Author: Институт перевода Библии
Date: 2025-02-14T01:04:50.553266+00:00

Библия

Библия

1. Эски Антласув

2. Янъы Антласув

1. Соьзлик (Таурат)

2. Соьзлик (Инжил)

3. Ырув шежереси

4. Бурынгы дуныя

5. Исраил ырувлары ман боьлинген Палестина

6. Шыгувдынъ коьзгарар йолы

7. Таблица соответствия имен собственных

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Эски Антласув

Эски Антласув

1. Яратылув

2. Шыгып кетуьв

3. Левийшилер

4. Сан язув

5. Шериаттынъ кайтараланувы

6. Рут

7. Эстер

8. Сулейманнынъ таварыхлары

9. Юнус

Яратылув

Яратылув

1. Кирис соьз

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Кирис соьз

ТАУРАТ

Кие Китапты коьшируьвши институт

Москва, 2023

ТАУРАТ

Бу коьшируьвдинъ электрон эм аудио кеплерин ИПБ сайтыннан алмага болаяк:

https:
ibt.org.ru/media?id=NOG

ISBN 978-5-93943-330-3

© Институт перевода Библии, Москва, 2023

Кирис соьз

Баалы окувшылар!

Биринши кере сизинъ алдынъызда ногай тилине коьширилген Библиядынъ (Кие Китаптынъ) биринши бес китабы. Бу китаплар Кие Китаптынъ (Библиядынъ) христианларда «Эски Антласув» деп аталатаган боьлигининъ биринши кесеги болады. Бу китаплардынъ авторлыгын, аьдеттегинше, Мусага байырлайдылар эм христиан дуныясында оларга «Мусадынъ бескитаплыгы» («Таурат») деп атайдылар. Ювытларда бу китапларга «Тора», ювыт тилиннен коьширгенде «насихат», яде «йорык» дегенди анълатады.

Олар буьтин Библияды ашатаган, анълататаган эм асыл негизи болатаган китаплар. Китапларда дуныя эм аьдем яратылувы, куьнадынъ эм азаплардынъ басланувы, Алла ман инсан арасы катнаслар акында хабарланады.

Таураттынъ «Яратылув» китабы, ногай тилине эрте коьширилип, 2016-ншы йылда баспадан шыккан эди. Калган китаплардынъ уьстинде ногай тилине коьшируьв ислери 2017-нши йылдан 2022-нши йылга дейим бардырылды.

Ногай тилине бурынгы ювыт тили (Масорет деп айтылган) текстининъ негизинде коьширилген. Стандарт тексттен таювларга керекли ерде анълатпалар (сноскалар) бериледи. Косымталарда терминлер соьзлигин, бурынгы авырлык эм узынлык оьлшемлери, ерлердинъ эм халклардынъ атларын, географиялык карталарын табаяксыз.

Библия коьшируьвши Институты тилмашларга, редакторларга эм сол исте катнаскан эм Тауратты баспага аьзирлемеге эм шыгармага ярдам эткенлердинъ аьр бирине разылыгын билдиреди.

Кие Китапты коьшируьвши институт, Москва

МУСА ПАЙХАМБАРДЫНЪ БИРИНШИ КИТАБЫ

ЯРАТЫЛУВ

Кие Язувлардынъ энъ биринши китабы ювыт тилинде «Басында» деп, китаптынъ биринши соьзлерине коьре аталган, бизим ногай тилимизде болса, китап «Яратылув» деп коьширилген эм аталган, неге десе бу китапта коьктинъ, коьктеги куьннинъ, айдынъ, юлдызлардынъ, ердинъ, ердеги яшавдынъ, инсаннынъ яратылувы акында хабар бардырылады. «Яратылув» китаптынъ баслапкы 11 боьлиги буьтин дуныя тарихине кирис соьзи болып келеди. Алла бу дуныяды, инсанды яраткан, тек инсан Алла ман келисип яшамага суьймеген, оьзининъ йолын оьзи сайлап эм айырып баслаган. Сол себептен инсан дуныясынынъ тарихи энъ басыннан да кыянатлыкка толы болган, Алла инсан дуныясын тамыры ман йок эткенге дейим.

Алладынъ айырып алганларынынъ эм олар аркалы инсанларга куткарылув йолды коьрсетпеге суьйгени акында китаптынъ 12-нши боьлигинде айтылады. Сол хабарда биз Ибрагимнинъ, Исхактынъ, Якыптынъ эм онынъ ювыт халкынынъ ырув басшылары болган он эки улы акында билемиз эм, соьйтип те, Алладынъ Оьз халкына берген ваьдесин табамыз. Олар минсиз инсанлар болмаганлар – куьналары да коьп болган. Кене болса да бу, Алла инсанлары Онынъ шакырувына тартыладылар эм Онынъ буйырыкларына бойсынадылар.

«Яратылув» китабы адабиятлык стиль туьрлилерин кенъ кулланувы ман баскаланады: бир де хабарлав, баска ерде – бек сейирли эм эсти алган аьрекет, бирер де – узын шежерелер, баска бир ерде – ятлав кебинде ийги тилеклер… Ятлав кебинде язылган текстлер баска тилге коьширилгенде, шайирлик оьзиншилигин йоядылар, «соьзлер ойыны», соьзлердинъ асыл маьнелерининъ авысувы боьтен де коьп расадылар. Сол оьзиншиликлерге анълатпалар бериледи.

1

Дуныядынъ яратылувы

1^1Басында Алла коьк пен ерди яратты+. 2Ер бос эм шоьллик эди, денъиздинъ уьсти каранъалык эди, Алла Рухы сувлар уьстинде эсе эди.

3Алла айтты: «Ярык болсын». Ярык болды. 4Алла, ярыктынъ калай аьруьв болганын коьрип, оны каранъалыктан айырды, 5ярыкка «куьн» деген атты, а каранъалыкка «кеше» деген атты берди. Аксам болып, танъ атты – биринши куьн.

6Алла: «Сувларды эки айырган, арасында аспан болсын», – деди. Эм соьйтип болды. 7Алла аспанды яратты, аспан астындагы сувларды аспан уьстиндеги сувлардан айырды, 8аспанга «коьк» деген атты берди. Аксам болып, танъ атты – экинши куьн.

9Алла: «Коьк астындагы сувлар бир орынга йыйылсынлар эм катылык коьринсин», – деди. Соьйтип де болды. 10Алла катылыкка «ер» деген атты, а йыйылган сувларга «денъизлер» деген атты берди. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди.

11Алла: «Ер оьсимликлер тувдырсын: урлык берген коьгоьленлер, урлыгы болган емис берген туьрли тереклер болсын», – деди. Эм солай болды. 12Ер оьсимликлер тувдырды: урлык беретаган туьрли коьгоьленлер, урлыклары ман емис беретаган туьрли тереклер тувдырды. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 13Аксам болып, танъ атты – уьшинши куьн.

14Алла: «Коьк аспанында куьнди кештен айырар, заман шакларын билдирер, куьнлер эм йыллар санар уьшин ярык берген затлар болсынлар. 15Олар коьк аспаныннан ярык берсинлер эм ерди ярыкландырсынлар», – деди. Эм солай болды. 16Алла эки уьйкен ярык берген затты яратты. Уьйкенин – ол куьнлерге, кишкейин – кешелерге басшылык этсинлер деп яратты. Юлдызларды да болдырды. 17Алла оларды коьк аспанында, ерди ярыкландырсынлар, 18куьнлер эм кешелердинъ авысувын тергесинлер эм ярыкты каранъалыктан айырсынлар деп орынластырды. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 19Аксам болып, танъ атты – доьртинши куьн.

20Алла: «Сув януварларга толсын. А ер уьстинде, коьк аспанында, куслар ушсынлар», – деди. 21Алла уьйкен денъиз януварларын, сув ишинде кайнаскан туьрли янлыларды, канатлыларды яратты. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди, 22эм оларга: «Емисли эм коьп санлы болынъыз, денъиз сувларын бийленъиз. А ерде куслар коьп болсын», – деп разылыгын берди. 23Аксам болып, танъ атты – бесинши куьн.

24Алла: «Кара ер янлылардынъ коьплеген туьрлилерин: мал, ерде йылысатаган янлылар эм туьрли кийик айванлар яратсын», – деди. Эм солай болды. 25Алла ер уьстинде яйылган коьплеген туьрли кийик айванларды, малды эм ерде йылысатаган янлыларды яратты. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 26Сонда Алла: «Аьдемди оьз келбетимизге коьре яратайык. Ол Бизге усасын, денъиздеги балыкларды, коьктеги кусларды, малды, буьтин ерди эм ерде йылысатаган баьри янлыларды оьзине бойсындырсын», – деди.

27Алла аьдемди Оьзининъ келбетине коьре яратты. Соьйтип аьдем Алла келбетинде яратылды. Алла аьдемлерди эркек пен хатын этип яратты+. 28Оларга: «Емисли эм коьп санлы болынъыз, ерди толтырынъыз эм бийленъиз. Денъиздеги балыкларды, коьктеги кусларды эм ерде йылысатаган янлыларды оьзинъизге бойсындырынъыз», – деп, разылыгын берди. 29Эм Алла: «Мен сизге баьри ер уьстинде урлык беретаган буьтин оьленлерди, емисинде урлыгы болган буьтин тереклерди азыкка беремен. 30Буьтин кийик айванларга, коьктеги кусларга, ерде йылысатаган янлыларга – ишинде яшав тынысы болган баьри затларга – азыкка оьсимликлердинъ ясыллыгын беремен», – деди. Эм солай болды. 31Алла Оьзи яратканларга карады – баьри зат та бек аьруьв эди. Аксам болып, танъ атты – алтыншы куьн.

2

2^1Соьйтип коьк пен ер эм оларда болган баьри затлар тамамландылар. 2Етинши куьн Алла исин битирди. Соьйтип Оьзининъ баьри ислерин токтатып, етинши куьнинде рахатлык тапты. 3Алла етинши куьнге разылыгын берди эм оны кие куьн деп белгиледи, неге десе сол куьн, яратылув исин кутылып, Ол рахатлык тапты.

Адам ман Ава

4Мине коьк пен ердинъ яратылувы акында хабар. Раббий Алла ер мен коькти яраткан заманда, ер уьстинде бир коьгемлик болмаган, бир оьсимлик те оьспеген, 5неге десе Раббий Алла аьли де ерге ямгыр явдырмаган, ер уьстинде куллык этпеге аьдем де йок эди. 6Тек ердинъ оьзегиннен шыккан булаклар ердинъ уьстин сувгаратаган эдилер. 7Раббий Алла аьдемди ердинъ топырагыннан[*] яратты, бурын тесиклерине яшав тынысын берди эм аьдем янланды+. 8Куьнтуварда, Эденде, Раббий Алла бав экти эм онда Оьзи яраткан аьдемди орынластырды. 9Раббий Алла онда аьр туьрли карамага ярасык эм аьлемет емисли тереклерди ерден оьстирди. Бавдынъ ортасында яшав тереги, соьйтип те ийгилик эм яманлык билим тереги де бар эди+.

10Эденнен йылга агады; ол бавды сувландырады, оннан сонъ доьрт колга айырылады. 11Бири Пишон деп аталады, ол Хавила кыралынынъ тоьгерегиннен агады. Сол кыралда алтын бар. 12Сол кыралдынъ алтыны бек аьруьв, онда ийиси аьлемет болган сагыз эм оникс тасы бар. 13Экинши йылгадынъ аты Гихон эм ол Куш кыралынынъ тоьгерегиннен агады. 14Уьшинши йылгадынъ аты Тигр, ол Ассириядан куьнтуварга агады. Доьртинши йылга – Эфрат+.

15Раббий Алла аьдемди Эден бавында оны ислеп ярастырсын, сакласын деп, орынластырды 16эм: «Сен бу бавда оьскен теректинъ кайсысынынъ да емисин емеге боласынъ, 17тек ийгилик эм яманлык билим терегининъ емисиннен еме. Эгер есенъ – сол куьн оьлеексинъ», – деп буйырды.

18Раббий Алла: «Аьдемге ялгыз болмага ийги тувыл. Ога тенъ ярдамшы яратайым», – деди. 19Раббий Алла топырактан аьр туьрли айванлар эм куслар яраткан эди. Оларга аьдем кайдай атлар берер экен деп алып келди. Аьдем кайдай ат берсе – солай янувар аталаяк. 20Баьри малларга, баьри кусларга, баьри кийик айванларга аьдем ат берди – тек араларында оьзине ярдамшы таппады.

21Сонда Раббий Алла аьдемди терен уйкыга коьмди. Аьдем уйклаган заманда Раббий Алла онынъ бир кабыргасын шыгарды, ол болган ерди эт пен япты+. 22Кабыргадан Раббий Алла кыскаяклыды яратты эм аьдемге алып келди, 23Эм аьдем: «Мине онынъ суьеклери меним суьеклеримнен, онынъ эти де меним этимнен. Кыскаяклы деп айтылаяк, неге десе эркектен алынган[*]», – деди.

24Эне соны уьшин эркек атасын анасын калдырып, пишеси мен косылады эм экиси бир ден болады+. 25Экеви де, эм эркек те, эм кыскаяклы да, яланъаш эдилер, ама уялмайтаган эдилер.

3

Инсан куьнага туьседи

3^1Йылан, Раббий Алла яраткан януварлардынъ ишинде, энъ кылыплы эди. Ол кыскаяклыдан: «Алла сизге бу бавда болган эш бир теректен емис емеге ызын бермегени тувра ма?» – деп сорады+.

2Кыскаяклы: «Йок, бизге емис емеге болады, – деп явап берди. – 3Тек Алла, бавдынъ ортасында оьскен теректинъ емисин еменъиз, колынъыз бан да тийменъиз, ол болмаса оьлеексинъиз деп, билдирген»+.

4«Оьлмеексинъиз, – деди йылан. – 5Тек Алла биледи, сиз оларды есенъиз, коьзинъиз ашылаяк эм оьзинъиз Алладай ийгилик пен яманлыкты билеексинъиз».

6Кыскаяклы сол теректинъ аьлемет емисли, карамага ярасык эм акыллылыктынъ булагы болганын макул коьрди. Онынъ емисин уьзди эм еди, янында болган эрине де берди, ол да еди+. 7Сонда экисининъ коьзлери ашылды; олар яланъаш болганларын анъладылар эм ынжыр терегининъ япыракларыннан янбасларына байлавлар эттилер.

8Салкын кешки ел эскенде, бав иши мен Раббийдинъ келеятырганын эситтилер эм тереклер артына ясырындылар. 9Раббий Алла: «Кайдасынъ сен?» – деп аьдемди шакырды.

10Ол да: «Бавда авазынъды эситтим. Яланъашлыгымнан коркып, ясырындым», – деди.

11Раббий Алла: «Яланъашлыгынъды сага ким айтты? Мен сага емеге ызын бермеген теректинъ емислерин единъме?» – деп сорады.

12Аьдем: «Сен мага берген кыскаяклы берди мага сол емислерди, мен де оларды ашадым», – деп, явап берди.

13Раббий Алла: «Сен солай неге эттинъ?» – деп кыскаяклыдан сорады.

Ол да: «Мени йылан алдады, эм мен ашадым», – деди.

14Сонда Раббий Алла йыланга: «Эткен затынъ уьшин мал эм кийик айванлар арасында энъ наьлетлисинъ; курсагынънынъ уьстинде йылысып, оьмири яшавынъды тоз бан азыкланаяксынъ. 15Сени эм кыскаяклыды бир биринъизге душпан этеекпен, балаларынъыз да бир бирлерине яв болаяклар: онынъ улы сенинъ басынъды шашаяк, а сен онынъ оькшесине шагаяксынъ», – деди+.

16Раббий Алла кыскаяклыга: «Аягынъ авыр болганынъда кыйналувынъды коьп этеекпен, балаларынъды азап пан табаяксынъ. Эринъди куьсеп тураяксынъ; эринъ сенинъ байынъ болаяк», – дегенди айтты+.

17Аьдемге Раббий Алла булай айтты: «Мен сага еме деген емисти, пишенъе тынълап, единъ! Сени уьшин ерге де наьлет: онынъ емислерин азап пан табаяксынъ, куьннен куьнге оьмиринъ бойы. 18Ер сага шоькир эм яман оьсимликлер тувдырар, кыр оьленлери мен азыкланаяксынъ. 19Кара терге туьсип оьтпегинъди табаяксынъ. Ахырында сен топыракка кайтаяксынъ, неге десе топырактан алынгансынъ: сен – тоз эм тоз болаяксынъ». 20Адам пишесине Ава[*] деген атты берди, неге десе ол баьри яшайтаганлардынъ анасы болды.

21Раббий Алла териден кийимлер этти эм Адам ман онынъ пишесин кийиндирди. 22Раббий Алла: «Аьдем бизим биримиздей болды – энди ийгилик пен яманлыкты биледи! Энди яшав терегиннен емис уьзип ашамагай эди, оны ашап оьлимсиз болмасын!» – деди+. 23Эм Раббий Алла аьдемди Эден бавыннан кувды, ол алынган ердинъ уьстинде куллык этпеге йиберди. 24Аьдемди кувганнан сонъ, Эден бавынынъ куьнтувар янында керубилерди[*] эм баьри якка бурылатаган отлы кылышты яшав терегине баратаган йолга каравыл этип салды.

4

Кабил мен Абил

4^1Адам пишеси Ава ман кавышты. Ава, авыраяклы болып, улын тапты эм: «Раббийдинъ ярдамы ман аьдем алдым!» – деп, ога Кабил[*] атты берди. 2Оннан сонъ ол Абилди, Кабилдинъ кардашын, тапты. Абил койлар бакты, а Кабил ер мен куьрести. 3Бир кесек заманнан сонъ Кабил Раббийге ер берген емислерди, 4а Абил – биринши козыларынынъ майын савгага аькелдилер. 5Абил мен онынъ савгасы Раббийге ярады, а Кабил мен онынъ савгасы – ярамады. Кабил ашувланды, юзин кайгы каплады.

6Раббий Кабилден: «Неге ашувландынъ? – деп сорады. – Неге сенинъ юзинъди кайгы каплады? 7Эгер сен ийгилик эткен болсанъ – савганъды кабыл этер эдим. Ама яманлык эткенинъ уьшин сенинъ босаганъда куьна ясырынады. Ол сени оьзине тартады, ама сен оны енъмеге керексинъ»+.

8Кабил оьзининъ кардашы Абилге: «Данъылга шыгаяк», – деди. Данъылда Кабил Абилге шапшыды эм оны оьлтирди.

9Раббий Кабилден: «Кайдады сенинъ кардашынъ?» – деп сорады.

«Билмеймен, – деди Кабил, – Мен ога каравылшыман ма?»

10«Сен не эттинъ? – деди Раббий. – Тынъла! Кардашынънынъ ерге тоьгилген каны Мага, оьшимди ал деп, ялбарады. 11Эндиден арбатын сен наьлетсинъ, сен тоьккен кардашынънынъ каны синъген ерден кувылаяксынъ. 12Энди сен не шаклы ерде ислесенъ де, ол сага оьзининъ куьшин бермеек. Буьгуьннен арбатын сен ер уьстинде кувгын эм коьшкинсинъ».

13«Бу яза бек авыр, – деди Кабил, – мен оны коьтерип болмаякпан. 14Энди сен мени ерден кувасынъ, сеннен узак болып калаякпан. Мен кувгын эм коьшкин болаякпан, мага ким йолыкса да мени оьлтирмеге болаяк».

15Тек Раббий: «Йок! Ким Кабилди оьлтирсе, оннан ети кере оьш алынаяк», – деди. Сонда, Кабилге ким йолыкса да, оны оьлтирмесин деп, Раббий Кабилге белги салды+. 16Кабил Раббийден кери кетип, Нод кыралында, Эденнинъ куьнтуварында орынласты.

Кабилдинъ тукымы

17Кабил пишеси мен кавышты. Пишеси, авыраяклы болып, улын Энокты тапты. Кабил сол заманда шахар курды, улынынъ аты ман шахарды Энок деп атады. 18Энокта Ирад тувды, Ирадта Мехуяел, Мехуяелде Метушаел, Метушаелде де Лемек тувды. 19Лемек эки пише алды: бирининъ аты – Ада, баскасынынъ – Силла. 20Ада Явалды тапты. Явал шатырларда яшаган эм мал бакканлардынъ атасы эди. 21Онынъ кардашынынъ аты Ювал эди. Ювал лирада эм сыбызгыда ойнаганлардынъ атасы эди. 22Силла Тувал Кайинди тапты. Тувал Кайин ез эм темирден аьр туьрли алат ислевши уста эди. Онынъ карындасы Наама эди.

23Лемек пишелерине: «Ада эм Силла, тынъланъыз мени! Бийкелерим, кулак салынъыз меним айтаякларыма! Мени яралаганы уьшин бир аьдем оьлтирдим, мени зарарлаганы уьшин бир яс оьлтирдим. 24Кабил уьшин ети кере оьш берилеек болса, Лемек уьшин етпис ети кере оьш берилер!» – дегенди айтты.

25Адам тагы да пишеси мен кавышты. Пишеси ул тапты эм «Алла мага Кабил оьлтирген улым Абил уьшин янъы бала берди» – деп, ога Шит[*] деп атады. 26Шиттинъ Энош деген улы болды. Сол заманнан аьдемлер, Раббийдинъ атын айтып, Аллага дува этип басладылар.

5

Адамнан Нух пайхамбарга дейим

5^1Мине Адамнынъ тукым тарихи. Алла аьдемлерди яраткан заманда, оларды Оьзине усаслы яратты. 2Оларды эркек пен кыскаяклы этип яратты, оларга разылыгын берди эм яраткан куьнинде «аьдем» деп атады+. 3Адам 130 ясына келгенде, оьзине усас, оьз келбетине коьре улы тувды. Адам ога Шит деген атты берди+. 4Шит тувганнан сонъ Адам 800 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 5930 йыл яшап, Адам оьлди.

6Шит 105 ясына келгенде, Энош деген улы тувды. 7Энош тувганнан сонъ Шит 807 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 8912 йыл яшап, Шит оьлди.

9Энош 90 ясына келгенде, Кенан деген улы тувды. 10Кенан тувганнан сонъ, Энош 815 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 11905 йыл яшап, Энош оьлди.

12Кенан 70 ясына келгенде, Махалалел деген улы тувды. 13Махалалел тувганнан сонъ, Кенан 840 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 14910 йыл яшап, Кенан оьлди.

15Махалалел 65 ясына келгенде, Еред деген улы тувды. 16Еред тувганнан сонъ Махалалел 830 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 17895 йыл яшап, Махалалел оьлди.

18Еред 162 ясына келгенде, Энок деген улы тувды. 19Энок тувганнан сонъ, Еред 800 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 20962 йыл яшап, Еред оьлди.

21Энок 65 ясына келгенде, Метушелах деген улы тувды. 22Метушелах тувганнан сонъ Энок 300 йыл Алладынъ йолында юрди; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди. 23Энок 365 йыл яшады, 24Алладынъ йолында юрди. [Заманы келгенде,] Энок ер уьстиннен кешти, Алла оны Оьзине алды+.

25Метушелах 187 ясына келгенде, Лемек деген улы тувды. 26Лемек тувганнан сонъ, Метушелах 782 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди. 27969 йыл яшап, Метушелах оьлди.

28Лемек 182 ясына келгенде, улы тувды. 29Лемек: «Ол бизим исимизде, Раббийдинъ наьлетлеген ериндеги куллыгымызда юбантувшы болар», – деп ога Нух[*] атты берди+.

30Нух тувганнан сонъ, Лемек 595 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди. 31777 йыл яшап, Лемек оьлди.

32Нух 500 ясына толганнан сонъ, уллары Сам, Хам эм Япет тувдылар.

6

Яманлык коьбейди

6^1Ер уьстинде аьдемлер коьптен коьп болып басладылар. Оларда кызлар тувдылар, 2эм аьдем кызларынынъ ярасыклыгын коьрип, Алла уллары[*] олардынъ араларыннан яратканларын пише этип алатаган болдылар. 3Сонда Раббий: «Меним Рухым аьдемде оьмирликке турмаяк. Онынъ оьлеек дени бар; оьмири 120 йыл болсын», – деди. 4Алла уллары аьдем кызларын пише этип алатаган эм олардан бала тувдыратаган заманда эм оннан сонъ да ер уьстинде Непиллер [давлар] бар эдилер. Олар бурынгы пелуванлар, мактавлы аьдемлер эдилер+.

5Раббий, ер уьстинде аьдемлердинъ коьп яманлык эткенлерин, акыллары эм ойлары дайым яманлыкка каратылганын коьрди+. 6Раббий ер устинде аьдемди яратканына оькинди, Онынъ юреги кайгыга толды, 7эм: «Мен ер юзиннен Оьзим яраткан аьдемлерди, олар ман бирге малды, ерде йылысатаган айванларды, кусларды йок этейим. Мен оларды яратканыма оькинемен», – деди. 8Тек бир Нух Раббийге ярай эди.

Нух пайхамбар кеме ясайды

9Мине Нух акында хабар. Сол заманнынъ аьдемлери арасында туврашыл эм айыпсыз тек Нух эди: ол Алладынъ йолында юретаган эди. 10Нухтынъ уьш улы бар эди: Сам, Хам, Япет. 11Алла дуныядынъ бузылганын, зорлык пан толганын анълады. 12Алла дуныяга карап онынъ калай бузылганын коьрди. Ер уьстиндеги аьдемлердинъ баьри де тувра йолдан тайган эди.

13Алла Нухка булай айтты: «Ер уьстинде яшайтаган аьдемлердинъ баьрин де йок этермен: ер олардынъ эткен зорлыгы ман толган. Мен оларды да, ерди де йоярман. 14Тек сен оьзинъе кипарис[*] агаштан кеме яса, онынъ ишинде боьлмелер эт, ишиннен де, тысыннан да сагыз бан ягып шык. 15Узынлыгы 300 кары, эни 50, бийиклеви 30 болсын. 16Кемединъ ябувын эт; ябувы ман янлары арасында бир карылык бос ер болсын. Кемединъ эсигин кабыргасына орынластыр. Кемеде биринши, экинши, уьшинши шарлак болсын. 17Мен ер уьстине сув казасын аькелермен эм яшав тынысы болган затлардынъ баьрин де йок этермен. Ер уьстинде яшаганлар баьри де оьлееклер. 18Тек Мен [сени куткарар уьшин] сени мен келисуьв беркитеекпен. Сен кемеге улларынъ, бийкенъ эм келинлеринъ мен кир. 19Кемеге януварлардынъ аьр бир туьрлисининъ косакларын, ата-анашларын ал, олар да сен мен янларын кутарсынлар. 20Аьр бир кус, айван эм ерде йылысатаган янлылардынъ туьрлилерининъ косаклары сав калар уьшин сага келееклер. 21Оьзинъе де оларга да ас болсын деп аьр туьрли азык-туьлик йыйып сал».

22Нух, Алла калай буйырган болса, солай этти.

7

Сув казасы

7^1Раббий Нухка: «Кемеге кир, буьтин аьелинъди де ал. Коьремен, аьли яшаганлардынъ ишинде тек сен туврашылсынъ. 2Оьзинъ мен баьри алал айванлардан ети косак, ата-анашларын, эм де арам айванлардан бир косак, 3куслардынъ баьри туьрлилериннен де ети косак ал. Ер юзиндеги янлылардынъ эш бир ырувы курымасын. 4Ети куьннен сонъ ер юзине Мен ямгыр йибереекпен – ол 40 куьн, 40 кеше яваяк – эм Мен ер юзиннен баьри яратканларымды йок этеекпен», – деди. 5Нух, Алла калай буйырган болса, солай этти.

6Ер юзине сув казасы келгенде, Нухка 600 йыл болган эди. 7Нух, сосы сув казасыннан кутылар уьшин, уллары, пишеси эм келинлери мен кемеге кирди. 8Алла Нухка калай буйырган болса, алал эм арам айванлардан, куслардан эм ерде йылысатаган янлылардан 9косаклар, ата-анашлар, Нухтынъ янына келип кемеге кирдилер. 10Ети куьн кетти, сув казасы ер юзине келди.

11Нухтынъ яшавынынъ 600-нши йылында, йылдынъ экинши айында, айдынъ 17-нши куьнинде денъиз туьбининъ буьтин сув булаклары кайнап шыктылар, коьктинъ капаклары да ашылдылар. 12Ер уьстине ямгыр 40 куьн, 40 кеше куйып явды.

13Сол куьн Нух, уллары Сам, Хам эм Япет, пишеси эм келинлери мен кемеге кирди. 14Олар ман бирге аьр туьрли кийик айванлар эм аьр туьрли мал, ерде йылысатаган аьр туьрли янлылар, аьр туьрли куслар эм баска ушувшы затлар келдилер. 15Яшав тынысы болган аьр туьрли янлылардан бирер косак Нухтынъ янына келип кемеге кирди. 16Алла Нухка калай буйырган болса, кемеге кирген баьри айванлар ата-анаш эдилер. Сонда Раббий Нухтынъ артыннан кеме капысын япты.

17Кырк куьнге ер уьстинде сув казасы узалды. Сув коьбейгенде, кеме де ер уьстиннен йогарыга коьтерилди. 18Сув ер юзинде косылып барды, бек коьбейип турды. Кеме сувдынъ уьстинде юзди. 19Сув бек йогарыга коьтерилди, коьктинъ астында болган энъ бийик тавларды да япты. 20Сув тавлардынъ уьстине он бес карыга[*] коьтерилди, тавлар сув астына кеттилер. 21Сол заманда ер уьстинде яшаган баьри де: куслар, мал, кийик айванлар эм ерде суьрилетаган янлылар ман баьри аьдемлер оьлдилер. 22Баьри, бурнында яшав тынысы болганлар, ер уьстинде яшаганлар баьри де оьлдилер. 23Ер уьстинде яшаган не бар болса – аьдемлер, айванлар, ерде йылысатаган янлылар, коьктеги куслар – баьри де ер юзиннен йок болдылар. Тек Нух эм оны ман кемеде болганлар сав калдылар. 24Сув казасы 150 куьнге созылды.

8

Сув казасынынъ ахыры

8^1Алла Нух эм оны ман кемеде болган баьри кийик айванлар эм мал акында эсине туьсирди. Алла ерге ел йиберди, сувлар орнына туьсип басладылар. 2Денъиз туьбининъ сув шыккан орынлары эм коьктинъ капаклары ябылды, ямгыр токтады. 3Сув акырын ерден кетип баслады. 150-нши куьнинде сув азайган эди. 4Етинши айдынъ он етинши куьнинде кеме Арарат тавларында токтады. 5Сув аз-аздан кете эди; йылдынъ оныншы айы келди. Оныншы айдынъ биринши куьнинде тавлардынъ баслары коьринип баслады.

6Кырк куьн кетти. Нух кемеде эткен терезеди ашып, 7тыска каргады йиберди. Карга бир де ушып, бир де кайтып, ер кепкенге дейим тоьгерек айланып турды. 8Артыннан, сув ер юзиннен кетти ме экен деп, Нух коьгершинди ушырды, 9ама коьгершин, конмага ер таппай, кемеге, Нухтынъ янына кайтып келди, неге десе энди де ер сув астында эди. Нух колын узатып, коьгершинди тутты эм кемеге алды. 10Тагы да ети куьн саклаганнан сонъ, ол коьгершинди экинши кере ушырды. 11Коьгершин аксамда ога кайтып келди. Авызында янъы зейтун япырагы бар эди. Муны коьрип, Нух сувдынъ ерден кеткенин билди. 12Ол тагы да ети куьн карап турды, тагы да коьгершинди йиберди, ама бу кере коьгершин артына кайтпады.

13Нухтынъ 601-инши яшав йылында, биринши айдынъ биринши куьнинде ер юзиннен сув кеткен эди. Нух кеме капагын ашты эм ер уьстининъ кепкенин коьрди. 14Экинши айдынъ йырма етинши куьнинде, ер савлай кепкен эди.

15Сол заманда Алла Нухка: 16«Пишенъ, улларынъ эм келинлеринъ мен бирге кемеден шык. 17Сени мен болган баьри айванларды – кусларды, малды эм ер уьстинде юрген баьри янлыларды да шыгар: олар буьтин ерге шашылып кетсинлер эм сансыз коьп болып яйылсынлар», – деди+.

18Нух уллары, пишеси эм келинлери мен кемеден шыкты. 19Олардынъ артларыннан баьри айванлар, ерде йылысатаган янлылар, куслар ер уьстинде юрген аьр туьрли януварлар да шыктылар.

20Нух Раббийге курман этпеге ер ясады эм аьр туьрли алал айванлардан эм аьр туьрли алал куслардан алып, сол ерде тутасяндырув курман этти. 21Раббий, курманлардынъ ийисин сезип, Оьзине: «Аьдемлер уьшин арбатын ерди наьлетлемеекпен. Аьдем юрегининъ ойлары яслыгыннан баслап яманлыкка ымтыладылар. Мен эткенимдей арбатын баьри янлыларды кыраяк тувылман+. 22Дуныя не кадар заман турса, шашув эм орув, сувык эм иссилик, яз эм кыс, куьн эм туьн токтамаяк».

9

Алла Нух пан келисуьв беркитеди

9^1Алла Нухка эм онынъ улларына разылыгын берип: «Тукымлы эм коьп санлы болынъыз, ерди толтырынъыз+. 2Ер юзиндеги баьри айванлар, коьктеги куслар, ерде йылысатаган янлылар, денъизлердеги балыклар сизден корксынлар эм калтырасынлар: олар сизинъ иелигинъизге берилгенлер. 3Баьри айванларды сизге азыкка беремен; алдын сизге оьсимликлерди бергендей энди аьр затты беремен+.

4Тек каны саркымаган этти еменъиз; неге десе канда ян болады+. 5Сизинъ канынъыз – суьйткенде сизинъ алынган яшавынъыз уьшин, ол канды тоьккен айван болсын, кардашынынъ янын алган аьдем болсын, Мен шуьшине каты йолыктыраякпан. 6Ким болса да бирев аьдем канын тоьксе, баска аьдем онынъ канын тоьксин. Неге десе аьдем Алла келбетинде яратылган+. 7Сиз тукымлы эм коьп санлы болынъыз, ер уьстинде яйылынъыз эм онда коьбейинъиз», – деди.

8Сонда Алла Нух пан онынъ улларына булай айтты: 9«Мен сиз эм сизинъ тувдыкларынъыз бан, 10сиз бен кемеде бирге болган баьри януварлар ман: куслар, мал, айванлар – кемеден шыккан баьри ер айванлары ман келисуьв беркитпеге суьемен. 11Мен сиз бен беркитеек келисуьвим бу: энди арбатын сув коьтерилип баьри янлыларды оьлтирмеек, буьтин ерди аьлек этеек сув казасы болмаяк».

12Эм Алла булай айтты: «Мине Мен сиз бен эм баьри янлылар ман оьмирге, ырувдан ырувга беркиткен келисуьвимнинъ белгиси: 13Мен булытларга яйымды, курткашыкты, илдим. Курткашык Мен мен ер юзинде яшаганлардынъ арасында беркитилген келисуьвдинъ белгиси болар. 14Мен ер уьстинде булытлар йыйсам, булытлар ишинде курткашык шыгаяк. 15Сол заманда Мен сиз бен эм баьри туьрли янлылар ман туьзген келисуьвди эске алаякпан – энди арбатын баьри янлыларды оьлтирген сув казасы болмаяк. 16Булытларда курткашык болса, Мен, Алла, оны коьреекпен эм Оьзимнинъ баьри ер юзинде яшаганлар ман туьзген оьмирлик келисуьвимди эске туьсиреекпен».

17Алла Нухка: «Бу – Меним ерде яшаган баьри янлылар ман туьзген келисуьвимнинъ белгиси», – деди.

Нух пайхамбардынъ уллары

18Кемеден шыккан Нухтынъ уллары – Сам, Хам, Япет. Хам – Кенаннынъ атасы. 19Бу уьшеви Нухтынъ уллары эдилер. Ерге яйылган баьри аьдемлер олардан яратылганлар.

20Нух ер мен аьрекетлеп баслады: Ол юзим оьстиргенлердинъ бириншиси болды. 21Шагыр ишип, эсирди, шатырында яланъаш болып ятты+. 22Кенаннынъ атасы Хам онынъ яланъашлыгын коьрди эм тысына шыгып сол зат акында эки кардашына айтты+. 23Сонда Сам эм Япет аркаларына аба каплап, арт карап шатырга кирдилер эм аталарыннынъ уьстине яптылар. Оьзлери баска якка карай эдилер, сонынъ уьшин онынъ яланъашлыгын коьрмедилер. 24Нух, эсириги таркаганда, уянды эм кишкей улынынъ эткенин билип: 25«Наьлет болсын Кенанга! Кардашларынынъ ыргатларына ыргат болаяк!» – деди. 26Тагы да: «Сам куллык эткен Раббий Аллага шуькир болсын! А Кенан Самнынъ ыргаты болсын! 27Алла Япеттинъ[*] байлыгын оьстирсин! Япет Самнынъ шатырларында яшасын! А Кенан онынъ ыргаты болсын!» – деди.

28Сув казасыннан сонъ Нух тагы да 350 йыл яшады. 29950 йыл яшап, Нух оьлди.

10

Нух улларынынъ тувдыклары

10^1Мине Нухтынъ уллары Сам, Хам, Япеттинъ тувдыкларынынъ тарихи. Сув казасыннан сонъ Самнынъ, Хамнынъ, Япеттинъ балалары тувды.

1. 2Япеттинъ уллары: Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешек эм Тирас.

2. 3Гомердинъ уллары: Ашкеназ, Рипат эм Тогарма.

3. 4Яваннынъ тувдыклары: Элиша, Таршиш, Киттим эм Роданим+. 5Олар денъиз ягаларында яшаган халклардынъ аталары болдылар. Кыралларында туьрли-туьрли тиллерге, миллетлеринде туьрли-туьрли тукымлара боьлиндилер.

4. 6Хамнынъ уллары: Куш, Мисраим, Пут эм Кенан.

5. 7Куштынъ уллары: Сева, Хавила, Савта, Раама эм Савтека.

6. Раамадынъ уллары: Шева эм Дедан+.

8Куштынъ Немруд деген улы да болды. Немруд дуныяда энъ биринши баьтир эди 9эм Раббийдинъ ярдамы ман атаклы авлавшы болды. Соннан: «Раббий сени Немрудтай атаклы авлавшы этсин!» – деген айтув келеди. 10Онынъ патшалыгынынъ биринши шахарлары Шинар кыралында Бабыл, Эрек, Аккад эм Калне эдилер. 11Немруд сосы кыралдан шыгып, Ассирияга кетти, онда Ниневияды, Реховот Ирди, Калахты+
12эм Ниневия ман бас шахар Калахтынъ арасында болган Ресенди курды.

1. 13Мисраимнинъ тувдыклары: Луд, Анам, Лехав, Нафтух, 14Патрус, Каслух эм Каптор[*] халклары. Капторшылар Пилистшилердинъ аталары болдылар.

2. 15Кенаннынъ уллары: Сидон (онынъ тунгышы) эм Хет. 16Евус, Амор, Гиргаш, 17Хив, Арк, Син, 18Арвад, Семар эм Хамат халклары да Кенаннынъ тувдыклары эдилер. Сонъ Кенан тукымлары тоьгеректеги ерлерге яйылдылар.

19Кенаншылардынъ ерлери Сидоннан Герар бетке – Газага дейим, оннан да Содом, Гомора, Адма эм Севойим бетке – Лашага дейим узайды. 20Сондай Хамдынъ тувдыклары; олар ерлеринде эм миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга эм тиллеге боьлингенлер.

21Самда да балалары болды. Ол – Япеттинъ уьйкен кардашы, баьри Эвер улларынынъ бабалары+.

1. 22Самдынъ уллары: Элам, Ассирия, Арпакшад, Луд эм Арам.

2. 23Арамдынъ уллары: Ус, Хул, Гетер эм Маш.

3. 24Арпакшадтынъ Шелах деген улы бар эди. Шелахтынъ улы – Эвер. 25Эверге эки ул тувды: бирининъ аты Пелег[*] эди, неге десе онынъ заманында ер боьлинген эди, экиншисининъ аты Йоктан эди.

4. 26Йоктаннынъ уллары: Алмодад, Шелеп, Хасармавет, Ерах, 27Хадорам, Узал, Дикла, 28Овал, Авимаел, Шева, 29Опир, Хавила эм Йовав. Булардынъ баьри де Йоктаннынъ уллары+. 30Олардынъ ерлери Мешадан куьнтувар бетке, Сепар тавларына дейим яйылды. 31Сондай Самдынъ тувдыклары; олар ерлеринде эм миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга эм тиллерге боьлингенлер.

32Сондай Нух улларынынъ тукымлары; атлары миллетлеринде тукым тарихлерине коьре язылды. Сув казасыннан сонъ баьри аьдемлер олардан яратылып, ер юзининъ аьр янына яйылдылар.

11

Бабыл каласы

11^1Ол заманда сав дуныяда бир тил бар эди, бирдей соьзлер кулланылатаган эди. 2Куьнтувар якка коьшип, аьдемлер Шинар кыралында бир туьзликке еттилер эм сонда орынластылар+. 3«Келинъиз, балшыктан кербишлер этейик эм отта кыздырайык», – деп, бир бирине айттылар. Тас орнына – кербиш, киреш булгамасы орнына сагыз кулландылар. 4Сонъ: «Ер юзине шашылмас уьшин, оьзимизге шахар эм бийиклиги коькке еткен кала курайык. Соьйтип атымызды мактатырмыз», – дедилер.

5Аьдемлер кураяк болып куьрескен шахарды эм калады коьрер уьшин, Раббий ерге туьсти. 6Раббий: «Мине, булар бир халк, баьрисинде бир тил. Бу олардынъ этеек баслапкы ислери! Не зат ойлансалар да, баьри зат та колларыннан келеек! 7Кала, туьсейик де бир бирлерин анъламасынлар деп, тиллерин карыстырайык!» – деди.

8Раббий оларды оннан сав дуныяга шашты. Соьйтип олардынъ шахар курувларын токтатты+. 9Соны уьшин бу шахарга Бабыл[*] деген ат берилди, неге десе Раббий онда дуныяда яшавшылардынъ тиллерин карыстырды эм оннан аьдемлерди сав дуныяга шашты.

Самдан Аврамга

10Мине Самдынъ тукым тарихи. Сув казасыннан эки йыл сонъ, Самга 100 йыл болганда, онынъ улы Арпакшад тувды. 11Арпакшад тувганнан сонъ, Сам 500 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

12Арпакшад 35 ясына толганда, онынъ улы Шелах тувды. 13Шелах тувганнан сонъ Арпакшад 403 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

14Шелах 30 ясына толганда, онынъ улы Эвер тувды. 15Эвер тувганнан сонъ Шелах 403 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

16Эвер 34 ясына толганда, онынъ улы Пелег тувды. 17Пелег тувганнан сонъ, Эвер 430 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

18Пелег 30 ясына толганда, онынъ улы Рею тувды. 19Рею тувганнан сонъ, Пелег 209 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

20Рею 32 ясына толганда, онынъ улы Серуг тувды. 21Серуг тувганнан сонъ, Рею 207 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

22Серуг 30 ясына толганда, онынъ улы Нахор тувды. 23Нахор тувганнан сонъ Серуг 200 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

24Нахор 29 ясына толганда, онынъ улы Терах тувды. 25Терах тувганнан сонъ Нахор 119 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

26Терах 70 ясына толганнан сонъ, онынъ уллары Аврам[*], Нахор эм Харан тувдылар.

27Мине Терахтынъ тукымы акында хабар. Терах Аврам, Нахор эм Хараннынъ атасы эди. Хараннынъ Лут деген улы болды. 28Харан, атасы Терах сав заманда, тувган элинде, Халдеядынъ Ур шахарында оьлди. 29Аврам эм Нахор уьйлендилер: Аврамнынъ пишесининъ аты Сарай, а Нахордынъ пишесининъ аты – Милка эди. Милка, Искадынъ атасы Хараннынъ кызы эди. 30Сарай каратон эди эм онынъ баласы йок эди.

31Терах, улы Аврамды, улы Хараннан тувган немереси Лутты эм келини Сарайды, Аврамнынъ пишесин, алып, Халдеядынъ Ур шахарын калдырып, Кенан ерине йол алды. Олар Харран шахарына етип сонда орынластылар. 32Терах 205 йыл яшап, Харранда оьлди.

12

Раббий Аврамды (Ибрагим пайхамбарды) шакырады

12^1Раббий Аврамга: «Тувган элинъди, кардаш-кавымынъды, ата юртынъды калдыр, Мен коьрсетеек ерге бар+. 2Мен сеннен уллы миллет яратаякпан, сага разылыгымды берип атынъды мактатаякпан; сен аркалы баскалар да разылыгымды табаяклар. 3Ким сага разылыгын берсе, сога Мен де разылыгымды береекпен. Ким сени наьлетлесе, соны Мен де наьлетлеекпен. Ер юзиндеги баьри халклар сен аркалы разылыгымды табаяклар», – деди+.

4Аврам, Раббий айткандай, йолга шыкты; Лут да Аврам ман бирге барды. Аврам Харраннан шыкканда, етпис бес ясында эди. 5Ол оьзи мен бирге пишеси Сарайды, йиени Лутты, Харранда йыйган мал-муьлклерин эм тапкан ыргатларын алып Кенан ерине барган йолга шыкты. Сонъында Кенанга еттилер.

6Аврам сол ерди айланып, Шекем шахарында оьскен Морединъ[*] эмен терегине келди. Сол заманларда бу ерде кенаншылар яшайтаган эдилер. 7Раббий Аврамга коьринип: «Сосы ерлерди Мен сенинъ тувдыкларынъа береекпен», – деди. Аврам коьринген Раббийге курман этетаган ер курды. 8Оннан Аврам Бетел шахарынынъ куьнбатарында орынласкан тавларга йол алды, сонда шатырларын курды; Бетел – куьнбатарда, а Гай шахары – куьнтуварда эди. Сол ерде Аврам Раббийге курман этетаган ер курды эм Раббийдинъ атын айтып дува этти. 9Сонъ конып, кубылага, Негев ерине йол алды.

Аврам (Ибрагим пайхамбар) Мысырда

10Кыралда ашлык басланды. Соны уьшин Аврам Мысырга кетип онда бираз турды, неге десе Негевди ашлык кыскан эди+. 11Аврам пишеси Сарайга: «Сенинъ калай ярасык болганынъды мен билемен. 12Мысыршылар сени коьрселер, меним пишем болганынъды анълаяклар. Сонъ мени оьлтирееклер, а сени сав кояяклар. 13Сен оларга, Аврамнынъ карындасыман, деп айт. Сол заман сенинъ хаьтеринъе мага ийгилик этерлер, мени сав коярлар», – деди+.

14Аврам Мысырга еткенде, мысыршылар Сарайдынъ бек ярасык хатын болганын коьрдилер. 15Параоннынъ янындагылар да оны коьрдилер, параонга онынъ ярасыклыгын мактадылар. Сонъ оны параоннынъ сарайына алдылар. 16Онынъ хаьтерине параон Аврамга ийгилик этти. Аврамнынъ койлары, эшкилери, сыйырлары, эшеклери, ыргатлары, таьвкелери эм туьелери болдылар.

17Тек Раббий, параонды эм онынъ аьелин, Аврамнынъ пишесин Сарайды алганы уьшин, авыр баьлелерге йолыктырды. 18Параон Аврамды шакырып: «Сен мага не зат эттинъ? Не уьшин Сарайдынъ сенинъ пишенъ болганын айтпадынъ? 19Не уьшин оны карындасым деп айттынъ? Мен соны уьшин оны пише этип алдым! Ал пишенъди эм кет!» – деди. 20Параон Аврам уьшин аьдемлерине эмир берди. Соьйтип Аврамды пишеси мен эм баьри мал-муьлки мен кыралдан шыгардылар.

13

Аврам ман Лут айырылады

13^1Аврам пишеси эм баьри мал-муьлки мен Мысырдан артына Негевге кетти; оны ман бирге Лут та кетти. 2Энди Аврам бай эди: эм мал ман, эм куьмис пен, эм алтын ман. 3Негевден баслап, ол коьшип-конып, Бетелге – сол Бетел мен Гай шахарларынынъ арасында бир заманларда шатырын курган ерге кайтты. 4Сол ер онынъ, курманлык этетаган орын ярастырып, Раббийдинъ атын айтып, дува эткен ери эди.

5Аврам мен бирге коьшип-конып юрген Луттынъ да койлары, эшкилери, сыйырлары, шатырлары бар эди. 6Олардынъ малы коьп болганнан себеп, экевине ер де етпей, бирге яшамага тар болып баслайды. 7Аврам мен Луттынъ шобанларынынъ арасында эрис-суьрис басланады. Бу заманларда сол ерде тагы да кенаншылар эм перизшилер яшаганлар.

8Аврам Лутка: «Сен эм мен ювык еткенлер боламыз, соннан себеп экевимиз арамызда, соьйтип те шобанларымыз арасында эрис-суьрис болмасын. 9Савлай ер сенинъ алдынъда. Кел айырылаяк. Сен солга барсанъ, мен онъга. Сен онъга бурылсанъ, мен солга».

10Лут, буьтин Йордан тогайлыгы Соар шахарга дейим, Раббийдинъ бавындай эм Мысырдынъ ериндей, сувгарылатаганын коьрди. Аьр ерде коьп сув бар эди. Раббий Содом ман Гомора шахарларды йок эткеннен алдын, сол тогайлык булай эди+. 11Лут Йордан тогайлыгын сайлады эм куьнтуварга карап йоьнеди. Соьйтип олардынъ йоллары айырылды. 12Аврам Кенан еринде орынласты, Лут – тогай шахарларынынъ янында. Содомнан узак болмай шатырын курды. 13Содомнынъ яшавшылары бек яман аьдемлер эди эм Раббийге карсы коьп куьналы ислер эте эдилер+.

14Лут эм Аврам айырылган заманда Раббий Аврамга: «Эс бер! Булайдан керуьвге эм кубылага, куьнтуварга эм куьнбатарга кара. 15Сен коьретаган буьтин ерди Мен сага эм сенинъ тувдыкларынъа оьмирликке береекпен. 16Сенинъ ырувынъды Мен кумдай коьп этеекпен: калай кумдынъ увакларын бир аьдем де санап болмаяк, сенинъ тувдыкларынъды да санап болмаяк. 17Бар энди, Мен сага береятырган ерди, басыннан сонъына дейим карап шык», – деди.

18Аврам шатырын йыйып, бир ерден бир ерге коьшип, Хеврон шахардагы Мамре эменлигине етти. Сол ерде Раббийге курманлык этпеге орын аьзирледи.

14

Аврам Лутты кутарады

14^1Шинар патшасы Амрапелдинъ, Элласар патшасы Арйоктынъ, Элам патшасы Кедорлаомердинъ эм Гойим патшасы Тидалдынъ заманында кавга баратаган эди. 2Олар Содом патшасы Берага, Гомора патшасы Биршага, Адма патшасы Шинавга, Севойим патшасы Шемеверге, эм соьле Соар деген Бела патшасына кавга ман шыктылар. 3Бу бес патша бирлесип, соьле Оьли денъиз болган Сиддим тогайлыгында аьскерлерин йыйган эдилер. 4Олар он эки йыл Кедорлаомердинъ баскынлыгында эдилер, а он уьшинши йылында ога карсы коьтерилдилер. 5Он доьртинши йылда Кедорлаомер оны ман бир болган патшалар ман бирге келди. Олар Аштерот Карнайимде репашыларды, Хамда зузшыларды, Шаве Кирятайимде Эмдинъ яшавшыларын+
6эм шоьлдинъ шетинде орынласкан Элпаранга дейимге созылган тавлы Сеир кыралында хоршыларды енъдилер. 7Оннан олар соьле Кадеш деген Эн Мишпатка кайтадылар эм Хасасон Тамарда яшайтаган амалекшилер эм аморшылардынъ ерлерин тонайдылар+.

8-9Содом, Гомора, Адма, Севойим эм Бела – соьлеги аты Соар – патшалары йолга шыктылар. Бу бес патша Сиддим тогайлыгында доьрт патшага – Элам патшасы Кедорлаомер, Гойим патшасы Тидал, Шинар патшасы Амрапел эм Элласар патшасы Арйокка карсы согыска тизилдилер+. 10А Сиддим тогайлыгында сагызга толы сансыз коьп шонъкырлар бар эди. Содом эм Гомора патшалары кашканда, бир неше аьскершилери сол шонъкырларда батып калдылар. Сав калганлар тавларга каштылар. 11[Енъуьвшилер] Содом ман Гоморадынъ буьтин мал-муьлклерин эм азык-туьликлерин алып кеттилер. 12Олар Содомда яшаган Аврамнынъ йиени Лутты да, онынъ мал-муьлкин де алып кеттилер.

13Сав калганлардынъ бири еврей[*] Аврамга келип, болган затларды билдирди. Аврам сол заманда аморшы Мамрединъ эменлигининъ янында яшай эди. Мамре мен кардашлары Эшкол эм Анердинъ Аврам ман бир бирине ярдамласпага деген соьзи беркитилген эди. 14Аврам йиени есирге туьскенин эситкенде, уьйинде тувып оьскен уьш юз он сегиз аьдемди йыйып, Дан шахарга дейим явдынъ артыннан кувып йоьнеди. 15Сол ерде Аврам аьдемлерин боьлип, кеше явга шапканлык этип, оны кырады, Дамасктынъ керуьвинде орынласкан Хова шахарга дейим кувып барады. 16Ол явдынъ тонаган буьтин затларын, Лутты, онынъ мал-муьлкин, эм хатынларды эм есирлерди явдан кутарады.

Мелкиседек Аврамга разылыгын билдиреди

17Аврам, Кедорлаомерди эм ога ярдамласкан патшаларды енъип, кайтаяткан заманда, онынъ алдына Шаве тогайлыгында – соьле Патша тогайлыгы – Содомнынъ патшасы шыкты.

18Салим патшасы Мелкиседек олардынъ алдына оьтпек эм шагыр шыгарды. Ол, Алла-Тааладынъ дин куллыкшысы болып, 19Аврамга: «Аврам, ерди коькти яраткан Алла-Таала сеннен разы болсын! 20Явларынъды колынъа берген Алла-Таалага шуькир болсын!» деп разылыгын билдирди. Сонда Аврам алган затларынынъ оннан бир кесегин Мелкиседекке берди+.

21Содомнынъ патшасы Аврамга: «Меним аьдемлеримди кайтар, а мал-муьлк сага калсын», – деди. 22Аврам: «Мен колларымды коьтерип, Раббийге, ерди коькти яраткан Алла-Таалага ант этемен, 23сенинъ мал-муьлкинънен эш бир зат – йиптинъ, аяк кийимнинъ бавынынъ оьзин – алмаякпан. Сонъында: „Аврамды мен бай эттим“, – деп айталмассынъ. 24Мага, аьдемлериме азык-туьлик болмаса, баска эш бир зат керек тувыл. Мен мен бирге согыска барган Анер, Эшкол эм Мамре де оьзлерининъ пайларын алсынлар».

15

Алла Аврам ман келисуьвин беркитеди

15^1Сосы болган ислерден бираз заман кеткен сонъ Аврамга бир коьринис болды. Раббий ога: «Коркпа, Аврам. Мен – сени коршалавшы. Сенинъ алаяк савганъ бек уллы», – деп айтты.

2Аврам: «Ием меним, Раббий! Сенинъ савгаларынъ мага неден керек, эгер дейим балаларым йок болса? Меним уьйим дамаскшы Элиезерге калаяк. 3Сен мага бала бермединъ, баьри зат та меним уьйимде тувган кулыма калаяк», – деди.

4Раббий янъыдан Аврамга: «Йок, ол сенинъ асабанъ болмаяк: оьз улынъ асабанъ болаяк», – деп айтты. 5Раббий Аврамды шатырдан шыгарды эм ога: «Коькке кара, юлдызларды сана: санап боларсынъма? Сондай сенинъ ырувынъ болаяк!» – деди+.

6Аврам Раббийге ыйнанды – Раббий онынъ туврашылыгын сонда коьрди+.

7Раббий Аврамга: «Сени Халдейлердинъ Ур шахарыннан шыгарган Раббиймен; сосы ерди сага байырлыкка береекпен», – деди.

8«Раббий, Ием меним! – деди Аврам. – Сосы ер меники болаягын кайдан билеекпен?»+

9Раббий: «Аькел мунда уьш йыллык сыйырды, уьш йыллык эшкиди, уьш йыллык кошкарды, анаш коьгершинди эм коьгершин баласын», – деди.

10Аврам оларды аькелди эм экиге боьлип шапалады, аьр бирининъ яртисин карсы салды. Кусларды боьлмеди+. 11Карагуслар ушып келип, илеслерге кондылар. Аврам оларды кувды.

12Куьн батып баслады. Аврам эси авгандай болды, каранъалык туьскенлей, куьшли коркув оны бийледи+. 13Раббий Аврамга: «Бил, сенинъ тувдыкларынъ ят кыралда ят аьдемлердей яшаяклар, доьрт юз йыл ыргат болып эзиет шегееклер+. 14Ама Мен оларды эзиетлеген халкты язалаякпан. Сол заманда сенинъ тувдыкларынъ коьп мал-муьлк пен оннан кетееклер+. 15А сен терен картлыкка етип, тынышлыкта оьлип, ата-бабаларынъа кетип, коьринъди табаяксынъ. 16Сенинъ тувдыкларынънынъ тек доьртинши несили мунда кайтып келееклер, неге десе аморшыларды, куьналары оьзининъ оьлшемине етпегенше, муннан кыстамаякпан», – деди+.

17Куьн батты, каранъалык туьсти. Сол заманда эки боьлинип шапаланган айванлардынъ арасыннан туьтини шыккан мангал эм янган от шырак коьриндилер эм шыктылар. 18Сол куьн Раббий Аврам мен келисуьв беркитти: «Сенинъ тувдыкларынъа Мысырдынъ агымыннан уллы йылга Эфратка дейим –+
19Кен, Кениз, Кадмон, 20Хет, Периз, Репа, 21Амор, Кенан, Гиргаш эм Евус халкларынынъ баьри ерлерин беремен», – деди.

16

Хаджар ман Исмаил

16^1Аврамнынъ пишеси Сарай каратон эди. Сарайдынъ Хаджар атлы мысыршы таьвкеси бар эди. 2Сарай Аврамга: «Раббий мага бала бермейди. Тилеймен, меним таьвкем мен яша – билким ол мага ул бала табар», – деди. Аврам Сарайга тынълады. 3Сарай таьвкесин, мысыршы Хаджарды, эри Аврамга хатын этип берди. Сол заман Аврамнынъ Кенан ерине келип яшап баслаганына он йыл болган эди. 4Аврам Хаджар ман яшап баслады, Хаджар авыраяклы болды. Авыраяклы болганын анълаганда, Хаджар ханбийкеси Сарайга йогардан карап баслады.

5Сарай Аврамга: «Меним корланганыма сен шуьшлисинъ. Мен таьвкемди сага пише этип бердим, ол да авыраяклы болганын анълап, мага йогардан карайды. Раббий экевимизге тоьрелик этсин!» – деди+.

6«Сенинъ таьвкенъ – сенинъ иелигинъде; калай суьйсенъ солай эт», – деди Аврам. Сарай Хаджарга солай каты турды – ол да даяналмай кашып кетти.

7Шоьлде, Шур шахарга аькеткен йолдагы шокырак янында Раббийдинъ маьлеги Хаджарды тапты+
8эм сорады: «Хаджар, Сарайдынъ таьвкеси, кайдан келип кайда барасынъ?»

Ол да: «Мен Сарайдан, ханбийкемнен кашаман», – деп яваплады.

9Раббийдинъ маьлеги: «Кайт ханбийкенъе эм ога бойсын. 10Мен сенинъ тувдыкларынъды сол каьдер коьп санлы, санап болмастай, этеекпен», – деди.

11Сонъ Раббийдинъ маьлеги булай айтты: «Сен авыраяклысынъ. Ул табаяксынъ. Оны Исмаил[*] деп ата, неге десе сенинъ кайгынъды Раббий эситкен. 12Сенинъ улынъ кийик эшектей [шоьлде коьшип айланаяк]. Ол баьрине, баьри де ога карсы тураяк. Кардашлары ман татым яшамаяк».

13Хаджар «Мен уьшини мен де мени коьретаган Аллады коьрдимме?» деп, оны ман соьйлеген Раббийге «Эл Рой[*]» деген атты берди. 14Соны уьшин куйы Бер Лахай Рой[*] деп аталады. Ол Кадеш пен Бередтинъ арасында орынласкан.

15Хаджар Аврамга ул табады. Аврам улына Исмаил деген атты береди. 16Хаджар Исмаилды тапкан заманда Аврам 86 ясында эди.

17

Келисуьвдинъ белгиси – суьннет

17^1Аврам 99 ясында болганда Раббий ога коьринди эм: «Мен Куьдиретли Алла. Меним йолымда юр эм куьнасыз бол. 2Мен сени мен келисуьв беркитип, тувдыкларынъды бек коьп этеекпен», – деди.

3Аврам тизлериннен шоьнъкти эм Алла айтты: 4«Бу Мен сени мен беркиткен келисуьв: сен коьплеген халклардынъ ата-бабасы болаяксынъ. 5Муннан арбатын сенинъ атынъ Аврам тувыл, а Ибрагим[*] болаяк, неге десе Мен сени коьплеген халклардынъ ата-бабасы этеекпен+. 6Сенинъ тувдыкларынъды коьп санлы этеекпен: ырувынънан халклар туваяк, бир нешеси де патша болаяк! 7Мен сени мен эм сенинъ тувдыкларынъ ман келисуьв беркитеекпен. Бу – оьмирлерге ырувдан ырувга коьшип бараяк келисуьв болаяк. Мен сенинъ Алланъ эм тувдыкларынънынъ Алласы болаякпан. 8Сага эм сенинъ тувдыкларынъа сосы сен соьле ят аьдемдей болып яшаган ерди береекпен. Буьтин Кенан ерди Мен сенинъ тувдыкларынъа оьмирлерге береекпен эм олардынъ Алласы болаякпан».

9Алла Ибрагимге: «Тек сен де Мени мен беркиткен келисуьвди бузбаска керексинъ, сеннен сонъ сенинъ тувдыкларынъ да солай, ырувдан ырувга. 10Меним сени мен эм сенинъ тувдыкларынъ ман беркиткен келисуьвимнинъ шарты бу: сизинъ баьри эр кисилеринъиз суьннетли болмага кереклер. 11Мени мен келисуьвинъиз болганын суьннет пен белгиленъиз. 12Аьр бир тувган эркек бала сегизинши куьн бабага олтыртылмага керек – соьйтип ырувдан ырувга. Сенинъ уьйинъде тувган да эм сенинъ урлыгыннан болмаган, баска ырувдан сатылып алынган да+
13бабага олтыртылмага кереклер – ол да, баскасы да: уьйде тувган да, эм сатылып алынган да. Соьйтип Мени мен келисуьв оьмирлерге сизинъ тенинъизде этилген зат пан белгиленеек. 14Суьннетленмеген, бабага олтыртылмаган эр киси, Мени мен беркитилген келисуьвди бузганы уьшин, халкыннан кувылаяк».

15Тагы да Алла Ибрагимге: «Энди сенинъ пишенъе Сарай деп айтпа, аты Сара[*] болсын. 16Мен Сарага разылыгымды билдирермен эм оннан сага ул берермен. Ол коьплеген халклардынъ анасы болар. Сол халклардынъ патшалары да онынъ ырувыннан шыгар», – дегенди айтты.

17Ибрагим тизиннен шоьнъкти, ишиннен куьлемсиреп, ойланды: «Юз ясына келген мендей картларда бала тувама экен? Токсан ясында Сара бала калай тапсын?» 18Эм Аллага: «Сага бир де болмаса Исмаилдынъ яшавы канагатландырсын», – деди.

19Алла: «Болмас! Сара, сенинъ пишенъ, сага ул табаяк, сен ога Исхак[*] деген атты береексинъ. Оны ман эм онынъ тувдыклары ман Мен оьмирлерге келисуьв беркитеекпен. 20Мен сенинъ Исмаил акында тилегинъди де алдым: Мен ога разылыгымды билдиреекпен, онынъ тукымын оьрисли этеекпен эм ога коьп тувдыклар береекпен. Ол он эки басшыдынъ атасы болаяк, Мен де оннан уллы халк яратаякпан. 21Тек келисуьвимди Мен, сага Сара бир йылдан сонъ табаяк Исхак пан, сол ок заман, беркитеекпен», – деди. 22Соьйтип Алла айтып, Ибрагимнинъ касыннан кетти.

23Сол куьн Ибрагим улын Исмаилды, тувганнан бери онынъ уьйине байыр эр кисилерди, акшага сатып алынган кулларды – баьри уьйдеги эркеклерди суьннетледи. Ол Алла не буйырган болса, соны толтырды. 24Ибрагим суьннетленгенде 99 ясында, 25улы Исмаил де 13 ясында эди. 26Бир куьн Ибрагим де, онынъ улы Исмаил де, 27Ибрагимнинъ уьйиннен баьри эркеклер де – эм онынъ уьйине тувганнан бери байыр болганлар да, эм баска ырувлардан сатып алынган куллар да суьннетлендилер.

18

Алла Ибрагим мен Сарага ул береди

18^1Уьйле иссилигинде, Мамре эменлигининъ касында, Ибрагим шатырынынъ эсигинде олтырып турганда, ога Раббий коьринди. 2Ибрагим, коьзлерин коьтергенде, алдында уьш аьдем[*] турганын коьрди. Ол оларды коьргенлей алдыларына шыкты эм, ерге дейим сежде кылып, айтты: 3«Иелерим меним, меннен разы болсанъыз, кулынъыздынъ касыннан кетпенъиз. 4Сизге аякларынъызды ювмага сув аькелсинлер. Сиз терек астында тыншаярсынъыз. 5Мен кулынъызбан. Мага конак болып келгенинъизге коьре, сизге бираз азык берейим, йол шыгаяктан алдын карувланарсынъыз».

«Аьруьв, сен айткандай эт», – дедилер.

6Ибрагим шатырга зырылдап кирди эм Сарага: «Тез болып энъ ийги уннынъ уьш оьлшемин[*] алып, ийле эм оьтпек писир!» – деди. 7Оннан сонъ суьруьвге карап шапты, аьруьв семиз, бесленген бузавды айырып, кулга, тез болып аьзирлесин деп, берди. 8Ибрагим оьзи аьзирлеткен бузав этин каймак эм суьт пен бирге конаклардынъ алдына салды, касларында, терек астында, олар ас ишкенге дейим, олтырмаганлай саклап турды.

9«Сенинъ пишенъ Сара кайда ды?» – деп олар Ибрагимнен сорадылар.

Ол: «Булайда, шатырда», – деп явап берди.

10Раббий: «Мен сага бир йылдан кайтып келеекпен, Сарада ол заман ул болаяк», – деди.

А Сара Онынъ артында, шатырга кирген ерде, тынълай эди+. 11Экеви де, Ибрагим де, Сара да кавдыраган картлар эди, хатынларда аьдетте болатаган зат Сарада токтаган эди. 12Ишиннен Сара куьлди эм ойланды: «Бу куванышты мен калай коьрермен? Шешекейленген заманым кеткен, бийим де карт болган»+.

13Тек Раббий Ибрагимге: «Сара неге куьледи: „Мендей куртка бала табарма?“ – деп. 14Раббийдинъ колыннан келмеген бир зат барма? Мен сол белгиленген заманга, сага бир йылдан кайтып келеекпен, сол заманда Сарада ул болаяк»+.

15«Мен куьлмедим», – деп, Сара коркканнан алдады.

«Йок, – деди Раббий ога, – сен куьлдинъ!»

Ибрагим пайхамбар Содом уьшин дува этеди

16Конаклар, йолларын бардыраяк болып, турдылар эм ойга, тогайга, Содом бетке карадылар. Ибрагим оларды озгармага шыкты. 17Раббий Оьзине айтты: «Ибрагимнен Оьзимнинъ не этеегимди ясырмаякпан. 18Неге десе Ибрагимнен уллы эм куьшли халк яратылаяк эм ер юзиндеги баьри халклар ол аркалы разылыгымды табаяклар+. 19Мен Ибрагимди, ол балалаларына эм баьри тувдыкларына Раббий йолы ман тувра барсынлар, акыйкатлыкта эм аьдилликте ислерин юргистсинлер деп насихатлар уьшин, сайлап алдым. Сонда Мен, Раббий, баьри ога ваьде эткенлеримди толтыраякпан». 20Сонъ Раббий айтты: «Содом ман Гомора уллы яманлыклар ман шуьшленедилер, авыр олардынъ куьналары.+
21Ойга туьсейим эм карайым, баьриси де шуьшли ме экен, билким, баьри де болмас? Карап билейим».

22Аьдемлердинъ экиси бурылдылар эм Содомга карап йоьнедилер, ама Раббий Ибрагимнинъ алдында калды. 23Ибрагим Ога ювыклап: «Кыянатшылар ман бирге Сен туврашылларды да йок этеексинъме? 24Билким сол шахарда 50 туврашыл табылса да – Сен шахарды йок этеексинъ, сол 50 туврашыл кисилерди де аямассынъма? 25Бу эш болмаяк зат! Сен сол затты этпессинъ! Сен туврашылларды кыянатшылар ман бирге оьлтирмеексинъ. Туврашыл ман кыянатшыга бирдей оьким шыгарылама? Уьйтип эш болмаяк! Савлай ер юзининъ оькимшиси солай аьдилсиз оьким шыгармас!»+

26Раббий явап берди: «Эгер Мен Содомда 50 туврашыл киси тапсам, солар уьшин шахарды аярман».

27Сонда Ибрагим соьзин бардырды: «Мен топырак эм шанъ, кене де Иеме айтпага йигерленемен: 28Эгер дейим 50-ге 5 туврашыл етпесе, Сен 5 етпеген киси уьшин савлай шахарды йок этерсинъме?»

Раббий явапка: «Йок этпеспен оны, эгер дейим 45 туврашылды тапсам», – деди.

29Ибрагим бардырды: «Бирден бир тек 40 туврашыл табылса ша?»

Эм Раббий яваплады: «40 туврашыл табылса да, сол затты этпеекпен».

30Ибрагим айтты: «Меним Ием ашувланмасын айтканыма. А тек 30 туврашыл табылса ша?»

Раббий яваплады: «Шахарды аярман, 30 туврашыл тапсам да».

31Ибрагим айтты: «Иемнен сорамага йигерленейим: эгер дейим 20 туврашыл болса ша?»

Раббий яваплады: «Аярман 20 туврашыл уьшин».

32Ибрагим айтты: «Ием мага ашувланмасын – меним сонъ соравым: тек 10 туврашыл болса ша?»

Раббий яваплады: «10 туврашыл аьдем уьшин аярман».

33Соны айтып, Раббий кетти, а Ибрагим уьйине кайтып келди.

19

Содом ман Гомора йок этиледи

19^1Эки маьлек, аксам туьскенде, Содомга етти. Лут шахар капысынынъ касында олтыра эди. Йолавшыларды коьрип, йолыгар уьшин коьтерилди эм, ерге дейим сежде кылып: 2«Бийлерим, келинъиз мага, кулынъыздынъ уьйине. Менде конарсыз, аякларынъызды юварсынъыз, эртен турып йолынъызды бардырарсыз», – деди.

«Йок, – деп, олар явап бередилер. – Оннан эсе биз орамбаста конармыз».

3Ама Лут келмеселер унамады эм олар разы болдылар. Ол оларды уьйине аькелди, кешки ас аьзирледи, калакайлар писирди эм конакларын тамакландырды.

4Уйкламага ятпага уьлгирмедилер, шахардынъ яшавшылары – баьри эр кисилер, уьйкени де, кишкейи де Луттынъ уьйин тоьгерек алып курсадылар. 5«Кайда ды сага конмага келгенлер? – деп бакырыстылар. – Шыгар оларды, биз оларды корлаякпыз!»

6Лут басамакка шыкты, оьзининъ артыннан эсикти япты 7эм айтты: «Кардашлар, бу яманлыкты этпеге ярамайды, этпенъиз! 8Меним эр сынамаган эки кызым бар. Оларды сизге берейим, не суьйсенъиз, соны этинъиз, тек меним уьйиме келгенлерге тийменъиз!»

9Тек олар: «Кет булайдан! Сен ят киси болып келген, а бизге басшылык этеек боласынъма? Соьле биз сага оларга этеегимизден бетер яманлык этермиз!» – деп явапладылар. Олар, эсикти куьш пен бузып ашамыз деп, Лутты ийтеп басладылар. 10Ама эки маьлек колларын узатып, Лутты уьйдинъ ишине киргисттилер де, эсикти киртледилер. 11Басамактынъ янында топарласкан аьдемлерди – уьйкенлерди де, кишкейлерди де маьлеклер сокыр эттилер. Аьдемлер энди кайтип куьресселер де, уьйдинъ эсигин таппадылар.

12Маьлеклер Лутка: «Шахарда сенинъ энди де киминъ бар? Киевлеринъ, улларынъ, кызларынъ, тагы да ким бар болса – баьрин де булайдан шыгар! 13Биз сосы шахарды йок этеекпиз. Онынъ яшавшылары Раббийдинъ алдында авыр кыянатшылык пан шуьшленеди, Раббий бизди шахарды йок этпеге йиберген».

14Лут барып кызларынынъ ашыкярларына: «Тез болып сосы шахардан кетинъиз! Раббий оны соьле ок йок этеек!» Ама олар Лут завыкландыраяк болып айтады деп ойландылар.

15Танъ ярык берип баслайды. Маьлеклер Лутты асыктырдылар: «Тез болып кызларынъды эм пишенъди шахардан шыгар! Ол болмаса куьналы шахар ман сен де оьлерсинъ!» 16А Лут асыкпады. Сол заманда маьлеклер Лутты, пишесин эм эки кызын колларыннан алып шахардан шыгардылар, неге десе Раббий Лутты аяй эди. 17Оларды шахардан шыгарганда маьлеклерден бири Лутка: «Кутар оьзинъди! Артка карама! Эм тогайда да коьп калма – тавга каш, ол болмаса оьлерсинъ!» – деди.

18«Йок, Ием! – деди Лут. – 19Сен сондай бир танъсынъ мага, кулынъа! Уллы сенинъ рагимлигинъ мага: сен меним яшавымды кутардынъ! Тек мен тавларга кашалмаякпан – каза мени етеек, мен оьлеекпен. 20Эне кишкей бир шахар, сонда етпеге болаяк. Сонда мен шабайым – ол кишкей тувылма? – сонда мен сав каларман!»

21«Аьруьв, – деди маьлек, – сен уьшин оны да этермен: мен сол сен айтатаган кишкей шахарды аярман. 22Сонда тез болып каш! Сен онда етпей, мен бир зат та эталмайман». Соны уьшин сосы шахар Соар[*] деп аталады.

23Ер уьстинде куьн тувды. Лут Соарга келди. 24Содом ман Гоморага Раббий янган коькиртти коьктен явдырды+
25эм эки шахарды, баьри тогайды, онда яшавшыларды, ерде не оьскен болса, соны йок этти. 26Луттынъ ызы ман келетаган пишеси артка караганлай, туз сынтасына айланды.

27Эртенъликте Ибрагим туьнегуьн Раббийдинъ алдында турган ерге келди. 28Содом ман Гоморага эм тогайдынъ аьр янына карады. Ер, шоьлмек куьйдиретаган пештей болып туьтинге капланганын коьрди.

29Тогайдынъ шахарларын йок этеекте Алла Ибрагимди эсине туьсирди. Алла, Лут яшаган шахарларды йок этеекте, Лутты оьлимнен куткарды.

Лут пан кызлары

30Лут Соарда калмага коркты. Соны уьшин оннан шыгып, эки кызы ман тавларга кетти. Олар бир дорбында орынластылар. 31Уьйкен кызы кишкейине: «Атамыз картаяды. Ер юзинде энди бизи мен, аьдеттегиндей болып, яшамага бир эр киси де калмаган. 32Атамызга шагыр иширейик те, оны ман уйклайык. Оьз атамыздан болса да, балаларымыз болар», – деди. 33Кеше олар аталарына шагыр бердилер. Уьйкен кызы барып, оны ман уйклады. Ол не болганын да анъламады, кызынынъ калай оны ман ятканын да, калай кеткенин де билмеди.

34Эртеси куьн сол кыз синълисине: «Озган кеше мен атам ман уйкладым. Биз ога тагы да шагыр иширермиз эм сен бу кеше барып, оны ман ятарсынъ. Оьз атамыздан болса да, балаларымыз болар», – деди. 35Тагы да олар аталарына шагыр иширдилер. Кишкей кызы келип, оны ман ятты. Ол не болганын анъламады – кызынынъ калай оны ман ятканын да, калай кеткенин де билмеди.

36Соьйтип, Луттынъ эки кызы да аталарыннан авыраяклы болдылар. 37Уьйкени ул тапты эм Моав[*] деп атады. Ол – соьлеги моавшылардынъ ата-бабалары. 38Кишкей кызы да ул тапты эм Бенамми[*] деп атады. Ол – соьлеги аммоншылардынъ ата-бабалары.

20

Ибрагим пайхамбар Авимелекти алдайды

20^1Ибрагим Мамреден кубылага, Негев ерине коьшип, Кадеш пен Шур шахарлары арасында яшап баслады, оннан сонъ Герар шахарында орынласты. 2Сарады карындасым деп, айтатаган эди, соны уьшин Герардынъ патшасы Авимелек аьдем йиберип, Сарады оьзине алды+. 3Ама кеше, туьсинде, Авимелекке Алла келип айтады: «Сен сосы пишеди алганынъ уьшин оьлеексинъ. Онынъ байы бар».

4А Авимелек ога аьли де тийген йок эди. «Ием меним! – деп, ол ялбарды. – Шуьшсиз халкты Сен йок этерсинъме? Сол киси оьзи айтты мага, карындасым болады деп! 5Хатын да оьзи солай айтты! Меним бетим таза, колларым куьнасыз!»

6«Тувра, – деп Алла яваплады ога туьсинде, – билемен, сенинъ бетинъ таза. Соны уьшин сага, пишеди байырлап, Мага карсы куьна этпеге амал бермедим. 7Тек энди оны байына кайтар. Байы онынъ пайхамбар. Ол сени уьшин дува этер, сен де сав каларсынъ. Бил: эгер дейим сен хатынды байына кайтармасанъ, оьзинъ де, сенинъ ырувынъ да оьлеексиз!»+

8Эртенъликте Авимелек, оьзининъ куллыкшыларын шакырып, баьри бу соьзлерди айтты. Олар баьриси де бек корктылар. 9Авимелек Ибрагимди шакырып ога: «Сен бизи мен не затлар этесинъ? Коркынышлы куьнага мени эм меним патшалыгымды киргисткендей, мен сенинъ хаьтеринъди не зат пан калдырдым? Мага ярамаган ис эткенсинъ», – деди 10эм сорады: «Не уьшин сен сол затты эттинъ?»

11Ибрагим явап берди: «Мен, бу ерлерде Алладан коркпайдылар, мени пишем уьшин оьлтирерлер деп, ойландым. 12Оннан сонъ ол уьшини мен де меним карындасым – атамнынъ кызы, тек баска анадан. Ол пишем болды, 13тек Алла мага ата юртымды койып, элгезерликке шыкпага буйырганда, мен пишеме, кайда келсек те мени кардашым деп, айтарсынъ деп тиледим».

14Авимелек Ибрагимге койлар, сыйырлар, ыргатлар, таьвкелер савга этти, Сарады да байына кайтарды 15эм айтты: «Меним баьри ерим сенинъ алдынъда: каерде суьйсенъ, сол ерде яша». 16А Сарага: «Мен сенинъ кардашынъа мынъ кесек куьмис[*] беремен. Бу сенинъ ювыкларынънынъ алдында оьпкенъди эм намысынъды аклаяк».

17Ибрагим Аллага дува этти, Алла Авимелекти, онынъ пишесин эм таьвкелерин савартты. Пишелер тагы да бала табып басладылар+. 18Оннан алдын Алла, Ибрагимнинъ пишеси Сара уьшин, Авимелектинъ уьйинде баьри пишелерди каратон эткен эди.

21

Исхак пайхамбар тувады

21^1Раббий, соьз бергениндей, Сарага яхшылык этти. Раббий Оьзининъ ваьдесин толтырды. 2Сара авыраяклы болды эм Алла белгилеген заманда, картайган Ибрагимге ул тапты. 3Ибрагим Сара тапкан улына Исхак[*] деген атты берди,+
4а сегизинши куьн, Алла буйыргандай этип, оны суьннетледи+. 5Исхак тувганда, Ибрагимге 100 йыл толган эди.

6Сара: «Куьлкили зат этти мени мен Алла: ким меним акымда эситсе – сол куьлеек», – деди. 7Эм косты: «Ким айтар эди Ибрагимге, Сара баласын эмшеги мен эмизлендиреек деп? Ама мине, оьзим картайганда, мен ога ул таптым!»

Хаджар ман Исмаил куваланады

8Бала оьсти. Оны эмшектен айырган куьн, Ибрагим уьйкен той этти. 9Ибрагимнинъ Хаджардан улы Исмаил Исхакты маскаралаганын коьрип,+
10Сара Ибрагимге: «Сосы таьвкеди улы ман бирге кув! Онынъ улы меним улым Исхак пан барабар асабанъ болмаяк!» – деди+.

11Сосы соьзлер Ибрагимди кайгыртты, неге десе Исмаил да онынъ улы эди. 12Тек Алла ога айтты: «Бала эм таьвке акында кайгырма. Сара калай айта болса, солай эт, неге десе сенинъ ырувынъ Исхак аркалы бардырылаяк+. 13Ама таьвкединъ улы да сенинъ баланъ. Соьйтип оннан да Мен уьйкен халк яратаякпан».

14Эртеси куьн Ибрагим Хаджарга оьтпек эм торсыкта сув берди, аркасына салды, улы ман кетпеге буйырды. Хаджар кетти эм Бершева шоьлинде адасты. 15Торсыкта сув таьвесилди. Хаджар улын коьгемликтинъ салкынлыгында калдырды. 16Оьзи эрекке, улынынъ калай оьлгенин коьрмеек болып, ок ушкан эрекликке кетип олтырды, эм каты йылап баслады.

17Ама Алла онынъ улынынъ авазын эситти. Алладынъ маьлеги коьктен Хаджарга: «Сага не болганды, Хаджар? Коркпа! Алла улынънынъ давысын эситкен. 18Тур, бар улынъа, ал оны колынъа! Мен оннан уллы халк яратаякпан». 19Алла Хаджардынъ коьзлерин ашты. Хаджар куйы коьрди. Ол барды, торсыкты сувга толтырды эм улына сув иширди.

20Алла онынъ улыннан разы эди. Яс оьсти, шоьлде орынласты эм ок атувшы болды. 21Ол Паран шоьлинде яшады, пишесин Мысырдан анасы аькелди+.

Ибрагим пайхамбардынъ Авимелек пен антласувы

22Сол заманда Авимелек аьскерининъ басшысы Пикол ман келип, Ибрагимге айтты: «Сен не зат этсенъ де, Алла сага ярдам этеди. 23Соны уьшин Алла аты ман мага ант эт, не мени, не балаларымды, не де уныкларымды сатпаспан деп: мен сага калай ийгилик эткен болсам, сен де мага эм сени кушагына алган кыралга ийгилик этерсинъ».

24«Мен сондай соьз беремен», – деди Ибрагим.

25Сонъ Авимелекке аьдемлери оннан тартып алган куйы акында шагынды. 26«Мен билмеймен оны ким эткенин, – деди Авимелек, – Сен мага бир зат та айтпагансынъ. Мен биринши кере эситемен».

27Ибрагим Авимелекке койлар, эшкилер, сыйырлар савгалады эм олар экеви антластылар. 28Ибрагим койлардан ети ургашы козы айырды. 29Авимелек сорады: «А муна ети козыды неге айырдынъ?»

30«Оларды сен кабыл этип ал. Сосы куйыды мен казганман – сол заттынъ белгиси бу козылар», – деп анълатты Ибрагим. 31Олар бир бирине ант эткен заманнан алып, бу ердинъ аты Бершева[*]+.

32Ибрагим мен Бершевада антласувды беркитип, Авимелек эм онынъ аьскер басшысы Пикол, Пилист ерине кайтып келдилер. 33Ибрагим Бершевада йылгын олтыртты эм сонда Раббийге, Дайымлы Аллага сежде кылды. 34Оннан сонъ Ибрагим Пилист еринде коьп йыллар яшады.

22

Алла Ибрагим пайхамбарды сынайды

22^1Сосы затлар болганнан сонъ Алла Ибрагимге сынав берди. «Ибрагим!» – деди ога Алла.

«Тынълайман!» – деди Ибрагим+.

2Алла: «Оьзинънинъ сынъар эм суьйикли улынъды, Исхакты ал эм Мория ерине бар. Сонда, Мен коьрсеткен тав басында, сен оны тутасяндырув курманлыкка береексинъ», – деп буйырды.

3Эртенъликте Ибрагим эрте турып, эшекти иерлеп, эки ыргатты улы Исхак пан бирге алды эм тутасяндырув курманлык уьшин отын ярып, йолга шыкты – сол Алла айткан ерге. 4Уьшинши куьнде Ибрагим эректен карап, сол ерди коьрди. 5Ыргатларына: «Булайда турынъыз, эшекти каравылланъыз. А мен бала ман сонда барып, Аллага сежде кылармыз да, сонъ сизге кайтармыз», – деди.

6Ол тутасяндырув курманлык уьшин отынды алып, Исхактынъ аркасына салды. Оннан сонъ отлыктасты, пышакты алып, йолга шыктылар. 7Исхак атасын шакырып: «Атам!» – деди.

Ибрагим: «Не зат, улым?» – деп яваплады.

Ол да атасыннан: «Бизде отлыктас та, пышак та бар, тек тутасяндырув курманлыкка козы кайда?» – деп сорады.

8«Улым, – деди Ибрагим, – тутасяндырув курманлыкка козыды Алла Оьзи берер!» Эм олар экевлери йолларын бардырдылар.

9Алла айткан ерге келип, Ибрагим курманлык этпеге орын аьзирледи эм онынъ уьстине отынларды тизди. Улын, Исхакты, байлады эм курманлык орынга, отынлардынъ уьстине, салды, 10пышакты шыгарып, улын оьлтирер уьшин онынъ уьстине коьтерди. 11Сол вакытта коьктен Раббийдинъ маьлеги шакырды: «Ибрагим, Ибрагим!»

«Аьше!» – деп ол яваплады.

12«Балага тийме! – деди маьлек. – Бир зат та этпе! Энди мен билемен сенинъ Алладан коркатаганынъды. Сен сынъар бир улынъды Мага бермеге кызганмадынъ!»

13Сонда Ибрагим коьзлерин коьтерип, муьйизлери мен коьгемликлерге шырмалган кошкарды коьрди. Ол, барып, кошкарды аькелди эм оны улынынъ орнына тутасяндырув курманлык этти. 14Сол затлар болган ерди Ибрагим Яхве Йире[*] деп атады. Сол себептен буьгуьн де «Раббийдинъ тавында керек болган затлар берилеек» деген айтув яшайды.

15Тагы да Раббийдинъ маьлеги Ибрагимди коьктен шакырды: 16«Оьзим Оьзим мен ант этемен, – дейди Раббий: сенинъ эткен затынъ уьшин – сынъар улынъды бермеге аямаганынъ уьшин – 17Мен сага разылыгымды коьрсетермен. Сага, санлары ман коьктеги юлдызлардан, денъиздинъ ягасындагы кумнан коьп болган тувдыклар савгалайман. Сенинъ тувдыкларынъ душпанларынънынъ шахарларына ие болаяк+. 18Сен Мага тынълавлы болганынъ уьшин, сенинъ тувдыкларынъ аркалы баьри ер уьстиндеги халкларга разылыгымды коьрсетеекпен»+.

19Ибрагим кайсы ерде ыргатларын калдырган болса, сол ерге кайтты, олар ман бирге Бершевага кетти эм Бершевада яшады.

Нахордынъ уллары

20Бир кесек заман кеткеннен сонъ Ибрагимге, онынъ кардашы Нахордынъ пишеси Милка уллар тапкан деп, айтадылар: 21Усты (ол тунгыш), Бузты, Кемуелди (Арамнынъ атасы), 22Кеседти, Хазоды, Пилдашты, Идлапты эм Бетуелди. 23Бетуелдинъ Ревека атлы бир кызы болды. Мине Ибрагимнинъ кардашы Нахорга Милка тапкан сегиз ул+. 24Оннан баска, Нахордынъ Реюма атлы некяхсыз пишеси ога Тевахты, Гахамды, Тахашты эм Маакады тапкан.

23

Сарадынъ оьлими

23^1Сара 127 йыл яшаган. Сарадынъ оьмири сол кадер эди. 2Ол Кенан еринде, Кирят Арба шахарда оьлди. Кирят Арба соьле Хеврон деп аталады. Ибрагим келип, Сарадынъ оьмиралласын этип, оькирип йылады, 3сонъ, оьлидинъ касыннан кетип, хетши басшыларга: 4«Мен, сиз мага кешинмеге амал берген, ят аьдеммен. Сизинъ еринъизде оьлген пишемди коьммеге кабыр этер уьшин, бир орын сатынъыз», – деп тиледи.

5-6«Рагимлик эт, бийимиз! – деп явапладылар хетшилер. – Сен Алла суьйген, сыйлы киси. Пишенъди бизим энъ аьруьв кешенемизде коьм: аьр ким де оьз тукым кешенесинде сага орын береек».

7Ибрагим турды, сосы ерде яшаган хетшилерлинъ алдында бас ийди, 8эм айтты: «Эгер сиз еринъизде оьли пишемди коьмуьвим мен разы эсенъиз, мага тынъланъыз. Мени уьшин Сохардынъ улы Эпроннан тиленъиз: 9онынъ данъылынынъ шетинде орынласкан Махпела дорбынын мага сатсын. Мен оны, бизим мезарымыздынъ орны болсын деп, сизинъ алдынъызда толы баасына куьмис пен сатып алайым».

10Хетши Эпрон халк арасында олтырган эди. Ол, шахар капысыннан киретаган баьри хетшилер эситкендей этип, Ибрагимге: 11«Йок, бийим. Мага рагимлик коьрсет: сол данъылды дорбын ман бирге меннен савгага ал. Меним ырувдасларым шаат: мен сага сол данъылды савга этемен, сен сонда оьли пишенъди коьм!» – деди.

12Сосы ердинъ яшавшыларына сежде кылып, 13Ибрагим, баьри йыйылганлар эситкендей этип, Эпронга: «Тилеймен, рагимлик коьрсет: данъыл уьшин сага акша берейим. Акшады ал, сонъ оьли пишемди коьмейим», – деди.

14-15Эпрон явапка: «Бийим! Рагимлик коьрсет. Сосы данъылдынъ баасы 400 кесек[*] куьмис. Ол мага да, сага да не ди? Оьлигинъди коьм!», – деди.

16Ибрагим Эпроннынъ баасы ман разы болды эм хетшилер, шаат болып, не шаклы куьмис деп соьйленген болса, сол шаклы куьмис шектилер: саьвдегерлер арасында кабыл этилген авырлыгы ман 400 кесек куьмисти Эпронга бердилер. 17Соьйтип, Эпроннынъ Мамреден узак болмаган Махпеладагы данъылы, тоьгеректеги тереклери мен, сол данъылдагы дорбыны ман бирге Ибрагимге байыр болды. 18Ога шахар капысыннан киретаган баьри хетшилер шаат эди. 19Ибрагим пишесин Мамреден (соьле Хеврон) узак болмаган Махпела данъылындагы дорбында, Кенан еринде коьмди. 20Данъыл эм дорбын хетшилерден Ибрагимге коьшти эм оьлгенлерди коьметаган ер болды.

24

Исхак пайхамбар Ревекага уьйленеди

24^1Ибрагим энди терен картлыкта эди. Алла ога аьр яныннан разылыгын коьрсеткен эди. 2-3Ибрагим онынъ мал-муьлкин юргисткен уьйиндеги тамада ыргатына: «Меним янбасыма тий эм ерди, коькти яраткан Раббий Алла ман ант эт: бирге яшаган кенаншылардан улыма кыз алмаяксынъ, 4а барып меним кыралыма, меним ювыкларыма соннан улым Исхакка кыз аькелеексинъ», – деди.

5Ыргат: «А кыз унамаса мени мен бу ерге келмеге? Ол заманда мен сенинъ улынъды сен келген кыралга кайтармага керекпен ме?» – деп сорады.

6«Буьйтип эш болмаяк! – деп яваплады Ибрагим, – Меним улымды онда кайтарма! 7Мени тувган еримнен, ата юртымнан булайга алып келген, сосы ерди тувдыкларынъа береекпен деп ант эткен, коьклерди яраткан Раббий Алла, сага сол ерден меним улыма кыз аькелмеге амал берип, сенинъ алдынъда маьлегин йибереек. 8Эгер кыз сени мен келмеге унамаса, сен антынънан босаяксынъ, тек меним улымды онда кайтарма!»

9Ыргат, бийининъ янбасына тийип: «Айтканынъдай этермен», – деп, ант этти. 10Оннан сонъ, бийине байыр болган он туьеди егип, оьзи мен бийининъ коьп туьрли казнасын алып, Месопотамияга [Ибрагимнинъ кардашы] Нахор яшаган шахарга кетти. 11Туьелерин шахар тысындагы куйыдынъ янында шоьктирди. Аксам болган эди. Сол вакытта кызлар, шахардан шыгып, сув алмага баратаган эдилер.

12Ибрагимнинъ ыргаты дува этти: «Я Раббий, меним бийим Ибрагимнинъ Алласы! Тилеймен, меним бактымды буьгуьн аш, меним бийим Ибрагимге яхшылык эт! 13Мине мен куйыдынъ касында турыман. Шахардынъ кызлары сув алмага келедилер. 14Мен олардынъ бирине айтаякпан: „Тилеймен, шоьлмегинъди ий, мага сув ишпеге ызын бер“, деп. Эгер ол: „Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув аькелейим“ десе, сол заманда оны Сен кулынъ Исхакка пише этип айырганынъды билеекпен. Сен бийимге яхшылык эткенинъди сол белгиден анълаякпан».

15Ол сол соьзлерди айтып кутылмай, ийнине шоьлмек салып, Ибрагимнинъ кардашы Нахор ман Милкадынъ улы Бетуелдинъ кызы Ревека келди. 16Ол бек ярасык эди, энди де кыз – эркек оны билмеген. Ол куйыга кетти эм, шоьлмегин сувга толтырып, артына кайтты. 17Ибрагимнинъ ыргаты ювырып касына барды да, тиледи: «Мага шоьлмегинънен сув иширтагы!»

18«Иш, бийим», – деди ол, эм, тез болып ийниннен шоьлмекти туьсирип, Ибрагимнинъ ыргатына сув иширтти. 19Оннан сонъ: «Соьле мен сенинъ туьелеринъе де сув аькелейим, олар да суьйгенлери кадер сув ишсинлер», – деди. 20Тез болып сувды олыкка куйды, тагы да сув алмага куйыга зырылдап кетти, туьелердинъ баьри де ишкенге дейим сув аькелди. 21Ыргат, Раббий онынъ йолын кабыл этип этпегенин анълаяк болып, уьндемей карап турды.

22Туьелер сув ишип болганда, ол кызга бурны уьшин бир бека[*] авырлыгы болган алтын сырга эм он шекел[*] авырлыгы болган эки алтын билезик берди, 23эм сорады: «Сен кимнинъ кызысынъ, айт мага? Эм сенинъ атанънынъ уьйинде конмага ер табыларма экен?»

24Ол: «Мен Нахор ман Милкадынъ улы Бетуелдинъ кызыман», – деди. 25Эм косты: «Бизде тобан да эм малга ем де коьп, конмага ер де бар».

26-27Ибрагимнинъ ыргаты ийилип, Раббийге сежде кылды: «Бийим Ибрагимнинъ Алласы Раббийге шуькир! Раббий яхшылыгы эм туьзлиги мен бийимди тасламаган: мени туп-тувра бийимнинъ кардашынынъ уьйине аькелди!» – деди.

28Ревека шабып уьйине кетти, анасына баьри болган затларды айтты. 29-30Ревекадынъ Лаван атлы кардашы бар эди. Лаван карындасы Ревекадынъ бурнындагы сыргады эм колларындагы билезиклерди коьрди. Ревекадынъ «Сол аьдем мага булай айтты» деген соьзлерин эситип, куйыга асыкты, Ибрагимнинъ ыргатынынъ касына барды. Ол энди де оьзининъ туьелери мен куйыдынъ касында тура эди. 31Лаван айтты: «Хош келдинъ, Раббий разы болган аьдем! Шахардынъ тысында неге турасыз? Мен уьйди йыйыстырдым, туьелеринъе орын аьзирледим!»

32Ибрагимнинъ ыргаты уьйге кирди. Туьелерди юклериннен босаттылар, тобан эм ем аькелдилер, а конакка эм йолдасларына аякларын ювмага сув бердилер. 33Ас бердилер, тек Ибрагимнинъ ыргаты: «Мен мунда не уьшин келгенимди айтпай, ас ишеек тувылман».

«Айт», – деди Лаван.

34Ол айтып баслады: «Мен Ибрагимнинъ ыргаты. 35Раббий меним бийимге разылыгын коьрсетип, ога уллы байлык берди: койлар, эшкилер, сыйырлар, куьмис эм алтын, ыргатлар эм таьвкелер, туьелер эм эшеклер. 36Меним бийимнинъ пишеси Сара картайганда, ога ул тапты, бийим де баьри болган байлыгын улына байырлады. 37Бийим меннен соьз алып, „Мен ерлеринде яшайтаган кенаншылардан улыма кыз алмаяксынъ. 38А атамнынъ юртына, ювыкларыма барып, оннан улыма кыз аькелеексинъ“, деди. 39Мен бийимнен: „Эгер кыз мени мен келмесе, не этермен?“ деп сорадым. 40Ол мага: „Мен йолында юретаган Раббий сени мен бирге маьлегин йиберер, сен меним ювыкларымнан, атамнынъ юртыннан улыма пише аькелер уьшин бактынъды ашар. 41Эгер сен меним ювыкларыма келген болсанъ, антынънан босаяксынъ. Кызды сага бермеселер, сен антынънан босаяксынъ“, деп айтты.

42Буьгуьн куйыдынъ касына келгенде, мен дува эттим: „Я Раббий, меним бийим Ибрагимнинъ Алласы! Тилеймен, меним бактымды буьгуьн аш! 43Мине мен куйыдынъ касында турыман. Сув алмага келген кызлардан бирине айтаякпан: ‘Тилеймен, шоьлмегинъди ий, мага сув ишпеге ызын бер’, деп. 44Эгер ол: ‘Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув аькелейим’ десе, сол заманда оны Раббий меним бийимнинъ улына пише этип айырганын билеекпен“. 45Мен солай дува этип уьлгирмей, Ревека ийнине шоьлмек салып, куйыдан сув алмага келди. Мен оннан сув тиледим. 46Ол шоьлмегин ийниннен туьсирип: „Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув иширтермен“, деди. Мен сув иштим, оннан сонъ ол туьелерге сув аькелди. 47Мен сорадым: „Сен кимнинъ кызысынъ?“ деп. Ол айтты: „Мен Нахор ман Милкадынъ улы Бетуелдинъ кызыман“.

Сол заманда мен бурнына сырга эм колларына билезиклер бердим, 48а оьзим, ийилип, Раббийге сежде кылдым. Раббийге, бийим Ибрагимнинъ Алласына, мени мунда – бийимнинъ ювыкларыннан бийимнинъ улына пише этип кыз алмага тувра йол ман аькелгени уьшин, шуькир эттим. 49Энди соьз сизге: рагимлик этип бийимнинъ тилегин кабыл этеексизбе? Болмас деп айтаяксызба? Не зат этеегимди билер уьшин, сиз мага явап беринъиз».

50Лаван эм Бетуел: «Бу ис Раббийдинъ мырады, биз сага яман яде яхшы зат айталмаймыз. 51Мине Ревека – ал оны оьзинъ мен. Раббийдинъ ыркы толтырылсын эм сенинъ бийинънинъ улы оны пише этип алсын», – дедилер.

52Соны эситип, Ибрагимнинъ ыргаты ийилип, Раббийге сежде кылды. 53Оннан сонъ ол Ревекага куьмис эм алтын затлар ман ярасык кийимлер, кардашына эм анасына да баалы савгалар шыгарып берди. 54Сонъ конаклар ас иштилер эм уйкламага яттылар, а эртенъликте Ибрагимнинъ ыргаты: «Мага бийимге кайтпага ызын беринъиз», – деди.

55Ревекадынъ анасы эм кардашы: «Энди де биз бен бир он куьн турсын!» – деп тиледилер.

56«Мени ысламанъыз, – деди Ибрагимнинъ ыргаты. – Раббий меним бактымды ашканнан сонъ, мага бийимге кайтпага ызын беринъиз!»

57«Кызды шакырып сорайык, – дедилер, – ол оьзи айтсын». 58Олар Ревекады шакырдылар эм сорадылар: «Бу киси мен бараяксынъма?» – деп.

Ол: «Бараякпан», – деди.

59Олар Ревека эм онынъ эмисткен анасы, Ибрагимнинъ ыргаты, онынъ йолдаслары ман аманластылар. 60Ревекага разылыкларын билдирип: «Карындас, сенинъ тувдыкларынъ мынъ, он мынъ болсынлар! Сенинъ ырувынъ душпанларынынъ шахарларына ие болсын!» – дедилер.

61Ревека эм онынъ таьвкелери туьелерге олтырып, Ибрагимнинъ ыргатынынъ артыннан йоьнедилер. Соьйтип ол Ревекады алып кетти.

62Исхак сол заманда Негев еринде яшайтаган эди. Ол Бер Лахай Ройден келген эди. 63Аксамда ол, ойланар уьшин, данъылга шыкты. Эректе туье керваны ювыклап келеятырганын коьрди. 64Ревека да, Исхакты коьрип, туьеден туьсти. 65Ибрагимнинъ ыргатыннан сорады: «Данъылдан бизди йолыкпага келетаган аьдем ким ди ол?»

«Ол – меним бийим», – деп яваплады ыргат. Сонда Ревека явлыкка оранды.

66Ыргат Исхакка йолшылыгынынъ хабарын айтканнан сонъ, 67Исхак Ревекады оьзининъ анасынынъ, Сарадынъ, шатырына киргистти. Ревека онынъ пишеси болды. Исхак оны суьйди. Соьйтип ол анасынынъ оьлиминнен сонъ юбаныш тапты.

25

Ибрагим пайхамбардынъ оьлими

25^1Ибрагим тагы да пише алды, онынъ аты Кетура эди. 2Кетура ога уллар тапты, атлары: Зимран, Йокшан, Медан, Мидиян, Ишбак, Шуах. 3Йокшан Шева ман Деданнынъ атасы болды. Деданнынъ тувдыклары – ашшурлылар, летушлылар эм леумлылар. 4Мидияннынъ уллары: Эпа, Эпер, Ханок, Авида эм Элдаа. Олар баьриси – Кетурадынъ тувдыклары.

5Ибрагим баьри болган байлыгын Исхакка калдырган. 6Некяхсыз пишелериннен тувган улларына да савгалар берип, оьлмей турып, Исхактан эрек, куьнтувар ерлерге йиберди.

7Ибрагим 175 йыл яшады. Онынъ оьмири сол шаклы эди. 8Ол, яшавга тойып, терен картлыкка келип, ян берди эм ата-бабаларына косылды.

9Уллары, Исхак эм Исмаил, оны хетши Сохардынъ улы Эпроннынъ данъылында, Мамреден узак болмаган Махпела дорбынында коьмдилер. 10Ибрагим бу данъылды хетшилерден алган эди; онда эм Ибрагим, эм Сара коьмилдилер+. 11Ибрагим оьлгеннен сонъ, Алла онынъ улы Исхакка разылыгын коьрсетти. Исхак Бер Лахай Ройдинъ касында яшады.

Исмаилдынъ тукымы

12Мине Исмаилдынъ тукым тарихи. Ол Сарадынъ таьвкеси мысыршы хатын Хаджар ман Ибрагимнинъ улы эди. 13Исмаилдынъ улларынынъ атлары тувган кезуьвлерине коьре: Невайот (Исмаилдынъ тунгышы), Кедар, Адбеел, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Тема, Етур, Напиш эм Кедема. 16Булар Исмаилдынъ уллары, он эки ырувдынъ он эки басшысы. Олар атларын авылларына эм коьшип айланган ерлерине бердилер. 17Исмаил, 137 йыл яшаганнан сонъ, ян берди эм ата-бабаларына косылды. 18Онынъ тувдыклары Ассирия ерине барган йолда, Мысыр мажасында, Хавила ман Шур шахарлары арасында орынластылар. Кардашларынынъ куьнтувар янында яшадылар.

Исхак пайхамбардынъ уллары: Эсав ман Якып

19Мине Ибрагимнинъ улы Исхактынъ тукымы акында хабар. 20Паданарамдан болган арамлы Бетуелдинъ кызы, арамлы Лаваннынъ карындасы Ревекады пише этип алганда, Исхакка 40 йыл эди. 21Пишеси каратон болганы уьшин, Исхак Раббийге онынъ акында дува этти. Раббий Исхактынъ дувасын кабыл этти: Ревека бала коьтерди. 22Ама онынъ уллары аьле курсакта тоьбелесип басладылар. Ревека: «Аьше, не ди бу басыма келген зат?» деп, Раббийге сорамага барды.

23Раббий ога булай айтты: «Эки миллет сенинъ курсагынъда, эки баска туьрли халк сеннен шыгаяк. Бири экиншисиннен куьшли болаяк, уьйкени кишкейине куллык этеек»+.

24Заман келгенде, эгиз бала тувады. 25Биринши бала йийрен эм буьтин кевдеси, айваннынъ терисиндей, туькли эди; ога Эсав[*] дедилер. 26Артыннан, Эсавтынъ оькшесин колы ман ыслап, экиншиси тувды; ога Якып[*] дедилер. Олар тувганда Исхакка 60 яс эди.

27Яслар оьстилер. Эсав кырларды суьйген уста анъшы болды, а Якып – уьйде олтырмага суьйген тынышлы аьдем болды. 28Исхак Эсав аькелген кыр айванлардынъ этин ашамага суьетаган эди, соны уьшин Эсавты айыратаган эди; ама Ревека Якыпты бек суьйди.

29Бир куьн, Якып сорпа кайнатып турганда, Эсав анънан кайтып келди. Аш эм карувсыз эди. 30«Тилеймен, бу кызыл сорпадан мага ашат! – деди ол Якыпка. – Мен аш эм карувсызбан!» Соны уьшин ога Эдом[*] дегенлер.

31«Тек тунгышлыкка авыстырсанъ!» – деди Якып+.

32«Мен соьле аштан оьлеекпен – неден керек мага тунгышлык?» – деди Эсав.

33«Ант эт!» – деди Якып. Эсав, ант этип, тунгышлыгымды, Якыпка беремен деп айтты, 34Якып та ога оьтпек пен сорпа берди. Эсав асын ишти, еди эм турып кетти. Соьйтип тунгышлыгына эс бермеди+.

26

Исхак пайхамбар ман Авимелек

26^1Ибрагимнинъ заманындагындай болып, сол кыралга тагы да ашлык келди. Исхак Герар шахарга, Пилист патшасына, Авимелекке кетти+. 2Раббий Исхакка коьринип: «Мысырга барма, Мен сага коьрсеткен кыралда яша. 3Сол ерде бир кесек заман кал. Мен сага ярдам этип, разылыгымды коьрсетеекпен. Мен сенинъ атанъ Ибрагимге берген антымды толтыраякпан: бу ерлердинъ баьрисин сага эм сенинъ тувдыкларынъа береекпен+. 4Сенинъ тувдыкларынъды коьктеги юлдызлардай сансыз коьп этеекпен, баьри бу ерлерди оларга береекпен. Сенинъ тувдыкларынъ аркалы ер уьстиндеги баьри халкларга разылыгымды коьрсетеекпен+. 5Мен, Ибрагим Мени тынълап, Меним парызларымды, буйырыкларымды, йорыкларымды, законларымды ыслаганы эм толтырганы уьшин, солай этеекпен».

6Исхак Герарда орынласты. 7Ерли яшавшылар Ревека акында сораганда: «Ол меним карындасым», – деди. «Пишем» деп айтпага коркты. «Ревека бек ярасык, оны уьшин ерлилер мени оьлтирерлер», – деп, ойлады+.

8Заман барады. Бир куьн Пилист патшасы Авимелек терезеден Исхактынъ Ревекады эркелетип турганын коьреди. 9Исхакты шакырып: «Суьйткенде, Ревека сенинъ пишенъме? Неге оны карындасым деп айткансынъ?»

Исхак явапка: «Оны уьшин мени оьлтирерлер деп корктым», – деди.

10Авимелек: «Сен бизи мен не этесинъ? – Бирев сенинъ пишенъ мен бирге болмага аз калды. Сен бизди уллы куьнага туьсирер эдинъ!» – деди. 11Сонъ Авимелек баьри халкына: «Ким бу аьдемге, яде онынъ пишесине тийсе, оьлимге берилеек!» – деп билдирди.

12Сол кыралда Исхак бийдай шашты. Раббий ога разылыгын коьрсетти: сол йыл онъыс юз кабат мол болды. 13Йылдан йылга Исхак бай болып барды. Ол шынты да бай аьдем болды: 14Энди ога коьплеген койлар, эшкилер эм сыйырлар суьруьвлери эм коьплеген куллар байыр болдылар. Пилистшилер ога куьнлеп басладылар. 15Олар, атасы Ибрагимнинъ сав заманында куллары казган баьри куйыларды, ер куйып, бастырдылар+.

16Авимелек Исхакка: «Кыралымыздан кет. Сен бизим уьшин бек карувлы болдынъ», – деди. 17Соьйтип Исхак оннан кетти, шатырларын Герар оьзенинде курып, сол ерде орынласты. 18Атасы Ибрагим сав заманында казган эм пилистшилер Ибрагимнинъ оьлиминнен сонъ бастырган куйыларды Исхак янъыдан казды эм сол куйыларга атасы берген атларды берди.

19Бир кере Исхактынъ ыргатлары оьзенде куйы казып турганда, булак таптылар. 20Тек Герардынъ туваршылары Исхактынъ туваршылары ман эрисип басладылар: «Бу бизим сув!» – деп. Куйы уьшин дава шыкканга, Исхак ога Эсек[*] деген ат берди. 21Баска куйы каздылар. Оны уьшин де дава шыкты. Исхак ога Ситна[*] деди. 22Исхак оннан кетип, тагы да бир куйы казды. Бу куйы уьшин дава шыкпады. Соьйтип Исхак ога Реховот[*] деген ат берди. «Раббий, энди бу кыралда коьп санлы болынъыз деп, бизге рахатлык савга этти», – деп айтты.

23Оннан сонъ Исхак Бершевага кайтып келди. 24Сонда, биринши кеше ок, Раббий ога коьринди. «Мен атанъ Ибрагимнинъ Алласы, – деди Ол. – Коркпа: Мен сага ярдам этип разылыгымды коьрсетеекпен. Кулым Ибрагимнинъ хаьтери уьшин сенинъ ырувынъды коьп санлы этеекпен». 25Сол ерде Исхак курманлык ерин ярастырып, Раббийге дува этти, шатырларын яйды. Сонда онынъ ыргатлары куйы каздылар.

26Сол вакытта Исхакка Герардан Авимелек оьзининъ маслагатшысы Ахузат эм аьскер басшысы Пикол ман келди. 27«Сиз мага неге келдинъиз? – деп сорады Исхак. – Сиз мени суьймединъиз, кыралынъыздан кувдынъыз».

28«Раббий сага ярдам эткенин ашык коьремиз – дедилер олар, – соны уьшин бизди ант байлаганын суьемиз. Келисуьв беркитеек! 29Биз сага тиймей тек ийгилик этип, сав-саламат йибергенимиздей, сен де бизге яманлык этпеегинъе ант эт. Энди сага Раббий разылыгын коьрсеткен»+.

30Исхак оларга зияпетлер тизди, олар ашадылар, иштилер. 31Эртенъликте эрте турып, антластылар. Исхак конаклар ман аманласты, эм олар рахат уьйлерине кеттилер.

32Сол куьн Исхактынъ куйы казган ыргатлары келип, ога сув тапканларын билдирдилер. 33Исхак куйыга Шива деген атты берди. Соннан Бершева[*] деген шахардынъ соьлеги аты келеди.

Исхак Якыпка разылыгын береди

34Эсавга 40 яс болганда ол пишелер этип хетши Бееридинъ кызын Юдитти эм хетши Элоннынъ кызын Басематты алды+. 35Бу хатынлар Исхак пан Ревекадынъ басына дерт болдылар.

27

27^1Бир кере энди картайган эм сокыр болган Исхак оьзине уьйкен улын, Эсавды шакырды. «Улым!» – деди.

«Аьше, атам!» – деп ол яваплады.

2Исхак айтты: «Мен энди картпан, не шаклы энди мага яшамага калганын билмеймен. 3Ал савыт-садакларынъды – яйынъды, окларынъды – бар данъылга эм кийик этке анъшыла+. 4Меним суьйген асымды аьзирлеп аькелерсинъ, мен ермен эм оьлеектен алдын сага разылыгымды билдирермен».

5Тек Ревека, ясыртын, Исхак пан Эсавдынъ соьйлескенин тынълады. Эсав данъылга кийик этке анъга кеткенде, 6Ревека улы Якыпка айтады: «Тынъла! Мен атанънынъ кардашынъ Эсавга буйырганын эситтим. 7Атанъ: „Кийик эт аькелип, меним суьйген асымды аьзирле. Мен ермен, эм оьлеектен алдын Раббийдинъ алдында сага разылыгымды берермен“, – деди. 8Суьйткенде, улым, тынъла сага не зат этпеге керегин. 9Суьруьвге бар, эки ийги эшки баласын айырып ал. Мен оларды атанъ суьетагандай таьтли этип писирермен. 10Есин деп, сен атанъа аькетерсинъ, ол оьлеектен алдын сага разылыгын берер».

11«Меним кардашым Эсавдынъ кевдеси туькли, – деди Якып, – меним терим тегис. 12Атам бирден мени сыйпаса ша? Эгер меним алдаганымды анъласа, разылык тувыл, каргыс мени саклайды».

13Ама анасы айтты: «Сол каргыс менде болсын, улым. Бар эм мен айтканды эт, эшки балаларын аькел».

14Якып эшки балаларын алып келди, Ревека оларды, Исхак суьйгендей таьтли этип, аьзирледи. 15Оннан сонъ Эсавдынъ, уьйкен улынынъ, уьйде болган энъ аьруьв кийимлерин алып, кишкей улы Якыпка кийгистти, 16Якыптынъ мойнын, колларын эшки териси мен орады, 17оннан сонъ оьзи аьзирлеген таьтли асты эм оьтпекти Якыпка берди.

18Якып атасына барып: «Атам!» – деди.

«Улым! – деди Исхак. – Сен кайсысысынъ?»

19«Мен Эсав, сенинъ тунгышынъ, – деп яваплады Якып. – Мен, сен калай айткан болсанъ, солай эттим. Тилеймен, тур, олтыр эм мен аькелген кийик этти аша, оннан сонъ мага разылыгынъды бер».

20«Улым, соьйтип тез калай ысладынъ кийикти?» – деп сорады.

Ол да: «Раббий, сенинъ Алланъ, меним бактымды ашты».

21«Кел касыма, улым, – деди Исхак. – Мен сени сыйпайым: сен дурысы ман да Эсавсынъма, тувылсынъма анълайым?»

22Якып атасынынъ касына келди, ол оны сыйпады эм айтты: «Давазынъ – Якыптыкы, а колларынъ – Эсавтыкы». 23Якыптынъ коллары, кардашы Эсавтыкындай болып, туькли эди. Сол себептен Исхак оны танымады. Ога разылыгын береек заманда, 24«Сен уьшини мен де меним улым Эсавсынъ ма?» – деп сорады.

Якып: «Аьше», – деп беркитти.

25Исхак айтты: «Улым, бер кийик этинъди емеге, эм мен сага разылыгымды берермен». Якып атасына ас та, шагыр да берди. Атасы Исхак асын ишип, еп кутылганнан сонъ: 26«Кел касыма, улым, оьп мени», – деди. 27Якып келип, оьпкенде, атасы Исхак онынъ кийимлерининъ ийисин сезгенде, ога сосы соьзлер мен разылыгын берди: «Меним улымнынъ ийиси – Раббий разылыгын коьрсеткен кырлардынъ ийиси. 28Алла сени коьктен туьскен шык пан, ердинъ емислери мен, оьтпек эм шагырдынъ моллыгы ман савгаласын+. 29Халклар сага куллык этсинлер, миллетлер сенинъ алдында сежде кылсынлар. Сени каргаганлар наьлетленсинлер, сага ийгилик тилегенлер ийгилик тапсынлар!»

30Якып, атасы Исхактынъ разылыгын алып, онынъ алдыннан шыкканлай, кардашы Эсав анънан кайтып келди. 31Эсав да таьтли ас этип атасына алып келди: «Атам! Тилеймен, тур, кийик эт алып келдим, е, эм мага разылыгынъды бер», – деди.

32Исхак: «Сен кимсинъ?» – деп сорады.

Ол да: «Мен сенинъ улынъ, тунгышынъ, Эсав», – деди.

33Исхак, бек уллы кайгы ман калтырап: «Аьше, ол заманда, кийик этти ким табып, ас этип, мага егисткен? – деп сорады. – Сен келмей мен ога разылыгымды бердим, энди Алла оннан разы калаяк!»

34Атасынынъ соьзлерин эситип, Эсав коьтеринки эм кайгылы оькирип: «Мага да, атам, разылыгынъды бер!» – деди.

35Исхак: «Кардашынъ келип мени алдады. Сага береек разылыгымды ол алды», – деди.

36Эсав: «Босына Якып[*] деп айтпайдылар ога. Ол мени эки кере алдады! Бас деп тунгышлыгымды алды, энди сен мага береек разылыгынъды алды!» – деди. Оннан сонъ атасына: «Аьше, мага да разылыгынъды бермеге амал калмаганма?» – деп сорады+.

37Исхак яваплады: «Мен оны сенинъ бийинъ эттим, баьри кардаш-кавымын онынъ ыргаты эттим, оьтпекти эм шагырды ога бердим. Сага, улым, энди не зат берерим?»

38Эсав: «Атам меним, разылыгынъды бермеге тек бир амал барма? Разылыгынъды, атам, мага да бер!» – деп, оькирип йылады.

39Атасы Исхак ога: «Сенинъ юртынъ коьктен шык туьскен семиз ерден узак болаяк. 40Сен кылышынъ тапканы ман яшаяксынъ, кардашынъа кызмет кылаяксынъ. Ама заман келеек – сен оьршигип коьтерилеексинъ эм мойнынънан мойсасын таслаяксынъ», – деп явап берди.

Якып пайхамбар ана кардашы Лаванга кашады

41Атасы разылыгын Якыпка бергени уьшин, Эсав кардашы Якыпты коьрип болмады. Оьз оьзине: «Атамыздынъ оьлими мен байланыслы тулланув куьнлер ювыкладылар. Йылав куьнлериннен сонъ, кардашым Якыпты оьлтирермен», – деди.

42Ревекага тамада улы Эсавдынъ айтканын ким де болсын бирев еткерди. Ревека кишкей улы Якыпты шакырып: «Сенинъ аганъ Эсав сени оьлтиреегин айтып, оьзин юбантады. 43Тынъла, улым, меним айтканыма: каш Харранга, меним кардашым Лаванга. 44Кардашынънынъ ашувы кайтканга дейим Лаваннынъ янында бир кесек заман кал. 45Кардашынънынъ шамланувы кеткенде эм сенинъ ога эткенинъди мутканда, мен хабар йиберип сени аькелдирермен. Ол болмаса бир куьнде экевинъизди де йойтарман!» – деди.

46Оннан сонъ Ревека Исхакка: «Сосы хетлши кыскаяклылардан яшавым каранъа болады. Эгер Якып да ерли, хетлши кызлардан бирин пише этип алса, мага яшамага керек тувыл!» – деди+.

28

28^1Исхак Якыпты шакырып, ога разылыгын берди эм насихатлап: «Кенаншы кызларды пише этип алма. 2Бар Паданарам ерине, ананънынъ атасы Бетуелдинъ уьйине эм сонда пише этип ананънынъ кардашы Лаваннынъ кызларынынъ бирин ал+. 3Куьдиретли Алла сага разылыгын коьрсетсин! Сенинъ ырувынъды, коьплеген халклар сеннен яратылсын деп, емисли эм коьп санлы этсин! 4Ибрагимге разылыгын бергениндей сага эм сенинъ тувдыкларынъа да берсин; сол заманда Алла Ибрагимге савгалаган ерди, сен энди ят киси болып яшаган ерди байырлаяксынъ». 5Исхак Якып пан аманласты. Якып Паданарамга, арамлы Бетуелдинъ улы Лаванга йоьнеди. Лаван Эсав ман Якыптынъ аналары Ревекадынъ кардашы эди.

6Эсав Исхактынъ Якыпка разылыгын бергенин, пише аькелмеге Паданарамга йибергенин билди. Разылыгын берип турганда атасынынъ «Кенаншы кызлардан пише алма» деп насихатлаганын 7эм Якып атасы ман анасына бойсынып, Паданарамга кеткенин де билди. 8Сол заманда Эсав атасына кенаншы кызлардан келинлер ярамайтаганын анълады. 9Соьйтип Эсав Ибрагимнинъ улы Исмаилга барып, Исмаилдынъ кызын, Невайоттынъ карындасын Махалатты оьзине тагы да бир пише этип алды+.

Якып пайхамбардынъ туьси

10Якып Бершевады калдырып, Харранга йол алды. 11Бир ерге еткенде, куьн баткан эди, басынынъ астына тас салып ятып, сол ерде конды. 12Туьсинде ерде турган бир шапыраш коьрди. Шапыраштынъ басы коькке етти; Алладынъ маьлеклери шапыраш пан ойга-кырга юредилер. 13Раббий шапыраштынъ басында турып Якыпка: «Мен Раббий, уьйкен атанъ Ибрагимнинъ эм атанъ Исхактынъ Алласыман. Сен ятып турган ерди мен сага эм сенинъ тувдыкларынъа савгалайман. 14Сенинъ тувдыкларынъ кумдай коьп болаяклар, олар куьнбатарга эм куьнтуварга, керуьвге эм кубылага яйылаяклар. Ер юзиндеги баьри халклар сен эм сенинъ тувдыкларынъ аркалы Алладынъ разылыган табаяклар+. 15Мен сага ярдам этермен: сен кайда барсанъ да, Мен сени саклаякпан эм сосы кыралга кайтараякпан. Мен сени калдырмаякпан: не зат ваьде эткен болсам, соны толтыраякпан», – деди.

16Якып уянып, айтты: «Туврасы да, Раббий булайда, сосы ерде – а мен билмедим!» 17Эм коркканыннан: «Калай коркынышлы сосы ер! Бу Алладынъ уьйи, коьктинъ капысы экен!» – деди.

18Якып, эртенъликте эрте турып, басынынъ астына салган тасты алды да, кие тастай этип, кадап салды эм уьстине зейтун майын тоькти+. 19Сол ерди Бетел[*] деп атады. Оннан алдын шахар Луз деп аталган+.

20Якып Аллага ант этти: «Эгер сен мага ярдам этсенъ, мен баратаган йолда сакласанъ, мага оьтпек, кийим берсенъ,+
21эгер мен ата юртыма сав-саламат кайтсам, Раббий, меним Аллам болаяксынъ. 22Мен салган сосы кие тас сенинъ уьйинъ болаяк эм сен берген аьр не заттан мен сага оныншы пайын береекпен»+.

29

Якып пайхамбар Рахел мен танысады

29^1Якып йолын бардырды. Куьнтувар халкларынынъ ерине еткенде, 2данъылда куйы коьрди. Куйыдынъ янында уьш кой эм эшки суьруьви яткан эди. Аьдетинше суьруьвлерди сол куйыдан сувгарганлар. Куйыдынъ басы уьйкен тас пан ябылган эди. 3Баьри суьруьвлер сонда йыйылса, шобанлар тасты куйыдынъ басыннан ийтеп, туварларына сув иширтип, оннан сонъ тасты тагы да орнына, куйыдынъ басына коядылар.

4«Кардашлар, сиз кайдансыз?» – деп Якып шобанлардан сорады.

«Харранданмыз», – деп явапладылар олар.

5Ол: «Сиз Нахордынъ улынынъ улы Лаванды таныйсызба?» – деп сорады.

Олар: «Таныймыз», – дедилер.

6«Ол калай яшайды?» – деп Якып сорады.

«Аман-эсен, – деп явап бердилер. – Эне кызы да онынъ – Рахел, мунда койлары эм эшкилери мен келеятыр».

7«Иссилик энди де туьспеди, – деди Якып шобанларга, – малларды йыятаган заман тувыл. Оларга сув иширтинъиз де отлакларга аькетинъиз».

8Олар да: «Баьри суьруьвлер йыйылмай, биз кеталмаймыз. Сол заманда тасты аргы якка ийтеп, малга сув иширтеекпиз».

9Олар соьйлегеннинъ арасында, Рахел де атасынынъ малын алып келди. Рахел шобан эди. 10Якып, анасынынъ кардашы Лаваннынъ кызы Рахелди эм Лаваннынъ малын коьрип, куйыдынъ касына барды, тасты ийтеп, куйыды ашты эм малларга сув берди. 11Оннан сонъ Рахелди оьпти эм, оькирип йылап, 12ога атасынынъ ювыгы, Ревекадынъ улы болганын айтты. Рахел сол хабарды айтпага атасына шапты.

13Лаван, йиени Якып келгенин эситкенде, алдына шапты, оны кушаклады, оьпти эм уьйине алып кетти. Якып ога оьзине болган баьри затлар акында хабарлады. 14Лаван: «Тувра, сен суьек пен, ден мен меникисин!» – деди.

Якып Леяды эм Рахелди пише этип алады

Якып Лаваннынъ уьйинде бир ай калган сонъ, 15Лаван ога: «Сен меним кардашым болганга, мага бослай куллык этеексинъме, аьше? Айт, кайдай тоьлевге разысынъ?» – деди.

16Лаванда эки кыз бар эди: уьйкенининъ аты – Лея, кишкейиндики – Рахел. 17Леядынъ коьзлери мунълы эди, Рахел десенъ бек ярасык эди – эм бети мен, эм сыны ман. 18Якып Рахелге ашык болганын Лаванга айтты: «Мен сенинъ кишкей кызынъ Рахел уьшин сага ети йыл куллык этеекпен».

19«Аьше, суьйтип болсын, – деди ога Лаван, – ят кисиге барганнан эсе, сага барсын. Кал».

20Якып Рахел уьшин ети йыл куллык этти, тек Рахелди суьйгени уьшин бу ети йыл ога бир неше куьн болып коьринди. 21Лаванга: «Заман келди, кызынъды бер, уьйленейим», – деди.

22Лаван буьтин ерли халкты йыйып, зияпетлер салды. 23Кеш болганда, Якыпка кызын Леяды аькелди. Якып оны ман ятты. 24Лаван оьз таьвкесин Зилпады Леядынъ кызметине берди.

25Эртенълик болды, мине Лея! «Сен мени мен не эттинъ? – деди Лаванга Якып. – Мен сага Рахел уьшин куллык этпедим ме? Неге сен мени алдадынъ?»

26«Бизим бетлерде, уьйкен аьптеси турып, кишкейди байга бермейдилер. 27Мине бу той юмасы озса, биз сага кишкейди де берермиз. Онынъ уьшин сен мага энди де ети йыл куллык этпеге керексинъ», – деди Лаван.

28Якып разы болды. Лея ман той юмасы кеткеннен сонъ, Лаван кызы Рахелди де ога пише этип берди. 29Лаван оьз таьвкесин Билхады Рахелдинъ кызметине берди. 30Якып Рахел мен де ятты. Ол Рахелди Леядан эсе бек суьетаган эди. Якып Лаванга тагы да ети йыл куллык этти+.

Якып пайхамбардынъ балалары

31Раббий Леяды суьймегенин коьрди; сол себептен онынъ карнын емисли этти, а Рахел каратон болды. 32Лея авыраяклы болып, ул тапты. «Аьше, Раббий меним кайгымды коьрди; энди мени байым суьер», – деп, улына Рубен[*] деген атты берди.

33Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Раббий мени байым суьймегенин эситип, мага тагы да ул савгалады!» – деп, улына Шимон[*] деген атты берди.

34Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Энди байым мага байланар, неге десе мен ога уьш ул таптым!» – деп, улына Левий[*] деген атты берди.

35Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Энди Раббийди данъкларман», – деп, улына Юда[*] деп атады. Оннан сонъ ол бала таппады.

30

30^1Рахел Якыпка бала табалмаганын коьрип, аьптесине куьнлейтаган эди. «Мага бала бер, ол болмаса мен оьлеекпен», – деди ол Якыпка.

2Тек Якып, ашувланып: «Мен Алладынъ орнын алаларман ма? Сага бала бермейтаган Ол!» – деп яваплады.

3«Мине Билха, меним таьвкем, – деди Рахел. – Сен оны ман ят, мага бала тапсын, меним тизлериме салсын. Ол аркалы болса да, менде балалар болаяк».

4Рахел ога некяхсыз пише этип Билхады берди. Якып Билха ман ятты. 5Билха авыраяклы болды эм Якыпка ул тапты. 6Рахел: «Алла мага аьдиллик этти. Ол меним тилегимди эситип, мага ул берди», – деп, балага Дан[*] деген атты берди.

7Билха тагы да авыраяклы болды эм Якыпка тагы да бир ул тапты. 8Рахел: «Аьптем мен уллы базласувым болды, эм енъдим мен оны!» – деп, балага Напталий[*] деген атты берди.

9Лея, энди бала таппаякпан деп, таьвкесин Зилпады Якыпка некяхсыз пише этип берди. 10Зилпа Якыпка ул тапты. 11Лея: «Бактылыман!» – деп, балага Гад[*] деген атты берди.

12Зилпа Якыпка экинши ул тапты. 13Лея: «Наьсиплимен! Баьри хатынлар мага наьсипли деп айтарлар!» – деп, балага Ашер[*] деген атты берди.

14Бир кере бийдай шалынган заманда, Рубен кырда мандрагор[*] емислерин табып анасы Леяга аькелди. Рахел Леядан: «Сенинъ улынъ тапкан мандрагор емислериннен мага бертагы», – деп тиледи.

15«Меним байымды алганынъ етпейим? – деди Лея. – Энди меним улым тапкан мандрагор емислерин де алаяксынъма?»

Рахел: «Улынънынъ мандрагорларын мага берсенъ, бу кеше сага байым ман ятпага ызын берермен», – деп соьз берди+.

16Эм мине кеште Якып кырдан уьйге кайтканда, Лея алдына шыгып айтты: «Кел мага. Мен сени синълимнен улым тапкан мандрагор емислерине сатып алганман!» Сол кеше Якып Лея ман ятты.

17Алла Леядынъ дувасын кабыл этти. Лея авыраяклы болды эм Якыпка бесинши ул тапты. 18«Байымды таьвкем мен боьлискеним уьшин Алла мени савгалады» – деп, Лея улына Иссакар[*] деген атты берди.

19Тагы да Лея бала коьтерди, Якыпка алтыншы ул бала тапты. 20«Алла мени юмарт савгалады! Энди байым мени сыйлар, мен ога алты ул таптым!» – деп, Лея улын Завулон[*] деп атады.

21Оннан сонъ Лея кыз тапты. Дина[*] деп атады.

22Алла Рахел акында да мутпады; дувасын кабыл этти эм бала коьтермеге амал берди.

23Рахел авыраяклы болды, ул тапты эм айтты: «Мени Алла бетлевден куткарды». 24Эм: «Раббий тагы да бир ул коссын!» – деп, Рахел улына Юсып[*] деген атты берди.

Якыптынъ суьруьвлери коьп болады

25Рахел Юсыпты тапканнан сонъ, Якып Лаванга айтты: «Юртыма кайтпага ызын бер, тувган элиме, 26бирге балаларым ман, олар уьшин сага куллык эткен пишелерим мен. Оьзинъ билесинъ сага не шаклы куллык эткенимди!»

27«Мага разы эсенъ, мунда кал! – деди Лаван. – Мен бал ашып, сен аркалы Раббий мага разылыгын коьрсеткенин анъладым. 28Айт, кайдай тоьлев бермеге керекпен?»

29«Оьзинъ билесинъ, – деп яваплады Якып, – меним калай куллык эткенимди, меним каравым ман суьруьвлеринъ кайдай болганын. 30Мен келгенде, малынъ сенинъ аз эди, а соьле бек коьп болган. Соьйтип меним келуьвим мен Раббий сага разылыгын коьрсетти. Тек оьз аьелиме мен кашан куллык этеекпен?»

31«Айт, не шаклы тоьлев берейим сага?» – деп сорады Лаван.

«Мага бир зат та бермеге керек тувыл, – деп яваплады Якып. – Мен сенинъ малынъды отлатып карамага энди де разыыан, тек бир шартым бар. 32Буьгуьн баьри суьруьвлеринъди айланып, олардан шубар, таргыл койларды, кара козыларды эм таргыл, шубар эшкилерди айырып шыгарайым. Муннан арбатын сондай мал меним куллык хакым болар. 33Меним алдамаганымды тергемеге енъил болаяк: муннан арбатын сен тоьлевге не зат алганымды карамага келсенъ эм шубар, таргыл болмаган эшкиди, кара болмаган козыды тапсанъ – олар урланган деп санамага болаяксынъ».

34«Бек аьруьв, – деди Лаван. – Сен айткандай болсын». 35Ама сол куьн ок Лаван баьри алагаз, таргыл текелерди, ак белгилери болган шубар, таргыл эшкилерди эм баьри кара козыларды айырып, улларына берди. 36Сонъ Якыптан уьш куьнлик узаклыкка кетти. Якып Лаваннынъ калган малын бакты.

37Якып актеректинъ, миндальдинъ, платаннынъ ший бутакларын кести, олардынъ кабагын йолак-йолак этип, ак агашына дейим сыдырды. 38Сыдырылган бутакларды малдынъ алдына, сув ишетаган олыкларына салды. Мал сув ишпеге келгенде, сол шыбыкларга карасын деп, неге десе олардынъ кашатаган заманы эди. 39Мал, сызыклы шыбыклардынъ, бутаклардынъ алдында косылганы уьшин, балалары сызыклы, шубар, таргыл болып тувдылар. 40Козыларды Якып айырып салатаган эди эм оларды, Лаваннынъ суьруьвлерининъ шубар эм кара малына карап тургандай этип, буратаган эди. Энди Якып оьзининъ суьруьвлерин айырып, оларды Лаваннынъ суьруьвлерине карыстырмады.

41Карувлы айванлар кашсалар, Якып, айванлар бутаклардынъ касында косылсынлар деп, бутакларды олардынъ коьзлерининъ алдына, олыкларга салды. 42А карувсыз айванлардынъ алдында бутакларды олыкка салмайтаган эди. Соьйтип карувсыз мал Лаванга, а карувлы мал Якыпка тиетаган болды. 43Якып шынты бай аьдем болды, онынъ кой, эшки суьруьвлери, таьвкелери эм ыргатлары, туьелери эм эшеклери болды.

31

Якып пайхамбар Лаваннан кашады

31^1Лаваннынъ уллары: «Якып бизим атамызда болган баьри затты алган! Атамыз аркалы оьзине байлык йыйган», – деп айтатаган болдылар. Бу соьзлерди эситип, 2Якып Лаваннынъ ога алдынгындай болып ийги карамайтаганын анълады.

3Раббий Якыпка: «Аталарынънынъ ерине, тувган юртынъа кайт. Мен сага ярдам этеекпен», – деди.

4Якып аьдем йиберип, Рахел мен Леяды онынъ суьруьвлери багылган данъылга шакыртты 5эм оларга айтты: «Карайман, сизинъ атанъыз мага алдынгындай болып турмайды. Тек мага атамнынъ Алласы ярдам этти. 6Оьзинъиз билесинъиз: мен сизинъ атанъызга болган карувымды салып куллык эткенмен. 7Атанъыз мени алдап он кере кыйынагымды авыстырды. Тек Алла ога мага яманлык этпеге ызын бермеди. 8Атанъыз мага: „Сенинъ кыйынагынъ шубарлар болаяк“, – десе, савлай мал шубар болып тувады. А: „Сенинъ кыйынагынъ таргыллар болаяк“, – десе, савлай мал таргыл болып тувады. 9Соьйтип Алла атанъыздынъ малын алып, мага берди.

10Бир кере, мал кашатаган заманда, мен туьсимде эшкилерди кашырган текелер баьриси де шубар, таргыл, яде доьнъелли болганларын коьрдим. 11Туьсимде Алладынъ маьлеги мага: „Якып!“ – деди. Мен: „Аьше!“ – деп явапладым. 12Ол: „Кара, – деди, – баьри текелер, эшкилерди кашыратаганлар – яде шубар, яде таргыл, яде доьнъелли. Лаваннынъ сага этетаган затларынынъ баьрисин коьрдим. 13Мен сага Бетелде коьринген Алламан. Сол ерде сен кие таска зейтун майын куйып, Мага ант эттинъ. Тур, сосы кыралдан кет, тувган элинъе кайт“»+.

14Рахел эм Лея Якыпка: «Бизге атамыздынъ мал-муьлкиннен, яде асабалыгыннан бир зат тиеме, аьше? 15Туврасы, ол бизди ят деп санайды; ол бизди саткан, а биз уьшин алганын оьзине байырлады. 16Суьйткенде, Алла бизим атамыздан алган баьри байлык, бизге эм бизим балаларымызга байыр. Алла сага калай буйыра болса, солай эт», – деп явапладылар.

17Якып балаларын эм пишелерин туьелерге олтыртып, 18буьтин айванларын алдына суьрип, йыйган баьри мал-муьлки, Паданарамда алган оьз суьруьвлери мен атасы Исхакка, Кенан ерине баратаган йолга шыкты.

19Лаван койларды кыркпага кеткен заманда, Рахел атасынынъ уьйиндеги аллаларды урлады. 20Якып кашаягын билдирмей, арамлы Лаванды алдады. 21Болган баьри мал-муьлки мен кашып кетти. Эфрат йылгадынъ ары ягына оьтип, Якып Гилад тавларына карап йоьнеди.

Лаван Якыпты кувып етеди

22Уьшинши куьн Лаванга Якып кашып кеткен деп айттылар. 23Лаван кардаш-кавымын йыйып, Якыпты кувып йоьнеди. Ети куьннен сонъ Гилад тавларында онынъ артыннан етти. 24Сол кеше, туьсинде, арамлы Лаванга Алла коьринди эм айтты: «Сак бол! Якыпка эш бир яманлык та этпе!»

25Лаван Якыпты кувып етти. Якып тыншаймага деп, Гилад тавларында орынласкан эди. Лаван да кардаш-кавымы ман шатырын сонда ок орынластырды. 26Эм Лаван Якыпка: «Сен не зат этесинъ? – деди. – Сен мени алдадынъ! Кызларымды, кавгада есирге туьскенлердей этип, алып кеттинъ! 27Неге сен билдирмей кеттинъ, алдадынъ мени эм мага бир зат та айтпадынъ? Мен сени шатлыклы йырлар ман, даул ман, лира ман озгарар эдим, 28а сен мага кызларымды эм тувдыкларымды оьппеге де амал бермединъ! Акылсызлык эттинъ сен! 29Сизге яманлык этпеге меним колымда куьш бар, ама кеше атанъыздынъ Алласы мага: „Сак бол! Якыпка эш бир яманлык та этпе!“ деди. 30Аьруьв, аьше, сен кеттинъ меннен, неге десе атанънынъ уьйин сагындынъ. Ама меним аллаларымды неге урладынъ?»

31Якып Лаванга явап берип: «Мен корктым, кызларынъды артка аларсынъ деп ойладым. 32Тек кимде аллаларынъды тапсанъ, ол яшамаяк! Бизим ювыкларымыз шаат болсынлар: баьри затымды карап шык, сеники болганды ал!» – деди. Якып билмейтаган эди аллаларды Рахел алганын.

33Лаван Якыптынъ, Леядынъ, эки таьвкединъ шатырларын тинтти, бир зат та таппады. Леядынъ шатырыннан шыгып, Рахелдинъ шатырына кетти. 34Рахел сонынъ арасында аллаларды алып, туьединъ иерине ясырды эм уьстине олтырды. Лаван онынъ шатырын тинтип баслады, бир зат та таппады.

35А Рахел ога: «Бийим, алдынъда турмаганым уьшин, мага ашувланма: аьдеттеги пише авырувы менде». Лаван баьри затты тинтти, аллаларды таппады.

36Энди Якып ашувланды эм Лаван ман даваласып баслады: «Меним шуьшим не? Сен меним артымнан кувгандай, кайдай куьна, кайдай кыянатшылык эттим мен? 37Сен меним баьри муьлкимди тинттинъ – сага байыр не зат таптынъ, аьше? Коьрсет, ювыкларымыздынъ алдына кой. Олар арамызда болган затка карар берсинлер. 38Йырма йыл мен сага куллык эттим. Сол заманнынъ ишинде не койларда, не эшкилерде иш таслаган болмады. Мен сенинъ суьруьвинънен кой емедим. 39А кыр айванлары талаган малды сага аькелмедим, оьзим тоьлеп турдым. Куьндиз болсын, кеше болсын – урланган малды сен меннен сорап турдынъ. 40Куьндиз иссиликтен, кеше аяздан азап шектим. Коьзимге уйкы кирмеди. 41Йырма йыл мен уьйинъде солай яшадым. Он доьрт йыл кызларынъ уьшин, алты йыл – малынъ уьшин сага куллык эттим, а сен он кере белгиленген кыйынагымды туьрлендирдинъ. 42Эгер уьйкен атам Ибрагим сенген эм атам Исхак корккан Алла мага ярдам этпеген болса, сен мени бир затсыз йибереек эдинъ. Тек Алла меним шеккен кыйынлыгымды эм меним куллыгымды коьреди: бу кеше Ол Оьзи меним коршалавшым болды!»

43Лаван Якыпка яваплады: «Олар меним кызларым, меним тувдыкларым, меним малым. Баьри сен коьретаган зат – меники. Ама кызларымды эм олар тапкан балаларды янымнан айырмаска не зат этип боларман? 44Кел, бир келисуьв беркитеек, арамызда бир шаат болсын».

45Сол заманда Якып кие тастай этип, уьйкен тасты кадап салды,+
46эм ювыкырына айтты: «Тасларды йыйынъыз». Олар тастан уьйкен тоьбе уьйдилер эм янында ас иштилер. 47Лаван тоьбеди Егарсахадута деп атады, а Якып Галед[*] деп атады.

48Лаван айтты: «Бу тоьбе – буьгуьн бизим келисуьвдинъ шааты». Соны уьшин бу ердинъ аты Галед. 49Ога Миспа[*] да аталган, неге десе Лаван косты: «Биз бир биримизди йойганда да, Раббий экевимизди коьзиннен айырмасын. 50Эгер дейим сен меним кызларымнынъ хаьтерин калдырсанъ, яде олардан баска пишелер алсанъ, эсинъде тургыст: янымызда бир аьдем де болмаса, Алла бизге шаат!»

51Оннан сонъ «Кара, – деди Лаван Якыпка, – бу тоьбе эм бу кие тас, мен оларды арамызга салдым. 52Олар бизим келисуьвдинъ шаатлары. Мен яман ниет пен бу тоьбединъ эм бу кие тастынъ сага байыр болган ягына бармаякпан, сен де олардынъ мага байыр ягына яман ниет пен келмеексинъ. 53Бизим оькимшимиз Ибрагимнинъ, Нахордынъ эм олардынъ аталарынынъ Алласы болсын».

Якып атасы Исхак корккан Алла ман ант этти+. 54Оннан сонъ Якып сол тавда курманлык этти, ювыкларын зияпетке шакырды. Астан сонъ олар сол тавда конмага калдылар. 55Эртенъликте Лаван эрте турып, тувдыкларын эм кызларын оьбип, оларга разылыгын берип, уьйине йол алды.

32

32^1Якып йолын бардырды, эм алдына Алладынъ маьлеклери шыктылар. 2Оларды коьрип, Якып айтты: «Бу – Алладынъ турагы!» Эм бу ерге Маханайим[*] деп ат берди.

Якып Эсав ман коьриспеге аьзирленеди

3Якып оьзининъ алдына, Сеир еринде, Эдом кыралында яшаган агасы Эсавка хабаршылар йиберди. 4Оларга: «Меним бийим Эсавга айтынъыз: „Соьйтип сенинъ ыргатынъ Якып айтады: мен узак заман Лаваннынъ уьйинде яшадым. 5Энди менде оьгизлер, эшеклер, мал, ыргатлар эм таьвкелер бар. Мен сага, меним бийиме, сосы хабарды сенинъ ийгилигинъе сенип йиберемен“», – деп буйырды.

6Хабаршылар кайтып, Якыпка: «Кардашынъ Эсав пан коьристик. Ол доьрт юз аьдем мен алдынъа шыкпага келеди», – дедилер. 7Коркыныш бийледи Якыпты. Ол бек кайгырып, аьдемлерин, малын, сыйырларын, туьелерин эки куьпке боьлди. 8«Эгер Эсав бир куьпке шапкынлык этсе эм баьрин оьлтирсе, экинши куьптегилер кашып кутыларлар», – деп ойланды.

9Сонъ Якып дува этип баслады: «О, меним уьйкен атам Ибрагимнинъ Алласы, атам Исхактынъ Алласы Раббий! Мага: „Тувган юртынъа, ювыкларынъа кайт. Мен сага бактынъды ашаякпан“, – деп соьз бердинъ+. 10Мен Сенинъ мага, Оьзинънинъ кулынъа, коьрсеткен юмартлыгынъа, рагимлигинъе тийисли тувылман. Мен Йордан йылгадынъ аргы ягына тек аса таяк пан оьткен эдим, а соьле менде эки мал-муьлк толы турак ерим бар. 11Тилеймен, мени кардашым Эсавтан коры! Коркув менде: ол келер эм мени оьлтирер, пишелерим мен, балаларым ман! 12А Сен: „Бактынъды ашаякпан, тувдыкларынъды денъиз кумындай сансыз коьп этеекпен“, – деп ваьде эттинъ»+.

13Якып сол ерде конды. Эртенъликте суьруьвлериннен кардашы Эсавка савгага 14эки юз эшки, йырма теке, эки юз кой, йырма кошкар, 15отыз савылатаган туье боталары ман, кырк сыйыр, он оьгиз, йырма ургашы эшек, он эркек эшек айырды. 16Оларды ыргатларга берди, аьр бир суьруьвде оьзининъ айдавшысы болгандай этти, эм оларга айтты: «Алдыга барынъыз, суьруьвлер арасында бос ер сакланъыз». 17Оннан сонъ биринши айдавшыга: «Меним кардашым Эсавка расканда, – деди, – ол: „Сен кимнинъ ыргатысынъ? Кайда барасынъ? Кимнинъ малын айдайсынъ?“ деп сораса, 18сен: „Бу мал – сенинъ ыргатынъ Якыптынъ сага, бийим Эсавга, йиберген савгасы. Мине Якып оызи артымыздан келеди“ деп явапла».

19Якып эм экинши, эм уьшинши, эм баска айдавшыларга Эсав пын расканда тап солай айтпага буйырды, 20эм «Тек: „Сенинъ ыргатынъ Якып артымыздан келеди“, деп коспага мутпанъыз», – деди. Соьйтип, алдыга йиберилген савгалар ман Эсавтынъ юрегин юмсатаяк болды. «Оннан сонъ, – ойланды Якып, – мен оьзим де коьринермен. Сол заманда, билким, ол мени ийгилик пен расар». 21Эм, савгаларды алдыга йиберип, Якып туракта конмага калды.

Якыптынъ аты Исраилге туьрлендириледи

22Сол кеше ок, Якып турды, эки пишесин, эки некяхсыз пишесин, он бир улыы алып, Ябук йылгадынъ кешуьви мен аргы ягына оьтти. 23Оларды оьттирген сонъ, йылгадынъ аргы ягына баьри мал-муьлкин де коьширди. 24Якып оьзи туракта ялгыз калды. Танъ атканга дейим, ким болса бирев оны ман куьрести. 25Аьдем Якыпты енъалмаягын коьрип, оны ман куьресип турганда, янбасынынъ суьеги шыккандай этип куьшли сокты 26эм Якыпка айтты: «Йибер Мени. Танъ атты».

«Мага разылыгынъды бермесенъ, йибереек тувылман», – деди Якып.

27Аьдем: «Сенинъ атынъ не?» – деп сорады.

Ол: «Якып», – деп яваплады.

28Аьдем: «Буьгуьннен арбатын атынъ Якып тувыл, Исраил[*] болаяк, неге десе сен Алла ман эм аьдемлер мен куьрестинъ эм енъуьвши болып шыктынъ»+.

29Якып: «Айт мага атынъды!» – деп тиледи.

Ол: «Сага атымды билмеге неден керек?», – деди. Эм Якыпка разылыгын берди.

30Сол ислер болган ерге Якып: «Бу ерде мен бет бетке Аллады коьргенмен эм сав калдым!» деп, Пениел[*] деген атты берди+.

31Якып Пениелден кеткен заманда куьн тува эди. Ол, янбасынынъ суьеги шыкканнан себеп, аксай эди. 32Исраил уллары бу куьнге дейим айванлардынъ янбас суьегининъ басындагы синъирди емейдилер. Неге десе Алла Якыптынъ янбас суьегининъ басындагы синъирге тийген эди.

33

Якып пайхамбар Эсав ман коьриседи

33^1Якып карады эм коьрди: онынъ алдына Эсав 400 аьдем мен бирге келеятыр. Якып Леядынъ, Рахелдинъ эм некяхсыз хатынларынынъ балаларына аналарынынъ касында турмага буйырды. 2Ол оларды булай тизди: алдыда некяхсыз хатынлар балалары ман, олардынъ артында Лея балалары ман, олардынъ артында Рахел эм Юсып.
3Оьзи Якып алдыга шыкты эм, кардашынынъ касына келеектен алдын, ети кере сежде кылды.

4Тек Эсав онынъ алдына ымтылды, кушаклады, мойнына сарылып, оьпти. Экеви де йылап басладылар. 5Пишелерди эм балаларды коьрип, Эсав: «Бу янынъдагылар ким?» – деп сорады.

Якып: «Олар – мага, сенинъ кулынъа, Алла савга эткен балаларым», – деди.

6Некяхсыз хатынлар балалары ман Эсавтынъ янына келип, сежде кылдылар. 7Олардан сонъ Лея балалары ман келип, сежде кылдылар. Энъ сонъ Рахел эм Юсып келип, сежде кылдылар.

8Эсав: «Мага йолда раскан суьруьвлердинъ маьнеси не?» – деп сорады.

Якып: «Ол – сага ярар уьшин савга, бийим», – деп яваплады.

9«Менде коьп бар, кардашым, – деди Эсав, – калдыр оьзинъе».

10«Йок, – деди Якып, – рагимлик коьрсет, ал меним савгаларымды! Сени мен коьрисуьв – мага Алла ман бет бетке коьрисуьвдей, сен мага бек танъсынъ! 11Тилеймен, сага аькелген савгамды ал. Алла мени юмарт савгалады, менде не де бар». Якып Эсавка савгаларын алмага ялбарып тиледи, ол да сонъында разы болды.

12«Йолга шыгайык, – деди Эсав, – Мен сени мен бараякпан».

13Якып: «Бийим меним, сен билесинъ балалар карувсыз. Койларым эм сыйырларым савыладылар: оларды айдасак, баьриси бир куьннен кырылаяк. 14Бийим, тилеймен, сен алдыга бар, а мен, сенинъ ыргатынъ, артынънан барайым – асыкпай, мал, балалар баргандай болып, сага, меним бийимге, Сеирге еткенге дейим», – деди.

15«Мен аьдемлеримнинъ бир кесегин сени мен калдырайым», – деди Эсав.

Якып: «Не уьшин? Сен, меним бийим, мага бек танъсынъ».

16Сол ок куьн Эсав артына, Сеирге йол алды, 17а Якып Суккотка йоьнеди. Ол онда уьй салды, малга авлалар этти. Соны уьшин сол ердинъ аты Суккот[*].

18Паданарамнан келгеннен сонъ, Якып Кенан ериндеги Шекем шахарына аман-эсен етти, эм оннан эрек болмай токтады+. 19Якып Шекемнинъ атасы Хамордынъ улларыннан 100 кесек куьмиске сатып алган еринде шатырын яйды. 20Онда ол курманлык этпеге ер ясады эм Эл Элохей Исраил[*] деп атады.

34

Дина зорланады

34^1Леядынъ Якыпка тапкан кызы Дина ерли кызларды коьрмеге барды. 2Сол кыралдынъ бийи хивли Хамордынъ улы Шекем оны коьрди, ыслады эм зорлады. 3Ол Якыптынъ кызы Динады суьйди, ога ашык болып, аьруьв соьзлер айтты. 4Хаморга, оьзининъ атасына: «Бу кызды мага пише этип ал», – деди.

5Якып, кызы Динадынъ зорланганын эситти. Сол заманда уллары данъылда мал багатаган эдилер; Якып олар келгенге дейим бир зат та этпей турды.

6Шекемнинъ атасы Хамор Якып пан соьйлеспеге келди. 7Сол вакытта Якыптынъ уллары, болган затты эситип, данъылдан уьйге кайттылар. Олар кыйналып, ашувга толы эдилер. Шекем Якыптынъ кызын зорлап, Исраилди корлаган: ол ярамас ис!

8Хамор оларга: «Шехем, меним улым, кызынъызды бек суьйди. Тилеймен, беринъиз оны улыма пише этип!+
9Сиз бизи мен ювыклар боларсынъыз, бизге кызларынъызды байга берерсинъиз эм бизим кызларды оьзинъизге пише этип аларсынъыз. 10Биз бен бирге яшанъыз. Бизим кыралымыз – сизинъ алдынъызда, кайда суьйсенъиз орынласып, сатув-алув этип, мал-муьлк иеси болынъыз», – деп айтты.

11Шекем Динадынъ атасына эм кардашларына: «Рагимли болынъыз, мен сизге не зат айтсанъыз, соны берермен! 12Энъ уьйкен калым эм савгалар белгиленъиз, не кадер айтсанъыз, сол кадер береекпен. Тек кызды мага пише этип беринъиз», – деп косты.

13Шекем мен онынъ атасы Хаморга Якыптынъ уллары аьйлекерлик пен явап бердилер; неге десе Шекем олардынъ карындасы Динады зорлаган эди. 14«Биз ол затты эталмаймыз, – дедилер олар. Карындасымызды суьннетленмеген эркекке байга бермеге бизим уьшин бетлев. 15Тек бир шартты толтырсанъыз биз разылыгымызды береекпиз: эгер сиз биздей болсанъыз эм баьри эркеклеринъиз суьннетленселер. 16Сол заманда биз сизге кызларымызды байга береекпиз, сизинъ кызларынъызды да оьзимизге пише этип алаякпыз, суьйткенде биз сиз бен бирге яшап калаякпыз эм бир халк болаякпыз. 17А эгер бизге тынъламасанъыз эм суьннетленмесенъиз, карындасымызды алып кетеекпиз».

18Хамор эм улы Шекем сол шартка разы болдылар. 19Шекем сол сааьтлей бабага олтырды – соьйтип яс аьдем Якыптынъ кызын суьетаган эди. Шекем атасынынъ тукымында энъ сыйлы аьдем эди.

20Хамор эм улы Шекем шахар капысына барып, шахаршыларга: 21«Бу аьдемлер тынышлык пан келгенлер. Бизим кыралымызда яшасынлар эм сатув-алув этсинлер. Ер коьп, оларга да бизге де етер. Биз олардынъ кызларын пише этип алармыз, бизим кызларды да оларга байга берермиз. 22Олар бизи мен бирге яшамага эм бир халк болмага разылар, тек бир шарт бар: бизим баьри эркеклеримиз, олардынъ эркеклериндей болып, суьннетленмеге кереклер. 23Олардынъ суьруьвлери, маллары, муьлклери бизики болаяк, эгер биз олардынъ шартларын кабыл этсек эм олар бизи мен яшап басласалар!» – деп айттылар.

24Баьри шахаршылар Хамор эм улы Шекем мен разы болдылар эм шахардынъ баьри эркеклери суьннетлендилер. 25Уьшинши куьн, эркеклер аьли де авырып ятканда, Шимон эм Левий, Якыптынъ уллары, Динадынъ кардашлары, кылышларын алып шахарга бир кыйынсыз кирип, баьри эркеклерди оьлтирип шыктылар. 26Хамор ман улы Шекемди де оьлтирдилер, Динады Шекемнинъ уьйиннен алып кеттилер. 27Якыптынъ баьри уллары келип, оьлгенлердинъ затларын сыйырып, шахарды тонадылар. Неге десе Дина, олардынъ карындаслары, зорланган эди. 28Олар койларды, эшкилерди, сыйырларды, эшеклерди, шахарда эм кырларда тапканларынынъ баьрин де алдылар. 29Шахаршылардынъ баьри мал-муьлкин сыйырып, балаларын эм пишелерин аькеттилер эм уьйлерин тонадылар.

30Якып Шимон ман Левийге: «Сиз мага каза аькелдинъиз! Сиз мени ерли яшавшылардынъ – кенаншылар эм перизшилердинъ – энъ суьймеген аьдеми эттинъиз. Бизде аьдем аз, олар бирлесселер мени оьлтирееклер эм бизим тукым йок болаяк!» – деди.

31Тек Шимон эм Левий ога: «Бизим карындасымыз бан, орамбастагы сатлык кызга эткендей, зорлык этпеге керек тувыл эди», – дедилер.

35

Якып пайхамбар Бетелге кайтады

35^1Алла Якыпка: «Тур, Бетелге бар, орынлас эм сонда сага, сен кардашынъ Эсавтан кашканда, коьринген Аллага курманлык ерин ярастыр», – деп буйырды+.

2Якып аьелине эм баьри аьдемлерине: «Сизде болган ят аллаларды эрекке алып тасланъыз, тазаланынъыз эм кийимлеринъизди авыстырынъыз. 3Турып Бетелге барайык. Онда, кыйынлык куьнимде дувамды кабыл эткен эм баьри юрген ерлеримде мага ярдамга келген Аллага курманлык ерин ясаякпан». 4Олар Якыпка баьри ят аллаларын, кулакларыннан сыргаларды да шыгарып бердилер. Баьрин де Якып Шекем шахарына ювык эмен терегининъ астына коьмди. 5Олар йолга шыктылар. Алла тоьгеректеги шахарлардынъ яшавшыларына коркув салганы уьшин, олар Якыптынъ улларынынъ артыннан кувмадылар.

6Якып аьдемлери мен Кенан ериндеги Луз шахарына (соьлеги Бетелге) етти. 7Онда ол курманлык этетаган ер ясады. Ога «Эл Бетел[*]» деген ат берди, неге десе сол ерде, Якып Эсавтан кашатаган заманда, ога Алла коьринген эди+.

8Сонда Ревекадынъ эмшек эмисткен анасы Девора оьлди. Оны Бетелдинъ кубыла янындагы эмен терегининъ астында коьмдилер эм сол ерге Аллон Бакут[*] деген ат бердилер+.

9Якып Паданарамнан кайтканнан сонъ, Алла ога тагы да коьринип, разылыгын берди 10эм: «Сенинъ атынъ Якып, тек энди сага Якып деп айтпаяклар. Энди сенинъ атынъ Исраил[*] болаяк», – деп, Исраил деген атты берди+. 11Алла тагы да ога айтты: «Мен куьдиретли Алла. Емисли эм коьп санлы бол: сеннен бир миллет яратылаяк, коьплеген миллетлер яратылаяк, сенинъ тукымынънан патшалар туваяклар!+
12Мен Ибрагимге эм Исхакка берген ерди сага эм сеннен сонъ тувдыкларынъа береекпен». 13Оннан сонъ Алла, Якыптан айырылып, оны ман соьйлеген ерден оьрге шыкты. 14Якып Алла ман соьйлеген ерге кие тас салды, таска савга этип шагыр эм зейтун майын куйды+. 15Алла оны ман соьйлеген ерди Якып Бетел[*] деп атады+.

Бенямин тувады, Рахел мен Исхак оьледилер

16Бетелди калдырып, Эпрат шахарыннан узак болмаган ерде Рахел толгатып баслайды. Бала табувы кыйынлы эди. 17Рахел бек кыйнала эди. «Коркпа, – деди ога эбия ана. – Кара, сенде тагы да бир ул!» 18Оьлеятырган Рахел сонъы тынысы ман улына Бенони[*] деген ат берди. Тек атасы оны Бенямин[*] деп атады.

19Соьйтип Рахел оьлди. Оны Эпратка (соьлеги аты Бетлехем) баратаган йол ягасында коьмдилер+. 20Якып онынъ кабырына кие тас салды. Рахелдинъ кабырынынъ кие тасы энди де турады.

21Исраил [Якып] йолын бардырды эм Мигдал Эдердинъ кубыласында шатырын яйды. 22Исраил сол ерде яшаган заманда Рубен атасынынъ некяхсыз пишеси Билха ман зийналык этти. Исраил сол затты эситкенде [бек ашувланды].

Якыптынъ он эки улы болды+.

23Леядынъ уллары: Рубен (Якыптынъ тунгышы), Шимон, Левий, Юда, Иссакар эм Завулон.

24Рахелдинъ уллары: Юсып эм Бенямин.

25Рахелдинъ таьвкеси Билхадынъ уллары: Дан эм Напталий.

26Леядынъ таьвкеси Зилпадынъ уллары: Гад эм Ашер. Бу Якыптынъ Паданарамда тувган уллары.

27Якып бир заманларда Ибрагим, оннан сонъ Исхак яшаган, соьле Хеврон деп аталган Кирят Арба шахарына ювык Мамре эменлигине, оьзининъ атасы Исхакка келди+. 28Исхак 180 йыл яшады. 29Ол карт болып, яшавга тойып, ян берди эм ата-бабаларына косылды. Оны уллары Эсав эм Якып коьмдилер+.

36

Эсавдынъ тукымы

36^1Мине Эдом деп те аталган Эсавтынъ тукымы акында хабар+. 2Эсав пише этип оьзине эки кенаншы кыз алды: хетши Элоннынъ кызы Адады эм хивши Сивоннынъши кызы Аьнадынъ кызын Охоливамады. 3Сонъ Басематты, Исмаилдынъ кызын, Невайоттынъ карындасын алды+. 4Ададан Эсавта Элипаз тувды, Басематтан – Регуел, 5Охоливамадан – Егуш, Ялам эм Корах. Булар Эсавтынъ Кенан еринде тувган уллары.

6Эсав пишелерин, улларын, кызларын, уьйиндеги баьри аьдемлерин, суьруьвлерин Кенанда йыйган мал-муьлкин алып, баска кыралга, кардашы Якыптан узакка кетти. 7Оларда сол кадер байлык бар эди, бирге яшамага амал болмады: олар орынласкан ер тар болды, экевине суьруьвлери мен ер етпей баслады. 8Эсав Сеир тавы янында орынласты (Эсав – энди Эдом).

9Сеир тавларында яшаган эдомлшылардынъ ата-бабасы Эсавдынъ тукымынынъ тарихи мине:

10Эсавтынъ уллары: Элипаз Эсавтынъ Ададан улы; Регуел Эсавтынъ Басематтан улы.

11Элипазтынъ уллары: Теман, Омар, Сепо, Гатам эм Кеназ.

12Эсавтынъ улы Элипазтынъ некяхсыз пишеси Тимна ога Амалекти тапты. Булар Эсавтынъ пишеси Ададан тувдыклар+.

13Регуелдинъ уллары: Нахат, Зерах, Шамма эм Мизза. Булар Эсавтынъ пишеси Басематтан тувдыклары.

14Сивоннынъ кызы Аьнадынъ кызы Охоливамадан Эсавта Егуш, Ялам эм Корах тувдылар.

15Мине Эсавтынъ тувдыкларынынъ куьплери.

Эсавтынъ тунгышы Элипазтынъ тувдыклары: Теманнынъ куьби, Омардынъ куьби, Сеподынъ куьби, Кеназдынъ куьби, 16Корахтынъ куьби, Гатамнынъ куьби эм Амалектинъ куьби. Булар Элипаздынъ куьплери, Ададынъ тувдыклары; Эдом еринде яшайдылар.

17Эсавтынъ улы Регуелдинъ тувдыклары: Нахаттынъ куьби, Зерахтынъ куьби, Шаммадынъ куьби эм Миззадынъ куьби. Булар Регуелдинъ куьплери, Эсавтынъ пишеси Басематтан тувдыклары; Эдом еринде яшайдылар.

18Эсавтынъ Охоливамадан тувдыклары: Егуштынъ куьби, Яламдынъ куьби эм Корахтынъ куьби. Булар Эсавтынъ пишеси, Аьнадынъ кызы Охоливамадынъ куьплери.

19Сондай Эсавтынъ (Эдомнынъ) тувдыклары эм ырув куьплери.

Сеирдинъ тукымы

20Бу кыралда яшаган хоршы Сеирдинъ уллары: Лотан, Шовал, Сивон, Аьна,+
21Дишон, Эсер эм Дишан. Булар хоршылардынъ ырув куьплери, Эдом еринде яшаган Сеирдинъ тувдыклары.

22Лотаннынъ уллары: Хори эм Хемам. Лотаннынъ карындасынынъ аты Тимна эди.

23Шовалдынъ уллары: Алван, Манахат, Эвал, Шепо эм Онам.

24Сивоннынъ уллары: Ая эм Аьна. Оьзининъ атасы Сивоннынъ эшеклерин бакканда, шоьлде исси булак тапкан сол бирев Аьна эди.

25Аьнадынъ балалары: Дишон эм Охоливама, Аьнадынъ кызы.

26Дишоннынъ уллары: Хемдан, Эшбан, Итран эм Керан.

27Эсердинъ уллары: Билхан, Зааван эм Акан.

28Дишаннынъ уллары: Ус эм Аран.

29Сондай хоршылардынъ ырув куьплери: Лотаннынъ куьби, Шовалдынъ куьби, Сивоннынъ куьби, Аьнадынъ куьби, 30Дишоннынъ куьби, Эсердинъ куьби, Дишаннынъ куьби. Бу – Сеир еринде яшаган хоршылардынъ ырув куьплерининъ тизими.

Эдом патшалары

31Мине Эдомда, исраилшилерде энди де патшалар болмай турып, патшалык суьргенлер:

32Эдомда бас деп Беордынъ улы Бела патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Динхава эди.

33Бела оьлгенде, орнына босралы Зерахтынъ улы Йовав патша болды.

34Йовав оьлгенде, орнына Теман кыралыннан Хушам патша болды+.

35Хушам оьлгенде, орнына Моав кырларында мидияншыларды енъген Бедадтынъ улы Хадад патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Авит эди.

36Хадад оьлгенде, орнына масрекалы Самла патша болды.

37Самла оьлгенде, орнына сув ягасындагы Реховот шахарыннан Шаул патша болды.

38Шаул оьлгенде, орнына Акбордынъ улы Баалханан патша болды.

39Ахбордынъ улы Баалханан оьлгенде, Хадад патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Пау эди. Пишеси Мезахавтынъ кызы Матредтинъ кызы Мехетавел эди.

40Булар, куьплерине эм ерлерине коьре, Эсавтынъ тукымыннан бийлердинъ атлары: Тимна, Алва, Етет, 41Охоливама, Эла, Пинон, 42Кеназ, Теман, Мивсар, 43Магдиел эм Ирам. Сондай оларга байыр болган кыралда яшаган ерлерине атларын берген Эдом куьплери. Эдомлылардынъ ата-бабасы Эсав.

37

Юсыптынъ туьслери

37^1Якып, алдын атасы яшаган кыралда, Кенан еринде, орынласты. 2Мине Якыптынъ ырувы акында хабар.

Юсып 17 ясында яс аьдем эди. Ол кардашлары – аталарынынъ некяхсыз пишелери Билха эм Зилпадынъ уллары – ман бирге суьруьв багатаган эди эм олардынъ эткен яман затлары акында атасына шагатаган эди.

3Юсып атасында ога картлык келгенде тувган эди, соны уьшин Исраил [Якып] оны баска улларыннан эсе, бек суьетаган эди. Ога шешекейли коьйлек савга эткен эди. 4Юсыптынъ кардашлары, аталарынынъ оны баьрисиннен бек суьетаганын билетаган эдилер. Соны уьшин Юсыпты коьрип болмадылар, оны ман йылы соьйлемеге де унамадылар.

5Бир кере Юсыпка туьс энеди. Ол муны кардашларына хабарлаганда, олар оны тагы да бек коьрип болмадылар. 6«Тынъланъыз, – деди ол, – мага туьсимде не зат энгенин! 7Биз данъылда куьлте байлай эдик. Бирден меним куьлтем туьп-туьз болып турды, а сизинъ куьлтелеринъиз оны курсап алып ога сежде кылдылар!»

8Кардашлары ога: «Суьйткенде, сен бизге патшалык суьреек боласынъма? Бизге басшы болаяк боласынъма?» Оны, туьслери эм айтканлары уьшин, тагы да бек коьргилери келмеди.

9А Юсыпка тагы да туьс энди эм ол тагы да кардашларына хабарлады: «Мен туьс коьрдим, ай да, куьн де, он бир юлдыз да мага сежде кылдылар!»

10Атасы эм кардашларына туьсин айтканда, атасы ога шамгалды: «Не туьслер сага энедилер? Суьйткенде мен де, ананъ да, кардашларынъ да – баьримиз де сага сежде кылмага керекпиз бе?» 11Кардашлары Юсыпка куьншилик суьрдилер, тек атасы бу туьсти эсинде саклады.

Кардашлары Юсыпты сатадылар

12Бир кере Юсыптынъ кардашлары Шекем шахарынынъ шетине аталарынынъ суьруьвлерин отлатпага кеттилер. 13Исраил [Якып] Юсыпка айтты: «Кардашларынъ Шекемде суьруьв багадылар. Кел сени де сонда йиберейим».

«Мен аьзирмен», – деп яваплады Юсып+.

14Атасы: «Бар кардашларынъа, кара, ислери калай барганын, малдынъ аьлин. Мага хабар аькел», – деп, оны Хеврон тогайыннан йолга салды.

Юсып Шекемге еткенде, 15ога бир аьдем расты. Ол кырда кезген Юсыпты коьрип: «Сен мунда не излейсинъ?» – деп сорады.

16«Мен кардашларымды излеймен, – деп яваплады Юсып. – Айт мага, тилеймен, олар каерде мал багадылар?»

17«Олар булайдан кеттилер, – деди сол аьдем, – тек эситтим, Дотанга бараяк болганларын».

Юсып кардашларынынъ артыннан барды эм Дотанда оларды тапты. 18Олар да Юсыпты эректен коьрип, ол келгенге дейим оны оьлтиреек болып соьйлеседилер. 19«Мине бизим туьс коьруьвшимиз! – дедилер бир бирлерине. – 20Оьлтиреегинъиз оны эм шонъкырга таслаягынъыз, айтармыз оны кийик айванлар едилер деп. Коьрермиз ол заманда туьслери калай толганларын!»

21Рубен соны эситип, Юсыпты куткармага шалысты. «Оны оьлтирменъиз, – деди Рубен. – 22Канын тоькпенъиз. Оьзинъиздинъ колынъыз бан оьлтиргеннен эсе, шоьлдинъ ортасындагы бу шонъкырга атынъыз». Туврасы ман, ол Юсыпты куткармага эм атасына кайтармага суьйди.

23Юсып кардашларынынъ касына еткенлей, олар онынъ шешекейли коьйлегин юлкып алдылар, 24оны ыслап, шонъкырга тасладылар. Шонъкыр бос эди, ишинде сув да йок эди.

25Кардашлар ас ишпеге олтырганлай, Гилад беттен келетаган исмаилшылардынъ керваны коьринди. Олардынъ туьелерине ийисли сагызлар, бальзам эм ладан юкленген эди. Олар бу затларды Мысырга аькете эдилер. 26Юда кардашларына: «Бизге не пайдасы бар кардашымызды оьлтирип канын тоьккенимизди ясырганнан? 27Келинъиз, оны исмаилшыларга сатаяк, колларымыз таза болаяк. Кенем де болсын, ол бизим канымыз, денимиз бир кардашымыз», – деди. Кардашлары ога разы болдылар+.

28Мидияншы саьвдегерлер [исмаилшылар] ювык келгенде, кардашлары Юсыпты шонъкырдан шыгардылар эм исмаилшыларга йырма кесек куьмиске саттылар, исмаилшылар де оны Мысырга алып кеттилер.

29Рубен кайтып келип, шонъкырга караса, Юсып йок! [Кайгырганыннан] уьстиндеге кийимлерин йыртты. 30«Бала йок! – деди ол кайтып келип, кардашларына. – А мен? Не этеекпен энди мен?»

31Кардашлары Юсыптынъ коьйлегин алып, теке сойып, онынъ каны ман коьйлекти боядылар. 32Оннан сонъ аталарына аькеттирип, айттылар: «Мине бизим тапканымыз! Тилеймиз, кара – бу сенинъ улынънынъ коьйлеги ме, тувылма?»

33Якып коьйлекти танып бакырды: «Бу коьйлек меним улымдыкы! Оны кийик айванлар егенлер! Талаганлар, талаганлар Юсыпты!» 34Эм [кайгырганыннан] кийимлерин йыртты, белине эрегожа кийип, коьп куьнлер улына сыйт этип турды. 35Баьри кызлары эм уллары келип увандыраяк болып куьрестилер, ол уванмага унамады. «Йок! – деди ол. – Сыйт этип тураякпан! Сыйт пан улыма, ахыретке кетеекпен!» Соьйтип Юсыптынъ атасы сыйтын токтатпады.

36Сол арада мидяншылар Юсыпты Мысырга аькетип, Потифарга саттылар. Ол параоннынъ куллыкшысы, каравылдынъ басшысы эди.

38

Юда ман Тамар

38^1Юда сол вакытта, кардашларын калдырып, Хира деген адулламшы бир аьдемнинъ касында яшап баслады. 2Онда Шуа деген кенаншы бир аьдемнинъ кызын коьрди. Оны пише этип алды, оны ман яшап баслады. 3Пише авыраяклы болды, ул тапты. Юда ога Эр деген атты берди. 4Пише тагы да авыраяклы болды, экинши ул тапты эм ога Онан деп атады. 5Оннан сонъ тагы да биревди тапты, Шела деп атады. Шела тувганда, Юда Кезив шахарында эди.

6Тунгышы Эрге Юда Тамар деген кызды пише этип алды. 7Тек Эр Раббийге ярамаган эди. Соны уьшин Раббий ога аьжел берди.

8Юда Онанга айтты: «Кардашынънынъ тул хатыны ман уьйленип парызды толтыр. Кардашынъды авыстырып, ога тувдыклар берерсинъ»+. 9Тек Онан билетаган эди, Тамардан туваяк балалар, онынъ балалары деп саналаяк тувыл эди. Соны уьшин Тамар ман бирге болган сайын, кардашына бала тувдырмаяк болып, урлыгын ерге тоьгетаган эди. 10Раббийге онынъ эткени ярамады, соны уьшин Раббий ога да аьжел берди.

11Юда келини Тамарга: «Меним улым Шела оьскенге дейим сен тул хатын болып, ата-ананъда яша», – деди. Неге десе: «Шела да кардашларындай оьлип кетпегей эди!», – деген ой басында бар эди. Соьйтип Тамар тоьркинине кайтты.

12Коьп заман кетти. Юдадынъ пишеси, Шуадынъ кызы оьлди. Тулланув куьнлери кеткеннен сонъ, Юда йолдасы адулламшы Хира ман бирге Тимна авылына, койларын кыркканларга барды.

13Тамар кайынатасы Тимнага кой кыркувга барганын билгенде, 14тул хатын кийимлерин шешип, бетин явлык пан ябып, Тимна йолындагы Энайим шахарынынъ капысында, оранып, олтырды. Неге десе Шеладынъ оьскенин, ама оьзи ога пишеге берилмегенин коьрди.

15Тек сатлык пишелер бетлерин ябадылар. Сол себептен Юда, Тамарга карап, оны сатлык пише деп анълады. 16Ол йолдан бурылып, Тамардынъ касына келди эм бу онынъ келини болганын билмей: «Кел, сени мен болмага суьемен», – деди.

Тамар сорады: «Сен мени мен болсанъ, не береексинъ?»

17Юда: «Мен сага эшки баласын йиберермен», – деди.

Тамар: «Йибермей турып, соьзинъе ыйнангандай бир зат калдыр», – деди.

18Юда: «Кайдай зат суьесинъ?» – деп сорады.

Тамар яваплады: «Сенинъ бавга байланган мухырынъ эм колынъдагы аса таягынъ». Юда Тамар айтканлардынъ баьрисин берди, оны ман конды. Тамар оннан бала коьтерди. 19Оннан сонъ турды эм кетти, бетиннен явлыкты шешти, тул хатыннынъ кийимлерин янъыдан кийди.

20Юда адулламлы йолдасын эшки баласы ман йиберип, калдырган затларын алаяк болады, ама йолдасы хатынды табалмады. 21Ерли яшавшылардан сорап баслады: «Кайда ды Энайимде йол янында олтырган сол каьхпе пише?»

«Онда бир каьхпе де йок эди», – деп явапладылар.

22Ол Юдага кайтып: «Мен хатынды табалмадым. Ерли яшавшылар, онда бир каьхпе де йок эди деп, айтадылар», – деди.

23Юда: «Мен берген затлар сонда калсын, оьзимиздинъ бетимизди ашпайык. Мен ога эшки баласын йибердим, а сен оны табалмадынъ», – деди.

24Уьш айга ювык кеткеннен сонъ Юдага: «Келининъ Тамар зийна эткен эм энди авыраяклы!» – деп айттылар.

Юда: «Оны шыгарынъыз эм отка тасланъыз!» – деди+.

25Тамарды оьлим язасына аькетеятырганда, ол кайынатасына: «Мен авыраяклы сосы затлардынъ иесиннен. Тилеймен, кара: сосы мухыр, бав эм аса таяк кимнинъ, таныдынъма?» – деп айттырмага аьдем йиберди.

26Юда сол затларды таныды. «Тувралык онынъ ягында, – деди. Баьри болган зат, мен улым Шелады ога бермеге унамаганым уьшин болды». Юда оннан сонъ Тамар ман бирге болмады+.

27Тамарга бала таппага заман келгенде, карнында эгизлер болганын коьрдилер. 28Эгизлерден бири туваятырганда, бас деп колы коьринди. Эбия ана колын ыслап, билегине кызыл йип байлады эм айтты: «Бу биринши болып тувды». 29Ама бала колын артка тартты, сонъ онынъ кардашы тувды. «Сен калай оьзинъе йол аштынъ?» – деди эбия ана. Соьйтип балады Перес[*] деп атадылар. 30Онынъ артыннан кызыл байлавы болган кардашы да тувды. Оны Зерах[*] деп атадылар.

39

Юсып пан Потифардынъ пишеси

39^1Исмаилшы саьвдегерлер Юсыпты Мысырга аькелген эдилер. Сонда оны Потифар деген мысыршы бирев исмаилшылардан сатып алган эди. Потифар параоннынъ куллыкшысы, каравылдынъ басшысы эди+. 2Юсып мысыршы иесининъ уьйинде яшап баслады. Раббий Юсыпка ярдам этти. Онынъ бактысы ашык эди. 3Юсып не зат этсе де, ога Раббий ярдам эткенин, бактысын ашканын иеси коьрди. 4Юсып ога бек ярады, онынъ байыр кулы болды. Оннан сонъ иеси Юсыпка уьй басшысы болмага эм онынъ басшылыгына баьри мал-муьлкин де тапшырды. 5Ол Юсыпка мал-муьлкин тапшырган заманнан баслап, Юсып аркалы, Раббий мысыршыдынъ уьйине разылыгын коьрсетти; ога байыр болган аьр затта – эм уьйде, эм кырда – берекет берди. 6Мысыршы баьри болган затын Юсыптынъ басшылыгына берди – онынъ каьри энди тек ев эм ишуьв эди.

Юсып бек ярасык эди: эм юзи мен, эм сыны ман. 7Бир кесек заманнан сонъ, иесининъ пишеси Юсыпка коьз салып: «Мени мен бол!» – деди.

8Тек Юсып унамады эм иесининъ пишесине булай айтты: «Ием басшылыгыма баьри затын берди. Мен мунда болганым уьшин, ол оьзи уьйдеги эш бир затка карамайды. 9Мен бу уьйде оны ман бирдей болып эмир этемен. Мага эш бир затка тыюв йок сеннен баска: сен онынъ пишеси. Мен ол яманлыкты калай этейим, Алла алдында ол уьйкен куьна?»+

10Аьр куьн Потифардынъ пишеси Юсыпты коймады, тилеклер тоькти, тек Юсып оны ман ятпага, касында болмага да разы болмады. 11Эм мине бир куьн, Юсып, оьзининъ куллыгын этпеге уьйге киргенде, уьйде баска бир кул да йок эди. 12Потифардынъ пишеси Юсыптынъ кийиминнен ыслап: «Мени мен бол!» – деди. Ама Юсып кийимин онынъ колында койып, уьйден шыгып кашты. 13Пише Юсып кашканын эм колында онынъ кийими калганын коьрип, 14кулларын шакырды эм айтты: «Каранъыз: эрим аькелген бу еврей бетимизди ашты! Ол мага зорлык этпеге келген! Ама мен бакырдым. 15Ол меним бакырыгымды эситип, кийимин менде калдырып, уьйден шыгып кашты»+.

16Ол Юсыптынъ кийимин байы уьйге келгенге дейим ыслап турды, 17байына да сол затты кайтарып айтты: «Сен аькелген еврей кул мага зорлык этпеге келди. 18Мен бакырганда, ол, кийимин менде калдырып, уьйден шыгып кашты».

19Юсыптынъ иеси, пишесининъ «Сенинъ кулынъ мага булай этти» деген хабарын эситкенде, ашувдан толды. 20Ол, Юсыпты ыслап, патшадынъ кыянатшылары турган тутнакка олтыртпага буйырды.

Соьйтип Юсып тутнакка туьседи. 21Тек Раббий ога ярдам этти, рагимлигин коьрсетти: Юсып тутнактынъ басшысына ярады. 22Юсыпка тутнактынъ басшысы баьри ысланганларды тапшырды. Юсып тутнакта болган баьри затлар уьшин соравлы болды. 23Тутнактынъ басшысы Юсып соравлы болганнан сонъ, эш бир зат уьшин кыйналмады; неге десе Раббий Юсыпка ярдам этип, ол эткен аьр затта бактын ашып тура эди.

40

Юсып эки аьдемнинъ туьслерин йорайды

40^1Бираз заман кеткеннен сонъ, Мысыр патшасынынъ шагыр куювшысы эм оьтпекшиси иелерининъ, мысыр патшасынынъ алдында шуьшлендилер. 2Параон эки куллыкшысына – бас шагыр куювшысына эм бас оьтпекшиге – бек ашувланды 3эм каравылдынъ басшысынынъ уьйиндеги, сол Юсып болган тутнакка, олтыртпага буйырды. 4Каравылдынъ басшысы Юсыпты оларга кызмет кылмага салды. Тутнакта бир кесек заман турдылар.

5Бир кеше Мысыр патшасынынъ тутнакка туьскен шагыр куювшысына эм оьтпекшисине туьслер энди. Аьр бирине оьзининъ туьси, оьз маьнеси мен энди. 6Юсып эртенъликте келгенде, оларды бир зат кыйнайтаганын коьрди. 7«Буьгуьн сизди не зат кыйнайды?», – деп сорады.

8Юсып пан бирге онынъ иесининъ уьйинде капалган параоннынъ кызметшилери: «Биз туьслер коьрдик, а оларды йорамага аьдем йок», – деп явапладылар.

Юсып: «Йорав Алладынъ иси тувылма? Айтынъыз мага туьслеринъизди, тилеймен», – деди.

9Бас шагыр куювшы туьсин Юсыпка айтып: «Мага алдымда юзим тереги коьрингендей болды. 10Юзим терегинде уьш бутак бар эди. Олар оьсип басладылар, шешекейлер аттылар, юзимлер салынып-салынып пистилер. 11Параоннынъ тостакайы меним колымда эди. Мен юзимлерди алып, уьзип, соьлин шыгарып, параоннынъ тостакайына куйдым, сонъ тостакайды параонга бердим», – деди.

12«Мине туьсинънинъ маьнеси, – деди Юсып. – Уьш бутак – ол уьш куьн. 13Уьш куьн кеткеннен сонъ, параон сени муннан шыгартаяк: эски ис еринъе кайтараяк эм сен, алдынгындай шагыр куювшысы болып, параонга тостакайын береексинъ. 14Тек сага наьсип кайтканда, мени мутпа! Мага ийгилик эт, акымда параонга соьйле, мени муннан шыгарт! 15Мени еврей ериннен урлаганлар. Мунда да тутнакка таслангандай эш бир зат этпегенмен».

16Бас оьтпекши туьстинъ яхшыга йоралганын коьрип, Юсыпка айтты: «Мага да басымда уьш оьтпек шетени бардай коьринди. 17Йогардагы шетенде – параонга писирилген аьр туьрли оьтпек бар. Ама куслар басымдагы сол шетеннен оьтпекти шоьплей эдилер».

18«Мине сенинъ туьсинънинъ маьнеси, – деди Юсып. – Уьш шетен – ол уьш куьн. 19Уьш куьн кеткеннен сонъ параон сени де муннан шыгартаяк: сен дарагашта илинип тураяксынъ эм куслар сенинъ тенинъди шоьплееклер».

20Уьш куьннен сонъ параоннынъ тувган куьни эди. Ол буьтин куллыкшыларына зияпет тизди. Баьрисининъ алдында бас шагыр куювшыды эм бас оьтпекшиди тутнактан шыгартты+. 21Бас шагыршысын алдынгы ерине кайтарды. Бас шагыршы параонга тостакайын янъыдан берип баслады. 22Ама параон бас оьтпекшиди – дарагашка, аскакка аспага буйырды. Аьр зат Юсып йорагандай болды+. 23Тек шагыр куювшы Юсыпты мутты, онынъ тилегин эсине туьсирмеди.

41

Юсып Параоннынъ туьслерин йорайды

41^1Эки йыл кеткеннен сонъ, параонга туьс энди: Нил сувынынъ уьстинде турады экен. 2Сувдан ети сыйыр шыгады – семиз, ярасык сыйырлар. Яга бойында оьскен камыслар ишинде отлайдылар. 3Артларыннан сувдан баска ети сыйыр шыгады, карувсыз, арык. Келип сувдынъ ягасындагы сыйырлардынъ касында токтайдылар. 4Мине сол карувсыз, арык сыйырлар семиз, ярасык ети сыйырды ашайдылар. Сонда параон уянды.

5Тагы да уйклап кеткенде, ол баска туьс коьрди. Туьсинде бир сабакта аслыкка толы, ети аьруьв масак тувады. 6Артыннан исси ел мен янган ети йинъишке эм бос масак оьседи. 7Мине йинъишке эм бос масаклар аслыкка толы, аьруьв масакларды ютадылар. Сонда параон уянды. Туьс коьргенин анълады.

8Эртенъликте, тынышсызланган параон, баьри мысыршы балшыларды, билимшилерди йыйды эм туьслерин айтты, ама бирев де параоннынъ туьслерин йораялмады. 9Сол заманда бас шагыршы параонга: «Энди эсиме бир эски куьнам туьсти! 10Параон кулларына ашувланып, мени мен бас оьтпекшиди каравылдынъ басшысынынъ уьйиндеги тутнакка капамага буйырды. 11Сонда бир кеше экевимизге туьс энди, аьр биримизге оьзининъ туьси, оьзининъ маьнеси мен. 12А биз бен бирге бир яс еврей бар эди, каравыл басшысынынъ ыргаты. Биз ога туьслеримизди айттык, ол маьнелерин шешти – аьр биримизге туьсимизди йорады. 13Ол кайтып айткан болса, солай болды: мен эски орныма кайтарылдым, а бас оьтпекшиди аскакка астылар», – деди.

14Параон аьдем йиберип Юсыпты аькелмеге буйырды. Оны тез болып тутнактан шыгардылар, шашын кырктылар, кийимлерин авыстырдылар. Оннан сонъ ол параоннынъ алдына келди. 15Параон Юсыпка: «Мен туьс коьрдим, эш бирев де мага маьнесин шешалмайды. А мага айтканларына коьре, сен эситкен аьр туьсти йораяласынъ», – деди.

16Юсып: «Параонга макул анълатувды мен тувыл, Алла берер», – деп яваплады.

17Параон Юсыпка айтты: «Туьсимде Нил сувынынъ ягасында тура экенмен. 18Сувдан ети сыйыр шыгады – семиз, ярасык сыйырлар. Яга бойында оьскен камыслар ишинде отлайдылар. 19Артларыннан сувдан баска ети сыйыр шыгады – арык, карувсыз, суьек пен тери болган. Мысырда бир ерде сондай арык сыйыр коьрмегенмен. 20Эне сол арык, карувсыз сыйырлар ети семиз сыйырды ашайдылар. 21Семиз сыйырлар олардынъ карынларында йок болдылар, карынлары толганы да коьринмейди. Олар алдынгындай арык болган эдилер. Сонда мен уяндым.

22Оннан сонъ баска туьс коьрдим: бир сабакта аслыкка толы, ети аьруьв масак. 23Олардынъ артыннан исси ел мен янган ети йинъишке эм бос масак оьседи. 24Сол йинъишке масаклар ети аьруьв масакты юттылар. Мен туьслеримди балшыларга айттым, тек олар йораялмадылар».

25Юсып параонга айтты: «Патшам, эки туьсинънинъ маьнеси бир. Алла сага не зат этеегин билдирген. 26Ети аьруьв сыйыр ети йылды анълатады, ети аьруьв масак та – ети йыл. Эки туьстинъ маьнеси бир. 27Олардынъ артыннан шыккан ети арык, карувсыз сыйыр – ол ети йыл. Ел мен янган ети йинъишке эм бос масак та, сол затты анълатады – ети йыл ашлыкты. 28Патшам, мен сага басында айтканымдай: Алла сага не этеегин коьрсетеди. 29Буьтин Мысыр еринде ети йыл моллык болаяк. 30Оннан сонъ ети йыл ашлык келеек. Мысырда алдыда болган моллык мутылаяк. Ашлык кыралды йояяк. 31Алдынгы моллыктан ыз да калмаяк – сондай авыр бир ашлык болаяк. 32Патшам, сага эки кере бу туьс энгени – Алладынъ баьри затты беркиткенин, тезден Оьзининъ карарын толтыраягын коьрсетеди.

33Суьйткенде, патшам, акыллы эм оьткир аьдем айыр эм Мысырга басшы этип сал. 34Келеятырган мол ети йылдынъ ишинде буьтин кыралда халктан аслыктынъ бесинши кесегин алар уьшин, кырал ислерин юргисткен аьдемлер айыр. 35Олар мол йыллардынъ буьтин аслыгын йыйсынлар, сенинъ тергевинъ мен шахарларда саклап коршаласынлар. 36Сол заманда Мысырда аслык йыйымы болаяк эм кырал ашлыктынъ ети йылында кырылмаяк».

Юсып Мысырдынъ басшысы болады

37Юсыптынъ соьзлери параонга да, онынъ аьдемлерине де ярадылар. 38«Сондай баска аьдемди табып болмаяк, – деди параон аьдемлерине, – Онда Алладынъ рухы!» 39Сонъ Юсыпка: «Алла сага баьри бу затларды ашкан болса, сеннен акыллы эм сеннен оьткир эш бирев де йок. 40Буьгуьннен арбатын меним байырлыгымды юргистеексинъ эм меним халкым сага тынълаяк. Мен тек патша атым ман сеннен йогары болаякпан+. 41Кара, – деди параон, – мен сени буьтин Мысырга басшы этип саламан!»

42Сонъ ол оьзининъ мухыры болган юзигин шыгарып, Юсыптынъ бармагына салды. Юсыпка юка кетеннен кийимлер кийгистти эм мойнына алтын шынжыр такты+. 43Ол Юсыпка кыралдынъ экинши аьдемине тийисли болган эки тегершикли арбады берди. Юсып арба уьстинде келеятырса, алдында «Йол беринъиз!» деген сес занъырайды. Соьйтип параон Юсыпты буьтин Мысырдынъ басшысы этти.

44Ол Юсыпка: «Мен параон болсам да, сенинъ разылыгынъ болмай, буьтин Мысыр еринде эш бирев колы ман аягы ман кымылдамаяк», – деп, 45Сафнат Панеах[*] деген атты берди, эм пише этип ога Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызын Аснатты алды. Соьйтип Юсып Мысырга басшылык суьрмеге кетти+.

46Параонга, мысыр патшасына кызмет кылып баслаганда, Юсыпка отыз яс эди. Юсып параоннан шыгып, буьтин мысыр ерин айланды. 47Ети мол йыл бойында ер берекетли аслык бере эди. 48Сол ети йыл ишинде Мысырда оьскен аслыкты Юсып йыйып, шахарларга пайластырып турды. Аьр бир шахарга тоьгеректеги данъылларда оьскен аслыкты койды. 49Ол денъиз кумы шаклы аслык йыйды – коьп болганнан санаганын койды: санап та болмады.

50Сол заманда, ашлык келмей турып, Аснат, Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызы, Юсыпка эки ул тапты. 51Юсып: «Алла мага баьри кайгымды, ата уьйимди мутпага амал берди», – деп, тунгышына Манаше[*] деген атты берди. 52Экиншисине де: «Алла мени кыйналган еримде, емисли этти», – деп, Эпрайым[*] деген атты берди.

53Мысырда ети мол йылы сонъына келди. 54Юсып айтканындай ети аш йылы келди. Ашлык баьри кыралларды кысты, тек Мысырдынъ баьри еринде азык-туьлик бар эди+. 55Мысырдынъ аьр ери ашлык сынап баслаганда, халк аслык таппай, параоннан оьтпек тилеп баслады. Параон: «Барынъыз Юсыпка, ол не зат айтса, соны этинъиз», – деди. 56Буьтин дуныяда ашлык бар эди. Юсып аслык йыйылган беженлерди ашып, мысыршыларга аслык сатып баслады. Ашлык Мысырда каты болды. 57Конъысы кыраллардан да Мысырга, Юсыпка, аслык алмага келе эдилер, неге десе ашлык буьтин ер юзинде авыр эди.

42

Юсыптынъ кардашлары Мысырга барадылар

42^1Мысырда аслык бар экенин билип, Якып улларына: «Бир биринъизге неге карап турасыз?» 2Эм: «Мысырда аслык бар деп айтадылар. Барынъыз сонда эм, биз сав калар уьшин, аслык сатып алынъыз. Ол болмаса оьлеекпиз», – деп соьзин бардырды.

3Соьйтип Юсыптынъ он кардашы аслык алмага Мысырга кеттилер. 4Тек Якып Беняминди, Юсыптынъ инисин, ога бир зат болып олтырмасын деп, олар ман йибермеди. 5Исраилдинъ уллары Мысырга аслык тилемеге топарласып келгенлердинъ ишинде эдилер; неге десе ашлык буьтин Кенан ерин де кыса эди.

6Юсып кыралдынъ басшысы эди. Баьрисине аслыкты ол сататаган эди. Юсыптынъ кардашлары келип, алдында сежде кылдылар+. 7Ол кардашларын коьрип таныды, ама танымагандай болып: «Кайдан келгенсиз?» – деп, каты сорады.

«Кенаннан, аслык алмага келдик», – дедилер кардашлары.

8Юсып кардашларын таныды, ама олар оны танымадылар. 9Юсып олар акында коьрген туьслерин эсине туьсирип айтты: «Сиз анъылып юретаганлар. Сиз бизим кыралдынъ карувсыз ерлерин билмеге келгенсиз!»+

10Олар: «Йок, бийимиз! – деп явап бердилер. – Биз сенинъ ыргатларынъмыз, тек аслык уьшин келдик. 11Биз – кардашлар, бир атадынъ уллары, таза намыслы аьдемлер! Биз, сенинъ ыргатларынъ, бир заманда да анъылып юретаганлардан тувылмыз!»

12«Йок, – деди Юсып, – сиз анъылмага келгенсиз, кыралымыздынъ карувсыз ерлерин билмеге».

13«Биз, сенинъ кулларынъ, он эки кардаш, – деп явапладылар. – Биз баьримиз де Кенан ериннен, бир атадынъ уллары. Кишкейимиз атамыз бан калды. А биримиз энди йок».

14«Аьше, мен айттым да: сиз анъылып юретаганлар, – деди Юсып. – 15Мен сизди тешкерип карарман. Параоннынъ яшавы ман ант этемен: сизинъ кишкей кардашынъыз келмесе, сиз муннан шыкпаяксыз. 16Оны аькелмеге биревинъиз барсын, а калганларынъыз капалы тураяксыз. Сол заманда коьрермиз сизинъ айтканларынъыз тувра яде тувра тувылма. Эгер оьтирик болып шыкса, Параоннынъ яшавы ман ант этемен: сиз анъылып туратаганларсынъыз». 17Эм Юсып уьш куьнге оларды тутнакка олтыртты.

18Уьшинши куьн оларга айтты: «Мен айткандай этсенъиз яшаяксынъыз, неге десе мен Алладан коркаман. 19Эгер сиз уьшини мен де туврашыл аьдемлер болсанъыз, биревинъиз тутнакта калсын, калганларынъыз аслыкты аш болган аьеллеринъизге аькетсинлер. 20Кишкей кардашынъыз бан кайтсынлар. Сол заманда соьзлеринъиз тувра болып шыгар эм сиз оьлмеексиз».

Олар бойсындылар. 21«Тувра, биз кардашымызга эткен куьнамыздынъ язасын шегемиз! – деп бир бирлерине айттылар. – Биз онынъ кайгысын коьрдик, кайтип тилесе де, биз оны аямадык. Энди бизге де келди кайгы!»

22Рубен косты: «Мен сизге айтпадымма „Этпенъиз балага яманлык“ деп? А сиз тынъламадынъыз. Энди биз онынъ канын тоьлеймиз»+.

23Юсыптынъ олардынъ тилин анълаганын билмейтаган эдилер. Юсып олар ман тилмаштынъ ярдамы ман соьйлесетаган эди. 24Юсып шетке кетип йылады. Оннан сонъ кайтып тагы да олар ман соьйлести. Шимонды айырып алып, кардашларынынъ алдында байлатты. 25Оннан сонъ олардынъ шувалларын аслык пан толтырмага, аьр бирине куьмисин кайтарып шувалына салмага эм йолга азык бермеге буйырды. Солай этилди. 26Кардашлар, аслыкларын эшеклерине юклеп, оннан кеттилер.

27Кеше, олар конган ерде, биревлери, эшекке ем береек болып, шувалды ашты, куьмисин коьрди – мине ол, шувалдынъ басында! 28«Меним куьмисимди кайтарганлар! – деди кардашларына. – Мине ол, шувалымда!»

Юреклери коркты. Дирилдеп, бир бириннен сорап басладылар: «Алла бизи мен не зат этеди?»

29Кенан ерине, аталары Якыпка кайтып, кардашлар олар ман болган аьр не затты ога айттылар: 30«Сол кыралда басшылык эткен аьдем бизи мен бек каты соьйледи эм бизди анъылмага келгендей коьрди. 31„Биз туврашыл аьдемлермиз, анъылып юретаганлардан тувылмыз“ деп айттык. 32Биз бир атадынъ балалары, он эки кардаш болганымызды, бир кардашымыз йок болганын, кишкейимиз атамыз бан Кенанда калганын айттык. 33Ама сол кыралда басшылык эткен аьдем бизге булай яваплады: „Мен туврашыл аьдемлер болганынъызды булай билеекпен: биринъизди мени мен калдырып, калганлар аслыкты аш болган аьеллерине аькетсинлер. 34Кишкей кардашлары ман кайтып келсинлер. Эне сол заманда мен сизинъ анъылып юретаганлардан болмаганынъызга, туврашыл аьдемлер болганынъызга ыйнанаякпан, кардашынъызды да босатаякпан, сизге кыралымызда саьвдегерлик этпеге ызын береекпен“».

35Олар шувалларыннан затларын шыгарып басладылар, эм аьр шувалдан куьмис толган бокша шыкты. Оны коьрип оьзлери де, аталары да корктылар. 36Аталары Якып оларга: «Сиз меннен бир бирлеп балаларымды аласынъыз, – деди. – Юсып йок, Шимон йок, Беняминди де алаятырсынъыз. Баьри баьле меним басыма келеди!»

37Рубен атасына: «Эгер мен Беняминди артыма алып келмесем, меним эки улымды оьлтирмеге боласынъ. Мага сенип бер, эм мен оны сага кайтарарман».

38«Йок, – деди Якып, – меним улым сиз бен бармаяк. Онынъ кардашы оьли. Бенямин менде ялгыз калган. Эгер йолда ога бир зат болса ша? Мен ак шашлы картпан; сиз мени кайгыдан кабырга туьсиреексиз!»

43

Юсыптынъ кардашлары Мысырга кайтадылар

43^1Кенан еринде ашлык куьшленген эди. 2Кардашлардынъ Мысырдан аькелген аслыгы таьвесилгенде, аталары Якып оларга: «Тагы да барып бизге бираз аслык сатып алынъыз», – деди.

3Юда: «Сол аьдем бизге каты этип, кишкей кардашынъызды алмай коьзиме коьринменъиз деп айткан эди. 4Эгер кардашымызды бизи мен йиберсенъ, барып сага аслык сатып алармыз. 5Эгер дейим йибермесенъ, бизге бармага керек болмайды, неге десе сол аьдем кардашынъыз сизи мен болмаса коьзиме де коьринменъиз, деген», – деп айтты.

6«Бу казады меним басыма неге аькелдинъиз, – деди Исраил [Якып], – тагы да бир кардашынъыз болганын неге айттынъыз?»

7Олар: «Сол аьдем баьри зат акында, оьзимиз, ювыкларымыз акында, атамыз савым, энди де кардашларымыз барым деп сорады. Ол сорады, биз явапладык. Ким билген эди, бизге кардашынъызды аькелинъиз деп буйыраягын?» – дедилер.

8Юда атасы Исраилге айтты: «Йибер ясты мени мен, бирге барайык. Сол заманда баьриси де сав калаяклар, аштан оьлмееклер – биз де, сен де эм балаларымыз да. 9Мен яс уьшин яваплы боларман. Меннен сорарсынъ: эгер мен оны сага кайтарып алдынъа шыгармасам, яшавымнынъ сонъ куьнине дейим алдынъда шуьшли болаякпан. 10Эгер биз созып турмаган болсак, эки кере онда эм артка барып келеек эдик!»

11Аталары Исраил: «Соьйтип болмага керек болса, булай этинъиз: шувалларынъызга бизим ерде оьскен энъ ийги затлардан салып, сол аьдемге савгага бираз бальзам, бал, ийисли сагыз, ладан, фыстык, миндаль аькетинъиз. 12Оьзинъиз бен эки кере коьп куьмис алынъыз. Шувалларынъызга салынган куьмисти кайтарынъыз. Билким бир янъылыс болган. 13Кардашынъыз Беняминди оьзинъиз бен алып, сол аьдемге тагы да барынъыз. 14Куьдиретли Алла оны сизге рагимли этсин, ол сизинъ кардашынъыз Шимонды эм Беняминди босатсын эм йиберсин! Мага калганда, балаларымды йоймага буйырылган болса, солай болсын», – деди.

15Кардашлар савгаларды аьзирледилер, алдынгыннан эки кере коьп куьмис алдылар. Беняминди де оьзлери мен алып Мысырга бардылар эм Юсыптынъ алдына келдилер. 16Юсып олар ман бирге Беняминди коьргенде, уьйин юргисткен куллыкшысына айтты: «Бу аьдемлерди меним уьйиме аькет. Бир мал сой, ас аьзирле – буьгуьн уьйледе олар мени мен ас ишееклер».

17Юсыптынъ буйырыгын толтырып, куллыкшысы кардашларды онынъ уьйине аькетти. 18Тек кардашлары Юсыптынъ уьйине аькелгенлериннен корктылар. Бир бирине: «Алдынгы келуьвимизде шувалларымызга кайтарылган куьмисти урлаганымызды айтып, бизди бир ерге аькетедилер! Сонъ бизге шапкынлык этееклер, ыргатлыкка алып, эшеклеримизди аькетееклер!» – дедилер.

19Уьйдинъ босагасында олар Юсыптынъ уьйин юргисткен куллыкшыдынъ касына келип: 20«Иемиз, сизге айтпага ызын беринъиз! Биз аслык алмага алдын да келгенмиз. 21А кеше конган еримизге етип шувалларымызды ашканда, мине аьр биринде куьмис бар эди – аьр кимимиз тоьлеген оьлшемде. Биз сол куьмисти артка аькелдик. 22Аслык алар уьшин тагы да куьмис аькелдик. А бизим шувалларга куьмисти ким салганын билмеймиз», – дедилер.

23«Кайгырманъыз, – деди куллыкшы, – коркпанъыз. Акшады сизинъ Алла, атанъыздынъ Алласы, шувалларынъызга салган болар. Куьмисинъизди мен толысы ман алганман!» Сонъ оларга Шимонды шыгарды.

24Куллыкшы оларды Юсыптынъ уьйине киргистти, аякларын ювмага сув аькелди, эшеклерине ем берди. 25Кардашлар савгаларын шыгарып салдылар, уьйледе Юсыпты йолыгар уьшин: уьйле асын сонда ашаякларын эситкен эдилер. 26Юсып уьйине келгенде, олар савгаларын бердилер эм онынъ аякларына йыгылып сежде кылдылар. 27Юсып саламласып: «Карт атанъыз калай яшайды, онынъ акында сиз хабарлаган эдинъиз? Савым?» – деп сорады.

28Кардашлары: «Атамыз, сенинъ кулынъ, аман-эсен» – деп явапладылар эм сежде кылып, онынъ аякларына йыгылдылар.

29Юсып тоьгерегине карап, Беняминди, оьзининъ тувган кардашын коьрип: «Бу сиз мага айтатаган кишкей кардашынъызба?» – деп сорады. Эм айтты: «Алла сага рагимли болсын, улым!»

30Юреги суьювден кардашына шанышты, йыламага аз калды. Соны уьшин тез болып шыгып, баска пешке кетип, сонда йылады. 31Оннан сонъ бетин ювды, янъыдан конакларга кирди, оьзи оьзин колга алып, ас бермеге буйырды.

32Юсыпка асты оьз алдына бере эдилер, кардашларына да оьз алдына, Юсып пан бирге ашаган мысыршыларга да солай. Мысыршылар еврейлер мен бирге ас ишпейдилер: бу мысыршыларга арам.+
33Кардашлар Юсып алдында тете тетеси мен олтырган эдилер, уьйкеннен баслап кишкейге дейим, эм сейирсинип, бир бирлерине карай эдилер. 34Юсып оьзининъ сыпырасыннан оларга уьлислер йиберди, Беняминге, баскаларга коьре, бес кере коьп. Иштилер, едилер, Юсып пен бирге кейфлендилер.

44

Юсып кардашларын сынайды

44^1Юсып уьйин юргисткен куллыкшысына: «Бу аьдемлердинъ шувалларын не кадер аькеталсалар сол кадер аслыкка толтыр. Аьр бирининъ шувалына тагы да куьмис салынъыз. 2Кишкейдинъ шувалына, ол аслык уьшин берген куьмис пен бирге, меним куьмис тостакайымды да салынъыз». Юсып калай айткан болса, куллыкшысы солай этти.

3Танъ атар-атпас, конакларды эшеклери мен бирге йолга шыгардылар. 4Кардашлар шахардан шыктылар, тек эрек кетпеге уьлгирмедилер. Юсып куллыкшысына: «Тез болып артларыннан ет! Етсенъ айт: „Неге сиз ийгиликке яманлык пан яваплайсыз? 5Неге меним иемнинъ куьмис тостакайын урлагансыз? Меним ием сол тостакайдан ишеди эм оны ман бал ашады. Яман ис ислединъиз сиз!“» – деди.

6Куллыкшы оларды кувып етти, калай буйырылган болса, солай айтты. 7Кардашлар явапладылар: «Бизим иемиз, не уьшин соьйтип айтасынъ? Биз, сенинъ ыргатларынъ, бу затты калай этип болармыз? 8Биз шувалларымыздынъ басында тапкан куьмисти де артына, Кенан ериннен аькелдик. Аьше, сенинъ бийинънинъ куьмисин эм алтынын калай урлар эдик? 9Бизим биревимизде сол урланган тостакай табылса, сога оьлим оькимин шыгарсынлар, а биз баьримиз де бийимизде ыргатлыкта калармыз».

10«Аьруьв. Сиз калай айткан болсанъыз, солай болсын, – деди куллыкшы, – тек ыргат болып, кимде тостакай табылса, сол калаяк, калганларынъыз шуьшсиз болаяклар».

11Кардашлардынъ аьр бири тез болып шувалын ерге туьсирди эм ашты. 12Куллыкшы баьрин де уьйкеннен кишкейге тете тетеси мен тинтти. Тостакай Беняминнинъ шувалында табылды. 13Кардашлар [кайгыларын билдирип,] кийимлерин йырттылар, тагы да эшеклерин юклеп, шахарга кайттылар.

14Юда эм кардашлары Юсыптынъ уьйине келгенде, Юсып аьле де сонда эди. Олар онынъ аягына йыгылдылар. 15Юсып оларга: «Соьйтип калай эттинъиз? Сиз билмейсизбе, аьше, мендей аьдемлер бал ашпага уста боладылар?» – деди.

16«Иемизге не айтып боламыз? – деди Юда, – Калай соьйлейик? Калай сенинъ алдынъда акланайык? Алла бизим шуьшимизди ашыклайды. Буьгуьннен баслап биз бийимиздинъ ыргатларымыз – эм кимде тостакай табылган, эм де баьри калганлар».

17«Йок, – деди Юсып, – мен ол затты этпем! Кимде тостакай табылган, сол меним ыргатым болаяк, а сиз атанъызга аман-эсен кайтынъыз».

18Сонда Юда Юсыпка ювык келип: «Бийим меним! – деди. – Ызын бер мага сени мен соьйлемеге. Ашувланма, бийим, ыргатынъа. Билемен, сен – параонга тенъсинъ! 19Сен, бийим, бизге, кулларынъа сораган эдинъ, атанъыз бар ма, эм баска кардашынъыз бар ма, деп. 20Бийимиз, биз сага явапладык, атамыз сав, ама бек карт, эм онынъ кишкей улы да бар деп. Ол онынъ картлыгынынъ баласы. Тек ол анасынынъ балаларыннан ялгыз сав калган, кардашы оьлген. Атамыз оны бек суьеди+.

21Тек сен бизге, кулларынъа: „Кишкей кардашынъызды аькелинъиз, оны коьзим мен коьрейим“, дединъ. 22Биз сага, бийимиз, айттык: „Яс атамызды таслап болмаяк: атамыз айырылысувды коьтерип болмаяк, оьлеек“, деп. 23Тек сен айттынъ бизге, ыргатларынъа, „Кишкей кардашынъыз сизи мен келмесе, тагы да коьзиме коьринменъиз“, деп.

24Уьйимизге кайтканда атамызга, сенинъ ыргатынъа, соьзлеринъди айттык, бийим. 25Атамыз: „Тагы да кетип бираз аслык сатып алынъыз“, деп буйырганда, 26„Биз кишкей кардашымызды алмай барып болмаякпыз; онсыз сол аьдемнинъ коьзине коьринип болмаякпыз“ деп айттык.

27Бизим атамыз, сенинъ ыргатынъ, бизге: „Билесинъиз, пишем мага эки ул тапты, – деди. – 28Бири йок болды. Оны айванлар талаган, – деп ойландым. Соннан сонъ мен оны коьрмедим. 29Энди сиз меннен экиншисин де тартып аласынъыз. А ол да баьлеге туьссе ша? Сиз амалтын мен, ак шашлы карт, кайгыдан оьлип, ахыретке кетеекпен!“

30Уьйге атама, сенинъ ыргатынъа, кишкей кардашымды алмай калай барайым? Атамды яшавга ол байлайды. 31Атамыз онсыз келгенимизди коьрсе, оьлеек. Бийимиз, биз уьшин атамыз, сенинъ ыргатынъ, кайгыдан оьлип ахыретке кетеек! 32Мен, сенинъ ыргатынъ, кишкей кардашымды сага кайтараякпан, ол болмаса яшавымнынъ сонъ куьнине дейим алдынъда шуьшли болаякпан деп, басым ман атама ант эткенмен. 33Суьйткенде, бийим, ястынъ орнына мен булайда ыргатынъ болып калайым! А ол кардашлары ман кайтсын. 34Мен онсыз атама калай кайтарман? Атамнынъ кайгысын коьтерип болмаякпан!»

45

Юсып оьзин кардашларына танытады

45^1Юсып, аьдемлерининъ касында оьзин оьзи ыслаялмай: «Баьрисин де муннан шыгарынъыз!» – деп бакырды. Ким болганын кардашларына айтканда, Юсыптынъ касында бирев де йок эди. 2Ол куьшли давысы ман йылаганнан себеп, мысыршылар эситедилер, хабар параоннынъ уьйиндегилерге де етеди.

3«Мен – Юсып, – деди ол кардашларына. – Атам савым?» А олар, бир явап да бералмай, катып калган эдилер.

4«Касыма келинъиз», – деди Юсып. Кардашлары ювыкладылар. «Бу – мен, Юсып, – деп косты, – сизинъ Мысырга саткан кардашынъыз. 5Оьзинъизди кыйнаманъыз, мени мунда сатканынъыз уьшин мыдахланманъыз. Мени мунда Алла сизинъ яшавынъызды куткарув уьшин эртерек йиберген. 6Мине эки йыл ашлык болганы, энди де бес йыл ер айдав, аслык орув болмаяк. 7Алла, ырувынъыз ер уьстинде бардырылсын эм сав калганларынъыз коьп санлы болсын деп, мени сизден эртерек йиберди. 8Соьйтип сиз тувыл, Алла мени мунда йиберди. Онынъ эмири мен мен параонга ата, баьри уьйиндегилерге бий эм буьтин Мысыр ерине басшы болдым. 9Асыгынъыз атамызга, айтынъыз ога: „Улынъ Юсып булай айтады: Алла мени буьтин Мысырга басшы этти. Кешикпе, кел мага. 10Сен меннен узак болмаган ерде яшаяксынъ, Гошен еринде, улларынъ эм йиенлеринъ мен, суьруьвлеринъ, туварларынъ эм баьри мал-муьлкинъ мен. 11Мен сенинъ яшавынъды солай орынластырарман не сага, не сенинъ аьелинъе, не малынъа кытлык келмеек – алдыда энди де бес ашлык йылы бар“.

12Карашынъызтагы! – деди Юсып. – Кара, Бенямин, кардашым! Бу менмен де, мен сизи мен соьйлеймен! 13Атама Мысырда уллы данъкым болганын айтынъыз. Хабарланъыз баьри коьрген затлар акында эм тез болып атамды мунда аькелинъиз!»

14Сонъ Юсып Беняминди, кардашын, кушаклап, йылады. Бенямин де оны кушаклап, йылады. 15Оннан сонъ, аьле де йылап, Юсып калган кардашларын оьпти. Кардашлары оны ман хабарласып басладылар. 16Юсыпка кардашлары келгени акында хабар параоннынъ уьйине етти. Параон эм онынъ куллыкшылары бек суьйиндилер, 17эм параон Юсыпка айтты: «Кардашларынъа эшеклерин юклеп Кенан ерине бармага буйыр. 18Атанъызды эм аьеллеринъизди мунда аькелинъиз. Мен сизге Мысырдынъ энъ аьруьв ерлерин береекпен. Бизим кыралдынъ моллыгы ман рахатланаяксыз. 19Сага буйыраман: оларга айт, пишелери эм балалары уьшин Мысырдан куьйме арбалар алсынлар; оьзлери мен бирге атанъызды да алып келсинлер. 20Калган мал-муьлк уьшин кайгырмасынлар: Мысырдынъ энъ ийги затлары оларда болаяк!»

21Исраилдинъ [Якыптынъ] уллары соьйтип эттилер. Юсып оларга, параон буйыргандай, куьйме арбалар эм йолга азык берди. 22Олардынъ аьр бирине янъы кийим, Беняминге 300 кесек куьмис пен бес янъы кийим берди. 23Атасына он эшекке тиеп Мысыр ерининъ энъ аьруьв затларын эм он ургашы эшек пен йолга аслык, оьтпек эм баска азык-туьлик йиберди. 24Сонъ кардашлары ман аманласты. Олар кетеятырганда Юсып: «Йолда даваласпанъыз!» – деп айтты.

25Олар Мысырды калдырып, Кенан ерине, аталарына кайттылар. 26«Юсып сав! – дедилер олар Якыпка. – Ол энди буьтин Мысырга басшы!» Якыптынъ юреги токтап калды: ыйнанмады. 27Уллары ога Юсыптынъ соьзлерин кайтарып айттылар. Якып оьз коьзлери мен Юсып оны Мысырга аькелмеге деп йиберген куьйме арбаларды коьргенде, коьнъили коьтерилип, айтты: 28«Болды! Суьйткенде, улым Юсып сав! Барайым, оьлеектен алдын оны коьрейим!»

46

Якып пайхамбар Мысырга барады

46^1Исраил [Якып] болган мал-муьлкин йыйып, йолга шыкты. Бершевага келгенде, атасы Исхактынъ сежде кылган Алласына курманлык этти+. 2Алла оны туьндеги коьринисте шакырды: «Якып, Якып!»

«Эситемен», – деп яваплады Якып.

3Алла: «Мен Алла, атанънынъ сежде кылган Алласы. Коркпа, бар Мысырга: сонда Мен сеннен уллы халк яратаякпан. 4Мен Оьзим сени мен бирге Мысырга бараякпан эм тувдыкларынъды бу ерге кайтараякпан. Юсып оьзининъ коллары ман сенинъ коьзлеринъди ябаяк», – деди+.

5Якып Бершевады калдырды. Уллары Якыпты эм оьзлерининъ пишелери мен балаларын Параон оларды Мысырга аькелер уьшин берген куьйме арбаларга олтырттылар. 6Олар суьруьвлерин алдыларына салып, баьри Кенанда йыйган мал-муьлклерин алып бара эдилер. Соьйтип Якып баьри тувдыклары ман Мысырга коьшти: 7улларын, йиенлерин, кызларын, кыз йиенлерин – баьри ырувын Мысырга аькелди.

8Мине Мысырга коьшкен Исраил улларынынъ – Якып эм онынъ улларынынъ атлары:

Якыптынъ тунгышы – Рубен+. 9Рубеннинъ уллары: Ханок, Паллу, Хесрон эм Кармий+.

10Шимоннынъ уллары: Емуел, Ямин, Охад, Якин, Сохар эм Шаул, кенаншы хатынынынъ улы+.

11Левийдинъ уллары: Гершон, Кохат эм Мерарий+.

12Юдадынъ уллары: Эр, Онан, Шела, Перес эм Зерах. Эр эм Онан аьле Кенан еринде оьлгенлер. Перестинъ уллары: Хесрон эм Хамул+.

13Иссакардынъ уллары: Тола, Пува, Яшув эм Шимрон+.

14Завулоннынъ уллары: Серед, Элон эм Яхлеел+.

15Булар Якыптынъ Леядан тувдыклары. Лея улларын, кызы Динадай болып, Паданарам еринде тапты. Якыптынъ Леядан баьри тувдыклары – 33 аьдем.

16Гадтынъ уллары: Сипйон, Хаги, Шуни, Эсбон, Эри, Ароди эм Арели+.

17Ашердинъ уллары: Имна, Ишва, Ишви эм Берия. Ашердинъ кызы – Серах. Бериядынъ уллары: Хевер эм Малкиел+.

18Булар Якыптынъ, Лаван кызы Леяга таьвке этип берген Зилпадан тувдыклары – 16 аьдем.

19Якыптынъ Рахелден уллары: Юсып эм Бенямин. 20Юсыптынъ Мысырда Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызы Аснаттан эки улы болды: Манаше мен Эпрайым+.

21Беняминнинъ уллары: Бела, Бекер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим эм Ард+.

22Бу Якыптынъ Рахелден тувдыклары – 14 аьдем.

23Даннынъ улы: Хушим+.

24Напталийнинъ уллары: Яхсеел, Гуни, Есер эм Шиллем+.

25Бу Якыптынъ Лаван Рахелхе берген таьвкесиннен, Билхадан тувдыклары – ети аьдем.

Исраил уллары Мысырда орынласадылар

26Якып пан бирге Мысырга келгенлердинъ саны – келинлерди санамай, онынъ тувра тувдыклары – 66 аьдем. 27Мысырда Юсыпта оннан алдын тагы да экев тувган эди. Соьйтип, Мысырга коьшкен Якыптынъ ырувынынъ саны савлай 70 аьдем болды+.

28Якып Юдады, Гошенге барган йолды коьрсетер уьшин оьзиннен алдыга, Юсыпка йиберди. Олар Гошенге еткенде, 29Юсып арбасын аьзирлеп, Гошенге, атасы Исраилдинъ [Якыптынъ] алдына шыкпага кетти. Ол атасын коьргенде, кушаклап, мойнында коьп йылады.

30Исраил сонда айтты: «Сени сав-эсен коьргеннен сонъ, тынышлык пан оьлип болаякпан».

31Юсып кардашларына эм савлай ырувына: «Мен барып, параонга хабар билдирейим. Кенаннан меним кардашларым эм ырувым келген, 32олар шобанлар, мал багадылар, оьзлери мен кой, эшки, сыйыр эм болган байлыкларын алып келгенлер, деп айтайым. 33А параон сизди шакырып, не зат пан каьрлейсинъиз деп сораганда, 34булай айтынъыз: „Биз, сенинъ ыргатларынъ, аталарымыздай, кишкейден, мал багамыз“. Сол заманда ол сизди Гошен деген бир ерде орынластыраяк, неге десе шобанларды мысыршылар арам деп санайдылар», – деди+.

47

47^1Параонга барып, Юсып айтты: «Кенан ериннен меним атам эм кардашларым келдилер, койлары эм эшкилери мен, сыйырлары ман, мал-муьлклери мен. Соьле олар Гошен еринде». 2Юсып параонды кардашларынынъ бесеви мен таныстырды.

3Параон не мен каьр шегетаганлары акында сорады, олар да: «Биз, сенинъ ыргатларынъ, аталарымыздай болып, мал багамыз». 4Эм тагы да: «Биз бу ерге бираз турар уьшин келдик. Бизге, сенинъ ыргатларынъа, мал бакпага ер йок, Кенанда энди де уьйкен ашлык. Бизге, ыргатларынъа, Гошенде ерлеспеге ызын бер», – деп тиледилер.

5Параон Юсыпка: «Сага атанъ, кардашларынъ келгенлер. 6Савлай Мысыр ери сенинъ алдынъда. Атанъды, кардашларынъды кыралымыздынъ энъ аьруьв ерлеринде орынластыр: Гошенде яшасынлар. Араларында келискен аьдемлер бар болса, меним суьруьвлеримди карамага сал».

7Оннан сонъ Юсып параонга атасын аькелип таныстырды. Якып параонга разылыгын берди. 8Параон сорады: «Неше ясындасынъ?» – деп.

9«Бу дуныяда мен 130 йыл яшадым, – деп яваплады Якып. – Бу коьп тувыл, эм бу йыллар мага кыйын болды. Меним ата-бабаларым яшаган йыллар ман тенълестирип болмаяк». 10Тагы да параонга разылыгын берип, Якып кетти.

11Юсып, параон калай буйырган болса, солай этип, атасы ман кардашларын Мысырдынъ энъ аьруьв еринде, Рамсесте, орынластырды, ер берди+. 12Атасына эм кардашларына, баьри ырувына Юсып аьр бир аьелдинъ балаларынынъ санына коьре аслык беретаган эди.

Ашлык куьшленеди

13Ашлык куьшленди, эш бир кыралда энди аслык калмады. Мысырды эм Кенанды бийлеген ашлык бек каты эди. 14Юсып, аслыкты Мысыр эм Кенанда яшавшыларга сатып, параоннынъ казнасына сол ерлердеги баьри куьмисти йыйды. 15Мысырда эм Кенанда куьмис калмаганда, мысыршылар Юсыпка келдилер эм айттылар: «Бер бизге аслык! Биз сенинъ коьзинънинъ алдында оьлмеге керекпиз бе, аьше? Куьмисимиз таьвесилди!»

16«Эгер куьмисинъиз таьвесилген болса, малынъызды аькелинъиз, аслыкты малга авыстыраякпан», – деди Юсып. 17Олар малларын айдап аькелдилер. Юсып аслыкты малга авыстырып баслады: атларга, койларга, эшкилерге, сыйырларга, эшеклерге. Бир йыл бойы ол малга аслык авыстырды.

18Сол йыл оьткеннен сонъ, олар экинши йыл ога келип: «Сеннен ясыралаяк тувылмыз, бийимиз: куьмисимиз де, малымыз да таьвесилди, баьриси де сага коьшти. Бизге энди авыстырмага, тенлеримиз эм ерлеримиз болмаса, эш бир зат та калмады. 19Энди сенинъ коьзлеринъ алдында еримиз бен бирге оьлмеге калдыма? Бизди де, еримизди де аслыкка авыстырып ал – эм биз еримиз бен бирге параоннынъ ыргатлары болаякпыз. Тек сен, бизди сав калдырар уьшин, еримиз де бослыкка айланмасын деп, бизге урлык бер», – дедилер.

20Соьйтип Юсып параонга буьтин Мысырдагы ерлерди сатып алды. Мысыршылар, биреви де калмай, эгин эккен кырларын саттылар – сондай куьшли эди ашлык. Буьтин ер параоннынъ байырлыгы болды, 21а мысыршылардынъ баьрин де – кыралдынъ бир шетиннен бир шетине дейим – Юсып параоннынъ ыргатлары этти. 22Тек дин куллыкшылардынъ ерлерин сатып алмады. Олар параоннан айлык алып, параон берген айлык пан кешинедилер. Соны уьшин олар ерлерин сатпадылар.

23Юсып халкка: «Мен сизди эм еринъизди параонга сатып алдым. Энди урлык алынъыз эм ерге шашынъыз. 24Орып алган аслыгынъыздынъ бесинши кесегин параонга береексинъиз, доьрт кесегин оьзинъизге урлыкка эм азыкка калдыраяксыз. Оьзинъиз, уьйдегилеринъиз эм балаларынъыз есин», – деди.

25Мысыршылар: «Сен бизди оьлимнен куткардынъ! Сен бизге рагимлисин, бийимиз. Буьгуьннен арбатын биз параоннынъ ыргатларымыз», – дедилер.

26Юсып аслыктынъ бес кесегиннен бирининъ параонга берилуьвин Мысырда закон этти. Сол закон энди де сакланады. Тек дин куллыкшылардынъ ерлери параонга байыр болмады.

27Исраилшилер Мысырдынъ Гошен деген еринде орынластылар. Онда олар ер иелери, балалы эм коьп санлы болдылар. 28Якып Мысырда 17 йыл яшады. Онынъ оьмири 147 йыл болды. 29Оьлеек вакыты келгенде, Якып улы Юсыпты шакырды эм айтты: «Рагимлик коьрсет, янбасыма тий, мени суьйсенъ туьзлик этип, мени Мысырда коьммеске ант эт. 30Мен оьлип ата-бабаларымнынъ янына кеткенде, меним илесимди Мысырдан аькетип, ата-бабаларымнынъ кешенесинде коьмерсинъ».

«Мен, сен калай айткан болсанъ, солай этермен», – деди Юсып+.

31«Ант эт», – деди Якып. Юсып ант этти. Якып, яткан орнынынъ ушына таянып, Аллага табынды.

48

Якып Юсыптынъ эки улына разылыгын береди

48^1Бир кесек заманнан сонъ Юсып, атасынынъ авырганын билип, улларын, Манаше мен Эпрайымды, оьзи мен алып, йолга шыкты. 2«Сенинъ улынъ Юсып келди», – дедилер Якыпка. Ол карувын йыйып, яткан орнында олтырды.

3Якып Юсыпка: «Бир заманда Кенан еринде, Луз шахарында мага Куьдиретли Алла коьринип, разылыгын коьрсетти 4эм айтты: „Мен сенинъ ырувынъды емисли эм коьп санлы этеекпен, сеннен коьп халкларды яратаякпан, сосы ерди оьмирлерге сенинъ тувдыкларынъа байыр этеекпен“+. 5Эм энди, мен келгеннен алдын Мысырда тувган улларынъды мен оьзимнинъ улларым этемен. Энди Манаше ман Эпрайым – Рубен эм Шимонга тенъли меним улларым. 6А муннан сонъ туваяк улларынъ сеники болаяк, тек кардашларынынъ ырувларында саналаяклар эм асабалык пайларын алаяклар. 7Мен Паданарамнан кайтаятырганда, Рахел Кенан еринде, барган йолда Эпраттан (соьлеги Бетлехем) узак болмаган ерде, йол уьстинде ян берди. Сонда мен оны коьмдим – Эпратка барган йолда» – деди+.

8Юсыптынъ балаларына карап, Исраил [Якып] онадан сорады: «Ким ди булар?»

9«Олар, – деди Юсып, – мага бу ерде Алла савга эткен улларым».

«Касыма аькел оларды, – деди Исраил, – мен оларга разылыгымды берейим».

10Картлык Исраилдинъ коьзлерин капаган эди – ол бир зат та коьрмейди. Юсып улларын онынъ касына аькелди; Исраил оларды оьпти, кушаклады 11эм Юсыпка айтты: «Мен сени де коьрермен деп уьмит этпеген эдим, а мине Алла мага сенинъ улларынъды коьрмеге де наьсип берди».

12Юсып улларын атасынынъ кушагыннан алды, ога ерге дейим энъкейип сежде кылды. 13Сонъ Юсып Эпрайымды онъ колы ман Исраилдинъ сол ягына, а Манашеди сол колы ман Исраилдинъ онъ ягына аькетти. 14Ама Исраил онъ колын Эпрайымнынъ, кишкейдинъ, басына, сол колын – Манашединъ, уьйкеннинъ, басына салганда, колларын биле-биле кашландырды.

15Исраил Юсыпка сосындай соьзлер мен разылыгын берди: «Меним аталарым, Ибрагим эм Исхак, сежде эткен Алла, соьлеге дейим аьр дайым мени багатаган Алла, 16мени аьр бир яманлыктан куткаратаган маьлек, бу ясларга да разылыгын берсин! Меним атым эм меним аталарым Ибрагим эм Исхактынъ атлары бу яслар ман яшасын! Дуныяда сансыз коьп болсын олардынъ тувдыклары!»

17Юсып атасынынъ Эпрайымга онъ колын салганын янъылыс эткендей коьрип, атасынынъ колын Манашединъ басына салаяк болды. 18«Атам, уьйтип тувыл, – деди Юсып, – Мине тунгыш, ога онъ колынъды сал».

19Тек атасы унамады. «Билемен, – деди, – билемен, улым. Оннан да халк яратылаяк, ол да уллы болаяк. Кене де кишкей кардашы оны озаяк эм онынъ урувыннан коьп халк яратылаяк»+.

20Мине сол куьн Исраил немерелерине сосындай соьзлер мен разылыгын берди: «Исраил уллары „Алла сени Эпрайым мен Манашедей этсин!“ деп сизинъ атынъыз бан разылык берееклер». Соьйтип Эпрайымды Манашединъ алдына салды.

21Оннан сонъ Исраил Юсыпка айтты: «Мен тезден оьлеекпен. Тек Алла сизге ярдам этеек эм сизди ата-бабаларынъыздынъ ерине кайтараяк. 22А мен сага кардашларынънан артык бир ер уьлисин – Шекемди беремен. Мен оны аморшылардан кылышым эм яйым ман тартып алганман».

49

Якып пайхамбардынъ ахыр соьзлери

49^1•Сонъ Якып улларын шакырып: «Йыйылынъыз: келеекте сизди не саклаганын айтайым. 2Ювыкланъыз, тынъланъыз, Якыптынъ уллары, Исраилди тынъланъыз, атанъызды!

3Рубен, меним тунгышым, меним куьдиретим,

Меним эр куьшимнинъ биринши емиси,

Мактав эм куват ягыннан баьрисиннен де сен йогары!

4Сувдай токтатып болмаган,

Энди биринши болмаяксынъ,

Атанънынъ орнына ятып, пишеси мен уйклаганнан сонъ,

Арам эттинъ яткан орнымды!+

5Шимон эм Левий, кардашлар,
Кылышлары – залымлыктынъ савытлары!+
6Мен олардынъ ойларында катнаспайман,
Йыйылувларына косылмайман.
Неге десе ашувланып аьдем оьлтиредилер,
Завык уьшин бугаларды зарарлайдылар.
7Сондай каты болган ашувлары наьлет болсын!
Наьлет болсын залым болган оьпкелери!
Якыптынъ уллары ишинде боьлермен оларды,
Исраилдинъ уллары арасында шашарман!+

8Юда, кардашларынъ сени мактаяклар.

Колынъ явларынънынъ елкесинде болаяк,

Алдынъда кардашларынъ сежде кылаяк.

9Сен яс арслан кибик, Юда,

Авдан кайтып ерге ийилерсинъ, улым.

Арслан, арсландай ятарсынъ.

Ким сени тынышсызландырар+?

10Патшадынъ аса таягы Юдадынъ колыннан кетпеек,

Басшылык аьр заман онынъ ырувында калаяк;
Ахырында аса таягынынъ Иеси келеек,
Сонда халклар ога бойсынаяклар+.
11Ол эшегин юзим терегине,

Эшектинъ баласын энъ яхшы юзим терегине байлайды;

Кийимлерин шагырда,

Капталын юзим канында шайкайды.

12Коьзлери онынъ – шагырдан койы,

Тислери суьттен ак.

13Завулон денъиз янында яшаяк,

Кемелер токтаган ер болаяк.

Онынъ шети Сидонга дейим бараяк.

14Иссакар – карувлы эшектей,

Юклердинъ арасында яткан;

15Ол тыншаяк аьруьв орын, коьнъилге яраган ер коьрсе,

Аркасын юк астына салады,

Ыргат болып ислейди.

16Дан оьзининъ халкын басшылаяк:

Ол да Исраилдинъ бир ырувы+.

17Дан йолда бир йыландай болаяк,

Увлы йыландай йол уьстинде.

Аттынъ аягын шакса,

Атлы йыгылар аттан.

18Раббий, сакла! Сага сенемен!

19Гадка тонавшылар шабаяклар,

Ама олардынъ артларыннан ол ушар тонамага.

20Ашердинъ асы таьтли болаяк,

Ол патшага тийисли ас-сув таптыраяк.

21Напталий эркин этилген кийиктей,

Оннан ярасык балалар туваяк.

22Юсып – емисли юзим терегиндей,
Булак янында емисли юзим терегиндей.
Онынъ бутаклары иргединъ басыннан оьтедилер.
23Садакшылар аямай ога шапкынлык эттилер,
Явласып ога ок аттылар.
24Ама Якыптынъ куьдиретли Алласы аркалы,
Исраилге багып куьш беруьвши Алла аркалы
Юсыптынъ яйы берк калды, коллары куват алды.
25Сага ярдам этуьвши – атанънынъ Алласы,
Разылыгын беруьвши – куьдиретли Алла.
Ол коьклерден явган ямгырдынъ,

Эм ердинъ туьбиннен шыккан сувлардынъ яхшылыклары ман,

Эмшеклердинъ эм карынлардынъ яхшылыклары ман,
Сага разылыгын коьрсетеек.
26Атанънынъ берген разылыгы
Бурынгы тавлардынъ яхшылыкларыннан,
Оьмирли тоьбелердинъ моллыкларыннан уллы;
Олар Юсыптынъ басында,

Кардашлары арасында басшы болганнынъ тоьбесинде болсынлар+.

27Бенямин йырткыш боьридей;
Эртенъликте курманлыгын кемиреди,
Кеште олжасын уьлеседи», – деди.

28Сондай Исраилдинъ он эки ырувы. Аталары оларга разылыгын бергенде бу соьзлерди айтты, аьр бирине ога тийисли кепте разылыгын берди.

