Сенинг қўлларингга топширяпман.

Шундай деди-да, жон таслим қилди. 47Воқеани кўриб турган юзбоши Худони улуғлаб:

– Ҳақиқатан ҳам, бу солиҳ Одам экан, – деди.

48Томошага тўпланган бутун халойиқ содир бўлган воқеаларни кўриб, кўксига ура-ура қайтиб кетди. 49Исони билганларнинг бари, шу жумладан, Жалиладан Унга эргашиб келган аёллар узоқда турганча, бу ҳодисотни кузатдилар.


Исони дафн қилиш


50Кенгаш аъзоларидан Юсуф исмли яхши ва солиҳ бир киши бор эди. 51У яҳудийларнинг Ариматея шаҳридан бўлиб, Худо Шоҳлигига кўз тикиб юрар эди. У Кенгашнинг қарорида ҳам, ишида ҳам иштирок этмаган эди. 52Юсуф Пилатнинг олдига бориб Исонинг жасадини сўради. 53Сўнг Уни хочдан тушириб олиб кафанлади ва қояда ўйилган, ҳали ичига кимса қўйилмаган бир қабрга қўйди. 54У кун жума бўлиб, дам олиш вақти[67] бошланишига сал қолган эди. 55Жалиладан Исо билан бирга келган аёллар ҳам эргашиб бориб, қабрни ва Жасад қандай қўйилганини кўрдилар. 56Қайтиб келганларидан сўнг, атирлар ва хушбўй ёғлар тайёрладилар. Шанба куни эса илоҳий амр бўйича ором олдилар.


#### 24–БОБ


Исо Масиҳнинг тирилиши


1Якшанба куни эрта тонгда аёллар тайёрлаб қўйган атирларини олиб қабрга келдилар. [Улар билан бирга бошқа бир неча аёллар ҳам бор эди.] 2Улар қабр оғзидаги тошни ағдарилган ҳолда кўрдилар. 3Ичкарига кириб, Раббимиз Исо жасадини топмадилар. 4Улар бундан гангиб турганда, бирдан олдиларида ялтироқ кийим кийган икки зот пайдо бўлди. 5Аёллар ваҳимадан бошларини ерга эгиб туришди. У зотлар уларга:

– Нега сиз тирикни ўликлар орасидан излаяпсизлар? – дейишди. 6– У бу ерда йўқ, У қайтадан тирилиб кетди. Ҳали Жалилада эканидаёқ айтганларини эслангиз. 7У сизга: “Инсон Ўғли гуноҳкор одамлар қўлига тутиб берилажак, хочга михланажак, учинчи куни эса қайтадан тирилажак”, – деган эди-ку.

8Аёллар Исонинг бу сўзларини эсладилар. 9Қабрдан қайтиб бориб, бу ҳақда ўн бир ҳаворийга ва бўлак барчага маълум қилдилар. 10Ҳаворийларга бу хабарни етказганлар – магдалалик Марям, Йўанна, Ёқубнинг онаси Марям ва улар билан бирга бўлган бошқа аёллар эди. 11Бироқ бу сўзлар ҳаворийларга қуруқ гап туюлиб, аёлларга ишонмадилар. 12Бутрус эса ўрнидан туриб, қабр томон югурди. Ичкарига энгашиб қараб, у ерда фақат кафаннинг ўзинигина кўрди. Юз берган воқеадан ҳайратга тушиб, ортига қайтди.


Исонинг йўлдаги икки шогирдига кўриниши


13Худди шу куни шогирдлардан иккиси Қуддусдан бир тош[68] узоқликдаги Ёммаус деган қишлоққа боришар эди. 14Рўй берган бу ҳодисотлардан ўзаро гаплашиб кетдилар. 15Ўзаро сўзлашиб ва баҳслашиб боришар экан, Исонинг Ўзи уларга яқинлашиб, ҳамроҳлик қилди. 16Лекин уларнинг кўзлари Уни танимоққа ожиз эди.

17Исо улардан:

– Сизлар ўзаро нималар ҳақида тортишиб боряпсиз? Нега юзингиз ғамгин? – деб сўради. 18Шогирдлардан Клеопа дегани Унга жавоб берди:

– Наҳотки Қуддусга келганлар орасида шу кунларда бу ерда содир бўлган ҳодисалардан бир Ўзинг бехабар бўлсанг?

19– Қайси ҳодисалар? – сўради Исо.

– Худо ва бутун халқнинг олдида қудратли иши ва сўзи билан танилган носиралик Исо пайғамбар ҳақидаги ҳодисалар-да, – дейишди Унга. 20– Бизнинг олий руҳонийлар билан бошлиқларимиз ўлим жазосини талаб қилиб, Уни хочга михлатдилар. 21Биз Уни Исроилни халос қиладиган Нажоткор деб ўйлаб, умидвор бўлгандик. Бунинг устига-устак, бу ҳодисалар содир бўлганига бугун учинчи кун бўлдики, 22бизнинг айрим аёлларимиз бизни ҳайратда қолдиришди. Улар эрта билан қабрга бориб, 23Унинг жасадини тополмай келишди. Улар ҳатто: фаришталарни кўрдик, деб айтишди. Фаришталар уларга: “Исо тирик”, – дейишибди. 24Шунда орамиздан баъзи одамлар қабрга бориб, худди аёллар айтганларининг шоҳиди бўлишибди, Исонинг Ўзини эса кўришмабди.

25Исо уларга:

– Эй фаросатсизлар! Барча пайғамбар сўзларига ишончи суст одамлар! 26Масиҳ Ўз улуғворлигига эришмоқ учун шу азобларни бошдан кечирмоғи керакмасмиди? – деди.

27Шундай қилиб, Исо Мусо пайғамбардан тортиб, барча пайғамбар китобларида Ўзи ҳақида ёзилган оятларнинг ҳаммасини уларга тушунтира бошлади. 28Ниҳоят, ўша бораётган қишлоққа яқинлашдилар. Исо Ўзини йўли давом этадиган қилиб кўрсатди. 29Лекин улар Унга:

– Биз билан бирга қол, чунки кун ботай деб қолди, энди кеч кира бошлади, – деб Уни қисташди.

Исо улар билан бирга қолгани ичкарига кирди. 30Улар билан бирга дастурхон ёнида ўтирганда, нонни олиб шукрона дуосини айтди ва нонни синдириб уларга берди. 31Шундагина уларнинг кўзлари очилиб, Уни таниб қолишди. Бироқ Исо шу онда кўздан ғойиб бўлди.

32Шогирдлар бир-бирига:

– У йўлда биз билан гаплашиб, оятларни тушунтираётганида, кўнглимизга илиқлик югурмаганмиди, ахир! – дедилар. 33Шу заҳоти ўринларидан туриб, Қуддусга қайтиб бордилар. Ўн бир ҳаворийни ва улар билан тўпланиб турганларни топдилар. 34Улар келганларга:

– Раббимиз ҳақиқатан тирилиб келган, У Симунга зоҳир бўлибди-ку, – дедилар. 35Келганлар ҳам йўлдаги воқеаларни, Исо нонни синдираётганда Уни қандай таниб қолганликларини айтиб бердилар.


Исонинг шогирдларига зоҳир бўлиши


36Улар ҳали бу хусусда сўзлашаётганда, Исонинг Ўзи ўрталарида зоҳир бўлди.

– Сизларга тинчлик бўлсин! – деди.

37Шогирдлар ўтакаси ёрилгандай бўлиб, арвоҳ кўряпмиз, деб ўйладилар. 38Лекин Исо уларга деди:

– Нега бунча ҳаяжонланмоқ? Нечун кўнглингизда бунча гумонлар туғиляпти? 39Қўлларимга ва оёқларимга қаранглар, бу Менинг Ўзим. Мени ушлаб кўринглар. Менда кўриб турганингиздек арвоҳнинг эту устухони бўлмайди-ку, ахир!

40Шундай деб, Исо қўл-оёқларини уларга кўрсатди. 41Шогирдлар севинчидан таажжубланиб ҳали ишонмайин турганларида, Исо улардан сўради:

– Бу ерда ейдиган бирон нарсангиз борми?

42Улар Унга бир парча қовурилган балиқ [ва бир оз мумли асал] беришди. 43Исо буни олиб, уларнинг кўзлари олдида еди. 44Сўнгра уларга:

– Мен ҳали сизлар билан бирга бўлганимда, Мен ҳақимда Мусо Қонунида, Пайғамбарлар ва Забур китобларида ҳамма ёзилганлар бажо келиши керак, деб айтган эдим-ку. Мана шу бўлиб-ўтганларга тўғри келади, – деди.

45Кейин оятларни англамоқ учун шогирдларининг зеҳнини очиб юборди 46ва уларга яна деди:

– Мана шу ёзилганларга кўра, Масиҳ азоб чекиши ва учинчи куни эса қайта тирилиши керак эди. 47Шунингдек, Қуддусдан бошлаб барча халқлар Унинг номи билан тавба-тазарруга чақирилмоғи ва гуноҳлари кечирилиши эълон қилинмоғи ҳам лозим. 48Сизлар эса бу ишларга гувоҳ бўлажаксиз. 49Энди Мен Отамнинг берган ваъдасини[69] сизларга юбораман. Аммо юқоридан бу қудратни олмагунингизча, Қуддус шаҳрида қола туринглар.


Исонинг осмонга кўтарилиши


50Кейин Исо шогирдларини шаҳардан ташқарига, Байтания яқинларигача олиб чиқди-да, қўлларини кўтариб уларни дуо қилди. 51Дуо қилаётиб, улардан узоқлашганча осмонга кўтарилди.

52Шогирдлар эса Унга сажда қилдилар ва катта севинч ила Қуддусга қайтиб бордилар. 53Худога ҳамду санолар айтиб, доимо маъбадда бўлдилар.


Омин.


### ЮҲАННО ХУШХАБАР

#### 1–БОБ


Азалда – Калом


1Азалда Калом[1] бор эди.

Калом Худо ҳузурида эди,

Калом – Худо эди.

2Азалданоқ У Худо ҳузурида эди.


3Борлиқ У орқали бор бўлган,

Усиз ҳеч нарса бор бўлган эмас.

Неки бор бўлган бўлса,

У орқали бор бўлган.


4Унда ҳаёт бор эди,

Ҳаёт инсонларнинг нури эди.

5Нур зулматда порлайди,

Зулмат эса нурни қоплай олмади.


6Худо томонидан юборилган бир одам бор эди, унинг исми Яҳё эди. 7У шоҳидлик қилгани, нур ҳақида шоҳидлик қилгани келган эди, токи ҳамма унинг шаҳодати орқали имон келтирсин. 8Унинг ўзи нур эмас эди, у фақат нур ҳақида шаҳодат беришга юборилган эди. 9Дунёга келаётган ҳамма одамзодни ёритувчи ҳақиқий нур бор эди.


10Калом дунёда бор эди,

Дунё У орқали бор бўлган эди,

Бироқ дунё Уни танимади.

11Ўзиникиларнинг ёнига келди У,

Лекин Ўзиникилар Уни қабул қилмади.

12Уни қабул қилганларга эса,

Барча Унинг номига имон келтирганларга

У Худонинг фарзанди бўлиш иқтидорини берди.

13Улар на қондан,

На тана хоҳишидан,

На эр хоҳишидан,

Балки Худодан туғилдилар.


14Калом инсон қиёфасига кирди

Ва биз аро маскан қилди.

Биз эса Унинг улуғворлигини кўрдик;

Отаси ҳузуридан келган,

Марҳамат ва ҳақиқат ила тўлган

Ягона Ўғилнинг улуғворлигини кўрдик.


15Яҳё У ҳақда гувоҳлик берди ва овозини баланд қилиб деди: “Менинг кетимдан Келаётган бор, У мендан ҳам улуғ, чунки У мендан илгарироқ бор эди, деб айтганим Шунинг Ўзидир”.


16Унинг камолотидан биз ҳаммамиз

Марҳамат устига марҳамат олдик.

17ТавротҚонуниМусо орқали берилган эди,

Илоҳий марҳамат ва ҳақиқат эса

Исо Масиҳ орқали зоҳир бўлди.

18Ҳеч ким ҳеч қачон Худони кўрган эмас;

Отасининг бағрида бўлган ягона Ўғил

Ўзи Уни изҳор қилди.


Яҳё пайғамбарнинг гувоҳлиги


19Қуддусдагияҳудийлар юборган руҳонийлар ва левитлар[2]Яҳё пайғамбарнинг олдига бориб ундан:

– Сен кимсан? – деб сўрадилар. Яҳё шаҳодат берди:

20– Мен Масиҳ эмасман, – деб очиқ тан олди у, инкор этмади. 21Яна ундан:

– Бўлмаса Илёс пайғамбармисан? – деб сўрадилар.

– Йўқ! – деди у.

– Ўша пайғамбармисан[3]? – деб савол бердилар. У яна:

– Йўқ! – деб жавоб берди.

22– Ахир, сен кимсан? Бизни юборганларга жавоб қилишимиз керак. Сен ўзинг ҳақингда нима дейсан? – деб сўрадилар.

23– Мен, Ишаъё пайғамбарнинг айтганидай, “Худовандга йўл ҳозирланглар”, деб саҳрода хитоб қилувчининг садосиман, – деди Яҳё.

24Унинг олдига юборилганлар орасида фарзийлар[4] ҳам бор эди. 25Улар Яҳёдан:

– Модомики сен Масиҳ ҳам, Илёс ҳам, ўша пайғамбар ҳам эмас экансан, нега халқни сувга чўмдириб, тавба қилдириб юрибсан? – деб сўрадилар. 26Яҳё уларга жавоб берди:

– Мен одамларни сувга чўмдиряпман, холос. Лекин орангизда сизлар танимайдиган Кимса турибди. 27Менинг кетимдан келаётган [ва мендан илгари бор бўлган] Кимса бор, деб айтганим ана Ўшадир. Мен Унинг чориғи ипларини ечишга ҳам муносиб эмасман, – деди.

28Бу ҳодисалар Яҳё одамларни тавба қилдириб юрган ерда, Ўрдун дарёсининг нарёғидаги Байтаварада содир бўлди.


Исо – Худонинг қурбонлик Қўзиси


29Эртасига Яҳё Исонинг ўзига яқинлашаётганини кўриб, шундай деди: “Мана, дунёнинг гуноҳини Ўзига олувчи Худонинг қурбонлик Қўзиси! 30Мен айтган эдим: Менинг кетимдан келаётган Зот бор, У мендан улуғ, чунки У мендан илгари ҳам бор эди. Бу – Ўшанинг Ўзидир. 31Мен Уни билмас эдим, лекин Исроил Уни таниб олсин, деб мен одамларни сувга чўмдириб, тавба қилдиргани келдим”.

32Яҳё яна шундай шаҳодат берди: “Мен Илоҳий Руҳнинг осмондан каптардай учиб келиб, Ўшанинг устига қўнганини кўрдим. 33Мен Уни билмас эдим. Лекин одамларни сувга чўмдиришга мени юборган Худонинг Ўзи: “Муқаддас Руҳ кимнинг устига тушиб қўнганини кўрсанг, билки, Муқаддас Руҳга Чўмдирувчи Ўшадир”, – деган эди менга. 34Мен эса Уни кўрдиму, мана бу – Худонинг Ўғлидир[5], деб шаҳодат бердим”.


Исонинг дастлабки шогирдлари


35Эртасига Яҳё яна иккита шогирди билан шу ерда турган эди. 36У юриб келаётган Исога тикилиб қараб:

– Мана Худонинг қурбонлик Қўзиси! – деди.

37Иккала шогирд Яҳёнинг бу сўзларини эшитиб, Исонинг орқасидан эргашиб боришди. 38Исо ўгирилиб қараб, уларнинг эргашиб келаётганини кўрди-да:

– Сизларга нима керак? – деб сўради улардан.

– Сен қаерда турасан, Раввий? – дейишди улар. (”Раввий” устоз маъносидадир).

39– Бориб кўринглар, – деди Исо.

Улар бориб, Исонинг турар жойини кўришди. Ўша куни У билан қолишди. Соат тўртлар[6] чамаси эди. 40Яҳёдан Исо ҳақида эшитиб, Унинг орқасидан эргашганлардан бири Симун Бутруснинг укаси Идрис эди. 41У дастлаб акаси Симунни топди-да, унга:

– Биз Масиҳни топдик, – деди. (Масиҳ – “Худо юборган”[7] демакдир.) 42Идрис акасини Исонинг олдига олиб келди. Исо эса унга тикилиб:

– Сен Юнус ўғли Симунсан-ку, сен Кифа (яъни Тош[8]) деган ном оласан, – деди.

43Эртаси куни Исо Жалилага бормоқчи бўлди. У Филипни топиб унга:

– Орқамдан юр! – деди.

44Филип Байтсайда шаҳридан, Идрис билан Бутруснинг ҳамшаҳари эди. 45Филип кетди. У Натанъилни топиб, унга:

– Биз Мусо ва бошқа пайғамбарлар Тавротда ёзган Юсуф ўғли носиралик Исони топдик, – деди.

46– Носира шаҳридан бирон яхшилик чиқармикин? – деди Натанъил унга.

– Бориб кўргин! – деди унга Филип.

47Бундан сўнг Исо Натанъилнинг Ўзига яқинлашаётганини кўриб:

– Қаранг, ҳеч ҳийлани билмайди, худди ҳақиқий исроиллик! – деди. 48Натанъил Исодан сўради:

– Сен мени қаердан танийсан?

– Филип сени чақирмасидан олдин, сен анжир дарахтининг тагида эдинг. Мен сени ўша ерда кўрган эдим, – деб жавоб берди Исо. 49Шунда Натанъил:

– Устоз, Сен Худонинг Ўғлисан, Сен Исроилнинг Подшоҳисан! – деди. 50Исо унга жавобан:

– Мен сенга: Сени анжир дарахти тагида кўрдим, деганим учун ишоняпсан-да. Сен бундан ҳам буюк ишларни кўрасан! – деди. 51Сўнг унга яна:

– Сизларга ростини айтай: бундан кейин осмон очилиб, Инсон Ўғли[9] олдига Худо фаришталари тушиб-чиқаётганини кўрасизлар, – деди.


#### 2–БОБ


Исонинг дастлабки мўъжизаси


1Учинчи куни Жалиланинг Кана шаҳарчасида никоҳ тўйи бўлди. Исонинг онаси ҳам у ерда эди. 2Исо билан шогирдлари ҳам тўйга таклиф этилган эдилар.

3Шароб тугаб қолгач, Исонинг онаси Унга:

– Уларда шароб қолмабди, – деди. 4Исо унга:

– Менинг ишимга аралашма, аёл. Менинг вақт-соатим ҳали етгани йўқ, – деди. 5Шунда онаси хизматчиларга:

– У сизларга нимаики деса, ўшани қилинглар, – деди.

6Ўша ерда яҳудийлар таҳоратда ишлатадиган, ҳар бири икки-уч челак[10] сиғимли олтита тош хум бор эди.

7Исо хизматчиларга:

– Хумларни сувга тўлдиринглар, – деди. Улар хумларни лиммо-лим тўлдиришди. 8Исо уларга:

– Энди чўмичлаб олиб, тўйбошига олиб боринглар, – деди. Улар эса олиб боришди.

9Тўйбоши шаробга айланган сувни татиб кўрди. Унинг қаёқдан келганлигини у билмас эди, фақат олиб келган хизматчилар билишар эди. Тўйбоши куёвни чақиртиб унга айтди:

10– Ҳар ким аввал яхши шаробни қўяди. Кайф қилишгандан кейингина ёмонроғини беради. Сен эса яхши шаробни шу вақтгача сақлабсан-ку!

11Исо дастлабки ушбу мўъжизасини Жалиланинг Кана шаҳарчасида намойиш қилди, бу билан Ўзининг улуғворлигини зоҳир қилди. Шогирдлари эса Унга имон келтирдилар.

12Шундан кейин Исо, онаси, укалари ва шогирдлари Кафарнаҳум шаҳрига келдилар ва у ерда бир неча кун турдилар.


Исонинг сотувчиларни маъбаддан қувиши


13Яҳудийларнинг Фисиҳ байрами яқинлашиб қолгани учун Исо Қуддус шаҳрига борди. 14Маъбадга[11] кирганда, ҳўкиз, қўй, каптарларни сотаётганлар ва ўтирган саррофларни[12] кўрди. 15Исо арқондан дарра ясади-да, маъбаддан ҳаммасини, ҳўкизу қўйлари билан бирга, қувиб чиқарди, саррофларнинг хонтахталарини ағдариб, пулларини сочиб юборди. 16Каптар сотувчиларга:

– Буларни йўқотинглар бу ердан, Отамнинг уйини савдохонага айлантирманглар! – деди. 17Шунда Унинг шогирдлари “Сенинг уйингга бўлган рашким Менинг ичимни кемириб кетди”, деган оятни[13] эсладилар.

18Шунда яҳудий мансабдорлари:

– Бундай қилишга қандай ҳуқуқинг бор? Исбот қилиб мўъжиза ярат-чи! – деб Исодан талаб қилдилар. 19Исо деди:

– Бу маъбадни бузинглар, Мен уч кун ичида уни тиклайман.

20Бунга жавобан яҳудий мансабдорлари:

– Бу маъбад қирқ олти йилда қурилган, Сен уни уч кунда тикламоқчимисан-а?! – дедилар.

21Ҳолбуки, Исо маъбад деб Ўзининг баданини назарда тутган эди. 22Исо ўлиб тирилгандан кейин, шогирдлари Унинг бу сўзини эсладилар ва муқаддас битикка ҳам, Исонинг сўзига ҳам ишондилар.

23Исо Қуддусда, Фисиҳ байрамида бўлганда, кўп одамлар Унинг қилаётган ибратли мўъжизаларини кўриб, Унга имон келтирдилар. 24Аммо Исо ҳамма инсонларнинг кўнглини билгани учун, Ўзини уларга ишонмас эди. 25Унга инсон ҳақида бирор маълумотнинг ҳожати йўқ эди, чунки инсон дилида нима борлигини У билар эди.


#### 3–БОБ


Исо ва Никодим


1Яҳудий бошлиқларидан Никодим исмли бир одам бор эди, у фарзийлар мазҳабида эди. 2Бу одам бир кун кечаси Исонинг олдига келиб, Унга деди:

– Устоз! Сен Худодан келган бир муаллим эканингни биз биламиз, чунки ҳеч ким, агар Худо у билан бўлмаса, Сен қилаётган мўъжизаларни қилолмайди.

3Исо унга шундай жавоб берди:

– Сенга ростини айтай: агар ким юқоридан[14] туғилмаса, Худо салтанатини кўролмайди.

4– Кекса одам яна қандай туғила олади? Онасининг қорнига иккинчи гал кириб туғила оладими? – деб сўради Никодим. 5Исо жавоб берди:

– Сенга ростини айтай: агар ким сувдан ва Руҳдан туғилмас экан, Худо салтанатига киролмайди. 6Танадан туғилган танадир, Руҳдан туғилган эса Руҳдир. 7Сизлар юқоридан[15] туғилишингиз керак, деганимга таажжубланма. 8Шамол[16] истаган жойда эсаверади. Унинг товушини эшитасан-у, лекин қайси томондан келиб, қайси томонга кетишини билмайсан. Руҳдан туғилган ҳар бир кишида ҳам шундай бўлади.

9– Бу қандай бўлиши мумкин? – сўради Никодим. 10Исо унга жавоб берди:

– Сен Исроилнинг устозисан-ку ахир, нега буни билмайсан? 11Сенга ростини айтай: Биз билганимизни сўзлаймиз, кўрганимиз ҳақида шаҳодат берамиз. Лекин сизлар Бизнинг шаҳодатимизни қабул қилмаяпсизлар. 12Агар сизлар ердаги нарсалар ҳақида айтганларимга ишонмасангизлар, самовий нарсалар тўғрисида гапирганларимга қандай ишонасизлар? 13Осмонда турадиган ва осмондан тушган Инсон Ўғлидан[17] бошқа ҳеч ким осмонга чиққан эмас. 14Мусо саҳрода илонни[18] қандай юқорига кўтарган бўлса, Инсон Ўғли ҳам худди шундай юқорига кўтарилиши керак. 15Шу тариқа Унга ишонган ҳар бир киши ҳалок бўлмай, абадий ҳаётга эришади.

16Зеро Худо оламни шунчалик севдики, Ўзининг ягона Ўғлини берди, токи Унга ишонган ҳар бир киши ҳалок бўлмасин, балки абадий ҳаётга эга бўлсин. 17Худо оламни ҳукм қилиш учун эмас, балки Ўғли орқали қутқариш учун Ўғлини дунёга юборди. 18Унга ишонган одам ҳукм қилинмайди. Унга ишонмаган одам эса аллақачон маҳкум бўлган, чунки у Худонинг ягона Ўғли исмига ишонмаган.

19Илоҳий ҳукм шундан далолатдирки, оламга нур келган бўлса ҳам, одамлар нурдан кўра зулматни аъло кўрдилар; чунки уларнинг қилмишлари ёмонлик эди. 20Кимки ёмонлик қилиб юрса, нурни ёмон кўради, ёмон қилмишлари фош бўлиб қолмаслиги учун нурга қараб юрмайди. 21Кимки ҳақиқат йўлини тутса, нурга қараб юради, токи Худога таяниб қилган ишлари ошкора бўлсин.


Исо Масиҳ ва Яҳё пайғамбар


22Шундан кейин Исо билан шогирдлари Яҳудия юртига келдилар. Исо улар билан бир муддат у ерда қолиб, одамларни сувга чўмдириб, тавба қилдирар эди. 23Яҳё ҳам Салим яқинидаги Эйнон ерида халқни дарёга чўмдириб юрган эди. У ер серсув бўлиб, одамлар оқиб келар эди. 24Яҳё эса ҳали зиндонга ташланмаган эди.

25Шу маҳал Яҳёнинг шогирдлари билан яҳудий мансабдорлари орасида таҳорат ҳақида баҳс бўлди. 26Охири Яҳёнинг олдига бориб дедилар:

– Устоз! Ўрдун дарёсининг нариги бўйида сен билан бўлган, сен гувоҳлик берган Одам бор-ку, ўша Одам энди халқни сувда тавба қилдириб юрибди, ҳамма ҳам Унинг олдига боришяпти.

27Бунга жавобан Яҳё деди:

– Агар осмондан насиб бўлмаса, инсон ҳеч нарсани сиғдира олмайди. 28Мен Масиҳ эмасман-у, фақат Унинг олдидан юборилганман, деб айтганимга ўзингиз гувоҳсизлар. 29Келин кимга тегишли бўлса, куёв ўшадир. Лекин куёвнинг ёнида туриб унга қулоқ солган дўсти куёвнинг овозини эшитибоқ, севиниб қувонади. Худди шундай: менинг қувончим энди комил бўлди. 30Масиҳ улғайиши, мен эса пасайишим керак.


Исо Масиҳ юқоридан келган


31Юқоридан келган Зот ҳаммадан устундир. Ердан бўлган ерга мансубдир ва ерга хос гапиради. Осмондан Келган эса ҳаммадан устундир. 32У кўргани ва эшитгани ҳақида гувоҳлик беради, аммо ҳеч ким Унинг гувоҳлигини тан олмайди. 33Унинг гувоҳлигини тан олувчи киши эса Худонинг ҳақлигини тасдиқлайди. 34Худо юборган Зот Худонинг сўзларини гапиради; Худо Ўз Руҳини чексиз-ўлчовсиз беради. 35Ота Ўғлини севади, У ҳамма нарсани Унинг қўлига топширган. 36Кимки Худо Ўғлига ишонса, абадий ҳаётга эришади. Ўғилга ишонмаган одам эса ҳаёт кўрмай, Худонинг ғазабига учрайди.


#### 4–БОБ


Исо ва самариялик аёл


1Исо Яҳёдан кўра кўпроқ одамларни дарёда тавба қилдириб, шогирд орттиряпти, деган хабар фарзийларнинг қулоғига етиб борди. 2(Ваҳоланки, Исонинг Ўзи эмас, шогирдлари халқни дарёда тавба қилдирар эдилар.) 3Исо буни билиб қолгач, Яҳудияни ташлаб, яна Жалилага кетди. 4Исо йўл-йўлакай Самариядан ўтиши керак эди. 5Шундай қилиб, У Самариянинг Сиҳар деган шаҳрига келди. Бу шаҳар Ёқубнинг ўғли Юсуфга берган ерига яқин эди. 6Ёқубнинг қудуғи ҳам ўша ерда эди.

Исо йўл юриб чарчаган эди, қудуқнинг ёнига ўтирди. Тахминан туш пайти[19] эди. 7Шу вақт самариялик бир аёл сув олгани келиб қолди. Исо унга:

– Менга ичгани сув бер, – деди. 8Исонинг шогирдлари эса овқат сотиб олиш учун шаҳарга кетган эдилар.

9Самариялик аёл:

– Сен яҳудий бўлсанг, мен самариялик аёл бўлсам, қандай қилиб сув сўрашга журъат қилдинг? – деди. (Чунки яҳудийлар самарияликлар[20] билан алоқа қилмайдилар.)

10Исо аёлга жавоб берди:

– Агар сен Худонинг инъомини ва “Менга сув бергин”, деб айтаётганнинг кимлигини билганингда эди, сен ўзинг Ундан сув сўрар эдинг ва У сенга ҳаётбахш сув берар эди.

11– Ҳазрат! – деди аёл, – Сенда сув оладиган ҳеч нарса йўқ-ку, қудуқ эса чуқур. Ахир, Сенинг ҳаётбахш сувинг қаерда? 12Бобокалонимиз Ёқуб бу қудуқни бизга берган, ўзи ҳам, болалари ва чорвалари ҳам ундан сув ичган. Наҳотки Сен ундан ҳам катта бўлсанг?

13Исо аёлга шундай жавоб қайтарди:

– Бу сувдан ким ичса, яна чанқаб қолади. 14Лекин Мен берадиган сувдан ким ичса, абадий чанқамайди. Мен берадиган сувдан ичганнинг вужудида булоқ пайдо бўлиб, абадий ҳаёт сари жўшиб оқаверади.

15– Ҳазрат, бу сувдан менга ҳам бер, мен ҳам энди чанқамайин ва сув олгани бу ерга келавермайин, – деди аёл.

16– Бориб эрингни бу ерга чақириб кел, – деди Исо.

17– Менинг эрим йўқ, – деди аёл.

– Эрим йўқ деб сен тўғрисини айтдинг, – деди Исо. 18– Сенинг беш нафар эринг бўлган, ҳозиргиси ҳам эринг эмас. Буни сен тўғри айтдинг!

19– Ҳазрат, кўриб турибманки, Сен пайғамбарсан, – деди аёл. 20– Ота-боболаримиз бу тоғда топиндилар. Аммо сизлар, топинадиган ер Қуддусда, дейсизлар.

21Исо унга айтди:

– Менга ишонгин, шундай вақт келадики, ўшанда Отага[21] на бу тоғда, на Қуддусда топинасизлар. 22Сизлар нимага топинишни билмайсизлар, бизлар эса нимага топинишни биламиз. Чунки нажот яҳудийлардандир[22]. 23Бироқ вақт-соати билан ҳақиқий топинувчилар Отага Руҳ ва ҳақиқат билан топинадилар, ана ўша вақт-соат келди! Ота шу йўсинда Ўзига топинувчиларни излайди. 24Худо – Руҳдир, Унга топинувчилар эса Руҳ ва ҳақиқат билан топинмоқлари лозим.

25Аёл Исога:

– Қутқарувчи Масиҳ келажагини биламан. У келганда, ҳамма нарсани бизга маълум қилади, – деди. 26Исо аёлга:

– Сен билан гаплашаётган Мен Ўшаман, – деди.

27Шу пайтда Исонинг шогирдлари келиб қолишди. Унинг бир аёл билан гаплашаётганини кўриб ҳайрон бўлишди. Лекин бирортаси ҳам: “Ундан нима талаб қиляпсан?” ёки: “У билан нима тўғрисида гаплашяпсан?” – деб сўрамади.

28Шундан кейин аёл кўзасини ўша ерда қолдириб, шаҳарга борди ва одамларга деди:

29– Боринглар, мен қилган ҳамма ишларни айтиб берган Одамни кўринглар! У Масиҳ эмасмикин?

30Одамлар эса шаҳардан чиқиб, Исонинг олдига бордилар.

31Шу орада шогирдлари:

– Устоз, овқат еб олгин, – деб Исодан илтимос қилишди. 32Аммо Исо уларга деди:

– Менинг ейдиган бошқа овқатим бор, сизлар уни билмайсизлар.

33Шогирдлари ўзаро гап қотиб:

– Ажабо, бирон киши Унга овқат келтирганмикин? – деб ҳайрон бўлишди. 34Исо уларга деди:

– Менинг овқатим – Мени Юборганнинг иродасини адо этиш, Унинг юмушини бажо келтиришдан иборатдир. 35Сизлар: ўрим-йиғимга ҳали тўрт ой вақт бор, деб айтяпсизлар-ку. Энди сизларга айтай: кўзларингизни экинзорларга тикиб қаранглар. Ҳосил аллақачон етилибди, ўрим-йиғимга тайёр бўлибди. 36Ўроқчи ҳозирдан меҳнат ҳақини олади ва абадий ҳаёт учун ҳосилини йиғиб олади; шундай бўлгани учун экувчи билан ўроқчи биргаликда қувонадилар. 37“Бириси экади, бошқаси ўради”, деган мақол шу вазиятга тўғри келади. 38Мен сизларни ўзингиз заҳмат чекмаган ҳосилни ўргани юбордим. Бошқалар заҳмат чеккан эди, сизлар эса уларнинг заҳматидан фойдаланасизлар.

39Шундан кейин, ўша шаҳарда яшовчи талай самарияликлар Исога имон келтиришди. Улар ҳалиги аёлнинг “Мен қилган ишларнинг ҳаммасини айтиб берди”, деган гувоҳлигига ишонишган эди. 40Шундай қилиб, самарияликлар Исонинг олдига келиб, уларникида қолишини илтимос қилишди. У эса икки кун ўша ерда қолди. 41Натижада Исонинг сўзини эшитиб, янада кўпроқ одамлар имон келтирди. 42Улар аёлга:

– Энди сенинг сўзларинг туфайлигина ишонаётганимиз йўқ. Уни ўзимиз ҳам эшитдик, У ҳақиқатан оламнинг Қутқарувчиси – Масиҳ эканига қаноат ҳосил қилдик, – дейишди.


Исо соғайтирган амалдор ўғли


43Икки кун ўтгандан кейин Исо у ердан Жалилага жўнаб кетди. 44Унинг Ўзи: “Пайғамбар ўз юртида эътиборсиз қолади”, деб таъкидлаган эди. 45Жалилага келганда эса, аҳоли Уни очиқ чеҳра билан кутиб олди. Чунки улар Қуддусдаги байрамга борганларида, у ерда Исонинг бутун қилган ишларини кўрган эдилар.

46Шундай қилиб, Исо яна Жалиланинг Кана шаҳарчасига келди, бу ерда У сувни шаробга айлантирган эди. Ўша пайтда Кафарнаҳум шаҳрида бир сарой амалдорининг ўғли касал бўлиб ётган эди. 47Бу одам Исонинг Яҳудиядан Жалилага келганлигини эшитиб, Унинг олдига борди. Ўлим тўшагида ётган ўғлини бориб кўриб тузатишни Исодан ўтиниб сўради.

48– Сизлар ажойиботу мўъжизалар кўрмагунча ишонмайсизлар-да! – деди унга Исо.

49– Ҳазрат, – деди сарой амалдори Унга, – болагинам ўлмасидан олдин етиб боргин!

50– Сен борақол, ўғлинг соғ-саломат, – деди Исо.

У одам Исонинг айтганига ишониб, кетди.

51Эртага унинг йўлига чиқиб турган хизматкорлари уни қаршилаб:

– Болангиз соғ-саломат, – дейишди.

52– Қайси соатда аҳволи енгиллашди? – дея сўради.

– Кеча тушда соат бирда[23] иситмаси тушиб қолди, – дейишди хизматкорлар.

53Боланинг отаси Исо унга: “Ўғлинг соғ-саломат”, дегани шу вақтга тўғри келганини англади. Ўзи ва бутун хонадони Исога имон келтирди.

54Бу эса Исонинг Яҳудиядан Жалилага келиб қилган иккинчи ибратли мўъжизаси эди.


#### 5–БОБ


Исо ҳовузда шолни соғайтиргани


1Бу ҳодисалардан кейин яҳудийларнинг байрами бўлди ва Исо Қуддусга борди. 2Қуддуснинг Қўй дарвоза номли кираверишида яҳудийча Байт-Ҳасда[24] деган беш шийпонли бир ҳовуз бор эди. 3Бу шийпонларда кўр, чўлоқ, майиб-мажруҳ жуда кўп беморлар ётар, [сувнинг қимирлашини интизор бўлиб кутардилар. 4Чунки Худованднинг бир фариштаси гоҳ-гоҳ ҳовузга тушиб, сувни ҳаракатга келтирар эди. Сув қимирлаши билан ҳовузга биринчи бўлиб ким тушса, ҳар қандай хасталикдан халос бўлар эди.]

5Бу ерда ўттиз саккиз йилдан бери касал бўлиб ётган бир киши бор эди. 6Исо унинг ётганини кўрди, узоқ вақтдан бери хаста эканлигини пайқади-да,

– Соғайишни истайсанми? – деб сўради ундан. 7Бемор Исога жавоб берди:

– Ҳа, Ҳазрат! Лекин сув қимирлаганда, мени ҳовузга туширадиган одамим йўқ. Мен боргунимча, бошқаси мендан олдин тушиб олади.

8– Ўрнингдан тур, тўшагингни олиб юр! – деди Исо беморга. 9У эса шу ондаёқ соғайиб қолди. Тўшагини олиб, юриб кетди.

У кун дам олиш куни[25] эди. 10Шунинг учун яҳудий мансабдорлари соғайиб кетган одамга:

– Бугун дам олиш куни-ку, сенга тўшагингни кўтариш мумкин эмас! – дейишди.

11– Мени соғайтирган Одам менга: “Тўшагингни олиб юр”, деб айтди-да, – деди у одам.

12– “Тўшагингни олиб юр”, деб айтган Одам ким? – деб сўрадилар. 13Шифо топган одам эса Унинг кимлигини билмас эди, у ерда халқ кўплигидан Исо Ўзини четга олган эди.

14Кейинроқ Исо у одамни маъбадда учратиб қолди.

– Мана, сен соғайдинг. Энди бошқа гуноҳ қилма, тағин бошингга янада ёмон кун келмасин, – деди унга.

15Бу одам бориб, уни соғайтирган Исо эканлигини яҳудий мансабдорларига хабар қилди. 16Улар эса, дам олиш кунида бундай ишлар қилиб юрибди, деб [Исонинг жонига қасд қилиб,] Уни қувғин қила бошладилар. 17Аммо Исо уларга шундай деди:

– Менинг Отам шу кунгача Ўз ишини қилиб келяпти, Мен ҳам Ўз ишимни қиляпман, – деди.

18Ана шу сўзи учун яҳудийлар Исони ўлдиришга яна кўпроқ ҳаракат қилишди. Чунки У дам олиш кунини бузибгина қолмай, балки Худони Отам деб, Ўзини Худога тенглаштирган эди.


Исо – ҳаёт манбаи


19Буларга қарши Исо деди: “Сизларга ростини айтай: Ўғил Отанинг қилган ишларини кўрмагунча, Ўзи ҳеч нарса қила олмайди. Ота нималарни қилса, Ўғил ҳам худди шуларни қилади. 20Чунки Ота Ўғлини севади, Ўзи қилган ҳамма нарсани Ўғлига кўрсатади. Сизларни таажжубда қолдиргудек, бундан каттароқ ишларни ҳам кўрсатади. 21Ота қандай қилиб ўликларни тирилтириб уларга ҳаёт бахш этса, Ўғил ҳам кимни истаса, ўшанга ҳаёт бахш этади. 22Шунингдек, Ота ҳеч кимни ҳукм қилмайди, балки ҳукм қилиш ҳуқуқини бутунлай Ўғлига берган, 23токи ҳамма Отани қандай ҳурмат қилса, Ўғлини ҳам шундай ҳурмат қилсинлар. Ким Ўғилни ҳурмат қилмаса, Уни юборган Отани ҳам ҳурмат қилмаган бўлади.

24Сизларга ростини айтай: Менинг сўзларимни тинглаган ва Мени Юборганга ишонган киши абадий ҳаётга эга бўлади. У ўлимдан ҳаётга ўтгани учун ҳукм қилинмайди. 25Сизларга ростини айтай: ўликлар Худо Ўғлининг[26] овозини эшитадиган вақт келади ва келиб қолди ҳам. Унинг овозини эшитганлар эса тирилиб кетадилар. 26Чунки Отанинг Ўзи ҳаёт манбаи бўлгани каби, Ўғлига ҳам ҳаёт манбаи бўлишни ато қилган. 27Ота ҳукм қилиш ваколатини ҳам Ўғлига берган, чунки У Инсон Ўғлидир[27]. 28Бунга таажжубланмангиз, қабрда ётган марҳумларнинг ҳаммаси Худо Ўғлининг овозини эшитадиган вақт келади. 29Шунда ўликлар қабрдан чиқадилар; яхшилик қилганлар яшаш учун, ёмонлик қилганлар эса ҳукм қилиниш учун тириладилар”.


Исо ҳақида Худо берган гувоҳлик


30“Мен Ўз-Ўзимдан ҳеч нарса қилолмайман. Қандай эшитсам, шундай ҳукм қиламан ва Менинг ҳукмим ҳаққонийдир. Чунки Мен Ўз иродамни эмас, балки Мени юборган Отамнинг иродасини бажо келтиришни истайман. 31Агар Мен Ўзим ҳақимда Ўзим гувоҳлик берсам, Менинг гувоҳлигим ҳақиқий бўлмайди. 32Мен ҳақимда бошқа гувоҳлик берувчи бор ва биламанки, Унинг берган гувоҳлиги ҳақиқатдир.

33Сизлар Яҳёнинг олдига одам юбордингизлар, у ҳақиқат тўғрисида гувоҳлик берди. 34Гарчи Мен инсоннинг гувоҳлигини қабул қилмасам-да, лекин буларни сизлар нажот топишингиз учун айтяпман. 35Яҳё – ёниб, нур сочиб турган чироқ эди. Сизлар эса унинг нурида бирпас қувонмоқчи бўлдингизлар. 36Бироқ Мен Яҳёдан кўра каттароқ гувоҳликка эгаман. Чунки Отамнинг тамомлашим учун берган ишлари, шу бажараётган ишларимнинг ўзи Мени Отам юборганлигига гувоҳлик бермоқда.

37Мени юборган Отамнинг Ўзи ҳам Мен ҳақимда гувоҳлик бериб турибди. Сизлар эса ҳеч қачон Унинг овозини ҳам эшитмагансиз, қиёфасини ҳам кўрмагансизлар. 38Унинг каломи ҳам кўнгилларингиздан жой олмайди, чунки У юборган Зотга ишонмаяпсизлар. 39Сизлар Муқаддас Битикларни[28] текширасизлар, чунки улар орқали абадий ҳаётга эришамиз, деб ўйлайсизлар. Ана ўша Битиклар Мен тўғримда гувоҳлик беради. 40Аммо сизлар абадий ҳаётга эришиш учун Мен тарафга келишни истамайсизлар-ку.

41Мен инсонлардан таҳсин-тасанно қабул қилмайман. 42Лекин сизларни биламан, қалбларингизда Худога муҳаббат йўқ. 43Мен Отамнинг номидан келган бўлсам-да, аммо сизлар Мени қабул қилмаяпсизлар. Ўз номи билан келадиган аллакимни қабул қилаверасизлар. 44Сизлар-ку бир-бирингиздан таҳсин-тасанно олишни яхши кўрасизлар, лекин ягона Худонинг таҳсинига сазовор бўлишга ҳаракат қилмайсизлар. Қандай қилиб ҳам ишона олардингиз? 45Мен сизларни Отам олдида айблайман, деб ўйламанглар. Сизларни айбловчи ўзингиз умид боғлаган Мусо бўлади. 46Агар Мусога ишонганингизда эди, Менга ҳам ишонар эдингизлар; у Мен ҳақимда ёзган эди. 47Мусонинг ёзувларига ишонмабсизларми, Менинг сўзларимга қандай ишонасизлар?”


#### 6–БОБ


Исонинг 5000 кишини тўйдириши


1Шундан кейин Исо Жалила (яъни Тиверия) кўлининг нариги қирғоғига сузиб ўтди. 2Унинг беморлар билан қилаётган ажойиб ишларини бир талай халойиқ кўриб, Унинг орқасидан эргашиб бораверди. 3Исо тоққа чиқиб, у ерда ўз шогирдлари билан ўрнашди. 4ЯҳудийларнингФисиҳ байрами яқинлашаётган эди.

5Исо бир қараса, халойиқ кўплашиб У томонга келаётган экан. Исо Филипдан:

– Буларни тўйғазиш учун қаердан нон сотиб оламиз? – деб сўради. 6Бу гапни эса уни синаб кўриш учун айтганди, Ўзи нима қилишни билар эди.

7– Буларнинг ҳар қайсисига оз-оздан берсак ҳам, икки юз кумушлик нон етмайди-ку! – деб жавоб берди Филип.

8Шунда шогирдларидан бири, Бутруснинг укаси Идрис Исога:

9– Бу ерда бир болада бешта арпа нон ва иккита балиқ бор эмиш, лекин кўпчиликка бу нима ҳам бўлар эди, – деди.

10– Одамларни ерга ўтқазинглар, – деди Исо.

У ер қалин майсазор эди. Беш мингга яқин бўлган эркаклар жамоати ёнбошлаб ўтирди. 11Исо нонларни олиб, шукрона дуосини ўқиди-ю [шогирдларига бўлиб берди, шогирдлар эса] ким қанча истаса, ўтирганларнинг ҳаммасига бўлиб берди. Балиқлар билан ҳам худди шу йўлни тутди.

12Одамлар еб тўйди. Бундан кейин Исо Ўз шогирдларига:

– Қолган бурдаларни териб олинглар, ҳеч нарса исроф бўлмасин, – деди. 13Шогирдлар одамлар еган бешта арпа нондан ортиб қолган бурдаларни териб олишди, ўн иккита сават чиқди. 14Шунда одамлар Исонинг қилган ибратли мўъжизасини пайқаб:

– Ҳақиқатан ҳам, Бу оламга келадиган Пайғамбар экан, – дедилар. 15Исо одамлар Уни зўрлик билан ушлаб, подшоҳ қилиб кўтармоқчи эканликларини билиб қолгач, яна ёлғиз Ўзи тоққа чиқиб кетди.


Исонинг сув устида юриши


16Кечки пайт Исонинг шогирдлари кўл бўйига бордилар. 17Қайиққа тушиб, кўлнинг бериги қирғоғидаги Кафарнаҳумга қараб йўл олдилар. Қоронғи тушган, Исо эса ҳали ҳам уларнинг олдига келмаган эди. 18Кучли шамол эсиб, кўл тўлқинланиб кетди. 19Улар бир тош[29] йўлча сузганларидан кейин, кўл юзида юриб қайиққа яқинлашаётган Исони кўриб қолишди-да, ваҳимага тушишди.

20– Бу Мен, қўрқманглар! – деди уларга Исо.

21Улар Исони қайиққа олмоқчи бўлдилар. Лекин ўша заҳотиёқ қайиқ улар бораётган қирғоққа етиб тўхтаб қолди.


Исо – ҳаёт нони


22Эртаси куни кўлнинг нариги ёқасида қолган халқ у ерда шогирдлар тушган қайиқдан бошқа қайиқ йўқлигини кўришди ва Исо шогирдлари билан бирга қайиққа тушмаганини, шогирдлари ёлғиз ўзлари сузиб кетганини пайқадилар. 23Шу пайт Тивериядан бошқа қайиқчалар келиб қолди. Қайиқчалар тўхтаган жой Раббимиз Исо шукрона дуосини ўқиган ва халқ нон еган ерга яқин эди. 24Халойиқ Исо билан шогирдларининг у ерда йўқлигини кўргач, қайиқларга тушиб, Исони қидириб Кафарнаҳумга сузиб келишди. 25Кўлнинг бериги бўйидан Уни топдилар.

– Устоз, Сен қачон бу ерга келдинг? – деб сўрадилар. 26Исо уларга шундай жавоб берди:

– Сизларга гапнинг ростини айтсам, сизлар ибратли мўъжизаларни кўрганингиз учун эмас, балки нон еб тўйганингиз учун Мени қидиряпсизлар. 27Сиз ўткинчи озиқ учун эмас, абадий ҳаётга бошловчи боқий озиқ учун ҳаракат қилинглар, уни сизларга Инсон Ўғли беради. Инсон Ўғли эса Ота – Худонинг муҳрига моликдир.

28Халқ Исодан:

– Худога маъқул ишларни бажариш учун нима қилишимиз керак? – деб сўради. Исо деди:

29– Худога маъқул иш – Худо юборган Зотга ишонишдир.

30– Бизлар Сенга ишонишимиз учун қандай иш қиласан, кўрайлик-чи, қандай ибратли мўъжиза кўрсатасан? – деди халойиқ. 31– Ота-боболаримиз саҳрода манна[30] еганлар, Тавротда: “Ейиш учун уларга осмондан нон ёғдирди”, деб ёзилган.

32Исо уларга деди:

– Сизларга ростини айтсам, сизларга осмондан нон берган Мусо пайғамбар эмас. Осмондан тушган ҳақиқий нонни сизларга Менинг Отам беради. 33Худо берган нон осмондан тушувчи ва дунёга ҳаёт бағишловчи нондир.

34Бунга қарши халқ:

– Ҳазрат, бундай нонни бизга доимо бериб тургин! – деди Исога. 35Исо шундай айтди:

– Мен ҳаёт нониман. Менинг олдимга келган одам сира оч қолмас, Менга ишонган одам ҳеч қачон чанқамас. 36Лекин Мен сизларга айтган эдим-ку, Мени кўриб турган бўлсангизлар ҳам, ишонмаяпсизлар. 37Отам кимни Менга берган бўлса, Менинг олдимга келади. Олдимга келган одамни эса сира қувиб чиқармайман. 38Мен Ўз иродамни эмас, балки Мени юборган Отамнинг иродасини адо этиш учун осмондан тушганман. 39Мени Юборганнинг иродаси – Унинг Менга берганларидан ҳеч бирини йўқотмаслигим, балки охирги кунда уларнинг ҳар бирини тирилтиришимдир. 40Отамнинг иродаси яна шуки, Унинг Ўғлини кўрган, Унга ишонган ҳар бир киши абадий ҳаётга эга бўлсин. Мен эса бундайларни охирги кунда тирилтираман.

41Исо “Мен осмондан тушган нонман”, дегани учун яҳудийлар Ундан нолий бошлашди.

42– Юсуфнинг ўғли Исо бу эмасми? Ота-онасини биз таниймиз-ку! Энди қандай қилиб У: “Мен осмондан тушдим”, деб айтяпти? – дейишарди ўзаро.

43– Ўзаро нолиманглар! – деди уларга Исо. 44– Агар Мени юборган Отам бировни жалб қилмаса, у Менга ҳеч ҳам етишолмайди. Менга етишган одамни эса охирги кунда тирилтираман. 45Пайғамбар оятида: “Ҳамма Худо томонидан ўргатилган бўлади”, – деб битилган. Шундай қилиб, Отадан эшитган ва ўрганган ҳар бир киши Менинг олдимга келади. 46Аслида ҳеч ким Отани кўрган эмас, биргина Худодан чиққан Зот Отани кўрган.

47Сизларга ростини айтай: Кимки Менга ишонса, абадий ҳаётга эга бўлади. 48Мен ҳаёт нониман. 49Ота-боболарингиз саҳрода манна еб, ўлиб кетганлар. 50Одам еб ўлмаслиги учун осмондан тушадиган нон бор, мана у кўз ўнгингизда турибди. 51Мен осмондан тушган тирик нондирман. Бу нонни еган киши абадий яшайди. Мен берадиган нон – Ўзимнинг танамдир, уни дунёга ҳаёт бахш этиш учун фидо қиламан.

52Шунда яҳудийлар:

– У қандай қилиб бизга Ўзининг танасини едира олар экан? – деб ўзаро талашиб-тортиша бошладилар. 53Исо уларга айтди:

– Сизларга ростини айтай: агар Инсон Ўғлининг танасини емасангизлар ва Унинг қонини ичмасангизлар, у ҳолда сизда ҳаёт бўлмайди. 54Менинг танамни еган ва қонимни ичган одамда абадий ҳаёт бор, Мен уни охирги кунда тирилтираман. 55Менинг танам – ҳақиқий озиқ, қоним – ҳақиқий ичимликдир. 56Танамни еб, қонимни ичадиган киши Мен билан, Мен эса У билан бир жон, бир тан бўламиз. 57Худди барҳаёт Отам Мени юборгандай, Мен Отам орқали яшаётгандай, Мени еган одам ҳам Мен орқали яшайди. 58Осмондан тушган нон мана шудир. Бу нон ота-боболарингиз еган маннага ўхшамайди, улар манна еб ўлиб кетганлар. Мен берган нонни еган одам эса абадий яшайди.


Исони тан олувчилар ва рад этувчилар


59Исо бу сўзларни Кафарнаҳумдаги яҳудийлар ибодатхонасида таълим бераётганда гапирар эди. 60Унинг кўп шогирдлари бу гапларни эшитиб:

– Қандай қаттиқ сўзлар! Ким буни тинглайди? – дейишар эди. 61Шогирдларининг норози бўлганликларини Исо Ўз кўнглида сезди.

– Бу сизларни васвасага соляптими? 62Хўш, Инсон Ўғлининг илгариги жойига чиқишини кўрсангизлар нима бўпти? 63Руҳ ҳаёт бахш этади, жисм ҳеч қандай фойда келтирмайди. Менинг сизларга айтиб келаётган сўзларим руҳдир, ҳаётдир. 64Шунга қарамай, ичингизда имонсиз қолганлар бор, – деди.

Кимлар имонсиз, ким хиёнат қилади – Исо ҳаммасини аввалдан билар эди.

65– Отам йўл қўймаса, ҳеч ким Менинг олдимга келолмайди, дейишимга боис ана шу бўлган эди, – деди У яна.

66Ўша вақтдан бошлаб Унинг кўп шогирдлари Исодан юз ўгириб, У билан бошқа юрмайдиган бўлдилар. 67Шунда Исо ўн икки шогирдидан:

– Наҳотки сизлар ҳам кетмоқчи бўлсангизлар? – деб сўради.

68– Раббим, – деди Симун Бутрус, – бизлар кимга борайлик? Сенда абадий ҳаётнинг сўзлари бор. 69Бизлар ишондик ва билдик, Сен Худонинг Азизи – Масиҳсан[31].

70Исо уларга айтди:

– Сизларни ўн иккита қилиб танлаган Ўзим эмасми? Лекин сизларнинг бирингиз иблисдир.

71Исо Симун ўғли Яҳудо Ишқариётни назарда тутган эди. У ўн икки шогирддан бири бўлиб, Исога хиёнат қилмоқчи бўлган эди.


#### 7–БОБ


Исо ва укалари


1Шундан кейин Исо Жалилада юрар эди. Яҳудий мансабдорлари Уни ўлдиришга қасд қилганликлари учун, Яҳудияда юришни истамади. 2Яҳудийларнинг Чайла байрами[32] яқинлашаётган эди. 3Шундай қилиб, Исонинг укалари Унга:

– Бу ердан чиқиб Яҳудияга бор, қилаётган ишларингни шогирдларинг ҳам кўрсин. 4Ўзини машҳур қилмоқчи бўлган ҳар бир киши яширинча иш қилиб юрмайди-ку! Сен бу ишларни қилаётган бўлсанг, қани Ўзингни дунёга ошкор қилиб кўр, – дейишди. 5Ҳатто укалари ҳам Унга ишонмас эдилар. 6Исо уларга шундай деди:

– Менинг вақт-соатим ҳали келгани йўқ. Лекин сизлар учун ҳар вақт қулайдир. 7Дунё сизлардан нафратлана олмайди, лекин Мендан нафратланади. Чунки Мен унинг қилмишлари ёмонлигини фош қиламан. 8Майли, сизлар байрамга боринглар. Мен ҳозирча бу байрамга бормайман, чунки Менинг вақтим бўлгани йўқ.

9Шу сўзларни айтиб, Исо Жалилада қолди.


Исо Қуддусда Чайла байрамида


10Исонинг укалари байрамга боргандан сўнг, Ўзи ҳам борди; фақат очиқ эмас, яширинча борди. 11Яҳудий мансабдорлари эса Исони байрамда қидирар, “У қаёқда?” – деб сўраб-суриштирар эдилар. 12Омма орасида Исо тўғрисида ҳар хил гап-сўзлар ёйилаётган эди. Баъзилари: “У яхши Одам”, – десалар, бошқалари: “Йўқ, У халқни йўлдан оздиряпти”, – дейишарди. 13Бироқ яҳудий мансабдорларидан қўрққанлари учун У ҳақда ҳеч ким очиқ гапирмас эди.

14Байрамнинг ярми ўтганда, Исо маъбадга кириб таълим бера бошлади. 15Шунда яҳудий мансабдорлари:

– Бу Одам ўқимаган бўлса, қандай қилиб Муқаддас Битикларни билади? – деб таажжубландилар. Исо уларга жавобан айтди:

16– Менинг таълимотим Ўзимники эмас, балки Мени Юборганникидир. 17Ким Унинг иродасини бажаришни истаса, бу таълимот Худоданми, ёки Мен Ўзимдан гапиряпманми, билиб олади. 18Ким ўз номидан гапирса, ўзига улуғлик излайди. Ким уни юборганга улуғлик изласа, у ҳаққонийдир, унинг дилида бирон ноҳақлик йўқ. 19Тавротни сизларга Мусо пайғамбар бермадими? Шунга қарамай, бирортангиз ҳам Таврот Қонунига қараб иш юритмайсиз. Нима учун Мени ўлдирмоқчисизлар?

20– Сени жин урибди! Ким Сени ўлдирмоқчи экан? – деди халойиқ. 21Исо эса Ўз сўзида давом этди:

– Мен битта иш қилдим, ҳаммангиз бунга ҳайрон қоляпсизлар. 22Мусо сизларга суннатни[33] буюрган (суннат аслида Мусодан эмас, балки ота-боболардан меросдир), сизлар эса дам олиш кунида ўғил болани суннат қиласизлар. 23Мусонинг Қонуни бузилмасин деб, ҳатто дам олиш куни ўғил бола суннат қилинадиган бўлса, нега сизлар Менга дам олиш куни одамзодни бутунлай соғайтирди, деб ғазаб қиласизлар? 24Юзаки ҳукм қилманглар, ҳукмингиз адолатли бўлсин.


Исонинг кимлиги ҳақида гумонлар


25Шунда баъзи қуддусликлар гапга кирди:

– Ўлдириш учун қидириб юришган Шу эмасми? 26Мана У бемалол сўзлаяпти, Унга қарши ҳеч ким ҳеч нарса демаяпти. Наҳотки бошлиқлар Унинг ҳақиқий Масиҳ эканлигига тан беришган бўлса? 27Ахир, Бунинг қаерданлигини ҳаммамиз биламиз-ку, бироқ Масиҳ келганда, Унинг қаерданлигини ҳеч ким билмайди.

28Бунга жавобан Исо маъбадда овозини баланд қилиб, шундай таълим бера бошлади:

– Сизлар Менинг кимлигимни ҳам, қаерданлигимни ҳам биласизлар. Лекин Мен Ўз-Ўзимдан келганим йўқ. Мени Ҳақ юборган, сизлар Уни билмайсизлар. 29Мен Уни биламан, чунки Мен Унинг олдидан келганман, Мени Ўша юборган.

30Бу сўзи учун Исони ушлашга интилдилар. Бироқ ҳеч ким Унга қўл узатмади, чунки Унинг вақт-соати ҳали келмаган эди. 31Шу билан бирга, оломондаги кўпгина одамлар Унга имон келтирди. Улар:

– Масиҳ келганда бундан ҳам кўпроқ мўъжиза яратармикин? – дейишарди.


Исони тутиб олмоқчилар


32Исо тўғрисида халқ орасида бундай гап-сўзлар тарқалаётганини фарзийлар эшитиб, олий руҳонийлар билан тил бириктиришди-да, Исони қўлга олиш учун миршабларни юборишди.

33Исо деди:

– Мен сизлар билан узоқ бўлмайман, яна Мени Юборганнинг олдига қайтиб бораман. 34Сизлар Мени излайсиз-у, лекин тополмайсизлар. Мен қаерда бўлсам, сизлар у ерга боролмайсиз.

35Шу пайт яҳудийлар:

– У қаерга бормоқчи, биз Уни тополмас эканмиз? – дейишди ўзаро. – Наҳотки У юнонлар орасида тарқалиб кетган яҳудийлар олдига бориб, яҳудийларга ҳам, юнонларга ҳам таълим бермоқчи бўлса? 36“Сизлар Мени излайсиз-у, лекин тополмайсизлар, Мен қаерда бўлсам, сизлар у ерга боролмайсизлар”, деган гапларининг мазмуни нима экан?


Ҳаётбахш сув ва Руҳ ҳақида


37Байрамнинг охирги, улуғ кунида Исо тик турди-да, овозини баланд қилиб хитоб қилди:

– Ким чанқаган бўлса, Менинг олдимга келиб ичсин. 38Муқаддас Битикда айтилганидек, Менга ишонганнинг вужудидан ҳаётбахш сув дарё бўлиб оқади.

39Исо бундай деб, Муқаддас Руҳни назарда тутган эди; Унга ишонганлар Муқаддас Руҳни яқин орада олишлари керак эди. Исо ҳали улуғворликка юксалмаган, шунинг учун Муқаддас Руҳ ҳануз тушмаган эди.


Исо туфайли низо


40Оломон ичидан баъзилар бу сўзларни эшитиб:

– Ҳақиқатан Бу ўша пайғамбар[34], – дедилар. 41Бошқалари:

– Бу Масиҳ, – дейишса, яна бўлаклари:

– Масиҳ Жалиладан кела оладими? 42Тавротда, Масиҳ Довуднинг уруғи бўлади, У Довуднинг юрти – Байтлаҳмдан чиқиб келиши лозим, деб ёзилмаганми? – дейишди.

43Шу тариқа Исо туфайли халқ орасида низо юзага келди. 44Баъзилар Уни тутмоқчи бўлишди, аммо ҳеч ким Унга қўл кўтармади.

45Шу пайт миршаблар олий руҳонийлар ва фарзийлар олдига қайтиб келишди.

– Нега Уни олиб келмадинглар? – деб сўрашди улардан.

46– Дунёда ҳеч ким бу Одамдай гапирмаган, – деди миршаблар.

47– Бўлмаса, сизлар ҳам йўлдан озибсизлар-да! – дейишди фарзийлар. 48– Бошлиқлар ёки фарзийлардан биронтаси Унга ишонганмикин? 49Лекин Тавротни билмаган бу жоҳил оммага лаънатлар бўлсин!

50Фарзийлардан Никодим номли бири, аввал тунда Исонинг олдига келган одам, сўз олди:

51– Айбланувчининг ўзини оқлашига имкон бермай, унинг ишини тергаб аниқламай маҳкум қилиш бизнинг Таврот Қонунимизга мосмикин?

52– Наҳотки сен ҳам Жалиладан бўлсанг? Яхши ўйлаб кўр, Жалиладан пайғамбар чиқмаслиги аниқ, – дейишди унга.

53Шундан кейин ҳаммалари уй-уйларига тарқалиб кетдилар.


#### 8–БОБ


Исонинг бузуқ аёлни кечириши


1Исо Зайтун тоғи томон кетди. 2Эрталаб яна маъбадга қайтиб келди. Бутун халқ Унинг олдига келар, У эса одамларга таълим бериб ўтирар эди. 3Шу орада уламолар билан фарзийлар бир аёлни Исонинг олдига келтиришди, уни зино қилаётганда ушлаб олишган эди.

4– Устоз! – дейишди аёлни ўртага қўйиб. – Бу аёл зино қилаётганида ушланди. 5Мусо пайғамбар Қонунимизда бундайларни тошбўрон қилишни буюрганлар. Сен нима дейсан?

6Бу сўроқ билан Исони тузоққа илинтириб айбламоқчи эдилар. Исо эса уларга эътибор бермай, энгашиб бармоғи билан ерга ёзар эди. 7Улар бу ҳақда сўрайвергач, Исо тик турди-да:

– Сизнинг ичингизда ким бегуноҳ бўлса, ўша биринчи бўлиб аёлга тош отсин, – деди. 8Сўнг яна энгашиб ерга ёзаверди.

9Улар бу гапни эшитиб, виждонан фош бўлишди. Чоллардан бошлаб, кексаю ёш ҳаммаси бирин-кетин кета бошлашди. Охирида ёлғиз Исо билан ўртада турган аёл қолди. 10Исо ўрнидан турди-да, аёлдан бошқани кўрмай:

– Эй аёл! – деди, – сени айбловчилар қани? Ҳеч ким сени маҳкум қилмадими?

11– Ҳеч ким, Ҳазрат! – деб жавоб берди аёл.

– Мен ҳам сени маҳкум қилмайман, – деди Исо. – Бор, бундан кейин бошқа гуноҳ қилма.


Исо Масиҳ – оламнинг нури


12Исо яна халққа хитоб қилди:

– Мен оламнинг нуриман. Кимки Менга эргашса, зулматда юрмайди, балки ҳаёт нурига эга бўлади.

13Исонинг шу сўзига қарши фарзийлар:

– Сен Ўзингга Ўзинг шоҳидлик беряпсан. Сенинг шоҳидлигинг ҳақиқат эмас, – дейишди. 14Исо шундай жавоб берди:

– Мен Ўзимга Ўзим шоҳидлик берсам ҳам, тўғри шоҳидлик бераман. Чунки Мен қаердан келиб, қаерга кетаётганимни биламан. Сизлар эса Менинг қаердан келиб, қаерга кетаётганимни билмайсизлар. 15Сизлар ташқи қиёфага қараб ҳукм қиласизлар; Мен эса ҳеч кимни ҳукм қилмайман. 16Агарда Мен ҳукм қилсам ҳам, тўғри ҳукм қиламан. Чунки ёлғиз эмасман, Мени юборган Отам Мени ёқлайди. 17Мана, ўзларингизнинг Тавротда: “Икки шоҳиднинг гувоҳлиги тўғридир”, деб ёзилган. 18Шундай қилиб, Ўзимга Ўзим ҳам шоҳидлик бераман, Мени юборган Отам ҳам шоҳидлик беради.

19– Сенинг Отанг қаерда? – деб сўрадилар Исодан. У бунга жавобан:

– Сизлар на Мени, на Отамни танийсизлар. Агар Мени таниганингизда, Отамни ҳам таниган бўлар эдингизлар, – деди.

20Бу сўзларни Исо маъбадда таълим бераётиб, садақа қутисининг олдида айтди. Ҳеч ким Уни тутиб олмади, чунки Унинг вақт-соати ҳали келмаган эди.


Исони рад қилганларнинг оқибати


21Исо уларга яна деди:

– Мен кетяпман. Сиз Мени қидирасиз-у, гуноҳкор бўлиб ўласизлар. Мен борадиган жойга сизлар бора олмайсизлар.

22– Наҳотки У Ўзини Ўзи ўлдиради? “Мен борадиган жойга сизлар бора олмайсизлар”, деб айтяпти-ку, – дейишди ўзаро яҳудийлар. 23Исо уларга шундай деди:

– Сизлар пастдансиз, Мен эса юқориданман. Сизлар бу оламдан, Мен эса бу оламдан эмасман. 24Сиз гуноҳкор бўлиб ўласизлар, деб айтдим-ку сизларга. Ҳа, агар Ўша Мен эканлигимга[35] ишонмасангизлар, гуноҳкор бўлиб ўласизлар.

25– Сен кимсан? – деб сўрашди шу маҳал Исодан. Исо шундай деди:

– Бошданоқ сизларга қандай айтган бўлсам, худди Ўшаман. 26Сиз ҳақингизда айтадиган ҳамда ҳукм ўтказадиган кўп нарсаларим бор. Бироқ Мени Юборган ҳақиқатгўйдир, Мен Ундан нима эшитган бўлсам, ўшани дунёга маълум қиламан.

27Улар эса Исо Ўз Отаси ҳақида гапираётганини тушунмадилар. 28Исо Ўз сўзида давом этди:

– Инсон Ўғлини юқорига кўтарганингизда[36], Ўша Мен эканлигимни билиб қоласизлар. Ўшанда сизлар Мен Ўзимчалик ҳеч нарса қилмаслигимни, аксинча, Отам Менга қандай ўргатган бўлса, шундай сўзлаётганимни биласизлар. 29Мени Юборган Ўзим биландир. Отам Мени ёлғиз қолдирмаган, Мен ҳар доим Унга маъқул бўлган ишларни қиламан.

30Исо бу сўзларни айтар экан, кўп одамлар Унга ишондилар.


Илоҳий ҳақиқат ва озодлик ҳақида


31Шу вақт Исо Унга ишонган яҳудийларга деди:

– Агар Менинг каломимга риоя қилсангизлар, ҳақиқий шогирдларим бўласизлар. 32Сизлар ҳақиқатни билиб оласизлар, ҳақиқат эса сизларни озод қилади.

33– Биз Иброҳим наслимиз, – деб жавоб берди улар. – Ҳеч қачон ҳеч кимга қул бўлмаганмиз. Сен қандай қилиб, “Озод бўласизлар”, деяпсан?

34– Сизларга гапнинг ростини айтсам, – деди Исо, – гуноҳ қилувчи ҳар бир киши гуноҳнинг қулидир. 35Қул уйда умрбод турмайди, ўғил умрбод туради. 36Шундай қилиб, агар Ўғил сизларни озод қилса, ҳақиқатан эркин бўласизлар. 37Иброҳим насли эканлигингизни биламан. Бироқ Менинг жонимга қасд қилмоқчисизлар. Чунки Менинг сўзим қалбингизга ўрнашмайди. 38Мен Отамнинг ҳузурида нима кўрган бўлсам, ўшани сўзлаб бераман. Сизлар эса ўз отангиз ҳузурида кўрганларингизни бажарасизлар.


Иброҳим болалари, иблис болалари


39Улар Исога жавобан:

– Бизнинг отамиз Иброҳим-ку, – дейишди.

– Агар сиз Иброҳим фарзандлари бўлсангиз эди, Иброҳимнинг қилган ишларини қилар эдингизлар, – деди Исо. 40– Энди бўлса, Худодан эшитган ҳақиқатни сизларга сўзлаб бераётган Одамни – Мени ўлдирмоқчисизлар. Иброҳим бундай йўл тутмаган эди. 41Сизлар ўз отангизнинг ишларини қиляпсизлар.

– Биз фаҳшдан туғилган эмасмиз-ку, бизнинг битта Отамиз бор, У Худодир, – деб жавоб беришди Исога. У уларга шундай деди:

42– Агар Отангиз Худо бўлганида эди, Мени севар эдингиз, чунки Мен Худодан чиқдим. Мен Ўзимча келганим йўқ, Мени У юборди. 43Нега айтганларимни англамаяпсизлар? Сабаб, Менинг сўзимни эшита олмайсизлар. 44Сизларнинг отангиз – иблисдир. Сизлар ўз отангизнинг нафсу эҳтиросларини бажо келтирмоқчисизлар. Азалданоқ иблис қотил эди. У ҳақиқат томонида турмаган, чунки унда ҳақиқат йўқ. У ёлғон сўзлаганда, ўзига яраша сўзлайди. Чунки у ёлғончи, ёлғоннинг отасидир.

45Аммо Мен ҳақиқатни сўзлаётганим учун, Менга ишонмаяпсизлар. 46Қайси бирингиз Мени бирон гуноҳ билан айблай оласиз? Агарда ҳақиқатни сўзлаётган бўлсам, нега Менга ишонмаяпсизлар? 47Ким Худоники бўлса, Худонинг сўзларини эшитади. Сизлар эса Худога бегона бўлганингиз учун, эшитмаётирсиз.


Исо азалдан мавжуд


48Бунга жавобан яҳудийлар:

– Сен самарияликсану, Сени жин урибди, деб хато қилмабмиз! – дейишди.

49– Мени жин ургани йўқ, – деди Исо. – Мен фақат Отамни ҳурмат қиламан. Сизлар эса Мени бадном қиляпсизлар. 50Мен Ўз шуҳратимни изламайман, Мени Улуғловчи ва Ҳукмловчи бор. 51Сизларга ростини айтайин: ким Менинг сўзимга риоя қилса, абадий ўлимга юз тутмайди.

52– Энди биз биламиз, Сени жин урибди, – дейишди яҳудийлар Унга. – Иброҳим ва пайғамбарлар бари ўлиб кетган, Сен эса: “Ким Менинг сўзимга риоя қилса, абадий ўлимга юз тутмайди”, деяпсан-а?! 53Наҳотки Сен вафот этган отамиз Иброҳимдан ҳам катта бўлсанг? Пайғамбарларнинг ҳаммаси ҳам ўлиб кетишган. Сен Ўзингни ким деб ҳисоблайсан?

54Исо жавоб берди:

– Агар Мен Ўзимни Ўзим улуғласам, Менинг улуғлигим пучдир. Отамнинг Ўзи Мени улуғлайди. Сизлар Уни Худойимиз дейсизлар, 55аммо аслида Уни таниганингиз йўқ. Мен эса Уни таниб-биламан. Агар Уни билмайман, десам, сизларга ўхшаган ёлғончи бўламан. Бироқ Мен Уни таниб-биламан ва Унинг каломига риоя қиламан. 56Отангиз Иброҳим Менинг кунимни кўришини билиб, шод-хуррам бўлган эди. Энди кўриб, хуррам бўлди.

57– Сен ҳали эллик ёшга тўлганинг йўғу, Иброҳимни ҳам кўрибсан-а?! – дейишди яҳудийлар Унга. 58Исо уларга:

– Сизларга ростини айтай: Иброҳим вужудга келмасидан олдин Мен бор эдим, – деди.

59Шунда Исога отиш учун тош олдилар. Лекин Исо улардан чекиниб, маъбаддан ташқарига чиқди. [Халқнинг ўртасидан ёриб ўтиб, узоқлашиб кетди.]


#### 9–БОБ


Исонинг туғма кўрни соғайтириши


1Исо ўтиб кетаётганда, Унинг кўзига бир туғма кўр одам чалинди. 2Шогирдлари Исодан:

– Устоз, бунинг кўр бўлиб туғилишида ким гуноҳкор, ўзими ёки ота-онасими? – деб сўрадилар. 3Исо шундай жавоб берди:

– Бунда на ўзи гуноҳкор, на ота-онаси, балки Худонинг ишлари унда намоён бўлиши учун у кўр туғилган. 4Кун ёруғ экан, Мени Юборганнинг ишларини қилишим лозим. Ана тун келяпти, ўшанда ҳеч ким иш қила олмайди. 5Мен оламда бор эканман, оламнинг нуридирман.

6Исо буларни айтди-ю, ерга тупурди, тупукдан лой қилиб, кўрнинг кўзларига суртди.

7– Бориб Силоам ҳовузида ювин, – деди унга. (Силоам – “Юборилган” демакдир.)

Кўр одам бориб ювинди ва кўзи очилиб қайтди. 8Шунда унинг қўшнилари ва илгари унинг кўр бўлиб ўтирганини кўрган одамлар:

– Бу ҳалиги тиланчилик қилиб ўтирган кўр одам эмасми? – деб сўрашарди. 9Баъзилар:

– Бу худди ўша, – десалар, бошқалар:

– Ўшанга ўхшайди, – дейишарди. Одамнинг ўзи эса:

– Ўша менман, – деб таъкидларди.

10– Ундай бўлса, кўзларинг қандай очилди? – деб сўрадилар.

11– Исо деган Киши тупукдан лой қилиб кўзларимга суртди-ю, “Бориб Силоам ҳовузида ювин”, деди. Мен бориб ювиндим ва кўрадиган бўлиб қолдим, – деди у одам.

12– У қаерда? – деб сўрадилар.

– Билмайман, – деб жавоб берди у.


Соғайган кўрни сўроқ қилиш


13Илгари кўр бўлган ўша одамни фарзийларнинг олдига келтиришди. 14Ўша куни яҳудийларнингдам олиш куни эди. Бунга қарамай, Исо лой қилиб, кўр одамнинг кўзларини очган эди. 15Бинобарин, фарзийлар ҳам кўрдан кўзлари қандай очилганини сўрадилар.

– У кўзларимга лой суртди. Мен ювиндим-у, кўзларим кўрадиган бўлди, – деди ҳалиги одам.

16– Бу Одам Худодан эмас, чунки У дам олиш кунига риоя қилмаяпти, – деди баъзи фарзийлар. Бошқалари эса:

– Гуноҳкор одам бундай мўъжизаларни қандай қила олади? – дейишди. Шундай қилиб, ораларида нифоқ пайдо бўлди.

17– Кўзларингни очган у Киши ҳақида сен нима дейсан? – деб сўрашди яна кўр одамдан.

– У пайғамбар, – деди ўша.

18Бироқ яҳудий дин арбоблари кўзлари очилган одамнинг ота-онасини чақиртирмагунча, унинг илгари кўр бўлганига ва кўзлари очилганига ишонмадилар. 19Ота-онаси келди.

– Кўр туғилган, деб айтган ўғлингиз шуми? Хўш, энди қандай қилиб унинг кўзлари кўряпти? – деб сўрашди ота-онасидан. 20Ота-онаси жавоб беришди:

– Бу бизнинг ўғлимиз, унинг кўр туғилганини биламиз. 21Лекин қандай қилиб кўзлари кўраётганини, кўзларини ким очганини биз билмаймиз. У балоғат ёшида, ўзидан сўранглар. Ўзи учун ўзи жавоб берсин.

22Кўрнинг ота-онаси яҳудий дин арбобларидан қўрққанлари учун бундай айтдилар. Дин арбоблари бундан аввал, ким Исонинг Масиҳлигини тан олса, ибодатхонадан бадарға қилинсин, деган фатвони чиқарган эдилар. 23Ана шу сабабдан кўрнинг ота-онаси: “У балоғат ёшида, ўзидан сўранглар”, – дейишди.

24Шундай қилиб, илгари кўр бўлган одамни иккинчи марта чақиришди:

– Худони улуғла! Биз у Одамнинг гуноҳкорлигини биламиз, – дейишди.

25– У гуноҳкорми, йўқми, мен билмайман, – деб жавоб берди у, – Мен шуни биламанки, мен кўр эдим, энди эса кўзларим кўряпти.

26– У сенга нима қилди? Кўзларингни қандай очди? – деб яна ундан сўрадилар.

27– Олдин ҳам мен сизларга айтган эдим-ку, аммо сизлар қулоқ солмаяпсизлар! Яна нима хоҳлайсизлар? Наҳотки сизлар ҳам Унинг шогирдлари бўлмоқчисизлар? – деди у одам. 28Яҳудий дин арбоблари эса уни жеркиб:

– Сен Унинг шогирди, биз Мусонинг шогирдларимиз. 29Биз биламизки, Мусога Худо гапирган. Бу Киши-чи, Унинг қаерданлигини ҳам билмаймиз, – дейишди.

30– Ана шуниси жуда ажабланарли-да! – деди уларга кўзи очилган одам. – Сизлар Унинг қаерданлигини билмайсизлар, аммо кўзларимни очган ана Шунинг Ўзи! 31Маълумки, гуноҳкорларга Худо қулоқ солмайди. Бироқ ким Худодан қўрқиб, Унинг иродасига амал қилса, Худо уни тинглайди. 32Туғма кўрнинг кўзларини биров очганлиги дунёда эшитилмаган гап. 33Агар У Киши Худодан бўлмаганда, ҳеч нарса қилолмасди.

34Яҳудий дин арбоблари бунга жавобан:

– Сен ўзинг бутунлай гуноҳ ичида туғилган экансан-у, энди бизларга ақл ўргатяпсанми? – дейишди-да, уни қувиб чиқаришди.


Қалби кўрлар


35У одамнинг қувиб чиқарилганлигини Исо эшитди-ю, уни ахтариб топди.

– Сен Худонинг Ўғлига[37] ишонасанми? – деб сўради ундан. У одам Исога:

36– Ҳазрат, – деди, – У кимдирки, мен Унга ишонсам?

37– Сен Уни кўрдинг, мана сен билан гаплашаётган – Ўшанинг Ўзи, – деди Исо. 38Шунда у одам:

– Ишонаман, ё Раббий, – деди-да, Исога сажда қилди.

39Исо:

– Кўрлар кўрсин, кўзи очиқлар эса кўр бўлсин, деб Мен бу дунёни ҳукм қилгани келганман, – деди.

40Унинг атрофида баъзи фарзийлар турган эди. Улар бу гапни эшитгач:

– Наҳотки бизлар ҳам кўр бўлсак? – деб сўрашди. 41Исо уларга деди:

– Агар кўр бўлганингизда, гуноҳингиз бўлмас эди. Лекин сизлар “Кўзларимиз кўряпти”, деганингиз учун, гуноҳингиз ўз бўйнингизда қолади.


#### 10–БОБ


Исо – яхши Чўпон


1“Сизларга ростини айтай: ким қўй қўрасига эшикдан кирмай, бошқа йўлдан ошиб тушса, у ўғри ва босқинчидир. 2Эшикдан кирган одам эса қўйларнинг чўпонидир. 3Унга дарвозабон эшикни очиб беради. Қўйлар унинг товушига қулоқ солади. У эса ўз қўйларини номма-ном чақириб ташқарига олиб чиқади. 4У ўз қўйларини қўрадан олиб чиқиб, уларнинг олдида бораверади. Қўйлар эса унга эргашади, чунки улар чўпоннинг товушини биладилар. 5Бегона кишига эса эргашмайдилар. Аксинча, бегонанинг товушини танимай, ундан қочиб кетадилар”.

6Исо бу ибратли нақлни айтиб берганда, тингловчилари Унинг нима демоқчи эканлигини тушунмадилар. 7Шу сабабдан Исо яна гап олди:

“Сизларга ростини айтай: Мен қўйларнинг эшигиман. 8Мендан илгари ўтганларнинг ҳаммаси ўғри ва босқинчи эдилар. Лекин қўйлар уларга қулоқ солмадилар. 9Мен эшикман. Ким Мен орқали кирса, нажот топади. У кириб чиқиб, яйлов ҳам топади. 10Ўғри фақат ўғирлаш, бўғизлаш, барбод қилиш учун келади. Мен эса уларга ҳаёт, фаровон ҳаёт бериш учун келганман.

11Мен яхши Чўпонман. Яхши Чўпон қўйлари учун жонини бағишлайди. 12Ёлланган одам қўйларнинг чўпону эгаси эмас. У бўрининг келганини кўргач, қўйларни ташлаб, қочиб кетади. Бўри эса қўйларни талаб, тумтарақай қилади. 13Ёлланган одам қўйлар ҳақида ҳеч қайғурмагани учун қочиб кетади.

14Мен яхши Чўпонман. Мен Ўзимникиларни биламан, Ўзимникилар эса Мени биладилар. 15Отам Мени қандай таниб-билса, Мен ҳам Отамни шундай таниб-биламан. Мен қўйларим учун жонимни бағишлайман. 16Бу қўрадагидан бошқа қўйларим ҳам бор. Уларни ҳам олиб келишим керак. Улар ҳам Менинг товушимни эшитади ва бир сурув, бир чўпон бўлади. 17Мен жонимни бериб, яна қайтиб оламан, шу боис Отам Мени севади. 18Ҳеч ким жонимни Мендан ололмайди, Мен Ўз ихтиёрим билан уни бераман. Уни бериш ҳам қайтадан олиш ҳуқуқим бор. Ушбу муқаддас бурчни Менга Отам топширган”.

19Бу гап сабаб бўлиб, яҳудийлар орасида яна келишмовчилик пайдо бўлди. 20Ораларидан кўпи:

– Уни жин урибди, У телбалик қиляпти-ку! Нега Унга қулоқ соляпсизлар? – дер эдилар. 21Бошқалари эса:

– Бу жин урганнинг сўзлари эмас, сўқир одамнинг кўзларини жин оча олармиди? – деб айтишарди.


Дин арбобларининг имонсизлиги ва душманлиги


22Ўша вақтда ҚуддусдаМаъбадни Янгилаш байрами[38] қутланарди. Қиш эди. 23Исо маъбадда Сулаймон равоқида айланиб юрар эди. 24Яҳудий дин арбоблари Унинг атрофини ўраб олдилар.

– Қачонгача Сен бизларни лақиллатасан? Агар Сен Масиҳ бўлсанг, бизларга очиғини айт, – дейишди.

25Исо уларга жавоб берди:

– Мен сизларга айтдим, аммо сизлар ишонмаяпсизлар. Менинг Отам номидан қилаётган ишларимнинг ўзи Мен тўғримда шоҳидлик бермоқда. 26Сизлар эса ишонмаяпсизлар. Аввал айтганимдек, сизлар Менинг қўйларимдан эмассизлар. 27Менинг қўйларим товушимга қулоқ солади. Мен уларни танийман, улар эса Менга эргашиб юришади. 28Мен уларга абадий ҳаёт бағишлайман ва улар абадий ҳалок бўлмайдилар. Ҳеч ким уларни Менинг қўлимдан тортиб ололмайди. 29Уларни Менга берган Отам ҳаммадан буюкдир. Отамнинг қўлидан уларни тортиб олишга ҳеч кимнинг кучи етмайди. 30Мен ва Отам – бирмиз.

31Шунда яҳудий дин арбоблари яна Исони тошбўрон қилмоқчи бўлиб, тош ола бошладилар.

32– Мен сизларга Отам номидан кўп хайрли ишлар кўрсатдим, уларнинг қайси бири учун Мени тошбўрон қилмоқчисизлар? – сўради Исо. 33Яҳудий дин арбоблари Унга жавобан:

– Сени хайрли ишинг учун эмас, балки куфрлигинг учун тошбўрон қилмоқчимиз. Сен одам бўла туриб Ўзингни Худо деяпсан! – дейишди. 34Исо шундай жавоб қайтарди:

– Сизнинг Тавротда: “Мен айтдим, сизлар худоларсиз”, деб ёзилган эмасми?[39] 35Мана Худо қадимгиларга каломини юбориб, уларни ҳатто худолар деб атаган. Муқаддас Битикни эса бузиб бўлмайди. 36Шундай экан, Отам Ўзига ажратиб олган ва дунёга юборган Киши “Худонинг Ўғлиман” деса, нима бўпти? Нега сизлар Мени куфрликда айблайсизлар? 37Агар Мен Отамнинг ишларини қилмаётган бўлсам, Менга ишонмай қўя қолинглар. 38Агар Унинг ишларини қилаётган бўлсаму, сизлар ишонмаётган бўлсангизлар, ақалли Менинг ишларимга ишонинглар. Отам Менда ва Мен Отамда эканимизни англаб, имонингизни комил қилинглар.

39Шунда яна Исони ушлаб олишга ҳаракат қилдилар, аммо Исо улардан қутулиб қолди.

40Сўнг Исо яна Ўрдун дарёсининг нарёғига, илгари Яҳё пайғамбар одамларни тавба қилдириб юрган жойга борди ва у ерда қолди. 41Унинг олдига кўп одамлар келаверди. Улар:

– Яҳё ҳеч қандай мўъжиза яратмаган эди, лекин Яҳёнинг бу Киши ҳақида айтганлари ҳаммаси тўғри чиқди, – дейишар эди. 42Шундай қилиб, ўша ерда талай одамлар Исога узил-кесил ишондилар.


#### 11–БОБ


Лазарнинг ўлими


1Байтания деган қишлоқда Лазар исмли бир одам касал ётган эди. Марям ва Марта номли опа-сингил ҳам шу қишлоқда яшар эдилар. 2РаббимизИсога атир мой суртган ва Унинг оёқларини сочи билан артиб қуритган ўша Марям эди. Касал ётган Лазар эса Марямнинг акаси эди.

3Опа-сингил Исога:

– Ҳазрат, Сенинг азиз дўстинг касал бўлиб ётибди, – деб хабар етказишди. 4Исо буни эшитиб:

– Бу касаллик ўлим билан якунланмайди, балки Худонинг улуғланишига, шунингдек, Худо Ўғлининг улуғланишига сабаб бўлади, – деди.

5Исо Марта ва унинг синглисини ҳамда Лазарни севар эди. 6Аммо Лазарнинг бемор бўлиб ётганини билса ҳам, ўша жойда яна икки кун қолди. 7Бундан сўнг У шогирдларига:

– Яна Яҳудияга борамиз, – деди.

8– Устоз, – деди шогирдлари, – яқиндагина яҳудияликлар Сени тошбўрон қилмоқчи эдилар-ку! Энди яна у ерга бормоқчимисан?

9Исо жавоб берди:

– Кундуз ўн икки соат-ку! Ким ёруғда юрса, қоқилмайди, чунки бу дунёнинг ёруғини кўради. 10Кечаси юрган эса қоқилади, чунки ёруғлик у билан эмас.

11Бу сўзларини айтиб бўлиб, уларга яна деди:

– Дўстимиз Лазар ухлаб қолди. Мен уни уйғотгани кетяпман.

12– Ҳазрат, агар ухлаб қолган бўлса, тузалиб кетади, – деди шогирдлари.

13Исо Лазарнинг ўлимини назарда тутган эди. Шогирдлар эса Исо одатдаги уйқу тўғрисида гапирди, деб ўйладилар. 14Кейин Исо уларга очиғини айтди:

– Лазар вафот этди. 15Мен сизлар учун хурсандманки, ўша ерда йўқ эдим, чунки бу сизларнинг имон топишингизга ярайди. Қани энди юринглар, унинг олдига борайлик.

16Шунда “Эгиз” лақабли Тўма бошқа шогирдларга:

– Қани юринглар, биз ҳам У билан ўламиз! – деди.


Исо – тириклик манбаи


17Исо у ерга етиб бориб билдики, Лазарнинг дафн қилинганига тўрт кун бўлган экан. 18Байтания қишлоғи Қуддусдан яқин уч чақиримча[40] ерда эди. 19Кўп яҳудийлар Марта билан Марямнинг олдига акасининг вафоти муносабати ила тасалли бериш учун борган эдилар. 20Марта Исонинг келаётганини эшитиб, Уни кутиб олгани чиқди. Марям эса уйда ўтирар эди.

21– Ҳазрат! – деди Марта Исога. – Агар Сен бу ерда бўлганингда эди, менинг акам ўлмас эди. 22Аммо ҳозир ҳам биламан, Сен Худодан нима сўрасанг, Худо Сенга беради.

23– Сенинг аканг тирилади, – деди Исо.

24– Биламан, қиёматда, охиратда тирилади, – деди Марта. 25Исо унга деди:

– Мен тирилиш ва ҳаётдирман. Менга ишонган одам ўлса ҳам яшайди. 26Кимда-ким Менга ишониб яшаса, то абад ўлмайди. Бунга ишонасанми?

27– Ҳа, Раббим, – деди Марта, – Сен оламга келадиган Масиҳ, Худонинг Ўғлисан, деб ишонаман.

28Шундай деди-ю, Марта бориб синглиси Марямни яширинча чақирди.

– Устоз шу ерда, У сени чақиряпти, – деди Марямга.

29Марям буни эшитгач, шошиб ўрнидан турди-да, Исонинг олдига жўнади. 30Исо ҳали қишлоққа кирмаган, Марта Уни кутиб олган жойда пойлаб турар эди. 31Марям билан уйда қолган, унга тасалли бераётган яҳудийлар унинг шошилиб ўрнидан туриб ташқарига чиққанлигини кўришди. Марям йиғлагани қабрга кетяпти, деб ўйлашиб, унинг орқасидан кетаверишди.

32Марям Исо турган ерга етиб келиб Уни кўрди-ю, оёқларига ўзини ташлаб:

– Ҳазрат! – деди, – агар Сен шу ерда бўлганингда, менинг акам ўлмас эди!

33Марям ҳам, у билан келган яҳудийлар ҳам йиғлаётган эдилар. Исо буни кўриб, қаттиқ изтиробга тушди, кўнгли ўртаниб кетди.

34– Уни қаерга қўйдингизлар? – деб сўради.

– Бориб кўргин! – дедилар.

35Исонинг кўзи ёшланди. 36Яҳудийлар:

– Қаранг, уни нақадар севар экан! – дейишди. 37Лекин улардан баъзилари:

– Кўрнинг кўзларини очган бу Киши наҳот унинг ўлмай қолиши учун бирор нарса қилолмаган бўлса? – дедилар.


Исонинг Лазарни тирилтириши


38Исо тағин қаттиқ изтироб чекиб, қабр олдига келди. Қабр бир ғор бўлиб, унинг оғзида тош ётган эди. 39Исо:

– Тошни кўтаринглар! – деди. Марҳумнинг синглиси Марта Унга:

– Ҳазрат, У қабрга қўйилганига тўрт кун бўлди, энди ҳидланиб қолган, – деди.

40– Агар инонсанг, Худонинг улуғворлигини кўрасан, деб сенга айтган эдим-ку, – деди Исо.

41Шундай қилиб, марҳум ётган ғор оғзидан тошни кўтариб олдилар. Исо эса осмонга кўз тикканча:

– Эй Ота! – деди, – Мени эшитганинг учун Сенга ташаккур билдираман. 42Сен Мени доимо эшитишингни биламан-у, лекин бу сўзларни шу ерда турган халқ учун, улар Мени Сен юборганингга ишонсин деб айтдим.

43Шундай деди-ю, баланд овоз билан хитоб қилди:

– Лазар, ташқарига чиқ!

44Шу пайт қўлу оёқлари дока билан боғланган, юзи рўмол билан ўралган жасад чиқиб келди.

– Уни ечинтириб, қўйинглар, кетаверсин, – деди Исо одамларга.


Исони ўлдириш режаси


45Марямни йўқлагани келган яҳудийлардан кўпи Исонинг қилган ишини кўриб, Унга ишонишди. 46Аммо баъзилари фарзийларнинг олдига бориб, Исонинг қилганларини айтиб беришди.

47Шундан кейин олий руҳонийлар ва фарзийлар кенгашга йиғилишди.

– Биз нима қилайлик? Бу Одам жуда кўп мўъжизалар яратиб юрибди-ку! – дейишди ўзаро. 48– Агар Уни ўз эркига қўйиб берсак, ҳамма Унга ишониб кетади. Римликлар келиб, муқаддас жойимизни ҳам, халқимизни ҳам босиб оладилар.

49Улардан бири, шу йили бош олий руҳоний бўлган Каяфа сўз олди:

– Сизлар ҳеч нарсани билмайсизлар. 50Бутун миллат ҳалок бўлганидан кўра, битта киши халқ учун ўлиши биз учун яхшироқ эканини ўйламадингизларми?

51Бу сўзлар ундан ўзича чиқмаган эди. У шу йили бош олий руҳоний сифатида каромат қилиб, Исо халқ учун ўлишини олдиндан айтган эди. 52Амалда Исо ёлғиз яҳудий халқи учунгина эмас, балки тарқалиб гумроҳ бўлган барча Худо фарзандларини[41] ҳам йиғиб бирлаштириш учун ўлиши керак эди.

53Шундай қилиб, ўша кундан бошлаб Исони ўлдиришга тил бириктирдилар. 54Исо эса энди яҳудийлар орасида очиқ юролмайдиган бўлиб қолди. У ердан саҳро яқинидаги Эфрайим шаҳрига борди. Ўша жойда Ўзининг шогирдлари билан қолди.

55Яҳудийларнинг Фисиҳ байрами яқин эди. Мамлакатнинг ҳамма ёғидан эл-улус байрамдан олдин покланиш учун Қуддусга боришарди. 56Шу вақтда Исони излардилар. Маъбадда йиғилиб турганлар ўзаро: “Қандай ўйлайсизлар, У байрамга келармикан?” – деб сўраб-суриштирар эдилар. 57Олий руҳонийлар ва фарзийлар эса Исони қўлга олиш ниятида юриб: “Ким Унинг қаердалигини билиб қолса, хабар қилсин”, деган фармон чиқардилар.


#### 12–БОБ


Исога атир мой суртган аёл


1Фисиҳ байрамидан олти кун олдин Исо яна Байтанияга, яъни ўлган Лазарни тирилтирган қишлоққа борди. 2Ўша ерда Исога зиёфат ҳозирладилар. Марта хизмат қилиб юрган эди, Лазар эса Исо билан меҳмонлар қаторида ўтирар эди. 3Шу пайт Марям бир шиша[42] соф, қимматбаҳо сунбул мойи олиб келди ва Исонинг оёқларига суртиб, сочлари билан Унинг оёқларини артиб қуритди. Мойнинг ҳидидан уй хушбўй исга тўлиб кетди.

4Исонинг шогирдларидан бири, Унга хиёнат қиладиган Симуннинг ўғли Яҳудо Ишқариёт гап қистириб:

5– Бу мойни уч юз кумуш тангага сотиб камбағалларга бўлиб берса бўлмасмиди? – деди.

6Бу гапни у камбағалларга қайишгани учун эмас, балки ўғри бўлгани учун айтди. Пул қутиси Яҳудонинг назоратида эди, у қутига солинадиган пулларни шилиб кетар эди.

7– У аёлни тинч қўйинглар! – деди Исо. – Зотан у бу мойни Менинг дафн кунимга сақламоқчи эди. 8Камбағаллар ҳар доим сизлар билан бирга. Мен эса доим сизлар билан бирга бўлмайман.

9Исонинг Байтанияда эканлигини билиб, бир талай яҳудийлар у ерга келди. Улар нафақат Исони, балки Исо тирилтирган Лазарни ҳам кўришни истардилар. 10Олий руҳонийлар эса Лазарни ҳам ўлдирмоқчи бўлиб келишган эдилар. 11Чунки кўпчилик яҳудийлар Лазар туфайли у ерга бориб, Исога имон келтираётган эдилар.


Исонинг Қуддусга тантанали кириши


12Эртаси куни байрамга борган кўпчилик халойиқ Исонинг Қуддусга келаётганини эшитиб қолишди. 13Пальма дарахти шохларини олиб, Уни қарши олишга чиқишди ва баланд овоз билан:


“Нажот бергин![43]

Худованд номидан келаётган

Исроилнинг Подшоҳи муборак!”


– деб ҳайқиришар эди. 14Исо бир хўтикни топиб, унга минди, худди Тавротда ёзилганидай:


15“Эй Сион қизи, қўрқма!

Сенинг Подшоҳинг хўтикка миниб келадур”.


16Исонинг шогирдлари аввал бунга тушунмадилар. Фақат Исо Ўз улуғворлигига эришгандан сўнггина улар бу оятнинг У ҳақда ёзилганини ва халқ худди оятдагидек қилганини эсладилар. 17Исо билан юраётган кўпчилик халқ эса Исо Лазарни қабрдан чақириб тирилтирди, деб гувоҳлик бераётган эди. 18Исо бундай ажойиб мўъжизани яратганини халқ эшитган эди, шунинг учун ҳам Уни очиқ чеҳра билан кутиб олаётган эдилар.

19Фарзийлар эса бир-бирига:

– Кўряпсизми, энди ҳеч нарса қилолмаяпсизлар. Бутун дунё Унинг ортидан бормоқда! – дейишарди.


Исо Ўз ўлими ва юксалиши ҳақида


20Сиғиниш учун байрамга келганлар орасида баъзи юнонлар бор эди. 21Улар Жалиланинг Байтсайда шаҳридан бўлган Филипнинг олдига бориб ўтиндилар:

– Тақсир, биз Исони кўрмоқчи эдик.

22Филип бориб бу ҳақда Идрисга айтди; кейин Идрис билан Филип иккаласи Исонинг олдига бориб, Унга айтишди. 23Исо уларга шундай жавоб қайтарди:

– Инсон Ўғли[44] улуғланадиган вақт-соат келди. 24Сизларга ростини айтай: агар буғдойнинг дони ерга тушиб ўлмаса, у бир донлигича қолади. Агарда ўлса, кўп ҳосил беради. 25Ким ўз жонини севса, уни йўқотади. Ким бу дунёда ўз жонини аямаса, уни абадий ҳаёт учун сақлаб қолади. 26Агар ким Менга хизмат қилса, Менинг изимдан юрсин. Мен қаерда бўлсам, хизматчим ҳам у ерда бўлади. Ким Менга хизмат қилса, Отам уни ҳурмат қилади.

27Энди эса юрагим сиқиляпти, Мен нима ҳам десам экан? “Эй Отам, Мени ушбу вақт-соатдан қутқаз” дейми? Ваҳоланки, мен шу вақт-соат учун келганман. 28Эй Ота, Ўз номингни улуғлагин!

Исо шундай дейиши биланоқ осмондан:

– Мен уни улуғлаганман ва бундан кейин ҳам улуғлайман, – деган садо келди. 29У ерда турган омма буни эшитиб, момақалдироқ деб ўйлади.

– Йўқ, Унга фаришта гапирди! – дейишди бошқалари.

30Бунга жавобан Исо айтди:

– Бу садо Мен учун эмас, сизлар учун бўлди. 31Ҳозир бу дунё ҳукм қилинади, ҳозир бу дунёнинг ҳокими[45] ташқарига чиқариб ҳайдалади. 32Мен ердан юқорига кўтарилганимда, ҳаммани Ўзимга жалб қиламан.

33Ушбу сўзларни Исо Ўзининг қай йўл билан ўлишини билдириш мақсадида айтган эди. Халқ бунга жавобан деди:

34– Биз Тавротда, Масиҳ абадий туради, деб эшитганмиз. Қандай қилиб Сен: Инсон Ўғли юқорига кўтарилиши керак, деб айтяпсан? Ким бу Инсон Ўғли?

35Исо уларга айтди:

– Яна қисқа бир муддат нур сизлар билан бўлади. Нур борида юринглар, тағин зулмат сизларни қамраб олмасин. Зулматда юрадиган киши қаерга кетаётганини билмайди. 36Ҳозирча нурга эгасизлар, нурга ишонинглар, токи нур аҳли бўлинглар.

Буларни айтиб бўлгач, Исо узоқлашиб кетди ва халқнинг кўзидан яширинди.


Омманинг ўжарлиги ва имонсизлиги


37Исо омманинг кўз ўнгида шунча кўп ибратли мўъжизалар яратган бўлса ҳам, улар Исога ишонмас эдилар. 38Шу тариқа Ишаъё пайғамбарнинг айтган сўзи бажо бўлди:


“Ё Худоё Худованд!

Берган хабаримизга ким ҳам ишонди?

Худованднинг қудрати кимга ошкора бўлди?”


39Улар ана шу сабабдан ишона олмадилар. Ишаъё пайғамбар яна айтганидек:


40“Бу халқ ўз кўзларини кўр қилди,

Ўз дилларини тош қилди.

Кўзлари ила кўрмайдилар,

Диллари ила фаҳмламайдилар,

Мен уларни шифолашим учун,

Менга қайтиб келмайдилар”.


41Ишаъё пайғамбар Масиҳнинг улуғворлигини олдиндан кўриб, У тўғрида шуларни сўзлаган эди.

42Шунга қарамасдан, бошлиқларнинг ҳам кўплари Исога имон келтираётган эдилар. Фақат ибодатхонадан ҳайдалишдан қўрқиб, улар фарзийлар олдида тан олмас эдилар. 43Чунки бошлиқларга Худонинг мақтовидан кўра инсоннинг мақтови хуш ёқарди.


Исонинг сўзи – ҳакам


44Исо хитоб қилиб деди: “Менга ишонган одам Менга эмас, балки Мени Юборганга ишонган бўлади. 45Мени кўрган одам Мени Юборганни кўрган бўлади. 46Менга ишонган ҳар бир киши зулматда қолмасин, деб Мен дунёга нур бўлиб келганман. 47Ким Менинг сўзларимни эшитиб ишонмаса, уни Мен айбламайман. Мен дунёни айблаш учун эмас, балки қутқариш учун келганман. 48Мени рад қилиб, сўзларимни қабул қилмаган одамнинг ҳаками бор – уни охиратда Менинг айтган каломим ҳукм қилади. 49Мен Ўз номимдан сўзлаганим йўқ. Аксинча, Мени юборган Отам нима айтишимни, қандай сўзлашимни Менга амр этган. 50Унинг амри эса абадий ҳаётдир, деб биламан. Хуллас, Мен нимаики гапираётган бўлсам, Отамнинг Менга айтганларини гапиряпман”.


#### 13–БОБ


Исо шогирдларининг оёқларини ювиши


1Фисиҳ байрамига оз қолган эди. Исо бу оламдан Отаси олдига ўтиш вақт-соати келганини билар эди. У бу оламдаги Ўзиникиларни севар эди, уларни охиригача севди.

2Кечки овқат пайти эди. Симуннинг ўғли Яҳудо Ишқариётнинг дилига иблис аллақачон Исога хиёнат қилиш ниятини солган эди. 3Исо бўлса, Отаси ҳамма нарсани Унинг қўлига берганини билар эди, Ўзи Худо ҳузуридан чиқиб, яна Худо ҳузурига қайтаётганини ҳам билар эди.

4Шундай қилиб, Исо овқатдан сўнг устки кийимини ечиб ташлади, сочиқни олиб белига боғлади. 5Кейин обдастага сув қуйиб, шогирдларининг оёқларини ювишга тушди. Белига боғлаган сочиқ билан уларнинг оёқларини артиб қуритди.

6Исо Симун Бутруснинг олдига келди.

– Раббим, наҳот оёқларимни Сен ювсанг?! – деди Бутрус.

7– Мен ҳозир нима қилишимни сен билмайсан. Кейинчалик тушунасан, – деди Исо унга жавобан.

8– Менинг оёқларимни икки дунёда ҳам ювмайсан! – деди Бутрус.

– Агар сени ювмасам, Мен билан улушинг бўлмайди, – деди Исо. 9Шунда Симун Бутрус:

– Раббим, фақат оёқларимнигина эмас, қўлларимни, бошимни ҳам ювиб қўй! – деди. 10Исо унга:

– Чўмилган одам тамоман покдир, энди унинг оёғини ювса, бас. Сизлар ҳам поксизлар, аммо ҳаммангиз эмас, – деди. 11Исо Ўзига хоинлик қиладиган одамни билар эди, шунинг учун “Ҳаммангиз пок эмассизлар”, деди.

12Шогирдларининг оёқларини ювиб бўлгач, Исо тағин устки кийимини кийиб, ёнбошлади. Шогирдларига айтди:

– Мен сизларга нима қилганимни англадингларми? 13Сизлар Мени Устозимиз ва Раббимиз деб атайсизлар ва тўғри қиласизлар, чунки Мен худди шундайман. 14Шундай қилиб, агар Мен Раббингиз ва Устозингиз бўла туриб оёқларингизни ювган бўлсам, сизлар ҳам бир-бирингизнинг оёқларингизни ювишингиз қарздир. 15Мен сизларга нима қилган бўлсам, сизлар ҳам ўшани қилишингиз керак. Мен сизларга ўрнак кўрсатдим. 16Сизларга ростини айтайин: қул ўзининг хўжайинидан юқори турмас, элчи ҳам уни юборгандан улуғ бўлмас. 17Агар гапимни уққан бўлсангиз, бунга амал қилинглар ва бахтли бўласизлар!


Исога хиёнат


18– Мен ҳаммангиз ҳақингизда айтмаяпман, – давом этди Исо, – Мен танлаган кишиларимни биламан. Забурда: “Нон-намагимни еган дўстим Менга қарши товонини кўтарди”, – деб ёзилган[46]. Бу оят бажо бўлиши керак. 19Ҳозирдан, бу воқеалар содир бўлмасидан олдин, мен сизларга айтяпман, токи бу воқеалар содир бўлганда, Мен – Ўша[47] эканлигимга ишонинглар. 20Сизларга ростини айтай: Мен юборган кишини қабул қилган Мени қабул қилган бўлади. Мени қабул қилган эса Мени Юборганни қабул қилган бўлади.

21Исо буларни айтди-ю, кўнгли ғаш тортди. Энди очиқдан-очиқ сўзлай бошлади:

– Сизларга ростини айтайин, сизлардан бир киши Менга хиёнат қилади.

22Шогирдлари эса У кимни назарда тутаётганини билолмай, гангиб бир-бирига қараб турар эдилар. 23Шогирдларидан бири Исонинг бағрига бош қўйиб ёнбошлар эди; Исо уни севар эди. 24Унга Симун Бутрус: “Исо ким ҳақида гапиряпти, сўра-чи”, деб имо-ишора қилди. 25Шунда у Исонинг кўксига яқинроқ энгашиб:

– Раббим, у ким? – деб сўради. 26Исо жавоб берди:

– Мен бир бурда нонни ботириб кимга берсам, у ўшадир, – деди. Сўнг бурда нонни ботириб, Симун ўғли Яҳудо Ишқариётга берди. 27Яҳудо бурдани олар-олмас, шайтон унинг ичига кириб олди.

– Қиладиганингни тезроқ қил, – деди унга Исо.

28Дастурхон атрофидагилардан ҳеч ким нима учун Исо бу сўзларни Яҳудога айтганини тушунмади. 29Пул қутиси Яҳудода бўлгани сабабли, баъзилари Исо унга: “Байрам учун бизга керак бўладиган нарсаларни сотиб ол”, ёки “Камбағалларга бир нима бер”, деяпти деб ўйлардилар. 30Яҳудо эса ўша бурда нонни олган ҳамон ташқарига чиқиб кетди. Тун чўккан эди.


Бир-бирингизни севинглар


31Яҳудо чиқиб кетгач, Исо деди:

– Ҳозир Инсон Ўғли улуғланди, Худо ҳам Инсон Ўғли орқали улуғланди. 32Инсон Ўғли Худони улуғлагани учун, Худо ҳам Ўзича Инсон Ўғлини улуғлайди, ҳа, Уни тез орада улуғлайди. 33Болаларим! Энди Мен сизлар билан узоқ бўлмайман. Мени қидирасизлар. Яҳудий мансабдорларига айтган эдим, сизларга ҳам айтяпман: Мен борадиган жойга сизлар боролмайсизлар.

34Сизларга янги буйруқ беряпман: бир-бирингизни севинглар. Мен сизларни қандай севган бўлсам, сизлар ҳам бир-бирингизни шундай севинглар. 35Агар орангизда муҳаббат ҳукмрон бўлса, сизлар Менинг шогирдларим эканингизни ҳамма шундан билиб олади.


Бутруснинг Исодан тониши ҳақида каромат


36Симун Бутрус Исога деди:

– Раббим, Сен қаерга кетяпсан?

– Энди Мен борадиган жойга сен орқамдан боролмайсан, кейинчалик борарсан, – деди унга Исо.

37– Раббим, – деди Бутрус, – Нега энди Сенинг орқангдан боролмас эканман? Мен Сен учун жонимни фидо қиламан!

38Исо жавоб берди:

– Мен учун жонингни фидо қиласанми-я? Сенга ростини айтсам, хўроз қичқирмасданоқ, сен Мендан уч марта тонасан!


#### 14–БОБ


Исо – йўл, ҳақиқат ва ҳаёт


1 Исо шогирдларига деди:

– Юрагингиз ғаш бўлмасин. Худога ишонинг, Менга ҳам ишонингиз! 2Отамнинг уйида маскан кўп. Шундай бўлмаса эди, Мен сизларга жой тайёрлагани кетяпман, деб айтармидим? 3Мана, Мен бориб сизларга жой тайёрлайману, яна келиб, Мен бўлган жойда бўлишингиз учун сизларни олдимга олиб кетаман. 4Мен борадиган жойни сизлар биласизлар, йўлни ҳам биласизлар.

5– Раббим! – деди Унга Тўма, – Қаерга боришингни билмаймиз-ку, йўлни ҳам қандай била оламиз?

6Исо унга деди:

– Мен йўл, ҳақиқат ва ҳаётдирман. Менсиз ҳеч ким Отанинг олдига боролмайди. 7Агар Мени билсангиз, Отамни ҳам биласизлар. Бундан буён Уни биласизлар, Уни кўргансизлар.

8Филип Исога деди:

– Раббий, бизларга Отани кўрсат, шу биз учун етарли!

9– Филип, – деди унга Исо, – Мен шунча вақтдан бери сизлар билан биргаман-у, Мени танимайсанми? Мени кўрган Отамни кўрган бўлади. Энди сен қандай қилиб, “Отани бизларга кўрсат”, деяпсан? 10Мен Отамда ҳозирман, Отам эса Менда ҳозир, сен бунга ишонмайсанми? Мен сизларга Ўзимдан тўқиб гапирмаяпман, балки Менда ҳозир бўлиб турган Отам Ўз ишларини бажармоқда. 11Менга ишонинглар; Мен Отамда ва Отам Менда ҳозирдир. Бордию бунга ҳам ишонмасангизлар, ақалли бажараётган ишларимнинг ўзи орқали Менга ишонинглар. 12Сизларга ростини айтайин: Менга ишонган киши Мен қилаётган ишларни ўзи қилади ва ҳатто бундан каттароғини ҳам қилади. Зеро Мен Отамнинг олдига кетяпман. 13Менинг номимдан Отадан бирор нарса сўрасангизлар, уни бажо келтираман, токи Ота Ўз Ўғли орқали улуғлансин. 14Ҳа, Менинг номим учун нима сўрасангизлар, Мен уни бажо келтираман.


Муқаддас Руҳни юбориш ваъдаси


15– “Агар Мени севсангизлар, амрларимга амал қилинглар. 16Мен Отамга мурожаат қиламан ва У то абад сизлар билан қоладиган бошқа Юпатувчини[48] юборади. 17Бу Юпатувчи – Ҳақиқат Руҳидир. Дунё Уни қабул қила олмайди, чунки Уни на кўради, на билади. Сизлар эса Уни биласизлар, чунки У сизлар билан доим биргадир, У ичингизда яшайди. 18Сизларни етим қолдирмайман, яна олдингизга қайтиб келаман. 19Бироздан кейин дунё Мени бошқа кўрмайди. Аммо сизлар Мени кўрасизлар; Мен ҳаёт бўлганим учун, сизлар ҳам яшайсизлар. 20Мен Отамда, сизлар Менда ва Мен сизларда ҳозир эканимни ўша кунда фаҳмлайсизлар. 21Ким Менинг амрларимни билса-ю, уларга амал қилса, у Мени севади. Ким Мени севса, Отам ҳам уни севади. Мен ҳам уни севаман ва Ўзимни унга кўрсатаман”.

22Ишқариёт бўлмаган бошқа Яҳудо Исога деди:

– “Раббим, бу қанақаси, Сен Ўзингни дунёга эмас, бизга кўрсатмоқчисан?”

23Исо унга шундай жавоб берди:

– “Ким Мени севса, Менинг сўзимга амал қилади. Отам ҳам уни севади. Биз унинг ҳузурига келиб, Ўзимизга маскан яратамиз. 24Мени севмаган киши сўзларимга амал қилмайди. Сизлар тинглаётган сўз Меники эмас, балки Мени юборган Отамникидир.

25Буни, Мен сизлар билан эканман, айтдим. 26Ўша Юпатувчи, яъни Менинг номимдан Отам юборадиган Муқаддас Руҳнинг Ўзи сизларга ҳаммасини ўргатади, Менинг сизларга айтган ҳамма сўзларимни У ёдингизга туширади”.


Исо Масиҳ – тинчлик манбаи


27“Мен сизларга тинчлик қолдиряпман; Ўз тинчлигимни сизларга беряпман. Мен берган тинчлик дунё берган тинчликка ўхшамайди. Юрагингиз сиқилмасин, ҳадиксираманглар. 28Сизларга айтганимни эшитдингизлар: Мен сизлардан кетиб, яна қайтаман. Агар Мени севганингизда эди, Отам олдига кетяпман деганимга қувонар эдингизлар. Зеро Отам Мендан улуғдир. 29Бу ҳодисалар содир бўлганда ишонинглар деб, ҳали содир бўлмасдан олдин Мен бу ҳақда сизларга айтдим. 30Сизлар билан сўзлашишга унча кўп вақтим қолмади. Чунки бу дунёнинг ҳокими[49] келяпти, Менга эса у мутлақо ҳоким эмас. 31Лекин дунё билсинки, Мен Отамни севаман, Отам Менга неки буюрган бўлса, худди шуни бажараман. Қани, туринглар, бу ердан кета қолайлик”.


#### 15–БОБ


Ток ва новдалари ҳақида масал


1“Мен ҳақиқий токман, Отам эса Боғбондир. 2Мендаги ҳосил бермайдиган ҳар бир новдани У кесиб ташлайди. Ҳосил берадиган ҳар бир новдани эса, яна кўпроқ ҳосил берсин деб, хомток қилиб тозалайди. 3Менинг сизга айтган сўзим орқали сизлар ҳозирдан тозасизлар. 4Мен билан алоқада бўлинглар, шунда Мен сизлар билан алоқада бўламан. Токда қолмаган новда ўз-ўзидан ҳосил беролмайди; шу сингари, агар сизлар Мен билан алоқада қолмасангизлар, ҳосил беролмайсизлар.

5Мен – ток, сизлар – новдасизлар. Ким Мен билан алоқада бўлиб, Мен у билан алоқада бўлсам, у кўп ҳосил беради. Менсиз ҳеч нарса қилолмайсизлар. 6Ким Мен билан алоқани узса, новда каби ташлаб юборилади ва қурийди. Бундай новдаларни эса териб, ўтга улоқтириб ёндиришади. 7Агар сиз Мен билан алоқада бўлиб, сўзларимни қалбингизга жо қилсангизлар, истаганингизни сўранглар, эришасизлар. 8Сизлар кўп ҳосил берсангиз, Отам улуғланади, сизлар эса Менинг шогирдларим бўласизлар”.


Севги ҳақида


9“Отам Мени қандай севган бўлса, Мен ҳам сизларни шундай севдим. Менинг муҳаббатимга содиқ қолинглар. 10Мен Отамнинг амрларига амал қилиб, Унинг муҳаббатига содиқ қолганман. Худди шу сингари сизлар ҳам, агар Менинг амрларимга амал қилсангизлар, муҳаббатимга содиқ қоласизлар.

11Менинг шодлигим сизларга ўтсин ва кўнглингиз қувончларга тўлсин деб, Мен бу сўзларни сизларга айтдим. 12Менинг амрим шу: Мен сизларни қандай севган бўлсам, сизлар ҳам бир-бирингизни шундай севинглар. 13Ким ўз жонини дўстлари учун бағишласа, бундан ортиқ севги йўқ. 14Агар сизлар буюрганларимни бажо келтирсангизлар, Менинг дўстларим бўласизлар. 15Мен сизларни энди қул деб атамайман. Қул хўжайини нима қилишини билмайди. Сизларни дўстларим дейман, чунки Отамдан эшитган ҳамма нарсани сизларга билдирдим.

16Сизлар Мени эмас, Мен сизларни танладим. Бориб ҳосил беринглар ва ҳосилингиз боқий бўлсин, деб сизларни танладим. Шундай қилиб, Менинг номимдан Отадан нимаики сўрасангизлар, У сизларга беради.

17Хуллас, сизларга буйруғим шу: бир-бирингизни севинглар!”


Дунёнинг нафрати


18“Агар дунё сизлардан нафратланаётган бўлса, билингизким, сизлардан илгари Мендан нафратланган. 19Сизлар бу дунёники бўлсангиз эди, дунё сизларни ўзиники каби севар эди. Ҳолбуки, сизлар бу дунёники эмассизлар; Мен сизларни дунёдан танлаб олдим. Ана шу сабабдан дунё сизлардан нафратланади. 20Қул ўз хўжайинидан юқори бўлмас, деган сўзимни эсланглар. Агар Мени қувғин қилган бўлсалар, сизларни ҳам қувғин қиладилар. Агар Менинг сўзларимга риоя қилган бўлсалар, сизларникига ҳам риоя қиладилар.

21Одамлар сизларга неки қилсалар, Менинг номим учун қиладилар; чунки Мени Юборганни танимайдилар. 22Агар Мен келиб уларга айтмаганимда эди, уларда гуноҳ бўлмас эди. Энди бўлса гуноҳлари узрсиз қолди. 23Мендан нафратланган Отамдан ҳам нафратланган бўлади. 24Агар Мен улар орасида бошқалар сира қилмаган ишларни намоён қилмаганимда эди, уларда гуноҳ бўлмас эди. Энди бўлса ишларимни кўрдилар-у, Мендан ҳам, Отамдан ҳам нафратландилар. 25Бу эса уларнинг Тавротдаги: “Мендан ноҳақ нафратландилар”, – деган оят[50] бажо бўлиши учун содир бўлди.

26Отам ҳузуридан Мен сизларга юборадиган Юпатувчи, яъни Отам наздидан чиқувчи Ҳақиқат Руҳи келгач, У Мен тўғримда гувоҳлик беради. 27Сизлар ҳам гувоҳлик берасизлар, чунки бошданоқ Мен билан биргасизлар”.


#### 16–БОБ


Муқаддас Руҳнинг фаолияти


1“Мен буларни сизлар васвасага тушманглар, деб айтдим. 2Сизларни ибодатхонадан ҳайдаб юборадилар. Ҳатто шундай замон келадики, сизларни ўлдираётган ҳар бир киши бу билан Худога хизмат қиляпман, деб ўйлайди. 3Бу ишларни Отамни ҳам, Мени ҳам танимаганлари учун қиладилар. 4Буларни сизларга ҳозирдан маълум қилиб қўйяпман, токи ўша вақт-соат келганда, сўзларимни эсга олинглар.

Аввалдан сизларга буларни айтишимга ҳожат йўқ эди, чунки сизлар билан бирга эдим. 5Энди эса Мени Юборганнинг олдига кетяпман. Лекин орангиздан ҳеч ким Мендан: “Қаерга кетяпсан?” деб сўрамаяпти. 6Буларни сизларга айтганим учун, дилингиз ғам-қайғуга ботган. 7Аммо сизларга ҳақиқатни айтаман, Менинг кетишим сиз учун фойдалидир. Агар Мен кетмасам, Юпатувчи олдингизга келмайди. Агарда кетсам, Уни олдингизга юбораман. 8У эса келиб, гуноҳ, адолат ва ҳукм хусусида дунёнинг хато қилганини фош қилади. 9Дунёнинг гуноҳи шундан иборатки, одамлар Менга ишонмайдилар. 10Илоҳий адолат шундаки, Мен Отамнинг олдига кетяпман ва сизлар Мени бошқа кўрмайсизлар. 11Илоҳий ҳукм эса шундан далолат берадики, бу дунёнинг ҳокими[51] ҳукм қилинган.

12Сизларга яна айтадиганларим кўпу, лекин энди ичингизга сиғдиролмайсизлар. 13Муқаддас Ҳақиқат Руҳи келгач, У сизларни бутун ҳақиқат йўлига бошлайди. У Ўзича гапирмайди, неки эшитса, ўшани сўзлаб беради, У келажак ҳақида сизларга хабар қилади. 14У Мендан эшитган нарсаларни сизларга маълум қилади, шу билан Мени улуғлайди. 15Отам эга бўлган ҳамма нарса Меникидир. Ана шу сабабдан, У Мендан эшитган нарсаларни сизларга маълум қилади, деб айтдим. 16Кўп ўтмай, сизлар Мени кўролмай қоласизлар, яна кўп ўтмай, кўрасизлар. Чунки Мен Отамнинг олдига кетяпман”.


Қайғунгиз шодликка айланади


17Шу пайтда Исонинг шогирдлари бири иккинчисига:

– Ажабо, У бизга нима деяпти ўзи? “Кўп ўтмай Мени кўролмай қоласизлар, яна кўп ўтмай кўрасизлар”, деди. “Отамнинг олдига кетяпман”, деб ҳам айтди. 18“Кўп ўтмай” дейиши билан нима демоқчи экан, биз англай олмадик, – дер эдилар. 19Исо шогирдлари Ўзидан гап сўрамоқчи бўлганликларини пайқади ва сўз олди:

– Кўп ўтмай Мени кўролмай қоласизлар, яна кўп ўтмай кўрасизлар, деб Мен сизларга айтдим-ку, наҳотки бу гапимни муҳокама қиляпсизлар? 20Сизларга ростини айтайин: сизлар йиғлаб дод-фарёд қиласизлар, дунё эса қувонади. Сизлар қайғурасиз, лекин қайғунгиз шодликка айланади. 21Ойи тўлган аёл дард билан туғади. Аммо бола туғилгандан кейин, дунёга одамзод келди деб қувонади ва чеккан дардини унутиб юборади. 22Шунга ўхшаш, сизлар ҳам энди ғам-қайғу чекяпсизлар. Лекин Мен сизларни яна кўраман ва юрагингиз қувончга тўлади. Қувончингизни эса сизлардан ҳеч ким тортиб олмайди.

23Ўша куни Мендан ҳеч нарса сўрамайсизлар. Сизларга ростини айтайин: агар Менинг номимдан Отадан нима сўрасангизлар, Ўзи сизларга беради. 24Ҳозиргача Менинг номимдан Отадан бирон нарса сўрамадингизлар. Сўранглар, эришасизлар ва қувончингиз камол топади.


Исо – дунёдан устун


25– Шу вақтгача сизларга рамз билан гапириб келдим. Лекин шундай бир вақт келадики, энди сизларга рамз билан гапирмай, Отам ҳақида очиқдан-очиқ хабар қиламан. 26Ўша куни истаганингизни Менинг номимдан сўрайсизлар. Мен эса сизлар учун Отамдан илтимос қиламан, деб айтмаяпман. 27Отамнинг Ўзи сизларни севади, чунки сизлар Мени севиб, Худо ҳузуридан чиққанимга ишондингизлар. 28Мен Отамнинг ҳузуридан чиқиб, дунёга келдим. Энди яна дунёни тарк этиб, Отамнинг олдига кетмоқдаман.

29– Мана, ҳозир Сен очиқ сўзлаяпсан, ҳеч рамз қўлламаяпсан, – дейишди шогирдлар Исога. 30– Ҳозир кўриб турибмизки, Сен ҳаммасини биласан. Бирон-бир кишининг савол беришига ҳам муҳтож эмассан. Ана шунинг учун биз Сен Худо ҳузуридан чиққанингга ишонамиз.

31– Энди ишонасизларми? – деди Исо уларга. 32– Мана, ҳар бирингиз ўз томонингизга тўзиб, Мени ёлғиз қолдирадиган вақт-соат келади ва ҳатто келди ҳам. Бироқ Мен ёлғиз эмасман, чунки Отам Мен биландир. 33Буларни сизларга Менда хотиржам бўлишингиз учун айтдим. Дунёда қайғу-алам чекасизлар; лекин дадил бўлинглар, Мен дунёни енгдим.


#### 17–БОБ


Исонинг Ўз уммати учун ибодати


1Шу гаплардан кейин Исо кўзларини осмонга тикиб, деди:

“Эй Ота! Вақт-соати келди. Ўғлинг Сени улуғлаши учун Сен ҳам Ўз Ўғлингни улуғлагин. 2Сен Унга бутун башарият устидан ҳокимликни бердинг; Сен Унга берган одамларнинг ҳаммасига У абадий ҳаёт ато қилади. 3Абадий ҳаёт эса Сени – танҳо Ҳақ Худони ҳамда Сен юборган Исо Масиҳни таниб-билишдан иборатдир.

4Сен Менга топширган вазифани Мен адо этиб, ер юзида Сени улуғладим. 5Дунё яратилишидан аввал Мен Сенинг ҳузурингда улуғвор эдим. Энди, эй Ота, Ўз ҳузурингдаги ўша улуғворликни Менга тағин ато қилгин.

6Сен дунёдан Менга берган одамларга Сенинг исмингни изҳор қилдим. Улар Сеники эдилар ва Сен уларни Менга бердинг. Улар эса Сенинг каломингга амал қилдилар. 7Улар энди тушуниб олдилар: Сен Менга нима берган бўлсанг, ҳаммаси Сендан экан. 8Менга берган каломларингни уларга топширдим. Улар эса каломларингни қабул қилиб, Мен Сенинг ҳузурингдан чиққанлигимни чинакамига тушундилар, Мени Сен юборганингга ишондилар.

9Мен улар учун сўрайман; дунё учун эмас, балки Менга берганларинг учун сўрайман. Чунки улар Сеникидир. 10Зотан Меники бўлган ҳамма – Сеники, Сеники эса – Меникидир. Шу тариқа Менинг улуғворлигим улар орқали зоҳир бўлади.

11Бундан сўнг Мен бу дунёда бўлмайман, Сенинг ҳузурингга қайтяпман. Улар эса бу дунёда қоладилар. Эй Муқаддас Ота! Менга кимни берган бўлсанг, Ўз номинг билан асраб қолгин, токи улар ҳам Биздай бир бўлсинлар. 12Мен улар билан бўлганимда, Сенинг номинг билан уларни асрар эдим. Ҳа, Менга берган одамларнинг ҳаммасини омон сақладим. Фақат оят бажо бўлсин деб, пешанасига ҳалокат ёзилган одамдан[52] бошқа улардан ҳеч ким ҳалок бўлмади.

13Энди эса Сенинг олдингга борай деб турибман. Менинг шодлигим уларга ўтиб дилларини бутунлай тўлдирсин, деб буларни ҳали дунёда бўлганимда айтяпман. 14Мен уларга Сенинг каломингни топширдим. Дунё эса улардан нафратланди. Чунки Мен дунёдан бўлмаганим каби, улар ҳам дунёдан эмаслар. 15Энди уларни дунёдан олишингни эмас, балки ёвуз шайтондан сақлашингни сўраяпман. 16Мен бу дунёдан бўлмаганим каби, улар ҳам бу дунёдан эмаслар. 17Уларни ҳақиқатинг билан муқаддас қилгин. Сенинг каломинг – ҳақиқатдир. 18Сен Мени дунёга юборган эдинг, Мен ҳам уларни дунёга юбордим. 19Улар ҳақиқий муқаддас бўлсин деб, Мен Ўзимни улар учун бағишлайман[53].