Якып пайхамбардынъ оьлими эм коьмилуьви

29Сонъ Якып улларына насихатлап: «Тез арадан мен оьлип ата-бабаларыма кетеекпен. Мени ата-бабаларымнынъ касына, хетши Эпроннынъ данъылындагы дорбында коьминъиз. 30Бу дорбын – Кенан ериндеги Мамре шахарына ювык болган Макпела данъылында. Ибрагим дорбынды хетши Эпроннан мезарлык ер деп данъыл ман бирге сатып алган эди. 31Онда Ибрагим мен Сара, эм Исхак пан Ревека коьмилген, сонда мен Леяды да коьмдим+. 32Данъыл эм сондагы дорбын хетшилерден алынган», – деди.

33Якып, улларына сондай насихат айтып кутылганда, аякларын орнына йыйды, оьлип ата-бабаларына кетти.

50

50^1Юсып атасынынъ тенине бавырлады эм йылады, бетин оьпти. 2Оьзине байыр эмлевшилерине атасы Исраилдинъ [Якыптынъ] тенин бальзамламага буйырды. Эмлевшилер тенди бальзамладылар. 3Бу ис 40 куьнде этилип кутылды. Бальзамлавга бу кадер заман керек. 70 куьн мысыршылар Исраилдинъ [Якыптынъ] артыннан йылап турдылар.

4Тулланув заманы кеткенде, Юсып параоннынъ куллыкшыларына тиледи: «Рагимлик коьрсетинъиз, параонга айтынъыз: 5Меним атам меннен соьз алган: ол оьлгенде, мен оны Кенан еринде, оьзи аьзирлеген кешенеде, коьммеге керекпен. Мага барып, атамды коьммеге ызын бермеге тилеймен – оннан сонъ кайтаякпан».

6Параон разы болды: «Бар эм атанъды коьм. Антынъды толтыр», – деди.

7Соьйтип Юсып атасын коьммеге кетти. Оны ман бирге параоннынъ буьтин куллыкшылары, сарай тамадалары, мысыр ерининъ аксакаллары, 8эм Юсыптынъ савлай аьели, баьри кардашлары, савлай атасынынъ уьйиндегилери кеттилер. Гошен еринде тек балалары эм туварлар ман сыйырлары калдылар. 9Арбалар ман атлылар, олардынъ артыннан коьплеген халк бара эди.

10Йордан сувынынъ артындагы Атад ындырына еткенде, олар бек уьйкен сыйт коьтерип йыладылар. Юсыптынъ атасынынъ сыйты ети куьн этилди. 11Сол ерде яшаган кенаншылар Атад ындырында тулланувды коьргенде: «Мысыршылар калай ашы йылайдылар!» – деп айттылар. Соны уьшин Йордан сувынынъ артындагы бу ер Авел-Мисрайим[*] деп айтылады.

12Якыптынъ уллары аталарынынъ ыркын толтырдылар: 13онынъ тенин Кенанга аькелдилер эм Махпеладынъ данъылындагы дорбында коьмдилер. Мамреден узак болмаган дорбынды Ибрагим хетши Эпроннан коьммеге ер деп данъыл ман бирге сатып алган эди+. 14Атасын коьмгеннен сонъ Юсып, кардашлары эм оны ман бирге оьмираллага келгенлердинъ баьриси мен Мысырга кайтты.

Юсып кардашларына соьз береди

15Энди аталары оьлгеннен сонъ, Юсыптынъ кардашлары ойландылар: «Билким, Юсып энди де бизди коьрип болмайды. Биз ога эткен яманлыклар уьшин бизден оьшин алмага суьйсе, не этермиз?»

16Соьйтип олар Юсыпка аьдем йиберип булай айтпага буйырдылар: «Оьлеектен алдын атамыз сага оьсиетин айтпага тиледи: 17„Бек тилеймен, кардашларынънынъ куьналарын, шуьшлерин кешир. Олар сага яманлык эттилер“. Энди кешир бизди, биз сенинъ атанъ сежде кылган Алладынъ кулларымыз!»

Юсып, сол соьзлерди эситип, йылады. 18Оннан сонъ кардашлары оьзлери де келдилер, алдында ерге йыгылдылар эм айттылар: «Энди биз сенинъ ыргатларынъмыз!»

19«Коркпанъыз, – деди Юсып, – Мен Алламан ма? 20Сиз мага яманлык этпеге ойландынъыз, ама Алла оны ийгиликке айландырды: буьгуьн эткениндей, коьп аьдемнинъ яшавын куткарады! 21Коркпанъыз, мен сизинъ эм балаларынъыз акында дайым да каьр шегеекпен». Сол танъ соьзлери мен ол оларды тыншайтты.

Юсыптынъ оьлими

22Соьйтип, Юсып Мысырда оьзининъ кардашлары ман яшап турды. Ол 110 йыл яшады. 23Эпрайымнынъ балаларын да, немерелерин де коьрмеге эм Манашединъ улы Макирдинъ янъы тувган балаларын тизине алмага Алла наьсип берди+.

24«Мен тезден оьлеекпен, – деди Юсып кардашларына. – Тек бир куьн келеек, Алла сизге ярдам этип булайдан сизди Ибрагимге, Исхакка эм Якыпка бермеге ант эткен ерине кайтарып аькетеек»+. 25Оннан сонъ Юсып Исраилдинъ улларыннан: «Алладынъ ярдамы ман Мысырдан кетеексиз. Сол заманда оьзинъиз бен бирге меним суьеклеримди де аькетинъиз», – деп соьз алды+.

26Юсып 110 ясына келип оьлди. Онынъ тенин бальзамлап, Мысырда сарытабакка салдылар.

* 2:7 «Топырак» ювыт тилинде адама, «аьдем» де адам.

* 2:23 «Кыскаяклы» ювыт тилинде ишша, «эркек» – иш.

* 3:20 «Ава» ювыт тилинде яшав.

* 3:24 Керуби: маьлектей ян, еннет каравылы.

* 4:1 «Кабил» деп коьширилген ювыт ат – Кайин. Кайиннинъ маьнеси – алынган.

* 4:25 «Шит»тинъ маьнеси – савга.

* 5:29 Нух ювыт тилинде юбантув деген соьзге усайды.

* 6:2 Алла уллары: белки маьлеклер, белки де оьзлерине Алла уллары деп айтатаган патшалар.

* 6:14 «Кипарис» деп коьширилген ювыт соьзинде гофердинъ маьнеси билинмейди.

* 7:20 15 кары: 6,8 метр.

* 9:27 Япет аттынъ маьнеси – кенълик, байлык.

* 10:14 Каптор: Крит.

* 10:25 Пелег аттынъ маьнеси – боьлинуьв.

* 11:9 «Бабыл»дынъ маьнеси – карысув.

* 11:26 Аврам: Ибрагим пайхамбардынъ баслапкы аты.

* 12:6 Морединъ маьнеси – устаз.

* 14:13 Еврейлер: Эвердинъ тувдыклары (10:21-ге каранъыз).

* 16:11 «Исмаил»динъ маьнеси – Алла эситеди.

* 16:13 «Эл-Рой»динъ маьнеси – Мени коьретаган Алла.

* 16:14 «Бер Лахай-Рой»динъ маьнеси – Аллады коьрип сав калганнынъ куйысы.

* 17:5 «Аврам»нынъ маьнеси – Уллы ата, «Ибрагим»нинъ маьнеси – Коьплердинъ атасы.

* 17:15 «Сарай»дынъ да «Сара»дынъ да маьнеси – патша кызы.

* 17:19 «Исхак»тынъ маьнеси – куьледи.

* 18:2 Уьш аьдем: аьдем кебинде келген Алла ман эки маьлек. Ама Ибрагим пайхамбар бас деп бу затты билмейтаган эди.

* 18:6 Оьлшем – ювыт тилинде «сеа» (1 сеа = 13 кг).

* 19:22 «Соар»дынъ маьнеси – кишкей.

* 19:37 «Моав»дынъ маьнеси Атадан.

* 19:38 «Бенамми»нинъ маьнеси – Халкымнынъ улы.

* 20:16 Мынъ кесек куьмис = 11,5 кг.

* 21:3 «Исхак»тынъ маьнеси – куьледи.

* 21:31 «Бершева»дынъ эки маьнеси бар: Ант куйысы эм Етидинъ куйысы.

* 22:14 «Яхве Йире»динъ маьнеси – Раббий керек болган затларды берер.

* 23:14-15 400 кесек = 4,6 кг.

* 24:22 Бир бека = 6 гр.

* 24:22 Он шекел = 115 гр.

* 25:25 «Эсав»дынъ маьнеси – туькли.

* 25:26 «Якып»тынъ маьнеси – оькше ыславшы яде алдавшы.

* 25:30 «Эдом»нынъ маьнеси – кызыл.

* 26:20 «Эсек»тинъ маьнеси – даваласув.

* 26:21 «Ситна»дынъ маьнеси – душпанлык.

* 26:22 «Реховот»тынъ маьнеси – рахатлык.

* 26:33 «Бершева»дынъ эки маьнеси бар: Ант куйысы эм Етидинъ куйысы.

* 27:36 «Якып»тынъ маьнеси – алдавшы.

* 28:19 «Бетел»динъ маьнеси – Алладынъ уьйи.

* 29:32 «Рубен»нинъ маьнеси – Мине ул!

* 29:33 «Шимон»нынъ маьнеси – Эситеди.

* 29:34 «Левий»динъ маьнеси – Байланув.

* 29:35 «Юда»дынъ маьнеси – Данъклав.

* 30:6 «Дан»нынъ маьнеси – Аьдиллик этер.

* 30:8 «Напталий»динъ маьнеси – Базласувым.

* 30:11 «Гад»тынъ маьнеси – Бактылы.

* 30:13 «Ашер»динъ маьнеси – Наьсипли.

* 30:14 Мандрагор: Аьдемдинъ эки бутына усаган шанышкы кебинде тамыр болган. Емиси эркеклик куьшин коьбейтеегине ыйнанылган оьсимлик.

* 30:18 «Иссакар»дынъ маьнеси – Савга.

* 30:20 «Завулон»нынъ маьнеси – Сыйлав.

* 30:21 «Дина»дынъ маьнеси – Оьким.

* 30:24 «Юсып»тынъ маьнеси – Коссын.

* 31:47 «Егарсахадута»дынъ да «Галед»тинъ де маьнеси шаат тоьбе.

* 31:49 «Миспа»дынъ маьнеси каравыл каласы.

* 32:2 «Маханайим»динъ маьнеси – эки аьскер.

* 32:28 «Исраил»динъ маьнеси – Алла ман куьрескен.

* 32:30 «Пениел»динъ маьнеси – Алладынъ бети.

* 33:17 «Суккот»тынъ маьнеси – авлалар.

* 33:20 «Эл Элохей Исраил»динъ маьнеси – Алла Исраилдинъ Алласы.

* 35:7 «Эл Бетел»динъ маьнеси – Бетелдинъ Алласы.

* 35:8 «Аллон Бакут»тынъ маьнеси – Йылавдынъ эмен тереги.

* 35:10 «Исраил»динъ маьнеси – Алла ман куьрескен.

* 35:15 «Бетел»динъ маьнеси – Алладынъ уьйи.

* 35:18 «Бенони»динъ маьнеси – Кайгымнынъ улы.

* 35:18 «Бенямин»динъ маьнеси – Онъ колымнынъ улы.

* 38:29 «Перес»тинъ маьнеси – Йол ашкан.

* 38:30 «Зерах»тынъ маьнеси – Кызыл.

* 41:45 «Сафнат Панеах»тынъ маьнеси – Алла соьйлейди эм яшайды.

* 41:51 «Манаше»динъ маьнеси – кайгыды муттырувшы.

* 41:52 «Эпрайым»дынъ маьнеси – эки кере емисли.

* 50:11 «Авел-Мисрайим»нинъ маьнеси Мысыршылардынъ йылавлары.

+ 1:1 Яхья 1:1
+ 1:27 Мат. 19:4, Мк. 10:6
+ 2:7 1Кор. 15:45
+ 2:9 Яр. 3:22, Ашы. 2:7, Ашы. 22:2
+ 2:14 Яр. 10:11-12
+ 2:21 Яр. 15:12,

+ 2:24 Мат. 19:5, Мк. 10:7, 1Кор. 6:16, Эфесшилер 5:31

+ 3:1 Мат. 10:16
+ 3:3 Яр. 2:17
+ 3:6 Рим. 5:12, 1Кор. 15:21-22
+ 3:15 Рим. 16:20
+ 3:16 Эфесшилер 5:21, Колосшылар 3:18
+ 3:22 Яр. 2:9, Ашы. 2:7, Ашы. 22:2
+ 4:7 Яр. 3:16
+ 4:15 Лев. 26:21,
+ 5:2 Яр. 1:27
+ 5:3 1Кор. 15:49
+ 5:24 Ювытлар 11:5
+ 5:29 Яр. 3:17
+ 6:4 Сан. 13:34

+ 6:5 Сулейманнынъ таварыхлары 6:18, Мат. 12:34

+ 8:17 Яр. 1:22
+ 8:21 Шыг. 29:18, Лев. 1:9, Яр. 6:5
+ 9:1 Яр. 1:22
+ 9:3 Яр. 1:29

+ 9:4 Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10-11, Лев. 17:14, Шер. 12:23-24, Ислер 15:20, Ислер 15:29

+ 9:6 Сан. 35:33, Яр. 1:26-27
+ 9:21 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1
+ 9:22 Сулейманнынъ таварыхлары 30:17
+ 10:4 Юнус 1:3
+ 10:7 Яр. 2:11
+ 10:11 Яр. 2:14
+ 10:21 Сан. 24:24
+ 10:29 Яр. 2:11
+ 11:2 Яр. 10:10,
+ 11:8 Шер. 32:8
+ 12:1 Ислер 7:4

+ 12:3 Яр. 18:18, Яр. 22:18, Яр. 26:4, Яр. 28:14, Гал. 3:8

+ 12:10 Яр. 41:54
+ 12:13 Яр. 20:2, Яр. 20:12
+ 13:10 Яр. 2:10, Яр. 19:24
+ 13:13 Яр. 18:20
+ 14:5 Шер. 2:10-12
+ 14:7 Сан. 13:27,
+ 14:8 Шер. 29:23
+ 14:20 Яр. 28:22, Лев. 27:30, Ювытлар 7:1-2

+ 15:5 Яр. 22:17, Шер. 1:10, Шер. 10:22, Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3, Гал. 3:6, Якуп 2:23
+ 15:8 Лк. 1:18
+ 15:10 Лев. 1:17,
+ 15:12 Яр. 2:21,
+ 15:13 Шыг. 1:11, Шыг. 12:40, Ислер 7:6
+ 15:14 Шыг. 11:3, Ислер 7:7
+ 15:16 Шер. 9:4,
+ 15:18 Шыг. 23:31, Сан. 34:1-12,
+ 16:5 Яр. 18:25, Яр. 31:53,
+ 16:7 Шыг. 15:22
+ 17:5 Рим. 4:17
+ 17:12 Лев. 12:3
+ 18:10 Рим. 9:19
+ 18:12 1 Петер 3:6
+ 18:14 Мат. 19:26, Лк. 1:37,
+ 18:18 Яр. 12:3
+ 18:20 Яр. 13:13
+ 18:25 Яр. 16:5,
+ 19:24 Лк. 17:29
+ 20:2 Яр. 12:10-20
+ 20:7 Якуп 5:16
+ 20:17 Якуп 5:16
+ 21:3 Яр. 17:19
+ 21:4 Яр. 17:12-13
+ 21:9 Гал. 4:29
+ 21:10 Яхья 8:35, Гал. 4:30
+ 21:12 Рим. 9:7
+ 21:21 Сан. 10:12,
+ 21:31 Яр. 26:33
+ 22:1 Ислер 9:10
+ 22:17 Яр. 15:5, Ювытлар 6:13-14
+ 22:18 Яр. 12:3, Яр. 26:4, Ислер 3:25
+ 22:23 Яр. 24:24
+ 25:10 Яр. 23:16-20
+ 25:23 Сан. 24:18, Рим. 9:12
+ 25:31 Шер. 21:17
+ 25:34 Ювытлар 12:16
+ 26:1 Яр. 12:10, Яр. 20:2
+ 26:3 Яр. 22:16-18,

+ 26:4 Шыг. 32:13, Яр. 12:3, Яр. 22:18, Ислер 3:25

+ 26:7 Яр. 12:13, Яр. 20:1-2
+ 26:15 Яр. 21:30
+ 26:29 Сулейманнынъ таварыхлары 16:7
+ 26:34 Яр. 36:2-3
+ 27:3 Яр. 25:27-28
+ 27:28 Шер. 33:13
+ 27:36 Яр. 25:33
+ 27:46 Яр. 26:35
+ 28:2 Яр. 22:23, Яр. 24:29-30
+ 28:9 Яр. 25:13, Яр. 36:3

+ 28:14 Яр. 12:3, Яр. 13:16, Яр. 22:18, Яр. 26:4

+ 28:18 Яр. 35:14,
+ 28:19 Яр. 35:6, Яр. 35:15, Яр. 48:3
+ 28:20 Сан. 21:2,
+ 28:22 Яр. 14:20, Лев. 27:30
+ 29:30 Лев. 18:18
+ 30:15 Лев. 18:18
+ 31:13 Яр. 28:20-22
+ 31:45 Яр. 28:18, Яр. 35:14,
+ 31:53 Яр. 16:5
+ 32:9 Яр. 31:3
+ 32:12 Яр. 28:14-15
+ 32:28 Яр. 35:10
+ 32:30 Шыг. 24:10, Шыг. 33:20, Яхья 1:18
+ 33:18 Яр. 12:6
+ 34:8 Шер. 22:28
+ 35:1 Яр. 28:10-22
+ 35:7 Яр. 28:19
+ 35:8 Яр. 24:59
+ 35:10 Яр. 32:28
+ 35:11 Яр. 17:6
+ 35:14 Яр. 28:18, Яр. 31:45
+ 35:15 Яр. 28:19
+ 35:19 Рут 1:2,
+ 35:22 Яр. 49:4, Лев. 20:11
+ 35:27 Яр. 13:18, Яр. 23:2
+ 35:29 Яр. 25:8
+ 36:1 Яр. 25:30
+ 36:3 Яр. 26:34, Яр. 28:9
+ 36:12 Шыг. 17:8
+ 36:20 Яр. 14:6, Шер. 2:12
+ 36:34 Яр. 36:15,
+ 37:13 Яр. 33:18
+ 37:27 Яр. 25:12-16
+ 38:8 Шер. 25:5-6
+ 38:24 Лев. 21:9
+ 38:26 Лев. 18:15
+ 39:1 Яр. 37:36
+ 39:9 Шыг. 20:14
+ 39:15 Шыг. 20:16
+ 40:20 Мк. 6:21
+ 40:22 Эстер 7:10
+ 41:40 Эстер 10:3
+ 41:42 Эстер 3:10, Эстер 8:2
+ 41:45 Яр. 46:20,
+ 41:54 Яр. 12:10
+ 42:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:26
+ 42:9 Яр. 37:5-11
+ 42:22 Яр. 37:21-22
+ 43:32 Яр. 46:34
+ 44:20 Яр. 37:3
+ 46:1 Яр. 26:33
+ 46:4 Яр. 50:13
+ 46:8 Шыг. 6:14-16
+ 46:9 Шыг. 6:14, Сан. 26:5-6,
+ 46:10 Сан. 26:13
+ 46:11 Сан. 3:17, Сан. 26:57
+ 46:12 Яр. 38, Сан. 26:19
+ 46:13 Сан. 26:23-24,
+ 46:14 Сан. 26:26
+ 46:16 Сан. 26:15
+ 46:17 Сан. 26:44-46,
+ 46:20 Яр. 41:45, Сан. 26:28-37
+ 46:21 Сан. 26:38-41,
+ 46:23 Сан. 26:42
+ 46:24 Сан. 26:48-49,
+ 46:27 Шыг. 1:5
+ 46:34 Яр. 43:32, Шыг. 8:26
+ 47:11 Шыг. 1:11, Шыг. 12:37
+ 47:30 Яр. 50:13
+ 48:4 Яр. 28:12-15, Яр. 35:9-12
+ 48:7 Яр. 35:19, Рут 1:2
+ 48:19 Сан. 1:33, Сан. 1:35, Шер. 33:17,
• 49:1 Шер. 33:1-24
+ 49:4 Яр. 35:22, Лев. 18:7,
+ 49:5 Яр. 34:25-29
+ 49:7 Сан. 35:2,
+ 49:9 Ашы. 5:5, Сан. 23:24, Сан. 24:9
+ 49:10 Сан. 24:17
+ 49:16 Яр. 30:6
+ 49:26 Шер. 33:15, Шер. 33:13-17
+ 49:31 Яр. 23:16-19, Яр. 35:29
+ 50:13 Яр. 23:16
+ 50:23 Сан. 32:39
+ 50:24 Шыг. 3:16-17
+ 50:25 Шыг. 13:19

Шыгып кетуьв

Шыгып кетуьв

1. Кирис соьз

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Кирис соьз

МУСА ПАЙХАМБАРДЫНЪ ЭКИНШИ КИТАБЫ

ШЫГЫП КЕТУЬВ

«Таураттынъ» экинши китабы Якып тувдыкларынынъ Мысырдагы есирликтен босатылувы эм оларга савгага шериат (Алла Занъы) берилгени акында хабарлайды. Бу ислер уьш мынъ бес юз йыл артта болганлар (тарихшилер арасында йыллардынъ санын белгилевде биртиллик йок).

Китаптынъ биринши кесегинде (1–19 боьликлерде) Мусадынъ акында хабар барады. Алла, Оьз халкын Мысырдан шыгарсын деп, Мусады айырып алады. Китаптынъ экинши кесегинде (20–40 боьликлерде) болса, Алладынъ Оьз халкы ман антласувы, шериатты савга этуьви акында соьз бардырылады. Алладынъ он буйырыгы шериаттынъ оьзеги (негизи) болады (20:2-17). Тап сол буйырыклар аьлиги заманда коьп халклардынъ аьдет-йол йорыкларынынъ негизи болды. Алла Мусага эм калган халкка аз-аздан Оьзининъ занъларын, насихатларын, Оьзининъ касиетин эм тувра атын ашыклайды. Ол Мусага курман шалатаган орынды, халкы ман йолыгысаяк Кие шатырды калай курмага эм келистирмеге кереги акында тебентели анълатып турды (25–30 боьликлер). Китап соьйтип те инсанлардынъ Мусага аьр бир абытында карсы турувлары ман рас болганы акында хабарлайды: Анъламлы болмаган азатлыктан эсе уьйреншикли ыргатлык оларга ынанымлы коьринеди. «Яратылув» китабында болгандай, «Шыгып кетуьв» китабында да аьрекетлеген инсанлар (персонажлар) аьр ягыннан да алынып, кемшиликлери де, терисликлери де ашыктан ашык коьрсетилген.

1

Эзиетленген Исраил уллары

1^1Мине Исраилдинъ [Якып пайхамбардынъ] оны ман бирге Мысырга, аьр кими оьз аьели мен, келген улларынынъ атлары: 2Рубен, Шимон, Левий, Юда, 3Иссакар, Завулон, Бенямин, 4Дан, Напталий, Гад эм Ашер+. 5Якыптынъ тувдыкларынынъ саны баьри етпис эди. Юсып болса ол заман Мысырда эди+. 6Бара тура Юсып та, онынъ кардашлары да, баьри болган несили мен бирге дуныядан тайдылар. 7Тек Исраил уллары коьп бала табатаган эдилер, олар коьптен коьп бола бердилер, сога коьре олардынъ халкы савлай Мысырдынъ ерин бийлеп конгандай коьп санлы болды.

8Заман кетти, эм Мысырда басшылыкты колына Юсып акында бирзат та билмеген янъы параон алды+. 9Оьзининъ халкына ол булай айтты: «Каранъыз, Исраил уллары бизден кайда коьлем эм куьшли болаятырлар. 10Келешинъиз, акыллылай этеек. Эгер Исраил уллары оннан да коьп болсалар, эм де согыс басланып олтырса, олар бизим явлардынъ ягы болып оларга косылаяклар, сонъ бизге карсы турып, кыралдан кетееклер».

11Мысыршылар Исраил улларынынъ уьстине, оларды авыр куллык пан йоьнъкитер уьшин, бакташыларды салдылар. Исраил уллары болса, параонга азык-туьликлерин саклар уьшин деп, Питом эм Рамсес деген калаларды курдылар+. 12Тек нешаклы да Исраил уллары эзиетлевге ушыратылсалар да, сол кадер олар, мысыршыларды коркыстып, коьлем болып, ер бийлеп, яйыла эдилер. 13Сога да коьре мысыршылар оларды аявсыз ислете эдилер. 14Олардынъ яшавын, балшыктан кербиш кестиртип, курылыс бардырттырып, ызанларда ислеттирип, каранъа эттилер. Эш аявсыз Исраил улларына сол авыр куллыкты эттирдилер.

15Мысырдынъ патшасы еврейлердинъ Шипра эм Пуа деген эбияларына булай айтты: 16«Сиз еврей кыскаяклыларына бала табувда ярдамласаятырып сак болынъыз: эгер ул бала тувса – оьлтиринъиз оны, эгер кыз тувса – сав калдырынъыз».

17Тек эбиялар, Алладан коркканнан, Мысыр патшадынъ буйрыгын толтырмадылар. Олар ул балаларды сав калдыра эдилер. 18Мысыр патшасы эбияларды шакыртып: «Сиз неге солай этесинъиз? Сиз неге ул балаларды сав калдырасынъыз?» – деп сорады.

19Эбиялар параонга: «Еврей кыскаяклылары мысырдыкындай тувыллар, олар берк эм биз келгеннен де алдын балаларын табып кутыладылар», – дедилер.

20Сонынъ да уьшин Алла эбияларга оьз шапагатын коьрсетти, еврей халк болса, оьз санын оьстирип эм тагы да берк бола берди. 21Эбиялар Алладан коркканлары уьшин, Ол савга этип оларга аьел эм балалар берди. 22Сонда параон оьз халкына буйырык берди: «Еврейлерде тувган аьр бир ул балады Нил сувына тасланъыз, кызларды болса, сав калдырынъыз».

2

Муса пайхамбардынъ тувувы

2^1Левий ырувыннан бир аьдем сол ок ырувдан оьзине хатын алган+. 2Ол, аягы авыр болып, ул тапкан. Сол баладынъ кайдай ярасык болып тувганын коьрип, ол уьш ай бойы оны ясырып турды. 3Энди ясырып эш болмаган заман келгенде, хатын камыс куржынды алып, сагыз бан басын япты. Сонынъ ишине балады салып, Нил сувынынъ янындагы камыстынъ ишинде калдырды. 4Баладынъ аьптеси, бала не болар экенин коьрер уьшин, эрекке тайып карап турды.

5Параоннынъ кызы Нил сувына, шомылайым деп, туьсти, онынъ таьвкелери болса яга бойлап юрдилер. Ол камыс арасындагы куржынды коьреди эм оны барып аькелмеге деп таьвкесин йибереди. 6Куржынды ашкан параоннынъ кызы балады коьреди. Бала йылай эди, сога коьре ол оны аяды. «Бу еврей балаларынынъ бириси», – деди ол.

7Сол заман баладынъ аьптеси келип параоннынъ кызыннан сорады: «Белки, барып еврейлердинъ арасыннан эмгистуьвши хатынды аькелейимме, сосы балады сага деп эмгистсин деп?»

8«Аьше, бар», – деди ол да.

Кызалак барып, баладынъ анасын алып келди. 9Параоннынъ кызы ога айтты: «Бу балады ал эм оны мага деп эмгист, мен болсам сага акын тоьлермен».

Хатын балады алып оны эмгистеди. 10Бала оьскен заманда, хатын оны параоннынъ кызына аькетеди, ол болса оны оьзине бала этип алады. Ол оны Муса[*] деп атайды, «Мен оны сувдан шыгарганман», – дей берип.

Мусадынъ Мысырдан кашувы

11Бир куьн, Муса энди оьскен заманда, ол оьз халкынынъ аьдемлерине барып, олардынъ кайдай авыр куллыкты этетаганларын коьрди. Ол мысыршыдынъ еврейди – онынъ бавырдасын – кайтип тоьбелейтаганын коьрди. 12Ян-ягына каранып, бирев де йок экенин коьрип, Муса мысыршыды оьлтирип, онынъ суьегин кумда коьмди. 13Экинши куьн ол тоьбелесип турган эки еврейди коьрди. Тоьбелес шыгарувшыдан ол сорады: «Сен неге оьз бавырдасынъды тоьбелейсинъ?»

14Ол болса айтты: «Сени бизим уьстимизге басшы эм тоьре этип ким салганды? Сен мени де, ол мысыршыды оьлтиргендей, оьлтирмеге ойлайсынъма?»

Муса коркып, «Меним эткеним энди белгили болды экен» деп ойлады.

15Оны эситкен параон Мусады тутып оьлтиреек болып эди, тек Муса параоннынъ аьскерлериннен кашып кутылды эм Мидиян кыралында яшап калды.

Бир кере, Муса куйыдынъ янында олтырып турган заманда, 16Мидияннынъ дин куллыкшысынынъ ети кызы, аталарынынъ кой-теке суьруьвин сувгартар уьшин, сув алмага деп келдилер. 17Ама койшылар келип оларды кувдылар. Сонда Муса турып, кызларды куткарды эм олардынъ кой-текелерин сувгартпага амал берди.

18Кызлар аталары Ревуелге кайтып келгенде, ол олардан сорады: «Сиз буьгуьн не бек эрте кайттынъыз?»+

19Олар явапладылар: «Бир мысыршы бизди койшылардан куткарды. Ол бизге сув да шыгарып, кой-теке суьруьвин де сувгарды».

20«Кайда аьше ол? – деп сорады аталары кызлардан. – Сиз оны неге калдырдынъыз? Барып оны бизи мен ашамага деп шакырынъыз».

21Муса Ревуелдинъ уьйинде калмага деп токтасты. Ревуел болса оьзининъ Сипора деген кызын Мусага пише этип берди. 22Сипора ул табады, эм Муса ога Гершом[*] деп атайды, «Мен ят ерде яшап калдым», – дей берип.

23Коьп заман озган сонъ, Мысыр патшасы оьледи. Исраил уллары олжалыкта ынъырана эдилер, ярдам тилей эдилер. Олардынъ олжа кысметлери акында аваз-сыйты Аллага етти. 24Алла, олардынъ ынъыравын эситип, Оьзининъ Ибрагим, Исхак эм Якып пан келисуьвин эсине туьсиреди+. 25Алла Исраил улларынынъ аьлин коьрип, оларды аяды.

3

Алладынъ Муса пайхамбарды шакырувы

3^1Муса оьзининъ кайынатасы Итродынъ[*], Мидияннынъ дин куллыкшысынынъ, кой-теке суьруьвин багатаган эди. Бир куьн, суьруьвди алыс такырлыкка аькетемен деп, Алладынъ тавы деген Синай тавга келген. 2Онда от бийлеген кувактынъ арасында Раббий маьлек келбетинде коьз алдына турды. Муса от каплаган куваклыктынъ янып соьнмейтаганын коьрди 3эм: «Барып карайым бу уллы аьжейип затка – яна турып, куьймейтаган кувакка», – деди.

4Раббий, Мусадынъ карамага деп келгенин коьргенде, оны кувак арасыннан шакырды: «Муса! Муса!»

Муса яваплады: «Мине мен».

5«Ювык келме, – деди Алла. – Аяк кийиминъди шеш, неге десенъ, сен турган ер – кие ер».

6Эм де косты: «Мен сенинъ ата-бабаларынънынъ Алласыман, Ибрагимнинъ Алласы, Исхактынъ Алласы, Якыптынъ Алласы».

Оны эситип, Муса бетин япты, неге десе, ол Аллага карамага корка эди+.

7Раббий сонда айтты: «Мен коьрдим, кайтип Мысырда меним халкым эзиетленетаганын. Мен эситтим, бактажылардынъ басшылыгы астында олар кайтип ынъыранатаганын, олардынъ язалары акында билдим. 8Мен Исраил улларын мысыршылардынъ эзиетиннен куткарар уьшин эм оларды сосы ерден алал, кенъ, суьт пен бал аккан ерге – Кенан, Хет, Амор, Периз, Евус эм Хив халкларынынъ ягына шыгарар уьшин ерге туьстим+. 9Мине Исраил улларынынъ йылав авазы Мага етти. Мен коьрдим, мысыршылар оларды кайтип эзиетлейтаганын. 10Бар! Мен сени параонга, Меним халкымды, Исраил улларын, Мысырдан шыгар деп йиберемен».

11Тек Муса Аллага булай айтты: «Мен ким болганман параонга барып, Исраил улларын Мысырдан шыгарар уьшин?»

12Алла булай яваплады: «Мен сага ярдам этеекпен. Сени Мен йибергениме мине белги: сен халкты Мысырдан шыгарсанъ, сиз меним уьшин бу тавда кызмет кыларсынъыз».

13Муса Аллага айтты: «Мине мен Исраил улларына барарман эм оларга айтарман: „Сизинъ ата-бабаларынъыз табынган Алла мени сизге йиберди“, олар болса сорарлар: „Онынъ аты ким?“ Мен не зат деп айтайым оларга?»

14Алла Мусага айтты: «Мен Ким Болсам – Сол. Исраил улларына айт: Мени „Мен Бар“ сизге йиберди»+.

15Тагы да Алла Мусага айтты: «Айт Исраил улларына: „Сизинъ ата-бабаларынъыздынъ Алласы – Ибрагимнинъ Алласы, Исхактынъ Алласы, Якыптынъ Алласы Яхве мени сизге йиберген“. Яхве – Меним оьмирлик атым. Мага булай айтаяклар аркадан-аркага. 16Бар, Исраилдинъ аксакалларын йый эм оларга айт: „Сизинъ ата-бабаларынъыздынъ Алласы – Ибрагимнинъ Алласы, Исхактынъ Алласы, Якыптынъ Алласы Яхве меним коьз алдыма энди эм айтты: Мен сизинъ артынъыздан карадым эм сизи мен кайтип оьзлерин юриткенлерин коьрдим. 17Мен сизди ярлылыкта-йоклыкта яшап турган еринъиз Мысырдан Кенан, Хет, Амор, Периз, Евус эм Хив халкларынынъ ерлерине, суьт пен бал аккан ерге, шыгармага соьз беремен“. 18Исраилдинъ аксакаллары сага тынълар. Сонда сен аксакаллар ман бирге Мысырдынъ патшасына барарсынъыз эм айтарсынъыз: „Яхве, еврейлердинъ Алласы, бизге энди. Бизди уьш куьнге такырлыкка йиберсенъ экен Яхвеге, бизим Аллага, курманлык этер уьшин“. 19Мысырдынъ патшасы, мен билистен, сизди йибермес, эгер оны уллы куьдиретим мен айтканды эттирмесем. 20Сога коьре, Мен колымды созарман эм аьлемет затлар этуьвим мен Мысырдынъ сейирин калдырарман. Соннан сонъ ол сизди йиберер+. 21Мен мысыршылар сизге аьруьв карагандай этермен, эм сиз бос коллар ман кетпессинъиз+. 22Аьр бир кыскаяклы конъысы-мысыршы кыскаяклыдан эм де кайдай бир баска онынъ уьйинде яшайтаган кыскаяклыдан да алтын эм куьмис затлар эм кийим тилесин. Сиз ол затларды оьзинъиздинъ улларынъызга эм кызларынъызга кийдирерсинъиз. Суьйтип сиз мысыршыларды тонарсынъыз».

4

Алла Муса пайхамбарга берген нышанлар

4^1Муса яваплады: «Эгер олар мага ыйнанмасалар ша, тынъламасалар ша эм айтсалар: „Раббий сага энмеген“?»

2Сол заман Раббий айтты: «Сенинъ колынъда не?»

«Аса таяк», – деп яваплады ол.

3Раббий айтты: «Тасла оны ерге».

Муса оны ерге таслаганда, ол йыланга айланды, эм Муса оннан эрек кашты. 4Сонда Раббий ога айтты: «Колынъды соз эм оны куйрыгыннан ысла».

Муса колын созды, йыланды ыслады. Йылан онынъ колында тагы да аса таякка айланды.

5Раббий айтты: «Мен Раббий, ата-бабаларынъ Ибрагим, Исхак эм Якып табынган Алла, сага энгенимге оларды ыйнандырар уьшин бу нышанларды коьрсет».

6Сонъ Раббий айтты: «Колынъды койынынъа сал».

Муса колын койынына салды, шыгарган заманда, ол иримбопаздан ап-ак кардай эди.

7«Энди тагы да оны койынынъа сал», – деди Раббий.

Муса тагы да колын койынына салды, шыгарган заманда, ол, тап кевдесиндей, тагы да таза болды.

8Раббий айтты: «Эгер олар сага ыйнанмаса, эм биринши нышан оларды ынандырмаса, олар экиншисине ынанарлар. 9Эгер эки нышанга да ынанмасалар эм сени тынъламасалар, Нилдан сув алып ерге тоьк, эм сол сув канга айланар».

10Муса Раббийге айтты: «Ием, мен алдын да шебер соьзли тувыл эдим эм энди де, Сен мени мен, Оьзинънинъ кулынъ ман соьйлегенде де, соьзим шебер болмады. Мен акырын эм тилкав соьйлеймен».

11Раббий ога айтты: «Ким бергенди аьдемге тил? Ким оны сагыр яде сакав этеди? Ким коьзининъ ярыгын береди яде сокыр этеди? Мен, Раббий, тувылма+? 12Суьйтип болса, бар; Мен сага соьйлемеге ярдам этермен эм не зат айтаягынъды уьйретермен».

13Тек Муса яваплады: «Ием, тилеймен, кимди болса да баска биревди йибер».

14Раббий Мусага ашувланды эм айтты: «Сенинъ аганъ бар, Левий ырувыннан Харун. Мен билемен, ол аьруьв соьйлейди. Ол энди шыккан, сени йолыкпага тиледи, эм де сени коьрип, куванар. 15Сен оны ман соьйлемеге эм онынъ авызына соьзлерди салып айттырмага боласынъ. Мен сизинъ экевинъизге де ярдам этермен эм не зат этпеге керегин уьйретермен. 16Халкка сенинъ соьзлеринъди ол, пайхамбар Алладынъ соьзлерин айткандай этип, айтаяк. 17Оьзинъ мен бу аса таякты ал: сен оны ман сейир нышан этеексинъ».

Муса Мысырга кайтады

18Муса оьзининъ кайынатасы Итрога кайтып, ога айтты: «Мага кардаш-кавымымга Мысырга кайтпага ызын бер – карамага, савма экен олар аьли де».

Итро айтты: «Бар, йолынъ болсын».

19Муннан алдын да Раббий Мусага Мидиянда айткан эди: «Кайт Мысырга: сени оьлтиреек болганлар оьлгенлер»+.

20Муса хатынын эм улларын оьзи мен алып, эшекке олтыртты эм, колына Раббийдинъ аса таягын ыслап, Мысырга карап кери йолга туьсти.

21Раббий Мусага айтты: «Сен Мысырга кайтканда, кара, параоннынъ алдында, Мен сага берген куьшти кулланып, сейир нышанлардынъ баьрисин де коьрсет. Мен онынъ юрегин ийнат этермен, эм ол халкты йибермес. 22Сонда сен параонга айт: Раббий булай айтады: „Исраил – Меним улым, Меним тунгышым. 23Мен сага айттым: Йибер Меним улымды Мага бас иймеге. Сен йибермединъ оны, энди мен сенинъ тунгыш улынъды оьлтирермен“».

24Йолда, кешеги тыншаюв заманда, Раббий бирден Мусага йолыкты эм оны маразландырып оьлтиреек болды.[*]
25Ама Сипора оьткир тас пышакты алып, улын бабалатты да, кескени мен Мусадынъ аякларына тийди. «Эрим, сен мага кан тоьктирдинъ», – деди ол.

26Сол заман Раббий Мусады аяды. Сипора, улын бабалатканы уьшин, «Эрим, мага кан тоьктирдинъ», – деп айтты.

27Энди Алла Харунга айтты: «Бар такырлыкка Мусады йолыкпага».

Харун барып, Мусады Алладынъ тавы янында йолыкты эм оны оьпти. 28Муса Харунга Раббий не мырат пан оны йибергени акында эм ога этпеге Ол буйырган баьри нышанлар акында хабарлады. 29Муса эм Харун Мысырга кайтып, Исраилдинъ баьри аксакалларын йыйдылар 30эм Харун Раббийдинъ Мусага айткан баьри затын анълатты. Муса аьдемлер алдында нышанлар этти, 31эм олар ынандылар. Раббий олардынъ баьлесин коьрип, оларга ярдамга келгенин эситкенде, басларын ийип, Ога сежде кылдылар.

5

Исраил улларынынъ аьллери авырланады

5^1Соннан сонъ Муса ман Харун параонга барып айттылар: «Яхве, Исраил уллары табынган Алла, булай айтады: „Босат Меним халкымды, ол Мага деп такырлыкта байрам озгарсын деп“».

2Параон яваплады: «Ким болганды Яхве, мен Ога тынълагандай эм Исраил улларын босаткандай? Мен танымайман Яхведи эм де йибермеекпен Исраил улларын».

3Олар айттылар: «Биз, еврейлер табынган Алла бизге энип келди. Тилеймиз, бизди уьш куьнге такырлыкка йибер, Яхвеге, бизим Аллага, курман этеек. Солай болмаса, Ол бизди кыргын ман яде кылыш пан шуьшимизге йолыктырар».

4Ама Мысырдынъ патшасы яваплады: «Муса эм Харун, сиз не затка халктынъ куллыгына орав этесинъиз? Барынъыз, исленъиз!» 5Эм тагы да параон косты: «Сизинъ халкынъыз коьп санлы болган, сиз болсанъыз, онынъ куллык эткенин токтатаяк боласынъыз».

6Сол ок куьн параон халктынъ басындагы бактажыларга эм етекшилерге буйырык берди: 7«Бу халкка энди кербиш ясар уьшин тобан берменъиз, оьзлери барып йыйсынлар деп. 8Тек олардан сол алдынгындай кербиш санын соранъыз. Куьнлик карарын кемитпенъиз. Олар эриншек, сога коьре бакырыклайдылар: „Ызын бер, бараяк, бизим Аллага курман этеек“. 9Оларга куллыкты коьбейтинъиз, ислесинлер эм оьтирик соьзлерге эс этпесинлер».

10Бактажылар эм етекшилер шыгып халкка булай айттылар: «Мине параон не дейди: „Мен сизге энди тобан бермеекпен. 11Барынъыз эм оны, каерден тапсанъыз да, оьзинъиз йыйынъыз. Ама куллыгынъыздынъ куьнлик карары кемитилмеек“».

12Халк сав Мысырга тобан излеп яйылды. 13Бактажылар да оларды сыга эдилер, токтамай айтып: «Куьнде де алдынгындай, сизге тобан берилетаган заманындагындай, куьн карарын толтырынъыз».

14Бактажылар Исраил улларынынъ уьстине салынган етекшилерди тоьбелеп те сорай эдилер: «Сиз неге туьнегуьн де, буьгуьн де саны алдынгындай кербишлер ясамадынъыз?»

15Исраил улларын каравылламага салынган етекшилер параонга келип ялбардылар: «Сиз неге оьзинъиздинъ кулларынъызга яман турасынъыз? 16Бизге тобан бермейдилер. Кербишлерди этпеге буйырадылар! Каратага, кайтип бизди тоьбелейдилер! Сизинъ халкынъызда шуьш».

17Параон айтты: «Эриншеклер, мине сиз ким, эриншеклер! Сонынъ да уьшин сиз айтатаганынъыз: „Бараяк, Раббийге курман этеек“. 18Барынъыз, куллык этинъиз. Тобан сизге бермееклер, ама тийисли кербиш санын этинъиз».

19Исраил улларынынъ етекшилери «Кербишлердинъ санынынъ куьнделик карарын кемитпенъиз» деп оларга айтылганлай, баьлеге калганларын билдилер. 20Параоннан шыккан сонъ, оьзлерин саклап турган Муса ман Харунды коьрдилер 21эм айттылар: «Раббий коьрсин сизинъ не эткенинъизди эм сизди шуьшинъизге йолыктырсын. Сиз параон эм онынъ касындагылар бизди коьрип унамастай эттинъиз. Сиз олардынъ колына бизди оьлтиртер уьшин кама ыслаттынъыз».

Раббий куткарылув болаягына соьз береди

22Муса Раббийге булай дува этти: «Ием, неге Сен сосы халкка баьле-каза аькелдинъ? Не уьшин Сен мени йибердинъ? 23Сенинъ атынънан мен параонга барып соьйлегеннен бери, ол халкымыз бан бесбетер яман оьзин юритти, Сен болсанъ, бирзат та этпединъ Оьз халкынъды куткарар уьшин».

6

6^1Сонда Раббий Мусага айтты: «Энди сен коьрерсинъ, Меним параон ман не зат этеегимди: Меним уллы куьдиретимди коьрип, ол Исраил улларын босатып йиберер, Меним уллы куьдиретим себепли оларды оьз кыралыннан кувган да этер».

2Алла Мусага муны да айтты: «Мен – Яхве. 3Мен Ибрагимге, Исхакка эм Якубка Куьдиретли Алла болып энип келгенмен, тек Меним Яхве деген атым ман Оьзимди оларга танытпаганман+. 4Мен олар ман келисуьв беркиттим, оларга ят аьдемлерше яшап турган Кенан ерин береегимди айттым. 5Энди мысыршылар оларды кул этип ислетедилер. Мен Исраил улларынынъ ынъыранувларын эситтим эм Мен беркиткен келисуьвди бир заманда да мутпадым. 6Соны ман энди айт Исраил улларына: „Мен – Яхве. Сизди мысыршылардынъ эзиетиннен куткарарман, куьдиретим мен сизди олжалыктан босатарман эм мысыршыларды уллы азап пан шуьшлерине еткерермен. 7Мен сизди Оьзимнинъ халкым этермен эм сизинъ Алланъыз боларман. Сол заманда сиз билерсинъиз Мен – Раббий, сизди мысыршылардынъ эзиетиннен босаткан Алланъыз экенимди. 8Мен сизди Ибрагимге, Исхакка эм Якыпка коьтерилген колым ман бермеге ант эткен ерге аькелермен. Мен оны сизге кулланмага берермен. Мен – Раббий“»+.

9Муса сол соьзлерди Исраил улларына айтты, ама олар оны тынъламадылар, неге десе каты эзиетлев олардынъ йигерлерин йыккан эди. 10Сонда Раббий Мусага айтты: 11«Бар, айт параонга, Мысырдынъ патшасына, Исраил улларын оьзининъ кыралыннан йиберсин деп».

12Ама Муса Раббийге айтты: «Эгер мени Исраил улларынынъ оьзи де тынъламаса, параон кайтип тынълаяк, боьтен де мен – тилкав».

Муса ман Харуннынъ шежереси

13Раббий Муса ман эм Харун ман Исраил уллары эм параон, Мысырдынъ патшасы акында соьйледи эм оларга Исраил улларын Мысырдан шыгармага буйырды.

14Мине Исраил ырувларынынъ аьеллери:

Исраилдинъ (Якып пайхамбардынъ) тунгышы Рубеннинъ уллары Ханок эм Паллу, Хесрон эм Кармий эдилер. Олар Рубен ырувынынъ аьеллери+.

15Шимоннынъ уллары Емуел, Ямин, Охад, Якин, Сохар эм кенаншы хатын тапкан Шаул эдилер. Олар Шимон ырувынынъ аьеллери+.

16Левий юз отыз ети йыл яшаган. Улларынынъ атлары: Гершон, Кохат эм Мерарий. Олар Левий ырувынынъ аьеллери+. 17Гершоннынъ уллары – Ливний эм Шимей эдилер. Олар Гершон аьелининъ бирер колы. 18Кохат юз отыз уьш йыл яшаган. Уллары Амрам, Исхар, Хеврон эм Уззиел эдилер. 19Мерарийдинъ уллары Махлий эм Муший эдилер. Булар Левий ырувынынъ аьеллери+.

20Амрам юз отыз ети йыл яшаган. Ол Йохеведге, атасынынъ карындасына уьйленген эди. Йохевед ога Харун ман Мусады тапкан+. 21Исхардынъ уллары Корах, Непег эм Зикрий эдилер+. 22Уззиелдинъ уллары Мишаел, Элсапан эм Ситрий эдилер+. 23Харун Элишевага уьйленген эди. Элишева Аминадавдынъ кызы эм Нахшоннынъ карындасы эди. Ол Харунга Надавды, Авихуды, Элазарды эм Итамарды тапкан+. 24Корахтынъ уллары Ассир, Элкана эм Авиясап эдилер. Бу Корахтынъ аьеллери эди+. 25Харуннынъ улы Элазар Путиелдинъ кызларынынъ бирине уьйленген эди, эм ол ога Пинхасты тапкан. Булар Левий ырувынынъ аьеллери+.

26Муса эм Харун – Раббий Исраил улларын ырувларына коьре нызамлы кепте Мысырдан шыгарув иси тапшырылган аьдемлер эдилер. 27Олар, сол ок Муса ман Харун, параон ман, Мысырдынъ патшасы ман, соьйлей эдилер, Исраил улларын Мысырдан шыгарар уьшин.

Муса ман Харун параонга барады

28Раббий Муса ман Мысырда соьйлегенде, 29Ол Мусага айтты: «Мен – Раббий. Параонга, Мысырдынъ патшасына, барып, меним сага айтатаганымнынъ баьрин де айт».

30Ама Муса Раббийге айтты: «Мен сондай тилкав, параон мени кайтип тынълар экен?»

7

7^1Раббий Мусага айтты: «Кара, Мен солай эттим, сен параонга Алладай болгандай, сенинъ аганъ Харун сенинъ пайхамбарынъ болгандай. 2Мен сага буйырган баьри затты да Харунга, сенинъ аганъа, айт, ол болса, параонга айтсын Исраил улларын оьзининъ кыралыннан йиберсин деп. 3Ама мен параоннынъ юрегин ийнат этермен, эм Мен Мысырда коьп аьжейип затлар эм нышанлар этсем де, 4ол сени тынъламас. Сонда Мен куьдиретимди Мысырга коьрсетип оны уллы азап пан шуьшине еткерермен эм Исраил улларын ырувларына коьре нызамлы кепте сосы ерден шыгарарман. 5Мен куьдиретим мен Исраил улларын оннан шыгарсам, мысыршылар муны эткен Мен Раббий экенимди билерлер».

6Муса эм Харун Раббий калай айткан болса, солай эттилер. 7Муса сексен ясында, Харун сексен уьш ясында эди олар параон ман соьйлеген заманда.

8Раббий Мусага эм Харунга айтты: 9«Параон сизге: „Керемет зат этинъиз“ – десе, Харунга айт: „Аса таякты ал эм параоннынъ алдына тасла“. Аса таяк йыланга айланаяк».

10Муса ман Харун параонга барып, Раббий айткандай эттилер. Харун оьзининъ аса таягын параоннынъ эм онынъ куллыкшыларынынъ алдына таслады, эм аса таяк йыланга айланды. 11Сонда параон да даналарды эм сыхыршыларды шакырды, эм Мысырдынъ ядылары ядылык ярдамы ман сол ок затты эттилер. 12Аьр кими де оьзининъ аса таягын таслады, аьр бир аса таяк йыланга айланды; тек Харуннынъ аса таягы олардынъ аса таякларын ютты. 13Ама параоннынъ юрегин ийнатлык бийледи – ол, Раббий айтканындай болып, Муса ман Харунды тынъламады.

Биринши баьле: сувды канга айландырув

14Сонда Раббий Мусага айтты: «Параон ийнатлы эм халкты йибермеге унамайды. 15Параонга эртенъликте, ол сув ягасына шыгатаган заманда, бар. Йыланга айланатаган аса таякты ал эм параонды Нил ягасында сакла. 16Ога булай айт: „Яхве, еврейлер табынган Алла, мени сага йиберген мундай зат айтпага: Меним халкымды йибер такырлыкта Мага бас ийсинлер деп“. Ама аьлиге дейим сен оларды йибермединъ. 17Яхве булай айтты: „Энди меним колымдагы аса таяк пан мен Нилдинъ сувын урарман, эм сув канга айланар. Сен билерсинъ муны эткеннинъ Мен, Яхве экенимди. 18Нилдагы балык оьлер, сув сасык болар, эм мысыршылар ол сувды ишип болмаслар“».

19Раббий Мусага айтты: «Харунга булай айт: „Аса таягынъды ал эм колынъды Мысырдынъ сувларынынъ уьстине соз. Муны этсенъ, йылгалар, каналлар, коьллер эм савлай баска орынларда тутылган сувлар канга айланаяк. Мысырда каерде де – агаш, тас савыт ишинде де – кан болаяк“».

20Муса ман Харун, Раббий калай айткан болса, солай эттилер. Харун параоннынъ эм онынъ куллыкшыларынынъ коьзинше аса таягын коьтерди, Нил сувын урды, эм ол канга айланды. 21Нилдагы балык оьлди, эм сув, мысыршылар ишип болмастай, сасык болды. Мысырдынъ каеринде де сув канга айланган эди. 22Тек Мысырдынъ сыхыршылары оьзлерининъ ядылыгы ман тап сол затты эттилер. Эм параоннынъ юрегин ийнатлык бийледи. Ол, Раббий айткандай, Мусады эм Харунды тынъламады. 23Мысырдынъ патшасы бурылып та сарайына кетти, сосы баьри заттынъ акында ойлап та ойламай. 24Мысыршылар болса, Нилдынъ бойында, ишпеге сув табар уьшин, куйылар казып басладылар. Неге десе Нил сувыннан олар энди ишеялмай эдилер.

25Раббий Нилдагы сувды зыян эткенли ети куьн озды.

8

Экинши баьле: бакалар

8^1Раббий Мусага айтты: «Параонга бар эм айт ога: „Раббий булай айтады: ‘Меним халкымды Мага бас иер уьшин йибер. 2Сен унамасанъ, Мен савлай сенинъ кыралынъа бакаларды ябарман. 3Нилдынъ иши бакаларга толаяк. Олар сувдан шыгаяклар эм сенинъ сарайынънынъ ишин бийлееклер, уйклайтаган боьлменъде, орынынъда, сенинъ куллыкшыларынънынъ эм сенинъ халкынънынъ уьйлеринде, сенинъ тандырларынъда, шапшакларынъда. 4Бакалар сага, сенинъ халкынъа, куллыкшыларынъа каргыяклар’“».

5Раббий Мусага айтты: «Айт Харунга: „Аса таяк ыслаган колынъды йылгалар, каналлар, коьллер уьстинде коьтер эм бакаларды Мысыр ерине яп“».

6Харун аса таяк ыслаган колын Мысырдынъ сувларынынъ уьстинде коьтерди, сол заман бакалар шыгып, савлай ерди бийледилер. 7Ама сыхыршылар ядылык ярдамы ман тап сол затты эттилер. Олар да Мысыр ерининъ уьстине бакалар шыгардылар.

8Параон Муса ман Харунды шакырды эм айтты: «Раббийге Ол мени эм меним халкымды бакалардан куткарсын деп дува этинъиз, эм мен халкынъызды Раббийге курман этсинлер деп йиберермен»+.

9Муса параонга айтты: «Сенинъ эм сенинъ куллыкшыларынъ уьшин мен кайзаман дува этеегимди белгилемеге сага эркин беремен. Соннан сонъ бакалар сеннен, сенинъ уьйлеринънен кетееклер эм тек Нилдынъ сувында калаяклар».

10«Эртен», – деди параон.

Муса яваплады: «Сенинъ айтканынъ болаяк. Соны ман эш бирев де Яхвеге, бизим Аллага, тенъ болмаганын билерсинъ. 11Бакалар сеннен, уьйлеринънен, куллыкшыларынънан эм халкынънан кетееклер. Олар тек Нилда калаяклар».

12Муса эм Харун параоннан кеттилер, эм Муса Раббийге Онынъ параонга йиберген бакалары акында дувасын каратты. 13Раббий Мусадынъ тилегин алды. Бакалар уьйлерде, азбарларда, кырларда кырылдылар. 14Оларды тоьбе этип уьйдилер, эм ерден сасык ийис шыгып баслады. 15Ама параон, енъиллик келгенин коьргенде, онынъ юреги яне ийнатлыкка толды, эм ол тагы да Муса ман Харунды, тап Раббий айткандай болып, тынъламады.

Уьшинши баьле: ширкейлер

16Раббий Мусага айтты: «Айт Харунга: „Аса таягынъды коьтер эм ердеги шанъды ур: савлай Мысырдагы шанъ ширкейге айланар“».

17Олар солай эттилер. Харун аса таяк ыслаган колын коьтерди, шанъды сокты. Савлай Мысырдынъ шанъы ширкейге айланды. Ширкейлер аьдемлерге, малларга ябыстылар. 18Сыхыршылар ядылык ярдамы ман ширкей бийлетеек болдылар, ама болдыралмадылар. Ширкейлер аьдемлерге эм малларга ябысувда болдылар. 19Сол заман сыхыршылар параонга айттылар: «Бу исте Алладынъ колы бар». Ама параоннынъ юреги ийнат болып калды. Ол Муса ман Харунды, Раббий айткандай, тынъламады.

Доьртинши баьле: шыбынлар

20Раббий Мусага айтты: «Эртен эртенъ мен тур, параон сувга бараяткан заманда онынъ алдына шык эм айт ога: „Раббий булай айтады: Меним халкымды Мага бас иер уьшин йибер. 21Эгер йибермесенъ, Мен сага, сенинъ куллыкшыларынъа, халкынъа, уьйлеринъе шыбынлардынъ ройын йиберермен. Мысыршылардынъ уьйлерин, савлай яшаган ерлерин шыбынлар ябар. 22Ама Мен, халкым яшаган Гошен ерин аяп, онда шыбынлар болмастай этеекпен, сен бил деп – Муны эткен Мен, Яхве. Бу ерди де бийлеймен. 23Мен сага коьрсетермен Меним халкым ман сенинъ халкынъ арасындагы баскалыкты. Ол нышан эртен болаяк“».

24Раббий тап солай этти. Шыбынлардынъ кара-кумак ройы параоннынъ сарайын эм онынъ куллыкшыларынынъ уьйлерин яптылар. Шыбыннан Мысырдынъ савлай ери йойылды. 25Параон Муса ман Харунды шакыртты эм айтты: «Барынъыз, оьзинъиздинъ Алланъызга курман этинъиз, тек бу кыралда, Мысырда».

26Ама Муса айтты: «Олай этип болмаяк. Яхвеге, бизим Аллага, этилген курманлык мысыршылар уьшин – арам. Эгер биз, оларга ярамаган курманлыкты олардынъ коьзинше этетаган болсак, олар бизди тас сыбалап оьлтирерлер+. 27Йок, Яхвеге, бизим Аллага, Ол буйырганша, курманлык шалар уьшин, бизге уьш куьнге такырлык кенълигине кетуьв керек».

28Сонда параон айтты: «Мен сизди Яхвеге, сизинъ Аллага, курманлык шалар уьшин кенъ такырлыкка йиберермен, тек алыска кетпенъиз. Меним уьшин де дува этинъиз».

29Муса явап этти: «Мен сеннен кеттим дегеним мен, Яхвеге дува этермен, эм эртен ок шыбынлар сени, сенинъ куллыкшыларынъды, халкынъды коярлар. Тек сен де энди, халкымызды Яхвеге курманлык этер уьшин йибермей, алдаганынъды кой».

30Муса параонлардан кетип, Раббийге дува этти. 31Раббий Мусадынъ тилегин алды: параонды, онынъ куллыкшыларын эм халкын шыбынлардан куткарды. Эш бир шыбын да калмады. 32Тек бу кере де параоннынъ юреги ийнат болып калды, эм ол халкты йибермеди.

9

Бесинши баьле: мал кырылувы

9^1Раббий Мусага айтты: «Бар параонга эм ога айт: „Яхве, еврейлер табынган Алла, булай айтады: ‘Меним халкымды Мага сежде кылар уьшин йибер’. 2Эгер сен йибермеге унамасанъ эм алдыда да оларды ысласанъ, 3Яхве сенинъ кырдагы малынъды – атларынъды, эшеклеринъди, туьелеринъди, бугаларынъды эм сыйырларынъды, койларынъды эм эшкилеринъди – эсапсыз кыргын ман оьлтирер. 4Ама Яхве Исраил улларынынъ малы ман мысыршылардынъ малы арасында баскалык калгандай этер: Исраил улларынынъ эш бир малы да оьлмес“».

5Раббий, заман белгилеп, айтты: «Эртен Мен, Яхве, бу ерде солай этермен».

6Эртеси куьн Раббий тап солай этти. Мысыршылардынъ баьри болган малы кырылды, ама Исраил улларынынъ эш бир малы да оьлмеди. 7Сол затты тергетер уьшин, параон аьдемлерди йиберди, эм Исраил улларынынъ эш бир малы да оьлмегенин сонда билди. Тек онынъ юреги баягындай ийнат болып калды, эм ол халкты йибермеди.

Алтыншы баьле: батлавыклар

8Раббий Муса ман Харунга айтты: «Пештен бир неше толы увыс куьл алынъыз. Муса оны пароннынъ коьзинше авага шашсын. 9Ол куьл юка шанъ болып, Мысыр уьстине яйылар, эм сав кыралда аьдемлерде, малда иринлескен батлавыклар шыгарлар».

10Олар пештен куьлди алып, параоннынъ алдына шыктылар. Муса куьлди авага шашты, эм аьдемлерде, малда иринлескен батлавыклар шыктылар. 11Сыхыршылар Мусадынъ алдына, олардынъ эм баьри мысыршыладынъ этинде тувган батлавыклар себепли, шыгып болмадылар. 12Ама Раббий параонды ийнат этти, эм ол, Раббий Мусага айткандай болып, Мусага да Харунга да тынъламады.

Етинши баьле: буршак

13Раббий Мусага айтты: «Эртен эрте турып параонга бар эм ога айт: Яхве, еврейлер табынган Алла, булай айтады: „Йибер Меним халкымды Мага сежде кыларга. 14Бу кере Мен сага, сенинъ куллыкшыларынъа эм халкынъа сондай да авыр язалар йиберермен, сен ер юзинде Мага тенъ болмаганын билерсинъ деп. 15Мен куьдиретим мен сени эм сенинъ халкынъды ер юзиннен йогалткандай кыргынды йибермеге болар эдим. 16Тек Мен сага куьшимди коьрсетер уьшин эм атымды ер юзинде белгили этер уьшин сени сав койганман+. 17Сен болсанъ аьли де оьктемлик пен Меним халкыма карсы шыгасынъ. 18Олай болса тынъла: эртен сосындай заманда Мен, Мысыр оьзининъ негизи салынган заманнан алып коьрмеген, сондай куьшли буршакты йиберермен. 19Сога коьре малды эм баьри сенде болган затты кавыфсыз ерге аькетпеге буйыр. Буршак кырда, ашык ерде калган баьри аьдемлерге, малга туьсуьвде болаяк. Эм олар баьри де оьлееклер“».

20Параоннынъ куллыкшыларынынъ бир кавымы, Раббийдинъ соьзлериннен коркып, кулларын эм малларын уьйлерининъ ишине алмага асыктылар. 21Раббийдинъ соьзлерин кулакларына аспаганлар кулларын эм малларын кырда калдырдылар.

22Раббий Мусага айтты: «Колынъды аспанга коьтер, эм буршак Мысырга явар: аьдемлерге, айванларга, Мысырдынъ кырларында оьскен баьри затка».

23Муса аса таягын аспанга коьтерди, эм Раббий, коьк гуьрилдетип, буршак явдырды. Ясынок ерге сокты. Раббий Мысыр ерине буршакты куйды+. 24Баьри ерде буршак ява эди, ясыноклар сога эди. Мундай давыл Мысырда, тап онда аьдем ырувы конганнан алып, болмаган эди. 25Сав Мысырда буршак кырларда не аьдемди, не малды кырды. Буршак кырларда оьскен баьри затты сокты, тереклерди сындырды. 26Тек Исраил уллары яшаган Гошен деген ерде буршак явмады. 27Параон Муса ман Харунды шакыртты. «Бу кере мен куьналы, – деди ол. – Раббий дурысын айтады, мен эм меним халкым болсак – шуьшлимиз. 28Раббийге дува этинъиз, болаяк бизим коьрген сол эсапсыз ясын-буршак! Мен йиберермен сизди, сизге энди арбатын калув керек тувыл»+.

29Муса яваплады: «Мен шахардан шыгып, колымды яйып Раббийге дува этермен. Коьк гуьрилдеви тынар эм буршак токтар, сен бил деп: ер иеси – Раббий+. 30Тек мен билемен, сен эм сенинъ куллыкшыларынъ, алдынгындай, Алламыз Яхведен коркпайсынъыз».

31Кендир эм арпа согылдылар, неге десе, сол заманда арпа масакланган эди, кендир шешекей ата эди. 32Ак бийдай эм кара бийдай болса, согылмадылар: олар кеш писетаган себепли.

33Муса параонннан кетип, шахардан шыкты эм Раббийге дува этер уьшин колын яйды. Коьк гуьрилдев эм буршак токтадылар. Ямгыр ер уьстине куйылганы койылды. 34Параон ямгырдынъ, буршактынъ эм коьк гуьрилдевдинъ токтаганларын коьрип, яне куьналы болды: онынъ эм куллыкшыларынынъ юреклери тагы ийнат болдылар. 35Параоннынъ юреги ийнатлыкка толысты, эм ол Исраил улларын, Раббий Мусадан айттыргандай, йибермеди.

10

Сегизинши баьле: шегертке

10^1Раббий Мусага айтты: «Бар параонга. Мен онынъ эм куллыкшыларынынъ юреклерин, оларга сейир нышанларымды коьрсетер уьшин, ийнатлы эттим, 2сонъ сен балаларынъа эм немерелеринъе Меним мысыршыларга кайтип бир каты болганым акында, кайтип олар арасында нышанлар эткенимди айтардай. Билсинлер олар, муны эткен – Мен, Раббий».

3Муса ман Харун параонга бардылар эм айттылар: «Яхве, еврейлер табынган Алла, булай айтады: „Кашанга дейим сен Мага бойсынмай тураяксынъ? Йибер Меним халкымды Мага сежде кыларга. 4Эгер сен унамасанъ, тап эртен Мен сенинъ элинъе шегертке йиберермен+. 5Ол сенинъ еринъди суьйтип тутас ябар, ер де коьринмегендей этип. Буршактан калган баьри сол азгананъызды да, кырда оьскен тереклерге дейим, ол япырар. 6Ол сенинъ сарайларынъды, сенинъ куллыкшыларынънынъ эм баьри мысыршылардынъ уьйлерин толтырар: ондайды сенинъ ата-бабаларынъ да, бу ерде яшап баслаган куьнлериннен бери эм тап буьгуьнге дейим де коьрмегенлер“».

Муса параоннан бурылып кетти. 7Параоннынъ куллыкшылары ога айттылар: «Энди де не кадер заман бу аьдем бизди кыйнаяк? Йибер олардынъ эр кисилерин Яхвеге, олар табынган Аллага, сежде кылар уьшин. Сен аьлиге дейим коьрмейсинъме, Мысырдынъ йойылганын?»

8Сонда Муса ман Харунды параонга кайтардылар. «Барынъыз, Яхвеге, сизинъ Аллага, сежде кылынъыз, – деди параон. – Тек сизинъ кайсынъыз барарсынъыз?»

9Муса явап берди: «Биз баьримиз де балалар ман эм картлар ман, увыллар ман эм кызлар ман, отарлар ман эм суьруьвлер мен барармыз: бизде Раббийге аталган байрам».

10Параон айтты: «Эгер кашан да болсын мен сизди пишелер мен эм балалар ман йиберсем, Раббий акыйкатлай да сизге ярдам этпеге керек болар! Тек сакланынъыз, сизди уьйкен баьлелер саклайды! 11Йок, йок! Сиз тилейтаган болсанъыз, тек эр аьдемлер Раббийге сежде кылувга барсынлар».

Сонъ Муса ман Харунды параоннан кувдылар.

12Раббий Мусага айтты: «Колынъды Мысыр ерининъ уьстиннен соз, эм шегертке келер. Ол кырларда оьсетаган баьри затты да, буршактан сонъ аман калганнынъ баьрин де япырар».

13Муса аса таякты Мысырдынъ уьстиннен созды, эм Раббий ер уьстине куьни-туьни токтамай эскен куьнтувар елди аькелди. Эртенлъикте ел шегерткеди аькелди. 14Ол болса Мысырга шапкынлык этти, сансыз куьби сав элге конды. Шегерткединъ сосындай шапкынлыгы бу заманга дейим болмаган эди эм алдыда да болмаяк. 15Ол савлай ерди, ер кара болганша, каплаган эди. Буршактан калган затларды да, кырлардагы оьсимликлердинъ, тереклердеги емислердинъ баьрин де ол япырды. Тереклерде де, баска оьсимликлерде де савлай Мысырда япырак деген калмады. 16Параон Муса ман Харунды асыгыслы шакырды эм айтты: «Мен сизинъ Алла, Яхве алдында эм сизинъ алдынъызда куьналыман.+
17Тилеймен, меним куьнамды тагы да, энди тек бир кере, кеширинъиз. Яхвеге, сизинъ Аллага, Ол мени сосы каза-баьледен куткарсын деп, дува этинъиз»+.

18Муса параоннан кетти эм Раббийге дува этти. 19Раббий елди бек куьшли куьнбатар елге авыстырды, ол болса шегерткеди Кызыл денъизге аькетти. Мысырда шегертке деген соны ман калмады. 20Ама Раббий параонды тагы ийнат этти, эм ол Исраил улларын йибермеди.

Тогызыншы баьле: каранъалык

21Раббий Мусага айтты: «Колынъды коькке коьтер, эм Мысырга каранъалык энер – сезилер каранъалык».

22Муса колын коькке коьтерди, эм коьз туьрткисиз каранъалык Мысырды уьш куьнге бийледи. 23Аьдемлер уьш куьн бойы яде бири-бирин коьрип, яде юрип болмадылар. Исраил улларында болса, олар яшаган ерде, ярык эди. 24Сонда параон Мусады шакырды эм айтты: «Барынъыз, Раббийге сежде кылынъыз. Мунда тек отарларынъызды эм суьруьвлеринъизди калдырынъыз, пишелер мен балалар сизи мен барсынлар».

25Муса яваплады: «Сен малды бизи мен йибермеге керексинъ, биз Яхвеге, бизим Аллага, эти пайланган курманлык эм тутасяндырув курманлык этип болгандай. 26Бизим савлай малымыз бизи мен бармага керек, туягы да калмай. Онда болса, биз Яхвеге, бизим Аллага, курманлык этилеегин мал арасыннан айырармыз, онда еткенше, биз билип те билмеекпиз, малдынъ кайсыларын Раббийге курманлык этпеге тийисли экенин».

27Раббий параоннынъ юрегин ийнат этти, эм ол оларды йибермеге унамады. 28Ол Мусага айтты: «Меним коьзлеримнен тай, мен сени эндиден армаган коьрмегендей! Мен сени яне ок коьрген куьн сен оьлерсинъ!»

29«Дурыс, – деп яваплады Муса. – Сен энди мени коьрмессинъ».

11

Оныншы баьле билдириледи

11^1Раббий Мусага айтты: «Мен параонды эм Мысырды энди тек бир кере шуьшлерине йолыктырарман. Соннан сонъ ол сизди йиберер, эм тек бир йиберип калмай, кувар. 2Аьр эр эм пише конъысылардан куьмис эм алтын затлардан тилеп алсынлар деп айтшы халкка». 3Раббий мысыршыларды Исраил халкына ийги караткан. Муса да, Мысырдынъ еринде, параоннынъ куллыкшыларынынъ алдында эм халктынъ алдында бек уллы аьдем эди.

4Муса параонга айтты: «Раббий булай айтады: „Заман туьн ортасына ювыклаганда, Мен Мысыр бойлап юрермен, 5эм Мысырдынъ баьри де тунгышлары оьлееклер – параоннынъ тунгышыннан баслап, тактынъ асабасы, терменде ислеген таьвкединъ тунгышына дейим. Малдынъ да марка айваны оьлеек. 6Сав Мысырда алдын эш болмаган эм келеекте эш болмаяк сыйт эситилеек. 7Тек Исраил улларына эм олардынъ малына ийттинъ оьзи де уьрмеек“. Сол заман сиз коьрерсиз Раббийдинъ мысыршылар ман Исраил улларынынъ арасында калай баскалыкты коьрсеткенин. 8Сенинъ янынъдагы куллыкшыларынъ мага келип бас иерлер эм айтарлар: „Сен эм сага ызлаган баьри халк та кетинъиз!“ Сонъ мен кетермен,» – деп Муса ашувлы болып параоннан шыгып кетти.

9Раббий Мусага айтты: «Параон сага тынъламас, эм сонда Мен Мысырга оннан да коьп сейирли затлар коьрсетермен».

10Муса ман Харун параонга сол сейирликлердинъ баьрин де коьрсеттилер, ама Раббий параоннынъ юрегин ийнат этти, эм ол Исраил улларын оьз элиннен шыгарып йибермеди.

12

Азатлык байрамы

(Лев. 23:5-8; Сан. 28:16-25; Шер. 16:1-8)

12^1•Раббий Муса ман Харунга Мысырда айтты: 2«Сосы ай[*] сиз уьшин биринши ай, йылдынъ басы болсын. 3Исраил улларынынъ баьри ямагатына сол айдынъ оныншы куьнинде аьр кими оьз аьелине козы алмага борышлы экенин айт, бирер козы аьр аьелге. 4Эгер сав бир козыды ер уьшин аьел кишкей болса, олар, аьдем санына коьре, ювык конъысысы ман боьлиссинлер. Аьр бир аьдем не кадер еп боларын эсапланъыз. 5Сиз сайлаган айванлар бир йыллык, минсиз, оьзи де эркек айван болсын. Сиз козыларды яде улакларды сайламага болаяксыз. 6Оларды бу айдынъ он доьртинши куьнине дейим тирилей сакланъыз, кеште болса, Исраил улларынынъ сав ямагаты оларды сойсынлар+. 7Курманлык айванлардынъ канын алып, сиз оларды еген уьйдинъ эсигининъ энегелерине ягынъыз. 8Сол ок кеше ашыткысыз писирилген оьтпек пен, от уьстинде, увыкай оьленлер мен даьмлендирилип кувырылган этти енъиз. 9Этти шийлей, яде асылган кепте еменъиз, оны от уьстинде кувырынъыз – басын, аякларын, карын шегин. 10Эртенъликке эш бир затын калдырманъыз. Эгер бир зат калгандай болса, ягынъыз. 11Егенде булай енъиз: белинъиз бувылган болсын, аяк кийимли болынъыз, колынъызда – таяк. Егенде тез енъиз. Бу болса – Азатлык байрамында Меним сыйымга аталган кешки зияпет.

12Бу кеше Мен Мысырды кезип, не аьдемнинъ, не малдынъ тунгыш балапанларын кырарман, эм де Мысырдынъ аллаларын шуьшке йолыктырарман. Мен – Раббий+. 13Кан – сиз яшаган уьйлердинъ белгиси болаяк: канды коьрип, Мен сол ерден озып кетермен. Мен Мысырды кырганда, кыргын сизди оьлтирмес.

14Сосы куьнди эсте сакланъыз. Келеек несиллерде оны Раббийге байрам этип белгиленъиз – бу сизге оьмир-оьмирлерге парыз. 15Ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек енъиз. Тап биринши куьн оьз уьйлеринъизде ашыткыды йок этинъиз, неге десе, биринши куьннен алып етинши куьнге дейим ашыткылы оьтпекти еген аьр ким Исраилдинъ ямагатыннан кувылаяк. 16Биринши эм етинши куьн Мага сежде кылар уьшин йыйылынъыз. Сосы куьнлерде, оьзинъизге ас асканнан баска эш бир куллык та этпенъиз.

17Ашыткысыз оьтпектинъ байрамын белгиленъиз, неге десе ол куьн Мен сизди тукымларынъызга коьре нызамлы кепте Мысырдан шыгарганман. Сосы куьнде келеек аркаларынъыз да байрамшыласынлар – бу сизге оьмирлик парыз. 18Ашыткысыз писирилген оьтпекти енъиз, биринши айдынъ он доьртинши куьннинъ кешесиннен алып, йырма биринши куьннинъ кешесине дейим. 19Ети куьн сизинъ уьйлеринъизде ашыткы болмаска керек. Ашыткылы оьтпек егеннинъ аьр кайсысы, сол ерде тувган болсын, яде келип конган аьдем болсын, Исраилдинъ ямагатыннан кувылаяк. 20Ашыткы косылып асылган эш бир затты да еменъиз. Кайда яшасанъыз да, ашыткысыз оьтпек енъиз».

21Муса Исраилдинъ аксакалларын шакырып, оларга айтты: «Барынъыз, аьеллеринъиз уьшин козылар яде улаклар сайланъыз эм Азатлык байрамын белгилер уьшин курман этип шалынъыз. 22Майоран оьсимликтинъ байламын алынъыз, курманлык козыдынъ канына малынъыз эм эсиктинъ эки янына эм басына ягынъыз. Эртенъликке дейим сизинъ биринъиз де уьйден шыкпасын+. 23Раббий мысыршыларды оьлтирмеге келгенде, Ол эсиклердинъ эки янында эм басында канды коьрип, сосы эсиклердинъ яныннан озып кетер, оьлтируьвши маьлекке кирип сизди оьлтирмеге ызын бермей.

24Сосы аьдетти оьзинъиз эм асабаларынъыз уьшин оьмирлик парыз этип сакланъыз. 25Раббий, сизге береек болган ерди бергенде, онда киреятып, сосы аьдетти тутынъыз. 26Сизинъ балаларынъыз: „Бу аьдеттинъ маьнеси не?“ – деп сорасалар,+
27оларга булай айтынъыз: „Бу – мысыршыларды оьлтиреятып, Исраил улларынынъ уьйлерининъ яныннан, оларды сав калдырып, озып кеткен Раббийге Азатлык байрам курманлыгы“».

Халк басын ийип Раббийди данъклады. 28Исраил уллары Раббийдинъ Муса ман Харунга буйырган аьр затын да толтырдылар.

Оныншы баьле: тунгышлардынъ оьлуьви

29Туьн ортасында Раббий Мысырдынъ баьри тунгышларын – параоннынъ тунгышыннан, тагынынъ асабасыннан баслап, тутнакта ятканнынъ тунгышына дейим, малдынъ маркаларын да косып, оьлтирди. 30Параон, онынъ куллыкшылары эм баьри де мысыршылар туьн ортасында турдылар; Мысырда уллы сыйт коьтерилди, неге десе ким де болсын бирев оьлмеген уьй йок эди.

Алладынъ халкынынъ Мысырдан шыгып кетуьви

31Кеше параон Муса ман Харунды шакырды эм айтты: «Аьзирленинъиз! Меним халкымнан Исраил уллары ман бирге кетинъиз. Барып, оьзинъиз айткандай, Яхвеге, Алланъызга сежде кылынъыз. 32Оьзинъиз суьйгендей, баьрин де алынъыз: отарларды да, суьруьвлерди де, эм барынъыз. Тагы бирзат, – Алла мага разы болсын деп дува этинъиз».

33Мысыршылар Исраил улларын эл таслап кетуьвге асыктырдылар. «Олай болмаса, биз баьримиз де оьлеекпиз!» – дей эди олар.

34Исраил халкы аьли де ашыткы салынмаган унды кийимге оралган савыт ишинде ийинине салып, алып кетти. 35Муса уьйреткендей болып, Исраил уллары мысыршылардан куьмис эм алтын затларын, кийимлерин, тилеген эдилер+. 36Раббий мысыршылардынъ юреклерин Исраил улларына ийилтти, эм олар баьри тилеген затларын бердилер. Суьйтип Исраил уллары мысыршыларды тонадылар+.

37Исраил уллары Рамсес каласыннан Суккот каласына йол алдылар – алты юз мынъ эркек, пишелерди эм балаларды саймай. Олар баьри де яяв бара эдилер+. 38Олар ман бирге Исраил улларыннан болмаган айлак коьп туьрли халк, айлак коьп мал кетти. 39Мысырдан алып шыккан уннан олар кысыр калакайлар писирдилер. Ун ашыткысыз эди: оларды Мысырдан кетпеге асыктырганга коьре, олар керилерине азык-туьлик аьзирлемеге заман таппадылар.

40Исраил уллары Мысырда доьрт юз отыз йыл яшадылар+. 41Доьрт юз отыз йыл озган сонъ, Раббийдинъ буьтин халкы Мысырдан шыгып кетти. 42Раббий сол кеше, оларды Мысырдан шыгарып аькетер уьшин уяв болды, сога коьре Исраил уллары да, Раббийдинъ сыйын берип, тувдыклары ман бирге сол кеше уйкламаска кереклер.

Азатлык байрамынынъ парызы

43Раббий Муса ман Харунга айтты: «Мине Азатлык байрамына курман шалувдынъ парызы: оны ят ерден келгенге едирип болмаяк. 44Сатып алган кулынъга, ога тек суьннет эткенинънен сонъ, едирмеге болаяксынъ. 45Ама кыска болжалга келген аьдемге яде тутылган ялшы оны еп болмаяк. 46Сол курманлыкты тек ол асылган уьйде емеге болады, этти уьйден шыгарманъыз. Эш бир суьекти сындырманъыз+. 47Сосы байрамды Исраил улларынынъ сав ямагаты байрамшыласын. 48Эгер сизде яшап турган ят ердинъ аьдеми Раббийдинъ Азатлык байрамын байрамшылагысы келсе, онынъ уьйиндеги аьр бир эр аьдем суьннетли болмага керек. Сол заман ол, бу ердинъ аьдеминдей болып, байрамшыламага болаяк. Суьннетленмегенлерге байрамшылык зияпеттен татпага тиймейди. 49Бу занъ сосы ердинъ яшавшыларына да, сизинъ арада яшайтаган ят эллердинъ элшилерине де ортак»+.

50Баьри Исраил уллары да Раббий Мусага эм Харунга калай буйырган болса, солай эттилер. 51Сол ок куьн Раббий Исраил улларын тукымларына коьре нызамлы кепте Мысырдан шыгарды.

13

Тунгышларды Аллага багыслав, Ашыткысыз оьтпеклердинъ байрамы

13^1Раббий Мусага айтты: 2«Аьр бир эркек тунгыш бала мага багыслансын. Исраилши хатыннан тувган аьр бир тунгыш бала эм баьри марка мал Мага байыр»+.

3Муса ямагатка айтты: «Бу куьнди аьр йыл эсинъизде сакланъыз. Мысырда кул эдинъиз, ама Раббий буьгуьн куьдирети мен сизди оннан шыгарды. Буьгуьн ашыткылы оьтпекти еменъиз. 4Сиз авив айынынъ [навруз-коькек] бу куьнинде Мысырдан шыгасыз. 5Раббий сизге Кенан, Амор, Хив эм Евус халкларынынъ ерлерин береек. Ол сизинъ ата-бабаларынъызга ант эткендей, сизди суьт пен бал аккан бу ерге аькелеек. Онда аьр йылдынъ авив айында мундай аьдетти тутынъыз: 6Алты куьн ашыткысыз оьтпек енъиз, етинши куьн Раббийдинъ сыйын берип, байрам куранъыз. 7Ети куьн ашыткысыз оьтпек енъиз. Сизде ашыткы косылып асылган бирзат та болмаска керек; сол байрам заманында сизинъ ерлеринъизде ашыткы деген зат эш болмаска керек+. 8Сол куьн аьр ким оьз улына булай айтсын: „Меним булай эткеним – мен Мысырдан шыкканда, Раббийдинъ мен уьшин эткенин мутпас уьшин“. 9Раббий берген Тауратты эсинъизге салар уьшин билегинъизге йип, манълайынъызга белги коясыз. Тамам сондай, бу байрам да Раббийдинъ сизди уллы куьдирети мен Мысырдан шыгарганын эсинъизге салаяк+. 10Сосы аьдетти йылдан йылга белгиленген заманда тутынъыз.

Тунгышлардан себеп йорыклар

11Сизге эм сизинъ ата-бабаларынъызга берген антына келисли, Раббий сизди Кенан ерине киргистип, оны сизге берген сонъ, 12баьри тунгышларды да Раббийге багыс этинъиз. Сизинъ малынъыздынъ баьри эркек маркалары Раббийге байыр. 13Марка эшек уьшин калым этип козы аькелинъиз, аькелмеек болсанъыз, эшектинъ мойнын кайырынъыз. Савлай оьзинъиздинъ тунгышларынъыз уьшин калым беринъиз. 14Келеекте сенинъ улынъ сеннен: „Бу не затты?“ – деп сораса, – сен ога айт: „Раббий бизди куьдирети мен Мысырдан, биз кул болган ерден, шыгарды+. 15Параоннынъ юрегин ийнатлык бийлеп, ол бизди йибермеге унамаганда, Раббий Мысырдагы баьри эр тунгышларды да оьлтирди, аьдемлерди де, айванларды да. Мине не зат уьшин мен Ога малдынъ баьри эркек маркаларын курман этип шаламан, оьзимнинъ тунгышларым уьшин – калым беремен“. 16Бу аьдет – Раббийдинъ бизди куьдирети мен Мысырдан шыгарганын эске салар уьшин, билекке йип, манълайга белги коювдай».

Кызыл денъизден озув

17Параон Исраил халкын йибергенде, Пилист ери ювык болса да, Алла оларды сол йол ман аькетпеди. Алла айтты: «Согыс пан карыссалар, олар кайтара ойланып, Мысырга кайтпага болаяклар»+.

18Алла халкты айланшык эм такырлык йол ман Кызыл денъизге аькетти. Исраил уллары Мысырдан согыс уьшин савыт-садакланып кеттилер. 19Муса оьзи мен Юсыптынъ суьегин алды, неге десе Юсып аьвелде Исраилдинъ улларына ант эттирип айткан: «Алла сизге, элбетте, ярдамга келеек. Сол зат болганда, меним суьегимди оьзинъиз бен аькетинъиз»+.

20Суккот шахарын артта калдырып, олар Этам шахарында, такырлыктынъ шетинде, яйлап токталдылар+. 21Куьндиз Раббий олардынъ алдында, булыттан кепленген багана болып, йол коьрсетип барды, кеше болса, оларга ярык берер уьшин оттан кепленген баганада, сонынъ да уьшин олар куьндиз де, кеше де юрип болдылар+. 22Не куьндизги булытлы багана, не кешеги от баганасы Исраил халкыннан эш айырылмадылар.

14

14^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына артка кайтып, Пихахирот шахарынынъ янында, Мигдол каласы ман денъиздинъ арасында токталсынлар деп айт. Олар денъиздинъ ягасында, тувра Баалсепон каласынынъ куьнтувар янында, орынлассынлар+. 3Параон: „Исраил уллары бу ерде, такырлыктынъ есиринде, адасып-сасып юрилер“ – деп ойлар. 4Мен параоннынъ юрегин ийнат этермен, эм ол Исраил улларынынъ артыннан кувгын салар. Сол заман параонды эм онынъ аьскерин енъип, Мен данъкланарман. Сонда мысыршылар Мен Раббий болып муны эткенимди билерлер».

Исраил уллары тап солай эттилер. 5Параонга, Мысырдынъ патшасына, Исраил халкы кашып кеткени акында айтканларында, ол оьзи эм онынъ куллыкшылары ойларын туьрлендирип айттылар: «Биз не эттик? Исраил улларын йибердик, кулларымыздан куры калдык!»

6Параон арбасын екти, оьзи мен бирге аьскерин де аьзирледи. 7Ол алты юз сайлам арбады эм де Мысырдынъ баьри баска арбаларын, олардынъ басшылары ман бирге, алды. 8Раббий параоннынъ, Мысырдынъ патшасынынъ, юрегин ийнат этти, эм ол, Мысырды коркынышсыз таслап кетеяткан Исраил уллары ызыннан кувгын салып кетти+. 9Мысырдынъ аьскери, параоннынъ баьри атлары ман, арбалары ман, атлылары ман, Исраил улларынынъ артыннан кувып, олар денъиз ягасында, Пихахирот шахарынынъ янында, Баалсепон каласынынъ куьнтувар ягында яйлаганда, еттилер.

10Параон ювыклаганда, Исраил уллары, артка бурылып карап, мысыршылар оларды кувып келеятканын коьрдилер. Олар бек корктылар эм кышкырып, Раббийге дува этип басладылар. 11Олар Мусага айттылар: «Мысырда кабырлар аз эдиме, сен бизди такырлыкка оьлмеге деп аькелгендей? Сен бизди не затка ушыраттынъ, Мысырдан шыгарып? 12Биз сага айтпадыкпа Мысырда: „Бизди тынышлыкта кой, бизге мысыршыларга кызмет кылувга амал бер деп?“ Бизге десе мысыршылардынъ куллары болып калув ийги эди, такырлыкта оьлгеннен де!»

13Муса халкка яваплады: «Коркпанъыз. Оьзинъизди каты тутып турынъыз, эм де коьрерсиз, Раббий сизди буьгуьн кайтип куткарарын. Сиз аьли коьрип турган мысыршыларды энди эш коьрмеексиз. 14Тынышлы болынъыз, Раббий сизинъ уьшин куьресеек»+.

15Раббий Мусага айтты: «Сен неге Мага кышкырып дува этесинъ? Исраил улларына алдыга бармага буйыр. 16Аса таягынъды коьтер, колынъды денъиз уьстинде коьтерип яй, эм ол эки боьлинип айырылар. Сонда Исраил уллары денъизден, тап ерден юргендей, оьтерлер. 17Мен болсам, мысыршыларды ийнат этермен, эм олар сизинъ артынъыздан барарлар. Мен параонды эм онынъ аьскерин, арбалары ман, атлылары ман, енъип, данъкланарман. 18Мен параонды, онынъ арбалары ман эм атлылары ман енъип, данък казансам, мысыршылар Мен Раббий болып муны эткенимди билерлер».

19Исраил аьскерининъ алдында барган Алладынъ маьлеги, онынъ ызыннан барды. Булытлы багана да, оьз орныннан тайып, олардынъ ызында болды. 20Мысырдынъ эм Исраилдинъ аьскерлерининъ арасында сав кеше булыт бир янына каранъалык, баска янына ярык берди, эм сав кеше эки аьскер бир-бирине ювыкласпадылар.

21Муса колын денъиз уьстинде яйды, Раббий болса, сав кеше денъизди куьшли куьнтувар ели мен кувып, оны куры ер этти. Сув боьлинди 22эм Исраил уллары денъизден, тап куры ерден юргендей, оьттилер: сувдынъ бир иргеси олардынъ онъында, баска иргеси – солында тура эдилер. 23Мысыршылар олардынъ артыннан кувып йоьнедилер. Атлар, атлылар ман арбалар Исраил улларынынъ артыннан денъизге карап шаптылар. 24Танъ атаякта, Раббий отлы эм булытлы баганадан мысыршылардынъ аьскерине карап, оны саскын этти. 25Ол арбаларынынъ тегершиклерин тысавлады, эм оларга алдыга барув кыйын болды.

Мысыршылар айттылар: «Кашаяк муннан! Исраил улларынынъ Алласы Яхве олардынъ ягы болып, Мысырга карсы куьреседи».

26Сонда Раббий Мусага айтты: «Соз колынъды денъиз уьстинде, сувлар артка кайтып, мысыршыларга, олардынъ арбаларына, атлыларына, куйылсын деп».

27Муса денъиз уьстинде колын созды, эм, танъ атканда, сувлар косылдылар. Мысыршылар денъизге карап шаптылар, эм Раббий оларды сувга баттырды. 28Сув артына кайтып, арбаларды, атлыларды – параоннынъ, Исраил улларынынъ артыннан кувгын салган, савлай аьскерин япты эм баттырды. Эш бирев де сав калмады.

29Тек Исраил уллары денъизден, куры ерден юргендей, оьттилер; сувдынъ бир иргеси олардынъ онъ янында, баскасы – сол янында турган эди. 30Сол куьн Раббий Исраил улларын мысыршылардан куткарды, эм Исраил уллары денъиз ягасында олардынъ оьлип ятканларын коьрдилер. 31Исраил халкы, мысыршыларды енъген Раббийдинъ уллы куватын коьргенде, Раббийден коркты, Ога эм Онынъ кулы Мусага ыйнандылар.

15

Муса пайхамбардынъ йыры

15^1Сонда Муса ман Исраил уллары Раббийге бу йыр ман данъкладылар:

«Раббийге йырлаякпан –
Ол уллы енъуьв тапкан.
Атты эм атлыды
Ол денъизге таслады.
2Мени куватландырган – Алла, Ога йырларман;
Мени куткарган – Ол.
Ол – меним Аллам, мен Оны данъкларман;

Ол – меним атамнынъ Алласы: мен Оны оьр этермен.

3Раббий – Ол согысшы;

Яхве – Онынъ аты.

4Арбаларын эм аьскерин параоннынъ

Таслады Ол денъизге.

Мысыршылардынъ сайлам аьскер басшылары

Кызыл денъизде батырылдылар.

5Сув толкыны олардынъ уьстинде ябылды,

Эм олар денъиздинъ туьбине, тастай, баттылар.

6Сенинъ онъ колынъ, Раббий,
Куваты ман данък тапты.
Онъ колынъ Сенинъ, Раббий,
Явды йыкты.
7Уллы енъуьвинъ мен
Сага карсы турганларды йыктынъ.
Сенинъ каарынъ янып,
Оларды, тобандай, ялмап ютты.
8Сувга Сен уьпиргенинъ мен
Ол оьр коьтерилип,
Ирге болып кадалды;
Денъиз сувы койыланды.

9Мактанды душпан:

„Оларды кувып етейим.

Кылышымды кыныннан шыгарып, оларды оьлтирейим.

Мен тилегенше тонап,

Баргыды боьлисейим“.

10Тек уьпирдинъ Сен Оьзинънинъ елинъ мен,

Эм япты оларды оьзи мен денъиз.

Тап коргайдай, баттылар олар уьйкен сувда.

11Аллалардынъ кайсысы Сага тенъ, Раббий?

Сага ким усас?

Уллы эм киесинъ,

Коркынышлы эм данъкка тийислисинъ,

Сейир затлар этуьвши Сенсинъ+.

12Создынъ Сен онъ колынъды,

Эм ютты душпанды ер.

13Оьзинънинъ соьнмес суьйиминъ мен
Куткарган халкынъды Сен етип барарсынъ.
Оьзинънинъ куьшинъ мен Сен оны онъларсынъ
Оьзинънинъ кие меканынъа.
14Халклар эситер эм де тетирер;

Коркыныш бийлеп алар Пилист еринде яшайтаганларды.

15Коркарлар Эдомнынъ басшылары,
Моавтынъ аькимлери тетирер,
Кенаннынъ яшавшылары ясырынарлар+.
16Кайгы эм коркыныш келер олардынъ басына.
Сенинъ колынънынъ куьши мен
Олар тастай болар –
Сенинъ, Раббий, халкынъ оьткенше,
Сенинъ куткарган халкынъ оьткенше.
17Сен оларды Оьзинънинъ тавынъа аькелерсинъ,
Оьзинънинъ меканынъ эткен

Кие уьйинъди кураяк тавда ерлестирерсинъ, Раббий.

18Раббий оьмирликке патшалык этеек!»

Марием пайхамбардынъ йыры

19Параоннынъ атлары, арбалары эм атлылары денъизге киргенде, Раббий оларга денъиз сувларын бирден эм эсапсыз коьп этип куйды. Исраил уллары денъизди, тап бир кургаклыктан баргандай, оьттилер.

20Марием пайхамбар, Харуннынъ аьптеси, давылбазды алды, эм хатынлар, бийий берип, онынъ ызыннан кеттилер+. 21Марием оларга явап беруьвши болып йырлай эди:

«Раббийге йырланъыз –

Ол уллы енъуьв тапкан.

Атты эм атлыды

Ол денъизге таслады».

Мара эм Эйлим оазислеринде

22Муса Исраил улларын Кызыл денъизден аькетти, эм олар Шур такырлыгына кирдилер. Уьш куьн олар, сув таппай, такырлык пан бардылар+. 23Мара оазисине келгенде, олар сув ишип болмай эдилер: ол увыкай эди. Мине не уьшин бу ер Мара [«ув»] деп аталады. 24Халк Мусага айып этип баслады: «Биз не зат ишеекпиз?» – деп.

25Муса Раббийге дувасын каратты, эм Раббий ога агаш кесегин коьрсетти. Муса оны сувга таслады, эм сув энди ишпеге ярайтаган болды.

Онда Раббий халкка занъ эм эмир берди, онда да оларды сынады. 26Ол айтты: «Сизинъ Раббий Алланъыз – Менмен. Эгер сиз Меним давысымга эс берип тынъласанъыз, эм Мен суьйген затты этсенъиз, эгер Меним буйырыкларымга тынъласанъыз, Меним токтасларымды тутсанъыз, Мен сизге, мысыршыларга йиберген эш бир шерди де йибермеспен. Мен – Раббиймен, сизди эмлейтаган».

27Олар он эки сув булагы болган, етпис пальма терек болган Эйлим оазисине келдилер. Онда олар сув янында яйлап кондылар+.

16

Коьктен азык эм боьдене

16^1Буьтин Исраил ямагаты Эйлимнен йолга шыкты эм экинши айдынъ он бесинши куьнинде, Мысырдан кеткенли бир айдан сонъ, Эйлим мен Синай тавынынъ арасындагы Син такырлыгына келди+. 2Такырлыкта халк Муса ман Харунга айыбын билдирип баслады. 3Исраил уллары оларга айта эдилер: «Мысырда Раббийдинъ колыннан бизим оьлгенимиз де ийги эди! Онда биз эт толы казанлардынъ касында олтыра эдик эм тойып оьтпек ашай эдик. Сиз болса, бизди, савлай халкты, аштан оьлтирмеге деп, такырлыкка шыгардынъыз»+.

4Раббий Мусага айтты: «Мен сизге деп коьктен азык куяйым. Халк аьр куьн шыксын эм бир куьнге не кадер керегин йыйсын. Булай Мен олардынъ Меним парызларымга ызлаякларын-ызламаякларын сынарман. 5Юма куьн олар баска куьнлерден эсе эки кабат коьп йыйсынлар эм соны керилерине салсынлар».

6Муса ман Харун Исраил улларына айттылар: «Кеште сиз билерсиз, сизди Мысырдан Раббий шыгарганын, 7а эртенъликте Раббийдинъ данъклы куьдиретин коьрерсиз, неге десе Ол сизинъ Ога айып этуьвинъизди эситкен. Биз ким болганмыз, сиз бизге айып эткендей?»+

8Тагы да Муса айтты: «Раббий бу кеште сизге эт едирер, а эртенъликте суьйгенинъиз кадер оьтпек берер. Муны эткеннинъ Ол болганын билерсиз. Алла сизинъ Ога айып эткенинъизди эситкен. Биз ким болганмыз? Сиз бизге айып этпейсиз де, Раббийге этесиз».

9Муса Харунга айтты: «Айт Исраил улларынынъ ямагатына: „Раббийдинъ алдына келип турынъыз, неге десе Ол сизинъ айып этуьвинъизди эситкен“».

10Харун Исраилдинъ халкы ман соьйлеп турганда, олар такырлыкка бурылдылар эм Раббийдинъ данъклы нуры булыт кепте энгенин коьрдилер.

11Раббий Мусага айтты: 12«Мен Исраил улларынынъ айып этуьвлерин эситтим. Айт оларга: „Кеште сиз эт ашаяксыз, а эртенъликте тойып оьтпек ашаяксыз. Сонда Мен – Раббий Алланъыз экенимди билерсиз“».

13Сол ок кеште яйлавга боьденелер шапкын эттилер, яйлавды бийлеп яптылар, а эртенъликте яйлавдынъ тоьгерегине шык туьсти+. 14Шык тайганда, такырлыктынъ уьстинде, кыравга усаган, юка куьрпедей затлар коьринди. 15Оны коьрген Исраил уллары бири-бирине айта эдилер: «Бу не?»

Олар бу не экенин билмей эдилер. Муса оларга айтты: «Бу Раббийдинъ сизге деп берген азыгы. 16Раббий булай буйырган: „Аьр ким не кадер керек болса да йыйсын. Аьелдеги аьр аьдемге деп бир шоьлмек алынъыз“»+.

17Исраил уллары оларга калай айтылган болса, солай эттилер. Бирерлери коьп йыйдылар, бирерлери аз йыйдылар. 18Тек олар оьлшеген заманда, коьп йыйганларда артыклык шыкпады, аз йыйганларда етиспевлик болмады. Аьр ким ога не кадер керек болса, сол кадер йыйды+.

19Муса оларга айтты: «Бирев де бирзат та эртенъликке калдырмасын».

20Ама бирерлери Мусага тынъламадылар эм эртенъликке бир кесек калдырдылар. Ас куртлады эм яман сасып баслады. Муса оларга ашувлы болды. 21Эртенъликте аьр кими не кадер керек болса, сол кадер йыйды, куьн кыздырганда ол ире эди.

22Юма куьн олар эки кабат коьп йыйдылар, аьр аьдемге экисер шоьлмек, эм халк етекшилери Мусага келип ол зат акында айттылар. 23Ол оларга айтты: «Раббий буйырды: „Эртен тынышаюв куьни, Раббийге багысланган юма эртеси. Не зат писиргинъиз келеди, соны аьли писиринъиз, не зат аскынъыз келеди, соны аьли асынъыз. Калганын эртенъликке дейим сакламага керек“»+.

24Олар, Муса буйыргандай этип, асты эртенъликке дейим сакладылар, эм ол зыян болып басламады, куртламады. 25«Муны буьгуьн ашанъыз, – деди Муса, – неге десе буьгуьн Раббийдинъ юма эртеси. Буьгуьн сиз ерде бирзат та таппаяксыз. 26Алты куьн коьктен келген азыкты йыйынъыз, ама етинши куьн, тынышлык куьнидир, ол куьн сол азык болмаяк».

27Бирерлери юма эртеси куьн азык йыярга деп шыктылар, ама бирзат та таппадылар. 28Раббий Мусага айтты: «Нешаклы энди де сиз Меним буйырыкларымды эм насыйхатларымды бузаяксынъыз? 29Эсинъизде тутынъыз: Мен сизге юма эртесин тынышлык куьни этип токтастырдым, эм сонынъ уьшин юма куьн сизге эки куьнге деп азык беремен. Юма эртеси куьн аьр кими де кайда болса, сонда калсын. Эш бирев де уьйден шыкпасын». 30Соьйтип, юма эртеси куьн халк тыншаювда эди.

31Исраилдинъ халкы сол азыкты манна[*] деп атады. Ол, ак болып, кориандрдынъ урлыгына усай эди, даьмине коьре – бал шоьрек. 32Муса айтты: «Раббий булай буйырды: „Бир шоьлмек манна алынъыз эм келеек аркаларга деп сакланъыз, олар Мен сизди Мысырдан шыгарганда такырлыкта кайдай оьтпек ашатканымды коьрип болгандай“».

33Муса Харунга айтты: «Ал шоьлмекти эм оны маннага толтыр. Оны Раббийге сежде кылынган уьйге, келеек аркаларга саклар уьшин деп, сал».

34Раббий Мусага калай айткан болса, Харун маннага толы шоьлмекти, саклар уьшин, Алладынъ келисуьви язылган ялпак таслардынъ[*] алдына салды. 35Исраил уллары маннады кырк йыл, аьдемлер яшап турган ерге келгенше, едилер. Олар маннады Кенан ерининъ мажаларына еткенше, едилер+.

36Шоьлмек ишине коьзгарар ман эки литр сыяды.

17

Каядан сув

17^1Исраил халкы Син такырлыгыннан йолга шыкты эм, Раббий буйыргандай болып, коьшип-конып юрди. Олар Репидим деген ерде яйлап токтадылар, тек онда сувсын кандыргандай сув йок эди+. 2Олар Мусага айып этип айтатаган болдылар: «Бизге сув бер. Биз сув ишкимиз келеди».

Муса яваплады: «Сиз мени неге шуьшлейсиз? Не затка Раббийдинъ куьшин сынайсынъыз?»+

3Ама халк сувсынын кандыраялмай кыйналды эм Мусага айып этип турды. Олар айттылар: «Неге сен бизди Мысырдан шыгардынъ? Сен бизди, бизим балаларымызды, малымызды сувсызлыктан оьлтиреек боласынъма?»

4Муса Раббийге каратып дува этти: «Мен не этейим бу халкты? Олар мени тас пан тоьбелемеге де аьзир»+.

5Раббий Мусага яваплады: «Оьзинъ мен бирге Исраилдинъ бир-эки аксакалын ал эм халктынъ алдында бар. Сен Нилды уратаган аса таягынъды оьзинъ мен бирге ал эм юре бер. 6Хорев тавында, каядынъ уьстинде, Мен сенинъ алдынъда турарман. Каяды ур, оннан сув агар, эм халк сувсынын кандырмага болар».

Муса исраилши аксакаллар коьзинше солай этти+. 7Сол ерди ол Масса [«сынав»] эм Мерива [«эрис»] деп атады, неге десе Исраил уллары урсыстылар эм «Раббий арамызда ма яде тувыл ма?» – деп Раббийдинъ куьшин сынадылар.

Амалекшилерди енъуьв

8Амалекшилер келип, Репидимде Исраил улларына шапкынлык эттилер+.

9Муса [яс ярдамшысы] Ешуга айтты: «Халктан кайбир аьдемлер сайла эм амалекшилер мен согыспага шык. Эртен мен тоьбединъ басында Алладынъ аса таягын колыма алып турарман».

10Ешу, Муса буйыргандай, амалекшилер мен согыс баслады. Муса, Харун эм Хур тоьбединъ басына коьтерилдилер. 11Муса колларын коьтергенде, Исраил уллары енъетаган эдилер, ама ол колларын туьсирсе, амалекшилер енъетаган эдилер. 12Мусадынъ коллары арыганда, Харун эм Хур тасты алып Муса бетке йылыстырдылар эм ол олтырды. Олар онынъ колларын – бириси бир ягыннан, экиншиси – экинши ягыннан демев берип ысладылар. Соны ман онынъ коллары куьн батканга дейим катып турдылар. 13Суьйтип Ешу амалекшилердинъ аьскерин бузды.

14Раббий Мусага айтты: «Бу енъуьвди эсте тутсынлар деп яз, эм Ешуга окы; неге десе Амалектинъ атын оьмирликке коьктинъ астыннан тайдыраякпан».

15Муса курман шалатаган орын ясады эм оны Яхве Нисси [«Раббий – меним байрагым»] деп атады. 16Муса айтты: «Меним колларым Раббийдинъ тагына коьтерилип яйылган эди. Раббий аркадан аркага амалекшилер мен согысаяк».

18

Итро Муса пайхамбарды насихатлайды

18^1Итро, Мидияннынъ дин куллыкшысы эм Мусадынъ кайынатасы, Алладынъ Муса уьшин эм Оьзининъ Исраил халкы уьшин эткени акында, Раббийдинъ Исраил улларын Мысырдан шыгарганы акында баьрин де эситкен+. 2Муннан алдын Муса пишесин, Сипорады эм эки улын тоьркинине йиберген эди. 3Ол биринши улынынъ атын Гершом [«ят элдинъ аьдеми»] койган эди, неге десе: «Мен ят ерде конган аьдем болдым», – деп айткан. 4Экинши улынынъ аты Элиезер [«меним Аллам – ярдамшы»] койды, неге десе: «Меним атам табынган Алла мага ярдам этти. Ол мени параоннынъ кылышыннан саклады», – деп айткан. 5Итро, Мусадынъ кайынатасы, онынъ уллары ман эм пишеси мен Мусады коьрмеге келди. Муса такырлыкта, оьзининъ халкы ман бирге Алла тавынынъ туьбинде яйлап конган эди.

6Итро ога булай хабар йиберген: «Мен, кайынатанъ Итро, сага пишенъ эм эки улынъ ман бараятырман».

7Муса кайынатасын йолыгар уьшин шыкты, онынъ алдында басын ийип, онынъ колын оьпти. Олар саламластылар эм шатырга кирдилер. 8Муса кайынатасына Раббийдинъ Исраил уллары уьшин параонга эм мысыршыларга не затлар эткени, йолда шеккен кыйынлыклары, Раббийдинъ оларды калай куткарганы акында хабарлады. 9Итро Раббийдинъ Исраил улларын мысыршылардынъ басшылыгыннан босатып, оларга не кадер коьп ийгиликлер эткени акында, бек куванып тынълады. 10Ол айтты: «Сизди мысыршылардынъ эм параоннынъ басшылыгыннан босаткан Раббийге мактав! 11Раббийдинъ баска аллалардан уллы экенин энди мен билемен, неге десе, Ол халкын, залымлык этетаган мысыршылардынъ баскыншылыгыннан босатты».

12Сонда Итро, Мусадынъ кайынатасы, Аллага тутасяндырув курманлыкты эм эти уьлестирилеек курманлыкларды этти. Харун эм Исраилдинъ аксакаллары да Мусадынъ кайынатасы ман бирге Аллага сежде этип, курманлык асын боьлмеге деп келдилер.

Кадыларды ис орнына салув

13Экинши куьн Муса халктынъ эрис-суьрислерин шешип баслады, эм халк эртенъликтен кешке дейим онынъ тоьгерегинде топарласувда эди. 14Кайынатасы, Муса халк пан не этетаганын коьргенде, айтты: «Сен не зат этесинъ халк пан? Сен неге бир оьзинъ оьким кесесинъ, а бу аьдемлердинъ баьри де сенинъ тоьгерегинъде эртенъликтен кешке дейим топарласадылар?»

15Муса яваплады: «Олар мага Алладынъ эмирин сорамага деп келгенлер. 16Олар арасында дава басланды десе, олар соны ман мага келедилер. Мен олардынъ давасын шешемен эм Алладынъ парызларын эм занъларын айтаман».

17Мусадынъ кайынатасы айтты: «Сен ол затты терис этесинъ. 18Сен де, сага деп келетаганлар да, тек арыйсыз. Бу куллык сенинъ бир оьзинъе айлак кыйын+. 19Тынъла мени, мен сага кенъес берейим, эм Алла сага болыссын. Сен халк уьшин Алладынъ алдында элши бол эм Ога олардынъ табан тиресуьвлерин аькел. 20Оларды парызларга эм занъларга уьйрет, оларга юрмеге тийисли йолды, этпеге керек ислерди коьрсет. 21Тек халк арасыннан Алладан коркып яшайтаган аьдемлердинъ саныннан болымлыларын, сенимлилерин, сатылмайтаганларын сайлап мынълардынъ, юзлердинъ, эллилердинъ, онлардынъ уьстине басшылар этип сал+. 22Олар кадылар болаяклар. Кыйын даваларды олар сага аькелсинлер, енъиллерин оьзлери шешсинлер. Сенинъ кыйынынъды боьлип, олар сага енъил этерлер. 23Эгер сен булай этсенъ, Алла да сага ол затты буйырса, сен де даянарсынъ, халк да оьз уьйлерине разы болып шашылар».

24Муса кайынатасын тынълап, ол айткандай этти. 25Ол Исраил уллары арасыннан болымлыларын сайлады эм оларды халк уьстине, мынълардынъ, юзлердинъ, эллилердинъ, онлардынъ уьстине етекши этип салды+. 26Олар халк уьшин дайым да кадылар болдылар. Кыйын давалар ман олар Мусага келетаган эдилер, енъиллерин оьзлери шештилер+.

27Муса кайынатасы ман аманласты, эм Итро оьз элине кетти.

19

Синай тавдынъ янында

19^1Исраил уллары Синай такырлыгына Мысырдан кеткенли эки ай толды дегенде еттилер. 2Репидимди артта калдырып, олар Синай такырлыгына келдилер эм тав этегинде токтадылар+.

3Муса Алла ман айкасар уьшин тав уьстине минип барды. Раббий ога тав уьстиннен карап айтты: «Якыптынъ тукымына, Исраилдинъ халкына айт: 4„Сиз коьрдинъиз бе, Меним Мысырды не затка ушыратканымды, эм де кайтип Мен сизди карагустынъ канатлары уьстинде Оьзимге аькелдим+. 5Соны ман, эгер сиз Мага толысынша бойсынаяк болсанъыз эм кие келисуьвге ызлаяк болсанъыз, сол заман баьри халклардынъ арасында тек сиз Меним баалы байыр халкым болаяксынъыз. Баьри ер Меники,+
6тек сиз Мага багысланган куллыкшылардынъ патшалыгы, кие халкы болаяксынъыз“. Айт сосы затты Исраил улларына»+.

7Муса тоьменге туьсти, халктынъ аксакалларын шакыртты эм оларга Раббийдинъ айттырып йибергенин айтты. 8Халк бир авыздан явап берди: «Биз Раббийдинъ айтканынынъ баьрин де толтырармыз».

Муса олардынъ явабын Раббийге еткерди+.

9Раббий Мусага айтты: «Халк Меним сени мен калай соьйлегенимди эситсин эм оьмирлерге сага ынансын деп, Мен сага койы булыт арасында келермен».

Муса Раббийге халктынъ айтканынынъ баьрин де айтты. 10Раббий Мусага яваплады: «Халкка бар эм буьгуьн мен эртен таза калынъыз деп айт. Олар кийимлерин ювсынлар+
11эм уьшинши куьнге аьзирленсинлер, неге десе сол заман Раббий Синай тавына олардынъ коьзинше туьсеек. 12Тав тоьгерегинде халк уьшин деп мажа беркит эм оларга айт: „Тавга коьтерилменъиз, сак болынъыз, эм онынъ этегининъ оьзине де тийменъиз. Тавга тийген аьр ким сол саьатлей оьлтирилсин. 13Оны тас пан тоьбелеп оьлтирееклер, яде оклар ман тесееклер: ога кол ман тийип эш болмаяк. Аьдем болсын, яде айван болсын – ол дегенге – яшав йок“. Тек карнай сеси созылып эситилгенде, олар тавга коьтерилмеге болаяклар»+.

14Тавдан тоьмендеги халкка туьсип, Муса ога таза кал деп буйырды. Олар кийимлерин ювдылар. 15Ол халкка айтты: «Бирсигуьнге аьзирленинъиз. Пишелеринъиз бен ювык болувдан оьзинъизди тыйынъыз».

16Уьшинши куьннинъ эртенълигинде коьк гуьрилдев, айындырык, тав уьстинде койы булыт эм карнайдынъ куьшли сеси болды. Коныста болганлардынъ баьри де калтырадылар. 17Муса халкты коныстан Алла алдына шыгарды, эм олар тав этегининъ янында турдылар. 18Синай тавын туьтин каплаган эди, неге десе Раббий ога от ишинде туьсти. Оннан, тап тандырдан коьтерилгендей, туьтин коьтериле эди. Савлай тав бек калтырай эди. 19Карнайдынъ сеси куьшлиден куьшли болып бара эди. Муса соьйледи, эм Раббий ога коьк гуьрилдегендей давысы ман яваплады.

20Раббий Синай тавынынъ басына туьсти эм онда Мусады шакырды. Муса коьтерилгенде, 21Раббий ога айтты: «Туьс тоьменге эм халкка, Мени коьрер уьшин, мажады оьтпесинлер деп айт, ол болмаса, олардынъ коьбиси оьлееклер. 22Мага ювыклап келген дин куллыкшылары да оьзлерин таза тутпага кереклер, олай болмаса, оларды йоярман»+.

23Муса Раббийге айтты: «Халк Синай тавына коьтерилип болмайды, неге десе Сен Оьзинъ: „Тав тоьгерегине мажа курып, оны тек мага багысла“, – деп айттынъ».

24Раббий яваплады: «Туьс эм оьзинъ мен бирге Харунды алып кел. Ама дин куллыкшылары эм халк, Мага коьтерилеек болып, мажады оьтпесинлер, олай болмаса, Мен оларды йоярман».

25Муса халкка туьсти эм мунынъ баьрин айтты.

20

Он Парыз

(Шер. 5:5-33)

20^1•Раббий мундай парызларын ашыклады:

2«Мен Раббий, сизди Мысырдан, сиз кул болган ерден, шыгарган Алланъыз+. 3Меннен баска алланъыз болмасын+.

4Оьзинъизге бут этпенъиз – коькте ме, ерде ме, яде ерден тоьмен сувда болганнынъ эш бир суьвретин этпенъиз+. 5Оларга табынманъыз эм кызмет кылманъыз, неге десенъиз, Мен, Раббий Алланъыз – баска аллаларды мага тенъ этуьвинъизге тоьзбеймен, Мени коьрип унамаганлардынъ балаларын аталарынынъ куьналары уьшин уьшинши, доьртинши аркага дейим шуьшке йолыктыраман+. 6Тек Мени суьйип, Меним буйырыкларымды тутканлардынъ мынъ аркасына Мен шапагат савгалайман+.

7Раббий Алланъыздынъ, атын босына айтпанъыз, неге десе Раббий Онынъ атын босына айтканлардынъ эш биревин де шуьшине йолыктырмай калдырмас+.

8Шабат куьнин[*] мага сеждеге багыслап эсинъизде сакланъыз+. 9Алты куьн исленъиз эм оьзинъиздинъ савлай куллыгынъызды этинъиз, 10ама етинши куьн – шабат куьни, ол Раббий Алланъызга байыр. Бу куьн эш бир куллыкты да, сиз де, улынъыз, яде кызынъыз да, кулынъыз да, малынъыз да, каланъыздагы ят кыралдынъ аьдеми де этпенъиз. 11Алты куьннинъ арасында Раббий коькти эм ерди, денъизди, олардынъ ишиндеги баьрин де яратты, етинши куьн болса – тыншайды. Сога коьре Раббий юма эртеси куьнине разылыгын айтты эм оны кие куьн деп билдирди.

12Атанъызды эм ананъызды сыйланъыз. Солай этсенъиз, Мен Раббий Алланъыз, сизге береек ерде узак яшарсынъыз+.

13Аьдем оьлтирменъиз+.

14Неке алаллыкты бузбанъыз+.

15Урламанъыз+.

16Ялган шаатлык этпенъиз+.

17Оьз ювыгынъыздынъ уьйине сукланманъыз. Оьз ювыгынъыздынъ хатынын, кулын, оьгизин, яде эшегин: ювыгынъызга байыр заттынъ эш бирисин де куьсеменъиз»+.

18Аьдемлер коьк гуьрилдевди эм айындырыкты коьргенде, карнай сесин эситкенде эм туьтин мен капланган тавды коьргенде, олар коркканнан дирилдедилер. Олар эрек турдылар 19эм Мусага айттылар: «Бизи мен сен оьзинъ соьйле, биз болсак тынълайык. Раббий бизи мен соьйлемесин, олай болмаса, биз оьлеекпиз»+.

20Муса халкка айтты: «Коркпанъыз. Раббий сизди сынамага деп келген, сиз Онынъ алдында коркынышка толып, куьна этпенъиз деп».

21Халк эректе турып калды, Муса болса, Алла бар болган, карагошкыл булытка ювыклады.

Курман шалатаган орынлар акында занъ

22Раббий Мусага айтты: «Исраил улларына айт: „Сиз оьзинъиз коьрдинъиз, Меним сизи мен коьктен соьйлегенимди: 23оьзинъизге куьмис, яде алтын аллалар этпенъиз эм оларга, Мага кылынганынъыздынъ орнына, кылынманъыз. 24Мага деп топырактан курман шалатаган орын этинъиз эм онда койларды, текелерди эм оьгизлерди тутасяндырув курманлыкка эм уьлестирилген курманлыкка шалынъыз. Меним сыйымды бермеге деп Мен буйырган аьр ерде, Мен сизге келермен эм разылык билдирермен. 25Эгер сиз Мага курман шалатаган орынды тастан этемиз десенъиз, оны эгелген тастан ясаманъыз. Сиз тасты арам этерсиз, ога эгев мен тийип+. 26Мага деп курман шалатаган орынга басамаклар ман коьтерилменъиз, сизинъ этинъиздинъ яланъаш ери онынъ алдында ашылмасын деп“.

21

Еврей куллар акында занълар

(Шер. 15:12-18)

21^1[Эй Муса,] мине сенинъ оларга береек занъларынъ:

2Эгер еврейлерден оьзинъе кул алсанъ, эм ол сенде алты йыл кызмет кылса, етинши йылда ол калынсыз эркин болмага керек+. 3Эгер ол оьзи ялгыз келген болса, ол оьзи ялгыз босатылган болсын, эгер ол пишеси мен келген болса, оны ман бирге пишеси де босатылган болсын. 4Эгер онынъ иеси ога пише берген болып, ол пише де ога увыллар, кызлар табатаган болса, пише эм балалар иеге байыр, эм ол тек бир оьзи босатылаяк.

5Эгер кул: „Мен оьзимнинъ иемди эм пишем мен балаларымды суьемен. Мен азат болгым келмейди“, – деп айтса, 6иеси оны кадыларга аькетсин, эсикке, яде эсиктинъ энегесине аькелип, онынъ кулагын тебен ийне мен тессин. Соннан сонъ ол оьмири онынъ кулы болып калаяк+. 7Эгер атасы кул болмага кызын сатса, ол куллыктан, эр кулдай болып, босатылмага керек тувыл. 8Эгер кыз оны оьзине пише этип алган иединъ коьнъилин таппаса, иеси оны, калын берип, кайтарып алмага ызын бермеге керек. Ол оны ят эл аьдемлерине сатып болмаяк, неге десе оны ман оьзин ак тутпады. 9Оны оьзининъ улына пише этип сайласа, оны кызындай коьрсин. 10Эгер ол баска пише алса, биринши пишесин ассыз, кийимсиз эм некели яшавдынъ ювыклыгысыз калдырмасын+. 11Эгер ол сосы уьш затты ога бермесе, ол, калынсыз, азат болмага болады.

Кевде эт яраланув акында занълар

12Аьдемди согып оьлтиргеннинъ аьр кайсысы да оьлтирилмеге керек+. 13Эгер ол затты ол билмей этсе, эгер Мен, Алла, сол заттынъ болувына амал берсем, оьлтируьвши, Мен ога коьрсетеек ерге карап, кашсын+. 14Тек эгер аьдем, бугыз ыслап, баска аьдемди каьр этип оьлтирсе, оны Мага деп курманлык шалынатаган орыннан да эрек этинъиз эм оьлтиринъиз.

15Атасын яде анасын сокканнынъ кайсысы да оьлтирилмеге керек.

16Аьдемди акашып, сонъ саткан, яде оны оьзинде йибермей ыслап турганнынъ кайсысы да, оны ысласалар, оьлтирилмеге керек+.

17Атасын яде анасын наьлетлегеннинъ кайсысы да оьлтирилмеге керек+.

18Эгер эр аьдемлер дава коьтерип, бириси баскасын тас пан, яде юмырык пан сокса, эм согылган, оьлмей, ятак болып калса, 19оны соккан яваплыктан кутылар, эгер, яраланганы турып, таякка таянып, уьйден шыгатаган болса, ол ога йойылган заманы эм эмленуьвининъ акын тоьлемеге керек. 20Эгер иеси кул эрди яде кыскаяклыды таяк пан согып, сол сааьтлей оьлтирсе, иеси оьлим мен шуьшине йолыктырылмага керек. 21Ама кул бир яде эки куьннен сонъ тири болса, иесин шуьшке йолыктырмаска керек, неге десе, кул – онынъ байырлыгы.

22Эгер даваласып турган эр аьдемлер аягы авыр кыскаяклыды согып, онынъ баласын туьсирселер, эм муннан баска хаьте болмаса, хаьтерин калдырган эрден кыскаяклыдынъ байынынъ дегенин, оькимликтинъ ызын бергенин, тоьлемеге керек. 23Эгер зыянлык этилсе, яшав уьшин яшав алынъыз, 24коьз уьшин коьз, тис уьшин тис, аяк уьшин аяк, 25куьйдируьв уьшин куьйдируьв, яра уьшин яра, согылув уьшин согылув+.

26Эгер иеси кул эрдинъ яде кыскаяклыдынъ, согып, коьзин шыгарса, ол оларды йойтылган коьз уьшин босатып йиберсин. 27Эгер ол кул эрди яде кыскаяклыды согып, тисин сындырып туьсирсе, оларды сынган тис уьшин эркинликке босатып йиберсин.

28Эгер эр аьдемди яде кыскаяклыды буга суьзип оьлтирсе, бугады тас пан тоьбелеп оьлтирмеге керек, онынъ этин болса – емеске керек. Ама бугадынъ иеси яваплы болмаяк+. 29Эгер буга суьзекей экени белгили болса эм онынъ иесине бир неше кере айтылып, ол оны карамаганнан буга яде эр аьдемди яде кыскаяклыды оьлтирген болса, бугады тас пан сыбалап оьлтирмеге керек, онынъ иесин де оьлтирмеге керек. 30Ама оннан тоьлев тилеселер, ол, не кадер керек болса да, тоьлеп, кутылмага болаяк+. 31Тап сосы занъ, эгер буга яс балады яде кызалакты суьзгенине де, келиседи. 32Эгер буга кул эрди яде кул кыскаяклыды суьзсе, буга иеси кулдынъ иесине отыз кесек куьмис берсин, бугады болса – тас пан сыбалап оьлтирсинлер.

33Эгер бирев, шонъкыр казып, яде шонъкырды ашып, оны яппаса, эм онда оьгиз яде эшек атылса, 34шонъкырды казган йойым уьшин тоьлемеге керек. Ол мал иесине тоьлесин, мал эти оныкы болсын+.

35Эгер биревдинъ бугасы кисидинъ бугасын сакатлаганда, ол оьлсе, иелери сав бугады сатсынлар эм акшасын да, этин де ортак боьлсинлер. 36Ама эгер буга суьзекей экени белгили болып, онынъ иеси оны капамай тургысткан болса, ол буга уьшин буга тоьлемеге керек, этин болса оьзине калдырсын.

22

Мал-муьлк акында занълар

22^1Эгер ким де болсын бирев оьгизди яде койды урлап сойса, яде сатса, ол оьгиз уьшин бес оьгиз, кой уьшин доьрт кой тоьлеек.

2Эгер урыды шапкынлык эткен заманында ыслап, оьлтиргенше тоьбелеселер, оны тоьбелеген оьлтируьвде шуьшли тувыл. 3Эгер бу зат куьн тувганнан сонъ болса, ол шуьшли.

Уры урлаганын тоьлемеге керек. Эгер онынъ бирзаты да йок болса, оны, урлаганын тоьлетер уьшин, кул этип сатсынлар. 4Эгер урланган малды онда тири кепте тапсалар, баскасы йок, оьгиз бе, эшек пе, кой ма, ол эки кабатын тоьлемеге керек+.

5Эгер бирев кисидинъ бакшасын, яде юзим тереклерин, мал йиберип, кисидинъ ерин отлатса, оьзининъ бакшасынынъ, яде юзим тереклерининъ сайлам аслыгы ман тоьлесин.

6Эгер от янып, коьгем теректи каплап, йиклерди, яде кырдан йыйылмаган аслыкты яндырып соьндирсе, отты йиберген янып соьнген уьшин тоьлемеге керек. 7Эгер бирев ювыгына, сакламага деп, акшасын яде баалы затларын берип, оларды сол саклавшыдынъ уьйиннен урласалар, уры, оны ысласалар, эки кабатын тоьлеек. 8Ама эгер урыды таппасалар, саклавшы, кадылардынъ алдында турып, оьзгединъ муьлкине кол коьтермегенине ант этпеге керек. 9Мал-муьлк акында кайдай дава шыкса да, оьгиз болсын, эшек болсын, кой болсын, кийим, яде баска йойылган муьлк акында бирев: „Бу меники“, – деп айтатаган болса, эки як та сол исти оькимшилердинъ алдына аькелмеге кереклер. Оькимшилер терис этип кимди танысалар, сол излевшиге эки кабатын тоьлеек.

10Эгер бирев ювыгына, сакламага деп, эшегин, оьгизин, койын, яде баска малын берип, ол, бирев де коьрмегенде, оьлсе, яде сакатланса, яде урланса, 11онынъ явапшы ман давасы Алла алдында, онынъ кисидинъ затына сукланмаганы акында ант эткени мен шешилеек. Мал иеси антты алмага керек, эм тоьлев деген болмаяк+. 12Ама эгер малды явапшыдан урлаган болсалар, ол иесине урланган уьшин тоьлемеге керек. 13Эгер малды кийик айванлар йырткан болсалар, явапшы малдынъ илесин аькелип коьрсетип беркитсин. Сол заман ол йыртылган айван уьшин йойымды тоьлемеек.

14Эгер бирев, ювыгыннан малды борышкага алып, ол, иеси янында болмаганда, сакатланса, яде оьлсе, ол тоьлемеге керек. 15Ама эгер сол вакытта онынъ иеси янында болса, борышкага алган тоьлемеек. Эгер мал кулланувга алынган болса, йойымды тек кулланув тоьлеви япсын.

Ямагатшылык занълары

16Эгер аьдем, ога киевге шыкпага соьз бермеген кыз балады алдап, оны ман бирге конса, ол той калынын тоьлемеге керек, эм ол онынъ пишеси болаяк+. 17Эгер атасы кызын ога бермеге унамаса, кене болса да, ол, кыз уьшин тоьленмеге керек калынды тоьлемеге керек.

18Яды кыскаяклыды яшатпанъыз+.

19Айванлар ман косылганлардынъ баьрин де оьлтирмеге керек+.

20Мен – Раббий. Меннен оьнъге аллага курман шалганлардынъ баьри де оьлтирилмеге керек.

21Коьшип келгенлердинъ хаьтерин калдырманъыз, оларды корламанъыз: сиз оьзинъиз де Мысырда коьшип конганлардан эдинъиз+.

22Тул хатынлардынъ, оьксизлердинъ хаьтерлерин калдырманъыз+. 23Эгер сиз сол затты этсенъиз, олар Мени ярдамга шакыраяклар, эм Мен, соьзсиз де, эситермен. 24Меним каарым тутанар, эм Мен сизди душпан кылышы ман оьлтирермен. Сизинъ оьзинъиздинъ пишелеринъиз тул, балаларынъыз – оьксиз калар.

25Эгер Меним халкымнан болган ярлыга борышкага бере болсанъыз, пайыз уьшин борышка беретаганлардай болманъыз+. 26Эгер ювыгынъыздан борышка деп кийим алсанъыз, куьн кавысканша, оны кайтарынъыз:+
27белки онынъ, сосы кийимнен баска, ябынгандай заты йок болар. Калай ол уйклар онсыз? Ол Мага дувасын каратканда, Мен эситермен, неге десе, Мен шапагатлыман.

28Оькимшилерди корламанъыз, сизинъ халкынъыздынъ етекшисин каргаманъыз+.

29Сизинъ беженлеринъизден эм шоьлмеклеринъизден берекет-садака беруьвде кешикпенъиз.

Мага оьзинъиздинъ тунгыш улларынъызды беринъиз+. 30Мага кара малынъыздынъ эм увак малынъыздынъ маркасын беринъиз. Айванлар ети куьн аналары ман болсынлар, сегизинши куьн Мага беринъиз+.

31Мага багысланган халкым болынъыз: кийик айванлар йырткан малдынъ этин еменъиз. Оны ийтлерге беринъиз+.

23

Аьдилликтинъ эм шапагатлыктынъ занълары

23^1Оьтирик соьзлерди яйманъыз. Шуьшлиге оьтирик шаатлык пан ярдам этемен деменъиз+. 2Яманлык этип, яде оьким кесилуьвде оьтирик шаатлык этип, коьлемлердинъ артыннан иерме.

3Ярлы туьз болмаса оны давасында якламанъыз+.

4Эгер сизинъ явдынъ оьгизи, яде эшеги адасканын коьрсенъиз, оларды ога амалсыз болып беринъиз+. 5Эгер сизди коьрип унамаганнынъ эшеги юк авырлыгыннан йыгылганын коьрсенъиз, оны булай калдырманъыз, амалсыз болып ога ярдам этинъиз.

6Ярлыларды туврашыл оькимсиз калдырманъыз+. 7Оьтириктен шуьшлеменъиз; туврашылды эм шуьшсизди язалап оьлтирменъиз: Мен ондай кыянатлыкты кеширмеекпен+.

8Карыж алманъыз: ол коьретаганларды сокыр этеди, эм шуьшсизлерди шуьшли этип шыгарады+.

9Коьшип конганларды корламанъыз. Сиз билесинъиз олардынъ карарын, неге десе, оьзинъиз Мысырда конып яшагансынъыз+.

Етинши йыл эм етинши куьн

10Алты йыл бойы кырларга аслык шашынъыз эм оны йыйынъыз. 11Етинши йыл – ер тыншайсын. Сол заман халктынъ ярлылары оннан тамакланып болаяклар, айванлар болса – олардынъ калдыкларын ашарлар. Тап суьйтип те юзим тереклер эм май оьсимликли агашлыклар ман этинъиз+.

12Алты куьн исленъиз, ама етинши куьн, сизинъ оьгизинъиз эм эшегинъиз тыншайсын деп, сизинъ уьйинъизде тувган кул эм коьшип конган аьдем куьшлерин йыйсынлар деп, ислеменъиз+.

13Меним сизге айткан баьри затка да сак болынъыз. Баска аллаларга дува этпенъиз. Сизинъ авызынъыз олардынъ атларынынъ оьзин де айтпасын.

Йылсайынлык уьш байрам

14Йылда уьш кере Меним сыйымга байрам куранъыз+.

15Ашыткысыз оьтпеклердинъ байрамын байрамшыланъыз. Ети куьнди, Мен сизге буйыргандай, ашыткысыз салынган оьтпекти енъиз. Авив айынынъ [навруз-коькек] токтастырылган куьнинде сол затты этинъиз, неге десе, сосы заманда сиз Мысырдан шыккансынъыз+.

16Сизинъ кырга эккенинъиздинъ биринши емислерин йыятырганда, Орув байрамын байрамшыланъыз.

Йыл сонъында [куьзде], кырдагы баьри аслыкты йыяятырып, емис Йыюв байрамын да байрамшыланъыз+.

17Раббий Алланъыз – Менмен. Йылда уьш кере баьри эр аьдемлер Мага сежде кылув уьшин келмеге кереклер+.

18Мага деп, ашыткы ман этилген бирзат пан косып, курманлык канын аькелменъиз.

Байрамларда Мага курман этилген айванлардынъ майын эртенъликке дейим калдырып болмайды.

19Ердинъ биринши емислерининъ энъ ийгилерин сизинъ Раббий Алланъыздынъ уьйине аькелинъиз.

Козыды яде улакты онынъ анасынынъ суьтинде аспанъыз+.

Йол аьзирлемеге деп йиберилген Маьлек

20Сизди йол бойы коршаласын деп, эм Мен сизге деп аьзирлеген ерге аькелсин деп, Мен сизинъ алдынъызда маьлегимди йиберемен+. 21Ога сак болынъыз эм Оны тынъланъыз. Ога карсы турманъыз; Ол сизинъ алал болмавынъызды кеширмес, неге десе, Ол – Меним элшим. 22Эгер сиз Оны тынъласанъыз, эгер Мен айтканнынъ баьрин де этсенъиз, Мен сизинъ явларга яв болаякпан эм сизге карсылык эткенлерге карсы тураякпан+. 23Меним маьлегим сизинъ алдынъызда барып, сизди Амор, Хет, Периз, Кенан, Евус эм Хив халкларынынъ ерлерине аькелеек, эм Мен ол халкларды йояякпан+. 24Олардынъ аллаларына табынманъыз, оларга кызмет кылманъыз, эм олардынъ аьдетлерине эркелеменъиз. Бузгышланъыз оларды эм кесек-кесекке олардынъ кие тасларын шашынъыз+. 25Мен Раббий, сизинъ Алламан. Мага кызмет кылынъыз, эм Меним разылыгым сизинъ асынъызда эм сувынъызда болар. Мен сизди маразлардан сакларман+
26эм сизинъ еринъизде иш таслатув, каратонлык болмаяк. Мен сизинъ яшавынъыздынъ куьн санын толы этермен+.

27Мен сизге карсы юрген халклардынъ кайсысын да састырарман эм ога коркыныш тувдыртарман. Мен сизинъ явларынъызды тым-тыракай этермен+. 28Мен хившилерди, кенаншыларды, эм хеттлерди каза-баьле мен сизинъ алдынъыздан куварман+. 29Тек Мен оларды бир йылдынъ ишинде кувмаспан, неге десе ер такыр болар, кийик айванлар да айлак коьп боларлар+. 30Мен сизден оларды аз-аздан куваякпан, сизинъ санынъыз сосы ерди бийлеп алмага тамам болганша.

31Мен сизинъ мажаларынъызды Кызыл денъизден Ер арасы денъизге дейим, эм Синай такырлыгыннан Эфрат сувына дейим айырарман. Мен сизинъ куватынъызга сол ердинъ аьдемлерин берермен, эм сиз оларды алдынъыздан куварсынъыз+. 32Не олардынъ оьзлери мен, не олардынъ аллалары ман биригисуьвге барманъыз. 33Оларды сизинъ еринъизде яшатпанъыз, ол болмаса, олар сизди Мага карсы куьналы этерлер; олардынъ аллаларына кызмет кылганынъыз сизинъ уьшин капкан болар»+.

24

Кие келисуьвдинъ ызгы соьзи

24^1Сонъ Раббий Мусага айтты: «Харун ман, Надав ман, Авихуд пан эм де Исраилдинъ етпис аксакалы ман бирге тавга коьтерилип, Мага кел. Сиз Мага эректен бас иерсинъиз,+
2ама тек бир Муса Мага ювыклап келер, калганларынъыз ювыкламасынлар. Халк оны ман бирге коьтере де коьтерилмесин».

3Муса халкка Раббийдинъ соьзлерин эм занъларын айтып келгенде, халк бир авыздан айтты: «Биз баьрин де, Раббий калай айткан болса, солай этермиз»+.

4Муса Раббийдинъ айтканынынъ баьрин де язып алды. Экинши куьн ол эртенъликте эрте турды, тавдынъ этегинде курман шалатаган орын курды эм, Исраил ырувларынынъ саны ман келисте, он эки тас баганасын салды.

5Ол кайбир исраилши ясты йиберди, эм олар Раббийге тутасяндырув курманлыкларды эттилер, эм яс бугаларды уьлестирилген курман деп шалдылар. 6Муса курман канынынъ яртысын алды эм оны телпеклерге куйды, экинши яртысын курман шалатаган орынга буьркти. 7Ол кие келисуьвдинъ китабин [Тауратты] алды эм халкка окыды. Эм халк яваплады: «Биз баьрин де Раббий айткандай этермиз. Биз тынълавлы болармыз».

8Муса калган канды алды эм оны халкка буьркип, айтты: «Бу кан – Раббий сизи мен, сизге сосы занъларды берип, макуллаган кие келисуьвин беркитеди»+.

9Муса, Харун, Надав, Авихуд эм етпис Исраил аксакаллары коьтерилдилер 10эм онда Исраил улларын коршалайтаган Алла оларга коьринди. Онынъ аякларынынъ астында сапфирдан майданга усаган, тап коьктинъ оьзиндей, ярык бирзат бар эди+. 11Ама Аллады коьрген болсалар да, Алла Исраилдинъ етекшилерин зарарламады. Онынъ алдында ашадылар, иштилер.

Кие шатырды курмага буйырык

12Раббий Мусага айтты: «Тавга коьтерилип Мага кел эм мунда кал. Мен сага, бу халкка оьгит этип туьзген, занъ эм буйырыклар язылган эки ялпак тасты берермен»+.

13Муса оьзининъ ярдамшысы Ешу ман йол шыкты эм Алла ман распага деп тавга минди+. 14Аксакалларга ол айтты: «Биз сизге кайтканша, бизди бу ерде саклап турынъыз. Харун эм Хур сизи мен калаяк; эриси-давасы болган кайсынъыз да оларга бармага болаяксынъыз».

15Муса Синай тавына мингенде, оны булыт каплаган эди. 16Раббийдинъ данъклы нуры тавга туьсти. Алты куьн булыт тавды каплап турды, етинши куьн болса, Раббий Мусады булыт ишиннен шакырды. 17Исраил уллары уьшин Раббийдинъ нуры тав басындагы ялмап ютатаган отка усай эди+. 18Муса булытка кирди эм тавга коьтерилди. Ол тавда кырк куьн эм кырк туьн турды+.

25

Кие меканга деп аькелинген савгалар

(Шыг. 35:4-9)

25^1•Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына айт, Мага савга аькелсинлер деп. Меним уьшин савгаларды бергиси келген аьр кимнен де ал. 3Сен олардан алаяк затлар мине булар: алтын, куьмис, ез; 4коькшил, койы-кызыл эм ал йиплерди, юка кетен, теке юнин; 5койдынъ кызыл ман боялган терисин, юныс балык терисин эм балтерек агашын; 6шыраклар уьшин зейтун май; май ягув уьшин эм якпага ийисли майлар; 7бас дин куллыкшыдынъ туткышын эм тоьслигин ярасыклар уьшин, оникс эм баска туьсли баалы таслар. 8Оларга Мага деп кие ер этсинлер деп буйыр, эм Мен олардынъ арасында яшаякпан+. 9Сол меканды эм онынъ савыт-сабасын Мен сага коьрсетеек уьлги мен эт.

Кие антласув сандыгы

(Шыг. 37:1-9)

10•Оларга балтерек агаштан сандык этпеге буйыр, узынлыгы эки ярым кары [113 сантиметр], кенълиги эм бийиклиги бирер ярым кары [68ер сантиметр]+. 11Оны ишиннен эм тысыннан таза алтын ман ялатпага эм тоьгерек айландырып алтын карниз этпеге буйыр. 12Ога деп доьрт алтын доьнъелек яса эм оларды, сандыктынъ эки янына экисер этип, тоьмендеги муьйислерине беркит. 13Балтерек агаштан узын курыклар эт эм оларга да алтынсув ялат. 14Курыкларды сандыктынъ эки янында да доьнъелеклерден оьткер, оны коьтерип алып юргендей этип. 15Курыклар сандыктынъ доьнъелеклеринде калсынлар, оларды шыгарып болмаяк. 16Сандыкка кие келисуьвдинъ Мен сизге береек ялпак тасларын сал.

17Сандык уьшин таза алтыннан капак яса, узынлыгы эки ярым кары, кенълиги бир ярым кары болсын. 18Капактынъ ушларына керубидинъ[*] эки алтын сынын эт. 19Бир сынды бир басына, экинши сынды – экинши басына кондыр. Сынларды капак пан, онынъ эки басында да, бир тутас этип бириктир. 20Керубилер, канатлары ман сандыктынъ капагын яба берип, оларды оьр каратып яйсынлар.

21Сол капак пан сандыктынъ басын яп, бас деп ишине Мен сага береек кие келисуьвдинъ ялпак тасларын салып. 22Онда, капактынъ уьстинде, антласув сандыгынынъ уьстиндеги керубилердинъ арасында Мен сени мен йолыгысаякпан эм, Исраил улларына деп, сага буйырыкларымнынъ баьрисин де береекпен+.

Кие оьтпек уьшин стоьл

(Шыг. 37:10-16)

23•Балтерек агаштан стоьл яса; узынлыгы эки кары [90 сантиметр], кенълиги – бир кары [45 сантиметр], бийиклиги бир ярым кары [68 сантиметр] болсын. 24Оны таза алтын ялатып, тоьгерек айландырып алтын карниз эт. 25Онынъ шетлерин доьрт бармак [8 сантиметр] бийикке коьтерип, эм сол шет пен тоьгерек айландырып алтын карниз эт. 26Стоьл уьшин доьрт алтын доьнъелек эт эм доьрт туягынынъ уьстиндеги доьрт муьйиске беркит. 27Стоьлди йылыстырар уьшин, курыкларды ысламага енъил болсын деп, доьнъелеклер шетке ювык болсынлар. 28Курыкларды балтерек агаштан ясап, оларга алтын ялат, сонъ олар аркалы стоьл коьширип юр. 29Таза алтыннан, тепшеклер эм табаклар, курманлык ишуьвлер уьшин шоьлмеклер эм телпеклер эт. 30Аьр дайым да Меним алдыма кие оьтпекти сол стоьлге сал+.

Алтын шыраксалгыш

(Шыг. 37:17-24)

31•Тоьс-шоькиш пен исленген таза алтыннан шыраксалгыш эт. Онынъ негизи эм туягы тутас болып ясалсын, шешекей бас кепли шыракбаслары, япыраклары да оны ман бир тутас болсынлар. 32Шыраксалгыштынъ янларыннан алты бутак шыксын: уьшеви бир ягына, уьшеви – баска ягына. 33Япыраклары ман бадам шешекейи кепте уьш шыракбас бир бутакта болсынлар, уьшеви – баскада, эм де суьйтип шыраксалгыштынъ баьри алты бутакларында да. 34Шыраксалгыштынъ оьзинде, япыраклары ман, бадам шешекейи кепли, доьрт шыракбас болсын. 35Бир шешекей бас шырактан шыккан биринши кос бутактынъ астында болсын, экинши – экинши кос бутактынъ, уьшинши – уьшинши кос бутактынъ, эм де булай – савлай алты бутактынъ астында. 36Тоьс-шоькиш пен исленген таза алтыннан ясалган шешекей баслар эм бутаклар, шыраксалгыш пан бир тутас болсынлар.

37Ети шыракбас этип, шыраксалгышта, онынъ алдындагы ерди ярык эткендей этип, оларды кондыр. 38Мелтелер уьшин кыскыш эм кутыклар таза алтыннан болсынлар. 39Шыраксалгышка эм баьри сосы савыт-сабага бир талант [35 килограмм] алтын шыгаяк.

40Тек кара, баьрин де, сага тав уьстинде коьрсетилген уьлги мен эт.

26

Кие мекан

(Шыг. 36:8-38)

26^1•[Эй Муса,] кие меканымды он яювдан кура. Яювлар коькшил, койы-кызыл эм ал юннен эм оьнер мен исленген аьруьв кетеннен болсын; уьсти керуби суьвретлери мен безекленсин. 2Баьри яювлар да бирдей болсынлар: йырма сегиз кары [12,5 метр] узынына, эм доьрт кары [1,8 метр] кенъине. 3Олардынъ бесевин бир этип тик, калган бесевин де солай эт. 4Коьк кумаштан аьр бир сыдырадынъ сонъгы яювынынъ шети бойы илгеклер эт. 5Биринши сыдырадынъ биринши яювында элли илгек эт эм, оларга косак этип, элли илгекти экинши сыдырадынъ сонъгы яювында эт. 6Элли алтын ыргак этип, эки сыдыра яювларды да, кие мекан бир болып косылсын деп, каптыр.

7Кие меканнынъ уьстин ябар уьшин, теке юниннен он бир яювдан шатыр эт. 8Яювлардынъ он бири де бирдей болсынлар: отызар кары [13ер метр] узынына эм доьрт кары [1,8 метр] кенъине. 9Бу яювлардынъ бесевин бир сыдыра этип тик, алтавын болса – баска сыдыра этип. Алтыншы яювды шатыр капысы алдында эки буькле. 10Эки сыдырадынъ да сонъгы яювларынынъ шети бойы эллисер илгек эт. 11Элли ез ыргак эт эм, ябувды бир этип косар уьшин, оларды илгеклерге каптырынъыз. 12Шатыр яювларынынъ арткан кесегин – яювдынъ калган яртысын – кие меканнынъ арт янына яймага керек. 13Шатыр яювларынынъ узынынынъ бир кары [45 сантиметр] артканын кие меканнынъ эки яныннан, оны савлай япкандай этип, илмеге керек. 14Шатыр уьшин ябувды кызыл туьске боялган кой терисиннен эм юныс балык терисиннен эт+.

15•Кие мекан уьшин туьз бурысларды балтерек агаштан эт. 16Аьр бир бурыстынъ бийиклиги он кары [4,5 метр], кенълиги бир кары ярым [68 сантиметр] болмага керек. 17Бурысларды бири-бирине косар уьшин аьр бирининъ бирдей орнына салынган эки шипи болсын. Кие меканнынъ баьри бурысларын да булай этинъиз. 18Кие меканнынъ кубыла ягына йырма бурыс эт. 19Олардынъ астына кырк куьмис негиз сал – экисер негиз аьр бир бурыска. Аьр бурыстынъ туьбининъ эки шипине бирер аяктуьп болсын. 20Кие меканнынъ керуьв янына йырма бурыс эт 21эм кырк куьмис негиз, аьр бир бурыстынъ астына – экисер. 22Кие меканнынъ эректеги, куьнбатар шетине алты бурыс эт, 23эм эки бурыс онынъ муьйислерине. 24Сол муьйис бурыслары тоьменде бири – бири мен косылып, йогарыда бир доьнъелек пен беркитилген болсынлар; эки муьйис бурысы да солай этилсинлер. 25Сегиз бурыс эм он алты куьмис негиз – аьр бир бурыс астына экисер – булай болаяклар.

26Балтерек агаштан тартпылар эт: кие меканнынъ бир янындагы бурысларга бесев, 27баска янындагы бурысларга бесев эм кие меканнынъ узак куьнбатар янындагы бурысларга бесев. 28Энъ ортадагы тартпы кие меканнынъ бир шетиннен бир шетине дейим бурыслардынъ ортасыннан тартылсын. 29Бурысларды алтынсув ялат эм, тартпыларды ыслагандай, алтын доьнъелеклер эт. Тартпыларга да алтынсув як. 30Кие меканды, сага тавда берилген уьлгиге келисли, сал.

31•Коьк, койы кызыл, ал юннен эм аьруьв кетеннен перде эт. Пердеди керуби суьвретлери мен безеклеп тик+. 32Куьмис негизлерде турган, балтерек агаштан ясалган доьрт алтынсувлы баганадынъ алтын ыргакларына оны ил. 33Пердеди ыргакларга ил эм онда, пердединъ артына, антласув сандыгын киргист. Соьйтип, перде кие меканнынъ бас кесегин энъ кие кесегиннен боьлип айыраяк+. 34Энъ кие кесегинде капакты антласув сандыгына сал. 35Стоьлди пердединъ тысына, кие меканнынъ керуьв янына сал. Шыраксалгышты, ога каратып, кубыла янына сал.

36Кие меканга киретаган ерге перде эт. Пердеди коькшил, койы кызыл эм ал юннен эм аьруьв кетеннен безеклеп тик. 37Сосы пердеди илер уьшин, балтерек агаштан этилген, алтын ыргаклы бес алтынсувлы багана яса. Оларга деп бес ез негиз яса.

27

Курман шалатаган орын

(Шыг. 38:1-7)

27^1•[Эй Муса,] балтерек агаштан курман шалатаган орын эт. Ол доьрткил болсын: узынлыгы эм кенълиги бесер кары [2,3 метр] эм де бийиклиги уьш кары [1,3 метр]. 2Онынъ доьрт муьйисининъ аьр биринде бирер муьйиз кебинде затты, муьйизлер мен курман шалатаган орын тутас бир болсын деп эт, эм курман шалатаган орынды ез мен яп. 3Езден онынъ баьри савыт-сабасын эт: куьл шыгарар уьшин савытларды, балакларды, кан йыярга телпеклерди, эт уьшин шанышкышларды, табаларды. 4Ога деп коьзенек эт – езден шилтер – эм шилтердинъ доьрт муьйисининъ аьр биринде ез доьнъелеклер эт. 5Оны тоьменге, курман шалатаган орыннынъ шетининъ астына, тап ортасына еткендей этип сал. 6Балтерек агаштан курман шалатаган орынга курыклар яса эм оларды ез бен яп. 7Курыкларды донъгелеклерге, курман шалатаган орынды алып бараятканда, онынъ эки янында болгандай этип салмага керек. 8Курман шалатаган орынды агашлардан, ишин де бос этип яса. Оны сага тавда берилген уьлги мен келисте этпеге керек.

Кие меканнынъ азбары

(Шыг. 38:9-20)

9•Кие меканга деп азбар эт. Онынъ, аьруьв кетен перде мен боьлинген, кубыла яны узынына юз кары [45 метр] болсын 10ез негизлерде йырма багана ман, баганаларда куьмис ыргаклары ман эм илгеклери мен. 11Керуьв ягы да тап солай, юз кары узынлыгы, перделер мен боьлинген, ез негизлерде йырма багана ман, баганаларда куьмис ыргаклар ман эм илгеклери мен.

12Азбардынъ, перде мен боьлинген, куьнбатар шетининъ кенълиги элли кары [22,5 метр], негизли он багана ман болмага керек. 13Куьнтувар шетинде азбар тап суьйтип, кенъине элли кары болсын. 14-15Киретаган ердинъ аьр бир ягында он бесер кары [7сер метр] узынлыгы перделер болсынлар, негизли уьш багана ман.

16Азбарга киретаган ер уьшин, узынлыгы йырма кары [9 метр] болган, коькшил, койы кызыл эм ал юннен эм аьруьв кетеннен, безекленип тигилген, перде этилмеге керек, эм негизли доьрт багана. 17Азбардынъ тоьгерегиндеги баьри баганалар куьмис доьнъелеклер мен эм ыргаклар ман ез негизлерде болмага кереклер. 18Азбардынъ узыны юз кары [45 метр] эм кенълиги элли кары [22,5 метр], аьруьв кетеннен перделери, бес кары [2,3 метр] бийиклиги эм ез негизлери мен болмага керек. 19Кие меканда кызмет кылар уьшин баска савыт-саба, ол эм азбар уьшин казыкларды да косып, езден ясалган болсын.

Шыраклар уьшин май

(Лев. 24:1-4)

20•Исраил улларына сага, ярык этер уьшин якпага эм шыраклар ишинде аьр дайым да отты сакламага деп, таза зейтун майын аькелмеге буйыр. 21Мен – Раббий. Харун эм онынъ уллары Меним алдымда, кие шатырда, антласув сандыгы алдындагы перде тысындагы, кие шатырда Харун эм онынъ уллары Меним алдымдагы шыраклардагы отты кештен эртенъликке дейим саклап турмага кереклер. Исраил уллары эм олардынъ тувдыклары сосы парызды оьмири тутып турмага кереклер+.

28

Бас дин куллыкшы уьшин кийимлер

(Шыг. 39:1)

28^1[Эй Муса,] аганъ Харунды уллары Надав эм Авихуд, Элазар эм Итамар ман бирге шакыр. Оларды калган Исраил улларыннан айыр, олар Меним дин куллыкшыларым болсынлар деп. 2Оьзинънинъ аганъ Харунга данък эм уллылык уьшин кие кийимлерин аьзирле. 3Сондай куллыкларда Мен даналык берген усталарга, Харунды Меним дин куллыкшым болувга багыслар уьшин, кийимлер этпеге буйыр. 4Мине олар этпеге керек кийимлер: тоьслик, аба, каптал, нагыслы узын коьйлек, шалма эм кусак. Мага кызмет кылмага деп, сосы кие кийимлерди этеятырып, аганъ Харун эм онынъ уллары 5алтын йиплерди, коькшил, койы кызыл эм ал юн йипти эм аьруьв кетенди алсынлар.

Бас дин куллыкшыдынъ абасы

(Шыг. 39:2-7)

6•Аба алтын йип косылган коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен эм аьруьв кетеннен шебер исленген болсын. 7Абада, эки ушына, туьймеленсин деп, беркитилген эки аркалык болмага керек. 8Абадынъ шебер тигилген кусагы ога келискен болмага керек – оны ман бир кумаштан: алтын йиптен, коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен эм аьруьв кетеннен.

9Эки оникс тас ал эм оларда Исраилдинъ улларынынъ атларын кесип ой. 10Олардынъ тувган заманы йорыгында – алты ат бир таста эм алты ат баскасында болсын. 11Тас кесуьвши мухур кескендей этип, Исраилдинъ улларынынъ атларын эки таста кесип ой. Тасларды усташа ясалган алтын коьзлерге сал 12эм, Исраил улларына эстеликли таслардай этип, абадынъ аркалыкларына беркит. Харун, Раббийдинъ алдында эстеликли белгидей этип, ийинлеринде сол атларды юргистеек. 13Алтыннан усташа ясалган коьзлер эт 14эм таза алтыннан, аркандай оьрилген, эки шынжыр. Шынжырларды коьзлерге беркит.

Тоьслик

(Шыг. 39:8-21)

15•Бас дин куллыкшы Меним оькимимди билер уьшин, шебер кол ман этилген тоьсликти, туткышка абага, яса: алтын йиптен, коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен эм аьруьв кетеннен. 16Ол доьрткил болсын, бир карыс [22 сантиметр] узыны эм кенъи, эки буькленген кумаштан. 17Ога доьрт сыдыра этип асыл тасларды сал. Биринши сыдырада кызыл якут, топаз эм берилл болсын;+
18экинши сыдырада – бирюза, сапфир эм изумруд; 19уьшинши сыдырада – гиацинт, агат эм аметист; 20доьртинши сыдырада – хризолит, оникс эм яшма. Оларды усташа ясалган алтын коьзлерге сал. 21Таслар он эки болмага керек – Исраил улларынынъ атларынынъ аьр бирисине бирер; аьр бир таста, мухурдадай, он эки ырувдынъ бирисининъ аты ойылып кесилмеге керек.

22Тоьслик уьшин, аркандай болып оьрилген, таза алтыннан шынжырлар эт. 23Онынъ уьшин эки алтын доьнъелек эт эм тоьсликтинъ уьст эки муьйисине беркит. 24Эки алтын шынжырды тоьсликтинъ муьйислериндеги доьнъелеклерге беркит, 25шынжырлардынъ баска ушларын – туткыштынъ аркалыкларынынъ алдына косылган эки коьзге. 26Тагы да эки алтын доьнъелек эт эм оларды тоьсликтинъ аст эки муьйисине, туткыштынъ иш ягына беркит. 27Тагы да эки алтын доьнъелек эт, туткыштынъ алдына аркалыклардынъ астына, туткыштынъ белбавынынъ уьстиндеги тигистинъ янына беркит. 28Тоьсликтинъ доьнъелеклери туткыштынъ доьнъелеклерине тоьслик пен белбавды, тоьслик туткыштан туьспесин деп, коькшил юка аркан ман байланган болсын. 29Кие меканнынъ бас кесегине киреятып, Харун Исраил улларынынъ атларын юрегининъ янында, кие тоьсликте, Меним алдымда, дайымлык эске салувдай этип, юргистеек. 30Аьр дайым да, Харун Меним алдымга келеятканда, онынъ юрегининъ янында болсын деп, тоьсликке тагы да Урим мен Туммим деген кие сыбагады ерлестир. Суьйтип Харун аьр дайым да юрегининъ янында Исраил уллары Меним оькимимди онынъ ярдамы ман билип болган амалды юргистеек+.

Бас дин куллыкшыдынъ баска кийимлери

(Шыг. 39:22-26, 30-31)

31•Туткыштынъ астыннан кийилеек капталдынъ савлайын да коькшил йипликтен эт. 32Бас уьшин оювы ортасында болсын, оны да, йыртылмасын деп, яга уьшин этилетаган кыювды астыннан тик. 33Нар теректинъ емислерин кийимнинъ этегининъ шети бойы коькшил, койы кызыл эм ал юн йип пен, алтын конъыравлар ман араластырып, тик. 34Алтын конъыравлар эм нар емислери кийимнинъ этеги бойлап аралассынлар. 35Харун оны Мага кызмет кылганда киеек. Мен – Раббий. Харун меканымнынъ энъ кие кесегине кирип, алдыма шыкканда, конъырав сеси эситилип, онынъ сав болганын коьрсетеек.

36Таза алтынды юка этип яз эм онда, мухырдадай: Раббийге багысланган дегенди ойып яз. 37Оны шалмага коьк юка аркан ман беркит. Ол да шалмадынъ алдында болсын. 38Ол дайым да Харуннынъ манълайында болсын. Исраил уллары Мага багыслаган савгаларды аькелеятырып, терислик этселер, куьналарын Харун оьзине алмага керек; Мен оларга разы болар уьшин сол зат дайым онынъ манълайында турсын+.

39Аьруьв кетеннен каптал тик эм ога аьруьв кетеннен шалма эт. Белбав безекленген тигис пен ярасыклансын+.

Калган дин куллыкшылар уьшин кийимлер

(Шыг. 39:27-29)

40Халат, белбавлар эм бас байлавышлар Харуннынъ улларына, данък эм уллылык уьшин, эт. 41Сосы кийимлерди аганъ Харунга эм онынъ улларына кийдиргенде, оларга май як эм дин мертебесине багысла. Меним дин куллыкшыларым болгандай, оларды Мага багысла.

42Белден янбасларына дейим япкандай этип, оларга кетеннен иш кийим тик. 43Харун эм онынъ уллары оны аьр дайым да, кие шатырга киреятканда, яде кие ерге кызмет кылмага деп курман шалатаган орынга ювыклаятканда, кийсинлер. Солай болмаса, олар куьна эткен болар эм оьлерлер. Бу – Харун эм онынъ тувдыклары уьшин оьмирге парыз болаяк.

29

Дин куллыкшыларды Аллага багыслав

(Лев. 8:1-36)

29^1•[Эй Муса,] оларды Мага дин куллыкшылар этип багыслаяк уьшин, булай эт: минсиз болган яс бугады эм эки койды ал. 2Энъ де ийги бийдай уннан ашыткысыз оьтпек, майга ийленген кысыр калакайлар, эм май ягылган юка ашыткысыз оьтпеклерди ал+
3эм оларды бир шетенге сал. Сол шетенди, яс буга эм эки кой ман бирге, Мага курманга аькел.

4Харунды эм онынъ улларын кие шатырдынъ капысына аькел эм оларды сув ман юв. 5Кийимлерди ал эм Харунга узын коьйлек, туткыштынъ астыннан кийилеек каптал, туткыштынъ оьзин эм онынъ тоьслигин кийдир. Оны туткыш уьстиннен безекленген белбав ман байла. 6Онынъ басына шалма шал эм ога кие таж беркит. 7Ягув уьшин майды ал эм, ога як, басына майды куя берип+. 8Онынъ улларын аькел, узын коьйлек кийдир 9эм оларга басларына шалма кийдир. Харунга эм онынъ улларына белбавлар був. Энди оларга дин куллыкшылык оьмирлик парызы ман байыр. Суьйтип сен Харунды эм онынъ улларын кызметиме багысларсынъ.

10Яс бугады кие шатырдынъ алдына аькел, эм Харун мен уллары колларын онынъ басына салсынлар. 11Оны Раббийдинъ алдында кие шатырдынъ капы авызында сой. 12Курман шалатаган орыннынъ муьйизлерине бармагынъ ман бугадынъ бираз канын як, калганын онынъ негизи астына тоьк+. 13Иш-бавыры тоьгерегиндеги савлай майды ал, бавырынынъ майын эм эки буьйрегин де, майы ман, курман шалатаган орында як+. 14Бугадынъ этин, коьнин, бавыр шегин коныстан эрек аькетип як. Бу куьна уьшин курманлык+.

15Койлардынъ биревин ал, эм Харун мен уллары колларын онынъ басына салсынлар. 16Оны сой, канын алып, курман шалатаган орынга баьри ягыннан да буьркитип сеп. 17Койды муьшеле, иш-бавырын, борбайларын юв эм басы ман, тагы баска кесеклери мен бирге сал. 18Койдынъ савлайын да курман шалатаган орында як. Мен – Раббий. Бу Мага багысланган, тутасяндырув курманлык; отта пискен эттинъ ягымлы ийиси Мени разы этер+.

19Экинши койды ал, эм Харун ман уллары онынъ басына колларын салсынлар. 20Оны сой, канын ал, эм Харун ман улларынынъ онъ кулакларынынъ этине, онъ колларындагы эм онъ аякларындагы бас бармакларына як. Курман шалатаган орыннынъ савлай ягына да калган канды буьркитип сеп. 21Курман шалатаган ердеги канды, ягув уьшин майды ал эм Харунга, онынъ кийимине буьркитип сеп, суьйтип те онынъ улларын, кийимлери мен. Сонда ол, онынъ уллары, эм олардынъ кийимлери Мага багысланган болаяклар.

22Сол койдынъ майын, куйрык майын, шек майын, бавыр майын, эки буьйрегин, тоьгерегиндеги майы ман, эм онъ санын ал, неге десе, бу кой – багыслав курманлыгы уьшин. 23Мага багысланган, ишинде ашыткысыз оьтпек болып, турган шетеннен бир оьтпек, майда пискен калакай эм юка оьтпекти ал. 24Мунынъ баьрин де Харуннынъ эм онынъ улларынынъ колларына ыслат эм Мага байыр болганын коьрсетер уьшин Меним алдымда силксинлер. 25Сонъ олардынъ колларыннан муны ал эм курман шалатаган орында тутасяндырув курманлык пан бирге як; отта пискен эттинъ ягымлы ийиси Мени разы этер+. 26Мен – Раббий. Харунды Мага багыслар уьшин сойылган койдынъ тоьс басын ал, Мага байыр болганын коьрсетер уьшин алдымда силк, эм сонда ол тоьс сенинъ уьлисинъ болаяк.

27Харунды эм онынъ улларын дин куллыкшылыгына салар уьшин сойылган койдынъ силкилеген тоьсин эм савга этилген санын Мага багысла. 28Исраил уллары бу кесеклерди оьмирге парыздай Харуннынъ эм онынъ улларынынъ аьдеттеги уьлиси деп айырсынлар. Исраил улларынынъ Мага уьлестирилген курманнан аькелмеге керек савгалары мине сосындай.

29Харуннынъ кие кийимлери онынъ тувдыкларына байыр болаяк. Соларды кийдиртип, оларга май яксынлар эм дин куллыкшылыгына салсынлар+. 30Харуннынъ орнына дин куллыкшы болаяк улы кие шатырга кирип кызмет кылсын эм ол кийимлерди ети куьн кийсин.

31Оларды дин куллыкшылыгына салган курманлыкка деген койдынъ этин ал эм Мага багысланган ерде ас. 32Харун эм онынъ уллары койдынъ этин кие шатырга киретаган ердеги шетенде калган оьтпек пен есинлер. 33Олар Мага багысланып куллыкка салынган заманда куьнадан тазаланар уьшин шалынган курманлыклардынъ этин олар оьзлери емеге болаяклар. Ама баска бирев де еп болмаяк, неге десе бу курманлыклар – кие зат+. 34Эгер багыслав курманлыктынъ этининъ, яде оьтпектинъ яртысы эртенъликке калса, калганды як. Муны еп болмаяк – бу кие зат.

35Харунга эм онынъ улларына Мен айтканнынъ баьрин де эт. Оларды дин куллыкшылыгына салмага деп ети куьнди белгиле. 36Аьр куьн сайын куьнадан тазаланмага деп, яс бугады курман этип шал. Курман шалатаган орынды да тазаламага деп, куьна уьшин курманлык сой, эм де киелендирер уьшин, ога май як+. 37Ети куьн курман шалатаган орынды тазалавда бол эм оны киелендир. Курман шалатаган орын Мага савлай багысланган болар. Ога тийген не зат та Мага байыр болар+.

Куьнделик курман шалувлар

(Сан. 28:1-8)

38•Куьн сайын курман шалатаган орында бир йыллык эки козыды сой: 39биревин эртенъликте, баскасын – кеште. 40Биринши козы ман бир сисе [0,9 литр] зейтун майы ман былгаланган бир куьренке [1,3 килограмм] энъ аьруьв уннан эм, курманлык этип тоьгерге бир сисе шагырдан аькел. 41Экинши козыды кеште, сол эртенъликтегиндей, оьтпек савгасы ман эм курманлык шагыры ман аькел. Мен – Раббий. Отта пискен курманлыктынъ ягымлы ийиси Мени разы этер+.

42Келеек аркаларда тутас яндырылган сосы курманлык кие шатырдынъ капы авызында, Меним алдымда, дайым да этилсин. Мен – Раббий. [Эй, Муса,] онда сени мен соьйлесеекпен; [эй, Исраил уллары,] онда сизи мен йолыгысаякпан. 43Бу ерде Мен Исраил уллары ман расаякпан, эм Меним данъкым бу ерди кие этер.

44Мен кие шатырды эм курман шалатаган орынды киелермен, Харунды эм онынъ улларын да киелермен, олар Меним дин куллыкшыларым болсынлар деп. 45Мен Исраил улларыдынъ арасында яшаякпан; Мен олардынъ Алласы болаякпан+. 46Олар Мен – Раббий, олардынъ Алласы экенимди, олардынъ арасында яшаяк уьшин оларды Мысырдан шыгарганымды билееклер. Мен – Раббий, олардынъ Алласы.

30

Ийисли майларды ягув уьшин стоьл

(Шыг. 37:25-28)

30^1•[Эй Муса,] ийисли майларды ягар уьшин балтерек агаштан стоьл эт. 2Ол доьрткил болсын: бирер кары [45ер сантиметр] узынына эм кенъине эм эки кары [90 сантиметр] бийигине. Онынъ доьрт муьйисиндеги муьйиз кебиндеги затлар оны ман бир тутас болсын+. 3Онынъ тоьбесин, янларын эм муьйизлерин алтын ман ялат эм стоьлдинъ тоьгерегинде алтын карниз эт. 4Белбавдынъ астында эки яныннан эки алтын доьнъелек эт, стоьлди аькетеек курыкларды ыслар уьшин. 5Курыкларды балтерек агаштан эт эм алтынсув ялат. 6Стоьлди пердединъ алдына сал, онынъ артында – антласув сандыгы, сол ерде, куткарылув капагынынъ йогарында Мен сени мен йолыгысканда болаякпан.

7Харун стоьлди аьр куьн эртенъликте, шыракларга май куйганда, ийисли майлар яксын. 8Ол оларды, кеште шыракларды якканда, тагы да яксын. Келеек аркаларда ийисли майлар Раббийдинъ алдында оьмири ягылсынлар. 9Сосы стоьлде баска ийисли майлар, тутасяндырув курман, яде оьтпек савгасы этилмесин эм онда курманлык шагыр тоьгилмесин+. 10Йылда бир Харун, куьна уьшин тазалав курманлыгынынъ канын стоьлдинъ муьйизлерине ягып, стоьлди тазалаяк. Сосы тазалав йыл сайын келеектеги аркаларда да этилсин. Мен – Раббий. Сосы стоьл Мага багысланганыннан айлак кие»+.

Язып алув замандагы калын

11Раббий Мусага айтты: 12«Исраил улларынынъ санын яз. Сен оларды санаганда, олардынъ аьр бири Мага яшавы уьшин калын тоьлесин, саналганлары уьшин бир кыргын да оларга етпес+. 13Язып алув заманда аьр бири, Мага савга этип, ярым шекел [6 грамм] куьмис бермеге керек. Кие шатырдынъ йырма герага тенъ болган шекели кулланылсын+. 14Баьри де, йырма ясыннан алып, оннан да уьйкенлери, язып алув заманда Мага савгалар этпеге кереклер. 15Сиз, оьзинъиздинъ яшавынъыз уьшин, Раббийге савгалар эткенде, байлар ярым шекел куьмистен артык бермеске, ярлылар – кем бермеске кереклер. 16Исраил улларыннан калын ал эм оны кие шатырдынъ ишинде кызмет этуьв уьшин куллан. Мен – Раббий. Сосы зат, сизинъ яшавга тоьлев уьшин, Меним алдымда баьри Исраил уллары акында эске салув болаяк»+.

Ез бет-кол ювгыш

17•Раббий Мусага айтты: 18«Аьбдес уьшин ез негизи болган ез бет-кол ювгыш эт. Кие шатыр ман курман шалатаган орыннынъ ортасына сал эм онда сув куй+. 19Харун эм онынъ уллары оьзлерининъ колларын эм аякларын сосы бет-кол ювгыштан ювсынлар. 20Шатырга киреектен алдын, оьлмеек уьшин, олар аьбдес алсынлар. Курман шалатаган орынга, кызмет кылар уьшин, ювыклай келип, Мага яндырылаяк курман эте турып, 21олар, оьлмеек уьшин, колларын эм аякларын ювсынлар. Бу парыз Харун уьшин эм онынъ тувдыклары уьшин келеек несиллерде оьмирли болаяк».

Ягув уьшин май

22Раббий Мусага айтты: 23«Энъ аьруьв ийисли майларды ал: бес юз шекел [6 килограмм] синъген мир, онынъ яртысын, эки юз элли шекел [3 килограмм] ийисли корица, эки юз элли шекел ийисли наргамыс, 24бес юз шекел кассия эм бир хин [4 литр] зейтун май. 25Олардан ягув уьшин кие май эт – айлак ийги аьзирленген ягымлы ийиси болган туьзим. Бу – ягув уьшин кие май+. 26Оны кие шатырга, антласув сандыгына, 27оьтпек стоьлине эм савлай савыт-сабасына, шыраксалгышка, ийисли майларды ягатаган стоьлге, 28тутас яндырылаяк курман шалатаган орынга эм савлай савыт-сабасына, бет-кол ювгышка эм негизине як+. 29Оларды киелендир; олар савлай Мага багысланган болаяклар, эм, оларга ювык болып, тийген аьр не зат та кие болаяк+.

30Харунга эм онынъ улларына май як эм оларды Мага багысла, олар Меним дин куллыкшыларым болгандай+. 31Исраил улларына айт: „Бу Меним келеек аркаларга ягар уьшин кие майым. 32Кевденъизди булай майлатаяк уьшин оны кулланманъыз эм ога туьзими мен тенъ болганды этпенъиз. Ол май – кие, эм кие экенин эсинъизде тутынъыз. 33Ким де болсын усас ийисли май этсе, яде, дин куллыкшыдан баска биревге сол майды якса, оьз ямагатыннан кувылсын“».

Яндырылаяк ийисли май

34Раббий Мусага айтты: «Ийисли майларды ал: стакти, оних эм хельбан таза ладан ман – баьрин де бирдей этип, 35эм ийги аьзирленген ийисли майлар туьзимин эт. Ол тузланган болсын, таза эм кие+. 36Оны увак этип эз эм, Мен сени мен расаяк ерде, кие шатырдагы антласув сандыгынынъ алдына сал. Бу майды айлак кие зат деп сананъыз. 37Оьзинъизге деп бу туьзимли ийисли майлар этпенъиз, эсинъизде тутынъыз бу Мага байыр кие зат экенин. 38Ким де болсын, сосындай туьзимди, онынъ ийиси мен азланмага деп, этсе, оьз ямагатыннан кувылсын».

31

Усталар Бесалел эм Охолияв

(Шыг. 35:30–36:1)

31^1•Раббий Мусага айтты: 2«Мен Бесалелди, Уридынъ улын, Хурдынъ йиенин, Юда ырувыннан, сайладым 3эм оны Оьзимнинъ Рухым ман, даналык, акыл, билим эм кайдай да усталык пан байыттым. 4Ол оьз ойларын алтында, куьмисте эм езде кеплемеге болаяк, 5тасларды эгемеге, агашты ойып кеспеге эм баска туьрли усталык пан каьр шекпеге болаяк. 6Тагы да Мен Охолиявты, Ахисамактынъ улын, Дан ырувыннан, ога ярдамшы этип бердим. Мен савлай усталарды да, Меним сага айтканымды этип болгандай, билимли эттим. 7Кие шатырды, антласув сандыгын, онынъ капагы ман эм шатырдынъ баска савыт-сабасы ман, – 8оьтпек стоьлин эм савыт-сабасын, таза алтыннан шыраксалгышты, савлай савыт-сабасы ман, ийисли май ягув уьшин стоьлди, 9тутасяндырув курманлык уьшин савлай савыт-сабасы ман курман шалатаган орынды, бет-кол ювгышты, негизи мен, 10тигилген кийимлерди – дин куллыкшы Харун эм онынъ уллары уьшин кие кийимлерди, оларды кийип, кызмет кылгандай, 11якпага майды, эм кие ер уьшин ийисли майларды, Мен сага кайтип айткан болсам, олар тамам солай этсинлер».

Шабат куьнин тутув

12•Раббий Мусага айтты: 13«Исраил улларына сосы буйырыкты бер: „Мен парыз эткен Шабат куьнин [юма кеш пен юма эртеси кеш арасын] тутынъыз. Ол Меним эм келеек аркалардагы сизинъ арамызда белги болаяк, Мен – сизди Оьзимге байыр эткен Раббий экенимди сиз билинъиз деп. 14Соьйтип Шабат куьнин тутынъыз: ол сизинъ уьшин кие. Ким де болсын, оны корласа, оьлтирилсин. Ким де болсын, сол куьн куллыклары ман каьр шексе, оьз ямагатыннан кувылсын+. 15Куллыкларынъ ман алты куьн каьр шекпеге керек, етинши куьн болса – ол Мага байыр шабат, тынышлык куьни. Ким де болсын, Шабат куьни куллыклары ман каьр шексе, оьлтирилсин. 16Исраил уллары Шабат куьнин тутпага кереклер, келеек аркаларда да оны байрамшылап, – бу оьмирлик кие келисуьв. 17Бу Мени мен Исраил улларыдынъ арасында белги болып оьмири калаяк. Мен, Раббий де, алты куьннинъ ишинде коькти эм ерди яратканман, етинши куьн куллыклардан тайып, Оьзиме тыншаюв бергенмен“»+.

18Раббий Муса ман Синай тавында соьйлеп болып, ога кие келисуьвдинъ эки ялпак тасын берди, оларда Раббийдинъ колы ман язылган болып+.

32

Алтын бузав

(Шер. 9:7-21, 25-29)

32^1•Муса тавдан туьспеге асыкпаганын коьрген халк Харуннынъ тоьгерегине йыйылып айтты: «Тынъла бизди, эм бизге деп, бизди етип баргандай алла эт, неге десе ол бизди Мысырдан шыгарган Мусага не болганын биз билмеймиз»+.

2Харун оларга яваплады: «Сизинъ пишелеринъизден, улларынъыздан эм кызларынъыздан алтын сыргаларын шешип алып, оларды мага аькелинъиз».

3Халк алтын сыргаларын шешип алып оларды Харунга аькелди. 4Ол ога аькелингенди алды, иритти, калыпка тоькти эм сол алтыннан бир тутас алтын бузавды этти, кескиш пен туьзете берип. Сонда олар айттылар: «Мине сизди Мысырдан шыгарган алланъыз, эй Исраил уллары!»

5Оны коьрип, Харун бузав алдында курман шалатаган орын салды эм билдирди: «Эртен – Раббийге байрам».

6Экинши куьн эртенъликте эрте турып, олар тутасяндырув курманлыклар эм уьлестирилген курманлыклар шалдылар. Халк емеге-ишпеге олтырды, сонъ турып та куванып-юбанып баслады+.

7Сонда Раббий Мусага айтты: «Тез туьс тавдан. Сен Мысырдан шыгарган халкынъ намыс йойды. 8Калай да бек тез олар Меним буйырганымнан тайдылар! Олар оьзлерине алтын тутас бузавды эттилер, ога сежде кылдылар эм курманлык эттилер: „Мине сизди Мысырдан шыгарган алланъыз, эй Исраил уллары!“, – деп айтып».

9«Мен коьремен ол халкты, – деди Раббий Мусага, – ол ийнат+. 10Соны ман, Мени энди кой. Мен Оьзимнинъ каарымды оларга каратарман эм оларды йоярман. Сонъ Мен сеннен уллы халк тувдырарман»+.

11Ама Муса Раббийге, оьзининъ Алласына, ялбарып тилеп баслады: «О Раббий, – деди ол, – неге Сен Оьзинънинъ, Мысырдан уллы куьдиретинъ мен эм куьшли колынъ ман шыгарган халкынъа ашувланасынъ? 12„Ол оларды бакыл этип шыгарды, тавларда оьлтиреек болып, ер юзиннен йогалтаяк болып“, – деп айтпага мысыршыларга неге мырсат бермеге керек? Оьзинънинъ туьтеп янган каарынъды сабыр эт; юмсак бол, Оьз халкынъа каза-баьледи шакырма. 13Оьзинъ мен олардынъ алдында ант эткен кулларынъ Ибрагимди, Исхакты эм Якыпты эсинъе туьсир: „Коькте нешаклы юлдызлар болса, Мен сизге сол кадер тувдыклар берермен. Мен сизге берермен деген савлай сосы ер оьмирлерге сизинъ тувдыкларынъыздынъ байырлыгы болаяк“»+.

14Раббийдинъ ашувы язылды эм Оьз халкына йиберемен деген каза-баьлесин йибермеди+. 15Муса бурылып, колында кие келисуьв язылган эки ялпак тас пан, тавдан туьсти. Олардынъ эки ягы да, алды да, арты да, савлай язувлы эди. 16Сосы тасларды Раббий эткен эди; Ол онда Оьз язувларын ойды.

17Ешу бакырган халктынъ давысын эситкенде, Мусага айтты: «Коныста согыстынъ сеси».

18Ама Муса яваплады: «Ол енъуьвшилердинъ уранлары тувыл, енъилгенлердинъ сыйты тувыл: мен йырлавшылардынъ сесин эситемен».

19Коныска ювыклап, бузавды эм ойын-биювди коьрип, Муса ашувланды. Ол алып келеяткан ялпак тасларын тав туьбинде атып таслап, кесек-кесекке боьлди. 20Ол олар эткен бузавды алып оны отта иритти. Ол оны куьл этип тартып, сувга шашты эм Исраил улларына сол сувды ишпеге буйырды+.

21Муса Харунга айтты: «Сондай авыр куьналы эткендей, бу аьдемлер сага не эттилер?»

22«Ашувланма, меним ием, – деп яваплады Харун. – Сен оьзинъ де билесинъ, ол аьдемлер яманлыкка кайдай аьмире болатаганларын. 23Олар мага айттылар: „Бизди етип аькеткендей алла эт бизге, неге десенъ, бизди Мысырдан шыгаратаган Мусага не болганын биз билмеймиз“. 24Сонда мен оларга айттым: „Кимде алтын сырга-юзиклери бар болса, оларды шешсин“. Олар мага алтын бердилер, мен оны отка тасладым, эм оннан сосы бузав сыны болды!»

25Муса аьдемлер бийлеп болмастай экенлерин коьрди. Неге десе Харун, явларга селеке эттирер уьшин, бу затка ызын берген;+
26ол яйлавдынъ авызы алдында турды эм айтты: «Ким Раббий янлы – мага келинъиз!» – эм онынъ тоьгерегинде баьри левийшилер де йыйылдылар.

27Ол оларга айтты: «Булай айтады Раббий, Исраил улларын коршалавшы Алла: „Баьринъиз де кылыш алынъыз! Конысты кесип, бир шетиннен баскасына, сонъ, кардашларынъызды, досларынъызды, ювыкларынъызды оьлтире барып, артка кайтынъыз“»+.

28Левийшилер, Муса калай буйырган болса, солай эттилер, эм сол куьн уьш мынъга ювык аьдем кырылды. 29Муса айтты: «Буьгуьн сиз оьзинъизди Раббийге кызмет кылувга багысладынъыз, аьр биринъиз оьз улына эм кардашына карсы турды, эм сол себепли Алла буьгуьн сизге разы болды».

30Экинши куьн Муса халкка айтты: «Сиз бек уьйкен куьна эттинъиз. Ама мен аьли тавга коьтерилип, Раббий мен соьйлесейим; белки, мен сизинъ куьнанъызды курыттырарман».

31Муса Раббийге янъыдан ювыклады эм айтты: «Оькинишке, бу аьдемлер оьзлерине алтын алла этип, уьйкен куьна алдылар. 32Ама энди тилеймен, кешир оларды; кеширмесенъ, меним атымды Сен язган китаптан йок эт».

33Раббий Мусага яваплады: «Мен Оьзимнинъ китабымнан тек Меним алдымда куьналы болганнынъ атын сызып йок этеекпен. 34Энди болса, бар, халкты Мен сага айткан ерге аькет. Меним маьлегим сенинъ алдынъда бараяк. Тек болжал еткенде, Мен оларды куьна уьшин шуьшлерине йолыктырарман».

35Раббий халкка, Харун ясаган бузавды эткенлери уьшин, кыргын йиберди.

33

33^1Раббий Мусага айтты: «Сосы ерди тасланъыз, сен эм сенинъ Мысырдан шыгарган халкынъ, эм Меним Ибрагимге, Исхакка эм Якыпка „Мен оны сенинъ тувдыкларынъа берермен“ деп, бермеге ант эткен ерге бар. 2Мен сенинъ алдынъда бир маьлекти йиберермен эм Кенан, Амор, Хет, Периз, Хив эм Евус халкларын куварман+. 3Суьт эм бал аккан ерге барынъыз. Ама Мен сизи мен бармаспан, сизди йолда оьлтирмес уьшин, неге десе сиз – ийнатлы халк»+.

4Сосы авыр соьзлерди эситип, халк йылав коьтерди, эм де эш бирев алтын-куьмис такпай эди.

5Раббий Мусага айткан эди: «Исраил улларына айт: „Сиз – ийнат халк. Мен сизи мен аз болса да барган болсам, Мен сизди оьлтирген болар эдим. Шешинъиз алтын-куьмисинъизди, Мен болсам, сиз бен не этеекти билермен“»+.

6Эм Хорев тавын оьткеннен сонъ, Исраил уллары алтын-куьмислерин шештилер.

Кие шатыр

7Муса шатырды коныс артында, эрек этип, сала эди, эм оны кие шатыр деп атайтаган эди. Раббийден сорагысы келгеннинъ кайсысы да сол кие шатырга бара эди+. 8Кашан да, Муса шатырга бараятырып, халк оьр тура эди эм, оьз шатырларынынъ эсигинде турып, Муса шатырга киргенше, ога карап тура эдилер. 9Муса шатырга киреятырса, булыт баганасы туьсе эди эм, Раббий Муса ман соьйлегенше, эсикте тура эди. 10Халк шатырдынъ эсигинде булыт баганасын коьрсе, олар оьз шатырларынынъ эсигинде турып, бас иетаган эдилер. 11Раббий Муса ман коьзбе-коьз, аьдем оьз досы ман соьйлегендей, соьйлей эди. Сонъ Муса яйлавга кайта эди, ама онынъ яс ярдамшысы Ешу, Нуннынъ улы, шатырдан шыкпай эди.

Муса эм Раббийдинъ данъкы

12Муса Раббийге айтты: «Сен мага: „Етип аькет сосы халкты“, – деп буйырдынъ, тек мени мен кимди йибереегинъди айтпадынъ. Сен айттынъ: „Мен сени ювыктан таныйман, сага разыман“. 13Солай болса, Сен мага разы болсанъ, тилеймен, мени Оьзинънинъ йолларынъа, мен Сени билгендей эм алдыда да Сени разы эткендей, уьйрет. Эсинъе ал: бу аьдемлер – Сенинъ халкынъ».

14Раббий яваплады: «Мен Оьзим сени мен барарман эм сага тынышлык берермен».

15Сонда Муса айтты: «Эгер Сен бизи мен бармаяк болсанъ, бизди муннан шыгарган да этпе. 16Сен мага эм Оьзинънинъ халкынъа разы экенинъ не заттан белгили болаяк, эгер Сен бизи мен бармасанъ? Тагы да не зат мени эм Сенинъ халкынъды ер юзиндеги баска халклардан айыраяк?»+

17Раббий Мусага айтты: «Мен сен тилегенди этермен, неге десенъ сага разыман эм сени ювыктан таныйман».

18Сонда Муса айтты: «Тилеймен, мага Оьзинънинъ данъкынъды коьрсет».

19Раббий айтты: «Мен Оьзимнинъ баьри болган аьруьвлигимди коьрсетермен эм Оьз атымды атарман – Яхве. Мен кимге Оьзим суьйсем, сога Оьзимнинъ шапагатымды коьрсетермен, эм рагимлигимди кимге бергим келсе, сога берермен+. 20Тек сен Меним бетимди коьрмессинъ, неге десе эш бирев де мени коьрип те, тири калып болмаяк»+.

21Раббий айтты: «Мине Меним янымда орын – тур булайда, кая басында. 22Меним данъкым озып бараятканда, Мен сени каядынъ ярылган ерине саларман эм, Оьзим озып кеткенше, сени колым ман ябарман. 23Мен колымды алган заманда сен Мени артымнан коьрерсинъ, тек Меним бетим коьринмеек».

34

Янъы ялпак таслар

(Шер. 10:1-5)

34^1•Раббий Мусага айтты: «Алдынгыларга усаган эки ялпак тасты эгеп аьзирле, Мен болсам, оларда сен бузатаган биринши таслардагы соьзлерди язарман. 2Эртеникте аьзирлен эм Синай тавына мин. Тавдынъ басында Меним алдыма келип тур. 3Сени мен бирге эш бирев де коьтерилмесин эм тав уьстинде коьринмесин; отарлардынъ эм суьруьвлердинъ оьзлерине де тав этегинде багылмага болмаяк»+.

4Муса алдынгыларга усаган эки ялпак тас эгеп аьзирледи, эм, эртенъ мен турып, Раббий буйыргандай, Синай тавына минди. Эки ялпак тасты ол колында алып бара эди. 5Раббий булыт ишинде туьсти, онынъ янына келип турды эм Оьз атын, Яхве атын, атап айтты. 6Ол Мусадынъ алдыннан оьткенде булай айтты: «Мен – Яхве, Яхве, мархаметли Алла, сабыр, суьйимге эм алаллыкка толыман,+
7мынълаганларга шапагатлы болган эм терисликти, ассылыкты, куьнады кеширген Алламан. Кене де Мен шуьшлиди шуьшине йолыктырмай калдырмаспан; аталарынынъ яман ислери уьшин ол уьшинши, доьртинши аркадагы балаларын эм немерелерин язаларман»+.

8Муса сол ок заман, ерге дейим басын ийип, Раббийди данъклады. 9Ол булай дува этти: «О Ием, эгер Сен мага разы болсанъ, тилеймен, бизи мен кел. Ием, сосы халк ийнат болса да, бизим яман ислеримизди эм куьналарымызды кеш эм бизди Оьзинънинъ байыр халкынъдай этип ал».

10Раббий айтты: «Мен келисуьв беркитемен: Мен сенинъ халкынъ коьзинше, ер юзинде эш бир халкта алдын болмаган аьлеметлерди коьрсетермен. Араларында сен яшап турган халк Меним сен уьшин деп эткен аьрекетим кайдай куьшли коркыныш тувдыратаганын коьрер. 11Меним энди сизге буйыратаганымды тынъланъыз. Мен сизинъ алдынъыздан Амор, Кенан, Хет, Периз. Хив эм Евус халкларын куварман. 12Сак каранъыз, сиз баратаган ердинъ яшавшылары ман айкасувга эш кириспенъиз, ол болмаса, олар сизди тузакка туьсирер+. 13Олардынъ курман шалатаган орынларын бузынъыз, кие тасларын шашынъыз, эм хатын танъри Ашерадынъ кие баганаларын пышып алынъыз+. 14Ят кисилердинъ алласына сежде кылманъыз, неге десе Мен – Раббий. Кылыгым каарлы; баска аллаларга табынувынъызга тоьзбеспен+.

15Каранъыз, сол ердинъ яшавшылары ман тар байланыслар туьзбенъиз, неге десе, олар оьзлерининъ аллалары ман бетсизликлер этип, оларга курман шалсалар, олар сизди де шакырарлар, эм сиз олардынъ курманлыкларын еп басларсынъыз+. 16Сиз олардынъ халкынынъ кызларын оьзлеринъиздинъ улларынъызга хатын этип алып басларсынъыз, эм олардынъ, оьзлерининъ аллалары ман бетсизликлер эткен кызлары, сизинъ улларынъызга да сол затты этпеге буйырарлар+.

17Оьзинъизге иритип куйылган темирден бутлар[*] этпенъиз+.

18Ашыткысыз оьтпеклердинъ байрамын байрамшыланъыз: ети куьн, авив айдынъ [навруз-коькек] токтастырылган куьнинде, Мен сизге буйыргандай, ашыткысыз оьтпек енъиз, неге десе, сиз сол заманда Мысырдан шыккансынъыз+.

19Баьри де бас деп тувган Мага байыр, эркек кара малдынъ эм увак малдынъ маркаларын да санап+. 20Марка эшек уьшин козыды курман этип тоьлев беринъиз, бермеек болсанъыз, эшектинъ мойынын кайырынъыз. Сизинъ тунгыш улларынъыздынъ баьрин де тоьлев берип алынъыз. Меним алдымга эш бирев де бос кол ман келмесин+.

21Алты куьн исленъиз, етинши куьн тыншайынъыз; ер айдав эм аслык йыюв заманнынъ оьзинде де тыншайынъыз+.

22Аслык йыюв байрамын бийдайдынъ биринши аслыгын орган заманда байрамшыланъыз, эм Емис йыюв байрамын – куьзде.

23Мен – Раббий, Исраил улларын коршалавшы Алла. Йылда уьш кере баьри эр аьдемлеринъиз де келип, Мага сежде кылмага кереклер+. 24Мен баска халкларды сизден эрек кувып, сизинъ ерлердинъ мажаларын кенъейтермен. Эш бирев де сизинъ ерлеринъизге сукланмас, эгер сиз йылда уьш кере Раббийдинъ, сизинъ Алладынъ, алдына келип турсанъыз.

25Мага курманлык канын ашыткыда этилген зат пан бирге аькелменъиз. Азатлык байрамынынъ курманлыгыннан эртенъликке дейим бирзат та калмасын+.

26Мен – Раббий, сизинъ Алла. Ердинъ биринши емислерининъ энъ де аьруьвин Меним уьйиме аькелинъиз.

Козыды яде улакты онынъ анасынынъ суьтинде аспанъыз»+.

27Раббий Мусага айтты: «Бу соьзлерди яз; олардынъ негизинде Мен сени мен эм Исраил мен кие келисуьв беркитемен».

28Муса Раббий мен бирге тавда кырк куьн эм кырк кеше болды; ол бирзат та емеди эм ишпеди. Ол тасларда кие келисуьвдинъ соьзлерин язды – он парыз+.

Муса пайхамбардынъ яйнаган юзи

29Синай тавыннан кие келисуьвдинъ эки ялпак тасы ман туьскен Муса, Раббий мен соьйлеген сонъ онынъ юзи яйнайтаганын билмей эди+. 30Харун ман Исраил уллары, Мусадынъ юзи яйнайтаганын коьргенде, ога ювыкламага корка эдилер. 31Ама Муса оларды шакырды, эм сол заман Харун эм халк етекшилери ога келдилер, эм ол олар ман соьйледи. 32Соннан сонъ ога калган Исраил уллары ювыклап келдилер, эм ол Синай тавында Раббийдинъ айткан буйырыкларын оларга берди.

33Олар ман соьйлеп болып, Муса бетине яюв туьсирди. 34Ама, Раббийдинъ алдына, Оны ман соьйлемеге деп кирип келген сайын, ол, шыгып кеткенше, яювды ашып тура эди.

Муса, Исраил улларына буйырылган затты еткермеге деп, шыкканда,+
35олар онынъ юзи яйнайтаганын коьре эдилер. Сонъ Муса баягы яювды бетине туьсире эди, Раббийге соьйлемеге тагы бир киргенше+.

35

Шабат куьн акында занълар

35^1Муса Исраил улларыдынъ ямагатын йыйды эм айтты: «Мине не зат Раббий сизге буйырды: 2Куллыкларынъыз бан алты куьн алысув тиеди, ама етинши куьн – Шабат куьн, Раббийге багысланган тынышлык куьни. Ким де болсын бу куьн куллыклары ман каьр шексе, сол оьлтирилсин+. 3Шабат куьн оьз уьйинъизде от та якпанъыз».

Кие меканга савгалар

(Шыг. 25:1-9; 39:32-43)

4•Муса Исраил уллары ямагатына айтты: «Раббий буйырды: 5Бар затынъыздан Мага савгалар этинъиз. Юмарт юреклери болганлар баьри де Мага алтын, куьмис эм ез мен; 6коькшил, койы кызыл эм ал юн йип эм аьруьв кетен; теке юни; 7кызыл ман боялган кой коьни, юныс балык коьни эм балтерек агашы;+
8шыраклар уьшин зейтун майы; куллыкка салув эм ягылув уьшин ийисли майлар; 9оникс таслар эм туткыш пан тоьсликти безеклев уьшин баска баалы таслар ман савгалар аькелсинлер.

10Мен – Раббий. Кол усталыкларында артканларынъыз келип, Меним буйырганымды этсинлер: 11Шатыры эм ябувы ман, ыргаклары ман, бурыслары ман, тартпылары ман, баганалары эм негизлери мен кие мекан, 12курыклары, капагы эм айырувшы пердеси мен сандык, 13курыклары ман эм баьри савыт-сабасы ман стоьл эм уьстиндеги кие оьтпек, 14баьри савыт-сабасы ман эм ярык берер шыракбаслары ман бирге шыраксалгыш, шыраклар уьшин май, 15ийисли майларды ягар уьшин курыклары ман стоьл, ягылув уьшин май, ийисли майлар, кие меканга киретаган ерге перде, 16тутас яндырылаяк курман шалатаган орын, сол ер уьшин ез шилтер, курыклар эм баьри савыт-сабасы, негизи мен бирге бет-кол ювгыш, 17баганалары эм негизлери мен каралдыдынъ пердеси, каралдыга кирер ердинъ пердеси, 18кие мекан эм каралды уьшин арканлары ман йинъишке казыклар, 19кие ерде кызмет кылув уьшин токылган кийимлер: кие кызмет кылган заманында, дин куллыкшы Харун эм онынъ уллары уьшин кие кийимлер».

20Исраил ямагаты Мусадан кетти 21эм келгиси келген, юреги буйырган аьр ким де келди эм Раббийге, кие шатыр курувга деп, онда кызмет кылувга эм кие кийимлерге деп, савгалар аькелдилер. 22Авасы болган аьр ким де, – эр аьдемлер де, кыскаяклылар да – келдилер эм туьрли алтын затлар: туьйрегишлер, сыргалар, юзиклер эм мойшаклар аькелдилер. Олар оьзлерининъ алтынын Раббийге багысладылар. 23Кимде коькшил, койы кызыл, яде ал юн йип, аьруьв кетен, теке юни, кызыл ман боялган кой териси, яде юныс балык коьни бар болса, соларды аькеле эдилер+. 24Куьмис яде ез курман этип болганлар оларды Раббийге савга этип аькеле эдилер, эм кайдай да болса бир куллыкты этер уьшин балтерек агашы болганлар баьри де оны аькеле эдилер. 25Аьр бир колы шебер болган кыскаяклы оьзи юн ийирип, ийиргенин аькеле эди: коькшил, койы кызыл, яде ал юн йибин, яде аьруьв кетен. 26Юн ийирип билген кыскаяклылар, юрек шакырувы ман, теке юнди ийире эдилер. 27Бас дин куллыкшыдынъ туткышы ман тоьслигин ярасыклар уьшин, ырувлардынъ басшылары оникс эм баска туьрли баалы таслар аькеле эдилер. 28Тагы да олар ийисли майлар эм шыракларды яндырув уьшин эм дин куллыкшыларды куллыкка салув уьшин зейтун майын аькеле эдилер. 29Баьри, юреклери шакырган, эр эм кыскаяклы Исраил уллары, Раббийге деп, оьз ыркы ман, Раббий Мусадан этпеге деп буйырув йиберген куллыкка савгалар эте эдилер.

Бесалел эм Охолияв

(Шыг. 31:1-11)

30•Муса Исраил улларына айтты: «Раббий, Юда ырувыннан, Хурдынъ немереси, Уридынъ улы Бесалелди сайлады 31эм оны Оьзининъ Рухы ман байытты, даналыкка, акылга, билимге эм туьрли усталыкларга. 32Ол оьзининъ ойларын алтында, куьмисте эм езде кеплеп, 33тасларды эгеп эм олардан асыл тасларга деп коьзлер ясамага, агашта ойып кесип эм баска туьрли усталык пан каьр шегип болады. 34Раббий ога эм Дан ырувыннан Ахисамактынъ улы Охолиявка баскаларды уьйретуьвге болымлык берди. 35Ол оларга кол устасынынъ баьри куллыгын да этип болгандай, суьвретшилердинъ, токувшылардынъ, коьк, койы кызыл эм ал кумашта эм аьруьв кетенде безеклеп тигуьвшилердинъ билимин берген. Олар шебер коллы усталар эм суьвретшилер эдилер.

36

36^1Бесалел, Охолияв эм, Раббий усталык эм билим берген, баьри шебер усталар кие меканды курастырув куллыгын, тамам Раббий буйыргандай, калай этпеге керегин билсинлер».

2Муса Бесалелди, Охолиявты эм, Раббий билим берген, баьри шебер усталарды, юреклери шакырган баьрин де келмеге эм ислемеге шакырды. 3Оларга Муса Исраил улларыдынъ кие меканды курув уьшин деп йыйган баьри савгаларын да берди. Халк болса эртенъ сайын савгаларды аькелуьвде болды. 4Сонда, кие мекан уьшин куллык эткен шебер кол усталары оьз куллыкларын тасладылар 5эм Мусага айттылар: «Халк, Раббий этпеге деп буйырган куллык уьшин, керегиннен коьп аькеледи».

6Муса сонда буйырык берди, эм сав коныска мундай билдируьв яйылды: «Бир эр аьдем де, бир кыскаяклы да муннан ары кие мекан уьшин савгалар аькелмесин». Суьйтип олардынъ савга аькелуьви тыйдырылды, 7неге десе, савлай куллыкты этип кутылар уьшин, аькелинген зат керегиннен арткан эди.

Кие мекан

(Шыг. 26:1-37)

8•Кие меканды куратаган шебер усталар оны калын йипли кетеннен эм коькшил, койы кызыл эм ал юн йибиннен, керубилер[*] мен шебер безекленген он ябувдан эткен эдилер. 9Савлай яювлар да бирдей эдилер: йырма сегизер кары [12,5 метр] узыны эм доьртер кары [1,8 метр] эни. 10Олардынъ бесевин олар бирин бирине косып тиктилер, эм тап солай калган бесевин де эттилер, 11эм де суьйтип коьк кумаштан аьр бир сыдырадынъ сонъгы яювынынъ шети бойы илгеклер тиктилер. 12Тагы да олар биринши сыдырадынъ биринши яювында элли илгек эттилер эм оларга кос элли илгек – экинши сыдырадынъ сонъгы яювында; 13элли алтын ыргак, эм яювлардынъ эки сыдырасын да, кие мекан тутас бирев болсын деп, косып каптырдылар.

14Олар, кие меканнынъ уьстине яппага деп, теке юниннен он бир яюв эттилер. 15Баьри он бир яюв да бирдей эдилер: отызар кары [13,5 метр] узыны эм доьртер кары [1,8 метр] эни. 16Сонъ бес яюв бир сыдырага деп, эм алты яюв – экиншисине деп тиктилер. 17Олар эки сыдырадынъ да сонъгы яювларынынъ шети бойы элли илгек эттилер 18эм, ябувды бир тутас этип косар уьшин, элли ез ыргак эттилер. 19Шатыр уьшин, койлардынъ кызыл ман боялган териннен эм юныс балыклардынъ териннен ябув этилди+.

20Олар кие мекан уьшин балтерек агаштан туьз бурыслар эттилер. 21Аьр бир бурыстынъ узыны он кары [4,5 метр] эм кенъи бир кары ярым [68 сантиметр] эди. 22Бурыслардынъ бири-бирине келискен экисер шипи бар эди. Кие меканнынъ баьри бурысларын олар булай эттилер. 23Кие меканнынъ кубыла бетине деп йырма бурыс 24эм олардынъ астына деп кырк куьмис негиз этилген эди – аьр бурыстынъ астындагы эки шипке экисер негиз. 25Эм кие меканнынъ баска ягына деп, керуьв ягына, олар йырма бурыс эттилер 26эм кырк куьмис негиз – аьр бир бурыска экисер. 27Кие меканнынъ эректеги, куьнбатар шетине алты бурыс эттилер 28эм эки бурыс онынъ муьйислери уьшин. 29Сосы муьйистеги бурыслар бир донъгелек пен тоьменде косылган эм йогарыда беркитилгенлер; эки де муьйистеги бурыслар булай этилген эди. 30Булай эдилер сегиз бурыс эм, аьр бурыс астына – экисер, он алты куьмис негиз.

31Тагы да олар балтерек агаштан тартпылар эттилер: бесевин – кие меканнынъ бир янындагы бурыслары уьшин, 32бесевин экинши янындагы бурыслар уьшин эм бесевин – кие меканнынъ эректеги куьнбатар шетиндеги бурыслары уьшин. 33Олар орта тартпыды, кие меканнынъ бир шетиннен бир шетине бурыслардынъ ортасыннан баргандай этип салдылар, 34бурысларга алтынсув яктылар эм, тартпыларды ысласынлар деп, алтын доьнъелеклер эттилер. Олар тартпыларга да алтынсув ялаттылар.

35Кол усталар коькшил, койы кызыл эм ал юн йибиннен эм аьруьв кетеннен перде эттилер, керубилер мен шебер безеклеп. 36Балтерек агаштан ога доьрт багана эттилер эм алтынсув ялаттылар. Сонъ оларга деп алтын ыргаклар эттилер эм доьрт куьмис негизди куйып ясадылар.

37Шатырга кирер ерге деп коькшил, койы кызыл эм ал юн йибиннен эм аьруьв кетеннен безекленип тигилген перде эттилер, 38эм ыргаклары ман бес багана эттилер. Олар баганалардынъ басын эм косылган ерлерин алтынсув ялаттылар эм оларга деп бес ез негиз эттилер.

37

Антласув сандыгы

(Шыг. 25:10-22)

37^1•Бесалел балтерек агаштан узыны эки кары ярым [113 сантиметр] эм кенъи, бийиклиги бирер кары ярым [68 сантиметр] сандык ясады+. 2Ол оны таза алтын ман ишиннен де, тысыннан да япты эм тысыннан тоьгерек айланып алтын карниз этти. 3Ога деп доьрт алтын доьнъелекти куйып ясады эм оларды тоьмендеги муьйислердинъ аьр ягыннан экисер этип беркитти. 4Тагы да балтерек агаштан курыклар этип, оларга алтынсув ялаткан 5эм сандыктынъ эки янындагы доьнъелеклерге, оны алып юрип болгандай, киргистип салган.

6Соьйтип те, сандыктынъ капагын таза алтыннан этти. Онынъ узынлыгы эки кары ярым эм кенълиги бир кары ярым эди. 7Сонъ капактынъ эки шети бойы тоьс-шоькиш пен бирер алтын керубиди ясады: 8бир керубиди бир шетинде, экиншиди – экинши шетинде. Ол оларды капак пан, онынъ эки шетинде де, бир тутас болгандай этип, бириктирди. 9Керубилер канатларын оьрге яйып, сандыктынъ капагын олар ман ябып, бири-бирине карай эдилер, капакка бет берип.

Кие оьтпек уьшин стоьл

(Шыг. 25:23-30)

10•Бесалел балтерек агаштан стоьл ясады, узынлыгы эки кары [90 сантиметр], кенълиги бир кары [45 сантиметр] эм бийиклиги бир кары ярым [68 сантиметр]. 11Оны таза алтын ман ябып, ога тоьгерек айланып карниз этти. 12Онынъ шетлеринде бийиклиги бир ая [8 сантиметр] болган ирге этти эм ога тоьгерек айландырып алтын кырсав беркитти. 13Стоьлге деп доьрт алтын доьнъелек куйып ясады эм оларды муьйислерде, туяклардынъ касында беркитти. 14Доьнъелеклер шетке ювык эдилер, коьширер уьшин этилген курыкларды ыслап болгандай. 15Коьшируьв уьшин курыклар балтерек агаштан этилгенлер эм алтынсув ялатылганлар. 16Тагы да ол таза алтыннан стоьлдинъ савыт-сабасын этти: тепшеклер эм табаклар, курманлык ишимликлери уьшин аяклар эм шоьлмеклер.

Алтын шыраксалгыш

(Шыг. 25:31-40)

17•Бесалел таза алтыннан шыраксалгыш этти: тоьс-шоькиш пен этти онынъ негизин эм туягын, онынъ шешекей бас кепли шыракбаслары эм япыраклары оны ман бир тутас болып этилген эди. 18Алты бутак шыраксалгыштынъ янларыннан шыга эди: уьшеви бир янына эм уьшеви – баска янына. 19Уьш басы бадам шешекейи кепли, шешекей басы ман эм япыраклары ман бир бутакта эди, уьшеви – баска бутакта, эм де солай шыраксалгыштынъ баьри алты бутакларында да. 20Шыраксалгыштынъ оьзинде, бадам шешекейи кепли доьрт басы, япыраклары ман. 21Бир шешекей басы шыраксалгыштан шыккан биринши кос бутактынъ астында, экиншиси – экинши кос бутактынъ астында, уьшиншиси – уьшиншидинъ, эм де суьйтип баьри алты бутактынъ да астында. 22Таза алтыннан этилген шешекей баслар эм бутаклар шыраксалгыш пан бир тутас эдилер.

23Ол шыраксалгышка ети шырак, мелтелер уьшин кыскышлар эм кутыклар этти, баьри де таза алтыннан. 24Савлай шыраксалгышка эм онынъ савыт-сабасына бир талант [35 килограмм] таза алтын кетти.

Ийисли майларды ягув уьшин стоьл

(Шыг. 30:1-5, 22-38)

25•Бесалел балтерек агаштан ийисли майларды якпага деп стоьл этти. Стоьл доьрткил эди: узынлыгы эм кенълиги бирер кары [45 сантиметр] эм бийиклиги эки кары [90 сантиметр]. Онынъ доьрт муьйисиндеги муьйиз кепли затлар оны ман бир тутас эдилер. 26Ол онынъ тоьбесин, янларын эм муьйизлерин таза алтын ман япты эм стоьлге тоьгерек айландырып алтын карниз этти. 27Карниздинъ астында, стоьлдинъ эки карсылас ягында, оны алып коьширеек уьшин курыкларга экисер алтын доьнъелек этти. 28Курыклар балтерек агаштан этилип, оьзлери де алтынсув ялатылган эдилер.

29Бесалел тагы да ягув уьшин кие май эм таза, усташа аьзирленген ийисли майлардынъ туьзимин этти+.

38

Тутас яндырылаяк курман шалатаган орын

(Шыг. 27:1-8)

38^1•Бесалел балтерек агаштан тутас яндырылаяк курман шалатаган орын этти. Ол доьрткил эди: узынлыгы эм кенълиги бесер кары [2,3 метр] эм бийиклиги уьш кары [1,4 метр]. 2Тагы да онынъ доьрт муьйисининъ аьр биринде бирер муьйиз кепли зат этти, муьйизлер мен курман шалатаган орын бир болгандай, эм курман шалатаган орынды ез мен япты. 3Езден онынъ баьри савыт-сабасын этти: шоьлмеклерин, казгырларын, кан йыярга телпеклерди, эт уьшин шанышкышларды, табаларды. 4Ол курман шалатаган орынга деп шилтер этти – ез шилтер – курманлыктынъ шетлери мен бирдей этип, онынъ бийиклигининъ ортасында, карниздинъ астында, 5ез шилтердинъ доьрт муьйисиндеги курыклар уьшин ез доьнъелеклер куйып ясады. 6Сонъ балтерек агаштан курыкларды ясады эм оларды да ез мен япты. 7Ол курыкларды доьнъелеклерге суьйтип киргистип салды, олар эки ягында болгандай, иши бос болган агаштан ясалган курман шалатаган орынды коьтерип аькеткендей этип.

Ез кол-бет ювгыш

(Шыг. 30:18)

8Бесалел кие шатырдынъ капысында кызмет кылган кыскаяклылардынъ биялаларыннан ез бет-кол ювгышты эм ез негизин ясады+.

Кие меканнынъ каралдысы

(Шыг. 27:9-19)

9•Сонъ Бесалел каралды этти. Кубыла ягы, аьруьв кендир йиптен этилген перде мен боьлинип, узынына юз кары [45 метр] эди, 10ез негизли, куьмис ыргаклы эм бириктируьвшилери мен йырма баганалы. 11Керуьв ягы да суьйтип юз кары узыны, ез негизли, куьмис ыргаклы эм бириктируьвшилери мен йырма баганалы.

12Куьнбатар ягы да элли кары [23 метр] кенълиги, перделер мен боьлинип айырылган, негизлеринде куьмис ыргаклы, бириктируьвшилери мен он багана. 13Куьнтувар ягы да суьйтип, кенъине элли кары эди. 14-15Киретаган ердинъ аьр ягында он бес кары [6,6 метр] узыны болган перделер бар эди, негизлери болган уьш багана ман. 16Каралдыдынъ тоьгерегиндеги баьри перделер де аьруьв кетеннен эдилер. 17Баганалардынъ негизлери ез, баганалардагы ыргаклар эм бириктиргишлер – куьмис, олардынъ баслары – куьмислендирилген. Каралдыдынъ савлай баганаларында да куьмис байлавышлар.

18Каралдыга киретаган ердинъ пердеси коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен эм аьруьв кетеннен эм де безекленип тигилген эди. Ол йырма кары (8,8 метр) кенълиги эм бес кары (2,3 метр) бийиклиги, каралдыдынъ перделери мен бирдей эди, 19эм ога деп – ез негизлерде доьрт багана. Баганалардынъ ыргаклары эм бириктиргишлери куьмис эди, баслары болса – куьмислендирилген. 20Кие мекан уьшин эм баьри каралдыга деген йинъишке казыклар баьри де ездан эдилер.

Шыктажлардынъ язувлы тизими

21Мине, Мусадынъ буйырыгына коьре, дин куллыкшы Харуннынъ улы Итамардынъ басшылыгы ман, кие меканды – ишинде антласув сандыгы болган меканды куравга шыктажланган затлардынъ левийшилер туьзген язувлы тизими+. 22(Бесалел, Уридинъ улы, Хурдынъ немереси, Юда ырувыннан, баьрин де, Мусага Раббий калай айткан болса, солай этти; 23оны ман бирге Охолияв, Ахисамактынъ улы, Дан ырувыннан – кол устасы, суьвретши эм де коькшил, койы кызыл эм ал кумашта эм аьруьв кетенде безеклеп тигуьвши эди.) 24Кие меканда куллык барсын деп Аллага багысланган алтын кие меканнынъ оьлшевине коьре 29 талант 730 шекел [880 килограмм] эди.

25Ямагаттан сан язып алувды оьткен аьдемлерден келген куьмис кие меканнынъ оьлшевине коьре 100 талант 1 775 шекел [3,2 тон] эди+
26Йырма ясындагы эм оннан уьйкен, сан язып алувды оьткен 603 550 аьдемнинъ аьр бириннен кие ердинъ оьлшевине коьре ярымсар шекел [6 грамм] куьмис йыйылган эди+. 27Юз талант [3 тон] куьмис кие ерге эм пердеге негиз куйып ясавга кетти: бирер талант [30 килограмм] куьмис юз негиздинъ аьр бирине. 28Калган 1 775 шекел [17,8 килограмм] куьмис баганаларга ыргаклар этпеге, баганалардынъ басларын куьмислендирмеге эм олардынъ бириктиргишлерин этпеге кетти. 29Савга этип берилген ездинъ карары 70 талант 2 400 шекел [2,1 тон] эди. 30Ол кие шатырга киретаган ердинъ негизине, езден болган курман шалатаган орынга, ез шилтерине эм ез савыт-сабасына шыктажланды, 31суьйтип те каралды негизлерине эм онда кируьв ерине, эм де кие меканга, каралдыга деген баьри йинъишке казыкларга.

39

Дин куллыкшылардынъ кийимлери

(Шыг. 28:1-43)

39^1•Раббий Мусага айткандай этип, кие ерде кызмет кылув уьшин эм Харунга деп кие кийимлер коькшил, койы кызыл эм ал юн йибиннен токып эттилер.

2Дин куллыкшыдынъ туткышын, алтын йип косып, коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен эм аьруьв кетеннен эттилер. 3Алтынды юка этип язып, йиплер этип кесип, коькшил, койы кызыл эм ал юн йипке эм аьруьв кетенге усташа оьрип костылар. 4Туткышка эки муьйисине, туьймеленсин деп аркалыклар эттилер. 5Туткыштынъ шебер тигилген кусагы ога келисе эди – оны ман бир кумаштан: алтын йиптен, коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен эм аьруьв кетеннен, тап Мусага Раббий айткандай.

6Раббий Мусага буйыргандай этип, оникс тасларды усташа ясалган алтын коьзлерге салдылар эм оларда, мухурда кескендей, Исраил улларынынъ атларын кестилер, 7эм оларды туткыштынъ аркалыкларына, Исраилдинъ улларына эстеликли таслардай этип беркиттилер.

8Туткышка усап, шебер ясалган тоьслик эттилер: алтын йиптен, коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен эм аьруьв кетеннен эттилер. 9Ол доьрткил эди, бир карыс [22 сантиметр] узыны эм кенъи, эки буькленген кумаштан. 10Ога доьрт сыдыра этип асыл таслар салдылар. Биринши сыдырада кызыл якут, топаз эм берилл эди; 11экинши сыдырада – бирюза, сапфир эм изумруд; 12уьшинши сыдырада – гиацинт, агат эм аметист; 13доьртинши сыдырада – усташа ясалган алтын коьзлерге салынган хризолит, оникс эм яшма. 14Таслар он эки эди – Исраилдинъ улларынынъ атларынынъ аьр бирисине бирер; аьр бир таста, мухурдадай, он эки ырувдынъ бирисининъ аты ойылып кесилген эди.

15Тоьслик уьшин, аркандай болып оьрилген, таза алтыннан шынжырлар эттилер. 16Уста ясалган эки алтын коьз эм эки алтын доьнъелек эттилер эм тоьсликтинъ эки ушына беркиттилер. 17Эки алтын шынжырды тоьсликтинъ ушындагы доьнъелеклерге беркиттилер, 18шынжырлардынъ баска ушларын – туткыштынъ аркалыкларынынъ алдына косылган эки коьзге. 19Тагы да эки алтын донъелек эттилер эм оларды тоьсликтинъ баска эки ушына, туткыштынъ иш ягына беркиттилер. 20Тагы да эки алтын доьнъелек эттилер эм туткыштынъ алдына аркалыклардынъ астына, туткыштынъ белбавынынъ уьстиндеги тигистинъ янына беркиттилер. 21Тоьсликтинъ доьнъелеклери туткыштынъ доьнъелеклерине тоьслик пен белбавды, тоьслик туткыштан туьспесин деп, коькшил юка аркан ман байладылар – баьри де – Раббий Мусага калай айткан болса, солай.

22Туткыш астыннан кийилеек капталдынъ савлайы да коькшил юн йипликтен этилген эди, 23ортасында оювы ман, оны да, йыртылмасын деп, яга уьшин этилетаган кыюв астыннан тигилип. 24Нар теректинъ емислерининъ суьвретлерин кийимнинъ этегининъ шети бойы коькшил, койы кызыл эм ал юн йип пен, алтын конъыравлар ман араластырып, тиктилер, 25эм таза алтыннан конъыравлар эттилер, оларды тоьмендеги шети бойы суьйтип те беркиттилер, 26конъыравлар эм нар емислери араласкандай. Кийимди, Раббий Мусага буйыргандай, кызмет кылув заманда киймеге тийисли эди.

27Харунга эм онынъ улларына деп аьруьв кетеннен коьйлеклер тиктилер, 28шалма, бас байлавышлар, янбас байлавышлар да аьруьв кетеннен эдилер. 29Белбав да аьруьв кетеннен эм коькшил, койы кызыл эм ал юн йиптен этилип, Раббий Мусага айткандай, безекленген тигис пен ярасыкланган эди.

30Таза алтынды юкка язып, кие таж эттилер эм онда, мухурдадай: «Раббийге багысланган» дегенди ойып яздылар. 31Сонъ ога, шалмага беркитер уьшин, Раббий Мусага айткандай, коькшил юка аркан костылар.

Муса кие меканды карап шыгады

(Шыг. 35:10-19)

32Суьйтип кие меканнынъ – кие шатырдынъ – уьстинде куллык сонъына келди. Исраил уллары баьрин де, Раббий Мусага калай айткан болса, тамам солай эттилер. 33Олар кие меканды Мусага аькелдилер: савыт-сабасы ман шатырды – илгеклери мен, бурыслары ман, тартпылары, баганалары эм негизлери мен, 34койлардынъ кызыл ман боялган терилериннен, юныс балыклардынъ терилериннен ябувлар, энъ кие ерди ябатаган пердеди,+
35антласув сандыгы, курыклары эм капагы ман, 36савлай савыт-сабасы ман оьтпек стоьли, кие оьтпек, 37таза алтыннан шыраксалгыш, бир неше шыракбаслары ман, эм баьри олардынъ савыт-сабасы ман, шырак уьшин май, 38алтын ман капланган стоьл, куллыкка салув уьшин май, яндырув уьшин ийисли майлар, шатырга киретаган ер уьшин перде, 39ез шилтерли, курыклы эм савыт-сабалы ез курман шалатаган орын, негизи мен кол-бет ювгыш, 40каралдыдынъ перделери, баганалары ман эм негизлери мен, каралдыга кирген ерге перде, каралды уьшин арканлар эм йинъишке казыклар, кие мекан – кие шатыр уьшин баьри савыт-сабады, 41кие ерде кызмет кылув уьшин токылган кийимлер: дин куллыкшы Харун эм онынъ улларына кызмет кылганларында киер уьшин кие кийимлер.

42Исраил уллары баьри куллыкты, Раббий Мусага калай айткан болса, тамам солай эттилер. 43Муса олардынъ куллыгын карап, олар оны, Раббий калай айткан болса, солай эткенин коьрди. Эм Муса оларга разылык айтты.

40

Кие меканды курав

40^1Раббий Мусага айтты: 2«Сен кие меканды – кие шатырды – биринши айдынъ биринши куьнинде курарсынъ. 3Онда ялпак тас сандыгын сал эм оны перде мен яп. 4Оьтпек стоьлин киргист эм онынъ уьстине савлай савыт-сабады сал. Сонъ шыраксалгышты киргист эм ога шыракбасларды сал. 5Антласув сандыктынъ алдына ийисли майлар якпага деп алтын стоьлди сал эм кие меканга киретаган ерге пердеди ил. 6Тутас яндырылаяк курман шалатаган орынды кие меканга – кие шатырга – киретаган ерге сал; 7кол-бет ювгышты кие шатыр ман курман шалатаган орыннынъ арасына сал эм ога сув куй. 8Онынъ тоьгерегинде каралды кур эм киретаган ерине перде ил.

9Куллыкка салув уьшин майды ал эм кие меканнынъ оьзин, эм онынъ ишиндеги баьри затты як. Оны эм онынъ савлай савыт-сабасын Мага багысла, эм ол кие болар. 10Тутас яндырылаяк курман шалатаган орынга эм савлай савыт-сабага май як. Курман шалатаган орынды Мага багысла, эм ол савлай кие ер болар. 11Кол-бет ювгышка эм онынъ негизине май як эм оны Мага багысла.

12Харунды эм онынъ улларын кие шатырга киретаган ерге аькел эм оларды сувда шомылдыр. 13Харунга, Меним дин куллыкшым болгандай этип, кие кийимлерди кийдир, май як эм оны Мага багысла. 14Онынъ улларын аькел эм оларга коьйлеклер кийдир. 15Оларга да, Меним дин куллыкшыларым болгандай, тамам аталарындай этип, май як. Ол оьмири дин куллыкшылыкка, келеек аркаларда, май ягув болаяк».

16Муса баьрин де, Раббий ога калай айткан болса, тамам солай этти. 17Экинши йылдынъ биринши айынынъ биринши куьнинде кие мекан куралган эди. 18Муса кие меканды онынъ негизлери мен салды, бурысларын коьтерди, тартпыларын эм баганаларын суьеди. 19Сонъ ол кие меканнынъ уьстинде шатыр яйып, онынъ уьстинде, Раббий буйыргандай этип, тыс ябув тартты.

20Ол кие антласувдынъ ялпак тасларын алып, сандыкка салды. Ол сандыкка курыкларды беркитти эм капакты онынъ уьстине салды. 21Сонъ ол сандыкты кие меканга киргистти, ябылатаган пердеди илди эм, Раббий айткандай этип, антласув сандыкты япты.

22Муса оьтпек стоьлин кие меканнынъ – кие шатырдынъ – керуьв ягында, пердединъ тысына салды 23эм онда, Раббий айткандай этип, кие оьтпеклерди тизди.

24Ол кие шатырда, кие меканнынъ кубыла ягына, оьтпек стоьлине карсы каратып, шыраксалгышты салды, 25эм Раббий алдында, Ол айткандай этип, шыракбасларды якты.

26Муса кие шатырга, пердединъ алдына, алтын курман шалатаган орын салды, 27эм онда, Раббий буйыргандай, ийисли майлар яндырды. 28Кие меканга киретаган ерге ол пердеди илди.

29Ол тутас яндырылаяк курман шалатаган орынды кие меканга – кие шатырга – киретаган ердинъ янына салды эм онда, ога Раббий айткандай этип, тутас яндырылаяк курманды оьтпек савгасы ман шалды.

30Кол-бет ювгышты ол кие шатыр ман курман шалатаган орыннынъ арасына салды, онда аьбдес уьшин сув куйды; 31Муса, Харун эм онынъ уллары онда колларын эм аякларын ювдылар. 32Олар кие шатырга киреятырганда, яде курман шалатаган орынга ювыклаятырганда, Мусага Раббий айткандай, кашан да ювына эдилер.

33Муса кие меканнынъ эм курман шалатаган орыннынъ тоьгерегинде каралды курады эм онда киретаган ерге перде илди. Суьйтип Муса куллыкты кутылды.

Раббийдинъ данъклы нуры

34Булыт кие шатырды каплады, эм Раббийдинъ данъклы нуры кие меканды толтырды+. 35Муса кие шатырдынъ ишине кирип болмады, неге десе шатырга булыт туьскен эди, эм Раббийдинъ данъклы нуры кие меканды толтырган эди.

36Исраил улларынынъ баьри де элгезерликлеринде, кие меканнан булыт коьтерилсе, олар йол шыгып кете эдилер;+
37эгер булыт коьтерилмесе, олар, ол коьтерилгенше, йол шыкпай эдилер. 38Раббийдинъ булыты кие меканнынъ уьстинде куьндиз бар эди, кеше болса, сол булытта, элгезерликтинъ аьр бир куьнинде, савлай Исраил улларынынъ коьзинше, от янды.

* 2:10 Муса аттынъ маьнеси – шыгарув.

* 2:22 Гершом аттынъ маьнеси – ят элдинъ аьдеми.

* 3:1 Итро: Ревуелдинъ баска аты.

* 4:24 Алла Исраил улларына эр балаларынъызды бабалатынъыз деп буйырык берген эди. Муса пайхамбар бу буйырыкты толтырмаган эди. Алла оны маразландырып куьнасын эсине туьсирди.

* 12:2 Авив деген ай, бизим навруз-коькек.

* 16:31 Манна еврейше «Бу не?» деген соьз.

* 16:34 Кара 25:16.

* 20:8 Шабат куьни: Юма куьн батканнан юма эртеси куьн батканга дейимги заман.

* 25:18 Керубилер: еннет каравыллары, маьлеклер.

* 34:17 Бутлар: оьтирик танърилер.

* 36:8 Керубилер: еннет каравыллары, маьлеклер.

+ 1:4 Яр. 35:23-26
+ 1:5 Яр. 46:27
+ 1:8 Ислер 7:18
+ 1:11 Яр. 15:13, Яр. 47:11
+ 2:1 Шыг. 6:20, Сан. 26:59
+ 2:18 Сан. 10:29
+ 2:24 Яр. 15:14, Яр. 46:4
+ 3:6 Ислер 7:32
+ 3:8 Шер. 26:15
+ 3:14 Яхья 8:58
+ 3:20 Шыг. 12:31
+ 3:21 Яр. 15:14
+ 4:11 Сулейманнынъ таварыхлары 20:12
+ 4:19 Шыг. 2:15
+ 6:3 Яр. 17:1
+ 6:8 Яр. 15:18, Яр. 26:3, Яр. 35:12
+ 6:14 Яр. 46:8-11
+ 6:15 Яр. 46:10, Сан. 26:12-13
+ 6:16 Сан. 3:17,
+ 6:19 Сан. 26:57-58
+ 6:20 Сан. 26:59
+ 6:21 Сан. 16:1-35
+ 6:22 Лев. 10:4
+ 6:23 Сан. 1:7, Сан. 2:3, Сан. 26:60-61
+ 6:24 Сан. 26:11,
+ 6:25 Сан. 25:7
+ 8:8 Шыг. 9:28, Шыг. 10:17
+ 8:26 Яр. 43:32, Яр. 46:34
+ 9:16 Рим. 9:17
+ 9:23 Ашы. 11:19, Ашы. 16:21
+ 9:28 Шыг. 8:8, Шыг. 10:17
+ 9:29 Шыг. 19:5, Шер. 10:14,
+ 10:4 Ашы. 9:3
+ 10:16 Лк. 15:18
+ 10:17 Шыг. 8:8, Шыг. 9:28

• 12:1 Лев. 23:5-8, Сан. 28:16-25, Шер. 16:1-8

+ 12:6 Сан. 9:10-11
+ 12:12 Сан. 33:4
+ 12:22 Лев. 14:6, Сан. 19:6, Сан. 19:18,
+ 12:26 Шыг. 13:14, Шер. 6:20,
+ 12:35 Шыг. 11:2
+ 12:36 Яр. 15:14
+ 12:37 Сан. 11:21, Сан. 33:5
+ 12:40 Яр. 15:13, Ислер 7:6, Гал. 3:17
+ 12:46 Сан. 9:12, Яхья 19:36

+ 12:49 Лев. 19:34, Лев. 24:22, Сан. 9:14, Сан. 15:15-16, Шер. 10:19

+ 13:2 Шыг. 22:29, Шыг. 34:19, Лев. 27:26, Сан. 3:13, Сан. 8:16, Сан. 18:15-17, Шер. 15:19, Лк. 2:23

+ 13:7 Лев. 23:5-8
+ 13:9 Шер. 6:8, Шер. 11:18
+ 13:14 Шыг. 12:26, Шер. 6:20
+ 13:17 Сан. 14:1-4
+ 13:19 Яр. 50:25
+ 13:20 Сан. 33:6

+ 13:21 Шыг. 40:34, Сан. 9:15, Сан. 10:34, Шер. 1:33

+ 14:2 Сан. 33:7
+ 14:8 Сан. 33:3
+ 14:14 Шер. 1:30, Шер. 3:22,
+ 15:11 Шер. 3:24, Шер. 33:26,
+ 15:15 Сан. 14:14, Сан. 22:2-4,

+ 15:20 Шыг. 2:4-8, Сан. 12, Сан. 20:1, Сан. 26:59, Шер. 24:9,

+ 15:22 Яр. 16:7, Сан. 33:8
+ 15:27 Сан. 33:9
+ 16:1 Сан. 33:1
+ 16:3 Сан. 14:2, Сан. 20:3, Сан. 11:4-5
+ 16:7 Сан. 16:11
+ 16:13 Сан. 11:31, Сан. 11:7-9
+ 16:16 Шыг. 16:36
+ 16:18 2Кор. 8:15
+ 16:23 Шыг. 20:8-11
+ 16:35 Сан. 14:33, Шер. 8:2,
+ 17:1 Сан. 33:12, Сан. 33:14
+ 17:2 Сан. 20:3-5
+ 17:4 Сан. 14:10
+ 17:6 Сан. 20:7-11

+ 17:8 Яр. 36:12, Сан. 13:30, Сан. 24:20, Шер. 25:17-18,

+ 18:1 Шыг. 3:1
+ 18:18 Сан. 11:14, Шер. 1:12
+ 18:21 Шер. 16:18,
+ 18:25 Шер. 1:15
+ 18:26 Шер. 1:17
+ 19:2 Сан. 33:15
+ 19:4 Шер. 32:11

+ 19:5 Шер. 7:6, Шер. 14:2, Шер. 26:18, Шыг. 9:29, Шер. 10:14

+ 19:6 Шер. 14:21, 1 Петер 2:5, 1 Петер 2:9, Ашы. 1:6, Ашы. 5:10, Ашы. 20:6

+ 19:8 Шыг. 24:3
+ 19:10 Сан. 11:18
+ 19:13 Ювытлар 12:20
+ 19:22 Лев. 10:1-3
• 20:1 Шер. 5:6-21
+ 20:2 Лев. 26:13
+ 20:3 Шер. 32:39,
+ 20:4 Лев. 19:4, Лев. 26:1, Шер. 27:15

+ 20:5 Шыг. 34:14, Шер. 4:24, Шер. 6:15, Шыг. 34:7, Сан. 14:18

+ 20:6 Шер. 5:10, Шер. 7:9

+ 20:7 Лев. 19:12, Лев. 24:10-16

+ 20:8 Яр. 2:2, Шыг. 31:14-17, Лев. 19:30, Лев. 23:3, Лев. 26:2, Сан. 15:32-36, Мк. 2:27-28, Лк. 13:14

+ 20:12 Лев. 19:3, Шер. 27:16, Мат. 15:4, Мат. 19:19, Мк. 7:10, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Эфесшилер 6:2

+ 20:13 Яр. 9:6, Лев. 24:17, Мат. 5:21, Мат. 19:18, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Рим. 13:9, Якуп 2:11

+ 20:14 Лев. 18:20, Лев. 20:10, Шер. 22:22, Сулейманнынъ таварыхлары 6:32, Мат. 5:27, Рим. 13:9

+ 20:15 Лев. 19:11, Мат. 19:18, Рим. 13:9

+ 20:16 Шыг. 23:1, Шер. 19:16-20, Сулейманнынъ таварыхлары 19:5, Мат. 19:18

+ 20:17 Мат. 5:28, Лк. 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 20:19 Шер. 5:27, Ювытлар 12:19
+ 20:25 Шер. 27:5-6,
+ 21:2 Лев. 25:39-40, Шер. 15:12,
+ 21:6 Шер. 15:16-17
+ 21:10 1Кор. 7:3
+ 21:12 Яр. 9:6, Лев. 24:17, Сан. 35:31
+ 21:13 Шер. 19:4-5, Сан. 35:11, Сан. 35:22,
+ 21:16 Шер. 24:7
+ 21:17 Лев. 20:9, Мат. 15:4, Мк. 7:10
+ 21:25 Лев. 24:19-20, Шер. 19:21, Мат. 5:38
+ 21:28 Яр. 9:5
+ 21:30 Сан. 35:31
+ 21:34 Лев. 24:18
+ 22:4 Сулейманнынъ таварыхлары 6:31
+ 22:11 Ювытлар 6:16
+ 22:16 Шер. 22:28-29
+ 22:18 Лев. 19:31, Лев. 20:27, Шер. 18:10-12
+ 22:19 Лев. 18:23, Лев. 20:15, Шер. 27:21
+ 22:21 Шыг. 23:9, Лев. 19:33, Шер. 24:17
+ 22:22 Шер. 27:19,
+ 22:25 Лев. 25:35-37, Шер. 23:19,
+ 22:26 Шер. 24:13
+ 22:28 Ислер 23:5
+ 22:29 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16
+ 22:30 Лев. 22:27
+ 22:31 Лев. 7:24, Лев. 22:8
+ 23:1 Шыг. 20:16
+ 23:3 Лев. 19:15
+ 23:4 Шер. 22:1

+ 23:6 Шыг. 22:21-22, Сулейманнынъ таварыхлары 22:22

+ 23:7 Лев. 19:16, Шер. 27:25, Сулейманнынъ таварыхлары 17:15, Сулейманнынъ таварыхлары 24:24,

+ 23:8 Шер. 16:19,
+ 23:9 Шыг. 22:21
+ 23:11 Лев. 25:2-7
+ 23:12 Шыг. 20:9-10
+ 23:14 Сан. 28:16-31, Шер. 16:1-17
+ 23:15 Шыг. 12:15, Шыг. 34:20

+ 23:16 Шыг. 34:22, Шер. 16:9, Лев. 23:33-43, Сан. 29:12-39, Шер. 16:13-15, Шер. 31:10-11

+ 23:17 Шыг. 34:23

+ 23:19 Шыг. 34:26, Шер. 26:2, Шыг. 34:26, Лев. 22:28, Шер. 14:21, Шер. 22:6

+ 23:20 Шыг. 14:9, Мат. 11:10, Мк. 1:2, Лк. 7:27

+ 23:22 Яр. 12:3, Шер. 30:7
+ 23:23 Шыг. 33:2, Шер. 7:1,
+ 23:24 Шыг. 20:5, Сан. 33:52
+ 23:25 Шер. 7:15
+ 23:26 Шер. 7:14
+ 23:27 Шер. 2:25, Шер. 28:7,
+ 23:28 Шер. 7:20,
+ 23:29 Шер. 7:22
+ 23:31 Яр. 15:18, Сан. 34:1-12, Шер. 11:24,
+ 23:33 Шыг. 34:12, Шер. 7:16,
+ 24:1 Шыг. 6:23, Сан. 11:16
+ 24:3 Шыг. 19:8
+ 24:8 Мк. 14:24, Ювытлар 9:20
+ 24:10 Яр. 32:30, Шыг. 33:20, Яхья 1:18,
+ 24:12 Шыг. 31:18
+ 24:13 Сан. 11:28, Сан. 14:6, Сан. 27:18
+ 24:17 Шыг. 24:1, Шер. 4:24, Ювытлар 12:29
+ 24:18 Шыг. 34:28,
• 25:1 Шыг. 35:4-9
+ 25:8 Лев. 26:11-12,
• 25:10 Шыг. 37:1-9
+ 25:10 Шер. 10:1
+ 25:22 Лев. 16:2, Сан. 7:89, Сан. 17:4
• 25:23 Шыг. 37:10-16
+ 25:30 Лев. 24:5-9
• 25:31 Шыг. 37:17-24
• 26:1 Шыг. 36:8-19
+ 26:14 Шыг. 25:5
• 26:15 Шыг. 36:20-34
• 26:31 Шыг. 36:35-38
+ 26:31 Лев. 16:2, Мат. 27:51, Ювытлар 9:3
+ 26:33 Мк. 15:38
• 27:1 Шыг. 38:1-7
• 27:9 Шыг. 38:9-20
• 27:20 Лев. 24:1-4
+ 27:21 Шыг. 33:7
• 28:6 Шыг. 39:1-7
• 28:15 Шыг. 39:8-21
+ 28:17 Ашы. 21:19-20
+ 28:30 Лев. 8:8, Сан. 27:21, Шер. 33:8,
• 28:31 Шыг. 39:22-31
+ 28:38 Сан. 18:1
+ 28:39 Лев. 16:4,
• 29:1 Лев. 8
+ 29:2 Лев. 2:4
+ 29:7 Шыг. 30:30
+ 29:12 Шыг. 27:2
+ 29:13 Лев. 3:3-4
+ 29:14 Лев. 4:11-12, Лев. 16:27
+ 29:18 Лев. 1:9
+ 29:25 Шыг. 29:18
+ 29:29 Сан. 20:26
+ 29:33 Лев. 22:10
+ 29:36 Шыг. 30:26
+ 29:37 Шыг. 30:29, Лев. 6:18
• 29:38 Сан. 28:1-8
+ 29:41 Шыг. 29:18
+ 29:45 Шыг. 25:8
• 30:1 Шыг. 37:25-28
+ 30:2 Шыг. 27:2
+ 30:9 Лев. 10:1
+ 30:10 Лев. 16:34
+ 30:12 Шыг. 38:25, Сан. 1:2-4,
+ 30:13 Лев. 27:25, Сан. 3:47, Сан. 18:16,
+ 30:16 Сан. 31:54
• 30:17 Шыг. 40:30-32
+ 30:18 Шыг. 38:8
+ 30:25 Шыг. 37:29
+ 30:28 Лев. 8:10-11
+ 30:29 Шыг. 29:37, Лев. 6:18
+ 30:30 Шыг. 29:7, Лев. 8:10
+ 30:35 Шыг. 37:29
• 31:1 Шыг. 35:30-35
• 31:12 Шыг. 20:8-11
+ 31:14 Шыг. 35:2, Сан. 15:32-36
+ 31:17 Яр. 2:22, Шыг. 20:8-11
+ 31:18 Шыг. 24:12
• 32:1 Шер. 9:11-19
+ 32:1 Шыг. 24:18, Ислер 7:40
+ 32:6 1Кор. 10:7
+ 32:9 Шер. 10:16
+ 32:10 Сан. 14:12
+ 32:13 Яр. 22:16-17, Яр. 26:4
+ 32:14 Сан. 14:20, Юнус 3:10
+ 32:20 Шер. 9:21
+ 32:25 Сулейманнынъ таварыхлары 29:18
+ 32:27 Шер. 13:6-9
+ 33:2 Шыг. 23:23
+ 33:3 Шыг. 3:8
+ 33:5 Сан. 16:21
+ 33:7 Шыг. 27:21
+ 33:16 Шыг. 19:5, Сан. 23:9
+ 33:19 Рим. 9:15
+ 33:20 Яр. 32:30, Яхья 1:18
• 34:1 Шер. 10:1-4
+ 34:3 Шыг. 19:12-13
+ 34:6 Сан. 14:17-18, Юнус 4:3
+ 34:7 Шыг. 20:5-6, Шер. 5:9
+ 34:12 Шыг. 23:33
+ 34:13 Шыг. 23:24, Шер. 7:5
+ 34:14 Шыг. 20:5
+ 34:15 Сан. 25:2
+ 34:16 Шер. 7:3-4,
+ 34:17 Шыг. 20:4
+ 34:18 Шыг. 12:14, Лев. 23:6
+ 34:19 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16
+ 34:20 Шыг. 23:15
+ 34:21 Шыг. 20:8-11
+ 34:23 Шыг. 23:17
+ 34:25 Шыг. 23:18, Шер. 16:4
+ 34:26 Шыг. 23:19, Лев. 22:28, Шер. 14:21
+ 34:28 Шыг. 24:18
+ 34:29 2Кор. 3:7-18
+ 34:34 2Кор. 3:16
+ 34:35 2Кор. 3:7-18
+ 35:2 Шыг. 20:8-11, Шыг. 31:14
• 35:4 Шыг. 25:1-7
+ 35:7 Шыг. 25:5
+ 35:23 Шыг. 25:5
• 35:30 Шыг. 31:1-6
• 36:8 Шыг. 26
+ 36:19 Шыг. 25:5
• 37:1 Шыг. 25:10-20
+ 37:1 Шер. 10:3
• 37:10 Шыг. 25:23-29
• 37:17 Шыг. 25:31-39
• 37:25 Шыг. 30:1-5
+ 37:29 Шыг. 30:22-25, Шыг. 30:34-38
• 38:1 Шыг. 27:1-8
+ 38:8 Шыг. 30:18
• 38:9 Шыг. 27:9-19
+ 38:21 Ислер 7:44, Ашы. 15:5
+ 38:25 Шыг. 30:12
+ 38:26 Сан. 1:46, Сан. 2:32, Сан. 26:51
• 39:1 Шыг. 28:6-43
+ 39:34 Шыг. 25:5
+ 40:34 Шыг. 13:21, Ашы. 15:8
+ 40:36 Сан. 9:17-22

Левийшилер

Левийшилер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

Кирис соьз

МУСА ПАЙХАМБАРДЫНЪ УЬШИНШИ КИТАБЫ

ЛЕВИЙШИЛЕР

Бу китапта Левий ырувыннан шыккан дин куллыкшыларынынъ сансыз ис борышлары акында хабар бериледи. Китап та сол ырувдынъ атын юргистеди. Бу китапта суьвретленген ислер «Шыгып Кетуьв» китабынынъ тарихин бардырады. Шыгып Кетуьвде Алла Муса аркалы Синай тавында Оьз насихатларын халкына байырлаган эди. Китаптынъ басында Алла куллыкшыларына Аллага курманлыклар аькелмеге борышлары белгиленеди (1–10 боьликлер). Олардынъ маьнелери туьрли болмага болады: оьз алдыларына инсанлар эм буьтин халк Аллага разылыкларын билдирип, Оннан алганларынынъ бир кесегин Онынъ Оьзине кайтарадылар, Оны ман катнасадылар яде эткен куьналарына Онынъ алдында тевбеге туьседилер.

Сонъ (11–16-боьликлерде) алалды арамдан (тазады настан) калай айырмага кереги акында керекли йорыклар бериледи. Алладынъ халкы оьзининъ тазалыгын саклап билмеге керек. Сол йорыклар куьнделик яшавдынъ да йорыгы болмага керек.

Китаптынъ сонъгы кесегинде (17–27 боьликлерде) аьр аьдемге, аьелге, ямагатка эм экономикалык яшавга керекли коьплеген йорыклар анълатылган. Сол йорыклардынъ коьбиси бурынгы куьнтувар халкларынынъ йорыкларына усас келеди. Йорыклар инсаннынъ Куьдиретли Алла-Тааладынъ аькимлигинде (басшылыгында) оьз ыркы ман яшамага суьйгенине негизленеди. Соьйтип, «ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй» деген асыл йорык (19:18) Алла халкынынъ арасында айкасувлардынъ негизи болганы белгиленди.

1

Тутасяндырув курманлык

1^1Раббий Мусады шакырып алды да, оны ман Кие шатырдан соьйледи. Ол айтты: 2«Исраил улларына айт: Эгер сизинъ кайсынъыз болса да биринъиз Раббийге курман этемен десенъиз, сол айван кара мал яде увак мал болсын+.

3Эгер курманлык тутасяндырув кара мал болса, ол минсиз буга болсын. Курманлыкты Раббий кабыл этсин деп, курман этуьвши оны кие шатырга киретаган ерге салсын. 4Эм колларын тутасяндырув уьшин деген малынынъ басына салсын, сол заманда курманлык, онынъ атыннан деп, кабыл этилеек, эм сол кисидинъ куьналары кеширилеек. 5Буга Раббийдинъ алдында сойылсын. Харуннынъ тукымыннан болган дин куллыкшылар бугадынъ канын аькетип, кие шатырга киретаган ердеги курманлык шалынатаган орыннынъ аьр ягына буьрксинлер. 6Курман этуьвши соннан сонъ тутасяндырув малдынъ терисин сыдырсын эм оны мушелеп кессин. 7Дин куллыкшысы, Харуннынъ уллары курман шалынатаган орынга яллап турган отты саларлар, онынъ уьстине – агаш. 8Сол курманлык шалынатаган орында янатаган агашларга дин куллыкшылар малдынъ кесилген муьшелерин, басын, майын саларлар. 9Курманлыктынъ иш-бавырын, йиликлерин оларды аькелген ювмага керек. Эм дин куллыкшы курман шалатаган орынга салынганнынъ баьрин де курман этип яндырсын. Бу тутасяндырув курманнынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер+.

10Эгер бирев, курманлык деп, увак малдан, койдан яде текеден, тутасяндырув уьшин аькелсе, ол да минсиз эркек айван болсын. 11Курманлыкка деп айванды алып келген оны Раббийдинъ алдында, курман шалатаган орыннынъ керуьв янында шалмага керек, а дин куллыкшылар онынъ канын курман шалатаган орыннынъ баьри ягына да шашыратып буьрксинлер. 12Оннан сонъ ол курман малды кесеклерге боьлгилесин, дин куллыкшысы оларды малдынъ басы эм майы ман бирге курман шалатаган орында янып турган агашларга салсын. 13Курманлык эттинъ иш-бавырын эм йиликлерин ол ювсын, эм дин куллыкшы мунынъ баьрин курман этип яндырсын. Бу тутасяндырув курманнынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер+.

14Эгер бирев Раббийге тутасяндырув уьшин кус аькелсе, ол кус яс коьгершинлерден болсын+. 15Дин куллыкшысы ол кусты курман шалатаган орынга аькелсин эм, онынъ басын кайырып уьзип алып, отта яндырсын. Кустынъ канын курман шалатаган орыннынъ бир ягына тоьксин. 16Сонъ дин куллыкшы кустынъ боьтегесин, онынъ ишинде болганы ман бирге юлкып алып, курман шалатаган орыннынъ куьнтувар ягына, куьл тоьгилген ерге тасласын. 17Сонъ, кусты канатларыннан ыслап, дин куллыкшы кустынъ карнын ярсын, тек экиге боьлмесин эм, ялынлап турган агашларга салып яндырсын. Бу яндырув курманлыктынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер+.

2

Оьтпек савгасы

2^1Эгер ким болса да бирев Раббийге, курманлык этип, оьтпек савгасын аькелсе, онынъ аькелгени уннынъ ийгисиннен болмага керек, оны ман бирге зейтун майын да куйып, ога ийисли майдан да коссын+. 2Сонъ ол бу аькелгенин Харуннынъ тукымыннан бир дин куллыкшысына берсин. Сонда дин куллыкшы ол савгадан толы увыс ун, бираз май эм савлай болган ийисли майды алар эм сосы савгадынъ айырым кесегин курман шалатаган орынга салып яндырсын. Бу тутасяндырув курманнынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер+. 3Сол оьтпек савгадан калганы Харунга эм онынъ улларына, Раббийге багысланган савгалардан уьлис уллы киеликтей болып тиеди+.

4Эгер Раббийге пеште пискен оьтпек савгасын аькелсенъ, ол уннынъ ийгисиннен болмага керек. Бийдай уныннан майда ийленген ашыткысыз оьтпеклер болсын, яде зейтун май ягылган кысыр калакайлар болсын+. 5Эгер сенинъ аькелгенинъ – табада пискен оьтпек савгасы болса, ол да ийги бийдай уннан зейтун майда ийленген калакай болсын+. 6Оны кесеклерге сындыр эм сол ок майды олардынъ уьстине куй – эм мине сосы оьтпек савгасы болар. 7Эгер сенинъ аькелгенинъ – капкашлы табада пискен оьтпек савгасы болса, ол да ийги уннан эм зейтун майда ийленген болмага керек. 8Мине сосындай оьтпек савгаларын Раббийге аькелмеге тийисли. Оьз савганъды дин куллыкшысына бер, эм ол оны курман шалатаган орынга аькелсин. 9Ол оьтпек савгасыннан бир кесегин, эстелик кесеги этип, алсын эм оны курман шалатаган орында яксын. Бу отта яндырув савгадынъ яхшы ийиси Раббийди разы этер+. 10Оьтпек савгасынынъ калганы Харунга эм онынъ улларына байыр; Раббийге багысланган от савгалардынъ бу энъ де кие кесеги.

11Раббийге аькелген кайсы оьтпек савганъ да ашыткысыз болмага керек, неге десе ашыткыды да, балды да Раббийге багысланган от курманлыгы деп якпага тиймейди+. 12Раббийге буларды биринши онъыстынъ уьлиси деп аькелмеге боласынъ, ама ягымлы ийис шыгарув уьшин курман шалатаган орынга аькелип якпага ярамайды+. 13Оьзинънинъ оьтпек савгаларынъа туз сал. Неге десе туз – ол Алла ман сенинъ аранъызда келисуьв, сога коьре оьтпек савгаларынъды тузсыз этпе, аьр бир савганъ ман бирге туз да аькел+.

14Эгер Раббийге биринши онъыстан оьтпек савгасын аькелсенъ, ол яс масаклардан согылып тартылган эм отта кыздырылган аслык буьртиги болсын+. 15Онынъ уьстине зейтун майын куй эм уьстине ягымлы ийисли май сал. Мине бу оьтпек савгасы болаяк. 16Дин куллыкшы тартылган аслык буьртигин эм зейтун майды ягымлы майлар ман бирге, эстелик кесеги этип, яндырсын. Бу – Раббийге багысланган от савгасы+.

3

Уьлестирилген курман

3^1Ким болса да бирев уьлестирилген курман этип, эркек яде ургашы кара мал аькелсе, ол Раббий алдына минсиз малды салмага керек+. 2Курман этуьвши, колын курманлыктынъ басына салып, оны кие шатырдынъ алдында шалсын. Сонъ Харуннынъ тукымыннан болган дин куллыкшылары малдынъ канын курман шалатаган орыннынъ баьри ерине де шашыратып буьрксин. 3Курман этуьвши Раббийге багысланган яндырув курманлыгы этип уьлестирилген курманнынъ иш майын, 4эки буьйрегин де, олардынъ майы ман, янбасынынъ уьстиндеги майды эм бавырдынъ майын шыгарып алсын. 5Дин куллыкшылары муны курман шалатаган орында, ялынлаган агашлар уьстинде, тутасяндырув курманлыгы ман бирге яксынлар. Бу яндырув курманнынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер+.

6Эгер ким болса да бирев Раббийге уьлестирилген курман этип увак малдан аькелсе, минсиз болган эркек яде ургашы мал аькелсин. 7Эгер козы аькелсе, оны Раббий алдына аькелип салсын. 8Колын курманнынъ басына салып, оны кие шатырдынъ алдында шалсын, эм дин куллыкшылары ол канды курман шалатаган орынга шашыратып буьрксинлер. 9Курман этуьвши Раббийге багысланган яндырув курманы этип, уьлестирилген курманнынъ баьри майын: арка суьегининъ тоьмен ериннен кесилген куйрык майын эм савлай карын-шегин каплаган майын аькелсин, 10эки буьйрегининъ уьстиндеги эм янбас касындагы майы ман, бавыр майы ман: булардынъ баьрин буьйреклери мен бирге шыгарып алсын. 11Дин куллыкшы муны курман шалатаган орында ас кебинде – Раббийге багысланган яндырув курманлыгы этип яндырсын+.

12Эгер курман аькелуьвши курман этип эшкиди аькелсе, оны Раббий алдына салсын. 13Эм, колын курманнынъ басына салып, оны кие шатырдынъ алдында шалсын, эм дин куллыкшылары сол канды курман шалатаган орыннынъ баьри ягына буьрксинлер. 14Курман аькелуьвши Раббийге багысланган яндырув курманы этип, оьз савгасынынъ баьри карын-шек майын, 15эки буьйрегининъ уьстиндеги эм янбасынынъ касындагы майы ман, бавыр майы ман: булардынъ баьрин буьйреклери мен бирге шыгарып алсын. 16Дин куллыкшы муны курман шалатаган орында ас кебинде яксын. Яндырылган савгадынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер.

Баьри май да Раббийге байыр+. 17Бу – келеек несиллер уьшин оьмирлик парыз; каерде яшасанъыз да не кан, не май еменъиз»+.

4

Куьна уьшин курманлык

4^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына булай айт: Эгер ким болса да бирев билмегенлик пен куьналы болса, Раббийдинъ буйырыкларынынъ кайсысында болса да салынган тыювды бузса,+
3эгер май ягылган дин куллыкшы куьна этип, айыбын халкка артса, сол куьналы аьдем минсиз яс баспакты куьнасы уьшин Раббийге курман этсин. 4Баспакты ол кие шатырга киретаган ерге Раббийдинъ алдына аькелсин, колын онынъ басына салсын эм Раббийдинъ алдында шалсын. 5Май ягылган дин куллыкшы баспактынъ канын алсын эм кие шатырга аькелсин. 6Бармагын канга малып Раббий алдында, кие шатырдынъ пердеси алдында канды ети кере шашыратып буьрксин. 7Баспактынъ бираз канын Раббий алдында кие шатырдагы ийисли майлар ягылатаган стоьлдинъ муьйислерине ялатсын. Калган канды шатырга киретаган ерде тутасяндырув курман шалынатаган орыннынъ негизине тоьксин+. 8Соннан сонъ яс баспактынъ ишиннен, куьнасы уьшин курманлык этип, карын-шегининъ майын шыгарсын, 9эки буьйрегин де, олардынъ эм янбасынынъ уьстиндеги майы ман, майы ман бирге бавырын; мунынъ баьрин де ол буьйреклери мен бирге шыгарып алсын, 10тамам уьлестирилген курманга шалынган оьгизден майын алгандай этип. Дин куллыкшы муны тутасяндырув уьшин курман шалатаган орында яксын. 11Ама баспактынъ терисин эм этин, соьйтип те басын эм аякларын, карын-шегин эм шеклериндеги несебин –+
12баспактан калган баьрин де – коныстынъ тысына, таза, куьл тоьгилетаган ерге шыгарсын эм агаш ялынында яксын.

13Эгер Исраил ямагаты билмегенлик пен куьналы болса, Раббийдинъ буйырыкларынынъ кайсысында болса да салынган тыювды бузса, – ямагат оьзи сол затты билмесе де – ол шуьшли+. 14Ол эткен куьна акында белгили болса, ямагат, куьнасы уьшин курман этип, яс баспакты аькелип, кие шатырдынъ алдына салмага керек. 15Ямагаттынъ уьйкенлери колларын баспактынъ басына салып, Раббий алдында оны шалсынлар. 16Май ягылган дин куллыкшы баспактынъ канын кие шатырга аькелсин. 17Ол бармагын канга малып Раббий алдында, кие шатырдынъ пердеси алдында канды ети кере шашыратып буьрксин+. 18Баспактынъ бираз канын Раббий алдында кие шатырда ийисли майлар ягылатаган стоьлдинъ муьйислерине ялатсын. Калган канды кие шатырга киретаган ерде тутасяндырув курман шалынатаган орыннынъ негизине тоьксин. 19Ол савлай майын шыгарып алып, оны курман шалатаган орында яксын, 20эм куьна уьшин курман этилген баспакка этилгенди бу баспакка этсин. Соьйтип дин куллыкшы халкты тазалаяк эм олардынъ куьналары кеширилеек. 21Сонъ ол яс бугады коныстан тыска шыгараяк эм, тап бириншисиндей этип, ягаяк. Бу – халк куьнасы уьшин курман.

22Эгер етекши, билмей, куьналы болса, Раббийдинъ, онынъ Алласынынъ, парызларынынъ бирисинде тыювлык салынган затты этип, ол – шуьшли. 23Онынъ эткен куьнасы белгили болганда, ол минсиз текеди курманлык этип шалмага керек. 24Текединъ басына ол колын салсын эм Раббийдинъ алдында тутасяндырув курманлыкты шалатаган орында шалсын. Бу – куьна уьшин курманлык. 25Дин куллыкшысы бармагы ман куьна уьшин шалынган курманлыктынъ бираз канын алсын эм сол канды тутасяндырув курман шалатаган орыннынъ муьйислерине яксын. Калган канды курман шалатаган орыннынъ негизине тоьксин. 26Курман шалатаган ерде савлай майды ол, уьлестирилген курманнынъ майындай этип, яксын. Соьйтип, дин куллыкшы етекшиди куьнасыннан тазалаяк, эм онынъ куьнасы кеширилеек.

27Эгер халк арасыннан ким болса да бирев, билмей, куьналы болса, Раббиийдинъ парызларынынъ бирисинде тыювлык салынган затты этип, ол – шуьшли+. 28Онынъ эткен куьнасы белгили болганда, ол минсиз текеди курманлык этип шалмага керек. 29Куьнасы уьшин курманлыктынъ басына ол колын салсын эм тутасяндырув курманлыкты шалатаган ерде оны шалсын. 30Дин куллыкшысы бармагы ман курманлыктынъ бираз канын алсын эм оны тутасяндырув курман шалатаган орыннынъ муьйислерине яксын. Калган канды курман шалатаган орыннынъ негизине тоьксин. 31Савлай майды ол, тап уьлестирилген курманнан шыгарып алгандай этип, алсын эм оны курманлык шалатаган орында яксын. Яндырылган курманлыктынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер. Соьйтип дин куллыкшысы халк арасыннан кайдай да болсын бир аьдемнинъ куьнасын курытаяк, эм ол аьдем кеширилеек+.

32Эгер куьна уьшин ол козыды курман этип шаламан десе, ол минсиз ургашы козы болсын. 33Текединъ басына ол колын салсын эм тутасяндырув курманлыкты шалатаган орында оны куьна уьшин шалсын. 34Дин куллыкшысы бармагы ман курманлыктынъ бираз канын алсын эм оны тутасяндырув курман шалатаган орыннынъ муьйислерине яксын. Калган канды курман шалатаган орыннынъ негизине тоьксин. 35Савлай майды ол, тап уьлестирилген курманлык козысыннан шыгарып алгандай этип, алсын эм оны курманлык шалынатаган орында, Раббийге багысланган от курманлыклары ман бирге яксын. Соьйтип, дин куллыкшы онынъ эткен куьнасын курытаяк, эм ол аьдем кеширилеек.

5

5^1Эгер коьргени яде билгени акында шаатламага деп аькелинген аьдем уьндемей куьна этсе, ол – язалавга тийисли.

2Яде, эгер аьдем арам затка тийсе: арам кийик айванлардынъ илеслерине, яде арам малга, яде арам ер януварларына, – эм ол затты оьзи билмей калган болса да – ол оьзи кирленген эм шуьшли болган+.

3Яде, эгер ол аьдемнинъ кирлигине – онынъ оьзин кирлеек кайдай да болсын бир кирине, оьзи де сезбей, тийсе, сол затты анълаганнан сонъ, ол кирли эм шуьшли болган+.

4Яде, эгер аьдем, ойламай, аьруьв яде яман зат этпеге деп ант этсе, оьзи сол затты анъламай да калып, сол эткенин билгенде, ол шуьшли болаяк.

5Эгер ким болса да бирев сосы затта шуьшли болса, кайдай куьна эткенин ашыклап айтсын 6эм оьзининъ куьнасы уьшин тоьлев этип, Раббийге курманга деп, отардан ургашы койды, яде эшкиди етип аькелсин. Сол заманда дин куллыкшысы онынъ куьнасын курытар.

7Эгер онынъ койды аькелгендей амалы йок болса, ол Раббийге оьз куьнасы уьшин тоьлев этип эки яс коьгершинди аькелсин: биревин – куьнасы уьшин курман этип, баскасын – тутасяндырув курманлык деп+. 8Оларды сол аьдем дин куллыкшысына берсин. Ол болса, бас деп, куьна уьшин кустынъ бирисин курманлык этсин. Ол кустынъ мойынын кайырсын, басын уьзип алмай, 9эм сол куьна уьшин курманлыктынъ бираз канын курман шалатаган орыннынъ бир ягына буьрксин. Калган канды курман шалатаган орыннынъ негизине шашыратып тоьксин. Бу – куьна уьшин курманлык. 10Оннан сонъ дин куллыкшысы экинши кусты, аьдет пен келисте, тутасяндырув курманлык этеек, эм сол аьдемнинъ эткен куьнасын курытаяк, соьйтип ол кеширилеек.

11Эгер онынъ эки коьгершинди аькелгендей амалы йок болса, ол оьзининъ эткен куьнасы уьшин бир куьренке энъ яхшы унды куьнасы уьшин курманлык этип, аькелмеге керек. Сол унга ол май куймасын, уьстине де ладан салмасын, неге десе, бу – куьна уьшин курманлык+. 12Ол оны дин куллыкшысына аькелсин, а ол болса уннан бир увысты эстеликли кесегиндей этип алар эм курман шалатаган орында Раббийге деген от курманлыклары ман бирге ягар. Бу – куьна уьшин курманлык. 13Соьйтип дин куллыкшысы онынъ кайдай куьнасын да курытаяк, эм ол кеширилеек. Курманлыктынъ калганы дин куллыкшысына байыр, тап сол ун курманлыкларындай болып»+.

Айыплык курманы

14Раббий Мусага айтты: 15«Эгер аьдем, оьзи билмей, Раббийге багысланган савгаларды бермегени уьшин айыпланса, ол Раббийге тоьлев этип отардан бир минсиз койды аькелмеге керек, баасы куьмис акша ман кие шатырдынъ оьлшемине тийисли болгандай+. 16Раббийге багысланган савгасын бермей куьна эткени уьшин ол тоьлемеге керек, онынъ баасынынъ бесинши кесегин косып дин куллыкшысына берип. А дин куллыкшысы болса, сол айыплык курманы болган кой аркалы куьнады курытувын этпеге керек, эм сонда ол аьдем кеширилеек+.

17Эгер аьдем, Раббийдинъ парызларынынъ биринде тыювлык салынган бир затты оьзи де билмегенлей этип, куьналы болса, ол – шуьшли эм шуьшине йолыктырылмага керек. 18Ол дин куллыкшысына отардан тийисли баасы болган минсиз койды айыплык курман этип аькелмеге керек. Сонда дин куллыкшысы ога билмей этилген куьнады курытувын этер, эм ол кеширилер. 19Бу – айыплык курманы. Аьдем Раббийдинъ алдында айыплы болган».

6

6^1Раббий Мусага айтты: 2«Эгер ким болса да бирев, баскады алдап, ога сенилген зат акында, оны урлап болып, оьтирик айтып,+
3соьйтип те, эгер ол биревдинъ йойтылган муьлкин табып ога айтпай, эгер ол бирзат акында ялган шаат болып ант этип куьна этсе, Раббийге алаллыгын бузса, яде аьдемлер аьдетинше этетаган куьналарынынъ бирисин этсе, 4эгер ол куьна этсе эм соьйтип айыплы болса, сонда ол урлаган яде ога сенилген затты зор ман алганын, яде йойылган затты ол тапкан болып, баьрисин де кайтармага керек 5яде ол оьтириктен ант эткен кайдай болса да бир затты. Ол савлай баьрин де кайтарып, уьстине онынъ баасынынъ бесинши кесегин де косып, иесине, ол айыплык курманына эткен куьн, бермеге керек+. 6Тоьлев этип ол дин куллыкшысына Раббийге деген айыплык курманын – тийисли баасы болган минсиз койды отардан аькелмеге керек. 7Сонда дин куллыкшы ога деп Раббий алдында куьнадан куткарылувды этер, эм ол баьри эткен затлары уьшин эм айыплыгы уьшин кеширилер».

Тутасяндырув курманлыклар

8Раббий Мусага айтты: 9«Харунга эм онынъ улларына мунадай буйырык бер: Мине тутасяндырув курманлыклардынъ йорыклары: тутасяндырув деген курманлык сав кеше, эртенъликке дейим курман шалатаган орында калсын, эм курман шалатаган орында от соьндирилмесин+. 10Дин куллыкшысы кетеннен тыскы эм ишки кийим кийсин, тутасяндырув курманлыктынъ от куьйдирген куьлин сыпырып алып, курман шалатаган орыннынъ янына салсын+. 11Сонъ ол сол кийимди шешсин, баскады кийсин эм куьлди коныстынъ тысына, таза ерге шыгарсын+. 12Курман шалатаган орындагы отты соьндирмей тургыстпага керек. Аьр эртенъ сайын дин куллыкшы агаш сала турсын, от уьстине тутасяндырув курманлыкты салып шыксын эм уьлестирилген курманнынъ майын яксын. 13Курман шалатаган орындагы отка карасын, ол соьнмеске керек.

Оьтпек савгасы

14Мине оьтпек савгасы акында йорыклар: Харуннынъ уллары оны Раббийдинъ алдында курман шалатаган орынга аькелмеге кереклер+. 15Дин куллыкшы аьруьв уннынъ эм майдынъ, оьтпек савгасынынъ уьстиндеги ладан ман бирге, бир увысын алып, эстеликли кесегин курман шалатаган орында яксын. Писирилген савгадынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер. 16Харун эм онынъ тукымыннан дин куллыкшылары оьтпек савгасынынъ калганын ерлер. А емеге керек оны кысыр кепте кие ерде, кие шатырдынъ каралдысында. 17Оьтпек савгасы ашыткысыз писирилмеге керек. Мен оларга муны олардынъ Мага багысланган от курманлыкларыннан уьлис этип беремен. Куьна уьшин курман эм айыплык курманындай, бу да – бек кие зат+. 18Харуннынъ эр тувдыкларынынъ кайсысы да муны емеге болады. Бу – келеек аркалардынъ Раббийге деген от курманлыкларында Харуннынъ эр тувдыкларынынъ дайымлык уьлислери. Курманлыклар – кие; дин куллыкшылардан баска оларга тийсе – язаланар»+.

19Тагы да Раббий Мусага айтты: 20«Мине Харуннынъ тукымыннан бирев, дин куллыкшы болсын деп, ога май ягылган куьнинде, Раббийге бир куьренке ийги унды, дайымлык оьтпек савгасы кепте, яртысын эртенъликте эм яртысын кеште аькелмеге керек. 21Оны май ман табада писир, майын ийги этип синъдир эм кесеклерге сындырып боьл; писирилген оьтпек савгасынынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер+. 22Бу савгады Харуннынъ орнына, келеек тувдыкларыннан бирев, дин куллыкшысы болсын деп, ога май ягылганда, Раббийге аькелип савлай яндырмага керек. Бу – оьмирлик парыз+. 23Дин куллыкшыдынъ оьтпек савгасынынъ кайсысын да савлай яндырмага керек. Оны ашап болмаяк».

Куьна уьшин курманлык

24Раббий Мусага айтты: 25«Харунга эм онынъ улларына айт: Мине куьна уьшин курманлык акында йорыклар: оны Раббий алдында, тутасяндырув курманлыкты шалатаган орында, шалмага керек. Бу – бек кие курманлык+. 26Бу курманлыкты эткен дин куллыкшы оны кие ерде, кие шатырдынъ каралдысында ашаяк. 27Курманлык эт – кие; дин куллыкшылардан баска ога тийсе язаланаяк, а эгер кан кийимге шашыраса, сол кийимди кие ерде ювмага керек. 28Эт асылган балшык савытты уватпага керек, а эгер ол ез савытта асылса, оны тазалап ювмага керек+. 29Дин куллыкшылардынъ аьеллериндеги баьри эр аьдемлер де муны емеге болаяклар. Бу – бек кие курманлык. 30Ама кие шатырга, кеширилуьв этпеге деп, каны киргистилген курманлыкты еп болмаяк. Оны якпага керек+.

7

Айыплык курманлык

7^1Мине бек кие болган айыплык курманлык акында йорыклар:+
2Оны тутасяндырув курманлыкты шалатаган орында шалмага керек. Онынъ канын савлай курман шалатаган орынга буьркпеге тийисли. 3Онынъ савлай майы курманлык этилсин: куйрык майы эм иш майы, 4эки буьйреги де, олардынъ уьстиндеги эм санларынынъ янындагы майы ман, бавырындагы майы; олардынъ баьрин де буьйреклери мен бирге шыгарып алмага керек. 5Дин куллыкшы муны курман шалатаган орында Раббий уьшин от курманлыгы этип яксын. Бу – айыплык курманлыгы. 6Дин куллыкшыларынынъ аьеллериндеги баьри эр аьдемлер де оны емеге болаяклар, ама тек кие ерде: бу – бек кие курманлык.

7Куьна уьшин эм айыплык уьшин курманлыклар акында йорык бир: олар амалды табып куьна кеширилуьвди этетаган дин куллыкшысына байыр+. 8Кимнинъ болса да биревдинъ тутасяндырув курманлыгын аькелген дин куллыкшы оьзине териди калдырмага болаяк. 9Табада, яде пештинъ ишинде писирилген оьтпек савгасынынъ кайсысы да оны алып келген дин куллыкшысына байыр,+
10а май ман карыстырылган яде куры оьтпек савгасынынъ кайсысы да Харуннынъ улларына бирдей пайланган болып байыр+.

Уьлестирилген курман

11Мине Раббийге аькелмеге болаяк уьлестирилген курман акында йорыклар:+
12Эгер бирев бу курманлыкты Раббийге шуькир этер уьшин аькелсе, курманлык пан бирге майда ийленген ашыткысыз оьтпеклер, май ягылган оьтпеклер эм майда аьруьв ийленген ийги уннан калакайлар аькелсин+. 13Раббийге шуькир этер уьшин уьлестирилген курманлык пан бирге ол ашыткыда ийленип писирилген оьтпеклер де аькелсин. 14Сол оьтпеклердинъ аьр бир туьрлисиннен бирерин Раббийге савга этип аькелмеге керек. Ол уьлестирилген курманлыклардынъ канын буьрккен дин куллыкшысына байыр. 15Ол шуькир этер уьшин шалынган курманлыктынъ этин уьлестирип, сол ок оны аькелген куьн емеге керек. Оны эртенъликке дейим калдырып болмаяк+.

16Ама эгер уьлестирилген курман ваьдели куьнде, яде оьз эрки мен аькелинген болса, оны аькелинген куьн есинлер, калганын экинши куьн де емеге болаяк+. 17Ама уьшинши куьнге калган курман этти якпага керек. 18Эгер уьлестирилген курманнынъ этин уьшинши куьн еселер, ол алал болмаяк. Алла оны аькелген аьдемге разы болмаяк, неге десе сол эт – таза тувыл. Оны еген аьдем куьнасы уьшин язаланаяк.

19Кайдай болса да бир кирли затка тийген этти еп болмаяк. Оны якпага керек. Таза этти таза болган аьр ким де емеге болаяк. 20Ама эгер Раббийдинъ уьлестирилген курманлыгынынъ этин кир болган киси есе, ол оьз ямагатыннан кувылмага керек+. 21Эгер ким болса да бирев кир затка тийип, аьдемнинъ кирлигине, арам айванга яде баска бир арам затка, сонъ Раббийдинъ уьлестирилген курманлыгын еп басласа, ол оьз ямагатыннан кувылмага керек».

Канды эм майды емеге тыювлык

22Раббий Мусага айтты: 23«Исраил улларына айт: Кара малдынъ, койлардынъ эм эшкилердинъ майын еменъиз+. 24Арам оьлген, яде кийик айванлар йырткан малдынъ майы ман пайдаланмага боласыз, тек оны еп болмаяк+. 25Раббийге от курманлыгы этилген айваннынъ майын егенлердинъ кайсысы да оьз ямагатыннан кувылмага керек. 26Сиз каерде яшасанъыз да, не куслардынъ, не айванлардынъ канларын еменъиз+. 27Кан егенлердинъ кайсысы да оьз ямагатыннан кувылмага тийисли».

Дин куллыкшылардынъ уьлиси

28Раббий Мусага айтты: 29«Исраил улларына айт: Ким болса да Раббийге уьлестирилген курман аькелсе, онынъ бир кесегин Раббийге савга этпеге керек. 30Ол яндырылаяк кесекти Раббийге оьз колы ман аькелсин. Ол майды тоьс пен бирге аькелип, сол тоьсти, Раббийге байыр болганын коьрсетер уьшин, Онынъ алдында силкпеге керек. 31Майды Харуннынъ тукымыннан болган дин куллыкшысы курман шалатаган орында яксын, тоьс болса Харунга эм улларына тиеек+. 32Уьлестирилген курманынъыздынъ онъ янбасын дин куллыкшысына савга этип беринъиз. 33Харуннынъ улларынынъ арасында уьлестирилген курманнынъ канын эм майын ким аькелсе онъ янбасы онынъ уьлиси болаяк. 34Исраил уллары аькелген уьлестирилген курманлыкларыннан Мен алдымда силкинген тоьсти эм савга этилген янбасты алдым эм оларды дин куллыкшысы Харунга эм онынъ улларына, Исраил улларынынъ курманларыннан олардынъ дайымлык уьлиси кепте бердим».

35Мине сосындай Раббийге багысланган от курманлыклардан Харунга эм онынъ улларына, олар Раббийге дин куллыкшылары болып кызмет этер уьшин келгенлеринде, тийисли этилген уьлислери. 36Оларга май ягылган заманда, Раббий Исраил улларына оьзлерининъ аькелетаган курманлыкларынынъ кесегин, келеек аркалар уьшин дайымлык уьлис этип, дин куллыкшыларына берсинлер деп, буйырган эди.

37Соны ман, мине тутасяндырув курманлык, оьтпек савгасы, куьна уьшин курманлыгы, айыплык курманлыгы, багыслав курманлыгы эм уьлестирилген курманлык акында йорыклар. 38Оларды Раббий Мусага Синай тавында, Исраил улларына Синай такырлыгында Раббийге курманлыклар аькелинъиз деп буйырган куьнде, Оьзи берген.

8

Харуннынъ эм онынъ улларынынъ багысланувы

8^1•Раббий Мусага айтты: 2«Харунды эм онынъ улларын аькел, олардынъ кийимлерин ал, ягув уьшин майды, куьна уьшин курманлык этип яс бугады, эки кошкарды эм ашыткысыз оьтпек толган шетенди ал, 3эм савлай ямагатты кие шатырга кирген ерге йый».

4Муса Раббий ога буйыргандай этти, эм савлай ямагат кие шатырга киретаган ерге йыйылды. 5Муса йыйылганларга айтты: «Муны этпеге Раббий буйырды».

6Сонъ Муса Харунды эм онынъ улларын алдыга шыгарды эм оларга сувда ювынмага буйырды. 7Ол Харунга узын коьйлек кийдирди, ога белбав байлады, каптал кийдирди эм туткыш тутты. Туткыш уьстиннен ол нагыслы белбав ман оны тоьгерек айландырып байлады, сол белбавга туткышты беркитти. 8Ол ога тоьслик салды, а тоьсликтинъ ишине Урим эм Туммим деген кие сыбагады+. 9Муса онынъ басына шалма кийдирди, эм шалмадынъ манълайына алтын туьйрегиш, кие таж салды. Соьйтип ол Раббий буйыргандай этти+.

10Муса ягув уьшин деген майды алды эм кие шатырды, онынъ ишиндеги баьрсиине де май якты. Солай этип ол мунынъ баьрин де Раббийге багыслады+. 11Ети кере ол курман шалатаган орынга май буьркти, ога, савлай савыт-сабасына, колювгышка негизи мен бирге, оларды Раббийге багыслар уьшин, май якты. 12Ол, ягув уьшин, Харуннынъ басына май куйды эм, Раббийдинъ кызметине багыслар уьшин, май якты+. 13Сонъ ол Харуннынъ улларын алдыга шыгарды, оларга узын коьйлеклер кийдирди, белбавлар байлады эм басларына бас кийимин кийдирди. Муса баьрин де Раббий буйыргандай этти.

14Ол куьна уьшин курманлык этип яс бугады аькелди, а Харун эм онынъ уллары онынъ басына колларын салдылар. 15Муса бугады шалды, канын алды эм бармагы ман курман шалатаган орыннынъ баьри муьйислерине, оларды тазалар уьшин, якты. Калган канды ол курман шалатаган орыннынъ негизине тоькти. Соьйтип ол курман шалатаган орынды тазалап, Раббийге багыслады+. 16Оннан баска болып, Муса карын-шектинъ тоьгерегиндеги, бавырдагы баьри майды, эки буьйректи де майы ман бирге алды эм курман шалатаган орында якты+. 17Ама бугадынъ оьзин – онынъ терисин, этин эм карын-шегин – ол коныстынъ тысында якты. Баьрин де Раббий буйыргандай этти+.

18Ол тутасяндырылаяк курман уьшин кошкарды аькелди, а Харун эм онынъ уллары онынъ басына колларын салдылар. 19Муса кошкарды шалды эм онынъ канын курман шалатаган орыннынъ баьри ягына да буьркти. 20Ол кошкарды муьшеледи эм кесеклерин басы ман, майы ман бирге якты. 21Ол курманлыктынъ ишин-бавырын, тирсеклерин ювды эм савлай кошкарды курман шалатаган орыннынъ уьстинде якты. Бу – тутасяндырув курманлык. Писирилген курманлыктынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер. Муса баьрин де Раббий буйыргандай этти+.

22Сонъ Муса баска кошкарды аькелди, а Харун эм онынъ уллары онынъ басына колларын салдылар. 23Муса кошкарды шалды, онынъ канын алып, Харуннынъ онъ кулагынынъ этине, онъ колынынъ эм онъ аягынынъ бас бармакларына якты+. 24Муса Харуннынъ улларын алдыга шыгарды эм олардынъ онъ кулакларына, онъ колларынынъ эм онъ аякларынынъ бас бармакларына кан якты. 25Ол кошкардынъ майын, куйрык майын, иш-бавырдынъ тоьгерегиндеги, эки буьйрегин де, олардынъ майы ман эм онъ янбасын алды. 26Раббий алдында болган ашыткысыз оьтпекке толы шетеннен ол бир ашыткысыз оьтпекти, майда ийленген бир оьтпекти эм бир калакайды алды. Оларды ол майдынъ эм онъ янбастынъ уьстине салды. 27Ол булардынъ баьрин де Харунга эм онынъ улларына берди. Олар бу савгаларды Раббийге багыслар уьшин силктилер. 28Оннан сонъ Муса бу затларды олардынъ колларыннан алды эм курман шалатаган орында, тутасяндырув курманнынъ уьстинде якты. Булар – дин куллыкшыларын Раббийдинъ кызметине багыслар уьшин курманлар. Отта писирилген курманлыктынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер. 29Сонъ Муса тоьсти алды эм Раббийге багыслар уьшин силкти. Шалынган кошкардан Мусага айырылган уьлис бу эди. Муса баьрин де Раббий айткандай этти.

30Муса ягылув уьшин майды эм курман шалатаган орыннан канды алды эм Харунга, онынъ кийими мен, онынъ улларына, кийимлери мен, буьркти. Соьйтип ол Харунды, онынъ улларын эм олардынъ кийимлерин Раббийге багыслады.

31Муса Харунга эм онынъ улларына айтты: «Раббий мен кие шатырга киретаган ерде этти асынъыз эм оны дин куллыкшыларды кызметке багыслав уьшин шетендеги оьтпек пен енъиз, Раббий мага буйыргандай этип: „Харун эм онынъ уллары муны есин“. 32Эттинъ эм оьтпектинъ калганын ягынъыз. 33Кие шатырга киретаган ерден ети куьнди, сизинъ багыслав куьнлеринъиз кутылганша, кетпенъиз, неге десе сизинъ багыславынъыз ети куьннинъ узагына созылаяк. 34Буьгуьн этилген зат, сизинъ тазаланувынъыз уьшин Раббийдинъ буйырыгы ман толтырылган. 35Кие шатырга киретаган ерде куьндиз де, кеше де, ети куьннинъ узагында, калынъыз эм Раббий талаплаган затты толтырынъыз. Солай этпесенъиз, оьлерсинъиз. Мага солай буйырылган».

36Харун эм онынъ уллары, Муса аркалы Раббийдинъ буйырган баьри затын да эттилер.

9

Дин куллыкшылар кызмет кылып баслайдылар

9^1Сегизинши куьн Муса Харунды, онынъ уллары ман эм Исраилдинъ аксакалларын шакырды. 2Ол Харунга айтты: «Куьна уьшин курманлык этип бузавды ал эм тутасяндырув уьшин койды, экеви де минсиз болсын, эм оларды Раббий алдына сал. 3Исраил улларына айт: „Куьна уьшин курманлык этип текеди, бирйыллык бузав ман козыды тутасяндырув уьшин алынъыз, 4эм уьлестирилген курман этип оьгиз бен койды, оларды май ман ийленген оьтпек савгасы ман бирге Раббийге курманлык этер уьшин. Буьгуьн сизге Раббий коьринеекти де“».

5Муса айткан затларды кие шатырдынъ касына аькелдилер, эм савлай ямагат келип Раббий алдында турды. 6Муса оларга айтты: «Раббий сизге бу затты этинъиз деп буйырган, сизге Раббийдинъ данъклы нуры ашылар уьшин».

7Муса Харунга айтты: «Курман шалатаган орынга бар эм оьзинънинъ куьна курманлыгынъды эм тутасяндырув курманды аькел, оьзинъе эм халкка кеширилуьв этер уьшин, шал. Халк уьшин курманлык эт, ога, Раббий буйыргандай, кеширилуьв этер уьшин».

8Харун курман шалатаган орынга келди эм, оьзининъ куьнасы уьшин курман этип, бузавды шалды. 9Уллары ога канды бердилер, ол канга бармагын малып, курман шалатаган орыннынъ муьйислерине якты. 10Курман шалатаган ерде ол куьна курманлыктынъ майын, буьйреклерди эм бавырдынъ майын якты. Ол баьрин де Раббий Мусага буйыргандай этти. 11Айваннынъ этин эм терисин ол коныстынъ тысында якты+.

12Ызыннан Харун тутасяндырув курманлыкты шалды. Уллары ога канды бердилер, эм ол оны курман шалатаган орыннынъ баьри ягына буьркти. 13Олар ога тутасяндырув курманлыкты кесектен сонъ кесек этип бердилер, басын да косып, эм Харун оны курман шалатаган орында якты. 14Ол курманлыктынъ карын-шегин, аякларын ювды эм курман шалатаган орында тутасяндырув курманлыктынъ баска кесеклерининъ уьстинде якты.

15Сонъ Харун ямагат уьшин курман шалды. Ол ямагаттынъ куьнасы уьшин курманлык этип текеди алды, оны шалды эм, биринши тутасяндырув курмандай этип, куьна уьшин курманлык этти.

16Ол тутасяндырув курманлыкты аькелип йорыгы ман келисте шалды. 17Тагы да ол оьтпек савгасын аькелди. Оннан бир увысты алып, курман шалатаган орында, эртенъликте тутасяндырув курманга косып, якты.

18Ол, ямагат уьшин уьлестирилген курман этип, оьгизди эм кошкарды шалды. Уллары ога канды бердилер, эм ол оны курман оьгизди эм кошкарды шалатаган орыннынъ баьри ягына да буьркти. 19Ама оьгиздинъ эм койдынъ майын – куйрык майын, буьйреклер тоьгерегиндеги эм бавыр майын 20ол курманлардынъ тоьслерине салды, сонъ курман шалатаган орында якты. 21Харун, Муса буйыргандай, курманлардынъ тоьслерин эм онъ янбасларын, Раббийге багыслаганын коьрсетер уьшин, силкти.

22Харун колларын ямагат уьстине коьтерди эм Алладынъ оларга разы болувын тиледи. Куьна курманлыкты, тутасяндырув курманды эм уьлестирилген курманлыгын эткен сонъ, ол тоьменге туьсти.

23Муса эм Харун кие шатырга кирдилер. Шыкканда, олар Алладан ямагатка разы болувын тиледилер, эм халкка Раббийдинъ данъклы нуры коьринди+. 24Бирден Раббий от явдырды. От курман шалатаган орындагы тутасяндырув курманды эм майды якты. Ямагат оны коьргенде, суьйингеннен кышкырды эм, бетиннен ерге йыгылып, сежде этти.

10

Надав ман Авихудтынъ куьнасы

10^1Харуннынъ уллары, Надав ман Авихуд, аьр бири оьзлерининъ савытларын алып, оларга пыскып янып турган коьмир отты салдылар, ягымлы ийисли майларды косып, Раббийге, Ол булай айтпаса да, арам отты аькелдилер+. 2Бирден Раббий олардынъ уьстине от явдырды. От оларды ягып йок этти, эм олар Раббийдинъ алдында оьлдилер+. 3Сонда Муса Харунга айтты: «Бу эне сол Раббий айткан зат: „Мага куллык эткенлер киелигимди оьрметлемеге кереклер; солай этселер, савлай халк Мени данъклар“».

Харун уьндемеди+.

4Муса Мишаелди эм Элсапанды, Харуннынъ атасынынъ кардашы Уззиелдинъ улларын, шакырды эм оларга айтты: «Келинъиз де оьз ювыкларынъыздынъ оьликлерин коныстынъ тысына, кие шатырга киретаган ерден эрек шыгарынъыз»+.

5Олар келдилер, эм, Муса буйыргандай этип, оьлгенлерди коьйлеклериннен ыслап, коныстынъ тысына шыгардылар.

6Сонда Муса Харунга эм онынъ уллары Элазарга эм Итамарга айтты: «Олар уьшин, шашынъызды куйып, оьз кийиминъизди йыртып, сыйт этпенъиз. Олай болмаса, сиз оьлеексиз. Раббий болса, савлай ямагатка каарланаяк. Ама сизинъ ырувдасларынъыз, савлай Исраил халкы, Раббий якканларга сыйт этпеге болаяклар+. 7Раббий мен кие шатырга киретаган ерден кетпенъиз, ол болмаса, сиз оьлеексинъиз, сизде Раббийдинъ кызметине багысланган май уьстинъизде болган себепли».

Олар Мусадынъ айтканын эттилер+.

Дин куллыкшылардынъ борышлары

8Раббий Харунга айтты: 9«Сен эм сенинъ улларынъ, кие шатырга киреятканда, шагыр яде баска куьшли ишимликлер ишкен болмаска керексинъиз; олай болмаса, сиз оьлеексинъиз. Бу – келеек аркалар уьшин оьмирлик парыз. 10Кие эм арам затты, тазады эм кирди айырып билинъиз+
11эм Исраил улларын Раббийдинъ Муса аркалы берген парызларына уьйретинъиз».

12Муса Харунга эм онынъ калган уллары Элазарга эм Итамарга айтты: «Раббийге аькелинген от курманлыкларыннан калган оьтпек савгасын алынъыз, эм оны, ашыткысыз этилгенин, курман шалатаган орыннынъ ягында енъиз, неге десе бу – бек кие зат. 13Оны кие ерде енъиз, неге десе ол – сенинъ уьлисинъиз эм сенинъ улларынъдынъ уьлиси, Раббийге этилген от курманлыкларында; мага солай буйырылган эди+. 14Сен, сенинъ улларынъ эм кызларынъ силкилген тоьсти эм багысланган янбасты емеге болаяксынъыз. Бу затларды таза ерде енъиз; олар сага эм сенинъ балаларынъа Исраил улларынынъ уьлестирилген курманларында сизинъ уьлисинъиз кепте берилген. 15Багысланган янбасты эм силкилген тоьсти от курманлыклардынъ майы ман аькелмеге керек, Раббийдинъ алдында силкилген курманлыктай этип оларды силксинлер. Бу сага эм сенинъ балаларынъа, Раббийдинъ буйырувы ман келисте, дайымлык уьлис болаяк».

16Муса куьна уьшин курманлык теке акында сораганда, онынъ яндырылып та кутылганын билгенде, ол Элазар ман Итамарга, Харуннынъ калган улларына, айлак та ашувланды. Ол сорады:+
17«Неге сиз куьна уьшин курманлыкты кие ерде емединъиз? Ол – бек кие курманлык; ол сизге, ямагаттынъ айыбын курытынъыз, олар уьшин Раббий алдында кешируьвлик этип, деп берилген. 18Сиз онынъ канын кие меканга киргистпеген сонъ, ол курманлыкты, мен айткандай этип, кие ерде емеге керек эдинъиз»+.

19Харун Мусага айтты: «Буьгуьн олар куьна уьшин курманлык эттилер эм Раббийге деп тутасяндырув курманды шалдылар, тек болса да, мен сондай затка ушырадым! Раббийге керекпе эди, меним буьгуьн куьна уьшин курманлыкты егеним?»

20Оны эситип, Муса унасты.

11

Эти алал эм арам айванлар

(Шер. 14:3-21)

11^1•Раббий Мусага эм Харунга айтты: 2«Исраил улларына айтынъыз: Мине, сизге емеге болгандай, ер юзинде яшайтаган айванлар+. 3Сиз айыры туягы терен болган эм сагыз шайнаган малдынъ кайсысын да емеге боласынъыз.

4Бар айванлар, яде сагыз шайнайдылар, яде айыры туяклы. Олардынъ арасындагы туьеди еменъиз, неге десе ол сагыз шайнайды, тек онынъ туягы айыры тувыл. Сизинъ уьшин ол – арам.
5Кая тавшан сагыз шайнайды, тек онынъ туягы айыры тувыл. Сизинъ уьшин ол – арам. 6Коян куьйзейди, тек онынъ туягы айыры тувыл. Сизинъ уьшин ол – арам. 7Донъыз болса, онынъ туягы теренге айыры болса да, ол куьйземейди. Сизинъ уьшин ол – арам. 8Олардынъ этин еменъиз эм олардынъ илеслерине тийменъиз: сизинъ уьшин олар – арам.

9Сувда – денъизлерде эм йылгаларда – яшаган януварлардан сиз канаты эм кабыгы болганларды емеге болаяксынъыз. 10Ама канаты эм кабыгы болмаган, денъизлерде эм йылгаларда яшайтаган януварлардан эм баска сув яшавшыларыннан шийкенинъиз. 11Олардан шийкенип, этлерин еменъиз, илеслериннен шийкенинъиз. 12Канаты эм кабыгы болмаган сув яшавшылары баьри де сизинъ уьшин арам болсын.

13Мине сиз шийкенмеге эм емеске керек куслар, неге десе бу – арам: карагус, сакаллы карагус, тазкара, 14сункар, лашын туьрлилери, 15карга туьрлилери, 16япалак кус, саз япалагы, шагала, каршыга кус туьрлилери, 17уьй байгус, сув туйгыны, кулаклы япалак, 18байгус, шоьл япалагы, туйгын, 19лейлек, кутан туьрлилери, поьпеп эм, ярганат.

20Ушып, йылысып болган курт-кумырскадынъ кайсысы да сиз уьшин арам болсын. 21Баьри ушатаган эм йылысатаган курт-кумырскадынъ ишиннен сиз тек каргып болатаганларын емеге болаяксынъыз. 22Олардынъ арасыннан сиз акрид, цикад, эм шегерткединъ кайсысын да емеге болаяксынъыз+. 23Тек калган курт-кумырскады, ушып та, йылысып та болганларын, арам деп, билинъиз.

24Сиз олар ман кирленерсинъиз. Олардынъ илеслерине колы ман тийген ким де болсын тап кешке дейим кир болаяк. 25Сондай илести табып алган ким болса да кийимин ювмага керек эм кешке дейим ол кир болаяк+.

26Туягы айыры болып, тек терен айырыгы болмаган, яде куьйземеген кайсы айван да сизинъ уьшин арам. 27Аякларында туяксыз юрген доьртаяклы айванлар сизинъ уьшин арам. Олардынъ илесине кол ман тийген ким де кешке дейим кир болаяк. 28Олардынъ илесин табып алган ким де оьз кийимин ювмага керек эм кешке дейим таза болмаяк. Сосы айванлар сиз уьшин арамлар.

29Ерде йылысып юргенлерден сиз уьшин арам болганлары: ласка, шышкан, шипохвосттынъ кайсы туьрлиси де, 30геккон, бинжак, ирге кесерткиси, веретеница эм хамелеон. 31Йылысып юрген баьри айванлардан булар сиз уьшин арам. Оларга колы тийген ким де кешке дейим кир болаяк. 32Эгер илес бир затка йыгылып туьссе, сол зат, кайтип кулланыла болса да, кирленеек, агаштан болса да, кумаштан, териден, яде моьшек кумаштан да. Оны сувга малмага керек. Ол кешке дейим кир болып, сонъ тагы да таза болаяк+. 33Эгер илес балшык савытка туьссе, онынъ ишиндеги баьри зат та кир болаяк, савытты уватпага керек+. 34Ондай савыттан сув куйылган азык – таза тувыл эм онынъ ишиндеги кайдай да ишимлик таза тувыл. 35Илес йыгылган аьр не зат та – кир. Пешти, яде ас асылатаган савытты бузбага керек. Олар – кир, олар ман кир зат пан айкаскандай этип, оьзинъизди тутынъыз. 36Ама сув булагы яде сув куйылган уьйкен савыт таза болып калаяклар, тек олардынъ илеске тийген ишиндегиси кир болаяк. 37Эгер илес эгилеекти саклап турган урлыкка йыгылса, олар таза болып калаяк. 38Ама эгер илес йыгылган урлыклар сув ишинде болган болсалар, олар сизинъ уьшин кир.

39Сизге емеге алал болган айваннынъ илесине тийген аьр ким де кешке дейим кир болып сайылады+. 40Илестен егеннинъ кайсысы да кийимин ювмага керек эм кешке дейим оьзи кир деп сайылаяк. Илести табып алган ким де кийимин ювмага керек эм кешке дейим кир деп сайылаяк.

41Ерде йылысып юрген кайсы янувар да – арам. Оны еп болмаяк. 42Йылысып юретаганларды еменъиз, курсагында йылысып юреме, яде доьрт аягы бар ма, яде коьп аяклары бар ма – бу арам. 43Олар ман оьзинъизди арам этпенъиз, олардан себеп кирленменъиз. 44Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз. Оьзинъизди таза тутып кие болынъыз, неге десе Мен кие. Ерде йылысып юрген бир янувар себепли де кирленменъиз+. 45Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз болар уьшин, сизди Мысырдан шыгарган. Кие болынъыз, неге десе Мен кие.

46Айванлар, куслар, сувда кара-кумак болган эм ерде йылысып юрген ян-янувар акында мине сосындай йорык. 47Кирди тазадан, емеге алал болган эм арам януварларды айырынъыз»+.

12

Бала табувдан сонъ тазаланув

12^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына айт: Авыраяклы болып ул тапкан кыскаяклы ети куьнди, уьсти келген заманындагындай болып, таза болмаяк+. 3Сегизинши куьн ул балады бабага олтыртпага керек+. 4Сонъ кыскаяклы, кан келуьвден тазаланар уьшин, отыз уьш куьнди сакламага керек. Тазаланув куьнлери оьткенше, ол кие затларга тиймесин эм кие меканга бармасын+. 5Эгер ол кыз бала тапса, эки юма бойынша, уьсти келген заманындагындай болып, таза болмаяк. Сонъ ол, кан келуьвден тазаланар уьшин, алпыс алты куьн сакламага керек.

6Улы яде кызы уьшин тазаланув куьнлери озганда, ол кие шатырга кирген ерге дин куллыкшысына тутасяндырув курман уьшин бирйыллык козыды эм куьна уьшин курманлык этип яс коьгершинди яде анаш коьгершинди аькелсин. 7Дин куллыкшысы болса аькелингенди Раббийге курман этер, кыскаяклы уьшин кеширилуьв тилеп эм ол бала табувдан сонъгы кан келуьвден тазаланар. Мине сосындай болады ул яде кыз тапкан кыскаяклы уьшин йорыклар. 8Эгер козы аькелмеге онынъ колайы болмаса, ол эки ана, яде яс коьгершинди, биревин – тутасяндырув курман уьшин, баскасын – куьна уьшин курманлык деп аькелсин. Дин куллыкшы оны кеширер эм ол тазаланар»+.

13

Юкпа тери маразлары

13^1Раббий Мусага эм Харунга айтты: 2«Эгер кимнинъ болса да биревдинъ терисинде, юкпалы тери маразга усаган сисик, боьртуьв яде иринлесуьв шыкса, маразлыды дин куллыкшысы Харунга яде онынъ дин куллыкшы болган улларынынъ бирисине аькелмеге керек. 3Дин куллыкшы терисиндеги авырган ерди карап алсын, эм, эгер маразлы ердинъ туьги агарган болса, эм авырган ерининъ терисине теренлеген болса – бу юкпалы мараз. Маразлыды карап болып, дин куллыкшы онынъ таза болмаганын айтпага керек+. 4Эгер онынъ терисинде теренге кетпеген ак тат болса, эм онынъ туьклери де агармаган болса, дин куллыкшы оны ети куьннинъ узагына айырып, ялгыз калдырсын. 5Етинши куьн ол оны карасын, эм авырган ер туьрленмегенин эм яйылып кетпегенин коьрсе, оны тагы ети куьнге айырып ялгыз этсин. 6Етинши куьн тагы да оны карасын, эм эгер авырган ери терисинде яйылмай, куьнъиртленген болса, ол аьдемди таза деп белгилесин. Бу – аьдеттеги боьртуьв. Авырган кийимин ювсын эм соьйтип таза болаяк+. 7Тек эгер авырган киси дин куллыкшысына тазаланув уьшин келген сонъ боьртуьв терисинде яйылса, дин куллыкшысына ол тагыда келсин. 8Дин куллыкшысы оны карасын эм боьртуьв терисинде яйылган болса, ол аьдемди кир деп белгилесин – бу юкпалы мараз.

9Терисинде юкпалы мараз болганды дин куллыкшысына аькелмеге керек. 10Дин куллыкшысы оны карар, эм эгер терисинде, туьклерин агарткан ашык ярасы болган, ак сисикти коьрсе, 11бу – эртеден болган тери мараз. Дин куллыкшы ол маразлыды кир деп белгилесин. Ол маразлыды карамага деп айырып ялгыз этпесин, неге десе, ол таза тувылы белгили.

12Эгер мараз савлай терисине яйылып, маразлыды басыннан аягына дейим япкан болса, дин куллыкшы коьрмеге болганша, 13оны дин куллыкшы карасын эм, эгер мараз савлай этин япкан болса, маразды таза деп белгилеп айтсын. Эгер баьри де агарган болса, аьдем таза. 14Ама эгер маразлыда ашык яралар болса, ол – кирли. 15Ашык яраларды коьрген дин куллыкшы аьдемди кирли деп белгилесин. Ашык яралар таза тувыл – бу юкпалы мараз. 16Эгер ашык яралар туьрленип агарсалар, маразлы дин куллыкшысына барсын. 17Дин куллыкшы оны карап, авырган ери агарганын коьрсе, ол аьдемди таза деп белгилесин. Ол – таза.

18Эгер биревдинъ терисинде сонъында тайган иринлесуьв болган болса, 19а онынъ орнында ак сисик яде кызыл-ала-ак тат болса, маразлы дин куллыкшысына келмеге керек. 20Дин куллыкшы оны карар, эм эгер авырган ери терисине яйылган болса, шашы да агарып, ол аьдемди таза тувыл деп белгилесин. Бу – иринлескен ерге шыккан юкпалы тери мараз. 21Ама эгер сол татты карай турып, дин куллыкшы агарган шашларды коьрмесе, тат та куьнъирт болып, териге теренлеп кетпесе, ол маразлыды, тергев уьшин деп, ети куьнге айырып ялгыз этсин. 22Эгер тат терисине яйылып кеткендей болса, дин куллыкшы маразлыды, таза тувыл деп, белгилесин. Бу мараздынъ нышаны. 23Ама тат туьрленмесе, яйылмаса, ол – алдынгы иринлесуьвдинъ ызы, эм дин куллыкшы маразлыды таза деп белгилер.

24Эгер биревдинъ терисинде куьйдирилуьв болып, сол ерде кызыл-ала яде ак тат шыкса, 25дин куллыкшы ол татты карасын, эм эгер онда шашлары агарган болса, тат та терисинде теренлеген болса, бу – куьйген ерде тувган юкпалы мараз. Дин куллыкшы маразлыды таза тувыл деп белгилеек. Бу юкпалы мараз. 26Ама эгер, татты карай турып, дин куллыкшы онда ак туьклерди коьрмесе, тат та, куьнъиртленип, терисине теренленмеген болса, дин куллыкшы маразлыды ети куьнге айырып ялгыз этсин. 27Етинши куьн дин куллыкшы оны карар, эм эгер тат эти-терисине яйылса, ол аьдемди таза тувыл деп белгилесин. Бу – юкпалы тери мараз. 28Ама эгер тат туьрленмесе эм, куьнъиртленип, терисине яйылмаса, бу – куьйдирилуьвден калган сисик. Дин куллыкшы ол аьдемди таза деп белгилесин, неге десе, бу – тек куьйдирилуьвдинъ ызы.

29Эгер авырган ер эр аьдемнинъ яде кыскаяклыдынъ басында яде иегинде болса, 30дин куллыкшы оны карасын, эм эгер ол терисине теренлеген болса, соны ман бирге ондагы шашлар сары эм юка болса, маразлыды таза тувыл деп белгилесин. Бу – лишай (темирев), бастагы яде иектеги юкпалы мараз. 31Эгер авырган ерди карай келип, дин куллыкшы онынъ териге теренлемегенин эм онда кара шашлар болмаганын коьрсе, ол маразлыды ети куьннинъ бойынша айырып ялгыз этип, коьз салсын. 32Етинши куьн дин куллыкшы авырган ерди карасын, эм эгер сол темирев яйылмаган болса, онда сары туьк болмаса, эм ол терисининъ теренине кетпеген болса, 33маразлыды, авырган ерине тиймей, кетерсинлер. Дин куллыкшы оны тагы да ети куьнге дейим айырып ялгыз этсин. 34Етинши куьн дин куллыкшы сол темиревди карасын, эм эгер ол терисине яйылып эм теренлеп кетпеген болса, маразлыды таза деп белгилесин. Маразлы кийимин ювып та, таза болаяк+. 35Ама эгер, маразлыды таза деп белгилегеннен сонъ, ол темирев терисине яйылып басласа, 36дин куллыкшы оны тагы бир карасын. Эгер темирев териде яйылып барса, дин куллыкшы сары туькти излемесин, маразлы аьдем – таза тувыл. 37Ама эгер, онынъ ойынша, авырган ер туьрленмеген эм онда кара туьк оьскен, темирев тайган, сол заман маразлы – таза, эм дин куллыкшы оны таза деп белгилеп айтаяк.

38Эгер эр аьдемде, яде кыскаяклыда терисинде ак татлар шыксалар, 39дин куллыкшы оларды карасын. Эгер татлар акшыл-ак болсалар, ол – териде шыккан аьдеттеги боьртуьв; маразлы – таза.

40Эгер аьдемнинъ самайларыннан шаш тайса, ол тазланган, тек – таза. 41Эгер аьдемнинъ манълайынынъ уьстиннен шашы тайса, ол тазланган, тек – таза. 42Ама эгер онынъ тазланган еринде кызыл-ала туьсли авырган ер болса, бу – онынъ басында, яде манълайында болган юкпалы тери мараз. 43Дин куллыкшы маразлыды карасын, эм эгер онынъ таз басындагы сисик, юкпалы тери мараздыкындай, кызыл-ала болса, 44ол авырган эм таза тувыл. Дин куллыкшы, онынъ басындагы мараз нышанлары уьшин, оны таза тувыл деп белгилеп айтпага керек.

45Сосындай нышанлары болган маразлы, йыртык кийим кийип, шашлары куйылып, бетининъ тоьмен ягы ябык болып юрмеге керек, биргесине: „Таза тувылман! Таза тувылман!“ – деп бакырып. 46Авыра турып, ол таза болаяк тувыл. Ол бир оьзи ялгыз коныстынъ тысында яшамага керек+.

Затлардынъ уьстинде коькмараз

47Эгер кийимди коькмараз басса, каврак кийим ме, кетен кийим ме, 48токылган, яде оьрилген кетен яде каврак кумаштан, сактыян, яде сактыян зат, 49эгер кийимдеги, сактыяндагы, токылган, яде оьрилген кумашта, яде сактыян затта тат ясыл-ала, яде кызыл-ала болса, бу – оьсип яйылаятырган коькмараз. Ол затты дин куллыкшыга коьрсетпеге керек. 50Дин куллыкшы коькмаразды карасын, эм ол коькмараз баскан заттынъ ети куьн бойынша кулланувын токтатсын. 51Етинши куьн ол оны карасын, эм эгер коькмараз кийимде, токылган, яде оьрилген кумашта, яде не зат уьшин де кулланылатаган сактыянда яйылган болса, бу – куьш алаяткан коькмараз, сога коьре бу зат – таза тувыл. 52Ол мараз баскан кийимди, кетеннен, яде каврактан токылган, яде оьрилген кумашты, яде сактыян затты яксын, неге десе, бу – куьш алаяткан коькмараз. Бу затты якпага керек.

53Ама эгер, затты карай турып, дин куллыкшы коькмараздынъ кийимде, токылган яде кетен кумашта, яде сактыян затта яйылмаганын коьрсе, 54ол коькмаразланган затты ювдыртсын. Оны кулланувдан ети куьнге дейим тайдырсын. 55Коькмаразланган затты ювганнан сонъ, дин куллыкшы оны карасын эм эгер коькмараз, оьсип яйылмай да, туьсин туьрлендирмеген болса, кийим – таза тувыл. Оны, коькмараз онъын, яде терисин басканма деп карамай, якпага керек. 56Эгер, кийимди карай турып, дин куллыкшы, ювылган заттагы коькмараз туьсин йойганын коьрсе, ол кийимнен, сактыяннан, токылган, яде оьрилген кумаштан яман ерин юлкып алсын. 57Эгер коькмараз кийимде, токылган, яде оьрилген кумашта, яде сактыян затта яне шыкса, ол оьседи, сога коьре коькмараз болган не затты да якпага керек. 58Ювылган эм коькмараздан тазаланган кийимди, токылган, яде оьрилген кумашты, яде сактыян затты тагы да ювмага керек, эм ол таза болаяк».

59Мине сосындай коькмараз баскан каврак яде кетен кийим, токылган, яде оьрилген кумаш, яде сактыян зат акында йорыклар, оларды таза яде кир деп калай белгилемеге кереги акында.

14

Юкпалы тери маразлардан тазаланув

14^1Раббий Мусага айтты: 2«Мине тери маразлыдынъ тазаланатаган вакыты акында йорыклар+. 3Дин куллыкшы коныстынъ тысына шыгып оны карасын. Эгер маразлы юкпалы тери мараздан ийги болган болса, 4дин куллыкшы ол тазаланатаган уьшин деп эки тири алал кусты эм кедр агашты, кызыл юнди эм майоран оьсимликти алмага буйырсын+. 5Дин куллыкшы эки кустынъ бирисин таза сув куйылган балшык савыттынъ уьстинде оьлтирмеге буйырсын. 6Ол тири кусты алсын эм оны кедр агашы, ал юн йип эм майоран ман бирге таза сувдынъ уьстинде оьлтирилген кустынъ канына малсын. 7Юкпалы мараздан тазаланаятырганга ол ети кере буьрксин, оны таза деп белгилеп айтып, тири кусты ашык данъылга йиберсин+.

8Тазаланаятырган савлай кийимин ювсын, савлай шашын кетерсин, ювынсын, сонда таза болаяк. Энди ол коныска кирмеге болады, тек ети куьн шатырдынъ тысында яшамага керек+. 9Етинши куьн ол савлай шашын кетерсин: басын, сакалын, касларын эм баска шашларын. Ол кийимин ювсын эм оьзи ювынсын, сонда таза болаяк.

10Сегизинши куьн ол эки эркек козыды эм бирйыллык ургашыды – баьри де минсиз болып – эм оьтпек савгасы этип зейтун май ман карыстырылган уьш куьренке ийги ун эм бир тостакай зейтун май аькелмеге керек. 11Тазалавды этетаган дин куллыкшы тазаланатаганды, онынъ курманлыклары ман, Раббийдинъ кие шатырга киретаган ерге салсын.

12Дин куллыкшы козылардынъ бирисин алсын эм оны май тостакайы ман бирге айыплык курманлыгы этсин. Оларды Раббийге багыслаганын коьрсетер уьшин силксин. 13Козыды, куьна уьшин курманды эм тутасяндырув курманды шалатаган кие ерде шалсын. Куьна уьшин курманлыктай болып, айыплык курманлыгы дин куллыкшыга байыр, ол – бек кие зат+. 14Дин куллыкшы айыплык курманлыгынынъ канын алсын эм оны тазаланатаганнынъ онъ кулагынынъ этине, онъ колынынъ эм онъ аягынынъ бас бармагына яксын+. 15Дин куллыкшы зейтун майдан алып, сол колынынъ аясына куйсын, 16онъ колынынъ коьрсеткиш бармагын аядагы майга малсын эм бармактан Раббий алдында ети кере май буьрксин. 17Аяда калган майды дин куллыкшы тазаланатаганнынъ онъ кулагынынъ этине, онъ колынынъ эм онъ аягынынъ бас бармагына, айыплык курманынынъ канынынъ уьстиннен, яксын. 18Аясында калган майды дин куллыкшы тазаланатаганнынъ басына куйсын эм Раббий алдында оны тазаласын.

19Дин куллыкшы куьна уьшин курманды шалсын эм тазаланаяк аьдемди кирликтен тазаласын. Оннан сонъ дин куллыкшы тутасяндырув курманлыгын шалсын, 20оны оьтпек савгасы ман бирге курман шалатаган орынга аькелсин, аьдемди тазаласын. Сонда ол таза болаяк.

21Эгер ол ярлы болса, эм сосындай курманлыклар этпеге колайы болмаса, ол бир эркек козыды силкуьв уьшин айыплык курманлыгы этип оьзин тазалар уьшин алсын. Оьтпек савгасы деп тек зейтун май ман карыстырылган бир куьренке ийги унды эм бир тостакай зейтун майды аькелсин. 22Колайына коьре эки анаш коьгершинди яде эки яс коьгершинди де аькелсин, бирисин – куьна уьшин курманлык этип, экиншисин – тутасяндырув уьшин.

23Сегизинши куьн ол, тазаланар уьшин, оларды дин куллыкшысына, кие шатырга киретаган ерге, Раббий алдына аькелсин. 24Дин куллыкшы айыплык курманлыкка козыды тостакайдагы зейтун ман бирге алсын, эм Раббийге багыслаганын коьрсетер уьшин, силксин. 25Ол айыплык курманлыгы болган козыды шалсын, онынъ канын алсын эм тазаланатаганнынъ онъ кулагынынъ этине, онъ колынынъ эм онъ аягынынъ бас бармагына яксын+. 26Дин куллыкшы зейтун майды сол колынынъ аясына куйсын, 27онъ колынынъ коьрсеткиш бармагы ман аядагы майдан Раббий алдында ети кере буьрксин 28Аядагы майды ол айыплык курманнынъ канын яккан ерлерге – онъ кулагынынъ этине, онъ колынынъ эм онъ аягынынъ бас бармагына – яксын. 29Калган майды дин куллыкшы аядан тазаланатаганнынъ басына куйып, Раббий алдында оны тазаласын. 30Курманлык этип ол, колайына коьре, эки анаш коьгершинди яде эки яс коьгершинди аькелсин, 31биревин – куьна уьшин курманлык этип, баскасын – оьтпек савгасы ман бирге тутасяндырув уьшин. Соьйтип дин куллыкшы тазаланмага керек болган аьдемди тазалаяк».

32Мине юкпалы мараз бан авырып, оьзининъ тазаланувы уьшин аьдеттеги курманлыкларды аькелмеге колайы болмаганлар уьшин йорыклар.

Уьйлер ишиндеги коькмараз

33Раббий Мусага эм Харунга айтты: 34«Мен сизге байыр этип беретаган Кенан ерине сиз келгенде, Мен сол ерде кайдай да болсын бир уьйге оьсип турган коькмараз тийдирермен. 35Уьйдинъ иеси дин куллыкшысына барып булай айтсын: „Меним уьйимде мен коькмаразга усаган бир зат коьрдим“. 36Уьйге кирип коькмаразды караяктан алдын дин куллыкшы уьй ишиндеги баьри затты шыгармага деп буйырсын, ол болмаса уьй ишиндеги баьри зат кир деп белгиленеек. Соннан сонъ дин куллыкшы кирип, уьйди карасын. 37Ол иргелердеги коькмаразды карасын: эгер оларда ясыл-ала, яде кызыл-ала, коьзкарарга иргединъ теренине кететаган татлар бар болса, 38дин куллыкшы тыска шыгып, уьйди ети куьнге киртлесин. 39Етинши куьн дин куллыкшы уьйди тагы да карап шыкпага деп яне кайтаяк. Эгер коькмараз иргелерге яйылган болса, 40ол иргединъ мараз баскан тасларын сувыртып алдырып, каладан тыс, арам ерге аькетип таслаттырсын. 41Ишиннен иргелерди кырып алсынлар, кырылган балшыкты каладынъ тысына, арам ерге тасласынлар. 42Эски тасларды янъыларга авыстырып, иргелерди янъыдан балшык пан сыласынлар.

43Эгер таслар сувырылып алынып, уьй иргелери кырылып, янъыдан сыланган сонъ, уьйди коькмараз тагы да басса, 44дин куллыкшы барып оны карамага керек. Эгер коькмараз уьйге яйылган болса, бу – оьсетаган коькмараз; уьй – таза тувыл. 45Уьйди бузсынлар, а онынъ тасларын, агашын эм савлай сылавын каладан арам ерге шыгарсынлар.

46Киртли болган уьйге кирген ким де болсын кешке дейим таза болмаяк. 47Сол уьйде конган, яде ашаган аьдем кийимин ювмага керек+.

48Ама эгер оны карамага келген дин куллыкшы сыланганнан сонъ коькмараз уьй ишине яйылмаганын коьрсе, ол уьйди таза деп белгилеек, неге десе коькмараз тайган. 49Уьйдинъ тазаланганын коьрсетер уьшин ол эки кусты эм кедр агашын, ал юн йипти эм майоран оьсимликтен бир талды алсын+. 50Эки кустынъ бирисин ол балшык савыт ишиндеги таза сувдынъ уьстинде сойсын. 51Ол кедр агашты, майоранды, ал юн йипти, тири кусты алсын эм сойылган кустынъ канына эм таза сувга салып, уьйге ети кере буьрксин. 52Соьйтип ол уьйди кустынъ каны ман, таза сув ман, тири кус пан, кедр агашы ман, майоран ман эм ал юн йип пен тазалаяк. 53Тири кусты ол каладынъ тысына, ашык далага йиберсин. Соьйтип ол уьйди тазалаяк, уьй таза болаяк».

54Мине сосындай кайсы юкпалы тери мараз: темирев, 55кийимде эм уьйде коькмараз, сисик, боьртуьв эм иринлесуьв акында йорыклар, 56бир заттынъ тазалыгын айырып билер уьшин. Мине сосындай юкпалы тери маразлардынъ эм коькмараздынъ акында йорыклар+.

15

Кевде кирлиги акында

15^1Раббий Мусага эм Харунга айтты: 2«Соьйлесинъиз Исраил уллары ман эм оларга айтынъыз: Эгер эр аьдемнинъ кевдесиннен агып шыгатаган зат болса, ол зат оны кирли этеек. 3Ол агув токталды ма, яде агама – баьри бир: ол – кирленген.

4Ол яткан кайсы орын да таза болмаяк. Ол олтырган кайсы зат та таза болмаяк. 5Онынъ орынына тийгеннинъ кайсысы да кийимин ювсын эм оьзи ювынсын, ол кешке дейим кирли болаяк+. 6Маразлы олтырган ерге олтырган ким болса да кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк.

7Кевдесиннен бир зат агып шыгатаганга тийген, ким де болсын, кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк.

8Эгер кевдесиннен бир зат агатаган аьдем таза аьдемге туькирсе, сол туькирилген аьдем кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк.

9Ат уьстиндеги иердинъ кайсысы да кир болаяк, эгер онынъ уьстинде кевдесиннен бир зат аккан аьдем олтырып шапкан болса. 10Онынъ астында болган затларга тийгенлердинъ кайсысы да кешке дейим таза болмаяк; ол затларды алып барган оьз кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк.

11Кевдесиннен бир зат агатаган аьдем, колларын ювмай, тийгенининъ кайсысы да кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк.

12Кевдесиннен бир зат агатаган аьдем тийген балшык савытын бузбага керек, а агаш затты ювмага керек+.

13Эр аьдем агувдан тазаланаятырса, тазаланув уьшин ол ети куьн санасын. Ол кийимин ювсын эм аккан сувда оьзи ювынсын, сол заман ол таза болаяк. 14Сегизинши куьнинде ол эки анаш коьгершинди яде эки яс коьгершинди алып, кие шатырга киретаган ерге Раббий алдына келсин эм оларды дин куллыкшыга берсин+. 15Дин куллыкшы олардынъ бирисин куьна уьшин, экиншисин тутасяндырув курманлык этер уьшин. Соьйтип, ол агым ман кирленген аьдемди Раббий алдында тазалар.

16Эгер эр аьдемде урлык тоьгилуьв бола калса, ол савлай кевдесин ювсын, ол кешке дейим таза болмаяк+. 17Кумаштан, яде териден затларды, оларга урлык тие калса, ювмага керек, эм затлар кешке дейим таза болмаяклар. 18Эгер эр аьдем кыскаяклы ман ятып онда урлык тоьгилсе, экеви де ювынсынлар, олар кешке дейим таза болмаяклар.

19Кыскаяклыда аьдеттеги кан агув болса, ол ети куьн бойында таза тувыл, эм ога тийгеннинъ кайсысы да кешке дейим таза тувыл+.

20Уьсти келгенде, ол яткан, яде олтырган не зат та кир болаяк. 21Онынъ орнына тийген ким болса да кийимин ювсын эм оьзи ювынсын, эм кешке дейим таза болмаяк. 22Ол олтырган затка тийгеннинъ кайсысы да кийимин ювсын эм оьзи ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк. 23Эгер ким болса да бирев ол олтырган затка тие калса, орын ма ол, яде булай олтыргыш па, ол кешке дейим таза болмаяк.

24Эгер оны ман эр аьдем ятса, онынъ агымы эрди де кирлеек. Ол ети куьн таза болмаяк. Ол яткан кайсы орын да таза болмаяк+.

25Эгер кыскаяклыдынъ каны коьп куьн акса, уьсти келгенде, яде уьсти келип токталган сонъ да, сол баьри заманнынъ бойында, уьсти келгендей болып, кан акканша, ол таза болмаяк+. 26Сол кан аккан заманда ол яткан кайсы орын да, кир болаяк, онынъ уьсти келгенде яткан орынындай болып, эм ол олтырган не зат та, уьсти келген заманындагындай, кир болаяк. 27Орынына, яде ол олтырган олтыргышка тийген кир болаяк. Ол кийимин ювсын эм оьзи ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк.

28Кыскаяклы кан агувдан тазаланса, ол ети куьн санасын, эм соннан сонъ ол таза болаяк. 29Сегизинши куьн ол эки анаш коьгершинди яде эки яс коьгершинди дин куллыкшысына кие шатырга киретаган ерге аькелсин+. 30Дин куллыкшысы бирисин куьна курманлыгы, экиншисин тутасяндырылув курманлык этер. Соьйтип ол Раббий алдында кыскаяклыды кан агув кирлигиннен тазалар.

31Исраил улларын оларды кирлейтаган заттан коршаланъыз, олар кирликте, олардынъ арасында турган Меним меканымды арам этетаганы уьшин оьлмесинлер»+.

32Мине сосындай агымы болган эр аьдем уьшин, урлык агувдан кирленген баьриси уьшин, 33уьсти келген кыскаяклы уьшин, агымлары болган эр аьдем эм кыскаяклы уьшин, эм таза болмаган кыскаяклы ман яткан эр аьдем уьшин йорыклар.

16

Куьна кеширилген куьннинъ курманлыклары

16^1Раббий Муса ман, Харуннынъ Раббийге ювыклаган эки улы оьлгеннен сонъ, соьйледи+. 2Раббий Мусага айтты: «Оьзинънинъ аганъ Харунга, ол суьйген заманында пердединъ артындагы энъ кие ерге кирмесин, антласув сандыгынынъ капагына ювыкламасын деп айт. Олай болмаса, ол оьлеек. Мен, булыт ишинде болып, куьналар кеширген сол капактынъ уьстинде коьринеекпен де+. 3Мине кайтип Харун кие ерге келмеге керек: куьна курманлыгы уьшин яс буга ман эм тутасяндырув курманлык уьшин кой ман. 4Ол кие кетен коьйлекти эм кетен ишки кийимди кийсин. Ол кетен белбав байласын эм кетен шалма кийсин. Бу кие кийимлер: оларды киеектен алдын ол ювынсын+. 5Исраил улларынынъ ямагатыннан ол куьна курманлыгы этип эки текеди эм тутас яндырылув уьшин койды алсын.

6Харун, куьнасы уьшин курманлык этип, оьзи эм оьзининъ аьели уьшин кеширилуьв этер уьшин, яс бугады аькелсин. 7Ол эки текеди алсын эм Раббий алдына, кие шатырга киретаган ерге салсын. 8Ол текелер уьшин сыбага тасласын: биревин Раббийге курман этсин, экиншисин куьналарды аькеттирер уьшин далага йиберсин. 9Харун сыбагасы Раббийге туьскен текеди аькелсин эм оны куьна уьшин курманлык этип шалсын. 10Ама халктынъ тазаланувы уьшин сыбага ман сайланган теке Раббийге сав болып аькелинсин, сонъ, куьналарды аькеттирер уьшин, далага йиберилсин.

11Харун, оьз куьнасы уьшин курманга деп, оьзининъ эм оьз аьелининъ тазаланувы уьшин яс бугады аькелсин эм оьз куьнасы уьшин курманлык этип шалсын. 12Ол Раббий алдындагы курман шалатаган орыннан янган коьмир толы савытты эм эки увыс увакланган ягымлы ийисти алсын эм пердединъ артына алып кирсин. 13Оьлмес уьшин ол ягымлы ийисти Раббий алдындагы отка салсын, эм ийисли туьтин кие антласув сандыгы уьстиндеги капакты япсын+. 14Ол яс бугадынъ канын алсын эм бармагы ман капактынъ алдына буьрксин. Сонъ ол бармактан ети кере оны ман капак алдындагы ерге буьрксин.

15Ол халктынъ куьнасы уьшин курманлык этип текеди шалсын, онынъ канын пердединъ артына алып кирсин эм оны ман яс бугадынъ каны ман не эткен болса, соны этсин – кие сандыктынъ капагына эм онынъ алдындагы ерге буьрксин. 16Соьйтип, ол кие шатырдагы энъ кие ерди Исраил улларынынъ кирлигиннен эм ассылыгыннан, олардынъ куьналары кайдай болса да, тазаласын. Эне сол ок затты ол олардынъ кирликлери арасында турган кие шатыр уьшин де этпеге керек. 17Харун энъ кие ердинь тазаланувы уьшин кирген заманнан алып, ол, оьзин, оьзининъ аьелин эм Исраил ямагатын тазалап шыкканша, эш бирев де Раббий мен кие шатырда болмасын.

18Харун шыгып Раббийдинъ уьйи алдындагы курман шалатаган орынга барсын. Ол яс бугадынъ канын эм текединъ канын алып, курман шалатаган орыннынъ савлай муьйислерине яксын. Соьйтип курман шалатаган орынды тазалар+. 19Ол ога, бармагыннан ети кере кан буьркип, оны Исраил улларынынъ кириннен тазалап, киелендирсин.

Кеширилуьв текеси

20Харун, Раббий мен кие шатырдынъ энъ кие ерин эм курманлык шалатаган орынды да косып баска кесеклерин тазалаганнан сонъ, тири текеди аькелсин. 21Текединъ басына ол эки колын да салсын, онынъ уьстинде турып Исраил улларынынъ намыссызлыгын эм ассылыгын – олардынъ баьри куьналарын – ашыктан-ашык айтып, текединъ басына салсын. Сонъ текеди, янына каравылшы аьдемди салып, далага йиберсин. 22Теке олардынъ баьрининъ де куьналарын оны Харун йиберген далага алып барар+.

23Харун Раббий мен Кие шатырга кирсин эм, энъ кие ерге киреектен алдын кийген кетен кийимлерин шешип, оларды сонда калдырсын+. 24Ол кие бир ерде ювынсын эм аьдеттеги кийимин кийсин. Ол шыксын эм оьзи мен ямагат уьшин тутасяндырув курманлыкты шалсын. Соьйтип оьзи мен халкты тазалар. 25Ол куьна уьшин курманлыктынъ майын курман шалатаган орында якпага керек.

26Кеширилуьв уьшин текеди шыгарып йиберген аьдем кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын; оннан сонъ ол коныска кирмеге болаяк+. 27Куьнадан тазаланар уьшин каны энъ кие ерге киргистилген яс буга эм куьна уьшин курман этилген теке коныстан шыгарылмага керек. Олардынъ терилери, этлери эм кир затлары ягылмага керек+. 28Оларды яккан аьдем кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын; оннан сонъ ол коныска кирмеге болады.

29Бу парыз сизге оьмирлик болаяк: етинши айдынъ оныншы куьнинде непсинъизди тыйынъыз эм бир куллыкты да этпенъиз – кыралдынъ яшавшысы да, сизде яшап турган шет эл аьдеми де,+
30неге десе бу куьн дин куллыкшы, куьналарынъызды курытар уьшин, сизди тазалаяк. Сол заман сиз Раббий алдында савлай куьналарынъыздан таза болаяксыз. 31Бу – юма эртесиндей толы парахатлыктынъ куьни, эм сиз непсинъизди тыймага керексинъиз. Бу – оьмирлик парыз. 32Оьз атасынынъ орнына бас дин куллыкшы болар уьшин, май ягылып багысланган дин куллыкшы тазаланувды этсин. Ол кие кетен кийимлерди кийсин+
33эм Раббий мен кие шатырдынъ энъ кие ерин эм курман шалатаган орынды да косып баска кесеклерин тазаласын, дин куллыкшыларды эм савлай ямагатты да тазаласын.

34Йылда бир кере Исраил улларын савлай куьналарыннан тазаламага керек. Бу парыз сиз уьшин оьмирлик болаяк».

Раббий Мусага калай буйырган болса, солай этилген эди.

17

Кие ердинъ тысында курман шалмага тыюв

17^1Раббий Мусага айтты: 2«Харун ман, онынъ уллары эм савлай Исраил уллары ман соьйле эм оларга айт: Раббий соьйтип буйырган: 3Коныс ишинде, яде онынъ тысында оьгизди, козыды яде улакты курманлык эткен кайсы бир исраилши де 4оларды кие шатырга киретаган ерге аькелеектинъ эм Раббийдинъ меканы алдында шалаяктынъ орнына, кан тоьгуьвде шуьшли болаяк. Ол кан тоьккен оьз ямагатыннан кувылаяк. 5Бу токтас булай буйырады: исраилшилер аьлиги заманда ашык данъылда этетаган курманларын Раббийге аькелсинлер деп. Олар курманларды Раббийге, кие шатырга киретаган ерге дин куллыкшыга аькелмеге кереклер эм Раббийге уьлестирилген курман этпеге кереклер+. 6Дин куллыкшы кие шатырга киретаган ерде курманлыкты шалатаган орынга кан буьрксин эм Раббийди разы эткен ягымлы ийис уьшин майды яксын+. 7Олар Раббийге саткыншылык этпесинлер, теке келбетиндеги йинлерге курман этип табынмасынлар. Бу токтас оларга эм келеектеги аркаларга оьмирлик болаяк.

8Айт оларга: Тутасяндырув курманлык яде баска курманлык эткен кайсы бир исраилши де, яде сизде яшайтаган ят элдинъ аьдеми, 9эгер Раббий уьшин курманлыкты этип, оны кие шатырга киретаган ерге аькелмесе, ол оьз ямагатыннан кувылаяк+.

Кан емеге тыюв

10Эгер исраилши, яде сизде яшайтаган ят аьдем каны шыгарылмаган эт есе, Мен Оьзимнинъ бетимди сол каны шыгарылмаган этти еген аьдемге карсы бурарман эм оны оьз ямагатыннан куварман+. 11Савлай тири янлардынъ яшавы – олардынъ канында, эм Мен оны сизге, курманлык шалатаган орында куьналарынъыздан тазаланынъыз деп, бергенмен. Яшав беретаган – кан. Тазаланувды ол этеди+. 12Сонынъ уьшин Мен Исраил улларына айтаман: сизинъ биревинъиз де кан емесин эм сизде яшайтаган ят аьдем кан емесин.

13Анъшылыкта юрип, емеге алал деген айванды яде кусты авлаган Исраил улларынынъ, яде сизде яшайтаган ят аьдемнинъ кайсысы да олардынъ канын шыгарып, топырак пан яппага керек+. 14Неге десе баьри де тири янлардынъ яшавы – олардынъ канында. Сонынъ уьшин де Мен Исраил улларына айттым: каны шыгарылмаган эт еменъиз, неге десе савлай тири заттынъ яшавы – онынъ канында; этти, канын шыгармай, еген ким де, ямагатыннан кувылаяк.

15Илести, яде кийик айванлар йырткан айванды еген элдинъ яшавшысы, яде коьшкенши кийимин ювсын эм оьзи ювынсын, ол кешке дейим таза болмаяк, соннан сонъ, ол таза болаяк+. 16Ама эгер ол кийимин ювмаса эм оьзи ювынмаса, ол оьз шуьшининъ азабын шегеек».

18

Тыюв салынган ювык айкаслар

18^1•Раббий Мусага айтты: 2«Исраил уллары ман соьйле эм оларга айт: Мен – Раббий, сизинъ Алла. 3Мысырда, сиз яшаган ерде, яде Мен сизди аькететаган Кенан еринде этетаганларындай этпенъиз. Олардынъ аьдетлерине ызламанъыз. 4Меним токтасларымды, парызларымды толтырынъыз эм оларга сахый изланъыз. 5Меним парызларымга эм токтасларымга ызланъыз, неге десе оларды толтырган солар арка яшавын куткараяк. Мен – Раббий+.

6Эш бирев оьзининъ ювык кардаш кызына, оны ман ювык айкаста болар уьшин, янаспасын. Мен – Раббий.

7Атанъды корлап, ананъ ман ювык айкаста болма. Ол – сенинъ ананъ. Оны ман ювык айкаста болма.

8Оьзинънинъ атанънынъ пишеси мен ювык айкаста болма, ол атанъ уьшин – корлык+.

9Оьзинънинъ аьптенъ, яде оьгей карындасынъ ман, оьзинънинъ атанънынъ, яде ананънынъ кызы ман, ол сен тувган уьйде тувган ма, яде баска ерде ме – ювык айкаста болма+.

10Сенинъ улынънынъ, яде кызынънынъ кызы ман ювык айкаста болма, сенинъ уьшин ол – намыссызлык.

11Сенинъ атанънынъ пишесининъ ога деп тапкан кызы ман ювык айкаста болма: ол – сенинъ карындасынъ.

12Атанънынъ аьптеси, яде карындасы ман ювык айкаста болма: ол – атанънынъ ювык кардашы.

13Ананънынъ аьптеси, яде синълиси мен ювык айкаста болма: ол – ананънынъ ювык кардашы.

14Атанънынъ кардашын, онынъ пишеси мен ювык айкаста боламан деп, ювыклап корлама: ол – сенинъ аьптенъ.

15Оьзинънинъ келининъ мен ювык айкаста болма. Ол – сенинъ улынънынъ пишеси: оны ман зийналык этпе+.

16Оьзинънинъ кардашынънынъ пишеси мен ювык айкаста болма. Ол – кардашынъ уьшин корлык+.

17Ананъ ман эм кызынъ ман ювык айкаста болма. Онынъ улынынъ, яде кызынынъ кызы ман ювык айкаста болма: олар сенинъ ювык кардашларынъ. Бу – зийналык+.

18Балдызынъды, пишенънинъ синълисин, оны оьз аьптесине куьндес болгандай, пише этип алманъыз; оны ман, сенинъ пишенъ сав турганша, ювык айкаста болма+.

19Уьсти келген себепли, таза болмаган кыскаяклыдынъ янына, оны ман ювык айкаста болар уьшин, ювыма+.

20Баска биревдинъ пишеси мен, оьзинъди кирлеп, ювык айкаста болма+.

21Оьзинънинъ балаларынъды Молек деген бутка курман этип берме, оьзинънинъ Алланънынъ атын корлама. Мен – Раббий.

22Эр аьдем эр аьдем мен, пише мен яткандай, ятпасын: ол – арам зат+.

23Айван ман ювык айкаска туьспе, оьзинъди кирлеме. Кыскаяклы айван алдында ювыкласаяк уьшин турмага тиймейди; бу – зийналык+.

24Бу затлардынъ бириси мен де оьзинъизди кирлеменъиз, неге десе Мен сизден куватаган халклар оьзлерин соьйтип кирлегенлер. 25Ер кирленген, Мен оны куьна уьшин шуьшине йолыктырганман, эм ол оьз яшавшыларыннан шийкенип йок этти+. 26Меним занъларымды эм токтасларымды толтырынъыз. Элде тувганлар да, сизде яшайтаган ят ерлердинъ аьдемлери де сосы арам-зийналыкларды этпесинлер. 27Мунынъ баьрисин де бу ерде сизден алдын яшаганлар эткенлер, эм ер кирленген. 28Эгер сиз ерди кирлесенъиз, ол сизден шийкенип йок этер, сизден алдын яшаган халкларды йогалткандай.

29Сосы арам-зийналыклардынъ кайсысын болса да ким болса да этсе, оьз ямагатыннан кувылаяк. 30Меним парызларымды тутынъыз эм сизден алдын болган яман аьдетлерге иерменъиз, олар ман кирленменъиз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз».

19

Туьрли йорыклар

19^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил ямагаты ман соьйлес эм оларга айт: Оьзинъизди таза тутып кие болынъыз, неге десе, Мен, Раббий, сизинъ Алланъыз, киемен+.

3Ананъыз бан атанъызды сыйланъыз эм Меним шабат куьнлеримди сакланъыз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+.

4Бутларга табынманъыз эм темирден оьзинъизге аллаларды куйып этпенъиз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+.

5Раббийге уьлестирилген курманлыкты, Ол оны сизден разы болып алгандай этип, аькелинъиз+. 6Оны сол сиз аькелген куьн емеге керек, яде экинши куьн. Уьшинши куьнге калаяк баьрин де якпага керек. 7Эгер оны уьшинши куьн есенъиз, ол таза тувыл эм кабыл этилип алынмаяк. 8Оны еген оьз шуьшининъ абын шегеек, неге десе Раббийдинъ кие деген курманлыгын корлаган. Ол оьз ямагатыннан кувылмага керек.

9Оьз еринънинъ берген аслыгын орган заманда, сен оны данъылдынъ шетине дейим орма эм калдыкларына дейим йыйма+. 10Юзим тереклеринъди тап-таза этип юзимин йыйма эм ерге туьскен юзимлерди йыйып алма. Оларды ярлыларга эм ят аьдемлерге деп калдыр. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+.

11Урламанъыз.

Алдаманъыз.

Бир биринъизге оьтирик айтпанъыз+.

12Меним атым ман оьтириктен ант этпенъиз, оны ман оьзинънинъ Алланънынъ атын корлама. Мен – Раббий+.

13Баскалардынъ затын сувырып байырлама, оны тонама.

Ялшыдынъ кыйын агын эртенъликке дейим бермей калдырма+.

14Санъырав аьдемди каргама эм сокыр аьдемнинъ алдына буршав салма. Оьзинънинъ Алланънан корк. Мен – Раббий.

15Туврашыл оьким кесилуьвди терисине айландырма: ярлыларга ялынма эм уллылырга кас болма: туврашыл оьким эт+.

16Халк арасында соьз юргистпе.

Ырувдасларынънынъ яшавын кавыфлыкка ушыратпа. Мен – Раббий+.

17Ырувдасынъа коьрип унамавлыкты тутып турма. Оьпкенъди ашык этип айт, онынъ эткени себепли сен куьна этпес уьшин+.

18Ырувдасынъа ашув-бугыз тутпа; ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй. Мен – Раббий+.

19Меним токтасларымды толтыр. Туьрли болган айванларды ювык айкаска ийтеме. Данъылынъа эки туьрли урлыкты шашпа. Туьрли кумаштан тигилген кийимди кийме+.

20Эгер эр аьдем баскага айттырылган болып, тек аьли де калыны берилмеген эм эркинлик алмаган кул кыскаяклы ман ятса, ол аьдемди шуьшине йолыктырмага керек, ама олар оьлтирилмесинлер, неге десе ол кыскаяклы эркинлик алмаган. 21Шуьшли болган эр кие шатырга киретаган ерге Раббийге айыплык курманлыгы этип койды аькелсин. 22Койды айыплык курманы эткен дин куллыкшы онынъ уьшин Раббий алдында куьна кеширилуьвди этер, эм ол кеширилер.

23Сиз бу элге келип, емис тереклер эксенъиз, олардынъ емислерин арам деп сананъыз. Уьш йылдынъ узагында оларды арам деп сананъыз эм еменъиз. 24Доьртинши йыл савлай емислер де Раббий уьшин шуькир курманлыгына багысланаяклар. 25Бесинши йыл сиз емислерди емеге боласынъыз. Соьйтип сизинъ онъыс коьбеек. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз.

26Каны шыгарылмаган этти еменъиз.

Бал ашув ман эм жинийлик пен каьр шекпенъиз+.

27Самайлардагы шашты кеспенъиз эм сакалынъыздынъ шетлерин кетерменъиз+.

28Оьлилерге сыйт эткенде, этинъизди йыртпанъыз эм татуировка этпенъиз. Мен – Раббий+.

29Кызларынъызды бутларга[*] табынылган уьйлерде каьхпе этип кирлеменъиз, олай болмаса ер зийналыкка эм каьхпеликке толар+.

30Мага аталган шабат куьнлерин тутынъыз эм Меним кие меканымды сыйланъыз. Мен – Раббий+.

31Оьлилердинъ аруагын шакырувшыларга барманъыз, сол сыхыршылардан зат сораманъыз, неге десе сиз олардан кирленерсиз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+.

32Карт аьдемди коьрип турагалынъыз, эсли аьдемлерди оьрметленъиз эм Мени сыйланъыз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+.

33Эгер коьшкинши сиз бен бирге еринъизде яшаса, оны корламанъыз+. 34Сиз бен яшаган ят элден келгенди сизинъ элдинъ аьдеминдей коьринъиз. Оны тап оьзинъиздей этип, суьйинъиз, неге десе сиз де Мысырда ят элдинъ аьдемлери болгансынъыз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+.

35Санды, авырлыкты эм узынлыкты оьлшегенде, туьз болмаган оьлшем алатларын кулланманъыз. 36Туьз шеккиди, авырлык тасты, азык-туьлик эм сув оьлшемлерин кулланынъыз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз, Мысырдан сизди шыгарган+.

37Меним баьри йорыкларымды эм токтасларымды толтырынъыз эм оларга ызланъыз. Мен – Раббий».

20

Куьна уьшин шуьшине йолыктырув

20^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына айт: Исраилде яшайтаган исраилшилердинъ, яде Исраилде яшайтаган ят аьдемлердинъ Молек деген бутка оьз баласын курман этетаган кайсылары да оьлтирилсин. Ерли халк оларды тас пан сыбалап оьлтирсин+. 3Мен Оьз бетимди балаларын Молекке курман эткенлерге карсы каратарман эм оларды ямагатымнан куварман; неге десе ол Меним кие меканымды кирлеп, Меним кие атымды корлайды+. 4Эгер ерли халк ким де болсын бирев оьз баласын Молекке бергенине коьзин юмып, коьрмей, оны оьлтирмесе,+
5Мен Оьзим Оьз юзимди сол аьдемге эм онынъ аьелине карсы бурып, онынъ оьзин де, ога ызлап, Молекке табынып Мага саткыншылык эткен аьр кимди де ямагаттан куварман.

6Мага алаллыгын бузып, оьлгенлердинъ аруагын шакырган сыхыршылар ман бир болып, Мага саткыншылык эткен аьдемге Мен Оьз бетимди карсы бурарман, эм оны Мен оьз ямагатымнан куварман+.

7Оьзинъизди Мага багыслап кие болынъыз, неге десе Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+. 8Меним токтасларымды тутынъыз эм оларга ызланъыз. Мен – сизди киелендиретаган Раббий.

9Атасын, яде анасын каргаган ким де оьлтирилмеге керек. Ол атасын, яде анасын каргаган, ол оьз оьлиминде оьзи шуьшли+.

10Эгер эр аьдем, баска биревдинъ пишеси мен зийналык этип, неке алаллыгын бузса, зийналык эткенлердинъ экевин де оьлтирмеге керек+.

11Эгер эр аьдем атасынынъ пишеси мен ятса, ол атасын корлайды. Сол эрди де, пишеди де оьлтирмеге керек. Оьз оьлимлеринде олар оьзлери шуьшли+.

12Эгер эр аьдем оьз келини мен ятса, олардынъ экевин де оьлтирмеге керек. Олар арам затты эткенлер эм оьлимлеринде оьзлери шуьшли+.

13Эгер эр аьдем эр мен, кыскаяклы ман яткандай, ятса, олар экеви де арам зат эткенлер. Олардынъ экевин де оьлтирмеге керек. Оьз оьлимлеринде олар оьзлери шуьшли+.

14Эгер эр аьдем кызды да, онынъ анасын да алып яшаса – ол зийналык. Оны да, оларды да, сизинъ аранъызда зийналык болмасын деп, якпага керек+.

15Эгер эр аьдем айван ман ювык айкаста болса, оны оьлтирмеге керек. Айванды да оьлтирмеге керек+.

16Эгер кыскаяклы айваннынъ янына ювык айкаста болар уьшин келсе, ол кыскаяклыды да, айванды да оьлтиринъиз. Олар оьлтирилмеге тийисли эм оьз оьлимлеринде оьзлери шуьшли.

17Эгер эр аьдем оьз карындасын, атасынынъ, яде анасынынъ кызын алса, эм олар ювык айкаста болсалар, ол – уьйкен уятлык. Оларды халктынъ коьзинше кувмага керек. Ол карындасынынъ намысын кирлеген эм шуьшине йолыктырылмага керек+.

18Эгер аьдем кыскаяклы ман онынъ уьсти келген заманда ятса, ол онынъ кан аккан булагын ашкан, ол кыскаяклы да оны ашкан. Олардынъ экевин де ямагаттынъ арасыннан кувмага керек+.

19Ананънынъ, яде атанънынъ карындасы ман ювык айкаста болма, неге десе бу – ювык кардашлар уьшин намыссызлык, сиз экевинъиз де шуьшли болаяксыз+.

20Эгер аьдем оьзининъ ата-анасынынъ аданасынынъ пишеси мен ятса, ол сол кардашын корлайды. Олар экеви де шуьшли болаяклар эм баласыз болып оьлееклер+.

21Эгер аьдем оьз аданасынынъ пишесин алса, ол – кирлик; ол кардашын корлаган. Олар баласыз яшаяклар+.

22Меним баьри занъларымды эм токтасларымды тутынъыз. Солай болмаса, Мен, яшав курынъыз деп, сизди алып бараяткан ер сизден шийкенип йок этер. 23Мен сизден эрек кувган халклардынъ аьдетлерине ызламанъыз. Олар сол аьдетлерди тутканлары уьшин, Мен оларга ашувлы болдым. 24Ама сизге Мен айттым: „Сиз олардынъ ерлерин байыр этерсинъиз. Мен оны сизге асабалык этип берермен, суьт эм бал аккан ерди“. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз, баска халклардан сизди айырып шыгарган+.

25Алал айванларды эм кусларды арамларыннан айырып билинъиз. Мен арам деп сайымага буйырган айван, кус эм ерде йылыскан янувар ман оьзинъизди кирлеменъиз+. 26Оьзинъизди Мага багыслап кие болынъыз, неге десе Мен, Раббий, киемен. Мен сизди, Оьзимге байыр этер уьшин, баска халклардынъ арасыннан боьлип айырганман+.

27Оьлгенлердинъ аруагын шакырган, сыхыршылык пан каьр шеккен эр аьдем де, кыскаяклы да оьлтирилсинлер. Оларды тас пан сыбалап оьлтиринъиз, оьз оьлиминде олар оьзлери шуьшли»+.

21

Дин куллыкшылардынъ тазалыгы акында

21^1Раббий Мусага айтты: «Дин куллыкшылары, Харуннынъ уллары ман соьйлес, эм оларга айт: Дин куллыкшы оьзин, оьз халкынынъ оьлисине тийип, кирленмесин, 2эгер ол энъ ювык кардашы: анасы, атасы, улы, кызы кардашы, 3яде, байга бармаган себепли, онынъ колындагы карындасы болмаса. Олар уьшин деп ол кирленмеге де болаяк. 4Тек, неке аркалы оны ман кардашласканлар уьшин ол оьзин кирлемесин.

5Дин куллыкшыларга басларын кетермеге, сакалларынынъ шетлерин кыркпага, яде этинде кесилген яралар этпеге тиймейди+. 6Олар оьз Аллалары алдында кие болсынлар эм оьз Аллаларынынъ атын корламасынлар. Олар Раббийге от курманлыкларын, оьз Аллаларына ас савгаларын аькеледилер. Сол себепли олар кие болмага тийислилер+.

7Оларга каьхпелик эткен, зийналыктан кирленген яде бойдак кыскаяклыларды алмага тиймейди, неге десе дин куллыкшылары Аллага багысланган. 8Оларды кие аьдемлер деп сыйланъыз, неге десе, олар сизинъ Аллага ас савгаларын аькеледилер. Сизинъ уьшин олар кие болсынлар, неге десе, Мен, сизди тазалаган Раббий, киемен+.

9Эгер дин куллыкшыдынъ кызы, зийналыкка берилип, оьзин кирлесе, ол атасын корлайды. Оны ягып оьлтирмеге керек+.

10Бас дин куллыкшысы баска дин куллыкшы кардашларыннан уьйкен. Басына ягылув уьшин май куйылган. Кие кийимлерди киер уьшин сайланган. Сол себепли, сыйт эткенин коьрсетер уьшин ога шашын куймага, уьстиндеги кийимди йыртпага болмайды+. 11Илес бар болган ерге ога кирмеге ярамайды. Атасы яде анасы уьшин де ога кирленмеге тиймейди+. 12Оьз Алласынынъ ягылув майы ман киеленгени уьшин, ога Алласынынъ кие меканын калдырмага болмайды, оны таслаганы ман, кирленмеге тиймейди+. 13Ол тек кызлыгын саклаган кызга уьйленмеге болады. 14Ога не тул, не бойдак, не зийналык пан кирленген, не каьхпелик эткен хатынды алмага тиймейди, 15оьз халкындагы оьзининъ тувдыкларын кирлемес уьшин. Мен – Раббий, оны тазалайтаган».

16Раббий Мусага айтты: 17«Харунга айт: Оьз Алласына ас савгаларын аькелмеге деп, эти-кевдесинде мини болган сенинъ тувдыкларынънынъ эш биревине Меним алдыма келмеге тиймейди. 18Эти-кевдесинде мини болган эш биревге: не сокырга, не аксакка, не сыпатсызга, не сакатка Мага ювыкламага тиймейди,+
19не сынык аяклыга, не сынык коллыга, 20не буькирге, не матакожга, не коьз маразлыга, не куршанъгылыга, не котырлыга, не эр муьшеси заяланганга. 21Дин куллыкшысы Харуннынъ тувдыкларынынъ эти-кевдесинде мини болганларынынъ эш биревине, Раббийге от курманлыкларын этпеге деп, ювымага тиймейди. Онынъ кевдесинде мини бар – ога оьз Алласынынъ асын аькелмеге деп, ювыкламага тиймейди. 22Ол оьз Алласынынъ асын, кие курманлыкларды – курманлыклардынъ энъ киесин де – емеге болады, 23ама мини уьшин ол пердеге ювыкламага, яде курман шалатаган орынга, Меним кие меканымды кирлеп, келип болмаяк. Мен – дин куллыкшыларына кие куллык берген Раббий».

24Муса бу затларды Харунга, онынъ улларына эм баьри Исраил улларына кайтарып айтты.

22

Курманлыкларга туьз карав

22^1Раббий Мусага айтты: 2«Харунга эм онынъ улларына айт: Исраил уллары Мага багыслап аькелген кие курманлыкларына сак болсынлар. Меним кие атымды корламасынлар. Мен – Раббий. 3Оларга айт: Эгер келеектеги аркаларда сизинъ тувдыкларынъыздынъ бириси, оьзи кир бола турып, Исраил уллары Раббийге багыслаган кие курманлыклардынъ янына ювыкласа, ол Меннен эрек кувылаяк. Мен – Раббий+.

4Эгер Харуннынъ тувдыкларынынъ биринде юкпалы тери маразы, яде кевдесиннен агувы болса, ога, тазаланганша, кие курманлыклардан емеге тиймейди. Эгер ол илес кирлеген бир затка, яде урлыгы тоьгилген аьдемге,+
5яде оны кирлейтаган йылысып юретаган януварга, яде оны кайтип болса да кирлейтаган аьдемге тийсе, ол таза болмаяк. 6Бу затларга тийген аьдем кешке дейим таза болмаяк. Ювынып тазаланганша, ога кие курманлыклардан емеге тиймейди. 7Куьн баткан заманда, ол таза болаяк. Энди ол кие курманлыклардан емеге болаяк, неге десе бу – онынъ ырызкысы. 8Ога арам оьлген айванды, яде кийик айванлар йырткан айванды емеге тиймейди. Есе кирленер. Мен – Раббий+.

9Дин куллыкшылары Меним парызларымды толтырсынлар. Солай болмаса, шуьшли боларлар эм кие ерди корлаганлары уьшин сонда оьлерлер. Мен – оларга кие куллыкларын берген Раббий.

10Эш бир ят аьдем кие курманлыкты еп болмайды. Оны дин куллыкшыдынъ конагына да, онынъ ялшысына да емеге тиймейди+. 11Ама эгер дин куллыкшы оьзине кул сатып алса, яде кул онынъ уьйинде тувган болса, кул онынъ асыннан ашамага болады+. 12Эгер дин куллыкшыдынъ кызынынъ барган байы дин куллыкшысы болмаса, ол кыз кие курманлыкларды еп болмаяк. 13Ама эгер дин куллыкшыдынъ кызы тул хатын болып, яде байыннан айырылып, балаларсыз, яс заманындагындай, атасынынъ уьйинде яшар уьшин кайтса, ол атасынынъ асын ишпеге болады. Ама бир ят аьдемге де ол асты ашап болмаяк.

14Эгер ким болса да бирев кие курманлыкты билмей ашаса, дин куллыкшыга йойымын толыстырсын, уьстиннен онынъ баасынынъ бесинши кесегин косып берип+. 15Дин куллыкшылар Исраил уллары Раббийге деп аькелген кие курманлыкларды кирлемесинлер, 16ят аьдемлерге кие курманлыклардан емеге ызын берип эм тоьлев талаплайтаган шуьшти оларда тувдырып. Мен – сол курманлыкларды киелейтаган Раббий».

Тиймейтаган курманлыклар

17Раббий Мусага айтты: 18«Харун ман, онынъ уллары эм баьри Исраил уллары ман соьйлес эм оларга айт: Эгер Исраил улларынынъ, яде Исраилде яшайтаган ят аьдемлердинъ бириси Раббийге, ак юректен курманлык деп, яде ваьде берген себептен, тутасяндырув уьшин курман аькелсе, 19курманлык алал деп кабыл этилип сизден алынар уьшин, ол эркек кара малдынъ, яде кой-текединъ минсизи болсын. 20Мини болган айванларды аькелменъиз, неге десе олар алал деп кабыл этилмееклер+. 21Эгер ким болса да бирев, Раббийге ак юректен курманлык деп, яде ваьде берген себептен, уьлестирилген курман этип, кара малдан, яде увак малдан аькелсе, олар алал болар уьшин, эш бир мини болмасын. 22Раббийге сокыр, сакат яде сыпатсыз, котырлы, куршанъылы яде тери маразлы айванларды аькелменъиз. Сосындай айванларды Раббий уьшин от курманлыгы этип курман шалатаган орынга салманъыз. 23Сиз ак юректен курманлык деп, яде ваьде берген себептен, муьшелери айлак узын, яде айлак кыска болган оьгизди, яде козыды аькелмеге боласынъыз, ама олар ваьде курманлыгы болмага ярамайдылар. 24Раббийге эр муьшелери яраланган, эзилген, яде юлкынган, кесилген айванды аькелменъиз. Бу затты сиз турган еринъизде этпенъиз, 25эм сосындай айванларды ят аьдемлердинъ колларыннан, сизинъ Аллага ас савгасы этип аькелер уьшин, алманъыз. Олар сизинъ уьшин алал деп кабыл этип алынмаяк, неге десе олар аьлекленген эм минлери бар».

26Раббий Мусага айтты: 27«Янъы тувган бузав, козы, яде улак ети куьннинъ бойында анасы ман болсын. Сегизинши куьниннен баслап, ол Раббий уьшин от курманлыгына яраяк+. 28Сыйырды яде койды олардынъ тоьллери мен бир куьнде шалманъыз+.

29Шуькир курманлыгын Раббийге аькелген заманынъызда, сизге ол алал болып кабыл этилгендей этип аькелинъиз+. 30Оны сол ок куьн, эртенъликке бир зат та калдырмай, емеге керексинъиз. Мен – Раббий+.

31Меним буйырыкларымды толтырынъыз эм оларды тутынъыз. Мен – Раббий. 32Меним кие атымды корламанъыз. Исраил уллары Мени кие деп сыйласынлар. Мен – сизге кие куллыкты берген Раббий. 33Сизинъ Алланъыз болар уьшин сизди Мысырдан шыгардым. Мен – Раббий»+.

23

Юма эртеси эм байрамлар

23^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил уллары ман соьйлес эм оларга айт: Мине Раббийдинъ белгилеген аьр дайымлык байрамлары. Сиз баьринъиз де кашан йыйылып Мага ийилип сежде берер уьшин келмеге тийислисиз.

3Куллыкларынъыз бан каьр шекпеге алты куьн бар, ама етинши куьн – ол юма эртеси – толы парахатлык куьни, сежде беруьв уьшин йыйылыстынъ куьни. Ол куьн куллыклар ман каьр шегип болмаяк. Сиз каерде яшасанъыз да, ол Раббийге багысланган шабат куьни.+

Азатлык байрамы эм Ашыткысыз оьтпеклер байрамы

(Шыг. 12:14-20; Сан. 28:16-25; Шер. 16:1-8)

4Мине белгиленген заманда йыйылысып сежде берсин деп сизинъ халкка билдиреек Раббийдинъ байрамлары:

5Раббийдинъ Азатлык байрамы биринши айдынъ[*] он доьртинши куьнинде, кас каралганда, басланады+. 6Сосы айдынъ он бесинши куьнинде Раббийдинъ Ашыткысыз оьтпеклер байрамы басланады; ети куьн бойында ашыткысыз оьтпек енъиз. 7Биринши куьн сежде беруьв уьшин йыйылысынъыз эм аьдеттеги куллыкларынъыз бан каьр шекпенъиз. 8Ети куьн Раббийге яндырылган курманлыклар этинъиз, етинши куьн сежде беруьв уьшин йыйылысынъыз эм аьдеттеги куллыкларынъыз бан каьр шекпенъиз»+.

Биринши куьлтединъ савгаланувы

9Раббий Мусага айтты: 10«Исраил уллары ман соьйлес эм оларга айт: Мен сизге беретаган ерге барып конганда эм онда аслык йыйганда, сол йыйылган аслыктынъ биринши куьлтесин дин куллыкшысына аькелинъиз+. 11Ол Раббий алдында сол аслыкты, сизге алал болып кабыл этилсин деп, силксин. Дин куллыкшы оны юма эртесиннен сонъ келген куьн силксин. 12Сол аслыкты силккен куьн Раббийге тутасяндырувга бирйыллык минсиз козыды аькелинъиз. 13Козы ман бирге, оьтпек савгасы деп, май ман карыстырылган эки куьренке ийги ун аькелинъиз. Отта пискен астынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер. Яндырылган курманлык пан бирге, ишимлик савгасы деп, бир сисе шагыр аькелинъиз. 14Тап сол ок куьнге дейим, сизинъ Аллага ол курманлыкты аькелгенше, не оьтпек, не кувырылган, не ший буьртиктен еменъиз. Бу – келеек аркалар уьшин, каерде яшасанъыз да, дайымлык парыз.

Юмалар байрамы

(Сан. 28:26-31; Шер. 16:9-12)

15Силкилген савга этип, куьлте аслыкты аькелген куьннен, ол – юма эртесиннен сонъ экинши куьн – ети толы юмады сананъыз+. 16Етинши юма эртесиннен сонъ келетаган куьнге дейим элли куьнди сананъыз эм Раббийге янъы онъыстан савга аькелинъиз. 17Сиз каерде яшайтаган болсанъыз да, соннан Раббийге силкилген савга деп, эки оьтпекти аькелинъиз. Оьтпеклер ашыткы ман ийленген биринши онъыстан эки куьренке ийги уннан этилсин. 18Сол оьтпек пен бирге Раббийге тутасяндырув курманлык деп ети минсиз бирйыллык козыды, бир яс бугады эм эки койды аькелинъиз. Оьтпек савгалары ман эм ишимлик савгалар ман бирге яндырылган бу курманлыктынъ ягымлы ийиси Раббийди разы этер. 19Куьна уьшин курманлык этип бир текеди эм уьлестирилген курман этип эки бирйыллык козыды аькелинъиз. 20Дин куллыкшы, силкилген курманлыгы этип, Раббий алдында эки козыды, биринши онъыстынъ оьтпеги мен бирге, силксин. Раббийге багысланган бу савгалар – дин куллыкшысына байыр. 21Сол ок куьн сежде беруьв уьшин йыйылысынъыз эм аьдеттеги куллыкларынъыздынъ бирисин де этпенъиз. Сиз каерде яшасанъыз да, бу – келеек аркалар уьшин оьмирлик парыз.

22Сиз оьз еринъизде онъыс йыйсанъыз, данъылдынъ тап мажасына дейим орманъыз эм калдыкларды йыйманъыз. Оларды ярлыларга эм ят ерден келгенлерге деп калдырынъыз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз»+.

Карнайлар байрамы

(Сан. 29:1-6)

23Раббий Мусага айтты: 24«Исраил улларына айт: Етинши айдынъ[*] биринши куьнинде сизде байрам парахаты энип, сежде беруьв уьшин карнайлардынъ сеслери мен шакырылган йыйылыс болсын+. 25Аьдеттеги ислеринъиздинъ эш бириси мен де каьр шекпенъиз; Раббийге яндырылаяк курманлыклар аькелинъиз».

Куьналар курытылган куьн

(Сан. 29:7-11)

26Раббий Мусага айтты: 27«Бу етинши айдынъ оныншы куьнинде Куьналар курытылган куьн болаяк. Сежде беруьв уьшин йыйылысынъыз, непсинъизди тыйынъыз эм Раббийге яндырылаяк курманлык аькелинъиз+. 28Бу куьн аьдеттеги куллыкларынъыз бан эш каьр шекпенъиз, неге десе бу – Куьналар курытылган куьн, Раббийдинъ, сизинъ Алладынъ, алдында курманлык пан куьналарынъыз курытылган куьн. 29Сол куьн непсин тыймаганлардынъ кайсысы да оьз ямагатыннан йок этилсин. 30Сол ок куьннинъ бойынша оьз куллыклары ман каьр шеккенлердинъ кайсысын да Мен ямагатымнан йогалтаякпан. 31Эш бир куллык пан да каьр шекпенъиз. Келеек аркалар уьшин, сиз каерде яшасанъыз да, бу оьмирлик токтас. 32Сизинъ уьшин бу – юма эртесиндей толы парахат куьни, эм сиз непсинъизди тыймага керексинъиз. Айдынъ тогызыншы куьнининъ кешесиннен алып эртеси куьннинъ кешесине дейим юма эртесиндей парахат куьнин тутынъыз».

Кослар байрамы

(Сан. 29:12-39; Шер. 16:13-17)

33Раббий Мусага айтты: 34«Исраил улларына айт: Етинши айдынъ он бесинши куьнинде Раббийдинъ Кослар байрамы басланады. Ол ети куьн болады+. 35Биринши куьн – сежде беруьв уьшин йыйылысув; аьдеттеги куллыкларынъыздынъ бириси мен де каьр шекпенъиз. 36Ети куьннинъ узаклыгында Раббийге яндырылаяк курманлыклар аькелинъиз, сегизинши куьн сежде беруьв уьшин йыйылысып, Раббийге яндырылаяк курманлык этинъиз. Бу – байрамнынъ сонъгы йыйылысы; аьдеттеги куллыкларынъызды этпенъиз.

37Мине сосындай Раббийдинъ дайымлык байрамлары; ол куьнлерде сиз Раббийге ягылган савгалар – тутасяндырув курманлыклар, оьтпек савгалары ман шагыр савгалары, аьр бирисин оьз куьнинде, аькелип, байрам йыйылысларын йыймага керексинъиз. 38Бу байрамларды Раббийге айырылган юма эртесине косып этинъиз. Бу курманлыклар сизинъ савгалардынъ, ваьде эткен, яде оьз ыркынъыз бан Раббийге аькелген курманлыкларынъыздынъ санына кирмесинлер.

39Соны ман, етинши айдынъ он бесинши куьниннен баслап, ерден онъысты йыйган сонъ, ети куьнди Раббийдинъ оьрметине байрам этинъиз. Биринши куьн – ол байрам парахатлыгынынъ куьни, эм сегизинши куьн – байрам парахатлыгынынъ куьни+. 40Биринши куьн тереклерден энъ ийги емислерди эм пальма бутакларын, япыраклы тереклердинъ эм сув кайынлардынъ бутакларын алынъыз эм Раббийдинъ, сизинъ Алладынъ, алдында ети куьн бойы той тойланъыз. 41Раббийдинъ оьрметине бу байрамды аьр йыл ети куьн бойында байрамшыланъыз. Бу – келеек аркалар уьшин дайымлык парыз болаяк. Етинши айда оны байрамшыланъыз. 42Косларда ети куьн яшанъыз: Исраилдинъ яшавшылары баьри де косларда яшасынлар. 43Сизинъ тувдыклар билсинлер: Мен Исраил улларын, оларды Мысырдан шыгарган сонъ, косларда орынластырганман. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз».

44Муса Исраил улларына Раббийдинъ дайымлык байрамлары акында сондай буйырыклар берди.

24

Шырак уьшин май

(Шыг. 27:20-21)

24^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына, шыракларда дайым отты соьндирмей тургыстар уьшин, сага таза зейтун майдан аькелсинлер деп, буйыр+. 3Дайым да, кештен эртенъликке дейим, кие шатырда, антласув сандыгынынъ алдындагы пердединъ тысында, Раббий алдындагы шыракларды Харун карайтаган болсын. Бу келеек аркалар уьшин дайымлык парыз болаяк. 4Аьр дайым да таза шыракка Раббийдинъ алдында май куймага керек.

Кие оьтпек

5Энъ ийги унды ал эм он эки оьтпек писир. Аьр бириси эки куьренке уннан этилсин. 6Оларды Раббий алдында, эки сыдыра этип, аьр биринде алтысар болгандай, таза алтыннан стоьлге сал+. 7Оьтпектинъ Раббийге багысланганын коьрсетер уьшин, аьр бир сыдырадынъ касына таза ладан сал. Ладан, яндырылган курманлыктай, оьтпектинъ орнына ягылсын. 8Бу оьтпекти аьр дайым да, юма эртесине юма эртесин ызлатып, Раббийдинъ алдына Исраил улларынынъ атыннан, оьмирлик оьсиет пен, салмага керек. 9Ол – Харунга эм онынъ улларына байыр. Олар оны кие бир ерде есинлер, неге десе бу – бек кие зат, Раббийге деп яндырылган курманлыкларда олардынъ уьлиси»+.

Аллага ассы болганды язалав

10Исраил улларынынъ Дан ырувыннан Дивридинъ кызы Шеломит атлы бир кыскаяклы мысыршы ман уьйленген. Олардынъ бир улы бар эди. Бир куьн коныста ол ман бир исраилшидинъ арасында тоьбелес шыгады. 11Урсыса турып, Шеломиттинъ улы Алладынъ кие атын корлаган, эм ол Мусага аькелинген. 12Оны, Раббийдинъ эмири ашылганша деп, кападылар+.

13Раббий Мусага айтты: 14«Мени корлаганды коныстынъ тысына шыгар. Онынъ корлаганын эситкенлер онынъ басына колларын салсынлар, сонъ ямагат оны тас пан тоьбелеп оьлтирсин+. 15Исраил улларына айт: „Аллады каргаган шуьшине йолыктырылмага керек+. 16Раббийдинъ атын корлаганлардынъ кайсысы да оьлтирилсин. Ямагат оны тас сыбалап оьлтирсин. Элдинъ яшавшысы, яде коьшип келген аьдем, эгер ол Раббийдинъ атын корласа, оьлтирилмеге керек“.

17Аьдемди оьлтирген оьзи оьлтирилмеге керек+. 18Кисидинъ малын оьлтирген мал орнына мал бермеге керек+. 19Эгер бирев баскасын сакат этсе, онынъ оьзине де сол этилген затты этпеге керек:+
20сындырув уьшин сындырув, коьз уьшин коьз, тис уьшин тис. Кайтип ол баскасын сакат эткен болса, оьзи де сондай сакат этилсин. 21Малды оьлтирген йойымды тоьлемеге керек, ама аьдем оьлтирген оьзи оьлтирилмеге керек. 22Эл яшавшысына да, коьшип келгенге де сизде сол бир йорык болсын. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз»+.

23Муса Исраил улларына буйырык берди, эм олар Аллады корлаганды, коныстынъ тысына шыгарып, тас сыбалап оьлтирдилер. Исраил уллары Мусага Раббий буйыргандай эттилер.

25

Парахатлык йылы

(Шыг. 23:10-11)

25^1•Раббий Мусага Синай тавында айтты: 2«Исраил уллары ман соьйлес эм оларга айт: Сиз Мен береяткан ерге келгенде, аьр етинши йыл сол ер, Раббийдинъ парахатлык йылын тутып, тыншайсын. 3Алты йыл данъылга аслык шашынъыз, юзим тереклерди пытанъыз эм онъысты йыйынъыз+. 4Ама етинши йыл ерде парахатлык болсын. Сол йыл – Раббийге багысланган тамам парахатлык йылы. Данъылга аслык шашпанъыз эм юзимди пытаманъыз. 5Оьзи оьскен затты йыйманъыз, эм пыталмаган бутаклардагы юзим солкымларын йыйманъыз. Ер бир йыл тамам тыншайсын. 6Ердинъ парахатлык йылында тувдырганы сизге, сизинъ кулларга, ялшыларга, сизге коьшип келип яшайтаганларга ырызкы болсын. 7Сизинъ малга эм сизинъ ерде яшайтаган кийик айванларга да ерде оьскен не затты да емеге болады.

Мереке йыл

8Ети парахатлык йылды санап алынъыз – ети кере етисер йыл – ети парахатлык йылы кырк тогыз йыл туьзгендей. 9Етинши айдынъ оныншы куьнинде карнайды шалынъыз; куьна курытылган куьн савлай сизинъ еринъизге сеслетип карнай шалынъыз+. 10Эллинши йылды киели йыл деп сананъыз эм савлай ерде онынъ баьри яшавшыларына эркинлик берилгени акында айтынъыз. Ол сизинъ уьшин мерекели; сизинъ аьр биринъиз оьз ерлерине кайтпага керек, аьр биринъиз – оьз аьелине. 11Эллинши йыл сизинъ уьшин мерекели болаяк; оьзи оьскенди экпенъиз эм йыйманъыз, эм пыталмаган бутакларда оьскен онъысты йыйманъыз. 12Бу мерекели йыл: ол сизинъ уьшин кие болсын, тек данъылда оьзи оьскенди енъиз.

13Бу мерекели йылда аьр ким де оьзининъ ер боьлигине кайтып келсин. 14Ерди оьз миллетинънинъ аьдемине сатаятырып, яде оннан сатып алаятырып, бир-биринъизди алдаманъыз. 15Сатып алаятырып, тек келеек мерекели йылга калатаган йыл саны уьшин тоьленъиз. Сатаятырган аьдем болса – онъыс йыювга дейим калган йыл саны уьшин акын алсын+. 16Эгер коьп йыл калган болса, баасын оьстиринъиз, эгер аз йыл болса туьсиринъиз, неге десе тек онъыстынъ саны сатылады. 17Бир – биринъизди алдаманъыз; оьз Алланъыздан коркынъыз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз.

18Меним занъларымды тутынъыз эм Меним токтасларымды сахый толтырынъыз, эм сиз бу ерде кавыфсыз яшаяксынъыз. 19Сол заманда ер онъыс береек, эм сиз, тойып ашап, сол ерде кавыфсыз яшаяксынъыз. 20Сиз сорарсынъыз: „Эгер биз экпесек эм онъыс йыймасак, етинши йыл не зат ашаякпыз?“ 21Алтыншы йылда Мен соьйтип сизге берекет берермен – еринъиз де уьшйыллык онъысты бергендей+. 22Сегизинши йыл аслык шашувды баслаганда да, сиз алдынгы онъысты аьли де ашаяксынъыз. Сиз оны, тогызыншы йылдынъ аслык орувы еткенше, ашаяксынъыз.

Байырлык бийлевди кайтарув

23Ерди дайымлыкка сатып болмаяк, неге десе ер – Меники, а сиз – Менде ят кисилер эм коьшип конганлар. 24Ерди сатып алган заманда, кашан да оны артына кайтарып алмага ызын беринъиз.

25Эгер сенинъ миллетинънен аьдем ярлылыктан оьз ерининъ кесегин сатса, онынъ ювык кардашы келип, онынъ сатканын кайтара сатып алмага болар+. 26Эгер онынъ, ога деп кайтара сатып алгандай биреви де йок болса, ама ол оьзи, колайы келип, сатып алгандай амал тапса, 27сатылган заманнан алып йылларды санасын эм баскалыгын ол ер саткан аьдемине тоьлесин. Сол заманда ол оьз ерине кайтпага болаяк. 28А эгер ол ога кайтарар уьшин акша таппаса, сол саткан ери алувшыда мереке йылына дейим калаяк. Сонъында ер оны саткан аьдемге кайтаяк. Эм сол заманда ол оьзининъ ерине кайтпага болаяк+.

29Эгер бирев кора ман курсалган калада уьй алса, ол саткан заманыннан алып бир йылдынъ ишинде оны кайтарып сатып алмага амалы сакланады. 30Эгер кора ман курсалган каладагы уьй сатылган сонъ биринши толы йыл оьткенше кайтара сатылып алынмаган болса, ол дайымлыкка сатып алувшыга калады. Ол тап мереке йылында да кайтарылмаяк. 31Ама кора ман курсалмаган авыллардагы уьйлер ашык данъыл ери болып саналадылар. Оларды кайтара сатып алмага болады. Оларды мереке йылында кайтармага керек.

32Ама левийшилерде оларга байыр калалардагы уьйлерди кайтара сатып алмага амаллары дайым да бар+. 33Левийшилердинъ байырлыгы – оларда байырлыкта болган каладагы уьй – кайтара сатып алынмага керек эм мереке йылында кайтарылмага тийисли, неге десе левийшилердинъ калаларындагы уьйлер – олардынъ Исраил улларындагы байырлыклары. 34Ама олардынъ калалары касындагы отлакларды сатып болмайды – бу олардынъ дайымлык байырлыгы.

Кулларды босатув

35Эгер сенинъ миллетинънинъ аьдеми ярлы болып, сенинъ колынъда калса, ога, ят аьдемге, яде турмага келген аьдемге ярдамласкандай, ярдамлас, ол сени мен арбатында да яшап калсын деп+. 36Оннан пайызды алма; оьз Алланънан корк, сенинъ миллетинънинъ аьдеми сени мен арбатында да яшап калсын деп+. 37Ога пайызы уьшин борышкага берме эм карыжланар уьшин ога азык сатпа. 38Мен – Раббий, сизге Кенан ерин берип, сизинъ Алланъыз болар уьшин, сизди Мысырдан шыгарган Алланъызбан.

39Эгер сенинъ ырувынънынъ аьдеми ярлы болып, ялшылыкка кирсе, оны кулдай этип ислетпе+. 40Ол сага ялшыдай, яде коьшип келген аьдемдей болып ислесин. Ол сенде мереке йылга дейим ислеек+. 41Сонда ол оьзининъ балалары ман бирге сеннен кетеек эм оьз ырувына, аталарынынъ юртына кайтаяк. 42Исраил уллары – Меним кулларым. Мен оларды Мысырдан шыгарганман эм оларды кул этип сатып болмайды+. 43Оларга басшылык эткенде, каты болма. Оьзинънинъ Алланънан корк+.

44Сенинъ кулларынъ сизинъ тоьгеректеги халклардан болсынлар; солардынъ арасыннан оьзинъизге кул алынъыз. 45Эм де сизде яшайтаган коьшип келгенлердинъ, сизинъ элде тувган олардынъ ырувларынынъ аьдемлерин алмага боларсынъыз, эм олар сизге байыр боларлар. 46Сиз оларды балаларынъызга байыр асабалык этип бермеге боларсынъыз. Сиз оларга кулларга карагандай карамага боларсынъыз, тек оьзинъиздинъ миллетинъиздинъ аьдемлерине – Исраил улларына, басшылык эткенде, каты болманъыз.

47Эгер сенде яшап турган ят аьдем, яде коьшип келген аьдем байыса, а сенинъ миллетинънинъ аьдеми ярлы болып, сенде яшаган ят аьдемге, яде онынъ аьелиннен биревге ялшылыкка барса, 48оьзин сатканнан сонъ, онда кайтара сатып алынмага амалы бар. Оны оьз кардашы сатып алмага болады: 49ата-анасынынъ аданасы, яде аьелиндеги кан карыскан кайсы кардашы да. А эгер ол оьзи колайланса, оьз басын оьзи сатып алмага болаяк. 50Ол эм оны сатып алувшы заманды ол оьзин саткан йылдан алып мереке йылына дейим санасынлар. Оны ялшылыктан босатувдынъ баасы сол йыллар бойынша ислеген ялшыдынъ кыйынагына тенъ болмага керек. 51Эгер коьп йыллар калатаган болса, ол оьз басын сатып алар уьшин ога тоьленген баадынъ номай кесегин тоьлемеге керек. 52Эгер мереке йылына дейим аз заман калатаган болса, ол оларды санасын эм соларга коьре оьз басын сатып алув уьшин тоьлесин. 53Савлай йыллар бойынша ога, ялшыга карагандай этип, карамага тийисли; онынъ иеси басшылык эткенде, ога, каты болмасын деп, коьз сал.

54Айтылгандай болып, ол кайтара оьз басын сатып алмаса да, ол эм онынъ балалары мереке йыл эркин болаяклар,+
55неге десе Исраил уллары Мага кызмет кыладылар. Олар – Меним кулларым, Мен оларды Мысырдан шыгарганман. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз.

26

Тынълавлык уьшин разылык

(Шер. 7:12-16; 28:1-14)

26^1•Оьзинъизге бутлар ясаманъыз, табынув уьшин оьзинъизге не сынлар, не кие баганалар, оьзинъиздинъ еринъизге ойылып безекленген таслар салманъыз. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз+.

2Мага байыр парахатлык куьнлерин тутынъыз эм Меним кие меканымды сыйланъыз. Мен – Раббий+.

3Эгер сиз Меним токтасларымга ызласанъыз эм Меним буйырыкларымды сахый толтырсанъыз, 4Мен сизге заманы ман ямгыр йиберермен, эм ер онъыс берер, тереклер емис берерлер+. 5Аслык бастырувынъыз юзим онъысын йыювга дейим барар, а юзим йыюв – аслык эккенше. Сиз тойганша ашарсыз эм оьз еринъизде кавыфсыз яшарсынъыз.

6Мен сизинъ ерге тынышлык йиберермен: тыныш уйкланъыз эм сизди бирев де кыйнамас. Мен бу ерден кийик айванларды куварман эм сизинъ элинъизди бойлап яв кылышы оьтпес. 7Сиз явларга кувгын салганда, олар сизинъ алдынъызга кылыштан йыгыларлар. 8Сизинъ бес аьдем юзди кувар, а юз аьдем – он мынъды. Душпанларынъыз кылыштан сизинъ алдынъызга йыгыларлар+.

9Мен сизге аьруьв карарман, сизди коьп балалы этермен, санынъызды оьстирермен эм сизи мен Оьз келисуьвимди сакларман. 10Сиз аьли де озган йылдынъ азыгын ашарсынъыз. Янъы азыкка ер босатар уьшин эскисин тасламага керек боларсынъыз. 11Мен сизинъ аранъызда Оьз меканымды курарман эм сизден шийкенмеспен. 12Мен сизинъ аранъызда юрермен эм сизинъ Алланъыз боларман, а сиз – Меним халкым+. 13Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз, сизди Мысырдан шыгарган. Соьйтип сиз энди мысыршылардынъ куллары болмассынъыз. Мен сизинъ мойынынъыздагы кулшылыктынъ мойсасын буздым эм сизге, басынъызды йогары тутып, юрмеге ызын бердим+.

Тынълавсызлык уьшин каргыслар

(Шер. 28:15-68)

14•Ама эгер сиз Мага тынъламасанъыз эм баьри бу буйырыкларды толтырмасанъыз, 15эгер сиз Меним токтасларымды унамасанъыз эм Меним йорыкларым ман сайыспасанъыз, Мени мен келисуьвинъизди бузып, Меним парызларымды толтырмасанъыз, 16Мен мине не зат этермен: Мен сизге анъламастан уьйкен коркыныш йиберермен: коьзди каранъа этетаган эм яшавды токтатаган оьпке мараз яде безгек йиберермен. Сиз босына аслык шашарсынъыз: онъысты сизинъ душпанларынъыз ашар+. 17Мен юзимди сизге карсы бурарман, эм сизинъ явларынъыз сизди бузар. Сизди коьрип унамаганлар сизге басшылык суьрерлер, эм сиз, артынъыздан кувгын болмаганда да, шабып кашарсынъыз+.

18Мине сосыннан сонъ да сиз Мага тынъламасанъыз, Мен сизди куьналарынъыз уьшин ети кабат куьшли этип шуьшинъизге йолыктырарман. 19Мен сизинъ йигеринъизди, оьктемлигинъизди йыгарман эм уьстинъиздеги аспанды – темирден, астынъыздагы ерди – езден этермен. 20Сиз куьшинъизди босына зыян этерсинъиз, неге десе сизинъ ер онъыс аькелмес, тереклеринъиз емис бермес.

21Эгер сиз Мага яв болып калсанъыз эм Мени тынълагынъыз келмесе, сизинъ куьналарынъыз уьшин Мен сизинъ баьлелеринъизди ети кабат коьбейтермен+. 22Мен сизге кийик айванларды йиберермен, эм олар сизди балаларынъызсыз калдырарлар, малынъызды йогалтарлар эм, сизинъ йолларынъыз бос болгандай, сизди аз санлы этерлер+.

23Мине сосыннан да сонъ сиз туьзелмесенъиз, Мага яв болсанъыз, 24Мен де сизге карсы болып, сизинъ куьналарынъыз уьшин ети кабат куьш пен сизди язаларман. 25Бузылган келисуьв уьшин оьш алып, мен сизинъ басынъызга кылыш пан урарман, эм сиз калаларда ясырынсанъыз, сизге мараз йиберермен, эм сиз яв колына туьсерсинъиз. 26Мен сизди ырызкыдан айырарман, эм он кыскаяклы бир пеште оьтпек писирер. Оьтпекти сизге оьлшеп берерлер; сиз ашарсынъыз, тек тоймассынъыз.

27Эгер мине сосыннан сонъ да сиз Мени тынъламасанъыз эм Мага яв болып калсанъыз, 28Мен де сизге яв боларман эм каарымда сизинъ куьналарынъыз уьшин сизди ети кабат куьшли этип язаларман. 29Сиз оьз улларынъыздынъ эм кызларынъыздынъ этин ашарсынъыз+.

30Мен бутларга табынган ерлеринъизди бузарман, ладан ягатаган стоьллеринъизди уватарман эм леслеринъизди бутларынъыздынъ сынык кесеклерине тасларман. Сизден шийкенермен. 31Мен сизинъ калаларынъызды шашарман, сизинъ бутларга табынган ерлеринъизди ер юзиннен йогалтарман эм сизинъ курманларынъыздынъ ягымлы ийиси мен азланмаспан. 32Мен сизинъ ерди, сизинъ явларынъыздынъ оьрейлери ушкандай этип, босатарман+. 33Мен сизди халклар арасында шайылтарман, кыннан шыгарылган кылышым ман сизди кувгынга ушыратарман. Сизинъ ерлер босап, калаларынъыз бузык боларлар+. 34Сол заманда, сиз оьз явларынъыз ягында болганда, бос калган еринъиз оьзининъ парахатлык йыллары ман азланаяк. Тек сол заманда ер тыншайып, парахатлык йыллары ман азланаяк+. 35Ер, сиз онда яшаган заманда, рахатлык йылларында тыншаймаган. Ама ол савлай бос калдырылган заман бойынша тыншаяяк.

36Оьз явларынынъ ерлерине кетип, онда сав калганлардынъ юреклерин Мен сондай коркак этермен, оларды ел кувган япырактынъ сеси уьркитип, олар кашкандай. Олар, кылыштан кашкандай болып, кашарлар эм йыгыларлар, олардынъ артыннан кувгын болмаса да. 37Олар бири-бирине оратылаяклар, кувгыннан коршалангандай болып, олардынъ артыннан кувгын болмаса да. Сизинъ явга карсы коьтерилгендей куьшинъиз болмаяк. 38Сиз халклар арасында оьлеексинъиз, яв ери сизди обаяк. 39Сав калганларынъыз яв ерлеринде оьзлерининъ эм аталарынынъ куьналары уьшин йок болаяклар.

40Ама эгер олар оьзлерининъ эм аталарынынъ куьналарында оьз шуьшлерин мойынларына алсалар – Мени сатып, Мени мен явласканлары уьшин, 41эне сол зат уьшин эди Мен оларга карсы турганым да эм оларды явларынынъ ерлерине аькеткеним де. Эгер олардынъ юреклери сабырланып, олар оьз куьналары уьшин тоьлеселер, 42сонда Мен Оьзимнинъ Якып пан, Исхак пан эм Ибрагим мен келисуьвимди эсиме туьсирип, сосы ерди де эске аларман. 43Боьтен де ер олардан босап, оларсыз оьзининъ парахатлык йыллары ман азланаяк, олар болса, Меним токтасларымнан тайып, Меним парызларымды унамаганлары уьшин оьз куьналарын курытувды шегип юрееклер. 44Ама сонда да, олар яв ерлеринде юргенде, Мен оларды кесип тасламаякпан эм айлак та каарланмаякпан. Оларды туьби-тамыры ман йок этеек тувылман эм Оьзимнинъ олар ман келисуьвимди бузаяк тувылман, неге десе Мен – Раббий, олардынъ Алласы. 45Олар уьшин Мен, Мысырдан, халклар коьзинше, олардынъ Алласы болайым деп, шыгарган ата-бабалары ман келисуьвимди эскерермен. Мен – Раббий».

46Мине сосындай Раббийдинъ Синай тавында Муса аркалы Оьзи мен Исраил уллары арасында токтастырган парызлары, келисуьвлери эм йорыклары.

27

Ваьде курманлыклары

27^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил уллары ман соьйлес эм оларга айт: Эгер ким болса да бирев, Раббийге аьдемди багысласа, онынъ уьшин нешаклы керек десе, сол баады тоьлеп,+
3сонда ясы йырма эм алпыс йыллар арасында болган эр аьдемди элли шекел куьмиске тенъ этип баала.
4Эгер ол кыскаяклы болса, оны отыз шекел этип баала. 5Эгер яслары бес эм йырма йыллар арасында болса, эр аьдемди йырма шекел этип, кыскаяклыды – он шекел этип баала. 6Эгер ясы бир ай эм бес йыл арасында болса, яс балады бес шекел куьмис, кыз балады – уьш шекел куьмис деп баала. 7Эгер ясы алпыс йыл эм оннан да коьп болса, эр аьдемди – он бес шекел, кыскаяклыды – он шекел деп баала. 8Эгер ваьде берген, сол токтастырылган баады тоьлер уьшин айлак та ярлы болса, дин кулыкшысына ол курман этеятырганнынъ колайынынъ оьлшемин бегиткендей аьдемди аькелсин.

9Эгер ваьде мен Раббийге курман этпеге тийген малды багысласалар, Раббийге берилген мал – кие, курман этилмеге керек. 10Оны авыстырып болмаяк. Не аьруьвин яманга, не яманын аьруьвге авыстырып болмаяк. Эгер бир мал экиншисине авыстырылса, олар экеви де кие деп саналаяклар. 11Эгер ваьде мен келисте, Раббийге курман этпеге тиймеген арам айванды багысласалар, оны дин куллыкшыга аькелсинлер, 12ол ога баа берсин деп: аьруьв ме ол, яман ма, эм дин куллыкшы кайдай баа берсе, ол солай болаяк. 13Эгер иеси айванды кайтара сатып аламан десе, онынъ баасынынъ юзден йырмасын уьстине косып берсин+.

14Эгер аьдем Раббийге оьз меканын багыслайман десе, дин куллыкшы оны баалар: аьруьвме ол, яде яманма, эм дин куллыкшы кайдай баа берсе, ол солай болаяк. 15Эгер оьз уьйин багыслаган аьдем оны кайтара сатып аламан десе, онынъ баасынынъ бесинши кесегин уьстине косып берсин, эм уьй тагы да ога байыр болаяк.

16Эгер аьдем Раббийге, асабалыкка калган данъылынынъ бир кесегин багыслайман десе, оны нешаклы урлык керегине коьре бааламага керек – бир эшек юги арпага эллисер кесек куьмис пен деп санап. 17Эгер ол данъылды мереке йыл багыслайтаган болса, бу баа туьрленмей калаяк+. 18А эгер ол оьз данъылын мерекеден сонъ багыслай болса, дин куллыкшы онынъ баасын токтастырсын эм, келеек мереке йылына дейим нешаклы йыл калганына коьре, онынъ баасын кемитсин. 19Эгер данъылды багыслаган аьдем оны кайтара сатып аламан десе, онынъ баасынынъ юзден йырмасын уьстине косып берсин, эм данъыл тагы да ога байыр болаяк. 20Ама эгер данъыл кайтара сатып алынмаган, яде баска биревге сатылган болса, оны кайтара сатып алып болмаяк+. 21Сосындай данъыл мереке йылда босалса, ол Раббийге багысланган кие зат болаяк; ол дин куллыкшыларга байыр болаяк+.

22Эгер аьдем асабалыкка алмаган, баскадан сатып алган данъылын Раббийге багысласа, 23дин куллыкшы оны келеек мереке йылына дейим калган йыллардынъ санына коьре бааласын эм онынъ баасы сол ок куьн тоьленсин. Бу акша – кие, Раббийге байыр. 24Мереке йыл данъыл, ол кимнен сатып алынган болса, кимнинъ асабалыгы болган болса, сол аьдемге байырлыкка кайтаяк. 25Баьри бааларды кие меканнынъ шекели оьлшеминде токтастырмага керек, бир шекелде йырма гера+.

26Ама эш бирев де малдынъ тунгышын багысламасын, неге десе тунгышлар онсыз да Раббийге байыр, оьгиз бе ол, кой ма – олар Раббийдики+. 27Эгер ол арам айван болса, оны кайтара сатып алмага болады, онынъ токтастырылган баасы ман келисте, уьстиннен онынъ юзден йырмасын косып берип. Эгер оны кайтарып сатып алмасалар, оны оьз баасына баскасына сатпага керек+.

28Ама эш бирев де оьз колында болган затын – аьдем[*], мал яде асабалык данъыл болсын – не сатпага, не кайтара сатып алмага эркинлиги йок, эгер ол зат Раббийге ваьде мен багысланган болса. Ваьде мен багысланган аьр не зат та – ол бек кие, Раббийге байыр. 29Ваьде мен багысланган аьдемди де кайтара сатып алып болмаяк; оны оьлтирмеге керек+.

30Ер тувдырган затлардынъ – аслык па, терек емиси ме – юзден оны Раббийдики. Бу – бек кие, Раббийге байыр+.

31Эгер аьдем оьзининъ онлыгынынъ бир кесегин кайтара сатып аламан десе, онынъ баасынынъ юзден йырмасын уьстине косып алсын+. 32Кара тувардынъ эм увак малдынъ баьри онлыклары да – санавшыдынъ колыннан оьткен аьр бир оныншы мал – кие, Раббийге байыр. 33Иеси карамасын – аьруьвме ол яманма деп, эм де эш авыстырмасын. Эгер ол авыстырса, эки мал да кие болаяклар эм оларды кайтара сатып алып болмаяк».

34Мине сосындай Раббийдинъ Синай тавында Муса аркалы Исраил улларына берген парызлары.

* 19:29 Бутлар: оьтирик танърилер.

* 23:5 Биринши ай: навруз-коькек.

* 23:24 Етинши ай: сентябрь-октябрь.

* 27:28 Бу занъ есирге туьсирилген явлар эм олардынъ калалары акында.

+ 1:2 Лев. 6:8-13
+ 1:9 Шыг. 29:18
+ 1:13 Лев. 1:9

+ 1:14 Лев. 5:7, Лев. 12:8, Лев. 14:4, Лев. 15:14, Лев. 15:29, Сан. 6:10

+ 1:17 Яр. 15:10, Лев. 1:9
+ 2:1 Лев. 6:14-18, Сан. 15:4-9
+ 2:2 Лев. 1:9
+ 2:3 Лев. 7:10, Лев. 10:13
+ 2:4 Шыг. 29:2
+ 2:5 Лев. 6:21
+ 2:9 Лев. 1:9
+ 2:11 Лев. 6:17
+ 2:12 Шыг. 23:19
+ 2:13 Сан. 18:19,
+ 2:14 Лев. 23:14
+ 2:16 Лев. 2:1, Лев. 1:9
+ 3:1 Лев. 7:11-21, Лев. 7:29-34
+ 3:5 Лев. 1:9
+ 3:11 Лев. 1:9, Лев. 21:6, Сан. 28:2,
+ 3:16 Лев. 1:9, Лев. 7:23

+ 3:17 Яр. 9:4, Лев. 7:26, Лев. 17:10, Шер. 12:23-24, Ислер 15:20, Ислер 15:29

+ 4:2 Лев. 5:15, Сан. 15:22-29

+ 4:7 Шыг. 30:1-2

+ 4:11 Шыг. 29:14, Лев. 6:11, Лев. 9:11, Лев. 16:27, Сан. 19:3, Сан. 19:5

+ 4:13 Сан. 15:24-25
+ 4:17 Сан. 19:4
+ 4:27 Сан. 15:27
+ 4:31 Лев. 1:9
+ 5:2 Лев. 11
+ 5:3 Лев. 12
+ 5:7 Лев. 1:14, Лев. 12:8
+ 5:11 Сан. 5:15
+ 5:13 Лев. 2:3
+ 5:15 Лев. 4:2, Лев. 4:27, Сан. 15:22-29

+ 5:16 Лев. 6:5, Лев. 22:14, Лев. 27:13, Лев. 27:15, Лев. 27:27, Лев. 27:31, Сан. 5:7

+ 6:2 Шыг. 23:4, Лев. 19:11
+ 6:5 Сан. 5:7
+ 6:9 Лев. 1:2-17
+ 6:10 Шыг. 28:39-43
+ 6:11 Лев. 4:2
+ 6:14 Лев. 2
+ 6:17 Лев. 2:11
+ 6:18 Шыг. 29:37, Лев. 6:18
+ 6:21 Лев. 2:5, Лев. 1:9
+ 6:22 Шыг. 29:23-25
+ 6:25 Лев. 4
+ 6:28 Лев. 11:32, Лев. 15:12
+ 6:30 Лев. 16:27
+ 7:1 Лев. 5:14
+ 7:7 Лев. 14:13
+ 7:9 Лев. 2:4-5
+ 7:10 Лев. 2:3
+ 7:11 Лев. 3
+ 7:12 Лев. 2:4, Сан. 6:15
+ 7:15 Лев. 22:29-30
+ 7:16 Лев. 19:5-8
+ 7:20 Лев. 22:3
+ 7:23 Лев. 3:16-17
+ 7:24 Лев. 17:15

+ 7:26 Яр. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10-11, Лев. 17:14, Шер. 12:23-24, Ислер 15:20, Ислер 15:29

+ 7:31 Сан. 6:20
• 8:1 Шыг. 29:1-36
+ 8:8 Шыг. 28:30
+ 8:9 Шыг. 28:36
+ 8:10 Шыг. 30:26-29, Сан. 7:1
+ 8:12 Шыг. 30:30
+ 8:15 Шыг. 27:2
+ 8:16 Лев. 3:3-4
+ 8:17 Лев. 4:11-12
+ 8:21 Лев. 1:9
+ 8:23 Лев. 14:14-17
+ 9:11 Лев. 4:11-12, Сан. 19:5
+ 9:23 Сан. 6:22-27
+ 10:1 Шыг. 6:23, Шыг. 30:9

+ 10:2 Сан. 11:1, Сан. 16:35, Сан. 3:4, Сан. 26:61

+ 10:3 Шыг. 19:22
+ 10:4 Шыг. 6:18, Шыг. 6:22
+ 10:6 Лев. 21:10
+ 10:7 Лев. 21:10
+ 10:10 Лев. 11:47
+ 10:13 Лев. 2:3
+ 10:16 Лев. 9:3, Лев. 9:15
+ 10:18 Лев. 6:26
• 11:1 Шер. 14:3-20
+ 11:2 Мк. 7:19, Ислер 10:12-15, Рим. 14:14
+ 11:22 Мк. 1:6

+ 11:25 Лев. 13:6, Лев. 13:34, Лев. 14:8, Лев. 14:9, Лев. 14:47, Лев. 15:5, Лев. 16:26, Лев. 16:28, Лев. 17:15, Сан. 19:10, Сан. 31:24

+ 11:32 Лев. 15:12, Сан. 19:15
+ 11:33 Лев. 6:28, Лев. 15:12
+ 11:39 Лев. 17:15, Лев. 22:8, Шер. 14:21

+ 11:44 Лев. 19:2, Лев. 20:7, Лев. 20:26, Лев. 21:8, 1 Петер 1:16, Ювытлар 12:10

+ 11:47 Лев. 10:10,
+ 12:2 Лев. 15:19
+ 12:3 Яр. 17:12
+ 12:4 Лк. 2:22
+ 12:8 Лев. 1:14, Лк. 2:24
+ 13:3 Сан. 12:10,
+ 13:6 Лев. 11:25
+ 13:34 Лев. 11:25, Лев. 13:6
+ 13:46 Сан. 5:2, Сан. 12:14, Лк. 17:12

+ 14:2 Мат. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14, Лк. 17:14

+ 14:4 Лев. 1:14, Сан. 19:6, Шыг. 12:22
+ 14:7 Лев. 16:22
+ 14:8 Лев. 11:25
+ 14:13 Лев. 7:7
+ 14:14 Лев. 8:23
+ 14:25 Лев. 8:23
+ 14:47 Лев. 11:25
+ 14:49 Лев. 14:4
+ 14:56 Лев. 10:10
+ 15:5 Лев. 11:25
+ 15:12 Лев. 6:28, Лев. 11:32
+ 15:14 Лев. 1:14
+ 15:16 Шер. 23:10
+ 15:19 Лев. 12:2
+ 15:24 Лев. 18:19

+ 15:25 Лев. 11:47, Мат. 9:20, Мк. 5:25, Лк. 8:43

+ 15:29 Лев. 1:14
+ 15:31 Сан. 5:3, Сан. 19:13, Сан. 19:20,
+ 16:1 Лев. 10:2

+ 16:2 Шыг. 26:31, Шыг. 30:10, Мат. 27:51, Ювытлар 6:19, Ювытлар 9:3, Шыг. 25:22

+ 16:4 Шыг. 28:39-43,
+ 16:13 Шыг. 25:21-22
+ 16:18 Шыг. 30:10
+ 16:22 Лев. 14:7
+ 16:23 Лев. 6:11
+ 16:26 Лев. 11:25

+ 16:27 Шыг. 29:14, Лев. 4:11-12, Лев. 6:30, Лев. 9:11, Сан. 19:5, Ювытлар 13:11

+ 16:29 Лев. 23:27-32, Сан. 29:7-11
+ 16:32 Шыг. 29:30
+ 17:5 Шер. 12:15-20
+ 17:6 Яр. 8:21, Лев. 1:9
+ 17:9 Шер. 12:20
+ 17:10 Яр. 9:4-6, Лев. 3:17
+ 17:11 Ювытлар 9:22
+ 17:13 Шер. 12:16, Шер. 12:24
+ 17:15 Лев. 11:25, Лев. 11:40
• 18:1 Лев. 20:11-22

+ 18:5 Шер. 4:1, Шер. 32:47, Сулейманнынъ таварыхлары 4:4, Рим. 8:13, Рим. 10:5, Гал. 3:12

+ 18:8 Шер. 22:30
+ 18:9 Шер. 27:22,
+ 18:15 Яр. 38:26
+ 18:16 Мат. 14:4, Мк. 6:18
+ 18:17 Шер. 27:23
+ 18:18 Яр. 29:30, Яр. 30:15
+ 18:19 Лев. 15:24
+ 18:20 Шыг. 20:14
+ 18:22 Яр. 19:5, Рим. 1:27
+ 18:23 Шыг. 22:19
+ 18:25 Сан. 35:34,
+ 19:2 Лев. 11:44, 1 Петер 1:16
+ 19:3 Шыг. 20:8-12
+ 19:4 Шыг. 20:3-5, Шер. 5:8
+ 19:5 Лев. 7:16-18
+ 19:9 Лев. 23:22, Шер. 24:19, Рут 2:1-2
+ 19:10 Рут 2:1, Рут 2:15

+ 19:11 Шыг. 20:15, Лев. 6:2-3, Эфесшилер 4:25, Колосшылар 3:9

+ 19:12 Шыг. 20:7, Шер. 5:11,
+ 19:13 Шер. 24:14-15, Рим. 13:8
+ 19:15 Шыг. 23:2-3, Шер. 1:17
+ 19:16 Шыг. 23:1, Шыг. 23:7, Шер. 27:25,
+ 19:17 Мат. 18:15, Лк. 17:3

+ 19:18 Сулейманнынъ таварыхлары 20:22, Мат. 5:43, Мат. 19:19, Мат. 22:39, Мк. 12:31, Лк. 10:27, Якуп 2:8, Рим. 13:9, Гал. 5:14

+ 19:19 Шер. 22:9

+ 19:26 Яр. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10, Шер. 12:23-24, Ислер 15:20, Ислер 15:29, Шер. 18:10

+ 19:27 Лев. 21:5
+ 19:28 Лев. 21:5, Шер. 14:1
+ 19:29 Шер. 23:17
+ 19:30 Лев. 26:2
+ 19:31 Шыг. 22:18, Шер. 18:11,
+ 19:32 Сулейманнынъ таварыхлары 20:29
+ 19:33 Шыг. 22:21

+ 19:34 Шыг. 12:49, Лев. 24:22, Сан. 15:16, Шер. 10:19

+ 19:36 Шер. 25:13, Сулейманнынъ таварыхлары 11:1, Сулейманнынъ таварыхлары 20:10,

+ 20:2 Лев. 18:21
+ 20:3 Лев. 17:10,
+ 20:4 Шер. 17:2-5
+ 20:6 Лев. 19:31
+ 20:7 Лев. 11:44
+ 20:9 Шыг. 21:17

+ 20:10 Шыг. 20:14, Лев. 18:20, Шер. 22:22, Яхья 8:5

+ 20:11 Лев. 18:7-16, Шер. 22:30, Яр. 35:22
+ 20:12 Яр. 38:26
+ 20:13 Лев. 18:22, Рим. 1:27
+ 20:14 Лев. 18:17, Шер. 27:23
+ 20:15 Шыг. 22:19
+ 20:17 Лев. 18:9,
+ 20:18 Лев. 15:24, Лев. 18:19
+ 20:19 Лев. 18:12-13
+ 20:20 Лев. 18:14
+ 20:21 Лев. 18:16, Мат. 14:4, Мк. 6:18
+ 20:24 Шыг. 3:17
+ 20:25 Лев. 11:2-47, Шер. 14:4-20
+ 20:26 Лев. 11:44
+ 20:27 Лев. 19:31, Шыг. 22:18
+ 21:5 Лев. 19:27
+ 21:6 Лев. 3:11
+ 21:8 Лев. 11:44
+ 21:9 Яр. 38:24
+ 21:10 Лев. 10:6,
+ 21:11 Сан. 19:14
+ 21:12 Лев. 10:7
+ 21:18 Шер. 23:1
+ 22:3 Лев. 7:20-21
+ 22:4 Лев. 13:3, Лев. 15:2, Сан. 19:11
+ 22:8 Шыг. 22:31, Лев. 11:40, Лев. 17:15
+ 22:10 Шыг. 29:33
+ 22:11 Сан. 18:11
+ 22:14 Лев. 6:5
+ 22:20 Шер. 15:21, Шер. 17:1,
+ 22:27 Шыг. 22:30
+ 22:28 Шыг. 23:19, Шер. 22:6
+ 22:29 Лев. 7:12
+ 22:30 Лев. 7:12-15
+ 22:33 Сан. 15:41
+ 23:3 Шыг. 20:8, Шыг. 35:2
+ 23:5 Шыг. 12:1-13
+ 23:8 Шыг. 12:14-20, Шыг. 13:3-7

+ 23:10 Шыг. 23:19, Шыг. 34:26, Сан. 15:20, Шер. 26:2

+ 23:15 Шыг. 23:16, Шыг. 34:22, Шер. 16:9

+ 23:22 Лев. 19:9, Шер. 24:19, Рут 2:1, Рут 2:15

+ 23:24 Сан. 29:1-6
+ 23:27 Лев. 16:29-31, Сан. 29:7-11
+ 23:34 Сан. 29:12-39, Шер. 16:13-15
+ 23:39 Шыг. 23:16
+ 24:2 Шыг. 25:31, Шыг. 27:20-21
+ 24:6 Шыг. 25:30
+ 24:9 Мат. 12:4
+ 24:12 Сан. 15:34
+ 24:14 Сан. 15:35-36
+ 24:15 Шыг. 20:7, Шер. 5:11
+ 24:17 Яр. 9:6, Шыг. 21:12, Сан. 35:31
+ 24:18 Шыг. 21:33, Шыг. 21:34
+ 24:19 Шыг. 21:23-25, Шер. 19:21, Мат. 5:38

+ 24:22 Шыг. 12:49, Лев. 19:34, Сан. 15:16, Шер. 10:19

• 25:1 Шыг. 23:10-11
+ 25:3 Лев. 26:34-35
+ 25:9 Лев. 23:27
+ 25:15 Лев. 27:17-24
+ 25:21 Шер. 28:8
+ 25:25 Рут 3:9, Рут 4:3-6, Сан. 27:11,
+ 25:28 Лев. 27:19-21
+ 25:32 Сан. 35:2,
+ 25:35 1 Яхъя 3:17
+ 25:36 Шыг. 22:25-27, Шер. 15:7-8
+ 25:39 Мат. 18:25, Шер. 24:14
+ 25:40 Шыг. 21:2, Шер. 15:12
+ 25:42 1Кор. 7:23
+ 25:43 Эфесшилер 6:9
+ 25:54 Шыг. 21:2, Шер. 15:12
• 26:1 Шер. 11:13-15, Шер. 28:1-14
+ 26:1 Шыг. 20:4-5, Шыг. 23:24
+ 26:2 Лев. 19:30
+ 26:4 Шер. 11:14, Шер. 28:12,
+ 26:8 Шер. 32:30,
+ 26:12 Ашы. 21:3
+ 26:13 Шыг. 20:2, Шер. 5:6
• 26:14 Шер. 28:15-68
+ 26:16 Шер. 28:22,
+ 26:17 Сулейманнынъ таварыхлары 28:1
+ 26:21 Яр. 4:15,
+ 26:22 Шер. 32:24
+ 26:29 Шер. 28:53,
+ 26:32 Шер. 29:24,
+ 26:33 Шер. 4:27, Шер. 28:64,
+ 26:34 Шыг. 23:10-11, Лев. 25:2-7,
+ 27:2 Сан. 30,
+ 27:13 Лев. 6:5
+ 27:17 Лев. 25:15
+ 27:20 Лев. 25:28
+ 27:21 Сан. 18:14
+ 27:25 Шыг. 30:13
+ 27:26 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16
+ 27:27 Лев. 6:5
+ 27:29 Сан. 21:2,
+ 27:30 Сан. 18:21, Шер. 14:22
+ 27:31 Лев. 6:5

Сан язув

Сан язув

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

32. 32

33. 33

34. 34

35. 35

36. 36

Кирис соьз

МУСА ПАЙХАМБАРДЫНЪ ДОЬРТИНШИ КИТАБЫ

САН ЯЗУВ

Бу китап Мысырдан Кенанга келе турган Исраил халкынынъ саны язылувы акында билдируьвден басланады, сол себептен Китаптынъ аты «Сан язув» деп айтылады. Китаптынъ ювыт тилинде «Шоьлде» деген аты, сосы ислердинъ кайсы ерде болганын ашыклайды. Алла Синай тавында Исраил улларына Оьзининъ шериатын бергеннен сонъ, Муса баьри кавга этпеге болган эр кисилердинъ санын эсапка алып, левийшилерди де баска эсапка язып алган. Халк, Алладынъ буйырыгы ман шериатка бир кесек йорыклар косылган сонъ, Раббий ваьде эткен ерге коьшпеге аьзир болды (1–9 боьликлер).

Ама Исраил уллары, Кенан ман дазувы болган Кадеш Барнеяга ювык келгенде, ваьде этилген ерди билмеге йиберилгенлердинъ хабарларына ыйнанып, сонда бармага коркканлар. Сол коркув Исраил улларын 40 йыл иссиликтен кепкен шоьлде йолсызлыкта юрдирди (10–20 боьликлер). Тынълавсыз несил шоьлде кырылганда, халк аста-аста Кенан янындагы ерлерди бийлеп, Йордан йылгасынынъ куьнтувар бетинде орынласкан Моав кыралына ювыклады (21–36 боьликлер). Сол йыллар узагында Исраил халкы коьп кере Мусага карсы коьтерилген эм Аллага да зарланган. Ама тынълавсызлыклары уьшин Исраил улларын язаласа да, Раббий Оьзи айырган халкына алаллыгын саклайтаган эди, ваьде этилген ерге баратаган йолда ярдам этип, коршалап, явларды енъмеге куьш берип турды.

1

Исраил халкынынъ санын язув

1^1Исраил улларынынъ Мысырдан кетуьвининъ экинши йылы эди. Экинши айдынъ [коькек-куралай] биринши куьнинде, Раббий[*] Муса ман Синай шоьллигинде расканда, кие шатырда соьйлейди. Ол булай деди:+
2«Исраил халкынынъ санын язувды сойлары ман эм аьеллери мен, аьр бир эрди атын атап, артлы-артыннан айтып, этинъиз+. 3Харун ман бирге баьри аьскер кызметине яравлы Исраил улларын, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлерин, аьскершилер куьби мен сана. 4Аьр бир ырувдан сизге бир аьдем ярдам этсин, ол оьзининъ аьелининъ сакаманы болсын. 5Сизге ярдам этееклердинъ атлары:

1. Рубеннен – Элисур, Шедеурдынъ улы;+
2. 6Шимоннан – Шелумиел, Суришадайдынъ улы;+
3. 7Юдадан – Нахшон, Аминадавтынъ улы;+
4. 8Иссакардан – Нетанел, Суардынъ улы;+
5. 9Завулоннан – Элияв, Хелоннынъ улы;+
6. 10Юсыптынъ улларыннан:
7. Эпрайымнан – Элишама, Аммихудтынъ улы;
8. Манашеден – Гамалиел, Педасурдынъ улы;+
9. 11Беняминнен – Авидан, Гидеонидинъ улы;+
10. 12Даннан – Ахиезер, Аммишадайдынъ улы;+
11. 13Ашерден – Пагиел, Окраннынъ улы;+
12. 14Гадтан – Элясап, Девуелдинъ улы;+

13. 15Напталийден – Ахира, Энаннынъ улы»+.

16Булар Исраил улларынынъ ямагатыннан айырылып салынган ата ырувлардынъ етекшилери. Олар Исраилдинъ сойларынынъ басшылары. 17Муса ман Харун атлары аталып белгиленген аьдемлердинъ ярдамы ман, 18экинши айдынъ биринши куьнинде буьтин ямагатты йыйдылар. Исраил уллары оьзлерининъ шежерелерин сойы ман эм аьеллери мен билдирдилер, эм эрлер, йырма ясыннан баслап эм оннан уьйкенлери, артлы-артыннан атлары аталып, саналдылар, 19Раббий Мусага буйыргандай этип. Муса Синай шоьллигинде оларды булай санады.

20Исраилдинъ тунгышы Рубеннинъ тувдыкларыннан аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, артлы-артыннан атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 21Рубеннинъ ырувында олар 46 500 аьдем эди+.

22Шимоннынъ тувдыкларыннан аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, артлы-артыннан атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 23Шимоннынъ ырувында олар 59 300 аьдем эди+.

24Гадтынъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 25Гадтынъ ырувында олар 45 650 аьдем эди+.

26Юдадынъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 27Юдадынъ ырувында олар 74 600 аьдем эди+.

28Иссакардынъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 29Иссакардынъ ырувында олар 54 400 аьдем эди+.

30Завулоннынъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары ман айтылып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 31Завулоннынъ ырувында олар 57 400 аьдем эди+.

32Юсыптынъ улларыннан:

1. Эпрайымнынъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары ман айтылып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 33Эпрайымнынъ ырувында олар 40 500 аьдем эди+.

2. 34Манашединъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары ман айтылып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 35Манашединъ ырувында олар 32 200 аьдем эди+.

36Беняминнинъ тувдыкларыннан: аьскерге яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары ман айтылып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 37Беняминнинъ ырувында олар 35 400 аьдем эди+.

38Даннынъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 39Даннынъ ырувында олар 62 700 аьдем эди+.

40Ашердинъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 41Ашердинъ ырувында олар 41 500 аьдем эди+.

42Напталийдинъ тувдыкларыннан: аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, атлары аталып, аьеллерининъ эм сойларынынъ шаатлыгы ман саналдылар. 43Напталийдинъ ырувында олар 53 400 аьдем эди+.

44Муса, Харун эм Исраилдинъ он эки етекшиси мен саналган бу эрлер, аьр кими, оьз аьелининъ ваькили эди. 45Аьскер кызметине яравлы баьри эрлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, Исраилде аьеллери мен саналдылар. 46Олар баьриси 603 550 аьдем эди+. 47Ама Левий ырувынынъ аьеллери баскалар ман бирге саналмадылар.

48Раббий Мусага айткан эди: 49«Левийдинъ ырувын санама эм аьдем санынынъ язувына оларды баска Исраил уллары ман киргистпе. 50Левий ырувына антласув шатырын[*] аманатла, онынъ баьри савыт-сабасын эм ишиндеги баьри затын. Олар кие шатырды коьтерип юргистсинлер, онынъ савлай савыт-сабасын аьдуьвлеп карасынлар эм шатырдынъ тоьгерегине оьзлерининъ конысларын яйсынлар. 51Эгер кие шатырды коьширмеге керек болса, Левий ырувы оны коьтерип алсынлар, эгер оны курмага керек болса, сол затты да олар этсинлер. Эгер шатырга баска аьдем ювыкласа, ол оьлимге ушыраяк. 52Исраил уллары шатырларын аьскершилер куьби мен салаяклар, аьр кими оьзининъ ордасында, оьзининъ байрагы ман. 53Ама Левий ырувы оьзлерининъ шатырларын антласув шатырынынъ тоьгерегине, Исраил халкына каарым тиймес уьшин, салаяклар. Антласув шатырынынъ янында олар каравыл тутаяклар»+.

54Исраил уллары, Раббий Муса пайхамбарга калай буйырган болса, солай эттилер.

2

Ырувлардынъ ордаларда орынласувы

2^1Раббий Мусага эм Харунга айтты: 2«Исраил уллары кие шатырдынъ тоьгерегинде, бек узак болмай, аьр кими оьз байрагы ман, оьз аьелининъ белгиси мен орда курсынлар.

3Юдадынъ ордасы байрагы ман куьнтуварда, шатырдынъ куьн шыгатаган ягында болсын. Юдадынъ ырувынынъ етекшиси – Нахшон, Аминадавтынъ улы+. 4Онынъ аьскеринде 74 600 эр киси. 5Иссакардынъ ырувы ордасын олардынъ касына салсын. Иссакардынъ ырувынынъ етекшиси – Нетанел, Суардынъ улы. 6Онынъ аьскеринде 54 400 эр киси. 7Касында Завулоннынъ ырувы болаяк. Завулоннынъ ырувынынъ етекшиси – Элияв, Хелоннынъ улы. 8Онынъ аьскеринде 57 400 эр киси. 9Юдадынъ орда аьскеринде баьриси 186 400 эр киси. Олар йолга биринши болып шыгаяк+.

10Кубылада Рубеннинъ ордасы оьзининъ байрагынынъ астында болсын. Рубеннинъ ырувынынъ етекшиси – Элисур, Шедеурдынъ улы. 11Онынъ аьскеринде 46 500 эр киси. 12Шимоннынъ ырувы ордасын олардынъ касына салсын. Шимоннынъ ырувынынъ етекшиси – Шелумиел, Суришадайдынъ улы. 13Онынъ аьскеринде 59 300 эр киси. 14Янында – Гадтынъ ырувы. Гадтынъ ырувынынъ етекшиси – Элясап, Ревуелдинъ улы. 15Онынъ аьскеринде 45 650 эр киси. 16Рубеннинъ орда аьскеринде баьриси 151 450 эр киси. Олар йолга экинши болып шыгаяк+.

17Оннан сонъ, ордалардынъ ортасында кие шатыр эм Левий ырувдынъ ордасы йолга шыксын. Йолга ордалар, калай салынган болса, сол йорык пан шыксынлар, аьр кими оьз орнында, оьз байрагынынъ астында+.

18Куьнбатарда Эпрайымнынъ ордасы оьз байрагынынъ астында болсын. Эпрайымнынъ ырувынынъ етекшиси – Элишама, Аммихудтынъ улы. 19Онынъ аьскеринде 40 500 эр киси. 20Олардан сонъ Манашединъ ырувы болаяк. Манашединъ ырувынынъ етекшиси – Гамалиел, Педасурдынъ улы. 21Онынъ аьскеринде 32 200 эр киси. 22Оннан сонъ Беняминнинъ ырувы болаяк. Беняминнынъ ырувынынъ етекшиси – Авидан, Гидеонидинъ улы. 23Онынъ аьскеринде 35 400 эр киси. 24Эпрайымнынъ орда аьскеринде 108 100 эр киси. Олар йолга уьшинши болып шыгаяк+.

25Керуьвде Даннынъ ордасы оьз байрагынынъ астында болсын. Даннынъ ырувынынъ етекшиси – Ахиезер, Аммишадайдынъ улы. 26Онынъ аьскеринде 62 700 эр киси. 27Ашердинъ ырувы ордады олардынъ касына салаяк. Ашердинъ ырувынынъ етекшиси – Пагиел, Окраннынъ улы. 28Ашердинъ аьскеринде 41 500 эр киси. 29Оннан сонъ Напталийдинъ ырувы болаяк. Напталий ырувынынъ етекшиси – Ахира, Энаннынъ улы. 30Онынъ аьскеринде 53 400 эр киси. 31Даннынъ ордасында баьриси 157 600 эр киси. Олар йолга энъ сонъында оьз байракларынынъ астында шыгаяклар»+.

32Булар аьеллери мен саналган Исраил уллары. Баьриси ордалардынъ аьскерлер куьбинде – 603 550 аьдем+. 33Тек Левий ырувы калган Исраил уллары ман саналмаган – соьйтип Раббий Мусага буйырган+.

34Раббий Мусага калай буйырган болса, Исраил уллары солай эттилер. Олар орда болып, байракларынынъ астына турдылар эм соьйтип те – аьр ким оьз сойы эм аьели мен – йолга шыктылар.

3

Левий ырувынынъ шатырда кызмет кылувы

3^1Мине Раббий Муса ман Синай тавында соьйлейтаган заманга дейим Харуннынъ эм Мусадынъ тукым тарихлери. 2Харуннынъ улларынынъ атлары: Надав, онынъ тунгышы, Авиху, Элазар эм Итамар+. 3Бу Харуннынъ улларынынъ атлары, майланган дин куллыкшылары, оларды Харун, дин куллыкшылары болсын деп, багыслаган. 4Тек Надав эм Авиху Синай шоьллигинде, Раббийге арам отты аькелгенде, оьлдилер. Олардынъ уллары болмаган, эм тек Элазар ман Итамар, аталары Харун сав заманында, дин куллыкшылары болган+.

5Раббий Мусага булай айтты: 6«Левийдинъ ырувын келтир эм дин куллыкшысы Харун ман, олар ога ярдам этер уьшин, таныстыр+. 7Олар, кие шатырда кызмет кылув озгарып, Харун эм баьри ямагат уьшин борышларын толтырсынлар. 8Олар кие шатырда аьрекет этип, кие шатырдынъ савыт-сабасын аьдуьвлеп карасынлар эм Исраил улларынынъ борышларын толтырсынлар. 9Левий ырувын Харунга эм онынъ улларына бер – олар баьри Исраил улларынынъ ырувларыннан ога толысынша бойсынмага тийислилер+. 10Харунды эм онынъ улларын дин куллыкшылары этип сал. Кие ерге ювыклаган баска аьдем оьлтирилмеге керек»+.

11Тагы да Раббий Мусага айтты: 12«Мен Левий ырувын баьри Исраил улларынынъ ырувларыннан аьр бир Исраил кыскаяклысыннан тувган биринши эр тунгышларынынъ орнына алганман. Левий ырувы – Меники, 13неге десе баьри тунгышлар – Меники. Мен Мысырда баьри тунгышларды оьлтиргенде, Мен Оьзиме Исраилде баьри тунгышларды багыслаганман – аьдемлерди де, айванларды да. Олар Меники болмага кереклер. Мен – Раббий»+.

Левий ырувынынъ санын язув

14Оннан сонъ Раббий Синай шоьллигинде Мусага айтты: 15«Баьри Левий ырувын сойы ман эм аьеллери мен сана. Баьри эр аьдемлерди, бир айлыклардан баслап эм уьйкенлерине дейим, сана».

16Эм Муса, Раббий буйырганындай этип, оларды санады.

17Мине Левийдинъ улларынынъ атлары: Гершон, Кохат эм Мерарий+.

18Мине Гершоннынъ сой басшысы болган уллары: Ливний эм Шимей.

19Кохаттынъ сой басшысы болган уллары: Амрам, Исхар, Хеврон эм Уззиел.

20Мерарийдинъ сой басшысы болган уллары: Махлий эм Муший.

Мине Левий ырувынынъ сойлары аьеллери мен.

21Гершоннан шыкканлар Ливний сойы эм Шимей сойы; бу Гершон улларынынъ сойлары. 22Баьри бир айлыклардан баслап эм оннан уьйкен болып саналган эр аьдемлер 7 500 аьдем эди. 23Гершон ырувынынъ сойы конысты куьнбатарда салмага керек эдилер, кие шатырдынъ артында+. 24Гершон сойынынъ аьеллерининъ етекшиси Лаелдинъ улы Элясап эди. 25Кие шатырда Гершон ырувына шатырдынъ иш эм тыс ябувлары, шатырга киретаган перде,+
26шатырдынъ эм курманлык шалатаган орыннынъ тоьгерегиндеги азбардынъ перделери мен азбарга киретаган ердинъ пердеси эм арканлары тапшырылган эди.

27Кохаттан шыкканлар Амрам, Исхар, Хеврон эм Уззиелдинъ сойлары; бу Кохат улларынынъ сойлары. 28Баьри саналган эр аьдемлер, бир айлыклардан баслап эм оннан уьйкенлери, 8 600 аьдем эди. Оларга кие шатырдагы затлар тапшырылган эди. 29Кохат сойы конысты кие шатырдынъ кубыла бетиннен салмага керек эди. 30Кохат сойынынъ аьеллерининъ етекшиси Уззиелдинъ улы Элисапан эди. 31Олардынъ аьдуьвлеп каравына кие сандык[*], сыпыра, шыраксалгыш, курманлык шалынатаган орын, кие ердинъ кылынувда кулланылатаган савыт-сабасы, ябувлар эм онынъ баьри керекли алатлары тапшырылган эди+. 32Левий ырувынынъ бас етекшиси Элазар эди, дин куллыкшысы Харуннынъ улы. Кие ерди аьдуьвлеп карайтаганлар ога яваплы эдилер+.

33Мерарийден шыкканлар Махлий эм Мушийдинъ сойлары: бу Мерарий улларынынъ сойлары. 34Баьри саналган эр аьдемлер, бир айлыклардан баслап эм оннан уьйкенлери, 6 200 аьдем эди. 35Мерарий сойынынъ аьеллерининъ етекшиси Суриел, Авихаилдинъ улы. Олар коныс болып кие шатырдынъ керуьв бетине турмага тийисли эдилер. 36Мерарий улларына кие шатырдынъ бурыслары, тартпылары, баганалары, онынъ туьп-негизи, баьри керек алатлары+
37эм азбардынъ тоьгерегиндеги баганалары туьп-негизи мен, шатырдынъ казыклары эм арканлары аьдуьвлеп карамага тапшырылган эди.

38Муса, Харун эм онынъ уллары конысты кие шатырдан куьнтуварга, шатырдынъ алдына салатаган эдилер. Олар Исраил улларынынъ орнына кие ердеги кылынувды аьдуьвлеп карамага тийисли эдилер. Кие ерге ювыклаган баска аьдемди оьлтирмеге керек эди.

39Раббийдинъ буйырыгы ман Муса эм Харун санаган Левий ырувынынъ баьриси, олардынъ сойы ман саналган баьри эр аьдемлери, бир айлыклардан алып эм оннан уьйкенлери, 22 000 аьдем эди+.

Исраил тунгышларын Левий ырувына авыстырув

40Раббий Мусага айтты: «Баьри бир айлык исраил эр тунгышларын эм оннан уьйкенлерин санап шык эм атларынынъ тизбесин эт. 41Мен – Раббий, Мага Исраил тунгышларынынъ орнына Левий ырувын айыр, эм де Исраил улларынынъ баьри туварынынъ биринши тоьлининъ орнына Левий ырувынынъ баьри туварын айыр».

42Муса Исраил улларынынъ баска ырувларынынъ тунгышларын, Раббий ога буйырганынша, санады. 43Баьри Исраил эр тунгышлары, бир айлыклардан баслап эм оннан уьйкенлери, атлары айтылып саналганда, 22 273 аьдем болды.

44Тагы да Раббий Мусага айтты: 45«Исраил улларынынъ тунгышларынынъ орнына левийшилерди эм олардынъ туварынынъ орнына левийшилердинъ туварын ал. Левийшилер Меники болмага керек. Мен – Раббий. 46Левийшилерден артык болган, эки юз етпис уьш Исраил тунгышларын сатып алар уьшин, 47бес кесек куьмис йыйна. Бу куьмис кие шатырдынъ оьлшевлери мен шегилсин+. 48Куьмисти Харунга эм онынъ улларына бер».

49Муса сатылып алынган левийшилерден артык болганлардан тоьлев йыйды. 50Исраил улларынынъ тунгышларыннан ол 1 365 кесек куьмис[*] йыйды. 51Муса тоьлевди Харунга эм онынъ улларына, ога Раббий буйырганындай этип, берди.

4

Кохат сойынынъ борышлары

4^1Раббий Мусага эм Харунга айтты: 2«Левий ырувдынъ Кохат улларынынъ аьдем санын сойы эм аьеллери мен язынъыз. 3Кие шатырда ислегендей, отыз ясыннан элли ясына дейим баьри эрлерди сананъыз+. 4Мине Кохат улларынынъ кие шатырда этеек ислери: олар энъ киели савыт-сабады аьдуьвлеп карасынлар.

5Эгер коныс йолга шыгаяк болса, Харун эм онынъ уллары кирсинлер, [энъ кие боьлмеди] ябатаган ябувды алсынлар эм оны ман антласув сандыгын япсынлар. 6Ябувга юныс балыктынъ коьнин салсынлар, уьстине коьк яюв яйсынлар эм курыкларды салсынлар+.

7Кие оьтпек уьшин сыпыра уьстине коькшил яюв яйсынлар эм ога тепшеклерди, табакларды, телпеклерди эм курманлык шагыры уьшин шоьлмеклерди салсынлар. Сыпырада дайым оьтпек турсын. 8Бу затлардынъ уьстине ал яюв яйсынлар, оны юныс балыктынъ коьни мен япсынлар эм курыкларды салсынлар.

9Коькшил яюв алсынлар эм шыраксалгышты май шыраклары ман, мелте уьшин кыскышты, тосап уьшин тепшеклерди эм ога май куятаган баьри савытларды япсынлар. 10Шыраксалгышты баьри савытлары ман юныс балыктынъ коьниннен яювга орасынлар эм зембилге салсынлар.

11Алтын ман капланган курманлык шалынатаган орыннынъ уьстине олар коькшил яюв яйсынлар, юныс балыктынъ коьнин япсынлар эм курыкларды салсынлар. 12Кие ерде кызмет кылувга кулланылатаган баьри савыт-сабады алсынлар, коькшил яювга орасынлар, юныс балыктынъ коьнин япсынлар эм зембилге салсынлар. 13Курманлык шалынатаган ез орыннынъ куьлин сыпырып суьртсинлер, курманлык шалынатаган орынга койы-кызыл яюв япсынлар 14эм ога курманлык шалынатаган орында кулланылатаган баьри савыт-сабады салсынлар: табаларды, эт уьшин шанышкышларды, балакларды эм буьрккиш телпеклерди. Уьстине юныс балыктынъ коьниннен яюв япсынлар эм курыкларды салсынлар.

15Харун эм онынъ уллары, кие ердинъ затларын, савыт-сабасын ябып болган сонъ, коныс йолга шыгаяк заманда, бу затлардынъ баьрисин коьтерип аькетер уьшин, Кохаттынъ сойы келер. Олар кие затларга тийип болмайды, ол заманда олар оьлееклер. Бу кие шатырдынъ савыт-сабасы, оны Кохаттынъ уллары коьтерип юргистееклар.

16Дин куллыкшысы Харуннынъ улы Элазар шыраксалгыш уьшин майды, ийисли майлар эм дайымлы оьтпек савгасын аьдуьвлеп карасын. Ол кие шатыр эм онынъ ишиндеги баьри затлар уьшин каьр шексин: кие ер эм онынъ савыт-сабасы акында»+.

17Раббий Муса эм Харунга айтты: 18«Левий ырувынынъ Кохат сойын оьлмеге берменъиз. 19Олар яшасын эм, кие затларга ювыклап, оьлмесин деп, мине бу затты этинъиз: Харун эм онынъ уллары кие ерге кирсинлер эм аьр кимге онынъ борышын эм не зат коьтерип аькетеегин белгилесинлер. 20Ама Кохат уллары, кие затларга бир такыйкага да болсын карамага деп, кирмесинлер, ол заманда олар оьлеек».

Гершон сойынынъ борышлары

21Раббий Мусага айтты: 22«Гершон улларынынъ аьдем санынынъ язувын сойлары эм аьеллери мен эт. 23Кие шатырда кызмет кылув уьшин баьри эр кисилерди, отыздан элли ясына дейим сана.

24Мине Гершон сойынынъ, олар ислегенде эм юк коьтергенде, борышлары:+
25олар кие меканнынъ перделерин, кие шатырды эм онынъ ябувын, онынъ уьстиндеги юныс балык коьниннен этилген ябувын, кие шатырга киретаган ердинъ пердесин, 26кие меканнынъ эм курманлык шалынатаган орыннынъ тоьгерегиндеги азбардынъ перделерин, азбарга киретаган ердинъ пердесин, арканларын эм баьри керек алатларын коьтерип барсынлар. Олар сол затлар ман этпеге тийисли баьри борышларын этсинлер. 27Олардынъ кызмети – коьшируьв яде баска ис – Харун эм онынъ улларынынъ басшылыгы ман озгарылады. Олардынъ аьдуьвлеп каравына баьри коьтерип коьширмеге керек затларды сенинъиз. 28Сондай Гершон сойынынъ кие шатырда кызмет кылувы. Олар оьз борышларын дин куллыкшысы Харуннынъ улы Итамардынъ басшылавы ман озгарсынлар.

Мерарий сойынынъ борышлары

29Мерарий улларын сойлары эм аьеллери мен сана. 30Кие шатырда кызмет кылаяк баьри эрлерди, отыздан элли ясына дейим, сана. 31Мине олардынъ кие шатырда толтыраяк борышлары: олар кие шатырдынъ бурысларын, тартпыларын, баганаларын эм туьп-негизин аькетсинлер,+
32тагы да азбардынъ тоьгерегиндеги баганаларын туьп-негизи мен, кие шатырдынъ казыкларын, арканларын, баьри баска алатларын эм керек яракларын коьтерсинлер. Аьр кимине, ол не зат коьтерип аькетеегин, белгиле. 33Сондай Мерарий сойынынъ дин куллыкшысы Харуннынъ улы Итамардынъ басшылыгы ман кие шатырда толтыраяк борышлары».

Левий ырувдынъ аьдем санын язув

34Муса, Харун эм халктынъ етекшилери Кохат улларын сойлары эм аьеллери мен санадылар. 35Баьри эрлер, отыздан элли ясына дейим, кие шатырда кызмет кылувга яравлылары, 36сойлары ман саналганда, 2 750 аьдем болды. 37Бу Кохат сойларыннан кие шатырда кызмет кылганлардынъ ортак саны. Муса эм Харун оларды, Раббийдинъ Муса аркалы берген буйырыгынша, санадылар.

38Гершон уллары сойлары эм аьеллери мен саналдылар. 39Баьри эрлер, отыздан элли ясына дейим, кие шатырда кызмет кылувга яравлысы, 40сойлары эм аьеллери мен саналганда, 2 630 аьдем эди. 41Бу Гершон сойларыннан кие шатырда кызмет кылганлардынъ ортак саны. Муса эм Харун оларды Раббийдинъ берген буйырыгы ман санадылар.

42Мерарий уллары сойлары эм аьеллери мен саналдылар. 43Баьри эрлер, отыздан элли ясына дейим, кие шатырда кызмет кылувга яравлысы, 44сойлары ман саналганда, 3 200 аьдем эди. 45Бу Мерарий сойларынынъ ортак саны. Муса эм Харун оларды, Раббийдинъ Муса аркалы берилген буйырыгына коьре, санадылар.

46Муса, Харун эм Исраилдинъ етекшилери баьри левийшилерди сойлары эм аьеллери мен санадылар. 47Баьри эрлер, отыздан элли ясына дейим, кие шатырда кызмет кылувга эм оны коьтерип барувга яравлысы, 488 580 аьдем эди. 49Раббийдинъ Муса аркалы берилген буйырыгына коьре, олардынъ аьр кимине онынъ кызметин белгиледилер эм, не зат коьтерип юргистеегин, айттылар. Олар, Раббий Муса аркалы буйырганынша, саналдылар.

5

Коныстынъ тазалыгы акында йорык

5^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына юкпалы тери маразлыларды[*], кир келетаганларды яде, оьлиге тийип, арамланганларды коныстан йогалтпага буйыр+. 3Мен сизинъ аранъызда болган конысты арамламас уьшин, эм эрлерди, эм кыскаяклыларды коныстынъ тысына шыгарынъыз»+.

4Исраил уллары солай эттилер. Олар баьрин де коныстынъ тысына шыгардылар. Раббий Мусага калай буйырган болса, солай эттилер.

Кыянат уьшин тоьлев

5Раббий Мусага булай деди: 6«Исраил улларына айт: Эгер эр киси яде кыскаяклы баска аьдемге яманлык этселер, оны Раббий мен алаллыгын бузып,+
7олар шуьшли, эм эткен куьналарын мойнына ашык алмага керек. Олар эткен яманлыкларын толысынша тоьлесинлер, онынъ уьстине бестен бир ярымын да коссынлар эм яманлык эткен аьдемлерине берсинлер+. 8Ама яманлык этилген киси оьлсе, эм сосы яманлык уьшин тоьлевди алмага онынъ ювык кардашы йок болса, тоьлев Раббийге тийисли эм дин куллыкшысына курманлык кошкар ман берилмеге керек, оны ман шуьшлидинъ тазаланувы озгарылады. 9Исраил улларынынъ дин куллыкшысына аькелген баьри кие савгалары – оныкы. 10Аьр аьдемнинъ кие савгалары – дин куллыкшысына байыр; дин куллыкшысына берилген зат – оныкы».

Некесин бузган хатынга сынав

11Раббий Мусага айтты: 12«Исраил уллары ман соьйле, оларга булай айт: Эгер кимнинъ де болсын хатыны зийналык этсе эм оны ман некесин бузса, 13эм ким де болсын бирев оны ман бир тоьсекте болса, а эри ол зат акында билмесе; эгер ол ясыртын арамлык этсе эм шааты йок болса,+
14а эри, арамланган хатынын куьнлеп эм шекленип басласа – яде оны куьнлеп, шекленсе, ама хатыны арамлык этпеген – 15ол хатынын дин куллыкшысына аькелсин. Ол оны уьшин садакага бир куьренке арпа ун аькелсин, тек унга май эм аьруьв ийисли майлар коспасын, неге десе бу куьнлев садакасынынъ уны, йорыкты бузганын эслетер уьшин, эскеруьв садакасы+.

16Дин куллыкшысы оны аькелсин эм Раббийдинъ алдына салсын. 17Ол балшык савытка кие сувыннан куйсын эм сувга кие шатырдынъ ериннен топырагын коссын. 18Кыскаяклыды Раббийдинъ алдына салып, дин куллыкшысы онынъ шашын яйсын[*] эм колына эскеруьв садакасын, куьнлев садакасынынъ унын салсын, а оьзи каргыс еткеретаган увтатык сувды ысласын. 19Эм дин куллыкшысы кыскаяклыга айтсын: „Эгер баска эр киси сени мен бир тоьсекте болмаган болса, эгер, эринъ болып, сен некенъди бузбаган эм арамланмаган болсанъ, бу каргыс еткеретаган увтатык сув сага зарар этпес. 20Ама эгер, эринъ бола турып, сен баска эр киси мен, байынънан баска, некенъди бузып эм арамланган болсанъ – 21ол заманда дин куллыкшысы каргыс айтсын: – Раббий сени халкынънынъ арасында каргыска эм урыска ушыратсын, карнынъа бала битпестей этип, курсагынъды систирсин[*]. 22Бу каргыс еткеретаган сув, сен ишкенлей, сага кирсин, курсагынъ сиссин, бала битпестей каратон болсын[*]“.

Эм кыскаяклы: „Амин, амин[*]“, – деп айтсын.

23Дин куллыкшысы бу каргысларды колязбага язсын эм увтатык сувга шайысын. 24Кыскаяклыга сол увтатык, каргыс еткеретаган сувды иширтсин, ол сув онынъ ишине кирсе, ол бек куьшли азап шегеек. 25Дин куллыкшысы онынъ колыннан куьнлев садакасынынъ унын алсын, курманлык шалынатаган орыннынъ алдында авага коьтерип кагып, Мага, Раббийге багысласын. 26Ол бир увыс оьтпек савгасынынъ эстелик кесегин[*] алсын эм курманлык шалатаган орында яксын. Оннан сонъ ол кыскаяклыга сувды иширтсин. 27Эгер ол арамлык этип, эрине некесин бузган болса, эри ога каргыс еткеретаган сувды иширтсе, сув ога кирсе эм азап шектирсе, курсагы онынъ сисеек, а карны бала битпес болаяк, эм баьри халк ога наьлет болсын айтаяк. 28Ама кыскаяклы арамланмаган эм таза болса, ол бир минсиз калаяк эм курсак коьтермеге болаяк.

29Сондай куьнлев акында йорык: эгер эри болган хатын сенимлигин бузса эм арамланса, 30яде хатынына шекленген эрди куьнлев бийлесе, дин куллыкшысы кыскаяклыды Раббийдинъ алдына салсын эм сол йорык бойынша баьри затты оны ман озгарсын. 31Эри куьнадан тазаланар, а хатыны куьнасы уьшин шуьшине йолыгар».

6

Назорейлерге йорыклар

6^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил уллары ман соьйле, оларга айт: Эгер эр киси яде кыскаяклы оьзин Раббийге багыслайман деп, назорейлик[*] антын этселер, 3олар шагыр эм баска эсирткиш ишимликлерден оьзлерин тыйсынлар, эм шагырдан яде баска эсирткиш ишимликтен этилген сиркесувды ишпесинлер. Оларга юзим сувын ишпеге эм юзим яде курыган юзим де ашамага ярамайды. 4Назорейлик туткан заманында, оларга юзим бутагыннан бир зат – емистинъ асларын яде кабыгын да – ашамага тиймейди.

5Назорейлик туткан заманында олардынъ басларына кетеруьв бекиси тиймесин. Оьзлерин Мага, Раббийге, багыслаган заманы кутылганша, олар Мага байыр; эм басларындагы шашларын оьстирсинлер. 6Раббийге багысланган заманында оларга оьлиге ювыкламага тиймейди+. 7Эгер олардынъ атасы, анасы, агасы яде аьптеси оьлсе де, олар уьшин де шашларын арамламага тиймейди, неге десе ол Раббийге багысланувдынъ белгиси. 8Баьри назорейлик заманын олар Мага, Раббийге, багысланганлар.

9Эгер олар турганлай, бирден бирев оьлсе, эм олардынъ Мага багысланган шашлары арамга шыкса, оьзлерининъ тазаланув куьнлеринде – етинши куьн – олар шашларын кетерсинлер. 10Сегизинши куьнинде олар дин куллыкшысына эки анаш коьгершинди яде эки яс коьгершинди кие шатырына киретаган ерге аькелсинлер+. 11Дин куллыкшысы, арамланганды тазалар уьшин, куслардынъ бирисин куьна курманлыгына аькелсин, а экиншисин – тутасяндырув курманлыкка, неге десе оьлидинъ касында турып, олар арамга шыккан. Сол куьн ок арамланганлардынъ шашлары янъыдан багысланаяк. 12Назорейлик заманында олар оьзлерин Мага, Раббийге багысласын эм бирйыллык козыды айыплык курманлыгына аькелсинлер. Алдынгы куьнлери эсапка алынмайдылар, неге десе олар оьзлерининъ назорейлигин арамлаганлар.

13Мине назорей акында йорык. Онынъ багысланув заманы битсе, оны кие шатырына киретаган ерге аькелмеге керек. 14Онда ол Раббийге курманлыклар аькелсин: минсиз бирйыллык кошкар козыды – тутасяндырув курманлыкка, минсиз бирйыллык ана токлыды – куьна курманлыгына, минсиз кошкарды – уьлестирилген курманлыкка,+
15тийисли ун садакасы ман шагыр садакасын эм энъ ийги уннан май ман ийленген бир шетен ашыткысыз оьтпек эм май ягылган шоьреклер+. 16Дин куллыкшысы садакаларды Раббийдинъ алдына салсын эм куьнасы уьшин курманлык эм тутасяндырув курманлык этсин. 17Оннан сонъ ол Раббийге кошкарды бир шетен ашыткысыз оьтпек пен уьлестирилген курманлыкка аькелсин эм де ун садакасын эм шагыр садакаларын этсин. 18Кие шатырга киреятырган ерде багысланув уьшин назорей шашын кетерсин. Оны алып, уьлестирилген курманлык астында янган отка тасласын. 19Назорей багысланув уьшин шашын кетерген сонъ, дин куллыкшысы ога койдынъ кайнаган калагын эм шетеннен ашыткысыз оьтпек эм шоьрек берсин+. 20Дин куллыкшысы бу затларды Мага, Раббийге, багыслаганын коьрсетер уьшин, авага коьтерип, алдымда каксын. Бу затлар, кагылган тоьс эм Мага багысланган бут пан бирге – кие, дин куллыкшысына байыр. Оннан сонъ назорей шагыр ишпеге болады+.

21Сондай назорей акында йорык, ол, Раббийге ант этип, оьзининъ назорейлиги уьшин садака багыслайды, оннан баска этип, тагы да оьзининъ байлык амалына коьре. Соьйтип ол, назорейлик акындагы йорыкка коьре, эткен антын толтырсын».

Алладынъ разылыгын тилев

22Раббий Мусага айтты: 23«Харунга эм онынъ улларына айт: Исраил уллары уьшин разылыгымды тиленъиз, оларга булай айта турынъыз:+

24Раббий сага разы болсын

Эм сакласын сени;

25Раббий, Оьзининъ юзининъ нурын тоьгип, сени ярыкландырсын

Эм сага рагимли болсын;
26Раббий сага Оьзининъ юзин бурсын
Эм сага тынышлык савгаласын.

27Соьйтип олар, Меним атымды атап, Исраил уллары уьшин разылыгымды тилееклер, эм Мен оларга разы болаякпан».

7

Кие шатырды багыславга садакалар

7^1Муса, кие шатырды орынластырганда, оны майлады эм баьри болган савыт-сабасын Аллага багыслады. Тагы да ол курманлык шалынатаган орынды эм онынъ баьри савыт-сабасын багыслады+. 2Эм Исраилдинъ етекшилери, аьеллердинъ басшылары, аьдем санын язув уьшин явап туткан ырувлардынъ етекшилери, садакалар эттилер. 3Олар, Раббийге савгага деп, алты уьсти ябык арба эм он эки оьгиз аькелдилер: аьр бир етекшиден бирер оьгиз, эм аьр эки етекшиден бирер арба, эм бу затларды кие шатырдынъ алдына салдылар.

4Раббий Мусага айтты: 5«Кие шатырда кулланар уьшин, бу затларды олардан ал. Бу затлардан левийшилерге, аьр кимине онынъ кызмет каьрине кереккенине коьре, бер».

6Муса арбаларды эм оьгизлерди алды эм оларды левийшилерге берди. 7Ол эки арбады эм доьрт оьгизди Гершон улларына берди, олардынъ эткен каьрине коьре,+
8эм доьрт арбады эм сегиз оьгизди Мерарий улларына берди, олардынъ эткен кызмет каьрине коьре. Олар баьри де дин куллыкшысы Харуннынъ улы Итамарга бойсынадылар+. 9Тек Кохат улларына Муса бир зат та бермеди, неге десе олардынъ аьдуьвлеп каравына кие савыт берилген, оны олар ийинлерине алып юргистпеге керек эдилер+.

10Курманлык шалынатаган орынды майлаган сонъ, етекшилер, оны багыславга, курманлыклар аьзирледилер эм оларды курманлык шалынатаган орынга аькелдилер. 11Раббий Мусага айтканша: «Куьн сайын етекшилердинъ бириси курманлык шалынатаган орынды багыславга оьзининъ садакасын аькелсин».

12Биринши куьн Юдадынъ ырувыннан садакасын Аминадавтынъ улы Нахшон этти+.

13Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 14100 грамм[*] шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган;+
15тутасяндырув курманлыкка – яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы;+
16теке – куьна курманлыгына+
17эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыгына. Сондай эди Аминадавтынъ улы Нахшоннынъ садакасы+.

18Экинши куьн садакасын Иссакардынъ ырувынынъ етекшиси, Суардынъ улы Нетанел этти+.

19Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 20100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 21яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин; 22теке – куьна уьшин курманлыкка; 23эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Суардынъ улы Нетанелдинъ садакасы.

24Уьшинши куьн садакасын Завулоннынъ ырувынынъ етекшиси, Хелоннынъ улы Элияв этти+.

25Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 26100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 27яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин; 28теке – куьна уьшин курманлыкка 29эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Хелоннынъ улы Элиявтынъ садакасы.

30Доьртинши куьн садакасын Рубеннинъ ырувынынъ етекшиси, Шедеурдынъ улы Элисур этти+.

31Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 32100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 33яс буга, кошкар эм бирйыллык козы – толы яндырув уьшин; 34бир теке – куьна уьшин курманлыкка 35эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Шедеурдынъ улы Элисурдынъ садакасы.

36Бесинши куьн садакасын Шимоннынъ ырувынынъ етекшиси, Суришадайдынъ улы Шелумиел этти+.

37Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 38100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 39яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин; 40бир теке – куьна уьшин курманлыкка 41эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Суришадайдынъ улы Шелумиилдинъ садакасы.

42Алтыншы куьн садакасын Гадтынъ ырувынынъ етекшиси, Девуелдинъ улы Элясап этти+.

43Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 44100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 45яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин; 46бир теке – куьна уьшин курманлыкка 47эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Девуелдинъ улы Элясаптынъ садакасы.

48Етинши куьн садакасын Эпрайымнынъ ырувынынъ етекшиси, Аммихудтынъ улы Элишама этти+.

49Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 50100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 51яс буга, кошкар эм бирйыллык козы – толы яндырув уьшин; 52бир теке – куьна уьшин курманлыкка 53эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Аммихудтынъ улы Элишамадынъ садакасы.

54Сегизинши куьн садакасын Манашединъ ырувынынъ етекшиси, Педасурдынъ улы Гамалиел этти+.

55Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 56100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 57яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин; 58бир теке – куьна уьшин курманлыкка 59эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Педасурдынъ улы Гамалиелдинъ садакасы.

60Тогызыншы куьн садакасын Беняминнинъ ырувынынъ етекшиси, Гидеонидинъ улы Авидан этти+.

61Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 62100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 63яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин; 64бир теке – куьна уьшин курманлыкка 65эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Гидеонидинъ улы Авиданнынъ садакасы.

66Оныншы куьн садакасын Даннынъ ырувынынъ етекшиси, Аммишадайдынъ улы Ахиезер этти+.

67Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 68100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 69яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин; 70бир теке – куьна уьшин курманлыкка 71эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Аммишадайдынъ улы Ахиезердинъ садакасы.

72Он биринши куьн садакасын Ашердинъ ырувынынъ етекшиси, Окраннынъ улы Пагиел этти+.

73Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 74100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 75яс буга, кошкар эм бирйыллык козы – толы яндырув уьшин; 76бир теке – куьна уьшин курманлыкка 77эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Окраннынъ улы Пагиелдинъ садакасы.

78Он экинши куьн садакасын Напталийдинъ ырувынынъ етекшиси, Энаннынъ улы Ахира этти+.

79Онынъ садакасы болды: 1,3 килограмм шеккен куьмис тепшек эм 700 грамм шеккен куьмис телпек – май карыскан энъ ийги унга толтырылган – оьтпек савгасы; 80100 грамм шеккен алтын табак – ийисли майга толтырылган; 81яс буга, кошкар эм бирйыллык токлы – толы яндырув уьшин, 82бир теке – куьна уьшин курманлыкка 83эм эки оьгиз, бес кошкар, бес теке эм бес бирйыллык токлы – уьлестирилген курманлыкка. Сондай эди Энаннынъ улы Ахирдинъ садакасы.

84Мине Исраил етекшилерининъ курманлык шалатаган орынды багыславга, курманлык шалынатаган орын майланган сонъ эткен садакалары: он эки куьмис тепшек, он эки куьмис телпек эм он эки алтын табак. 85Аьр бир куьмис тепшек 1,3 килограмм шегеди, аьр бир телпек – 700 грамм. Баьриси бу савытлар 24 килограмм шегеди[*]. 86Ийисли майга толтырылган алтын табаклар он эки эди, эм олардынъ аьр бириси 100 грамм шегеди. Алтын табаклар баьриси 1,2 килограмм[*] шектилер. 87Тутасяндырув курманлык уьшин баьри айванлар – он эки яс буга, он эки кошкар эм он эки бирйыллык токлы тийисли болган оьтпек савгалары ман. Он эки теке куьна курманлыгына аькелдилер. 88Баьри айванлар уьлестирилген курманлыкка: йырма доьрт оьгиз, алпыс кошкар, алпыс теке эм алпыс бирйыллык токлы. Сондай эди, курманлык орынды майлаган сонъ, курманлык шалынатаган орынды багыслав уьшин этилген садакалар.

89Муса, кие шатырга Раббий мен соьйлер уьшин киретаган заманда, антласув сандыгынынъ капагынынъ[*] уьстинде, эки керубининъ[*] ортасында ол оны ман соьйлейтаган даваз эситетаган эди. Соьйтип Раббий Муса ман соьйлеген+.

8

Майшыраклардынъ орынласувы

8^1Раббий Мусага айтты: 2«Харун мен соьйле, ога айт: Сен ети майшыракты шыраксалгышка орынластырган заманда, олар алдынъды ярыкландыргандай этип орынластыр».

3Харун соьйтип этти. Ол майшыракларды, олар шыраксалгыштынъ алдын ярыкландыргандай этип, калай Раббий Мусага буйырганынша, орынластырды. 4Мине шыраксалгыш калай этилген: оны тапталган алтыннан эткенлер – туьбиннен шешекейлерине дейим. Раббий Мусага кайдай уьлги коьрсеткен болса, шыраксалгыш солай этилген.

Левийшилерди тазалав эм багыслав

5Раббий Мусага айтты: 6«Левийшилерди калган Исраил улларынынъ арасыннан айырып ал эм оларды тазала. 7Оларды тазалар уьшин, булай эт: олардынъ уьстине тазаланув сувын буьрк, эм олар буьтин кевдесин кетерсинлер эм кийимлерин ювсынлар. Соьйтип олар тазаланаяк+. 8Олар яс бугады эм май ман карыстырылган энъ ийги уннан тийисли оьтпек савгасын алсынлар, а сен экинши яс бугады куьна уьшин курманлыкка ал+. 9Исраил улларынынъ баьри ямагатын йыйып, левийшилерди кие шатырына аькел. 10Левийшилерди Раббийдинъ алдына аькел, эм Исраил уллары оларга колларын салсынлар. 11Харун левийшилерди Раббийге Исраил халкыннан садака кебинде, олар Раббийге кызмет кылгандай, багысласын. 12Левийшилер колларын бугалардынъ басына салган сонъ, бир бугады куьна уьшин Раббийге курманлыкка аькел, а баскасын – левийшилерди тазалар уьшин – тутасяндырув курманлыкка аькел. 13Левийшилерди Харуннынъ эм онынъ улларынынъ алдына сал эм оларды Раббийге садакадай багысла. 14Соьйтип левийшилерди сен калган Исраил улларыннан айырарсынъ, эм левийшилер Меники боларлар+.

15Сен левийшилерди тазалаган сонъ, эм оларды садакадай багыслаган сонъ, олар кие шатырына кызмет кылмага кирсинлер. 16Исраил улларынынъ арасыннан олар Мага толысынша берилмеге керек. Мен оларды Оьзиме кайдай да Исраил кыскаяклысыннан тувган эр бала тунгышы орнына аламан+. 17Исраилде баьри эр тунгышлар – аьдем яде айван – Мага байыр. Мен оларды Оьзиме, Мысырда баьри тунгышларды оьлтирип, айырганман. 18Мен левийшилерди Оьзиме Исраилдинъ эр тунгышлары орнына алганман. 19Мен левийшилерди Харунга эм онынъ улларына Исраил улларыннан савга этип сымарлап бергенмен, Исраил уллары кие ерге ювыклаганда, оларга бир баьле де тиймесин деп, Исраил уллары уьшин олар кие шатырда кызмет кылсынлар эм тазаланув озгарсынлар»+.

20Муса, Харун эм Исраилдинъ баьри ямагаты, Мусага Раббий калай айткан болса, левийшилер мен солай эттилер. 21Левийшилер тазаландылар эм кийимлерин ювдылар. Харун оларды Раббийге садакадай багыслады эм, оларды тазалар уьшин, тазаланув озгарды. 22Оннан сонъ левийшилер, Харун эм онынъ улларынынъ басшылыгы ман кызмет кылмага, кие шатырына кирдилер. Олар левийшилер мен, Раббий Мусага калай буйырган болса, солай эттилер.

23Раббий Мусага айтты: 24«Левийшилерге тийислиси бу: эр кисилер йырма бес ясыннан эм оннан уьйкенлери кие шатырда кызмет борышларына кириссинлер,+
25ама элли ясында олар дайымлык кызмет кылувдан тайсынлар эм арбатында кызмет кылмасынлар. 26Олар оьзлерининъ кардашларына кие шатырда кызмет кылувда ярдам этпеге боладылар, ама оьзлери кызмет кылмасынлар. Соьйтип сен левийшилерге олардынъ борышларын белгилерсинъ».

9

Азатлык байрамы акында йорыклар

9^1Раббий Муса ман Синай шоьллигинде Мысырдан кетуьвдинъ экинши йылынынъ биринши айында [навруз-коькек] соьйледи. Ол айтты: 2«Исраил уллары, белгиленген заманда, Азатлык байрамын озгарсынлар+. 3Белгиленген вакытта, кеште, биринши айдынъ он доьртинши куьнинде, баьри аьдетлер эм йорыклар ман белгиленъиз».

4Муса Исраил улларына Азатлык байрамын белгиленген заманда озгармага буйырды, 5эм олар оны Синай шоьллигинде, кеште, белгиленген заманда озгардылар. Мусага Раббий калай буйырган болса, Исраил уллары солай эттилер.

6Тек бир кесеклери Азатлык байрамын биринши куьн белгилемеге болмадылар, неге десе оьлген аьдемге тийип, арамланганлар. Сол куьн ок олар Муса эм Харунга келдилер+
7эм Мусага айттылар: «Биз, оьлген аьдемге тийип, арамланган эдик, тек не уьшин бизди баска Исраил уллары ман бирге белгиленген заманда Раббийге ортак курманлык аькелуьвден тыймага керек?»

8Муса оларга яваплады: «Раббий сиз акында не буйырганын мен билгенше, куьтип турынъыз».

9Раббий Мусага айтты: 10«Исраил улларына айт: Эгер сен эм сенинъ тувдыкларынъ, оьлиге тийип яде узак йолда болып, арамланса, Раббий берген Азатлык байрамын белгилемеге боласынъ. 11Оны бир айдан сонъ, экинши айдынъ он доьртинши куьнинде, кешликте белгилесин. Курманлыктынъ этин ашыткысыз оьтпек пен эм увтатык оьленлер мен ашасын,+
12эртенъликке дейим бир затын да калдырмасын эм суьеклерин де сындырмасын. Азатлык байрамын белгилеген заманда, онынъ баьри йорыкларын тутсын+. 13Эгер аьдем таза эм йол шыкпаган болса, ама Азатлык байрамын белгилемесе, ол халкынынъ ишиннен коратылаяк, неге десе белгиленген заманда Раббийге садакасын аькелмеген. Ол шуьшине йолыктырылаяк.

14Эгер сизде яшайтаган тыс элдинъ аьдеми, Раббий мен токтастырылган Азатлык байрамын белгилеймен десе, онынъ баьри йорыкларын эм аьдетлерин тутсын. Сизде ят аьдемлерге де, оьз кыралынъыздынъ аьдемлерине де, бирдей йорыклар болсын»+.

Кие шатырдынъ уьстинде булыт

15Кие шатыр – антласув шатыры – салынган куьн, оны булыт каплап япты. Кештен эртенъликке дейим ол кие шатырдынъ уьстинде болды эм отка усайтаган эди+. 16Аьр заман соьйтип болды: куьндиз оны булыт ябатаган эди, кешелерде булыт отка усайтаган эди. 17Булыт шатырдан коьтерилсе, Исраил уллары йолга шыгатаган эдилер. Булыт токтаган ерде, Исраил уллары коныс салдылар+. 18Раббийдинъ буйырыгы ман Исраил уллары йолга шыктылар, эм Онынъ буйырыгы ман коныс салатаган болдылар. Эгер булыт шатырдынъ уьстинде турса, олар коныста калдылар. 19Булыт шатырдынъ уьстинде узак заман турса да, Исраил уллары, Раббийди тынълап, йолга шыкпаганлар. 20Бирерде булыт кие шатырдынъ уьстинде бир неше куьн турган. Тек Раббийдинъ буйырыгы ман олар коныс болып турганлар эм Онынъ буйрыгы ман йолга шыкканлар. 21Бирерде булыт тек кештен эртенъликке дейим турган, эгер ол эртенъликте коьтерилсе, олар йолга шыкканлар. Куьндиз яде кеше, кашан булыт коьтерилсе, олар йолга шыкканлар. 22Эки куьн, ай яде оннан да узак – булыт кайгадер кие шатырдынъ уьстинде турса, Исраил уллары коныста калганлар эм йолга шыкпаганлар. Ама булыт коьтерилсе, олар йолга шыкканлар. 23Тек Раббийдинъ буйырыгы ман коныс болып турганлар эм Онынъ буйрыгы ман йолга шыкканлар. Олар Раббийди тынълаганлар, Онынъ Муса аркалы берген буйырыкларын толтырганлар.

10

Куьмис карнайлар

10^1Раббий Мусага айтты: 2«Тапталган куьмистен эки карнай эт: халкты шакырмага эм коныс пан козгалмага. 3Карнайлардынъ экеви де ойналса, халк сенинъ алдынъда кие шатырга киреятырган ерде йыйылсын. 4Биреви ойналса, сага етекшилер – Исраилдинъ сойларынынъ басшылары – йыйылсынлар. 5Эгер карнайлар, явга карсы шакырып, кыска ойналса, куьнтуварда коныс болып туратаган ырувлар йолга шыксынлар+. 6Эгер карнайлар, явга карсы шакырып, экинши кере кыска ойналса, кубыладагы сойлар йолга шыксынлар. Эгер карнайлар, явга карсы шакырып, кыска ойналса, бу йолга шыкпага керегининъ белгиси болады+. 7Ямагат йыяякта, карнайда ойнанъыз, тек куьйи явга карсы шакыргандай кыска болмасын.

8Карнайда дин куллыкшылары, Харуннынъ уллары, ойнасынлар. Бу йорык сизге эм келеектеги несиллерге оьмирде туьрленмесин. 9Эгер оьзинъиздинъ еринъизде сиз, сизди артка тайдыраяк болган яв ман согыспага шыксанъыз, карнайларда, явга карсы шакырып, куьй ойнанъыз. Ол заманда Раббий, сизинъ Алла, сизди эске алар эм явлардан куткарар+. 10Куванган вакытта да, Янъы Ай тувган байрамында[*] да, оьзинъиздинъ тутасяндырув курманлыгынынъ эм уьлестирилген курманлыктынъ уьстинде карнай ойнанъыз – ол сизинъ Аллахынъыз алдында сиз акында эслетуьв болаяк: Мен – Раббий, сизинъ Алла»+.

Исраил уллары Синайды калдырадылар

11Экинши айдынъ [коькек-куралай] йырманшы куьнинде, экинши йылында, антласув шатырыннан булыт коьтерилди. 12Исраил уллары Синай шоьллигиннен йолга шыктылар, булыт Паран шоьллигинде токтаганша, бир ерден бир ерге коьшип юрдилер+. 13Олар, Раббий Муса аркалы буйырганынша, биринши кере йолга шыктылар.

14Биринши болып оьз байрагынынъ астында Юдадынъ ордасынынъ аьскери козгалды.

Олардынъ басшысы Аминадавтынъ улы Нахшон эди+. 15Нетанел, Суардынъ улы, Иссакардынъ ырувынынъ аьскерин, 16а Элияв, Хелоннынъ улы – Завулоннынъ ырувынынъ аьскерин басшыладылар. 17Кие шатырды коьтерип алдылар, эм оны коьтерип аькететаган Гершон эм Мерарий сойлары йолга шыктылар+.

18Олардан сонъ оьз байрагынынъ астында Рубеннинъ ордасынынъ аьскери козгалды. Оларды Элисур, Шедеурдынъ улы басшылады+. 19Шелумиел, Суришадайдынъ улы, Шимоннынъ ырувынынъ аьскерин, 20а Элясап, Девуелдинъ улы – Гадтынъ ырувынынъ аьскерин басшыладылар. 21Оннан сонъ, кие савыт-сабады коьтерип, Кохат сойы йолга шыктылар. Олар шатырды, баскалар янъы ерге еткенше, салмага керек эди+.

22Олардан сонъ оьз байрагынынъ астында Эпрайымнынъ ордасынынъ аьскери козгалды. Оларды Элишама, Аммихудтынъ улы басшылады+. 23Гамалиел, Педасурдынъ улы, Манашединъ ырувынынъ аьскерин, 24а Авидан, Гидеонидинъ улы – Беняминнинъ ырувынынъ аьскерин басшыладылар.

25Энъ сонъында, баьри аьскер куьплерин артыннан коршалап, оьз байрагынынъ астында Даннынъ ордасынынъ аьскери козгалды. Оларды Ахиезер, Аммишадайдынъ улы басшылады+. 26Пагиел, Окраннынъ улы, Ашердинъ ырувынынъ аьскерин, 27а Ахира, Энаннынъ улы – Напталийдинъ ырувынынъ аьскерин басшыладылар. 28Сондай эди, олар йолга шыккан заманда, Исраил аьскерлерининъ юрис йорыгы.

29Муса кайнатасынынъ, мидияншы Ревуелдинъ улы Ховавка, булай айтты: «Биз бир тарапка барамыз, онынъ акында Раббий булай айткан: „Мен оны сизге береекпен“. Биз бен кел, Раббий Исраилге тек яхшылык куьтпеге ваьде эткенше, биз сага аьруьв караякпыз»+.

30Ховав яваплады: «Йок, мен бармайман. Мен оьзимнинъ ериме, ырувымнынъ янына кайтаман».

31Ама Муса айтты: «Тилеймен, бизди калдырма. Каерде шоьлликте бизге коныс салмага керегин сен билесинъ, эм сен бизим йол коьрсетип барувшымыз болаяксынъ. 32Эгер сен бизи мен барсанъ, бизге Раббий берген баьри мал-муьлк пен биз сени мен боьлисермиз[*]».

33Олар Раббийдинъ тавынынъ яныннан йолга шыктылар эм уьш куьн юрдилер. Антласув сандыгы сол уьш куьнди де олардынъ алдында, каерде тыншаймага керегин коьрсетип, барды, 34а олар, конысты калдырып, йолга шыксалар, Раббийдинъ булыты куьндиз олардынъ уьстинде болды+.

35Сандыкты алып, йолга шыгатаган вакытта, Муса айтатаган эди:

«Коьтерил, я Раббий!

Сенинъ яв-душпанларынъ шашылсын;

Сени коьрип унамаганлар, Сенинъ алдынъда ювырсынлар!»

36Эгер сандыкты коьтерип баратаганлар токтасалар, ол айтатаган эди:

«Кайт, я Раббий,

Исраилдинъ сансыз мынълаган халкына!»

11

Халктынъ зарланувы

11^1Халк Раббийдинъ алдында кыйынлыкларына шагынатаган эди, эм, оларды эситип, Раббий каарланды. Раббийдинъ оты олардынъ арасында тутанды эм коныстынъ шетин яндырып баслады+. 2Халк Мусады ярдамга шакырып баслады; Муса Раббийге дува этти эм от соьнди+. 3Сол ерди Тавера [«янув»] деп атадылар, неге десе Раббийдинъ оты олардынъ арасында тутанды.

4Олардынъ арасында болган ят аьдемлер баска емеклер куьсеп басладылар. Сол заманда Исраил уллары олар ман бирге йылап эм айтып басладылар: «Биз эт ашасак экен!+
5Мысырда тегин ашаган балыкты, кавынбалады, кавынларды, соган ювасын, соган эм сарымсакты биз эсимизде тутамыз. 6Ама энди бизим такатымыз таьвесилген. Бир зат йок, эш бир йок, – биз тек бир Алладынъ коьктен туьскен азыгын коьремиз!»+

7Алладынъ коьктен туьскен азыгы кориандр (кинза) урлыгына усайды, тек туьси акшыл-сары[*]. 8Халк барып оны йыйган. Сонъ тас термен мен тарткан, яде келиде туьйгиш пен туьйген. Олар оны шоьлмекте асканлар яде калакайлар писиргенлер. Онынъ даьми зейтун майы ман ийленген калакайга усаган+. 9Кеше коныска шык туьссе, ога коьктен Алладынъ азыгы да яватаган эди.

10Муса аьр бир аьелдинъ аьдемлери шатырларына киретаган ерде йылайтаганларын эситти. Раббий айлак каарланды, эм Муса туьнъилди.

11Ол Раббийден сорады: «Мен кулынъман; Сен не уьшин мени соьйтип кыйнайсынъ? Мен Сени не зат пан каарландырдым, Сен мага сосы халктынъ кыйынлыгын арткандай? 12Сосы халкты мен дуныяга эндиргенменме? Олар меннен тувганма? Неге Сен мага, дая балады коьтергендей, оларды колларыма коьтерип, олардынъ ата-бабаларына ант этип ваьде берген элге аькетпеге буйырасынъ? 13Сосы халкка мен эт кайдан табайым? Олар, меним алдымда йылап: „Бизге эт ашат!“, – деп тилейдилер. 14Мен ялгыз бу халктынъ авырлыгын суьйреялмайман; меним ол кадер куьшим йок+. 15Эгер Сен мени мен арбатында да солай этеек болсанъ, тилеймен, эгер мен Сенде сеним тапкан болсам, басыма туьскен баьле-казады коьрместей, мени аьле ок оьлтирип кой»+.

Етпис аксакал

16Раббий Мусага айтты: «Мага Исраил улларынынъ аксакалларыннан, кайсыларын сен халктынъ етекшиси деп билгенинънен, етпис аьдем аькел. Олар кие шатырга келсинлер эм сенинъ янынъда турсынлар+. 17Мен туьсермен эм сонда сени мен соьйлеп басларман. Сендеги Рухтан алып, Мен оларга да саларман. Сен халктынъ кыйынлыгын ялгыз коьтермес уьшин, олар сага халктынъ кыйынлыгын шекпеге ярдам этерлер. 18Халкка айт: Эртенги куьнге оьзинъизди таза этинъиз эм эт ашарсыз. Раббий, сиз йылап: „Эт ашасак экен! Мысырда ийги эди!“, – деп айтканынъызды эситкен. Раббий сизге эт ашатар+. 19Сиз оны бир куьн, эки, бес, он, йырма куьн тувыл, 20а сав бир ай, эт сизинъ бурнынъыздан шыгып, оннан шийкенгенше ашаяксыз, неге десе сиз Раббийди унамагансыз, Ол сизинъ аранъызда эм сиз Онынъ алдында: „Неге биз Мысырдан кеттик?!“ – деп айтып, йылангансыз».

21Муса айтты: «Мен мунда алты юз мынъ яяв эрлердинъ арасында, а Сен: „Мен оларга сав бир ай эт ашатаякпан!“ – деп айтасынъ+. 22Баьри болган малды сойсалар да, оларга етеекпе? Баьри денъизде болган балыкты ысласалар да, оларга етеекпе?»

23Раббий Мусага яваплады: «Раббийдинъ колы кыска ма? Сен соьле-аьле, Мен сага берген ваьде толарма экенин, коьрерсинъ»+.

24Муса халкка шыгып, Раббийдинъ айткан соьзлерин еткерди. Ол аксакаллардан етпис аьдем йыйды эм кие шатырдынъ тоьгерегине тизди. 25Сол заманда Раббий булыт пан туьсти эм Муса ман соьйледи. Ол онда болган Рухтан алды эм етпис аксакалга кондырды. Рух оларга конган сонъ, олар да пайхамбарлык соьзин айтып басладылар, ама сонъында токтадылар.[*]

26Эки аьдем, олардынъ атлары Элдад эм Медад, коныста калдылар. Олар аксакаллар арасында язылган болганлар, ама кие шатырга шыкпаганлар. Рух оларга да конды, эм олар пайхамбарлык соьзин коныста айттылар. 27Яс аьдем Мусага шабып келди эм айтты: «Элдад эм Медад коныста пайхамбарлык соьзин айтадылар».

28Яс заманыннан алып, Мусадынъ ярдамшысы болган Ешу, Нуннынъ улы, айтты: «Муса, ием меним, оларды токтат!»

29Ама Муса яваплады: «Сен меним уьшин куьнлейсинъме? Мен Раббийдинъ халкында баьриси де пайхамбар болганын, Раббий оларга да Оьзининъ Рухыннан йибергенин суьемен!» 30Оннан сонъ Муса эм Исраилдинъ аксакаллары коныска кайттылар.

Раббийден боьденелер

31Эм мине Раббийдинъ ели коьтерилди эм денъиз беттен боьденелер аькелди. Олар коныстынъ аьр бир ягында, бир куьнлик юруьв еринде ердинъ уьстиннен эки карыда [0,9 метр] уша эдилер+.

32Сав сол куьн, кеше эм эртеси куьнди халк боьденелер йыймага барды, эм аьр аьдем айлак коьп[*] кус йыйды. Олар коныстынъ тоьгерегине кусларды кептирер уьшин, яйып салдылар. 33Аьле де эт олардынъ авызларында эди, Раббий халкка каарланды эм оларга бек каты кыргын йиберди. 34Соннан себеп сол ер Киврот Хаттаава [«неписсизлердинъ мезарлары»] деп аталды: онда непсин тыялмаганларды коьмдилер. 35Киврот Хаттаавадан халк Хасеротка йоьнеди эм онда токтады+.

12

Марием эм Харун Мусага куьнлейдилер

12^1Марием эм Харун Мусады, ол нубияшы[*] кыскаяклыга уьйленгени уьшин, айыплай эдилер. 2Олар айта эдилер: «Раббий тек Муса аркалы соьйлегенме? Ол биз аркалы да соьйлемегенме?» Эм Раббий бу затты эситти.

3Муса айлак ювас, дуныяда энъ де ювас аьдем эди.

4Анъламастан Раббий Мусага, Харунга эм Мариемге айтады: «Уьшевинъиз кие шатырга шыгынъыз». Эм олар уьшевлери шыктылар.

5Раббий булыт баганасында туьсти. Ол шатырга киретаган ерде токталды, Харун ман Мариемди шакырды, эм олар экевлери алдыга шыктылар. 6Сол заманда Раббий айтты:

«Меним соьзлеримди тынъланъыз!
Эгер сизинъ аранъызда пайхамбарым бар болса,
Мен ога коьринислерде ашыламан,
уйкысында оны ман туьслеринде соьйлеймен+.
7Ама Меним кулым Муса ман ондай этип тувыл;
ол Меним уьйимде буьтин халкымнынъ сенимли етекшиси+.

8Оны ман Мен бетпе-бет соьйлеймен,
ашыклап, юмак пан тувыл;
ол Раббийдинъ суьлдерин коьреди.
Калай сиз коркпадынъыз
Меним кулым Мусады айыпламага?»+

9Раббий оларга каарланды да, тайды. 10Булыт шатырдан коьтерилгенде, Мариемди иримбопаз[*] сокты, онынъ териси кардай ап-ак болды. Харун ога бурылды эм оны иримбопаз сокканын коьрди+. 11Ол Мусага айтты: «Бек тилеймен, ием меним, бизди куьнамыз уьшин язалама, оны биз акылдан тайганнан эткенмиз. 12Мариемди анасыннан, кевдесининъ яртысы ширип, оьли тувган саьбийге усатпа».

13Эм Муса Раббийге ялбарды: «Раббий, тилеймен, оны эмле».

14Ама Раббий Мусага яваплады: «Эгер атасы онынъ бетине туькирген болса, ол ети куьнди уятсызлыкка калып турмас эдиме? Оны ети куьнге коныстан тыска шыгарсынлар; оннан сонъ ол кайтпага болар»+.

15Марием ети куьнди коныстынъ тысында болды, эм халк, ол кайтканша, йолга шыкпай турды.

13

Кенанда тергевлер

13^1•Оннан сонъ халк Хасеротты калдырды эм Паран шоьллигинде коныс курды+.