20Мен фақат улар учунгина сўрамайман, балки уларнинг гапи бўйича Менга имон келтирадиганлар учун ҳам сўрайман: 21Ҳаммалари бир бўлишсин. Эй Ота, Сен Менда ва Мен Сенда ҳозир бўлганимизга ўхшаб, улар ҳам Бизда ҳозир бўлиб, бир бўлишсин. Шу тариқа дунё Мени Сен юборганингга инонсин. 22Менга ато қилган улуғворлигингни уларга бердим, токи биз бир бўлганимиздек, улар ҳам бир бўлишсин. 23Сен Менда, Мен эса уларда ҳозир бўлиб, мукаммал бирликка эришсинлар. Натижада, дунё Мени Сен юборганингни тан олсин, Мени қандай севсанг, Меникиларни ҳам шундай севганингни дунё билсин.

24Эй Ота! Сен Менга берган одамлар Мен билан бир жойда бўлишини хоҳлайман. Сен Менга ато қилган улуғворликни улар ҳам кўриб турсин, дунёни яратмасдан аввалоқ Сен Мени қандай севганингни улар билсин. 25Эй одил Ота! Дунё Сени билмаса ҳам, Мен Сени биламан. Булар ҳам Мени Сен юборганингни билиб олдилар. 26Сенинг номингни уларга билдирганман ва янада билдираман. Менга боғлаган муҳаббатинг улардан ўрин олсин, Мен ҳам улардан ўрин олайин”.


#### 18–БОБ


Исони қўлга олиш


1Бу сўзларни айтгандан сўнг, Исо Ўз шогирдлари билан у ердан чиқиб, Қидрон сойлигининг нариги бўйига ўтди. Ўша ерда бир боғ бор эди. Исо шогирдлари билан боққа кирди. 2Исонинг хоини Яҳудо ҳам ўша жойни билар эди, чунки Исо шогирдлари билан у ерда тез-тез учрашиб турар эди. 3Шундай қилиб, Яҳудо бир тўда аскарларни ҳамда олий руҳонийлар ва фарзийлар томонидан юборилган миршабларни олиб, у ерга келди. Қўлларида машъалу фонуслар, қурол-яроғлар бор эди.

4Исо Ўз бошига келадиган ҳамма нарсани билар эди. У одамларга пешвоз чиқиб, сўради:

– Кимни қидиряпсизлар?

5– Носиралик Исони, – деб жавоб беришди улар.

– У Менман, – деди Исо.

Исонинг хоини Яҳудо уларнинг ўртасида турган эди. 6Исо “У Менман” дейиши биланоқ, улар орқага тисланиб, ерга йиқилишди. 7Исо улардан яна сўради:

– Кимни қидиряпсизлар?

– Носиралик Исони, – дедилар.

8– Сизларга айтдим-ку, У Менман. Агар Мени қидираётган бўлсангизлар, шуларни қўйиб юборинглар, кетаверишсин, – деди уларга Исо. 9Унинг илгари: “Сен Менга берган кишилардан ҳеч бирининг ҳалок бўлишига йўл қўймадим”, деган сўзлари шу билан бажо бўлди.

10Шу онда Симун Бутрус ёнидаги қиличини қинидан суғурди-да, олий руҳонийнинг қаролига бир уриб, ўнг қулоғини узиб юборди. Қаролнинг исми Малик эди.

11Исо Бутрусга:

– Қиличингни қинига солиб қўй! Наҳотки Менга Отам берган тақдир шаробини ичмасам? – деди.

12Шу заҳоти аскарлар билан бўлинма қўмондони ва яҳудий мансабдорларининг қароллари Исони ушлаб, боғлаб қўйишди. 13Уни олдин Ҳанан олдига олиб келишди. Ҳанан шу йилги бош олий руҳоний бўлган Каяфанинг қайнатаси эди. 14Бу – яҳудий мансабдорларига: “Халқ учун битта кишининг ўлиши яхшироқ”, деб маслаҳат берган Каяфа эди.


Бутруснинг Исодан тониши


15Исонинг орқасидан Симун Бутрус ва яна бошқа бир шогирд эргашиб боришар эди. Бу шогирд олий руҳонийга таниш эди, у Исо билан бемалол олий руҳонийнинг ҳовлисига кирди. 16Бутрус эса ташқарида, эшикнинг олдида турарди. Кейинроқ олий руҳонийга таниш бўлган шогирд яна ташқарига чиқди-да, дарвозабон аёлга бирор нарса деб, Бутрусни ичкарига олиб кирди. 17Шунда дарвозабон чўри Бутрусдан:

– Сен ҳам У Одамнинг шогирдларидан эмасмисан? – деб сўради.

– Йўқ! – деди Бутрус.

18Ҳаво совуқ бўлгани учун у ерда турган қароллар билан миршаблар кўмир ёқиб, исинаётган эдилар. Бутрус ҳам улар билан исиниб турар эди.


Исо олий руҳоний Ҳанан олдида


19Шу пайтда олий руҳоний Исога Ўз шогирдлари ва таълимотига тааллуқли саволлар берар эди. 20Исо унга жавоб берди:

– Мен элу оламга очиқ сўзладим. Ҳар доим яҳудийлар йиғиладиган ибодатхоналарда ва маъбадда таълим бериб юрдим, ҳеч яширинча гап айтмадим. 21Нега Мени сўроқ қиляпсан? Менинг нутқларимни эшитганлардан сўраб билгин, гапирганларимни улар билса керак.

22Исо буларни айтиб бўлган ҳам эдики, яқин турган миршаблардан бири:

– Олий руҳонийга ҳам шундай жавоб берасанми? – деди-ю, Исонинг юзига туширди. 23Исо бунга жавобан:

– Агар Мен ёмон гап гапирган бўлсам, ёмонлигини кўрсат. Агар тўғри айтган бўлсам, нега Мени урасан? – деди.

24Шундан кейин Ҳанан Исони боғланган ҳолда олий руҳоний Каяфа қошига юборди.


Бутруснинг Исодан яна тониши


25Симун Бутрус ҳамон исиниб турган эди.

– Сен ҳам Унинг шогирдларидан эмасмисан? – деб сўрашди ундан.

– Йўқ! – деб тонди у.

26Олий руҳонийнинг қаролларидан бири Бутрус қулоғини узиб юборган одамнинг қариндоши эди. Бу қарол Бутрусга яна:

– Сени боғда У билан кўрдим, шекилли? – деди. 27Бутрус эса янгидан тонди. Нақ шу пайт хўроз қичқирди.


Исо римлик ҳоким Пилат олдида


28Тонг ёришган эди. Яҳудий мансабдорлари Исони Каяфа олдидан маҳкамага олиб бордилар. Улар Фисиҳ байрам таомини емагунча ҳаром бўлишдан қўрқиб, маҳкамага кирмадилар. 29Шу сабабли Пилат ташқарига, уларнинг олдига чиқди.

– Бу Одамга қарши қандай айбни қўймоқдасизлар? – деб сўради.

30– Агар У жиноятчи бўлмаганида, Уни сенинг қўлингга топширмас эдик, – деб жавоб беришди улар.

31– Уни ўзларингиз олинглар-да, ўз Қонунингиз бўйича ҳукм қилаверинглар, – деди Пилат.

– Бизга ҳеч кимни қатл қилишга ижозат берилмаган, – дейишди унга яҳудийлар.

32Бу гаплар эса Исо Ўзининг қандай ўлиши ҳақида айтганларини тасдиқлади, Унинг кароматлари бажо бўлиши керак эди.

33Шундай қилиб, Пилат яна маҳкамага кирди ва Исони чақирди:

– Сен яҳудийларнинг Подшоҳимисан? – деб сўради.

34– Бу гап Ўзингдан чиқдими, ёки бошқалар сенга Мен тўғримда айтишдими? – деб сўради Исо.

35– Нима, мен яҳудийманми? Ахир, Ўз халқинг, Ўз олий руҳонийларинг Сени менга топширишди. Сен нима иш қилиб қўйдинг? – деди Пилат. 36Исо жавоб берди:

– Менинг Шоҳлигим бу дунёдан эмас. Агар Шоҳлигим бу дунёдан бўлганда эди, яҳудий мансабдорлари қўлига тушмаслигим учун Менинг қаролларим курашар эдилар. Бироқ энди Менинг Шоҳлигим бу ердан эмас.

37– Демак, Сен подшоҳ экансан-да? – деди Пилат.

– Подшоҳ эканимни ўзинг айтдинг, – деди Исо. – Мен ҳақиқат тўғрисида шоҳидлик қилмоқ учун туғилганман, ана шу мақсадда оламга келдим. Кимки ҳақиқат тарафида бўлса, Менинг овозимни эшитади.

38– Ҳақиқат нима? – сўради Пилат. Буни айтди-ю, яна ташқарига, яҳудийларнинг олдига чиқди.

– Мен Ундан ҳеч қандай айб тополмаяпман, – деди уларга. 39– Сизларнинг бир одатингиз бор-ку, сизлар учун Фисиҳ байрамида бир маҳбусни озод қилиб келар эдим. Шунга кўра, сизлар учун яҳудийларнинг Подшоҳини озод қилишимни истайсизларми?

40– Уни эмас, Бараббани озод қил! – деб ҳамма бараварига бақирди.

Барабба эса қароқчи эди.


#### 19–БОБ


Исони ҳақоратлаш ва маҳкум қилиш


1Шундан кейин Пилат Исога даст солиб, Уни қамчилатди. 2Аскарлар эса тиканлардан тож ўриб, Исонинг бошига қўйдилар, танасига шоҳона тўн кийдирдилар. 3Исонинг олдида турганларича:

– Яшавор, эй яҳудийларнинг Подшоҳи! – деб, Уни тарсакилар эдилар.

4Пилат яна ташқарига чиқиб халойиққа хитоб қилди:

– Мана, Уни олдингизга чиқаряпман, билиб қўйинглар, мен Ундан ҳеч қандай айб тополмадим!

5Шу пайт бошида тиканли тож, эгнида шоҳона тўн билан Исо ташқарига чиқди.

– Мана, у Одам! – деди Пилат уларга. 6Олий руҳонийлар ва миршаблар Исони кўриб, бақириб кетишди:

– Уни хочга михлаб қўй, хочга!

– Уни сизлар олиб хочга михлаб қўйинглар! Мен Ундан ҳеч қандай айб тополмадим, – деди Пилат уларга. 7Яҳудийлар унга жавобан:

– Бизда Қонун бор, Қонунимиз бўйича У ўлиши керак, чунки У Ўзини Худонинг Ўғли қилиб кўрсатди, – дедилар.

8Пилат буни эшитгач, юраги орқага тортиб кетди. 9Қайтадан маҳкамага кирди ва Исодан:

– Сен қаердансан? – деб сўради. Исо унга жавоб бермади.

10– Менга жавоб бермайсанми? – деди Пилат. – Сени хочга михлатиш ё бўшатиш учун ҳукм юритишга қодир эканимни билмайсанми?

11Исо жавоб берди:

– Агар сенга юқоридан берилмаганида эди, сен Менинг устимдан ҳеч қандай ҳукм юрита олмас эдинг. Шу сабабдан Мени сенинг қўлингга тутиб берганнинг гуноҳи сенинг гуноҳингдан катта.

12Шу вақтдан бошлаб Пилат Исони қўйиб юборишга чора излай бошлади. Аммо яҳудийлар қичқиришарди:

– Агар Уни қўйиб юборсанг, сен Қайсарнинг[54] дўсти эмассан. Ўзини подшоҳ дейдиган ҳар бир киши Қайсарнинг душмани бўлади!

13Пилат бу сўзни эшитгач, Исони ташқарига олиб чиқди ва яҳудийча Габбата деган тош супа устидаги ҳукм курсисига ўтирди. 14Ўша куни Фисиҳ байрами арафаси, туш[55] маҳали эди. Пилат яҳудийларга хитоб қилди:

– Мана, Подшоҳингиз!

15– Йўқ қил Уни, йўқ қил! Хочга михлаб қўй! – деб бақирди улар.

– Сизларнинг Подшоҳингизни хочга михлаб қўяйми? – сўради Пилат.

– Қайсардан бошқа подшоҳимиз йўқ, – дейишди олий руҳонийлар.

16Охири Пилат Исони хочга михлаш учун уларга топширди. Улар эса Исони олиб кетдилар.


Исони хочга михлаш


17Исо Ўз хочини кўтариб, Бошсуяги (яҳудийча Гўлгота) деган жойга келди. 18У ерда Исони хочга михлаб қўйдилар. Исо ўртада бўлиб, чап ва ўнг томонига яна икки кишини михлаб қўйдилар. 19Пилат шу мазмундаги лавҳани ёзиб хочнинг тепасига остириб қўйди: “Яҳудийларнинг Подшоҳи Носиралик Исо”.

20Исо хочга михланган жой шаҳарга яқин бўлгани учун, бу лавҳани анчагина яҳудийлар ўқиб ўтар эдилар. Лавҳа яҳудий, юнон ва лотин тилларида ёзилган эди. 21Яҳудий олий руҳонийлари эса Пилатга бориб шундай дедилар:

– “Яҳудийларнинг Подшоҳи” деб ёзма, балки Ўзи айтганидек, “Мен яҳудийларнинг Подшоҳиман”, деб ёзиб қўй.

22– Мен нимаики ёзган бўлсам, шундайлигича қолсин, – деди Пилат.

23Аскарлар Исони михлаб бўлиб, Унинг кийимини олдилар. Ҳар аскарга бир парчадан теккудай қилиб, кийимни тўрт бўлакка бўлдилар. Ички кўйлагини ҳам олдилар. Ички кўйлак бошдан-оёқ чоксиз бир тўқима эди. 24Аскарлар бир-бирига:

– Буни йиртмайлик, бу учун қуръа ташлаймиз, кимга тушса, ўшаники бўлсин, – дейишди.

Шу тариқа қуйидаги Забур ояти бажо бўлди:


“Кийимларимни ўзаро бўлишиб олиб,

Либосим учун қуръа ташладилар”[56].


Аскарлар худди шундай қилдилар.

25Исонинг хочи ёнида Унинг онаси, онасининг опаси, Клопанинг хотини Марям ҳамда магдалалик Марям турар эдилар. 26Исо онаси ёнида Ўзининг севикли шогирди турганини кўрди-да, онасига:

– Эй аёл, мана бу сенинг ўғлинг! – деди. 27Кейин шогирдига қараб:

– Мана бу сенинг онанг! – деди.

Ўша ондан бошлаб у шогирд Марямни ўз уйига олиб кетди.


Исонинг жон бериши


28Шундан кейин Исо энди ҳаммасининг амалга ошганини кўрди. Забур ояти[57] бажо бўлсин деб, У:

– Чанқадим! – деди.

29Бу ерда сирка тўла бир идиш турган эди. Аскарлар сиркага шимгични ботирдилар-да, найнинг учига илиб, Исонинг оғзига олиб бордилар. 30Исо сиркани татиб кўргач:

– Амалга ошди! – деди-ю, бошини эгиб жон берди.

31Ўша куни дам олиш куни арафаси – жума эди. Эртанги шанба жуда табаррук кун ҳисоблангани учун, яҳудий мансабдорлари жасадларни хочда қолдиришни истамадилар. Улар Пилатнинг олдига бориб, жасадларнинг болдирларини синдириб ташлаб[58], хочдан туширишни сўрадилар. 32Шунда аскарлар бориб, Исо билан бирга хочга михланган биринчи, сўнгра иккинчи одамнинг болдирларини синдириб ташладилар. 33Исонинг олдига келиб, Унинг аллақачон ўлганлигини пайқадилар, болдирларини синдирмадилар. 34Лекин аскарлардан бири Исонинг биқинини найза билан тешди, шу заҳоти Унинг биқинидан қон билан сув оқиб чиқди.

35Бу ҳодисани кўрган киши, сизлар ишонинглар деб, гувоҳлик бериб келмоқда. Унинг гувоҳлиги ҳақиқатдир, у ҳақиқатни сўзлаётганини билади. 36Ана шу бўлиб ўтган ҳодиса: “Унинг суяги синмайди”, – деган Забур ояти[59] бажо келиши учун рўй берди. 37Бошқа бир оятда шундай айтилган: “Найзаланган Одамга тикилиб қарайдилар”.


Исони дафн қилиш


38Бундан сўнг ариматеялик Юсуф Пилатдан Исонинг жасадини хочдан тушириш учун илтимос қилди. Юсуф Исонинг шогирди эди-ю, лекин яҳудийлардан қўрққани учун буни яшириб юрар эди. Пилат эса ижозат берди. Шунда Юсуф бориб, Исонинг жасадини бўшатиб олди. 39Бундан илгари кечаси Исонинг олдига келган Никодим ҳам юз қадоқча мирра билан сабур қоришмасини олиб келди. 40Улар икковлон Исонинг жасадини олиб, яҳудийларнинг дафн одатларига кўра, бу муаттар моддалар билан Уни кафанладилар. 41Исо михланган жойда бир боғ бор эди, у боғда ҳали ҳеч мурда қўйилмаган янги қабр бор эди. 42Яҳудийларнинг дам олиш кунига тайёргарлик қилиш муддати тугаётгани сабабли улар, бу жой яқинроқ, деб Исони ўша қабрга кўмдилар.


#### 20–БОБ


Исонинг тирилиши


1Ҳафтанинг биринчи куни эрта саҳарда, ҳали қоронғи пайтда, магдалалик Марям қабрнинг олдига келиб, қабр оғзидаги тошнинг ағдарилганини кўрди. 2У югуриб Симун Бутрус ва Исонинг севган бошқа шогирди олдига келди-да:

– Раббимни қабрдан олиб кетишибди, Уни қаерга қўйишганини билмаймиз, – деди.

3Ўша заҳоти Бутрус ва бошқа шогирд қабр томон жўнашди. 4Иккови бирга югуриб кетишди. Аммо у шогирд Бутрусдан тезроқ югуриб, қабрга биринчи бўлиб етиб келди. 5У энгашиб ичкарига кўз ташлади, у ерда фақат кафан ётганини кўрди. Ўзи қабрга кирмади. 6Унинг орқасидан Симун Бутрус етиб келиб, қабрга кирди-ю, ётган кафанни кўрди. 7Исонинг бошига ўралган рўмол эса кафан билан бирга эмас, алоҳида жойга йиғиштириб қўйилган эди. 8Шунда аввал келган шогирд ҳам қабрга кирди ва кўриб, ишонч ҳосил қилди. 9Лекин Исо ўлиб тирилиши керак, деган оятларни улар ҳали тушунмас эдилар.


Исонинг Марямга зоҳир бўлиши


10Шундан сўнг шогирдлар яна ўз уйларига қайтиб кетдилар. 11Марям эса қабрнинг олдида турганча, йиғлар эди. Йиғлаётиб, бир эгилиб қабр ичига назар солди. 12Шунда оқ кийим кийган икки фариштани кўриб қолди. Бири Исонинг жасади ётган жойнинг бош томонида, иккинчиси эса оёқ томонида ўтирган эди. 13Улар Марямга:

– Эй аёл, нега йиғлаяпсан? – дейишди.

– Раббимни олиб кетишибди, Уни қаерга қўйишганини билмайман, – деди у. 14Шундай деди-ю, орқасига бурилиб, турган Исони кўрди. Лекин Унинг Исо эканлигини билмади.

15– Эй аёл, нега йиғлаяпсан? Кимни қидиряпсан? – деди Исо унга. Марям Уни боғбон деб ўйлади. Унга:

– Оға, агар сен Уни олиб кетган бўлсанг, қаерга қўйганингни менга айт-чи, мен Уни бориб келай, – деди. 16Исо унга:

– Марям! – деди.

– Раббуний! – деди Марям Исога қайрилиб. (Раббуний яҳудий тилида “Устозим” демакдир).

17– Менга қўл тегизма! – деди Исо Марямга. – Мен ҳали Отамнинг ҳузурига чиққаним йўқ. Сен бориб биродарларимга шундай деб айтгин: Мен Ўз Отам ва сизларнинг Отангизнинг, Ўз Худойим ва сизларнинг Худойингизнинг ҳузурига чиқиб кетяпман.

18Шунда магдалалик Марям шогирдларнинг олдига бориб:

– Мен Раббимни кўрдим! – деди, Исо унга нималар айтганини гапириб берди.


Исонинг шогирдларига зоҳир бўлиши


19Ўша якшанба куни оқшомда шогирдлар тўпланган эдилар. Улар яҳудий мансабдорларидан қўрқиб, уйнинг эшикларини қулфлаб қўйган эдилар. Шу пайт Исо келиб қолди. У ўртада туриб шогирдларига:

– Сизларга тинчлик бўлсин! – деди. 20Шундай деб, қўл-оёқларини ва биқинини уларга кўрсатди. Шогирдлар Раббимизни кўрдик, деб жуда севиндилар.

21Исо яна уларга деди:

– Сизларга тинчлик бўлсин! Отам Мени қандай юборган бўлса, Мен ҳам сизларни шундай юборяпман.

22Шундай деб, уларнинг устига пуфлади ва:

– Муқаддас Руҳни олинглар, – деди. 23– Кимнинг гуноҳларини кечирсангизлар, у кечирилади. Кимнинг гуноҳларини кечирмасангизлар, у кечиримсиз қолаверади.


Исо билан Тўма


24Ўн икки шогирддан бири, “Эгиз” лақабли Тўма, Исо келганда у ерда шогирдлар орасида йўқ эди. 25Бошқа шогирдлар унга:

– Биз Раббимизни кўрдик, – дейишди. Тўма уларга шундай деди:

– Мен Унинг қўлларидаги мих чандиқларини кўрмагунимча, Унинг мих чандиқларига ўз бармоғимни тегизмагунимча, қўлимни Унинг биқинига қўймагунимча, ишонмайман.

26Саккиз кундан сўнг Исонинг шогирдлари яна уйда тўпланган эдилар, Тўма ҳам улар билан бирга эди. Уйнинг эшиклари қулф бўлган вақтда Исо келди ва ўрталарида туриб:

– Сизларга тинчлик бўлсин! – деди. 27Кейин Тўмага қараб:

– Бармоғингни бу ёққа текиз! Менинг қўлларимни кўр, қўлингни чўзиб биқинимга қўй ва имонсиз бўлма, имонли бўл! – деди. 28Тўма Исога:

– Эй, менинг Раббим ва Худойим! – деб жавоб берди. 29Исо унга шундай деди:

– Сен Мени кўрганинг учун ишондинг. Кўрмай ишонганлар қандай бахтлидирлар!

30Исо бу китобда ёзилмаган бошқа бир талай ибратли мўъжизаларни Ўз шогирдларига кўрсатди. 31Булар эса Исо – Худонинг Ўғли, Масиҳ эканлигига ишонишингиз учун ва ишониб, Унинг номи билан ҳаётга эришишингиз учун ёзилган.


#### 21–БОБ


Исонинг кўл бўйида зоҳир бўлиши


1Ундан кейин Тиверия кўли бўйида Исо Ўзини яна шогирдларига кўрсатди. Бу шу йўсинда содир бўлди: 2Симун Бутрус, “Эгиз” лақабли Тўма, Жалиланинг Кана шаҳридан бўлган Натанъил, Забадийнинг ўғиллари ва бошқа икки шогирд бир жойда эдилар. 3Симун Бутрус бошқаларга:

– Мен балиқ овлагани кетяпман, – деди.

– Бизлар ҳам сен билан борамиз, – дейишди улар ва қайиққа тушиб, жўнаб кетишди. Лекин ўша кеча ҳеч нарса тутишолмади.

4Кун ёришгач, Исо қирғоқда турар эди. Шогирдлари эса Унинг Исо эканлигини пайқамадилар.

5– Болалар, сизларда бирон овқат борми? – сўради Исо улардан.

– Йўқ, – деди улар.

6– Тўрингизни қайиқнинг ўнг томонига ташланглар, шунда тутасизлар, – деди Исо.

Улар эса тўрни ташладилар ва балиқ кўплигидан тортиб ололмадилар. 7Шу пайт Исонинг севикли шогирди Бутрусга:

– Ана, Раббимиз! – деди.

Симун Бутрус бу Раббимиз, деб эшитибоқ, ечиб ташлаган жомасини кийди-ю, ўзини кўлга отди. 8Бошқа шогирдлар эса балиқ тўла тўрни судраганча, қайиқда келдилар. Улар қуруқликдан яқин тақрибан икки юз газ нарида эдилар. 9Қирғоққа чиққанларида, ёниб турган кўмирни ва қовурилаётган балиқ билан нонни кўрдилар.

10Исо уларга:

– Сизлар ҳозир тутган балиқларингизни олиб келинглар, – деди.

11Симун Бутрус бориб, тўрни қирғоққа тортиб чиқарди. Тўрда бир юз эллик учта катта балиқ бор эди. Балиқлар кўплигига қарамасдан, тўр йиртилмади.

12Исо шогирдларига:

– Келиб овқатланинглар, – деди. Улардан ҳеч бири: “Сен кимсан?” – деб сўрашга ботинолмади, чунки улар, Бу бизнинг Раббимиз, деб билар эдилар. 13Исо яқинроқ келиб, нонни олди ва уларга берди. Балиқни ҳам шундай бўлиб берди.

14Шу йўсин Исо тирилгандан кейин учинчи марта шогирдларига зоҳир бўлди.


Исонинг Бутрусга саволи


15Нонушта қилиб бўлишгач, Исо Симун Бутрусдан сўради:

– Юнус ўғли Симун, сен Мени улардан кўпроқ севасанми?

– Ҳа, Раббим! Мен Сени яхши кўришимни Ўзинг биласан-ку, – деди Унга Бутрус.

– Қўзиларимни ўтлат, – деди унга Исо.

16Иккинчи марта Исо Бутрусдан яна сўради:

– Юнус ўғли Симун, сен Мени севасанми?

– Ҳа, Раббим! Сени яхши кўришимни Ўзинг биласан-ку, – деди Бутрус Унга.

– Қўйларимни боқ, – деди унга Исо.

17Сўнг учинчи марта Бутрусдан сўради:

– Юнус ўғли Симун, сен Мени яхши кўрасанми?

Ўзидан уч марта: “Мени яхши кўрасанми”, деб сўраганига Бутрус хафа бўлди.

– Раббим! Сен ҳаммасини биласан, мен Сени яхши кўришимни ҳам биласан, – деди Бутрус. Исо унга шундай деди:

– Қўйларимни ўтлат! 18Сенга ростини айтайин: ёш бўлганингда камарингни ўзинг боғлар, хоҳлаган жойингга борар эдинг. Лекин қариганингда эса қўлларингни узатасан ва бошқа биров камарингни боғлайди-ю, сени хоҳламаган жойингга олиб боради.

19Исо бу сўзларни Бутруснинг қай йўл билан ўлиб, Худони улуғлашига ишора қилиб айтган эди. Сўнгра унга:

– Менинг орқамдан юр! – деди.


Исо ва Унинг севикли шогирди


20Бутрус бурилиб, Исонинг севикли шогирди орқаларидан эргашиб келаётганини кўрди. Бу кечки зиёфатда Исонинг бағрига бош қўйиб: “Раббим, Сени ким тутиб беради?” – деб сўраган шогирди эди. 21Бутрус уни кўриб, Исодан:

– Раббим, унинг тақдири нима бўлади? – деб сўради. 22Исо унга:

– Агар Мен келгунимгача унинг соғ қолишини истасам, бундан сенга нима? Сен Менинг орқамдан юравер, – деди.

23Шундай қилиб, биродарлар орасида, бу шогирд ўлмайди, деган гап-сўз тарқалиб кетди. Ҳолбуки, Исо уни ўлмайди демаганди. У фақат: “Агар Мен келгунимгача унинг соғ қолишини истасам, бундан сенга нима”, – деб айтган эди.


Хотима


24Ана шу шогирд бу ишларнинг ҳаммасига гувоҳ бўлиб, уларни ёзиб олган. Унинг гувоҳлиги ҳақиқат эканлигини биламиз. 25Исо бажарган бошқа бир талай ишлар ҳам бор. Булар бирма-бир ёзиб чиқилганда эди, ёзилган китоблар оламга ҳам сиғмас эди, деб ўйлайман.


Омин.


### ҲАВОРИЙЛАРНИНГ ФАОЛИЯТИ

#### 1–БОБ


Муқаддима


1-2Эй Теофил, Исонинг бажаришга ва ўргатишга киришган ҳамма нарсаларини, чунончи Унинг дастлабки кунларидан бошлаб, то Ўзининг танлаган ҳаворийларига[1]Муқаддас Руҳ[2] амри ила буйруқлар бериб, осмонга кўтарилган кунигача рўй берган ҳамма воқеаларни илк китобимда[3] қаламга олдим.

3Исо азоб чекиб ўлгандан кейин, қирқ кун мобайнида ҳаворийларига зоҳир бўлиб, Худонинг Шоҳлиги ҳақида уларга сўзлар ва кўп ишонарли исботлар билан Ўзини барҳаёт қилиб кўрсатар эди. 4Уларни тўплаб, буюриб деди:

– Қуддус шаҳридан кетиб қолманглар, балки Отамнинг[4] берган ваъдаси амалга ошгунча у ерда кутиб туринглар. Сизлар бу ваъдани Мендан эшитгансизлар. 5Яҳё[5] пайғамбар одамларни сувга чўмдириб, тавба қилдирган, сизлар эса кўп ўтмай Муқаддас Руҳга чўмдириласизлар.


Исонинг осмонга кўтарилиши


6Ҳаворийлар шундай йиғилган пайтда, Исодан сўрадилар:

– Ё Раббий, Сенинг Исроилда Шоҳликни тиклашинг шу вақтга тўғри келмайдими?

7Исо уларга деди:

– Отам Ўз эрки билан белгилаб қўйган вақту фурсатларни билиш сизларнинг ишингиз эмас. 8Лекин Муқаддас Руҳ устингизга тушиб келганда, сизлар қувват оласизлар, Қуддусда, Яҳудия билан Самариянинг ҳамма жойида ва ҳатто дунёнинг энг олис ерларида ҳам Менинг шоҳидларим бўласизлар.

9Буларни айтгач, Исо уларнинг кўз олдида осмонга кўтарилди. Уни булут қоплаб, кўздан ғойиб бўлди. 10Исо кўтарилаётиб, ҳаворийлар осмонга тикилиб турган пайтда, оқ кийим кийган икки зот уларнинг ёнида пайдо бўлди:

11– Эй жалилаликлар! Нега сизлар осмонга қараб турибсизлар? Сизларнинг орангиздан осмонга олинган бу Исо, кўкка кўтарилганини қандай кўрган бўлсангиз, худди шундай қайтиб келади, – дейишди.


Хоин Яҳудонинг ўринбосари Маттия


12Шундан сўнг ҳаворийлар Зайтун тоғидан Қуддусга қайтиб келдилар. Бу тоғ Қуддусдан бир чақиримлик йўлчалик[6] яқиндир. 13Улар шаҳарга кириб, қўнган хонадонларининг болохонасига чиқдилар. Бутрус, Ёқуб, Юҳанно ва Идрис, Филип ва Тўма, Бартолмей ва Матто, Алфей ўғли Ёқуб, ватанпарвар Симун ва Ёқуб ўғли Яҳудо ўша ерда эдилар. 14Уларнинг ҳаммаси, шу жумладан, Исонинг онаси Марям, бошқа хотин-қизлар ҳамда Исонинг укалари якдиллик ва сидқидиллик билан тоат-ибодатга берилган эдилар.

15Ўша кунларда юз йигирмага яқин имонли биродарлар йиғини олдида Бутрус оёққа турди-да, сўзга чиқиб: 16“Эрлар, биродарлар! – деди. – Исони тутиб берганларнинг сарвари бўлмиш Яҳудо ҳақида Муқаддас Руҳнинг Довуд пайғамбарга берган ояти бажо келиши керак эди. 17Бу киши сафимизга қўшилиб, ўша хизматидан қисматига ярашасини олган эди. 18У ҳаром йўл билан қўлга киритган пулига бир ерни сотиб олиб, гуп этиб қулаб тушди-ю қорни ёрилди, бутун ичак-човоқлари чиқиб кетди. 19Бу ҳодиса бутун Қуддус аҳлига маълум бўлди ва у ер маҳаллий тилда Ҳақалдама, яъни “Қон Ери” деб аталиб қолди. 20Забур китобида ёзилганидай:


“Унинг маскани ҳувиллаб қолсин,

Унда истиқомат қилувчи қолмасин”.


Ва шунингдек:


“Унинг ўрнини бошқаси олсин”[7].


21-22Шундай қилиб, энди сафимизга қўшиладиган киши, худди бизларга ўхшаб Раббимиз Исонинг тирилганига шоҳид бўлган биров бўлмоғи керак. Раббимиз Исо орамизда яшаган бутун замонда, яъни Яҳё пайғамбарнинг одамларни дарёда тавба қилдириш давридан бошлаб, то Исо орамиздан юксакликка олинган кунга қадар бизлар билан бирга юрган одамлардан бири бўлиши лозим”, – деди.

23Шунга кўра икки кишини: Юстус лақабли ва Барсабо деб ҳам аталувчи Юсуф ҳамда Маттияни олға чиқаздилар. 24-25Кейин ибодат қилиб дедилар: “Эй бутун инсонларнинг қалбини биладиган Раббимиз! Яҳудонинг ўз жойига бориб, тарк этган ҳаворийлик хизматини бўйнига олиши учун бу икки кишидан қай бирини танладинг, уни кўрсатгин!”

26Шундан сўнг улар учун қуръа ташладилар. Қуръа Маттиянинг чекига тушди ва у ўн бир ҳаворийга қўшилди.


#### 2–БОБ


Муқаддас Руҳнинг келиши


1Ҳосил байрами[8] бўлганда, шогирдларнинг ҳаммаси якдиллик билан бир жойда йиғилиб турган эдилар. 2Тўсатдан осмондан кучли шамол эсаётгандек бир шовқин келди-ю, улар турган уйни тамоман тўлдирди. 3Оловга ўхшаш алангаланиб турган тиллар уларга кўринди. Булар бўлиниб, уларнинг ҳар бири устига биттадан қўнди. 4Ҳаммалари Муқаддас Руҳга тўлиб, Унинг бераётган башорати билан янги тилларда гапира бошлашди.

5Ўша замонда Қуддусда фалак остидаги ҳамма эллардан келган диндор яҳудийлар турар эди. 6Бу товушни эшитганларида, эл-улус бир жойга ялпи тўпланиб келди. Ҳар бири ўз шевасида гапиришаётганини эшитиб, эсанкираб қолди. 7Ҳамма ҳайрату таажжубга тушиб, ўзаро: “Бу гапираётганларнинг ҳаммаси жалилалик эмасми? – дейишарди. 8– Қандай қилиб ҳар биримиз ўз она тилимизни эшитяпмиз? 9Парфияликлар, мидияликлар, эламликлар; Месопотамия, Яҳудия, Каппадокия, Понт ва Асия юртларида яшовчилар, 10Фригия, Памфилия, Миср ва Ливиянинг Киринея атрофидаги ерларда яшовчилар, Римдан келганлар, яҳудийлар билан яҳудий динига кирганлар ҳам, 11критликлар билан араблар ҳам бизнинг тилларимизда Худонинг улуғ ишлари ҳақида гапираётганларини эшитяпмиз”, – дер эдилар. 12Ҳамма довдираб қолиб, бир-бирига: “Бу қандай гап?” – деб таажжуб изҳор этарди. 13Бошқалари эса масхара қилиб: “Улар мусаллас ичиб маст бўлишибди”, – деб айтишарди.


Ҳаворий Бутруснинг хутбаси


14Унда Бутрус ўн бир ҳаворий билан бирга оёққа қалқиди-да, овозини баландлатиб халойиққа хитоб қилди:

“Эй барча яҳудийлар ва Қуддусда яшовчилар, сўзларимга қулоқ солиб, шуни билиб қўйинглар: 15Бу одамлар сиз ўйлагандек маст эмаслар, чунки ҳозир эрталаб соат тўққиз-ку![9] 16Бу воқеа билан Йўэл пайғамбарнинг азалдан каромат қилиб айтганлари бажо келмоқда. У айтган эди:


17“Мана, охирги кунларда воқе бўлади,

– дейди Худованд –

Мен бутун жонзод узра Ўз Руҳимни ёғдираман.

Сизнинг ўғил-қизларингиз башорат қиладилар,

Йигитларингиз ваҳий кўрадилар,

Мўйсафидларингиз кароматли туш кўрадилар.

18Ўша кунларда Мен қулу чўриларим устига

Ўз Руҳимни ёғиндай юбораман,

Улар эса башорат берадилар.

19Юксакликда, осмонда ғаройибот,

Тубанликда, ер юзида эса ажойибот,

Қон, олов ва паға-паға тутун барпо қиламан.

20Худованднинг улуғ ва нурафшон куни келишидан аввал,

Қуёш қоронғиликка, ой эса қонга айланиб кетади.

21Ўшанда Худованд исмини айтиб чақирган

Ҳар бир киши нажот топади”.


22Эй Исроил эрлари, бу сўзларни тингланглар! Носиралик[10] Исо – қилган қудратли ва ажойиб мўъжизалари асосида Худо томонидан тасдиқланган кишидир. Унинг орангизда қилган ишларини ўзларингиз биласизлар. 23Худонинг азалий мурод-мақсади ва чексиз билимига кўра қўлингизга топширилган ўша Одамни сизлар тутиб, қонунсизлар қўли билан хочга михлатиб ўлдирдингизлар. 24Лекин Худо ўлим занжирларини узиб, Уни тирилтирди, чунки ўлим Уни ушлаб туриши мумкин эмас эди. 25ДовудЗабурда У ҳақда деганидай:


“Худовандни доимо олдимда кўрдим.

У ўнг томонимда бўлгани учун,

Мен ҳеч қачон иккиланмадим.

26Шул боис юрагим қувонур,

Тилимдан шод-хуррамлик тўкилур,

Бундан сўнг таним умидвору бехатар бўлур.

27Сен жонимни ўликлар диёрига ташлаб кетмайсан,

Азизингнинг чиришни кўришига йўл қўймайсан.

28Ҳаёт йўлларини менга билдириб келдинг,

Ўз ҳузурингда мени бахт-қувончга тўйдирасан”[11].


29Эрлар, биродарлар! Сизларга улуғ отамиз Довуд ҳақида рўй-рост гапиришимга ижозат берилсин: у ҳам ўлди, ҳам кўмилди ва унинг қабри бугунгача бизда бордир. 30У пайғамбар бўлгани учун билар эдики, Худо унга қасам ичиб берган ваъдаси бўйича ўз уруғидан бўлганлардан бирини [Масиҳ қилиб, ўлимидан кейин тирилтириб] тахтига ўтирғизади. 31У Масиҳнинг тирилишини олдиндан кўриб, Унинг жони ўликлар диёрига ташланмаслиги, жасади эса чиришни кўрмаслиги тўғрисида каромат қилган эди. 32Ана бу Исони Худо тирилтириб қўйди, биз ҳаммамиз эса бунинг гувоҳларимиз. 33У Худонинг қудрати билан юксалтирилгандан кейин, Ота Худонинг ваъдаси бўйича олган Муқаддас Руҳни бизга ёғиндай юборди. Ҳозир сизлар бу воқеани кўриб, эшитиб турибсизлар. 34Довуд ўзи осмонга чиқмаган бўлса-да, шуни айтиб кетган:


“Худованд менинг Раббимга деди:

35Ёвларингни оёқларинг остига йиқитмагунимча,

Сен Менинг ўнг томонимда ўлтириб тургин”[12].


36Шундай қилиб, бутун Исроил аҳли узил-кесил билсинки, сизлар хочга михлаган бу Исони Худо – Раб ва Масиҳ қилиб тайинлади”.

37Бу сўзларни эшитганлар юракларига ўқ қадалгандай бўлишди, Бутрус ва бошқа ҳаворийларга:

– Биродарлар, биз нима қилайлик? – дейишди. 38Бутрус уларга деди:

– Тавба қилинглар ва гуноҳларингиз кечирилиши учун ҳар бирингиз Исо Масиҳ номидан сувга чўмиб имон келтиринглар. Шундай қилиб, Муқаддас Руҳ инъомини оласизлар. 39Чунки бизнинг Раббимиз – Худованд бу ваъдани сизлар билан фарзандларингиз ва шунингдек, ҳамон узоқлардан чорламоқчи бўлган ҳамма одамзод учун берган.

40Бутрус бошқа кўп сўзлар билан тингловчиларни огоҳлантириб: “Бу бузуқ наслдан халос бўлинглар!” – деб ўтинар эди. 41Шундай қилиб, унинг сўзини чин кўнгилдан қабул қилганлар сувга чўмиб имон келтирдилар. Ўша куни уч мингга яқин жон жамоатга қўшилди. 42Улар ҳаворийларнинг таълимотига, ҳамдўстликка, нон синдиришга[13] ва тоат-ибодатларга астойдил берилиб борар эдилар.


Имонлилар жамоатининг бирдамлиги


43Ҳар бир жонда хавотир бор эди. Ҳаворийлар эса Қуддусда кўп ажойиб ва мўъжизакор ишлар қилмоқда эдилар. 44Бутун имон топганлар ҳамжиҳат бўлиб, ҳамма нарсалари муштарак эди. 45Мол-мулкларини сотиб ҳаммага, ҳар кимнинг эҳтиёжига қараб тақсимлаб, ёрдамлашар эдилар. 46Ҳар куни якдиллик билан маъбадда[14] йиғилиб туришар, уйларида эса нон синдириб, шодлик ва соддадиллик билан овқатланишарди. 47Худонинг ҳамду саноси уларнинг тилидан тушмас, бутун халқнинг кўнглини хушлардилар. Худо эса кун сайин нажот топганларни имонлилар жамоатига қўшиб қўяр эди.


#### 3–БОБ


Шол тиланчини соғайтириш


1Бир куни Бутрус билан Юҳанно ибодат маҳали – соат учда[15] бирга маъбадга чиқаётган эдилар. 2У ерда онадан туғма шол бўлган биров ҳам бор эди. Бу одамни маъбадга кираётганлардан садақа тилаш учун ҳар кун маъбаднинг Гўзал деган дарвозаси ёнига келтириб қўяр эдилар. 3У маъбадга кириб келаётган Бутрус билан Юҳаннони кўрибоқ, улардан ҳам садақа сўради. 4Бутрус билан Юҳанно эса кўзларини унга тикиб:

– Бизларга қара! – дедилар.

5У одам улардан бирон нарса олишни умид қилиб, уларга диққат билан қарар эди. 6Бутрус унга:

– Менда кумуш ва олтин йўқ, аммо ўзимда борини сенга бераман: носиралик Исо Масиҳ номидан сенга айтаман, ўрнингдан туриб юр! – деди-ю, 7ўнг қўлидан тутиб, уни оёққа турғизди. Бирданига унинг тиззалари билан тўпиқлари мустаҳкамланиб қолди. 8У дик этиб оёққа турди-да, юра бошлади. Худога ҳамд айтиб, ирғиб-сакраб юрганича, улар билан маъбадга кирди.

9Бутун халқ эса у одамнинг Худони қандай олқишлаб бораётганини кўрди. 10Маъбаднинг Гўзал деган дарвозасида садақа сўраб ўтирадиган одам бунинг ўзи эканини улар пайқагач, у билан юз берган мўъжиза қаршисида ғоят ажабланиб ҳайрон қолдилар.


Ҳаворий Бутруснинг иккинчи хутбаси


11Соғайган шол Бутрус билан Юҳаннонинг олдидан кетмай тургани учун, бутун халқ ҳайрон бўлиб, уларнинг ҳузурига югуриб келди. У ер Сулаймон равоқи эди.

12Бутрус буни кўриб, халққа хитобан: “Эй Исроил эрлари! – деди. – Нима учун бунга ҳайрон бўляпсизлар? Гўё бизлар ўз қудратимиз ёки тақводорлигимиз билан ўша кишини оёққа турғизганимиздек, бизларга нега қараб турибсизлар? 13Мана, ота-боболаримизнинг Худоси, Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубнинг Худоси Ўзининг Ўғлони[16] Исони юксалтириб, шон-шарафга сазовор қилган. Сизлар эса Унинг хоинлари бўлдингизлар. Пилат[17] Уни қўйиб юборишга қарор қилганда, Пилатнинг олдида Уни рад қилдингизлар. 14Қотил одамнинг сизларга бахш этилишини сўраб, муқаддас ва солиҳ Бўлганни рад қилдингизлар. 15Ҳа, Ҳаёт Соҳибини ўлдирдингизлар. Бироқ Худо Уни тирилтирди ва биз бунга гувоҳмиз. 16Бу сизлар кўрган ва билган одам эса Исонинг исми ҳақи, Унинг исмига ишониш сабабли олдингизда соппа-соғ турибди. Ҳаммангизнинг кўз ўнгингизда бу одамга шифо берган нарса – Исо номидан қилинган эътиқоддир.

17Энди биродарлар, бошлиқларингиз каби сизлар ҳам бу ишни билмасдан қилганингизни биламан. 18Худо-ку барча пайғамбарлар оғзи ила Масиҳнинг азоб чекишини олдиндан хабар қилган эди ва Ўз сўзини ана шу йўсинда бажо келтирди. 19Шундай қилиб, гуноҳларингизнинг ўчирилиши учун тавба қилинглар ва Худога илтижо этинглар, 20токи Худо сизларга фароғат кунларини бахш этсин ва азалдан тайинлаган Исо Масиҳни олдингизга юборсин. 21Гарчи, Худо қадимдан бери муқаддас пайғамбарлар оғзи билан билдирган борлиқни тузатиш вақти бўлмагунга қадар, У осмонда қолиши керакдир.

22Мусо пайғамбар ота-боболаримизга гапириб деган: “Раббингиз бўлган Худованд сизларга биродарларингиз орасидан мен каби бир Пайғамбар зоҳир қилгай. Бутун ишларда сизларга нимаики гапирса, Унга қулоқ солингизлар. 23Ўша Пайғамбарга қулоқ солмаган ҳар бир жон ўз халқи орасидан қириб ташлангай”.


24Шунингдек, Шомуил пайғамбардан бошлаб, ундан кейин гапирган бутун пайғамбарлар ҳам бу кунларга қарата башорат қилганлар. 25Сизлар эса пайғамбарлар ворислари[18], Худо ота-боболарингиз билан қилган аҳднинг ворисларисизлар. Худо: “Ер юзидаги барча халқлар сенинг наслингдан барака топадилар”, – деб Иброҳим билан аҳд тузган эди. 26Шундай қилиб, Худо ҳар бирингизни ёвуз ишларингиздан қайтариб, баракали қилай, деб Ўзининг Ўғлони Исони тирилтирди ва биринчи галда сизларга юборди”.


#### 4–БОБ


Бутрус билан Юҳанно қамоқда


1Бутрус билан Юҳанно халққа гапириб турганда, руҳонийлар, маъбад миршаббошиси ҳамда саддуқий[19] мазҳабидан бўлганлар уларнинг устига бостириб келдилар. 2Улар Исони ибрат қилиб кўрсатиб, ўликларнинг тирилиши ҳақида халққа таълим бераётганлари учун, дин пешволари жуда аччиқланган эдилар. 3Бутрус билан Юҳаннони ушладилар ва энди вақт кеч бўлди, деб эртагача уларни қамоқхонада қолдирдилар. 4Сўзни эшитганларнинг кўплари эса имон келтирдилар; бу одамларнинг сони беш мингга яқин эди.

5Эртаси куни яҳудийларнинг бошлиқлари, оқсоқоллари ва уламолариҚуддусда тўпландилар. 6Олий руҳоний Ҳанан, Каяфа, Юҳанно, Искандар ва олий руҳоний авлодидан бўлган бошқаларнинг ҳаммаси шу ерда эдилар. 7Иккала ҳаворийни ўртада турғизиб: “Сизлар қандай ваколат билан ва кимнинг номидан буни қилдингизлар?” – деб сўрашди улардан.

8Муқаддас Руҳга тўлган Бутрус уларга деди: “Эй халқнинг раҳнамолари, Исроилнинг оқсоқоллари! 9Агар бугун бир хаста одамга қилинган эзгу иш, унинг қандай шифо топгани ҳақида биздан жавоб талаб қилаётган бўлсангиз, 10унда ҳаммангизга – бутун Исроил халқига маълум бўлсинки, сизлар хочга михлаб қўйган ва Худо эса тирилтирган носиралик Исо Масиҳ исми ҳақи бу одам қаршингизда соппа-соғ турибди. 11Бу Исо – оятдагидек: “Сиз бинокорлар менсимаган, лекин пештоқнинг боши бўлиб қолган тошдир”[20]. Бошқа ҳеч кимдан нажот йўқ. 12Нажот топишимиз учун, осмони фалак остида одамзодга берилган бошқа ҳеч бир исм йўқ”.

13Руҳонийлар Бутрус ва Юҳаннонинг бу жасоратини кўриб ва улар ўқимаган, оддийгина одамлар эканларини билиб, жуда ҳайрон қолдилар. Уларнинг Исо билан бирга бўлганликларини пайқаб олдилар. 14Шифо топган одамнинг ҳам улар билан бирга турганини кўриб, уларга қарши ҳеч нарса айта олмадилар. 15Уларга кенгашдан ташқарига чиқиб кетишни буюриб, сўнгра ўзаро муҳокама қилишга тушдилар. 16“Бу одамларни нима қилишимиз керак? Уларнинг қўли билан очиқдан-очиқ бир мўъжиза қилинганини бутун Қуддус аҳли билиб олди-ку! Бизлар буни рад қилолмаймиз. 17Лекин халқ орасида бу гап яна кўпроқ ёйилмаслиги учун уларга дўқ урамиз, яна тағин бу исм тўғрисида бошқа ҳеч кимга сўзламасинлар”, – дейишди.

18Сўнгра уларни чақириб, Исо номини тилга олиб мутлақо таълим берманглар, деб буюрдилар. 19Лекин Бутрус ва Юҳанно уларга жавоб бериб: “Ўзларингиз қарор қилинглар, Худодан кўра кўпроқ сизларга қулоқ солишимиз Худо олдида тўғри бўладими? 20Биз кўрган-эшитганларимизни айтмай туролмаймиз”, – дейишди.

21-22Кенгаш аъзолари жазо бериш учун ҳеч қандай асос тополмагач, уларга яна бир дўқ уриб, қўйиб юбордилар. Мўъжиза натижасида шифо топган одам қирқ ёшдан ошганини бутун халқ билиб, юз берган воқеа учун Худога ҳамду сано айтишар эди.


Имонлилар жамоатининг ибодати


23Бутрус билан Юҳанно озодликка чиқарилгандан кейин, ўртоқларининг қошига бориб, олий руҳонийлар билан оқсоқолларнинг барча айтганларини сўзлаб бердилар. 24Улар буни эшитгач, бир овоздан Худога нидо қилиб дедилар:

“Эй бизнинг Эгамиз, еру осмон, денгиз ва уларнинг ичидаги ҳамма нарсаларни яратган Худо! 25Сен МуқаддасРуҳ орқали Ўз қулинг – отамиз Довуд оғзи ила дегансан:


“Миллатлар нега исён кўтаряптилар?

Халқлар нега беҳуда қасд қилмоқдалар?

26Дунё подшоҳлари ва ҳукмдорлари бош кўтариб,

Худованд ва Унинг Масиҳига қарши тил бириктирдилар”[21].


27Ҳақиқатан ҳам, Ҳирод билан Пўнтий Пилат бу шаҳарда Исроил халқи ва бошқа халқлар билан тил бириктириб, Сен Масиҳ деб тайинлаган азизу муқаддас Ўғлонинг[22]Исога қарши қўл кўтаришди. 28Сен Ўз қудратинг ва хоҳишинг билан аввалдан белгилаган ишларнинг ҳаммасини бажаришди. 29Энди, ё Раббий, уларнинг дўқ-пўписаларига қара, Сенинг сўзингни тўла жасорат билан айтиш қувватини шу қулларингга эҳсон айла. 30Азиз Ўғлонинг Исо исми билан одамларга шифо бериш ва турли аломатлар, мўъжизалар яратиш учун қўлингни узатгин!”

31Ибодат қилиб бўлгач, улар йиғилиб турган жой силкиниб кетди. Ҳаммалари Муқаддас Руҳга тўлиб, Худонинг сўзини жасорат билан гапира бошладилар.


Имонлилар жамоатининг муштарак ҳаёти


32Инонганларнинг жамоати бир жон, бир тан эди. Ҳеч бири мулкидан бирон нарсани меники демас эди, ҳамма нарсани умумий деб билишар эди. 33Ҳаворийлар эса Раббимиз Исо Масиҳ қайта тирилди, деб жуда таъсирчан тарзда гувоҳлик беришар эди. Худонинг буюк инояти барчада намоён бўлаётган эди. 34Ораларида муҳтож киши йўқ эди. Чунки ерлари ёки уй-жойлари бор бўлганларнинг ҳаммаси мулкларини сотар, эвазига олган пулларини келтириб, 35ҳаворийларнинг ихтиёрига топширардилар. Шу йўсинда пул ҳар бирига эҳтиёжига кўра тақсимланар эди.

36Шулар каби Юсуф исмли, левитлар авлодига мансуб кипрлик бир киши бор эди. Ҳаворийлар унга Барнабо, яъни “далда берувчи” деган ном беришган эди. 37У ўз ерини сотиб, пулини ҳаворийларнинг ихтиёрига топширди.


#### 5–БОБ


Ҳанания билан Саффира


1Яна Ҳанания деган бир киши билан хотини Саффира бор эдилар. Бу киши бир ерни сотиб, 2хотинининг розилиги билан ўша пулдан бир қисмини олиб яширди, бир қисмини эса келтириб ҳаворийларнинг ихтиёрига топширди.

3Бутрус унга деди:

– Эй Ҳанания, нега энди сен шайтонга юрагингни бой бериб, Муқаддас Руҳга ёлғон гапирдинг, ернинг пулидан бир қисмини олиб яширдинг? 4Сотишдан олдин у сеники эмасмиди? Сотилгандан кейин ҳам пули сенинг ҳукмингда эмасмиди? Нима учун дилингда бундай ният қилдинг? Сен одамларга эмас, балки Худога ёлғон гапирдинг.

5Ҳанания бу сўзларни эшитиши биланоқ ерга йиқилиб жон берди. Буни эшитганларнинг ҳаммасини қаттиқ даҳшат қоплади. 6Йигитлар ўликни кафанлашга киришдилар ва ташқарига чиқариб кўмдилар.

7Бундан қарийб уч соат кейин, бўлиб ўтган воқеадан хабарсиз Ҳананиянинг хотини ҳам кириб келди. 8Бутрус бурилиб, ундан сўради:

– Менга айтгин, ерни шунчага сотдингизларми?

– Ҳа, шунчага, – деди аёл. 9Бутрус:

– Нега сизлар Тангри Руҳини синаб кўришга келишдингизлар? Мана, эрингни кўмганлар эшикдан киришяпти. Энди сени ҳам ташқарига олиб чиқишади, – деди.

10Шу ондаёқ аёл Бутруснинг оёқларига йиқилиб, жон берди. Йигитлар ичкарига кириб, уни ўлиб ётган ҳолда кўрдилар. Ўлигини ташқарига олиб чиқиб, эрининг ёнига кўмдилар.

11Бу воқеаларни эшитган бутун имонлилар жамоати ва бошқа ҳаммани қаттиқ даҳшат қоплади.


Шифолар, мўъжизалар


12Халқ орасида ҳаворийларнинг қўллари билан кўп ажойиб ва мўъжизали ишлар содир бўлар эди. Ҳамма имонлилар якдиллик билан Сулаймон равоқида йиғилиб турдилар. 13Халқ шарафлаётган бўлса-да, аммо ташқаридан ҳеч ким улар билан қўшилишга журъат эта олмас эди. 14Шунга қарамай, Исони Раббим деб тан олиб, жамоатга қўшилган эркак ва аёлларнинг сони тобора ортиб борар эди. 15Бутрус ўтиб кетаётганда, ҳеч бўлмаса унинг сояси баъзилар устига тушсин деб, хасталарни кўчаларга чиқазиб, замбил ва каравотларга ётқизиб қўйишар эди. 16Теваракдаги шаҳарлар аҳолиси ҳам Қуддусга кўплашиб келиб, ўзларининг касал ва ёмон руҳлардан қийналган одамларини келтирар эдилар. Қийналганларнинг ҳаммаси эса шифо топар эдилар.


Ҳаворийлар қувғин остида


17Шунинг кетидан олий руҳоний ва унинг саддуқий мазҳабидаги барча маслакдошларининг ғашлиги келди. 18Ҳаворийларни қўлга олиб, давлат қамоқхонасига ташладилар. 19Лекин Худованднинг фариштаси кечаси зиндоннинг эшикларини очиб, уларни ташқарига чиқариб қўйди. 20“Боринглар, маъбадга чиқиб, бу абадий ҳаёт сўзларининг барини халққа айтаверинглар!” – деди фаришта. 21Ҳаворийлар бу сўзга қулоқ солиб, эрта тонг маъбадга кириб таълим бера бошладилар.

Шу пайтда олий руҳоний ва у билан бирга бўлганлар келиб, Исроил ўғилларининг оқсоқоллар мажмуи бўлган Олий Кенгашни йиғилишга чақирдилар, ҳаворийларни келтириш учун зиндонга одам юбордилар. 22Лекин хизматкорлар бориб, зиндонда уларни топмай, қайтиб келиб:

23– Биз қамоқхонани бутун эҳтиёткорлик билан қулфланган ва қоровулларни эшиклар олдида турган ҳолда кўрдик. Лекин очиб қараганимизда, ичкарида ҳеч кимни топмадик, – деган хабарни бердилар.

24Маъбад миршаббошиси ва барча олий руҳонийлар бу сўзларни эшитиб, ҳайрон бўлишди. “Бу нима бўлиши мумкин?” деб ўйланиб қолдилар. 25Ўша пайтда бир одам хабар олиб келиб:

– Мана, сизлар зиндонга ташлаган одамлар маъбадда халққа таълим бериб юришибди, – деди. 26Миршаббоши хизматчилари билан бирга бориб, уларни олиб келтирди. Халқ бизларни тошбўрон қилар, деб қўрққанлари учун уларга зўрлик ишлатмадилар.

27Ҳаворийларни олиб келиб, Олий Кенгаш ҳузурида турғизиб қўйишди. Олий руҳоний уларни сўроқ қилди:

28– Бу исм асосида таълим берманглар, деб сизларга қаттиқ тақиқ қилмаганмидик? Мана, таълимотингиз билан Қуддусни тўлдириб юбордингизлар ва бу Одамнинг қонини бизнинг бўйнимизга туширмоқчисизлар, – деди. 29Бутрус ва бошқа ҳаворийлар бунга жавобан:

– Одамлардан кўра Худога кўпроқ итоат қилиш керак. 30Сизлар ёғочга осиб ўлдирган Исони ота-боболаримизнинг Худоси тирилтириб қўйди. 31Исроил халқи гуноҳ қилишдан қайтиб кечирим топсин, деб Худо Исони юксалтириб, Ўзининг ўнг томонига ўтқазиб, Сарвар ва Халоскор қилиб қўйди. 32Бизлар бу ишларнинг гувоҳларимиз. Шунингдек, Худога итоат қилганларга насиб бўладиган МуқаддасРуҳ ҳам гувоҳлик қилмоқда, – дедилар.


Гамалиэлнинг доно маслаҳати


33Кенгаш аъзолари буни эшитгач, қаттиқ ғазабланиб ҳаворийларни ўлдиришга қасд қилдилар. 34Лекин фарзий мазҳабидаги бир Таврот тафсирчиси, бутун халқнинг ҳурматини қозонган Гамалиэл исмли бир киши Кенгашда ўрнидан туриб, ҳаворийларни қисқа вақтга ташқарига чиқазиб туришни буюрди. 35Сўнг Кенгаш аъзоларига хитоб қилди:

“Эй Исроил эрлари, бу одамлардан эҳтиёт бўлинглар! Сизлар нима қилмоқчисизлар? 36Мана, бундан олдин ўзини бир буюк кишидек кўрсатган Февда пайдо бўлди-ку, унга эса қарийб тўрт юз киши қўшилди. У ўлдирилди, унга қўшилганларнинг ҳаммаси эса тарқаб, йўқолиб кетишди. 37Ундан кейин, аҳолини рўйхатга олиш ўтказилган вақтда жалилалик Яҳудо пайдо бўлиб, анча халқни орқасидан эргаштириб борди. Лекин у ҳам ҳалок бўлди ва унга эргашганларнинг барчаси тарқаб кетишди. 38Энди сизлар бу одамлардан қўл тортинглар, дейман, уларни қўйиб юборинглар! Чунки агар бу қилинган ташаббус, бу ҳаракат инсон иши бўлса, вайрон бўлади. 39Лекин агар Худодан бўлса, сизлар уни бузолмайсизлар. Яна сиз ҳам Худога қарши уруш қилганлардан бўлиб қолманглар!”

40Кенгаш аъзолари Гамалиэлнинг маслаҳатига кўнишди. Ҳаворийларни чақириб, уларни калтаклашга буюришди. Сўнг Исо номидан сўзлашларини тақиқлаб, уларни қўйиб юборишди. 41Ҳаворийлар эса, Раббимиз Исо номи учун ҳақоратга сазовор бўлдик, деб қувониб, Кенгашдан чиқиб кетишди. 42Улар ҳар куни маъбадда ва хонадонларда таълим бериш, Исо Масиҳ ҳақидаги Хушхабарни ёйишдан тинмас эдилар.


#### 6–БОБ


Етти вазифадорни танлаш


1Исо шогирдлари кўпайиб бораётган ўша кунларда юнон тилида сўзлашувчи яҳудийлар орасидан ерли яҳудийларга қарши норозилик юз берди, чунки кундалик эҳтиёжларини улашиб бераётганда, уларнинг бева аёллари эътиборсиз қолардилар. 2Ана шу сабабли, ўн икки ҳаворий Исо шогирдларининг жамини чақириб, бундай дедилар:

“Биз Худонинг каломини ёйиш ишини четда қолдириб, дастурхонга хизмат қилишимиз яхши эмас. 3Эй биродарлар, энди синалган ҳамда Муқаддас Руҳ ва ҳикматга тўлиб-тошган етти кишини орангиздан танлаб олинглар; уларни бу хизматга тайин этамиз. 4Бизлар эса доимо ибодатга берилиб, Худо каломини ёйиш хизматида машғул бўлайлик”.

5Бу таклиф бутун жамоатга маъқул тушди. Имони комил ва Муқаддас Руҳга тўлган Стефан исмли одамни, шунингдек, Филип, Прохор, Никанор, Тимон, Пармен ва яҳудий динига кирган антиохиялик Николайни сайладилар. 6Уларни ҳаворийлар олдига турғизиб қўйдилар. Ҳаворийлар эса уларнинг бошига қўлларини қўйиб дуо қилдилар.

7Шундай қилиб, Худонинг каломи ёйилган сари, Қуддусдаги Исо шогирдларининг сони ниҳоятда кўпайиб борар эди. Айниқса, руҳонийлардан кўпчилик имонга бўйсунишар эди.


Стефанни қўлга олиш


8Бу пайт имони комил[23] ва илоҳий қудратга тўлган Стефан халқ орасида буюк ва ажойиб мўъжизалар кўрсатар эди. 9Эркинлар Синагогаси деган яҳудий жамоасидан баъзилари, шунингдек, Киринея, Искандария, Киликия ва Асиядан бўлган бир қанча кишилар Стефан билан баҳсга киришдилар. 10Бироқ унинг сўзидаги ҳикмат ва Руҳга қарши туролмадилар. 11Шунда баъзи одамларни гижгижлаб: “Бунинг Мусо ва Худога қарши куфр сўзлари айтганини эшитдик”, – деб айтишга кўндирдилар. 12Эл-халқни ва оқсоқоллар билан уламоларни қўзғаб, Стефанга ҳужум қилишди-ю, уни тутиб олиб, Олий Кенгашнинг қошига судраб келишди. 13Сохта гувоҳларни ёллаб, уларга бундай дегиздилар: “Бу одам ҳадеб шу муқаддас маъбад ва Тавротни ёмонлаб юрибди-ку. 14Носиралик Исо бу жойни хароб қилади ва Мусонинг бизларга берган урф-одатларни ўзгартиради, деб айтганини эшитдик”.

15Шу пайт Олий Кенгашда ўтирганларнинг ҳаммаси Стефанга тикилиб қараб, унинг юзи бир фариштанинг юзига ўхшаб қолганини кўришди.


#### 7–БОБ


Стефаннинг ҳимоя нутқи


1Олий руҳоний Стефандан: “Бу сўзлар ростми?” – деб сўради. 2Стефан сўз бошлади:

“Эй эрлар, биродарлар ва оталар, тингланглар! Отамиз Иброҳим Ҳорон шаҳрига кўчиб ўрнашишидан аввал, ҳали Месопотамияда бўлганда, улуғвор Худованд унга зоҳир бўлиб: 3“Ўз ерингдан, она юртингдан чиқиб, Мен сенга кўрсатадиган ерга кет”, – деган эди.

4Ўшанда Иброҳим халдейларнинг юртидан чиқиб, Ҳорон шаҳрида истиқомат қилди. Отаси ўлгандан кейин, у ердан сизлар яшаётган бу ерга Худо уни кўчирди. 5Бу ерда унга оёқ қўядиган бирон парча ерни бермади. Лекин ҳали унинг боласи йўқ экан, Худо бу юртни унга ва унинг зурриётига мулк қилиб беришни ваъда этди. 6Худо унинг зурриёти бегона юртда ғарибларча яшаб, тўрт юз йил қул бўлиб жабр-зулм кўражагини билдирди. 7“Уларни қул қилиб олган халқни эса Мен ҳукм қиламан. Шундан кейин улар у ердан чиқиб, бу ерда Менга хизмат қиладилар”, – деди Худо.

8Сўнгра уларга суннат аҳдини[24] берди. Иброҳим эса Исҳоқ исмли ўғил кўриб, уни саккиз кунлигида суннат қилди. Исҳоқ ҳам Ёқуб билан, Ёқуб эса ўн икки қабиламиз оталари билан шундай йўл тутди.

9Оталар ғаразга тўлиб, Юсуфни Мисрга сотдилар. Лекин Худо у билан бирга эди. 10Худо Юсуфни бутун қайғуларидан халос қилиб, унга ҳикмат берди, уни Миср подшоҳи Фиръавннинг ҳимматига сазовор этди. Фиръавн уни Миср ва бутун саройи устидан ҳоким қилиб қўйди.

11Ундан сўнг бутун Миср ва Канъон ўлкалари бўйлаб қаҳатчилик юз берди-ю, буюк қайғу даври бошланди. Оталаримиз озиқ-овқат топмайдиган бўлишди. 12Ёқуб Мисрда буғдой борлигини эшитиб, биринчи галда оталаримизни у ерга жўнатди. 13Иккинчи гал борганларида эса, Юсуф ака-укаларига ўзини танитиб қўйди. Шу йўсинда Юсуфнинг авлоди Фиръавнга маълум бўлиб қолди. 14Юсуф ҳам хабар юбориб, отаси Ёқубни ва етмиш беш нафардан иборат бутун уруғ-аймоғини чақиртириб олди. 15Ёқуб Мисрга борди. Ўзи ва оталаримиз у ерда қазо қилдилар. 16Сўнгра жасадлари Шакам шаҳрига келтирилиб, шакамлик Ҳамўр ўғилларидан Иброҳимнинг кумуш пулга сотиб олган мақбарасига дафн этилдилар.

17Худо Иброҳимга берган қасамли ваъдасини бажо келтириш вақти яқинлашганда, Исроил халқи Мисрда униб-ўсиб кўпайган эди. 18У вақт Мисрда Юсуфни танимаган бошқа бир подшоҳ тахтга чиқди. 19Бу подшоҳ авлодимизга қарши найранг ишлатди, ота-боболаримизга жабр-жафо ўтказди. Гўдакларини ташлаб, уларни ўлимга маҳкум этишга мажбур қилди.

20Шу вақтда Худо жуда гўзал қилиб яратган Мусо туғилди. У уч ой отасининг уйида боқилди. 21Ташлаб кетилгандан сўнг, Фиръавннинг қизи уни топиб олиб, ўз ўғли каби тарбия қилди. 22Мусога мисрликларнинг ҳамма ҳикмати ўргатилиб, у сўзда ва ишда маҳоратли бўлди.

23Мусо қирқ ёшга тўлганда, унинг юрагида биродарлари – Исроил ўғилларини кўриш орзуси туғилди. 24Озор тортаётган бир одамни кўрганда, унинг тарафини олиб, мисрликни ўлдирди, ранжиганнинг ўчини олди. 25“Худо мен орқали уларга нажот беришини биродарларим тушунар”, деб ўйлаган эди. Лекин улар тушунмади.

26Эртаси куни Мусо уришаётганларни кўриб қолди. Уларни ярашишга ундаб:

– Сизлар биродарсизлар; нега бир-бировларингизга озор беряпсизлар? – деди. 27Лекин биродарига озор бераётган одам Мусони итариб:

– Ким сени устимизга бошлиқ ва қози қилиб қўйди? 28Кеча мисрликни ўлдирганинг каби мени ҳам ўлдирмоқчимисан? – деди.

29Бу сўзларни эшитиб, Мусо қочиб кетди. Мидён[25] диёрида мусофир бўлиб яшаб, у ерда икки ўғил кўрди.

30Қирқ йил тўлгандан кейин, Синай тоғи саҳросида ёнаётган бутанинг алангаси ичидан Мусога Худованднинг фариштаси зоҳир бўлди. 31Мусо бу манзарани кўриб ҳайратда қолди. Қараш учун яқинлашганда, Худованд унга хитоб қилиб: 32“Мен оталарингнинг Худосиман, Иброҳим, Исҳоқ ва Ёқубнинг Худосиман”, – деди. Мусо эса қўрқувдан титраб, қарашга журъат эта олмас эди.

33“Оёқ кийимларингни ечиб қўй, чунки сен турган жой муқаддас ердир, – деди унга Худованд. 34– Мен Мисрда бўлган халқимнинг мусибатини кўриб, ноласини эшитдим ва уларни халос қилиш учун осмондан тушдим. Энди бор, Мен сени Мисрга юбораман”.

35Одамлар: “Сени ким бошлиқ ва қози қилиб қўйди?” – деб рад этганлари ана шу Мусо эди. Бутада Мусога зоҳир бўлган фаришта орқали Худо Мусони бошлиқ ва халоскор қилиб юборди. 36Исроил халқини Миср диёридан чиқарган, у ерда, Қизил денгизда ҳамда қирқ йил саҳрода ажойиб мўъжизалар яратиб юрган ўша Мусо эди. 37Бу орада Исроил ўғилларига: “Раббингиз – Худованд сизларга биродарларингиз орасидан мен каби бир Пайғамбар зоҳир қилгай, Унга қулоқ солингизлар”, – деган ўша Мусо эди. 38Саҳрода Худонинг уммати олдида бўлган, Синай тоғида фариштанинг ҳузурида ҳамда ота-боболаримиз ҳузурида турган ўша Мусо эди. Фаришта бизга етказиш учун Мусога ҳаётбахш каломлар берган эди.

39Аммо ота-боболаримиз унга бўйсунишни истамай, рад қилишди, кўнгилларини Миср томон мойиллантиришди. 40Ҳорунга[26]: “Бизларга бош бўладиган худолар яса, чунки бизни Миср еридан чиқарган Мусога нима бўлганини билмаймиз”, – дейишди.

41Ўша кунларда бир бузоқни ясадилар. Бутга қурбонлик сўйиб, ўз қўллари яратганидан қувониб кетдилар. 42Худо эса улардан юз ўгириб, осмон жисмларига топинишга уларни топшириб қўйди. Пайғамбарларнинг китобида ёзилганидек:


“Эй Исроил хонадони!

Қирқ йил саҳрода кезганларингизда,

Қурбонликлар сўйиб, Менга тасаддуқ бердингизмикин?

43Сизлар-ку илоҳингиз Малукнинг[27] чодирини,

Худойингиз Кайвоннинг[28] юлдузини кўтариб юрдингизлар.

Ўзларингизга бут тимсолларини ясаб,

Уларга сиғиниб сажда қилдингизлар.

Шу сабабли Мен сизларни Бобилдан нарига сургун қиламан”.


44Саҳрода оталаримизнинг шаҳодат чодири[29] бор эди. Бу чодир худди Худонинг Мусога буюрган тасвирида ясалган эди. 45Чодирни қабул қилган оталаримиз Наби Ясу билан бирга юришди. Худо қувган халқларнинг мол-мулкини эгаллаб олган сайин, чодирни ўзлари билан олиб боришарди. Довуднинг кунларига қадар чодир ораларида қолди. 46Худонинг меҳрини қозонган Довуд: “Ёқубнинг Худосига бир маскан қуриб берай”, – деб орзуманд бўлди. 47Ниҳоят Довуд ўғлиСулаймон Худога уй қуриб берди.

48Шунга қарамасдан, Худойи Таоло инсон қўли билан қурилган маъбадларда яшамайди. У пайғамбар оғзи ила айтганки:


49“Осмон – Менинг тахтим,

Ер эса – пойандозим экан,

Сизлар Менга қандай уй қурасизлар?

– деб айтади Худованд, –

Ёки Менинг ором топишим учун

Қандай маскан бор экан?

50Буларнинг ҳаммасини яратган

Менинг қўлим эмасми?”


51Эй энсаси қотганлар! Юраги ва қулоқлари суннат бўлмаганлар[30]! Оталарингиз каби сизлар ҳам доимо Муқаддас Руҳга қарши турасизлар. 52Оталарингиз пайғамбарлардан қайси бирини қувғин қилишмаган? Солиҳ Кишининг[31] келишини башорат қилиб айтганларни ҳам ўлдиришган-ку. Сизлар ҳам энди Ўшанинг хоинлари ва қотиллари бўлиб қолдингизлар. 53Сизлар Илоҳий Қонунни фаришталар буйруғи билан олиб, ўша Қонунга риоя қилганингиз йўқ!”


Стефанни тошбўрон қилиш


54Кенгаш аъзолари бу сўзларни эшитгач, қутуриб жўшиб, Стефанга қарши тишларини ғижирлатдилар. 55Муқаддас Руҳга тўлган Стефан эса осмонга тикилиб қараб, Худонинг улуғворлигини ва Худонинг ўнг томонида турган Исони кўрди. 56“Мана, мен осмоннинг очилиб кетганини ва Худонинг ўнг томонида турган Инсон Ўғлини[32] кўряпман!” – деди.

57Улар бўлса қулоқларини бекитиб, овозлари борича қичқириб, ҳаммалари Стефан устига ёпирилди. 58Уни шаҳардан ташқарига судраб чиқиб, тошбўрон қилишди. Унга қарши гувоҳликка ўтганлар эса кийимларини Шоул деган бир йигитнинг пойига қўйишди. 59Стефанни тошбўрон қилаётганларида, у ибодат қилиб: “Ё Раббим Исо, руҳимни қабул қилгин!” – деди. 60Охири тиз чўкиб, баланд овоз билан хитоб қилди: “Ё Раббий, бу гуноҳни уларга қўйма!”

Шуни айтиб, жон берди.


#### 8–БОБ


Қувғин кескинлашмоқда


1Стефаннинг ўлдирилишини Шоул маъқуллаган эди. Ўша куннинг ўзида Қуддусдагиимонлилар жамоатига қарши кескин қувғин даври бошланди. Ҳаворийлардан бошқа ҳамма Яҳудия ва Самариянинг ҳар хил жойларига тарқаб кетдилар. 2Баъзи диндор одамлар Стефанни кўмиб, у учун катта йиғи қилдилар. 3Шоул эса имонлилар жамоатини талон-тарож қилар эди. Уйма-уй юриб, эркакми, хотинми, ҳаммани судраб қамоқхонага берар эди.


Самарияда Филип ва сеҳргар Симун


4Шу орада тарқалиб кетганлар ИнжилХушхабарини тарғиб қилиб юришди. 5Филип Самария шаҳрига келиб, унинг аҳлига Масиҳни тарғиб қилди. 6Филипнинг сўзини тинглашиб ва қилаётган мўъжизаларини кўришиб, бутун халқ унга қулоқ солди. 7Чунки ёмон руҳларга гирифтор бўлган кўп кишилардан руҳлар баланд овоз билан бақириб чиқар, анчагина шолу чўлоқлар эса шифо топарди. 8Шундай қилиб, у шаҳарга катта хурсандчилик келди.

9Самария шаҳрида сеҳргарлик қилган, ўзини буюк бир одам қилиб кўрсатиб, шаҳар аҳолисини ҳайратда қолдириб келаётган Симун исмли бир киши бор эди. 10Каттаю кичик ҳамма унга қулоқ осиб: “Бу Худонинг буюк қудрати!” – деб айтар эди. 11Симун анча вақтдан бери ўзининг сеҳр-жоду ишлари билан халқни ҳайратда қолдириб келгани учун, ҳамма унга қулоқ беришар эди. 12Лекин Худонинг Шоҳлиги ва Исо Масиҳ тўғрисидаги Хушхабарни келтирган Филипни тинглашиб, кўп эркак ва хотин унинг сўзига ишонди ва сувга чўмиб имон келтирди. 13Симуннинг ўзи ҳам ишониб, сувда имон келтирди. У Филипнинг қилаётган ажойиб ва қудратли мўъжизаларини кўрган сайин ҳайратга тушиб, Филипдан ажралмайдиган бўлиб қолди.

14Қуддусда қолган ҳаворийлар эса, самарияликлар[33] ҳам Худонинг каломини қабул қилибди, деб эшитганларида, Бутрус билан Юҳаннони уларнинг олдига юборишди. 15Бутрус билан Юҳанно у ерга келгач, самариялик имонлилар Муқаддас Руҳни қабул қилиши учун ибодат қилишди. 16Чунки уларнинг бирортасига ҳам МуқаддасРуҳ тушмаган эди. Улар Исони Раббимиз деб тан олиб, сувда имон келтиришган эди, холос. 17Ҳаворийлар уларнинг бошига қўл қўйиши биланоқ улар Муқаддас Руҳни қабул қилишди.

18Ҳаворийларнинг қўл қўйиши билан Муқаддас Руҳ берилганини Симун кўриб, уларга пул келтирди-да:

19– Менга ҳам бу қудратни беринглар, токи, кимнинг бошига қўлларимни қўйсам, Муқаддас Руҳни қабул қиладиган бўлсин! – деди. 20Лекин Бутрус унга:

– Кумушинг сен билан бирга ҳалок бўлсин; сен Худонинг ҳадясини пул билан олиш мумкин деб хаёл қилдинг, – деди. 21– Бу ишда сенинг на ҳиссанг бор ва на қисматинг бор, чунки Худо олдида юрагинг тўғри эмас. 22Энди бу ёмонлигингдан тавба қилиб Худога ёлвор, балки юрагингнинг ниятидан кечар. 23Чунки сенинг аччиқ зардага тўлган ва ёвузлик занжирига боғланганингни кўряпман.

24Симун бунга жавобан:

– Мен учун сизлар Раббингизга ёлвориб сиғининглар, тағин айтганларингиздан бири бошимга тушмасин! – деди.

25Бутрус билан Юҳанно у ерда Худонинг каломини ваъз қилиб, шаҳодат бергандан кейин, Самариянинг яна кўп қишлоқларига Хушхабарни етказиб, Қуддусга қайтиб кетдилар.


Филип ва ҳабашистонлик амалдор


26Шу пайтда Филипга Худованднинг фариштаси гапириб: “Ўрнингдан тур ва жануб томон, Қуддусдан Ғазага борадиган саҳро йўлига бор!” – деди. 27Филип эса йўлга равона бўлди.

Ўша вақтда Ҳабашистон маликаси Кандакининг вазири, маликанинг бутун хазиналари мудири бўлган ҳабашистонлик бир амалдор[34] ўз ватанига қайтиб кетаётган эди. У Худога топиниш учун Қуддусга бориб келган, 28аравасида Ишаъё пайғамбарнинг китобини ўқиб ўтирган эди.

29Муқаддас Руҳ Филипга: “Яқинлашиб бу аравага ҳамроҳ бўлгин!” – деди. 30Филип ҳабашнинг олдига чопиб борди. Унинг Ишаъё пайғамбарнинг китобини ўқиб турганини эшитиб:

– Ўқиётганингни тушуняпсанми? – деб сўради.

31– Менга йўл-йўриқ кўрсатувчи бўлмаса, қандай тушуна оламан? – деди ҳабаш. Филипдан ўз ёнига чиқиб ўтиришни илтимос қилди. 32Унинг Тавротдан ўқиётган жойи эса бу эди:


“У қўй каби бўғизлашга етакланди.

Қўзи жун қирқувчиси олдида қандай индамай турса,

У ҳам Ўз оғзини очмади.

33У хўрланиб ҳаққониятдан маҳрум бўлди,

Ер юзидаги умрига хотима берилди.

Унинг насл-насабини ким зикр этур?”[35]


34Амалдор Филипга қараб:

– Сендан илтимос қиламан, пайғамбар буни ким ҳақида айтяпти? Ўзи ҳақидами ёки бошқа киши ҳақидами, менга айт-чи, – деди.

35Филип эса ўша оятдан бошлаб, Исо ҳақидаги Хушхабарни унга баён қилди. 36Йўлда давом этиб кетаётганларида, сув бор бир жойга келдилар. Амалдор:

– Мана, сув! Менинг чўмиб имон келтиришимга нима тўсқинлик қилади? – деди. 37[Филип унга:

– Агар бутун қалбинг билан ишонсанг бўлади, – деди. Амалдор:

– Исо Масиҳ – Худонинг Ўғли деб ишонаман, – деди.]

38Ўшанда аравани тўхтатишга буюриб, Филип билан амалдор иккаласи ҳам сувга тушишди, Филип амалдорни сувга чўмдириб имонга киритди. 39Улар сувдан чиққач, Муқаддас Руҳ [амалдорнинг устига тушиб келди ва Худованднинг фариштаси] Филипни кўтариб кетди. Амалдор бошқа уни кўрмадию, қувониб ўз йўлида давом этди.

40Филип Ашдод шаҳрида пайдо бўлди ва Кесарияга келгунча йўл юриб, ҳамма шаҳарларда Хушхабарни тарғиб қилди.


#### 9–БОБ


Шоулнинг имон келтириши


1Шоул ҳали ҳам Исо Масиҳнинг шогирдларига қарши қатлу қирғин таҳдидлари билан нафас олиб юрар эди. У олий руҳонийнинг ҳузурига бориб, 2Дамашқ шаҳридаги яҳудийибодатхоналари учун мактублар сўради. Бу таълимотнинг изидан бораётган кимсани топса, у эркак ёки хотин бўлишидан қатъи назар, кишанлаб Қуддусга келтирмоқ ниятида эди. 3Йўли Дамашққа яқинлашганда, тўсатдан осмондан тушган нур унинг атрофини ярқиратиб юборди. 4У ерга йиқилган заҳоти:

– Шоул, Шоул! Нега Мени қувғин қиляпсан? – деган овозни эшитди. 5Шоул:

– Ё Раббий, Сен кимсан? – деди.

– Мен сен қувғин қилаётган Исоман. Нишга қарши тепишинг қийин, – деди У. 6Шоул ваҳималаниб, титроқ билан:

– Ё Раббий, нима қилишимни буюрасан? – деди. Исо унга:

– Қани, ўрнингдан туриб шаҳарга кир, унда нима қилишинг кераклиги сенга айтилади, – деди.

7Шоулнинг ҳамроҳлари овозни эшитиб, лекин ҳеч кимни кўрмасдан, қотиб қолгандилар. 8Шоул ердан туриб кўзларини очганда, ҳеч нарса кўринмас эди. Уни қўлидан тутиб, Дамашқ шаҳрига келтирдилар. 9Уч кунгача кўзлари кўрмай қолди, на еди ва на ичди.

10Дамашқ шаҳрида Ҳанания деган Исонинг шогирди бор эди. Раббимиз Исо ваҳийда унга кўриниб:

– Эй Ҳанания! – деди.

– Лаббай, Раббим! – деди у. 11Раб унга деди:

– Ўрнингдан тур ва Тўғри деган кўчага бориб, Яҳудонинг уйидаги Тарс шаҳарлик Шоул исмли одамни сўрагин. Шу маҳалда у ибодат қиляпти. 12Ваҳийда Ҳанания исмли бир одам унинг ёнига келганини ва кўзлари очилиши учун қўлларини унинг бошига қўйганини кўрди.

13Ҳанания жавоб берди:

– Ё Раббий, бу одам Қуддусда Сенинг азизларингга қанча ёмонлик қилгани ҳақида кўп одамлардан эшитдим. 14Бу ерда ҳам Сенинг исмингни айтганларнинг ҳаммасини тутқунга солиш учун олий руҳонийлардан ижозат олибди-ку, – деди.

15Раббимиз Исо унга шундай деди:

– Сен боравер, мана бу одам Менинг исмимни турли халқлар, подшоҳлар ва Исроил ўғиллари олдида улуғлаш учун танланган қуролимдир. 16Менинг исмим учун у қанчалар азоб чекиши керак эканини Ўзим унга кўрсатаман.

17Ҳанания бориб ўша уйга кирди. Шоулнинг бошига қўлларини қўйиб:

– Биродарим Шоул! Келаётган йўлингда сенга кўринган Раббимиз Исо, кўзларинг яна кўриши ва Муқаддас Руҳга тўлишинг учун мени юборди, – деди.

18Ўша заҳоти Шоулнинг кўзларидан парда тушгандай бўлиб, кўра бошлади. Ўрнидан турибоқ, сувга чўмиб имон келтирди. Сўнг овқат еб, қувватга кирди.


Шоулнинг жонига қасд


19Шоул бир неча кун Дамашқдаги Исо шогирдлари билан бирга бўлди. 20У дарҳол Исо Худонинг Ўғли экани ҳақида яҳудий ибодатхоналарида тарғибот қила бошлади. 21Эшитганлар эса ҳайратда қолиб: “Қуддусда бу исмни айтганларни қириб ташлаган, кишанлаб олий руҳонийларга олиб бориш учун бу ерга келган унинг ўзи эмасми?” – деб айтишарди. 22Шоул эса тобора нуфузини ошириб борарди. Исонинг Масиҳлигига доир ишонарли далилларни олға суриб, Дамашқда турган яҳудийларни довдиратиб қўярди.

23Орадан неча кунлар ўтиб, ниҳоят яҳудийлар сўз бириктириб, Шоулни ўлдиришга қарор қилишди. 24Уни ўлдириш учун кечаю кундуз шаҳар дарвозалари олдида пойлаб туришар эди. Лекин уларнинг қасди Шоулга аён бўлди. 25Кечаси шогирдлар уни саватга солиб, девордан тушириб юборишди.

26Шоул Қуддус шаҳрига етиб боргач, у ердаги Исо шогирдларига қўшилиб, иноқлашишга уринди. Лекин унинг Исо шогирди бўлганига ҳеч ким ишонмай, ундан қўрқишарди. 27Ўшанда Барнабо Шоулни ҳаворийларнинг ҳузурига бошлаб келди ва унинг йўлда Исони қандай кўриб, Исо унга нима деб сўзлаганини, Дамашқда Исонинг номи билан қандай довюраклик билан ваъз айтганини уларга айтиб берди. 28Бундан кейин Шоул энди улар билан бирга юрадиган бўлиб, Қуддусда Раббимиз Исонинг номи билан қўрқмасдан тарғибот қиларди. 29Юнон тилида сўзлашувчи яҳудийлар билан ҳам суҳбатлашиб баҳслашарди. Улар эса Шоулни ўлдириш пайига тушдилар. 30Имонли биродарлари буни эшитгач, Шоулни Кесариягача кузатиб, Тарсга жўнатишди.

31Шундай қилиб, Яҳудия, Жалила ва Самария юртлари бўйлаб имонлилар жамоати тинчликка эришди. Жамоат Худодан қўрқиб тобора ривож топар, Муқаддас Руҳдан жасурланиб, сон жиҳатдан кўпайиб борарди.


Соғайган Еней, тирилган Тавита


32Бу орада Бутрус ҳамма жойларни айланиб чиқиб, Лўд шаҳрида турган имонлиларнинг олдига ҳам борди. 33У ерда саккиз йилдан бери тўшагидан турмаган Еней исмли бир шол одамни кўрди. 34Бутрус унга:

– Еней, Исо Масиҳ сенга шифо беряпти. Ўрнингдан тур, кўрпа-тўшагингни йиғиб қўй! – деди.

Еней ўша заҳоти ўрнидан туриб кетди. 35Лўд шаҳри ва Шарон даласида яшаганларнинг ҳаммаси у кишининг ҳолини кўрди-да, Исони Раббимиз деб тан олиб, имон келтирдилар.

36Яффада Исонинг шогирди бўлган Тавита исмли бир аёл бор эди. Бу отнинг таржимаси “оҳу” демакдир. Бу аёл ихлосмандлик билан хайрли ишларга берилиб, кўп садақа қилар эди. 37Худди ўша кунларда у касалланиб ўлди. Уни ювиб, болохонага қўйишди. 38Лўд шаҳри Яффага яқин бўлгани учун, Бутруснинг у ерда эканини эшитиб қолган шогирдлар унинг ҳузурига икки кишини юбориб: “Тезда бизнинг олдимизга келгин!” – деб илтимос қилишди.

39Бутрус ўрнидан қўзғалиб, улар билан бирга кетди. Уйга етиб келгач, уни болохонага олиб киришди. Бутун бевалар унинг ёнига тўпланиб, дод-фарёд қилар, Оҳунинг тириклигида тиккан кўйлак ва жомаларини кўрсатишарди. 40Бутрус эса ҳаммани ташқарига чиқазгандан кейин, тиз чўкиб ибодат қилди ва жасадга қараб:

– Тавита, ўрнингдан тур! – деди.

Шунда аёл кўзларини очди-да, Бутрусни кўриб, ростланиб ўтирди. 41Бутрус қўлини узатиб, уни турғизиб қўйди. Сўнг имонлилар билан бева аёлларни чақириб, тирик ҳолдаги аёлни уларга топширди.

42Бу ҳодиса бутун Яффага маълум бўлди ва кўп одамлар имон келтириб, Исони Раббим деб тан олдилар. 43Бутрус анча вақт Яффада Симун исмли бир кўнчининг уйида турди.


#### 10–БОБ


Римлик юзбоши Корнилий кўрган ваҳий


1Кесария шаҳрида Корнилий исмли бир одам бор эди. У “Итальян” деган полкда юзбоши, 2бутун хонадони билан Худодан қўрқадиган диндор бир одам эди. Халққа кўпдан-кўп садақа бериб, доимо Худога ибодат қиларди. 3Бир куни тушдан сўнгги соат учлар[36] чамасида Худонинг бир фариштаси унинг олдига келганини у ваҳийда очиқ кўрди. Фаришта унга деди:

– Корнилий!

4– Лаббай, Ҳазрат? – деди Корнилий унга ваҳима билан тикилиб.

Фаришта деди:

– Қилган ибодату садақаларинг Худо ҳузурида ижобат бўлди. 5Энди Яффага одамлар юбориб, Бутрус лақабли Симун деган кишини олдингга чақиртир. 6У уйи денгиз бўйида бўлган Симун исмли кўнчиникида меҳмон бўлиб турибди. [Унинг сенга айтадиган сўзларидан ўзинг билан бутун хонадонинг нажот топасизлар.]

7Унга гапирган фаришта кетгандан сўнг, Корнилий хизматкорларидан иккисини ва унинг хусусий вазифадори бўлган диндор бир аскарни чақирди. 8Уларга ҳамма нарсани тушунтириб, Яффага жўнатди.


Бутрус кўрган ваҳий


9Эртаси куни туш[37] чамасида, бу одамлар йўл юриб шаҳарга яқинлашарканлар, Бутрус ибодат қилиш учун томга чиқди. 10У оч қолганини ҳис этиб, овқат егиси келди. Овқатни тайёрлар эканлар, у руҳланиб ўзини йўқотди. 11Осмон очилиб, катта рўмолга ўхшаш бир идиш тўрт бурчагидан осилган ҳолда пастга тушиб келаётганини кўрди. 12Рўмолнинг ичида ерга хос ҳар хил тўрт оёқли ва судралувчи ҳайвонлар ҳамда кўкда учувчи қушлар бор эди. 13Бир овоз унга хитоб қилиб:

– Бутрус, тур ва сўйиб егин! – деди. 14Бутрус:

– Асло, ё Раббим! Мен мутлақо ифлос ёки ҳаром нарса еган эмасман, – деди.

15Яна овоз иккинчи марта унга эшитилиб:

– Худо ҳалол деганини сен ҳаром дема! – деб айтди. 16Бу манзара уч марта такрорланди. Сўнг идиш яна осмонга кўтарилди.

17Бутрус гангиб қолган эди. Мен кўрган ваҳийнинг нима маъноси бор экан, деб ўйлаб турганда, Корнилий томонидан юборилган одамлар Симуннинг уйини суриштириб дарвоза бўсағасида тўхтаб қолишди. 18Улар овозларини баландлатиб:

– Бутрус лақабли Симун шу ердами? – деб сўрашди.

19Бутрус эса ҳануз ваҳийни ўйлаб, мулоҳазага чўмиб ўтирарди. Муқаддас Руҳ унга: “Мана, уч киши сени излаяпти. 20Ўрнингдан тургин-да, пастга туш ва ҳеч шубҳа қилмасдан улар билан бирга боргил, чунки уларни Мен юбордим”, – деди.

21Бутрус пастга тушиб, Корнилий томонидан юборилган одамларга:

– Сизлар излаётган одам мен бўламан. Нима юмуш билан бу ерга келдингизлар? – деди. 22Улар Бутрусга:

– Корнилий исмли, бутун яҳудий халқи орасида яхши ном чиқарган, солиҳ, Худодан қўрқадиган бир юзбоши бор. Муқаддас фаришта унга, сени ўз уйига чақиртириб, айтганларингга қулоқ беришини буюрибди, – дейишди. 23Шунда Бутрус уларни ичкарига чорлаб, меҳмон қилди.


Бутрус Корнилийнинг уйида


Эртаси куни Бутрус жойидан қўзғалиб, келганлар билан йўлга чиқди. Яффадаги имонлилардан баъзи одамлар ҳам унга ҳамроҳ бўлди. 24Иккинчи куни Кесарияга келишди. Корнилий эса ўз қариндошлари ва яқин дўстларини бир жойга тўплаб, уларни кутиб турарди. 25Бутрус ичкарига кирганда, Корнилий уни қаршилаб, оёқларига йиқилиб сажда қилди. 26Бироқ Бутрус:

– Тур, мен ҳам бир инсонман, – деди-ю уни оёққа турғизди.

27Бутрус Корнилий билан суҳбатлашиб уйга кираркан, тўпланиб турган катта жамоани кўрди. 28Уларга айтди:

– Бошқа қабила кишиси билан алоқа қилиш, иноқлашиш яҳудий бир одам учун жоиз эмаслигини биласизлар. Лекин Худо ҳеч бир одамни ифлос ёки ҳаром деб ҳисобламаслик лозимлигини менга кўрсатди. 29Шунинг учун мен чақирилганимда, сўз қайтармай келдим. Энди айтинглар-чи, нима учун мени чақирдингизлар?

30Корнилий сўз бошлади:

– Бундан тўрт кун аввал, салкам айни шу маҳалда мен уйимда рўза тутардим. Соат учда[38] ибодат қилаётганимда, бирданига порлоқ кийимли бир одам рўпарамда пайдо бўлди. 31“Корнилий! – деди у. – Худо ибодатингни эшитди ва садақаларингни мақбул топди. 32Энди Яффага одам юбор, денгиз бўйидаги кўнчи Симуннинг уйида меҳмон бўлиб турган Бутрус лақабли Симунни чақиртир. Унинг сенга айтадиган сўзлари бор”, – деди. 33Мен ҳам ўша заҳоти сенинг олдингга одамларни юбордим ва хайрият, келганинг яхши бўлди-да. Энди Худо сенга буюрган сўзларининг ҳаммасини тинглаш учун биз барчамиз бу ерда Худонинг ҳузурида ҳозирмиз.


Бутруснинг нутқи


34-35Бутрус сўз бошлади:

“Ҳақиқатан, Худонинг юз-хотир қилмаслигини, балки Ундан қўрққан ва тўғрилик ила иш тутган ҳаммани миллатига қарамай қабул қилишини мен энди чинакамига тушундим. 36Худо Ўз каломини Исроил ўғилларига юбориб, Исо Масиҳ номидан тинчлик муждасини эълон қилди. Исо Масиҳ эса ҳамманинг Раббидир. 37Яҳё пайғамбар ваъз қилиб, халқни сувда тавба қилдириб юргандан кейин, Жалиладан бошлаб бутун Яҳудия юрти бўйлаб содир бўлган воқеаларни сизлар биласизлар. 38Носира шаҳридан чиққан Исони Худо юборди. Худонинг Ўзи Исо билан бирга бўлгани учун, У Муқаддас Руҳ ва қудратга тўлган ҳолда эзгулик қилар, иблиснинг золим ҳукми остида қийналиб юрганларнинг ҳаммасини соғайтирар эди.

39Мана биз яҳудийларнинг мамлакатида ва Қуддус шаҳрида Исонинг қилган барча ишларига гувоҳмиз. Унинг Ўзини эса ёғочга осиб ўлдирдилар. 40Аммо Худо учинчи куни Уни тирилтириб, кўзларга намоён қилди. 41Исо тирилгандан кейин бутун халққа эмас, балки Худо олдиндан танлаган, У билан еб-ичган шоҳидларга – бизларгагина зоҳир бўлди. 42Худо Исони тиригу ўликларни ҳукм қилувчи этиб тайинлаган. Бу ҳақда гувоҳлик бериб, халққа ваъз айтишимизни Худонинг Ўзи буюрган. 43Исога инонган ҳар бир кишининг гуноҳлари Унинг номи билан кечирилади, деб қадимий пайғамбарларнинг ҳаммаси ҳам шаҳодат берганлар”.

44Бутрус ҳали гапириб турганда, каломни эшитаётганларнинг барчаси устига Муқаддас Руҳ тушди. 45Бутрус билан бирга келганлар Исога ишонган яҳудийлар[39] эди. Муқаддас Руҳ ғайрияҳудийларга ҳам насиб бўлганини улар кўриб, ҳайратда қолдилар. 46Чунки у кишиларнинг янги тилларда сўзлашиб, Худони улуғлаётганларини эшитиб туришарди.

Шунда Бутрус сўз олди: 47“Худди бизлар каби Муқаддас Руҳни қабул қилган бу одамларнинг сувга чўмиб имон келтиришига ким моне бўла олар экан?” – деди-ю, 48уларни Исо Масиҳ номи билан чўмдиришни буюрди. Шундан кейин улар Бутрусдан бир неча кун қолишини илтимос қилишди.


#### 11–БОБ


Қуддусда Бутрус берган ахбор


1Ғайрияҳудийлар ҳам Худонинг сўзини қабул қилибди, деган хабар ҳаворийларнинг ва Яҳудиядаги имонлиларнинг қулоғига етиб келди. 2Шу сабабдан Бутрус Қуддус шаҳрига борганда, суннатчилар[40] унга таъна қилиб: 3“Сен суннат қилинмаган одамларнинг олдига кириб, улар билан бирга еб-ичибсан-ку!” – дейишди.

4Бутрус эса бўлиб ўтган воқеаларни бир бошдан уларга нақл қилишга тушди:

5“Мен Яффа шаҳрида ибодат қилаётган эканман, ўзимни йўқотиб ваҳий кўрдим: мана, катта рўмолга ўхшаш бир идиш тўрт бурчагидан осилган ҳолда осмондан тушиб, то олдимгача келаётган экан. 6Унинг ичига назар солсам, ер юзининг тўрт оёқли, ваҳший ва судралувчи ҳайвонларини ҳамда кўкда учувчи қушларни кўрдим. 7Ўшанда:

– Бутрус, тур ва сўйиб егин! – деган бир овозни эшитдим. 8Мен эса:

– Асло, ё Раббим! Менинг оғзимга мутлақо ифлос ёки ҳаром нарса кирган эмас, – дедим.

9Овоз иккинчи марта осмондан эшитилиб:

– Худо ҳалол деганини сен ҳаром дема, – деди менга. 10Бу манзара уч марта такрорланди. Кейин ҳаммаси яна осмонга кўтарилди.

11Мана, ўша заҳоти Кесариядан менга юборилган уч одам мен турган уйнинг рўпарасида тўхтаб қолди. 12Муқаддас Руҳ эса ҳеч шубҳаланмай улар билан бирга боришимни айтди. Шундай қилиб, бу олти биродар ҳам менга ҳамроҳ бўлишди, улар билан бирга ўша одамнинг уйига кирдик. 13У эса уйида пайдо бўлган фариштани қандай кўрганини бизларга айтиб берди. Фаришта унга: “Яффага одамлар юбор, Бутрус лақабли Симунни чақиртир. 14У сенга айтадиган сўзларидан ўзинг билан бутун хонадонинг нажот топасизлар”, – деб айтибди.

15Мен гапира бошлаганимдаёқ, даставвал бизнинг устимизга тушган МуқаддасРуҳ уларнинг устига ҳам тушиб келди. 16Шунда мен Раббимиз Исонинг: “Яҳё пайғамбар одамларни сувга чўмдириб тавба қилдирган, сизлар эса Муқаддас Руҳга чўмдириласизлар”, – деган сўзини эсга олдим. 17Агар Худо бизга берган ҳадяни Раббимиз Исо Масиҳга худди биздай инонган мана буларга ҳам берган бўлса, унда мен ким бўлдимки, Худога қаршилик қила олсам?”

18Бу сўзларни эшитиб, улар тинчланди. “Худо ғайрияҳудийларни ҳам тавба қилдириб, абадий ҳаёт насиб қилар экан”, – деб Худони олқишлашди.


Антиохия шаҳридаги Масиҳ жамоати


19Стефаннинг ўлдирилиши билан бошланган қувғин оқибатида тарқалиб кетган имонлилар шу орада Худонинг каломини яҳудийлардан бошқа ҳеч кимга билдирмай, Финикия, Кипр ва Антиохиягача етиб борган эдилар. 20Антиохия шаҳрига келган баъзи бир кипрлик ва киринеялик кишилар эса Раббимиз Исонинг Хушхабарини у ердаги юнонларга ҳам етказдилар. 21Раббимизнинг кучи улар орқали амал қилаётгани учун ҳам кўпчилик Исони Раббим деб имон келтирди.

22Бу ҳақда Қуддусдаги имонлилар жамоатининг қулоғига хабар етиб келгач, Барнабога Антиохияга боришни топширдилар. 23Барнабо у ерга келганда, Худо иноятининг самарасини кўриб қувонди. Раббимиз Исога чин кўнгилдан берилинглар, деб ҳаммага далда берди. 24У Муқаддас Руҳ ва имонга тўлган, хушфеъл одам бўлгани учун, халқнинг талай қисми Исони Раббим деб қабул қилди.

25Кейин Барнабо Шоулни ахтариб, Тарсга борди ва уни топиб, Антиохияга келтирди. 26Бир йил мобайнида улар имонлилар жамоати билан тўпланиб, талай одамга таълим беришди. Биринчи марта Антиохия шаҳрида Исо шогирдлари Масиҳий[41] деган номни олдилар.

27Ўша кунларда Антиохияга Қуддусдан баъзи пайғамбарлар келди. 28Улардан Агав дегани Муқаддас Руҳдан руҳланиб қад ростлади-да, бутун дунёда оғир қаҳатчилик бўлишини каромат қилди. (Бу воқеа Қайсар Клавдий[42] даврида содир бўлди.) 29Шунда шогирдларнинг ҳар бири қўлидан келганича, Яҳудияда яшовчи имондошларига ёрдам юборишга аҳд қилишди. 30Бу аҳдни амалга ошириб, йиғилган нафақаларни Барнабо ва Шоул орқали жамоатнинг оқсоқолларига юборишди.


#### 12–БОБ


Бутруснинг қамоқдан қутулиш мўъжизаси


1Ўша кунларда подшоҳ Ҳиродимонлилар жамоатидан баъзиларига озор бериш учун қўл кўтарди. 2Юҳаннонинг акаси Ёқубни қилич билан чопиб ўлдирди. 3Бу яҳудийларга ёққанини кўриб, унинг ортидан Бутрусни ҳам қўлга олди. Ана шу воқеалар яҳудийлар хамиртурушсиз нон ёпадиган Фисиҳ байрамида содир бўлди. 4Ҳирод Бутрусни зиндонга қамаб, Фисиҳ байрамидан кейин халқ олдига чиқариш нияти бор эди. Уни қўриқлаш учун ҳар бири тўрт аскардан иборат тўрт дастага топширди.

5Бутрус шундай зиндонда тутиларкан, имонлилар жамоати унинг учун ихлос билан Худога ибодат қилар эди.

6Ҳирод уни чиқармоқчи бўлган кундан аввалги кечаси Бутрус икки аскар ўртасида, иккита занжир билан кишанланган ҳолда ухлаётган эди. Эшикнинг ёнидаги қоровуллар эса зиндонни қўриқлашар эди. 7Ногаҳон Худованднинг фариштаси Бутруснинг ёнида пайдо бўлиб, ҳужрада нур порлади. Фаришта Бутруснинг биқинига туртиб:

– Тезроқ ўрнингдан тур! – деб уни уйғотди. Шу ондаёқ қўлларидаги занжирлар тушиб кетди.

8Фаришта Бутрусга:

– Камарингни боғла, чориқларингни кий! – деди. У шундай қилди. Кейин фаришта:

– Тўнингни кий, орқамдан юр! – деди. 9Бутрус чиқиб, унинг орқасидан кетди. Фақат фаришта қилаётган ишнинг ўнг ёки туш эканини уқмай, ваҳий кўраётганини ўйлар эди. 10Биринчи ва иккинчи қоровулхоналардан ўтиб, шаҳарга чиқадиган темир дарвозага келишди. Дарвоза ўзидан-ўзи уларга очилди. Ташқарига чиқиб, бир кўчани босиб ўтишди. Ногаҳонда Бутруснинг ёнидаги фаришта ғойиб бўлди.

11Бутрус ўзига келгач: “Энди мен чиндан кўрдим, Раббим фариштасини юбориб, мени Ҳирод қўлидан ва яҳудий халқининг бутун қасд-адоватидан қутқазди”, – деди. 12У бўлиб ўтган воқеаларнинг фарқига етган заҳоти Марк лақабли Юҳаннонинг онаси Марямнинг уйига етиб келди. У ерда бир талай одам тўпланиб, ибодат қилаётган эди. 13Бутрус дарвозани тақиллатгач, Рода исмли бир хизматкор қиз қулоқ солгани чиқди. 14Бутруснинг овозини таниб, севинганидан дарвозани очмай ичкарига югуриб, унинг ташрифини билдирди.

15– Ақлинг жойидами? – дейишди улар қизга. Лекин қиз ўз айтганини тасдиқлайвергач, улар:

– Унинг фариштасидир, – дейишди.

16Шу орада Бутрус тақиллатишда давом этди. Очганларида уни кўриб ҳайрон қолишди. 17Бутрус уларнинг жим туриши учун қўли билан имо қилиб, Раббимиз уни қандай зиндондан чиқарганини гапириб берди. Сўнг:

– Буларни Ёқуб ва бошқа биродарларга билдиринглар! – деб, у ердан чиқди-да, бошқа жойга кетди.

18Кундуз бўлгач, Бутрус билан нима юз бергани ҳақида ўйлаб, аскарлар қаттиқ ҳаяжонга тушишди. 19Ҳирод эса уни излаб тополмаганидан кейин қоровулларни сўроқ қилиб, ўлим жазосига маҳкум этди.


Подшоҳ Ҳироднинг ҳалокати


Шундан сўнг Ҳирод Яҳудияни тарк этиб, Кесария шаҳрига борди ва у ерда бир муддат қолди. 20У Тир ва Сидўн аҳолисига бор заҳрини сочар эди. Улар эса ўзаро келишиб, унинг ҳузурига ташриф буюришди. Подшоҳнинг сарой нозири Бластани ўз томонларига кўндириб, сулҳ сўрашди. Чунки уларнинг вилояти учун зарур бўлган озиқ-овқат подшоҳнинг вилоятидан олинар эди.

21Белгиланган кунда Ҳирод шоҳона кийимларини кийиб, минбарга ўтирди-да, халойиққа ваъз айтди. 22Халойиқ эса: “Бу одамнинг овози эмас, бу Худонинг овози!” – деб хитоб қиларди. 23Ўша ондаёқ Худованднинг фариштаси Ҳиродни урди. У шарафни Худога бермагани учун танасини қуртлар кемириб, жон берди.

24Худонинг каломи эса тобора ёйилар, самара берарди. 25Барнабо билан Шоул топшириқни бажолагач, Марк лақабли Юҳаннони ўзлари билан бирга олиб, Қуддусдан қайтиб келишди.


#### 13–БОБ


Шоул (Павлус) нинг биринчи тарғибот сафари


1Антиохия шаҳридаги имонлилар жамоатида баъзи бир пайғамбарлар ва муаллимлар, чунончи Барнабо, “Қорача” лақабли Симун, киринеялик Луций, вилоят ҳокими Ҳирод билан бирга тарбияланган Маноҳим ва Шоул бор эдилар. 2Булар диний хизматини ўтаб, рўза тутиб турган маҳалда, Муқаддас Руҳ гапириб: “Барнабо билан Шоулни Мен сайлаган иш учун Менга ажратиб беринглар!” – деди. 3Шу тариқа, улар яна рўза тутиб ва ибодат қилиб бўлгач, Барнабо билан Шоулнинг бошига қўлларини қўйганча дуо ўқиб, уларни жўнатишди.


Кипр оролида


4Барнабо билан Шоул МуқаддасРуҳ буюрганига кўра йўлга тушиб, Селевкия шаҳрига келдилар. У ердан эса Кипр оролига сузиб кетдилар. 5Саламис шаҳрига келиб, яҳудийларнингибодатхоналарида Худонинг каломини тарғиб қилдилар. Юҳанно ҳам уларнинг хизматида эди.

6Улар бутун оролни кезиб чиқиб, Пафос шаҳрига етиб келдилар. У ерда сеҳргар ва сохта пайғамбар бўлган Барйешу исмли бир яҳудийга дуч келдилар. 7Барйешу вилоят ҳокими Сергий Павлуснинг ходими эди. Ақлли одам бўлган ҳоким Барнабо билан Шоулни чақиртиб, Худонинг каломини тингламоқчи бўлди. 8Бироқ Барйешу (бошқа оти билан Алимо, яъни “сеҳргар”) уларга қаршилик кўрсатиб, ҳокимни имондан тойдиришга тиришарди. 9Шунда Муқаддас Руҳга тўлган Шоул, яъни Павлус, унга кўзларини тикиб деди:

10– Эй иблис ўғли! Юрагинг ҳар хил ҳийла ва айёрликка тўлгандир, ҳар қандай ҳақиқат душманисан! Худованднинг тўғри йўлларини чалкаштиришни бас қил! 11Ва энди Худованд сенга қарши қўл кўтарди. Сен кўр бўласан ва бир қанча вақт қуёшни кўрмайсан.

Шу заҳотиёқ бу одамнинг кўзлари қоронғи-зимистонликка кўмилди. Энди у атрофни пайпаслаганича ўзига етакловчи излар эди. 12Ҳоким бу воқеани кўрди-да, Раббимиз Исо тўғрисидаги таълимотга қойил қолиб, имон келтирди.


Писидиянинг Антиохия шаҳрида


13Павлус ва унга ҳамроҳ бўлганлар Пафос шаҳридан сузиб кетиб, Памфилиянинг Пергия шаҳрига келишди. Юҳанно эса улардан ажралиб, Қуддусга қайтиб борди. 14Улар Пергиядан яна йўлга чиқиб, Писидия юртидаги Антиохия шаҳрига боришди.

Шанба кунида яҳудийларнинг ибодатхонасига кириб ўтиришди. 15Таврот ва Пайғамбарлар китобларидан қироат тугагач, ибодатхонанинг жамоабошилари уларга киши юбориб:

“Эрлар, биродарлар, агар халққа берадиган насиҳат сўзларингиз бўлса, марҳамат қилиб айтинглар”, – дейишди.

16Павлус оёққа турди ва қўли билан ишора қилиб: “Эй Исроил эрлари ва барча Худодан қўрққанлар, тинглангиз! – деди. 17– Бу халқнинг, Исроилнинг Худоси ота-боболаримизни танлади. Улар Миср ерида, ғурбатда яшаганда, Худо уларнинг мартабасини баланд қилди. Сўнгра Ўзининг музаффар қўли билан уларни у ердан олиб чиқди. 18Қарийб қирқ йил саҳрода уларнинг кирдикорларига чидади. 19Канъон мамлакатида етти элатни ҳалокатга йўлиқтириб, уларнинг заминини Исроил халқига насиб қилди. 20Бу ҳол қарийб тўрт юз эллик йил давом этди.

Шундан сўнг, Шомуил пайғамбар замонигача Худо уларга қозиларни берди. 21Бунинг изидан халқ подшоҳ талаб қилди ва Худо Бенямин насл-насабидан Киш ўғли Шоул деган мардни уларга қирқ йил подшоҳ қилиб берди.

22Уни тахтдан туширгандан кейин эса, уларга Довудни подшоҳ қилиб берди. Худо Довуд ҳақида шундай шаҳодат берди: “Мен кўнглимдагидай бир одамни – Ишай ўғли Довудни топдим; бутун истакларимни у бажо келтиради”.

23Худо берган ваъдасига мувофиқ, Довуд зурриётидан Исроилга Нажоткорни – Исони юборди. 24Исонинг келишидан бурун Яҳё пайғамбар бутун Исроил халқини тавба-тазарру қилишга ва сувда имон келтиришга ундаб юрди. 25Яҳё ўз фаолиятини якунлаётганда: “Сизлар мени ким деб ҳисоблайсизлар? Мен Масиҳ эмасман. Лекин мендан кейин Келаётган бор, ана мен Унинг чориқ ипларини ечишга ҳам муносиб эмасман”, – деган эди.

26Эй эрлар, биродарлар, эй Иброҳим наслидан бўлганлар ва орангиздаги барча Худодан қўрққанлар! Бу Нажоткор ҳақидаги хабар энди сизларгача етиб келди. 27Қуддусда яшовчилар билан уларнинг раҳнамолари Исони тан олмадилар. Уни ўлимга маҳкум қилиб, ҳар шанба куни тиловат қилинадиган пайғамбар сўзларини ўзлари бажо келтирдилар. 28Унда ўлимга лойиқ ҳеч бир айб тополмаган ҳолда, Пилатдан Уни ўлдиришни сўрадилар. 29У ҳақида ёзилган бутун оятларни шундай бажо келтиришгандан кейин, Уни ёғочдан тушириб қабрга қўйдилар. 30Лекин Худо Исони тирилтирди. 31Исо Ўзи билан бирга Жалиладан Қуддусга борганларга анча кунлар давомида кўриниш бериб турди. Энди улар халқ олдида Унинг гувоҳлари бўлиб қолганлар. 32Бизнинг сизларга етказаётган Хушхабар ҳам шу: Худо оталаримизга берган ваъдасини 33уларнинг болалари бўлмиш бизлар учун Исони тирилтириш орқали амалга оширди. Забур китобининг иккинчи саносида ёзилганидек:


“Сен Менинг Ўғлимсан,

Сени бугун таваллуд эттирдим”.


34Исони тирилтириш ва асло чиришига йўл қўймаслик ҳақида эса Худо Забурда яна шундай деган:


“Мен Довудга ваъда қилган дуоларимни

Сизларга муқаррар этиб бергайман”.


35Шунингдек, бошқа бир оятда ҳам:


“Ўз Азизингнинг чиришни кўришига йўл қўймайсан”[43],


– деган. 36Довуд Худонинг амри билан ўз наслига хизмат қилганидан кейин вафот этди ва ота-боболари сингари кўмилиб, унинг танаси чириб кетди. 37Бироқ Худо тирилтирган Исонинг танаси чиришни кўрмади.

38Энди эй биродарлар, мана шу сизларга маълум бўлсинки, ушбу Исо номидан гуноҳларингиз кечирилиши эълон қилинмоқда. 39Сизлар Мусонинг Қонунига амал қилиб, оқланишингиз мумкин эмас эди. Энди эса Исо Масиҳга ишонган кишининг ҳар қандай гуноҳидан Худо ўтади. 40Фақат эҳтиёт бўлинглар, яна пайғамбарлар китобида айтилган бу сўзлар сизларнинг бошингизга тушмасин:


41“Эй хор қилувчилар, қаранглар,

Ҳайратда қолиб ҳалок бўлинглар!

Сиз яшаётган кунларда Мен бир иш қиламанки,

Уни сизларга бирон киши айтиб берганда эди,

Унга ҳеч инонмас эдингизлар””.


42Бундан сўнг Павлус билан Барнабо яҳудийларнинг ибодатхонасидан чиқиб кетишди. Халойиқ улардан бу ҳақда келгуси шанба куни яна сўзлашни илтимос қилди. 43Жамоат тарқалгандан кейин, яҳудийлардан ва Худодан қўрқиб яҳудий динига кирганлардан кўпгинаси Павлус ва Барнабонинг орқасидан эргашдилар. Улар бу кишилар билан суҳбат қуриб, Худонинг иноятига таяниб, имонда маҳкам бўлишга ишонтиришарди.

44Келгуси шанбада шаҳарликларнинг қарийб ҳаммаси Худонинг каломини эшитиш учун йиғилишди. 45Лекин шунча халойиқни кўрган яҳудийлар ҳасадга тўлиб, Павлуснинг айтаётган сўзларини инкор қилганча, ҳақоратга ўта бошладилар. 46Шунда Павлус билан Барнабо жасорат билан жавоб бериб дедилар: “Худонинг каломини биринчи навбатда сиз, яҳудийларга тарғиб қилмоқ керак эди. Аммо сизлар Уни рад қилиб, ўзларингизни абадий ҳаётга нолойиқ кўрдингизлар. Шундан буён биз бошқа халқ вакилларига мурожаат қиламиз. 47Чунки Худованд Тавротда бизга васият қилиб деган:


“Сени турли халқларга нур беришга қўйдим,

Замин четларига қадар нажот келтиргин дея””.


48Ғайрияҳудийлар буни эшитгандан сўнг севиниб, Раббимизнинг каломини кўкка кўтаришди, абадий ҳаётга тайин бўлганларнинг ҳаммаси эса имон келтиришди. 49Шу тариқа Раббимизнинг каломи бутун мамлакат бўйлаб ёйилиб борар эди. 50Бироқ яҳудийлар художўй ва эътиборли аёллар ва шунингдек, шаҳарнинг нуфузли одамларини Павлус ва Барнабога қарши қўзғатиб, уларни ўз юртларидан қувиб чиқаздилар. 51Шунда Павлус ва Барнабо оёқ чангларини уларга силтаб қоқиб, Икония шаҳрига кетишди.

52Шогирдлар бўлса, севинч ва Муқаддас Руҳга тўлиб-тошиб борардилар.


#### 14–БОБ


Икония шаҳрида


1Икония шаҳрида Павлус билан Барнабо одатдагидай яҳудийларнингибодатхонасига кириб, ваъз айтдилар. Натижада яҳудий ва юнонлардан жуда кўплари имон келтирди. 2Лекин инонмаган яҳудийлар мажусийларнинг юракларини заҳарлаб, уларни имонлиларга қарши қўзғатдилар. 3Павлус билан Барнабо бўлса, анча вақт Раббимиз Исо учун жасорат билан фаолият кўрсатардилар. Раббимиз ҳам уларнинг қўллари орқали ажойиб ва мўъжизакор ишлар яратиб, Ўзининг иноятли каломини тасдиқлар эди. 4Шундай қилиб, шаҳар аҳолиси иккига бўлинди: баъзилари яҳудийлар ва баъзилари ҳаворийлар томонига ўтдилар.

5Яҳудийлар ва мажусийлар ўз раҳнамолари билан келишиб, ҳаворийларга озор бериб, уларни тошбўрон қилмоқчи бўлишди. 6Улар эса буни пайқаб қолиб, Ликаониянинг Листра ва Дервия шаҳарлари ва атрофдаги вилоятга қочиб кетишди. 7У ерда ИнжилХушхабарини тарғиб қилишда давом этишди.


Листра ва Дервия шаҳарларида


8Листра шаҳрида бир чўлоқ киши ерда ўтирар эди. У туғма майиб бўлиб, умрида асло юрмаган эди. 9У Павлуснинг айтаётган сўзларини тингларкан, Павлус унга кўз тикиб, дарддан халос бўлиш учун имони борлигини пайқади. 10Овозини баланд қилиб:

– Раббим Исо Масиҳ номидан сенга айтаман: оёғингда тикка тур! – деди. Ўша заҳоти у киши ўрнидан ирғиб турди-да, юра бошлади.

11Халойиқ Павлус қилган ишни кўриб, Ликаония тилида баралла:

– Тангрилар одам қиёфасида олдимизга тушибди! – деб бақира кетишди. 12Барнабони – Зевс[44], Павлусни эса нотиқ бўлгани учун Ҳермес[45] дейишди. 13Шаҳарнинг ташқарисидаги Зевс маъбадининг коҳини эса шаҳар дарвозаларига ҳўкизларни ва гулчамбарларни олиб келиб, халойиқ билан бирга қурбонлик келтирмоқчи бўлди.

14Ҳаворийлар Барнабо ва Павлус буни эшитгач, кийимларини йиртганча, ўзларини халойиқнинг орасига отиб: 15“Эрлар! – деб бақиришди. – Нима учун бу ишларни қиляпсизлар? Биз ҳам сизларга ўхшаган инсонмиз! Сизлар бу сохта тангриларга топинишдан қайтиб, ер, осмон, денгиз ва ундаги ҳамма нарсани яратган барҳаёт Худога илтижо қилинглар. Мана, биз сизларга етказаётган Хушхабаримиз шу. 16Гарчи Худо ўтган барча халқларга ўз йўллари билан юришларига эрк берган бўлса-да, 17шу билан бирга Ўзини доимо ошкора қилиб келган. Осмондан ёғингарчилик ва серҳосил мавсумлар бериб, ризқ-рўзингизни таъминлаб, юракларингизни бахт-саодатга тўлдириб, сизларга эзгулик қилиб келган”.

18Ҳаворийлар бу сўзларни айтиб бўлиб, оломонни зўрға тинчитишди ва ўзларига қурбонлик қилмасликка кўндиришди. [Ҳамма уй-уйларига кетгандан сўнг, улар яна шу ерда таълим беришни давом эттиришди.]

19Шу орада ҳаворийлар жасорат билан ваъз айтиб турганда, Антиохия ва Икония шаҳарларидан яҳудийлар келиб, халқни улардан бош тортишга ундадилар. “Улар бирон ҳақиқатни айтишгани йўқ, ҳамма сўзлари ёлғон”, – деб халқнинг авзойини бузиб, Павлусни тошбўрон қилдилар. Уни ўлган ҳисоблаб, шаҳардан ташқарига судраб чиқдилар. 20Лекин шогирдлари унинг атрофига тўпланганда, Павлус ўрнидан туриб, шаҳарга қайтиб кирди. Эртаси куни Барнабо билан Дервия шаҳрига жўнади.


Суриянинг Антиохия шаҳрига қайтиш


21Хушхабарни Дервия шаҳрида тарғиб қилиб, кўп шогирд орттиришгандан сўнг, Листра, Икония ва Антиохия шаҳарларига қайтдилар. 22Йўл-йўлакай Исо шогирдларининг жонларига жон қўшиб, имонда собит бўлишлари учун далда берардилар. “Худонинг Шоҳлигига кўп қайғулардан ўтиб киришимиз керак”, – деб насиҳат қилардилар. 23Ҳар бир имонлилар жамоати учун оқсоқоллар тайин этдилар. Рўза тутиб, имонлиларни дуо қилиб, Раббимиз деб қаттиқ ишонишган Исо Масиҳнинг қарамоғига уларни топширдилар.

24Писидия юртидан ўтиб Памфилия вилоятига келдилар. 25Пергия шаҳрида Худонинг сўзини ваъз қилгандан кейин, Атталияга тушиб бордилар. 26У жойдан сузиб, энди тамомлаган ишлари учун Худонинг иноятига топширилган жой – Антиохияга қайтиб келдилар. 27У ерга етгач, имонлилар жамоатини йиғиб, Худонинг улар билан нималар қилганини, мажусийларга имон эшигини қандай очганини сўзладилар. 28Бу ердаги Исо шогирдлари билан бирга анча вақт турдилар.


#### 15–БОБ


Қуддусдаги буюк кенгаш: суннат масаласи


1Яҳудия ўлкасидан келган баъзи одамлар Антиохияда турган имонли биродарларига: “Агар Мусонинг одати бўйича суннат қилмасангизлар, нажот тополмайсизлар”, – дея таълим берардилар. 2Павлус ва Барнабо улар билан анча тортишув ва баҳсга киришдилар. Охирида Павлус билан Барнабони, шунингдек, ораларидан бошқа баъзи кишиларни тайин этиб, бу масалани ҳаворийлар ва оқсоқоллар қошида ечиш мақсадида уларни Қуддусга юборишга қарор қилишди. 3Улар жамоат томонидан жўнатилгандан сўнг, Финикия ва Самария ўлкаларидан ўтаётиб, ўша ердаги биродарларига мажусийларнинг Худога илтижо қилишганини айтиб бериб, ҳаммага катта севинч бағишлардилар.

4Қуддусга етганларида, имонлилар жамоати, ҳаворийлар ва оқсоқоллар томонидан яхши қабул қилиндилар. Ўзлари билан Худонинг қилган бутун ишларини, мажусийларга имон эшигини қандай очганини уларга билдирдилар. 5Лекин фарзийлар мазҳабидан Исога ишонган баъзи бирлари қарши туриб: “Уларни суннат қилиш ва Мусонинг Қонунига риоя эттириш керак”, – дедилар.

6Ҳаворийлар ва оқсоқоллар бу масалани муҳокама қилиш учун йиғилдилар. 7Анча мунозарадан кейин Бутрус ўрнидан туриб, уларга хитоб этди:

“Эрлар, биродарлар! Сизларга маълумки, мажусийлар ИнжилХушхабарини мендан эшитиб, имон келтирсинлар деб, Худо анча вақт аввал орангиздан мени танлаган эди. 8Қалбларни билган Худо бизга берган Муқаддас Руҳни уларга ҳам эҳсон этиб, шу билан уларни маъқул топганини тасдиқ этди. 9Улар билан бизнинг орамизни ҳеч қандай фарқ билан ажратмасдан, имон келтиришлари орқали уларнинг ҳам дилларини тозалади. 10У ҳолда, сизлар нима учун Худони синаб, на оталаримиз, на бизлар кўтариб боролмаган бўйинтуруқни Исо шогирдларининг бўйнига юкламоқчисизлар? 11Ўзимиз биргина Раббимиз Исонинг инояти билан нажот топишга ишонганимиз каби, улар ҳам худди шунга ишонишади”.

12Шунда бутун жамоат жим бўлиб, Барнабо билан Павлусга қулоқ солиб турди. Улар эса Худонинг ўзлари орқали мажусийлар орасида бажарган барча ажойиб ва мўъжизакор ишларини айта бошладилар.

13Улар сўзлаб бўлгандан кейин, Ёқуб гап бошлади:

“Эрлар, биродарлар, менга қулоқ солинглар! 14Симун[46], биринчи галда Худо бошқа миллатлардан Ўз исмини таниган бир халқни олиш учун осмондан тушганини тушунтирди. 15Ана, пайғамбарларнинг сўзлари ҳам бунга мувофиқ келяпти, Тавротда ёзилишича:


16“Бундан кейин Мен қайтиб келиб,

Довуднинг йиқилган даргоҳини барпо қилурман.

Унинг харобаларини янгидан қуриб,

Уни бошдан қайта тиклаб қўюрман.

17Токи қолган одамлар,

Исмимни таниган барча халқлар,

Мен – Худовандни излаб топсинлар.

18Буларни қадимдан маълум этган Худованд буюриб бажармоқда”.


19Шунинг учун менинг фикримча, бошқа миллатлардан Худога имон келтирганларни қийнаб қўймаслигимиз лозим. 20Фақат уларга хат ёзиб, бутларга сўйилган ҳаром қурбонлик гўшти, зино, бўғилган ҳайвоннинг гўшти ва қон ейишдан ўзларини сақласинлар, [ўзлари учун истамаган нарсани ўзгага қилмасинлар], деб буйруқ берайлик. 21Зотан, Мусонинг Қонуни қадимги аждодлар замонидан бери ҳар бир шаҳарда ваъз қилинмоқда, ҳар шанба куни ибодатхоналарда қироат қилиниб келмоқда”.


Исога ишонган ғайрияҳудийларга хат


22Бунинг изидан бутун жамоат билан ҳаворийлар ва оқсоқоллар ўз ораларидан одамларни сайлаб, Павлус ва Барнабо билан Антиохияга юборишни лозим кўрдилар. Биродарлар орасида обрў орттирган Барсабо лақабли Яҳудони ва Силани сайладилар. 23Улар орқали шу мактубни ёзиб юбордилар: “Ҳаворийлар, оқсоқоллар ва барча биродарлардан, турли халқ вакилларидан иборат бўлиб, Антиохия, Сурия, ва Киликияда яшаётган биродарларимизга салом!