2Раббий Мусага айтты: 3«Кенаннынъ ерин тергемеге аьдемлер йибер, Мен оны Исраил улларына беремен. Аьр ырувдан бир етекши йибер».

4Муса оларды, Раббий буйырганынша, Паран шоьллигиннен йиберди. Олар баьри де Исраил улларынынъ етекшилери эди+. 5Мине олардынъ атлары:

1. Рубеннинъ ырувыннан – Шаммуа, Заккурдынъ улы;

2. 6Шимоннынъ ырувыннан – Шапат, Хоридинъ улы;

3. 7Юдадынъ ырувыннан – Калев, Епуннединъ улы;+

4. 8Иссакардынъ ырувыннан – Игал, Юсыптынъ улы;

5. 9Эпрайымнынъ ырувыннан – Хошея[*], Нуннынъ улы;

6. 10Беняминнинъ ырувыннан – Палти, Рапудынъ улы;

7. 11Завулоннынъ ырувыннан – Гаддиел, Содидинъ улы;

8. 12Юсыптынъ ырувыннан, Манаше аркалы – Гадди, Сусидинъ улы;

9. 13Даннынъ ырувыннан – Аммиел, Гемаллидинъ улы;

10. 14Ашердинъ ырувыннан – Сетур, Микаилдинъ улы;

11. 15Напталийдинъ ырувыннан – Нахби, Вопсидинъ улы;

12. 16Гадтынъ ырувыннан – Гевуел, Махидинъ улы.

17Мусадынъ ер тергемеге йиберген аьдемлерининъ атлары сондай. Муса алдын Нуннынъ улы Хошеяга Ешу деген ат берген эди+.

18Оларды Кенанды тергевге йибереятканда, Муса айтты: «Негевти [Кенан ерининъ кубыласын] озып, тавлыкларга барынъыз. 19Каранъыз, бу не зат ер ди эм кайдай халк онда яшайды, куьшлиме ол яде карувсызба, кишкейме яде уллыма? 20Ол яшаган ер кайдай ды? Ийгиме яде яманма? Ол кайдай шахарларда яшайды: олар иргесизбе яде беркитилгенме? 21Ери кайдай ды, семизбе яде тувма? Тереклер бар ма онда яде йок па? Йигерли болынъыз, оьзинъиз бен сол ердинъ емисиннен алынъыз». Аьле юзимнинъ писетаган заманы еткен.

22Олар бардылар эм Зин шоьллигиннен Лево Хаматтынъ[*] касындагы Реховка дейим ерлерди тешкердилер.

23Олар, Негевти озып, Хевронга келдилер, онда Ахиман, Шешай эм Талмай, Анактынъ[*] тувдыклары яшай эдилер. Хеврон Мысырдагы Танис шахарыннан ети йыл алдын куралган эди. 24Эшкол оьзенине келип, олар юзим бутагын солкымы ман кестилер. Эм эки аьдем оны курык пан коьтерип аькетти. Тагы да олар нар эм ынжыр алдылар+. 25Сол ер, онда Исраил улларынынъ кескен солкымы уьшин, Эшкол[*] оьзени деп аталды. 26Кырк куьннен олар тергевден кайттылар.

27Тергевшилер Паран шоьллигинде Кадеште болган Мусага, Харунга эм Исраил уллары ямагатына кайттылар. Олар коьрген затлары акында халктынъ алдында, толысынша, айттылар эм сол ердинъ емислерин коьрсеттилер.

28Олар Мусага айттылар: «Биз сен йиберген тарапта болдык: онда, уьшинлей де, суьт эм бал агады! Мине онынъ емислери. 29Ама онда яшайтаган халк куьшли, калалары беркитилген эм бек уллы. Биз онда Анактынъ тувдыкларын да коьрдик. 30Амалекшилер Негевте яшайдылар, Хет, Евус эм Амор халклары – тавлыкларда, а кенаншылар – Ер арасы денъиз эм Йордан сувынынъ бойында»+.

31Калев Мусадынъ алдында халкты тынышландырды эм айтты: «Бараягынъыз эм сол ерди бийлеек, ол затка бизим куьшимиз етеек»+.

32Ама оны ман барганлар айттылар: «Биз ол халкка шапкынлык этип болмаймыз – олар бизден куьшли».

33Олар Исраил улларынынъ алдында тешкерген ерлерин яманлап соьйледилер: «Биз тешкерген ердинъ оьстирген асы яшавшыларына етпейди. Биз онда коьрген аьдемлердинъ баьриси бек узын бойлы. 34Биз онда дав коьрдик (анакшылар давлардан шыкканлар). Олардынъ касында биз шегерткедей болып коьринемиз, олардынъ коьзлерине биз де соьйтип коьриндик»+.

14

Исраил улларынынъ коьтирилиси

14^1•Сол кеше халк уьйкен бакырык эм сыйт коьтерди. 2Исраил уллары Мусага эм Харунга разы болмаганларын билдирдилер. Оларга айттылар: «Ай, биз Мысырда оьлген болсак экен! Яде мунда, шоьлде!+
3Неге бизди Раббий сол ерге аькетеди? Биз онда кылыштан оьлеекпиз, а бизим хатынларымыз эм балаларымыз есирге туьсеек. Мысырга кайтсак ийги тувылма?»

4Олар бир бирине айта эдилер: «Бизге етекши айырмага эм Мысырга кайтпага керек».

5Сол заманда Муса эм Харун йыйылган Исраил улларынынъ ямагатынынъ алдында бетлери мен ерге йыгылдылар+. 6Ерди тешкергенлердинъ ишинде болган Нуннынъ улы Ешу эм Епуннединъ улы Калев, кайгыдан кийимлерин йырттылар+
7эм Исраил улларынынъ йыйынына айттылар: «Биз тешкерген ер айлак аьруьв. 8Эгер Раббий бизден разы болса, Ол бизди суьт эм бал аккан ерге аькетер, эм оны бизге берер. 9Раббийге карсы турманъыз. Ол ердинъ яшавшыларыннан коркпанъыз, неге десе биз оларды енъил енъермиз. Олар коршалавларын йойганлар, а бизге Раббий ярдам этер. Олардан коркпанъыз»+.

10Ама халк оларды тас пан тоьбелемеге керегин айтты. Сол заманда Раббийдинъ данъклы нуры Исраил улларына кие шатырда коьринди+.

Мусадынъ халк уьшин дувасы

11Раббий Мусага айтты: «Не шаклы бу халк Мени мисетке санамаяк? Не шаклы олар Мага ынанмага унамай тураяклар, Мен олардынъ арасында эткен баьри нышанларга да карамай? 12Мен оларды, кыргын йиберип, кырарман, а сеннен олардан артык эм куьшли халк яратарман»+.

13Муса Раббийге айтты: «Тек онынъ акында мысыршылар эситееклер. Сен Оьзинънинъ куьшинъ мен сосы халкты олардан айырып шыгаргансынъ, 14эм олар баьрин бу ердинъ яшавшыларына хабарлар. Сен бу халктынъ арасында экенинъди олар эситкенлер. Сен, Раббий, сосы халкка ярдам этесинъ эм Сен, Раббий, олар ман бетпе-бет коьрисесинъ, Сенинъ булытынъ олардынъ уьстинде турады, эм Сен куьндиз багана кепли булытта эм кеше багана кепли отта оларга йол коьрсетесинъ+. 15Эгер Сен, бу халктан бир аьдем де калдырмай, йок этсенъ, Сенинъ акында эситкен халклар айтарлар: 16„Раббий ол халкты ант этип ваьделеген ерине аькелалмаган. Сонынъ уьшин Ол шоьлликте оны кырып оьлтирген“+. 17Энди, Раббий, куьшинъ ашылсын, Сен айтканша:+
18„Мен, Раббий, шыдамлы, суьйимге бай эм куьнады эм карсылыкты кеширемен. Тек Мен шуьшлилерди акламайман, аталарынынъ куьналары уьшин уьшинши эм доьртинши несилге дейим балаларын язалайман“. 19Мысырдынъ заманыннан аьлиге дейим кеширгенше, Оьзинънинъ уллы суьйиминъ мен сосы халктынъ куьнасын кешир».

20•Раббий яваплады: «Мен оларды сенинъ тилегинъ мен кеширдим. 21Ама Оьз яшавым ман эм дуныяды каплаган данъкым ман ант этемен: 22Олардынъ биреви де Мен ата-бабаларына ваьде эткен ерди коьрмес. Олар Меним данъклы нурымды эм Мен Мысырда эм шоьлликте эткен нышанларымды коьрдилер, ама Мени тынъламадылар эм Мени он кере сынадылар. 23Олардынъ бириси де, ким Мени мисетсинмеген, сол ерди коьрмес+. 24Ама Меним кулым Калевтинъ рухы баска, эм ол Мага ак юректен кылынады. Сонынъ уьшин Мен оны ол барган ерге аькетермен, эм онынъ тувдыклары сол ерге ие болаяклар+. 25Оьзенлерде амалекшилер эм кенаншылар яшайдылар. Сиз эртен, бурылып, шоьлликке, Кызыл денъизге йол алынъыз».

Коьтерилис уьшин язаланув

26Раббий Муса эм Харунга айтты: 27«Энди де не шаклы сосы куьналы халк Мага шагынып тураяк? Мен, Исраил уллары Мага разы болмай, баьри айтатаган затларын эситемен. 28Оларга айт: Мен Оьз яшавым ман ант этемен: сиз не зат айта болсанъыз, Мен соны этермен. Мен, Раббий, солай соьйлеймен. 29Сизинъ лесинъиз сосы шоьлде тасланаяк, сизден, Епуннединъ улы Калевтен эм Нуннынъ улы Ешудан калганлары, йырма ясындагы эм оннан уьйкенлери, аьдем санын язганда саналганлардан Мага разы болмаганлар,+
30бу ерге киреек тувыл, Мен оны сизинъ юртынъыз этермен деп, кол коьтерип ант эткен эдим+. 31Сизинъ есирге туьсеек деп корккан балаларынъызды Мен онда аькелермен, эм олар, сиз унамаган ерди юрт этип билерлер. 32А сиз болсанъыз, сизинъ лесинъиз бу шоьлде тасланып калар. 33Имансызлыгынъыз уьшин азап шегип, сизинъ биревинъиз де калмай, шоьлликте оьлип йыгылмай, сизинъ балаларынъыз кырк йыл туваршы боларлар+. 34Кырк йыл, сиз сол ерди тергеген кырк куьннинъ аьр бир куьни уьшин бир йыл, сиз оьзинъиздинъ куьнанъыз уьшин азап шегеексиз, Мени мен явласув калай экенин, билерсиз. 35Оны Мен айтаман, Мен, Раббий. Мага карсы турган куьналы халкка, эш соьзсиз, Мен сол затты этермен. Бу шоьлде олар йойыларлар, олар мунда аьлек боларлар».

36Муса ерди тергемеге йибергенлери артына кайтканда, сол ерди яманлап, халкта Раббийге карсылык тувдырганлар, 37Раббийдинъ алдында кыргыннан оьлдилер. 38Сав болып тек Нуннынъ улы Ешу эм Епуннединъ улы Калев калдылар+.

39•Муса сол зат акында Исраил улларына айтканда, олар уллы кайгыдан йыладылар. 40Эртенъ мен турып, олар тавлыклардынъ басына коьтерилип басладылар. «Биз аьзирмиз, – дедилер олар. – Биз Раббий ваьде эткен тарапка барармыз; биз куьналымыз».

41Ама Муса айтты: «Не уьшин сиз Раббийдинъ буйырыгын бузасыз? Сизге етимис болмаяк. 42Барманъыз, Раббий сизге ярдам этпеек. Сизди явлар согып бузарлар, 43онда сизди амалекшилер эм кенаншылар йолыгаяклар ша. Сиз Раббийден бурылгансыз, эм Ол сизге ярдамласаяк тувыл: сиз кылыштан оьлееексиз»+.

44Олар тавлыклардынъ басына коьтерилмеге таьвкеллендилер, ама не Раббийдинъ антласув сандыгы, не Муса коныстан козгалмадылар[*]. 45Эм тавлыклардан онда яшаган амалекшилер мен кенаншылар туьстилер, оларды согып енъдилер эм Хорма шахарына дейим сав йолды олардынъ артыннан кувдылар+.

15

Садакалар акында йорыклар

15^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил уллары ман соьйле, оларга айт: Мен сизге яшамага мекан этип берген ерге келген сонъ, 3сиз Мага уьйкен яде кишкей тувардан тутасяндырув курманлык, антласув курманлык яде оьз ыхтыярынъыз бан берген садака яде байрам садака аькелерсиз. Отта пискен эттинъ аьруьв ийиси Мага ярар+. 4Курманлык шалганлар Мага бир куьренке энъ ийги унды бир сисе зейтун май ман карыстырып оьтпек савгасын аькелсин. 5Тутасяндырув курманлык яде баска курманлык уьшин аьр бир козыдынъ уьстине бир сисе шагыр садака болып куйылсын.

6Кошкар курманлык эткенде, эки куьренке[*] энъ ийги унды бир сисе ярым зейтун май ман карыстырып, оьтпек савгасын аькелинъиз. 7Бир сисе ярым шагыр да аькелинъиз. Отта пискен бу садакалардынъ аьруьв ийиси Мага ярар.

8Мага яс бугады тутасяндырув курманлыкка, антласув курманлыгына яде уьлестирилген курманлыкка аькелгенде,+
9буга ман бирге уьш куьренке[*] энъ ийги унды эки сисе зейтун май ман карыстырып оьтпек савгасын аькелинъиз. 10Уьстине куяр уьшин тагы да эки сисе шагыр аькелинъиз. Отта пискен бу курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар+. 11Соьйтип аьр бир яс буга, кошкар, козы яде улак пан косып аькелмеге тийисли. 12Шалынган курманлыктынъ санына коьре, аьр бир курманлыкты соьйтип этип аькелинъиз.

13Элдинъ аьр бир яшавшысы, айтылганша, соьйтип курманлык аькелсин. Отта пискен курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 14Мисапир яде сизинъ аранъызда яшайтаган баска элдинъ аьдеми, Мага тутасяндырув курманлык этпеге суьйсе, сиз эткендей, этсин. Отта пискен курманлыгынынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 15Сизге де, сизинъ аранъызда яшайтаган баска элдинъ аьдемлерине де, йорыклар бирдей болсын. Сондай келеек несиллерге де оьмирлик йорыклар. Сиз де, сизинъ аранъызда яшайтаган баска элдинъ аьдемлери де Меним алдымда бирдей;+
16законлар эм йорыклар сизге де, эм сизинъ аранъызда яшайтаган ят аьдемлерине де бирдей болсынлар».

17Раббий Мусага булай деди: 18«Исраил уллары ман соьйле эм оларга айт: Мен сизди аькететаган ерге келгенде, 19эм сиз онынъ емислерин ашаганда, бир кесегин Мага садака этип аькелинъиз. Мен – Раббий. 20Курманлыкка биринши тартылган уннан писирилген калакайын аькелинъиз; оны ындыр садакасы этип аькелинъиз. 21Мага биринши тартылган уннан садака баьри келеек несиллер де этетаган болсын.

Анъсыздан этилген куьна уьшин садакалар

22Мен – Раббий. Эгер анъсыздан Мен Мусага берген буйырыклардынъ биревин толтырмасанъыз,+
23ол аркалы Мен берген кайдай буйырык та болсын – Мен берген куьннен баслап эм келеектеги баьри несиллерге де – 24эгер бу зат билмегеннен этилип эм бирев де онынъ акында билмеек болса, баьри ямагат Мага тутасяндырув курманлыкка яс бугады тийисли оьтпек савгасы ман эм шагыр садакасы ман аькелсин. Отта пискен курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар. Текеди де куьна кешируьвлик курманлыгына аькелсин+. 25Соьйтип дин куллыкшысы Исраил халкын тазаласын, эм олар ярлыкавлы болаяклар, неге десе ол затты билмей эткенлер, эм Мага тутасяндырув курманлыгын эм куьна кешируьв курманлыгын аькелгенлер. 26Баьри Исраил халкы эм онда яшайтаган ят халклар ярлыкавлы болаяклар, неге десе халк анъсыздан айыплык эткен.

27Мен – Раббий. Эгер ялгыз бир аьдем билмей куьналы болса, ол куьна кешируьв курманлыкка бир йыллык эшки аькелсин+. 28Дин куллыкшы Мага курманлык аькелип, билмей куьна алган сол аьдемди тазаласын, эм ога тазаланув озгарылса, ол ярлыкавлы болаяк. 29Сизде баьрине де, ол Исраилде тувганма яде баска элден келгенме, ким куьнады билмей эткен болса, баьрине де бирдей йорык болсын+.

30Ама аьр ким, ол Исраилде тувганма яде баска элден келгенме, ол куьнады биле турып этсе, ол Мени корлайды. Ондай аьдем оьз халкынынъ арасыннан куваланмага керек+. 31Мен – Раббий. Ол Меним соьзимди мисетке санамаган, буйырыгымды бузган: ол оьз халкынынъ арасыннан куваланмага керек, ол язаланмага тийисли».

Шабат куьнди бузувшыды оьлтируьв

32Исраил уллары шоьлликте болганда, шабат[*] куьн отын йыйып юрген аьдемди таптылар+. 33Оны отын йыйып турганда тапкан аьдемлер Муса эм Харунга, эм баьри йыйынга аькелдилер. 34Оны капап тургысттылар, неге десе оны ман не зат этпеге кереги белгисиз эди+. 35Сол заманда Раббий Мусага айтты: «Бу аьдем оьлмеге тийисли. Оны халк, коныстынъ тысына шыгарып, тас пан тоьбелесин»+.

36Раббий Мусага буйырганындай, халк оны коныстынъ тысына шыгарды эм, тас пан тоьбелеп, оьлтирди.

Кийимде шашаклар

37Раббий Мусага айтты: 38«Исраил уллары ман соьйле эм оларга айт: Баьри келеек несиллер кийимнинъ этегинде шашаклар этсинлер, аьр шашакта коьк йип болсын+. 39Ол шашаклар сизде болса, сиз, оларга карап, юрегинъиздинъ эм коьзинъиздинъ неписсизлигине иермей, Меним баьри буйырыкларымды эске алаяксыз. Мен – Раббий. 40Соьйтип сиз Меним баьри буйырыкларымды эсте тутаяксыз эм толтыраяксыз эм Мага, Алланъызга, багысланган болаяксыз+. 41Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз. Сизинъ Алланъыз болаяк уьшин, сизди Мысырдан шыгарганман. Мен – Раббий, сизинъ Алланъыз»+.

16

Корахтынъ коьтерилиси

16^1Левий ырувынынъ Кохат сойыннан Исхардынъ улы Корах эм Рубен ырувыннан Элиявтынъ уллары Датан эм Авирам эм Пелеттинъ улы Он ясыртын соьйлесуьв туьздилер+
2эм Мусага карсы шыктылар. Эки юз элли Исраил уллары, халктынъ етекшилери, халк арасында сыйы болган бийлер оларга косылдылар. 3Олар Муса эм Харунга карсы йыйылдылар эм оларга айттылар: «Сиз бек уьйкенсигенсиз! Халкта баьри де, онынъ аьр кими де, Раббийге байыр, эм Раббий де олардынъ арасында. Сиз неге оьзинъизди Раббийдинъ халкыннан йогары ыслайсыз?»+

4Оны эситип, Муса бети мен ерге йыгылды+. 5Ол Корахка эм онынъ яндавырларына айтты: «Эртен эртенъликте, кимди Оьзине багыслап айырганын Раббий коьрсетер, ким Ога байыр эм Ога ювыкламага кимге ызын бериледи. Кимди Ол сайласа, сол Ога ювыкламага болады+. 6Сен, Корах, эм сенинъ яндавырларынъ бу затты этинъиз: ийисли майларды яндыратаган савытларды алынъыз 7эм эртен олардынъ ишине янып турган тамызды салынъыз, Раббийдинъ алдына олардынъ уьстине ийисли майларды салып беринъиз. Кимди Раббий айырса, сол Ога байыр. Сиз, левийшилер, бек уьйкенсигенсиз!»+

8Муса Корахка айтты: «Тынъланъыз, левийшилер! 9Сизге аз ба, Исраилдинъ Алласы сизди Исраилдинъ халкыннан айырганы эм, сиз Раббийдинъ кие шатырда ислеп болгандай, ямагаттынъ алдында турып, Ога кызмет кылгандай, Оьзине ювык эткени+? 10Ол сизди эм сизге кардашлас левийшилерди Оьзине ювыклатты, ама сиз энди дин куллыкшысы де болмага каьрлейсиз. 11Сиз эм сизинъ яндавырларынъыз Раббийге карсы шыккансыз. Ким ди Харун, сиз ога зарлангандай?»+

12Муса Элиявтынъ уллары Датан эм Авирамды шакырды. Ама олар айттылар: «Биз келмеекпиз! 13Сен бизди шоьлликте оьлтиреек болып, суьт эм бал агатаган ерден [Мысырдан] шыгаргансынъ, ол аз ба? А энди бизим уьстимизде иелик суьреек боласынъ+? 14Сен бизди суьт эм бал агатаган ерге аькелмединъ, бизге ызанлар эм юзим бавлар бермединъ. Энди аьдемлердинъ коьзлерин ябаяк боласынъма? Биз келеек тувылмыз!»

15Муса куьшли ашувланды эм Раббийге айтты: «Олардынъ садакаларын кабыл этпе. Мен олардан эшек те алмаганман эм биревине де яманлык этпегенмен».

16Муса Корахка айтты: «Сен эм сенинъ яндавырларынъ эртен Раббийдинъ алдында турынъыз: сен, олар эм Харун. 17Аьр ким оьзининъ савытын алып, ога ийисли майлар салсын эм оны Раббийдинъ алдына [кие шатырга] аькелсин – баьриси эки юз элли савыт. Сен эм Харун да, аьр киминъиз де оьз савытынъызды аькелинъиз».

18Аьр кими оьз савытын алды, онда янган кызувларды салды, олардынъ уьстине – ийисли майлар, эм Муса эм Харун ман кие шатырга киретаган авызда турды. 19Корах оларга карсы баьри яндавырларын кие шатырга киретаган ерге йыйганда, Раббийдинъ данъклы нуры баьри халкка коьринди.

20Раббий Муса эм Харунга айтты: 21«Бу халктан айырылынъыз, Мен оларды кас пан коьз арасында калдырмай йок эткендей»+.

22Ама Муса эм Харун бетлери мен ерге йыгылып, айттылар: «Аллах, Сен баьри аьдемге яшав тынысын бересинъ. Бир аьдем куьналы болган уьшин, Сен баьри халкка каарланарсынъ ма?»+

Корах, Датан эм Авирамды язалав

23Сол заманда Раббий Мусага булай деди: 24«Халкка айт: Корах, Датан эм Авирамнынъ меканларыннан эрек кетинъиз».

25Муса, турып, Датан эм Авирамга барды, а Исраилдинъ аксакаллары онынъ артыннан бардылар. 26Ол халкка куьни-бурын билдирди: «Бу залымлардынъ шатырларыннан эрек кетинъиз! Олардынъ аьбир-шуьбирлерининъ бир затына да тийменъиз; болмаса, олардынъ куьналары уьшин сиз де оьлеексиз»+.

27Олар Корах, Датан эм Авирамнынъ меканларыннан эрек кеттилер. Датан эм Авирам шыктылар эм хатынлары, уллары эм кишкей балалары ман шатырларына киретаган ерде турдылар.

28Эм Муса айтты: «Мине калай сиз билеексиз, Раббий мени баьри бу затты этпеге йиберди, эм оны мен оьзимнинъ ыхтыярым болмай этемен: 29эгер олар оьз аьжеллери мен оьлселер, эм олардынъ бактылары баска аьдемлердинъ бактыларына усаса, Раббий мени йибермеген. 30Тек эгер Раббий болмаган зат этсе, эгер ер как ярылып, оларды болган мал-муьлки мен ютса, эм олар тирилей оьлилердинъ дуныясына оьтсе, сиз анъларсыз – бу аьдемлер Раббийди унамаганлар».

31Муса бу соьзлерди айтып кутылар-кутылмас, олардынъ астында ер как ярылды. 32Ер ашылды, эм Корахтынъ баьри аьдемлерин – оларды да, олардынъ тукымдасларын да – баьри мал-муьлки мен ютты. 33Олар, тирилей, оьлилердинъ дуныясына оьттилер; ер олардынъ уьстинде ябылды, эм олар баьри болган мал-муьлки мен халк ишиннен йок болдылар+. 34Олардынъ кышкырыкларыннан тоьгеректе болган Исраил уллары: «Ер бизди де ютаяк болады!» – деп бакырыклап, шашылдылар.

35Сонъ Раббий от йиберди эм ийисли майларды аькелетаган эки юз элли аьдемди яндырды+.

36Раббий Мусага айтты: 37«Дин куллыкшы Харуннынъ улы Элазарга буйыр, янган аьдемлерден калган затлардынъ арасыннан савытларды йыйсын, неге десе олар кие. 38Булар оьлимге ушыраган куьналылардынъ савытлары. Савытларды шоькишлеп янышып, кесеклеп туьзет, олар ман курманлык орнын капла, неге десе ол аьдемлердинъ Раббийге аькелген савытлары кие болган. Олар Исраил улларына саксынув болсын».

39Дин куллыкшы Элазар янган аьдемлер аькелген ез савытларды йыйды, эм оларды янышып, кесеклеп туьзеттилер, олар ман, Раббий Муса аркалы буйырганынша, курманлык орнын каплар уьшин. 40Сондай эди Исраил улларына эслетуьв: Корахтынъ эм онынъ яндавырларынынъ бактысын боьлмес уьшин, Раббийдинъ алдында ийисли майларды яндырмага, тек Харуннынъ тувдыкларыннан баска эш бирев де келип болмайды+.

Муса эм Харун халкка якласадылар

41Эртеси куьн баьри Исраил улларынынъ ямагаты Муса ман Харунга зарландылар. «Сиз Раббийдинъ халкын оьлтирдинъиз!», – дедилер олар. 42Ама Муса ман Харунга карсы йыйылып, халк кие шатырга бурылганда, оны булыт япты, эм Раббийдинъ данъклы нуры коьринди. 43Муса эм Харун кие шатырга ювыкладылар, 44эм Раббий Мусага айтты: 45«Бу халкты калдыр, Мен оны кас пан коьздинъ арасында йок эткендей».

Муса эм Харун бетлери мен ерге йыгылдылар+. 46Муса Харунга айтты: «Савыт алып, ога курманлык шалатаган орнында янган кызувларды эм ийисли майларды сал эм, халкка, куьнасын кеширер уьшин, асык. Раббий каарланган; кыргын басланган»+.

47Харун, Муса ога айткандай, этти эм ямагаттынъ ортасына асыкты. Олардынъ ишинде кыргын басланган эди, ама Харун ийисли майларды яндырды эм ямагатты тазалады. 48Ол тирилер эм оьлилер арасында турды, эм кыргын токталды+. 49Ама кыргыннан, Корах уьшин оьлгенлерди санамай, 14 700 аьдем оьлди. 50Харун Мусага кие шатырга киретаган ерге кайтты, неге десе кыргын токталган эди.

17

Харуннынъ шешекей аткан аса таягы

17^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил халкын йый. Он эки ырувынынъ етекшилери бирер аса таяк аькелсин. Аьр бир аьдемнинъ атын онынъ аса таягына яз. 3Левийдинъ аса таягына Харуннынъ атын яз. Аьр бир ырув етекшисинде бир аса таяк болмага тийисли. 4Оларды кие шатырга, антласув сандыгынынъ алдына, Мен сени мен расатаган ерге сал+. 5Мен айырганнынъ аса таягы буьрленер, эм Мен Исраил улларынынъ сизге таьвесилмес даваласувын токтатарман».

6Муса Исраил уллары ман соьйлести, эм олардынъ етекшилери ога он эки аса таяк бердилер – аьр ырувдан бирер. Олардынъ ишинде Харуннынъ да аса таягы бар эди. 7Муса аса таякларды антласув шатырына Раббийдинъ [кие сандыгынынъ] алдына салды.

8Эртеси куьн Муса антласув шатырына кирди эм Левий ырувынынъ ваькили Харуннынъ аса таягы тек оьркенлесип калмай, буьрленген, шешекей аткан эм бадам емисин берген+. 9Сол заманда Муса Раббийдинъ [кие сандыгынынъ] алдыннан аса таякларын Исраил улларына шыгарды. Олар тешкерип карады, эм аьр кими оьзининъ аса таягын алды.

10Раббий Мусага айтты: «Харуннынъ аса таягын артына кайтарып, антласув сандыгынынъ алдына сал. Ол бойсынмайтаганларга эстелик болып саклансын. Бу Мага олардынъ зарланувынынъ сонъын этсин. Солай болмаса, оларды йояякпан». 11Муса, Раббий калай айткан болса, солай этти.

12Исраил уллары Мусага айттылар: «Биз оьлип кетемиз! Биз йок болдык, биз баьримиз йок болып кетеятырмыз! 13Раббийдинъ кие шатырына ювыклаган аьр ким оьлеек. Биз баьримиз де оьлип кетермизбе экен?»

18

Дин куллыкшылардынъ эм левийшилердинъ борышлары

18^1Раббий Харунга айтты: «Сен, сенинъ улларынъ эм калган Левий ырувынынъ аьдемлери, кие ерди арамга шыгарган уьшин, явап ыслаяксыз, ама тек сен эм сенинъ улларынъ кие дин куллыкшылыгынъызды арамлаганынъыз уьшин явап тутаяксыз+. 2Оьзинъе атанъ Левийдинъ ырувыннан кардашларынъды бирге ал, олар сени мен болсынлар эм, сен эм сенинъ улларынъ антласув шатырынынъ алдында кызмет кылганда, сага ярдам этсинлер+. 3Олар сенинъ алдынъда явап тутсынлар эм шатырда баьри борышларды толтырсынлар, ама не кие ердинъ савыт-сабасына, не курманлык шалынатаган орынга ювыкламасынлар, неге десе ол заманда олар да, сиз де оьлерсиз. 4Олар сенинъ янынъда болсынлар, кие шатырды аьдуьвлеп карасынлар, онда оларга буйырылган ислерди толтырсынлар, оннан баска сиз бен эш бирев де болмасын.

5Эндиден арбатын Мен Исраил халкына каарланмас уьшин, сизинъ аьдуьвлеп каравынъызга кие ер эм курманлык шалынатаган орын берилген+. 6Мен Оьзим Исраил уллары арасыннан сизге кардашлас левийшилерди айырып алганман эм сизге ярдамшы этип беремен. Олар Мага, кие шатырда ислемеге деп, багысланган. 7Ама тек сен эм сенинъ улларынъ курманлык шалынатаган орындагы эм ябувдынъ аргы бетиндеги кие борышларды толтырмага боласыз. Мен сизге дин куллыкшылыгын, савгадай этип, беремен. Аьр бир кие ерге ювыклаган баска аьдем оьлимге ушырамага керек»+.

Дин куллыкшыларына эм левийшилерге садакалар

8Раббий Харунга айтты: «Мен Оьзим Мага аькелинетаган баьри садакаларды тешкерип карамага сага буйыраман. Мага Исраил уллары аькелетаган баьри кие садакаларды Мен сага эм сенинъ улларынъа, сизинъ уьлисинъиз эм дайымлык пайынъыз деп, беремен+. 9Кие садакалардан сага отта яндырылмайтаган кесеги тийисли. Мага аькелинген кие садакалардан сага эм сенинъ улларынъа ун садакасы, куьна уьшин курманлык яде айыплык курманы тиеди. 10Оны уллы кие зат деп ашанъыз, оны аьр эр киси ашамага болады. Ол сизге кие зат болаяк.

11Мине булар да сеники болаяк: Исраил улларынынъ суьйип аькеткен савгаларыннан айырылган кесеклерди, сизинъ дайымлык пайынъыз деп, сага, улларынъа эм кызларынъа беремен. Сенинъ уьйинъдеги аьр таза аьдем оларды ашамага болады+.

12Мен сага, аслык йыювдынъ биринши емисиндей этип, Мага аькелинетаган энъ ийги зейтун майды, яс шагырды эм аслыкты беремен+. 13Ердинъ Мага аькелинетаган баьри биринши емислери сеники болаяк. Сенинъ уьйинъдеги аьр таза аьдем оларды ашамага болады+.

14Исраилде Раббийге багысланган баьри зат сеники болаяк+. 15Аьелден Раббийге аькелинген тунгыш саьбий эм биринши тоьл сеники. Тунгыш улды эм эшектинъ биринши эркек тоьлин Меннен сатып ал+. 16Оларга бир ай толса, бес кесек куьмис[*] тоьлеп, сатып ал. Куьмис кие шатырдынъ оьлшевине коьре шегилсин+.

17Тек оьгизлердинъ, койлардынъ эм эшкилердинъ биринши тоьлин сатып алма, олар Мага байыр. Олардынъ канын курманлык шалатаган орынга буьрк эм олардынъ майын яндыр. Отта пискен майдынъ аьруьв ийиси Мага ярар+. 18Олардынъ этлери, сен суьйип аькеткен курманлык айванлардынъ тоьси эм онъ бутыдай, сага калсын+. 19Мен – Раббий. Исраил улларынынъ Мага аькелген баьри кие садакаларын Мен сага, сенинъ улларынъа эм кызларынъа беремен, олар сизинъ дайымлык уьлисинъиз. Бу – Меним сен эм сенинъ тувдыкларынъ ман эткен оьмирлик эм бузылмас антласувым»+.

20Раббий Харунга булай деди: «Олардынъ еринде сенинъ ер уьлисинъ болмаяк, олардынъ арасында пайынъ да болмаяк; Исраил уллары арасында уьлисинъ эм пайынъ Мен боламан+. 21Кие шатырда кызмет кылувлары уьшин Мен левийшилерге Исраил улларынынъ аслыгыннан оннан бир кесегин беремен+. 22Эндиден арбатын Исраил уллары кие шатырга ювыкламасынлар, болмаса олар оьз шуьшлери уьшин язаланар эм оьлерлер. 23Тек бир левийшилер кие шатырда кызмет кыладылар эм онынъ арамланувына явап тутадылар. Бу йорык келеек несиллерге де оьмирде калаяк. Олардынъ Исраил уллары арасында уьлис ерлери болмаяк. 24Онынъ орнына Мен левийшилерге Исраил уллары Мага савгага аькелген ериннен оныннан бир кесегин береекпен. „Исраил улларынынъ арасында левийшилердинъ ерлери болмаяк“, – деп Мен сонынъ уьшин айтканман».

25Раббий Мусага айтты: 26«Левийшилер мен соьйле эм оларга айт: Раббий – Менмен. Мен Исраил улларына аслыкларынынъ оныннан бир кесегин сизге бермеге буйырдым. Сиз алган бу пайдынъ оныннан бир кесегин Мага сый этип беринъиз. 27Бу садаканъыз да сизге, ындырдан аькелинген аслыктай яде юзимнен сыгылган ишимликтей, кабылланаяк. 28Соьйтип, Мага сый этип, Исраил улларынынъ ер пайыннан алган уьлислеринъизден оныннан бир кесегин беринъиз. Мага берилеек ер пайынынъ уьлислерин дин куллыкшы Харунга беринъиз. 29Сизге аькелингенлерден, Мага сый этип, энъ де ийги кесеклерин багысланъыз.

30Левийшилерге айт: Сиз Мага уьлиске энъ ийги кесегин аькелгенде, ол сизге, сизинъ ындырдан яде шагыр сыктырганынъыздан алгандай болып, саналаяк. 31Сиз эм уьйдегилеринъиз калганын каерде де ашамага боласыз – ол сизинъ кие шатырда кызмет кылганынъыздынъ тоьлеви. 32Мага сый этип, энъ ийги кесегин аькелсенъиз, язаланмаяксынъыз. Баска Исраил улларынынъ аькелген кие садакаларын арамга шыгарманъыз, болмаса, оьлтирилеексиз».

19

Арамланганларга тазаланув сувы

19^1Раббий Муса эм Харунга айтты: 2«Мен, Раббий, Исраил улларына бу парызды беремен: ай, Муса, сага минсиз, талгыр, мойса салынмаган кунажынды аькелсинлер+. 3Оны дин куллыкшы Элазарга бер. Кунажынды коныстынъ тысына шыгарып, Элазардынъ коьз алдында шалсынлар. 4Дин куллыкшы Элазар бармагын курманлык канына малып, оны кие шатырдынъ алды бетине ети кере буьрксин+. 5Онынъ коьзининъ алдында кунажыннынъ коьнин, этин, канын, иш-карнын яндырсынлар+. 6Дин куллыкшы карагай бутагын, майоранды эм ал туьсли юнди алсын эм янатаган кунажынга тасласын+. 7Оннан сонъ дин куллыкшысы кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын. Ол энди коныска кирмеге болады, ама кешке дейим арам деп саналады+. 8Кунажынды яндырган аьдем де кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын. Ол да кешке дейим арам деп саналады.

9Арамланмаган таза бир аьдем кунажыннынъ куьлин йыйып, коныстынъ тысына, таза ерге салсын. Ол куьл Исраил халкында тазаланув сувы уьшин саклансын. Бу сув ман халк куьнадан тазаланар+. 10Кунажыннынъ куьлин йыйган аьдем де кийимин ювсын. Ол да кешке дейим арам деп саналады. Бу Исраил улларына да эм онда яшайтаган баска ят аьдемлерине де оьмирлик закон+.

11Оьли аьдемге тийген ети куьн бойы арам деп саналады. 12Ол оьзин сув ман уьшинши эм етинши куьн тазаласын, оннан сонъ ол таза деп саналады. Ама ол оьзин уьшинши эм етинши куьн тазаламаса, ол арам деп саналады+. 13Аьр бир оьли аьдемге тийген эм тазаланмаган Меним кие шатырымды арамлайды. Ондай аьдем Исраилден коратылмага керек. Ога тазалав сувын буьркпегенлер: ол арам, онынъ арамлыгы оны ман калады+.

14Сондай закон: эгер ким де бирев шатырда оьлсе, шатырда болган яде онда кирген аьр бир аьдем ети куьн арам деп саналады, 15эм аьр бир капкашы ябылмаган савыт та арам+.

16Аьр ким, далада кылыштан яде оьз аьжели мен оьлген, аьр ким, суьекке яде кабырга тийген аьдем, ети куьн арам деп саналады.

17Арамланган аьдем уьшин савытка тазаланув садакасыннан янган куьлин салып, уьстине таза сув куйынъыз. 18Аьр бир таза аьдем бир майоран шыбыгын алсын, оны сувга малып, шатырга, баьри болган савытка, сонда болган баьри аьдемлерге – кылыштан яде оьз аьжели мен оьлген, суьекке эм кабырга тийген – аьдемлерге буьрксин+. 19Таза болган арамланганга уьшинши эм етинши куьн буьрксин, соьйтип ол оны етинши куьнге тазалар. Тазаланган кийимин ювсын эм оьзи де ювынсын. Тап сол кеше ол тазаланаяк+. 20Ама арамланган тазаланмаса, Меним кие еримди арамлаганы уьшин, ол халк арасыннан коратылмага керек. Ога тазалав сувы буьркилмеген – ол арам+. 21Бу талап оларга оьмирлерге деп беркитилген. Сув буьрккен аьдем де оьз кийимин ювсын. Тазалав сувына тийген аьр аьдем кешке дейим арам деп саналады. 22Арамланган аьдем тийген аьр не зат арам болады, эм ога тийген аьр ким кешке дейим арам деп саналады».

20

Каядан шыккан сув

(Шыг. 17:1-7)

20^1Биринши айда [навруз-коькек] Исраилдинъ халкы Зин шоьллигине келди эм Кадеш шахарынынъ янында токталды. Онда Марием ян берген эм коьмилген+.

2Халкта сув йок эди, эм олар Муса эм Харунга карсылас турдылар+. 3Олар, Мусады шуьшлеп, айтып басладылар: «Сол заманда, кардашларымыз Раббийдинъ алдында оьлгенде, не уьшин биз оьлмедик!+
4Неге сиз Раббийдинъ халкын сосы шоьлликке аькелгенсиз? Биз эм бизим малымыз мунда оьлсин деп пе? 5Неге сиз бизди Мысырдан шыгардынъыз эм бу айлак яман ерге аькелдинъиз? Мунда не аслык, не ынжыр, не юзим, не нар оьспейди. Мунда сувсынынъды кандырмага сувдынъ оьзи де йок!»

6Муса эм Харун халктан айырылып, кие шатырдынъ капысына бардылар, бетлери мен ерге йыгылдылар, эм оларга Раббийдинъ данъклы нуры коьринди+. 7Раббий Мусага айтты: 8«Аса таякты ал эм оьзинънинъ аганъ Харун ман халкты йый. Олардынъ коьзлерининъ алдында каяга айт, эм ол оьзининъ сувыннан куяр. Сен халкка, олар эм олардынъ маллары сувсынларын кандырсын деп, каядан сувды берерсинъ».

9Муса Раббийдинъ кие шатырыннан, Ол ога буйырганынша, аса таякты алды. 10Олар Харун ман халкты каядынъ алдына йыйдылар, эм Муса оларга айтты: «Тынъланъыз, бойсынмавшылар, биз сизге бу каядан сув бермеге керекпизбе?»

11Муса колын коьтерди эм эки кере каяга оьзининъ аса таягы ман сокты. Оннан сув атылып шыкты, халк эм маллары сув иштилер. 12Ама Раббий Муса эм Харунга айтты: «Сизде Исраил улларына Меним киелигимди еткермеге ийманынъыз етпегени уьшин, сиз бу халкты Мен оларга ваьде эткен ерге аькетпеексиз»+.

13Исраил уллары Раббий мен давластылар, эм Раббий оларга Оьзининъ киелигин Мерива [«эрис»] сувларынынъ касында коьрсетти.

Эдом халкы Исраил улларын оьткермеге унамайды

14Муса Кадештен Эдомнынъ[*] патшасына элшилер йиберди: «Сага сенинъ кардашларынъ, Исраилдинъ[*] халкы, тилек салады: „Сен бизим басымызга туьскен баьри кыйынлыклар акында билесинъ+. 15Бизим ата-бабаларымыз Мысырга келгенлер, эм биз онда коьп йыллар яшаганмыз. Ама мысыршылар бизге де, бизим ата-бабаларымызга да залымлык эттилер+. 16Ама биз Раббийге тилегенде, Ол бизди эситти, бир маьлегин йиберди эм бизди Мысырдан шыгарды. Эм энди биз Кадеште, сенинъ еринънинъ шетиндеги шахарда+. 17Тилеймен, бизди оьзинънинъ элинънен оьткер. Биз кырлар ман, юзим бавлар ман бармаякпыз эм куйылардан да сув ишпеекпиз. Биз бас йол ман бараякпыз, сенинъ еринъди оьткенше, я онъга, я солга бурылмаякпыз“»+.

18Ама эдомшылар яваплады: «Сиз еримизди оьтпеексиз. Эгер сиз солай этемиз десенъиз, биз сизге карсы кылыш пан шыгармыз».

19Исраил уллары айттылар: «Биз бас йол ман бараякпыз, эм эгер биз яде бизим малларымыз сизинъ куйылардан сув ишсе, биз оны уьшин тоьлермиз. Биз тек яявлап озбага суьемиз – оннан баска бир зат та йок»+.

20Эдомнынъ патшасы оларга яваплады: «Сиз оьтпеге болмайсыз». Эм эдомшылар оларга карсы уьйкен эм куватлы аьскер мен шыкты. 21Эдомшылар Исраил улларынынъ оьтуьвин унамады, эм Исраил уллары олардынъ ерлерин айланып оьтти.

Харуннынъ оьлуьви

22Исраилдинъ халкы Кадештен йолга шыкты эм Хор тавына келди+. 23Хор тавынынъ янында, Эдомнынъ мажасында, Раббий Муса эм Харунга айтты: 24«Харун мунда оьлеек эм ата-бабаларина кетеек. Ол Мен Исраил улларына ваьде берген ерге киреек тувыл, неге десе сиз экевинъиз де Мен Мерива сувларынынъ касында берген буйырыгыма тынъламагансыз+. 25[Эй Муса,] Харунды эм онынъ улы Элазарды шакыр эм оларды Хор тавына аькет. 26Харуннан онынъ кийимлерин шеш эм оларды онынъ улы Элазарга кийгист, неге десе Харун онда ян береек эм ата-бабаларина кетеек»+.

27Муса Раббий буйырганынша этти; халктынъ коьзининъ алдында олар Хор тавына коьтерилдилер. 28Муса Харуннан онынъ кийимлерин шешти эм оларды онынъ улы Элазарга кийгистти. Эм Харун сонда, тавдынъ басында, ян берди. Сонъ Муса эм Элазар тавдан туьстилер,+
29эм халк, Харуннынъ оьлгенин эситкенде, баьри Исраил уллары отыз куьн онынъ сыйтын эттилер+.

21

Арад шахарын йок этуьв

21^1Кенан ерининъ Негев деген кубыласында орынласкан Арад шахарынынъ патшасы, Исраил уллары Атарим авылынынъ йолы ман келеятырганларын эситип, оларга шапкынлык этти эм бир нешевин есирге алды+. 2Сол заманда Исраил уллары Раббийге ант эттилер: «Эгер Сен сосы халкты бизим колымызга берсенъ, биз онынъ шахарларын толысынша ер юзиннен йок этермиз»+.

3Раббий Исраил улларынынъ тилеклерин эситти эм кенаншыларды енъуьвлерине ярдам этти. Исраил уллары шахарлары ман бирге оларды йок эттилер. Соьйтип сосы ер Хорма [«йок этуьв»] деп аталды.

Ез йылан

4Хор тавыннан олар, Эдомды айланып кетер уьшин, йол ман Кызыл денъизге йоьнедилер. Ама йолда халк дуныядан туьнъилди; 5олар Аллага эм Мусага зарландылар: «Не уьшин сиз бизди Мысырдан шыгардынъыз? Биз шоьлликте оьлейик деп пе? Оьтпек йок! Сув йок! А бу аска бизим денимиз коьтере де сокпайды!»+

6Сол заманда Раббий оларга увлы йыланларды йиберди; олар Исраил улларын шактылар, эм коьплери оьлдилер. 7Халк Мусага келди эм айтты: «Биз, Раббийге эм сага зарланып, куьна алдык. Раббий бизди йыланлардан куткарар уьшин дува эт».

Муса халк уьшин дува этти, 8эм Раббий Мусага булай деди: «Езден йылан эт эм оны курыкка бегит: йыланга шагылган ога караса, яшап калаяк». 9Муса езден йылан этти эм курыкка бегитти. Эм йыланга шагылган аьдем ога караса, оьлмей, сав болып калатаган эди+.

Моав ерине йол

10Исраил уллары тагы да йол алдылар эм Овот шахарында токтадылар+. 11Овоттан шыгып, олар шашылган Аварим шахарынынъ касында, Моав ерининъ куьнтувар мажасындагы шоьлликте токтадылар+. 12Оннан олар тагы да йол алдылар эм Зеред оьзенинде токтадылар+. 13Оннан йол шыгып, олар Арнон йылгасынынъ аргы ягасында, аморшылардынъ мажаларына дейим яйылган шоьлликте токтадылар. Арнон йылгасы – моавшылар эм аморшылар арасындагы мажа+. 14Мине соннан себеп «Раббийдинъ Согыслары» деген китапта[*] айтылады:

15«Суфа ериндеги Вахев шахары эм оьзенлери, Арнон йылгасы

Эм Ар шахарына дейим созылган,

Моав ерининъ мажаларынынъ бойында яйраган оьзенлер»+.

16Оннан олар Беер [«куйы»] деген шахарга йол алдылар. Сондагы куйыдынъ касында Раббий Мусага айткан эди: «Халкты йый, эм Мен оларга сув берермен».

17Сол заманда Исраил уллары бу йырды йырладылар:

«Сувынъ кайнап аксын, куйы!
Сосы куйы акында йырланъыз,
18Етекшилер казган,

Халктынъ бийлери шокпарлары эм аса таяклары ман

Казган куйы акында».

Олар шоьлликтен Маттана шахарына бардылар, 19Маттанадан Нахалиелге, Нахалиелден Бамотка, 20Бамоттан да Моав еринде Ешимон шоьллигине караган оьзенге оздылар. Онда Писга тавынынъ басы тиреледи.

Патша Сихонды енъуьв

(Шер. 2:24-37)

21•Исраил уллары, Амор патшасы Сихонга айтпага, элшилер йибердилер: 22«Бизге оьзинънинъ элинънен оьтпеге ызын бер. Биз не кырларга, не юзим бавларга бурылмаякпыз, куйылардан да сув ишпеекпиз. Биз, сенинъ еринъди оьткенше, Патша йолы ман бараякпыз»+.

23Ама Сихон Исраилге оьзининъ ериннен оьтпеге ызын бермеди. Ол аьскер йыйды эм шоьлликке Исраилдинъ алдына шыкты. Яхас шахарына етип, Сихон Исраил уллары ман согысты. 24Ама Исраил уллары, оны енъип, кылыш пан оьлтирдилер эм Арнон сувыннан Ябук сувына дейим онынъ ерлерин бийледилер. Аммон мажасына етип, сонда токталдылар, неге десе аммоншылардынъ мажалары беркитилген эди+. 25Исраил уллары аморшылардынъ баьри шахарларын бийледи. Булардынъ арасында Хешбон да эм онынъ тоьгерегиндеги авыллар да бар эди. 26Хешбон Амор патшасы Сихоннынъ бас каласы болган. Ол Моавтынъ алдынгы патшасы ман кавга эткен эм Арнонга дейим оннан баьри ерлерин тартып алган. 27Сонынъ уьшин аморшы йыравлар йырлайдылар:

«Хешбонга барынъыз эм оны янъыдан курынъыз,

Сихоннынъ шахары топырактан турсын!

28Хешбоннан от шыкты,

Сихоннынъ шахарыннан ялын шыкты.

От Моавтынъ Ар шахарын яндырды,

Арнон сувына караган тоьбелерди аьлекледи.

29Кайгы сенинъ басынъа, Моав!

Кемоштынъ[*] халкы, кетип йок болдынъ!

Улларынъ Амор патшасы Сихоннан каштылар,
кызларынъ онынъ есири болдылар.

Кудайынъ Кемош оны токтаталмады+.

30Хешбоннан Дивонга дейим тувдыкларынъды йок эттик.

Нопах эм Медева шахарларын шаштык»+.

31Соьйтип Исраил уллары Амор еринде орынластылар.

32Муса Язер шахарына тергевшилерди йиберди, эм Исраил уллары, аморшыларды оннан кувып, онынъ тоьгерегиндеги авылларды басып алдылар+.

Патша Огты енъуьв

(Шер. 3:1-11)

33Оннан сонъ олар бурылдылар эм йол ман Башан шахарына коьтерилдилер. Ог, Башаннынъ патшасы, Эдрей шахарынынъ касында согыспага деп, олардынъ алдына аьскери мен шыкты.

34Раббий Мусага айтты: «Коркпа оннан, неге десе Мен оны баьри аьскери эм ери мен сенинъ колынъа бергенмен. Хешбонда иелик суьрген Амор патшасы Сихон ман калай эткен болсанъ, оны ман да солай эт»+.

35Олар Огты уллары эм баьри аьскери мен, сав этип биревди де калдырмай, оьлтирдилер эм онынъ ерин бийледилер.

22

Патша Балак сааршы Биламды шакырады

22^1Исраил уллары йолга шыгып, Моавтынъ тегислигинде, Йордан сувынынъ куьнтувар ягындагы Ерихо каласынынъ касында токтадылар. 2Моавтынъ патшасы, Сиппордынъ улы Балак, Исраил улларынынъ аморшылар ман не зат эткенин коьрди+. 3Моавшылар Исраил улларыннан бек корктылар, неге десе олар бек коьп эди. Исраил уллары бек уьйкен коркыныш тувдырдылар. 4Моавшылар Мидияннынъ етекшилерине айттылар: «Бу коьлем халк тоьгерегимиздеги баьри затты, оьгиз кырдагы оьленди ашагандай, ашаяк».

Моавтынъ сол замандагы патшасы, Сиппордынъ улы Балак 5Беордынъ улы Биламды шакырмага элшилер йиберди. Билам Амав еринде, Эфрат сувынынъ ягасындагы Петор каласында яшайтаган эди.

Балак ога айтты: «Мысырдан бир халк шыккан, ол ер юзин япкан эм меним касымда ерлескен+. 6Тилеймен, кел эм бу халкты наьлетле, неге десе ол меннен бек куьшли. Белки, сол заманда мен, оларды енъип, элден кувмага боларман. Мен билемен, сен ийгилик тилеген – ийгилик табаяк, сен наьлет болсын деген – наьлет болаяк».

7Моавтынъ эм Мидияннынъ етекшилери йолга шыктылар, оьзлери мен сааршылык уьшин тоьлев алып, Биламга келип, олар Балактынъ айтканын ога еткердилер.

8«Мунда конып калынъыз, – деди оларга Билам, – мага Раббий берген явапты мен сизге айтарман».

Моавтынъ етекшилери онда калдылар.

9Алла Биламга коьринди эм оннан сорады: «Ким ди булар, сага келген аьдемлер?»

10Билам Аллага айтты: «Моавтынъ патшасы, Сиппордынъ улы Балак мага мундай хабар ман аьдемлер йиберген: 11„Мысырдан шыккан халк ер юзин каплаган. Кел эм сол халкты наьлетле. Белки, сол заманда мен олар ман согысарман эм оларды кувмага боларман“».

12Алла Биламга айтты: «Олар ман барма. Бу халкты наьлетлеме, неге десе Мен оннан разыман».

13Эртеси куьн эртенъликте Билам турды эм Балактынъ етекшилерине айтты: «Элинъизге кайтынъыз. Раббий мени сиз бен йибермеге унамайды».

14Моавтынъ етекшилери Балакка кайттылар эм айттылар: «Билам бизи мен бармага унамады».

15Балак баска етекшилерди йиберди, олар алдынгылардан коьлем эди, эм олар бириншилерден абырайлы эди. 16Олар Биламга келдилер эм айттылар: «Сиппордынъ улы Балак булай деди: „Мага келмеге разы бол. 17Мен сени юмарт этип савгаларман эм, сен кайтип айтсанъ, соьйтип этермен. Кел эм бу халкты наьлетле“».

18Ама Билам Балактынъ етекшилерине яваплады: «Балак мага оьзининъ алтын-куьмиске толы сарайын беремен десе де, меним Аллам Раббий буйырмай, мен бир зат та эталмайман. 19Кене де, алдын келгенлердей болып, мунда кешеге калынъыз, мага Раббий тагы да не зат айтканын билейим».

20Сол кеше Алла Биламга коьринди эм айтты: «Бу аьдемлер сени шакырып келген сонъ, тур эм олар ман бар, ама тек Мен сага неди айтсам, соны эт».

Биламнынъ эшеги

21Билам эртенъликте турды, эшегин иерледи эм Моавтынъ етекшилери мен барды. 22Алла онынъ барувына каарланды, эм Раббийдинъ маьлеги, ога буршав этпеге, йолында турды. Билам эшекке минген эди, оны ман бирге онынъ эки кулы бар эди. 23Эшек, йолда кынсыз кылыш пан турган Раббийдинъ маьлегин коьргенде, ол йолдан кыр бетке бурылды. Билам, оны йолга кайтараяк болып, тоьбелеп баслады.

24Ол заманда Раббийдинъ маьлеги, йолдынъ эки янында иргелер болган, эки юзим бавынынъ арасындагы тар сокпакка турды. 25Раббийдинъ маьлегин коьрип, эшек иргеге ябысты эм Биламнынъ аягына басты. Ол эшекти тагы да тоьбелеп баслады.

26Ол заманда Раббийдинъ маьлеги алдыга шыкты эм, я онъга, я солга бурылып болмастай, тар ерге турды. 27Раббийдинъ маьлегин коьрип, эшек Биламнынъ астына ятты, ол, ашувланып, эшекти таяк пан тоьбелеп баслады. 28Сол заманда Раббий эшекке аьдемдей болып соьйлемеге тил берди, эм ол Биламга айтты: «Мен сага не зат эткенмен, сен мени артлы артыннан уьш кере тоьбелегендей?»

29Билам эшекке айтты: «Сен мени корладынъ! Меним колымда кылыш болган болса, мен сени соьле оьлтирер эдим».

30Эшек Биламга айтты: «Мен сенинъ буьгуьнге дейим минип юрген эшегинъ тувылманма? Менде сондай яман кылыгым болганма?»

«Йок», – деп яваплады ол.

31Ол заманда Раббий Биламга коьзлерин ашты, эм ол кылышын кыныннан шыгарган Раббийдинъ маьлегин коьрди. Билам ийилди эм бети мен ерге йыгылды. 32Раббийдинъ маьлеги оннан сорады: «Не уьшин сен эшекти уьш кере тоьбелединъ? Мен мунда сага орав болмага келгенмен, неге десе сенинъ йолынъ Мага яравсыз. 33Эшек, Мени коьрип, уьш кере йолыннан тайды. Ол йолыннан таймаган болса, Мен, сени оьлтирип, оны аьфуьв этеек эдим».

34Билам Раббийдинъ маьлегине айтты: «Мен куьналыман. Мен, сенинъ мага орав этеек болып, йолда турганынъды билмедим. Энди, сен разы болмаганынъды коьрип, мен артыма кайтаман».

35Раббийдинъ маьлеги Биламга айтты: «Бу аьдемлер мен бар, ама тек Мен сага айтканымды айт». Эм Билам Балактынъ етекшилери мен кетти.

36Биламнынъ келеятырганын эситип, Балак оны йолыкпага Ар шахарына барды. Бу шахар Арнон йылгасынынъ ягасында, Моавтынъ сырт як мажасынынъ энъ узак шетинде орынласкан+. 37Балак Биламга айтты: «Мен сени шакыртып йибермегенменме? Сен неге мага келмегенсинъ? Яде сени савгаламага меним куьшим етпеекпе?»

38«Мине мен сага келдим – деп яваплады Билам. – Ама сага бир затты да айткандай меним амалым бар ма? Тек Алла буйырган затты мен айтпага боламан».

39Билам, Балак пан йолга шыгып, Кирят Хусот шахарына барды. 40Балак курманлыкка оьгизлер эм койлар аькелди эм Биламга эм оны ман келген етекшилерге эттен уьлислерин йиберди.

Биламнынъ биринши билдируьви

41Эртеси куьн Балак Биламды Бамот Баал шахарына аькетти эм Билам оннан Исраил халкынынъ бир кесегин коьрди.

23

23^1Билам Балакка айтты: «Мага ети курманлык шалынатаган орын яса, ети буга эм ети кошкар аьзирле».

2Балак Билам айткандай этти, эм экевлери аьр бир курманлык шалынатаган орында бирер буга эм бирер кошкар шалдылар. 3Билам Балакка айтты: «Мунда оьзинънинъ тутасяндырув курманлыкларынънынъ янында тур, а мен бираз эрекке таяйым. Белки, Раббий мени мен йолыгыспага келер. Онынъ баьри мага ашканын мен сага айтарман». Эм ол такыр тавдынъ басына минди.

4Алла ога коьринди, эм Билам айтты: «Мен ети курманлык шалынатаган орын аьзирлегемен эм аьр биринде буга эм кошкар шалганман».

5Раббий Биламга не зат айтпага керегин уьйретти эм буйырды: «Балакка кайт эм ога бу затты айт».

6Билам Балакка кайтты эм оны Моавтынъ баьри етекшилери мен оьзлерининъ курманлыклары янында турганын коьрди.

7Билам сосы билдируьвди айтты:

«Моавтынъ патшасы Балак мени Сириядан,
куьнтувардынъ тавларыннан аькелди:
„Кел, Якыптынъ сойын наьлетле,
Кел, Исраил улларын оьлимге ушырат“, – деди.
8Алла наьлетлемегенди мен калай наьлетлейим?
Раббий оьлимге ушыратпаганын
Мен калай оьлтирейим+?
9Мен оларга каялардынъ басыннан карайман,
Мен оларды тоьбелерден коьрип тураман,
Эм коьремен оьз алдына яшайтаган халкты,
Эм оьзин халклардынъ бириси деп санамайды+.
10Ким Якыптынъ тувдыкларын,
Исраил улларынынъ асламын санап болар?
Дуныядынъ шанъыннан олар коьп!
Мен иманлылардай тынышлык пан оьлейим,
Олардыкындай болсын меним ахыретим!»+

11Балак Биламга айтты: «Сен мени мен не зат эттинъ? Мен сени меним явларымды наьлетле деп аькелдим, а сен оларга ийгилик тилейсинъ!»

12Билам яваплады: «Мен мага Раббий буйырганды айтпага керек тувылманма?»

Биламнынъ экинши билдируьви

13Ол заманда Балак Биламга айтты: «Мени мен сен оларды коьргендей баска ерге барайык. Онда сен баьрисин тувыл, тек бир нешевин коьреексинъ. Сол заманда меним уьшин деп, оларды соннан наьлетлерсинъ».

14Балак оны Писга тавдынъ тоьбесиндеги Сопим тарлавына аькетти; онда ети курманлык шалынатаган орын ясады эм аьр бирисинде буга эм кошкар шалды. 15Билам Балакка айтты: «Мен Раббий мен онда йолыкканша, сен оьзинънинъ курманлыгынънынъ янында саклап тур».

16Раббий Биламга коьринди, не зат айтпага керегине уьйретти эм буйырды: «Балакка кайт эм ога бу затты айт».

17Билам Балакка кайтты эм оны Моавтынъ баьри етекшилери мен курманлыкларынынъ янында турганын коьрди. Балак оннан сорады: «Раббий не зат айтты?»

18Сол заманда Билам сосы билдируьвди айтты:

«Балак, эсинъди йый эм тынъла:

Меним айтканыма кулак сал, Сиппордынъ улы.

19Алла оьтирик соьйлемейди, онда аьдем кылыгы йок;

Инсан тувыл, ваьдесиннен таймас.

Ол айтып, этпеске болама,

Соьз берип, толтырмаска болама+?

20Ол мага сосы халкка ийгилик тилемеге буйырык берген;

Ол разылыгын бергенди мен токтатып болмайман.

21Якыптынъ сойында кайгы коьринмейди,

Исраил улларында баьле белгиленмейди.

Раббий, олардынъ Алласы, олардынъ арасында;

Оны олар оьзлерининъ Патшасы этип айырган.

22Мысырдан оларды Алла шыгарган;

Олардынъ куваты – кийик бугадынъ куьшиндей+.

23Сааршылык Якыптынъ сойына бир зат та эталмас,

Исраил улларына камлав йок.

Энди Якыптынъ, Исраилдинъ сойы акында айтарлар:

„Мине Алла не зат этти!“

24Ана арсландай, халк коьтериледи,

Арсландай ол коьтериледи!

Олжасын ашап таьвеспей,

Курманлыктынъ канын ишпей, ол тыншаймаяк»+.

25Ол заманда Балак Биламга айтты: «Оларды наьлетлеме, оларга ийгилик те тилеме!»

26Билам яваплады: «Мен сага айтпаганманма, Раббий айткан баьри затты этпеге тийислимен деп?»

Биламнынъ уьшинши билдируьви

27Сол заманда Балак Биламга айтты: «Кел, мен сени баска ерге элтейим. Белки, Алладынъ эмири мен, сен оларды сол ерден наьлетлемеге боларсынъ».

28Сонъ Балак Биламды Пеор тавдынъ шоьлликке караган тоьбесине аькетти. 29Билам Балакка айтты: «Мага ети курманлык шалынатаган орын яса, ети буга эм ети кошкар аьзирле».

30Балак Билам айткандай этти, аьр бир курманлык шалынатаган орында буга эм кошкар шалды.

24

24^1Билам, Раббий Исраил улларына разылыгын бергенин коьргенинде, ол, алдынгыдай, бал нышанларын излеп басламады, ол оьз назарын шоьлликке каратты. 2Билам, карап, ырувлары ман тизилген Исраил улларын коьргенде, Алладынъ Рухы ога конды,+
3эм ол сосы билдируьвди айтты:

«Беордынъ улы Биламнынъ билдируьви,

Коьзи ашык коьретаганнынъ билдируьви,

4Алладынъ соьзлерин эситетаганнынъ билдируьви,

Куьдирети куьшли Раббийден коьринис коьретаган,

Ерге йыгылса да, коьзлери ашык калатаган[*]:

5Не аьлемет ти Якыптынъ сойы, сенинъ шатырларынъ,

Сенинъ меканларынъ, Исраилдинъ сойы!

6Олар пальма агашлыгындай яйылган,
Сув ягасындагы бавлардай,
Раббий олтырткан алой[*] тереклериндей
Сув ягадагы карагайлардай.
7Шелеклериннен сувлар толып агарлар:
Урлыкларга сувлар мол болар.
Патшалары олардынъ Агагтан уллы болар;
Оькимети куватлы, куьдиретли болар.
8Мысырдан Алла оларды алып шыгарган,

Куватлары олардынъ – кийик бугадынъ куьшиндей.

Олар яв халкларды ютады,
Суьеклерин сындырады,
Оларды оклары ман яралайды+.
9Арсландай олар, шоьнъкип, ятадылар,
Ана арсландай – ким оларды коьтермеге батар?
Сизге ийгилик тилеген – ийгилик тапсын,
Сизди каргайтаганлар – каргыска ушырасын!»+

10Балак Биламга бек каарланды. Ол юмырыкларын юмды эм ога булай деди: «Душпанларымды наьлетле деп, мен сени шакырган эдим, а сен артлы-артыннан оларга уьш кере ийгилик тилединъ!+
11Кет муннан! Уьйинъе кайт! Мен сени юмарт савгаларман деп, ваьде эткен эдим, ама Раббий сени савгадан бос калдырды».

Биламнынъ сонъгы билдируьвлери

12Билам Балакка яваплады: «Мен сенинъ элшилеринъе айтпаган эдимме: 13„Эгер дейим Балак мага алтын эм куьмиске толган сарайын берсе де, мен, Раббийдинъ буйырыгыннан шыгып, оьзимнинъ эрким мен ийгилик яде яманлык эталмайман; мен тек Раббийдинъ айтканын айтаман?“ 14Мен оьзимнинъ халкыма кайтаман, ама, бу халк сенинъ халкынъ ман келеекте не зат этеегин сен мага айтпага амал бер».

15Билам сосы билдируьвди айтты:

«Беордынъ улы Биламнынъ билдируьвлери,
Коьзи ашык коьретаганнынъ билдируьвлери,
16Алладынъ соьзлерин эситетаганнынъ,
Билимин Аллаху-Тааладан алатаганнынъ,

Куьдирети куьшли Раббийден коьринис коьретаганнынъ,

Ерге йыгылса да, коьзлери ашык калатаган аьдемнинъ билдируьви:

17Оны коьремен, ама соьле тувыл,
Ога карайман, ама аьли де ювык тувыл.
Якыптынъ сойыннан юлдыз шыгаятыр,
Исраил улларыннан аса таяк коьтерилеятыр;
Моавшылардынъ бийлерин,
Шет улларынынъ етекшилерин эзеек+.
18Ол Эдом ерине ие болаяк;
Явын, Сеирди алаяк.
Исраил уллары коьптен коьпке куьшленееклер.
19Якыптынъ сойыннан келген патша
Ар шахарында сав калганларды йок этеек.»

20Билам, Амалек акында туьс коьрип, сосы билдируьвди айтты:

«Амалек халклардынъ арасында биринши эди,

Ама келеекте оьмир-оьмирге йок болаяк»+.

21Ол, кеншилер акында туьс коьрип, сосы билдируьвди айтты:

«Сизинъ турагынъыз кавыфсыз,
Сизинъ уянъыз каяда,+
22Ама сиз, кеншилер, отта янаяксыз
Ассирия сизди есирге аькеткенде.[*]»

23Билам, билдируьвин айтып, бардырды:

«Ах, Алла бу затларды эткенде, ким сав калаяк?

24Кипрдинъ ягаларыннан кемелер келеек.

Олар Ассирияды эм Эверди енъеек,

Ама оьзлери де оьмир-оьмирге йок болаяклар»+.

25Билам, соьзин кутылганда, йолга шыгып, артына, уьйине кайтты, Балак та оьз йолы ман кетти.

25

Исраил уллары Алладан таядылар

25^1Исраил уллары Шиттим оьзенинде турган заманларында, олардынъ эрлери моавшы кыскаяклылар ман зийналык этип басладылар+. 2Кыскаяклылар оларды оьзлерининъ кудайларына этетаган курманлыкларына шакырдылар. Исраил халкы, курманлык этлериннен ашап, олардынъ кудайларына кылынды+. 3Раббий, Пеор шахарында ялган кудай Баалга кылынганлары уьшин, Исраил улларына каарланды+.

4Раббий Мусага айтты: «Халкка яманлык эттирген етекшилерди йыйып, куьндиз Меним кие шатырымнынъ алдында оьлтир. Соьйтип Исраил халкына янган каарым соьнер»+.

5Эм Муса Исраилдинъ тоьрелерине айтты: «Аьр киминъиз оьз ырувынъыздан Пеорда Баалга кылынган аьдемлерди оьлтиринъиз».

6Исраил уллары кие шатырынынъ капысында йылап турганда, Мусадынъ эм баьри ямагаттынъ коьзининъ алдында бир исраилши эр киси мидияншы кыскаяклыды оьз шатырына алып кирди. 7Оны коьрип, дин куллыкшы Харуннынъ йиени, Элазардынъ улы Пинхас йыйынды калдырып, найзасын алды+
8эм исраильши аьдемнинъ артыннан кирди. Ол исраильши эр кисиди эм кыскаяклыды курсагына найза сугып, оьлтирди. Ол заманда Исраил уллары арасында кыргын токталды,+
9ама кыргыннан оьлгенлердинъ саны 24 000 аьдем эди.

10Раббий Мусага булай деди: 11«Дин куллыкшы Харуннынъ йиени, Элазардынъ улы Пинхас Меним Исраил улларына каарымды басты. Ол Меннен баска кудайларга кылынганларга тоьзалмады, Мен де тоьзалмайман. Ол соны эткени уьшин Мен Исраил улларын савлай йок этпедим. 12Пинхаска айт: „Мен сени мен дослык антласувын бегитемен. 13Бу антласув ман сен эм сенинъ тувдыкларынъ оьмир-оьмирге дин куллыкшыларым болаяксыз. Неге десе сен Меннен баска кудайларга кылынганларга тоьзалмадынъ; соьйтип Исраил улларынынъ эткен бу куьнасын Мага багыслаттынъ“».

14Мидияншы кыскаяклы ман бирге оьлтирилген исраильши эр кисидинъ аты Зимри эди. Ол Шимон ырувынынъ етекшиси Салудынъ улы эди. 15А оьлтирилген кыскаяклы Козби, Мидиянда ырувдынъ етекшиси, аьелдинъ басшысы Сурдынъ кызы эди+.

16Раббий Мусага айтты: 17«Мидияншыларды душпанларынъыз деп сананъыз эм оларды оьлтиринъиз,+
18неге десе олар сизди душпан деп санап, Пеор шахарында Исраил улларын азгырдылар. Мидиян етекшисининъ кызы Козби де азгырды эм бу себептен оьлтирилди. Бу арада олардынъ Пеорда эткен куьналары уьшин коьплери кыргыннан оьлдилер».

26

Исраил халкынынъ санын экинши кере язув

26^1Кыргыннан сонъ Раббий Мусага эм дин куллыкшысы Харуннынъ улы Элазарга айтты: 2«Исраил халкынынъ баьрисин, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлерин, аьскерде кызмет кылувга яравлыларды, аталарынынъ аьеллери мен санап, язынъыз»+.

3Йордан йылгасынынъ янындагы Моав тегислигинде, Ерихо каласына карсылас ерде, Муса эм дин куллыкшы Элазар олар ман соьйледилер эм булай айттылар: 4«Исраил халкынынъ йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлерининъ аьдем санын, Мусага Раббий буйырганынша, язынъыз».

Мине Мысырдан шыккан Исраил уллары:

1. 5Исраилдинъ тунгышы Рубеннинъ тувдыклары:
2. Ханок аркалы – ханокшылардынъ сойы;
3. Паллу аркалы – паллушылардынъ сойы;+
4. 6Хесрон аркалы – хесроншылардынъ сойы;
5. Кармий аркалы – кармийшилердинъ сойы+.

7Булар – Рубеннинъ сойлары; 43 730 аьдем саналган+.

8Элияв эм онынъ уллары – Немуел, Датан эм Авирам – Паллу сойыннан эдилер. 9Датан эм Авирам ямагат сайлаган етекшилер эди. Олар Муса ман Харунга карсы шыктылар эм Корахтынъ яндавырлары Раббийге карсы коьтерилгенде, олардынъ арасында болдылар+. 10Ер как ярылды эм оларды Корах пан бирге ютты, онынъ яндавырлары, от эки юз элли аьдемди яндырганда, оьлген эдилер. Олар эскеруьв белгиси болдылар+. 11Ама Корахтынъ уллары ол куьн оьлмегенлер эди+.

12Шимоннынъ тувдыклары сойлары ман:

1. Немуел аркалы – немуелшилердинъ сойы;
2. Ямин аркалы – яминшилердинъ сойы;
3. Якин аркалы – якиншилердинъ сойы;+
4. 13Зерах аркалы – зерахшылардынъ сойы;
5. Шаул аркалы – шаулшылардынъ сойы.

14Булар – Шимоннынъ сойлары; 22 200 аьдем саналган эди+.

15Гадтынъ тувдыклары сойлары ман:

1. Сефон аркалы – сефоншылардынъ сойы;
2. Хаги аркалы – хагишилердинъ сойы;
3. Шуни аркалы – шунишилердинъ сойы;+
4. 16Озни аркалы – ознишилердинъ сойы;
5. Эри аркалы – эришилердинъ сойы;
6. 17Арод аркалы – ародшылардынъ сойы;
7. Арели аркалы – арелишилердинъ сойы.

18Булар – Гадтынъ сойлары; 40 500 аьдем саналган эди+.

19Юдадынъ уллары Эр эм Онан эдилер. Олар Кенан еринде оьлген эдилер+.

20Юдадынъ тувдыклары сойлары ман:

1. Шела аркалы – шелашылардынъ сойы;
2. Перес аркалы – пересшилердинъ сойы;
3. Зерах аркалы – зерахшылардынъ сойы;
4. 21Перестинъ тувдыклары:
5. Хесрон аркалы – хесроншылардынъ сойы;
6. Хамул аркалы – хамулшылардынъ сойы;

22Булар – Юдадынъ сойлары; 76 500 аьдем саналган эди+.

23Иссакардынъ тувдыклары сойлары ман:

1. Тола аркалы – толашылардынъ сойы;
2. Пува аркалы – пувашылардынъ сойы;+
3. 24Яшув аркалы – яшувшылардынъ сойы;
4. Шимрон аркалы – шимроншылардынъ сойы.

25Булар – Иссакардынъ сойлары; 64 300 аьдем саналган эди+.

26Завулоннынъ тувдыклары сойлары ман:

1. Серед аркалы – середшилердинъ сойы;
2. Элон аркалы – элоншылардынъ сойы;
3. Яхлеел аркалы – яхлеелшилердинъ сойы+.

27Булар – Завулоннынъ сойлары; 60 500 аьдем саналган эди+.

28Юсыптынъ тувдыклары Манаше эм Эпрайым аркалы сойлары ман:+

29Манашединъ тувдыклары:

1. Макир аркалы – макиршилердинъ сойы (Макир Гиладтынъ атасы эди);

2. Гилад аркалы – гиладшылардынъ сойы;
3. 30Мине Гиладтынъ тувдыклары:
4. Иезер аркалы – иезершилердинъ сойы;
5. Хелек аркалы – хелекшилердинъ сойы;
6. 31Асриел аркалы – асриелшилердинъ сойы;
7. Шекем аркалы – шекемшилердинъ сойы;
8. 32Шемида аркалы – шемидашылардынъ сойы;
9. Хепер аркалы – хепершилердинъ сойы.

10. 33Хепердинъ улы Селопхадтынъ уллары болмаган; онда тек кызлары болган; олардынъ атлары Махла, Ноа, Хогла, Милка эм Тирса+.

34Булар – Манашединъ сойлары; 52 700 аьдем саналган эди+.

35Мине Эпрайымнынъ тувдыклары сойлары ман:

1. Шутелах аркалы – шутелахшылардынъ сойы;
2. Бекер аркалы – бекершилердинъ сойы;
3. Тахан аркалы – таханшылардынъ сойы;
4. 36Мине Шутелахтынъ тувдыклары:
5. Эран аркалы – эраншылардынъ сойы;

37Булар – Эпрайымнынъ сойлары; 32 500 аьдем саналган эди.

Булар – Юсыптынъ тувдыклары сойлары+.

38Беняминнинъ тувдыклары сойлары ман:

1. Бела аркалы – белашылардынъ сойы;
2. Ашбел аркалы – ашбелшилердинъ сойы;
3. Ахирам аркалы – ахирамшылардынъ сойы;+
4. 39Шупам аркалы – шупамшылардынъ сойы;
5. Хупам аркалы – хупамшылардынъ сойы;

6. 40Беладынъ Ард эм Нааман аркалы тувдыклары:

7. Ард аркалы – ардшылардынъ сойы;

8. Нааман аркалы – нааманшылардынъ сойы;

41Булар – Беняминнинъ сойлары; 45 600 аьдем саналган эди+.

42Мине Даннынъ тувдыклары сойлары ман:

1. Шухам аркалы – шухамшылардынъ сойы;

Бу – Даннынъ тек сойы:+
43олар баьри де шухамшылардынъ сойыннан; 64 400 аьдем саналган эди+.

44Ашердинъ тувдыклары сойлары ман:

1. Имна аркалы – имнашылардынъ сойы;
2. Ишви аркалы – ишвишилердинъ сойы;
3. Берия аркалы – берияшылардынъ сойы;+
4. 45а Берия аркалы тувдыклардан:
5. Хевер аркалы – хевершилердинъ сойы;
6. Малкиел аркалы – малкиелшилердинъ сойы.

7. 46Ашерде кызы да болган, онынъ аты Серах эди.

47Булар – Ашердинъ сойлары; 53 400 аьдем саналган эди+.

48Напталийдинъ тувдыклары сойлары ман:

1. Яхсеел аркалы – яхсеелшилердинъ сойы;
2. Гуни аркалы – гунишилердинъ сойы;+
3. 49Есер аркалы – есершилердинъ сойы;
4. Шиллем аркалы – шиллемшилердинъ сойы;

50Булар – Напталийдинъ сойлары; 45 400 аьдем саналган эди+.

51Исраил уллары баьриси 601 730 аьдем эди+.

52Раббий Мусага айтты: 53«Аьдем санына коьре ерди ырувлар арасында боьлмеге тийисли. 54Уьйкен ырувга – уьйкен уьлис, кишкейге – кишкей. Аьр бир ырув, аьдем санына коьре, ер алсын+. 55Ер сыбага ман уьлестирилеек. Олар ер пайын ырувлардагы аьдем санына коьре алаяк. 56Аьр бир ер пайы сыбага ман уьйкен эм кишкей ырувлар арасында боьлистирилеек».

57•Олардынъ сойлары ман саналган левийшилер:

1. Гершон аркалы – гершоншылардынъ сойы;
2. Кохат аркалы – кохатшылардынъ сойы;
3. Мерарий аркалы – мерарийшилердинъ сойы;

58Мине левийшилердинъ сойлары:

1. Ливний сойы;
2. Хеврон сойы;
3. Махлий сойы;
4. Муший сойы;
5. Корах сойы.

Кохат Амрамнынъ ата-бабасы эди. 59Амрамнынъ хатынынынъ аты Йохевед, ол Левийдинъ тувдыкларыннан эди эм левийшилер арасында Мысырда тувган эди. Амрамнан онда Харун, Муса эм олардынъ аьптелери Марьям тувды. 60Харун Надавтынъ эм Авихудынъ, Элазардынъ эм Итамардынъ атасы эди+. 61Ама Надав эм Авиху, Раббийге арам отты аькелгенинде, оьлген эдилер+.

62Баьри саналган левийши эрлер, бир айлыклары эм оннан уьйкенлери, 23 000 аьдем эди. Олар калган Исраил уллары ман саналмадылар, неге десе оларга ер пайы тиймеди+.

63Мине буларды Муса эм дин куллыкшы Элазар, Йордан йылгасынынъ янындагы Моав тегислигинде Ерихо каласынынъ касында санадылар. 64Олардынъ арасында Муса эм дин куллыкшы Харун Синай шоьллигинде санаганларынынъ бириси де йок эди. 65Раббий оларга айтканша, олар шоьлликте оьлеек деп, олардан, Епуннединъ улы Калевтен эм Нуннынъ улы Ешудан баска, бирев де калмаган эди+.

27

Селопхадтынъ кызлары

(Сан. 36:1-12)

27^1•Селопхад Манашединъ сойларынынъ бирине байыр эди. Ол Юсып улы, Манаше улы, Макир улы, Гилад улы Хепердинъ улы эди. Селопхадта бес кызы болган. Олардынъ атлары – Махла, Ноа, Хогла, Милка эм Тирса. Олар кие шатырга киретаган ерге келдилер+. 2Мусадынъ, дин куллыкшы Элазардынъ, етекшилердинъ эм баьри ямагаттынъ алдына шыгып, айттылар: 3«Бизим атамыз шоьлликте оьлген. Ол, Раббийге карсы шыккан Корахтынъ яклавшыларынынъ арасында болмаган. Ол оьзининъ куьнасы уьшин оьлген эм онынъ уллары болмаган+. 4Неге бизим атамыздынъ аты, уллары болмаган себеп, онынъ сойы ман мутылмага керек? Атамыздынъ кардашларындай этип, бир оьлшемде бизге де уьлис ер бер».

5Муса олардынъ исин Раббийге билдирди, 6эм Раббий ога айтты: 7«Селопхадтынъ кызлары тувра айтадылар. Соьзсиз де, оларга асаба уьлис ер атасынынъ кардашларынынъ арасында бер эм аталарынынъ уьлис ерин еткер. 8Исраил улларына айт: Эгер аьдем оьлсе эм улы болмаса, онынъ ер уьлисин кызына беринъиз. 9Эгер кызы болмаса, онынъ ер уьлисин агаларына беринъиз. 10Эгер кардашлары болмаса, ер уьлисин онынъ атасынынъ кардашларына беринъиз. 11Атасынынъ кардашлары болмаса, онынъ ер уьлисин иеликке сойынынъ энъ ювык кардашына беринъиз. Эй Муса, Мен сага буйыргандай, бу – Исраил улларына белгиленген йорыгы болаяк»+.

Ешу – Мусадынъ исин бардырувшы

12Оннан сонъ Раббий Мусага айтты: «Аварим тавлыгында тавга коьтерил эм Мен Исраил улларына беретаган ериме кара+. 13Оны коьрген сонъ, сен де, аганъ Харундай, оьлип, аталарынъа косылаяксынъ,+
14неге десе экевинъиз де Зин шоьллигинде Меним буйырыгыма карсы коьтерилгенсиз. Сонда Зин шоьллигиндеги Кадеш шахарынынъ касында Мерива сувларында ямагат Мени мен давласты. Ама сен эм Харун олардынъ алдында киелигимди беркитпединъиз.[*]»+

15Муса Раббийге айтты: 16«Раббий, баьри аьдемлерге яшав солыгын беруьвши Алла, халктынъ уьстине сондай аьдем салсын,+
17согыс заманында алдыда оларды етеклеп барып, Сенинъ халкынъ туваршысыз отарга усамастай болсын»+.

18Раббий Мусага айтты: «Нуннынъ улы Ешуды, Рухы болган аьдемди, ал. Ога колынъды сал+. 19Оны дин куллыкшы Элазардынъ эм баьри ямагаттынъ алдына аькел. Эм оны оьзинънинъ исинъди бардырувшы этип белгиле+. 20Ога оьзинънинъ сыйынъды бер, Исраилдинъ халкы оны тынълагандай. 21Ама согыс заманында, ол Меннен кенъес излер уьшин, дин куллыкшы Элазарга коьринсин. Ол, Ешу уьшин Урим эм Туммим деген кие сыбагады кулланып, Меннен насихат излесин. Соьйтип ол Ешуга эм баьри Исраил улларына йол коьрсетувши болаяк».

22Муса, Раббий калай буйырган болса, соьйтип этти. Ол Ешуды дин куллыкшы Элазардынъ эм баьри ямагаттынъ алдына аькелди, 23ога колларын салды эм, Раббий калай Мусага буйырганынша, оьзининъ исин бардырувшы этип белгиледи.

28

Куьнлик курманлыклар

(Шыг. 29:38-42)

28^1•Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына буйырык бер, оларга айт: Карап турынъыз, садакаларынъызды Мага белгиленген тийисли заманы ман аькелинъиз. Отта пискен садака астынъ аьруьв ийиси Мага ярар+. 3Оларга айт: Мине сиз Раббийге аькелеек курманлык: куьн сайын тутасяндырув курманлыкка эки минсиз бирйыллык токлы аькелинъиз, 4бириншисин эртенъликте, экиншисин кеште шалынъыз. 5Аьр бир токлы ман, оьтпек савгасы болсын деп, бир сисе зейтун май ман карыстырылган бир куьренке энъ ийги ун аькелинъиз. 6Ол – Синай тавында басланган, дайымлык тутасяндырув курманлык. Отта пискен астынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 7Аьр бир токлы ман, ишимлик садака болсын деп, бир сисе шагыр аькелинсин. Шагыр садаканъызды Мага багысланган ерде тоьгинъиз. 8Эртенъликтегиндей, экинши токлыды Мага сондай оьтпек эм шагыр садакалары ман аксамда аькелинъиз. Отта пискен садака астынъ аьруьв ийиси Мага ярар.

Шабат куьннинъ курманлыгы

9Шабат куьн эки минсиз токлыды курман этинъиз. Олар ман, оьтпек савгасы болсын деп, зейтун май ман карыскан эки куьренке ийги ун эм тийисли шагыр садакасын да аькелинъиз. 10Аьр бир шабат куьн этилген бу курманлык куьнлик курманлыкка эм тийисли шагыр садакасына косылып аькелинсин.

Айсайынлык курманлыклар

11Мен – Раббий. Аьр айдынъ биринши куьнинде Мага тутасяндырув курманлыкка эки яс буга, бир кошкар эм ети минсиз бирйыллык токлы аькелинъиз+. 12Аьр буга ман, оьтпек савгасы болсын деп, зейтун май ман карыскан уьш куьренке ийги ун аькелинъиз; кошкар ман зейтун май ман карыскан эки куьренке энъ ийги ун, 13аьр козы ман зейтун май ман карыскан бир куьренке энъ ийги ун аькелинъиз. Отта пискен бу курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 14Ишимлик садакасына аьр бир буга ман эки сисе шагыр, кошкар ман – бир сисе ярым шагыр, аьр бир козы ман – бир сисе[*] шагыр болсын. Ай сайын, тутасяндырув курманлыкты янъы ай[*] тувганда, сав йыл бойы аькелмеге керек. 15Дайымлык тутасяндырув курманлыктан баска тийисли шагыр садакасы ман Мага куьна уьшин бир теке шалмага керек.

Азатлык байрамы

(Шыг. 12:14-20; Лев. 23:5-8; Шер. 16:1-8)

16•Мен – Раббий. Биринши айдынъ (навруз-коькек) он доьртинши куьнинде Исраил уллары, Мага сый этип, Азатлык байрам курманлыгын садака озгараяк+. 17Эртеси куьн де байрам болсын, ети куьнди ашыткысыз оьтпек ашанъыз+. 18Биринши куьн, Мага табынар уьшин, йыйын озгарынъыз эм куьнделик куллыкларды этпенъиз. 19Мага отлы курманлык аькелинъиз, тутасяндырув курманлыкка эки яс буга, бир кошкар эм ети минсиз бирйыллык токлы болсын. 20Аьр бир буга ман, оьтпек савгасы болсын деп, зейтун май ман карыскан уьш куьренке энъ ийги ун аькелинъиз, кошкар ман – эки куьренке; 21аьр бир токлы ман – бир куьренке энъ ийги ун аькелинъиз. 22Мен куьналарынъызды кеширер уьшин, куьналык курманлыкка бирер теке косынъыз. 23Куьн сайын озгарылатаган эртенъги тутасяндырув курманлыкка карамай, бу затларды аькелинъиз. 24Мен – Раббий. Тагы да куьн сайын, ети куьн бойы, отлы курманлыкка садака аькелинъиз. Отта пискен садака астынъ аьруьв ийиси Мага ярар. Бу затларды Мага дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли ишимлик садакасына косып аькелинъиз. 25Етинши куьн, Мага табынар уьшин, йыйын озгарынъыз эм куьнделик куллыкларынъыздынъ бирисин де этпенъиз.

Орак байрамы

(Лев. 23:15-22; Шер. 16:9-12)

26•Мен – Раббий. Орак байрамынынъ биринши куьнинде Мага янъы аслыктан садака аькелгенде, Мага табынар уьшин, йыйын озгарынъыз эм куьнделик куллыкларынъызды этпенъиз. 27Мен – Раббий. Тутасяндырув курманлыкка эки яс буга, бир кошкар эм ети минсиз бирйыллык токлы аькелинъиз. Отта пискен бу курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 28Аьр бир буга ман, оьтпек савгасы болсын деп, зейтун май ман карыскан уьш куьренке энъ ийги ун аькелинъиз; кошкар ман – эки куьренке; 29аьр бир токлы ман – бир куьренке ун аькелинъиз. 30Мен куьналарынъызды кеширер уьшин, бир теке косынъыз. 31Дайымлык тутасяндырув курманлыкка тийисли оьтпек савгасы ман, уьстине куяр уьшин, шагыр садакасын аькелинъиз. Курманлык айванлар минсиз болсынлар.

29

Карнай байрамы

(Лев. 23:23-25)

29^1Мен – Раббий. Етинши айдынъ [кырк кийик-казан ай] биринши куьнинде, Мага табынар уьшин, йыйын озгарынъыз эм куьнделик куллыкларынъыздынъ бирисин де этпенъиз. Бу куьнде сиз карнайларда ойнанъыз+. 2Мага тутасяндырув курманлыкка бир яс буга, бир кошкар эм ети минсиз бирйыллык токлы аькелинъиз. Отта пискен бу курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар.

3Аьр бир буга ман, оьтпек савгасы болсын деп, зейтун май ман карыскан уьш куьренке энъ ийги ун аькелиньиз, кошкар ман – эки куьренке; 4ети токлыдынъ аьр бириси мен – бир куьренке ун болсын.

5Мен куьналарынъызды кеширер уьшин, курманлыкка бир теке косынъыз. 6Оларды ай сайын эм куьн сайын этилетаган тутасяндырув курманлыклар уьстиннен тийисли оьтпек эм шагыр садакалары ман аькелинъиз. Отта пискен бу курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар.

Куьналарды кешируьв куьни

(Лев. 23:26-32)

7Етинши айдынъ оныншы куьнинде, Мага табынар уьшин, йыйын озгарынъыз, непсинъизди тыйынъыз эм куллыкларынъыздынъ бирисин де этпенъиз+. 8Мен – Раббий. Мага тутасяндырув курманлыкка бир яс буга, бир кошкар эм ети минсиз бирйыллык токлы аькелинъиз. Отта пискен бу курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 9Буга ман, оьтпек савгасы болсын деп, зейтун май ман карыскан уьш куьренке энъ ийги ун аькелинъиз, кошкар ман – эки куьренке, 10аьр бир токлы ман – бир куьренке ун аькелинъиз.

11Мен куьналарынъызды кеширер уьшин, бир текеди де шалынъыз. Бу айванларды сиз, куьналарынъыздан тазаланар уьшин аькелген курманлыкка, дайымлык тутасяндырув курманлыкларга эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косып, аькелинъиз.

Шатырлар байрамы

(Лев. 23:33-43; Шер. 16:13-17)

12•Мен – Раббий. Етинши айдынъ он бесинши куьнинде, Мага табынар уьшин, йыйын озгарынъыз, эм куьнделик куллыкларынъыздынъ бирисин де этпенъиз. Мага сый этип, ети куьн байрамды белгиленъиз. 13Тутасяндырув курманлыкка он уьш яс буга, эки кошкар эм он доьрт минсиз бирйыллык токлы аькелинъиз. Отта пискен курманлыклардынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 14Он уьш яс бугадынъ аьр бириси мен, оьтпек савгасы болсын деп, зейтун май ман карыскан уьш куьренке энъ ийги ун аькелинъиз, аьр бир кошкар ман – эки куьренке; 15он доьрт токлыдынъ аьр бириси мен – бир куьренке ун аькелинъиз. 16Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкларга эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косып аькелинъиз.

17Эртеси куьн он эки яс буга, эки кошкар эм он доьрт бирйыллык минсиз токлы аькелинъиз. 18Бугалар, кошкарлар эм козылар ман тийисли оьтпек эм шагыр садакаларын, санына коьре белгиленгенше, аькелинъиз. 19Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косынъыз.

20Уьшинши куьн он бир яс буга, эки кошкар эм он доьрт бирйыллык минсиз токлы аькелинъиз. 21Бугалар, кошкарлар эм козылар ман тийисли оьтпек эм шагыр садакаларын, санына коьре белгиленгенше, аькелинъиз. 22Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косынъыз.

23Доьртинши куьн он яс буга, эки кошкар эм он доьрт бирйыллык минсиз токлы аькелинъиз. 24Бугалар, кошкарлар эм козылар ман тийисли оьтпек эм шагыр садакаларын, санына коьре белгиленгенше, аькелинъиз. 25Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косынъыз.

26Бесинши куьн тогыз яс буга, эки кошкар эм он доьрт бирйыллык минсиз токлы аькелинъиз. 27Бугалар, кошкарлар эм козылар ман тийисли оьтпек эм шагыр садакаларын, санына коьре белгиленгенше, аькелинъиз. 28Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косынъыз.

29Алтыншы куьн сегиз яс буга, эки кошкар эм он доьрт бирйыллык минсиз токлы аькелинъиз. 30Бугалар, кошкарлар эм козылар ман тийисли оьтпек эм шагыр садакаларын, санына коьре белгиленгенше, аькелинъиз. 31Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косынъыз.

32Етинши куьн ети яс буга, эки кошкар эм он доьрт бирйыллык минсиз токлы аькелинъиз. 33Бугалар, кошкарлар эм козылар ман тийисли оьтпек эм шагыр садакаларын, санына коьре белгиленгенше, аькелинъиз. 34Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косынъыз.

35Сегизинши куьн, Мага табынар уьшин, йыйын озгарынъыз эм куьнделик куллыкларынъыздынъ бирисин де этпенъиз. 36Тутасяндырув курманлыкка бир яс буга, бир кошкар эм ети бирйыллык минсиз токлы аькелинъиз. Отта пискен бу курманлыктынъ аьруьв ийиси Мага ярар. 37Буга, кошкар эм козылар ман тийисли оьтпек эм шагыр садакаларын, санына коьре белгиленгенше, аькелинъиз. 38Куьна уьшин курманлыкка бир текеди шалынъыз. Оны дайымлык тутасяндырув курманлыкка эм тийисли оьтпек эм шагыр садакаларына косынъыз.

39Мен – Раббий. Бу курманлыкларды Мага оьзинъиздинъ дайымлы байрамларынъызда, ант пан яде савгага аькелетаган тутасяндырув курманлыкларга, оьтпек эм шагыр садакаларына эм уьлестирилген курманлыкларга косып аькелинъиз»+.

30

30^1Муса Исраил улларына Раббийдинъ баьри буйырган затларын айтты.

Ант этуьв акында йорыклар

2Муса Исраилдинъ ырувларынынъ басшыларына айтты: «Соьйтип Раббий буйырган: 3Эгер аьдем Мага ант этсе яде оьзин ваьде мен байласа, оьзининъ соьзин бузбасын, ама баьри айткан затын толтырсын+.

4Эгер аьле де атасынынъ уьйинде яшайтаган яс кыз, Мага ант берсе яде оьзин ваьде мен байласа, 5а онынъ атасы анты яде берген соьзи акында эситип, ога бир зат та айтпаса, онынъ баьри антлары эм оьзин байлаган ваьдеси куьшин йоймайды. 6Тек эгер, онынъ атасы, эситип, тыюв салса, онынъ берген баьри анты яде ваьдеси куьшин йояды; Мен оны кеширеекпен, неге десе атасы ога тыюв салган.

7Эгер кыз, ант эткен болып яде, ойламай, авызыннан шыккан соьз бен байланган болып, киевге барса, 8а онынъ эри, ол зат акында эситип, ога бир зат та айтпаса, онынъ баьри антлары эм оьзин байлаган ваьдеси куьшин йоймайды. 9Ама эри, ол зат акында эситип, тыюв салса, онынъ антын яде, ойламай, авызыннан шыккан соьзин токтатса, Мен Раббий оны кеширермен.

10Ама кайдай ант пан да, эгер тул хатын яде букыж кыскаяклы оьзин байласа, анты куьшин йоймайды.

11Эгер кыскаяклы, эри мен яшай турып, ант берсе, яде, антласып, оьзин ваьде мен байласа, 12а эри ол зат акында эситсе, эм эситип, ога бир зат та айтпаса эм тыймаса, онынъ баьри антлары эм ваьделери куьшин йоймайды. 13Ама эри, олардынъ акында эситип, оларды токтатса, онынъ берген антлары эм авызыннан шыккан ваьдеси куьшин йояды: эри оларды токтаткан, эм Мен – Раббий кыскаяклыды кеширеекпен. 14Эри онынъ аьр бир антын яде ваьдесин бегитпеге яде токтатпага болады. 15Ама эри куьннен куьнге ога бир зат та айтпай турса, ол онынъ антларын эм оьзин байлаган ваьдесин бегитеди. Эгер ол, эситип, пишесине бир зат та айтпаса, ол онынъ баьри антларын эм ваьдесин бегитеди. 16Эгер эситкеннен сонъ, бир кесек заманнан сонъ айтса, эри онынъ шуьши уьшин яваплы болаяк».

17Сондай Раббийдинъ Мусага, эри мен хатыны арасында, атасы эм энди де онынъ уьйинде яшайтаган яс кызы ман айкасувы акында берген йорыклары.

31

Мидияншыларды язалав

31^1Раббий Мусага айтты: 2«Мидияншылардан[*] Исраил уллары уьшин оьш ал. Оннан сонъ сен оьлеексинъ эм ата-бабаларынъа коьшеексинъ»+.

3Муса Исраил улларына айтты: «Аьскерлеринъизди, мидияншылар ман согысып эм Раббийдинъ Мидияннан оьшин алар уьшин, савытланъыз. 4Аьр бир Исраил ырувыннан согыспага мынъар эр киси йиберинъиз».

5Исраил ырувлары он эки мынъ согыска савытланган аьскер аьзирледи, аьр бир ырувдан мынъ аьдем. 6Муса оларды согыспага йиберди – аьр бир ырувдан мынъар – дин куллыкшы Элазардынъ улы Пинхас пан, ол оьзи мен кие ердинъ савыт-сабасын эм согыска шакырув карнайларын алды+.

7Олар мидияншылар ман, Раббийдинъ Мусага буйырганынша, согыстылар, эм баьри эрлерди кырдылар. 8Баскалар ман бирге олар Эвиди, Рекемди, Сурды, Хурды эм Ревады – Мидияннынъ бес патшасын оьлтирдилер. Тагы да олар кылыш пан Биламды, Беордынъ улын оьлтирдилер+. 9Исраил уллары есирге Мидиян хатынларын эм балаларын алдылар, туварларын, отарларын, мал-муьлклерин олжага алдылар. 10Олар мидияншылар яшаган баьри калаларды эм баьри конысларын яктылар. 11Олар баьри олжады эм табынышларды – эм аьдемлерди, эм малларды – алдылар 12эм есирге туьскенлерди, олжады эм табынышларды Мусага, дин куллыкшы Элазарга эм Исраил ямагатына оьз конысларына аькелдилер. Коныс Моав тегислигиндеги Йордан сувынынъ Ерихо шахарына карсылас турган.

13Муса, дин куллыкшы Элазар эм халктынъ етекшилери коныстынъ тысына олардынъ алдына шыктылар. 14Муса согыстан кайткан аьскер басшыларына – мынъшыларга эм туьменшилерге – каарланды.

15«Сиз кыскаяклыларды неден сав калдыргансыз? – деп сорады олардан Муса. – 16Олар, Биламнынъ насихаты ман, Исраил улларынынъ Пеорда болган ислерде Раббийге саткыншылык этуьвине себеп эткенлер, эм Раббийдинъ халкына кыргын тийген+. 17Баьри яс балаларды оьлтиринъиз. Эр кисилер мен болган баьри кыскаяклыларды оьлтиринъиз, 18ама эр кисиди сынамаган кызларды оьзинъизге калдырынъыз+. 19Баьри аьдем оьлтиргенлерди эм оьлиге тийгенлерди коныстынъ тысында калдырынъыз. Уьшинши эм етинши куьнлерде оьзинъизди эм есирге туьскенлерди тазаланъыз+. 20Баьри кийимлерди эм териден, эшки юннен эм агаштан этилген баьри затларды тазаланъыз».

21Дин куллыкшы Элазар согыста болган аьскершилерге айтты: «Мине Раббий Мусага берген Таураттынъ йорыгы: 22алтын, куьмис, ез, темир, калай, коргай 23эм баьри отта янмайтаган затты оттан озгармага керек. Олар тазаланган сонъ, сол затларды тазалав сувыннан оьткермеге керек. Баьри отта янатаган затларды сувдан озгарынъыз. 24Етинши куьн кийимлеринъизди ювынъыз эм таза боларсыз. Оннан сонъ коныска кирмеге боласыз»+.

Олжады боьлуьв

25Раббий Мусага айтты: 26«Дин куллыкшысы Элазар эм халктынъ аьеллер сакаманлары ман баьри есирлерди эм малды сананъыз. 27Олжады согыста катнаскан аьскершилер эм ямагаттынъ калганы арасында яртылай боьл. 28Мен – Раббий. Аьскерде болганлардынъ уьлисиннен Меним уьлисимди айыр, аьр бир бес юз есирден, бугалардан эм сыйырлардан, эшеклерден, койлардан эм эшкилерден бирер. 29Сол уьлистинъ яртысыннан, Меним уьлисим деп, дин куллыкшы Элазарга бер. 30А калган Исраил улларынынъ яртысындыкыннан аьр бир элли есирдинъ бириннен, бугалардан, сыйырлардан, эшеклерден, койлардан эм эшкилерден бирер – кайсы малдан да – левийшилерге бер, оларга Раббийдинъ кие шатыры аманатланган».

31Муса эм дин куллыкшы Элазар, Мусага Раббий буйырганынша, эттилер.

32Аьскершилер баьрисиннен олжага алдылар: 675 000 кой эм эшки, 3372 000 оьгиз, 3461 000 эшек 35эм 32 000 эр сынамаган кыз.

36Согыста катнаскан аьскершилердинъ уьлиси:

1. 337 500 кой эм эшки, 37олардан Раббийдинъ уьлиси 675 мал;

2. 3836 000 оьгиз, олардан Раббийдинъ уьлиси 72 мал;

3. 3930 500 эшек, олардан Раббийдинъ уьлиси 61 мал;

4. 4016 000 кыз есир, олардан Раббийдинъ уьлиси 32 кыз болды.

41Муса бу уьлисти дин куллыкшы Элазарга, Мусага Раббий буйырганынша, Раббийдинъ уьлисиндей этип, берди.

42Муса, калган Исраил улларына деп, аьскершилердинъ уьлисиннен айырылган уьлисте – 43ямагатка дегеннинъ яртысы – 337 500 кой эм эшки, 4436 000 оьгиз, 4530 500 эшек 46эм 16 000 кыз есир болды. 47Исраил улларына деп айырган уьлистинъ яртысыннан Муса аьр бир элли есирден эм айванлардан бирер алды; Раббий ога буйырганынша, левийшилерге берди, оларга Раббийдинъ кие шатыры тапшырылган.

48Аьскер боьликлердинъ аькимлери – мынъшылар эм туьменшилер – Мусага келдилер 49эм ога айттылар: «Сенинъ кулларынъ бизге бойсынган аьскерди санадылар, биреви де йойылган йок. 50Эм биз Раббийге савгага деп, аьр кимимиз казанган алтыннан аькелдик: колга байлавышлар, билезиклер, юзиклер, сыргалар эм баалы тас мойшаклар – Раббийдинъ алдында гуьнадан тазаланар уьшин»+.

51Муса эм дин куллыкшы Элазар олардан бу алтынды безеклер кебинде алдылар. 52Мынъшылар эм туьменшилер Муса эм Элазарга Раббийге савгага деп аькелген алтын эки юзге ювык килограмм[*] шекти. 53Калган аьскершилер, аьр кими, олжадан оьзининъ уьлисин алган+. 54Муса эм дин куллыкшы Элазар алтынды мынъшылар эм туьменшилерден алдылар эм, ол Исраил улларынынъ енъуьви акында эскертуьв болсын деп, Раббийдинъ кие шатырына киргисттилер+.

32

Йордан сувыннан куьнтуварга ерлерди боьлуьв

(Шер. 3:12-20)

32^1Рубен эм Гад ырувларынынъ бек коьп малы бар эди. Олар Язердинъ эм Гиладтынъ ерлери малга аьруьв экенин коьрдилер+. 2Мусага, дин куллыкшы Элазарга эм халктынъ етекшилерине келип, олар айттылар: 3«Атарот, Дивон, Язер, Нимра, Хешбон, Элеале, Севам, Нево эм Беон шахарлары – 4Раббий Исраилдинъ халкына бойсындырган бу ерлер малга бек аьруьв, а сенинъ кулларынъда мал бар+. 5Эгер биз сенде разылык тапкан болсак, – дедилер олар, – бу ерлер сенинъ кулларынъа иеликке тийсин. Бизди Йордан сувыннан оьткерме».

6Рубен эм Гад ырувларына Муса булай деди: «Сизинъ кардашларынъыз кавгага бараяклар, а сиз мунда олтыраяксызба? 7Неге сиз Исраил улларында оларга Раббий берген ерге коьшпеге ымтылысларын басасынъыз? 8Соьйтип сизинъ аталарынъыз, мен оларды Кадеш Барнеядан бу ерди карамага йибергенде, эткенлер+. 9Эшкол оьзенине келип эм ерди коьрип, олар Исраил улларында Раббий оларга берген ерге бармага ымтылысларын тыйган. 10Сол куьн Раббий каарланган эм ант эткен:+
11„Мен – Раббий. Мысырдан кеткенлер, йырма ясыннан алып эм оннан уьйкенлери, Мен Ибрагим, Исхак эм Якыпка ант эткен ерди коьрмееклер, неге десе олар Мага ак юректен кылынмаганлар;+
12эш бирев де, тек Кеназ сойыннан Епуннединъ улы Калев эм Нуннынъ улы Ешу болмаса. Олар Мага ак юректен кылынганлар“+. 13Раббий Исраилге каарланды эм халк, Онынъ коьзининъ алдында кыянат эткен несил йок болганша, кырк йыл бойынша шоьлде кезди+. 14А энди сиз, куьналылардынъ тувдыклары, аталарынъыздынъ орнына тургансыз эм Раббийдинъ Исраилге каарын тагы да бек куьшли тутандырасыз! 15Эгер сиз Раббийге бойсынмага унамасанъыз, Ол бу халкты тагы да шоьлликте калдырар, эм сиз олардынъ кырылганына шуьшли болаяксыз».

16Олар Мусага ювыклап келдилер эм булай дедилер: «Биз мунда туварларымызга авлалар, эм хатынларымызга эм балаларымызга шахарлар курармыз, 17оннан сонъ биз савытланмага эм Исраил улларын оларга уьлис этип берилген ерге аькелмеге аьзир болаякпыз. А ол заманда бизим хатынларымыз эм балаларымыз беркитилген шахарларда, бу ердинъ яшавшыларыннан кавыфсызлыкта, яшаяклар. 18Аьр бир Исраил улы оьз ер уьлисин алмай, биз уьйимизге кайтпаякпыз. 19Биз олар ман ер уьлисин Йорданнынъ аргы ягасында алмаякпыз, неге десе бизим ер уьлисимиз бизге бу ягасында, куьнтувар бетинде тийген».

20Муса оларга айтты: «Эгер сиз сол затты этсенъиз, Раббий уьшин согысаяк болып, савытланынъыз, 21аьр киминъиз Раббийдинъ буйырыгы ман Йорданнынъ аргы ягасына савытлы болып оьтинъиз. Раббий явларын оьзининъ алдында куваяк. 22Сол заманда, ер Раббийге бойсынганда, сиз кайтпага болаяксыз. Сол заманда сиз Раббий эм Исраил алдында оьз борышларынъыздан эркин болаяксыз, эм бу ерге сиз Раббийдинъ разылыгы ман иелик суьрерсиз. 23Ама сиз сол затты этпесенъиз, сиз Раббий алдында куьналы боласыз эм билинъиз: куьна уьшин шуьшинъизге еткерилип, язаланмай калмаяксыз. 24Хатынларынъызга эм балаларынъызга шахарлар, отарларынъызга авлалар куранъыз, ама ваьде берген соьзинъизди толтырынъыз».

25Гад эм Рубен ырувлары Мусага айттылар: «Биз – сенинъ кулларынъ. Биз, бизим иемиз буйырганша, этермиз. 26Бизим балаларымыз эм хатынларымыз, отарларымыз эм баьри малларымыз мунда, Гиладтынъ шахарларында калсынлар. 27А сенинъ кулларынъ, баьриси де согыспага деп савытланган, Раббий уьшин согыспага, бизим иемиз буйырганша, аргы якка оьтерлер».

28Сол заманда Муса дин куллыкшы Элазарга, Нуннынъ улы Ешуга, Исраил халкынынъ аьеллерининъ басшыларына олардынъ акында буйырык берди. 29Муса оларга айтты: «Эгер Гад эм Рубен ырувлары, баьриси де согыска деп савытланып, сиз бен Раббийдинъ алдында Йордан сувынынъ аргы ягына оьтселер, ер сизге бойсынганда, оларга иеликке Гиладтынъ ерин беринъиз. 30Эгер савытланып, сиз бен аргы якка оьтпеселер, сиз бен оьз ер уьлислерин Кенаннан алсынлар».

31Гад эм Рубен ырувлары явапладылар: «Биз – сенинъ кулларынъ. Биз, Раббий бизге буйырганша, этермиз. 32Раббийдинъ буйрыгы ман Кенанга оьтермиз, ама бизге тийген ер уьлиси Йордан сувынынъ бу ягында бизики болып калсын».

33Сол заманда Муса Гадтынъ, Рубеннинъ ырувына эм Юсыптынъ улы Манашединъ ырувынынъ яртысына, Амор патшасы Сихоннынъ кыралын эм Башан патшасы Огтынъ кыралын – баьри ерлерин – шахарлары ман эм тоьгерегиндеги ерлери мен берди.

34Гадшылар Дивон, Атарот, Ароер, 35Атротшопан, Язер, Йогбоха, 36Бетнимра эм Бетхаран шахарларын курадылар, эм малларына авлалар эттилер. 37А рубеншилер Хешбон, Элеале, Кирятайим, 38Нево и Баалмеон (бу эки шахардынъ аты туьрлендирилген) эм Сивма шахарларын курадылар. Олар янъыдан куралган шахарларга баска атлар бердилер.

39Манашединъ улы Макирдинъ тувдыклары, Гиладка келип, оны басып алдылар эм оннан аморшыларды кувдылар+. 40Муса Гиладты Манашединъ улы Макирдинъ сойына берди, эм олар онда орынластылар. 41Яир, Манашединъ тувдыгы, мунда бир неше авылды басып алды эм оларды Хаввот Яир[*] деп атады+. 42А Новах атлы бирев Кенатты тоьгерегиндеги авыллары ман басып алды эм, оьзине багыслап, Новах деп атады.

33

Исраил улларынынъ коныслары

33^1Мине Исраил улларынынъ аьскер куьплери мен, Муса эм Харуннынъ басшылыгы ман Мысырдан шыкканда, олардынъ йолындагы коныслары. 2Раббийдинъ буйырыгы ман, Муса олардынъ йолындагы конысларын язып барды. Мине олардынъ коныслары ман йоллары.

3Исраил уллары Рамсес шахарыннан биринши айдынъ [навруз-коькек] он бесинши куьнинде Азатлык байрамынынъ эртеси куьнинде йолга шыктылар+. 4Олар, Раббий оьлтирткен тунгышларын коьмип турган мысыршылардынъ коьз алдында, йигерли йол шыктылар. Соьйтип Раббий мысыршылардынъ аллаларыннан уллы болганын коьрсетти+.

5Исраил уллары Рамсести калдырдылар эм Сукотта токтадылар+.

6Олар Сукотты калдырдылар эм Этамда токтадылар, шоьлликтинъ шетинде+.

7Олар Этамды калдырып, Баалсепоннынъ куьнтуварындагы Пихахиротка бурылдылар эм Мигдолдынъ касында токтадылар+.

8Олар Пихахиротты калдырдылар, денъизди оьтип, шоьлликке шыктылар, Етам шоьллигинде уьш куьн юрип, Марада токтадылар+.

9Олар Марады калдырдылар эм Эйлимге келдилер, онда он эки булак эм етпис пальма терек бар эди, мунда токтадылар+.

10Олар Эйлимди калдырдылар эм Кызыл денъиздинъ янында токтадылар.

11Олар Кызыл денъизди калдырдылар эм Син шоьллигинде токталдылар+.

12Олар Син шоьллигин калдырдылар эм Допкада токтадылар.

13Олар Допкады калдырдылар эм Алушта токтадылар.

14Олар Алушты калдырдылар эм Репидимде токтадылар, онда халктынъ сувсаганын кандыргандай сув да йок эди+.

15Олар Репидимди калдырдылар эм Синай шоьллигинде токтадылар+.

16Олар Синай шоьллигин калдырдылар эм Киврот Хаттаавада токтадылар+.

17Олар Киврот Хаттаавады калдырдылар эм Хасеротта токтадылар+.

18Олар Хасеротты калдырдылар эм Ритмада токтадылар.

19Олар Ритмады калдырдылар эм Риммон Пересте токтадылар.

20Олар Риммон Перести калдырдылар эм Ливнада токтадылар.

21Олар Ливнады калдырдылар эм Риссада токтадылар.

22Олар Риссады калдырдылар эм Кеелатта токтадылар.

23Олар Кеелатты калдырдылар эм Шапер тавдынъ касында токтадылар.

24Олар Шапер тавын калдырдылар эм Харадада токтадылар.

25Олар Харадады калдырдылар эм Макелотта токтадылар.

26Олар Макелотты калдырдылар эм Тахатта токтадылар.

27Олар Тахатты калдырдылар эм Терахта токтадылар.

28Олар Терахты калдырдылар эм Миткада токтадылар.

29Олар Миткады калдырдылар эм Хашмонада токтадылар.

30Олар Хашмонады калдырдылар эм Мосеротта токтадылар.

31Олар Мосеротты калдырдылар эм Бенеяаканда токтадылар+.

32Олар Бенеяаканды калдырдылар эм Хор Хагидгадта токтадылар.

33Олар Хор Хагидгадты калдырдылар эм Йотватада токтадылар+.

34Олар Йотватады калдырдылар эм Авронда токтадылар.

35Олар Авронды калдырдылар эм Эсйонгеверде токтадылар+.

36Олар Эсйонгеверди калдырдылар эм Зин шоьллигинде, Кадеште токтадылар+.

37Олар Кадешти калдырдылар эм Хор тавынынъ янында, Эдомнынъ мажасында, токтадылар+.

38Раббийдинъ буйырыгы ман дин куллыкшы Харун Хор тавына коьтерилди эм бесинши айдынъ биринши куьнинде [шилле-сары тамбыз], Исраил уллары Мысырдан кеткенининъ кыркыншы йылында, онда ян берди+. 39Харун, Хор тавында ян бергенде, юз йырма уьш ясында эди.

40Кенан ерининъ кубыласында орынласкан Негевте Кенан патшасы Арад Исраил улларынынъ келуьвин эситти+.

41Олар Хор тавын калдырдылар эм Салмонада токтадылар.

42Олар Салмонады калдырдылар эм Пунонда токтадылар.

43Олар Пунонды калдырдылар эм Овотта токтадылар+.

44Олар Овотты калдырдылар эм Моавтынъ ериндеги Аваримнинъ опырагынларында токтадылар+.

45Олар Аваримди калдырдылар эм Дивонгадта токтадылар.

46Олар Дивонгадты калдырдылар эм Алмон Дивлатайимде токтадылар.

47Олар Алмон Дивлатайимди калдырдылар эм Неводынъ касындагы Аварим тавларында токтадылар+.

48Олар Аварим тавларын калдырдылар эм Йордан сувынынъ касындагы Моав тегислигинде, Ерихо шахарына карсылас токтадылар+. 49Моав тегислигинде токталып, олар Йордан бойын Бетьешимоттан Авелшиттимге дейим бийледилер+.

Кенан еринде ерлесуьв

50Йордан сувы бойындагы Моав тегислигинде, Ерихо шахарынынъ янында, Раббий Мусага айтты: 51«Исраил улларына булай буйырганымды айт: Йордан сувыннан Кенан ерине оьткенде, 52бу ердинъ баьри яшавшыларын кувынъыз. Олардынъ тастан эм езден этилген бутларын[*] сындырынъыз, эм тоьбешик ерлердеги бутларга табынув орынларын бузгышланъыз+. 53Бу ерди бийленъиз эм онда ерлесинъиз, неге десе Раббий бу ерди сизге иеликке берген. 54Ерди сыбага ман сойлар арасында боьлинъиз. Уьйкен сойга уьйкен ер уьлисин, кишкей сойга кишкей ер уьлисин беринъиз. Оларга сыбага ман кайсы ер туьссе, сол олардыкы болаяк. Ерди аталарынъыздынъ ырувлары арасында боьлинъиз+. 55Эгер сиз бу ердинъ яшавшыларын кувмасанъыз эм калмага амал берсенъиз, калган аьдемлер сизинъ коьзинъизге шоькир, кабырганъызга тегенек болар. Олар сизди сиз яшаган ерде тынышлыкта коймаслар. 56Сол заманда Мен сиз бен оларга этпеге мырат эткен затты этермен».

34

Кенаннынъ мажалары

34^1Раббий Мусага айтты: 2«Исраил улларына буйырык бер, оларга айт: Сиз Кенанга киргенде, сизге берилеек уьлис ерлердинъ мунадай мажалары болаяк.

3Кубыла ягы Зин шоьллигиннен Эдомнынъ мажалары ман бойлап созылаяк. Кубыла мажаларынъыз Оьли денъизиннен басланып, 4кубылага, Каракурт тав кешуьвине, Зин шоьллигиннен озып, Кадеш Барнея шахарынынъ кубыласына созылаяк. Оннан Хасар Адар эм Асмона авылларына бараяк, 5соннан Мысырдынъ мажасындагы кишкей сувга бурылып, Ер арасы денъизде токтаяк.

6Сизинъ куьнбатар мажаларынъыз Ер арасы денъиздинъ ягалары болаяк. Ол сизинъ куьнбатардагы мажаларынъыз.

7Керуьв мажаларынъыз Ер арасы денъизден Хор тавына дейим,+
8Хор тавыннан Лево Хаматка дейим. Оннан мажа Седадка созылаяк, 9Зипронга дейим тартылаяк эм Хасар Энанда токтаяк. Бу сизинъ керуьв мажаларынъыз.

10Куьнтувар мажаларынъыз Хасар Энаннан Шепамга созылаяк. 11Мажа Шепамнан Ривлага Айиннинъ куьнбатар ягы ман созылаяк; оннан Киннерет коьлининъ куьнтуварындагы тоьбелерге дейим тартылаяк. 12Оннан мажа Йордан сувына туьсеек эм Оьли денъизге созылаяк.

Бу сизинъ еринъиз – аьр бир яктагы мажалары ман»+.

13Муса Исраил улларына буйырды: «Бу ерлер – сиз сыбага ман алаяк ерлеринъиз. Раббий оларды тогыз ырувга эм бир ырувдынъ яртысына береек, 14неге десе Рубеннинъ, Гадтынъ эм Манашединъ ырувынынъ яртысы оьзлерининъ ер уьлислерин алганлар. 15Бу эки ырув эм бир ырувдынъ яртысы ер уьлислерин Йордан сувынынъ куьнтувар бетинде, Ерихога карсылас алганлар».

Ерди уьлислерге боьлмеге яваплы аьдемлер

16Раббий Мусага айтты: 17«Мине сизге ерди пайлаяклардынъ атлары: дин куллыкшы Элазар эм Ешу, Нуннынъ улы. 18Ерди боьлмеге ярдам этер уьшин, аьр бир ырувдан етекши сайланъыз. 19Мине олардынъ атлары:

1. Калев, Епуннединъ улы, Юдадынъ ырувынынъ етекшиси;+

2. 20Шемуел, Аммихудтынъ улы, Шимоннынъ ырувынынъ етекшиси;

3. 21Элидад, Кислоннынъ улы, Беняминнынъ ырувынынъ етекшиси;

4. 22Буккий, Йоглидинъ улы, Даннынъ ырувынынъ етекшиси;

5. 23Ханниел, Эподтынъ улы, Юсыптынъ улы Манашединъ ырувынынъ етекшиси;

6. 24Кемуел, Шиптаннынъ улы, Юсыптынъ улы Эпрайымнынъ ырувынынъ етекшиси;

7. 25Элисапан, Парнактынъ улы, Завулоннынъ ырувынынъ етекшиси;

8. 26Палтиел, Аззаннынъ улы, Иссакардынъ ырувынынъ етекшиси;

9. 27Ахихуд, Шеломидинъ улы, Ашердинъ ырувынынъ етекшиси;

10. 28Педахел, Аммихудтынъ улы, Напталийдинъ ырувынынъ етекшиси».

29Бу етекшилерге Раббий Исраил улларына Кенаннынъ ерлерин уьлислеп пайламага буйырды.

35

Левийшилерге берилген шахарлар

35^1Моав тегислеринде Йордан сувынынъ касында, Ерихо шахарына карсыласта, Раббий Мусага буйырды: 2«Исраил уллары оьзлерининъ ер уьлислериннен левийшилерге яшар уьшин шахарлар берсинлер. Шахарлардынъ тоьгерегиндеги яйлавлардан да беринъиз. 3Ол заманда оларда яшамага шахарлары эм туварларына, отарларына эм баска малларына отлаклары болаяк. 4Сиз левийшилерге берген шахарлардынъ тоьгерегиндеги отлаклар шахардынъ иргеси бойы ман 1000 карыга [450 метр] созылсын. 5Шахардынъ тысыннан куьнтуварга 2000 кары [900 метр], кубылага 2000 кары, куьнбатарга 2000 кары, керуьвге 2000 кары оьлшенъиз, шахар – ортасында болсын. Бу ер оларда малларга шахар отлагы болаяк.

6Сиз левийшилерге береек шахарлардынъ алтысы ясырынув шахарлары болсынлар. Онда биревди оьлтирген ясырынмага болаяк. Левийшилерге де кырк эки шахар беринъиз+. 7Сиз левийшилерге береек шахарлардынъ саны баьри кырк сегиз болсын. 8Левийшилерге Исраил улларынынъ ер уьлисиннен берген шахарларынъыз аьр бир ырувдынъ уьлисининъ карарына коьре берилеек: уьлиси уьйкен ырувдан коьлем шахарлар алынъыз, ама уьлиси аз ырувдан аз шахарлар алынъыз».

Ясырынув шахарлары

(Шер. 4:41-43; 19:1-14; Еш. 20:1-9 )

9•Раббий Мусага айтты: 10«Исраил улларына карап айт: Сиз Йордан сувыннан Кенанга оьткенде, 11оьзинъизге ясырынув шахарларын сайланъыз, онда абайламай аьдем оьлтирген аьр бир аьдем ясырынмага болаяк+. 12Олар оьш алувшыдан тасаланув ери болаяк, аьдем оьлтирген оьш алувшыдан, ямагат алдында тоьрелерге эткен иси уьшин явап бермей турып, оьлип кетпес уьшин, онда ясырынмага болаяк. 13Сиз белгилеек алты шахар сизде ясырынув шахарлары болаяк. 14Йордан сувынынъ бу бетинде уьш шахарды эм Кенанда уьш шахарды ясырынув шахарлары этип белгиленъиз. 15Бу алты шахар Исраил улларына, сизинъ аранъызда келип калганларга эм ят аьдемлерге тасаланув ери болаяклар: мунда абайламай кетип аьдем оьлтирген ясырынмага болаяк.

16Эгер бир аьдем баскады темир зат пан сокканда, ол оьлсе, ол – аьдем оьлтируьвши. Аьдем оьлтирген оьлмеге тийисли. 17Яде аьдемнинъ колында оьлтирмеге болаяктай тас болса, ол оны ман баска биревди согып оьлтирсе, ол аьдем – аьдем оьлтируьвши. Аьдем оьлтирген оьлмеге тийисли. 18Яде аьдемнинъ колында согып оьлтиргендей агаш зат болып, ол баска биревди согып оьлтирсе, ол аьдем – аьдем оьлтируьвши. Аьдем оьлтирген оьлмеге тийисли. 19Тоьгилген кан уьшин оьш алувшы – оьлтирилгенге ювык аьдем болсын; аьдем оьлтиргенге йолыкса, оны оьлтирсин. 20Эгер аьдем, бакыл этип, баска биревди ийтесе яде ога бир затты йиберип, согып оьлтирсе, 21яде явласканда, юмырыгы ман согып оьлтирсе, ол аьдемди оьлтирмеге керек: ол – аьдем оьлтируьвши. Тоьгилген кан уьшин оьш алувшы – оьлтирилгенге ювык аьдем болсын; аьдем оьлтиргенге йолыкса, оны оьлтирсин.

22Тек эгер аьдем, явласпай, анъсыздан биревди ийтесе яде абайсыз ога бир зат йиберсе,+
23яде оны коьрмей, оьлтирип болгандай ога тасты туьсирсе, эм ол оьлсе, явласпай эм яманлык сагынмаганлай, 24аьдем оьлтируьвши эм оьш алувшы арасында ямагат бу йорыклар ман тоьрешилик этсин. 25Ямагат, аьдем оьлтируьвшиди кан оьш алувшыдан коршаласын, оны артына ясырынув шахарына йиберсин. Ол онда, кие май ман майланган бас дин куллыкшы оьлгенше, яшамага болады+.

26Тек эгер дейим аьдем оьлтирген кашып кеткен ясырынув шахарыннан шыкса 27эм тоьгилген кан уьшин оьш алувшы оны шахардынъ тысында тапса, оьшши оны, ол шуьшли болмаса да, оьлтирмеге болады. 28Аьдем оьлтирген ясырынув шахарында, бас дин куллыкшысы оьлгенше, яшамага керек. Тек бас дин куллыкшысы оьлгеннен сонъ, ол уьйине кайтпага керек.

29Сондай, сиз кайда яшасанъыз да, сизге эм келеектеги несиллерге белгиленген йорыклар.

30Аьр бир аьдем оьлтиргенди, шаатлардынъ коьрсетуьви мен, оьлим язасына еткермеге тийисли. Ама бир шааттынъ коьрсетуьви мен оьлим язасына еткермеге тиймейди+.

31Аьдем оьлтируьвшидинъ янын саклар уьшин, оннан тоьлев алманъыз. Оны соьзсиз де оьлим язасына еткермеге тийисли+.

32Ясырынув шахарына кашканнан, эгер ол, бас дин куллыкшысы оьлмей, оьз ерине кайтаман десе, тоьлев алманъыз.

33Оьзинъиз яшайтаган ерди арамламанъыз. Кан тоьгуьв ерди арамлайды, эм кан тоьгилген ер тек онда кан тоьккен аьдемнинъ оьзининъ каны ман тазаланады+. 34Оьзинъиз яшайтаган эм Мен сизинъ аранъызда болган ерди арамламанъыз. Мен, Раббий, дайым Исраил улларынынъ арасында яшайман»+.

36

Эрге барган кыскаяклылардынъ асаба уьлислери

(Сан. 27:1-11)

36^1•Юсып улларына байыр сойлардан Манаше улы Макирдинъ улы Гиладтынъ сойынынъ аьел басшылары Мусага эм етекшилерге – Исраилдинъ баска сойларынынъ аьел басшыларына – келдилер. 2Олар айттылар: «Бизим бийимизге Исраил улларына ер пайларын бермеге буйырганында, Раббий бизим ырувдасымыз Селопхадтынъ ер пайын онынъ кызларына бермеге буйырды. 3Ама олар баска Исраил ырувларына киевге барса, олардынъ ер пайлары бизим аталарымыздынъ ерлериннен алынып, олар келин болган ырувдыкына косылаяк. Соьйтип бизге тийген ер уьлисининъ кесеги бизден алынаяк. 4Исраил улларында мереке йылы[*] еткенде, бу кесек пайлары олар келин болган ырувдыкына косылаяклар, эм олардынъ ер пайлары бизим аталарымыздынъ ерлериннен алынаяклар»+.

5Сол заманда Раббийдинъ соьзи мен Муса Исраил улларына буйырык берди: «Юсыптынъ ырувынынъ тувдыкларынынъ айтувы – дурыс. 6Раббий Селопхадтынъ кызлары акында буйырады: „Оларга киевге кимге де бармага болады, тек ырув олардынъ атасынынъ ырувы ишинде. 7Исраилде ер пайлары бир ырувдан бир ырувга коьшпеге болмайды. Аьр бир Исраил улы ата-бабалардан алган ырув пайын ысласын. 8Аьр бир Исраил ырувында ер пайлары болган кызлар киевге аталарынынъ ырувларына киретаган сой ишинде барсынлар, Исраил уллары ата-бабаларынынъ ер пайларына ие болгандай. 9Ер пайлары ырувдан ырувга коьшпеске керек. Баьри Исраил ырувлары оьзлерине тийген ер пайларын ысласынлар“».

10Селопхадтынъ кызлары, Раббий Мусага буйырганынша, эттилер. 11Махла, Тирса, Хогла, Милка эм Ноа, Селопхадтынъ кызлары, ата ырувы беттен боьлелерине киевге бардылар. 12Олардынъ эрлери Юсыптынъ улы Манашединъ тувдыклары эдилер, эм олардынъ ер пайлары ата сойынынъ ырувында калдылар.

13Сондай Раббийдинъ Муса аркалы Йордан сувынынъ янында, Ерихо шахарына карсылас болган Моав тегисликлеринде Исраил улларына берген буйырыклары эм йорыклары.

* 1:1 Раббий – баслапкы кайнаклардынъ тилинде: «Яхве». Бу аты ман Яратувшы Мусага эм Исраил халкына ашылган (кара: Шыг. 3:13-15). Кара: Анълатпа соьзлик.

* 1:50 Антласув шатыры: Алла Исраил уллары ман эткен антласув эки ялпак таста язылган эди. Сосы таслар кие шатырда сакланганы уьшин ога «антласув шатыры» деп айтыла эди.

* 3:31 Сандык – кара: Анълатпа соьзлик, тагы да: Кетуьв 25:10-22.

* 3:50 Тувра маьнеси: «1365 шекел куьмис, кие ердинъ шекели».

* 5:2 Аьдетинше коьшируьв: «иримбопаз». Оригиналдагы соьз бир неше туьрли тери маразды, иримбопазды да косып, анълатады.

* 5:18 Яде: «яланъбас этсин».

* 5:21 Яде: «сага бала битпестей курсак берсин эм каратон этсин».

* 5:22 Яде: «сага эм сени каратон этсин, а курсагынъды – бала битпестей».

* 5:22 Амин – ювыт соьз, «аьше, дурыс, акыйкаты да сол» яде «соьйтип болсын» деп коьшириледи.

* 5:26 Эстелик кесеги – Яратувшы, ога курманлык буьтин тийисли болса да, Оьзининъ шапагаты ман, курманлыктынъ тек бир кесеги яндырылганына разылык берди. Сонынъ уьшин, бу кесек, баьри садака Яратувшыга тийисли экенине, эскеруьв болатаган эди.

* 6:2 Назорейлик – бу соьз «айырылув», «багысланув» дегенди анълатады.

* 7:13-14 Тувра маьнеси: «юз отыз шекель …етпис шекель, кие ердинъ шекели… он шекель». Тагы да бу баста каранъыз.

* 7:85 Тувра маьнеси: «эки мынъ доьрт юз шекель, кие ердинъ шекели».

* 7:86 Тувра маьнеси: «юз йырма шекель».

* 7:89 Антласув сандыгынынъ капагы – баслапкы кайнактынъ тилинде «капкаш» яде «куьнады кеширетаган ер» деген соьз кулланылады. Бу капкаштынъ уьстинде эки алтын керубидинъ арасында коьринмей Яратувшы турган. Тазаланув Куьнинде бас дин куллыкшысы Энъ Кие Ерге халктынъ куьнасы уьшин курманлыктынъ канын алып кирген эм оны антласув сандыгынынъ капкашына буьрккен.

* 7:89 Керуби – маьлектей ян, еннет каравылы. Кара: Анълатпа соьзлик.

* 10:10 Янъы Ай байрамы – ай календарин кулланган исраилшилер янъы айдынъ байрамын белгилегенлер.

* 10:29-32 Ызында Муса Ховавты разы этти, эм ол исраилшилер мен бирге барды.

* 11:7 Тувра маьнеси: «бдолахка усаган». Бдолах – Аравияда оьсетаган тереклердинъ бирисининъ ийисли, оьте коьринетаган сагызы.

* 11:25 Яде: «эм коймадылар».

* 11:32 Тувра маьнеси: «он хомерден аз тувыл», соьйткенде, бир мынъ килограммнан артык.

* 12:1 Тувра маьнеси: кушли. Белки, Мусадынъ хатыны Куштан (Нубия) тувыл, а Кушаннан болган. Ол заманда Сипора акында айтылады (кара: Шыг. 2:15-22).

* 12:10 Баслапкы кайнактагы соьз тек иримбопаз болмай, бир неше тери маразды анълататады.

* 13:9 Хошея: Ешудынъ баска аты.

* 13:22 Яде: «Хаматка аькететаган тав кешуьвининъ».

* 13:23 Анактынъ тувдыклары оьзлерининъ бийик бойы ман баскаланатаган эдилер (тенъл. ятл. 34). Олар Исраил улларына уьйкен коркыныш тувдырганлар.

* 13:25 Эшколдынъ маьнеси солкым.

* 14:44 Маьнеси: Яратувшы олар ман бармаган, эм Ол согыста оларга ярдам этпеек. Аьдетинше, Раббий, булыт яде отлы багана кебинде, Исраил халкын, олар йол шыкса, озгарган (кара: 9:15-23).

* 15:6 Тувра маьнеси: «ефадынъ оннан экиси».

* 15:9 Тувра маьнеси: «ефадынъ оннан уьши».

* 15:32 Шабат куьн – иудейлерде юмадынъ етинши куьни. Раббийге багысланган куьн. Бу куьн, Раббийдинъ буйырганыша, Исраил халкы тыншаймага эм аьдетли курманлыклар шалмага тийисли болган (кара: Шыг. 31:12-17; Сан. 28:9-10).

* 18:16 Тувра маьнеси: «бес шекель куьмис, кие ердинъ шекели, бир шекельде йырма гер». Кие ердинъ шекели – авырлык оьлшеми, оны шатырдынъ эм кие уьйдинъ дин куллыкшылары кулланганлар.

* 20:14 Исраил эм Эдом экеви Ибрагимнинъ улы Исхактынъ тувдыклары.

* 20:14 Соьзбе-сьоз: «Сенинъ кардашынъ, Исраил, айтады».

* 21:14 Бу бурынгы китап Кие Язувдынъ куьбине кирмеген, аьлиги заманга дейим сакланмаган.

* 21:29 Кемош – моавшылардынъ кудайы, ога курманлыкка аьдемлер аькелинген.

* 24:4 Белки, мунда билдируьв трансы акында айтылады; тагы да ятл. 16.

* 24:6 Алой – ийисли сагыз кокыган терек, Индокитайда оьседи, ийисли май эм бальзам кебинде кулланылган. Аьлиги замандагы белгили алоэ оьсимлигиннен баскаланады.

* 24:22 Яде: «Энди де не шаклы Ассирия сизди есирге аькетеек?»

* 27:14 Кара: 20:1-13.

* 28:14 Тувра маьнеси: «хиннинъ яртысы… хиннинъ уьшинши боьлиги… хиннинъ доьртинши боьлиги».

* 28:14 Ай календарин кулланган исраилшилер, янъы ай тувса, аьр бир ай басын белгилегенлер.

* 31:2 Раббий Оьзининъ халкын, Моавтынъ патшасы Балак Исраилди наьлетлемеге эм оларды ялган кудай Баалга кылынмага эм баска миллетли кыскаяклыларга уьйлендирмеге каьрлегени уьшин, мидияншыларды язаламага шакырады (кара: 22:4-6 эм 25:1-18).

* 31:52 Тувра маьнеси: «он алты мынъ ети юз элли шекель».

* 32:41 Хаввот Яир: Яирдинъ авыллары.

* 33:52 Бутлар: оьтирик таьнърилер.

* 36:4 Мереке йылы: кара Лев. 25:8-55.

+ 1:1 Шыг. 19:1, Шыг. 25:22
+ 1:2 Шыг. 30:12-14, Шыг. 38:26, Сан. 26:2,
+ 1:5 Сан. 7:30
+ 1:6 Сан. 7:36
+ 1:7 Шыг. 6:23, Рут 4:20,
+ 1:8 Сан. 7:18
+ 1:9 Сан. 7:24
+ 1:10 Сан. 7:48
+ 1:11 Сан. 7:60
+ 1:12 Сан. 7:66
+ 1:13 Сан. 7:72
+ 1:14 Сан. 7:42
+ 1:15 Сан. 7:78
+ 1:21 Сан. 26:7
+ 1:23 Сан. 26:14
+ 1:25 Сан. 26:18
+ 1:27 Сан. 26:22
+ 1:29 Сан. 26:25
+ 1:31 Сан. 1:27
+ 1:33 Сан. 26:37
+ 1:35 Сан. 26:34
+ 1:37 Сан. 26:41
+ 1:39 Сан. 26:43
+ 1:41 Сан. 26:47
+ 1:43 Сан. 26:50
+ 1:46 Шыг. 38:26, Сан. 26:51
+ 1:53 Сан. 8:19, Сан. 16:46, Сан. 18:5,
+ 2:3 Сан. 1:7
+ 2:9 Сан. 10:14
+ 2:16 Сан. 10:18-20
+ 2:17 Сан. 10:17, Сан. 10:21
+ 2:24 Сан. 10:22-24
+ 2:31 Сан. 10:25-27
+ 2:32 Шыг. 38:26, Сан. 1:46, Сан. 26:51
+ 2:33 Сан. 1:47-53
+ 3:2 Шыг. 6:23
+ 3:4 Лев. 10:2,
+ 3:6 Сан. 18:2
+ 3:9 Сан. 8:19, Сан. 18:6
+ 3:10 Сан. 16:40,
+ 3:13 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16
+ 3:17 Яр. 46:11, Шыг. 6:16-19, Шыг. 10:2
+ 3:23 Сан. 1:53
+ 3:25 Сан. 4:24-26
+ 3:31 Сан. 4:4, Сан. 4:15
+ 3:32 Сан. 4:16
+ 3:36 Сан. 4:31-32
+ 3:39 Сан. 26:62
+ 3:47 Шыг. 13:13, Сан. 18:15-16, Шыг. 30:13
+ 4:3 Сан. 8:24-25,
+ 4:6 Шыг. 25:5
+ 4:16 Сан. 3:32
+ 4:24 Сан. 3:25-26
+ 4:31 Сан. 3:36-37
+ 5:2 Лев. 13:3, Лев. 15:2, Лев. 13:46
+ 5:3 Лев. 15:31
+ 5:6 Лев. 6:2-3
+ 5:7 Лев. 5:5, Лев. 6:5
+ 5:13 Шыг. 20:14, Лев. 18:20
+ 5:15 Лев. 5:11
+ 6:6 Лев. 21:11
+ 6:10 Лев. 1:14, Лев. 5:7
+ 6:14 Лев. 3:6, Лев. 4:32
+ 6:15 Лев. 2:4
+ 6:19 Шыг. 29:23-24
+ 6:20 Лев. 7:31
+ 6:23 Лев. 9:23, Шер. 21:5,
+ 7:1 Шыг. 40:17, Лев. 8:10
+ 7:7 Сан. 4:25
+ 7:8 Сан. 4:31
+ 7:9 Сан. 3:31
+ 7:12 Шыг. 6:23, Сан. 1:7
+ 7:14 Шыг. 30:34-35
+ 7:15 Лев. 1:2-3
+ 7:16 Лев. 4:23-24
+ 7:17 Лев. 3:1
+ 7:18 Сан. 1:8
+ 7:24 Сан. 1:9
+ 7:30 Сан. 1:5
+ 7:36 Сан. 1:6
+ 7:42 Сан. 1:14
+ 7:48 Сан. 1:10,
+ 7:54 Сан. 1:10
+ 7:60 Сан. 1:11
+ 7:66 Сан. 1:12
+ 7:72 Сан. 1:13
+ 7:78 Сан. 1:15
+ 7:89 Шыг. 25:22
+ 8:7 Сан. 19:9, Сан. 19:17
+ 8:8 Лев. 2:1
+ 8:14 Сан. 3:45
+ 8:16 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16
+ 8:19 Сан. 3:9, Сан. 1:53
+ 8:24 Сан. 4:3,
+ 9:2 Шыг. 12:1, Лев. 23:5
+ 9:6 Лев. 21:1, Сан. 5:2
+ 9:11 Шыг. 12:6,
+ 9:12 Шыг. 12:46, Яхья 19:36
+ 9:14 Шыг. 12:48-49
+ 9:15 Шыг. 13:21, Шыг. 40:17
+ 9:17 Шыг. 40:36
+ 10:5 Сан. 2:3-9
+ 10:6 Сан. 2:10-16
+ 10:9 Сан. 31:6,
+ 10:10 Сан. 29:1, Сан. 28:11-15
+ 10:12 Яр. 21:21
+ 10:14 Сан. 2:9, Сан. 1:7-9
+ 10:17 Сан. 2:17
+ 10:18 Сан. 2:10-16
+ 10:21 Сан. 4:4-15, Сан. 7:9
+ 10:22 Сан. 2:18-24
+ 10:25 Сан. 2:25-31
+ 10:29 Шыг. 2:18, Яр. 12:7, Яр. 32:12
+ 10:34 Шыг. 13:21
+ 11:1 Лев. 10:2, Сан. 16:35
+ 11:2 Якуп 5:16
+ 11:4 Шыг. 12:38, 1Кор. 10:6
+ 11:6 Сан. 21:5
+ 11:8 Шыг. 16:13, Шыг. 16:15-31
+ 11:14 Шыг. 18:18, Шер. 1:9
+ 11:15 Юнус 4:3
+ 11:16 Шыг. 24:1, Шер. 1:15
+ 11:18 Шыг. 19:10
+ 11:21 Шыг. 12:37
+ 11:23 Сан. 23:19,
+ 11:31 Шыг. 16:13
+ 11:35 Сан. 33:17
+ 12:6 Яр. 46:2,
+ 12:7 Ювытлар 3:2, Ювытлар 3:5
+ 12:8 Шыг. 33:11, Шыг. 33:19
+ 12:10 Лев. 13:3
+ 12:14 Лев. 13:46, Сан. 5:2
• 13:1 Шер. 1:19-25
+ 13:1 Сан. 10:12, Яр. 21:21
+ 13:4 Сан. 32:8, Шер. 1:22
+ 13:7 Сан. 13:31
+ 13:17 Сан. 11:28, Сан. 14:6
+ 13:24 Сан. 32:9, Шер. 1:24-25
+ 13:30 Шыг. 17:8

+ 13:31 Сан. 13:7, Сан. 14:6, Сан. 26:65, Сан. 32:12, Сан. 34:19, Шер. 1:36,

+ 13:34 Яр. 6:4,
• 14:1 Шер. 1:26-32
+ 14:2 Шыг. 16:3, Сан. 20:3

+ 14:5 Сан. 16:4, Сан. 16:22, Сан. 16:45, Сан. 20:6,

+ 14:6 Шыг. 24:13, Сан. 11:28, Сан. 13:31, Мк. 14:63, Ислер 14:14

+ 14:9 Рим. 8:31
+ 14:10 Шыг. 17:4
+ 14:12 Шыг. 32:10
+ 14:14 Шыг. 15:14-15
+ 14:16 Шер. 9:28
+ 14:17 Шыг. 34:6, Шыг. 20:5, Шер. 5:9
• 14:20 Шер. 1:34-40
+ 14:23 Шер. 12:9-10,
+ 14:24 Сан. 13:30, Сан. 14:6,
+ 14:29 Ювытлар 3:17, Сан. 1:2-3
+ 14:30 Сан. 26:64-65
+ 14:33 Шер. 1:3, Шер. 8:2
+ 14:38 Сан. 26:65
• 14:39 Шер. 1:40-46
+ 14:43 Сан. 13:30
+ 14:45 Сан. 21:3,

+ 15:3 Шыг. 29:18, Лев. 1:2-3, Лев. 22:21, Шыг. 23:14

+ 15:8 Лев. 3:1

+ 15:10 Лев. 1:9

+ 15:15 Шыг. 12:49, Лев. 19:34, Лев. 24:22, Шер. 10:19

+ 15:22 Лев. 4:2, Лев. 4:27, Лев. 5:15
+ 15:24 Лев. 4:13
+ 15:27 Лев. 4:27-28
+ 15:29 Сан. 15:15
+ 15:30 Ювытлар 10:26
+ 15:32 Шыг. 35:3
+ 15:34 Лев. 24:12
+ 15:35 Шыг. 31:14, Лев. 24:14-16
+ 15:38 Шер. 22:12, Мат. 23:5
+ 15:40 Лев. 11:44
+ 15:41 Лев. 22:33
+ 16:1 Шыг. 6:16, Шыг. 6:18, Шыг. 6:21
+ 16:3 Шыг. 19:6
+ 16:4 Сан. 14:5
+ 16:5 2 Тимотей 2:19
+ 16:7 Лев. 10:1
+ 16:9 Сан. 8:14
+ 16:11 Шыг. 16:7-8
+ 16:13 Шыг. 2:14
+ 16:21 Шыг. 33:5

+ 16:22 Сан. 14:5, Сан. 27:16, Ислер 17:28, Яр. 18:23

+ 16:26 2 Тимотей 2:19
+ 16:33 Сулейманнынъ таварыхлары 1:12
+ 16:35 Лев. 10:2, Сан. 11:1
+ 16:40 Сан. 3:10,
+ 16:45 Шыг. 33:5, Сан. 14:5
+ 16:46 Лев. 16:12, Сан. 1:53
+ 16:48 Сан. 25:8,
+ 17:4 Шыг. 25:22
+ 17:8 Ювытлар 9:4
+ 18:1 Шыг. 28:38
+ 18:2 Сан. 3:6-10
+ 18:5 Сан. 1:53
+ 18:7 Шыг. 26:31, Лев. 16:2, Сан. 1:51
+ 18:8 Лев. 7:32, Сан. 5:9, Шыг. 29:28
+ 18:11 Лев. 22:2, Лев. 22:3, Лев. 22:11-13
+ 18:12 Шер. 18:4
+ 18:13 Шыг. 23:19
+ 18:14 Лев. 27:21, Лев. 27:28

+ 18:15 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16, Сан. 3:46-47

+ 18:16 Шыг. 30:13
+ 18:17 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16
+ 18:18 Шыг. 29:26-28
+ 18:19 Лев. 2:13,

+ 18:20 Шер. 10:9, Шер. 12:12, Шер. 14:27, Шер. 18:1-2,

+ 18:21 Лев. 27:30, Шер. 14:22
+ 19:2 Шер. 21:3,
+ 19:4 Лев. 4:16-17
+ 19:5 Шыг. 29:14, Лев. 4:11-12, Лев. 9:11
+ 19:6 Шыг. 12:22, Лев. 14:4
+ 19:7 Лев. 11:25
+ 19:9 Сан. 8:7
+ 19:10 Лев. 11:25
+ 19:12 Сан. 31:19
+ 19:13 Лев. 15:31
+ 19:15 Лев. 11:32
+ 19:18 Шыг. 12:22
+ 19:19 Лев. 11:25
+ 19:20 Лев. 15:31
+ 20:1 Шыг. 15:20
+ 20:2 Шыг. 17:1-7
+ 20:3 Шыг. 16:3, Сан. 14:2
+ 20:6 Сан. 14:5
+ 20:12 Сан. 27:14, Шер. 31:2
+ 20:14 Яр. 25:24-26, Шер. 2:4
+ 20:15 Яр. 46:6-7, Шыг. 1:11
+ 20:16 Шыг. 2:23, Шыг. 3:7, Шыг. 14:19
+ 20:17 Сан. 21:22, Шер. 2:27
+ 20:19 Шер. 2:28
+ 20:22 Сан. 33:37
+ 20:24 Сан. 20:12
+ 20:26 Шыг. 28:2, Шыг. 29:29
+ 20:28 Сан. 33:38-39, Шер. 10:6
+ 20:29 Шер. 34:8
+ 21:1 Сан. 33:40
+ 21:2 Лев. 27:29, Шер. 7:2, Яр. 28:20
+ 21:5 Сан. 11:4-6, Сан. 11:20
+ 21:9 Яхья 3:14
+ 21:10 Сан. 33:43
+ 21:11 Сан. 33:44
+ 21:12 Шер. 2:13
+ 21:13 Сан. 22:36,
+ 21:15 Шер. 2:9, Шер. 2:18, Шер. 2:29,
• 21:21 Шер. 2:24,
+ 21:22 Сан. 20:17, Сан. 20:19
+ 21:24 Шер. 3:16,
+ 21:29 Рут 1:15,
+ 21:30 Сан. 32:3,
+ 21:32 Сан. 32:1,
+ 21:34 Шер. 3:1-2
+ 22:2 Шыг. 15:15,
+ 22:5 Шер. 23:4
+ 22:36 Сан. 21:13, Сан. 21:15
+ 23:8 Сулейманнынъ таварыхлары 26:2
+ 23:9 Шер. 33:28, Шыг. 33:16
+ 23:10 Яр. 13:16
+ 23:19 2 Тимотей 2:13, Тит 1:1-2,
+ 23:22 Сан. 24:8
+ 23:24 Яр. 49:9, Яр. 49:27
+ 24:2 Сан. 11:25,
+ 24:8 Сан. 23:22
+ 24:9 Яр. 49:9, Яр. 12:3, Яр. 27:29
+ 24:10 Шер. 23:5
+ 24:17 Мат. 2:2, Ашы. 22:16, Яр. 49:10,
+ 24:20 Яр. 36:12, Шыг. 17:8
+ 24:21 Яр. 15:19,
+ 24:24 Яр. 10:21, Яр. 10:25
+ 25:1 Сан. 33:49,
+ 25:2 Шыг. 34:15
+ 25:3 Сан. 31:16,
+ 25:4 Шер. 4:3, Шер. 21:22
+ 25:7 Шыг. 6:25
+ 25:8 Сан. 16:48,
+ 25:15 Сан. 31:8
+ 25:17 Сан. 31:2, Сан. 31:7

+ 26:2 Шыг. 30:12-14, Шыг. 38:26, Сан. 1:2, Сан. 1:3,

+ 26:5 Шыг. 6:14,
+ 26:6 Яр. 46:8-9
+ 26:7 Сан. 1:21
+ 26:9 Сан. 16:1-2
+ 26:10 Сан. 16:31-35
+ 26:11 Шыг. 6:24
+ 26:12 Яр. 46:10, Шыг. 6:15,
+ 26:14 Сан. 1:23
+ 26:15 Яр. 46:16
+ 26:18 Сан. 1:25
+ 26:19 Яр. 38, Яр. 46:12,
+ 26:22 Сан. 1:27
+ 26:23 Яр. 46:13,
+ 26:25 Сан. 1:29
+ 26:26 Яр. 46:14
+ 26:27 Сан. 1:31
+ 26:28 Яр. 46:20
+ 26:33 Сан. 27:1-7
+ 26:34 Сан. 1:35
+ 26:37 Сан. 1:33
+ 26:38 Яр. 46:21,
+ 26:41 Сан. 1:37
+ 26:42 Яр. 46:23
+ 26:43 Сан. 1:39
+ 26:44 Яр. 46:17,
+ 26:47 Сан. 1:41
+ 26:48 Яр. 46:24,
+ 26:50 Сан. 1:43
+ 26:51 Сан. 1:46
+ 26:54 Сан. 33:54
• 26:57 Шыг. 6:16-25,
+ 26:60 Шыг. 6:23-25
+ 26:61 Лев. 10:2
+ 26:62 Сан. 3:39
+ 26:65 Сан. 14:28-30
• 27:1 Сан. 36:1-12
+ 27:1 Сан. 26:33,
+ 27:3 Сан. 16:1-35, Сан. 16:49
+ 27:11 Рут 4:3-6,
+ 27:12 Шер. 3:27, Шер. 32:49
+ 27:13 Сан. 20:24
+ 27:14 Сан. 20:12-13
+ 27:16 Сан. 16:22
+ 27:17 Мат. 9:36, Мк. 6:34
+ 27:18 Шыг. 24:13
+ 27:19 Шер. 3:28, Шер. 31:14
• 28:1 Шыг. 29:38-42
+ 28:2 Лев. 3:11, Лев. 21:6, Лев. 1:9
+ 28:11 Сан. 10:10
• 28:16 Шыг. 13:3-7, Лев. 23:5-8, Шер. 16:1-8
+ 28:16 Шыг. 12:1-13
+ 28:17 Шыг. 23:15
• 28:26 Шер. 16:9-12
+ 29:1 Лев. 23:23-25
+ 29:7 Лев. 16:29-31, Лев. 23:27-32
• 29:12 Лев. 23:33-43, Шер. 16:13-15
+ 29:39 Лев. 7:16
+ 30:3 Лев. 5:4, Шер. 23:21,
+ 31:2 Сан. 25:17
+ 31:6 Сан. 10:9
+ 31:8 Сан. 25:15,
+ 31:16 Сан. 25:1-5
+ 31:18 Шер. 21:10-14
+ 31:19 Сан. 19:12, Сан. 19:22
+ 31:24 Лев. 11:25, Сан. 19:10
+ 31:50 Шыг. 30:12
+ 31:53 Шер. 20:14
+ 31:54 Шыг. 30:16
+ 32:1 Сан. 21:32
+ 32:4 Сан. 21:24, Сан. 21:35
+ 32:8 Сан. 13:3-4, Сан. 13:21-33
+ 32:10 Шер. 1:34-36
+ 32:11 Сан. 14:29
+ 32:12 Сан. 14:6
+ 32:13 Сан. 14:33-35
+ 32:39 Яр. 50:23,
+ 32:41 Шер. 3:14-15,
+ 33:3 Шыг. 14:8
+ 33:4 Шыг. 12:12, Шыг. 12:29
+ 33:5 Шыг. 12:37
+ 33:6 Шыг. 13:20
+ 33:7 Шыг. 14:2
+ 33:8 Шыг. 15:22-23
+ 33:9 Шыг. 15:27
+ 33:11 Шыг. 16:1
+ 33:14 Шыг. 17:1
+ 33:15 Шыг. 19:2
+ 33:16 Сан. 11:34
+ 33:17 Сан. 11:35
+ 33:31 Шер. 10:6
+ 33:33 Шер. 10:7
+ 33:35 Шер. 2:8
+ 33:36 Сан. 20:1, Сан. 27:14
+ 33:37 Сан. 20:22
+ 33:38 Сан. 20:28, Шер. 10:6
+ 33:40 Сан. 21:1
+ 33:43 Сан. 21:10
+ 33:44 Сан. 21:11
+ 33:47 Шер. 32:49
+ 33:48 Сан. 22:1
+ 33:49 Сан. 25:1
+ 33:52 Шыг. 23:24, Шер. 7:5
+ 33:54 Сан. 26:54
+ 34:7 Сан. 33:37-39
+ 34:12 Яр. 15:18, Шыг. 23:31, Шер. 11:24,
+ 34:19 Сан. 14:6
+ 35:6 Шер. 4:41-43,
• 35:9 Шер. 4:41-43, Шер. 19:1-13,
+ 35:11 Шыг. 21:13
+ 35:22 Шыг. 21:13
+ 35:25 Шыг. 29:7
+ 35:30 Шер. 17:6, Шер. 19:15
+ 35:31 Яр. 8:22, Шыг. 21:12, Шыг. 21:30
+ 35:33 Яр. 9:6
+ 35:34 Лев. 18:25
• 36:1 Сан. 27:1-7,
+ 36:4 Лев. 25:10

Шериаттынъ кайтараланувы

Шериаттынъ кайтараланувы

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

32. 32

33. 33

34. 34

Кирис соьз

МУСА ПАЙХАМБАРДЫНЪ БЕСИНШИ КИТАБЫ

ШЕРИАТТЫНЪ КАЙТАРАЛАНУВЫ

Таурат «Шериаттынъ кайтараланувы» деген китап пан тамамланады. Бу китаптынъ асыл негизи – Исраил халкына Алладынъ шериатын еткисткен Мусадынъ сонъ насихатлары.

Кенанга кирмей турып, Моав еринде, Муса Исраил улларына Алла шериатын эслерине салган эди. Кенанда олар сол шериаттынъ йорыкларына негизленип яшамага керек эди. Синай тавында биринши антласув беркитилгенли 40 йыл озган эди.

Китап Мусадынъ уьш уьйкен соьйлевиннен (1–4; 5–29; 30–31 боьликлери) эм тамамлав кесектен туьзилген. Китаптынъ аты онынъ иштелигин ашыклап келеди – бу китапта алдыда келген уьш китаптан коьплеген йорыклар кайтарыладылар, оларга тек янъы буйырыклар, айырым да Исраил улларына Кенанда бек керекли болаяклар. Энъ де эсте калатаган: шериатты кабыл этип, йорыкларын толтырганларга тийисли баьтелердинъ тизими, эм де Оны бузганларга да тийисли наьлетлевлер акында билдирген боьликлер (27–30 боьликлер). Бу боьликлер Исраилдинъ тарихин анълатпага эм анъламага ярдам этедилер.

Алладынъ пайхамбарлары эм увазшылары Исраил уллары араларында болып, сансыз баьле-казалар акында айта келип, сол баьтелер эм наьлетлер басларына неге келгенин анълататаган эдилер (боьтен де Еремия пайхамбар).

Белки де, Шериаттынъ кайтараланувы китабы бизим эрадан алдын VII оьмирде Алладынъ Кие Уьйин янъыртканда табылган болар. Сол замандагы Йошия патша, эртеден мутылган Алладынъ йорыкларын, соьйтип те Онынъ Соьзин толтырмаган аьдемлерге каратылган каргысларды эситип, Раббий алдында титреген эм корккан. Эне сол заманда, Исраил ямагатында аьле Муса заманыннан болмаган дин, тербия, акыл-кылык, рух ягыннан тазаланув басланады. Бу китап бир Аллага ыйнанувды эм буьтин ювыт халкына шериаттынъ асыл маьнеси – Раббийге сыйынувы болганын ашыклайды.

1

Исраил улларынынъ Хорев тавыннан кетуьви

1^1Мине бу китаптынъ иштелигинде Мусадынъ Исраил улларына айткан увазлары. Исраил уллары сол заманда Йордан сувынынъ куьнтуварындагы шоьлде, Суф шахарына карсы орынласкан Йордан туьзлигинде, Паран шахары ман Топел, Лаван, Хасерот эм Дизахав шахарлары арасында яшайтаган эдилер. 2Хорев тавыннан[*] Сеир тавдынъ йолы ман Кадеш Барнея оазисине барув тек он бир куьн алатаган эди[*]+.

3Он биринши айдынъ[*] биринши куьнинде Мысырдан шыкканларынынъ кыркыншы йылында Муса, Раббий ога не зат эмир эткен болса, соны Исраил улларына айтты+. 4Бу зат Муса Хешбон шахарында яшаган Амор патшасы Сихонды эм йылдынъ бир яртысында Аштерот шахарында, ана бир яртысында Эдрей шахарында яшаган Башан патшасы Огды енъгеннен сонъ болган эди+.

5Моав еринде, Йордан сувынынъ куьнтуварында, Муса шериатты анълатып баслады: 6«Раббий Алламыз Хорев тавында бизге, „Сосы тавдынъ касында яшаганынъыз болаяк – деп, айтатаган эди+. 7Турагынъызды йыйынъыз, аморшылардынъ эм тоьгереклериндеги кенаншылардынъ ерлерине барынъыз. Бу ерлер Йордан туьзлиги, тавлар, куьнбатардагы тав этеклери, Негев [кубыладагы шоьл], Ер арасы денъиз ягалары, Ливан тавлары эм уллы Эфрат сувына дейим созылган ерлер эдилер+. 8Каранъыз, мен сизге сосы ерди бердим. Барынъыз, Раббий аталарынъызга – Ибрагимге, Исхакка эм Якыпка – бермеге ант эткен ерге ие болынъыз“+.

Ырувларга басшылар айырыладылар

9Сол заманда мен сизге: „Сиз мага, тек оьзиме, авыр юксиз+. 10Раббий Алланъыз санынъызды оьстирди, буьгуьн сиз, коьктеги юлдызлардай, коьп санлысыз+. 11Аталарынъыз табынган Алла, Раббий, санынъызды мынъ кере оьстирсин эм, ваьде эткениндей, сизди багысласын. 12Ама тек мен оьзим сизинъ эрис-суьрислеринъиздинъ авыр югин калай коьтерермен? 13Оьз ырувларынъыздан даналарды, аьдил эм абырайы уьйкен болганларды аранъыздан айырынъыз, а мен оларды сизге басшы этип саларман“, – деп айткан эдим.

14Сиз мага: „Айтатаганынъ дурыс“, – деп, явап бердинъиз.

15Мен ырувларынъыздан даналарды, абырайлы болганларды айырып алдым эм сизге басшылар этип салдым: туьменши, юзбасшы, эллибасшы, онбасшы эм ырув тамадасын да айырдым+. 16Сол заманда сизинъ оькимшилеринъизге эмир этип салдым: кардашларынъыз арасында, Исраил уллары арасында да, Исраил уллары ман ят аьдемлер арасында да болатаган эрис-суьрислерди тынъланъыз эм оларга аьдил оьким шыгарынъыз деп+. 17Бет-юзге караманъыз; абырайлы болганга да, болмаганга да бирдей оьким шыгарынъыз. Бир аьдемнен де коркпанъыз. Оьким – Алладан. Бек кыйын ислерди мага аькелинъиз, мен тынъларман+.

18Соьйтип этпеге керек затлардынъ баьрисин де сизге айттым.

Исраил уллары Алла буйырган ерге бармайдылар

19•Сонъ Раббийдинъ айткан буйырыгы ман, биз йолга шыктык. Хорев тавыннан шыгып, шети-кыйыры болмаган, оьмиримизде коьрмеген коркынышлы шоьл мен аморшылардынъ тавлык ерине бардык. Ахырында Кадеш Барнея оазисине еттик. 20Сол заманда мен сизге: „Сиз аморшылардынъ тавлык ерине еттинъиз, оны Раббий Алламыз бизге береди“, – деп айттым. 21Кара, Раббий Алланъыз бу ерди сизге берди. Раббий, ата-бабаларынъыз табынган Алла, айтканындай, коьтерилинъиз эм ие болынъыз. Коркпанъыз: эш бир зат сизди уьркитпесин+.

22Сол заманда баьринъиз де келип мага, айттынъыз: „Алдыга аьдемлер йибереек, олар сол ерлерди тешкерип карасынлар, билсинлер эм кайсы йол ман бараягымызды, биз киреек шахарлардынъ акында хабарласынлар“.

23Мага сол ой ярады эм мен, аьр бир ырувдан бирер айырып, он эки аьдем алдым. 24Олар турдылар, тавлык ерге коьтерилдилер, Эшкол оьзенине келдилер эм оны тешкердилер, таныдылар. 25Сол ерден емислерди алып, бизге, ойдагыларга, келдилер эм айттылар: „Раббий Алламыз бизге ийги ерди береди“.

26Ама сиз коьтерилмеге суьймединъиз, Раббий Алланъыздынъ буйырыгына карсы шыктынъыз. 27Шатырларынъызда куьбирдединъиз эм айттынъыз: „Раббий бизди коьрип болмайды. Ол бизди аморшылардынъ колына берип оьлтирер уьшин, Мысырдан алып шыккан. 28Биз кайда бармага керекпиз? Кардашларымыз бизди йигерсиз эттилер. Олар: Сол халк бизден куьшли эм бойлы; шахарлары онда уьйкен, иргелери коькке етеди. Биз онда тагы да дав бойлы Анактынъ тувдыкларын да коьрдик, – деп айттылар“.

29Сонда мен сизге: „Олардан коркпанъыз, уьркпенъиз. 30Раббий Алланъыз алдынъызда бараяк, согыста сизге ярдам этеек, Мысырда эм шоьлде коьзинъиздинъ алдында калай эткен болса, солай этеек:+
31сосы ерге дейим савлай йолынъыздынъ узаклыгында, атасы баласын алып юргендей, Раббий Алланъыз сизди етекшилегенин коьргенсинъиз“+. 32Ама сиз Раббий Алланъызга ыйнанмадынъыз. 33Ол, кешелерде от ишинде, куьндизлерде булытлар арасында сизге тыншаювга ер излеп, бараяк йолынъызды коьрсетер уьшин, алдынъызда барды+.

34•Раббий сизинъ соьзлеринъизди эситкенде, Ол бек ашувланды эм ант этти: 35„Сосы яман несилдинъ эш бир аьдеми Мен сизинъ аталарынъызга бермеге ваьде эткен берекетли ерди коьрмеек, 36тек Епуннединъ улы Калев болмаса. Ол оны коьреек, эм Мен ога эм онынъ тувдыкларына ол оьткен ерди береекпен, неге десе ол ак юректен Раббийге ыйнанган“+.

37Сиз уьшин Раббий мага да ашувланды эм айтты: „Сен де онда кирмеексинъ+. 38Ама сенинъ ярдамшынъ Нун улы Ешу сол ерге басаяк. Онынъ коьнъилин коьтер, неге десе сол ерди асабалык этер уьшин, ол Исраил улларын етекшилеек“+. 39Сонъ Раббий баьримизге де айтты: „Явларынъыздынъ колына туьспеге боларлар деп, сиз корынып турган балаларынъыз эм яхшылыкты яманлыктан айырып билмеген улларынъыз сонда бирге кирееклер. Сол ерлерди оларга береекпен, олар ога ие болаяклар. 40А сиз бурылынъыз эм Кызыл денъизге баратаган йол ман шоьлге йоьнелинъиз“.

41Сол заманда сиз: „Биз Раббийге карсылык этип куьналы болдык. Раббий Алламыз бизге калай эмир эткен болса, солай этип коьтерилермиз эм согысармыз“, – деп явапладынъыз. Тавлыкка коьтерилмеге енъилдей коьрип, сиз савыт-садак алдынъыз.

42Ама Раббий мага булай деди: „Оларга айт: Коьтерилменъиз эм согыспанъыз, неге десе Мен сизге ярлам этпеекпен. Явларынъыз сизди шашаяклар“.

43Мен сизге айттым, ама сиз тынъламаданъыз. Сиз Раббийдинъ эмирине карсы шыктынъыз эм оьзинъизге сенип тавлык ерге коьтерилдинъиз. 44Сол кырлыкларда яшаган аморшылар сизге карсы шыктылар. Олар, шыбынлардынъ уьйириндей болып, Сеир ериндеги Хорма каласына дейим артынъыздан калмай, етип, сизди тоьбеледилер. 45Кадешке кайттынъыз эм, йылап, Раббийге ялбардынъыз. Ама Раббий сизинъ дуваларынъызды кабыл этпеди, сизге эс бермеди.

Исраил улларынынъ шоьлдеги йыллары

46Коьп куьнлер сиз Кадеште сонда калмага керек заманга дейим калдынъыз+.

2

2^1Оннан сонъ артымызга бурылдык эм, Раббий мага коьрсеткендей, Кызыл денъизге барган йол ман шоьлге кеттик, коьп куьнлер Сеир тавларынынъ тоьгерегинде айландык+.

2Бир куьн Раббий мага айтты: 3„Бу тавларда айланганынъыз болаяк, энди керуьв бетке бурылынъыз. 4Халкка сосындай буйырык бер: Соьле, Эсавдынъ Сеирде яшаган эм сизге кардаш болган тувдыкларынынъ ерлериннен озаяксынъыз. Олар сизден коркаяклар, тек сиз сак болынъыз. 5Оларды кавгага шакырманъыз, неге десе мен сизге олардынъ ериннен бир кесек те бермеекпен. Мен Эсавга Сеир тавлык ерин байырлыкка бердим+. 6Ашаяк ырызкынъыз уьшин, ишеек сувынъыз уьшин, сиз оларга куьмис пен тоьлемеге керек болаяксыз.

7Раббий Алланъыз, сизинъ кайсы исинъизде де сизге берекет явдырган. Ол сизди сосы шети-кыйыры болмаган шоьлдеги йолшылыгынъызда сизди саклаган. Сол кырк йыл ишинде Раббий, Алланъыз сизге ярдам эткен, эм эш бир затка да муктажынъыз болмаган“+.

8Соьйтип биз кардашларымыздынъ, Сеирде яшайтаган Эсав улларынынъ, касыннан кеттик. Элат пан Эсионгевер шахарларыннан коьтерилетаган Йордан туьзлигининъ йолыннан бурылып, Моав шоьллигине йол алдык.

9Раббий мага: „Моавшылар – Луттынъ тувдыклары. Оларга тийме эм согыска даьврендирме, неге десе Мен сага олардынъ ериннен бир карыс топырак бермеекпен. Мен Ар ерин оларга байырлыкка бергенмен“.

10Аьвелде эмшилер деп аталган халк онда яшайтаган эди. Олар анакшылардай дав бойлы, куьшли эм коьп санлы халк+. 11Анакшылардай, олар да репашылар деп саналатаган эдилер, ама моавшылар оларды эмшилер деп атайдылар+. 12Сеирде алдын хоршылар яшаган, ама Эсавдынъ тувдыклары оларды кувганлар. Олар хоршыларды кырып, Исраил уллары, Раббий оларга байырлык этип берген ерде, калай эткен болсалар, тап солай этип, хоршылардынъ ерин бийледилер+.

13Раббий: „Энди турынъыз эм Зеред оьзенин бир шетиннен бир шетине кеселеп шыгынъыз“, – деди. Эм биз оьзенди кесесиннен оьтип шыктык+.

14Биз Кадеш Барнеяды калдырып, Зеред оьзенин оьткеннен сонъ, отыз сегиз йыл озды. Сол заманга, Раббий оларга ант эткениндей, аьскер турагында алдынгы аьскершилердинъ несиллериннен эш бирев де калмаган+. 15Раббий турактагы аьскершилерди язалаган, баьрисин де тамыры ман йок эткен.

16Эм мине, сол аьскершилердинъ сонъгысы оьлгенде, 17Раббий мага айтты: 18„Буьгуьн Моав ерининъ шетиннен, Ар шахарынынъ яныннан озып кет. 19Сиз аммоншыларга ювыклаганда, оларды кыйнаманъыз эм кавгага коьтерменъиз, неге десе олардынъ ериннен Мен сизге бир карыс топырак бермеекпен. Мен сол ерди оларга байыр этип бергенмен, неге десе олар – Луттынъ тувдыклары“.

20Алдын репашылар онда яшайтаган эдилер. Соьйткенде ол, репашылардынъ ери деп, саналатаган эди. Ама аммоншылар оларды замзумшылар деп атаганлар+. 21Замзумшылар, Анактынъ тувдыкларындай, дав бойлы, куьшли эм коьп санлы халк болганлар. 22Сеирде яшаган Эсавдынъ тувдыклары да Раббийдинъ разылыгы ман тап соьйтип эткенлер: хоршыларды кырып, кувып, ерлеринде орынласканлар+. 23Алдын аввашылар Газа шахарына дейим авылларда яшайтаган эдилер. Ама Крит аралыннан шыккан капторшылар, оларды оьлтирип, ерлеринде орынласканлар.

Патша Сихоннынъ енъилуьви

24•[Сонъ Раббий булай буйырды:] „Йолга шыгынъыз эм Арнон оьзенин оьтинъиз. Каранъыз, колынъызга Мен Хешбон шахарында болган Амор патшасы Сихонды эм онынъ кыралын береекпен. 25Сол куьннен баслап Мен аркалы коьк астындагы халклардынъ баьриси де сизден уьркип, коркып баслаяклар. Сизинъ акында эситкенлей олар, калтырап, коркып баслаяклар“+.

26Кедемот шоьлиннен Хешбоннынъ патшасы Сихонга, ярасаяк деп, элшилер йибердим эм айттым: 27„Кыралынънынъ ишиннен озып кетпеге ызын бер. Биз орта йол ман бараякпыз, не онъга, не солга бурылмаякпыз+. 28Бизге куьмиске азык бер, ашамага ас, ишпеге сув куьмис баасына. 29Сеирде яшаган Эсавтынъ тувдыклары эм Ар шахарында яшаган моавшылар ызын бергендей, сен де бизге ызын бер, биз Йордан йылгасыннан оьтип, Раббий Алламыз бизге берген ерге кирейик“.

30Ама Сихон, Хешбоннынъ патшасы, бизге оьтпеге ызын бермеди. Неге десе Раббий Алланъыз, оны сизинъ колынъызга берер уьшин, онынъ рухын ийнат, а юрегин каты этти.

31Раббий мага: „Кара, Мен сага Сихонды эм онынъ кыралын беремен. Ал онынъ ерин эм оьзинъе байыр эт. 32Сихон бизи мен согыспага баьри аьскери мен Яхас шахарыннан шыкканда, 33Раббий, Алламыз, оны бизим колымызга берди эм биз оны уллары эм аьскери мен бирге йок эттик. 34Сол заманда биз олардынъ баьри шахарларын алдык эм олардынъ баьрисин эм эрлерин, эм хатынлары ман балаларын кырдык. Биз эш биревди сав калдырмадык. 35Алган шахарларымыздан малды эм олжады оьзимизге алдык. 36Раббий Алламыздынъ разылыгы ман биз Арнон оьзенининъ ягасында болган Ароер шахарын эм Арнон оьзенининъ ортасындагы шахарды алдык; Гилад ерине дейим биз алалмаган шахар болмады. 37Ама Раббий Алламыздынъ эмири мен сиз не Ябук оьзенининъ ягаларында, не тавлык ерде, не тавлардагы аммоншылардынъ шахарларын алмага колларынъызды узатпадынъыз“.

3

Патша Огтынъ енъилуьви

3^1•Оннан сонъ биз бурылып, йол ман Башан ерине коьтерилдик. Башаннынъ патшасы Ог баьри аьскери мен Эдрей шахардынъ янында биз бен согыспага шыкты. 2Раббий мага: „Оннан коркпа, неге десе Мен оны савлай аьскери эм ери мен сенинъ колынъа бердим. Хешбонда патшалык суьрген Амор патшасы Сихон ман не зат эткен болсанъ, оны ман да солай эт“, – деди+.

3Соьйтип Раббий Алламыз Башаннынъ патшасы Огды да эм онынъ аьскерин де колымызга берди. Биз оларды шаштык, эш биревин де сав калдырмадык. 4Сол заманда онынъ баьри шахарларын да алдык. Алпыс шахарынынъ ишинде биз алмаган шахар калмады – савлай Аргов ерин, Огтынъ Башан ериндеги патшалыгын – баьрин байырладык. 5Бу шахарлардынъ баьриси де бийик иргелер мен, экисер капылар эм тиеклер мен беркитилген эдилер. Олардан баска болып та коьплеген, ама беркитилмеген авыллар да бар эдилер. 6Биз оларды, Хешбоннынъ патшасы Сихон ман, онынъ аьр бир шахарын эм шахарлардагы эркеклерди, хатынларды эм балаларды калай йок эткен болсак, солай кырдык+. 7Ама сол шахарлардагы малды эм олжады оьзимизге алдык.

8Соьйтип, сол заманда Арнон оьзениннен баслап Хермон тавына дейим эки Амор патшасыннан Йордан сувынынъ куьнтуварындагы ерди алдык. 9Сидоншылар Хермонды Сирион деп атайдылар, а аморшылар – Сенир дейдилер+. 10Биз олардынъ кырлыкларда орынласкан савлай шахарларын алдык, савлай Гилад ерин эм Огтынъ кыралына байыр болган Салка ман Эдрей шахарларына дейим савлай Башан ерин алдык.

11Репашылардан тек Башан патшасы Ог сав калган эди. Огтынъ сарытабагы кара мермерден эди. Узынлыгы доьрт, эни эки метр эди. Сарытабак аммоншылардынъ Раба шахарында калды+.

Йордан сувынынъ куьнтуварындагы ерлердинъ уьлестирилуьви

12Сол заманга байырлаган ерлеримизден Рубен эм Гад ырувларына Арнон оьзени янындагы Ароер шахарынынъ керуьвиндеги ерлерди эм сол ерлердинъ ишине кирген Гилад тавлыгынынъ яртысын да баьри шахарлары ман бердим+. 13Гиладтынъ калганын эм де савлай Башанды, Огтынъ патшалыгын, Манаше ырувынынъ яртысына бердим».

Алдын Башандагы Аргов ери Репа деп аталатаган эди. 14Манашединъ тувдыгы Яир Гешур ман Маака ерлерининъ мажаларына дейим савлай Аргов ерин алды. Ол оьзининъ аты ман атады, буьгуьн де Башан Хаввот Яир[*] деп аталады.

15Муса соьзин бардырды: «Мен Гиладты Макирдинъ уьйирине бердим+. 16Гилад пан Арнон оьзени арасында калган ерлерди Рубен мен Гад ырувларына бердим. Оьзеннинъ ортасы олардынъ кубыла шети эм аммоншылар ман керуьв мажалары Ябук йылгасы эди+. 17Киннерет коьлиннен Оьли денъизге дейим созылган Йордан туьзлигин де бердим. Соьйтип, олардынъ куьнбатар мажасы Йордан туьзлигин де бердим. Олардынъ куьнбатар мажасы Йордан туьзлиги эди, куьнтувар мажасы да Писга тавынынъ бавырлары эди+.

18Сол заманда мен сизге буйырдым: „Раббий Алланъыз сизге сосы ерди байырланъыз деп берген. Сизинъ савыт-садаклы, согыспага аьзир болган баьри эрлеринъиз, сувдынъ ары ягына оьтип, кардашларынъыз Исраил улларынынъ алдына шыкпага керексинъиз. 19Сизинъ уьй бийкелеринъиз, балаларынъыз эм малынъыз – билемен, малынъыз коьп – мен сизге берген шахарларда калсынлар+. 20Раббий сизге де эм сизинъ кардашларынъызга да тынышлык бергенге дейим, эм де оларга Раббий Алланъыз Йордан сувынынъ аргы ягыннан берген ерди кабыл эткенге дейим“.

21Ешуга сол заманда мен буйырдым: „Раббий Алланъыз сол эки патша ман не зат эткенин сен оьзинънинъ коьзинъ мен коьрдинъ. Раббий сен озаяк баьри патшалыклары ман солай этеек+. 22Олардан коркпанъыз, Раббий Алланъыз Оьзи сиз уьшин согысаяк“+.

Муса ваьде этилген ерге киралмайды

23Сол заманда мен Раббийден тилей эдим: 24„Раббий Ием, Сен кулынъа Оьзинънинъ уллылыгынъды эм берк куьшинъди коьрсетесинъ. Аьше, бар ма кайдай болса да алла я коькте, яде ерде сол Сен коьрсеткен йигитликти эм данъклы ислерди эткендей+? 25Мага Йордан сувынынъ аргы янына оьтип эм сол берекетли ерди, ярасык тавлы ерди эм Ливан тавларын коьрмеге амал бер“.

26Ама Раббий сиз уьшин мага ашувланды эм мени эситпеди. „Болды, – деди Раббий, – айтпа сол затты Мага энди бир заманда да+. 27Писга тавынынъ басына коьтерил эм куьнбатарга, керуьвге, кубылага эм куьнтуварга кара. Ерге оьз коьзинъ мен кара, неге десе сен Йордан сувын оьтеек тувылсынъ+. 28Ама Ешуды насихатла, беркит эм карувландыр, неге десе ол халктынъ басында болаяк эм оларга сен коьрген ерди пайлап береек“+. 29Эм биз Бетпеор шахарынынъ янындагы оьзенде токтадык»+.

4

Аллады тынълав

4^1Муса айтты: «Эй Исраил уллары, тынъланъыз мен сизди уьйретип айткан токтасларды эм йорыкларды. Соларды Раббий, аталарынъыз табынган Алла, берген ерге кирип, байырлап яшар уьшин, таймастан толтырынъыз+. 2Мен сизге буйырган затларга бир зат та коспанъыз, бир зат та азайтпанъыз, ама мен сизге берген Раббий Алланъыздынъ парызларын толтырынъыз+.

3Сиз оьзинъиз коьзлеринъиз бен коьрдинъиз Раббийдинъ Пеор тавында не эткенин. Онда Раббий Алланъыз, аранъызда Баал атлы оьтирик танъриге табынганлардынъ баьрисин де йок этти,+
4ама Раббий Алланъызга ыйнанганлар буьгуьн де яшайдылар.

5Каранъыз, мен сизди, Раббий Аллам буйыргандай, токтасларга эм йорыкларга уьйреттим, неге десе аягынъыз баскан ерди байырлар уьшин, сол мен уьйреткен затларга ызламага керексинъиз. 6Оларды берк ысланъыз; солай этсенъиз оьзинъиздинъ даналыгынъызды эм акыллылынъызды баска халкларга билдирерсинъиз. Сол токтасларды эм йорыкларды эситселер: „Элбетте, бу уллы халк дана эм акыллы“, – деп айтарлар. 7Раббий Алламыз кайсы заманда да, биз Ога дувалар эткенде, бизге ювык болгандай, солай аллаларына ювык болган, дуныяда баска бир уллы халк бар ма экен? 8Мен буьгуьн сизге берген Таураттай аьдил токтаслары эм йорыклары болган баска бир уллы халк бар ма экен+?

9Коьзлеринъиз коьргенди эш акылынъыздан шыгармас уьшин эм оьмир бойы юрегинъизден тайдырмас уьшин, сак эм тешкеруьвли болынъыз. Сол затларды балаларынъызга эм тувдыкларынъызга анълатынъыз+. 10Хорев тавында Раббий Алланъыздынъ алдында турган куьнинъизди мутпанъыз. Сол заманда Ол мага айтты: „Халкты Меним алдыма йыйна. Олар Меним соьзлеримди тынъласынлар, оьмир бойы Мени сыйлап уьйренсинлер эм сол затка балаларын да уьйретсинлер“+.

11Сиз тавдынъ этегине ювыклап келдинъиз эм онда турдынъыз. Тавдынъ басында янган оттынъ ялыны кара булытлар эм каралык пан капланган коькке дейим ете эди+. 12Сонда Раббий ялыннынъ ишиннен соьйлеп баслады. Сиз соьзлердинъ сесин эситтинъиз, ама Онынь келбетин коьрмединъиз – тек давыс эситилди. 13Ол Оьзининъ антласувын ашыклады, он парызына ызламага буйырды эм оларды эки ялпак таска язды+. 14Сол заманда Раббий мага сизди токтасларга эм йорыкларга уьйретпеге буйырды. Сиз кирип ие болаяк еринъизде соларды кулланмага керексиз.

Бутларга табынманъыз

15Раббий Хорев тавында оттынъ ишиннен сиз бен соьйлегенде, Онынъ келбетин коьрмегенсиз. Соьйткенде, оьзинъизге тешкеруьвли болынъыз. 16-18Кайдай болса да, бутлар[*] кеплеменъиз. Эркек, хатын, коькте ушкан кус, кишкей бир айван, сув туьбинде йылыскан, юзген балыкка усаган сынлар ясап, оларга табынып, тувра йолдан тайманъыз+. 19Соьйтип те, аспанга караганда, коьктинъ баьри туьрлилигин: куьнди, айды эм юлдызларды коьргенде алданманъыз, ийилип оларга табынманъыз. Оларды Раббий Алланъыз баьри халкларга деп сымарлап яраткан. 20Сизге калганда, Раббий буьгуьн калай болса, солай да сизди, Оьзининъ асаба халкы этер уьшин, темир кайнаткан пештен алып, Мысырдан шыгарды.

21Раббий сиз уьшин мага ашувланды. Раббий, сизинъ Алланъыз, сен Йордан йылгасын оьтип, Мен халкка асабага берген берекетли ерине кирмеексинъ деп, ант этти+. 22Мен сосы ерде оьлеекпен, мен Йордан йылгасыннан оьтпеекпен; ама сиз оьтеексинъиз эм сол берекетли ерге ие болаяксынъыз. 23Раббий Алланъыз сиз бен беркиткен антласувын мутпанъыз, сак болынъыз! Раббий сизге тыйым салган туьрли келбетте болган бутларга табынманъыз. 24Неге десе Раббий Алланъыз, ягып йок эткен оттай, баска танърилерге табынганынъызга шыдамаган Алла+.

25-26Тез арадан сиз Йордан йылгасыннан оьтеексиз. Сол ерге кирип оны байырлаяксыз. Сизинъ балаларынъыз эм тувдыкларынъыз болаяклар, оьмиринъиз узак болаяк, белки сиз, тувра йолдан тайып, кайдай келбетли болса да, бут ясаяксыз. Раббий Алланъыздынъ, арам дегенин этип, Оны ашувландырсанъыз, буьгуьн коькти эм ерди сизге карсы шаатлар этип шакыраман, сиз, Йордан йылгасыннан оьтип, байырлаяк болган ерде тез арадан оьлеексиз. Онда коьп яшамаяксыз, савлай йок болаяксыз+. 27Раббий сизди халклар арасында шашаяк, сол халклар арасында тек азынъыз сав калаяк+. 28Сонда сиз аьлем агаштан, тастан ясаган, коьрмейтаган, эситпейтаган, ашамайтаган, ийис билмейтаган аллаларга табынаяксыз+. 29Сонда сиз Раббий Алланъызды излеп баслаяксыз; эгер ак юрегинъиз бен, янынъыз бан излесенъиз, Оны табаяксыз. 30Бу затлардынъ баьриси болганда эм сиз кыйынлыкка расканда, Раббий Алланъызга кайтаяксыз эм Ога тынълавлы болаяксыз. 31Неге десе Раббий, сизинъ Алланъыз – рагимли Алла; Ол сизди тасламаяк эм йок этпеек, сизинъ бабаларынъыз бан беркиткен антласувын мутпаяк.

32Сиз тувмаганнан алдын кешкен куьнлер акында, Алла аьдемди яраткан куьниннен баслап, бу заманга дейим соранъыз. Коьклерден бир шетиннен баска шетине дейим соранъыз. Сондай данъклы ис болганма яде сога усаган бир зат акында кайзаман болса да эситкенсизбе? 33Оттынъ ишиннен Алладынъ сесин сиздей болып эситкен эм сав калган халк бар ма+? 34Раббий Алланъыз, Мысырда сол халкты авыр сынавлар ман, нышанлар ман аьжейиплер яратып согысларда уллы куьдирети эм куьшли колы ман ярдам этип, алдыга уьйкен эм коркынышлы ислер мен сизди баска халктан алып шыкты. Сондай ислер этеек алла бар ма экен?

35Раббийдинъ ялгыз бир Алла болганын, Оннан баска Алла болмаганын сизге билдиреек уьшин сол затлар сизге коьрсетилди+. 36Ол сизге насихат берер уьшин Оьзининъ давысын коьктен сизге эситтирди. Ер юзинде Ол Оьзининъ уллы отын коьрсетти эм сиз Онынъ соьзлерин оттынъ ишиннен эситтинъиз+. 37Ол ата-бабаларынъызды суьйди эм олардынъ тувдыкларын айырганы уьшин, Ол Оьзи уллы куьши мен сизди Мысырдан шыгарды. 38Сизден куьшли эм коьп санлы халкларды кувып, сизди олардынъ ерине, асабага буьгуьн калай болган болса, солай берер уьшин аькелди.

39Сонынъ уьшин, Раббий йогарда коькте, ойда ер юзинде Алла болганын, Оннан баска болмаганын билинъиз эм оьмиринъизде соны мутпанъыз+. 40Оьзинъизге эм балаларынъызга аманшылык болсын деп, мен буьгуьн сизге берген Алладынъ йорыкларын эм буйырыкларын толтырынъыз эм Алла сизге дайымлыкка берген ерде узак оьмир яшатар».

Оьлтируьши кашаяк шахарлар

41•Оннан сонъ Муса Йордан йылгасыннан куьнтуварга уьш шахарды айырды. 42Аьр ким де, биревге душпан болмай, оны анъсыздан оьлтирсе, сол шахарлардынъ бирисине кашып, оьзининъ яшавын куткармага болгандай этти. 43Мине сол шахарлар: Рубен ырувы уьшин бозкырдагы Бесер; Гад ырувы уьшин Гилад ериндеги Рамот; Манаше ырувы уьшин Башан ериндеги Голан.

Шериатка кируьв

44Мине Муса Исраил улларына анълаткан шериат. 45Мысырдан шыкканнан сонъ, Мусадынъ Исраил улларына билдирген парызлары, токтаслары, йорыклары булар. 46Муса оларды Йордан йылгасынынъ куьнтуварында Бетпеор шахарынынъ янындагы оьзенде билдирди. Бу ерлер оннан алдын Хешбонда яшаган аморшылардынъ патшасы Сихоннынъ ери болган. Муса эм Исраил уллары Мысырдан шыккан заманда Сихонды енъген эдилер. 47Олар онынъ эм Башаннынъ патшасы Огтынъ ерлерин эм Йордан йылгасынынъ куьнтуварында болган эки Амор патшасынынъ ерлерин байырладылар+. 48Бу ерлер Арнон оьзенининъ янында орынласкан Ароер шахарыннан Сирион, баска аты Хермон болган тавына дейим созылады+
49эм Писга тавынынъ этегиндеги Оьли денъизге дейим куьнтувардагы Йордан туьзлигин де ишине алады+.

5

Он Парыз

(Шыг. 20:1-17)

5^1•Муса Исраил халкынынъ баьрисин йыйып булай айтты: «Эй Исраил халкы, буьгуьн мен сизге айтаяк токтасларды эм йорыкларды тынъланъыз. Оларды яттан уьйренинъиз эм оларды толтырынъыз!

2Раббий Алламыз, Хорев тавында биз бен антласувды беркитти. 3Раббий тек ата-бабаларымыз бан сол антласувды беркитип калмады, биз бен де, буьгуьн сав болган эм яшайтаган баьримиз бен де беркитти. 4Раббий тавдан шыккан оттынъ ишиннен сиз бен бетпе-бет соьйледи+. 5Мен сол заманда Раббийдинъ соьзин сизге еткистер уьшин, Оны ман сизинъ аранъызда турдым. Неге десе сиз, тавдан шыккан оттан коркып, тавга коьтерилмединъиз. Раббий булай айтты:+

1. 6„Мен – Раббий, сизди ыргатлыкта юргисткен кыралдан, Мысырдан, алып шыккан Алланъызбан+.

2. 7Меннен баска эш бир алланъыз болмасын.

3. 8Коькте, ерде, яде сувда яшайтаган янлылыларга усаганлардынъ эш биревине усаган суьвретти, табынмага бут этпенъиз+. 9Бутларга ийилип сежде кылманъыз. Неге десе Мен Раббий Алланъыз баска аллаларга табынувынъызга шыдамаган Алламан. Мени коьрип болмаган аталардынъ куьналары уьшин балаларын уьшинши эм доьртинши несилине дейим язаларман+. 10Ама Мени суьйген эм буйырыкларымды толтырганлардынъ мынъыншы несилине дейим рагимлигимди коьрсетеекпен+.

4. 11Мен – Раббий Алланъыз. Меним атымды керексиз авызынъызга алманъыз, неге десе атымды босына айткан язасыз калмаяк+.

5. 12Мен – Раббий Алланъыз. Мен буйыргандай, шабат куьнин сыйланъыз эм кие деп сананъыз+. 13Алты куьн куллык этинъиз эм баьри ислеринъизди кутылынъыз. 14Ама етинши куьн – Мага, Алланъызга, багысланган шабат куьн. Сол куьн не сиз, не улынъыз эм кызынъыз, не ыргатларынъыз, не оьгизинъиз, не эшегинъиз, не баска малынъыз, не шахарларынъыздагы ят аьдемлеринъиз куллык этпеге керек тувыллар. Соьйткенде, сиздей болып, сол куьн ыргатларынъыз да тыншаймага кереклер. 15Оьзинъиздинъ Мысырда ыргат болганынъызды, Мен, Раббий Алланъыз, Оьзимнинъ уллы куьдиретим эм куьшли колым ман оннан шыгарганымды эсинъизде аьр дайым сакланъыз. Мен, Раббий Алланъыз, соны уьшин шабат куьнин тутпага буйыраман.

6. 16Мен, Раббий Алланъыз, буйыргандай, ата-ананъызды сыйланъыз. Сонда Мен, Раббий Алланъыз, сизге береек элде, оьмиринъиз узак болып, ийгилик пен яшаяксынъыз+.

7. 17Аьдем оьлтирменъиз+.

8. 18Неке алаллыкты бузбанъыз+.

9. 19Урламанъыз+.

10. 20Эш биревге ялган шаат болманъыз+.

11. 21Ювыгынъыздынъ хатынын, уьйин, ерин, кулын, оьгизин, яде эшегин: эш бир затын куьсеменъиз“+.

22Савлай ямагатынъыз тавда йыйылып турганда, Раббий бу соьзлерди оттынъ, булыттынъ, каранъалыктынъ ишиннен коьтеринки давысы ман айтты. Баска эш бир зат коспады. Оннан сонъ Ол эки ялпак таска сосы буйырыкларды язды эм мага тапшырды+.

23Сиз каранъалыктан давысты эситкен заманда эм тав от болып янганда, сизинъ ырув етекшилеринъиз эм сизинъ аксакалларынъыз мага келдилер 24эм айттылар: „Раббий, бизим Алламыз, Оьзининъ данъклыгын эм уллылыгын коьрсетти, эм биз Онынъ давысын оттынъ ишиннен эситтик. Буьгуьн Алла аьдем мен соьйлесе де, аьдемнинъ сав калганын коьрдик. 25Не уьшин энди биз оьлмеге керек боламыз? Раббий Алламыздынъ давысын тагы да бир эситсек, оьлеекпиз+. 26Ким биздей, оттынъ ишиннен айткан тири Алладынъ давысын эситип, сав калган? 27Эй Муса, сен бар, Раббий Алламыз не зат айтаягын тынъла. Сонъ Раббий Алламыздынъ сага айтканларынынъ баьрисин бизге анълат. Биз тынълармыз эм толтырармыз“+.

28Раббий соьйлегенинъизди эситип, мага булай айтты: „Бу халктынъ сага айтканларын Мен эситтим. Олардынъ айтканлары дурыс+. 29Эгер дейим Меннен дайым да коркувы, эм Меним буйырыкларымды дайым толтырувы олардынъ юреклерининъ талпынувы ман болатаган болса, сол заманда олар эм олардынъ балалары дайым да ийгиликтинъ ишинде яшар эдилер. 30Бар эм айт оларга, шатырларына кайтсынлар. 31Тек оьзинъ Мени мен кал, неге десе Мен сага буйырыкларды, токтасларды эм йорыкларды береекпен. Мен оларга байырлаган ерде, сол йорыкларды толтырып, яшамага кереклер“.

32Раббий Алланъыз не зат буйырган болса, баьрин де толтырынъыз, не онъга, не солга бурылманъыз. 33Раббий Алланъыз буйырган йол ман барынъыз, сонда сиз яшарсыз эм оьрленерсиз, ие болаяк еринъизде куьнлеринъизди коьбейтерсиз»+.

6

Энъ уллы парыз

6^1Муса айтты: «Тынъланъыз, Исраил уллары, Раббий Алланъъыз мага сизди уьйретпеге тапшырган буйырыклары булар. Онынъ оьсиетлеген буйырыкларын, йорыкларын байырлаяк эм яшаяк элинъизде толтырмага керексинъиз. 2Оьзинъиз де, балаларынъыз да, балаларынъыздынъ балалары да Раббий Алланъыздан оьмиринъиз бойы коркпага эм мен сизге еткерген Онынъ баьри буйырыкларын, йорыкларын сакламага керексиз. Сол заманда оьмиринъиз узак болаяк. 3Тынъланъыз, Исраил уллары! Эс берип, оларды толтырынъыз. Сонда Раббий, аталарынъыз табынган Алла, ваьде эткендей, сиз ийгилик ишинде яшарсыз, суьт эм бал аккан кыралда коьп боларсыз+.

4Тынъланъыз, Исраил уллары! Раббий Алламыз – ялгыз бир Алла+. 5Раббий Алланъызды, ак юректен, савлай янынъыз бан, баьри куьшинъиз бен суьйинъиз+. 6Мен буьгуьн берген буйырыкларды яттан уьйренинъиз. 7Оларды балаларынъызга туьсиндиринъиз. Уьйде олтырганда, йолда барганда, ятканда, турганда оларды айтып турынъыз+. 8Бу соьзлерди колынъызга байланган белги этинъиз, манълайынъызга тагынъыз+. 9Эсиклеринъиздинъ энегелерине, уьйинъиздинъ капыларына язынъыз+.

10-11Раббий Алланъыз, аталарынъызга – Ибрагимге, Исхакка, Якыпка, бу элди сизге бермеге ант эткен. Онда сиз курмаган уллы, аьлемет шахарлар, сиз йыймаган мал-муьлкке толган уьйлер, сиз казбаган куйылар, сиз экпеген юзим эм зейтун бавлар бар. Раббий сизди бу элге еткереек, сонда сиз ашап тоярсыз. 12Сол заманда сак болынъыз, сизди Мысырдан, ыргатлыктынъ элиннен шыгарган Раббийди мутпанъыз!

13Раббий Алланъыздан коркынъыз. Тек ялгыз Ога кызмет кылынъыз, тек Онынъ аты ман ант этинъиз+. 14Баска аллаларга, тоьгерегинъиздеги халклардынъ аллаларына табынманъыз. 15Неге десе Раббий, аранъызда болган Алланъыз, баска аллаларга табынувынъызга шыдамаган Алла. Ол ашувланар эм сизди ер юзиннен йок этер+. 16Массада эткендей болып, Раббий Алланъыздынъ куьшин сынаманъыз+. 17Раббий Алланъыздынъ буйырыкларын, берген оьсиетлерин эм йорыкларын эс берип толтырынъыз. 18Раббийдинъ ийги эм тувра деп санаганын этинъиз. Соьйткенде, сизге ийгилик келеек эм Раббий ата-бабаларынъызга ваьде эткен элди байырлаяксынъыз. 19Ол, айтканындай болып, баьри явларынъызды алдынъыздан кувалаяк+.

20Келеекте балаларынъыз: „Раббий Алламыз буйырган оьсиетлердинъ, насихатлардынъ, йорыклардынъ маьнеси не?“ – деп сораганда,+
21сиз: „Биз Мысырда параоннынъ ыргатлары эдик, ама Раббий уллы куьдирети мен бизди Мысырдан шыгарды“, – деп айтынъыз+. 22„Коьзимиздинъ алдында Мысырга, параонга эм онынъ савлай аьелине аьжейип, аьлемет нышанлар коьрсетти, уллы эм коркынышлы баьлелер йиберди. 23Ама Ол бизди ата-бабаларымызга ваьде эткен элге аькетер уьшин оннан шыгарды. 24Раббий ийгилик ишинде аман-эсен оьмир суьргенимизди, буьгуьн болгандай этип, саклар уьшин бу йорыкларды толтырмага эм Оннан коркпага буйырды. 25Эгер Раббий Алламыз буйыргандай, бу йорыклардынъ баьрин де эс берип толтырсак, Ол бизди туврашыл деп санар“»+.

7

Алладынъ оьз халкы

7^1Муса айтты: «Исраил уллары, Раббий Алланъыз сизди сол сиз байырламага бараятырган элге киргистер уьшин, коьплеген халкларды алдынъыздан кувалап шыгараяк. Олар: Хет, Гиргаш, Амор, Кенан, Периз, Хив эм Евус халклары. Бу ети халк сизден коьп эм куьшли+. 2Раббий Алланъыз оларды сизинъ колынъызга бергенде эм сиз оларды енъгенде, баьрин де йок этпеге керексиз. Олар ман эш бир антласув беркитпенъиз эм рагимлик коьрсетпенъиз+. 3Олар ман кыз берип кыз алманъыз. Кызларынъызды олардынъ ясларына берменъиз, олардынъ кызларын ясларынъызга алманъыз+. 4Олар балаларынъызды, Меннен бурып, баска аллаларга кызметке берееклер. Сонда Раббий ашувланаяк эм сизди тезден йок этеек+. 5Мине не зат этеексинъиз: олардынъ курман этетаган ерлерин шашынъыз, кие тасларын ярынъыз, Ашерадынъ[*] агаш баганаларын кесинъиз эм олардынъ бутларын отта ягынъыз+. 6Неге десе сиз – Раббий Алланъызга багысланган бир халксыз. Раббий Алланъыз сизди, Оьз халкы эм баалы байырлыгы этер уьшин, ер юзинде болган баьри халклардан айырып алган+.

7Раббий сизди баска халклар арасыннан коьп санлы болганынъыз уьшин айырмады, сиз энъ де аз санлы эдинъиз. 8Сизди суьйгени уьшин эм де сизинъ ата-бабаларынъызга берген антын толтырар уьшин, Ол уллы куьдирети мен сизди, ыргатлык элиннен сатып алып, Мысырдынъ патшасы параоннынъ колыннан куткарды. 9Соьйткенде, Раббий Алланъыз тек акыйкат Алла болганын билинъиз. Ол – ыйнанымлы Алла. Ол Оны суьйгенлердинъ, Онынъ буйырыкларын саклаганлардынъ мынълаган несиллерине дейим антласувына алал болып калады+. 10Ама Оны коьрип болмаганларга, Ол оьлим мен тоьлеек; Ол, Оны коьрип болмаганларга, язаларын, кешиктирмей, еткистеек. 11Соьйткенде, мен сизге буьгуьн берген буйырыкларды, токтасларды эм йорыкларды эс берип толтырынъыз.

Тынълавлылардынъ наьсиплилиги

12Сол йорыкларга тешкеруьвли болсанъыз эм аьдуьвли ызласанъыз, Раббий Алланъыз, ата-бабаларынъызга ваьде эткендей, сиз бен беркиткен антласувына алал калаяк+. 13Сизди суьеек; сизге разы болаяк, сизди коьп санлы халк этеек; коьп саьбийлер мен еринъиздинъ емислери мен, аслык, шагыр эм зейтун майы ман савгалаяк. Сыйырлар ман койлар эм эшкилеринъиздинъ тоьллери мен аталарынъызга берген ваьдесин толтырып, Ол сизге берген ерин де багыслаяк. 14Сиз баска халкларыннан эсе де багыслы болаяксыз: эр аьдемлеринъиз, хатынларынъыз арасында эш биреви аьвлетсиз калмаяк, айванлар тоьл бермеген болмаяк+. 15Раббий сизди баьри маразлардан саклаяк. Ол сиз Мысырда билген авыр маразларды сизге бермеек. Ама оларды сизди коьрип болмаганларга йибереек+. 16Раббий Алланъыз колынъызга тапшырган халкларды тамыры ман йок этинъиз. Оларды аяп караманъыз эм олардынъ аллаларына кызмет кылманъыз, бу сизге капкан болаяк+.

17Сиз ойланмага болаяксыз: „Бу халклар бизден куьшли. Биз оларды калай кувалармыз?“ 18Олардан коркпанъыз: Раббий Алланъыз савлай Мысыр ман эм онынъ патшасы ман не зат эткенин эсинъизде аьруьв сакланъыз. 19Раббий Алланъыздынъ сизди Мысырдан шыгарар уьшин йиберген уллы баьлелерин, эткен аьжейиплерин, нышанларын, уллы куьдиретин эм куьшли колын сиз коьзинъиз бен коьргенсиз. Раббий Алланъыз сиз соьле коркатаган баьри халкларга да солай этеек+. 20Оннан да бек, Раббий Алланъыз оларга баьле-каза йибереек, аьли сав калганларды да оьлтиреек+. 21Коркпанъыз олардан, неге десе Раббий, сизинъ Алланъыз, сизге ярдамласаяк. Ол – уллы эм коркыныш яювшы Алла. 22Раббий Алланъыз сол халкларды аз-аздан йок этеек. Сиз олардынъ баьрисин де бирден йок эталмаяксынъыз. Солай этсенъиз, кыр айванлар коьп болып сизди баьлеге йолыктырарлар+. 23Ама Раббий сол халкларды састырып, олар йойылганга дейим, сизге тапшыраяк. 24Ол сизинъ колынъызга олардынъ патшаларын да береек эм сиз олардынъ атларын аспан астыннан сызып йогалтаяксыз. Сизинъ алдынъызда эш бирев де калмаяк; сиз сол халкларды йок этеексиз. 25Олардынъ аллаларынынъ суьвретлерин отта якпага керексиз. Олардынъ алтынларын эм куьмислерин, коьзинъиз кызып, алманъыз, ол болмаса тузакка туьсерсиз. Раббий Алланъыз бу затлардан шийкенеди. 26Уьйинъизге шийкенгендей затты киргистпенъиз, неге десе сондай болып, сиз де айырылып йок этилеексиз. Сол затты унаманъыз эм шийкенинъиз, неге десе олардынъ баьриси де наьлетленеек эм йок этилеек».

8

Аллады мутпанъыз

8^1Муса айтты: «Исраил уллары, буьгуьн мен сизге беретаган аьр бир буйырыкты шалысып толтырмага керексиз; солай эткенде, сиз терен картлыкка дейим яшаяксыз эм Раббий аталарынъызга ваьде эткен соьзине коьре, иеликке берилеек элге коьп санлы болып киреексиз. 2Раббий Алланъыз кырк йыл бойы сизди шоьл мен алып барганын мутпанъыз, сизинъ юрегинъизде не болганын, Онынъ буйырыкларын толтыраягынъызды яде толтырмаягынъызды билер уьшин, Ол сизди кыйынлыклар ман сынап, Оьзнининъ куьшин коьрсетти+. 3Ол сизди бойсындырар уьшин ашыктырды, сонъ не аталарынъыз, не сиз билмеген манна ман сизди тойдырды. Бу затты инсан тек оьтпек пен тувыл, а Раббийдинъ авызыннан шыккан аьр бир соьз бен яшаганын сизге уьйретер уьшин этти+. 4Кырк йыл сизинъ аякларынъыз сиспеди, кийиминъиз эш тозбады+. 5Раббий Алланъыз, атасы улын калай тербиялайтаган болса, сизди солай тербиялайды, соны юрегинъизде берк сакланъыз+.

6Раббий Алланъыздынъ буйырыкларын толтырынъыз, Онынъ йоллары ман юринъиз эм Оны сыйланъыз. 7Раббий Алланъыз сизди берекетли топыракларга алып келеди, толы сувлы йылгалары эм шокыраклары ман, оьзенлерде эм тавларда шыккан булаклары ман;+
8бийдайы, арпасы, юзим бутаклары эм ынжыры ман, нар, зейтун майы эм балы ман; 9оьтпексиз эш болмаяксыз, бир затка заьр болмаяксыз, каялары темирге толган, тавларыннан бакыр шыгараяксыз.

10Ашап тойганнан сонъ, Раббий Алланъызды данъкланъыз, сизге берген берекетли эл уьшин. 11Сакланынъыз, Раббий Алланъызды мутпанъыз, буьгуьн мен сизге анълататаган Онынъ буйырыкларына, йорыкларына эм оьсиетлерине эс беринъиз. 12Сиз ашап тойганда, аьруьв уьйлер салып, сонда киргенде, 13отарларынъиз эм суьруьвлеринъиз коьбейгенде, алтынынъыз, куьмисинъиз, муьлкинъиз тагы да бек оьскенде, 14юрегинъиз оьктем болмасын, Мысырдан, ыргатлыктынъ элиннен, сизди шыгарган Раббий Алланъызды мутпанъыз+. 15Ол сизди увлы йыланларга эм кара бийлерге толы, сувсыз эм кепкен шети-кыйыры болмаган шоьл мен алып барды. Сизге тастан сув шыгарды+. 16Ол сизге шоьлде ашамага, аталарынъыз бир заманда танымаган, билмеген манна берди. Соьйтип те, сонъында сизге ийгиликлер келсин деп, сизди кыйынлыклар ман сынап бойсындырды+. 17Онъып-оьсип, байлык ишинде яшаганда, сиз: „Мен бу байлыкты оьзимнинъ куьшим мен эм колымнынъ карувы ман йыйганман“, – деп айтпага боларсыз. 18Тек бу байлыкты йыймага амал берген Раббий Алланъызды эсинъизде тургыстынъыз. Ол аталарынъызга берген антын буьгуьн де беркитип барады.

19Эгер дейим сиз Раббий Алланъызды мутсанъыз, баска аллаларга табынсанъыз эм оларга кызмет кылсанъыз, сежде берсенъиз, мен буьгуьн шаатлайман – сиз кырылаяксыз. 20Раббий Алланъызга тынъламасанъыз, Ол сизден алдын халкларды калай кырган болса, сиз де солай йок этилеексиз».

9

9^1Муса айтты: «Исраил уллары, тынъланъыз! Сиз энди, Йордан йылгасын оьтип, саны да, куьши де сизикиннен коьп болган халклардынъ эллерине кирип, оларды куваяксыз. Олардынъ шахарлары уьйкен, шахар иргелери бийик эм коькке етеди. 2Сол элде Анактынъ тувдыклары болган куьшли эм бойлы халк яшайды. Сиз олардынъ акында билесиз эм олардынъ акында айтылатаган соьзлерди эситкенсиз: „Ким Анактынъ тувдыкларына карсы шыгар?“+
3Ама билинъиз, Раббий Алланъыз, баьри затты ялап баратаган оттай, сизинъ алдынъызда бараяк. Оларды кырып, сизге бойсындыраяк. А сиз оларды куваяксыз эм, Раббий ваьде эткендей, тез арадан йок этеексиз+.

4Раббий Алланъыз оларды сизден кувганнан сонъ, оьзинъизге: „Раббий бизди бу элге иелик суьрдирмеге туврашыл болганымыз уьшин алып келди“, – деп, айтпанъыз. Йок, Раббий сол халкларды бетсизликлери уьшин сизден кувады+. 5Олардынъ эллерин байырламага туврашылыгынъыз эм юрегинъиздинъ тазалыгы уьшин бармайсыз, а сол халклардынъ залымлыклары уьшин Раббий Алланъыз, аталарынъызга – Ибрагимге, Исхакка, Якыпка – берген антын толтырар уьшин, оларды сизден куваяк+. 6Анъланъыз, Раббий Алланъыз сосы берекетли элди байырлыкка туврашылыгынъыз уьшин сизге бермейди, сиз – ийнат халксынъыз да.

7Дайым да эсинъизде болсын: шоьлде айланып юргенде Раббий Алланъызды каарландырганынъызды бир заманда да мутпанъыз. Мысырды калдырып шыккан биринши куьнинъизден булайга келгенге дейим, сиз Раббийге карсы болып келесиз. 8Хорев тавынынъ янында да Раббийди сол кадер ашувландырдынъыз, Ол сизди йок этпеге аьзир эди+. 9Раббий сиз бен беркиткен антласувдынъ ялпак тасларын алар уьшин тавга коьтерилдим. Тавда мен кырк куьн, кырк кеше озгардым; мен оьтпек емедим, сув ишпедим+. 10Раббий мага Оьзининъ колы ман язылган эки ялпак тасты берди. Тасларда Раббий сизге оттынъ ишиннен, тавда йыйылган куьнинъизде, эситтирген баьри буйырыклары язылган эди+.

11Кырк куьн, кырк кеше озганнан сонъ, Раббий мага антласувдынъ эки ялпак тасын берди. 12Раббий мага айтты: „Тез болып ойга туьс, неге десе Мысырдан шыгарган халкынъ йолдан шыккан. Мен оларга буйырган йолдан тез арадан тайып, оьзлерине табынмага бут куйып ясаганлар“+.

13Сонъ Раббий мага айтты: „Мен коьргенмен бу халкты. Туврасы ман да халк ийнат. 14Мени калдыр, Мен оларды йок этермен, атларын аспан астыннан суьртип тасларман. А сеннен тагы да куьшли эм коьп санлы халк яратырман“+.

15Мен кери бурылдым эм янып турган тавдан туьстим. Антласув язылган эки ялпак тас колымда эди. 16Караганда, Раббий Алланъызга карсы куьна эткенинъизди коьрдим: сиз оьзинъизге бузавга усаган куйылма бут эткенсиз. Раббий оьсиет эткен йолдан тез тайгансыз. 17Мен ялпак тасларды сизинъ коьзинъиз алдында коьтерип былактырдым эм олар увак кесеклерге шашылдылар.

18Оннан сонъ мен Раббийдинъ алдында коьсилип, кырк куьн эм кырк кеше сол ерде ятып калдым, оьтпек емедим, сув ишпедим. Неге десе сиз куьнага кирген эдинъиз: Раббийдинъ арам дегенин этип, Оны ашувландырдынъыз+. 19Мен Раббийдинъ ашувыннан корктым, неге десе Ол сизге бек ашувланды эм сизди йок этпеге аьзир эди. Ама Раббий бу кере де мени эситти. 20Раббий Харунга да соьйтип ашувланды, оны да йок этпеге аьзир эди, ама мен Харун уьшин тилек дувасын окыдым. 21А сиз эткен куьналы затты, бузавга усаган бутты, мен отка тасладым эм ириттим. Мен оны шаштым, шанъдай тоз эттим, тавдан аккан сувга былактырдым+.

22Тагы да сиз Раббийди Таверада, Массада эм Киврот Хаттаавада ашувландыргансыз+. 23Сонъ Раббий, сизди Кадеш Барнеядан йибергенде, „Коьтерилинъиз эм Мен сизге берген ерди байырланъыз“, – деп буйырды. Ама сиз Раббий Алланъыздынъ буйырыгына карсы шыктынъыз. Сиз Ога ыйнанмадынъыз эм Ога тынъламадынъыз+. 24Мен сизди таныганлы сиз Раббийге карсы шыгасыз.

25Кырк куьн эм кырк кеше Раббийдинъ алдында коьсилип яттым, неге десе Раббий сизди йок этеекпен деди. 26Мен Раббийге тиледим эм айттым: „Раббий Ием, уллы куьдиретинъ мен, куьшли колынъ ман Мысырдан шыгарган Оьзинънинъ мырасынъды, Оьзинънинъ халкынъды йок этпе!+
27Кулларынъ Ибрагимди, Исхакты, Якыпты эсинъе ал. Карама сосы халктынъ ийнатлыгына, залымлыгына эм куьналыгына. 28Ол болмаса Сен бизди шыгарган кыралда: Раббий оларды шоьлде оьлтиреек болып шыгарган, неге десе ваьде эткен элине аькеталмаган эм де оларды коьрип болмаган, деп айтарлар+. 29Ама олар Сенинъ мырасынъ, Сенинъ халкынъ. Уллы карувынъ ман, куьшли колынъ ман Сен оларды Мысырдан шыгаргансынъ“.

10

Янъы ялпак таслар

10^1•Сол заманда Раббий мага: „Алдынгыдай эки ялпак тас аьзирле эм тавга коьтерилип, Меним касыма кел. Тагы да агаштан бир сандык эт+. 2Мен сол ялпак тасларга биринши ялпак тасларда болган соьзлерди язарман. Оннан сонъ оларды сандыкка саларсынъ“, – деп буйырды+.

3Мен сандыкты балтеректен ясадым, эки ялпак тасты аьзирледим эм соларды алып тавга коьтерилдим+. 4Раббий, сиз тав басында йыйылган куьнде, оттынъ ишиннен сизге билдирген он парызды, алдынгыдай этип, ялпак тасларга язды. Эм оларды мага берди+. 5Сонъ мен тавдан туьсип кайттым эм ялпак тасларды, Раббий буйыргандай, оьзим эткен сандыкка салдым. Олар аьли де сонда турадылар+.

6Исраил уллары Яакан улларынынъ куйыларыннан айырылып Мосерага кеттилер. Сонда Харун оьлди эм коьмилди, а Элазар, онынъ улы, онынъ дин куллыкшылыгынынъ асабасы болды+. 7Сол ерден халк Гудгодага, оннан аккан йылгалары коьп болган Йотбатага коьштилер+. 8Сол заманда Раббий Оьзининъ Антласув сандыгын алып юруьвди, Оьзининъ уьйинде кызмет кылувды эм Онынъ аты ман багыславды Левий ырувына тапшырды. Сол затты олар буьгуьн[*] де этедилер+. 9Эне сол себептен Левий ырувынынъ, баска Исраил ырувларында болгандай, не пайы, не асабасы йок; эм Раббий Алланъыз айтканындай, олардынъ асабасы – Раббий Оьзи»+.

10Муса тагы да айтты: «Мен тавда биринши кере тургандай болып, кырк куьн, кырк кеше турдым, Раббий тагы да меним тилеклеримди эситти. Ол сизди йок этпеге унамады+. 11„Бар, – деди мага Раббий, – халкты йолга шыгар. Мен аталарына бермеге ант эткен элге аькет. Олар сонда барсынлар, сол топыракларды байырласынлар“+.

Алладан коркув

12Солай эткенде, Исраил уллары, Раббий сизге не затты талаплайды? Тек муны: сиз Раббий Алланъыздан коркынъыз; Онынъ йоллары ман юринъиз; Оны суьйинъиз, ак юректен, янынъыз бан Раббий Алланъызга кызмет кылынъыз; 13эм буьгуьн мен сизге, ийгиликлер болсын деп, тапшырган Раббийдинъ буйырыкларын эм йорыкларын толтырынъыз+.

14Раббий Алланъызга коьклер эм коьклердинъ коьклери, ер эм ер юзиндеги баьри затлар да Ога байыр+. 15Кенем де Раббий сизинъ аталарынъызды эм сизди, олардынъ тувдыкларын, баьри халклардынъ арасыннан суьйип айырды. Буьгуьн де солай+. 16Юреклеринъизди Раббийге ашынъыз, энди бир заман ийнатлык коьрсетпенъиз+. 17Неге десе Раббий Алланъыз – аллалардынъ Алласы эм иелердинъ Иеси, уллы Алла, куьдиретли эм коркытувшы, бет-юзге карамаган эм карын алувшы тувыл+. 18Ол оьксизлердинъ эм тул хатынлардынъ ягы, шет кыраллардан келгенлерди суьеди, оларга ас береди, кийиндиреди. 19Сизге де шет кыраллыларды суьймеге керек, неге десе сиз оьзинъиз Мысырда шет кыраллылар эдинъиз+. 20Раббий Алланъыздан коркынъыз, Ога кызмет кылынъыз. Ога байланынъыз эм Онынъ аты ман ант этинъиз+. 21Оны ман мактанынъыз; Ол – сизинъ Алланъыз. Сиз уьшин уллы эм коркынышлы аьжейип ислерди коьрсеткен, оларды сиз оьзинъиздинъ коьзлеринъиз бен коьргенсиз. 22Сизинъ аталарынъыз Мысырга кеткенде, олардынъ саны етпис аьдем болган, а энди Раббий Алланъыз сизди, коьктеги юлдызлардай, коьп санлы этти»+.

11

Алладынъ уллылыгы

11^1Муса айтты: «Исраил уллары, Раббий Алланъызды суьйинъиз. Дайым да Онынъ тапшырувларын, занъларын, токтасларын эм буйырыкларын тутынъыз. 2Мен сизинъ балаларынъызга айтпайман. Олар билмегенлер эм коьрмегенлер Раббий Алланъыздынъ тербиялавын. Сиз болсанъыз, коьрдинъиз. Буьгуьн Онынъ уллылыгын, Онынъ уллы куьдиретин эм куьшли колын эске алынъыз. 3Онынъ Мысырда коьрсеткен нышанларын, Мысырдынъ патшасы параонга эм онынъ савлай кыралына эткен ислерин коьрдинъиз. 4Раббий сизинъ артынъыздан кувып барган Мысыр аьскерин, онынъ атларын эм согыс куьймелерин Кызыл денъиздинъ сувларында батырды, оларды йок этти. Оьликлери буьгуьн де онда+. 5Балаларынъыз, сиз бу ерге келмей турып, Онынъ шоьлде сизге калай ярдамласканын коьрмегенлер. 6Ол Рубен ырувыннан Элиявдынъ уллары Датан эм Авирам ман не эткенин коьрмегенлер. Сиз болса, коьрдинъиз. Коьзинъиз алдында ер ярылып, оларды баьри аьеллери мен, шатырлары ман, ян-януварлары ман ютты+. 7Раббийдинъ баьри бу уллы ислерин сиз оьзинъиздинъ коьзлеринъиз бен коьрдинъиз.

8Соьйткенде, буьгуьн мен сизге берген буйырыклардынъ баьрин де толтырынъыз, сонда сиз куьшли боларсыз. Эм сиз, йылгады оьтип, баратаган элге ие боларсынъыз, 9Раббий сизинъ аталарынъызга эм олардынъ тувдыкларына оны бермеге ваьде эткен, суьт пен бал аккан элинде оьмиринъиз узак болар+. 10Сиз ие болмага бараятырган эл, сиз шыгып кеткен Мысыр ерине усамайды. Сиз онда урлык шашып, кырларды, бахшадай этип, кыйналып сувгардынъыз. 11Ама сиз байырламага деп бараятырган эл – ол тавлар ман оьзенлердинъ ери. Топырагы явган ямгыр ман сувланады+. 12Бу ер Раббий Алланъыздынъ эс берип туратаган ери эм Раббий Алланъыз йыл бойы коьз каравын сол ерден айырмайды.

13Эгер дейим сиз буьгуьн мен беретаган буйырыкларымды эс берип тынълап, Раббий Алланъызды суьйсенъиз, Ога ак юректен эм янынъыз бан кызмет кылсанъыз,+
14сол заманда Ол сизге заманы ман еринъизге куьз эм язлык ямгырларын явдыраяк. Соьйткенде, аслыгынъызды, шагырынъызды эм зейтун майынъызды йыяяксыз+. 15Ол сизге малынъызга кырларда коьгоьлен береек эм сиз ашаяксыз, ток болаяксыз.

16Сак болынъыз, ол болмаса алданып кетип, баска аллаларды сыйлап эм оларга табынып басламага болаяксынъыз. 17Сол заманда Раббий сизге ашувланар, Ол коькти каплар эм ямгыр явмас, ер аслык бермес, сиз тезден сосы Раббий берген берекетли элде йок болаяксыз.

18Меним соьзлеримди юрегинъизде эм акылынъызда сакланъыз; колларынъызга белгилер этип байланъыз эм манълайынъызга тагынъыз+. 19Балаларынъызды сол соьзлерге уьйретинъиз, уьйде олтырган заманда эм йолда барганда, ятканда эм турганда сол соьзлер акында айта турынъыз+. 20Эсиклердинъ энегелерине эм уьйинъиздинъ капыларына язынъыз+. 21Сол заманда Раббий аталарынъызга бермеге ант эткен элде, сиз эм балаларынъыз не кадер коьк ер уьстинде тураяк болса, сол кадер куьнлер яшаяксынъыз.

22Эгер сиз мен сизге анълаткан буйырыкларды толтырсанъыз эм берк тутсанъыз, Раббий Алланъызды суьйсенъиз, Онынъ йолы ман юрсенъиз, Ога алал болсанъыз, 23сонда Раббий сизден баска халкларды кувалар, эм сиз оьзинъизден коьп санлы эм куьшли болган халкларды кувып шыгарарсыныз. 24Аягынъыз баскан кайсы ер де сизики болаяк: сизинъ еринъиз Кубыла шоьлден Ливанга, Эфрат йылгасыннан Ер арасы денъизге дейим болаяк+. 25Эш бирев де сизге карсы шыгалмаяк. Раббий Алланъыз ваьде эткениндей, сиз каерде болсанъыз да, сол ерге барганынъыздан алдын савлай элге коркыныш тувдыраяк+.

26Каранъыз, мен сизге буьгуьн яде разылык, яде каргыс сайламага беремен+. 27Раббий Алланъыздынъ мен буьгуьн сизге берген буйырыкларына тынъласанъыз – разылык+. 28Эгер Раббий Алланъыздынъ буйырыкларына тынъламасанъыз, мен сизге буьгуьн коьрсететаган йолдан тайсанъыз, баска аллаларга байлансанъыз – каргыс+. 29Раббий Алланъыз сиз ие болмага суьйген элге сизди аькетсе, сонда, Геризим тавда, Раббийдинъ разылыгын, а Эвал тавда каргысын билдирмеге керексиз+. 30Билесиз, бу тавлар Йордан сувынынъ аргы ягында, йолдынъ куьнбатарында, Морединъ эмен тереклерининъ янында, Йордан туьзлигинде, Гылгал шахарынынъ шетинде яшаган кенаншылардынъ еринде+. 31Раббий Алланъыз берген элди байыр этер уьшин, сиз Йордан сувыннан оьтпеге керексиз. Сиз оны байырлап, яшап баслаганынъызда, 32каранъыз, буьгуьн мен сизге беретаган баьри токтасларды, йорыкларды сакланъыз, толтырынъыз».

12

Тек табынув ери

12^1Муса айтты: «Исраил уллары, Раббий, аталарынъыз табынган Алла, сизге иеликке берген элде оьмир суьрген кезуьвинъизде толтырмага керек болган йорыклар эм оьсиетлер булар:

2Сиз кувып шыгараяк болган халклардынъ бийик тавларда, тоьбелерде эм аьр бир койы япыраклы теректинъ астында аллаларына табынган ерлерин йок этинъиз. 3Курман шалатаган орынларын шашынъыз, кие тас баганаларын бузынъыз, отта Ашерадынъ агаш баганаларын ягынъыз. Ялган аллалардынъ бутларын бузгышланъыз эм олардынъ акында эш бир эскеруьв калмасын+.

4Сиз Раббий Алланъызга олар оьзлерининъ аллаларына кызмет кылгандай кылмаяксыз. 5Раббий Алланъыздынъ атын орынластыраяк уьшин, Ол Оьзи сизинъ ырувларынъыздынъ ишиннен сол орынды айырып алаяк. Сонда бармага керексинъиз, 6Раббийге аьзирленген тутасяндырув курманлыкларынъызды, уьлестирилген курманлыкларынъызды, онлык пайларынъызды эм ант пан багысланган айырым савгаларынъызды, оьз ыркылы савгалар ман суьруьвлердинъ эм отарлардынъ марка тоьллерин сонда аькелинъиз. 7Сонда сиз эм аьеллеринъиз, Раббий Алланъыз бан бирге колларынъыз эткен затларынъызды ишип-еп суьйинеексиз, неге десе Раббий Алланъыз рагимлигин коьрсеткен+.

8Сиз, буьгуьн биз калай этемиз, солай этпеске болаяксынъыз; аьр ким оьзине калай тувра коьринсе, солай этер. 9Неге десе сиз аьли де Раббий Алланъыз тынышлык эм асабалыклар беретаган ерлерге етпегенсиз. 10Ама сиз, тез арадан Йордан сувыннан оьтип, Раббий Алланъыз сизге муьлк деп береек элге орынласаяксыз. Раббий сизди тоьгеректеги баьри явларынъыздан куткарып, рахатлыкка еткистеек. Коркувсыз яшаяксыз.

11Сол заманда Раббий Алланъыз Оьзининъ аты уьшин айырган ерге, мен сизге буйырган затларды: тутасяндырув курманлыкларынъызды, уьлестирилген курманлыкларынъызды, онлык пайларынъызды, садакаларынъызды эм ант пан Раббийге багысланган айырым савгаларынъызды аькелинъиз. 12Сиз эм улларынъыз, кызларынъыз, кызметшилеринъиз, шахарларынъыздан байыр ерлери, асабалары болмаган левийшилер – баьринъиз бирге Раббий Алланъыздынъ алдында куванынъыз+. 13Сакланынъыз, тутасяндырув курманлыкларынъызды каерде болса, сол ерде шалманъыз. 14Тек Раббий сизинъ бир ырувынъызда сайлаган ерде курман шалаяксынъыз, эм баьри затты мен калай буйырган болсам, солай этеексинъиз.

15Соьйткенде, Раббий Алланъыздынъ сизге берген багыславы ман сиз малды кайсы шахарда суьйсенъиз, сол шахарда шалмага боласынъыз эм кайгадер суьйсенъиз, сол кадер ашамага боларсынъыз: тав кийиги де болсын, керекшин де болсын. Дин ягыннан таза болмаганлар да эм тазалар да оны ашамага боладылар. 16Ама канды ашаманъыз, сувды куйгандай, ерге куйынъыз+. 17Сиз оьз шахарынъызда аслыктынъ, шагырдынъ эм зейтун майдынъ онлыгынынъ бир боьлигин, суьруьвлердинъ эм отарлардынъ маркаларын, айырым савгаларды эм ант пан багысланганларды ашамага керек тувылсыз. 18Бу затларды сиз де, сизинъ улларынъыз, кызларынъыз, ыргатларынъыз, таьвкелеринъиз эм шахарларынъызда яшаган левийшилер де тек Раббий Алланъыздынъ алдында, Ол сайлаяк табынув еринде ашамага керексиз. 19Сак болынъыз, элинъизде яшаганда левийшилерге эс бермей калдырманъыз+.

20Раббий Алланъыз мажаларынъызды кенъейтсе, сизге ваьде эткениндей, сиз эт емеге суьйгенде: „Эт ашайым“, – десенъиз, не кадер емеге суьйсенъиз, сол кадер емеге боласынъыз. 21Эгер, Оьзининъ аты уьшин, Раббий Алланъыз ер айырганда, сизден бек узакта болса, Раббий сизге берген суьруьвлерден, отарлардан мал сойганда, мен буйыргандай, кайгадер суьйсенъиз, сол кадер шахарынъызда ашанъыз. 22Аша оларды, тав кийигининъ эм керекшиннинъ этин егендей этип. Эм дин ягыннан таза болмаганга да эм таза болганга да ашамага болады.

23Ама канды ишип еменъиз, неге десе кан – ол яшав эм сиз яшавды эт пен бирге емеге керек тувылсынъыз+. 24Сиз канды еменъиз: оны ерге, сувды куйгандай, тоьгинъиз. 25Сизден сонъ баьри зат та сиз бен эм сизинъ балаларынъыз бан ийги болар уьшин, канды еменъиз, неге десе соьйткенде сиз Раббийдинъ алдында туврашыл болаяксынъыз.

26Ама багысланган затларды алып, бермеге ант эткен затларынъызды Раббий айыраяк орынга аькелеексинъиз. 27Аькелинъиз тутасяндырув курманлыкларынъызды – эм этти, эм канды – Раббий Алланъыздынъ курман шалынатаган орнына. Курманлыклардынъ каны Раббий Алланъыздынъ курман шалынатаган орнына тоьгилмеге керек, этин емеге болаяксынъыз. 28Мен сизге берген буйырыкларды сакланъыз эм толтырып барынъыз. Сонда сиз эм балаларынъыз бан сизден сонъ да яшавлары ийги болаяк, неге десе Раббий Алланъыздынъ алдында туврашыл болаяксынъыз.

Раббийден баска аллаларга табынманъыз

29Раббий Алланъыз, сиз ерлерин алып, кувмага ойланган халкларды сизинъ алдынъызда йок этеек. Ама сиз оларды кувып, олардынъ ерлеринде орынлассанъыз, 30оларды йок этсенъиз де, олардынъ тузакларыннан сак болынъыз. Олардынъ аллалары акында сораманъыз: „Бу халклар аллаларына калай кызмет кылдылар? Мен де тап соьйтип этейим“, – деп те айтпанъыз. 31Сиз Раббий Алланъызга, олар аллаларына кызмет кылгандай, кылмага керек тувылсынъыз. Неге десе олар Раббий коьрип болмаган шийкендирген затларды этедилер. Олар улларын эм кызларын аллаларына курманлык этип, отта ягадылар.

32Сак болынъыз, меним буйырыкларымды шалысып толтырынъыз. Бир зат та коспанъыз эм бир зат та шыгарып тасламанъыз+.

13

13^1Эгер пайхамбар яде туьсти ашатаган аьдем аранъызда коьринип, нышан эм аьжейип коьрсетеегин билдирсе, 2эгер нышан эм аьжейип толтырылса эм ол: „Баска аллаларга, сиз билмеген аллаларга ызлаяк, оларга кызмет кылаяк“, – деп айтса,+
3сиз сол пайхамбардынъ яде туьсти ашатаганнынъ соьзлерин тынъламага керек тувылсыз. Раббий Алланъыз, Оны ак юрегинъиз эм янынъыз бан суьйгенинъизди, яде суьймегенинъизди билеек болып, сизди сынайды. 4Сиз Раббий Алланъызга ызламага эм тек Оны сыйламага керексинъиз. Онынъ буйырыкларын сакланъыз эм Ога тынъланъыз; Ога кызмет кылынъыз эм Ога алал болынъыз. 5Сол пайхамбар яде туьсти ашатаган оьлимге берилмеге керек, неге десе ол сизди Мысырдан шыгарып, ыргатлыктан босаткан Раббий Алланъызга карсы шыгувга шакырады. Ол сизди Раббий Алланъыз оьсиет эткен йолдан адастырмага азгырады. Сол залымлыктан оьзинъизди тазаланъыз+.

6Эгер кардашынъыз яде улынъыз, яде кызынъыз, яде суьйген пишенъиз, яде ювык йолдасынъыз сизди ясыртын азгырып: „Баска аллаларга кызмет кылмага бараяк – сиз билмеген, ата-бабаларынъыз да билмеген аллаларга, 7тоьгерегинъизде яшаган халклардынъ аллаларына, узакта ма, яде ювыкта ма ердинъ бир шетиннен баска шетине,“ – дегенде, 8ога берилменъиз эм тынъламанъыз. Оны аяманъыз. Аяманъыз эм коршаламанъыз+. 9Сиз оны оьлтирмеге керексиз. Сиз биринши болып ога тас атпага керексиз, оннан сонъ баскалар+. 10Ога оьлгенге дейим тас атынъыз, неге десе ол сизди Мысырдан – ыргатлыктынъ ериннен шыгарган Раббий Алланъыздан айырмага шалысты+. 11Сол заманда савлай Исраил уллары онынъ хабарын эситеек эм коркаяк, эм сизинъ аранъызда эш бирев тагы да сондай яманлыкты этпеек.

12Эгер Раббий Алланъыз сизге яшамага береек шахарлардынъ бириси акында, 13сонда, халкты: „Юринъиз, баска аллаларга, сиз билмеген аллаларга табынаягынъыз“, – деп, тувра йолдан адастырган кыяметшилер шыкканын эситсенъиз, 14тешкеруьвли сорап, тергеп, баьри затты карастырмага керексиз. Эгер дейим сол зат акыйкат болса, аранъызда сол яманлыктынъ болганын катырып белгилемеге болсанъыз, 15сол шахарда, эш биревди калдырмай, савлай яшавшыларын кылыш пан оьлтиреексиз. Шахарды йок этинъиз: эм халкын, эм малын. 16Шахардынъ баьри байлыгын майданга эм шахарды баьри болган мал-муьлки мен, бир затын да калдырмай, Раббий Алланъызга тутасяндырув курманлыгындай этип ягынъыз. Шахар опыраган аьлинде оьмирликке калсын эм бир заманда янъыдан курылмасын. 17Раббийдинъ яндырган ашувын оьзинъизге бурмас уьшин, сол шахардагы каргыска ушыраган эш бир зат та колынъызда калмасын. Сол заманда Ол сизге рагимлик коьрсетеек, сизди аяяк, эм ата-бабаларынъызга ант эткениндей, халкынъыздынъ санын оьстиреек. 18Неге десе сиз Раббий Алланъызга тынълайсыз, мен сизге буьгуьн берген Онынъ буйырыкларын мукаят толтырып, алал дегенин этесиз.

14

14^1Сиз – Раббий Алланъыздынъ улларысынъыз. Оьлгенлерге кайгырганынъызда оьзинъизди яраламанъыз эм кекеллеринъизди кеспенъиз,+
2неге десе сиз – Раббий Алланъыздынъ кие халкы боласыз. Раббий сизди Оьзининъ баалы байырлыгы этер уьшин, ер юзинде болган баьри халклардан сизди сайлап алган+.