24Эшитишимизча, биздан чиққан баъзи кишилар ўзларининг гаплари билан сизларни довдиратиб, суннат қилиш керак, Мусонинг Қонунига риоя қилиш керак, деб кўнгилларингизни ташвишга солишибди. Биз эса буни буюрмаган эдик. 25Шу сабабдан ўз орамиздан сайланган баъзи бир одамларни азизларимиз Барнабо ва Павлус билан бирга сизларнинг олдингизга юбориш учун бир фикрга келдик. 26Бу иккаласи Раббимиз Исо Масиҳнинг исми учун ўз жонларини ҳам аямаган зотлардир. 27Қароримиз бўйича ҳузурингизга ҳозирча Яҳудо билан Силани йўллаяпмиз; улар сизларга буларни оғзаки ҳам тушунтирадилар. 28Шундай қилиб, Муқаддас Руҳга ва бизга маъқул кўринган қуйидаги зарур саналганлардан бошқа сизларга ҳеч нарса юкламасликка қарор қилдик, чунончи: 29бутларга сўйилган қурбонлик гўшти, қон, бўғилган ҳайвоннинг гўшти ҳамда зинодан ўзингизни сақланглар. [Ўзингиз учун истамаган нарсани ўзгага қилманглар.] Бу ҳаром нарсалардан ўзларингизни сақлаб юрсангиз, яхши иш қилган бўласизлар. Саломат бўлинглар!”


30Шундай қилиб, бу одамлар йўлга тушиб, Антиохия шаҳрига келишди. У ердаги жамоатни тўплаб, хатни топширишди. 31Улар эса насиҳатни ўқиб севиндилар. 32Ўзлари ҳам пайғамбар бўлган Яҳудо ва Сила маъноли, мўл сўз билан биродарларига далда бериб, жонларига жон қўшдилар. 33Бу ерда бир муддат туришганидан кейин, биродарлари уларни эсон-омон кузатиб, юборганлар қошига қайтаришди. 34[Лекин Сила Антиохияда қолишни афзал кўрди ва Яҳудо якка ўзи Қуддусга қайтди.] 35Павлус ва Барнабо бўлса, Антиохияда қолишди. Улар бошқа кўп кишилар билан ҳамжиҳат бўлиб, таълим беришни ва Раббимиз Исонинг Хушхабарини тарғиб қилишни давом эттиришди.


Павлуснинг иккинчи тарғибот сафари


36Бир мунча вақтдан кейин Павлус Барнабога: “Энди қайтиб бориб, Раббимиз каломини тарғиб этган ҳар бир шаҳардаги биродарларимизни йўқлайлик, уларнинг ҳол-аҳволини билайлик”, – деди. 37Барнабо эса Марк деган Юҳаннони ҳам ўзи билан бирга олмоқчи эди. 38Лекин Павлус, Памфилияда ўзларини тарк этиб, ҳамкорликдан бош тортган одамни ўзи билан бирга олишни ўринли деб ҳисобламас эди. 39Натижада ораларида шундай хафалик бўлиб ўтдики, улар бир-бирларидан айрилиб қолдилар. Барнабо Маркни эргаштириб, Кипр оролига сузиб кетди. 40Павлуснинг ўзи эса Силани танлади. Биродарлар уни Худонинг иноятига топширгандан сўнг, у жўнаб кетди. 41У Сурия ва Киликия ўлкаларидан ўтиб борган сари, Масиҳ жамоатларини имонда мустаҳкамлар эди.


#### 16–БОБ


Тимўтийнинг сафарга қўшилиши


1Павлус Дервия ва Листра шаҳарларига етиб борди. У ерда Тимўтий исмли Исо шогирди бор эди. Унинг онаси имон топган яҳудий, отаси эса юнон эди. 2Бу киши Листра ва Иконияда яшаган имонлилар орасида яхши ном чиқарган эди. 3Тимўтийни ўзи билан бирга олиб кетишни истаб, Павлус ўша атрофдаги яҳудийлар сабабли уни суннат қилди. Чунки унинг отаси юнон эканини ҳамма билар эди.

4Улар шаҳарма-шаҳар кезиб боришаркан, Қуддусдагиҳаворийлар ва оқсоқоллар томонидан қарор қилинган қонун-қоидаларни имонлиларга топшириб, буларга риоя қилишларини тайинлашарди. 5Шу йўсинда жамоатларнинг имони қувватланиб, сони кундан-кунга ошиб бораётган эди.


Оврупага даъват


6Павлус билан йўлдошлари Фригия ва Галатия юртларидан ўтишди, чунки Муқаддас РуҳАсияда Худо сўзини тарғиб қилишларига тўсқинлик қилди. 7Мисия чегараларига яқинлашганда, Битинияга бормоққа интилдилар, лекин Исонинг Руҳи яна уларга ижозат бермади. 8Шундай қилиб, Мисия юртидан ўтиб, Троас шаҳрига тушиб келдилар.

9Ўша кечаси македониялик бир одам Павлуснинг тушига кирди. У Павлуснинг қаршисида туриб: “Македонияга келиб, бизга ёрдам бергин!” – деб ёлворар эди. 10Павлуснинг кўрган бу кароматли тушидан кейин бизлар[47] дарҳол Македонияга бориш ҳаракатини қилдик. Чунки Раббимиз бизни у аҳолига Хушхабарни етказишга чақиряпти, деган хулосага келган эдик.


Лидиянинг имон келтириши


11Троас шаҳридан жўнаб, тўғри Самофракия ва эртаси куни Неаполь шаҳрига сузиб бордик. 12У ердан чиқиб, Македониянинг ўша қисмидаги биринчи Рим колонияси бўлмиш Филиппи шаҳрига келдик ва ўша ерда бир неча кун туриб қолдик.

13Яҳудийларнинг дам олиш кунида биз шаҳардан ташқарига чиқиб, худди ўйлаганимиздек дарё бўйида ибодат қилаётган жамоатга дуч келдик. Йиғилган аёллар билан суҳбатлаша бошладик. 14Тингловчилар орасида Лидия исмли художўй бир аёл бор эди. У Тиятира шаҳарлик алвон тўн сотувчи эди. Павлуснинг айтаётганларини фаҳмлаши учун Раббимиз унинг қалбини очди. 15Лидия ўзининг уй аҳли билан бирга сувда имон келтиргандан сўнг, бизни меҳмон қилмоқчи бўлди. “Агар сизлар мени Раббимиз Исога имон келтирган деб ҳисобласангизлар, уйимга кириб ўтиринглар”, – деб бизни кўндирди.


Ёмон руҳли фолбин қиз


16Бир куни ибодатгоҳга кетаётганимизда, ичида фолчилик руҳи бўлган бир чўри бизга дуч келди. У фолчилик маҳорати билан хўжайинларига кўп даромад келтирарди. 17Павлуснинг ва ҳаммамизнинг орқамиздан юриб:

– Бу одамлар Худойи Таолонинг қулларидир, бизга нажот йўлини эълон қилмоқдалар, – деб бақирарди. 18Анча кун буни такрорлади. Охири, Павлуснинг жонига тегиб, у чўрига бурилди-да, ичидаги руҳга:

– Исо Масиҳ номидан сенга буюраман: чўридан чиқиб кет! – деди. Руҳ эса ўша заҳоти чўрининг танидан чиқиб кетди.

19Чўрининг хўжайинлари энди даромад умиди йўқолганини кўриб, Павлус билан Силани тутганларича марказий майдонга, шаҳар маҳкамасига судраб бордилар. 20Уларни Рим маъмурларининг қошига чиқариб:

– Бу одамлар яҳудий бўла туриб, шаҳримизни тўс-тўполон қилиб юбормоқдалар! 21Биз римликларга қабул этиш ва бажариш мумкин бўлмаган одатларни тарғиб қилмоқдалар, – дейишди. 22Оломон Павлус билан Силага ёпирила бошлагач, маъмурлар уларнинг уст-бошини йиртиб олиб, калтаклашга буюрдилар.


Павлус билан Сила қамоқда


23Уларни жуда кўп калтаклашгандан кейин зиндонга ташлаб, қаттиқ қўриқлашни зиндонбонга буюрдилар. 24У ҳам олган амрига кўра, уларни зиндоннинг ички бўлмасига қамаб, оёқларини кундалаб қўйди.

25Тун яримлаб қолганда, Павлус ва Сила ибодат қилиб, Худони куйлашар эди; маҳбуслар эса уларни тинглаб туришарди. 26Тўсатдан шиддатли зилзила юз берди-да, қамоқхонанинг пойдеворини силкитиб ташлади. Ўша заҳоти барча эшиклар очилиб, ҳамманинг кишанлари бўшаб қолди. 27Зиндонбон эса уйғонган заҳоти зиндон эшикларининг очилиб қолганини кўрди. У қиличини қинидан суғуриб, ўзини ўлдирмоқчи бўлди, чунки маҳбуслар қочиб кетишган, деб ўйларди. 28Лекин Павлус баланд овозда бақириб:

– Зинҳор ўз жонингга қасд қилма, биз ҳаммамиз шу ердамиз! – деди.

29Зиндонбон чироқ сўраб, зиндонга югуриб кирди ва титраб Павлус билан Силанинг пойига ўзини ташлади. 30Уларни ташқарига чиқариб:

– Жаноблар, нажот топиш учун нима қилишим керак? – деб сўради. 31Улар:

– Раббимиз Исо Масиҳга ишонгин, сен ўзинг ва бутун хонадонинг нажот топасизлар, – дейишди. 32Кейин унга ва бутун уй аҳлига Худонинг каломини сўзлаб беришди.

33Зиндонбон кечанинг ўша соатида Павлус билан Силани бир четга олиб, яраларини ювди. Дарҳол ўзи билан бутун хонадони сувга чўмиб имон келтирди. 34Уларни ўз уйига келтириб, дастурхонга таклиф қилди. Худога имон топдим деб, бутун хонадони билан бирга жуда хуррам бўлаётган эди.

35Кундуз бўлгач, римлик маъмурлар:

– У одамларни қўйиб юборинглар, – деб вазифадорларини йўллашди. 36Зиндонбон Павлусга хабар етказиб:

– Маъмурлар сизларни озодликка чиқариш учун одам юборишибди, энди чиқиб эсон-омон кета қолинглар, – деди. 37Павлус уларга шундай жавоб берди:

– Рим фуқароси бўлган бизни суд қилмай халқнинг кўз ўнгида уриб, зиндонга ташладилар. Энди эса бизни яширинча қўйиб юбормоқчиларми? Йўқ, ўзлари келиб бизни чиқазсинлар!

38Вазифадорлар бу сўзларни маъмурларга айтиб бердилар. Павлус билан Силанинг Рим фуқароси[48] бўлганларини маъмурлар эшитгач, юраклари сесканиб кетди. 39Келиб улардан кечирим сўрадилар. Сўнг уларни кузатиб, шаҳардан кетишларини илтимос қилдилар. 40Павлус билан Сила эса зиндондан чиқибоқ, Лидиянинг уйига боришди. Биродарлари билан кўришиб, уларга насиҳат бергандан кейин, жўнаб кетишди.


#### 17–БОБ


Салоника шаҳрида қувғин


1Амфиполь ва Аполлония шаҳарларидан ўтиб, Салоника шаҳрига келишди. У ерда яҳудийларнингибодатхонаси бор эди. 2Павлус ўзининг одатидай яҳудийларнинг олдига кириб, сурункасига уч шанба куни улар билан муқаддас ёзувлар[49] борасида мунозара қилди. 3“Сизларга мен эълон қилаётган бу Исо – Масиҳдир”, – деб айтар, Масиҳнинг азоб билан ўлиб тирилиши кераклигини ишонтирарли исботлар билан баён этар эди. 4Яҳудийлардан баъзилари, шунингдек, Худодан қўрққан кўпгина юнонлар билан эъзозли аёллардан иборат катта бир тўда қаноат ҳосил қилиб, Павлус билан Силага қўшилдилар.

5Лекин инонмаган яҳудийлар ҳасадга тўлиб, майдондан ярамас одамларни тўплаб, халойиқ орасига ғулу солишди-да, бутун шаҳарни тўс-тўполонга айлантириб юборишди. Ясоннинг уйига ҳужум қилиб, Павлус билан Силани халқнинг олдига олиб чиқишни талаб қилишди. 6Уларни тополмай, Ясон ва баъзи имонлиларни шаҳар маъмурлари ҳузурига судраб келишди-да, қичқиришиб: “Дунёни остин-устин қилаётган бу одамлар мана бу ерга ҳам келишибди! 7Мана, Ясон уларни уйига қабул қилибди. Буларнинг ҳаммаси: Исо деган бошқа бир подшоҳ бор, деб Қайсарнинг буйруқларига қарши ҳаракат қилмоқдалар”, – дейишди. 8Бу сўзлар оломонни ва шаҳар маъмурларини жуда ҳам ҳаяжонга солди. 9Ниҳоят, Ясон ва бошқалардан кафолат олиб, уларни қўйиб юборишди.


Верия шаҳрида яхши қабул


10Дарҳол, ўша кечасиёқ имонлилар Павлус билан Силани Верия шаҳрига жўнатишди. Улар у ерга етгач, яҳудийларнинг ибодатхонасига боришди. 11Бу ердаги яҳудийлар Салоника аҳолисидан кўра фаросатлироқ эдилар. Худо сўзини жуда иштиёқ билан қабул қилиб, бу таълимот ҳақиқатмикин, деб кундан-кунга муқаддас ёзувларни синчиклаб ўқир эдилар. 12Шундай қилиб, улардан кўплари, шу жумладан муҳтарам юнон аёлу эркакларининг кўпчилиги ҳам имон келтиришди.

13Павлус Верия шаҳрида ҳам Худонинг каломини ваъз қиляпти, деб эшитган Салоникадаги яҳудийлар у ерга ҳам келиб, халойиқни гижгижлаб, алғов-далғов қилдилар. 14Шунда имонлилар Павлусни зудлик билан денгизга кузатиб қўйдилар. Сила ва Тимўтий эса ўша ерда қолдилар. 15Павлуснинг кузатувчилари уни Афина шаҳригача узатиб қўйдилар. Павлусдан: “Сила билан Тимўтий олдимга тезроқ келишсин”, деган топшириқни олгандан сўнг, улар йўлга тушди.


Афинада файласуфлар мунозараси


16Павлус Афинада Сила билан Тимўтийни кутиб тураркан, бу шаҳарнинг бутлар билан тўлганини кўриб, кўнгли жуда ғашланди. 17Шу тариқа, у гоҳ яҳудий ибодатхонасида яҳудийлар ва Худодан қўрққан бошқа кишилар билан сўзлашар, гоҳ бозор майдонида учрашиб турганлар билан ҳар куни мунозара қилар эди. 18Айниқса, эпикурчи ва стоик[50] файласуфлар у билан баҳслашардилар. Павлус Исо ва тирилиш тўғрисидаги Хушхабарни баён этди. Бири: “Бу маҳмадона нима демоқчи экан?” – деса, бошқалари: “У бегона тангриларнинг ваъзхони, шекилли”, – деб айтишарди.

19Павлусни Арес-тепага[51] олиб боришди ва унга: “Сен тарғиб қилаётган бу янги таълимотнинг нималигини билишимиз мумкинми? 20Қулоқларимизга ғалати сўзлар эшитиляпти-да, биз уларнинг нималигини билмоқчимиз”, – дейишди.

21Барча афиналиклар ва бу шаҳарда яшовчи бегоналар ҳамма вақтларини янгиликларни сўзлаш ёки тинглаш билангина ўтказишарди.

22Шундай қилиб, Павлус Арес-тепанинг ўртасида туриб, ваъз айтди:

“Эй афиналиклар! Мен сизларни ҳар жиҳатдан жуда диндор кўряпман. 23Чунончи, кезиб-кезиб, азиз жойларингизни кўздан кечириб, “НОМАЪЛУМ ХУДОГА БАҒИШЛАНГАН” деб ёзилган бир қурбонгоҳга ҳам дуч келдим. Худди шу сизлар билмай сиғинаётган Худони мен сизларга маълум қилмоқчиман.

24Борлиқни яратган Парвардигори олам еру осмон Эгаси бўлиб, инсон қўли билан яратилган маъбадларда яшамайди. 25У бирон нарсага муҳтож эмаски, Унга инсон қўллари билан хизмат қилиб бўлса. У Ўзи ҳаммага ҳаёт, нафас ва борлиқни берган. 26Худо барча одамзодни бир одамдан яратиб, ер юзига тарқалиб яшашига йўл қўйган. Инсониятнинг белгили даврларини, турли истиқомат жойларини Худо тайин этган. 27У ҳар биримизга жуда яқин бўлиб, пайпаслаб-пайпаслаб бўлса-да, Мени қидириб топинглар, деб буюрмоқда. 28Зотан, биз У орқали яшаймиз, ҳаракат қиламиз, бормиз. Ўз шоирларингиздан баъзилари айтганидек: “Биз ҳам Унинг уруғидирмиз”.

29Энди биз Худонинг уруғидан бўлганимиз сабабли, гўё Худойи Таолони инсон ақли билан ижод қилинган ёки инсон ҳунари билан ишланган олтин, кумуш ёки тош буюмлар билан тенглаштирмаслигимиз керак. 30Худо ўтган бу қоронғи даврларга кўз юмган бўлса-да, энди ҳамма ерда, ҳамма инсонларнинг тавба қилишларини буюрмоқда. 31Ўзи қўйган Зот орқали У дунёни адолат билан ҳукм этадиган бир кун тайин этди. Ўша Зотни ўлганидан кейин тирилтириб, барча инсонларга ишонч бағишлади”.

32Ўликларнинг тирилишини эшитиб, баъзилар масхара қилиб кулдилар. Бошқалар эса: “Бу ҳақда сени бўлак пайт эшитамиз”, – дедилар. 33Шундай қилиб, Павлус уларнинг ўртасидан чиқиб кетди. 34Баъзи одамлар эса унга эргашиб имон келтирдилар, шу жумладан Арес-тепа кенгашининг аъзоси – Дионисий, Дамар исмли бир аёл ва бошқалар бор эди.


#### 18–БОБ


Коринф шаҳрида қаттиқ қаршилик


1Бу ҳодисалардан кейин Павлус Афинани тарк этиб, Коринф шаҳрига келди. 2Бу шаҳарда асли понтлик бўлган Акил исмли бир яҳудийни топди. Қайсар Клавдий[52] бутун яҳудийларга Римдан чиқиб кетишлари ҳақида фармон чиқаргани туфайли, Акил билан хотини Прискилла яқинда Италиядан келишган эди. Павлус уларнинг олдига борди. 3Ҳамкасб бўлганлари учун уларнинг ёнида қолиб ишлади. Уларнинг ҳунари эса чодир тикувчилик эди. 4Павлус ҳар шанба куни яҳудийлар ибодатхонасида баҳслашиб, яҳудий билан юнонларни ишонтиришга ҳаракат қиларди.

5Сила билан Тимўтий Македониядан келганларидан кейин, Павлус ўзини бутунлай ваъзхонликка бағишлаб, Исонинг Масиҳлигини яҳудийларга таъкидлаб баён этарди. 6Лекин улар қарши бориб, уни ҳақорат қилгач, Павлус кийимидаги чангни қоқиб: “Сизлар тўккан қон ўз бўйнингизга! Мен тозаман. Бу кундан эътиборан мен мажусийларнинг олдига бораман”, – деди.

7Павлус у ердан кетиб, Худога сиғинувчи Юстус исмли бир одамнинг уйига келди. Унинг уйи эса яҳудийлар ибодатхонасига девор-дармиён эди. 8Шундай қилиб, ибодатхонанинг жамоабошиси бўлган Крисп бутун хонадони билан Исони Раббим деб имон келтирди. Буни эшитган коринфликлардан кўплари ҳам ишониб, сувда имон келтирдилар.

9Бир кечаси Павлуснинг тушида Исо кўриниш бериб: “Қўрқма, лекин тинмай гапиравергин, – деди. 10– Мен сен билан биргаман, ҳеч ким сенга қўл тегизиб ёмонлик қилмайди; чунки бу шаҳарда кўп одамларим бор”. 11Павлус шундан сўнг бир йилу олти ой бу ерда яшаб, Худо каломидан таълим берди.

12Галлион Ахая вилояти ҳокими бўлган даврда, яҳудийларнинг ҳаммаси бир бўлиб, Павлусга қарши бош кўтаришди. Уни маҳкамага судраб келиб: 13“Бу одам Қонунимизга зид ўлароқ Худога сиғинишни халққа ўргатмоқда”, – деб айтишди.

14Павлус оғзини очай деганда, Галлион яҳудийларга хитоб этиб: “Ҳой яҳудийлар! Агар бирон ҳақсизлик ёки оғир жиноят масаласи бўлса эди, у вақтда арзингизни эшитиш учун менда бир асос бўлар эди. 15Ҳолбуки, баҳс таълимот, исмлар ва Қонунингиз ҳақида бораётган бўлса, унда ўзларингиз ҳал этинглар. Мен бу ишларнинг қозиси бўлишни истамайман”, 16– деди-ю, уларни маҳкамадан ҳайдаб юборди. 17Шунда бутун юнонлар жамоабоши Состенни тутиб, маҳкама олдида урдилар. Галлион эса бунга парво қилмади.


Павлуснинг Антиохияга қайтиши


18Павлус яна анча кун Коринф шаҳрида тургандан кейин, биродарлари билан хайрлашиб, Акил ва Прискилла билан бирга Сурияга бораётган кемага тушди. У назр-аҳд қилгани учун, Кенхрея шаҳрида сочларини қирқтирган эди.

19Эфес шаҳрига етиб борганда, Павлус Акил билан Прискиллани у ерда қолдирди. Ўзи эса яҳудийлар ибодатхонасига кириб, баҳс очди. 20Яҳудийлар янада кўпроқ вақт уларникида қолишини Павлусдан илтимос қилган бўлишса-да, у кўнмади. 21Улар билан хайрлашиб: “Яқинлашиб келаётган байрамни мен албатта Қуддусда қутлашим керак. Аммо Худо хоҳласа, олдингизга яна қайтиб келаман”, – деди-ю, Эфесдан сузиб кетди. [Акил билан Прискиллани эса Эфесда қолдирди.]

22Кема Кесария портига етиб келиб тўхтади. Павлус Қуддусга бориб, имонлилар жамоати билан кўришди. Сўнгра Антиохия шаҳрига тушди. 23У ерда бир муддат туриб, тағин йўлга чиқди. Тартиб бўйича Галатия ва Фригия юртларини кезиб чиқиб, барча Исо шогирдларининг кўнглини кўтарди.


Аполлоснинг ойдинланиши


24Шу орада асли искандариялик бўлган Аполлос исмли бир киши Эфес шаҳрига келди. У гапга чечан, Тавротни яхши билган бир яҳудий эди. 25Бу одам Раббимиз Исо йўлида тарбия олган бўлиб, бу ҳақда тўғри ва оташин руҳ билан таълим берар эди. Лекин у фақатгина Яҳё пайғамбарнинг сувда тавба қилдириш усулини билар эди[53]. 26Яҳудийлар ибодатхонасида жасорат билан ваъз айтадиган бўлди. Аполлосни тинглаган Акил билан Прискилла уни кутиб олиб, Раббимиз Исо йўлини аниқ қилиб тушунтириб бердилар.

27Аполлос Ахая юртига бормоқ ниятини изҳор этганда, биродарлари у ердаги Исо шогирдларига хат ёзиб, уни яхши қабул қилишларини ўтиндилар. Аполлос Ахаяга бориб, Худонинг инояти билан имон топганларга самарали ёрдам берди. 28Таврот асосида Исонинг Масиҳ эканини исбот этиб, ҳамманинг кўз ўнгида яҳудийларнинг иддаоси нотўғрилигини узил-кесил фош қилар эди.


#### 19–БОБ


Павлус Эфес шаҳрида


1Аполлос Коринф шаҳрида бўлганда, Павлус тоғли вилоятларни кезиб ўтиб, Эфес шаҳрига келди. У ерда бир неча Исо шогирдини топиб, улардан сўради:

2– Сизлар имон келтирганингизда Муқаддас Руҳни қабул қилдингизларми?

– МуқаддасРуҳ борлигини биз ҳеч қачон эшитмаганмиз, – деб жавоб берди улар.

3– Бундай бўлса, сизлар қай асосда сувга чўмиб имон келтиргансизлар? – деб сўради Павлус.

– Биз Яҳё пайғамбарнинг таълимоти асосида сувга чўмиб имон келтирганмиз, – деб жавоб бердилар. 4Павлус деди:

– Яҳё пайғамбар халқни дарёга чўмдириб, тавба қилдирган эди, холос. У халққа: Мендан кейин келадиган Зотга, яъни Исо Масиҳга инонинглар, деб айтган эди.

5Улар буни эшитгач, Раббимиз Исо номидан ҳам сувга чўмиб имон келтирдилар. 6Павлус қўлларини уларнинг бошига қўйиши билан Муқаддас Руҳ уларнинг устига тушиб келди. Улар янги тилларда гапириб, каромат қила бошладилар. 7Улар жами бўлиб, ўн икки кишига яқин эдилар.

8Павлус уч ой давомида бемалол яҳудийларибодатхонасида баҳслашиб, Худонинг Шоҳлиги тўғрисида ишонтирарли далиллар келтирарди. 9Ниҳоят, баъзилар бўйин қотиб, имонни рад қилиб, халқ олдида Раббимиз Исо йўлини ёмонлайдиган бўлишди. Павлус улардан юз ўгириб, шогирдларини улардан ажратди ва ҳар куни Тиран деган бир кишининг мактабида суҳбатлашарди. 10Шу тариқа икки йил давомида хоҳ яҳудий, хоҳ юноний бўлсин, Асия вилоятида яшаганларнинг ҳаммаси Раббимиз Исонинг каломини эшитдилар.


Азайимхонлар ва ёқилган сеҳр китоблари


11Худо Павлуснинг қўллари билан кўп қудратли ишларни қилар эди. 12Ҳатто унинг баданига теккан рўмоллар ва камарлар ҳам беморларнинг устига қўйилганда, улар касалдан халос бўлар, ичларидаги ёвуз руҳлар эса чиқиб кетарди.

13Яҳудийлар орасида сайёҳ юрувчи баъзи азайимхонлар ҳам бор эди. Булар ёвуз руҳларга чалинган одамлар тепасида Раббимиз Исонинг исмини зикр қилишга уннай кетар, “Павлус эълон этаётган Исо номи билан сизларга буюрамиз”, – деб айтишарди. 14Бундай қилганлар орасида олий руҳоний Скева исмли бир яҳудийнинг етти ўғли бор эди.

15Ёвуз руҳ уларга жавобан: “Исони танийман, Павлусни биламан, сизлар эса ким бўласизлар?” – деди. 16Шундай дейиши биланоқ ёвуз руҳли одам уларнинг устига ташланиб, шундай зўр чиқдики, азайимхонлар қип-яланғоч ва ярадор ҳолда у уйдан қочиб қутулишди.

17Бу воқеа Эфесда яшаган яҳудий билан юнонларнинг ҳаммасига маълум бўлди. Ҳаммани даҳшат қоплаб, Раббимиз Исонинг исми улуғланди. 18Имон келтирганлардан кўплари эса келиб, қилмишларини очиқ эътироф этишарди. 19Шунингдек, сеҳргарлик қилганлардан кўпчилиги ўз китобларини тўплаб, ҳамманинг кўз ўнгида ёндирдилар. Китобларнинг қимматини ҳисоблаганда, эллик минг кумуш тангага тенг келди. 20Ана шу йўсинда Раббимиз каломи қудрат билан ёйилар, таъсири тобора ортиб борар эди.

21Бу воқеалар бўлиб ўтгандан сўнг, Павлус ўз кўнглида Македония ва Ахаядан ўтиб, Қуддусга боришга жазм этди. “У ерда бўлганимдан кейин Римни ҳам кўришим керак”, – деб ният қилди. 22Павлус ўзига хизмат қилиб юрганлардан икки кишини: Тимўтий ва Ерастни Македонияга юборди, ўзи вақтинча Асия вилоятида қолди.


Эфес шаҳрида қўзғолон


23Ўша кезларда Раббимиз Исо йўлига қарши деярли кучли ғалаён юз берди. 24Димитрий исмли бир заргар кумушдан Артемис[54]маъбадларини ясаб, санъаткорларга кўп фойда келтирарди. 25Димитрий санъаткору ҳунармандларни йиғиб: “Биродарлар! – деди, – Сизларга маълумки, бизнинг фаровонлигимиз бу ҳунар орқалидир. 26Эфесдагина эмас, балки қарийб бутун Асия вилоятида бу Павлус: инсон қўли билан ясалаётган бу буюмлар худо эмас, деганини ўзларингиз кўриб, эшитиб турибсизлар. Шу гап билан у кўп одамларни авраб йўлдан оздирди. 27Шундай қилиб, ҳунаримиз эътиборсиз бўлиб қолиш хавфигина эмас, балки бутун Асия ва бутун дунё сиғинадиган буюк маъбуда Артемиснинг маъбади ҳам арзимайдиган нарсага айланиб, маъбуда улуғворлигидан маҳрум бўлиб қолиш хавфига рўбарў келдик”.

28Халойиқ буни эшитгач, қаттиқ ғазабланиб: “Эфеснинг Артемиси буюкдир!” – деб бақира кетди. 29Бутун шаҳар саросимага тўлиб кетди. Ҳамма бирдан Павлуснинг йўлдошлари – македониялик Гай ва Аристархни ушлаганча, шитоб билан театр томон ёпирилишди. 30Павлус халқнинг орасига кирмоқчи бўлганда, шогирдлар унга йўл қўйишмади. 31Асия вилояти маъмурларидан баъзилари ҳам унинг дўстлари бўлганлари сабабли унга хабар юбориб, театрда кўринмасин, деб илтимос қилишди. 32Бу орада одамлардан бири у деса, бошқаси бу деб қичқиришарди. Йиғин тартибсиз эди, кўплари эса нима учун йиғилганларини билишмас эди.

33Яҳудийларнинг таклифига кўра, халойиқ ичидан Искандар деган бир кишини вакил қилиб илгари сурдилар. Искандар қўли имоси билан халойиқ олдида ўзини ҳимоя қилмоқчи бўлди. 34Лекин халойиқ унинг яҳудий эканини билгач, ҳамма бир оғиздан қарийб икки соат: “Эфеснинг Артемиси буюкдир!” – деб бақириб туришди.

35Оқибат шаҳар котиби оломонни тинчитиб: “Эй Эфес халқи! – деди. – Эфес шаҳри буюк маъбуда Артемиснинг ва осмондан тушган тошнинг[55] ҳомийси эканини қайси одам билмайди? 36Модомики, бу ишда даъво йўқдир, унда сизлар хотиржам бўлишингиз ва ўйламасдан ҳаракат қилмаслигингиз керак. 37Ана, маъбадни таламаган ҳам, маъбудангизни ҳақорат ҳам қилмаган кишиларни сизлар бу ерга бошлаб келибсиз. 38Агар Димитрий ва у билан бирга бўлган санъаткорлар бирон кишидан шикоят қилмоқчи бўлишса, унда маҳкамалар бор, қозилар бор, қўйинг, бир-биридан шикоят қилаверишсин. 39Бордию бошқа бирон нарсани талаб қилмоқчи бўлсангизлар, бу масала қонуний мажлисда ҳал қилинади. 40Бугун бўлиб ўтган ишлар туфайли ғалаён қўзғашда айбланиш хавфида турибмиз-ку! Бундай тўполон учун ўзни оқлагудек ҳеч қандай важимиз ҳам йўқ”.

Шу сўзларни айтиб бўлиб, котиб йиғинни тарқатиб юборди.


#### 20–БОБ


Павлус Македония ва Юнонистонда


1Тўполон тугагандан кейин Павлус Исо шогирдларини чақириб, насиҳат қилди ва улар билан хайрлашиб, Македонияга жўнаб кетди. 2У кезиб ўтган юртлардаги имонлиларга кўп ўгит-насиҳат бериб, Юнонистонга келди. 3Уч ой у ерда турди. Сурияга сузиб кетай, деган пайтда яҳудийлар унга қарши суиқасд уюштирмоқчи бўлишди. Шунинг учун яна Македония орқали қайтишга қарор қилди.

4Вериядан Пир ўғли Сосипатр, Салоникадан Аристарх ва Секунд, Дервиядан Гай ва Тимўтий, асияликлардан эса Тихик ва Трофим уни Асиягача кузатиб бордилар. 5Улар аввал жўнаб, бизларни Троасда кутиб турардилар. 6Бизлар эса Хамиртурушсиз Нон байрамидан[56] кейин Филиппи шаҳридан сузиб, беш кун деганда уларнинг олдига – Троас шаҳрига етиб келдик. У ерда етти кун турдик.


Троасда жони қайтган йигит


7Якшанба куни нон синдириш[57] учун бир ерда тўпланган эдик. Павлус эртаси куни жўнамоқчи бўлиб, имонлиларга насиҳат бериб, сўзни ярим кечагача давом эттирди. 8Бизлар йиғилган болохонада жуда кўп шамчироқ ёнган эди. 9Евтих исмли бир йигит дераза рахида ўтирарди. Павлуснинг нутқи узоқ чўзилиб, йигитни қаттиқ уйқу босди. У уйқусида қимирлаб, учинчи қаватдан пастга тушиб кетди. Ердан унинг ўлигини кўтаришди.

10Павлус пастга тушиб, йигитнинг устига ўзини ташлади ва уни қучоқлаб: “Хавотир бўлманглар, унинг жони ўзидадир!” – деди. 11Сўнг яна юқорига чиқиб, нон синдириб овқатланди. Тонг отгунча анча суҳбат қилиб, йўлга чиқди. 12Шу орада ўсмирни тирик олиб келишди ва беҳад хурсанд бўлишди.

13Бизлар олдин кемага тушиб, Павлусни у ердан олиб кетиш учун Асса шаҳрига сузиб бордик; чунки ўзи пиёда бормоқчи бўлиб, бизларга шундай топшириқ берган эди. 14Бизлар Ассада учрашгач, унинг билан Митилина шаҳрига бордик. 15У ердан сузиб кетиб, эртаси кун Хиос ороли қаршисига келдик. Учинчи кун эса Самос оролига ўтиб, Трогилия шаҳрида тўхтагандан кейин, яна бир кун ўтиб, Милит шаҳрига етиб бордик. 16Павлус Асияда кечикиб қолмаслик мақсадида Эфес шаҳрига кирмай ўтиб кетишга қарор қилган эди. Агар иложи бўлса, Ҳосил байрамини[58]Қуддусда қутлайин, деб шошилаётган эди.


Эфес оқсоқоллари билан хайрлашиш


17Милитдан Павлус Эфесга одам юбориб, маҳаллий имонлилар жамоатинингоқсоқолларини ўз қошига чақиртирди. 18Улар унинг ҳузурига келганда, деди:

“Мен Асия вилоятига оёқ босган илк кундан бери, ёнингизда яшаган шунча вақт давомида қандай ҳаракат қилганимни ўзларингиз биласизлар. 19Яҳудийларнинг ёвуз ниятлари туфайли бошимдан ўтган оғир синовлар ичида камтарлик ва кўзимнинг ёши билан Раббимга хизмат қилиб юрдим. 20Фойдали бўлган ҳеч бир нарсадан сизларни маҳрум қилмайин, деб кўчама-кўча, уйма-уй юриб таълим бериш фурсатини бекор ўтказмадим. 21Тавба қилиб, Худога илтижо этинглар ва Раббимиз Исо Масиҳга имон келтиринглар, деб яҳудийлар билан юнонларга жиддий насиҳат қилиб турдим.

22Мана энди Муқаддас Руҳнинг банди бўлиб, Қуддусга боряпман. У ерда мен билан нима юз беришини билмайман. 23Фақат шуни биламанки, шаҳарма-шаҳар юрган сари занжиру кишанлар, қайғу-аламлар мени кутади. Буни МуқаддасРуҳ менга аён қилмоқда. 24Лекин бунга қарамай, ўз жонимни ҳам аямайман – қани энди фаолиятимни тамомлаб, Худонинг иноятидан далолат берувчи Хушхабарга гувоҳлик бермоқ учун Раббим Исодан олган топшириқни қувонч ила бажо келтира олсам.

25Энди яна шуни биламанки, гарчи орангизда Худо Шоҳлигини эълон қилиб юрган бўлсам-да, ҳеч бирингиз менинг юзимни ортиқ кўра олмайсизлар. 26Шунинг учун бу куннинг ўзида сизга таъкидлаб айтаманки, мен бировнинг ҳалокатига жавобгар эмасман[59]. 27Чунки Худонинг мурод-мақсадини сизларга тамоман баён этиш учун бирон фурсатни бой бермадим. 28Ўзингизни ва Муқаддас Руҳ сизларни назоратчи қилиб тайинлаган барча жамоатни кўз-қулоқ бўлиб эҳтиётланглар. Сизлар чўпонлик қилаётган ушбу сурувни Раббимиз Исо Ўз қони эвазига сотиб олган. 29Мен кетганимдан кейин, сурувни аямайдиган йиртқич бўрилар орангизга суқилиб киришларини биламан. 30Ҳатто ўз ораларингиздан чиққан одамлар ҳам тескари сўзлари билан Исо шогирдларини йўлдан оздириб, орқаларидан эргаштирадилар. 31Шунинг учун ҳушёр бўлиб туринглар. Мен сизга қай тариқа уч йил кечаю кундуз, кўзларимнинг ёши билан ҳар бирингизга ҳормай-толмай панду насиҳат бериб юрганимни хотирланглар.

32Энди биродарларим, сизларни Худонинг паноҳига ва Унинг иноятли каломига топшираман. Бу калом сизларни мустаҳкамлашга ва Худонинг бутун азизлари билан сизларга ҳам насиб этган мерос улушига сазовор қилишга қодирдир. 33Мен ҳеч кимнинг симу зарига ёхуд кийимига кўз тикканим йўқ. 34Ўзимнинг, шунингдек, йўлдошларимнинг эҳтиёжларини қондиришда шу қўлларим хизмат этганини ўзларингиз яхши биласизлар. 35Шундай меҳнат қилиб, ожизларга ёрдам беришда мен сизларга намуна бўлиб қолдим. Шу билан бирга, “Олишдан кўра беришнинг бахтиёрлиги катта”, – деган Раббимиз Исонинг сўзларини ҳам эслаб туринглар”.

36Бу сўзларни айтиб бўлиб, Павлус тиз чўкди-да, ҳамма билан бирга ибодат қилди. 37Сўнг ҳаммалари зор йиғлаб, Павлуснинг бўйнига ташланиб, уни ўпишарди. 38Павлуснинг: “Ортиқ юзимни кўролмайсизлар”, – деган сўзи эса уларни айниқса ғамгин қилган эди. Ниҳоят, уни кемагача кузатиб боришди.


#### 21–БОБ


Қуддус йўлида


1Улардан айрилиб, кемада сузиб тўғри Кос оролига келдик. Эртаси куни Родос оролига тушиб, у ердан эса Патара шаҳрига сузиб бордик. 2У жойдан Финикияга кетадиган бир кемани топиб, сузиб кетдик. 3Кипр кўринганда, оролнинг жанубий ёнидан ўтиб, Сурияга қараб йўл олдик. Тир шаҳрида кемадан юк туширадиган бўлишгани учун, у ерда қуруқликка чиқдик.

4Исо шогирдларини ахтариб топиб, уларнинг ёнида етти кун қолдик. Улар Муқаддас Руҳ илҳоми билан Павлусга: Қуддусга борма, дейишарди. 5Бир неча кун ўтгандан кейин йўлга чиқдик. Барча имонлилар хотин ва бола-чақалари билан бирга бизни шаҳарнинг ташқарисигача кузатиб боришди. Соҳилда тиз чўкиб, ибодат қилдик. 6Биз бир-биримиз билан хайрлашиб бўлиб, кемага тушдик, улар эса уйларига қайтиб кетишди.

7Тир шаҳридан сузиб кетдик ва Птолемай шаҳрига етиб бориб, денгиздаги саёҳатимизни тугатдик. У ердаги имонли биродарларимизни қутлаб, улар билан бир кун бирга бўлдик.

8Эртаси куни Павлусга эргашаётган бизлар йўлга тушиб, Кесарияга келдик. Етти вазифадорнинг[60] бири бўлган Инжил воизи Филипнинг уйига кириб, уникида қолдик. 9Унинг башорат қиладиган тўрт нафар бокира қизи бор эди.

10У ерда бир қанча кун турганимиздан кейин, Яҳудиядан Агав исмли бир пайғамбар тушиб келди. 11У олдимизга кириши биланоқ Павлуснинг камарини олди-да, ўзининг қўл-оёқларини боғлаб деди: “МуқаддасРуҳ бундай демоқда: Қуддусдаги яҳудийлар бу камарнинг эгасини шунақасига боғлаб, мажусийларнинг қўлига топширадилар”.

12Бу гапларни эшитгач, биз ва у ердагилар ҳам Қуддусга бормаслиги учун Павлусга ёлвордик. 13Лекин Павлус жавоб бериб: “Нима қиляпсизлар? Нега йиғлаб, дилимга озор беряпсизлар? Мен Қуддусга бориб асир бўлишгина эмас, Раббим Исо учун ҳатто ўлишга ҳам тайёрман”.

14Павлусни кўндира олмаганимизни кўриб: “Раббимиз айтгандай бўлсин!” – деб жим қолдик.


Павлус Қуддус шаҳрида


15Ана шу кунлардан кейин анжомларимизни йиғиштириб, Қуддусга бордик. 16Кесариядан баъзи бир Исо шогирдлари бизга йўлдош бўлишди. Улар бизларни яшаб туриш учун Исонинг эски шогирдларидан бўлган кипрлик Минасоннинг уйига бошлаб келишди. 17Қуддусга келганимизда, имонли биродарларимиз бизни очиқ чеҳра билан қабул қилишди.

18Эртаси куни Павлус билан бирга Ёқубни кўргани бордик. Бутун оқсоқолларжамоати ҳам ҳозир бўлди. 19Улардан ҳол-аҳвол сўрагандан кейин, Павлус ўз хизмати туфайли Худонинг мажусийлар орасида қилган ишларини бирма-бир тушунтира бошлади.

20Буларни эшитишгач, Худога ҳамду сано айтиб, Павлусга: “Эй биродаримиз, – дейишди. – Яҳудийлар орасида имон келтирган неча минг одам борлигини кўряпсан. Уларнинг ҳаммаси МусонингҚонуни учун фидойидирлар. 21Фақат улар эшитган гап-сўзларига кўра, сен мажусийлар орасида яшаётган яҳудийларга: ўғилларингизни суннат қилманг, урф-одатга амал қилманглар, Мусонинг Қонунидан чиқинглар, деб таълим бериб юраётган эмишсан. 22Шундай қилиб, нима қилдик? Сенинг келганингни эшитиб, халойиқ албатта тўполон қилади. 23Шунинг учун, сенга нима десак, бундай қил: бизда назр[61] атаган тўрт киши бор. 24Уларни ёнингга олиб, бирга таҳорат қил, сочларини олдиришлари учун қурбонлик харажатини ўз зиммангга ол. Унда сенинг тўғрингда эшитганлари ноҳақ эканини, аксинча, Мусонинг Қонунига риоя қилиб юрганингни ҳамма билиб олади. 25Мажусийлардан имон келтирганларга келсак, биз керак бўлмаган қонун-қоидаларга риоя қилмаслик ҳақида уларга хат ёзиб йўллаганмиз. Қабул қилган қароримиз бўйича, уларга фақатгина бутларга сўйилган қурбонлик гўшти, қон, бўғилган ҳайвоннинг гўшти ва зинодан ўзларини сақлашни тайинлаганмиз”.

26Эртаси куни Павлус ўша одамларни ёнига олиб, улар билан бирга таҳорат қилди. Сўнг маъбадга кириб, покланиш кунлари қачон тугашини, ҳар бири учун қачон қурбонлик келтирилишини маълум қилди.


Павлусга қарши ҳужум


27Етти кунлик муддат тугаётганда, асиялик яҳудийлар Павлусни маъбадда кўриб қолишди. Улар бутун халқни алғов-далғов қилиб, Павлусни ушлаб олишди-да: 28“Эй Исроил эрлари, ёрдам беринглар! – деб бақира кетишди. – Мана ҳамма ёқда, ҳамма инсонлар орасида халқимизга, Таврот ва муқаддас жойга қарши таълим бериб юрган одам шунинг ўзи! Бунинг устига юнонларни ҳам маъбадга олиб кириб, муқаддас жойни ҳаром қилди-ку!”

29Буни айтишларига сабаб, бундан илгари эфеслик Трофимни шаҳарда Павлус билан бирга кўришган бўлиб, уни маъбадга[62] олиб кирган, деб ўйлашарди.

30Бутун шаҳар ҳаракатга келиб, халқ жўшиб кетди. Павлусни тутиб, маъбаддан ташқарига судраб боришди. Ўша заҳотиёқ эшиклар бекитилди. 31Улар Павлусни ўлдиришмоқчи эди. Шу пайт бутун Қуддус қўзғолон кўтарибди, деган хабар Рим қўшини мингбошисининг қулоғига етиб борди. 32У дарҳол аскарларни ва юзбошиларни олиб, уларнинг устига ҳужум бошлади. Оломон мингбоши билан аскарларни кўргач, Павлусни уришдан тўхтади. 33Мингбоши дарров яқинлашди-да, Павлусни тутиб, иккита занжир билан кишанлаб қўйишни буюрди.

– Бу ким ва нима қилибди? – деб сўради.

34Оломон орасида бири бу деб қичқирса, бошқаси у деб бақирарди. Олағовур бўлганидан мингбоши ҳақиқатни билолмай, Павлусни қалъага олиб боришни буюрди. 35Павлус зинапояга етганда, оломоннинг зўр сиқуви туфайли аскарлар уни кўтариб боришди. 36Чунки халойиқнинг кўпчилиги унинг орқасидан эргашиб бориб: “Унга ўлим!” – деб бақирарди.

37Қалъага кираётганда, Павлус мингбошига:

– Сенга бир нарса айтишим мумкинми? – деди. Мингбоши:

– Сен юнон тилини биласанми? 38Бир неча кун илгари ғалаён кўтариб, тўрт минг хунрезни[63] саҳрога олиб чиққан мисрлик сен эмасми? – деди. 39Павлус бунга жавобан:

– Мен Киликиянинг унчалик аҳамиятсиз бўлмаган Тарс шаҳрида туғилган бир яҳудийман. Сендан илтимос қиламан, халққа гапириш учун менга ижозат бергин, – деди.

40Мингбоши ижозат бергандан кейин, Павлус зинапояда туриб, қўли билан халққа ишора қилди. Чуқур сукунат чўкканда, яҳудий тилида сўзлай бошлади.


#### 22–БОБ


Павлуснинг ҳимоя нутқи


1“Эй эрлар, эй биродарлар ва оталар! Энди ҳузурингизда мени оқловчи сўзларимни тингланглар!” – деди.

2Павлуснинг уларга яҳудий тилида гапираётганини эшитгач, улар янада жим бўлдилар. Павлус сўзида давом этди:

3“Мен яҳудийман. Киликиянинг Тарс шаҳрида туғилган бўлсам-да, ушбу шаҳарда Гамалиэлнинг[64] қарамоғида тарбияланганман. Бугун бу ерда йиғилган ҳаммаларингиз каби мен ҳам ота-боболар Қонуни йўриғида жиддий тарбияланиб, Худо учун фидойи бўлиб келганман. 4Ҳатто бу Исо йўлининг избосарларини – эркакми, аёлми демасдан ҳаммасини боғлаб зиндонларга топширар, ўласи қилиб қувардим. 5Ана, олий руҳоний билан оқсоқолларнинг ҳаммаси менинг гувоҳларимдир. Мен улардан Дамашқдаги яҳудий биродарларга ёзилган мактублар олиб, у ерда яшаган Исо имонлиларини жазолаш учун Қуддусга кишанлаб келтирмоқ ниятида йўлга тушган эдим.

6Туш арафасида мен йўл босиб, Дамашққа яқинлашаётганимда, тўсатдан осмондан тушган кучли бир нур атрофимни порлатиб юборди. 7Мен ерга йиқилдим-у, бир овознинг менга:

– Шоул, Шоул, нега Мени қувғин қиляпсан? – деганини эшитдим. 8Мен:

– Ё Раббий, Сен ким бўласан? – деб сўрасам, У:

– Мен сен қувғин қилаётган носиралик Исоман, – деб жавоб берди. 9Йўлдошларим нурни кўриб қўрқишган бўлса-да, лекин менга Гапирганнинг овозини эшитмадилар.

10Шунда мен:

– Ё Раббий, нима қилишим керак? – дедим. Исо менга:

– Ўрнингдан туриб Дамашққа бор, қилишинг лозим бўлган ҳамма нарса ўша ерда сенга айтилади, – деди. 11У нурнинг ялтирашидан кўр бўлганим учун, ҳамроҳларим қўлимдан тутганча, Дамашққа етаклаб боришди.

12Дамашқда яшаган бутун яҳудийлар орасида яхши ном чиқарган, Худонинг Қонунига амал қилиб юрган Ҳанания исмли диндор бир одам бор эди. 13У ёнимга келиб турди-да, менга:

– Биродарим Шоул, кўзларинг очилсин! – деди. Мен эса ўша заҳоти уни кўрдим. 14Ҳанания менга:

– Оталаримизнинг Худоси Унинг иродасини билишинг ва Солиҳ Кишини[65] кўриб, Ўзининг овозини эшитишинг учун сени танлади. 15Чунки кўрган ва эшитганларинг учун барча инсонлар олдида Унинг гувоҳи бўласан. 16Энди нимани кутиб ўтирибсан? Ўрнингдан тур, сувда имон келтир ва Исонинг исмини чақириб, гуноҳларингдан фориғ бўл! – деди.

17Мен Қуддусга қайтиб келгандан сўнг, маъбадда ибодат қилаётганимда ўзимни йўқотиб, 18Раббим Исони кўрдим. У менга:

– Қани, тезроқ Қуддусдан чиқиб кет, чунки бу ерда Мен учун берган гувоҳлигингни қабул этмайдилар! – деди. 19Мен:

– Ё Раббий! – дедим. – Сенга инонганларни зиндонга ташлаб ибодатхоналарда урган одам мен эканимни улар билишади-ку. 20Сенинг шаҳидинг Стефаннинг қонини тўкканларида мен ҳам у ерда ҳозир эдим. Ҳатто унинг ўлдирилишига рози бўлиб, қотилларининг кийимларини сақлаб турардим, – дедим.

21Раббим Исо эса:

– Сен кета қол! Чунки Мен сени олисдаги элу халқларнинг олдига юбораман, – деди”.


Рим фуқароси Павлус


22Бу вақтгача Павлусни тинглаб турганлар бояги сўзини эшитишлари биланоқ шовқин кўтаришди. “Бундай одамни ер юзидан йўқ қил! У яшашга муносиб эмас!” – деб бақира кетишди. 23Улар шундай қичқиришиб, устларидан кийимларини қоқиб, ҳавога тупроқ сочиб туришаркан, 24мингбоши Павлусга қарши бундай бақираётганларининг сабабини билмоқчи бўлиб, уни қалъага олиб бориб қамчилашни буюрди. 25Уни тасма билан боғлашаётган вақтда, Павлус ёнида турган юзбошига:

– Рим фуқаросини ҳукм қилмай қамчилаш, сизнингча, қонунга мос келадими? – деб сўради.

26Юзбоши буни эшитгач, бориб мингбошига хабар берди:

– Қаранг, сиз нима қилмоқчисиз ўзи? Бу одам Рим фуқароси экан-ку, – деди. 27Шунда мингбоши Павлуснинг ёнига келиб:

– Менга айтгин-чи, сен Рим фуқаросимисан? – деб сўради.

– Ҳа, – деди Павлус. 28Мингбоши:

– Мен бу фуқароликка кўп пул билан эга бўлганман, – деди. Павлус:

– Мен ҳатто бу фуқароликда туғилганман, – деб жавоб берди.

29Шунда Павлусни сўроқ қилмоқчи бўлганлар дарҳол ундан қўл тортишди. Мингбоши ҳам унинг Рим фуқароси эканини билгач, уни боғлаб қўйгани учун қўрқиб кетди.

30Эртаси куни мингбоши яҳудийлар Павлусни нимада айблашларини аниқ билиш мақсадида, уни кишанлардан бўшатди. Яҳудий олий руҳонийлари ва барча Олий Кенгаш аъзоларига йиғилишларини буюрди. Павлусни келтириб, уларнинг қаршисига қўйди.


#### 23–БОБ


Павлус яҳудийларнинг Олий Кенгаши олдида


1Павлус Олий Кенгаш аъзоларига тикилиб қараб:

– Эй биродарлар! Мен бу кунга қадар Худо олдида пок виждон билан яшаб келаман, – деди.

2Буни айтиши биланоқ, олий руҳоний Ҳанания Павлуснинг ёнида турганларга унинг оғзига уришларини буюрди. 3Павлус унга:

– Эй оқланган девор, Худо сени уради! Сен қонун асосида ҳукм чиқариш учун ўтирибсан, аммо қонунга зид ўлароқ мени уришга амр беряпсан! – деди.

4Олдинда турганлар:

– Худонинг олий руҳонийсини ҳақорат қиляпсанми? – дедилар. 5Павлус деди:

– Биродарлар! Унинг олий руҳоний эканини билмас эдим; чунки Тавротда: “Халқинг орасида бошлиқ бўлганни ёмонлама”, – деб ёзилган.

6Уларнинг бир қисми саддуқий ва бошқа қисми фарзий мазҳабларидан бўлганини Павлус билгач, Кенгашга баланд овоз билан хитоб қилиб:

– Биродарлар! Мен фарзийман, ҳам фарзийнинг ўғлиман. Мен ўликларнинг тирилишига қаттиқ эътиқод қилганим учун мени тергаяптилар, – деди.

7У буни айтган маҳалда фарзийлар билан саддуқийлар орасида жанжал чиқиб, мажлис иккига бўлиниб кетди. 8Чунки саддуқийлар қиёматни ҳам, фариштани ҳам, руҳни ҳам йўқ, дейдилар. Фарзийлар эса буларнинг ҳаммасини тан оладилар. 9Шундай қилиб, катта шовқин бўлди. Фарзийлар мазҳабининг уламоларидан баъзилари сўзга чиқиб, қатъий эътироз билдиришди:

– Бизлар бу одамда ҳеч бир ёмонлик топмаяпмиз. Агар бирон руҳ ёки фаришта унга айтган бўлса нима бўпти, биз Худога қаршилик кўрсатмайлик! – дейишди.

10Жанжал тобора зўрайиб боргач, Павлусни тилка-пора қилмасинлар, деб қўрққан мингбоши пастга тушиб, ораларидан уни чиқазиб қалъага олиб киришни аскарларга буюрди.

11Кейинги кечада Раббимиз Исо Павлусга зоҳир бўлиб: “Дадил бўл! Қуддусда Менга қандай гувоҳлик берган бўлсанг, Римда ҳам шундай гувоҳлик беришинг керак”, – деди.


Павлуснинг жонига қасд


12Кун ёришгач, баъзи яҳудийлар қасдланиб, Павлусни ўлдирмагунча еб-ичмасликка қасам ичдилар. 13Бундай аҳдлашганларнинг сони қирқ кишидан зиёд эди. 14Улар олий руҳонийлар билан оқсоқолларнинг ҳузурига келиб: “Павлусни ўлдирмагунимизча ҳеч нарса емасликка оғир қасам ичдик, – дедилар. 15– Энди сизлар Олий Кенгаш аъзолари билан бирга мингбошининг ҳузурига боринглар ва гўё Павлус масаласини яна аниқроқ текширмоқчимиз, деб уни эртага олдингизга чиқаришини илтимос қилинглар. Бизлар эса у етиб келмасидан аввалроқ уни ўлдиришга ҳозирлик кўриб турамиз”.

16Павлус синглисининг ўғли, яъни жияни ана шу қасд ҳақида эшитиб қолиб, қалъага кирди-да, унга буни маълум қилди. 17Павлус юзбошилардан бирини чақириб:

– Бу йигитни мингбошининг ҳузурига олиб боргин, унга айтадиган бир гапи бор, – деди.

18У йигитни олди ва мингбошининг қошига келтириб:

– Маҳбус Павлус мени ёнига чақириб, бу йигитни сизнинг олдингизга бошлаб келишимни илтимос қилди, сизга айтадиган бир гапи бор экан, – деди. 19Мингбоши йигитнинг қўлидан ушлаб, уни бир четга тортди-да:

– Менга айтадиган нима гапинг бор? – деб сўради. 20Йигит жавоб берди:

– Яҳудийлар гўё Павлуснинг ишини яна аниқроқ текшириш учун уни эртага Кенгаш олдига чиқаришни сиздан илтимос қилишга келишибдилар. 21Лекин сиз уларга қулоқ солманг. Чунки уларнинг қирқдан ортиғи Павлусни пойлаб туришибди; уни ўлдирмагунча еб-ичмаслик ҳақида қасам ичишибди. Мана ҳозир сизнинг фармойишингизни кутиб, тайёр бўлиб туришибди, – деди. 22Мингбоши:

– Менга бу гапларни билдирганингни ҳеч кимга айтма! – деб йигитни қўйиб юборди.


Павлусни Кесарияга йўллаш


23Мингбоши юзбошилардан иккитасини чақириб:

– Кун ботгандан уч соат кейин Кесария шаҳрига бориш учун икки юз пиёда аскар, етмиш отлиқ ва икки юз ўқчи аскар ҳозирланглар. 24Павлусни миндириб, вилоят ҳокими Феликснинг қошига соғ-саломат етказиб бориш учун от-улов ҳам беринглар, – деб буюрди.

25Мингбоши қуйидаги мазмунда бир мактуб ҳам ёзди:

26“Клавдий Лисийдан муҳтарам ҳоким Феликсга – салом!

27Ушбу одамни яҳудийлар тутиб ўлдирмоқчи эдилар. Унинг Рим фуқароси эканини билиб, мен аскарлар билан бирга етиб келиб, унинг бошини қутқардим. 28Кейин нимада айбдор этаётганларини билмоқчи бўлиб, уни яҳудийларнинг кенгашига олиб бордим. 29Натижада ўзларининг шариатига доир масалалар бўйича уни гуноҳкор қилаётганларини билдим-у, лекин унда ўлимга ёки кишанга лойиқ ҳеч қандай айб топмадим. 30Яҳудийларнинг бу одамга қарши уюштираётган суиқасдидан хабардор бўлгач, мен дарҳол уни сизнинг ҳузурингизга юбордим. Унинг айбловчиларига ҳам унга қарши бўлган даъволарини сизнинг қошингизда гапиришларини буюрдим.

Саломат бўлинг”.

31Шундай қилиб, аскарлар олган фармонига кўра Павлусни кечаси Антипатрисга бошлаб боришди. 32Эртасига у билан бирга бориш учун отлиқларни қолдириб, ўзлари эса қалъага қайтиб кетишди. 33Отлиқлар Кесарияга етгач, мактубни вилоят ҳокимига беришди ва Павлусни ҳам унга топширишди. 34Ҳоким мактубни ўқигач, Павлусдан қайси вилоятдан эканини сўради. Киликиядан бўлганини билгач, унга: 35“Айбловчиларинг келганидан кейин сенинг ишингни сўроқлайман”, – деди-ю, Ҳирод саройида қамоқда сақлансин деб амр берди.


#### 24–БОБ


Павлус ҳоким Феликс олдида


1Орадан беш кун ўтгандан кейин, олий руҳоний Ҳанания ва баъзи оқсоқоллар Тертулл исмли бир ҳуқуқшунос билан Кесария шаҳрига келишиб, Павлусни қоралайдиган арзларини ҳокимга баён этишди. 2Павлус чақирилгач, Тертулл айблашни бошлади:

3“Эй муҳтарам Феликс, халқимизнинг ободончилигига ғамхўрлик қилар экансиз, ўз соянгизда осойишталикка эришганимизни ҳар доим ва ҳар ерда беҳад миннатдорчилик ила тан оламиз. 4Сизни кўп овора қилмаслик учун, ўзингизга хос бўлган меҳрибонлик ила бизнинг мухтасар сўзимизни эшитишингизни илтимос қиламан. 5Биз бу одамни жамиятнинг марази деб биламиз. Мана у насронийлар[66] бидъатининг намояндаси бўлиб, дунёнинг барча яҳудийларини оёқлантирмоқда. 6У маъбадимизни ҳам ҳаром этишга қўл кўтарган вақтдаёқ, биз уни тутиб, ўз қонунимизга кўра суд қилмоқчи бўлдик. 7Лекин мингбоши Лисий келиб, уни зўрлик билан қўлимиздан тортиб олиб, сизнинг қошингизга юборди. 8Уни айбловчи бизнинг ҳам сизнинг ҳузурингизга келишимизни буюрди. Бу кишини сўроқ қилсангиз, биз уни нималарда айблашимизни унинг ўзидан билиб олишингиз мумкин”.

9Ҳозир бўлган барча яҳудийлар ҳам айтилганларнинг тўғрилигини билдириб, Павлусга қўйилган айбни тасдиқлардилар. 10Ҳоким Павлусга гапириши учун ишора этгач, у сўз бошлади:

“Сиз кўп йиллардан бери бу халққа ҳаққоний қози бўлганингизни билганим учун, мен ўз ишимни бемалол ҳимоя қиламан. 11Ўзингиз билиб олишингиз мумкин: менинг сиғиниш учун Қуддусга келганимга ўн икки кундан ошгани йўқ. 12На маъбадда, на ибодатхоналарда ва на Қуддус шаҳрида бирон киши билан баҳс қилганим ёки халқ орасига ғулғула солганимни улар кўришмади. 13Ҳозир ҳам мени айблашларида бирон бир асос борлигини исбот қилишолмайди. 14Ҳузурингизда шуни эътироф этаманки, улар бидъат деб атаган Йўлнинг избосари ўлароқ, ота-боболарим сиғинган Худойи Таолонинг ҳақиқий бандасиман. Таврот ва Пайғамбарлар китобида ёзилганларнинг ҳаммасига инонаман. 15Айбловчиларимнинг ўзлари ҳам тан олганидек, мен солиҳ билан фосиқларни тирилтирадиган Худога қаттиқ эътиқод қиламан. 16Шунинг учун ҳам Худо билан инсонлар олдида доим виждонимни соф сақлашга тиришаман.

17Орадан кўп йиллар ўтгандан кейин, халқим шарафига хайр-садақа ва қурбонликлар бағишлаш учун Қуддусга қайтиб бордим. 18Бу вақтда мени маъбадда таҳорат қилаётган ҳолатда топдилар; ҳолбуки, у ерда оломон ҳам, шовқин ҳам йўқ эди. 19Фақат асиялик баъзи бир яҳудийлар бор эди. Аслида ўша одамлар бу ерга келиб, бирон шикоятлари бўлса, ҳузурингизда мени айблашлари керак эди. 20Ёки бу ердагиларнинг ўзлари айтишсин, яҳудийларнинг Олий Кенгаши олдида турганимда менда қандай ҳақсизлик топишган экан? 21Мен уларнинг орасида туриб, баланд овозда: “Ўликларнинг тирилишига ишонганим учун бугун олдингизда ҳукм қилиняпман”, – деб айтдим. Эҳтимол, шу сўзим учун айбдор саналсам керак?”

22Шунда Феликс: “Мингбоши Лисий келганидан кейин ишларингни синчиклаб текшираман”, – деб муҳокамани кейинга қолдирди. Феликс ўзи Исонинг йўли борасида анча хабардор эди. 23Павлусни юзбошига топшириб: “Қамаб қўйилсин, лекин енгиллик берилсин, унга хизмат қилмоқчи бўлган дўстларига ҳеч қаршилик қилинмасин”, деб буюрди.

24Бир неча кундан кейин Феликс яҳудий хотини Друсилла билан келди. Павлусни чақиртириб, Исо Масиҳга ишониш тўғрисида уни тинглади. 25Павлус ҳақиқат, нафсни тийиш ва қиёмат-қойим ҳақида гапирганда, Феликснинг юраги чўчиб кетди. “Энди боргин, вақт топганимда сени яна чақираман”, – деди. 26Айни замонда, Павлус озод бўлиши учун менга пора беради деган умидда уни тез-тез суҳбатга чақирадиган бўлди.

27Икки йилдан сўнг Феликснинг ўрнига Порций Фест келди. Феликс яҳудийларнинг кўнглини олмоқчи бўлиб, Павлусни қамоқда қолдирди.


#### 25–БОБ


Павлус ҳоким Фест олдида


1Фест вилоятга келганига уч кун ўтгандан кейин, Кесариядан Қуддусга борди. 2Шунда олий руҳонийлар билан яҳудийларнинг асилзодалари ҳокимнинг олдига келиб, Павлусдан шикоят қилдилар. 3Мурувват кўрсатиб, Павлусни Қуддусга чақиртиришини ўтиниб сўрадилар; ҳолбуки, йўл-йўлакай уни ўлдиришни қасд қилган эдилар. 4Фест эса Павлус Кесарияда қамоқда турганини ва ўзи ҳам яқинда у ерга қайтиб боражагини уларга билдирди. 5“Шундай қилиб, сизлардан кимнинг иложи бўлса, мен билан бирга боришсин ва агар бу одамда бирон ёмонлик бўлса, уни айбдор қилишсин”, – деди у.

6Фест уларнинг ёнида саккиз ёки ўн кундан зиёд турмай, Кесарияга қайтиб борди. Эртаси куни ҳукм курсисига ўтириб, Павлусни олиб келишни буюрди. 7Павлус ўртага чиққач, Қуддусдан келган яҳудийлар уни ўраб олганларича, ўзлари исбот қилолмайдиган кўп оғир айбларни унга қўйдилар. 8Павлус эса ўзининг ҳимоя сўзида:

– Мен на яҳудийларнинг Қонунига, на маъбадга ва на Қайсарга қарши бирон бир жиноят қилганим йўқ, – деди.

9Фест яҳудийларнинг кўнглини топмоқчи бўлиб, Павлусдан:

– Қуддусга бориб, у ерда менинг олдимда бу хусусларда суд бўлишни истайсанми? – деб сўради. 10Павлус деди:

– Мен Қайсарнинг ҳукм курсиси олдида турибман, мен бу ерда ҳукм этилишим шарт. Мен яҳудийларга ҳеч бир ҳақсизлик қилмаганимни ўзингиз ҳам яхши биласиз. 11Агар мен ўлимга лойиқ бирор жиноятда айбдор бўлганимда, унда ўлимдан бош тортмасдим. Агарда бу кишилар менга қўяётган айблар асоссиз бўлса, унда мени ҳеч ким уларнинг қўлига топширолмайди. Мен Қайсарнинг ҳукмини талаб қиламан.

12Фест маслаҳатчилари билан кенгашгандан сўнг, Павлусга жавоб бериб:

– Сен Қайсарнинг ҳукмини талаб қилдинг, Қайсарнинг олдига борасан, – деди.


Ҳокимлар суҳбати


13Бир неча кундан кейин, подшоҳ Агриппа билан Верника[67] Фестни табриклаш учун Кесарияга келдилар. 14Улар у ерда анча вақт тургандан кейин, Фест Павлуснинг ишини подшоҳга тақдим қилди:

– Бу ерда Феликс қамоқда қолдириб кетган бир одам бор. 15Мен Қуддусда бўлганимда, яҳудийларнинг олий руҳонийлари ва оқсоқоллари шикоят билан олдимга келиб, уни маҳкум этишни талаб қилишди. 16Мен уларга жавоб бериб, айбланувчи одам айбловчилари билан юзлаштирилмасдан ва унга қўйилган айблардан ўзини ҳимоя қилиш имкониятини бермасдан, ўлимга маҳкум қилиш римликларнинг одати эмас, дедим. 17Шунинг учун улар бу ерга келишганда, сира вақт йўқотмай эртаси куниёқ мен ҳукм курсисига ўтириб, бу одамни олиб келишларини буюрдим. 18Лекин айбловчилар уни ўраб олгач, мен тахмин қилган жиноятлардан бирортасини бўйнига қўя олмадилар. 19Фақат ўз динлари билан боғлиқ, Павлус тирик эканини даъво қилаётган Исо исмли ўлган бир шахс ҳақида баъзи баҳслари бор эди. 20Мен бу масалани ҳал қилишда қийналиб қолдим-да, Павлусдан Қуддусга бориб, бу хусусда суд бўлишни истар-истамаслигини сўрадим. 21Лекин у бу ишни Императори аъзамнинг[68] муҳокамасига қолдиришни талаб қилгани сабабли, уни император ҳузурига юборгунга қадар қамоқда тутиб туриш ҳақида буйруқ бердим.

22Агриппа Фестга:

– Бу одамни мен ҳам тинглашни истар эдим, – деди.

– Эртанинг ўзидаёқ уни тинглайсиз, – деди унга Фест.


Павлус подшоҳ Агриппа олдида


23Эртаси куни Агриппа билан Верника буюк ҳашамат билан келиб, мингбошилар ва шаҳарнинг атоқли кишилари билан бирга маҳкама саройига кирдилар. Фестнинг амри билан Павлус олиб келтирилди. 24Фест сўз бошлади:

“Подшоҳ Агриппа ва бизлар билан биргаликда бу ерда ҳозир бўлган ҳамма кишилар! Мана бу одамни кўриб турибсизлар. Қуддусда ва шу ерда кўпгина яҳудийлар менга мурожаат қилиб, бу одам бошқа яшамаслиги керак, дея қичқирдилар. 25Менинг бўлса, унинг ўлимга лойиқ бирор иш қилмаганига ишончим комил. Унинг ўзи Императори аъзамнинг ҳузурида судланишни талаб этгани учун, уни Римга юборишга қарор қилдим. 26Фақат олий ҳокимга унинг ҳақида ёзиш учун эса бирон қатъий сўзим йўқ. Шунинг учун уни ҳаммангизнинг, ва айниқса, подшоҳим Агриппа, сизнинг ҳузурингизга чиқартирдимки, бу ишни кўриб чиққандан кейин ёзиш учун бирон тайин сўз топилар, деб. 27Чунки менинг фикримча, бир маҳбусни императорга юбориб, унга қарши қўйилган айбларни кўрсатмаслик мулоҳазасизлик бўлур эди”.


#### 26–БОБ


Павлуснинг ўзини оқлаши


1Агриппа Павлусга: “Ўзингни оқлаш учун гапиришингга рухсат берилади”, – деди. Шунда Павлус қўлини силтаганча, ўзини ҳимоя қилиб гапира бошлади:

2“Подшоҳ Агриппа! Яҳудийларнинг менга қўяётган ҳамма айбларидан бугун сизнинг ҳузурингизда ўзимни ҳимоя қилаётганим учун бахтиёр ҳисоблайман. 3Айниқса сиз яҳудийларнинг барча одатларини ва мубоҳасали масалаларини яхши билганингизни кўзда тутиб, сабр-тоқат билан мени тинглашингизни илтимос қиламан.

4Менинг ёшлигимдан ўз мамлакатимда кечирган ҳаётим ҳамда кейинроқ Қуддус шаҳрида кечган умримни барча яҳудийлар билишади. 5Мени азалдан танишади ва агар хоҳласалар, динимизнинг энг жиддий мазҳаби бўлмиш фарзийчилик таълимоти бўйича яшаб келганимга гувоҳлик бера олишади. 6Энди эса, Худонинг оталаримизга берган ваъдасига умид қилганим туфайли, мен судда ҳозирман. 7Ўн икки қабиламиз[69] кеча-кундуз қунт ва ғайрат билан Худо йўлида хизмат қилиб, у ваъданинг ижро бўлишини кўриш умидидадирлар. Мен ана худди шу умидга эришганим учун, эй подшоҳим Агриппа, яҳудийлар мени айбламоқдалар. 8Худо ўликларни тирилтиришини сизлар нима учун ишониб бўлмайдиган бир иш деб ҳисоблайсизлар?

9Тўғриси, ўзим ҳам носиралик Исо номига қарши кўп хилофона амалларни қилиш керак, деб ўйлар эдим. 10Мен буни Қуддусда қилдим ҳам. Олий руҳонийлардан ижозат олиб, кўп азизу муқаддас кишиларни зиндонларга ташлаб, уларни ўлдираётганларида мен буни ёқлардим. 11Барча яҳудий ибодатхоналарида уларни кўп марталаб жазога тортиб, Исони ҳақоратлашга мажбур қилардим. Уларга нисбатан ҳаддан ташқари дарғазаб бўлиб, ҳатто бегона шаҳарларда ҳам қувғин қилардим.

12Бунга доир яна бир бор олий руҳонийларнинг ваколати ва топшириғи билан Дамашққа бораётган эдим. 13Ва мана, эй подшоҳим, кундуз куни йўлда кетаётганимда, қуёш нуридан ҳам ярқироқ бир нур осмондан порлаганини кўриб қолдим. Нур мени ва йўлдошларимни ёрқин ёғдуга чўмдирди. 14Биз ҳаммамиз ерга йиқилгандан кейин, менга яҳудий тилида сўзлаётган бир овозни эшитдим:

– Шоул, Шоул, нега Мени қувғин қиляпсан? Нишга қарши тепишинг қийин, – деди. 15Мен:

– Ё Раббий, Сен ким бўласан? – деб сўрасам, У:

– Мен сен қувғин қилаётган Исоман, – деди. 16– Қани, қаддингни ростлаб оёққа бос! Чунки сен Менинг хизматимда бўласан. Мени қандай кўрганинг ҳамда Мен қай тариқа сенга зоҳир бўлганим ҳақида гувоҳлик қилишинг учун сени тайинладим. 17-18Сени ўз миллатинг ва бошқа халқлар қўлидан халос қиламан. Мажусийларнинг кўзларини очиб, уларни зулматдан нурга ва шайтоннинг ҳокимиятидан Худога қайтариш учун сени юбораман, токи улар Менга имон келтириб, гуноҳлари кечирилсин ва Худо азизларига насиб этадиган абадий меросга ноил бўлсинлар, – деди.

19Бинобарин, эй подшоҳ Агриппа, мен кўкдан юборилган ушбу ваҳийга монелик қилмадим. 20Аввал Дамашқ аҳолисига, кейин Қуддус ва бутун Яҳудия юртидаги, шунингдек, бошқа ерлардаги мажусийларни тавба қилдириб, Худога илтижо қилиш ва тавбага яраша ишларни бажаришга ундаб юрдим. 21Шу иш учун яҳудийлар мени маъбадда тутиб ўлдиришга қасд қилдилар. 22Лекин мен Худодан олган ёрдамим билан шу кунга қадар каттаю кичикка гувоҳлик бериб келаман. Мусо ва барча пайғамбарларнинг каромат қилиб айтганларидан бошқа ҳеч нимани гапирмаяпман, 23чунончи: Масиҳ Ўз миллатига ҳам, бошқа миллатларга ҳам илоҳий нур ҳақида хабар қилиш учун азоб чекиб ўлиши ҳамда ўликлар ичидан биринчи бўлиб тирилиши муқаррар эди”.

24Павлус ўзини шундай ҳимоя қиларкан, Фест баланд овоз билан сўзини бўлди-да:

– Нодонлик қиляпсан, Павлус! Катта олимлик сени ақлдан озишга оборяпти! – деди. 25Павлус эса деди:

– Мен нодонлик қилмаяпман, муҳтарам Фест. Аксинча, ҳақиқат ва фаросат юзасидан фикр юргизяпман. 26Подшоҳ бу хусусларда билимдон бўлгани учун у билан бемалол сўзлашмоқдаман. Бу воқеалардан ҳеч бири унинг назаридан қочмаган бўлса керак, деб ўйлайман. Чунки булар бир чеккада қилинган иш эмас. 27Подшоҳ Агриппа, пайғамбарларга ишонасизми? Биламан, ишонасиз!

28Агриппа Павлусга:

– Яна бирпасда мени кўндириб, Масиҳий қилмоқчисан-а? – деди.

29– Хоҳ қисқа, хоҳ узоқ муддатда бўлсин, – деди Павлус, – фақат ўзингизгина эмас, балки бугун мени тинглаётганларнинг ҳаммаси ҳам, бу занжирлардан холи, мен каби бўлишларини Худодан сўрар эдим!

30Павлус шуларни айтганидан кейин подшоҳ, вилоят ҳокими, Верника ва улар билан бирга ўтирганлар ўринларидан туришди. 31Четга чиқиб, бир-бирлари билан маслаҳатлашиб олишди.

– Бу одам ўлимга ёки ҳибсга лойиқ ҳеч бир иш қилмаяпти-ку, – деб айтишар эди. 32Охирида Агриппа Фестга:

– Агар бу одам Қайсар ҳукмини талаб қилмаганда, уни озод этиш мумкин эди, – деди. [Шундай қилиб, ҳоким уни Қайсар олдига юборишга қарор қилди.]


#### 27–БОБ


Павлуснинг Рим сари денгиз сафари


1Италияга сузиб боришга қарор қилинганда, Павлус ва бошқа баъзи маҳбусларни Август[70] полкидан Юлий исмли бир юзбошига топширдилар. 2Биз Асия соҳиллари бўйлаб сузадиган Адрамит кемасига ўтириб жўнадик. Биз билан бирга Салоникадан келган македониялик Аристарх ҳам бор эди.

3Эртаси куни Сидўн шаҳрига келиб тўхтадик. Юлий Павлусга инсоний муомала қилиб, дўстларининг ёнига бориб тирикчилик эҳтиёжларини қондиришига рухсат берди. 4У ердан яна жўнаб, шамол рўпарадан эсгани учун Кипр оролини паналаб сузиб ўтдик. 5Киликия ва Памфилия қаршисидаги денгиздан ўтиб, Ликиядаги Мира шаҳрига келдик. 6Юзбоши у ерда Италияга кетадиган Искандария кемасини топиб, бизни унга ўтқизди.

7Анча кун жуда қийналиб сузиб, Книдос шаҳрининг қирғоғига зўрға етиб бордик. Шамол қирғоққа яқинлашишимизга имкон бермади. Шунда Салмон бурнини айланиб, Крит оролини паналаб сузиб ўтдик. 8Крит қирғоғи бўйлаб машаққат ила сузиб, Гўзал Бандаргоҳлар деган жойга келдик. Ласея шаҳри бу ерга яқиндир.

9Энди орадан кўп вақт ўтиб, ҳатто Рўза куни[71] ҳам кечган, сузиб бориш эса янада хавфли бўлиб қолган эди. Шунинг учун Павлус йўлдошларига маслаҳат бериб: 10“Эрлар, кўряпманки, сузишни давом эттириш юк ва кема учунгина эмас, ўз жонимиз учун ҳам хавф-хатарли бўлади”, – деди. 11Лекин юзбоши Павлуснинг сўзларидан кўра, кема ҳайдовчисига ва дарғага кўпроқ ишонар эди. 12Пристань қишни ўтказишга мослаштирилмагани учун, кўпчилик йўловчилар у ердан жўнаб кетишга ва иложи бўлса, Критнинг Финик портига бориб, қишлашга қарор беришди. Финик жануби-ғарб ва шимоли-ғарб томонлардан эсадиган шамоллардан панада эди.


Денгиз бўрони


13Хафиф жануб шабадаси эса бошлаганда, улар ўзларини мақсадимизга эришдик, деб ҳисоблаб, лангар кўтариб жўнадилар ва Крит соҳили бўйлаб сузиб кетдилар. 14Лекин кўп ўтмай, орол томонидан “боди-шимол” деган шиддатли бир бўрон бостириб келди. 15Тўфон кемани шундай исканжага олдики, у шамолга қарши бардош беролмади. Тўлқинларга таслим бўлиб, сузиб борардик. 16Клавда деган кичик бир орол ёнидан ўтаётганимизда, кеманинг қайиқчасини зўрға ушлаб қолдик. 17Қайиқчани кўтариб олишгандан кейин, кемани арқонлар билан ўраб боғладилар. Саёз жойларга ботиб қолишдан қўрқиб, елканни туширдилар ва сузувчи лангар ташлаб, шамолга таслим бўлдилар.

18Тўфон кучаяверганидан, эртаси куни кемадан юкни ота бошлашди. 19Учинчи куни эса ўз қўлимиз билан кема жиҳозларини сувга ташлаб юбордик. 20Анча кун қуёш ҳам, юлдузлар ҳам кўринмай қолди. Тўфон шиддатли тус олган сари, қутулиб қолишимизга бўлган ҳар қандай умидни йўқотган эдик.

21Кемадагилар кўпдан бери овқат емаганлари сабабли, Павлус уларнинг ўртасида туриб: “Эрлар! – деди. – Менга қулоқ солиб Критдан кетмаганингизда эди, бу зарару заҳматларга дучор бўлмасдинглар. 22Энди эса сизлардан ўтиниб сўрайман: дадил бўлинглар. Чунки сизлардан ҳеч бир жон ҳалок бўлмайди, фақат кема нобуд бўлади. 23Мана, мен Унга мансуб бўлган ва Унга хизмат қилиб юрган Худонинг фариштаси бу кеча менга зоҳир бўлди. 24У: “Қўрқма, Павлус! – деди. – Сен Қайсарнинг олдида туришинг керак. Кема йўловчиларига келганда, уларнинг ҳаммасини Худо сенга бағишлади”, – деди. 25Шунинг учун, эрлар, дадил бўлинглар! Чунки Худо худди менга айтганидек қилишига қаттиқ ишонаман. 26Ҳар ҳолда биронта оролга тушишимиз керак”.


Кема ҳалокати


27Адрия денгизида шамолга таслим бўлиб юришимизнинг ўн тўртинчи кечасида, қарийб туннинг ярмида денгизчилар қандайдир бир қуруқликка яқинлашганларини пайқадилар. 28Чуқурликни ўлчаб, йигирма қулоч эканини билдилар. Кейин бироз масофада яна ўлчаб, ўн беш қулоч эканини аниқладилар. 29Тошлоқ жойга урилиб қолишдан қўрқиб, кеманинг орқа тарафидан тўртта лангар ташладилар. Тонг отишини интизор бўлиб кутардилар. 30Шу орада денгизчилар кемадан қочмоқ ниятида, гўё кеманинг тумшуғидан лангар ташламоқчи бўлиб, қайиқчани денгизга тушира бошладилар. 31Павлус эса юзбоши ва аскарларга қараб:

– Агар улар кемада қолмасалар, сизлар қутулолмайсизлар, – деди. 32Шунда аскарлар қайиқчанинг арқонларини кесиб, қайиқчани сувга тушириб юбордилар.

33Тонг отай деганда, Павлус ҳаммани овқат ейишга ундаб:

– Бугун ўн тўртинчи кундирки, ҳеч нарса емай озиқ-овқатсиз қолиб турибсизлар, – деди. 34– Шунинг учун овқат ейишингизни ёлвориб сўрайман; бу қутулишингиз учун керакдир. Сизлардан ҳеч кимнинг бошидаги бирор соч толаси ҳам нобуд бўлмайди.

35Павлус бу сўзларни айтгандан кейин нонни олди, ҳамманинг олдида Худога шукрона айтиб, нонни синдириб ея бошлади. 36Шу тариқа ҳамма дадилланиб, овқат еди. 37Кемада жами бўлиб икки юз етмиш олти жон бор эдик. 38Овқатга тўйганимиздан кейин буғдойни денгизга отиб, кемани енгиллаштирдилар.

39Кундуз бўлгач, кўрган қуруқликларини танимадилар; қирғоғи қумлоқ бўлган бир қўлтиқни пайқадилар. Иложи бўлса, кема билан у жойга бориб тўхташга қарор қилдилар. 40Лангарларни узиб ташлаб, денгизда қолдирдилар. Айни замонда рулларнинг ипларини ечиб, олдинги елканни шамолга томон қаратиб, қирғоқ сари кетдилар. 41Кема қирғоқнинг саёз ерига дуч келиб, қумга тиқилиб қолди. Кеманинг тумшуғи ботганча қимирламай қолди, қуйруғи эса тўлқинларнинг кучи билан парчалана бошлади.

42Ўшанда аскарлар, маҳбуслардан бирон киши сузиб қочиб кетмасин, деб уларни ўлдиришни ният қилдилар. 43Лекин юзбоши Павлусни қутқазмоқчи бўлиб, бу ниятларини бажаришдан уларни тўхтатди. Сузишни билганлар биринчи бўлиб ўзларини кемадан ташлаганча қуруқликка чиқсинлар, 44қолганлари эса хоҳ тахталарга, хоҳ кеманинг бирон синиқ бўлагига тутиниб, уларнинг кетидан борсинлар, дея амр берди. Шу йўсинда ҳамма соғ-саломат қуруқликка чиқиб олди.


#### 28–БОБ


Мальта оролида


1Халос бўлганимиздан кейин, оролнинг оти Мальта эканини билдик. 2Ерли аҳоли бизга одатдан ташқари инсонийлик кўрсатди. Ёмғир ёғиб совуқ бўлгани учун, улар ўт ёқиб, ҳаммамизни дўстона қабул қилдилар. 3Шу маҳал Павлус бир даста ўтин йиғиб, оловнинг устига қўяётганда, иссиқдан қочаётган бир заҳарли илон унинг қўлини чақиб олиб, осилиб қолди. 4Павлуснинг қўлига илон осилганини ерлилар кўргач, бир-бирларига: “Бу одам қотил бўлса керак. Денгиздан халос бўлган бўлса ҳам, Ҳақ уни тирик қолдирмаяпти-да!” – дейишди.

5Павлус эса ҳеч қандай зарар кўрмасдан, илонни ўтга силкитиб ташлади. 6Орол аҳолиси унинг шишиб кетишини ёки ўлиб қолиб, тўсатдан ерга йиқилишини кутарди. Лекин узоқ кутишгандан кейин унга ҳеч қанақа фалокат юз бермаганини кўришгач, бошқача фикр қилиб: “У бир худодир”, – деб айтишарди.

7У жойнинг яқинида оролнинг бошлиғи бўлган Публий исмли бир кишининг ер-мулки бор эди. У бизни қабул этиб, уч кун меҳмондўстлик қилди. 8Ўша пайтда Публийнинг отаси юракбуруғдан қийналиб, иситмалаб ётар эди. Павлус унинг ёнига кирди ва қўлларини унинг устига қўйганча ибодат қилиб, уни соғайтирди. 9Бу ҳодисадан кейин оролдаги бошқа хасталар ҳам келиб, шифо топишди. 10Эл бизга иззат-икром кўрсатди, жўнаётганимизда зарур нарсалар билан таъминладилар.


Римга етиб бориш


11Уч ойдан кейин Искандариядан келиб, ўша оролда қишлаб қолган Жавзо[72] туғли бир кема билан сузиб кетдик. 12Сиракузага бориб, у ерда уч кун турдик. 13У ердан сузиб кетиб, Ригияга келдик. Бир кундан кейин эсаётган жануб шамолидан фойдаланиб, икки кунда Путеолга етиб бордик. 14У ерда баъзи имонли биродарларимизни топдик. Етти кун уларникида туришимиз учун рухсатимизни сўраб олдилар.

Кейин Римга етиб келдик. 15У ердаги биродарлар дарагимизни эшитиб, Аппия форуми ва ҳатто Уч Меҳмонхона майдонигача бизни кутиб олгани чиқишганди. Павлус уларни кўриб, Худога шукр қилди ва кўнгли кўтарилди. 16Римга кирганимиздан кейин юзбоши маҳбусларни лашкарбошига топширди. Павлусга эса уни қўриқлаб турадиган бир аскар билан алоҳида яшаш учун рухсат берилди.


Павлуснинг Римдаги фаолияти


17Уч кундан сўнг Павлус яҳудийларнинг атоқли кишиларини бир жойга чорлади. Улар тўпланганда: “Эрлар, биродарлар! – деб хитоб қилди. – Мен халқимизга ёхуд ота-боболаримиз одатларига қарши ҳеч нарса қилмаган ҳолда, Қуддусда қўлга тушиб, римликларга топширилдим. 18Улар ҳам мени суд қилиб, ўлимга лойиқ бирон гуноҳда айблай олмай озод қилмоқчи бўлдилар. 19Лекин яҳудийлар бунга қарши чиққач, мен Қайсарнинг ҳукмини талаб этишга мажбур бўлдим. Мен буни халқимни бирон хусусида қораламоқ ниятида қилмадим. 20Аслини олганда, мен Исроилнинг умиди учун бу занжир билан боғланганман. Ана шу сабабдан ҳам сизлар билан кўришиб гаплашишни истардим”.

21Улар жавоб бериб: “Сенинг ҳақингда Яҳудиядан ҳеч қандай хат-хабар олганимиз йўқ, у ердан келган биродарлардан бирортаси ҳам бизга нохуш маълумот ё ахбор билдиргани йўқ. 22Шунга қарамай, қандай фикр юритишингни сендан эшитмоқчимиз, чунки бу бидъатга қарши ҳар ерда баҳс бўлаётгани бизга маълумдир”, – дедилар.

23Павлус учун бир кун тайин этиб, жуда кўп киши у турган меҳмонхонага келди. Эрталабдан оқшомгача Павлус уларга Худонинг Шоҳлигини баён этиб гувоҳлик берар, Мусонинг Қонунига ва Пайғамбарлар китобига биноан Исо тўғрисида ишончли далиллар келтирар эди. 24Унинг айтганларига баъзилари эътиқод қўйиб, баъзилари эса инонмадилар. 25Ўзаро келишмовчилик юзага келиб, Павлус уларга бир сўзни айтгандан сўнг, улар кета бошлади. Павлус деди:

“Муқаддас РуҳИшаъё пайғамбар орқали оталаримизга жуда тўғри гапириб кетган:


26“Бу халққа бориб айтгин:

Эшитиб-эшитиб ҳам англамайсизлар;

Қараб-қараб ҳам кўролмайсизлар.

27Чунки бу халқнинг дилини ёғ босган,

Қулоқлари зўрға эшитадиган бўлган,

Кўзларини эса юмиб олганлар.

Мабодо кўзлари кўрадиган, қулоқлари эшитадиган,

Диллари эса фаҳмлайдиган бўлса-ю, тавба қилсалар,

Мен уларга шифо берган бўлур эдим”.


28Шуни билиб қўйинглар: Худонинг бу нажоти энди бошқа халқларга юборилган; улар эса эшитадилар”.

29[Павлус бу сўзларни айтиб бўлгандан кейин, яҳудийлар ўзаро анча тортишиб, у ердан чиқиб кетишди.]

30Павлус ижарага олган уйида тўлиқ икки йил турди. Ҳузурига келганларнинг ҳаммасини қабул қилар эди. 31Худонинг Шоҳлиги келди ва Исо МасиҳРаббимиздир, дея жасорат билан бемалол ваъз айтиб, таълим берар эди.


Омин.


### РИМЛИКЛАРГА МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Сўз боши ва дуойи салом


1Худонинг ИнжилХушхабарини етказмоққа махсус сайланган ва ҳаворийликка чорланган Исо Масиҳнинг қули – Павлусдан салом.

2Худо қадимданоқ ўз пайғамбарлари орқали муқаддас ёзувларда башорат қилганидек, ушбу Хушхабар Унинг Ўғли ҳақидадир. 3Исо Масиҳ жисман Довуд зурриёти эса-да, 4руҳан илоҳийлик касб этади. У қайтадан тирилиб, Худонинг Ўғли эканини қудратли равишда намоён қилди. 5Шундай қилиб, Раббимиз Исо Масиҳ номидан барча халқларни имонга бўйсундирайлик, деб Худо Унинг исми ҳақи бизга иноят қилди ҳамда ҳаворийликни ато этди. 6Исо Масиҳ даъват этган сизлар ҳам ўша халқлардансизлар. 7Худо севган ва муқаддас бўлишга чақирган барча Римда яшовчиларга Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан иноят ва тинчлик бўлсин.


Павлуснинг Римга бориш орзуси


8Энг аввало, имонингиз шуҳрати бутун дунёга таралаётганини кўриб, Исо Масиҳ шарофати ила барчангиз учун Худойимга шукр айтаман. 9Худо менга шоҳиддирки, мен Унинг Ўғлининг Хушхабарини тарғиб этишда сидқидилдан хизмат қилибгина қолмасдан, узлуксиз ибодатларимда сизларни хотирлайдирман. 10Худо хоҳласа, ниҳоят ёнингизга бориш насиб этсин, деб тоат-ибодатдаман. 11Мустаҳкамланишингиз учун сизларга бирон руҳий инъом бахш этай, деб сизларни кўришни кўп орзу қиламан. 12Яна тўғриси, кўришганимизда сизнинг ҳам, менинг ҳам имонимиз бир эканидан ўзаро жасорат топамиз, демоқчиман.

13Эй биродарлар, бошқа халқларда бўлгани каби, сизларда ҳам мен туфайли бирор натижа бўлсин, деб кўп дафъа ёнингизга келишни ният этганим, лекин ҳозиргача қаршиликларга дуч келганимдан бехабар қолишингизни истамайман. 14Мен юнонлару варварлар[1], олимлару жоҳиллар олдида қарздорман. 15Шундай қилиб, Римдаги сизларга ҳам қўлимдан келганича, Инжил Хушхабарини етказишга тайёрман.

16Ҳар ҳолда мен Инжилдан ор қилмайман. Аввало яҳудий, сўнг турли халқдан[2] имон келтирган ҳар бир киши учун Инжил Худонинг халоскорлик қудратини етказувчи Хушхабардир. 17Бу Хушхабарнинг мағзи шуки, Худо Ўзи гуноҳкорни оқлайди. Бу оқлаш эса фақатгина имон орқали содир бўлади[3]. Тавротда ёзилганидек: “Имони билан оқланган киши ҳаёт бўлур”.


Инсониятнинг гуноҳкорлиги


18Ноҳақлик қилиб ҳақиқатни оёқ ости қилаётган барча бетавфиқ ва фосиқ инсонларга кўкдан Худонинг ғазаби тўкилишга тайёр. 19Худо ҳақида нимаики билиш мумкин бўлса, уларга равшандир; Худонинг Ўзи уларга зоҳир этган. 20Унинг кўринмас хусусиятлари, яъни абадий қудрати ва илоҳиёти, Ўз ижод маҳсулию борлиқни яратганидан англашилади ва очиқ кўриниб туради. Шундай қилиб, уларнинг узрлари йўқ. 21Чунки улар Худони идрок этганлари ҳолда, Уни Худо сифатида улуғламадилар ва Унга шукрона айтмадилар. Бунинг ўрнига бемаъни хаёлларга берилиб, уларнинг бефаросат диду дилига зулмат тушди. 22Ўзларини ақлли билиб, ақлдан ноқис бўлиб қолдилар. 23Мангу барҳаёт Худонинг улуғвор жамолини улар дунёдан ўткинчи инсон, қуш, чорва, судралувчи суратидаги бутларга алмаштирдилар.

24Шунинг учун Худо уларни ўз юракларидаги чиркин эҳтирослари оғушида қолдирди. Улар бир-бирининг баданларида беҳаёлик қилиб, тубанлашиб кетдилар. 25Худонинг ҳақиқатини ёлғон билан алмаштириб, Холиқ ўрнига махлуққа сиғиниб топиндилар. Холиқи оламга эса абадий шон-шарафлар бўлсин! Омин.

26Шу сабабдан Худо уларни беҳаё эҳтиросларга топширди. Уларнинг хотинлари табиий алоқани ғайритабиий алоқа билан алмаштирдилар. 27Шунга ўхшаб, эркаклар ҳам аёл билан табиий алоқани ташлаб, бир-бирига шаҳвоний муносабатни қизитдилар. Эркак билан эркак шармандагарчилик қилиб, бузуқликларига яраша жазони ўзларидан олдилар. 28Худони тан олишни лозим кўрмаганлари учун, Худо уларни бузуқ фикрга, лозим бўлмаган ишларни қилишга гирифтор қилди.

29Улар ҳар турли ҳақсизлик, зино, ёвузлик, тамагирлик ва гина-кудуратга тўлиб, ҳасадгўйлик, қотиллик, жанжалкашлик, фирибгарлик ва бадфеълликка муккасидан кетгандирлар. 30Улар тили аччиқ, туҳматчи, худобезор, дилозор, кибрли, мағрур, бадният, ота-онага итоатсиз, 31андишасиз, бевафо, илтифотсиз, муросасиз ва бераҳмдирлар. 32Бундай ҳаракат қилувчилар ўлимга сазовор, деган Худонинг адолатли ҳукмини улар билган ҳолда, нафақат бу ишларни ўзлари қиладилар, балки бу ишларни қилувчиларни қўллаб-қувватлайдилар.


#### 2–БОБ


Худонинг одил ҳукми


1Шунинг учун билки, эй ҳукм қилувчи киши, сен ким бўлишингдан қатъи назар, узринг қабул қилинмайди. Сен бошқа одамни ҳукм этиш баробарида ўзингни ҳам маҳкум этасан. Чунки, эй ҳукмловчи, ўзинг ҳам шу ишларни қиляпсан-ку! 2Бундай ишлар қилиб юрганларни Худо маҳкум қилишда ҳақли эканини биламиз. 3Айни ишларни ўзинг қила туриб, шундай ишларни қилувчиларни ҳукм этсанг, Худонинг ҳукмидан қочиб қутуламан, деб ўйлайсанми, эй одам? 4Ёки Худонинг муруввати сени тавбага келтиришини билмай, Унинг илтифоти, мулойимлиги ва сабрининг чексизлигига бепарво қарайсанми? 5Мана, сен саркаш ва тавба қилмовчи қалбинг туфайли Худонинг одил ҳукми амалга ошажак қаҳр-ғазаб кунигача ўзингга-ўзинг ғазаб тўплаб юрибсан-ку.

6Худо ҳар кимни қилмишига яраша тақдирлайди. 7Яхши ишда қунт қилиб, улуғ қадриятни ва мангуликни излаганларга У абадий ҳаёт ато этади. 8Аммо худбинлик қилиб, ҳақиқатга бўйсунмай, ҳақсизлик пайидан бўлганларга қаҳру ғазабини сочади. 9Аввало яҳудий, сўнг ўзга халқ кишиси бўлиб ёмонлик қилувчи ҳар бир банданинг жонини У қийноқ ва қайғуга солади. 10Аввало яҳудий, сўнг ўзга халқ кишиси бўлиб яхшилик қилувчи ҳар бир бандага эса иззат, ҳурмат ва эсонлик насиб этади. 11Зероки, Худо юз-хотир қилиб ўтирмайди.

12 ИлоҳийҚонунни[4] билмай туриб гуноҳ қилганлар Қонундан ташқари ҳалок бўладилар. Илоҳий Қонунни била туриб гуноҳ қилганлар эса қонуний равишда жазоланадилар. 13Чунки Худо Қонунни эшитганларни эмас, балки бажо келтирганларни оқлайди.

14Илоҳий Қонуни йўқ халқлар ўз-ўзларидан бу Қонунда буюрилгандек қилганларида, улар Илоҳий Қонунга эга бўлмай туриб, ўзлари учун ўзлари қонундирлар. 15Бу билан улар Илоҳий Қонуннинг талаблари ўз юракларида ёзилганини кўрсатадилар. Уларнинг виждони ҳамда бири иккинчисини гоҳ қоралаб, гоҳ оқловчи фикрлари бунга гувоҳдир. 16Мен тарғиб этаётган ИнжилХушхабарига кўра, Худо Исо Масиҳ орқали инсонларнинг сирли ишларини муҳокама этадиган кунда ана шундай бўлади.


Яҳудийлар ва Илоҳий Қонун


17Мана, сен ўзингни яҳудий деб, Илоҳий Қонунга суяниб, Худо билан мақтаниб юрибсан. 18Сен Худонинг хоҳиш-иродасини билиш ва яхшини ёмондан фарқ қилишни Илоҳий Қонундан ўрганиб олибсан. 19-20Сен Илоҳий Қонундаги илму маърифат ҳамда ҳақиқатнинг моҳиятига англаб етибсан-у, кўрларга йўл кўрсатувчи, зулматда қолганларга нур, ғофилларга мураббий, ғўр болаларга эса муаллим бўлганингга ишонч ҳосил қилибсан. 21Шундай экан, сен қандай қилиб бошқаларга таълим бера туриб, ўзингга таълим бермайсан? 22“Ўғрилик қилма”, деб насиҳат қилиб, ўзинг ўғрилик қиласанми? “Зино қилма”, деб туриб, ўзинг зино қиласанми? “Бутлардан жирканаман”, деб, бутхоналарни талайсанми? 23Илоҳий Қонунни мақтайсан-у, унга амал қилмай Худони таҳқирлайсанми? 24Худди Тавротда ёзилгани каби:


“Сизлар боис мажусийлар орасида

Худо исми мудом куфр қилинадир”.


25Суннат[5] масаласига келайлик. Агар сен Илоҳий Қонунга риоя қилсанг, суннатнинг фойдаси бор. Лекин Қонунни бузсанг, сенинг суннатинг суннатсизлик кабидир. 26Шунингдек, агар суннат қилинмаганлар Илоҳий Қонунга амал қилсалар, уларнинг суннатсизлиги суннат бўлган каби қабулга ўтмайдими? 27Одатан суннат бўлмаган ҳолда Илоҳий Қонунга амал қилган кимдир суннат ҳамда Қонун эгаси бўлган сен, қонунбузарни айбламайдими?

28Зотан, зоҳиран яҳудий асл яҳудий эмас ва зоҳиран, жисмангина қилинган суннат асл суннат эмас. 29Фақат ботинан яҳудий асл яҳудийдир. Шунингдек, асл суннат – дил суннатидир. Бу эса Қонун битигидан қатъи назар, Худо Руҳи таъсирида содир бўладиган суннатдир. Бундай суннатни қабул қилган киши одамларнинг эмас, Худонинг мақтовига сазовор бўлади.


#### 3–БОБ


Худонинг садоқати


1Хўш, яҳудийларнинг қандай устунлиги бор? Ёки суннатнинг нима фойдаси бор?

2Яҳудийлар ҳар жиҳатдан буюк устунликка эгадирлар. Бу устунлик энг аввал шундан иборатки, Худонинг ваҳийлари уларга ишониб топширилгандир. 3Агар улардан баъзилари имонсиз бўлиб чиққан бўлса, нима қипти? Наҳотки бу имонсизлик Худонинг уларга садоқатини бекор қила олади? 4Йўқ, асло! Ҳар бир инсон ёлғончи бўлса ҳам, Худо ҳақдир. Забурда ёзилганидек:


“Сен сўзингда доим ҳақ бўлурсан,

Сени ҳукм қилсалар-да, Ўзингни оқларсан”[6].


5Шундай қилиб, агар бизнинг ҳақсизлигимиз Худонинг одиллигини янада очиқроқ кўрсатса, нима ҳам дердик? Инсоний фикр юритиб айтайин: бандалари бошига ғазаб ёғдиргани учун Худони ноҳақ деб бўладими? 6Асло! Акс ҳолда Худо дунёни қандай қилиб ҳукм қила олади?!

7 Яна шундай сўраш мумкин: агар менинг ёлғончилигим туфайли Худонинг ҳақиқати янада улуғроқ бўлар экан, менинг устимдан гуноҳкор деб ҳукм чиқарилиш тўғри бўладими? 8Яхшиликка айланиб қолар, деб ёмонлик қилаверайлик, десакмикин-а?

Чиндан ҳам, у шундай таълим беради, деб баъзилар бизга туҳмат қилмоқдалар. Бу кишилар одилона жазо оладилар.


Ҳамма гуноҳ қилган


9Хўш, шундай қилиб, биз, яҳудийларнинг ўзга халқларга қараганда устунлигимиз борми, ўзи? Асло йўқ! Чунки илгари исбот этганимиздек, хоҳ яҳудий бўлсин, хоҳ юнон бўлсин, ҳамма одамлар ҳам гуноҳнинг ҳокимияти остидадирлар. 10Забурда ёзилишича:


“Солиҳ киши йўқ,

Бир киши ҳам йўқдир.

11Идрокли ҳеч ким йўқ,

Худони изловчи ҳеч ким йўқдир.

12Ҳамма гумроҳ бўлди, барча бузилди.

Яхшилик қилгувчи йўқ, бирор киши ҳам йўқ.

13Уларнинг бўғзи – очиқ лаҳаддир,

Сўзларида – тилёғламалик,

Тиллари остида – илон заҳари.

14Зардага, заққумга тўла оғизлари, 15Қон тўкмак-чун чаққондир оёқлари. 16Улар қадам босган жойга фалокат келур. 17Улар билмас тинчлик йўлини. 18Худодан қўрқиш йўқ уларнинг кўз ўнгида”.


19Энди биз биламизки, Илоҳий Қонун неки буюрган бўлса, Қонунга қарам бўлганларга буюрган, токи ҳар бир оғиз юмилсин ва бутун дунё Худо олдида гуноҳкор бўлсин. 20Зотан Қонун амрларини бажо қилиш билан ҳеч кимса Худо олдида ўзини оқлай олмайди. Аксинча, Илоҳий Қонун инсонга ўз гуноҳкорлигини янада аниқроқ кўрсатади.


Гуноҳкорни оқлаш – Худонинг иши


21Энди эса, Қонунга алоқасиз равишда Худо талаб қилган солиҳликка эришиш йўли аниқ-равшан кўринмоқда, бунга Таврот ва пайғамбарлар ҳам гувоҳлик берадилар: 22Худо талаб қилган солиҳлик – Исо Масиҳга ишонишдан иборатдир. Шу имонга эга бўлган ҳаммани Худо оқлайди.

Чунки одамлар орасида ҳеч бир фарқ йўқ. 23Ҳамма гуноҳ қилган ва Худонинг улуғворлигидан маҳрумдир. 24Лекин Худо инояти билан, Исо Масиҳнинг қони эвазига гуноҳкорлар текин оқланадилар. 25Масиҳ биз учун қонини тўкканига ишонган кишининг гуноҳлари ювилсин, деб Худо Масиҳни қурбонликка бағишлади ва шу йўсинда Ўзининг адолатли ҳукмини очиқ намоён қилди. Худо сабр қилиб, илгари қилинган гуноҳларни жазосиз қолдирган бўлса-да, 26ҳозирга келиб, Ўзининг адолатли ҳукмини амалга оширди. Шундай қилиб, бир ёқдан Худо Ўз адолатига содиқ қолмоқда ва иккинчи ёқдан Исога ишонган гуноҳкор оқланмоқда.

27Энди мақтанишга арзигулик нарсамиз қолдими? – Битди. Қайси қонунга кўра битди? Таврот амрларини бажо келтиришни талаб қилувчи қонунга кўрами? – Йўқ, имонни талаб қилувчи қонунга кўра. 28Биз қаноат ҳосил қилдикки, Худо Таврот амрларини бажо келтирувчи эмас, балки имон келтирувчи кишини оқлайди. 29Ёки наҳот Худо бошқа халқларнинг ҳам Худоси бўлмай, фақат яҳудийларнинг Худосими? Албатта, барча халқларнинг ҳам Худосидир. 30Суннат аҳлини имон асосида оқлайдиган Худо ягона бўлиб, суннат аҳли бўлмаганларни ҳам худди шу имон орқали оқлайди. 31Демак, биз бу имон туфайли Илоҳий Қонунни бекор қиляпмизми? – Асло! Аксинча, Қонунни тасдиқлаяпмиз.


#### 4–БОБ


Иброҳим пайғамбарнинг ибратли имони


1Хўш, бобокалонимиз Иброҳим, дейлик, аждодидан нима орттирди? 2Агар Иброҳим савоб ишлари туфайли ўзини оқлаганда эди, мақтаниш учун сабаб топар эди. Бироқ Худо олдида мақтаниб бўлмайди. 3Мана Тавротда не дейилган: “Иброҳим Худога ишонди ва шу тариқа оқланди”[7].

4Меҳнаткашга тўланадиган маош илтифот эмас, хизмат ҳақидир. 5Бироқ қилган савобли ишига суянмай, балки бетавфиқни ҳам йўлга солиб оқловчи Худога ишонган киши ўз эътиқоди билан оқланади. 6Мана, Забурда ҳам, савоб ишларидан қатъи назар, Худо ёрлақаган одамни Довуд бахтиёр деб айтади:


7“Қонунсиз ишлари афв этилиб,

Кимнингки гуноҳи ўтилса,

Бундай одам бахтиёрдир!

8Кимнингки Худованд инобатга олмас айбин,

Саодатманд эрур шу киши!”[8]


9Бу бахтиёрликнинг суннатга дахли борми, йўқми? Боя айтганимиздек, Иброҳимнинг эътиқоди уни Худо олдида оқлади. 10Хўш, Иброҳим қандай ҳолатда оқланди? Суннат бўлганидан сўнгми, ёки суннат бўлганидан аввалми? – Суннат бўлганидан аввал. 11Иброҳим ҳали суннат бўлмасидан, имони туфайлигина Худо олдида оқланди. Сўнг имонининг муҳри ўлароқ суннат белгисини қабул қилди. Шундай қилиб, Иброҳим суннатсиз ҳолатда имон келтирган ҳамманинг ҳам маънавий отасидирки, улар ҳам унга ўхшаб, имон туфайли Худо олдида оқланадилар. 12Айни замонда, Иброҳим аҳли суннатнинг ҳам отаси ҳисобланади, шу шарт биланки, улар суннат бўлибгина қолмай, балки Иброҳим суннат бўлмасиданоқ тан олган ўша имоннинг изи билан юрсалар.


Илоҳий ваъда имон билан амалга ошади


13Худо Иброҳим ва унинг зурриётига ер юзини эгаллаб олиш тўғрисида ваъда берган эди. Бу ваъда Иброҳимга Тавротга амал қилган, деб эмас, балки имони билан ўзини оқлаган, деб насиб этди. 14Агар ер юзини эгаллаб олувчилар фақат Илоҳий Қонунга амал қилувчилар бўлганида эди, унда имон беҳуда, илоҳий ваъда эса қуруқ бўлиб қолар эди. 15Қонун Худо ғазабини қўзғатади, холос. Қонун бўлмаган ерда жиноят ҳам бўлмайди.

16Шу сабабдан илоҳий ваъда Худо иноятига боғлиқ бўлиб, фақат имон билан амалга ошади. Бунга эса Иброҳим зурриётининг ҳаммаси дохил, яъни Тавротга эга бўлибгина қолмасдан, балки Иброҳимнинг имонига ҳам эга бўлган ҳамма дохилдир. 17Худо Иброҳимга: “Мен сени кўпдан-кўп халқларнинг отаси қилиб тайинладим”[9], деган эди. Шундай қилиб, ўликларни тирилтирувчи ва мавжуд бўлмаган нарсаларни вужудга келтирувчи Парвардигорга ишониб, Иброҳим ҳаммамизнинг отамиз бўлиб қолди.

18Худо Иброҳимга яна: “Сенинг зурриётинг сон-саноқсиз бўлади”[10], деган эди. Иброҳим кўп халқларнинг отаси бўлишга ҳеч бир умиди қолмаганига қарамасдан, имони туфайли умидвор эди. 19У юз ёшга яқинлашганда, ўзининг бадани мажолсизлашганини ва Соро бибининг пуштдан қолганини била туриб, имонда заифлашмади. 20Худонинг ваъдасидан эса имонсизлик қилиб шубҳаланмади, балки Худога ҳамд-сано айтиб, имонида маҳкам турди. 21Худо берган ваъдасини бажо келтиришга қодир, деб Иброҳим қатъий ишонар эди. 22Ана шу ишончи туфайли у Худо олдида оқланди.

23Бу сўз эса фақат Иброҳимгагина хос эмас, 24балки биз учун ҳам айтилган. Худо Раббимиз Исони тирилтирганига ишонсак, биз ҳам оқланамиз. 25Раббимиз Исо бизнинг гуноҳларимиз учун ўлимга топширилди ва оқланишимиз учун тирилиб келди.


#### 5–БОБ


Худо билан сулҳ


1Раббимиз Исо Масиҳга бўлган имонимизни инобатга олиб, Худо бизни оқлади ва биз билан сулҳ тузди. 2Раббимиз Исо Масиҳ Ўзи Худонинг иноят[11] эшигини бизга очиб берди. Биз имонимиз туфайли бу иноятга эришиб, маҳкам турамиз ва Худонинг улуғворлигига эришмоқ умиди билан фахрланиб юрамиз. 3Бунинг устига, қайғулар билан ҳам фахрланмоқдамиз, чунки қайғу сабр-қаноатни ҳосил қилишини биламиз. 4Сабр-қаноат эса тажрибакорликни, тажрибакорлик эса умидни ҳосил қилади. 5Умидимиз бўлса, бизни уятга қолдирмайди. Чунки бизга берилган Муқаддас Руҳ орқали юракларимиз Худо севгисига тўлиб-тошади.

6Биз ҳали чорасиз бўлганимизда, белгиланган вақтда Масиҳ бетавфиқлар учун ўлди. 7Бировнинг солиҳ киши учун ўлиши эҳтимолдан узоқдир. Балки ҳимматли киши учун кимдир ўлимга боришга рози бўлар. 8Лекин биз ҳали гуноҳга ботган чоғимизда, Масиҳ биз учун ўлди. Бу Худонинг бизга бўлган муҳаббатидан далолатдир.

9Демак, агар биз энди Масиҳнинг тўкилган қони туфайли оқланган бўлсак, Унинг соясида Худо ғазабидан қутулишимиз янада аниқроқдир. 10Биз Худонинг душманлари эканмиз, У Ўз Ўғлининг ўлими туфайли бизни Ўзи билан яраштириб қўйди. Энди У билан ярашган бўлсак, Унинг Ўғли ҳаётлиги туфайли нажот топишимиз янада аниқроқдир. 11Ва бу билан кифояланиб қолмай, балки бизни Худо билан яраштириб қўйган Раббимиз Исо Масиҳ шарофати билан Худодан шодланиб юрибмиз.


Одам Атодан ўлим, Масиҳдан ҳаёт


12Битта одам дастидан дунёда гуноҳ пайдо бўлди, гуноҳдан эса ўлим пайдо бўлди ва бутун инсонларга ўтди. Маълумки, ҳамма гуноҳ қилган. 13Илоҳий Қонун мавжуд бўлмасдан бурун ҳам дунёда гуноҳ бор эди, лекин Қонун йўқлигида гуноҳнинг ҳисоби тутилмайди. 14Шунга қарамай, Одам Атодан Мусо пайғамбарга қадар яшаганларнинг ҳаммаси Одам Атога ўхшаб жиноят қилмаган бўлсалар-да, ўлим уларнинг ҳаммасига ҳам ҳокимлик қилди.

Одам Ато келажак Зотнинг[12] тимсоли эди. 15Лекин булар бирдай эмас, Худонинг эҳсони Одам Атонинг гуноҳига ўхшамайди. Гарчи бир кишининг гуноҳи туфайли кўплаб кишилар ўлган бўлсалар ҳам, Худонинг инояти бундан каттароқдир, чунончи битта Одам, яъни Исо Масиҳнинг инояти билан берилган бой эҳсон кўпдан-кўп кишиларга тегди. 16Худонинг эҳсони билан Одам Атонинг гуноҳи орасидаги фарқ шундан иборатки, бир гуноҳнинг оқибати ўлимга ҳукм этиш билан тугаса, эҳсоннинг натижаси эса кўп инсоннинг гуноҳларидан фориғ бўлишига олиб келади. 17Тўғри, бир кишининг гуноҳи туфайли, шу ягона одамнинг дастидан ўлим ҳокимлик қила бошлади. Аммо яна тўғриси, ягона бир Одам, яъни Исо Масиҳ соясида одамлар энди Худонинг чексиз иноятига эришиб, оқланадилар ва ҳаётда ҳукм сурадилар.

18Шунга кўра, битта гуноҳкорнинг иши барча одамзодни ўлимга маҳкум этган бўлса, энди эса битта Солиҳнинг иши одамларни оқлайди ва абадий ҳаётга ноил этади. 19Бир одамнинг итоатсизлиги туфайли кўп одамлар гуноҳкор бўлган бўлса, энди эса бир Кишининг итоаткорлиги туфайли кўп одамлар солиҳ деб қабулга ўтадилар.

20Шу орада Илоҳий Қонун пайдо бўлган, натижада жиноят кўпайган эди. Аммо гуноҳ кўпайган сари, Худо инояти ҳам шунчалик орта борди. 21Хулласи калом, илгари гуноҳ ўлим сари ҳоқонлик қилган бўлса, энди эса Раббимиз Исо Масиҳ қиёфасидаги Худо инояти гуноҳкорни оқлаб, абадий ҳаёт сари ҳукм сурмоқда.


#### 6–БОБ


Масиҳ билан ўлиб тирилишимиз


1Хўш, нима дейлик? Иноят кўпайсин, деб гуноҳ қилишни давом эттираверайликми? 2Асло! Биз гуноҳ қаршисида ўлганмиз. Энди гуноҳ қилиб қандай яшайверамиз? 3Унутмангизки, биз Исо Масиҳни тан олиб сувда имон келтирганимизда, ҳаммамиз ҳам Унинг ўлимини тан олиб имон келтирдик. 4Биз сувга чўмиб, Масиҳ билан бирга ўлдик ва кўмилдик. Шунингдек, Масиҳ Отасининг улуғвор қудрати билан тирилганига ўхшаб, биз ҳам янги ҳаётда юришимиз лозим. 5Агар ўлишда Масиҳга эргашган бўлсак, албатта, тирилишда ҳам Унга эргашамиз.

6Гуноҳ қилишга мубтало бўлган бу вужудимиз йўқ қилинсин, деб эски ўзлигимиз Масиҳ билан бирга хочга михланган. Буни билиб, биз энди гуноҳга қул эмасмиз. 7Чунки ўлган одам гуноҳ қилишдан озоддир. 8Агар биз Масиҳ билан бирга ўлган бўлсак, У билан яшашимизга ҳам ишончимиз комил.

9Масиҳ тирилиб бошқа ўлмаслигини, ўлим эса Унга энди ҳоким бўлолмаслигини биламиз. 10Унинг ўлими гуноҳ учун бир бор ўлим эди. Қолган ҳаётини эса У Худо учун яшамоқда. 11Шунга ўхшаб, сизлар ҳам ўзларингизни гуноҳ қаршисида ўлик, лекин Раббимиз Исо Масиҳ билан бирлашган ҳолда Худо қаршисида тирик ҳисобланглар.

12Шундай қилиб, энди гуноҳ сизларнинг фоний баданларингизга ҳокимлик қилмасин, сиз баданларингиз ихтиёрига бўйсуниб кетманглар. 13Аъзойи баданингизни ёмонлик қуроли қилиб гуноҳнинг измига топширманглар. Аксинча, ўлиб тирилганлар каби ўзингизни, яъни бутун аъзойи баданингизни солиҳлик қуроли қилиб Худонинг измига топширинглар. 14Гуноҳ сизларга ҳукмрон бўлмасин, чунки сизлар энди Қонун эмас, иноят паноҳидасизлар.


Солиҳликка қул бўлиш ҳақида


15Хўш, буёғи энди нима бўлади? Қонун эмас, иноят паноҳида бўлганимиз учун гуноҳ қилаверайликми? – Асло! 16Билмайсизларми? Сиз ўзларингизни итоаткор қул қилиб кимнинг измига топширсангизлар, у кишининг қули бўласизлар. Сиз ё ўлимга олиб борувчи гуноҳга, ёки солиҳликка олиб борувчи итоаткорликка қул бўласизлар. 17Лекин Худога шукурки, илгари гуноҳга қул бўлганингиз ҳолда, энди ўзингиз қабул қилган таълимотнинг моҳиятига сидқидилдан берилгансизлар. 18Гуноҳ қилишдан озод бўлиб, солиҳликка ўзингизни қул қилиб қўйгансизлар.

19Бандалигингиз туфайли инсонларча фикр юритиб гапиряпман. Сиз бир вақтлар ифлослик ва ёвузлик қилиш учун аъзойи баданингизни қонунсизликка қул қилиб топширгансизлар. Энди эса аъзойи баданингизни солиҳликка қул қилиб топширинглар ва муқаддас яшанглар. 20Гуноҳнинг қули эканингизда, солиҳлик талабларидан озод эдингизлар. 21Ҳозир ўзингиз уялаётган қилмишлардан ўша вақтда қандай наф бор эди? У қилмишларнинг оқибати ўлимдир. 22Ҳозир эса гуноҳ қилишдан озод бўлиб, Худонинг қуллари бўлгансизлар. Бундан наф – муқаддасликдир ва бунинг натижаси эса абадий ҳаётдир. 23Гуноҳнинг эвази – ўлим, Худонинг инъоми эса Раббимиз Исо Масиҳ қиёфасидаги абадий ҳаётдир.


#### 7–БОБ


Эр-хотинлик қонунидан мисол


1Қонунни билувчиларга сўзим: эй биродарлар, одам тирик экан, қонун унинг устидан ҳоким эканини наҳот билмасангиз? 2Масалан, эрли хотин эри тирик экан, қонун бўйича унга боғлиқдир. Лекин эри ўлса, хотин боши боғлиқлик қонунидан озод бўлади. 3Шунинг учун эри тирик хотин бошқа эрга тегса, у зинокор саналади. Аммо эри ўлса, хотин қонундан озод бўлади ва бошқа эрга тегса ҳам, зино қилган ҳисобланмайди.

4Шунга ўхшаб, сизлар ҳам, эй биродарларим, Бошқасига, яъни қайта тирилган Масиҳга тегиб ва Масиҳ баданининг бир қисми бўлиб, Илоҳий Қонун олдида ўлган ҳисобидасиз. Бу эса Худо йўлида самарали бўлишимиз учундир. 5Зеро биз ирсий табиатимиз амри билан яшаган вақтлар, Илоҳий Қонун ошкор қилган гуноҳкор эҳтирослар аъзойи баданимизда амал қилар ва ўлим учун замин ҳозирлар эди. 6Энди эса илгари бизни боғлаб турган Қонун қаршисида ўлиб, Қонундан озод бўлдик. Шундай қилиб, биз эски ҳарфма-ҳарф йўл[13] билан эмас, балки янги Руҳ йўли билан юриб, Худога хизмат қилмоқдамиз.


Илоҳий Қонун ва гуноҳ


7Хўш, нима дейлик? Наҳотки Илоҳий Қонун гуноҳга боис бўлди? – Асло! Аммо агар Қонун воситачи бўлмаса эди, мен гуноҳни билмаган бўлар эдим. Қонун “тамагирлик қилма” деб буюрмаганда эди, мен тамагирликни билмас эдим. 8Шу тариқа гуноҳ амр орқали баҳона топиб, менинг юрагимда ҳар турли тамагирликни ҳосил қилди. Қонун йўқлигида эса, гуноҳ кучсиздир.

9Бир вақтлар мен ўзим Илоҳий Қонундан ташқарида бўлиб яшар эдим. Аммо онгимда амр туғилгач, гуноҳ тирилди, 10мен эса ўлдим. Ҳаёт учун бўлган амр менинг ўлимимга сабаб бўлди. 11Чунки гуноҳ амр орқали баҳона топиб, мени алдади, амр орқали мени ўлдирди. 12Бундан кўринадики, Қонун – муқаддасдир, ҳар бир амри ҳам муқаддас, одил ва яхшидир.

13Шундай экан, яхши бўлган амр менга ўлим келтирадими? – Мутлақо! Бироқ, гуноҳ – гуноҳ деб очиқ билиниши учун, яхшилик орқали менга ўлим келтирди, токи гуноҳнинг ниҳоят даражада гуноҳлиги амр орқали англашилсин.


Гуноҳга қарши курашимиз


14Бизга маълумки, Илоҳий Қонун табаррукдир. Бироқ мен эса – гуноҳга қул бўлиб сотилган ожиз бандаман. 15Шундан ўзим қилаётган ишларни ўзим тушунмайман: мен нимани хоҳласам, уни қилмайман ва нимани ёмон кўрсам, уни қиламан. 16Агар мен хоҳламаган нарсани қилаётган эканман, бу билан Қонуннинг яхши эканлигини маъқуллаётган бўламан.

17Демак, бу ишларни мен ўзим эмас, балки юрагимдаги гуноҳ қилаётган бўлади. 18Менда, яъни ирсий табиатимда яхши нарса йўқлигини аниқ биламан. Яхшилик қилиш истаги дилимда бор бўлса-да, уни рўёбга чиқаришга кучим етмайди. 19Мен истаган яхши ишни қилмаяпман, аксинча, истамаган ёмон ишни қиляпман. 20Агар истамаган ишни қилаётган эканман, демак, бу ишни мен ўзим эмас, балки ичимда турадиган гуноҳ қиляпти.

21Мен бундан ушбу қоидани чиқараман: яхшилик қилмоқчи бўлганимда, қалбимда ҳамиша ёмонлик пойлаб туради. 22Худонинг Қонунидан ички борлиғим завқ олади-ю, 23аммо аъзойи баданимда бошқа бир қонун иш кўради: бу қонун онгим маъқуллаган Худо Қонунига қарши курашиб туради ва аъзойи баданимда амал қилувчи гуноҳ қонунига мени асир этади. 24Оҳ, мен шўрлик одам! Ўлимга гирифтор шу баданимдан мени ким қутқарар экан? 25– Худога шукр, Раббимиз Исо Масиҳ соясида Ўзи қутқаради!

Хулласи калом, мен онгим билан Худо Қонунига риоя этсам-да, вужудим билан гуноҳ қонунига хизмат қиламан.


#### 8–БОБ


Худо Руҳидан руҳланиб яшашимиз


1Шундай қилиб, Исо Масиҳ уммати бўлганларга қарши[14] энди ҳеч бир маҳкумлик йўқдир. 2Исо Масиҳ умматига ҳаёт берувчи Руҳнинг Қонуни мени гуноҳ ва ўлимни ҳосил қилувчи Қонундан озод қилди. 3Инсон табиати ожизлиги туфайли Илоҳий Қонун ўзи ҳам ожиз бўлиб қолди. Қонун улгура олмаган ишни эса Худо қилди: У Ўз Ўғлини гуноҳкор инсонга ўхшатиб оламга юборди ва Уни гуноҳ учун қурбонликка бағишлади, шу йўсин инсон табиатидаги гуноҳни маҳкум қилди. 4Худо буни, Илоҳий Қонун талаблари табиат амри билан эмас, Руҳ амри билан яшаётган бизларда бажо бўлсин, деб қилди.

5Башарий табиат амри билан яшайдиганлар башарий фикр қиладилар. Илоҳий Руҳ амри билан яшайдиганлар илоҳий фикр қиладилар. 6Башарий табиатнинг мурод-мақсади – ўлимдир. Илоҳий Руҳнинг мурод-мақсади – ҳаёт ва тинчликдир. 7Башарий табиатнинг мурод-мақсади Худога душманликдир; чунки бундай табиат Худонинг Қонунига итоат қилмайди ҳамда қила олмайди. 8Ўз табиати амри билан яшайдиган одамлар Худога манзур бўла олмайдилар.

9Худо Руҳи сизнинг ичингизда яшаётгани учун, сизлар энди табиатингиз амри билан эмас, балки Руҳ амри билан яшаяпсизлар. Кимки Масиҳнинг Руҳига эга бўлмаса, у Масиҳники эмасдир. 10Агар Масиҳ ичингизда экан, бадан гуноҳ учун ўлимга маҳкум[15] бўлса-да, руҳ оқланганингиз учун ҳаётдир. 11Чунки Исо Масиҳни тирилтирган Худонинг Руҳи сизнинг вужудингизда яшаяпти. Агар Худо Ўз Руҳи қудратида Масиҳни тирилтирган бўлса, У ичингиздаги ўша Руҳ орқали сизнинг фоний баданларингизни ҳам тирилтиражак.

12Шундай қилиб, эй биродарлар, табиатимиз амри билан яшаш учун биз бу табиат талаблари олдида мажбур эмасмиз. 13Агар ўз табиатингизга маҳлиё бўлиб яшасангиз, руҳан ўлишингиз муқаррар. Лекин агар башарий табиатнинг қилмишларини Руҳ кучи билан ўлдирсангиз, руҳан яшайсизлар.

14Худо Руҳи билан бошқариладиган барча Худонинг фарзандидир. 15Чунки сизлар яна қўрқувда яшаш учун қуллик руҳини олмадингизлар, балки ўғиллик Руҳини олдингизлар. Бу Руҳдан руҳланиб, биз Худони азиз Ота[16] деб чақирамиз. 16Худо Руҳи Ўзи бизнинг руҳимизга қўшилиб, Худо фарзандлари эканлигимиз ҳақида гувоҳлик бериб туради. 17Агар Худонинг фарзандлари бўлсак, фарзандлардай мерос олиш ҳуқуқига ҳам эгадирмиз. Худонинг қут-баракаларидан мерос улуши олувчилар сифатида Масиҳнинг ворисдошларимиз. Агар биз Масиҳнинг азоб-уқубатларига шерик бўлсак, албатта, Унинг улуғ шон-шарафига ҳам шерик бўлажакмиз.


Яратилган борлиқнинг порлоқ истиқболи


18Ўйлайманки, бизга зоҳир бўлажак улуғворлик олдида шу он азоб-уқубатларини айтиб ўтиш ҳам арзимасдир. 19Мана, Худо Ўз фарзандларини зоҳир қилишини бутун махлуқот муштоқ бўлиб кутмоқда. 20Чунки махлуқот ўткинчиликка маҳкум бўлган. Бу эса махлуқотнинг ўз ихтиёри билан эмас, балки махлуқотни яратган Худонинг ихтиёри билан бўлган[17]. 21Айни замонда махлуқотнинг ўзи ҳам фано қуллигидан озод этилмоқ ва Худо фарзандларининг улуғвор эркинлигига эришмоқ умидига эгадир. 22Биламизки, борлиқ махлуқот ҳозирга қадар биргаликда оҳ-нола қилиб, гўё туғиш азобини чекиб ётибди.

23Ва фақат махлуқотгина эмас, балки биз ўзимиз ҳам ичимиздан оҳ-нола қилаётибмиз. Биз келгуси ҳосилнинг илк маҳсулидай Худо Руҳини олган бўлсак ҳам, ўғил қилиб олинишни, вужудимиз қутулишини интизор бўлиб кутяпмиз. 24Бизнинг нажотимиз умиддадир. Кўзга кўриниб турган нарса эса умид эмас. Ким кўриб турган нарсани умид қилар экан? 25Агарда биз кўрмаганимизни умид қилаётган бўлсак, буни сабр билан кутиб турсак бўлади.

26Бунинг устига, Илоҳий Руҳ бизнинг заифлигимизга мадад бериб туради. Чунки биз қандай ибодат қилмоқ кераклигини билмаймиз. Лекин Илоҳий Руҳнинг Ўзи ифода қилиб бўлмас оҳ-нолалар билан биз учун Худо олдида шафоат қилади. 27Юракларни синовчи Худо эса Руҳнинг фикри нимада эканлигини билади. Чунки Руҳ Худонинг иродасига кўра Худо азизлари учун шафоат қилади.


Масиҳ шахсидаги Худонинг севгиси


28Биз биламизки, Худони севганларга, яъни Худо Ўз муроди бўйича даъват этганларга ҳамма нарса яхшилик бўлиб хизмат қилади. 29Худо азалдан билган кишиларни Ўз Ўғлининг суратига айлантириш учун белгилади, токи Ўғил кўп биродарлар орасида Тўнғич бўлсин. 30Худо азалдан белгилаган кишиларни даъват ҳам этди, даъват этган кишиларни эса оқлади, оқлаган кишиларни эса улуғликка ҳам сазовор қилди.

31Энди бунга нима деймиз? Агар Худо биз томон бўлса, ким бизга қарши чиқар экан? 32Худо Ўз Ўғлини аямай, балки ҳаммамиз учун Уни фидо қилган бўлса, У билан бирга ҳамма нарсани ҳам бизга бермасмикан? 33Худо танлаган кишиларни ким айбдор қилар экан? Худонинг Ўзи уларни оқлаган-ку. 34Бизни ким маҳкум қилар экан? Ўлган ҳам тирилган Исо Масиҳ Худонинг ўнг томонида туриб, биз учун шафоат қилмоқда-ку. 35Худонинг севгисидан бизни ким жудо қилар экан: қайғуми, сиқилишми, қувғинми, очликми, яланғочликми, хавф-хатарми ёки қиличми? 36Мана, Забурда ёзилганидек:


“Сен туфайли бизни ҳар кун ўлдирмоқдалар,

Қурбонлик қўйлар деб ҳисоблайдилар”[18].


37Аммо бизни Севганнинг соясида буларнинг ҳаммаси устидан улкан ғалаба қозонамиз. 38Мен аминманки, на ўлим ва на ҳаёт, на фаришталар ва на жин-ажиналар[19], на ҳозирги ва на келгуси ҳодисалар, 39на баландликлар ва на чуқурликлар ҳамда на яратилган бошқа бирон мавжудот Раббимиз Исо Масиҳ шахсидаги Худо севгисидан бизни жудо қилишга қодир эмас.


#### 9–БОБ


Худо танлаган халқ


1Мен, Масиҳ ҳақи, ҳақиқатни айтяпман, ёлғон гапирмаяпман; Муқаддас Руҳдан ёришган виждоним ҳам бундан далолат бермоқда: 2менинг юрагимда буюк ғамим, тинмайдиган дардим бор. 3Ўз қариндошу қондошларим бўлган исроилликлар туфайли мен ҳатто Масиҳдан мардуду малъун бўлмоқчи эдим. 4Худо уларни ўғилликка олган, Ўзининг улуғворлигини уларга намоён қилган, улар билан аҳд-паймон қилган, уларга Тавротни, диний хизмат кўрсатмаларини йўллаган ҳамда табаррук ваъдаларни берган. 5Улуғ ота-боболаримиз уларнинг оталари бўлган, Масиҳ ҳам жисман улардан келиб чиққан. У борлиқ нарса устидан ҳукмдор, абадий ҳамду саноларга сазовор бўлган Худодир. Омин!

6Худонинг каломи ўз кучини йўқотди, демоқчи эмасман. Аммо Исроилдан бўлганларнинг ҳаммаси Худо халқи[20] эмасдирлар. 7Иброҳим зурриётидан бўлганларнинг ҳаммаси Иброҳим болалари эмасдирлар, балки Худо Иброҳимга айтганидек: “Сенинг зурриётинг Исҳоқ орқали кўпаяди”[21]. 8Демак, Худонинг фарзандлари табиатан туғилган болалар[22] эмас, фақат илоҳий ваъда бўйича туғилганлар ҳақиқий зурриёт ҳисобланадилар. 9Худонинг Иброҳимга берган ваъдаси ана шундай эди: “Келгуси йил шу вақтда Мен келаман ва Соронинг бир ўғли бўлади”[23].

10Бунга ўхшаб, Ривқо биби ҳам эгиз ўғилларга ҳомиладор бўлган эди. Улар битта отадан, яъни улуғ отамиз Исҳоқдан эдилар. 11-12Бу болалар ҳануз туғилмаган ва яхши ёки ёмон бирон иш қилмаган вақтда, Худо Ривқога: “Каттаси кичигига қул бўлади”, – деган эди[24]. Демак, Худо бировни танлаганда, уни Ўзи билганидек, савоб ишларидан қатъи назар ёрлақайди ва даъват этади. 13Худо Тавротда айтганидек:


“Мен Ёқубни севдим,

Лекин Эсовдан нафратландим”.


14Бунга нима деймиз? Худо ноҳақми? – Асло! 15Мана, Худо Мусога нима деган:


“Марҳамат этганимга марҳамат этаман,

Раҳм айлаганимга раҳм айлайман”.


16Шундай қилиб, танланиш инсоннинг орзу ёки ташаббусига эмас, балки Худонинг марҳаматига боғлиқдир. 17Тавротда Худо Фиръавнга айтганидек:


“Қудратимни сен орқали намоён қилай, деб

Исмим бутун ер юзида маълум бўлгай, деб

Мен сени юксалтирдим”.


18Демак, Худо истаганига марҳамат этади ва истаганининг дийдасини қотиради.


Худонинг ғазаби ва марҳамати


19Энди мендан сўрайсан: “Хўш, нима учун Худо бировни айблайди? Зотан Унинг иродасига қарши чиқа оладиган йўқ-ку!” 20– Эй инсон, сен кимсанки, Худога сўз қайтарасан? Ҳайкал ҳайкалтарошга: “Мени нима учун бундай ясадинг?” – дейдими? 21Кулол худди ўша гил қоришмасидан бир идишни эътиборли, бошқа идишни эътиборсиз иш учун ясашга ҳақи йўқми?

22Агар Худо ғазабу қудратини зоҳир этмоқчи бўлиб, Ўз ғазабига йўлиқтириб ҳалок қиладиган одамларга кўп сабр билан чидаган бўлса, нима бўпти? 23Агар Худо азалдан марҳаматига сазовор билган ва улуғлаш учун белгилаган одамларга Ўзининг чексиз улуғворлигини зоҳир этмоқ мақсадида бундай қилган бўлса, нима бўпти? 24Нафақат яҳудийлар орасидан, балки бошқа барча халқлар орасидан ҳам Худо даъват этган бу кишилар – мана бизлармиз. 25Ҳўшея пайғамбарнинг китобида айтилганидек:


“Мен халқим бўлмаганни – Менинг халқим,

Севгилим бўлмаганни – севгилим дейман.

26Сиз Менинг халқим эмассиз, – дейилган ерда,

Улар барҳаёт Худонинг ўғиллари дейилади”.


27Ишаъё пайғамбар эса Исроил ҳақида шундай нидо этяпти:


“Исроил ўғилларининг сон-саноғи

Денгиз қуми қадар бўлса ҳам,

Ортиб қолган қисмиёқ нажот топур.

28Раббимиз Ўз ишини ер юзида

Тез ва буткул бажариб чиқур”.


29Ишаъё пайғамбар яна каромат қилиб айтганки:


“Агар Худованд – Сарвари коинот

Бизга зурриёт қолдирмаганида эди,

Биз Садўм шаҳрига ўхшаб,

Ғамўра сингари бўлиб қолар эдик”.


Исроил халқининг имонсизлиги


30Энди бунга нима деймиз? Бир ёқдан, солиҳлик пайидан бўлмаган мажусийларни Худо Ўзи оқлади, улар Масиҳга ишониб, солиҳ деб қабулга ўтдилар. 31Иккинчи ёқдан, Исроил халқи ўзимизни оқлайлик, деб Илоҳий Қонунга қаттиқ риоя қилишга уннаб, Қонунни ўринлатмай, айбдор бўлиб қолди. 32Нима учун? Чунки улар имонга таянган солиҳликни изламай, балки Қонун амрларини бажариш билан савоб қозонмоқчи бўлдилар ва тўсиқ тошига қоқиниб, мункиб кетдилар. 33Худди Тавротда ёзилганидек:


“Мана, Мен Сионда бир тўсиқ тошини[25],

Одамлар қоқиниб кетгуси тошни қўюрман.

Унга эътиқод этган киши уятга қолмас”.


#### 10–БОБ


Нажот ҳамма учун


1Эй биродарлар, юрагим орзу-армони ва Худодан ёлворган таваллойим – исроилликларнинг қутулишидир. 2Уларнинг Худо йўлида ғайратлари борлигига гувоҳдирман. Бироқ бу ғайрат ҳақиқий тушунчага асосланган эмас. 3Худонинг Ўзи одамларни оқлаб солиҳ дейишини улар англамасдан, ўз солиҳликларини ўрнатишга интилдилар, якка Ўзи одамларни оқлаб солиҳ деган Худога илтижо қилмадилар. 4Масиҳ эса – Қонуннинг охиридир. Масиҳга эътиқод қилган ҳар бир гуноҳкорни Худо оқлайди.

5Илоҳий Қонунга риоя қилиш билан ўзини оқламоқчи бўлганлар ҳақида Мусо пайғамбар бундай ёзган: “Қонунни бажо келтирган одам шу билан яшайверади”. 6Имонга таянган солиҳлик эса бундай сўзлаяпти: “Юрагингда: Осмонга ким чиқади? – дема (гўё Масиҳни ерга тушириш учун). 7Ёки: Ернинг қаърига ким тушади? – дема” (гўё Масиҳни тирилтириш учун). 8Оят нима дейди, эшит:


“Калом сенга яқиндир,

Сенинг оғзингу дилингдадир”.


Мана бу – биз тарғиб қилиб юрган имон каломи.

9Агар сен Исони Раббим деб, оғзинг билан очиқ иқрор этсанг ва Худо Уни тирилтирганига чин юракдан инонсанг, нажот топасан. 10Чунки оқланиш учун юрак билан эътиқод қилмоқ, қутулиш учун оғиз билан иқрор бўлмоқ лозимдир. 11Тавротда ёзилганидай: “Унга эътиқод қилган ҳеч кимса уятга қолмас”.

12Бу масалада яҳудий билан ғайридин орасида фарқ йўқдир. Худди ўша Раб – ҳамманинг Раббидир. Исмини чақирганларнинг ҳаммаси учун У эҳсонга бойдир. 13Чунки “Раббимиз исмини чақирадиган ҳар бир киши нажот топур”.

14Аммо улар инонмасдан туриб, Уни қандай чақирадилар? У ҳақда эшитмаган ҳолда, Унга қандай инонадилар? Тарғиб қилувчи бўлмаса, қандай эшитадилар? 15Юборилмасдан туриб, Каломни қандай тарғиб қиладилар? – Тавротда ёзилганидек:


“Нақадар гўзалдир эзгулик муждасин,

Тинчлик Хушхабарин келтирган оёқлар!”


16Ҳолбуки, Хушхабар келтирувчиларга ҳамма қулоқ солмади. Худди Ишаъё пайғамбар айтганидек:


“Ё Раббий!

Бизнинг хабаримизга ким ишонди?”


17Шундай қилиб, имон – эшитишдан, эшитиш эса – Масиҳ[26] каломини ваъз этишдан ҳосил бўлади. 18Аммо мен шундай сўрайман: Улар эшитмадими? – Албатта, эшитдилар, мана Забурда қандай ёзилган:


“Уларнинг оҳанги бутун дунёга ёйилди,

Сўзлари эса ернинг тўрт тарафига етиб борди”[27].


19Яна сўрайман: Исроил билмас эдими? – Аввало, Мусо пайғамбар орқали Худо шундай деган:


“Мен сизда халқим бўлмаганлар устидан рашк уйғотурман,

Фаҳмсиз бир қавм ила ғазабингизни қўзғатурман”.


20Ишаъё пайғамбар эса Худо каломини жасурона гапириб деган:


“Мени изламаганларга Ўзимни топтирдим,

Мени сўрамаганларга Ўзимни зоҳир этдим”.


21Лекин Исроил ҳақида Худо шундай деган:


“Мен бўйсунмас ва қайсар бир халққа

Кун бўйи қўлларимни чўзиб турдим”.


#### 11–БОБ


Худо Ўзига ажратиб олган кишилар


1Хўш, мен сўрайман: Худо Ўз халқини рад этдими? – Асло! Чунки мен ўзим ҳам Иброҳим наслидан, Бенямин қабиласидан бир исроилликман. 2Худо азалдан билган Ўз халқини рад этмади. Исроилга қарши Худога шикоят этган Илёс пайғамбар ҳақидаги оятда нима ёзилганини наҳотки сизлар билмасангиз?


3“Ё Раббий!

Сенинг пайғамбарларингни ўлдирдилар,

Қурбонгоҳларингни вайрон қилдилар.

Ёлғиз мен қолдим-у,

Менинг жонимга ҳам қасд қилмоқдалар”,


– деган эди Илёс. 4Худо унга қандай жавоб берди? –


“Баал[28] олдида тиз чўкмаган етти минг одамни

Мен Ўзим учун ажратиб олдим”.


5Худди шундай, ҳозирги вақтда ҳам Худонинг инояти билан сайлаб олинган бир озчилик бордир. 6Улар Худо инояти туфайли сайланганлар, демак, савоб ишлари туфайли сайланган эмаслар; акс ҳолда иноят яна иноят бўлмас эди. [Агар улар савоб ишлари туфайли сайланганда эди, яна Худо иноятига ўрин қолмас эди ва савоб яна савоб бўлмас эди.]

7Бу нимани билдиради? – Исроил излаганига эришмади. Фақат сайланганлар излаганига эришдилар, қолганларнинг эса дийдаси қотиб қолди. 8Худди Тавротда ёзилганидек:


“Худо уларга қаттиқ уйқу руҳини юборди.

Бугунги кунга қадар кўрмайдиган кўзлар,

Эшитмайдиган қулоқлар берди”.


9Довуд ҳам деганки:


“Уларнинг дастурхони ўзлари учун тўру қопқон,

Тузоқ ҳамда жазо ери бўлсин.

10Кўзлари қоронғилашиб, кўрмайдиган бўлсин,

Беллари абадий букилиб қолсин”[29].


Пояга уланган новдалар мисоли


11Шунинг учун мен сўрайман: яҳудийлар йўқ бўлиш учун қоқиндиларми? – Асло! Аммо уларнинг рашки қўзғалсин, деб уларнинг гуноҳкорлиги туфайли бошқа халқларга нажот келди. 12Агар яҳудийларнинг гуноҳ қилиб, барбод бўлганлиги барча дунё халқларига қут-барака келтирган бўлса, уларнинг камол топиши нақадар кўпроқ қут-барака келтиради!

13Энди дунё халқларидан бўлган сизларга хитоб қиламан: мен ғайрияҳудийларнинг ҳаворийси бўлиб, бу хизматимни фахрли деб биламан, 14агарда мен ўз қон-қардошларимнинг рашкини қўзғатиб, улардан қандайдир баъзиларини қутқариб олсам! 15Агар уларнинг рад қилиниши дунёнинг Худо билан ярашишига имкон берган бўлса, қабул бўлишлари ўлимдан ҳаётга қайтишдан бошқа нима бўла олади?! 16Агар ачитқи муқаддас бўлса, хамир ҳам муқаддасдир. Агар томир муқаддас бўлса, новдалар ҳам муқаддасдир.

17Хўш, энди зайтун дарахтининг баъзи новдалари синдирилган ва сен ёввойи зайтун бутоғи бўла туриб, новдалар орасига пайванд бўлгансан, дарахтнинг ширадор томирига улангансан. 18Лекин новдалар олдида ғурурланиб кетма! Ғурурлансанг, билгинки, сен томирни эмас, балки томир сени кўтариб турибди. 19Эҳтимол сен: “Менинг пайванд бўлишим учун новдалар синдирилди”, – дерсан. 20Тўғри, Исроил халқи имонсизлиги туфайли синдирилди; сен эса имонингда маҳкам турасан. Шунга қарамай мақтанма, балки қўрқ. 21Йўқса, Худо асл новдаларни аямагани каби, сени ҳам аямаслиги мумкин.

22Шунинг учун сен Худонинг меҳрибонлигини ҳам, қаттиққўллигини ҳам билиб қўйгин! Йиқилганларга У қаттиққўлдир, аммо сен Унинг меҳрибонлигига содиқ қолсанг, сенга меҳрибондир. Акс ҳолда сен ҳам кесиб ташланарсан. 23Яҳудийлар имонсизликда қаттиқ туриб олмасалар, улар яна пайванд бўладилар, чунки Худо уларни яна пайванд қилишга ҳам қодирдир. 24Сен табиатан ёввойи зайтун новдаси бўла туриб кесилдинг ва табиатга хилоф равишда яхши зайтун дарахтига пайванд бўлдинг. Шундай экан, асл новдалар ўз дарахтига яна пайванд бўлиши нақадар осондир!


Бутун Исроил қутулажак


25Эй биродарларим, сиз тағин ўзбилармон бўлиб қолманглар, деб бу сирдан хабарсиз қолишингизни истамайман: бошқа халқлардан нажот топадиганларнинг сони тамом бўлмагунга қадар, Исроил халқининг вақтинча дийдаси қотган. 26Шундай қилиб, бутун Исроил қутулажак. Тавротда ёзилганидек:


“Қутқарувчи Сиондан келажак,

Ёқуб элидан бетавфиқни даф қилажак.

27Мен уларни гуноҳларидан фориғ қилганимда,

Улар билан Менинг аҳдим бу бўлажак”.


28ИнжилХушхабарини рад қилганлари сабабли, яҳудийлар сизларнинг манфаатингиз учун Худога душман бўлиб қолдилар. Лекин Худо уларни танлагани сабабли, ота-боболари хотири учун, уларни азиз деб билади. 29Чунки Худонинг инъомлари ва даъвати ўзгармасдир.

30Сизлар бир вақтлар Худога итоатсиз бўлиб, лекин энди яҳудийларнинг итоатсизлиги туфайли марҳаматга ноил бўлдингизлар. 31Шунга ўхшаб, энди яҳудийлар ҳам сизга кўрсатилган марҳамат туфайли итоатсиз бўлдилар, токи улар ҳам энди марҳаматга ноил бўлсинлар. 32Чунки Худо ҳаммага марҳамат кўрсата олиши учун, ҳаммани итоатсизликка гирифтор қилди.


Худога ҳамду сано


33Оҳ, Худонинг саховату ҳикмати ҳамда билимининг чуқурлигини қаранг! Унинг ҳукмларига кимнинг ақли етар, йўлларини ким текшириб чиқар экан?


34“Худонинг ақлини ким билган экан?

Унинг маслаҳатчиси ким бўлган экан?”


35“Ким Худога бир нарса бермишки,

Худо унга қайтариб берсин?”


36Бутун борлиқ Ундан чиқиб, У орқали бордир ва Унга қаратилгандир. Унга абадий шон-шарафлар бўлсин! Омин.


#### 12–БОБ


Худо хизматида яшашимиз


1Шундай қилиб, эй биродарларим, Худонинг марҳамати ҳақи сизларга ёлвораман: Худога оқилона хизмат қила олишингиз учун вужудингизни тирик, муқаддас, Худога манзур бўладиган қурбон қилиб бағишланглар. 2Бу дунёга уйғунлашманглар. Худонинг яхши, манзур, комил иродасининг нима эканини фаҳмламоқ учун фикрингизни янгилаш орқали тубдан ўзгаринглар.

3Менга берилган иноятдан фойдаланиб, сизларнинг ҳар бирингизга шуни айтяпман: ҳаддингиздан ошиб, ўзингизга бино қўйманглар. Лекин Худо ҳар бир кишига қанча имон берган бўлса, шунга кўра фикр қилиб, ақли расо одамлар бўлинглар. 4Баданимиз бир бўлса-да, узвлар кўп, узвларнинг вазифаси эса бир хил эмас. 5Шунга ўхшаб, биз кўп киши бўлсак ҳам, Масиҳ вужудида бирлашганмиз ва бир баданни ташкил этамиз, ҳар биримиз алоҳида-алоҳида бўлиб, бир-биримиз учун узвдирмиз.

6Худонинг иноят қилгани бўйича, биз Ундан ҳар хил инъомлар олганмиз. Бировнинг инъоми башоратгўйлик[30] бўлса, ўз ишонч-эътиқодига мувофиқ башорат қилсин. 7Агар хизмат инъоми бўлса, хизмат қилсин; агар муаллимлик инъоми бўлса, таълим берсин. 8Ким насиҳатгўй бўлса, панд-насиҳат берсин. Ким эҳсон берувчи бўлса, чин кўнгилдан берсин. Ким бошлиқ бўлса, ғайрат билан бошчилик қилсин. Ким меҳрибончилик қилса, хурсандлик билан қилсин.


Севги – энг юқори хислат


9Севгингиз риёсиз бўлсин. Ёмонликдан нафрат қилиб, яхшиликка чирмашиб олинглар. 10Бир-бирингизни биродарларча, самимий муҳаббат билан севинглар. Бир-бирингизни иззат-ҳурмат қилишга ўзишгандай ҳаракат қилинглар. 11Ғайратингизни сусайтирманглар. Оташин руҳ билан Раббингизга хизмат қилинглар. 12Умидворлик ила хурсанд бўлиб юринглар. Қайғуда сабрли, тоат-ибодатда саботли бўлинглар. 13Имонлиларнинг[31] эҳтиёжларини таъминлашда иштирок этинглар. Меҳмондўст бўлишга жон куйдиринглар.

14Сизларни қувғин қилаётганларни дуо қилинглар, ҳа, дуо қилинглар, қарғаманглар. 15Севинаётганлар билан бирга севининглар, йиғлаётганлар билан бирга йиғланглар. 16Ўзаро ҳамфикр бўлинглар. Такаббурлик қилмай, мулойим одамлар билан дўст бўлинглар. Ўзбилармонлик қилманглар.

17Ҳеч кимга ёмонлик эвазига ёмонлик қайтарманглар. Барча одамларнинг кўзи олдида яхшилик қилишга интилинглар. 18Агар иложи бўлса, қўлингиздан келганича, барча одамлар билан тинч-тотув ҳаёт кечиринглар. 19Эй севиклиларим, ўзингиз учун қасос олманглар, балки Худонинг ғазабига йўл қўйинглар. Зеро Тавротда шундай ёзилган:


“Қасос Менинг қўлимда,

Сазосини Мен бераман,

– дейди Худованд”.


20Аксинча:


“Агар душманинг оч қолган бўлса, уни тўйғизгил,

Агар чанқаган бўлса, унга сув ичиргил.

Мана шунда унинг бошига ёнаётган чўғлар йиққандай бўлурсан”.


21Ёмонликка мағлуб бўлма, ёмонликни яхшилик билан мағлуб қилгин.


#### 13–БОБ


Ҳокимиятга бўйсуниш ҳақида


1Ҳар бир одам ҳукмрон ҳокимиятга бўйсунсин. Чунки Худо буюрмаган ҳокимият йўқ, мавжуд ҳокимиятларнинг ҳаммасини ҳам Худо тайин этган. 2Шунинг учун ҳокимиятга қаршилик кўрсатган Худонинг амрига қарши чиққан бўлади. Қаршилик қилувчилар эса ўз-ўзларини ҳукмга дучор қиладилар. 3Яхшилик қилганлар эмас, ёмонлик қилганлар бошлиқлардан қўрқишлари керак. Ҳокимиятдан қўрқмасликни истайсанми? Унда яхши иш қилиб юр, шунда бошлиқнинг мақтовига сазовор бўласан. 4Чунки бошлиқ сенинг манфаатинг учун Худонинг хизматкоридир. Аммо ёмон иш қилсанг, қўрқ. Чунки у қилични беҳуда кўтариб юрмайди. У ёмонлик қилганга ғазабнок жазо берувчи сифатида Худонинг хизматкоридир. 5Шунинг учун фақат ғазабдан қўрққанликдангина эмас, балки виждон юзасидан ҳам итоат қилмоқ лозимдир.

6Солиқ тўлашингизнинг сабаби ҳам шу. Чунки солиқ йиғиш билан машғул бўлган амалдорлар бу иш билан Худога хизмат қиладилар. 7Ҳар бир кишига ўз ҳақини беринглар: солиқ йиғувчига – солиқ; бож олувчига – бож; қўрқувга лойиқ бўлганга – қўрқув; ҳурматга лойиқ бўлганга – ҳурмат.


Бир-биримизни севиш бурчи


8Бир-бирингизни севишдан бошқа ҳеч кимдан бир нарса бурчли бўлманглар. Чунки ўзгани севадиган киши Илоҳий Қонунни бажо келтирган бўлади. 9“Зино қилма”, “Қотиллик қилма”, “Ўғрилик қилма”, [”Ёлғон гувоҳлик берма”,] “Тамагирлик қилма” ва бунга ўхшаш яна қанча амрлар бор бўлса, ҳаммаси шу сўзда хулоса қилинади: “Ўзгани ўзинг каби севгин”. 10Севувчи киши ўзгага ёмонлик қилмайди. Шундай қилиб, севиш – бутун Илоҳий Қонунни бажо келтириш билан баробардир.

11Ҳозирги вақт-соатнинг аҳамиятини билиб, шундай ҳаракат қилинглар. Мана, сизларнинг уйқудан уйғониш вақт-соатингиз келиб қолди! Биз имон келтирган вақтдан кўра, ҳозирги вақтда қутулишимиз яқинроқдир. 12Кеча ўтиб кетиб, кундуз яқинлашди. Шунинг учун қоронғилик ишларидан фориғ бўлиб, нур аслаҳаларини кийиб олайлик. 13Айш-ишрат ва ичкиликбозлик билан эмас, шаҳватпарастлик ва фисқ-фужур билан эмас, жанжалкашлик ва ҳасадгўйлик билан эмас, балки кундузга яраша, одоб билан кун кечирайлик. 14Раббимиз Исо Масиҳни совутдай кийиб олинглар ва табиатингизнинг гуноҳли ҳавас-эҳтиросларини қониқтиришга интилманглар.


#### 14–БОБ


Биродарингни ҳукм қилма


1Имони заиф одамни, унинг фикрлари ҳақида баҳслашмай, қабул қилинглар. 2Кимдир, ҳамма нарсани еб бўлади, деб ишонади. Имони заиф киши эса фақат сабзавот ейди. 3Ҳар нарсани ейиш мумкин деган киши емовчини камситмасин, шунингдек, ҳар нарсани емайдиган киши ейдиганни айбламасин; чунки Худо уни қабул қилгандир. 4Сен ким бўлибсанки, бошқа кишининг малайини тергайсан? У ўз хўжайини олдида ё туради, ё йиқилади. Раббимиз эса уни турғазишга қодир, шунинг учун у туради.

5Биров бир кунни бошқа кундан юқорироқ ҳисоблайди, бошқа киши эса ҳамма кунлар ҳақида бир хил фикр юргизади. Ҳар бир киши ўз фикрида маҳкам турсин. 6Кунга эътибор қилувчи Раббим деб эътибор қилади. [Шунингдек, кунга эътибор қилмовчи Раббим деб эътибор қилмайди.] Ҳар нарсани егувчи Раббим деб ейди. Ҳар нарсани емовчи ҳам Худога шукр қилиб, Раббим деб емайди.

7Биздан ҳеч ким ўзи учун яшамайди ва ҳеч ким ўзи учун ўлмайди ҳам. 8Агар яшасак, Раббимиз учун яшаймиз; агар ўлсак, Раббимиз учун ўламиз. Демак, яшасак ҳам, ўлсак ҳам, Раббимизга қарашлимиз. 9Масиҳ ҳам ўликларнинг, ҳам тирикларнинг Рабби бўлиш учун ўлди-ю, ўлимдан тирилиб келди.

10Шундай бўлса, сен нима учун биродарингни ҳукм қиляпсан? Нима учун биродарингни камситяпсан? Ҳаммамиз ҳам Масиҳнинг[32] ҳукм курсиси олдида ҳозир бўлажакмиз-ку. 11Тавротда ёзилишича:


“Ҳаётим ҳақи, – дейди Худованд, –

Ҳар бир кас Менинг олдимда тиз чўккуси,

Ҳар бир тил Худолигимни тан олғуси”.


12Демак, ҳар биримиз ўзимиз ҳақимизда Худога ҳисобот берамиз.


Биродарингни васвасага солма


13Шунинг учун бир-биримизни бошқа ҳукм қилмайлик. Энг яхшиси, биродарингизнинг йўлига тўсиқ қўймаслик, уни васвасага солмаслик тўғрисида муҳокама қилинглар. 14Мен шуни биламан ва Раббим Исо номидан қатъий аминманки, ҳеч бир нарса ўзи-ўзича ҳаром эмасдир. Фақат бир нарсани ҳаром ҳисоблаган киши учун у нарса ҳаромдир. 15Агар биродаринг сен еяётган овқат туфайли хафа бўлса, демак, сен муҳаббат юзасидан ҳаракат қилмаётган бўласан. Масиҳ бу одам учун ўлган, уни овқатинг билан ҳалокатга йўлиқтирма. 16Сизларнинг яхши деб билган нарсангиз қораланмасин. 17Худонинг Шоҳлиги овқат ва ичимликдан иборат эмас, балки Муқаддас Руҳ бағишлаган солиҳлик, тинчлик ва севинчдир. 18Ким Масиҳга шундай хизмат қилиб юрса, у Худога мақбул ва инсонларнинг мақтовига сазовордир.

19Шунинг учун ўзаро тинч-тотув яшайлик, бир-биримизни руҳан ривожлантириш учун жон куйдирайлик. 20Овқат туфайли Худонинг ишини бузма! Ҳамма овқатлар ҳалолдир, лекин бирон нарса еб ўзгани васвасага солган киши ёмонлик қилган бўлади. 21Биродаринг васвасага тушиб айниб қолишидан кўра, гўшт емаслик, май ичмаслик ёки биродарингни қоқинтирадиган бирон иш қилмаслик яхшидир.

22Бу хусусда сенинг эътиқодинг қандай бўлса, Худо олдида ўз эътиқодингни ўзингга сақлаб тур. Тутган йўлида ўз-ўзини маҳкум қилмайдиган одам бахтиёрдир! 23Лекин ўз еганидан шубҳа қилган киши маҳкумликка йўлиқади, чунки у эътиқод бўйича емаган. Эътиқодга асосланмаган ҳар бир иш эса – гуноҳдир.

24Мен хабарлаб юрган Инжил, яъни Исо Масиҳнинг Хушхабарига биноан сизларни собитқадам қилишга қодир бўлган Худога ҳамду санолар бўлсин! Қадим даврлардан бери яширин тутилиб, ҳозирги вақтда эса очилиб қолган улуғ сир 25мангу барҳаёт Худонинг амри ила қадимги пайғамбарларнинг китобларида ваҳий этилган, энди эса барча халқларга имонга бўйсунишлари учун тақдим этилгандир. 26Донишманд бўлган ягона Худога Исо Масиҳ орқали илалабад шон-шарафлар бўлсин! Омин.


#### 15–БОБ


Ўзингни эмас, биродарингни мамнун қил


1Биз, имони кучлилар, ўзимизни мамнун қилишни кўзламасдан, кучсизларнинг ожизлигига сабр-бардош қилишимиз керак. 2Ҳар биримиз ўзганинг яхшилик ва ривож топишига ғамхўрлик қилиб, уни мамнун қилишга ҳаракат қилайлик. 3Чунки Масиҳ ҳам Ўз-ўзини мамнун қилмади. Лекин Забурда У ҳақда ёзилганидек:


“Сени[33] таҳқир қилувчиларнинг ҳақорати

Менинг устимга тушди”.


4Қадимги оятларда нимаики ёзилган бўлса, бизнинг таълим олишимиз учун ёзилган. Биз бу оятлардан сабр ва тасалли топиб, умидимизда маҳкам туришимиз лозим. 5Сабр ва тасалли манбаи бўлган Худонинг Ўзи эса, Исо Масиҳ ўргатганидек, бир-бирингиз билан ҳамфикр бўлишни сизларга ато этсин, 6токи сизлар якдиллик билан, бир оғиздан Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси бўлган Худони улуғланглар. 7Худони улуғлаш учун Масиҳ сизларни қабул қилганидек, сизлар ҳам бир-бирингизни қабул қилинглар.


Исо Масиҳнинг улуғ хизмати


8Менинг сўзимни тингланглар: Исо Масиҳ ота-боболаримизга берилган илоҳий ваъдаларни рўёбга чиқарай, деб Худо ҳақиқатига содиқ қолди ва суннат аҳли бўлган яҳудийларнинг хизматкори бўлди. 9Айни замонда У Худонинг марҳамати ҳақи учун бошқа халқларга ҳам юборилди, токи улар Худони улуғласинлар. Забурда ёзилишича:


“Халқлар ичра Сенга ҳамдлар айтурман,

Сенинг исмингни куйлаб сано айтурман”[34].


10Яна бошқа жойда шундай ёзилган:


“Эй барча элу халқлар,

Худонинг халқи билан бирга севининглар!”


11Ва яна:


“Эй барча миллатлар, Худовандга ҳамд айтинглар!

Эй бутун халқлар, Уни мадҳ этинглар!”[35]


12Ишаъё пайғамбар эса шундай деган:


“Халқларга ҳукмронлик қилиш учун

Ишай[36] уруғидан бир Зот чиқиб келажак.

Халқлар Унга умид боғлагайлар”.


13Умид манбаи бўлган Худо эса Муқаддас Руҳ кучи ила сизларни умидга бой қилсин, имонингизга яраша сизларни ҳар хил севинч ва тинчлик билан шод қилсин.


Ҳаворий Павлуснинг хизмати


14Эй биродарларим, сизга келсак, сиз яхшиликка ва ҳар хил билимга бой ҳамда бир-бирингизга панд-насиҳат қилишга қодир эканингизга ўзим аминман. 15Биродарларим, Худонинг менга берган инояти туфайли сизларга эслатиб қўйиш учун бир қадар ботиниш билан ёздим. 16Мен Худо инояти туфайли Исо Масиҳнинг барча халқларга юборган элчиси бўлиб, Худонинг Хушхабарини тарғиб қилишда муқаддас хизмат кўрсатмоқдаман. Бу халқлар Муқаддас Руҳ орқали муқаддаслаштирилиб, Худога бахшида этилган ва Унга мақбул бўлган бир ҳадядир.

17Шундай қилиб, Исо Масиҳга ташаккур, мен Худо йўлида қилган ишларим билан мақтансам бўлади. 18Лекин мен орқали амал қилган Масиҳдан бошқа нарса ҳақида гапиришга журъат этмайман. Масиҳнинг Ўзи мажусийларни имонга бўйсундириш йўлида менга ёр бўлиб, сўзиму ишимга илҳом бериб, 19Муқаддас Руҳни юбориб, мен орқали қудратли ва ажойиб мўъжизалар содир қилди. Шундай қилиб, мен Қуддусдан бошлаб, то Иллирия[37] соҳилларига қадар Масиҳнинг Хушхабарини тамоман ёйиб чиқдим. 20Шу билан бирга, мен бошқаларнинг пойдевори устига бино қурмайин, деб Масиҳнинг исми ҳали тилга олинмаган ерларда Хушхабарни тарғиб қилиш учун жон куйдирдим. 21Тавротда ёзилганидек:


“Ундан хабарсиз бўлганлар кўргайлар,

У ҳақда эшитмаганлар англагайлар”.


Павлуснинг Римга бориш нияти


22Сизларнинг олдингизга келишим учун менга тўсқинлик қилган кўп сабаблар бор эди. 23Энди эса бу мамлакатларда менга бошқа иш қолмаган. Мен кўп йиллардан бери сизларни кўришни орзу қилганимдан, 24Испанияга йўл олиб сизларнинг олдингизга бормоқчиман. Ўтиб кетаётганимда аввал сизларни кўриб, бир оз дийдорингизга тўйганимдан кейин, мени у ерга кузатиб қўясизлар, деган умиддаман.

25Лекин ҳозирча мен Худо азизларига ёрдам бергани Қуддусга кетяпман. 26Чунки Македония ва Ахая ўлкаларидаги Масиҳ жамоатлари Қуддусдаги камбағал имонлилар учун иона тўплашни хуш кўрдилар. 27Ҳа, хуш кўрдилар, чунки улар яҳудийлардан қарздордир. Мажусийлар энди яҳудийларнинг руҳий баракатларига шерик бўлганларидан кейин, уларга жисмонан ҳам хизмат қилишлари муносибдир. 28Демак, мен бу ишни бажариб, тўпланган маблағни уларга топширганимдан кейин, сизларнинг ерингиздан ўтиб Испанияга жўнаб кетаман. 29Мен сизлар билан кўришгач, Масиҳ Хушхабарининг тўлиқ қут-баракасини келтиришни бурчим деб биламан.

30Эй биродарларим! Раббимиз Исо Масиҳ ҳақи, Худо Руҳидан илҳом олган муҳаббат ҳақи сизларга ёлвораман: мен учун Худога ибодат қилинглар, курашимга қўшилинглар, 31токи Яҳудия ўлкасидаги имонсизлардан қутулай ва Қуддусдаги хизматим у жойдаги Худо азизларига маъқул тушсин. 32Худо хоҳласа, мен баҳузур сизнинг олдингизга борай ва сизникида шодлигу ором топай.

33Тинчлик манбаи бўлган Худо ҳаммаларингизга ёр бўлсин. Омин!


#### 16–БОБ


Аҳли мўминга дуойи салом


1Кенхрея шаҳридаги имонлилар жамоатида хизмат кўрсатаётган опамиз Фивани сизларга тақдим этаман. 2Уни Раббимиз ҳақи, Худо азизларига муносиб қабул қилинглар. У нимага муҳтож бўлса, ёрдам беринглар. Зеро у кўп кишиларга ва айниқса менга ҳам мададкор бўлган.

3Исо Масиҳ хизматида бўлган ҳамкорларим Прискилла билан Акилга салом айтинглар. 4Улар менинг жонимни асраш учун ўзларини ўлим хавфига қўйдилар. Уларга ёлғиз мен эмас, балки мажусийлардан имон келтирганларнинг барча йиғилишлари ҳам ташаккур билдирмоқдалар. 5Уларнинг уйида йиғиладиган жамоатга ҳам салом айтиб қўйинглар.

Асия ўлкасида Масиҳ учун биринчи униб-чиққан ҳосилдай бўлган севикли муҳибим Епенетга салом айтинглар.

6Биз учун кўп меҳнат қилган Марямга салом айтинглар.

7Ҳаворийлар орасида ном чиқарган ва мендан олдин Масиҳга имон келтирган ҳамда мен билан бирга маҳбус бўлган қариндошим Андроникка, шунингдек, Юнийга салом айтинглар.

8Раббимиз йўлида бораётган севикли ўртоғим Амплиатга салом айтинглар.

9Масиҳ хизматида ҳамкоримиз бўлган Урбан ва севикли Стахисга салом айтинглар.

10Синовдан ўтиб, Масиҳга мақбул бўлган Апеллисга салом айтинглар. Аристовул хонадони аҳлига салом айтинглар.

11Қариндошим Ҳиродионга салом айтинглар. Наркис хонадони аҳлидан Раббимизга қарашли бўлганларга салом айтинглар.

12Раббимиз хизматида заҳмат чеккан Трифен билан Трифосга салом айтинглар. Раббимиз хизматида кўп заҳмат чеккан севикли синглим Персисга салом айтинглар.

13Раббимизнинг мумтоз хизматкори бўлган Руфусга ва мени ўз ўғли каби асраган онасига салом айтинглар.

14Асинкрит, Флегон, Ҳермес, Патровас, Ҳермас ва улар билан бирга бўлган биродарларга салом айтинглар.

15Филолог билан Юлияга, Нирей ва унинг синглисига, Олимпас ҳамда улар билан бўлган бутун азизларга салом айтинглар.

16Муқаддас ўпич билан саломлашинглар. Барча Масиҳ жамоатлари сизларга салом йўллаяптилар.


Сўнгги панд-насиҳат ва саломлар


17Эй биродарларим, сизларни ўрганган таълимотингиздан айнитиб, нифоқ ва ғулғулага сабаб бўладиган кишилардан эҳтиёт бўлишингизни ўтиниб сўрайман; улардан ўзингизни четга олинглар. 18Чунки бундай одамлар Раббимиз Исо Масиҳга эмас, балки ўз қоринларига хизмат қиладилар. Софдил одамларнинг кўнглини ширин сўзлар ва тилёғламалик билан овлайдилар. 19Сизларнинг мўминлигингиз ҳаммага маълум бўлиб қолди. Мен ўзим ҳам сизлардан хурсандман-у, лекин сизлар яхшиликда доно, ёмонликдан холи бўлишингизни истайман. 20Тинчлик манбаи бўлган Худонинг Ўзи тез орада шайтонни оёқларингиз остида эзиб ташлайди. Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларга ёр бўлсин.

21Менинг ҳамкорим Тимўтий ҳамда қариндошларим Луций, Ясон ва Сосипатр сизларга салом йўллаяптилар.

22Бу мактубни ёзаётган мен – Тертий ҳам сизларга Раббимдан саломатлик тилайман.

23Менинг ва бутун имонлилар жамоатининг меҳмоннавози бўлган Гай ҳам сизларга салом айтяпти. Шаҳарнинг хазинадори Ераст ва биродаримиз Кварт сизларга салом йўллашяпти.

24Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти ҳаммаларингизга ёр бўлсин. Омин.


### КОРИНФЛИКЛАРГА БИРИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Саломлар ва шукроналар


1Худонинг иродаси билан Исо Масиҳнингҳаворийси бўлишга чорланган мен, Павлус ила биродаримиз Состендан 2Коринф шаҳридаги Худонинг жамоатига салом! Исо Масиҳ орқали муқаддас қилинган ва муқаддас бўлишга чорланган сизларга, шунингдек, ҳаммамизнинг Раббимиз бўлган Исо Масиҳнинг исмини ҳар ерда тилга олувчиларнинг ҳаммасига 3Отамиз Худо ва Раббимиз Исо Масиҳдан иноят ва тинчлик бўлсин.

4Исо Масиҳ орқали сизларга берилган Худо инояти учун сиз ҳақингизда Худойимга тинмай шукроналар айтаман. 5Масиҳнинг хабари орангизда кенг ўрин олмоқда. 6У туфайли сизлар ҳар қандай каломда моҳир, билимда бой бўлдингизлар. 7Раббимиз Исо Масиҳнинг кўкдан намоён бўлишини кутар экансизлар, Муқаддас Руҳнинг инъомидан ҳеч бир кам-кўстингиз йўқ. 8Раббимиз Исо Масиҳ қайтадиган кунида қусурсиз бўлмоғингиз учун, У сизларни охиригача қўллаб-қувватлайди. 9Сизларни Ўз Ўғли Раббимиз Исо Масиҳ билан мулоқотга чақирган Худо садоқатлидир.


Имонлилар жамоатидаги низолар


10Эй биродарларим, Раббимиз Исо Масиҳ номи билан сизлардан ёлвориб сўрайманки, ҳаммаларингиз ўзаро келишиб яшанглар. Ўзаро низоларга йўл қўймай, фикр-хаёлда тамомила якдил бўлинглар. 11Зеро, биродарларим, сизларнинг орангизда жанжал борлигини Хлоиснинг хонадонидагилар менга хабар беришди. 12Мен шуни назарда тутяпманки, орангизда: “Мен Павлус умматиман”, “Мен Аполлос[1] умматиман”, “Мен Кифа[2] умматиман”, “Мен Масиҳ умматиман”, деган гаплар юрар экан.

13Ахир, Масиҳ бўлинганми? Ахир, сизлар учун Павлус хочга михландими? Наҳот сизлар Павлуснинг номи билан сувга чўмиб имон келтирдингизлар? 14Худога шукурки, мен сизлардан Крисп ва Гайдан бошқа ҳеч кимни сувга чўмдириб имонга киритмадим. 15Тағин ҳеч ким мени “Ўз номи билан имонга киритди”, – демасин. 16Ҳа, яна Стефаннинг уй аҳлини ҳам сувга чўмдириб имонга киритдим, бундан бошқа яна кимни чўмдирганимни билмайман. 17Зотан Масиҳ мени чўмдиришга эмас, балки ИнжилХушхабарини тарғиб қилишга юборди. Сўзамоллик қилишга ҳам юбормади, токи Масиҳнинг хочи инкор этилмасин.


Масиҳ – Худонинг ҳикмати ва қудрати


18Хоч ҳақидаги хабар ҳалок бўлаётганлар учун тентакликдир. Лекин биз, нажот топаётганлар учун бу хабар Худонинг қудратидир. 19Худди Тавротда Худо айтганидек:


“Донишмандлар донолигин барбод қилурман,

Барҳам бергайман оқиллар заковатин”.


20Доно қаерда? Олим қаерда? Бу дунёнинг нотиқи қаерда? Дунёнинг ҳикматини Худо ақлсизликка айлантиргани йўқми?! 21Модомики дунё ўз ақл-заковати билан Худонинг муродию ҳикматини англаб етмаган экан, Худо тентакликдай туюлган хабарга ишонувчиларни қутқаришни лозим кўрди. 22Яҳудийлар ажойиботлар пайида, юнонлар эса ҳикматга ҳайрондир. 23Биз эса фақат хочга михланган Масиҳни тарғиб қилмоқдамиз. Бу яҳудийлар учун васваса, юнонлар учун телбаликдир. 24Бироқ Худо чақирган яҳудийлару юнонлар учун Масиҳ Худонинг қудрати ва ҳикматидир. 25Зеро Худонинг “ақлсизлиги” инсон донолигидан устундир, Худонинг “заифлиги” инсон қудратидан кучлироқдир.

26Олган даъватингизга қаранглар, эй биродарлар! Сиз кимсизлар? Инсоний нуқтаи назардан доно бўлганингиз кўп эмас, қудратли бўлганингиз кўп эмас, олижаноб бўлганингиз ҳам кўп эмас. 27Лекин Худо доноларни шарманда қилиш учун дунёдаги ақлсиз деб ҳисобланганларни танлади. Қудратлиларни шарманда қилиш учун У дунёдаги заиф дейилганларни танлади. 28Худо эътиборли нарсалар арзимас бўлсин учун, бу дунёдаги эътиборсиз, камситилган ва аҳамиятсиз деб ҳисобланганларни танлади, 29токи ҳеч бир башар Худо олдида мақтанмасин. 30Худонинг Ўзи сизларга Исо Масиҳ уммати бўлишни ато қилди. Исо Масиҳ биз учун Худонинг ҳикмати бўлди, Масиҳнинг шарофати билан биз солиҳ, муқаддас, гуноҳдан фориғ бўлдик. 31Шу йўсинда, “Мақтанаман деган Раббимиз билан мақтансин”, деган оят ўз ўрнини топди.


#### 2–БОБ


Инжилнинг мағзи – хочга михланган Масиҳ


1Эй биродарлар, мен сизларнинг олдингизга Худонинг хабарини эълон қилгани келганимда, сўзамоллик ва билгичлик ниқоби остида келмадим. 2Орангизда эканман, Исо Масиҳдан ва Унинг хочга михланганидан бошқа ҳеч нарса билмасликка қарор қилдим. 3Олдингизга заифлик ва қўрқув ҳисси ҳамда катта қалтироқ билан келдим. 4Менинг сўзим ва ваъзим инсон заковатининг ишонтирувчилигидан эмас, Худо Руҳи ва қудратидан далолатдир, 5токи имонингиз инсон ҳикматига эмас, Худо қудратига асослансин.


Масиҳ сирини Илоҳий Руҳ очиб беради


6Шундай қилиб, биз етук бўлганлар орасида сўзлаб берадиган бир ҳикмат борки, у бу дунёнинг ва бу дунёдаги ўткинчи ҳокимларнинг ҳикматидай эмас. 7Биз Худонинг махфий, сирли ҳикмати борасида гапирамиз, У бу ҳикматни дунё бино бўлишидан аввал бизга улуғлик яратиш учун шайлаб қўйган эди. 8Бу ҳикматни дунё ҳокимларидан ҳеч ким тушунмади. Тушунсалар эди, улуғ Раббимизнихочга михламас эдилар. 9Лекин худди Тавротда ёзилганидек бўлди:


“Кўз кўрмаган, қулоқ эшитмаган,

Инсон ақли бовар қилмаган нарсаларни

Худо Ўзини севганларга муҳайё қилган”.


10Бизларга эса Худо буни Ўз Руҳи орқали ошкор қилди. Илоҳий Руҳ бутун нарсаларни, ҳатто Худонинг теранликларини текшириб кўради. 11Инсоннинг ўйларини унинг ичидаги ўз руҳидан бошқа ким билади? Худди шундай, Худонинг ўйларини Худонинг Руҳидан бошқа ҳеч ким тушуна олмайди.

12Бизлар эса дунёнинг руҳини олмадик, балки Худо бизга ато қилган бойликларни билиб олишимиз учун, Худодан чиққан Руҳни қабул қилдик. 13Биз бу бойликларни инсоний ҳикматдан далолат берувчи сўзлар билан уқтирмаймиз. Аксинча, Илоҳий Руҳдан илҳомланган сўзлар билан Илоҳий Руҳга тобе бўлган кишиларга илоҳий ҳақиқатни талқин қиламиз. 14Инсон ўзининг туғма ҳис-туйғулари билан Худо Руҳи ўргатган нарсаларни қабул қила олмайди. У буларни тушунмагани учун тентаклик ҳисоблайди. Зеро илоҳий ҳақиқатни Илоҳий Руҳ ёрдамида муҳокама қилиш лозим. 15Худо Руҳига тобе киши ҳамма нарсани муҳокама қилади, ўзини эса ҳеч ким муҳокама қила олмайди. 16 Тавротда ёзилганидек: “Худованднинг фикрини ким англаб етибдики, Унга таълим берса?” – Бизда эса Масиҳнинг фикри бор.


#### 3–БОБ


Низо солувчиларни койиш


1Эй биродарлар, мен сизларга Муқаддас Руҳга тобе кишиларга гапиргандек гапира олмадим, балки дунёвий фикрли, Масиҳ йўлида чақалоқ қолганлар билан сўзлашгандек сўзлашдим. 2Сизларни милкингизга ботадиган емиш билан эмас, балки сут билан боқдим, чунки унга ҳали кучингиз етмасди. Ҳозир ҳам кучингиз етмайди. 3Сизлар ҳали ҳам бу дунёнинг одамларидай юрибсизлар. Орангизда ҳасад, жанжал ва келишмовчиликлар бор экан, дунёвий эмасмисизлар? Бундай ҳаракат қиларкансизлар, бошқа одамлардан нима билан фарқланасизлар? 4Сизлардан бири: “Мен Павлус умматиман” – деса, бошқаси: “Мен Аполлос умматиман”, – дейди. Сизнинг бу “инсонпарварлигингиз” ортиқча эмасми?!

5Ахир, Павлус ким? Аполлос ким? Улар хизматчи, холос, улар орқали сизлар имон топгансизлар. Раббимиз бизга ато қилгани бўйича, ҳар биримизнинг вазифаси бошқа-бошқа. 6Мен уруғ экдим, Аполлос суғорди; лекин Худо ўстирди. 7Шунинг учун эккан ва суғорган ҳеч нима, ҳамма гап ўстирган Худодадир. 8Экувчи ва суғорувчининг моҳияти бир, ҳар бири мукофотни ўз меҳнатига яраша олади. 9Биз Худонинг хизматдошларимиз, сизлар эса Худонинг зироати, Худонинг иморатисизлар.

10Худо берган иноят асосида мен доно қурувчи каби пойдевор қўйдим. Бошқа киши эса унинг устида нимадир бунёд этади. Ҳар ким қандай қураётганига диққат этсин. 11Чунки ҳеч ким қўйилган пойдевор, яъни Исо Масиҳдан бошқа пойдевор қўя олмайди. 12Бу пойдевор устида кимдир олтиндан, кимдир кумуш ёки қимматли тошлардан, кимдир эса ёғочу хашак ё похолдан бино қурмоқда, 13ҳар кимнинг иши эса ўзига яраша ошкор бўлиб қолади. Маҳшар куни уни фош қилади, олов уни очиқ-ойдин қилади-қўяди. Шунда ҳар кимнинг иши қандай эканлигини олов синаб беради. 14Кимда-кимнинг бунёд этган иши оловга бардош берса, у мукофот олади. 15Кимнинг иши ёнса, у талафот кўради; ўзи қутулади-ю, аммо оловдан қутулиб чиққандек бўлади.

16Наҳотки билмасангиз? Сизлар Худонинг маъбадисизлар, Худонинг Руҳи ичингизда яшамоқда. 17Кимки Худонинг маъбадини бузса, уни Худо уради. Чунки Худонинг маъбади муқаддасдир; бу маъбад эса сизларсиз.

18Ҳеч ким ўз-ўзини алдамасин. Сизлардан ким бу дунёда доно бўламан деса, доно бўлиш учун ўзини ақлсиз деб билсин. 19Чунки бу дунёнинг донолиги Худо олдида ақлсизликдир. Забурда ёзилганидай:


“У доноларни ўзларининг қувлиги ила тўрга илинтирар”.


20Ва яна шундай ёзилган:


“Худованд биладир-ким,

Донолар фикр-хаёлоти пучга чиқур”[3].


21Шунинг учун ҳеч ким одамийлик билан мақтанмасин. Чунки ҳамма нарса ўзингизники: 22Павлусу, Аполлосу, Кифа ҳам, дунё ҳам, ҳаёт ва ўлим ҳам, шу дам ва келажак ҳам – ҳаммаси сизларники. 23Сизлар эса – Масиҳники, Масиҳ эса – Худоникидир.


#### 4–БОБ


Ҳаворийларнинг мартабаси ва вазифаси


1Шундай қилиб, кишилар бизни Масиҳнинг хизматкорлари ҳамда Худонинг сир-асрорларини баён этувчи идорачилар деб тушунмоғи лозим. 2Умуман идора қилувчидан талаб қилинган нарса сидқидилдан ишлашидир. 3Мен ҳақимда сизлар қандай фикрдасиз, ёки бошқа одамлар қандай фикрда, бу нарса мени деярли қизиқтирмайди. Мен ўзим ҳам ўз ҳақимда фикр юритмайман. 4Зотан ўзимда ҳеч бир айб кўрмасам ҳам, бу билан ўзимни оқламайман. Чунки мен ҳақда ҳукм юритувчи Раббимиз бўлади. 5Шу боис вақтидан олдин, Раббимиз келмагунларича, асло ҳукм юритманглар. У келиб зулматда яширилган нарсаларни равшан қилади-да, дил ниятларини воқиф этади. Ўшанда ҳар ким ўз ишига яраша Худодан таҳсин олади.

6Эй биродарлар, мен сизларни ўйлаб, бу қоидаларни ўзимга ва Аполлосга татбиқ этдим, токи сизлар ёзилгандан ташқарига чиқмай, билармонлик қилмасликни биздан ўрганинглар, бир-бирингиз олдида кеккайманглар. 7Ким сени устун тутяпти? Худодан олмаган ниманг бор экан? Агар Ундан олган бўлсанг, нима учун Ундан олмагандек мақтаниб юрибсан?

8Сизлар энди тўқ бўлибсизлар, энди бойиб кетибсизлар, бизсиз султонлик қиляпсизлар! Кошки ҳақиқатан султон бўлсангиз эди, унда биз сизлар билан бирга давр сурар эдик! 9Мен ўйлайманки, Худо биз, ҳаворийларни гўё намойишда охиргилар қаторида юргизиб, ўлимга маҳкум бўлганлар каби майдонга келтирди. Биз фаришталар ҳамда инсонлар олдида, қолаверса, бутун коинот олдида бир томоша бўлдик. 10Бизлар Масиҳ учун гўё ақлсизмиз, лекин сизлар Масиҳ соясида ақллисизлар! Биз заифмиз, сизлар эса кучли! Сизлар шон-шуҳратли, биз эса эътиборсизмиз! 11Ҳатто шу вақтгача оч-яланғочмиз, чанқоқлик ва калтакларга чидаймиз, саргардон бўлиб юрибмиз. 12Ўз меҳнатимиз билан кун кўряпмиз. Бизни ҳақорат қилсалар, дуо қиламиз; зулм қилсалар, чидаймиз. 13Ғийбат қилсалар, юмшоқ жавоб берамиз. Ҳозиргача биз ҳамманинг ахлати, ҳатто дунёнинг супуриндиси бўлиб юрибмиз.

14Мен буларни сизларни хижолатда қолдирмоқ учун эмас, балки севимли болаларимдай насиҳат қилмоқ учун ёзяпман. 15Масиҳ йўлида минглаб одамлар сизга устозлик қилса ҳам, оталарингиз кўп эмас. Бир ўзим Хушхабарни сизларга етказиб, Исо Масиҳ номидан отангиз бўлдим. 16Шунинг учун сизлардан ялиниб сўрайман: [мен Масиҳдан ўрнак олганимдек] мендан ўрнак олинглар! 17Ана шу мақсадда мен Раббимизга содиқ бўлган севимли ўғлим Тимўтийни сизнинг олдингизга юбордим. Ҳар ерда ва ҳар бир имонлилар жамоатида таълим берганим каби, Масиҳ билан юрган йўлларимни у сизларга эслатади.

18Мен сизларнинг олдингизга тез келмаганим учун, орангиздан баъзи кишилар киборланиб кетди. 19Аммо Раббим хоҳласа, мен яқинда олдингизга бораман. Унда такаббурларнинг сўзини эмас, руҳий қувватини синаб кўраман. 20Чунки Худо салтанати сўзда эмас, балки қувватдадир. 21Нима истайсизлар? Ёнингизга ҳасса билан борайми, ёки меҳр ва мулойимлик руҳи билан борайми?


#### 5–БОБ


Ахлоқ ҳақида йўл-йўриқ


1Ҳар ҳолда, сизнинг орангизда зиногарлик пайдо бўлибди, деган овозалар чиқди; бунинг устига шундай зиногарликки, ҳатто мажусийлар орасида бундай ҳодиса юз бермаган, яъни сизлардан бир киши отасининг хотинини олибди! 2Ва сизлар бу билан фахрланяпсизлар! Аксинча, мотам тутиб, бундай иш қилган одамни орангиздан чиқариб ташлашингиз керак эди-ку! 3Мен эса жисман ғойиб бўлсам ҳам, руҳан ҳар дам сизлар билан биргаман. Мен гўё ёнингизда бўлгандек, бу ишни қилган одам ҳақида аллақачон Раббимиз Исо Масиҳ номи билан ҳукм юритдим: 4Сизлар менинг руҳим ҳамда Раббимиз Исо Масиҳнинг қудрати билан бир жойда тўпланганингизда, 5бу одамни тана тинкасини қуритиш учун шайтонга топшириш керак, токи Раббимиз Исо Масиҳ келган кунда унинг руҳи халос бўлсин.

6Сизларнинг мақтанишингиз яхши эмас. Наҳотки, озгина хамиртуруш бутун хамирни ачитишини билмасангизлар? 7Сизлар аслида хамиртурушсиз бўлишингиз керак. Шундай қилиб, эски хамиртурушни супуриб ташланг, янги хамир бўлинглар! Масиҳнинг Ўзи бизнинг Фисиҳ[4] қурбонлигимиз бўлиб, жонини фидо қилган. 8Шунинг учун биз эски ёмонлик ва бузуқлик хамиртуруши билан эмас, балки софлик ва самимийлик бўлган хамиртурушсиз нон билан байрам қилайлик.

9Мактубимда сизларга зинокорлар билан алоқа қилмасликни ёзган эдим. 10Шубҳасизки, умуман бу дунёнинг зинокорлари ёки тамагирлари, товламачилари, бутпарастлари ҳақида демоқчи эмасдим, акс ҳолда сизлар бу дунёдан айрилишга мажбур бўлар эдингизлар! 11Мен сизларга ўзини биродарингиз деб, зинокор, тамагир, бутпараст, ҳақорат қилувчи, майхўр ёки талончи бўлган киши билан алоқа қилмасликни, ҳатто бундай одам билан бирга овқат емасликни ёзган эдим. 12-13Қолаверса, имонлилар жамоатидан ташқаридагиларни ҳукм этишга менинг нима ҳақим бор? Уларни Худо ҳукм қилади. Сизлар жамоатдагиларни ҳукм қилсангиз, бас. Тавротда ёзилганидек: “Фосиқ одамни ўз орангиздан чиқариб ташланглар”.


#### 6–БОБ


Имонлилар орасида нораво даъволашиш


1Сизлардан бирингизнинг бошқа бировга даъвоси бўлса, қандай қилиб азизлар ҳузурида эмас, инсофсизлар ҳузурида суд бўлишга жасорат этасизлар? 2Азизлар дунёни ҳукм этишларини наҳот сизлар билмасангиз? Модомики сизлар дунёни ҳукм қилар экансиз, наҳотки деярли аҳамиятсиз ишларни ҳам муҳокама қилишга лаёқатли бўлмасангиз? 3Биз фаришталарни ҳукм этишимизни билмайсизларми? Шундай экан, тирикчилик ишлари қаерда қолди? 4Сизлар эса тирикчилик масалалари ҳақида даъволашиб, имонлилар жамоатидаги обрў-эътиборсиз кишиларни ўз ҳакамларингиз қилиб қўясизлар. 5Сизлар уялинг, деб шуларни айтяпман. Наҳотки орангизда ўз биродарлари орасида ҳакам бўладиган биронта ҳам доно одам йўқ? 6Ҳолбуки, биродар биродар билан даъволашмоқда-ю, бу ҳам имонсизлар олдида! 7Ҳар ҳолда бир-бирингиз билан даъволашишнинг ўзи ҳам сизлар учун тамоман мағлубиятдир. Ҳақсизликка чидаб турганингиз сизлар учун яхшироқ бўлмасмиди? Ҳақ-ҳуқуқингиз топталгани сизлар учун яхшироқ бўлмасмиди? 8Лекин сизлар, аксинча, ўз биродарингизга ноҳақлик қилиб, уни ҳақ-ҳуқуқдан маҳрум қиляпсизлар.


Зинодан қочинглар!


9Наҳотки билмасангизлар? Ноҳақлик қилувчилар Худонинг Шоҳлигидан баҳраманд бўлмайдилар. Адашманглар, на зинокорлар, на бутпарастлар, на фоҳишабозлар, на баччабозлар, на баччалар, 10на ўғрилар, на тамагирлар, на ичкиликбозлар, на ҳақорат қилувчилар, на талончилар Худонинг Шоҳлигидан баҳраманд бўлмайдилар. 11Сизлар баъзиларингиз шундай эдингизлар. Лекин сизлар ювиндингиз, муқаддас бўлдингиз, Раббимиз Исо Масиҳнинг номи ва Худойимизнинг Руҳи билан оқландингиз.

12Ҳамма нарса менга жоиз экан, лекин ҳамма нарса ҳам фойдали эмас. Ҳамма нарса менга жоиз экан, лекин ҳеч бир нарса менга ҳоким бўлмаслиги керак. 13Овқат қорин учун, қорин ҳам овқат учун экан, лекин Худо уни ҳам, буни ҳам йўқ қилади. Бадан эса зино учун эмас, балки Раббимиз учундир, Раббимиз эса бадан учундир. 14Ўз қудрати билан Раббимиз Исони тирилтирган Худо бизни ҳам тирилтиради.

15Билмайсизларми? Аъзойи баданингиз Масиҳнинг аъзоларидир. Шундай бўлгач, Масиҳнинг аъзоларини олиб, фоҳишанинг аъзолари қилиб қўярмикинман? – Асло! 16Фоҳиша билан қовушган у билан бир бадан бўлишини билмайсизларми? Мана Тавротда: “Иккови бир бадан бўлади”, – деб ёзилган[5]. 17Раббимиз билан қовушган эса У билан бир руҳ бўлади.

18Зинодан қочинглар! Инсон қиладиган ҳар қандай гуноҳ бадандан ташқарида бўлади. Зино қилувчи эса ўз шахсий баданига қарши гуноҳ қилади. 19Наҳот билмасангиз? Сизнинг баданингиз ўзингизда яшаётган Муқаддас Руҳнингмаъбадидир. Уни сизга Худо берган, сизлар ўзларингизга тегишли эмассизлар. 20Қиммат баҳо билан сотиб олиндингизлар. Шунинг учун баданингиз [ва руҳингиз] билан Худони улуғланглар. [Чунки сизлар Худога тегишлисиз.]


#### 7–БОБ


Эр-хотинлик муносабатлари ҳақида


1Энди сизлар менга ёзган нарсаларга келайлик:

Хотинга тегмаслик одам учун яхшидир. 2Лекин зинога йўл қўймаслик учун, ҳар бир кишининг ўз хотини бўлсин ва ҳар хотиннинг ўз эри бўлсин. 3Эр ўз хотинига нисбатан ва хотин ўз эрига нисбатан эр-хотинлик вазифасини бажо келтирсин. 4Хотиннинг бадани устидан хотин эмас, балки эри ҳокимлик қилади. Худди шундай, эрнинг бадани устидан эр эмас, балки хотини ҳокимлик қилади. 5Бир-бирингиздан бош тортманглар. Фақат ўзаро келишгандан сўнг, [рўза тутиш ва] ибодат қилиш учун вақтинча жудо бўлинглар. Кейин яна қовушинглар, токи ўзингизни тия олмаганингиздан фойдаланиб, шайтон сизларни васвасага солмасин.

6Мен буни буйруқ тариқасида эмас, ижозат тариқасида айтяпман. 7Бутун инсонлар мен каби бўлишларини истар эдим. Лекин ҳар бир кишининг Худодан олган ўз қобилияти бор, бириники бу бўлса, бошқаники удир.

8Уйланмаганларга ва бева хотинларга айтаман: мен каби қолсалар, улар учун яхшидир. 9Лекин ўзини тута олмасалар, уйлансинлар. Чунки шаҳвоний ишқ билан ёнишдан кўра, уйланиш яхшироқдир.


Ажралиш ҳақида


10Уйланганларга мен эмас, балки Раббимиз буюради: хотин эридан ажралмасин. 11Агар ажралса, эрсиз қолсин ёки ўз эри билан ярашсин. Эр ҳам ўз хотинини қўйиб юбормасин.

12Бошқаларга эса Раббимиз эмас, балки мен айтяпман: агар бир имонли эрнинг хотини имонсиз бўлса-ю, эри билан яшашга рози бўлса, эр хотинини қўйиб юбормасин. 13Шунингдек, бирон хотиннинг эри имонсиз бўлса ва у хотини билан яшашга рози бўлса, хотин эридан ажрамасин. 14Чунки имонсиз эр имонли хотини орқали муқаддас бўлади ва имонсиз хотин ҳам имонли эри орқали муқаддас бўлади. Акс ҳолда болаларингиз ҳаром бўлур эдилар, энди эса муқаддасдирлар[6].

15Агар имонсиз эр ёки хотин айрилмоқчи бўлса, айрилсин. У ҳолда имонли эр ёки хотин боши боғлиқ эмас. Раббимиз бизни тинчликка чорлаган. 16Эй хотин, эрингни қутқара олишингни қаердан биласан? Ёки эй эркак, хотинингни қутқара олишингни қаердан биласан?


Худонинг даъватига қараб яшанглар


17Хуллас, ҳар бир кишига Раббимиз қандай тақдир ато этган бўлса, Худо уни қандай ҳолатда даъват этган бўлса, шундай турмуш кечирсин. Мен бутун Масиҳжамоатларига шундай буюраман. 18Биров суннатли[7] бўлганда даъват этилдими? Суннатини бекитмасин. Биров суннатсиз бўлганда даъват этилдими? Суннат бўлмасин. 19Суннатлилик ҳам, суннатсизлик ҳам ҳеч нарса эмас, ҳамма гап Худо буйруқларини адо этишдадир.

20Ҳар ким қандай ҳолатда даъват этилган бўлса, ўша ҳолатда қолсин. 21Агар қул бўлганингда даъват этилган бўлсанг, ташвишланма. Аммо озод бўлишга имкон бор бўлса, фурсатни ғанимат бил. 22Раббимиз кимни қул сифатида даъват этган бўлса, у Раббимизнинг озод бандасидир. Шунингдек, Масиҳ кимни озод киши сифатида даъват этган бўлса, у Масиҳнинг қулидир.

23Сизлар қиммат баҳо билан сотиб олиндингизлар, тағин инсоннинг қули бўлманглар. 24Биродарлар, ким қандай ҳолда даъват этилган бўлса, Худо олдида ўша ҳолда қолсин.


Эрсиз ва тул хотинлар ҳақида


25Эрсизлар ҳақида Раббимдан амр олганим йўқ. Лекин мен Раббимдан олган марҳаматга биноан, ишончли киши сифатида маслаҳат бераман. 26Ҳозирги сиқиқ вазият сабабли инсонга аввалги ҳолатидек қолиш яхшидир, деб ўйлайман. 27Хотинингга никоҳланганмисан? Қўйиб юборишни излама. Бўйдоқ қолдингми? Хотин излама. 28Лекин уйлансанг ҳам, гуноҳкор бўлмайсан. Шунингдек, қиз эрга тегса, гуноҳкор бўлмайди. Фақат бундай одамларнинг боши қайғуда бўлади ва мен бундан сизларни асрамоқчиман.

29Эй биродарлар, мен сизларга яна шуни айтмоқчиманки, вақт энди қисқа. Бундан кейин хотинли эркаклар хотини йўқдай бўлсинлар. 30Йиғлаётганлар йиғламагандай, севинаётганлар севинмагандай, сотиб олаётганлар харид қилмагандай, 31бу дунёдан истифода қилаётганлар эса истифода қилмагандай яшасинлар. Мана, бу дунёнинг қиёфаси сўлиб боряпти-ку!

32Мен сизларнинг ташвишсиз бўлишингизни истайман. Уйланмаган одам Раббимни қандай рози қиламан, деб Унинг ишлари ҳақида қайғуради. 33Уйланган одам эса хотинимни қандай рози қиламан, деб дунёвий ишлар ҳақида қайғуради. Эрли хотин билан эрсиз қиз орасида ҳам фарқ бор. 34Эрга тегмаган қиз Раббимни қандай рози қиламан, деб Унинг ишлари ҳақида қайғуради, шу тариқа у жисман ва руҳан муқаддас бўлади. Лекин эрли хотин эримни қандай рози қиламан, деб дунёвий ишлар ҳақида қайғуради. 35Мен буларни сизларга банд солиш учун айтаётганим йўқ. Аксинча, адаб билан яшаб, фикрингизни чалғитмасдан, сидқидилдан Раббингизга берилинглар, деб сизларнинг манфаатингизни ўйлаб гапирдим.

36Агар бирон киши ўз бокирасининг[8] иффатини сақлашни адабсизлик деб ҳисобласа ва қизнинг ёши ўтаётган бўлса, у хоҳлаганидек қилсин, гуноҳкор бўлмайди. Майли, бундайлар турмушга чиқсин. 37Лекин ким ўз фикрида оғишмай қаттиқ турса ва эҳтиёж юзасидан қисилмай, ўз иродасига ҳоким бўлиб, бокирасининг иффатини сақлашга қарор қилган бўлса, у одам яхши иш қилган бўлади. 38Бинобарин, ким ўз бокирасини эрга берса, яхши иш қилган бўлади. Эрга бермаган эса яна ҳам яхшироқ иш қилган бўлади.

39Хотин ҳали эри тириклигида қонун бўйича боши боғлиқдир. Агар эри ўлса, у истаган кишига турмушга чиқиши мумкин, фақат у киши Раббимизга тегишли бўлсин. 40Аммо хотин туллигича қолса, у яна ҳам бахтли бўлади.

Бу менинг фикрим ва ўйлайманки, менда ҳам Худонинг Руҳи бор.


#### 8–БОБ


Бутга қурбон қилинган гўшт масаласи


1Бутга қурбон қилинган гўшт[9] масаласига келсак, биз ҳаммамиз билимга эгамиз, дейиш мумкин. Лекин билим кишини шишинтиради, севги бўлса, яшнатади. 2Агар бир киши билимлиман деб ўйласа, у ҳали зарур бўлган билимга эришмаган. 3Кимки Худони севса, у Худо томонидан таниб-билинган.

4Энди бутга қурбон қилинган гўштни ейишга келсак, биз шуни биламизки, бут дунёда ҳеч нарса эмас, биргина Худодан бошқа худо йўқ. 5Гарчи еру кўкда худо деб аталган мавжудотлар бор бўлса-да (ҳақиқатан ҳам кўп “худолар” ва “раблар” бор), 6лекин биз учун биргина Отамиз Худо бор. Ҳамма нарса Ундандир, биз У учун яшаймиз. Шунингдек, биргина Раббимиз Исо Масиҳ бор. Ҳамма нарса У орқали вужудга келган, биз ҳам У орқали яшаймиз.

7Лекин бу билим барча инсонларда йўқ. Баъзи имонлилар ҳозиргача эски бутпарастлик одати бўйича, бу гўштни бутга бағишланган қурбонлик сифатида ейдилар, улар виждонан сезгир бўлгани учун виждони булғанади. 8Озиқ-овқатлар умуман бизни Худога яқинлаштира олмайди. Агар емасак ҳам, бир нарса йўқотмаймиз, есак ҳам, бир нарса орттирмаймиз. 9Фақат эҳтиёт бўлингиз, сизларнинг бу эркинлигингиз заифларнинг васвасага тушишига сабаб бўлмасин. 10Масалан, виждони сезгир бир киши билимлиман деган сенинг бутхонада еб ўтирганингни кўриб қолса, у бутга бағишланган қурбонлик гўштларини ейишга мойил бўлмайдими? 11Ана шу заиф биродаринг учун Масиҳ ўлди, сен эса уни ўз билиминг туфайли ҳалокатга йўлиқтирасан. 12Шундай йўл тутсангизлар, биродарларингизга қарши гуноҳ қилган бўласизлар. Уларнинг сезгир виждонига азоб бериб, Масиҳга қарши ҳам гуноҳ қилган бўласизлар.

13Хулласи калом, агар еяётган овқатим биродаримнинг васвасага тушишига сабаб бўладиган бўлса, мен уни васвасага солмаслик учун умрбод гўшт емайман.


#### 9–БОБ


Ҳаворийнинг ҳақ-ҳуқуқлари


1Мен ҳаворий эмасманми? Мен озод эмасманми? Раббимиз Исо Масиҳни кўрмаганманми? Раббим йўлида қилган меҳнатим маҳсули сизлар эмасми? 2Агар бошқалар учун ҳаворий бўлмасам, унда ҳеч бўлмаса сизлар учун ҳаворийдирман. Ахир, сизлар Раббимнинг умматисизлар, ҳаворийлигимнинг муҳрисизлар. 3Мени сўроқ қилувчилар олдида ўзимни ана шу билан оқлайман.

4Наҳотки бизнинг еб-ичишга ҳуқуқимиз бўлмаса? 5Биз ҳам бошқа ҳаворийлар каби, Раббимиз Исонинг укалари ва Кифа каби имонли бир хотинни ўзимиз билан олиб боришга ҳуқуқимиз йўқми? 6Наҳотки фақат мен ва Барнабо ишламаслик ҳуқуқидан бенасиб бўлсак?

7Ким ўз ҳисобидан аскарлик қилади? Ким ток ўтқазиб, унинг мевасини емайди? Ким пода боқиб, поданинг сутини ичмайди? 8Мен буни фақат одамийлик юзасидан гапиряпманми? Таврот ҳам худди шуни айтади-ку! 9Мана, Мусонинг Қонунида: “Ғалла янчаётган ҳўкизнинг оғзини тўсма”, – деб ёзилган. Ахир, Худо ҳўкизлар ҳақида қайғуряптими? 10Ёки буни шахсан биз учун айтяптими? Ҳа, булар биз учун ёзилган. Шудгор қилувчи умид билан шудгор қилиши керак, ғалла янчувчи ҳам ўз ҳақини олиш умиди билан ишлаши керак. 11Биз орангизда Руҳнинг уруғини эккандан кейин сизлардан моддий ҳосилни ўриб олсак, буни кўп кўрасизми? 12Агар бошқаларнинг сизлардан фойдаланиш ҳақи бор экан, бизнинг ҳақимиз янада кўпроқ бўлиши керак-ку!

Лекин биз бу ҳақдан фойдаланмадик, аксинча, Масиҳ Хушхабарига тўсиқ бўлмасин деб, ҳар нарсага чидаб юрибмиз. 13Билмайсизларми, маъбадда хизмат қилувчи руҳонийлар маъбаддан овқат олиб ейдилар. Қурбонгоҳда хизмат қилувчилар келтириладиган қурбонликлардан улуш оладилар. 14Шунингдек, Инжилни тарғиб қилувчилар бу юмуш орқали кун кечиришларини Раббимиз Исонинг Ўзи буюрган[10].

15Лекин мен бу ҳуқуқларнинг ҳеч биридан фойдаланмадим, менга шундай қилинсин, деб ҳам буларни ёзаётганим йўқ. Бирон киши мени шу ифтихордан маҳрум қилганидан кўра, мен учун ўлиш яхшидир. 16Агар мен Инжилни тарғиб этаётган бўлсам, бу билан фахрланишга ҳақим йўқ, чунки бу менинг зиммамдаги вазифамдир. Аммо Инжилни тарғиб этмасам, менинг ҳолимга вой! 17Бу ишни ихтиёрий равишда қилсам, мукофот оламан. Лекин буни ғайриихтиёрий равишда қилаётган бўлсам, демак, мен фақат зиммамдаги вазифани адо этяпман. 18У ҳолда менга қандай мукофот бор? Мукофотим шундаки, мен Масиҳ Хушхабарини бадалсиз тарғиб қилишни фахрли деб биламан, воизлик ҳақимдан воз кечаман.


Ҳаммага ҳамма нарса бўлдим


19Мен ҳаммасидан озод бўлсам ҳам, янада кўпроқ одамни эргаштирай деб, ўзимни ҳаммасига қул этдим. 20Яҳудийларни эргаштирай деб, яҳудийларга яҳудий каби бўлдим. Ўзим Таврот Қонунига қарам бўлмасам-да, қарам бўлганларни эргаштирай деб, улар учун Қонунга қарамдай бўлдим. 21Мен Худо олдида қонунсиз ҳам эмасман; аксинча, Масиҳнинг Қонунига[11] бўйсунаман. Аммо Илоҳий Қонунни билмаганларни эргаштирай деб, улар учун Қонундан бехабардай бўлдим. 22Заифларни эргаштирай деб, улар учун заиф бўлдим. Ҳеч бўлмаса баъзиларни қутқарай деб, ҳаммага ҳамма нарса бўлдим. 23Буларнинг ҳаммасини Инжил учун қиляпман, токи унинг қут-баракасида менинг ҳам ҳиссам бўлсин.

24Наҳот билмасангизлар, мусобақа майдонида ҳаммаси чопади-ю, аммо фақат бир киши мукофот олади. Сизлар ҳам шундай чопингки, мукофот олинглар! 25Мусобақада жонбозлик қиладиган ҳар бир одам ҳар нарсадан нафсини тияди. Улар фоний бир тож олиш учун, биз эса боқий тож олиш учун жонбозлик қиламиз. 26Менга қолса, шундай чопяпманки, чопишим мақсадсиз бўлмайди. Шундай уриняпманки, зарбам ҳавога урилгандай бўлмасин. 27Баданимни турткилаб, ўзимга қул қилиб оламан, токи бошқаларга насиҳат қилиб туриб, ўзим ярамас бўлиб қолмайин.


#### 10–БОБ


Исроил тарихидаги ибратомуз ҳодисалар


1Биродарлар, сизлар шундан хабарсиз қолишингизни истамайман: ота-боболаримизнинг ҳаммаси нурли булут остида кездилар ва ҳаммаси Қизил денгиздан ўтдилар. 2Уларнинг ҳаммаси шундай булут остида кезиб ва денгиздан ўтиб, Мусо пайғамбар номидан сувга чўмиб имон келтиргандай бўлдилар. 3Ҳаммаси баравар руҳий озиқни[12] едилар. 4Ҳаммаси баравар руҳий ичимликни[13] ичдилар; улар орқаларидан келаётган руҳий қоятошдан сув ичдилар. У қоятош эса Масиҳ эди. 5Лекин Худо уларнинг кўпларидан рози бўлмади, улар саҳрода ҳалок бўлишди.

6Уларнинг бошига тушган бу кўргиликлар биз улардай ёмон нафсга берилмаслигимиз учун бизга намуна бўлди. 7Уларнинг баъзиларига ўхшаб, бутпараст бўлманглар. Улар ҳақида Тавротда шундай ёзилган: “Халқ ейиш ва ичиш учун ўтирди, ўйнашмоққа турди”.

8Зинокорлик ҳам қилмайлик, чунки улардан баъзилари зинокорлик қилдилар ва бир кунда улардан йигирма уч минг киши нобуд бўлди. 9Масиҳни ҳам синов қилмайлик, чунки улардан баъзилари Худони синадилар ва илонлардан ҳалок бўлдилар. 10Шикоятбозлик ҳам қилманглар, чунки улардан баъзилари шикоят қилдилар ва Қирувчи[14] уларни уриб нобуд қилди. 11Улар бошдан кечирган бу ҳодисаларнинг ҳаммаси биз ибрат олишимиз учун содир бўлди, замонанинг охирига етишган бизлар учун насиҳат тариқасида ёзилган.

12Шунинг учун, ўзининг мустаҳкамлигига ишонган киши йиқилмаслик учун эҳтиёт бўлсин. 13Бошингизга оддий инсоний васвасадан бошқа васваса келмаган. Худо эса содиқдир, У кучингиздан ортиқ васвасага тушишингизга йўл қўймайди, лекин васваса билан бирга тоқат қилишингиз учун иложини ҳам беради.


Қутлуғ Кечлик ва бутлар


14Бинобарин, эй севикли биродарларим, бутпарастликдан қочинглар! 15Мен сизларга ақли борлар деб хитоб қиляпман, гапимни ўзларингиз муҳокама қилинглар. 16Биз қутлуғ косани[15] қутлар эканмиз, Масиҳнинг қонига алоқадор бўлмаймизми? Нонни синдирар эканмиз, Масиҳнинг баданига алоқадор бўлмаймизми? 17Нон қандай битта бўлса, биз ҳам худди шундай кўплашиб битта баданни ташкил этамиз. Ахир, бурда-бурда бўлса-да, ҳаммамиз битта нонни бўлишамиз.

18Ҳозирги дунёвий Исроилга қаранглар: Худо шаънига келтириладиган қурбонлик этларини егувчилар қурбонгоҳда иштирок этмайдиларми? 19Мен нима демоқчиман ўзи? Бут бирон нарса ҳисобланадими? Ёки бутга бағишланган қурбонлик бирор аҳамият касб этадими? 20Йўқ, аммо мажусийлар қурбонлик бағишлаганда Худога эмас, жинларга бағишлайдилар. Сизлар эса жинлар билан алоқа қилишингизни истамайман. 21Сизлар ҳам Раббимиз косасидан, ҳам жинлар косасидан ича олмайсизлар; ҳам Раббимиз дастурхонида, ҳам жинлар дастурхонида иштирок қила олмайсизлар. 22Наҳотки биз Раббимизнинг рашкини қўзғамоқчи бўлсак? Наҳотки биз Ундан кучли бўлсак?


Масиҳга ишонувчининг озодлиги


23Ҳамма нарса менга жоиз экан, лекин ҳамма нарса фойдали эмас. Ҳамма нарса жоиз экан, лекин ҳамма нарса ибратли эмас. 24Ҳар ким ўзининг эмас, ўзганинг манфаатини кўзласин.

25Виждонингиз тинч бўлиши учун, бозорда сотиладиган ҳамма нарсани текширмасдан еяверинглар. 26Чунки “Худовандникидир ер юзи ва ундаги борлиқ жон”[16]. 27Агар имонсизлардан бири сизларни чақирса ва боришга майл қилсангиз, виждонингиз тинч бўлиши учун, олдингизга қўйилган ҳар бир нарсани текширмасдан еяверинглар. 28Мабодо у киши сизларга: “Бу бутга бағишланган қурбон гўшти”, – деб айтса, айтганнинг хотири учун ва виждон учун еманглар. [Зотан ер ва ундаги борлиқ жон Худовандникидир.]

29Мен виждон деб ўзимнинг эмас, бошқа кишининг виждонини кўзда тутяпман. Нима учун бошқа кишининг виждони туфайли менинг эркинлигимга доғ тушар экан? 30Агар мен Худога шукрона айтиб овқатда иштирок этсам, нега миннатдорчилигим учун айбдор бўлар эканман?

31Шундай қилиб, ейсизларми, ичасизларми, нимаики қилсангизлар, ҳамма нарсани Худони улуғлаш учун қилинглар. 32На яҳудийларни, на юнонларни, на Худонинг жамоатини қоқинтирадиган бирон нарса қилманглар. 33Мен ҳам ўз манфаатимни эмас, кўпларнинг манфаатини кўзлайман, улар нажот топсин деб, турли йўл билан ҳамманинг кўнглини топмоқчиман.


#### 11–БОБ


Ибодат ва бош ёпиш ҳақида


1Мен Масиҳга қандай эргашсам, сизлар ҳам менга шундай эргашинглар. 2Эй биродарлар, сизларни мақтасам арзийди, чунки сизлар мени ҳар доим хотирлайсизлар, топширган ривоятларимга қаттиқ амал қиласизлар.

3Яна шуни билишингизни хоҳлайманки, ҳар бир эркакнинг бошлиғи Масиҳ, хотиннинг бошлиғи эркак, Масиҳнинг бошлиғи эса Худодир. 4Бошини ёпиб ибодат қилган ёки башорат қилган ҳар бир эркак ўз бошини шарманда қилади. 5Яна бошини ёпмай ибодат қилган ёки башорат қилган ҳар бир хотин ўз бошини шарманда қилади. Бундай хотин сочларини қирган хотин билан тенгдир. 6Агар хотин бошини ёпишни истамаса, унда сочларини ҳам қирқсин. Лекин агар хотинга сочларини қирқиш ёки қириш уят бўлса, бошини ёпсин. 7Эркак Худонинг сурати ва иззати қилиб яратилгани учун, бошини ёпмоғи шарт эмас. Хотин бўлса – эркакнинг иззатидир. 8Чунки эркак хотиндан эмас, балки хотин эркакдан бунёд бўлган. 9Яна эркак хотин учун эмас, балки хотин эркак учун яратилган. 10Шунинг учун ҳамда фаришталар сабабли, хотиннинг боши устида ҳокимлик аломати бўлиши керак. 11Ҳар ҳолда, Раббимиз назарида хотин эркакдан мустақил эмас ва эркак ҳам хотиндан мустақил эмас. 12Хотин эркакдан яратилгани тўғри, лекин эркак хотиндан дунёга келиши ҳам тўғри. Зотан ҳамма нарса Худодандир.

13Ўзларингиз ўйлаб кўринглар: хотин бошини ёпмай Худога ибодат қилиши адаб юзасиданми? 14Эркак сочларини ўстирса, бу унга шараф бўлмаслигини табиатнинг ўзи ҳам сизга ўргатади-ку! 15Лекин хотин сочларини ўстирса, бу у учун шарафдир; чунки соч унга ёпқич ўрнида берилган. 16Агар бирор киши бу ҳақда баҳслашмоқчи бўлса, билсинки, бизда ҳам, Худонинг бирон жамоатида ҳам бундай одат йўқ.


Қутлуғ Кечлик ҳақида йўл-йўриқ


17Энди буларни тақдим этиб, сизларни мақтамайман. Мана, сизларнинг йиғилишларингиз фойдали эмас, зарарли бўлиб қолибди-ку! 18Аввало, имонлилар жамоати йиғилганда орангизда низолар бўлганини эшитяпман ва бунга қисман бўлса ҳам ишонаман. 19Орангизда нотўғри фикрлар ёйилмаса бўлмайди, ана шундагина тўғри фикр қилувчилар билиниб қолади.

20Сизлар бир жойда овқатланишга йиғилганингизда, Раббимизнинг кечлигини қутлаётганга ўхшамайсизлар. 21Ҳар ким бошқаларни кутмай, ўз овқатини еб юборади. Шу туфайли бири оч қолади, бошқаси эса маст бўлади. 22Наҳотки ейиш ва ичиш учун уйларингиз бўлмаса? Ёки Худонинг жамоатини писанд қилмай, йўқсилларни хижолатда қолдирмоқчимисизлар? Сизларга яна нима айтайин? Сизларни мақтайми? Йўқ, бу хусусда сизларни мақтамайман.

23Мен сизларга топширган йўл-йўриқни Раббимнинг Ўзидан олганман: Раббимиз Исо хоинона тутиб берилган кечада нонни олди, 24шукрона айтиб синдирди ва деди: “Олиб енглар, бу сизлар учун синдирилган Менинг танамдир. Буни Мени эслаб туриш учун қилиб туринглар”. 25Шунингдек, кечки овқатдан кейин косани олиб деди: “Бу коса Менинг қоним билан тасдиқланган Янги Аҳддир. Ундан ҳар дафъа ичганингизда, буни Мени эслаб туриш учун қилинглар”. 26Шундай қилиб, сизлар бу нонни ҳар дафъа еганингизда, бу косадан ичганингизда, Раббимиз келгунига қадар Унинг ўлимини эълон этган бўласизлар.

27Кимда-ким нолойиқ тарзда бу нонни еса ёки Раббимиз косасидан ичса, Раббимизнинг танаси ва қонига қарши гуноҳ қилган бўлади. 28Шунинг учун инсон ўз-ўзини имтиҳон қилсин, шундан сўнг нондан есин ва косадан ичсин. 29Кимки нолойиқ тарзда еб-ичса, еб-ичиб ўзини ўзи маҳкум қилади, чунки у Раббимизнинг танасини писанд қилмаган. 30Ана шу сабабдан сизларнинг кўпингиз заиф ва хастасизлар, ҳатто ўлганлар ҳам оз эмас. 31Агар ўз-ўзимизни ҳукм этганимизда эди, маҳкум бўлмас эдик. 32Дунё билан бирга маҳкум бўлмаслигимиз учун, Раббимиз ҳозирдан бизни ҳукм қилиб, адабимизни беряпти.

33Шундай қилиб, биродарларим, кечликка йиғилганингизда, бир-бирингизни кутиб туринглар. 34Агар бирор киши оч бўлса, ўз уйида есин; тағин йиғилишларингиз маҳкум бўлишингизга сабаб бўлмасин.

Қолган масалаларни олдингизга келганимдан кейин тўғриларман.


#### 12–БОБ


Муқаддас Руҳнинг инъомлари ҳақида


1Эй биродарлар, Муқаддас Руҳнинг инъомлари ҳақида бехабар қолишингизни истамайман. 2Эсингиздами, сизлар бутпараст бўлган вақтингизда гунг бутларга сажда қилар ва жуда маҳлиё бўлар эдингизлар. 3Шунинг учун сизларга шуни билдиряпманки, Худонинг Руҳидан илҳом олаётган ҳеч ким Исога лаънат айтмайди, шунингдек, ҳеч ким МуқаддасРуҳ илҳомисиз Исони Раббим деб айта олмайди.

4Руҳий инъомлар ҳар хилдир, Руҳ эса биттадир. 5Хизматлар ҳар хилдир, Раббимиз эса биттадир. 6Руҳий таъсирлар ҳар хилдир, лекин ҳаммада ҳар қандай таъсирни вужудга келтирган ягона Худодир.

7Муқаддас Руҳ умумий манфаат учун ҳар кимда алоҳида фаолият кўрсатади. 8Биров Руҳ илҳоми билан ҳикматли каломни айтади, бошқасига ўша Руҳ билимли гапиришни ато этади. 9Ўша Руҳ бировга имон кучи, бошқасига эса шифокорлик инъомларини бахш этади. 10Бировга мўъжизакорлик кучлари, бошқасига башоратгўйлик, яна бошқасига руҳларнинг фарқига бориш қобилияти насиб этади. Бирига турли тилларда гапириш, бошқасига бу тилларни таъбир қилиш илҳоми келади. 11Буларнинг ҳаммаси эса ўша битта Руҳ таъсирида содир бўлади, Руҳ Ўзи хоҳлагани бўйича, бу қобилиятларни ҳар кимга алоҳида тақсимлайди.


Узвлар кўп, Бадан бир


12Бир баданда кўп узв бор. Баданнинг узвлари кўп бўлса-да, улар бир баданни ташкил этади. Масиҳжамоати ҳам шундайдир. 13Биз ким бўлишимиздан қатъи назар – яҳудийми, юнонми, қулми, эркинми – ҳаммамиз бир бадан бўлиш учун ўша битта Руҳга чўмганмиз ва ҳаммамиз ўша битта Руҳдан ичганмиз[17].

14Бадан бир эмас, кўп узвдан иборат. 15Агар оёқ: “Мен қўл бўлмаганим учун баданга тегишли эмасман”, – деса-да, баданга тегишли бўлмай қоладими? 16Агар қулоқ: “Мен кўз бўлмаганим учун баданга тегишли эмасман”, – деса-да, баданга тегишли бўлмай қоладими? 17Агар бутун бадан кўз бўлса эди, эшитиш қаерда қолар эди? Агар бутун бадан қулоқ бўлса эди, ҳид билиш қаерда қолар эди? 18Шундай қилиб, Худо узвларнинг ҳар бирини баданда истаганича қўйди. 19Агар ҳаммаси биргина узв бўлса эди, бадан қаерда қолар эди? 20Хулласи калом, узвлар кўп, бадан эса бирдир.

21Кўз қўлга: “Сен менга керак эмассан”, – ёки бош оёқларга: “Сизлар менга керак эмассизлар”, – деб айтолмайди. 22Аксинча, баданнинг заифроқ кўринган узвлари жуда керакли. 23Баданимизнинг эътиборсизроқ кўринган узвларига айниқса эътибор берамиз. Кўримсиз узвларимизга эса яна кўпроқ зеб берамиз. 24Лекин хушбичим узвларимизнинг бунга эҳтиёжи йўқ. Худо эса баданни мувофиқлаштириб яратди, етишмаган узвга алоҳида эътибор берди. 25Шу тариқа баданда бўлиниш бўлмайди, лекин бутун узвлар бир-бирига бир хил ғамхўрлик қиладилар. 26Агар бир узв азоб чекса, бутун узвлар у билан бирга азоб чекади. Агар бир узв юксалса, бутун узвлар у билан бирга севинадилар.

27Сизлар эса Масиҳнинг баданисизлар, Унинг айрим-айрим узвларисизлар. 28Шу тариқа, Худо имонлилар жамоатига, биринчидан, ҳаворийларни, иккинчидан, пайғамбарларни, учинчидан, муаллимларни тайинлаб берди. Кейин баъзиларга мўъжиза кўрсатиш қобилияти, шифокорлик кучлари, ёрдам бериш, бошқариш, турли тилларда гапириш қобилиятларини берди. 29Ҳаммаси ҳавориймикин? Ҳаммаси пайғамбармикин? Ҳаммаси муаллиммикин? Ҳаммаси мўъжиза кўрсатармикин? 30Ҳаммасида шифокорлик кучлари бормикин? Ҳаммаси номаълум тилларда гапирармикин? Ҳаммаси бу тилларни таъбир қилармикин?

31Сизлар яхшиси, аълороқ инъомларга қизиқинглар. Энди мен сизларга энг олий йўлни кўрсатаман.


#### 13–БОБ


Севги – энг олий хислат


1Агар мен инсонларнинг ва фаришталарнинг тилларида гапирсам-у, лекин севгим бўлмаса, жаранглайдиган мис чолғу, янграйдиган занг бўлиб қоламан. 2Агар башоратгўй бўлсам, агар бутун сирлардан воқиф бўлиб, ҳар қандай илмни билсам, агар тоғларни кўчирадиган имонга эга бўлсам-у, лекин севгим бўлмаса, мен ҳеч нарса эмасман. 3Агар бутун ер-мулкимни тақсимлаб берсам, ҳатто баданимни ёндиришга топширсам-у, лекин севгим бўлмаса, менга ҳеч фойдаси йўқ.

4Севги сабрли ва кўнгилчандир. Севги ҳасад қилмас, кеккаймас, шишинмас. 5Севги бебошлик қилмас, худбинлик қилмас, аччиқланмас, кек сақламас. 6Севги ноҳақликка севинмас, аксинча, ҳақиқат ила шод бўлур. 7Севги ҳар нарсани кўтарар, ҳар йўлда ишонч ҳосил қилар, ҳар шароитда умид сақлар, ҳар нарсага тоқат қилар.

8Севги асло адо бўлмас. Пайғамбарлар башорати бўлса, тамом бўлғуси. Тиллар бўлса, жим бўлғуси. Билим бўлса, бартараф бўлғуси. 9Бизнинг билимимиз ҳали тўлиқсиз, башорат қилишимиз тўлиқсиздир. 10Камолот келганда эса, тўлиқсиз нарса бартараф бўлажак. 11Мен бола бўлганимда, бола каби гапирар, бола каби фикр қилар, бола каби муҳокама қилар эдим. Вояга етгач, болаликни қолдирдим. 12Шу сингари, биз ҳозир гўё хира ойнага қарагандек кўряпмиз, лекин у вақтда юзма-юз кўражакмиз. Ҳозир мен қисман биляпман, лекин у вақтда ўзим билинганим каби билажакман.

13Эндиликда бу уч нарса қолади: ишонч, умид, севги. Севги эса энг аълосидир.


#### 14–БОБ


Номаълум тиллар ва башорат ҳақида


1Севгининг пайидан бўлинглар, шунингдек, Руҳнинг инъомларини олиш, айниқса башорат[18] қилиш учун ғайрат қилинглар. 2Ким номаълум тилда[19] гапирса, инсонларга эмас, Худога гапиради; чунки уни ҳеч ким тушунмайди. У Худо Руҳидан илҳомланиб, сирларни гапиради. 3Башорат қилувчи бўлса, одамларга ўгит-насиҳат бериб, тингловчиларни руҳан озуқалантиради. 4 Номаълум тилда гапирувчи ўзини ўзи яшнатади, башорат қилувчи эса имонлилар жамоатини яшнатади. 5Энди сиз ҳаммангиз номаълум тилларда гапиришингизни истайману, лекин башорат қилишингизни янада кўпроқ истайман. Номаълум тиллар имонлилар жамоатининг манфаати учун таъбир этилмаса, башорат қилувчи номаълум тилда гапирувчидан афзалроқдир.

6Хўш, биродарлар, мен сизларнинг олдингизга келиб, номаълум тилларда гапира бошласаму, бироқ айтганларимнинг маъносини ваҳий, билимли калом, башорат ёки таълимот билан талқин қилмасам, сизларга қандай фойда келтираман? 7Ҳатто жонсиз чолғу асбоблари ҳам, масалан, най ёки чанг, фарқли овозлар чиқармаса, най биланми ёки чанг биланми чалаётганини киши қандай билади? 8Агар карнай ноаниқ овоз чиқарса, жанг учун ким тайёрлана бошлайди? 9Шунга ўхшаб, агар сизларнинг гапингиз мужмал бўлса, сизни тингловчилар нима гапирганингизни қандай билиб оладилар? Сизлар ҳавога гапиргандай бўласизлар. 10Дунёдаги тиллар кўп ва хилма-хилдир, улардан бирортаси ҳам маъносиз эмас. 11Бироқ агар мен бирор тилнинг маъносини тушунмасам, мен у тилни гапираётган учун ажнабийдек туюламан, гапираётган ҳам мен учун ажнабийдир. 12Модомики сизлар Руҳнинг инъомларига қизиқар экансизлар, имонлилар жамоатини янада яшнатадиган инъомларга интилинглар.

13Шунинг учун номаълум тилда гапирувчи киши таъбир қилиш инъомини олиш учун ҳам ибодат қилсин. 14Агар мен номаълум тилда ибодат қилсам, руҳим ибодат қилади, онгим эса самарасиз қолади. 15Хўп, бундан қандай хулоса чиқараман? Руҳ билан ибодат қилсам, онг билан ҳам ибодат қилишим керак. Руҳ билан қўшиқ айтсам, онг билан ҳам қўшиқ айтишим керак. 16Акс ҳолда, агар сен руҳий тилда ҳамд-санолар айтсанг, у ерда турган авом халқ сенинг шукрона дуонгга қандай қилиб “омин” дейди? У сенинг нима айтаётганингни тушунмайди-ку! 17Сен яхши шукур айтсанг ҳам, ўзга киши ибрат ололмайди.

18Худойимга шукурки, мен ҳаммангиздан кўпроқ номаълум тилларда гапираман. 19Имонлилар жамоатида эса номаълум тилда сон-саноқсиз сўзлар гапиргандан кўра, бошқаларга насиҳат қилиш учун оқилона беш сўз айтишни афзал биламан.

20Биродарлар, ўй-фикрда болалардек бўлманглар. Аксинча, ёмонликка нисбатан чақалоқ бўлиб, фикрлашда эса баркамол бўлинглар. 21Тавротда шундай ёзилган:


“Мен ўзга тилларда, ёт оғизлар-ла

Шу халққа сўзлайвераман,

Аммо у вақт ҳам Мени тингламаслар,

– дейди Худованд”.


22Демак, номаълум тиллар имонлилар учун эмас, балки имонсизлар учун аломатдир. Пайғамбар башорати эса имонсизлар учун эмас, имонлилар учун аломатдир. 23Агар бутун имонлилар жамоати бир ерда тўпланиб, ҳамма номаълум тилларда гапира бошласа ва авом халқдан ёки имонсизлардан кимдир у ерга кирса, “Сизлар тентаклик қиляпсизлар”, – деб айтмайдими? 24Лекин агар ҳамма башорат қилаётган бўлса-ю, имонсиз ёки авом халқдан бўлган бир киши кирса, у ҳамма томонидан фош бўлади, ҳамма ҳам уни муҳокама қилади. 25Шу тариқа унинг дил сирлари ошкор бўлади. У мук тушиб: “Чиндан Худо сизлар билан экан”, – деб Худога сажда қилади.


Жамоат йиғилишларидаги тартиб-қоида


26Энди биродарлар, бундан нима хулоса чиқарамиз? Бир ерда тўпланганингизда, сизлардан ҳар бирингизда бирор сано[20] бор, бирор таълим бор, бирор тил бор, бирор ваҳий бор, бирор таъбир бор. Буларнинг ҳаммаси имонлилар жамоати яшнаб-гуллаши учун қилинсин. 27Агар ким номаълум тилда гапирмоқчи бўлса, икки ёки энг кўпи билан уч одам навбат билан гапирсин ва бир киши эса таъбир қилсин. 28Агарда таъбир қилувчи бўлмаса, номаълум тилда гапирувчи киши имонлилар жамоатида жим турсин, ўзига ва Худога гапирсин.

29Шунингдек, икки ёки уч пайғамбар[21] гапирсин, қолганлар эса айтилганларни муҳокама қилсинлар. 30Агар шу вақт ўтирганлардан бирига ваҳий келса, биринчи гапирган жим бўлсин. 31Ҳар бирингиз бирин-кетин башорат қила оласизлар, токи ҳамма таълим олиб, барча дадиллансин. 32Пайғамбарларнинг руҳлари пайғамбарларга бўйсунади. 33Чунки Худо тартибсизлик Худоси эмас, тинчлик Худосидир.

Худонинг барча азиз жамоатларида бўлгани каби, 34сизнинг жамоатларингизда ҳам хотинлар сукут сақласин. Аёлларга сўзга чиқиш учун рухсат берилмаган, лекин Тавротда[22] ҳам айтилишича, итоат этсинлар. 35Агар бирор нарса ўрганишни истасалар, уйда ўз эрларидан бу ҳақда сўрасинлар. Имонлилар жамоатида хотинга сўзга чиқиш адабсизликдир.

36Наҳотки Худонинг каломи сиздан чиққан бўлса? Наҳотки у ёлғиз сизларга етиб борган бўлса? 37Агар бирор киши ўзини пайғамбар ёки Руҳ амрида деб ҳисобласа, у шуни англасинки, сизларга ёзганларим Раббимиз амридир. 38Лекин ким буни англамас экан, англамай қўяқолсин.

39Хуллас, эй биродарлар, башорат қилишга ғайрат билан интилинглар, номаълум тилларда гапиришга эса тўсқинлик қилманглар. 40Фақат ҳар нарса адаб ва тартиб билан содир бўлсин.


#### 15–БОБ


Масиҳ тирилишининг далили


1Биродарлар, мен сизларга эслатмоқчиман: ўзим ИнжилХушхабарини сизларга етказган эдим, сизлар эса уни тан олиб, унга қаттиқ умид боғладингизлар. 2Агар менинг каломимга қаттиқ риоя қилсангизлар, бу калом орқали нажот топасизлар. Акс ҳолда эътиқодингизнинг асоси йўқ.

3Мен Худодан қабул қилганимни дастлаб сизларга топширган эдим, яъни Муқаддас Битикларга[23] мувофиқ, Масиҳ гуноҳларимиз учун ўлди, 4яна Муқаддас Битикларга мувофиқ, У кўмилди ва учинчи куни тирилди. 5Аввал У Кифага[24], сўнгра ўн икки шогирдига кўринди. 6Ундан кейин бир вақтнинг ўзида беш юздан кўпроқ биродарга кўринди. Улардан аксарияти ҳозирга қадар тирик, баъзилари эса дунёдан кўз юмиб кетганлар. 7Ундан сўнг Масиҳ Ёқубга ва қолган бутун ҳаворийларга кўринди. 8Ҳаммадан кейин эса чала туғилган болага ўхшайдиган менга ҳам кўринди.

9Мен ҳаворийларнинг энг арзимайдиганиман, ҳаворий деб аталишга ҳам лойиқ эмасман. Чунки мен Худонинг жамоатини таъқиб этар эдим. 10Энди эса нимаики бўлган бўлсам, Худонинг инояти билан бўлдим; Унинг менга кўрсатган инояти пучга чиқмади, зеро мен ҳаворийларнинг ҳаммасидан кўпроқ меҳнат қилдим. Аслида меҳнат қилган ўзим эмас, балки менга ёр бўлган Худо иноятидир. 11Қандай бўлмасин, хоҳ мен воизлик қилсам, хоҳ улар – ваъзимиз бир хил ва сизларнинг имонингиз ҳам бир хилдир.


Ўликларнинг тирилиши ҳақида


12Демак, Масиҳ ўликлар ичидан тирилди, деб оламга очиқ эълон қилинмоқда. У ҳолда қандай қилиб баъзиларингиз: ўликлар тирилмайди, деб айтяпсизлар? 13Агар ўликлар тирилмас экан, унда Масиҳ ҳам тирилмаган демакдир. 14Агар Масиҳ тирилмаган бўлса, у ҳолда бизнинг хабаримиз ҳам, сизнинг имонингиз ҳам беҳудадир. 15Бундай ҳолда Худонинг ёлғон шоҳидлари ҳам бўлар эдик; чунки биз “Худо Масиҳни тирилтирди”, деб шаҳодат бериб юрибмиз. Агар ҳақиқатан ўликлар тирилмас экан, унда Худо Масиҳни ҳам тирилтирган эмас. 16Ҳа, агар ўликлар тирилмас экан, унда Масиҳ ҳам тирилмаган демакдир. 17Агар Масиҳ тирилмаган бўлса, сизларнинг имонингиз бефойда, сизлар ҳали ҳам гуноҳга ботгансизлар. 18У ҳолда Масиҳга умид боғлаб кўз юмганлар ҳам абадий ҳалокатга учрайдилар. 19Агар биз ёлғиз бу ҳаёт учун Масиҳга умид боғлаган бўлсак, биз энг бахтсиз инсонлар эканмиз.

20Ваҳоланки, Масиҳ чинакамига тирилди! У биринчи бўлиб тирилди, қолган марҳумларга намуна бўлди. 21Ўлим бир инсон орқали дунёга кирди. Шунга ўхшаб, ўликларнинг тирилиши ҳам бир Инсон орқали содир бўлади. 22Одам Атонинг фарзанди бўлган барча ўладилар. Худди шундай: Масиҳнинг фарзанди[25] бўлган барча тириладилар.

23Ҳар ким ўз навбати билан тирилади: биринчиси, тирилганларнинг илғори – Масиҳ, кейин Унинг оламга қайтишида Масиҳ уммати бўлганлар тирилади. 24Бундан сўнггина, яъни Масиҳ ҳар қандай бошқарма, ҳокимият ва қудратни тугатиб, салтанатни Ота – Худога топширгандан кейингина охират бўлади. 25Худо бутун душманларни Масиҳнинг оёғига йиқитмагунига қадар, Масиҳ ҳокимлик қилиши керак. 26Шунда охирги душман – ўлим ҳам барҳам топади. 27Ҳа, Худованд борлиқни Масиҳнинг оёқлари остига ташлаб, Унга тобе қилди. Гарчи Забурда “Борлиқ Унга тобе бўлди”, – дейилса-да[26], бундан борлиқни Унга тобе қилган Худо истиснодир. 28Ҳамма нарса Унга тобе бўлгандан кейингина Ўғил ҳам Ўзига ҳамма нарсани тобе қилдирган Отага тобе бўлади, токи Худо ҳамманинг ҳаммаси бўлсин.

29Агар тирилиш бўлмаса, ўликлар номидан сувга чўмиб имон келтирганлар бундан қандай фойда кутадилар? Агар ўликлар мутлақо тирилмайдиган бўлса, у ҳолда бу кишилар нега марҳумлар номидан сувга чўмар эканлар?[27]

30Нима учун бизлар ҳар соатда хавф-хатарлар билан рўбарўмиз? 31Эй биродарларим, мен сизлар туфайли Раббимиз Исо Масиҳдан топган ифтихорим билан айтаманки, мен ҳар кун ўляпман! 32Мен Эфес шаҳрида ваҳший ҳайвонлар билан курашдим. Агар буни фақат инсоний умид учун қилганимда эди, менга қандай наф бўларди? Агар ўликлар тирилмас экан, майли, “келинг, еб-ичайлик, чунки эртага ўламиз!” 33Лекин адашманглар: “Ёмон одамлар тўдаси яхши ахлоқни бузар экан”. 34Энди лозим бўлганидай ўзингизга келинглар, гуноҳ қилманглар! Сизлар номус қиласиз, деб айтяпманки, сизлардан баъзи кишилар Худони билмайдилар.


Тирилган тананинг хусусиятлари


35Эҳтимол, бирор киши шундай айтади: ўликлар қандай қилиб тирилар экан? Қандай жисм билан пайдо бўлар экан? 36Эй нодон! Сенинг эккан уруғинг агар ўлмаса, тирилмайди-ку. 37Экин экканингда бўлажак жисмни эмас, балки буғдой ёки бошқа бирор экиннинг қуп-қуруқ уруғини экасан. 38Худо эса уруққа Ўзи истаганича жисм бағишлайди, ҳар бир уруғдан алоҳида жисмни ҳосил қилади. 39Ҳар қандай эт ҳам бир хил эмас; лекин инсонларнинг эти бошқа, ҳайвонларнинг эти бошқа, қушларнинг эти бошқа, балиқларнинг эти бошқа. 40Самовий ва дунёвий жисмлар ҳам бор. Лекин самовий жисмларнинг кўрки бошқа, дунёвийларники бошқа. 41Қуёшнинг кўрки бошқа, ойнинг кўрки бошқа ҳамда юлдузларнинг кўрки бошқа. Кўркига қараб юлдуз юлдуздан фарқ қилади.

42Ўликларнинг тирилиши ҳам бунга ўхшайди: тана ўткинчи бўлиб экилади-ю, ўлмайдиган бўлиб тирилади. 43Тушкунликда экилади-ю, улуғворлик билан тирилади; заифликда экилади-ю, қудрат билан тирилади. 44Моддий бадан экилади, руҳий бадан тирилади. Моддий жисмлар бор бўлганидек, руҳий жисмлар ҳам бор. 45Тавротда ёзилишича: “Биринчи одам – Одам Ато тирик жон бўлди”. Охирги Одам[28] эса ҳаётбахш Руҳ бўлди.

46Кўрамизки, биринчи навбатда руҳий эмас, моддий бадан келади. Руҳий бадан кейинроқ келади. 47Биринчи одам ердан, яъни тупроқдан пайдо бўлган. Иккинчи Одам [Раббимиз Исо] эса осмондан тушган. 48Тупроқдан яралган илк одам қандай бўлса, бошқа одамлар ҳам шундайдир. Самовий Одам қандай бўлса, самовийлар ҳам шундайдир. 49Биз тупроқдан яралган одамга қандай ўхшасак, самовий Одамга ҳам шундай ўхшаб кетамиз. 50Эй биродарлар, сизларга шуни айтяпманки, фоний махлуққа[29]Худонинг Шоҳлигидан мерос насиб этмайди. Ўткинчи махлуқ ўлмасликдан улуш ололмайди.

51Мана, мен сизларга бир сир айтяпман: ҳаммамиз ўлмаймиз-у, аммо ҳаммамиз ўзгариб кетамиз. 52Тўсатдан, кўз очиб юмгунча, охирзамон карнайи чалинганда ўзгариб кетамиз. Ҳа, карнай чалинади ва шу онда марҳумлар яна ҳеч ўлмайдиган бўлиб тириладилар. Шунда биз, ҳаёт бўлганлар ҳам ўзгариб кетамиз. 53Бу ўткинчи баданимиз чиримайдиган, бу ўладиган вужудимиз ўлмайдиган вужудга бурканиши керак. 54Бу ўткинчи бадан чиримайдиган, бу ўладиган вужудимиз ўлмайдиган бўлиб қолган пайтда, қуйидаги Таврот оятлари амалга ошади:


“Ўлим ғалаба билан ютилди.

55Эй ўлим, сенинг нишинг қаерда?

Эй дўзах, сенинг зафаринг қаерда?”


56Ўлимнинг ниши гуноҳдир. Гуноҳнинг қуввати эса Илоҳий Қонун орқали намоён бўлади[30]. 57Лекин Худога шукр! У Раббимиз Исо Масиҳ орқали бизга ғалаба бахш этган.

58Шунинг учун, эй севимли биродарларим, қаттиқ ва маҳкам туринглар. Ҳамиша Раббимиз хизматида бўлиб, янада ғайратли бўлинглар. Шуни билингларки, Раббимиз йўлида қилган меҳнатингиз фойдасиз бўлмайди.


#### 16–БОБ


Иона тўплаш ҳақида йўл-йўриқ


1Энди азизлар учун иона[31] тўплашга келсак, сизлар худди Галатиядаги Масиҳжамоатларига тайинлаганимга амал қилинглар. 2Ҳафтанинг биринчи кунида ҳар бир одам ўз қўлидан келганича бир миқдор пулни олиб қўйсин, токи олдингизга келганимда, пул йиғишга ҳожат қолмасин. 3Мен олдингизга келгач, сизлар муносиб кўрган кишиларга мактублар бериб, эҳсонларингизни Қуддусдаги имонлиларга топшириш учун юбораман. 4Агар менинг ҳам боришим зарур бўлса, улар билан бораман.


Павлуснинг орзу-армонлари


5Мен Македониядан ўтганимдан кейин, сизнинг олдингизга бораман; чунки Македония орқали ўтиб бораман. 6Балки ёнингизда бир оз қоларман ёки ҳатто қишни ўтказарман, сўнг сизлар мени кетадиган жойимга кузатарсизлар. 7Чунки бу дафъа сизлар билан йўл-йўлакай кўришиб кетишни истамайман. Худо хоҳласа, ёнингизда бир қанча вақт қолиш умидидаман. 8Лекин Ҳосил байрамига қадар Эфес шаҳрида қоламан. 9Чунки у ерда таъсирчан фаолият кўрсатишим учун менга кенг эшик очилди. Аммо менга қарши чиққанлар ҳам кўп.

10Агар Тимўтий олдингизга келса, у орангизда хотиржам бўлиб юриши учун эътибор беринглар. Чунки у менга ўхшаш Раббимиз хизмати билан машғул. 11Ҳеч ким уни эътиборсиз қолдирмасин. У менинг олдимга ҳам келсин, уни эсон-омон кузатиб юборинглар, уни мен биродарлар билан кутиб турибман.

12Биродаримиз Аполлосдан ўз дўстлари билан бирга сизларнинг олдингизга бориш учун кўп илтимос қилдим, бироқ ҳозир боришга ҳеч кўнгли йўқ. Қулай шароит бўлгач, у боради.


Сўнгги панд-насиҳат ва саломлар


13Ҳушёр бўлинглар, имонда собит туринглар, жасоратли ва кучли бўлинглар. 14Ҳамма ишларингизни меҳр-муҳаббат билан бажо келтиринглар.

15Биродарлар, Стефаннинг хонадонини биласизлар: Ахаяда биринчи имон келтирганлар улар бўлиб, азизларга хизмат учун ўзларини топширдилар. Энди сизлардан илтимос қиламан: 16Бундайларга ва улар билан сафдошу меҳнатдош бўлган ҳар бир кишига эҳтиром қилинглар. 17Мен Стефан, Фортунат ва Ахаикнинг келганига хурсанд бўлдим, сизларнинг йўқлигингизни улар тўлдирди. 18Улар менинг ҳамда сизларнинг руҳингизни тинчитдилар. Бундайларни тақдирланглар.

19Асия вилоятидаги Масиҳ жамоатлари сизларга салом йўллаяптилар. Акил билан Прискилла ва уларнинг уйида йиғиладиган жамоат сизларга Раббимиздан кўп саломатлик тилайдилар. 20Бутун биродарлар сизларга салом йўллаяптилар. Муқаддас ўпич билан саломлашинглар.

21Мен, Павлус, сизларга дуойи салом ёзяпман, бу менинг қўлим.

22Кимки Раббимиз Исо Масиҳни севмаса, мардуди даврон бўлсин! Маранафа[32]!

23Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларга ёр бўлсин. 24Мен Исо Масиҳнинг севгиси ила ҳаммангизни севаман. Омин.


### КОРИНФЛИКЛАРГА ИККИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Худонинг иродаси билан Исо Масиҳнингҳаворийси бўлган мен, Павлус ила биродаримиз Тимўтий, Коринф шаҳридаги Худонинг жамоатига, шунингдек, Ахая ўлкаси бўйлаб яшовчи барча Худонинг азизларига салом йўллаймиз. 2Отамиз Худо ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин!


Тасалли манбаи – Худо


3Ҳар турли тасаллининг манбаи бўлган Худо, марҳаматли Ота, Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси Худога ҳамду санолар бўлсин! 4У бутун ғам-қайғуларимиз учун бизга тасалли беради. Шу тариқа ўзимиздек ҳар турли қайғуларга йўлиққан бошқа одамларни биз Худодан олган тасалли билан овунтира оламиз. 5Масиҳнинг азоблари бизда қанча кўпаяётган бўлса, Масиҳнинг тасаллиси ҳам бизда шунча кўпаймоқда. 6Агар биз ғам-қайғу чекаётган бўлсак, бу сизлар тасалли ва нажот топишингиз учундир. Ва агар биз тасалли топаётган бўлсак, бу ҳам сизларнинг тасалли топишингиз учундир. Биз чекаётган қайғуларга ўзингиз ҳам йўлиққанингизда, шу билан тасалли топиб, сабр-тоқат қиласизлар. 7Сизларга ишончимиз комил, чунки сизлар аламларимизгагина эмас, тасаллимизга ҳам шерик эканингизни биламиз.

8Эй биродарлар, Асия вилоятида бошимизга келган кулфатлардан хабарсиз қолишингизни истамаймиз. Биз ҳаддан ташқари, чидаб бўлмайдиган даражада эзилдик, ҳатто соғ қолишга умидимизни йўқотган эдик. 9Ҳа, ўлимга маҳкум бўлганимизни ўз вужудимизда сезардик. Бу шунинг учун бўлдики, биз ўзимизга эмас, балки фақат ўликларни тирилтирувчи Худога умид боғлайлик. 10Ҳақиқатан ҳам Худо бизни шундай катта ўлим таҳликасидан қутқарди ва яна қутқаради. Ҳа, У бизни яна қутқаради, деб Ундан қаттиқ умид қиламиз. 11Чунки сизлар ҳам биз учун ибодат қилишда иштирок этиб келяпсизлар. Шундай кўп кишиларнинг илтижоси туфайли Худо бизга иноят кўрсатди, токи буни яна кўплар билиб, биз туфайли Худога шукр қилсинлар.

12Бизнинг ифтихор қилишимизнинг сабаби бор, виждонимиз ҳам шундан далолат берадики, биз бу дунёда, хусусан сизлар билан бўлган муносабатимизда инсоний ҳикмат билан эмас, балки Худонинг инояти билан, муқаддаслик билан, Худога мақбул бўлган самимийлик билан ҳаракат қилдик. 13Биз сизларга нима ёзсак, ўқиб, англаб етинглар, деб ёзамиз. Умид қиламанки, сизлар буларни охиригача англаб етасизлар. 14Сизлар, қисман бўлса ҳам, бизни англагансизлар ва биласизларки, Раббимиз Исо Масиҳнинг оламга қайтадиган кунида биз сизнинг фахрингиз, сиз эса бизнинг фахримиз бўласизлар.


Павлуснинг кечиккан зиёрати


15Шу ишонч билан, сизлар иккинчи дафъа фараҳ топинглар деб, олдинроқ сизларнинг ёнингизга келиш ниятида эдим. 16Сизларнинг олдингиздан Македонияга ўтиш ва Македониядан яна сизларнинг олдингизга қайтиш ниятида эдим, охири сизлар мени Яҳудияга кузатиб қўяр эдингизлар. 17Шундай ниятим бўла туриб, беқарорлик билан ҳаракат қилдиммикан? Ёки мен гоҳ ҳа-ҳа, гоҳ йўқ-йўқ дегандай, ўзбошимчалик билан ташаббус кўрсатдиммикан?

18Худо Ўз сўзида туради, шунинг учун бизнинг сизга сўзимиз ҳам гоҳ “ҳа”, гоҳ “йўқ” эмас. 19Биз, яъни мен, Силван ва Тимўтий сизнинг орангизда Худонинг Ўғли – Исо Масиҳни тарғиб қилганимизда, буни гоҳ “ҳа”, гоҳ “йўқ” деб қилмадик. Масиҳ дегани – “ҳа” дегани. 20Чунончи Худо қанча ваъдаларни берган бўлса, улар Масиҳ шарофати билан “ҳа” дегандай, “омин” дегандай рўёбга чиқади, токи биз Масиҳ орқали Худони улуғлайлик. 21Худонинг Ўзи бизни сизлар билан бирга Масиҳ уммати қилиб, мустаҳкам пойдеворли қилди, Ўзига ажратиб олди, 22устимизга Ўзининг муҳрини босди, буларнинг гарови қилиб Муқаддас Руҳни юракларимизга жойлаштирди.

23Ўз жоним ҳақи Худони шоҳидим биламан: сизларни аяганим учун ҳануз Коринфга бора олмадим. 24Биз гўё сизларнинг имонингиз устидан ҳукмронлик ўрнатаётгандай бўляпмиз. Аслида биз қувонишингиз учун сизларга кўмаклашмоқдамиз. Чунки сизлар имонда маҳкам турибсизлар.


#### 2–БОБ


Хафагарчилик ва кечирим ҳақида


1Шундай қилиб, мен кўнглимда ёнингизга яна хафагарчилик билан келмасликка қарор қилдим. 2Агар мен сизларни хафа қиладиган бўлсам, хафа қилганларимдан бошқа кимлар ҳам мени овунтира оларди? 3Мен ҳам олдиндан шунинг учун сизларга ёздимки, ёнингизга келганимда мени хурсанд қиладиган одамлардан хафагарчилик кўрмайин. Чунки ишончим комилки, менинг севинчим ҳаммангизнинг севинчингиздир. 4Мен сизларни хафа қилиш учун эмас, балки сизларга бўлган чексиз муҳаббатимни сезишингиз учун чуқур қайғу ва юрак изтироби ичида ҳамда тўхтовсиз кўз ёшлари билан ёздим.

5Агар ким хафа қилган бўлса ҳам, мени эмас, муболаға қилмасдан айтяпманки, деярли ҳаммангизни хафа қилган бўлади. 6Хафа қилган одамга кўпчилик томонидан берилган бундай жазо етар. 7Шунинг учун энди бу одам ҳаддан ортиқ хафа бўлмаслиги учун, уни кечириб тасалли беришингиз маъқулдир. 8Ҳа, унга бошқатдан муҳаббат қўйишингизни илтимос қиламан. 9Сизлар ҳар ишда итоатли бўлганингизни амалда билиш учун сизларга ёздим. 10Бирор кишини бирор нарса хусусида кечирсангизлар, мен ҳам кечираман. Мен кимни кечирган бўлсам (агар кечирадиган бирор нарса бўлса), уни сизлар учун, Масиҳнинг ҳузурида туриб кечирдим. 11Зинҳор шайтоннинг панд беришига йўл қўймайлик, унинг фитналаридан хабарсиз эмасмиз-ку.


Инжилнинг хуш ҳиди таралмоқда


12Масиҳнинг Хушхабарини етказиш учун Троас шаҳрига келганимда, Раббим менга бир эшик очиб берган эди. 13Шунга қарамай, руҳим тинч эмас эди, чунки биродарим Титусни у ерда топмаган эдим. Ниҳоят, у ёқдагилар билан хайрлашиб, Македонияга жўнадим.

14Худога шукр! У бизни доимо Масиҳнинг тантанали юришида олиб бораётир ва биз орқали ҳар ерда Ўз ҳақидаги билимнинг хуш бўйларини тарқатаётир. 15Биз халос бўладиганларнинг ҳам, ҳалок бўладиганларнинг ҳам орасида Худо шаънига таралаётган Масиҳнинг хуш ҳидимиз. 16Бу – ҳалок бўладиганлар учун ҳалокатли ўлим ҳидидир, халос бўладиганлар учун эса яшатувчи ҳаёт ҳидидир.

Бундай масъулиятга ким лойиқ? 17Мана биз кўпчилик қилаётгандай, Худонинг каломини бозорга солмаймиз. Аксинча, Худо томонидан юборилган ва Масиҳ хизматида бўлган кишилардек, Худонинг кўзи олдида соф кўнгилдан воизлик қилмоқдамиз.


#### 3–БОБ


Янги Аҳднинг улуғлиги


1Ўзимизни яна тавсия этишни бошлаймизми? Наҳотки баъзиларга керак бўлгандай, сизлар учун ёки сизлардан тавсияномалар керак бўлди? 2Бутун инсонлар томонидан тан олинган ва ўқилаётган, бизнинг қалбимизга ёзилган тавсияномамиз – мана сизларсиз. 3Очиқ кўриниб турибдики, бизнинг хизматимиз орқали ёзилган Масиҳнинг мактуби сизларсиз. Бу сиёҳ билан эмас, балки барҳаёт Худонинг Руҳи билан ёзилган ҳамда тош лавҳаларга[1] эмас, балки инсон қалблари бўлган эт лавҳаларга ёзилган мактубдир. 4Биз Масиҳ туфайли Худо ҳузурида шундай ишончга сазовормиз. 5Лекин бунга гўё ўз-ўзимиздан, ўз қобилиятимиз билан муваффақ бўлмаганмиз. Бизнинг қобилиятимиз фақат Худодандир. 6У бизга Янги Аҳднинг[2] хизматкорлари бўлишдай қобилиятни берди. Бу хизмат эса Қонун ҳарфи[3] асосида эмас, Илоҳий Руҳ асосида содир бўлмоқда. Ҳарф ўлдиради, Руҳ эса ҳаёт бағишлайди.

7Таврот даврида Худога хизмат қилувчилар тошга ҳарфма-ҳарф чизилган ва гуноҳкорга мутлақо ўлим келтирадиган Қонун бўйича хизмат қилишлари керак эди. Бу хизматнинг кўрсатмаси шундай улуғворлик билан келдики, ҳатто Мусонинг нур ёғилиб турган юзига Исроил ўғиллари қарай олмас эдилар (ваҳоланки, Мусо юзининг улуғворлиги ўткинчи эди). 8Шундай экан, Илоҳий Руҳ бўйича Худога хизмат қилиш йўли янада улуғворроқ бўлмайдими? 9Илгари гуноҳкорни маҳкум қилган хизматнинг улуғворлиги бор эди. Энди эса гуноҳкорнинг оқланишига сабаб бўладиган хизмат бундан чандон улуғ эмасми? 10Ҳаммадан улуғ бўлган нарса ўртага чиққандан сўнг, илгари улуғ деб билинган нарсанинг улуғлиги энди ҳечга чиқади. 11Агар вақтинча жорий бўладиган тузум улуғворлик билан келган бўлса, унда боқий қолувчи тузум нақадар улуғворроқдир.