Алал эм арам этлер

(Лев. 11:1-23)

3•Шийкендирген эш бир арам затты ашаманъыз. 4Мине сиз емеге болаяк айванлар: оьгиз, кой, эшки, 5керекшин, кийик, элик[*], кыр эшки, антилопа эм тав кошкары. 6Терен ярыклы туяклы эм куьйзейтаган кайсы айванды да емеге болаяксынъыз. 7Тек куьйзейтаган айванлардынъ ишинде туьединъ, кояннынъ, кая тавшаннынъ этин емеге ярамайды, неге десе олардынъ туяклары ярык тувыллар. Олар сизге арам. 8Шошка да арам: туяклары ярыклы, ама ол куьйземейди. Бу айванлардынъ этин еменъиз эм илесине колынъызды тийдирменъиз.

9Сувда яшайтаган януварлардан тек канатлары эм кабыклары болганларды емеге боласынъыз. 10Ама канатлары эм кабыклары болмаганларды еменъиз, олар сизге арам.

11Алал деп саналган аьр бир кусты емеге боласыз. 12Тек бу кусларды еменъиз: карагус, сакаллы карагус, тазкара (гриф), 13сункар, лашын туьрлилери 14карга туьрлилери, 15япалак, саз япалагы, шагала, каршыга кустынъ туьрлилери, 16уьй байгус, кулаклы япалак, ак байгус, 17шоьл япалагы, туйгын, сув туйгыны, 18лейлек[*], кутан туьрлилери, поьпеп эм ярганат.

19Баьри курт-кумырскалар сиз уьшин арам, оларды еменъиз. 20Ама алал болган ушатаган ян-януварларды емеге боласыз.

21Шалынмай оьлген айванды еменъиз. Сенинъ кайсы шахарынъда да яшаган ят аьдемге беринъиз яде сатынъыз, ога емеге болады. Ама сиз – Раббий Алланъыздынъ кие халкысыз.

Козыды яде улакты анасынынъ суьтинде аспанъыз+.

22Йылда йыйган аслыгынъыздынъ оныншы кесегин айырмага мутпанъыз+. 23Аслыктынъ, шагырдынъ эм зейтун майдынъ оныншы боьлигин, суьруьвлер мен отарлардынъ тунгышларын Раббий Алланъыздынъ алдында, Ол Оьзи атын ерлестирмеге айырган орында, ашанъыз. Солай эткенде, сиз Раббий Алланъызды аьр заман сыйлап уьйренерсиз. 24Эгер Раббийдинъ Оьзининъ атын ерлестирмеге айырган орыны узакта болса, а сиз Раббий Алланъыз багыслаган онлыгынъызды аькеталмасанъыз, 25онлыгынъызды куьмиске авыстырынъыз, куьмисти алып Раббий Алланъыз айырган ерге барынъыз. 26Сол куьмиске не зат суьйсенъиз, соны алынъыз: кара эм увак мал болсын, шарап, эсиртуьвши ишимликлер эм коьнъилинъизге келген баска затты. Сол азык-туьликти Раббий Алланъыздынъ алдында аьелинъиз бен бирге ас-сув ишип куванынъыз. 27Шахарларынъызда яшайтаган левийшилерди, мисетсинмей, калдырманъыз. Олардынъ, сиздегиндей болып, пайлары эм муьлклери йок+.

28Уьш йылда бир кере онлыгынъызды айырынъыз эм шахарларынъызда йыйып салынъыз+. 29Соьйткенде, сиздегиндей пайлары эм муьлклери болмаган левийшилер, шахарларынъызда яшаган ят кисилер, оьксизлер, тул хатынлар келерлер, ашап тоярлар. Соны этсенъиз, Раббий Алланъыз сизге разы болып, колларынъыздынъ кайсы исин де багыслаяк.

15

Борышларды кешируьв йылы

15^1Ети йылда бир кере борышларды кеширмеге керек+. 2Бу исти булай этпеге керексиз: аьр бир борышкага беруьвши ювыгына, исраилши кардашына берген борышын кеширсин, борышын кайтарувды оннан талапламасын. Неге десе Раббий борышларды кешируьв йылы келгенин айтады. 3Сиз борышынъызды кайтарувды ят элден келгеннен талапламага боласыз, ама исраилши кардашынъыздан борышынъызды алмага керек тувылсыз+. 4Соьйткенде, аранъызда муктажлы ярлылыкта яшаган аьдем болмага керек тувыл. Раббий Алланъыз сизге асабалыкка берген элинде, Ол сизди моллыкка багыслаяк; 5тек сиз Раббий Алланъызга тынълавлы болсанъыз, мен сизге буьгуьн берген баьри буйырыкларымды мукаят толтырсанъыз, 6сол заманда Раббий Алланъыз сизди, ваьде эткениндей, багыслаяк. Сиз коьплеген халкларга борыш береексиз, ама биревден борышкага алмаяксыз. Сиз коьплеген халкларга басшылык суьреексиз, ама сизди эш бирев етекшилемеек+.

7Эгер исраилши кардашларынъыздынъ арасында Раббий Алланъыз сизге береек элде орынласкан шахарларынъыздынъ биринде ярлылыкта яшаган бирев болса, ога каты карамаяксыз эм оннан бир затынъызды кызганмаяксыз. 8Юмарт бол эм аваслык пан не затка керексине болса, соны беринъиз+. 9Сакланынъыз, юрегинъизге залым кара ойды салманъыз: „Борышларды кайтаратаган етинши йыл ювыкта“, – деп ойланып, ярлылыкта калган кардашынъызга ашувланып, ярдам этуьвден кашпанъыз. Соьйтип болса, ол Раббийге сизди шагып ялбарар, эм сиз куьналы боларсыз. 10Мол этип эм таза юрегинъиз бен беринъиз. Арбатында да Раббий Алланъыз баьри ислеринъизди, оьз колларынъыз бан эткен баьри затынъызды багыслаяк. 11Бу элде дайым да ярлылар болаяклар. Соны уьшин, элинъизде кардашларынъызга, ярлыларга, муктажлыларга юмарт болынъыз деп, сизге буйыраман+.

12Эгер ырувдасынъыз – эркек яде кыскаяклы – еврей болып, оьзин сизге сатып алты йыл кызметши болса, етинши йылында сиз оны эркинликке йибермеге керексиз+. 13Эркинликке йибергенде, бос колы ман аткарманъыз. 14Отарынъыздан, ындырынъыздан эм шагыр баскышынъыздан пайын беринъиз. 15Мутпанъыз, сиз оьзинъиз Мысырда кул болгансыз, а Раббий Алланъыз сизди ыргатлыктан босатты. Сонынъ уьшин мен буьгуьн сизге сосындай буйырык беремен. 16Ама кул: „Сизден кетким келмейди“, – деп айтса, неге десе ол сизди, аьелинъизди суьеди эм сизде яшамага ога яхшы болады, 17сол заманда колынъа бизди алып онынъ кулагын эсикке када эм ол оьмирликке кулынъыз болып калаяк. Соьйтип, кул хатынга да этинъиз+. 18Кулынъызды босатканда, кайгырма, ол сизде алты йыл бир исшидинъ акшасынынъ яртысына тегин иследи. Раббий Алланъыз аьр эткен исинъизди багыслаяк.

19Раббий Алланъызга отарлардан, суьруьвлерден эркек марка малларды айыр. Марка оьгизди куллыкка екпенъиз, марка кошкардынъ юнин кыркпанъыз+. 20Аьр йыл сайын сиз эм аьелинъиз оларды Раббий Алланъыздынъ уьйинде, Ол айырган ерде емеге керексинъиз. 21Эгер айваннынъ бир кемшилиги болса, аксак яде сокыр, яде бир етиспевлиги болса, оны Раббий Алланъызга курманга шалманъыз+. 22Сиз оны шахарынъызда ашамага керексиз. Эм дин аьдетлерине коьре таза болмаган да, эм таза аьдем де онынъ этин, джейран яде кийик эти болгандай этип, емеге болады. 23Ама сиз эттинъ канын саркытпай, ерге тоькпей, этти ашамага керек тувылсыз. Канды ерге, сувды тоьккендей этип, тоьгинъиз»+.

16

Азатлык байрамы эм Ашыткысыз оьтпеклер байрамы

(Шыг. 12:14-20; Лев. 23:5-8; Сан. 28:16-25)

16^1•Муса айтты: «Авив [навруз-коькек] айында Раббий Алланъызды, сыйлап Ол буйырган Азатлык байрамын тойланъыз, неге десе авив айында Ол сизди туьнде Мысырдан шыгарды. 2Раббий Алланъызга увак эм кара малдан Раббий Оьзининъ аты уьшин айырган ерге Азатлык байрам курманлыгын аькелинъиз. 3Курман этин ашыткы салынган оьтпек пен еменъиз, ама ети куьн ашыткысыз, кыйынлыкта еген оьтпекти ашанъыз, неге десе Мысырдан асыгыслы шыгып кеткенинъизде ашыткысыз оьтпекти ашагансыз. Соьйтип Мысырдан шыгып кеткен заманынъызды оьмир бойында эске туьсирерсиз+. 4Сизинъ иелигинъизде савлай ер уьстинде ети куьн эш ашыткы болмасын. Биринши куьннинъ аксамында сиз аькелген курман этин эртенъликке дейим калдырманъыз+.

5Сиз Азатлык байрам курманлыгынъызды Раббий Алланъыз берген шахарларынынъ бирине аькетпеге керек тувылсыз, 6Азатлык байрамы тек Ол Оьзининъ аты уьшин айырган ерде болмага керек. Азатлык байрамынынъ курманлыгын сиз, куьн кавысаяк заманда, Мысырдан шыккан мезгилинъизде шалаяксынъыз. 7Раббий Алланъыз айырган орында соны писиринъиз эм ашанъыз. Эртенъликте шатырларынъызга кайтынъыз. 8Алты куьн ашыткысыз оьтпекти ашанъыз, ама етинши куьнде Раббий Алланъызга багысланган йыйылыс озгарынъыз, бир куллык та этпенъиз.

Юмалар байрамы

(Лев. 23:15-22; Сан. 28:26-31)

9Эгининъизди орак пан орып баслаган заманнан, ети юма сананъыз+. 10Сонъ Раббий Алланъыз берген багыславларына коьре, оьз савгаларынъызды ак юрегинъиз бен берип, Оны сыйлар уьшин, Юмалар байрамын тойланъыз. 11Раббий Алланъыздынъ алдында, Ол Оьзининъ аты уьшин сайлаган орында, сиз, улларынъыз эм кызларынъыз, кулларынъыз эм таьвкелеринъиз, сизинъ шахарларда яшаган левийшилер, аранъыздагы ят кисилер, оьксизлер эм тул хатынлар, куванынъыз. 12Мутпанъыз Мысырда ыргат болганынъызды, сосы йорыкларды мукаят толтырынъыз+.

Кослар байрамы

(Лев. 23:33-43; Сан. 29:12-39)

13Аслык бастырып, юзим йыйганнан сонъ, ети куьн Кослар байрамын кутланъыз+. 14Сиз, улларынъыз, кызларынъыз, кулларынъыз эм таьвкелеринъиз, калаларынъызда яшаган левийшилер, ят кисилер, оьксизлер эм тул хатынлар – баьринъиз де байрамда шатланынъыз. 15Ети куьн Раббий Алланъызды сыйлап, Ол буйырган байрамды, Ол айырган орында байрамланъыз. Раббий Алланъыз сизди аслык пан, соьйтип те аьр бир колынъыз бан эткен ислеринъизди багыслаяк эм сиз тек куванаяксыз.

16Баьри эр кисилер йылда уьш кере Раббий Алланъыздынъ алдына Раббий Оьзи айырган орынга келмеге кереклер: Ашыткысыз оьтпеклер байрамында, Юмалар байрамында, Кослар байрамында. Эш бирев де Раббийдинъ алдына бос колы ман келип болмасын. 17Аьр ким савгасын Раббий Алланъыз багыслаганына коьре аькелсин.

Тоьрешилердинъ эм басшылардынъ белгиленуьви

18Раббий Алланъыз сизге берген шахарларда аьр бир ырувга тоьрешилерди эм басшыларды белгиленъиз. Олар халкка аьдиллик пен оьким[*] кессинлер+. 19Хак оьким шыгарувды бузбанъыз, аьдил болынъыз. Карын алманъыз, неге десе карын даналарды сокыр этеди, туврашыллардынъ соьзлерин терис этеди+. 20Тек акыйкат оькимшиликке ызла эм тек хаклы оьким сизге Раббий Алланъыз берген элде ие болмага эм яшамага амал береди.

Бутлардан сакланынъыз

21Сиз Раббий Алланъызга деп айырган курман шалатаган орыннынъ янына хатын танъри Ашерадынъ агаш баганасын салманъыз,+
22эм тас бутты кадаманъыз. Раббий Алланъыз сол затларды коьрип болмайды».

17

17^1Муса айтты: «Исраил уллары, Раббий Алланъызга кемшили болган оьгизди яде койды курманлыкка шалманъыз, неге десе Ол муннан шийкенеди+.

2Белки, аранъызда Раббий Алланъыз сизге берген шахарлардынъ биринде Онынъ арам дегенин этетаган, Онынъ антласувын бузувшы эркек яде хатын табылар. 3Эгер меним буйырыгыма карсы, ким де болсын бирев баска аллаларга яде куьнге, айга, юлдызларга табынса, 4эм сиз сол заттынъ акында билсенъиз, тешкерип тергемеге керек болаяксыз. Эгер сол зат тувра болса эм Исраилде сондай яравсыз шийкендируьвши зат болган деп белгиленсе, 5сол залымлыкты эткен эркек пен пишеди шахардынъ капысына аькелинъиз эм таслар ман оьлгенге дейим сыбаланъыз+. 6Аьдем оьлим оькимине эки яде уьш шааттынъ коьрсетуьви мен ушыратылады, бир аьдемнинъ шаатлыгы ман оьлимге бермеге тийисли болмайды+. 7Шаатлайтаганлар биринши болып тас тасламага кереклер, олардан сонъ баскалар. Соьйтип, аранъыздан залымлыкты йок этерсиз+.

8Эгер сиз яшаган шахарда оькимге авыр тергелетаган куллык туьссе – кан тоьгис, даваласув яде тоьбелес болсын, – сол ислерди Раббий Алланъыз айырган орынга аькелинъиз. 9Левий ырувыннан дин куллыкшыларына эм сол куьнлерде тоьреши болаякка барынъыз эм олардан соранъыз. Олар тоьрешилик оькимлерин шыгарарлар+. 10Сиз Раббий айырган орында шыгарылган карарды толтырмага керексиз. Каранъыз, дин куллыкшылары калай коьрсетсе, солай этинъиз. 11Олар уьйреткен Тауратка коьре эм берген токтасларына коьре аьрекетленъиз. Олардынъ айтканыннан не онъга, не солга шыкпанъыз. 12Сонда, Раббий Алланъыздынъ уьйинде куллык этетаган дин куллыкшысына яде тоьреге тынъламаган аьдем оьлимге тийисли. Соьйтип, Исраилден залымлыкты йок этпеге керексиз. 13Халктынъ баьриси де соны эситеек эм коркаяк, тагы да сондай яманлыкты, сыйсызлыкты этпеек.

Патша

14Раббий Алланъыз сизге беретаган элге киргенинъизде, ога ие болганынъызда эм ерлескенинъизде, сиз: „Тоьгерегимиздеги халклардай болып, биз де оьзимизге патша сайлаяк“, – деп айтарсыз. 15Сол заманда Раббий Алланъыз сайлаганды патша этип салынъыз. Ол сизинъ халкынъыздан болмага керек. Халкынъыздан болмаган ят кисиди оьзинъизге патша этип сайламанъыз. 16Патшанъыз сансыз коьп йылкыды алмага керек тувыл эм халкты, тагы да коьп йылкы алар уьшин, Мысырга кайтармасын, неге десе Раббий сизге: „Сол йол ман кайтпага керек тувылсынъыз“, – деп, айткан. 17Патша коьп пише алмага тийисли тувыл, неге десе юреги керексиз якка бурылып кетер. Алтын ман куьмисти сансыз коьп йыймага куьреспесин+.

18Патшалыктынъ тагын бийлегенде, ол Левий ырувыннан болган дин куллыкшылары оьзлерине деп язып алган Тауратты, ол да оьзине кагытка язып алмага керек. 19Таурат онынъ янында болып, оьмир бойы ол сол китапты кайтарып-кайтарып окымага керек, солай эткенде Раббийди, Алласын, сыйлап уьйренер эм Тауратта язылган баьри соьзлерге эм йорыкларга мукаят ызлар: 20оьзин ырувдасларыннан ийги деп санамас эм Алладынъ буйырыкларыннан онъга яде солга бурылмас. Сол заманда ол эм онынъ тувдыклары коьп йыллар Исраилде патшалык суьреек».

18

Левийшилердинъ эм дин куллыкшылардынъ асабалыгы

18^1Муса айтты: «Левий ырувыннан дин куллыкшыларынынъ, соьйтип те буьтин Левий ырувынынъ, Исраилде ер пайлары эм асабалыгы болмаяк. Олар Раббий уьшин ягылган курманлыклар ман яшаяклар, бу – олардынъ асабалыгы. 2Оларда исраилши кардашлары арасында да мал-муьлклери болмаяк, неге десе Раббий, оларга ваьде бергениндей, олардынъ мыраслары – Ол Оьзи+.

3Халк курманлыкка шалмага деп аькелген оьгизден, койдан дин куллыкшыларга берилеек уьлислер – явырын калак, як, асказан болаяк+. 4Соьйтип те, биринши йыйылган аслыктан, яс шагырдан эм зейтун майыннан, эм биринши кыркылган юниннен берилсин,+
5неге десе Раббий Алланъыз баьри ырувларынъыздан левийшилерди эм олардынъ тувдыкларын, дайым да Раббийдинъ уьйинде Ога кызмет кылсынлар деп, айырган.

6Эгер Исраил шахарларынынъ бирисинде яшаган левийши соннан шыгып кетсе эм, яны суьйип, Раббий айырган орынга келсе,+
7сонда, Раббийдинъ уьйинде кызмет кылатаган баска левийшилердей болып, Раббийге, Алласына, кызмет кылмага болады. 8Ол, аьелининъ мал-муьлкин сатып, акша алган болса да, сол кызметшилер мен бирдей болып, оьзининъ уьлисин алмага болады.

Халклардынъ шийкендирген аьдетлерине уьйренменъиз

9Раббий Алланъыз сизге берген элге киргенинъизде, сол ердеги халклардынъ шийкендирген аьдетлерине уьйренменъиз+. 10Сизинъ аранъызда улын яде кызын курман этип отта якканлар, бал ашатаганлар эм сыхыршылар, нышанларды йорайтаганлар, аьйле этуьвшилер,+
11арувакларды, ата-бабалардынъ эм оьлгенлердинъ рухларын шакырып, соравларды беретаганлар аранъызда болмасынлар+. 12Сондай ислерди эткенлерден Раббий Алланъыз шийкенеди. Сол шийкендируьвши аьдетлер уьшин Раббий Алланъыз сизден халкларды кувады. 13Раббий Алланъыздынъ алдында сиз минсиз болмага керексиз.

Мусадай пайхамбар

14Сиз эллериннен кувалаяк халклар сыхырлык эм бал ашув ман каьр шегедилер. Ама сизге Раббий Алланъыз сол затка ызын бермейди. 15Раббий Алланъыз аранъыздан, исраилши кардашларынъыздан, мендей бир пайхамбар шыгараяк. Сиз Ога тынъламага керексиз+. 16Сиз Хорев тавында йыйылган куьн Раббий Алланъыздан муны тилединъиз: „Энди бир заман Раббий Алламыздынъ давысын эситпеек эм бир заман сол уллы отты коьрмеек, солай этпесек оьлермиз“+.

17Раббий мага айтты: „Олардынъ айтканлары – яхшы+. 18Мен оларга кардашлары арасыннан, сендей бир пайхамбар йибереекпен. Мен онынъ авызына Оьзимнинъ соьзлеримди салаякпан. Ол, Мен не буйырсам, соны оларга айтаяк+. 19Эгер Меним атымнан пайхамбар айткан соьзлерди ким де болсын бирев тынъламаса, сол аьдемнен Оьзим явап аларман. 20Тек пайхамбар, Мен ога буйырмаган затты Меним атымнан соьйлемеге йигерленсе яде баска аллалардынъ атыннан бир затлар айтып басласа, оьлтирилмеге керек“+.

21Сиз оьзинъизден: „Раббий айтпаган соьзди калай билермиз?“ – деп сорарсыз. 22Эгер Раббийдинъ атыннан пайхамбардынъ айтканы толтырылмаса, Раббий сол соьзлерди айтпаган. Ол – пайхамбар оьзине бек ыйнанып айткан соьз. Оннан коркпанъыз».

19

Оьлтируьвши кашаяк шахарлар

19^1•Муса айтты: «Раббий Алланъыз халкларды йок эткенде олардынъ ерлерин сизге береек эм сиз оларды кувып, олардынъ шахарларында эм уьйлеринде ерлесеексиз. 2Раббий Алланъыз сизге иеликке берген элдинъ ортасында орынласкан уьш шахарды оьзинъизге айырынъыз. 3Сол шахарларга йоллар салынъыз эм Раббий Алланъыз сизге асабалык этип берген элди уьш кесекке боьлинъиз. Соьйткенде, биревди оьлтирген аьдем бу шахарлардынъ бирине кашпага болар.

4Биревди оьлтирип, янын куткарув уьшин кашкан аьдем акында йорык мунадай: бирев эртеден юрегине кара ниет салмай, оьлтирмеге ойланмай, оьлтирсе, 5мысалы, бирев орманга отын ярмага барады, балтады терекке баттырарман дегенде, балтасаптан балта ушып кетип, баска биревге тийип, оны оьлтиреди. Сол аьдем шахарлардынъ биревине кашып, яшавын куткармага болаяк+. 6Йол узак болса, кан оьшин алмага кувган ашувлы аьдем каза эткеннинъ артыннан кувып, еткенде, оьлтирмеге болар. Ама бу аьдем оьлимге тийисли тувыл, неге десе ол оьлгенге кара ниетли болмаган, оны оьлтирейим деп оьлтирмеген. 7Эне сонынъ уьшин уьш шахар айырынъыз деп, буйыраман.

8Раббий Алланъыз ата-бабаларынъызга ант эткендей, байыр ерлеринъизди кенъейтеек, оларга ваьде эткендей, буьтин элди береек, 9эгер сиз меним буьгуьн берген буйырыкларымды мукаят толтырсанъыз, Раббий Алланъызды суьйсенъиз эм дайым да Онынъ йолы ман юрсенъиз, оьзинъизге тагы да уьш шахар айырарсыз. 10Солай эткенде, Раббий Алланъыз сизге асабалыкка берген элинъизде куьнасыз кан тоьгилмеек эм де сиз сол куьнага шуьшли болмаяксыз+.

11Ама аьдем, ювыгын коьрип болмай, ога анъсыздан келип, оьлтирсе, оннан сонъ сол шахарлардынъ бирине кашса,+
12шахарынынъ аксакаллары оны кайтарар уьшин, аьдемлер йиберип, оны кашкан шахардан аькелееклер. Оьлгеннинъ оьшин алмага суьйгенге берееклер, ол оьлимге тийисли. 13Оны аяманъыз. Исраилде шуьшсиз биревдинъ канын тоьгуьв куьнасын сиз тамыры ман йок этпеге керексиз. Сонда сизге ийгилик келеек+.

14Раббий Алланъыз сизге иеликке берген ерлерде, ювыгынъыз сизден алдын сизге асабага салган мажа тасын орныннан козгаманъыз+.

Дурыс шаатлав

15Куьна яде бир кыянатлык эткен аьдемге оьким шыгарар уьшин бир шаатлавшы аз болады. Аьр бир шуьшлев эки яде уьш шаатлав ман беркитилмеге керек+.

16Эгер ялган шаат, аьдемди кыянатшылыкта шуьшлеек уьшин туратаган болса,+
17сол эки аьдем, сосы давада катнасувшылар Раббийдинъ уьйинде сол куьнлерде болган дин куллыкшылардынъ эм тоьрешилердинъ алдына келмеге кереклер+. 18Тоьрешилер сол давады тешкеруьвли карамага кереклер, эгер шаатлавшы оьзининъ ырувдасына ялган шаатлык этсе, алдавшы болып шыкса, 19ырувдасына этпеге суьйгенин онынъ оьзине этпеге болаяк. Аранъызда сондай залымлыкты тамыры ман йок этпеге керексиз+. 20Калган халк соны эситер эм коркар, сондай залымлык сизде бир заманда да кайтарылмас. 21Шуьшлиди аямаяксыз. Язалав янга ян, коьзге коьз, тиске тис, колга кол, аякка аяк болсын»+.

20

Согыс йорыклары

20^1Муса айтты: «Исраил уллары, душпанларынъыз бан кавгага даьвренсенъиз, сизикиннен коьп атлары, согыс куьймелери болганын коьрсенъиз, коркпанъыз, неге десе сизди Мысырдан шыгарып куткарган Раббий Алланъыз сизге ярдамласаяк. 2Согыс басланаяктан алдын дин куллыкшысы алдыга шыгып, аьскерге соьз айтсын. 3Ол булай айтсын: „Исраил уллары, тынъланъыз, буьгуьн сиз душпанларынъыз бан согыспага атланасынъыз. Юреклеринъиз карувсыз болмасын, коркпанъыз. Оьрейинъиз ушып, калтыраманъыз. 4Неге десе Раббий, Алланъыз, сиз бен бирге душпанларынъызга карсы согыска бараяк. Ол сизинъ ягынъыз болып, сизге енъуьв берер уьшин барады“.

5Басшылар аьскерге айтсынлар: „Бар ма экен аранъызда уьй салып, уьйине кирип яшамаган? Уьйине барсын, солай этпесе, ол согыста оьлмеге болады, эм онынъ уьйинде баска бирев ерлесер. 6Бар ма аранъызда юзим бавын эккен, ама емисин йыймага уьлгирмеген? Уьйине барсын, солай этпесе согыста оьлмеге болаяк, эм баска бирев онынъ юзимин йыяяк. 7Бар ма кыз айттырган, ама тойлары болмаган? Барсын уьйине, солай этпей, согыста оьлсе, баска бирев онынъ айттырган кызын пише этип алар“+. 8Оннан сонъ коссынлар: „Бар ма булайда юреги корккан, йигитлигин йойган? Уьйине барсын, неге десе онынъ коркувы баскаларга яйылар“.

9Басшылар аьскери мен соьйлеп кутылганнан сонъ, юзбасшылар аьскербасшылыгын оьз колларына алаяклар.

10Сиз шахардынъ туьбине ога шапкынлык этпеге келгенде, бас деп, халкы ман ярасув акында соьйлесинъиз. 11Эгер шахардынъ яшавшылары разы болып, капыды ашсалар, олар, ыргатларынъыз болып, сизге кызмет кылаяклар. 12Олар, разы болмай, согысып басласалар, шахарды курсап алынъыз. 13Раббий Алланъыз оны колынъызга бергенде, баьри эркеклерди кылыш пан кырып шыгынъыз. 14Пишелерди, балаларды, малды эм шахарда болган баьри затты оьзинъизге олжага алмага болаяксыз. Явларынъызга байыр болган баьри затлары ман кулланмага болаяксыз. Раббий Алланъыз оны сизге берди+. 15Соьйтип, сизден узак орынласкан эм янынъыздагы халклардыкы болмаган баьри шахарлар ман солай этпеге керексиз.

16Ама Раббий Алланъыз асабалыкка сизге берген бу халклардынъ шахарларында тыныс алган эш бир затты яшатпаяксыз. 17Хет, Амор, Кенан, Периз, Хив эм Евус халкларын тамыры ман йок этеексиз+. 18Солай этпесенъиз, олар сизди оьзлерининъ ялган аллаларына табынып, шийкендирген, залым аьдетлерине уьйретерлер. Сиз де Раббий Алланъызга карсы куьна этерсиз.

19Сиз шахарды узак заман курсап турсанъыз да, тереклерди кеспенъиз, неге десе сиз олардынъ емислерин емеге болаяксыз. Оларды йок этпенъиз. Даладагы тереклер, оларды курсап алмага, аьдемлер болганма? 20Сиз емис бермейтаган тереклерди кеспеге боласыз. Агашларды, сени мен согысатаган шахарды колга алганга дейим, курсав уьшин керекли алатларды ясамага кулланарсыз».

21

Ким оьлтиргени белгисиз оьлилер

21^1Муса айтты: «Эгер Раббий Алланъыз сизге иеликке берген элинъизде кенъ далада яткан оьлик табылса, онынъ ким болганы, ким оьлтиргени белгисиз болса, 2аксакаллар, тоьрешилер шыксынлар эм оьлтирилгеннинъ тоьгерегинде орынласкан шахарларга дейим йоллардынъ узаклыгын оьлшесинлер. 3Энъ ювык болган шахардынъ аксакаллары мойса салынмаган эм куллык этпеген кунажынды алсынлар+. 4Оннан сонъ оны айдалмаган эм эгилмеген, аккан сувы болган оьзенге аькетсинлер. Сол ерде кунажыннынъ мойнын шалсынлар. 5Левий ырувыннан дин куллыкшылар да сонда барсынлар; неге десе Раббий Алланъыз оларды Оьзине кызмет кылмага эм халкты Онынъ аты ман багысламага айырган. Олар баьри даваларды эм эрисуьв соравларды шешсинлер+. 6Оннан сонъ оьлиге ювык болган шахардынъ аксакаллары мойны шалынган кунажыннынъ уьстинде колларын ювмага кереклер. 7Аксакаллар айтсынлар: „Биз бу аьдемнинъ канын тоькпедик эм ким эткенин де коьрмедик. 8Раббий, кешир халкынъды, Исраил улларын. Сен оларды ыргатлыктан босаттынъ. Халкынъды шуьшсиз биревдинъ канын тоьгуьви мен шуьшли этпе“. Сол заманда тоьгилген кан уьшин куьналары тазаланаяк+. 9Соьйтип сиз шуьшсиз аьдемнинъ канын тоьгуьв куьнасыннан тазаланаяксыз. Неге десе сиз Раббийдинъ туьз коьрген затын этетаганлар болаяксыз+.

Есирге алынган хатынлар

10Сиз душпанларынъызга кавга ман карсы шыкканда, Раббий Алланъыздынъ ярдамы ман оларды енъип есирге алаяксыз. 11Эгер есирлердинъ ишинде ярасык хатынды коьрип, оны суьйсенъиз эм пише этип алмага ойлансанъыз, 12оны уьйинъизге аькелинъиз. Хатын шашын-тырнагын кессин+
13эм есир кийимин шешсин. Бир ай уьйинъизде калып атасы-анасы уьшин йылаганыннан сонъ, сиз оны ман бас косарсынъыз эм пишеси-байы болып яшарсыз. 14Эгер оны унамасанъыз, оны эркинине йиберинъиз. Оны сатпага яде таьвке этпеге болмайсынъыз, неге десе оны сыйсыз эткенсинъиз.

Тунгышлык хакы

15Бир аьдемде эки пишеси бар. Бирисин суьйип, баскасын суьймейди. Экевинде де уллары бар, ама тунгыш – суьймейтаган пишесиннен+. 16Сол аьдем, улларына мал-муьлкти боьлген заманда, суьймеген пишесиннен тувган тунгыш улы турып, бириншиликти суьйген пишесининъ улына бералмайды. 17Ол суьймеген пишесининъ улын шынтылай да тунгыш деп санамага керек, ога болган мал-муьлкининъ эки пайын бермеге тийисли, неге десе тунгыш улы онынъ ата куьшининъ биринши белгиси эм бириншилик онынъ хакы.

Тынълавсыз ул

18Эгер биревдинъ улы ийнат эм кылыксыз, ата-анага тынъламаган, язаласалар да эш бойсынмайтаган болса,+
19сонда атасы эм анасы оны аксакалларга шахардынъ капысына аькелсинлер. 20Олар аксакалларга айтпага кереклер: „Бизим улымыз ийнат эм тынълавсыз, тек ашайды эм ишеди“+. 21Сонда шахардынъ яшавшылары оны таслар ман оьлгенге дейим сыбаласынлар. Соьйткенде, сиз оьзинъизден залымлыкты эрек этерсинъиз. Баьри Исраил уллары муны эситерлер эм коркарлар.

Туьрли-туьрли йорыклар

22Эгер аьдем оьлимге тийисли куьна этсе, аьдемлер оны оьлтирип, илести терекке аспага болаяклар+. 23Тек илесин кеше теректе калдырып болмаяк: сол куьн аьдемди коьминъиз, неге десе терекке илинген аьдем Алла ман наьлетленген. Раббий Алланъыз сизге асабалыкка берген элди коьмилмеген илес пен кирлетпенъиз+.

22

22^1Эгер ырувдасынъыздынъ оьгизи яде койы адасса, оларды таслап койманъыз, иесине кайтарынъыз+. 2Эгер иеси ювыкта яшамаса яде оны танымайтаган болсанъыз, уьйинъизге аькетинъиз, иеси келгенге дейим, сизде турсын, иеси келгенде, берерсиз. 3Соьйтип, ырувдасынъыздынъ эшегин яде кийимин, яде бирев бир баска затты йойткан болып тапсанъыз, солай этинъиз. Коьрмегенсип кетпенъиз.

4Эгер ырувдасынъыздынъ эшеги яде оьгизи йолда йыгылса, оны калдырманъыз. Йыгылган айванды коьтерип, аяк уьстине салмага ярдам этинъиз.

5Хатын эркек кийимин киймеге керек тувыл, эркекке де хатын кийимин киймеге тийисли болмайды, неге десе Раббий Алланъыз сондай затларды эткенлерден шийкенеди.

6Сиз йол ман бараятырып, теректе яде ер уьстинде кус уясына распага боларсыз, эгер ана-кус оьзининъ балапанлары ман яде юмырткалар уьстинде олтыратаган болса, оны бирге балапанлары ман алманъыз+. 7Балапанларды алмага боларсыз, ама аналарын эркинликке йиберинъиз. Эгер солай этсенъиз, сизге ийгилик келеек эм узак оьмир яшаяксыз.

8Янъы уьй салганда, тоьбесининъ кыйыры ман кора салынъыз. Солай этсенъиз, уьйдинъ тоьбесиннен бирев туьссе, онынъ оьлимине шуьшли болмаяксыз.

9Юзим бавынъызга баска бир урлыклар шашпанъыз. Солай этсенъиз, сиз шашкан урлыгынъызды да, юзим бавдынъ емисин де арамга шыгарарсыз+.

10Бир сабанга эм оьгизди, эм эшекти егип ерди айдаманъыз.

11Эм юннен, эм кетеннен токылып этилген карысык кумаштан кийим кийменъиз.

12Абанъыздынъ доьрт муьйисине шоклар этинъиз+.

Уьйленуьвдинъ йорыкларын бузув акында

13Эгер эркек кызга уьйленип, ама бирге болганнан сонъ коьргиси келмейтаган болса, 14оннан сонъ соьз этип, тийиссиз затлар айтып: „Мен бу хатынга уьйлендим, ама оны ман бир орында яткан биринши кешемизде онынъ кыз болмаганын билдим“, – деген хабарды яйса, 15кыздынъ ата-анасы шахар капысына аксакалларга кыздынъ таза болганына белгилерди шыгарсынлар. 16Эм атасы аксакалларга айтсын: „Мен бу аьдемге кызымды бердим, а ол оны коьрип болмайды. 17Бу аьдем меним кызымды шуьшлейди: Мен сенинъ кызынъ таза кыз болып келгенин бегитетаган эш бир зат таппайман дейди. А мине беркитуьв: меним кызым ога, кызлыгын йоймай, барган“. Сонъ ата-анасы шахардынъ аксакалларына кызынынъ уьйленген биринши кешесинде орындыкта болган яювын коьрсетееклер. 18Сонда аксакаллар яладан яккан аьдемди камшылап шуьшине йолыктыраяклар. 19Ога, юз кесек куьмис пен кыздынъ атасына исраилши таза кыздынъ акында кирли хабарларды яйганы уьшин, тоьлев салсынлар эм кыз онынъ пишеси болып калсын эм оьмир бойы ол пишесиннен айырылалмаяк. 20Ама байы пишеси акында айткан затлары тувра болып шыкса, ата-анадынъ да кызларынынъ тазалыгын беркиткендей затлары болмаса, 21сол заманда кызды атасынынъ уьйининъ капысына аькелсинлер, сонда шахар яшавшылары оны таслар ман оьлгенге дейим сыбаласынлар, неге десе ол Исраилде уятлык этти: ол атасынынъ уьйинде каьхпеликке берилди. Соьйтип, сол яманлыкты аранъызда тамыры ман йок этеексиз.

22Эгер эркек биревдинъ пишеси мен болган болса, олар экеви де оьлмеге кереклер. Сиз Исраилди сол яманлыктан тазаламага керексиз+.

23Эгер эркек баска бирев айттырган кыз бан расып, оны ман бирге болып, куьнага кирсе, сол зат шахар ишинде болган болса, 24экевин де шахардынъ капысына аькелинъиз эм таслар ман оларды оьлтиринъиз: кызды ярдамга шакырмаганы уьшин оьлтиринъиз, а эркекти баска биревдинъ пишеси мен куьнага киргени уьшин. Соьйтип, сол яманлыкты аранъыздан тазалаяксынъыз.

25Эгер эркек далада кызды коьрип, оны зорласа, тек эркек оьлим язасына берилеек. 26Кызга бир зат та этпенъиз, неге десе ол оьлим язасын алгандай эш бир зат этпеген. Бу – бир аьдем бир баска аьдемге шапкынлык этип, оьлтиргендей. 27Аьдем баска бирев айттырган кызды далада коьрип, ога зорлык эткен. Кыз, белки, кышкырган да болар, ама ога ярдам этпеге бирев де шыкпаган.

28Эгер эркек бирев айттырмаган кызга расып, онынъ кызлыгын алса, аьдемлер де коьрген болса, 29сол заманда кыздынъ атасына элли шекель куьмислей берсин, кыз да пишеси болсын, неге десе ол оны уятлыкка калдырган. Эркек яшавы бойынша оны ман айырылып болмаяк+.

30Эш биревге де атасынынъ пишеси мен бирге болмага тиймейди, неге десе бу зат оны уятлыкка калдырады+.

23

Ямагатка кирип болмаганлар

23^1Аталык бези яде эркеклик муьшеси кесилип тасланган эш бир эркек, Раббийдинъ ямагатына кирип болмаяк+.

2Некяхсыз тувган эш бирев эм онынъ тувдыкларыннан эш бирев оныншы несилге дейим Раббийдинъ ямагатына кирмеек.

3Эш бир аммоншы яде моавшы эм олардынъ оныншы несилине дейим тувдыклары Раббийдинъ ямагатына кирмеек. 4Сиз Мысырдан шыкканда, йолынъызда олар сизге оьтпек пен сув бермегенлер. Керисинше, Месопотамиядагы Петор шахарыннан Беордынъ улын Биламды, сизди каргасын деп, акшага туттылар+. 5Ама Раббий Алланъыз Биламга тынъламады эм онынъ каргысларын ийги багысларга айландырды, неге десе Раббий Алланъыз сизди суьеди+. 6Оьмир бойы олардынъ тынышлыгы эм яхшылыгы уьшин бир зат этпенъиз. 7Эдомшылардан шийкенменъиз, Олар сизинъ ювыкларынъыз. Мысыршылардан шийкенменъиз, неге десе олардынъ кыралында ят кисилер болып яшагансыз+. 8Оларда тувган балалар уьшинши несилде Раббийдинъ ямагатына кирмеге боладылар.

Аьскер конысларында тазалык

9Душпанларынъызга карсы, согыска шыкпага аьзирленип, аьскер конысларын курганда, арам затлардан сакланынъыз. 10Эгер ким болса да биревинъизде анъсыздан кеше эрлерде болатаган урлык тоьгилуьви болса, ол коныстан шыксын эм тыста калсын+. 11Аксамда ювынсын эм куьн батканда коныска кайтып келсин.

12Коныстынъ тысында сыякка шыкпага бир ер айырынъыз. 13Савыт-садагынъызда ер казар уьшин алатынъыз болмага керек. Сыякка шыкканда, шонъкыр казып несебинъизди коьминъиз. 14Раббий Алланъыз сизди коршалар уьшин эм душпанларынъызды енъер уьшин, аьскер конысынъызда юреди. Конысынъыз тазалыкта болмага керек. Раббий конысынъызда келиспеген, яраспаган затларды коьрип, сизден кери бурылмасын+.

Туьрли-туьрли йорыклар

15Эгер ыргат сизге кашып келсе, оны иесине кайтарып берме. 16Кайсы ерде, кайсы шахарда яраса, сонда яшасын. Оны корламанъыз.

17Эш бир исраилши хатын яде эркек бутларга табынувшы уьйлерде каьхпе болып ислемесинлер+. 18Каьхпеликте юрген хатыннынъ яде эркектинъ тоьлевин, кайдай да болсын бир антын толтырув уьшин, Раббий Алланъыздынъ уьйине киргистпенъиз. Неге десе Раббий Алланъыз олардынъ экевиннен де шийкенеди.

19Ырувдасынъызга акша, ашайтаган, яде келим беретаган баска бир затты борышкага берменъиз. 20Сиз келим аькелген борышты ырувдасынъызга тувыл, ят кисилерге бермеге боласыз. Солай этсенъиз Раббий Алланъыз сиз ие болмага аяк баскан элде колларынъыз бан эткен баьри затты багыслар+.

21Раббий Алланъызга ант эткен болсанъыз, оны толтырмага асыгынъыз, неге десе Раббий Алланъыз оны тез толтырувынъызды талаплайды. Толтырмасанъыз куьналы болаяксыз+. 22Ама ант этпесенъиз, шуьшли болмаяксыз. 23Авызынъыздан шыкканды толтырмага куьресинъиз, неге десе сиз оьз ыркынъыз бан Раббий Алланъызга оьзинъиздинъ авызынъыз бан ант эткенсиз.

24Эгер сиз биревдинъ юзим бавына кирсенъиз, тойганша, не кадер суьйсенъиз, сол кадер юзим емеге боларсыз, тек шетенинъизге салманъыз. 25Эгер биревге аслык орувга келсенъиз, масакларды кол ман йыймага боларсыз, тек аслык орувга оракты алып кирменъиз»+.

24

24^1Муса айтты: «Эгер эркек уьйленип, сонъ пишесининъ бир маскарасын коьрип, оны яратпаса, айырылув хат язып, хатты пишеге ыслатып, уьйиннен шыгарып йибермеге болады+. 2Ол да онынъ уьйин калдырып, баска биревдинъ пишеси болады. 3Ама экинши байы да оны коьрип болмай, хат язып, колына ыслатып, уьйден шыгарып йиберсе яде оьлсе, 4оны ман айырылган биринши байына сол пишеге тагы да уьйленмеге болмас; неге десе, пише, баска эркек пен болып, кирленген. Раббийди бу аьрекетлер шийкендиреди. Раббий Алланъыз сизге асабалыкка берген элди шуьшли этпенъиз.

5Эгер эркек янъы уьйленген болса, оны кавгага йибермеге яде ога бир баска борыш юклемеге болмайды. Ол бир йылдынъ бойында эркин болып, уьйинде турып, алган пишесин бактылы этпеге керек+.

6Эш бирев де кепилликке эки термен тасын алмасын яде онынъ уьстиндеги тасты, неге десе ол кепиликке онынъ яшавын алады.

7Эгер бир киси оьзининъ исраилши ырувдасын урлап, оны ыргат этип кулланса яде саткан болса, ысланганда ол оьлимге тийисли. Соьйтип сол залымлыкты аранъыздан тазаламага керексиз+.

8Юкпалы тери маразлы болганда, Левий ырувыннан дин куллыкшылары калай уьйретсе, солай этинъиз. Мен оларга буйырган затларымды мукаят толтырынъыз+. 9Раббий Алланъыз, сиз Мысырдан шыгып бараятканда, Мирьям ман не зат эткенин мутпанъыз+.

10Эгер ювыгынъызга кайдай болса да бир борыш бергенде, онынъ уьйине кепиллик алмага кирменъиз. 11Орамда сакланъыз, кимге сиз борыш бересиз, сол кепиллигин оьзи орамга шыгарсын. 12Эгер аьдем бек ярлы болып, кепилликке тек тыскы кийимин калдырмага болса, сиз оны оьзинъизде калдырып, ятып уйкламанъыз. 13Онынъ кийимин куьн батаяк заманга кайтар, ол соны кийип уйклаяк. Сол заманда ол сизге савболсын айтаяк, эм де Раббий Алланъыз сизге разы болар+.

14Акшага куллык эткен ярлы эм муктажы болган кызметшинъиздинъ – ол ким де болсын: ырувдасынъыз яде шахарларынъыздынъ биринде яшаган ят киси – акын еменъиз+. 15Куьн батканга дейим куьн сайын акшасын тоьле, неге десе ол ярлы эм сол акшага карап турады. Солай болмаса ол Раббий Алланъызга йыланар эм сиз куьналы боларсыз+.

16Аталарды балалары уьшин оьлимге берип болмайды, балаларын да аталары уьшин оьлимге бермеге болмайды. Аьр ким оьзининъ куьнасы уьшин оьлсин.

17Ят кисиди эм оьксизди аьдилликтен айырманъыз, тул хатыннан кепилликке кийимин алманъыз+. 18Мутпанъыз, сиз де Мысырда ыргат болгансыз, Раббий Алланъыз сизди эркин этти. Соны уьшин мен сизге солай этинъиз деп, буйыраман.

19Эгер даланъызда аслыкты органда, бир бужакты мутсанъыз, оны алмага деп, артынъызга кайтпанъыз. Калдырынъыз оны ят кисиге, оьксизге, тул хатынга. Сонда Раббий Алланъыз колларынъыздынъ аьр бир исин багыслаяк+. 20Тереклерди силкип зейтун емислерди ерге туьсиргенде, экинши кере тереклерди силкпенъиз. Калган емислер ят кисиге, оьксизге, тул хатынга болсын. 21Юзим бавында емислерди йыйганда, йыйган еринъизге кайта бастан йыймага барманъыз. Ят кисиге, оьксизге, тул хатынга калсын. 22Мутпанъыз Мысырда ыргат болганынъызды. Сонынъ уьшин бу затларды сизге буйыраман.

25

25^1Эгер эки аьдем арасында дава шыкса, исти оькимге еткистпеге кереклер, тоьрешилер оны тергеп, тамамын айтарлар: шуьшсизди аклайдылар, шуьшлиге язасын бередилер+. 2Эгер шуьшли аьдем камшылавга тийисли болса, сонда тоьреши, шуьшлиди яткыстпага буйырып, камшылавдынъ да санын шуьшине коьре оьзи тергемеге керек, 3тек кырктан артык болмаяк. Эгер оннан коьп камшыласанъыз, кардашынъыз баьрисининъ алдында уятлыкка калаяк+.

4Аслык бастырып юрген оьгиздинъ авызын яппанъыз+.

5Кардашлар бирге яшасалар эм биревлери оьлсе, ул калдырмай, онынъ пишеси ят кисиге байга бармага керек тувыл. Оьлгеннинъ кардашы ога уьйленсин, пише этип алсын эм кайынлык парызын толтырсын+. 6Ол тапкан биринши ул бала оьлген кардаштынъ атын юргистеек. Соьйтип сол кардаштынъ аты Исраилде соьнмеек+.

7Эгер эркек кардашынынъ пишесин алмага суьймесе, хатын шахардынъ капысында турган аксакалларга барсын эм айтсын: „Эримнинъ кардашы Исраилде оьзининъ кардашынынъ атын сакламага унамайды. Ол мага уьйленип кайыннынъ борышын толтырмага суьймейди“, – деп. 8Сол заманда шахардынъ аксакаллары оны шакырып, оны ман соьйлесерлер. Эгер ол ийнатлык этип: „Мен ога уьйленмеге суьймеймен“, – деп айтса, 9сонда тул хатын аксакаллардынъ янында онынъ касына келсин, онынъ бир аяк кийимин шешсин эм бетине туькирип, айтсын: „Кардашынынъ тукымын сакламага суьймеген аьдемге булай этедилер“+. 10Сондай аьдемнинъ тувдыклары, Исраилде „аяк кийими шешилгеннинъ аьели“ деп, белгили болаяк.

11Эгер эки эркек тоьбелесе турып, биревининъ пишеси келип, тоьбелейтаган эркектен байын коршалаяк болып, онынъ эркек муьшелериннен ысласа, 12хатыннынъ колын кесип, тасланъыз. Аяманъыз оны.

13Сизинъ дорбанъызда эки туьрли шекки болмасын: сатып алганга – авыр, сатув уьшин – енъил. 14Уьйинъизде биреви уьйкен, баскасы кишкей – эки туьрли оьлшейтаган алат болмасын+. 15Сизинъ шекки авырлыгынъыз эм оьлшев алатынъыз туьз эм тувра болмага керек. Суьйткенде, Раббий Алланъыз сизге береек элде оьмиринъиз узак болаяк. 16Раббий Алланъызды сондай ислер эткен, алдавшы аьдемлер шийкендиредилер.

17Мутпанъыз, сиз Мысырдан шыгып, йолга туьскенде, сизге амалекшилер не зат эткенлерин+. 18Сиз арыганда, олар йолда алдынъызга шыгып, артынъыздан келетаган карувсызларды оьлтирдилер. Алладан коркпадылар. 19Раббий Алланъыз сизге байырлыкка беретаган элинъизде тоьгеректеги душпанлардан савгага тынышлык бергенде, Амалектинъ атын аспан астындагы дуныядан алып былактырынъыз. Мутпанъыз!»

26

Биринши емислер эм онлыклар

26^1Муса айтты: «Раббий Алланъыз сизге байырлыкка берген элге келип, ие болганда эм ерлескенде, 2Раббий Алланъыз берген ерде оьстирген биринши емислерди йыйып, шетенге салынъыз. Оннан сонъ Раббий Алланъыз Оьзининъ аты уьшин айырган ерге барынъыз,+
3сол куьнлерде дин куллыкшысына айтынъыз: „Раббий бизим ата-бабаларымызга бермеге ант эткен элге мен келдим, соны буьгуьн Раббий Алланъызга билдиремен“, – деп. 4Дин куллыкшысы шетенинъизди алар эм Раббий Алланъыздынъ курманлык шалатаган орыннынъ алдына салар. 5Сол заманда сиз Раббий Алланъыздынъ алдында айтарсыз: „Меним атам коьшкинши арамеяшы эди, ол Мысырга аз кисилер мен келген, сонда яшап баслаган, уллы эм коьп санлы халк болган+. 6Ама мысыршылар бизге яман карайтаган эдилер, бизге, авыр куллыклар берип, азап шектиретаган эдилер+. 7Сол заманда биз Раббийге, аталарымыз табынган Аллага, ялбардык эм Ол бизди эситти эм кыйынлыкларымызды, куллыгымыздынъ коьтерип болмастай авырлыгын, корланувымызды коьрди+. 8Раббий бизди уллы куьдирети эм куьшли колы ман, уллы коркынышлар, нышанлар эм аьжейиплер мен Мысырдан шыгарды+. 9Ол бизди бу ерге аькелди эм бу суьт пен бал аккан элди берди+. 10Эм мине Сен, Раббий, берген сол ерден биринши емислерди мен аькелип турыман“. Раббий Алланъыздынъ алдына шетенинъизди салынъыз, эм Ога ийилип сежде беринъиз. 11Раббий Алланъыз сизге, аьелинъизге, аранъызда сиз бен бирге болган левийшилерге, ят кисилерге берген аьр ийгиликке суьйининъиз.

12Уьшинши йыл, онлыктынъ берилетаган йылында да, оны левийшиге, ят кисиге, оьксизге эм тул хатынга беринъиз. Олар шахарларынъызда ашарлар, тоярлар+. 13Раббий Алланъызга айтынъыз: „Мен уьйимнен кие пайды алып, Сен буйыргандай, левийшиге, ят кисиге, оьксизге эм тул хатынга бердим. Мен Сенинъ буйырыкларынъды мукаят толтыраман, бирин де мутпайман. 14Мен тулланганымда, кие пайдан бир зат та ашамаганман, деним таза болмаганнан себеп, кие онлык пайымнан да бир зат та алмадым эм оннан оьлилер уьшин де бир зат бермегенмен. Мен Сага, Раббий Аллам, тынълавлы болдым. Сен калай буйырган болсанъ, мен солай эттим+. 15Оьз кие меканынънан, коьктен ойга кара! Халкынъды, Исраилди, аталарымызга ант эткендей болып, бизге берген еринъди, суьт пен бал аккан ерди багысла“+.

Алладынъ кие халкы

16Буьгуьн де Раббий Алланъыз бу йорыкларга эм буйырыкларга сахый болганынъызды талаплайды, оларды юрегинъиз эм янынъыз бан мукаят толтырмага керексинъиз. 17Буьгуьн де Раббий – Алланъыз болганын билдирдинъиз. Онынъ йолында юреегинъизди, Онынъ йорыкларын, буйырыкларын, занъларын саклаягынъызды, Оны тынълаягынъызды билдирдинъиз. 18Раббий буьгуьн Оьзи калай ант эткен болса, сиз – Онынъ халкы, Онынъ баалы байырлыгы болганынъызды эм Онынъ буйырыкларын мукаят толтыраягынъызды тагы да бир билдирди+. 19Ол сизди Оьзи яраткан баьри халклардан энъ йогарыга салаягын, сизге мактав, данък эм сый береегин, эм сиз Раббий Алланъыздынъ, калай ваьде эткен болса, солай кие халкы болаягынъызды билдирди»+.

27

Эвал тавындагы курман шалынатаган орын

27^1Муса Исраилдинъ аксакаллары ман бирге халкка буйырды: «Буьгуьн мен сизге беретаган буйырыкларды толтырынъыз. 2Йордан сувын оьтип, Раббий Алланъыз берген элге аяк бассанъыз, уьйкен таслар салынъыз, оларды кирешленъиз. 3Сиз Раббий Алланъыз сизге берген элге кирер уьшин, сувдан оьткенлей, сол тасларга шериаттынъ баьри бу соьзлерин язынъыз. Сол эл – Раббий, аталарынъыз табынган Алла, бермеге ант эткендей, суьт пен бал аккан эл. 4Йордан сувыннан оьтип бу тасларды Эвал тавында орынластырынъыз эм, буьгуьн Мен сизге буйыргандай, тасларды кирешленъиз. 5Раббий Алланъызга сонда таслардан курман шалынатаган орын ясанъыз. Тасларды темир алатлар ман туьзетпенъиз+. 6Раббий Алланъызга курман шалынатаган орынды туьзетилмеген таслардан ясанъыз эм онынъ уьстинде Раббий Алланъызга тутасяндырув курманлыклар аькелинъиз. 7Сонда уьлестирилген курманлыкларды да аькелип ашанъыз, Раббий Алланъыздынъ алдында куванынъыз+. 8Сол шериаттынъ баьри соьзлерин сиз салаяк таслардынъ уьстинде ярасык эм анъламлы этип язынъыз».

9Сонъ Муса эм Левий ырувыннан дин куллыкшылары савлай Исраил улларына айттылар: «Исраил уллары, уьндеменъиз эм тынъланъыз! Буьгуьн ок сиз Раббий Алланъыздынъ халкы болдынъыз+. 10Раббий Алланъызды тынъланъыз эм мен буьгуьн сизге беретаган Онынъ буйырыкларын, йорыкларын мукаят толтырынъыз».

11Сол ок куьн Муса халкына буйырды: 12«Сиз Йордан сувын оьткенде, халкты багыслар уьшин, Геризим тавында тураяк ырувлар булар: Шимон, Левий, Юда, Иссакар, Юсып, Бенямин+. 13А бу ырувлар каргыс соьзлер айтар уьшин Эвал тавында тураяклар: Рубен, Гад, Ашер, Завулон, Дан, Напталий.

14Левийшилер савлай Исраил халкына коьтеринки давыс пан булай айтаяклар: 15„Раббийди шийкендирген бутты темирден ойып яде куйып колы ман ясаган устага да, оны ясыртын бир ерге салганга да наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

16„Атасын эм анасын корлаган аьдем наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

17„Ювыгынынъ мажа тасын йылыстырган аьдемге наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

18„Сокыр аьдемди йолдан адастырган наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

19„Ят кисиге, оьксизге яде тул хатынга хаксызлык эткенге наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

20„Атасынынъ пишеси мен яткан, атасынынъ орнын каралайды, ога наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

21„Наьлет болсын айван ман косылганга“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

22„Наьлет болсын оьзининъ карындасы, атасынынъ кызы ман яде анасы ман ятканга“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

23„Наьлет болсын кайынанасы ман бирге болганга“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

24„Биревди ясыртын оьлтирген наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

25„Шуьшсиз биревди акшага оьлтирген наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин+.

26„Бу шериаттынъ соьзлерин толтырмаган эм ога ызламаган наьлет болсын“.

Савлай халк „Амин!“ десин»+.

28

Тынълавшылар алаяк ийгиликлер

(Лев. 26:1-13; Шер. 7:12-16)

28^1•Муса айтты: «Эгер сиз Раббий Алланъызга толысынша тынъласанъыз эм мен сизге буьгуьн берген Онынъ баьри буйырыкларын мукаят толтырып барсанъыз, Раббий Алланъыз сизди ер юзинде яшаган баьри халклардан йогары салаяк+. 2Баьри бу ийгиликлерди, Раббий Алланъызды тынъласанъыз, алаяксыз:

3Сиз шахарда да, далада да Раббийдинъ разылыгын алаяксыз.

4Аьелинъиз коьп балалар ман, еринъиз мол аслык пан, суьруьвлеринъиз эм отарларынъыз сансыз тоьл – бузавлар эм козылар ман хайырланаяк.

5Елек йыятаган шетенлеринъиз, ун ашытатаган телпегинъиз берекетли болаяк.

6Киргенде де, шыкканда да Раббийдинъ разылыгын алаяксынъыз.

7Раббий сизге карсы коьтерилген явларынъызды алдынъызда кыраяк. Олар сизге бир йол ман бараяклар, ама сизден ети йол ман кашаяклар+.

8Раббий амбарларынъызды эм колынъыз бан эткен аьр не затты хайырлы этеек. Раббий Алланъыз сизге берген элде берекет явдыраяк+.

9Раббий, сизге ант эткениндей, сизди кие халк этип салаяк. Сиз Раббий Алланъыздынъ буйырыкларын толтырмага эм Онынъ йолы ман юрмеге керексиз+. 10Сол заманда ер юзинде яшаган халклар, сизинъ Раббийге байыр болганынъызды коьрип, коркаяклар эм сыйлаяклар.

11Раббий, аталарынъызга ант эткениндей, сизди моллыкта яшатаяк; коьп балалар, малынъыздынъ тоьли, ердинъ аслыгы ман сизге берекет явдыраяк. 12Раббий сизге коьклерди, Оьзининъ ийгиликлер казнасын ашаяк, заманында еринъизге ямгырлар явдырып, эм колларынъыздынъ ислерине берекет явдыраяк. Сиз коьп халкларга борышкага береексиз, оьзинъиз эш биревден алмаяксыз+.

13Раббий сизди куйрык тувыл, бас этеек. Эгер сиз Раббий Алланъыздынъ, мен сизге буьгуьн беретаган, буйырыкларына тешкеруьвли болып, мукаят толтырсанъыз, сиз дайым да тоьменде тувыл, йогарда болаяксыз. 14Мен сизге буьгуьн беретаган буйырыклардынъ эш бириннен не онъга, не солга бурылманъыз. Баска аллаларга ызламанъыз эм оларга кызмет кылманъыз.

Тынълавсызларга келеек каргыслар

(Лев. 26:14-39)

15•Эгер сиз Раббий Алланъызга тынъламасанъыз эм Онынъ мен сизге буьгуьн берген баьри буйырыкларын эм йорыкларын мукаят толтырмасанъыз, бу каргыслардынъ баьриси басынъызга келееклер эм сизинъ йолларынъызды буваяк.

16Сиз эм шахарда, эм далада наьлет болаяксыз.

17Сизинъ елеклер уьшин шетенлеринъиз эм ун ашытар уьшин телпегинъиз наьлет болаяклар.

18Балаларынъыз аз, еринъиз аслыксыз, малларынъыз тоьлсиз калаяклар.

19Шыкканда эм киргенде наьлет болаяксыз.

20Раббий сизге каргыслар йибереек, колларынъыздынъ ислеринде састыраяк эм хайырсызлык береек, сонъында, Раббийге сыртынъызды берип, эткен залымлыгынъыздан йок болаяксыз. 21Сиз, ие болмага деп, аяк баскан элде, Раббий оьлимнен оьлим берип, сизди йок этеек. 22Раббий сизге оьпке маразды, безгекти эм кыздырмады, иссиликти эм кургаклыкты, кургак еллерди эм коькмаразды берип язалаяк. Олар сиз оьлгенге дейим, артынъыздан калмаяк+. 23Тоьбенъиздеги коьк – ез, астынъыздагы ер – темир болаяк. 24Раббий сизинъ кыралынъызга ямгыр орнына шанъ берер эм коьктен, сиз оьлгенге дейим, уьстинъизге тоз-топырак туьсирер.

25Раббий душпанларынъызга сизди енъмеге эркинлик береек. Сиз оларга карсы бир йол ман барарсыз, олардан ети йол ман кашарсыз. Ер юзиндеги баьри патшалыклар сизден шийкенееклер. 26Илеслеринъиз коьктеги кусларга эм ердеги айванларга ем болаяк. Оларды кувмага эш бир аьдем болмаяк. 27Раббий сизге мысыр маразларды – иринлескен яраларды, шерлерди, кышынма-котырларды береек. Сиз олардан савартылып болмаяксынъыз+. 28Раббий сизге берлиликти, сокырлыкты эм акыл ишуьвди береек. 29Уьйле вакытта каранъада юргендей, кол ман сыйпап йол табаяксыз. Аьр куьн эткен затынъызда хайыр болмаяк; сизди аьр куьн корлаяклар эм тонаяклар, коршалавшынъыз болмаяк.

30Сиз бир пише мен нышанланарсыз, ама баска бирев оны алар, оны ман бирге болар. Сиз уьй саларсыз, ама онда яшамаяксыз. Сиз юзим бавын эгерсиз, ама биринши емисин де йыймага уьлгирмессиз+. 31Оьгизинъизди сиз турганлай соярлар, ама сиз онынъ этин емеексиз. Эшегинъизди зор ман алып кетерлер эм кайтармаслар. Койларынъыз душпанларынъызга байыр болаяклар, эм эш бирев оларды сизи уьшинъ куткармаяк. 32Улларынъызды эм кызларынъызды баска халкка берееклер эм коьзлеринъиз оларды аьр куьн излегеннен арып калаяклар, ама бир зат этпеге карувынъыз болмаяк. 33Сиз танымаган, билмеген халк еринъизде куьш-карувынъыз бан табылган аслыктынъ, емистинъ пайдасын коьреек, а сизди яшав оьмири узагында корлап, эзиетлеек. 34Сиз сол затларды коьрип акылынъызды ишеексиз. 35Раббий тизлеринъизди эм санларынъызды, аякларынъыздынъ табанларыннан баслап басынъыздынъ тоьбесине дейим савартылувга берилмейтаган яман маразлар ман каплаяк.

36Раббий сизге басшылыкка салган патшанъызды сизге де, аталарынъызга да белгили болмаган халкка аькетеек. Сонда сиз агаштан, тастан ясалган баска аллаларга кызмет кылаяксыз+. 37Раббий сизди баьри халклар арасына аькетеек, олар сизди мисетке санамай, сизге селеке этееклер эм сизден шийкенееклер.

38Сиз далада коьп урлык шашаяксыз, ама аз йыяяксыз, неге десе шегертке баьрин ашаяк. 39Сиз юзим бавлар олтыртаяксыз, ама шагырын ишпеексиз, емисин йыйнаяк тувылсыз, неге десе юзимди куртлар ашаяк. 40Савлай элинъизде зейтун тереклеринъиз болаяк, ама оьзинъизге зейтун май якпага болмаяксыз, неге десе зейтун тереклеринъиз емислерин ерге тоьгееклер. 41Сизде уллар, кызлар болаяк, ама олар сиз бен калмаяклар, неге десе олар есирге алынаяклар. 42Ушып келген шегертке аьскери тереклеринъизди эм аслыгынъызды ялап алып кетеек.

43Сизде яшаган ят кисилер, оьрден оьрге коьтерилип баслаяклар, а сиз тоьменнен тоьменге туьсе береексиз. 44Олар сизге борышкага берееклер, а сиз борышкага бермеексиз. Олар бас болаяклар, а сиз куйрык болаяксыз.

45Бу каргыслардынъ баьриси сизге туьсеек. Олар сизди куваяклар эм сиз оьлгенге дейим артынъыздан етееклер, неге десе сиз Раббий Алланъызды тынъламадынъыз, Ол сизге берген буйырыкларын эм йорыкларын мукаят толтырмадынъыз. 46Сол баьлелер оьмирлик нышан, сизге эм тувдыкларынъызга Раббийдинъ каргысларынынъ еткенининъ белгиси болаяклар. 47Сиз Раббий Алланъызга моллыктынъ заманында суьйиниш эм куваныш пан кызмет кылмаганынъыз уьшин, 48ашлыкта эм сувсызлыкта, яланъашлыкта эм ярлылыкта Раббий сизге йиберген душпанларынъызга кызмет кылаяксыз. Ол мойнынъызга темир мойсады, сизди оьлтиргенге дейим, салаяк.

49Раббий сизге эректен, ердинъ энъ узак шетлериннен, тоьменге бирден туьскен карагустай, тилине де сиз туьсинмеген бир халкты йибереек, 50бек каты юрекли халк: карт аьдемлерди сыйламаган, кишкейлерди аямаган. 51Ол суьруьвлеринъиздинъ тоьлин эм еринъиздинъ аслыгын ашап таьвесеек, сизди оьлмеге калдыраяк. Ол сизге не аслык, не яс шагыр, не зейтун май, не бузав, не козы калдырмаяк, сизди оьлтиреек. 52Душпанларынъыз элинъизде болган баьри шахарларынъызды курсап алаяклар. Ахырында сиз эш йыгылмаяк деген бийик эм берк шахар иргелери йыгылаяк. Раббий Алланъыз сизге берген элдинъ баьри шахарларын явлар курсап алаяклар.

53Шахарларды курсап алган заманда, душпанларынъыз сизге шектирген азапларыннан сиз Раббий Алланъыз берген балаларынъызды, улларынъыз бан кызларынъыздынъ этин ашаяксыз+. 54Аьле аранъыздагы энъ юмсак эм бавырмалы аьдеминъиздинъ оьз кардашына яде суьйикли пишесине, яде сав калган балаларына юреги ашымаяк 55эм эш биревге оьзи ашаган балаларынынъ этиннен бермеек. Онынъ ашаяк баска эш бир заты йок. Эне сонадай азаплар шектиреек душпанлар шахарларынъызды курсап алганда. 56Аранъызда энъ юмсак эм яныплы хатын – сонадай юмсак, сонадай яныплы, яланъаяк ерге баспага унамаган – суьйикли эрине яде улына, яде кызына 57курсагыннан шыккан балаятакты яде табаяк балаларын бермеек, ясырынып ашаяк. Неге десе душпан шахарларынъызды курсап турганда, сизди баьлеге туьсиреек, ашлык шектиреек.

58Эгер сиз сосы китапта язылган шериаттынъ соьзлерине мукаят ызламасанъыз эм Раббий Алланъыздынъ данъклы эм коркынышлы атын сыйламасанъыз, 59Раббий сизге эм тувдыкларынъызга эсапсыз коркынышлы баьлелерди, каты эм узак казаларды, созылган авырувларды йибереек. 60Ол сизге сиз коркатаган Мысырдынъ баьри маразларын йиберер, олар сизге ябысар+. 61Раббий, тагы да бу шериаттынъ китабында айтылмаган маразларды эм баьлелерди, сиз оьлгенге дейим, йибереек. 62Сиз, коьктеги юлдызлардай, коьп эдинъиз, ама аз калаяксыз, неге десе Раббий Алланъызга тынъламаган эдинъиз+. 63Сизге ийгиликлер этип, санынъызды коьбейткен заманда, Раббий суьйинетаган эди, соьйтип те, сизди оьлтиргенде эм йок эткенде солай суьйинеек. Сиз байырламага деп бараяк элинъизде, тамырынъыз бан йок этилеексинъиз. 64Сол заманда Раббий сизди баьри халклар арасында шашаяк. Онда не сиз, не аталарынъыз билмеген агаштан, тастан ясалган баска аллаларга кызмет кылаяксыз+. 65Сол халклар арасында тынышлык таппаяксыз, аяк баскандай тыныш ер болмаяк. Сонда Раббий юрегинъизди калтыратаяк, коьзлеринъиз кайгыга, коьнъилинъизди коркувга толтыраяк. 66Сиз дайым да коркувда, кеше-куьндиз яшавынъызга уьмитинъиз калмай яшаяксыз. 67Эртенъликте айтарсыз: „Ах, тез кеш болсын!“ а кеште: „О, тез эртенълик болсын!“ Неге десе коьзлеринъиз бир коркынышлы затларды коьреек деп, юрегинъиз ярылады. 68Раббий сизди Мысырга кемелер мен аькетеек. Сол йол акында мен сизге: „Энди бир заманда да бу йолга баспаяксыз“, – деп, айткан эдим. Сонда сиз оьзинъизди душпанларынъызга таьвке эм кул этип сатпага каьрлеексиз, ама сизди эш бирев де алмаяк»+.

29

Антласувдынъ кайтараланувы

29^1Раббийдинъ Исраил уллары ман Хорев тавында беркиткен антласувына косымша болаяк, Мусага буйырган, Моав элинде Исраил уллары ман беркиткен антласувдынъ шартлары булар+.

2Муса Исраил улларын йыйып айтты: «Раббийдинъ Мысырда параон ман, онынъ куллыкшылары ман эм савлай эли мен не эткенин оьзинъиздинъ коьзлеринъиз бен коьргенсиз. 3Ол йиберген уллы баьлелерди, эткен нышанларды эм аьжейип ислерди коьргенсиз. 4Ама буьгуьнге дейим Раббий сизге коьретаган коьзлерди, эситетаган кулакларды, анълайтаган акылды бермеди+. 5Ол айтты: „Мен сизди кырк йылды шоьл мен алып барганда, кийимлеринъиз тозбады, аяк кийимлеринъиз йыртылмады+. 6Сиз оьтпек емединъиз, шагыр эм баска ишимлик ишпединъиз. Сиз оны билинъиз деп эттим: Мен – Раббий Алланъыз“+.

7Биз бу ерге еткенде, Хешбоннынъ патшасы Сихон, эм Башаннынъ патшасы Ог биз бен согыска шыкты, ама биз оларды шаштык+. 8Биз олардынъ ерин алдык эм асабалыкка Рубеннинъ улларына, Гадтынъ улларына эм Манашединъ ырувынынъ яртысына бердик+. 9Баьри ислеринъиз де етимисли болар уьшин, сол антласувдынъ шартларын мукаят толтырынъыз.

10Буьгуьн сиз Раббий Алланъыздынъ алдында турасынъыз, – сизинъ етекшилеринъиз эм басшыларынъыз, аксакалларынъыз эм каравылшыларынъыз, эм Исраилдинъ баска эр кисилери 11бирге балалары, пишелери мен эм сизинъ аранъызда яшайтаган, сизге отын ярып эм сув аькелетаган ят кисилер. 12Сиз бу ерде Раббий Алланъыз бан, антласувды беркитер уьшин турасыз, буьгуьн оны Раббий ант этип сизи мен беркитеек. 13Ол сизге ваьде эм аталарынъызга Ибрагимге, Исхакка, Якыпка ант эткендей, сизди Оьзининъ халкы этер уьшин буьгуьн ок беркитеек+. 14Мен ант пан беркитилген бу антласувды тек сиз бен тувыл, 15буьгуьн Раббий Алланъыздынъ алдында турганлар ман тувыл, тагы да булайда болмаганлар ман да.

16Мысырда калай яшаганымызды, калай кыралларды оьтип йол ман келгенимизди, сиз оьзинъиз билесинъиз. 17Сиз олардынъ тоьгерегинде агаштан, тастан, алтыннан эм куьмистен ясалган шийкендирген бутларды, ялган аллаларды коьргенсиз. 18Сизинъ аранъызда буьгуьн не эркек, не хатын, не тукым, не ырув, юреги Раббий Алламыздан бурылган болмасын, сол халклардынъ аллаларына кызмет кылмага бармасын. Сак болынъыз, аранъызда ашы, увлы оьсимликти оьстирген тамырдай болмасын+.

19Сосы анттынъ сондай соьзлерин эситкен аьдем, ол оьзине ийгиликлер тилеп: „Оьзимнинъ йолым ман алдынгындай юрсем де, мага эш бир зат болмаяк“ – деп, ойланмасын. Сосындай ой баьринъиздинъ йок болувынъызга себеп болаяк. 20Раббий оны эш бир заманда да кеширмеек. Онынъ ашувы эм каарланувы бу аьдемге туьтеп кетеек. Бу китапта язылган каргыслар сондай аьдемнинъ басына туьсееклер, эм Раббий онынъ атын аспаннынъ астындагылардан йок этеек+. 21Раббий Тауратта язылган антласувда белгиленген баьри каргысларына коьре, сол аьдемди Исраилдинъ ырувларынынъ ишиннен айырып алып, онынъ басына баьле-казады туьсиреек.

22Сизинъ балаларынъыз, олардынъ тувдыклары, узак ерлерден келген ят кисилер бу элге келген баьлелерди, Раббий йиберген маразларды коьрееклер. 23Савлай ер янып турган, тек туз бан коькирт болган бослык ерге айланаяк – эш бир зат эгилмеек, шашылмаяк, бир зат та оьспеек, бир оьсимлик те болмаяк. Бу эл Раббий Оьзининъ эсапсыз ашувында Содом ман Гоморады, Адма ман Севойимди йок эткениндей болады+. 24Баьри халклар сораяклар: „Не себептен Раббий бу элге солай этти? Бу коркынышлы, янган ашув не?“+
25Явабы булай болаяк: „Бу элдинъ аьдемлери оьз ата-бабалары табынган Алла, Раббий, оларды Мысырдан шыгарганда, олар ман беркиткен антласувын таслаганлар. 26Олар баска аллаларга кызмет кылмага кеткенлер, танымаган аллаларына сежде эткенлер, Раббий оларга табынмага ызын бермеген. 27Сонынъ уьшин бу элге Раббийдинъ ашувы туьтеп кеткени, бу китапта язылган каргысларды оларга йибергени+. 28Сол коркынышлы ашувы уьшин Раббий оларды тамырлары ман йок этти эм, буьгуьн болгандай, баска элге таслады“.

29Сыр болган затлар Раббий Алламызга байыр. Ама Ол ашык эткен Таурат бизге эм балаларымызга оьмирликке байыр. Ол, Таураттынъ баьри соьзлерине ызланъыз деп, буйырган»+.

30

Алладынъ тевбе эткенлерге ваьдеси

30^1Муса айтты: «Исраил уллары, Мен айткан ийгиликлер эм каргыслар келееклер сизге эм Раббий Алланъыз сизди кайда шашса да, баьри халклардынъ арасында сиз оларды юрегинъизге алсанъыз,+
2балаларынъыз бан Раббий Алланъызга кайтып келгенде эм Ога, мен сизге буьгуьн буйыргандай, юрегинъиз бен, янынъыз бан тынъласанъыз, 3Раббий Алланъыз сизди аяяк; Оьзи сизди халклар арасында шашыратып, энди Оьзи, сизди кеширип эм коьтерип, кайтарадан йыйнап алаяк. 4Коьклердинъ астында дуныядынъ шет-кыйырына кувылган болсанъыз да, Раббий Алланъыз сизди йыйнап, оннан кайтараяк. 5Ол сизди ата-бабаларынъызга байыр болган эм сиз де ие болаяк элинъизге аькелеек. Ол сизди ата-бабаларынъыздан да етимисли эм коьп санлы этеек.

6Раббий Алланъыз сизинъ юрегинъизди эм тувдыкларынъыздынъ юреклерин авыстыраяк[*]. Соьйткенде, сиз Оны савлай юрегинъиз бен, янынъыз бан суьерсиз эм узак яшарсыз+. 7Раббий Алланъыз баьри каргысларды сизди коьрип болмаган эм кувып юрген душпанларынъыздынъ басларына туьсиреек+. 8Сиз янъыдан Раббийге тынълаяксыз эм мен буьгуьн сизге берген Онынъ буйырыкларын толтыраяксыз. 9Раббий Алланъыз колларынъыздынъ баьри ислерине мол етимислер, аьеллеринъизде коьп балалар, малларынъызда сансыз тоьл эм тарлавларынъызда онъ аслык береек. Раббий янъыдан сизге ийгилик берип, ата-бабаларынъызга калай суьйинген болса, сизге де солай суьйинеек. 10Тек сиз Раббийге тынъламага, Онынъ бу Таурат китабында язылган буйырыкларын эм йорыкларын толтырмага эм Раббий Алланъызга савлай юрегинъиз бен эм янынъыз бан кайтпага керексиз.

11Буьгуьн сизге беретаган буйырыгым сизинъ уьшин авыр да тувыл эм, етип болмастай, узак та тувыл. 12Ол коькте тувыл: „Аьше, коькке оны алып ким коьтерилеек, биз оны тынълап толтырар уьшин, ким аькелер эм билдирер?“ – деп, сорагандай+. 13Эм де ол денъиздинъ аргы ягында тувыл: „Биз тынълап оны толтырар уьшин, ким денъизди оьтип оны алар эм бизге билдирер?“ – деп, сорагандай. 14Йок, Алладынъ соьзи сизге бек ювык: ол сизинъ авызынъызда эм юрегинъизде. Тек оны толтырмага керексиз.

15Каранъыз, мен сизге буьгуьн яшав эм ийгилик, оьлим эм яманлык берип турыман+. 16Мен буьгуьн сизге Раббий Алланъызды суьймеге, Онынъ йолы ман юрмеге, Онынъ буйырыкларын, парызларын эм йорыкларын сакламага буйыраман. Сол заманда узак яшаяксыз эм коьп болаяксыз. Раббий Алланъыз сиз ие болар уьшин бараятырган элде, сизди багыслаяк.

17Эгер юрегинъиз баска якка бурылса эм тынъламасанъыз, баска аллаларга табынып кызмет кылып, йолдан адассанъыз, 18буьгуьн мен билдиремен: сиз йок болаяксыз. Йордан сувын оьтип, аяк басып, ие болаяк элде сиз коьп яшамаяксыз.

19Буьгуьн коькти эм ерди сизге карсы шааты болмага шакыраман: мен сизге яшав эм оьлим, ийгиликлер эм каргыслар беремен. Яшавды айырынъыз, соьйткенде оьзинъиз де, балаларынъыз да узак яшарсынъыз. 20Раббий Алланъызды суьйип, Онынъ давысын тынълап, Оны ман байланыста болынъыз. Сизге яшавды беретаган – Ол. Раббий сизге аталарынъыз Ибрагимге, Исхакка эм Якыпка бермеге ант эткен элде узак оьмир береек»+.

31

Ешу – Мусадынъ йолын алып барувшы

31^1Муса барып Исраил улларына сосы соьзлерди айтты: 2«Мага юз йырма йыл эм мен сизди етип баралмайман. Раббий мага: „Сен Йордан йылгасыннан оьтип болмаяксынъ“, – деди+. 3Раббий Алланъыз Оьзи алдынъызда оьтеек. Ол сол халкларды алдынъыздан кувып йок этеек эм сиз олардынъ эллерине ие болаяксыз. Ешу да, Раббий айткандай, алдынъызда оьтеек+. 4Эм Раббий Амор патшалары Сихон ман Огты калай эллери мен йок эткен болса, бу халклар ман да солай этеек+. 5Раббий оларды сизге береек, эм сиз олар ман не зат айтсам, соны этеексиз+. 6Каты эм юрекли болынъыз. Коркпанъыз эм оьрейинъиз олардан ушпасын, неге десе Раббий Алланъыз Оьзи сизге болысаяк; Ол сизди калдырмаяк эм таслап кетпеек».

7Оннан сонъ Муса Ешуды шакырып, баьри Исраил улларынынъ алдында: «Каты эм юрекли бол, неге десе Раббий сол халктынъ аталарына ваьде эткен элге бу халк пан барып, халкка ерди асабалыкка боьлип бермеге керексинъ. 8Раббий Оьзи сенинъ алдынъда бараяк, сага ярдамласаяк; Ол сени калдырмаяк эм тасламаяк. Коркпа эм уьмитинъди уьзбе», – деди.

9Муса бу Тауратты язып алып, оны баьри дин куллыкшыларга, Раббийдинъ антласув сандыгын коьтерип юрген Левий улларына эм Исраилдинъ аксакалларына берди. 10Сонъ Муса булай буйырды: «Ети йылда бир кере, борышларды кешируьв йылында, Кослар байрамында,+
11Раббий Алланъыздынъ алдына, Ол Оьзи сайлаган ерге Исраил уллары келгенде, бу Тауратты давысынъыз бан окынъыз. 12Баьри халкты – эркеклерди, хатынларды эм балаларды, шахарларынъызда яшайтаган ят кисилерди – йыйынъыз. Тынъласынлар, Раббий Алланъыздан коркып уьйренсинлер эм Таураттынъ аьр бир соьзине ызласынлар. 13Йордан сувын оьтип, ерлескен элинъизде яшавынъыз бойынша олардынъ Тауратты билмейтаган балаларын тынъламага эм Раббий Алланъыздан коркпага уьйретинъиз».

Раббийдинъ Мусага ахыр буйырыгы

14Раббий Мусага айтты: «Сенинъ оьлеек куьнинъ ювыклайды. Ешуды шакыр, кие шатырдынъ касында турынъыз, сонда Мен ога буйырыклар береекпен».

Муса эм Ешу келдилер эм кие шатырдынъ янында турдылар+. 15Раббий кие шатырдынъ янына булыт баганасында келди эм булыт шатырга киретаган ерде токталды+. 16Раббий Мусага айтты: «Тез арадан сен оьлип, ата-бабаларынъа косылаяксынъ. Бу халк та, бараяк элдинъ ят аллаларына ызлап, бетсизликлер этеек: Мени таслаяклар, Мен олар ман беркиткен антласувды бузаяклар+. 17Сол куьн Мен, бу халкка ашувланып, оларды Оьзимнен узак этеекпен; Мен олардан юзимди бураякпан, эм олар душпанларына ем болаяклар. Басларына сансыз коьп баьле-казалар келеек. Сол куьн „Алламыз тагы да бизге ярдамласпаганы уьшин бу баьлелерге туьстик“, – деп айтаяклар+. 18Баска аллаларга табынганлары, эткен яманлыклары уьшин, Мен олардан юзимди, шекленмегенлей, бураякпан.

19Соьйткенде, эй Муса эм Ешу, сосы йырды язынъыз, Исраил улларына уьйретинъиз эм йырламага буйырынъыз. Оларга карсы, Мага шаат болсын+. 20Мен ата-бабаларына ант пан ваьде эткен, суьт пен бал аккан элге аькелгенде, олар, тойганга дейим ашап, семиргенде, баска аллаларга бурылаяклар эм, Мени унамай эм Меним антласувымды бузып, оларга кызмет кылаяклар+. 21Сансыз баьле-казалар оларга еткенде, сол йыр оларга карсы шаатлык этеек, неге десе тувдыклары оны мутпаяк. Мен, оларды ант пан ваьде эткен элге киргистпей турып, олардынъ аьлиги ниетлерин яхшы билемен».

22Сол куьн Муса сол йырды язды эм Исраил улларына уьйретти.

23Раббий Нуннынъ улы Ешуга буйырык берди: «Берк эм юрекли бол, неге десе сен Исраил улларын Мен ант этип ваьде эткен элге аькетеексинъ».

24Муса, Таураттынъ сол соьзлерин басыннан сонъына дейим язып алып, 25Раббийдинъ Антласув сандыгын коьтерип юрген левийшилерге буйырды: 26«Алынъыз сосы китапты, Тауратты, эм оны Раббий Алланъыздынъ антласув сандыгынынъ янына салынъыз. Бу китап сонда сизге карсы шааты болып тураяк. 27Мен сизинъ кайдай ийнат эм тынышсыз болганынъызды билемен. Эгер сиз, мен аранъызда сав турганымда, Раббийге сондай тынълавсыз болсанъыз, мен оьлгеннен сонъ кайдай болаяксыз! 28Мага ырувларынъыздынъ савлай аксакалларын эм басшыларын йыйынъыз. Мен оларга бу соьзлерди айтпага керекпен, коькти эм ерди оларга карсы шаатлыкка шакыраякпан. 29Мен билемен, меним оьлимимнен сонъ азгырувга туьсип, мен сизге буйырган туьз йолдан бурылаяксыз. Келеекте баьле-каза басынъызга туьсеек, неге десе сиз Раббий унамаган яманлыкларды этеексиз эм колларынъыздынъ ислери мен Оны ашувландыраяксыз».

Мусадынъ йыры

30Муса сол йырдынъ соьзлерин басыннан сонъына дейим савлай Исраил ямагатына окыды:

32

32^1«Тынъланъыз, коьклер, мен соьйлеекпен;

Тынъла меним авызымнан шыккан соьзлеримди, ер!

2Окувым ямгырдай болып явсын,

Танъ шыгындай болып туьссин,

Яс оьленге ямгыр куйылгандай,

Буьрленген бутакларга ямгыр явгандай болсын!

3Раббийдинъ атын эситтирейим,

Бизим Алламыздынъ уллылыгын данъкланъыз!

4Ол – каядай берк, Онынъ ислери минсиз,

Онынъ баьри эткен затлары туврашыл.

Алла сенимли, ялганлыкты этпеген,

Ол акыйкат эм туврашыл+.

5Бу ырув болса алдавшы эм кылыксыз:

Ога туьз болмадылар,

Онынъ балаларындай аьрекетлемейдилер.

Бу олардынъ уятлыгы.

6Раббийдинъ эткен ийгиликлерине сондай явап бересинъизбе?

Эй, акылсыз эм акмак халк!

Сизди яраткан, сизди кеплестирген,

Атанъыз, Яратувшынъыз Ол тувылма+?

7Бурынгы куьнлерди эсинъизге туьсиринъиз;

Кеткен несиллер акында ойланынъыз.

Соранъыз атанъыздан, ол сизге айтар,

Аксакаллардан соранъыз, олар сизге анълатарлар.

8Алла-Таала халкларга асабалыкларын бергенде,
Ол баьри аьдем ырувын боьлди,
Ол Исраил улларынынъ санына коьре
Халклардынъ мажаларын белгиледи[*]+.
9Раббийдинъ уьлиси – Онынъ халкы,
Якыптынъ уллары – Онынъ асабалык уьлиси+.
10Раббий оларды кургак элде,
Елден коршаланмаган бос далада тапты.

Раббий оларды коршалады, кереклерин таппага каьрледи;

Коьзининъ карасындай этип саклады.

11Карагус калай уясын саклап

Балапанларынынъ уьстинде канатларын кенъ яйса,

Балапанларын алып канатлары уьстинде тасыса,

Раббий де солай этеди+.

12Раббий Оьзи халкына йол коьрсетти,

Ога ярдам эткен баска алла йок эди.

13Ол халкын ердинъ тав басларына шыгарды,

Далада оьскен аслык пан асырады.

Ол каялардынъ ярыкларыннан алынган балавыз бан,

Таслар арасында оьскен зейтун терегининъ майы ман тойдырды,

14Суьруьвлерден эм отарлардан май эм суьт пен,

Ток козылар эм текелер мен,

Башаннынъ ийги кошкарлары ман эм сайлам бийдай ман тойдырды.

Сиз юзимнинъ кызыл канын иштинъиз.

15Ешурун[*] семирди эм ийнат болды;

Семирди эм май байлады, семиз болды.

Яраткан Аллады мутты, мисетсинмеди,

Каядай берк Куткарувшысын алып былактырды.

16Халк ят аллаларга табынды.

Сол зат пан Оны ашувландырдылар,

Шийкендирген бутлар ман каарландырдылар.

17Олар Аллага тувыл, йинлерге курманлыклар шалдылар,

Оьзлери танымаган аллаларга,

Аталарынъыз сыйламаган янъы келген аллаларга+.

18Каядай берк Куткарувшынъызды тасладынъыз;
Сизди яраткан Аллады муттынъыз.
19Раббий соны коьрди эм сизди арам этти,
Неге десе уллары эм кызлары болсанъыз да
Оны ашувландырдынъыз.
20„Мен олардан юзимди ясырарман, – деди Ол, –
Коьрермен олардынъ сонъы калай болганын;
Неге десе олар – бузылган ырув, арам балалар.
21Менде олар куьнлевди тувдырдылар,

Алла болмаган бутларга табынып, Мени ашувландырдылар.

Мен де олар халк деп санамаган халкты коьтерип,

Оларда кара куьнлев тувдырарман;
Мен оларды акмак халк пан ашувландырарман+.
22Меним ашувымнан от тутанады,
Оьлилердинъ дуныясына дейим яйылаяк.
От ерди эм онынъ берген аслыгын ютаяк,
Тавлардынъ этеклерин ягаяк.
23Мен оларга баьле-казаларды йибереекпен,
Оларга Оьзимнинъ окларымды атаякпан.
24Мен оларга кытлык, йок этетаган йоьте
Эм оьлтиретаган мараз йибереекпен;
Мен оларга йырткыш айванларды,

Топыракта йылысатаган увлы йыланларды йибереекпен+.

25Орамларда кылыш балаларын йок этеек,

Уьйлерин коркыныш бийлеек.

Яслар, кызлар, балалар,

Ак шашлы картлар оьлееклер.

26Мен айтар эдим: инсанлар арасыннан

Олардынъ акында эскеруьвлерди йок этер эдим.

27Ама душпанлардынъ селекелевлериннен корктым;

Оларга оьзлери акында: Бизим колларымыз енъди;

Оны Раббий ислемеди, – деп, айттырмага суьймедим“.

28Бу акылын ишкен халк,

Олар мыйсыз.

29О, эгер олар дана болсалар,

Ахыры кайдай болаягын анълар эдилер!

30Эгер олардынъ каядай берк Куткарувшысы оларды сатпаган болса,

Эгер Раббий оларды тапшырмаган болса,

Бир аьдем мынъ аьдемди калай кувар эди,

Эки аьдем он мынъ аьдемди калай кувып болар эди+.

31Бизим Кая олардынъ каясына усамайды:

Бизим Алла, каядай берк, олардынъ аллаларына усамайды.

Душпанларымыз да соны биледилер.

32Олардынъ юзим тереги Содом юзиминнен эм Гомора бавларыннан.

Олардынъ емислери увга толы, юзим солкымлары – ашы+.

33Олардынъ шагыры – йыланнынъ увы,

Кара йыланнынъ оьлтиретаган увы.

34Алла айтады: „Бу шуьшлерди язбаганма экенмен?

Меним амбарларымда киртленмегенме экен?

35Оьш алувды Мага калдырынъыз,

Кылмысын Мен Оьзим кайтарарман.

Келер заман – душпаннынъ аяклары таяяк;

Баьле-каза куьнлери ювыкта эм аьжеллери тез келеек“+.

36Раббий Оьзининъ халкына оьким шыгараяк
Эм де Оьзининъ кулларын аяяк,
Олардынъ куьшлери кеткенин,

Эш бирев – не ыргат, не азат калмаганын коьреек+.

37Раббий айтаяк: „Кайда ды, аьше, олардынъ аллалары,

Артында олар ясырынган сол кая?

38Кайда ды аллалары,

Олардынъ курманлыкларынынъ майын егенлер,

Курманлык шагырларыннан ишкенлер?

Коьтерилсинлер эм сизге ярдам этсинлер!

Сизге басынъызды сукпага бир ер берсинлер!

39Энди билинъиз, тек Мен – бир Алла,

Меннен баска алла йок.

Мен оьлтиремен эм яшатаман.

Мен яралы этемен, савартаман,

Эш бирев Меним колымнан куткарылмас+.

40Мен колымды коькке коьтеремен эм айтаман:

Мен оьмири яшайман.

Бу зат тувра болгандай, баьри зат та тувра,

41Йылтыраган кылышымды кайрап,

Колыма оьким уьшин алганда,

Мен Оьзимнинъ явларымнан оьшимди алаякпан

Эм Мени коьрип болмаганларга кылмысын кайтараякпан+.

42Мен окларымды канга малаякпан,
Меним кылышым оьлтиреек,
Оьлгенлердинъ эм есирлердинъ канын ишеек,
Явлардынъ етекшилерининъ басларын ашаяк“.

43Коьклер, Оны ман бирге куванынъыз,

Алладынъ баьри маьлеклери Ога табынсынлар!

Суьйининъиз, баска миллетлер, Онынъ халкы ман,

Баьри маьлеклер Оннан куьш алсынлар!

Неге десе Ол Оьзининъ кызметшилерининъ каны уьшин

Оьзининъ явларыннан оьш алаяк;
Оны коьрип болмаганларга кылмысын кайтараяк,
Оьзининъ элин эм халкын куьнадан тазалаяк»+.

44Муса Нуннынъ улы Ешу мен келип, халкка сол йырдынъ баьри соьзлерин эситтирди. 45Муса сол соьзлерди савлай Исраил улларына айтып, 46косты: «Буьгуьн мен сизге айткан соьзлерди юрегинъизге салынъыз, балаларынъызга, Таураттынъ баьри соьзлерин мукаят тынъласынлар деп, буйырынъыз+. 47Сиз уьшин бу соьзлер бос соьзлер тувыл: онда – сизинъ яшавынъыз. Олар сизге, Йордан сувыннан оьтип, ие болаяк элинъизде оьмиринъизди узатаяк»+.

48Сол ок куьн Раббий Мусага: 49«Моав элиндеги Аварим кырагына, Ериходынъ карсысында Нево тавына коьтерил, Мен Исраил улларына иеликке берген Кенан элин карап шык+. 50Сенинъ аганъ Харун Хор тавында оьлген эм оьз халкына косылган, сен де коьтерилген тавда оьлеексинъ эм ата-бабаларынъа косылаяксынъ+. 51Неге десе сиз экевинъиз де Зин шоьллигинде, Мерива Кадеш оазисинде, Исраил улларынынъ алдында Мени сыйламадынъыз, киелигимди коршаламадынъыз+. 52Сонынъ уьшин Мен Исраил халкына берген элди сен тек узактан коьреексинъ, элге кирмеексинъ» – деп, айтты+.

33

Мусадынъ ийгилик дувасы

33^1•Мине Мусадынъ, Алла аьдемининъ, оьлеектен алдын Исраил улларына багыслаган ийгилик дувасы. 2Ол булай деди:

«Раббий Синай тавыннан келди,

Сеир тавыннан халкынынъ уьстине коьтерилди;

Паран тавыннан яркырады.

Ол мынълаган маьлеклер мен бирге келди,

Онъ колында от янып тура эди+.

3Ол оьзининъ халкын шынтысы ман суьеди:

Баьри Ога багысланганларды коршалайды.

Баьриси де Онынъ аягына йыгыладылар

Эм Оннан насихат аладылар.

4Муса бизге тапшырган Таурат,

Якыптынъ ямагатынынъ асабалыгы+.

5Халктынъ басшылары Исраил ырувлары ман йыйылатаган заманда,

Раббий Ешурунда[*] патша болды»+.

6Сонъ Муса айтты:

«Рубен яшасын, оьлмесин,

Тувдыкларынынъ саны азаймасын».

7Юда ырувы акында булай айтты:

«Раббий, эсит Юдадынъ сесин,

Халкына кайтарып аькел оны.

Оьз коллары ман оьзин коршаласын.

Душпанларына карсы шыкканда ога ярдам эт!»

8Левий ырувы акында булай айтты:

«Я Раббий, Туммим эм Урим[*]

Сенинъ алал кулларынъ [левийшилер] уьшин.

Сен оларды Массада да сынадынъ,

Мерива оазисинде олар ман эристинъ+.

9Олар аналары эм аталары акында булай айтадылар:

„Биз оларды санга санамаймыз“.

Кардашларын танымадылар, балаларын эслемедилер;

Неге десе олар Сенинъ соьзинъди тутадылар

Эм Сенинъ антласувынъды саклайдылар+.

10Сенинъ йорыкларынъды Якыптынъ тувдыкларына еткистедилер,

Сен берген Тауратты Исраил улларына уьйретедилер.

Сенинъ алдынъа ийисли май саладылар,

Курман шалатаган орнынъда сага тутасяндырув курманлыклар этедилер.

11Раббий, онынъ куьшин багысла,

Онынъ колларынынъ ислерин хош коьр.

Ога карсы шыкканлардынъ эм коьрип болмаганлардынъ,

Олар турып болмастай, беллерин уьз».

12Бенямин ырувы акында булай айтты:

«Раббийдинъ суьйикли кулы,
Онынъ янында коркынышсыз яшасын;
Алла-Таала оны куьн узагы саклайды.
Кимди Раббий суьеди,
Сол Онынъ кушагында олтырады».

13Юсып ырувы акында булай айтты:

«Раббий онынъ элин баалы танъ шыгы ман йогарыдан,

Ерден шыккан сувлары ман багысласын;+
14Куьн берген энъ ийги затлар ман,
Аьр ай оьскен энъ ийги емислер мен,

15Бурынгы тавлардынъ энъ аьруьв савгалары ман,

Оьмирлик тоьбелердинъ берекети мен,+
16Раббий янып турган коьгемликтинъ ишиннен
Коьрсеткен рагимлиги мен,
Ердинъ энъ ийги савгалары ман
Толылыгы ман багысласын.
Баьри бу ийгиликлер Юсыптынъ басына келсин,

Кардашлары арасында етекшидинъ тоьбесине явсын+.

17Уллылыгы ман ол марка бугага усайды,
Куьши мен – кийик бугага.
Муьйизлери мен ол халкларды,

Тагы да ердинъ бир шетинде яшаганларды да, суьзип баслаяк.

Сондай онлаган мынъ Эпрайым уллары,

Сондай мынълаган Манаше уллары»+.

18Забулон ырувы акында булай айтты:

«Забулон уллары, суьйининъиз, сиз йолга шыкканда,

Суьйининъиз сиз де, Иссакар уллары, шатырларынъызда!

19Олар халкларды тав янына шакырарлар;

Сонда алал курманлыкларды шаларлар.

Олар денъизлердинъ берекети мен,

Кумда ясырылган казналары ман тояяклар».

20Гад ырувы акында булай айтты:

«Гад улларынынъ топырагын кенъейткен Аллага шуькир!

Олар арсландай болып онда яшап,
Авлаганларынынъ колын, басын йыртып аладылар.
21Оьзлерине энъ ийги ерди айырып алганлар,
Оларга етекшидинъ пайы берилген.
Халктынъ басшылары йыйылганда,
Олар Раббийдинъ аьдил ыркын

Эм Онынъ Исраилге берген йорыкларын толтырды»+.

22Дан ырувы акында булай айтты:

«Дан Башаннан шоршып юрген

Арслан баласына усайды».

23Напталий ырувы акында булай айтты:

«Напталий Раббийдинъ рагимлиги эм багыславы ман толган.

Ол коьл эм кубыладагы ерге ие болаяк».

24Ашер ырувы акында булай айтты:

«Ашер улларынынъ ишинде энъ бек сыйлы болган ул;

Кардашларынынъ арасында шапагатлы болсын,

Аякларын май ман ювсын.

25Капыларынынъ тиеклери темирден эм езден болаяк,

Байлыгынъ, куьнлеринъдей, сансыз болаяк».

26[Муса баьри Исраил улларына булай айтты:]

«Ешурун, Аллага тенъ болган эш бирев йок.

Ол коьклерден, Оьзининъ уллылыгы ман

Булытлар уьстинде сизге ярдамга асыгады+.

27Оьмирли Алла – коршалавшынъыз,

Онынъ оьмирли колларынынъ аясындасыз.

Ол душпанынъызды сизден кувар эм айтар:

„Оны йок этинъиз!“ – деп.

28Соьйтип, Исраил уллары коркувсыз яшаяклар;

Якыптынъ булагы кавыфсыз болаяк.

Элинде бийдай эм шагыр мол;

Онда коьклер шык явдырады+.

29Исраил уллары, сиз наьсиплисиз!

Сиздей, Раббий куткарган, халк бар ма?

Ол сизге калкан, ярдамшы эм данъклы кылыш.

Душпанларынъыз алдынъызда ийилееклер,

Аякларынъыз бан оларды таптаяксыз»+.

34

Муса пайхамбардынъ оьлими

34^1Муннан сонъ Муса Моав далаларыннан озып, Ерихо шахарынынъ карсысындагы Писга тавларына кетти. Онда Нево тавына шыкты. Раббий ога Гиладдан Данга дейим баьри элди коьрсетти, 2савлай Напталийдинъ топырагын, Эпрайымнынъ эм Манашединъ элин, савлай Юдадынъ топырагын Ер арасы денъизге дейим, 3Негев шоьллигин эм Хурма шахары Ериходынъ даласын, Соар шахарына дейим+. 4Раббий ога айтты: «Мине Мен Ибрагимге, Исхакка эм Якыпка „Сенинъ тувдыкларынъа береекпен“ – деп, ант эткен эл. Мен оны сага коьрмеге ызын бердим, ама сен сол элге кирмеексинъ»+.

5Муса, Раббийдинъ кулы, сонда, Моав еринде, Раббий айткандай, оьлди. 6Раббий оны Моавда, Бетпеор шахарынынъ карсы ягындагы оьзенинде коьмди, ама буьгуьн де эш бирев онынъ кабыры каерде болганын билмейди+. 7Мусага, ол оьлгенде, юз йырма йыл эди. Ама коьзлери осал болмады, куьши кетпеди+. 8Исраил уллары отыз куьн Моав даласында Мусадынъ оьлимининъ сыйтын, йылав эм кайгырув куьнлери кутылганга дейим, эттилер+.

9Нуннынъ улы Ешу даналык рухына толды, неге десе Муса онынъ басына колларын салган эди. Исраил уллары ога тынълайдылар эм Раббий Мусага буйырганларды этедилер+.

10Соннан сонъ Исраилде Мусадай, Раббий мен юз бен юз коьрискен, пайхамбар болмаган+. 11Раббий оны Мысырда параонга, баьри онынъ куллыкшыларына эм савлай элине коьп нышанларды эм аьжейиплерди коьрсетпеге йиберди. 12Баска эш бирев Муса Исраил улларына коьрсеткен уллы куьшти эм коркынышлы аьжейиплерди этпеген.

* 1:2 Хорев тавы: Синай тавы.

* 1:2 Исраил уллары Кадеш Барнеядан Алла оларга ваьде эткен ерге тез киреек эдилер. Ама Аллады тынъламаганлары уьшин, олар 40 йылды шоьлде калмага керек болдылар. Муса пайхамбар бу соьзлерди сол 40 йылдан сонъ айтады.

* 1:3 Он биринши ай: январь-февраль.

* 3:14 Яирдинъ авыллары.

* 4:16-18 Бутлар: оьтирик танърилер.

* 7:5 Ашера: хатын алла.

* 10:8 Буьгуьн: бу соьзлердинъ язылган заманында.

* 14:5 Элик – косуля.

* 14:18 Лейлек – аист.

* 16:18 Оьким – суд.

* 30:6 Авыстыраяк: еврейше «суьннетлеек».

* 32:8 Ол Исраил улларынынъ санына коьре халклардынъ мажаларын белгиледи: яде «Ол аьр халкка бирер коршалавшы маьлек белгиледи».

* 32:15 Ешурун: Исраил халкы.

* 33:5 Ешурун: Исраил халкы.

* 33:8 Туммим эм Урим: сыбага таслар эм Алладынъ мыратын уьйренер уьшин кулланылган, тамам не болганлары билинмеген эки кишкей зат.

+ 1:2 Шыг. 3:1, Шыг. 17:6, Шыг. 33:6, Сан. 13:26, Сан. 32:8

+ 1:3 Сан. 14:33
+ 1:4 Сан. 21:21-35
+ 1:6 Шыг. 19:1, Сан. 10:11-12
+ 1:7 Сан. 13:30
+ 1:8 Яр. 12:7, Яр. 26:3, Яр. 28:13
+ 1:9 Шыг. 18:18, Сан. 11:14
+ 1:10 Яр. 15:5
+ 1:15 Шыг. 18:25, Сан. 11:16

+ 1:16 Лев. 19:15, Шер. 16:18-19, Сулейманнынъ таварыхлары 31:9

+ 1:17 Шыг. 23:2-3, Лев. 19:15, Шыг. 18:22, Шыг. 18:26

• 1:19 Сан. 13, Сан. 14
+ 1:21 Шер. 31:8,
+ 1:30 Шыг. 14:14
+ 1:31 Шыг. 19:4, Шер. 32:11,
+ 1:33 Шыг. 13:21
• 1:34 Сан. 14:20-45
+ 1:36 Сан. 14:6-9, Сан. 14:24
+ 1:37 Сан. 20:12, Сан. 27:14
+ 1:38 Шыг. 24:13, Сан. 27:18-20
+ 1:46 Сан. 20:1,
+ 2:1 Сан. 14:25, Сан. 21:4
+ 2:5 Яр. 36:8
+ 2:7 Сан. 14:33
+ 2:10 Сан. 13:23, Шер. 1:28

+ 2:11 Яр. 14:5, Шер. 2:11, Шер. 2:20, Яр. 14:5-6

+ 2:12 Яр. 36:20-30
+ 2:13 Сан. 21:12
+ 2:14 Сан. 14:29-35, Сан. 26:64-65
+ 2:20 Яр. 14:5-6
+ 2:22 Яр. 36:20-30
• 2:24 Сан. 21:21-26
+ 2:25 Шыг. 15:14-16, Шыг. 23:27
+ 2:27 Сан. 20:17-19
• 3:1 Сан. 21:31-35
+ 3:2 Сан. 21:33-34
+ 3:6 Шер. 7:2
+ 3:9 Шер. 4:48,
+ 3:11 Яр. 14:5, Шер. 2:11, Шер. 2:20,
+ 3:12 Сан. 32:33,
+ 3:15 Сан. 32:39-41,
+ 3:16 Сан. 21:24,
+ 3:17 Сан. 34:11,
+ 3:19 Сан. 32:17-26,
+ 3:21 Шер. 7:19,
+ 3:22 Шыг. 14:14
+ 3:24 Шыг. 15:11
+ 3:26 Сан. 20:12, Шер. 1:37

+ 3:27 Сан. 20:12, Сан. 27:12-13, Шер. 31:2, Шер. 32:52, Шер. 34:4

+ 3:28 Сан. 27:18-19, Шер. 1:38
+ 3:29 Сан. 25:5
+ 4:1 Лев. 18:5

+ 4:2 Шер. 12:32, Сулейманнынъ таварыхлары 30:6, Ашы. 22:18

+ 4:3 Сан. 25:1-9
+ 4:8 Рим. 3:2, Рим. 7:12
+ 4:9 Шер. 6:7, Шер. 11:19, Шер. 32:46,
+ 4:10 Шыг. 19:9, Шыг. 19:16
+ 4:11 Шыг. 20:21, Ювытлар 12:18

+ 4:13 Шыг. 20:1-17, Шер. 5:6-21, Шыг. 24:12, Шыг. 31:18

+ 4:16 Шыг. 20:4-5, Рим. 1:23

+ 4:21 Шер. 1:37, Шер. 3:26

+ 4:24 Шыг. 20:5, Шыг. 24:17, Шер. 9:3, Ювытлар 12:29

+ 4:26 Шер. 32:1,
+ 4:27 Лев. 26:33, Шер. 28:64
+ 4:28 Шер. 28:36,
+ 4:33 Шыг. 19:21
+ 4:35 Мк. 12:32, 1Кор. 8:4
+ 4:36 Шыг. 24:17
+ 4:39 Шыг. 15:11,
• 4:41 Сан. 35:9-34, Шер. 19:1-13,
+ 4:47 Сан. 21:21-35
+ 4:48 Шер. 3:9
+ 4:49 Шер. 3:17
• 5:1 Шыг. 20:1-17
+ 5:4 Шыг. 33:11
+ 5:5 Шыг. 20:18, Шыг. 20:21, Шыг. 24:2
+ 5:6 Лев. 26:13
+ 5:8 Лев. 19:4, Лев. 26:1, Шер. 27:15

+ 5:9 Шыг. 34:14, Шер. 4:24, Шер. 6:15, Шыг. 34:7, Сан. 14:18

+ 5:10 Шер. 7:9

+ 5:11 Лев. 19:12, Лев. 24:10-16

+ 5:12 Шыг. 31:14-17, Лев. 19:30, Лев. 23:3, Лев. 26:2, Сан. 15:32-36, Мк. 2:27-28, Лк. 13:14

+ 5:16 Лев. 19:3, Шер. 27:16, Мат. 15:4, Мат. 19:19, Мк. 7:10, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Эфесшилер 6:2

+ 5:17 Яр. 9:6, Лев. 24:17, Мат. 5:21, Мат. 19:18, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Рим. 13:9, Якуп 2:11

+ 5:18 Лев. 18:20, Лев. 20:10, Шер. 22:22, Сулейманнынъ таварыхлары 6:32, Мат. 5:27, Рим. 13:9

+ 5:19 Лев. 19:11, Мат. 19:18, Рим. 13:9

+ 5:20 Шыг. 23:1, Шер. 19:16-20, Сулейманнынъ таварыхлары 19:5, Сулейманнынъ таварыхлары 19:9, Сулейманнынъ таварыхлары 21:28, Сулейманнынъ таварыхлары 24:28, Сулейманнынъ таварыхлары 25:18, Мат. 19:18

+ 5:21 Мат. 5:28, Лк. 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 5:22 Шыг. 31:18
+ 5:25 Шыг. 19:21
+ 5:27 Шыг. 20:18-19
+ 5:28 Шер. 18:17
+ 5:33 Шер. 10:13
+ 6:3 Яр. 15:5, Яр. 22:17
+ 6:4 Мк. 12:29,

+ 6:5 Шер. 11:13, Мат. 22:37, Мк. 12:30, Лк. 10:27

+ 6:7 Шер. 4:9,
+ 6:8 Шыг. 13:9, Шыг. 13:16, Шер. 11:18
+ 6:9 Шер. 11:20
+ 6:13 Мат. 4:10, Лк. 4:8, Шер. 10:20,
+ 6:15 Шыг. 20:5
+ 6:16 Шыг. 17:2, Мат. 4:7, Лк. 4:12
+ 6:19 Шыг. 23:28-30
+ 6:20 Шыг. 12:26
+ 6:21 Шыг. 20:2
+ 6:25 Шер. 24:13
+ 7:1 Шыг. 23:23
+ 7:2 Сан. 21:2, Шер. 3:6, Шер. 20:16-17,
+ 7:3 2Кор. 6:14, Шыг. 34:15-16,
+ 7:4 Шер. 6:15
+ 7:5 Шыг. 23:24, Шыг. 34:13
+ 7:6 1 Петер 2:9, Шыг. 19:5-6
+ 7:9 Шыг. 20:6, Шер. 5:10
+ 7:12 Яр. 17:2, Яр. 26:3
+ 7:14 Шыг. 23:26
+ 7:15 Шыг. 9:15, Шыг. 15:26, Шыг. 23:25
+ 7:16 Шыг. 23:33
+ 7:19 Шер. 3:21,
+ 7:20 Шыг. 23:28,
+ 7:22 Шыг. 23:29
+ 8:2 Шыг. 16:35, Шыг. 15:25

+ 8:3 Шыг. 16:14-15, Шыг. 16:31, Мат. 4:4, Лк. 4:4

+ 8:4 Шер. 29:5,

+ 8:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:12, Ювытлар 12:7

+ 8:7 Шер. 11:11
+ 8:14 Сулейманнынъ таварыхлары 30:9,
+ 8:15 Сан. 21:6, Шыг. 17:6, Сан. 20:11
+ 8:16 Шыг. 16:5, Шыг. 16:31
+ 9:2 Сан. 13:23, Шер. 1:28

+ 9:3 Шыг. 20:5, Шыг. 24:17, Шер. 4:24, Ювытлар 12:29, Шыг. 23:29-31

+ 9:4 Яр. 15:16
+ 9:5 Яр. 50:24
+ 9:8 Шыг. 32:4, Шыг. 32:10
+ 9:9 Шыг. 24:18, Мат. 4:2
+ 9:10 Шыг. 31:18
+ 9:12 Шыг. 32:7-10
+ 9:14 Сан. 14:12
+ 9:18 Шыг. 34:28, Шыг. 32:11-14
+ 9:21 Шыг. 32:20
+ 9:22 Шыг. 17:7, Сан. 11:3, Сан. 11:34
+ 9:23 Сан. 13:3, Сан. 14:1
+ 9:26 Шыг. 32:11-13
+ 9:28 Сан. 14:16
• 10:1 Шыг. 34:1-4
+ 10:1 Шыг. 25:10
+ 10:2 Шыг. 25:16, Шыг. 25:21
+ 10:3 Шыг. 37:1-9

+ 10:4 Шыг. 20:1-17, Шер. 5:6-21, Шыг. 34:28-29

+ 10:5 Шыг. 40:20,
+ 10:6 Сан. 33:30-31, Сан. 20:28, Сан. 33:38
+ 10:7 Сан. 33:33
+ 10:8 Сан. 8:14
+ 10:9 Сан. 18:20
+ 10:10 Шыг. 34:28
+ 10:11 Шыг. 33:1
+ 10:13 Шер. 5:33
+ 10:14 Шыг. 9:29,
+ 10:15 Рим. 11:28
+ 10:16 Шер. 30:6, Рим. 2:29, Шыг. 32:9

+ 10:17 1 Тимотей 6:15, Ашы. 17:14, Ашы. 19:16, Ислер 10:34, Рим. 2:11, Гал. 2:6, Эфесшилер 6:9, Колосшылар 3:25, 1 Петер 1:17,

+ 10:19 Шыг. 22:21, Лев. 19:34

+ 10:20 Шер. 6:13, Шер. 30:20

+ 10:22 Яр. 46:27, Шыг. 1:5, Яр. 15:5, Яр. 22:17

+ 11:4 Шыг. 14:27-28
+ 11:6 Сан. 16:31-33
+ 11:9 Яр. 50:24, Шыг. 3:8
+ 11:11 Шер. 8:7
+ 11:13 Шер. 6:5,
+ 11:14 Лев. 26:4,
+ 11:18 Шыг. 13:9, Шыг. 13:16, Шер. 6:8
+ 11:19 Шер. 4:9
+ 11:20 Шер. 6:9
+ 11:24 Яр. 15:18, Шыг. 23:31, Сан. 34:1-12,
+ 11:25 Шер. 7:24
+ 11:26 Шер. 30:1, Шер. 30:15
+ 11:27 Лев. 26:1-13, Шер. 28:2-14
+ 11:28 Лев. 26:14-45, Шер. 28:15-45
+ 11:29 Шер. 27:12-13,
+ 11:30 Яр. 12:6
+ 12:3 Шыг. 23:24, Шыг. 34:13, Шер. 7:5,
+ 12:7 Шер. 27:7
+ 12:12 Сан. 18:20, Шер. 10:9
+ 12:16 Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:13
+ 12:19 Шер. 14:27,

+ 12:23 Яр. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:13

+ 12:32 Шер. 4:2, Ашы. 22:18

+ 13:2 Мк. 13:22, 2 Салоникшилер 2:9, Ашы. 13:13, Ашы. 16:14

+ 13:5 Шер. 18:20
+ 13:8 Сулейманнынъ таварыхлары 1:10
+ 13:9 Шыг. 32:27-28, Шер. 17:7
+ 13:10 Шер. 17:5

+ 14:1 Мат. 5:9, Яхья 1:12, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14, Лев. 19:27-28, Лев. 21:5

+ 14:2 Шыг. 19:5

• 14:3 Лев. 11

+ 14:21 Лев. 7:24, Лев. 11:39-40, Шыг. 19:6, Шыг. 23:19, Шыг. 34:26

+ 14:22 Лев. 27:30, Сан. 18:21
+ 14:27 Шер. 12:19, Сан. 18:20, Шер. 10:9
+ 14:28 Шер. 26:12
+ 15:1 Шер. 31:10,
+ 15:3 Шер. 23:20
+ 15:6 Шер. 28:12,

+ 15:8 Лев. 25:35-36, Мат. 5:42, Якуп 2:15, 1 Яхъя 3:17

+ 15:11 Мат. 26:11
+ 15:12 Шыг. 21:2
+ 15:17 Шыг. 21:5-6
+ 15:19 Шыг. 13:2, Шыг. 13:11-16
+ 15:21 Лев. 22:20
+ 15:23 Лев. 17:13, Шер. 12:23-24

• 16:1 Шыг. 12:1-39, Шыг. 13:3-10, Шыг. 23:14-17, Лев. 23:4-22, Лев. 23:33-43, Сан. 28:16-31, Сан. 29:12-39

+ 16:3 Шыг. 12:11
+ 16:4 Шыг. 34:25
+ 16:9 Шыг. 34:22
+ 16:12 Шер. 5:15
+ 16:13 Шыг. 23:16
+ 16:18 Шыг. 18:21, Сан. 11:16, Шер. 1:16-17

+ 16:19 Шыг. 23:2-3, Лев. 19:15, Шыг. 23:8, Сулейманнынъ таварыхлары 17:8,

+ 16:21 Шыг. 34:13, Шер. 7:5
+ 17:1 Лев. 22:20
+ 17:5 Шер. 13:10
+ 17:6 Сан. 35:30, Шер. 19:15
+ 17:7 Шер. 13:9
+ 17:9 Шер. 19:17
+ 17:17 Сулейманнынъ таварыхлары 31:3,
+ 18:2 Сан. 18:20, Шер. 10:9,
+ 18:3 Лев. 7:30-34
+ 18:4 Сан. 18:12
+ 18:6 Сан. 35:2,
+ 18:9 Лев. 18:26-30, Шер. 12:29-31
+ 18:10 Лев. 18:21,
+ 18:11 Шыг. 22:18, Лев. 19:26, Лев. 19:31

+ 18:15 Мк. 9:8, Яхья 1:21, Ислер 3:22, Ислер 7:37

+ 18:16 Шыг. 20:19, Шер. 5:27
+ 18:17 Шер. 5:28
+ 18:18 Яхья 4:25
+ 18:20 Шер. 13:5,
• 19:1 Сан. 35:9-34, Шер. 4:41-43,
+ 19:5 Шыг. 21:13
+ 19:10 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17
+ 19:11 Шер. 27:24
+ 19:13 Шер. 21:9

+ 19:14 Шер. 27:17, Сулейманнынъ таварыхлары 22:28, Сулейманнынъ таварыхлары 23:10,

+ 19:15 Сан. 35:30, Шер. 17:6, Мат. 18:16, 2Кор. 13:1, 1 Тимотей 5:19, Ювытлар 10:28

+ 19:16 Шыг. 20:16
+ 19:17 Шер. 17:9, Шер. 25:1
+ 19:19 Сулейманнынъ таварыхлары 19:5

+ 19:21 Шыг. 21:23-25, Лев. 24:19-20, Мат. 5:38

+ 20:7 Шер. 24:5
+ 20:14 Сан. 31:7, Сан. 31:9,
+ 20:17 Шер. 7:2,
+ 21:3 Сан. 19:2,
+ 21:5 Сан. 6:22-27
+ 21:8 Юнус 1:14
+ 21:9 Шер. 19:13
+ 21:12 1Кор. 11:6
+ 21:15 Яр. 29:30, Яр. 29:33
+ 21:18 Шыг. 20:12, Шер. 5:16
+ 21:20 Сулейманнынъ таварыхлары 23:20-21
+ 21:22 Сан. 25:4
+ 21:23 Яхья 19:31, Гал. 3:13
+ 22:1 Шыг. 23:4
+ 22:6 Шыг. 23:19, Лев. 22:28
+ 22:9 Лев. 19:19
+ 22:12 Сан. 15:38
+ 22:22 Шыг. 20:14, Лев. 20:10, Яхья 8:5
+ 22:29 Яр. 34:8, Шыг. 22:16-17,
+ 22:30 Лев. 18:8, Шер. 27:20
+ 23:1 Лев. 21:18-20,
+ 23:4 Сан. 22:5-6

+ 23:5 Сан. 24:10, Сулейманнынъ таварыхлары 26:2

+ 23:7 Яр. 25:24-26, Яр. 36:8, Сан. 20:14, Шыг. 22:21, Шыг. 23:9

+ 23:10 Лев. 15:1-5
+ 23:14 Лев. 26:12
+ 23:17 Лев. 19:29,
+ 23:20 Шыг. 22:25, Шер. 15:3
+ 23:21 Сан. 30:3,
+ 23:25 Мк. 2:23, Рут 2:2
+ 24:1 Мат. 5:31, Мат. 19:7, Мк. 10:4

+ 24:5 Шер. 20:7, Сулейманнынъ таварыхлары 5:18

+ 24:7 Шыг. 21:16
+ 24:8 Лев. 13:2
+ 24:9 Сан. 12:10-15
+ 24:13 Шыг. 22:26-27, Шер. 6:25,
+ 24:14 Лев. 25:39
+ 24:15 Лев. 19:13, Якуп 5:4
+ 24:17 Шыг. 22:21
+ 24:19 Лев. 19:9, Лев. 23:22, Рут 2:1-2
+ 25:1 Шер. 19:17
+ 25:3 2Кор. 11:24
+ 25:4 1Кор. 9:9, 1 Тимотей 5:18
+ 25:5 Мат. 22:24, Мк. 12:19, Лк. 20:28
+ 25:6 Яр. 38:8, Рут 4:10
+ 25:9 Рут 4:7
+ 25:14 Лев. 19:36
+ 25:17 Шыг. 17:8
+ 26:2 Шыг. 23:19, Шыг. 34:26, Лев. 23:10
+ 26:5 Яр. 46:27, Шыг. 1:7
+ 26:6 Шыг. 1:11, Шыг. 1:14
+ 26:7 Шыг. 2:23-25, Шыг. 3:9
+ 26:8 Шыг. 12:51
+ 26:9 Шыг. 3:8
+ 26:12 Лев. 27:30, Шер. 14:28-29
+ 26:14 Лев. 7:20, Лев. 21:1, Лев. 21:11,
+ 26:15 Шыг. 3:8
+ 26:18 Шыг. 19:5
+ 26:19 Шер. 28:1, Шыг. 19:6
+ 27:5 Шыг. 20:25,
+ 27:7 Шер. 12:7
+ 27:9 Шер. 26:18
+ 27:12 Шер. 11:29,
+ 27:15 Шыг. 20:4-5, Шыг. 34:17, Шер. 5:8
+ 27:16 Шыг. 20:12, Шыг. 21:17, Лев. 19:3
+ 27:17 Шер. 19:14
+ 27:18 Лев. 19:14
+ 27:19 Шыг. 22:21-22
+ 27:20 Лев. 18:8, Шер. 22:30
+ 27:21 Шыг. 22:19, Лев. 18:23
+ 27:22 Лев. 18:9,
+ 27:23 Лев. 18:17, Лев. 20:14
+ 27:24 Шер. 19:11
+ 27:25 Шыг. 23:7, Шер. 16:19
+ 27:26 Гал. 3:10
• 28:1 Лев. 26:1-13, Шер. 11:13-15
+ 28:1 Шер. 26:19
+ 28:7 Шыг. 23:27
+ 28:8 Лев. 25:20-21
+ 28:9 Шыг. 19:6
+ 28:12 Шер. 11:14, Шер. 15:6
• 28:15 Лев. 26:14-45
+ 28:22 Лев. 26:16,
+ 28:27 Шыг. 9:10
+ 28:30 Шер. 20:5-7,
+ 28:36 Шер. 4:28
+ 28:53 Лев. 26:29,
+ 28:60 Шыг. 9:1-12
+ 28:62 Яр. 15:5, Шер. 10:22
+ 28:64 Лев. 26:33, Шер. 4:27,
+ 28:68 Шер. 17:16,
+ 29:1 Шыг. 19:1-6
+ 29:4 Рим. 11:8
+ 29:5 Шер. 8:4,
+ 29:6 Шыг. 15:25, Шыг. 16:4, Шыг. 17:6
+ 29:7 Сан. 21:21-35
+ 29:8 Сан. 32:33
+ 29:13 Шыг. 6:7
+ 29:18 Ювытлар 12:15
+ 29:20 Шер. 9:14,
+ 29:23 Яр. 14:2, Яр. 19:24,
+ 29:24 Лев. 26:32,
+ 29:27 Лев. 26:14-39, Шер. 28:15-68,
+ 29:29 Сулейманнынъ таварыхлары 25:2
+ 30:1 Шер. 11:26, Лев. 26:40
+ 30:6 Шер. 10:16,
+ 30:7 Яр. 12:3, Шыг. 23:22
+ 30:12 Рим. 10:6
+ 30:15 Шер. 11:26,
+ 30:20 Шер. 10:20

+ 31:2 Шер. 34:7, Сан. 20:12, Сан. 27:12-13, Шер. 3:27

+ 31:3 Шер. 1:38
+ 31:4 Сан. 21:21-35
+ 31:5 Шер. 7:2
+ 31:10 Шер. 15:1, Шыг. 23:16
+ 31:14 Шер. 34:5, Сан. 27:19
+ 31:15 Шыг. 33:9, Сан. 12:5
+ 31:16 Шыг. 34:15,
+ 31:17 Сан. 14:42,
+ 31:19 Шер. 32:1-43
+ 31:20 Шыг. 3:8
+ 32:4 Мат. 5:48, Рим. 9:14
+ 32:6 Яхья 8:41,
+ 32:8 Яр. 11:8, Ислер 17:26
+ 32:9 Шыг. 19:5,
+ 32:11 Шыг. 19:4,
+ 32:17 1Кор. 10:20
+ 32:21 Рим. 10:19
+ 32:24 Лев. 26:22,
+ 32:30 Лев. 26:8,
+ 32:32 Яр. 18:20
+ 32:35 Рим. 12:19, Ювытлар 10:30
+ 32:36 Ювытлар 10:30,
+ 32:39 Шыг. 20:3,
+ 32:41 Шер. 32:41,

+ 32:43 Рим. 15:10, Яр. 4:10-12, Ашы. 6:10, Ашы. 19:2

+ 32:46 Шер. 4:9
+ 32:47 Лев. 18:5
+ 32:49 Сан. 27:12
+ 32:50 Сан. 33:38
+ 32:51 Сан. 20:12, Сан. 27:14
+ 32:52 Шер. 3:27
• 33:1 Яр. 49:1-28
+ 33:2 Ислер 7:53, Гал. 3:19, Шыг. 19:18
+ 33:4 Яхья 1:17, Яхья 7:19
+ 33:5 Шер. 32:15,
+ 33:8 Шыг. 17:7, Сан. 20:13

+ 33:9 Шыг. 32:26-29, Шер. 17:9-11, Шыг. 30:7-8

+ 33:13 Яр. 27:28
+ 33:15 Яр. 49:26,
+ 33:16 Шыг. 3:2-4
+ 33:17 Яр. 48:19
+ 33:21 Сан. 32:1-5, Сан. 32:16-19
+ 33:26 Шер. 32:15, Шер. 33:5, Шыг. 15:11
+ 33:28 Сан. 23:9
+ 33:29 Яр. 15:1,
+ 34:3 Яр. 14:2, Яр. 19:22, Яр. 13:12
+ 34:4 Яр. 12:7, Яр. 50:24, Шер. 3:27
+ 34:6 Юда 1:9
+ 34:7 Шер. 31:2
+ 34:8 Сан. 20:29
+ 34:9 Сан. 27:18, Сан. 27:23,
+ 34:10 Шыг. 33:11

Рут

Рут

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис соьз

Оьрметли окувшы!

Бу шыгармадынъ ишине Таураттынъ (Ветхий Завет) уьш китабы алынган. Таурат (Ветхий Завет), Инжил (Новый Завет) мен бирге Сыйлы Китапты, оьмирлер бойы дуныяда энъ де бек окылып келеятырган Китаплардынъ Китабын туьзеди. Таурат дуныядынъ курылувы, аьдемнинъ куьналы болувы, ювыт эм баска аьвелги халклардынъ тарихлик эм рухлык йоллары акында хабарлайды.

Бу баспадагы уьш китап оьлшемлерине коьре уьйкен тувыллар. Ама олар сыйлы китаплардынъ арасында бирден-бир тувган ойларга эм сакланмаган аьжейипли ислерге толган кызыклы, оьткир сюжетли хабарлары ман баскаланадылар. Соьйтип, Юнус пайхамбардынъ акында айтылатаган китапта, ол бек уьйкен худ балыктынъ карнына туьссе де сав калганы хабарланады. Ама Юнустынъ бактысынынъ аьлеметлиги тек онынъ оьлимнен аьжейип кебинде куткарылувында тувыл, а Алладынъ толтырып болмастай буйырыгын ерине еткистуьвинде. Алла ога 8 оьмирде (я. э. д.) Ювык Куьнтувардынъ коьбисин бойсындырган эм яшавшылары Аллады кабыл этпеген куьдиретли Ассирия патшалыгынынъ бас каласы Ниневияда Оьзининъ Соьзин яймага тапшырган эди.

Баска эки шыгармалар, «Рут» эм «Эстер» китаплар да, сыйлы текстлер арасында сюжетлери мен баскаланадылар. Булардынъ негизинде – кыскаяклыдынъ бактысы.

«Рут» китабы ювыт халкынынъ бурынгысына багысланган. Онынъ ишинде аьрекетлейтаганлардынъ арасында, аьдетинше, тарих хабарлавлардынъ ортасында туратаган патшалар, аьскер аькимлери, пайхамбарлар распайдылар. Онда оьз кыйыны ман яшайтаган аьдемлер катнасадылар. Бирлескен, куьшли оькимети болмаган оьмирде аьр бир аьдем коьп кыйынын салып оьзининъ яшавы уьшин куьреспеге керек болган. Тап сондай эди экинши мынъйыллыктынъ сонъында (я. э. д.) ювытлардынъ яшавы. Ашлык, конъысы халклардынъ шапкынлыгы – сол заманларда олардынъ баьрисиннен коршаланмага эш бир амал йок эди.

Асылы ювыт болмай, ювытка байга барган Рут деген яс хатын, сол замандагы аьдетке карсы шыгып, эри оьлгеннен сонъ оьзининъ кайнанасы ман калмага токтасады. Бу абыт кайсы яктан алып караганда да аьдеттен тыскары эди. Бириншилей, тул хатын кайнанасы ман калмага тийисли тувыл эди. Экиншилей, Рут яшаган ерде уьйкен ашлык эди. Уьшиншилей, Рут – моав миллеттен, а сол заманларда моавшылар ювытлар ман яв эдилер. Сондай йигерли абыттан сонъ Руттынъ бактысы аьжейип кепте туьрленеди.

Эм сонъына калганда, Рут 11-нши оьмирде (я. э. д.), буьтин ювыт ырувларды оьзине бойсындырып эм бирлестирип, куьшли патшалык туьзген Даут патшадынъ аьесининъ анасы болады.

«Эстер» китабында бираз сонъгы замандагы, 5-нши оьмирдеги (я. э. д.) ислер суьвретленедилер. Болган ислер Ювык Куьнтувардынъ сол вакытта энъ куьдиретли болган Перс патшалыгынынъ бас каласында озадылар. Китапта суьвретленетаган ислерден бир юз элли йыллар алдында Исраил Вавилон патшалыгы ман енъилген сонъ, ювытлар зор ман Месопотамияга (аьлиги Иракка) коьширилген эдилер. Тек 6-ншы оьмирдинъ экинши кесегинде Вавилон оьзи перслерге корланады эм ювытлар Перс патшалыгына бойсынадылар. Тез арадан оларга тувган ерлерине кайтпага ызын бередилер. Юртларына баьриси де кайтпадылар, неге десе ювытлар 5-нши оьмирде, «Эстер» китабында белгиленген вакытта, Перс патшалыгынынъ аьр муьйисинде эм де бас каласында яшайтаган эдилер.

Бас калада оьзининъ йиени Эстер мен ювыт Мордокай да яшайтаган болган. Бираз заман озганнан сонъ, Эстерди патшадынъ хатынлар боьлмесине аладылар эм тез арадан ол патшадынъ ханбийкеси болады. Аман да Эстердинъ бактысында болатаган сейир ислер соны ман кутылмайдылар, а тек басланадылар. Эстер оьзининъ ювыт халкынынъ оьлим кавыфлыгыннан коршалавшысы эм онынъ куткарувшысы болмага керек болады. Китапта бир кере де «Алла» деген соьз распайды, ама ол китаптынъ ишинде онынъ болмаганлыгын анълатпайды. Китапка коьре, ювытлардынъ сол кыйынлыкларга не себептен туьскенлерин эске алсак, ол Эстердинъ нагашакасы Мордокай, Алла Насихатына ызлап, перс аькимлери алдында басын иймеге унамаганы болады. Бу ис баьри ювыт халкын оьлимге аькелмеге болаяк эди, тек бу зат аьлемет кепте душпанларды енъмеге амал берди.

Биз Таураттынъ бу уьйкен болмаган оьткир сюжетли кесеклери мен танысув сизде савлай Китапка, толысынша, кызыксынув тувдырар деп, уьмит этемиз.

Библияды коьшируьвши Институт бу китапларды ногай тилге коьшируьвшилерге, редакторларга, баспалап шыгармага ярдам эткенлердинъ баьрисине разылыгын билдиреди эм ногай окувшыларына сосы китапларды тувган тилинде окымага амал берилгенине куванады.

1

Рут китабы

Наьйме мен Рут

1^1Исраилге тоьрелер басшылык эткен кезуьвде кыралга кытлык келген эди. Сол себептен Исраилдинъ Бетлехем шахарыннан бир киси, хатыны ман эки улын алып, яшамага Моав ерине коьшип кетти. 2Бу кисидинъ аты – Элимелек, хатынынынъ аты – Наьйме, улларынынъ атлары – Махлон эм Килйон, олар Исраилдинъ Бетлехем шахарыннан Эпрат ырувыннан эдилер. Соьйтип, олар Моав ерине коьшип, сонда яшап калдылар. 3Наьймединъ байы Элимелек оьлгенде, ол эки улы ман ялгыз калды. 4Уллары оьзлерине пише этип моавшы кызларды алдылар: олардынъ бириси – Орпа, экиншиси Рут эди. Сол ерде он йыл яшаганда, 5Наьймединъ уллары оьлип кеттилер; оьзининъ эки улы эм эрининъ артына сол хатын оьзи калды.

6Раббий, Оьз халкына ярдам этпеге келип, онъ аслык бергенин эситкенде, Наьйме келинлери мен бирге Моав ериннен артына, Исраилге кайтпага аьзирленди. 7Яшаган ерлериннен козгалып, олар Юда элине йол алдылар. Кайтып бараятырганда, 8Наьйме келинлерине: «Барынъыз, экевинъиз де ана юртынъызга кайтынъыз. Сиз оьлгенлеринъизге эм мага эткенинъиздей рагимликти Раббий сизге де этер. 9Раббий сизинъ экевинъизге де отяганъызды эринъиздинъ уьйинде табып яшамага бакты ашар!» – деп келинлерин оьпти.

Ама олар сыйыт коьтерип йыладылар. 10«Йок, биз сени мен бирге сенинъ халкынъа кайтаякпыз», – дедилер.

11Наьйме болса айтты: «Кайтынъыз, кызларым, сизге мени мен бармага неден керек? Карынымда энди де сизге эр болгандай улларым барма? 12Кайтынъыз, кызларым, барынъыз, неге десе мен янъыдан байга бармага картпан. Эгер мен: „Менде энди де уьмит бар. Мен буьгеше ок эр мен болып, сонъ уллар табарман деп“, – айтаяк болсам да, 13сизге олардынъ оьскенин саклап турмага боларма экен? Сизге, байга бармай, токтап турмага керекпе? Йок, кызларым, меним кайгым сизикиннен де уьйкен, неге десе Раббийдинъ каты колы мага еткен», – деди.

14Келинлери, кышкырыклап, тагы да йыладылар. Сонъ Орпа кайнанасын оьбип аманласты, ама Рут Наьйме мен калды.

15Наьйме Рутка: «Эне, сенинъ апсынынъ оьз халкына, оьзининъ аллаларына кайтты, онынъ артыннан сен де кайт», – деди+.

16Тек Рут: «Мага Сени калдырмага эм сеннен кайтып кетпеге мени кыстама. Сен кайда барсанъ, мен де сонда барарман, сен каерде яшасанъ, мен де сонда яшарман. Сенинъ халкынъ меним де халкым болар; сенинъ Алланъ меним де Аллам болар. 17Сен каерде оьлсенъ, мен де сонда оьлермен эм коьмилермен. Оьлимнен баска себептен сеннен айырылсам, Раббий мени оннан да каты язаласын», – деди.

18Наьйме Руттынъ оны ман бармага каты токтасканын коьргенде, ога кетпеге тилегенин токтатты. 19Бетлехемге экеви бирге кайттылар. Олар Бетлехемге келгенде, буьтин шахаршылар, оларды коьрип, ызыгыюв болдылар эм хатынлар: «Бу Наьйме ме?» – дедилер.

« 20Мага Наьйме деп айтпанъыз, Мара[*] деп айтынъыз, неге десе Куьдиретли мага уьйкен кайгыды берген. 21Мен муннан колайлы болып шыккан эдим, ама Раббий мени бос колларым ман артыма кайтарды. Не себептен Наьйме деп айтасыз? Раббий мага кыйынлык йиберди; Куьдиретли мага наьсипсизликти туьсирди?» – деп яваплады оларга Наьйме.

22Соьйтип, Наьйме Моав ырувыннан келини Рут пан бирге Моав ериннен арпа орувдынъ басында Бетлехемге кайтып келди.

2

Рут Боазга расады

2^1Наьймединъ эри ягыннан ювык еткен, Элимелек ырувыннан Боаз атлы бек белгили бай аьдеми бар эди+.

2Моавшы Рут Наьймеге: «Мен данъылга барайым эм кимнен разылык тапсам, сонынъ ызыннан калган масакларды йыйып аларман», – деди.

«Бар, кызым», – деди ога Наьйме.

3Рут барды эм данъылда оракшылардынъ артыннан калган масак йыйып баслады. Эм данъылдынъ сол кесеги Элимелек ырувыннан Боаздыкы болып шыкты. 4Сол вакытларда Боаз Бетлехемнен келди, оракшыларга: «Раббий сизи мен болсын!» – деди.

Олар да ога: «Раббий сага да разы болсын!» – дедилер.

5Боаз оракшыларга коьз-кулак болар уьшин салган куллыкшысыннан: «Бу яс кыскаяклы кимдики экен?» – деп сорады.

6Ол явапка: «Бу яс хатын – Наьйме мен бирге Моав ериннен келген моавшы. 7Ол: „Мен куьлтелер арасындагын орувшылардынъ артыннан, шоьплеп алып, йыяйым“, – деп эртенъликтен эндиге дейим данъылда ислеп турады, костынъ ишинде бек аз тыншаяды», – деди.

8Боаз Рутка: «Тынъла мени, кызым, баска данъылга йыймага барма эм муннан коьшпе, а бу ерде меним таьвке кызларым ман тур. 9Коьзинънинъ алдында сосылар оратаган данъыл турсын, кызлардынъ ызыннан бар. Энди мен аьдемлериме, сага тиймесинлер деп, буйырдым. Эгер сув ишпеге суьйсенъ, куллыкшыларым сувды алатаган шоьлмеклерден барып ишерсинъ», – деди.

10Рут басын тоьмен салды, ерге дейим ийилди эм ога: «Мен келетен аьдем болсам да, мени неге ювыттынъ, сеннен не зат пан сосындай разылыкты таптым?» – деди.

11Боаз ога явап берип: «Сенинъ эринъ оьлгеннен сонъ, мага кайнананъа эткен затларынъды, ата-ананъды, оьз элинъди калдырганынъды, сен туьнегуьн де, оннан алдын да билмеген халкка келгенинъди – баьрисин айттылар. 12Эткен исинъ уьшин Раббий сага кайтарар эм Онынъ канаты астында янынъа тынышлык табар уьшин уьмитленип келгенинъе Исраил Алласы сага толы савга берер», – деди.

13«Мен аьр заман да сеннен разылык табайым, ием! Сен мени рахатландырдынъ эм, кулларынънынъ эш биревининъ баасы болмасам да, кулынъа айткан соьзлеринъ мен юрегимди юбанттынъ», – деп яваплады бу соьзлерге Рут.

14Ас ишкен вакытта: «Мунда кел, оьтпекти юзим сувына малып, аша», – деди ога Боаз. Рут орувшылардынъ касына келип олтырды, Боаз кувырылган арпады узатты. Рут ашап тойды эм оннан тагы да калды. 15Сонъ, масак йыяйым деп, турды. Боаз оьз куллыкшыларына: «Куьлтелер арасында туьсип калган масакларды да йыйсын эм оны тынышсызландырманъыз+. 16Куьлтелерден де масак шыгарып калдырынъыз, ол йыя барсын, оны тыйманъыз», – деди.

17Соьйтип, ол данъылда кешке дейим йыйып юрди, йыйган аслыгын бастырып тазалады, баьрисиннен бир эфа[*] кадер арпа шыкты. 18Оны алды да шахарга кайтты эм йыйганын кайнанасына коьрсетти. Рут оьзи тойып ашаганыннан сонъ калганын да кайнанасына узатты.

19«Буьгуьн кайда ислединъ эм кайсы ерден йыйдынъ? Сени ювытканга Алла разы болсын!» – деди кайнанасы Рутка.

Рут ога кимнинъ еринде ислегенин билдирди эм: «Сол мен буьгуьн ислеген данъылдынъ иесининъ аты – Боаз», – деди.

20Сонда Наьйме келинине: «Тирилерди де, оьлгенлерди де ийгилигиннен айырмаганы уьшин Раббийден ол рагимлик алган. Бу аьдем бизге ювык етеди; ол бизим кардашларымыздан», – деди.

21Моавшы Рут: «Ол мага тагы да: „Меним куллыкшыларым орувды кутарганларына дейим олар ман бирге тур“, – деген», – деп билдирди кайнанасына.

22Наьйме келини Рутка: «Онынъ таьвке кызлары ман бирге юреегинъ ийги, кызым, баска данъылда басынъа баьле келмеге болаяк», – деди.

23Соьйтип, Рут арпа ман бийдайды орув кутылганга дейим Боаздынъ таьвке кызлары ман бирге турды эм кайнанасында яшады.

3

Рут пан Боаз ындырда

3^1Бир куьн кайнанасы Наьйме Рутка: «Белки, оьзинъе яшамага колайлы эм онъайлы болган бир отяга излесенъ ийги болмаспа? 2Эне, сен мен бирге куллык эткен таьвке кызлардынъ иеси Боаз бизим ювыгымыз болады. Ол бу кеше ындырда арпа сувыраяк. 3Сен ювын, оьзинъе аьруьв ийисли май затлар як, ярасык кийимлеринъди кий эм ындырга бар. Тек Боаз еп-ишип кутылмай, коьзине илинме. 4Ол уйкламага аьзирленгенде, онынъ ятаяк ерин билип, уйклаганында, аяк бетине кирип ят. Сенинъ не зат этеегинъди ол оьзи айтар», – деди.

5Рут кайнанасына: «Сен кайтип айткан болсанъ, соьйтип этермен», – деди. 6Оннан сонъ ол ындырга барды эм кайнанасы кайтип айткан болса, солай баьрисин этти.

7Боаз, еп-ишип, коьнъили коьтерилип, кейфленип капна туьбине барып, уйкламага ятты. Рут десенъ, акырын келип, онынъ аяк бетине кирип ятты. 8Туьн ортасында Боаз бирден сескенип уянды эм, бурылып, аяк бетинде хатынды коьрди. 9«Сен ким?» – деп сорады Боаз.

Хатын ога: «Мен – Рут, сенинъ кулынъ, – деди. – Сен ювык болган себепли мага уьйленмеге керексинъ».

« 10Раббий сага разы болсын, кызым! – деди Боаз – эткен бу сонъгы ийгилигинъ алдынгысыннан да уьйкен, неге десе байды яде ярлыды, яс йигитлерди излеп кетпегенсинъ. 11Муннан ары, кызым, бир заттан да коркпа, тилеклеринънинъ баьрисин де толтырарман, неге десе намыслы хатын болганынъды буьтин шахар инсанлары биледилер+. 12Соьзинъ тувра: мен сага карамага тийисли болган ювыкпан, ама меннен де ювык болган бир киси бар. 13Бу кеше булайда кал да, эртен, эгер ол ювыгынъ сага карамага унаса – бек аьруьв, карасын. Ама унамаса, мен сага карарман. Бар болган Раббий шаат! Эртенъликке дейим ят».

14Солай этип, Рут Боаздынъ аяк бетинде ятты эм танъ манъында, аьдемлер бир бирлерин таныялмаган заманда турды. Боаз ога: «Мунда, ындырга, хатын келгенин билмесинлер», – деди. 15Сонъ: «Явлыгынъды алып, яй», – деп косты да, Рут яйган явлыкка алты оьлшем арпа куйып, онынъ сыртына юкледи. Муннан сонъ Рут шахарга карап кетти.

16Рут кайтып келгенде, кайнанасы: «Калай болды, кызым?» – деп сорады.

Рут Боаздынъ не затлар эткенининъ баьрисин айтып берди 17эм: «Мине бу алты оьлшем арпады ол мага: „Кайнананънынъ янына бос кол ман кайтпа“, – деп берди», – дегенди косты.

18Кайнанасы ога: «Кызым, истинъ сонъы болганга дейим сабыр бол, неге десе ол киси айткан соьзин буьгуьн битирмей тынышлыкты таппаяк», – деди.

4

Боаз Рутка уьйленеди

4^1Ындырдан кайтканда Боаз шахар капысына шыгып олтырды. Мине онынъ яныннан баягы ол айткан ювыгынынъ оьтип бараятырганын коьрди. Боаз ога: «Кала, былайга келип олтыр», – деп шакырды. Ол да келип олтырды.

2Оннан сонъ Боаз шахардынъ он аксакалын шакырып аькелди де, оларга орын коьрсетип, олтыртты. 3Боаз ювыгына карап, булай айтты: «Моав якларыннан айланып кайткан Наьйме бизим кардашымыз Элимелекке байыр болган ердинъ бир кесегин сатады. 4Сен сол ерди алар уьшин былайда олтырганлардынъ эм халкымнынъ аксакалларынынъ алдында кулагынъа сосы хабарды еткистпеге керекпен деп ойландым. Ювыкка тийисли болганды этпеге разы болсанъ, эт. Ама разы болмасанъ, ашык этип айт. Неге десе ювыкка тийисли болганды этпеге алдын сенинъ исинъ, оннан сонъ меним».

Боаздынъ ювыгы: «Тийисли болганды этермен», – деди+.

5Боаз: «Ерди Наьймеден сатып алган куьн, сен оьлген улынынъ тул хатыны моавшы Рутты да алып, оьлгеннинъ атын ол калдырган муьлкте яшатпага керексинъ», – деди+.

6Ювыкка тийисли болганды этеек киси: «Солай болганда, ювыкка тийисли болганды эталмам. Этсем оьз муьлкимди зыянга шыгарарман. Ювыкка тийисли болганды сен эт. Мен эталмам», – деди.

7Алдын Исраилде ювыкка тийисли болганнынъ этилгенин коьрсетер эм ер сатув, алув келисуьвлерди бегитер уьшин эки яктынъ бириси шарыгын шешип баскасына берген. Муны баскасына беруьв – Исраилде шаатлыкка саналган+.

8Сонда ювыкка тийисли болганды этеек киси Боазга: «Сен оны ал оьзинъе», – деп, шарыгын шешип ога берди.

9Боаз аксакалларга эм йыйылган халкка: «Элимелек эм Килйон ман Махлоннынъ баьри муьлкин Наьймеден алувыма буьгуьн сиз шаат болдынъыз. 10Оьлген кардашымыздынъ аты ол калдырган муьлкте яшасын, онынъ кардашлары яде шахар капысында йыйылганлар арасында эстен таймасын деп, мен Махлоннынъ тул хатыны моавшы кыз Рутты оьзиме хатын этип аламан: сиз буьгуьн сонынъ да шааты болдынъыз», – деди+.

11Аксакаллар эм капы янындагы баьри халк: «Биз де шаат; Раббий сенинъ юртынъа аяк баскан хатынга да, Исраил юртын курган эки хатын Рахиле мен Леядай, этсин; Эпратта бай бол, Бетлехемде атынъ макталсын+. 12Раббийдинъ разылыгы ман сосы яс хатын карыныннан болган балалар аркалы сенинъ тукымынъ да, Тамардынъ Юдадан тапкан улы Перес тукымындай, куьшли эм куватлы болсын», – деп тиледилер+.

Патша Дауттынъ ырув-асылы

13Соьйтип, Боаз Рутты оьзине алды эм ол онынъ хатыны болды. Раббийдинъ разылыгы ман Рут авыраяклы болды, вакыты еткенде ул тапты+. 14Кыскаяклылар Наьймеге: «Раббийге шуькир, Ол буьгуьн сени тувдыксыз калдырмады! Исраил еринде бу баладынъ аты данъклансын! 15Бу ул сага янъы яшав береек, картлыгынъда сени тойдыраяк, неге десе оны сени суьйген, сага ети улдан да баалы болган келининъ тапкан!» – деп айттылар.

16Наьйме, балады колына алып, бавырына басты, соьйтип онынъ асыравшысы болды. 17Конъысы хатынлар: «Наьймединъ улы тувды», – деп айттылар да балага Овед деген ат бердилер. Овед Ишайдынъ атасы, Ишай да Дауттынъ атасы болды.

18•Перестинъ тукымы бу: Перестинъ улы – Хесрон;+

19Хесроннынъ улы – Рам; Рамнынъ улы – Амминадав;

20Амминадавтынъ улы – Нахшон; Нахшоннынъ улы – Салмон;+

21Салмоннынъ улы – Боаз; Боаздынъ улы – Овед;

22Оведтинъ улы – Ишай; Ишайдынъ улы Даут эди.

* 1:20 Ювыт тилинде Наьйме таьтли, Мара ашшы маьнеди билдиреди.

* 2:17 1 эфа – 40 литрга ювык оьлшем.

+ 1:15 Сан. 21:29
+ 2:1 Лев. 19:9, Шер. 24:19
+ 2:15 Лев. 19:10, Лев. 23:22, Шер. 24:19
+ 3:11 Сулейманнынъ таварыхлары 31:10
+ 4:4 Лев. 25:25, Сан. 27:11,
+ 4:5 Шер. 25:5
+ 4:7 Шер. 25:9
+ 4:10 Шер. 25:6
+ 4:11 Яр. 29:31, Рут 1:2
+ 4:12 Яр. 38:27-29,
+ 4:13 Яр. 29:31
• 4:18 Мат. 1:3-6
+ 4:18 Яр. 38:29
+ 4:20 Сан. 1:7

Эстер

Эстер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

Кирис соьз

Оьрметли окувшы!

Бу шыгармадынъ ишине Таураттынъ (Ветхий Завет) уьш китабы алынган. Таурат (Ветхий Завет), Инжил (Новый Завет) мен бирге Сыйлы Китапты, оьмирлер бойы дуныяда энъ де бек окылып келеятырган Китаплардынъ Китабын туьзеди. Таурат дуныядынъ курылувы, аьдемнинъ куьналы болувы, ювыт эм баска аьвелги халклардынъ тарихлик эм рухлык йоллары акында хабарлайды.

Бу баспадагы уьш китап оьлшемлерине коьре уьйкен тувыллар. Ама олар сыйлы китаплардынъ арасында бирден-бир тувган ойларга эм сакланмаган аьжейипли ислерге толган кызыклы, оьткир сюжетли хабарлары ман баскаланадылар. Соьйтип, Юнус пайхамбардынъ акында айтылатаган китапта, ол бек уьйкен худ балыктынъ карнына туьссе де сав калганы хабарланады. Ама Юнустынъ бактысынынъ аьлеметлиги тек онынъ оьлимнен аьжейип кебинде куткарылувында тувыл, а Алладынъ толтырып болмастай буйырыгын ерине еткистуьвинде. Алла ога 8 оьмирде (я. э. д.) Ювык Куьнтувардынъ коьбисин бойсындырган эм яшавшылары Аллады кабыл этпеген куьдиретли Ассирия патшалыгынынъ бас каласы Ниневияда Оьзининъ Соьзин яймага тапшырган эди.

Баска эки шыгармалар, «Рут» эм «Эстер» китаплар да, сыйлы текстлер арасында сюжетлери мен баскаланадылар. Булардынъ негизинде – кыскаяклыдынъ бактысы.

«Рут» китабы ювыт халкынынъ бурынгысына багысланган. Онынъ ишинде аьрекетлейтаганлардынъ арасында, аьдетинше, тарих хабарлавлардынъ ортасында туратаган патшалар, аьскер аькимлери, пайхамбарлар распайдылар. Онда оьз кыйыны ман яшайтаган аьдемлер катнасадылар. Бирлескен, куьшли оькимети болмаган оьмирде аьр бир аьдем коьп кыйынын салып оьзининъ яшавы уьшин куьреспеге керек болган. Тап сондай эди экинши мынъйыллыктынъ сонъында (я. э. д.) ювытлардынъ яшавы. Ашлык, конъысы халклардынъ шапкынлыгы – сол заманларда олардынъ баьрисиннен коршаланмага эш бир амал йок эди.

Асылы ювыт болмай, ювытка байга барган Рут деген яс хатын, сол замандагы аьдетке карсы шыгып, эри оьлгеннен сонъ оьзининъ кайнанасы ман калмага токтасады. Бу абыт кайсы яктан алып караганда да аьдеттен тыскары эди. Бириншилей, тул хатын кайнанасы ман калмага тийисли тувыл эди. Экиншилей, Рут яшаган ерде уьйкен ашлык эди. Уьшиншилей, Рут – моав миллеттен, а сол заманларда моавшылар ювытлар ман яв эдилер. Сондай йигерли абыттан сонъ Руттынъ бактысы аьжейип кепте туьрленеди.

Эм сонъына калганда, Рут 11-нши оьмирде (я. э. д.), буьтин ювыт ырувларды оьзине бойсындырып эм бирлестирип, куьшли патшалык туьзген Даут патшадынъ аьесининъ анасы болады.

«Эстер» китабында бираз сонъгы замандагы, 5-нши оьмирдеги (я. э. д.) ислер суьвретленедилер. Болган ислер Ювык Куьнтувардынъ сол вакытта энъ куьдиретли болган Перс патшалыгынынъ бас каласында озадылар. Китапта суьвретленетаган ислерден бир юз элли йыллар алдында Исраил Вавилон патшалыгы ман енъилген сонъ, ювытлар зор ман Месопотамияга (аьлиги Иракка) коьширилген эдилер. Тек 6-ншы оьмирдинъ экинши кесегинде Вавилон оьзи перслерге корланады эм ювытлар Перс патшалыгына бойсынадылар. Тез арадан оларга тувган ерлерине кайтпага ызын бередилер. Юртларына баьриси де кайтпадылар, неге десе ювытлар 5-нши оьмирде, «Эстер» китабында белгиленген вакытта, Перс патшалыгынынъ аьр муьйисинде эм де бас каласында яшайтаган эдилер.

Бас калада оьзининъ йиени Эстер мен ювыт Мордокай да яшайтаган болган. Бираз заман озганнан сонъ, Эстерди патшадынъ хатынлар боьлмесине аладылар эм тез арадан ол патшадынъ ханбийкеси болады. Аман да Эстердинъ бактысында болатаган сейир ислер соны ман кутылмайдылар, а тек басланадылар. Эстер оьзининъ ювыт халкынынъ оьлим кавыфлыгыннан коршалавшысы эм онынъ куткарувшысы болмага керек болады. Китапта бир кере де «Алла» деген соьз распайды, ама ол китаптынъ ишинде онынъ болмаганлыгын анълатпайды. Китапка коьре, ювытлардынъ сол кыйынлыкларга не себептен туьскенлерин эске алсак, ол Эстердинъ нагашакасы Мордокай, Алла Насихатына ызлап, перс аькимлери алдында басын иймеге унамаганы болады. Бу ис баьри ювыт халкын оьлимге аькелмеге болаяк эди, тек бу зат аьлемет кепте душпанларды енъмеге амал берди.

Биз Таураттынъ бу уьйкен болмаган оьткир сюжетли кесеклери мен танысув сизде савлай Китапка, толысынша, кызыксынув тувдырар деп, уьмит этемиз.

Библияды коьшируьвши Институт бу китапларды ногай тилге коьшируьвшилерге, редакторларга, баспалап шыгармага ярдам эткенлердинъ баьрисине разылыгын билдиреди эм ногай окувшыларына сосы китапларды тувган тилинде окымага амал берилгенине куванады.

1

Эстер китабы

Вашти ханбийкелигин йойтады

1^1Бу зат Ахашверош патшадынъ кезуьвинде болган эди. Сол Ахашверош Индиядан Суданга[*] дейим яйылган юз йырма ети улыстынъ уьстинде патшалык суьретаган эди+. 2Сол вакытта Ахашверош бас каласы Сузадагы тагыннан патшалык этетаган эди. 3Такта олтырувынынъ уьшинши йылында баьри тоьрелерине эм куллыкшыларына зияпет этти. Перс эм Мидия аьскер басшылары, мырзалар эм юз йырма ети улыстынъ тоьрелери онда бар эдилер. 4Коьп куьнлер, юз сексен куьнди, бу зияпетте патшалыгынынъ уллы байлыгын эм оьз данъкынынъ аьлемет яркыравын коьрсетти.

5Сол куьнлердинъ ызында патша бас каласы Сузада яшаган халкынынъ уьйкениннен кишкейине дейим оьз сарайынынъ бав каралдысында ети куьнлик зияпет эттирди. 6Мермер баганаларга илинген куьмис юзиклерге ак эм карагошкыл кызыл кетен бавлар ман байланган ак эм коьк туьсли мамык кумашлар тагылган эдилер. 7Порфир[*], мермер, ынжы эм баска баалы таслар ман тоьселген каралдыга алтын эм куьмис диванлар[*] орынластырылган эдилер.

8Иширилетаган затлары (баасы 30000 талант[*] болган) туьрли-туьрли алтын аякларда берилетаган эдилер; патшадынъ байлыгындай, сарай шагыры мол эди. Ишкиликке марда салынмаган эди; патша оьз сарайындагы баьри куллыкшыларына, аьр аьдемге суьйгенин беринъиз деп, буйырган эди.

9Солай ок Вашти ханбийке де Ахашверош патшадынъ сарайында хатын-кызлар уьшин зияпет эткен эди.

10-11Етинши куьнинде шагырдан коьнъили кейфленген патша Вашти ханбийкединъ ярасыклыгын – а ол бек аьруьв хатын эди – халкка эм мырзаларга коьрсетеек болып, басына тажын салдыртып, оьзининъ алдына аькелмеге евнухларына – Мехуманга, Бизтага, Харбонага, Бигтага, Авагтага, Зетарга эм Каьркаска – буйырды+. 12Ама Вашти ханбийке, патшадынъ евнухлары аркалы билдирилген буйырыгын толтырып, келмеге унамады.

13Патша бек ашувланды, ашувы ишине сыйынмай коьтерилди. Ол яшаган заманларынынъ талабын анълаган акыллы аьдемлер мен соьйлести, неге десе йорыкты эм оькимди ийги билетаганлардынъ баьриси мен кенъесуьв патшадынъ аьдети эди. 14Ога энъ ювык болганлары – Каршена, Шетар, Адмата, Таршиш, Мерес, Марсена, Мемукан деген Фарс эм Мидиядынъ ети мырзалары эдилер. Олар патша ман коьзбе-коьз коьрисетаган эм патшалыкта биринши орынды алып олтыратаган аьдемлер эдилер. Олардан патша:

15«Йорыкка коьре Вашти ханбийке мен Ахашверош патшадынъ евнухлары аркалы берилген буйырыгын толтырмаганы уьшин не этпеге керек болады?» – деп сорады.

16Патша эм мырзалар алдында Мемукан явапка деп айтты: «Вашти ханбийке тек бир патшадынъ алдында шуьшли болмай, а баьри мырзалар, Ахашверош патшадынъ баьри ерлериндеги халклардынъ алдында да айыплы. 17Неге десе ханбийкединъ эткени баьри хатынларга да еткерилеек, олар оьз эрлерин мисетсинмей баслаяклар: „Ахашверош патша ханбийкеси Ваштиди оьзининъ алдына аькелмеге тапшырган эди, а ол келмеди“, – деп айтпага болаяклар. 18Буьгуьн Перс эм Мидия тотайлары да, ханбийкединъ эткенин эситип, патшадынъ мырзаларына да соны этпеге болаяклар; аьр ерде хатынлар эрлерин мисетсинмееклер, эрлер де ашувланаяклар. 19Эгер патша макул коьрсе, буйырык шыгарсын. Бу буйырык Перс эм Мидиядынъ эш бир заманда туьрленмеген йорыкларына косылсын. Ога коьре Вашти энди Ахашверош патшадынъ алдына шыкпасын, патша да оннан ийгисин ханбийкеликке айырсын+. 20Патшадынъ бу буйырыгы уьйкен кыралынынъ аьр ягына еткен заманда, баьри пишелер уллысыннан кишкейине дейим оьз эрлерин оьрметлееклер»+.

21Бу соьзлер патшага да, мырзаларга да ярады эм патша Мемукан айтканын толтырды. 22Патшалыктынъ баьри ерлерине, аьр бир ердинъ оьз элиппеси мен, аьр бир халкка оьзи соьйлейтаган тилинде язылган, аьр бир эр оьз уьйинде ие экенин бегиткен эм соны аьр бирисине, оьз тувган тилинде анълатылгандай этип, язылган хатлар йиберилди.

2

Эстер ханбийке болады

2^1Ахашверош патшадынъ ашувы таркаганнан сонъ, ол Ваштиди, онынъ не эткенин эм ога кайдай буйырык шыгарылганын эсине туьсирди+. 2Патшадынъ янындагы куллыкшылары: «Патшага яс эм ярасык кызларды излемеге керек. 3Патша оьзининъ патшалыгынынъ баьри ерлерине тергевшилерди сайласын. Олар баьри яс эм ярасык кызларды бас калага, Сузага, хатын-кызлардынъ боьлмесине йыйып, сарай евнухы Хегайдынъ каравына тапшырсын эм кызларга ийисли затлар берилсин. 4Онынъ коьзине тийген кыз, Ваштидинъ орнын алып, ханбийке болсын», – дедилер. Бу соьзлерди патша макул коьрди эм ол солай этти.

5Бас калада, Сузада, бир ювыт киси яшаган, аты Мордокай эди. Ол, Яир улы, Шимий улы, Кыйш улы болып, Бенямин ырувыннан эди. 6Кыйш, Бабилон патшасы Невукаднесардынъ буйырыгы ман ювыт патшасы Ехоякин мен бирге есирге алынып, Ерусалимнен коьширилгенлерден бириси эди. 7Мордокайдынъ ата кардашынынъ Хадасса атлы кызы бар эди. Эстер деп те аталган Хадасса ата-анасын да йойткан себепли, Мордокай, оны оьзине кыз этип, тербиялавшысы болды. Кыздынъ коьрки коьзел, шырайы ярасыклы эди.

8Патша буйырыгы эм тапшырувы билдирилген сонъ, коьплеген кызларды, бас кала Сузага йыйып, Хегайдынъ каравына бердилер. Эстер де патша сарайына аькетилинип, хатын-кызларды саклайтаган Хегайдынъ колына берилди. 9Бу кыз Хегайга ярады эм коьзине тийди. Ол Эстерге ягылаяк ийисли майларды эм керекли асларды бермеге асыкты, ога куллык этпеге патша сарайыннан сайланган ети кызды белгиледи. Эстерди эм таьвкелерин сарайдынъ хатын-кыз боьлмесининъ энъ аьруьв орнына коьширди.

10Эстер оьзининъ не халкы, не кардаш-кавымы акында айтпайтаган эди, неге десе Мордокай ога бу затларды ашык этпеске буйырган эди. 11Мордокай аьр куьн сайын сарайдынъ кыскаяклылар каралдысына Эстердинъ калай болганын эм ога не эткенлерин билер уьшин келетаган эди.

12Аьр бир кыз, кезуьви еткенде, Ахашверош патшадынъ алдына шыгатаган эди. Тек оннан алдын, кызлар уьшин белгиленгенге коьре, оьзине он эки ай ийисли майлар – алты ай мир майы, алты ай баска ийисли майлар эм бальзамлар – ягатаган эди. 13Оннан сонъ кыз патшага киретаган болган. Кыз не затты тилесе, ога кыскаяклылар боьлмесиннен патшадынъ сарайына аькетпеге баьрисин де беретаган эдилер. 14Кыз кеште киретаган болган эм эртенъликте баска кыскаяклылар боьлмесине, патшадынъ хатынларын саклайтаган евнухы Шаашгаздынъ каравына кайтатаган болган. Патшага ярамаган, атын айтып шакырылмаган кыз патшадынъ янына кайтпаган.

15Мордокай оьзине кыз эткен, ата кардашы Авихайылдынъ кызы Эстердинъ патшага бармага кезуьви еткенде, ол тек патшадынъ хатынларын саклайтаган евнухы Хегай айтканы болмаса, эш бир зат та тилемеди. Эстер оьзин коьргенлердинъ баьрисининъ алдында сый тапты+. 16Эстер Ахашверош патшага онынъ сарайына оныншы айда, Тевет деген айда, патшалык эткенининъ 7-нши йылында аькетилинди.

17Патша баьри хатынларыннан да Эстерди артык суьйди эм Эстер патшадынъ оьзине ийги каравын, яратувын баьри кызлардан да коьбирек тапты. Патша тажды Эстердинъ басына салды эм оны Ваштидинъ орнына ханбийке этти. 18Патша баьри мырзалары эм куллыкшылары уьшин Эстердинъ оьрметине уьйкен зияпет этти, патшалык эткен ерлерине байрам этип, юмартлык пан савгалар уьлестирди.

Мордокай патшады куткарады

19Кызлар экинши кере йыйылганда, Мордокай сарай капысы касында олтыра эди. 20Эстер аьлиге дейим де оьз кардаш-кавымы эм халкы акында, Мордокай буйырганша, айтпайтаган эди. Мордокайдынъ соьзин Эстер, сол баягы онда тербияланган заманындагындай этип, тынълайтаган эди.

21Бир заман, Мордокай капыдынъ касында олтырган шакта, патшадынъ эки евнухы Бигтан эм Тереш – капы саклавшылары – ашувланган эдилер эм патшады оьлтирмеге ойландылар. 22Мордокай бу исти билгенде, Эстерге айттырды, Эстер оны Мордокайдынъ атыннан патшага еткерди. 23Бу ис тергелди эм дурыс болып шыкканда, капы саклавшылардынъ экевин де терекке астылар. Патшадынъ аьр куьнделик язылув китабына Мордокайдынъ эткен ийгилиги язылып алынды+.

3

Хаман ювытларды йок этпеге ойланады

3^1Сонъ Ахашверош патша Агаг ырувыннан[*] Хаммедата улы Хаманды данъклады, онынъ миндерин оьзинде болган баьри мырзалардыкыннан да бийикке салды. 2Капыдынъ касында турып, патшага куллык этетаганлардынъ баьриси Хаманнынъ алдында, сежде кылып, ерге дейим ийилетаган эдилер, неге десе соьйтип этпеге патша буйырган эди. Ама Мордокай оны этпеди.

3Патшадынъ капысында туратаган куллыкшылары Мордокайга: «Сен патшадынъ буйырыгын не уьшин бузасынъ?» – дедилер. 4Куьн сайын айтып турсалар да Мордокай оларды тынъламаганы уьшин, оны Хаманга еткердилер. Неге десе Мордокай ювыт болганын оларга айткан эди эм Мордокайдынъ эткенине Хаман тоьзерме яде тоьзбеспе экенин коьрмеге суьйдилер.

5Хаман, Мордокайдынъ ийилмегенин эм ерге бети мен йыгылмаганын коьрип, бек ашувланды. 6Ога тек Мордокайды оьлтирееги бек аз болып коьринди. Мордокайдынъ кайсы халктан болганын билгеннен сонъ, Хаман Ахашвероштынъ буьтин патшалыгындагы ювытларды, Мордокай халкы деп, баьрисин курытпага ойлады.

7Ахашвероштынъ патшалыгынынъ он экинши йылынынъ биринши айында, Нисан айында, бу иске энъ онъайлы куьнди эм айды билер уьшин Хаман алдында «пур» – олай демек, сыбага – тасладылар. Сыбага он экинши айга, Адар айына, туьсти+.

8Хаман Ахашверош патшага: «Бир халк бар, патшалыгынъда халклар ара шашыраган, олардан баска яшаган. Олардынъ аьдетлери баска халклардыкыннан айырылады, патшадынъ йорыкларын толтырмайдылар, сол себепли патшага оларды оьз аьллеринде калдырмага ярамайды+. 9Эгер патша макул коьрсе, сол заман оларды йок этпеге буйырсын: бу исти эткенлерге тоьлер уьшин патша казнасына он мынъ талант куьмис киргистермен», – деди.

10Сол заманда патша колыннан тамгалы юзигин шыгарып алып, ювыт душпаны Агаг ырувыннан Хаммедата улы Хаманга берди+. 11Патша Хаманга: «Куьмисти де, халкты да сага беремен, олар ман суьйгенинъди этпеге болаяксынъ», – деди.

12Патшадынъ язып алувшылары биринши айдынъ он уьшинши куьнинде шакырылдылар, Хаман тапшыргандай, патшадынъ аькимлерине[*], патшалык этетаган ерлердинъ басшыларына, аьр халктынъ мырзаларына, аьр ердинъ оьз аьлиппеси мен, аьр миллеттинъ тилинде баьриси де Ахашверош патшадынъ атыннан язылды эм юзиги мен бегитилди+. 13Баьри ювытларды, ясын эм картын, балаларын эм хатын-кызларын бир куьнде, он экинши айдынъ, Адар айынынъ он уьшинши куьнинде, оьлтирмеге, аьлек этпеге, йок этпеге, а уьйлерин тонамага деген патшадынъ хаты кыралдынъ буьтин ерлерине атлы хабаршылар аркалы йиберилди+. 14Хатты язып алып, патшалыктынъ аьр бир кесек ерине баьри халклар уьшин йорык этип береек эдилер, неге десе сол куьнге олар аьзир болып турмага керекли.

15Хабаршылар, патша буйырыгын алып, асыгыслы кеттилер. Буйырык бас калада, Сузада да, белгили болды; патша ман Хаман олтырдылар, иштилер, а Суза каласы адасты-састы+.

4

Мордокайдынъ тапшырувы

4^1Мордокай этилетаган затлардынъ баьрисин билгеннен сонъ, кийимин йырткышлады, эрегожа кийип, оьзининъ уьстине куьл септи[*]; каладынъ ортасына шыгып, уллы эм ашшы йылав ман кышкырыклады. 2Барып сарайдынъ капы алдында турды, неге десе эрегожа кийген эш биревдинъ сарайга кирмеге амалы йок эди. 3Тап сондай болып, патшалыктынъ баьри ерлеринде де патшадынъ хаты эм буйырыгы еткенлей, ювытлар арасында уьйкен кайгы, ораза тутув, сыйыт эм ынъыранув болды, коьплер эрегожа кийип, куьлдинъ уьстине яттылар.

4Эстердинъ таьвкелери эм евнухлары келдилер, ога баьрисин айттылар. Эстер бек тынышсызланды. Мордокай кийинсин эм эрегожасын шешсин деп, ога кийимлер йиберди, ама ол кийимлерди алмады. 5Сонда Эстер оьзине кылынмага деп салынган патшадынъ бир евнухын, Атакты, шакырды эм Мордокайга: «Бу не затты эм неден экен?» – дегенди билмеге йиберди.

6Атак, сарайдынъ капысы алдындагы майданга шыгып, Мордокайга барды. 7Мордокай оьзи мен не болганын, ювытларды йок этер уьшин патша казнасына Хаман не кадер куьмис бермеге айтканынынъ баьрисин айтты+. 8Сузада халкка билдирилген, ювытларды курытаяк буйырыктынъ маьнеси язып алынган кагытты Эстерге коьрсетер эм баьрисин билдирер уьшин ога берди. «Эстерге патшага бармага, оннан ювытлардынъ кеширилуьвин ялбарып тилемеге тапшыр», – деди+.

9Атак Мордокайдынъ соьзлерин Эстерге кайтарып айтты. 10-11Эстер Атакты: «Патшадынъ баьри куллыкшылары эм патшалык этетаган ерлерининъ халклары биледилер, эгер ким болса да бирев, эр болсын, кыскаяклы болсын сарайдынъ ишки каралдысына кирип, патшадынъ алдына шакырылмай шыкса, бир оьким бар – оьлим; тек сол, алтын шокпар баслы таягы[*] ман патша коьрсеткени, сав калады. А мен патшага отыз куьннен бери шакырылмаганман», – деп, айттырып, Мордокайга йиберди.

12Эстердинъ бу соьзлерин Мордокайга кайтарып айттылар. 13Мордокай Эстерге бу явапты йиберди: «Баьри ювытлардан патша уьйинде тек ялгыз сен сакланарсынъ деп, ойланма. 14Эгер сен мунадай заманда уьндемей калсанъ, эркинлик эм кутылув ювытларга баска ерден келер, а сен эм ата уьйинъ аьлек боларсыз. Ким биледи, сен сосындай бир вакыт уьшин ханбийке дережесин алган боларсынъ».

15-16Эстер Мордокайга: «Кетип, Сузадагы ювытлардынъ баьрисин йый. Меним уьшин ораза тутынъыз, уьш куьн бойы не куьндиз, не кеше ашамай, ишпей турынъыз. Солай ок мен де оьз таьвкелерим мен ораза тутарман; сонъ, йорыкка карсы шыксам да мен патшага барарман. Эгер оьлмеге тийисли болсам, оьлермен», – деп яваплады.

17Мордокай, кетип, Эстердинъ буйырганларынынъ баьрисин толтырды.

5

Эстердинъ патшадан тилеги

5^1Уьшинши куьн Эстер ханбийкеше кийинди, сарайдынъ ишки каралдысына, патша залынынъ алдына келип токталды. Патша сол вакыт оьз тагында тувра залга киреек эсиктинъ алдында олтыра эди. Патша каралдыда Эстердинъ турганын коьрди, Эстер патшадынъ коьзинде рагимлик тапты+.

2Патша Эстер бетке колындагы алтын таягын созды. Эстер патшага ювык келди, алтын таяктынъ ушына тийди+.

3«Не керегинъ бар, Эстер ханбийке, тилегинъ кайдай ды? Сага патшалыктынъ яртысына дейим берилмеге болаяк», – деди патша+.

4«Эгер патша макул коьрсе, буьгуьн ога аьзирлеген зияпетиме Хаман ман бирге келсин», – деди Эстер.

5Патша: «Эстер шакырган зияпетке барар уьшин тез болып Хаманды излеп табынъыз», – деди де Хаман ман бирге Эстер аьзирлеген зияпетке барды.

6Патша, шагырды ише турып, Эстерден: «Тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк», – деп сорады.

7Эстер явапка: «Мине мырадым эм тилегим: 8Эгер патшадынъ алдында ийги каравды тапкан болсам, эгер патша суьйгенимди этпеге эм тилегимди толтырмага макул коьрген болса, сонда ол, Хаман ман бирге, эртен оларга аьзирлеек зияпетиме келсин, мен патшадынъ соьзин толтырарман», – деди+.

Хаманнынъ ашувы

9Сол куьн Хаман шатланып эм коьнъилленип кетти. Ама Мордокайды капыдынъ касында коьргенде, ол оьзининъ алдында турмаганын эм оьрмет коьрсетпегенин эскергенде, Хаман Мордокайга ашувдан толды+. 10Тек сабырлык этти эм уьйине кайтканда, тенълерин эм пишеси Зерешти шакырды+. 11Хаман оларга аьжейип байлыгы эм улларынынъ коьплиги, патша оны калай бек йогарга коьтергени, баска мырзалардынъ эм куллыкшылардынъ басшысы эткени акында айтып мактанды: «+
12Эстер ханбийке де оьзи эткен зияпетке, патша ман эш биревди де шакырмай, тек мени шакырган эди. Эртен де мен патша ман бирге шакырылганман. 13Ама ювыт Мордокайдынъ сарайдынъ капысы касында олтырганын коьрип, мага ол затлардынъ баьриси де аз».

14Пишеси Зереш эм баьри дослары: «Элли аршын бийиклиги болган дарагаш аьзирлет, эртенъликте патшага, Мордокайды сога астыр деп, айт; сонъ, шатланып, патша ман зияпетке бар», – дедилер. Хаманга сондай кенъес ярады эм ол дарагашты аьзирледи+.

6

Мордокайга оьрмет бериледи

6^1Сол кеше Ахашверош патшадынъ уйкысы кашты. Ол патшалыгында юргистилген ислерди эскерген китапты аькелмеге буйырды. Китапты патшадынъ алдында окып басладылар+. 2Онда Ахашверош патшадынъ эки евнухы, оны оьлтирмеге ниет эткен капы саклавшылары, Бигтан ман Тереш акында билдирген Мордокайдынъ хабары язылган эди+.

3Патша: «Мунынъ уьшин Мордокайга кайдай оьрмет эм кайдай сый берилди?» – деп сорады.

Куллыкшылары: «Ога эш бир зат та этилмеди», – деп явап бердилер.

4Сол вакыт патша: «Эсик алдында ким бар?» – деп сорады. Бу Хаман эди. Ол, оьзи аьзирлеген дарагашта Мордокайды ассынлар деп, патша ман соьйлесуьв уьшин сарайдынъ тыскы каралдысына келген эди+. 5Патшадынъ куллыкшылары: «Мине каралдыда Хаман туры», – дедилер.

Патша: «Кирсин», – деди.

6Хаман киргенде, патша ога: «Патша оьрметлемеге суьйген киси уьшин не этпеге керек?» – деди.

Хаман юрегиннен алып: «Патша меннен баска тагы да кимге оьрмет коьрсетер экен?» – деп ойланды. 7-8Сонда патшага явап берип: «Патша кимге оьрмет коьрсетпеге суьйсе, сол кисиге патша кийген патшалык кийимлерин эм патша атланып юрген ат аькелинсин, аттынъ басына патша тажы кийдирилсин. 9Кийим де, ат та патшадынъ энъ йогары мырзаларыннан бирининъ колына берилсин. Сонъ патша оьрметлемеге суьйген кисиге сол кийимлерди кийиндирип, оны сол атка атландырып, шахар майданына шыгарып, онынъ алдында: „Патша оьрметлемеге суьйген кисиге булай этиледи!“ – деп билдирсин», – деди.

10Сонда патша Хаманга: «Айтканынъдай соьле ок кийим мен ат алып кел де патша капысынынъ туьбинде олтырган ювыт Мордокайга солай эт. Соьйлегенлеринънинъ бирисин де туьсирип калдырма», – деди.

11Хаман, кийим мен ат алып келип, Мордокайды кийиндирди, оны атка атландырып, шахар майданына шыгарды эм онынъ алдында: «Патша оьрметлемеге суьйген кисиге булай этиледи!» – деп билдирди.

12Мордокай яне сарай капысынынъ туьбине айланып кайтты. Хаман болса, кайгырып, басын ябып, уьйине асыкты. 13Хаман басына келген баьри затлар акында пишеси Зерешке эм баьри досларына хабарлады.

Кенъес беруьвшилери мен пишеси Зереш: «Сенинъ дереженъ ювыт тукымыннан болган Мордокай аркалы тоьмен туьсип баслаганнан сонъ, сен оны енъалмаяксынъ, керисинше, онынъ алдында йыгылаяксынъ», – дедилер+. 14Олар энди де Хаман ман соьйлей турып, патшадынъ евнухлары келип, Хаманды Эстер аьзирлеген зияпетке тез болып аькеттилер.

7

Хаманынъ оьлуьви

7^1Патша Хаман ман бирге Эстер ханбийкединъ зияпетине келдилер+. 2Сол экинши куьне, олар шагыр ишетаган заманда, патша Эстер бийкеден яне сорады: «Эстер ханым, тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк».

3Эстер ханбийке явап берип: «Эй, патшам, эгер мен сенинъ коьзинънинъ алдында рагимлик тапсам, патшам макул коьрсе, мага оьмир берилсин: бу тилегим. Халкыма да оьмир берилсин: бу да мырадым+. 4Неге десе биз, мен эм халкым, йок этилуьв, оьлтирилуьв эм аьлек этилуьв уьшин сатылганмыз. Эгер биз кул эм таьвке деп сатылган болсак, мен уьндемей де калган болар эдим, неге десе бу ис уьшин патшады тынышсызландырмага тийисли болмас[*]», – деди+.

5Сонда Ахашверош патша Эстер ханбийкеден сорады: «Мундай исти этпеге йигери баткан ким ди?»

6Эстер: «Душпанымыз эм явымыз – мине сымырай Хаман!» – деди.

Сол вакыт Хаман Ахашверош патшадынъ эм Эстердинъ алдында коркувга туьсти+. 7Патша бек ашувланып, шагыр сыпырасыннан турып, сарай бавына шыкты. Хаман оьз яшавы акында Эстер ханбийкеден ялбарып тилер уьшин ишинде калды, неге десе ол оьзине патшадан каты яза белгиленгенин анълаган эди.

8Патша сарай бавыннан зияпет боьлмеге кыдырып келген заманда, Хаман Эстер ханбийке олтырган ерге кевдеси мен ятып ялбарыптилей эди. Патша: «Бу аьдем аз болса, меним уьйимде, меним янымда ханбийкеге зорлык этеек боладыма?» – деди.

Патшадынъ авызыннан бу соьзлер шыктылар – сол саьатлей Хаманнынъ бетин яптылар. 9Патша алдында евнухларынынъ бири – Харбона – айтты: «Мине, патшага ийгилик эткен Мордокайды асув уьшин Хаман ясаган элли аршын бийиклигинде дарагашы уьйининъ янында турады».

Сонда патша: «Оны сол дарагашка асынъыз», – деди+.

10Соьйтип Мордокай уьшин ясалган дарагашка Хаманнынъ оьзин астылар. Сонъ патшадынъ ашувы басылды+.

8

Патшадынъ буйырыгы

8^1Сол ок куьн Ахашверош патша ювытлардынъ душпаны Хаманнынъ юртын Эстер ханбийкеге берди. Мордокай патша алдына келди, неге десе Эстер ювык болганын айткан эди. 2Патша Хаманнан артына алган юзигин Мордокайга берди. Эстер Мордокайды, Хаман юртынынъ каравылшысы этип, белгиледи+.

3Эстер, патша алдында соьйлевин бардырып, патшадынъ аягына йыгылды эм, йылап, Хаманнынъ ювытларга карсы курган кара ниети толмасын деп, ялбарып тиледи+. 4Патша алтын таягын Эстерге созганда, Эстер турып патшадынъ алдына келди+.

5Эстер: «Эгер патшам макул коьрсе, онынъ алдында рагимлик тапсам, бу ис патша алдында аьдил коьринсе, коьнъилине ярасам, Агаг ырувыннан Хаммедата улы Хаман, патшадынъ буьтин ерлериндеги ювытлар кырылсын деп, кара ниет пен язган хатларды куьшсиз этер уьшин буйырык язылсын. 6Неге десе халкымнынъ басына келеек баьледи, тувган кардашларымнынъ аьлек болувларын калай карап турмага болаякпан?» – деп тиледи.

7Ахашверош патша Эстер ханбийкеге эм Мордокайга: «Мине мен Хаман юртын Эстерге бердим. Колын ювытларга карсы созганы уьшин Хаманды дарагашка астылар. 8Ама патша атыннан язылган эм буйырыгын бегиткен юзик пен мухыр согылган хатты туьрлендирмеге ярамайды. Энди оьзинъиз ювытларга не тилей болсанъыз, патша атыннан соны язынъыз, патша буйырыгын беркиткен юзик пен мухыр салынъыз», – деди+.

9Сол вакытта, уьшинши айдынъ, Сиван айынынъ йырма уьшинши куьнинде, патшадынъ язувшылары шакырылып, Мордокай калай буйырса, ювытларга, аькимлерге, Индиядан алып Суданга дери юз йырма ети боьлик ердинъ басшыларына, аьр боьликтинъ оьз язувы ман, аьр халктынъ оьз тилинде, ювыт язувы ман ювыт тилинде де хат язылды+. 10Мордокай Ахашверош патшадынъ атыннан яздырган хатларды, патша буйырыгын бегиткен юзик пен мухыр салынганнан сонъ, патшадынъ кызметинде кулланув уьшин оьстирилген тез шабувшы атларга атланган хабаршылар ман йиберди+.

11-12Бу хатларда патша аьр бир шахарда яшаган ювытларга бир куьнде – он экинши айдынъ, Адар айынынъ он уьшинши куьнинде, Ахашверош патшадынъ баьри ерлеринде бирге йыйылып, яшавларын коршаламага, оьзлерине душпан шыгаяк халктынъ эм сол ердинъ савыт-садаклы кисилерин, балалары эм хатынлары ман бирге, йок этпеге, оьлтирмеге, аьлек этпеге, муьлклерин таламага эркинлик берди. 13Сол куьнге ювытлар душпанларыннан оьш алмага аьзир болсынлар деп, бу буйырыктынъ иштелиги аьр ерге, йорык болып, язылмага эм буьтин халкларга билдирилмеге тийисли эди.

14Патшадынъ атлылары, патша буйырыгын толтырмага асыгып, тез ара йолга шыктылар. Бу буйырык бас шахарда, Сузада да, билдирилди+.

15Мордокай коьк эм ак туьсли патша кийим кийип, басына алтын таж салып, карагошкыл кызыл баалы кетен аба ябынып, патша яныннан шыкты. Соьйтип Суза халкы коьнъил ашты, бек куванды+. 16Ювытларга ярыклык, шатлык, куваныш эм коьнъилленуьв келди. 17Патшадынъ буйырыгы еткен аьр ерде, аьр шахарда ювытлар куванып, шатланып, йыйылып байрам эттилер. Баска халклардан коьп аьдем ювыт динине коьшти, неге десе оларды ювытлардан коркув бийледи.

9

Ювытлардынъ енъуьви

9^1Он экинши айдынъ, Адар айынынъ, он уьшинши куьнинде, патшадынъ буйырыгын эм билдируьвин тол-тырув вакыт ювыклаганда, ювыт душпанлары оларга иелик суьрмеге уьмит этип турганда, баьри зат терисиннен шыкты: ювытлар, явларын оьзлерине бойсындырып, иеликти оьз колларына алдылар+. 2Олар, оьзлерине кыянатлык этпеге суьйгенлерге ябысаяк болып, Ахашверош патшадынъ баьри ерлериндеги шахарларда йыйылдылар. Ювытларга эш бирев де карсы шыгалмады, неге десе баьри халклар олардан коркатаган эдилер. 3Сол ерлердеги баьри мырзалар эм аькимлер, эл басшылары эм патша ислерин юргистуьвшилер оларга ярдам эттилер, неге десе Мордокайдан корка эдилер. 4Мордокайдынъ сарайда сыйы уьйкен, данъкы буьтин ерлерге таралды, неге десе Мордокайдынъ абрайы йогардан йогарга оьсти.

5Ювытлар баьри душпанларын кылыш пан кырдылар, оьлтирдилер, аьлек эттилер. Явлары ман не суьйселер соны эттилер. 6-10Бас кала Сузада бес юз киси мен бирге, ювыт душпаны Хаммедата улы Хаманнынъ он улын – Паршандатады, Далпонды, Аспатады, Поратады, Адалияды, Аридатады, Пармаштады, Арисайды, Аридайды эм Вайзатады – оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар.

11Сол ок куьн бас кала Сузада оьлтирилгенлердинъ санын патшага еткердилер. 12Патша Эстер ханбийкеге: «Ювытлар бас кала Сузада бес юз кисиди эм Хаманнынъ он улын оьлтирип аьлек эткенлер; патшалыктынъ баска ерлеринде не затлар ислеген экенлер? Тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк», – деди+.

13Эстер айтты: «Эгер патшам макул коьрсе, Сузадагы ювытларга буьгуьн буйырык берилгендей, эртен де солай этилсин, Хаманнынъ он улын дарагашка ассынлар».

14Патша сол ислерге разылык берди, бу буйырык Сузада яйылды, Хаманнынъ он улын астылар. 15Сузада болган ювытлар Адар айынынъ он доьртинши куьнинде де бирге йыйылдылар, уьш юз кисиди оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар.

16Патшалыктынъ ерлеринде баскалар да, яшавларын коршалап, душпанларыннан тыншаюв мырат пан йыйылдылар, явларыннан етпис бес мынъ кисиди оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар. 17Бу аьллер Адар айынынъ он уьшинши куьнинде болды. Сол айдынъ он доьртинши куьнинде олар тынышландылар. Бу куьнди, зияпет эм куваныш куьни этип, белгиледилер.

Пурим байрамы

18Сузада болган ювытлар сол айдынъ он уьшинши эм он доьртинши куьнлеринде йыйылдылар, он бесинши куьнинде тынышландылар. Сол куьнди, байрам куьни деп, белгиледилер. 19Соны уьшин авылларда, кишкей шахарларда яшавшы ювытлар Адар айынынъ он доьртинши куьнин куваныш эм зияпет куьни, байрам куьни деп белгилейдилер. Сол куьн бир-бирлерине савгалар йибередилер.

20-22Мордокай бу аьллерди яздырып, Ахашверош патшадынъ буьтин боьликлериндеги, ювыктагы эм эректеги ювытлардынъ баьрисине, аьр йылдынъ Адар айынынъ он доьртинши эм он бесинши куьнлерин эсинде тутсынлар, эм сол куьнлерди ювытлардынъ душпанларыннан тыншайган куьнлери, кайгы – шатлыкка, йыланув – байрамга айланган куьн болып, бир-бирлерине савгалар йиберип, ярлыларга садака берип, зияпет эм куваныш куьнлери этип белгилесинлер деп, хатлар йиберди.

23Ювытлар, Мордокайдынъ насихатын кабыл этип, аьр йылдынъ сол куьнлеринде байрам болаягын белгиледилер. 24Буьтин ювытлардынъ душпаны болган Хаммедата улы Хаман, ювытларды йок этуьв уьшин ниет кылып, оларды кырып аьлек этуьв уьшин «пур» – сыбага таслаган эди+. 25Ама сол хабар патшага еткенде, ол, Хаманнынъ этеек болган кара ойлары оьз басына туьссин деп, оны эм улларын дарагашка аспага, хат язып, буйырык берди. 26Сонынъ уьшин бу куьнлерге пур деген соьзден, Пурим куьнлери деп, атадылар. Мордокайдынъ хатында язылган баьри соьзлерин, оьзлери коьрген, басларына келген затларды эслеринде саклар уьшин, 27ювытлар, хатта язылганша, белгиленген заманда бу эки куьнди аьр йыл сайын байрам этпеге токтастылар. Бу аьдетти оьзлери, тувдыклары эм оларга косылганлар таймастан толтырмага тийисли, 28аьр несилде, аьр тукымда, аьр ерде эм аьр шахарда бу куьнлер эске алынып, байрам этилмеге, ювытлар арасында бу Пурим куьнлери эш мутылмаска, келеек несиллердинъ эсиннен кетпеске керек деген ойга келдилер.

29Авихайыл кызы Эстер ханбийке Мордокай ман бирге Пурим акында бу экинши хатты беркитуьв уьшин буьтин бийлик куьши мен язды+. 30-31Мордокай эм Эстер ханбийке буйырык эткендей, солай ок ораза туткан эм бозлав куьнлеринде оьзлери эм оьзлерининъ келеек несиллери уьшин белгилегендей, бу Пурим куьнлерин оьз вакытында таймастан оьткеруьв акында Мордокай аманшылык эм коркувсызлык соьзлери мен язды, хатларды Ахашверош патшалыгынынъ юз йырма ети боьлик еринде яшаган баьри ювытларга йиберди++. 32Эстердинъ буйырыгы, Пурим акындагы бу соьзлерди беркитип, китапка язылды.

10

Мордокайдынъ уллылыгы

10^1Бу ислерден сонъ, Ахашверош патша тенъиз ягаларына дейим буьтин кыралга ясак салды. 2Патшадынъ куьшли эм куьдретли ислери, ол йогары коьтерген Мордокайдынъ уллылыгы акында толы кепте Мидия эм Перс патшаларынынъ язба китапларында белгиленди+. 3Ювыт Мордокай Ахашверош патшадан сонъ экинши аьдем болды. Ювытлар арасында сыйы оьсти, коьплеген кардашларыннан оьрмет тапты, неге десе оьз халкы уьшин хайырлы ислер иследи, буьтин халкы уьшин аманшылык болдырмага куьрести+.

* 1:1 Индиядан Суданга – ювытша «Ходдудан Кушка».

* 1:7 Порфир – карагошкыл кызыл баалы тас.

* 1:7 Диван – янтаяр уьшин юмсак, узын олтыргыш, миндер.

* 1:8 Талант – ювытлардынъ акша оьлшеми.

* 3:1 Агаг ырувы коьптен бери ювытлардынъ энъ каты душпанларыннан эди. Мине сол себепли Мордокай Хаманнынъ алдында ийилмеге унамады.

* 3:12 Аьким – перс патшалыгында сатрап.

* 4:1 Эрегожа киюв эм куьл себуьв – уллы кайгыды билдируьв аьдети.

* 4:10-11 Алтын шокпар баслы таяк – золотой скипетр.

* 7:4 Бу ис уьшин патшады тынышсызландырмага тийисли болмас – яде «патшам коьреек зарарды яв тоьлеялмас».

+ 1:1 Эстер 8:9, Эстер 9:30
+ 1:10 Эстер 7:9
+ 1:19 Эстер 8:8,
+ 1:20 Эфесшилер 5:33
+ 2:1 Эстер 1:19-20
+ 2:15 Эстер 9:29
+ 2:23 Эстер 6:2, Эстер 10:2
+ 3:7 Эстер 9:24, Эстер 9:26,
+ 3:8 Ислер 16:20
+ 3:10 Яр. 41:42, Эстер 8:2
+ 3:12 Эстер 8:9
+ 3:13 Эстер 8:10,
+ 3:15 Эстер 8:14
+ 4:7 Эстер 3:9
+ 4:8 Эстер 3:14
+ 5:1 Эстер 4:16
+ 5:2 Эстер 4:11
+ 5:3 Эстер 7:2, Мк. 6:23
+ 5:8 Эстер 7:3
+ 5:9 Эстер 3:1
+ 5:10 Эстер 6:13
+ 5:11 Эстер 9:7-10, Эстер 3:1
+ 5:14 Эстер 6:4, Эстер 7:9-10
+ 6:1 Эстер 2:23, Эстер 10:2
+ 6:2 Эстер 2:21-22
+ 6:4 Эстер 5:14, Эстер 7:9-10
+ 6:13 Эстер 5:10
+ 7:1 Эстер 5:3, Мк. 6:23
+ 7:3 Эстер 5:8
+ 7:4 Эстер 3:9
+ 7:6 Эстер 3:10

+ 7:9 Эстер 1:10, Эстер 5:14, Эстер 6:4, Сулейманнынъ таварыхлары 11:5,

+ 7:10 Яр. 40:22
+ 8:2 Яр. 41:42, Эстер 3:10
+ 8:3 Эстер 3:1
+ 8:4 Эстер 5:2
+ 8:8 Эстер 3:12
+ 8:9 Эстер 1:1, Эстер 3:12, Эстер 1:22
+ 8:10 Яр. 41:42, Эстер 3:10, Эстер 3:13
+ 8:14 Эстер 3:15
+ 8:15 Сулейманнынъ таварыхлары 11:10
+ 9:1 Эстер 3:13
+ 9:12 Эстер 5:6, Эстер 7:2
+ 9:24 Эстер 3:7
+ 9:29 Эстер 2:15
+ 9:30 Эстер 1:1, Эстер 8:9
+ 9:31 Эстер 4:3
+ 10:2 Эстер 2:23, Эстер 6:1-2
+ 10:3 Яр. 41:40,

Сулейманнынъ таварыхлары

Сулейманнынъ таварыхлары

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

Кирис соьз

Сулейманнынъ таварыхлары

Библия коьшируьвши Институты

Москва

2017

Соьз басы

Баалы окувшы!

Буьгуьн сен колынъа Алладынъ Кие Соьзин, Сулейманнынъ Таварыхларын ногай тилинде алып турысынъ. Бу аьдемлерди рагимли, ойшыл болмага эм ийгиликти яманлыктан айырып билмеге уьйрететаган акыллы насихатлардынъ эм айтувлардынъ йыйынтыгы. Аьдем даналык эм тийисли яшавга шакырган акыллы соьзлерди, айтувларды окымага эм тынъламага эртеден суьйген. Белгили, бу Таварыхлар китабына кирген насихатлар эм айтувлар Дауд пайхамбардынъ улы, савлай дуныяга даналыгы ман белгили болган Сулейман патша ман язылган. Ол бизим эрадан алдын X-ншы оьмирде Исраил кыралында яшаган. Библия хабарлаганга коьре, Алла Сулейманнан кайдай савга алмага суьйгени акында сораганда, ол Алладан яхшыды яманнан айырмага эм оьз халкын акыйкат йолга салмага ярдам эткендей дана акыл бермеге тилеген. Алла Сулейманга, байлык эм баска зат тилемегени уьшин, ога терен акылды, келеектегин алдыдан билуьвди эм даналыкты берген.

Баалы окувшы! Сен оьзинъ де анълагандай, сосы китапка аьдемнинъ куьнделик яшавында бек керекли эм маьнели болган насихатлар кирген. Бу насихатларды тереннен анъламага эм кабыл этер уьшин, бир акыйкатты билмеге керексинъ: билимнинъ эм даналыктынъ негизи – Аллады сыйлав болады. Таварыхлардынъ даналыгын анълап эм яшавда тувра кулланып билген аьдем акыйкат наьсиптинъ ийгиликке аькететеган йолына берк басады. Сосы китапта йыйылган насихатларды яшавымыздынъ аьр такыйкасында кулланмага болаяк. Китапта аьелге, бала тербиялавга, куллыкка, ямагатшылык яшавга эм байлыкка акыллы кенъеслер бар. Бу даналык окувда айтылгандай, аьдем, Алла эм аьдемлер мен ийги айкасувларды табып, эм де яшавын туьзетер уьшин, оьзининъ Яратувшы Алласынынъ насихатларына ызламага керек.

Сулейманнынъ таварыхлары – шайирлик китап, бай аллитерациясы ман, усташа кулланылган тенълестируьвлери мен эм келисли кафиясы ман туьзилген. Бу ятлавлардынъ терен маьнеси кыска эм келисли кепте айтылганнан себеп, даналыктынъ китабы окувшыга тагы да бек анъламлы эм ашык болады. Бизим ногайшага коьшируьвимиз де сол баслапкы бурынгы еврей тилинде язылган маьнесине эм кебине ювыклавга каратылган. Баалы окувшыларымыз бу китапта язылган баьри затты анъларлар эм тил ягыннан енъил окырлар деп, сенемиз.

Дуныядынъ коьп тиллерине коьширилген Таварыхлар китабы биринши кере ногай тилинде баспадан шыгып туры. Сулейманнынъ Таварыхлары бир-неше кесекке боьлинеди:

1. Соьз басы (1:1-7)

2. Даналыктынъ окувы (1:8–9:18)

3. Сулейман патшадынъ айтувлары (10:1–22:16)

4. Даналардынъ отыз кенъеси (22:17–24:22)

5. Даналардынъ баска акыллы соьзлери (24:23-34)

6. Езекия патшасынынъ катиблери йыйнаган патша Сулейманнынъ айтувлары (25:1–29:27)

7. Агурдынъ дана айтувлары (30:1-33)

8. Лемуил патшадынъ дана айтувлары (31:1-31)

Окувшылар, Сулейманнынъ Таварыхларын оьзинъиздинъ ана тилинъизде окымага амалынъыз болганы уьшин, Библия коьшируьвши Институтынынъ куллыкшылары ак юреклери мен суьйинедилер эм китаптынъ дуныяга энуьвине куьшлерин салып шалыскан коьшируьвшиге, илми куллыкшыларга, редакторларга разылыкларын билдиредилер.

Библия коьшируьвши Институты, Москва

1

СУЛЕЙМАННЫНЪ

ТАВАРЫХЛАРЫ

1^1Исраил патшасы Дауд улы Сулейманнынъ таварыхлары:+

2Акыл соьзлерди анъламага, насихатты
эм даналыкты билмеге ярдам этсинлер,
3акыйкатлыкты эм аьдилликтинъ,
аьдил оькимнинъ эм ойшыллыктынъ йорыкларына уьйретсинлер,+

4яхил аьдемге акыл эм оьткирлик,
оьсип келеятырган яс аьдемге – билим эм ойшыллык берсинлер;+

5дана тынълар – билимин оьстирер,
ойшыл аьдем акыллы кенъеслер табар.
6Таварыхларды, терен ойлы соьйлевлерди,
даналардынъ соьзлерин эм солардынъ юмакларын анълар.

7Даналыктынъ басы – Алладан коркув;
тек акылсызлар даналыкты эм насихатлавды унамайдылар+.

8Тынъла, улым меним, атанънынъ насихатлавын
эм ананънынъ да кенъесин кери таслама+.

9Неге десенъ бу – сенинъ басынъдагы ярасык таж
эм мойнынъды безеклеген мойыншак+.
10Улым меним! Сени куьналылар
оьзлери як этпеге куьресселер, разы болма;+

11эгер: «Кел биз бен бирге, куьнасыз биревди саклап,
оны анъсыздан оьлтиреек,
12ахырет юткандай, оларды тирилей,
кабырга туьсетаган савлардай этип ютаяк;+
13баалы мал-муьлкти йыяйык
эм сол олжага уьйлеримизди толтырайык.
14Сыбаганъды биз бен бирге таслаяксынъ,
йыяяк еримиз бир болаяк», – деселер,
15сен, улым, олар ман йолга шыкпа,
барган йолларыннан аягынъды токтат+.

16Неге десе олардынъ аяклары яманлыкка шабадылар
эм кан тоьгуьвге асыгадылар+.

17Куслардынъ коьз алдында
тузак салув босына.

18Бу аьдемлер болса анъылувды оьзлерининъ каны,
оьзлерининъ яны уьшин этедилер.

19Оьзине байыр болмаган байлыкты алмага суьйген аьр кимнинъ ахыры сондай:

сол байлык оны алганнынъ яшавын алады+.

20Даналык орамда сесленеди,
майданларда давысын коьтереди+.

21Йыйылыслар болатаган орам басларында уваз айтады,
шахар капыларда соьзин анълатады:

22«Яхиллер, кайсы заманга дейим яхилликти бардыраяксыз?

Кайсы заманга дейим маскаралавшылар селекелевлери мен эриклерин язаяклар?

Акмаклар кайсы заманга дейим илмиди коьрип болмаяклар+?

23Тыйганымда, тувра йолга келинъиз;
мен сизге ойларымды ашарман, соьзлеримди анълатарман.

24Мен шакырдым, а сиз тынъламадынъыз,
колымды создым, эс берген шыкпады;
25Сиз меним кенъеслеримди кабыл этпединъиз
эм меним шуьшлевлеримди алмадынъыз.
26Энди мен сизинъ баьленъизге куьлермен;
сизге коркув келсе, суьйинермен.
27Сизге борандай коркув келип калганда,
баьле бирден буртанадай басынъызга келер;
кайгы эм тарлык сизди басканда,

28сол заманда мени шакыраяксыз, а мен эситпеекпен;
эртенъликтен мени излеексиз, мени таппаяксыз.

29Неге десе билимди коьрип болмагансыз
эм Раббийден коркувды кабыл этпегенсиз.

30Меним кенъесимди унамагансыз,
баьри етиспевликлеринъизди ашыклавыма эс бермегенсиз.

31Энди сиз эткен затларынъыздынъ емислерин ашаяксыз
эм алдавларынъыз бан тояяксыз.

32Неге десе яхиллерди эссизликлери оьлтиреек
эм акмакларды ойсызлыклары йок этеек.

33Ама мени тынълайтаган рахат табаяк,
яманлыктан коркпай, тынышына яшаяк».

2

2^1Улым, эгер сен меним соьзлеримди кабыл этсенъ
эм насихатларымды акылынъда сакласанъ;+
2дана соьзлерге кулак салсанъ
эм юрегинъди ойланувга ийилтсенъ;
3эгер анълавды шакырсанъ
эм акылга сесленсенъ;
4эгер оны куьмистей этип излесенъ,
эм оны бир карызна излегендей болсанъ;+
5сонда Раббийден коркувды анъларсынъ
эм Алла акында билим аларсынъ+.
6Неге десенъ Раббий даналык береди;
Онынъ авызыннан билим эм анълавлык аларсынъ+.
7Ол туврашыллардынъ куткарылувларын саклайды;
Ол – дурыс аьдемлердинъ калканы;+
8Ол тувралыктынъ йолын саклайды
эм Оьзине алал болганлардынъ йолын коршалайды.

9Сол заманда сен тувра, дурыс эм аьдил не болганын билерсинъ
эм туьз йолды табарсынъ+.
10Даналык сенинъ юрегинъе киреек
эм билим сени суьйиндиреек.
11Сени ойшылыгынъ саклаяк,
акылынъ коршалаяк,
12яманлыктынъ йолыннан,
алдайтаган аьдемлерден даналык куткараяк.
13Олар, тувра йолларды таслап,
каранъалыктынъ йоллары ман юредилер,
14яманлык этип суьйинедилер,
зийналыкка сукланадылар,+
15кыйшык йолларында адасадылар+.
16Даналык сени, зийналык этип,
юмсак соьйлейтаган ят хатыннан саклаяк+.
17Сол хатын яс эрин таслап,
Алладынъ алдында берген антын муткан.
18Онынъ уьйи оьлимге аькетеди,
барган йоллары – оьлилерге+.
19Ога киргенлердинъ биреви де кайтпайды
эм яшав йолына баспайды.
20Соннан себеп ийгилердинъ йолы ман юр
эм туврашыллардынъ ызы ман бар,
21неге десе кыралда тек туврашыллар яшаяклар,
эм бузылмаганлар сонда калаяклар;+

22законларга бойсынмаганлар кыралдан кувылаяклар,
намыссызлар тамыры ман курытылаяклар+.

3

3^1Улым меним! Насихатларымды мутпа
эм буйрыкларымды юрегинъде сакла+.

2Неге десе, солай этсенъ, оьмиринъди узак этерсинъ,
аьр дайым тынышлыкта яшарсынъ+.

3Рагимлик эм солай акыйкатлык сеннен таймасынлар:

мойнынъды солар ман байла, юрегинънинъ туьбине соларды яз+.

4Сонда Алла эм аьдемлер
сени суьер эм сыйлар.

5Баьри юрегинъ мен Раббийге ыйнан,
оьзинънинъ акылынъа таянма.

6Эткен баьри затларынъда Онынъ мырадын билмеге куьрес,

Ол сага тувра йолды коьрсетер+.
7Оьзинънинъ коьз алдынъда акылятаксыма;
Раббийден корк эм яманлыктан эрек тур:+
8сол сенинъ тенинъе савлык,
а суьеклеринъе ас болаяк.

9Оьз муьлкинънен эм баьри келимлеринънинъ баслапкы кесегиннен алып,

Раббийди сыйла+.

10Сенинъ амбарларынъ сол заман толаяклар,
а юзим эзетаган алатларынъа янъы шагыр куйылаяк+.

11Раббийдинъ тербиялавын, улым меним, кабыл этпей койма
эм Онынъ шуьшлевин авырлыкка санама,

12неге десе, ата суьйген баласын тербиялаганындай,

Раббий де суьйген аьдемин тербиялар+.

13Даналыкты байыр эткен
эм де акыллылыкка ие болган аьдем – наьсипли.

14Неге десе даналык куьмис алувдан ийги,
эм де алтыннан эсе онынъ келими уьйкен+.

15Ол асыл таслардан баалы;
эм сен суьйген затлардынъ бирисин де оны ман салыстырып болмаяк+.

16Узын оьмирлик – онынъ онъ колында,
а сол колында – байлык эм данък+.
17Онынъ йоллары – ягымлы,
барган баьри йоллары – тынышлыктынъ йоллары.
18Ол – оны байыр эткенлердинъ яшав тереги,
эм оны саклаганлар – наьсипли!+
19Раббий даналыгы ман ердинъ негизин салды,
акылы ман – коьклерди яратты;+

20Онынъ билими мен туьпсиз теренликлер ашылдылар
эм булытлар шык себедилер+.

21Улым меним! Ойшыллыкты эм акыллылыкты сакла,
коьзлеринънен тайдырма!

22Олар сага яшав береек,
мойнынъды ярасыклайтаган безектей болаяклар.

23Сол заманда йолынъ коркынышсыз болаяк
эм сенинъ аягынъ суьрилмеек+.

24Уйкыга ятканда – коркпаяксынъ;
уйклаганда – уйкынъ тынышлы болаяк.

25Анъсыздан келген коркувдан,
имансызлардан келген баьледен коркпаяксынъ;

26неге десе сен сенген – Раббий;

Ол сенинъ аягынъды терис бастырмаяк.

27Сенинъ колынънан келе турып,
муктажлыкта болганлардан ярдам аяма+.

28Сенде бар болса, йолдасынъа:

«Бар эм тагы да келерсинъ, эртен берермен», – деп айтпа+.

29Ювыгынъ сени мен коркпай яшайтаган болса,
ога яманлык этпеге ойланма.
30Сага яманлык этпеген аьдем мен
себепсиз урсыспа.
31Зорлык этетаган аьдемге куьнлеме
эм онынъ йолын алма+.
32Неге десе Раббий залымлардан шийкенеди,
а туврашыллардынъ ян йолдасы.
33Раббий арамлардынъ уьйлерин наьлетлейди,
а туврашыллардынъ меканларына разылыгын береди+.

34Раббий селеке этуьвшилерди селекелейди,
а сабырларга ийгилик береди+.

35Даналар мактавлы,
акылсызлар айыплы боларлар.

4

4^1Тынъланъыз, балалар, атанъыздынъ насихатларын
эм, акылга уьйренер уьшин, эс беринъиз,+

2неге десе мен сизге ийги окув беремен.

Меним насихатларымды тасламанъыз.

3Мен де атамнынъ уьйинде бала эдим,
анамнынъ бек суьйген эм сынъар баласы эдим.

4Атам, мени уьйретип, айтатаган эди:

«Меним соьзлеримди сенинъ юрегинъ сакласын;
насихатларымды мутпа эм яша+.

5Даналыкты казан, акыллылыкты казан:

меним соьзлеримди мутпа эм айтканларымнан тайма.

6Даналыкты калдырмасанъ, ол сени саклаяк;
оны суьйсенъ, ол сени коршалаяк.

7Энъ маьнелиси – даналык: даналыкты казан,
эм баьри болганынъ ман акыллылыкка ие бол.

8Даналыкты сыйласанъ, ол сени коьтерер;
ол сени данъклар, эгер сен ога ябыссанъ.

9Сенинъ басынъа ярасык шешекей оьрмесин салар,
аьлемет таж аькелгендей болар»+.

10Улым меним, тынъла; соьзлеримди кабыл этсенъ,
оьмиринъди узатарсынъ+.
11Мен сага даналыктынъ йолын коьрсетермен,
тувра йоллары ман алып барарман.
12Юре бараятырып сенинъ юрисинъ зорланмаяк,
а шапсанъ, суьрилмеексинъ+.
13Насихатларымды берк ысла, таслама, сакла,
неге десенъ ол – сенинъ яшавынъ+.
14Арамлардан коьрим алма
эм кара ниетлилердинъ йолы ман юрме;+
15калдыр оны, юрме сол йол ман,
айырыл эм касыннан озып кет.

16Неге десе олар, яманлык этпей, уйкламаяклар;
биревди йыгылганга дейим еткистпеселер, уйкылары кашады.

17Неге десе олар ашаган оьтпеклерин йорыксызлыктан
эм ишкен шагырларын кырсызлыктан казанадылар.

18Туврашыллардынъ барган йолы танъ аткандай саьвлели,
толы куьн болганга дейим ярыкланып барады+.

19Йорыксызлардынъ йолы кап-каранъалык;
олар не затка суьринееклерин билмейдилер+.

20Улым меним! Меним соьзлериме эс бер,
меним айтканларымды кулагынъа ас.

21Олар сенинъ коьз алдынънан таймасынлар;
оларды юрегинънинъ туьбинде сакла:

22неге десенъ оларды тапканга –
олар яшав эм буьтин тенине савлык+.

23Баьри сакланатаганлардан да бек юрегинъди сакла,
неге десе онда яшавдынъ булагы.

24Авызынъды алдавдан,
тилинъди аьйлекерликтен сакла+.

25Коьзлеринъ тувра карасынлар,
карасынъ аьр дайым да алдыга ымтылсын.

26Бараяк йолынъды ойлан
эм баьри эткенлеринъ тувра болсын+.

27Не онъга, не солга тайма;
яманлыкка аягынъ баспасын+.

5

5^1Улым меним! Меним даналыгыма эс бер
эм акыллы соьзлериме тынъла+.

2Солай этсенъ, ойшылыкты казанарсынъ
эм соьзинъ аьр дайым билимли болар.

3Неге десенъ зийналык эткен хатыннынъ авызы бал кокыйды,
соьзи зейтун майыннан да юмсак;+
4ама ахырында ювсандай ув татыйды,
эки яны да кайралган камадай оьлтируьвши.
5Онынъ барган йолы сени оьлимге аькетер,
аяк ызлары ахыретке еткерер+.
6Ол яшавга аькететаган йолды ойланмас,
онынъ туткан йоллары айланыслы, ама ол соны эслемес.

7Суьйткенде, балалар, мага тынъланъыз
эм меним айткан соьзлеримнен тайманъыз.
8Йолынъды сондай хатыннан эректе ысла
эм онынъ уьйининъ капысына ювык барма.
9Барсанъ, ден савлыгынъды баскаларга
эм йылларынъды азаплавшыга берерсинъ;
10ят аьдемлер сенинъ байлыгынъды ер
эм сенинъ тапкан акшанъ баскадынъ уьйин бай этер.

11Оьмиринънинъ ахырында, денинъ карувсызланганнан сонъ,
сен ынъыранаяксынъ

12эм айтарсынъ: «Неге мен насихатларды коьрип болмадым!

Неге шуьшлевлерди унамадым!

13Окытувшыларыма тынъламадым,
насихатшыларымнынъ айтканларына эс бермедим.

14Ямагат ишинде,
яманлыкка батып, йойыламан».

15Тек оьзинънинъ сув бувамынънан
эм оьзинънинъ куйынънан аккан сувды иш[*].

16Сенинъ булакларынъ орамларда,
сув агынларынъ майданларда акпасынлар.

17Олар тек сага байыр болсынлар,
оларды ятлар ман боьлиспе.

18Булагынъ сенинъ алал болсын;
сен яс болып уьйленген косагынъ сени суьйиндирсин+.

19Ол суьйдимли маралдай эм ярасык тав эшкисиндей,
коькиреги сени аьр заманда да тыншайтсын,
онынъ суьйими мен дайым да эсир.

20Улым меним, сага неден керек бир кисидинъ пишесин суьюв
эм ят хатынды кушаклав?

21Неге десе Раббий аьдемнинъ эткен аьр затын да коьреди
эм онынъ туткан баьри йолларын оьлшейди.

22Законды сыйламаганды онынъ оьзининъ законсызлыгы ыслайды,
ол оьзининъ куьналарынынъ бугавлары ман тутылады.

23Ол оьзин ыслап билмегени уьшин оьледи
эм эсапсыз акылсызлыгыннан йойылады.

6

6^1Улым меним! Эгер сен ювыгынъды мойнынъа алган болсанъ
эм биревдинъ борышы уьшин тоьлеген болсанъ,

2сен оьзинъди авызынънынъ соьзлери мен шырмагансынъ,
авызынънынъ соьзлери мен тузакка туьсиргенсинъ.

3Мине сен, улым меним, оьзинъди куткар,
неге десе сен ювыгынънынъ колына туьскенсинъ:
бар, аягына йыгыл эм тиле
ювыгынънан.
4Коьзлеринъе уйкы берме
эм кабакларынъды яппа.
5Тав эшкиси анъшыдынъ колларыннан
эм кус авшыдынъ колларыннан куткарылгандай,
оьзинъди куткар.
6Бар кумырскага, ятарбек,
кара онынъ аьрекетине эм акыллы бол+.
7Онынъ аькими йок,
онынъ каравылшысы йок,
онынъ эмиршиси йок.
8Ама ол язда азыгын аьзирлейди,
эгин орувда азыгын йыяды+.
9Кайзаманга дейим, ятарбек, уйклаяксынъ?
Уйкынънан кайзаман тураяксынъ+?
10Бираз уйклайым,
бираз калгып алайым,
бираз, колларымды кавыстырып, ятайым десенъ:
11сага тонавшыдай – ярлылык,
эм, йолбасардай, муктажлык келер+.
12Арам аьдем алсувдыр авызы ман яшайды,+

13коьзлерин кагып, кысып, аяклары ман соьйлеп,
бармаклары ман белги берип+.
14Залымлык онынъ юрегинде:
аьр заманда да яманлык этпеге ойланады,
урыс-талас шашады.
15Сол себептен ога бирден йойылув келер,
билмей турганлай, сав болмастай, уватылаяк.
16Раббий алтыды суьймеди, аьле етиди,
Оны шийкендирген яманлыклар:+
17оьктем коьзлер,
алдавшы тиллер,
шуьшсиз канды тоьгуьвши коллар,+
18аьйлекер юрек,
яманлыкка тез шабувшы аяклар,+
19оьтирикти соьйлейтаган арам шаат
эм кардашлар арасында урсыс тувдыратаган аьдем+.

20Улым меним! Атанънынъ парызын сакла
эм ананънынъ насихатларын кайтарма;+
21Юрегинъе оларды туьй,
мойнынъды олар ман байла+.
22Юргенде, олар басшылык этееклер;
уйкламага ятканда, сени саклаяклар;
уянганда, сени мен соьйлесееклер:
23неге десе Алладынъ парызы – шырак,
насихатлары – ярык,
акыл уьйретуьви – яшавга барган йол+.
24Олар сени яман пишеден,
ят аьдемнинъ хатынынынъ алсувдыр тилиннен саклар+.

25Онынъ ярасыклыгы сенинъ юрегинъе туьспесин,
кирпиклери мен сени алдамасын;+
26неге десе, зийналык этетаган пише уьшин,
кесек оьтпекке дейим ярлы боларсынъ,
а эри болган пише баалы янынъды ыслар.
27Ким болса да, кийимин яндырмай,
отты койнына саларма?

28Ким болса да бирев, янып турган коьмирдинъ уьстиннен,
аякларын куьйдирмей, юрерме?

29Солай ювыгынынъ пишеси мен болганга болады:

ким ога тийсе, язасыз калмаяк.

30Уры, аш болганда, карнын тойдыраяк болып,
урлай болса да, ога кеширилмейди.

31Тек ысланганда, ол ети кере тоьлеек,
буьтин уьйининъ муьлкин береек+.

32А ким хатын ман зийналык этсе, онынъ акылы йок;
солай эткен оьзи оьзин йок этеди+.
33Тоьбелев эм уятлык ол табаяк,
онынъ бетсизлиги мутылмаяк,
34неге десе куьнлев – эрдинъ ашувы,
ол оьшин алган куьн аямаяк,+

35бир тоьлевди де кабыл этпеек эм разы болмаяк,
не кадер савгаларды коьп этсенъ де.

7

7^1Улым меним! Соьзлериме эс бер
эм парызларымды акылынъда сакла+.

2Меним парызларымды толтырсанъ, узын оьмир яшаяксынъ,
меним окувымды коьзлеринънинъ карашыгындай этип сакла+.

3Бармакларынъа соларды байла
эм юрегинънинъ оьзегине яз+.
4Даналыкка: «Сен меним аьптем!» – деп айт
эм акылды ювык досым деп ата.
5Олар сени зийналык этетаган,
таьтли соьзи мен алдайтаган, ят биревдинъ пишесиннен саклаяклар+.

6Мине мен уьйимнинъ терезесиннен,
темир шилтер капагыннан карап турганда,
7сулыпсыз болган яс аьдемлердинъ
арасында
акылсыз бир ясты коьрдим+.

8Ол, йол ман пишединъ яшаган ерине ювык майданды оьтип,
уьйине карап бара эди.
9Аксамда, куьндиздинъ кешесинде,
кешединъ каранъалыгында, коьрдим.
10Мине – алдына пише шыгады,
кахпединъ кийимин кийип, кара юреги мен,+
11бакыравык эм аясыз;
оьз уьйинде турмайды.
12Орамда болсын, майданда,
аьр бир муьйисте тузакларын салады+.
13Ол, ясты ыслап, оьбеди
эм уятсыз бети мен айтады:
14«Менде курманлык эти бар:
буьгуьн мен ваьдемди толтырдым;

15соны уьшин мен алдынъа шыктым, сени табар уьшин,
эм сени таптым!

16Куьйизлер мен, туьрли туьсли мысыр кумашлар ман
орнымды ярастырганман;

17тыншаятаган пешимди смирна, алоэ, корица ман
аьруьв кокысларга толтырганман;

18кир, эртенъликке дейим бир биримизди суьермиз,
завкланып суьювге тоярмыз.

19Неге десе эрим уьйде йок:

ол узак йолга шыккан.

20Бир бокша куьмис алган;
уьйге толы ай куьнинде кайтып келеек».

21Ясты коьп аьруьв соьзлер мен алдап,
юмсак тил мен оьзине тартады+.

22Сол саьатлей, оьгиз оьлимге баргандай,
марал тузакка туьскендей,
яс онынъ артыннан барды.

23Ахырында ок онынъ бавырына кадалады;
кус, тузакка барып согылганда, онынъ оьлими сонда болаягын билмейди.

Яс та солай.
24Суьйткенде, балалар, тынъланъыз мени
эм меним айтканларыма эс беринъиз.
25Сондай хатынга коьнъил берме,
онынъ йолында адасып юрме,
26неге десе ол коьплерди яралап йыккан,
коьплерди оьлтирген:
27онынъ уьйи киргенге кабыр,
оьлимнинъ энъ иштеги меканларына баратаган йол болар+.

8

8^1Даналык тувылма сесленетаган,
акыллылык тувылма оьзининъ давысын коьтеретаган+?

2Ол бийиклик ерлерге, йолларга,
айкаскан йолларга коьтериледи.
3Ол кала капыларда,
эсиклерде сесленеди:
4«Сизге, аьдемлер, сесленемен,
сизди, аьдем уллары, шакыраман!
5Уьйренинъиз, яхиллер, ойлы болмага;
акылланынъыз, акмаклар!+

6Тынъланъыз, мен бек керекли, маьнели затлар айтаякпан
эм меним авызымнан шыккан – тувралык, акыйкатлык.

7Акыйкатты меним тилим айтаяк
эм бетсизлик – меним авызымды шийкендирген яманлык.

8Меним айткан баьри соьзлерим аьдил;
йок меним соьзимде адасканлык эм алсувдырлык.

9Олар баьриси де анълавлыларга ашык,
билимлилерге акыйкат.

10Меним окувымды кабыл этинъиз, куьмисти тувыл;
айырым алтыннан эсе, билимди сайланъыз+.

11Неге десе даналык ынжыдан колай
эм янынъ суьйген баьри затлардан оны ман эш бир зат тенълеспеек+.

12Мен, дана, мен акыл ман яшайман,
эм ойшылык эм билим менде бар.

13Раббийден коркув – яманлыкты коьрип болмавлык;
мен мактаншылыкты, менменшиликти, бетсизликти,
алдап соьйлевди коьрип болмайман+.

14Менде алал кенъес эм даналык;
менде акыл эм куьш.

15Мени мен патшалар патшалык суьредилер
эм эмиршилер аьдил закон шыгарадылар.

16Мени мен басшылар басшылайдылар,
соьйтип те мырзалар, эм баьри аьдил оькимшилер.

17Мени суьетаганларды мен суьемен,
мени излейтаганлар мени табарлар+.
18Байлык эм данъклык менде,
йогалмайтаган берекет эм аманлык;+

19меннен келген етимислер энъ таза алтыннан баа,
эм мен берген пайда сайлам куьмистен коьп+.

20Мен туврашыллыктынъ йолы
эм аьдил оькимнинъ сокпаклары ман юремен.

21Мени суьетаганларга, карызналарын толтырып,
моллык савгалайман.

22Раббий Оьзининъ исин баслаганда,
аьр бир затты яратканнан алдын,
мен Оны ман бирге эдим+.

23Ер яратылув, басланув
оьмирден белгиленгенмен.

24Мен тувганда, ердинъ туьпсиз теренликлери,
сувга толган булаклар болмаганлар.

25Мен, тавлар, тоьбелер каланмай, тувганман.

26Раббий энди де ерди, кырларды,
дуныядынъ баслапкы шанъын да яратпаган эди.

27Ол коьклерди аьзирлеген заманда, мен сонда эдим.

Ол денъиздинъ уьстинде тоьгерек сызыкты айландырган заманда,+

28йогарда булытларды беркитетаган,
ердинъ туьпсиз теренликлерининъ булакларын белгилейтаган,+

29денъизге белгилеген кыйырларыннан шыкпаска шартларын токтастырган,
ердинъ негизин салатаганда,+

30мен Онынъ янында суьвретши эдим эм аьр куьн,

Онынъ алдында аьр заман шатланып,
Онынъ суьйиниши эдим.
31Ол яраткан дуныя мени шатландырды,
аьдем уллары мени суьйиндирди.
32Суьйткенде, балаларым, мени тынъланъыз;
неге десе меним йолларымды тутканлар наьсипли!

33Тынъланъыз насихатларды,
акыллы болынъыз эм оннан тайманъыз.
34Аьр куьн меним капымнынъ алдында,
эсиклеримде каравылда мени тынълап турган, наьсипли!

35Неге десе мени тапкан сол оьмирин узатады
эм Раббийден разылык алады+.

36Меннен тайган оьзине зарар этеди:

мени коьрип болмайтаганлардынъ баьриси де оьлимди суьедилер».

9

9^1Даналык оьзине уьй салды,
онынъ ети баганысын йонды,
2курманлык сойды,
шагырын аьзирледи эм зияпет салды.
3Таьвкелерин шахардынъ бийиклев ерлерине
айтпага йиберди:+
4«Ким яхил, мунда келсин!»
Акылы аз аьдемге де:
5«Барынъыз, меним оьтпегимди енъиз,
мен аьзирлеген шагырымды ишинъиз+.
6Яшамага суьйсенъиз, яхилликти тасланъыз
эм акыллылыктынъ йолы ман юринъиз».

7Маскаралавшыды азарлайтаган оьзине данъксызлык табар,
намыссызга шуьшин ашып коьрсеткен оьзине бетлев табар.

8Маскаравлавшыга шуьшин ашып коьрсетпе,
ол сени коьрип болмас;
данага шуьшин ашып коьрсетсенъ,
ол сени суьер.

9Данады насихатла, ол тагы да бек акыллы болар;
туврашылды уьйрет, ол билимин оьстирер+.

10Даналыктынъ негизи – Раббийден коркув.

Алла – Кие; Оны танув – акыллылык+.

11Дана болсанъ, куьнлеринъ коьптен коьп болаяк,
оьмиринъ узак болаяк+.

12Акыллы болсанъ, оьзинъ уьшин акыллысынъ;
эгер маскаралавшы болсанъ, кыйынлыгын оьзинъ шегерсинъ.

13Акылсыз пише бакыравык,
яхил эм билимсиз+.
14Уьйининъ эсигининъ алдында,
шахардынъ бийиклев ерлеринде олтырып,
15йол ман бараятырганларды шакырады,
оьзлерининъ йоллары ман тувра бараятканларга:
16«Яхиллер, мунда келинъиз!»
эм акылы аз болганларга:
17«Урланган сув таьтли,
ясырынып едилген оьтпек ярайды», – дейди+.
18Оьлилердинъ онда болганларын
эм ахыреттинъ теренлигине оны ман шакырылганларын олар билмейдилер.

10

10^1Сулейманнынъ таварыхлары:

Акыллы ул атасын суьйиндирер,
акмак ул – анасын кайгыртар+.

2Алдав ман табылган карызна пайда бермес,
туврашыллык оьлимнен куткарар+.

3Раббий туврашылды аш коймас
эм залымларга куьсегенлерин толтырмага амал бермес+.

4Эриншеклик сени ярлылыкка аькетер,
шалыскырлык байытар+.
5Язда йыйнаган – акыллы ул,
онъыс йыюв заманда уйклаган – аьелин уялтар.
6Алла туврашылга разылыгын коьрсетер,
залымлар болса, яманлыкларын соьз бен ясырмага шалысар.

7Туврашылдынъ аты разылык пан эсте сакланар,
залымлардынъ аты йок болар.

8Акыллы аьдем парызларды кабыллар,
алпавыз акмак йойылар.

9Дурыс аьдем хаьтесиз юрер,
аьйлекер язага туьсер+.

10Коьзлерин ойнаткан, оькиниш тувдырар,
акмактынъ тили баьле тувдырар+.

11Туврашылдынъ авызы – яшавдынъ булагы,
залымлар яманлыкларын соьз бен ясыртадылар+.

12Коьрип болмавлык урыс-суьрис тувдырады,
ама суьюв баьри куьналарды кеширеди+.

13Акыллыдынъ авызыннан даналык тоьгилер,
акылсыздынъ тени таяк ер+.

14Даналар билимди йыядылар,
тек акмактынъ авызы баьле аькеледи+.

15Байдынъ мал-муьлки – онынъ берк шахары,
ярлылар уьшин баьле – мал-муьлктинъ йоклыгы+.

16Туврашылдынъ кызмети – яшавга,
бетсиздинъ етимислери – куьнага аькетер+.

17Ким насихатларга эс береди, сол яшав йолында;
а шуьшлевди унамайтаган – адасар+.

18Коьрип болмавларын ясыратаганлардынъ авызлары алдавшы;
эм ким яладан ягатаган болса, сол акмак.

19Коьп соьйлеген куьналыкка тутылар,
а авызын капап билген – акыллы+.

20Туврашылдынъ тили – асыл куьмис,
залымнынъ акылы – бир каьпик баасы.

21Туврашылдынъ авызы коьплерди тойдырар,
акмаклар акылсызлыктан оьлер.

22Алладынъ разылыгы байытады
эм Ол берген байлыгына кайгы коспайды.

23Акмак залымлык этип завыкланар,
а акыллы аьдемди даналык кувандырар+.

24Залым аьдем неден корка болса, сол онынъ басына келеек,
а туврашылдынъ истеклери толаяк.

25Калай буртана эсип кете болса, солай залымлар йок болаяклар;
а туврашыллар – дайым болаяклар+.

26Тислерге сиркесув эм коьзлерге туьтин калай болса,
эриншек тап солай оны ислететаганларга+.

27Алладан коркув оьмиринъди узатар,
залымлардынъ оьмири кыска болар+.

28Туврашыллардынъ саклаган заты оларды суьйиндирер,
а залымлардынъ уьмитлери толмаяк+.

29Алладынъ йолы – айыпсыз инсан уьшин корынув ер,
а яманлык этип юретаганлар уьшин – баьле-каза.

30Туврашыл оьмири шайкалмас,
залымлар ер юзинде калмаяклар+.
31Туврашылдынъ авызыннан даналык тоьгилер,
а алсувдырдынъ тили йойылар+.
32Туврашылдынъ авызы ягымлы айтпага билер,
а залымлардынъ авызларыннан алсувдырлык тоьгилер.

11

11^1Алла оьтирик шеккилерди коьрип болмас,
ама Ол тувра шеккиге разы болар+.

2Оьктемликтинъ ызыннан уятлык келер;
тек сабырлыктынъ артыннан даналык келер+.

3Ашык юреклилердинъ тазалыгы оларга йол коьрсетер,
кара юреклилердинъ аьйлекерлиги оларды йок этер+.

4Алла ашувланса, байлык ярдам этпес,
тек туврашыллык оьлимнен корар+.

5Айыпсыз аьдемнинъ туврашыллыгы йолын туьз этер,
залымларды куьналары йок этер+.

6Дурыс аьдемлерди туврашыллыклары куткарар,
законга бойсынмайтаганлар оьзлерининъ законсызлыгыннан ысланаяклар+.

7Залым аьдемнинъ оьлими мен уьмитлери де йойылады,
законга бойсынмаганлардынъ уьмитлери де толмайды+.

8Туврашыл баьледен куткарылар,
онынъ орнына баьлеге залым туьсер+.

9Алласыз аьдем ювыгын айтканлары ман йояр,
туврашыл билгенлери аркалы куткарылар.

10Туврашыллар онъып яшаганда, шахар шатланар,
залымлардынъ оьлиминде де байрам болар+.

11Туврашыллардынъ разылыгы ман шахар коьтерилер,
залымлардынъ айтканлары ман бузылар+.

12Ювыгын корлайтаган – акмак;
акыллы аьдем – уьндемес.

13Ким соьз юргистеди, сол сырды ашады;
тек сенимли аьдем исти ясырады+.

14Акыллы басшысы болмаса, халк йыгылар,
а коьп маслагатшылар болса, ол аманлыкта яшар+.

15Ят аьдем уьшин кепиллик[*] берген, оьзине зарар аькелер;
а биревдинъ борышын мойнына алувды унамаган, баьледен эрек болады.

16Аьдепли уьй бийкеси данъклы болар,
а куллыксуьер киси байлык казанар.
17Рагимли аьдем оьзининъ янына ийгилик этер,
а каты юрекли оьз тенин йок этер.
18Залымнынъ тапкан пайдасы – фаьнее[*];
туврашылдынъ казанган савгасы – оьмирлик+.
19Туврашыллык яшавга аькетеди,
яманлыкка ымтылган оьзининъ оьлимине ымтылады+.

20Раббий аьйлекерлерди коьрип болмас,
а дурыс яшаганларга разы болар.
21Шексиз, яманлык этуьвши язасыз калмас,
а туврашыллардынъ урлыгы куткарылар+.
22Акылсыз пишединъ ярасыклыгы
донъыздынъ бурнындагы алтын юзикке усайды.
23Туврашыллардынъ куьсегенлери – тек ийгилик;
залымларга ашув наьсип болар.
24Бирев аямай куяды, эм ога косылады;
а баска эсапсыз кызганшык, ама ярлы бола береди+.

25Юмарт аьдем дайым ток болар,
сувсаганга сув бергенге – сув берилер.

26Аслыгын сатпай амбарда ясырганды халк каргайды,
ама сатпага аьзир болганга разылык береди+.

27Ийгилик излеген разылык табар,
а яманлык излегенге яманлык келер+.

28Байлыгына сенген йыгылаяк;
а туврашыллар, талдынъ япырагындай болып, дайым ясылланаяклар.

29Уьйдегилерине баьле аькелетаган асабага
тек ел алар,
акмак акыллыдынъ кулы болар.

30Туврашылдынъ етимислери яшав терегининъ емисине усайды,
эм дана янларды кутарады+.

31Эгер туврашылга бу дуныяда тийислиси берилсе,
залымга эм куьналыга да тийислиси берилмей калмас+.

12

12^1Тербияды суьйген, сол билимди суьеди;
акыл уьйретуьвди коьрип болмаган – яхил+.
2Алла танъ аьдемге разылыгын берер;
а кара ниетли аьдемге Ол оьким шыгарар.
3Аьдем оьзин залымлык пан беркитпес;
туврашыллардынъ тамыры берк, козгалмайды+.
4Алал уьй бийкеси – эрининъ тажы;
а беташкыш пише онынъ суьегиндеги шириктей+.
5Туврашылардынъ ойлары – аьдиллик,
залымлардынъ маслагатлары – алсувдырлык+.
6Залымлардынъ соьзлери – кан тоьгер тузактай,
туврашыллардынъ айтканлары янларды куткарады+.

7Залымлар йыгылып, йок боларлар,
а туврашыллардынъ уьйи берк турар.

8Аьдемди акылына коьре мактайдылар,
акылсызды корлайдылар.

9Оьктем болып оьтпек таппаганнан эсе,
оьзининъ кыйынынъ ман яшаган колай.

10Туврашыл оьзининъ малы акында да каьр шегеди,
залымлар дайым каты юрекли+.

11Ким оьзининъ ерин асыллайды, дайым да оьтпеги болаяк;
а ким куллык этпей, куьнде де байрамшылап юреди, ол акмак+.

12Залым яманлыктан бай болмага куьсер;
тек туврашыллардынъ тамыры берк, шайкалмас.

13Уятсыз авызынынъ куьналары ман ысланар;
ама туврашыл баьледен шыгар+.

14Аьдем аьруьв соьз айтса, коьп хайыр табар;
аьдемге онынъ эткен ислерине коьре берилер+.