12Биз бундай умидга молик бўлиб, катта жасорат билан ҳаракат қиляпмиз. 13Мусо пайғамбар юзимнинг ўткинчи порлоқлиги тугаганини Исроил ўғиллари кўрмасин деб, юзига парда ёпган эди. Биз унга ўхшамаймиз. 14Уларнинг зеҳнлари ўтмаслашиб кетди. Чунки бугунга қадар Қадимги Аҳдни[4] ўқиш вақтида, ўша парда турибди. Парда кўтарилмаган, у ёлғиз Масиҳ орқали бартараф бўлади. 15То бугунга қадар Мусонинг китобини ўқиш вақтида уларнинг юракларини парда ёпиб турибди. 16Фақат РаббимизИсога илтижо қилганда бу парда олиб ташланади.

17Раббимиз – Руҳдир. Раббимизнинг Руҳи қаерда бўлса, ўша ерда эркинлик бор. 18Биз ҳаммамиз очиқ юзимиз билан, кўзгуга қарагандай, Раббимизнинг улуғворлигига қараб турибмиз. Улуғворликдан улуғворликка ўтганимиз сари, Раббимизнинг суратига томон ўзгармоқдамиз; бу эса Раббимизнинг Руҳи орқали содир бўлмоқда.


#### 4–БОБ


Сопол идишлардаги улуғ хазинамиз


1Биз Худонинг марҳамати билан бундай хизматга мушарраф бўлиб, умидсизланмаймиз. 2Лекин сирли ва уят ишларни рад этиб, ҳийла билан ҳаракат қилмаймиз, Худонинг каломини бузмаймиз. Ҳақиқатни очиқ-ойдин қилиб, Худо ҳузурида ўзимизни ҳар бир инсоннинг виждонига тақдим этамиз. 3Бордию Хушхабаримиз ёпиқ бўлса, у ҳалок бўладиганлар учун ёпиқдир. 4Худонинг тасвири бўлган Масиҳнинг улуғвор Хушхабарининг нурини одамлар кўрмасин деб, бу дунёнинг тангриси[5] имонсизларнинг зеҳнларини кўр қилган. 5Биз эса ўзимизни эмас, балки Раббимиз Исо Масиҳни тарғиб қилмоқдамиз; биз – Исо йўлида сизларнинг қулларингизмиз, холос. 6Худо ибтидода: “Қоронғуликдан нур порласин”, – деб қандай буюрган бўлса[6], энди Ўзининг нури билан бизнинг юракларимизни ҳам шундай ёритди, Исо Масиҳ сиймосида порлаб турган Ўзининг улуғворлигини бизга кўрсатди.

7Бу улуғвор хазинани эса биз сопол идишларда[7] олиб юрибмиз, токи бу олий қудрат бизга эмас, Худога мансуб эканлиги кўриниб турсин. 8Биз ҳар томонлама жабрланамиз, лекин эзилмаймиз. Мушкул аҳволда қолдик, аммо умидимизни йўқотмаймиз. 9Қувғинга учраймиз, лекин иложсиз эмасмиз. Ерга қулаймиз, аммо яксон бўлмаймиз. 10Исонинг ҳаёти баданимизда намоён бўлиб турсин деб, Унинг ўлимини доим баданимизда олиб юрибмиз. 11Бизнинг фоний баданимизда Исонинг ҳаёти намоён бўлсин деб, биз, тириклар Исо учун ҳамиша ўлимга топширилмоқдамиз. 12Шундай қилиб, ўлим бизда, ҳаёт эса сизда амал қилмоқда.

13Забурда: “Ишонганим учун гапирдим”, – деб ёзилган[8]. Биз худди шу имоннинг руҳига эгамиз ва ишонганимиз учун гапирамиз. 14Биламизки, Раббимиз Исони тирилтирган Худо бизни ҳам Исо билан бирга тирилтиради ва сизлар билан бирга Ўз ҳузурида турғизиб қўяди. 15Буларнинг ҳаммаси сизлар учун содир бўлмоқда, токи Худонинг инояти яна кўпдан-кўп одамларга ўтсин, шу тариқа Худонинг ҳамду саноси янада ошиб, тиллардан тушмайдиган бўлсин.

16Шунинг учун ҳам умидсизланмаймиз. Гарчи зоҳирий вужудимиз ҳар қанча хазон бўлаётган бўлса-да, ботиний вужудимиз кундан-кунга янгиланяпти. 17Бу ўткинчи ва арзимас қайғуларимиз биз учун ҳаддан ташқари ажиб, катта ва абадий улуғворлик ҳосил қилади. 18Чунки биз кўзга кўринадиган нарсаларга эмас, кўзга кўринмайдиган нарсаларга қараймиз. Кўринадиганлари муваққат, кўринмайдиганлари эса абадийдир.


#### 5–БОБ


Самовий ватанимиз


1Биз биламизки, бу фоний уйимиз[9], бу кулбамиз хароб бўлгандан кейин, Худо бизга мангу бир уй, қўл билан қурилмаган осмондаги маконни беради. 2Биз самовий масканимизга бурканишни соғиниб, оҳ чекиб юрибмиз. 3Ўшанда шундай бурканган бўлиб, бошқа яланғоч кўринмаймиз. 4Дунёвий кулбада бўлгунимизча, истибдод остида оҳ-нола чекяпмиз. Бу кулбадан чиқишни истамасак-да, самовий вужудга бурканишни орзу қиламиз, чунки ўшанда бу фонийлик боқий ҳаётга тамоман ғарқ бўлажак. 5Айнан шунинг учун Худо бизни яратган ва бунинг гарови қилиб бизга Муқаддас Руҳни ато қилган.

6Шунинг учун биз доимо хотиржаммиз. Биламизки, бу баданда жойлашгунимизча, Раббимиздан узоқда қолган ғариблармиз. 7Биз кўриш билан эмас, эътиқод билан яшаймиз. 8Ҳа, хотиржаммиз ва иложи бўлса, баданимиз ғурбатсаросидан чиқиб, Раббимиз ҳузуридаги ватанга кўчишни хоҳлаймиз. 9Лекин хоҳ ватанда, хоҳ ғурбатда жойлашсак, Раббимизга мақбул бўлиш учун жонбозлик қиламиз. 10Чунки ҳаммамиз баданда яшаган пайтда қилган яхши ёки ёмон ишларимизга яраша қисматимизни олиш учун, Масиҳнинг ҳукм курсиси олдида ҳозир бўлажакмиз.


Худо билан ярашиш


11Биз Худодан қўрқишнинг нималигини англаганимиздан кейин, бошқа одамларни ҳам Унга ишонтирмоққа тиришамиз. Худога эса биз аёнмиз ва умид қиламанки, сизларнинг виждонингизга ҳам аёнмиз. 12Ўзимизни сизларга қайта тақдим этмаяпмиз. Лекин қалбидан кўра ташқи қиёфаси билан мақтанаётганларга тегишли жавоб беринглар деб, биз билан мақтаниш имкониятини сизларга беряпмиз. 13Биз ақлдан оздикми? Унда бу Худо учун. Ақлли гапиряпмизми? Унда бу сизлар учун. 14Ахир, Масиҳнинг севгиси бизни қамраб оляпти-ку! Агар ҳамма одамлар учун Биттаси ўлган бўлса, бу ҳаммаси ўлгани демак, деган хулосага келдик. 15Масиҳ ана шу мақсадда ҳамма учун ўлди, токи яшаётганлар энди ўзлари учун эмас, балки ўзлари учун ўлган ва тирилган Масиҳ учун яшасинлар.

16Шунинг учун биз энди ҳеч кимни инсоний фикр билан қадрламаймиз. Агар Масиҳни илгари инсоний фикр бўйича билган бўлсак, бундан кейин яна бундай билмаймиз. 17Бинобарин, ким Масиҳга тегишли бўлса, у янги ижоддир. Қадимги ҳолат ўтиб кетди, энди [ҳаммаси] янги бўлди.

18Буларнинг ҳаммасига Худо сабаб бўлди. У Масиҳ орқали бизни Ўзи билан яраштирди ҳамда одамларни Худо билан яраштириш[10] хизматини бизга берди. 19Ҳа, Худо Масиҳ вужудида бўлиб дунёни Ўзи билан яраштирди, одамларнинг гуноҳларини ҳисобга олмади. Бу ярашиш тўғрисидаги хабарни етказишни эса бизга топширди. 20Шундай қилиб, биз Масиҳ учун элчилик қиляпмиз, Худо биз орқали инсонларга мурожаат этяпти. Биз Масиҳ номидан ёлворяпмиз: Худо билан ярашинглар! 21Худо бизни Ўзига маъқул, солиҳ деб билиш учун, гуноҳни ҳеч билмаган Масиҳни биз учун гуноҳга айлантирди.


#### 6–БОБ


Инжил йўлида фидойилик


1Худонинг ҳамкорлари сифатида, Унинг иноятини бефойда қабул қилмасликни сизлардан илтимос қиламиз. 2Чунки Худо Тавротда шундай деяпти:


“Мақбул вақтда сени эшитдим,

Нажот кунида сенга ёрдам бердим”.


Мана энди мақбул вақт келди! Мана энди нажот куни келди!

3Хизматимиз қораланмасин деб, ҳеч кимга ҳеч қандай халақит бермаймиз. 4Худонинг хизматкорлари сифатида ўзимизни ҳамма соҳада ибрат қилиб кўрсатамиз: чексиз сабр-тоқатда, ғам-қайғуларда, танқисликларда, тангликларда, 5зарбалар остида, зиндонларда, тўполонларда, заҳматларда, уйқусизликда, рўза тутишда, 6покликда, доноликда, тўзимлиликда, меҳрибонликда, Муқаддас Руҳ кучида, самимий муҳаббатда.

7Ҳақиқат каломини айтиб, Худонинг қудратига суяниб, ўнг ва сўл қўлда солиҳлик қуролларини[11] тутиб юрибмиз. 8Шараф ва иснодга, ҳақорат ва мақтовга дуч келяпмиз. Бизни алдамчи ҳисоблайдилар, аммо ҳақиқатгўймиз. 9Номаълуммиз, аммо бизни ҳамма билади. Бизни ўлган деб ҳисоблайдилар, аммо мана, тирикмиз. Бизни жазога тортяптилар, аммо ўлмаяпмиз. 10Бизни хафа қиляптилар, аммо доимо хурсандмиз. Ўзимиз камбағалмизу, кўп кишиларни бойитамиз. Ҳеч нарсамиз йўғу, аммо ҳамма нарсага эгамиз.

11Эй коринфликлар, сизлар учун тилимиз ечилди, юрагимиз кенг очилди. 12Бизнинг кўнглимиз сизлар учун тор эмас, лекин ўзларингизнинг кўнглингиз жуда тор экан! 13Бунинг бараварига – болаларимга гапираётгандек гапиряпман – сизлар ҳам кўнглингизни кенгроқ қилинглар-чи!


Масиҳ умматининг имтиёзлари


14Имонсизлар билан нораво шериклик қилманглар[12]. Солиҳлик билан қонунсизлик орасида қандай алоқа бор? Ёки нур билан қоронғилик орасида қандай умумийлик бўлиши мумкин? 15Масиҳ билан алайҳиллаъна[13] орасида қандай келишув бўла олади? Ёки имонли билан имонсиз орасида қандай шериклик бўлиши мумкин? 16Худо маъбади билан бутлар орасида қандай мувофиқлик бор? Сизлар эса барҳаёт Худонинг маъбадисизлар. Худо Тавротда айтганидек:


“Мен улар ичра маскан қилиб,

Ўрталарида юргайман.

Уларнинг Худоси бўлурман,

Улар эса Менинг халқим бўлур”.


17Бинобарин, Худованд яна шундай деган:


“Уларнинг орасидан чиқинглар,

Улардан айрилиб кетинглар,

Нопокка эса қўл тегизманглар;

Шунда Мен сизларни қабул қилурман.

18Мен сизларга Ота бўлурман,

Сизлар эса Менга ўғилу қиз бўлурсиз,

– дейди Худованд, Сарвари коинот”.


#### 7–БОБ


Қувончга айланган хафалик


1Эй севикли биродарларим, Худо бизга бундай улуғ ваъдаларни берган экан, бадан ва руҳимизни булғовчи ҳар қандай мурдорликдан ўзимизни тозалаб, Худодан қўрқиб яшаб, бутунлай муқаддас бўлайлик.

2Қалбингиздан бизларга жой беринглар. Биз ҳеч кимга озор бермадик, ҳеч кимга зиён келтирмадик, ҳеч кимдан манфаат кўзламадик. 3Сизларга таъна қилиб айтмаяпман. Чунки олдин ҳам айтганимдек, ўлишми, қолишми, сизлар бизнинг дилимиздасизлар. 4Сизларга ишончим комил, ифтихорим катта. Қайғу-аламларимиз қанча бўлмасин, менинг дилим тасаллига тўлиб-тошади, беҳад севинаман.

5Ҳатто Македонияга келганимиздан кейин ҳам танамизга ҳеч қандай роҳат тополмадик, аксинча, ҳар томонлама сиқилган эдик: ташқаридан ҳужумлар, кўнгилда қўрқувлар бор эди. 6Лекин тушкунларга тасалли берувчи Худо Титусни ёнимизга юбориб, бизни овунтирди. 7Биз Титуснинг келгани билангина эмас, балки у сизлардан топган тасалли ҳақида эшитиш билан ҳам юпаниб қолдик. Титус мен учун бўлган қаттиқ соғинчингиз, тортган оҳларингиз, кўрсатган зўр ғайратингиз ҳақида бизга хабар бергандан кейин, янада кўпроқ севиндим.

8Шу сабабдан, мактубим билан сизларни хафа қилган бўлсам ҳам, афсусланмайман. Гарчи олдин у мактубдан қисқа бир муддат сизлар хафа бўлиб, мен пушаймон қилган бўлсам-да, 9энди севиняпман. Хафа бўлганингиздан эмас, балки хафагарчилик сизларни тавбага келтиргани учун севиняпман. Ҳа, сиз азбаройи Худодан хафа бўлдингизлар, шунинг учун биздан ҳеч қандай зарар кўрмадингизлар. 10Азбаройи Худо келадиган хафагарчилик ўкинтирмайди, аксинча, одамларни тавбага келтириб, нажот топишига имкон яратади. Дунёда бўладиган хафагарчилик эса фақат ўлимни келтириб чиқаради. 11Қаранглар, айнан шу сабабли, яъни сизга Худо тақдир этган хафагарчилик сабабли ўзингизни оқлаш учун сизларда қандай ғайрат пайдо бўлди, қандай ғазаб, қандай қўрқув, қандай соғинч, қандай жонбозлик, қандай адолатпарварлик ҳосил бўлди! Ана шуларнинг ҳаммаси билан ўзингизни ҳалолладингизлар. 12Ҳар ҳолда, менинг сизларга мактуб ёзишимдан мақсад айбловчи ёки айбланувчини белгилаш эмас, балки Худонинг ҳузурида сизлар биз учун қандай ихлосманд эканингизни эслатиш эди.

13Шу йўсин биз тасалли топдик. Бу топган тасаллимиздан ташқари, Титуснинг хурсандлиги бизни яна кўпроқ қувонтирди. Чунки ҳаммангиз унинг руҳини жуда кўтарибсизлар. 14Мен унинг олдида сизларни мақтаган эдим ва уятга қолмадим. Сизларга ҳар нарса тўғрисида ҳақиқатни гапирар эдик, Титусни мақтаганимиз ҳам ҳақиқат бўлиб чиқди. 15У ҳаммангизнинг итоаткорлигингизни, ўзини қандай ҳурмат ва эҳтиром билан қабул қилганингизни хотирлар экан, унинг сизларга бўлган муҳаббати янада ўт олмоқда. 16Сизларга ишончим комил, ана шундан хурсандман.


#### 8–БОБ


Қуддусдаги Масиҳ жамоати учун иона


1Энди биродарлар, Македония ўлкасидаги Масиҳжамоатларига Худо кўрсатган иноят ҳақида сизларга билдириб қўймоқчимиз. 2Улар оғир кулфатларга йўлиқиб, синовдан ўтган бўлсалар-да, жўшқин бир севинч намоён қилдилар, ўта камбағаллигига қарамай, самимий бир сахийлик кўрсатдилар. 3Улар қўлларидан келганча, ҳатто имконларидан ҳам ортиқ хайр-эҳсон берганларига мен шоҳидман. 4Улар Худо азизлари учун қилинадиган ёрдамда иштирок этишни биздан кўп ўтиниб сўрадилар. 5Улар ҳатто умид қилганимиздан ҳам зиёдроқ қилдилар: ўзларини олдин Раббимизга, кейин, Худонинг иродаси билан, бизга бағишладилар.

6Титус бу хайрли ишни олдинроқ бошлагани учун, буни сизнинг орангизда битириши учун уни рағбатлантирдик. 7Сизлар ҳамма нарсада мўлсиз – имонда, каломда, билимда, ғайрату тиришқоқликда, бизга қўйган меҳрингизда... Шундай экан, бу хайрли ишда ҳам мўл бўлинглар. 8Буни буйруқ тариқасида эмас, балки бошқаларнинг ғайрати билан муқояса қилиб, севгингизнинг ҳақиқийлигини синаб кўриб гапиряпман. 9Чунки сизлар Раббимиз Исо Масиҳнинг иноятини биласизлар: У бой бўла туриб, камбағаллигим туфайли бой бўлинглар, деб сизлар учун камбағаллашди.

10Бу ҳақда мен сизларга фойдали бўладиган шундай маслаҳат бераман: сизлар ўтган йили бу ишни бошлабгина қолмай, роса кўнгил қўйган эдингизлар. 11Энди бу ишни охирига етказинглар, чин кўнгилдан, қўлингиздан келганича битиришга ҳаракат қилинглар. 12Агар ғайрат бўлса, кимда нима йўқлигига қараб эмас, балки нима борлигига қараб қабул қилинади. 13Бошқаларга енгиллик бўлиб, сизларга эса оғирлик тушмаслиги керак, аммо барибир тенглик бўлсин. 14Ҳозирда сизлардаги барака улардаги етишмовчиликларни тўлдирсин, бошқа вақтда улардаги барака сизлардаги камчиликларни тўлдирсин, шу йўсин тенглик бўлсин. 15Тавротда ёзилганидек:


“Кўп тўплаганда ортиғи бўлмади,

Оз тўплаганда ками бўлмади”.


Титус Коринфга юбориляпти


16Сизлар учун Титуснинг дилига бундай ғайратни жо қилган Худога шукр! 17Мен унга илтимос қилган бўлсам-да, у ўз хоҳиши ва зўр ғайрат билан сизнинг олдингизга бормоқчи бўлди. 18У билан бирга бутун Масиҳ жамоатларида Инжил воизи деб мақталган бир биродарни ҳам юборяпмиз. 19Жамоатлар айниқса бу хайрли ишда ёрдам қилсин, деб уни йўлдошимиз қилиб сайладилар. Биз бу ишни Раббимизни улуғлаш учун олиб боряпмиз, шу билан ўз иштиёқмандлигимизни кўрсатишга ҳам фурсат топяпмиз. 20Бизга ишониб топширилган бу мўл эҳсонни йиғишда биров бизга таъна қилмасин деб эҳтиёт бўлмоқдамиз. 21Биз Раббимиз олдидагина эмас, балки инсонлар олдида ҳам ҳалол бўлишга ҳаракат қиламиз.

22Демак, бир неча марта турли шароитда синалган ва ғайрати борлигини кўрсатган, энди эса сизларга ишончи комил бўлиб янада ғайратли бўлган бу биродаримизни бояги икки киши билан бирга юборяпмиз. 23Титусга келганда, у менинг ўртоғим ва орангизда юмуш бажарадиган ҳамкоримдир. Бошқа биродарларимиз бўлса, Масиҳ жамоатларининг элчилари ва Масиҳнинг шон-шуҳратидирлар. 24Шундай қилиб, жамоатлар олдида буларга муҳаббатингизни намоён қилиб, сизлар туфайли топган ифтихоримизнинг тўғрилигини исбот этинглар.


#### 9–БОБ


Сахий бўлишга ундаш


1Азизлар учун қилинадиган ёрдам ҳақида сизларга ёзиш мен учун ортиқчадир. 2Чунки биламанки, ёрдам беришга тайёрсизлар, шунинг учун ҳам: “Ахая аҳолиси ўтган йилдан бери тайёр”, – деб Македония бўйлаб сизлар билан мақтаниб юрибман. Сизларнинг ғайратингиз туфайли кўплар ҳаракатга келди. 3Энди сиз ҳақингизда мақтаниш беҳуда бўлиб чиқмасин ва худди айтганимдай, тайёр бўлинглар деб, биродарларни юборяпман. 4Яна македонияликлар мен билан бирга бориб, сизларни тайёр бўлмаган ҳолда топсалар, биз уятга қолмайлик – айнан сизлар деб айтмаяпман; чунки биз шундай ишониб сизлар билан мақтаниб қўйганмиз, ахир. 5Шунинг учун ваъда этилган ионаларни олдиндан тайёрласинлар деб, мен биродарларни ўзимдан аввал олдингизга юбориб, илтимос қилишни лозим кўрдим. Ионангиз ноҳақ солиқдай эмас, розилик билан тайёр бўлсин.

6Шуни унутмангки, қизғаниб эккан қизғаниб ўриб олади; мўл эккан эса мўл ўриб олади. 7Ҳар ким норози бўлиб ёки мажбурият билан эмас, балки кўнглида ният этганини берсин. Чунки Худо рози бўлиб берувчини севади. 8Сизлар ҳамма вақт ҳамма нарсага тўла қаноат ҳосил қилиб, турли хайрли ишларга бой бўлишингиз учун, Худо сизларни ҳар хил ноз-неъматлардан бой қилишга қодир. 9Забурда ёзилганидек:


“Солиҳ қўлини очиб камбағалга садақа берар,

Унинг солиҳлиги эса абадий турар”[14].


10Деҳқонга уруғ ва еювчига нон берадиган Худо сизларнинг экканингизни ҳам мўл қилади, бу ҳимматингизни унумли қилади. 11Сизлар янада сахий бўлиб, ҳар жиҳатдан бойиб кетасизлар, натижада биз туфайли Худога ҳамду санолар ошиб кетади.

12Бу муқаддас бурчнинг ижро бўлиши билан на фақат Худо азизларининг камчиликлари тўлдирилади, балки кўпчилик одамлар ҳам Худога кўпдан-кўп ташаккур айтишга сабаб топади. 13Чунки бу хайр-эҳсонингиз сизнинг Худога бўйсунганингиздан, шунингдек, МасиҳХушхабарига бўлган ихлосингиз ва самимий саховатингиздан далолатдир; одамлар буни кўриб, Худони улуғлайдилар. 14Сизлар учун ибодат қилар эканлар, Худо сизга ортиғи билан иноят берганидан қувонишиб, сизларга кўнгил қўядилар. 15Унинг ифодалашга тил ожиз ҳадяси учун Худога шукр!


#### 10–БОБ


Ҳаворий Павлуснинг мудофааси


1Мен, Павлус – шахсан орамизда бўлганда камтар, биздан узоқ бўлганда эса жасур, деб юришган мен, Павлус – Масиҳнинг мулойимлиги ва муруввати билан сизларга мурожаат қиламан. 2Сиздан ўтиниб сўрайман, олдингизга келганимда, мени жасурона ва баландпарвоз гапиришга мажбур қилманглар! Шуни айтай, бизни ўз башарий қобилияти билангина иш қиляпти, деб ўйлаётганларнинг баъзиларига мен шундай жасоратни бемалол кўрсатарман. 3Бизнинг ҳаётимиз бандалик бўлса ҳам, башарий куч билан жанг қилмаяпмиз. 4Бизнинг жангдаги қурол-аслаҳамиз башарий эмас, балки қалъаларни яксон қилиш қудратига эга бўлган руҳий аслаҳалардир. Биз Худонинг қудрати билан сафсаталарни барҳам берамиз, 5Худо билимига қарши бош кўтарган ҳар қандай баланд иддаони қуритиб юборамиз. Ҳар қандай фикрни Масиҳга бўйсундириб асир қиламиз. 6Ўзларингиз ҳам тўла бўйсунгандан кейин, биз ҳар хил итоатсизликни жазолашга тайёрмиз.

7Ташқи қиёфага қараяпсизларми? Агар ким Масиҳнинг умматиман, деб ўзига ишонса, ўз-ўзидан қиёс қилсин: у қандай Масиҳнинг уммати бўлса, бизлар ҳам худди шундай Масиҳнинг умматимиз. 8Раббимиз бизга берган иқтидор ҳақида андак кўпроқ мақтансам ҳам, хижолат бўлмайман. Чунки бу иқтидор сизни хароб қилиш учун эмас, барпо қилиш учун берилган. 9Мактубларим билан сизларни гўё қўрқитаётган бўлиб кўринмайин. 10Баъзилар: “У мактубларида талабчан ва кучли, лекин шахсан заиф ва сўзи ўтмас”, – деяптилар. 11Бундай деювчилар шуни билсинки, биз узоқда, мактубларимизда қандай бўлсак, шахсан, ҳузурингизда ҳам шундаймиз.

12Биз ўзларини намойиш қилаётганларнинг баъзилари билан ўзимизни баробар тутишга ёки қиёс қилишга журъат этмаймиз. Улар ақлсизларча ўзларини ўзлари билан ўлчаб, ўзларига ўзлари меъёрдирлар. 13Лекин биз эса чексиз-чегарасиз мақтанавермаймиз. Биз фақат Худо тақдир этган чегара ичида мақтанамиз. Бу чегара эса сизларгача етиб борган. 14Биз гўё сизларнинг олдингизга бормагандай, ҳаддимиздан ошмаяпмиз, чунки Масиҳнинг Хушхабарини сизнинг олдингизгача етказганмиз. 15Биз ҳаддан ташқари бошқаларнинг меҳнати билан ҳам мақтанмаяпмиз. Лекин имонингиз комил бўла борган сари, биз ўз чегарамиздан ошмай, орангиздаги нуфузимизни яна орттирамиз, деб умид қиламиз. 16Шундай қилиб, бегона ерлардаги тайёр ишлар билан мақтанмай, сизлардан узоқроқ жойларда ҳам Хушхабарни тарғиб қилайлик. 17Мақтанаман деган Раббимиз билан мақтансин. 18Ўзи-ўзини мақтаган эмас, балки Раббимиз мақтаган киши мақбулдир.


#### 11–БОБ


Сохта ҳаворийлар


1Кошки менинг чандон бефаросатлик қилишимга бироз бўлса ҳам сабр қилсангизлар эди! Зотан сизлар менга сабр қиляпсизлар ҳам. 2Мен сизларни Худонинг рашки билан қизғаняпман, чунки сизларни бир пок бокира қизни ягона эрга никоҳлагандай, Масиҳга тақдим этдим. 3Мабодо Момо Ҳавони илон ўзининг ҳийлагарлиги билан алдаганига ўхшаб, сизларнинг ўй-фикрингиз ҳам бузилиб, Масиҳга хос соддаликдан айрилиб қолмасангизлар, деган хавотирдаман. 4Агар биров келиб, биз ваъз қилгандан бошқа бир Исони ваъз қилса, ё сизлар олган Руҳдан бошқа бир руҳни олсангиз, ёки қабул қилган Инжилдан бошқа бир хушхабарни эшитсангиз, нақадар хуш қаршилайсизлар! 5Мен ҳам ўша “олий ҳаворийлар”дан ҳеч бир нарсада қолишмайман, деб ўйлайман. 6Мен нутқда моҳир бўлмасам ҳам, лекин билимда моҳирман. Бу хусусда биз сизларга тамоман очиқ ва аёнмиз.

7Мен сизларни юксалтириш учун ўзимни пасайтириб, Исонинг Хушхабарини сизларга текинга тарғиб қилиб, гуноҳ қилдиммикан? 8Мен сизларга хизмат қилиш учун бошқа Масиҳ жамоатларига чиқим келтириб, улардан маблағ олар эдим. Орангизда бўлиб, муҳтожликда қолганимда ҳам бировга ортиқча юк бўлмадим. 9Чунки Македониядан келган биродарлар етишмовчиликларимни тўлдирдилар. Мен ҳеч нарсада сизларга оғир бўлмасликка тиришган эдим ва тиришаман ҳам. 10Ўзимдаги Масиҳнинг ҳақиқати ҳақи деяпман: Ахая мамлакати бўйлаб ҳеч ким бу ифтихоримдан мени маҳрум қила олмайди. 11Нима учун шундай муносабатда бўляпман? Сизларни севмаганимданмикан? Худо билади, ундай эмас!

12Биз билан тенг бўлишга интилаётган мақтанчоқларга йўл бермаслик учун, мен нима қилаётган бўлсам, келажакда ҳам қилавераман. 13Бу каби одамлар – сохта ҳаворийлар, ҳийлакор хизматкорлардир, улар фақат Масиҳнинг ҳаворийлари қиёфасини оладилар. 14Бунинг ҳайрон қоладиган жойи йўқ. Чунки шайтоннинг ўзи ҳам нурли фариштанинг қиёфасини олади. 15Демак, шайтоннинг хизматкорлари аҳли салоҳ қиёфасини олсалар, ажабланмаслик керак. Уларнинг оқибати қилмишларига яраша бўлади.


Ҳаворий Павлус чеккан қайғулар


16Яна айтаман: бирор киши мени ақлсиз деб ўйламасин. Бордию шундай ўйласангиз, ҳеч бўлмаса ақлсиз каби қабул қилинглар-чи, токи мен ҳам бироз мақтанай! 17Бундай баландпарвозлик қилиб, мен Раббим гапиргандай эмас, балки ақлини йўқотган мақтанчоқдай гапирган бўламан. 18Модомики, кўпчилик ўзларининг инсоний фазилатлари билан мақтанаётган экан, майли мен ҳам мақтанавераман. 19Сиз, ақллилар, ақлсизларга жон деб тоқат қиласизлар. 20Чиндан ҳам агар бирор киши сизни асоратга солса, ҳақингизни еса, талон-тарож қилса, ўзини катта тутса, юзингизга тарсаки урса, сизлар бунга чидайсизлар. 21Хижолатлик билан айтаманки, бизда бундай ишларга дармон етмас эди!

Шундай қилиб, агар бирор киши бирон нарсада мақтанмоққа журъат қилса – ўзимни ақлсизликка солиб айтяпман – унда мен ҳам журъат этаман. 22Улар яҳудийми? – Мен ҳам яҳудийман. Улар исроилликми? – Мен ҳам исроилликман. Улар Иброҳим наслими? – Мен ҳам Иброҳим наслиман. 23Улар Масиҳнинг хизматкорларими? – Мен бефаросатлик қилиб айтяпманки, уларнинг ҳаммасидан устунман! Заҳмат десангиз, мен улардан кўпроқ заҳмат чекдим. Зиндон десангиз, улардан кўпроқ зиндонда ётдим. Зарба десангиз, мен ҳаддан ташқари зарба едим, ҳатто кўп марта ўлимга яқин юрдим. 24Яҳудийлар томонидан беш дафъа бир кам қирқтадан қамчи едим. 25Уч дафъа таёқ билан саваладилар, бир дафъа тошбўрон қилдилар, уч дафъа кемада ҳалокатга учрадим, бир кечаю кундузни денгиз бағрида ўтказдим. 26Кўп дафъа саёҳатларга чиқдим. Дарёларда таҳликада қолдим, қароқчилардан таҳликада қолдим, ўз қондошларимдан ҳам, мажусийлардан ҳам таҳликага тушдим. Шаҳарда таҳлика, ёвонда таҳлика, денгизда таҳлика, сохта биродарлар орасида таҳлика! 27Меҳнат ва машаққат остида, кўп дафъа уйқусизликда, очлик ва ташналикда, кўп рўза тутиш азобларида қолдим, совуқ ҳавода яланғоч юрдим.

28Ташқи ҳодисалардан бошқа ҳар куни одамлар йиғилиб келади, бутун Масиҳ жамоатлари ҳақида ҳам ғамхўрлик қиламан. 29Қайси дармонсизлар билан мен толиқмаган эдим?! Қайси васвасага тушганлар учун юрагим ёнмаган эди?! 30Агар мақтаниш менга лозим бўлса, ўз заифлигим билан мақтанаман.

31Абадий ҳамд-санога муносиб Худо, Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси биладики, мен ёлғон гапирмаяпман. 32Мана, Дамашқда подшо Аретаснинг вилоят ҳокими мени тутиш учун Дамашқ шаҳрини назорат остига олган эди. Аммо мени сават ичида девордаги деразадан туширишди ва мен унинг қўлидан қочиб қутулдим[15].


#### 12–БОБ


Ҳаворий Павлусга келган ваҳийлар


1Менинг мақтанишим ҳеч ҳам муносиб эмас, чунки энди Раббим менга аён қилган нарсаларга ва ваҳийларга келаман. 2Масиҳга қарашли бир одамни биламан. Ўн тўрт йил олдин – баданда эдими, бадандан ташқарида эдими, билмайман, Худо билади – у одам ердан учинчи осмонга қадар кўтарилди. 3Ҳа, бу одам ҳақида шуни биламанки, – яна баданда эдими, бадандан ташқарида эдими, билмайман, Худо билади, – 4у жаннатга кўтарилди ва инсонга гапириш мумкин бўлмаган, тилга олиб бўлмас сўзлар эшитди. 5Бундай бир одам билан мақтансам бўлади. Лекин ўзим ҳақимда бўлса, заифликларимдан бошқа ҳеч нарса билан мақтана олмайман. 6Шу билан бирга, агар мақтанаман десам, ақлсиз бўлмайман, чунки ҳақиқатни гапирган бўламан. Фақат бирор киши мен ҳақимда ўзимда кўрган ёки эшитгандан ортиқ фикр қилмасин, деб ўзимни тутиб турибман.

7Менга келган одатдан ташқари ажойиб ваҳийлардан ўзимни ҳаммадан юқори тутмаслигим ва кибрланиб кетмаслигим учун, менинг баданимга бир ниш, мени ниқталайверадиган бир шайтон элчиси берилди. 8Буни мендан йироқлаштиргин деб, уч марта Раббимга ёлвордим. 9Аммо Раббим менга шундай деди: “Сенга берган иноятим етар, Менинг қудратим заифликда тугал бўлади”. Шунинг учун, Масиҳнинг қудрати менда амал қилсин деб, янада кўпроқ, бажонидил ўз заифликларим билан мақтанаман. 10Шу сабабдан Масиҳ учун заифликларга, озорларга, муҳтожликларга, таъқиб ва сиқувларга йўлиққанимда, қаноат қиламан. Чунки заиф бўлсам, қудратим ошар экан.

11Мен мақтаниб, ақлсиз каби бўлдим. Аммо мени бунга сизлар мажбур этдингизлар-ку. Сизлар мени мадҳ қилишингиз лозим эди. Бордию мен ҳеч ким бўлмасам ҳам, ўша “олий ҳаворийлар”дан ҳеч кам эмасман. 12Ҳаворийлигим моҳияти сизларнинг орангизда тугал сабр-қаноат билан, ажойиб ва қудратли мўъжизалар орқали исботлаб берилган-ку! 13Ўзга Масиҳ жамоатларидан сизларнинг нимангиз қолишар экан? Бордию, биргина сизларга менинг оғирлигим тушмаганини айтсам... Айбим учун мени кечиринглар!


Коринфликлар учун қайғуриш


14Мана, учинчи дафъа олдингизга боришга тайёрману, сизларга ҳеч оғирлигимни туширмайман. Чунки қўлингиздагини эмас, ўзларингизни истайман. Зотан фарзандлар ота-оналарига эмас, балки ота-оналар фарзандларига мол-мулк жамғаришлари лозим. 15Мен эса кўп мамнуният билан мол-мулкимнигина эмас, ўз жонимни ҳам сизларнинг жонларингиз учун сарфлайман. Мен сизларни ҳаддан ташқари севар эканман, сизлар мени камроқ севишингиз тўғри бўладими?

16Масалан, айтайлик, мен сизларга оғирлигимни туширмаган бўлсам-да, лекин алдаб, ҳийла билан сизлардан олган эканман. 17Бироқ юборган одамларим орқали сизлардан бирор манфаат кўрдиммикан? 18Титусдан илтимос қилиб, бошқа биродаримизни ҳам у билан бирга олдингизга юборганимда, Титус сизлардан фойдаландимикан? Бизлар бир руҳда фаолият кўрсатмаган эдикми? Бир йўлда юрмаган эдикми?

19Биз сизларнинг олдингизда ўзимизни оқламоқчимиз, деб фикр қилмаяпсизларми ҳали? Йўқ, Масиҳ ҳақи Худонинг ҳузурида гапиряпмиз: эй севганларим, биз фақат ибрат олишингиз учун бундай ҳаракат қиляпмиз. 20Мен ёнингизга келганимда, мабодо сизларни ёқимсиз аҳволда топарман, сизлар эса мени ёқимсиз аҳволда топарсиз, деб қўрқаман. Мабодо келсаму, жанжал, ҳасадгўйлик, ғазабноклик, талаш-тортиш, бўҳтон, ғийбат, манманлик, тартибсизлик кўраманми, деган хавотирдаман. 21Бордию яна ёнингизга келганимда, кўпчилик бурун қилган гуноҳлари – ҳаром-ҳаришлик, фаҳшбозлик, шалоқликдан тавба қилмаган бўлса, Худойим мени олдингизда ерга урмасин, сизлар учун мотам тутиб йиғламайин.


#### 13–БОБ


Сўнгги панд-насиҳат ва салом


1Мен энди учинчи дафъа ёнингизга боряпман. Ахир, Тавротда ёзилганидек: “Икки ёки уч шоҳиднинг ҳар қандай гувоҳлиги қатъий бўлади”. 2Шундай қилиб, мен иккинчи дафъа ёнингизда бўлганимда огоҳлантирган эдим. Энди эса ғойиб бўлсам ҳам, ёзиб огоҳлантиряпманки, агар яна олдингизга борсам, олдин гуноҳ қилган одамларнинг ҳам, бошқаларнинг ҳам ҳеч бирини аямайман. 3Сизлар-ку мен орқали Масиҳ сўзлашига далил излаяпсизлар. Мана, Масиҳ сизларга нисбатан заиф эмас, У орангизда Ўз қудратини намойиш қилмоқда. 4Гарчи У заифлик ҳолатида хочга михланган бўлса-да, Худонинг қудрати туфайли тирикдир. Шунга ўхшаб, биз Масиҳнинг заифлигига шерик бўлсак ҳам, сизларни деб Худонинг қудрати туфайли Масиҳнинг ҳаётига ҳам шерикмиз.

5Ўз-ўзингизни текширинглар: имонда турибсизларми? Ўзингизни синаб кўринглар: Исо Масиҳ ичингизда эканини билмаяпсизларми? Билмасангизлар, мақбул эмассизлар. 6Биз эса номақбул эмаслигимизни биласизлар, деб умид қиламан. 7Сизлар ёмон иш қилмаслигингизни Худодан тилаймиз. Мақсадимиз ўзимизни мақбул деб кўрсатиш эмас. Аксинча, бордию биз мақбул кўринмасак ҳам, сизлар яхши иш қилсангиз бўлди. 8Зотан ҳақиқатга қарши туришга кучимиз етмайди, ҳақиқат йўлида эса куч-қувватлимиз. 9Бизлар заиф, сизлар эса қувватли бўлганингиздан севинамиз. Зотан, тилагимиз сизларнинг комил бўлишингиздир. 10Шунинг учун мен ҳали келмай туриб, шуларни ёзяпман, токи келганимда Раббим менга берган иқтидор билан қаттиқ чораларни ишга солмайин. Мен бу иқтидорни хароб қилиш учун эмас, барпо қилиш учун олганман.

11Шундай қилиб, биродарларим, яхши қолинглар. Комил бўлишга ғайрат қилинглар. Панд-насиҳатга қулоқ солинглар. Ўзаро ҳамфикр бўлинглар, тинчликни сақланглар. Шунда севги ва тинчлик берган Худо сизлар билан бўлади. 12Муқаддас ўпич билан саломлашинглар. Худонинг барча азизлари сизларга салом йўллаяптилар.

13Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти, Отамиз Худонинг севгиси ва Муқаддас Руҳнинг ҳамроҳлиги ҳаммангизга ёр бўлсин! Омин.


### ГАЛАТИЯЛИКЛАРГА МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Инсонлар томонидан эмас, инсон орқали ҳам эмас, балки Исо Масиҳ ва Уни тирилтирган Отамиз Худо томонидан ҳаворий қилиб тайинланган мен – Павлус, 2шунингдек, мен билан бирга бўлган ҳамма биродарлар Галатия[1] ўлкасидаги Масиҳ жамоатларига салом йўллаймиз. 3Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ила тинчлик бўлсин.

4Исо Масиҳ бизни ҳозирги ёвуз асрдан қутқармоқчи бўлиб, гуноҳларимиз учун Ўзини фидо қилди, шу йўсин Отамиз Худонинг иродасини адо этди. 5Унга абадулабад шон-шарафлар бўлсин! Омин.


Инжил – ягона


6Ҳайронман, сизлар қанчалик тез Масиҳнинг иноятли даъватидан юз ўгириб, бошқа бир “Инжил”га сажда қилдингизлар! 7Аслида бошқа Инжил йўқ. Фақат баъзилар сизларни чалғитиб, Масиҳ Хушхабарини бузиб кўрсатишни хоҳлайдилар. 8Бордию биз ёки ҳатто осмондан бирор фаришта келиб, ўзимиз сизларга ўргатган Инжилдан бошқа бир “хушхабар” келтирса, лаънати бўлсин. 9Биз олдин ҳам айтган эдик, ҳозир яна айтяпман: агар кимки сизлар қабул қилган Инжилга зид бўлган хабарни тарғиб этса, лаънати бўлсин!

10Энди мен инсонлардан мақтов излаяпманми, ёки Худоданми? Наҳотки инсонларга ёқмоқчи бўлсам? Агар мен ҳали ҳам инсонларга ёқмоқчи бўлганимда эди, Масиҳнинг қули бўлолмас эдим!


Павлус ҳаворийлар қаторига киради


11Эй биродарлар, сизларга эълон қилмоқдаман: мен тарғиб этаётган Инжил инсон ижоди эмас. 12Чунки мен уни инсондан қабул қилмаганман ва ҳеч кимдан таълим олмаганман; балки Исо Масиҳдан ваҳий олганман.

13Менинг яҳудий динида кечган илгариги ҳаётим ҳақида эшитгансизлар; Худонинг умматига ҳаддан ташқари жабр-зулм қилиб, уни вайрон қилар эдим. 14Қавмимдан бўлган кўп тенгдошларимга қараганда, яҳудийликда хийла муваффақият қозонган эдим, ота-боболарим урф-одатларига ўта жонкуяр эдим. 15Аммо Худо мурувват қилиб, онам қорнидаёқ мени танлаган, Ўз инояти билан мени даъват этган эди. 16Мен дунё халқлари орасида Худо Ўғлининг Хушхабарини тарғиб қилишим учун, Худо Ўз вақтида Ўғлини менга зоҳир қилди. Шунда мен дарҳол одамзод билан маслаҳатлашмадим, 17ўзимдан илғор ҳаворийларни кўргани Қуддусга бормадим. Балки Арабистонга кетиб, кейин яна Дамашққа қайтдим.

18Сўнгра, уч йилдан кейин, Бутрус билан танишмоқ учун Қуддусга бордим ва унинг ёнида ўн беш кун бўлдим. 19Лекин Раббимиз Исонинг укаси Ёқубдан[2] бошқа ҳаворийларнинг ҳеч бирини кўрмадим. 20Мен сизларга нима ёзаётган бўлсам, Худо шоҳид, ёлғон эмас.

21Ундан сўнг Сурия ва Киликия мамлакатларига бордим. 22Яҳудия ўлкасидаги Масиҳ жамоатлари эса мени шахсан танимас эдилар. 23Улар фақат: у бир вақтлар бизларга жабр-зулм қилиб юрган киши эди, энди илгари илдизи билан қуритмоқчи бўлган имонни ўзи тарғиб қилмоқда, деган гапларни эшитар, 24мен учун Худони улуғлар эдилар.


#### 2–БОБ


Бошқа ҳаворийлар Павлусни қабул қилади


1Кейинроқ, ўн тўрт йил ўтгандан сўнг, Барнабо билан бирга яна Қуддусга бордим, Титусни ҳам ёнимга олдим[3]. 2У ерга ваҳий орқали бордим. Мен кўрсатган жаҳду жадалим пучга чиқмасин, деб қўрқиб, уларнинг алоҳида эътиборли одамлари билан кўришдим, мажусийлар[4] орасида ўзим тарғиб қилаётган Хушхабарнинг моҳиятини уларга баён этдим. 3Улар эса ҳатто ҳамроҳим Титусни, юнон бўлишига қарамай, хатна бўлишга мажбур этишмади. 4Фақат баъзи сохта биродарлар лип этиб орамизга суқилиб киришган эди. Улар бизга Исо Масиҳ ато этган озодликни кўролмай, бизни яна қул қилмоқчи эдилар. 5Биз эса Хушхабарнинг ҳақиқати сизлар билан абадий бўлсин деб, бир дам ҳам уларга ён бермадик.

6Кимлар томонидандир эътиборли ҳисобланган одамларга келганда (улар бир вақтлар қандай бўлган бўлсалар, менга бари бир, Худо инсонга юз-хотир қилмайди), шуни айтай, ўша эътиборлилар менинг зиммамга бошқа ҳеч нарса юкламадилар. 7Аксинча, улар Хушхабар Бутрусга аҳли суннат[5] учун берилганини билиб, мен энди шу мақсадда суннатсизлар[6] олдига юборилганимни тан олдилар. 8Ахир, Худо аҳли суннатгаҳаворийлик қилаётган Бутрусда ҳам, мажусийларга ҳаворийлик қилаётган менда ҳам амал қилиб келмоқда. 9Шундай қилиб, имонлилар жамоатининг устунлари ҳисобланган Ёқуб, Кифа[7] ва Юҳанно Худо менга бу иш учун алоҳида иноят берганига ишонч ҳосил қилдилар. Улар биз мажусийларнинг олдига кетайлик, қолганлар эса аҳли суннатнинг олдига кетсин, деб келишдилар ва мен билан Барнабога бирдамлик қўлини бердилар. 10Улар фақат биз камбағалларни эсдан чиқармаслигимизни илтимос қилдилар, буни шахсан мен бажо келтиришга жон куйдирдим.


Яҳудийлик ва Илоҳий Қонун


11Бутрус Антиохия шаҳрига келганда, унинг хатолигини юзига айтиб фош қилдим. 12Чунки Қуддусдан, Ёқубнинг ёнидан баъзи одамлар келишидан аввал Бутрус мажусийлар билан бирга еб-ичиб юрган эди. Аммо у одамлар келгач, суннатчилардан[8] хавотирланиб, ўзини четга олди ва мажусийлар билан алоқани узди. 13Шунда бошқа яҳудийлар ҳам Бутрусга ўхшаб риёкорлик қилишди, ҳатто Барнабо ҳам улар риёкорлигининг қурбони бўлди. 14Мен эса улар Инжил ҳақиқати бўйича ҳаракат қилишмаётганини кўриб, ҳаммага эшиттириб Бутрусга: “Агар сен яҳудий бўла туриб, яҳудийлар каби эмас, мажусийлар каби яшаётган бўлсанг, қандай қилиб мажусийларни яҳудийлашмоққа мажбур этяпсан?” – дедим.

15Тўғри, бизлар асл яҳудиймиз, мажусийлар сингари гуноҳкор эмасмиз. 16Лекин шуни биламизки, Худо Илоҳий Қонунга амал қилган кишини эмас, Исо Масиҳга ишонган кишини оқлайди. Шунинг учун бизлар ҳам Илоҳий Қонунга амал қилиш билан эмас, Масиҳга ишониш билангина оқланамиз, деб Исо Масиҳга қаттиқ ишонганмиз. Ҳеч ким Илоҳий Қонунга амал қилиб, Худо олдида ўзини оқлаёлмайди.

17Бундан кўринадики, Масиҳ орқали оқланишни излаган ўзимиз ҳам ҳамма одам қатори гуноҳкор бўлиб чиқдик. У ҳолда, Масиҳ гуноҳ йўлининг ҳомийси экан-да? – Асло! 18Агар мен ўзим қулатган қонун-қоидалар биносини қайтадан қуришга киришсам, унда мен ўзимнинг қонунбузар эканимни кўрсатган бўламан. 19Бироқ энди мен Худо учун яшай деб, Қонун олдида ўлганман, ҳа, Қонун ўзи мени ўлдирди[9]. Мен Масиҳ билан бирга хочга михлаб қўйилганман. 20Энди яшаётган мен эмас, балки Масиҳ менинг ичимда яшаяпти. Энди танада яшаётганимга келсак, мени севган ва мен учун Ўзини фидо қилган Худонинг Ўғлига бўлган имон билан яшаяпман. 21Мен Худонинг иноятини инкор қилмайман. Агар Илоҳий Қонунга амал қилиш билан оқланиш мумкин бўлганда эди, у ҳолда Масиҳ беҳуда ўлган бўларди.


#### 3–БОБ


Илоҳий Қонун ва имон


1Эй бефаҳм галатияликлар! Ҳақиқатга бўйсунмаслик учун сизларни ким сеҳрлаб қўйди? Сизларнинг кўз ўнгингизда Исо Масиҳнингхочга михлаб қўйилгани аниқ тасвир этилмаганмиди? 2Сизлардан бир нарсанигина билмоқчиман, сизлар Муқаддас Руҳни қандай қабул қилдингизлар: ТавротҚонунига амал қилиш биланми ёки имон тўғрисидаги хабарни эшитиш биланми? 3Сизлар шунчалик фаҳмсизмисизлар? МуқаддасРуҳ кучи билан бошлаб, энди ўзингизнинг башарий кучингиз билан битирмоқчимисизлар? 4Бекорга шунча синовлардан ўтдингизларми? Ҳақиқатан ҳам бекорга эдими? 5Худо сизларга Ўз Руҳини бахш этиб, орангизда ажойиб мўъжизалар яратмоқда. У буни Қонунга амал қилганингиз учун қиляптими ёки эшитганларингизга имон келтирганингиз учунми?


Иброҳим пайғамбарнинг ибратли имони


6Иброҳим пайғамбардан ибрат олайлик: У Худога ишонди ва шунинг учун оқланди. 7Шундан билингларки, ким имонга эга бўлса, у Иброҳимнинг ўғли саналади. 8Худо Иброҳимга: “Бутун халқлар сендан барака топажаклар”[10] деб, унга даставвал Хушхабар келтирган эди. Тавротнинг ана шу ояти аниқ кўрсатадики, Худо инсонни миллатига қарамай, имони туфайли оқлайди. 9Имон соҳиби Иброҳим пайғамбарга шундай эргашган ҳамма аҳли имон худди Иброҳимдай Худо раҳматига эришади.

10Илоҳий Қонунга амал қилдим, деб ўзини оқламоқчи бўлган барча кишилар лаънат остидадирлар. Чунки Тавротда шундай ёзилган: “Қонун китобининг ҳар бир моддасига қаттиқ риоя қилмайдиган барча лаънати бўлади”. 11Шундай экан, Илоҳий Қонунга амал қилиш билан ҳеч ким Худо олдида ўзини оқлаёлмаслиги аниқдир. Тавротда ёзилганидек: “Имони билан оқланган киши яшайверади”. 12Қонунга амал қилиш эса имонга боғлиқ эмас, аксинча, Тавротда: “Бу буйруқларни бажо келтирган киши шу билан яшайверади”, деб ёзилган.

13Масиҳ эса биз учун лаънатланиб, бизни Қонун лаънатидан халос қилди, худди Тавротда ёзилганидек: “Ёғочга осилган ҳар бир киши лаънатидир”. 14Шу йўсин Худо Иброҳимга ваъда қилган қут-баракалар Исо Масиҳ орқали мажусийларга ҳам насиб этди, биз имонимиз туфайли Худо ваъда берган Муқаддас Руҳни қабул қилдик.


Илоҳий Қонун ва Худонинг ваъдаси


15Биродарлар! Одамлар ҳаётидан бир мисол келтирай: одам қилган васиятни ҳеч ким бекор қилолмайди ва унга қўшолмайди. 16Худонинг Иброҳим ва унинг зотига берган улуғ ваъдалари бундан кам эмас. Худо Иброҳимга: “Сенинг зотларингга бераман” деб, кўпчилик ҳақида гапирмади, аксинча: “Сенинг зотингга бераман” деб, битта кишини, яъни Масиҳни кўзда тутди. 17Шуни айтмоқчиманки, Илоҳий Қонун Иброҳимдан тўрт юз ўттиз йил кейин пайдо бўлган бўлса-да, Худонинг Иброҳим билан олдинроқ тасдиқлаган аҳдини ўртадан кўтармади, Худонинг Масиҳ ҳақида берган ваъдасини бекор қилмади. 18Агар мерос[11] Қонунга амал қилиш шарти билан берилганда эди, ваъда бекорга чиққан бўлур эди. Аммо Худо меросни Иброҳимга ваъда бўйича ато қилди.

19У ҳолда Илоҳий Қонун нима учун берилган? Илоҳий Қонун гуноҳкорлигимизни очиқ кўрсатиш учун, илоҳий ваъдага қўшимча қилиб берилган. Ваъдани олган Иброҳим Зоти келмагунча, бу Қонун жорий бўлиши керак эди. Илоҳий Қонун фаришталар орқали берилган, воситачи[12] эса уни халққа эълон қилган. 20Ваҳоланки, битта одам иш қилганда, воситачи керак бўлмайди. Худо эса биттадир.


Илоҳий Қонуннинг ғояси


21Демак, Илоҳий Қонун Худонинг ваъдаларига зидми? – Асло! Агар абадий ҳаёт ато қилишга қодир бир Қонун берилган бўлса эди, унда шубҳасиз Қонунга амал қилиш билан оқланса бўлар эди. 22Аммо Муқаддас Китоб бутун борлиқни гуноҳнинг ҳокимияти остида деб эълон қилган. Демак, илоҳий ваъда фақат Исо Масиҳга ишониш орқали рўёбга чиқади ва барча имонлиларга насиб этади.

23Бўлғуси имон пайдо бўлишидан аввал, биз бу имоннинг ваҳий қилинишини кутиб турган тутқунлардай эдик, Илоҳий Қонун назорати остида қамаб қўйилган эдик. 24Бошқача айтганда, биз имон билан оқланишни кутар эканмиз, Қонун Масиҳга бошловчи мураббийимиз бўлган. 25Лекин имон пайдо бўлганидан сўнг, биз энди Қонуннинг тарбиясида эмасмиз.

26Шундай қилиб, сизлар, Исо Масиҳга ишонган ҳамма, Худонинг ўғилларисизлар. 27Сизлар Масиҳни тан олиб, сувда имон келтирдингизлар ва ҳар бирингиз Масиҳни кийиб олдингизлар[13]. 28Энди на яҳудий бор, на юноний, на қул бор, на озод, на эркак бор, на аёл. Сиз Исо Масиҳ уммати бўлганингиз учун, ҳаммангиз бирсизлар. 29Агар Масиҳники бўлсангизлар, у ҳолда Иброҳимнинг ҳам зурриётисизлар, шунингдек, Худо Иброҳимга ваъда қилган меросдан баҳрамандсизлар.


#### 4–БОБ


Биз қул эмас, ўғилу ворисмиз


1Яна шуни айтайин: меросхўр ҳали ёш бола экан, гарчи у ҳамма нарсанинг хўжайини бўлса ҳам, қулдан ҳеч фарқ қилмайди. 2У отаси белгилаган фурсатгача васий ва уй-рўзғор бошқарувчи хизматкорга бўйсунади.

3Бизлар ҳам худди бунга ўхшаб, болалик чоғимизда дунёнинг хурофий кучларига қул эдик. 4Лекин замона охирлаб қолганда, Худо Ўз Ўғлини юборди. У хотиндан туғилиб, Қонунга бўйсуниб юрди, 5токи бизни Қонунга қул бўлишдан қутқарсин ва ўғилликка қабул қилсин. 6Энди сизлар Худога ўғил бўлгандан кейин, Худо Ўз Ўғли Исонинг Руҳини юракларингизга юборди. Бу Руҳдан руҳланиб, биз Худони азиз Ота[14] деб чақирамиз. 7Демак, сен бошқа қул эмассан, балки ўғилсан. Ўғил бўлганинг учун, Худо Исо Масиҳ шарофати билан сени ворис[15] деб ҳам қабул қилган.


Павлуснинг галатияликлардан ташвишланиши


8Ўтмишда сизлар Худони билмай, аслан худо бўлмаган кучларга қул бўлгансизлар. 9Энди эса Худони таниб-билиб олдингизлар, яна тўғриси, Худо тарафидан таниб-билиндингизлар. Шундай экан, қандай қилиб яна ўша кучсиз ва қадрсиз хурофотларга қайтяпсизлар? Янгитдан қулликка берилмоқчимисизлар? 10Сизлар алоҳида кун, ой, фасл ва йилларни мушоҳада қиляпсизлар. 11Наҳотки сизлар учун шунча беҳуда заҳмат чеккан бўлсам, деб хавотирланяпман.

12Эй биродарлар, сизлардан илтимос қиламан, мендай бўлинглар, чунки мен ҳам сизлардай бўлган эдим. Сизлар менга ҳеч ҳам озор бермас эдингизлар. 13Эсингиздан чиқмасин, мен сизларга Хушхабарни биринчи марта билдирганимда, жисман ожиз эдим. 14Ожизлигим сизлар учун бир синов бўлгани ҳолда, мендан жирканмай, силтаб юбормадингизлар, балки мени Худонинг фариштасидай, Исо Масиҳ каби қабул қилдингизлар. 15Қани энди сизнинг ўша пайтдаги бахтиёрлигингиз? Ўзим сизларга шоҳидман: агар бу мумкин бўлса эди, ўша пайтда сиз ўз кўзларингизни суғуриб олиб, менга беришга тайёр эдингизлар! 16Энди мен сизларга ҳақиқатни айтиб, душманингиз бўлдимми?

17Сизларни қўлга олиш учун ҳаракат қилаётганларнинг нияти яхши эмас. Улар сизларни қойил қолдириб, биздан ажратиб олмоқчилар. 18Ният холис бўлса, қойил иш яхшидир. Фақат бу мен сизларнинг ёнингизда ҳозир бўлганимдагина эмас, балки доимо шундай бўлмоғи лозим. 19Болаларим, Масиҳ сизларда гавдаланмагунча, мен сизларни янгитдан туғаётгандай, тўлғоқ азобидаман. 20Мен ҳозир ёнингизда бўлиб, гапимнинг оҳангини ўзгартирмоқчи эдим, чунки сизларни нима қиларимни билмай, эсанкираяпман.


Ҳожар биби ва Соро биби мисоли


21Эй сизлар, Қонун бандалари бўлишни истаганлар, менга айтинглар-чи, наҳот сиз Қонунга[16] қулоқ солмайсизлар? 22Мана Қонунда: Иброҳим икки ўғилли бўлган, бири чўридан, бошқаси озод, ўз хотинидан эди, деб ёзилган. 23Чўрисиники табиат қоидаларига биноан, озод хотининики эса илоҳий ваъдага биноан туғилган эди. 24Бунда рамзий маъно бор. Икки она икки аҳдни билдиради: биринчиси, қуллар туғадиган Ҳожар биби – Худо Синай тоғида қилган аҳднинг[17] рамзидир. 25Ҳожар сўзи Арабистондаги Синай тоғини билдирса-да, ҳозирги Қуддуснинг рамзидир; чунки Қуддус ва унинг болалари ҳозир қул бўлиб хизмат қилмоқдалар. 26Бироқ кўкдаги Қуддус[18] эса озоддир: у бизларнинг ҳаммамизга она. 27Мана, Тавротда бундай ёзилган:


“Эй туғмайдиган, наслсиз аёл, шод бўлгил!

Қувончларга тўлиб хитоб қилгил,

Эй тўлғоқ азобин чекмаган!

Зеро никоҳли аёлнинг ўғилларидан кўра,

Ташлаб кетилганнинг ўғиллари кўп бўлди”.


28Биз эса, биродарлар, Исҳоққа ўхшаб, илоҳий ваъда бўйича туғилган ўғиллармиз. 29Ўша вақтда табиий йўл билан туғилган Исмоил илоҳий ваъда бўйича туғилган Исҳоққа зулм этди. Ҳозир ҳам худди шундай. 30Аммо Тавротда нима дейилади? – “Чўрини ва унинг ўғлини ҳайдаб юборгин. Чунки чўрининг ўғли озод хотиннинг ўғли билан баравар ворис бўлолмайди”.

31Шундай қилиб, эй биродарлар, биз чўрининг эмас, балки озод хотиннинг фарзандимиз.


#### 5–БОБ


Яна қулликка қайтманглар!


1Шундай қилиб, Масиҳ бизга берган эркинликни маҳкам тутинглар, қайтадан қуллик бўйинтуруғини тақманглар. 2Буни мен, Павлус, сизларга гапиряпман: агар сизлар суннат қиладиган бўлсангизлар, Масиҳ сизларга фойда қилмайди. 3Хатна бўладиган ҳар бир одамга яна таъкидлаб айтаман: у бутун Илоҳий Қонунни бажаришга мажбурдир. 4Сизлар: Қонунга амал қилиб ўзимизни оқлаймиз, деб Масиҳдан ажралгансизлар ва Худо иноятидан маҳрум бўлгансизлар. 5Бизлар эса Илоҳий Руҳдан умидвор бўлиб, имонимиз асосида оқланишимизни кутамиз. 6Исо Масиҳ йўлида на суннат, на суннатсизлик бирон ишга ярамайди, фақат муҳаббат билан амал қилувчи имон ярайди.

7Сизлар яхшигина қадам отаётган эдингизлар. Шундай экан, ҳақиқатга итоат қилишингизга ким халақит берди? 8Сизнинг бу инонувчанлигингиз сизни Даъват қилувчидан бўлмади! 9Озгина хамиртуруш бутун хамирни ачитади!

10Раббим ҳақи ишончим комилки, сизлар бу хусусда бошқача фикр қилмайсизлар. Фикрингизни чалғитувчи ким бўлмасин, шунга яраша жазосини олади. 11Биродарлар, мен ҳали ҳам суннатни тарғиб этаётган бўлсам, нима учун ҳануз таъқибларга дучор бўлмоқдаман? Ундай бўлса, хоч васвасаси йўққа чиқар эди-ку! 12Қанийди сизларни бу гап билан изтиробга солувчилар ўзларини бичишса![19]

13Эй биродарлар, сизлар эркинликка чорлангансизлар. Фақат бу эркинликни нафсингиз учун қурбон қилманглар, балки бир-бирингизга муҳаббат билан хизмат қилинглар. 14Чунки Илоҳий Қонуннинг ҳаммаси бир сўзда жамланади, яъни: “Ўзгани ўзинг каби севгин”. 15Аммо сизлар бир-бирингиз билан тишлашиб, ғажишсангизлар, эҳтиёт бўлинглар, тағин бир-бирингизни еб битирманглар!


Инсон табиати ва Худо Руҳи


16Мен шуни айтмоқчиман: Илоҳий Руҳ амри билан яшанглар, шунда табиатингиздаги ёмон эҳтирослар жунбишга келмайди. 17Чунки инсон табиати Илоҳий Руҳга, Илоҳий Руҳ эса инсон табиатига қарши йўналтирилган. Бу иккови бир-бирига душман бўлгани учун, сизлар истамаганингизни қиласизлар. 18Агар сиз Руҳ амри остида яшаётган бўлсангиз, унда Қонун амри остида эмассизлар.

19Башарий табиатнинг[20] ишлари маълум, чунончи: фаҳшбозлик, ҳаром-ҳаришлик, фисқ-фужур, 20бутпарастлик, жодугарлик, душманлик, жанжалкашлик, рашк-ғазаб, манманлик, ихтилофчилик, бидъатчилик, 21ҳасад, қотиллик, ичкиликбозлик, айш-ишрат ва шуларга ўхшаган ишлар. Сизларни олдин огоҳлантирган эдим, яна огоҳлантиряпман: бу каби ишларни қилувчилар Худо Шоҳлигидан бебаҳра бўладилар.

22Илоҳий Руҳнинг самараси эса – муҳаббат, севинч, хотиржамлик, сабр-тоқат, лутфкорлик, хайрихоҳлик, садоқат, 23мулойимлик ва ибодир. Бу хислатларга қарши бирор қонун йўқ. 24Исо Масиҳга тегишли бўлганлар эса ўз табиатини, ҳирсу эҳтирослари билан бирга, хочга михлаб қўйганлар. 25Агар биз Руҳ амри остида бўлсак, Руҳ амри билан умр кечиришимиз лозим. 26Шуҳратпараст бўлмайлик, бир-биримиздан рашк қўзғамайлик, бахиллик қилмайлик.


#### 6–БОБ


Яхшилик қилишдан безмайлик


1Эй, Руҳ амри билан яшаётган биродарларим, агар бирон одам гуноҳ қилиб қўйса, уни мулойим руҳ билан тузатинглар. Унга ўхшаб васвасага йўлиқмаслигингиз учун ўзингизга эҳтиёт бўлинг. 2Бир-бирингизнинг оғирликларингизга ёрдамлашинглар, шундай қилиб МасиҳнингҚонунини бажарган бўласизлар.

3Агар бирор киши, гарчи ҳеч нарса бўлмаса ҳам, ўзини муҳим киши ҳисобласа, у ўз-ўзини алдаган бўлади. 4Ҳар ким ўз ишини муҳокама қилсин, шунда бошқанинг ишига қараб эмас, ўз ишига қараб таҳсин олади. 5Зотан ҳар ким ўз аравасини ўзи тортиши лозим.

6Илоҳий Каломдан таълим олувчи таълим берувчи билан ҳар қандай эзгуликни баҳам кўрсин.

7Адашманглар, Худо ҳақоратланмайди. Инсон нима экса, шуни ўради. 8Ўз нафси даласига уруғ экса, нафсдан завол ўриб олади. Руҳ даласига уруғ экса, Руҳдан абадий ҳаёт ўриб олади. 9Шундай экан, яхшилик қилишдан безмайлик. Агар бўшашмасак, ўз вақтида бунинг ҳосилини ўриб оламиз. 10Фурсатимиз бор экан, ҳаммага, айниқса, ўзимизнинг аҳли мўминга яхшилик қилаверайлик.


Масиҳнинг хочи – бизнинг фахримиз


11Менинг қўлимга қаранглар, сизларга қандай катта ҳарфлар билан ёздим!

12Сизларни суннат бўлишга қистаётган ўша кишилар фақат сиртдан яхши таассурот қолдирмоқчилар, Масиҳнинг хочи учун таъқибга дучор бўлмаслик учун шундай ҳаракат қиляптилар. 13Ҳолбуки, аҳли суннатнинг ўзлари ҳам Илоҳий Қонунга риоя этмайдилар. Улар фақат сизларнинг таналарингиз билан мақтанмоқ учун хатна бўлишингизни истайдилар.

14Мен эса, асло биргина Раббимиз Исо Масиҳнинг хочидан бошқа ҳеч нарса билан мақтанмайман. Унинг хочи туфайли бу дунё мен учун ўлган, мен эса бу дунё учун ўлганман. 15Исо Масиҳ йўлида суннатнинг ҳам, суннатсизликнинг ҳам ҳеч аҳамияти йўқ. Аҳамиятлиси – янгидан яратилишдир[21]. 16Бу қоидага кўра яшаётганларнинг ҳаммасига ва Худонинг Исроилига[22] тинчлик ва раҳмат бўлсин!

17Бундан кейин ҳеч ким менга оғирлигини солмасин. Чунки мен Раббим Исонинг жароҳатларини ўз танамда олиб юрибман.

18Эй биродарлар, Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти руҳингизга ёр бўлсин. Омин.


### ЭФЕСЛИКЛАРГА МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Мен, Худо иродаси билан Исо Масиҳнингҳаворийси бўлган Павлус, Эфес[1] шаҳридаги Исо Масиҳга имон келтирган Худо азизларига салом йўллайман. 2Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин.


Масиҳдан топган қут-баракаларимиз


3Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси – Худога ҳамду санолар бўлсин! У Масиҳ орқали самовий оламда бизга ҳар хил руҳий қут-баракалар ато этди. 4Ўз ҳузурида муқаддас ва бенуқсон бўлишимиз учун, У Масиҳ ҳақи бизга муҳаббат кўрсатиб, бизни дунё яратилишидан аввал танлади. 5Бизни мурувватига сазовор билиб, Исо Масиҳ орқали Ўзига ўғил қилиб олишга азалдан қарор қилди. 6Илоҳий меҳр-шафқатнинг донғи чиқсин, деб Худо севикли Ўғлини юбориб, бизга иноят қилди. 7Унинг Ўғли эса қонини тўкиб, бизнинг гуноҳларимизни ювди. Худонинг бу чексиз инояти туфайли биз барча айбу гуноҳларимиздан фориғ бўлдик. 8Худо бундай иноятини ҳамда ҳар хил ҳикмату ақл-заковатни бизга мўл-кўл берди.

9Худо қадимдан аниқлаб қўйган мақсади бўйича, Масиҳ орқали бизга мурувват қилиб, Ўзининг сирли режасини аён қилди. 10Худо бу режани Ўзи белгилаган вақтда амалга оширади ва еру осмондаги бор мавжудотларни Масиҳ бошчилигида бирлаштиради. 11Худо ҳамма нарсани Ўз хоҳиши бўйича бажаради. У биз учун ҳам Ўзининг орзу-ниятини амалга ошириб, бизни Масиҳ орқали азалдан танлади ва самовий меросдан баҳраманд қилди.

12Шундай экан, Масиҳга аввалдан умид боғлаган бизлар Худонинг шон-шарафини ошириш учун яшашимиз лозим. 13Сизлар ҳам ҳақиқат каломини, яъни нажотингиз тўғрисидаги Хушхабарни эшитиб, Масиҳга имон келтирдингизлар. Имонингизнинг тасдиғи ўлароқ Худо ваъда қилган Муқаддас Руҳни қабул қилдингизлар. 14Худонинг уммати озодликка чиқмагунча, Муқаддас Руҳ самовий меросимизнинг гаровидир. Худонинг улуғворлиги шаънига тасаннолар бўлсин!


Павлуснинг имонлилар учун ибодати


15-16Мен Раббимиз Исога бўлган эътиқодингиз ва бутун Худо азизларига бўлган муҳаббатингиз ҳақида эшитганимдан буён, доим сизларни ибодатларимда эслайман, тинмай Худога шукроналар айтаман. 17Раббимиз Исо Масиҳнинг Худоси, улуғвор Падар, Ўзини таниб-билишингиз учун сизга ҳикмату ваҳий руҳини ато этсин. 18Унинг Ўзи сизларнинг кўнгил кўзларингизни ёруғ қилсин, токи У сизларни нақадар улуғ бир умидга чорлаганини билиб олинглар, Ўз азизларини қанчалик бой ва улуғвор бир меросга сазовор қилганини қадрланглар.

19Биз, имонлиларга таъсир ўтказаётган Худонинг ҳадсиз-поёнсиз куч-қудрати буюклигини ҳам билиб олинглар. 20Худо Ўзининг чексиз салтанатини жорий қилиб, ана шу куч-қудратини амалда кўрсатди: Масиҳни тирилтириб, Уни самовий оламда Ўзининг ўнг томонига ўтқазди. 21Масиҳни ҳар қандай раҳнамолик ва ҳукмронлик, куч ва салтанатдан, у дунёю бу дунёда айтиладиган ҳар қандай номдан юқори қўйди. 22Бутун борлиқни Унинг оёқлари остига тобе қилди. Уни бутун борлиқдан юқори қўйиб, имонлилар жамоатига бош қилиб қўйди. 23Имонлилар жамоати эса Масиҳнинг бадани бўлгани учун, У каби тўкис-тугалликка эга. Чунки Масиҳ бутун коинотни тўкис-тугал тўлдириб туради.


#### 2–БОБ


Биз ўлимдан ҳаётга қайтдик


1Сизлар бир вақтлар гуноҳ ва жиноятларингиз туфайли руҳан ўлган эдингизлар. 2Сизлар бу дунёнинг таомилига кўра, фазода[2] ҳукмронлик қилаётган ҳоким – шайтоннинг ихтиёрига қараб яшар эдингизлар. Шайтон руҳи ҳозир ҳам осий бандаларда амал қилмоқда. 3Бир вақтлар биз ҳаммамиз ҳам ўша одамлар қатори яшаганмиз. Табиатимиздаги ёмон эҳтиросларга жисман ва фикран мубтало бўлиб, худди бошқа одамлардай табиатан Худо ғазабига йўлиққан эдик.

4Аммо марҳаматга бой Худо Ўзининг улкан муҳаббатини бизга кўрсатди: 5биз жиноятларимиз туфайли руҳан ўлган эканмиз, У Масиҳ орқали бизга ҳаёт бағишлади. Сизлар Худонинг инояти билан қутулгансизлар. 6Исо Масиҳга ишониб, У билан бирлашганимиздан сўнг, Худо бизни Масиҳ билан бирга тирилтирди ва самовий оламда ўтқизиб қўйди. 7Худо Ўз меҳр-иноятининг беҳад бойлигини келгуси асрларгача аниқ намоён қилмоқ учун бизга Исо Масиҳ орқали шунчалик катта илтифот қилди.

8Ҳа, сизлар Худодан иноят топиб, имонингиз туфайли қутулгансизлар. Бу – Худонинг инъоми, сизнинг ютуғингиз эмас. 9Яна ҳеч ким: Мен савоб ишларим туфайли қутулганман, деб мақтанмасин. 10Биз Худонинг ижодимиз. Худо бизни Исо Масиҳ орқали хайрли ишлар қилишимиз учун яратди, бу ишларни эса биз учун азалданоқ тайёр қилиб қўйди.


Худонинг ҳақиқий уммати – Масиҳ уммати


11Сизлар илгари аслан мажусий[3] бўлганингизни эсдан чиқарманглар. Яҳудийларсуннат қилинадигани учун, ўзларини “аҳли суннат”, сизларни эса “суннатсизлар” дейишади. (Ваҳоланки, суннат фақат тана билан боғлиқ бир одатдир.) 12Тўғри, сизлар ўша замонда Масиҳдан бехабар, Исроил умматидан бенасиб, илоҳий аҳду ваъдаларга бегона, дунёда умидсиз ва Худосиз эдингизлар. 13Лекин илгари Худодан узоқ экансизлар, энди Исо Масиҳ воситаси билан, Унинг тўккан қони орқали яқин бўлдингизлар.

14Масиҳнинг Ўзи бизнинг тинчлигимиздир. У яҳудийлар билан мажусийларни яраштириб, бир уммат қилди. Ўз танасини фидо қилиб, уларнинг орасидаги тўсиқ деворни қулатди, адоватни бартараф қилди. 15Яҳудийлар билан мажусийларни Ўз вужудида бирлаштириб, янги инсонни яратди, ана шу мақсадда Тавротнингқонун-қоидаларини ҳам бекор қилди. 16Масиҳ хочда ўлиб, адоватни бартараф, тинчликни эса барқарор қилди. Хоч орқали икки умматни бир бадандай қилди ҳамда Худо билан яраштирди. 17Масиҳ келиб, илгари Худодан узоқ бўлган сизларга ва шунингдек, Унга яқин бўлган яҳудийларга тинчлик Хушхабарини эълон қилди. 18Масиҳ орқали биз ҳаммамиз бир руҳ билан Отамиз Худонинг ҳузурига кира оламиз.

19Демак, сиз энди бегона эмассизлар, келгинди ҳам эмассизлар, балки Худонинг муқаддас халқига ватандош ва ҳамхонасизлар. 20Сизлар ҳам ҳаворийлару пайғамбарлар солган пойдеворга асосан бино бўлгансизлар. Бинонинг негиз тоши эса – Исо Масиҳнинг Ўзи. 21Бутун иморат Ундан таркиб топиб, ўсиб боради ва Худо учун муқаддас бир маъбадга айланади. 22Сиз ўзларингиз ҳам Исо Масиҳ билан ва ўзаро бирлашган ҳолда, Худонинг руҳий масканини ташкил этмоқдасизлар.


#### 3–БОБ


Худонинг сири маълум бўлди


1Мана мен – Павлус сиз, мажусийларни деб, Исо Масиҳ учун маҳбус бўлганман. 2Мен Худонинг иноятини сизларга етказиш учун Худодан ваколат олганман, сизлар бу ҳақда, албатта, эшитгансизлар. 3Юқорида қисқача ёзганимдай, Худо бу сирни менга ваҳий орқали маълум қилди. 4Сизлар буларни ўқиб туриб, мен Масиҳ сирини қандай фаҳмлаганимни билиб олишингиз мумкин. 5Бу сир ўтмиш одамзод авлодларига билдирилмаган бўлса-да, ҳозир Муқаддас Руҳ буни Масиҳнинг муқаддасҳаворийлару пайғамбарларига ошкор қилди. 6Шунга кўра, энди Исо Масиҳнинг Хушхабарига ишонган бошқа халқ вакиллари яҳудийлар билан бир бадандай бўлиб, Худонинг ваъда қилган қут-баракаларига шерик ва ҳамворисдирлар.

7Худонинг менга берган инояти ва кўрсатган илтифоти билан, Унинг менда амал қилаётган куч-қудрати туфайли Хушхабарни тарқатиш хизматини бўйнимга олдим. 8Мен барча азизлар орасида энг арзимагани эдим. Аммо Худо иноят қилиб, Масиҳнинг ақл бовар қилмас бойлиги ҳақида турли халқларга Хушхабар етказиш учун мени юборди. 9Мен Худонинг сирли режаси нимадан иборатлигини барчага аниқ маълум қилмоқ учун ваколат олдим. [Исо Масиҳ орқали] оламни яратган Парвардигор азалданоқ бу сирни Ўз ҳузурида пинҳон сақлаган эди. 10Ҳозирги замонда эса У Масиҳ умматини барпо қилиб, у орқали самовотда ҳоким бўлган кучларга[4] ҳам Ўзининг кўп қиррали ҳикматини ошкор қилди. 11Шу тариқа Худо Ўзининг азалий мақсадини Раббимиз Исо Масиҳ орқали рўёбга чиқарди.

12Биз Исо Масиҳ орқали, Унга бўлган имонимиз орқали Худо ҳузурига дадил ва тўла жасорат билан яқинлашиш имконига эгамиз. 13Шундай экан, мен сизлар учун қайғу чекаётганимда айнимаслигингизни илтимос қиламан. Чунки бу сизларнинг юксалишингизга хизмат қилади.


Масиҳнинг севгисини билиш


14Ана шу сабабдан, мен самовий Отамиз[5] олдида тиз чўкяпман. 15Ер юзидаги ва осмондаги ҳар қандай сулола самовий Отадан ном олган. 16У Ўзининг улуғвор бойлиги билан сизларни куч-қудратли қилсин, Ўз Руҳи билан ички борлиғингизни бақувват қилсин. 17Масиҳни имон билан дилингизга жо қилинглар. Масиҳнинг севгиси қалбингизда илдиз отиб, маҳкам ўрнашсин, 18токи сизлар барча Худонинг азизлари билан бирга бу севгининг кенглиги, узунлиги, баландлиги ва теранлигини тўла англашга кучингиз етсин. 19Ҳа, сизлар Масиҳнинг ақл бовар қилмас севгисини фаҳмлаб бориб, Худонинг бутун камолотига эришинглар.

20Худонинг куч-қудрати бизда амал қилмоқда. Шунинг учун Худо биз сўраган ёки хаёл қилганимиздан ҳам ортиғини бажаришга ғоят даражада қодирдир. 21Унга Исо Масиҳ уммати орқали ва Исо Масиҳнинг Ўзи орқали наслдан-наслга, то абад шон-шарафлар бўлсин! Омин.


#### 4–БОБ


Масиҳ умматининг бирлиги


1Раббимиз учун маҳбус бўлган мен сизларга насиҳат қилиб ўтинаман: Худонинг даъватига муносиб тарзда яшанглар. 2Бутун камтарлик ва юмшоқлик билан, муҳаббат билан бир-бирингизга сабр-тоқат қилинглар. 3Ўзаро тинч-тотув яшаб, Руҳнинг бирлигини сақлашга жон куйдиринглар.

4Бадан[6] – бир, Руҳ ҳам – бир. Чунки Худо ҳаммаларингизни ҳам бир хилда умидвор бўлишга чақирган. 5Раббимиз – бир, имон – бир, сувдаги иқрор – бир. 6Ҳамманинг Отаси Худо – бир. У ҳамманинг устидан ҳоким, ҳамма орқали амал қилади, ҳаммада мавжуддир. 7Биз ҳар биримиз Масиҳиноят этганига кўра бирон инъом олдик. 8Мана, Забурда Масиҳ ҳақида нима дейилган:


“У юксакликка чиқиб, асирларни асир олди,

Инсонларга эса ҳадялар улашди”.


9Энди бу “чиқди” сўзи нимани билдиради? Масиҳ олдин тубанга, ер юзига[7] ҳам тушганидан бошқа яна нимани билдиради? 10Ҳа, Масиҳ Ўзи тубанликка тушди ва коинотни тўлдириш учун осмону фалакдан ҳам юқорига чиқди.

11Шунингдек, Масиҳнинг Ўзи баъзи кишиларни ҳаворий, баъзиларини пайғамбар, баъзиларини Инжил воизи, баъзиларини эса имонлилар жамоатига чўпону мударрис қилиб тайинлади. 12Шу йўсинда имонлилар хизматга керак бўладиган таъминотни оладилар ва Масиҳнинг уммати[8] обод бўла боради. 13Бунинг натижасида ҳаммамиз имонда якдил, Худо Ўғлини таниб-биладиган, Масиҳнинг камолига эришган етук одамлар бўламиз.

14Бундан буён ҳар турли таълимотларнинг шамоли билан учиб, тебраниб юрадиган гўдаклардай бўлмайлик. Мана, имонда гўдаклигича қолган кишилар қув одамларнинг ҳийласи ва тарқатаётган сохта таълимотларининг қурбони бўлиб, йўлдан озиб кетадилар. 15Биз, аксинча, ҳақиқат ва муҳаббатга содиқ қолиб, ҳар жиҳатдан баданнинг боши – Масиҳ томон ўсиб борайлик. 16Унинг бошчилигида бутун бадан алоҳида-алоҳида ҳаётий паю бўғинлар ёрдамида ўзаро уланади ва бирикади. Ҳар бир бўлакнинг алоҳида ўз ҳолича, муҳаббат билан ҳаракат қилиши натижасида бадан ўсиб-улғаяди.


Эски ва янги ҳаёт


17Шундай экан, мен Раббимиз номидан сизларга қаттиқ буюраман: бундан буён ўзга халқларнинг бемаъни ўй-фикри билан яшаманглар. 18Уларнинг зеҳнлари ўтмаслашган. Улар жаҳолатда қолиб, юракларини ёғ босган. Шунинг учун Худо берган ҳаётдан маҳрум қолганлар. 19Улар ҳар қандай ор-номус туйғусини йўқотган, ҳар турли ифлос ишларга ўрганган, фисқу фужурга берилган тамагир одамлардир.

20Аммо сизлар Масиҳдан ундай ўрганмагансизлар. 21Сизлар Масиҳнинг сўзларини эшитиб, У ҳақда таълим олгансизлар. Шунинг учун энди Исонинг ҳақиқий йўлида юриб, 22эски ўзлигингизни бир четга олиб қўйинглар; яъни илгариги турмушингизга оид, алдовчи эҳтирослар билан бузилиб бораётган эски, ёмон табиатингизни соқит қилинглар. 23Бунинг ўрнига янги фикрга, руҳга эга бўлинглар. 24Худога муносиб суратда, ҳақиқий солиҳлик ва муқаддаслик билан яратилган янги табиатни ўзлаштиринглар.


Янги ҳаётда яшаш қоидалари


25Шундай қилиб, ёлғонни рад этиб, ҳар бирингиз ўз биродарингиз билан ҳақиқатни гаплашинглар. Чунки биз бир-биримизга тананинг аъзоларидаймиз. 26Ғазабланиб, гуноҳ қилманглар. Қуёш ботгунча, ғазабдан қайтинглар. 27Иблисга фурсат берманглар. 28Ўғрилик қилган киши бошқа ўғрилик қилмасин. Балки яхши ишлаб, ўз қўллари билан меҳнат қилиб, муҳтож бўлганларга ҳам бирор нарса берсин.

29Оғзингиздан ҳеч қандай ярамас сўз чиқмасин. Лекин эҳтиёжга кўра, тингловчиларнинг жонига ора кирадиган яхши сўзлар гапиринглар. 30Худонинг Муқаддас Руҳини хафа қилманглар; сизлар нажот кунигача[9] ўша Руҳ билан муҳрлангансизлар. 31Ҳар қандай ёмон ният ва гина-кудурат, ҳар қандай қаҳру жаҳл, нолиш ва ғийбатчиликни ўзингиздан соқит қилинглар. 32Бир-бирингизга кўнгилчан ва меҳр-шафқатли бўлинглар. Худо сизларни Масиҳ ҳақи кечиргани каби, сизлар ҳам бир-бирингизни кечиринглар.


#### 5–БОБ


Аҳли нур бўлиб яшанглар


1Севикли болалар каби Худога эргашинглар. 2Масиҳ сизларни жуда севгани учун, сизлар учун Ўзини фидо қилди ва шу йўсин Худога маъқул келадиган, хуш ҳидли қурбонлик келтирди. Сизлар ҳам худди шундай муҳаббат билан яшанглар. 3Сизнинг орангизда ҳеч қандай зиногарлик, ифлослик ёки тамагирлик ҳатто тилга олинмасин. Булар муқаддас кишиларга муносиб эмас. 4Шунингдек, беадаб ва ахлоқсиз гап ёки майнабозчилик ҳам бўлмасин. Булар сизга муносиб эмас. Яхшиси, Худога шукур қилинглар.

5Шуни билиб қўйинглар: ҳеч бир фоҳиш, ифлос ёки тамагир киши (чунки тамагир – бутпараст билан тенг) Масиҳнинг ва Худонинг Шоҳлигидан баҳраманд бўлмайди. 6Ҳеч ким сизларни қуруқ гаплар билан алдамасин. Ана шу нарсалар учун осий бандаларнинг бошига Худонинг ғазаби келади. 7Шу сабабдан сиз уларга шерик бўлиб қолманглар.

8Сиз бир вақтлар зулмат эдингизлар, энди эса Раббимизга тегиб, нур бўлдингизлар. Аҳли нур бўлиб яшанглар. 9Нур[10] ҳар хил эзгулик, одиллик ва ҳақиқат меваларидан иборат. 10Раббингизга нима мақбул бўлишини ўрганиб олинглар. 11Зулматнинг бесамара ишларида иштирок этманглар, аксинча, уларни фош этинглар. 12Зулматда махфий қилинадиган ўша ишлар ҳақида гапириш ҳам уятдир. 13Зотан ҳамма нарса нур орқали фош бўлиб, очиқ-ошкор кўринади. 14Ёруғликка чиққан ҳамма нарса аён бўлади. Қўшиқда айтилганидай:


“Эй ухлаган, тур!

Ўликлар ичидан тирил!

Масиҳ сенга нур сочар”.


15Шундай қилиб, қандай яшаётганингизга ўзингиз диққат қилиб қаранглар. Нодонлар каби эмас, доно кишилар каби кун кечиринглар. 16Фурсатни ғанимат билинглар, чунки биз яшаётган кунлар – ёмон кунлар. 17Шунинг учун беақл бўлманглар, балки Раббингизнинг иродаси қандай эканини англаб олинглар.

18Шароб ичиб маст бўлманглар, чунки бу бузуқликка олиб боради. Аксинча, Муқаддас Руҳга тўлиб-тошинглар. 19Шу мақсадда Забур хониши, руҳий мадҳиялар ва қўшиқлар билан бир-бирингизга насиҳат қилинглар, чин юракдан Раббингизни куйлаб, ҳамду санолар ўқинглар. 20Ҳар доим, ҳар бир нарса учун Раббимиз Исо Масиҳ номи билан Отамиз Худога шукур қилинглар.

21Масиҳни ҳурматлаб, бир-бирингизга бўйсунинглар.


Эр-хотинлик муносабатлари


22Эй хотинлар, сиз Раббингизга қандай бўйсунсаларингиз, эрларингизга шундай бўйсунинглар. 23Масиҳ имонлилар жамоатининг боши бўлгани каби, эркак ҳам хотиннинг бошидир. Масиҳ Ўз баданининг, яъни умматининг Халоскоридир. 24Масиҳнинг уммати Масиҳга қандай тобе бўлса, хотинлар ҳам ҳар нарсада ўз эрларига шундай тобе бўладилар.

25Эй эрлар, Масиҳ имонлилар жамоатини севиб, улар учун Ўзини қандай фидо қилган бўлса, сизлар ҳам хотинларингизни шундай севинглар. 26Масиҳ имонлилар жамоатини муқаддас қилай, деб уларни сув билан ювди[11] ва Ўз каломи орқали тозалади, 27токи устида бирон ғубор, ажин ёки доғи қолмаган, муқаддас, бенуқсон, камоли чиройли бир жамоатни Ўз ҳузурига элтиб қўйсин.

28Шундай қилиб, эркаклар ўз хотинларини ўз таналарини севгандай севишлари керак. Ўз хотинини севган ўзини ўзи севади. 29Ҳеч ким ҳеч вақт ўз танасини ёмон кўрмаган. Аксинча, уни озиқлантириб, парвариш қилади. Масиҳ ҳам Ўз умматини худди шундай озиқлантириб, парвариш қилади. 30Биз Масиҳ танасининг аъзоларимиз, [Унинг эту суягимиз]. 31Тавротда: “Киши ота-онасини қолдириб, ўз хотинига ёпишиб қолади ва иккови бир тан бўлади”, деб ёзилган[12]. 32Бу сир буюк ва мен буни Масиҳ ҳамда имонлилар жамоатига ўхшатиб айтяпман.

33Хулласи калом, ҳар бир эр ўз хотинини ўзини ўзи севгандай севсин. Хотин ҳам эрини ҳурмат қилсин.


#### 6–БОБ


Оилавий муносабатлар


1Эй фарзандлар, ота-онангизга итоат қилинглар, чунки бу Раббимизга маъқулдир. 2-3Бу ҳақдаги илоҳий буйруқ Худо ваъда қўшиб берган биринчи буйруқдир, чунончи: “Ота-онангни ҳурмат қил, токи барака топиб, ер юзида узоқ умр кўргайсан”. 4Сиз, оталар, фарзандларингизнинг жаҳлини чиқарманглар. Уларни Раббимизнинг таълим-тарбияси билан ўстиринглар.


Қул билан хўжайин муносабатлари


5Эй қуллар, дунёвий хўжайинларингизга, Масиҳга итоат қилганингиздек, камоли эҳтиром ва соддадиллик билан итоат қилинглар. 6Инсонларнинг кўнглини топай, деб хўжакўрсинга хизмат қилган кишилар каби эмас, балки Масиҳнинг қуллари каби Худонинг иродасини чин кўнгилдан бажо келтиринглар. 7Инсонларга эмас, балки Раббингизга хизмат қилаётгандек, бажону дил хизмат қилинглар. 8Билингларки, хоҳ қул, хоҳ эркин бўлсин, ҳар бир киши қилган яхшилигига яраша мукофотни Раббимиздан олади.

9Эй хўжайинлар, сизлар ҳам қулларингизга худди шу тарзда муомала қилинглар. Осмонда ҳам уларнинг, ҳам сизларнинг Эгангиз борлигини билиб, уларга дўқ-пўписа этишни бас қилингиз. Чунки Раббимиз юз-хотир қилмайди.


Шайтонга қарши курашимиз


10Ниҳоят, Раббимиз билан иттифоқ бўлиб, Унинг куч-қудрати таъсирида қувватли бўлинглар. 11Иблиснинг ҳийлаларига қарши тура олиш учун, Худо берган барча қурол-аслаҳалар билан қуролланингиз. 12Чунки бизнинг курашимиз ўткинчи башарга қарши эмас, балки самовий оламдаги ёвуз руҳий кучларга, ҳокимлару ҳокимиятларга, бу қоронғи дунёни бошқараётган руҳий ҳукмронларга қаршидир. 13Шу сабабдан ёмон кунда қаршилик кўрсата олишингиз учун, Худонинг қурол-аслаҳаларини кўтаринглар, токи бутун тадбиркорлик билан иш тутиб, ўрнингизда тура олинглар.

14Белингизни ҳақиқат камари билан боғланг, кўксингизга солиҳлик совутини тақинглар. 15Тинчлик Хушхабарини ёйиш учун оёғингизга илдамлик пойабзалини кийинглар. 16Бунинг устига имон қалқонини қўлга олинглар, у билан ёвуз шайтоннинг қиздирилган ҳамма ўқларини ўчира оласизлар. 17Шунингдек, нажот дубулғасини кийинглар, Худо каломи бўлган Руҳнинг қиличини кўтаринглар. 18Ҳар турли дуо ва ёлворишлар билан, Муқаддас Руҳ илҳоми билан ҳар доим ибодат қилинглар. Ибодатда ҳушёр ва саботли бўлиб, барча Худонинг азизлари учун илтижо қилинглар.

19Мен учун ҳам ибодат қилинглар. Мен оғзимни ҳар очганимда, зарур бўлган сўз менга берилсин, Инжил сирини қўрқмасдан баён эта олайин. 20Мен Инжил учун маҳбус бўлсам-да, бу элчилигимни тегишлича оғзи ботирлик билан ижро этайин.


Сўнгги тилаклар


21Сиз менинг ҳол-аҳволим қалай эканини, нималар қилаётганимни билиб оласиз, бу ҳақда севикли биродаримиз, Раббимизнинг содиқ хизматкори Тихик сизларга маълумот беради. 22Бизнинг шароитимиз ҳақида билиб, юракларингиз тасалли топсин дея, мен уни сизнинг олдингизга юборяпман.

23Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан биродарларимга тинчлик, эътиқод ва муҳаббат тилайман. 24Раббимиз Исо Масиҳни ўлмас муҳаббат билан севганларнинг ҳаммасига Худонинг инояти ёр бўлсин. Омин.


### ФИЛИППИЛИКЛАРГА МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Филиппи[1] шаҳридаги Исо Масиҳ уммати бўлган барча Худонинг азизларига, айниқса имонлилар жамоатининг бошлиқлари ва хизматкорларига, Исо Масиҳнинг қуллари биз – Павлус ва Тимўтийдан салом! 2Отамиз Худо ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин.


Павлуснинг ибодати ва шукронаси


3Сизларни ҳар сафар хотирлаганимда, Худойимга шукроналар дейман. 4Ҳар қачон ҳамма ибодатларимда барчаларингиз учун севинч билан илтижо қиламан. 5Чунки сизлар биринчи кундан то ҳозирга қадар ИнжилХушхабарини ёйишимда иштирок этиб келмоқдасизлар. 6Худо сизларда бошлаган хайрли ишини то Исо Масиҳнинг келадиган кунигача тамом қилишига аминман. 7Менинг ҳаммаларингиз ҳақингизда шундай фикр қилишим ўринлидир. Сизлар менинг кўнглимдасизлар. Чунки кишанбандлигимга қарамасдан, ҳар бирингиз Хушхабарни ҳимоя қилиш ва қарор топтиришимда мени ёқлаб келмоқдасизлар, шу тариқа Худонинг менга берган иноятидан ҳам баҳраманд бўлиб келмоқдасизлар. 8Мен Исо Масиҳнинг меҳр-муҳаббати билан сизларнинг ҳаммаларингизга иштиёқманд бўлганимга Худо шоҳиддир.

9Сизларнинг муҳаббатингиз ҳам ҳар қандай билим ва сезгида такомиллашиб, яна кўпдан-кўп ортиб боришини Худодан сўрайман. 10Сизлар юқори қадриятни қадрламоғингиз лозим, токи Масиҳнинг келадиган кунида пок ва беайб бўлинглар 11ва Исо Масиҳ орқали униб-ўсадиган солиҳлик самараларига бой бўлиб, Худога шон-шараф келтиринглар.


Павлуснинг маҳбуслиги – Инжилнинг муваффақияти


12Эй биродарлар, шуни билишингизни истайманки, менинг бошимга тушган шароитлар Инжил Хушхабари янада кўпроқ муваффақият қозонишига хизмат қилди. 13Мана, менинг Масиҳ учун қамалганлигим бутун сарой аҳлига[2] ва қолган ҳамма одамларга ҳам маълум бўлди. 14Шунингдек, Раббимиз Исога қарашли бўлган биродарларимизнинг кўпчилик қисми ҳам менинг кишанбандлигимдан руҳланиб, Раббимиз каломини янада ботирлик билан тарғиб қила бошладилар.

15Тўғри, баъзилар ҳасад ва рақобат руҳи билан Масиҳни тарғиб қиляптилар, бошқалар эса яхши ният билан тарғиб қиляптилар. 16Баъзилар мен Хушхабарни ҳимоя қилиш учун тайин этилганимни тан олиб, муҳаббат билан ҳаракат қиляптилар. 17Бошқалар эса менинг кишандаги қийинчилигимни орттиришни ўйлаб, рақобат руҳида, нопок ният билан Масиҳни тарғиб қилмоқдалар. 18Хўш, унда нима бўпти? Хоҳ мунофиқлик билан, хоҳ самимийлик билан бўлсин, ҳар ҳолда Масиҳ тарғиб этилмоқда. Мен бунга севиняпман. Ва яна севинаман, 19чунки биламанки, сизнинг дуоларингиз орқали ва Исо Масиҳнинг Руҳи ёрдамида мен озодликка чиқаман.

20Яшасам ҳам, ўлсам ҳам, ҳар ҳолда хижолатда қолмаслигимга қаноат ҳосил қилдим. Ҳар доим бўлиб келганидек, ҳозир ҳам Масиҳ менинг вужудимда улуғлансин, деган умидда яна жасурлик билан фаолият кўрсатишга жазм қилдим. 21Мен учун ҳаёт – Масиҳдир, ўлим эса – ютуқдир. 22Агарда бу баданда яшаётганим менинг ишимга самара келтираётган бўлса, унда нима танлашимни ҳам билмайман. 23Мени униси ҳам, буниси ҳам тортади. Бир ёқдан тугаб, Масиҳ билан бирга бўлишни орзу қиламан, чунки бу жуда ҳам яхши бўларди. 24Аммо иккинчи ёқдан менинг баданда қолишим сизлар учун яна ҳам кераклидир. 25Бунга ишончим комил, шунинг учун қолишимни биламан. Сизлар имонда ривож топиб қувонишингиз учун, мен ҳаммаларингиз билан бирга қоламан. 26Шундай қилиб, олдингизга иккинчи дафъа келишимда, сизлар мен сабабли Исо Масиҳ ҳузурида яна кўпроқ фахрлана оласизлар.

27Фақат Масиҳнинг Хушхабарига муносиб равишда кун кечиринглар. Мен хоҳ келиб дийдорингизни кўрсам ҳам, хоҳ сизлардан узоқ бўлсам ҳам, аллақачон эшитганимдек, сизлар имонда собитқадам бўлиб, Инжил йўлида якдиллик билан курашиб бораётганингизни билиб олай. 28Сизларга қаршилик кўрсатаётганларнинг ҳеч қандай дўқ-пўписаларидан чўчиманглар. Ана шу уларнинг ҳалок бўлишидан, сизларнинг эса халос бўлишингиздан далолат бермоқда. Зотан бу – Худонинг иши. 29Худо сизларга Масиҳга ишонишнигина эмас, балки Масиҳ учун азоб чекиш тақдирини ҳам насиб этган. 30Менинг сиз кўрган ва ҳозир ҳам эшитаётган курашимга сизлар шериксизлар.


#### 2–БОБ


Исо Масиҳнинг ибратомуз камтарлиги


1Агар сизларда Масиҳдан келган бирон жасорат, муҳаббатдан туғилган бирон тасалли, Муқаддас Руҳдан илҳомланган бирон бирдамлик, дилдан чиққан бирон меҳру шафқат бор бўлса, 2у ҳолда менинг севинчимни мукаммал қилиб, фикр-зикрингизда якдил, меҳр-муҳаббатингизда айнимайдиган бўлинглар, ўзаро ҳамдард ва ҳамфикр бўлиб юринглар. 3Рақобат руҳи ва шуҳратпарастлик билан ҳеч нарса қилманглар. Аксинча, камтарлик билан бир-бирингизни ўзингиздан юқорироқ ҳурматга сазовор ҳисобланглар. 4Ҳар бир киши ўз манфаатинигина эмас, балки бошқаларнинг манфаатини ҳам кўзласин.

5Исо Масиҳ қандай фикрга эга бўлса, сизлар ҳам ўзаро худди шу фикрга эга бўлинглар:


6Масиҳ Худонинг қиёфасида бўла туриб,

Худога тенг ҳурматни ўлжа қилмади.

7Лекин Ўз улуғлигидан кечиб,

Қул қиёфасига кирди У,

Кўринишда инсонлар сингари бўлди.

8У Ўзини шундай паст олиб,

Ўлимга, ҳатто хочдаги ўлимга бориб итоат этди.

9Ана шу сабабдан Худо Уни жуда юксалтирди,

Унга ҳар қандай исмдан юқори исмни ато этди,

10Токи Исонинг исми тилга олинганда

Кўк, ер ва ер остидаги борлиқ жон тиз чўксин

11Ва ҳар бир тил Отамиз Худо шаънига

Исо Масиҳни Раббим деб очиқ тан олсин.


Худо иродасини адо этиш


12Эй севганларим, сиз доим менинг гапимга қулоқ солиб келдингизлар. Шундай қилиб, фақат олдингизда бўлганимдагина эмас, балки ҳозир менинг йўқлигимда яна кўпроқ қўрқув ва титроқ билан топган нажотингизни бут қилишга тиришинглар. 13Зотан Худонинг Ўзи сизларнинг вужудингизда амал қилади, У Ўз мурод-мақсадини адо этишингиз учун сизларда хоҳишни ҳам, ҳаракатни ҳам туғдиради.

14Ҳамма нарсани нолимай ва шубҳаланмай қилинглар, 15токи бу ўжару бузилган насл орасида Худонинг пок, беғубор, бенуқсон болалари бўлинглар. Сизлар бу дунё одамлари орасида осмондаги юлдузлар каби порлаб турибсизлар-ку. 16Ҳаёт каломини маҳкам тутинглар, токи менинг меҳнату заҳматим беҳудага кетмасин ва Масиҳ оламга қайтган кунда сизлар менинг фахрим бўлинглар. 17Сизнинг имон йўлида қилган фидокорона хизматингиз Худо шарафига қурбондай гап. Мен Худога бу қурбонликни келтириб, ўз жонимни ҳам фидо қилишим мумкин. Шунга қарамасдан, севинаман ва сизларнинг шодлигингизга қўшиламан. 18Худди шу тўғрида сизлар ҳам севининглар ва менинг шодлигимга қўшилинглар.


Тимўтий ва Эпафродитни жўнатиш


19Сизларнинг аҳволингиздан хабардор бўлиб кўнглим таскин топсин, деб Тимўтийни яқин орада сизларнинг олдингизга юборишни Раббим Исодан умид қиламан. 20Чунки сизларга шунчалик самимият билан, жон куйдириб ғамхўрлик қиладиган унга тенг одамим йўқ. 21Ҳаммаси ҳам Исо Масиҳни эмас, ўз ишларини ўйлайди-ку. 22Лекин Тимўтийнинг содиқлиги сизларга маълум. Хушхабарни ёйишимда у менга ўғил отага хизмат қилгандай хизмат қилди. 23Мен ўзимга нима бўлишини билишим биланоқ, уни дарҳол юбориш умидидаман. 24Ўзим ҳам яқинда ёнингизга боришга Раббимдан тўла ишонч ҳосил қилдим.

25Шу билан бирга, сизларнинг юборган элчингиз, муҳтожликда менга мадад берган биродарим, ҳамкорим ва сафдошим Эпафродитни ёнингизга юборишни лозим кўрдим. 26Чунки у ҳаммангизни жуда кўргиси келди, унинг касаллиги тўғрисидаги миш-мишлар сизга етиб борганидан қаттиқ қайғурди. 27Ҳақиқатан ҳам ўлар ҳолатда касал эди. Лекин Худо унга марҳамат этди. Ва фақат унга эмас, балки ғами устига ғам қўшилмасин деб, менга ҳам марҳамат этди. 28Шундай қилиб, уни яна кўриб севининглар ва менинг ғамим ҳам енгиллашсин деб, уни тезроқ ёнингизга юбормоқчиман. 29Уни Раббимиз номидан, қувноқ чеҳра билан қабул этинглар. Бу каби одамларнинг ҳурматини бажо келтиринглар. 30Чунки сизлар менга тўлиқ бажо келтиролмаган муқаддас хизматни у бутлаб олай деб, Масиҳ йўлида ўз жонини аямаган, ўлишига сал қолган эди.


#### 3–БОБ


Масиҳга тенг ҳеч нарса йўқ


1Хулласи калом, биродарларим, Раббингиз билан алоқада бўлиб, хурсанд бўлинглар. Сизларга айни нарсаларни ёзиш мени зериктирмайди, сизларга эса янада ибратлидир.

2Ана у ёмонлик қилувчилардан, у итлардан эҳтиёт бўлинглар! Ана у тана кесувчилардан[3] эҳтиёт бўлинглар! 3Мана биз ҳақиқий аҳли суннатмиз. Чунки биз Муқаддас Руҳ кучи билан Худога хизмат қиламиз, фақат Исо Масиҳ билан фахрланамиз, табиий фазилатларимизга ишонмаймиз.

4Қолаверса, мен ўз фазилатларимга ҳам ишонишим мумкин. Агар бошқа кимса: мен ўз фазилатларимга ишонаман, деса, ундан ҳам кўпроқ мен ишонаман. 5Мен саккиз кунлигимда суннат бўлганман. Мен Исроил халқининг Бенямин қабиласидан, иброний наслидан бир яҳудийман. ТавротҚонунига мансублик десангиз, фарзий[4] мазҳабида эдим. 6Диний ғайрат десангиз, Исо умматини таъқиб қилдим. Қонун талаб қилган солиҳлик десангиз, бегуноҳ эдим.

7Лекин бир вақт фазилат деб билган нарсаларимни энди Масиҳ учун фойдасиз ҳисоблайман. 8Чинакам, Раббим Исо Масиҳни билишнинг афзаллиги олдида мен ҳамма нарсадан бош тортиб, фойдасиз деб билдим, ҳа, Масиҳга сазовор бўлай, деб ҳатто ахлат ҳисобладим. 9Энди Илоҳий Қонунга амал қилишдан иборат бўлган ўз солиҳлигимга суянмайман. Аксинча, Масиҳ билан бир бўлай, деб фақат Унга ишониш орқали, имон орқали бўладиган солиҳликка суянаман ва шу тариқа Худо ҳузурида ўзимни оқлайман. 10Қани энди Масиҳнинг азобларида қатнашиб, ўлимида ҳам Унга эргашиб, Унинг Ўзинию тирилишининг қудратини билиб олсам 11ва ишқилиб ўликларнинг тирилишига эришсам.


Имон учун кураш


12Мен аллақачон муродимга етишганман ёки аллақачон камолотга эришганман, деб айтаётганим йўқ. Лекин Исо Масиҳ менга етиб олганидек, мен ҳам мўлжалга етиб олиш учун жон куйдирмоқдаман. 13Биродарлар, мен ўзимни муродимга етишганман деб ўйламасам-да, фақат бир нарсанигина ўйлайман: орқамда қолганларни унутиб, олдимдагиларга кўз тикаман. 14Худо Исо Масиҳ орқали мени олий мақсадга чорлади. Мен буни адо этиб, ғалаба гулчамбарини қўлга киритиш учун жон-жаҳдим билан ҳаракат қиламан.

15Биздан кимки камолотга эришган бўлса, худди шундай фикр қилсин. Агар сизнинг фикрингизда бошқа нарса бўлса, унда буни сизга Худо ошкор этади. 16Фақат бизлар нимага эришган бўлсак, унга яраша фикр юргизишимиз ва ўша қоида бўйича яшашимиз керак.

17Биродарлар, мендан ўрнак олинглар. Ким биз кўрсатган йўл-йўриқ бўйича яшаётган бўлса, унга эргашинглар. 18Мен сизларга тез-тез гапирар эдим-ку, Масиҳ хочининг душманлари каби иш тутаётган кишилар кўп деб. Энди улар ҳақида кўз ёшим билан сўзлаяпман: 19Уларнинг охири – ҳалокат, уларнинг худоси – қорин, уларнинг шон-шарафи – шармандагарчилик. Улар ердаги нарсалар ҳақидагина ўйлайдилар.

20Бизларнинг ватанимиз эса осмондадир. У ердан биз Халоскоримиз – Раббимиз Исо Масиҳнинг келишини кутяпмиз. 21Ҳар нарсани бўйсундириш кучига эга бўлган Раббимиз Исо Масиҳ келганда, худди шу кучнинг таъсири билан бизнинг ожизу фоний танамизни Ўзининг улуғвор танасига ўхшатиб ўзгартиради.


#### 4–БОБ


Турли панд-насиҳат


1Шундай қилиб, эй менинг соғинган, азиз биродарларим, қувончим ва гултожим, Раббингизга собит бўлинглар, эй севганларим!

2Эводия ва Синтихадан илтимос қиламан, Раббингиз ҳақи якдил фикрда бўлинглар. 3Эй вафодор ҳамкорим, сендан ҳам ўтинаман, у аёлларга ёрдам бер, чунки улар мен ва Климент билан, шунингдек, исмлари ҳаёт китобида[5] ёзилган бошқа ҳамкорларим билан бирга Хушхабарни тарғиб этиш учун фаолият кўрсатдилар.

4Раббингиз билан алоқада бўлиб, доимо хурсанд бўлинглар. Яна айтаман: хурсанд бўлинглар! 5Сизларнинг инсонпарварлигингиз[6] барчага маълум бўлсин; Раббимиз яқин. 6Ҳеч нарсадан ташвиш қилманглар, лекин ҳар доим ибодатда ва илтижода бўлиб, ҳар бир тилагингизни Худонинг олдида миннатдорчилик билан изҳор қилинглар. 7Шунда инсон хаёлига сиғмайдиган, Худо берган тинчлик сизнинг кўнглингиз ва фикр-хаёлингизни хотиржам қилади.

8Хуллас, эй биродарлар, нима ҳақиқий, нима мўътабар, нима тўғри, нима соф, нима ёқимли, нима фахрли бўлса, қандайдир бир фазилат, қандайдир мақтанарли хислат бор бўлса, булар ҳақида фикр қилинглар. 9Сизлар мендан нимани ўрганиб қабул қилган бўлсангиз, нимани эшитиб, кўрган бўлсангиз, ўшани қилинглар, шунда тинчлик берган Худо сизларга ёр бўлади.


Павлуснинг олган ёрдами учун ташаккури


10Мен, Раббим ҳақи, сизлардан жуда хурсандманки, ниҳоят, мен ҳақимдаги ғамхўрлик туйғуларингиз уйғонди. Сизлар илгари ҳам ғамхўрлик қилардингиз-у, аммо буни кўрсатишга фурсатингиз йўқ эди. 11Буларни муҳтожликдан айтаётганим йўқ. Чунки мен ҳар қандай шароитда борига қаноат қилишга ўрганганман. 12Мен танқисликда ҳам, мўл-кўлчиликда ҳам қандай ҳаёт кечиришни биламан. Ҳар қандай шароитда ва ҳар ерда ҳам тўқ бўлиш, ҳам оч қолиш, ҳам фаровонликда яшаш, ҳам муҳтожликда қолишнинг сирларини ўрганганман. 13Мени қўллаб-қувватлаётган Исо Масиҳнинг мадади билан ҳар нарсани қила оламан.

14Ҳар ҳолда, сизлар менинг қайғуларимга шерик бўлиб, яхши иш қилдингизлар. 15Биласизларки, эй филиппиликлар, мен Македониядан чиқиб, Хушхабарни биринчи марта ёя бошлаган пайтларимда, сизлардан бошқа Масиҳ жамоатларидан биронтаси ҳам менга моддий ёрдам бермади. 16Ҳатто Салоника шаҳрида бўлганимда ҳам, сизлар бир-икки марта эҳтиёжимни қондирмоқ учун у ерга ёрдам юбордингизлар. 17Мен буни садақа сўраб гапираётганим йўқ. Балки сизнинг фойдангизга бўладиган баракани истаб гапиряпман. 18Менда ҳамма нарса бор, ҳатто мўлчиликда яшаяпман. Сизлар юборган тортиқларни Эпафродитдан олиб, ўзимга тўқ бўлиб юрибман. Мана бу тортиқлар – Худо шаънига тутатиладиган хушбўй тутатқилар, Худога мақбул бўладиган қурбонликлардир.

19Эгамнинг Ўзи сизларнинг ҳар қандай эҳтиёжингизни Исо Масиҳ орқали, Ўзининг улуғвор бойлиги билан қондиради. 20Отамиз Худога абадулабад шон-шарафлар бўлсин! Омин.


Хотима


21Исо Масиҳ азизларининг ҳар бирига салом айтинглар. Мен билан бирга бўлган биродарлар сизларга салом йўллаяптилар. 22Бутун Худонинг азизлари, хусусан Қайсар хонадонидагилар, сизларга салом йўллаяптилар. 23Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизнинг руҳингизга ёр бўлсин. Омин.


### КОЛОСАЛИКЛАРГА МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Жамоатга салом, Худога шукрона


1Худонинг иродаси ила Исо Масиҳнингҳаворийси бўлган мен – Павлус ва биродаримиз Тимўтийдан 2Колоса[1] шаҳридаги Масиҳга сидқидилдан берилган муқаддасбиродарларимизга салом! 3Отамиз Худодан [ва Раббимиз Исо Масиҳдан] сизларга иноят ва тинчлик ато бўлсин.

Сизларнинг ҳақингизга ибодат қилар эканмиз, Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси – Худога доим шукроналар билдирамиз. 4Чунки Исо Масиҳга бўлган имонингиз ва бутун аҳли мўминга қўйган меҳр-муҳаббатингиздан хабардормиз. 5Бунга сизлар ҳақиқат каломи, яъни ИнжилХушхабари орқали эришдингизлар. Самода ўзларингиз учун тайёрлаб қўйилган хазина тўғрисидаги Хушхабарни эшитиб, умидвор бўлдингизлар. 6Ана шу Хушхабар бутун жаҳонга ҳам ёйилди, сизларга ҳам етиб борди. Сизлар Худонинг иноятини эшитиб, чини билан англаб етдингизлар. Ўша кундан бери Хушхабар сизнинг орангизда тобора томир ёйиб, самара бермоқда.

7Манфаатингиз йўлида Масиҳнинг содиқ хизматкори бўлган севимли ҳамкоримиз Эпафрас ҳам ана шу хусусда сизларга таълим берган эди. 8Энди у сизнинг илҳомли меҳр-муҳаббатингиз ҳақида ҳам бизга хабар қилди.


Павлуснинг имонлилар учун ибодати


9Шунинг учун биз бу ҳақда эшитган кунимиздан бери сизлар учун ибодат қилишни канда қилмаяпмиз. Худодан шуни сўраймизки, Унинг иродасини тўла англашингиз учун Ўзи сизларга ҳар қандай илоҳий ҳикмат ва фаҳм-идрок ато қилсин, 10токи сизлар Раббингизга муносиб яшаб, Уни ҳар жиҳатдан мамнун қилинглар, ҳар турли хайрли ишда самарали бўлинглар, Худони таниб-билиб улғайинглар, 11Унинг улуғвор куч-қудратидан баҳра олиб, тўла-тўкис бақувват бўлинглар, ҳамма нарсага сабр-тоқат ва севинч билан чидаб, 12Отамиз Худога шукрона қилинглар. Чунки У Ўз азизларига ваъда қилган нурли меросдан[2] бизни баҳраманд қилди. 13Бизни зулмат ҳукмронлигидан озод қилиб, севимли Ўғлининг Шоҳлигига кўчирди. 14Худонинг Ўғли бизнинг ўрнимизга қурбон бўлди, Ўз қонини тўкиб гуноҳларимизни ювди.


Исо Масиҳнинг кимлиги ва юмуши


15Исо Масиҳ кўринмас Худонинг инъикосидир. У бутун махлуқот устидан, худди тўнғич сингари, биринчи ўринда туради. 16Кўкдаги ва ердаги борлиқ мавжудот, кўринадиган ва кўринмайдиган махлуқот, у дунёю бу дунёдаги ҳар қандай тахту тож, салтанату ҳукмронлик У орқали яратилган. Ҳамма нарса У орқали ва У учун яратилган. 17Унинг Ўзи эса ҳамма нарсадан аввал мавжуд эди. Борлиқ мавжудот Унинг соясида мавжуддир. 18У Ўз бадани, яъни умматининг бошидир. У ўликлар ичидан биринчи бўлиб тирилгани учун, ҳамманинг илғори ва бошидир. 19Худо бутун камолотни Унда жо қилишни хуш кўрди. 20Унинг воситаси билан Худо еру кўкдаги борлиқ мавжудотни Ўзи билан яраштиришга қарор қилди. Хочда тўкилган қонни инобатга олиб, Худо Ўзи яратганлар билан сулҳ тузди.

21Мана, сизлар ҳам бир вақтлар ёмон ишлар қилиб, ярамас фикрда бўлиб, Худога бегона ва душман эдингизлар. 22Энди эса Масиҳ Ўзининг инсоний баданини қурбонликка бағишлаб, Ўз ўлими орқали сизларни Худо билан яраштирди, Худо ҳузурига сизларни муқаддас, айбсиз ва нуқсонсиз ҳолда тақдим қилди. 23Сизлар энди эшитган Хушхабарга қаттиқ эътиқод қўйиб, умидингиздан қайтмасангиз, имонингизда маҳкам, оғишмай турсангиз, бўлди. Инжил Хушхабари осмони фалак остида Худо яратган барча жонзодга етказилди, мен – Павлус эса бу Хушхабарнинг фидойиси бўлдим.


Павлуснинг Худодан олган топшириғи


24Мен ҳозирги вазиятда сизлар учун азоб тортаётганимга севинаман. Масиҳнинг Ўз бадани, яъни уммати учун тортмаган қайғуларини мен ўз танамда тортиб тўлдиряпман. 25Худонинг менга топшириғи бўйича, мен Масиҳ уммати устидан масъул хизматкор бўлдим, Худо каломини тўлиқ тарғиб қилиш вазифасини ўз зиммамга олдим. 26Ана шу калом ўтган асрлар ва авлодлардан сир тутилиб, ҳозир эса Худонинг азизларига ошкор бўлди. 27Худо дунё халқлари учун сақлаган ушбу сирнинг нақадар бой ва улуғворлигини Ўз азизларига очиб беришга рози бўлди, чунончи улуғвор умидимизнинг мағзи – сизнинг ичингиздаги Масиҳ.

28Шунга кўра, биз Масиҳга ишонган ҳар бир одамни мукаммал ҳолда Худога тақдим этмоқчимиз. Ҳар бир одамга ақл ўргатиб, бутун донолик билан таълим-тарбия бериб, Масиҳни тарғиб қилмоқдамиз. 29Мен ҳам ана шу мақсадда жон-жаҳдим билан хизмат қилар эканман, менга кучли таъсир қилаётган Раббимнинг қудратига суянаман.


#### 2–БОБ


Имонда қаттиқ туришга ундов


1Мен сизлар учун, шунингдек, Лаодикия[3] шаҳридагилар ҳамда шахсан юзимни кўрмаган имонлиларнинг ҳаммаси учун нақадар зўр ғайрат кўрсатаётганимни билишингизни истайман. 2Мақсадим шуки, сизлар дадил бўлинг, муҳаббат руҳида бирлашинг, фаҳм-идрок ва тўла комил ишонч билан Отамиз Худонинг сири – Масиҳни пайқаб олинг. 3Чунки ҳикмат ва илму маърифатнинг ҳамма хазиналари Масиҳда пинҳондир. 4Буни мен шунинг учун айтяпманки, ҳеч ким сизларни тилёғламалик қилиб йўлдан оздирмасин. 5Мен гарчи жисман сизнинг орангизда бўлмасам ҳам, руҳан орангиздаман, сизларнинг тартиб-интизомингиз ва Масиҳга бўлган соғлом имонингизни кўриб севиняпман.

6Энди сизлар Исо Масиҳни Раббимиз деб қабул қилган экансизлар, У билан алоқада бўлиб яшанглар. 7Олган таълимотингизга мувофиқ, Унда томир ёйиб, қарор топинг, имонингизда қаттиқ туринг, шу йўлда ривожланиб бориб, Худога шукроналар тилингиздан тушмасин.


Масиҳнинг ягоналиги, бидъатларга қарши огоҳлантириш


8Эҳтиёт бўлинглар, ҳеч ким фалсафа ва қуруқ сафсаталар билан сизларни аврамасин. Бундай гаплар Масиҳга эмас, балки инсонларнинг анъанасига, дунёнинг хурофий унсурларига асосланади. 9Худонинг бутун борлиғи тўла-тўкис Масиҳ вужудида мавжуддир. 10Ҳар турли ҳукмронлик ва ҳокимиятнинг боши Масиҳ билан алоқада бўлиб, сизлар ҳам тўла-тўкис бўлдингизлар.

11Сизлар Масиҳ билан алоқада бўлиб суннат ҳам қилиндингизлар. Бу Масиҳнинг суннати[4] бўлиб, инсон қўли билан қилинмайди, бу суннат гуноҳкор вужуднинг кесиб ташланиши демакдир. 12Сизлар имон келтирганда сувга чўмиб, Масиҳ билан бирга кўмилдингизлар. Шунингдек, Масиҳни тирилтирган Худонинг қудратига қаттиқ инониб, Масиҳ билан бирга тирилдингизлар. 13Илгари сизлар суннатсиз, яъни гуноҳга ботган ҳолатда бўлиб, ўлик эдингизлар. Энди эса Худо барча гуноҳларингизни кечириб, сизларни Масиҳ билан бирга янги ҳаёт учун тирилтирди. 14Бизга қарши ёзилган, маҳкумлигимизни билдирувчи айбномани Худо ўчирди, яъни уни Масиҳ билан биргахочга михлаб, кучдан қолдирди. 15Ўша хоч орқали руҳий ҳоким ва ҳукмронликлар[5] устидан ҳам ғалаба қозонди. Уларнинг қурол-яроғини олиб қўйди-да, уларни Ўзининг тантанали юришида юргизиб, расвои олам қилди.


Кераксиз диний қоидалар


16Шундай қилиб, егулик-ичгулик, диний байрамлар, янги ой ёки дам олиш кунлари хусусида ҳеч ким сизларга қонун-қоида чиқармасин. 17Булар келажак дунёнинг шарпасигина холос, асли эса Масиҳдадир. 18Фаришталарга сиғинишни қойил қиладиган, ўз хаёлида туғилган “ваҳийлар”га мафтун бўлган, сохта камтарлик кўрсатиб, ўзининг инсоний фикрлаши билан беҳуда мағрурланиб кетган ҳеч бир киши сизларни васвасага солмасин. 19Бундай кишилар Ўз умматининг Боши бўлган Масиҳдан ажралган. Ана бу Бошдан бутун бадан ҳаётбахш куч олиб, паю бўғинлар орқали ўзаро уланиб, Худо хоҳлаган йўлда ўсади.

20Агар сизлар Масиҳ билан бирга ўлган бўлсангизлар, дунёнинг хурофий кучлари олдида ҳам ўлган бўласизлар. У ҳолда яна нима учун бу дунёга қул бўлгандек, 21“тегма”, “тутма”, “ема” каби қонун-қоидаларга бўйсунасизлар? 22Бу қоидаларнинг ҳаммаси фақат қўлланиб йўқ бўлувчи нарсалар билан боғлиқ бўлиб, инсонларнинг буйруқ ва анъаналарига таянади. 23Гарчи булар натижасида пайдо бўладиган бебошларча диндорлик, ўзини мўминликка солиш, баданни қийнаш одамларга ҳикматдай туюлса-да, аслида нафсга ўт, нафсониятга доғ туширади.


#### 3–БОБ


Масиҳ билан янги ҳаётда яшаш


1Сизлар Масиҳ билан бирга тирилган экансиз, юқоридаги, Масиҳ бўлган жойдаги нарсаларни изланглар; У самода Худонинг ўнг томонида ўтирибди. 2Фикрингиз ер юзидаги эмас, самодаги нарсалар билан банд бўлсин. 3Чунки сизлар ўлгансизлар, янги ҳаётингиз эса Масиҳ билан Худо ҳузурида пинҳондир. 4Ҳаётингизнинг ўзи – Масиҳдир. У оламга қайтиб зоҳир бўлгач, сизлар У билан бирга улуғвор тусда зоҳир бўласизлар.

5Шундай қилиб, ерга хос нафсингизни тийиб, фаҳшбозлик, нопоклик, ёмон ҳирсу ҳаваслар ҳамда бутпарастлик билан тенг бўлган тамагирликни ўлдиринглар. 6Булар сабабли Худонинг ғазаби итоатсиз бандаларнинг бошига тушади! 7Сизлар ҳам бир вақтлар бу кишилар билан ётиб-туриб, айни шундай ишлар қилар эдингизлар. 8Аммо энди ғазаб, жаҳл, гиналарнинг ҳаммасини бир четга йиғиштириб қўйинглар. Оғзингиздан ҳеч қандай жеркиш ёки ножўя сўз чиқмасин. 9Бир-бирингизга ёлғон гапирманглар. Чунки сизлар эски инсонни ёмон одатлари билан бирга ўзингиздан соқит қилдингизлар. 10Бунинг ўрнига Худони таниб-билиш сари янгиланаётган, Яратувчининг суратига[6] ўхшаб бораётган янги инсонни қабул қилдингизлар. 11Шу нуқтаи назардан энди на юноний бор, на яҳудий; на суннатли бор, на суннатсиз; на жоҳил[7] бор, на маданиятсиз[8]; на қул бор, на озод. Зеро Масиҳ ҳамма нарсадир ва ҳамма нарсададир.

12Худо сизларни азизларим деб танлаган, сизлар муқаддассиз. Шунга кўра раҳм-шафқат, кўнгилчанлик, камтарлик, мулойимлик ва сабр-тоқатни зеб-зийнат қилиб тақинглар. 13Бир-бирингизга нисбатан чидамли ва кечиримли бўлинглар. Агар бир киши иккинчисидан хафа бўлса, Масиҳ сизларни кечиргани каби, сизлар ҳам бир-бирингизни кечиринглар. 14Яна буларнинг устига камолот чўққиси бўлган муҳаббат тожини кийинглар.

15Масиҳ ато қилган тинчлик дилингизда ҳоким бўлсин. Сизлар бир баданнинг аъзолари каби тинч-тотув бўлишга даъват этилгансизлар. Шунингдек, миннатдор бўлинглар. 16Масиҳнинг каломи сизда чуқур ўрнашиб, яшнайверсин. Бутун донолик билан бир-бирингизга таълим беринг, насиҳат қилинг. Забур хониши, илҳомли қўшиқлар ва мадҳиялар билан, чин кўнгилдан, миннатдорчилик билан Худони тараннум этинглар. 17Нима айтсангиз ёки нима қилсангизлар, ҳаммасини Раббимиз Исо номидан қилиб, У орқали Отамиз Худога шукрона айтинглар.


Оила ва жамиятдаги турмуш тартиби


18Эй хотинлар, Раббимиз билан алоқада яшовчиларга муносиб, эрларингизга итоат этинглар. 19Эй эркаклар, хотинларингизни севинглар, уларга қўпол муомалада бўлманглар. 20Эй болалар, ҳар нарсада ота-оналарингизнинг сўзига қулоқ солинглар, чунки бу Раббимизга маъқул келади. 21Эй оталар, руҳий тушкунликка тушмаслик учун болаларингизни ранжитаверманглар.

22Эй қуллар, дунёдаги хўжайинларингизга ҳар нарсада итоат этинглар. Буни инсонга ёқмоқ учун, хўжакўрсинга эмас, балки соддадиллик билан, Худодан қўрқиб қилинглар. 23Қиладиган ҳар бир ишни инсонлар учун эмас, Раббингиз учун қилаётгандай, чин қалбдан бажаринглар. 24Худодан абадий мукофот олишингизни ўйлаб, Эгангиз Масиҳга хизмат қилинглар. 25Кимки ноҳақлик қилса, қилмишига яраша жазо олади. Худо юз-хотирчилик қилмайди.


#### 4–БОБ


Алоҳида панд-насиҳатлар


1Эй хўжайинлар, сизнинг ҳам осмонда Эгангиз борлигини билиб, қулларингизга одил бўлинг, ҳақини тўлиқ беринглар.

2Тоат-ибодатга астойдил берилинглар; ибодат қилишда ҳушёр бўлиб, шукрона қилинглар. 3Шунингдек, бизлар учун ҳам ибодат қилинглар: биз Худонинг каломини тарғиб қилишимиз ва Масиҳ сирини баён этишимиз учун Ўзи бир эшикни очиб берсин. Мен ана шу сир туфайли қамоқдаман. 4Бу сирни муносиб равишда изҳор эта олишимни Худодан сўранглар.

5Фурсатни ғанимат билинглар, сафингизда бўлмаганлар билан оқилона йўл тутинглар. 6Ҳар бир одамга қандай жавоб бериш лозимлигини билинглар, сўзингиз ҳамиша файзли ва мазали бўлсин.


Саломлар ва тилаклар


7Раббимнинг содиқ хизматкори, ҳамкорим ва суюкли укам Тихик мен ҳақимдаги барча нарсаларни сизларга билдиради. 8Ана шу мақсадда уни олдингизга жўнатаман: у кўнгилларингизни тинчитиб, аҳволингиздан хабар олиб келсин. 9Содиқ ва севимли биродаримиз, ҳамшаҳарингиз Ўнисим ҳам Тихик билан бирга олдингизга боради. Улар бу ерда юз берган ҳамма нарсани сизларга айтиб беришади. 10Мен билан бирга қамалган Аристарх ва Барнабонинг жияни Марк ҳам сизларга салом йўллаяптилар. Марк ҳақида буйруқ олгансизлар; агар олдингизга борса, уни яхши қабул қилинглар. 11Юстус лақабли Исо ҳам сизларга салом йўллаяпти. Худонинг Шоҳлиги йўлида меҳнат қилаётган булардан бошқа яҳудий ҳамкорларим йўқ. Улар менга юпанч бўлиб келмоқдалар.