15Акмак юрген йолын тувра дер;
тек ким кенъеске кулак салады, сол акыллы+.

16Акмак ашувланганын сол саьат коьрсетер,
а акыллы корланганын ясырар+.

17Ким билгенин соьйлейди, ол акыйкатты айтар;
алсувдыр болса оьтирик айтар+.

18Бирер босавызлар кама ман кескендей яралайды,
а даналардынъ соьзи эмлейди+.

19Акыйкат соьз – оьмирлик,
оьтирик соьз – бир такыйкалык+.

20Яманлык этип юргенлердинъ юреклери – кара,
тынышлыкты излеп юргенлердинъ юреклери – шатлык.

21Туврашылга баьле келмес,
залымнынъ басы баьледен кутылмас.

22Ялган тилди Алла коьрип болмайды,
а акыйкатты соьйлегенге Ол разы+.

23Акыллы аьдем билимин ясырар,
а акмак акылсызлыгын коьрсетер+.

24Шалысканлык аьдемди басшы этер,
а эриншеклик кулга айландырар.

25Аьдемди юрегинде болган кайгы басады,
а ийги соьз шатландырады.

26Туврашыл ювыгына йол коьрсетеди,
залым оны йолдан шыгарады.

27Эриншек авлаган кусын кувырмас;
а шалысканнынъ мал-муьлки артар.

28Туврашыл туткан йолы ман оьмирин узатар;
сол йол ман барса, оьлимнен кутылар.

13

13^1Акыллы ул атасынынъ тербиясын кабыл этер,
а кылыксыз ул уьйреткенди кулагына аспас+.

2Аьдем айткан соьзине тийислисин алар,
кыянатшылар залымлыкты куьсер+.

3Ким авызына ие болса, сол оьзининъ янын саклар;
а ким авызын кенъ ашса, баьлеге туьсер+.

4Эриншек, коьп алмага куьсесе де, аз алар;
шалысканлар ток боларлар+.

5Туврашыл оьтирикти унамас,
залым оьзин каралар эм абырайын ушырар.

6Туврашыллык аьдемди аманшылыкта саклар,
залымлык куьналыды йояр+.

7Биревдинъ бир заты болмаганлай, оьзин бай аьдем этип коьрсетеди;
баскасынынъ байлыгы коьп, ама оьзин ярлы этип коьрсетеди+.

8Бай аьдем, яшавын кутарар уьшин, акша тоьлемеге керек болар,
а ярлы коркытувга эс бермес.

9Туврашыллардынъ ярыгы куьлпилдеп янар,
залымлардынъ шырагы соьнер.

10Коькирексуьвден урсыс басланады,
кенъес алатаганларда – даналык+.

11Арам байлык йойылар,
алал куллык пан табылган байлык оьсер.

12Коьп заман толмайтаган уьмит юректи кайгыртар,
а толган уьмит – яшав тереги+.

13Ким кенъеске эс бермесе, сол оьзине зарар этер;
а ким Алладынъ парызларын сыйласа, ол савгасын табар.

14Данадынъ окувы – яшав булагы;
оьлимнинъ тузагыннан куткарады+.

15Акыллы аьдем сыйланар,
кыянатшы ахырында йойылар.

16Ойшыл аьдем аьр не затты да билип этер,
акмак оьзининъ акылсызлыгын коьрсетер.

17Яман хабаршы аьдемлерди баьлеге туьсирер,
алал элши тынышлык аькелер+.

18Ким тербияды унамайды, сол ярлы болар эм маскараланар;
а ким насихатларды кабыл этеди, сол сыйланар+.

19Яшавга эндирилген мырат юрекке ягымлы;
ама акмаклар яманлыктан кашып болмайды.
20Даналар ман айкаскан дана болар,
акмаклар ман айкаскан оьзине зарар этер.
21Куьналыларды баьле кувар,
а туврашылларга савга берилер.
22Ийги аьдем немерелерине асаба калдырар,
а куьналыдынъ йыйган байлыгы туврашылга калар+.

23Ярлылардынъ ери коьп емис берер;
ама аьдиллик болмаса, баьри аслыгы сыйырып алынар.

24Ким таягын аяйды, сол улын коьрип болмайды;
а ким суьеди, ол кишкейден оны шуьшине еткистеди+.

25Туврашыл ток болганга дейим ашайды,
а залымлардынъ курсагы аш калады+.

14

14^1Акыллы пише уьйин курар,
акмак пише уьйин оьз колы ман шашар.
2Тувра йол ман юрген Алладан коркады;
а ким йолдан шыкса, сол Оны мисетсинмейди+.
3Акмактынъ айткан соьзлери уьшин
аркасына таяк тиер;
даналардынъ авызы оларды саклар+.
4Оьгиз болмаган ерде отлык таза калар,
тек оьгиздинъ куьшиннен келим коьп болар.
5Алал шаат алдамайды,
алсувдыр шаат коьп оьтирикти айтар+.

6Даналыкты маскаралавшы излейди, ама таппайды;
а акыллы аьдемге оны таппага енъил+.

7Акмак аьдемнинъ касыннан кет,
онынъ авызында сен акыллылык эслемейсинъ.

8Акыллыдынъ даналыгы – йолын билгенлиги, акылсызлардынъ акмаклыгы – адасув.

9Акмаклар куьнага куьлерлер,
а туврашылларга Алла разы.

10Юректинъ кайгысын тек юрек биледи,
онынъ суьйинишине ят бирев де карыспас.

11Залымнынъ уьйи йыгылар,
а туврашылдынъ шатыры онъар+.

12Аьдемге тувра болып коьринген йоллар бар,
ама олардынъ сонъы – оьлим+.

13Куьлегенде де бирерде юрек сызлайды,
суьйиништинъ сонъы кайгы да болмага болады+.

14Кылыксыз аьдем эткен затларына тийислисин алар;
ийги аьдем де – савгасын.

15Акмак аьр затка ыйнанар,
акыллы аьдем бараяк йолына эс берер.

16Дана коркар эм яманлыктан эрек кетер,
а акмак коькирексип оьзине ыйнанар.

17Ашувшан аьдем акмаклык эте билер;
ама кара ниетли аьдемди баьри де коьрип болмас.

18Яхилдинъ наьсиби – акмаклык,
акыллылардынъ тажы – билим.
19Яманлар ийгилердинъ алдында бас иееклер,
залымлар да – туврашыллардынъ капыларында+.
20Ярлыды ювыклары да суьймес,
а байдынъ йолдаслары коьп болар+.
21Ким ювыгын корлайды, сол куьнага туьседи;
а ким ярлыларга рагимлик этеди, сол наьсипли+.

22Яманлык этпеге ойланатаганлар адасарлар;
яхшылык этпеге ойланатаганлар рагимлик эм алаллык табарлар.

23Аьр бир куллыктан келим бар,
а коьп соьйлегеннен тек зарар болады+.
24Даналардынъ тажы – байлык,
яхиллердинъ наьсиби – акмаклык.
25Алал шаат янларды куткарар,
а алсувдыр кыянат этер.
26Раббийден коркканлар – аманлыкта калар;

Раббий олардынъ балаларына да куьшли корувшы болар.

27Раббийден коркув,
оьлимнинъ тузагыннан эрек эткен яшав булагы+.

28Патшадынъ данъкы халкынынъ коьп болганында,
халкы аз болса, басшыга баьле.

29Сабыр аьдемде акыл коьп,
даянып билмеген акмаклыгын коьрсетеди+.

30Тыныш юрек – тенге яшав,
а куьншилик – суьеклерге еткен авырувдай+.

31Ким ярлыды корлайды, сол Яратувшыды яманлайды;

Оны сыйлайтаган муктажы болганга ярдам этеди+.

32Залымды оьзининъ яманлыгы йояр,
а туврашыл оьлиминде де сенимли болар.

33Даналык акыллыдынъ юрегинде турар;
акмаклар арасында да белгили болар.

34Туврашылык миллетти коьтерер,
а куьна – аьр халкка айып.

35Патша анълавлы кулына разы болар,
а онынъ бетин ашатаганларга ашувланар.

15

15^1Юмсак явап ашувды токтатар,
каты соьз шамланувды уянтар.

2Даналардынъ тили билимди аьруьв этип коьрсетер,
акмаклардынъ авызыннан акылсызлык тоьгилер.

3Раббийдинъ коьзлери аьр ерде –
яманларды да, ийгилерди де коьреди.

4Юмсак тил – яшавдынъ терегиндей,
алдавшы тил рухты яралар+.

5Атадынъ тербия беруьвин унамаган – акмак,
а насихатларын тынълаган – акыллы.

6Туврашылдынъ уьйинде казна коьп,
а залымлардынъ келими оларга баьле аькелер.

7Даналардынъ авызлары билим шашады;
акмаклардынъ юреклери солай тувыл.

8Раббий яман аьдемлердинъ курманларыннан шийкенеди,
а туврашыллардынъ дуваларын суьйип кабыл этеди+.

9Раббий залымнынъ йолыннан шийкенеди,
ама тувра йол ман барганды суьеди.

10Тувра йолдан тайганга – каты дерис болаяк;
уьйретуьвди кабыл этпеген оьлеек+.

11Оьлим эм йойылув дуныясы Раббий алдында ашык;
солай да – аьдем улларынынъ юреклери+.

12Тербиясыз терислигин айтканды суьймейди;
даналар ман кенъеспес.

13Юреги наьсиплидинъ юзи яйнайды,
юрек кайгысы рухты йыгады+.

14Ойшыллардынъ акылы билим излейди,
акмаклардынъ авызлары акылсызлык пан тамакланадылар+.

15Мазлумнынъ[*] аьр куьни каранъа,
кувнак юректинъ оьмири –
дайымлык той.
16Аз затынъ болса да, Алладан коркув колай,
коьп байлыктан эм оны ман бирге кайгыдан эсе+.

17Суьюв болган ерде ясылшалардан этилген ас колай,
каарлык болган ерде бесленген бузавдан этилген астан эсе+.

18Ашувшан кавга шыгарар,
а сабыр эрисуьвди токтатар+.
19Эриншектинъ йолы тегенек пен бийленген,
туврашыллардынъ йолы тегис+.
20Акыллы ул атасын суьйиндиреди,
а акмак анасын бир затка санамайды+.
21Акмаклык – акылсызларга суьйиниш,
акыллы тувра йолдан таймайды+.
22Маслагатсыз мырат толмас,
а коьп насихатшылар болганда – мыратлар толар+.

23Керек болганда явап беруьв – аьр кимге суьйиниш,
эм калай аьруьв заманына коьре айтылган соьз!+

24Ойшылларды яшав йолы оьрге алып барар,
оларды оьлим дуныясыннан куткарар+.
25Алла коькирексигенлердинъ уьйлерин шашар,
ама тул хатынлардынъ муьлкин саклар.
26Раббий кара ойлардан шийкенер,
алал соьзлерге разы болар+.
27Байымага суьйген аьелине баьле аькелер,
карын алмага суьймеген яшаяк+.
28Туврашылдынъ акылы явапты ойланып берер,
залымлардынъ авызларыннан яманлык тоьгилер+.
29Раббий залымлардан эрек,
туврашыллардынъ дуваларын тынълайды.
30Суьйинишли карас юректи суьйиндирер,
ийги хабарлар денге савлык аькелер+.
31Пайдалы кенъести кабыл эткен
даналар арасында оьз уьйинде болгандай болаяк.

32Насихатларды эситпеген оьзи оьзин унамайды,
а кенъеслерге тынълаган ойшыл, акылбалык болады+.

33Алладан коркув даналыкка уьйретер,
сабырлык данъклыкка алып барар+.

16

16^1Аьдемнинъ акылы мырат салар,
а сонъгы соьз Аллада+.

2Аьдемнинъ йоллары оьзине коьре таза,
ама Раббий онынъ юрегиндеги ойларга карар+.

3Куллыгынъды Аллага тапшыр,
сол заманда салган мыратларынъ толар.

4Раббий баьри затты да бир максат уьшин яраткан,
яман аьдемди де – баьле куьн уьшин+.

5Раббий коькиреклилерден шийкенеди.

Шекленме: олар шуьшлерине еткистилмей калмаяклар+.

6Суьюв эм алаллык куьнады кеширтеди;

Раббийден коркув яманлыктан аькетеди.

7Аьдемнинъ яшавы Раббийге яраса,

Ол оны аьле душпанлары ман ярастырар+.

8Аз болса да, туврашылык пан табылган зат колай,
яманлык пан табылган уьйкен келимге коьре+.

9Аьдем оьзининъ йолын ойланады,
ама Раббий онынъ абытларын йолландырады+.

10Патша Алладынъ оькимин билдиреди;
соьйтип, терислик этпей, туьз оьким шыгармага керек.

11Тувра шекки эм шекки тепшеклер – Раббийден;
дорбадагы баьри авырлык таслар – Онынъ иси+.

12Патшалар яманлыклардан шийкенедилер,
неге десе так туврашылык пан беркийди+.

13Патшаларга туврашыл авызлар ярайды,
олар тувралыкты соьйлегенлерди суьедилер+.

14Патшадынъ ашувы – оьлимнинъ хабаршысы,
ама дана оны тыншайтар+.

15Патшадынъ юзи ашылганда – ол яшав;
онынъ разылыгы язлык ямгырлы булытка усайды.

16Даналыкты байыр этуьв, алтынды байыр этуьвден колай;
акыллы болув, куьмис табувдан колай+.

17Туврашыллардынъ баратаган йоллары яманлыктан аькетер;
ким йолына эс берсе, оьзининъ яшавын саклар.

18Коькирексуьвдинъ артыннан оьлим,
оьктем кылыктынъ артыннан йыгылув келер+.

19Ярлылар арасында сабыр кылыклы болган ийги,
уьйкенсийтаганлар ман олжады пайласканнан эсе.

20Насихатларга эс берген етимисли болаяк,

Раббийге сенген наьсипли+.

21Дана анълавшы деп билинеди;
юмсак соьйлеген ыйнандырувшы болады.

22Акыл – иесине яшав булагы,
а акмаклык – акылсызларга яза+.

23Данадынъ акылы соьзин тебентели этеди,
айтканларына карув береди.

24Танъ соьз – балавыздай,
коьнъилге таьтли эм денге дарман+.

25Аьдемге туьз болып коьринген йол бар,
ама онынъ сонъы – оьлим+.

26Ашамага куьсев ыргатты куллык эттирер;
ашлык оны зорлар.

27Залым яманлык этпеге ойлайды,
онынъ соьзи яндырган от кибик+.

28Аьйлекер аьдем урсыс шыгарады,
соьз юргистуьв алал досларды айырады+.

29Зорлыкты суьйген ювыгын алдайды
эм яман йолга тартады+.

30Коьзлерин кыскан аьйлекерлик этпеге ойлайды,
эринлерин юмган яманлык этеди.

31Ак шаш – туврашыл яшав ман табылатаган
данъклыктынъ тажы+.

32Тоьзимли аьдем йигиттен ийги,
оьзин оьзи ыслап билген – шахарды алганнан ийги+.

33Аьдем сыбагады таслайды,
ама не болаягын Раббий белгилейди+.

17

17^1Сойылган малга толы, ама ишинде душпанлык болган уьйден эсе,
тынышлыкта едилген куры оьтпек кесеги ийги+.

2Акыллы кул акылсыз улга басшылык этеек,
эм кардашлар ман бирге асабалыктан пайын алаяк+.

3Куьмис те, алтын да от пан сыналады,
Раббий юреклерди сынайды+.
4Залым кыянатшыдынъ соьзин тынълар,
алсувдыр яман тилге кулак салар.
5Ярлыды корлаган оны Яратканды корлайды,
кыйынлыкка суьйинген язасыз калмаяк+.
6Немерелер – картларга таж,
а аталар – улларынынъ оьктеми.
7Яхилге алгыс соьз яраспас,
ялган соьз мырзага яраспас+.
8Карын беретаганга ол бир саарлы тастай,
кайда барса да, етимисли болады+.
9Суьювди излеген корлавды кеширер;
соьз юргисткен ювык досыннан
айырылар.
10Акыллыды соьз бен шуьшлев,
акмакты юз кере таяк пан сокканнан куьшли.
11Яман аьдем тек бас коьтермеге излейди;
ога карсы аявсыз элши йиберилеек.

12Акылсызлыгына ысланган акмакка расканнан эсе,
балаларыннан айырылган аювга расканынъ колай.

13Эгер аьдем ийгиликке яманлык пан явапласа,
онынъ уьйиннен яманлык кетпеек.

14Урсыс басламак – сув бувамын ашкандай,
урсыс давылдап басланганга дейим, токта+.

15Шуьшлиди аклаган эм шуьшсизди шуьшлеген –

Раббий экевиннен де шийкенеди+.

16Акмактынъ колындагы акшадан не пайда,
окымага суьймесе?

17Дос кайсы заманда да суьеди,
эм кардаш та кайгынъды боьлмеге тувган+.

18Тек акылсыз аьдем баска биревдинъ борышын
тоьлевдинъ яваплыгын мойнына алар.

19Ким урсыс суьеди, сол куьнады суьеди,
мактаншак оьзининъ йыгылувын излейди+.

20Алсувдыр юрек етимисли болмаяк,
оьтирик соьйлеген баьлеге туьсеек.

21Акмакты тапканга кайгы;
акылсыздынъ атасына суьйиниш йок+.

22Кувнак юрек дарман болар,
кайгылы рух суьеклерди курытар+.

23Бетсиз оькимши, аьдилликти териске бураяк уьшин,
карынды ясырып алар+.

24Акыллы аьдем карасын даналыктан айырмас,
акмактынъ коьзлери ердинъ шетлеринде калар.

25Акмак ул – атасына кайгы
эм анасына куьйик+.

26Шуьшсизди язалав
эм дурыс куллыкшыды таяклав – терис.

27Билимли аьдем соьйлегенде ойланып соьйлейди,
ойшыл да – тынышлы+.

28Ундемесе, акмакты да дана деп,
тилин токтатса, ойшыл деп ойланарлар.

18

18^1Ямагат пан катнаспаган тек оьзин ойлайды,
ийги кенъеске дайым карсы шыгады.

2Акмакка анълавдан суьйиниш йок,
ол тек оьзининъ ойын билдирмеге суьеди.

3Бетсизликтен сонъ шийкенуьв,
а уятлыктан сонъ маскаралав келер.

4Аьдем соьзи – терен сув кибик,
даналыктынъ булагы – токтамаган агындай+.

5Шуьшлиди аклав
эм шуьшсизди аьдилликтен айырув – терис+.

6Акмактынъ тили урсыска аькеледи,
онынъ авызы тоьбеленуьвге йолыктырады+.

7Акмактынъ авызы ога баьле аькелер,
оьз тили оьзине тузак салар+.

8Тилшидинъ соьйлеген ялан соьзлери
таьтлилер кибик курсакка киредилер+.

9Куллыгында эриншек –
бузувшыдынъ кардашы.

10Раббийдинъ аты – берк кала;
туврашыл сонда кашса – кутылаяк+.

11Байдынъ байырлыгы – беркитилген шахар,
бийик беркитпе ирге болып коьринеди ол+.

12Суьринип йыгылаяктан алдын аьдем юреги менменсийди,
а сабырлык данъкланувдынъ алдында келеди+.

13Тынъламай явап беруьв –
акмаклык эм уятлык.

14Аьдемнинъ коьнъили оны маразда куьшлендирер,
ама юреги кайырылганга ким ярдам этер+?

15Ойшылдынъ акылы билим алады,
эм даналардынъ кулаклары оны излейдилер.

16Савга аьдемге йол ашады
эм оны аькимлерге алып келеди+.

17Даваласканда баска биреви келип анълатканга дейим,
биринши болып анълаткан дурыс болып шыгар.

18Сыбага эрисуьвди токтатады,
куьшли куьндеслерди ярастырады.

19Хаьтери калган кардашлар каладан да берк,
урсысувлары капылардынъ тиеклериндей оларды боьледилер.

20Шешенлик пен аьдем карнын тойдырар,
соьзлери мен ток болар+.

21Тилде – яшавдынъ эм оьлимнинъ куьши,
ким соьйлеспеге суьеди, сол онынъ емисин ер.

22Хатын табып алган, берекет табады
эм Раббийдинъ рагимлигин алады+.

23Ярлы рагимлик тилейди,
бай аьдем каты явап береди.

24Коьп досы болса да, аьдем баьлеге йолыгар,
ама кардаштан да ювык дос бар+.

19

19^1Алсувдыр акмактан эсе,
туврашыл ярлы колай+.

2Билимсиз шалысув маьнесиз;
асыккан да янъылар+.

3Аьдем акылсызлыгы ман яшавын зыянга шыгарады,
соны уьшин Раббийге ашувланар+.

4Байлык досларды коьп этер,
ярлыды досы да таслар+.

5Ялан шаат шуьшине йолыктырылмай калмаяк,
алдавшы да язадан кутылмаяк+.

6Коьплер басшыга ялынадылар,
эм савгалар беретаганга баьри де дос болады+.

7Ярлыды савлай кардашлары коьрип болмайды,
суьйтип те дослары кашып юредилер!

Ярдамга шакырганда, биреви де табылмайды+.

8Даналыкты байыр эткен оьзининъ янын суьеди;
ойшылыкты саклаган ийгилик табар+.

9Ялан шаат язасын табаяк,
алсувдыр йойылаяк+.

10Акмакка байлыкта яшамага ярамайды,
соьйтип те кулга мырзаларга басшылык этуьв болмайды+.

11Акыллы аьдем ашувын токтатар;
корлавларга эс бермеви мен данък табар+.

12Патшадынъ ашувы арсланнынъ акырувы кибик,
а онынъ разылыгы – коьгоьлендеги шыктай+.

13Акмак ул – атасына баьле,
урыскак пише – токтамай аккан тамшыдай+.

14Уьйлер эм байлык – атанънан калган асаба,
а акыллы пише – Раббийден+.

15Эриншеклик терен уйкыга аькетеди;
ислемеге суьймеген аш болып юреек+.

16Алладынъ буйрыкларын толтыратаган яшавын саклар,
туткан йолына эс бермеген – аьжелге расар+.

17Ярлыларга рагимлик коьрсеткен, Раббийге борыш бергендей,

Ол да онынъ ийгилигин кайтарар+.

18Улынъды, уьмит бар эсе, тербияла,
онынъ оьлимине шуьшли болма+.

19Ашувшан язасын алсын;
эгер оны куткарсанъ, тагы да куткармага керек боларсынъ.

20Кенъести тынъла эм насихатты кабыл эт,
келеекте дана боларсынъ.
21Аьдемнинъ юреги мыратларга толы,
тек Раббийдинъ буйырыгы толаяк+.
22Аьдем алаллыкты истейди;
алсувдыр болганнан эсе, ярлы болганынъ колай.
23Раббийден корккан узын оьмирли болар;
ток ятар эм баьле оннан узак болар+.
24Эриншек колын тепшекке узатар,
ама авызына аькетпеге эринер+.
25Маскаралавшыды таякла, яхил де акылын йыяр;
акыллыга тек терислигин айтсанъ да, ол анълар+.

26Атасын тонап, анасын кувган ул –
беташкыш эм уятсыз+.
27Насихат тынълавды токтатсанъ, улым меним,
сен билим соьзиннен эрек кетерсинъ.
28Уятсыз шаат аьдилликти маскаралайды,
залымнынъ авызы куьнады йийди.
29Маскаралавшыларга язалар,
акмаклардынъ да аркаларына тоьбеленуьвлер аьзирленген+.

20

20^1Шарап – корлавшы, боза – кыздырувшы;
коьп ишип адаскан акыллы тувыл+.

2Патшадынъ ашувы арсланнынъ акырыгындай;
оны ашувландырган – яшавы ман тоьлеек+.

3Урсыска бармав – аьдемге абырай косар,
аьр акмак кавгага асыгар.

4Эриншек заманы ман ерди айдамас,
аслык йыйганда излеп, бир зат таппас+.

5Аьдемнинъ юрек туьбиндеги ниетлери – терен сувлардай,
акыллы аьдем оларды шайып шыгарар+.

6Коьплер оьзлерин бек сенимли деп атайдылар,
ама шынты алал аьдемди кайдан табып болар?

7Туврашыл минсиз яшав ман яшайды,
оннан сонъ онынъ балалары бактылы!

8Патша, оькимлик такка олтырганда,
баьри яманлыкты коьзи мен йок этер.

9Ким айтпага болар:

«Мен юрегимди тазаладым, мен куьнасызбан», – деп+?

10Терис шекки эм терис тас оьлшемлер –
Раббий экевин де коьрип болмайды+.
11Балады да онынъ ислерине,
аьрекетлерининъ таза, тувра болганына коьре таныйдылар.

12Эситетаган кулакларды да, коьретаган коьзлерди де

Раббий яраткан+.

13Уйкышыл болма, ярлы боларсынъ,
уяв бол, асынъ мол болар+.

14Сатып алувшы: «Аьруьв тувыл, аьруьв тувыл» – деп айтар,
ама шыгып кеткенде, алганы ман мактанар.

15Алтын бар, эм коьп асыл таслар,
ама аьлимнинъ тили – сийрек расатаган казна.

16Танымаганнынъ борышын мойнына алганнынъ абасын ал,
ят аьдем уьшин кепил[*] болганнан кепиллигин ал+.

17Алдав ман табылган ас аьдемге таьтли болар,
ама оннан сонъ авызы кумга толаяк+.
18Ой-ниетлерди баскалар ман кенъесип уьмитле;
эгер кавга эте болсанъ, даналардан кенъес изле+.

19Авызын тыймаган босавыз бан айкаспа,
сырларынъды ашар+.

21Басында асыгып алынган асабалык,
сонъында ийгилик аькелмеек+.

22«Мен хаьтеримди калдырганга оьшин береекпен», – деп айтпа,

Раббийге тапшыр – Ол сени куткарар+.

23Раббий туьз болмаган тас-оьлшемлерден шийкенеди,
алдайтаган шеккилерге разы болмайды+.

24Аьдемнинъ абытларын Раббий йоьнетеди,
аьше аьдем оьзининъ юреек йолын калай билер+?

25Аьдем, асыгып Аллага бир зат багысласа, сонъ да берген антына оькинсе,
оьз оьзине тузак салады.

26Акыллы патша бетсизлерди шелтейди,
ол оларды аслык таптайтаган тегершик пен бастырады.

27Аьдемнинъ рухы – онынъ савлай буьтинлигининъ теренине дейим тергейтаган

Раббийдинъ шырагы+.

28Патшады рагимлик эм акыйкат коршалайды,
ол рагимлик пен тагын беркитеди.

29Яслардынъ данъкы – куьште,
картлыктынъ кадири – агарган шашы+.

30Яралайтаган согувлар аьдемди яманлыктан тазалайды,
тоьбелев юрегин терениннен тазалайды.

21

21^1Патшадынъ юреги Раббийдинъ колында аккан сувдай:

Ол кайсы тарапка суьйсе, сонда оны актырар.

2Аьдем туткан баьри йолларды туьз деп санайды,
ама Раббий онынъ ниетлерин сынап карайды+.

3Курманлыклар шалганнан эсе,
аьдилликти эм туьзликти саклаганды Раббий яратады.

4Оьктем карас эм оьктем юрек –
бетсизге шырактай, ама ол куьна+.

5Шалыскан аьдемнинъ ой-ниетлери моллыкты аькелер,
а асыккан тек ярлылыкка ушырар+.
6Алсувдыр тил мен йыйналган байлык,
ол аьжел излегенлердинъ ушып кеткен бувы+.
7Залымларды эткен зорлыклары йок этер,
неге десенъ олар аьдилликти кабыл этпейдилер.
8Куьналыдынъ туткан йолы аьйлекер,
а таза юреклидинъ ислери тувра.
9Уьйди урыскак пише мен боьлип
яшаганнан эсе,
уьйдинъ тоьбесининъ бир муьйисинде яшаган колай+.

10Залым яманлык куьсейди,
ювыгы оннан рагимлик таппаяк.

11Маскаралавшы оьшине еткерилсе, анъкылдак акылланар;
дана насихат алса, тагы да билимли болады+.

12Алла – аьдил: бетсиздинъ уьйин белгилейди
эм ога аьжел йибереди.

13Ким ярлылардынъ бакырыгын эситип кулагын япса,
оьзи де бир куьн соьйтип кышкырыклаяк, оны бирев де эситпеек+.

14Ясыртын савга ашувды тыныстырар,
аба ишинде ясыртын сугылган карын шамланувды токтатар+.

15Аьдил оьким шыгарылса, туврашылларга суьйиниш,
залымларга коркыныш аькелер.

16Ким акылдынъ йолыннан туьссе,
сол оьлилердинъ арасында тыншаяк.

17Ойын-той суьйгенлер ярлы болаяклар,
шарап эм баалы майларды суьйген байымаяк.

18Арамзаде туврашылдынъ орнына,
кыянатшы алалдынъ орнына тоьлев болар+.

19Шоьлде яшаганынъ колай,
урыскак эм ашувлы пише мен яшаганнан эсе+.

20Данадынъ уьйинде таьтли ас эм зейтун майы йыйылган,
акмак десенъ баьрин шашар.

21Туврашылыкка эм суьювге ымтылган
узын оьмир, аманшылык эм данъклык табар.

22Дана куьшлилердинъ шахарын басып алар,
олар сенген беркитпеди де шашар.

23Авызы эм тилине ие болган
оьзин баьледен саклайды+.

24Оьктем, коькирек аьдемге «маскаралавшы» деп аталады;
ол эсапсыз уьйкен менменлиги мен – этеди+.
25Эриншектинъ истеклери оны оьлтирер,
неге десе онынъ коллары куллыктан кашадылар+.
26Куьн узагы ол алмага куьсейди,
а туврашыл аямай береди+.
27Залымлардынъ курманлыгыннан Алла шийкенеди;
яман ой-ниет пен этилген курманлык
оннан да бесбетер+.
28Алдавшы шаат йойылар,
а эситкенин туьз айтатаганнынъ соьзи саналар+.

29Бетсиз аьдем юзин йигерли этип коьрсетер,
а туврашыл тутаяк йолын ойланар.
30Раббийге карсы болган
не акыллылык, не ойшылык, не ой-ниет етимисли болмаяк+.

31Атты согыс куьнине аьзирлейдилер,
енъуьвди Раббий береди.

22

22^1Уллы байлыктан эсе, абырайлы ат казанмак ийги,
яхшы данък куьмис эм алтыннан колай.

2Бай эм ярлы мине не мен усайдылар:

олардынъ экевин де Раббий яраткан+.

3Акыллы кавыфлыкты коьрип – басын куткарар,
акмаклар юре берерлер – эм зыянлык табарлар+.

4Сабырлык эм Раббийден коркув уьшин савга –
байлык, данък эм узын оьмир+.

5Залымнынъ туткан йолында – тегенеклер эм тузаклар бар;
яшавын суьйген аьдем сол затлардан эрек калар+.

6Балады ястан тувра йолга салсанъ,
ол картайганда да сол йолдан таймас+.

7Байлар ярлыларга басшылык этедилер,
эм борышлы акша бергенге кул.

8Йорыксызлыкты оьрлендирген баьлеге йолыгар,
онынъ ашувынынъ аса таягы да йок болар+.

9Юмарт аьдем наьсипли,
неге десе ол ярлы ман асын боьледи+.

10Маскаралавшыды кув, сол заман
душпанлык та кетер,
урсыс-талас йок болар+.

11Ким юрек тазалыгын суьеди эм аьруьв айтады,
сога патша дос болар+.

12Раббийдинъ коьзи билимнинъ иесин саклайды,
кыянатшылардынъ соьзлерин унамайды.

13Эриншек: «Орамда арслан!

Эгер мен шыксам, оьлеекпен», – дейди+.

14Зийналык эткен пишединъ тили – терен шонъкыр;

Раббийди ашувландырган сонда туьсер+.

15Акмаклык баладынъ юрегине байланган,
ама таяк оны туьзетер, акмаклыктан кутарар+.

16Байымак уьшин ярлыларды корлайтаган,
байларга савгалар беретаган ярлы болаяк+.

17Даналардынъ соьзин кулак салып тынъла,
юрегинъди меним окувыма карат+.

18Эгер сен оларды оьзинъде сакласанъ,
эгер олар сенинъ тилинъде болсалар, ийги болар.

19Раббийге сениминъ болсын деп,
буьгуьн мен сол затларга сени уьйретемен.
20Мен сага отыз акыл-кенъес соьзин,
уьйретуьв эм билим соьзлерин язбадымма,
21акыйкаттынъ ыйнанымлы соьзлерине уьйренип,
сени йибергенлерге тувра явап аькелмеге амалынъ болсын деп?

22Ярлыды, ярлы деп, тонама;
оькимде муктажлыды эзиетлеме+.
23Олардынъ исин Раббий корыяк,
оларды тонайтаганлардынъ яшавларын алаяк+.
24Ашувшан ман ман дос болма,
енъил шамланатаган ман айкаспа;
25аьдетлерине уьйренип,
тузакка туьсерсинъ.
26Биревдинъ борышларына кепил болма,
кол берип, борышын мойнынъа алма.

27Эгер сен борышларды тоьлемеге акша таппасанъ,
аьле тоьсегинъди тартып аларлар+.

28Ата-бабалардан калган мажады коьширме+.

29Коьресинъме оьзининъ исинде уста болганды?

Ол патшаларга кызмет кылаяк, бос аьдемлерге кызмет кылмаяк.

23

23^1Басшы ман ас ишпеге олтыраман дегенде,
алдынъда не болганын тешкеруьвли кара,
2мойнынъа пышак туска,
эгер аска тоймайтаган болсанъ.
3Басшыдынъ таьтли зияпетлерин истеме,
неге десе ол алдав ас.
4Оьзинъди байлыктынъ артыннан шабып кыйнама,
акылынъ болсын оьзинъди токтатпага+.
5Байлык, коьз ашып юмганша, йок болар;
канатланып, карагус кимик, коькке ушып кетер+.

6Кызганшак аьдемнинъ асын ишпе,
онынъ зияпетине коьзинъ карамасын;

7неге десе сондай аьдем аьр заман оьзининъ шыктажлары акында ойланады.

Сага «Аша эм иш», – деп айтар, ама акылында баска ой.

8Аз-маз еген асынъды кусарсынъ,
сенинъ мактавларынъ да босына кетер.

9Акмак пан соьйлеме: сенинъ акыл соьзлеринъди ол бир затка санамас.

10Ата-бабалардан калган мажаларга тийме,
оьксизлердинъ ерине колынъды узатпа;+
11неге десе олардынъ Корувшысы Алла куватлы;

Ол сага карсы шыгып олардынъ ислерининъ ягы болаяк+.

12Юрегинъди окувга бер,
кулагынъды – акыл соьзлерге.
13Балады тербиясыз калдырма;
таяк пан язаласанъ, яшавын оьлимнен сакларсынъ+.

14Таяк пан язаласанъ,
яшавын оьлилердинъ дуныясыннан куткарарсынъ.

15Улым меним, эгер сенинъ юрегинъ акыллы болса,
сол заманда меним де юрегим куванар.

16Сенинъ тилинъ мага акыйкат соьйлесе,
меним яным суьйинер.

17Юрегинъди куьналыларды куьнлемеге берме,
ама дайым да Раббийден коркып яша+.

18Шексиз, сенинъ келеегинъ бар,
сенинъ уьмитинъ уьзилмеек+.

19Улым меним, тынъла, акыллы бол,
юрегинъди тувра йолда сакла.

20Керегиннен артык шарап ишип,
эт ашап юргенлердинъ ишинде болма+.

21Ишкиши эм обыр ярлы болаяк,
уйкышылык оларды йыртык, тозган кийимлерге кийдиреек.

22Сага яшав берген атанъа тынъла,
картайганда ананъды корлама+.

23Акыйкатлыкты тавып, оны сатпа,
тербияга эм акылбалыкка ие бол.

24Туврашылдынъ атасы суьйинеек,
дана улдынъ атасы куванаяк.

25Сенинъ атанъ да, ананъ да суьйинсинлер;
сени тапкан да кувансын.

26Улым меним, мени юрегинъ мен тынъла,
меним калай яшаганыма коьз сал.

27Неге десе каьхпе – терен шонъкыр,
зийна этуьвши пише – туьпсиз куйы+.

28Каракшыдай болып, ол ясырынып куьтеди
эм коьп эркеклерди йолдан шыгарады+.

29Кимде кайгы? Кимде баьле?

Кимде урсыс? Кимде шагув?

Кимде, шуьши болмай, тоьпештинъ ызлары?

Кимде кызыл коьзлер?

30Шарап ишип коьп заман олтырган,
ким шарапка татувлар косып тартпага суьйгенлер.

31Кызыл шарап тостакайда кайнап,
йылтырап, енъил ишилгенине карама!+
32Сонъында йыландай болып, тислейди,
кара йыландай шагады.

33Коьзлеринъ сенинъ коркынышлы бир затлар коьреек,
акылынъа болмаяк ойлар келеек.

34Сен, денъиздинъ тап ортасында,
кеме дирегининъ йогарында уйклап яткандай болаяксынъ.

35«Мени тоьбеледилер, – деп айтаяксынъ, – ама бир ерим де авырмады;
ишимди куйып соккышладылар, а мен бир зат та сезбедим!

Тагы да шарап ишер уьшин кайзаман мен уянар экенмен?»

24

24^1Залымларга куьнлеме,
олар ман бирге болмага ымтылма,+
2неге десе олардынъ акылында тек зорлав,
эм авызлары тек яманлык акында соьйлер.
3Даналык пан уьй салынады,
акыл ман беркийди;
4билим онынъ боьлмелерин
баалы эм ярасык мал-муьлк пен толтырады+.
5Даналык куьштен,
билим куваттан ийги+.
6Согысар уьшин сага дана кенъес керек,
а енъуьв уьшин коьп кенъесшилер керек+.
7Акмак даналыкты анъламас;
шахардынъ йыйынында айтаяк заты йок.
8Ким яманлык этпеге ойланады,
ога кыянатшы дерлер.
9Акмактынъ ой-ниетлери – куьна,
маскаралавшыдан аьдемлер шийкенедилер+.
10Сен баьле куьн карувсызлык коьрсетсенъ,
сенинъ куьшинъ йокка сайы+.
11Оьлимге аьдилсиз аькетилетаганларды босат,
аьжеллерине баратаганларды куткар.

12Мине сен айтасынъ: «Ах, биз оны билмейтаган эдик», – деп,
ама юреклерди Сынайтаган (Алла) оны анъламаспа?

Сенинъ яшавынъды Саклавшы (Алла) оны билмеспе?

Аьше, Ол аьр кимге куллыкларына коьре бермеспе+?

13Улым меним, бал аша, ол бек аьруьв;
балавыз да тамакка таьтли келер.
14Бил: сенинъ янынъа солай даналык;
эгер сен оны тапсанъ – сенинъ келеегинъ болар,
уьмитлеринъ де соьнмес+.

15Туврашылдынъ уьйининъ касында, карактай болып,
ясырынып шапкынлык этпе, онынъ отягасын шашпа.

16Туврашыл, ети кере йыгылса да,
аяк уьстине коьтерилер,
а залымларды баьле бастырар.
17Явынъ йыгылганда, суьйинме;
ол суьрингенде, юрегинъ шатланмасын,

18неге десе Раббий сол затты коьрер эм сага разы болмас,
явынъа каратылган ашувын токтатар+.
19Залымларга ашувланма,
бетсизлерге куьнлеме,+
20неге десе залымлардынъ келееги йок,
бетсизлердинъ шырагы да соьнеек+.
21Улым меним, Раббийди эм патшады оьрметле
эм бас коьтеретаганлар ман айкаспа+.

22Неге десенъ олардынъ экевиннен де анъсыздан баьле келер,
эм ким биледи, кайдай кыйынлыклар олар сол аьдемлерге йиберерлер? 23Мине тагы да даналардынъ ой-кенъеслери:

Оькимде хаьтерге карав келиспейди+.

24Шуьшли болганга: «Сен шуьшсизсинъ», – деп айтканга,
баьри халклардан эм миллетлерден аьдемлер каргыслар айтарлар,
оны коьрип болмаслар+.

25Шуьшлиге оьким шыгарганлар етимисли болаяклар,
баьри де оларга разы болаяк.

26Тувра явап – авыз оьпкендей.

27Тыста куллыкларынъды этип кутыл, кырларынъды йыйнастыр,
сонъ уьйинъди калап басламага боласынъ.

28Шуьши болмаган ювык аьдеминъе карсы шаатлык этпе,
оьзинънинъ авызынъ ман оьтирикти айтпа+.

29Айтпа: «Ол мага не зат эткен болса, мен де солай этермен;
мен ога керисин берермен», – деп+.

30Мен эриншектинъ кырынынъ шети мен бара эдим;
акылсыздынъ юзим бавынынъ яны ман бара эдим.
31Баьри зат та шоькирликке толган,
яман оьсимликлерди бастырган,
тастан каланган кора да опыраган.
32Мен бу затка карап, ойладым,
эс бердим эм деристи анъладым:
33бираз уйкларсынъ, бираз мызгап аларсынъ,
бираз да колларынъды омыравынъа салып, ятарсынъ,

34ярлылык, карактай,
муктажлык тонавшыдай болып, келер сага+.

25

25^1Мине, Юдадынъ патшасы Езекиядынъ аьдемлери мен йыйылган, тагы да Сулейманнынъ таварыхлары:+

2Алладынъ данъкы – исти сыр ман капламак,
патшадынъ данъкы – исти ашыклав+.
3Коьклер бийиклиги мен, ер теренлиги мен,
соьйтип те патшадынъ юреги анълап болмастай.
4Куьмисти косылган затлардан тазаласанъ,
устадынъ колыннан савыт шыгар.
5Патшадынъ яныннан намыссызды тайдырсанъ,
онынъ тагы туврашыллык пан беркер+.
6Патшадынъ алдында мактанма
эм уллылар арасында орын алма+.
7Аксуьеклер арасында сени
корлаганнан эсе,
ийгиси сол, ол оьзи сага: «Кел, коьтерил булайга», – деп айтса.

8Коьргенинъди сол саьатлей оькимге аькелмеге асыкпа.

Сонъында ювыгынъ эткен затынъ
уьшин
сени уялтса, не зат этерсинъ?
9Эгер ювыгынъ ман дава юргисте болсанъ,
баска биревдинъ сырын ашпа;

10неге десенъ оны эситкен сенинъ бетинъди ашар,
эм яман данък сеннен айырылмас.

11Заманы ман айтылган келисли соьз,
куьмис табаклардагы алтын алмалардай+.

12Данадынъ шуьшлеви ийги эситетаган кулакка
алтын сырга яде таза алтыннан безектей.

13Алал элши, аслык орув заманынынъ
эсапсыз иссилигин кар сувыгы елемиклендиргендей;
оны йиберетаган бийининъ юрегин коьтереди+.

14Савга этпей турып, савгалары ман мактанатаган аьдем,
ямгыр алып келмеген булытлар ман елге усайды+.

15Бийди сабырлык пан ынандырмага болаяк;
юмсак, таьтли тил суьекти де ун этеди.

16Бал таптынъма – сага не кадер керек болса, сол кадер аша,
а коьп ашасанъ, кускынъ келер+.

17Досынънынъ уьйине сийрек бар,
неге десе сеннен арып, сени коьрип болмас.

18Ювыгына ялган шаат эткен аьдем –
шокпарлы таяк, кама яде биз октай оьлтируьвши+.

19Баьле келгенде намыссызга уьмит этуьв –
ширик тис яде аксак аяк кимик.
20Юрегинде дерти болганга йырлав,
сувык куьн кийимин шешуьвге яде ярага сиркесувды куювга усайды.

21Эгер сенинъ явынъ аш болса – оны
тойдыр;
сув ишкиси келсе – сув ишир+.

22Суьйткенде, сен оны басына янып турган коьмир йыйгандай уялтаяксынъ,
а сени Раббий савгалаяк+.

23Керуьвден келген ел ямгыр аькеледи,
ялган соьзлер юргистуьвши – ашувлы юзлерди.

24Уьйди урсыскак пише мен боьлип яшаганнан эсе,
уьйдинъ тоьбесининъ бир муьйисинде яшаганынъ колай+.

25Узак ерден келген ийги хабарлар
сувсызлыктан кыйналган аьдемге сувык сувдай+.

26Намыссызларга йол беретаган туврашыл,
булганган шокырактай, кирленген булактай.

27Коьп бал емеге ярамайды,
соьйтип те дайым данъклык излеген ярамайды.

28Беркитпелери опыраган шахар калай болса,
оьзин ыслап билмеген аьдем солай.

26

26^1Язда кардай, аслык орувда ямгырдай,
соьйтип те акмакка данък тийисли тувыл+.

2Ары-бери ушкан торгайдай, ушып кеткен карлыгаштай,
соьйтип те терислиги болмаганга айтылган каргыс соьз бослыкка кетер+.

3Атка камшы, эшекке – ювен,
акмактынъ аркасына да таяк тийисли!+
4Акмакка акмакша явап берме,
ол болмаса сол аьдемдей боларсынъ.
5Акмакка акмаклыгына тийисли явап бер,
ол болмаса оьзи оьзине дана болып коьринер+.
6Акмактан хабар йибермек –
аякларынъды кескендей, ув ишкендей.
7Акмактынъ авызында такпак,
аксактынъ тувра баспайтаган аякларындай.
8Акмакка сый беруьв,
тасты сакпанга[*] байлагандай+.
9Акмактынъ авызында такпак,
эсириктинъ колындагы тегенектей.

10Акмакты яде раскан биринши аьдемди куллыкка алувшы,
аьр расканды яралайтаган ок атувшыга усайды.

11Калай ийт кускан ерине кайта болса,
солай акмак акмаклыгын кайтарады+.

12Эне, коьресинъме, оьзин оьзи данаман деп санайтаганды?

Сол аьдемнен эсе, акмакка сенуьв коьбирек+.

13Эриншек айтады: «Йолда арслан!

Арслан орамларда кезеди!»+

14Эсик тыйгышларында калай айлана болса,
эриншек те солай тоьсегинде айланады.

15Эриншек колын тепшекке узатканнан,
солай бир арыган, алганын авызына еткералмайды+.

16Сак болып явап беретаган ети аьдемнен эсе,
эриншек оьзин акыллы деп санайды.
17Ийтти кулакларыннан ыслайтаган да,
озып бараятырып биревлердинъ урсысына киресетаган да бирдей.

18Акылыннан авыскандай янган окларды
ян-якка атып, оьлим шашатаган,

19тап сондай, оьзининъ ювыгын алдап:

«Мен ойнап айттым», – дейтаган да.

20Отын болмаса, от янмас,
тил юргистуьвши болмаса урсыс соьнер+.

21Коьмир иссилик уьшин эм отын ялын уьшин болгандай,
урсыскак аьдем дава уьшин.

22Тил юргистуьвшидинъ соьзлери –
карынга туьсетаган таьтли астай+.

23Балшыктан яратылган шоьлмекке ялатылган туьс беретаган сув да,
яман юректинъ таьтли соьзлери де бир+.

24Душпан соьзлери мен алдайды,
юрегинде яманлык саклайды.

25Соьзи таьтли болса да, ога ыйнанма,
онынъ юрегинде ети яманлык.

26Коьрип болмавын ясырса да,
ямагаттынъ алдында явдынъ яман ниети ашылаяк.

27Шонъкыр казувшы оьзи сол шонъкырга
туьсеек;
тас тыгыртканга тас тымалар+.

28Алдайтаган тил яралаганларын коьрип болмас,
ялынатаган авыздан баьле келер.

27

27^1Эртенги куьн мен мактанма,
сен эртен не болаягын билмейсинъ+.
2Оьзинъ оьзинъди мактама,
баскадынъ тили сени мактасын.
3Тас авыр, кум да авыр,
ама акмактынъ аькелген баьлеси экевиннен де авыр.

4Ашув аямас, каарланув тыйылмас,
ама ким куьнлевге таянар+?

5Суьювинъди ясырганнан эсе,
ашык шуьшлев колай+.

6Дос урсысса да, ак юректен бетлер,
душпан суьймегенине оьбуьвин аямас.

7Тойган аьдем балавызды да таптар,
аш аьдемге ашы да таьтли болып коьринеди+.

8Уясыннан айырылган кус калай болса,
юртыннан айырылган аьдем де солай.

9Ийис-кокыс май эм туьрли аьруьв ийисли затлар юректи суьйиндиреди,
соьйтип те достынъ ак юректен берген маслагатын тынъламага суьйинишли.

10Досынъды эм атанънынъ досын таслама,
сага баьле келгенде, кардашынънынъ уьйине барма.

Янынъдагы конъысынъ ийги,
узактагы кардашынънан эсе+.

11Улым меним, акыллы бол, меним юрегимди суьйинт;
сол заманда, мени шуьшлейтаганларга не айтпага керегин билеекпен.

12Акыллы кавыфлыкты коьрип – ясырынар,
тентеклер токтамай барадылар эм язаларын табадылар+.

13Таныс болмаган ят аьдемнинъ борышын мойнына алганнынъ кийимин ал;
ят пише уьшин кепил болганнынъ аманатын ал+.

14Танъ атар-атпас ювыгын коьтеринки давыс пан саламлаган,
каргаганга саналар.

15Ямгырлы куьн токтай билмеген тамшылар
эм токтай билмеген урсыскак пише – бирдей+.

16Оны токтатув – елди токтатканга
яде майды онъ колынъда сыкканга усайды.

17Темир темирди кайрагандай,
аьдемлер де бир бирлерининъ акылын оьткирлейдилер.

18Ким ынжырга карав береди, сол емисин де ашаяк,
а ким бийининъ акында каьр шегеди, ога сый берилеек+.

19Сув уьстинде аьдемнинъ юзи биялада коьрингендей,
аьдемнинъ юреги де – аьдемде.

20Аьжел эм ахырет тоювды билмейдилер,
соьйтип те аьдемнинъ коьзи тоймайды+.

21Куьмис те, алтын да отта шыныккандай,
аьдем мактав ман сыналады+.

22Акмакты, бийдайды туьйгендей этип, келиге салып туьйсенъ де,
онынъ тентеклигин оннан айырып болмаяк.

23Малларынънынъ аьлине тешкеруьвли кара,
суьруьвлеринъе де эс бер.

24Байлык оьмирлик тувыл,
таж да баьри несиллерге калмас+.

25Пишенди шалганда, янъы коьгоьлен шыгып баслар,
оны тавлардынъ тоьслеринде йыярлар.

26Сол заманда козылар сени кийим мен аьжетсизлер,
эшкилер де кырлар сатып алмага амал берерлер.

27Сенде, оьзинъди эм аьелинъди тамакландырмага,
соьйтип те таьвкелерине да азыкка бермеге,
эшки суьтинъ мол болаяк.

28

28^1Залым, оны бирев де артыннан кувмаса да, кашады;
туврашыл – арслан кимик юрекли+.

2Кыралда йорыксызлык болса, басшылар коьп болады,
акыллы басшы болган кыралда баьри зат орны орнында.

3Ярлыларды корлайтаган басшы,
аслыкты йоятаган авыр ямгырдай+.

4Таураттагы шериаттан тайганлар, залымларды мактайдылар,
а сол шериатты толтырганлар, оларга
шыгадылар.
5Залымлар аьдилликти анъламайдылар,
а Раббийди излегенлер, аьдилликти
сонъына дейим анълайдылар.
6Дурыс ярлы колай,
намыссызлык пан бай болган аьдемнен эсе+.
7Таураттагы шериатты толтыратаган – ойшыл ул,
а обырлар ман досласкан, атасынынъ бетин ашады.

8Акшасын келимли борышкага берип оьстиретаган, байлыгыннан айырылар,
сол байлык ярлыларга юмарт болганга буйырар+.

9Таураттагы шериатты эситпеек уьшин кулакларын ябатаганнынъ
дувалары да Аллады шийкендиреди+.

10Туврашылларды яман йол ман алып баратаганлар,
оьзлери салган тузакка туьсееклер,
а минсизлер ийги затларды асабага алаяклар+.
11Бай оьзин дана деп санар,
ама акыллы ярлы онынъ ишиндегин окыр+.
12Туврашыллар енъгенде, баьри де куванар,
а залымлар басшы болганда, аьдемлер ясырынар+.

13Оьзининъ куьналарын ясыратаган етимисли болмаяк,
а куьналары болганын айткан эм оларды калдырган, рагимлик табаяк+.

14Дайым да Алладан корккан, наьсипли;
ыйнат юрекли аьдем баьлеге туьсер.
15Ярлыларга басшылык этетаган залым
акырган арсланга яде шапкынлык эткен аювга тенъ+.

16Каты патша акылсыз;
алдав ман табылган байлыкты унамаганнынъ оьмири узак.

17Аьдем оьлтирген аьжели келгенге дейим кашып юреек;
ога бир аьдем де ярдам этпесин+.

18Кимнинъ йолы тувра, баьледен кутылар;
кимнинъ йоллары терис, бирден йыгылар+.

19Оьзининъ ерин караган тойганга дейим ашаяк,
а ким бос уьмитлердинъ артыннан шапкан – ярлылыкка тояяк+.

20Алал аьдемнинъ берекети коьп болар,
а бай болмага асыккан язасыз калмас+.
21Оькимде хаьтерге карав келиспейди,
аьдем бир кесек оьтпек уьшин де терис ис этпеге болады+.

22Кызганшак аьдем байымага асыгады,
алдыда ярлылык саклайтаганы акында хабары да болмай+.

23Теристи айтып уьйрететаган аьдем сонъында,
алсувдыр тили болган аьдемнен эсе, коьп сый табар+.

24Ким атасын, анасын тонап, «бу куьна тувыл» дейтаган,
сол – аьдем оьлтиретаганлар ман бир+.

25Ашкоьз аьдем урсыс шыгарады,

Раббийге сенген етимисли болаяк+.

26Ким тек оьзине сенсе – акмак,
а ким даналыкка таянса, коркувсыз.

27Ким ярлыларга береди, муктажлыкта болмаяк,
а ким олардан коьзлерин ябады, коьп наьлетленеек+.

28Залымлар басшы болсалар, аьдемлер ясырынар;
олар оьлгенде, туврашыллар коьбееклер+.

29

29^1Коьп кере айыплав соьзлерди эситкеннен сонъ ыйнатланып туьзелмеген,
бирден аьжелин табаяк+.

2Туврашыллар коьп болсалар, аьдемлер суьйинедилер;
залымлар басшылык этселер, аьдемлер ынъыранадылар+.

3Даналыкты суьйген аьдем атасын суьйиндиреди,
а каьхпелердинъ досы байлыгын шашады+.

4Патша аьдиллик пен кыралын беркитеди,
а карын алмага суьйген оны шашады.

5Оьзининъ ювыгына ялынып, оьтириктен аьруьв соьзлер айткан,
онынъ аяк астына тузак таслайды+.

6Залымды онынъ оьзининъ куьнасы капканга алады,
а туврашыл йырламага эм суьйинмеге болады.

7Туврашыл ярлылардынъ аклары акында мутпайды,
залым сол затлар акында ойланган да этпейди.

8Маскаралавшылар шахарды козгайдылар,
а даналар ашувды токтатадылар+.

9Дана акмак пан даваласса,
акмак ашувланар эм маскаралар, тынышлык та болмас.

10Канзепирлер айыпсыз аьдемди коьрип болмайдылар,
а туврашыллар онынъ яшавын корыйдылар+.

11Акмак ашувына тысав салмайды,
а дана оьзи оьзин ыслайды+.

12Эгер басшы алдавларга эс берсе,
онынъ оькимет куллыкшылары залым боладылар.

13Ярлы ман оны эзиетлейтаганнынъ арасында бир ортак зат бар:

Раббий олардынъ экевининъ де коьзлерине ярык берген+.

14Эгер патша ярлыларга аьдиллик пен оькимлик этсе,
онынъ тагы оьмирлерге беркиек+.

15Балады таяк пан уьйретуьв даналык береди,
а тербия алмаган бала, анасынынъ бетин ашады+.

16Залымлар коьп болганда, куьна оьсер,
ама туврашыллар олардынъ йойылганын коьрееклер.

17Улынъды тербияласанъ, ол сага рахатлык аькелер,
юрегинъди суьйиндирер+.

18Алладан билим ашылмаса, халк тыювсыз болады,
ама Таураттагы шериатты толтыратаган – наьсипли+.

19Кулды тек соьз бен туьзетип болмас:

ол анълайды, ама эс бермейди.

20Ойланмай соьйлескен аьдемди коьргенсинъме?

Оннан эсе акмакка сенуьв колай+.

21Кишкейден эркеленген кул
сонъында кайгы аькелеек.

22Ашувшан урсыс тувдырады,
эм де оьзин оьзи ыслап билмеген коьп куьналарга туьседи+.

23Менменсуьв аьдемди кемшитеек,
коьнъили сабыр болган данъкланаяк+.

24Караклар ман бир болган – оьзи оьзине душпан,
ол каргыслар эситеди, ама акыйкатты айтпага йигери батпайды+.

25Аьдемнен коркув – тузак,
а Раббийге сенуьв коркувсыз+.

26Коьплер басшыга йол излейдилер,
ама аьдиллик тек Раббийде+.

27Туврашыллар намыссызлардан шийкенедилер,
а залымлар да – ак ниетлилерден.

30

30^1Якединъ улы Агурдынъ соьзлери, насихаты.

Бу аьдем булай айтады: «Арыдым, Алла!

Арыдым, Алла! Такатым таьвесилди!»

2«Шексиз, мен аьдемлер арасында энъ де яхил аьдем;
менде аьдемнинъ акылы йок.

3Даналыкка мен уьйренмедим.

Алла – Кие; менде Онынъ акында билим йок».

4Ким коькке коьтерилип туьсти?

Ким елди аяларына йыйды?

Ким сувды абасына орады?

Ким ердинъ шеклерин белгиледи?

Онынъ аты ким?

Улынынъ аты ким?

Биле болсанъ, айт!+

5Алладынъ аьр бир соьзи таза;
корынмага бир ер излейтаганлардынъ баьрине ол калкан+.

6Онынъ соьзине соьз коспа,
неге десе Ол сага оьпкелер, эм сен алдавшы болып шыгарсынъ+.

7Алла, эки затты Сеннен тилеймен;
мен оьлмей турып, тилегимди кайтарма.
8Меннен алдавды эм оьтирикти эрек эт,
берме мага не ярлылыкты, не байлыкты;
куьнлик ырызкымды бер – етер+.
9Солай болмаса, мен тойганнан, Сени унамай,
«Ким ди Раббий?» – деп айтарман;
яде ярлылыкта калып, урлап,
Алламнынъ атын яманга шыгарарман+.
10Кулды иесининъ алдында яманлама;
яманласанъ, кулдынъ каргысы сага етер, эм сен баьледе каларсынъ.

11Бар сондай аьдемлер, аталарын каргайтаганлар,
аналарына баа бермейтаганлар+.
12Бар сондайлар, кирлериннен тазаланмаганлар,
ама оьзлери оьзлерин таза деп санайтаганлар+.
13Бар сондайлар, тислери кылыштай
– о, коьзлери оьктем, караслары селекелейди!
14Бар сондайлар, ярлыларды ер юзиннен,
тиленшилерди оьлилер ишиннен йок этер уьшин
тислери кылыштай, як суьеклери пышактай,
олар мазлумларды ер юзиннен,
ярлыларды аьдемлер арасыннан йок этедилер.
15Суьликтинъ эки кызы бар.
«Бер!» – деп олар кышкырадылар. – «Бер!»
Мине тойып билмеген уьш зат,
бир заманда «Болды!» – деп айтпаган доьрт зат:

16Оьлилердинъ дуныясы,
каратон карын,
дайым да сувсыз калган ер,
эм «Болды!» – деп айтпаяк ялын.

17Ким атасын корлайды яде карт анасын санга санамайды,
тогайдан каргалар онынъ коьзин шоьплерлер,
карагуслар илесин шукырлар+.
18Мине, мага анъламсыз болган, уьш зат,
аьле, мен туьсинмеген доьрт зат:+
19Карагустынъ калай коькте ушканы,
йыланнынъ калай каяда йылысканы,
кемединъ калай денъизде барганы
эм эркектинъ калай кызга ашык болганы.
20Алал болмаган пишединъ аьрекети сосындай:
ас ишип, авызын суьртип, булай айтады:
«Мен яман эш бир зат та этпегенмен».
21Уьш заттынъ астында ер сенъкилдейди,
доьрт затты коьтералмайды:
22патша болган кулды,
аска тойган акмакты,+
23байга баратаган бетсиз пишеди
эм уьй бийкесининъ орнын алган таьвкеди.
24Доьртеви ер уьстинде кишкейлер,
ама даналардан да дана:
25кумырскалар – куьшли ырув тувыл,
ама язда азыгын йыяды;+
26кая тавшанлар – куьшли ырув тувыл,
ама уьйлерин каяларда курадылар;
27шегерткеде патша йок,
ама аьскер йорыгы ман шыгады;
28кесерткиди кол ман ысламага болады,
ама патшадынъ сарайында да болады.

29Мине абытлары ярасык эм коьркли болган уьшев,
аьле олар доьртев де боладылар:
30арслан – айванлардынъ энъ куьшлиси,
эш биревге йолын бермес;
31оьктем кораз, эшки,
аьскерининъ алдында барган патша.
32Эгер сен акмаклыктан мактаншак болсанъ,
яде яманлык этпеге ойланган болсанъ,
авызынъды колынъ ман яп!
33Суьтти булгаласанъ – май болар;
бурынга соксанъ – кан шыгар;
соьйтип ашувды уьстесенъ, душпанлык тутанар.

31

31^1Лемуил патшадынъ айтувлары, анасыннан уьйренген насихат соьзлери:

2«Улым меним, меним карнымнынъ баласы,
улым меним, мине меним дува-тилеклериме яваплар,

3пишелерге карувынъды берме,
патшаларды йыгатаган хатынларга куьшинъди берме+.

4Лемуил, патшаларга шарап ишуьв ярамайды,
басшыларга тувыл эсиртетаган ишимликти истев+.

5Соны ишселер, йорыкларды мутып,
эзиетленетаганлардынъ акларын йок этерлер.

6Эсиртетаган ишимликти оьлеятырганларга беринъиз,
шарапты – уьйкен кайгыда болганга.

7Ишсинлер эм ярлылыкларын мутсынлар,
эм кыйынлыкларын аьле эслерине туьсирмесинлер.

8Оьзлери оьзлери уьшин айталмаганлар,
баьри затларын йойганлардынъ акларын коршалав уьшин, сен соьйле.

9Авызынъды, аьдилликти саклар уьшин,
ярлылардынъ эм муктажлы болганлардынъ акларын якламак уьшин, аш»+.

10Ийги хатынды ким табар?

Ол асыл таслардан баалы+.

11Эри ога савлай юреги мен ыйнанады,
оны ман бир заманда да хайырсыз калмаяк.

12Хатын яшавынынъ аьр бир куьнинде
эрине яманлык тувыл, тек ийгилик аькеледи.

13Ол юн эм кетенди сайлайды
эм коллары ман суьйип ислейди.

14Ол, саьвдегерлердинъ кемелериндей,
эректен асын табады.

15Танъ атпай турады,
аьелине ас аьзирлейди,
таьвкелерге куллык береди+.

16Тарлавга коьз салады эм сатып алады;
тапкан келимге юзим бавын олтыртады.

17Янып куллыкка бериледи,
куллыкка коллары берк.

18Ол анълайды – сатувы келимли;
кешелер мен онынъ майшырагы соьнмейди.

19Колларын уршыкка салады,
бармаклары ийиршикти ыслайды.

20Ярлыга ол аясын ашады,
муктажлары болганларга колын узатады+.

21Карда аьели уьшин кайгырмайды:

баьри аьели онынъ йылы кийимлер киеди.

22Ол оьзининъ орындыгына яювлер аьзирлейди,
юка кетен мен кызылга кийинеди.

23Онынъ эрин сыйлайдылар,
кыралдынъ аксакаллары ман бирге онынъ орны шахардынъ йыйынында.

24Ол кетеннен кийимлер тигеди
эм саьвдегерлерге белбавлар да сатады.

25Ол келисли эм ярасык кийинеди
эм эртенги куьнге суьйинишли карайды.

26Даналык пан соьйлейди
эм авызында ийги насихатлар.

27Аьелининъ аьлине коьз салады,
бир зат этпей арам оьтпегин ашамайды.

28Онынъ балалары турып оны наьсипли деп айтадылар,
эри де оны мактайды.

29«Коьп ийги хатынлар,
ама сен баьриннен де аьруьвсинъ».

30Суьйдимлилик алдайды, ярасыклык та тез кетеди,
ама Раббийден корккан хатын мактавга тийисли.

31Ол казанган савгады ога беринъиз,
онынъ ислери шахардынъ йыйынында макталсын+.

* 5:15 Оьз пишенъге туьз кал.

* 11:15 Кепиллик залог.

* 11:18 Фаьне - призрачный, тленный.

* 30:14 Мазлум - угнетенный.

* 20:16 Кепил - поручитель.

* 26:8 Сакпан - праща (оружие).

+ 1:1 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 25:1,

+ 1:3 Сулейманнынъ таварыхлары 2:9

+ 1:4 Сулейманнынъ таварыхлары 8:5

+ 1:7 Сулейманнынъ таварыхлары 8:13, Сулейманнынъ таварыхлары 9:10, Сулейманнынъ таварыхлары 16:6

+ 1:8 Сулейманнынъ таварыхлары 6:20

+ 1:9 Сулейманнынъ таварыхлары 4:9

+ 1:10 Шер. 13:8, Сулейманнынъ таварыхлары 16:29

+ 1:12 Сан. 16:32-33,

+ 1:15 Сулейманнынъ таварыхлары 4:14, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1

+ 1:16 Сулейманнынъ таварыхлары 6:18, Рим. 3:15

+ 1:19 Сулейманнынъ таварыхлары 15:27

+ 1:20 Сулейманнынъ таварыхлары 8:1, Сулейманнынъ таварыхлары 9:3

+ 1:22 Сулейманнынъ таварыхлары 8:5, Сулейманнынъ таварыхлары 21:24

+ 2:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8
+ 2:4 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14
+ 2:5 Сулейманнынъ таварыхлары 1:7
+ 2:6 Якуп 1:5
+ 2:7 Сулейманнынъ таварыхлары 30:5
+ 2:9 Сулейманнынъ таварыхлары 1:3

+ 2:14 Сулейманнынъ таварыхлары 10:23, Сулейманнынъ таварыхлары 15:21,

+ 2:15 Сулейманнынъ таварыхлары 14:2

+ 2:16 Сулейманнынъ таварыхлары 6:24, Сулейманнынъ таварыхлары 7:5, Сулейманнынъ таварыхлары 23:27

+ 2:18 Сулейманнынъ таварыхлары 5:5, Сулейманнынъ таварыхлары 7:27

+ 2:21 Мат. 5:5
+ 2:22 Сулейманнынъ таварыхлары 10:30
+ 3:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8

+ 3:2 Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27

+ 3:3 Сулейманнынъ таварыхлары 6:21, Сулейманнынъ таварыхлары 7:3

+ 3:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:5
+ 3:7 Сулейманнынъ таварыхлары 12:15,
+ 3:9 Шыг. 23:19, Шыг. 34:26, Шер. 26:2
+ 3:10 Шер. 28:8,

+ 3:12 Шер. 8:5, 1Кор. 11:32, Ювытлар 12:6, Ашы. 3:19

+ 3:14 Сулейманнынъ таварыхлары 8:19, Сулейманнынъ таварыхлары 16:16

+ 3:15 Сулейманнынъ таварыхлары 8:11

+ 3:16 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27, Сулейманнынъ таварыхлары 8:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:4

+ 3:18 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 11:30, Сулейманнынъ таварыхлары 13:12, Сулейманнынъ таварыхлары 15:4

+ 3:19 Сулейманнынъ таварыхлары 8:27,

+ 3:20 Яр. 7:11,

+ 3:23 Сулейманнынъ таварыхлары 10:9, Сулейманнынъ таварыхлары 4:12

+ 3:27 Гал. 6:10

+ 3:28 Лев. 19:13, Шер. 24:14-15

+ 3:31 Сулейманнынъ таварыхлары 23:17, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1, Сулейманнынъ таварыхлары 24:19

+ 3:33 Сулейманнынъ таварыхлары 14:11
+ 3:34 Якуп 4:6, 1 Петер 5:5
+ 4:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8
+ 4:4 Лев. 18:5,
+ 4:9 Сулейманнынъ таварыхлары 1:9

+ 4:10 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27

+ 4:12 Сулейманнынъ таварыхлары 3:23
+ 4:13 Сулейманнынъ таварыхлары 3:18
+ 4:14 Сулейманнынъ таварыхлары 1:15
+ 4:18 Мат. 13:43
+ 4:19 Яхья 12:35
+ 4:22 Сулейманнынъ таварыхлары 14:30
+ 4:24 Сулейманнынъ таварыхлары 6:12
+ 4:26 Ювытлар 12:13
+ 4:27 Шер. 5:32, Шер. 28:14
+ 5:1 Сулейманнынъ таварыхлары 4:20
+ 5:3 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16,

+ 5:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:18, Сулейманнынъ таварыхлары 7:27

+ 5:18 Шер. 24:5

+ 6:6 Сулейманнынъ таварыхлары 10:26, Сулейманнынъ таварыхлары 18:9

+ 6:8 Сулейманнынъ таварыхлары 30:25

+ 6:9 Сулейманнынъ таварыхлары 19:15

+ 6:11 Сулейманнынъ таварыхлары 13:4, Сулейманнынъ таварыхлары 24:33-34,

+ 6:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:27
+ 6:13 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19
+ 6:16 Сулейманнынъ таварыхлары 30:18

+ 6:17 Сулейманнынъ таварыхлары 16:5, Сулейманнынъ таварыхлары 21:4, Сулейманнынъ таварыхлары 12:22, Сулейманнынъ таварыхлары 17:7, Шер. 19:10

+ 6:18 Яр. 6:5, Сулейманнынъ таварыхлары 15:26, Сулейманнынъ таварыхлары 1:16, Рим. 3:15

+ 6:19 Шыг. 20:16,
+ 6:20 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8
+ 6:21 Сулейманнынъ таварыхлары 3:3
+ 6:23 Сулейманнынъ таварыхлары 10:17
+ 6:24 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16
+ 6:25 Мат. 5:28
+ 6:31 Шыг. 22:4
+ 6:32 Шыг. 20:14
+ 6:34 Сулейманнынъ таварыхлары 27:4,
+ 7:1 Сулейманнынъ таварыхлары 2:1
+ 7:2 Лев. 18:5, Сулейманнынъ таварыхлары 4:4
+ 7:3 Сулейманнынъ таварыхлары 3:3
+ 7:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16
+ 7:7 Сулейманнынъ таварыхлары 1:4
+ 7:10 Яр. 38:14-15
+ 7:12 Сулейманнынъ таварыхлары 23:28

+ 7:21 Сулейманнынъ таварыхлары 5:3, Сулейманнынъ таварыхлары 6:24

+ 7:27 Сулейманнынъ таварыхлары 2:18, Сулейманнынъ таварыхлары 5:5

+ 8:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:20-21, Сулейманнынъ таварыхлары 9:3

+ 8:5 Сулейманнынъ таварыхлары 1:4, Сулейманнынъ таварыхлары 1:22

+ 8:10 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14

+ 8:11 Сулейманнынъ таварыхлары 3:15

+ 8:13 Сулейманнынъ таварыхлары 1:7, Сулейманнынъ таварыхлары 9:10, Сулейманнынъ таварыхлары 16:6, Сулейманнынъ таварыхлары 4:24, Сулейманнынъ таварыхлары 6:17

+ 8:17 Яхья 14:21, Мат. 7:8

+ 8:18 Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 22:4

+ 8:19 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14, Сулейманнынъ таварыхлары 16:16

+ 8:22 Ашы. 3:14
+ 8:27 Сулейманнынъ таварыхлары 3:19
+ 8:28 Яр. 1:6
+ 8:29 Яр. 1:9, Яр. 1:10,

+ 8:35 Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 4:22, Сулейманнынъ таварыхлары 18:22

+ 9:3 Сулейманнынъ таварыхлары 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 8:1

+ 9:5 Яхья 7:37
+ 9:9 Мат. 13:12, Мк. 4:25
+ 9:10 Сулейманнынъ таварыхлары 1:7

+ 9:11 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27

+ 9:13 Сулейманнынъ таварыхлары 7:11

+ 9:17 Сулейманнынъ таварыхлары 5:15, Сулейманнынъ таварыхлары 20:17

+ 10:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:1, Сулейманнынъ таварыхлары 25:1, Сулейманнынъ таварыхлары 15:20, Сулейманнынъ таварыхлары 29:3, Сулейманнынъ таварыхлары 17:21, Сулейманнынъ таварыхлары 17:25

+ 10:2 Сулейманнынъ таварыхлары 11:4, Сулейманнынъ таварыхлары 11:6

+ 10:3 Сулейманнынъ таварыхлары 13:25

+ 10:4 Сулейманнынъ таварыхлары 21:5

+ 10:9 Сулейманнынъ таварыхлары 3:23, Сулейманнынъ таварыхлары 28:18

+ 10:10 Сулейманнынъ таварыхлары 6:13

+ 10:11 Сулейманнынъ таварыхлары 13:14, Сулейманнынъ таварыхлары 14:27, Сулейманнынъ таварыхлары 16:22

+ 10:12 Якуп 5:20, 1 Петер 4:8

+ 10:13 Сулейманнынъ таварыхлары 19:29, Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 10:14 Сулейманнынъ таварыхлары 18:7
+ 10:15 Сулейманнынъ таварыхлары 18:11
+ 10:16 Сулейманнынъ таварыхлары 11:19
+ 10:17 Сулейманнынъ таварыхлары 6:23

+ 10:19 Мат. 12:36, Сулейманнынъ таварыхлары 17:27,

+ 10:23 Сулейманнынъ таварыхлары 2:14,

+ 10:25 Мат. 7:27, Сулейманнынъ таварыхлары 12:3

+ 10:26 Сулейманнынъ таварыхлары 6:6

+ 10:27 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11,

+ 10:28 Сулейманнынъ таварыхлары 11:7
+ 10:30 Сулейманнынъ таварыхлары 2:21-22
+ 10:31 Сулейманнынъ таварыхлары 15:28

+ 11:1 Лев. 19:36, Шер. 25:13, Сулейманнынъ таварыхлары 16:11, Сулейманнынъ таварыхлары 20:10, Сулейманнынъ таварыхлары 20:23,

+ 11:2 Сулейманнынъ таварыхлары 16:18, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 11:3 Сулейманнынъ таварыхлары 13:6

+ 11:4 Сулейманнынъ таварыхлары 10:2

+ 11:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:6, Эстер 7:9,

+ 11:6 Сулейманнынъ таварыхлары 13:6
+ 11:7 Сулейманнынъ таварыхлары 10:28
+ 11:8 Сулейманнынъ таварыхлары 21:18

+ 11:10 Эстер 8:15, Сулейманнынъ таварыхлары 29:2

+ 11:11 Сулейманнынъ таварыхлары 29:8

+ 11:13 Сулейманнынъ таварыхлары 20:19

+ 11:14 Сулейманнынъ таварыхлары 15:22, Сулейманнынъ таварыхлары 20:18, Сулейманнынъ таварыхлары 24:6

+ 11:18 Гал. 6:8
+ 11:19 Сулейманнынъ таварыхлары 10:16
+ 11:21 Сулейманнынъ таварыхлары 16:5,

+ 11:24 Сулейманнынъ таварыхлары 13:7, 2Кор. 9:6

+ 11:26 Яр. 42:6

+ 11:27 Эстер 7:9, Сулейманнынъ таварыхлары 26:27,

+ 11:30 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 13:12, Сулейманнынъ таварыхлары 15:4

+ 11:31 1 Петер 4:18
+ 12:1 Сулейманнынъ таварыхлары 15:10
+ 12:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, Сулейманнынъ таварыхлары 18:22, Сулейманнынъ таварыхлары 31:10, Сулейманнынъ таварыхлары 14:30

+ 12:5 Мат. 12:35
+ 12:6 Сулейманнынъ таварыхлары 14:3
+ 12:10 Шер. 25:4
+ 12:11 Сулейманнынъ таварыхлары 28:19

+ 12:13 Сулейманнынъ таварыхлары 18:7, Сулейманнынъ таварыхлары 21:23

+ 12:14 Сулейманнынъ таварыхлары 13:2, Сулейманнынъ таварыхлары 18:20,

+ 12:15 Сулейманнынъ таварыхлары 3:7
+ 12:16 Сулейманнынъ таварыхлары 29:11
+ 12:17 Сулейманнынъ таварыхлары 14:5
+ 12:18 Сулейманнынъ таварыхлары 4:22
+ 12:19 Сулейманнынъ таварыхлары 19:9
+ 12:22 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17
+ 12:23 Сулейманнынъ таварыхлары 13:16
+ 13:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:22,

+ 13:2 Сулейманнынъ таварыхлары 12:14, Сулейманнынъ таварыхлары 18:20

+ 13:3 Сулейманнынъ таварыхлары 12:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:23

+ 13:4 Сулейманнынъ таварыхлары 6:9-11, Сулейманнынъ таварыхлары 21:25

+ 13:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:6, Сулейманнынъ таварыхлары 11:3, Сулейманнынъ таварыхлары 19:3

+ 13:7 Сулейманнынъ таварыхлары 11:24

+ 13:10 Сулейманнынъ таварыхлары 28:25

+ 13:12 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 11:30, Сулейманнынъ таварыхлары 15:4

+ 13:14 Сулейманнынъ таварыхлары 10:11
+ 13:17 Сулейманнынъ таварыхлары 25:13
+ 13:18 Сулейманнынъ таварыхлары 15:31-32,
+ 13:22 Сулейманнынъ таварыхлары 28:8

+ 13:24 Сулейманнынъ таварыхлары 19:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:15, Сулейманнынъ таварыхлары 23:13, Сулейманнынъ таварыхлары 29:17

+ 13:25 Сулейманнынъ таварыхлары 10:3
+ 14:2 Сулейманнынъ таварыхлары 2:15
+ 14:3 Сулейманнынъ таварыхлары 12:6

+ 14:5 Шыг. 23:1, Сулейманнынъ таварыхлары 12:17

+ 14:6 Сулейманнынъ таварыхлары 15:14
+ 14:11 Сулейманнынъ таварыхлары 3:33
+ 14:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:25
+ 14:13 Лк. 6:25
+ 14:19 Яр. 42:6,

+ 14:20 Сулейманнынъ таварыхлары 19:7, Сулейманнынъ таварыхлары 19:4

+ 14:21 Сулейманнынъ таварыхлары 29:7

+ 14:23 Сулейманнынъ таварыхлары 21:5

+ 14:27 Сулейманнынъ таварыхлары 10:11, Сулейманнынъ таварыхлары 13:14

+ 14:29 Сулейманнынъ таварыхлары 15:18, Сулейманнынъ таварыхлары 16:32, Сулейманнынъ таварыхлары 19:11,

+ 14:30 Сулейманнынъ таварыхлары 4:22, Сулейманнынъ таварыхлары 12:4

+ 14:31 Сулейманнынъ таварыхлары 17:5

+ 15:4 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 11:30, Сулейманнынъ таварыхлары 13:12

+ 15:8 Сулейманнынъ таварыхлары 21:27, Сулейманнынъ таварыхлары 28:9,

+ 15:10 Сулейманнынъ таварыхлары 12:1

+ 15:11 Сулейманнынъ таварыхлары 27:20, Ислер 1:24

+ 15:13 Сулейманнынъ таварыхлары 17:22, Сулейманнынъ таварыхлары 18:14

+ 15:14 Сулейманнынъ таварыхлары 14:6
+ 15:16 Сулейманнынъ таварыхлары 16:8,
+ 15:17 Сулейманнынъ таварыхлары 17:1

+ 15:18 Сулейманнынъ таварыхлары 28:25, Сулейманнынъ таварыхлары 29:22, Сулейманнынъ таварыхлары 14:29

+ 15:19 Сулейманнынъ таварыхлары 19:24, Сулейманнынъ таварыхлары 22:5, Сулейманнынъ таварыхлары 22:13

+ 15:20 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 29:3

+ 15:21 Сулейманнынъ таварыхлары 2:14, Сулейманнынъ таварыхлары 10:23,

+ 15:22 Сулейманнынъ таварыхлары 11:14, Сулейманнынъ таварыхлары 20:18, Сулейманнынъ таварыхлары 24:6

+ 15:23 Сулейманнынъ таварыхлары 25:11

+ 15:24 Колосшылар 3:1-2

+ 15:26 Сулейманнынъ таварыхлары 6:18, Сулейманнынъ таварыхлары 16:24

+ 15:27 Сулейманнынъ таварыхлары 1:19, Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, 1 Тимотей 6:9, Сулейманнынъ таварыхлары 17:23

+ 15:28 Сулейманнынъ таварыхлары 10:31
+ 15:30 Сулейманнынъ таварыхлары 25:25
+ 15:32 Сулейманнынъ таварыхлары 13:18,

+ 15:33 Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 16:1 Сулейманнынъ таварыхлары 16:9, Сулейманнынъ таварыхлары 19:21, Мат. 10:19, Лк. 12:12

+ 16:2 Сулейманнынъ таварыхлары 21:2, Сулейманнынъ таварыхлары 24:12

+ 16:4 Рим. 9:22

+ 16:5 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17, Сулейманнынъ таварыхлары 11:21, Сулейманнынъ таварыхлары 28:20

+ 16:7 Яр. 26:28

+ 16:8 Сулейманнынъ таварыхлары 15:16

+ 16:9 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1, Сулейманнынъ таварыхлары 19:21, Сулейманнынъ таварыхлары 20:24

+ 16:11 Лев. 19:36, Шер. 25:13, Сулейманнынъ таварыхлары 11:1, Сулейманнынъ таварыхлары 20:10, Сулейманнынъ таварыхлары 20:23,

+ 16:12 Сулейманнынъ таварыхлары 25:5, Сулейманнынъ таварыхлары 29:14

+ 16:13 Сулейманнынъ таварыхлары 22:11

+ 16:14 Сулейманнынъ таварыхлары 19:12, Сулейманнынъ таварыхлары 20:2

+ 16:16 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14, Сулейманнынъ таварыхлары 8:19

+ 16:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:2, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 16:20 Сулейманнынъ таварыхлары 19:8,

+ 16:22 Сулейманнынъ таварыхлары 10:11, Сулейманнынъ таварыхлары 13:14, Сулейманнынъ таварыхлары 14:27

+ 16:24 Сулейманнынъ таварыхлары 15:26

+ 16:25 Сулейманнынъ таварыхлары 14:12

+ 16:27 Сулейманнынъ таварыхлары 6:12, Якуп 3:6

+ 16:28 Сулейманнынъ таварыхлары 26:20
+ 16:29 Сулейманнынъ таварыхлары 1:10
+ 16:31 Сулейманнынъ таварыхлары 20:29
+ 16:32 Сулейманнынъ таварыхлары 14:29
+ 16:33 Ислер 1:26
+ 17:1 Сулейманнынъ таварыхлары 15:17
+ 17:2 Сулейманнынъ таварыхлары 19:26
+ 17:3 Сулейманнынъ таварыхлары 27:21,

+ 17:5 Сулейманнынъ таварыхлары 14:31, Сулейманнынъ таварыхлары 24:18

+ 17:7 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17

+ 17:8 Шер. 16:19, Сулейманнынъ таварыхлары 18:16, Сулейманнынъ таварыхлары 21:14

+ 17:14 Сулейманнынъ таварыхлары 20:3, Сулейманнынъ таварыхлары 25:8, 1 Салоникшилер 4:11

+ 17:15 Шыг. 23:7, Сулейманнынъ таварыхлары 24:24,

+ 17:17 Сулейманнынъ таварыхлары 18:24, Сулейманнынъ таварыхлары 27:10

+ 17:19 Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 17:21 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 19:13

+ 17:22 Сулейманнынъ таварыхлары 15:13
+ 17:23 Сулейманнынъ таварыхлары 15:27,
+ 17:25 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1
+ 17:27 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19,
+ 18:4 Сулейманнынъ таварыхлары 20:5

+ 18:5 Сулейманнынъ таварыхлары 24:24, Шер. 1:17

+ 18:6 Сулейманнынъ таварыхлары 10:13, Сулейманнынъ таварыхлары 19:29, Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 18:7 Сулейманнынъ таварыхлары 10:14, Сулейманнынъ таварыхлары 12:13,

+ 18:8 Сулейманнынъ таварыхлары 26:22
+ 18:10 Шыг. 34:5-7,
+ 18:11 Сулейманнынъ таварыхлары 10:15

+ 18:12 Сулейманнынъ таварыхлары 11:2, Сулейманнынъ таварыхлары 16:18, Сулейманнынъ таварыхлары 15:33, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 18:14 Сулейманнынъ таварыхлары 15:13

+ 18:16 Сулейманнынъ таварыхлары 17:8

+ 18:20 Сулейманнынъ таварыхлары 12:14, Сулейманнынъ таварыхлары 13:2

+ 18:22 Сулейманнынъ таварыхлары 12:4, Сулейманнынъ таварыхлары 19:14, Сулейманнынъ таварыхлары 8:35

+ 18:24 Сулейманнынъ таварыхлары 17:17

+ 19:1 Сулейманнынъ таварыхлары 28:6

+ 19:2 Сулейманнынъ таварыхлары 21:5, Сулейманнынъ таварыхлары 28:20

+ 19:3 Сулейманнынъ таварыхлары 13:6

+ 19:4 Сулейманнынъ таварыхлары 14:20

+ 19:5 Шыг. 20:16, Шер. 19:19, Сулейманнынъ таварыхлары 21:28, Сулейманнынъ таварыхлары 24:28, Сулейманнынъ таварыхлары 25:18

+ 19:6 Сулейманнынъ таварыхлары 29:26
+ 19:7 Сулейманнынъ таварыхлары 14:20
+ 19:8 Сулейманнынъ таварыхлары 16:20
+ 19:9 Шыг. 20:16
+ 19:10 Сулейманнынъ таварыхлары 26:1,
+ 19:11 Сулейманнынъ таварыхлары 14:29

+ 19:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:14, Сулейманнынъ таварыхлары 20:2, Сулейманнынъ таварыхлары 28:15

+ 19:13 Сулейманнынъ таварыхлары 17:21, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 27:15

+ 19:14 Сулейманнынъ таварыхлары 12:4, Сулейманнынъ таварыхлары 18:22

+ 19:15 Сулейманнынъ таварыхлары 6:9, Сулейманнынъ таварыхлары 20:4, Сулейманнынъ таварыхлары 20:13

+ 19:16 Сулейманнынъ таварыхлары 13:13

+ 19:17 Шер. 15:7-8, Сулейманнынъ таварыхлары 22:9, Сулейманнынъ таварыхлары 28:27, Мат. 5:7

+ 19:18 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24

+ 19:21 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:9,

+ 19:23 Сулейманнынъ таварыхлары 10:16, Сулейманнынъ таварыхлары 11:19

+ 19:24 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19, Сулейманнынъ таварыхлары 22:13, Сулейманнынъ таварыхлары 26:15

+ 19:25 Сулейманнынъ таварыхлары 21:11

+ 19:26 Шыг. 20:12

+ 19:29 Сулейманнынъ таварыхлары 10:13, Сулейманнынъ таварыхлары 18:6, Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 20:1 Яр. 9:21, Сулейманнынъ таварыхлары 23:29-32, Сулейманнынъ таварыхлары 31:4, Эфесшилер 5:18

+ 20:2 Сулейманнынъ таварыхлары 16:14, Сулейманнынъ таварыхлары 19:12

+ 20:4 Сулейманнынъ таварыхлары 19:15
+ 20:5 Сулейманнынъ таварыхлары 18:4
+ 20:9 Якуп 1:21, 1 Яхъя 1:8-10, Рим. 3:23

+ 20:10 Лев. 19:36, Шер. 25:13, Сулейманнынъ таварыхлары 11:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:11, Сулейманнынъ таварыхлары 20:23,

+ 20:12 Шыг. 4:11,

+ 20:13 Сулейманнынъ таварыхлары 19:15

+ 20:16 Сулейманнынъ таварыхлары 22:26-27, Сулейманнынъ таварыхлары 27:13

+ 20:17 Сулейманнынъ таварыхлары 9:17

+ 20:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:14, Сулейманнынъ таварыхлары 15:22, Сулейманнынъ таварыхлары 24:6

+ 20:19 Сулейманнынъ таварыхлары 11:13

+ 20:21 Сулейманнынъ таварыхлары 13:11

+ 20:22 Лев. 19:18, Сулейманнынъ таварыхлары 24:29, Рим. 12:19,

+ 20:23 Лев. 19:36, Шер. 25:13, Сулейманнынъ таварыхлары 11:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:11, Сулейманнынъ таварыхлары 20:10,

+ 20:24 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:9, Сулейманнынъ таварыхлары 19:21

+ 20:27 1Кор. 2:11

+ 20:29 Лев. 19:32, Сулейманнынъ таварыхлары 16:31

+ 21:2 Сулейманнынъ таварыхлары 16:2, Сулейманнынъ таварыхлары 24:12, Лк. 16:15

+ 21:4 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17

+ 21:5 Сулейманнынъ таварыхлары 14:23, Сулейманнынъ таварыхлары 10:4

+ 21:6 Сулейманнынъ таварыхлары 20:21

+ 21:9 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 25:24, Сулейманнынъ таварыхлары 27:15

+ 21:11 Сулейманнынъ таварыхлары 19:25
+ 21:13 1 Яхъя 3:17
+ 21:14 Сулейманнынъ таварыхлары 17:8
+ 21:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:8

+ 21:19 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 25:24, Сулейманнынъ таварыхлары 27:15

+ 21:23 Сулейманнынъ таварыхлары 12:13, Сулейманнынъ таварыхлары 13:3

+ 21:24 Сулейманнынъ таварыхлары 1:22
+ 21:25 Сулейманнынъ таварыхлары 13:4
+ 21:26 Шер. 15:7-8, Мат. 5:42
+ 21:27 Сулейманнынъ таварыхлары 15:8,

+ 21:28 Шыг. 20:16, Сулейманнынъ таварыхлары 19:5

+ 21:30 1Кор. 1:20, 1Кор. 3:19
+ 22:2 Сулейманнынъ таварыхлары 29:13
+ 22:3 Сулейманнынъ таварыхлары 27:12

+ 22:4 Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 8:18

+ 22:5 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19
+ 22:6 Эфесшилер 6:4
+ 22:8 Гал. 6:7
+ 22:9 Сулейманнынъ таварыхлары 19:17
+ 22:10 Сулейманнынъ таварыхлары 26:20
+ 22:11 Сулейманнынъ таварыхлары 16:13

+ 22:13 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19, Сулейманнынъ таварыхлары 19:24, Сулейманнынъ таварыхлары 26:13

+ 22:14 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16, Сулейманнынъ таварыхлары 23:27,

+ 22:15 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24

+ 22:16 Сулейманнынъ таварыхлары 28:22

+ 22:17 Сулейманнынъ таварыхлары 5:1, Сулейманнынъ таварыхлары 24:23

+ 22:22 Шыг. 23:6,
+ 22:23 Сулейманнынъ таварыхлары 23:11
+ 22:27 Сулейманнынъ таварыхлары 20:16

+ 22:28 Шер. 19:14, Сулейманнынъ таварыхлары 23:10

+ 23:4 Сулейманнынъ таварыхлары 28:20, Мат. 6:19, 1 Тимотей 6:9-10, Ювытлар 13:5

+ 23:5 Сулейманнынъ таварыхлары 27:24, 1 Тимотей 6:17

+ 23:10 Шер. 19:14, Сулейманнынъ таварыхлары 22:28

+ 23:11 Сулейманнынъ таварыхлары 19:25, Сулейманнынъ таварыхлары 22:23

+ 23:13 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24, Сулейманнынъ таварыхлары 19:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:15

+ 23:17 Сулейманнынъ таварыхлары 3:31, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1

+ 23:18 Сулейманнынъ таварыхлары 24:14

+ 23:20 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Эфесшилер 5:18

+ 23:22 Шыг. 20:12, Сулейманнынъ таварыхлары 1:8

+ 23:27 Сулейманнынъ таварыхлары 22:14, Сулейманнынъ таварыхлары 2:16,

+ 23:28 Сулейманнынъ таварыхлары 7:12

+ 23:31 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1

+ 24:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:15, Сулейманнынъ таварыхлары 3:31, Сулейманнынъ таварыхлары 4:14, Сулейманнынъ таварыхлары 23:17, Сулейманнынъ таварыхлары 24:19

+ 24:4 Лк. 16:11

+ 24:5 Сулейманнынъ таварыхлары 21:22

+ 24:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:14, Сулейманнынъ таварыхлары 15:22, Сулейманнынъ таварыхлары 20:18

+ 24:9 Сулейманнынъ таварыхлары 3:34, Сулейманнынъ таварыхлары 21:24

+ 24:10 Ювытлар 12:3

+ 24:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:2, Сулейманнынъ таварыхлары 21:2, Рим. 2:6

+ 24:14 Сулейманнынъ таварыхлары 23:18

+ 24:18 Сулейманнынъ таварыхлары 17:5

+ 24:19 Сулейманнынъ таварыхлары 23:17, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1

+ 24:20 Сулейманнынъ таварыхлары 13:9

+ 24:21 1 Петер 2:17

+ 24:23 Лев. 19:15, Шер. 1:17, Шер. 16:19, Сулейманнынъ таварыхлары 18:5, Сулейманнынъ таварыхлары 28:21

+ 24:24 Шыг. 23:7, Сулейманнынъ таварыхлары 17:15,

+ 24:28 Шыг. 20:16, Сулейманнынъ таварыхлары 19:5, Сулейманнынъ таварыхлары 25:18

+ 24:29 Сулейманнынъ таварыхлары 20:22

+ 24:34 Сулейманнынъ таварыхлары 6:10-11,

+ 25:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:1, Сулейманнынъ таварыхлары 10:1,

+ 25:2 Шер. 29:29
+ 25:5 Сулейманнынъ таварыхлары 16:12
+ 25:6 Лк. 14:8-11
+ 25:11 Сулейманнынъ таварыхлары 15:23
+ 25:13 Сулейманнынъ таварыхлары 13:17
+ 25:14 Юда 1:12
+ 25:16 Сулейманнынъ таварыхлары 27:7

+ 25:18 Шыг. 20:16, Сулейманнынъ таварыхлары 12:18, Сулейманнынъ таварыхлары 19:5, Сулейманнынъ таварыхлары 24:28

+ 25:21 Мат. 5:44

+ 25:22 Рим. 12:20

+ 25:24 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 21:19

+ 25:25 Сулейманнынъ таварыхлары 15:30

+ 26:1 Сулейманнынъ таварыхлары 17:7, Сулейманнынъ таварыхлары 19:10, Сулейманнынъ таварыхлары 26:8

+ 26:2 Сан. 23:8, Шер. 23:5

+ 26:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:13, Сулейманнынъ таварыхлары 19:29

+ 26:5 Мат. 21:24-27
+ 26:8 Сулейманнынъ таварыхлары 26:1
+ 26:11 2 Петер 2:22

+ 26:12 Сулейманнынъ таварыхлары 28:11, Сулейманнынъ таварыхлары 29:20

+ 26:13 Сулейманнынъ таварыхлары 22:13

+ 26:15 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19, Сулейманнынъ таварыхлары 19:24

+ 26:20 Сулейманнынъ таварыхлары 16:28, Сулейманнынъ таварыхлары 22:10

+ 26:22 Сулейманнынъ таварыхлары 18:8
+ 26:23 Мат. 23:27
+ 26:27 Эстер 7:9,
+ 27:1 Лк. 12:19-20, Якуп 4:13-14
+ 27:4 Сулейманнынъ таварыхлары 6:34
+ 27:5 Сулейманнынъ таварыхлары 28:23
+ 27:7 Сулейманнынъ таварыхлары 25:16
+ 27:10 Сулейманнынъ таварыхлары 17:17
+ 27:12 Сулейманнынъ таварыхлары 22:3
+ 27:13 Сулейманнынъ таварыхлары 20:16

+ 27:15 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 25:24

+ 27:18 1Кор. 9:7
+ 27:20 Сулейманнынъ таварыхлары 15:11,
+ 27:21 Сулейманнынъ таварыхлары 17:3

+ 27:24 Сулейманнынъ таварыхлары 23:5, 1 Тимотей 6:17

+ 28:1 Лев. 26:17, Лев. 26:8,
+ 28:3 Мат. 18:30
+ 28:6 Сулейманнынъ таварыхлары 19:1

+ 28:8 Шыг. 22:25, Сулейманнынъ таварыхлары 13:22

+ 28:9 Сулейманнынъ таварыхлары 15:8
+ 28:10 Сулейманнынъ таварыхлары 26:27
+ 28:11 Сулейманнынъ таварыхлары 26:12

+ 28:12 Сулейманнынъ таварыхлары 11:10, Сулейманнынъ таварыхлары 28:28, Сулейманнынъ таварыхлары 29:2

+ 28:13 1 Яхъя 1:9
+ 28:15 Сулейманнынъ таварыхлары 19:12
+ 28:17 Яр. 4:12, Яр. 9:6
+ 28:18 Сулейманнынъ таварыхлары 10:9
+ 28:19 Сулейманнынъ таварыхлары 12:11

+ 28:20 Сулейманнынъ таварыхлары 19:2, Сулейманнынъ таварыхлары 21:5, Сулейманнынъ таварыхлары 23:4

+ 28:21 Сулейманнынъ таварыхлары 18:5, Сулейманнынъ таварыхлары 24:23,

+ 28:22 Сулейманнынъ таварыхлары 22:16

+ 28:23 Сулейманнынъ таварыхлары 29:5, Сулейманнынъ таварыхлары 27:5

+ 28:24 Шыг. 20:12

+ 28:25 Сулейманнынъ таварыхлары 13:10, Сулейманнынъ таварыхлары 15:18

+ 28:27 Шер. 15:7-8, Сулейманнынъ таварыхлары 19:17

+ 28:28 Сулейманнынъ таварыхлары 28:12

+ 29:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:25, Сулейманнынъ таварыхлары 6:15

+ 29:2 Сулейманнынъ таварыхлары 11:10, Сулейманнынъ таварыхлары 28:12, Сулейманнынъ таварыхлары 28:28

+ 29:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 15:20, Лк. 15:13, Лк. 15:30

+ 29:5 Сулейманнынъ таварыхлары 28:23
+ 29:8 Сулейманнынъ таварыхлары 11:11
+ 29:10 Яр. 4:5, Яр. 4:8
+ 29:11 Сулейманнынъ таварыхлары 12:16
+ 29:13 Сулейманнынъ таварыхлары 22:2
+ 29:14 Сулейманнынъ таварыхлары 16:12

+ 29:15 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 17:25

+ 29:17 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24
+ 29:18 Шыг. 32:25
+ 29:20 Сулейманнынъ таварыхлары 26:12
+ 29:22 Сулейманнынъ таварыхлары 15:18

+ 29:23 Сулейманнынъ таварыхлары 11:2, Сулейманнынъ таварыхлары 16:18, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 15:33, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12

+ 29:24 Лев. 5:1,
+ 29:25 Лк. 12:4
+ 29:26 Сулейманнынъ таварыхлары 19:6
+ 30:4 Яхья 3:13,
+ 30:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:7
+ 30:6 Шер. 4:2, Шер. 12:32, Ашы. 22:18
+ 30:8 Мат. 6:11, 1 Тимотей 6:8
+ 30:9 Шер. 8:12-14, Шер. 31:20,
+ 30:11 Шыг. 21:17,
+ 30:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:2
+ 30:17 Яр. 9:22,
+ 30:18 Сулейманнынъ таварыхлары 6:16
+ 30:22 Сулейманнынъ таварыхлары 19:10
+ 30:25 Сулейманнынъ таварыхлары 6:6-8

+ 31:3 Шер. 17:17, Сулейманнынъ таварыхлары 7:26

+ 31:4 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Эфесшилер 5:18

+ 31:9 Лев. 19:15, Шер. 1:16, Шер. 16:18-19

+ 31:10 Рут 3:11, Сулейманнынъ таварыхлары 12:4, Сулейманнынъ таварыхлары 3:15

+ 31:15 Сулейманнынъ таварыхлары 20:13

+ 31:20 Шер. 15:7-8, Сулейманнынъ таварыхлары 22:9

+ 31:31 Сулейманнынъ таварыхлары 11:16

Юнус

Юнус

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис соьз

Оьрметли окувшы!

Бу шыгармадынъ ишине Таураттынъ (Ветхий Завет) уьш китабы алынган. Таурат (Ветхий Завет), Инжил (Новый Завет) мен бирге Сыйлы Китапты, оьмирлер бойы дуныяда энъ де бек окылып келеятырган Китаплардынъ Китабын туьзеди. Таурат дуныядынъ курылувы, аьдемнинъ куьналы болувы, ювыт эм баска аьвелги халклардынъ тарихлик эм рухлык йоллары акында хабарлайды.

Бу баспадагы уьш китап оьлшемлерине коьре уьйкен тувыллар. Ама олар сыйлы китаплардынъ арасында бирден-бир тувган ойларга эм сакланмаган аьжейипли ислерге толган кызыклы, оьткир сюжетли хабарлары ман баскаланадылар. Соьйтип, Юнус пайхамбардынъ акында айтылатаган китапта, ол бек уьйкен худ балыктынъ карнына туьссе де сав калганы хабарланады. Ама Юнустынъ бактысынынъ аьлеметлиги тек онынъ оьлимнен аьжейип кебинде куткарылувында тувыл, а Алладынъ толтырып болмастай буйырыгын ерине еткистуьвинде. Алла ога 8 оьмирде (я. э. д.) Ювык Куьнтувардынъ коьбисин бойсындырган эм яшавшылары Аллады кабыл этпеген куьдиретли Ассирия патшалыгынынъ бас каласы Ниневияда Оьзининъ Соьзин яймага тапшырган эди.

Баска эки шыгармалар, «Рут» эм «Эстер» китаплар да, сыйлы текстлер арасында сюжетлери мен баскаланадылар. Булардынъ негизинде – кыскаяклыдынъ бактысы.

«Рут» китабы ювыт халкынынъ бурынгысына багысланган. Онынъ ишинде аьрекетлейтаганлардынъ арасында, аьдетинше, тарих хабарлавлардынъ ортасында туратаган патшалар, аьскер аькимлери, пайхамбарлар распайдылар. Онда оьз кыйыны ман яшайтаган аьдемлер катнасадылар. Бирлескен, куьшли оькимети болмаган оьмирде аьр бир аьдем коьп кыйынын салып оьзининъ яшавы уьшин куьреспеге керек болган. Тап сондай эди экинши мынъйыллыктынъ сонъында (я. э. д.) ювытлардынъ яшавы. Ашлык, конъысы халклардынъ шапкынлыгы – сол заманларда олардынъ баьрисиннен коршаланмага эш бир амал йок эди.

Асылы ювыт болмай, ювытка байга барган Рут деген яс хатын, сол замандагы аьдетке карсы шыгып, эри оьлгеннен сонъ оьзининъ кайнанасы ман калмага токтасады. Бу абыт кайсы яктан алып караганда да аьдеттен тыскары эди. Бириншилей, тул хатын кайнанасы ман калмага тийисли тувыл эди. Экиншилей, Рут яшаган ерде уьйкен ашлык эди. Уьшиншилей, Рут – моав миллеттен, а сол заманларда моавшылар ювытлар ман яв эдилер. Сондай йигерли абыттан сонъ Руттынъ бактысы аьжейип кепте туьрленеди.

Эм сонъына калганда, Рут 11-нши оьмирде (я. э. д.), буьтин ювыт ырувларды оьзине бойсындырып эм бирлестирип, куьшли патшалык туьзген Даут патшадынъ аьесининъ анасы болады.

«Эстер» китабында бираз сонъгы замандагы, 5-нши оьмирдеги (я. э. д.) ислер суьвретленедилер. Болган ислер Ювык Куьнтувардынъ сол вакытта энъ куьдиретли болган Перс патшалыгынынъ бас каласында озадылар. Китапта суьвретленетаган ислерден бир юз элли йыллар алдында Исраил Вавилон патшалыгы ман енъилген сонъ, ювытлар зор ман Месопотамияга (аьлиги Иракка) коьширилген эдилер. Тек 6-ншы оьмирдинъ экинши кесегинде Вавилон оьзи перслерге корланады эм ювытлар Перс патшалыгына бойсынадылар. Тез арадан оларга тувган ерлерине кайтпага ызын бередилер. Юртларына баьриси де кайтпадылар, неге десе ювытлар 5-нши оьмирде, «Эстер» китабында белгиленген вакытта, Перс патшалыгынынъ аьр муьйисинде эм де бас каласында яшайтаган эдилер.

Бас калада оьзининъ йиени Эстер мен ювыт Мордокай да яшайтаган болган. Бираз заман озганнан сонъ, Эстерди патшадынъ хатынлар боьлмесине аладылар эм тез арадан ол патшадынъ ханбийкеси болады. Аман да Эстердинъ бактысында болатаган сейир ислер соны ман кутылмайдылар, а тек басланадылар. Эстер оьзининъ ювыт халкынынъ оьлим кавыфлыгыннан коршалавшысы эм онынъ куткарувшысы болмага керек болады. Китапта бир кере де «Алла» деген соьз распайды, ама ол китаптынъ ишинде онынъ болмаганлыгын анълатпайды. Китапка коьре, ювытлардынъ сол кыйынлыкларга не себептен туьскенлерин эске алсак, ол Эстердинъ нагашакасы Мордокай, Алла Насихатына ызлап, перс аькимлери алдында басын иймеге унамаганы болады. Бу ис баьри ювыт халкын оьлимге аькелмеге болаяк эди, тек бу зат аьлемет кепте душпанларды енъмеге амал берди.

Биз Таураттынъ бу уьйкен болмаган оьткир сюжетли кесеклери мен танысув сизде савлай Китапка, толысынша, кызыксынув тувдырар деп, уьмит этемиз.

Библияды коьшируьвши Институт бу китапларды ногай тилге коьшируьвшилерге, редакторларга, баспалап шыгармага ярдам эткенлердинъ баьрисине разылыгын билдиреди эм ногай окувшыларына сосы китапларды тувган тилинде окымага амал берилгенине куванады.

1

Юнус китабы

Юнустынъ Раббийден кашувы

1^1Амиттай улы Юнуска Раббийден соьз туьсти: 2«Тур, Ниневейге, сол уьйкен калага бар, халкына насихат эт. Неге десе онынъ яманлыклары акында хабар Мага етти».

3Ама Юнус Раббийден кашаяк болып, Яфага кетип, Таршишке бараятырган кемеди тапты. Йол акшасын тоьледи, кемеге олтырды, Раббийден эрек кетейим деп, Таршишке йол алды.

4Ама Раббий денъизге куьшли елди йиберди. Денъизде сондай уьйкен давыл коьтерилди, кеме эне-мине шашылмага аз калды. 5Денъизшилер корктылар, аьр бириси оьзи табынатаган алласына ялбарып баслады. Кемеди енъиллендируьв уьшин юклерди денъизге аттылар.

Юнус болса кеме туьбине туьсип ятты эм каты уйклады+. 6Кемединъ аькими Юнустынъ янына туьсип: «Неге ятып уйклайсынъ? Тур, оьз алланъа ялбар, белки, аьлимизди коьрер, биз сакланармыз», – деди+.

7Сонъ денъизшилер бир-бирине: «Юринъиз, сыбага таслаягынъыз. Бу баьле басымызга ким уьшин туьскенин билеегинъиз», – дедилер. Сыбага тасладылар, ол Юнуска туьсти.

8Сонда Юнуска: «Айт бизге! Бу баьле ким уьшин басымызга туьсти, кайдай ис пен юресинъ, кайдан келесинъ, юртынъ кайда, кайсы халктансынъ?» – дедилер.

9Юнус: «Мен ювытпан, денъизди эм ерди яраткан коьклердинъ Алласы Раббийге табынаман», – деп явап берди.

10Денъизшилер бек уьйкен коркувга туьстилер эм Юнустан: «Не уьшин сен солай эттинъ?» – деп сорадылар. Онынъ Раббийден кашканын билетаган эдилер, неге десе оны оьзи оларга айткан эди.

11Денъиз тагы да бек толкынласты. Юнустан: «Денъизди тындырар уьшин сени мен не зат этпеге керекпиз?» – деп сорадылар.

12Юнус: «Мени ысланъыз да денъизге атынъыз. Сол вакыт денъиз тынар, неге десе, мен билемен, бу давылга меним уьшин йолыктынъыз», – деди.

13Денъизшилер, бир ерге янаспага мырат этип, эскеклер мен куьшли иследилер, ама пайдасыз, неге десе денъиз, куьшлирек толкынласып, давыллавын токтатпады. 14Сол заман Раббийге ялбарып: «Я, Раббий, биз бу аьдемнинъ яны уьшин аьлек болмасак керек эди. Бизди шуьшсиз аьдемнинъ оьлими уьшин куьналы этпе. Сен, Раббий, энди Оьзинъе яраган исти ислединъ!» – дедилер+. 15Соны айтып, Юнусты денъизге аттылар, толкынласкан денъиз сол саьатлей тынды. 16Болган исти коьрген денъизшилер Раббийден соьйтип бир корктылар, Ога курман эттилер, соьз бердилер.

2

2^1Сонъ Раббий бир бек уьйкен худ[*] балыкка Юнусты ютпага буйырды. Юнус уьш куьн, уьш кеше узагы бу балыктынъ карнында турды+.

Юнустынъ дувасы

2Юнус балыктынъ карыныннан Алласы Раббийге дува этти:

« 3Баьлеге йолыккан вакытымда Раббийге ялбардым,

Ол мага явап берди.

Ахыреттинъ ишиннен ярдам тиледим,

Сен давысымды эситтинъ.

4Мени теренге, денъиз туьбине туьсирдинъ,
онынъ агынлары тоьгерегимнен курсап алдылар.

Буьтин сувларынъ эм толкынларынъ уьстимнен оьттилер.

5„Коьзлеринънен тайдым,
ама кие уьйинъди тагы да коьрермен“, – дедим.
6Мени сувлар курсап алдылар,
туьпсиз опкын мени кушагына тартты,
басым денъиз оьленлерине оралды.
7Тавлардынъ туьбине дейим туьстим,
ер карынында тиеклер мен киртлендим,
ама Сен, Раббий Аллам,
шонъкырдан янымды алып шыгардынъ.
8Яным аьлсизленген заманда
Сени, Раббий, эсиме туьсирдим,
дувам Сага, кие уьйинъе етти.
9Ялган аллаларга табынувшылар
оьзлерине Рагимликти Коьрсетуьвшиди таслап кеттилер.

10Ама мен Сага данъклав соьзи мен курман келтирермен,
берген соьзимди толтырарман.

Куткарылув тек Раббийде!» – деди.

11Раббий балыкка Юнусты куры ерге кусып шыгармага буйырды, балык та солай этти.

3

Юнус Ниневейге барады

3^1Раббий Юнуска экинши соьзин эситтирди: 2«Тур, Ниневейге кет, сол уьйкен калага барып, Мен буйырганша, халкка насихат эт»+.

3Юнус, Раббийдинъ буйырыгын толтырып, Ниневейге кетти. Ниневей сондай бир уьйкен кала – оны тек карап шыгув уьшин уьш куьн керек эди. 4Биринши куьн Юнус кала бойынша юрип: «Кырк куьннен сонъ Ниневей бузылаяк!» – деп насихатлады. 5Ниневейшилер Аллага иман келтирдилер: уьйкениннен кишкейине дейим баьрисин ораза тутпага шакырып, эрегожа кийим кийдилер.

6Ниневей патшасына бу хабар еткенде ол, тагыннан турып, уьстиннен патша кийимлерин шешип, эрегожа кийип, куьл уьстине олтырды. 7Сонъ патша Ниневейде буйырык берди: «Патша эм мырзаларынынъ буйырыгы ман аьдемлерге де, айванларга да – оьгиз, кой болсын – ас-сув ишпеге эркинлик берилмейди. 8Аьдемлер де, айванлар да эрегожа ман ябынсын. Аьр ким Алладан бек ялбарып, оьзининъ яман йолыннан эм огырсызлыгыннан тайсын. 9Ким биледи, белки, Алла аяп, каты ашувыннан кайтар эм рагимлигин коьрсетер, биз аьлек болмаспыз»+.

10Алла, олардынъ эткенлерин, яман йолларыннан тайганларын коьрип, оларды аяды эм басларына йибереек болган баьле-казасын йибермеди+.

4

Юнус Раббий рагимлигин унамайды

4^1Юнус бу затка бек каарланды эм ашувланды. 2Раббийге сосындай дува этти: «Я, Раббий, сосындай болаягын уьйде турып та айтпаган эдимме? Сога коьре де мен Таршишке кашпага куьрестим. Неге десе билетаган эдим: Сен – рагимли, ярлыкавшы, сабыр, бек суьювши, баьле-каза йибермеге ниетлеген ойынънан кери кайтувшы Алласынъ+. 3Я, Раббий, янымды ал, неге десе мага оьлим – яшамактан яхшы»+.

4Раббий айтты: «Ашувланувынъ туврама?»

5Юнус каладан шыкты, онынъ куьнтувар ягында бир ерге олтырды, оьзине бир кос ясады, салкынлыгына олтырып, кала ман не болаягын саклап баслады. 6Раббий Алла Юнустынъ басына куьлетки туьсирип, онъайсыз аьлин енъиллетеек болып, бир оьсимлик оьстирди. Юнус бу оьсимликке бек суьйинди. 7Ама экинши куьнде танъ атканда, Алла болдырган бир курт оьсимликти кемирип курытты. 8Куьн шыкканда, Алла куьнтувардан куьйдирип алатаган исси елди эстирди, Юнустынъ басын куьн солай бек кыздырды, ол аьлсизленди, оьзине оьлим тилеп баслады: «Мага оьлим – яшамактан ийги», – деди.

9Сол заман Алла Юнуска: «Оьсимлик уьшин ашувланувынъ туврама?» – деди.

«Элбетте, тувра», – деди Юнус, – «оьлгенге дейим ашувландым».

10Сонда Раббий Юнуска: «Оьзинъ карап оьстирмеген бу оьсимликти кызганасынъ. Ол бир кешединъ ишинде оьсти де экинши туьнде йок болды. 11Ама Ниневейде юз йырма мынънан артык онънан солды айырмаган аьдем эм коьп санлы айван бар. Мага ол уьйкен калады кызганмага керек тувылма?» – деди.

* 2:1 Худ – кит.

+ 1:5 Ислер 27:18
+ 1:6 Юнус 3:9
+ 1:14 Шер. 21:8
+ 2:1 Мат. 12:40, Мат. 16:4
+ 3:2 Юнус 1:1-2
+ 3:9 Юнус 1:6
+ 3:10 Шыг. 32:14,
+ 4:2 Шыг. 34:6
+ 4:3 Сан. 11:15,

Янъы Антласув

Янъы Антласув

1. Кирис соьз

1. Матай

2. Марк

3. Лука

4. Яхья

5. Ислер

6. Урымшылар

7. 1 Коринтшилер

8. 2 Коринтшилер

9. Галатияшылар

10. Эфесшилер

11. Пилипшилер

12. Колосшылар

13. 1 Салоникшилер

14. 2 Салоникшилер

15. 1 Тимотей

16. 2 Тимотей

17. Тит

18. Пилимон

19. Ювытлар

20. Якуп

21. 1 Петер

22. 2 Петер

23. 1 Яхъя

24. 2 Яхъя

25. 3 Яхъя

26. Юда

27. Ашылув

Кирис соьз

Кирис соьз

Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.

Кие Китапты коьшируьвши Институтынынъ куллыкшылары

Матай

Матай

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Кирис соьз

ИНЖИЛ

МАТАЙДЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Христианларда беркитилген ойга коьре, бу Инжилдинъ авторы ясак йыювшы Матай Левий болады. Оны Иса Масих Оьзине ызламага шакырган эм он эки элшисининъ бири эткен.

Матай оьзининъ Инжилин ювыт окувшыларына каратып язган. Бирер тарихшилер, ол басында китапты ювыт яде арамей тилинде язган, сонъында грек тилине коьширген деп, санайдылар. Матай китабын Исадынъ ырув-асылыннан баслайды. Ога коьре Иса ювытлардынъ ата-бабасы Ибрагим эм исраил патшасы Дауттынъ тувра тувдыгы болганы белгиленеди. Матай, Эски Антласувдынъ уьзиклерин тез-тез куллана берип, Назаретши Иса сол Алла сайлап алган эм Онынъ келеегин ювыт пайхамбарлары эртеден айтып турган Патша эм Куткарувшы деп айырып коьрсетеди. Ол соьйтип те Иса Алладынъ Йорыгын толысынша толтырганын эм исраил халкынынъ шынты аьдемлигине етискен инсаны болганын билдиреди.

Матай Исадынъ соьзлерине эм окувына коьп эс береди (китаптынъ доьрт кесегининъ бири). Онынъ Инжили Исады, Алладынъ Йорыгын анълатпага эм Онынъ Патшалыгы акында насихатламага куьши болган акыллы окытувшы этип, таныстырады. Матай Исадынъ окувын маьнесине коьре бес йыйынтыкка уйгынластырган: 1) Тав басындагы насихатлав; 2) 12 элшисине не этпеге керегин билдируьв эм акыл уьйретуьв; 3) Алладынъ патшалыгы акында таварыхлар; 4) Исадынъ соктасы кайдай болмага керегин уьйретуьв; 5) келеекте дуныяда не зат болаягын билдируьв. Матайдынъ китабынынъ ишине тагы да баска Инжиллерде распайтаган Исадынъ он таварыхы киргистилген.

1

Исадынъ асылы-тукымы

1^1•Ибрагимнен тувган Дауттынъ улы Иса Масихтинъ асылы-тукымы сосындай эди:+
2Ибрагим – Исхактынъ атасы; Исхак – Якуптынъ атасы; Якуп – Юда ман онынъ кардашларынынъ атасы;+
3Юда – Перес пен Зерахтынъ атасы, аналары Тамар эди; Перес – Хесроннынъ атасы; Хесрон – Рамнынъ атасы;+
4Рам – Амминадавдынъ атасы; Амминадав – Нахшоннынъ атасы; Нахшон – Салмоннынъ атасы эди+. 5Салмон – Боаздынъ атасы, Боаздынъ анасы Рахав эди; Боаз – Оведтинъ атасы, Оведтинъ анасы Рут эди. Овед – Ишайдынъ атасы, 6А Ишай – Даут патшадынъ атасы эди. Даут патша – Сулейменнинъ атасы, Сулейменнинъ анасы Уриядынъ хатыны эди. 7Сулеймен – Рехавамнынъ атасы; Рехавам – Авиядынъ атасы; Авия – Асадынъ атасы; 8Аса – Йошафаттынъ атасы; Йошафат – Йорамнынъ атасы; Йорам – Узиядынъ атасы эди. 9Узия – Йотамнынъ атасы; Йотам – Ахаздынъ атасы; Ахаз – Хизкиядынъ атасы; 10Хизкия – Манашединъ атасы, Манаше – Амоннынъ атасы; Амон – Йошиядынъ атасы; 11Йошия – Йоакимнинъ атасы; Йоаким – Екония ман онынъ кардашларынынъ атасы эди. Сосы зат Бабылга коьширилеектен алдын болган эди.

12Бабылга коьширилгеннен сонъ Екония – Шалтиелдинъ атасы болды; Шалтиел – Зерубавелдинъ атасы; 13Зерубавел – Авихудтынъ атасы; Авихуд – Элиякимнинъ атасы; Элияким Азурдынъ атасы эди. 14Азур – Садоктынъ атасы; Садок – Якиннинъ атасы; Якин – Элихудтынъ атасы; 15Элихуд – Элазардынъ атасы; Элазар – Матаннынъ атасы; Матан – Якуптынъ атасы; 16Якуп – Юсуптынъ атасы эди; Юсуп та Масих деп аталган Исады тапкан Марьемнинъ эри болды+.

17Соны ман, Ибрагимнен Даутка дейим баьриси он доьрт несил бар эди; Дауттан Бабыл есирине дейим он доьрт несил эм Бабыл есириннен Масихке дейим де он доьрт несил болган эди.

Иса Масихтинъ тувувы

18•Исадынъ тувувы сосындай болды. Марьем, Исадынъ анасы, Юсуп пан соьз тавыскан эди. Ама олар кавысаяктан алдын Марьем Алладынъ Кие Рухы[*] ман авыраяклы болганын анълады+. 19Марьемнинъ эри – Юсуп, туврашыл аьдем болган себепли, муны билгенде, исти тысына яйып уялтпага суьймей, оны ясыртын йибереек болды+.

20Юсуп сондай ойда токталганда, ога туьсинде Раббийдинъ бир маьлеги коьринип айтты: «Даут улы Юсуп! Марьемди хатын этип алмага коркпа, неге десе онынъ карнындагы Бала – Кие Рухтан болган. 21Марьем ул табаяк, сен Оны Иса[*] деп атаяксынъ, неге десе Ол Оьз халкын куьналарыннан куткараяк!»+

22Баьри затлар, Раббийдинъ пайхамбар аркалы билдирилген соьзи толтырылар уьшин болды:+
23«Кыз юкли болып, ул туваяк, эм Ога Иммануел деген ат берилеек». Иммануелдинъ маьнеси – „Алла бизи мен“.

24Юсуп уйкысыннан уянганда, Раббийдинъ маьлеги буйыргандай, Марьемди хатын этип алды. 25Ама, Марьем улын тапканша, Юсуп оны ман яшамады эм Бала тувганда, Ога Иса деген атты берди.

2

Юлдыз билимшилери Исага бас иедилер

2^1Иса, Ирод патшалык суьрген кезуьвде, Юдеядынъ Бетлехем шахарында тувды. Ол тувганнан сонъ, юлдыз билимшилери куьнтувардан Ерусалимге барып,+
2аьдемлерден: «Ювытлардынъ янъы тувган патшасы кайда экен? Биз Онынъ юлдызынынъ тувганын коьрип, Ога табынмага келгенмиз», – дедилер+.

3Муны Ирод эм оны ман биргесине буьтин Ерусалим де эситип тынышсызланды. 4Ол оьзине баьри бас дин куллыкшыларын эм дин аьлимлерин шакырды да Масихтинъ каерде туваягын олардан сорады. 5Ога: «Юдеядынъ Бетлехем шахарында», – деп явапладылар. «Онынъ акында пайхамбар аркалы булай язылган: 6„Юдеядынъ ериндеги Бетлехем, сен эш бир зат пан да Юдеядынъ баска шахарларынынъ арасында кем тувылсынъ. Меним халкым Исраилге йол коьрсетеек Басшы сеннен шыкпага керек“».

7Сонда Ирод, юлдыз билимшилерин оьзине ясыртын шакыртып, олардан янъы юлдыздынъ коьринетаган туьз вакытын билди. 8Сонъ оларды Бетлехемге сосындай тапшырув ман йиберди: «Барып, Аьвлеттинъ акында баьрисин уьйкен мукаятлык пан билинъиз. Сиз Оны тапсанъыз, мен де Ога барып табынар уьшин, мага билдирерсиз».

9Юлдыз билимшилери, патшадынъ тапшырувын тынълап, йолга шыктылар. Олар тувганын коьрген юлдыз, олардынъ алдында барып, сонъында бала болган ердинъ уьстине келип токтады. 10Юлдызды коьргенде, олар айлак бек кувандылар. 11Уьйге кирип, Балады анасы Марьем мен коьргенде, Ога бас ийдилер, сонъ савгага алтын, ладан[*] эм мир[*] бердилер+. 12Тек, туьслеринде оларга Иродка кайтпанъыз деген билдируьв болганы уьшин, баска йол ман оьзлерининъ кыралларына кайттылар+.

Мысырга кашув

13Юлдыз билимшилери кеткеннен сонъ, Юсупка туьсинде Раббийдинъ бир маьлеги коьринди: «Тур, Балады да, Онынъ анасын да алып, олар ман Мысырга кашып кет. Мен айтканга дейим онда токтап тур, неге десе Ирод Балады оьлтиреек болады», – деп билдирди. 14Юсуп, турып, Иса ман Марьемди алды да кешесинде Мысырга кашты. 15Олар онда Ирод оьлгенге дейим турдылар. Соьйтип, Раббий Оьзининъ пайхамбары аркалы билдирилген: «Улымды Мысырдан шакырдым», – деген соьзлери толтырылды+.

Иродтынъ балаларды оьлтируьв буйырыгы

16Ирод, юлдыз билимшилер оны алдаганын анълаганда, бек ашувланды, Бетлехемде эм онынъ тоьгерегинде эки ясындагы эм оннан да кишкей болган баьри эркек балаларды оьлтирмеге буйырык берди. Балалардынъ ясларын, юлдыз билимшилери айтканша, белгилеген эди. 17Сонда Еремия пайхамбар аркалы билдирилген толтырылды:+
18«Рамада давыс эситиледи, йылав эм ашы сыйыт! Рахел оьз балаларына йылайды эм юбанув таппайды, неге десе энди балалары йок».

Мысырдан кайтып келуьв

19Ирод оьлгеннен сонъ, Раббийдинъ бир маьлеги Мысырда Юсупка туьсинде коьринди. 20«Тур! – дейди ол. – Балады да, Онынъ анасын да алып, Исраил ерине кайт. Сол Балады оьлтиреек болганлар оьлди».

21Юсуп турып, Балады эм Онынъ анасын алып, Исраил ерине кайтты. 22Ама Юдеяда Иродтынъ орнына улы Архелайдынъ патшалык суьргенин билгенде, онда бармага коркты. Сонда ога тагы да туьсинде билдируьв болганнан сонъ, Юсуп Галилеяга кайтты. 23Онда барганда Назарет шахарында орынласты. Соьйтип, пайхамбарлардынъ: «Оны (Масихти) Назаретши деп атаяклар», – деген соьзлери толтырылдылар+.

3

Яхъя пайхамбардынъ келуьви

3^1•Сол куьнлерде Шомылдырувшы Яхъя Юдеядынъ шоьлинде Алладынъ соьзин айтып баслады+. 2«Тевбе этинъиз! – дейтаган эди ол, – Алла Патшалыгы ювыкта!»+
3Ешая пайхамбар Яхъядынъ акында айткан эди: «Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз! Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз!“ – дейди».

4Яхъя туье юниннен кийим эм белинде кайыс белбав киетаган эди, эм шегертке мен кийик бал ашайтаган эди+. 5Ога Ерусалимнен, Юдеядынъ баьри якларыннан эм Йордан сувынынъ тоьгерегиннен халк келетаган эди. 6Ким оьзининъ куьналарын ашык айтып билдирсе, Яхъя соларды, Йордан сувында шомылдырып, тазалайтаган эди+.

7Сувда шомылдырылув уьшин келе туратаган парисейлер мен садукейлерге Яхъя айтатаган эди: «Сиз, йылан балалары! Сизге, Алладынъ келеятырган ашувыннан куткарылмага заман еткенин, ким билдирди+? 8Тевбеге туьскенинъиздинъ тийисли ислерин коьрсетинъиз. 9Юрегинъизди: „Бизим атамыз – Ибрагим“, – деп, юбантып олтырманъыз, неге десе, Алла сосы таслардан Ибрагимге балалар курастырмага болаяк деп, айтаман+.

10Энди балта да тереклер туьбинде ятады: ийги емис бермейтаган аьр бир терек кесилип отка тасланаяк+.

11Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама Сол, меннен сонъ келеек, меннен куьшли. Мен Онынъ шарыкларын аькетпеге де тийисли тувылман. Ол сизди Кие Рух эм от пан тазалаяк+. 12Аслык сувырувшы куьрегин колына алган: Оьз ындырын тазалап, бийдайын амбарына йыяяк, а тобанын соьнмес отта куьйдиреек»+.

Исадынъ сувда шомылдырылувы

13•Сонда Иса Галилеядан Йорданга, Яхъядан сувда шомылдырылаяк болып, келди. 14Яхъя Оны токтатаяк болып: «Мен Сеннен сувда шомылдырылмага керекпен, а Сен мага неге келгенсинъ?» – деди.

15Ама Иса яваплады: «Баьриси де солай болмага тийисли, бизге баьри тувралыкты толтырмага керек». Муннан сонъ Яхъя разы болды.

16Иса сувда шомылдырылганлай, коьклер как ярылдылар эм Ол, Алладынъ Рухынынъ Ога коьгершин кебинде туьсеятырганын, коьрди+. 17Эм коьктен: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман», – деген давыс эситилди+.

4

Исадынъ сыналувы

4^1•Оннан сонъ Алладынъ Рухы Исады ибилиске сынатпага шоьлликке аькетти. 2Онда кырк куьн эм кырк кеше ораза тутканнан сонъ Иса бек ашыкканын сезди+. 3Сонда азгырувшы[*] Ога ювыкласып: «Сен Алладынъ Улы болсанъ, сосы тасларга оьтпек болмага буйыр», – деди+.

4Иса ога явапка: «„Аьдем тек бир оьтпек пен яшамаяк, ама Алладынъ авызыннан келген аьр соьз бен яшаяк“, – деп те язылган», – деди+.

5Оннан сонъ ибилис Исады кие шахарга[*] алып келди. Оны Алла уьйининъ бийиклевине салып, Ога: 6«Сен Алладынъ Улы болсанъ, туьбине атыл! Аьше: „Алла Сени Оьз маьлеклерине аманат этер“, эм „Олар, аягынъды таска да тийгистпей, Сени колларында аькетерлер“, – деп язылган», – деди+.

7Иса ога явапка: «Сондай болып: „Раббий Алланъды сынама“, – деп те язылган», – деди+.

8Сонъында ибилис Исады айлак бийик тавга алып келди, оннан Исага дуныядынъ баьри эллеринде болган ярасыклыкларды коьрсетти: 9«Эгер Сен аягыма йыгылып, мага бас ийсенъ, солардынъ баьрисин де Сага берермен», – деди.

10Иса ога явапка: «Меннен тай, шайтан! „Раббий Алланъа бас ий эм тек Ога кылын“, – деп язылган», – деди+.

11Сонда ибилис Оны калдырды. Исага маьлеклер келип, Ога ярдам эттилер+.

Иса Ийги Хабарды айтып баслайды

12•Яхъядынъ тутнакка салынганын эситкенде, Иса Галилеяга кайтты+. 13Ол Назаретти калдырды эм Завулон ман Напталийдинъ ерлериндеги коьлдинъ касында орынласкан Капарнаумда ерлести+. 14Соьйтип, Ешая пайхамбардынъ билдирген йорувы толтырылды:+
15«Денъизге баратаган йолдагы, Йордан сувынынъ аргы ягындагы Завулон ман Напталий ери, баска миллетлер турувшы Галилея! 16Каранъалыкта яшайтаган халк уллы ярык коьрди. Оьлим куьлеткисининъ кушагындагы кыралда яшайтаганларга саьвле яркырады».

17Сосы вакыттан алып Иса: «Тевбе этинъиз, Алладынъ Патшалыгы[*] энди ювыкта», – деп, Алладынъ соьзин айтып баслады.

Исадынъ биринши сокталары

18•Бир кере Галилея коьлининъ бойы ман бараятырганда, Иса эки кардашты коьрди: сонъында Петер деген ат берилген Шимонды эм онынъ кардашы Эндрейди. Олар балыкшы болып, тап сол вакытта коьлге йылымды атып туры эдилер+. 19«Мени мен келинъиз, – деди оларга Иса, – Мен сизди, балык ыслагандай, аьдем коьнъилин авламага уьйретермен!»+
20Кардашлар, сол саьатлей йылымларын калдырып, Исадынъ ызыннан кеттилер+.

21Бираз барганнан сонъ, Ол Зебедей уллары Якуп пан Яхъяды коьрди. Кайыкта аталары Зебедей мен йылымларын ямай эдилер. Иса оларды да шакырды. 22Сол саьатлей олар, кайыгын да, аталарын да калдырып, Исадынъ артыннан иердилер.

Исадынъ халкка кылынувы

23•Иса буьтин Галилеяды айланды, синагогларда[*] окытты, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды айтып юрди эм аьдемлерди туьрли авырувлардан эм сакатлыклардан сав этти+. 24Онынъ хабары буьтин Сирияга яйылды. Исага кайдай туьрли маразлыларды да аькелетаган болдылар: куьшли авырувдан кыйналатаганларды, йинлилерди, талма маразлыларды, паралич сокканларды. Эм Ол баьрисин де савартатаган эди+. 25Исадынъ ызыннан, топарласып, Галилеядан, Декаполистен, Ерусалимнен, Юдеядан эм Йорданнынъ артындагы ердинъ тоьгерегиннен коьп аьдемлер келе эдилер+.

5

Акыйкат наьсип

5^1Бир вакыт Иса, касында топарласкан аьдемлерди коьрип, тавдынъ бавырына коьтерилди. Ол олтырганда, сокталары тоьгерегине келдилер. 2Иса оларды булай уьйретип баслады:

3•«Коьнъил яктан пакырлар – бактылы! Алладынъ Патшалыгы олардыкы.

4Йылайтаганлар – бактылы! Олар юбанаяклар+.

5Юваслар – бактылы! Олар ерге ие болаяклар+.

6Тувралык этпеге суьйип термилгенлер – бактылы! Олар суьйгенлерин алаяклар+.

7Баскаларды языксынатаганлар – бактылы! Алла оларга да языксынаяк+.

8Таза юреклилер – бактылы! Олар Аллады коьрееклер+.

9Аьдемлерге тынышлык аькелетаганлар – бактылы! Олар, Алладынъ уллары деп, саналаяклар+.

10Туврашыл болганлары уьшин кувылып юретаганлар – бактылы! Алладынъ Патшалыгы олардыкы.

11Мени уьшин сизди кашан корласалар, кувсалар эм яманласалар – сиз бактылысыз!+
12Куванынъыз эм шатланынъыз! Коьклерде сизди уллы савга саклайды. Тап соьйтип сизинъ алдынъызда болган пайхамбарларга да залымлык эткен эдилер+.

Туз эм ярык

13•Сиз ердинъ тузысыз: ама туз оьзининъ даьмин йойтса, оны не зат тузлы этпеге болаяк? Ол, энди тыска атылып, аьдемлердинъ аягы астында калувдан баска бир затка да яравсыз.

14Сиз дуныядынъ ярыгысыз. Тав басында орынласкан шахарды ясырып болмас+. 15Майшыракты яндырып, оны уьй савытынынъ туьбине салмайдылар, оны, баьри уьйдегилерге ярык берсин деп, шыраксалгышка саладылар+. 16Сизинъ ярыгынъыз да аьдемлерге ярык берсин, соьйтип олар яхшы ислеринъизди коьрип, Коьктеги Атанъызга мактав салсынлар+.

Таурат акында

17Мен Тауратты яде пайхамбарлардынъ уьйретуьвлерин йок этпеге келгенмен деп, ойламанъыз. Мен йок этпеге тувыл, ама толтырмага келгенмен+. 18Сизге дурысын айтаман: коьк пен ер йогалмаганша, Таураттынъ бир кишкей аьриби де, бир сызыгы да йогалмай, баьриси толтырылаяк+. 19Эгер дейим ким бу парызлардынъ энъ кишкейлериннен бирин бузса эм баска аьдемлерди оны бузбага уьйретсе, сол Алладынъ Патшалыгында энъ кишкей деп, саналаяк. А ким парызларды толтырып, сога аьдемлерди де уьйретсе, сол Алладынъ Патшалыгында уллы деп, саналаяк+. 20Сизге айтаман: эгер дейим сиз Алладынъ парызларын парисейлер мен дин аьлимлериннен мукаят толтырмасанъыз, Алладынъ Патшалыгына киралмаяксыз+.

Ашувланув акында

21Сиз бурынгы аьдемлерге „оьлтирме“ эм „аьр бир оьлтирген шуьшине еткерилеек“ дегенди эситкенсиз+. 22Ама Мен сизге айтаман: эгер аьдем (иман) кардашына ашувды тутса, ол шуьшине еткерилеек. Ким кардашына рака[*] деп айтса, сол межлистинъ[*] алдында явап береек. А ким кардашына акылсыз деп айтса, сол яханем отына тийисли болаяк+. 23Сонынъ уьшин, сен савганъды курман этилуьвши ерге аькелетаган заманда, кардашынъ бир зат уьшин сага разы болмаганын онда эсинъе туьсирсенъ, 24савганъды сол ерде калдырып, алды ман барып кардашынъ ман ярас, а сонъ кел де савганъды бер. 25Сени мен давласувшы сени оькимге аькетеектен алдын, йолда ок оны ман яраспага шалыс; олай болмаса, давласувшы сени кадыга берер, кады каравылшыга тапшырар эм сени тутнакка саларлар+. 26Сага дурысын айтаман: сонъгы увак акшанъызга[*] дейим баьрисин тоьлемей, сен оннан шыгалмассынъ.

Зиналык этпенъиз

27„Зиналык этпенъиз“ деп, айтылганды эситкенсиз+. 28Мен ше сизге айтаман: ким хатынга сукланып караса, сол энди юрегинде ок оны ман зиналык эткен болады+. 29Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны юлкып алып тасла. Яханемге баьри кевденъ атылганнан эсе, онынъ бир кесеги йойтылганы ийги. 30Эгер сени онъ колынъ йолдан тайдыратаган болса, кес те тасла оны. Яханемге баьри кевденъ атылганнан эсе, онынъ бир кесеги йойтылганы ийги+.

Талак салув акында

31•Сизге айтылган эди: „Ким пишесиннен айырылса, сол ога талак салув акында шаатлама бермеге тийисли“+. 32Мен ше сизге айтаман: ким пишесине онынъ эр-хатынлык алаллыкты бузганыннан баска себептен талак салса, сол оны зиналык этпеге ийтейди. А ким талакланган хатынга уьйленсе, ол да зиналык этеди+.

Ант этуьвлер акында

33Сиз бурынгы аьдемлерге: „Антынъызды бузбанъыз эм Раббийге не затка ант эткен болсанъыз, сонынъ баьрисин толтырынъыз“, – деп айтылганды эситкенсиз+. 34Мен ше сизге айтаман: коьтере ант этпенъиз. Коьк пен де ант этпенъиз: ол Алладынъ тагы+. 35Ер мен де этпенъиз: ол Онынъ аяк асты; Ерусалим мен де: ол Уллы Патшадынъ шахары. 36Басынъ ман да ант этпе: сен оьзинъ бир туьгинъди де ак яде кара эталмассынъ. 37Сизинъ „аьше“ дегенинъиз, уьшини мен де „аьше“ болсын; сизинъ „йок“ дегенинъиз, уьшини мен „йок“ болсын. Ога косылганлардынъ баьриси тек шайтаннан+.

Оьш алув акында

38•Сиз „Коьзге-коьз, тиске-тис“ дегенди эситкенсиз+. 39Мен ше сизге айтаман: яманга карсылык этпенъиз. Ким сенинъ онъ ягынъа шалса, ога сол ягынъды да бер+. 40Эгер бирев сени оькимге берип, коьйлегинъди алаяк болса, сога абанъды да бер. 41Ким сени оьзи мен бир шакырымды бармага кыстаса, соны ман эки шакырымга да бар. 42Сеннен тилегенге бер, сеннен борышкага тилейтаганнынъ тилегин алмай калма+.

Душпанларынъызды суьйинъиз

43Сиз, „Ювыкларынъды суьй, душпанларынъды коьрип болма“ дегенди эситкенсиз+. 44Мен ше сизге айтаман: душпанларынъызды суьйинъиз, сизди кувгынга туьсиргенлер уьшин дува этинъиз. Соьйтип коьктеги Атанъыздынъ уллары боларсыз+. 45Неге десе Ол, куьнге огырсызды да, огырлыды да ярыкландырмага буйырады. Туврашылларга йиберген ямгырын, солай ок туврашыл болмаганларга да йибереди+. 46Эгер сиз тек оьзинъизди суьйгенлерди суьетаган болсанъыз, соны уьшин сиз кайдай савга алмага саклайсыз? Солай ок этпейдилерме ясакшылар да? 47Эгер сиз тек (иман) кардашларынъызды саламласанъыз, сонда аьлемет деп саналаяк не зат эткенсиз? Соны (иман етпейтаган) баска миллетлилер де этпейдилерме? 48Соьйтип, Коьктеги Атанъыз кенъ коьнъилли болгандай, сиз де кенъ коьнъилли болынъыз+.

6

Садака

6^1Садаканъызды аьдемлер алдында, олар коьрсинлер деп, этуьвден сак болынъыз. Эгер сиз солай этсенъиз, Коьктеги Атанъыздан савга алаяк тувылсыз+.

2Соны уьшин ярлыларга садака бергенде, экиюзлилер синагогларда эм орамларда оьзлерин мактатар уьшин оны беретаганларындай этип, баьрисине яйманъыз. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар+. 3Сиз болсанъыз ярлыларга садака бергенде, сол колынъыз онъ колынъыздынъ не этетаганын билместей этип, беринъиз. 4Сизинъ садаканъыз тасада болсын. Тасадагын коьруьвши Атанъыз да сизге савгады берер.

Дува

5•Сиз дува эткенде, экиюзлилердей, болманъыз. Олар синагогларда эм де орам муьйислеринде турагалып, аьдемлерге дува этетаганларын коьрсетпеге суьедилер. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар+. 6Сиз болсанъыз дува этетаганда уьйге киринъиз, эсикти ябынъыз да коьринмеген Атанъызга дува этинъиз. Тасадагын коьруьвши Атанъыз сизге савгады берер. 7Дува эткенде, баска миллетлилер этетагандай этип, артык соьзли болманъыз. Олар, коьп соьзлилигимиз уьшин эситилеекпиз деп, ойлайдылар. 8Олардай болманъыз: Коьктеги Атанъыз, не кереклинъиз бар болганын, сиз Оннан тилеектен алдын да биледи.

9Тилек тилегенде булай айтынъыз: „Коьктеги Атамыз, атынъ сыйлансын. 10Патшалыгынъ курылсын. Коьктегиндей, ерде де буйырыгынъ толтырылсын+. 11Куьнлик оьтпегимизди бизге буьгуьнге бер+. 12Биз борышлыларымызды кеширгендей, борышларымызды кешир. 13Бизди азгырувга туьсирме, яманлыктан куткар. [Неге десе патшалык, куьдирет эм мактав оьмирге Сеники. Амин]“+.

14Эгер сизге карсы куьна эткенлерди кеширсенъиз, Коьктеги Атанъыз да сизди кеширер+. 15Ама, эгер сиз аьдемлердинъ куьналарын кеширмейтаган болсанъыз, Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширмес+.

Ораза

16Ораза тутсанъыз, экиюзлилердей, мыдах юзли болып юрменъиз: олар оьзлерининъ шырайына эс бермеви мен аьдемлерге ораза тутатаганларын коьрсетеек боладылар. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар. 17Сиз болсанъыз ораза тутканда, юзинъизди ювып, шашынъызды орнына аькелинъиз. 18Ораза тутканынъыз, аьдем алдында болмай, тасадагы Атанъыздынъ алдында болсын. Тасадагын коьруьвши Атанъыз сизге савгады берер.

Карызналар коькте

19•Ер уьстинде оьзинъизге карызналар йыйманъыз: мунда куье мен тот басув оларды бузар; урлакайлар уьйге кирселер, оларды урламага болар+. 20Оьз карызналарынъызды коькке йыйынъыз: онда оларды не куье, не тот йок эталмас эм бир урлакай да киралмас+. 21Карызнанъыз сакланган ерде, юрегинъиз де сонда болар.

Шарктынъ ярыгы

22Шаркынънынъ шырагы – коьзинъ. Сога коьре коьзинъ таза коьрсе, буьтин шаркынъ да ярык болар. 23Ама коьзинъ яман коьрсе, буьтин шаркынъ да каранъа болар. Эгер ишинъдеги ярык – каранъалык болып шыкса, кайдай яман сол каранъалык!

24Эш бирев де эки иеге бирден куллык эталмайды; неге десе ол, яде олардынъ бирин коьрип болмас, а экиншисин яратар, яде биревине бек шалысар, а экиншисине эс бермес. Сиз бир ок заманда Аллага да, байлыкка да кул болалмассыз+.

Каьр эм кайгырув

25Сол себептен Мен сизге айтаман: не ашармыз, не ишермиз деп янынъыз уьшин, не киермиз деп шаркынъыз уьшин каьр шекпенъиз. Ян – тамактан, шарк – кийимнен артык+. 26Коьктеги кусларга каранъызтага: олар не шашпайдылар, не ормайдылар, не амбарга йыймайдылар, ама Коьктеги Атанъыз оларды тамакландырады. Сиз куслардан коьп баалы тувылсызба+? 27Кайсынъыз, каьрлеп, яшавына бир саьат болса да коспага болады? 28Сиз кийим уьшин неге каьр шегесиз? Данъылдагы лилия шешекейлери калай оьсетаганларына каранъызтага: олар куллык та этпейдилер, уршык та ийирмейдилер, 29ама сизге айтаман: Сулеймен, аьлемет коьркли болса да, солардынъ бириндей, ярасыклы кийиналмаган. 30Эгер буьгуьн бар болган, а эртен отка тасланаяк кыр оьленин Алла солай кийиндиретаган болса, сизди олардан да бек кийиндирмес пе экен, аз иманлылар+?

31Сога коьре, „Не ашармыз?“, „Не ишермиз?“, „Не киермиз?“ деп, каьрлеменъиз. 32Бу затлардынъ баьрин де бу дуныядынъ миллетлери излейдилер; а Коьктеги Атанъыз бу затлардынъ баьриси сизге керек болганын биледи. 33Бас деп, Алладынъ Патшалыгын эм тувралыгын изленъиз, сонда бу затлардынъ баьриси де сизге ога косылып берилер. 34Сонынъ уьшин эртенги куьннинъ каьрин шегип юрменъиз, аьр бир куьнге оьз каьрлери етеди.

7

Терислеменъиз

7^1•Терислеменъиз, сиз де терисленмессиз+. 2Баскаларды кайдай терислик пен терислесенъиз, сондай ман сиз де терисленерсиз. Кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, сондай ман сиз де оьлшенерсиз+. 3Оьз коьзинъдеги баганады сезбей, иман кардашынънынъ коьзиндеги шоьпке неге карайсынъ? 4Коьзинъде багана турганлай, кардашынъа: „Бер, мен коьзинъдеги шоьпти шыгарайым“, – деп, кайтип айтарсынъ? 5Экиюзли! Бас деп, оьз коьзинънен баганады шыгар, сонъ кардашынънынъ коьзиндеги шоьпти кайтип шыгараягынъды коьрерсинъ.

6Кие затларды ийтлерге берменъиз эм ынжыларынъызды донъызлардынъ алдына атпанъыз. Солай этсенъиз, олар баьрисин аяк астында таптар, сонъында кайтып келип, сизди де талар+.

Тиленъиз, изленъиз, эсикке кагынъыз

7•Тиленъиз – сизге берилер; изленъиз – табарсыз; эсикке кагынъыз – сизге ашарлар. 8Аьр бир тилеген алады, излеген табады, какканга да эсикти ашадылар+. 9Кайсынъыз, оьз улы оьтпек тилегенде, ога тас берер? 10Яде балык тилегенде, ога йылан берер? 11Соны ман, сиз кайдай яман болсанъыз да, оьз балаларынъызга яхшы савгалар берип билетаган болсанъыз, аьше, Коьктеги Атанъыз кайгадер бир коьп Оннан тилегенлерге яхшы затлар берер!+

12Сол себепли, аьдемлер сизге калай этпеге керегин суье болсанъыз, сиз де оларга солай ок этинъиз. Таурат эм пайхамбарлардынъ уьйреткенлери сонда сыйынадылар+.

Тар капы

13•Тар капыдан киринъиз. Йойылувга аькететаган йол кенъ, капысы мол эм коьплер сол йол ман барадылар. 14Яшавга аькететаган капы да, йол да кыйын, аз аьдемлер сол йолды табадылар.

Терек емисиннен билинеди

15•Ялган пайхамбарлардан сакланынъыз. Олар сизге кой терисинде келедилер, ишиннен болсалар олар йырткыш боьрилер+. 16Оларды емислериннен танырсыз. Шоькирли коьгемликтен юзим яде сары тегенектен ынжыр йыйыларма+? 17Ийги терек солай этип – яхшы емис, а яман терек огырсыз емис аькеледи+. 18Ийги терек – огырсыз емис, яман терек те яхшы емис бералмас. 19Яхшы емисти бералмайтаган аьр теректи кесип, отка таслайдылар+. 20Соьйтип, оларды емислериннен танырсыз.

21Алладынъ Патшалыгына Мага: „Раббий, Раббий!“ – деп айтувшылардынъ баьриси кирмес, тек сол Коьктеги Атамнынъ буйырыгын толтыратаганлар кирер. 22Сол куьн[*] коьплер мага: „Раббий, Раббий! Аьше, Сенинъ атынъ ман пайхамбарлык этпедикпе? Сенинъ атынъ ман йинлер кувмадыкпа? Сенинъ атынъ ман коьп куьдиретли ислер этпедикпе?“ – деп айтаяклар+. 23Сонда Мен оларга: „Мен сизди танымайман. Яманлык этуьвшилер, касымнан тайынъыз!“ – деп ашык айтарман+.

Эки уьй

24•Меним соьзлеримди тынълаган эм оларды толтырган аьр аьдемди оьз уьйин таска салган акыллы киси мен тенълестирмеге болады. 25Ямгыр явып, йылгалар яйылдылар, еллер эсип уьйге согылдылар, ама уьй бузылмай калды: ол уьй таска салынган эди. 26Мени тынълайтаган, ама Меним соьзлеримди толтырмайтаган аьдемди оьзининъ уьйин кумга салган акмак пан тенълестирмеге болаяк. 27Ямгыр явып, йылгалар яйылдылар, еллер эсип уьйге согылдылар эм уьй авды да савлай опырады»+.

28Иса муны айтып кутылган заманда, халк Онынъ окувына сейирсинди. 29Иса оларды, дин аьлимлериндей болмай, бир куваты ман окытатаган эди+.

8

Авыр тери маразлыды савартув

8^1•Иса тавдан туьскенде, Онынъ артыннан коьплеген аьдемлер иердилер. 2Ога авыр тери маразы болган аьдем ювыкласып келди де, тизиннен шоьнъкип, тиледи: «Бийим, эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

3Иса, колын созып, аьдемге тийгистти де: «Суьемен, тазалан!» – деди. Сол саьатлей аьдем оьз маразыннан кутылып тазаланды. 4Сонда Иса ога: «Сак бол, мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ», – деди+.

Урым юзбасшысынынъ иманы

5•Иса Капарнаумга келген вакытта, Ога бир урым юзбасшысы, янасып келип, ярдамды тиледи. 6«Бийим, – деди ол, – уьйде паралич соккан ыргатым ятады, бек яман кыйналады».

7Иса: «Мен, келип, оны савартарман», – деди.

8Юзбасшы Исага соьз кайтарып: «Бийим, Сен меним уьйиме кирмеге мен тийисли тувылман. Тек бир соьз айтсанъ, ыргатым сав болар. 9Мен оьзим де баскаларга бойсынган аьдеммен, мага бойсынган аскершилер де бар. Олардынъ бирисине: „Кет“, – десем, кетеди; баскасына: „Кел“, – десем, келеди; ыргатыма: „Муны эт“, – десем, ислейди», – деди.

10Иса, оны эситкенде, сейирсинди де Оьзи мен келетаганларга: «Сизге дурысын айтаман: Сосындай иманды Мен Исраилде эш биревде де таппаганман!+
11Сизге айтаман: коьплер куьнтувардан эм куьнбатардан келип, Алладынъ Патшалыгындагы зияпетте Ибрагим, Исхак эм Якуп пан бирге оьз орынларын алаяклар+. 12Патшалыктынъ асабалары болса тыс каранъалыкка тасланаяк. Онда йылап, тислерин кыршылдатаяклар», – деди+. 13А урым юзбасшысына Иса: «Бар! Сага ынанганынъша болсын», – дегенди айтты. Ыргаты сол саьатлей сав болды+.

Иса коьп аьдемди савартады

14•Иса Петердинъ уьйине келгенде, онынъ кайнанасы янып-куьйип авырып ятканын коьрди+. 15Иса онынъ колына тийгенлей, безгеги тыйылды. Хатын турып, Исады ас пан сыйлады+.

16Аксам авганда, Исага йинли болган коьп аьдемди аькелип басладылар. Ол, соьзи мен йинлерин кувып, авырганлардынъ баьрисин де сав этти. 17Бу, Ешая пайхамбардынъ «Ол бизим сыркавларымызды Оьзине алды эм маразларымызды аькетти» деген соьзлери толтырылсын деп, болды.

Исадынъ артыннан иеруьвдинъ баасы

18•Иса, Оьзининъ тоьгерегинде коьплеген аьдемлер йыйылганын коьргенде, сокталарына коьлдинъ аргы ягына оьтпеге буйырды+. 19Сол заманда Ога дин аьлимлерининъ бириси янасып келип: «Устаз, Сен кайда барсанъ да Мен Сенинъ артынънан иереекпен», – деди.

20Иса ога: «Туьлкилер инли боладылар, коьктинъ куслары – уялы, а Аьдем Улынынъ[*] басын салар ери йок», – деди.

21А сокталарынынъ бириси: «Бийим! Мага басында барып атамды коьммеге ызын бертага», – деп тиледи.

22Ама Иса ога: «Меним артымнан иер, оьлгенлерди коьммеге оьлилердинъ оьзлерине калдыр», – деп яваплады.

Иса давылды тынышландырады

23•Иса кайыкка мингенде, сокталары да артыннан иерип, йолга шыктылар. 24Мине кайыкты толкын ябатаган уллы давыл коьтерилди. А Иса уйклайтаган эди. 25Сокталары Онынъ янына келип: «Раббий, бизди сав калдыр! Биз аьлек болаятырмыз!» – деп уянттылар.

26Иса: «Аз иманлылар, сиз неге корктынъыз?» – деп яваплады. Сонда турып, елди де, коьлдинъ толкынласувын да тыйды, терен тыныклык туьсти+.

27Сокталары, сейирсинип: «Ким ди Бу? Ога ел де, коьл де бойсынадылар!» – деп туьсинмейтаган эдилер.

Гадара еринде йинлилерди савартув

28•Иса коьлдинъ аргы ягына, Гадара ерине келген заманда, Онынъ алдына кабыр дорбынларыннан йинли болган эки аьдем шыкты. Олар сондай бир кавыфлы болганлары уьшин сосы йолдан эш бирев де оьтпеге таьвекелленмеген эди. 29Олар: «Сен бизден не зат излейсинъ, Иса – Алладынъ Улы? Буйырылган вакыттан алдын Сен бизди азапламага келгенсинъ ме?» – деп кышкырдылар+.

30Олардан узак болмаган ерде уьйкен донъыз уьйири отлайтаган эди. 31Йинлер Исадан: «Эгер Сен бизди кувсанъ, сосы донъыз уьйирине кирмеге разылык бер», – деп тиледилер.

32Иса оларга: «Барынъыз», – деди. Йинлер шыгып, донъызларга кирдилер де буьтин уьйир, ярдан коьлге атылып, кырылды. 33Суьруьвшилер кашып, шахарга бардылар, баьрисин, йинлилерге де не болганын коса берип, айттылар. 34Сонда шахардынъ баьри яшавшылары Исадынъ алдына шыктылар, Оны коьргенде, олардынъ ериннен кетпеге тиледилер+.

9

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

9^1•Иса, кайыкка минип, коьл мен артына Оьзи яшайтаган шахарга кайтты+. 2Бир неше аьдем Ога паралич соккан, тоьсекте яткан маразлыды аькелди. Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, паралич сокканга: «Коркпа, балам! Куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

3Сол вакытта дин аьлимлери ишлериннен: «Бу Аьдем ассылык этеди!» – деп, ойландылар+.

4Иса, олардынъ ойларын билип: «Сондай яман ойлар акылынъызга кайдан келеди? 5Не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“, яде „Тур да юр“? 6Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». А паралич сокканга бурылды да: «Тур, тоьсегинъди ал да уьйинъе кайт!» – деди. 7Аьдем, турып, уьйине кайтты. 8Муны коьрген халк, сейирге калып, сондай куватты аьдемлерге берген Аллады данъклады.

Матай Исадынъ сокталарына косылады

9•Иса, соннан кетеятырып, ясак йыйылатаган ерде олтырган Матай деген аьдемди коьрди. «Меним ызымнан кел», – деди ога Иса. Матай турды да Онынъ ызыннан барды.

10Сонъында, Иса сокталары ман Матайдынъ уьйинде ас ишип турганда, коьп ясакшылар эм баска «куьналылар» да оларга косылдылар. 11Парисейлер сол затты коьргенде, Исадынъ сокталарыннан сорастырып басладылар: «Устазынъыз неге ясакшылар эм куьналылар ман бирге ас ишеди?»+

12Иса оны эситкенде, оларга: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек. 13Барып, „Языксынувды излеймен, тек курман этуьвди тувыл“ дегеннинъ маьнесин уьйренинъиз. Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды (тевбеге) шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

14•Оннан сонъ Яхъядынъ сокталары келдилер де сорадылар: «Биз эм парисейлер ораза тутамыз, а Сенинъ сокталарынъ неге тутпайдылар?»+

15Иса оларга: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында олар мыдах боларма? Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда олар ораза тутаяклар+. 16Эш бирев де эски кийимине янъы кумаштан ямав ямамайды. Ол кумаш кийимнен йыртылып кетер, тесик тагы да яман болар. 17Эш бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, тулыклар тесилер, шагыр да агар, тулыклар да аьлек болар. Йок, яс шагырды янъы тулыкка куядылар, сонда олар экеви де сакланар», – деп яваплады.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

18•Иса энди де соьйлеп туратаган вакытта, бир басшы ювыклап келип, Исадынъ аягына йыгылды. «Меним кызым мине соьле оьлди, ама Сен келип, ога колынъды бир салсанъ, ол тирилер», – деди. 19Иса турды да оны ман бирге кетти. Сокталары онынъ артыннан бардылар.

20Сол заманда Исадынъ артыннан он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналатаган хатын етти, колын Онынъ абасынынъ этегине тийгистти де:+
21«Эгер Онынъ абасына да тийсем, сав болаякпан», – деп ойланды+. 22Иса бурылды да, оны коьрип: «Таьвекеллен, кызым, – деди Ол, – иманынъ сени куткарды». Хатын сол саьатлей ок сав болды+.

23Иса басшыдынъ уьйине келгенде, сыбызгышыларды эм шавшувлы аьдемлер куьбин коьрди. 24«Шыгынъыз, кыз бала оьлмеген, тек уйклайды», – деди Ол. Ога куьлип койдылар+. 25Аьдемлерди уьйден кыстап шыгарганда, Иса кыз болган боьлмеге кирди, кыздынъ колыннан ыслады эм ол турды+. 26Мунынъ хабары баьри тоьгерек якка яйылды.

Эки сокыр ман бир сакавдынъ сав болувы

27Иса оннан шыгып бараятырганда, Онынъ артыннан эки сокыр иерип кышкырды: «Даут Улы, бизди языксын!»+
28Иса уьйге кайтты, сокырлар Ога ювыкластылар. Иса олардан: «Меним сизге ярдам этеегиме ынанасызба?» – деп сорады. «Аьше, Бийимиз!» – дедилер олар.

29Сонда Иса, олардынъ коьзлерине колын тийгистип, айтты: «Сиз кайтип ынанатаган болсанъыз, соьйтип болсын»+. 30Олардынъ коьзлери сол саьатлей ашылды. Иса оларга каты буйырып: «Коьринъиз, эш бирев де муны билмесин», – деди+. 31Олар болса барып, Исадынъ акында сол ердинъ баьри якларына хабар яйдылар+.

32Иса шыгаятырганда, Ога йинли эм сакав аьдемди аькелдилер. 33Йин кувылганда, сакав соьйлеп баслады. Аьдемлер сейирсинип: «Ва, Исраилде сосыга усаган эш бир зат та коьрилмеген», – дедилер.

34А парисейлер: «Ол йинлерди йин басшысынынъ куьши мен кувады», – дедилер+.

Койшысыз койлар

35Иса, баьри болган шахарлар ман авыллардан оьте барып, синагогларда окытты, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды яйып юрди эм туьрли авырувлардан эм сакатлыклардан аьдемлерди савартты. 36Аьдемлер куьплерин коьрип, Онынъ яны авырды, неге десе олар азапланган эм, койшысыз койлардай, шашылып айлана эдилер+. 37Ол Оьзининъ сокталарына: «Аслык онъыслы, а исшилер аз. 38Сога коьре аслык Иесиннен онъысына исшилер йибермеге тиленъиз», – деди+.

10

Исадынъ он эки элшисине тапшырувы

10^1•Оьзининъ он эки соктасын йыйып, Иса оларга кара йинлерди кувмага эм баьри авырувлардан эм сакатлыклардан савартпага куват берди.

2Он эки элшисининъ атлары: Петер деп аталган Шимон эм онынъ кардашы Эндрей, Зебедей улы Якуп эм онынъ кардашы Яхъя. 3Пилип эм Барталмай, Тома эм ясакшы Матай, Алпай улы Якуп эм Тадай. 4Канай[*] Шимон эм сонъында Исады саткан Юда Искариот.

5Иса бу он эки соктасын сосындай буйырув ман йиберди: «Ювыт болмаганлардынъ ерлерине барманъыз, самарияшы шахарлардынъ бирине де кирменъиз. 6Оннан эсе адаскан койларына усаган Исраил халкына барынъыз+. 7Бара турган вакытта: „Алладынъ Патшалыгы энди ювыклаган!“ – деп, хабарланъыз+. 8Авырганларды сав этинъиз, оьлгенлерди тирилтинъиз, авыр тери маразлыларды тазаландырынъыз, йинлерди кувынъыз. Сиз бу куьшти бослай алгансыз, босына да йиберинъиз+. 9Белинъизде не алтын, не куьмис, не де ез алманъыз. 10Йолга не артпак, не эки кат коьйлек, не шарык, не таяк алманъыз, неге десе ким ислесе, сол азыкланмага тийисли+. 11Кайсы шахарга яде элге кирсенъиз де, онда ким тийисли болганын сорап билинъиз эм кеткенге дейим сонда калынъыз. 12Уьйге киргенде, ондагыларды саламланъыз. 13Эгер тийисли болса, тилеген сав-саламатлыгынъыз ога келсин. А эгер тийисли болмаса, сиз тилеген саламатлыгынъыз оьзинъизге кайтсын. 14А эгер ким сизди ювытпаса эм соьзинъизди тынъламага суьймесе, бу уьйден яде шахардан кетеятырган вакытта аякларынъыздынъ шанъын да кагып калдырынъыз+. 15Сизге дурысын айтаман: кыямет[*] куьнинде сол шахарга коьре, Содом ман Гомора ерлерине енъилирек болаяк+.

Келеектеги кыйынлыклар

16•Мен сизди боьрилер арасына, койлардай этип, йиберемен. Сонынъ уьшин йыландай акыллы эм коьгершиндей шуьшсиз болынъыз+. 17Аьдемлерден сак болынъыз! Сизди оькимге берерлер, синагогларында камышы ман согарлар. 18Мени уьшин сизди тоьрелердинъ эм патшалардынъ алдына аькетерлер, сиз оларга да, ювыт болмаганларга да шаат боларсыз+. 19Олар сизди оькимге тапшырган вакытта, неди эм калай айтармыз деп, кыйналманъыз. Сизге неди айтпага кереги сол саьатте берилеек. 20Неге десе айтаяк сиз тувыл, а Атанъыздынъ ишинъизде айтатаган Рухы болаяк+.

21Кардашы кардашын, атасы оьз баласын оьлимге тапшыраяк эм балалар ата-аналарына карсы турып, оларды оьлтиртееклер+. 22Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+. 23Сизди бир шахарда, артынъыздан туьсип, коймасалар, баска шахарга кетинъиз. Сизге дурысын айтаман: Исраил шахарларынынъ баьрисин сиз оьтпей турып, Аьдем Улы келер+.

24Соктасы оьзининъ устазыннан йогары тувыл, кул оьзининъ бийиннен уьйкен тувыл+. 25Соктасы оьз устазынынъ аьлине етсе, а кулы оьз бийининъ аьлине келсе, разы болсынлар. Эгер уьйдинъ иесине Баалзабул деп айтатаган болсалар, уьйдегилерине неди айтаяклар!+

Сизге кимнен коркпага керек?

26Сол себепли олардан коркпанъыз, неге десе ашылмай калаяк сыр йок, билинмей калаяк ясыртын зат та болмайды+. 27Мен сизге каранъада айтатаганымды, куьн ярыгында айтынъыз, сизге сыбырдап эситтиргенимди уьйдинъ тоьбесиннен билдиринъиз. 28Шаркынъызды оьлтиретаган, а янынъызды оьлтирмеге болмаганлардан коркпанъыз. Оннан эсе янынъызды да, шаркынъызды да яханемде йоймага болаяк Алладан коркынъыз+. 29Аьше, эки торгайды бир ассарияга[*] сатпайдыларма? Ама олардынъ эш бири де, Атанъыздынъ эрки болмай, ерге йыгылмайды. 30Аьтте, басынъыздагы шаш туьклеринъиздинъ баьриси де саналган. 31Коркпанъыз, сиз коьп санлы торгайлардан баалысыз!+

32Ким аьдемлер алдында Мени ашык кабыл этсе, соны Мен де коьктеги Атамнынъ алдында кабыл этермен+. 33А ким Меннен аьдемлер алдында тайса, соннан Мен де коьктеги Атамнынъ алдында таярман+.

Исага тийисли болганлар

34•Мен ерге тынышлык аькелмеге келгенмен деп, ойламанъыз. Мен тынышлык тувыл, тек кылышты аькелмеге келгенмен+. 35Мен улын атасыннан, кызын анасыннан, келинин кайнанасыннан айырмага келгенмен. 36Аьдемнинъ душпанлары – онынъ уьйиндегилери. 37Ким Меннен эсе де атасын, не де анасын бек суьетаган болса, сол Мага тийисли тувыл. 38А ким оьзи оьлеек кашын[*] алып артымнан иермесе, сол Мага тийисли тувыл+. 39Ким яшавын сакласа, сол оны йойтар; а ким Мени уьшин яшавын йойтса, сол оны янъыдан табар+.

40Ким сизди кабыл этсе, Мени де кабыл этер эм ким Мени кабыл этсе, сол Мени йибергенди де кабыл этер+. 41Ким пайхамбарды пайхамбар болганы уьшин кабыл этсе, сол пайхамбардынъ савгасын алар. Ким туврашыл аьдемди туврашыл болганы уьшин кабыл этсе, сол туврашыл аьдемнинъ савгасын алар. 42Ким бу кишкейлердинъ бирине Меним соктам болганы уьшин тек бир тостакай сувык сув иширсе, сизге дурысын айтаман: ол бир заманда да савгасыз калмас»+.

11

Исадынъ Яхъя пайхамбарга явабы

11^1•Оьзининъ он эки элшисине тапшырувларын берип кутылганнан сонъ, Иса сол ердинъ шахарларына окытпага, уваз айтпага кетти.

2-3Яхъя, тутнакта бола турганлай, Исадынъ этетаганын эситкен заманда, оьзининъ сокталарын Ога: «Сол келмеге тийисли Сенсинъме яде бизге баскады сакламага керекпе?» – деп, соратып йиберди+.

4Иса оларга явапка: «Барынъыз, коьргенлеринъизди эм эситкенлеринъизди Яхъяга айтынъыз: 5сокырлар коьз ашадылар, аксаклар юредилер, авыр тери маразлылар авырувларыннан тазаланадылар, санъыравлар эситедилер, оьлгенлер тириледилер эм пакырларга ийги хабар билдириледи. 6Ким Мага шекленмейди, сол – бактылы», – деди+.

7Яхъядынъ сокталары кеткенде, Иса халкка Яхъя акында айтып баслады: «Сиз шоьлге не зат коьрмеге баргансыз? Ел мен шайкала турган камысты ма+? 8Йок! Сиз неди коьрмеге баргансыз? Юмсак кийимди кийген аьдемди ме? Тек юмсак кийимди киетаганлар патша сарайларында боладылар. 9Сиз сонда неди коьрмеге баргансыз? Пайхамбарды ма? Аьше, сизге айтаман, пайхамбардан да уллыды+. 10Онынъ акында булай язылган: „Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек“+. 11Сизге дурысын айтаман: хатынлардан тувганлар арасында Шомылдырувшы Яхъядан уллырак болмаган. Ама Алладынъ Патшалыгында энъ кишкейи оннан уьйкен+. 12Яхъядынъ куьнлериннен алып эндиге дейим Алладынъ Патшалыгы куьш пен алынады, куьш салувшылар оны аладылар+. 13Яхъяга дейим пайхамбарлардынъ баьриси де Тауратта болаякларды билдиретаган эдилер. 14Сиз кабыл этпеге суьйсенъиз, сол келмеге тийисли Ильяс болган+. 15Эгер кулагынъыз бар болса, тынъланъыз!+

16Мен сосы несилди ким мен тенълестирейим? Олар базар майданында олтырып, бири бирине: 17„Биз сизге сыбызгы тарттык, а сиз бийимединъиз; кайгылы йырлар йырладык, а сиз йыламадынъыз“, – деп кышкыратаган балалардай. 18Яхъя келди, не оьтпек емейди, не шагыр ишпейди, а аьдемлер: „Ол йинли“, – дейдилер+. 19Аьдем Улы келди, ашайды эм ишеди, а олар: „Мине ас ашамага, шарап ишпеге суьювши, ясакшылардынъ эм куьналылардынъ досы!“ – дейдилер. Ама акыллылыктынъ тувралыгы эткен ислеринде коьринеди»+.

Тевбеге туьспеген шахарларга – кайгы!

20•Иса Оьзи баьрисиннен де коьп куьдиретли ислерин эткен шахарлардынъ ишиндеги тевбеге туьспегенлерин айыплап баслады: 21«Кайгы сага, Коразин! Кайгы сага, Бетсайда! Неге десе сизде болып озган куьдиретли ислер Тир мен Сидонда озган болсалар, олар коьптен бери эрегожа кийип, куьлде олтырып, тевбеге туьскен болар эдилер+. 22Ама, сизге айтаман: кыямет куьн сизден эсе Тир мен Сидонга енъил болаяк+. 23Эм сен, Капарнаум, коькке дейим коьтерилеексинъме? Йок, ахыретке дери тоьмен туьсирилеексинъ. Эгер сенде этилген куьдиретли ислер Содомда этилген болсалар, ол шахар буьгуьнги куьнге дейим тураяк эди. 24Мен ше сизге айтаман: кыямет куьн сизден эсе Содом ерине енъил болаяк», – деди.

Мага келинъиз эм тынышлык табынъыз

25•Оннан сонъ Иса соьзин бардырып: «Рахметлеймен Сени, Атам, коьк пен ердинъ Иеси! Сен бу затларды акыллылардан эм билимлилерден ясырып, кишкей сабийлерге аштынъ. 26Аьше, Атам! Сен солай этуьвди ийги коьрдинъ.

27Атам Мага аьр не затты та тапшырды. Улын Атамнан баска эш бирев де билмейди. Атамды Улыннан эм Улы билдирмеге суьйгенлериннен баска эш бирев де билмейди+.

28Баьри арыганлар эм юклери мен кыйналганлар, Мага келинъиз. Мен сизди тынышландырарман+. 29Оьзинъизге Меним мойсамды алынъыз. Меннен уьйренинъиз, неге десе Мен юваспан, юрегим мен сабырман. Сизинъ янынъыз тынышлык табар. 30Меним мойсам – ийгилик, югим Меним енъил», – деди+.

12

Шабат акында сорав

12^1•Сол заманда, шабат[*] куьнде, Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары, аш болганнан бийдай масакларын юлкып, асын ашап басладылар+. 2Парисейлер оны коьргенде, Исага: «Коьресинъме! Сенинъ сокталарынъ шабат куьн этилмеге тийисли болмаганды этедилер», – дедилер+.

3Иса оларга: «Даут эм онынъ йолдаслары ашыкканда не эткенин окымагансызба? 4Ол Алла уьйине кирип, онда салынган оьтпеклерди ашады. А сол оьтпеклерди ашамага оьзине де йолдасларына да тийисли болмаган, тек дин куллыкшыларына ызын берилген+. 5Сиз, шабат куьн Алла уьйинде дин куллыкшылары ислеп, сол куьнди арамлаганларын, ама шуьшсиз калганларын Тауратта окымагансыз ба+? 6Сизге айтаман: булайда ким Алла уьйиннен уллы, сол турады+. 7Эгер сиз „языксынувды излеймен, тек курман этуьвди тувыл“ дегеннинъ маьнесин билсенъиз, сол заманда шуьшсизлерди шуьшлемес эдинъиз. 8Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деди.

Иса колы курыганды сав этеди

9•Иса, сол ерден кете барып, парисейлердинъ синагогына кирди. 10Синагогына ишинде колы курыган аьдем бар эди. Парисейлер, Исады шуьшлемеге сылтав излеген себепли, Оннан сорадылар: «Шабат куьн маразлыды савартув тийислиме?»+

11Иса оларга деп яваплады: «Сизинъ кайсы биринъиз, эгер бир койынъыз болып, шабат куьн ол шонъкырга атылса, барып шыгармас? 12А аьдем неше бир койдан баа, сайсы! Соьйтип, шабат куьн ийгилик этпеге тийисли болады»+.

13Иса маразлыга: «Колынъды соз!» – деди. Ол колын созды, онынъ колы, баскасындай, сав болды. 14Парисейлер шыгып кеттилер, Исады калай оьлтирмеге болаягын ойластылар. Иса, оны билип, сол ерден кетти.

Сайланган кул

15Исадынъ артыннан коьп аьдем иерди эм Ол авырганлардынъ баьрисин сав этти. 16Ама Иса, Меним ким экенимди ашпанъыз деп, оларга каты буйырды+. 17Солай этип, Ешая пайхамбардынъ билдирген соьзлери толтырылатаган эдилер: 18«Мине Мен сайлаган кулым! Бу – Мен суьетаган эм яным оннан разы болган; Мен Ога Рухымды берермен эм Ол халкларга аьдилликти билдирер. 19Ол не даваласпаяк, не кышкырмаяк; эш бирев де орамларда Онынъ давысын эситпеек. 20Ол сынып баслаган таякты сындырмаяк, туьтинлейтаган кендирди соьндирмеек эм ахырында аьдилликке енъуьв таптыраяк. 21Миллетлер Ога сенееклер».

Иса эм Баалзабул (шайтан)

22•Исага йинлер енъген сокыр эм сакав аьдемди аькелдилер. Иса оны сав этти, аьдем соьйлеп те, коьрип те баслады. 23Аьдемлердинъ баьриси, сейирсинип, бир бирлериннен сорадылар: «Бу – Даут Улы Масих боларма?»+

24Парисейлер оны эситкенде: «Ол йинлерди йин басшысы Баалзабулдынъ куьши мен болмаса, баскаша кувмайды», – дедилер+.

25Иса, олардынъ не ойланатаганын анълап, оларга: «Эрисип боьлинген аьр патшалык аьлек болып кетер. Эрисип боьлинген эш бир шахар яде уьй сав калмас. 26Эгер шайтан шайтанды куватаган болса, ол оьзи оьзи мен эрисип боьлинген болады. Сонда онынъ патшалыгы калай сав калсын? 27Эгер Мен йинлерди Баалзабулдынъ куьши мен куватаган болсам, сизинъ аьдемлеринъиз оларды кимнинъ куьши мен кувады? Сол себептен олар сизге тоьреши болсынлар+. 28А Мен йинлерди Алладынъ Рухы ман кувып шыгаратаган болсам, шексиз, Алладынъ Патшалыгы сизге еткен.

29Эгер куьшли уьй иесин эртерек байламаса, эш бирев де онынъ юртына кирмеге эм малын тонамага болмаяк, сайсы.

30Ким Мени мен болмаса, сол Мага карсы; эм ким Мени мен йыймаса, сол шашады+. 31Кайдай куьна да, кайдай яманлав да аьдемлерге кеширилер, тек Кие Рухты яманлав кеширилмес+. 32Эгер бирев Аьдем Улына карсы соьз айтса, сол кеширилер; ама ким Кие Рухка карсы айтатаган болса, сол бу оьмирде де, келеектегинде де кеширилмес.

33Теректи де, онынъ емисин де яхшы, яде теректи эм онынъ емисин яман деп сананъыз, неге десенъиз терек емисиннен танылады+. 34Сиз, йылан ырувы, яхшыды кайтип айтпага боласыз, эгер сиз яман болсанъыз? Неге десе аьдемнинъ авызы юрегиндегин айтады+. 35Ийги аьдем юрегинде йыйган ийгиликтен ийгилик, а яман аьдем юрегинде йыйган яманлыктан яманлык шыгарар+. 36Ама сизге айтаман: аьдемлер бос соьйлеген аьр бир соьзлери уьшин кыямет куьнинде явап берееклер+. 37Соьзинъиз сизди я аклар, я шуьшлер»+.

Юнус пайхамбардынъ нышаны

38•Сонда парисейлер эм дин аьлимлери Исадан тиледилер: «Устаз, биз Сенинъ ким болганынъды шаатлавшы бир аьлемет нышан коьрсетуьвинъди суьемиз»+.

39Иса оларга явап этип: «Яман эм зина этуьвши несил нышан излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек+. 40Юнус уьш куьн эм уьш кеше уьйкен балыктынъ карнында калай болган болса, солай Аьдем Улы да ердинъ юрегинде уьш куьн, уьш кеше болаяк+. 41Ниневийдинъ яшавшылары кыямет куьн сосы несил мен бирге коьтерилип, оны шуьшлееклер, неге десе ниневийшилер Юнустынъ билдируьвиннен сонъ тевбеге туьскенлер. А мундагы – Юнустан да уллы!+
42Кубыла Ханбийкеси кыямет куьн сосы несил мен бирге коьтерилип, оны шуьшлеек, неге десе ханбике ердинъ этегиннен Сулейменнинъ акыллылыгын тынъламага келген эди. А мундагы – Сулейменнен де уллы!

Кара йиннинъ кайтувы

43•Кара йин аьдемнинъ ишиннен шыкканда, сувсыз ерлерде, тынышлык излеп, айланады, ама таппайды. 44Сол заманда: „Оьзим шыккан уьйиме кайтайым“, – дейди. Кери киргенде, ол уьйин бос, сыпырылган эм йыйыстырылган болып табады. 45Сонда ол барып, оьзиннен де огырсыз баска ети йинди биргесине аькеледи эм сол уьйге кирип, онда яшап каладылар. Сосы аьдемнинъ аьли артта алдынгыдан да яман болады. Соьйтип сосы яман несил мен де болаяк», – деди+.

Исадынъ анасы ман кардашлары

46•Иса халк пан соьйлесетаганда, Онынъ анасы ман кардашлары келип уьйдинъ тысында туры эдилер. Олар Иса ман соьйлемеге суьетаган эдилер+. 47Бирев Исага: «Ананъ ман кардашларынъ тыста турылар, Сени мен соьйлеспеге суьедилер», – деп еткерди.

48Иса муны айтканга: «Мага ким ана эм ким кардаш?» – деп яваплады. 49Сонъ оьзининъ сокталарын колы ман коьрсетип: «Мине Меним анам эм кардашларым! 50Ким Меним коьктеги Атамнынъ буйырыгын толтырады, сол Мага кардаш, карындас эм ана», – деди+.

13

Эгинши акында таварых

13^1•Сол куьн Иса, уьйден шыгып, коьлдинъ ягасына барып олтырды. 2Онынъ тоьгерегине коьп аьдем йыйылган себепли, Ол кайыкка минди, а баьри халк ягада турды. 3Иса оларды, коьп таварыхларды айтып, уьйретти: «Мине эгинши урлык шашпага шыгады. 4Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги йол бойына туьседи. Куслар ушып келедилер де оларды шоьплейдилер. 5Баска урлыклар топырагы аз болган таслык ерге туьседилер. Тамырлары топыракта терен болмаганнан себеп, олар тез болып, туьртип шыгадылар. 6Ама куьн тувганы ман оьсимликлер иссиликтен курыйдылар, неге десе олар куьшли тамырсыз. 7Баска урлыклар шоькирли коьгемликке туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды. 8Калган урлыклар ийги топыракка туьседилер де, шашылганыннан юз, алпыс яде отыз кабат артык онъыс бередилер. 9Тынълаяк болган тынъласын!»+

10•Исадан сокталары: «Сен аьдемлерге таварых пан неге соьйлейсинъ?» – деп сорадылар.

11Иса деп яваплады: «Сизге Алла Патшалыгынынъ сырлары ашылган, ама оларга ашылмаган+. 12Неге десе кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ол моллыкта болар, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 13Оларга таварыхлар ман айтаман. Неге десе „олар карасалар да коьрмейдилер; тынъласалар да эситпейдилер эм анъламайдылар“. 14Олар Ешая пайхамбардынъ билдиргенин толтырадылар: „Эситип эситеексиз, ама анъламаяксыз. Карап караяксыз, ама коьрмеексиз. 15Неге десенъиз бу халктынъ юреклери сезимсиз болган. Олар кулаклары ман кыйын эситедилер, коьзлерин тарс юмганлар. Солай болмаса, коьзлери мен коьрер, кулаклары ман эситер, юреклери мен анълар эм Мага кайтар эдилер, (дейди Алла,) Мен де оларды савартар эдим“+.

16Ама сиз бактылысыз! Неге десе коьзинъиз коьреди, кулагынъыз эситеди+. 17Сизге дурысын айтаман: коьп пайхамбарлар ман туврашыл аьдемлер сиз коьргенлерди коьрмеге суьетаган эдилер, тек коьралмадылар. Олар сиз эситкенлерди эситеек болатаган эдилер, ама эситалмадылар+.

18•Соны ман, эгинши акында таварыхтынъ неди анълатканын тынъланъыз: 19Алладынъ Патшалыгы акында соьзди эситетаган, ама оны анъламайтаган аьр биревге ибилис келеди, сол аьдемнинъ юрегине шашылганды урлайды. Йол бойына шашылган урлык эне соны анълатады. 20Таслык ерге шашылган урлык – ол соьзди эситетаган эм, куванып, оны янме-ян кабыл этетаган аьдем; 21тек куьшли тамырсыз болганыннан, ол тебентели тувыл, Алла соьзи уьшин кыйынлыкларга эм эзиетлерге расканлай, йолдан тез таяды+. 22Шоькирли коьгемликке шашылган урлык – ол соьзди эситетеган, ама бу оьмирдинъ кайгысы эм байлыктынъ алдавлары оны басып, онъыссыз эткен аьдем+. 23Ийги топыракка шашылган урлык – ол соьзди эситкен эм оны анълаган аьдем. Ондай урлык шашылганыннан юз, алпыс яде отыз кабат артык онъыс береди»+.

Яман оьленлер уьстиннен таварых

24Иса оларга тагы да баска бир таварых айтты: «Алладынъ Патшалыгы данъылыкка яхшы урлык шашкан аьдемге усайды. 25Мине аьдемлер уйклайтаган заманда, онынъ душпаны келип, бийдай арасына яман оьленлердинъ урлыгын шашып кетеди. 26Бийдай оьсип, бас кускан заманда яман оьленлер де коьринип баслайдылар.

27Уьйдинъ иесине куллары келип: „Иемиз, сен данъылынъа яхшы урлыкты шашкан эдинъ де, а яман оьленлер кайдан шыкты?“ – дейдилер.

28„Оны душпан эткен“, – деп яваплайды иелери.

Сонда куллары сорайдылар: „Аьше, суье болсанъ, биз барып оьленди отайык?“

29„Йок“, – деп яваплайды ол, – „сиз, яман оьленлерди отаймыз деп, оны ман бирге бийдайды да юлкпага болаяксыз. 30Экиси де орув заманына дейим оьссинлер. Орувда мен орувшыларга: Алды ман яман оьленди йыйып, куьлте этип байлап, куьйдиринъиз, сонъ бийдайды йыйып, амбарыма аькелинъиз, – деп, айтарман“»+.

Шуьшитки урлык эм ашыткы акында таварыхлар

31•Иса оларга тагы да бир таварых айтты: «Алладынъ Патшалыгы аьдем оьз данъылына шашкан шуьшитки[*] урлыкка усайды.

32Шуьшитки урлык баьри баска туьрли урлыклардынъ энъ кишкейи болса да, оьскенде, калган бав оьсимликлериннен бийик болып, терекке айланады эм коьктеги куслар онынъ бутакларында уялайдылар»+.

33Иса баска бир таварыхты анълатты: «Алладынъ Патшалыгы, хатын баьрисин ашытар уьшин уьш оьлшем ун ман карыстырган ашыткыга усайды»+.

34Онынъ баьрисин де Иса халкка, таварыхлап, айтатаган эди. Таварыхсыз бир зат та анълатпады. 35Соьйтип, пайхамбар айтканлары толтырылды: «Мен таварыхлар ман айтаякпан, дуныя яратылганыннан ясырылып турганларды ашаякпан».

Яман оьленлер акындагы таварыхтынъ маьнеси

36Сонъында Иса, халкты йиберип, уьйге кирди. Онынъ сокталары касына келип: «Данъылдагы яман оьленлер акындагы таварыхты бизге анълат», – деп тиледилер.

37Иса явапка: «Ийги урлык шашувшы – Аьдем Улы. 38Данъыл – дуныя, а яхшы урлыклар – Алла Патшалыгынынъ балалары. Яман оьленлер – ибилистинъ балалары+.

39Оларды шашкан – ибилис. Орув – дуныядынъ сонъы, а орувшылар маьлеклер боладылар+.

40Сол себептен яман оьленлерди йыйып, отта кайтип куьйдире болсалар, соьйтип дуныядынъ сонъында да болаяк. 41Аьдем Улы оьз маьлеклерин йибереек, олар аьдемлерди йолдан тайдыратаган баьри затларды да йорыксызлык этетаганлардынъ баьрисин де Онынъ Патшалыгыннан йыйып,+
42янган отка атаяклар. Онда йылав эм тислер кыршылдатув болаяк+. 43Ол заманда туврашыл аьдемлер оьз Аталары Алладынъ Патшалыгында, куьндей болып, ярыкланып тураяклар. Кимнинъ кулагы бар – тынъланъыз!+

Коьмилген карызна ман баалы ынжы акында таварыхлар

44Алладынъ Патшалыгы данъылда коьмилген карызнага усайды. Аьдем карызнады тапканда, оны ясырады. Куванганыннан баьри болган затын, данъылды алаяк болып, сатып йибереди.

45Алладынъ Патшалыгы баалы ынжы буьртигин излейтаган саьвдегерге усайды. 46Онынъ бек баа буьртигин тапканда, баьри болган затын сол ынжыды алаяк болып, сатып йибереди.

Балык йылым акында таварых

47Алладынъ Патшалыгы коьлге атылган, ога коьп туьрли балык туьскен йылымга да усайды+. 48Йылым толганда, балыкшылар оны ягага шыгардылар. Сонъ олтырып яхшы балыкларын савытларга йыйдылар да яманларын тысына тасладылар+. 49Дуныядынъ сонъында да солай ок болаяк. Маьлеклер келееклер, яманды туврашылдан айыраяклар+. 50Яманды янган отка, йылав эм тис кыршылдатув болган ерге атаяклар+.

51Мунынъ баьрисин де анъладынъызба?» – деп сорады Иса.

Ога: «Анъладык», – дедилер.

52Сол заманда оларга Иса: «Соны ман Алладынъ Патшалыгында сокта болган аьр бир дин аьлими оьзининъ карызнасыннан янъы эм эски байлыкларын шыгаратаган уьй иесине усайды», – деди.

Иса Назарет шахарында кабыл этилмейди

53•Бу таварыхларды айтып кутылган сонъ, Иса оннан шыгып кетти. 54Ол Оьз ата юртына келип, ондагы синагогта аьдемлерди уьйретип баслады. Олар да сейирсинетаган эдилер: «Бу аьдемде сосындай акыл, мунадай куьдиретли ислер кайдан экен+? 55Агаш устасынынъ улы тувылма? Онынъ анасынынъ аты Марьем, кардашлары да Якуп, Юсуп, Шимон эм Юда тувылма экен+? 56Бизи мен бирге тувылма Онынъ баьри карындаслары? Бу затлардынъ баьриси де Онда кайдан экен?» – деп сорадылар. Олар бу себептен Оны кабыл коьрмеге суьймедилер.

57Иса оларга: «Пайхамбар оьз ата юртында эм оьз уьйинде болмаса, баска ерлерде сансыз болмайды», – деп айтты+.

58Оларда иман болмаганы уьшин, онда Иса коьп куьдиретли ислерди этпеди.

14

Яхъя пайхамбардынъ оьлуьви

14^1•Сол кезуьвде тетрарх[*] Ирод та Исадынъ хабарын эситкен эди. 2Ол оьзининъ аьдемлерине: «Бу – Шомылдырувшы Яхъя. Ол оьлилерден тирилген! Сонынъ уьшин сосындай куьдиретли ислер этеди», – деди+.

3Ирод, кардашы Пилиптинъ пишеси Иродиада уьшин Яхъяды ыслатып, байлаткан эм тутнакка салдырган эди+. 4Неге десе Яхъя Иродты: «Сол хатынды алганынъ тийисли тувыл», – деп, бетлеген эди+. 5Ирод Яхъяды оьлтиреек болды, тек оны пайхамбар деп санайтаган халктан коркты+.

6Ирод оьз тувган куьнин кутлайтаган вакытта, Иродиададынъ кызы конаклар алдында бийиди. Бу Иродты кувандырды. 7Ирод кыз не затты тилесе де, соны бермеге ант этип, соьз берди+. 8Анасы ман кенъескен сонъ, кыз: «Шомылдырувшы Яхъядынъ басын, табакка салып, мага булайга аькел», – деди. 9Патша бек кайгырды, тек ол, конаклар алдында ант эткени уьшин, кыздынъ тилегин толтырмага буйырды, 10аьдем йиберип, тутнакта Яхъядынъ басын кестирди. 11Аьдем оны табакка салып аькелди, кызга берди, а кыз оны анасына аькетти. 12Яхъядынъ сокталары келип, суьегин аькетип коьмдилер эм онынъ хабарын Исага еткердилер+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

13•Иса муны эситкенде, ялгыз Оьзи кайык пан авлак ерге юзди. Ама шахарлардан аьдемлер, Онынъ кайда кеткенин билип, коьлдинъ тоьгерегиннен Онынъ артыннан яяв иердилер. 14Иса, ягага шыгып, коьплеген халкты коьргенде, Онынъ яны авырды эм олардынъ маразлыларын сав этти.

15Кас каралып баслады. Исадынъ сокталары: «Мунавы авлак ер, заман да кеш болган. Халкты йибер, эллерге барып, оьзлерине азык сатып алсынлар», – дедилер.

16Иса явапка: «Олардынъ кетер уьшин кереклиси йок. Оларды сиз ашатынъыз», – деди.

17Сокталары: «Ама бизде тек бес оьтпек пен эки балык», – деп, явапладылар.

18Иса: «Оларды Мага аькелинъиз», – деди. 19Халкка коьгоьленге орынласпага буйырды. Бес оьтпек пен эки балыкты алып, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты. Сонъ оьтпеклерди сындырып, сокталарына берди, а олар халкка уьлестирдилер. 20Баьриси де тойганынша ашады, калган кесеклерди он эки шетенге йыйдылар. 21Хатынларды эм балаларды санамай, ашаганлар бес мынъга ювык бар эди+.

Иса сув уьстиннен юреди

22•Оннан сонъ Иса, тез болып, сокталарына, кайыкка минип, коьлдинъ аргы ягына Оьзиннен алдын оьтпеге буйырды, а Оьзи халкты таркатаяк болды. 23Иса ялгыз Оьзи, дува этейим деп, тавга коьтерилди, кешликте онда ялгыз калды+. 24Сол вакыт кайык коьлдинъ ортасында эди. Толкынлар кайыкка согыла эдилер, неге десе ел карсы эсетаган эди.

25Туьннинъ доьртинши боьлигинде[*] Иса коьлдинъ уьсти мен юрип, сокталарына ювыкласты. 26Сокталары, Онынъ коьлдинъ уьстиннен юруьвин коьргенде, тынышсызландылар: «Бу – куьлетки!» – дедилер эм коркканларыннан кышкырыкладылар+.

27Ама Иса сол саьатлей олар ман соьйледи де айтты: «Коьнъилленинъиз, Бу – Мен, коркпанъыз!»

28Ога явапка Петер: «Раббий! Эгер бу Сен болсанъ, мага Сенинъ касынъа сув уьсти мен юрип келмеге буйыр», – деди.

29«Кел», – деди Иса.

Кайыктан шыгып, Петер, Ога бараяк болып, сув уьсти мен кетти. 30Ама елдинъ бек куьшли эскенине коркты эм, батып баслаганда, кышкырды: «Раббий! Куткар мени!»

31Иса сол саьатлей колын тутты, ога ярдамласты да: «Аз иманлы! Неге шеклендинъ?» – деди+.

32Олар кайыкка мингенлей, ел тынды. 33Кайыкта болганлардынъ баьриси, ювыкласып келип, Исага бас ийдилер эм: «Сен уьшини мен де Алла Улы экенсинъ!» – дедилер+.

Иса Гиннесар еринде авырганларды эмлейди

34Коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гиннесар ерине келдилер+. 35Бу ердинъ яшавшылары Исады таныдылар. Тоьгерек якка хабар йиберип, Исага баьри маразлыларын алып келдилер. 36Исадан авырганларга абасынынъ этегине болса да тиймеге разылыгын бермеге тиледилер. Тийгенлердинъ баьриси де сав болдылар.

15

Инсанды не зат арам этеди?

15^1•Сонъ Ерусалимнен Исага парисейлер эм дин аьлимлери келдилер. 2Олар: «Сенинъ сокталарынъ бурынгылардынъ аьдетлерин неге бузадылар? Олар ас алдында колларын ювмайдылар», – дедилер+.

3Иса оларга: «Аьдетинъиз уьшин сиз де Алладынъ парызын неге бузасыз? – деп яваплады+. 4Алла: „Атанъ ман ананъды оьрметле“ эм „Атасы ман анасына яман соьйлеген оьлтирилмеге тийисли“ деп, буйырган+. 5Сиз болсанъыз, эгер бирев ата-анасына: „Меннен алаякларынъыздынъ баьриси Аллага берилген“, – деп айтса, 6ол киси ата-анасына ярдамласпаска болаяк дейсиз. Соьйтип сиз Алладынъ соьзин аьдетинъиз бен куватсыз этесиз. 7Экиюзлилер! Ешая пайхамбар сизинъ акынъызда туьз соьзин айткан:+
8„Бу халк Мени тиллерининъ ушы ман оьрметлейди, а олардынъ юреклери Меннен алыста. 9Олардынъ Мага табынувлары маьнесиз; окувлары – аьдем буйырыклары“»+.

10Иса, халкты оьз янына шакырып, булай айтты: «Тынъланъыз эм анъламага куьресинъиз. 11Аьдемди авызыннан кирген зат арам этпейди, а авызыннан шыккан зат арам этеди»+.

12Сонъ сокталары Исадан: «Сенинъ соьзлеринъ парисейлердинъ хаьтерлерин калдырганын билесинъме?» – деп сорадылар.

13Иса: «Меним Атам экпеген аьр оьсимлик тамыры ман сувырылаяк+. 14Койынъыз оларды, олар сокырлардынъ сокыр етекшилери. Эгер сокыр сокырды етеклеп юрсе, олар экеви де шонъкырга туьсер», – деди+.

15Петер десенъ Ога: «Сол таварыхты бизге анълатсанъ экен», – деп тиледи.

16Иса: «Сиз энди де бир зат та анъламадынъызба? 17Эслемединъизбе? Аьдемнинъ авызыннан кирген баьри зат, асказаныннан оьтип аякйолга атылады. 18Авыздан шыккан – юректен шыгады. Эне сол зат аьдемди арам этеди+. 19Неге десе огырсыз ойлар, аьдем оьлтируьв, зиналык, каьхпелик, кырсызлык, ялган шаатлыклар, тил юргисткенлик юректен шыгадылар+. 20Эне сол затлар инсанды арам этедилер, а кол ювмай ас ишуьв аьдемди арам этпейди», – деди.

Кенаншы хатыннынъ иманы

21•Иса оннан шыгып Тир ман Сидон янларына кетти. 22Сол ерден бир кенаншы хатын шыгып Ога: «Даут Улы, Бийим, Мени языксын! Кызымды йин каты азаплайды», – деп кышкыра эди+.

23Иса ога бир соьз де айтпады. Сонда сокталары Исадынъ касына келип: «Оны кув, артымыздан кышкырып келеди», – деп, тилеп басладылар.

24Иса хатынга: «Мен тек Исраилдинъ адаскан койларына йиберилгенмен», – деди+.

25Хатын ювыклады да, Ога бас ийип: «Бийим! Болыс мага!» – деди.

26Ол явапка: «Оьтпекти балалардан алып, ийтлерге аткан ийги тувылды да», – деди+.

27Хатын: «Аьше, Бийим, тек ийтлер де бийлерининъ сыпырасыннан туьскен оьтпек увакларын ашайдылар», – деп яваплады.

28Оннан сонъ Иса ога: «Эй хатын, сенинъ иманынъ куьшли ди. Сен тилегенше, сага болсын», – деди. Эм онынъ кызы сол саьатлей савартылды.

Иса доьрт мынъ аьдемди тойдырады

29•Иса оннан шыгып, Галилея коьлине келди, тавга шыгып олтырды. 30Онда Онынъ касына коьп халк оьзлери мен аксакларды, сокырларды, сакатларды, сакавларды эм баскаларды алып келип, аягынынъ алдына салды. Ол баьрисин савартты. 31Сонда халк сакавлардынъ соьйлегенин, сакатлардынъ сав болганларын, аксаклардынъ юргенлерин, сокырлардынъ коьзлери ашылганын коьрип сейирсинди, Исраил Алласын данъклады.

32Иса сокталарын шакырып: «Халкка Меним яным авырыйды, неге десе Мени мен уьш куьн турып, оларда азык калмаган. Оларды уьйлерине аш йибермеге суьймеймен, олар йолда карувсызланарлар», – деди+.

33Сокталары Ога: «Авлак ерде биз бу кадер халкты тойдырганша, оьтпек кайдан табаяк?» – дедилер.

34Иса: «Сизде неше оьтпек бар?» – деп сорады.

Сокталары: «Ети оьтпек эм бираз балык бар», – дедилер.

35Иса халкка ерге олтырмага буйырды. 36Сонъ Ол ети оьтпек пен балыкларды алды да, шуькир дувасын этип, сындырып, сокталарына узатты, сокталар да халкка уьлестирдилер. 37Баьриси де тойганынша ашадылар, калган кесеклерден де ети толы шетен йыйдылар. 38Ашаганлар, хатынлар ман балаларды санамай, доьрт мынъ аьдем бола эди+. 39Сонъ халкты таркатканлай, Иса, кайыкка минип, Магдала ерлерине йол алды.

16

Коьктен нышан излев

16^1•Парисейлер мен садукейлер Исага келип, Оны сынап, оларга коьктен нышан коьргистуьвин тиледилер+.

2Иса оларга явапка: «Сиз аксамда „Коьк кызарганга коьре, куьн шувак болаяк; 3эртенъликте де коьк карагылдым кызгылт болганга коьре, буьгуьн явынлы болаяк“ дейсиз. Экиюзлилер! Коьктинъ бетин айырып билесиз, а заманлардынъ нышанларын билалмайсызба? 4Яман эм зина этуьвши несил нышан излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек», – деди. Сонъ, оларды калдырып, шыгып кетти+.

Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткысы

5•Аргы якка оьткенде, сокталар оьтпек алмага муткан эдилер. 6Иса оларга: «Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткыларыннан сак болынъыз!» – деп билдирди+.

7Олар болса оьз араларында: «Муны оьтпек алмаганымыз уьшин айтады», – деп, ойласып басладылар.

8Оны билип, Иса оларга: «Эй, аз иманлылар, неге сиз, „Оьтпек алмадык“ деп, соьйлесесиз+? 9Энди де анъламайсызба? Бес мынъ аьдемге берилген бес оьтпек еткени, неше шетен оьтпек кесеклерди йыйганынъыз эсинъизде тувылма+? 10Доьрт мынъ аьдемге берилген ети оьтпек пен тойганнан сонъ да, неше шетен калган кесеклерди йыйдынъыз+? 11Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткысыннан сак болынъыз деп, Мен сизге оьтпеклердинъ уьстиннен айтпайтаганымды калай анъламайсыз?» – деди.

12Сонда сокталар Иса оларга оьтпек ашыткысы акында тувыл да, а парисейлер мен садукейлердинъ окувларыннан сак болынъыз деп айтканын анъладылар.

Петер Исады Масих деп таныйды

13•Иса Пилип Кесариясынынъ ерине келгенде, Оьзининъ сокталарыннан: «Халк Мени, Аьдем Улын, ким деп санайды?» – деп сорады.

14Олар: «Бир кавымлар Шомылдырувшы Яхъя деп, оьзгелери болса Ильяс деп, а баскалары Еремия, яде пайхамбарлардынъ бириси деп айтадылар»+.

15Иса сокталарыннан: «А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деп сорады.

16Шимон Петер булай яваплады: «Сен – яшав беруьвши Алладынъ Улы Масихсинъ».

17Соннан сонъ Иса: «Юнус улы Шимон, сен наьсиплисинъ, неге десе бу затты сага анълаткан – инсан тувыл, а Меним коьктеги Атам+. 18Мен сага айтаман: Сен Петерсинъ[*] эм Мен ямагатымды[*] сол тастынъ уьстине курарман эм ахыреттинъ куьши[*] ога етпеек+. 19Алладынъ Патшалыгынынъ ашкышларын сага береекпен: сен ерде не байласанъ, сол коькте де байланаяк; ерде неди шешсенъ, сол коькте де шешилеек», – деди. 20Сол заманда Иса сокталарына Оьзининъ Масих болганын биревге де айтпаска каты этип буйырды+.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

21•Сол заманнан алып, Иса сокталарына Оьзининъ Ерусалимге бармага, аксакаллардан, бас дин куллыкшылардан эм дин аьлимлерден коьп азап шекпеге, оьлтирилмеге, уьшинши куьн тирилмеге керегин анълатып баслады+.

22Петер Исады шетке шыгарып: «Алла сакласын, Раббий! Бу аьллер Сен мен болмасын!» – деп тыймага шалысты.

23Иса Петерге бурылып: «Кет касымнан, шайтан! Сен Мени йолдан тайдырмага куьресесинъ. Сен Алла ойлаганша тувыл, аьдемше ойлайсынъ», – деди+.

24Сонъ Иса сокталарына: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын коьтерип, Мага иерсин+. 25Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним уьшин йойтса, сол оны табар+. 26Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзининъ яшавын зыян этсе, муннан ога не пайда? Ол оьзининъ яшавы уьшин кайдай тоьлев берер? 27Неге десе Аьдем Улы атасынынъ данъкы ман, Оьзининъ маьлеклери мен бирге келеек: сол заманда аьр кимге ислерине коьре тийислисин береек+. 28Сизге дурысын айтаман: булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, Аьдем Улынынъ Патша болып келгенин коьрмей, оьлмееклер», – деди+.

17

Исадынъ шырайы туьрленеди

17^1•Алты куьн озганлай, Иса Петерди, Якупты эм онынъ иниси Яхъяды алып, ялгыз оларды бийик тавга мингистти+. 2Олардынъ алдында туьрленип кетти. Онынъ юзи куьндей яйнады, кийимлери болса, куьннинъ ярыгындай, ап-пак болдылар+. 3Сонда сокталарга Иса ман соьйлесип турган Муса эм Ильяс коьриндилер. 4Сол вакыт Петер Исага: «Раббий! Биз мунда турсак калай аьруьв эди! Суьйсенъ, мунда уьш кос курайым: бири Сага, бири Мусага, бири де Ильяска», – деп айтты.

5Петер бу соьзлерди айта турып, оларды ярык булыт каплады эм булыттынъ ишиннен бир давыс: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман. Онынъ айтканын тынъланъыз!» – деди+.

6Сокталар муны эситкенде бек сескендилер, коркып, эт бетлериннен йыгылдылар. 7Иса болса янларына келип, оларга колы ман тийип: «Турынъыз, коркпанъыз», – деди. 8Коьзлерин ашып караганда, Исадан баска биревди де коьрмедилер.

9Сонъ тавдан туьскенде, Иса оларга: «Аьдем Улы оьлилерден тирилгенге дейим, бу коьргенинъизди биревге де айтпанъыз», – деп буйырды+.

10Сокталары Исадан: «Дин аьлимлери, бас деп, Ильяс келмеге керегин неге айтадылар?» – деп сорадылар.

11Иса оларга: «Дурыс, Ильяс эрте келип, баьрин де алдынгы аьлине кайтарар. 12Ама айтаман сизге: Ильяс келген, тек аьдемлер оны танымаганлар, ога суьйгенлеринше эткенлер. Аьдем Улы да олардан сондай азап коьреек», – деди. 13Сол заманда сокталары, Иса оларга Шомылдырувшы Яхъя акында айтканын, анъладылар+.

Йинли ястынъ сав болувы

14•Олар халк йыйылган ерге ювык келгенде, бир киси Исадынъ аягына йыгылды да: 15«Бийим, меним улымды языксын, ол талма маразлы эм бек кыйналады, коьп кере отка да, сувга да атылды!

16Мен оны Сенинъ сокталарынъа да аькелген эдим, тек олар балады саварталмадылар», – деп тиледи.

17Иса: «Эй, имансыз, йолдан шыккан несил! Кашанга дери Мен сиз бен болаякпан? Мага не шаклы заман сизди тоьзбеге керек? Аькелинъиз ясты мунда Мага», – деди. 18Иса йинге каты буйырды, йинге баладан шыкты, бала сол саьатлей сап-сав болды+.

19Сокталар Иса ман ялгыз калганда, Ога ювыклап келип: «Йинди неге биз кувып болмадык?» – деп сорадылар.

20Иса булай яваплады: «Неге десе тийислисинше ынанмайсыз. Сизге дурысын айтаман: эгер шуьшитки буьртиги кадер иманынъыз болса, сиз бу тавга „Булайдан ана ерге коьш“ десенъиз, ол коьшер эм сиз эталмаган зат болмас+. 21Ама бу тукым йин тек [ораза тутып] дува этуьв мен кувылады», – деди.

Иса оьлип тирилеегин тагы да билдиреди

22•Галилеяда болган заманларында, Иса оларга: «Аьдем Улы аьдемлердинъ колына берилеек. 23Олар Оны оьлтирееклер, ама Ол уьшинши куьн тирилеек», – деди. Сокталары бек кайгырдылар+.

Алла уьйине берилген ясак

24Олар Капарнаумга кайтканда, ясак йыювшылар Петердинъ касына келип: «Сизинъ Устазынъыз Алла уьйине берилеек эки драхмалык[*] ясакты бермеспе?» – деп сорадылар+.

25Петер: «Берер», – деди.

Ол уьйге киргенде, Иса оннан алдын: «Сен кайтип ойланасынъ, Шимон? Ердинъ патшалары кимлерден ясак йыядылар? Оьзлерининъ улларыннан ма, яде баскалардан ма?» – деп сорады.

26Петер Ога: «Баскалардан», – деди.

Иса: «Олай болса уллар ясактан босатыладылар. 27Тек олардынъ хаьтерин калдырмас уьшин, коьлге барып, кармак тасла, энъ алдын туьскен балыктынъ авызын ашсанъ доьрт драхмалык акша табарсынъ. Оны Мен уьшин де, оьзинъ уьшин де оларга бер», – деди+.

18

Ким энъ маьнели?

18^1•Сол заманда сокталары Исадынъ касына келип: «Алладынъ Патшалыгында энъ уьйкен ким?» – деп сорадылар.

2Иса бир балады шакырып, оны олардынъ ортасына салып: 3«Сизге дурысын айтаман: туьрленмесенъиз эм де балаларша болмасанъыз, Алладынъ Патшалыгына бир заманда да киреек тувылсыз+. 4Соны ман, бу баладай, оьзин ким кишкейге санаса, сол Алладынъ Патшалыгында энъ уьйкенге саналаяк. 5Мунадай бир балады Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди+.

Йолдан тайдырув акында

6Мага ынанувшы бу кишкейлерден бирин ким йолдан тайдырса, мойнына уьйкен туьйирмен тасы байланып, денъиздинъ теренине йиберилсе, ога ийги болар эди. 7Аьдемлерди йолдан тайдыратаган затлардан дуныяга кайгы! Бу баьри затлар болмага керекли, тек оларды болдырганга кайгы!+

8Эгер сени колынъ яде аягынъ йолдан тайдыратаган болса, оларды кес те тасла. Эки колынъ эм эки аягынъ ман оьмирлик отка тасланганнан эсе, яшавга колсыз яде аяксыз киргенинъ яхшы+. 9Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны юлкып алып тасла. Эки коьз бен яханемнинъ отына тасланганнан эсе, яшавга бир коьзинъ мен киргенинъ яхшы+.

10•Тек каранъыз, сол кишкейлердинъ бирисин де корламанъыз! 11Аьдем Улы йойтылганды излемеге эм куткармага келген, сайсы.

Адаскан кой акында таварых

12Сиз калай ойлайсыз? Эгер биревдинъ юз койы болып, солардынъ бириси адасса, ол токсан тогызын тавларда калдырып, адасканды излеп кетпеспе? 13Эм эгер ол оны тапса, сизге дурысын айтаман: адаспаган токсан тогызыннан эсе, ога бек куванар. 14Соьйтип те сизинъ Коьктеги Атанъыз бу балалардынъ бирисининъ де йойылувын унамайды+.

Куьна этетаган кардаш акында

15•Эгер де (иман) кардашынъ сага карсы куьна этсе, ога бар да экевинъизден экев коьзбен-коьз янъылысын ога айт. Эгер ол сенинъ соьзинъе тынъласа, кардашынъды кайтара табарсынъ+. 16Эгер ол сени тынъламаса, эки яде уьш шааттынъ айтканы ман аьр соьзди беркитер уьшин, бир яде эки аьдем оьзинъ мен алып бар+. 17Оларга да тынъламаса, иман ямагатына айт; ямагатка да тынъламаса, сен ога, имансызга яде ясакшыга карагандай, караяксынъ+.

18Сизге дурысын айтаман: сиз ерде не байласанъыз, сол коькте де байланаяк, ерде неди шешсенъиз, сол коькте де шешилеек. 19Тагы да бир кере айтаман сизге: ер юзинде сизинъ аранъыздан эки аьдем кайбир ис акында дува этпеге келисселер, Меним Коьктеги Атам олардынъ тилеклерин кабыл этер+. 20Неге десе эки яде уьш аьдем Меним атым ман йыйылган ерде, Мен олар ман бирге боларман», – деди.

Кеширип билмеген кул акында таварых

21Сол заманда Петер Исадынъ касына келип: «Раббий! Мага карсы куьна эткен кардашымды неше кере кеширмеге керек ти, ети кереге дейим ме?» – деп сорады+.

22Иса ога: «Сага етиге дейим демеймен, а етисерден етпис кере. 23Алладынъ Патшалыгы бу себептен оьзининъ кулларынынъ борышларын эсапламага суьйген патшага усайды. 24Патша эсаплавды баслаган заманда, ога он мынъ талант[*] борышы болган биревди аькелдилер. 25Борышлы кисидинъ тоьлемеге заты болмаганнан себепли, патша онынъ оьзин, хатынын, балаларын эм болган баьри муьлкин сатып, борышты тоьлемеге буйырды+. 26Сол заманда кул онынъ аягына йыгылып: „Бийим! Бираз тоьз мага, сага баьрин тоьлермен“, – деп, бас ийди. 27Бий кулды аяп, баьри борышын кеширип, оны йиберди.

28Ама кул кете барып, йолдасларыннан ога юз динар борышлы болган биревди йолыкты, оны сермеп ыслап: „Борышынъды тоьле!“ – деп, бугындырып баслады. 29Сонда йолдасы онынъ аягына йыгылып: „Бираз тоьз мага, мен сага тоьлермен“, – деп тиледи. 30Болган уьшин ол унамады, борышын тоьлегенге дейим карамай, аькетип йолдасын тутнакка капатады+. 31Бу исти коьрген баска куллар юреклери бек кыйналып, барып бийлерине болган ис акында айттылар.

32Бийи оны шакырып: „Яман кул! Сен меннен тилегенинъ уьшин мен баьри борышынъды кеширген эдим. 33Мен сени аягандай, сен де оьзинънинъ йолдасынъды аяп болмадынъма?“ – деди. 34Патша ашувланып, баьри борышын тоьлеп кутылганга дейим, сол кулды азап шектиретаганларга берди. 35Эгер дейим сиз оьз кардашларынъызды ак юректен кеширип билмесенъиз, Меним Коьктеги Атам да аьр биринъизге соьйтип этеек», – деди+.

19

Талак акында

19^1•Соьзин кутарып, Иса Галилеяды калдырып, Юдея ерлерине, Йордан сувынынъ аргы ягына кетти. 2Онынъ артыннан коьплеген аьдемлер ызладылар. Иса онда оларды савартып барды.

3Парисейлер Исага ювык келип, Оны сынамага суьйип: «Байынынъ пишесине талак салмага кайдай сылтав болса да эркинлиги барма?» – деп сорадылар.

4Иса оларга явап берип, булай айтты: «Яратувшы бас деп эр киси мен хатынды яратканын,+
5„Сога коьре де, эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады“ деп айтканын сиз окымагансызба+? 6Соьйтип олар экев тувыллар, олар бир кевде. Эне сол себепли де Алла кавыстырганларды аьдем айырмасын»+.

7Парисейлер: «Ол заманда неге Муса эрдинъ айырылысув кагытын берип, пишесин талаклавын буйырган?» – дей бердилер+.

8Иса оларга: «Ийнат болганынъыз уьшин Муса сизге пишелеринъизди талакламага ызын берген. Тек басында соьйтип болмаган. 9Сизге айтаман: ким эр-хатынлык алаллыкты бузганы уьшин болмай, баска себептен пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол зиналык этеди», – деди+.

10Сокталары Исага: «Эр кисидинъ хатыны алдында борышы сол кадер каты болатаган болса, хатын алмаганы ийги», – дедилер.

11Иса: «Бу соьзлеримди баьриси де кабылламайдылар. Тек кимге бу куьш берилген – сол кабыллар+. 12Бир кесеклер аналарыннан уьйленмеге ярамай тувганлар, баскаларды аьдемлер соьйтип эткенлер, уьшиншилер Алладынъ Патшалыгы уьшин уьйленмеске унайдылар. Ким муны кабыл этип алса, солай этсин», – деди.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

13•Оннан сонъ Исага, колын тийгистип, яхшылык тилесин деп, саьбийлерди аькелдилер. Сокталар болса оларды тыйдылар. 14Иса: «Койынъыз сабийлерди, оларга Мага келмеге шырмав этпенъиз, неге десе Алладынъ Патшалыгы сондайлардыкы», – деди+. 15Эм балалардынъ басларына колын салып, яхшылык тилеп, сол ерден кетти.

Байлык эм оьмирлик яшав

16•Сонъ бирев келип Исага: «Устаз, оьмирлик яшавды алар уьшин мага кайдай яхшылык этпеге керек?» – деп сорады+.

17Иса ога: «Неге Мага яхшылык акында сорайсынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. Оьмирлик яшавга кирмеге суье болсанъ, Онынъ парызларын толтыр», – деди+.

18Ол: «Кайсыларды?» – деди.

Иса: «Аьдем оьлтирме, зиналык этпе, урлама, ялган шаатлык этпе, 19атанъ ман ананъды оьрметле, ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй», – деп яваплады+.

20Яс Исага: «Булардынъ баьрисин де (бала шагымнан) толтыраман, мага энди де не етиспейди?» – деп сорады+.

21Иса ога: «Тамам болмага суьйсенъ, бар эм болган муьлклеринъди сат та, акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ кел, Меним артымнан ызла», – деди+.

22Бу соьзлерди эситкенде, яс мыдах болып кетти; неге десе онынъ коьп муьлки бар эди.

23Сонда Иса сокталарына: «Сизге дурысын айтаман: бай аьдемге Алла Патшалыгына кирмеге кыйын. 24Энди де айтаман сизге: бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш», – деди.

25Оны эситкенде, сокталары бек сейирсинип: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – дедилер.

26Иса оларга карап: «Аьдемлерге бу этип болмас зат, ама Алла баьри затты этип болады», – деди+.

27Ол заманда Петер Оннан: «Мине биз баьри затты да калдырып, Сенинъ артынънан ызладык; а бизге оннан не болаяк?» – деп сорады+.

28Иса оларга: «Сизге дурысын айтаман: сиз, Меним артымнан барганлар, дуныя янъырганда, Аьдем Улы Оьзининъ мактавлы тагына олтырган заманда, Исраилдинъ он эки ырувына оьким этпеге он эки такка олтыраяксыз+. 29Меним атым уьшин уьйлерин, ага-инилерин, аьпте-синълилерин, атасын, анасын, пишесин, саьбийлерин, эгин ызанларын калдырган аьр бир аьдем, юз кере артык алаяк эм оьмирлик яшав да табаяк+. 30Ама алдыдагылардынъ коьбиси артта, арттагылардынъ коьбиси алдыда болаяк», – деди+.

20

Юзим бавдагы исшилер акында таварых

20^1«Алладынъ Патшалыгы эртенъ мен эртенъликте юзим бавына ялшылар алмага шыккан уьй иесине усайды. 2Ол исшилер мен, бир куьнге бирер динар тоьлемеге деп, ярасып, оларды оьзининъ юзим бавына йиберди.

3Уьшинши саьатке[*] ювыклаганда ол шыгып, майданда бос турган баска аьдемлерди коьрди. 4Оларга да: „Келинъиз сиз де Меним юзим бавыма, сизге тийислисин берермен“, – деди. Олар бардылар.

5Тагы да алтыншы эм тогызыншы саьатке[*] ювыклаганда шыгып соьйтип этти. 6Сонъында он биринши саьатке[*] ювык заманда шыгып, бос турган баска аьдемлер тапты да оларга: „Сав куьнди сиз мунда бос неге турасыз?“ – деди.

7Олар ога: „Бизди бирев де ялга алмаган“, – дедилер.

Уьйдинъ иеси оларга: „Сиз де меним юзим бавыма келинъиз, куллыгынъызга коьре мен тоьлермен“, – деди.

8Кас каралганда юзим бавынынъ иеси оьзининъ ис юргистуьвшисине: „Исшилерди шакыр да, сонъында келгенлерден баслап, бириншилерге дейим, олардынъ кыйын акларын бер“, – деди+.

9Он биринши саьатлерде келгенлер бирер динар алдылар. 10Биринши болып келгенлер олардан коьп алармыз деп саклаган эдилер. Тек олар да бирер динар алдылар. 11Куллык акларын алганлай, олар уьйдинъ иесине разы болмаганларын айтып басладылар: 12„Бизден сонъ келгенлер бир саьат ислегенлер, а сен оларды бизи мен – куьннинъ кыздырувына тоьзип ислегенлер мен – тенъ эттинъ“, – дедилер.

13Юзимши олардынъ биревине яваплап: „Досым, мен мунда янъылыс этпеймен: сен мени мен бир динарга яраспаганма эдинъ? 14Оьзинъдикин ал да кет; мен бу арттагыларга да сага бергенимди бермеге суьемен. 15Мен оьзимнинъ акшамды суьйгенимше кулланмага эркин тувылманма? Йок десе меним юмартлыгым уьшин куьнлейсинъме?“ – деди.

16Арттагылар мине сондай алдыда, а алдыдагылар артта болаяклар»+.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

17•Ерусалимге бара турганда Иса он эки соктасын йолдынъ бир янына шыгарып оларга:

18«Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлерининъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирмеге оьким шыгараяклар.

19Оны маскаралап, камышыламага эм кашка кермеге баска миллетлилерге тапшыраяклар, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек», – деди+.

Зебедей улларынынъ тилеги

20•Сол заманда Зебедей улларынынъ анасы уллары ман Исадынъ касына келди. Ога бас ийип, тилеги бар экенин айтты+.

21Иса: «Сен не тилейсинъ?» – деди.

Кыскаяклы: «Меним бу эки улыма Патшалыгынъда бирине онъ янынъда, экиншисине сол янынъда олтырмага разылыгынъды бер», – деп тилек салды+.

22Иса явапка: «Не тилегенинъизди билмейсиз. Мен ишеек аяктан[*] ишпеге, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылмага боларсызба?»

Олар: «Болармыз», – дедилер+.

23Сонъ Иса оларга: «Элбетте, Мен ишеек аяктан ишеексиз, [Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылаяксыз]. А онъ янымда эм сол янымда олтырувга эркинлик беруьв Меним колымда тувыл. Ол орынлар Атам кимлерге аьзирлеген болса, соларга байыр», – деди.

24Муны эситип, калган он сокта эки кардашка ашувландылар. 25Иса оларды касына шакырып, булай айтты: «Сиз билесиз, миллетлердинъ басшылары халкты юмсайдылар, уьйкен аьдемлери де оларды бойсындырадылар. 26Сизинъ аранъызда сондайлар болмасын. Керисинше, сизинъ аранъызда уьйкен болмага суьйген – ыргатынъыз болсын+. 27Сизинъ аранъызда биринши болмага суьйген – кулынъыз болсын. 28Сондай болып Аьдем Улы да Оьзине куллык эттирер уьшин тувыл, Оьзи куллык этпеге, курман болып коьплерди куткарып, Оьзининъ янын бермеге келген»+.

Эки сокырдынъ коьзлери ашылады

29•Олар Ериходан шыкканда, коьп халк Исадынъ артыннан барды. 30Онда йолдынъ янында олтырган эки сокыр, Исадынъ оьтип бараятырганын эситип: «Даут Улы, Бийимиз, бизди языксын!» – деп кышкырып басладылар+.

31Халк болса, оларды тыйып, уьндетпеске шалысты, а олар: «Даут Улы, Бийимиз, бизди языксын!» – деп тагы да бек кышкырыкладылар.

32Иса токтап, оларды шакырып: «Мен сизге эткендей не зат тилейсиз?» – деп сорады.

33Олар: «Бийимиз! Коьзлеримиз ашылсын деп тилеймиз», – дедилер.

34Иса, языксынып, олардынъ коьзлерине тийди. Сол саьат сокырлардынъ коьзлери ашылдылар эм экеви де Онынъ артыннан кеттилер+.

21

Иса Ерусалимге киреди

21^1•Олар Ерусалимге ювыклап келип, Зейтун тавында орынласкан Бетпагей элине еткенде, Иса алдыга эки соктасын булай айтып йиберди:+
2«Алдынъыздагы элге барынъыз. Онда киргенлей, байланып турган эшекти эм онынъ касында баласын табарсыз. Оларды шешип, Мага алып келинъиз. 3Эгер ким де болсын бирев, неге соьйтип этесиз деп, сораса, „Олар Раббийге керек, Ол оларды тез артына йиберер“ деп, айтарсыз».

4Бу зат пайхамбар аркалы билдирилген соьзлер толтырылар уьшин болды. Ол булай айткан:+
5«Сионнынъ кызына[*]: „Мине патшанъ ана эшекке эм эшек баласына минип, ювас болып, сага келеятыр“ деп айтынъыз».

6Сокталар барып, Иса оларга айткандай, эттилер. 7Олар ана эшекти эм онынъ баласын аькелдилер, оларга абаларын юкледилер эм Иса абалардынъ уьстине олтырды. 8Коьп халк оьз абаларын йол уьстине яйдылар, баскалары, тереклерден бутаклар кесип, йол уьстине тоьсей эдилер. 9Алдыда барган халк та, арттан келгенлер де: «Дауттынъ Улына осанна![*] Раббийдинъ аты ман келеятырган муьбарек болсын! Аллаху-Таалага осанна!» – деп кышкырып бардылар+.

10Иса Ерусалимге киргенде, шахар козгалды эм баьриси: «Ким ди Ол?» – деп сорай эдилер.

11Халк: «Бу Галилеядагы Назареттен шыккан Иса Пайхамбар», – деп, яваплай эди+.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

12•Иса Алла уьйининъ каралдысына киргенлей, онда сатув-алув этуьвшилердинъ баьрисин де кувды, акша авыстырувшылардынъ сыпыраларын, коьгершин сатувшылардынъ олтыраларын авдарды+. 13Оларга: «„Меним уьйиме, дува уьйи деп аталар“ деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

14Алла уьйининъ каралдысында Исадынъ касына сокырлар эм аксаклар келдилер, Ол да оларды савартты. 15Бас дин куллыкшылар ман дин аьлимлери болса, Ол эткен сейир ислерди эм Алла уьйининъ каралдысында саьбийлердинъ «Даут Улына осанна!» – деп кышкырганларын коьрип, ашувландылар+.

16Ога: «Олардынъ не айтып кышкырганларын эситесинъме?» – дедилер.

Иса болса олардан: «Аьше! Сиз бир заманда да „Яс саьбийлердинъ эм эмшектеги балалардынъ авызыннан Сен Оьзинъди мактаттынъ“ дегенди окымагансызба?» – деп сорады+. 17Сонъ оларды калдырып, шахардан шыкты да Бетхинийге барып конды+.

Курыган ынжыр тереги

18•Танъда шахарга кайтаятырганда, Иса аш болган эди+. 19Йол бойында Ол бир ынжыр терегин коьрди, касына келип, япыраклардан баска бир зат та таппаганда: «Муннан сонъ бир заманда да сенде емис болмасын!» – деди. Сол саьатлей ынжыр тереги курып калды+.

20Муны коьргенде сокталар: «Ынжыр тереги сол саьатлей калай курыды?» – деп сейирсиндилер.

21Иса оларга яваплап: «Сизге дурысын айтаман: шекленмей ынана болсанъыз, ынжыр терекке этилген мен калмай, бу тавга да: „Коьтерил де денъизге атыл!“ десенъиз, ол да болар+. 22Эгер дейим иманлы болсанъыз, дува ман не тилесенъиз де соны алаяксыз», – деди+.

Исадынъ куваты акында сорав

23•Иса Алла уьйининъ каралдысына келип уьйреткен вакытта, бас дин куллыкшылары ман халк аксакаллары Онынъ янына келип: «Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

24Иса оларга: «Мен де сизден бир зат сорайым. Оны мага айтсанъыз, Мен де сизге буларды кайсы куват пан этетаганымды айтарман. 25Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы кайдан эди: коьктен ме яде аьдемнен ме?» – деди.

А олар оьз ара булай соьйлестилер: «„Коьктен“, – десек, Ол бизге „Сонъ неге ога ынанмаган эдинъиз?“ – деп айтар,+
26А „Аьдемнен“, – десек, халктан коркамыз, Яхъяды олар баьри де пайхамбар деп санайдылар»+.

27Сонъ Исага явапка: «Билмеймиз», – деп явапладылар.

Ол да: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Эки улдынъ акында таварых

28«Мунадай затка сиз не айтарсыз. Бир аьдемнинъ эки улы болган. Ол бириншисининъ янына барып: „Ясым, бар буьгуьн юзим бавымда исле“, – дейди.

29Ол десенъ: „Баралмаспан“– деп, сонъ артта оькинип, барады.

30Аталары экиншисининъ янына барып, ога да соьйтип тилейди. Улы явапка: „Барайым, бийим“, – дейди, ама бармай калады.

31Экевининъ кайсысы аталарынынъ тилегин толтырган?»

Ога: «Бириншиси», – дедилер.

Иса оларга: «Сизге дурысын айтаман: Алладынъ Патшалыгына ясакшылар ман каьхпелер сизден эсе алдыда барадылар. 32Неге десе Яхъя сизге тувра йол ман келгенде, сиз ога ынанмагансыз, ясакшылар ман каьхпелер ога ынанганлар. А сиз муны коьргенде де, сонъында да оькинип ога ынанмагансыз!»+

Яман юзимшилер акында таварых

33•«Тагы бир баска таварыхка тынъланъыз. Бир муьлк иеси юзим бавын олтыртады, тоьгерегине кора этеди, онда юзим эзгиш казып, каравылшыга бийиклев курады, сонъ бавды юзимшилерге ялга берип, тыс элге кетеди+. 34Емис йыюв заманы еткенде, онъыстан туьскен пайын алаяк болып, юзимшилерге оьзининъ кулларын йибереди. 35Юзимшилер онынъ кулларын ыслап, биревлерин тоьбелейдилер, экиншилерин оьлтиредилер, уьшиншилерин тас пан сыбалайдылар+. 36Ол тагы да алдынгыннан да коьп баска кулларын йибереди; оларга да солай этедилер. 37Сонда ол, „Улымнан уялырлар“ деп, оларга оьзининъ улын йибереди+.

38Ама юзимшилер онынъ улын коьрип, бирбирлерине: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калар“, – дейдилер+. 39Оны ыслап, бавдан тыска шыгарып, оьлтиредилер+. 40Энди юзим бавынынъ иеси келгенде, бу юзимшилерге не этер экен?»

41Олар Исага: «Ол яман аьдемлерди яман оьлтирер, юзим бавын да ога заманында емислерин берип тураяк баска юзимшилерге берер», – дедилер+.

42Иса: «Кие Язувларда: „Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды. Бу – Раббий эткен ис, оны коьргенде сейирге каламыз,“ – деп язылганын сиз бир заманда да окымагансызба+?

43Сонынъ уьшин сизге айтаман: Алладынъ Патшалыгы сизден алынаяк, хайырын тийгистеек халкка берилеек.

44Сол тастынъ уьстине ким йыгылса – шашылар, а кимнинъ уьстине сол тас туьссе – эзилер».

45Бас дин куллыкшылар эм парисейлер Онынъ таварыхларын эситкенде, Ол оьзлерининъ акында айтканын анъладылар. 46Исады ысламага сылтав изледилер, ама халктан корктылар; неге десе халк Онынъ пайхамбар болганын билетаган эди+.

22

Неке кыюв тойдынъ акында таварых

22^1•Иса халкты таварыхлар ман уьйреткенин бардыра берди:+
2«Алладынъ Патшалыгы улына неке кыюв той эткен бир патшага усайды+. 3Ол оьзининъ кулларын неке кыюв тойга конакларды шакырмага деп йиберген, тек олар келмеге унамаганлар.

4Сонда ол: „Мине зияпетимди аьзирледим: бугаларым, асыраган бузавларым сойылган, баьри де аьзир, неке кыюв тойга келинъиз деп, конакларга билдиринъиз“, – дегенди айтып, баска кулларын йибереди.

5Олар болса, шакырувга эс бермей, кими сабанына, кими сатув-алувына кетедилер. 6Баскалары онынъ кулларын ыслап тоьбелейдилер эм оьлтиредилер+. 7Оны эситкенде, патша ашувланып, оьзининъ аскерин йибереди, кыянатшыларды оьлтиртеди, шахарларын да яктыртады+.

8Сонъ кулларына: „Той асы аьзир, а шакырылганлар ога тийисли болмадылар,+
9Сиз энди йоллар айкаскан ерлерге барынъыз, сонда кимди тапсанъыз да, баьрисин де неке кыюв тойга шакырынъыз“, – дейди. 10Соьйтип куллар, йолларга шыгып, баьри тапкан аьдемлерин: яманларды да, яхшыларды да йыядылар эм той уьйи конаклардан толады.

11Патша конакларга карамага кирип, онда той кийим киймеген бир аьдемди коьрип, 12Ога: „Дос! Той кийимсиз сен мунда калай киргенсинъ?“ – дейди. Киси уьндемейди.

13Ол заманда патша куллыкшыларына: „Онынъ колларын, аякларын байлап, тыс каранъалыкка тасланъыз. Онда аьдемлер йылап, тислерин кыршылдатаяклар“, – дейди+.

14Сога коьре, шакырылганлар коьп, сайланганлар аз».

Урым императорына ясак

15•Сонъ парисейлер кетип, Исады соьзлери мен кайтип ыслайык экен деп, кенъес эттилер+. 16Олар Исага оьзлерининъ сокталарын эм патша Иродтынъ аьдемлерин йиберип: «Устаз! Сен туьз соьзли болып, Алладынъ йолына туьз уьйреткенинъди билемиз. Ким де болсын онынъ ойлаганына эс бермейсинъ, неге десе кимге де болсын сога ярамага куьреспейсинъ+. 17Айт бизге: Сен кайтип ойлайсынъ? Кесарга[*] ясак тоьлемеге тийислиме яде тийисли тувылма?»+

18Иса болса олардынъ яман ниетлерин билип: «Неге сынайсыз Мени, экиюзлилер+? 19Ясакка берилетаган акшады Мага коьрсетинъиз», – деди. Исага бир динар аькелип бердилер. 20Иса: «Мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?» – деп сорады.

21«Кесардыкы», – дедилер.

Иса: «Солай болса, кесардыкын кесарга, Алладыкын Аллага беринъиз», – деди+. 22Муны эситкенлей, парисейлер сейирсинип, Исады калдырып кеттилер.

Тирилуьв акында сорав

23•Оьлгенлер тирилмес деп айтатаган садукейлер сол куьн Исага келип, булай деп сорадылар:+
24«Устаз! Муса (Тауратта): „Баласы болмай, ким оьлсе, кардашы онынъ пишесин алып, оьлген кардашы уьшин тукым тувдырсын“, – деп айткан+. 25Бизде ети кардаш бар эди. Бириншиси уьйленди, баласы болмай, пишесин экинши кардашына калдырып, оьлип кетти. 26Экиншиси де, уьшиншиси де, етиншисине дейим де соьйтип болды. 27Баьрисининъ артыннан хатын да оьлди. 28Солай болганда кыямет куьнинде сол хатын кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол баьрисининъ де пишеси болган».

29Иса оларга явапка: «Не Кие Язувларды, не Алладынъ куьдиретин билмейсиз, онынъ уьшин янъыласыз. 30Неге десе тирилгеннен сонъ уьйленеек те, байга бараяк та тувыллар, олар Алладынъ коьктеги маьлеклериндей болаяклар. 31А оьлгенлердинъ тирилуьви акында Алладынъ сизге айтканын окымагансызба? 32Алла: „Мен Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласыман“ деген. Алла оьлгенлердинъ тувыл, тирилердинъ Алласы», – деди+.

33Халк соны эситкенде, Онынъ уьйретуьвине сейирсинди.

Энъ маьнели парыз

34•Парисейлер, Иса садукейлердинъ авызларын тыйганын эситкенлей, бирге йыйылдылар. 35Сонъ олардынъ бири, Таурат аьлими, Оны сынап: 36«Устаз! Тауратта энъ маьнели парыз кайсы?» – деп сорады.

37Иса ога: «„Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, акылынъ ман суьй“+. 38Бу – биринши эм де энъ маьнели парыз. 39Экиншиси ога усайды: „Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй“+. 40Савлай Таурат та, пайхамбарлардынъ окувлары да бу эки парызга негизленедилер»+.

Масих кимнинъ улы?

41•Парисейлер йыйылганда Иса: 42«Масихтинъ акында сиз кайтип ойлайсыз? Ол кимнинъ Улы?» – деп сорады.

Ога: «Дауттынъ», – дедилер+.

43Иса: «Аьше неге Даут, Кие Рух пан коьнъилленип, Ога „Бий“ дейди?» – деп сорады. – 44«Даут: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ янымда олтыр, деп айткан“, – деди+. 45Соны ман, Даут Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ улы калай болар?» 46Сонъ бир аьдем де Исага бир соьз де айталмады. Сол куьннен баслап бир аьдем де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

23

Экиюзлилерге кайгы!

23^1•Сол заманда Иса халкка да, сокталарына да булай айтты: 2«Мусадынъ орнын дин аьлимлери мен парисейлер бийлегенлер. 3Сол себептен олардынъ сизге баьри де айтканларын этинъиз; тек олардынъ эткенлерин этпенъиз, неге десе олар бир затты айтадылар, а баска затты этедилер+. 4Олар, коьтерип болмастай, авыр юкти аьдемлердинъ аркасына юклейдилер, а оьзлери болса бармакларын да йыбырдатпага суьймейдилер.

5Олар баьри ислерин аьдемлер коьрсин деп этедилер, Таурат аятларын саклайтаган ерлерин[*] кенъейтедилер, абаларынынъ шашакларын тагы да узын этип тагадылар+. 6Тагы да тойларда тоьрде, синагогларда энъ йогары орынларда олтырмага,+
7майданларда салам алмага, аьдемлердинъ оларга: „Устаз!“ деп айтканларын суьедилер.