12Исо Масиҳнинг қули, ҳамшаҳарингиз Эпафрас сизларга салом йўллаяпти. Сизлар Худога маъқул бўлган ҳамма нарсани бажарувчи етук, ишончи комил кишилар бўлиб оғишмай туринглар, деб Эпафрас зўр ғайрат билан, тинмай ибодат қилмоқда. 13У сизлар учун ҳамда Лаодикия ва Иераполь шаҳарларидаги Масиҳ жамоатлари учун не-не заҳматлар чекканига ўзим шоҳидман.

14Севимли табиб Луқо ва Димас сизларга салом йўллашяпти.

15Лаодикия шаҳридаги биродарларга, айниқса Нимфа ва унинг уйида тўпланадиган жамоатга салом айтинглар. 16Бу мактубим орангизда ўқиб берилгандан кейин, Лаодикиядаги Масиҳ жамоатига ҳам ўқитинглар. Сизлар эса Лаодикиядан келадиган мактубни ўқинглар.

17Архиппга: “Сен Раббимиз йўлида бўйнингга олган хизматни адо қилиш учун эҳтиёт бўл”, – деб айтинглар.

18Мен, Павлус, ўз қўлим билан бу дуойи саломни ёзяпман. Қамоқда ётганимни эсдан чиқарманглар.

Худонинг инояти сизларга ёр бўлсин. Омин.


### САЛОНИКАЛИКЛАРГА БИРИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Жамоатга салом, намунали имон учун мақтов


1Отамиз Худо ва Раббимиз Исо Масиҳнинг уммати бўлган Салоника[1] шаҳридаги имонлилар жамоатига Павлус, Силван[2] ва Тимўтийдан салом! Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин.

2Ибодатларимизда тинмай сизларни хотирлаб, ҳаммаларингиз учун Худога шукр қиламиз. 3Чунки сизлар имон билан иш қилиб, муҳаббат билан заҳмат чекасиз, фақат Раббимиз Исо Масиҳга умид боғлаб, У туфайли сабр-тоқат қиласизлар. Шунинг учун Отамиз Худо ҳузурида сизларни эслаб турамиз.

4Эй биродарлар, Худо сизларни севиб, танлаганини биламиз. 5Биз ИнжилХушхабарини сизларга қуруқ сўз билан эмас, балки қудрат билан, Муқаддас Руҳ кучи билан, тўла ишонтириш кучи билан хабарлаб келдик. Биз орангизда бўлганимизда қандай намунали турмуш кечирганимизни ўзларингиз биласизлар.

6Шундай қилиб, сизлар кўп қайғуда бўлсангиз ҳам, Муқаддас Руҳдан илҳом олиб, ўзингизда севинч ҳосил қилдингизлар, Худонинг каломини қабул этиб, бизга ҳам, Раббимизга ҳам эргашдингизлар. 7Македония ва Ахая ўлкаларидаги бутун имонлиларга ўрнак бўлиб қолдингизлар. 8Раббимиз Исонинг каломи сизлардан бошлаб ёйилди. Сизларнинг Худога бўлган имонингизнинг шуҳрати ёлғиз Македония ва Ахаягагина эмас, ҳамма ёққа ҳам тарқалиб кетди. Шунинг учун энди бизнинг бирор нарса гапиришимизга ҳожат қолмади. 9Ҳамма эшитганларнинг ҳам айтишларича, сизлар бизни яхши қабул қилдингизлар, бутларга сиғинишдан қайтиб, барҳаёт ва ҳақиқий Худога таваккал қилдингизлар. Энди Худога хизмат қилаётиб, 10Унинг Ўғли Исонинг кўкдан тушишига кўз тутиб юрибсизлар. Худо Ўз Ўғли Исони тирилтирди, токи У бизни келажак Худо ғазабидан халос қилсин.


#### 2–БОБ


Павлуснинг Салоника шаҳридаги хатти-ҳаракати


1Эй биродарлар, олдингизга бориб қилган зиёратимизнинг бефойда бўлмаганини ўзларингиз биласизлар. 2Яна аввалдан биласизларки, ундан олдин Филиппи шаҳрида азоб чекиб, ҳақоратга учраган эдик. Аммо бу шиддатли қаршиликларга қарамасдан, Худо Ўз Хушхабарини сизларга ҳам етказиш учун бизга жасорат берди. 3Биз насиҳат қилар эканмиз, бизда на хато, на нопок ният, на бирон ҳийла бўлган. 4Биз инсонларга ёқиш учун ўзимизча гапирмаяпмиз. Аксинча, Худо Хушхабарни бизга ишониб топширди, уни етказиш учун бизни лойиқ топди, шунинг учун биз фақат Худони хушнуд этмоқчимиз. Юракларимизни У синаб кўради. 5Сиз яхши биласизларки, биз ҳеч вақт тилёғламалик қилмадик, ниқоб остида тамагирликни ҳам кўзламадик. Худо бунга шоҳид. 6Биз на сизлардан, на бошқалардан инсоний шон-шараф изламадик.

7Биз Масиҳнингҳаворийлари каби олдингизга салобат билан келишимиз мумкин эди. Аммо болаларини ардоқлаган бир энага каби орангизда ювош бўлдик. 8Сизларга шу қадар кўнгил боғлаган эдикки, фақат Худонинг Хушхабаринигина эмас, балки ўз жонимизни ҳам беришга тайёр эдик. Чунки сизлар биз учун азиз бўлиб қолган эдингизлар. 9Эй биродарлар, сизларга сарф қилган меҳнату заҳматимизни эсда тутинглар! Сизларнинг бирортангизга малол келмасин, деб кечаю кундуз меҳнат қилдик ва Худонинг Хушхабарини талқин қилиб бердик.

10Сиз, имонлилар олдида биз қандай покдил, солиҳ ва бенуқсон бўлганимизга ўзларингиз ҳам, Худо ҳам гувоҳдир. 11Шуни ҳам биласизларки, ота ўз болаларини авайлагани каби, биз ҳам ҳар бирингизни авайлаб далда бердик. 12Биз сизларга жиддий насиҳат қилдик. Худо Ўзининг улуғвор Шоҳлиги соясига сизларни чорлади, энди шунга лойиқ суратда яшанглар, деб самимий ёлвордик.

13Бизнинг тинмай Худога шукр қилишимизнинг яна бир сабаби бор: сизлар Худонинг каломини биздан эшитганингизда, буни инсон сўзи сифатида эмас, балки Худо каломи сифатида қабул қилдингизлар. Бу калом ҳақиқатан Худо каломи бўлгани учун, сиз, имонлиларга таъсир қилмоқда.

14Эй биродарлар, сизлар Яҳудия ўлкасидаги Исо Масиҳ уммати бўлган Худо жамоатларига эргашдингизлар; улар яҳудийлардан қандай азоб чеккан бўлса, сизлар ҳам ўз юртдошларингиздан шундай хўрлик кўрдингизлар. 15Мана, яҳудийлар Раббимиз Исони ва пайғамбарларни ўлдиришган, бизни ҳам жабрлаб, қувғин қилишган. Улардан Худо рози эмас, улар барча одамларга ҳам душмандир. 16Улар бошқа халқларга ваъз айтишимизни тақиқлаб, уларнинг нажот топишига тўсқинлик қилмоқдалар, шу тариқа тобора гуноҳ орттириб бормоқдалар. Улар аллақачон Худонинг ғазабига учраган-ку.

17Эй биродарлар, энди биз дилимиз билан бўлмаса-да, вужудимиз билан қисқа бир муддат сизлардан жудо бўлдик. Аммо сизларни жуда ҳам соғиниб, дийдорингизни кўришга жон-жаҳдимиз билан ҳаракат қилмоқдамиз. 18Ҳа, биз, айниқса мен, Павлус, бир-икки марта сизнинг олдингизга бормоқчи эдик, лекин шайтон бизга халақит берди. 19Зотан бизнинг умид ва севинчимиз ким? Раббимиз Исо қайтиб келганда, Унинг олдида фахрланадиган тожимиз ким? Сизлардан бошқа ким ҳам бўла оларди?! 20Ҳа, сизлар биз учун шараф ва қувончсиз!


#### 3–БОБ


Тимўтий келтирган эзгу хабар


1Биз энди бошқа тоқат қилолмай, Афина шаҳрида ёлғиз қолишга рози бўлдик 2ва укамиз Тимўтийни сизнинг олдингизга юборишга қарор қилдик. Тимўтий МасиҳХушхабарини тарғиб қилишда бизнинг ҳамкоримиз ҳамда Худонинг хизматкоридир. У сизларни имонда мустаҳкамлаб, руҳлантиради, 3токи бу қайғулар билан яна бирортаси йўлдан тойиб кетмасин. Тақдиримиз қайғули эканлигини ўзларингиз биласизлар. 4Биз ёнингизда бўлганимиздаёқ, биз учун қайғусизлик бўлмайди, деб сизларга таъкидлаган эдик. Билганингиздек, худди шундай бўлди. 5Шунинг учун мен ортиқча сабр қилолмай, мабодо васвасачи[3] сизларни йўлдан оздирмадими, меҳнатимиз беҳуда кетмадими, деб имонингизнинг аҳволини билиш учун укамизни юбордим.

6Энди эса Тимўтий олдингиздан қайтиб келиб, имонингиз ва севгингиз ҳақида эзгу хабар берди. Биз сизларни соғинганимиздек, сизлар ҳам бизни соғиниб қолибсиз, ҳар доим бизни дуо қилаётган экансиз, у гапириб берди. 7Шу сабабдан, биродарлар, биз ҳамма қайғу ва эҳтиёжларимиз орасида сизнинг имонингизнинг ривожи ҳақида билиб, тасалли топдик. 8Ҳа, сизлар Раббимиз билан маҳкам алоқада тураверсангиз, бизнинг жонимиз киради. 9Худойимиз ҳузурида сизлар сабабли топган бахт-саодатимиз учун Унга қанча шукр қилсак оздир. 10Дийдорингизни кўриш ва имонингиздаги камчиликларни тўлдириш учун кечаю кундуз зўр бериб Худога илтижо қиламиз.

11Отамиз Худонинг Ўзи ва Раббимиз Исо Масиҳ йўлимизни сизлар томон йўналтирсин. 12Биз сизларни қанча севсак, Раббимиз Исо Масиҳ бир-бирингизга ва барча инсонларга бўлган муҳаббатингизни шунча кўпайтириб юборсин. 13Шунда Раббимиз Исо Масиҳ Ўзининг барча азизлари[4] билан бирга осмондан тушиб келаётганда, сизнинг дилларингиз собит бўлади, сиз Отамиз Худо ҳузурида муқаддасликда бенуқсон бўласизлар. Омин.


#### 4–БОБ


Муқаддас ҳаётга ундаш


1Хуллас, эй биродарлар, Худога маъқул келиш учун қандай яшашингиз кераклиги тўғрисида биздан таълим олгансизлар. Ҳозир ҳам шундай яшаётган бўлсангиз-да, бундан кўпроқ равнақ топинглар, деб Раббимиз Исо ҳақи сизлардан ёлвориб сўраймиз. 2Биз Раббимиз Исо номидан сизларга қандай буйруқлар берганимизни, албатта, биласизлар.

3Худонинг иродаси шу: муқаддас бўлинглар, зинодан ўзингизни сақланглар. 4Ҳар бир одам ўз хотинини[5] эплаб, муқаддас ва иффатли сақласин. 5Худони танимаган халқлар каби шаҳвоний ҳирсга берилманглар. 6Бу хусусда ҳеч ким биродарига фириб бериб, ноҳақлик қилмасин. Олдиндан сизларга айтиб, огоҳлантирганимиздек, ҳамма бу ишлар учун Худо қасос олади. 7Чунки Худо бизларни нопокликка эмас, балки муқаддасликка чақирган. 8Демак, бу қоидани рад этган киши инсонни эмас, балки сизга Муқаддас Руҳни берган Худони рад этган бўлади.

9Биродарлик муҳаббати тўғрисида сизларга ёзишнинг ҳожати йўқ. Чунки бир-бирингизни севишни Худодан ўргангансизлар. 10Зотан сизлар Македония ўлкаси бўйлаб яшовчи барча биродарларингизга ҳам шундай муносабатда бўляпсизлар. Шунга қарамай, сизларни янада кўпроқ равнақ топишга ундамоқчимиз.

11Биродарлар, биз сизларга: осойишта яшаш, шахсий ишларингиз билан машғул бўлиш, ҳалол ишлашга жон куйдиринглар, деб буюрган эдик. 12Яна ҳеч кимга муҳтож бўлмасдан, бошқа одамларнинг кўзи олдида одоб билан яшанглар.


Исо Масиҳнинг оламга қайтиши


13Эй биродарлар, умидсизликда яшаётган бошқа одамларга ўхшаб ғамгин бўлманглар, деб бу оламдан кўз юмиб кетганларнинг аҳволи ҳақида сизларни хабардор қилмоқчимиз. 14Биз Исонинг ўлиб, тирилганига ишонамиз. Шунга ўхшаб, Худо Исога ишонган марҳумларни ҳам У билан бирга қайтариб келтиради.

15Буни сизларга Раббимиз каломи каби айтяпмиз: биз, тириклар, яъни Раббимиз Исо келишига қадар ҳаёт бўлганлар, ўлганлардан илгари келмаймиз. 16Чунки Раббимиз Исо Ўзи буюк нидо, бош фариштанинг садоси, Худонинг карнайи билан осмондан тушади. Аввал Масиҳга ишонган марҳумлар тириладилар. 17Сўнгра биз, тирик қолганлар, улар билан бирга Раббимизни ҳавода кутиб олиш учун булутлар билан кўтариламиз. Шу тариқа ҳамиша Раббимиз билан бирга бўламиз.

18Ана шу сўзлар билан бир-бирингизни овунтиринглар.


#### 5–БОБ


Охирзамонда яшашлик ҳақида


1Эй биродарлар, бу воқеалар рўй берадиган замон ва муддатлар ҳақида сизларга ёзишнинг ҳожати йўқ. 2Чунки ўзларингиз яхши биласизларки, кечаси ўғри қандай келса, маҳшар куни ҳам шундай келади. 3Худди ҳомиладор хотинни тўлғоқ тутиб қолганидек, инсонлар тинч ва осойишта деб юрганда, тўсатдан уларнинг бошига ҳалокат келади ва ундан асло қочиб қутула олмайдилар.

4Сизлар эса, эй биродарлар, қоронғиликда эмассизларки, ўша кун ўғри каби сизларни босиб олсин. 5Ҳаммаларингиз ёруғлик ва кундузнинг ўғилларисизлар. Биз кечага ҳам, қоронғиликка ҳам тааллуқли эмасмиз. 6Шунинг учун бошқалар каби ухламайлик, бедор ва ҳушёр бўлайлик. 7Ухлаганлар кечаси ухлайдилар, сархуш бўлганлар кечаси сархуш бўладилар.

8Лекин биз кундузга оидмиз. Шу туфайли имон ва муҳаббат қалқонини олайлик, нажотга умидворлик дубулғасини кияйлик, ҳушёр бўлайлик. 9Чунки Худо бизни ғазаб учун эмас, балки Раббимиз Исо Масиҳ орқали нажот топиш учун тайин этди. 10Раббимиз Исо Масиҳ биз учун ўлди. Биз ҳаёт бўлсак ёки ҳаётдан кўз юмсак ҳам, ҳамиша У билан бирга яшаймиз. 11Шунинг учун ҳозир ҳам қилаётганингиздек, бундан кейин ҳам бир-бирингизга далда бериб, ёрдам қилинглар.


Сўнгги панд-насиҳат


12Эй биродарлар, орангизда меҳнат қилиб, Раббимиз йўлида сизларга бошчилик қилиб, йўл-йўриқ берадиганлар бор, уларни қадрлашингизни илтимос қиламан. 13Қилган ишлари туфайли уларни чин қалбдан севиб, ҳурмат қилинглар. Бир-бирингиз билан тинч-тотув яшанглар. 14Сизларга ёлворамиз, биродарлар: ишёқмасларга йўл-йўриқ кўрсатинглар, жасоратсизларнинг руҳини кўтаринглар, кучсизларга ёрдамлашинглар, ҳаммага сабр-тоқатли бўлинглар. 15Ҳеч ким ўзгага ёмонлик эвазига ёмонлик қилмасин. Аксинча, ҳар доим бир-бирингиз, қолаверса, ҳамма учун ҳам яхшиликни изланглар.

16Ҳамиша хурсанд бўлинглар, 17тинмай тоат-ибодат қилинглар, 18ҳар қандай шароитда ҳам Худога шукр қилинглар. Бу – Худонинг иродаси, чунки сизлар Исо Масиҳ умматисизлар. 19Руҳнинг алангасини сусайтирманглар. 20Пайғамбар кароматини камситманглар. 21Ҳамма нарсани синаб кўринглар, яхшиликка ёпишиб олинглар. 22Ҳар хил ёмонликлардан ўзингизни сақланглар.

23Тинчлик манбаи бўлган Худонинг Ўзи сизларни бутунлай муқаддас қилсин. Раббимиз Исо Масиҳ келгунча, бутун руҳингиз, жонингиз ва танингиз бенуқсон сақлансин. 24Сизларни даъват этган Худо Ўз сўзига содиқдир, У айтганини бажаради.

25Биродарлар, бизлар учун ибодат қилинглар. 26Бутун биродарларга муқаддас ўпиш билан салом айтинглар. 27Бу мактубни барча муқаддас биродарларимга ўқиб беришингизни Раббим Исо ҳақи қаттиқ буюраман.

28Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларга ёр бўлсин. Омин.


### САЛОНИКАЛИКЛАРГА ИККИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Отамиз Худо ва Раббимиз Исо Масиҳнинг уммати бўлган Салоника шаҳридаги имонлилар жамоатига Павлус, Силван ва Тимўтийдан салом! 2Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин.


Маҳшар куни тўғрисида


3Эй биродарлар, биз сизлар учун ҳамиша Худога шукр қилишни бурчимиз деб биламиз. Сизлар бунга муносибсиз, чунки имонингиз кун сайин мукаммаллашиб, ўзаро биродарлик муҳаббатингиз кўпайиб бормоқда. 4Сизлар бошдан кечираётган бутун таъқибу қайғуларга сабр-қаноат ва эътиқод билан чидаб турибсиз. Ана шу сабабдан биз Худонинг жамоатлари олдида сизлар билан фахрланамиз.

5Сизлар Худонинг Шоҳлигига лойиқ топилишингиз учун, бу азобларни чекмоқдасизлар. Булар Худонинг адолатли ҳукмидан далолат бермоқда. 6Худонинг адолати яна шундан ҳам иборатки, сизларга азоб бераётганларга У ўзига яраша жазосини беради, 7сиз, азоб чекаётганларни эса биз билан бирга роҳат-фароғатга эриштиради. Раббимиз Исо Ўзининг қудратли фаришталари билан бирга олов алангасида осмондан тушиб зоҳир бўлган вақтда, бу воқеа содир бўлади. 8Ўшанда Раббимиз Исо Худони танимаган ва Ўзининг Хушхабарига итоат этмаган шаккоклардан ўч олади. 9Улар Раббимизнинг ҳузури ва ҳашаматли қудратидан олис, абадий ҳалокат жазосига маҳкум бўладилар. 10Раббимиз Исо келган куни барча имонлиларни ҳайратда қолдиради ва Ўз азизлари орасида улуғланади. Ана, сизлар ҳам ўша имонлилар қаторида турасиз, чунки бизнинг гувоҳлигимизга ишонгансизлар.

11Шу сабабдан биз тинмай сизлар учун ибодат қиламиз: Худойимиз сизларни Ўз даъватига лойиқ кўрсин, Ўзига хос куч-қудрат билан бутун яхши мурод-мақсадингизни рўёбга чиқарсин, ҳар бир имонли ишингизга омад берсин, 12шу йўсин Раббимиз Исонинг исми сизларда улуғлансин ва У сизларни ҳам улуғласин. Худойимиз ва Раббимиз Исо Масиҳнинг иноятли иродаси ана шу.


#### 2–БОБ


Дажжолнинг келиши


1Эй биродарлар, Раббимиз Исо Масиҳосмондан тушиб, сизлар билан қўшилиши арафасида сизлардан илтимос қиламиз: 2“Раббимиз куни келди”, деб даъво қилаётган ҳеч қандай руҳ ёки сўз, бизнинг номимиздан битилгандай қилиб кўрсатилган ҳеч қандай мактуб ақлингизни дарров адаштирмасин, сизларни чўчитмасин. 3Ҳеч ким сизларни турли йўллар билан алдамасин. Чунки имондан қайтиш вақти келмагунча, тақдири ҳалокат бўлган дажжол[1] пайдо бўлмагунча, ўша кун келмайди. 4Дажжол эса илоҳий ва табаррук ҳисобланган ҳамма нарсага қарши туради, ўзини ҳаммадан устун ҳисоблайди, ҳаттоки Худонинг маъбадида ўтириб, ўзини Худо қилиб кўрсатади.

5Эсингизда йўқми, мен ёнингизда бўлган пайтимда буларни сизларга айтиб турардим. 6Дажжол белгиланган вақтда пайдо бўлишига энди нима монелик қилаётганини биласизлар. 7Гарчи ёвузликнинг сирли кучи ҳозирданоқ амал қилса ҳам, аммо унга монелик қилаётган илоҳий Зот ғойиб бўлмагунга қадар, бу сир ошкор бўлмайди. 8Ўшандагина дажжол пайдо бўлади. Лекин Раббимиз Исо осмондан тушиб, Ўзининг нафаси билан уни ўлдиради, улуғвор кўриниши билан уни маҳв этади.

9Унгача дажжол шайтоннинг кучи билан ҳар турли қудратли ишлар, ажойиботлар, сохта мўъжизалар кўрсатади. 10У ҳалок бўладиганларни ҳар турли ноҳақ васвасалар билан йўлдан оздиради. Бу кишилар ҳақиқат севгисини қабул қилмаганлари учун ҳалок бўладилар, нажот топа олмайдилар. 11Ана шу сабабдан Худо уларга алдовчи бир куч юборади, улар эса ёлғонга ишониб кетади. 12Шу йўсин ҳақиқатга ишонмаган, ноҳақлик қилишдан завқланадиган барча одамлар тегишли жазосини оладилар.


Маҳкам бўлинглар


13Эй Раббимиз севган биродарлар, сизлар учун ҳамиша Худога шукр қилиш бизнинг бурчимиз. Чунки сизлар Муқаддас Руҳ орқали муқаддас қилиндингизлар ва ҳақиқатга имон келтириб, нажот топдингизлар. Ана шу мақсадда Худо азалдан сизларни танлади, 14Раббимиз Исо Масиҳнинг улуғворлигига эришишингиз учун, У биз тарғиб қилаётган ИнжилХушхабари орқали сизларни Ўзига даъват этди. 15Шундай қилиб, эй биродарлар, маҳкам бўлинглар. Хоҳ оғзаки хабар, хоҳ мактуб орқали биздан олган ривоятларга риоя қилинглар.

16Раббимиз Исо Масиҳ ҳамда Отамиз Худо бизни севиб, раҳм-шафқат кўрсатди, бизга боқий тасалли ва порлоқ бир умидни ато этди. 17Унинг Ўзи кўнгилларингизни кўтарсин, ҳар қандай хайрли иш ва сўз учун қувват берсин.


#### 3–БОБ


Биз учун ибодат қилинглар


1Хуллас, эй биродарлар, Раббимиз каломи худди сизларда бўлгани сингари, бизнинг орамизда ҳам тез ёйилиши ва улуғланиши учун ибодат қилинглар. 2Бузуқ ва ёвуз одамлардан қутулишимиз учун ҳам ибодат қилинглар; чунки ҳамма ҳам имонли эмас. 3Раббимиз эса ишончлидир. У сизларни қўллаб-қувватлаб, ёвуз шайтондан сақлаб қолади. 4Биз буюрган нарсаларни бажо келтираётганингизга ва яна бажо келтиришингизга, Раббимиз ҳақи, аминмиз. 5Раббимиз Исо Масиҳ юракларингизни Худонинг меҳр-муҳаббати ва Ўзининг сабр-бардошига йўналтирсин.


Бекор юришга йўл қўйманглар


6Эй биродарлар, Раббимиз Исо Масиҳ номи билан сизларга буюрамиз: биздан қабул қилган ривоятларга хилоф тарзда бекор юрган ҳар бир биродардан узоқлашинг. 7Биздан қандай ўрнак олишингиз кераклигини ўзларингиз биласизлар. Чунки биз орангизда бўлганда бекорчи эмас эдик. 8Ҳеч кимнинг нонини текин емасдик, бирон кишига оғирлигимиз тушмаслиги учун кечаю кундуз юмуш қилиб, заҳмат чекардик. 9Ҳаққимиз бўлмаганидан эмас, балки сизларга намуна бўлишимиз учун ва сиз биздан ўрнак олишингиз учун, шундай қилар эдик. 10Ёнингизда бўлганимизда: ким ишлашни истамаса, овқат ҳам емасин, деб буюрган эдик.

11Энди баъзиларингиз бекорчи бўлиб, ҳеч иш қилмай ҳовлиқиб юрганликларингизни эшитяпмиз. 12Бундай одамларга Раббимиз Исо Масиҳ номидан ўтинамиз ва буюрамизки, тинч ишлаб, ҳалол нон есинлар.

13Эй биродарлар, яхшилик қилишдан ҳориманглар.

14Агар бирор киши бу мактубда ёзган сўзларимизга риоя қилмаса, уни ажратиб қўйинглар, у билан муносабатни узинглар, токи у уялсин. 15Бундай одамни душман ҳисобламасдан, биродарингиз каби йўл-йўриқ беринглар.


Хотима


16Тинчлик манбаи бўлган Раббимизнинг Ўзи сизларга ҳар доим ва ҳар йўсинда тинчлик берсин. Раббимиз ҳаммангизга ёр бўлсин. 17Мен, Павлуснинг ўз қўлим билан ёзган дуойи саломим ҳар бир мактубимда белги бўлиб хизмат қилади, мен бундай ёзаман.

18Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти ҳаммангизга ёр бўлсин. Омин.


### ТИМЎТИЙГА БИРИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Халоскоримиз Худо ва умидворимиз Исо Масиҳнинг буйруғига кўра Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлган мен, Павлус, 2имонда ҳақиқий ўғлим Тимўтийга Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан иноят, марҳамат ва тинчлик тилайман.


Сохта таълимотлардан эҳтиёт бўл


3Мен Македонияга кетаётганимда, сендан Эфес шаҳрида қолгин, деб илтимос қилган эдим. У ердаги баъзи кишиларга бошқача таълимотни ёймасликларини, 4афсоналар ва бепоён шажаралар билан банд бўлмасликларини буюр. Булар хаёлпарастликка сабаб бўлади, холос. Лекин илоҳий режа рўёбга чиқиши учун имон керак. 5Насиҳат қилишимдан мақсад ана шу, яъни соф юракдан, тоза виждондан, холис имондан меҳр-муҳаббат ҳосил бўлсин. 6Чунки баъзи одамлар бу фазилатлардан юз ўгириб, қуруқ гапларга оғиб кетдилар. 7Улар Илоҳий Қонунуламолари бўлишга ҳавас қиладилар-у, лекин нима сўзлаётганларини ва нима даъво қилаётганларини ўзлари билмайдилар.

8Биз биламизки, Илоҳий Қонун ундан тегишлича истифода этувчилар учун фойдалидир. 9Маълумки, Илоҳий Қонун солиҳ одамлар учун берилмаган. Аксинча, қонунсизу итоатсиз, худосизу гуноҳкор, кофиру бетавфиқ, падаркушу қотил, 10фоҳиш, баччабоз, одам ўғирлаб сотувчи, ёлғончи, қасамбузар ва соғлом таълимотга зид иш қилган бошқа ҳамма учун берилган. 11Муборак Худонинг менга ишониб топширган Инжили шарифи бўйича аҳвол шундайдир.


Павлуснинг Худога шукронаси


12Менга қувват берган Раббимиз Исо Масиҳга шукур қиламан. Чунки У мени ишончли ҳисоблаб, Ўз хизматига олди. 13Мен илгариги вақтларда шаккок, золим, жафокор эканман, энди илоҳий раҳм-шафқатга ноил бўлдим. Ахир, мен жоҳиллик ва имонсизлик туфайли бундай ҳаракат қилар эдим. 14Мен Раббимиз Исо Масиҳдан ҳаддан зиёд лутфу карам, имон ва муҳаббат топдим. 15“Исо Масиҳ гуноҳкорларни қутқариш учун дунёга келди”, деган сўз тўғри ва ҳар жиҳатдан қабул қилинишга лойиқдир. Мана, ўша гуноҳкорларнинг биринчиси менман! 16Аммо Исо Масиҳ ҳаммадан олдин менга раҳм айлаб, буюк сабр-тоқат қилди, токи кейинроқ Унга ишониб, абадий ҳаёт топажакларнинг ҳаммасига мени ибрат қилиб кўрсатсин. 17Мангу Подшоҳга, ўлмас, кўринмас, ягона доно Худога абадулабад ҳурмат ва шон-шарафлар бўлсин! Омин.

18Эй ўғлим Тимўтий, илгари пайғамбарнинг сен ҳақингда берган кароматларини кўзда тутиб, буларни сенга буюриб топшираман. Ўша кароматларга биноан яхши жангчидек жанг қил. 19Имон ва виждон поклигини сақлаб тур. Баъзилар пок виждонни сотдилар ва уларнинг имон кемалари ҳалокатга учради. 20Именей ва Искандар шулар жумласидандир. Улар яна куфр қилмасин деб, уларни шайтонга топшириб қўйдим.


#### 2–БОБ


Дуо ва ибодатлар ҳақида


1-2Энг аввал шуни насиҳат қиламанки, Худо йўлида обрў-эътиборли, осойишта, сокин ҳаёт кечиришимиз учун, барча инсонлар, подшоҳлар ва ҳукмдорлар учун Худога илтижо қилинг, дуолар ўқинг, тоат-ибодатлар қилинг, шукроналар айтинглар. 3Бу хайрли иш бўлиб, Нажоткоримиз Худога мақбулдир. 4У бутун инсонлар ҳақиқатни билиб олиб, нажот топишини истайди.

5Худо ягона ва Худо билан инсонлар орасидаги Воситачи ҳам ягонадир. 6Ўзи ҳам инсон бўлган Исо Масиҳ ҳамма инсонларни қутқариш эвазига Ўз жонини фидо қилди, шу йўсин Худо белгилаган пайтда илоҳий режани тасдиқлади. 7Мен эса бу режанинг воизи ва ҳаворийси бўлиб тайинландим. [Масиҳ ҳақи] ҳақиқатни айтяпман, ёлғон айтаётганим йўқ: мен турли халқларга имон ва ҳақиқатни ўргатмоқ учун юборилдим.

8Шундай қилиб, ҳар ерда эркаклар беғараз ва шубҳа-гумонсиз пок қўлларини кўтариб, ибодат қилишларини истайман. 9Шунингдек, хотинлар ҳам сочига ортиқча оро бермай, олтин, марварид ёки қимматбаҳо кийимлар билан эмас, балки содда қиёфа, иффат ва орият билан безансинлар. 10Худодан қўрқаман, деган хотинларга муносиб хайрли ишларни ўзларининг зеб-зийнати қилсинлар. 11Хотин сукутда ва тўла итоаткорлик билан таълим олсин. 12Хотин таълим бериб эркак устидан ҳукмронлик қилишига рухсат бермайман. Хотин сукут сақласин. 13Чунки олдин Одам Ато, кейин Момо Ҳаво яратилди. 14Шунингдек, Одам эмас, балки хотин шайтонга алданиб, жиноят қилди. 15Агар хотинлар имонли, меҳрли, номусли, муқаддас умр сурсалар, бола туғиш орқали нажот топадилар[1].


#### 3–БОБ


Имонлилар жамоатининг нозирлари


1Агар ким имонлилар жамоатининг нозири[2] бўлишга интилса, хайрли иш орзу қилган бўлади. Бу тўғри. 2Фақат шарт шуки, нозир беайб, бир хотинли, ўз меъёрини билувчи, вазмин, адабли, меҳмондўст, таълим беришга қобилиятли бўлсин. 3Шунингдек, у майхўр, урушқоқ, [ғаразгўй] эмас, балки мулойим, сокин табиатли, молпарастликдан йироқ, 4уйини яхши бошқарадиган, болаларини бўйсундира оладиган, обрў-эътибор орттирган бир одам бўлсин. 5Агар нозир ўз уйини қандай бошқаришни билмаса, Худонинг жамоатига қандай ғамхўрлик қила олади? 6Нозир имонга эндигина кирган одам бўлмасин, яна керилиб иблисга ўхшаб жазо олмасин. 7Маломатга қолмаслиги ва иблиснинг тузоғига илинмаслиги учун, у жамоатдан ташқаридагилар олдида яхши номга эга бўлиши керак.


Имонлилар жамоатининг хизматкорлари


8Шунингдек, имонлилар жамоатининг хизматкорлари ҳам ичувчи ва ғаразгўй эмас, балки тили билан дили бир, обрўли одамлар бўлиши лозим. 9Имон сирини покиза виждонда сақласинлар. 10Бундайларни аввал синовдан ўтказиш керак. Агар улар беками-кўст бўлсалар, хизматга қўйилсинлар. 11Шунингдек, хотинлар ҳам ғийбатчи бўлмай, балки оғир, ўз ҳаддини билувчи, ҳар нарсада ишончли бўлиши лозим. 12Имонлилар жамоатининг хизматкорлари бир хотинли, болаларини ва ўз уйларини яхши бошқарадиган одамлар бўлиши шарт. 13Зеро хизматларини яхши бажарганлар ўзлари учун юқори бир мартаба ва Исо Масиҳга бўлган ишончларида буюк ғалаба қозонадилар.


Эътиқодимизнинг буюк сири


14Мен яқинда сенинг ёнингга боришни умид қилиб, ушбуни ёзиб қолдираман. 15Борди-ю кечиксам, Худонинг хонадонида қандай ҳаракат қилиш лозим эканлигини сен билишинг керак. Худонинг хонадони – барҳаёт Худонинг уммати, ҳақиқат устуни ва пойдеворидир. 16Эътиқодимизнинг сири эътироз қилиб бўлмайдиган даражада буюк:


Масиҳ[3] вужудда зоҳир бўлди,

Руҳ тарафидан тасдиқланди,

Малакларга намоён бўлди,

Халқлар ичра донғи чиқди,

Жаҳонда эътиқод топди,

Самога жамоли ила юксалди.


#### 4–БОБ


Охирзамонга хос васвасалар ҳақида


1Худо Руҳи яққол айтяптики, охирги замонларда баъзи одамлар имондан қайтадилар. Улар йўлдан оздирувчи руҳларга, жин таълимотига қулоқ соладилар. 2Ўз виждонларини гўё қизиган темир билан доғлаган ёлғончиларнинг риёкорлигига қойил қоладилар. 3Улар уйланишни ман этадилар ва Худо яратган ҳар хил овқатлардан тийилишни буюрадилар. Ҳолбуки, ҳақиқатни билиб олган имонлилар шукрона қилиб овқат ейиши керак. 4Чунки Худо яратган ҳар бир нарса яхшидир. Агар шукрона билан қабул қилинса, ҳеч бир нарса рад этилмаслиги лозим. 5Чунки у Худонинг каломи ва дуо билан муқаддас қилинади.


Исо Масиҳнинг лаёқатли хизматкори


6Сен бу тўғрида биродарларингга ўгит-насиҳат қилсанг, Исо Масиҳнинг лаёқатли хизматкори бўласан. Имонимизнинг улуғ ақида ва таълимотларини ўзлаштириб, булардан руҳан озиқланиб борасан. 7Сафсатабоз кампирларга хос диёнатсиз афсоналардан юз ўгир. Художўйлик йўлида машқ қил. 8Жисмоний машқдан оз фойда бўлади. Художўйликдан эса жуда катта фойда бўлади, чунки унинг эвазига ҳозирги ҳамда келажак ҳаётда мукофотлар бор. 9Бу сўз тўғри ва ҳар жиҳатдан қабул қилинишга лойиқдир. 10Ана шу мақсадда биз меҳнат қиламиз ва заҳмат чекамиз. Биз бутун инсонларни, айниқса имонлиларни Қутқарувчи барҳаёт Худога умид боғлаганмиз.

11Бу ўгитларни таъкидлаб ўргатгин. 12Сенинг ёшлигингни ҳеч ким хор қилмасин. Сен сўзда, юриш-туришда, муҳаббатда, имонда, пок руҳда имонлиларга ўрнак бўл. 13Мен келгунимча тиловат, насиҳат ва таълим билан машғул бўл. 14Пайғамбар каромат қилиб, оқсоқоллар кенгаши бошингга қўл қўйиб дуо қилишганда, сен махсус руҳий қобилиятга[4] эга бўлгансан. Бу қобилиятингни ишга сол, ялқовлик қилма.

15Ҳамма бу ишлар билан шуғуллан. Сенинг муваффақиятингга ҳамма гувоҳ бўлиши учун ўзингни бу ишларга бутунлай бағишла. 16Ўзингга ва таълимотингга эҳтиёт бўл, фаолиятингни астойдил давом эттир. Бу билан ўзингни ҳам, тингловчиларингни ҳам қутқарасан.


#### 5–БОБ


Имонлилар жамоатидаги туллар ҳақида


1Чол одамни койима, лекин отангдек унга насиҳат қил. Ёшларга укаларингдек, 2кампирларга оналар каби, ёш аёлларга сингилларингдек, бутун пок руҳ билан насиҳат қил.

3Чиндан кимсасиз қолган тул хотинларни ҳурмат қил. 4Лекин тул хотиннинг болалари ёки набиралари бор бўлса, улар энг аввал ўз оиласига Худо буюрганларини бажо келтиришни ўргансинлар, катталарни сийлаб уларга тегишли ҳақини берсинлар. Бу Худога мақбул бўлади. 5Чиндан тул ва ёлғиз қолган хотин Худога умид боғлаб, кечаю кундуз узлуксиз тоат-ибодат қилади. 6Лекин кайф-сафо билан яшаган тул хотин тириклигида ҳам ўликдир. 7Гуноҳкор бўлмаслиги учун тулларга бу ўгитларни уқтир. 8Ким ўз қавм-қариндошлари, хусусан оила аъзолари ҳақида ғамхўрлик қилмаса, у имонни инкор этган, имонсиздан ҳам баттар ҳисобланади.

9Туллар рўйхатига[5] ёзиладиган бева аёл битта эркакка теккан бўлиши ва олтмиш ёшдан кам бўлмаслиги шарт. 10Шунингдек, у яхшилик қилувчи деб ном чиқарган, болалар тарбиялаган, мусофирларни қабул қилган, азизларнинг оёқларини ювган[6], қайғу-алам чекувчиларга ёрдам берган ҳамда хайрли ишларга астойдил берилган бўлиши лозим.

11Ёш тул хотинларни рўйхатга қабул қилма. Чунки уларнинг нафси Масиҳга хилоф равишда жунбушга келгандан кейин, эрга тегишни орзу қилиб қоладилар. 12Шунда улар Масиҳга берган аввалги ваъдасини бузиб, гуноҳкор бўладилар. 13Бундан ташқари уйма-уй кезиб, саёқ юришни ҳам ўрганадилар. Ва саёқ юрибгина қолмасдан, гап сотиб, бошқаларнинг ишига аралашиб, лозим бўлмаган нарсаларни гапирадилар. 14Шу сабабдан ёш туллар эрга тегиб бола туғиши, рўзғор бошқаришини истайман, улар ғанимнинг бўҳтон қилиши учун ҳеч бир фурсат бермаслиги керак. 15Чунки аллақачон баъзилари шайтоннинг гапига қулоқ солиб гумроҳ бўлдилар.

16Агар бир имонлининг тул қолган қариндошлари бор бўлса, уларга ўзи ёрдам берсин, имонлилар жамоатига юк бўлмасин. Имонлилар жамоати чиндан кимсасиз бўлган тул хотинларга ёрдам бера олсин.


Имонлилар жамоатининг оқсоқоллари


17Имонлилар жамоатига яхши бошчилик қилаётган, хусусан ваъзхонлик ва таълим беришда заҳмат чекаётган оқсоқоллар икки баробар ҳурматга сазовор бўлсинлар. 18Чунки Тавротда: “Ғалла янчаётган ҳўкизнинг оғзини тўсма” ва “Юмушчи ўзига яраша иш ҳақига муносибдир”, – дейилган.

19Икки ёки уч гувоҳ бўлмасдан, ҳеч бир оқсоқолга қўйилган айбни қабул қилма. 20Гуноҳ қилиб юрганларни эса ҳамманинг олдида фош қил, токи бошқаларнинг ҳам дилига қўрқув кирсин.

21Худо, Исо Масиҳ ва танланган фаришталар олдида сени қаттиқ огоҳлантираман: ҳеч бир ишда юз-хотирчилик ва тарафкашлик қилмай, бу буйруқларга риоя қил. 22 Хизматга олиш учун ҳеч кимнинг бошига шошилинч қўл қўйиб дуо қилма, бошқаларнинг гуноҳларига шерик бўлма, ўзингни пок сақла.

23Бундан кейин фақатгина сув ичма, балки ошқозонинг учун, тез-тез юз берадиган касалликларингнинг олдини олиш учун озгина шароб ҳам ичгин.

24Баъзи одамларнинг гуноҳлари очиқ-ошкор бўлиб, ҳатто қиёматдан олдин фош бўлмоқда. Бошқаларнинг гуноҳлари эса кейинроқ маълум бўлади. 25Шунингдек, хайрли ишлар ҳам ошкордир. Ҳануз ошкор бўлмаса-да, пинҳон қолиши мумкин эмас.


#### 6–БОБ


Хўжайинлар ва қуллар ҳақида


1Қуллик бўйинтуруғи остида бўлганлар ўз хўжайинларини камоли эҳтиромга лойиқ ҳисобласинлар. Яна Худонинг исми ва таълимоти ҳақоратга дучор бўлмасин. 2Хўжайинлари имонли бўлган қуллар, “Энди бир-биримизга биродар бўлиб қолдик”, деб хўжайинларига илтифотсизлик қилмасинлар. Аксинча, яна кўпроқ тиришиб хизмат қилсинлар. Чунки бу хайрли хизматдан фойда кўрадиган хўжайинлар севикли имонлилардир. Булар ҳақида таълим бер ва насиҳат қил.


Ҳақиқий бойлик – художўйлик


3Агар ким ўзгача таълимотни ёйса ва Раббимиз Исо Масиҳнинг ҳақиқий каломларига асосланган динимиз таълимотига қулоқ солмаса, 4у босар-тусарини билмай қолган нодондир. Бундай одам баҳслашиш ва масала талашиш касалига йўлиққан, унинг гаплари ғайирлик, жанжал, бўҳтон ва ёлғон чақиқларга сабаб бўлади. 5Ғаламис, фикри бузуқ, ҳақиқатдан маҳрум, дин-диёнатни фойда манбаи деб ҳисобловчи бундай одамлардан ўзингни четга ол.

6Ҳақиқатан ҳам, қаноатли киши учун художўйликдан фойда жуда катта. 7Биз дунёга ҳеч нарса келтирмадик, ундан ҳеч нарса олиб кетолмаслигимиз ҳам аниқ. 8Ейиш учун ризқ-рўз ва кийиш учун кийим бўлса, шулар билан қаноат ҳосил қилайлик. 9Бойликка интилганлар васваса тузоғига илинадилар, инсонларни балою ҳалокатга йўлиқтирувчи кўп бемаъни ва зарарли ҳавасларга қурбон бўладилар. 10Ҳар турли ёмонликнинг томири пулпарастликдир. Баъзилар бойликка ружу қўйиб, имондан қайтдилар ва ўзларини кўпгина азобларга дучор қилдилар.


Имон учун курашиш ҳақида


11Эй Худонинг қули, сен булардан ўзингни четга торт. Аксинча, солиҳлик, художўйлик, имон, севги, сабр-тоқат ва мулойимликнинг пайидан бўл. 12Имон учун бўлган улуғ курашда жон-жаҳдинг билан ҳаракат қил, абадий ҳаётни қаттиқ ушлаб тур. Худо сени шунинг учун даъват этган, сен улуғ имонни кўп гувоҳлар олдида очиқ тан олгансан.

13Исо Масиҳ ҳам борлиққа ҳаёт бағишлаган Худо ва Пўнтий Пилатнинг олдида улуғ имонни очиқ тан олган эди, Унинг ҳузурида сенга буюраман: 14Раббимиз Исо Масиҳ кўкдан тушиб кўрингунча, Худо буйруғини бенуқсон ва беғубор қўриқла. 15Мана Худо Ўзи хоҳлаган пайтда Исо Масиҳни улуғворлик билан намоён қилади.

Худо – ягона муборак Ҳоким, подшоҳларнинг Подшоҳи, хўжайинларнинг Хўжайини, 16ўлмасликнинг якка моликидир. У яқинлашиб бўлмайдиган нурда туради, Уни ҳеч бир инсон кўрмаган ҳамда кўриши мумкин эмас. Унга абадий шон-шуҳрат ва салтанат бўлсин! Омин.


Сўнгги насиҳатлар


17Бу дунёда бойлик топган одамларга мағрурланмасликни ва бевафо бойликка умид боғламасликни буюр. Завқ олишимиз учун ҳар нарсани мўл-кўл эҳсон этган барҳаёт Худога умид боғласинлар. 18Яхши ишларга бой, хайрихоҳ, сахий ва ҳаммага улфат бўлсинлар. 19Келажакда ҳақиқий ва мангу ҳаётга эришмоқ учун, ўзларига соғлом таянч бўладиган маънавий хазина тўпласинлар.

20Эй Тимўтий, сенга ишониб топширилган омонатни эҳтиёт қил. Худога мақбул бўлмаган қуруқ гаплар ва ёлғондан “билим” дейилган пуч фикрлардан узоқлаш. 21Баъзилар бу фикрларни тан олиб, имондан адашдилар.

Худонинг инояти сенга ёр бўлсин. Омин.


### ТИМЎТИЙГА ИККИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Исо Масиҳ орқали рўёбга чиққан ҳаёт ваъдасига биноан, Худонинг иродасига мувофиқ, мен, Павлус, Исо Масиҳнинг ҳаворийси бўлиб тайинландим. 2Севимли ўғлим Тимўтийга Отамиз Худо ва Раббимиз Исо Масиҳдан иноят, марҳамат ва тинчлик тилайман.


Инжилга содиқ қолишга ундов


3Мен, ота-боболарим каби, Худога соф виждон билан хизмат қиламан. Унга кечаю кундуз шукрлар айтар эканман, ибодатларимда доим сени эслаб тураман. 4Сенинг кўз ёшларинг ёдимда, яна дийдорингга тўйиб кўнглим севинчга тўлсин, деб сени соғиниб қолдим. 5Мен сенда кўрган самимий имон ҳали ҳам эсимда. Аввалдан бувинг Лоида ҳамда онанг Эвника қалбларига жо этган ўша имон энди сенда ҳам равнақ топаётганига аминман.

6Шу сабабдан, қўлларимни бошингга қўйишим натижасида сен Худодан олган руҳий қобилиятни[1] алангалатиб туришингни эслатмоқчиман. 7Чунки Худо бизга қўрқоқлик руҳини эмас, балки куч-қувват, муҳаббат ва нафсни тийиш Руҳини берган. 8Шундай қилиб, Раббимиз Исога гувоҳлик беришдан ҳам, Унинг бандиси бўлган мендан ҳам ор қилма, балки биз Инжил йўлида чекаётган азобларга Худо берган куч-қувват билан тўзим бергин.

9Худо бизларни қутқарди ва муқаддас бир даъват билан чақирди. Бунга биз савоб ишларимиз туфайли эришмадик. Аксинча, Худо Ўз хоҳиши билан азалий вақтларданоқ Исо Масиҳ орқали бизга иноят қилишга қарор қилган эди. 10Бу иноят энди Халоскоримиз Исо Масиҳнинг оламга келиши билан очиқ намоён бўлди. Инжил Хушхабари шундан иборатки, Исо Масиҳ ўлимни йўққа чиқарди, ҳаёт ва ўлмасликни эса ойдинликка чиқарди.

11Мен эса бу Хушхабарни турли халқларга етказувчи воиз, ҳаворий ва муаллим бўлиб тайинландим. 12Шу сабабдан ҳам бу азобларни тортяпман. Лекин мен бундан ор қилмайман, чунки Кимга эътиқод қилганимни биламан ва аминманки, Унинг менга топширган омонатини маҳшар кунига қадар Ўзи сақлашга қодир. 13Сен мендан эшитган соғлом таълимотдан намуна олиб, Исо Масиҳнинг садоқати ва муҳаббати билан йўл тутгин. 14Сенга топширилган улуғ омонатни ичимизда яшовчи Муқаддас Руҳ ёрдамида сақлагин.

15Асия вилоятидагиларнинг ҳаммаси, шу жумладан, Фигел билан Ҳермоген мендан юз ўгирганларини биласан. 16Раббимиз Онисифорнинг уйига марҳамат эҳсон этсин. Чунки у занжирбандлигимдан уялмай, бир неча марта келиб менинг кўнглимни кўтарди. 17У Римга бориб, катта ҳаракат билан мени ахтариб топди. 18Маҳшар кунида Худованддан марҳамат топишини Раббимиз Масиҳ унга ато қилсин. Эфес шаҳрида у менга нақадар хизмат қилганини ўзинг яхши биласан.


#### 2–БОБ


Исо Масиҳнинг яхши аскари бўл


1Сен эса, эй ўғлим, Исо Масиҳдан топган иноят билан кучга тўлгин. 2Кўп шоҳидлар ҳузурида сен мендан нима эшитган бўлсанг, бошқаларга ҳам таълим беришга қобилиятли, ишончли одамларга топширгин. 3Исо Масиҳнинг яхши бир аскари каби тақдирингдаги азобларга дош бергин. 4Ҳарбий хизматдаги аскар, қўмондонимни мамнун қилай, деб тирикчилик ишлари билан банд бўлмайди. 5Шунингдек, мусобақада қатнашган киши, агар қоидага риоя қилиб ўзиб кетмаса, ғалаба тожини киймайди. 6Меҳнаткаш деҳқон эса ҳосилдан биринчи бўлиб улуш олиши керак. 7Айтганларимни яхши ўйлаб кўр. Раббимнинг Ўзи ҳамма нарсани сенга тушунтиради.

8Мен тарғиб қилаётган Хушхабарнинг моҳиятини эсда тут: Довуд зоти-номидан бўлган Исо Масиҳ ўлиб тирилди! 9Ана бу Хушхабар учун мен худди жиноятчи каби занжирларга боғланиб, азоб чекяпман. Аммо Худонинг каломи занжирбанд эмас! 10Шу сабабдан ҳамда Худо танлаган кишилар сабабли мен ҳамма нарсага сабр-тоқат билан чидаяпман, токи уларнинг ўзи ҳам Исо Масиҳ берган нажотдан фойдаланиб, абадий улуғворликка эришсинлар. 11Бу сўз барқарордир:


Агар У билан бирга ўлган бўлсак,

У билан бирга ҳам яшаймиз.

12Агар сабр-тоқат қилсак,

У билан бирга давр сурамиз.

Агар биз Уни инкор этсак,

У ҳам бизни инкор этади.

13Агар биз садоқатсизлик қилсак,

У яна содиқ қолади,

Чунки Ўзини Ўзи инкор эта олмайди.


Ўзингни Худога бағишла


14Бу нарсаларни эслатиб тур, қуруқ баҳс-тортишувлардан қочишни Раббимиз номидан ҳаммага қаттиқ тайинла. Бундай баҳслар тингловчиларни айнитишдан бошқа нарсага ярамайди. 15Сен эса ҳақиқат каломини адаштирмай, тўғрилик билан ўқит, ўзингни Худога мақбул, ҳалол бир ишчи сифатида кўрсатишга ғайрат қил. 16Худога маъқул бўлмаган қуруқ гаплардан қоч. Бу гапларга берилганлар борган сари худобезор бўладилар. 17Уларнинг гаплари мараз каби ёйилади. Мана, Именей ва Филит ҳам шундай одамлар жумласидан-ку. 18Тирилишимиз аллақачон содир бўлди деб, улар ҳақиқат йўлидан адашиб, баъзиларнинг имонини хароб қилмоқдалар. 19Ҳар ҳолда, Худо асос солган пойдевор мустаҳкам турибди ва қуйидаги оятларнинг тасдиғига ҳам эга: “Худованд Ўзиникиларни билади” ва “Худованд номини тилга олган ҳар бир одам ёмонликдан узоқ турсин”.

20Катта бир уйда нафақат олтин ва кумуш идишлар, балки ёғоч ва сопол идишлар ҳам бор; уларнинг баъзиси шарафли, баъзиси эса шарафсиз иш учун қўлланади. 21Кимки бу ёмонликлардан ўзини покласа, Эгаси учун фойдали, ҳар бир яхши ишга яроқли, шарафли ва муқаддас идиш бўлади.

22Ёшлик эҳтиросларидан қоч. Соф қалбдан Раббимиз Исо исмини чақирган ҳамма одамлар билан бирга солиҳлик, имон, севги ва тинчлик пайидан бўлгин. 23Аҳмоқона ва жоҳилона баҳслардан узоқлаш. Булар фақат жанжалга сабаб бўлишини биласан. 24Худонинг қули жанжалкаш бўлмаслиги керак. Аксинча, у ҳамма билан мулойим, ўргатишга тайёр, сабр-тоқатли бўлсин, 25ўзига қарши турганларга юмшоқлик билан йўл-йўриқ берсин. Балки Худо бундай кишиларнинг тавба қилишларига бирон йўл очиб қолар, улар эса ҳақиқатни билиб, 26яна ўзига келиб, иблиснинг тузоғидан қутулиб қоларлар. Чунки иблис уларни асир қилиб, ўз иродасини ўтказишга мажбур қилган.


#### 3–БОБ


Охирзамон ҳақида


1Шуни билгинки, охирги кунларда оғир вақтлар келади. 2У пайтда одамлар нафс бандаси, пулпараст, мақтанчоқ, кибрли, кофир, ота-онага итоатсиз, нонкўр, худобехабар, 3шафқатсиз, муросасиз, ғийбатчи, нафсини тия олмайдиган, инсонлик ва яхшилик душмани, 4хоин, бемулоҳаза, мағрур бўладилар. Худодан кўра айш-ишратни кўпроқ севадилар. 5Ўзларини художўй кўрсатиб, илоҳий қудратни эса инкор этадилар. Бундай одамлардан узоқлаш.

6Улар гуноҳларга ботган, турли ҳирсу ҳавасларга берилган жувонларнинг уй-жойларига суқилиб кирадилар ва уларнинг дилини овлайдилар. 7Бу жувонлар ҳар доим ўқиб туриб, ҳақиқатни асло уқа олмайдилар. 8Янний билан Ямбрий[2]Мусо пайғамбарга қандай қарши турган бўлсалар, бу одамлар ҳам ҳақиқатга худди шундай қарши турадилар. Улар фикри бузуқ, имонда тажрибасиз одамлардир. 9Аммо улар яна муваффақият қозона олмайдилар; чунки Янний ва Ямбрийнинг ақлсизлиги маълум бўлганидек, буларнинг ҳам ақлсизлиги ҳаммага маълум бўлади.


Умумий панд-насиҳатлар


10Сен эса менга эргашдинг, таълимотим, турмуш тарзим, мурод-мақсадим, имон, севги ва сабр-тоқатимдан намуна олдинг. 11Бошимга келган қувғинларни – Антиохия, Икония ва Листра шаҳарларида чеккан азобларимни эшитдинг[3]. Қандай қувғинларга сабр-тоқат қилдим! Раббим мени ҳаммасидан қутқарди. 12Исо Масиҳ йўлида диёнатли яшамоқчи бўлган одамларнинг ҳаммаси ҳам қувғинга дучор бўладилар. 13Ёмон ва фирибгар одамлар эса бошқаларни алдабгина қолмасдан, ўзларини ўзлари ҳам алдаб, тобора разиллашиб борадилар.

14Сен эса олган таълиминг ва сенга топширилган омонатга содиқ қол, чунки бу таълимни кимдан олганингни биласан. 15Сен болалигингданоқ Муқаддас Ёзувларни ўргангансан. Бу ёзувлар сени Исо Масиҳга ишониш орқали доно қилмоқ ва нажот йўлини кўрсатмоққа қодир. 16Ҳар бир Муқаддас Ёзув илоҳий илҳом билан ёзилган бўлиб, таълим бериш, далолат қилиш, тузатиш, солиҳлик йўлида тарбия бериш учун фойдалидир. 17Шу йўсин Худонинг қули комил ва ҳар қандай яхши ишга қобил бўлади.


#### 4–БОБ


Тимўтийга қатъий буйруқ


1Худонинг ҳузурида ҳамда тиригу ўликларни ҳукм қилажак, кўкдан тушиб, Ўз салтанатини жорий қилажак Исо Масиҳ ҳузурида сенга қатъий буюраман: 2Худо каломини ваъз қил, ҳозир бунинг вақтими, вақти эмасми, демай, доим гапиришга тайёр бўл. Бутун сабр-тоқат билан таълим бериб, одамларни мулзам қил, уларга таънаю насиҳат қил. 3Чунки шундай вақт келадики, одамлар соғлом таълимотга чидаш бермайдилар, натижада ўз орзуларига мос муаллимлар тўплайдилар. Бу муаллимлар ўшандай одамларнинг қулоқларига ёқадиган сўзлар айтадилар. 4Улар қулоқларини ҳақиқат каломидан беркитиб, афсоналарга буриладилар. 5Аммо сен ҳамма нарсада ҳушёр тур, азобларга сабр-тоқат қил, Инжил воизлигингни бажо келтир, хизматингни сидқидилдан ижро этгин.

6Менинг қоним энди қурбонлик шароби[4] каби тўкилмоқда, дунёдан ўтишимга сал қолди. 7Улуғ курашда астойдил курашдим, умр довонини ошиб бўлдим, имонни сақладим. 8Бундан кейин солиҳлик тожи мен учун тайёр турибди. Одил ҳукм қилувчи Раббим Исо кўкдан тушиб зоҳир бўладиган кунда у тожни менга беради, ва фақат менга эмас, балки у кунни муштоқлик билан кутаётганларнинг ҳаммасига ҳам беради.


Шахсий тилаклар, саломлар


9Менинг олдимга тезроқ келишга ҳаракат қил. 10Чунки Димас бу дунёни севиб қолиб, мени тарк этди, Салоника шаҳрига кетди. Криский Галатияга, Титус Далматияга кетди. 11Ёнимда ёлғиз Луқо бор. Маркни ўзинг билан бирга олиб кел, у менга хизмат учун керак. 12Тихикни Эфес шаҳрига юбордим. 13Келаётганингда Троас шаҳрида Карпнинг ёнида мен қолдириб кетган плашчни ва китобларни, айниқса пергамент[5] китобларни ҳам олиб кел.

14Мисгар Искандар менга кўп ёмонлик қилди. Раббим унга қилмишларига яраша жазосини беради. 15Сен ҳам ундан эҳтиёт бўл, чунки у бизнинг каломларимизга қаттиқ қаршилик кўрсатди.

16Ўзимни биринчи марта ҳимоя қилганимда, ҳеч ким менинг тарафимни олмади, аксинча, ҳамма мени ташлаб кетди. Бу у одамлар учун гуноҳ ҳисобланмасин. 17Лекин Раббим ёнимда туриб мени ёқлади. Мен орқали Хушхабар тугал тарғиб қилиниши ва барча халқларга ҳам етиб бориши учун, У менинг қудратимни оширди, арслон оғзидан қутқарди. 18Раббим мени ҳар қандай ёмон ишлардан халос қилади ва Ўзининг самовий Подшоҳлигига соғ-саломат киргизади. Унга абадулабад шон-шарафлар бўлсин! Омин.

19Прискилла билан Акилга ва Онисифорнинг хонадонига салом айтиб қўй. 20Ераст Коринф шаҳрида қолди. Трофимни эса касал ҳолда Милит шаҳрида қолдириб кетдим.

21Қиш бошланишидан олдин келишга ҳаракат қил. Эввул, Пуд, Лин, Клавдия ва бутун биродарлар сенга салом йўллаяптилар.

22Раббимиз Исо Масиҳ сенинг руҳингга ёр бўлсин. Унинг инояти ҳаммангизга ёр бўлсин. Омин.


### ТИТУСГА МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Худо танлаган кишиларнинг имонли бўлишлари ва ҳақиқий диёнатни уқиб олишлари учун хизмат қилаётган Худонинг қули ва Исо Масиҳнингҳаворийси, Павлусдан – салом!

2Бизнинг имонимиз абадий ҳаётга умидворликдан иборатдир. Ёлғон гапирмайдиган Худо бу умид ҳақида азалий вақтларданоқ ваъда берган эди, 3ҳозир эса, Ўзи хоҳлаган пайтда, каломини рўёбга чиқарди. Мен бўлсам, бу каломни эълон қилиш учун Қутқарувчимиз Худодан ваколат олдим. 4Умумий имонимиз асосида ҳақиқий фарзандим бўлган Титусга Отамиз Худодан ва Қутқарувчимиз Исо Масиҳдан меҳр-шафқат ва тинчлик тилайман.


Титуснинг Критдаги фаолияти


5Сенга буюрганимдек, қолган ишларни битир, ҳар бир шаҳардаги имонлилар жамоати устидан оқсоқоллар тайин қил. Мана шунинг учун сени Крит оролида қолдирдим. 6Сен тайин қиладиган одам беайб, якка хотинли, болалари эса имонли ва шалоқлик ёки итоатсизлик айбидан холи бўлсин. 7Чунки имонлилар жамоатининг нозири[1] Худо хонадонини бошқарувчи сифатида бенуқсон бўлиши керак. Ўзбошимча, ғазабли, шаробга мойил, тажанг, ғаразгўй бўлмасин. 8Аксинча меҳмондўст, хайрихоҳ, вазмин, одил, пок кўнгилли ва нафсини тиядиган одам бўлсин. 9Соғлом таълимот билан насиҳат қилишга ҳамда қаршилик қилувчиларнинг адабини беришга иқтидорли, ҳақиқат каломига ўргатилган ва унга қаттиқ риоя қиладиган киши бўлиши лозим.

10Хусусан суннатлилар[2] орасида ўзбилармон, қуруқ гап сотувчи алдамчилар кўп. 11Уларнинг оғзини тўсиш керак. Улар жирканч манфаат йўлида лозим бўлмаган нарсаларни ўргатиб, бутун оилаларни бузиб кетмоқдалар. 12Мана, улардан чиққан бир шоир: “Критийлар доимо ёлғончи, золим йиртқичлар, еб-тўймас танбаллардир”, деб айтган эди. 13Бу гап тўғри. Улар соғлом имонни топсин ва бунинг учун сен уларни қатъий огоҳлантириб қўй. 14Улар яна яҳудийларнинг афсоналарига ва ҳақиқатдан юз ўгирган одамларнинг гапларига қулоқ солмасинлар.

15Пок одамлар учун ҳамма нарса пок бўлур. Нопоку имонсизлар учун ҳеч бир пок нарса йўқ. Чунки уларнинг ақли ҳам, виждони ҳам нопоклашиб кетган. 16Худони тан оламиз, дейдилар-у, ўз қилмишлари билан Уни инкор этадилар. Улар ҳар қандай хайрли ишга ярамас, бўйин эгмас, ифлос одамлардир.


#### 2–БОБ


Соғлом таълимот тўғрисида


1Сенга келсак, соғлом таълимот асосида насиҳат қил. 2Чоллар ўз ҳаддини билувчи, ҳушёр, вазмин, соғлом имонли, меҳр-муҳаббатли ва сабр-тоқатли бўлсинлар. 3Шунингдек, кампирлар ҳам ғийбат ва майхўрликка ружу қўймай, балки муқаддасликка мувофиқ, ҳар қандай хайрли ишда ибрат бўлиб турмуш кечирсинлар. 4Кампирлар ёш хотинларга ҳам таълим-тарбия берсинлар. 5Худонинг каломи қораланмаслиги учун, улар ўз эрлари ва болаларини севадиган, рўзғорга жонкуяр, вазмин, иффатли, хушфеъл, эрларига бўйсунадиган бўлсинлар.

6Шунингдек, йигитларни ҳам босиқ бўлишга ундагин. 7Ҳар бир хайрли ишда уларга ўрнак бўл. Таълим вақтида холис ва жиддий бўлиб гапир. 8Сўзларинг аниқ ва ҳеч шубҳасиз бўлсин, токи рақибларинг биз ҳақимизда ёмон сўз айтолмай, уятга қолсинлар.

9Қулларга шундай насиҳат қилки, ўз хўжайинларига итоат этсинлар, уларни ҳар жиҳатдан мамнун қилсинлар, терслик қилмасинлар. 10Ўғрилик қилмасинлар, балки очиқ кўнгил билан муомала қилиб, ҳар нарсада Қутқарувчимиз Худонинг таълимотини шарафласинлар.

11Чунки Қутқарувчимиз Худонинг инояти бутун одамларга яққол ошкор бўлди. 12Бу иноят эса шуни ўргатадики, биз диёнатсизлик ва дунёвий орзу-эҳтиросларни рад этишимиз керак, бу дунёда Худодан қўрқиб, вазминлик ва тақводорлик билан ҳаёт кечиришимиз лозим. 13Шу орада буюк Худо ва Қутқарувчимиз Исо Масиҳнинг улуғворлик билан осмондан тушиб зоҳир бўлишига ва муборак умидимиз амалга ошишига кўз тикиб юрибмиз. 14Масиҳ бизни ҳар қандай гуноҳли ишлардан қутқариш учун, фақат Ўзига тегишли бўлган, хайрли ишларга ғайратли, пок бир уммат яратиш учун Ўзини биз учун фидо қилди.

15Буларни бутун бир салоҳият билан гапир, насиҳат қил, ошкор қил. Ҳеч ким сени камситмасин.


#### 3–БОБ


Диёнат билан яшаш ҳақида


1Сен имонлиларга шуни эслатиб тургинки, улар ҳукмрон ҳокимиятга тўла итоаткорлик билан бўйсунсин, ҳар бир хайрли ишга тайёр бўлишсин. 2Ҳеч кимни ёмонламасинлар. Урушқоқ бўлмай, барча инсонларга ювошлик ва мулойимлик билан муомала қилсинлар.

3Чунки бир вақтлар бизлар ҳам фаҳмсиз, итоатсиз, адашган одамлар эдик, ҳар хил эҳтирос ва завқларга қул эдик, гина-кудурат ва бахилликка тўлган, бир-биримиздан нафратланадиган разил одамлар эдик. 4Аммо Қутқарувчимиз Худо Ўзининг илтифот ва инсонпарварлигини очиқ кўрсатди. 5Худо бизнинг қилган савобли ишларимиз туфайли эмас, балки Ўзининг раҳм-шафқати туфайли бизни қутқарди, гуноҳларимизни ювиб, бизни янгидан туғилтирди, Муқаддас Руҳ орқали бизга янги ҳаёт ато этди. 6Қутқарувчимиз Исо Масиҳ шарофати билан Худо бизнинг устимизга мўл-кўл МуқаддасРуҳ ёғдирди. 7Худо иноят қилиб, бизни оқлади ва абадий ҳаётга умидворлик билан қараган меросхўр ҳам қилди.

8Бу сўз барқарордир. Худога ишонганлар хайрли ишларга астойдил бел боғлаши учун, бу гапларни таъкидлаб уқтиришингни истайман. Бундай хатти-ҳаракат инсонларга маъқул ва фойдалидир. 9Лекин бемаъни баҳслар, шажаралар, Тавротқонун-қоидалари ҳақида борадиган жанжалу музокаралардан қоч; булар фойдасиз ва беҳудадир.

10Бидъатчи одам бир-икки огоҳлантиришдан сўнг ҳақиқатга тушунмаса, у билан алоқани уз. 11Ўзинг биласанки, бундай бузуқ одам кундан-кунга гуноҳига гуноҳ қўшиб, ўзини ўзи маҳкум этади.


Охирги истак ва саломлар


12Артемас ёки Тихикни сенинг ёнингга юборганимдан кейин, Никопол шаҳрига, менинг олдимга келишга ҳаракат қил. Чунки мен қишни шу ерда ўтказишга қарор қилдим. 13Қонуншунос Зинас ва Аполлосни йўлга отлантираётганингда, уларнинг кам-кўстсиз жўнашларига эътибор қил. 14Бизнинг одамларимиз ҳам самарасиз кун кечирмасдан, зарурий эҳтиёжларини қондириш учун яхши ишлар қилишни ўргансинлар.

15Менинг ёнимдагиларнинг ҳаммаси сенга салом йўллаяптилар. Бизни севадиган имондошларга салом айтгин. Худонинг инояти ҳаммангизга ёр бўлсин. Омин.


### ЯҲУДОНИНГ МАКТУБИ

Дуойи салом, Худога шукрона


1Мен, Исо Масиҳ учун банди бўлган Павлус ҳамда укамиз Тимўтийдан севикли ҳамкоримиз Филимўнга салом! 2Синглимиз Аффия билан сафдошимиз Архиппга, шунингдек, хонадонингда йиғилиб турадиган имонлиларнинг ҳаммасига салом йўллаймиз. 3Отамиз Худодан ва Раббимиз Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин.

4Мен дуоларимда ҳар доим сени эслаб, Худойимга шукур қиламан. 5Чунки Раббимиз Исога бўлган имонинг ва барча аҳли мўминга бўлган муҳаббатинг ҳақида эшитиб тураман. 6Сенинг имон йўлида қилаётган фаолиятинг таъсирчан бўлгай, Масиҳдан бизга насиб бўладиган бутун хайр-баракани билиб олгайсан. 7Сенинг меҳр-муҳаббатинг менга катта севинч ва тасалли берди. Биродарим, сен туфайли аҳли мўминнинг кўнгли тинч.


Павлуснинг қул Ўнисим учун илтимоси


8Майли, шундай бўлса ҳам, Масиҳ номидан сенга буйруқ беришга тўла ваколатим борлигини айтсам бўлади. 9Бунинг ўрнига мен, мўйсафид Павлус, энди Исо Масиҳ учун банди, меҳрибонлик билан сендан илтимос қиламан. 10Мен маҳбуслигимда кўрган ўғлим Ўнисим[1] ҳақида сендан илтимос қилмоқчиман. 11Ўнисим бир вақтлар сенга фойдасиз эди, энди эса сенга ҳам, менга ҳам фойдалидир. Мен уни сенга қайтариб юборяпман. 12Уни, яъни ўзимнинг жон-дилимни, яхши қабул қил!

13Мен Инжил учун қамоқда ётибман, шунинг учун Ўнисимни ўз олдимда олиб қолиб, сенинг ўрнингда менга хизмат қилишини истар эдим. 14Аммо сенинг розилигингсиз ҳеч бир иш қилишни хоҳламадим. Чунки сенинг қиладиган илтифотинг мажбурият юзасидан бўлмай, балки ихтиёрий бўлишини истадим. 15Наҳотки сен умрбод қабул қилишинг учун Ўнисим сендан вақтинчалик айрилган бўлса? 16Сен уни энди қул каби эмас, балки қулдан юқори, севикли ука сифатида қабул қил. Мен уни жуда яхши кўраман. Сен эса уни ҳам одам боласи сифатида, ҳам Раббимизнинг боласи сифатида яна кўпроқ севишинг шубҳасиз.

17Агар сен мени сафдошинг билсанг, Ўнисимни мени қабул қилгандай қабул қил. 18Агарда у сени бирор нарсада хафа қилган бўлса ёки сендан қарздор бўлган бўлса, буни менинг зиммамга юкла. 19Мен, Павлус, буни ўз қўлим билан ёзяпман: мен тўлайман. Ахир, сенга ўз ҳаётинг билан мендан қарздор эканлигингни айтаётганим йўқ! 20Ҳа, биродарим, Раббимиз ҳақи сендан бир фойдаланай! Масиҳ ҳақи кўнглимни тинчитгин! 21Сен менинг сўзларимга қулоқ солиб, айтганларимни қиласан, ҳа, бундан ҳам кўпроқ қиласан, деб ишониб, буларни ёздим.

22Бундан ташқари, менга бир турар жой ҳам тайёрла. Чунки Худо ибодатларингизни эшитиб, мени яна сизларнинг олдингизга қайтаришига умид қиламан.


Сўнгги саломлар


23-24Мен билан бирга Исо Масиҳ учун маҳбус бўлган Эпафрас, ҳамкорларим Марк, Аристарх, Димас, Луқо сенга салом йўллаяптилар.

25Раббимиз Исо Масиҳнинг инояти сизларнинг руҳингизга ёр бўлсин. Омин.


### ИБРОНИЙЛАРГА МАКТУБ

#### 1–БОБ


Худонинг охирги ваҳийси


[1]

1 Худо қадимда бир неча марта ва турли тарзда пайғамбарлар орқали ота-боболаримизга гапирган эди. 2Охирги кунларда эса У бизга Ўз Ўғли орқали гапирди. Худо коинотни Ўғли орқали яратган ва Уни борлиқнинг вориси қилиб тайин этган. 3Ўғил – Худо улуғворлигининг инъикоси, Худо борлиғининг аниқ суратидир. У Ўзининг қудратли каломи билан коинотни асрайди. Гуноҳларимиз ювилиши учун имкон яратгандан сўнг, У самода Ҳазрати Олийнинг ўнг томонида ўтирди.


Исо Масиҳ – фаришталардан олий


4Исо фаришталардан ғоят олий мартабага юксалгани учун, улардан жуда улуғроқ бир номга ҳам эга бўлди. 5Фаришталарнинг қай бирига қачон Худо:


“Сен Менинг Ўғлимсан,

Сени бугун таваллуд эттирдим”[2],


ёхуд:


“Мен Унга Ота бўламан

Ва У Менга Ўғил бўлади”,


– деган эди? 6Худо Тўнғичимни ер юзига юборай, деб яна шундай деган:


“Худонинг бутун фаришталари

Унга сажда қилсинлар”[3].


7Фаришталар ҳақида:


“У Ўз малакларини шамолларга айлантириб,

Хизматкорларини ўт алангаси қилади”[4],


– дейилган бўлса, 8Ўғилга эса бундай дейилган:


“Эй Худо,

Сенинг тахтинг доимий ва абадийдир,

Подшолигинг ҳассаси – ҳаққоният ҳассаси.

9Сен адолатни севиб,

Қонунсизликдан нафратланасан.

Шунинг учун Худо, Сенинг Худойинг,

Тенгдошларингдан кўра кўпроқ

Сенинг бошингга хуррамлик мойи суртди”[5].


10Яна шундай дейилган:


“Ё Раббий,

Сен ерни азалдан бунёд этгансан,

Осмон эса Сенинг қўлларинг ижоди.

11Улар йўқ бўлиб кетар,

Бироқ Сен тураверасан.

Ҳаммаси кийимдек нураб кетар,

12Бамисли либосдай ўраб қўясан уларни,

Жома сингари алмаштирилади.

Аммо Сен айни Ўшанинг Ўзисан,

Сенинг йилларинг тамом бўлмас”[6].


13Наҳотки Худо қачондир бирон фариштага:


“Ёвларингни оёқларинг остига йиқитмагунимча,

Сен Менинг ўнг томонимда ўтириб тур!”[7]


– деган бўлса?! 14Ахир, фаришталарнинг ҳаммаси ҳам нажот ворисларига хизмат қилиш учун юборилган хизматчи руҳлардир.


#### 2–БОБ


Улуғ нажотга эътиборсизлик қилмайлик


1Демак, биз эшитганларимиздан қайтмаслик учун буларга жуда кўп диққат қилишимиз керак. 2Фаришталар орқали айтилган калом[8] у вақтдаёқ ҳар турли жиноят ва итоатсизлик қилганни қатъий суратда жазолар эди. 3Шундай экан, даставвал Раббимиз Исо билдирган, сўнгра шоҳидлари томонидан тасдиқланган нажот хабарига биз эътиборсизлик қилсак, жазодан қандай қочиб қутуламиз? 4Худо Ўз шоҳидларига ажойиботлар, мўъжизалар ва ҳар турли қудратли ишлар кўрсатди, Ўз хоҳиш-иродасига кўра Муқаддас Руҳнинг инъомларини уларга улашиб, уларнинг шаҳодатларига Ўзининг тасдиғини қўшиб берди.


Эргашувчиларига тенг бўлган Исо


5Биз гапираётган келажак дунёга келсак, Худо уни фаришталарга тобе қилмади. 6Бир оятда шундай таъкидланган:


“Инсон қадри недирки, Сен уни ёдлагайсан?

Одам ўғли недирки, Сен уни ардоқлайсан?

7Сен уни малаклардан андак паст қилдинг,

Иззату жамол тожини унга кийдирдинг.

Ўз яратганларинг устидан унга салтанат бердинг,

8Бор мавжудотни унинг оёқлари остига қўйдинг”[9].


Худо борлиқни одамнинг оёқлари остига қўйган бўлса, демак, унга тобе бўлмаган бирор нарса қолдирмади. Ваҳоланки, биз инсонга ҳануз ҳамма нарсалар тобе эканлигини кўрмаяпмиз. 9Бироқ Исони эса фаришталардан бироз паст қилиниб, ўлим азоб-уқубати чекканидан сўнг, иззату жамол тожи кийдирилган ҳолда кўряпмиз. Унинг ҳамма инсон учун ўлимга дучор бўлиши Худонинг иноятли хоҳиши эди.

10Ҳамма нарса Худо учун ва Худо орқали бор бўлган. Худо кўп ўғилларни улуғликка эриштирмоқчи бўлиб, уларнинг нажот Асосчиси – Исони ҳам азоб-уқубатлар орқали камолга эриштиришни муносиб кўрди. 11Чунки ҳам муқаддаслик бахш этувчи Исо, ҳам муқаддаслик қабул қилувчи имонлилар ҳаммаси бир Отадандир. Бу сабабдан Исо уларни биродарларим деб чақиришдан ор қилмайди, Забурда айтганидек:


12“Сенинг исмингни биродарларимга эълон этгайман,

Жамоат ичра Сенга ҳамду санолар айтурман”[10].


13 Пайғамбар оятида Исо ҳақида яна шундай дейилган:


“Мен Худога таваккал қилурман”,


ва давомида:


“Мана, Мен ва Худо Менга берган болалар!”


14Болалар эт ва қондан иборат бўлганлари учун, Исо Ўзи ҳам уларга тенглашиб, худди шундай вужудга эга бўлди, токи ўлим билан даҳшат сочувчи иблисни Ўз ўлими орқали йўқ қилсин 15ва умр бўйи ўлим қўрқувига қул бўлган одамзод болаларини озод қилсин. 16Ҳар ҳолда Исо фаришталарга эмас, балки Иброҳим наслига ёрдам беради. 17Шунинг учун У ҳар жиҳатдан биродарларига ўхшаб қолиши керак эди, халқнинг гуноҳлари учун Худо ҳузурида таважжуҳ қила оладиган марҳаматли ва содиқ Олий руҳоний[11] бўлмоғи лозим эди. 18Ўзи синовдан ўтиб азоб чеккани учун, синовдан ўтаётганларга мадад бера олади.


#### 3–БОБ


Исо Масиҳ – Мусо пайғамбардан олий


1Шундай экан, эй, самовий даъватдан баҳраманд бўлган муқаддасбиродарларим, имонимизнинг Элчиси – Олий руҳонийимизИсога қаранглар! 2Мусо пайғамбар бутун Худонинг хонадонига[12] содиқ қолгани каби, Исо Масиҳ ҳам Уни тайин этган Худога содиқ қолди. 3Иморатнинг меъмори иморатнинг ўзидан кўпроқ ҳурмат кўради. Худди шундай, Исо Масиҳ Мусо пайғамбардан кўпроқ улуғворликка лойиқ ҳисобланди. 4Ҳар бир уйнинг қурувчиси бору, аммо аслида ҳамманинг бинокори – Худо. 5Мусо пайғамбар бутун Худо хонадонидан масъул содиқ хизматкор сифатида Худонинг келажакда айтадиган каломларига замин ҳозирлади, холос. 6Масиҳ эса Худо хонадонини Ўғил каби бошқаради. Агар биз жасоратимизни ва улуғ умидимизни охиригача маҳкам тутсак, биз Унинг хонадонимиз.


Юрагингизни тош қилманглар!


7Мана, Муқаддас Руҳ нима деяпти:


“Агар бугун Худонинг овозини эшитсангиз,

8Чўлда, исён ва ғазаб кунида бўлганидек,

Яна юрагингизни тош қилманглар!

9У ерда оталарингиз Мени синов қилдилар,

Қирқ йил ишларимни кўрган бўлсалар ҳам,

Мени имтиҳон қилдилар.

10Шунинг учун бу наслдан безор бўлиб дедим:

Булар доим дилидан адашган бир қавмдир,

Менинг йўлларимга риоя қилмайдилар.

11Мен ғазабланиб, онт ичдимки:

Улар Менинг фароғатимга кирмаслар”[13].


12Эй биродарлар, ҳеч бирингизда барҳаёт Худодан қайтган ёмон, имонсиз бир юрак бўлмаслигига диққат этинглар. 13Ҳеч ким гуноҳнинг алдови билан юрагини тош қилмасин; “бугун” дейилгунча, бир-бирингизга ҳар куни насиҳат қилиб туринглар. 14Агар биз аввалги эътиқодимизни охиригача маҳкам тутсак, Масиҳга шерик ҳисобланамиз. 15Юқорида дейилгани каби:


“Агар бугун Унинг овозини эшитсангиз,

Исёну Ғазаб кунида бўлганидек,

Юрагингизни тош қилманглар!”


16Ўшанда Худонинг овозини эшитиб, исён қилганлар ким эди? Мусо пайғамбар шарофати билан Мисрдан чиққанларнинг ҳаммаси эмасмиди? 17Худо қирқ йил кимдан безор бўлди? Гуноҳ қилувчилардан эмасми? Мана, уларнинг жасадлари чўлда пароканда бўлди. 18Худо: “Улар Менинг фароғатимга кирмайди”, деб кимлар ҳақида қасам ичган эди? Бўйсунмаганлар ҳақида эмасми? 19Кўряпмизки, улар имонсиз бўлгани учун фароғат диёрига кира олмадилар.


#### 4–БОБ


Худо халқининг фароғати


1Худонинг фароғат диёрига[14] кириш ҳақидаги илоҳий ваъда ҳали ҳам мавжуд экан, мабодо сизлардан бирор киши фурсатни қўлдан бермасин, деб хавотирланамиз. 2Чунки ўтмишдошлар каби бизлар ҳам Хушхабарни олдик. Аммо улар эшитган сўзларини имон билан қабул қилмагани учун фойдаси бўлмади. 3Фақат биз, имонлилар, у фароғат диёрига кирамиз.

Худо:


“Ғазабланганимда онт ичдимки,

Улар Менинг фароғатимга кирмаслар”,


– деб айтган. Ҳолбуки, дунё яратилганданоқ Худо тақдир этган ҳамма ишлар тамом бўлиб турибди. 4Яратилишнинг етти куни ҳақида бир оятда бундай дейилган:


“Худо еттинчи кунда қилган барча ишларидан фориғ бўлди”[15].


5Аммо бояги оятда:


“Улар Менинг фароғатимга кирмас”,


– деб таъкидланган.

6Бундан англашиладики, даставвал Хушхабарни эшитганлар итоатсизлиги учун фароғат диёрига кирмаган бўлса-да, яна баъзи кишиларга кириш учун имконият бор экан. 7Худо ана шуни кўзда тутиб, узоқ вақтдан кейин ЗабурдаДовуд орқали “бугун” деб яна бир кун тайин қилган. Юқорида айтилгандек:


“Агар бугун Унинг овозини эшитсангиз,

Яна юрагингизни тош қилманглар!”


8Агар Наби Ясу[16]Исроил ўғилларини фароғатга эриштирганда эди, бундан кейин Худо бошқа бир кун ҳақида гапиришига ҳожат йўқ эди. 9Демак, Худо халқининг фароғат куни[17] келажакка қолади. 10Худо Ўз ишларидан қандай фориғ бўлган бўлса, Унинг фароғатига кирувчилар ҳам ўз ишларидан шундай фориғ бўладилар. 11Шундай экан, бирортамиз ҳам бундай итоатсизликдан ўрнак олиб, йиқилиб қолмаслигимиз учун, ўша фароғатга киришга жон куйдирайлик.


Худо каломининг таъсирлилиги


12Худонинг каломи жонли ва таъсирли, ҳар турли дудама қиличдан ўткирроқдир. У жон билан руҳни, бўғинлар билан иликни бўлгундек суқилиб киради, юракнинг хаёлу ниятларини фош қилади. 13Худонинг олдида пинҳон қолган ҳеч бир махлуқ йўқ, Унинг кўзи олдида ҳамма нарса очиқ ва аёндир. Ахир, биз Унга ҳисоб берамиз-ку!


Олий руҳонийимиз Исо


14Бизнинг улуғ Олий руҳонийимиз, яъни Арши Аълогача ўтиб борган Худонинг Ўғли Исо бор экан, тан олган эътиқодимизни маҳкам тутайлик. 15Бизнинг Олий руҳонийимиз заифликларимизга ҳамдард бўлишга ожиз эмас, У ҳар томондан бизлар каби васвасага солинган, лекин гуноҳ қилмаган. 16Шундай экан, илоҳий марҳаматга ноил бўлиш ва зарурат вақтида иноят ва ёрдам олиш учун, Худонинг иноят тахтига жасорат билан яқинлашайлик.


#### 5–БОБ


Оддий олий руҳонийлар ва Исо Масиҳ


1Ҳар бир олий руҳоний одамлар орасидан танлаб олиниб, одамлар ўрнида Худога хизмат қилади, гуноҳлар учун Худога ҳадялар ва қурбонлар келтиради. 2Жоҳиллар ва йўлдан озганларга у мулойимлик билан муомала қила олади, чунки ўзи ҳам заифликларга мубтало бўлиб юради. 3Шу сабабдан халқнинг гуноҳлари учун ҳам, ўз гуноҳлари учун ҳам қурбон қилиши керак. 4Биров бу мартабага ўзи-ўзидан эришмайди, балки Ҳорун[18] каби Худонинг буйруғи билан эришади.

5Шунга ўхшаб, Масиҳ ҳам олий руҳонийлик шарафини ўзлаштириб олмади, балки Худо Унга:


“Сен Менинг Ўғлимсан,

Сени бугун таваллуд эттирдим”[19],


– деб, Уни улуғликка сазовор қилди. 6Шунингдек, бошқа бир жойда Худо Масиҳ ҳақида шундай деган:


“Малкисидқ[20] мартабаси бўйича

Сен абадий руҳонийсан”.


7Масиҳ баданда яшаган кунларида Ўзини ўлимдан қутқаришга қодир бўлган Худога зўр фарёд ва кўз ёшлари билан сиғиниб, ялиниб-ёлворди, художўйлиги сабабидан тоати ижобат бўлди. 8Гарчи У Худонинг Ўғли бўлса ҳам, азоб-уқубат чекиб, итоат қилишни ўрганди. 9Масиҳ шундай камолотга эришиб, Унга қулоқ солганларнинг ҳаммаси учун абадий бир нажот яратди. 10Шу тариқа Худо Масиҳни “Малкисидқ мартабаси бўйича Олий руҳоний” қилиб тайинлади.


Камолга етмоқ лозим


11Бу ҳақда айтадиган сўзимиз кўп, аммо тушунтириш қийин, чунки қулоқларингиз оғир бўлиб қолди. 12Вақт нуқтаи назаридан сизлар аллақачон муаллим бўлишингиз керак эди. Аммо сизларга яна Худо каломининг илк асосларини ўргатишга эҳтиёж бор. Сизларга қаттиқ озиқ эмас, сут керак. 13Сут билан овқатланадиган ҳар бир киши эса ҳали чақалоқ, солиҳлик каломида ғўру тажрибасиздир. 14Қаттиқ озиқ эса камолотга етганларга, яъни туйғулари яхши ва ёмонни фарқ этиш малакасига эга бўлганларга хосдир.


#### 6–БОБ


Имондан қайтмаслик ҳақида


1-2Шунинг учун Масиҳ ҳақидаги бошланғич таълимотни қолдириб, камолотга интилайлик. Тағин ўлик ишлардан тавба қилиш, Худога ишониш, ғусллар, бошга қўл қўйиб дуо қилишлар, қиёмат ва абадий ҳукм ҳақидаги таълимотнинг асосини солиб ўтирмайлик. 3Худо хоҳласа, бунга эришамиз.

4Бир марта зиёни кўрган, самовий инъомдан лаззат олган, Муқаддас Руҳдан баҳраманд бўлган, 5Худонинг хайрли каломини ва келажак оламнинг қудратларини тотиб кўрган кишилар 6агар бундан кейин имондан қайтсалар, уларни яна тавба қилдириб тузатиш имконсиздир. Чунки бундай кишилар Худонинг Ўғлини янгидан хочга қоқиб, масхара қилган бўладилар.

7Устига мўл-кўл тушган ёмғирни ичган ва деҳқонлар учун фойдали ўсимлик берган ер Худодан баракат олади. 8Аммо тикану қушқўнмасни берган ер эса ярамасдир ва лаънатга қолади. Унинг охирати – ёнишдир.

9Сизларга келсак, эй севиклилар, шундай гапиришимизга қарамай, аминмизки, сизларнинг аҳволингиз бундан яхшироқдир ва нажотга эришасизлар. 10Чунки Худо адолатсиз эмас. У сизларнинг ишингизни, Унинг исмига кўрсатган муҳаббатингизни унутмайди, Ўз азизларига қандай хизмат қилганингизни ва ҳозир ҳам қилаётганингизни ёдда тутади. 11Орзу қиламизки, умидингиз тамоман рўёбга чиқсин, ҳар бирингиз охиригача айнимай ғайрат кўрсатинглар, 12эринманглар, имон ва сабр-тоқат билан илоҳий ваъдаларга эришганлардан ўрнак олинглар.


Худонинг ўзгармас ваъдаси


13Худо Иброҳимга ваъда берганда, Ўзидан буюкроқ бировнинг исми ҳақи қасам ича олмай, Ўз Зоти ҳақи қасам ичиб, деди:


14“Мен сенга қут-баракат бераман,

Зурриётингни бағоят кўпайтираман”[21].


15Иброҳим эса узоқ сабр-тоқат қилиб, илоҳий ваъдага эришди.

16Одамлар ўзларидан буюкроқ бўлганнинг исми ҳақи қасам ичадилар. Қасам исбот ҳисоблангани учун, ҳар қандай тортишувларга хотима беради. 17Шунга ўхшаб, Худо ҳам ваъдасини олувчиларга Ўз иродасининг бузилмаслигини очиқроқ кўрсатмоқчи бўлиб, ваъдани қасам билан кучайтирди.

18Шундай қилиб, биз бу икки бузилмас далил билан ёлғон гапирмайдиган Худодан паноҳ топайлик, кўзимиз олдидаги умидни маҳкам ушлаб, дадил ва жасур бўлайлик. 19Умидимиз жон лангаридай ишончли ва мустаҳкамдир, биз бу умид орқали маъбадпардасининг[22] орқа томонига ҳам ўтиб кирамиз. 20Ўтмишдошимиз Исо Малкисидқ мартабаси бўйича абадий Олий руҳонийимиз бўлиб, у ерга бизлардан илгари ўтиб кирган.


#### 7–БОБ


Улуғ руҳоний Малкисидқ


1Малкисидқ Салим[23] подшоҳи ҳамда Худойи Таолонинг руҳонийси эди. Иброҳим тўрт шоҳни тор-мор этиб қайтиб келаётганда, Малкисидқ уни қаршилагани чиқиб, уни дуо қилди. 2Иброҳим эса унга ҳар бир нарсадан ушр берди.

Малкисидқ отининг биринчи маъноси “солиҳлик подшоҳи” демакдир. Бундан бошқа у “Салим подшоҳи”, яъни тинчлик подшоҳидир. 3У отасизу онасиздир, умуман насабномасиздир. Умрининг на бошланиши, на охири қайд этилган. У Худонинг Ўғлига ўхшаш абадий руҳоний бўлиб қолади.

4Энди бу зотнинг нақадар буюк эканлигини кўринг! Улуғ отамиз Иброҳим ҳам ғаниматларининг ўндан бирини унга берди. 5Тавротда буюрилишича, Левий[24] ўғилларидан руҳонийлик вазифасини олганлар халқдан, яъни Иброҳим уруғ-аждоди бўлган ўз биродарларидан ушр олишлари керак. 6Лекин Левий аждодидан бўлмаган Малкисидқ эса илоҳий ваъдалар эгаси бўлган Иброҳимдан ушр олди-ю, уни дуо қилди. 7Шак-шубҳасиздирки, дуо қилувчи дуо олувчидан буюкдир. 8Оддий руҳонийлар ўладиган одамлар бўлиб халқдан ушр оладилар. Малкисидқ эса, Тавротда рамз қилинишича, мангу барҳаёт руҳоний бўлиб ушр олган. 9Айтиш мумкинки, ушр олувчи Левий ўзи ҳам Иброҳим орқали ушр берган. 10Чунки Малкисидқ Иброҳимни қарши олганда, Левий ҳали бобокалони Иброҳимнинг белида эди.

11Исроил халқи Левий авлодининг руҳонийлик тартиби бўйича Тавротни қабул қилган эди. Агар Ҳорун аждодидан бўлган Левийларнинг руҳонийлик хизмати мукаммал бўлганда эди, унда яна бошқа бир аждод – Малкисидқ аждодидан бир Руҳонийнинг ўртага чиқишига қандай эҳтиёж бор эди? 12Чунки руҳонийлик қонун-қоидалари ўзгартирилса, Тавротнинг ўзини ўзгартириш зарур бўлиб қолади.

13Боя айтилган Руҳоний эса – Раббимиз Исодир. У бошқа бир қабилага мансуб, бу қабиладан ҳеч ким қурбонгоҳда хизмат қилмаган. 14Раббимиз Исо Яҳудо қабиласидан келиб чиққанлиги маълумдир. Мусо пайғамбар эса бу қабила ҳақида гапирганда, руҳонийликка доир ҳеч нарса айтмаган эди.


Малкисидққа ўхшаш руҳоний – Исо


15Энди Малкисидққа ўхшаш бошқа бир Руҳоний – Исо ўртага чиққандан кейин, бу масала яна ҳам аниқ кўриниб турибди. 16Исо инсоний қонун-қоидаларга риоя қилган, деб эмас, балки поёнсиз ҳаёт қудратига эга, деб руҳоний бўлди. 17Забурда: “Сен Малкисидқ мартабаси бўйича абадий руҳонийсан”, – деб таъкидланган. 18Бундан кўринадики, аввалги қонун-қоидалар ожиз ва фойдасиз бўлгани учун, энди бекор қилинган. 19Чунки Таврот Қонуни бирон-бир кишини ҳам камолга етказа олмаган.

Бунинг ўрнига энди аълороқ бир умид майдонга келди, биз бу умид билан Худога яқинлаша оламиз. 20Умидимиз қасамёд билан тасдиқлангани учун аълороқдир. 21Илгари ўтган руҳонийлар қасамсиз руҳоний бўлардилар. Аммо Исо,


“Худованд қасамёд қилган ва сўзидан қайтмас:

Малкисидқ мартабаси бўйича Сен абадий руҳонийсан”,


– деган илоҳий фармон билан руҳоний бўлди. 22Демак, Исо аълороқ бир аҳдга кафил бўлди.

23Оддий руҳонийларнинг сони кўп эди, чунки ўлим уларнинг боқий қолишларига монелик қилар эди. 24Аммо Исо боқий қолганлиги учун, ўтиб кетмайдиган руҳонийликка моликдир. 25Шунинг учун Исо Ўзи орқали Худога яқинлашувчиларга нажот беришга бутунлай қодир, У ҳар доим барҳаёт бўлиб, уларга шафоат қилади.

26Чиндан, бизларга худди Исо каби олий руҳоний керак: У муқаддас, айбсиз, нуқсонсиз, гуноҳкорлардан айрилган, осмондан ҳам юқорига кўтарилган. 27У бошқа олий руҳонийлар каби ҳар кун олдин ўз гуноҳлари учун, кейин халқнинг гуноҳлари учун қурбонлик келтириши керак эмас. Чунки Ўзини Ўзи қурбон қилганда, буни бир мартада қилиб бўлди. 28Таврот Қонунига биноан ожиз бандалар олий руҳонийликка тайин этилар эди. Худонинг Тавротдан кейин, Забурда берган қасамли ваъдасига биноан энди абадий камол топган Худо Ўғли тайин этилди.


#### 8–БОБ


Олий руҳонийимиз Исо


1Айтганларимизнинг асосий нуқтаси шуки, бизнинг осмонда, Арши Аълонинг ўнг томонида ўтирган Олий руҳонийимиз Исо бор. 2Ўша ерда У инсон эмас, Худованд қурган ҳақиқий Чодирда[25] хизмат қилади.

3Ҳар бир олий руҳоний ҳадялар ва қурбонлар келтириш учун тайин этилади. Шундай экан, Исонинг ҳам келтирадиган бир нарсаси бўлиши лозим эди. 4Агар У ер юзида бўлганда эди, умуман руҳоний бўлолмас эди. Чунки Тавротда буюрилган ҳадяларни тақдим қилувчи руҳонийлар бор. 5Улар Мусо пайғамбар Худодан олган кўрсатмага мувофиқ қурилган чодирда диний хизмат кўрсатадилар. Худо Мусога: “Эҳтиёт бўл, ҳар бир нарсани тоғда сенга кўрсатилган намунага мувофиқ қилгин”, – деб буюрган эди. Демак, руҳонийлар хизмат қиладиган макон фақат осмондаги мавжудотнинг намунаси ва соясигинадир.

6Лекин энди Исо аълороқ ваъдаларга асосланган аълороқ бир аҳдга кафил бўлгани учун, жуда ҳам улуғроқ руҳонийлик хизматига эришди. 7Агар Худо қилган биринчи аҳд нуқсонсиз бўлганда эди, иккинчисига фурсат ахтарилмас эди. 8Ҳолбуки, Худо қадимгилардан нуқсон топиб, Тавротда шундай деган:


“Мана Худованд каломи:

Исроил хонадони ва Яҳудо хонадони билан

Мен янги бир аҳд қиладиган кунлар келяпти.

9Бу қиладиган аҳдим эса –

Мен уларнинг ота-боболари қўлидан ушлаб,

Миср еридан олиб чиққанда қилган аҳдимга ўхшамагай.

Зероки – Худованд деяпти:

Улар Менинг аҳдимга содиқ қолмадилар

Ва Мен улардан юз ўгирдим.

10Ўша кунлардан кейин

Исроил хонадони ила қиладиган аҳдим бу бўлажак,

– дейди Худованд.

– Қонунларимни уларнинг фикрига жо қилиб,

Дилларига ёзиб қўюрман.

Мен уларнинг Худоси бўлурман,

Улар эса Менинг халқим бўлур.

11Таълим бермагай яна ҳеч кимса

Ўз биродарию қабиладошига:

Худовандни тан олгин, – дея.

– Чунки ҳаммалари, каттаю кичик Мени таниб-билади.

12Мен уларнинг ёмонликларидан ўтиб,

Гуноҳларини бошқа эсга келтирмайман”.


13Шундай қилиб, Худо “янги бир аҳд” дейиш билан қадимги аҳднинг эскирганлигини кўрсатди. Эскириб ва қариб бораётган нарса эса йўқ бўлиб кетиши муқаррардир.


#### 9–БОБ


Қадимги Аҳд давридаги диний хизмат


1Қадимги Аҳд[26] даврида диний хизмат ҳақида қонун-қоидалар ҳамда дунёвий бир маъбад бор эди. 2Бир чодир қурилган эди. “Муқаддас макон” дейилган биринчи бўлмада шамдон, хонтахта ва муқаддас бахшида нонлар бор эди. 3Иккинчи парданинг орқасида “муқаддаслар муқаддаси” деб аталган ички бўлма бор эди. 4Бу ерда хушбўй тутатқи тутатиладиган олтин қурбонгоҳ, шунингдек, ҳар томони олтин билан қопланган аҳд сандиғи бор эди. Аҳд сандиғи ичида манна[27] солинган олтин идиш, Ҳоруннинг гуллаган ҳассаси[28] ва аҳд лавҳалари[29] бор эди. 5Сандиқ устида қурбонгоҳга соя соладиган улуғвор малаклар[30] бор эди. Ҳозир булар ҳақида бирма-бир гапириш мумкин эмас.

6Шундай жиҳозланган чодирнинг биринчи бўлмасига руҳонийлар узлуксиз кириб, диний хизматларини адо этардилар. 7Лекин чодирнинг ичкари бўлмасига эса йилда бир мартагина фақат олий руҳоний кирарди. У ўзи учун ва халқнинг ғафлатдан қилган гуноҳлари учун қон бағишламасдан, асло у ерга кира олмас эди.

8Бу билан Муқаддас Руҳ шуни кўрсатяптики, чодирнинг биринчи бўлмаси ҳануз мавжуд экан, муқаддас маконга кириш йўли очилмаган. 9Бу ҳозирги замон учун рамздир. Бундан кўрамизки, Худога хизмат қилувчилар ҳадялар ва қурбонлар бағишлаш орқали ўз виждонларини поклай олмайдилар. 10Бу удумлар егулик, ичгулик ва ҳар хил таҳоратлар билан, яъни киши танаси билангина боғлиқдир, улар фақат янги тузум пайдо бўлгунгача жорий эди.


Масиҳнинг нуқсонсиз қурбонлиги


11Энди эса бўлғуси хайр-баракаларнинг Олий руҳонийси бўлган Масиҳ пайдо бўлди. У қўл билан қурилмаган, яъни бу дунё ижоди бўлмаган буюкроқ ва мукаммалроқ чодирдан ўтиб борди. 12Масиҳ такалар ва бузоқларнинг қони билан эмас, балки Ўз қони билан муқаддас маконга бир марта кириб, бизлар учун абадий нажотни қўлга киритди. 13Илгари такалару буқаларнинг қони ҳамда ёқилган ғунажинларнинг кули ҳаром бўлган кишиларнинг устига пуркалганда, улар жисман покланиб, муқаддас ҳисобланардилар. 14Энди эса Масиҳ абадий Руҳиллоҳ қудратида Ўзини нуқсонсиз қурбон қилиб Худога бағишлади. Унинг тўккан қони виждонимизни ўлик ишлардан поклайди ва барҳаёт Худога хизмат қилишимиз учун имкон яратади.

15Ана шу сабабдан Масиҳ Янги Аҳднинг[31] воситачиси бўлди. Қадимий Аҳд даврида яшаган одамлар қилган гуноҳларидан фориғ бўлсин деб ва Худо абадий меросга даъват этганлар бунга муяссар бўлсин деб, Масиҳ Ўзини қурбон қилди. 16Қаерда васият[32] бор бўлса, васият қилганнинг ўлимини қайд қилиб ўтиш керак. 17Чунки васият ўлимдан кейингина кучга киради. Васият қилувчи ҳали тирик экан, васиятнинг ҳеч бир таъсири йўқ.

18Шу боис Қадимги Аҳд ҳам қон тўкилмасдан кучга кирмади. 19Мусо пайғамбар Тавротни қабул қилиб, унинг ҳар бир амрини бутун халққа ўқиб бергандан сўнг, бузоқлар ва такалар қони ҳамда арғувон юнг, иссоп[33] тармоқлари ва сув олиб, китобнинг устига ҳам, бутун халқнинг устига ҳам пуркаб: 20“Бу – Худо сизларга буюрган аҳднинг қони”, – деди. 21Шунингдек, муқаддас чодир ва барча табаррук анжомлар устига қон пуркади. 22Зотан Таврот Қонуни бўйича қарийб ҳамма нарса қон билан покланади, қон тўкилмасдан умуман кечирим бўлмайди.

23Агар самовий мавжудотнинг аксигина бўлган бу нарсаларни шундай поклаш керак бўлса, унда самовий мавжудотнинг асли яна қанчалик аълороқ қурбонларни талаб қилади! 24Ана шу мақсадда Масиҳ бизлар учун Худонинг ҳузурида ҳозир бўлди. У ҳақиқий воқеликнинг соясигина бўлган бу дунёдаги муқаддас маконга эмас, балки инсон қўли билан қурилмаган осмондаги ҳақиқий муқаддас маконга кирди.

25Олий руҳоний ҳар йил бегона қон бағишлаш учун муқаддас маконга кириши лозим. Масиҳ эса фақат бир марта Ўз қонини бағишлаш учун самовий маконга кирди ва бу кифоядир. 26Акс ҳолда У дунё яратилгандан бери бир неча марта азоб чекиши керак эди. Энди эса, замоннинг охирида, У одамларнинг гуноҳларини аритиш учун бир марта оламга келиб, Ўзини қурбон қилди. 27Зотан бир марта ўлиш ва ундан кейин ҳукм қилиниш инсонларнинг тақдиридир. 28Шунингдек, Масиҳ ҳам кўпларнинг гуноҳларини Ўз бўйнига олиш учун бир марта қурбон бўлди. Лекин У иккинчи марта дунёга келганда, яна гуноҳларни ювиш учун эмас, балки Уни кутаётганларга нажот келтириш учун осмондан тушиб келади.


#### 10–БОБ


Масиҳ – охирги қурбон


1Илоҳий Қонун бўлғуси хайр-баракаларнинг асл сурати эмас, соясигинадир. Шунинг учун йилдан-йилга мунтазам равишда айни қурбонларни келтирувчилар Илоҳий Қонун орқали камолга эриша олмайдилар. 2Акс ҳолда, улар бу қурбонларни бағишлашни бас қилмас эдиларми? Ундай бўлганида эди, бу хизматни бажо келтирувчилар бир мартада покланган бўлар ва яна гуноҳи борлигини сезмас эдилар. 3Ҳолбуки, қурбонлар бағишлаш билан ҳар йили гуноҳлар эсга солинади, холос. 4Чунки буқаю такаларнинг қони гуноҳларни бартараф қилолмайди.

5Шунинг учун Масиҳ дунёга келиб, Худога шундай деган эди:


“Қурбону бағишловни Сен хоҳламадинг,

Аммо Мен учун бадан ҳозирладинг.

6Гуноҳ учун ёқиладиган қурбонлардан,

Хайр-эҳсонлардан рози бўлмадинг.

7Ўшанда Мен дедим:

Ўроғлиқ битикда Мен ҳақда битилган,

Хоҳишингни адо этмоқ-чун келдим, эй Худойим”[34].


8Тавротда қурбонликлар бағишлаш ҳақида қонун-қоидалар кўп. Шунга қарамай, Масиҳ биринчидан: “Қурбону бағишловни, гуноҳ учун ёқиладиган қурбонлар ва хайр-эҳсонларни Сен хоҳламадинг, рози бўлмадинг”, – деяпти. 9Иккинчидан эса: “Сенинг хоҳишингни адо этмоқ-чун келдим, эй Худойим”, – деяпти. Бундан кўрамизки, Масиҳ иккинчи қоидани жорий қилиш учун биринчисини бекор қилди. 10Чунончи, Худонинг хоҳиши билан Исо Масиҳ Ўз танасини бир марта қурбонликка бағишлади ва шу йўл билан бизни муқаддас қилди.

11Ҳар бир руҳоний кун сайин Худога хизматини адо қилавериб, асло гуноҳларни йўқ қила олмайдиган ўша-ўша қурбонликларни кўп марта бағишлайди. 12Масиҳ эса гуноҳлар учун битта қурбонлик бағишлагандан кейин, Худонинг ўнг томонида абадий ўтириб олди. 13Ўша вақтдан бери У душманларининг Ўз оёқлари остига йиқилиб қолишларини кутмоқда. 14У биттагина қурбонлик келтириб, ишонувчиларни муқаддас қилди ва абадий камолга эриштирди.

15Муқаддас Руҳ ҳам бу ҳақда бизларга шаҳодат беради. 16Биринчидан, У шундай деган:


“Худованд каломи: Ўша кунлардан сўнг

Мен халқим ила қиладиган аҳдим бу бўлажак:

Қонунларимни уларнинг дилига жо қилурман,

Ўй-фикрларига ёзиб қўюрман фармонларим”.


17Кейин У қўшимча қилиб:


“Уларнинг гуноҳларию жиноятларини

Мен бошқа эсга келтирмайман”,


– деган. 18Демак, Худо гуноҳлардан ўтган бўлса, улар учун бошқа қурбонликка ҳожат йўқ.


Сизларга сабр-тоқат керак


19Шунинг учун, эй биродарлар, Исо Масиҳнинг қони туфайли муқаддас маконга киришга жасоратимиз бор. 20Исо маъбаддагипарда орқали, яъни Ўз бадани орқали бизга янги, тирик кириш йўлини очиб берди. 21У Худо хонадони устидан масъул бўлган буюк Руҳонийимиздир.

22Шундай қилиб, дилларимиз ёмон виждондан покланган, баданимиз эса тоза сув билан ювилган бўлиб, биз энди тўла ишонч ва эътиқод билан, чин қалбдан Худога яқинлашайлик. 23Имон келтириб топган умидимизни иккиланмай маҳкам тутайлик. Чунки ваъда берган Худо Ўз сўзига содиқдир. 24Бир-биримизга эътибор берайлик ва муҳаббатга, хайрли ишларга рағбатлантирайлик. 25Баъзиларнинг одатидек, йиғилишларимизни қолдирмайлик. Аксинча, Раббимиз келадиган куни яқинлашиб қолганини билиб, бир-биримизга яна кўпроқ далда берайлик.

26Агар биз ҳақиқатни билиб олгандан кейин, қасддан гуноҳ қилишда давом этсак, энди гуноҳларнинг кечирилиши учун бошқа қурбонлик қолмайди, 27фақат даҳшатли интизорлик билан ҳукмни кутиш ва худобезорни куйдирадиган қизғин оташ қолади. 28Кимки Мусонинг Қонунини рад этса, икки ё уч шоҳиднинг гувоҳлиги билан раҳмсиз ўлим жазосига маҳкум қилинади. 29Агарда кимдир Худонинг Ўғлини оёқ ости қилса, Унинг қони билан муқаддас қилингани ҳолда бу қонни оддий деб билса, иноятли Худо Руҳини ҳақорат қилса, у яна қанчалик оғирроқ жазога лойиқ ҳисобланади, деб ўйлайсизлар?! 30Худонинг шу каломини яхши биламиз:


“Интиқом – Менинг қўлимдан,

Сазосини Мен бераман,

– дейди Худованд”.


Ва яна:


“Худованд Ўз халқини ҳукм этади”.


31Барҳаёт Худонинг қўлига тушиб қолиш даҳшатлидир! 32Аввалги кунларни эсга келтиринглар. Ўшанда сиз зиёни кўриб, азоб-уқубатлар тўла қаттиқ курашга бардош берар эдингизлар. 33Гоҳ ўзларингиз эл-юртнинг ҳақоратига қолиб, азоб чекар, гоҳ шундай аҳволга йўлиққанларга ҳамдард бўлардингизлар. 34Маҳбусларнинг алам-аччиғига шерик бўлардингизлар. Сизни янада яхши ва боқий бойлик кутаётганини билиб, мол-мулкингизнинг талон-тарож этилишини хурсандлик билан қабул қилардингизлар. 35Шундай экан, келажакда улуғ тақдири бор умидингизни ташламанглар. 36Худонинг иродасини адо этиб, Унинг ваъдасини қўлга киритиш учун сизларга сабр-тоқат керак. 37Худо шундай деган:


“Яна бироз, жуда бироздан кейин

Келадиган келади ва кечикмас.

38Солиҳ одам имони билан ҳаёт бўлур.

Агарда у орқага чекинса,

Жоним ундан рози бўлмас”.


39Бизлар эса орқага чекиниб ҳалок бўлмаймиз, балки имонни сақлаб, жонимизга нажот топамиз.


#### 11–БОБ


Қадимги имон қаҳрамонлари


1Имон – умидвор бўлган нарсаларнинг мужассамланишидир, имон билан биз кўринмайдиган мавжудотга амин бўламиз. 2Ота-боболаримиз имон билан Худонинг розилигини қозондилар. 3Бизлар имон орқали англаяпмизки, коинот Худонинг каломи билан бунёд бўлган, яъни кўринадиган моддалар кўринмайдиган воқеликдан вужудга келган.

4Имон билан Ҳобил Худога Қобилдан[35] кўра яхшироқ қурбон келтирди. Ҳобил имони туфайли солиҳ киши деб қабул қилинди. Худонинг Ўзи унинг бағишловларини тасдиқлаб, ундан розилигини билдирди. Ҳобил ўлган бўлса ҳам, имони орқали ҳануз гапиряпти.

5Имони туфайли Ҳанўх[36] ўлмай, юқорига олинди. У яна топилмади, чунки Худо уни юқорига олган эди. Юқорига олишдан олдин Худо ундан розилигини таъкидлаган эди. 6Ишонмасдан эса Худонинг розилигини топмоқнинг имкони йўқ. Ким Худога яқинлашмоқчи бўлса, Унинг борлигига ишонмоғи лозим, Худо Уни изловчиларга мукофот беришига эътиқод қилмоғи шарт.

7Нуҳ[37] пайғамбар имонли бўлгани учун, Худо унга келажакда юз берадиган ҳодисалар ҳақида ваҳий юборди, Нуҳ эса ўз хонадонини қутқариш учун ихлос билан кема ясади. У бу иши билан дунёни маҳкум қилди, ўзи эса имони туфайли аҳли солиҳ деб қабулга ўтди.

8Иброҳим[38] пайғамбар ҳам ўз имони туфайли Худога итоат қилди. Худо уни чақириб: “Насиб этадиган мамлакатга кет”, деб буюрганда, Иброҳим қаерга боришини билмасдан йўлга тушди. 9Имон билан у Худо ваъда берган ерда ўрнашди, насиб бўладиган қут-баракаларнинг ҳамворислари бўлган ўғиллари Исҳоқ ва Ёқуб билан бирга ғарибларча чодирда яшади. 10У меъмори ва қурувчиси Худо бўладиган мустаҳкам, боқий шаҳарни кутар эди.

11Соро биби ҳам имон билан ваъда берган Худонинг садоқатига ишониб, ёши ўтса ҳам, ҳомиладор бўлишга қувват олди. 12Шунинг учун ҳам бир одам, яъни қартайиб жонсизлашган Иброҳимдан кўкдаги юлдузлар ва денгиз соҳилидаги қум каби сон-саноқсиз насл туғилди.

13Бу кишиларнинг ҳаммаси Худо ваъда этган баракаларга эришмай, имонли бўлиб оламдан ўтдилар. Баракани узоқдан кўриб олқадилар, ер юзида ғарибу мусофир эканликларини эътироф этдилар. 14Кимки бундай фикрда бўлса, бир ватан излаётганини кўрсатади. 15Агар улар айрилган ватанини қўмсаб қолганларида эди, қайтиб боришга фурсатлари бўлар эди. 16Аммо улар янада яхшиси, яъни самовий ватанни орзу этардилар. Шунинг учун Худо уларнинг Худоси аталмоқдан ор қилмайди. Унинг Ўзи улар учун бир шаҳар ҳозирлаган эди.

17Худо Иброҳимни синовдан ўтказаётганда, Иброҳим имон билан ўғли Исҳоқни[39] қурбонликка олиб борди. Ҳа, у Худодан маълум ваъдаларни олганига қарамасдан, ягона ўғлини бағишламоқчи бўлди. 18Ваҳоланки, Худо унга: “Сенинг наслинг Исҳоқ орқали кўпаяди”, – деб ваъда берган эди. 19Демак, Иброҳим, Худо ҳатто ўликларни ҳам тирилтиришга қодир, деган фикрда эди. Шунинг учун ҳам у рамзий маънода Исҳоқни ўлимдан қайтариб олди.

20Шунингдек, Исҳоқ ҳам имон билан ўғиллари Ёқуб ва Эсовни истиқболлари ҳақида дуо қилди. 21Ёқуб эса ўлаётганида, имон билан ўғли Юсуфнинг ўғилларини бир-бир дуо қилди ва ўз ҳассасига суянганича, Худога сажда қилди. 22Юсуф ҳам оламдан ўтай деганда, Исроил ўғилларининг Мисрдан чиқиб кетиши тўғрисида имон билан каромат қилди ва ўз суяклари ҳақида васият қилди.

23Мусо туғилганда ота-онаси уни имон билан уч ой яширишди. Улар чақалоқнинг чиройли эканлигини кўриб, Фиръавннинг фармонидан қўрқишмади. 24Мусо вояга етгач, Фиръавн қизининг ўғли деб аталишни имон билан рад этди. 25Гуноҳ қилиб вақтинчалик ҳузур-ҳаловат кўришдан, Худонинг халқи билан азоб-уқубат чекишни афзал кўрди. 26Масиҳ туфайли ҳақоратга қолишни Мисрнинг хазиналаридан буюкроқ бойлик ҳисоблади, чунки у оладиган мукофотни кўзлар эди. 27Фиръавннинг ғазабидан қўрқмасдан, имон билан Мисрни тарк этди. У кўринмас Худони кўргандай, сабот-матонатли бўлди.

28Сўнгра мисрлик тўнғичларни қирган Азроил исроилликларга тегмасин деб, наби Мусо имон билан Фисиҳ[40] қурбонини сўйди ва эшикларга қон пуркади. 29Имон билан исроилликлар Қизил денгиздан худди қуруқликдан ўтаётгандек кечиб ўтишди. Мисрликлар ҳам ўтишга ҳаракат қилгач, ғарқ бўлиб кетишди.

30Исроилликлар етти кун Ерихо шаҳри деворлари атрофида айланиб ўтгандан кейин, имонлари туфайли деворлар қулаб тушди. 31Имон билан фоҳиша Раҳоба[41] ҳам жосусларни дўстона қабул қилиб олди ва кофирлар билан бирга ҳалок бўлмади.

32Яна нималар ҳақида гапирай? Яна Гидъўн, Барақ, Шимъўн, Ифтаҳ, Довуд, Шомуил ва барча пайғамбарлар ҳақида ҳикоя қилиш учун вақтим етарли эмас. 33Улар имон билан подшоликларни тўнтардилар, адолатни барқарор қилдилар, илоҳий ваъдаларга эришдилар, шерларнинг оғзини боғладилар. 34Ловуллаган оташни сўндирдилар, қилич тиғидан қочиб қутулдилар, ҳолдан тойган бўлиб қувватга кирдилар, жангда матонат кўрсатдилар, бегона қўшинларни енгиб даф қилдилар.

35Бир неча аёллар ўз марҳумларини тирилган ҳолда қайтариб олдилар. Бошқалари эса аълороқ тирилишга – қиёматга эришиш умидида юриб, қутулишни қабул қилмадилар ва азобда қолиб ўлдилар. 36Яна бошқалари ҳақоратлар, калтакларга чидаб, зиндонларда занжирбанд бўлиб ётдилар. 37Тошбўрон бўлдилар, қийноқларга чидадилар, арралаб иккига бўлиндилар, қиличдан ўтказилдилар. Қўй ва эчки кўни ичида сарсон-саргардон кезиб, муҳтожлик, танглик, азоб-уқубат чекдилар. 38Чўл-саҳроларда, тоғ-тошларда адашиб, ғорларда, ернинг кавакларида фақирларча умр кечирдилар. Мана, дунё уларга муносиб эмас эди!

39Уларнинг ҳаммаси ҳам имони бор деган тасдиққа эга бўлса-да, Худо ваъда этган қут-баракага муяссар бўлмадилар. 40Улар бизсиз камолга эришмасин деб, Худо биз учун аълороқ баракаларни кўзда тутган эди.


#### 12–БОБ


Худо севганига танбеҳ беради


1Мана, бизнинг атрофимизни ўраб олаётган нақадар йирик шоҳидлар оломони бор экан! Шунинг учун ҳар бир оғирликни, айниқса ҳадеб пойлаб турадиган гуноҳни бир четга улоқтириб ташлайлик, тақдиримиздаги мусобақада сабр-тоқат билан чопайлик. 2Имонимизнинг Илғори ҳамда уни камолга Етказувчи Исога кўз тикайлик. У Ўзини кутаётган шодлик учун шармандаликни менсимай, хоч азоб-уқубатига чидади. Ҳозир эса У Арши Аълонинг ўнг томонида ўтирмоқда. 3Исо гуноҳкорлар томонидан қаттиқ қаршиликка учраб, сабр-тоқат қилди.

Сизлар шу ҳақда фикр қилинг, токи тинкангиз қуриб, руҳингиз тушиб кетмасин. 4Сизлар гуноҳга қарши курашишда ҳануз қон тўкилишига қадар қаршилик кўрсатмабсиз-у, 5ўғил сифатида сизларга айтилган бу матални унутибсизлар:


“Эй ўғлим,

Худованднинг танбеҳига эътиборсиз қарама,

У сени мазаммат қилганда сулайиб кетма.

6Худованд севган кишининг адабини берар,

Ўғлим деб билган ҳамманинг чорасини кўрар”.


7Сизлар чекаётган машаққатларга танбеҳ деб, сабр қилинглар. Худо сизлар билан ўғиллардай муомала қиляпти-ку! Қандай ўғил йўқки, отаси унга танбеҳ бермаса?! 8Танбеҳ – ҳамманинг насибасидир. Агар сизлар бундан маҳрум қолсангиз, сизлар ўғил эмас, ҳаромзодасизлар.

9Бизларга танбеҳ берган жисмоний оталаримиз бор эди ва уларни ҳурмат қилганмиз. Шундай экан, яшаш учун руҳларнинг Отаси – Худога итоат этишимиз янада муҳимроқ эмасми? 10Оталаримиз ўзларига ёққандай бизга қисқа вақт танбеҳ берганлар. Худо эса Ўзининг муқаддаслигидан баҳраманд бўлишимиз учун, манфаатимиз учун танбеҳ қиляпти. 11Ҳар бир танбеҳ ҳозирги замонда севинч эмас, қайғу бўлиб кўринади. Аммо шу тариқа тарбияланганлар учун кейин солиҳлик ва тинчлик самараси униб-ўсади.


Худо иноятини рад қилманглар


12Шундай экан, шалпайган қўлларингизни кўтариб, букик тиззаларингизни мустаҳкам қилинглар. 13Оёқларингизни тўғри йўлга буринглар, яна бирон оқсоқ йўлдан тоймасин, аксинча, шифо топсин.

14Ҳамма билан тинч-тотув яшаш ва муқаддас бўлишга ғайрат қилинглар. Муқаддасликка эга бўлмасдан ҳеч ким Раббимизни кўролмайди. 15Диққат этинглар, бирортангиз ҳам Худонинг иноятидан маҳрум қолманг. Яна орангизда бирор аччиқ томир униб-ўсиб, оғуси кўпчиликка юқиб, заҳарламасин. 16Ичингизда бирон зинокор, шунингдек, битта таом учун ўз тўнғичлигини сотган Эсов[42] каби Худодан қўрқмас одам бўлмасин. 17Билганингиздай, Эсов шундан кейин отасининг дуосига интилди, аммо рад этилди. Ҳатто кўз ёшлари билан ёлворса-да, отасининг ниятини ўзгартиришга муваффақ бўлмади.

18Сизлар яқинлашган тоғ[43] – сезиб бўладиган, гуркираб ёнаётган, тим қоронғиликка кўмилган, бўрон босган, 19карнай овози янграб турган Синай тоғидай эмас. У ерда Худо каломларини эълон қилган бир товуш бор эдики, уни эшитганлар яна бир сўз айтилмасин деб ёлвордилар. 20“Агар тоққа ҳайвон ҳам тегса, тошбўрон қилинади”, деган илоҳий фармонга улар дош беролмас эдилар. 21Бу манзара шу қадар даҳшатли эдики, Мусонинг ўзи: “Мен жуда қўрқиб титраяпман!” – деди.

22Сизлар, аксинча, Сион тоғига, барҳаёт Худонинг шаҳри – самовий Қуддусга, лак-лак фаришталар тумонотига яқинлашгансизлар. 23Сизлар байрам тусини олган, исмлари осмонда ёзилган тўнғичлар умматига[44], ҳаммани ҳукм қилувчи Худога, камолга эришган солиҳларнинг руҳларига яқинлашгансизлар. 24Сизлар Янги Аҳднинг воситачиси – Исога яқинлашгансизлар. Ҳобилнинг қонидан кўра улуғроқ маънони ифодаловчи Исонинг қони устингизга сепилган[45].

25Эҳтиёт бўлинглар, сўзлаётган Худодан юз ўгирманглар! Мусо пайғамбар Худодан ваҳий олиб, ер юзида сўзлаган эди, уни рад этган Исроил ўғиллари эса жазодан қочиб қутулмадилар. Агар биз осмондан сўзлаётган Худодан юз ўгирсак, бундан ҳам оғирроқ жазодан қандай қочиб қутуламиз?

26Ўша вақтда Унинг овози ерни ларзага солди. Энди эса У пайғамбар оятида шундай ваъда беряпти:


“Мен яна бир бор ёлғиз ерни эмас,

Осмонни ҳам ларзага солгайман”.


27“Яна бир бор” сўзи эса бундан сўнг яратилган бутун ўткинчи мавжудотнинг йўқ бўлишини кўрсатади. Натижада фақат боқий мавжудот қолади. 28Биз эса ўткинчи эмас, боқий подшоҳликка муяссар бўлганимиз учун Худодан миннатдор бўлайлик, Унга маъқул бўладиган эҳтиром ва қўрқув билан хизмат қилайлик. 29Чунки бизнинг Худойимиз – еб тугатадиган оташдир.


#### 13–БОБ


Имонлиларга алоҳида ўгитлар


1Бир-бирингизни биродарларча севишни давом эттиринглар. 2Меҳмондўстликни унутманглар; баъзи кишилар меҳмонларимни яхши кутай, деб билмасдан фаришталарни кутганлар.

3Маҳбусларни, гўё ўзингиз ҳам улар билан бирга ҳибс бўлгандек, эслаб туринглар. Зориққанларни ўзингиз ҳам танангиз борлигини билиб, хотирланглар.

4Никоҳ ҳамманинг кўзида эътиборда бўлсин, ётоғингиз беғубор бўлсин. Чунки зинокорлару фоҳишларни Худо ҳукм қилади.

5Пулпарастликдан холи кун кечиринглар. Қўлингизда бори билан қаноатланинглар. Чунки Худонинг Ўзи: “Сени ҳеч ташлаб кетмайман ва асло тарк этмайман”, – деган. 6Шунинг учун биз жасорат билан айтяпмиз:


“Худованд мен томонда, мен қўрқмайман.

Инсон менга не қила билар?”[46]


7Худо каломини сизларга гапирган бошлиқларингизни хотирланглар. Уларнинг ҳаёти натижасига қараб, имонларига эргашиб юринглар.

8Исо Масиҳ кеча, бугун ва абадий худди Ўшанинг Ўзидир. 9Сиз турли ёт ва ғалати таълимотларга берилиб, йўлингиздан оғиб кетманглар. Юрак Худонинг инояти билан қувватланиши яхшидир, махсус таомлар билан эмас. Егулик-ичгуликка доир қонун-қоидаларга риоя қилувчилар бундан бирор фойда кўрмаган.

10Бизнинг бир қурбонгоҳимиз борки, Шаҳодат Чодирида хизмат қилувчи руҳонийлар у ерга кириб ейишга ҳақи йўқ. 11Илгари гуноҳларнинг кечирилиши учун олий руҳониймуқаддас маконга кириб, ҳайвон қонларини бағишлар эди. Ҳайвонларнинг жасадлари эса манзилнинг ташқарисида ёқилар эди. 12Шунга ўхшаб, Исо ҳам Ўз қоним билан халқни муқаддас қилай, деб шаҳар дарвозасидан ташқарида азоб чекиб ўлди. 13Энди бизлар ҳам Унинг хўрлигини ўзимизга олиб, манзилдан ташқарига – Унинг олдига чиқайлик. 14Чунки бу ерда бизнинг доимий шаҳримиз йўқ, биз бўлғуси шаҳарга кўз тикиб юрибмиз.

15Шундай қилиб, Исо орқали Худога узлуксиз ҳамду сано қурбонларини бағишлайлик, яъни Унинг номи тилимиздан тушмасин. 16Хайрихоҳлик ва улфатчиликни унутманглар, чунки бундай қурбонлар Худога мақбулдир.

17Ўз жамоат бошлиқларингизга итоат қилинглар, уларга камоли эҳтиром билан бўйсунинглар. Чунки улар ҳисобот берадиганлардек ҳамиша жонларингизни қўриқлаб турадилар. Бу ишни эса оҳу нола билан эмас, балки севинч билан бажо келтирсинлар. Агар буни оҳу нола билан қилсалар, сизларга фойда бўлмайди.

18Бизлар учун ибодат қилинглар. Виждонимиз тоза эканлигига аминмиз, чунки биз ҳамма нарсани ҳалоллик билан бажаришга ҳаракат қиламиз. 19Айниқса мен учун ибодат қилишингизни кўп ўтиниб сўрайман, Худо мени тезроқ сизларнинг олдингизга қайтарсин.