8Сиз болса устазлар деп оьзинъизге айттырманъыз, неге десе сизде бир устаз – ялгыз Масих, сиз баьринъиз де кардашлар+. 9Ер юзинде биревге де атамыз деп айтпанъыз, неге десе сизинъ Атанъыз ялгыз бирев – Ол Коькте+. 10Сиз „насихатшы“ деп те оьзинъизге айттырманъыз, неге десе сизинъ насихатшынъыз – ялгыз Масих.
11Сизинъ энъ уьйкенинъиз сизге ярдамшы болсын,+
12Неге десе оьзин-оьзи коьтеруьвши тоьменленеек, а оьзин-оьзи тоьменлетуьвши коьтерилеек+.

13Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Сиз Алла Патшалыгынынъ эсигин аьдемлердинъ юзине ябасыз: оьзинъиз де кирмейсиз, кирмеге суьйгенлерди де йибермейсиз.

[+
14Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзинъизге байырлайсыз, коьзбайлавышка узын дувалар окыйсыз. Сол затлар уьшин катырак шуьшинъизге еткерилеексиз.]

15Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Бир аьдемди де болса дининъизге доьндирер уьшин, ер мен денъизди оьтип куьресесинъиз, ол доьнсе, оны оьзинъизден эки кере яман, яханемлик аьвлети этесиз.

16Кайгы сизге, сокыр етекшилер! Сиз: „Аьдем Алла уьйи мен ант этсе, анты маьнесиз болады; сол Алла уьйининъ алтыны ман ант этсе, ол антын толтырмага борышлы“, – дейсиз+. 17Акылсызлар эм сокырлар! Кайсысынынъ маьнеси уьйкен: алтыннынъ ма, алтынды кие эткен Алла уьйининъ ме+? 18Тагы да: „Аьдем курман этилуьвши ер мен ант этсе, анты маьнесиз болады, онынъ уьстинде болган курман ман ант этсе, ол антын толтырмага борышлы“, – дейсиз. 19Акылсызлар эм сокырлар! Кайсысынынъ маьнеси уьйкен: курманнынъ ма, курманды кие эткен курман этилуьвши ердинъ ме+? 20Курман этилуьвши ер мен ант эткен оны ман да, онда болган баьри зат пан да ант этеди. 21Алла уьйи мен ант эткен де оны ман да, онда яшаган Алла ман да ант этеди. 22Коьк пен ант эткен Алладынъ тагы ман да, онда олтырган Алла ман да ант этеди.

23Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер! Неге десе ялбуздынъ[*], коныхрайдынъ, зерединъ[*] оныншы пайын зекятка бересиз, а Тауратта энъ маьнели болган затларды: аьдилликти, рагимликти, иманды муткансыз. Бу затларды этпеге, калган затларды да коймаска тийислисиз+. 24Сокыр етекшилер! Сиз ширкейди суьзуьвшилер, туьеди савлай ютасыз!

25Дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Кайгы сизге! Аяктынъ эм тепшектинъ тысын тазалайсыз, ама олардынъ иши урлавга эм непсукарлыкка толып турады. 26Сокыр парисей! Энъ алдын тепшек пен аяктынъ ишиндегин тазала, оннан сонъ олардынъ тыслары да таза болар.

27Дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Сизге кайгы! Сиз тысыннан аьруьв болып коьринген, ишлери болса ширген суьеклерден эм аьр туьрли кирли заттан толган, агартылган кабырларга усайсыз+. 28Сиз де соьйтип тысынъыздан аьдемлерге туврашыл болып коьринесиз, ишинъиз болса экиюзлиликтен эм йорыксызлыктан толган.

29Кайгы сизге, дин аьлимлер мен парисейлер, экиюзлилер! Сиз пайхамбарларга аьруьв кабырлар ясайсыз, туврашыл аьдемлердинъ эстеликлерин ярастырасыз. 30„Биз аталарымыздынъ заманында яшаган болсак, пайхамбарлардынъ канларын тоьккенлерге йолдас болмас эдик“, – дейсиз+. 31Соны ман сиз пайхамбарларды оьлтиргенлердинъ уллары болганлыгынъызга оьзинъиз шаатлык этесиз. 32Ал аьше, аталарынъыздынъ баслаган ислерин тамамланъыз!

33Эй, сиз, йыланлар, увлы йыланнынъ тувдыклары! Сизди яханемге туьсиреек оькимнен калай кашып кутыларсыз+? 34Сол себептен Мен сизге пайхамбарларды, акыллы аьдемлерди, дин аьлимлерди йиберемен. Сиз олардынъ бир кавымларын оьлтиресиз, кашка кересиз, баскаларын синагогларынъызда тоьбелейсиз эм шахардан шахарга кувасыз;+
35соны ман ер юзинде тоьгилген савлай туврашыллардынъ канлары, туврашыл Абилдинъ каныннан баслап, Алла уьйи эм курман этилуьвши ердинъ арасында оьлтирилген Берекья улы Зекерьядынъ канына дейим шуьш сизинъ басынъызга келеек+. 36Сизге дурысын айтаман: бу затлардынъ баьриси уьшин шуьш бу несилдинъ басына келеек.

37•Ай, Ерусалим, Ерусалим! Пайхамбарларды оьлтиресинъ эм сага йиберилгенлерге тас атасынъ. Кус балапанларын канатларынынъ астына йыйгандай, Мен де сенинъ балаларынъды йыймага неше кере ымтылдым, а сен унамадынъ+. 38Мине бу уьйинъиз сизге бос калдырылады. 39Сизге айтаман, „Раббийдинъ аты ман Келеятырган муьбарек болсын!“ – деп айтканга дери, Мени коьреек тувылсыз»+.

24

Ахырзаманнынъ нышанлары

24^1•Сонъ Иса Алла уьйининъ каралдысыннан шыгып кетеятырганда, Онынъ сокталары сол уьйдинъ меканларын коьрсетер уьшин, касына келдилер. 2Иса: «Булардынъ баьрин де коьресизбе? Сизге дурысын айтаман: мунда тас уьстинде тас та калмаяк, баьриси де шашылаяк», – деди+.

3Ол Зейтун тавынынъ бавырында олтырган заманда, сокталар оьзлери ялгыз Онынъ касына келип: «Бизге айттага, бу затлар кашан болаяк эм Сенинъ келуьвинъ мен бу оьмирдинъ ахыры кайдай нышан ман белгиленеек?» – деп тиледилер.

4Иса явапка булай деди: «Сак болынъыз, ким де болсын бирев сизди адастырмасын+. 5Неге десе коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“, – деп келееклер эм коьплерди адастыраяклар. 6Согыслардынъ давысларын, согыслардынъ хабарларын эситерсиз. Каранъыз, коркпанъыз, неге десе бу затлар болмага керек, тек бу аьли де заманнынъ ахыры тувыл. 7Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка коьтерилеек, туьрли ерлерде ашлыклар эм ер сенъкилдевлер болаяк+. 8Булардынъ баьриси де азаплардынъ биринши белгилери.

9Сол заманда сизди азапка берееклер, оьлтирееклер эм де Меним атым уьшин сизди баьри миллетлер коьрип болмаяклар+. 10Сол заманда коьплер йолдан таяяклар, бир бирлерин сатаяклар эм бир бирлерин коьрип болмаяклар+. 11Коьп ялган пайхамбарлар шыгаяклар, коьплерди адастыраяклар+. 12Йорыксызлык коьбейген сайын коьплерде суьйим сувыяк. 13Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+. 14Эм де Алла Патшалыгынынъ бу Ийги Хабары буьтин дуныяда баьри миллетлерге шаатлыкка билдирилеек. Сол заман оьмирдинъ ахыры болаяк+.

15•Соьйтип, Даниял пайхамбар айткан, аьлеклик аькелеек шийкендирген заттынъ кие ерде турганын коьргенинъизде – окувшы анъласын! – 16сол вакытта Юдеядагылар тавларга кашсынлар. 17Ким уьйининъ тоьбесинде болса, уьйиндеги затларды алар уьшин тоьменге туьспесин+. 18Ким кырда болса, абасын алар уьшин кери кайтпасын. 19Сол куьнлерде авыраяклы хатынлар ман бала эмгисткен аналарга бек кыйын болаяк+. 20Кашкынлыгынъыз кыста яде шабат куьн болмасын деп, дува этинъиз. 21Неге десе ол заманда дуныядынъ басыннан алып соьлеге дейим болмаган, муннан сонъ да болмаяк уллы кайгы келеек+. 22Сол куьнлер кыскартылмаган болса, бир аьдем де куткарылмас эди. Ама сайланганлар уьшин сол куьнлер кыска этилинеек+. 23Сол вакытта ким болса да сизге: „Масих мине мунда!“ яде „Масих онда!“ – десе, ынанманъыз+. 24Неге десе ялган масихлер эм ялган пайхамбарлар шыгаяклар. Амал болса, сайланганларды да адастырув уьшин уллы нышанлар коьрсетип, аьжейип ислер этееклер+. 25Каранъыз! Мен сизге алдыдан айттым+.

26Сонынъ уьшин: „Мине, Ол шоьлде“ деселер, шыкпанъыз. „Мине, Ол уьй ишинде“ деселер, ынанманъыз. 27Неге десе айындырык куьнтувардан келип, куьнбатарда да коьрингендей, Аьдем Улынынъ келгени де солай ок болаяк+.

28Илес кайда болса, кувалдылар да сонда йыйылар+.

29•Сол кайгылы куьнлерден сонъ ок, куьн каранъаланаяк эм ай оьзининъ ярыклыгын бермеек. Юлдызлар коьктен туьсееклер, коьктеги куьшлер шайкалаяклар+.

30Сол вакытта коькте Аьдем Улынынъ нышаны коьринеек эм баьри ер уьстиндеги ырувлар йылаяклар. Олар коьктеги булытлардынъ уьстинде куьдирети эм уллы данъкы ман келеятырган Аьдем Улын коьрееклер+. 31Ол Оьзининъ маьлеклерин уьйкен давыслы зурна ман йибереек; олар Онынъ сайлаганларын дуныядынъ доьрт ягыннан, коьктинъ бир шетиннен ана бир шетине дейим йыяяклар»+.

Ынжыр теректинъ дериси

32•«Ынжыр теректен дерис алынъыз: онынъ бутаклары юмсайып, япыраклар йибергенде, энди яз ювыклаганын билесиз. 33Соьйтип, сиз де бу затлардынъ баьри де болатаганларын коьргенде, (сол заман) ювыкта, эсик алдында, экенин билинъиз. 34Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 35Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар»+.

Куьни эм саьати белгисиз

36•«Сол куьннинъ эм саьаттинъ акында бирев де билмейди: не коьктеги маьлеклер, не Улы, тек Ата биледи. 37Нухтынъ куьнлери калай болган болса, Аьдем Улынынъ келгени де солай ок болаяк+. 38Нух кемеге минген куьнге дейим, аьдемлер сав дуныяды сув алаяктан алдын ашадылар, иштилер, хатын алып, киевге бардылар. 39Сав дуныяды сув алып, баьрисин де йок эткенге дейим, аьдемлер келеекте не болаягы акында ойланмадылар. Аьдем Улы келгенде де сосындай болаяк+. 40Ол заманда эки аьдем далада болаяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк. 41Эки хатын туьйирмен тартып тураяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк.

42Сонынъ уьшин сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе Раббийинъиздинъ кайсы саьатте келеегин билмейсиз+. 43Ама муны билинъиз: эгер уьйдинъ иеси урлавшыдынъ кайсы заманда келеегин билген болса, уйкламай сак болып, уьйин тонатпас эди+. 44Сол себептен сиз де аьзир болып турынъыз, неге десе Аьдем Улы сиз куьтпеген вакытта келер+.

Сенимли эм сенимсиз кул

45•Сенимли эм акыллы кул ким экен? Ол – бийи ыргатларына тамадалык этип, заманында оларга ас уьлестирмеге деп салган кул. 46Бийи келип, кулын солай ислегенлей тапса, сол кул – бактылы+. 47Сизге дурысын айтаман, бийи ога буьтин мал-муьлкине тамадалыкты тапшырар. 48Ама сол кул, огырсыз болганнан себеп, ишиннен „Бийим тезден келмес“ деп,+
49оьзининъ йолдасларын тоьбелеп, ишкишилер мен ашап, ишип басласа, 50сол кулдынъ бийи, ол куьтпей турган куьнде эм ойламаган саьатте келер, 51оны бек каты язалар эм экиюзлилер мен бирдей этер. Онда йылав эм тислерди кыршылдатув болар»+.

25

Он кыз акында таварых

25^1«Сол заманда Алладынъ Патшалыгы, шыракларын алып, киевдинъ алдына шыккан он кызга усаяк+. 2Олардынъ бесеви акыллы эм бесеви акылсыз болганлар. 3Акылсызлары шыракларын алып, шыракмай алмага мутканлар, 4Акыллылары болса, шыраклары ман бирге шыракмай алдылар. 5Киев кешиккен себепли, баьриси де калгый турып, уйклап калдылар+.

6Туьннинъ ортасында: „Киев келеди, шыгынъыз онынъ алдына!“ – деп кышкырган давыс эситилди. 7Кызлар баьриси де турып, шыракларын туьзеттилер.

8Акылсызлары акыллыларына: „Бизге майынъыздан беринъиз, бизим шыракларымыз соьнедилер“, – деп тилеп басладылар.

9Акыллылар болса: „Йок!“ – деп явапладылар. „Эгер берсек, сизге де, бизге де етеек тувыл, оннан да сатувшыларга барып оьзинъизге сатып алынъыз“.

10Олар шыракмай сатып алмага кеткенде, киев келип, оны ман акыллы кызлар да тойга кирдилер, эсиклер де киртленди+.

11Сонъ акылсыз кызлар да келип: „Бийимиз! Бийимиз! Аш бизге“, – дедилер+.

12Ол оларга явапка: „Сизге дурысын айтаман: танымайман сизди“, – деди+.

13Соны ман сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе (сол заманнынъ) кайсы куьн, кайсы саьатте келеегин билмейсиз»+.

Талантлар[*] акында таварых

14•«Сол заман йолга шыга турып, кулларын шакырып, оларга муьлкин аманатлаган кисиге усаяк. 15Усталыгына коьре, бирине бес талант, экиншисине эки, уьшиншисине бир талант берди, оьзи сол саьат атланды. 16Бес талант алган барып, оларды хайырлы иске яратып, баска бес талант алды. 17Тамам сондай этип, эки талант алган тагы да эки талант косты. 18Бир талант алган, барып, оны ерге казып коьмди.

19Коьп заман озганнан сонъ сол куллардынъ бийи кайтып келгенде, оларга берилген акшалар акында эсаплавды сорады+. 20Бес талант алган келип, баска бес талантты коьрсетип: „Бийим, сен мага бес талант берген эдинъ, мине оны тагы бес талантка оьстирдим“, – деди.

21Бийи ога: „Аьперим! Сен яхшы эм сенимли кулсынъ. Аз муьлкте сенимли болгансынъ, сени коьп муьлкке бас этип саларман. Бийинънинъ куванышына косыл!“ – деди+.

22Сондай болып, эки талант алган да келип: „Бийим, сен мага эки талант берген эдинъ, мине мен оны тагы эки талантка оьстирдим“, – деди.

23Бийи ога: „Аьперим! Сен яхшы эм сенимли кулсынъ. Аз муьлкте сенимли болгансынъ, сени коьп муьлкке бас этип саларман. Бийинънинъ куванышына косыл!“ – деди.

24Бир талант алган да келип: „Бийим, сен каты аьдем болганынъды, шашпаган еринънен оратаганынъды, тоькпеген еринънен йыйнайтаганынъды билетаган эдим. 25Сол себептен коркып, сенинъ талантынъды аькетип ерге коьмдим, мине акшанъ“, – деди.

26Бийи ога явап берип: „Ай, яман, эриншек кул! Мен шашпаган еримнен органымды, тоькпеген еримнен йыйганымды сен биле эдинъ+. 27Сога коьре меним акшамды саьвдегерлерге бермеге керек эдинъ, мен кайтканда оны хайыры ман алар эдим. 28Энди оннан талантты алынъыз да он таланты болганга беринъиз. 29Неге десе кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ол моллыкта болар, кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 30Яравсыз кулды тыска, каранъага, йылав ман тислерди кыршылдатув болган ерге атынъыз“, – деди»+.

Халклардынъ уьстине оьким

31«Аьдем Улы Оьзининъ данъкы эм кие маьлеклери мен келген заманда, Ол Оьзининъ данъклы тагына олтыраяк+. 32Сонъ Онынъ алдына баьри миллетлер йыйылаяклар. Ол оларды, койшы койларды текелерден айыргандай, бир бирлериннен айыраяк+. 33Койларды Оьзининъ онъ янына, текелерди сол янына салар.

34Ол заманда Патша Оьзининъ онъ янындагыларга: „Келинъиз, Атамнынъ муьбарек куллары, дуныя яратылганнан бери сизге аьзирленип турган Патшалыкка ие болынъыз+. 35Неге десе Мен аш болганымда, Мага ас бердинъиз; сувсаган заманымда, сув бердинъиз; йолавшы болганымда, Мени конакка алдынъыз;+
36яланъаш болганымда, Мени кийиндирдинъиз; авырганымда, Мени карадынъыз; тутнакта болганымда, Мага келдинъиз“, – деп айтаяк+.

37Сол заманда туврашыллар Ога явапка: „Раббий! Биз Сени аш болып кашан коьрип ас иширгенмиз? Не де сувсаганынъды коьрип, сув бергенмиз? 38Биз Сени йолавшы болып кашан коьрип, конакка алганмыз, не де яланъаш болып коьрип, кийиндиргенмиз? 39Биз Сени авырып яде тутнакта болып кашан коьрип, Сага келгенмиз?“ – деп айтаяклар.

40Патша да оларга явапка: „Сизге дурысын айтаман: сиз Меним энъ кишкей иман кардашларымнынъ бирине не эткен болсанъыз, соны Мага эткенсиз“, – деп айтаяк+.

41Сонъ сол янындагыларга: „Кетинъиз Меним касымнан, наьлетлер, ибилис пен онынъ маьлеклерине аьзирленген оьмирлик отка!+
42Неге десе Мен аш болганымда, Мага ас бермединъиз; сувсаган заманымда, сув иширмединъиз; 43йолавшы болганымда, Мени конакка алмадынъыз; яланъаш болганымда Мени кийиндирмединъиз; авырганымда эм тутнакта болганымда, Мага келмединъиз“.

44Сол заманда олар да: „Раббий! Биз Сени аш болып, не де сувсап, не де йолавшы болып, не де яланъаш болып, не де авырып, не де тутнакта болып кашан Сага ярдамласпаганмыз?“– деп айтаяклар.

45Сол заманда Ол: „Сизге дурысын айтаман: сиз муны энъ кишкейлердинъ бирине этпегенинъиз себепли, оны Мага этпегенсиз“, – деп айтаяк+.

46Сонъ булар оьмирлик азапка, туврашыллар болса оьмирлик яшавга алынарлар».

26

Дин куллыкшылары Исады оьлтирмеге ойлайдылар

26^1•Иса савлай бу соьзлерди тамамлаганнан сонъ, Оьзининъ сокталарына:
2«Эки куьннен сонъ Пасха байрам болаягын билесиз, ол заманда Аьдем Улы кашта керилмеге берилеек», – деди+.

3Сол куьнлерде бас дин куллыкшылары, дин аьлимлери эм халктынъ аксакаллары Каяпа атлы бас дин куллыкшыдынъ уьйинде йыйылдылар. 4Исады аьйлелик пен ыслап, оьлтирмеге деп, кенъес эттилер. 5Ама: «Бу зат байрам куьнлеринде болмасын, халк козгалмага болаяк», – деп токтастылар.

Бетхинийде Исага май ягув

6•Иса Бетхинийде авыр тери маразлы болган Шимоннынъ уьйинде эди+. 7Сонда, ак мермер савыт пан баалы, аьруьв ийисли май алып, Онынъ касына бир хатын келди. Иса янтайып турган заманда, хатын майды Онынъ басыннан аягына куйды.

8Муны коьрип, Онынъ сокталары: «Неден керек бу майды зыраф этпеге? 9Оны уьйкен баага сатып, акшасын ярлыларга уьлестирмеге болаяк эди», – деп ашувландылар.

10Иса не айтканларын билип, оларга: «Бу хатынды неге юншытасынъыз, ол Мага огырлы ис иследи. 11Ярлылар аьр заман да сиз бен бирге болаяклар, а Мен сиз бен аьр заман болмаякпан+. 12Бу аьруьв ийисли майды кевдеме куйып, ол Мени коьмуьвге аьзирледи+. 13Сизге дурысын айтаман: Ийги Хабар дуныядынъ кайсы ерине яйылса, сонда бу хатыннынъ не эткени де айтылар, оьзи де эске туьсирилер», – деди+.

Юда Исады сатады

14•Сол заманда он экидинъ бири – Юда Искариот деген – бас дин куллыкшыларга барып:+
15«Эгер мен Оны колынъызга берсем, сиз мага не берерсиз?» – деди. Олар ога отыз куьмис санап бердилер+. 16Оннан сонъ Юда, Исады олардынъ колларына бермеге онъайлы кезуьв излеп баслады.

Сонъгы ас

17•Сокталар ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьнинде Исага келип: «Пасха асын каерде аьзирлегенимизди суьесинъ?» – деп сорадылар.

18Иса сокталарына: «Шахарда мунадай бир аьдемге барынъыз, ога: „Устаз энди заманым ювыклады эм Пасхады сокталарым ман бирге сенинъ уьйинъде байрамлаякпан, дейди“, – деп айтынъыз». 19Сокталар, Иса оларга кайтип буйырган болса, соьйтип Пасха асын аьзирледилер.

20Кеш болганда, Иса келип, он эки соктасы ман сыпырадынъ янына янтайды. 21Олар ас ишип турганда: «Сизге дурысын айтаман: биринъиз Мени сатаяк», – деди+.

22Сокталары бек кайгырып, бирисининъ артыннан бириси Оннан: «Мен боларманма, Раббий?» – деп, сорап басладылар.

23Ол болса явапка: «Колындагы оьтпекти Мени мен тепшекке малган – сатаяк Мени. 24Аьдем Улы, Онынъ акында язылгандай, сол йол ман барады, ама Аьдем Улын сатаяк аьдемге кайгы! Ол аьдем тувмаган болса, яхшы болар эди»+.

25Сол заман Оны сатаяк Юда да: «Мен боларманма, Устаз?» – деп сорады.

Иса ога: «Сен айттынъ», – деди.

26•Олар ас ишип турганда, Иса колына оьтпекти алды, шуькир айтып, сындырды эм сокталарына берип: «Алынъыз, ашанъыз, бу – Меним шаркым», – деди+. 27Сонъ Ол аякты алды, шуькир дувасын этип, оны сокталарына берди де: «Бу аяктан баьринъиз де ишинъиз. 28Бу – Меним каным, ол, куьналары кеширилсин деп, коьплер уьшин тоьгилип, янъы антласувды беркитер+. 29Сизге айтаман: Мен Атамнынъ Патшалыгында сизи мен янъысын ишер куьниме дейим, бу юзим емисиннен этилгенди энди ишеек тувылман», – деди.

30Зикир шалганнан сонъ, олар Зейтун тавына йолландылар+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

31•Сол заман Иса сокталарына: «Бу туьнде Меннен себеп баринъиз де йолдан таяяк, неге десе „Койшыды оьлтирермен эм суьруьвдеги койлар таралар“ деп, язылган+. 32Тирилгеннен сонъ, Мен сизден алдын Галилеяга барарман», – деди+.

33Петер Ога явапка: «Баьриси йолдан тайса да, Мен бир заманда да таймам», – деди.

34Иса ога: «Сага дурысын айтаман: бу кеше, кораз кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ».

35Петер Ога: «Мага Сени мен оьлмеге керекли болса да, Сеннен эш басымды алмам», – деди. Калган сокталар да солай айттылар+.

Иса Гатшеманей бавында

36•Иса сокталары ман Гатшеманей атлы ерге келди де: «Мен барып, онда дува эткенше, булайда олтырып турынъыз», – деди. 37Оьзи мен бирге Петер мен Зебедейдинъ эки улын алып кетти, кайгылы болып, коьнъили бузылып баслады+. 38Иса оларга: «Яным бек кайгылы, бу кайгы Мени оьлтиреди. Мунда калынъыз эм Мени мен уяв болып турынъыз», – деди+.

39Бираз алдыга кетип, эт бетиннен йыгылып: «Атам! Амал болса, бу ашы аяк Меннен кери болсын, ама баьри зат та Мен суьйгенше тувыл, Сен суьйгенше болсын», – деп, дува этти+.

40Сокталарына кайтып келгенде, уйклап турганларын коьрди эм Петерге: «Сиз Мени мен бир саьат уйкламай туралмадынъыз ба? 41Азгырувга туьспес уьшин уяв болып турынъыз, дува этинъиз. Ян кайратлы, ден карувсыз», – деди+.

42Ол тагы кетип: «Атам! Мен оны ишпей, бу аяк Меннен кери кетпеге амал йок болса, Сенинъ буйырыгынъ болсын», – деп, дува этти+.

43Кайтканда, Ол тагы да уйклап яткан сокталарын коьрди: неге десе олардынъ коьзлерин уйкы баскан эди. 44Тагы да оларды калдырып, шетке шыгып, сол соьзлерди айтып, уьшинши кере дува этти.

45Сонъ сокталарына келип: «Сиз энди де уйклайсызба эм тыншаясызба? Саьат ювыклады. Мине Аьдем Улы куьналылардынъ колына берилеятыр!+
46Турынъыз, кетеек! Мине Мени саткан келди!» – деди.

Иса ысланады

47•Иса айта турганнынъ арасында, он экидинъ бириси Юда келди. Онынъ янында бас дин куллыкшыларыннан эм халктынъ аксакалларыннан йиберилген, кылышлар эм казыклар ман савытланган коьлем халк та бар эди+. 48Исады саткан: «Кимди оьпсем, Оны ысланъыз», – деп оларга белги берген эди. 49Сол саьат Исага янасып: «Салам, Устаз!» – деп, Оны оьпти.

50Иса ога: «Дос, сен не уьшин келген болсанъ, соны эт», – деди. Сол саьат олар янасып, колларын салып, Исады ысладылар. 51Сонда Иса ман болганлардынъ бири колын коьтерип, кылышын шыгарды, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ кулагын шапты+. 52Сол заманда Иса ога: «Кылышынъды орнына сал, неге десе кылыш алганлар баьриси де кылыштан оьлерлер+. 53Мен Атамнан тилесем, Ол Мага он эки легионнан[*] да артык маьлек йибермес эдиме деп ойланасызба? 54Соьйтип болмага керек деген Кие Язувлар сонъ калай толтырылаяк?» – деди.

55Сол кезуьвде Иса халкка: «Сиз йолбасарга шыккандай, Мени ысламага кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! Мен аьр куьн Алла уьйининъ каралдысында олтырып, сизди уьйретип турганда, сиз Мени ысламадынъыз», – деди+. 56Бу баьри де пайхамбарлардынъ язганлары толар уьшин болган эди. Сол ок заман сокталардынъ баьриси де, Оны калдырып, каштылар+.

Иса межлис алдында

57•Исады ыслаган кисилер Оны бас дин куллыкшысы Каяпага аькелдилер. Онда дин аьлимлери мен аксакаллар йыйылган эдилер. 58Петер болса эректен карап, Онынъ ызыннан бас дин куллыкшыдынъ каралдысына дейим барды, сонъ, ахырын коьрер уьшин ишине кирип, каравылшылар ман бирге олтырды.

59Бас дин куллыкшылар эм савлай межлис Исады оьлтирмеге тапшырув уьшин Ога карсы ялган шаатлыклар излей эдилер. 60Ама коьп ялган шаатлар алдыга шыксалар да, излегенлерин табалмадылар. Сонъында эки ялган шаат алдыга шыгып: 61«Ол Алладынъ уьйин бузып, оны уьш куьннинъ ишинде куралаякпан деп айткан эди», – дедилер+.

62Сол заманда бас дин куллыкшы турып, Ога: «Бир явап бермеексинъме? Булардынъ Сага карсы эткен шаатлыклары неди?» – деп сорады+. 63Ама Иса уьндемеди. Сонъ бас дин куллыкшысы Ога: «Яшав беруьвши Алла ман Сага ант эттиремен, айт бизге: Алладынъ Улы Масих Сенсинъме?» – деди.

64Иса ога: «Сен айткандай. Ама Мен сизге айтаман: муннан ары Аьдем Улынынъ Куьдиретлидинъ[*] онъ янында олтырганын эм коьктеги булытлардынъ уьстинде келгенин коьрерсиз», – деди+.

65Сол заманда бас дин куллыкшысы оьзининъ кийимлерин йыртып: «Ол ассылык этеди! Бизге тагы да кайдай шаатлар керек экенлер? Мине Онынъ ассылык эткенин энди оьзинъиз эситтинъиз!+
66Энди не айтарсыз?» – деди.

А олар явапка: «Ол оьлимге тийисли!» – деп бакырыстылар+.

67Сонъ, Онынъ бетине туькирип, соктылар, баскалары да ягына шалып: 68«Эй, Масих! Пайхамбарлык эт, айт бизге, Сени ким сокты?» – дедилер.

Петер Исадан басын алады

69•Петер тыста, каралдыда олтырып турганда, бир таьвке кыз келип ога: «Сен де галилеяшы Иса ман бирге эдинъ», – деди.

70Ама Петер баьрининъ алдында: «Сенинъ не айтканынъды билмеймен», – деп, Исадан басын алды.

71Петер капы алдына шыкканда, оны баска таьвке кыз коьрип: «Бу да Назаретши Иса ман эди», – деди.

72Петер тагы да: «Ол аьдемди танымайман», – деп ант этип, Исадан басын алды.

73Бир неше заманнан сонъ, сол ерде турганлар Петерге ювык келип: «Шексиз сен де олардансынъ, неге десе соьйлевинъ де коьрсетип турады», – дедилер.

74Сол заманда Петер: «Ол аьдемди танымайман», – деп карганып, ант этип баслады.

Сол саьат кораз кышкырды. 75Петер Исадынъ ога, «Кораз кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ» деп, айткан соьзлерин эсине туьсирди эм тыска шыгып, оьксип йылады+.

27

27^1•Танъ атканда баьри бас дин куллыкшылар ман халктынъ аксакаллары Исады оьлтирмеге деген токтас алдылар. 2Исады байлап, тоьре Пилатка аькетип бердилер+.

Юда оьзин оьзи асады

3-4•Исады саткан Юда, Ога оьким шыгарылатаганын коьрип, оькинип, отыз куьмисти бас куллыкшыларга эм аксакалларга кайтарып: «Туврашыл бир Аьдемнинъ канын сатып, куьналы болдым», – деди.

Олар Юдага: «Бизим онда не ишимиз бар? Оьзинъ кара», – дедилер.

5Юда куьмислерди Алла уьйинде ерге таслап, шыгып кетти де оьзин оьзи асты.

6Бас дин куллыкшылар куьмислерди алып: «Кан ишкен бу куьмислерди Алла Уьйининъ казнасына салмага тийисли тувыл», – дедилер+. 7Кенъес этип, сол акшага, онда тыс элден келген аьдемлерди коьмуьв уьшин, шоьлмекшидинъ данъылын сатып алдылар. 8Сонынъ уьшин бу данъыл буьгуьнге дейим «Канлы данъыл» деп аталады. 9Соьйтип, Еремия пайхамбардынъ: «Олар отыз куьмис акшады – Исраил халкы сол Аьдем уьшин берген баады – алдылар+. 10Раббийдинъ мага айтканынша, „сол акшады шоьлмекшидинъ данъылы уьшин бердилер“ дегени толтырылды».

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

11•Иса тоьрединъ алдында турды. Тоьре Ога: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Иса ога: «Сен айткандай», – деди+.

12Бас дин куллыкшылар ман аксакаллар Оны айыплаган да, Ол бир явап та бермеди. 13Пилат Ога: «Сени калай коьп шуьшлеп шаатлык эткенлерин эситесинъме?»+
14Иса онынъ бир соьзине де явап этпеди, тоьре ога бек сейирсинди.

15•Халктынъ тилеги мен аьр Пасха байрамга тоьрединъ тутнакта олтырганлардынъ бирисин босататаган аьдети бар эди. 16Сол вакытта олардынъ Барабба деген бир белгили кыянатшысы тутнакта олтыра эди. 17Олар йыйылганда, Пилат: «Мен сизге кимди босатсам суьесиз – Бараббады ма яде Масих атлы Исады ма?» – деди. 18Неге десе Пилат олардынъ Исады куьншилик пен ыслап бергенлерин билетаган эди+.

19Пилат оьким еринде олтырып турган заманда, хатыны ога: «Ол туврашыл Аьдемге бир зат этпе, неге десенъ мен бу кеше туьсимде Онынъ уьшин коьп кыйналганман», – деп айтып, аьдем йиберген.

20Ама бас дин куллыкшылар ман аксакаллар: «Бараббады босат, Исады оьлтирт», – деп тилемеге халкты козгадылар+.

21Сол заманда тоьре оларга: «Сиз экевининъ кайсысын эркин этсем суьесиз?» – деп сорады.

Олар «Бараббады», – дедилер.

22Пилат оларга: «Солай болса Масих атлы Исага мен не этейим?» – деди.

Баьри де: «Кашка керилсин!» – дегенди айттылар. 23Тоьре: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен?» – деди. Олар: «Кашка керилсин!» – деп оннан да бек кышкырыстылар+.

24Пилат не этсе де болмаягын, козгалув уьйкен болып барганын коьрди. Сув алып, халктынъ алдында колларын ювды да: «Бу туврашыл Аьдемнинъ канынынъ тоьгилуьвинде меним шуьшим йок, оьзинъиз каранъыз», – деди+.

25Баьри халк явап этип: «Онынъ каны бизге эм балаларымызга туьссин!» – дедилер+.

26Сонда Пилат оларга Бараббады босатты, Исады болса камышылатып, кашка керилсин деп, (аскершилерге) тапшырды+.

Аскершилердинъ мыскыллавлары

27•Тоьрединъ аскершилери Исады Преториумга[*] аькетип, савлай аскерши боьлигин Онынъ тоьгерегине йыйдылар. 28Оны шешиндирип, Ога кызыл аба кийдирдилер. 29Шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Онынъ басына салдылар, Онынъ онъ колына таяк бердилер, сонъ алдына шонъкайып, Оны мыскыллап: «Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп кышкырдылар. 30Ога туькирдилер эм таягын алып басына соктылар+. 31Оны мыскыллаганларыннан сонъ, уьстиннен кызыл абады шешип, Оьзининъ кийимлерин кийгисттилер де кашка кермеге алып кеттилер.

Исады кашка керуьв

32-33•Йолда олар Шимон атлы бир киренешиге расып, Исадынъ кашын ога коьтертип, маьнеси «Бас суьек ер» болган Голготага[*] аькеттирдилер. 34Исага ишпеге ювсан карыстырылган шагырды бердилер. Иса, оны увыртлап карап, ишпеге унамады.

35Аскершилер Оны кашка кергеннен сонъ, сыбага таслап, Онынъ кийимлерин боьлистилер. 36Сонъ онда олтырып, Исады каравыллап турдылар. 37Басынынъ уьстине, Онынъ шуьшин билдирип, «Бу – Ювыт Патшасы Иса» деген язув илдилер.

38Иса ман бирге эки йолбасарды да кашка кердилер: бирин – Онынъ онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 39Озып бараятканлар, басларын шайкап, Исады яманлап: 40«Эй Сен, Алладынъ уьйин бузып, уьш куьнде янъыдан туьзуьвши! Оьзинъ-Оьзинъди куткар! Сен Алладынъ Улы болсанъ, каштан туьс!» – дедилер+.

41Сондай этип бас дин куллыкшылары да дин аьлимлери, аксакаллар, парисейлер мен бирге селеке этип: 42«Баскаларды куткаратаган эди, а Оьзи Оьзин куткаралмайды! Исраилдинъ Патшасы Ол болса, энди каштан туьссин, сонъ биз Ога ынанармыз+. 43Аллага сенген эди: Алла Ога разы болса, энди Оны куткарсын! Ол „Мен Алладынъ Улыман“ деп айткан, сайсы», – дедилер. 44Солай этип, Иса ман кашка керилген йолбасарлар да Оны корладылар.

Исадынъ оьлими

45•Алтыншы саьаттен тогызыншы саьатке[*] дейим буьтин кырал уьстин каранъалык бийледи. 46Тогызыншы саьатке ювык заманда, Иса уьйкен давыс пан: «Элохи, Элохи! Лема шавактани?» – деп кышкырды. Бу соьзлердинъ маьнеси: «Аллам, Аллам! Сен Мени неге атып койдынъ?»+

47Сол ерде турганлардан бир кавымлары муны эситип: «Ильясты шакырады», – дедилер.

48Олардан бирев сол саьат ювырып барып, губкады алды да, оны ашыган шагырга малды да таякка тагып, Исага ишпеге берди. 49Баскалары: «Токта, Ильяс Оны куткармага келеек болса коьреек», – дедилер.

50Иса яне куьшли давыс пан кышкырып, ян берди.

51Сол вакыт Алла уьйиндеги перде йогардан тоьменге дейим йыртылып экиге айырылды; ер де сенъкилдеди, каялар да ярылдылар+. 52Кабырлар да ашылып, оьзлерин Аллага багыслаган, оьлген аьдемлердинъ коьбиси тирилдилер+. 53Иса тирилгеннен сонъ, олар кабырларыннан шыгып, кие шахарга (Ерусалимге) кирип, коьплерге коьрингенлер.

54Юзбасшы эм оны ман бирге Исады саклаганлар ер сенъкилдегенин эм баьри болган затларды коьргенде, бек коркып: «Шынтылай да Бу Алладынъ Улы болган экен!» – дедилер.

55Сол ерде эректен карап турган коьп хатынлар бар эди. Булар Галилеядан шыгып, Исага ярдам этпеге ызыннан келген эдилер. 56Олардынъ арасында магдалашы Марьем, Якуп пан Юсуптынъ анасы Марьем эм Зебедей улларынынъ анасы бар эдилер+.

Исады кабырга салув

57•Кеш болганда Исадынъ сокталарынынъ бири, араматияшы Юсуп атлы бир бай аьдем, келди. 58Ол Пилаттынъ янына барып, Исадынъ илесин тиледи. Пилат оьлиди бермеге буйырды. 59Юсуп илести алып, оны таза кетен кумаш пан кебинледи, 60Сонъ оьзининъ каяда уьнъилип этилген янъы кабырына салды, кабырдынъ авызын, уьйкен тас авдарып, япты. 61Магдалашы Марьем мен баска Марьем де онда эдилер. Олар кабырдынъ касында олтырып турдылар.

Кабырда саклавшылар

62Юмадынъ эртеси куьнинде бас дин куллыкшылар ман парисейлер Пилатка йыйылып: 63«Аьпенди! Сол алдавшыдынъ сав заманында, „Уьш куьннен сонъ тирилеекпен“ деп, айткан соьзи эсимизге туьсти+. 64Сол себептен уьшинши куьнге дейим кабырын сакламага буйырык бер. Сокталары кеше келип, Оны урлап, халкка „оьлилерден тирилген“ деп айтпасынлар. Сол заманда арттагы алдавы, алдынгыннан да яман болар», – дедилер.

65Пилат оларга: «Саклавшыларынъыз бар. Барынъыз, билгенинъизше сакланъыз», – деди.

66Олар барып, кабырдынъ алдына саклавшыларды салдылар, кабырдынъ тасына да мухыр бастылар+.

28

Исадынъ тирилуьви

28^1•Шабат куьни озганлай, юмадынъ биринши куьни-нинъ[*] танъында магдалашы Марьем мен баска Марьем кабырды карамага келдилер+.

2Анъсыздан куьшли ер сенъкилдев болды. Раббийдинъ бир маьлеги коьктен туьсип келип, кабырдынъ тасын авдарып, онынъ уьстинде олтыра эди+. 3Онынъ сыпаты ясыноктай, кийими де кардай ак эди+. 4Кабырды саклаганлар оннан коркканыннан калтырадылар эм, оьлгендей болып, ерге йыгылдылар+.

5Маьлек хатынларга карап: «Коркпанъыз, сиз кашка керилген Исады излегенинъизди билемен. 6Ол мунда йок. Ол айтканынша тирилген. Келинъиз, Раббийдинъ яткан ерине каранъыз. 7Сонъ тез барып, Онынъ сокталарына: „Ол оьлилерден тирилген. Мине Ол сизден алдын Галилеяга барады, Оны сонда коьрерсинъиз“, – деп айтынъыз. Мине мен сизге айттым», – деди+.

8Хатынлар, коркып эм бек куванып, кабырдан тез шыктылар эм хабарды Онынъ сокталарына билдирмеге ювырып кеттилер. 9Хатынлар Онынъ сокталарына билдирмеге бараятырганда, Иса Оьзи шыкты да: «Салам!» – деди. Олар касына келип, Ога табындылар+. 10Иса оларга: «Коркпанъыз, барынъыз, кардашларыма билдиринъиз. Галилеяга барсынлар, олар Мени сонда коьрерлер», – деди+.

Саклавшылардынъ айткан хабарлары

11Саклавшылардынъ бир кавымы шахарга келип, баьри болган затларды бас дин куллыкшыларга билдиргенде, хатынлар аьли де йолда эдилер. 12Дин куллыкшылар аксакаллар ман йыйылысып, кенъес этип, аскершилерге ийги кесек акша бердилер 13эм: «Баьрисине де: „Исадынъ сокталары биз уйклаганда кеше келип Оны урлаганлар“, – деп, айтынъыз. 14Бу хабар тоьрединъ кулагына етсе, биз оны ынандырармыз, сизге бир зат та болаяк тувыл, коркпанъыз», – деп, уьйреттилер. 15Саклавшылар акшады алып, оларга айтылганша эттилер. Ол соьз ювытлардынъ арасында буьгуьнге дейим де айтылып турады.

Исадынъ сонъгы парызы

16•Он бир сокта Галилеяга, Иса оларга айткан тавга бардылар. 17Оны коьрип, Ога табындылар, бир кавымлары болса шекленип турдылар+. 18Иса ювыклап келип оларга булай айтты: «Коькте де, ерде де аьр туьрли куват та Мага берилген+. 19Энди барынъыз, баьри миллетлерди сокталарым болмага уьйретинъиз. Атадынъ, Улынынъ эм де Кие Рухтынъ аты ман сувда шомылдырып тазаланъыз+. 20Мен сизге баьри буйырганды тутпага оларды уьйретинъиз. Мен бу оьмирдинъ сонъына дейим аьр куьн сизи мен боларман». Амин+.

* 1:18 Кие Рух: арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой».

* 1:21 Иса: ювыт тилинде «Раббий – Куткарувшы».

* 2:11 Ладан: куьйдирилгенде аьруьв ийис беруьвши кепкен агаш соьли.

* 2:11 Мир: баалы аьруьв ийисли май.

* 4:3 Азгырувшы: шайтан.

* 4:5 кие шахар: Ерусалим.

* 4:17 Алладынъ Патшалыгы: грекше „Коьк Патшалыгы“.

* 4:23 синагогларда: ювыт табынув уьйи.

* 5:22 Рака: арамей тилинде коьрип болмаганлыкты билдиреди.

* 5:22 межлистинъ: бурынгы ювытлардынъ Синедрион деп аталган бас оькими.

* 5:26 Увак акша: грекше «кодрантес».

* 7:22 Сол куьн: кыямет куьни.

* 8:20 Аьдем Улы: Иса.

* 10:4 Канай: Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем, Зилот.

* 10:15 Кыямет: грекше „оькимлик“.

* 10:29 Ассария: увак акша.

* 10:38 Каш дарагаш, ога шуьшлилерди оьлтирер уьшин шуьй мен кергенлер.

* 12:1 Шабат: юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман. Ювытлардынъ эш бир ис этпеген кие куьни.

* 13:31 Шуьшитки: орыс тилде «горчица».

* 14:1 тетрарх: бир кыралдынъ доьрт кесегининъ бирине басшылык суьрген патша.

* 14:25 Туьннинъ доьртинши боьлиги: саьат 03:00 – 06:00.

* 16:18 Петер: грекше «Петрос» атынынъ маьнеси «тас».

* 16:18 ямагатымды: яде «уьмметимди».

* 16:18 Куьши: грекше «капылары».

* 17:24 Драхма: бир динар – Исадынъ заманында исшидинъ бир куьнлик агы.

* 18:24 Талант: Иса заманында исшидинъ 15 йыллык кыйын агы.

* 20:3 Уьшинши саьат: саьат 09:00.

* 20:5 Алтыншы эм тогызыншы саьат: саьат 12:00 эм 15:00.

* 20:6 Он биринши саьат: саьат 17:00.

* 20:22 Бу аятта аяктан ишуьв эм сувда шомылдырылув – азап шегуьвдинъ символлары.

* 21:5 Сионнынъ кызы: Ерусалимнинъ яшавшылары.

* 21:9 осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 22:17 Кесар: урым императордынъ титулы.

* 23:5 Таураттан алынган аятларды сакламага деп, манълайына яде сол колга тагылган кишкей кутыклар.

* 23:23 Ялбуз: мята.

* 23:23 Зере: тмин.

* 25:14 Талант: Иса заманында исшидинъ 15 йыллык кыйын агы.

* 26:53 Легион: бурынгы урым аскеринде 6000 аскершиси болган куьп.

* 26:64 Куьдиретли: Алла.

* 27:27 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 27:32-33 Голгота: Голгофа (череп) – Ерусалимнинъ керуьв-куьн батарында бир коьтеринки ер.

* 27:45 6 саьаттен 9 саьат: саьат 12:00 – 15:00.

* 28:1 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

• 1:1 Лк. 3:23-28
+ 1:1 Яр. 22:18,
+ 1:2 Яр. 21:3, Яр. 25:6, Яр. 29:35
+ 1:3 Яр. 38, Сан. 26:21,
+ 1:4 Рут 4:18-22
+ 1:16 Лк. 1:27
• 1:18 Лк. 2:1-7
+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35
+ 1:19 Шер. 22:23-24, Шер. 24:1
+ 1:21 Лк. 1:31, Ислер 4:12, Ислер 13:38

+ 1:22 Мат. 2:14, Мат. 4:14, Мат. 21:4, Мат. 26:56, Мк. 14:49, Яхья 19:36,

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7, Яхья 7:42
+ 2:2 Сан. 24:17
+ 2:11 Шыг. 30:23, Яхья 19:39
+ 2:12 Яр. 20:6
+ 2:15 Мат. 1:22
+ 2:17 Мат. 27:9
+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39, Яхья 1:45

• 3:1 Мк. 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17, Яхья 1:19-28

+ 3:1 Лк. 1:80, Яхья 1:6
+ 3:2 Мк. 1:15
+ 3:4 Лев. 11:22,
+ 3:6 Ислер 19:18

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33, Рим. 5:9, 1 Салоникшилер 1:10

+ 3:9 Яхья 8:33
+ 3:10 Мат. 7:19
+ 3:11 Яхья 1:15, Ислер 2:3
+ 3:12 Мат. 13:30, Ювытлар 6:8
• 3:13 Мк. 1:9-11, Лк. 3:21-22
+ 3:16 Ислер 7:56, Яхья 1:32-33

+ 3:17 Мк. 9:7, Яхья 12:28, Мат. 17:5, 2 Петер 1:17

• 4:1 Мк. 1:12-13, Лк. 4:1-13
+ 4:2 Шер. 9:9, Мат. 21:18
+ 4:3 1 Салоникшилер 3:5
+ 4:4 Шер. 8:3
+ 4:6 Яхья 7:4
+ 4:7 Шер. 6:16
+ 4:10 Мат. 16:23, Шер. 6:13
+ 4:11 Лк. 22:43
• 4:12 Мк. 1:14-15, Лк. 4:14-15
+ 4:12 Мат. 14:3
+ 4:13 Мат. 2:23, Мк. 1:21
+ 4:14 Мат. 1:23
• 4:18 Мк. 1:16-20, Лк. 5:1-11
+ 4:18 Яхья 1:40-42
+ 4:19 Мат. 13:47
+ 4:20 Мат. 19:27
• 4:23 Лк. 6:17-19
+ 4:23 Мк. 1:39
+ 4:24 Лк. 2:2
+ 4:25 Мк. 5:20, Мк. 7:31
• 5:3 Лк. 6:20-23
+ 5:4 2Кор. 7:10, Ашы. 21:4
+ 5:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:21
+ 5:6 Яхья 7:37

+ 5:7 Сулейманнынъ таварыхлары 19:17, Лк. 6:36

+ 5:8 1 Яхъя 3:2, Ювытлар 12:14, Ашы. 22:4

+ 5:9 Якуп 3:18, 2 Тимотей 2:22, Яхья 1:12, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14

+ 5:11 Якуп 1:2, 1 Петер 4:14

+ 5:12 Ислер 5:41, Якуп 1:2, Рим. 5:3, 2Кор. 12:10, Ювытлар 10:34

• 5:13 Мк. 9:50, Лк. 14:34-35
+ 5:14 Эфесшилер 5:8
+ 5:15 Мк. 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33
+ 5:16 1 Петер 2:12, 2Кор. 9:13
+ 5:17 Рим. 3:31, Рим. 10:4
+ 5:18 Лк. 16:17
+ 5:19 Мат. 11:11, Мат. 18:4
+ 5:20 Яхья 3:5
+ 5:21 Шыг. 20:13
+ 5:22 1 Яхъя 3:15

+ 5:25 Сулейманнынъ таварыхлары 25:8, Лк. 12:58-59

+ 5:27 Шыг. 20:14
+ 5:28 Сулейманнынъ таварыхлары 6:25
+ 5:30 Мат. 18:8-9, Мк. 9:43-44
• 5:31 Мат. 19:9, Мк. 10:11-12, Лк. 16:18
+ 5:31 Шер. 24:1-3
+ 5:32 Рим. 7:3, 1Кор. 7:10-11
+ 5:33 Сан. 30:3, Шер. 23:21
+ 5:34 Ислер 7:49
+ 5:37 Якуп 5:12
• 5:38 Лк. 6:27-36

+ 5:38 Шыг. 21:23-25, Лев. 24:19-20, Шер. 19:21

+ 5:39 1 Петер 2:23, Рим. 12:17, 1Кор. 6:7

+ 5:42 Шер. 15:7-8, Сулейманнынъ таварыхлары 21:26

+ 5:43 Лев. 19:18

+ 5:44 Рим. 12:20, Лк. 23:34, Ислер 7:60, 1 Петер 3:9, Рим. 12:14

+ 5:45 Ислер 14:17

+ 5:48 Лев. 19:2, Шер. 18:13, Шер. 32:4, Мат. 19:21, Якуп 1:4, Эфесшилер 5:1, Колосшылар 1:28

+ 6:1 1 Яхъя 2:29
+ 6:2 Лк. 6:24
• 6:5 Лк. 11:2-4
+ 6:5 Лк. 18:11
+ 6:10 Мат. 26:42
+ 6:11 Сулейманнынъ таварыхлары 30:8

+ 6:13 Мат. 26:41, Яхья 17:15, 2 Салоникшилер 3:3

+ 6:14 Мк. 11:25-26, Эфесшилер 4:32, Колосшылар 3:13

+ 6:15 Мат. 18:35, Якуп 2:13

• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:19 Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, 1 Тимотей 3:3, 1 Тимотей 6:9, Ювытлар 13:5, Якуп 5:2-3

+ 6:20 Мат. 19:21, 1 Петер 1:4
+ 6:24 Лк. 16:13
+ 6:25 Пилипшилер 4:6, 1 Петер 5:7
+ 6:26 Мат. 10:31, Мат. 12:12
+ 6:30 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8
• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42
+ 7:1 Рим. 14:10, 1Кор. 4:5, Якуп 4:12
+ 7:2 Мк. 4:24, Рим. 2:1
+ 7:6 Мат. 15:26
• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Сулейманнынъ таварыхлары 8:17, Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мк. 11:24, Яхья 14:13-14, 1 Яхъя 3:22, 1 Яхъя 5:14

+ 7:11 Яр. 6:5, Мат. 12:34
+ 7:12 Лк. 6:31, Мат. 22:40, Гал. 5:14
• 7:13 Лк. 13:24
• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Шер. 13:1-3, Мат. 24:11, Мк. 13:22, Ислер 13:6, 2 Петер 2:1, 1 Яхъя 4:1, Ислер 20:29

+ 7:16 Якуп 2:18
+ 7:17 Мат. 12:33-35
+ 7:19 Мат. 3:10

+ 7:22 Мат. 25:11, Лк. 6:46, Яхья 13:13, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Мат. 25:41
• 7:24 Лк. 6:47-49
+ 7:27 Сулейманнынъ таварыхлары 10:25
+ 7:29 Мк. 1:22, Лк. 4:32
• 8:1 Мк. 1:40-45, Лк. 5:12-16
+ 8:2 Лев. 13:3, Сан. 12:10, Мк. 9:22

+ 8:4 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мк. 1:34, Лев. 14:1-32, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10
+ 8:10 Ислер 10:2
+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23, Эфесшилер 3:6

+ 8:12 Мат. 13:42, Мат. 22:13, Мат. 22:30, Мат. 24:51, Мат. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Мат. 9:29, Яхья 4:53
• 8:14 Мк. 1:29-34, Лк. 4:38-41
+ 8:14 1Кор. 9:5

+ 8:15 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62
+ 8:18 Мк. 4:35, Лк. 8:22
• 8:23 Мк. 4:35-41, Лк. 8:22-25
+ 8:26 Мат. 6:30,
• 8:28 Мк. 5:1-20, Лк. 8:26-39
+ 8:29 Мк. 1:23-24, Лк. 4:34
+ 8:34 Лк. 5:8, Ислер 16:39
• 9:1 Мк. 2:1-12, Лк. 5:17-26
+ 9:1 Мат. 4:13

+ 9:2 Мк. 6:55, Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 9:3 Лев. 24:16, Мат. 26:65, Яхья 10:33
• 9:9 Мк. 2:13-17, Лк. 5:27-32
+ 9:11 Мат. 11:19, Лк. 15:2
+ 9:13 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 9:14 Мк. 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Мат. 11:2, Мат. 14:12, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 9:15 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2, Мк. 14:7, Лк. 17:22, Яхья 16:20

• 9:18 Мк. 5:21-43, Лк. 8:40-56
+ 9:20 Лев. 15:25
+ 9:21 Мк. 3:10
+ 9:22 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
+ 9:24 Яхья 11:11

+ 9:25 Ислер 9:40, Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

+ 9:27 Мат. 22:42, Лк. 1:32, Мат. 20:29-34

+ 9:29 Мат. 8:13

+ 9:30 Мат. 8:4, Мат. 12:16, Мат. 17:9, Мк. 1:44

+ 9:31 Мк. 1:45, Мк. 7:36
+ 9:34 Мат. 10:25, Мат. 12:24
+ 9:36 Мк. 8:2, Сан. 27:17, Мк. 6:34
+ 9:38 Лк. 10:2, Яхья 4:35

• 10:1 Мк. 3:13-19, Мк. 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

+ 10:6 Мат. 15:24, 1 Петер 2:25
+ 10:7 Мат. 3:2, Мат. 4:17
+ 10:8 Лев. 13:3, Мат. 8:2, Ислер 20:35
+ 10:10 1 Тимотей 5:18
+ 10:14 Ислер 13:51
+ 10:15 Яр. 18:20, Яр. 19:24,

• 10:16 Мк. 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3, Яр. 3:1

+ 10:18 Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6,

+ 10:20 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1

+ 10:21 Мат. 24:10

+ 10:22 Мат. 24:9, Яхья 15:18, Якуп 5:11, Гал. 6:9, Ашы. 2:10

+ 10:23 Ислер 8:1, Ислер 14:6
+ 10:24 Лк. 6:40, Яхья 13:16
+ 10:25 Мат. 9:34, Мат. 12:24
+ 10:26 Мк. 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2
+ 10:28 Сулейманнынъ таварыхлары 29:25,
+ 10:31 Мат. 6:26, Мат. 12:12
+ 10:32 Рим. 10:9, Ашы. 3:5

+ 10:33 Мат. 25:12, 1 Яхъя 2:23, 2 Тимотей 2:12

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27
+ 10:34 Ислер 14:4
+ 10:38 Мат. 16:24-25, Мк. 8:34-35, Лк. 9:23
+ 10:39 Яхья 12:25

+ 10:40 Мат. 25:40, Лк. 10:16, Яхья 12:44, Яхья 13:20, Гал. 4:14

+ 10:42 Мк. 9:41, Ювытлар 6:10

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Мат. 14:3, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24, Яхья 4:25, Яхья 6:14, Яхья 11:27

+ 11:6 Яхья 6:61, Яхья 16:1
+ 11:7 Мат. 3:1
+ 11:9 Мат. 14:5, Мат. 21:26
+ 11:10 Шыг. 23:20, Мк. 1:2
+ 11:11 Лк. 1:15
+ 11:12 Лк. 16:16
+ 11:14 Мат. 17:12-13, Лк. 1:17
+ 11:15 Ашы. 2:7
+ 11:18 Мат. 3:4, Лк. 1:15
+ 11:19 Яхья 2:1, Яхья 12:2, Мат. 9:10-11
• 11:20 Лк. 10:13-15
+ 11:21 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7
+ 11:22 Мат. 15:21
• 11:25 Лк. 10:21-22

+ 11:27 Яхья 13:3, Яхья 17:2, Яхья 6:46, Яхья 7:29, Яхья 8:19, Яхья 10:15

+ 11:28 Яхья 7:37
+ 11:30 1 Яхъя 5:3
• 12:1 Мк. 2:23-28, Лк. 6:1-5
+ 12:1 Шер. 23:25
+ 12:2 Шыг. 20:8-10, Сан. 15:32-36
+ 12:4 Шыг. 25:30, Лев. 24:5-9
+ 12:5 Сан. 28:9
+ 12:6 Мат. 12:41
• 12:9 Мк. 3:1-6, Лк. 6:6-11
+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 12:12 Мат. 6:26, Мат. 10:31
+ 12:16 Мат. 8:4, Мат. 9:30
• 12:22 Мк. 3:20-30, Лк. 11:14-23
+ 12:23 Мат. 9:27
+ 12:24 Мат. 9:34, Мат. 10:25
+ 12:27 Мк. 9:38, Ислер 19:13
+ 12:30 Мк. 9:40
+ 12:31 Мк. 3:29, Лк. 12:10
+ 12:33 Мат. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Мат. 3:7, Мат. 23:33, Яр. 6:5, Мат. 7:11, Мат. 15:18, Якуп 3:6

+ 12:35 Сулейманнынъ таварыхлары 12:5

+ 12:36 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19, Рим. 14:12

+ 12:37 Мат. 5:22, Якуп 3:2-12
• 12:38 Мк. 8:11-12, Лк. 11:29-32
+ 12:38 1Кор. 1:22
+ 12:39 Мат. 16:4
+ 12:40 Юнус 2:1
+ 12:41 Рим. 2:27, Юнус 3:5, Мат. 12:6
• 12:43 Лк. 11:24-26
+ 12:45 2 Петер 2:20
• 12:46 Мк. 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Мат. 13:55, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 12:50 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 13:1 Мк. 4:1-9, Лк. 8:4-8
+ 13:9 Мат. 11:15
• 13:10 Мк. 4:10-12, Лк. 8:9-10
+ 13:11 Мат. 19:11

+ 13:12 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9, Мат. 25:29

+ 13:15 Яхья 12:40, Ислер 28:26-27
+ 13:16 Лк. 10:23-24
+ 13:17 Ювытлар 11:13, 1 Петер 1:10-12
• 13:18 Мк. 4:13-20, Лк. 8:11-15
+ 13:21 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 13:22 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 13:23 Яхья 15:5
+ 13:30 Мат. 3:12
• 13:31 Мк. 4:30-34, Лк. 13:18-21
+ 13:32 Мат. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:33 1Кор. 5:6, Гал. 5:9
+ 13:38 Яхья 8:44
+ 13:39 Ашы. 14:15-16
+ 13:41 Мат. 24:31
+ 13:42 Яхья 15:6, Ашы. 20:15, Мат. 8:12

+ 13:43 Сулейманнынъ таварыхлары 4:18, Мат. 11:15

+ 13:47 Мат. 4:19
+ 13:48 Яхья 21:11
+ 13:49 Мат. 25:32
+ 13:50 Мат. 8:12
• 13:53 Мк. 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Мк. 1:21

+ 13:55 Яхья 6:42, Мат. 12:46
+ 13:57 Мат. 11:6, Яхья 4:44
• 14:1 Мк. 6:14-29, Лк. 9:7-9
+ 14:2 Мат. 16:14

+ 14:3 Мат. 4:12, Мат. 11:2, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24

+ 14:4 Лев. 18:16, Лев. 20:21
+ 14:5 Мат. 11:9, Мат. 21:26
+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 14:12 Мат. 9:14
• 14:13 Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17, Яхья 6:1-14
+ 14:21 Мат. 15:38
• 14:22 Мк. 6:45-56, Яхья 6:15-21
+ 14:23 Мк. 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16
+ 14:26 Лк. 24:37
+ 14:31 Мат. 6:30
+ 14:33 Лк. 1:35
+ 14:34 Сан. 34:11, Мк. 6:53, Лк. 5:1
• 15:1 Мк. 7:1-23
+ 15:2 Лк. 11:38
+ 15:3 Гал. 1:14
+ 15:4 Шыг. 20:12, Шыг. 21:17
+ 15:7 Мат. 23:13, Ислер 28:25
+ 15:9 Колосшылар 2:22
+ 15:11 Ислер 10:15
+ 15:13 Юда 1:12
+ 15:14 Мат. 23:16, Лк. 6:39
+ 15:18 Мат. 12:34, Якуп 3:6
+ 15:19 Гал. 5:19-21, 1Кор. 6:9-10
• 15:21 Мк. 7:24-30
+ 15:22 Мат. 9:27, Лк. 1:32
+ 15:24 Мат. 10:6, 1 Петер 2:25
+ 15:26 Мат. 7:6
• 15:29 Мк. 7:31
+ 15:32 Мат. 9:36
+ 15:38 Мат. 14:21
• 16:1 Мк. 8:11-13, Лк. 12:54-56
+ 16:1 Мат. 3:7, 1Кор. 1:22
+ 16:4 Юнус 2:1, Мат. 12:39
• 16:5 Мк. 8:14-21
+ 16:6 Лк. 12:1, 1Кор. 5:7-8
+ 16:8 Мат. 6:30
+ 16:9 Мат. 14:13-21
+ 16:10 Мат. 15:36-37
• 16:13 Мк. 8:27-30, Лк. 9:18-21
+ 16:14 Мат. 14:2,
+ 16:17 1Кор. 2:13
+ 16:18 Мк. 3:16, Яхья 1:42, Эфесшилер 2:20
+ 16:20 Мат. 9:30
• 16:21 Мк. 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Яхья 2:19

+ 16:23 Мат. 4:10, Пилипшилер 3:19
+ 16:24 Мат. 10:38-39
+ 16:25 Мат. 19:29

+ 16:27 Шер. 33:2, Мат. 24:30, Мат. 25:31, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 2:23

+ 16:28 Мат. 24:34, Яхья 21:22
• 17:1 Мк. 9:2-13, Лк. 9:28-36
+ 17:1 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 17:2 Ашы. 1:16
+ 17:5 Мат. 3:17, Шер. 18:15, 2 Петер 1:17
+ 17:9 Мат. 8:4, Мат. 9:30, Мк. 1:44
+ 17:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17
• 17:14 Мк. 9:14-29, Лк. 9:37-43
+ 17:18 Мк. 1:26, Ислер 8:7
+ 17:20 Мат. 13:31, Лк. 17:6, Мк. 11:23
• 17:22 Мк. 9:30-32, Лк. 9:43-45
+ 17:23 Мат. 16:21, Мат. 20:19

+ 17:24 Мк. 9:33, Шыг. 30:13, Шыг. 38:26, Мат. 22:17

+ 17:27 Рим. 13:7

• 18:1 Мк. 9:33-37, Мк. 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 1Кор. 14:20, Мат. 19:16
+ 18:5 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20
+ 18:7 Мат. 26:24
+ 18:8 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Ашы. 20:10
+ 18:9 Мат. 5:29
• 18:10 Лк. 15:3-7
+ 18:14 Яхья 6:39
• 18:15 Лк. 17:3
+ 18:15 Лев. 19:17, Якуп 5:19, Гал. 6:1
+ 18:16 Шер. 19:15, 2Кор. 13:1
+ 18:17 Мат. 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:19 Мат. 7:7-8
+ 18:21 Лк. 17:4
+ 18:25 Лев. 25:39-41,
+ 18:30 Сулейманнынъ таварыхлары 28:3
+ 18:35 Мат. 6:15, Якуп 2:13
• 19:1 Мк. 10:1-12
+ 19:4 Яр. 1:27
+ 19:5 Яр. 2:24, Эфесшилер 5:31
+ 19:6 1Кор. 6:16, 1Кор. 7:10
+ 19:7 Шер. 24:1
+ 19:9 Мат. 5:32, 1Кор. 7:10
+ 19:11 Мк. 4:11, 1Кор. 7:7, 1 Тимотей 5:14
• 19:13 Мк. 10:13-16, Лк. 18:15-17
+ 19:14 Мат. 18:3
• 19:16 Мк. 10:17-31, Лк. 18:18-30
+ 19:16 Лк. 10:25
+ 19:17 Лев. 18:5, Рим. 10:5, Гал. 3:12
+ 19:19 Шыг. 20:12-16, Лев. 19:18
+ 19:20 Пилипшилер 3:6

+ 19:21 Мат. 5:48, Лк. 12:33, Мат. 6:20, 1 Петер 1:4

+ 19:26 Яр. 18:14, Мк. 14:36

+ 19:27 Мат. 4:20-22

+ 19:28 Мат. 16:27, Мат. 25:31, Лк. 22:30, 1Кор. 6:2, Ашы. 3:21

+ 19:29 Мат. 16:25
+ 19:30 Мат. 20:16, Лк. 13:30
+ 20:8 Лев. 19:13, Шер. 24:15
+ 20:16 Мат. 19:30, Лк. 13:30
• 20:17 Мк. 10:32-34, Лк. 18:31-34
+ 20:19 Мат. 16:21, Мат. 17:23
• 20:20 Мк. 10:35-45
+ 20:20 Мат. 10:2, Мк. 1:19
+ 20:21 Мат. 19:28
+ 20:22 Мат. 26:39, Яхья 18:11
+ 20:26 1 Петер 5:3, Мат. 23:11, Мк. 9:35

+ 20:28 Яхья 13:4-5, Яхья 11:51, 1 Петер 1:18-19, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тимотей 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк. 10:46-52, Лк. 18:35-43
+ 20:30 Мат. 9:27-31
+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Мк. 11:1-11, Лк. 19:28-38, Яхья 12:12-19

+ 21:1 Ислер 1:12

+ 21:4 Яхья 12:15, Мат. 1:23, Мат. 26:56, Яхья 19:36

+ 21:9 Мат. 9:27, Мат. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Мк. 11:15-19, Лк. 19:45-48, Яхья 2:13-22

+ 21:12 Лев. 1:14, Лев. 5:7, Лев. 12:8, Лк. 2:24

+ 21:15 Мат. 9:27
+ 21:16 Лк. 19:39,
+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50, Яхья 11:18
• 21:18 Мк. 11:12-14, Мк. 11:20-24
+ 21:18 Мат. 4:2
+ 21:19 Мат. 24:32, Лк. 13:6
+ 21:21 Мат. 17:20, Якуп 1:6, 1Кор. 13:2
+ 21:22 Мат. 7:8, Мат. 17:20, 1Кор. 13:2
• 21:23 Мк. 11:27-33, Лк. 20:1-8
+ 21:23 Ислер 4:7
+ 21:25 Мат. 3:6, Лк. 7:30
+ 21:26 Мат. 11:9, Мат. 14:5
+ 21:32 Лк. 7:29
• 21:33 Мк. 12:1-12, Лк. 20:9-19
+ 21:33 Мк. 13:34

+ 21:35 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37

+ 21:37 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 21:38 Ювытлар 1:2
+ 21:39 Ювытлар 13:12
+ 21:41 Ислер 13:46
+ 21:42 Ислер 4:11, 1 Петер 2:7
+ 21:46 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 22:1 Лк. 14:15-24
+ 22:1 Мат. 13:34
+ 22:2 Мат. 25:10, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 22:6 Мат. 21:35, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37

+ 22:7 Мат. 21:41
+ 22:8 Мат. 10:11, Ислер 13:46, Ашы. 3:4
+ 22:13 Мат. 8:12
• 22:15 Мк. 12:13-17, Лк. 20:20-26
+ 22:15 Лк. 11:54
+ 22:16 Шер. 10:17, Колосшылар 3:25
+ 22:17 Мат. 17:24-25
+ 22:18 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 22:21 Рим. 13:7
• 22:23 Мк. 12:18-27, Лк. 20:27-40
+ 22:23 Ислер 4:1, Ислер 23:8
+ 22:24 Яр. 38:8, Шер. 25:5
+ 22:32 Шыг. 3:2, Шыг. 3:6
• 22:34 Мк. 12:28-34, Лк. 10:25-28
+ 22:37 Шер. 6:5, Шер. 11:13,
+ 22:39 Лев. 19:18, Мат. 19:19
+ 22:40 Мат. 7:12, Гал. 5:14
• 22:41 Мк. 12:35-37, Лк. 20:41-44
+ 22:42 Мат. 9:27
+ 22:44 Ислер 2:34-35
+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Мк. 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

+ 23:3 Рим. 2:17-23

+ 23:5 Шыг. 13:9, Шер. 6:8, Шер. 11:18, Сан. 15:38

+ 23:6 Лк. 14:7-8
+ 23:8 Якуп 3:1, Лк. 22:32, Пилимон 1:16
+ 23:9 Шыг. 4:22,
+ 23:11 Мат. 20:26, Мк. 9:35, Мк. 10:43
+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14
+ 23:13 Мат. 15:7
+ 23:16 Мат. 15:14
+ 23:17 Шыг. 30:29
+ 23:19 Шыг. 29:37
+ 23:23 Шер. 14:22,

+ 23:27 Ислер 23:1, Сулейманнынъ таварыхлары 26:23

+ 23:30 Ислер 7:52

+ 23:33 Мат. 3:7, Мат. 12:34

+ 23:34 Мат. 21:35, Мат. 22:6, Ювытлар 11:36-37, Мат. 10:17, Мк. 13:9, Лк. 21:12

+ 23:35 Яр. 4:8, 1 Яхъя 3:12, Ювытлар 11:4, Ашы. 18:24

• 23:37 Лк. 13:34-35
+ 23:37 Ислер 7:52, Шер. 32:11-12, Рут 2:12,
+ 23:39 Мат. 21:9
• 24:1 Мк. 13:1-13, Лк. 21:5-19
+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:4 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 24:7 Ашы. 6:4, Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 24:9 Мат. 10:22, Яхья 15:18
+ 24:10 Мат. 10:21
+ 24:11 Мат. 7:15
+ 24:13 Якуп 5:11, Ашы. 2:10

+ 24:14 Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6, Колосшылар 1:23

• 24:15 Мк. 13:14-23, Лк. 21:20-24
+ 24:17 Лк. 17:31
+ 24:19 Лк. 23:29
+ 24:21 Ашы. 16:18
+ 24:22 Лк. 18:7
+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:24 Шер. 13:1, 2 Салоникшилер 2:9, Ашы. 13:13, Ашы. 16:14

+ 24:25 Яхья 13:19, Яхья 14:29
+ 24:27 Лк. 17:24
+ 24:28 Лк. 17:37
• 24:29 Мк. 13:24-27, Лк. 21:25-28
+ 24:29 Ислер 2:20, Ашы. 6:13
+ 24:30 Мат. 16:27,

+ 24:31 1Кор. 15:52, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 11:15, Мат. 13:41, 2 Салоникшилер 2:1

• 24:32 Мк. 13:28-31, Лк. 21:29-33
+ 24:34 Мат. 16:28
+ 24:35 2 Петер 3:10

• 24:36 Мк. 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 24:37 Яр. 6:5
+ 24:39 Яр. 7:21
+ 24:42 Мат. 25:13
+ 24:43 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2
+ 24:44 Ашы. 3:3, Ашы. 16:15
• 24:45 Лк. 12:42-48
+ 24:46 Мат. 25:21, Яхья 13:17
+ 24:48 Мат. 25:5
+ 24:51 Мат. 8:12

+ 25:1 Мат. 9:15, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 25:5 Мат. 24:48
+ 25:10 Мат. 22:2
+ 25:11 Мат. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25
+ 25:12 Мат. 10:33
+ 25:13 1Кор. 16:13, Мат. 24:36, Мат. 24:42
• 25:14 Лк. 19:12-27
+ 25:19 Рим. 14:12
+ 25:21 Лк. 16:10, Ювытлар 12:2
+ 25:26 Сулейманнынъ таварыхлары 20:4
+ 25:29 Мат. 13:12
+ 25:30 Мат. 8:12
+ 25:31 Мат. 16:27, Мат. 19:28
+ 25:32 2Кор. 5:10, Мат. 13:49
+ 25:34 Ашы. 21:7
+ 25:35 Лк. 3:11, Якуп 2:15-16
+ 25:36 2 Тимотей 1:16-18
+ 25:40 Мат. 10:40

+ 25:41 Мат. 7:23, Мк. 9:43-44, Юда 1:7, Ашы. 20:10

+ 25:45 Лк. 10:16
• 26:1 Мк. 14:1-2, Лк. 22:1-2, Яхья 11:45-53
+ 26:2 Шыг. 12:1-30
• 26:6 Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50, Яхья 12:1-8

+ 26:6 Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18, Лев. 13:3

+ 26:11 Шер. 15:11, Мат. 9:15, Яхья 7:33
+ 26:12 Яхья 19:40
+ 26:13 Мат. 24:14
• 26:14 Мк. 14:10-11, Лк. 22:3-6
+ 26:14 Яхья 13:2, Ислер 1:16
+ 26:15 Шыг. 21:32,

• 26:17 Мк. 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23, Яхья 13:21-30

+ 26:21 Яхья 13:18

+ 26:24 Мат. 18:7

• 26:26 Мк. 14:22-26, Лк. 22:15-20, 1Кор. 11:23-25

+ 26:26 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16, Ювытлар 10:10
+ 26:28 Шыг. 24:8
+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34, Яхья 13:36-38

+ 26:31 Яхья 16:32
+ 26:32 Мат. 28:7
+ 26:35 Яхья 11:16, Яхья 21:19
• 26:36 Мк. 14:32-42, Лк. 22:39-46
+ 26:37 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 26:38 Яхья 12:27

+ 26:39 Ювытлар 5:7, Мк. 10:38, Яхья 18:11, Яхья 5:30, Яхья 6:38, Гал. 1:4

+ 26:41 Мат. 6:13, 1 Петер 4:7

+ 26:42 Мат. 6:10

+ 26:45 Яхья 2:4, Мат. 16:21, Мат. 17:22, Мат. 20:18

• 26:47 Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53, Яхья 18:3-12

+ 26:47 Ислер 1:16
+ 26:51 Лк. 22:38
+ 26:52 Ашы. 13:10
+ 26:55 Мат. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Яхья 19:36, Мат. 26:31, Яхья 16:32

• 26:57 Мк. 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Яхья 18:13-14, Яхья 18:19-24

+ 26:61 Мк. 15:29, Яхья 2:19
+ 26:62 Мат. 27:13
+ 26:64 Мат. 16:27, Мат. 24:30, Ювытлар 1:13

+ 26:65 Сан. 14:6, Ислер 14:14, Мат. 9:3, Яхья 10:36

+ 26:66 Лев. 24:16

• 26:69 Мк. 14:66-72, Лк. 22:56-62, Яхья 18:15-18, Яхья 18:25-27

+ 26:75 Мат. 26:34

• 27:1 Мк. 15:1, Лк. 23:1-2, Яхья 18:28-32

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, 1 Тимотей 6:13

• 27:3 Ислер 1:18-19
+ 27:6 Мк. 12:41, Яхья 8:20
+ 27:9 Мат. 2:17
• 27:11 Мк. 15:2-5, Лк. 23:3-5, Яхья 18:33-38
+ 27:11 Мат. 2:2
+ 27:13 Мат. 26:62
• 27:15 Мк. 15:6-15, Лк. 23:13-25, Яхья 18:39
+ 27:18 Яхья 12:19
+ 27:20 Ислер 3:14
+ 27:23 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 27:24 Шер. 21:6,
+ 27:25 1 Салоникшилер 2:16
+ 27:26 Мат. 20:19
• 27:27 Мк. 15:16-20, Яхья 19:2-3
+ 27:30 Мат. 20:19

• 27:32 Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43, Яхья 19:17-27

+ 27:40 Мк. 14:58, Яхья 2:19, Мат. 4:3-6

+ 27:42 Яхья 10:18, Яхья 1:49, Яхья 12:13, Яхья 20:29

• 27:45 Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49, Яхья 19:28-30

+ 27:46 Ислер 3:1,
+ 27:51 Шыг. 26:33, Лев. 16:2
+ 27:52 Яхья 5:21, Яхья 5:25
+ 27:56 Лк. 8:2, Мат. 20:20

• 27:57 Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56, Яхья 19:38-42

+ 27:63 Мат. 16:21, Мат. 17:23, Мат. 20:19
+ 27:66 Ашы. 20:3
• 28:1 Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12, Яхья 20:1-10
+ 28:1 Лк. 8:2, Мат. 27:61
+ 28:2 Мат. 27:60
+ 28:3 Мк. 9:3, Ислер 1:10
+ 28:4 Ашы. 1:17
+ 28:7 Мат. 26:32

+ 28:9 Яхья 20:19, Яхья 20:21, Мат. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Мат. 12:50, Яхья 20:17, Рим. 8:29, Ювытлар 2:11

• 28:16 Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49, Яхья 20:19-23

+ 28:17 Яхья 20:25

+ 28:18 Мат. 11:27, Яхья 17:2

+ 28:19 2Кор. 13:13, Яхья 4:1-2, Ислер 8:13, Колосшылар 1:23

+ 28:20 Яхья 14:15, Мат. 13:39

Марк

Марк

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Кирис соьз

МАРКТЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Айтылып келгенге коьре, бу китаптынъ авторы – Яхъя Марк, Барнабадынъ йиени, дейдилер. Христиан окувын таралтувда ол басында Паул ман, сонъ Урымда Петер мен бирге куллык эткен эди.

Бу Инжил доьрт Инжилдинъ арасында энъ кыскасы болады. Аьлиги тергевшилердинъ коьбиси, Марктынъ Инжили баьрисиннен алдын язылган эм Матай ман Лука оьзлерининъ Инжиллерин язатаган заманда оны ман кулланганлар деп, санайдылар. Марк Иса Масихтинъ Палестинадынъ керуьв ягындагы ислерине эм Ерусалимдеги яшавынынъ сонъгы юмасына эс эттиреди. Марк, Исадынъ Алла Улы (Масих) болганын эм Онынъ кайдай туьрли авырувдынъ да, кыйналувдынъ да, оьлимнинъ де уьстинде куьши болганын коьрсетпеге шалысады. Марк Исадынъ не тувганын, не Онынъ оьлилерден тирилгениннен сонъ болган ислерин суьвретлемейди.

Оьзининъ Инжилинде Марк бирерде грек тилине кирген латин соьзлери мен кулланады, соьйтип те окувшыларга хабарлавында расатаган арамей соьзлерининъ маьнесин анълатпага шалысады. Сол зат, эш те, Марктынъ Инжилди ювытларга язбай, а баска халклардынъ окувшыларына каратып язатаганын коьрсете болар.

1

Яхъя пайхамбардынъ келуьви

1^1•Алла Улы Иса Масихтинъ акында Ийги Хабар булай басланады. 2Ешая пайхамбардынъ китабында: «Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек»,+
3«Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз! Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз!“ – дейди» деп язылганша.

4Шомылдырувшы Яхъя шоьлде аьдемлерди, куьналарынынъ кеширилуьви уьшин тевбеге туьспеге, сувда шомылдырылып тазаланмага шакырды+. 5Ога Ерусалимнен эм Юдеядынъ баьри якларыннан халк келетаган эди. Кимлер оьзининъ куьналарын ашык айтып билдирсе, Яхъя солардынъ баьрисин Йордан сувында шомылдырып тазалайтаган эди+.

6Яхъя туье юниннен кийим кийди, белинде кайыс белбавы бар эди эм шегертке мен кийик бал ашайтаган эди+. 7Ол оьзининъ увазында: «Сол, меннен сонъ келеек, меннен куьшли. Мен, ийилип, Онынъ шарыкларынынъ бавын шешпеге де тийисли тувылман. 8Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама Ол сизди Кие Рух пан тазалаяк», – деп билдиретаган эди.

Исадынъ сувда шомылдырылувы

9•Сол куьнлерде Галилеядынъ Назарет шахарыннан Иса келди эм Яхъя Оны да Йордан сувында шомылдырды+. 10Иса сувдан шыгаятырганлай, бирден Оьзининъ алдында как ярылган коькти эм Ога коьгершин кебинде туьсеятырган Кие Рухты коьрди+. 11Эм коьктен: «Сен – Меним суьйген Улымсынъ, Мен Сага разыман», – деген давыс эситилди+.

12Муннан сонъ, коьп кетпей, Кие Рух Исады шоьлге аькеттирди, онда кийик айванлардынъ ишинде ялгыз калдырды. 13Кырк куьн шайтаннынъ сынавында болды, ама маьлеклер Ога ярдам эттилер+.

Исадынъ биринши сокталары

14•Яхъя тутнакка салынганнан сонъ, Иса Галилеяга Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды билдирмеге барды. 15«Заманы келди, – дейтаган эди Ол, – Алла Патшалыгы энди ювыкта! Тевбеге туьсинъиз, Ийги Хабарга ынанынъыз!»+

16Бир кере Галилеядынъ коьл ягасы ман бараятырганда, Иса коьлге йылым таслап турган Шимонды эм онынъ кардашы Эндрейди коьрди. Олар балыкшы эдилер+. 17«Мени мен келинъиз, – деди оларга Иса, – Мен сизди, балык ыслагандай, аьдем коьнъилин авламага уьйретермен!»+
18Кардашлар сол саьатлей йылымларын калдырып, Исадынъ артыннан иердилер+. 19Бираз барганнан сонъ, Ол Зебедей уллары Якуп пан Яхъяды коьрди. Олар, кайыкта олтырып, йылым ямай эдилер. 20Иса оларды да шакырды. Олар да, кайыкта оьзлерининъ атасы Зебедейди эм ялга алынган исшилерин калдырып, Иса ман бирге кеттилер.

Иса авырганларды эмлеп баслайды

21•Олардынъ баьриси де Капарнаумга келгенде, Иса биринши шабат куьн ок синагогка окытпага барды+. 22Халк Онынъ окувына аьжейипсинди. Иса оларды, дин аьлимлериндей болмай, бир куваты ман окытатаган эди+. 23Сол вакытта синагогта кара йин мен енъилген аьдем бар эди эм ол бирден кышкырып: 24«Назаретши Иса, Сенинъ бизде не ишинъ бар ды? Бизди аьлек этпеге келгенсинъме? Сенинъ ким экенинъди билемен. Сен – Аллага багысланган Аьдемсинъ!» – деди+.

25«Тын! – деп, каты буйырды Иса, – Шык оннан!» 26Кара йин аьдемди калтыратты да уьйкен кышкырык пан оннан шыгып кетти+.

27Баьриси де сейирсинип, бир бириннен сорастырып басладылар: «Бу не ди? Янъы окув ма экен? Оннан калса, сондай куваты ман! Ол кара йинлерге де буйырады, олар да Ога бойсынадылар!»+
28Тез арадан Исадынъ хабары буьтин Галилея еринде белгили болды.

29Синагогты калдырып, Иса, кеш калмай, сокталары ман бирге Шимон ман Эндрейдинъ уьйине барды. 30Шимоннынъ кайнанасы янып-куьйип авырып ятыр эди эм сол саьатлей Исага онынъ акында айттылар+. 31Иса онынъ касына барды, колыннан ыслап, турмага ярдамласты. Хатыннынъ безгеги тыйылды эм ол оларды ас пан сыйлады+.

32Кеште, куьн кавысканда, аьдемлер Исага буьтин авырганларын эм йин сокканларын аькелип басладылар. 33Уьйдинъ капысынынъ касында савлай шахаршылар йыйылдылар. 34Сол куьн Иса коьп маразлыларды туьрли авырувларыннан эмледи. Ол йинлерди кувып шыгарды, эм оларга соьйлемеге ызын бермеди, неге десе йинлер Онынъ ким экенин билетаган эдилер+.

35•Эртеси куьн Иса, бек эрте турып, авлак ерге барды, сонда дува этти+. 36Шимон ман бирге болганлар Исады излестирип басладылар. 37Ахырында олар Оны табып: «Баьриси де Сени излейдилер!» – дедилер.

38«Баска ерлерге, тоьгеректеги авылларга бараягынъыз, Мага сол ерлерде де хабар яймага керек, Мен сонынъ уьшин келгенмен, сайсы!» – деди Иса. 39Иса, буьтин Галилеяда синагогларында уваз айтып, йинлерди кувып, юрди.

Авыр тери маразлыды савартув

40•Бир йол Исага авыр тери маразы болган аьдем янасып келди де Исадынъ алдында, тизине шоьнъкип, ялбарып тиледи: «Эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

41Исадынъ яны авырды, колын созып, аьдемге тийгистти де: «Суьемен, тазалан!» – деди. 42Сол саьатлей оннан маразы тайды, аьдем тазаланды+.

43Иса ога каты буйырып, тез арадан оны бу соьзлер мен йиберди:+
44«Сак бол, мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, тазаланганынъ уьшин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ»+.

45Ама ол барды да баьрине оьзининъ калай савартылганы акында хабарлады. Оннан сонъ Исага шахарда коьринмеге амал табылмай калды. Эм Ол аьдем болмаган ерлерде, шахардынъ тысында калатаган болды. Аман да халк Ога баьри яклардан, йыйылысып, келетаган эди+.

2

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

2^1•Бир неше куьннен сонъ Иса тагы да Капарнаумга кайтты эм Онынъ уьйге кайтканы акында хабар шахарга яйылды+. 2Тез арадан сондай бир коьп аьдем йыйылды, уьйдинъ не ишинде, не капыдынъ алдында энди бос орын йок эди. Иса оларга Алла Соьзин анълатып турганда, 3Ога, доьрт аьдем коьтерип, паралич соккан биревди алып келдилер. 4Йыйылган коьлем халктынъ арасыннан Исадынъ касына еталмаганларыннан, олар уьйдинъ тоьбесин тесип, ашып, йогардан паралич сокканды яткан орны ман туьсирдилер+. 5Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, паралич сокканга: «Балам, куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

6Онда олтырган дин аьлимлерининъ кайбиревлери ишлериннен ойландылар: 7«Бу Аьдем неге булай айтады? Ассылык этеди! Бир Алладан баска куьналарды ким кеширмеге болады?»+

8Иса олардынъ булай ойлаганларын сол саьатлей анълап: «Акылынъыздан сондай ойларды неге оьткересиз? – деди. – 9Паралич сокканга не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“ яде „Тур, тоьсегинъди алып, юр“? 10Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». Эм бу вакыт Ол паралич сокканга бурылды да: 11«Тур, орнынъды ал да уьйинъе кайт!» – деди. 12Аьдем сол саьатлей баьрисининъ алдында турды, орнын алды да шыгып кетти. Бу баьрисин сейирсиндирди. Аьдемлер Аллады данъкладылар: «Биз соьлеге дейим мунадай затты коьрмегенмиз!» – дедилер.

Левий (Матай) Исадынъ сокталарына косылады

13•Иса тагы да коьлге шыкты, Онынъ тоьгерегине коьп аьдем йыйылды, Ол окытатаган эди. 14Ол соннан кетеятырып, ясак йыйылатаган ерде олтырган Алпай улы Левийди коьрди. «Меним ызымнан кел», – деди ога Иса. Левий турды да Онынъ ызыннан барды.

15Иса сокталары ман Левийдинъ уьйинде ас ишип турганда, сонда коьп ясакшылар эм баска «куьналылар» да оларга косылдылар. Исадынъ артыннан иеретаган сосындай коьп аьдем бар эди. 16Парисейлердинъ кайбир дин аьлимлери, Онынъ куьналылар эм ясакшылар ман ас ишкенин коьрип, сокталарына: «Ол неге ясакшылар эм куьналылар ман бирге ас ишеди?» – дедилер+. 17Оны эситкенде, Иса: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек. Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды (тевбеге) шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

18•Яхъядынъ сокталары ман парисейлер ораза тутыптылар. Олар Исага келип: «Яхъядынъ эм парисейлердинъ сокталары ораза тутадылар, а Сенинъ сокталарынъ неге тутпайдылар?» – деп сорадылар+.

19Иса оларга булай деп яваплады: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында олар ораза тутпага боларма? Киев олар ман турган заманда ораза тутпага болалмайдылар!+
20Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда, сол куьн олар ораза тутаяклар+. 21Эш бирев де эски кийимине янъы кумаштан ямав салмайды. Салса, янъы кумаш эски кийимнен йыртылып кетер, тесик тагы да яман болар. 22Эш бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, шагыр тулыкларды тесер, шагыр да агар, тулыклар да аьлек болар. Йок, яс шагырды янъы тулыкка куймага керек!»

Шабат акында сорав

23Бир йол шабат куьнде Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары йолда баратаган вакытта бийдай масакларын юлкып басладылар+. 24Парисейлер Исага: «Коьресинъме! Олар шабат куьн тийисли болмаганды неге этедилер?» – дедилер+.

25-26Иса: «Дауттынъ оьзи эм онынъ йолдасларынынъ кереклиси болганда эм ашыкканда не эткенин окымагансызба? Бас дин куллыкшысы Авиятардынъ кезуьвинде Даут Алла уьйине кирди, онда салынган оьтпеклерди ашады эм йолдасларына да берди. А сол оьтпеклерди ашамага тек дин куллыкшыларына тийисли», – деди+. 27Сонъ: «Аьдем шабат куьн уьшин тувыл, а шабат куьн аьдем уьшин яратылган,+
28сога коьре Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деп косты.

3

Иса колы курыганды сав этеди

3^1•Иса тагы да синагогка барды. Онда колы курыган бир аьдем бар эди+. 2Кайбиревлер Исады шуьшлемеге сылтав излей эдилер. Олар, сак болып, Иса сосы биревди шабат куьнде эмлерме экен деп, анъылып, турдылар+. 3Иса колы курыган аьдемге: «Турып, алдыга шык», – деди де олардан сорады: 4«шабат куьнде неди этпеге тийисли: яхшылык па, яманлык па? Яшавды саклав ма яде йойтув ма?» Олар тынык болдылар+.

5Сонда Иса, ашувлы коьзлери мен оларга карап шыкты да, юреклерининъ сезимсизлигине мыдахланып, сол аьдемге: «Колынъды соз!» – деди. Аьдем колын созды, онынъ колы сав болды+.

6Парисейлер шыгып кеттилер эм сол саьатлей, патша Иродтынъ аьдемлери мен бирге соьйлесип, Исады калай оьлтирмеге керегин ойлап басладылар.

Иса Галилея коьлининъ янында

7-8Иса сокталары ман коьлге бараятырганда, олардынъ артыннан Галилеядан коьплеген халк иерип келди. Юдеядан, Ерусалимнен, Идумеядан, Йордан сувынынъ аргы ягыннан эм аьле Тир мен Сидоннынъ тоьгерегиннен де коьп аьдем бар эди. Олар, Исадынъ этетаганларынынъ баьрисин эситип, Ога куйылып келетаган эдилер+. 9Иса сокталарыннан, халк Оны кыстырып баслаганда, мингендей кайык аьзирлемеге тиледи. 10Неге десе Ол коьплерди сав эткен эди эм, маразы болганлар, тиер уьшин Ога кысылып шыгатаган эдилер+. 11Кара йинлер Оны коьргенде, алдына йыгылып: «Сен – Алла Улысынъ!» – деп кышкырыкладылар+. 12Ама Иса, Меним ким экенимди ашпанъыз деп, оларга каты буйырды+.

Иса он эки элшисин сайлайды

13•Иса, тавга коьтерилип, кимди суьйсе, соны Оьзине шакырды. Олар Онынъ янына келдилер. 14-15Олардан, Оьзи мен бирге кездирер, Алла соьзин яймага йиберер эм, маразлыларды эмлеп, йинлерди кувмага куват берер уьшин Ол он экисин сайлап алды эм оларга элши деген ат атады. 16-19Мине Ол сайлаган он экидинъ атлары: Шимон (ога Иса Петер деп атайтаган болган), Зебедейдинъ уллары Якуп пан Яхъя (оларды Иса Бени Регеш – Коьк Гуьрилдев Уллары – дейтаган эди), Эндрей, Пилип, Барталмай, Матай, Тома, Алпай улы Якуп, Тадай, Канай Шимон эм сонъында Исады саткан Юда Искариот++++.

Иса ман Баалзабул (шайтан)

20•Иса уьйге кайтканда, онда тагы да сондай бир коьп аьдем йыйылды. Сонынъ уьшин Иса ман сокталары ас ишпеге де амал таппай калдылар+. 21Оны эситкенде, Исадынъ кардаш-ювыклары, Оны аькетеек болып, келдилер. «Ол Оьзининъ акылында тувыл», – дедилер олар+.

22Ерусалимнен келген дин аьлимлери: «Ол Баалзабулга енъилген. Ол йинлерди йин басшысынынъ куьши мен кувады», – деп айттылар+.

23Сонда Иса, оларды шакырып, таварых пан анълатып баслады: «Шайтан шайтанды калай кувмага болады? 24Бир патшалык эрисип боьлинсе, сол патшалык туралмас. 25Бир аьел эрисип боьлинсе, сол аьел де сав калмас. 26Эгер шайтан оьзи оьзине карсы согысып боьлинсе, сол сав калмас, неге десе яшавынынъ сонъы келген. 27Эгер куьшли уьй иесин эртерек байламаса, эш бирев де онынъ юртына кирмеге эм малын тонамага болмаяк, сайсы. 28Сизге дурысын айтаман: аьдемлер эткен кайсы куьна да, Аллады яманлаган кайдай ассылык та кеширилер, 29ама Кие Рухты яманлаган бир заманда да кеширилмес. Бу куьна аьдемде оьмирликке калады», – деди+.

30Иса бу затты олар Исадынъ кара йини бар дегенлери уьшин, айтты.

Исадынъ анасы эм кардашлары

31•Исадынъ анасы ман кардашлары келдилер. Уьйдинъ тысында токтап, Исады шакырар уьшин биревди йибердилер+. 32Онынъ тоьгерегинде олтырган халктан кайбиревлер: «Ананъ ман кардашларынъ тыста, Сени сорайдылар», – дедилер.

33«Мага ким ана эм ким кардаш?» – деп яваплады Иса. 34Сонъ тоьгерегинде олтырганларга карап шыкты да: «Мине Меним анам эм кардашларым! 35Ким Алла буйырыгын толтырады, сол Мага кардаш, карындас эм ана», – деди+.

4

Эгинши акында таварых

4^1•Иса тагы да коьл ягасында окытып баслады. Тоьгерегине коьп аьдем йыйылган себепли, Ога коьлде болган бир кайыкка минип олтырмага керек болды. Буьтин халк коьл ягасында тура эди. 2Иса коьп затты оларга таварыхлар ман окытатаган эди. Окытувында: 3«Тынъланъыз, – деди Ол. – Мине эгинши урлык шашпага шыгады. 4Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги йол бойына туьседи. Куслар ушып келедилер де оларды шоьплейдилер. 5Баска урлыклар топырагы аз болган таслык ерге туьседилер. Тамырлары топыракта терен болмаганнан себеп, олар тез болып, туьртип шыгадылар. 6Ама куьн тувганда, оьсимликлер иссиликтен курыйдылар, неге десе олар куьшли тамырсыз. 7Баска урлыклар шоькирли коьгемликке туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды, олар онъыс бермейдилер. 8Калган урлыклар ийги топыракка туьседилер де, шашылганыннан оьсип, отыз, алпыс, аьле юз кабат артык онъыс бередилер. 9Тынълаяк болган тынъласын!» – деп косты Иса+.

10•Иса тек он эки элшиси мен эм бир неше баска сокталары ман калганда, олар: «Бу таварых неди анълатады?» – деп сорадылар.

11«Сизге Алла Патшалыгынынъ сыры ашылган, ама онынъ тысындагыларга баьри зат та таварыхлар ман анълатылады+. 12Соьйтип, „олар карап карасалар да коьрмейдилер; тынълап тынъласалар да анъламайдылар. Солай болмаса, Аллага кайтарлар эм олардынъ куьналары кеширилер эди“», – деди+.

13Сонъ Иса: «Аьше, анъламадынъызба сосы таварыхты? Солай болганда сиз баска таварыхларды калай анъламага боларсыз? 14Эгинши Алла соьзин шашады+. 15Бир неше аьдем, соьз шашылган ызан бойынынъ йолына туьскен урлыкларга усайды: олар соьзди эситкенлей, шайтан келеди де юреклерине шашылган соьзди алып кетеди. 16Баскалары таслык ерге шашылган урлыклардай: олар соьзди эситкенде, куванып, оны янме-ян кабыл этедилер. 17Тек куьшли тамырсыз болганыннан олар тебентели тувыл, Алла соьзи уьшин кыйынлыкларга эм эзиетлерге расканлай, йолдан тез таядылар+. 18-19Баскалары шоькирли коьгемликке туьскен урлыклардай: олар соьзди эситселер де, бу оьмирдинъ кайгысы, байлыктынъ алдавлары, баска затларды сагынувлары оларда соьзди басып, онъыссыз этедилер+. 20А бар аьдемлер ийги топыракка шашылган урлыклардай: олар, соьзди эситип, оны анълап аладылар эм шашылганыннан отыз, алпыс яде юз кабат артык онъыс бередилер»+.

Майшырак шыраксалгышка салынады

21•Сонъ Иса сорады: «Майшыракты яндырып, оны уьй савытынынъ туьбине яде орындыктынъ астына саладыларма? Оны шыраксалгышка саладылар, тувылма+? 22Белгили болмаяк ясыртын зат йок эм тыска шыкпай калаяк сыр болмайды+. 23Тынълаяк болган тынъласын!+
24Тынълаган затларынъызга эс беринъиз. Кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, сондай ман сиз де оьлшенерсиз, сизге оннан да коьп берилер+. 25Кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар»+.

Оьскен урлык акында таварых

26Иса соьзин бардырды: «Алла Патшалыгы аьдемнинъ ызанга урлык шашувына усайды. 27Аьдем кеше уйклайды, куьндиз турады. Урлык туьртип шыгып, оьседи. Ол кайтип болатаганын аьдем оьзи де билмейди. 28Ер оьзи оьстиреди, сайсы. Энъ алды ман буьртик туьртип шыгады, сонъ масак коьринеди, а масак, бас кусып, аслыкка толады. 29Онъыс еткенде, аьдем тез болып оны орагы ман орады, неге десе орув заманы келген»+.

Шуьшитки урлык акында таварых

30•Иса соьзин бардырды: «Алла Патшалыгын не зат пан тенълестиреек? Кайдай таварых пан оны суьвретлемеге тийисли? 31-32Ол, шуьшитки урлыктай. Шуьшитки урлык топыракка шашылатаган баьри баска урлыклардан кишкей, ама ол шашылганда, оьсип, калган бав оьсимликлериннен бийик болады. Уллы бутаклар йибереди, куслар да онынъ бутакларынынъ салкынлыгында уяламага боладылар»+.

33Иса Алла соьзин мунага усаган коьп таварыхлар ман аьдемлер анъламага болаяк кебинде анълататаган эди. 34Таварыхсыз бир зат та анълатпайтаган эди. Ама сокталары ман ялгыз калганда, оларга баьрисининъ маьнесин ашатаган эди.

Иса давылды тынышландырады

35•Сол куьн ок кеште Иса сокталарына: «Коьлдинъ аргы ягына оьтеегинъиз», – деди+.

36Сокталары халкты таркатты эм Исады Ол минген кайык пан алып кеттилер. Ога баска кайыклар да косылдылар. 37Бирден куьшли давыл коьтерилди. Толкынлар кайыкка согылып, ол энди сувга толган эди+. 38Иса сосы вакытта, басынынъ астына ястык салып, кайыктынъ арт бетинде уйклай эди. «Устаз! Бизим аьлек болаятырганымыз Сени кыйнамайма?» – деп, Оны уянттылар.

39Иса турды, елге эспеске буйырды, а коьлге: «Тын! Токтал!» – деди. Янме-ян давыл токталды да терен тыныклык туьсти.

40«Сиз неге булай корктынъыз? – деди Ол сокталарына. – Неге иманынъыз йок?»

41Янлары шыгып, корккан сокталары бири бириннен: «Бу ким экен? Ел де, коьл де Ога бойсынадылар!» – деп сорастырдылар.

5

Гераса еринде йинлиди савартув

5^1•Олар, коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гераса ерине келдилер. 2Иса кайыктан шыкканлай, Онынъ алдына кабыр дорбынларыннан[*] кара йин соккан аьдем каргып шыкты. 3Сосы аьдем дорбынларда яшай эди. Оны энди эш бирев де шынжыр ман байлап болалмай эди. 4Оны неше бир кере бугавлар эм шынжырлар ман байласалар да ол, бугавларды уьзип, шынжырларды увататаган эди. Эм оны эш бирев де тынышландыралмай эди. 5Кешеси-куьндизи ол кабырларда, тавларда токтавсыз кышкырып, оьзин таслар ман яралайтаган эди.

6Исады эректен коьрип, ол шабып келип, Исадынъ аягына йыгылып, бас ийди. 7-8Иса: «Кара йин, бу аьдемнен шык!» – деп буйырганда, аьдем куьшли кышкырык пан: «Сен меннен не зат излейсинъ, Иса – Аллаху-Тааладынъ Улы? Алла уьшин ялбарып тилеймен, азаплама мени!» – деди+.

9Иса оннан: «Атынъ калай?» – деп сорады.

«Атым – Легион[*], – деп яваплады ол, – неге десе биз коьппиз». 10Ол, сол ерлерден йинлерди кувып шыгарма деп, коьп кере ялбарып, тиледи.

11Сол ерде, тав янында уьйкен донъыз уьйири отлайтаган эди. 12Йинлер Исадан, бизге сосы донъызларга кирмеге ызын бертага деп, тиледилер. 13Ызын алганда, кара йинлер аьдемнен шыгып, донъызларга кирдилер. Эки мынъ донъыздан куралган уьйир, ярдан коьлге атылып, сувда батты.

14Суьруьвшилер каштылар, коьрген затларын шахарга эм авылларга хабарлаганларында, халк болган затты коьрмеге шыкты. 15Аьдемлер, Исадынъ касына келип, алдын йинлер сокканды кийинип, эсин йыйып олтырганын коьргенде, корктылар. 16Сол затты коьргенлер йин мен согылганга эм донъызларга не болганын аьдемлерге тизип хабарладылар. 17Сонъында аьдемлер Исадан, олардынъ ерлерин калдырып, кетпеге тилеп басладылар+.

18Иса кайыкка олтырганда, йинлерден тазаланган оны Оьзи мен бирге алып кетпеге тиледи.

19Ама Иса унамады. «Уьйинъе кайт, – деди ога, – ювыкларынынъ баьрисине де Раббий сага не эткенин, Ол калай языксынганын айт». 20Аьдем кетти эм Декаполис еринде Исадынъ ога не эткенин яйып баслады. Онынъ хабары баьрисин де сейирге калдыратаган эди+.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

21•Иса кайык пан коьлдинъ аргы ягына кайтканда, Онынъ тоьгерегине коьп аьдем топарласып йыйылды. Иса коьлдинъ ягасында тура эди. 22Синагогтынъ басшыларыннан Яир атлы бири келди эм Исады коьргенде Онынъ аягына йыгылды+. 23«Меним кызым оьлеятыр, ама Сен келип, ога колынъды бир салсанъ, ол сав болып, яшар», – деп Оннан бек тиледи.

24-25Иса оны ман барды. Олардынъ артыннан коьплер де иердилер. Уьймелеклесип барганлардынъ ишинде он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналатаган хатын бар эди+. 26Ол хыйлы эмлевшилерден коьп азап шегип, бар болган затын шыгарган болса да, эш ярдам таппай, яманнан яман бола берди. 27Хатын Исадынъ хабарын эситкен эди, энди Онынъ артыннан кысылып барып, колын Онынъ абасына тийгистти. 28«Эгер Онынъ тек абасына тийсем де сав болаякпан», – деп ынанатаган эди+. 29Сол саьатлей кан тасувы токталып, ол маразыннан сав болганын кевдесиннен сезди. 30Иса сол саьатлей Оннан эмлевши куьштинъ шыкканын анълап, халкка бурылды да: «Меним абама ким тийди?» – деп сорады+.

31Сокталары: «Сени кыстыратаган сондай бир коьп аьдем бар, а Сен, келесинъ де, Мага ким тийди деп, сорайсынъ!» – дедилер.

32Иса, оны ким эткенин коьреек болып, йыйылганларга карап шыкты. 33Хатын оьзине не болганын билип, коркканыннан калтырап, касына келди, аягына йыгылып, болганды туврасыннан айтты. 34Иса: «Кызым, иманынъ сени куткарды. Тынышлык пан кет, маразынънан сав бол, тур», – деди+.

35Иса соьйтип соьйлей турганнынъ арасында, синагог басшысынынъ уьйиннен аьдемлер келип басшыга: «Кызынъ оьлди. Устазды энди неге кыйнайсынъ?» – деп еткердилер.

36Иса бу соьзди эситкенлей, синагог басшысына: «Коркпа, тек ынан!» – деди.

37Иса Оьзи мен бирге ялгыз Петерге, Якупка, онынъ кардашы Яхъяга болмаса, баска эш биревге де бармага разылыгын бермеди+. 38Синагог басшысынынъ уьйине келгенлеринде, Иса онда гуьрилдескен халкты коьрди. Аьдемлер, йылап, уьйкен сыйыт этетаган эдилер. 39Иса уьйге кирип: «Неге йылап, сыйыт этесиз? Кыз оьлмеген, тек уйклайды», – деди+.

40Ога куьлип койдылар. Иса баьрине де шыкпага буйырды, а кыздынъ ата-анасын эм Оьзи мен бирге болганларды алып, кыз яткан боьлмеге кирди. 41Кыздынъ колыннан ыслап: «Талита куми» (олай дегени: «Кызалак, сага айтаман, тур»), – деди+.

42Кыз янме-ян турды да юрип баслады. Ол бир он эки ясларында эди. Баьриси де бир бек аьжейипсиндилер. 43Иса биревге де болган зат акында билдирменъиз, деп каты буйырды, а кызга ас иширтинъиз, деди+.

6

Иса Назарет шахарында кабыл этилмейди

6^1•Иса оннан шыгып ата юртына барды. Онынъ сокталары да артыннан иердилер+. 2Шабат куьн етти. Иса синагогка барып, аьдемлерди окытып баслады. Оны тынълайтаганлардынъ коьбиси сейирсинип: «Ол бу затларды кайдан уьйренген? Ога сосындай акыл кайдан берилген? Ол сондай куьдиретли ислерди калай этеди+? 3Ол – агаш устасы, Марьемнинъ улы, Якуптынъ, Юсуптынъ, Юдадынъ эм Шимоннынъ кардашы, карындаслары да булайда, арамызда тувылма?» – деп сорадылар. Олар бу себептен Оны кабыл коьрмеге суьймедилер+.

4Иса: «Пайхамбар ата юртында, оьз уьйинде эм ювыклар арасында болмаса, баска ерде сансыз болмайды», – деди+. 5Сол ерде эш бир куьдиретли ис эталмады. Колын тийгистип, тек бир неше авырганды эмледи. 6Сосы аьдемлерде иман болмаганына сейирсинди.

Исадынъ он эки элшисине тапшырувы

Иса тоьгеректе болган авылларда окытып баслады. 7•Ол он эки элшисин шакырды, оларды экисерлеп, кара йинлерди шыгармага куват берип, йиберди+.

8Иса оларга сосындай тапшырув берди: «Оьзинъиз бен, тек таяк болмаса, йолга бир зат та алманъыз: не азык, не артпак, не белде акша. 9Аягынъызга шарык кийинъиз, эки кат коьйлек алманъыз.

10Кайсы уьйге кирсенъиз, кеткенге дейим сонда калынъыз. 11Каерде сизди ювытпасалар яде тынъламага суьймеселер, соннан кетеятырганда, аякларынъыздынъ табаныннан шанъды да кагып калдырынъыз: ол оларга карсылыктынъ шааты болар. Сизге дурысын айтаман: кыямет куьнинде сол шахарга коьре, Содом ман Гомора ерлерине енъил болаяк»+.

12Эм элшилери аьдемлерге тевбеге туьсуьвдинъ увазын айтпага йолга шыктылар+. 13Олар коьп йинлерди кувдылар, коьп маразлыларды зейтун майы ман сав эттилер+.

Яхъя пайхамбардынъ оьлуьви

14•Исадынъ аты белгили болган эди. Хабары Ирод патшага дейим де етти. Кайбиревлер: «Бу – Шомылдырувшы Яхъя. Ол оьлилерден тирилген! Сонынъ уьшин сосындай куьдиретли ислер этеди», – дейтаган эдилер+. 15Баскалары: «Ол – Ильяс», – деп бегиттилер. А уьшиншилери: «Ол – аьвелги пайхамбарлардынъ бириси», – деп те айтатаган эдилер+.

16Ирод сосы соьзлерди эситип: «Бу – мен басын кестирген Яхъя. Ол оьлилерден тирилген экен», – деди.

17Ирод кардашы Пилиптинъ аьвелги пишеси Иродиадады хатынга алган эди. Яхъя Иродты: «Кардашынънынъ пишесин алганынъ тийисли тувыл», – деп, бетлей эди+. 18Сонынъ уьшин Ирод Яхъяды ыслатып байлаткан эм тутнакка салдырган эди. 19Иродиада Яхъяга ашувланып оны оьлтиртпеге суьетаган эди. Аман да муны эталмады, 20неге десе Ирод, Яхъядынъ оьзин Аллага багыслаган туврашыл аьдем экенин билип, оны оьрметлейтаган эди, сол себепли оны саклады. Онынъ айтканларын тынълаганда бек саьспеклеп калса да ол Яхъядынъ соьзин ярататаган эди.

21Сонъына калганда Иродиадага келисли аьл табылды. Иродтынъ тувган куьни эди. Ол зияпетке баьри аксуьеклерди, аскер етекшилерин, Галилеядынъ энъ оьрметли аьдемлерин шакырды+. 22Иродиададынъ кызы зияпет болган ерге кирип бийиди. Бу Иродтынъ оьзин де, онынъ конакларын да кувандырды. Патша кызга: «Меннен не зат суьйсенъ де тиле, сага берермен!» – деди. 23Оннан сонъ: «Не зат суьйсенъ, патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де, сага берермен!» – деп, ант этти+.

24Кыз шыгып, анасына: «Не зат тилейим?» – деп сорады.

Анасы: «Шомылдырувшы Яхъядынъ басын тиле», – деди.

25Кыз сол саьатлей патшага шабып келип: «Сен соьле ок Шомылдырувшы Яхъядынъ басын, табакка салып, мага бергенинъди суьемен», – деди.

26Патша бек куьшли кайгырды, тек ол, конаклар алдында ант эткени уьшин, кызга йок демеге суьймеди. 27Патша, сол саьатлей каравылды йиберип, Яхъядынъ басын аькелмеге буйырды. 28Ол тутнакка барды, Яхъядынъ басын кесип, табакка салып, кызга аькелди. Кыз да оны анасына берди. 29Яхъядынъ сокталары оны эситкенде, келип, суьегин аькетип, кабырга салдылар+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

30•Элшилери Исага кайтып келгенде, Ога не зат эткенлерин, халкты неге уьйреткенлерин айттылар+. 31Иса: «Мени мен авлак ерге келинъиз, ялгызлыкта калып бираз тыншайынъыз», – деди. Неге десе келип кеткенлер коьп болганнан себеп, олардынъ ас ишпеге де заманы йок эди+.

32Олар ялгыз оьзлери кайык пан авлак ерге юздилер. 33Ама аьдемлер олардынъ кеткенлерин коьрдилер, коьплер оларды таныдылар. Буьтин шахарлардан сол ерге шабып келип, олардан алдын еттилер, Исадынъ касына йыйылдылар. 34Иса, ягага шыгып, коьплеген халкты коьргенде, Онынъ яны авырды, неге десе олар койшысыз койлардай эдилер. Иса оларга коьп зат уьйретип баслады+.

35Энди кеш болган себепли, Исага сокталары келип: «Мунавы авлак ер, заман да энди кеш. 36Халкты йибер, тоьгеректеги эллерге эм авылларга барып, оьзлерине азык сатып алсынлар. Олардынъ ашамага эш бир заты да йок», – дедилер.

37«Оларды сиз ашатынъыз», – деди Ол явапка.

Сокталары: «Аьше, Сен бизим эки юз динарга оьтпек сатып алып, бу аьдемлерге ашатканымызды суьесинъме?» – дедилер.

38«Сизде неше оьтпек бар? Барып каранъыз», – деп тапшырды Иса.

Олар билгеннен сонъ: «Бес калакай ман эки балык», – деп явап бердилер.

39Иса оларга халкты коьгоьленге орынластырмага буйырды. 40Сыдыраларда эллисер эм юзер аьдем болып олтырдылар. 41Сонъ Иса бес оьтпек пен эки балыкты алды, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты. Сонъ оьтпеклерди сындырды эм халкка уьлестирер уьшин сокталарына берди. Эки балыкты да баьрисине уьлестирди. 42Баьриси де тойганынша ашады. 43Оьтпектен эм балыклардан калган кесеклерди он эки шетенге йыйдылар. 44Баьриси, тек эр кисилери болып, бир бес мынъга ювык аьдем ашады.

Иса сув уьстиннен юреди

45•Оннан сонъ Иса, тез болып, сокталарына кайыкка минип, коьлдинъ аргы ягына, Бетсайдага, Оьзиннен алдын оьтпеге буйырды, а Оьзи халкты таркатаяк болды+. 46Аьдемлер таркаган сонъ, Иса дува этпеге тавга коьтерилди+. 47Туьн де туьсти, сокталары коьлдинъ ортасына кайык пан еттилер, а Иса куры ерде ялгыз Оьзи тура эди. 48Иса олардынъ эскеклевде коьп кыйналатаганларын коьрди, неге десе ел карсы эсетаган эди. Туьннинъ доьртинши боьлигинде Иса, коьлдинъ уьстиннен юрип, сокталарына ювыкласты. Олардынъ касыннан озаяк болды. 49Олар Исадынъ коьл уьсти мен юруьвин коьргенде, «Бу – куьлетки!» – деп, ойладылар эм коркканларыннан кышкырыкладылар+. 50Ама Иса сол саьатлей олар ман соьйледи де айтты: «Коьнъилленинъиз, Бу – Мен, коркпанъыз!» 51Ол кайыкка мингенлей, ел де тынды. Сокталары сейирсинип саьспекледилер. 52Оьтпек пен болган аьжейипти аьле де анъламай, юреклери энди де сезимсиз эдилер+.

Иса Гиннесар еринде авырганларды эмлейди

53Коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гиннесар ерине келдилер де ягада токтадылар+. 54Олар кайыктан шыкканлай, яшавшылар Исады таныдылар. 55Аьдемлер шабып, тоьгерек ерди айланып, Исадынъ каерде болганын эситселер, сонда Ога маразлыларын орынлары ман аькелип басладылар+. 56Иса каерде коьринсе де, шахарда болсын, авылда яде данъылда болсын, сонда аьдемлер майданларга авырганларын шыгаратаган эдилер. Исадан авырганларга абасынынъ этегине болса да тиймеге разылыгын бермеге тиледилер. Тийгенлердинъ баьриси де сав болатаган эди+.

7

Инсанды не зат арам этеди?

7^1•Бир кере Ерусалимнен парисейлер мен дин аьлимлерининъ бирерлери келдилер, Исадынъ тоьгерегинде йыйылдылар. 2Сонда олар, Исадынъ сокталарынынъ кайбирлери ювылмаган, сол себепли арам болган коллары ман ас ишетаганларын коьрип, бетледилер. 3А ювытлар, боьтен де парисейлер, бурынгылардынъ аьдетлерине коьре, ярастырылган кепте кол ювмай, аска олтырмаслар+. 4Олар базардан келгеннен сонъ, ювынмай, ас ишпейдилер. Олардынъ тостакайларды, шоьлмеклерди, казанларды, орынларды ювмага керекли деп саналган баска коьп туьрли аьдетлери де бар+.

5Сонынъ уьшин парисейлер эм дин аьлимлери Исадан: «Сенинъ сокталарынъ бурынгылардынъ аьдетлерин неге тутпайдылар? Олар, колларын ювмай, неге ас ишедилер?» – деп сорадылар+.

6Иса оларга булай яваплады: «Ешая пайхамбар сизинъ, экиюзлилердинъ, акында туьз соьзин айткан. Ол язганша: „Бу халк Мени тиллерининъ ушы ман оьрметлейди, а олардынъ юреклери Меннен алыста+. 7Олардынъ Мага табынувлары маьнесиз; окувлары – аьдем буйырыклары“+. 8Сиз Алладынъ парызын таслагансыз эм тек аьдем аьдетлерин тутасыз. Казанларды, тостакайларды ювасыз эм сосындай коьп затлар да этесиз».

9Сонъ Иса: «Оьз аьдетлеринъизди тутар уьшин Алладынъ парызын кылыплы бузып билесиз. 10Муса: „Атанъ ман ананъды оьрметле“, „Атасы ман анасына яман соьйлеген оьлтирилмеге тийисли“, – деп, буйырган+. 11Сиз болсанъыз, эгер аьдем ата-анасына: „Меннен алаякларынъыздынъ баьриси курман – Аллага берилген“, – деп айтса, тувра этеди, дейсиз. 12Оннан сонъ сиз ога ата-анасына бир зат та этпеге ызын бермейсиз. 13Соьйтип сиз Алла соьзин оьзинъиздинъ аьдетинъиз бен куватсыз этесиз, сондай коьп затлар да этесиз», – деп косты.

14Иса тагы да, халкты оьз янына шакырып, айтты: «Барынъыз, тынъланъыз да анъламага куьресинъиз. 15Аьдемнинъ тысыннан ишине кирген эш бир зат та оны арам эталмаяк. Аьдемди эне сол онынъ ишиннен шыгатаган зат арам этеди+. 16Тынълаяк болган тынъласын!»

17Иса халктан кетип уьйге киргенде, сокталары, Оннан бу таварых пан неди айтпага суьйгенин, анълатпага тиледилер. 18Иса оларга булай деди: «Аьше, сиз де бир зат та анъламадынъызба? Эслемединъизбе? Аьдемнинъ авызыннан кирген эш бир зат та оны арам эталмайды. 19Ол аьдемнинъ юрегине кирмей, асказанына кирип, сонъ аякйолга оьтип кетеди». Иса бу соьзлер мен баьри аслардынъ алал болганын айтты+.

20Иса: «Аьдемди эне сол онынъ ишиннен шыгатаганлар арам этедилер», – деп косты+. 21-22«Неге десе яман ойлар, зиналык, каьхпелик, кырсызлык, аьдем оьлтируьв, сыклык, огырсызлык, кылып, аьдепсизлик, куьнлев, яманлав, коькиреклик, акылсызлык аьдемнинъ ишиннен, юрегиннен шыгадылар+. 23Бу яман затлардынъ баьриси де аьдемнинъ ишиннен шыгып, оны арам этедилер».

Сирия-Финикияшы хатыннынъ иманы

24•Иса оннан шыгып, Тирдинъ эм Сидондынъ тоьгерегиндеги якларга йолланды. Ол бир уьйге кирди, ким де болсын бирев Онынъ келгени акында билгенин суьймеди, ама Ол оны ясыралмады. 25Исадынъ келгенин кызын кара йин соккан бир хатын билди. Ол келди де Исадынъ аягына йыгылды. 26Бу хатын ювыт тувыл эди, асылы Сирия-Финикиядан эди. Ол Исадан кызыннан йинди кувып шыгарувын тиледи+.

27Иса ога: «Кой, бас деп, балалар тойсынлар, оьтпекти балалардан алып, ийтлерге аткан ийги тувылды да», – деди+.

28«Аьше, Бийим, – деп явап берди хатын, – тек ийтлер де сыпырадынъ туьбине балалар туьсирген оьтпек увакларын ашайдылар».

29«Сен аьруьв явапладынъ, – деди ога Иса, – бар, кызынънан йин шыккан».

30Хатын уьйине барганда, кызы йиннен кутылып, тоьсекте ятып турганын коьрди.

Иса сакавды сав этеди

31Иса Тир ериннен кетип, Сидоннан оьтип, Декаполис арасы ман тагы да Галилея коьлине етти+. 32Сонда Исага санъырав, тылкав бир аьдемди алып келдилер де ога кол тийдирмеге тиледилер.

33Иса оны халктан бир якка аькетти, бармакларын онынъ кулакларына сукты, туькирди эм онынъ тилине тийди+. 34Сонъында коьзин коькке коьтерип, авыр куьрсинди де: «Эффата!» (Эффата деген «Ашыл!») – деп буйырды. 35Аьдемнинъ кулаклары сол саьатлей ашылдылар, ол тилин байлаган заттан кутылды эм тувра соьйлеп баслады.

36Иса, болган затты эш биревге де айтпанъыз деп, буйырды. Ама Ол не шаклы оларга буйырса да, сол шаклы хабарын яятаган эдилер+. 37Олардынъ сейирсинуьвлерининъ сонъы болмай эди. «Ол неди этсе де, баьриси ийгилик, – дейтаган эдилер. – Ол санъыравды эситтиреди, сакавды да соьйлеттиреди!»

8

Иса доьрт мынъ аьдемди тойдырады

8^1•Сол куьнлерде бек коьп аьдемлер йыйылган эдилер. Оларга ашатпага бир зат та болмаганыннан, Иса сокталарын шакырып: 2«Халкка Меним яным авырыйды, неге десе Мени мен уьш куьн турып, оларда азык калмаган+. 3Эгер оларды уьйлерине аш йиберсем, олар йолда карувсызланарлар, кайбирлери эректен келген, сайсы!» – деди.

4Сокталары Ога явапка: «Булайда, авлак ерде баьрисин тойдырар уьшин керекли оьтпек кайдан табылар?» – дедилер.

5«Сизде неше оьтпек бар?» – деп сорады Иса.

Сокталары: «Ети оьтпек», – дедилер.

6Иса халкка ерге олтырмага буйырды. Сонъ Ол ети оьтпекти алды да, шуькир дувасын этип, сындырып, уьлестирер уьшин сокталарына узатты, сокталар да халкка бердилер. 7Оларда бираз увак балык да табылды. Иса, онынъ уьшин де шуькир айтып, сокталарына балыкты халкка уьлестирмеге тапшырды. 8Олар тойганынша ашадылар, калган кесеклерден де ети шетен йыйдылар. 9Ашаганлар доьрт мынъга ювык аьдем эдилер. Иса аьдемлерди таркатканлай, 10кайыкка тез минип, сокталары ман бирге Далманута тарабына йол алды.

Коьктен нышан излев

11•Онда Исага парисейлер келдилер эм Оны ман эрисип басладылар. Оны сынав мырат пан Исадан коьктен нышан коьрсетуьвин изледилер+. 12Иса терен куьрсинди эм сорады: «Бу несил неге нышан коьрсетуьвди излейди экен? Сизге дурысын айтаман: бу несилге бир нышан да коьрсетилмеек». 13Ол аьдемлерди калдырды, тагы да кайыкка олтырды да коьлдинъ аргы ягына оьтти.

Парисейлер мен Иродтынъ ашыткысы

14•Сокталары оьзлери мен оьтпек алмага муткан эдилер эм кайыкта тек бир калакай бар эди. 15Иса: «Каранъыз, парисейлер мен Иродтынъ ашыткысыннан сак болынъыз!» – деп, сокталарына айтты+.

16Олар оьз араларында: «Муны оьтпек алмаганымыз уьшин айтады», – деп, ойласып басладылар.

17Оны билип, Иса оларга: «Неге сиз, „Оьтпек алмадык“ деп, соьйлесесиз? Энди де коьрмейсизбе эм анъламайсызба? Юрегинъиз сезбейме+? 18Сизинъ коьзинъиз бар, сиз неге коьрмейсиз? Кулагынъыз бар, неге эситпейсиз? Неге эсте сакламайсыз? 19Мен бес оьтпекти бес мынъ аьдемге боьлгенде, сиз неше шетенди калган кесеклер мен толтырдынъыз?» – деди.

«Он эки», – деп явапладылар+.

20«А ети оьтпек пен доьрт мынъ аьдемди тойдырганда, неше шетенди калган кесеклер мен толтырдынъыз?»

«Ети», – дедилер олар+.

21«Аьше, энди де анъламайсызба?» – деп сорады Иса.

Иса Бетсайдада сокырды эмлейди

22Олар Бетсайдага келген вакытта, Исага сокыр биревди етип аькелип, ога тиймеге тиледилер+. 23Иса, сокырдынъ колыннан тутып, авылдан шыгарды, коьзине туькирди, колын ога салды да сорады: «Бир зат болса да коьресинъме?»+

24Сол бирев йогарга карады да: «Аьдемлерди коьремен, тамам тереклердей, йылысадылар», – деди.

25Иса тагы да бир кере коьзине колын салды. Аьдем коьзин ашты, карады: ол сав болды эм баьри затты да таза коьрди. 26Сонда Иса оны авылга кирме, авылда эш биревге де оны айтпа деп, уьйине йиберди.

Петер Исады Масих деп таныйды

27•Иса сокталары ман бирге Пилип Кесариясы ериндеги авылларга барды. Йолда Иса сокталарыннан сорады: «Халк Мени ким деп санайды?»

28Сокталары явапка: «Шомылдырувшы Яхъя; оьзгелери – Ильяс, а баскалары аьвелги пайхамбарлардынъ бири деп, айтадылар», – дедилер+.

29«А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деп, сорады Иса.

Петер явапка: «Сен – Масихсинъ», – деди+.

30Иса каты этип, сонынъ акында биревге де айтпанъыз деп, буйырды+.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

31•Сонда Иса сокталарына Аьдем Улынынъ коьп азап шекпеге, аксакаллар, бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери мен шет кагылмага, оьлтирилмеге эм уьш куьннен сонъ тирилмеге керегин уьйретип баслады+. 32Ол мунынъ уьстиннен ашык этип айтты. Петер Исады шетке шыгарып, тыймага шалысты. Иса артына бурылып, сокталарына карады да Петерге катырып:+

33«Кет касымнан, шайтан! Сен Алла ойлаганша тувыл, аьдемше ойлайсынъ», – деди+.

34Сонъында Иса халкты да, сокталарын да шакырып: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын коьтерип, Мага иерсин+. 35Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним эм Ийги Хабар уьшин йойтса, сол оны саклар+. 36Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзининъ яшавын зыян этсе, муннан ога не пайда+? 37Ол оьзининъ яшавы уьшин кайдай тоьлев берер? 38Сосы зина этуьвши эм куьналы несилде ким Меннен эм Меним соьзимнен уялса, соннан Аьдем Улы да, Атасынынъ данъкы ман, кие маьлеклер мен бирге келгенде, уялаяк»+.

9

9^1Сонъ Иса: «Сизге дурысын айтаман: булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, куьдирет пен келген Алла Патшалыгын коьрмей, оьлмееклер», – деп косты+.

Исадынъ туьрленуьви

2•Алты куьн озганлай, Иса, Петерди, Якупты эм Яхъяды алып, ялгыз оларды бийик тавга мингистти де олардынъ алдында туьрленип кетти+. 3Онынъ кийимлери, эш бир ювувшы ак этип болмастай, коьзди шагылыстыратаган кардай, ап-ак болдылар. 4Сонъ сокталарга Ильяс пан Муса коьринди; олар Иса ман соьйлейтаган эдилер.

5Петер Исага: «Устаз! Биз мунда турсак, калай аьруьв эди! Кел уьш кос кураяк: бири Сага, бири Мусага, бири де Ильяска», – деп айтты. 6Оларды коркувлык бийлеп алганнан себеп, Петер не зат айтпага керегин таппай калды.

7Сол вакыт сокталарды бир булыт каплап алды. Булыттан келген давыс: «Бу – Меним суьйген Улым. Онынъ айтканын тынъланъыз!» – деди+.

8Сокталар бирден тоьгерекке карандылар, ама Исадан баска биревди де коьрмедилер.

9Тавдан туьсеятырганда Ол сокталарына, Аьдем Улы оьлилерден тирилгишей, коьрген затлары акында биревге де айтпаска буйырды+. 10Сокталар бу соьзди эслеринде сакладылар, тек оьлилерден тирилуьв деген соьзлердинъ маьнеси не экен деп, бир-бириннен сорастылар.

11Исадан: «Дин аьлимлери, бас деп, Ильяс келмеге керегин неге айтадылар?» – деп, сорадылар.

12Ол яваплап: «Дурыс, Ильяс эрте келип, баьрин де алдынгы аьлине кайтарар. Тек Аьдем Улы акында, коьп азап коьреек эм корланаяк деп неге язылган? 13Ама айтаман сизге: Ильяс келген, онынъ акында кайтип язылган болса, аьдемлер ога суьйгенлеринше эткенлер», – деди+.

Йинли ястынъ сав болувы

14•Иса сокталарынынъ касына келгенде, олардынъ янында коьлем халк йыйылганын эм олар ман дин аьлимлерининъ давласып турганларын коьрди. 15Сол саьатлей, Оны коьрип, буьтин халк сейирсинип, алдына шабып шыкты, Оны саламлады.

16Иса сокталарыннан: «Олар ман не зат акында эрисесинъиз?» – деп сорады.

17Сол заманда халктынъ арасыннан бирев шыгып явапка: «Устаз! Мен Сага сакав этуьвши йин тийген улымды алып келгенмен+. 18Йин оны каерде ысласа да, ерге йыгады. Улымнынъ авызыннан коьпиршик шыгарады, тислерин кыршылдатады эм оны курыстырады. Мен Сенинъ сокталарынънан йинди кувып шыгарынъыз деп тилеген эдим, ама олар болдыралмадылар», – деди.

19Иса ога яваплай келип: «Эй, имансыз несил! Не шаклы заман сиз бен болаякпан? Мага не шаклы заман сизди тоьзбеге керек? Аькелинъиз ясты Мага», – деди.

20Онынъ касына ясты аькелдилер. Йин Исады коьргенлей ок, ясты калтыратып баслады; яс ерге йыгылды да, авызыннан коьбик шыгарып, авнады+.

21Иса онынъ атасыннан: «Яс не заманнан бери булай болады?» – деп сорады.

«Бала шагыннан бери», – деди ол. 22«Йин оны оьлтиреек болып коьп кере отка да, сувга да таслаган. Бир зат эталсанъ, бизди ая эм бизге ярдамлас»+.

23Иса ога: «Эталсанъма?! Иман эткеннинъ колыннан не зат та келеди», – деди+.

24Ястынъ атасы, коьзлери ясланып: «Иман этемен, Бийим! Меним имансыз ериме ярдам эт», – деп, ялбарды.

25Иса, халктынъ тез йыйылатаганын коьрип: «Эй, сакав эм санъырав этуьвши йин! Мен сага буйыраман: онынъ ишиннен шык эм эки-меки онда кайтпа!» – деп, кара йинди тыйды.

26Йин, акырып, ясты эпсиз калтыратып, онынъ ишиннен шыкты. Яс оьлгендей болды. Сонынъ уьшин коьплер ол оьлген дедилер+. 27Ама Иса оны колыннан ыслап коьтерди, яс турды+.

28Иса уьйге киргенде, сокталары Оннан: «Йинди неге биз кувып болмадык?» – деп, сорадылар.

29Иса оларга: «Сосындай йинди ялгыз дува этуьв [эм ораза тутув] ман шыгармага боларсыз», – деди.

Иса оьлип тирилеегин тагы да билдиреди

30-31•Оннан шыгып, олар Галилеяды оьттилер эм Иса каерде экенлерин эш биревдинъ билуьвин суьймеди. Неге десе Ол сокталарын уьйретип: «Аьдем Улы аьдемлердинъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирееклер, ама Ол оьлгеннен сонъ уьшинши куьнинде тирилеек», – деп айта эди+. 32Ама олар бу соьзге туьсинмедилер эм Исадан сорамага корктылар+.

Ким энъ маьнели?

33•Иса сокталары ман Капарнаумга келди. Уьйде орынласканларында, Ол сокталарыннан: «Йолда не акында эрисе эдинъиз?» – деп сорады+. 34Олар уьндемедилер, неге десе йол бойы ишлеринде ким энъ де маьнели экен деп, эрисип, келетаган эдилер.

35Ол олтырып, он экисин шакырып, оларга: «Ким биринши болгысы келсе, сол сонъысы эм баьрисининъ кулы болсын», – деп айтты+.

36Иса бир балады олардынъ ортасына алып, кушаклап, оларга булай деди:+
37«Мунадай балалардынъ бирин Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди, а ким Мени кабыл этсе, сол Мени тувыл, Мени Йибергенди кабыл этеди»+.

Бизге карсы болмаган – бизим ягымыз

38Сол заман Яхъя: «Устаз! Биз Сенинъ атынъ ман йинлерди кувып шыгарувшыды коьрдик; тек ол бизи мен юрмейди, ол бизи мен юрмегеннен себеп, биз оны тыйдык», – деди+.

39Иса: «Тыйманъыз. Меним атым ман куьдиретли ис этип, бираз сонъ Мага яман айтаяк эш бирев йок. 40Неге десе ким бизге карсы тувыл, сол – бизим ягымыз+. 41Ким Меним атым уьшин, сиз Масихтикилер деп, сизге тек бир тостакай сув иширсе, сизге дурысын айтаман: ол бир заманда да савгасыз калмас+.

Йолдан тайдырув акында

42Мага ынанувшы бу кишкейлердинъ бирин ким йолдан тайдырса, ога мойнына уьйкен туьйирмен тасы тагылып, денъизге атылса, ога ийги болар эди+. 43Эгер сени колынъ йолдан тайдыратаган болса, оны кесип тасла; эки колынъ ман яханемге, соьнмейтаган отка туьскеннен эсе, колсыз болып оьмирлик яшавга киргенинъ яхшы+. 44Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 45Эгер сени аягынъ йолдан тайдыратаган болса, оны кесип тасла; эки аягынъ ман яханемге, соьнмейтаган отка атылганнан эсе, яшавга аяксыз киргенинъ яхшы. 46Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 47Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны сувырып алып былактыр; эки коьзинъ мен яханемге атылганнан эсе, Алла Патшалыгына бир коьзинъ мен киргенинъ яхшы. 48Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 49Алладынъ от[*] пан сынавыннан бирев де кашалмаяк. Ас уьстине туз себилгендей, баьрининъ де уьстине от келеек. Аьр курманлык та туз бан тузланаяк. 50Туз – яхшы зат; ама туз оьзининъ даьмин йойтса, оны не мен тузлы этерсиз? Оьзинъизде туз сакланъыз эм аранъызда татымлык болсын»+.

10

Талак акында

10^1•Оннан йол алып, Иса Юдея ерлерине эм Йорданнынъ аргы ягына кетти. Ога яне халк йыйылды. Ол, аьдетинше, оларды тагы да уьйретип баслады. 2Парисейлер келип, Оны сынамага суьйип: «Байынынъ пишесине талак салмага эркинлиги бар ма?» – деп сорадылар. 3Иса оларга явап берип, булай айтты: «Сизге Муса не зат буйырган эди?» 4Олар: «Муса эрдинъ айырылысув кагытын язып, пишесин талаклавына ызын берген», – дедилер+. 5Иса: «Ийнат болганынъыз уьшин Муса сизге эне сондай парызды язган. 6Алла бас деп дуныяды яратканда, аьдемлерди эр мен хатын этип яратты+. 7„Сога коьре де, эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады“+. 8Соьйтип олар экев тувыллар, олар бир кевде. 9Эне сол себепли де Алла кавыстырганларды аьдем айырмасын», – деди+. 10Уьйде сокталары сол зат акында Исадан тагы да сорадылар. 11Иса: «Ким пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол пишесине карсы зиналык этеди. 12Эгер пише де байыннан айырылып, баска эрге барса, ол хатын да зиналык этеди», – деди+.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

13•Исага, колын тийгистсин деп, саьбийлерди аькелетаган эдилер. Сокталар болса оларды тыйдылар. 14Соны коьрип, Иса ашувланды: «Койынъыз сабийлерди, Мага келсинлер. Оларга шырмав этпенъиз, неге десе Алла Патшалыгы сондайлардыкы. 15Сизге дурысын айтаман: Алла Патшалыгын баладай кабыл этпеген аьдем ога бир заманда да кирмеек», – деди+. 16Эм саьбийлерди кушаклап, басларына колын салып, яхшылык тиледи+.

Байлык эм оьмирлик яшав

17•Иса йолга шыккан вакытта, бирев ювырып келип, тизиннен шоьнъкип, Оннан: «Яхшы Устаз! Оьмирлик яшавдан уьлисли болар уьшин мага не этпеге керек?» – деп сорады+.

18-19Иса: «Неге Мага яхшы деп айтасынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. Онынъ парызларын билесинъ: „Зиналык этпе, аьдем оьлтирме, урлама, ялган шаатлык этпе, алдатпа, атанъ ман ананъды оьрметле“», – деди+.

20Ол Исага явапка: «Устаз! Булардынъ баьрисин де бала шагымнан толтыраман», – деди+.

21Иса суьйип ога карады да: «Сага бир зат етиспейди: кет, бар болган затынъды сат та, акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ кел, кашынъды коьтерип алып, Меним артымнан ызла», – дегенди айтты+.

22Сосы соьзлерден кисидинъ юзи туьрленип, мыдах болып кетти, неге десе онынъ коьп муьлки бар эди.

23Иса, тоьгерегине карап, сокталарына: «Байлыгы болганларга Алла Патшалыгына кирмеге калай кыйын!» – деди+.

24Онынъ соьзлери сокталарын сейирсиндирди. Ама Иса тагы да: «Балалар! Байлыкка сенгенлерге Алла Патшалыгына кируьв калай бир кыйын! 25Бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш», – деп айтты.

26Сокталары бек уьйкен сейирге калдылар эм оьзлери ара: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – деп соьйлестилер.

27Иса оларга карап: «Аьдемлерге бу этип болмас зат, ама Аллага тувыл. Алла баьри затты этип болады», – деди+.

28Сонда Петер: «Мине биз баьри затты да калдырып, Сенинъ артынънан ызладык», – деп соьйлеп баслады+. 29Иса явап берип: «Сизге дурысын айтаман: Мен эм Ийги Хабар уьшин уьйин, ага-инилерин, аьпте-синълилерин, атасын, анасын, саьбийлерин, эгин ызанларын калдырган аьр аьдем,+
30Энди, бу шакта юз кере артык уьйлер эм ага-инилер, аьпте-синълилер эм ата-аналар, сабийлер эм эгин ызанларын, соны ман кувгынлыклар да алаяк эм келеек шакта оьмирлик яшав да табаяк+. 31Ама алдыдагылардынъ коьбиси артта, арттагылардынъ коьбиси алдыда болаяк», – деди+.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

32•Олар Ерусалимге аькететаган йолга шыкканда, Иса баьрисининъ алдында бара эди. Сокталары саьспеклей эдилер, артыннан келгенлер де корка эдилер. Иса он экисин тагы да касына шакырып, Оьзи мен не болаягын хабарлап баслады: 33«Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлерининъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирмеге оьким шыгараяклар эм баска миллетлилерге тапшыраяклар 34Эм олар Оны, маскаралап, камышылаяклар, Ога туькирееклер эм Оны оьлтирееклер, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек»+.

Зебедей улларынынъ тилеги

35•Сонда Онынъ янына Зебедей уллары Якуп пан Яхъя келип: «Устаз! Бизим бир тилегимиз бар, муны бизге этуьвинъди суьемиз», – дедилер+.

36Иса оларга: «Сизге не этуьвимди тилейсиз?» – деди.

37«Сен данъклы болганда биримизге онъ янынъда, а баскамызга сол янынъда олтырмага ызын бер», – деп айттылар+.

38Иса: «Не тилегенинъизди билмейсиз. Мен ишеек аяктан ишпеге, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылмага боларсызба?» – деди+.

39Олар: «Болармыз», – деп явапладылар.

Иса: «Мен ишеек аяктан ишеексиз, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылаяксыз+. 40А онъ янымда эм сол янымда олтырмага эркинлик беруьв Меним колымда тувыл. Ол орынлар кимлерге аьзирленген болсалар, соларга байыр», – деди.

41Муны эситип, калган он сокта Якуп пан Яхъяга ашувланып басладылар. 42Иса оларды касына шакырып, булай айтты: «Сиз билесиз, миллетлердинъ басшыларына саналганлар халкты юмсайдылар, уьйкен аьдемлери де оларды бойсындырадылар. 43Сизинъ аранъызда сондайлар болмасын. Керисинше, сизинъ аранъызда уьйкен болмага суьйген – ыргатынъыз болсын+. 44Сизинъ аранъызда биринши болмага суьйген – баьринъизге кул болсын. 45Неге десе Аьдем Улы да Оьзине куллык эттирер уьшин тувыл, Оьзи куллык этпеге, курман болып коьплерди куткарып, Оьзининъ янын бермеге келген»+.

Иса сокыр Бартимайды савартады

46•Иса ман сокталары Ерихога келдилер. Олар коьлем халк пан Ериходан шыгаятырганда, Тимай улы Бартимай йол янында садака тилеп олтыра эди. 47Назаретши Иса сонда экенин билгенде, ол: «Даут улы Иса, мени языксын!» – деп, кышкырыклап баслады+. 48Коьплер оны тыйып, уьндетпеске шалыстылар, ама ол: «Даут улы Иса, мени языксын!» – деп, тагы да бек акырды.

49Иса, токтап, оны шакырмага буйырды. Олар сокырды шакырып, ога: «Конъилинъ тыныш болсын, коьтерил, Ол сени шакырады», – дедилер. 50Сокыр уьстиндеги абасын шешип таслады да, орныннан атылып турып, Исадынъ касына келди.

51Иса: «Мен сага эткендей не зат тилейсинъ?» – деп сорады.

Сокыр: «Устаз! Меним коьргим келеди», – деп тиледи. 52Иса: «Бар энди, иманынъ сени сав этти», – деди. Бартимай сол саьатлей коьрип баслады да йол бойы Исадынъ артыннан иерди+.

11

Иса Ерусалимге киреди

11^1•Ерусалимге ювыклап, Зейтун тавынынъ касындагы Бетпагей мен Бетхиний эллерине еткенде, Иса эки соктасын алдыга йиберди+. 2Оларга: «Алдынъыздагы элге барынъыз. Онда киргенлей, уьстине бирев де минмеген, байланып турган яс эшекти табарсыз. Оны шешип, мунда алып келинъиз», – деди. 3«Эгер ким де болсын бирев сизге: „Сиз не зат этесинъиз?“ – деп сораса, „Ол Раббийге керек, Ол оны тез артына йиберер“, – деп айтарсыз».

4Сокталар кеттилер, орамда, бир уьйдинъ капысынынъ касында, байланып турган яс эшекти коьрдилер, оны шешип алдылар. 5Онда турганлардынъ кайбирлери: «Сиз не зат этесинъиз? Не уьшин яс эшекти шешип аласынъыз?» – деп сорадылар.

6Сокталар Иса буйырганша яваплаганда, сол турган аьдемлер ызын бердилер. 7Сокталар яс эшекти Исадынъ касына алып келдилер, абаларын эшектинъ уьстине салдылар. Иса онынъ уьстине минди. 8Исады оьрметлеп, коьплер абаларын йол уьстине яйдылар, а баскалары, тереклерден бутаклар кесип, йол уьстине тоьсей эдилер. 9Алдыда барувшылар да, арттан келуьвшилер де: «Осанна[*]! Раббийдинъ аты ман келеятырган муьбарек болсын! 10Атамыз Дауттынъ келеек патшалыгы муьбарек болсын! Аллаху-Таалага осанна!» – деп, кышкырып бардылар+.

11Иса Ерусалимге келгенде Алла уьйине барды. Онда Ол баьри затты да карап шыкты. Кеш болган себепли, Иса он экиси мен бирге Бетхинийге кетти.

Курыган ынжыр тереги

12•Экинши куьн олар Бетхинийден шыкканда, Иса аш болган эди+. 13Эректен япыраклы ынжыр терегин коьрип, онда бир зат таппаспанма экен деп, карамага барды, ама теректинъ касына келгенде, япыраклардан баска бир зат та йок экенин коьрди, неге десе аьле де емис заманы етпеген эди+. 14Сол заманда Иса ынжыр терекке: «Муннан сонъ бир заманда да бирев сеннен емис емесин!» – деди. Сокталары соны эситтилер.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

15•Олар Ерусалимге келдилер. Иса Алла уьйининъ каралдысына кирип, онда сатув-алув этуьвшилерди кувып баслады, акша авыстырувшылардынъ сыпыраларын, коьгершин сатувшылардынъ олтыраларын авдарды+. 16Алла уьйининъ каралдысыннан эш кимге бир зат алып оьтпеге ызын бермеди.

17Оларга: «„Меним уьйиме, баьри миллетлер уьшин дува уьйи деп аталар“ деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

18Бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлери сол соьзлерди эситип, Оны оьлтируьвдинъ амалын излестирдилер. Оннан коркатаган эдилер, неге десе Онынъ окувы баьри халкты сейирсиндиретаган эди+.

19Кас каралганда, Иса ман сокталары шахардан шыгып кеттилер+.

Иманнынъ куьши

20•Эртеси куьн бара турып, олар ынжыр теректинъ курыганын коьрдилер. 21Петер, болган исти эсине туьсирип, Исага: «Устаз! Карашы, Сен каргаган ынжыр тереги курыган!» – деди.

22Иса явап берип булай деди: «Аллага ынанынъыз. 23Сизге дурысын айтаман: Эгер дейим ким де болсын бу тавга: „Коьтерил де денъизге атыл!“ десе, оьзининъ коьнъилинде шекленмей, айтканларынынъ болаягына ынанса, тилеги толтырылар+. 24Сонынъ уьшин де сизге айтаман: дува эткенде не тилесенъиз де, соны алганынъызга ынанынъыз, сиз ынанганша болар+. 25Турып дува эткенде кимге де оьпкенъиз бар болса, соны кеширинъиз, Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширер+. 26Ама, эгер сиз аьдемлердинъ куьналарын кеширмейтаган болсанъыз, сонда Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширмес».

Исадынъ куваты акында сорав

27•Олар тагы да Ерусалимге келдилер. Иса Алла уьйининъ каралдысында юретаганда, Онынъ касына бас дин куллыкшылары, дин аьлимлери эм аксакаллар келдилер. 28Оннан: «Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Буларды этпеге сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

29Иса: «Мен де сизден бир зат сорайым. Мага явапланъыз, сонда Мен де сизге буларды кайсы куват пан этетаганымды айтарман. 30Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы коьктен болганма яде аьдемнен ме? Мага явап беринъиз», – деди+.

31Олар оьз ара булай соьйлестилер: «„Коьктен“, – десек, Ол „Сонъ неге ога ынанмадынъыз?“ – деп айтар»+. 32А «Аьдемнен десек…» Олар халктан корктылар, неге десе баьриси де Яхъяды пайхамбар деп санай эдилер+.

33Сонъ Исага явапка: «Билмеймиз», – деп явапладылар.

12

Иса: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Яман юзимшилердинъ акында таварых

1•Иса халкты таварыхлар ман уьйретип баслады: «Бир аьдем юзим бавын олтыртады, тоьгерегине кора этеди, юзим эзгиш казып, каравылшыга бийиклев курады, сонъ бавды юзимшилерге ялга берип, тыс элге кетеди+. 2Заманы еткенде, ол юзим бавыннан емис пайын алаяк болып, юзимшилерге бир кулын йибереди. 3Юзимшилер оны ыслап, тоьбелеп, бир зат та бермей артына кайтарадылар.

4Ол яне баска бир кулын йибереди. Оны да, таслар ман басын тесип, сыйсызлык пан кувадылар. 5Ол уьшиншисин де йибереди, оны оьлтиредилер. Соьйтип, коьплеген баскаларын да, кимин тоьбелейдилер, кимин оьлтиредилер+.

6Сонъында ол, „Улымнан уялырлар“ деп, оларга суьйикли улын йибереди+.

7Ама юзимшилер бир бирлерине: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калар“, – дедилер+. 8Оны ыслап, оьлтиредилер эм бавдан тыска шыгарадылар+.

9Энди юзим бавынынъ иеси не этер экен? Ол келип, сол юзимшилерди оьлтирер, юзим бавын да баскаларга берер+. 10Аьле сиз: „Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды. 11Бу – Раббий эткен ис, оны коьргенде сейирге каламыз“ деген Кие Язувды окымагансызба?»+

12Иса сосы таварыхты оьзлерининъ акында айтканын анълап, (ювыт басшылары) Оны ысламага суьйдилер, ама халктан коркканнан, Исады тынышына калдырып, кеттилер+.

Урым императорына ясак

13•Сонъ, бир соьзинде терисликти таппага излеп, бир кесек соравлар ман Исага кайбир парисейлерди эм патша Иродтынъ аьдемлерин йибердилер+. 14Олар келип Ога: «Устаз! Сен туьз соьзли болып, ким де болсын онынъ ойлаганына эс бермегенинъди билемиз. Неге десе кимге де болсын сога ярамага куьреспейсинъ, ама Алладынъ йолына туьз уьйретесинъ. Кесарга[*] ясак тоьлемеге тийислиме яде тувылма? Биз ога ясак береекпе яде бермеекпе?» – деп сорадылар+.

15Ама Иса олардынъ экиюзли экенлерин биле турып: «Неге сынайсыз Мени? Мага бир динар аькелинъиз, коьрейим», – деди+. 16Олар аькелдилер. Сонда Иса: «Мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?» – деди.

«Кесардыкы», – деп явапладылар.

17Иса: «Кесардыкын кесарга, Алладыкын Аллага беринъиз», – деди. Олар Онынъ явабына сейирсиндилер+.

Тирилуьв акында сорав

18•Оннан сонъ, оьлгенлер тирилмес деп айтатаган садукейлер Исага келип, булай деп сорадылар:+
19«Устаз! Муса (Тауратта) бизге: „Биревдинъ кардашы баласы болмай оьлсе эм пишесин калдырса, ол аьдем тул хатынды алып, оьлген кардашы уьшин тукым тувдырсын“ деп язган+. 20Ети кардаш бар эди. Бириншиси хатын алды да, баласы болмай, оьлип кетти. 21Сол хатынды экиншиси алды эм, баласы болмай, ол да оьлди, уьшиншиси де соьйтип болды. 22Етеви де бала калдырмады. Баьрисиннен сонъ хатын да оьлди. 23Кыямет куьнинде олар тирилгенлеринде, сол хатын кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол етевининъ де пишеси болган».

24Иса явапка: «Не Кие Язувларды, не Алладынъ куьдиретин билмейсиз, онынъ уьшин янъыласыз тувылма? 25Неге десе оьлилерден тирилееклер уьйленеек те, байга бараяк та тувыллар, олар коьктеги маьлеклердей болаяклар. 26А оьлгенлердинъ тирилуьви акында сиз Мусадынъ китабында, куьйген коьгемлик акындагы боьликте Алла ога „Мен Ибрагимнинъ, Исхактынъ, Якуптынъ Алласыман“ дегенин окымагансызба+? 27Алла оьлгенлердинъ тувыл, тирилердинъ Алласы. Солай айтканда, сиз айлак адасасыз», – деди.

Энъ маьнели парыз

28•Дин аьлимлерининъ бириси олардынъ даваласувларын эситти де Исадынъ оларга яхшы явап беруьвин эслеп, Онынъ касына келди эм: «Савлай парызлардынъ ишинде кайсысы энъ маьнелиси?» – деп, сорады.

29Иса ога: «Баьри парызлардынъ ишинде энъ маьнелиси – „Тынъла, Исраил, Раббий Алламыз сынъар бир Раббий“ деген парыз», – деп яваплады. 30«„Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, акылынъ, куьшинъ мен суьй“. Мине биринши парыз сосы болады+. 31Экинши парыз – „Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй“. Булардан маьнели баска парыз йок»+.

32Дин аьлими: «Яхшы айттынъ, Устаз! Тек бир Алла бар, Оннан баска танъири йок деп, акыйкатлай айттынъ, – деди. –+
33Оны буьтин юрегинъ, зегенинъ, янынъ, куьшинъ мен суьюв эм ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьюв савлай куьйдирилген курманлардан эм баска курманлардан да маьнели». 34Иса, онынъ акыллы явап бергенин коьрип: «Сен Алла Патшалыгыннан эрек тувылсынъ», – деди.

Соннан сонъ бир аьдем де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

Масих кимнинъ улы?

35•Иса Алла уьйининъ каралдысында уьйретуьв исин юргисте келип: «Неге дин аьлимлери Масихти Дауттынъ Улы деп айтадылар?» – деп сорады+. 36«Даут оьзи, Кие Рух пан коьнъилленип: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ ягымда олтыр, деп айткан“, – деди+. 37Даут оьзи Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ Улы калай болар?»

Коьлем халк Оны бек суьйип тынълады+.

Дин аьлимлерининъ экиюзлилиги

38•Иса Оьзининъ уьйретуьвинде оларга: «Дин аьлимлериннен сакланынъыз. Олар узын кийимлер кийип юрмеге, майданларда салам алмага, 39Синагогларда энъ йогары орынларда эм тойларда тоьрде олтырмага суьедилер+. 40Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзлерине байырлап, коьзбайлавышка узын дувалар окыйдылар. Ондайлар катырак шуьшлерине еткерилееклер», – деди.

Тул хатыннынъ садакасы

41•Иса Алла уьйине садака йыйылатаган ердинъ карсысында олтырып, халктынъ сонда акша салувын карап турды. Коьплеген байлар коьп те сала эдилер+. 42Сонда бир ярлы тул хатын келип, эки увак бакыр акша[*] салды.

43Иса сокталарын шакырып, оларга: «Сизге дурысын айтаман: бу ярлы тул хатын садака йыйылатаган ерге салувшылардынъ баьрисиннен де коьбирек салды. 44Неге десе баьриси де оьзлериннинъ артыклыгыннан салдылар, а бу хатын, колайсыз болса да, буьтин барлыгын, яшав уьшин керек болган аьр затын берди», – деди+.

13

Ахырзаманнынъ нышанлары

13^1•Иса Алла уьйининъ каралдысыннан шыкканда, Онынъ сокталарынынъ бириси: «Устаз! Карашы кайдай таслар! Кайдай курылыслар!» – деди.

2Иса ога: «Бу уьйкен курылысларды коьресизбе? Мунда тас уьстинде тас та калмаяк, баьриси де шашылаяк», – деп, яваплады+.

3Ол Зейтун тавынынъ бавырында, Алла уьйининъ карсысында олтырган заманда, Онынъ касына ялгыз Петер, Якуп, Яхъя эм Эндрей келип: 4«Бизге айттага, бу затлар кашан болаяк эм булардынъ баьри болаяклары кайдай нышан ман белгиленеек?» – деп, сорадылар.

5Иса явапка айтып баслады: «Сак болынъыз, ким де болсын бирев сизди адастырмасын+. 6Коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“ деп келееклер эм коьплерди адастыраяклар. 7Согыслардынъ давысларын, согыслардынъ хабарларын эситсенъиз, коркпанъыз, неге десе бу затлар болмага керек, тек бу аьли де заманнынъ ахыры тувыл. 8Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка коьтерилеек, туьрли ерлерде ер сенъкилдевлер болаяк, ашлыклар болаяк. Булар азаплардынъ биринши белгилери+.

9Сиз сак болынъыз! Сизди оькимге берерлер, синагогларда да тоьбелерлер, Мени уьшин тоьрелердинъ эм патшалардынъ алдына аькетерлер эм сиз оларга шаат боларсыз+. 10Энъ алды ман баьри де миллетлерге Ийги Хабар яйылмага керек+. 11Олар сизди оькимге тапшырган вакытта, неди айтармыз деп, куьнибурын кыйналманъыз. Сизге сол саьатте не айтпага берилсе, соны айтарсыз. Неге десе айтаяк сиз тувыл, а Кие Рух болаяк+. 12Кардашы кардашын, атасы оьз баласын оьлимге тапшыраяк эм балалар ата-аналарына карсы турып, оларды оьлтиртееклер+.

13Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+.

14•Аьлеклик аькелеек шийкендирген заттынъ тийисли болмаган ерде турганын коьргенинъизде – окувшы анъласын! – сол вакытта Юдеядагылар тавларга кашсынлар. 15Ким уьйининъ тоьбесинде болса, оннан бир зат алар уьшин тоьменге туьсип, уьйине кирмесин+. 16Ким кырда болса, абасын алар уьшин кери кайтпасын. 17Сол куьнлерде авыраяклы хатынлар ман бала эмгисткен аналарга бек кыйын болаяк+. 18Бу зат кыста болмасын деп, дува этинъиз. 19Неге десе сол куьнлерде Алла яраткан дуныядынъ басына соьлеге дейим болмаган, муннан сонъ да болмаяк кайгы туьсеек+. 20Раббий сол куьнлерди кыскартпаган болса, бир аьдем де куткарылмас эди. Ама Ол сайланганлар, Оьзи сайлаганлар уьшин сол куьнлерди кыскарткан+. 21Сол вакытта ким болса да, сизге: „Масих мине мунда!“ яде „Масих онда!“ десе, ынанманъыз+. 22Неге десе ялган масихлер эм ялган пайхамбарлар шыгаяклар. Амал болса, сайланганларды да адастырув уьшин туьрли нышанлар коьрсетип, аьжейип ислер этееклер+. 23Сак болынъыз! Мен сизге баьрисин де алдыдан айттым+.

24•Ама сол куьнлерде, сол кайгыдан сонъ куьн каранъаланаяк эм ай оьзининъ ярыклыгын бермеек. 25Юлдызлар коьктен туьсееклер, коьктеги куьшлер шайкалаяклар+. 26Сол вакытта уллы куьдирети эм данъкы ман булытларда келеятырган Аьдем Улын коьрееклер+. 27Сол вакытта Ол маьлеклерин йибереек те, Оьзининъ сайлаганларын дуныядынъ доьрт ягыннан, ердинъ шетиннен коьктинъ шетине дейим йыяяк+.

Ынжыр теректинъ дериси

28•Ынжыр теректен дерис алынъыз: онынъ бутаклары юмсайып, япыраклар йибергенде, энди яз ювыклаганын билесиз. 29Соьйтип, сиз де бу затлардынъ болатаганларын коьргенде, (сол заман) ювыкта, эсик алдында экенин билинъиз. 30Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 31Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар+.

Куьни эм саьати белгисиз

32•Сол куьннинъ яде саьаттинъ акында бирев де билмейди, не коьктеги маьлеклер, не Улы, тек Ата биледи. 33Сак болынъыз, уйкламанъыз, [дува этинъиз,] неге десе сол заманнынъ кашан келеегин билмейсиз+. 34Сол заман юртын калдырып, кулларына эркинлик, аьр бирине оьзининъ исин берип, капы саклавшыга да уйкламай сак болмага буйырып, йолга шыккан аьдемнинъ аьлине усаяк+. 35Сонынъ уьшин сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе юрт иеси кайсы заманда да – кеште яде туьн ортасында, коразлар шакырганда яде эртенъликтеме келеегин билмейсиз+. 36Ол анъламастан келип, сизди уйклап яткан аьлде таппасын+. 37Сизге айтканымды баьри де аьдемлерге айтаман: сак болынъыз!»

14

Дин куллыкшылары Исады оьлтирмеге ойлайдылар

14^1•Эки куьннен Пасха[*] эм ашыткысыз оьтпек байрамы баслана эди. Бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлери Исады кайтип болса да, аьйлелик пен ыслап, оьлтиреектинъ амалын излейдилер+. 2Ама: «Бу зат байрам куьнлеринде болмасын, халк козгалмага болаяк», – дедилер.

Бетхинийде Исага май ягув

3•Иса Бетхинийде авыр тери маразлы болган Шимоннынъ уьйинде сыпырадынъ янында янтайган заманда, бир хатын ак мермер савыт пан бек баалы, таза нардтан[*] этилген аьруьв ийисли май алып келди, савытын сындырып, майды Онынъ басыннан аягына куйды+. 4Кайбиревлер, ашувланып, бири бирине: «Неден керек бу ийисли майды зыраф этпеге? 5Оны уьш юз динарга сатып, акшасын ярлыларга уьлестирмеге болаяк эди», – дедилер.

6Ама Иса: «Бу хатынга тийменъиз, неге оны юншытасынъыз? Ол Мага огырлы ис иследи. 7Ярлылар аьр заман да сиз бен бирге болаяклар эм суьйген заманынъызда оларга яхшылык этпеге боласынъыз, а Мен сиз бен аьр заман да болмаякпан+. 8Хатын колыннан келгенин этти: ол Меним кевдемди, оьлеектен алдын майлап, коьмуьвге аьзирледи+. 9Сизге дурысын айтаман: Ийги Хабар дуныядынъ кайсы ерине яйылса, сонда бу хатыннынъ не эткени де айтылар, оьзи де эске туьсирилер», – деди+.

10•Юда Искариот – он экидинъ бири – Исады сатар уьшин бас дин куллыкшыларына барды+. 11Олар Юдады тынълап, кувандылар, ога акша тоьлемеге соьз бердилер. Юда, Исады олардынъ колларына бермеге онъайлы кезуьв излеп баслады.

Сонъгы ас

12•Пасха козысы шалынатаган ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьнинде сокталары Исага: «Пасха асын каерде ашамага суьесинъ? Биз барып аьзирлейик», – дедилер+.

13Иса эки соктасын шакырып: «Шахарга йолланынъыз, онда сизге шоьлмек пен сув алып бараятырган киси расар. Онынъ артыннан барынъыз. 14Ол кирген уьйдинъ иесине: „Устаз, Мен сокталарым ман бирге Пасха асын ашаяк боьлмем кайдады? – дейди“, – деп айтынъыз. 15Ол сизге йогарыда ярастырылган, уьйкен, аьзир боьлмеди коьрсетер, сонда бизге асты аьзирленъиз», – деди.

16Исадынъ сокталары кетип шахарга еттилер, баьри затты да Иса айтканша табып, Пасха асын аьзирледилер. 17Кеш болганда, Иса он эки соктасы ман бирге сонда келди. 18Олар янтайып, ашап баслаганда Иса: «Сизге дурысын айтаман: Мени мен бирге ашайтаганлардынъ ишинде биринъиз Мени сатаяк», – деди+.

19Сокталары кайгырып, бирисининъ артыннан бириси Оннан: «Мен боларманма, Раббий?» – деп, сорап басладылар.

20Иса явапка: «Сатаяк – оьтпегин Мени мен тепшекке малатаган он экидинъ бириси. 21Аьдем Улы, Онынъ акында язылгандай, сол йол ман барады, ама Аьдем Улын сатаяк аьдемге кайгы! Ол аьдем тувмаган болса яхшы болар эди», – деди+.

22•Олар ас ишип турган заманда Иса оьтпекти алды, шуькир айтып, сындырды да, оларга берип: «Алынъыз, бу – Меним шаркым», – деди+. 23Сонъ Ол колына аякты алды, шуькир дувасын этип, оны сокталарына берди, баьриси де соннан иштилер. 24Ол сокталарына: «Бу – Меним каным, ол коьплер уьшин тоьгилип, янъы антласувды беркитер+. 25Сизге дурысын айтаман: Мен Алла Патшалыгында янъысын ишер куьниме дейим, юзим емисиннен этилгенди энди ишеек тувылман», – деди.

26Зикир шалганнан сонъ, олар Зейтун тавына йолландылар+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

27•Иса сокталарына: «Бу туьнде Меннен себеп баьринъиз де йолдан таяяк, неге десе, „Койшыды оьлтирермен эм койлар таралар“ деп, язылган+. 28Тирилгеннен сонъ, Мен сизден алдын Галилеяга барарман», – деди+.

29Петер Ога: «Баьриси йолдан тайса да, Мен таймам», – деди.

30Иса ога: «Сага дурысын айтаман: энди бу кеше кораз эки кере кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деди.

31Ама ол яне бегитип: «Мага Сени мен оьлмеге керекли болса да, Сеннен эш басымды алмам», – деди. Калганлар да солай айттылар.

Иса Гатшеманей бавында

32•Гатшеманей деген ерге келдилер. Иса сокталарына: «Мен дува эткенше, булайда олтырып турынъыз», – деди.

33Оьзи мен бирге Петерди, Якупты эм Яхъяды алып кетти. Мунда Ол саьспеклеп, коьнъили бузылып баслады+. 34Иса сокталарына: «Яным бек кайгылы, бу кайгы Мени оьлтиреди. Мунда калынъыз эм уяв болып турынъыз», – деди+.

35Бираз алдыга кетип, ерге йыгылды, амал болса, бу азап саьати Меннен кетсин деп, дува этип баслады:+
36«Абба[*], Атам! Сенинъ колынънан аьр зат та келеди, бу ашы аякты Меннен эрек аькет, тек баьри зат та Мен суьйгенше тувыл, Сен суьйгенше болсын», – деп тиледи+.

37Кайтып келгенде, сокталарынынъ уйклап турганларын коьрди эм Петерге: «Шимон! Сен уйклайсынъма? Бир саьат уйкламай туралмадынъма? 38Азгырувга туьспес уьшин уяв болып турынъыз, дува этинъиз. Ян кайратлы, ден карувсыз», – деди+.

39Ол тагы кетип, сол ок баягы соьзлерди айтып, дува этти. 40Кайтканда, Ол тагы да уйклап яткан сокталарын коьрди. Неге десе олардынъ коьзлерин уйкы баскан эди, олар Исага не яваплаякларын билмедилер.

41Уьшинши кере келип: «Сиз энди де уйклайсызба эм тыншаясызба? Болды, саьати етти. Мине Аьдем Улы куьналылардынъ колына берилеятыр!+
42Турынъыз, кетеек! Мине Мени саткан келди!» – деди.

Иса ысланады

43•Анъсыздан, Иса айта турганнынъ арасында, он экидинъ бириси Юда келди. Онынъ янында бас дин куллыкшыларыннан, дин аьлимлериннен, аксакаллардан йиберилген кылышлар эм казыклар пан савытланган коьлем халк та бар эди+. 44Исады саткан: «Кимди оьпсем, Оны ысланъыз, саклавшылар ман алып кетинъиз», – деп, оларга белги берген эди. 45Сол ок ерге келгенлей, Юда, Исага янасып: «Устаз!» – деп, Оны оьпти. 46А олар, колларын салып, Исады ысладылар. 47Сонда турганлардынъ бириси, кылышын шыгарып, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ кулагын шапты+.

48Сол заманда Иса: «Сиз йолбасарга шыккандай, Мени ысламага кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! 49Мен аьр куьн сиз бен бирге Алла уьйининъ каралдысында болып, сизди уьйретип турганда, сиз Мени ысламадынъыз. Тек Кие Язувлар толмага керек», – деди+. 50Сокталардынъ баьриси де, Оны калдырып, каштылар+.

51Тек яланъаш кевдесине кетен яюв ораган бир яс Исадынъ артыннан иере эди, аскершилер оны да ысладылар. 52Ама ол, ябынган яювын олардынъ колларында калдырып, яланъаш болып кашып кетти.

Иса межлистинъ алдында

53•Исады бас дин куллыкшысынынъ касына алып келдилер эм Онынъ тоьгерегине баьри бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлери йыйылдылар. 54Петер, эректен карап, Онынъ ызыннан бас дин куллыкшысынынъ каралдысына дейим барды, сонда каравылшылар ман бирге оттынъ янында йылынып та олтырды.

55Бас дин куллыкшылар эм савлай межлис[*], Исады оьлтирмеге тапшырув уьшин Ога карсы шаатлавлар излей эдилер, ама табалмадылар. 56Коьплер Ога карсы ялган шаатлавлар этселер де, олардынъ шаатлавлары келиспедилер+.

57Тагы да кайбиревлер турып, Ога карсы ялган шаатлав этип: 58«Биз Онынъ, „Мен аьдем колы ман ясалган бу кие уьйди бузып, уьш куьннинъ ишинде, аьдем колы ман курылмаган баска уьйди саларман“ деп, айтканын эситкенмиз», – дедилер+. 59Ама олардынъ да сосындай шаатлавлары келиспеди.

60Сол заманда бас дин куллыкшысы турып, Исадан: «Бир явап бермеексинъме? Булардынъ Сага карсы эткен шаатлыклары неди?» – деп сорады+. 61Ама Иса уьндемеди эм эш бир явап та бермеди.

Бас дин куллыкшысы яне Оннан: «Муьбарек Алладынъ Улы Масих Сенсинъме?» – деп сорады.

62Иса: «Менмен. Эм сиз Аьдем Улынынъ Куьдиретлидинъ[*] онъ колында олтырганын эм коьктеги булытлар ман келгенин коьрерсиз», – деди+.

63Сонда бас дин куллыкшысы коьйлегин йыртып: «Бизге тагы да кайдай шаатлар керек экенлер+? 64Сиз Онынъ ассылык эткенин эситтинъиз. Энди не айтарсыз?» – деп бакырды.

Олар баьриси де Иса оьлимге тийисли деп, оьким шыгардылар+. 65Сонда кайбиревлер Онынъ бетине туькирип басладылар, коьзлерин байлап, соктылар эм: «Пайхамбарлык эт!» – деп кышкырыкладылар. Каравылшылар Оны тоьбелеп, алып кеттилер+.

Петер Исадан басын алады

66•Петер тоьменде, каралдыда болган заманында бас дин куллыкшысынынъ бир таьвке кызы келди. 67Йылынып олтырган Петерди коьрди, ога тигилип карап: «Сен де Назаретши Иса ман бирге эдинъ», – деди.

68Ама ол: «Сенинъ не айтканынъды билмеймен эм анъламайман», – деп, Исадан басын алды да алдыдагы азбарга шыкты. Сол арада кораз кышкырды.

69Таьвке кыз, оны тагы коьрип, сонда турувшыларга: «Бу – олардынъ бириси», – деп баслады.

70Петер тагы да басын алды. Бир неше заманнан сонъ, онда турувшылар яне ога: «Шексиз сен олардансынъ, неге десе сен Галилеядансынъ эм соьйлевинъ де усайды», – дедилер.

71Ол: «Сиз айтатаган аьдемди билмеймен», – деп карганып, ант этип баслады.

72Сол саьат кораз экинши кере кышкырды. Петер Исадынъ ога: «Кораз эки кере кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деген соьзлерин эсине туьсирди эм каты йылап баслады+.

15

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

15^1•Эртенъ мен бас дин куллыкшылары, аксакаллар, дин аьлимлери, савлай межлис токтас алганнан сонъ, Исады байлап, Пилатка аькетип бердилер+.

2Пилат Оннан: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Ол явапка: «Сен айткандай», – деди+.

3Бас дин куллыкшылары Ога карсы коьп шуьшлевлерди тизип шыктылар. 4Пилат Оннан тагы: «Сен эш бир явап та бермейсинъме? – деп сорады. – Сага карсы айыплавлар калай коьп экенин коьресинъ»+.

5Ама Иса энди бир явап та бермеди, сол себепли де Пилат сейирсинди.

Бараббадынъ босатылувы, Исадынъ оьлимге берилуьви

6•Пилат халктынъ тилеги мен аьр Пасха байрамда тутнакта олтырганлардынъ бирисин босататаган эди. 7Сол заманда тутнакта Барабба деген бирев эм ога косылып козгалыс шыгарып аьдем оьлтирген йолдаслары олтыра эдилер. 8Халк коьтерилип, Пилаттан аьр дайым этетаган исин этпеге тилеп баслады.

9Пилат оларга яваплап: «Ювыт Патшасын сизге босатканымды суьесинъизбе?» – деп сорады. 10Неге десе ол бас дин куллыкшылары Исады куьншилик пен ыслап бергенлерин билетаган эди+. 11Ама бас дин куллыкшылары, Исадынъ орнына Бараббады босатсын деп, халкты уйткыдылар+.

12Пилат оларга: «Солай болса, сиз Ювыт Патшасы деп айтатаганынъыз бан не зат эткенимди суьесинъиз?» – деп тагы да сорады.

13Олар яне: «Кашта кер Оны!» – деп кышкырдылар.

14Пилат оларга: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен?» – деди.

Ама олар: «Кер Оны!» – деп оннан да бек кышкырыстылар+.

15Сонда Пилат, халктынъ коьнъилине етеек болып, оларга Бараббады босатты, Исады болса камышылатып, кашта керилсин деп, (аскершилерге) тапшырды+.

Аскершилердинъ мыскыллавлары

16•Аскершилер Исады Преториум[*] деген каралдыдынъ ишине аькетип, савлай аскерши боьлигин йыйдылар. 17Ога карагошкыл-кызыл аба кийдирдилер эм шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Онынъ басына салдылар. 18«Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп, салам берип басладылар. 19Таяк пан басына соктылар, бетине туькирдилер эм алдында тизлериннен шоьнъкип, Ога сежде бергендей болдылар+. 20Оны мыскыллаганларыннан сонъ, уьстиннен карагошкыл-кызыл абады шешип, Оьзининъ кийимлерин кийгисттилер, кашта кермеге алып йоьнедилер.

Исады кашка керуьв

21•Олар, даладан келип, озып бараятырган Искендер мен Руфтынъ атасы Шимон атлы бир киренешиге Исадынъ кашын коьтерип бармага буйырдылар+. 22Исады маьнеси «Бас суьек ер» болган Голгота атлы ерге алып келдилер. 23Исага мир[*] карыстырылган шагыр ишпеге бердилер, ама Ол унамады. 24Оны кашка кергеннен сонъ, аскершилер, кимге не тиер деп, сыбага таслап, Онынъ кийимлерин боьлистилер.

25Оны кашта кергенлеринде уьшинши саьат[*] эди. 26Басынынъ уьстинде тактада «Ювыт Патшасы» деп, шуьши язылган эди. 27Иса ман бирге эки йолбасарды да кашта кердилер: бирин – онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 28Соьйтип, «Ол йорыксызлар ман бирге саналды», – деп язылган соьз толды. 29Озып бараятканлар басларын шайкап, Исады яманлап: «Эй Сен, Алла уьйин бузып, уьш куьнде янъыдан туьзуьвши!+
30Оьзинъ-Оьзинъди куткар, каштан туьс!» – дей эдилер.

31Сондай этип бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери, селеке этип, бир бирисине: «Баскаларды куткаратаган эди, а Оьзи Оьзин куткаралмайды!» – дедилер. –+
32«Масих – Исраил Патшасы – энди каштан туьссин, биз соны коьреек эм Ога ынанармыз». Иса ман бирге кашта керилгенлер де Оны корладылар+.

Исадынъ оьлими

33•Алтыншы саьатте[*] буьтин кырал уьстин каранъалык бийледи, тогызыншы саьатке[*] дейим тартылды. 34Тогызыншы саьатте Иса уьйкен давыс пан: «Элохи, Элохи! Лема шавактани?» – деп кышкырды. Бу соьздинъ маьнеси: «Аллам, Аллам! Сен Мени неге атып койдынъ?»

35Сонда турганлар муны эситип: «Эне каранъыз, Ильясты шакырады», – дедилер.

36Олардынъ бириси, ювырып барып, губкады ашыган шагырга малды да таякка тагып, Исага ишпеге берди: «Токтанъыз, Ильяс Оны каштан туьсирмеге келееек болса коьреек» – деди.

37Иса, куьшли давысланып, ян берди.

38Сол заманда Алла уьйиндеги перде йогардан тоьменге дейим йыртылып экиге айырылды+. 39Исадынъ касында турган юзбасшы Онынъ сондай давыс шыгарып ян бергенин коьрип: «Шынтылай да бу Аьдем Алладынъ Улы болган экен!» – деди.

40Сол ерде эректен карап турган хатынлар да бар эдилер. Олардынъ арасында магдалашы Марьем, кишкей Якуп пан Юсуптынъ анасы Марьем, Салиме де бар эдилер+. 41Олар, Иса Галилеяда болган заманда, Онынъ артыннан иерип юрип, Ога ярдам этетаган эдилер. Иса ман бирге Ерусалимге келген баска коьп хатынлар да бар эдилер.

Исады кабырга салув

42•Энди кеш болды, сол куьн аьзирлик куьн, баскаша айтканда, шабат алдындагы куьн эди. 43Межлистинъ оьрметли агзасы болган, Алла Патшалыгын саклаган араматияшы Юсуп келди эм, тартынмай Пилаттынъ янына барып, Исадынъ илесин тиледи. 44Онынъ оьлгенин эситкенде, Пилат сейирсинди эм юзбасшыды шакырып: «Коьп болама оьлгени?» – деп сорады. 45Юзбасшыдан сорап билгеннен сонъ, илесин Юсупка берди. 46Юсуп кетен кумаш сатып алды, Исады каштан туьсирип алып, кебинледи, каяда уьнъилип этилген кабырга салды, кабырдынъ авызына тас авдарып япты. 47Магдалашы Марьем эм Юсуптынъ анасы Марьем болсалар Исады кайда салганларын карап турдылар.

16

Исадынъ тирилуьви

16^1•Шабат куьни оьткеннен сонъ магдалашы Марьем, Якуптынъ анасы Марьем эм Салиме Исадынъ суьегин майламага аьруьв ийисли майлар аькелдилер+. 2Юмадынъ биринши куьнинде[*] танъ ман, куьн саьвлелери шыккан заманда, олар кабырдынъ касына еттилер. 3«Кабырдынъ алдына тирелген тасты бизге ким авдарар экен?» – деп, бир бирлери мен соьйлестилер+.

4Барсалар, тастынъ шетке авдарылып, тасланганын коьрдилер. Тас бек уьйкен эди. 5Кабырдынъ ишине киргенде, онъ якта олтырган ак кийимли бир ясты коьрдилер де бек саьспекледилер.

6Ол болса оларга: «Саьспеклеменъиз! Кашта керилген Назаретши Исады излейсизбе? Ол тирилген, Ол мунда йок. Мине каранъыз, Онынъ салынган орны булайда эди. 7Барынъыз, Онынъ сокталарына да, Петерге де айтынъыз: Иса сизден алдын Галилеяга барады, Ол сизге айткандай болып, Оны сонда коьрерсинъиз», – деди+.

8Хатынлар кабырдан шыгып, ювырып кеттилер. Оларды калтырав эм сейирсинуьв бийлеген эди, ама биревге де бир зат да айтпадылар, неге десе корка эдилер.

Тирилген Иса ман йолыгысув

[ 9•Иса юмадынъ биринши куьнинде тирилгеннен сонъ, энъ алды ман магдалашы Марьемге коьринди. Ол онынъ ишиннен ети йинди кувып шыгарган эди+. 10Марьем барып, Исадынъ оьлгенине кайгырып эм йылап турган яндавырларына, болган ис акында билдирди. 11Олар онынъ «Иса сав, мен Оны коьрдим» дегенин эситкенде ынанмадылар+.

12Сол затлар болганнан сонъ, олардынъ экевине кырга бараятырганда Иса бир баска кепте коьринди. 13Олар кери кайтып, бу зат акында баскаларга айттылар, ама буларга да ынанмадылар.

14Сонъында Иса он бир соктасына, олар янтайып ашаган заманларында, коьринди. Оьлилерден тирилип келгеннен сонъ Оьзин коьргенлерге ынанмайтаганлары эм ийнат болганлары уьшин Иса оларды бетледи.

Исадынъ сокталарына тапшырувы

15Иса оларга булай деди: «Барынъыз, дуныядынъ уьстинде буьтин аьдемлерге Ийги Хабарды яйынъыз+. 16Ким иман этип, сувда шомылдырылып тазаланса, сол куткарылар, ким иманга келмесе, ога оьким шыгарылар+. 17Иманга туьсуьвшилерге мине мунадай нышанлар коьрсетуьв уьшин куват берилер. Олар Меним атым ман йинлерди кувып шыгарарлар, янъы тиллерде соьйлерлер,+
18Колларына йыланлар аларлар, оьлтиретаган ув ишселер де, оларга зарар болмас, олар авырганлар уьстине колларын саларлар эм олар сав боларлар»+.

19Солай этип, Раббий олар ман соьйлескеннен сонъ, коькке алынды эм Алладынъ онъ ягына олтырды+. 20Сокталары болса кеттилер де аьр ерде Алладынъ соьзин яйып басладылар. Раббий оларга ярдам этти эм айтылган соьзлерди аьлемет нышанлар коьрсетуьвлери мен бегитти. Амин.]+

* 5:2 Дорбын: каяда уьнъилип этилген орын.

* 5:9 Легион: бурынгы Урым императорлыгында аьскер куьби (6000).

* 9:49 От: азаптынъ символы.

* 11:9 Осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 12:14 Кесар: урым императорынынъ титулы.

* 12:42 Эки увак бакыр акша: грекше «бир кодрантты туткан эки лептон».

* 14:1 Пасха яде ашыткысыз оьтпек байрамында ювытлар, Мысырда кул болып яшавларыннан куткарылган куьнлерин эслерине туьсиредилер. Той этедилер, курман этилген козы ман ашыткысыз оьтпек ашайдылар.

* 14:3 Нард: аьруьв ийисли Индия шешекейи.

* 14:36 Абба: арамей тилинде «Ата».

* 14:55 Межлис: бурынгы ювытлардынъ Синедрион деп аталган бас оькими.

* 14:62 Куьдиретли: Алла.

* 15:16 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 15:23 Мир: авырув токтатувшы даьри.

* 15:25 Уьшинши саьат: саьат 09:00.

* 15:33 Алтыншы саьат: саьат 12:00.

* 15:33 Тогызыншы саьат: саьат 15:00.

* 16:2 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

• 1:1 Мат. 3:1-12, Лк. 3:1-9, Яхья 1:19-28
+ 1:2 Шыг. 23:20, Мат. 11:10, Лк. 7:27
+ 1:4 Лк. 1:80, Яхья 1:6
+ 1:5 Ислер 19:18
+ 1:6 Лев. 11:22,
• 1:9 Мат. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13
+ 1:9 Мат. 2:23, Лк. 2:39
+ 1:10 Ислер 7:56, Яхья 1:32-33

+ 1:11 Мк. 9:7, Яхья 12:28, Мк. 9:7, 2 Петер 1:17

+ 1:13 1 Салоникшилер 3:5, Лк. 22:43
• 1:14 Мат. 4:18-22, Лк. 5:1-11
+ 1:15 Гал. 4:4, Мат. 3:2

+ 1:16 Сан. 34:11, Мат. 14:34, Мк. 6:53, Яхья 1:40-42

+ 1:17 Мат. 13:47
+ 1:18 Мк. 10:28
• 1:21 Лк. 4:31-41
+ 1:21 Мат. 4:13
+ 1:22 Мат. 7:28-29
+ 1:24 Мк. 5:7, Ислер 19:15, Яхья 6:69
+ 1:26 Мк. 9:20, Ислер 8:7
+ 1:27 Ислер 17:19
+ 1:30 1Кор. 9:5

+ 1:31 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

+ 1:34 Мат. 12:16, Мк. 3:12
• 1:35 Лк. 4:42-44
+ 1:35 Мат. 14:23, Лк. 5:16
• 1:40 Мат. 8:1-4, Лк. 5:12-16
+ 1:40 Лев. 13:3, Сан. 12:10, Мк. 9:22
+ 1:42 Лк. 17:14
+ 1:43 Мат. 9:30
+ 1:44 Лев. 14:1-32, Лк. 17:14
+ 1:45 Мк. 7:36
• 2:1 Мат. 9:1-8, Лк. 5:17-26
+ 2:1 Мат. 4:13, Мк. 1:21
+ 2:4 Мк. 6:55
+ 2:5 Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 2:7 Мк. 14:64,
• 2:13 Мат. 9:9-13, Лк. 5:27-32
+ 2:16 Лк. 15:2
+ 2:17 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 2:18 Мат. 9:14-17, Мат. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Мат. 11:2, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 2:19 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 2:20 Мк. 14:7, Лк. 17:22
+ 2:23 Шер. 23:25
+ 2:24 Шыг. 20:8-10, Сан. 15:32-36
+ 2:26 Шыг. 25:30, Лев. 24:5-9
+ 2:27 Шыг. 23:12, Шер. 5:14
• 3:1 Мат. 12:9-14, Лк. 6:6-11
+ 3:1 Мк. 1:21
+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 3:4 Лк. 14:3
+ 3:5 Эфесшилер 4:18,
+ 3:7 Мат. 11:21
+ 3:10 Мк. 5:28
+ 3:11 Мат. 14:33, Мк. 1:24
+ 3:12 Мат. 12:16, Мк. 1:34
• 3:13 Мат. 10:1-4, Лк. 6:12-16
+ 3:16 Мат. 16:18, Яхья 1:42
+ 3:17 Мк. 1:19
+ 3:18 Мат. 9:9
+ 3:19 Мк. 14:10, Мк. 14:44
• 3:20 Мат. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10
+ 3:20 Мк. 6:31
+ 3:21 2Кор. 5:13
+ 3:22 Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 3:29 Лк. 12:10, 1 Яхъя 5:16, Ювытлар 10:26, Ювытлар 10:29

• 3:31 Мат. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 3:35 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 4:1 Мат. 13:1-23, Лк. 8:4-15
+ 4:9 Мат. 11:15, Ашы. 2:7
• 4:10 Мат. 13:18-23, Лк. 8:11-15
+ 4:11 Мат. 19:11, 1Кор. 5:12-13
+ 4:12 Яхья 12:40, Ислер 28:26-27
+ 4:14 Ислер 8:4
+ 4:17 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 4:19 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 4:20 Яхья 15:5
• 4:21 Лк. 8:16-18
+ 4:21 Мат. 5:15, Лк. 11:33
+ 4:22 Мат. 10:26, Лк. 12:2
+ 4:23 Мат. 11:15, Мк. 4:9
+ 4:24 Мат. 7:2
+ 4:25 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9
+ 4:29 Мат. 13:38, Ашы. 14:15
• 4:30 Мат. 13:31-35, Лк. 13:18-19
+ 4:31 Мат. 17:20, Лк. 17:6
• 4:35 Мат. 8:23-27, Лк. 8:22-25
+ 4:35 Мат. 8:18, Лк. 8:22
+ 4:37 Ислер 27:14
• 5:1 Мат. 8:28-34, Лк. 8:26-39
+ 5:7 Мк. 1:24
+ 5:17 Лк. 5:8, Ислер 16:39
+ 5:20 Мат. 4:25, Мк. 7:31
• 5:21 Мат. 9:18-26, Лк. 8:40-56
+ 5:22 Лк. 13:14, Ислер 13:15, Ислер 18:8
+ 5:25 Лев. 15:25
+ 5:28 Мк. 3:10
+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 5:34 Мк. 10:52
+ 5:37 Мк. 9:2, Мк. 14:33
+ 5:39 Яхья 11:11

+ 5:41 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 6:1 Мат. 13:53-58, Лк. 4:16-30
+ 6:1 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23
+ 6:2 Мк. 1:21
+ 6:3 Мат. 11:6
+ 6:4 Яхья 4:44
• 6:7 Мат. 10:1, Мат. 10:5-15, Лк. 9:1-6
+ 6:7 Мк. 3:13-18
+ 6:11 Ислер 13:51
+ 6:12 Мк. 1:15
+ 6:13 Якуп 5:14
• 6:14 Мат. 14:1-12, Лк. 9:7-9
+ 6:14 Мк. 8:28
+ 6:15 Мат. 21:11

+ 6:17 Лев. 18:16, Лев. 20:21, Мат. 11:2, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24

+ 6:21 Яр. 40:20, Эстер 1:3
+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 6:29 Мк. 2:18

• 6:30 Мат. 14:13-21, Лк. 9:10-17, Яхья 6:1-14

+ 6:30 Мк. 6:7
+ 6:31 Мк. 3:20
+ 6:34 Сан. 27:17, Мат. 9:36
• 6:45 Мат. 14:22-36, Яхья 6:15-21
+ 6:45 Мат. 11:21, Мк. 8:22
+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28
+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Мк. 6:41, Мк. 8:17, Яхья 12:40, 2Кор. 3:14

+ 6:53 Сан. 34:11, Мат. 14:34, Лк. 5:1
+ 6:55 Мк. 2:4, Ислер 5:15
+ 6:56 Мк. 5:27
• 7:1 Мат. 15:1-20
+ 7:3 Гал. 1:14
+ 7:4 Ювытлар 9:10
+ 7:5 Лк. 11:38
+ 7:6 Мат. 23:13
+ 7:7 Колосшылар 2:22
+ 7:10 Шыг. 20:12, Шыг. 21:17
+ 7:15 Ислер 10:15, Тит 1:15
+ 7:19 Ислер 10:15, Ислер 11:9, Тит 1:15
+ 7:20 Мат. 12:34, Якуп 3:6
+ 7:21 Гал. 5:19-21, 1Кор. 6:9-10
• 7:24 Мат. 15:21-28
+ 7:26 Ислер 21:2-3
+ 7:27 Мат. 7:6
+ 7:31 Мк. 8:24, Мк. 5:20, Мк. 1:9
+ 7:33 Мк. 8:23, Яхья 9:6
+ 7:36 Мк. 1:44-45
• 8:1 Мат. 15:32-39
+ 8:2 Мат. 9:36
• 8:11 Мат. 16:1-4
+ 8:11 Лк. 11:16, 1Кор. 1:22
• 8:14 Мат. 16:5-12
+ 8:15 Лк. 12:1, 1Кор. 5:7-8
+ 8:17 Мк. 6:52, Мк. 7:18
+ 8:19 Мк. 6:41-43
+ 8:20 Мк. 8:8
+ 8:22 Мк. 6:45
+ 8:23 Мк. 7:33, Яхья 9:6
• 8:27 Мат. 16:13-20, Лк. 9:18-21
+ 8:28 Мк. 6:14,
+ 8:29 Мк. 14:61-62, Яхья 11:27
+ 8:30 Мат. 9:30
• 8:31 Мат. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Яхья 2:19

+ 8:32 Яхья 16:25
+ 8:33 Мат. 4:10, Пилипшилер 3:19
+ 8:34 Мат. 10:38-39
+ 8:35 Мк. 10:29
+ 8:36 Лк. 12:20
+ 8:38 Рим. 1:16, 2 Тимотей 1:8, Шер. 33:2,
+ 9:1 Мк. 13:30, Яхья 21:22
• 9:2 Мат. 17:1-13, Лк. 9:28-36
+ 9:2 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 9:7 Шер. 18:15, 2 Петер 1:17
+ 9:9 Мк. 1:44, Мк. 5:43
+ 9:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17
• 9:14 Мат. 17:14-20, Лк. 9:37-43
+ 9:17 Лк. 11:14
+ 9:20 Мк. 1:26
+ 9:22 Мк. 1:40
+ 9:23 Мат. 17:20-21
+ 9:26 Мк. 1:26

+ 9:27 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Ислер 3:7, Ислер 9:41

• 9:30 Мат. 17:22-23, Лк. 9:43-45
+ 9:31 Мк. 8:31, Мк. 10:32-34
+ 9:32 Мк. 6:52
• 9:33 Мат. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30
+ 9:33 Мат. 17:24
+ 9:35 Мк. 10:43-44
+ 9:36 Мк. 10:16
+ 9:37 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20

+ 9:38 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Ислер 19:13, Сан. 11:28

+ 9:40 Мат. 12:30, Лк. 11:23
+ 9:41 Мат. 10:42
+ 9:42 Лк. 17:2
+ 9:43 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Ашы. 20:10

+ 9:50 Мат. 5:13, Лк. 14:34, Рим. 12:18, 2Кор. 13:11, 1 Салоникшилер 5:13

• 10:1 Мат. 19:1-12
+ 10:4 Шер. 24:1-3
+ 10:6 Яр. 1:27

+ 10:7 Яр. 2:24, 1Кор. 6:16, Эфесшилер 5:31, 1Кор. 6:16

+ 10:9 1Кор. 7:10
+ 10:12 Мат. 5:32
• 10:13 Мат. 19:13-15, Лк. 18:15-17
+ 10:15 Мат. 18:3
+ 10:16 Мк. 9:36
• 10:17 Мат. 19:16-30, Лк. 18:18-30
+ 10:17 Лк. 10:25
+ 10:19 Шыг. 20:12-16, Шер. 24:14, 1Кор. 6:8
+ 10:20 Пилипшилер 3:6
+ 10:21 Лк. 12:33
+ 10:23 Мк. 4:19
+ 10:27 Яр. 18:14, Мк. 14:36, Лк. 1:37
+ 10:28 Мк. 1:18-20
+ 10:29 Мк. 8:35, Лк. 14:26
+ 10:30 2Кор. 12:10
+ 10:31 Мат. 20:16, Лк. 13:30
• 10:32 Мат. 20:17-19, Лк. 18:31-34
+ 10:34 Мк. 8:31, Мк. 9:31
• 10:35 Мат. 20:20-28
+ 10:35 Мк. 1:19
+ 10:37 Мат. 19:28
+ 10:38 Мк. 14:36, Яхья 18:11, Лк. 12:50
+ 10:39 Ислер 12:2, Ашы. 1:9
+ 10:43 1 Петер 5:3, Мат. 23:11, Мк. 9:35

+ 10:45 Яхья 13:4-5, Яхья 11:51, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тимотей 2:6, Тит 2:14, 1 Петер 1:18-19

• 10:46 Мат. 20:29-34, Лк. 18:35-43
+ 10:47 Лк. 1:32
+ 10:52 Мк. 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Мат. 21:1-11, Лк. 19:28-40, Яхья 12:12-19

+ 11:1 Ислер 1:12, Мат. 21:17, Лк. 24:50, Яхья 11:18

+ 11:10 Мат. 23:39
• 11:12 Мат. 21:18-19
+ 11:12 Мат. 4:2
+ 11:13 Мк. 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Мат. 21:12-17, Лк. 19:45-48, Яхья 2:13-22

+ 11:15 Лев. 1:14, Лев. 5:7, Лев. 12:8, Лк. 2:24

+ 11:18 Мат. 21:46
+ 11:19 Лк. 21:37
• 11:20 Мат. 21:19-22
+ 11:23 Мат. 7:7, Мат. 17:20, 1Кор. 13:2
+ 11:24 Мат. 7:7, Якуп 1:6
+ 11:25 Мат. 6:14, Колосшылар 3:13
• 11:27 Мат. 21:23-27, Лк. 20:1-8
+ 11:28 Ислер 4:7
+ 11:30 Мк. 1:4
+ 11:31 Лк. 7:30
+ 11:32 Мат. 11:9, Мат. 14:5
• 12:1 Мат. 21:33-46, Лк. 20:9-19
+ 12:1 Мк. 13:34

+ 12:5 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37, Ювытлар 11:36-37

+ 12:6 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 12:7 Ювытлар 1:2,
+ 12:8 Ювытлар 13:12
+ 12:9 Ислер 13:46
+ 12:11 Ислер 4:11, 1 Петер 2:7
+ 12:12 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 12:13 Мат. 22:15-22, Лк. 20:20-26
+ 12:13 Лк. 11:54
+ 12:14 Мат. 17:24-25
+ 12:15 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 12:17 Рим. 13:7
• 12:18 Мат. 22:23-33, Лк. 20:27-40
+ 12:18 Мат. 3:7, Ислер 23:8
+ 12:19 Яр. 38:8, Шер. 25:5-6
+ 12:26 Шыг. 3:2, Шыг. 3:6
• 12:28 Мат. 22:34-40, Лк. 10:25-28
+ 12:30 Шер. 6:4-5, Шер. 11:13,
+ 12:31 Лев. 19:18, Мат. 19:19
+ 12:32 Шер. 4:35, Шер. 6:4
+ 12:34 Лк. 20:40
• 12:35 Мат. 22:41-46, Лк. 20:41-44
+ 12:35 Мк. 10:47, Лк. 1:32
+ 12:36 Ислер 2:34-35
+ 12:37 Мк. 6:20
• 12:38 Мат. 23:1-36, Лк. 20:45-47
+ 12:39 Лк. 11:43
• 12:41 Лк. 21:1-4
+ 12:41 Мат. 27:6
+ 12:44 2Кор. 8:1-3, 2Кор. 8:12
• 13:1 Мат. 24:1-14, Лк. 21:5-19
+ 13:2 Лк. 19:44

+ 13:5 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 13:8 Ашы. 6:4, Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 13:9 Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6

+ 13:10 Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6

+ 13:11 Ислер 4:8

+ 13:12 Мат. 10:35-36

+ 13:13 Мат. 10:22, Яхья 15:18, Якуп 5:11, Ашы. 2:10

• 13:14 Мат. 24:15-28, Лк. 21:20-24
+ 13:15 Лк. 17:31
+ 13:17 Лк. 23:29
+ 13:19 Ашы. 16:18
+ 13:20 Лк. 18:7
+ 13:21 Лк. 17:23

+ 13:22 Шер. 13:1, 2 Салоникшилер 2:9, Ашы. 13:13, Ашы. 16:14

+ 13:23 Яхья 13:19, Яхья 14:29
• 13:24 Мат. 24:29-31, Лк. 21:25-28
+ 13:25 Ислер 2:20, Ашы. 6:13
+ 13:26 Мат. 16:27
+ 13:27 Мат. 13:41
• 13:28 Мат. 24:32-35, Лк. 21:29-33
+ 13:30 Мк. 9:1
+ 13:31 2 Петер 3:10

• 13:32 Мат. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:33 Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6, Мат. 25:13

+ 13:34 Мк. 12:1

+ 13:35 Мат. 25:13, 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2

+ 13:36 Мат. 25:1-13
• 14:1 Мат. 26:1-5, Лк. 22:1-2, Яхья 11:45-53
+ 14:1 Шыг. 12:1-30, Яхья 11:53
• 14:3 Мат. 26:6-13, Лк. 7:36-50, Яхья 12:1-8

+ 14:3 Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18, Лев. 13:3

+ 14:7 Шер. 15:11, Мк. 2:20, Яхья 7:33
+ 14:8 Яхья 19:40
+ 14:9 Мат. 24:14
• 14:10 Мат. 26:14-16, Лк. 22:3-6
+ 14:10 Яхья 13:2, Ислер 1:16

• 14:12 Мат. 26:17-30, Лк. 22:7-23, Яхья 13:21-30

+ 14:12 Шыг. 12:6, 1Кор. 5:7
+ 14:18 Яхья 13:18
+ 14:21 Мат. 18:7

• 14:22 Мат. 26:26-30, Лк. 22:15-20, 1Кор. 11:23-25

+ 14:22 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16
+ 14:24 Шыг. 24:8
+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Мат. 26:31-35, Лк. 22:31-34, Яхья 13:36-38

+ 14:27 Яхья 16:32
+ 14:28 Мк. 16:7
• 14:32 Мат. 26:36-46, Лк. 22:39-46
+ 14:33 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 14:34 Яхья 12:27
+ 14:35 Ювытлар 5:7

+ 14:36 Мк. 10:27, Мк. 10:38, Яхья 18:11, Яхья 5:30, Яхья 6:38

+ 14:38 Мат. 6:13, 1 Петер 4:7

+ 14:41 Яхья 2:4, Мк. 9:31, Мк. 10:33

• 14:43 Мат. 26:47-56, Лк. 22:47-53, Яхья 18:3-12

+ 14:43 Ислер 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Мк. 11:27, Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Яхья 19:36

+ 14:50 Мк. 14:27, Яхья 16:32

• 14:53 Мат. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Яхья 18:13-14, Яхья 18:19-24

+ 14:56 Шер. 17:6, Шер. 19:15
+ 14:58 2Кор. 5:1, Мк. 15:29, Яхья 2:19
+ 14:60 Мк. 15:4-5
+ 14:62 Мат. 16:27, Мат. 24:30, Ювытлар 1:13
+ 14:63 Сан. 14:6, Ислер 14:14
+ 14:64 Мк. 2:7, Яхья 10:36, Лев. 24:16
+ 14:65 Мк. 10:34

• 14:66 Мат. 26:69-75, Лк. 22:56-62, Яхья 18:15-18, Яхья 18:25-27

+ 14:72 Мк. 14:30

• 15:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Лк. 23:1-5, Яхья 18:28-38

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, Ислер 4:27, 1 Тимотей 6:13

+ 15:2 Мат. 2:2

+ 15:4 Мк. 14:60-61

• 15:6 Мат. 27:15-26, Лк. 23:13-25, Яхья 18:39

+ 15:10 Яхья 12:19, Ислер 5:17
+ 15:11 Ислер 3:14
+ 15:14 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 15:15 Мк. 10:34
• 15:16 Мат. 27:27-31, Яхья 19:2-3
+ 15:19 Мк. 10:34, Мк. 14:65

• 15:21 Мат. 27:32-44, Лк. 23:26-43, Яхья 19:17-27

+ 15:21 Рим. 16:13
+ 15:29 Мк. 14:58, Яхья 2:19
+ 15:31 Яхья 10:18
+ 15:32 Яхья 1:49, Яхья 12:13, Яхья 20:29

• 15:33 Мат. 27:45-56, Лк. 23:44-49, Яхья 19:28-30

+ 15:38 Шыг. 26:33, Лев. 16:2

+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Мат. 27:57-61, Лк. 23:50-56, Яхья 19:38-42

• 16:1 Мат. 28:1-8, Лк. 24:1-12, Яхья 20:1-10
+ 16:1 Мк. 15:40
+ 16:3 Мк. 15:46
+ 16:7 Мк. 14:28

• 16:9 Мат. 28:9-10, Мат. 28:16-20, Лк. 24:13-49, Яхья 20:11-23

+ 16:9 Лк. 8:2
+ 16:11 Лк. 24:11
+ 16:15 Ислер 1:8, Колосшылар 1:23

+ 16:16 Ислер 16:31, Рим. 10:9, 1 Петер 3:21, Яхья 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17, Ислер 5:16, Ислер 8:7, Ислер 16:18, Ислер 19:12, Ислер 2:4, Ислер 10:46, 1Кор. 12:10, 1Кор. 14:2

+ 16:18 Лк. 10:19, Ислер 28:3-5, Ислер 9:12, Ислер 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Ислер 1:9, 1 Тимотей 3:16, Ислер 7:55-56, 1 Петер 3:22, Рим. 8:34, Эфесшилер 1:20, Колосшылар 3:1, Ювытлар 1:3, Ювытлар 8:1, Ювытлар 12:2, Ашы. 3:21

+ 16:20 Ислер 5:12

Лука

Лука

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

Кирис соьз

ЛУКАДЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Айтувларга коьре, бу китаптынъ авторы – элши Паул ман бирге болганлардынъ бириси – эмлевши Лука. Ол Янъы Антласувды язганлардынъ ишинде ювыт болмаган ялгыз бир автор. Лука Исадынъ яшавын коьрип турганлардан тувыл. Сонынъ уьшин айырым бир мукаятлык пан Масихтинъ яшавына шаат болганлардан сорастырып, Онынъ ислери акында айтылганлардынъ баьрисин бирге косып ювыт болмаган христиан окувшыларына йыяды. Лука Исадынъ яшавынынъ аьр бир затын сол вакыттагы тарих ислери мен тенълестиреди. Соьйтип ол христиан диннинъ берк тарихлик негизин коьрсетеди, Масихтинъ бу дуныялык яшавынынъ тарихи баьри инсанлык тарихтинъ бир кесеги болганын айырып бегитеди.

Лука боьтен де Алладынъ ярлылар эм ямагат унамай шет кагылганлар акында каьр шеккенине, Масихке кызмет кылган хатынлардынъ маьнелилигине эм де Алла Патшалыгына ювыт болмаганларга да йол ашык экенине айырым эс этеди. Зеген язувшы Лука соьйлемнинъ туьрли стиллерин усташа кулланып биледи. Айтпага, ол биринши боьликте коьнъиллендируьвши эски маслагатлык зикирлерге ювык гимнлерди келтиреди, а Исадынъ таварыхларын десенъ толы маьнели хабарлар кебинде береди (кара: 14–16 бб.).

Лука Элшилердинъ ислери деген китаптынъ да авторы болады, онда ол Исадынъ коькке алынганыннан сонъ, христиан ямагатлардынъ оьсуьви акында хабарлайды.

1

Кирис соьз

1^1Энди коьплер арамызда ашык белгили болган ислердинъ таварыхларын туьзип баслаганлар. 2Сол ислерди басыннан коьрип турганлардынъ эм Алладынъ соьзин яйган кулларынынъ бизге еткергенлериндей, 3мага да, сол затларды янъыдан мукаят тергегеннен сонъ, ызлы-ызыннан тизип, сага, оьрметли Теопил,+
4сен насихатланган окувдынъ терен негизин тагы да бир бегитип, язбага ой туьсти.

Яхъя пайхамбардынъ туваягынынъ билдирилуьви

5Юдеядынъ патшасы Иродтынъ куьнлеринде Авия боьлигиннен Зекерья атлы дин куллыкшысы эм онынъ Арун тукымыннан Элисабет деген хатыны болганлар+. 6Олардынъ экеви де, Алладынъ алдында туврашыл болып, Раббийдинъ буьтин парызларын эм йорыкларын минсиз толтыра эдилер+. 7Олар аьвлетсиз эдилер, неге десе Элисабет бедев болган, а энди экеви де уьйкен ясларына еткен эдилер.

8Бир кере оьзининъ боьлигининъ, дин куллыкшысындай, оьз борышын Алладынъ алдында толтыратаган куьнлеринде, 9дин куллыкшыларынынъ арасында болатаган аьдетке коьре, сыбага тасланган заманда, Зекерьяга Раббийдинъ уьйине ладан ийис шыгарув мырат пан кирмеге тийисли болды+. 10Буьтин йыйылган халк, ладан ийис этилетаган заманда, тыста дува этетаган эди.

11Сол вакытта Зекерьяга ладан ийис этетаган ерининъ онъ ягында Раббийдинъ бир маьлеги коьринди+. 12Зекерья маьлекти коьргенде саьспекледи, оны коркув бийледи. 13Маьлек ога: «Коркпа, Зекерья, неге десе сенинъ дуванъ кабыл болган, хатынынъ Элисабет сага ул табаяк эм сен ога Яхъя атты береексинъ+. 14Ол сага куваныш эм ярык аькелеек, эм коьплер онынъ тувганына суьйинееклер. 15Неге десенъ ол Раббийдинъ алдында уллы болаяк; бир заманда да шагырды эм баска эсиртуьвши затларды ишпеек, ана карнында ок Кие Рухка толаяк+. 16Ол Исраил халкынынъ коьплерин Раббийге, оьзлерининъ Алласына, кайтараяк. 17Ол Раббийдинъ алдында Ильястынъ рухы эм куваты ман юрип, аталарынынъ юреклерин балаларына бурып, бойсынмаганларда туврашыллардынъ ойларын яратып бараяк, Раббийдинъ алдына аьзирленген халкты салаяк», – деди+.

18Сонда Зекерья маьлекке: «Мен оны неден билермен? Мен картайганман эм хатынымнынъ да йыллары еткен», – деди+.

19Маьлек ога деп яваплады: «Мен Алладынъ алдында турувшы Жабраилмен эм сени мен соьйлеспеге, сол куванышлы хабарды сага еткермеге йиберилгенмен. 20Меним, заманы еткенде, эш толмай калмаяк деген соьзлериме ынанмаганынъ уьшин, сен энди сакав болаяксынъ, сол зат толтырылаяк куьнге дейим соьйлемей тураяксынъ», – деди.

21Сол арада халк Зекерьяды саклайтаган эди эм онынъ, Алла уьйиннен шыкпай, калып кеткенине сейирсинетаган эди. 22Зекерья шыкканнан сонъ, олар ман соьйлесалмады. Халк Алла уьйинде ога коьринис коьрингенин сезди; ол да оны, тили тыйылганыннан ымлап, анълатты.

23Аллага кылынув куьнлери озганнан сонъ, Зекерья уьйине кайтты. 24Онынъ пишеси Элисабет авыраяклы болды эм оны бес айга дейим халктан ясырды. 25«Сосындай йылларымда Раббийим мени языксынды, инсанлар арасында меним кемшилигимди тайдырды», – дейтаган эди ол+.

Иса Масихтинъ дуныяга энеегининъ билдирилуьви

26-27Элисабеттинъ карнындагынынъ алтыншы айында Алла Жабраил маьлекти Галилеядынъ Назарет шахарына Даут тукымыннан Юсуп атлы эр мен соьз тавысып турган кызга йиберди. Ол кыздынъ аты Марьем эди+. 28Маьлек ога келгенлей: «Салам, шапагатлы! Раббий сени мен болар[*]», – деди.

29Марьемди бу соьзлер саьспеклетти эм ол, бу неди билдирген салам экенин анъламай, ойланды. 30Ога маьлек: «Коркпа, Марьем, неге десе сен Алладан шапагатлы болгансынъ. 31Энди карнынъда болып, ул табаяксынъ эм Оны Иса деп атаяксынъ+. 32Ол данъклы болаяк, Аллаху-Тааладынъ Улы деп саналаяк. Ога Раббий Алла Онынъ атасы Дауттан калган такты береек;+
33оьмир оьмирге Якуп тукымынынъ уьстинде патшалык эттиреек эм Онынъ патшалыгынынъ сонъгы куьни болмаяк», – деди+.

34Марьем маьлектен: «Бу кайтип болар, эгер мен энди де эр сынамаганман?» – деп сорады.

35Ога маьлек: «Кие Рух сага туьсеек, Аллаху-Тааладынъ куьши сени каплап алаяк, сонынъ уьшин туваяк кие Бала Алладынъ Улы деп аталаяк+. 36Эне бедев деп саналып турган сага ювык еткен Элисабет те картлыгында ул ман авыраяклы эм ога энди алты ай болаятыр. 37Алладынъ бир соьзи де куьшсиз калмайды», – деп яваплады+.

38Сонда Марьем: «Мен Раббийдинъ кулыман. Менде сенинъ айтканынъдай болсын», – деди. Маьлек оннан тайды.

Марьем Элисабетти коьрмеге барады

39Сол куьнлерде Марьем асыгыслы болып Юдеядынъ тавлы кесегиндеги бир шахарга барды. 40Зекерьядынъ уьйине киргенлей, Элисабет пен саламласты. 41Элисабет Марьемнинъ саламын эситкен заманда, онынъ карнындагы аьвлет ойнаклады. Элисабет Кие Рухка толды. 42Ол, давысын коьтерип: «Хатынлардынъ арасында сен муьбарексинъ эм сенинъ карнынъдагы бала да муьбарек! 43Меним Раббийимнинъ анасынынъ мага сосы келуьви не себептен болды экен? 44Неге болса да, сенинъ саламласув тавысынъ мага еткенде, меним карнымдагы саьбийим куванышлы ойнаклады. 45Ынанганынъ уьшин бактылысынъ, неге десе Раббийдинъ сага билдиргени толтырылаяк», – деди.

46Марьем: «Меним яным Раббийди оьрметлейди. 47-48Ол Оьз кулынынъ язык аьлин эслегени уьшин коьнъилим Аллага, Куткарувшыма, куванады. Эндиден арбатын мени баьри тукымлар бактылыга санаяклар+. 49Неге десе куьдиретли Алла мага уллы ислер этти. Онынъ аты кие! 50Онынъ рагимлиги несилден несилге Ога оьрмет эткенлерге яйылаяк+. 51Оьз куватынынъ карувын коьрсетти, юреклеринде оьктемли ойлары болганларды шашты. 52Куьшлилерди тактан туьсирди, мазлумларды коьтерди. 53Ашыкканларды оьз берекети мен тойдырды, ама байларды бир затсыз кайтарып йиберди. 54-55Ол Оьзининъ кулы Исраилге ярдам этти эм, аталарымызга айтканындай, Ибрагимге, онынъ тувдыкларына оьмир оьмирге этеек рагимлигин эсинде тутты», – деди+.

56Марьем Элисабет пен бир уьш ай кадер турганнан сонъ уьйине кайтты.

Яхъя пайхамбардынъ тувувы

57Бала туваяк вакыты еткенде, Элисабет ул тапты. 58Раббийдинъ ога уллы рагимлик коьрсеткенин эситип, онынъ кардашлары эм конъысылары оны ман бирге куванатаган эдилер. 59-60Сегизинши куьнинде балады суьннетлеек аьдет пен йыйылдылар эм ога атасынынъ атын, Зекерьяды, атамага токтастылар, ама баладынъ анасы унамады эм оны Яхъя деп атаягын билдирди+.

61Ога: «Сенинъ тукымынъда ондай атлы бирев де йокты да», – дедилер.

62Атасыннан, ымлап, онынъ кайтип атаяк болатаганын сорадылар. 63Зекерья такта тилеп алды да язды: «Онынъ аты – Яхъя». Баьриси де сейирсиндилер. 64Сол саьатлей Зекерьядынъ авызы да, тили де ашылды эм ол, Аллага шуькир айта берип, соьйлеп баслады. 65Олардынъ тоьгерегинде яшаганларды коркув бийледи. Сол болган затлардынъ хабары Юдеядынъ баьри тавлы кесегинде яйылды. 66Эситкенлердинъ баьриси де оны юреклерине салдылар: «Сосы аьвлет ким болаяк экен?» – деп, сейирсинип, сорастылар. Раббийдинъ куваты Яхъя ман бирге эди.

Зекерьядынъ пайхамбарлык соьзи

67Кие Рухка толган Зекерья пайхамбарлык соьзин айтып баслады: 68«Исраилдинъ Алласы Раббийге шуькир болсын! Оьз халкына ярдамга келди эм оны куткарды. 69Оьзининъ кулы Дауттынъ тукымыннан бизге куьшли Куткарувшыды шыгарды+. 70-71Кие пайхамбарларынынъ авызы ман оьмирден бери билдиргениндей, бизди явларымыздан эм баьри коьрип болмайтаганлардынъ колыннан куткарды, 72кие антласувын эскерди, аталарымызга рагимлик этти+. 73-74Ол атамыз Ибрагимге берген антынша, бизди душпанларымыздынъ колыннан куткарып, Ога коркувсыз кылынгандай этти;+
75соьйтип Онынъ алдында Ога оьмиримиздинъ баьри куьнлеринде сыйлылык эм тувралык пан яшамага болаламыз. 76Сен, аьвлет, Аллаху-Тааладынъ пайхамбары деп аталаяксынъ, неге десе Онынъ алдында барып, Ога йол аьзирлеексинъ+. 77-78Алламыздынъ халкына Онынъ рагимлиги мен олардынъ куьналары кеширилгеннен сонъ куткарылув болаягын анълатаяксынъ+. 79Онынъ рагимлиги мен йогардан тувган Куьн[*] каранъада эм оьлим куьлеткисинде олтырганларды ярыкка шыгараяк, бизим аякларымызды татымлык йолына бураяк»+. 80Бала болса оьсе барды, коьнъили мен беркиди эм оьзининъ Исраил халкы алдына келеек куьнине дейим шоьлде яшады+.

2

Иса Масихтинъ тувувы

2^1•Сол куьнлерде кесарь Августтынъ буьтин урым ерлериндеги аьдемлер санын язып алув буйырыгы шыкты+. 2Сосы язылып алынув Киринийдинъ Сирияда тоьрелик суьруьв кезуьвинде биринши эди. 3Сонынъ уьшин баьриси де, аьр ким оьз тувган шахарына, язылмага барды.

4Сондай болып Юсуп та, Даут уьйиннен эм тукымыннан болган себепли, Галилеядынъ Назарет шахарыннан, Юдеяга, Дауттынъ Бетлехем деп аталатаган шахарына атланды+. 5Онда оьзининъ соьз тавысып турган хатыны Марьем мен бирге язылмага керек эди. Марьем авыраяклы эди. 6Олар онда барганда, Марьемге бала табув заманы етти. 7Марьем оьзининъ Улын, тувнъышын, тапты, Оны боьледи эм отлыкка салды, неге десе конакбайдынъ боьлмесинде оларга орын табылмаган эди.

Койшылар ман маьлеклер

8Сол элде далада койшылар оьзлерининъ суьруьвлери мен куьзет шыгатаган эдилер. 9Бирден олардынъ алдына Раббийдинъ бир маьлеги туьсти, Раббийдинъ нуры оларды ярыкландырды. Суьруьвшилер бек корктылар+. 10Ама маьлек оларга: «Коркпанъыз, мен сизге де, баьри аьдемлерге де бек куванышлы ийги хабарды билдирмеге келгенмен. 11Буьгуьн сизге Даут шахарында Куткарувшы тувды: Ол Раббий Масих.+
12Мине сизге онынъ нышаны: сиз боьленген эм отлыкта яткан балады табаяксыз», – деди.

13-14Сонъ анъламастан маьлекке аспаннынъ сансыз маьлеклер аскери келип косылдылар. Олар Аллага шуькир айтып: «Аллаху-Таалага данък, ер уьстинде Онынъ разы болган аьдемлерине тынышлык болсын!» – дедилер++.

15Маьлеклер олардан коькке тайганда, койшылар бир бирлерине: «Бетлехемге бараяк, онда не зат болганын караяк, Раббий бизге не затты билдирди экен», – деп айттылар. 16Олар асыгыслы бардылар да Марьем мен Юсупты эм отлыкта яткан балады таптылар. 17Коьргенлеринде, сосы Аьвлет акында оларга не зат белгили болганын айттылар. 18Эситкенлердинъ баьриси де койшылардынъ айтатаган затларына сейирсине эдилер. 19Марьем, болса, сосы соьзлердинъ баьрисин де коьнъилине ювык алып, юрегине салды+. 20Сонъ койшылар эситкенлери, коьргенлери эм оларга калай билдирилгени болса, солай ок болганы уьшин Аллады данъклай эм Ога шуькир айта, артларына кайттылар.

Исады Алладынъ уьйине аькелдилер

21Сегиз куьн озганнан сонъ, Саьбийге суьннет аьдетин этпеге керек заманы еткенде, Ога карында болаяктан алдын маьлек пен билдирилген Иса атты бердилер+.

22Муса пайхамбарга буйырылган Тауратка коьре тазаланув куьнлери оьткенде, балады Ерусалимге, Раббийдинъ алдына салмага деп, аькелдилер+. 23Неге десе, Раббий берген Тауратта белгиленуьвге коьре, аьр бир тувнъыш эр саьбий Раббийге багысланмага керек+. 24Эм Раббий берген Таураттынъ билдируьвине коьре курманлыкка эки куьмири[*], яде эки коьгершин балапанды аькелмеге тийисли эдилер+.

25Сол вакытта Ерусалимде Шимон атлы аьдем болган. Ол туврашыл, Аллады сыйлаган эм Исраилге тынышлыкты уьмитлеген эр эди, эм Алладынъ Кие Рухы онда эди. 26Алладынъ Рухы ман Ога, Масихти коьрмей, оьлмееги билдирилген эди. 27Сол куьн Шимон, Кие Рух пан коьнъилленип, Алла уьйининъ каралдысына барган эди. Ата-анасы Иса Аьвлетине, Тауратта буйырылган аьдетти эттиреек болып, аькелген заманда, 28Шимон оны койнына алды, Аллага шуькир айтып: 29«Дуныядынъ Бийи, Сенинъ соьзинъ толды; мен, сенинъ кулынъ, энди тынышлык пан оьлермен. 30-32Неге десе энди Сенинъ буьтин халклар алдына аьзирлеген куткарувынъды, баска миллетлерге билим ярыгын ашаякты эм Оьз Исраил халкынънынъ данъкын шыгараякты коьзим мен коьрдим!» – деди+.

33Исадынъ ата-анасы баласына айтылатаган соьзлерге сейирсиндилер. 34Сонъ Шимон оларга ийгилик тиледи эм баладынъ анасы Марьемге: «Сосы Аьвлет Исраилде коьплердинъ йогарга оьрленуьвине де, коьплердинъ тоьмен туьсуьвине де себеп болаяк. Ол шет кагылаяк нышан болаяк. 35Сенинъ оьзинънинъ янынънан да кылыш оьтеек. Соьйтип коьплердинъ акылындагы ойлары ашыкланаяклар», – деди+.

36Булайда тагы да Ашер ырувыннан Пануелдинъ кызы Ханна пайхамбар да бар эди. Кызлай косылган эри мен тек ети йыл яшаган, а соьле кавдыраган картлыгында эди. 37Сексен доьрт ясындагы тул хатын оразасы, дувасы ман кеше-куьндиз Аллага кылынып, Онынъ уьйининъ каралдысыннан таймайтаган эди+. 38Сол вакытта ол да аьдемлерге ювыклап, Аллага шуькир айтып, Ерусалимнинъ куткарылувын саклайтаганлардынъ баьрисине Саьбийдинъ акында хабарлайтаган эди.

Назаретке кайтув

39Юсуп пан Марьем Раббийдинъ буйырыгына коьре баьри затларын эттиргеннен сонъ, Галилеяга, тувган шахары Назаретке кайттылар+. 40Аьвлет оьсе барды, акылланды, яны беркиди; Алладынъ шапагаты Онда эди.

Яс Иса Алла уьйинде

41Аьр йыл сайын Онынъ ата-анасы Ерусалимге пасха байрамына баратаган эдилер+. 42Ол он эки ясына еткенде, аьдеттегинше, олар тагы да Ерусалимге байрамга келдилер. 43Байрам куьнлери кутылып, артларына кайтаятырганда Иса Масихтинъ Ерусалимде калганын Онынъ ата-анасы эскермей калдылар+. 44Ол баскалар ман бирге келеди деп, ойладылар; соьйтип бир куьнлик йолды оьткеннен сонъ, Оны кардаш-ювыкларынынъ арасыннан излеп басладылар. 45Сонъ, таппаганларында, Оны излей, Ерусалимге кайттылар. 46Уьш куьннен сонъ Исады Алла уьйининъ каралдысында устазлар арасында олтырып, оларды тынълай эм оларга сорав сала турганда, табадылар. 47Оны тынълавшылардынъ баьриси де Онынъ акыллылыгына, берген явапларына сейирсинетаган эдилер. 48Ата-анасы Оны коьргенде аьжейипсиндилер эм Ога анасы: «Балам! Сен бизге булай неге эттинъ? Мине Сенинъ атанъ ман мен Сени излестирип, кайгырып юримиз», – деди.

49Иса: «Мени излемеге сизге неден керек эди? Яде сиз Меним Атамнынъ уьйинде болмага керегимди билмединъизбе?» – деп сорады. 50Ама олар оьзлерине айтылган соьзлерди анъламадылар+.

51Иса олар ман бирге Назаретке кайтып келди эм оларга бойсынувлы болды. Онынъ анасы болган затлардынъ баьрисин де юрегине салды+. 52Иса оьсти эм акыллана барды. Оны Алла да, аьдемлер де суьетаган эдилер.

3

Яхъя пайхамбардынъ увазы

3^1•Император Тиберийдинъ басшылык этуьвининъ он бесинши йылында, Юдеяда Понтий Пилат тоьрелик суьргенде, Ирод – Галилеяда, кардашы Пилип – Итурея ман Трахонит областинде, а Лисаний – Авилиний еринде тетрарх[*] болганларында,+
2бас дин куллыкшылары Ханан ман Каяпадынъ заманларында, Алла шоьлге Зекерьядынъ улы Яхъяга соьзин туьсирди+. 3Оннан сонъ Яхъя Йордан сувы тоьгерегиндеги баьри эллерди айланып, аьдемлерди куьналарынынъ кеширилуьви уьшин тевбеге туьспеге, сувда шомылдырылып тазаланмага[*] шакырып юрди. 4Ешая пайхамбардынъ китабында язылган соьзлерине коьре: «Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз, Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз! 5Аьр бир оьзен толтырылсын, аьр бир тав эм тоьбешик тоьменленсин, кыйшыклык туьзелсин, кынъыр-шонъкыр йоллар тегисленсин. 6Сонда аьр аьдем Алладынъ куткарувын коьреек“, – дейди».

7Яхъя оьзине сувда шомылдырылып тазаланмага келген халкка: «Йылан тувдыклары! Сизди келеек шамланувдан кашпага ким уьйреткенди+? 8Тевбеге туьскенинъиздинъ тийисли ислерин коьрсетинъиз. Юрегинъизди: „Бизим атамыз Ибрагим“, – деп, юбантып олтырманъыз, неге десе Алла сосы таслардан Ибрагимге балалар курастырмага болаяк+. 9Энди балта да тереклер туьбинде ятады: хайырлы емисти аькелмейтаган тереклердинъ кайсысы да кесилип отка тасланаяк», – деди+.

10Халк оннан: «Аьше, бизге не этпеге керек?» – деп сорастырды+.

11Ол оларга явапка деп хабарлады: «Кимде эки коьйлек болса, сол онынъ бирин болмаганга берсин; кимде ырызкы бар болса, солай ок этсин»+.

12Ясакшылар да сувда шомылдырылып тазаланмага келдилер эм оннан: «Устаз, бизге не этпеге керек?» – деп сорадылар.

13Оларга да: «Сизге буйырылганнан баска бир затты та тилеменъиз», – деп яваплады.

14Оннан аскершилер де: «А бизге не этпеге керек?» – деп сорадылар.

«Биревди де ынжынтпанъыз, яладан яла якпанъыз эм оьз кыйынагынъызга канагатланынъыз», – деди Яхъя+.

15Халк уьмитленип саклайтаган эди. Баьрисин де: «Яхъя Масих тувылма экен?» – деген ой кызыксындыратаган эди+.

16Ога Яхъя баьрисине еткерип: «Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама меннен куьшли Бирев келеятыр, мен Онынъ шарыкларынынъ бавын шешпеге де тийисли тувылман. Ол сизди Кие Рух пан эм от пан тазалаяк. 17Аслык сувырувшы куьрегин колына алган: Оьз ындырын тазалап, бийдайын амбарына йыяяк, а тобанын соьнмес отка таслап куьйдиреек», – деди+. 18Яхъя баска туьрли коьп насихатлар берип, халкка Ийги Хабарды билдирди. 19-20Тетрарх Иродты, оьз кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленгени эм тагы да баска этетаган яманлыклары уьшин Яхъя бетлегенде, Ирод буьтин яманлыкларынынъ уьстине тагы да бирин косты: ол Яхъяды тутнакка олтыртты+.

Исадынъ сувга шомылдырылувы

21•Буьтин халк сувга шомылдырылганнан сонъ, Иса да сувга шомылдырылды. Дува этеятырган вакытында, коьк как ярылып ашылды+. 22Кие Рух Ога коьгершин кебинде туьсти эм аспаннан: «Сен Меним суьйген Улымсынъ, Мен Сага разыман», – деген давыс эситилди+.

Исадынъ асылы-тукымы

23•Иса Оьз аьрекетин баслаганда, отыз ясларына келген эди. Аьдемлер ойлаганларындай, Ол Юсуптынъ улы эди. Юсуп болса Элийдинъ улы,+

24Мататтынъ улы, Левийдинъ улы, Мелхийдинъ улы, Яннайдынъ улы, Юсуптынъ улы,

25Матитиядынъ улы, Амостынъ улы, Нахумнынъ улы, Эслийдинъ улы, Нагайдынъ улы,

26Махаттынъ улы, Матитиядынъ улы, Шимийдинъ улы, Юсуптынъ улы, Юдадынъ улы,

27Йохананнынъ улы, Решадынъ улы, Зерубавелдинъ улы, Шалтиелдинъ улы, Нерийдинъ улы,

28Мелхийдинъ улы, Аддийдинъ улы, Косамнынъ улы, Элмадамнынъ улы, Эрдинъ улы,

29Ешудынъ улы, Элиезердинъ улы, Йоримнинъ улы, Мататтынъ улы, Левийдинъ улы,

30Шимоннынъ улы, Юдадынъ улы, Юсуптынъ улы, Йонамнынъ улы, Элиякимнинъ улы,

31Маладынъ улы, Меннадынъ улы, Мататадынъ улы, Натаннынъ улы, Дауттынъ улы,

32Ишайдынъ улы, Оведтинъ улы, Боаздынъ улы, Салмоннынъ улы, Нахшоннынъ улы,+

33Аминадавдынъ улы, Арамнынъ улы, Эсроннынъ улы, Перестинъ улы, Юдадынъ улы,+

34Якуптынъ улы, Исхактынъ улы, Ибрагимнинъ улы, Терахтынъ улы, Нахордынъ улы,

35Серуктынъ улы, Регудынъ улы, Пелектинъ улы, Эвердинъ улы, Шалахтынъ улы,

36Кенаннынъ улы, Арпакшадтынъ улы, Самнынъ улы, Нухтынъ улы, Ламехтинъ улы,

37Метушелахтынъ улы, Ханоктынъ улы, Яредтинъ улы, Махалалелдинъ улы, Кенаннынъ улы,

38Эноштынъ улы, Шеттинъ улы, Аьдемнинъ улы, а Аьдем болса Алладынъ улы эди+.

4

Исадынъ сыналувы

4^1•Кие Рух пан савлай бийленген Иса, Йордан сувыннан кайтып келгеннен сонъ, Рухтынъ коьнъиллендируьви мен шоьлликке йиберилди. 2Ибилис шоьлде Оны кырк куьн сынады. Сол заманнынъ ишинде авызында бир зат та болмаган себепли, Иса ахырында ашыкты+. 3Сонда ибилис Ога: «Сен Алладынъ Улы болсанъ, сосы тасларга оьтпек болмага буйыр», – деди.

4Иса ога: «„Аьдем тек бир оьтпек пен яшамаяк“[*], – деп язылган», – деди+.

5-6Ибилис Оны бийик ерге шыгарды, коьз ашып юмганша, Ога дуныядынъ баьри эллерин коьрсетти эм: «Мен Сага солардынъ баьрисининъ уьстинде иеликти де, олардынъ данъкын да берейим, неге десе олар мага тапшырылган эм суьйгениме бермеге болаякпан+. 7Сога коьре, эгер Сен мага бас ийсенъ, баьриси де Сеники болар», – деди.

8Сонда Иса Ога: «„Раббий[*]: Алланъа бас ий эм тек Ога кылын“, – деп язылган», – деп яваплады+.

9Оннан сонъ ибилис Оны Ерусалимге аькелди, Алла уьйининъ бийиклевине салды, Ога: «Сен Алладынъ Улы болсанъ, муннан туьбине атыл. 10Аьше: „Алла Сени Оьз маьлеклерине аманат этер, Сени коршаласынлар деп“ 11эм „Олар, аягынъды таска тийгистпей, Сени колларында аькетееклер“, – деп язылганды да», – деди.

12Ога Иса явапка: «„Раббий Алланъды сынама“, – деп те язылган», – деди+.

13Оннан сонъ ибилис Исады сынаганын койды, кезуьви келгенге дейим Онынъ касыннан тайды.

Назарет шахардагы синагогта

14•Кие Рухтынъ куьшин алган Иса Галилеяга кайтты. Онынъ акындагы соьзлер буьтин тоьгерегиндеги ерлерге яйылдылар. 15Ол аьдемлерди синагогларда уьйретти эм баьриси де Оны данъклайтаган эдилер+.

16Иса Назаретке, оьзи оьскен-тербияланган ерине барды. Онда Оьзи, аьдетинше этетаганындай, шабат куьн синагогка келди. Синагогта Иса окымага турды+. 17Ога Ешая пайхамбардынъ китабын бердилер эм Ол, оны алып ашып, булай язылган ерин табып: 18-19«Раббийдинъ Рухы менде. Ол, Мага май ягып, Мени [юреклери сынганларды сав этпеге] ярлыларга ийги хабар айтпага, есирдегилерге куткарылаякларын, сокырларга коьзлерининъ ашылаякларын анълатпага, эзиетленгенлерди эркинликке шыгармага, Раббийдинъ аьдемлерге разылыгын береек заманын билдирмеге йиберген», – деп окыды+.

20Иса китапты япты да оны синагогтынъ куллыкшысына кайтарды. Синагогтагылардынъ коьзлери Исага тигилген эдилер. 21Сонда Ол тынълавшыларына айтып баслады: «Буьгуьн сизинъ эситкенинъиз бен бу язув толтырылды».

22Баьриси де Ога разы болдылар. Онынъ авызыннан шыгатаган хайырлы соьзлерине аьжейипсиндилер эм: «Сосы Юсуптынъ улы тувыл ма экен?» – деп соьйлестилер.

23Иса оларга: «Элбетте, сиз Мага такпактынъ соьзлери мен айтпага болаяксыз: „Эмлевши, оьзинъди оьзинъ сав эт! Булайда, ата юртынъда, сол биз эситкен Капарнаумда эткен затларынъды кайтарып эт“, – дегенди айтпага болаяксыз+. 24Сизге дурысын айтаман: эш бир пайхамбарды да оьз ата юртында хош коьрип йолыкпайдылар+. 25Туьзин айтаман сизге, Исраилде Ильяс пайхамбардынъ заманларында уьш йыл алты айга дейим коьк ябылып, буьтин ерде авыр ашлык болганда, онда тул хатынлар коьп болдылар+. 26Кенем де, Ильяс тек Сидон ериндеги Сарапат шахарында бир тул хатынга болмаса, олардынъ баска биревлерине де йиберилмеген эди. 27Исраилде Элиша пайхамбардынъ заманында авыр тери маразы болганлар коьп эдилер, аман да олардынъ ишиннен тек бир сирияшы Наман болмаса, эш бирев де сав болмаган», – деди+.

28-29Оны эситкенде, синагогтагылардынъ баьриси де ашувга толдылар. Турып, Исады шахардан кувып шыгардылар да шахар орынласкан тавдынъ басындагы ярдан атаяк болдылар. 30Ама Иса олардынъ ортасыннан оьтти, Оьз йолы ман кетти+.

Капарнаум шахарында синагогта

31•Иса Галилеядынъ Капарнаум шахарына барды эм шабат куьн халкты уьйретуьвин баслады+. 32Олар Онынъ окувына аьжейипсинетаган эдилер, неге десе Онынъ соьзинде бир куват бар эди+.

33Синагогта кара куьш бийлеген йинли киси бар эди. Ол бирден давысын коьтерип кышкырды: 34«Назаретши Иса, калдыр бизди! Сенинъ бизде не ишинъ барды? Бизди аьлек этпегеме келгенсинъ? Сенинъ ким экенинъди билемен. Сен Аллага багысланган Аьдемсинъ!»+

35«Тын!» – деп каты буйырды Иса, – «Шык оннан!» Эм йин кисиди баьрисининъ алдында ерге йыкты, эш бир хаьте де этпей, оннан шыкты+.

36Баьриси сейирсинетаган эдилер эм олар оьз ара бир бирлерине: «Бу не зат окув экен? Ол кара йинлерге иелик пен, куьш пен буйырады эм олар кашып кетедилер!» – деп айта эдилер. 37Исадынъ хабары тоьгерегиндеги баьри якларга яйылатаган эди.

Иса коьп аьдемлерди сав этеди

38•Иса, синагогтан шыкканнан сонъ, Шимоннынъ уьйине барды. Шимоннынъ кайнанасы сол вакытта безгек пен янып-куьйип авырыйтаган эди. Исадан ога ярдам этпеге тиледилер+. 39Иса авырганнынъ уьстине ийилди де безгегин тыйдырды. Безгектен кутылган хатын, сол саьатлей турды, оларды ас пан сыйлады.

40Куьн кавысып бараятырган вакытта, аьдемлер, кимнинъ кайдай туьрли маразлысы бар болса, соны Исага аькелип басладылар. Ол олардынъ аьр кайсысына да колын тийдирди, баьрин де сав этетаган эди. 41Сондайлардынъ коьплериннен, кышкырыклап: «Сен – Алладынъ Улысынъ!» – деп, йинлер де шыгатаган эдилер. Ама Иса оларга айтпага ызын бермеди, неге десе олар Онынъ Масих экенин биле эдилер+.

42•Куьн тувганда, Иса шыкты да авлак ерге барды. Аьдемлер Оны излестирдилер. Тапканда, Оны оьзлериннен йибермеек болдылар+. 43Ама Ол халкка: «Мен баска шахарларда да Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды яйып юрмеге тийислимен, неге десе Мен сонынъ уьшин йиберилгенмен», – деди. 44Эм Юдеядынъ[*] синагогларында уваз айтып юретаган болды.

5

Иса биринши сокталарын сайлап алады

5^1•Куьнлердинъ биринде халк Исады курсап алып, Алладынъ соьзин тынъламага йыйылган заманда, Ол Гиннесар коьлдинъ касында тура эди+. 2Ол коьл шетинде турган эки кайыкты коьрди. Балыкшылар кайыклардан туьсип, йылымларын ювып туры эдилер. 3Сол кайыклардынъ бирисине, Шимондыкына, кирди, Шимонга ягадан бираз таймага тиледи; сонъ олтырып, халкты уьйретип баслады. 4Айтып кутылганнан сонъ, Иса Шимонга: «Терен ерине юзип бар да балык ысламага йылымларды тасла», – деп тиледи+.