Хотима ва дуойи салом


20Тинчлик берган Худо қўйларнинг улуғ Чўпони – Раббимиз Исони абадий аҳднинг қони билан тирилтирди. 21Худо Ўз мурод-мақсадини Исо Масиҳ орқали сизларда бажо келтирсин, Худонинг иродасини ижро этмоғингиз учун Ўзи сизларда ҳар хил фазл-камолотни пайдо қилсин. Исо Масиҳга абадулабад шон-шарафлар бўлсин! Омин.

22Эй биродарлар, сизлардан илтимос қиламан, қисқагина ёзган бўлсам ҳам, бу насиҳат каломини сабр-тоқат билан қабул қилинглар.

23Билингларки, биродаримиз Тимўтий озодликка чиқарилди. Агар у тезлик билан ёнимга келса, у билан бирга сизларни кўргани бораман. 24Жамоат бошлиқларингизнинг ҳаммасига ва барча аҳли мўминга салом айтинглар. Италияликлар сизларга салом йўллаяптилар.

25Худонинг инояти ҳаммангизга ёр бўлсин. Омин.


### ЁҚУБНИНГ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


1Мен, Худонинг ва Раббимиз Исо Масиҳнинг қули Ёқуб, жаҳонга тарқалиб кетган ўн икки қабилага[1] саломатлик тилайман.


Имон ва ҳикмат


2Эй биродарларим, турли синовларга дучор бўлганингизда, уни катта севинч билан қабул қилинглар. 3Шуни билингларки, имонингизнинг синалишидан сабр-тоқат ҳосил бўлади. 4Сабр-тоқат тўла самарасини кўрсатсин, токи сизлар ҳеч бир нарсадан камчиликсиз, комил ва нуқсонсиз одамлар бўлинглар.

5Агар сизлардан бирор кишининг ҳикмати камлик қилса, ҳаммага самимият билан, таъна қилмасдан берувчи Худодан сўрасин, Худо унга беради. 6Лекин ҳеч шубҳа қилмасдан, имон билан сўрасин. Чунки шубҳа қилувчи киши шамолда тебранган денгиз тўлқинига ўхшайди. 7-8Ўзининг бутун йўлларида беқарор, иккиланувчи бундай одам Раббимдан бирор нарса оламан, деб хаёл қилмасин.


Бой ва ночор


9Ночор аҳволдаги биродар ўзининг юксалиши билан мақтансин. 10Бой эса ўзининг пасайиши билан мақтансин. Чунки у ўтнинг гулидай сўлиб қолади. 11Қуёш чиқиб, жазирама иссиғи билан ўтни қуритиб юборади. Ўтнинг гули тўкилади, бутун гўзаллиги йўқолади. Худди шу сингари бойнинг ҳам ҳаёт йўли хазон бўлади.


Синов ва васвасалар


12Синовга сабр-тоқат қилган одам бахтиёрдир. Чунки у синовдан ўтгач, Раббимизни севувчиларга насиб бўладиган ҳаёт тожига сазовор бўлади. 13Васвасага тушганда ҳеч ким: “Худо мени синаб кўраётир”, – демасин. Чунки Худо ёмонлик васвасасига тушмайди, Ўзи ҳам ҳеч кимни васвасага солмайди. 14Лекин ҳар ким ўзининг эҳтиросига берилиб, алданиб васвасага дучор бўлади. 15Кейин эҳтирос ҳомиладор бўлиб гуноҳни туғади, гуноҳ эса етилиб, ўлимга сабаб бўлади.

16Эй севикли биродарларим, алданманглар! 17Ҳар бир неъмат, ҳар бир мукаммал ҳадя юқоридан, самовий нурлар Отасидан тушади. Унда ҳеч қандай ўзгариш йўқ, ўзгарувчан кўланка ҳам йўқ. 18Худо ҳақиқат каломи орқали бизга ҳаёт бағишлади, чунки Ўз яратганлари орасида биринчи ўринни эгаллашимизни хоҳлади.


Тинглаш ва амалга ошириш


19Эй севикли биродарларим, шуни билингларки, ҳар бир одам эшитишда чаққон, гапиришда вазмин, ғазаб вақтида оғир бўлсин. 20Чунки инсон ғазаби Худонинг одил ҳукмини амалга ошира олмайди. 21Шунинг учун ҳар қандай ифлосликни, кўп бўлиб қолган ёмонликларни бир четга йиғиштириб қўйинглар, Худонинг қалбингизга экиб қўйган каломини мулойимлик билан тан олинглар. Ана бу калом жонларингизни қутқаришга қодир.

22Ўз-ўзингизни алдаб, Худо каломининг фақат тингловчиларигина эмас, балки ижрочилари бўлинглар. 23Агар бирор киши каломни тинглаб, ижро этмаса, у ўзининг асл юзини кўзгуда[2] кўрган одамга ўхшаб қолади. 24Одам ўзига қаради-ю кетди ва дарҳол қандай эканлигини унутиб юборди. 25Лекин мукаммал Қонунга, Худонинг эрк берувчи Қонунига[3] яқиндан қараб, унга қатъий амал қилган киши, яъни унутувчан тингловчи эмас, балки ишни бажарувчи киши ўз йўлида бахтиёр бўлади.

26Агар орангиздаги бирор киши ўзини диндор ҳисоблаб, тилини тиймаса, у ўз виждонини алдаган бўлади ва унинг диндорлиги бефойдадир. 27Отамиз Худога маъқул тушадиган дин-диёнат поклик ва бенуқсонликни талаб қилади, яъни етим-есирларни қайғули кунларида йўқлаб боришимиз лозим ҳамда бу дунёнинг нопокликларидан ўзимизни тоза сақлашимиз керак.


#### 2–БОБ


Юз-хотирчилик қилманглар


1Эй биродарларим, улуғвор Раббимиз Исо Масиҳга бўлган имонингизни юз-хотирчиликдан тоза сақланглар. 2Агар сизларнинг йиғилишингизга олтин узукли, башанг кийимли бир одам билан жулдур, кир кийимли камбағал бир одам кирса-ю, 3сизлар башанг кийинганга қараб: “Марҳамат қилиб тўрда ўтиринг”, – камбағалга эса: “Сен пойгаҳда тур” ёки “Шу ерга, оёғим остида ўтир”, – десангиз, 4сизлар юз-хотирчиликка бориб, бу билан ёмон ниятли қозиларга ўхшаб қолмайсизларми?!

5Эй севикли биродарларим, қулоқ солинглар: Бу дунёда камбағал ҳисобланганларни Худо Ўзи танлаб, имонда бой қилди-ку! У Ўзини севганларга ваъда берганидек, уларни Ўз Шоҳлигидаги меросдан баҳраманд қилди. 6Лекин сизлар-чи, камбағални беобрў қилиб ташладингиз! Сизларни жабр-зулм қилган, маҳкамаларга судраб олиб борган бойлар эмасми?! 7Сизлар азиз бир Ном билан танилмоқдасизлар, бу Номни ҳақорат қилган улар эмасми?!

8Тавротда: “Ўзгани ўзинг каби севгин” деб буюрилган. Агар сизлар бу Шоҳ амрига мукаммал риоя қилаётган бўлсангиз, унда яхши иш қилаётган бўласизлар. 9Лекин агар юз-хотирчилик қилаётган бўлсангиз, гуноҳ қиляпсиз ва Илоҳий Қонун олдида жиноятчи бўлиб қоласизлар. 10Кимки Илоҳий Қонуннинг ҳамма моддаларига риоя қилса-ю, фақат бир нарсада гуноҳ қилса, у бутунлай гуноҳкор бўлиб қолади. 11Чунки “Зино этма” деган Худо айни замонда “Одам ўлдирма” ҳам деган. Агар сен зино қилмасанг-у, аммо одам ўлдирсанг, барибир Худо Қонунини бузган бўласан.

12Сизлар Худонинг эрк берадиган Қонуни бўйича ҳукм қилинувчилар каби гапиринглар ва ҳаракат қилинглар. 13Чунки ҳукм шафқатсизга шафқатсиздир. Шафқат эса ҳукмдан устун келади.


Имон ва амал


14Эй биродарларим, агар бирор киши имони борлигини айтса-ю, хайрли ишлар қилмаса, нима фойдаси бор? Бундай имон уни қутқарармикин? 15Бирон биродар ёки сингил яланғоч ва ризқи-рўздан маҳрум бўлса-ю, 16бирортангиз уларга: “Эсон-омон бориб, исининг ва овқатланинг”, – десангиз, лекин уларнинг танаси эҳтиёжини қондирмасангиз, бундан нима фойда? 17Худди шундай амалсиз имон ҳам ўзи-ўзидан ўликдир.

18Энди бирор киши: “Сенинг имонинг бор, менинг хайрли ишларим бор”, – дейиши ҳам мумкин. Қани, хайрли ишларсиз имонингни менга кўрсатгин, мен эса сенга имонимни хайрли ишларим орқали кўрсатаман! 19Сен Худонинг ягоналигига ишонасанми? Яхши қиласан! Жинлар ҳам ишонгани учун даҳшатдан титрайдилар.

20Эй ақлсиз одам, хайрли ишларсиз имоннинг фойдасиз эканлигини билмайсанми? 21Отамиз Иброҳим ҳам ўғли Исҳоқни қурбон қилмоқчи бўлганида, ўз хайрли ишлари туфайли оқланган-ку! 22Кўряпсанми? Унинг имонига хайрли ишлари омил бўлган. Имони хайрли ишлари билан такомиллашган. 23Тавротда: “Иброҳим Худога ишонди ва шу тариқа оқланди”, – деб ёзилган. Бу сўз рўёбга чиқиб, Иброҳим Худонинг дўсти[4] деб аталган.

24Кўряпсизларки, инсон фақат имони туфайлигина эмас, балки хайрли ишлари туфайли ҳам оқланади.

25Яна фоҳиша Раҳобани[5] мисол қилиб олайлик: у жосусларни қабул қилиб, пинҳона йўлдан жўнатиб, хайрли иш қилган ва шу тариқа оқланган.

26Хуллас, руҳсиз бадан ўлик бўлганидек, хайрли ишларсиз имон ҳам ўликдир.


#### 3–БОБ


Тилни тиймоқ ҳақида


1Эй биродарларим, биз, устозлар, жиддийроқ ҳукмга дучор бўлишимизни биласизлар, шунинг учун кўпларингиз устоз бўлаверманглар. 2Чунки ҳаммамиз кўп хато қиламиз. Агар ким сўзлаётганда хато қилмаса, у комил инсондир, бутун вужудини ҳам тийиб олишга кучи етади. 3Бизга итоат этиши учун отларнинг оғизларига сувлуқ солиб, уларнинг бутун вужудини бошқарамиз. 4Мана, кемалар ҳам, қанча улкан бўлмасин ва кучли шамоллар билан юрмасин, кемачининг кўнгли қаерни истаса, жуда кичик бир руль билан бошқара олади. 5Тил ҳам худди шундай баданнинг кичкина бир узвидир, аммо у кўп лоф уради.

Қара, кичик бир учқун нақадар катта ўрмонни ёндириб юборади! 6Тил – бир олов, узвларимиз орасида бир бузғунчи дунё! У бутун вужудимизни булғайди. У жаҳаннамдан алангаланиб, бутун фалакни ҳам ёндиради.

7Ҳар хил ёввойи ҳайвон, қуш, судралувчи ва денгиз ҳайвони инсон зоти томонидан тийилган ва тийилмоқда. 8Аммо тилни ҳеч бир инсон тия олмайди. У тўхтатиб бўлмайдиган ёвуз кучдир, ўлдирадиган заҳар сочиб туради. 9Тилимиз билан Раббимиз ва Отамизни мақтаймиз, тилимиз билан Худонинг суратида яратилган инсонларга лаънат ўқиймиз. 10Мақташ ва лаънатлаш бир оғиздан чиқади. Эй биродарларим, бу шундай бўлмаслиги керак! 11Ахир, битта булоқдан ширин ва аччиқ сув оқиб чиқадими? 12Эй биродарларим, анжир – зайтун ёки ток новдаси анжир бера оладими? Шўр булоқ ҳам ширин сув бермайди-ку!


Ким доно?


13Орангиздаги доно ва фаҳмли киши ким? Ундай одам бор бўлса, яхши юриш-туриши билан, доноликдан далолат берувчи мулойимлиги билан ўзини кўрсатсин. 14Агарда юрагингизда рашк-ҳасад ва худбинлик бўлса ҳам, манманлик қилиб ҳақиқатни рад этманглар. 15Бундай донолик юқоридан тушмаган. Бундай донолик дунёдан, моддиятдан, жин-ажинадан туғилган. 16Чунки қаерда ҳасадгўйлик ва худбинлик ҳукм сурса, у ерда тартибсизлик ва ҳар хил ярамаслик пайдо бўлади.

17Лекин юқоридан тушган донолик эса, биринчидан, покдир. Иккинчидан эса, муросали, мулойим, бўйсунувчан, тўла меҳр-шафқатли, яхши самаралар билан тўлиб-тошган, беғараз ва риёсиздир. 18Шу тариқа солиҳлик уруғи сепилиб, тинчликпарварлар учун осойишталик барпо бўлади.


#### 4–БОБ


Худога итоат қилинглар


1Орангиздаги жанжал ва тўқнашувлар қаердан келиб чиқади? Танангизнинг узвларида ўзаро жанг қилаётган нафсу эҳтиросларингиздан эмасми? 2Бир нарса орзу қиляпсизлар, аммо орзунгиз амалга ошмагач, одам ўлдиряпсизлар. Ҳасад қиляпсизлар, аммо мақсадингизга эриша олмагач, талашиб тортишяпсизлар. Худодан сўрамаганингиз учун сизларда йўқ. 3Сўраяпсизлар-у, лекин олмаяпсизлар, чунки ёмон ният билан, нафсингизни қондириш учун сўраяпсизлар.

4Эй вафосизлар, дунё билан дўстлик Худога душманлик эканлигини билмайсизларми? Ким дунё билан дўст бўлишни истаса, Худога душман бўлади. 5Наҳотки сизлар: “Худо ичимизга солган руҳни ниҳоятда қизғанади” деган оятни инобатга олмайсизлар? 6Бироқ Худонинг инояти бунга қараганда янада сахийроқ, чунончи бошқа оятда шундай айтилган:


“Худо мағрурларга қарши,

Аммо камтарларга иноятлидир”.


7Шундай қилиб, Худога итоат қилинглар. Иблисга қарши туринглар, шунда у сизлардан қочади. 8Худога яқинлашинглар, шунда У сизларга яқинлашади. Эй гуноҳкорлар, қўлларингизни гуноҳдан тозаланглар! Эй ҳардамхаёллар, кўнгилларингизни тўғри қилинглар! 9Қайғуринглар, мотам тутинглар, нола қилинглар! Кулгингиз йиғига, шодлигингиз мотамга айлансин. 10Раббингиз олдида ўзингизни паст олинглар, У эса сизларни юксалтиради.


Биродарингни айблама


11Эй биродарларим, бир-бирингизни ёмонламанглар. Ўз биродарини ёмонлаган ёки айблаган киши Илоҳий Қонунни ёмонлаган ҳисобланади. Агар сен Илоҳий Қонунни айбласанг, сен Қонуннинг ижрочиси эмас, балки қозиси бўласан. 12Қонун чиқарувчи ва ҳукм қилувчи Худо эса ягонадир. Фақат У қутқариш ва нобуд қилиш қудратига эга. Сен ким бўлибсанки, биродарингни ҳукм қиласан?


Режалар тузиш ҳақида


13Хўш, сизлар: “Бугун ёки эртага фалон шаҳарга бориб, у ерда бир йил яшаб, савдо-сотиқ қилиб, фойда кўрамиз”, – дейсизлар-у, 14лекин эртага нима бўлишини билмайсизлар. Ҳаёт ўзи нима? Ҳаётингиз – бирпас кўриниб, кейин парланиб кетадиган буғ каби нарса. 15Бунинг ўрнига сизлар: “Агар Раббимиз хоҳласа, биз тирик қолиб, уни ёки буни қиламиз”, – деб айтишингиз керак. 16Ҳолбуки, сизларнинг димоғингиз кўтарилиб, кеккайиб юрибсизлар. Ҳар қандай кеккайиш эса ёвузликдир.

17Шундай қилиб, ким хайрли иш қилишни билса-ю, уни амалда қилмаса, гуноҳ ҳисобланади.


#### 5–БОБ


Бойларни огоҳлантириш


1Келинг энди, эй бойлар, бошингизга тушадиган фалокатлар учун фарёд этинглар, йиғланглар! 2Чунки бойлигингиз чириб кетган, кийимингизни куя еган. 3Олтину кумушларингизни занг босган. Мана, уларнинг занги сизга қарши гувоҳлик беради ва танангизни оловдай ёндиради. Сизлар дунёнинг охирги кунларига бойлик орттириб келмоқдасизлар. 4Экинларингизни ўрган ўроқчиларнинг иш ҳақини ушлаб қолдингизлар. Мана, сизлар ушлаб қолган пуллар ўзи фарёд қилмоқда! Ўроқчиларнинг дод-фиғони қудратли Эгамнинг қулоғига етиб борди. 5Сизлар дунёда ортиқча нашъу намога берилиб, кайф-сафода яшадингизлар. Қурбонлик кунига келгунча юракларингизни ёғ босди. 6Сизларга қаршилик кўрсата олмаган софдил одамни қоралаб, қатл қилдингизлар.


Сабр-тоқатли бўлинглар


7Эй биродарларим, Раббимиз Исо қайта келгунга қадар сабр-тоқат қилинглар. Деҳқон ҳам гоҳ кузги, гоҳ баҳорги ёмғирлар ёққунга қадар сабр-тоқат билан кутиб, ер ундирган қимматбаҳо ҳосилни йиғиб-теради. 8Худди шу сингари, сизлар ҳам сабр-тоқатли бўлинглар, дилингиз қувватга тўлсин. Чунки Раббимизнинг келиши яқинлашиб қолди.

9Эй биродарларим, айбдор бўлмаслик учун бир-бирингизнинг устингиздан шикоят қилманглар. Мана, ҳукм қилувчи Раббимиз эшик олдида турибди.

10Эй биродарларим, Худованд номидан гапирган пайғамбарларнинг азоб-уқубатга қандай чидаганликларидан ўрнак олинглар. 11Сабр қилганлари учун уларни бахтиёр ҳисоблаймиз. Аюбнинг[6] сабр-тоқати ҳақида эшитгансизлар, умрининг охирги кунларида Худованд у учун нималар қилганини биласизлар. Худованд кўп шафқатли ва марҳаматлидир.

12Эй биродарларим, энг аввало на ер ҳақи, на осмон ҳақи ва на бошқа нарса ҳақи қасам ичманглар. Айбдор бўлмаслигингиз учун, “ҳа” деган жойда “ҳа” денг, “йўқ” деган жойда “йўқ” денг.


Таъсирли ибодат ҳақида


13Агар орангизда бирор киши азоб-уқубат чекаётган бўлса, ибодат қилсин. Агар биров кўтаринки руҳда бўлса, ҳамду санолар ўқисин. 14Агар сизлардан бирор киши бемор бўлса, имонлилар жамоатинингоқсоқолларини чақирсин. Улар Раббимиз Исо номи билан дуо қилиб, беморнинг бошига ёғ суркасинлар. 15Имон билан қилинган дуо беморни соғайтиради, Раббимиз Ўзи уни тузатади. Агар бемор гуноҳ қилган бўлса, Раббимиз уни кечиради. 16Шундай қилиб, шифо топишингиз учун, бир-бирингиз олдида қилган гуноҳларингизга иқрор бўлинглар ва бир-бирингиз учун ибодат қилинглар. Солиҳ одамнинг зўр бериб қилган илтижоси кучли таъсирга эгадир.

17Мана, Илёс пайғамбар ҳам бизга ўхшаш бир инсон эди. Ёмғир ёғмасин дея, у астойдил илтижо қилди ва ер юзига уч йилу олти ой ёмғир ёғмади. 18У яна илтижо қилгач, осмондан ёмғир ёғди ва ердан ҳосил униб чиқди.

19Эй биродарларим, агар сизлардан бирор киши ҳақиқат йўлидан бош тортса, уни яна ҳақиқатга қайтаришга тиришинглар. 20Билингларки, гуноҳкорни хато йўлдан қайтарган киши ўлимдан бир жонни қутқарган ва кўп гуноҳларни ювган бўлади.


### БУТРУСНИНГ БИРИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Исо Масиҳнингҳаворийси мен, Бутрусдан – Понт, Галатия, Каппадокия, Асия ва Битиния вилоятларига тарқалган мумтоз мусофирларга салом! 2Отамиз Худо Ўзининг азалий қарорига биноан сизларни танлади, Ўз Руҳи орқали муқаддас қилди, Исо Масиҳга итоат этмоғингиз орқали Унинг қони устингизга сепилиши[1] учун имкон яратди.

Сизларга Худо инояти кўпайиб, хотирингиз жам бўлсин.


Самодаги меросимиз


3Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси Худога ҳамду санолар бўлсин! У бизга беҳад раҳм-шафқат кўрсатди, Исо Масиҳнинг тирилиши асосида бизни янгидан туғилтириб, тирик бир умидга эга қилди. 4Самода сақланаётган беғубор, чиримас, сўлмас бир мерос сизларни кутмоқда.

5Охирзамонда очиқ кўринишга тайёр бўлган улуғ нажотга эришмоғингиз учун, имонингиз туфайли, Худонинг қудрати билан қўриқланмоқдасизлар. 6Шу сабабдан беҳад хурсандсизлар. Ҳозир турли васвасалар туфайли бироз қайғуришингизга тўғри келса-да, 7лекин бу васвасалар имонингизни синаш учун фойдали эканлигини билинглар. Ҳатто фоний олтин ҳам оловда тобланиб, синалади. Шу сингари, олтиндан ҳам қимматли бўлган имонингиз синовдан ўтиб, Исо Масиҳ осмондан зоҳир бўлгач, сизларга мақтов ва шон-шараф келтирсин.

8Сиз Масиҳни кўрмаган бўлсангиз ҳам, Унга муҳаббат боғлаяпсизлар. Ҳозир Масиҳни кўрмаган ҳолда Унга ишоняпсизлар ва сўз билан ифодалаб бўлмайдиган даражада улуғ бир шодлик билан тўлиб-тошмоқдасизлар. 9Чунки имонингизнинг натижаси ўлароқ жонларингиз учун нажот топмоқдасизлар.

10Сизлар топган улуғ нажот тўғрисида қадим замон пайғамбарлари ҳам каромат қилганлар, улар Худо иноятининг моҳиятини синчиклаб текширганлар. 11Масиҳнинг Руҳи уларда бор эди ва уларга Масиҳнинг чекадиган азоб-уқубатларию, охирида эришадиган шон-шуҳрати ҳақида олдиндан маълумот берар эди. Бундан илҳомланган пайғамбарлар Масиҳ Руҳи кимни ва қайси пайтни кўрсатаётганини англамоққа тиришардилар. 12Аслида пайғамбарлар бу текширувларни ўзлари учун эмас, балки сизлар учун қилганликлари ҳақида Худодан ваҳий олганлар. Ҳатто фаришталар ҳам бу сирларни аниқлашни кўп орзу қиладилар. Ҳозирги даврда эса Инжил тарғиботчилари осмондан юборилган Муқаддас Руҳдан руҳланиб, буларни сизларга баён этдилар.


Муқаддас яшанглар


13Шунинг учун фикр-зикрингиз ишда бўлсин, ҳушёр бўлинглар. Исо Масиҳ осмондан тушиб зоҳир бўлганда сизларга насиб бўлажак иноятга мутлақо умид боғланглар. 14Гапга кўнадиган болалар каби бўлинглар, илгариги ғафлат пайтида сизларни қамраган эҳтиросларга қайтманглар. 15Сизларни даъват этган Худо қандай муқаддас бўлса, сизлар ҳам бутун юриш-туришингизда шундай муқаддас бўлинглар. 16Худо: “Муқаддас бўлинглар, зеро Мен муқаддасман”, деб айтгани ёзилган.

17Ҳар бир кишини юз-хотир қилмасдан, қилмишига яраша тақдирловчи Худога сизлар Отамиз деб мурожаат қилар экансиз, у ҳолда мусофирчилик даврингизда Худодан қўрқиб яшанглар. 18Биласизларки, ота-боболарингизнинг бемаъни турмуш тарзидан кумуш ёки олтинга ўхшаш ўткинчи нарсалар эвазига қутулмагансизлар. 19Сизлар бенуқсон ва беғубор қўзи қонига ўхшаган Масиҳнинг қимматбаҳо қони эвазига қутулгансизлар.

20Масиҳ дунё бино бўлишидан бурун тайинланган бўлса ҳам, замоннинг охирида сизлар учун пайдо бўлди. 21Сизлар Масиҳ воситасида Худога ишонасизлар. Худо Масиҳни тирилтириб, улуғворликка эриштирди. Бу имонда қаттиқ туринглар, Худога тамоман умид боғланглар.

22Сизлар Илоҳий Руҳ ва ҳақиқатни тан олиб, жонларингизни пок қилиб, самимий биродарлик муҳаббатига эга бўлгансизлар. Шунинг учун бир-бирингизни чин юракдан, ихлос билан севинглар. 23Сизлар фоний эмас, балки боқий уруғдан, яъни Худонинг ҳаётбахш, абадий каломи орқали янгидан туғилдингизлар. 24Чунончи Тавротда шундай ёзилган:


“Бутун башар бир ўтга ўхшар,

Ўтнинг гулидайдир унинг бор кўрки.

Ўт қуриб қолар, гули ҳам тўкилар.

25Аммо Худованд каломи абадий турар”.


Ана шу калом – сизларга етиб келган Инжил Хушхабаридир.


#### 2–БОБ


Худо каломини орзу қилинглар


1Бунинг учун ҳар қандай ёмон ният, ҳийла-найранг, ҳар турли иккиюзламачилик, рашк-ҳасад, ғийбатчиликни бир четга суриб қўйинглар. 2Янги туғилган чақалоқ соф она сутини тусагандай, Худо каломини орзу қилинглар, токи у калом билан озиқланиб, ўсиб бориб, нажотга эришинглар. 3Чунки сиз Раббимизнинг илтифотини татиб кўрдингизлар.


Тирик тош, танланган халқ


4Инсонлар кераксиз деб ташлаган, лекин Худо қимматбаҳо деб танлаган тирик тош – Раббимиз Исо Масиҳга яқинлашинглар. 5Ўзларингиз ҳам тирик тош бўлиб руҳий бино барпо этинглар. Исо Масиҳ орқали Худога мақбул, руҳий қурбонлик келтирадиган муқаддас руҳоний бўлинглар. 6Мана, Тавротда Худо шундай деган:


“Мен Сионда бир тош ўрнатгайман,

Мумтоз, қимматбаҳо пештоқ тоши бу.

Унга ишонган киши хижолат бўлмас”[2].


7Сиз ишонувчилар учун бу тош қимматбаҳодир. Аммо имонсизларга шу оят тўғри келади:


“Қурувчилар кераксиз деб ташлаган тош

Нақ бинонинг пештоқидан жой олди,

8Тўсиқ тошию, васваса қояси бўлди”[3].


Имонсизлар Худонинг каломига итоат қилмаганлари учун, қоқинадилар. Улар ана шу қисматга маҳкум бўлганлар.

9Аммо сизлар – танланган бир авлод, Шоҳаншоҳ[4]руҳонийлари, муқаддас халқ, Худонинг азиз қавмисизлар. Худо сизларни қоронғиликдан Ўзининг ажойиб нурига даъват этган, сизлар Унинг фазл-камолотидан хабар бериш учун танлангансизлар. 10Бир вақтлар халқ эмас эдингизлар, энди эса Худонинг халқисизлар. Бир вақтлар марҳамат топмаган эдингизлар, энди эса Худонинг марҳаматига ноил бўлдингизлар.


Жамиятдаги хатти-ҳаракатимиз


11Эй севганларим, сизлардан ўтиниб сўрайман, жонга қарши курашадиган нафс эҳтиросларидан сақланинглар. Чунки сиз бу дунёда ғарибу мусофирсизлар. 12Мажусийлар орасида хатти-ҳаракатингиз бенуқсон бўлсин. Улар эзгу ишларингизни кўриб туриб, сизларни ёмонликда айблаб ғийбат қилсалар ҳам, маҳшар куни Худо олдида жавоб берадилар.

13Раббингиз ҳақи ҳар хил инсоний тартиб-интизомга бўйсунинглар; хоҳ олий ҳоким бўлган подшоҳга[5], 14хоҳ подшоҳ ўрнида ёмонлик қилганларни жазоловчи ва яхшилик қилганларни тақдирловчи ҳокимга бўйсунинглар. 15Чунки Худонинг иродаси шуки, яхшилик қилиш билан ақлсиз ва жоҳил одамларнинг оғзига урасизлар. 16Озод одамлардек яшанглар, аммо озодлик ниқоби остида ёмонлик қилманглар. Худонинг қулларидай бўлиб юринглар. 17Ҳамма одамларни ҳурмат қилинглар. Имонли биродарларингизни севинглар. Худодан қўрқинглар. Подшоҳни эҳтиром қилинглар.


Масиҳдан ибрат олинглар


18Эй хизматкорлар, фақат юмшоқ ва хушфеъл хўжайинларгагина эмас, балки феъли-хўйи терс бўлганларига ҳам камоли эҳтиром билан итоат қилинглар. 19Агар бирор киши Худога ишонганидан виждонан азоб чекиб, ноҳақ ғам-ғуссага чидаса, бу Худонинг иноятидан далолат беради. 20Агар қилган гуноҳингиз учун таёқ ейишга чидасангиз, бу сизга қандай шараф келтиради? Аммо яхшилик қилиб, азобга чидасангиз, Худо бундан рози бўлади.

21Худо сизларни ана шу мақсадда даъват этган. Масиҳ ҳам: “Менинг изимдан юринглар”, деб сизлар учун азоб чекиб намуна бўлди. Тавротда У ҳақда ёзилганидек:


22“У ҳеч қандай гуноҳ қилмаган,

Оғзидан бирон эгри сўз ҳам чиқмаган”.


23Масиҳ ҳақорат қилинганда ҳеч кимга ҳақорат билан жавоб қайтармас эди, азоб чекканда эса ҳеч кимга таҳдид қилмас эди. Фақат одилона ҳукмловчи Худога Ўзини топширар эди. 24Биз гуноҳ қаршисида ўлиб, энди солиҳлик билан яшашимиз учун, У хочда гуноҳларимизни Ўз баданига сингдирди. Унинг яраларидан сиз шифо топдингизлар. 25Илгари чўпонсиз адашиб юрган қўйларга ўхшар эдингизлар, энди эса жонларингизнинг Чўпону Посбонига қайтиб келдингизлар.


#### 3–БОБ


Эр-хотинлик муносабатлари


1-2Масиҳдан ибрат олиб, сиз, хотинлар ҳам, ўз эрларингизга бўйсунинглар. Худо каломига ишонмайдиган баъзи кишилар сиз, аёлларнинг ор-номусли, покдомон хулқ-атворингизни кўриб, имон ҳақида бирон сўз айтилмасданоқ қойил қолсинлар. 3Сизнинг жозибангиз ўрилган сочлар, тақилган олтинлар, чиройли кийимлар каби ташқи зеб-зийнатдан иборат бўлмасин. 4Аммо яширин қалбингиздаги ювош ва сокин руҳ сизларнинг сўлмайдиган ички гўзаллигингиз бўлсин. Бунинг Худо олдида қадри азиздир. 5Ўтмиш вақтларда Худога умид боғлаган муқаддас хотинлар ҳам ўзларини шу йўсинда безаб, эрларига бўйсунар эдилар. 6Масалан, Соро биби Иброҳимни жанобим деб атаб, унинг сўзига қулоқ солди. Агар сизлар яхшилик қилишда қунт қилиб, ҳеч қандай қўрқувдан ғулғулага тушмасангиз, Соро бибининг фарзандлари ҳисобланасизлар.

7Шунга ўхшаб, сиз, эрлар ҳам, хотинларингиз заиф жинсдан эканлигини ҳисобга олиб, улар билан оқилона муносабатда бўлинглар. Улар ҳам абадий ҳаёт иноятидан баҳраманд бўлгани учун, уларни ҳурматга сазовор ҳисобланг ва ибодатларингизга халал берманглар.


Ҳақиқат йўлида азоб чекиш


8Хуллас, ўзаро ҳамфикр, ҳамдард бўлинглар, бир-бирингизни биродарларча севинглар. Бир-бирингизга меҳр-шафқатли ва камтар бўлинглар. 9Ёмонликка ёмонлик, ҳақоратга ҳақорат билан жавоб қайтарманглар. Аксинча, дуойи хайр қилинглар, чунки ўзларингиз ҳам хайр-барака олиш учун даъват этилгансизлар. 10Забурда ёзилишича:


“Кимки узоқ умр кўришни севиб,

Яхши кунлар келишини хоҳласа,

У тилини ёмон сўздан тутсин,

Оғзини эгри гапдан тийсин.

11Ёмонликдан қочиб, яхшилик қилсин.

Тинчликни қидириб, унинг пайидан бўлсин.

12Чунки Худованднинг кўзи солиҳлардадир.

Солиҳлар фиғонига У қулоқ солар,

Бадкирдорлардан эса юз ўгирар”[6].


13Агар яхшилик қилишга бел боғласангиз, сизларга ким озор берар эди? 14Ҳаттоки ҳақиқат йўлида азоб-уқубат чексангиз, бахтиёр бўласизлар. Дўқ-пўписа қилувчилардан қўрқманглар, довдираманглар.

15Раббингиз Масиҳга[7] юракларингиздан муқаддас жой беринглар. Дилингиздаги умид ҳақида сиздан ҳар бир сўраган кишига жавоб беришга доимо тайёр бўлинглар. 16Лекин буни мулойимлик ва эҳтиром билан бажо қилинглар, виждонингизни тоза тутинглар. Шундай қилиб, Масиҳ йўлидаги яхши юриш-туришингизни мазаммат қилганлар сизларни ёмонлаб айтган гапларидан уялсинлар.

17Агар Худонинг иродаси билан азоб чекишингиз лозим бўлса, ёмонлик қилиб азоб чекишдан кўра, яхшилик қилиб азоб чекиш афзалдир. 18Чунки Масиҳ ҳам бизни Худога яқинлаштириш ва гуноҳларимизни ювиш учун бир марта азоб чекиб, ўлди. Ўзи солиҳ киши бўлгани ҳолда, гуноҳкорлар учун қурбон бўлди. Унинг баданини ўлдиришган бўлса-да, Руҳи тирилди.

19Масиҳнинг Руҳи эса бориб, зиндонга қамалган руҳларга ваъз айтди. 20Булар қадим замонда, Нуҳ пайғамбар ўз кемасини қураётган замонда Худонинг сабрини инобатга олмай, итоатсиз бўлган эдилар. Ўша кемадан оз киши, яъни саккиз жонгина сувдан ўтиб қутулган эдилар[8]. 21Мана шу сув – ҳозирги сувда имон келтириш маросимининг тимсолидир. Бу маросимнинг маъноси баданни кирдан тозалаш эмас, балки Худодан пок виждонни сўрашдир. Сизлар ҳам сувга чўмиб имон келтирганингизда, Исо Масиҳнинг тирилиши туфайли нажот топдингизлар.

22Масиҳ эса осмонга чиқиб, Худонинг ўнг томонида ўтириб, фаришталар ва коинотдаги барча куч-қудратлар устидан ҳокимият ўрнатди.


#### 4–БОБ


Худо йўлида яшаш


1Масиҳ биз учун жисман азоб чекиб, ўлди. Сизлар бундан ўрнак олинглар. Чунки жисман азоб чеккан киши бошқа гуноҳ қилишни бас қилади. 2Энди бу баданда яшаш учун қолган вақтингизни бошқа одамлардай нафсингизни ўйлаб эмас, балки Худонинг иродасини ўйлаб ўтказинглар. 3Сизлар ўтмишда мажусийларга ёқиб яшаганлигингиз энди етар. Ўша вақтларда фисқ-фужур, шаҳватпарастлик, сархушлик, айш-ишрат, кайф-сафолар ҳамда бутпарастлик разолати билан кун кечиргансизлар. 4Энди эса улар каби юрмаяпсизлар, уларнинг шалоқликлари селига ўзларингизни ташламаяпсизлар. Мажусийлар бундан ҳайрон бўлиб, сизларни ёмонламоқдалар. 5Улар тиригу ўликларни ҳукм этишга тайёр бўлган Худога ҳисоб берадилар.

6Ўликларга келсак, улар ҳамма одамзод қатори ўлиб, баданлари жазоланди. Аммо уларнинг руҳи Худога мувофиқ яшасин деб, ИнжилХушхабари ўликларга ҳам етказилди. 7Энди борлиқ мавжудот охирлаб қолди. Шунинг учун ақл билан иш тутинглар, ибодат қилиш учун ҳушёр бўлинглар. 8Аввало бир-бирингизни ихлос билан севинглар. Чунки севги кўп гуноҳларни ювади. 9Ўзаро зорланмай меҳмондўстлик қилинглар.

10Худо сизларга ҳар турли қобилият берган. Ҳар бирингиз шу қобилиятингизни ишга солиб, бир-бирингизга хизмат қилинглар, Худонинг бой эҳсонларини парвариш қилувчилар каби кун кечиринглар. 11Ким сўзласа, Худонинг сўзлари қилиб айтсин. Ким хизмат қилса, Худо берган куч билан хизмат қилсин. Шундай қилиб, Исо Масиҳ орқали Худо ҳар бир иш ва сўзда улуғлансин. Абадий улуғворлик ва салтанат Уникидир. Омин.


Масиҳ учун азоб чекиш


12Эй севганларим, сизларни синаш учун бошингизга келаётган оташли имтиҳонни ажиб воқеа деб, ҳайрон бўлманглар. 13Аксинча, Масиҳнинг қанча азобларига шерик бўлаётган бўлсангиз, шунча хурсанд бўлинглар! Шунда У шон-шараф ила осмондан тушиб зоҳир бўлгач, кўнглингиз яна кўпроқ қувончларга тўлади. 14Агар Масиҳ номи туфайли сизларни ҳақорат қилишса, бахтиёрсизлар! Чунки Худонинг Руҳи, шон-шараф Руҳи сизларда маскан қилади. [Уларга қолса, Руҳни ҳақорат қиладилар, сизларда эса шарафланади.] 15Сизлардан ҳеч ким қотил, ўғри, ёмонлик қилувчи ёки фитна-фасодчи бўлиб азоб чекмасин. 16Лекин агар бирор киши Масиҳий[9] бўлгани учун азоб чекса, уялмасин, аксинча, бу ном билан Худони улуғласин.

17Худонинг Ўз хонадонини[10] ҳукм қилиш вақти аллақачон бошланди. Агарда биз биринчи навбатда ҳукм қилинадиган бўлсак, унда Худонинг Инжилига итоатсизлик қилганларнинг охирати нима бўлади? Сулаймон маталларида ёзилишича:


18“Агар солиҳ одам зўрға қутулса,

Бетавфиқу гуноҳкорнинг аҳволи нима бўлади?”


19Шундай қилиб, Худо иродасига кўра азоб чекаётганлар яхшилик қилишга бел боғласинлар ва Ўз сўзига содиқ бўлган Парвардигорга жонларини бағишласинлар.


#### 5–БОБ


Оқсоқоллар ва ёшлар


1Масиҳ чеккан азоб-уқубатларнинг шоҳиди ҳамда Унинг намоён бўлажак улуғворлигининг қатнашчиси сифатида ўзимдай оқсоқоллардан ўтиниб сўрайман: 2назоратингиздаги Худонинг сурувини[11] яхши боқинглар. Бу ишни мажбурий эмас, балки Худога ёқадиган даражада кўнгилдан чиқариб қилинглар. Қабиҳ ғаразгўйликсиз, сидқидилдан иш тутинглар. 3Қўлингиз остидаги сурувга ҳукмронлик қилмасдан, яхши ўрнак кўрсатинглар. 4Ана шунда, Бош Чўпон осмондан намоён бўлганда, сизлар сўлмас, улуғ жамол тожига сазовор бўласизлар.

5Эй ёшлар, сизлар ҳам оқсоқолларга итоат қилинглар. Ҳаммангиз бир-бирингизга юмшоқ муомалада бўлинглар. Чунки “Худо мағрурларга қарши, аммо камтарларга иноятлидир”. 6Шундай қилиб, ўз вақтида бизларни юксалтирсин деб, Худонинг қудратли қўли остида ўзингизни камтар тутинглар. 7Бутун ғамларингизни Худога ташланглар, Унинг Ўзи сизларга ғамхўрлик қилади.

8Ҳушёр ва бедор бўлинглар. Душманингиз иблис бировни ютиб юбориш учун излаб, шердай бўкириб кезиб юрибди. 9Дунёнинг ҳар ёғидаги биродарларингиз худди шундай азобларга дучор бўлаётганларини билиб, мустаҳкам имон билан иблисга қарши туринглар. 10Худо ҳар хил меҳру иноятнинг манбаидир. Исо Масиҳ орқали У бизни Ўзининг абадий, улуғвор жаннатига даъват этган. Қисқа бир муддат азоб чекканингиздан кейин, Ўзи сизларни мақсадингизга эриштиради, куч-қудратли, саботли ва мустаҳкам қилиб қўяди. 11Шон-шуҳрат ва салтанат абадулабад Уникидир. Омин.


Сўнгги саломлар


12Буларни ўзимнинг фикримча ишончли бўлган биродаримиз Силван[12] орқали сизларга қисқача ёзиб юбордим. Шу билан сизларга далда бериб, таъкидлаб айтмоқчиманки, бу азоб-уқубатлар Худонинг ҳақиқий иноятидан далолат беради. Унинг иноятида собит қолинглар.

13Худо ўзингиз каби танлаган Бобилдаги[13]Масиҳ жамоати ва ўғлим Марк сизларга салом йўлламоқдалар.

14Бир-бирингизни муҳаббат билан ўпиб саломлашинглар. Исо Масиҳга тегишли бўлган ҳаммаларингизга тинчлик бўлсин. Омин.


### БУТРУСНИНГ ИККИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Дуойи салом


1Исо Масиҳнинг қули ва ҳаворийси мен, Симун Бутрус, одил Худойимиз ва Халоскоримиз Исо Масиҳ соясида бизнинг қимматли имонимизга тенг бир имонга эришган барчага салом айтаман. 2Худони ва Раббимиз Исони таниб-билганингиз сайин, сизларга Худо инояти ошиб, хотирингиз жам бўлсин.


Илоҳий даъват


3Раббимиз Исо Ўзининг улуғворлиги ва камолоти шарофати ила бизни даъват этган ва бизга Ўзини танитган. Яшаш ва Худо йўлида юришимиз учун керак бўлган ҳамма нарсани У бизга Ўзига хос илоҳий куч-қудрат билан ато этган. 4Бу дунё ёмон эҳтирослар натижасида бузилиб бормоқда. Сизлар бундан қочиб қутулинглар, деб Худо бизга кўп улуғ ва қимматли ваъдаларни берган. Булар рўёбга чиқиб, сизлар илоҳий табиатдан баҳраманд бўласизлар.

5Буларни назарда тутиб, имонингизни бут қилишга жон куйдиринглар. Шундай қилиб, имонингиз устига фазл-камолотга эга бўлинглар. Фазл-камолотингиз устига онг-билимга эга бўлинглар. 6Онг-билимингиз устига нафсни тийишни ўрганинглар. Нафсни тийиш устига сабр-тоқатли бўлинглар. Сабр-тоқатингиз устига диёнатга эга бўлинглар. 7Диёнатли бўлиш устига биродарларингизни севинглар. Биродарсеварлик устига тугал муҳаббатга эга бўлинглар. 8Агар бу хислатлар сизда мавжуд бўлса ҳамда яна ортиб бораётган бўлса, унда сиз Раббимиз Исо Масиҳни таниб-билиш йўлида на суст, на самарасиз бўласизлар. 9Бу хислатлардан бенасиблар эса калтабин ва кўрдир, улар аввалги гуноҳларидан тозаланганини унутганлар.

10Шунинг учун, эй биродарлар, Худо сизларни танлаганини ва даъват этганини билиб, бунга муносиб бўлмоқ учун яна астойдил ҳаракат қилинглар. Бу йўлни тутсангиз, ҳеч вақт қоқинмайсизлар. 11Шундай қилиб, Раббимиз ва Халоскоримиз Исо Масиҳнинг абадий Шоҳлигига кириш йўли сизларга кенг очилади.

12Сизлар бу нарсаларни билар экансиз ва тан олган ҳақиқатда қаттиқ турар экансиз, мен ҳар доим буларни эслатиб туришни хоҳлайман. 13Бу фоний маконимда[1] бўлгунимча, буларни эслатиш билан сизларни уйғотиб туришни лозим кўраман. 14Чунки бу маконимдан айрилиш вақтим яқинлашганини биламан, Раббимиз Исо Масиҳ Ўзи буни менга маълум қилган. 15Бу дунёни тарк этганимдан кейин ҳам сизлар доимо буларни хотирлашингиз учун жон куйдирмоқдаман.


Масиҳнинг улуғворлиги ва пайғамбарлар


16Биз Раббимиз Исо Масиҳнинг куч-қудрат билан келиши ҳақида сизларга маълумот берганимизда, уйдирма афсоналарни гапириб келмадик. Унинг салобатини ўз кўзимиз билан кўрганмиз. 17Масиҳ Отаси Худодан ҳурмат ва шон-шараф қабул қилди. Улуғворлик тўкиб турадиган даргоҳи шарифдан Масиҳга бир садо келиб: “Бу Менинг севикли Ўғлимдир, Ундан мамнунман”, – деди. 18Биз азиз тоғда[2] У билан бирга бўлдик, осмондан келган бу садони ўзимиз ҳам эшитдик.

19Шунинг учун қадимги пайғамбарларнинг сўзлари биз учун янада қатъий бўлиб қолди. Сизлар бу сўзларга риоя этиб, яхши иш қиласизлар. Тонг юлдузи чиқиб, кун ёригунгача, қоронғи жойда чироқ қандай нур сочса, пайғамбарларнинг сўзлари сизнинг юрагингизга шундай нур сочиб турсин. 20Энг аввал шуни билингларки, пайғамбар китобларида учрайдиган башоратларнинг бирортаси ҳам бировнинг хусусий тафсирига боғлиқ эмас. 21Ҳеч бир пайғамбар ўзининг инсоний хоҳиши билан башорат қилган эмас. Бу азиз одамлар Муқаддас Руҳ томонидан ҳаракатга келтирилиб, Худонинг сўзларини гапириб берганлар.


#### 2–БОБ


Сохта устозларнинг гуноҳи ва жазоси


1Исроил халқи орасида сохта пайғамбарлар бўлгани каби, сизларнинг орангизда ҳам сохта устозлар бўлади. Ўзларини қулликдан сотиб олган Эгаларини улар инкор этиб, орангизда жуда зарарли бидъатларни тарқатадилар. Бу кишилар ногаҳон ҳалокатга йўлиқиб қоладилар. 2Кўп одамлар уларнинг фисқ-фужур ишларига маҳлиё бўлади. Улар туфайли ҳақиқат йўли ҳақоратга дучор бўлади. 3Улар тамагир бўлганидан, хушомад гаплар билан сизларнинг ҳисобингиздан давлат орттирадилар. Мана, уларнинг жазоси қадимданоқ тайёр турибди, ҳалокати эса кечикмаяпти.

4Чунки Худо ҳатто гуноҳ қилган фаришталарни[3] ҳам аямаган. Ҳукм кунигача сақлансинлар деб, У уларни жаҳаннамнинг зимистон ғорларига қамаб қўйган.

5Худо қадимги дунёни ҳам аямади. У худосизлар дунёси устига тўфон келтириб, фақат солиҳлик йўлини хабарлаб юрган Нуҳ ва бошқа озгина кишини, яъни ҳаммаси бўлиб саккиз жоннигина сақлади.

6Худосизлар бошига келадиган балолардан ибрат бўлсин, деб Худо Садўм ва Ғамўра[4] шаҳарларини ҳам ҳалокатга маҳкум этди ва кулга айлантирди. 7Бебош одамларнинг бузуқ хатти-ҳаракатидан азоб чеккан солиҳ Лутни эса Худо қутқарди. 8Ўша халқ орасида яшаган бу солиҳ одам уларнинг ҳақсиз ишларини кўрар, эшитар ва ўзининг солиҳ жонини кундан-кунга қийнар эди.

9Бундан англашиладики, художўйларни васвасадан қандай қутқаришни, жазога маҳкум бетавфиқларни эса қиёмат кунигача қандай сақлашни Худованд билади. 10Айниқса, шаҳвоний ҳавасларга берилиб, ўз танасини булғатувчи, илоҳий ҳокимиятни эса рад қилувчи сурбет ва ўжар одамларни жазолаш йўлини Худованд билади.

Улар самовий мавжудотларни[5] ҳақорат қилишдан ҳам қўрқмайдилар. 11Фаришталар одамлардан анча кучлироқ ва қудратлироқ бўлганига қарамай, Худованд ҳузурида бу мавжудотларни қарғаб ҳукм этмайдилар. 12Аммо бу одамлар-чи, ақлига сиғдиролмайдиган ҳамма нарсани ёмонлайдилар, фақат туғма ҳис-туйғулари билангина яшайдилар, худди овланиб йўқ қилиниш учун туғилган онгсиз ҳайвонларга ўхшайдилар. Улар айнан ҳайвон сингари йўқ бўлиб кетади, 13қилган ноҳақликларига яраша жазо оладилар.

Булар кундуз куни айш-ишратни ўзлари учун ҳузур-ҳаловат деб ҳисоблайдилар. Улар номингизга доғу ғубор туширадилар. Сизлар билан зиёфатга ўтирганларида, ўзларининг ахлоқий бузуқлигидан завқланадилар. 14Кўзлари зинога тўймайди, тинимсиз гуноҳ қиладилар. Улар саботсиз кишиларни овлаб, йўлдан оздирадилар. Кўнгиллари тамагирликка ўрганиб қолган лаънати одамлардир. 15Улар тўғри йўлни тарк этдилар, улар Баъўр ўғли Балъом[6] йўлидан бориб, гумроҳ бўлдилар. Балъом ҳаром йўл билан топган пулини севиб қолган эди. 16Лекин унинг гуноҳи фош бўлиб қолди. Тилсиз эшак тилга кириб, инсон тили билан бу пайғамбарнинг тентаклигига тўсқинлик қилди.

17Бу одамлар эса сувсиз булоқлардир, бўрон ҳайдаган тўзон ва булутдирлар. Улар учун тим қоронғи зулмат тайёрлаб қўйилган. 18Чунки хато йўлдан зўрға қочиб қутулган имонлиларни улар дабдабали, девонавор гаплар билан авраб, нафсларига ўт тушириб, фисқу фужур ҳаваси билан қизиқтирадилар. 19Ўзлари бузғунликнинг қули бўла туриб, уларга эркинлик ваъда берадилар. Аммо одам нимадан енгилса, унинг қули бўлади.

20Улар Раббимиз ва Халоскоримиз Исо Масиҳни билиб олиб, дунёнинг қабоҳатларидан қочиб қутулган эдилар. Агар бундан кейин улар яна шундай ишларга аралашиб, мағлуб бўлсалар, унда сўнгги аҳволлари аввалги аҳволларидан баттар бўлади. 21Солиҳлик йўлини билгандан кейин, тан олган муқаддас амрдан юз ўгиргандан кўра, бу йўлни ҳеч билмаган улар учун яхшироқ бўлар эди. 22Мана бу ишончли мақол уларга айнан тўғри келади:


“Ит ўзининг қусганига қайтар”,


шунингдек:


“Ювилган тўнғиз балчиқда ағнагани қайтар”.


#### 3–БОБ


Исонинг оламга қайтиши ҳақида


1Эй севганларим, энди сизларга бу иккинчи мактубни ёзяпман. Бу мавзуларни ёдингизга солиб, сизда пок фикр уйғотишга ҳаракат қилмоқдаман. 2Муқаддас пайғамбарларнинг илгариги вақтларда айтган сўзларини, шунингдек, Раббимиз ва Халоскоримиз Исонинг Ўз ҳаворийларига сизлар учун топширган васиятини эслаб туришингизни истайман.

3Аввало шуни билингларки, охирги кунларда ўз нафсига маҳлиё бўлиб юрадиган ҳаёсиз масхарабозлар пайдо бўлади. 4Улар: “Раббингизнинг қайтиши тўғрисидаги ваъда қани? Мана, ота-боболаримиз ўтгандан буён, ҳамма нарса аввал бошда қандай яратилган бўлса, шундай турибди”, – деб масхара қиладилар.

5Ваҳоланки, улар атайлаб шуни эсдан чиқарадиларки, азалда Худонинг каломи орқали еру осмон бунёд бўлган. Ер эса сувдан чиқиб, сув билан яратилган. 6Яна сувдан – тўфон сувидан қадимги дунё маҳв бўлган. 7Ҳозирги еру осмон эса ўша илоҳий калом орқали сақланиб турибди, Худо бетавфиқ одамлар учун белгилаган ҳукм ва ҳалокат кунигача ёниш учун тайёр турибди.

8Эй севганларим, шугина эътиборингиздан қочмасинки, Худованд назарида бир кун минг йил ва минг йил бир кун кабидир. 9Баъзилар ўйлагандай, Раббимиз берган ваъдасини амалга оширишга имилламаяпти. Аксинча, У ҳеч кимнинг ҳалок бўлишини истамай, ҳамма тавба қилсин, деб сабр-тоқат билан кутиб турибди.


Маҳшар ва янги коинот


10Кечаси ўғри қандай келса, Раббимизнинг маҳшар куни ҳам худди шундай ногаҳон келиб қолади. У куни осмон гумбурлаб тамом бўлади, моддий унсурлар қизиб, эриб кетади, ер ва унда қилинган ҳар бир иш кулга айланади. 11Ўша кунда ҳамма нарса йўқ бўлиб кетар экан, сизлар қандай кишилар бўлмоғингиз керак? 12Худонинг кунида осмон ёниб йўқ бўлар, моддий унсурлар эса қизиб, эриб кетар экан, сизлар ўша кунни муқаддас юриш-туриш, диёнат билан кутишингиз ва шу йўсинда унинг келишини тезлаштиришингиз керак. 13Чунки Худонинг аҳд қилгани бўйича, биз адолат ҳукм сурадиган янги ер ва янги осмонни кутяпмиз.


Далда ва огоҳлантириш


14Бунинг учун, эй севганларим, модомики буларни кутяпсиз экан, Худо олдида тинч-тотувлик билан яшаб, беғубор ва бенуқсон одамлар бўлишга жон куйдиринглар. 15Севикли биродаримиз Павлус ҳам ўзига берилган донолик билан сизларга қандай ёзган бўлса, худди шу каби Раббимизнинг сабр-тоқатини қутулиш фурсати деб ҳисобланглар. 16Павлус ҳамма мактубларида бу мавзулар ҳақида гапиради-ку. Уларда тушуниш қийин бўлган баъзи мавзулар борки, жоҳил ва саботсиз кишилар бошқа муқаддас ёзувларни бузганларидек, уларни ҳам бузиб талқин қиладилар. Бу эса уларни ҳалокатга йўлиқтиради.

17Эй севганларим, буларни олдиндан билар экансиз, эҳтиёт бўлинглар, яна бошбошдоқ одамларнинг ғавғоси билан йўлдан озманглар, топган қарорингиздан айниманглар. 18Раббимиз ва Халоскоримиз Исо Масиҳнингиноятига таяниб, Уни таниб-билиб борган сайин ривож топинглар.

Ҳозирдан то мангу кунгача Унга шон-шуҳрат бўлсин! Омин.


### ЮҲАННОНИНГ БИРИНЧИ МАКТУБИ

#### 1–БОБ


Муқаддима: Ҳаёт каломи – Исо Масиҳ


1Азалдан бор бўлган Ҳаёт Каломи[1] борасида биз эшитиб тамошо қилган, кўзларимиз кўрган, қўлларимиз сезганини сизларга маълум қилмоқдамиз. 2Ҳаёт зоҳир бўлди, Отанинг ҳузуридаги абадий Ҳаёт бизга зоҳир бўлди. Биз Уни кўрдик ва шоҳид бўлиб сизларга билдирмоқдамиз. 3Сизлар биз билан муносабатда бўлинглар, деб мана шу кўриб эшитганларимиздан сизларни хабардор қилмоқдамиз. Биз эса Ота билан ва Унинг Ўғли Исо Масиҳ билан муносабатдамиз. 4Буларни сизларнинг шодлигингиз тугал бўлиши учун ёзяпмиз.


Худо – нур


5Масиҳдан эшитиб, сизларга билдираётган хабаримиз шуки, Худо – нур, Унда ҳеч қандай қоронғилик йўқ. 6Агар У билан алоқа қиламиз, деб қоронғиликда юрсак, ёлғон гапириб, ҳақиқатга хилоф иш қилган бўламиз. 7Бироқ Унинг Ўзи нурда бўлгани каби, биз ҳам нурда юрсак, бир-биримиз билан алоқа қиламиз ва Унинг Ўғли Исонинг қони бизни ҳар қандай гуноҳдан пок қилади. 8Агар гуноҳимиз йўқ десак, ўз-ўзимизни алдаган бўламиз ва кўнглимизда ҳақиқат бўлмайди. 9Агар гуноҳларимизни эътироф этсак, Худо гуноҳларимиздан ўтади ва бизни ҳар турли ноҳақликдан фориғ қилади. Чунки У Ўз сўзида содиқ ва адолатлидир. 10Агар гуноҳ қилганимиз йўқ десак, Худони ёлғончи қилиб қўйган бўламиз ва қалбимиздан Унинг каломи жой олмайди.


#### 2–БОБ


Исо – бизнинг Худо олдидаги ҳомиймиз


1Эй фарзандларим, буларни шунинг учун ёзяпманки, сизлар гуноҳ қилманглар. Бордию бирортамиз гуноҳ қилиб қўйсак, Отанинг олдида одил ҳомиймиз – Исо Масиҳ бор. 2Унинг Ўзи ёлғиз бизнинг гуноҳларимизнигина эмас, балки бутун дунёнинг гуноҳларини ювиш учун қурбон бўлди. 3Агар биз Унинг амрларига риоя қилсак, Уни билиб олганимизга амин бўламиз. 4Уни биламан деб туриб, Унинг амрларига риоя қилмаган киши ёлғончи бўлади, унда ҳақиқат йўқ. 5Кимки Масиҳнинг каломига риоя қилса, у кишида Худонинг севгиси ҳақиқатан камолга етган бўлади. Биз Худо билан бир тан эканимизни ана шундан билиб оламиз. 6Худо билан бир танман, деган киши Масиҳ юргандай юрмоғи шарт.


Янги амр – биродарлик севгиси


7Эй маҳбубларим, сизларга янги амрни эмас, балки ўзингиз дастлаб қабул қилган қадимги амрни ёзяпман. Қадимги амр – сизлар эшитган Худо каломи. 8Шу билан бирга, янги амрни ёзяпман десам ҳам бўлади, зеро қоронғилик ўтиб, ҳақиқий нур ҳозирдан порламоқда. Бу ҳақиқат Масиҳда ҳам, сизларда ҳам очиқ кўринмоқда. 9Кимки нурда юрибман деса-ю, лекин биродаридан нафратланса, у ҳали ҳам қоронғиликдадир. 10Кимки биродарини севса, у нур ичида яшайди ва қоқинишга йўл қўймайди. 11Аммо биродаридан нафратланган киши қоронғиликда бўлади. У қоронғиликда юради-ю, қаерга бораётганини билмайди; чунки қоронғиликда унинг кўзлари кўр бўлган.


12Эй фарзандларим, сизларга ёзяпман:

Масиҳ номи туфайли гуноҳларингиз кечирилган.

13Эй оталар, сизларга ёзяпман:

Азалдан бор Бўлганни билдингизлар.

Эй йигитлар, сизларга ёзяпман:

Ёвуз шайтон устидан ғолиб чиқдингиз.

Эй болалар, сизларга ёзяпман:

Сизлар Отамиз Худони таниб олдингиз.


14Оталар, сизларга ёздим:

Сиз азалдан бор Бўлганни таниб олдингиз.

Йигитлар, сизларга ёздим:

Сизлар бақувватсизлар,

Худо каломини дилингизда сақлаётирсиз,

Ёвуз шайтон устидан ғолиб чиқдингизлар.


15Дунёга ва ундаги нарсаларга муҳаббат қўйманглар. Ким дунёга муҳаббат қўйса, унинг қалбидан Отанинг муҳаббати жой олмайди. 16Чунки дунёга хос ҳар бир нарса – тана нафси, ҳирсли кўзлар, маишатга оид кибр-ҳаво Отадан эмас, балки дунёдандир. 17Дунё ҳам, унинг нафси ҳам ўтиб кетади. Лекин Худонинг иродасини бажо келтирган киши абадий яшайди.


Дажжол ва Масиҳнинг Руҳи


18Эй фарзандларим, дунёнинг сўнгги дамлари келди! Дажжол[2] келишини эшитгансизлар, ҳозирданоқ кўп дажжоллар пайдо бўлди. Ана шундан биз сўнгги дамларни яшаётганимизни биламиз. 19Улар ўзимизнинг орамиздан чиқдилар, лекин улар бизга қарашли эмас. Агар бизга қарашли бўлганларида эди, биз билан қолган бўлар эдилар. Улар биздан айрилиб кетдилар, маълум бўлдики, ҳаммаси ҳам бизга қарашли эмас.

20Сизлар ҳаммасини биласизлар, чунки сиз табаррук Масиҳнинг Руҳига эгасизлар. 21Мен буни, ҳақиқатни билмайдилар, деб ёзаётганим йўқ. Аксинча, сизлар ҳақиқатни биласизлар, шунингдек, ҳар қандай ёлғон ҳақиқатдан пайдо бўлмаслигини биласизлар. 22Агар Исонинг Масиҳлигини[3] инкор этувчи ёлғончи бўлмаса, унда ёлғончи ким? Ота ва Ўғилни ким инкор этса, дажжол ўшадир. 23Кимда-ким Ўғилни инкор этса, унда Ота йўқ. Кимда-ким Ўғилни тан олса, унда Ота ҳам бор.

24Сизлар азалдан эшитган каломни дилингизда сақланглар. Агар азалдан эшитган калом дилингизда сақланса, сизлар ҳам Ўғил, ҳам Ота билан бир тан бўласизлар. 25Масиҳнинг бизларга берган ваъдаси ана шу, яъни абадий ҳаётдир.

26Буларни сизларни янглиштирадиганлар борлиги учун ёздим. 27Ҳолбуки, сизлар Масиҳнинг Руҳини қабул қилгансизлар. Унинг Руҳи ичингизда яшаётгани учун, сизларга ҳеч кимнинг бирор нарса ўргатишига эҳтиёж йўқ. Масиҳнинг Руҳи ҳақиқий, сохта эмас. У сизларга ҳамма нарсани ўргатади. Масиҳ сизларга ўргатганидек, У билан алоқада бўлиб яшанглар. 28Ҳа, фарзандларим, энди Масиҳ билан алоқада бўлиб яшанглар, токи У оламга қайтиб келганда дадил бўлайлик, Унинг олдида уятга қолмайлик. 29Агар Унинг солиҳ эканлигини билар экансизлар, шуни ҳам билингларки, тўғри иш қилган ҳар бир киши Унинг фарзандидир.


#### 3–БОБ


Худонинг болалари ҳақида


1Қаранглар, Отамиз бизни болаларим деб, қандай буюк бир муҳаббат кўрсатди! Ҳақиқатан ҳам, биз Унинг болаларимиз. Дунё Отамизни танимагани учун, бизни ҳам танимаяпти. 2Эй маҳбубларим, ҳозир биз Худонинг болалари бўлсак-да, келажакда нима бўлишимиз ҳануз ноаниқ. Фақат шуни биламизки, Исо Масиҳ зоҳир бўлганда, биз У сингари бўламиз; У қандай бўлса, шундай ҳолда кўрамиз. 3Масиҳга бундай умид боғлаган ҳар бир киши ўзини поклайди, чунки Масиҳ покдир.

4Гуноҳ қилувчи ҳар бир киши қонунбузар билан тенгдир. Гуноҳ – қонунсизлик демакдир. 5Масиҳ эса гуноҳларимизни аритиш учун пайдо бўлганини биласизлар. Унда гуноҳ йўқ. 6Масиҳ билан бир тан бўлган ҳеч кимса гуноҳ қилмайди. Ким гуноҳ қилиб юрса, Уни кўрмаган ҳам, танимаган ҳам.

7Эй фарзандларим, ҳеч ким сизларни алдамасин. Масиҳ қандай солиҳ бўлса, тўғри иш қилувчи киши ҳам У сингари солиҳдир. 8Гуноҳ қилувчи киши эса иблис зотидир. Чунки дастлаб иблис гуноҳ қилган. Худонинг Ўғли эса иблиснинг ишларини барбод қилмоқ учун пайдо бўлди. 9Худодан туғилган ҳеч бир киши гуноҳ қилмайди, чунки Худонинг уруғи[4] унинг ичида қолади. У Худодан туғилгани учун гуноҳ қила олмайди. 10Кимда-ким тўғри иш қилмаса, биродарини севмаса, у Худо зотидан эмас. Худонинг болалари ҳам, иблиснинг болалари ҳам шундан билинади.


Бир-биримизни севайлик!


11Бошда сизлар Масиҳдан эшитган васият шу: бир-биримизни севайлик! 12Ўз укасини қатл қилган иблис зоти Қобилга[5] ўхшамайлик. Қобил укасини нима учун ўлдирди? Чунки унинг ишлари қабиҳ, укасининг ишлари эса солиҳ эди.

13Эй биродарларим, агар дунё сиздан нафратланаётган бўлса, ҳайратланманглар. 14Биз ўлим ҳолатидан ҳаётга ўтганимизни биламиз, чунки биз биродарларимизни севамиз. Кимки биродарини севмаса, ўлим ҳолатида қолади. 15Биродаридан нафратланган ҳар қандай киши қотилдир. Ҳеч бир қотил эса абадий ҳаётга эга бўлмаслигини биласизлар. 16Масиҳ бизлар учун жонини фидо қилди, ана шундан биз муҳаббатни билдик. Биз ҳам биродарларимиз учун жонимизни беришга бурчлимиз. 17Агар бирор киши фаровон ҳаёт кечираётган бўлса-ю, биродарини муҳтожлик ҳолатида кўриб туриб, кўнглини тош қилса, қандай қилиб у одамда Худонинг севгиси жой олади?


Севги ва хотиржамлик тўғрисида


18Эй фарзандларим, биз сўз ёки тил билангина эмас, балки амалда ва ҳақиқатда севишимиз лозим. 19Шу тариқа биз ҳақиқат аҳли эканимизга ишонч ҳосил қиламиз ва Худо олдида кўнглимиз хотиржам бўлади. 20Агарда кўнглимиз бизни айбласа, Худо кўнглимиздан улуғ эканини биламиз. Чунки У ҳамма нарсани аниқ билади.

21Эй маҳбубларим, агар виждонимиз бизни қийнамаса, Худо олдида дадил бўламиз 22ва Ундан нимаики сўрасак, У беради. Чунки биз Унинг амрларини бажо келтириб, Унга мақбул бўлган ишларни қилаётирмиз. 23Илоҳий амр – Худонинг Ўғли Исо Масиҳга ишонишдан ва худди Исо Масиҳ буюрганидек, бир-биримизни севишдан иборат. 24Ким Худонинг амрларини бажо келтирса, у Худо билан бир тан, Худо ҳам у билан бир тан бўлади. Худо вужудимизда яшаётганини шундан биламизки, У бизга Ўз Руҳини берди.


#### 4–БОБ


Руҳларни синовдан ўтказинг


1Эй маҳбубларим, ҳар қандай руҳга инонавермангиз. Худодан бўлган-бўлмаганлигини билиш учун руҳларни синовдан ўтказингиз. Чунки дунёда кўпгина сохта пайғамбарлар пайдо бўлган. 2Одам вужуди билан дунёга келган Исо Масиҳни тан олувчи ҳар бир руҳ Худодандир. Худонинг Руҳини шундан танийсизлар. 3[Одам вужуди билан дунёга келган] Исо Масиҳни тан олмовчи ҳар қандай руҳ Худодан эмас. Бу – дажжолнинг руҳи. Дажжол келишини сизлар эшитган эдингизлар. Мана, ҳозирдан у дунёдадир.

4Эй фарзандларим, сизлар Худодансизлар ва сохта пайғамбарларни енгдингизлар. Чунки ичингиздаги Руҳ дунёда ҳукм сураётган руҳдан устундир. 5Улар бу дунёдан, уларнинг гапи ҳам бу дунёга оид, шунинг учун дунё уларни тинглайди. 6Бизлар эса Худоданмиз, ким Худони таниса, у бизни тинглайди. Худодан бўлмаган бизни тингламайди. Ана шундан биз ҳақиқат руҳини ва алдаш руҳини таниймиз.


Худо – севги


7Эй маҳбубларим, бир-биримизни севайлик. Чунки севги Худодандир. Ҳар бир севувчи киши Худодан туғилган ва Худони танийди. 8Севмайдиган киши Худони танигани йўқ. Чунки Худонинг Ўзи севгидир. 9Худо бизга бўлган муҳаббатини очиқ кўрсатди: У ягона Ўғлини дунёга юбориб, У орқали бизга ҳаёт бағишлади. 10Биз Худони севмаган эдик, У бизни севди ва Ўз Ўғлини гуноҳларимизни ювиш учун қурбонлик қилиб юборди. Ана, бу муҳаббатдир!

11Эй маҳбубларим, Худо бизни шундай севганига яраша, бизлар ҳам бир-биримизни севишимиз қарздир. 12Ҳеч ким ҳеч қачон Худони кўрган эмас. Агар бир-биримизни севсак, Худо бизнинг ичимизда қолади ва Унинг муҳаббати бизда камол топади.

13Унинг бизга берган Руҳи орқали биламизки, Худо биз билан, биз Худо билан бир танмиз. 14Ота Ўз Ўғлини дунёнинг Халоскори қилиб юборди, буни биз кўрдик ва гувоҳлик берамиз. 15Агар ким Исони Худонинг Ўғли деб тан олса, Худо у билан, у Худо билан бир тан бўлиб яшайди. 16Худо бизга нақадар муҳаббат қўйганини биламиз ва бунга имонимиз комил.

Худо севгидир. Севгини дилига жо қилган киши Худо билан бир тан бўлиб яшайди, Худо ҳам унинг вужудида яшайди. 17Шу тариқа севги дилимизда камол топади ва қиёматда сўроқ бўлганда дадил бўламиз. Чунки биз бу дунёда Масиҳ яшагандай яшаймиз. 18Севгида қўрқув йўқ, аксинча, комил севги қўрқувни қувиб чиқаради. Қўрқоқ кишида севги камолотга етмаган, чунки қўрқув жазо тушунчаси билан боғлиқдир.

19Биз Уни севайлик, чунки аввал У бизни севди. 20Агар бирор киши “Худони севаман” деса-ю, биродаридан нафратланса, у ёлғончидир. Кўриб турган биродарини севмаса, кўрмаган Худони қандай сева олар экан?! 21Ким Худони севса, биродарини ҳам севмоғи лозим, деган амрни биз Масиҳдан олганмиз.


#### 5–БОБ


Имонимиз дунёни енгади


1Исо Масиҳдир[6] деб ишонган ҳар бир киши Худодан туғилган. Отани севган ҳар бир киши боласини ҳам севади. 2Агар Худони севсак ва Унинг амрларига амал қилсак, Унинг болаларини ҳам севишимиз шаксиздир. 3Худони севиш – Унинг амрларини бажо келтириш демакдир. Худонинг амрлари эса оғир эмас; 4чунки Худонинг ҳар бир фарзанди дунёни енгади. Мана шу бизнинг имонимиз дунё устидан ғолиб чиқди. 5Исо Худонинг Ўғли деб инонган кишидан бошқа ким ҳам дунёни енга оларди?!


Исо Масиҳ ҳақидаги гувоҳлик


6Исо Масиҳ сув ва қон[7] билан келди. У фақат сув билан эмас, сув ва қон билан келди. Руҳ эса У ҳақда гувоҳлик беради, чунки Руҳ ҳақиқатдир. 7Шундай қилиб [осмонда учтаси гувоҳлик беради: Ота, Калом ва Муқаддас Руҳ. Бу учови бир. 8Ерда ҳам] учтаси гувоҳлик беради: Руҳ, сув ва қон. Бу учови бир. 9Гарчи инсонларнинг гувоҳлигини қабул қилсак-да, аммо Худонинг гувоҳлиги ундан муҳимроқ, бу эса Худонинг Ўз Ўғли ҳақида берган гувоҳлигидир.

10Ким Худонинг Ўғлига инонса, у ўз юрагида Худонинг гувоҳлигига эгадир. Худога инонмаган, яъни Унинг Ўз Ўғли ҳақида берган гувоҳлигига инонмаган киши Худони ёлғончи қилиб қўйган бўлади. 11Худонинг гувоҳлиги шундан иборатки, Худо бизларга абадий ҳаёт берди. Бу ҳаёт эса Унинг Ўғлида мужассамдир. 12Ким Худонинг Ўғлига эга бўлса, ҳаётга эгадир. Ким Худонинг Ўғлига эга бўлмаса, ҳаётга эга эмас.


Абадий ҳаёт тўғрисида


13Мен буларни сизлар абадий ҳаётга эгалигингизни билинглар, деб ёздим. Чунки сизлар Худонинг Ўғли номига имон келтиргансизлар. 14Биз Худо ҳузурига дадиллик билан кирамиз, чунки биламизки, Худонинг иродасига кўра бир нима тиласак, У бизга қулоқ солади. 15Агар Худо тилакларимизни тинглаётганини билсак, тилакларимиз бажо бўлганини ҳам биламиз.

16Агар бирор киши биродарининг гуноҳ қилаётганини кўрсаю, бу гуноҳ абадий ўлимга[8] сабаб бўлмаса, у учун ибодат қилсин. Унинг ибодати туфайли биродарига ҳаёт бағишланади. Мен буни гуноҳи абадий ўлимга сабаб бўлмайдиганлар учун айтяпман. Абадий ўлимга сабаб бўладиган гуноҳ ҳам бор. Бундай гуноҳ учун ибодат қилинг, демаяпман. 17Ҳар қандай ёмонлик гуноҳдир, аммо ҳамма гуноҳ ҳам абадий ўлим билан тугамайди.

18Худодан туғилган ҳар бир одам гуноҳ қилмаслигини биламиз. Худонинг Ўғли уни Ўз паноҳида асрайди[9], ёвуз шайтон унга тегмайди. 19Биламизки, бизлар Худоданмиз, бутун дунё эса ёвуз шайтоннинг ҳукмидадир. 20Яна шуни ҳам биламизки, Худонинг Ўғли келиб, Ҳақни танишимиз учун бизга ақл-идрок берди. Биз Ҳақ билан, Унинг Ўғли Исо Масиҳ билан бир танмиз. У Ҳақ Таоло ва абадий ҳаётдир.

21Эй фарзандларим, бутлардан сақланинглар.


Омин.


### ЮҲАННОНИНГ ИККИНЧИ МАКТУБИ

Дуойи салом


1Худо танлаб олган азиз хоним[1] билан унинг болаларига салом! Мен – мўйсафид сизларни чин юракдан севаман, менгина эмас, ҳақиқатни билиб олганларнинг ҳаммаси ҳам шундай севади. 2Зеро ҳақиқат бизнинг дилимизга жо бўлган ва то абад бизлар билан бўлади. 3Отамиз Худо ва Отанинг Ўғли – Раббимиз Исо Масиҳ берган иноят, марҳамат ва тинчлик сизларга доим ёр бўлгай, сизларни ҳақиқат ва муҳаббат йўлига йўналтиргай.


Ҳақиқат ва муҳаббат


4Эй хоним, Отамизнинг бизга буюрганига кўра, сенинг болаларингдан бир нечтаси ҳақиқат йўлидан бораётганларини кўриб, жуда ҳам хурсанд бўлдим. 5Энди сендан илтимос қиламан, бир-биримизни севайлик. Сенга янги амр ёзаётганим йўқ, бу азалдан бизлар қабул қилган амр. 6Муҳаббат – Худонинг амрларига амал қилишимиз дегани. Илоҳий амрнинг моҳияти эса, бошдан эшитганингиздек, муҳаббатга амал қилишимиздан иборат.

7Ваҳоланки, инсон вужудига кирган Исо Масиҳни тан олмовчи кўп алдамчилар жаҳоннинг ҳар тарафига ёйилиб кетганлар. Энг катта алдамчи – дажжол ҳам булар қаторида туради. 8Қилган меҳнатимизнинг маҳсулини йўқотмаслик ва ҳамма мукофотни олиш учун ўзингизга эҳтиёт бўлингиз. 9Ҳаддидан ошган, Масиҳ таълимотидан узоқлашган ҳар қандай одамда Худо йўқ. Бу таълимотга амал қилган киши эса Отага ҳам, Ўғилга ҳам эга бўлади. 10Агар бирор киши олдингизга келиб бу таълимотни ўргатмаса, уни уйингизга киритманглар, унга салом ҳам берманглар. 11Чунки унга салом берган киши унинг ёмон ишларида иштирок этган ҳисобланади.

12Сизларга ёзадиган кўп гапларим бор эди-ю, аммо қоғозу сиёҳ билан ёзишни истамадим. Сизларнинг шодлигингиз тугал бўлсин, деб мен олдингизга бориб юзма-юз гаплашиш умидидаман.

13Худо танлаган синглингнинг[2] болалари сенга салом йўллаяптилар.


Омин.


### ЮҲАННОНИНГ УЧИНЧИ МАКТУБИ

Дуойи салом


1Чин кўнгилдан севадиган азиз дўстим Гайга мен – мўйсафиддан салом! 2Маҳбубим, сенинг жонинг ҳузур топгандек, яна ҳар жиҳатдан ҳузур топиб, соғ-саломат бўлишингни тилайман.

3Биродарларимиздан бир нечтаси келиб, сенинг ҳақиқатга содиқ қолганинг тўғрисида гувоҳлик беришди, бунга мен ҳаддан ташқари севиндим. Чиндан ҳам сен ҳақиқат йўлидан бораётирсан. 4Мен учун фарзандларимнинг ҳақиқат йўлидан бораётганларини эшитишдан улуғроқ бир севинч йўқ.


Ҳамкорлик ва рақобатчилик


5Маҳбубим, сен бегона биродарларимизга сидқидилдан хизмат қилиб юрибсан. 6Улар имонлилар жамоати олдида сенинг меҳрибончилигингни кўкка кўтаришди. Сен уларни Худога муносиб тарзда йўлга отлантирсанг, яхши иш қилган бўласан. 7Чунки улар мажусийлардан ҳеч ёрдам қабул қилмасдан, Исо Масиҳ номи учун йўлга тушган эдилар. 8Бинобарин, ҳақиқат йўлида хизмат қилувчиларнинг меҳнатида қатнашиш, бундай одамларни қўллаб-қўлтиқлаш бизнинг бурчимиздир.

9Мен имонлилар жамоатига баъзи нарсаларни ёзган эдим. Аммо уларнинг ораларида ўзини катта тутаётган Диотреф бизларни қабул қилмаётир. 10Агар келсам, унинг қилмишларини фош этаман. У биз ҳақимизда ёмон гап тарқатиб, номимизга иснод келтириб юрибди-ку. Бу билан ҳам кифояланмай, бошқа биродарларни ўзи қабул қилмаяпти, қабул қилмоқчи бўлганларга эса тўсқинлик қиляпти ва ҳатто уларни жамоатдан қувиб чиқаряпти.

11Эй маҳбубим, сен ёмонликни танқид қил, яхшиликка тақлид қил. Яхшилик қилувчи Худонинг фарзандидир. Ёмонлик қилувчи Худони кўрган эмас.

12Димитрийнинг қадр-қимматига ҳамма гувоҳ, ҳақиқатнинг ўзи ҳам гувоҳдир. Биз бунга ўз гувоҳлигимизни қўшамиз, бизнинг гувоҳлигимиз тўғри эканини ўзинг биласан.

13Сенга ёзадиган кўп гапларим бор эди-ю, аммо сиёҳу қалам билан ёзишни хоҳламадим. 14Яқинда сени кўриш умидидаман, ўша вақтда юзма-юз гаплашамиз. 15Тинч-омон бўлгил. Дўстлар сенга салом йўллаяптилар. У ердаги дўстларимга номма-ном салом айтиб қўй.


Омин.


### ЯҲУДОНИНГ МАКТУБИ

Дуойи салом


1Мен, Исо Масиҳнинг қули ва Ёқубнинг укаси Яҳудо, Отамиз Худо чорлаган ва Исо Масиҳ сақлаётган Худо азизларига салом айтаман. 2Сизларга марҳамат, тинчлик ва муҳаббат кўпайсин.


Сохта устозларнинг гуноҳи ва жазоси


3Эй севганларим, муштарак нажотимиз ҳақида ёзишга ғайратим кўп бўлган. Худо бу имонни ўз азизларига умрбод омонатга топширган, мен эса сизни шу йўлда яна жонкуярлик билан курашишга ундамоқни лозим кўрдим. 4Чунки баъзи бетавфиқ одамлар сизнинг орангизга ўғринча кириб олганлар. Булар Худонинг иноятидан бузуқлик қилишда фойдаланади, ягона Эга Худони ва Раббимиз Исо Масиҳни эса рад қиладилар. Уларнинг жазоси азалданоқ ёзилган.

5Сиз ҳамма нарсани билсангиз ҳам, эсингизга туширмоқчиман: ХудовандИсроил халқини Миср еридан, асирликдан қутқариб, кейин имонсизларни ҳалок қилган эди. 6Шунингдек, қадр-қимматини сақламай, ўз маконини ташлаб кетган фаришталарни Худованд буюк қиёмат кунигача занжирбанд қилиб, абадий қоронғи-зимистонга қамаб қўйган. 7Уларга ўхшаб, фаҳшбозликка ва нотабиий шаҳвоний ҳирсга берилган Садўм ва Ғамўра шаҳарлари, шунингдек, атрофдаги барча шаҳарлар ҳам абадий ўт билан куйдирилиб, бошқаларга ўрнак бўлди[1].

8Энди шу тариқа ўз баданларини ҳаром қилувчи, илоҳий ҳокимиятни рад қилувчи, самовий мавжудотларни ҳақорат қилувчи хаёлпарастлар пайдо бўлди. 9Ҳатто бош фаришта Микоил Мусо пайғамбарнинг жасади ҳақида иблис билан баҳслашганда, иблисни қарғашга журъат этолмай, фақат: “Раббим сенинг адабингни берсин”, – деган эди.

10Аммо бу одамлар ақлига сиғдиролмаган ҳамма нарсани ёмонлайдилар. Қолаверса, улар онгсиз ҳайвонлардай табиатан нимани уқсалар, бундан ҳалокатга йўлиқадилар. 11Уларнинг ҳолига вой! Улар Қобилнинг йўлидан бормоқдалар. Улар Балъом каби манфаатпарастлик тузоғига илинганлар. Улар Қўраҳга[2] ўхшаб исён қилиб, ҳалокатга учрайдилар.

12Севги кечаларингизда сизлар билан бирга уялмасдан еб-ичадиган бу одамлар қора бир доғдир. Улар фақат ўзларини семиртирадиган чўпонлар, шамолда учиб юрадиган ёмғирсиз булутлардир. Улар томири билан юлиб ташланган, мевасини тугмаган, икки марта ўлган кузги дарахтлардир. 13Улар денгизнинг жўшқин тўлқинларидай ўзининг қабоҳатларини атрофга сачратадилар. Улар адашган юлдузлардир. То абад уларга қоп-қоронғи зулмат тайёрлаб қўйилган.

14Одам Атонинг еттинчи авлоди бўлган Ҳанўх ҳам бу одамлар ҳақида каромат қилиб шундай деган:


“Худованд сон-саноқсиз азизлари билан келиб,

15Бутун одамзод устидан ҳукм қилгай.

У фош қилгай ораларидаги барча гуноҳкорлару,

Худодан қўрқмай ёмонлик қилувчи

Барча бетавфиқу шаккокларни”.


16Булар – ўз тақдиридан норози нолувчилар. Улар фақат ўз нафсини ўйлаб иш қиладилар, дабдабали гаплар ва тилёғламалик билан одамларнинг кўнглини овлайдилар.


Сабр-тоқат қилишга ундов


17Эй севганларим, бошда Раббимиз Исо Масиҳнинг ҳаворийлари томонидан айтилган сўзларни эсдан чиқарманглар. 18Улар сизларга: “Охирги замонларда ўз нафсига маҳлиё, Худодан қўрқмас масхарабозлар пайдо бўлади”, – деб айтишган эди. 19Мана булар жудолик солувчи, моддиятга қул, Муқаддас Руҳдан маҳрум одамлардир.

20Сизлар эса, эй севганларим, азизу муқаддас имонингизни ибрат қилиб, ривож топинглар, Муқаддас Руҳ илҳоми билан ибодат қилинглар. 21Абадий ҳаёт учун Раббимиз Исо Масиҳнинг марҳаматига кўз тутиб, ўзингизни Худонинг меҳр-муҳаббати соясида сақланглар.

22Баъзи иккиланувчи кишиларга мулоҳаза билан шафқат қилинглар. 23Бошқаларни эса оловдан олиб чиққандек, таваккал қилиб қутқариб қолинглар. Яна баъзиларни шафқат ва қўрқув билан фош қилиб, уларнинг танаси булғаган кийимдан ҳам ҳазар қилинглар.


24Сизларни йиқилишдан сақлаб қолишга,

Ўзининг улуғвор ҳузурида бекаму кўст ва

Шод-хуррам қилиб турғизишга қодир бўлган

25Яккаю-ягона, донишманд Нажоткоримиз Худога

Исо Масиҳ орқали азалдан, ҳозир ва то абад

Шон-шараф, улуғворлик, куч-қудрат ва салтанат бўлсин! Омин.


### ВАҲИЙ

#### 1–БОБ


Муқаддима ва дуойи салом


1Бу китоб Исо Масиҳнингваҳийсидир. Худо тез орада юз бериши муқаррар бўлган ҳодисотни Ўз қулларига кўрсатиши учун Исо Масиҳга ушбу ваҳийни берди. У эса фариштасини юбориб, қули Юҳаннога буни билдирди. 2Юҳанно Худонинг каломи ва Исо Масиҳнинг шаҳодати, яъни кўрган нарсаларининг ҳаммаси ҳақида гувоҳлик берди. 3Бу башоратни ўқиётган ва тинглаётганлар ҳамда бу ёзилганларга амал қилувчилар бахтиёрдир. Чунки вақт яқин.

4Мен, Юҳанно, Асия вилоятидаги етти Масиҳ жамоатига ёзяпман: ҳозир бор, азалдан бор бўлган, келажакда бор бўлғуси Худодан, Унинг тахти олдида турган етти Руҳдан, 5шунингдек, ўликлар ичидан биринчи бўлиб тирилган, ер юзи подшоҳларининг Шоҳаншоҳи бўлган ишончли шоҳид – Исо Масиҳдан сизларга иноят ва тинчлик бўлсин.

Исо Масиҳ бизни кўп севди. У Ўз қонини тўкиб, бизни гуноҳларимиздан фориғ қилди. 6У бизни шоҳлар қилди, Отаси Худо учун руҳонийлар ҳам қилди. Абадий шон-шараф, мангу салтанат Унга хосдир. Омин.


7Мана, У булутлар билан келяпти!

Ҳар бир кўз Уни кўради,

Унинг баданини тешганлар ҳам кўради.

Дунёнинг жамики қабилалари У туфайли фиғон чекади.

Ҳа, шундай бўлгай! Омин.


8“Мен – Ибтидо ва Интиҳодирман[1]”,

– дейди Худойи Таоло,

Ҳозир бор, азалдан бор бўлган,

Келажакда бор бўлғуси Сарвари коинот.


Исо Масиҳ – биринчи ва охирги


9Мен – Исо Масиҳнинг қайғу-ҳасрати, салтанати ва сабр-қаноатига сизлар билан шерик бўлган биродарингиз Юҳанноман. Худонинг каломи туфайли ва Исо Масиҳ учун шоҳидлик берганим сабабли Патмос оролига сургун қилинган эдим. 10Раббимиз Исонинг тирилиши қутланадиган кунда мен Илоҳий Руҳнинг таъсирида қолдим. Бирданига орқамдан карнай овозига ўхшаш кучли бир нидо эшитдим: “[Мен Ибтидо ва Интиҳо, Аввалию Охиридирман.] 11Кўрганларингни китобга ёзиб бор ва Асиядаги етти жамоатга – Эфес, Измир, Пергам, Тиятира, Сардис, Филаделфия ва Лаодикия шаҳарларидаги жамоатларга юбор”.

12Мен билан гаплашаётган Кимсани кўриш учун ўгирилдим. Шунда етти олтин шамдонни кўрдим. 13Шамдонлар ўртасида бўйи баравар узун ридо кийган ва кўксига олтин камар боғлаган Инсон Ўғлига[2] ўхшаш бир Кимса кўринди. 14Унинг боши, сочлари бамисли оқ юнг, қордек оппоқ, кўзлари эса оташ алангасидек чақнарди. 15Унинг оёқлари кўрада қиздирилган ялтироқ мисга ўхшарди, овози кўп сувларнинг шов-шувини эслатарди. 16Ўнг қўлида етти юлдузни тутиб турар, оғзидан ўткир дудама қилич чиқазиб турар эди. Унинг юзи куннинг қизиғида балқийдиган қуёшдай балқиб турарди.

17Уни кўришим биланоқ, Унинг оёқлари остига жонсиз каби йиқилдим. У эса ўнг қўлини устимга қўйиб, шундай деди: “Қўрқма! Мен Аввалию Охиридирман. 18Тирикман. Ўлган эдим ва мана, абадулабад тирикман. Омин. Ўлим ва тамуғ[3] очқичлари Мендадир. 19Шундай қилиб, нималар кўрдинг, нималар бўляпти, бундан сўнг нималар юз беради, ҳаммасини ёзиб бор. 20Ўнг қўлимда сен кўрган етти юлдуз ва етти олтин шамдон сирига келсак, етти юлдуз – етти жамоатнинг фаришталари, етти шамдон эса – етти жамоатдир”.


#### 2–БОБ


Эфес шаҳридаги Масиҳ жамоатига


1“Эфесдаги жамоатнинг фариштасига ёз:

Етти юлдузни ўнг қўлида Тутгувчи, еттита олтин шамдон орасида Юрувчи шундай дейди: 2Сенинг ишларинг, меҳнатинг, сабр-тоқатингни биламан, бузуқ одамларни кўтара олмаслигингни ҳам биламан. Ҳаворий бўлмаган ҳолда ўзларини ҳаворий деб айтганларни синадинг ва ёлғонини фош қилдинг. 3Ҳа, сабр-тоқатинг бор. Менинг номим учун кўпни бошдан кечирдинг ва чарчамадинг. 4Бироқ сенга бир эътирозим борки, сен илк муҳаббатингдан айнидинг. 5Энди қаердан тушганингни эсла! Тавба қил ва аввалги ишларингни қилиб юр. Акс ҳолда, тавба қилмасанг, қўққисдан сенинг ёнингга келиб, шамдонингни жойидан силжитиб юбораман. 6Лекин сендаги яхши фазилат шуки, сен николайчиларнинг[4] ишларидан нафратланасан. Мен ҳам улардан нафратланаман.

7Руҳнинг жамоатларга айтаётган гапларини қулоғи бор киши эшитсин. Ғолибга Худонинг жаннатидаги ҳаёт дарахти мевасидан ейишни эҳсон этаман”.


Измир шаҳридаги Масиҳ жамоатига


8“Измирдаги жамоатнинг фариштасига ёз:

Ўлган бўлиб, тирилиб Келган, Биринчи ва Охирги шундай дейди: 9Сенинг [ишларинг,] қайғуларинг, камбағаллигингни биламан. Аммо ҳолбуки, сен бойсан! Ўзларини яҳудий деганларнинг ҳақоратларини ҳам биламан. Улар яҳудий эмас, балки шайтон йиғинидирлар. 10Бошга тушадиган азоб-уқубатлардан ҳеч қўрқма. Мана, иблис сизларни синаш учун орангиздан баъзиларни олиб зиндонга ташлайди, ўн кунгача азоб чекасизлар. Ўлимгача содиқ қол, шунда Мен сенга ҳаёт тожини бераман.

11Руҳнинг жамоатларга айтаётган гапларини қулоғи бор киши эшитсин. Ғолиб келган иккинчи ўлимдан[5] ҳеч бир зарар кўрмайди”.


Пергам шаҳридаги Масиҳ жамоатига


12“Пергамдаги жамоатнинг фариштасига ёз:

Ўткир дудама қилич Соҳиби шундай дейди: 13[Сенинг ишларингни биламан.] Шайтоннинг тахти бўлган жойда яшаётганингни биламан. Менинг номимга ихлос қўйдинг. Ҳатто орангиздаги содиқ шоҳидим Антипа шайтон ўтирган ерда шаҳид бўлган кунларда ҳам сен Менга бўлган имонингдан қайтмадинг. 14Лекин сенга бир оз эътирозим бор: орангизда Балъом[6] таълимотини тутувчилар бор. Балъом Исроил ўғилларини йўлдан уриш учун Болоқни[7] ташвиқ қилган эди, Болоқ эса уларни бутга қурбон қилинган гўшт ейишга ва зинокорлик қилишга унатди. 15Шунингдек, сенинг ичингда николайчилар таълимотини тутувчилар ҳам бор. 16Энди тавба қил! Акс ҳолда мен зудлик билан олдингга бориб, Ўз оғзимдаги қилич билан ўша гуноҳкорларга қарши жанг қиламан.

17Руҳнинг жамоатларга айтаётган гапларини қулоғи бор киши эшитсин. Ғолибга сирли манна[8] ва бир оқ тош бераман. Бу тошнинг устига янги бир исм ёзилганки, уни тошни олган кишидан бошқа ҳеч ким билмайди”.


Тиятира шаҳридаги Масиҳ жамоатига


18“Тиятирадаги жамоатнинг фариштасига ёз:

Кўзлари оташ алангасидай чақноқ ва оёқлари ялтироқ мисдай порлоқ Худонинг Ўғли шундай дейди: 19Сенинг ишларинг, севгинг, имонинг, фидойилигинг ва сабрингни биламан. Охирги ишларинг аввалгисидан кўпроқ эканини ҳам биламан. 20Лекин сенга бир эътирозим бор: Изавел деган хотинга йўл қўйибсан. У ўзини пайғамбар деб, қулларимга зинокорлик этишни ва бутга қурбон қилинган нарсани ейишни тарғиб қилиб, уларни тўғри йўлдан оздирмоқда. 21Тавба қилиши учун унга муҳлат бердим, аммо у зинокорлигидан тавба қилмоқчи эмас. 22Мана, Мен уни хасталик тўшагига ётқизаман. У билан бирга зино қилганларни ҳам, бордию қилмишларидан тавба қилмасалар, буюк кулфатга дучор қиламан. 23Унинг фарзандларига ўлим уруғини ёғдираман. Шунда бутун жамоатлар Мен кўнгил ва қалбларни синаб кўргувчи эканимни билиб оладилар. Орангиздаги ҳар бир кишини ўз қилмишига яраша тақдирлайман.

24Тиятирада қолган ва бу таълимотга эргашмаган, гўё “шайтоннинг теранликлари” дейилган сирларга бош суқмаган бошқаларнинг ҳаммасига айтаман: сизларга бошқа оғирлик солмайман. 25Фақат Мен келгунимга қадар, сизда бор бўлганни қаттиқ ушланглар. 26Ғолиб келган ва охиригача Менинг ишларимга эргашганга халқлар устидан ҳукмронлик қилишни ато этаман. 27-28Бу иқтидорни Менга Отам ато қилган, Мен эса уни шогирдимга ато этаман. У темир таёқ ила халқларга чўпонлик қилади, улар эса сопол идиш сингари синиб кетади. Унга тонг юлдузини ҳам ато қиламан.

29Руҳнинг жамоатларга айтаётган гапларини қулоғи бор киши эшитсин”.


#### 3–БОБ


Сардис шаҳридаги Масиҳ жамоатига


1“Сардисдаги жамоатнинг фариштасига ёз:

Худонинг етти Руҳига ва етти юлдузга Молик шундай дейди: Сенинг ишларингни биламан. Сенинг гўё тирик деган номинг бор, аммо ўликсан. 2Бедор бўл! Ўлишга юз тутмаган ниманг қолган бўлса, тузатиб қўй. Сенинг ишларинг Худойим олдида тугал эмаслигини аниқладим. 3Нима эшитган ва қабул қилган бўлсанг, эслаб амалга ошир ва тавба қил. Агар бедор бўлмасанг, Мен ўғридай босиб келаман, сен эса қайси соатда сени босиб олишимни билмайсан. 4Бироқ Сардисда ўз кийимларини булғатмаган бир неча одамларинг бор. Улар Мен билан бирга оқ кийимда юрадилар, улар бунга лойиқдир. 5Кимки ғолиб келса, шундай оқ кийим кияди. Мен унинг номини ҳаёт китобидан ўчирмайман, Отам Худо ва Унинг фаришталари олдида унинг номини тан оламан.

6Руҳнинг жамоатларга айтаётган гапларини қулоғи бор киши эшитсин”.


Филаделфия шаҳридаги Масиҳ жамоатига


7“Филаделфиядаги жамоатнинг фариштасига ёз:

Муқаддас ва Ҳақ, Довуднинг калитига Молик, очганини ҳеч ким бекита олмайдиган, бекитганини эса ҳеч ким оча олмайдиган Зот шундай дейди: 8Сенинг ишларингни биламан. Мана, олдингдаги эшикни очдим, уни ҳеч ким бекита олмайди. Сенда куч кўп эмас, аммо Менинг сўзимни сақладинг, номимни инкор этмадинг. 9Мана, шайтон йиғинидан бўлганларни Мен нима қиларканман? Улар ўзларини ёлғондан яҳудий дейдилар, аммо яҳудий эмаслар. Мен уларни шундай кўйга соламанки, келиб сенинг оёғингга сажда қиладилар, Мен сени нақадар севганимни билиб оладилар. 10Сен Менинг сабр қилиш ҳақидаги амримни бажо келтирдинг, шунинг учун Мен ер юзи бўйлаб яшовчиларни синаш учун юбориладиган васваса соатидан сени асрайман. 11Мен тезда келаман. Қўлингда ниманг бўлса, маҳкам тут, зинҳор бирор кимса тожингни тортиб олмасин. 12Ғолибни Мен Худойимнинг маъбадида устун қиламан, у бошқа у ердан чиқмайди. Унинг пешанасига Худойимнинг номини, шунингдек, Худойим олдидан, осмондан тушадиган Худойимнинг шаҳри – янги Қуддуснинг номини ва Ўзимнинг янги номимни ҳам ёзаман.

13Руҳнинг жамоатларга айтаётган гапларини қулоғи бор киши эшитсин”.


Лаодикия шаҳридаги Масиҳ жамоатига


14“Лаодикиядаги жамоатнинг фариштасига ёз:

Омин[9], ишончли ва ҳақиқий Шоҳид, Худо яратганларининг Бошлиғи шундай дейди: 15Сенинг ишларингни биламан, сен на совуқ ва на иссиқсан. О, қани эди ё совуқ, ё иссиқ бўлсанг! 16Сен иссиқ ҳам, совуқ ҳам эмас, балки илиқ бўлганинг учун сени оғзимдан чиқариб юбораман. 17Сен: “Бойман, бойиб кетдим, ҳеч нарсадан кам-кўстим йўқ”, – дейсан-у, аммо аянчли, ачинарли, қашшоқ, кўр ва яланғоч эканлигингни билмайсан! 18Сенга маслаҳат бераман: бойишинг учун Мендан ўтда тобланган олтин, яланғочлик айбинг кўринмаслиги учун оқ кийим, кўришинг учун кўзга суртадиган малҳам сотиб ол. 19Мен кимни севсам, унинг гуноҳини фош қиламан ва адабини бераман. Шундай экан, ғайратга кел ва тавба қил.

20Мана, Мен эшик олдида туриб, тақиллатяпман. Кимда-ким овозимни эшитиб эшикни очса, Мен унинг ёнига кираман; Мен у билан, у Мен билан кечки овқатни баҳам кўрамиз. 21Ғолибга Ўзим билан бирга тахтимда ўтиришни ато этаман. Чунки Мен ҳам ғолиб келиб, Отам билан бирга Унинг тахтида ўтирдим.

22Руҳнинг жамоатларга айтаётган гапларини қулоғи бор киши эшитсин”.


#### 4–БОБ


Арши Аъло


1Шундан кейин бир қараган эдим, осмонда ланг очиқ бир эшикни кўрдим. Илгари мен билан гаплашган карнай садосига ўхшаш ўша овоз яна эшитилди: “Бу ёққа чиқ, бундан кейин нима юз беришини сенга кўрсатаман”.

2Шу пайт мен Илоҳий Руҳнинг таъсирида қолдим. Бир қарасам, осмонда бир тахт – Арши Аъло турар, унда бир Сиймо ўтирар эди. 3Ўтирган Сиймо олмос ва лаълга ўхшаш ялтироқ эди. Арши Аъло атрофида зумраднамо камалак бор эди. 4Теваракда яна йигирма тўртта тахт турар, бу тахтларда бошларида олтин тож ва оқ кийим кийган йигирма тўрт нафар оқсоқол ўтирар эди. 5Арши Аълодан чақмоқ чақиб, момақалдироқнинг гулдираган овози келарди. Арши Аъло олдида Худонинг етти Руҳи бўлган еттита машъал ёниб турарди. 6Арши Аълонинг олд қисмида ойнага ўхшаган, биллурдай денгиз бор эди.

Арши Аълонинг ўрта қисми ва атрофларида тўртта жондор турар эди, уларнинг олди ва орқаси кўзлар билан қопланган эди. 7Биринчи жондор арслонга, иккинчиси бузоққа ўхшар эди, учинчи жондорнинг юзи одамсимон, тўртинчиси эса учаётган бургутга ўхшар эди. 8Бу тўрт жондорнинг ҳар бирининг олтита қаноти бор эди. Улар ичин-ташин, ҳар тарафлама кўзлар билан қопланган эди. Кечасию кундузи улар тинмай шу сўзларни такрорлайди:


“Азалдан бор бўлган, ҳозир бор,

Келажакда ҳам бор бўлғуси

Сарвари коинот, Тангри Таоло

Муқаддас, муқаддас, муқаддасдир!”


9Жондорлар Арши Аълода ўтирган, то абад барҳаёт Сиймога иззат-икром ва шукроналар қилиши билан, 10йигирма тўрт нафар оқсоқол тахтдаги то абад барҳаёт Сиймо олдида ерга ясланиб, сажда қилиб, тожларини тахт олдига ташлаб, шундай дейдилар:


11“Ё Раббимиз, ё Худойимиз!

Сен шон-шуҳрат, иззат-икром,

Куч-қудратни эгаллашга лойиқсан.

Зеро Сен бутун борлиқни яратдинг,

Ҳамма нарса Сенинг ироданг ила вужудга келди”.


#### 5–БОБ


Муҳрли китоб ва Қўзи


1Арши Аълода ўтирган Сиймонинг ўнг қўлида ичи ҳам, таши ҳам ёзувдан иборат, еттита муҳр билан муҳрланган бир китоб кўрдим. 2Кучли бир фаришта баланд овоз билан: “Китобни очишга ва унинг муҳрларини ечишга ким лойиқ?” – дея эълон қилаётганини кўрдим. 3Бироқ на осмонда, на ер юзида, на ер остида китобни оча оладиган ёки ичига назар сола оладиган бирор кимса йўқ эди. 4Китобни очиб ўқишга ёки ҳатто ичига назар солишга ҳам лойиқ бирор кимса топилмаганлигидан, мен кўп йиғладим. 5Шунда оқсоқоллардан бири менга: “Йиғлама! – деди. – Мана, Яҳудо қабиласидан бўлган Арслон, Довуд зотидан бўлган Ғолиб китобни очиб, етти муҳрни ечишга қодир”.

6Тўрт жондор ва оқсоқоллар қуршаб олган Арши Аълонинг ўртасида бўғизланган каби бир Қўзи турганини кўрдим. Қўзининг етти шохи ва етти кўзи бор эди; булар Худонинг ер юзига юборган етти Руҳидир. 7Қўзи келиб, Арши Аълода ўтирган Сиймонинг ўнг қўлидан китобни олди. 8У китобни олганда, тўрт жондор ва йигирма тўрт оқсоқол Қўзининг олдида ерга юз тубан йиқилишди. Ҳар бирининг қўлида бир чанг ва хушбўй тутатқиларга тўла олтин косалар бор эди. Хушбўй тутатқилар – азизларнинг дуою ибодатлари демакдир. 9Улар қуйидагича янги қўшиқ айтишар эди:


“Сен китобни олишга,

Унинг муҳрларини ечишга лойиқсан!

Чунки Сен бўғизланган эдинг,

Ўз қонинг эвазига ҳар бир қабила, тил, халқ ва миллатдан

Худо учун одамларни қўлга киритдинг.

10Бизни Худойимизга шоҳлар ва руҳонийлар қилдинг,

Бизлар ер юзида ҳукм суражакмиз”.


11Кейин Арши Аъло, жондорлар ва оқсоқолларнинг атрофида кўп фаришталарни кўрдим, уларнинг овозларини эшитдим. Уларнинг саноғига етиб бўлмас, минг-минглаб, лак-лак эдилар. 12Улар баланд овоз билан дердилар:


“Бўғизланган Қўзи куч-қудрат, бойлик,

Донишмандлик, салтанат, шуҳрату шавкат,

Ҳамду саноларга сазовордир!”


13Кўкдаю ердаги, ер остидаги, денгиз юзидаги ва ичидаги ҳар бир махлуқот, ҳар бир мавжудотнинг шундай деганини эшитдим:


“Арши аълода ўтирган Худо ва Қўзи

Абадулабад ҳамду санолар, шон-шуҳратлар,

Иззат-икром ва салтанатга сазовордир!”


14Тўрт жондор: “Омин!” – дедилар. Йигирма тўрт оқсоқол эса юз тубан йиқилиб, [илалабад барҳаёт Бўлганга] сажда қилдилар.


#### 6–БОБ


Дастлабки олти муҳрни бузиш


1Кейин мен Қўзининг етти муҳрдан бирини бузганини кўрдим. Ўша пайтда тўрт жондордан бири момақалдироққа ўхшаш овоз билан: “Чиқиб қарагин!” – деганини эшитдим. 2Мен бир қарасам, бир оқ отни, устида камалаги бор суворини кўрдим. Унга бир тож берилди. У ғолибларча йўлга отланди, яна ғалаба қозонишга чиқди.

3Қўзи иккинчи муҳрни бузганда, иккинчи жондор: “Чиқиб қарагин!” – деганини эшитдим. 4Шу пайт бошқа жийрон от чиқиб қолди. Отлиққа катта қилич – инсонлар бир-бирини золимларча ўлдириши учун дунёдан тинчликни олиш қудрати берилди.

5Қўзи учинчи муҳрни бузганда, учинчи жондор: “Чиқиб қарагин!” – деганини эшитдим. Бир қарасам, қора бир от чиқаётганини кўрдим. Отлиқнинг қўлида тарози бор эди. 6Мен тўрт жондорнинг орасидан шундай бир овоз эшитгандай бўлдим: “Бир тоғора буғдой бир кумуш тангага[10], уч тоғора арпа бир кумуш тангага. Аммо зайтун ёғи ва шаробга зарар етказма!”

7Қўзи тўртинчи муҳрни бузганда, “Чиқиб қарагин!” деган тўртинчи жондорнинг овозини эшитдим. 8Бир қарасам, бир саман от чиқаётган экан. Отга минган суворининг номи Ўлим эди. Тамуғ[11] унинг кетидан келаётган эди. Уларга қилич билан, қаҳатчилик ва ўлат билан, ернинг ваҳший ҳайвонлари билан одамларни қириш учун ернинг тўртдан бир қисми устидан ҳокимлик берилди.

9Қўзи бешинчи муҳрни бузганда, Худонинг каломи ва берган шаҳодатлари туфайли шаҳид бўлганларнинг жонларини қурбонгоҳ поясида кўрдим. 10Баланд овоз билан фарёд қилиб шундай дердилар: “Эй муқаддас ва ҳаққоний Ҳукмдор, қачонгача ҳукм этмай ва дунёда яшаётганлардан қонимизнинг интиқомини олмай турасан?” 11Уларнинг ҳар бирига оқ либос берилди. Ўзлари каби ўлдириладиган ҳамкор ва биродарлари сони тўлмагунга қадар, қисқа бир муддат тинч қолишлари уларга айтилди.

12Қўзи олтинчи муҳрни бузганда, қарасам, буюк зилзила бўлаётганини кўрдим. Қуёш худди қора хирқага буркангандек қоронғилашди, ой эса лахта қонга айланди. 13Кучли шамол анжир дарахтини силкитганда хом анжирлар ерга қандай тўкилса, осмондаги юлдузлар ҳам худди шундай ер юзига тўкилди. 14Осмон дафтардай ўралиб, йўқолиб кетди. Ҳар бир тоғ ва орол жойидан силжиди. 15Дунёнинг шоҳларию мансабдорлари, бойлари, мингбошилари, зўравонлари, эркину тутқинлар – бари ғорларга ва тоғларнинг қоялари орасига яшириндилар. 16Улар тоғу қояларга: “Устимизга қуланг, тахтда ўтирган Сиймодан ва Қўзининг ғазабидан бизни асранг! 17Унинг буюк қаҳр-ғазаб куни келди-ку! Унга ким бардош бера олади?!” – деб ёлворар эдилар.


#### 7–БОБ


Муҳрланган 144000 киши


1Шундан кейин ер юзининг тўрт бурчагида турган тўрт нафар фариштани кўрдим. Ел эсиб, ерга ҳам, денгизга ҳам, бирон дарахтга ҳам тегмасин деб, улар ер юзининг тўрт шамолини ушлаб турар эдилар. 2Сўнгра мен барҳаёт Худонинг муҳрини ушлаб турган, кунчиқардан чиқаётган бошқа бир фариштани кўрдим. У ерга ва денгизга зарар етказиш учун қудрат олган тўртта фариштага баланд овоз билан хитоб қилди: 3“Худойимизнинг қуллари пешаналарига муҳр босмагунимизча, на ерга, на денгизга, на дарахтларга бирон зарар етказманглар!”

4Мен муҳрланган кишиларнинг сонини эшитдим. Бани Исроил қабилаларининг барчасидан юз қирқ тўрт минг киши муҳрланган эди:


5Яҳудо қабиласидан ўн икки минг киши муҳрланган эди.

Рубен қабиласидан ўн икки минг,

Гад қабиласидан ўн икки минг,

6Ошер қабиласидан ўн икки минг,

Нафтоли қабиласидан ўн икки минг,

Манаше қабиласидан ўн икки минг,

7Шимъўн қабиласидан ўн икки минг,

Левий қабиласидан ўн икки минг,

Иссохор қабиласидан ўн икки минг,

8Завулун қабиласидан ўн икки минг,

Юсуф қабиласидан ўн икки минг,

Бенямин қабиласидан ўн икки минг киши муҳрланган эди.


Оқ кийимли оломон


9Шундан кейин қарасам, ҳар хил миллатдан, барча қабилалар, халқлар ва тиллардан бўлган, унинг ҳисобига етиб бўлмайдиган даражада улкан бир оломон Арши Аъло олдида, Қўзининг ҳузурида турарди. Ҳаммаси оқ либос кийиб, қўлларида хурмо новдасини тутар эдилар. 10Улар баланд овоз билан: “Нажоткорлик тахтда ўтирган Худойимизга ва Қўзига хосдир!” – деб хитоб қилишар эди. 11Ҳамма фаришталар тахт, оқсоқоллар ва тўрт жондорнинг атрофида турар эдилар. Тахтнинг олдида ўзларини юз тубан ерга ташлаб, Худога сажда қилиб, бундай айтишар эди:


12“Омин!

Ҳамду санолар, шон-шуҳрат, донишмандлик,

Шукронаю шарафлар, қудрат ва салтанат

Абадулабад бизнинг Худойимизга хосдир!

Омин”.


13Оқсоқоллардан бири гап бошлаб мендан сўради:

– Оқ либос кийган бу одамлар ким, улар қаердан келганлар?

14– Эй тақсир, буни сиз биласиз, – дедим мен. У менга шундай айтди:

– Булар буюк қайғудан ўтиб чиққанлар. Либосларини ювиб, Қўзининг қони билан оқартирганлар. 15Шунинг учун улар Худонинг тахти олдида турадилар ва Унинг маъбадида кеча-кундуз хизмат қиладилар. Тахтда Ўтирган эса чодирини уларнинг устига қуради. 16Улар бошқа оч қолмайдилар ҳам, чанқамайдилар ҳам. Энди на қуёш, на бирон-бир жазирама уларни қизитмайди. 17Чунки тахт ўртасидаги Қўзи уларни боқади, оби ҳаёт булоқларига олиб боради. Худо уларнинг кўз ёшларини бутунлай артиб юборади.


#### 8–БОБ


Еттинчи муҳрни бузиш


1Қўзи еттинчи муҳрни бузганда, осмон ярим соатча сукунатда қолди. 2Мен Худонинг ҳузурида турган етти фариштани кўрдим. Уларга еттита карнай берилди.

3Бошқа бир фаришта келиб, қурбонгоҳнинг олдида турди. Унинг қўлида хушбўй тутатқилар тутатишга мосланган олтин идиш бор эди. Арши Аъло олдидаги олтин қурбонгоҳ устида бағишласин деб, барча азизларнинг ибодатлари билан қориштириш учун унга кўп хушбўй тутатқилар берилди. 4Азизларнинг ибодатлари билан тутатқиларнинг тутуни фариштанинг қўлидан Худонинг олдига кўтарилди. 5Фаришта тутатқи тутатаётган идишни олди-ю, уни қурбонгоҳдаги оташ билан тўлдириб, ер юзига улоқтириб юборди. Ўшанда гулдурос садолари янграб, яшинлар чақнаб, зилзила бошланди.


Етти охирзамон карнайи


6Кейин қўлларида етти карнай тутган етти фаришта карнай чалишга чоғландилар.

7Биринчи фаришта карнай чалди. Қон аралаш дўл ва оташ пайдо бўлди ва ер юзига ёғдирилди. Ернинг учдан бири, дарахтларнинг учдан бири ва бутун ўт-ўланлар ёниб кетди.

8Иккинчи фаришта карнай чалди. Худди ловуллаб ёнаётган катта тоғ денгизнинг ичига отилгандай бўлди ва денгизнинг учдан бири қонга айланди. 9Денгиздаги жонли махлуқларнинг учдан бир қисми ўлди ва кемаларнинг учдан бир қисми нобуд бўлди.

10Учинчи фаришта карнай чалди. Осмондан машъал бўлиб ёнаётган улкан бир юлдуз дарёларнинг учдан бирига, шунингдек, сув булоқларига тушди. 11Бу юлдузнинг оти Эрман эди. Сувларнинг учдан бир қисми эрманга айланди, шундай тахирлашиб кетган сувдан ичиб кўп одамлар ўлди.

12Тўртинчи фаришта карнай чалди. Қуёшнинг учдан бири, ойнинг учдан бири ва юлдузларнинг учдан бири зарарланди. Натижада уларнинг учдан бир қисми қоронғилашди, кундузнинг ҳам, туннинг ҳам учдан бир қисми ёруғсиз қолди.

13Кейин қарасам, осмоннинг ўртасида учиб бораётган бир бургут[12] баланд овоз билан шундай деганини эшитдим: “Карнайларини чаладиган бошқа учта фариштанинг карнай садосидан ер юзида яшаётганларнинг ҳолига вой, вой, вой!”


#### 9–БОБ


Бешинчи карнай: тубсизлик қаъридан чиққан чигирткалар


1Бешинчи фаришта карнай чалди. Осмондан ерга тушган бир юлдузни кўрдим. Унга тубсизлик қаърининг калити берилган эди. 2У тубсизлик қаърининг қулфини очди. Тубсизлик қаъридан катта ўчоқдан ўрлаётган дудга ўхшаш тутунлар чиқди. Тубсизлик қаъридан ўрлаётган тутундан қуёш ва ҳаво қоронғилашиб кетди. 3Тутундан чигирткалар чиқиб, ер юзига тарқалди. Уларга ер юзидаги чаёнларнинг кучига ўхшаш бир куч берилган эди. 4Чигирткаларга ер юзидаги ўт-ўланларга ҳам, биронта кўкаламзор ёки дарахтга ҳам тегманглар, фақат пешаналарида Худонинг муҳри бўлмаган одамларгагина зарар етказинглар, деб буюрилди. 5Чигирткаларга одамларни ўлдиришга эмас, фақат уларга беш ой азоб беришга рухсат этилди. Улар берган азоб эса чаён инсонни чаққандаги азобдай эди. 6Бу ҳодиса содир бўладиган кунларда инсонлар ўлимни излайдилар, аммо уни топа олмайдилар. Ўлимни истаб қоладилар, аммо ўлим улардан қочади.

7Чигирткаларнинг кўриниши жангга шайланган отларга ўхшар эди. Уларнинг бошида олтин тожга ўхшаш буюмлар бор, юзлари эса одамсимон эди. 8Сочлари аёллар сочига, тишлари эса арслон тишига ўхшар эди. 9Кўкраклари худди темир зирҳдай, қанотларининг товуши эса урушга елиб бораётган тумонат отлару жанг араваларининг товушини эслатар эди. 10Чаёнларга ўхшаш думлари ва нишлари бор эди. Инсонларга беш ой зарар етказиш учун олган қудратлари ўша думларида эди. 11Уларнинг устида тубсизлик қаърининг фариштаси ҳукмронлик қилади. Бу фариштанинг оти яҳудийча Абаддўн, юнонча Аполлион[13] демакдир.

12Биринчи “вой” ўтди, мана бундан кейин яна иккита “вой” бор.


Олтинчи карнай: отлиқ қўшинлар


13Олтинчи фаришта карнай чалди. Худо ҳузуридаги олтин қурбонгоҳнинг тўртта шохи томондан бир овоз эшитдим. 14Бу овоз қўлида карнай бўлган олтинчи фариштага: “Буюк Фрот дарёси бўйида боғлаб қўйилган тўрт фариштани ечиб юбор!” – деди.

15Инсонларнинг учдан бирини ўлдирсин деб, ўша соат, ўша кун, ўша ой ва ўша йил учун ҳозир турган тўртта фаришта бўшатиб юборилди. 16Отлиқ қўшинлар сони икки юз миллион эди, мен уларнинг сонини эшитдим. 17Мен ваҳийда отлар билан сувориларни бундай ҳолатда кўрдим: уларнинг олов, ложувард ва олтингугурт рангли зирҳлари бор эди. Отларнинг боши арслон бошига ўхшар, оғизларидан олов, тутун ва олтингугурт чиқиб турар эди. 18Инсониятнинг учдан бири бу уч балодан – отлар оғзидан чиқаётган олов, тутун ва олтингугуртдан ўлди. 19Чунки отларнинг кучи оғзи ва думларидадир. Думларида илонга ўхшаган бошлари бор, бу бошлари билан зарар етказадилар.

20Бу балолардан омон қолган инсонлар эса ўз қилмишларидан тавба қилмадилар. Жинларга бош эгишдан, кўролмайдиган, эшитолмайдиган, юролмайдиган олтин, кумуш, мис, тош ва ёғоч бутларга сажда қилишдан воз кечмадилар. 21Ўзларининг қотиллик, жодугарлик, зинокорлик ва ўғриликларидан ҳам тавба қилмадилар.


#### 10–БОБ


Фаришта ва китобча


1Мен осмондан тушаётган, булутга бурканган кучли бошқа бир фариштани ҳам кўрдим. Унинг боши узра камалак бор эди. Юзи қуёшдай ялтирар, оёқлари олов устунларидай ловуллаб турар эди. 2Унинг қўлида очилган бир китобча бор эди. У ўнг оёғини денгиз устига, чап оёғини эса ер юзига қўйганича, 3арслон бўкиргандай кучли овоз билан ҳайқирди. У ҳайқирган маҳалда еттита момақалдироқ ҳам ўз товушлари билан гапга кирди. 4Еттита момақалдироқ ўзича гапира бошлаганда, мен ёзмоқчи бўлдим. Лекин осмондан:

– Еттита момақалдироқнинг гапларини ёзма, муҳрлаб сир сақла! – деган товуш эшитдим.

5Денгиз ва ер юзида турган, мен кўрган фаришта ўнг қўлини осмонга кўтарди. 6Осмон ва ундаги борлиқни, ер ва устидаги борлиқни, денгиз ва ичидаги борлиқни яратган, абадулабад барҳаёт бўлган Парвардигор ҳақи қасам ичиб, фаришта деди:

– Энди муҳлат узаймайди. 7Мана, еттинчи фаришта карнай чалиб овоз берадиган кунларда, Худо Ўз қуллари – пайғамбарларга маълум қилган Ўзининг сирли мурод-мақсадини буткул амалга оширгай.

8Осмондан эшитилган овоз менга яна гапириб:

– Бор, денгиз ва ер устида турган фариштанинг қўлидаги очиқ китобчани ол, – деди. 9Мен фариштанинг ёнига бориб:

– Китобчани менга бергил, – дедим. Фаришта менга:

– Китобчани олиб, уни егин! Қорнингда бир тахирлик ҳосил қилади, аммо оғзинг асалдай ширин бўлади, – деди.

10Мен китобчани фариштанинг қўлидан олиб едим. Оғзим асалдек ширин бўлди. Аммо уни еганимдан кейин қорним ачишиб кетди. 11Сўнгра фаришта менга:

– Сен яна кўп халқлар, миллатлар, тиллар ва подшоҳлар ҳақида башорат қилишинг керак, – деди.


#### 11–БОБ


Икки охирзамон шоҳиди


1Менга ҳассага ўхшаш бир қамиш берилиб, шундай дейилди: “Тур, Худонинг маъбадини ва қурбонгоҳни ўлчаб чиқ, унда сажда қилувчиларни санаб чиқ. 2Лекин маъбаднинг ташқарисидаги ҳовлини қолдир, уни ўлчама. Чунки у ер мажусийларга берилган. Улар табаррук шаҳарни қирқ икки ой оёқ ости қиладилар. 3Мен икки шоҳидимга қудрат бераман, улар жул[14] кийган ҳолда бир минг икки юз олтмиш кун пайғамбарлик қиладилар”.

4Булар дунёнинг Рабби олдида туражак иккита зайтун дарахти ва иккита машъалдир. 5Агар ким уларга озор бермоқчи бўлса, оғизларидан ўт чиқиб, душманларини еб битиради. Уларга озор беришни истаган шундай ўлдирилиши керак. 6Улар пайғамбарлик қиладиган кунларда ерга ёмғир ёғмасин, деб кўк юзини боғлаш қудратига эгадирлар. Улар сувни қонга айлантириш ва ер юзини истаган вақтида турли балою офатларга йўлиқтириш қудратига эгадир.

7Улар шаҳодат бериб бўлгандан кейин, тубсизлик қаъридан чиққан ваҳший ҳайвон улар билан жанг қилади, уларни енгади ва ўлдиради. 8Уларнинг жасадлари буюк шаҳарнинг майдонига ташланиб қолади. Бизнинг Раббимиз ҳам ўша шаҳарда хочга михланган эди, унинг рамзий номи Садўм[15] ва Мисрдир[16]. 9Барча халқлардан, қабилалардан, турли тил ва миллатлардан бўлган одамлар уч ярим кун уларнинг жасадларига кўз олайтириб, дафн этишга рухсат беришмайди. 10Ер юзида яшаётганлар бундан севиниб хурсандчилик қилишади ва бир-бирларига ҳадялар юборишади. Чунки иккала пайғамбар ер юзида яшовчиларга кўп азоб берган эдилар.

11Уч ярим кундан кейин икки пайғамбарнинг вужудига Худодан ҳаёт руҳи кирди ва улар оёққа турдилар. Уларни кўрганларга қаттиқ даҳшат тушди. 12Икки пайғамбар самодан келган баланд бир овознинг: “Бу ёққа чиқинглар!” – деганини эшитибоқ, душманларининг кўз ўнгида булут ичида осмонга кўтарилишди. 13Ўша заҳоти шиддатли бир зилзила юз берди ва шаҳарнинг ўндан бир қисми қулади. Зилзилада етти минг киши нобуд бўлди. Қолганлари эса даҳшатда қолиб, самодаги Худога ҳамду сано айтишди.

14Иккинчи “вой” ўтди. Мана, учинчи “вой” тез яқинлашяпти.


Еттинчи карнай: самодаги ҳамду сано


15Еттинчи фаришта карнай чалди. Осмонда баланд овозлар янгради:


“Бу дунёнинг ҳукмронлиги Худовандимизга

Ва Унинг Масиҳига ўтди энди.

У абадулабад ҳукмронлик қилади”.


16Сўнг Худонинг ҳузурида тахтларида ўтирган йигирма тўрт нафар оқсоқол юз тубан ерга ташландилар ва Худога сажда қилиб дедилар:


17“Ё Раббий, Тангри Таоло,

Ҳар нарсага қодир Сарвари коинот!

Ҳозир борсан, илгари бўлгансан.

Келажакда ҳам бор бўлажаксан.

Биз Сенга шукрлар қиламиз.

Сен буюк қудратингни амалга ошириб,

Шоҳ ўрнини эгалладинг.

18Элу халқлар ғазабланган эди,

Сен ҳам ғазабга миндинг.

Ана, ўликларни ҳукм қилиш вақт-соати келди,

Қулларинг – пайғамбарлар ва азизларинг

Ҳамда Сендан қўрққан каттаю кичикларни

Ўз қилмишларига яраша тақдирлаш вақт-соати келди,

Ер юзини хароб қилувчиларни хароб қилиш вақт-соати келди!”


19Кейин Худонинг осмондаги маъбади очилди. Маъбадда Унинг Аҳд Сандиғи[17] кўринди. Ўшанда чақмоқ чақиб, момақалдироқ садолари янгради, зилзила бошланди, шиддатли дўл ёғди.


#### 12–БОБ


Туққан аёл ва аждаҳо


1Осмонда ажойиб бир аломат – қуёшга бурканган бир аёл пайдо бўлди. Унинг оёқлари остида ой ва бошида ўн икки юлдузли тож бор эди. 2Аёл ҳомиладор бўлиб, уни тўлғоқ тутар, дард билан бақирар эди.

3Сўнгра осмонда бошқа бир аломат кўринди: етти бошли, ўнта шохли, етти бошига етти тож кийган улкан қизил аждаҳо пайдо бўлди. 4У думи билан осмондаги юлдузларнинг учдан бирини сидириб, ерга улоқтирди. Кейин аждаҳо туғаётган аёлнинг чақалоғини ютиб юбориш учун унинг олдида кутиб турди. 5Аёл ўғил туғди. Ўғлон Худонинг ҳузурига, Арши Аълога келтирилди, чунки у барча халқларни темир ҳасса билан боқиши керак. 6Аёл эса чўл томон, Худо махсус ҳозирлаган жойга қочиб кетди. У ерда у бир минг икки юз олтмиш кун боқилиши лозим.

7Осмонда жанг бўлди. Микоил[18] ва унинг фаришталари аждаҳога қарши уришдилар. Аждаҳо ҳам ўзининг фаришталари билан урушга тушди. 8Аммо аждаҳо ғолиб келмади. Осмонда уларга бошқа жой қолмади. 9Улкан аждаҳо – иблис ва шайтон деб аталган, бутун дунёни алдаб йўлдан оздираётган ўша алмисоқ илон ўз фаришталари билан бирга ер юзига отилди.

10Ўшанда самодан баланд овоз билан айтилган бу сўзларни эшитдим:


“Энди Худойимиз нажоткорлиги, қудрати, салтанати

Ҳамда Унинг Масиҳи ҳукмронлиги ўрнатилди.

Энди биродарларимизнинг туҳматчиси,

Худойимиз ҳузурида уларга кеча-кундуз туҳмат қилаётган иблис ташқарига отилди.

11Улар Қўзининг қони шарофати билан ва

Ўзларининг шаҳодат каломи билан уни енгдилар.

Улар ўз жонларини то ўлгунча севмаган эдилар.

12Шодланинг, эй осмону фалак ва унда яшовчилар!

Аммо ер ва денгизнинг ҳолига вой!

Зеро иблис вақт оз қолганини билиб,

Мудҳиш қаҳр-ғазаб ила сизнинг олдингизга тушди”.


13Аждаҳо ўзининг ер юзига отилганини кўргач, ўғил бола туққан аёлни таъқиб қила бошлади. 14Аёл илон олдидан чўл томон қочиб кетди, ўз жойига учиб бориши учун унга катта бургутнинг икки қаноти берилди. Ўша ерда у уч ярим йил[19] боқилиши лозим. 15Илон эса, уни сел олиб кетсин деб, аёлнинг кетидан қувиб, оғзидан дарёдай сув тўкди. 16Аммо ер хотинга ёрдам берди; ер оғзини очиб, аждаҳо қуйиб юборган дарёни ютиб юборди. 17Аждаҳо аёлга қарши дарғазаб бўлди. У аёл наслидан омон қолганлар билан, яъни Худонинг амрини сақлаган ва Исо Масиҳнинг шаҳодатига содиқ қолганлар билан жанг қилгани чиқди.


#### 13–БОБ


Денгиздан чиққан ҳайвон


1Мен денгиз соҳилидаги қумлоқ устида турган эдим. Тўсатдан етти бошли, ўнта шохли бир ҳайвон денгиздан чиқаётганини кўриб қолдим. Шохларида ўнта тож бор эди, бошларида эса куфрона номлар ёзилган эди. 2Мен кўрган ҳайвон қоплонга ўхшар эди. Оёқлари айиқнинг оёғига, оғзи эса арслоннинг оғзига ўхшар эди. Аждаҳо унга ўз қудрати, тахти ва буюк иқтидорини берди. 3Мен ҳайвоннинг бошларидан бирини ўлар ҳолатда яраланган тахлитда кўрдим. У ўлай деганда, яраси соғайиб қолди. Шунда бутун жаҳон ҳайвоннинг кетидан бақрайиб, донг қотиб қолди, ҳайвонга бундай иқтидор берган аждаҳога сажда қилишди. 4Одамлар: “Бу ҳайвонга ўхшаган яна ким бор экан? У билан ким уриша олар экан?” – деб ҳайвонга ҳам сажда қилишди.

5Ҳайвонга такаббурона ва куфрона сўзлар сочадиган оғиз берилди, у қирқ икки ой давомида бу иқтидорини амалда кўрсатди. 6Худога қарши куфр айтиш, Унинг номи ва макони ҳамда осмонда яшовчиларга қарши куфрлар ёғдириш учун ҳайвон оғзини очди. 7Унга Худо азизлари билан уришиш ҳамда уларни енгишга рухсат берилди. Унга ҳар бир қабила, халқ, тил ва миллат устидан ҳокимлик қилиш иқтидори берилди.

8Ер юзида яшаётганларнинг ҳаммаси ҳайвонга сажда қилишади, фақат дунё яратилганидан бери бўғизланган Қўзининг ҳаёт китобига исми қайд бўлганлар бундан истиснодир.


9Қулоғи бор киши қулоқ солсин! 10Кимки асирликка олиб борса, ўзи асирликка тушар.

Кимки қиличдан ўтказса, ўзи қиличдан ўтар.

Бунда Худо азизларининг сабру имони даркор.


Ердан чиққан ҳайвон


11Бундан сўнг мен ердан чиқаётган бошқа бир ҳайвонни кўрдим. Қўзи каби иккита шохи бор эди ва аждаҳо каби гапирарди. 12У биринчи ҳайвоннинг бутун иқтидори билан унинг олдида амал қиларди. Ҳайвон бутун ер юзини ва унда яшовчиларни ўлар ҳолатдаги яраси соғайган биринчи ҳайвонга сажда қилишга мажбур қилди. 13У инсонлар олдида ҳатто осмондан ерга олов туширишга қадар ажойиб мўъжизалар яратди. 14Биринчи ҳайвон олдида қилиши учун унга берилган мўъжизакорлик қудрати билан у ер юзида яшаётганларни алдаб йўлдан оздирди. У одамларга қиличдан яраланиб, бироқ соғ қолган биринчи ҳайвоннинг тасвирини қилишни буюрди. 15Унга ҳайвоннинг тасвирига руҳ киритиш учун қудрат берилди. Ҳайвон тасвири тилга кирди ва ўзига сажда қилмаганларнинг ҳаммасини ўлдиришни буюрди. 16У ҳамманинг – каттаю кичикнинг, бою камбағалнинг, эркину тутқиннинг ўнг қўли ёки пешанасига тамға босилсин, деб фармон чиқарди. 17Шундай қилиб, ким ҳайвоннинг тамғаси, яъни унинг оти ёки отининг сонига эга бўлмаса, мутлақо олди-сотди қилолмас эди.

18Бунда ҳикмат бор. Ақли етган киши ҳайвоннинг сонини ҳисоблаб чиқсин, чунки бу сон – инсоннинг сонидир. Унинг сони олти юз олтмиш олтидир.


#### 14–БОБ


Қўзи ва 144000 киши


1Мен қарадим-у, Сион тоғида Қўзи турганини кўрдим. Қўзи билан бирга пешанасида Унинг ва Отасининг исми ёзилган юз қирқ тўрт минг киши бор эди. 2Осмондан кўп сувларнинг шов-шувидай, гумбурлаган момақалдироқ товушидай бир товуш янграр эди. Мен эшитган бу товуш худди чанг чалаётган чолғучилар чиқарадиган садони эслатарди. 3Ўша бир юз қирқ тўрт минг киши Арши Аъло олдида, тўртта жондор ва оқсоқоллар олдида янги бир куй куйлар эдилар. Ер юзидан сотиб олинган[20] бу юз қирқ тўрт минг кишидан бошқа ҳеч ким бу куйни ўргана олмас эди. 4Булар ўзларини хотинлар билан булғатмаган маъсум кишилардир. Булар Қўзи қаёққа кетса, Унинг орқасидан кетган кишилардир. Булар Худо ва Қўзига тўнғич бўлгудек, инсонлар орасидан сотиб олинганлар. 5Уларнинг тилида ёлғон-макр йўқ, [Худонинг тахти олдида] улар бенуқсондир.


Уч фариштанинг хабари


6Шундан кейин осмон ўртасидан учиб бораётган бошқа бир фариштани кўрдим. Бу фаришта ер юзида яшовчи ҳар бир миллат ва қабилага, ҳар қандай тил ва халққа абадий Мужда келтираётган эди. 7У баланд овоз билан шундай деди:


“Худодан қўрқинг, Уни улуғланг!

Унинг ҳукм қилиш вақт-соати келди.

Еру кўкни, денгизни, булоқларни Яратганга сажда қилинглар!”


8Кейин бошқа бир фаришта учиб келиб, шундай деди:


“Вайрон бўлди!

Вайрон бўлди буюк Бобил шаҳри!

У барча халқларга ичирган эди

Ўзининг қайноқ фаҳшу зино шаробидин”.


9Сўнгра учинчи фаришта учиб келиб, баланд овозда шундай деди:

– Кимки ҳайвонга ва унинг тасвирига сажда қилиб, пешанаси ёки қўлига тамға қабул қилса, 10у Худонинг қаҳр косасида софлаб тайёрланган қайноқ ғазаб шаробини ичади-ю, муқаддас фаришталар ва Қўзи олдида ёнаётган олтингугурт ичида азоб чекади. 11Улар азобининг дуди абадулабад бурқираб туради. Ҳайвон ва унинг тасвирига сажда қилиб, ҳайвон номли тамғани қабул қилганлар кечаю кундуз тинчлик кўрмайдилар. 12Бунга Худо амрини сақлаган ва Исога содиқ қолган азизларнинг сабр-тоқати даркор.

13Шунда осмондан менга гапираётган бир овозни эшитдим:

– Буни ёзиб ол: Бундан кейин Раббимиз Исо уммати бўлиб дунёдан ўтганлар бахтлидир!

– Ҳа, – дейди Руҳ, – улар ўз меҳнатларидан тинчисин, уларнинг қилган ишлари ўзларига ҳамроҳдир.


Ернинг ҳосилини териш


14Шундан кейин бир ёруғ булут кўрдим. Булут устида Инсон Ўғлига[21] ўхшаган Сиймо ўтирибди; Унинг бошида олтин тож ва қўлида ўткир ўроқ. 15Маъбаддан бошқа бир фаришта чиқиб, булут устида Ўтирганга баланд овоз билан шундай деди: “Ўроғингни ишга солиб ўр, чунки ўрим-йиғим вақти келди. Мана, ернинг ҳосили етилди”. 16Булут устида Ўтирган ўроғини ерга ташлади, ернинг ҳосили ҳам ўрилди.

17Осмондаги маъбаддан бошқа бир фаришта чиқди. Унинг ҳам ўткир ўроғи бор эди. 18Оловга ҳукмрон яна бошқа бир фаришта эса қурбонгоҳдан чиқиб келди. У ўткир ўроқли фариштага шундай хитоб қилди: “Ўткир ўроғингни ишга сол, ердаги узум бошларини қирқиб ол, чунки ерда узум пишиб шингил-шингил бўлди”.

19Фаришта ўроғини ерга ташлади, ердаги узум бошларини териб, Худонинг катта қаҳр-ғазаб чархига улоқтирди. 20Чарх шаҳарнинг ташқарисида ишга тушди. Чархдан оқиб чиққан қон дарё бўлиб, бир минг олти юз ўқ отими[22] ергача борди ва отларнинг юганларигача чиқди.


#### 15–БОБ


Етти фаришта ва етти бало


1Мен осмонда одатдан ташқари ажойиб бошқа бир аломат кўрдим: қўлида охирги етти бало бор етти фаришта. Ана шу балолар билан Худонинг ғазаби тамом бўлади.

2Мен гўё олов аралаш ойнадан ясалган бир денгизни ҳам кўрдим. Ҳайвонга, унинг тасвири, [тамғаси] ҳамда номининг сонига қарши ғалаба қозонганлар Худонинг чангларини қўлга олиб, шу ойна денгизнинг устида турган эдилар. 3Улар Худо қули Мусонинг куйини[23] ва Қўзининг куйини куйлаб, шундай дердилар:


“Ё Раббий, Тангри Таоло,

Ҳар нарсага қодир Сарвари коинот!

Сенинг ишларинг буюк ва ажойибдир.

Эй элу халқлар[24] Подшоҳи!

Сенинг йўлларинг тўғри ва ҳақдир.

4Эй Худованди карим!

Ким чўчимас экан Сендан?

Ким улуғламас экан исмингни?

Зеро ёлғиз Ўзинг муқаддассан.

Жамики эллар ҳузурингга келиб,

Сенга бош эгиб сажда қилгайлар.

Барчага аён бўлди одил ҳукмларинг”.


5Шундан сўнг қарадим-у, самодаги маъбад, яъни Шаҳодат Чодири[25] очилганини кўрдим. 6Етти балога ҳоким етти фаришта тоза ва порлоқ зиғир мато кийган ва кўксига олтин камарлар боғлаган ҳолда маъбаддан чиқдилар. 7Тўрт жондордан бири етти фариштага абадулабад барҳаёт Худонинг ғазаби билан тўлиқ еттита олтин коса берди. 8Маъбад Худонинг улуғворлиги ва қудратидан дуд билан тўлиб кетди. Етти фариштанинг етти балоси тамом бўлмагунча, ҳеч ким маъбадга кира олмади.


#### 16–БОБ


Худо ғазабига тўла етти коса


1Бундан кейин маъбаддан етти фариштага: “Боринглар, Худонинг ғазаби билан тўлиб-тошган етти косани ерга тўкинглар”, – деган баланд бир овоз эшитдим.

2Биринчи фаришта бориб косасини ерга тўкди. Ўзида ҳайвоннинг тамғаси бўлган ва унинг тасвирига сажда қилаётган одамларда оғир, жирканч йирингли яралар пайдо бўлди.

3Иккинчи фаришта косасини денгизга тўкди. Денгиз ўликнинг қонига ўхшаш бир тус олди ва ичидаги бутун жониворлар ўлди.

4Учинчи фаришта косасини дарёларга ва булоқларга тўкди, булар ҳам қонга айланиб кетди. 5Сувлар фариштасининг шундай деганини эшитдим:


“Ё Раббий, Сен барҳақсан,

Ҳозир бор, азалдан бору муқаддассан.

Сенинг ҳукминг – одил ҳукм.

6Азиз-муқаддаслар ва пайғамбарлар қонини тўкканларга

Сен қон ичирдинг, улар бунга лойиқдир”.


7Қурбонгоҳ ҳам тилга кириб, шундай деганини эшитдим:


“Ҳа, Раббий, Тангри Таоло,

Ҳар нарсага қодир Сарвари коинот!

Сенинг ҳукмларинг одил ва ҳаққонийдир”.


8Тўртинчи фаришта ўз косасини қуёш устига тўкди, қуёшга инсонларни ўтдай ёндириш қудрати берилди. 9Жазирама иссиқ инсонларни қиздирганда, улар бу офатларга ҳукми ўтадиган Худо шаънига ҳамду санолар эмас, ҳақоратлар ёғдирдилар, қилмишларидан тавба қилмадилар.

10Бешинчи фаришта косасини ҳайвон тахтига тўкиб юборди, ҳайвоннинг салтанати зимистонга чулғаниб қолди. Одамлар азобдан тилларини тишлади. 11Азоб ва яра-жароҳатларидан нолиб, осмондаги Худони ҳақорат қилдилар-у, қилмишларидан тавба қилмадилар.

12Олтинчи фаришта косасини буюк Фрот дарёси устига тўкди. Кунчиқардан келадиган шоҳларга йўл очилсин деб, дарёнинг суви қуриди.

13Бундан кейин аждаҳо, ҳайвон ва сохта пайғамбарнинг оғизларидан чиқаётган қурбақанамо учта ёвуз руҳни кўрдим. 14Булар ажойибот яратадиган жинларнинг руҳидир. Улар ҳар нарсага қодир Худонинг улуғ кунида бўладиган жангга барча жаҳон шоҳларини тўплаш учун чиқадилар.


15“Мана, Мен ўғри каби келяпман!

Бахтлидир ҳушёр тортган киши,

Яланғоч юрмайин, айбим кўринмасин деб

Кийимини сақлаб турган киши!”


16 Руҳлар шоҳларни яҳудий тилида Ҳор-Магидўн дейилган жойга тўпладилар.

17Еттинчи фаришта косасини ҳавога тўкди. Самовий маъбаддаги тахтдан: “Амалга ошди!” – деган баланд бир овоз чиқди. 18Шу вақт яшинлар чақнаб, овозлар янграб, момақалдироқ гулдиради. Шундай кучли зилзила бўлдики, ер юзида инсон яшагандан бери бу қадар кучли зилзила юз бермаган эди. 19Улуғ шаҳар уч бўлакка бўлиниб кетди. Мажусийлар шаҳарлари ер билан яксон бўлди. Худонинг қайноқ қаҳр-ғазаб шароби билан тўлган коса унга берилсин деб, буюк Бобил шаҳри ҳам Худонинг ҳузурида хотирланди. 20Ҳар бир орол ўрнидан жилди, тоғлар кўздан ғойиб бўлди. 21Осмондан ҳар бир донаси ботмон келадиган йирик дўл инсонлар устига ёғилди. Одамлар дўл балосидан Худони ҳақорат қилишарди, чунки бу бало ҳаддан зиёд эди.


#### 17–БОБ


Ҳайвонга минган хотин


1Етти косали етти фариштадан бири келиб, менга шундай деди: “Бу ёққа келгин, кўп сувлар бўйида ўтирган буюк фоҳишага чиқарилган ҳукмни сенга кўрсатаман. 2Ер юзи шоҳлари у билан фаҳш қиларди, ер юзида яшаётганлар унинг зино шаробидан маст бўлардилар”.

3Бундан кейин фаришта мени Илоҳий Руҳ таъсирида чўлга олиб келди. У ерда етти бошли, ўн шохли, куфрона номлар билан тўлиб-тошган қип-қизил бир ҳайвон устига минган хотинни кўрдим. 4Хотин қип-қизил, арғувон кийимда, олтин, жавоҳирот, марваридлар билан безанган эди. Унинг қўлида ифлосликлар билан, зино ҳаромликлари билан тўлиб-тошган олтин коса бор эди. 5Хотиннинг пешанасида унинг исми ёзилган эди: “Сир: буюк Бобил – ер юзи фоҳишалари ва ҳаромликлари онасидир”.

6Хотин Худо азизлари қонидан, Исо шоҳидлари қонидан маст бўлганини кўрдим. Уни кўриб, ғоят даражада ҳайрон бўлдим.

7Фаришта менга деди: “Нима учун ҳайратга тушдинг? Мен сенга хотиннинг ва уни кўтариб юрган етти бошли, ўн шохли ҳайвоннинг сирини айтиб бераман. 8Ана, сен кўрган ҳайвон бор эди, энди йўқ. У кўп ўтмай тубсизлик қаъридан чиқиб, ҳалокатга йўлиқади. Ер юзида яшаётган ва дунё яратилгандан буён ҳаёт китобига ёзилмаган барча одамлар ҳайвонни кўриб, ҳайрон қоладилар. Чунки у бор эди, ҳозир йўқ, аммо яна келади.

9Буни англамоқ учун ўткир ақлу идрок даркор. Етти бош – хотин устида ўтирган етти тоғдир. 10Шу билан бирга етти подшоҳдир. Буларнинг бештаси маҳв бўлди, биттаси қолди, бошқаси эса ҳали келган эмас; у келганда ҳам кўп вақт турмайди. 11Илгари бор, ҳозир йўқ ҳайвон эса етти подшоҳдан бири бўла туриб, саккизинчисидир, у ҳалокатга йўлиқади.

12Сен кўрган ўнта шох – ўн подшоҳ демакдир. Улар ҳали салтанатни қўлга олган эмас. Улар ҳайвон билан бирга подшоҳ бўлиб, бир соат ҳокимлик қиладилар. 13Булар бир фикрда бўлиб, қудратни ва салтанатни ҳайвонга топширадилар. 14Улар Қўзи билан жанг қиладилар, аммо Қўзи уларни енгиб чиқади. Чунки Қўзи ҳокимларнинг Ҳокими – Шоҳаншоҳдир. У билан бирга бўлганлар эса даъват этилганлар, танланганлар, содиқ қолганлардир”.

15Фаришта менга яна шундай деди: “Фоҳиша ўтирган, сен кўрган сувлар – элу халқ, миллатлар, элатлар ва тиллардир. 16Сен кўрган ҳайвондаги ўнта шох фоҳишадан нафратланадилар. Уни яланғочлаб, барбод қиладилар, гўштини бурдалаб ейдилар, ўзини эса ўтда ёндирадилар. 17Чунки Худо Ўзининг иродасини бажаришни уларнинг дилига солган. Шундай қилиб, Худонинг каломлари бажо келмагунга қадар, улар бир жон, бир тан бўлиб, ўз ҳукмронликларини ҳайвонга топширадилар. 18Сен кўрган хотин – ер юзи подшоҳлари устидан ҳукмронлик қиладиган буюк шаҳардир”.


#### 18–БОБ


Бобилнинг вайрон бўлиши


1Бундан кейин улуғ салтанат соҳиби бошқа бир фариштанинг осмондан тушаётганини кўрдим. Унинг улуғворлигидан ер юзи ёришиб кетди. 2У кучли бир нидо билан бундай деди:


“Вайрон бўлди! Вайрон бўлди буюк Бобил!

У жинларнинг макони, ҳар турли ёмон руҳнинг паноҳи,

Ҳар қандай мурдору манфур қушнинг паноҳи бўлди.

3У барча халқларга ўзининг қайноқ фаҳшу зино шаробидан ичирган эди.

Ер юзи подшоҳлари у билан зинокорлик қилган эди,

Ер юзи савдогарлари унинг сафолару дабдабаларидан бойиб кетдилар”.


4Шу пайт осмондан бошқа бир овоз эшитдим. У дедики:


“Эй халқим, ундан чиқиб кетинг!

Шерик бўлманг унинг гуноҳларига,

Дучор бўлманг-да балоларига!

5Кўккача бориб етди-ку унинг гуноҳи,

Худо эслади унинг ноҳақликларини.

6Бобил сизга қандай сазо берган бўлса,

Сиз ҳам унга шундай сазо беринг!

Қилмишига яраша унга икки баробар сазо беринг!

Ўзи тайёрлаган ичимликдан икки баробар тўлдириб унга ичиринг!

7У нақадар кеккайиб дабдаба сурган бўлса,

Унга шу қадар азоб ва ғам-ғусса орттиринг!

У ўзича: “Тул эмас, мен маликаман,

Ғам-ғусса ҳам кўрмайман”, – деб айтди-ку.

8Шу боис унинг тақдиридаги балою офатлар –

Ўлим, ғам-ғуссаю қаҳатчиликлар

Бир куннинг ўзида қўпажак.

У ўтда ёқилиб кул бўлажак.

Қудратлидир уни ҳукм қилгувчи Худойи Таоло”.


9Бобил билан зино қилиб, кайф-сафо сурган ер юзи подшоҳлари ундаги ёнғин тутунини кўриб, унинг ҳолига бўзлаб йиғлайдилар. 10Бобилнинг азоб-уқубати даҳшатидан қўрқиб, узоқда туриб дейдилар:


“Вой, сенинг ҳолингга вой!

Эй буюк шаҳар, мустаҳкам Бобил!

Бир соатдаёқ сенга жазо келди!”


11Ер юзи савдогарлари ҳам унинг ҳолига йиғлаб мотам тутадилар. Чунки уларнинг молларини энди ҳеч ким сотиб олмайди. 12Олтин, кумуш, жавоҳирот ва марваридлар; атласу шойи, арғувону қирмизи газламалар; ҳар турли хушбўй ёғочлар, фил суягидан ясалган ҳар хил буюмлар; энг қимматбаҳо ёғочдан, мисдан, темирдан ва мармардан ясалган турли буюмлар; 13долчин, атирлар, хушбўй тутатқилар, мойлар ва смолалар, шароб, зайтун ёғи, сара ун ва буғдойлар; қорамол ва қўйлар, отлару аравалар, шунингдек, одамларнинг жонини ҳам, танини ҳам сотиб оладиган бошқа ҳеч ким бўлмайди. 14Сен жондан яхши кўрган мевалар қўлингдан кетди. Бутун давлату шавкатинг ном-нишонсиз йўқ бўлиб кетди.

15Бу моллар билан савдо-сотиқ қилиб, бойиб кетган савдогарлар Бобилнинг азоб-уқубат даҳшатидан қўрқиб, узоқда турганларича йиғлаб, зорлаб, дейдилар:


16“Аҳволингга вой, вой!

Шойи, атлас, қирмизи кийимлар ила ясанган,

Олтин, жавоҳирот, марваридлар ила безанган

буюк шаҳар!

17Шундай бойлигинг бир соатдаёқ йўқ бўлиб кетди”.


Ҳар бир дарға, кемачи ва кема йўловчиси, денгизда савдо-сотиқ қилувчиларнинг ҳаммаси узоқда турганларича, 18шаҳардаги ёнғиндан ўрлаётган дудга қараб: “Қандай шаҳар бу буюк шаҳарга ўхшайди?!” – деб фарёд чекардилар. 19Улар бошларига кул сочиб, фарёд чекиб, инграб дод солардилар: “Вой ҳолингга, вой, эй буюк шаҳар! Денгиздаги кемаларга эга бўлганларнинг ҳаммаси сенинг қимматбаҳо молларингдан бойиган эди. Эндиликда у бир соатдаёқ харобага айланди!”


20Шодланинг унинг ҳолига, эй осмон,

Эй азиз-муқаддаслар, ҳаворийлару набилар!

Зеро Худо уни ҳукм қилиб, ўчингизни олди.


21Кейин кучли бир фаришта тегирмон тошига ўхшаш катта тошни кўтариб денгизга улоқтирди-да, шундай деди:


“Мана шундай шиддат-ла қулаб тушгуси

Буюк шаҳар Бобил!

Энди у асло қад кўтармас.

22Чангчилар, ашулачилар, найчию сурнайчилар овози энди эшитилмас сенда.

Энди санъат ҳам, санъаткор ҳам сендан чиқмас.

Тегирмон чархининг товуши ҳам асло эшитилмагай сенда.

23Энди чироқ ҳам сенга шуъла сочмас,

Куёв билан келиннинг овози ҳам келмагай сендан.

Савдогарларинг ер юзининг катта аъёнлари эди,

Сеҳргарлигинг билан бутун халқлар алданган эди”.


24Пайғамбарлар, азиз-муқаддаслар ва ер юзида ўлдирилганларнинг ҳаммасининг қони Бобилдан топилди.


#### 19–БОБ


Осмондаги ҳамду сано


1Бундан кейин осмонда катта оломоннинг ғала-ғовурига ўхшаш баланд овозлар эшитдим:


“Ҳаллелуя![26]

Худойимизга тегишлидир нажоткорлик, улуғворлик, куч ва қудрат.

2Унинг ҳукми ҳақ ва тўғридир.

Ер юзини ўз зиноси билан бузган буюк фоҳишани У ҳукм қилди,

Ўз қулларининг хунини ундан олди”.


3Иккинчи марта дедилар:


“Ҳаллелуя!

Бобилнинг дуди абадулабад бурқирагай”.


4Шу пайт йигирма тўрт нафар оқсоқол ва тўрт жондор ўзларини ерга ташлаб: “Омин! Ҳаллелуя!” – дея тахтда ўтирган Худога сажда қилдилар.

5Кейин тахтдан бир овоз келди:


“Эй Худойимизнинг барча қуллари,

Ундан қўрқувчи каттаю кичиклар,

Унга ҳамду сано айтинглар!”


6Сўнгра кўп халойиқ, шовуллаган сувлар, гумбурлаган момақалдироққа ўхшаш садолар эшитдим. Улар шундай дерди:


“Ҳаллелуя!

Ҳар нарсага қодир Худойимиз,

Сарвари коинот Шоҳ ўрнини олди.

7Унинг иззат-ҳурматини бажо келтирайлик,

Севиниб хурсанд бўлайлик!

Қўзининг никоҳ соати етди,

Унинг келини ўзини ҳозирлади”.


8Кийиниш учун келинга пок, оппоқ шойи берилди. Шойи – азиз-муқаддасларнингсолиҳлигидир.

9Сўнг фаришта менга:


– Ёз! – деди, – Қўзининг никоҳ оқшомига чақирилганлар бахтиёрдир!

Яна менга:


– Булар Худонинг ҳақ сўзларидир, – деди.

10Мен унга сажда қилиш учун оёқларига йиқилдим. Лекин у менга шундай деди:

– Зинҳор бу ишни қилма! Мен сенинг ҳамкорингман, шунингдек, Исонинг шоҳиди бўлган ҳамма биродарларингнинг ҳамкориман. Худога сажда қил! Зеро Исога шоҳидлик пайғамбарлик руҳи билан тенгдир.


Оқ от минган Чавандоз


11Бундан кейин осмон очилиб, у ерда бир оқ от турганини кўрдим. Отлиқнинг исми Содиқ ва Ҳақ эди. У одилона ҳукм чиқариб, жанг қилади. 12Унинг кўзлари олов алангасидай. Бошида кўп тожи бор, пешанасига эса Ўзидан бошқа ҳеч ким билмайдиган бир исм ёзилган. 13У қонга бўялган кийим кийган, Унга “Худонинг Каломи” деб ном берилган эди. 14Пок, оппоқ шойи кийган самовий қўшинлар оқ отда Унинг кетидан борарди. 15Халқларга шикаст бериш учун Унинг оғзидан бир кескир шамшир чиқиб турарди. Қўлида темир таёқ билан уларни боқадиган Ўшадир. Ҳар нарсага қодир Худонинг қайноқ қаҳр-ғазаб шаробини тайёрлашга мосланган чархни Ўзи босади. 16Унинг кийими ва белида шундай бир исм ёзилган: “Ҳокимларнинг Ҳокими – Шоҳаншоҳ”.

17Шундан сўнг қуёш устида турган бир фариштани кўрдим. У баланд овоз чиқариб, осмон ўртасидан учиб бораётган барча қушларга шундай хитоб қилди: “Худонинг буюк базмига келинглар! 18Шоҳлар, саркардалар, кучлилар мурдасини, оту отлиқлар мурдасини, ҳамма эркину тутқинлар, каттаю кичиклар мурдасини хомталаш қилиш учун тўпланинглар!”

19Шундан кейин мен ҳайвонни, ер юзи шоҳларини, уларнинг қўшинларини кўрдим; улар от минган Чавандоз билан Унинг қўшинларига қарши жанг қилиш учун бир ерга тўпланган эдилар. 20Ҳайвон ва унинг олдида ғаройиботлар қилган сохта пайғамбар асир тушдилар. Ҳайвоннинг тамғасини қабул қилиб, унинг тасвирига сажда қилганларни ўз ғаройиботлари билан алдаган сохта пайғамбар ана шу эди. Ҳар иккови ҳам олтингугурт билан ёнаётган оташ кўлига тириклайин ташланди. 21Бошқалар эса от минган Чавандознинг оғзидан чиққан шамшир билан ўлдирилди. Ҳамма қушлар уларнинг гўштини еб тўйди.


#### 20–БОБ


Минг йил тинчлик


1Қўлида тубсизлик қаърининг калити ва катта занжир билан осмондан тушаётган фариштани кўрдим. 2Фаришта аждаҳони, яъни иблис ва шайтон деб аталган алмисоқ илонини тутиб, уни минг йил муддатга кишанлаб қўйди. 3Минг йил тамом бўлгунга қадар яна халқларни алдамасин деб, уни тубсизлик қаърига ташлаб қамаб қўйди ва унинг устига муҳр босди. Минг йил ўтгандан кейин қисқа бир муддатга уни озод қилиш керак.

4Мен тахтларни ва тахтда ўтирганларни кўрдим. Уларга ҳукм этиш ҳуқуқи берилган эди. Исонинг шаҳодати ва Худонинг каломи туфайли боши олинганларнинг жонини ҳам кўрдим. Булар ҳайвонга ва унинг тасвирига сажда қилмаган, пешаналари ва қўлларига унинг тамғасини қабул қилмаганлар эди. Улар тирилиб, Масиҳ билан минг йил ҳукм сурдилар. 5Қолган ўликлар минг йил тамом бўлгунга қадар тирилмади. Бу – биринчи қиёматдир. 6Биринчи қиёматда иштирок этадиганлар бахтиёр ва муқаддасдир. Иккинчи ўлим уларга ҳоким эмас. Улар Худонинг ва Масиҳнинг руҳонийлари бўлиб, У билан минг йил ҳукм сурадилар.


Шайтоннинг жазоланиши


7Минг йил тугагач, шайтон ўз зиндонидан озод этилади. 8Ернинг тўрт бурчагидаги халқларни, Яъжуж-Маъжужни[27] алдаб васваса қилиш ва жангга тўплаш учун зиндондан чиқади. Уларнинг сони денгиз қумидай сон-саноқсиздир.

9Улар ер юзи текислигига чиқиб, муқаддаслар манзили ва азиз шаҳарни қуршаб олдилар. Шу пайт Худо осмондан ўт ёғдириб, уларни қириб ташлади. 10Уларни алдаган иблис эса ҳайвон ва сохта пайғамбар бўлган оловли ва олтингугуртли кўлга ташланди. У ерда улар кечаю кундуз, илалабад азоб чекадилар.


Қиёмат қойим


11Кейин буюк бир оқ тахт ва тахтда ўтирган Сиймони кўрдим. Унинг ҳузуридан еру осмон қочар эди, лекин уларга жой топилмади. 12Мен Худо тахти олдида турган катта-кичик ўликларни кўрдим. Китоблар очилди. Ҳаёт китоби деган бошқа бир китоб ҳам очилди. Ўликларнинг ҳар бири, китобларда ёзилгани бўйича, қилмишларига яраша ҳукм этилди. 13Денгиз ўзидаги ўликларни берди, ўлим ҳам, тамуғ ҳам ўзларидаги ўликларни берди, ҳар бир киши қилмишларига яраша ҳукм этилди. 14Ўлим ва тамуғ олов кўлига ташланди. Мана бу олов кўли – иккинчи ўлимдир. 15Исмлари ҳаёт китобида ёзилмаганларнинг ҳаммаси олов кўлига ташланди.


#### 21–БОБ


Янги еру осмон


1Шундан кейин мен янги бир осмон ва янги бир ерни кўрдим. Аввалги еру осмон ғойиб бўлган эди, денгиз ҳам энди йўқ эди. 2Мен, Юҳанно, табаррук шаҳар – Қуддусни кўрдим; у куёви олдига безаниб чиқаётган келин каби осмондан, Худо ҳузуридан тушаётган эди. 3Мен Арши Аълодан келган баланд бир овозни эшитдим, у шундай деди:


“Мана, Худонинг макони инсонлар аро!

Худонинг Ўзи одамлар ичра яшар.

Улар Худонинг халқи бўлгай,

Худонинг Ўзи улар ичра маскан қилгай.

4Худо уларнинг кўзидаги ҳар бир ёшни артиб олур.

Энди ўлим сира бўлмас.

Ҳузун ҳам, фарёд ҳам, оғриқ ҳам бўлмас.

Зеро аввалгилар ўтиб кетди”.


5Тахтда ўтирган Сиймо: “Мана, Мен ҳаммасини янги қилиб яратяпман!” – деди. Кейин менга: “Буларни ёзиб қўй, бу сўзлар ишончли ва ҳаққонийдир!” – деди.

6Сўнг менга қараб, деди: “Амалга ошди! Ибтидо ва Интиҳо[28], Бош ва Сўнг Ўзимман. Мен чанқаганга оби ҳаёт булоғидан текин баҳра бераман. 7Ғолиб келганга булар насиб қилади. Мен унинг Худоси бўламан, у Менинг ўғлим бўлади. 8Аммо қўрқоқ, имонсиз, нопок, қотил, зинокор, жодугар, бутпараст ва ҳамма ёлғончиларнинг қисмати олов ва олтингугурт билан ёнаётган кўлдадир. Бу иккинчи ўлимдир”.


Янги Қуддус


9Шу пайт охирги етти балога тўлдирилган еттита косани ушлаган етти фариштадан бири олдимга келди ва мен билан гаплашиб: “Бу ёққа кел, Қўзига келин бўладиган аёлни сенга кўрсатаман”, – деди.

10Фаришта мени Илоҳий Руҳнинг таъсирида баланд, юксак бир тоққа олиб чиқди-да, менга кўкдан, Худо ҳузуридан тушаётган табаррук шаҳар – Қуддусни кўрсатди. 11Шаҳар Худонинг улуғвор жамоли билан балқир, унинг сайқали қимматбаҳо тош, биллур олмосга ўхшар эди. 12Унинг девори қалин ва баланд эди; ўн икки дарвозаси бўлиб, дарвозалари устида ўн иккита фаришта ўлтирар эди. Дарвозаларда исмлар – Бани Исроилнинг ўн икки қабиласи номлари ёзилган эди. 13Шарқдан уч, шимолдан уч, жанубдан уч ва ғарбдан уч дарвоза бор эди. 14Шаҳар деворларининг ўн икки пойдевори бўлиб, уларда Қўзининг ўн икки ҳаворийси номлари ёзиб қўйилган эди.

15Мен билан гаплашган фариштанинг қўлида шаҳарни, унинг дарвозаларию деворини ўлчаш учун олтиндан бир ўлчагичи бор эди. 16Шаҳар тўртбурчак шаклда жойлашган, унинг бўйи эни билан тенг эди. Фаришта шаҳарни ўлчагич билан ўлчади, у ўн икки минг ўқ отими[29] экан. Унинг эни, бўйи ва баландлиги бир-бирига тенг эди. 17Фаришта шаҳарнинг деворларини ҳам ўлчади; у инсонлар ўлчовида ҳам, фаришталар ўлчовида ҳам юз қирқ тўрт тирсак чиқди. 18Деворлар олмосдан, шаҳар эса шишадай тиниқ, соф олтиндан қурилган эди. 19Шаҳар деворларининг пойдеворлари турли қимматбаҳо тошлар билан безатилган эди: биринчи пойдевор олмосдан, иккинчиси кўк ёқутдан, учинчиси ақиқдан, тўртинчиси зумраддан эди. 20Бешинчиси фируза, олтинчиси лаъл, еттинчиси сариқ ёқут, саккизинчиси кўк зумрад, тўққизинчиси забаржад, ўнинчиси яшил ақиқ, ўн биринчиси ложувард, ўн иккинчиси бинафшаранг ёқутдан эди. 21Ўн икки дарвоза – ўн икки марвариддан иборат эди, яъни ҳар бир дарвоза битта марвариддан ясалган эди. Шаҳарнинг кўчаси эса бамисоли шаффоф шишадек, соф олтиндан эди.

22Бу шаҳарда маъбад кўрмадим. Чунки ҳар нарсага қодир Худойи Таоло ва Қўзининг Ўзи шаҳарнинг маъбадидир. 23Шаҳарни ёритиш учун қуёшга ёки ойга эҳтиёж ҳам йўқ. Чунки Худонинг улуғвор жамоли уни ёритади, Қўзининг Ўзи унинг ёритқичи бўлади. 24[Қутулган] халқлар шаҳарнинг нурида юришади. Ер юзи подшоҳлари унга ўз шон-шуҳратларини келтирадилар. 25Шаҳар дарвозалари кун бўйи очиқ туради, сира ёпилмайди, чунки у ерда тун бўлмайди. 26Халқларнинг барча давлату савлати унга киритилади. 27Лекин ҳеч қандай мурдор нарса, ҳеч бир разил ёки ёлғончи киши унга кирмайди; фақат Қўзининг ҳаёт китобида ёзилганлар киради.


#### 22–БОБ


Ҳаёт дарёси


1Фаришта менга Худонинг ва Қўзининг тахтидан чиқиб, шаҳар кўчаси бўйлаб оқаётган биллурдай тиниқ оби ҳаёт дарёсини кўрсатди. 2Дарёнинг у ёғида ҳам, бу ёғида ҳам ҳар ойда бир, яъни йилда ўн икки марта ҳосил берадиган ҳаёт дарахти бор эди. Бу дарахтнинг барглари халқларга шифо бахш этади. 3Бошқа ҳеч қандай лаънат қолмайди. Шаҳарда Худонинг ва Қўзининг тахти бўлади, Унинг қуллари Унга хизмат қилади. 4Улар Унинг юзини кўриб туради, Унинг исми уларнинг пешанасига ёзилган бўлади. 5У ерда бошқа тун бўлмайди; чироққа ҳам, қуёш ёғдусига ҳам эҳтиёж бўлмайди. Чунки Худойи Таолодан уларга нур ёғилиб туради, улар эса то абад ҳукмронлик қиладилар.


Исо келяпти


6Фаришта менга шундай деди:


– Бу сўзлар ишончли ва ҳаққонийдир. Азиз пайғамбарларни руҳлантирган Худойи Таоло яқин орада юз бериши муқаррар бўлган воқеаларни ўз қулларига билдириш учун фариштасини юборди.


7“Мана, Мен тезда келаман!

Бу китобнинг башоратли каломларига

Риоя қилганлар бахтиёрдир!”


8Мен, Юҳанно, буларни кўрдим ва эшитдим. Буларни кўриб эшитганимда, менга кўрсатган фариштанинг оёқларига йиқилиб сажда қилмоқчи бўлдим. 9Аммо у менга:

– Зинҳор бу ишни қилма! Мен сенинг ҳамда биродарларинг – пайғамбарларнинг ҳамкориман, шунингдек, бу китобнинг сўзларига риоя қилувчиларнинг ҳамкориман. Худога сажда қил! – деди. 10Кейин менга яна шундай деди:

– Бу китобнинг башоратли каломларини муҳрлаб сир сақлама, чунки вақт яқиндир. 11Фосиқ, майли, ёмонлик қилаверсин; нопок, майли, ифлослик қилаверсин. Солиҳ эса тўғри иш қилаверсин ва муқаддас киши ўзини муқаддас сақласин.


12“Мана, Мен тез келаман, қаримтам Ўзим билан.

Ҳар кимга қилмишига яраша сазо бергумдир.

13Мен Ибтидо ва Интиҳо, Аввалию Охири,

Бош ва Сўнгдирман”.


14Қандай бахтлидир кийимларини ювганлар[30], ҳаёт дарахти мевасидан еб, шаҳар дарвозаларидан кириш ҳуқуқига эга бўлганлар! 15Ташқарида эса итлар, жодугарлар, зинокорлар, қотиллар, бутпарастлар, ёлғон-макрга ружу қўйганларнинг ҳаммаси бўлади.


16“Мен – Исо Ўз фариштамни олдингизга юбордим,

Токи у бу тўғрида жамоатларимга шаҳодат берсин.

Мен Довуд авлодидан келиб чиққан Зот,

Ёруғ тонг юлдузидирман”.


17Руҳ ҳам, Келин ҳам: “Кел!” – деб чорлаяпти. Эшитган киши ҳам: “Кел!” – десин. Чанқаган келсин, хоҳлаган ҳаёт сувидан текин баҳра олсин.

18Бу китобнинг башоратли каломларини эшитувчи ҳар бир кишига шаҳодатим шу: кимда-ким буларга бирор нарса қўшса, Худо бу китобда ёзилган балоларни унга тақдир қилади. 19Кимда-ким бу китобда башорат қилиб айтилган сўзлардан бирор нарсани олиб ташласа, Худо уни бу китобда ёзилган ҳаёт дарахтидан[31] ва муқаддас шаҳардан маҳрум қилади.

20Бу гапларнинг Шоҳиди: “Ҳа, Мен тез келаман!” – деяпти.

Омин! Кел, ё Раббимиз Исо!

21Раббимиз Исо Масиҳнингинояти барчангизга ёр бўлсин. Омин.

[1]

1:11 - БОБИЛГА СУРГУНЛИК: луғатга қаранг.

[2]

1:16 - МАСИҲ: луғатга қаранг.

[3]

1:18 - МУҚАДДАС РУҲ: Худонинг Руҳи.

[4]

1:21 - ИСО: яҳудий тилида Ешуъа, яъни “Худованд нажот беради” деган исм.

[5]

3:2 - ОСМОН ШОҲЛИГИ: Худо салтанати; луғатга қаранг.

[6]

3:7 - ФАРЗИЙ...САДДУҚИЙ: луғатга қаранг.

[7]

3:15 - ИЛОҲИЙ АМРНИ ТЎЛА БАЖАРИШ: аслида “бутун солиҳликни (адолатни) бажо келтириш”.

[8]

4:3 - ХУДОНИНГ ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[9]

4:5 - ТАБАРРУК ШАҲАР: Қуддус (Иерусалим).

[10]

4:5 - МАЪБАД: луғатга ва маъбад харитасига қаранг.

[11]

4:6 - қаранг: Забур 90:11-12.

[12]

4:16 - қаранг: Ишаъё 9:1-2. Милоддан олдинги 734-йил Исроилнинг шимолий қисми – Эфраим, Нафтоли ва Завулун қабилалари (кейинроқ Жалила юрти) Оссурия ҳужумига учраб қарам бўлган эди (қаранг: Таврот, 4-Шоҳлар 15:29). Исонинг бу юртдаги фаолияти ўша халққа яна ёруғлик ва севинч келтирди.

[13]

4:23 - ИБОДАТХОНА: луғатга қаранг.

[14]

4:23 - ХУШХАБАР: луғатга қаранг.

[15]

5:3 - ОСМОН ШОҲЛИГИ: Худо келажакда яратадиган янги дунё.

[16]

5:16 - ОТАНГИЗ: яъни Худо.

[17]

5:20 - УЛАМО...ФАРЗИЙ: луғатга қаранг.

[18]

5:35 - БУЮК ПОДШОҲ: яъни Парвардигори олам; айнан қаранг: Забур 46:3 ва 47:3.

[19]

6:4 - ОТАНГ: яъни Худо.

[20]

6:7 - МАЖУСИЙЛАР: луғатга қаранг.

[21]

6:9 - МУҚАДДАС ИСМИНГ УЛУҒЛАНСИН: ёки “Исминг муқаддас тутилсин”.

[22]

6:17 - ЎЗИНГНИ ЮВИБ-ТАРАБ ЮРГИН: аслида “бошингга ёғ суртиб юзингни ювгин”, яъни умуман шахсий озодалик кўзда тутилади.

[23]

6:20 - У ДУНЁ: аслида “осмон”.

[24]

6:27 - КИМ УМРИНИ БИР ЛАҲЗА БЎЛСИН УЗАЙТИРА ОЛАР ЭКАН: ёки “Ким ўз бўйига бир қарич бўлсин қўша олар экан?”.

[25]

6:33 - ИРОДА: аслида “адолат, ҳақ”, яъни Худонинг Шоҳлигига яраша тўғрилик, муқаддаслик.

[26]

8:12 - ШОҲ АҲЛИ: аслида “Шоҳлик ўғиллари”, яъни Худо аввалдан танлаб марҳамат қилган Исроил халқи; яна қаранг: 22:1-14, Луқо 13:28-30.

[27]

8:15 - УНГА: баъзи қадимги қўлёзмалар бўйича: уларга.

[28]

8:20 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[29]

8:21 - ҲАЗРАТ: ёки, Раббий (аслидаги сўзнинг маъноси луғатда изоҳланади).

[30]

8:28 - ГЕРГЕСА: бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Гераса ёки Гадара”; харитага ва Марк 5:1, Луқо 8:26 га қаранг.

[31]

8:29 - ХУДОНИНГ ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[32]

9:27 - ДОВУД ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[33]

10:2 - ҲАВОРИЙ: луғатга қаранг.

[34]

10:4 - ВАТАНПАРВАР: луғатга қаранг.

[35]

10:20 - ИЧИНГИЗДАГИ ОТАНГИЗНИНГ РУҲИ: Исо Масиҳга ишонганнинг қалбида яшовчи Муқаддас Руҳ.

[36]

10:23 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[37]

10:25 - ИБЛИС: аслида “Баалзабул”; луғатга қаранг.

[38]

10:29 - ТАНГА: юнонча “ассарий”; пуллар жадвалига қаранг.

[39]

11:19 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[40]

11:21 - ЖУЛ...КУЛ: иккови ҳам надомат ва мотам белгиси; яна қаранг: Луқо 10:13, Ваҳий 11:3.

[41]

11:23 - ТАМУҒ: луғатга қаранг.

[42]

11:23 - САДЎМ: луғатга қаранг.

[43]

11:29 - МЕНИНГ БЎЙИНТУРУҒИМГА ЎЗИНГИЗНИ ҚЎШИНГ: бўйинтуруққа умуман бир жуфт ҳайвон қўшилади. Демак, биз Исо билан бирга юриб, Унга бўйсуниб, бу йўлда учрайдиган машаққатларга чидашимиз лозим.

[44]

12:2 - ФАРЗИЙ: луғатга қаранг.

[45]

12:2 - ДАМ ОЛИШ КУНИ: луғатга қаранг.

[46]

12:8 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[47]

12:23 - МАСИҲ: Худо юборишни ваъда қилган улуғ Қутқарувчи.

[48]

12:24 - ИБЛИС: аслида “Баалзабул”; луғатга қаранг.

[49]

12:31 - МУҚАДДАС РУҲНИ КУФР ҚИЛИШ: Худо Руҳини ва Унинг фаолиятини шайтон иши деб айтиш; яна қаранг: Луқо 12:10.

[50]

12:42 - ЖАНУБ МАЛИКАСИ: Подшоҳ Сулаймонни йўқлаб борган Шабо (бугунги Яман) маликаси; (айнан Таврот, 3-Шоҳлар 10-боб).

[51]

13:11 - ОСМОН ШОҲЛИГИ: Худонинг салтанати.

[52]

13:25 - БЕГОНА ЎТ: тўғрироғи, мастак (ғалла экинлари орасида ўсиб ғалладан аранг фарқланадиган, дони заҳарли ёввойи ўт).

[53]

13:33 - ТОҒОРА: юнонча “сатон” – 13 литрга тенг суюқлик ўлчови.

[54]

13:35 - қаранг: Забур 77:2.

[55]

13:37 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[56]

13:51 - баъзи қўлёзмаларда “Ё Раббий” сўзи қўшилган.

[57]

14:25 - СУБҲИДАМ: аслида “Туннинг тўртинчи қоровуллиги” (вақт жадвалига қаранг).

[58]

14:28 - РАББИМ: ёки, Ҳазрат (асл нусхадаги сўз гоҳ одамий ва гоҳ илоҳий Эгани билдиради).

[59]

15:22 - КАНЪОНЛИК: Канъон (қадимги Фаластин) туб аҳолисига мансуб ғайрияҳудий киши; яна қаранг: Марк 7-боб.

[60]

15:22 - ДОВУДНИНГ ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[61]

16:4 - ЮНУС ПАЙҒАМБАР: яна қаранг: 12:39.

[62]

16:17 - ЎЗ УҚУВ-ИДРОКИНГ: аслида “эт ва қон”, яъни инсоний куч ва идрок.

[63]

16:18 - ТОШ: юнончада “Бутрус”, арамийчада “Кифа” деган номларнинг маъноси бир, яъни “тош”.

[64]

16:18 - ЖАҲАННАМ КУЧЛАРИ: аслида “ўликлар диёри қопқалари”, яъни инсоният устидан ҳокимлик қилаётган ўлим ҳамда шайтон кучлари.

[65]

16:22 - РАББИМ: ёки, Ҳазратим (асл нусхадаги сўз гоҳ одамий ва гоҳ илоҳий Эгани билдиради); айнан қаранг: 17:4.

[66]

17:24 - ИККИ ДИРАМЛИК МАЪБАД СОЛИҒИ: юнонча “дидрахма”; яҳудийлар маъбад учун ҳар йили икки кунлик иш хақига тенг келган солиқни тўлашлари керак эди.

[67]

17:27 - ТЎРТ ДИРАМ: юнонча “статир”; пуллар жадвалига қаранг.

[68]

18:17 - ИМОНЛИЛАР ЖАМОАТИ: луғатга қаранг.

[69]

18:17 - КОФИР: ёки, мажусий; луғатга қаранг.

[70]

18:17 - ТАМАГИР: аслида “солиқчи”; бу сўз умуман порахўр, нопок кишини билдиради.

[71]

18:24 - ОЛТИН ЁМБИ: юнонча “талант”; қадим замондаги энг қадрли пул бирлиги, 20-30 кило олтин нархига тенг.

[72]

19:5 - қаранг: Ибтидо 2:24 (Эфесликлар 5:31, 1-Коринфликлар 7-боб).

[73]

19:17 - Бу сўзларни яна шундай таржима қилиш мумкин: “Нега сен Мени валинеъмат дейсан? Биргина Худодан бошқа ҳеч ким валинеъмат эмас”.

[74]

19:28 - ЯНГИ ДУНЁ: аслида “янгидан яратиш”, яъни Худо борлиқни янги қиладиган замон, Масиҳнинг келажак хукмронлик даври.

[75]

20:3 - СОАТ ТЎҚҚИЗЛАРДА: аслида “3-соат чамаси” (бу бобдаги соатларнинг таржимаси вақт жадвалида изоҳланади).

[76]

20:30 - ДОВУД ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[77]

21:5 - СИОН ҚИЗИ: Қуддус аҳолиси; айнан қаранг: Таврот, Ишаъё 62:1 ва Зикирё 9:9.

[78]

21:9 - ДОВУД ЎҒЛИ МАНГУ ЯШАСИН: аслида “Довуд Ўғлига (яъни Масиҳга) ҳўшаъно (яъни нажот)”; айнан қаранг: Забур 117:25-26.

[79]

21:12 - САРРОФЛАР: луғатга қаранг.

[80]

21:16 - ОЯТ: қаранг: Забур 8:3.

[81]

21:25 - ХУДОДАН: аслида “осмондан”.

[82]

21:31 - САЁҚЛАР: аслида “солиқчилар”.

[83]

21:42 - қаранг: Забур 117:22-23 (Ҳаворийлар 4:11, 1-Бутрус 2:7).

[84]

22:16 - ҲИРОД ТАРАФДОРЛАРИ: луғатга қаранг.

[85]

22:17 - ҚАЙСАР: Рим императори.

[86]

22:19 - ДИНОР: Рим империясидаги кумуш танга.

[87]

22:42 - МАСИҲ: Худо юборишга аҳд қилган улуғ Нажоткор.

[88]

22:44 - қаранг: Забур 109:1.

[89]

23:2 - яъни яҳудий дин олимлари Мусо пайғамбар ўрнида халққа Илоҳий Амрни талқин этадилар.

[90]

23:5 - ДУО ҚУТИСИ: Ичига Таврот оятлари битилган, яҳудийлар ибодат қилганда пешанага ва чап елкага боғлайдиган тери қутича.

[91]

23:5 - ГАЖИМЛАР: Яҳудийлар Илоҳий Амрни эслаб туриш учун кийим этагига тикадиган тўртта попук.

[92]

23:23 - САДОҚАТ: ёки, имон, ишонч.

[93]

23:24 - ЧИВИННИ ПЕШ ҚИЛУВЧИ: аслида “чивинни сузиб айирувчи”; мутаассиб диндорлар ҳаром деб ҳатто чивинни ютишдан қўрқиб, ичадиган ҳамма нарсасини сузгичдан ўтказишар эди.

[94]

23:35 - ҲОБИЛ: Одам Атонинг иккинчи ўғли, акаси Қобил уни ўлдирган (қаранг: Ибтидо 4-боб).

[95]

23:35 - ЗАКАРИЁ: милоддан сал олдин яшаган руҳоний Закариё билан тенг бўлиши мумкин (қаранг: 2-Солномалар 24:20-22), яъни Таврот даврида бўлган илк ва сўнгги қатл.

[96]

24:15 - ДАҲШАТЛИ РАЗОЛАТ: луғатга қаранг.

[97]

25:1 - КЕЛИН ДУГОНАЛАРИ: аслида “бокира қизлар”.

[98]

25:15 - ЁМБИ: юнонча “талант”; 18:24-оятдаги изоҳга қаранг.

[99]

26:28 - ЯНГИ АҲД: луғатга қаранг.

[100]

26:42 - БУ ҚИСМАТ МЕНИ ДАМИГА ОЛМАЙ: аслида “бу косани ичмай”.

[101]

26:53 - ТУМАН: юнонча “легион”, яъни Рим армиясида 6000 аскардан иборат ҳарбий қисм.

[102]

27:34 - ЗАРДОБ АРАЛАШТИРИЛГАН ШАРОБ: ёки “ўт аралаштирилган сирка” (оғриқни пасайтириш учун узум сиркасига бирон аччиқ дори қўшиларди) айнан қаранг: Забур 68:21.

[103]

27:45 - ТУШДАН БОШЛАБ СОАТ УЧГАЧА: аслида “6-соатдан 9-соатгача” (вақт жадвалига қаранг).

[104]

27:51 - ПАРДА: луғатга қаранг.

[105]

27:53 - ТАБАРРУК ШАҲАР: Қуддус.

[106]

27:62 - ТАЙЁРГАРЛИК КУНИ: яҳудийларнинг дам олиш куни бўлган шанбага тайёрлик қилиш учун пайшанба кун ботишдан жума кун ботишгача давом этган муддат.

[1]

1:8 - МУҚАДДАС РУҲГА ЧЎМДИРИШ: яна қаранг: Ҳаворийлар 1:5-8, 2-боб.

[2]

1:14 - ХУДОНИНГ ШОҲЛИГИ: луғатга қаранг.

[3]

1:21 - ЖУМА КУНИ КЕЧ КИРГАЧ: аслида “дам олиш куни бошлангач”; луғатга қаранг.

[4]

1:34 - МАСИҲ: Худо юборишга аҳд қилган улуғ Нажоткор.

[5]

2:10 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[6]

2:16 - УЛАМОЛАР...ФАРЗИЙЛАР: луғатга қаранг.

[7]

3:6 - ҲИРОДЧИЛАР: подшоҳ Ҳироднинг сиёсий маслакдошлари.

[8]

3:22 - ШАЙТОН: аслида “Баалзабул”; луғатга қаранг.

[9]

3:29 - МУҚАДДАС РУҲ: Худонинг Руҳи; яна қаранг: Матто 12:31.

[10]

5:9 - ТУМОНАТ: юнонча “легион”, яъни қадимги Рим армиясидаги 6000 аскардан иборат ҳарбий қисм.

[11]

6:20 - ёки бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Унинг сўзларини эшитиб, жуда ҳаяжонланарди”.

[12]

6:30 - ҲАВОРИЙЛАР: луғатга қаранг.

[13]

6:48 - СУБҲИДАМ ЧОҒИ: аслида “туннинг тўртинчи қоровуллиги чамасида”; вақт жадвалига қаранг.

[14]

6:52 - АҚЛЛАРИ ЕТМАС ЭДИ: аслида “диллари қотган эди”.

[15]

7:1 - ФАРЗИЙЛАР: яҳудийларнинг мазҳаби; луғатга қаранг.

[16]

7:26 - ЯҲУДИЙ ЭМАС ЭДИ: аслида “юнон эди” (ғайрияҳудийлар умуман юнон дейиларди).

[17]

8:29 - МАСИҲ: луғатга қаранг.

[18]

8:31 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[19]

8:34 - ЎЗ ХОЧИНИ КЎТАРИШ: Луқо 9:23 даги изоҳга қаранг.

[20]

9:13 - Бу ерда Масиҳнинг келишига ҳозирлик кўрган Яҳё пайғамбарнинг рамзи бор; яна қаранг: 1:1-8, 6:14-29, Матто 17:11-13, Римликлар 11:2-3.

[21]

9:29 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “ибодат ва рўза”.

[22]

9:49 - ЎТДА ПОКЛАНАДИ: аслида “ўт билан тузланади”, синовдан ўтишимизни билдиради. Таврот, Левилар 2:13-оятига кўра, Худога келтирилган қурбон гўштини тузлаш керак эди; яна қаранг: Матто 5:13, Колосаликлар 4:6.

[23]

10:8 - қаранг: Ибтидо 1:27, 2:24, 5:2, Эфесликлар 5:31.

[24]

10:45 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[25]

10:47 - ДОВУД ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг, яна қаранг: 12:35-37.

[26]

11:9 - НАЖОТ БЕРГИН: аслида “ҳўшаъно” деган Забур ояти, кутилган Нажоткор – Масиҳга қаратилган нидо; айнан қаранг: 117:25-26.

[27]

11:11 - МАЪБАД: луғатга ва маъбад харитасига қаранг.

[28]

11:30 - ХУДОДАН: аслида “осмондан”.

[29]

11:31 - ХУДОДАН: аслида “осмондан”.

[30]

12:11 - қаранг: Забур 117:22-23.

[31]

12:14 - ҚАЙСАР: Рим императори; умуман ҳукмрон ҳокимият кўзда тутилади.

[32]

12:15 - ДИНОР: Рим империясидаги кумуш танга.

[33]

12:19 - яна қаранг: Ибтидо 38:8.

[34]

12:33 - ҚУРБОН СЎЙИШ ВА НАЗР-НИЁЗ АТАШ: аслида “сўядиган ва бутунлай куйдирадиган қурбонликлар”, яъни Тавротда буюрилган қурбонликларнинг айрим турлари.

[35]

12:36 - қаранг: Забур 109:1.

[36]

12:42 - ИККИ ЧАҚА: аслида “2 лепта, яъни 1 квадрант” (юнон пули “лепта” нинг паст қиммати Рим пули “квадрант” билан ҳам кўрсатилган).

[37]

13:11 - МУҚАДДАС РУҲ: Имонлининг қалбида яшовчи Худо Руҳи.

[38]

13:14 - ДАҲШАТЛИ РАЗОЛАТ: луғатга қаранг.

[39]

14:1 - ФИСИҲ: яҳудийларнинг улуғ байрами; луғатга қаранг.

[40]

14:24 - ЯНГИ АҲД: луғатга қаранг.

[41]

14:36 - АЗИЗ ОТАМ: аслида “Абба, Ота” (Абба арамий тилида “севикли Ота” демакдир).

[42]

14:55 - ОЛИЙ КЕНГАШ: луғатга қаранг.

[43]

15:23 - МИРРА: оғриқни пасайтирадиган хушбўй дори.

[44]

15:25 - СОАТ ТЎҚҚИЗ: аслида “3-соат”; вақт жадвалига қаранг.

[45]

15:33 - ТУШ...СОАТ УЧ: аслида “6-соатдан 9-соатгача”.

[46]

15:38 - ПАРДА: луғатга қаранг.

[1]

1:3 - ТЕОФИЛ: “Худо севган” маъносидаги номаълум шахс исми; ёзилган асарни атоқли шахс номига тақдим этиш у даврнинг одати эди.

[2]

1:9 - МАЪБАД: луғатга ва маъбад харитасига қаранг.

[3]

1:15 - МУҚАДДАС РУҲ: Худонинг Руҳи.

[4]

1:33 - ЁҚУБ ХОНАДОНИ: Исроил халқи.

[5]

2:1 - ҚАЙСАР: Рим императори; умуман, ҳукмрон ҳокимият кўзда тутилади.

[6]

2:11 - МАСИҲ: луғатга қаранг.

[7]

2:22 - МУСОНИНГ ҚОНУНИ: Тавротнинг асосини ташкил этган илоҳий буйруқлар мажмуи.

[8]

2:22 - ЧИЛЛА ДАВРИ: Таврот, Левилар 12:1-4-оятларига кўра ўғил туққан аёл қирқ кун мурдор (нопок) ҳисобланиб, бундан сўнг қурбонлик қилса, яна ҳалолланар эди.

[9]

4:11 - қаранг: Забур 90:11-12.

[10]

4:16 - ШАНБА: яҳудийларнинг дам олиш ва ибодат куни.

[11]

4:43 - ХУДО САЛТАНАТИ: Худонинг Шоҳлиги; луғатга қаранг.

[12]

4:44 - ЖАЛИЛА: бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Яҳудия”.

[13]

5:17 - ФАРЗИЙЛАР: яҳудийларнинг мазҳаби; луғатга қаранг.

[14]

5:24 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[15]

6:5 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[16]

6:13 - ҲАВОРИЙЛАР: луғатга қаранг.

[17]

6:36 - ОТАНГИЗ: яъни Худо.

[18]

8:30 - ТУМОНАТ: юнонча “легион”, яъни Рим армиясида 6000 аскардан иборат ҳарбий қисм.

[19]

9:23 - ЎЗ ХОЧИНИ КЎТАРИШ: Исо Масиҳ каби ўз нафсидан кечиб, Худо йўлига ўзини бутунлай бағишлаб, имон туфайли келадиган кулфатлардан бош тортмаслик маъносида; яна қаранг: 14:25-27.

[20]

9:26 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[21]

10:12 - САДЎМ: луғатга қаранг.

[22]

10:27 - ЯҚИНИНГНИ: яъни сенга яқин бўлган ўзга одамни.

[23]

10:31 - РУҲОНИЙ: айрим лавозимдаги маъбад хизматкори.

[24]

10:32 - ЛЕВИТ: айрим лавозимдаги маъбад хизматкори.

[25]

11:2 - ёки “исминг муқаддас турсин (тутилсин)”.

[26]

11:4 - Инжилнинг энг қадимий ва ишонарли қўлёзмалари бўйича, Исо Масиҳнинг ушбу улуғ ибодатининг тўлиқ шакли Матто 6:9-13-оятларида бор.

[27]

11:15 - ИБЛИС: аслида “Баалзабул”; луғатга қаранг.

[28]

11:30 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[29]

11:31 - ЖАНУБ МАЛИКАСИ: Подшоҳ Сулаймонни йўқлаб борган Шабо (бугунги Яман) маликаси; (айнан Таврот, 3-Шоҳлар 10-боб).

[30]

11:51 - ҲОБИЛ: луғатга қаранг.

[31]

12:8 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[32]

12:10 - яъни ким Худо Руҳи ва шайтон иши деса.

[33]

12:11 - аслида “ибодатхоналар”.

[34]

12:25 - ёки “ўз бўйига бир қарич ҳам қўша олар экан”.

[35]

12:30 - ОТАНГИЗ: яъни Худо.

[36]

12:38 - ЯРИМ КЕЧА...ТОНГОТАР: аслида “туннинг иккинчи ё учинчи қоровуллигида”; вақт жадвалига қаранг.

[37]

12:50 - ДАРД-АЛАМ: аслида “чўмиш”; бу ерда Исонинг ҳақоратланиши ва ўлишига ишора бор.

[38]

13:21 - ТОҒОРА: юнонча “сатон” – 13 литрга тенг суюқлик ўлчови.

[39]

14:5 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “эшаги”.

[40]

14:26 - аслида “нафрат қилмаса”, яъни Исони ҳаммадан кўп севишимиз лозим; яна қаранг: 9:23.

[41]

15:18 - аслида “осмонга”.

[42]

15:21 - аслида “осмонга”.

[43]

16:6 - ЮЗ КУВА: юнонча “100 бат” – тақрибан 3000 литр.

[44]

16:7 - ЮЗ ҚАНОР: юнонча “100 кор” – тақрибан 30000 литр.

[45]

16:8 - НУР АҲЛИ: аслида “нур ўғиллари”, яъни Исо Масиҳнинг йўлида юриб илоҳий нурдан нурланиб турганлар; яна қаранг: Юҳанно 8:12, 12:36, Эфесликлар 5:8, 1-Салоникаликлар 5:5.

[46]

16:16 - ТАВРОТ ВА ПАЙҒАМБАРЛАР ДАВРИ: яъни Мусо пайғамбардан бошлаб Яҳё пайғамбаргача бўлган Қадимги Аҳд даври (тақрибан милоддан олдинги 1400-200 йиллар); луғатга қаранг.

[47]

16:20 - ЛАЗАР: аслида “Илъазар”, “Худо ёрдамчим” демакдир.

[48]

16:23 - ТАМУҒ: аслида “ҳадес”; луғатга қаранг.

[49]

17:6 - ЗИҒИРДАЙ: аслида “хантал донидай”; яна қаранг: 13:19.

[50]

17:14 - РУҲОНИЙ: Тавротда (Левилар 14) буюрилишича, юқумли касалдан соғайган киши руҳонийга мурожаат қилиб соғайганини тасдиқлатиши керак эди; яна қаранг: 5:14.

[51]

17:16 - САМАРИЯЛИКЛАР: бу халқнинг моҳияти луғатда изоҳланади.

[52]

17:22 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[53]

18:32 - МАЖУСИЙЛАР: луғатга қаранг.

[54]

18:38 - ДОВУД ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[55]

19:10 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[56]

19:13 - ТИЛЛА: юнонча мина – “100 динор”, яъни қарийб 100 кунлик иш ҳақига тенг.

[57]

20:4 - ХУДОДАН: аслида “осмондан”.

[58]

20:5 - ХУДОДАН: аслида “осмондан”.

[59]

20:17 - қаранг: Забур 117:22; Тош – Исо Масиҳнинг рамзи.

[60]

20:22 - ҚАЙСАР: Рим императори; умуман ҳукмрон ҳокимият назарда тутилади.

[61]

20:24 - ДИНОР: Рим империясидаги кумуш танга.

[62]

20:43 - қаранг: Забур 109:1.

[63]

21:12 - аслида “ибодатхоналарга”.

[64]

22:20 - ЯНГИ АҲД: луғатга қаранг.

[65]

23:44 - ТУШ...СОАТ УЧ: аслида “6-соатдан 9-соатгача”; вақт жадвалига қаранг.

[66]

23:45 - ПАРДА: луғатга қаранг.

[67]

23:54 - ДАМ ОЛИШ ВАҚТИ: аслида “шаббат”; луғатга қаранг.

[68]

24:13 - юнонча “60 стадия” – тақрибан 8 чақирим; жадвалларга қаранг.

[69]

24:49 - ОТАМНИНГ БЕРГАН ВАЪДАСИ: Худо имонлиларга юборишга аҳд қилган Муқаддас Руҳ; яна қаранг: 3:16, 11:13.

[1]

1:1 - КАЛОМ: юнонча “логос”, яъни борлиқнинг асосидаги илоҳий куч ва мантиқ, Худонинг Каломи – Исо Масиҳ. Худо Исо Масиҳ орқали коинотни яратган ва уни асрамоқда; яна қаранг: 17:5, Ибронийлар 1:1-4, Колосаликлар 1:15-20, 1-Юҳанно мактуби 1:1-2, Ибтидо 1-2-боблар.

[2]

1:19 - РУҲОНИЙЛАР...ЛЕВИТЛАР: яҳудий дин арбоблари; луғатга қаранг.

[3]

1:21 - ЎША ПАЙҒАМБАР: Илёс пайғамбар каби охирзамонда пайдо бўлиши кутилган маҳшар элчиси.

[4]

1:24 - ФАРЗИЙЛАР: яҳудийларнинг мазҳаби; луғатга қаранг.

[5]

1:34 - ХУДОНИНГ ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[6]

1:39 - СОАТ ТЎРТЛАР: аслида “10-соат”; вақт жадвалига қаранг.

[7]

1:41 - ХУДО ЮБОРГАН: аслида “Христос”, яъни “бошига мой суртилган”; Масиҳ сўзи луғатда изоҳланади.

[8]

1:42 - ТОШ: юнончада “Бутрус”, арамийчада “Кифа” деган номларнинг маъноси бир, яъни “тош”; яна қаранг: Матто 16:18.

[9]

1:51 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[10]

2:6 - ИККИ-УЧ ЧЕЛАК: юнонча “2-3 метритис” – тақрибан 80-120 литр.

[11]

2:14 - МАЪБАД: луғатга қаранг.

[12]

2:14 - САРРОФЛАР: луғатга қаранг.

[13]

2:17 - ОЯТ: қаранг: Забур 68:10.

[14]

3:3 - ЮҚОРИДАН: ёки, янгидан.

[15]

3:7 - ЮҚОРИДАН: ёки, янгидан.

[16]

3:8 - ШАМОЛ: ёки, Руҳ (юнонча асли икки маъноли).

[17]

3:13 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[18]

3:14 - ИЛОН: Исроил халқи чўлда исён қилганда, Худованд уларга заҳарли илонлар юборди. Мусо пайғамбар мисдан илон ясаб халқ олдида юқорига кўтарди, бу илонга боққанлар эса шифо топди.

[19]

4:6 - ТУШ ПАЙТИ: аслида “6-соат”; вақт жадвалига қаранг.

[20]

4:9 - САМАРИЯЛИКЛАР: бу халқнинг моҳияти луғатда изоҳланади.

[21]

4:21 - ОТА: яъни Худо.

[22]

4:22 - НАЖОТ ЯҲУДИЙЛАРДАНДИР: Худо юборишга аҳд қилган Нажоткор (Масиҳ) Довуд наслидан келиб чиқиши керак, деган маънода; яна қаранг: Римликлар 1:3, 9:1-5, 2-Тимўтий 2:8.

[23]

4:52 - СОАТ БИРДА: аслида “7-соатда”.

[24]

5:2 - БАЙТ-ҲАСДА: арамийча “илоҳий раҳм-шафқат уйи” демакдир.

[25]

5:9 - ДАМ ОЛИШ КУНИ: луғатга қаранг.

[26]

5:25 - ХУДОНИНГ ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[27]

5:27 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони, бу ерда чинакам одам боласи маъносида; луғатга қаранг.

[28]

5:39 - МУҚАДДАС БИТИКЛАР: қадимги яҳудийларда Таврот ва Забур, ҳозир бутун Муқаддас Китоб.

[29]

6:19 - БИР ТОШ: юнонча “25-30 стадия”; жадвалларга қаранг.

[30]

6:31 - МАННА: луғатга қаранг.

[31]

6:69 - Бошқа қўлёзмалар бўйича “Барҳаёт Худонинг Ўғли Масиҳсан”.

[32]

7:2 - ЧАЙЛА БАЙРАМИ: луғатга қаранг.

[33]

7:22 - СУННАТ: ўғил бола туғилганига 8 кун бўлганда, ҳатто ишлаш тақиқланган шанба кунига тўғри келса ҳам, ўша куниёқ хатна қилинар эди; қаранг: Ибтидо 17-боб.

[34]

7:40 - 1:21 оятдаги изоҳга қаранг.

[35]

8:24 - ЎША МЕН ЭКАНЛИГИМ: аслида “Менлигим”, яъни Ўз-ўзича бор бўлиб турган Худонинг эпитети; Исо Худонинг Ўғли бўлиб Отасидай азалий ва абадий мавжуддир; яна қаранг: 13:19, Колосаликлар 1:13-20.

[36]

8:28 - ИНСОН ЎҒЛИНИ ЮҚОРИ КЎТАРИШ: Исони хочга михлаб ўлдиришнинг рамзи; айнан қаранг: 3:14 ва 12:32.

[37]

9:35 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Инсон Ўғли”.

[38]

10:22 - МАЪБАДНИ ЯНГИЛАШ БАЙРАМИ: яҳудийларнинг Ҳанукка (яъни “бағишлаш”) байрами; милоддан олдинги 164 йилда суриялик ҳукмдор Антиох Епифан Исроилни ишғол қилиб, яҳудийлар маъбадини расво қилган. Яҳудо Маккабей номли қаҳрамон исён қилган, маъбад янгидан очилиб, Худога бағишланган.

[39]

10:34 - қаранг: Забур 81:6.

[40]

11:18 - УЧ ЧАҚИРИМ: юнонча “15 стадия”; жадвалларга қаранг.

[41]

11:52 - ХУДО ФАРЗАНДЛАРИ: Исо Масиҳнинг қурбонлигига ишониб, Худонинг ҳақиқий уммати бўлганлар; яна қаранг: 1:12, Римликлар 8:16-23, 1-Юҳанно 3-боб, Филиппиликлар 2:15.

[42]

12:3 - БИР ШИША: юнонча “литра” – тақрибан 330 грамм.

[43]

12:13 - НАЖОТ БЕРГИН: ибронийча “ҳўшаъно”, Қутқарувчи Масиҳга қаратилган Забур ояти; айнан қаранг: Забур 117:25-26.

[44]

12:23 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[45]

12:31 - БУ ДУНЁНИНГ ҲОКИМИ: яъни шайтон; яна қаранг: 14:30, 16:11, 2-Коринфликлар 4:4, Эфесликлар 2:2, 6:12.

[46]

13:18 - қаранг: Забур 40:10.

[47]

13:19 - ЎША: 8:24-оятдаги изоҳга қаранг.

[48]

14:16 - ЮПАТУВЧИ: бу сўзни Ҳимоячи, Ёрдамчи, Ўгитчи деб ҳам таржима қилиш мумкин (Муқаддас Руҳнинг эпитетидир).

[49]

14:30 - БУ ДУНЁНИНГ ҲОКИМИ: яъни шайтон; яна қаранг: 12:31.

[50]

15:25 - қаранг: Забур 34:19 ва 68:5.

[51]

16:11 - яъни шайтон; яна қаранг: 12:31.

[52]

17:12 - ПЕШАНАСИГА ҲАЛОКАТ ЁЗИЛГАН ОДАМ: аслида “ҳалокат ўғли”, яъни Исога хиёнат қилувчи Яҳудо; яна қаранг: Матто 27:3-10, Ҳаворийлар 1:16-19.

[53]

17:19 - БАҒИШЛАЙМАН: аслида “муқаддас қиламан”; Исо Масиҳ бизни қутқармоқ учун пок жонини қурбонликка бағишлади; яна қаранг: Ибронийлар 2:11, 9:13-14, 10:10-14, 13:12.

[54]

19:12 - ҚАЙСАР: Рим императори; умуман ҳукмрон ҳокимият кўзда тутилади.

[55]

19:14 - ТУШ: аслида “6-соат”; вақт жадвалига қаранг.

[56]

19:24 - қаранг: Забур 21:19.

[57]

19:28 - қаранг: Забур 21:16, 68:22.

[58]

19:31 - Хочга михланган кишининг ўлишини тезлатиш учун унинг оёқларини синдириш мумкин эди.

[59]

19:36 - қаранг: Забур 33:21.

[1]

1:2 - ҲАВОРИЙЛАР: луғатга қаранг.

[2]

1:2 - МУҚАДДАС РУҲ: Худонинг Руҳи.

[3]

1:2 - ИЛК КИТОБИМ: яъни Инжилнинг “Луқо баён этган Муқаддас Хушхабар” деган қисми; қаранг: Луқо 1:1-4.

[4]

1:4 - ОТАМ: яъни Худо.

[5]

1:5 - ЯҲЁ: Исо Масиҳнинг келишини эълон этган пайғамбар; қаранг: Матто 3 ва 14-боб.

[6]

1:12 - БИР ЧАҚИРИМЛИК ЙЎЛ: аслида “бир дам олиш куничалик йўл”, яъни дам олиш куни – шанбада яҳудий динига кўра юриш мумкин бўлган масофа.

[7]

1:20 - қаранг: Забур 68:26, 108:8.

[8]

2:1 - ҲОСИЛ БАЙРАМИ: луғатга қаранг.

[9]

2:15 - СОАТ ТЎҚҚИЗ: аслида “3-соат”; вақт жадвалига қаранг.

[10]

2:22 - НОСИРА: Исонинг улғайган шаҳри.

[11]

2:28 - қаранг: Забур 15:8-11.

[12]

2:35 - қаранг: Забур 109:1.

[13]

2:42 - НОН СИНДИРИШ: умуман овқатланиш ва айниқса, Исонинг ўлимини ёдлаш мақсадида ўтказиладиган махсус маросим; яна қаранг: 1-Коринфликлар 11:17-34.

[14]

2:46 - МАЪБАД: луғатга ва маъбад харитасига қаранг.

[15]

3:1 - СОАТ УЧ: аслида “9-соат”; вақт жадвалига қаранг.

[16]

3:13 - ЎҒЛОНИ: ёки, қули, яъни қадимги пайғамбарлар Унинг келишини айтган Худонинг Азизи – Масиҳ; яна қаранг: Матто 12:15-21.

[17]

3:13 - ПИЛАТ: Исони суд қилган ҳукмрон.

[18]

3:25 - ВОРИСЛАР: аслида “ўғиллар”.

[19]

4:1 - САДДУҚИЙ: луғатга қаранг.

[20]

4:11 - қаранг: Забур 117:22, Луқо 20:17, 1-Бутрус 2:4-7.

[21]

4:26 - қаранг: Забур 2:2-3.

[22]

4:27 - ЎҒЛОНИНГ: 3:13 даги изоҳга қаранг.

[23]

6:8 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Худо иноятига тўла”.

[24]

7:8 - СУННАТ АҲДИ: Худо Иброҳим пайғамбар билан аҳд қилиб: “Ҳар бир ўғил болангиз саккиз кунлигида хатна қилинсин”, – деб буюрган эди; қаранг: Таврот, Ибтидо 17-боб ва 21:1-4.

[25]

7:29 - МИДЁН: Арабистоннинг шимоли-ғарбидаги ўлка.

[26]

7:40 - ҲОРУН: Мусо пайғамбарнинг акаси, Исроил ўғиллари Мисрдаги асоратдан қочиб қутулаётганда укасига ёрдам берган.

[27]

7:43 - МАЛУК: бутнинг номи; қадимги Фаластинда бу бутга ҳатто болаларини қурбон қилишарди.

[28]

7:43 - КАЙВОН: Зуҳал (Сатурн) сайёраси билан алоқадор топинилган бут; Луғатда “Бобилга сургунлик” мақоласига ҳам қаранг.

[29]

7:44 - ШАҲОДАТ ЧОДИРИ: луғатга қаранг.

[30]

7:51 - ЮРАГИ ВА ҚУЛОҚЛАРИ СУННАТ БЎЛМАГАНЛАР: яъни юраги сезмайдиган, қулоқлари эшитмайдиганлар.

[31]

7:52 - СОЛИҲ КИШИ: Исо Масиҳ; айнан қаранг: 3:14, 1-Юҳанно 3:7, 1-Бутрус 3:18.

[32]

7:56 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[33]

8:14 - САМАРИЯЛИКЛАР: бу халқнинг моҳияти луғатда изоҳланади.

[34]

8:27 - АМАЛДОР: аслида, ҳарам оғаси.

[35]

8:33 - қаранг: Ишаъё 53:7-8; Ишаъё пайғамбар Исо Масиҳдан 800 йил аввал яшаган, Худодан олган ваҳий билан Масиҳнинг гуноҳкорлар учун қурбон бўлиши ҳақида каромат қилган.

[36]

10:3 - СОАТ УЧ: аслида “9-соат”; вақт жадвалига қаранг.

[37]

10:9 - ТУШ: аслида “6-соат”.

[38]

10:30 - СОАТ УЧ: аслида “9-соат”.

[39]

10:45 - ЯҲУДИЙ: аслида “суннатли”; луғатга қаранг.

[40]

11:2 - СУННАТЧИЛАР: луғатга қаранг.

[41]

11:26 - МАСИҲИЙ: юнонча “христиан”, яъни Масиҳга қарашли, Масиҳ йўлида юрувчи.

[42]

11:28 - ҚАЙСАР КЛАВДИЙ: 41-54 йилларда Рим императори эди. “Бутун дунё” сўзи Рим дунёси маъносида. Мазкур қаҳатчиликнинг кечгани тарихий ҳодисадир.

[43]

13:35 - қаранг: Забур 2:7, 15:10.

[44]

14:12 - ЗЕВС: қадимий юнонларда “бош худо”.

[45]

14:12 - ҲЕРМЕС (Гермес) эса “худоларнинг нотиқи” деб ҳисобланар эди.

[46]

15:14 - СИМУН: Ҳаворий Бутруснинг эски оти; қаранг: Матто 4:18.

[47]

16:10 - БИЗЛАР: Ҳозиргача ҳикоятни томошабин тилидан ёзган Луқо бир муддат ўзи ҳам сайрда қатнашган.

[48]

16:38 - Рим фуқароси бўлган кишини судсиз жазоламоқ қонунга хилоф эди; айнан қаранг: 22:22-29.

[49]

17:2 - МУҚАДДАС ЁЗУВЛАР: Муқаддас Китобнинг у вақтгача ёзилиб бўлган Таврот ва Забур қисмлари.

[50]

17:18 - ЭПИКУРЧИ...СТОИК: луғатга қаранг.

[51]

17:19 - АРЕС-ТЕПА: юнонча “Ареопаг”; қадимдан бу номдаги тепада Афинанинг оқсоқоллар кенгаши йиғилиб турган.

[52]

18:2 - ҚАЙСАР КЛАВДИЙ: яна қаранг: 11:28.

[53]

18:25 - 1:5 ва 19:1-7 даги изоҳларга қаранг.

[54]

19:24 - АРТЕМИС: Қадимги юнонларнинг фаровонлик маъбудаси; унинг Эфесдаги маъбади жуда ҳашаматли эди.

[55]

19:35 - ОСМОНДАН ТУШГАН ТОШ: гўё худо Зевс ер юзига улоқтирган деб ишонишган табаррук тош.

[56]

20:6 - ХАМИРТУРУШСИЗ НОН БАЙРАМИ: Фисиҳ байрами.

[57]

20:7 - НОН СИНДИРИШ: 2:42 даги изоҳга қаранг.

[58]

20:16 - ҲОСИЛ БАЙРАМИ: луғатга қаранг.

[59]

20:26 - аслида “Ҳамманинг қонидан тозаман”; айнан қаранг: 18:6.

[60]

21:8 - ЕТТИ ВАЗИФАДОР: қаранг: 6:1-6.

[61]

21:23 - НАЗР: Худо йўлига аталган назрнинг ташқи ишораси ўлароқ маълум муддатгача спиртли ичимликдан парҳез қилиш ва сочини ўстиравериш удум эди (қаранг: Таврот, Саҳрода 6-боб). Павлусни бу маросимга тобе тутиб, унинг яҳудий урф-одатига содиқ қолганини кўрсатмоқчи эдилар.

[62]

21:29 - МАЪБАД: Яҳудийларнинг Қуддусдаги марказий ибодатхонаси бўлиб, унинг ички бўлмасига ғайридин кишини киритиш катта гуноҳ ҳисобланар эди; луғатга ва маъбад харитасига қаранг.

[63]

21:38 - ХУНРЕЗ: яҳудийларнинг “ханжарбозлар” деган зўравон миллатчи фирқаси.

[64]

22:3 - ГАМАЛИЭЛ: Қуддусдаги эътиборли дин олими; яна қаранг: 5:34.

[65]

22:14 - СОЛИҲ КИШИ: Исо Масиҳ; яна қаранг: 7:52.

[66]

24:5 - НАСРОНИЙЛАР: Исонинг улғайган шаҳри Носирадан шаклланган атама, масиҳийлар.

[67]

25:13 - ВЕРНИКА: Подшоҳ Агриппанинг синглиси.

[68]

25:21 - ИМПЕРАТОРИ АЪЗАМ: Рим Қайсарлари унвонларидан бири бўлган “Август” сўзининг таржимаси.

[69]

26:7 - ЎН ИККИ ҚАБИЛА: Исроил халқининг бутунлиги.

[70]

27:1 - АВГУСТ: 25:21 даги изоҳга қаранг.

[71]

27:9 - РЎЗА КУНИ: Сентябрь-октябрь ойларида қутланадиган яҳудийларнинг Йўм Киппур байрами (қаранг: Таврот, Левилар 16-боб); кемачилик учун об-ҳаво энди хавфли бўлиб қолганини билдиради.

[72]

28:11 - ЖАВЗО: юнонча “Диоскурлар”, яъни қадимги юнон худолари орасида гўё Зевснинг эгизи Кастор ва Поллукс эпитети.

[1]

1:14 - ВАРВАРЛАР: юнонлар маданиятсиз деб ҳисобланган чет эллилар.

[2]

1:16 - ТУРЛИ ХАЛҚ: аслида “юнон” (ғайрияҳудийлар умуман юнон дейиларди).

[3]

1:17 - ХУДО ЎЗИ ГУНОҲКОРНИ ОҚЛАЙДИ...ИМОН ОРҚАЛИ СОДИР БЎЛАДИ: луғавий таржимада: “Худонинг адолатли (ёки: Худо маъқул топган солиҳлик) имондан чиқиб, имонга олиб боради”. Бу оятда Исо Масиҳнинг гуноҳкорлар учун қурбон бўлганига ишонишдан ташқари ҳеч қандай дин ёки савоб гуноҳкорни оқлай олмаслиги таъкидланмоқда; яна қаранг: 3:30-31, Галатияликлар 3-боб, Филиппиликлар 3-боб.

[4]

2:12 - ИЛОҲИЙ ҚОНУН: ёки, Таврот; луғатга қаранг.

[5]

2:25 - СУННАТ: яҳудийликнинг белгиси; луғатга қаранг; яна қаранг: 4:9-12.

[6]

3:4 - қаранг: Забур 50:6.

[7]

4:3 - қаранг: Ибтидо 15:6, Галатияликлар 3:6, Ёқуб 2:23.

[8]

4:8 - қаранг: Забур 31:1-2.

[9]

4:17 - қаранг: Ибтидо 17:5.

[10]

4:18 - қаранг: Ибтидо 15:5.

[11]

5:2 - ИНОЯТ: Одамлар савоб ишлари билан эриша олмайдиган, фақат Худонинг меҳри туфайли келадиган илоҳий марҳамат.

[12]

5:14 - КЕЛАЖАК ЗОТ: яъни Худо азалдан юборишни ваъда қилган Қутқарувчи – Исо Масиҳ; яна қаранг: Ибтидо 3-боб.

[13]

7:6 - ЭСКИ ҲАРФМА-ҲАРФ ЙЎЛ: Шариатга, диний қонун-қоидаларга инсоний куч билангина риоя қилиш, Худо Руҳининг ёрдамисиз савоб қилиб ўзини оқлашга қуруқ интилиш; яна қаранг: 2:17-29, 2-Коринфликлар 3:6.

[14]

8:1 - яъни ўз табиати амри билан эмас, Руҳ амри билан яшаётганларга қарши.

[15]

8:10 - ЎЛИМГА МАҲКУМ: аслида “ўлик”.

[16]

8:15 - АЗИЗ ОТА: аслида “Абба, Ота” (Абба арамий тилида “севикли Ота” демакдир); яна қаранг: Марк 14:36, Галатияликлар 4:4-7.

[17]

8:20 - Бу оят Худованднинг Одам Атога: “сен сабабли ер лаънати бўлгай” деган каломини эсга солади; қаранг: Таврот, Ибтидо 3:16-19.

[18]

8:36 - қаранг: Забур 43:23.

[19]

8:38 - ЖИН-АЖИНАЛАР: аслида “бошлиқлар ва ҳокимиятлар”, яъни кўринмайдиган оламда ҳокимлик қилаётган ёвуз руҳий кучлар; яна қаранг: Колосаликлар 2:15, Эфесликлар 1:21, 6:12.

[20]

9:6 - ХУДО ХАЛҚИ: аслида “Исроил”.

[21]

9:7 - қаранг: Таврот, Ибтидо 21:12.

[22]

9:8 - ТАБИАТАН ТУҒИЛГАН БОЛАЛАР: Иброҳим ўғли Исмоилнинг биби Ҳожардан кўрган ўғиллари рамзи; қаранг: Ибтидо 16-боб, Галатияликлар 4:22-23.

[23]

9:9 - қаранг: Ибтидо 18:10, 14.

[24]

9:12 - қаранг: Ибтидо 25:23.

[25]

9:33 - ТЎСИҚ ТОШИ: Исо Масиҳ; яна қаранг: 1-Бутрус 2:4-8, Матто 21:42.

[26]

10:17 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Худо”.

[27]

10:18 - қаранг: Забур 18:5.

[28]

11:4 - БААЛ: луғатга қаранг.

[29]

11:10 - қаранг: Забур 68:23-24.

[30]

12:6 - БАШОРАТГЎЙЛИК: луғатга қаранг.

[31]

12:13 - ИМОНЛИЛАР: аслида “муқаддаслар, азизлар”.

[32]

14:10 - МАСИҲНИНГ: бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Худонинг”.

[33]

15:3 - СЕНИ: яъни Худони; қаранг: Забур 68:10.

[34]

15:9 - қаранг: Забур 17:50.

[35]

15:11 - қаранг: Забур 116:1.

[36]

15:12 - ИШАЙ: Ҳазрати Довуднинг отаси. Ишаъё пайғамбар Масиҳнинг Довуд зурриёти бўлишини Унинг келишидан 750 йил олдинроқ каромат қилиб айтган эди.

[37]

15:19 - ИЛЛИРИЯ: бугунги Югославия соҳилларидаги ўлка.

[1]

1:12 - АПОЛЛОС: Коринфда турган нуфузли воиз; яна қаранг: Ҳаворийлар 18-боб.

[2]

1:12 - КИФА: Симун Бутруснинг янги исми; қаранг: Матто 16:18, Юҳанно 1:42.

[3]

3:20 - қаранг: Забур 93:11 (Аюб 5:12).

[4]

5:7 - ФИСИҲ: Яҳудийларнинг одатига кўра, Фисиҳ байрами қутланмасдан олдин уйлардан барча хамиртуруш қолдиқларини супуриб ташлаш керак; хамиртуруш гуноҳ ва бузуқликнинг рамзидир; қаранг: Луқо 12:1, Галатияликлар 5:9, 1-Бутрус 1:19.

[5]

6:16 - қаранг: Ибтидо 2:24.

[6]

7:14 - МУҚАДДАС: бу оятда эр, хотин ёки бола сифатида Худога мақбул, ҳалолланган, демакдир.

[7]

7:18 - СУННАТ: яҳудийликнинг белгиси; луғатга қаранг.

[8]

7:36 - БОКИРА: бу сўзни “отанинг қизи” деб ҳам, “йигитга унаштирилган қиз” деб ҳам тушуниш мумкин. Шундай қилиб 38-оятни қуйидагича ҳам таржима қилса бўлади: “Ким сўз берган қизга уйланса, яхши иш қилган бўлади. Уйланмаган эса яна яхшироқ иш қилган бўлади”.

[9]

8:1 - БУТГА ҚУРБОН ҚИЛИНГАН ГЎШТ: қадимги юнонлар сиғинган сохта худолари шаънига қурбон сўйиб, кейин бу гўштларни бозорда сотишарди. Баъзи Масиҳга ишонганлар бу гўштларни сотиб олиб ейиш мумкинми, деб виждонан азоб чекар эдилар; яна қаранг: 10:14-33, Ҳаворийлар 15-боб, Римликлар 14-боб.

[10]

9:14 - қаранг: Луқо 10:7, Матто 10:10, Галатияликлар 6:6, 1-Тимўтий 5:18.

[11]

9:21 - МАСИҲНИНГ ҚОНУНИ: Масиҳ келтирган Хушхабарга мос тарзда яшаш қоидаси; қаранг: Матто 5-7-боблар, Галатияликлар 6:2, Римликлар 8:2, Ёқуб 1:25 ва 2:12.

[12]

10:3 - РУҲИЙ ОЗИҚ: Исроилликлар чўлда оч қолганда Худо “манна” деган ажойиб озуқа пайдо қилди; яна қаранг: Забур 77:23-31.

[13]

10:4 - РУҲИЙ ИЧИМЛИК: Исроилликлар чўлда чанқаганда Худо қояни ёриб сув оқизди; яна қаранг: Забур 77:12-16.

[14]

10:10 - ҚИРУВЧИ: Исроил халқини урган фаришта; қаранг: Забур 105:24-27, Ибронийлар 3:7-19.

[15]

10:16 - ҚУТЛУҒ КОСА: Исонинг ўлимини эслаш маросими назарда тутилади; яна қаранг: 11:20-34, Луқо 22:14-20.

[16]

10:26 - айнан қаранг: Забур 23:1.

[17]

12:13 - РУҲГА ЧЎМИШ...РУҲДАН ИЧИШ: Худо Руҳи билан тамоман тўлиш, Унинг кучли таъсири остида қолиш демакдир; яна қаранг: Марк 1:8, Юҳанно 1:33, 7:37-39, Ҳаворийлар 13:52, Эфесликлар 5:18.

[18]

14:1 - БАШОРАТ: ёки, каромат қилиш, пайғамбарлик қилиш.

[19]

14:2 - НОМАЪЛУМ ТИЛ: кишининг Худо Руҳи таъсирида ҳеч ўрганмаган тилда гапириш қобилияти; яна қаранг: 12:10 ва 28-30, Марк 16:17-18, Ҳаворийлар 2:1-13, 10:46, 19:6.

[20]

14:26 - САНО: ёки, Забур хониши; айнан қаранг: Колосаликлар 3:16, Эфесликлар 5:19.

[21]

14:29 - ПАЙҒАМБАР: ёки, башоратгўй, кароматгўй, яъни Худо Руҳидан илҳомланиб, Худо каломини гапирувчи киши.

[22]

14:34 - ТАВРОТ: аслида “қонун”.

[23]

15:3 - МУҚАДДАС БИТИКЛАР: Муқаддас Китобнинг у вақтгача ёзилиб бўлган Қадимги Аҳд қисми, яъни Таврот ва Забур.

[24]

15:5 - КИФА: Симун Бутруснинг янги исми; қаранг: 1:12, Матто 16:18, Юҳанно 1:42.

[25]

15:22 - МАСИҲНИНГ ФАРЗАНДИ: аслида “Масиҳнинг уммати”; яна қаранг: Римликлар 5:12-21.

[26]

15:27 - қаранг: Забур 8:7, Эфесликлар 1:19-22, Ибронийлар 2:5-9.

[27]

15:29 - ЎЛИКЛАР НОМИДАН СУВДА ИМОН КЕЛТИРИШ: бу одатнинг моҳияти аниқланмаган. Эҳтимол Коринфда сувда имон келтирмай ўлганларнинг яқинлари улар ўрнида бу маросимни адо этиб, марҳумларнинг тирилишига умид қилганлар.

[28]

15:45 - ОХИРГИ ОДАМ: Исо Масиҳ; яна қаранг: Римликлар 5:12-19, 8:11, Юҳанно 5:21, Ибтидо 2:7.

[29]

15:50 - ФОНИЙ МАХЛУҚ: аслида “эт ва қон”.

[30]

15:56 - яна қаранг: Римликлар 3:20, 4:15, 7:7-13; Галатияликлар 3:19.

[31]

16:1 - АЗИЗЛАР УЧУН ИОНА: яъни Қуддусдаги Исо Масиҳ жамоати учун тўпланган ёрдам; яна қаранг: Ҳаворийлар 11:27-30, 2-Коринфликлар 8-9-боблар.

[32]

16:22 - МАРАНАФА: арамий тилида “Ё Раббимиз, кел” демакдир.

[1]

3:3 - ТОШ ЛАВҲАЛАР: Тавротнинг асосини ташкил этган Ўн Амрни Худо тош лавҳаларга чизиб, Мусо пайғамбарга топширган эди; яна қаранг: Ибронийлар 10:16.

[2]

3:6 - ЯНГИ АҲД: луғатга қаранг.

[3]

3:6 - ҚОНУН ҲАРФИ: аслида “ҳарф”, яъни Тавротнинг амр-фармонлари; яна қаранг: Римликлар 7:6, Юҳанно 6:63.

[4]

3:14 - ҚАДИМГИ АҲД: луғатга қаранг.

[5]

4:4 - БУ ДУНЁНИНГ ТАНГРИСИ: Худони танимайдиган одамлар устидан худолик қилаётган шайтон; яна қаранг: Эфесликлар 2:2, Юҳанно 12:31.

[6]

4:6 - қаранг: Ибтидо 1:3-5.

[7]

4:7 - СОПОЛ ИДИШЛАР: ўткинчилигимиз, бандалигимиз рамзи.

[8]

4:13 - қаранг: Забур 115:1-2.

[9]

5:1 - ФОНИЙ УЙИМИЗ: баданимиз рамзи; айнан қаранг: 2-Бутрус 1:13-14.

[10]

5:18 - ХУДО БИЛАН ЯРАШИШ: яна қаранг: Римликлар 5:1-11, Колосаликлар 1:20-22.

[11]

6:7 - СОЛИҲЛИК ҚУРОЛЛАРИ: имонлининг ҳаёти жангга ўхшайди, бунга керак бўладиган қурол-аслаҳа эса поклик ва руҳий кучдан иборат; яна қаранг: 10-боб, Римликлар 13:12, Эфесликлар 6:10-20.

[12]

6:14 - НОРАВО ШЕРИКЛИК ҚИЛМАНГЛАР: аслида “ёт бўйинтуруққа ўзингизни қўшманглар”.

[13]

6:15 - АЛАЙҲИЛЛАЪНА: аслида “белиар”, яъни малъун шайтоннинг номи.

[14]

9:9 - қаранг: Забур 111:9.

[15]

11:32 - айнан қаранг: Ҳаворийлар 9:24-25.

[1]

1:2 - ГАЛАТИЯ: Рим империясидаги вилоят, ҳозирги Туркиянинг шимолида жойлашган; қаранг: Ҳаворийлар 16:6, 18:23.

[2]

1:19 - ЁҚУБ: Исонинг укаларидан бири, кейинчалик Қуддусдаги Масиҳ жамоатига бош бўлган; яна қаранг: Марк 6:3, Ҳаборийлар 12:17, 15:13.

[3]

2:1 - қаранг: Ҳаворийлар 15-боб.

[4]

2:2 - МАЖУСИЙЛАР: луғатга қаранг.

[5]

2:7 - АҲЛИ СУННАТ: яҳудийлар.

[6]

2:7 - СУННАТСИЗЛАР: ғайрияҳудийлар; яна қаранг: Римликлар 3:28-30, 4-боб.

[7]

2:9 - КИФА: Симун Бутруснинг янги исми; қаранг: Матто 16:18, Юҳанно 1:42.

[8]

2:12 - СУННАТЧИЛАР: луғатга қаранг.

[9]

2:19 - ЎЛДИРДИ: яна қаранг: Римликлар 7:1-6.

[10]

3:8 - қаранг: Ибтидо 12:3, 18:18, 22:18, Ҳаворийлар 3:25.

[11]

3:18 - МЕРОС: Худо Иброҳимга ваъда қилган мамлакат ва унинг баракалари (қаранг: Ибтидо 12-боб, Римликлар 4-боб); абадий меросимиз – жаннат саодати рамзидир

[12]

3:19 - ВОСИТАЧИ: яъни Илоҳий Қонунни қабул қилган Мусо пайғамбар.

[13]

3:27 - МАСИҲНИ КИЙИБ ОЛДИНГИЗЛАР: яъни янги, пок либос кийгандек, Масиҳни поклигингиз, зеб-зийнатингиз қилиб қабул қилдингизлар; яна қаранг: Римликлар 6:3-4 ва 13:14, Колосаликлар 3:9-10.

[14]

4:6 - АЗИЗ ОТА: аслида “Абба, Ота” (Абба арамий тилида “севикли Ота” демакдир); яна қаранг: Римликлар 8:15-17.

[15]

4:7 - ВОРИС: самовий Отамиз бизни ўғилларим деб, абадий ҳузур-ҳаловатдан баҳраманд қилишини билдиради; яна қаранг: Римликлар 8:14-17; 1-Юҳанно 3-боб.

[16]

4:21 - ҚОНУН: яъни Таврот; қаранг: Ибтидо 16 ва 21-боблар.

[17]

4:24 - АҲД: Худованд Синай тоғида Мусо пайғамбарга Тавротни йўллаб, Исроил халқи билан аҳд қилган; яна қаранг: Ҳаворийлар 7:20-38, Забур 67:9.

[18]

4:26 - КЎКДАГИ ҚУДДУС: самодаги абадий юртимиз рамзи; яна қаранг: Ваҳий 3:12, 21:2.

[19]

5:12 - Суннат (хатна) ўзи-ўзидан ёмон эмас. Бу сўз суннатни савобли иш ҳисоблаб, шу тариқа Худонинг марҳаматига эришмоқчи бўлганлар учун айтилган. Худонинг марҳамати эса фақат Исо Масиҳнинг қурбонлигига ишонганларга насиб этади. Суннат хусусида яна қаранг: Ибтидо 17-боб, Ҳаворийлар 15-боб ва 16:3, Римликлар 4-боб, 1-Коринфликлар 7:18.

[20]

5:19 - ИНСОН ТАБИАТИ...БАШАРИЙ ТАБИАТ: ёки, вужуд, нафс (Худодан қайтган инсониятнинг ёмон руҳий ҳолатини билдиради); яна қаранг: Римликлар 7-8-боблар.

[21]

6:15 - ЯНГИДАН ЯРАТИЛИШ: Худо яратадиган янги инсон, Колосаликлар 3:10 даги изоҳга қаранг; яна қаранг: Римликлар 6:3-4, 2-Коринфликлар 5:17, Эфесликлар 4:24, Ваҳий 21:5.

[22]

6:16 - ХУДОНИНГ ИСРОИЛИ: Қутқарувчи Исо Масиҳга ишониб, “ҳақиқий исроиллик” ҳисобланган яҳудийлар бўлса керак.

[1]

1:1 - ЭФЕС: Рим империясидаги Асия вилоятининг пойтахти, катта аҳамиятга эга бўлган маданий ва диний марказ; бугунги Туркиянинг ғарбий соҳилида жойлашган; Ҳаворий Павлус бу ерда кенг кўламда фаолият кўрсатган; қаранг: Ҳаворийлар 19-боб, Ваҳий 2:1-7.

[2]

2:2 - ФАЗОДА: аслида “ҳавода”.

[3]

2:11 - МАЖУСИЙ: ёки, ғайрияҳудий; луғатга қаранг.

[4]

3:10 - САМОВОТДА ҲОКИМ БЎЛГАН КУЧЛАР: яъни фаришталар ёки жинлар; яна қаранг: 1:21, 1-Бутрус 1:12.

[5]

3:14 - САМОВИЙ ОТАМИЗ: яъни Худо; бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Раббимиз Исо Масиҳнинг Отаси”.

[6]

4:4 - БАДАН: яъни Исо Масиҳга ишонганларнинг жами; айнан қаранг: 1:23, 5:23, 1-Коринфликлар 12:12-27; Римликлар 12:3-5.

[7]

4:9 - ТУБАНГА, ЕР ЮЗИГА: ёки “ернинг тубсиз жойларига”; айнан қаранг: Забур 67:19; Юҳанно 3:13, Матто 12:40, 1-Бутрус 3:19.

[8]

4:12 - УММАТИ: аслида “бадани”.

[9]

4:30 - НАЖОТ КУНИ: Исо Масиҳ оламга қайтиб, имонлиларни осмонга олиб борадиган кун; яна қаранг: 1:13-14, Римликлар 8:23, 2-Салоникаликлар 1:7-10.

[10]

5:9 - НУР: бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Руҳ”.

[11]

5:26 - СУВ БИЛАН ЮВДИ: сувда имон келтириш маросимининг рамзи; яна қаранг: 4:5, Юҳанно 13:1-17, 1-Коринфликлар 6:11, Титус 3:5.

[12]

5:31 - қаранг: Ибтидо 2:24 (Матто 19:1-12).

[1]

1:1 - ФИЛИППИ: Юнонистоннинг шимолий қисми – Македонияда жойлашган муҳим шаҳар; Ҳаворий Павлус бу ерда ваъз қилиб, Европадаги биринчи Масиҳ жамоатини қурган; қаранг: Ҳаворийлар 16:11-40.

[2]

1:13 - САРОЙ АҲЛИ: яъни Рим қайсарининг саройи; Павлус ушбу мактубни ёзган пайтда Рим шаҳрида маҳбус бўлган (тақрибан милоддан кейинги 60-йиллар) яна қаранг: 4:22, Ҳаворийлар 28:11-31.

[3]

3:2 - ТАНА КЕСУВЧИЛАР: Павлус ишлатган танбеҳ сўзи; яҳудийликнинг белгиси бўлган суннатни (хатнани) Исо Масиҳга ишонган бошқа миллатли кишиларга ҳам қилдирмоқчи бўлган диний гуруҳни билдиради; яна қаранг: Галатияликлар 5-боб, Ҳаворийлар 15-боб, Римликлар 4-боб.

[4]

3:5 - ФАРЗИЙ: яҳудийларнинг мазҳаби; луғатга қаранг.

[5]

4:3 - ҲАЁТ КИТОБИ: абадий ҳаётга сазовор бўлганларнинг номлари ёзиладиган Худонинг китоби; яна қаранг: Забур 68:29, Ваҳий 3:5, 13:8, 17:8, 20:12.

[6]

4:5 - ИНСОНПАРВАРЛИГИНГИЗ: ёки, беозорлигингиз.

[1]

1:2 - КОЛОСА: бугунги Туркиянинг ғарбий томонида жойлашган қадимий шаҳар. У ердаги Исо Масиҳга ишонганларнинг жамоати мажусий, яъни ғайрияҳудий кишилардан таркиб топган. Павлус ушбу мактубни милоддан кейинги 60-йилларда ёзиб, имонлиларни мустаҳкамлаш мақсадида турли хурофий бидъатларга қарши огоҳлантирмоқчи бўлган.

[2]

1:12 - НУРЛИ МЕРОС: Исо Масиҳга ишонганларга Худо тайёрлаб қўйган абадий бахт-қувонч, жаннат ҳузур-ҳаловати; яна қаранг: Эфесликлар 1-боб, Ваҳий 21-22-боблар.

[3]

2:1 - ЛАОДИКИЯ: Колоса шаҳрининг ғарбий томонидаги қадимий шаҳар. Павлус Фригия ўлкасини кезганда Лаодикия шаҳрида ҳам ваъз айтган, деб ҳисобланади; яна қаранг: Ҳаворийлар 18:23, Ваҳий 3:14-22.

[4]

2:11 - МАСИҲНИНГ СУННАТИ: Суннат қилувчи кичкина тери парчасини кесар экан, Масиҳ Унга ишонган кишини ёмон хулқ-атвордан бутунлай қутқариб, гуноҳдан пок қилади, руҳан суннат қилади; яна қаранг: Римликлар 2:25-29.

[5]

2:15 - ҲОКИМ ВА ҲУКМРОНЛИКЛАР: кўринмайдиган оламда ҳукмронлик қилаётган шайтон ва ёвуз руҳлар (жинлар). Исо Масиҳ Ўзининг ўлими ва тирилиши орқали бу кучлар устидан ғолиб келди, Унга ишонган киши Унинг ғалабасига шерик; яна қаранг: 1-Бутрус 3:22, Римликлар 8:37-39, Эфесликлар 1:21, 6:12.

[6]

3:10 - ЯРАТУВЧИНИНГ СУРАТИ: Тавротда: “Худо одамни Ўзининг суратидек, илоҳий суратда яратди”, деб ёзилган (қаранг: Ибтидо 1:26-27). Одамзод гуноҳ қилиб, руҳан ва жисман бузилгани учун, яна Худо яратган асл суратга қайтиши керак. Исо Масиҳга ишонган кишида бу янгиланиш жараёни бошланган; яна қаранг: Эфесликлар 4:17-24, Римликлар 12:1-2.

[7]

3:11 - ЖОҲИЛ: юнонча “Варвар”, яъни қадимги юнонларда чет эллик одам; айнан қаранг: Римликлар 1:14, Галатияликлар 3:28.

[8]

3:11 - МАДАНИЯТСИЗ: юнонча “Скиф”, яъни Қора денгиз билан Каспий денгизи орасида яшаган халқ, римликлар ва юнонлар уларни “ғоят маданиятсиз ва ваҳший” деб таърифлаганлар; яна қаранг: Ибтидо 10:3.

[1]

1:1 - САЛОНИКА (Фессалоника): Юнонистоннинг шимолий қисми – Македонияда жойлашган муҳим шаҳар, Ҳаворий Павлус у ерда ваъзхонлик қилган; қаранг: Ҳаворийлар 17-боб, Филиппиликлар 4:16, 2-Тимўтий 4:10.

[2]

1:1 - СИЛВАН: Павлуснинг ёрдамчиси, Сила номининг лотинча шакли; қаранг: Ҳаворийлар 15-18-боблар, 2-Коринфликлар 1:19.

[3]

3:5 - ВАСВАСАЧИ: шайтон; яна қаранг: Матто 4:3.

[4]

3:13 - АЗИЗЛАР: ўлган имонлилар ёки фаришталар бўлса керак; яна қаранг: 4:16, Матто 25:31, Марк 8:38, 2-Салоникаликлар 1:7.

[5]

4:4 - ХОТИНИНИ: ёки вужудини.

[1]

2:3 - ДАЖЖОЛ: аслида “қонунсиз одам”, яъни Антихристосниниг эпитети; луғатга қаранг.

[1]

2:15 - БОЛА ТУҒИШ ОРҚАЛИ НАЖОТ ТОПАДИЛАР: ёки “туғишда омон қоладилар”, ёки “Боланинг (яъни Исонинг) туғилиши билан нажот топадилар”; яна қаранг: Ибтидо 3:14-16.

[2]

3:1 - НОЗИР: аслида “епископ”, яъни имонлилар жамоатини назорат қилувчи масъул диний вазифадор; яна қаранг: Титус 1:6-9.

[3]

3:16 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Худо”.

[4]

4:14 - РУҲИЙ ҚОБИЛИЯТ: Муқаддас Руҳ бағишлаган бирор махсус қобилият; яна қаранг: 2-Тимўтий 1:6, 1-Коринфликлар 12 ва 14-боблар.

[5]

5:9 - ТУЛЛАР РЎЙХАТИ: Имонлилар жамоатининг муҳтож бевалар фонди; яна қаранг: Ҳаворийлар 6-боб.

[6]

5:10 - АЗИЗЛАРНИНГ ОЁҚЛАРИНИ ЮВИШ: имонли меҳмонларни ҳурмат қилиш демакдир; яна қаранг: Юҳанно 13-боб, Ибронийлар 13:2.

[1]

1:6 - РУҲИЙ ҚОБИЛИЯТ: 1-Тимўтий 4:14 даги изоҳга қаранг.

[2]

3:8 - ЯННИЙ БИЛАН ЯМБРИЙ: Фиръавн олдида Мусо пайғамбарга қаршилик кўрсатган, лекин уни енга олмаган мисрлик сеҳргарлар.

[3]

3:11 - қаранг: Ҳаворийлар 13 ва 14-боблар.

[4]

4:6 - ҚУРБОНЛИК ШАРОБИ: Худо йўлига аталадиган бирон ичимлик; Павлус шу билан Худо йўлида шаҳид бўлишига рамз қилган (кейинроқ Римда ўлим жазосига маҳкум бўлганлиги тарихий воқеадир); яна қаранг: Филиппиликлар 2:17.

[5]

4:13 - ПЕРГАМЕНТ: Қоғоз ихтиро қилинмаган вақтларда махсус йўл билан тайёрланиб, қоғоз ўрнида ишлатилган ҳайвон териси.

[1]

1:7 - НОЗИР: яна қаранг: 1-Тимўтий 3:1-7.

[2]

1:10 - СУННАТЛИЛАР: Исо Масиҳга ишонган критлик яҳудийлар бўлса керак.

[1]

1:10 - ЎНИСИМ: хўжайини Филимўндан қочиб, Римда Павлус билан бирга қамаб қўйилган қулнинг исми; таржимаси “фойдали” демакдир. Павлус Ўнисимни қамоқда ётганда имонга киритгани учун уни “маҳбуслигимда кўрган ўғлим” дейди; яна қаранг: Колосаликлар 4:9.

[1]

1:1 - ИБРОНИЙЛАРГА МАКТУБ: Таврот ва Забурни яхши билган, Исонинг Масиҳлигини тан олган яҳудийлар учун ёзилган илоҳий насиҳатнома, муаллифнинг кимлиги матнда билдирилмаган, баъзи илоҳиётчилар уни Ҳаворий Павлус деб ҳисоблайдилар.

[2]

1:5 - қаранг: Забур 2:7 (Ҳаворийлар 13:33).

[3]

1:6 - қаранг: Забур 96:7.

[4]

1:7 - қаранг: Забур 103:4.

[5]

1:9 - қаранг: Забур 44:7-8.

[6]

1:12 - қаранг: Забур 101:26-28.

[7]

1:13 - қаранг: Забур 109:1.

[8]

2:2 - КАЛОМ: қадимги ривоятларга кўра, Мусо пайғамбар Тавротни фаришталар орқали қабул қилган; қаранг: Ҳаворийлар 7:53, Галатияликлар 3:19.

[9]

2:8 - қаранг: Забур 8:5-7.

[10]

2:12 - қаранг: Забур 21:23.

[11]

2:17 - ОЛИЙ РУҲОНИЙ: луғатга қаранг.

[12]

3:2 - ХУДОНИНГ ХОНАДОНИ: Исроил халқи, умуман аҳли мўмин; яна қаранг: 1-Тимўтий 3:15, 1-Бутрус 4:17.

[13]

3:11 - айнан қаранг: Забур 94:7-11.

[14]

4:1 - ФАРОҒАТ ДИЁРИ: аслида “ором, тиниш”. Исроил ўғиллари қирқ йил саҳрода кезгандан сўнг Худо ваъда қилган мамлакатга етиб фароғатга эришдилар. Бунга ўхшаб, Исо Масиҳга ишонганлар бу дунё ғурбати охирида абадий юртга, самовий роҳат-фароғатга эришиш умиди билан яшайдилар.

[15]

4:4 - қаранг: Ибтидо 2:2.

[16]

4:8 - НАБИ ЯСУ: луғатга қаранг.

[17]

4:9 - ФАРОҒАТ КУНИ: аслида “дам олиш куни истироҳати”, яъни Парвардигор дунёни яратишининг еттинчи кунида Ўз фаолиятидан тинганига ўхшаб, имонлилар ҳам ҳаётлари охирида абадий ором ва ҳузур-ҳаловатга эришади.

[18]

5:4 - ҲОРУН: луғатга қаранг.

[19]

5:5 - қаранг: Забур 2:7.

[20]

5:6 - МАЛКИСИДҚ: луғатда ва 7-бобда изоҳланади; қаранг: Забур 109:4.

[21]

6:14 - қаранг: Ибтидо 22:16-17.

[22]

6:19 - ПАРДА: луғатга қаранг; яна қаранг: 10:19-20.

[23]

7:1 - САЛИМ: Иерусалим (Қуддус) шаҳрининг қадимий оти; қаранг: Ибтидо 14:18, Забур 75:3.

[24]

7:5 - ЛЕВИЙ: луғатга қаранг.

[25]

8:2 - ЧОДИР: яъни Шаҳодат Чодири, луғатга қаранг; яна қаранг: 9-боб.

[26]

9:1 - ҚАДИМГИ АҲД: луғатга қаранг.

[27]

9:4 - АҲД САНДИҒИ...МАННА: луғатга қаранг.

[28]

9:4 - ҲОРУННИНГ ГУЛЛАГАН ҲАССАСИ: Худованд Ҳорунни раҳбар қилиб танлаганини кўрсатиш учун унинг ҳассасини гуллатган эди.

[29]

9:4 - АҲД ЛАВҲАЛАРИ: Худованд Тавротнинг “Ўн Амр”ини иккита тош лавҳага чизиб, Мусо пайғамбарга берган эди.

[30]

9:5 - МАЛАКЛАР: аслида “карублар”, яъни номаълум самовий мавжудотлар суратида ясалган олтин ҳайкаллар; айнан қаранг: Ибтидо 3:24, Забур 17:11, 98:1.

[31]

9:15 - ЯНГИ АҲД: луғатга қаранг.

[32]

9:16 - ВАСИЯТ: юнонча аслидаги сўз ҳам “аҳд”, ҳам “васият” демакдир.

[33]

9:19 - ИССОП: хушбўй баргли кичик бута; покланиш учун қурбон қилишганда қон ва сув сепиш учун қўлланарди; яна қаранг: Забур 50:9.

[34]

10:7 - айнан қаранг: Забур 39:7-9.

[35]

11:4 - ҲОБИЛ ВА ҚОБИЛ: қаранг: Ибтидо 4-боб.

[36]

11:5 - ҲАНЎХ: қаранг: Ибтидо 5:21-24.

[37]

11:7 - НУҲ: қаранг: Ибтидо 6-боб.

[38]

11:8 - ИБРОҲИМ: қаранг: Ибтидо 12-боб, Ҳаворийлар 7:2-8.

[39]

11:17 - ИСҲОҚ: қаранг: Ибтидо 22, 27, 48-50-боблар.

[40]

11:28 - ФИСИҲ: луғатга қаранг.

[41]

11:31 - РАҲОБА: яна қаранг: Ёқуб 2:25.

[42]

12:16 - ЭСОВ: қаранг: Ибтидо 25:19-34.

[43]

12:18 - ТОҒ: Худованд Синай тоғида қўрқинчли тусда зоҳир бўлиб, Мусо пайғамбарга Тавротни ваҳий қилган. Энди Исо Масиҳ орқали Худога яқинлашувчилар улуғроқ бахтиёрликка эришмоқдалар; яна қаранг: Галатияликлар 4:21-31, Ваҳий 14:1-5, 21:2, Луқо 10:20.

[44]

12:23 - ТЎНҒИЧЛАР УММАТИ: Исога ишониб, Худонинг фарзанди бўлганларнинг жами; яна қаранг: 2-боб, Юҳанно 1:12-13, Римликлар 8:14-17, Галатияликлар 4:1-7, 1-Юҳанно 3-боб.

[45]

12:24 - ИСОНИНГ ҚОНИ УСТИНГИЗГА СЕПИЛГАН: аслида “сепма қонга яқинлашгансизлар”; Тавротда буюрилишича, Худога келтирилган қурбонликнинг қонини қурбонгоҳга сепиш керак эди, бу эса гуноҳкорнинг айбидан фориғ бўлишининг рамзи эди. Ҳозир Масиҳ хочда қонини тўкиб, Унга ишонганнинг барча гуноҳларини ўчирадиган мукаммал “сепма қонни” таъмин этган; яна қаранг: 9-10-боблар, 1-Бутрус 1:2, 1-Юҳанно 1:7, Ваҳий 1:5.

[46]

13:6 - айнан қаранг: Забур 117:6.

[1]

1:1 - ЎН ИККИ ҚАБИЛА: Исроил халқининг ўн икки қабиласи рамзи, умуман оламшумул Худо халқи, яъни Исо Масиҳ умматини билдиради.

[2]

1:23 - КЎЗГУ: қадимги ойналар жуда хира акс берарди; яна қаранг: 1-Коринфликлар 13:12.

[3]

1:25 - ХУДОНИНГ ЭРК БЕРУВЧИ ҚОНУНИ: инсонни гуноҳга қул бўлишдан қутқариб, руҳий эркинликка олиб борувчи Масиҳнинг қонун-қоидалари, Масиҳнинг Руҳи; яна қаранг: 2:12, Юҳанно 8:31-36, Римликлар 8:2, Галатияликлар 5:13.

[4]

2:23 - ХУДОНИНГ ДЎСТИ: арабча Халилуллоҳ; яна қаранг: Ибтидо 15 ва 22-боблар.

[5]

2:25 - РАҲОБА: Таврот, Ёшуа китобида (2 ва 6-боблар) мазкур, Ерихо шаҳрида яшаган хотин. У Исроил ўғиллари юборган жосусларни ўз уйида яшириб жонларини сақлаган, кейин Ерихо шаҳри қулаганда ўзи омон қолган; яна қаранг: Матто 1:5, Ибронийлар 11:31.

[6]

5:11 - АЮБ: луғатга қаранг.

[1]

1:2 - ҚОН...СЕПИШ: яна қаранг: Ибронийлар 12:24.

[2]

2:6 - қаранг: Ишаъё 28:16.

[3]

2:8 - қаранг: Забур 117:22, Ишаъё 8:14.

[4]

2:9 - ШОҲАНШОҲ: Худойи Таоло; яна қаранг: Ваҳий 1:6, 5:9-10, 20:6.

[5]

2:13 - ПОДШОҲ: Рим императори, умуман ҳукумат.

[6]

3:12 - қаранг: Забур 33:13-17.

[7]

3:15 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Худога”.

[8]

3:20 - қаранг: Ибтидо 6-7-боблар.

[9]

4:16 - МАСИҲИЙ: Исо Масиҳни Раббим деб тан олувчи, Масиҳ йўлида юрувчи, насроний; айнан қаранг: Ҳаворийлар 11:26, 26:28.

[10]

4:17 - ХУДО...ХОНАДОНИ: қадимда: Исроил халқи; ҳозир: Исо Масиҳга ишонган барча аҳли имон; яна қаранг: 1-Тимўтий 3:15, Ибронийлар 10:21.

[11]

5:2 - СУРУВ: Исо Масиҳ Ўзини мурувватли Чўпон, Унга ишонганларни эса қўйларим деб айтади; яна қаранг: Юҳанно 10-боб ва 21:15-17, Ҳаворийлар 20:28.

[12]

5:12 - СИЛВАН: яна қаранг: 1-Салоникаликлар 1:1.

[13]

5:13 - БОБИЛ: Римнинг мажозий оти бўлса керак; умуман ғурбатда яшовчи имонлиларни билдиради; яна қаранг: Ваҳий 18-боб.

[1]

1:13 - МАКОН: руҳимизнинг вақтинча макони бўлган танамиз; айнан қаранг: 2-Коринфликлар 5:1-10.

[2]

1:18 - АЗИЗ ТОҒ: Исо Масиҳ Бутрус ва бошқа икки шогирдига нурли қиёфада кўринган тоғ, Тобур ёки Ҳермўн тоғи деб тахмин қилинади; қаранг: Матто 17:1-9.

[3]

2:4 - ГУНОҲ ҚИЛГАН ФАРИШТАЛАР: қаранг: Яҳудо 6-оят.

[4]

2:6 - САДЎМ ВА ҒАМЎРА: қаранг: Ибтидо 18-19-боблар.

[5]

2:10 - САМОВИЙ МАВЖУДОТЛАР: аслида “улуғлар”, яна қаранг: Яҳудо 8-9-оятлар.

[6]

2:15 - БАЛЪОМ: луғатга қаранг.

[1]

1:1 - ҲАЁТ КАЛОМИ: абадий ҳаёт бағишловчи Илоҳий Калом – Исо Масиҳ; яна қаранг: Юҳанно 1-боб.

[2]

2:18 - ДАЖЖОЛ: луғатда изоҳланади; яна қаранг: 4:3, 2-Юҳанно 7-оят, 2-Салоникаликлар 2-боб.

[3]

2:22 - МАСИҲ: Худо юборган ягона Халоскор.

[4]

3:9 - ХУДОНИНГ УРУҒИ: Худонинг ҳаётбахш кучи, каломи, Руҳи, илоҳий табиат; яна қаранг: Юҳанно 1:12-13, Матто 13:37-43, Марк 4:26-29.

[5]

3:12 - ҚОБИЛ: Одам Атонинг тўнғичи; қаранг: Таврот, Ибтидо 4-боб.

[6]

5:1 - МАСИҲ: Худо юборган ягона Халоскор.

[7]

5:6 - СУВ: Исонинг инсон вужудига кириб туғилишининг рамзи, ҚОН эса хочдаги даҳшатли ўлимининг рамзи.

[8]

5:16 - АБАДИЙ ЎЛИМ: абадий ҳаётдан маҳрумлик; ягона Халоскор Исо Масиҳни рад қилган киши абадий руҳий ҳалокатга учрайди; яна қаранг: Матто 12:31-32, 2-Салоникаликлар 1:9, Ваҳий 21:8.

[9]

5:18 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Худодан туғилган ўз-ўзини сақлайди”.

[1]

1:1 - ХОНИМ: бирор Масиҳ жамоати ва унинг аъзолари рамзи бўлса керак.

[2]

1:13 - СИНГЛИНГ: Ҳаворий Юҳанно пир бўлган жамоатнинг рамзи бўлиши мумкин.

[1]

1:7 - Таврот, Ибтидонинг 6-бобида мазкур “илоҳий зотлар” одамзод қизларини олиб бузилган бўлсалар, Садўм шаҳри аҳолиси эса одамзод наслидан бўла туриб фаришталарга тажовуз қилганлар; қаранг: Ибтидо 19-боб, 2-Бутрус 2:4-10.

[2]

1:11 - ҚОБИЛ...БАЛЪОМ...ҚЎРАҲ: луғатга қаранг.

[1]

1:8 - ИБТИДО ВА ИНТИҲО: аслида “Алфа ва Омега”, яъни юнон алифбесининг биринчи ва сўнгги ҳарфлари; борлиқнинг бошида ва охирида турган Парвардигор ва Исо Масиҳнинг эпитетидир; айнан қаранг: 21:6, 22:13.

[2]

1:13 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг.

[3]

1:18 - ТАМУҒ: юнонча “ҳадес”; луғатга қаранг, яна қаранг: Матто 16:18-19.

[4]

2:6 - НИКОЛАЙЧИЛАР: имонлиларни бутпарастлик ва ахлоқсизлик йўлига тортган гуруҳ бўлса керак; яна қаранг: 15-оят.

[5]

2:11 - ИККИНЧИ ЎЛИМ: жаханнам; айнан қаранг: 20:14 ва 21:8.

[6]

2:14 - БАЛЪОМ: луғатга қаранг.

[7]

2:14 - БОЛОҚ: луғатга қаранг.

[8]

2:17 - МАННА: луғатга қаранг.

[9]

3:14 - ОМИН: “барқарор”, “шундай бўлсин” деган дуо ибораси. Бу ерда Масиҳнинг унвони бўлиб “ишончли”, “ҳақиқий” демакдир; яна қаранг: 2-Коринфликлар 1:20.

[10]

6:6 - КУМУШ ТАНГА: юнонча “динор” – тақрибан бир кунлик иш ҳақи; кўрсатилган нархлар оғир қахатчилик даврини билдиради.

[11]

6:8 - ТАМУҒ: юнонча “ҳадес”; луғатга қаранг.

[12]

8:13 - Бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “фаришта”.

[13]

9:11 - АБАДДЎН...АПОЛЛИОН: иккови ҳам “ҳалокат”, “ҳалок қилувчи” демакдир; яна қаранг: Завур 87:12-13.

[14]

11:3 - ЖУЛ: мотам аломати ва пайғамбар қиёфаси; яна қаранг: Матто 11:21, Ибтидо 37:34, Забур 68:12.

[15]

11:8 - САДЎМ: Худо элчиларига ваҳшат қилган қадимий шаҳар; қаранг: Ибтидо 19-боб.

[16]

11:8 - МИСР: Худо халқини асир қилган мамлакат; иккови Худосиз халқ шоҳликларининг рамзи.

[17]

11:19 - АҲД САНДИҒИ: луғатга қаранг.

[18]

12:7 - МИКОИЛ: Худо халқини қўриқловчи кучли бош фаришта; қаранг: Яҳудо 9-боб (Таврот, Дониэл 10:10-21).

[19]

12:14 - УЧ ЯРИМ ЙИЛ: юнонча “бир муддат, муддатлар ва ярим муддат” (айнан Дониэл 7:25, 12:7). Бу ибора илгарироқ 42 ой ва 1260 кун деб белгиланган муддатга тўғри келса керак (қаранг: 11:2-3, 12:6); мусибат муддати чекланганини билдиради.

[20]

14:3 - СОТИБ ОЛИНГАН: яъни Масиҳнинг қурбонлигига ишониб, Унинг қони эвазига гуноҳдан фориғ бўлиб қутулганлар; яна қаранг: 5:9, Юҳанно 1:29, 1-Бутрус 1:19, Ибронийлар 9:12-14.

[21]

14:14 - ИНСОН ЎҒЛИ: Исо Масиҳнинг унвони; луғатга қаранг, яна қаранг: 1:13, Матто 13:36-43.

[22]

14:20 - БИР МИНГ ОЛТИ ЮЗ ЎҚ ОТИМИ: юнонча “бир минг олти юз стадия” – тақрибан 200 чақирим (40 карра 40 – 1600, бу сон мазкур даҳшатли жазонинг чексизлиги рамзидир).

[23]

15:3 - МУСОНИНГ КУЙИ: Мусо пайғамбарнинг Худо шаънига айтган нажот таронаси (қаранг: Таврот, Чиқиш 15-боб, Қонунлар 32-боб).

[24]

15:3 - ҲАЛҚЛАР: бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “азизлар”.

[25]

15:5 - ШАҲОДАТ ЧОДИРИ: яна қаранг: 11:19, Ибронийлар 8:1-6, 9-боб.

[26]

19:1 - ҲАЛЛЕЛУЯ: ибрий тилида “Худовандни мадҳ қилинг” деган хитоб, Забурда кўп учрайди (умуман “Ҳамдлар бўлсин” деб таржима қилинган).

[27]

20:8 - ЯЪЖУЖ-МАЪЖУЖ: аслида “Гўг ва Могўг”; иблис бошчилигида Худонинг азиз халқига ҳужум бошлайдиган ашаддий душман (айнан қаранг: Таврот, Езекил 38-боб).

[28]

21:6 - ИБТИДО ВА ИНТИҲО: аслида “Алфа ва Омега”; яна қаранг: 1:8.

[29]

21:16 - ЎН ИККИ МИНГ ЎҚ ОТИМИ: юнонча “ўн икки минг стадия” – тақрибан 2500 километр.

[30]

22:14 - бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “Худо буюрганларини қилувчилар”.

[31]

22:19 - бошқа қадимги қўлёзмалар бўйича, “ҳаёт китобидан”.