5Шимон Ога: «Устаз! Биз туьн бойы ислеп шыктык, тек бир зат та ыслаялмадык, кенем де, Сенинъ соьзинъди этип, йылымларды таслайым», – деди.

6Соьйтип эткеннен сонъ, олар сансыз балык ысладылар, аьле йылымлары да йыртылып басладылар. 7Баска кайыктагы йолдасларына, келип ярдам этсинлер деп, ымладылар. Олар да келип, кайыкты балыкка толтырдылар. Сонъ олар авырлыктан батып та басладылар.

8Оны коьргенде Шимон Петер, Исадынъ аягына йыгылып: «Раббий, меннен кет, неге десе мен куьналы кисимен», – деди. 9Ол эм онынъ янында болганлардынъ баьриси сол шаклы балык туьскенине сейирсиндилер. 10Шимоннынъ йолдасларын, Зебедей улларын Якуп пан Яхъяды да солай ок сейирсинуьв бийледи.

Сонда Иса Шимонга: «Коркпа, буьгуьннен алып сен (балык ыслагандай) аьдемлердинъ коьнъилин авлаяксынъ», – деди+. 11Балыкшылар эки кайыкты ягага тартып шыгардылар, баьри затларын калдырдылар да Исадынъ артыннан иердилер.

Иса авыр тери маразлыды сав этеди

12•Иса шахарлардынъ биринде болганда, авыр тери маразы болган аьдем келди де, Онынъ аягына йыгылды эм ялбарып тиледи: «Бийим, эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

13Иса колын созды, ога тийгистти де айтты: «Суьемен, тазалан». Сол саьатлей оннан маразы тайды.

14Иса ога: «Мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, тазаланганынъ уьшин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ», – деп буйырды+. 15Кенем де Онынъ хабары коьптен коьп халк арада яйылатаган эди. Аьдемлер куйылып, Оны тынълар эм оьз маразларыннан эмленер уьшин келетаган болдылар. 16Иса болса, авлак ерлерге кетип, Аллага дува этетатаган эди+.

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

17•Бир куьн Иса уьйрететаган вакытында, Галилея ман Юдеядынъ эм Ерусалимнинъ аьр ерлериннен келген парисейлер мен Таурат устазлары да олтырып турганлай, авырганларды Раббийдинъ Ога берген куьши мен сав этетаган эди+. 18Мине сонда ким эсе де биревлер паралич соккан маразлыды тоьсеги мен коьтерип келип, уьйге киргистпеге, Исадынъ алдына салмага шалыстылар. 19Ама аьдемнинъ коьплигиннен кирмеге йол таппай, уьйдинъ тоьбесине минип, оны аштылар, оннан авырганды тоьсеги мен ортага, Исадынъ алдына туьсирдилер. 20Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, сол аьдемге: «Куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

21Дин аьлимлери мен парисейлер: «Ассылык эткен бу ким экен? Бир Алладан баска куьналарды ким кеширмеге болады?» – деп, оьз ара ойластылар+.

22Иса, олардынъ ойлаганларын анълап, оларга явапка айтты: «Акылынъыздан сондай ойларды неге оьткересиз?

23Не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“, яде „Тур да юр“? 24Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ[*] ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». Сонъ Ол авырган кисиге: «Сага айтаман, тур, орнынъды алып, уьйинъе кайт», – деди.

25Эм ол сол саьатлей турды, олардынъ алдында яткан орнын алды, Аллады данъклап, уьйине кайтып кетти. 26Баьриси де сейирсиндилер, Аллады данъкладылар эм коркувга туьсип: «Биз буьгуьн кайдай кужырлы ислерди коьрдик!» – деп айттылар.

Левий (Матай) Исадынъ сокталарына косылады

27•Оннан сонъ Иса тыска шыкты эм ясак йыйылатаган ерде олтырган Левий атлы ясакшыды коьрди, ога: «Меним ызымнан кел», – деди. 28Эм Левий, болганын калдырып, турды да Онынъ ызыннан барды.

29Левий оьзининъ уьйинде Исага сыйлав зияпет этти, зияпетке коьп ясакшылар да, баскалар да бирге йыйылдылар, ас-сув ишип олтырдылар+. 30Парисейлер мен дин аьлимлери соьйлесип, Исадынъ сокталарына: «Сиз не уьшин ясакшылар эм куьналылар ман бирге еп-ишип олтырасыз?» – дедилер+.

31Иса оларга явапка: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек болады. 32Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды тевбеге шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

33•Олар Исага: «Яхъядынъ сокталары да, парисейлердики де, тез-тез ораза тутып, дува этедилер, а Сеникилер неге еп-ишип турадылар?» – дедилер+. 34Оларга Иса: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында оларга, ораза тутынъыз деп, буйырмага боларсызба+? 35Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда, сол куьнлерде олар ораза тутарлар», – деп яваплады+. 36Оны ман бирге Иса оларга таварых айтты. «Эш бирев де янъы кийиминнен ямавлык йыртып алып эски кийимине ямамайды. Ямаса, ол янъы кийимин де йыртар, эски кийимине де ямавга ярамас. 37Бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, яс шагыр тулыкларды тесер, оьзи де агып тоьгилер, тулыклар да аьлек болар. 38Йок, яс шагыр янъы тулыкка куйылмага тийисли болады[*]. 39Эш бирев де эски шагырды ишкенде, янъы шагыр тилемес, неге десе: „Эски шагыр – ийги“, – деп айтар», – деди.

6

Шабат куьн акында сорав

6^1•Бир шабат куьн Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары бийдай масакларын юлкып, аяларында уйкалап, асын ашап бара эдилер+. 2Парисейлердинъ бир кесеклери: «Сиз шабат куьнинде этилмеге тийисли болмаганды неге этесиз?» – дедилер+.

3Иса оларга явапка: «Дауттынъ оьзи эм онынъ йолдаслары ашыкканда не эткенин окымагансызба? 4Ол Алла уьйине кирип, онда салынган оьтпеклерди алып ашады эм оьзи мен йолдасларына да берди. А сол оьтпеклерди ашамага тек дин куллыкшыларына тийисли», – деди+. 5Сонъ: «Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деп косты.

Иса колы курыганды сав этеди

6Баска бир шабат куьнинде Иса синагогка, халкты окытайым деп, барды. Сонда онъ колы курыган бир аьдем бар эди+. 7Дин аьлимлери мен парисейлер Исады шуьшлемеге сылтав излейтаган эдилер, сонынъ уьшин шабат куьн эмлерме экен деп, сынап, анъылып турдылар+. 8Иса, олардынъ ниетлерин биле турганлай, колы курыган аьдемге: «Тур да ортага шык», – деди. Ол, турып, алдыга шыкты.

9Сонда Иса оларга айтады: «Мен сизден бир затты сорайым: Не этпеге керек шабат куьн? Яманлык па, яде яхшылык па? Янды куткарув ма, яде оны йойтув ма?[*]»+
10Олардынъ баьрисине карап алды да колы курыган кисиге: «Колынъды соз!» – деди. Аьдем айтканындай этти: онынъ колы сав болды. 11Олар, акылсыздай, ашувландылар эм оьз ара, Иса ман не зат этеек экен деп, соьйлестилер.

Исадынъ он эки элшиси

12•Сол куьнлерде Иса тавга, дува этер уьшин, коьтерилди де туьн бойы Аллага дува эте турды. 13Эртеси куьн, Оьзининъ сокталарын шакырып, олардынъ арасыннан он экисин сайлап алды да оларга элши деген атты берди. 14Иса Оьзи Петер деп атайтаган Шимонды эм онынъ тувган кардашы Эндрейди, Якупты эм Яхъяды, Пилипти эм Барталмайды,+
15Матайды эм Томады, Алпай улы Якупты эм Зилот атлы Шимонды,+
16Якуп улы Юдады эм сонъында кыянатшы болган Юда Искариотты айырды+.

17•Иса олар ман бирге тавдан туьсти, бир тегис ерде токталды. Онда Онынъ коьплеген сокталары, Юдеядан, Ерусалимнен, денъиз ягадагы Тир мен Сидон ерлериннен келген коьп халк туры эдилер. 18Олар Оны тынъламага эм оьзлерининъ маразларыннан айырылмага келгенлер. Солай ок кара йинлердинъ азабын шегетаганлар да савартылдылар. 19Исадан шыгатаган куьш баьрисин де савартатаган себепли, буьтин халк Ога коллары ман тиймеге амал излейтаган эди+.

Ийги тилеклер эм каргыслар

20Иса сокталарына коьз атып: «Пакырлар бактылы, неге десе Алла Патшалыгы сизики.

21Энди ашыкканлар бактылы, неге десе сиз тойдырылаяксыз. Соьле йылайтаганлар бактылы, неге десе куьлеексиз+.

22Аьдем Улы уьшин сизди коьрип болмасалар, сизди ямагатынъыздан айырып тасласалар, азарлап, сизинъ атынъызды наьлетлеселер де, сиз бактылысыз+.

23Солай болган куьн куванынъыз эм шатланынъыз, неге десе коькте сизинъ савганъыз уьйкен! Сизди коьрип болмаганлардынъ аталары да пайхамбарлар ман тап солай этетаган эдилер+.

24Керисинше, байлар, сизге – кайгы, неге десенъиз сиз энди оьз юбанышынъызды алгансыз+.

25Кайгы – сизге, энди тойганларга, неге десе ашлыкта калаяксыз. Кайгы – сизге, энди куьлгенлерге, неге десе, йылап, сонъ сыйыт этеексиз+.

26Кайгы – сизге, эгер баьри халк сизге аьруьв айтса, тап солай аталары да ялган пайхамбарлар акында айтатаган эдилер.

Душпанларынъызды суьйинъиз

27•Тек сизге, Мага тынълаганларга, айтаман: душпанларынъызды суьйинъиз, сизди коьрип болмаганларга ийгилик этинъиз. 28Сизди каргайтаганларга ийгилик тиленъиз, сизди корлайтаганлар уьшин дува этинъиз+. 29Сизинъ бир ягынъызга сокканга экиншисин де тутынъыз; абанъызды алаятырганга коьйлегинъизди де алмага тыювлык этпенъиз+. 30Сизден тилейтаганнынъ кайсысына да беринъиз эм сизикин алганнан артына кайтарувды излеменъиз+. 31Аьдемлер сизге калай этпеге керегин суьетаган болсанъыз, сиз де оларга солай ок этинъиз+.

32Эгер сизди суьйгенлерди суьетаган болсанъыз, ога не муьсирев бар? Неге десе куьналылар де оьзлерин суьетаганларды суьедилер. 33Эгер сизге ийгилик эткенлерге, сиз де яхшылык этсенъиз, ога не муьсирев бар? Неге десе куьналылар де солай ок этедилер. 34Эгер бергенлеринънен кайтармага уьмитленип борышкага беретаган болсанъыз, сонынъ уьшин не муьсирев? Неге десе куьналылар де оьзлериндейлерге борышкага, сол кадер ок алар уьшин бередилер. 35Сиз душпанларынъызды суьйинъиз эм ийгилик этинъиз, борышкага да, артына бир затты та сакламай, беринъиз; сонда сизинъ савганъыз уьйкен, сиз Аллаху-Тааладынъ уллары боларсыз, неге десе Ол икрамсызларга да, огырсызларга да солай ок рагимли. 36Атанъыз рагимли болгандай, сиз де рагимли болынъыз+.

Баскаларды терислеменъиз

37•Терислеменъиз, сиз де терисленмессиз, айыпламанъыз эм айыпланмассыз; кеширинъиз эм кешируьвли боларсыз+. 38Беринъиз, сизге де берилер: берекетли, мол оьлшем мен уьйилип, сыпланып, сизинъ кушагынъызга куйылар, неге десе кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, солай ок сизге де оьлшенер», – деди+.

39Иса оларга тагы да бир таварыхты айтты: «Сокыр сокырды етип юрерме экен? Экеви де шонъкырга атылмасларма+? 40Соктасы оьзининъ устазыннан йогары тувыл, а толы окувлы болганнан сонъ, кайсысы да устазындай болаяк+.

41Оьзинънинъ коьзинъдеги баганады сезбей, (иман) кардашынънынъ коьзиндеги шоьпке неге карайсынъ? 42Не де сен оьз коьзинъдеги баганады коьрмей кардашынъа: „Кардашым, бер, мен коьзинъдеги шоьпти шыгарайым“, – деп, кайтип айтарсынъ? Эй, экиюзли! Энъ алды ман коьзинъдеги баганады шыгар, сонъ кардаштынъ коьзиндеги шоьпти калай шыгармага болаягын коьрерсинъ.

Терек эм емислер

43•Яман емис беретаган яхшы терек болмайды эм де ийги емис аькелетаган яман терек йок. 44Кайдай терек те емисиннен танылады, неге десе коьгем теректен ынжыр йыйылмас эм ийтбурыннан юзим алынмас. 45Огырлы аьдем юрегинде йыйылган яхшылыктан яхшылык шыгарады; ама огырсыз аьдем юрегинде йыйылган яманлыктан яманлык тувдырады, неге десе онынъ авызы юрегиндегин айтады+.

Эки негиз

46•Сиз неге Мени, „Раббий, Раббий“ деп, атайсыз, ама Меним айтканларымды этпейсиз+? 47Мага келип, Меним соьзлерим ди тынълаган эм оларды толтырган аьр аьдем кимге усаганын айтайым: 48Ол терен казганнан сонъ, негизин тас уьстине калап, уьй салган курувшыга усайды: сонынъ уьшин, сув тасыганда уьйге келип согылса да уьйди козгалталмайды, неге десе ол яхшы каланган[*]+. 49Тынълап, ама айтылганды этпеген аьдем болса уьйин туьпсиз ер уьстине калаган аьдемге усайды: негизсиз уьй, сув келип сокканлай, опырап кетеди. Ондай уьйдинъ опыравы уллы болады».

7

Урым юзбасшысынынъ ыргаты сав болады

7^1•Иса Оьзин тынълайтаган халкка соьзлерин айтып кутылганнан сонъ Капарнаумга барды. 2Онда бир урым юзбасшысынынъ баалаткан ыргаты оьлим аьлге етип авырыйтаган эди. 3Исадынъ акында эситкенлей, Ол ювыт аксакалларын, ыргатын сав этпеге келерме экен деп, тилетип йиберди. 4Аксакаллар Исага келип: «Бу аьдем ярдам этуьвинъе тийисли+. 5Ол халкымызды суьеди, биз уьшин синагог та салдырган», – деп, ялбарып тиледилер.

6Иса олар ман барды. Уьйге етпеге бираз калганда, алдыларына юзбасшы досларын йиберип, Ога: «Кыйналма, Бийим, Сен меним уьйиме кирмеге мен тийисли тувылман. 7Сонынъ уьшин мен Сага баралмаганым да, неге десе оьзимди ога тийисли тувылдай коьрдим. Тек бир соьз айтсанъ, ыргатым сав болар. 8Мен оьзим де баскаларга бойсынган аьдеммен, меним колымда да аскершилер бар. Олардынъ бирисине: „Кет“, – десем, кетеди; баскасына: „Кел“, – десем, келеди; ыргатыма: „Муны эт“, – десем, ислейди», – деп айттырды.

9Иса, оны эситкенде, сейирсинди эм Оьзининъ артыннан келетаган халкка бурылып: «Сизге айтаман, сосындай иманды Мен Исраилде де таппаганман», – деди. 10Йиберилгенлер, кери уьйге кайтканда, ыргатты сав-эсен таптылар.

Тул хатыннынъ улынынъ тирилуьви

11Оннан сонъ тез арадан Иса Наин деп аталган шахарга кетти эм Оны ман сокталары да, коьп халк та биргесине бардылар. 12Ол шахар капысына янасып келген вакытта, булайда оьликти шыгараятыр эдилер. Ол анасынынъ ялгыз улы эди, ана оьзи де тул хатын эди. Шахардан шыгатаган коьп халк та сол хатын ман бирге бара эди. 13Раббий хатынды коьргенде языксынды эм ога: «Йылама!» – деди+.

14Ювыклай берип, шапырашка колын тийгистти; оны коьтерген аьдемлер токталдылар эм Иса: «Йигит, сага айтаман, тур!» – деп буйырды+. 15Оьлик коьтерилди, олтырды эм соьйлеп баслады. Иса оны анасына кайтарды.

16Сонда баьрисин де коркув бийледи. Олар Аллады данъклап: «Бизим арамыздан уллы пайхамбар шыкты!» эм «Алла Оьз халкына ярдам этпеге келди!» – дедилер+. 17Исадынъ хабарлары буьтин Юдеяга эм онынъ тоьгерегиндеги ерлерге яйылдылар.

Исадынъ Яхъя пайхамбарга явабы

18•Яхъядынъ сокталары ога сол затлардынъ баьрисин билдирдилер. 19Сонда Яхъя сокталарынынъ экевин шакырып: «Сол келмеге тийисли Сенсинъ ме, яде баскады сакламага керекпе?» – деп, соратып, Исага йиберди+.

20Олар Исага келип: «Шомылдырувшы Яхъя бизди Сага, сол келмеге тийисли Сенсинъ ме, яде бизге баскады сакламага керекпе деп, соратып йиберген», – дедилер.

21А сол вакыт Иса коьплерди маразларыннан, сыркавларыннан эм кара йинлерден сав этетаган эди, коьплеген сокырлардынъ да коьруьвин кайтаратаган эди. 22Яхьядынъ сокталарына явапка: «Барынъыз, коьргенлеринъизди эм эситкенлеринъизди Яхъяга айтынъыз: сокырлар коьз ашадылар, аксаклар юредилер, авыр тери маразлылар авырувларыннан тазаланадылар, санъыравлар эситедилер, оьлгенлер тириледилер эм пакырларга ийги хабар билдириледи. 23Ким Мага шекленмейди, сол – бактылы», – деди+.

24Иса, Яхъядынъ элшилери кеткеннен сонъ, халкка Яхъя акында айтып баслады: «Сиз шоьлге не зат коьрмеге баргансыз? Ел мен шайкала турган камысты ма+? 25Йок! Сиз неди коьрмеге баргансыз? Юмсак кийимди кийген аьдемди ме? Тек ярасык кийинетаганлар эм мол яшайтаганлар патша сарайларында боладылар. 26Сиз сонда неди коьрмеге баргансыз? Пайхамбарды ма? Аьше, сизге айтаман, пайхамбардан да уллыды+. 27Онынъ акында булай язылган: „Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек“+. 28Сизге айтаман, хатынлардан тувганлар арасында Яхъядан уллырак йок. Ама Алладынъ Патшалыгында энъ кишкейи оннан уьйкен»+.

29Яхъядынъ колы ман сувга шомылдырылып тазаланган баьри халк, ясакшылар да ишинде болып, Исадынъ соьзлерин эситип, Алладынъ аьдиллигин данъкладылар+. 30Парисейлер мен Таурат аьлимлери болса Яхъядынъ колы ман сувга шомылдырылып тазаланмага унамаган, Алладынъ оларга буйырганын кери каккан эдилер.

31Сонда Иса: «Сосы несил аьдемлерди ким мен тенълестирейим? Олар кимге усайдылар?» – деди. 32«Олар базар майданында олтырып, бири бирине: „Биз сизге сыбызгы тарттык, а сиз бийимединъиз; кайгылы йырлар йырладык, а сиз йыламадынъыз“, – деп кышкыратаган балалардай. 33Шомылдырувшы Яхъя келди, не оьтпек емейди, не шагыр ишпейди, а сиз: „Ол йинли“, – дейсинъиз+. 34Аьдем Улы келди, ашайды эм ишеди, а сиз: „Мине ас ашамага, шагыр ишпеге суьювши, ясакшылардынъ эм куьналылардынъ досы!“ – дейсинъиз+. 35Ама акыллылыктынъ тувралыгы буьтин аьвлетлеринде коьринеди».

Исадынъ аягына май яккан хатын

36•Парисейлердинъ биреви Исады аска шакырды. Иса онынъ уьйине барды, сыпыра янында оьз орынын алды. 37Сол вакыт ол шахардынъ бир куьналы хатыны, парисей уьйинде Исадынъ олтырганын билгенде, ак мермер савыт пан аьруьв ийисли май алып келди. 38Ол Исадынъ аягынынъ касына ювыклап турды эм, йылап, коьзяслары ман Онынъ аякларын ювды, сонъ оьз шашы ман суьртти, оларды оьпти, ийисли-кокыслы майды ягып баслады. 39Исады шакырган парисей оны коьргенде, оьзи оьзине: «Эгер бу Аьдем уьшини мен де пайхамбар болса, Ол Оьзине ким эм кайдай кыскаяклы ябысатаганын билер эди: хатын – куьналы ды», – деди+.

40Сонда ога карап, Иса: «Шимон, Мен сага айтаягым бар», – деди.

«Айт, Устаз», – деди Шимон.

41«Эки аьдем бир ок иесине борышлы болганлар, – деп баслады Иса соьзин. – Бири бес юз динар тийисли, а экиншиси – элли+. 42Тек, олардынъ тоьлемеге бир затлары да болмаган себепли, экевине де борышларын кеширеди. Айтшы, экевининъ кайсысы оны бек суьер экен?»+

43Шимон: «Меним ойыма коьре, кимге коьбирек борышы кеширилген – сол», – деп яваплады.

«Сен дурыс ойлайсынъ», – деди Иса. 44Сонъ Иса хатынга карады да Шимонга айтты: «Коьресинъме сен бу хатынды? Мен сенинъ уьйинъе келдим, сен Меним аягыма сувды да бермединъ. Бу хатын болса коьзяслары ман Меним аягымды ювды эм шашлары ман суьртти. 45Сен саламласканда Мени оьппединъ, а ол, Мен бу ерге келгенли, аягымды оьпкенин токтатпайды. 46Сен Меним басыма зейтун майын да якпадынъ, а ол аягыма да ийисли-кокыслы майды ягады. 47Сол себептен сага айтаман: онынъ коьп куьналары кеширилгени уьшин ол соьйтип суьйимин коьрсетеди. А кимге аз кеширилетаган болса, сол аз суьеди».

48Хатынга да: «Сенинъ куьналарынъ кешириледилер», – деди+.

49Иса ман олтырган аьдемлер ишлериннен: «Куьналарды да кеширетаган Бу ким болды?» – дейтаган эдилер.

50Иса болса хатынга: «Сенинъ ынанувынъ сени куткарды тынышлык пан бар», – деди+.

8

Исага иерген хатынлар

8^1Оннан сонъ Иса, уваз айтып, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды билдирип, шахарлар ман эллерде айланды. Он эки элшиси де Оны ман бирге эди+. 2Солай ок кара йинлерден куткарылган эм авырувларыннан савартылган кайбир хатынлар да Иса ман бирге бара эдилер: ишиннен ети йин шыккан магдалашы Марьем,+
3Иродтынъ уьйин юргистетаган Хузадынъ пишеси Йоханна ман Сусанна эм коьплеген баска туьрли хатынлар. Олар Иса ман элшилерининъ исине оьзлерининъ мал-муьлклери мен ярдамласатаган эдилер+.

Эгинши акында таварых

4•Баьри шахарлардынъ яшавшыларыннан келип, Онынъ касына коьп халк йыйылган заманда, Иса таварых айтып баслады: 5«Эгинши урлыгын шашпага шыгады. Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги, йол бойына туьсип, тапталады. Коьктинъ куслары оларды шоьплейдилер. 6Баска урлыклар таслыкка туьседилер. Олар шыксалар да сувсыз болган себепли курыйдылар. 7Оьзге урлыклар шоькирли коьгемлик арасына туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды. 8Баска урлыклар ийги топыракка туьседилер де тизилип тувадылар эм шашылганыннан юз кайта коьп онъыс бередилер». Муны айтканнан сонъ: «Тынълаяк болган тынъласын!» – деди+.

Таварыхтынъ маьнеси

9•Исадынъ сокталары Оннан: «Бу таварых неди билдиреди?» – деп сорадылар.

10Иса: «Сизге Алла Патшалыгынынъ сырлары ашылган. А баскаларга таварыхлар ман айтаман, неге десе олар карасалар да коьрмейдилер, тынъласалар да анъламайдылар», – деп яваплады+. 11«Мине таварыхтынъ маьнеси: урлык – ол Алла Соьзи.+
12А йол шетине туьскен урлыклар – олар соьзди эситуьвшилер, ама сонъыннан ибилис келеди, олар ынанып куткарылмасын деп, юреклериннен соьзди алып кетеди. 13А таска туьскенлери – олар соьзди эситип, куванып кабыл этуьвшилер, ама куьшли тамырсыз болганыннан, ынанувлары кесек заманга етип, сынав вакытта иманнан шыгатаганлар боладылар+. 14А шоькирли коьгемликке туьскенлери – соьзди эситуьвшилер, ама оьз йоллары ман кеткенде, кайгы, байлык, яшав завкы ман алданып бастырыладылар эм онъыс бермейдилер+. 15Ийги топырактагылар, болса, олар соьзди эситкеннен сонъ, оны огырлы эм алал юректе саклап, туьзимлик пен онъыс беруьвшилер+.

Орнына салынган майшырак

16Бирев де майшыракты савыт пан бастыраяк яде орындык астына салаяк болып яндырмайды. Оны, уьйге киргенлер ярык коьрсин деп, шыраксалгышка саладылар+. 17Белгили болмаяк ясыртын зат йок эм, билинмей, тыска шыкпай калаяк сыр болмайды+. 18Сонынъ уьшин эситкенлеринъиздинъ уьстиннен ойланынъыз. Кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ама кимде йок, соннан болаяк деп ойланганы да тартылып алынар»+.

Исадынъ анасы ман кардашлары

19•Исага анасы ман кардашлары келдилер. Ама халк коьп болган себепли, олар Онынъ касына баралмадылар+. 20«Ананъ ман кардашларынъ тыста Сени коьреек болып турадылар», – деп билдирдилер. 21Иса оларга: «Меним анам эм кардашларым – Алла соьзин тынълавшылар эм оны толтырувшылар», – деп яваплады+.

Давыл тынды

22•Бир куьн Иса Оьзининъ сокталары ман кайыкка олтырды да: «Коьлдинъ аргы ягына оьтеек», – деди+. 23Юзип бараятырганда, Иса уйклап кетти. Коьлде ел эсти, куьшли давыл коьтерилди. Кайыкка сув куйылып баслаганда, олар кавыфлы аьлге туьстилер. 24Сокталары Онынъ янына келип: «Насихатшы, насихатшы! Аьлек болаятырмыз!» – деп уянттылар. Иса турды, елди де, сувдынъ толкынласувын да тыйдырды. Давыл ятысты эм тыныклык энди.

25Сонъ Иса сокталарына: «Сизинъ иманынъыз кайда ды?» – деди.

Олар, коркып эм хайранланып, бир бирлерине: «Бу ким экен? Ол елге де, сувга да буйырады, эм олар Ога бойсындылар!» – деп айттылар.

Гераса еринде йинлиди савартув

26•Олар Галилеяга карсы орынласкан Гераса[*] кыралына юзип келдилер. 27Иса ягага шыккан заманда, Оны шахар яшавшыларыннан бирев йолыкты. Ол, коьптен бери йинли болып, кийим де киймей, уьйде де яшамай, кабыр дорбынларында туратаган эди. 28Ол Исады коьргенлей, Онынъ алдына йыгылды да куьшли давысы ман кышкырды: «Сен меннен не зат излейсинъ, Иса – Аллаху-Тааладынъ Улы? Сеннен тилеймен, азаплама мени!» – деди+. 29Иса кара йинге бу аьдемнен шыкпага буйырды. Неге десе кара йин ога коьп кере ябысатаган эди. Сонынъ уьшин ога шынжыр-бугавларды байлап, ыслап туратаган эдилер, кенем де ол шынжыр-бугавларды уьзип йин мен шоьлге кувылатаган эди.

30Иса оннан: «Атынъ калай?» – деп сораганда, ол: «Легион», – деп яваплады, неге десе онынъ ишине сол кадер йинлер кирген эдилер. 31Йинлер Исадан, бизди туьпсиз опкынга йиберме деп, ялбарып тиледилер.

32Сол ерде тавда уьйкен донъыз суьруьви отлайтаган эди. Йинлер Исадан сол донъызларга кирмеге ызын беруьвди тиледилер. Оларга ызын берилгенде, 33сол аьдемнен шыгып, донъызларга кирдилер де, суьргини мен ярдан коьлге атылып, баттылар.

34Суьруьвшилер болган ислерди коьрдилер, шабып барып, шахарга эм авылларга хабарладылар. 35Аьдемлер, болган затты коьреек болып, шахардан шыктылар да Исага ювыклап келдилер. Ишиннен йинлери шыккан аьдемнинъ кийинип, эсин йыйып, Исадынъ аягында олтырганын коьргенде корктылар+. 36Болган затка шаат болганлар оларга йинлидинъ калай сав болганын айттылар. 37Сонда Герасадынъ тоьгерегинде яшаган буьтин халк Исадан олардынъ ериннен кетпеге тиледилер, неге десе оларды уьйкен коркув бийлеген эди. Ол артына кайтпага кайыкка олтырды+.

38Йинлериннен айырылган аьдем: «Оьзинъ мен бирге мени де алып бар», – деп тилегенде, Иса оны: 39«Бар, уьйинъе кайт эм Алла сага не эткенин айт», – деп йиберди. Ол кетип, буьтин шахарда Иса ога не эткенин айтып айланды.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

40•Иса артына кайтканда, Оны халк хош коьрип йолыкты, неге десе Оны баьриси де саклай эди. 41Сонда синагогтынъ басшысы Яир деген аьдем келди эм Исадынъ аягына йыгылып, Оннан уьйине келмеге тиледи+. 42Неге десе он эки ясларындагы ялгыз кызы оьлим аьлде эди.

Иса онынъ уьйине бараятырганда, халк тоьгерегинде уьймелестилер. 43-44Он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналган, буьтин байлыгын эмлевшилерге зыраф этип берген, ама сав болалмаган бир кыскаяклы да Исадынъ артыннан барып, Онынъ абасынынъ этегине колын тийгистти. Сол саьатлей онынъ кан тасувы токталды++.

45«Ким Мага тийип кетти?» – деп сорады Иса.

Баьриси де: «Тиймедик!» – дегенде, Петер эм оны ман бирге болганлар: «Насихатшы! Тоьгерегинънен халк уьймелеседи эм кыстырады, а Сен: „Мага ким тийди?“ – деп, айтасынъ!» – дедилер.

46Ама Иса: «Ким ди бирев мага тийгенде, Мен Оьзимнен шыккан куьшти сездим», – деди+.

47Сонда хатын, энди билинмей калмаягын коьрип, касына ювыклады да, калтырап, Онынъ аягына йыгылды эм буьтин халк алдында не себептен Ога колын тийгисткенин эм сол саьатлей сав болганын ашык айтты. 48Сонда ога Иса: «Кызым[*], иманынъ сени куткарды. Тынышлык пан бара бер», – деди+.

49Иса соьйтип соьйлей турганнынъ арасында, синагог басшысынынъ уьйиннен бирев келип, басшыга: «Кызынъ оьлди, энди Устазды кыйнама», – деди.

50Ама Иса, муны эситип, Яирге: «Коркпа, тек ынан, куткарылаяк», – деди.

51Уьйге келгенде, Иса Оьзи мен тек Петерден, Яхъядан, Якуптан эм кыздынъ атасы ман анасыннан баска биревди де киргистпеге унамады+. 52Баьриси де кыз уьшин йылап, сыйыт этетаган эдилер. Ама Иса: «Йыламанъыз, ол оьлмеген, тек уйклайды», – дегенде,+
53аьдемлер, кыздынъ оьлгенин билген себепли, Ога куьлип койдылар. 54Ол, кыздынъ[*] колыннан ыслады да: «Тур, кызалак!» – деп, давысын коьтерди+. 55Кыздынъ яны келди, ол сол саьатлей турды. Иса ога ашамага бир зат бермеге буйырды. 56Кыздынъ ата-анасы сейирсиндилер. Иса оларга, болган затты биревге де айтпанъыз деп, буйырды+.

9

Иса он эки соктасын халкка йибереди

9^1•Иса он эки соктасын шакырып, оларга буьтин йинлерди енъмеге, авырувларды савартпага куьш эм куват берди+. 2Сонъ оларды Алла Патшалыгын халкка билдирмеге эм маразлыларды сав этпеге йиберди. 3Оларга: «Йолга бир зат та алманъыз: не таяк, не артпак, не оьтпек, не акша. Коьйлегинъиз де эки кат болмасын. 4Кайдай уьйге кирсенъиз де, сонда калынъыз эм оннан йолга шыгынъыз. 5А эгер сизди кабыл этпеселер, сол шахардан кетинъиз, оларга карсы болганынъызды шаатлап, аякларынъыздынъ табаныннан шанъды да кагып калдырынъыз», – деп насихатлады+. 6Сокталар элден элге юрип, аьр ерде де Ийги Хабарды билдирдилер эм авырганларды саварттылар+.

Иродтынъ юреги тынышлык таппайды

7•Болганлардынъ хабары тетрарх Иродка да етти. Эм ол адасты-састы, неге десе кайбиревлер: «Бу Аьдем – оьлилерден тирилген Яхъя», – дедилер+. 8Баска биревлери: «Ильяс келген», оьзгелери болса: «Бурынгы пайхамбарлардынъ биреви тирилген», – деп соьйлейтаган эдилер. 9Ирод: «Яхъядынъ басын кескен эдим. Бу ким экен? Эситетаган хабарларым не?» – деп, Исады коьрмеге амал излестирди+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

10•Элшилери кайттылар, Исага оьзлерининъ не эткенлерин хабарладылар. Иса оларды Оьзи мен айырым бир авлак ерге, Бетсайда деген шахардынъ шетине, далага аькетти+. 11Ама халк муны анълаганда Онынъ артыннан иерди. Иса олар ман Алла Патшалыгы акында соьйледи, маразларыннан эмленмеге кереги болганларды сав этти.

12Куьн оьтип, кас караланып баслаганда, он эки соктасы Онынъ касына келди эм Ога: «Халкты йибер, тоьгеректеги эллерге барып, оьзлерине азык эм конакбай тапсынлар; неге десе биз мунда бос ердемиз», – деп айттылар.

13Ама Иса: «Оларды сиз ашатынъыз», – деди.

Сокталары: «Бизим тек бес оьтпек пен эки балыктан баска эш бир затымыз да йок, яде биз, оьзимиз барып, сосы аьдемлердинъ баьриси уьшин ырызкы сатып алаякпа?» – дедилер. 14Онда бир бес мынъга ювык аьдем бар эди.

Иса Оьзининъ сокталарына: «Оларды ерге эллисерден олтыртынъыз», – деди. 15Сокталары солай эттилер де баьрисин олтырттылар. 16Иса болса бес оьтпек пен эки балыкты алып, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты да оларды сындырып халкка уьлестирер уьшин сокталарына берди. 17Баьриси де тойганынша ашады, олардан арткан увакларды он эки шетенге йыйдылар.

Петер Исады Масих деп таныйды

18•Бир вакыт Иса авлак ерде дува этип турганда, Оны ман сокталары да бар эдилер. Ол: «Халк Мени ким деп санайды?» – деп олардан сорады.

19Олар Ога: «Шомылдырувшы Яхъя; оьзгелери болса Ильяс деп; а баскалары бурынгы пайхамбарлардынъ бири тирилген дейдилер», – дегенди айттылар+.

20Иса олардан: «А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деди.

Петер Ога: «Алладынъ Масихи», – деп яваплады+.

21•Ама Иса сокталарына, каты этип, муны эш биревге де билдирмеске буйырды.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

22Иса: «Аьдем Улы коьп азап шекпеге, аксакаллар, бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери мен шет кагылмага, оьлтирилмеге эм уьшинши куьн тирилмеге керек», – деди+. 23Сонъ баьрине де карап: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын аьр куьн коьтерип, Мага иерсин+. 24Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним уьшин йойтса, сол оны саклар. 25Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзи оьзин йойтса, не де оьзин зыян этсе, муннан ога не пайда+? 26Ким Меннен эм Меним соьзимнен уялса, соннан Аьдем Улы да Оьзининъ, Атасынынъ эм де Ога багысланган маьлеклердинъ данъкы ман келгенде уялаяк+. 27Сизге дурысын айтаман, булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, Алла Патшалыгын коьрмей, оьлмееклер», – деди+.

Исадынъ шырайы туьрленеди

28•Сосы соьзлерден сонъ сегиз куьн кадер оьткенде, Иса Петерди, Яхъяды эм Якупты алып, тилек этпеге тавга коьтерилди+. 29Онда дува этип турган вакытта, Онынъ шырайы туьрленди, кийими агарды, йылтырады. 30Эм мине сонда эки эр коьринди, Оны ман соьйлести. Олар Муса ман Ильяс эдилер. 31Олар саьвле мен ярыкландырылган эдилер, Исадынъ Ерусалимде оьлип бу дуныядан кешееги акында айттылар.

32Петерди эм оны ман бирге болганлардынъ баьрисин уйкы басты, ама уянганларында, олар Исадынъ ярыкланып туьрленгенин эм Онынъ янында турган эки кисиди коьрдилер. 33Кисилер касыннан кетеятырган вакытта, Петер, оьзи не айтканын да билмей: «Насихатшы! Биз мунда турсак, калай аьруьв эди! Уьш кос салайык: бири Сага, бири Мусага эм бири Ильяска болар», – деди.

34Петер соьзин кутармай, булыт коьринди де оларды каплап алды. Олар булыт ишине киргенде корктылар. 35Оларга булыт ишиннен: «Бу Меним сайлаган Улым; Онынъ соьзин тынъланъыз!» – деген давыс келди+. 36Сол давыс эситилип тынганда, Иса ялгыз эди. Сокталары уьндемедилер эм сол куьнлерде коьргенлерин эш биревге де айтпадылар.

Йинли ястынъ сав болувы

37•Экинши куьнинде олар тавдан туьсеятырганда, Исады коьп халк, алдына шыгып, йолыкты. 38Бирден халк арасыннан бирев: «Устаз! Тилеймен Сага, меним улыма ярдам эттага. Ол меним сынъар биревим. 39Ога йин ябыса турады, ол бирден кышкырыклап баслайды. Йин оны калтыратады, онынъ авызын коьпиртеди эм оны эзиетлеп, кыйынлыкка калдырады. 40Мен сокталарынънан йинди кувып шыгарыныз деп тилеген эдим, ама олар оны эталмадылар», – деп кышкырды.

41Иса ога явап берип айтты: «Эй имансыз, йолдан шыккан несил! Мага не шаклы заман сиз бен болып, сизди тоьзбеге керек? Аькел мунда улынъды», – деди.

42Яс келеятырган заманында, оны кара йин ерге йыкты, калтыратты, ама Иса йинди тыйды. Ясты сав этти, оны атасына берди+.

Иса оьлип тирилеегин тагы да эскереди

43•Буьтин халк Алладынъ уллы куьдиретине сейирсинетаган эди. 44Баьриси де Исадынъ эткен ислерине аьжейипленип турганда, Ол сокталарына: «Бу соьзлерге кулакларынъызды салынъыз: Аьдем Улы аьдемлер колына тутылып берилеек», – деди+. 45Ама олар бу соьзге туьсинмедилер, маьнеси олардан ясырылганыннан оны сезбедилер эм бу соьз акында Исадан сорамага корктылар+.

Ким энъ маьнели?

46•Сокталар арасында, уьйкенимиз ким болар экен деген, эрисуьв шыкты. 47Иса, олардынъ коьнъиллериндегин билип, кишкей балады алды да оны Оьзининъ алдына салды. 48Эм оларга: «Мунадай бир балады Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди, а ким Мени кабыл этсе, сол Мени Йибергенди кабыл этеди. Сол себепли сизинъ баьринъизден де кишкей ким болса, сол уьйкенинъиз болар», – деди+.

Сизге карсы болмаган – сизинъ ягынъыз.

49Сонда Яхъя айтты: «Насихатшы! Биз Сенинъ атынъ ман йинлерди кувып шыгарувшыды коьрдик; тек ол бизи мен юрмегеннен себеп, оны тыйдык»+.

50«Тыйманъыз, неге десе ким сизге карсы тувыл, сол – сизинъ ягынъыз», – деди Иса ога+.

Самария эли Исады киргистпейди

51Исадынъ бу дуныядан коькке алынаяк куьнлери ювыклаганда, Ол Ерусалимге бараяк болып, таьвекелленип, йолга шыкты+. 52Ол Оьзининъ алдында хабаршыларын йиберди. Олар да барып, Исадынъ келеегине баьрисин аьзирлер уьшин Самариядынъ эллерининъ бирине кирдилер+. 53Ама самарияшылар Исады Ерусалимге баратаганы уьшин киргистпедилер.

54Муны коьрип, Онынъ сокталары Якуп пан Яхъя: «Раббий, суьйсенъ, Ильяс эткендей, биз коьктен от туьсиреек, оларды аьлеклесин деп, айтаяк», – дедилер+.

55Ама Иса, бурылып, оларды тыйды [эм: «Сиз оьзинъизде кайдай рух бар экенин билмейсиз. 56Аьдем Улы аьдемлердинъ янларын аьлек этпеге тувыл, а куткармага келген», – деди]. Оннан сонъ олар баска элге кеттилер.

Исага иеруьв акында дерис

57•Олар йолда бараятырган вакытта Исага бирев: «Сен кайда барсанъ да мен Сенинъ артынънан иереекпен», – деди.

58Иса ога: «Туьлкилер инли боладылар, коьктинъ куслары – уялы, а Аьдем Улынынъ бас сугар ери йок», – деди.

59А баскасына: «Меним артымнан иер», – дегенде, ол: «Бийим! Мага басында барып атамды коьммеге ызын бертагы», – деп тиледи.

60Иса ога: «Оьлгенлерди коьммеге оьлилердинъ оьзлерине калдыр; а сен барып, Алла Патшалыгын билдирип юр», – деди.

61Тагы да баскасы: «Мен Сенинъ артынънан бараякпан, Раббий! Тек алды ман аьелим мен аманласпага ызын бер», – деп тиледи.

62Ама Иса: «Колын сабанга салган эм артына карап баратаган, Алла Патшалыгында кылынмага сенимли тувыл», – деп билдирди.

10

Иса етпис соктасын йибереди

10^1•Оннан сонъ Иса, Оьзининъ сокталарыннан тагы да баска етписин[*] сайлап айырды эм Оьзи бармага керек болган баьри шахарларга эм ерлерге йиберди. 2Оларга булай деди: «Аслык онъыслы, а исшилер аз. Сога коьре аслык Иесиннен онъысына исшилер йибермеге тиленъиз+. 3Барынъыз! Мен сизди боьрилер арасына, козылардай этип, йиберемен+. 4Биргенъизге не бокша, не артпак, не машпак алманъыз эм йолда эш бирев мен де саламласпанъыз. 5Кайдай уьйге кирсенъиз де, алды ман: „Бу уьйге тынышлык!“– дегенди айтынъыз. 6Онда тынышлыкты суьювши яшай болса, сиз тилеген тынышлык онда калар; эгер болмаса, оьзинъизге кери кайтар. 7Сол уьйде калынъыз эм не зат пан зияпетлеселер, соны ашанъыз-ишинъиз, неге десе исши оьз иси уьшин баргыга тийисли. Уьй уьйден коьшип юрменъиз+.

8Эгер сиз шахарга кирсенъиз, сизди онда хош коьрип йолыксалар, не берселер де соны ашанъыз+. 9Онда болган маразлыларды сав этинъиз, оларга: „Алла Патшалыгы сизге ювыклаган“, – деп билдиринъиз+. 10Ама сиз кирген кайсы бир шахарда да сизди ювытпасалар, сонда орамларга шыгып айтынъыз: 11„Шахарынъыздынъ аягымызга ябыскан топырагын да сизге кагып калдырамыз. Тек билинъиз, сизге Алла Патшалыгы ювыклаган“+. 12Сизге айтаман: Кыямет куьн сол шахардан эсе Содом шахарына енъил болаяк+.

Тевбе этпегенлерге – кайгы!

13•Кайгы сага, Коразин! Кайгы сага, Бетсайда! Неге десе сизде болып озган куьдиретли ислер Тир ман Сидонда озган болсалар, олар коьптен бери эрегожа кийип, куьлде олтырып, тевбеге туьскен болар эдилер+. 14Ама кыямет куьн сизден эсе де Тир мен Сидонга енъил болаяк. 15Эм сен, Капарнаум, коькке дейим коьтерилеексинъме? Йок, ахыретке дери тоьмен туьсирилеексинъ! 16Сизди тынълайтаган, Мени тынълайды; сизди кери кагатаган, Мени де кери кагады. Мени кери кагатаган, Мени Йиберуьвшиди де кери кагады»+.

Етпис соктасынынъ кайтувы

17Етпис соктасы артына куванышлы кайтты: «Раббий, Сенинъ атынъ ман бизге йинлер де бойсынадылар!» – дедилер+.

18Иса оларга: «Мен коьктен, ясыноктай атылып, туьскен шайтанды коьрдим+. 19Каранъыз, Мен йыланларды, каракуртларды эм душпаннынъ баьри куьшлерин таптамага сизге куват беремен; сизге бир зат та заран этпеек+. 20Ама йинлердинъ сизге бойсынатаганларына куванганнан эсе де, сизинъ атынъыз коькте язылганы уьшин шатланынъыз», – деди+.

21•Сол вакытта Исадынъ коьнъили Кие Рух пан куванышка толды эм: «Рахметлеймен Сени, Атам, коьк пен ердинъ Иеси! Сен бу затларды акыллылардан эм билимлилерден ясырып, кишкей саьбийлерге аштынъ. Аьше, Атам! Сен солай этуьвди ийги коьрдинъ.

22Атам Мага аьр не затты та тапшырды. Улынынъ ким экенин Атамнан баска бирев де билмейди, Атамнынъ ким экенин Улыннан эм Улы билдирмеге суьйгенлериннен баска эш бирев де билмейди», – деди+.

23Сонъ сокталарына, тек олар эситкендей этип, айтты: «Сиз коьрип турганларды коьргенлердинъ коьзлери наьсипли!+
24Неге десе сизге айтаман, коьп пайхамбарлар ман патшалар сиз коьргенлерди коьрмеге суьетаган эдилер, тек коьралмадылар. Сол сиз эситкенлерди эситеек болатаган эдилер, ама эситалмадылар»+.

Юмсак юрекли самарияшы акында таварых

25Мине сонда, Таурат аьлими турды, Исады сынап, сорав берди: «Устаз! Оьмирлик яшавдан уьлисли болар уьшин мага не зат этпеге керекти?»+

26Иса ога: «Тауратта не зат язылганды? Оны кайтип окыйсынъ?» – деди.

27Сол бирев явап берип айтты: «Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, куьшинъ, акылынъ ман суьй; ювыгынъды да, оьзинъди суьйгендей суьй»+.

28«Сен дурыс явапладынъ, солай этсенъ, (оьмирлик) яшав табарсынъ», – деди Иса ога+.

29Ама Таурат аьлими, оьзин акламага шалысып, Исадан сорады: «А меним ювыгым ким ди?»

30Иса, ога яваплай, айтты: «Бир аьдем Ерусалимнен Ерихога бараятырганда, йолда ога йолбасарлар ябысадылар. Олар онынъ кийимлерин шештирип аладылар, оьлим аьлге еткерип тоьбелейдилер де кетедилер. 31Бираздан сол ок йол ман бир дин куллыкшысы оьтеятырган болган, оны коьреди, ама йолдынъ аргы яныннан озып кетеди. 32Солай ок сол ерден оьтеятырган бир левит[*] де онынъ касына барып, карап, озып кетеди+. 33Самариядынъ бир яшавшысы сол йолдан озаятырганда, уьстине барып калады, оны коьргенде, языксынады+. 34Онынъ касына келеди, яраларын зейтун майы ман, шагыр ман суьртип тазалайды, байлайды. Сонъ, оны оьзининъ эшегине мингистип, конагуьйге аькеледи де онынъ кайгысын шегеди. 35Эртеси куьн, кетеятырып, эки динар акшады шыгарып, конагуьйдинъ иесине узатады эм ога: „Оны карарсынъ; эгер коьп затты зыраф этсенъ, мен кайтканда, сага тоьлермен“, – деп тапшырады.

36Кайтип ойлайсынъ, мине сол уьшевининъ кайсысы йолбасарлар колына туьскен аьдемге ювык экен?» – деп айтты.

37«Оны языксынган», – деди Таурат аьлими.

Сонда Иса: «Бар, сен де солай эт», – деди.

Иса Марьем мен Мартада

38Йолынынъ узагында Иса бир элге кирди. Онда Марта деген кыскаяклы Оны оьзининъ уьйине киргистти+. 39Онынъ Марьем деген синълиси бар эди. Ол Исадынъ аягынынъ касына олтырып, Онынъ соьзин тынълай эди+. 40Марта болса уллы зияпеттинъ каьрин шекти, Исадынъ янына ювыклап: «Раббий! Меним синълимнинъ буьтин исти мага калдырганы Сени бир де кыйнамайма? Мага ярдамлассын деп ога билдирсенъ экен», – дегенди айтты. 41Иса ога явапка: «Марта! Марта! Сен коьп затларды каьрлеп кыйналасынъ+. 42А тек бир зат керек. Марьем болса оьзиннен эш бирев мен де сыйырылмаяк яхшы уьлисин сайлаган», – деди.

11

Дува акында

11^1•Иса бир кере йолда дува этпеге токталды. Дувадан сонъ сокталарынынъ бири Оннан тиледи: «Раббий, Яхъя оьзининъ сокталарын уьйреткендей, бизди де дува этпеге уьйреттага»+.

2«Булай айтып, дува этинъиз, – деди оларга Иса: „Атамыз, атынъ сыйлансын. Патшалыгынъ курылсын. Коьктегиндей, ерде де буйырыгынъ толтырылсын[*].

3Куьнлик оьтпегимизди бизге аьр куьнге берип тур. Аьр кимнинъ борышларын биз кеширгендей,+

4Куьналарымызды кешир. Бизди азгырувга туьсирме, яманлыктан куткар[*]“»+.

5Тагы да оларга: «Айтпага, бир йол сизинъ ким эсе де биревинъиз, тенъине туьн ортасында келип: „Досым, мага борышкага уьш оьтпек берип тураш. 6Йол уьстиннен мага тенъим кирген. Мен ога бир зат та бералмайман“, – деп тилейди. 7Сол бирев ога уьй ишиннен: „Мени кыйнама. Энди эсик киртленген, балаларым мени мен орынга киргенлер. Туралмайман эм сага бир зат та бералмайман“, – деп явапламага болаяк. 8Сизге айтаман, эгер ол оьтпекти дос болганы уьшин бермесе де, онынъ токтавсыз тилегени уьшин турып, нешев тилесе де береек.

9Эм Мен сизге айтаман: тиленъиз – сизге берилер; изленъиз – сиз табарсыз; эсикке кагынъыз – сизге ашарлар. 10Тилегеннинъ аьр кайсына да бериледи, излегенге де табылады, кагатаганга да эсикти ашадылар+.

11Сизден кайсы ата, улы оьтпек тилеген заманда, баласына тасты берер? Яде балыкты тилегенде, балык орнына йыланды берер? 12Яде улы юмыртка тилегенде, ога каракуртты ким берер? 13Соны ман, сиз кайдай яман болсанъыз да, оьз балаларынъызга ийги савгаларды берип билетаган болсанъыз, аьше, сизинъ коьктеги Атанъыз, Оннан тилегенлерге Кие Рухын бермеекпе?» – деди+.

Иса ма яде Баалзабул ма?

14•Бир кайта Иса сакавлык салатаган йинди кувып шыгаратаган эди. Йинди аьдемнен шыкканда, сакав соьйлеп баслады. Турганлардынъ баьриси де сейирсиндилер. 15Ама олардынъ бир кавымлары: «Ол йинлерди йин басшысы Баалзабулдынъ куьши мен кувады», – дегенди айттылар+. 16А баска биревлери, Оны сынар уьшин, Оннан коьктен нышан коьрсетуьвин тиледилер+.

17Иса, олардынъ ойларындагын билип, оларга айтты: «Эрисип боьлинген аьр патшалык аьлек болып кетер. Ишиннен айырылган уьй де бастырылар.

18Шайтан да ишиннен боьлинсе, онынъ патшалыгы калай сав калсын? Мен оны сизге, йинлерди Баалзабулдынъ куваты ман кувады дегенинъиз уьшин, айтаман. 19Эгер Мен йинлерди Баалзабулдынъ куьши мен куватаган болсам, сизинъ аьдемлеринъиз оларды кимнинъ куьши мен кувадылар? Сол себептен олар тоьреши болсынлар+. 20А Мен йинлерди Алладынъ колы ман кувып шыгаратаган болсам, шексиз, Алладынъ Патшалыгы сизге еткен.

21Эгер оьзининъ уьйин куьшли эм савытлы аьдем саклайтаган болса, онынъ мал-муьлки коркынышта тувыл. 22Аман да ога баска куьшлирек бирев шапкынлык этсе эм оны енъсе, онынъ сенген савыт-садагын да алар эм урлап алганын боьлер. 23Ким Мени мен болмаса, сол Мага карсы; ким Мени мен бирге йыймаса, сол шашады+.

Кара йиннинъ кайтувы

24Кара йин аьдемнинъ ишиннен шыкканда, сувсыз ерлерде, тынышлык излеп, айланады. Сонъ таппаганда: „Оьзим шыккан уьйиме кайтайым“, – дейди. 25Кери киргенде, ол уьйин сыпырылган эм йыйыстырылган болып табады.

26Сонда ол барып, оьзиннен де огырсыз баска ети йинди биргесине аькеледи эм сол уьйге кирип онда яшап каладылар. Сосы аьдемнинъ аьли артта алдынгыдан да яман болады»+.

Акыйкат наьсип

27Иса соьйлей тура, йыйылганлардынъ ишиннен бир хатын, тавысын коьтерип: «Сени тувдырган эм эмгисткен ана бактылы!» – деди+.

28Ама Иса ога: «Алладынъ соьзин ким эситеди эм оны толтырады, сол бактылы», – деп яваплады+.

Нышан коьрмеге излейдилер

29•Аьдемлер коьбирек йыйылганда, Иса соьйлеп баслады: «Сосы несил – яман несил. Ол бир аьлемет нышан коьрмеге излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек. 30Юнус Ниневий шахарынынъ яшавшыларына нышан болгандай, Аьдем Улы да сосы несилге нышан болаяк. 31Кубыла Ханбийкеси кыямет куьн, сосы несил аьдемлери мен бирге коьтерилип, оларды шуьшлеек, неге десе ханбийке ердинъ этегиннен Сулейменнинъ акыллылыгын тынъламага келди. А мундагы – Сулейменнен де уллы!+
32Ниневийдинъ яшавшылары кыямет куьн сосы несил аьдемлери мен бирге коьтерилип, оларды шуьшлееклер, неге десе ниневийшилер Юнустынъ билдируьвиннен сонъ тевбеге туьскенлер. А мундагы – Юнустан да уллы!+

Шаркка шырак

33•Эш бирев де майшыракты яндырып, таса ерге, не де уьй савытынынъ туьбине салмайды. Керисинше, уьйге киргенлерге ярыкты берер уьшин орнына саладылар+. 34Шарктынъ ярыгы – коьзинъ. Сога коьре коьзинъ таза коьрсе, буьтин шаркынъ да ярык болар. Ама ол куьнъирт коьрсе, шаркынъ да каранъа болар. 35Соны ман, кара: ишинъдеги ярык каранъалык болып шыкпасын! 36Эгер дейим буьтин шаркынъ ярык болса, бир еринде де куьнъиртлик болмаса, сонда, шырак сени ярыгы ман ярыкландыргандай, болган затынъ ярык болар».

Таурат аьлимлери мен парисейлерди шуьшлев

37•Иса увазын айтып кутылганда, бир парисей Оны оьзине уьйле аска шакырды. Иса барды, сыпыра янында Оьз орнын алды. 38Парисей, Исадынъ ас алдында ювынмаганын коьрип, сейирсинди+.

39Ама ога Раббий: «Сиз, парисейлер, аякты эм тепшекти тысыннан тазалайсыз, ама ишинъизден урлавга эм саьаршиликке толгансыз. 40Акылсызлар! Аьше, Ким тысындагын яраткан, Сол ишиндегин де яраткан тувылма экен? 41Оннан эсе де, болган затынъыз бан боьлисип, садака беринъиз, сол заманда аьр не затынъыз да таза болар.

42Кайгы – сизге, парисейлер! Неге десе боьтнектен, рутадан эм баска туьрли бакша ясылшасыннан оныншы кесегин уьлиске бересиз, ама Алладынъ аьдиллигине эм суьйимине эс этпейсиз. Сиз бу затларды этпеге, калган затларды да коймаска тийислисиз+. 43Кайгы – сизге, парисейлер! Неге десе сиз синагогларда энъ йогары орынды эм майданда сизге бас ийип саламласканды суьесиз+. 44Кайгы – сизге! Сиз, аьдемлер барлыгын сезбей, уьстиннен таптап юрген, белгиленмеген кабырдайсыз»+.

45Таурат аьлимлердинъ бири: «Устаз, Сен муны айтып, бизди де тоьменлетесинъ», – деди.

46Иса ога: «Сизге, Таурат аьлимлерине де – кайгы! Неге десе сиз аьдемлерге коьтерместей юклерди атасыз да оьзинъиз ярдамласар уьшин бармагынъызды да кыймылдатпайсыз. 47Кайгы – сизге! Неге десе сиз ата-бабаларынъыз оьлтирген пайхамбарларга эстеликлер курасыз. 48Сиз оны ман ата-бабаларынъыздынъ эткенлерине шаат болып, буларды макуллайсыз: олар пайхамбарларды оьлтиргенлер, а сиз (оларга эстелик кабырларды) курасыз+. 49Сол себептен Алладынъ Акыллылыгы булай айткан: „Мен оларга пайхамбарларды эм элшилерди йибереекпен, ама олар бир кавымларды оьлтирееклер, баскаларын кувгынга туьсирееклер“+. 50Сога коьре бу несил дуныя яратылганнан бери баьри пайхамбарлардынъ тоьгилген канлары уьшин яваплы болаяк,+
51Абилдинъ каныннан алып, курман этилуьвши ер мен Алла уьйининъ арасында оьлтирилген Зекерьядынъ канына дейим. Аьше, сизге айтаман: бу несил яваплы болаяк. 52Кайгы – сизге, Таурат аьлимлери! Неге десе сиз аьдемлерден билимнинъ (эсигине) ашкышты тартып аласыз. (Ол эсиктен) оьзинъиз де кирмейсиз, киреек болганларды да тыясыз».

53Иса сол ерден кеткенде, парисейлер мен Таурат аьлимлери Ога бек карсы турып, коьп затларга яваплар айттырмага шалыстылар.

54Оны шуьшлер уьшин, Онынъ авызыннан бир зат эситпеге сылтав излейтаган эдилер+.

12

Экиюзлиликтен сак болув акында

12^1Сол арада мынълаган аьдем бир бирлерин эзгендей топарласты. Иса басында Оьзининъ сокталарына карап айтты: «Парисейлердинъ ашыткысыннан сакланынъыз, ол да экиюзлилик+. 2Тыска шыкпай калаяк сыр йок, билинмей калаяк ясыртын зат та болмайды+. 3Сизинъ каранъада айткан баьри затынъыз куьн ярыгында эситилинер. Уьй ишинде баска биревге сыбырдап айтканынъыз уьйдинъ тоьбесиннен билдирилер.

4•Сизге, Меним досларыма, айтаман: шаркынъызды оьлтиретаганлардан коркпанъыз, олар муннан сонъ баска бир зат та эталмаяклар+. 5Мен сизге кимнен коркпага керегин айтайым: оьлтиргеннен сонъ, сизди яханемге атпага куваты болган Алладан коркынъыз. Аьше, деймен сизге, Оннан коркынъыз!+
6Бес торгайды эки ассарияга сатпайдыларма? Ама олардынъ эш бирин де Алла мутпаган. 7Аьтте, басынъыздагы шаш туьклеринъиздинъ баьриси де саналган. Коркпанъыз, сиз коьп санлы торгайлардан баалысыз!+

Иса халкка юрегиндегин айтады

8Сизге айтаман: ким аьдемлер алдында Мени ашык кабыл этсе, соны Аьдем Улы да Алладынъ маьлеклери алдында кабыллаяк+. 9А ким Меннен аьдемлер алдында тайса, соннан Мен де Алладынъ маьлеклери алдында таярман+. 10Аьдем Улына карсы бир зат айткан аьр ким кеширилер, тек Алладынъ Рухын яманлаган бир де кеширилмес+.

11Сизди синагог кенъеслердинъ, тоьрелердинъ эм аькимлердинъ алдына аькелгенде, оьзимизди калай коршалармыз эм неди айтармыз деп, кыйналманъыз. 12Кие Рух сизге сол саьатте айтпага тийислисин уьйретер», – деди+.

Акылсыз бай акында таварых

13•Уьймелескенлердинъ ишиннен ким ди бирев Исадан: «Устаз, меним кардашыма, асабалыкты мени мен уьлессин, деп айтсанъ экен», – деди.

14Иса ога: «Эй, аьдем, ким Мени сизге кадылык этпеге, яде муьлкинъизди уьлестирмеге салганды?» – деп яваплады.

15Сонъында Ол онда болганларга: «Каранъыз, аьр туьрли суганаклыктан сакланынъыз, неге десе аьдемнинъ яшавы мал-муьлкининъ коьплигине карамайды», – деди де+
16сосындай таварыхты айтып баслады: «Бир бай аьдемнинъ ери ога онъ аслык берген экен. 17„Энди мен не этейим? Буьтин йыйылган аслыкты мага сакламага ер йок“, – деп ойлады ол. 18Сонда: „Мен мине булай этейим. Эски амбарымды бузайым да янъы уьйкен амбар салайым. Онда аслыгымды да, ырызкымды да йыярман. 19Сонъында оьзиме: Яным, сенинъ ырызкынъ коьплеген, коьп йылларга етеек. Тыншай, аша, иш эм куван деп айтарман“, – деди.

20Ама Алла ога: „Акылсыз! Буьгуьн кеше ок сенинъ янынъ алынаяк. Оьзинъе деп аьзирлегенинънинъ баьриси кимге тиер экен?“ – дегенди айтты.

21Алладынъ алдында байымай, оьзине деп байлыкты йыятаган аьр бир аьдем де солай болаяк», – деди+.

Каьрлев эм кайгырув

22Сонъ Иса Оьзининъ сокталарына: «Сол себептен Мен сизге айтаман: не ашармыз деп, янынъыз уьшин; не киермиз деп, шаркынъыз уьшин каьр шекпенъиз+. 23Ян – тамактан, шарк – кийимнен артык. 24Каргаларга каранъызтага: олар не шашпайдылар, не ормайдылар, олардынъ беженлери эм амбарлары йок, ама Алла оларды тамакландырады. Сиз куслардан коьпке баалысыз!+
25Кайсынъыз, каьрлеп, яшавына бир саьат болса да коспага болады? 26Эгер сиз сосы азганакай затты да эталмайтаган болсанъыз, калганларына неге каьр шегесиз?

27Лилия шешекейлери калай оьсетаганларына каранъызтага: олар куллык та этпейдилер эм уршык та ийирмейдилер, ама сизге айтаман, аьтте, Сулеймен, аьлемет коьркли болса да, солардынъ бириндей, ярасыклы кийиналмаган. 28Эгер буьгуьн бар болган, а эртен отка тасланаяк кыр оьленин Алла солай кийиндиретаган болса, аьше, сизди олардан да бек кийиндирмеспе экен, аз иманлылар+? 29Сога коьре, „Не ашармыз“, „Не ишермиз“ деп, каьрлеменъиз эм кайгырманъыз. 30Бу затлардынъ баьрин де бу дуныядынъ миллетлери излейдилер; а сизинъ Атанъыз бу затлар сизге керек болганын биледи. 31Аьр неден де бек Алладынъ Патшалыгын изленъиз, сонда бу затлар да сизге ога косылып берилер.

32Коркпа, кишкей суьрим, Атанъыз сизге Патшалыкты бермеге макул коьрген!+
33Мал-муьлкинъизди сатып, ярлыларга садака беринъиз. Заман ман бузылмайтаган капшыкларды, коькте кемимей тураяк карызналарды аьзирленъиз: сонда оларга урлавшы да ювымас, сонда куье де ашамас+. 34Карызнанъыз сакланган ерде, юрегинъиз де сонда болар.

Сенимли эм сенимсиз кул

35•Аьр дайым кылынмага аьзир болынъыз эм шырагынъыз янып турсын. 36Сиз де сол, оьз иесининъ неке кыйган тойдан кайтаягын саклайтаган, келип, эсикти какканлай, оны ашпага аьзир куллардай болынъыз+. 37Иеси келгенде, оларды уяв тапса, сол куллар бактылы; сизге дурысын айтаман, ол белин байлар, кулларын сыпырага шакырар, оьзи келип, оларга бийип баслар. 38Туьннинъ экинши, яде уьшинши оьлшеминде кайткан шагында да оларды солай, уйкламай, уяв коьрсе, эне сондай куллар бактылылар. 39Ама муны билинъиз: эгер уьйдинъ иеси урлавшыдынъ кайсы саьатте келеегин билген болса, уьйин тонатпас эди+. 40Сол себептен сиз де аьзир болып турынъыз, неге десе Аьдем Улы сиз куьтпеген вакытта келер», – деди.

41Сол заманда Петер Оннан: «Раббий, бу таварыхты тек бизге ме, яде баьрисине де айтасынъма?» – деп сорады.

42Иса айтты: «Сенимли эм акыллы уьй юргистуьвшиси ким экен? Ол – бийи ыргатларына тамадалык этип, заманында оларга оьтпекти мардасы ман уьлестирмеге деп салган кул. 43Бийи келип, кулын солай ислегенлей тапса, сол кул – бактылы+. 44Сизге дурысын айтаман, бийи оны буьтин мал-муьлкине тамадалыкты тапшырар. 45Ама сол кул ишиннен, „Бийим тезден келмес“ деп, хатын эм эркек ыргатларын тоьбелеп, ашап, ишип, эсирип басласа,+
46сол кулдынъ бийи, ол куьтпей турган куьнде эм ойламаган саьатте келер, оны бек каты язалар эм сенимсиз ыргатлары ман бирдей этер.

47Оьзининъ бийининъ ыхтыярын биле турган, ога аьзирленмеген эм иесининъ ыхтыярына карсы турган кул номай согылар. 48А ким билмегенлей язаланмага тийисли затларды эткен болса, сол аз согылар. Кимге коьп берилсе, соннан коьп те соралады. Кимге номай сеним тапшырылса, сонынъ яваплыгы да коьп болар+.

Иса – боьлинуьвдинъ себеби

49•Мен ерге от туьсирмеге келгенмен эм Мен энди онынъ тутанып кетуьвин тилеймен! 50Ама Мен, сувда шомылдырылгандай болып, азапта да шомылдырылмага тийислимен; эм ол зат болганша, калай бир термилип тураман!+
51Мен ерге тынышлык аькелмеге келгенмен деп ойлайсызба? Йок, деймен сизге, тынышлык тувыл, а боьлинуьв+. 52Эндиден арбатын бес аьдеми болган аьел, уьшеви экевине, экеви уьшевине карсы болып, боьлинеек. 53Атасы улына карсы, улы атасына карсы, анасы кызына эм кызы анасына карсы, кайнатасы келинине эм келини кайнанасына карсылыкта болаяклар».

Заманнынъ белгиси

54•Иса халкка айланып тагы да айтты: «Эгер сиз куьнбатардан коьтерилген булытты коьрсенъиз, сол саьатлей, ямгырдынъ яваягын айтасыз. Эм уьшини мен де, явын явады. 55А кубыладан эскен елге сиз, исси болаяк деп, айтасыз. Эм солай болады. 56Экиюзлилер! Сиз ердинъ эм коьктинъ бети неди анълатканын билесиз, а сосы заманда болатаган затларды неге анълаялмайсыз?

57Аклык неде болганын сиз оьзинъиз неге ойламайсыз? 58Сиз оьзинъиз бен давласувшыды тоьреге алып бараятырганда, йолда оны ман яраспага каьрленъиз; олай болмаса, давласувшы сизди кадыга аькетер, кады сизди каравылга тапшырар, а каравыл сизди тутнакка салар+. 59Сизге айтаман, сонъгы увак акшанъызга[*] дейим баьрисин тоьлемей, сиз оннан шыгалмассынъыз».

13

Тевбеге туьсуьвдинъ себеби

13^1Сол вакытта бир кавымлар келип, Пилат оьлтиртип канларын олардынъ курманлыкларынынъ каны ман карыстырткан галилеяшылар акында Исага айттылар+. 2Иса оларга: «Сол галилеяшылар соьйтип язаланганлары, баска галилеяшылардан куьналырак болганлары уьшин деп ойлайсызба? 3Йок! Тек айтаман сизге, тевбеге кайтпасанъыз, баьринъиз де солай йойылаяксыз. 4А не айтпага болаяк сол, уьстине Шилоха беркитпеси авып оьлген он сегиз аьдем акында? Сиз, олар Ерусалим яшавшыларынынъ баска биревлериннен коьп шуьшли эди деп, ойлайсызба+? 5Йок! Ама сизге айтаман, эгер сиз де тевбеге келмесенъиз, баьринъиз де солай йойылаяксыз», – деди.

Емиссиз ынжыр тереги акында таварых

6Оннан сонъ Иса оларга сосы таварыхты айтты: «Бир аьдемнинъ юзим бавында ынжыр тереги оьскен. Бир кере ол, онда емис барма экен деп, карамага барады, ама емисти таппайды+. 7Сонда ол юзим бавын карайтаганга айтады: „Мен энди сосы ынжырдынъ емиси барма экен деп келетаганы уьш йыл болады эм бир заманда да емисти таппайман. Кес оны, орынды маьнесиз алып турмага ога неден керекти?“+

8Юзимши: „Ием, оны энди де бир йылга калдыр, мен онынъ тоьгерегин казайым, туьбине коклык салайым. 9Келеек йылда емис берсе, калар; эгер бермесе, кесерсинъ“, – дейди».

Шабат куьнинде хатынды савартув

10Бир шабат куьнинде Иса синагоглардынъ биринде окытып тура эди+. 11Сонда он сегиз йылдан бери йин берген мараздан буькирейип эм туьзелалмайтаган бир кыскаяклы да бар эди. 12Иса, оны коьргенде, оьзине шакырды да: «Хатын, сен маразынънан айырыласынъ», – деди. 13Колын ога узатып салды. Хатын сол саьатлей туьзелди эм Аллады данъклап баслады.

14Сонда синагогтынъ басшысы Исадынъ шабат куьн эмлеп сав эткенине ашувланды да халкка: «Ислемеге ярайтаган алты куьн бар, эмленмеге тек шабат болмай, эне сол куьнлердинъ биринде келинъиз», – дегенди айтты+.

15Онынъ соьзине Раббий булай яваплады: «Экиюзли! Аьше, сиз шабат куьнинде оьгизинъизди, яде эшегинъизди авладан шыгарып, сувгармага аькетпейсизбе+? 16Ибрагимнинъ бу кызынынъ шаркын шайтан бийлегенли узак он сегиз йыл болады. Соны бу бугавдан шабат куьн куткармага неге керек тувылды?»

17Ол оны айтканда, явларынынъ баьриси уялды, а буьтин халк Онынъ этетаган мактавлы ислерине куванатаган эди+.

Ашыткы ман шуьшитки урлык акында таварыхлар

18•Иса болса айтты: «Алладынъ Патшалыгы не мен тенъ эм оны не зат пан тенълестирейим? 19Ол, шуьшитки урлыктай. Оны аьдем алып оьз бавына олтырткан. Урлык оьсип, терекке айланган эм коьктеги куслар онынъ бутакларында уялаган»+.

20Иса яне айтты: «Алла Патшалыгын тагы да не мен тенълестирейим? 21Ол, хатын баьрисин ашытар уьшин алган уьш оьлшем ун ман карыстырган ашыткыга усайды»+.

Тар капы

22•Соьйтип, Иса шахарлардан эм эллерден оьтип, халкты уьйрете, Ерусалимге йол салып бара эди.

23Ким ди бирев Оннан сорады: «Раббий, аьше, куткарылаяклар азба?» Иса яваплады: 24«Тар капыдан оьтпеге баьри куьшинъизди салынъыз. Сизге айтаман, коьплер кирмеге излееклер, ама киралмаяклар. 25Уьйдинъ Иеси турып капысын япканда, сиз тыста калып, капыды кагып: „Раббий! Бизге аш!“ – деп тилеексиз.

Тек Ол сизге: „Мен не сизди, не кайдан келгенинъизди билмеймен“, – деп явап береек+.

26Сол заманда: „Биз де Сени мен ашаган эм ишкен эдик. Эм бизди орамларда уьйрететаган эдинъ“, – деп айтарсыз.

27Ама Ол: „Мен сизди де, кайдан келгенинъизди де билмеймен. Эй, яманлык этетаганлар! Баьринъиз де Меннен тайынъыз!“ – деп яваплаяк.

28Ибрагимди, Исхакты, Якупты эм буьтин пайхамбарларды Алладынъ Патшалыгында, ама оьзинъиздинъ тыска кувылганынъызды коьргенде, йылап тислеринъизди кыршылдатаяксыз+. 29Аьдемлер куьнтувардан да, куьнбатардан да, сырттан да, кубыладан да келееклер эм Алладынъ Патшалыгында зияпетте оьзлерининъ орынларын табаяклар+. 30Ама арттагылар мине алдыда, алдадагылар да артта болаяклар»+.

Ай, Ерусалим!

31•Сол заманда Исадынъ касына бир неше парисейлер келдилер де: «Сен бу ерден шыгып кет, неге десе Ирод Сени оьлтиреек болады», – дедилер+.

32Иса оларга: «Барынъыз да сол туьлкиге Меннен айтынъыз: „Мен буьгуьн де, эртен де йинлерди куваякпан эм аьдемлерди сав этип юреекпен, а бирсигуьн мырадыма етеекпен“. 33Не зат болса да, Мен буьгуьн де, эртен де, бирсигуьнде де оьз йолым ман бармага тийислимен, неге десе пайхамбар Ерусалимнинъ тысында оьлип болмайды.

34Ай, Ерусалим, Ерусалим! Пайхамбарларды оьлтиресинъ эм сага йиберилгенлерге тас атасынъ. Кус балапанларын канатларынынъ астына йыйгандай, Мен де сенинъ балаларынъды йыймага неше кере ымтылдым, а сен унамадынъ!+
35Мине бу уьйинъиз сизге бос калдырылады. Сизге айтаман, „Раббийдинъ аты ман Келеятырган муьбарек болсын!“ деп айтканга дери, Мени коьреек тувылсыз», – деди+.

14

Иса парисейдинъ уьйинде

14^1Шабат куьнлерининъ биринде Иса ас ишпеге парисей басшыларынынъ бирининъ уьйине келди. Парисейлер Онынъ Оьзин калай тутаягына карадылар+. 2Исадынъ алдында сарысув маразыннан кыйналатаган аьдем олтыра эди. 3Иса парисейлерден эм Таурат аьлимлериннен: «Шабат куьн эмлемеге болаякпа экен?» – деп сорастырды+. 4Олар уьндемедилер. Сонда Иса аьдемди оьзине шакырды да маразыннан сав этип йиберди.

5Оннан сонъ: «Сиз улынъыз, яде оьгизинъиз шабат куьн куйыга атылса, сол саьатлей оны шыгармаяксызба экен?» – деди+. 6Олар явапка бир зат та айталмадылар.

Конакларга эм уьй иесине дерис

7Иса, конаклар сыпырадынъ тоьр бетине шыгып олтырмага шалысатаганын эслеп, оларга сосы таварыхты айтты:+
8«Сени бирев неке кыйылатаган тойга шакырган заманда, тоьрге шыгып олтырма. Сеннен сыйлырак бирев конаклар ишиннен шыкпага болаяк+. 9Сонъында экевинъизди де шакырган конакбай, касынъызга келип: „Орнынъды бу аьдемге берсенъ экен“, – демеге болар. Ол заманда сен уялып, шеттеги орынга олтырмага керек боларсынъ. 10Шакырылсанъ, барып кыйырдагы орынга олтыр. Уьй иеси келип: „Досым, тоьрге шыгып олтырсанъ“, – дер. Сол заманда сени мен бирге олтырганлардынъ алдында сен оьрметленерсинъ. 11Оьзин-оьзи коьтеруьвши аьр ким тоьменленеек, а оьзин-оьзи тоьменлетуьвши коьтерилеек»+.

12Сонъында Иса конакбайына да булай айтты: «Эгер сен уьйле яде кешки ас этсенъ, оьзинънинъ досларынъды, кардаш-кавымынъды яде колайлы конъысыларынъды шакырма. Олардынъ сага, сени бир заманда шакырып, эткенинъди кайтармага амаллары бар. 13Сога коьре ас эткенде ярлыларды, сакатларды, аксакларды, сокырларды шакыр. 14Сен сонда наьсипли боларсынъ, неге десенъ олар ийгиликти кайтаралмаяклар. Туврашыл аьдемлер тирилгенде савга аларсынъ»+.

15•Муны эситип, Иса ман олтырганлардынъ биреви Ога: «Алладынъ Патшалыгындагы зияпетте оьтпек ашаяк аьдем наьсипли!» – деди+.

16Иса ога: «Бир аьдем уллы зияпет этип, коьплерди шакырган эди. 17Астынъ заманы еткенде, ол оьзининъ кулын, шакырылганларга: „Не зат та аьзир, келинъиз“, – деп, айттырып, йибереди.

18Ама олардынъ баьриси де, бир тилден болгандай, кешируьвди тилеп баслаптылар. Бириси: „Мен соьле-аьле ер сатып алганман, соны барып коьрмеге керекпен, кешир мени, тилеймен“, – дейди.

19Баскасы: „Мен бес косак оьгиз сатып алдым эм оларды сынамага бараятырман, кешир мени, тилеймен“, – дегенди айтады.

20Уьшиншиси: „Мен уьйленгенмен, сонынъ уьшин баралмайман“, – дейди+.

21Кулы кайтып, бийине баьрин де еткереди. Сонда уьй иеси ашувланады да кулына: „Тез болып шыгып, шахардынъ орамлары эм сокпаклары ман бар да, мунда ярлыларды, сакатларды, аксакларды эм сокырларды алып кел“, – деп буйырады.

22Кулы: „Бийим! Сенинъ буйырыкларынъ толтырылды, ама тагы да орын бар“, – дегенди айтады.

23Бий кулына: „Йоллар эм кора бойлары ман барып, меним уьйим толгандай, тапканларынъды келмеге разы эт“, – деди. 24Сол себептен, сизге айтаман, Мен алдыда шакырганлардынъ биреви де Меним асымнан авызына салмаяк[*]», – деди.

Исадынъ сокталары

25•Иса ман бирге коьп халк бара эди, эм Ол оларга бурылып: 26«Эгер Мага иерип, ама оьзининъ атасын, анасын, пишесин, балаларын, ага-инилерин, аьпте-карындасларын эм ога да косып яшавын Меннен бек баалырак коьрсе, ол Меним соктам болалмайды+. 27Ким оьзи оьлеек кашын алып ызымнан келмесе, сол Меним соктам болалмайды+.

28Неге десе, айтпага, сизден ким эсе де бирев кала салмага суьйсе, онынъ курылысын битирмеге не шаклы акша керек болаягын алды ман олтырып санамаспа? 29Эгер ол туьбин калап, курылысын кутылмага аьли болмаса, 30сонда оны коьргенлердинъ баьриси де: „Сол аьдем салып баслады, ама битиралмады“, – деп куьлееклер.

31Яде бир патша, баска патша ман согыска бара турып, мага йырма мынъ аскерши мен келеятырганга он мынъ аскершим мен карсы турмага карувым бар ма экен деп, алды ман олтырып, ойламаспа? 32Эгер карувым йок деп санаса, душпаны энди де эректе турганлай, ярасувлыктынъ шартларын тилеп, элшилер йиберер. 33Сизге де солай, аьр кайсынъыз оьзинъиздинъ буьтин болган затынъыздан бас кешпеген Меним соктам болалмайды.

34Туз – яхшы зат, ама ол оьзининъ даьмин йойтса, оны не мен тузлы этпеге болаяк+? 35Ол ерге коклыкка да яраяк тувыл, оны таслап коядылар. Тынъламага кулагы болган эситсин!» – деди+.

15

Адаскан кой акында таварых

15^1•Баьри ясакшылар эм куьналылар Исады тынълар уьшин, Онынъ янына йыйыла эдилер. 2Парисейлер мен дин аьлимлери болса: «Ол куьналылар ман катнасады эм олар ман бирге ашайды», – деп, разы болмай, оьз ара соьйлестилер+.

3Сонда Иса оларга бу таварыхты айтты: 4«Айтпага, аранъыздан ким болса да биревдинъ юз койыннан бири адаскан. Аьше сиз, токсан тогызын авлакта калдырып, адасканын тапканга дейим излемессизбе? 5А тапканда, суьйинип, оны арканъызга салып, 6уьйге кайтарсыз, досларынъызды эм конъысыларынъызды шакырып, оларга: „Мени мен бирге куванынъыз, неге десе мен адаскан койымды тапканман!“– дерсиз+. 7Тевбе этпеге керекли болмаган токсан тогыз туврашыл аьдемлерден эсе, куьналы бир аьдемнинъ тевбеге туьскени уьшин коькте куваныш солай коьп болар деп, сизге айтаман»+.

Йойылган акшадынъ акында таварых

8«Эгер кыскаяклыда он куьмис акшасы[*] болып, биревин йойтса, аьше, ол шыракты ягып, уьйининъ кувыс-муьйисин сыпырып, оны тапканша излемеспе? 9Оны тапканда, оьзининъ кыймасларын эм конъысыларын шакырып, оларга: „Мени мен бирге суьйининъиз, мен йойылган акшамды тапканман!“ – деп айтар. 10Сизге айтаман: „Алладынъ маьлеклери бир куьналыдынъ тевбе этуьвине солай ок куванадылар“».

Адаскан ул акында таварых

11Иса тагы да косты: «Бир кисидинъ эки улы болыпты. 12Кенжепайы атасына: „Атам, муьлкинънинъ мага тийисли уьлисин айырып бер“, – деди. Атасына муьлкин улларына боьлди+.

13Тез арадан кишкей улы, баьри болган затларын йыйып, узак ерге кетти. Онда азгырувлыкка берилип, байлыгын йойды. 14Баьрисин де шашып кутылган сонъ, сол элге бек уьйкен ашлык келгенде, ол муктажланып баслады. 15Оннан сонъ, ол соьлеги элдинъ бир яшавшысына ялшылыкка туьсти, а ол оны оьзининъ шошкаларын бакпага далага йиберди. 16Кенжепай донъызлар ашайтаган кабыклар ман курсагын толтырмага да разы эди, ама оны да ога бирев бермеди.

17Сол заманда эсин йыйып: „Атамда неше бир ялшы бар эм ырызкысы да коьп, а мен мунда аштан оьлеятырман“, – деди. 18„Барып, атама кайтайым да ога айтайым: Атам, мен Алладынъ[*] эм сенинъ алдынъда куьналы болдым+. 19Энди сенинъ улынъ деп аталмага да тийисли тувылман; мени ялшыларынънынъ бириси этип болса да ал“.

20Эм ол, турып, атасына кетти. Оны эректен коьрип, атасы аяды; алдына ювырып барып, кушагына алды, оьпти. 21Улы ога: „Атам, мен Алладынъ эм сенинъ алдынъда куьналы болдым. Энди сенинъ улынъ деп аталмага да тийисли тувылман“, – деди.

22Ама атасы оьзининъ кулларына: „Тез барып, энъ яхшы кийимди аькелип, оны кийиндиринъиз, бармагына юзик салынъыз, аякларына машпак кийгистинъиз!

23Бесленген бузавды аькелип шалынъыз; зияпет этип, байрам этеек! 24Неге десе меним бу улым оьлген эди, мине ол тирилди, ол йойтылган эди, энди табылды“, – деди+.

25Сол заманда онынъ уьйкен улы кырда болган эди; ол кайтып, уьйге ете баслаганда, уьйде йыр анъларын эм биюв тавысларын эситти. 26Ол куллардынъ бирисин шакырды, онда не зат болатаганын сорады.

27Кулы ога: „Сенинъ ининъ кайтып келди, атанъ онынъ сав-саламат кайтканы уьшин куванганыннан, бесленген бузавды шалдырды“, – деди.

28Тувнъыш улы ашувланды эм уьйге киргиси де келмеди. Сонда атасы шыгып, ога тилек салды. 29Тек улы: „Сол йылларда мен сага, кулдай, иследим, бир заманда да айтканынънан шыкпадым. Сен, болсанъ, меним уьшин кишкей улак та сойып, тенълерим мен байрам этпеге да бермединъ. 30А энди, муьлкинъди яман хатынларга шашып таьвескен бу улынъ уьйге кайтканда, сен онынъ уьшин бесленген бузавды шалгансынъ!“ – деди+.

31Атасы ога: „Улым, сен аьр вакыт мени мен бирге эдинъ, эм буьтин муьлким – сеники. 32Ама биз, сенинъ бу ининъ оьлип тирилгени эм йойтылып табылганы уьшин куванып, байрам этпеге керекли боламыз“, – деди».

16

Намыссыз уьй юргистуьвши акында таварых

16^1Иса Оьзининъ сокталарына айтты: «Бир бай аьдемнинъ уьй юргистуьвшиси болган. Ол онынъ муьлкин шашады деген хабар байга етеди. 2Иеси оны шакырып: „Мен сенинъ акында не затлар эситемен? Оьз исинъ акында эсап бер, неге десе сен муннан арбатында уьй юргистуьвши болалмайсынъ“, – дегенди айтады.

3Сонда уьй юргистуьвши оьзи оьзине: „Мен не этейим? Ием меннен уьй исин юргистуьвди алаятыр. Ер казып болмайман, тиленмеге уяламан. 4Уьй исин юргистуьвден шыгарылган заманда, мени оьзлерининъ юртларына алгандай этер уьшин не ислемеге керегин билемен“, – деди.

5Сонъыннан оьз иесине борышлары болган аьдемлерди бир бирлеп шакырып, бириншисине: „Меним иемге не шаклы борышлысынъ?“ – деди.

6Аьдем ога: „Юз оьлшем май борышлыман“, – деп яваплады.

Ол ога: „Кагытларынъды ал да, олтырып, тез болып элли деп яз“, – деди.

7Сонъ баскасына: „А сен нешев борышлысынъ?“ – деди.

Аьдем: „Юз оьлшем бийдай“.

Ога да: „Кагытларынъды ал да сексен оьлшем деп яз“, – дегенди айтты.

8Иеси намыссыз уьй юргистуьвшисин, оьзин акыллы тутканы уьшин, мактады. Белгилисинше, бу оьмирдинъ аьдемлери оьзлериндей болганлар ман ислевде ярыктынъ балаларыннан[*] акыллырак+. 9Мен сизге айтаман: сосы дуныя байлыгы ман оьзинъизге дослар табынъыз. Соьйтип, байлыгынъыз йок болганда, сизди оьмирлик меканларга кабыл этерлер.

10Азда сенимли болган, асламында да сенимли, а азда сенимсиз, асламда да сенимсиз+. 11Сонынъ уьшин, сиз сосы дуныядынъ байлыгына сенимсиз болсанъыз, оьмирлик байлыкты сизге сенип ким аманат этер+? 12Эгер де сиз баскадынъ муьлки мен сенимли болмаган эсенъиз, оьз муьлкинъиз болгандай этип, сизге ким затын сенип берер?

13Эш бир кул эки иеге бирден куллык эталмайды; неге десе ол яде олардынъ бирин коьрип болмас, а экиншисин яратар, яде биревине бек шалысар, а экиншисине эс бермес. Сиз бир ок заманда Аллага да, байлыкка да кул болалмассыз»+.

Таурат пан Алла Патшалыгы

14•Акша суьетаган парисейлер де бу затлардынъ баьрисин эситтилер эм Исага куьлетаган эдилер+. 15Ол, болса, айтты: «Сиз оьзинъизди аьдемлер алдында туврашыллардай этесиз, ама Алла сизинъ коьнъилинъиздегин биледи, неге десе аьдемлер арасында йогары бааланган затты Алла коьрип болмайды+.

16Таураттынъ эм пайхамбарлардынъ заманы Яхъяга дейим болган эди. Оннан сонъ, болса, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабар увазланып бериледи. Ога аьр ким де куьш салувы ман киреди+. 17Ама Таураттынъ бир сызыгы йогалганнан эсе де, коьк пен ердинъ йогалувы тезирек болаяк+.

18Ким пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол зиналык этеди, талакланган хатынга уьйленуьвши де солай ок этеди»+.

Бай эм Лазар

19«Бир бай аьдем болган. Ол карагошкыл-кызыл эм баа кумашлардан кийим киетаган болган эм аьр куьн кейифли яшаган. 20А онынъ каралдысынынъ капысында Лазар атлы пакыр ятатаган эди. Онынъ уьсти буьтин котыр ман ябылган эди. 21Ол, байдынъ сыпырасыннан туьскен увак-туьеклерин де еп, тамакланмага куьсейтаган эди. Ийтлер де келип, онынъ котырларын ялайтаган эдилер.

22Вакыты келгенде, пакыр оьледи эм маьлеклер оны Ибрагимнинъ кушагына аькетип бередилер. Бай да оьледи, оны да коьмедилер+. 23Ахыретте азап шеккен бай коьзлерин коьтергенде, алыста Ибрагимди эм онынъ кушагында Лазарды коьреди+. 24Ол кышкырып: „Атам меним Ибрагим, языксын мени эм Лазарды йибер! Ол бармагын сувга малып, меним тилимди сувытсын, неге десе мен бу отта азап шегемен“, – дегенди айтты+.

25Ама Ибрагим: „Улым! Эсинъе туьсир, сен яшавынъда ийги затларынъды алдынъ, а Лазар яман аьлде эди. Энди ол мунда юбаныш тапты, а сен азап шегесинъ. 26Оннан сонъ, бизим арамызда тик кая бар, соннан себеп сенинъ ягынъа оьтпеге суьйген оьталмаяк эм эш бирев де сеннен бу якка коьшалмас“, – деп яваплады.

27Бай: „Булай эсе, атам, сеннен тилеймен, Лазарды меним ата юртыма йибер. 28Неге десе менде бес тувган кардаш бар; Лазар оларга коьргенин айтсын, олар да бу азап шегуьв ерине келип олтырмасынлар“, – дегенди айтты.

29Ибрагим ога: „Оларда Муса эм пайхамбарлардынъ китаплары бар. Оларга тынъласынлар“, – деди+.

30А ол: „Йок, Ибрагим атам, оьлгенлерден бирев оларга келсе, олар тевбеге туьсерлер“, – деди.

31Бу затка Ибрагим: „Эгер олар Мусады эм пайхамбарларды тынъламайтаган болсалар, бирев оьлилерден тирилсе де, оларды ынандыралмас“, – деп яваплады»+.

17

Йолдан тайдырув, кешируьв, иман эм борыш акында

17^1•Иса Оьзининъ сокталарына булай айтты: «Аьдемлерди йолдан тайдыратаган затлар келмей калмаяк, ама бу затларды болдырганга кайгы!+
2Бирев бу кишкейлердинъ бирин йолдан тайдырганнан эсе, мойнына туьйирмен тасы тагылып, денъизге тасланса, ога яхшырак болар эди+. 3Сонынъ уьшин сак болынъыз! Эгер (иман) кардашынъыз куьнага туьсетаган болса, ога айыбын айтынъыз, а эгер тевбеге келип оькинсе, оны кеширинъиз+. 4Эгер дейим ол куьнине ети кере сага карсы болып куьнага кирсе, ети кере: „куьнагаан – оькинемен“, – деп келсе, оны кешир»+.

5Элшилери Раббийден: «Бизим ынанувымызды коьбирек эттага!» – деп тиледилер+.

6«Эгер сизинъ шуьшитки буьртиги кадер иманынъыз болса, сиз бу ынжыр терегине: „Муннан тамырынъ ман сувырылып алынып, оьзинъди денъизге олтырт“, – десенъиз, ол сизге бойсынар», – деди Раббий.+

7«Айтпага, сизде сабаншы яде койшы кулынъыз бар. Ол кырдан кайткан заманда: „Тез болып кир, сыпыра янына олтыр“ – деп, айтарма экенсиз? 8Йок, сиз керисинше ога: „Мага кешки ас аьзирлеп куй да, белинъди бувып, мен ашап-ишкен вакытта мага аякшылык эт; оннан сонъ оьзинъ де ашап-ишерсинъ“, – деп айтарсыз. 9Сиз буйырыкларынъызды толтырган кулынъызга разылыгынъызды сонъында айтарма экенсиз? 10Сиз де солай, оьзинъизге буьтин буйырылганларды эткеннен сонъ: „Биз маьнесиз куллармыз, неге десе биз тек борышымызды толтырдык“, – деп айтарсыз».

Авыр тери маразлы он аьдем

11Ерусалимге йолланганда Иса Галилея ман Самария арасындагы мажа бойы ман оьтип бараятыр эди. 12Бир авылда Оны он авыр тери маразлы йолыкты. Олар эректе токталдылар да+
13коьтеринки тавыс пан: «Насихатшы Иса, бизди языксын!» – деп, кышкырдылар.

14Иса оларды коьргенде: «Барынъыз да дин куллыкшыларга коьрининъиз!» – деди. Олар бараятырып, йолда тазаландылар+. 15Олардынъ бириси, оьзининъ савартылганын коьргенлей, кери кайтты эм куьшли давысы ман Аллады данъклап баслады. 16Ол Исадынъ аягына йыгылды, Ога сав бол деди. Бу аьдем – самарияшы эди+.

17Сонда Иса: «Аьше, тазаланганлар онав тувылма эди? Тогызы ша кайдады? 18Тек бу тыс кыралшыдан баска Аллады данъкламага кайткан болмадыма экен?» – деп сорады. 19Ога да: «Тур да бар, сенинъ иманынъ сени сав этти», – дегенди айтты+.

Алла Патшалыгынынъ келееги акында

20•Бир йол парисейлер Исадан: «Алла Патшалыгы кашан келеек?» – деп сорадылар.

Иса оларга явап берип: «Алла Патшалыгы сиз ойлаган заманда келмеек+. 21Эш бирев де: „Ол булайда“, яде „Ол анда“, – деп айталмас, неге десе Алла Патшалыгы сизинъ аранъызда», – деди.

22Сонъ Ол сокталарына айтты: «Аьдем Улынынъ куьнлерининъ тек бирин болса да коьргинъиз келеек вакыт етер, ама коьрмеексиз+. 23Аьдемлер сизге: „(Масих) мине мунда!“, яде „Мине онда“, – деп айтаяклар. Барманъыз, ызыннан иерменъиз!+
24Неге десе айындырыктынъ йылтыраганы коькти бир кыйырыннан экинши кыйырына дейим ярыклаткандай болып, Аьдем Улы да Оьзи келген куьнинде солай ок болаяк. 25Ама алды ман Ол коьп азаплардан оьтпеге керек эм бу тукым Оны шет какпага тийисли болаяк+.

26Нухтынъ куьнлеринде калай болган болса, Аьдем Улы куьнлеринде де солай ок болаяк+. 27Нух кемеге минген куьнге дейим аьдемлер ашадылар, иштилер, хатын алып, киевге бардылар. Сонъ сав дуныяды сув алып, баьрисин де аьлек этти+. 28Солай ок Луттынъ куьнлеринде де болды. Аьдемлер ашадылар, иштилер, сатув-алув эттилер, урлык шаштылар эм уьй туьзеттилер. 29Ама Лут, Содом шахарын калдырып шыккан куьн, коьктен ямгыр болып, от пан коькирт явды эм баьрисин аьлек этти+.

30Аьдем Улы келген куьнинде де тамам солай болаяк. 31Сол куьн ким уьйининъ тоьбесинде болса, уьйиндеги затларын алар уьшин тоьменге туьспесин эм далада болган да кери кайтпасын+. 32Луттынъ пишесине болган затты эсинъизге туьсиринъиз!+
33Ким оьзининъ яшавын куткарувга шалысса, сол оны йойтар; а ким яшавын йойтса, сол оны саклар+. 34Сизге айтаман: сол туьнде экев бир орындыкта болаяк: бириси алынаяк, экиншиси калдырылаяк. 35Эки хатын бирге туьйирмен тартып тураяк; бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк. 36Эки аьдем далада болаяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк[*]».

37«Раббий, бу кайда болаяк?» – деп сорадылар.

18

Иса оларга: «Илес кайда болса, кувалдылар да сонда йыйылар», – деп яваплады.

Тул хатын эм имансыз кады акында таварых

1Иса тагы да оларга аьр вакыт дува этуьв мен уьмит уьзбей турувдынъ кереги акында таварых айтты:+
2«Бир шахарда Алладан да коркпаган, аьдемлерден де уялмаган бир кады болган.

3Сол ок шахарда бир тул хатын яшаган эм ол кадыга барып: „Мени душпанымнан коршаласана“, – деп, тилеп турган.

4Кады бир кесек заманды ога унамай турган, ама сонъында ишиннен: „Мен Алладан коркпасам да, аьдемлерден уялмасам да, 5бу тул хатын мага тынышлык бермей турганы уьшин оны коршалайым, мени дайым келип бездирмес“, – деп ойлайды».

6Эм Раббий: «Имансыз кадыдынъ не айтканын эситесизбе? 7Аьше, Алла куьни-туьни Ога кышкырып тилек тилеп турган сайлап алганларын коршаламаякпа экен? Оларды коьп заман саклатаякпа+? 8Сизге айтаман: Алла оларды кешиктирмей тез арадан коршалаяк. Тек Аьдем Улы келгенде, ерде тагы да иманды табарма экен?» – деди+.

Парисей эм ясакшы акында таварых

9Солай ок баскаларга мисетсинмей карап, оьзлерин туврашыл этип санайтаган бирер кавымларга Иса сосы таварыхты айтты:+
10«Эки аьдем Алладынъ уьйине дува этпеге бардылар, олардынъ бири парисей, а баскасы ясакшы болган+. 11Парисей турады да оьзининъ ишиннен: „Я Алла! Мен баска аьдемлердей, йолбасар, арам ниетли, зиналык этуьвши, яде болса мине бу ясакшыдай болмаганым уьшин сага шуькир этемен+. 12Мен юмада эки кере ораза тутаман эм буьтин алатаган келимнен он кесегининъ бир боьлигин беремен“, – деп дува этеди+.

13Ясакшы болса, эректе турып, коькке коьзин де коьтералмай, коькирегине сога-сога: „Я Алла, мени, куьналыды, языксын!“ – дейди.

14Сизге айтаман: Парисейден эсе сосы аьдем (Алла алдында) акланып уьйине кайткан, неге десе оьзин-оьзи коьтеруьвши аьр ким тоьменленеек, а оьзин-оьзи тоьменлетуьвши коьтерилеек»+.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

15•Исага, колын тийгистсин деп, яс балаларды да аькелетаган эдилер. Сокталар болса, муны коьргенде, сол аьдемлерди тыйып басладылар. 16Иса балаларды оьзине шакырып: «Койынъыз сабийлерди, Мага келсинлер. Оларга шырмав этпенъиз, неге десе Алладынъ Патшалыгы сондайлардыкы. 17Сизге дурысын айтаман: Алла Патшалыгын баладай кабыл этпеген аьдем ога бир заманда да кирмеек»+.

Байлык эм оьмирлик яшав

18•Басшылардынъ бириси Исадан: «Яхшы Устаз, оьмирлик яшавдан уьлисли болар уьшин мага не этпеге керек?» – деп сорады+.

19Иса ога: «Неге Мага яхшы деп айтасынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. 20Онынъ парызларын билесинъ: „Зиналык этпе, аьдем оьлтирме, урлама, ялган шаатлык этпе, атанъ ман ананъды оьрметле“», – деп айтты+.

21А ол болса: «Булардынъ баьрисин де бала шагымнан толтыраман», – деп яваплады+.

22Муны эситкенде, Иса ога: «Сага энди де бир зат етиспейди: савлай болган затынъды сат та акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ Меним артымнан ызла», – деди+.

23Ол болса, муны эситип, мыдахланды, неге десе бек бай эди. 24Иса, онынъ мыдах болганын коьрип, айтты: «Байлыгы болганларга Алла Патшалыгына кирмеге калай кыйын! 25Неге десе бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш».

26Муны эситкенлер: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – деп сейирсиндилер.

27Ама Ол: «Аьдемлер этип болмас затларды Алла этип болады», – деди+.

28Сонъ Ога Петер: «Мине биз болган затымызды калдырып, Сенинъ артынънан ызладык», – дегенди айтты+.

29Ога Иса: «Сизге дурысын айтаман: Алла Патшалыгы уьшин уьйин, пишесин, ага-инилерин, ата-анасын, яде сабийлерин калдырган аьр аьдем,+
30бу шакта болганыннан коьп кере артык алаяк эм келеек шакта оьмирлик яшав да табаяк», – деп яваплады.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

31•Иса он эки соктасын бир янына аькетип: «Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы акында пайхамбарлар язганларынынъ баьриси де толтырылаяк. 32Оны баска миллетлерге тапшыраяклар эм олар Оны маскаралап, корлаяклар, Ога туькирееклер, 33Оны камышылаяклар эм оьлтирееклер, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек», – деди+.

34Ама сокталары бу соьзлердинъ бирин де анъламадылар: олардан бу соьзлердинъ маьнеси ясырынган эди, олар айтылганларга туьсинмедилер+.

Ериходынъ касында сокырдынъ савартылувы

35•Иса Ерихо шахарга ювыклаган эди. Сол вакытта йолягада олтырган бир сокыр садака тилейтаган эди. 36Ол касыннан аьдемлердинъ озып бараятырганын эситип, не зат болатаганын сорады.

37Ога: «Назаретши Иса озып бараятыр», – деп билдирдилер.

38Сонда ол: «Даут Улы Иса, мени языксын!» – деп кышкырды+. 39Алдыда бараятырганлар оны тыйып, бакыртпаска шалыстылар, ама ол тагы да куьшлирек: «Даут Улы, мени языксын!» – деп кышкырыклады.

40Иса токталды да сол аьдемди янына келтирмеге буйырды. Сокыр Онынъ касына келгенде, Иса оннан: «Мен сага эткендей не зат тилейсинъ?» – деп сорады.

41«Бийим! Меним коьргим келеди», – деди.

42Иса ога: «Коьзлеринъ ашылсын! Иманынъ сени сав этти», – деди+. 43Аьдемнинъ сол саьатлей коьз коьруьви кайтты эм ол, Аллады данъклап, Исадынъ ызыннан иерди. Буьтин халк муны коьргенде, Аллады мактап баслады.

19

Ясакшы Закай

19^1Сонъ Иса Ерихога кирип, онынъ иши мен оьтип бараятыр эди. 2Онда ясакшылардынъ басшысы Закай атлы бай аьдем бар эди. 3Ол Исады коьрмеге эм Онынъ ким экенин билмеге шалысты, тек бойы маштак болган себепли, Оны аьдемлер арасыннан коьралмады. 4Сонда ол, Исады коьрер уьшин алдыга шабып барып, йол уьстиндеги кийик ынжыр терекке минди.

5Иса сол ерге еткенде, йогарыга карап, оны коьрди де ога: «Закай, тез болып туьс, буьгуьн Мага сенинъ уьйинъде конак болмага тийисли», – деди. 6Закай тез болып туьсти эм, куванып, Исады уьйине кабыл этти.

7Оны коьргенлердинъ баьриси де разы болмай, куьналыдынъ конагы болды деп, соьз этип басладылар+.

8Закай болса, турып, Раббийге: «Мен соьле муьлкимнинъ яртысын пакырларга уьлестирейим. Эгер дейим биревди бир зат пан алдаган болсам, ога доьрт кабат арттырып берейим!» – дегенди айтты+.

9Иса: «Буьгуьн бу юртка да куткарылув келди, неге десе бу аьдем де Ибрагимнинъ улы+. 10Аьдем Улы йойтылганды таппага эм куткармага келген, сайсы», – деди.

Он куьмис мина акында таварых

11•Иса Оны тынълаганларга бир таварых косып айтты. Ол энди Ерусалимге ювыклап келген эди эм халк, тез арадан Алла Патшалыгы ашылаяк деп, саклай эди+. 12Иса булай айтты: «Аксуьек асылыннан бир аьдем оьзине патшалыкты алып кайтаяк болып, узак кыралга йолланаятыр эди. 13Кетеектен алдын ол, оьзининъ он кулын шакырып, оларга он куьмис мина[*] берди де: „Мен кайтканша, бу акшады саьвделикке йиберинъиз“, – деди.

14Ама сол кыралдынъ аьдемлери оны коьрип болмайтаган эдилер эм ызыннан элшилер йиберип: „Бу аьдемнинъ бизге патша болып келгенин суьймеймиз“, – деп айттырдылар+. 15Ол патша болганда, кайтып келип, ким кайдай келим туьсиргенин билер уьшин, акша тапшырган кулларын шакыртты.

16Биринши кулы келип: „Бийим, сенинъ бир куьмис минанъ он кайта коьп келим келтирди“, – деп билдирди.

17Патша: „Аьперим! Сен яхшы кулсынъ. Кишкей затта сенимли болганынъ уьшин, он шахарга аьким бол“, – деп айтты+.

18Экинши кулы келип: „Бийим, сенинъ бир куьмис минанъ бес кайта оьскен“, – деди.

19Патша ога да: „Сен бес шахарга басшылык эт“, – деди.

20Сонъ уьшинши кулы келип: „Бийим, мине сенинъ акшанъ. Мен оны, явлыкка туьйип, сакладым. 21Сен каты аьдем болган себепли, мен сеннен корктым: салмаганынъды аласынъ, шашпаганынъды орасынъ“, – деди.

22Сонда бийи ога: „Ай, яман кул! Мен сенинъ соьзлеринъ мен сени шуьшинъе еткерермен! Соны ман, сен меним каты аьдем экенимди, салмаганымды алувымды, шашпаганымды орувымды биле эдинъме? 23Аьше, сен не уьшин меним акшамды саьвдегерликке, хайыры ман кайтарар уьшин, йибермединъ?“ – деди.

24Соннан сонъ ол янында турганларга: „Оннан куьмис минады алынъыз да он минасы болганга беринъиз“, – дегенди айтты.

25Олар: „Бийим! Онынъ онсыз да он минасы барды да!“ – дедилер.

26Ол: „Мен сизге айтаман: Кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 27Меним оларга патша болганымды унамаган душпанларымды мунда аькелинъиз, меним алдымда кылыш пан оьлтиринъиз“», – дегенди айтты+.

Иса Ерусалимге киреди

28•Сол соьзлерди айтканнан сонъ, Иса олардынъ алдында барып, Ерусалимге ювыклап келди. 29Зейтун тавы деп аталатаган тавдынъ этегинде орынласкан Бетпагей мен Бетхиний эллерге янасып келгенде, Ол Оьзининъ сокталарынынъ экисин булай айтып йиберди:+
30«Алдыдагы элге барынъыз. Онда киргенлей, бир заманда да уьстине эш бир аьдем де минмеген, байланып турган яс эшекти табарсыз; оны шешип, мунда алып келинъиз. 31Эгер ким де болсын бирев сизден: „Неге шешесиз?“ – деп сораса, – „Ол Раббийге керек“, – деп айтарсыз».

32Йиберилгенлер барып, Иса айтканша таптылар. 33Олар яс эшекти босатаятканда, иелери: «Оны не уьшин шешип аласыз?» – дедилер.

34Олар: «Ол Раббийге керек», – деп явапладылар.

35Сонъ оны Исага алып келдилер де, абаларын эшекке атып, онынъ уьстине Исады миндирдилер. 36Ол атланып барган заманда, аьдемлер абаларын йол уьстине яятаган эдилер. 37Иса Зейтун тавыннан тоьмен туьскен йолга янасканда, коьп санлы сокталары шатланып, коьтеринки йогары тавыста оьзлери коьрген баьри куьдиретли ислер уьшин Аллады мактап: 38«Раббийдинъ аты ман келеятырган Патша наьсипли болсын! Аспанда – тынышлык, Аллаху-Таалага – данък!» – дедилер.

39Сонда халк арасында болган парисейлердинъ кайбирлери Исага: «Устаз! Сокталарынъды тый!» – дедилер+.

40Ама Иса оларга явап этип: «Сизге айтаман, олар тынып калсалар, таслар кышкыраяклар», – деди.

Иса Ерусалим уьшин йылайды

41Иса шахарга ювыклап келгенде, ога карап, онынъ уьшин йылады+. 42«Ай, эгер буьгуьн сенинъ тынышлыгынъа не зат ярасатаганын билсенъ экен! Ама бу зат энди де сенинъ коьзлеринънен тасада. 43Неге десе сага сондай куьнлер келееклер, ол заманда сенинъ душпанларынъ тоьгерегинънен эндеклер казып, сени курсап алаяклар эм аьр тараптан да кыстаяклар. 44Сени шашаяклар эм ишинъдеги балаларынъды оьлтирееклер, сенде тас уьстинде тас та калдырмаяклар, неге десе Алладынъ сага ярдам этпеге келген вакытын билмединъ», – деди+.

Иса Алла уьйининъ каралдысында

45•Сонъ Иса Алла уьйининъ каралдысына кирип, онда сатув-алув этуьвшилерди кувып, шыгарып баслады. 46Оларга: «„Меним уьйим дува уьйи болар“, – деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

47Иса аьр куьн сайын Алла уьйининъ каралдысында уьйрететаган эди. Бас дин куллыкшылары болса, дин аьлимлери эм де халктынъ басшылары Оны оьлтирмеге колайлы аьл излейтаган эдилер. 48Аман да олар амал табалмадылар, неге десе буьтин халк, таймастан, Онынъ соьзлерин тынълай эди.

20

Исадынъ куваты акында сорав

20^1•Куьнлердинъ бирисинде Иса Алла уьйинде халкты уьйретип эм Ийги Хабарды айтып турганда, Онынъ касына халк аксакаллары ман бирге бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери келдилер де 2Оннан: «Бизге айттага, Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

3Иса явапка булай айтты: «Мен де сизден бир зат сорайым, Мага айтынъыз: 4Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы коьктен болганма, яде аьдемненме?»+

5Олар болса оьз ара соьйлесип: «„Коьктен“, – десек, Ол: „Аьше, сиз ога неге ынанмадынъыз?“ – деп айтар+. 6А эгер „Аьдемнен“, – десек, буьтин халк бизди тас пан сыбалар, неге десе олар Яхъя пайхамбар экенине ынанадылар», – дедилер+.

7Сонъында олар: «Биз кайдан экенин билмеймиз», – деп явапладылар.

8Иса да оларга: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Яман юзимшилер акында таварых

9•Оннан сонъ Иса халкка бу таварыхты айтып баслады: «Бир аьдем юзим бавын олтыртады эм оны юзимшилерге ялга берип, узак заманга тыс элге кетеди+. 10Емис йыюв заманы еткенде, ол бавдынъ юзиминнен уьлисин йиберсинлер деп, кулын юзимшилерге йибереди; тек олар кулын тоьбелеп, бир зат та бермей артына кайтарадылар. 11Тагы да баска бир кулын йибереди, ама олар оны да, тоьбелеп эм корлап, бир зат та бермей артына кайтарадылар. 12Ол яне уьшиншисин йибереди, тек олар оны да яралап, кувып шыгарадылар+.

13Сонда юзим бавдынъ иеси: „Мен не этейим экен? Суьйикли улымды йиберейим, белки, оны коьрип, уялырлар“, – дейди+.

14Ама юзимшилер, ясты коьрип, оьз ара: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калсын“, – деп кенъеседилер+. 15Эм оны бавдан тыска шыгарып, оьлтиредилер.

Энди олар ман юзим бавынынъ иеси не этер экен+? 16Ол келип, сол юзимшилерди оьлтирер, юзим бавын да баскаларга берер».

Муны тынълаганлар: «Олай болмас!» – дедилер+.

17Иса десенъ оларга тигилип карап, айтты: «„Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды“, – деп язылган не затты анълатады? 18Сол тастынъ уьстине ким йыгылса – шашылар, а кимнинъ уьстине сол тас туьссе – эзилер».

19•Сол вакытта дин аьлимлери эм бас дин куллыкшылары, Иса бу таварыхты олар акында айтканын анълап, Оны тутув амалын излей эдилер, ама халктан корктылар.

Урым императорына ясак

20Исады сынап, соьзинде бир терисликти тапкандай эм, терисликти табып, Оны тутып, тоьрединъ карарына эм куватына бергендей, туврашыл болып кылпысыган, тилши аьдемлерди йибердилер+. 21Олар Исадан сорадылар: «Устаз! Биз Сенинъ дурыс соьйлевинъди эм уьйретуьвинъди, биревдинъ хаьтерине карамайтаганынъды, Алладынъ йолына туьз уьйретуьвинъди билемиз. 22Кесарга[*] ясак тоьлейтаганымыз тийислиме яде тийисли тувылма?»+

23Иса болса олардынъ аьйлежигенлерин анълап айтты:+
24«Мага бир динар коьрсетинъиз: мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?»

«Кесардыкы», – деп явапладылар.

25Сонда Ол: «Солай болса, кесардыкын кесарга, а Алладыкын Аллага беринъиз», – деди+.

26Олар Онынъ халк алдында айтатаган соьзлеринде ябыскандай зат табалмадылар эм, Онынъ явабына сейирсинип, тындылар.

Тирилуьв акында сорав

27•Оьликлер тирилмес деп айтатаган садукейлердинъ кайбирлери Исага келип, булай сорадылар:+
28«Устаз! Муса (Тауратта) бизге: „Биревдинъ пишели кардашы баласыз оьлсе, ол тул хатынды алып, кардашы уьшин тукым тувдырсын“, – деп язган+. 29Ети кардаш бар эди. Бириншиси хатын алды да, баласыз оьлип кетти. 30Сол хатынды экиншиси[*]
31эм уьшиншиси алды, сондай болып етисининъ баьриси де, бала калдырмай, оьлдилер. 32Баьрисиннен сонъ хатын да оьлди. 33Солай болганда, кыямет куьнинде ол кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол етевининъ де пишеси болган».

34Иса оларга явап этип айтты: «Бу оьмирдинъ аьдемлери уьйленедилер, киевге де шыгадылар. 35Келеек оьмирге етип, оьлилерден тирилмеге тийисли деп саналганлар болса, уьйленмеек те, байга бараяк та тувыллар+. 36Эм энди оьлмеге де болалмайдылар, неге десе олар, маьлеклердей, тирилген аьдемлер болып, Алладынъ балалары боладылар. 37А оьлгенлердинъ тирилеегин Муса да куьйген коьгемлик акындагы боьликте коьрсеткен. Онда Муса Раббийди: „Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласы“, – деп атаган+. 38Алла оьлгенлердинъ Алласы тувыл, тирилердинъ Алласы эм Ога баьриси де тири!»

39Дин аьлимлерининъ бирерлери Ога: «Устаз! Сен ийги явап бердинъ», – дедилер. 40Соннан сонъ эш бирев де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

Даут Улы акында сорав

41•Иса: «Масих – Дауттынъ Улы деп, неге айтадылар?» – деп сорады+. 42-43«Даут оьзи Забур китабында: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ ягымда олтыр, деп айткан“, – деп язады+. 44Соны ман, Даут Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ Улы калай болар?»

Дин аьлимлерининъ экиюзлилиги

45Буьтин халк тынълаган вакытта, Иса сокталарына айтты: 46«Дин аьлимлериннен сакланынъыз. Олар узын кийимлер кийип юрмеге, майданларда салам алмага, синагогларда энъ йогары орынларда эм тойларда тоьрде олтырмага суьедилер+. 47Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзлерине байырлап, коьзбайлавышка узын дувалар окыйдылар. Ондайлар катырак шуьшлерине еткерилееклер».

21

Тул хатыннынъ садакасы

21^1•Иса, коьзлерин коьтерип, Алла уьйине садака йыйылатаган ерге савгаларын салувшы байларды коьрди+. 2Солай ок онда каьрип тул хатыннынъ эки увак бакыр акшады[*] салганын да коьрди. 3«Сизге дурысын айтаман: бу ярлы тул хатын баьрисиннен де коьбирек салды. 4Неге десе баьриси де оьзлерининъ артыклыгыннан Аллага боьлек эттилер, а бу хатын, колайсыз болса да, яшав уьшин керек болган аьр затын салды», – деди+.

Ахырзаманнынъ нышанлары

5•Кайбиревлер, Алла уьйи баалы таслар ман, савгалар ман ярасыкланган деп, соьйлегенде, Иса айтты: 6«Сиз мунда коьрген баьри затлардан тас уьстинде тас та калмаяк куьнлер келееклер; баьриси де шашылаяк»+.

7Оннан сорадылар: «Устаз, бу затлар кашан болаяк эм булардынъ болаяклары кайдай нышан ман белгиленеек?»

8Иса: «Сак болынъыз, адаспанъыз. Неге десе коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“, яде „Ол вакыт энди ювык“, – деп келееклер. Ондайларга иерменъиз+. 9Согыслар эм козгалыслар акында эситсенъиз, коркпанъыз, неге десе бу затлар алдыда болмага керек, тек заманнынъ ахыры сонда ок болмаяк».

10Тагы да оларга айтты: «Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка карсы коьтерилеек,+
11Туьрли ерлерде куьшли ер сенъкилдевлер, ашлыклар эм оьлетлер, коьктен коркынышлы коьринуьвлер эм уллы нышанлар болаяклар+. 12Бу затлардынъ баьрисиннен алдын Меним атым уьшин сизди ыслаяклар, артынъыздан калмай кыйнаяклар, синагоглар ман тутнакларга тапшырып, патшалар ман тоьрелердинъ алдына аькетееклер+. 13Ол шаатлык этер заманынъыз болаяк. 14Соны ман коьнъилинъизге салып койынъыз: оьзимизди кайтип коршалармыз деп эртерек ойланманъыз. 15Неге десе Мен сизге соьз усталыгын да, акыллылыгын да берермен, сизинъ душпанларынъыздынъ бири де ога не карсы туралмас, не де карсы соьз айтаялмас+. 16Сизди ата-аналарынъыз да, ага-инлеринъиз де, кардашларынъыз-досларынъыз да сатарлар, эм кайбиревлеринъизди оьлтирерлер. 17Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. 18Тек сизинъ басынъыздан бир шаш туьги де туьспеек+. 19Шыдамлыгынъыз бан янынъызды куткарарсыз.

20•Ерусалимди аскерлер курсап алганын коьргенинъизде, онынъ шашылув заманы еткенин билинъиз. 21Ол шакта Юдеядагылар тавларга кашсынлар, шахардагылар оннан шыксынлар, тоьгерегинде болганлар онда кирмесинлер. 22Неге десе булар Алла халкын язалаяк, язылганлардынъ баьриси де толтырылаяк куьнлер болаяк. 23Сол куьнлерде бала эмгисткен аналарга эм авыраяклы хатынларга бек кыйын болаяк. Бу кырал уьйкен кыйынлык шегеек эм Алладынъ ашувы бу халкка туьсеек+. 24Кылыштынъ оьткирлигиннен йыгылаяклар эм есирге аькетилип буьтин миллетлерге таралтылаяклар. Ерусалим баска миллетлер мен тапталаяк эм сондай болып, олардынъ заманы озганша, тураяк+. 25•Куьнде, айда, юлдызларда коркынышлы нышанлар болаяк, а ер уьстиндеги халклар кыйналып, толкынласып гуьрилдеген денъизден корккандай болаяклар. 26Дуныяга келеек аьлеклерди саклавдан эм коркувдан аьдемлердинъ янлары шыгаяк, неге десе коьктинъ затлары[*] силкинеек. 27Сонда булыт ишинде уллы куьдирети, данъкы ман келеятырган Аьдем Улын коьрееклер. 28Сол затлар болып басланган заманда, турынъыз да, басларынъызды коьтеринъиз, неге десе куткарылувынъыз ювыклап келеятыр».

Ынжыр теректинъ дериси

29•Эм Иса оларга сосындай таварыхты айтты: «Ынжырга эм баьри тереклерге каранъыз. 30Олар япырак ярып баслаганда, сиз оны коьрип, энди яз ювыклаганын билесиз. 31Соьйтип, сиз де сол затлардынъ болатаганын коьргенде, Алла Патшалыгы ювыкта экенин билинъиз. 32Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 33Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар+. 34Оьзинъизге сак болынъыз, юреклеринъиз коьп ашап, ишип-эсиргеннен эм яшав каьриннен авырмасынлар эм де ол куьн сизге куьтпегенлей келип калмасын. 35Неге десе ол куьн ер уьстинде яшавшылардынъ баьрисин де тузактай келип тутаяк. 36Сонынъ уьшин аьр заман сак болынъыз. Болаяк буьтин бу кыйынлыклардан кутылмага эм Аьдем Улы алдында турмага тийисли болар уьшин дува этинъиз»+. 37Куьндиз Иса Алла уьйинде уьйрететаган эди, а туьнлерин шахардан шыгып, Зейтун тавда озгаратаган эди+. 38Эртенъ сайын халк Оны тынъламага Алладынъ уьйине йыйылатаган эди.

22

Юда Исады сатады

22^1•Пасха деп аталатаган ашымаган оьтпеклер байрамы ювыклай эди+. 2Бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери Исады кайтип болса да йок этуьв амалын излестиретаган эдилер, неге десе халктан корктылар. 3Он экидинъ бириси болган Искариот атлы Юдага шайтан кирди+. 4Ол бас дин куллыкшылары ман Алла уьйининъ каравыл басшыларына барып, Исады оларга калай ыслатаягын соьйлести. 5Олар кувандылар эм ога акша бермеге разылыгын билдирдилер. 6Юда соьз берди эм, халк болмай, Исады оларга ыслап берер уьшин онъайлы кезуьв излеп баслады+.

Сонъгы ас

7•Пасха козысы шалынмага тийисли болган ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьни етти+. 8Иса: «Барынъыз, бизге ашарга Пасха асын аьзирленъиз», – деп, Петер мен Яхъяды йиберди.

9Олар Исадан: «Асты каерде аьзирлемеге буйырасынъ?» – деп сорадылар.

10Иса: «Сиз шахарга кирсенъиз, сизге шоьлмек пен сув алып бараятырган киси расар. Онынъ артыннан барынъыз да, ол кирген уьйге киринъиз. 11Сол уьйдинъ иесине: Устаз сеннен: „Мен сокталарым ман бирге Пасха асын ашаяк боьлме кайдады? деп сорайды“ – дерсинъиз. 12Ол сизге йогарыда ярастырылган уьйкен боьлмеди коьрсетер, сонда асты аьзирлерсинъиз», – деди.

13Олар кеттилер де, аьр неди де Иса айтканша табып, Пасха асын аьзирледилер. 14•Заманы еткенде, Иса элшилери мен бирге сыпырадынъ янына орынласты. 15Оларга: «Мен азап шегеегимнен алдын сосы Пасха асын сизи мен бирге емеге бек суье эдим. 16Сизге айтаман: Энди Мен Пасха асын, ол Алла Патшалыгында толы маьнесине еткенге дери, ашамаякпан»+.

17Сонъ Иса аякты алып, шуькир дувасын этип: «Муны алынъыз да оьз ара уьлесинъиз. 18Неге десе Алла Патшалыгы келгенге дейим Мен энди юзим емисиннен этилгенди ишеек тувылман деп, сизге айтаман», – деди. 19Сонъ оьтпекти алып, шуькир дувасын этип, оны сындырды да: «Бу – сизинъ уьшин берилген шаркым; Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деп, сокталарына узатты+. 20Солай этип астан сонъ аякты та алып: «Бу аяк – сизинъ уьшин тоьгилген Меним каным ман бегитилген янъы антласув», – деди. –+
21«Эм мине Мени сататаганнынъ колы Меники мен бирге сыпырада+. 22Олай болса да, Аьдем Улы, Ога белгиленгендей, кетеди, тек Оны сатаяк аьдемге кайгы!»+

23Олар: «Бизим арамызда ол затты кайсымыз этер экен?» – деп, бири-бириннен сорап басладылар.

Ким энъ уьйкен?

24•Сокталар арасында кайсымыз энъ уьйкен деп саналмага болаяк деген эрисуьв шыкты. 25Сол заманда Иса айтты: «Миллетлердинъ патшалары халкты юмсайдылар эм аькимлери ийгилик этуьвшилер деген атты юргистедилер. 26Сиз олардай болманъыз. Керисинше, сизинъ аранъыздагы энъ уьйкенинъиз кишкей болмага керек эм басшылык эткенде кулдай болсын+. 27Неге десе ким уьйкен: сол сыпыра янында олтырганма яде ога кылынатаганма? Олтырган тувылма? А Мен сизинъ аранъызда кулдайман+. 28Олай болса да сиз Мени мен баьри кыйынлыкларымда да бирге болгансыз+. 29Атам Мага бир патшалык бергендей, Мен де сизге бир патшалык беремен+. 30Патшалыгымда Меним сыпырамнан ашаяк-ишеексиз эм де, Исраилдинъ он эки ырувына оьким этпеге такка олтыраяксыз», – деди+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

31•«Шимон, Шимон! Шайтан сизди, бийдайды элегендей этип, элемеге суьйген эди. 32Ама Мен, иманынъ кемимесин деп, сенинъ уьшин дува эттим. Эм сен (Аллага) кайтып келгенде тувганларынъда да иманды бегит», – деди Иса+.

33Петер Исага: «Раббий! Мен Сени мен тутнакка да, оьлмеге де аьзирмен», – деп яваплады+.

34Ама Иса: «Петер, сага айтаман, буьгуьн кораз кышкырганша, танымайман деп, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деди.

35Сонъында Иса: «Мен сизди бокшасыз, артпаксыз, машпаксыз йиберген заманда, бир заттан болса да етиспевликлер сездинъизбе?» – деди.

«Эш бир заттан да болмады», – деп, явап бердилер сокталары+.

36Сонда Иса: «Ама энди бокшасы болган оны алсын, артпагын да алсын; а кимде йок болса, сол абасын сатып, кылыш алсын. 37Сизге айтаман: „Ол кыянатшыларга саналды“, – деп язылган соьзлер Меним уьстимде толтырылаяк. Неге десе Меним акымда язылганлар ахырына келеятырлар», – деди.

38Сокталар Ога: «Раббий! Мине мунда эки кылыш бар», – дедилер.

Иса оларга: «Етер!» – деди.

Иса Зейтун тавда

39•Сонъ Иса шыгып, аьдетинше, Зейтун тавга кетти; Оны ман бирге сокталары да бардылар. 40Онда барып еткенлей, Иса оларга: «Азгырувга туьсип олтырмас уьшин дува этинъиз», – деди+. 41Оьзи де, олардан тас атым кадер шетке кетип, тизиннен шоьгип: 42«Атам! Эгер Сен ийги коьрсенъ, бу ашы аякты[*] Меннен аькет, тек Мен суьйген зат тувыл, Сен суьйген зат болсын», – деп тиледи. [+
43Сол вакытта Исадынъ янына коьктен маьлек келип, Ога куват берди+. 44Яны кыйналганлыктан, Иса мукаятланып тилек тиледи эм Онынъ тери, кан тамшыларындай болып, ерге тамдылар.]

45Иса, тилек эткен орныннан турып, сокталарына келгенде, олардынъ кайгырувдан уйклап ятканын коьрди. 46«Неге уйклайсыз? Турынъыз эм азгырувга туьспес уьшин дува этинъиз», – деди.

Иса ысланады

47•Иса айта турганнынъ арасында, бир коьп кисилер келдилер, олардынъ алдында он экидинъ бириси Юда келе эди. Ол Исады оьбер уьшин янына келди[*]+. 48Иса, болса, ога: «Юда! Аьдем Улын оьбуьв мен сатасынъма?» – деди.

49Исадынъ янында болганлар, истинъ кайда барганын коьрип, Ога: «Раббий! Кылышты алаякпа?» – деп сорадылар+. 50Олардынъ бириси, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ онъ кулагын шапты.

51Сонда Иса: «Бу затты койынъыз, токтанъыз!» – деди де, кулдынъ кулагына колын тийгистип, сав этти.

52Иса Оьзин аькетпеге келген бас дин куллыкшыларга, Алла уьйининъ каравыл басшыларына эм аксакалларга: «Йолбасарга шыккандай, кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! 53Мен аьр куьн сайын сиз бен бирге Алла уьйинде болатаган эдим эм сиз Мага кол коьтермединъиз. Ама энди сизинъ заман, каранъалык бийлеген кезуьв», – деди+.

Петер Исадан басын алады

54•Соннан сонъ олар Исады тутып бас дин куллыкшыдынъ уьйине алып келдилер. Петер болса эректен карап, ызыннан барды.

55Каралдыдынъ ортасында йыйылганлар, от ягып, баьриси бирге олтырганда, Петер де олардынъ арасына кирип олтырды. 56Бир таьвке кыз Петердинъ от янына олтырганын коьрди де, ога тигилип карап: «Бу аьдем де Оны ман бирге эди», – деди.

57Ама Петер: «Хатын, мен Оны танымайман», – деп, Исадан басын алды.

58Бираздан сонъ баска бирев оны коьрип: «Сен де олардансынъ», – деди.

Ама Петер: «Тувылман, эй, аьдем!» – деди.

59Бир саьат кадер заман оьткенде, тагы да олардынъ бириси: «Уьшини мен де, бу да Оны ман бирге эди, неге десе ол – галилеяшы», – деп, катырып айтты.

60Ама Петер: «Эй, аьдем, мен сенинъ не зат айтатаганынъды анъламайман», – деди. Сол саьатлей, сосы соьзлерди айтаятырганда, кораз кышкырды. 61Сол заманда Раббий, бурылып, Петерге карады, Петер де Раббийдинъ ога: «Кораз кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деп айткан соьзлерин эсине туьсирди+. 62Петер тыска шыгып, оьксип-оьксип йылады.

63•Исады ыслап турган аьдемлер, Оны маскаралап, тоьбелей эдилер. 64Коьзлерин байлап[*], Оннан: «Пайхамбарлык эт, сени ким сокты, айт», – деп сорайтаган эдилер. 65Олардан баска да коьп яман соьзлер айтып, Исады мыскылладылар.

Иса межлис алдында

66•Танъ атканда, халктынъ аксакаллары, бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери йыйылдылар эм Исады оьзлерининъ межлисине алып кеттилер. 67«Бизге айт, Сен Масихсинъ ме?» – деп кадалып сорадылар.

Иса оларга: «Эгер сизге айтсам, сиз ынанмассынъыз. 68Эгер сизден сорасам да, сиз Мага явапламаяксыз эм Мени босатпаяксыз. 69Эндиден арбатын Аьдем Улы куьдиретли Алладынъ онъ ягында олтыраяк», – деди+.

70Сонда баьриси Ога: «Соны ман, Алладынъ Улы сенсинъ ме?» – дедилер.

Иса оларга явапка: «Сиз айткандай, Менмен!» – деди.

71Олар болса: «Бизге энди тагы да кайдай шаатлык керек? Биз оьзимиз Онынъ авызыннан эситтик», – дедилер+.

23

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

23^1•Йыйылганлардынъ баьриси коьтерилип, Исады Пилат алдына алып келдилер+. 2«Ол бизим халкымызга бузгынлык салады, Ол кесарга ясак бермеге коймайды, Оьзине де Масих Патша дегенди айтады», – деп, Исады шуьшлеп басладылар+.

3Пилат Оннан: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Ога яваплап: «Сен айткандай», – деди+.

4Пилат бас дин куллыкшыларына эм халкка: «Мен бу Аьдемнинъ бир терислигин де таппайман», – деди+.

5Ама олар: «Ол, Галилеядан баслап булайга дейим, буьтин Юдеяда окувын яйып, халкты козгайды», – деп кадалдылар.

6Пилат Галилея дегенлерин эситкенлей: «Ол Галилеядан ма?» – деп сорады. 7Исадынъ Иродка бойсынган ериннен болганын билгенде, Пилат оны Иродка йиберди. Сол куьнлерде Ирод оьзи де Ерусалимде эди+.

8Ирод, Исады коьрип, бек шатланды, неге десе ол коьптен бери Оны коьреек болып, Онынъ этеек бир аьлемет нышанын коьрермен, – деп уьмитленди+. 9Ол Исага коьп соравлар берди, тек Иса ога бир зат та айтпады. 10Сонда болган бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери болса, баьри куьшлерин салып, Исады терислемеге шалыстылар. 11Ирод оьзининъ аскершилери мен Ога мисетсинмей карап, Оны маскаралап кутылганнан сонъ, коьркли, ярасык кийим кийгистип, Пилатка кайтарып йиберди. 12Сол куьн Ирод пан Пилат дос болдылар. Оннан алдын олар явласкан эдилер.

Оьлтирилмеге талапланган Иса

13•Пилат болса бас дин куллыкшыларды, басшыларды эм халкты йыйып, 14оларга айтты: «Сиз бу Кисиди: „Халкты азгырады“, – деп, айыплап аькелдинъиз. Ама мен Оны сизинъ алдынъызда тешкердим, сиз Ога айткан терисликлердинъ бирин де таппадым. 15Ирод та таппаган, неге десе Ирод Оны бизге кери йиберди. Ога оьлим язасын бергендей эш бир зат та этпеген. 16-17Сонынъ уьшин мен, Оны тоьбелетип, эркин этейим», – деди[*].

18Ама буьтин халк: «Ога оьлим! А бизге Бараббады эркин эт!» – деп, кышкырып баслады. 19Барабба деген аьдем шахарда козгалув яратканы эм аьдем оьлтиргени уьшин тутнакка туьскен эди.

20Исады эркин этпеге суьйип, Пилат тагы да давысын коьтерди. 21Ама халк: «Оны кашка кер, кашка кер!» – деп кышкырысты.

22Пилат уьшинши кере йыйылганларга: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен? Оьлтирмеге тийисли бир терислик те таппаганман, сол себепли мен, Оны тоьбелетип, эркин этейим», – деди.

23Аман да олар тагы да кышкырыклап, Исадынъ кашка керилуьвин талапладылар; олардынъ эм бас дин куллыкшылардынъ давыслары баьрин де енъди. 24Эм Пилат олар тилегенин этейим деген ойга келди. 25Козгалыс яраткан эм аьдем оьлтирген уьшин тутнакка туьскенди, олар тилегенше, босатты; Исады болса олардынъ ыхтыярына тапшырды.

Исады кашка кередилер

26•Аскершилер Исады алып барган заманларында, сабаннан келеяткан Шимон атлы бир киренешиди токтатып, ога кашты коьтертип, Исадынъ артыннан аькеттирдилер. 27Исадынъ артыннан бек коьп халк та, Онынъ уьшин коькирегин согып йылайтаган хатынлар да бара эдилер. 28Иса болса оларга бурылып: «Эй, Ерусалим кызлары! Мен уьшин йыламанъыз, тек оьзинъиз бен балаларынъыз уьшин йыланъыз», – деди. 29«Неге десенъиз: „Наьсиплидилер каратонлар, бала таппаган карынлар эм эмгистпеген тоьслер“, – деп айтар куьнлер келедилер+. 30Сол заманда тавларга: „Бизим уьстимизге авынъыз!“, а тоьбешиклерге: „Бизди капланъыз!“ – деп айтып баслаяклар+. 31Эгер ясылланатаган терек пен солай этиле болса, сонда курганы ман не болар?»

32Иса ман бирге оьлтирмеге эки кыянатшыды алып бара эдилер. 33Бас суьек атлы ерге келгенлеринде, онда Исады да, кыянатшыларды да кашка кердилер: бирин – Онынъ онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 34Иса болса айтты: «Эй, Ата! Сосыларды ярлыка, неге десе не ислейтаганларын да билмейдилер». Аскершилер, сыбага таслап, Исадынъ кийимлерин боьлисе эдилер+.

35Халк токтап карай эди. Басшылар да, селеке этип, куьлип: «Баскаларды куткаратаган эди: эгер Алла сайлаган Масих Ол болса, Оьзин-Оьзи куткарсын!» – деп айттылар+.

36Солардай болып, аскершилер де мыскылладылар. Олар Исага ашыган шагырдан берип: 37«Сен Ювыт Патшасы болсанъ, Оьзинъди-Оьзинъ куткар!» – дей эдилер. 38Исадынъ уьстинде[*]: «Бу – Ювыт Патшасы», – деген язув бар эди.

39Кашка керилген кыянатшылардынъ бириси де Оны яманлап: «Сен Масих болсанъ Оьзинъди де, бизди де куткар!» – деп айта эди.

40Экиншиси болса: «Сен де сондай болып язаланып турганлай, Алладан коркпайсынъма?» – деп, оны тыймага шалысты. 41«Бизге туьз язалав кесилген. Биз эткен ислеримизге тийислисин алганмыз. Ол болса эш бир яманлык та этпеген»+. 42Эм Исага: «Сен Патша болып кери келген заманда, мени эсинъе туьсир!» – деди.

43Иса да ога: «Сага дурысын айтаман: буьгуьн ок сен Мени мен бирге еннетте болаяксынъ», – деди.

Исадынъ оьлими

44•Куьндиздинъ алтыншы саьатине ювыклаган эди, тогызыншы[*] саьатке дейим буьтин кыралда каранъа болып калды. 45Куьн каранъаланды эм Алладынъ уьйиндеги перде ортасыннан йыртылды+. 46Иса, давысын коьтерип: «Ата! Мен сенинъ колынъа янымды тапшыраман!» – деди. Эм соны айтканнан сонъ, ян берди+.

47Бу болган затларды коьрген юзбасшы Аллады данъклады эм: «Акыйкатлай да, бу Аьдем туврашыл болган экен», – деди. 48Бу тамашады карамага йыйылган буьтин халк, болган затларды коьрген сонъ, коькиреклерине сога-сога кайтты+. 49Тек Исады таныйтаганлардынъ баьриси де, эм Галилеядан Онынъ ызыннан келген хатынлар да баьри затка эректен карап турдылар+.

Исады кабырга салув

50•Сол заманда межлистинъ агзаларыннан, Юдеядынъ Араматия шахарыннан Юсуп атлы огырлы эм туврашыл бирев, 51калганлардынъ бегиминде эм ислеринде катнаспаган, Алладынъ Патшалыгын саклаган бир киси, 52Пилаттынъ янына келип, Исадынъ суьегин тиледи. 53Суьекти туьсирип алып, кетен кумаш пан кебинледи эм аьли бирев де салынмаган, каяда уьнъилип этилген кабырга салды. 54Ол куьн юма эди, шабат куьни етип келе эди.

55Кене болса да Иса ман бирге Галилеядан келген хатынлар артларыннан барып, кабырды карап, Онынъ суьеги онда койылганын коьрдилер. 56Кайтып келип, ийисли-кокыслы майлар эм бальзамлар аьзирледилер де шабат куьнин Алладынъ парызына коьре тыншаювда озгардылар+.

24

Исадынъ тирилуьви

24^1•Юмадынъ биринши ок куьнинде[*], танъ манъында, хатынлар аьзирлеген ийисли майларды алып, кабырга келдилер[*]. 2Ама тастынъ кабырдан авдарылып тасланганын коьрдилер. 3Эм мезарга киргенде, Раббий Исадынъ суьегин таппадылар. 4Олар бу затка сейирсинип турган вакытта, олардынъ алдына йылтыраган кийимлери мен бирден эки эр киси шыктылар+. 5Хатынлар коркып, юзлерин тоьмен ийгенде, эр кисилер: «Сиз неге тириди оьлилер арасыннан излейсиз? 6Ол мунда йок, Ол тирилген! Галилеяда болган заманда Онынъ сизге айткан соьзлерин эсинъизге туьсиринъизтагы: 7„Аьдем Улы куьналылар колына тапшырылмага, кашка керилмеге эм уьшинши куьнде тирилмеге керек“, – деген эди Ол сизге», – дедилер+.

8Хатынлар Исадынъ соьзлерин эслерине туьсирдилер+. 9Кабырдан кайтып, бу затлардынъ баьрисин де Исадынъ он бир соктасына эм баьри калганларга билдирдилер. 10Бу затлардынъ акында элшилерге айтканлардынъ ишинде магдалашы Марьем, Йоханна эм Якуптынъ анасы Марьем эм солай ок олар ман бирге баскалар да бар эдилер+. 11Ама олардынъ айтканлары элшилерге бос соьзлер болып коьриндилер эм кыскаяклыларга ынанмадылар+. 12Петер болса турып, кабырга шабып барды. Ол ийилип карады да онда тек кебинди коьрди эм, болган затка сейирсинип, артына кайтты.

Аммаус йолында

13•Сол ок куьн олардынъ экиси Ерусалимнен алпыс стадия[*] эректеги Аммаус деп аталган элге йолландылар. 14Эм бу болган затлардынъ акында оьз ара хабарласып бардылар. 15Олар соьйтип бири-бири мен соьйлесип эм ойласып барганда, Иса Оьзи оларга янасып келип косылды. 16Ама олардынъ коьзлери тыйылган эдилер, сол себептен олар Оны танымадылар+.

17Иса болса оларга: «Сиз йолда бараятырып не зат акында хабарласасыз?» – деди.

Олар да кайгылы болып онда токтадылар. 18Олардан бирев, Клеопа дегени, явапка: «Сен Ерусалимге янъы келгенлерден боларсынъ, сосы куьнлерде онда болганды калай билмейсинъ?» – деди+.

19Иса оларга: «Не болганды?» – деди.

Олар Ога: «Назаретши Исага не болганы акында», – дедилер. «Ол Алладынъ эм баьри халктынъ алдында иси мен де, соьзи мен де куьдиретли пайхамбар эди. 20Бас дин куллыкшыларымыз бан басшыларымыз Оны оьлимге язалав уьшин бердилер эм кашка кердилер+. 21А биз, Ол Исраилди куткараяк деп, уьмитленетаган эдик. Оннан сонъ да сол затлардынъ баьриси болганына буьгуьн уьшинши куьн бараятыр. 22-23Эм тагы да хатынларымыздынъ бир кавымлары бизди сейирсиндирдилер. Олар кабырга эртенъ мен барып, Онынъ суьегин таппаганлар эм кайтканда, оларга маьлеклер коьринип, Иса тирилген деп, билдиргенлерин айттылар. 24Бизи мен бирге болганлардан бир кавымлар мезарга барып, онда хатынлар айтканша болганын коьргенлер. Тек Исадынъ Оьзин коьрмегенлер».

25Иса оларга: «Эй, калай акылсыз экенсиз эм юреклеринъиз бен пайхамбарлардынъ айткан соьзлерине кеш ынанувшыларсыз! 26Аьше, Масихке соьйтип азап шегип, Оьз данъкына етпеге керек тувылма эди?» – деди+. 27Эм Ол Мусадан баслап, баьри Кие Язувларда Оьзининъ уьстиннен баьри пайхамбарлардынъ айтканларын оларга анълатты+.

28Олар бараяк болып шыккан элге ювыклап келгенлеринде, Иса йолын бардыргандай этти. 29Ама сокталары: «Аксам ювыклайды, куьн энди кавысып бараятыр, бизи мен кал», – деп, Оны токтаттылар. Иса элге кирип, олар ман калды.

30Олар ман бирге сыпыра янына олтырганда, Ол оьтпекти алып шуькир этти де, сындырып, оларга узатты+. 31Сонда олардынъ коьзлери ашылды, олар Исады таныдылар, тек Ол оларга коьринмей калды. 32Эм олар бир бирине: «Ол йолда бизи мен соьйлесип бизге Кие Язувларды анълаткан заманда, юрегимиз ишимизде суьйиништен янмадыма?» – деп сорадылар.

33Сол саьатлей ок турып, Ерусалимге кери кайттылар эм он бир элшиди, олар ман бирге болган баскаларды да йыйылып турганларын таптылар. 34Олар: «Раббий уьшини мен де тирилген эм Шимонга коьринген!» – деп, соьйлесип туры эдилер+. 35Эки аьдем де оларга йолда не болганын, Иса оьтпек сындырган заманда, Оны калай таныганларын айттылар.

Иса он бир соктасына коьринеди

36•Олар сол затлардынъ акында соьйлесетаган заманда, Иса Оьзи олардынъ арасына кирип: «Тынышлык сизге!» – деди.

37Олар тартынып эм сескенип, (Исадынъ) янын коьремиз деп ойладылар+. 38Ама Иса оларга: «Неге адалап калдынъыз? Юреклеринъизге сондай ойлар не уьшин киреди экен?» – деди. 39«Меним колларыма эм Меним аякларыма каранъызтага. Бу – Мен Оьзим! Колларынъызды Мага тийдирип каранъызтага, неге десе яннынъ, Менде коьретаганынъыздай, эти де, суьеги де болмайды», – дегенди айтты+.

40Соны айтып, Иса кол-аякларын оларга коьрсетти. 41Олар суьйингеннен, аьле де ынанмай, сейирсинип турганларында, Иса олардан: «Бу ерде сизде кайдай болса да бир азык барма?» – деп сорады+. 42Олар Ога бир кесек писирилген балык[*] узаттылар. 43Иса оны алып, олардынъ коьзлери алдында ашады. 44Сонъында оларга: «Мен сиз бен аьле болган заманда, Меним акымда Мусага буйырылган Тауратта, пайхамбарлар ман Забур китапларында язылганлардынъ баьриси толтырылмага тийисли деп, мине мунынъ акында айткан эдим».

45Сонда Кие Язувларды анъласынлар деп, Иса олардынъ акылын ашты+. 46«Мине сосы Язувларга коьре, Масих азап шекпеге де, уьшинши куьнинде оьлилерден тирилмеге де керек эди+. 47Солай ок Ерусалимнен баслап, баьри халкларга тевбеге туьсуьв эм куьналарынынъ кеширилуьв хабары Онынъ аты ман билдирилмеге керек болган. 48Сиз, болсанъыз, бу ислердинъ шаатларысыз+. 49Мен де Атамнынъ бермеге айтканын сизге йиберермен. Ама сиз йогардан куьдиретти алганга дейим Ерусалим шахарында калынъыз», – деди+.

Исадынъ коькке алынувы

50•Соны айтып, Иса оларды шахардынъ тысына Бейтхинийге дери шыгарды да, колларын коьтерип, оларга разылыгын берди+. 51Оларга разылыгын беретатаган шагында, олардан узакланып, коькке коьтерилип баслады. 52Олар Ога бас ийдилер эм уьйкен суьйиниш пен Ерусалимге кайттылар+. 53Алла уьйининъ каралдысында дайым болып, Аллага шуькир айтып турадылар+.

* 1:28 Бир кесек текстлерде: «…болар. Хатынлардынъ арасында сен бактылысынъ».

* 1:79 Йогардан тувган Куьн: Иса Масих.

* 2:24 Куьмири: ана коьгершин.

* 3:1 Тетрарх: бир кыралдынъ доьрт кесегининъ бирине басшылык суьрген патша.

* 3:3 Сувда шомылдырылув: Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылганы янъы яшавга киргенин билдиреди.

* 4:4 „Аьдем… яшамаяк“: бир кесек текстлерде «Аьдем тек бир оьтпек пен тувыл, ама Алладынъ баьри соьзлери мен яшаяк».

* 4:8 Раббий: бир кесек текстлерде «Меннен тай, ибилис! Раббий».

* 4:44 Юдеядынъ: бир кесек текстлерде «Галилеядынъ».

* 5:24 Аьдем Улы: Иса Масих.

* 5:38 Бир кесек текстлерде: «…болады. Сонда олар экеви де сакланар».

* 6:9 Бир кесек текстлерде: «„…йойтув ма?“ Олар уьндемей эдилер».

* 6:48 Ол яхшы каланган: бир кесек текстлерде «онынъ негизи тас уьстине каланган».

* 8:26 Гераса: бир кесек текстлерде «Гадара».

* 8:48 Кыз: бир кесек текстлерде «Таьвекеллен, кызым».

* 8:54 Кыздынъ: бир кесек текстлерде «баьрисин тыска шыгарды эм кыздынъ».

* 10:1 Етписин: бир кесек текстлерде «етпис экисин».

* 10:32 левит: Алла уьйинде ярдамшы аьрекетши.

* 11:2 «Коьктегиндей, ерде де буйырыгынъ толтырылсын» деген соьзлер энъ эски текстлерде йок.

* 11:4 «Яманлыктан куткар» деген соьзлер энъ эски текстлерде йок.

* 12:59 Увак акша: грекше «лептон».

* 14:24 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылады: «Неге десе шакырылганлар коьп, тек сайланып алынганлар аз».

* 15:8 Куьмис акша: грекше «драхма» (Иса Масих заманында 1 драхма исшидинъ куьнлик кыйын агы эди).

* 15:18 Алладынъ: грекше «коьктинъ».

* 16:8 Ярыктынъ балалары: ярыкты суьйген, ынанган аьдемлер.

* 17:36 Бу аят энъ эски текстлерде йок.

* 19:13 Мина: Иса заманында исшидинъ 100 куьнлик кыйын агы.

* 20:22 Кесар: урым императордынъ титулы.

* 20:30 Бир кесек текстлерде: «Сол хатынды экиншиси алды, эм ол да баласыз оьлди».

* 21:2 Эки увак бакыр акша: грекше «эки лептон».

* 21:26 Коьктинъ затлары: ай, куьн, юлдызлар.

* 22:42 „Аяк“ мунда азаплыктынъ символы.

* 22:47 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылган: «Неге десе оларга: „Мен кимди оьпсем, Сол (Иса) болаяк“, – деген белгиди берген эди».

* 22:64 Байлап: бир кесек текстлерде «байлап, бетине сога берип».

* 23:16-17 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылган: «Пилатка аьр Пасха байрамында тутнактан биревди босатпага керек эди».

* 23:38 Исадынъ уьстинде: бир кесек текстлерде «Исадынъ уьстинде грек, латын эм де еврей соьзлер мен».

* 23:44 Алтыншы саьат: саьат 12:00, тогызыншы саьат: саьат 15:00.

* 24:1 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

* 24:1 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылган: «Олар ман бирге баска кайбиревлер де бар эдилер».

* 24:13 Алпыс стадия: 11 километр.

* 24:42 Балык: бир кесек текстлерде «балык пан кавызлы бал».

+ 1:3 Ислер 1:1
+ 1:5 Мат. 2:1, Шыг. 28:1
+ 1:6 Пилипшилер 3:6
+ 1:9 Шыг. 30:7-8
+ 1:11 Шыг. 30:1-10
+ 1:13 Ислер 10:4

+ 1:15 Лк. 7:28, Сан. 6:2-3, Лк. 7:33, Гал. 1:15

+ 1:17 Мат. 11:14, Мат. 17:12-13, Мк. 1:2
+ 1:18 Яр. 15:8,
+ 1:25 Яр. 30:23
+ 1:26 Мат. 2:23, Яхья 1:45, Мат. 1:16
+ 1:31 Мат. 1:20
+ 1:32 Мк. 11:10
+ 1:33 1Кор. 15:24, Ашы. 11:15
+ 1:35 Мат. 18:20, Мат. 14:33
+ 1:37 Яр. 18:14, Мк. 10:27
+ 1:48 Лк. 11:27
+ 1:50 Шер. 5:10, Шер. 7:9

+ 1:54 Яр. 17:19, Рим. 4:13, Гал. 3:16, Ювытлар 2:16

+ 1:59 Яр. 17:12, Лев. 12:3
+ 1:69 Ислер 3:21, Рим. 1:2, Тит 1:1-2
+ 1:72 Лев. 26:42,
+ 1:73 Яр. 22:16-18, Яр. 26:3, Ювытлар 6:13,

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Мат. 3:3, Мк. 1:2-3

+ 1:77 Лк. 3:3
+ 1:79 Мат. 4:16
+ 1:80 Лк. 3:2
• 2:1 Мат. 1:18-25
+ 2:1 Сан. 1:2, Ислер 5:37
+ 2:4 Лк. 1:26-27,
+ 2:9 Ислер 12:7
+ 2:11 Мат. 1:21,
+ 2:13 Ашы. 5:11
+ 2:14 Лк. 19:38
+ 2:19 Лк. 2:51
+ 2:21 Яр. 17:12-13, Лев. 12:3
+ 2:22 Лев. 12:4
+ 2:23 Шыг. 13:2
+ 2:24 Лев. 12:8
+ 2:30 Яхья 8:12
+ 2:35 Яхья 19:25
+ 2:37 Ислер 13:2, Ислер 14:23
+ 2:39 Мат. 2:23, Лк. 1:26-27
+ 2:41 Шер. 16:1
+ 2:43 Лев. 23:8
+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34
+ 2:51 Лк. 2:19
• 3:1 Мат. 3:1-12, Мк. 1:1-8, Яхья 1:19-28
+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Мат. 26:3, Яхья 11:49, Лк. 1:63, Лк. 1:80, Яхья 1:6-7

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33
+ 3:8 Лк. 16:24, Яхья 8:33
+ 3:9 Лк. 13:9, Мат. 7:19
+ 3:10 Ислер 2:37, Ислер 16:30
+ 3:11 Мат. 25:35, Якуп 2:15-16
+ 3:14 Лк. 19:8
+ 3:15 Яхья 1:19-20
+ 3:17 Мат. 13:30

+ 3:20 Мат. 11:2, Мат. 14:1-12, Мк. 6:17-18, Яхья 3:24

• 3:21 Мат. 3:13-17, Мк. 1:9-11

+ 3:21 Ислер 7:56

+ 3:22 Яхья 1:32-33, Мк. 9:7, Яхья 12:28, Лк. 9:35, 2 Петер 1:17

• 3:23 Мат. 1:1-17
+ 3:23 Сан. 4:3
+ 3:32 Рут 4:18-22
+ 3:33 Яр. 38, Сан. 26:21
+ 3:38 Яр. 5
• 4:1 Мат. 4:1-11, Мк. 1:12-13

+ 4:2 1 Салоникшилер 3:5, Шер. 9:9, Мат. 21:18

+ 4:4 Шер. 8:3
+ 4:6 1 Яхъя 5:19, Ашы. 13:2
+ 4:8 Шер. 6:13
+ 4:12 Шер. 6:16
• 4:14 Мат. 13:53-58, Мк. 6:1-6
+ 4:15 Мк. 1:21
+ 4:16 Мат. 2:23, Лк. 2:39
+ 4:18 Лев. 25:10,
+ 4:23 Мат. 11:23, Мк. 2:1-12, Яхья 4:46-53
+ 4:24 Яхья 4:44
+ 4:25 Якуп 5:17
+ 4:27 Лев. 13:3, Сан. 12:10,
+ 4:30 Яхья 8:59, Яхья 10:39
• 4:31 Мк. 1:21-28
+ 4:31 Мат. 4:13
+ 4:32 Мат. 7:28-29

+ 4:34 Мат. 8:29, Мк. 1:23-24, Лк. 8:28, Ислер 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Ислер 8:7
• 4:38 Мат. 8:14-17, Мк. 1:29-34
+ 4:38 1Кор. 9:5
+ 4:41 Мат. 12:16, Мк. 3:12
• 4:42 Мк. 1:35-39
+ 4:42 Лк. 5:16
• 5:1 Мат. 4:18-22, Мк. 1:16-20
+ 5:1 Сан. 34:11, Мат. 14:34, Мк. 6:53
+ 5:4 Яхья 21:6
+ 5:10 Мат. 13:47
• 5:12 Мат. 8:1-4, Мк. 1:40-45
+ 5:12 Лев. 13:3, Сан. 12:10, Мк. 9:22

+ 5:14 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мк. 1:34, Лев. 14:1-32, Лк. 17:14

+ 5:16 Мат. 14:23, Лк. 4:42
• 5:17 Мат. 9:1-8, Мк. 2:1-12
+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46
+ 5:20 Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 5:21 Мат. 26:65,
• 5:27 Мат. 9:9-17, Мк. 2:13-22
+ 5:29 Лк. 19:6
+ 5:30 Лк. 15:2
+ 5:32 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 5:33 Мат. 9:14-17, Мк. 2:18-22

+ 5:33 Мат. 11:2, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 5:34 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 5:35 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 6:1 Мат. 12:1-14, Мк. 2:23
+ 6:1 Шер. 23:25
+ 6:2 Шыг. 20:8-10, Сан. 15:32-36
+ 6:4 Шыг. 25:30, Лев. 24:5-9
+ 6:6 Мк. 1:21
+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 6:9 Лк. 14:3
• 6:12 Мат. 10:1-4, Мк. 3:13-19
+ 6:14 Мат. 16:18, Яхья 1:42
+ 6:15 Мат. 9:9
+ 6:16 Лк. 22:47
• 6:17 Мат. 4:23
+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46
+ 6:21 Яхья 7:37, 2Кор. 7:10
+ 6:22 1 Петер 4:14
+ 6:23 Ислер 5:41, Якуп 1:2, 2Кор. 12:10
+ 6:24 Мат. 6:2, Якуп 5:1
+ 6:25 Сулейманнынъ таварыхлары 14:13,
• 6:27 Мат. 5:38-48
+ 6:28 Лк. 23:34, Ислер 7:60, 1 Петер 3:9
+ 6:29 1 Петер 2:23, 1Кор. 6:7

+ 6:30 Шер. 15:7-8, Сулейманнынъ таварыхлары 21:26

+ 6:31 Мат. 7:12
+ 6:36 Мат. 5:7
• 6:37 Мат. 7:1-5

+ 6:37 Рим. 14:10, 1Кор. 4:5, Рим. 2:1, Рим. 14:10, Якуп 2:13

+ 6:38 2Кор. 9:6, Мк. 4:24, Рим. 2:1
+ 6:39 Мат. 15:14
+ 6:40 Мат. 10:24, Яхья 13:16
• 6:43 Мат. 7:17-20, Мат. 12:33-35

+ 6:45 Сулейманнынъ таварыхлары 12:5, Мат. 15:18, Якуп 3:6

• 6:46 Мат. 7:24-27

+ 6:46 Мат. 7:22, Мат. 25:11, Яхья 13:13

+ 6:48 Сулейманнынъ таварыхлары 10:25, Сулейманнынъ таварыхлары 12:3

• 7:1 Мат. 8:5-13
+ 7:4 Ислер 10:2
+ 7:13 Мат. 20:34
+ 7:14 Лк. 8:54
+ 7:16 Шер. 18:15, Мат. 21:11
• 7:18 Мат. 11:2-19
+ 7:19 Яхья 4:25, Яхья 6:14, Яхья 11:27
+ 7:23 Яхья 6:61, Яхья 16:1
+ 7:24 Лк. 3:2
+ 7:26 Мат. 14:5, Мат. 21:26
+ 7:27 Шыг. 23:20, Мк. 1:2
+ 7:28 Лк. 1:15
+ 7:29 Лк. 3:12
+ 7:33 Мат. 3:4, Лк. 1:15
+ 7:34 Яхья 2:1, Яхья 12:2, Лк. 5:30
• 7:36 Мат. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Яхья 12:1-8
+ 7:39 Лк. 15:2
+ 7:41 Мат. 18:28

+ 7:42 Мат. 6:14, Мк. 11:25-26, Эфесшилер 4:32, Колосшылар 3:13

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42, Эфесшилер 2:8

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Мат. 27:56, Мк. 16:9, Лк. 24:10, Яхья 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10
• 8:4 Мат. 13:1-9, Мк. 4:1-9
+ 8:8 Мат. 11:15, Ашы. 2:7
• 8:9 Мат. 13:10-23, Мк. 4:10-25
+ 8:10 Мат. 19:11,
+ 8:11 Ислер 8:4
+ 8:13 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 8:14 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 8:15 Яхья 15:5
+ 8:16 Мат. 5:15, Лк. 11:33
+ 8:17 Мат. 10:26, Лк. 12:2
+ 8:18 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9
• 8:19 Мат. 12:46-50, Мк. 3:31-35

+ 8:19 Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 8:21 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 8:22 Мат. 8:23-27, Мк. 4:35-41
+ 8:22 Мат. 8:18, Мк. 4:35
• 8:26 Мат. 8:28-34, Мк. 5:1-20
+ 8:28 Лк. 4:34
+ 8:35 Лк. 10:39
+ 8:37 Лк. 5:8, Ислер 16:39
• 8:40 Мат. 9:18-26, Мк. 5:21-43
+ 8:41 Лк. 13:14, Ислер 13:15, Ислер 18:8
+ 8:43 Лев. 15:25
+ 8:44 Мк. 3:10
+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 8:48 Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
+ 8:51 Мк. 14:33, Лк. 9:28
+ 8:52 Яхья 11:11

+ 8:54 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 9:1 Мат. 10:5-15, Мк. 6:7-13
+ 9:1 Лк. 6:12-16
+ 9:5 Ислер 13:51
+ 9:6 Мк. 1:15
• 9:7 Мат. 14:1-12, Мк. 6:14-29
+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19
+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8

• 9:10 Мат. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Яхья 6:1-14

+ 9:10 Лк. 9:2
• 9:18 Мат. 16:13-19, Мк. 8:27-29
+ 9:19 Лк. 9:7,
+ 9:20 Лк. 22:67, Яхья 11:27
• 9:21 Мат. 16:20-28, Мк. 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7, Яхья 2:19

+ 9:23 Мат. 10:38-39, Лк. 14:27
+ 9:25 Лк. 12:20
+ 9:26 Рим. 1:16, 2 Тимотей 1:8, Шер. 33:2,
+ 9:27 Лк. 21:32, Яхья 21:22
• 9:28 Мат. 17:1-8, Мк. 9:2-8
+ 9:28 Мк. 14:33, Лк. 8:51
+ 9:35 Лк. 23:35, Шер. 18:15, 2 Петер 1:17
• 9:37 Мат. 17:14-18, Мк. 9:14-27
+ 9:42 Лк. 4:35
• 9:43 Мат. 17:22-23, Мк. 9:30-32
+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33
+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34
• 9:46 Мат. 18:1-5, Мк. 9:33-40
+ 9:48 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20

+ 9:49 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Ислер 19:13, Сан. 11:28

+ 9:50 Лк. 11:23
+ 9:51 Лк. 24:51, Ислер 1:9
+ 9:52 Мат. 10:5
+ 9:54 Ашы. 13:13
• 9:57 Мат. 8:19-22
• 10:1 Мат. 10:7-16
+ 10:2 Мат. 9:37-38, Яхья 4:35
+ 10:3 Мат. 10:16
+ 10:7 Гал. 6:6, 1 Тимотей 5:18
+ 10:8 1Кор. 10:27
+ 10:9 Мк. 1:15
+ 10:11 Ислер 13:51
+ 10:12 Яр. 18:20, Яр. 19:24,
• 10:13 Мат. 11:20-24
+ 10:13 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 10:16 Мат. 10:40, Мат. 25:45, Яхья 13:20, Гал. 4:14

+ 10:17 Мк. 16:17, Ислер 5:16, Ислер 8:7, Ислер 16:18, Ислер 19:12

+ 10:18 Ашы. 9:1, Ашы. 12:8-9
+ 10:19 Мк. 16:18, Ислер 28:3-5
+ 10:20 Шыг. 32:32, Ювытлар 12:23, Ашы. 3:5
• 10:21 Мат. 11:25-27, Мат. 13:16-17

+ 10:22 Яхья 6:46, Яхья 7:29, Яхья 8:19, Яхья 10:15

+ 10:23 Мат. 13:16-17
+ 10:24 Ювытлар 11:13, 1 Петер 1:10-12
+ 10:25 Лк. 18:18

+ 10:27 Шер. 6:5, Шер. 11:13, Лев. 19:18, Мат. 22:37, Мк. 12:30

+ 10:28 Лев. 18:5, Рим. 10:5, Гал. 3:12
+ 10:32 Сан. 8:19
+ 10:33 Яхья 4:9, Яхья 8:48
+ 10:38 Яхья 11:1, Яхья 12:2
+ 10:39 Лк. 8:35
+ 10:41 Лк. 12:25
• 11:1 Мат. 6:9-15, Мат. 7:7-11
+ 11:1 Мат. 11:2, Мк. 2:18, Яхья 1:35
+ 11:3 Сулейманнынъ таварыхлары 30:8
+ 11:4 Мат. 26:41

+ 11:10 Сулейманнынъ таварыхлары 8:17, Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мк. 11:24, Яхья 14:13-14, 1 Яхъя 3:22, 1 Яхъя 5:14

+ 11:13 Яр. 6:5, Мат. 12:34, Ислер 2:38

• 11:14 Мат. 12:22-30, Мат. 12:43-45, Мк. 3:20-27

+ 11:15 Мат. 9:34, Мат. 10:25
+ 11:16 Мк. 8:11, 1Кор. 1:22
+ 11:19 Лк. 9:49, Ислер 19:13
+ 11:23 Лк. 9:50
+ 11:26 2 Петер 2:20
+ 11:27 Лк. 1:48
+ 11:28 Яхья 13:17, Якуп 1:22, Рим. 2:13

• 11:29 Мат. 12:38-42, Мат. 16:1-4, Мк. 8:11-13

+ 11:31 Мат. 12:6
+ 11:32 Юнус 3:5
• 11:33 Мат. 6:22-23
+ 11:33 Мат. 5:15, Мк. 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Мат. 23:1-36, Мк. 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Мк. 7:3-5
+ 11:42 Лк. 18:12
+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46
+ 11:44 Сулейманнынъ таварыхлары 26:23
+ 11:48 Ислер 7:51-52
+ 11:49 Мат. 21:35

+ 11:50 Ашы. 18:24, Яр. 4:8, 1 Яхъя 3:12, Ювытлар 11:4,

+ 11:54 Лк. 20:20
+ 12:1 Мат. 16:6, Мк. 8:15, 1Кор. 5:7-8
+ 12:2 Мат. 10:26, Мк. 4:22, Лк. 8:17
• 12:4 Мат. 10:17-20, Мат. 10:28-33
+ 12:4 Сулейманнынъ таварыхлары 29:25,
+ 12:5 Ювытлар 10:31
+ 12:7 Мат. 6:26, Мат. 12:12
+ 12:8 Рим. 10:9, Ашы. 3:5

+ 12:9 Мат. 25:12, 1 Яхъя 2:23, 2 Тимотей 2:12

+ 12:10 Мат. 12:31-32, Мк. 3:29
+ 12:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1
• 12:13 Мат. 6:19-21, Мат. 6:25-34
+ 12:15 1 Тимотей 6:6-10, Шыг. 20:17,
+ 12:21 1 Тимотей 6:18
+ 12:22 Пилипшилер 4:6, 1 Петер 5:7
+ 12:24 Мат. 10:31, Мат. 12:12
+ 12:28 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8
+ 12:32 Яхья 10:16, Лк. 22:29
+ 12:33 Мат. 19:21, Лк. 18:22
• 12:35 Мат. 24:45-51
+ 12:36 Ашы. 3:20
+ 12:39 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2
+ 12:43 Мат. 25:21, Яхья 13:17
+ 12:45 Мат. 25:5
+ 12:48 Лев. 5:17
• 12:49 Мат. 10:34-36
+ 12:50 Мк. 10:38
+ 12:51 Ислер 14:4
• 12:54 Мат. 5:25-26, Мат. 16:2-3
+ 12:58 Сулейманнынъ таварыхлары 25:8
+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1
+ 13:4 Яхья 9:7, Яхья 9:11
+ 13:6 Мат. 21:19, Мк. 11:13
+ 13:7 Мат. 7:19, Лк. 3:9
+ 13:10 Мат. 4:23, Мк. 6:2

+ 13:14 Лк. 8:41, Ислер 13:15, Ислер 18:8, Шыг. 20:9

+ 13:15 Лк. 14:5
+ 13:17 1 Петер 3:16
• 13:18 Мат. 13:31-33, Мк. 4:30-32
+ 13:19 Мат. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:21 1Кор. 5:6, Гал. 5:9
• 13:22 Мат. 7:13-14, Мат. 7:21-23
+ 13:25 Мат. 25:11-12
+ 13:28 Мат. 8:12
+ 13:29 Мат. 8:11, Эфесшилер 3:6
+ 13:30 Мат. 19:30, Мат. 20:16, Мк. 10:31
• 13:31 Мат. 23:37-39
+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 13:34 Ислер 7:52, Шер. 32:11-12, Рут 2:12,
+ 13:35 Лк. 19:38
+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20
+ 14:3 Мат. 12:10, Мк. 3:4
+ 14:5 Лк. 13:15
+ 14:7 Лк. 11:43
+ 14:8 Сулейманнынъ таварыхлары 25:6-7
+ 14:11 Мат. 23:12, Лк. 18:14
+ 14:14 1Кор. 15:23, 1 Салоникшилер 4:16
• 14:15 Мат. 22:1-10
+ 14:15 Ашы. 19:9
+ 14:20 Шер. 24:5
• 14:25 Мат. 10:37-38
+ 14:26 Яхья 12:25
+ 14:27 Мат. 16:24, Лк. 9:23
+ 14:34 Мат. 5:13, Мк. 9:50
+ 14:35 Мат. 11:15, Лк. 8:8, Ашы. 2:7
• 15:1 Мат. 18:12-14
+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7
+ 15:6 1 Петер 2:25
+ 15:7 Лк. 5:31-32
+ 15:12 Шер. 21:17
+ 15:18 Шыг. 10:16

+ 15:24 Рим. 11:15, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Колосшылар 2:13

+ 15:30 Сулейманнынъ таварыхлары 29:3
+ 16:8 Яхья 12:36, 1 Салоникшилер 5:5
+ 16:10 Мат. 25:21, Лк. 19:17
+ 16:11 Сулейманнынъ таварыхлары 24:4
+ 16:13 Мат. 6:24
• 16:14 Мат. 11:12-13
+ 16:14 1 Тимотей 6:10
+ 16:15 Сулейманнынъ таварыхлары 21:2,
+ 16:16 Мат. 3:2, Лк. 4:43, Мат. 11:12-13
+ 16:17 Мат. 5:18
+ 16:18 Мат. 5:32, Мат. 19:19
+ 16:22 Мат. 18:10, Ислер 12:15
+ 16:23 Мат. 11:23, Мат. 8:11
+ 16:24 Лк. 3:8
+ 16:29 Ислер 26:22, Ислер 28:23
+ 16:31 Мат. 28:11-15, Яхья 12:10-11
• 17:1 Мат. 18:6-7, Мат. 18:21-22
+ 17:1 Лк. 22:22
+ 17:2 Мк. 9:42
+ 17:3 Лев. 19:17, Мат. 18:15
+ 17:4 Мат. 6:14
+ 17:5 Мк. 9:24
+ 17:6 Мат. 17:20, Лк. 13:19
+ 17:12 Лев. 13:3, Лк. 5:11, Лев. 13:46

+ 17:14 Лев. 14:1-32, Мат. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14

+ 17:16 Лк. 5:12, Яхья 4:9
+ 17:19 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
• 17:20 Мат. 24:23-28, Мат. 24:37-41
+ 17:20 Лк. 19:11, Ислер 1:6
+ 17:22 Лк. 5:35, Яхья 8:56
+ 17:23 Мк. 13:21, Лк. 21:28
+ 17:25 Лк. 9:22
+ 17:26 Яр. 6:5
+ 17:27 Яр. 6:14, Яр. 7:21
+ 17:29 Яр. 19:16, Яр. 19:24, 2 Петер 2:6-8
+ 17:31 Мк. 13:15
+ 17:32 Яр. 19:26
+ 17:33 Мат. 10:39

+ 18:1 Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17

+ 18:7 Ашы. 6:10, Мк. 13:20, Рим. 8:33, Колосшылар 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Ювытлар 10:37
+ 18:9 Лк. 16:15
+ 18:10 Ислер 3:1
+ 18:11 Мат. 6:5
+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42
+ 18:14 Мат. 23:12, Лк. 14:11
• 18:15 Мат. 19:13-15, Мк. 10:13-16
+ 18:17 Мат. 18:3
• 18:18 Мат. 19:16-30, Мк. 10:17-31
+ 18:18 Лк. 10:25
+ 18:20 Шыг. 20:12-16
+ 18:21 Пилипшилер 3:6
+ 18:22 Лк. 12:33
+ 18:27 Яр. 18:14, Мк. 14:36
+ 18:28 Лк. 5:11
+ 18:29 Лк. 14:26
• 18:31 Мат. 20:17-19, Мк. 10:32-34
+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7, Яхья 2:19
+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45
• 18:35 Мат. 20:29-34, Мк. 10:46-52
+ 18:38 Мат. 22:42, Лк. 1:32
+ 18:42 Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2
+ 19:8 Шыг. 22:1, Лк. 3:14
+ 19:9 Лк. 3:8, Яхья 8:33, Яхья 8:39
• 19:11 Мат. 25:14-30
+ 19:11 Лк. 17:20, Ислер 1:6
+ 19:14 Яхья 15:8
+ 19:17 Лк. 16:10
+ 19:26 Мат. 13:12
+ 19:27 Мат. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Мат. 21:1-11, Мк. 11:1-11, Яхья 12:12-19

+ 19:29 Ислер 1:12
+ 19:39 Мат. 21:15-16
+ 19:41 Яхья 11:35
+ 19:44 Лк. 21:6

• 19:45 Мат. 21:12-17, Мк. 11:15-19, Яхья 2:13-22

• 20:1 Мат. 21:23-27, Мк. 11:27-33
+ 20:2 Ислер 4:7
+ 20:4 Лк. 3:3
+ 20:5 Лк. 7:30
+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8
• 20:9 Мат. 21:33-46, Мк. 12:1-12
+ 20:9 Мк. 13:34
+ 20:12 Лк. 11:48-49
+ 20:13 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 20:14 Ювытлар 1:2
+ 20:15 Ювытлар 13:12
+ 20:16 Ислер 13:46
• 20:19 Мат. 22:15-22, Мк. 12:13-17
+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54
+ 20:22 Мат. 17:24-25
+ 20:23 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 20:25 Рим. 13:7
• 20:27 Мат. 22:23-33, Мк. 12:18-27
+ 20:27 Ислер 23:8
+ 20:28 Шер. 25:5
+ 20:35 2 Салоникшилер 1:5
+ 20:37 Шыг. 3:2, Шыг. 3:6
+ 20:40 Мат. 22:46
• 20:41 Мат. 22:41-46, Мк. 12:35-40
+ 20:41 Лк. 1:32, Лк. 18:38
+ 20:42 Ислер 2:34-35
+ 20:46 Лк. 11:43
• 21:1 Мк. 12:41-44
+ 21:1 Мат. 27:6, Яхья 8:20
+ 21:4 2Кор. 8:1-3, 2Кор. 8:12
• 21:5 Мат. 24:1-14, Мк. 13:1-13
+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:8 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3,

+ 21:10 Ашы. 6:4

+ 21:11 Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 21:12 Ислер 4:3, Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6

+ 21:15 Ислер 6:10
+ 21:18 Ислер 27:34
• 21:20 Мат. 24:15-21, Мк. 13:14-19
+ 21:23 Мат. 27:25, 1 Салоникшилер 2:16
+ 21:24 Ашы. 11:2
• 21:25 Мат. 24:29-31, Мк. 13:24-27
• 21:29 Мат. 24:32-35, Мк. 13:28-31
+ 21:32 Лк. 9:27
+ 21:33 2 Петер 3:10

+ 21:36 Мат. 25:13, 1 Салоникшилер 5:6, Лк. 18:1, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17

+ 21:37 Мат. 21:23, Мат. 26:55

• 22:1 Мат. 26:1-5, Мат. 26:14-16, Мк. 14:1-2, Мк. 14:10-11, Яхья 11:45-53

+ 22:1 Шыг. 12:1-30
+ 22:3 Яхья 13:2
+ 22:6 Ислер 1:16

• 22:7 Мат. 26:17-25, Мк. 14:12-21, Яхья 13:21-30

+ 22:7 Шыг. 12:6, 1Кор. 5:7

• 22:14 Мат. 26:26-30, Мк. 14:22-26, 1Кор. 11:23-25

+ 22:16 Ашы. 19:9
+ 22:19 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16, 1Кор. 11:24
+ 22:20 Шыг. 24:8,
+ 22:21 Яхья 13:18
+ 22:22 Ислер 2:23
• 22:24 Мат. 18:1-5, Мк. 9:33-37, Лк. 9:46-50
+ 22:26 Мат. 20:26, Мк. 10:43-44
+ 22:27 Мат. 20:28, Яхья 13:4-5
+ 22:28 Ювытлар 2:18
+ 22:29 Лк. 12:32
+ 22:30 Мат. 19:28, Ашы. 3:21

• 22:31 Мат. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Яхья 13:36-38

+ 22:32 Яхья 17:9
+ 22:33 Яхья 21:19, Ислер 12:4
+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4
• 22:39 Мат. 26:36-46, Мк. 14:32-42
+ 22:40 Мат. 6:13

+ 22:42 Мк. 10:38, Яхья 18:11, Ювытлар 5:7, Мат. 6:10

+ 22:43 Мат. 4:11, Мк. 1:13

• 22:47 Мат. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Яхья 18:3-11

+ 22:47 Ислер 1:16
+ 22:49 Лк. 22:38
+ 22:53 Лк. 20:1, Эфесшилер 6:12

• 22:54 Мат. 26:57-58, Мат. 26:69-75, Мк. 14:53-54, Мк. 14:66-72, Яхья 18:12-18, Яхья 18:25-27

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Мат. 26:67-68, Мк. 14:65

• 22:66 Мат. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Яхья 18:19-24

+ 22:69 Мк. 16:19, Ислер 7:56, Ювытлар 1:3

+ 22:71 Мат. 9:3, Яхья 10:36

• 23:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Яхья 18:28-30

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, Ислер 4:27, 1 Тимотей 6:13

+ 23:2 Ислер 17:7, Лк. 20:25
+ 23:3 Мат. 2:2
+ 23:4 Яхья 18:38, Яхья 19:4, Ювытлар 4:15
+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 23:8 Лк. 9:9

• 23:13 Мат. 27:15-26, Мк. 15:6-15, Яхья 18:39

• 23:26 Мат. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Яхья 19:17-27

+ 23:29 Мк. 13:17, Лк. 21:23
+ 23:30 Ашы. 6:16
+ 23:34 Ислер 7:60,
+ 23:35 Лк. 9:35, Яхья 10:18
+ 23:41 Лк. 23:4, Ювытлар 4:15

• 23:44 Мат. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Яхья 19:28-30

+ 23:45 Шыг. 26:33, Лев. 16:2
+ 23:46 Ислер 7:59
+ 23:48 Лк. 18:13
+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Мат. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Яхья 19:38-42

+ 23:56 Шыг. 20:10, Шер. 5:14
• 24:1 Мат. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Яхья 20:1-10
+ 24:4 Яхья 20:12
+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33, Яхья 2:19
+ 24:8 Яхья 2:22
+ 24:10 Мк. 15:40, Лк. 8:2-3
+ 24:11 Мк. 16:11
• 24:13 Мк. 16:12-13
+ 24:16 Яхья 20:14
+ 24:18 Яхья 19:25
+ 24:20 Ислер 2:23
+ 24:26 1 Петер 1:11

+ 24:27 Яр. 3:15, Яр. 12:3, Яр. 22:8, Сан. 21:9, Сан. 24:17, Шер. 18:15, Ислер 8:35

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:34 1Кор. 15:5

• 24:36 Мат. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Яхья 20:19-23, Ислер 1:6-8

+ 24:37 Мат. 14:26, Мк. 6:49
+ 24:39 1 Яхъя 1:1
+ 24:41 Яхья 21:5
+ 24:45 Ислер 16:14
+ 24:46 Лк. 24:27
+ 24:48 Ислер 1:8

+ 24:49 Яхья 14:26, Ислер 1:8, Ислер 1:4, Ислер 2:4

• 24:50 Мк. 16:19-20, Ислер 1:9-11

+ 24:50 Мат. 21:17, Лк. 19:29, Яхья 11:18, Ислер 1:9

+ 24:52 Мат. 28:9

+ 24:53 Ислер 2:46, Ислер 3:1, Ислер 5:21

Яхья

Яхья

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

Кирис соьз

ЯХЪЯДЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Эртеден беркитилгенге коьре, сосы Инжилдинъ авторы – Яхъя, Исага энъ ювык элшилердинъ бириси эм онынъ акында, Иса оны боьтен де бек суьетаган эди деп, язылган. Яхъя, он эки элшиден Масихке ынанганы уьшин оьлтирилмей калган ялгыз бири, терен картлыкка дейим яшаган. Яхъя оьзининъ Инжилин баскалардан сонъ язган, белки, янъы эрадынъ 90-ншы йылларында.

Яхъядынъ Инжилин бир бирине соьйтип бир усаган биринши уьш Инжиллерден айыратаган бас белги неде экен? Яхъя хабарлавы ман Исадынъ яшавында болган затларды хронология ягыннан тизип суьвретлемеге шалыспайды. Ол бас орынды Исадынъ айтканларына береди. Яхъя Исадынъ таварыхларын келтирмейди. Яхъядынъ бу китапты язувынынъ мырады – баска уьш Инжилдинъ ишинде язылмай калган ерлерди толыстырув эм окувшыларды, Ога ынанганларды, янъы яшавды ашатаган Иса – Алла Улы (Масих) болганына ынандырув. Сосы Инжил баскаларыннан эсе де анъламага енъил болмаган дин идеялары ман эм ярык поэтикалык суьвретлери мен коьбирек кепленген.

Яхъядынъ Инжилин доьрт кесекке боьлмеге болады: 1) кирис соьз, онда Иса – Оьзи Раббий, инсанлык дуныяды куткарар уьшин Аьдем болганы ашык айтылувы; 2) Иса ашып коьрсеткен ети аьжейиптинъ Онынъ раббийлик табиатын эм исининъ борышын беркитуьви; 3) Исага Алладан тапшырылганды сонъгына дейим толтырып данъкламага заманы етеятырганы; 4) эпилог, оьлилерден тирилгеннен сонъ Иса Оьзининъ сокталары ман коьрисуьви.

1

Соьз аьдем болды

1^1Бас деп Соьз бар эди, Соьз Аллада эди, эм Соьз Алла эди+. 2Ол алды ман Аллада болган эди. 3Не зат яшайтаган болса, баьриси Ол аркалы бар болган, Ол болмай, болган затлардынъ эш биреви де яшап басламаган+. 4Онынъ ишинде яшав бар эди эм сол яшав – аьдемлердинъ ярыгы эди+. 5Ярык каранъалыкта яркырайды эм каранъалык оны бийлалмайды. 6Алладан йиберилген аьдем бар эди. Онынъ аты Яхъя эди+. 7Ол шаат болып келди. Ярык акында шаатлык этип, баьрисин Ога ынандырар уьшин келген эди+. 8Ол оьзи ярык тувыл эди, ама ярыкты шаатлар уьшин йиберилген эди. 9Дуныяга келетаган аьр аьдемди ярыкландыратаган акыйкат ярык бар эди+. 10Ярык дуныяда эди, дуныя Ол аркалы болып басланган эди, ама дуныя Оны танымады. 11Ол оьз юртына келди эм оьзиндикилер Оны хош коьрип йолыкпадылар+. 12Ама ким Оны йолыкты эм Онынъ атына ынанды, солардынъ баьрисине де Алладынъ балалары болмага эркинлик берди+. 13Олар не каннан, не инсан суьйиминнен, не эрдинъ суьйиминнен тувыл, а Алладан тувганлар+.

14Соьз инсан болды эм бизим арамызда, шапагатка эм акыйкатлыкка толып, яшады. Биз Онынъ данъкын коьрдик, Атасыннан ялгыз тувганнынъ данъкын коьрдик+. 15Онынъ акында Яхъя, бегитип, шаатлайтаган эди: «Бу – сол мен айткан: „Меним артымнан келеятырган меннен йогары турады, неге десе Ол меннен де алдын болган“»+.

16Онынъ шетсиз кыйырсыз ийгилигиннен баьримиз де артлы артыннан шапагатын аламыз. 17Муса аркалы Таурат берилген эди, а Иса Масих аркалы шапагат пан акыйкатлык келдилер+. 18Эш бирев де бир заманда да Аллады коьрмеген, Оны Атадынъ юрегине энъ ювык болып, Оьзи де Алла болувшы, ялгыз Улы билдирди+.

Яхъя пайхамбардынъ шаатлавы

19•Ерусалимдеги ювыт басшылар Яхъяга дин куллыкшыларын эм левитлерди, онынъ ким экенин соратып, йиберген заманда, Яхъядынъ шаатлыгы булай эди. 20Ол басын алмай, туврасыннан айтып: «Мен Масих тувылман», – деп ашыклады+.

21Олар Яхъядан сорадылар: «Сонда кимсинъ сен? Ильяс?»

«Йок», – деди ол.

«Аьше, биз саклайтаган пайхамбарсынъма[*]?»

«Йок», – деп яваплады Яхъя+.

22«Кимсинъ, аьше, сен? – деп сорадылар олар тагы да, – бизди йибергенлерге биз явап этер уьшин оьзинънинъ акында неди айтарсынъ?» – дедилер.

23Яхъя Ешая пайхамбардынъ соьзлери мен яваплады: «Мен шоьлде: „Раббийге йолды туьз этинъиз“, – деп, шакыратаганнынъ давысыман».

24Йиберилгенлер парисей куьбиннен эдилер. 25Яхъяга: «Эгер сен не Масих, не Ильяс, не де биз саклайтаган пайхамбар болмасанъ, сонда сен не уьшин аьдемлерди сувда шомылдырып тазалайсынъ?» – деп сорадылар.

26Яхъя: «Мен сизди сув ман тазалайман, ама сизинъ аранъызда Сол, сиз энди де билмейтаган, турады. 27Меннен сонъ Келеек – Ол. Мен Онынъ шарыкларынынъ бавын шешпеге де тийисли тувылман», – деди.

28Бу ислер Яхъя аьдемлерди шомылдырып тазалайтаган Йордан сувынынъ аргы ягасындагы Бетхинийде бола эдилер.

29Эртеси куьн Яхъя ога келеятырган Исады коьрди эм: «Мине Алладынъ Козысы, дуныядынъ куьнасын Оьзине алатаган!+
30Мен Онынъ акында айткан эдим: „Меним артымнан меннен йогары туратаган бир Аьдем келеди“. 31Мен Оны оьзим танымаганман, ама Оны Исраилге коьрсетер уьшин, мен аьдемлерди сувда шомылдырып тазаламага келгенмен», – деди+. 32Яхъя соьзлерин деп беркитти: «Мен Алла Рухынынъ коьктен коьгершин кебинде Ога туьскенин эм Онынъ уьстинде калганын коьргенмен+. 33Мен Оны танымас та болар эдим, эгер мени аьдемлерди сувда шомылдырып тазаламага йиберген Алла мага айтпаса: „Кимге туьсип эм Кимде Рух токталганын коьрсенъ, Сол аьдемлерди Кие Рух пан тазалаяк“+. 34Мен Оны коьрдим эм Ол Алладынъ Улы экенлигине шаатлык этемен», – деди.

Исадынъ биринши сокталары

35Экинши куьн Яхъя оьз сокталарынынъ экеви мен тагы да онда тура эди+. 36Келеятырган Исады коьрип, ол: «Мине Алладынъ Козысы!» – деди+.

37Яхъядынъ сокталарынынъ экеви, бу соьзлерди эситип, Исадынъ артыннан иерди. 38Иса бурылды да олардынъ Онынъ артыннан келеятырганын коьрип: «Неди излейсиз?» – деп сорады.

«Равви, Сен кайда яшайсынъ?» – дедилер. Равви соьздинъ маьнеси «устаз».+
39«Келинъиз, оьзинъиз коьрерсиз», – деди Иса.

Олар барып Иса яшаган ерди коьрдилер эм ол куьн Оны ман турдылар. Оныншы саьатке[*] ювыклаган эди. 40Яхъядынъ айткан соьзлерин эскергенлердинъ биреви Шимон Петердинъ кардашы Эндрей эди+. 41Ол, оьзининъ кардашы Шимонды коьрип, ога: «Биз Масихти таптык!» – деди. Масих соьздинъ маьнеси «майланган»[*]+.

42Оны да Исага етип аькелди. Иса Шимонга карап: «Шимон, Юныс улы, сени Кефа деп атаяклар», – деди. Кефа аттынъ маьнеси «тас»[*]+.

Иса Пилип пен Натанелди шакырады

43Экинши куьн Иса Галилеяга бармага токтасты. Ол Пилипти табып: «Мени мен кел!» – деди.

44Пилип сол Эндрей мен Петердинъ шахары Бетсайдадан эди+. 45Ол Натанелди тапты да: «Биз Мусага буйырылган Тауратта язылганга, пайхамбарлар язганга растык. Ол – назаретши Иса, Юсуптынъ улы», – деди+.

46Натанел: «Аьше, Назареттен бир ийги зат боларма экен?» – деп, яваплады.

«Бар да кара», – деди Пилип.

47Иса оьзине келеятырган Натанелди коьргенде: «Мине акыйкат исраилши, онда бир кишкей кылыплылык та йок», – деди+.

48«Мени Сен кайдан билесинъ?» – деди Натанел.

Иса явапка: «Сени Пилип шакырганга дейим, Мен сенинъ ынжыр теректинъ туьбинде олтырганынъды коьргенмен», – деди.

49Сол вакытта Натанел айтты: «Устаз, Сен уьшини мен де Алла Улысынъ, Исраил патшасысынъ!»+

50«Сен, Мен сени ынжыр теректинъ туьбинде коьргенмен дегеним уьшин, ынанасынъ. Сен оннан да уьйкен затларды коьрерсинъ», – деди Иса. 51«Сизге дурысын айтаман: сиз ашылган коьклерди эм Аьдем Улына туьсеятырган эм коьтерилеятырган Алла маьлеклерин коьрерсиз», – деп, тагы да косты+.

2

Исадынъ биринши эткен аьлемет нышаны

2^1Уьшинши куьн Галилеядынъ Кана деген авылында той баратаган эди. Исадынъ анасы да онда эди+. 2Сол тойга Иса ман Онынъ сокталары да шакырылган эдилер. 3Той зияпетининъ ортасында шагыр таьвесилип калады. Сол вакытта Исадынъ анасы Ога: «Булардынъ шагыры таьвесилди», – деди.

4Иса: «Анам[*], Меним эм сенинъ мунда не исимиз бар? Меним заманым энди де етпеген», – деп яваплады+.

5Онынъ анасы тойда куллык этетаганларга: «Ол сизге не айтса, соны этинъиз», – деди.

6Сол ерде ювытлар тазаланув аьдетинде кулланатаган алты уьйкен тас савыты туры эди. Аьр бир савытка эки-уьш оьлшем[*] сув сыятаган эди+. 7Иса тойда куллык этетаганларга: «Савытларды сув ман толтырынъыз», – деди. Олар савытларды басына дейим сув ман толтырдылар. 8«А энди батырып алынъыз да той юргистуьвшиге аькетип беринъиз», – деди Иса.

Олар аькеттилер. 9Той юргистуьвши шагырга айланган сувды тергеди. Шагырдынъ кайдан шыкканын билмей эди. Оны тек сувды алган куллыкшылар билетаган эдилер. Киевди бир янына аькетип: 10«Баьриси де тойдынъ басында ийги шагырды береди, а сонъында, коьп ишкеннен сонъ, колайсызын узатадылар. А сен соьлеге дери ийгисин саклагансынъ!» – деди.

11Бу Исадынъ биринши эткен аьлемет нышаны Галилеядынъ Кана авылында болды. Иса, соьйтип, Оьзининъ данъкын коьрсетти, Ога сокталары ынандылар.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

12Оннан сонъ Иса анасы, кардашлары эм сокталары ман бирге Капарнаумга барды, онда олар бир неше куьнди озгардылар+.

13•Ювытлардынъ Пасха байрамынынъ заманы ювыклай эди. Иса Ерусалимге барды+. 14Алла уьйининь каралдысында оьгиз, кой, коьгершин сатувшыларды эм онда олтырган акша авыстырувшыларды коьрди. 15Иса арканнан камышы этти, оны ман каралдыдагылардынъ баьрисин кувды. Соьйтип койларды да, оьгизлерди де. Авыстырувшылардынъ акшаларын шашты эм олардынъ сыпыраларын авдарды. 16«Аькетинъиз буларды булайдан! – деди Ол коьгершин сатувшыларга, – Меним Атамнынъ уьйин базарга айландырманъыз!»+

17Онынъ сокталары: «Мени Сенинъ уьйинъе ян авырувым йойтаяк» деп язылганды эслерине алдылар.

18Сонда ювытлар Исадан: «Мунынъ баьрисин де этпеге ишинъ бар экенине Сен кайдай нышанды бизге коьрсетпеге боласынъ?» – деп излестирдилер+.

19Иса явапка: «Бу Алла уьйин бузынъыз, Мен оны уьш куьннинъ ишинде янъыдан курарман», – деди+.

20Ювытлар: «Бу Алла уьйи кырк алты йыл салынган, а Сен оны уьш куьннинъ арасында янъыдан кураяк боласынъма?» – дедилер.

21Иса «Алла уьйи» дегенде, оьзининъ шаркы акында айта эди. 22Иса оьлилерден тирилген сонъ, сокталары Онынъ айтканын эслерине туьсирдилер эм Кие Язувга да, Иса айткан соьзлерге де ынандылар+.

23Иса Ерусалимде Пасха байрамында болып, коьплер, Ол этетаган аьлемет нышанларды коьрип, Ога ынанып сендилер+. 24Ама Иса Оьзи оларга сенмей эди, неге десе олардынъ баьрисининъ кайдай экенин анълайтаган эди. 25Аьдемлердинъ калай болганын биревдинъ де Ога анълатувы керек болмай эди, неге десе аьдемнинъ ишиндегин Иса Оьзи билетаган эди.

3

Иса ман Никодим

3^1Парисейлердинъ ишинде Никодим деген бир аьдем бар эди. Никодим ювыт басшыларынынъ бири эди+. 2Бир вакыт кеште ол Исага келди де айтты: «Биз Сенинъ Алла Оьзи йиберген Устаз экенинъди билемиз. Алла оны ман бирге болмаса, Сен этетаган аьлемет нышанларды эш бирев де эталмаяк, сайсы!»

3Иса явапка: «Сага дурысын айтаман: эш бирев де Алла Патшалыгын коьралмаяк, эгер янъыдан тувмаса», – деди.

4«Аьдем тагы да бир кере тувмага калай болаяк, эгер ол энди карт болган болса? – деп сорады Никодим. – Ол, тагы да анасынынъ карнына кирип, янъыдан калай тувмага болаякты?»

5Иса: «Сага дурысын айтаман: эш бирев де Алла Патшалыгына киралмаяк, эгер сув эм Алла Рухы ман тувмаса», – деп яваплады. –+
6«Деннен ден, Рухтан рух тувады. 7Сиз янъыдан тувмага тийислисиз деп, Меним айтканыма сейирсинменъиз. 8Ел суьйген еринде эседи, сесин эситесинъ, ама ол кайдан келетаганын эм кайда кететаганын билмейсинъ. Тамам сондай, Рухтан тувганнынъ аьр бириси мен де».

9«Ол калай болады, аьше?» – деп сорады Никодим.

10Иса яваплады: «Сен Исраилдинъ устазы эм оны калай анъламайсынъ? 11Сага дурысын айтаман: Биз сол Оьзимиз билген затымызды айтамыз, коьргенимиз акында шаатлаймыз, тек сиз кенем де Бизим шаатлыгымызды кабыл этпейсиз. 12Мен сизге ердинъ затлары акында айтаман, а сиз ынанмайсыз, эгер Мен сизге коьктинъ затлары акында айтсам, калай ынанаяксыз? 13Эш бирев де коькке коьтерилмеген, тек сол баягы коьктен келген[*] Аьдем Улы болмаса+. 14-15Муса шоьлде йыланды йогарга калай коьтерген болса, солай Аьдем Улы да: Ога ынанганнынъ аьр бири йойылмай оьмирлик яшавды алар уьшин йогарга коьтерилеек+.

16Алла бу дуныяды солай бир бек суьйген себепли, ялгыз Улын, Ога ынанганлардынъ аьр бири йойылмай, оьмирлик яшавлы болсын деп, берген+. 17Алла оьз Улын дуныяга, оны шуьшлесин деп тувыл, а дуныя Ол аркалы кутылсын деп, йиберген+. 18Ога ынанган шуьшленмеек; ким ынанмайды, сол энди шуьшленген, неге десе ол Алладынъ ялгыз Улына ынанып сенмеди+. 19Шуьшине еткеруьв мине сонынъ уьшин болады: дуныяга ярык келген; тек аьдемлер каранъалыкты ярыктан коьбирек суьедилер, неге десе олардынъ ислери кара+. 20Ким яманлык этеди, сол ярыкты суьймейди, онынъ яман ислери баьрининъ алдында ашылар деп, коркканыннан ярыкка келмейди+. 21Ама ким акыйкатлык пан яшайды, сол эткен ислерин Алладынъ ярдамы ман эткенин коьрсетер уьшин ярыкка барады».

Иса ман Яхъя

22Муннан сонъ Иса сокталары ман Юдея ерине кетти. Сонда Иса олар ман бир кесек заманды турды, аьдемлерди сувда шомылдырып тазалай эди+. 23Яхъя да Шалемге ювык Эйнонда аьдемлерди сувда шомылдыратаган эди, неге десе онда сув коьп эди. Аьдемлер сувда шомылдырылып тазаланар уьшин ога аьр дайым келетаган эдилер. 24Сосы затлар Яхъядынъ тутнакка туьсирилеектен алдында болатаган ислер эдилер+. 25Яхъядынъ сокталарынынъ бир кесеклери мен айырым бир ювытлардынъ арасында тазаланув аьдети уьшин эрисуьв шыкты+. 26Олар Яхъяга келдилер: «Устаз, сол Йорданнынъ аргы ягында сени мен болган эм сен Ога шаатлык эткен, соьле Оьзи аьдемлерди сувда шомылдырады. Баьриси де Ога барады», – дедилер+.

27Яхъя: «Аьдем, ога коьктен берилмесе, бир зат та алмага болмайды, – деп яваплады. –+
28Сиз оьзинъиз де: „Мен Масих тувылман, тек Онынъ алдында бармага йиберилгенмен“, – деп, айтканымнынъ шаатысыз+. 29Келин кимдики болса, сол – киев. Киевдинъ касында турып, оны тынълайтаган тенъи, киевдинъ давысын эситип бек куванады. Мине меним де куванышым солай толды+. 30Ога оьспеге, а мага кишкей болмага тийисли.

31Ол – йогарыдан келген баьриннен де бийик. Ерден болган – ердеги, ердегиндей соьйлейди. Коьктен келген – баьрисиннен бийик. 32Ол Оьзи коьрген эм эситкен затларды шаатлайды, ама эш бирев де Онынъ шаатлыгын кабыл этпейди. 33Ким Онынъ шаатлыгын кабыл этеди, сол Алладынъ акыйкат экенин бегитеди+. 34Алла йиберген Алла соьзин айтады, неге десе Алла оьз Рухын оьлшеп бермейди. 35Атасы Улын суьеди, Онынъ колына баьрисин берген+. 36Улына ынанган оьмирлик яшавды алады. Ким Улына бойсынмаса, сол яшавды коьрмеек; керисинше, Алла ога токтавсыз каарланаяк»+.

4

Иса ман самарияшы хатын

4^1Парисейлер Исадынъ Яхъядан эсе коьп сокталарды табатаганын эм сувда шомылдырып тазалайтаганын эситтилер. 2Уьшини мен Иса Оьзи тувыл, Онынъ сокталары оларды сувда шомылдырып тазалайтаган эдилер+. 3Раббий оны билгенде, Юдеяды калдырды эм тагы да Галилеяга кайтты+. 4Онынъ йолы Самариядынъ ишиннен озатаган эди+. 5Ол Якуп оьзининъ улы Юсупка берген кесек ерден узак болмай орынласкан Самариядынъ Сухар шахарына келди+. 6Онда Якуптынъ куйысы бар эди. Йолдан сонъ арыган Иса куйыдынъ касына олтырды. Бу бир алтыншы саьатлерде[*] эди. 7Бир самарияшы хатын куйыга сув алмага келди.

Иса: «Мага сув ишир», – деп тиледи. 8Сол вакытта сокталары шахарга азык сатып алмага кеткен эдилер.

9Самарияшы хатын: «Сен ювытсынъ, а мен самарияшы хатынман, Сен меннен сув ишпеге калай тилейсинъ? ювытсынъ самарияшылар ман айкаспайды да», – деди.

10Иса деп яваплады: «Эгер сен Алладынъ савгасын эм ким сеннен сув ишпеге тилегенин билсенъ, сен оьзинъ де Оннан тилер эдинъ. Сол заманда Ол сага янлы сувды берер эди».

11Хатын: «Бийим, Сенде аьле сув алмага бир затынъ да йок, куйы да терен, янлы сув кайдан экен Сенде? 12Сен бизге сосы куйыды калдырган, оьзи де оннан ишкен, уллары да, суьруьвлери де ишетаган болган атамыз Якуптан уллысынъма экен?» – деди.

13Иса: «Ким сосы сувды ишеди, сол тагы да оны ишпеге суьеек. 14Мен ога береек сувды ишетаган, сол эш бир заманда да тагы да сувсав ман кыйналмаяк. Мен береек сув онынъ ишинде оьмирлик яшавга агатаган булак болаяк»+.

15Хатын: «Бийим, мага, мен арбатында сувсамагандай эм мунда сув аькетпеге келмегендей этип, сув бертагы!» – деди.

16«Барып, эринъди шакыр эм мунда кайт», – деди Иса.

17Кыскаяклы: «Эрим йок», – деп яваплады.

Иса: «Сен, эрим йок деп, дурысын айттынъ. 18Сенде бес эр болган, а ким мен соьле яшайсынъ, сол сага эр тувыл. Солай дегенде дурысын айттынъ», – деди.

19«Бийим, – деди сонда хатын, – Сенинъ пайхамбар болганынъды мен коьрип турыман+. 20Бизим аталарымыз бу тавда сежде бергенлер, а сиз, (ювытлар,) биз Аллага табынмага керек болган ер – Ерусалимде, дейсиз»+.

21Иса яваплады: «Мага ынан, хатын, сондай заман етеек, сиз Атага не бу тавда, не Ерусалимде табынаяк тувылсыз. 22Сиз, (самарияшылар,) оьзинъиз де билмейсиз неге табынасыз. Биз болсак, неге сежде бергенимизди билемиз. Инсандынъ куткарылувы ювытлардан келеди, сайсы+. 23Ама сондай заман келер – энди келгенди де – кашан акыйкат табынувшылар Атага Рух пан эм акыйкатлык пан сежде берееклер. Эне сондай табынувшыларды Ата излейди+. 24Алла – Рух, Ога табынувшылар Рух пан эм акыйкатлык пан сежде бермеге тийислилер»+.

25Хатын айтты: «Мен, Христос деген Масих[*] келеегин билемен. Мине кашан келсе, Ол бизге баьрисин де сол заманда анълатар»+.

26«Ол Менмен, сени мен соьйлейтаган», – деди Иса+.

27Сол вакытта сокталары артына кайтып келдилер. Исадынъ хатын ман соьйлеп турганын коьрип, аьжейипсиндилер. Ама эш бирев де: «Неди излейсинъ?», «Неге ол хатын ман соьйлейсинъ?» – деп, сорамады.

28Хатын сол саьатлей шоьлмегин калдырды, шахарга кайтты эм аьдемлерге: 29«Барынъыз, мен эткенлердинъ баьрисин де айткан аьдемди коьрерсиз». 30Олар шахардан шыгып Исага бардылар.

31Сол шакта Онынъ сокталары: «Устаз, бир зат ашатага!» – деп тилей эдилер.

32Ама Ол: «Йок, Менде сиз билмеген азык бар», – деди оларга.

33Солай болганда сокталары бири бири мен соьйлесип: «Белким, ким ди бирев Ога ашатпага аькелген болса ша?» – дедилер.

34«Меним азыгым, – деди Иса, – Мени Йибергеннинъ ыхтыярын толтырувда эм Онынъ исин тамамлавда+. 35Аьше, сиз: „Энди доьрт айдан орув болаяк“, – деп айтпайсызба? Сизге айтаман: коьзинъизди ашынъыз, данъылларга каранъыз! Олар агарган эм орувга еткен+. 36Орувшы оьзининъ савгасын алады. Ол, онъысты – оьмирлик яшавды табаякларды – йыяды; солай болганда, шашувшы эм орувшы бирге куванаяклар+. 37Соьйтип, „бирев шашады, а баскасы орады“ деген соьз туьз шыгаяк. 38Мен сизди, сиз не заттынъ уьстиннен каьрлемеген болсанъыз, соны ормага йиберемен. Баскалар ислегенлер, сиз ше олардынъ ислерининъ онъысын йыярсыз».

39Сол шахарда яшайтаган самарияшылардынъ коьплери, хатын: «Ол мага эткенлеримнинъ баьрисин де айтты», – деп, шаатлык эткени уьшин Исага ынандылар. 40Самарияшылар Исага келгенде олар ман калмага тилеп басладылар. Иса онда эки куьнди озгарды. 41Оннан да коьплер, Исадынъ соьзин эситип, Ога ынандылар.

42Хатынга: «Энди биз тек сенинъ соьзлеринъ мен ынанмаймыз, соьле оьзимиз де эситтик, бу Аьдем уьшини мен де дуныядынъ Куткарувшысы Масих экенин анъладык», – дедилер+.

Аькимнинъ улынынъ сав болувы

43Эки куьннен сонъ Иса оннан шыгып Галилеяга кетти. 44Иса Оьзи, пайхамбар оьз ата юртында оьрмет таппайды деп, шаатлык этетаган эди+. 45Иса Галилеяга келгенде, галилеяшылар Оны хош коьрип йолыктылар. Олар Ерусалимде байрамда болган эдилер эм онда Исадынъ эткен затларынынъ баьрисин коьрген эдилер+.

46Иса тагы да бир кере Галилеядынъ Кана авылына келди. Ол онда сувды шагыр эткен эди. Сонда патшадынъ аькимлерининъ бири бар эди. Онынъ Капарнаумда оьлим аьлде маразлы улы ятатаган эди+. 47Сол аьдем, Иса Юдеядан Галилеяга келген деп, эситкенде, Ога барды да улын эмлемеге тиледи.

48«Сиз аьлемет нышанлар эм аьжейиплер коьрмесенъиз, бир заманда да ынанмассыз», – деди ога Иса+.

49Ол явапка: «Бийим! Улым оьлмей турып бараяктага», – деди.

50«Бар, – деди Иса, – улынъ яшаяк».

Аьдем, Исадынъ айткан соьзлерине ынанып, кетти. 51Ыргатлары оны йолыгып, баласынынъ сав болганын билдиргенде, ол энди де йолда эди. 52Ол: «Кайсы саьатте сав болды?» – деп сораганда, олар: «Туьнегуьн бир етинши саьатлерде[*] онынъ безгеги токталды», – деп явапладылар.

53Атасы Исадынъ ога улынъ яшаяк деп, айткан заманында болганын анълады, оьзи эм онынъ буьтин аьели Исага ынандылар+. 54Юдеядан Галилеяга кайтканнан сонъ Исадынъ эткен экинши аьлемет нышаны сосы болды+.

5

Аксактынъ сав этилинуьви

5^1Оннан сонъ бир ювыт байрамында Иса Ерусалимге кетти. 2Ерусалимде Кой Капысынынъ касында тоьгерегиннен басы ябылган бес колоннадасы ман коршаланган, аты еврейше Бетзата[*] болган бассейн бар. 3Колоннадалардынъ туьбинде бек коьп маразлылар, сокырлар, аксаклар эм сакатлар ятып, [сувдынъ булакланып шыгувын саклайтаган эдилер. 4Бирер заманда Раббийдинъ бир маьлеги бассейнге туьсип, сувды булгандыратаган эди. Сув булгандырылганнан сонъ ога биринши болып кирген кайдай маразыннан да сав болатаган эди.] 5Онда отыз сегиз йылдан бери авырыйтаган бир аьдем де бар эди. 6Иса оны коьрип, коьптен бери сосындай аьлде ятатаганын билгенде: «Сен сав болганынъды суьесинъме?» – деди.

7Маразлы явапка: «Бийим, мага сув булганган вакытта кирмеге ярдам эткендей эш бирев де йок. Мен оьзим сувга етпеге шалыссам да баска бирев меннен алдын киреди де кояды», – деди.

8Иса: «Тур, орнынъды ал да юр», – деди+.

9Аьдем янме-ян сав болды. Ол орнын алды эм юрип кетти.

Бу шабат куьн болды. 10Ювыт басшылары сонынъ уьшин савартылганга: «Буьгуьн шабат куьн, орнынъды коьтерип юрмеге сага тийисли тувыл», – дедилер+.

11Ама ол: «Ким мени эмлеген, Сол мага: „Орнынъды ал да кет“, – деп айткан», – деди.

12Олар: «Ким ди сага, орнынъды алып, кетпеге буйырган?» – деп сорадылар.

13Сав болган Онынъ ким экенин оьзи де билмей эди. Иса сол ерде йыйылган коьлем халк арасында коьринмей калды. 14Иса, оны Алла уьйининъ каралдысында табып, айтты: «Мине энди сен сав болгансынъ. Арбатын сага оннан да яман болмас уьшин куьна этпе».

15Бу киси барып ювыт басшыларына оны сав эткеннинъ Иса экенин айтты. 16Иса мундай ислерди шабат куьн эткени уьшин ювыт басшылары Онынъ артына туьсип, оьлтирмеге амал излестирдилер+. 17Иса оларга: «Атам соьлеге дейим ислейди, Мен де ислеймен», – деди.

18Сонда ювыт басшылары, оннан да коьп куьш салып, Исады оьлтирмеге амал излестирип басладылар. Неге десе Ол тек шабат куьнди бузып калмай, ога да косып, Аллады Оьзининъ Атасы этип санайтаган эди. Оны ман Оьзин Алла ман тенълестире эди+.

Яшав беруьвши Иса

19Бу затка Иса деп яваплады: «Сизге дурысын айтаман: Улы Оьзи Оьзиннен бир зат та эталмайды. Ол Атасы эткенлерин коьрип, тек соны этпеге болады. Атасы неди этсе, Улы да соны этеди. 20Атасы Улын суьеди эм Ога Оьзи этетаганынынъ баьрисин коьрсетеди. Сизди сейирсиндирер уьшин Ол Улына оннан да уллы ислер де коьрсетеек+. 21Ата калай оьлгенлерди тирилтетаган эм оларга яшав беретаган болса, тап солай Улы да кимге суьйсе, сога яшав береди+. 22-23Ата эш биревди де шуьшлемейди. Ол буьтин шуьшлев исти Улына, баьриси Атады кайтип оьрметлеген болса, соьйтип Улын да оьрметлесин деп, аманатлаган. Ким Улын оьрметлемейди, сол Оны йиберген Атасын да оьрметлемейди++.

24Сизге дурысын айтаман: ким соьзимди эситеди эм Мени Йибергенге ынанады, солардынъ аьр бириси – оьмирлик яшавлы эм шуьшленмеек, ол оьлимнен яшавга коьшкен+. 25Сизге дурысын айтаман: оьлгенлердинъ Алла Улынынъ давысын эситеек эм эситкенлердинъ сав болаяк вакыты туьсеятыр, энди туьсти+. 26Неге десе Атасы кайтип Оьзи Оьзинде яшав булагын юргисткен болса, тамам соьйтип Улынынъ Оьзинде яшав булагын болдырмага уьлис шыгарган+. 27Ол Улына шуьшлемеге эркинликти берген, неге десе Ол – Аьдем Улы. 28Ондай затка сейирсинменъиз, неге десе сондай заман келеек, кашан баьриси, ким соьле кабырында ятады, Онынъ давысын эситип,+
29кабырдан шыгаяклар. Кимлер ийгилик эткенлер, солар тирилип, яшав алаяклар; кимлер яманлык эткенлер, солар тирилип, шуьшине еткерилееклер.

Исага шаат болув

30Мен Оьз Оьзимнен бир затты да эталмайман. Мен, Мага айтылгандай, этемен. Шуьшлевим Меним аьдил, неге десе Мен Оьз ыркым ман тувыл, а Мени йиберген Атадынъ ыркы ман этпеге шалысаман+. 31Эгер Мен Оьз Оьзиме шаатлык этсем, шаатлыгым карувсыз болаяк+. 32Ама Менде энди де баска бир Шаатым бар. Мен Онынъ Мага эткен шаатлыгы акыйкат болганын билемен. 33Сиз Яхъяга аьдемлер йибердинъиз, ол акыйкатлыкка шаатлык эткен эди+. 34Меним аьдемлердинъ шаат болувында кереклигим йок, тек сизге, куткарылынъыз деп, бу затларды айтаман. 35Яхъя янган эм йылтыраган шырак эди. Сиз бир кесек заманды онынъ ярыгында куванмага суье эдинъиз+. 36Тек Менде Яхъядыкыннан куьшли шаатлык бар. Атам Мага, тамамла деп, аманатлаган ислер – Мен этетаган бу ислерим – Атам Мени йибергенине шаатлык этеди+. 37Мени йиберген Атам Оьзи Мага шаатлык эткен. Сиз бир заманда да Онынъ давысын эситпегенсиз эм Онынъ юзин коьрмегенсиз. 38Онынъ соьзи сизде яшамайды, неге десе сиз Ол йибергенге ынанмайсыз. 39Сиз Кие Язувларды мукаят тергейсиз, олардынъ ярдамы ман оьмирлик яшавды алаяк болып сенесиз. А Язувлар Мага шаатлык этеди!+
40Болса да сиз яшав алар уьшин Мага келмеге унамайсыз.

41Мен Оьзимди аьдемлерге даньклатпага шалыспайман+. 42Тек сизди билемен: ишинъизде Аллага суьйимлик йок. 43Мен Атамнынъ аты ман келгенмен эм Мени кабыл этип алмайсыз, баска бирев оьзининъ аты ман келсе, сиз оны хош коьрип йолыгарсыз+. 44Сиз калай ынанмага боларсыз, эгер сиз бир биринъизден мактавды алсанъыз, ама ялгыз Алланъыздан мактавды алар уьшин бир куьш те салмайсыз+? 45Мен сизди Атамнынъ алдында шуьшлермен деп, ойланманъыз. Сизди шуьшлевши – Муса, кимге сиз уьмитлеринъизди салгансыз. 46Эгер Мусага ынанган болсанъыз, Мага да ынанар эдинъиз, неге десе ол Меним уьстимнен язган+. 47Эгер Мусадынъ язганларына ынанмайтаган болсанъыз, кайтип Мен айтканларга ынанаяксыз?»

6

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

6^1•Оннан сонъ Иса Галилея, олай демек Тиберия, коьлининъ аргы ягына оьтти. 2Онынъ артыннан коьп аьдемлер топарласып, иердилер, неге десе Исадынъ авырганларды эмлегенде этетаган аьлемет нышанларын коьрген эдилер. 3Иса, тавдынъ тоьсине коьтерилип, онда Оьз сокталары ман олтырды. 4Ювытлардынъ Пасха байрамынынъ заманы ювыклай эди+.

5Иса Ога келген коьплеген аьдемлерди коьрип, Пилипке айтты: «Сосы аьдемлерди ашатар уьшин биз оьтпекти кайдан алаякпыз?»+
6Иса оны Пилипти сынар уьшин айтты, а Оьзи энди не этеегин билетаган эди.

7Пилип: «Эгер эки юз динарга оьтпекти алсак та олардынъ аьр бирине бир кесек бермеге де етпеек!» – деп яваплады.

8Баска бир соктасы, Шимон Петердинъ кардашы Эндрей айтты:+
9«Булайда бес арпа калакайы ман эки балыгы болган яс бар, тек сондай коьп халкка ол не ди?»

10Иса: «Халкты орынластырынъыз», – деди.

Сонда калын коьгоьлен бар болган себепли, баьриси оьленге олтырдылар. Олтырган эр кисилердинъ саны бес мынъга ювык эди. 11Иса оьтпекти алды, шуькир дувасын этти, сокталарына берди. Сокталары олтырганларга, аьр бири керегин алгандай этип, уьлестирди. Балык пан да солай болды+. 12Баьриси ашап тойганларында, Иса сокталарына: «Калган кесеклерди йыйынъыз, эш бир туьйирин де йоймага тийисли тувыл», – деди.

13Олар, бес арпа калакайдан ашаганларыннан калган кесеклерди йыйып, он эки шетенди толтырдылар. 14Аьдемлер бу аьлемет нышанды коьргенде: «Ол – уьшини мен де бу дуныяга келеек пайхамбар», – деп, соьйлестилер+.

15Иса, олардынъ келип, куьш пен Ога патша бол деп, кыстаякларын анълады, сонынъ уьшин олардан тайып, тагы да ялгыз тавга кетти.

Иса сув уьстиннен юреди

16•Кас каралганда, Исадынъ сокталары коьлге туьстилер. 17Коьлдинъ аргы янына оьтип, Капарнаумга бараяк болып, кайыкка олтырдылар. Энди каранъа да болган эди, а Иса оларга келмейтаган эди. 18Коьлде куьшли ел эм уьйкен толкынлар коьтериле эдилер. 19Аьдемлер кайык пан бир йырма бес яде отыз стадия[*] коьлди оьткенде, коьлдинъ уьстиннен юрип келип ювыклаятырган Исады коьрдилер эм корктылар. 20Ама Ол: «Бу – Мен, коркпанъыз!» – деди. 21Сонда Исады кайыкка алаяк болдылар, ама кайык сол саьатлей олар юзген ерге, ягага еткен эди.

Яшав оьтпеги

22Эртеси куьн коьлдинъ аргы ягында йыйылган халк онда алдын тек бир кайыктынъ – Исадынъ сокталары олтырган кайыктынъ – болганын анълады. Олар Исадынъ Оьз сокталары ман бирге кайыкка олтырмаганын эм сокталары ялгыз оьзлери кеткенлерин билдилер. 23Сонъында ягага Тибериядан баска кайыклар еттилер, Раббий шуькир дувасын эткеннен сонъ, халк оьтпекти ашап турган ерге ювыкластылар. 24Аьдемлер не Исадынъ, не сокталарынынъ сонда болмаганын коьргенде, оьзлери де кайыкка олтырып, Капарнаумга Исады излеп кеттилер. 25Олар Оны коьлдинъ аргы ягында табып: «Устаз, Сен мунда кашан келгенсинъ?» – деп сорадылар.

26Иса явапка: «Сизге дурысын айтаман: сиз аьлемет нышанларды коьргенинъиз уьшин Мени излемейсиз, оьтпекти еп, тойганынъыз уьшин излейсиз. 27Ширийтаган азык уьшин куьреспенъиз, дайым тураяк азык уьшин куьресинъиз. Оны сизге Аьдем Улы береек, неге десе Ога Атасы Алла разылыгын берди», – деди.

28Олар: «Бизге Алла излеген ислерди толтырар уьшин не зат этпеге керекти?» – деп сораганда, 29Иса явапка: «Алладынъ исин этуьв, олай деген, Кимди Алла йиберген, Сога ынанув», – деди+.

30Олар сорадылар: «Биз Сага ынангандай, Сен бизге кайдай нышан коьрсетерсинъ? Сен не зат этерсинъ+? 31Мысалыга, бизим аталарымыз шоьлде манна[*] ашаганлар, онынъ акында язылгандай: „Ол оларга коьктен оьтпек ашамага берген“»+.

32Иса: «Сизге дурысын айтаман: оьтпекти коьктен сизге берген Муса тувыл, коьктен акыйкат оьтпекти берип туратаган Атам. 33Неге десе Алла оьтпеги Сол – Ким коьктен туьседи эм дуныяга яшав береди», – деди.

34Сонда Исага: «Бийимиз, сондай оьтпекти бизге аьр заман бер», – дедилер+.

35Иса: «Мен Оьзим яшав оьтпегимен. Ким Мага келеди, сол бир заманда да аш калмаяк; ким Мага ынанады, сол бир заманда да сувсамаяк+. 36Ама Мен энди сизге айткандай, Мени коьргенсиз, кенем де ынанмайсыз. 37Атам Мага бергенлердинъ баьриси Мага келеек, ким Мага келсе, соны Мен эш бир заманда да кувмаякпан+. 38Мен коьктен Оьзим не затты суьйсем, соны этейим деп тувыл, а Мени Йибергеннинъ ыхтыярын толтырайым деп туьскенмен+. 39Мени йиберген Атамнынъ ыхтыярында – Ол Мага бергенлердинъ эш бирин де йойтпай, ахыр куьнде баьрисин тирилтуьв болады+. 40Мени Йибергеннинъ ыхтыяры сол: Улын коьрген эм Ога ынанган аьр аьдемди оьмир яшавлы этуьв болады. Мен сондайларды ахыр куьнинде тирилтеекпен», – деди+.

41Иса: «Мен коьктен туьскен оьтпекпен», – дегени уьшин, ювытлар карсы мырылдап басладылар. 42«Аьше, Ол Юсуптынъ улы Иса тувылма? Биз Онынъ атасын да, анасын да таныймыз. Ол, „Мен коьктен келгенмен“ деп, кайтип айтпага болады?» – дейтаган эдилер олар+.

43Иса явапка айтты: «Мырылдавынъызды койынъыз. 44Эш бирев де Мага келалмайды, эгер Мени йиберген Атам оны Мага йолыктырмаса. Мен оны ахыр куьнде тирилтеекпен+. 45Пайхамбарларда: „Олардынъ баьриси Алла ман уьйретилген“, – деп, язылган. Атады тынълаган эм Оннан уьйренген аьр аьдем Мага келеди. 46Бу бирев Атады коьрген тувыл, тек Алладан Келген болмаса, ялгыз Ол Атады коьрген+. 47Сизге дурысын айтаман: ким Мага ынанады, сол оьмирлик яшавды алады. 48Мен яшав оьтпегимен. 49Сизинъ ата-бабаларынъыз шоьлде манна ашаганлар, аман да оьлгенлер. 50Коьктен туьсетаган оьтпек – оны ашаган аьдемди оьлместей этетаган оьтпек. 51Мен коьктен туьскен, яшав беруьвши оьтпекпен. Ким сосы оьтпекти ашайды, сол оьмирге яшаяк. Мен береек оьтпек – дуныяды яшатар уьшин береек деним»+.

52Сонда ювытлар арасында эрис шыкты: «Бизге ашамага Оьзининъ денин кайтип бермеге болады?»

53Иса: «Сизге дурысын айтаман: эгер сиз Аьдем Улынынъ денин ашамасанъыз, Онынъ канын ишпесенъиз, сонда оьзинъизде яшав болмаяк+. 54Ким Меним денимди ашайды эм канымды ишеди, сонынъ аьр бири оьмир яшавлы болады. Мен де оны ахыр куьнде тирилтермен, 55неге десе деним – акыйкат азык, каным – акыйкат сув ишуьв. 56Денимди ашаган эм канымды ишкен – сол Менде, Мен де ондаман+. 57Яшав беруьвши Атам Мени калай йиберген эм Атам аркалы Мен кайтип яшайман, соьйтип сол Мени мен тамакланган да Мен аркалы яшаяк. 58Сосы оьтпек коьктен келген. Сизинъ ата-бабаларынъыз манна ашасалар да оьлгенлер, ама ким бу оьтпек пен тамакланады, сол оьмирге яшаяк», – деди. 59Муны Иса Капарнаумда синагогта окытатаган вакытта айтты.

Исадан коьп аьдем таяды

60Муны эситкен сокталарынынъ коьплери айттылар: «Бу соьз кыйын, оны ким тынъламага болаяк экен?»

61Иса сол саьат сокталары бу соьз акында мырылдайтаганларын анълады да айтты: «Ол сизинъ хаьтеринъизди калдырдыма? 62Сиз не айтар экенсиз, эгер Аьдем Улынынъ алдын болган ерине коьтерилеятырганын коьрсенъиз+? 63Яшавды беруьвши – Рух, денинънен эш бир пайда йок. Меним сизге айткан соьзлерим – Рух эм яшав+. 64Ама сизинъ бир кесегинъиз Мага ынанмайдылар». Иса, басыннан алып, ким Ога ынанмайтаганын, ким Оны сатаягын билетаган эди+. 65Соьзин бардырып: «Сонынъ уьшин Мен сизге, эгер Ата ога эркинлик бермесе, эш бирев де Мага келалмаяк деп, айткан эдим», – деди.

66Сол вакыттан баслап, сокталарынынъ коьплери Исады калдырып кеттилер, оннан сонъ Оны ман айланмадылар. 67Иса он экисиннен: «Сиз де кетпеге суьймейсизбе?» – деп сорады.

68Шимон Петер явап берип: «Раббий, биз энди кимге бараяк? Сендеди оьмир яшавдынъ соьзлери. 69Биз Сен Аллага багысланган Аьдем[*] экенинъди билемиз эм ынанамыз», – деди+.

70Иса: «Аьше, Мен сизди, он эки этип, айырмадымма? Аман да сизинъ биревинъиз – ибилис!» – деп яваплады+. 71Ол ойында, он экисининъ бириси болса да тек келеекте Оны сатаяк Шимон Искариоттынъ улы Юдады тутатаган эди+.

7

Иса кос курув байрамына барады

7^1Оннан сонъ Иса Галилеяда окытып айланды, Юдеяда кезбеге суьймеди, неге десе ювыт басшылары Оны оьлтиреек болатаган эдилер+. 2Ювыт кос курув байрамы[*] ювыклаганда,+
3кардашлары Исага айттылар: «Муннан кет, Сен этетаган ислерди сокталарынъ коьргендей этип, Юдеяга бар+. 4Белгили болмага шалысканлардынъ эш биреви де ясыртыннан ислемейди. Эгер Сен бу ислерди эте болсанъ, Оьзинъди дуныяга коьрсет». 5Кардашлары да Ога ынанмай эдилер.

6Иса яваплап: «Меним заманым энди де етпеген, сизге аьр вакыт та келисли+. 7Сизди дуныя коьрип болалмаяк тувыл, а Мени коьрип болмайды, неге десе Мен дуныя ислери яман экенине шаат боламан+. 8Байрамга сиз барынъыз. Мен бу йол бармайман, неге десе заманым энди де толмаган», – деди.

9Муны айтканнан сонъ, Иса Галилеяда калды.

10Ама кардашлары кеткенде, Ол байрамга, тек ашык болмай, эш бирев де билместей этип, барды. 11Ювытлар Оны байрамда излестирип: «Ол кайда экен?» – деп сорастыра эдилер.

12Халк арасында Исадынъ уьстиннен коьп соьзлер сыбырданып юре эдилер. Бир кесеклери – «Ол яхшы аьдем», баскалары, «Йок, Ол халкты алдайды» деп, айта эдилер.

13Аман да ювыт басшыларыннан коркканыннан эш бирев Онынъ уьстиннен ашык этип айтпай эди+.

14Иса Алла уьйининъ каралдысына кирип, окытып баслаганда, байрамнынъ энди яртысы озган эди. 15Ювыт басшылары сейирсиндилер, сорастырдылар: «Бу аьдем окымаганлай, Кие Язувларды калай биледи экен?» 16Иса явап берди: «Меним окувым Меннен тувыл, а Сол Мени йибергеннен+. 17Ким Онынъ ыхтыярын толтыраяк болса, сол Меним окувым Алладан ма яде Мен оьз эрким мен айтатаганымды билер. 18Ким оьз эрки мен айтады, сол оьзи оьзине данъкты излейди; ким Оны йибергенге данъкты излейтаган болса, сол акыйкатты айтады эм Онда эш бир оьтирик те йок+. 19Аьше, сизге Муса Тауратты бермегенме? Ама сизинъ эш биревинъиз Таураттынъ айтканларын этпейсиз. Сиз Мени неге оьлтиреек боласыз?»+

20Халк: «Ваа, Сени йин бийлеген экен! Сени ким оьлтиреек болады?» – деп яваплады+.

21Иса явапка: «Мен бир аьжейип ис эттим, сиз баьринъиз сейирсинесиз. 22Муса сизге суьннетлев аьдетин калдырган. Уьшинимен бу аьдет, Мусадан тувыл, ата-бабаларынъыздан. Сонынъ уьшин сиз аьдемлерди шабат куьн суьннетлейсиз. 23Эгер Мусага буйырылган Таурат бузылмас уьшин балады шабат куьн суьннетлесенъиз, сиз Мага, Мен шабат куьн бир аьдемнинъ буьтин суьегин эмлегеним уьшин, неге ашувланасыз+? 24Тысыннан карап этпей, аьдиллик пен шуьшленъиз», – деди+.

Иса акында туьрли ойлар

25Сол заманда Ерусалимнинъ бирер яшавшылары: «Бу – Сол, олар оьлтиреек болатаган, тувылма экен? – деп, сорастырып басладылар. – 26Мине Ол халк алдында ашык соьйлейди, а Ога бир зат та айтпайдылар. Белким, аькимлер уьшини мен де, Ол – Масих деп, кабыл эткен боларма? 27Ама биз Онынъ кайдан келгенин билемиз, а Масих келсе, Онынъ кайдан келгенин эш бирев де билмеек»+.

28Сонда Алла уьйининъ каралдысында окытып турган Иса кышкырып айтты: «Мени таныйсыз, Меним кайдан экенимди де билесиз! Мен булайга оьз эрким мен келмегенмен. Мени Йиберген акыйкат, тек сиз Оны танымайсыз. 29Мен Оны таныйман, неге десе Оннан келгенмен, Ол Мени йиберген!»+

30Исады ыслаяк болдылар, ама эш бирев Ога колын коьтермеди, неге десе вакыты энди де етпеген эди+. 31Халктан коьплер Ога ынандылар: «Эгер дейим Масих келсе, Сосыннан коьп аьлемет нышанлар коьрсетерме экен?» – дедилер+.

32Парисейлер халктынъ Иса акында булай сыбырдасканларын эситтилер эм Алла уьйининъ саклавшыларын, Оны ыслатаяк болып, йибердилер.

33Иса: «Мага сиз бен турмага энди коьп калмаган, тезден Мени йибергенге кайтаякпан+. 34Мени излеексиз, ама табалмаяксыз эм Мен болаяк ерге келалмаяксыз», – деди+.

35Ювыт басшылары бир бирлериннен: «Ол, биз барып болмаяктай, кайсы ерге аьзирленеди экен? Белким, Ол греклер арасында шашырап яшайтаган халкымызга, греклерди окытарман деп, бармага суьетаган болса ша? 36„Мени излеексиз, ама табалмаяксыз“, „Мен болаяк ерге келалмаяксыз“ деген соьздинъ маьнеси не экен?» – деп сорастырдылар.

37Байрамнынъ сонъгы эм энъ маьнели куьнинде Иса турды да кышкырып айтты: «Ким сувсаган, сол Мага сув ишпеге келсин+. 38Ким Мага ынанады, Кие Язувда айтылгандай, сонынъ ишиннен яшав беруьвши сув тасып шыгаяк».

39Иса муны айтканда, Ога ынанганлардынъ сонъында алаяк Алла Рухы акында ойлай эди. Рух энди де ишлеринде болмаган, неге десе Иса аьли данъкланмаган эди+. 40Халктан коьплер, Исадынъ соьзин эситип, айттылыр: «Ол – акыйкатлай да (биз саклайтаган) пайхамбар!»+

41Баскалары: «Ол – Масих!» – дедилер.

Оьзгелери болса айттылар: «Масих Галилеядан келип болмайды, сайсы! 42Кие Язувларда: „Масих Даут тукымыннан эм Бетлехемнен, Даут яшаган авылдан келеек“, – деп, айтылмаганма, аьше?»+

43Соьйтип, Иса акында халктынъ ойлары боьлинди+. 44Бирерлери Оны ыслаяк болдылар, ама эш бирев де Исага колын тийдирмеди.

Ювыт басшыларынынъ ынанмавы

45Сонъында Алла уьйининъ саклавшылары бас дин куллыкшыларга эм парисейлерге кайттылар. Олардан: «Сиз Оны неге етип аькелмединъиз?» – деп сораганда, 46саклавшылар: «Эш бирев де соьлеге дейим соьйтип, бу Аьдемдей, соьйлемеген», – деп явапладылар.

47«Энди сиз де алдандынъызба? – дедилер парисейлер. – 48Аькимлердинъ яде парисейлердинъ биреви болса да Ога ынандыма+? 49Тауратты анъламаган бу халк наьлет!»

50Оьзи парисейлердинъ бириси болып, кеше Исага келген Никодим:+
51«Таураттынъ аьдемди, басында тынъламай эм де ол не зат этетаганын анъламай, шуьшлемеге амалы барма экен?» – деди+.

52Ога: «Сен де Галилеядансынъма? Кара эм коьрерсинъ, Галилеядан эш бир пайхамбар да келмейди», – деп явапладылар. [ 53Баьриси де уьйлерине кайттылар.

8

Эрине алал болмаган пише

8^1Иса Зейтун тавына барды. 2Эртенъ мен Ол тагы да Алла уьйининъ каралдысында эди. Онынъ тоьгерегине буьтин халк йыйылды. Иса олтырды эм оларды окытып баслады. 3Дин аьлимлери эм парисейлер эрине алаллыгын йоятырган вакытта ысланган пишеди аькелдилер. Оны халктынъ алдына салып, 4Исага: «Устаз, бу хатын байына алаллыгын йоятырган вакытта ысланды! 5Муса Тауратта сосындайларды тас атып оьлтирмеге буйырды. А Сен не зат айтарсынъ?» – деп сорадылар+. 6Муны Исады сынап, шуьшлемеге бир сылтав излеп сорадылар.

Тек Иса энъкейди де бармагы ман ерде бир затты язып баслады+. 7Олар, ябысып, Оннан сорай эдилер. Сонда Иса туьзелди эм айтты: «Ким сизинъ ишинъизде куьнасыз, сол биринши болып ога тасты атсын»+.

8Тагы да энъкейди, ерде язувын бардырды. 9Сонда олар, уятлы болып, энъ уьйкенлериннен баслап арттагыларга дейим, бирерлеп, кетип басладылар. Сонъында ялгыз Иса эм арада турган хатын калды. 10Иса басын коьтерди де, пишеден баска бир аьдем коьрмей, сорады: «Хатын, сени шуьшлевшилер кайдады? Сени эш бирев де шуьшлемедиме?»

11«Эш бирев де, Бийим», – деди ол.

«Мен де сени шуьшлемеймен, – деди Иса, – кет эм арбатында куьналы болма».]+

Иса – дуныя ярыгы

12Иса халкка: «Мен дуныядынъ ярыгыман. Ким Меним артымнан иереди, сол бир заманда да каранъада юрмеек, сонда яшав ярыгы болаяк», – деди+.

13Сол заманда парисейлер: «Оьз Оьзинъе шаатлык этесинъ, сонынъ уьшин шаатлыгынъ куьшсиз», – деп айттылар+.

14Иса явапка: «Эгер дейим Оьз Оьзиме шаатлык этетаган болсам да шаатлыгым дурыс, неге десе Мен кайдан келгенимди, кайда бараягымды билемен. Сиз болсанъыз кайдан келгенимди де, кайда бараягымды да билмейсиз+. 15Сиз инсан оьлшеми мен шуьшлейсиз, Мен биревди де шуьшлемеймен+. 16Эгер шуьшлесем де, шуьшлевим акыйкат, неге десе ялгыз тувылман, Мени мен Сол, Мени йиберген Атам+. 17Тауратынъызда, кашан эки аьдем шаатлайды, сонда олардынъ шаатлыгынынъ куьши бар деп, язылганды да+. 18Мен Оьзиме шаатлык этемен, Мени йиберген Атам да Мага шаатлык этеди», – деди+.

19Олар сонда сорадылар: «Атанъ кайда?»

«Не Мени, не Атамды танымайсыз. Эгер дейим Мени танысанъыз, Атамды да таныр эдинъиз», – деп яваплады Иса+.

20Ол муны Алла уьйининъ каралдысында окытканда садака йыйылатаган ерде айтты. Ама Оны бирев де ысламады, неге десе вакыты энди де етпеген эди+.

21Иса тагы да бир кере: «Мен кетемен, мени излеексиз эм оьз куьналарынъызда оьлеексиз. Мен бараяк ерге сиз келалмаяксыз», – деди+.

22Ювыт басшылары сонда айттылар: «„Мен бараяк ерге сиз келалмаяксыз“, – деп айтады. Аьше, Оьзи Оьзин оьлтиреек болама?»

23Иса: «Сиз тоьменненсиз, Мен йогарданман. Сиз бу дуныядыкысыз, Мен бу дуныядыкы тувылман+. 24Сол себепли Меним сизге, оьз куьналарынъызда оьлеексиз деп, айтатаганым. Эгер Мен сол оьзимди ким деп санайтаганыма ынанмасанъыз, оьз куьналарынъызда оьлеексиз», – деди.

25«Кимсинъ ди Сен сондай?» – деп сорадылар.

«Сизге бастан алып Мен ким экенимди айтканман, – деп яваплады Иса. – 26Меним сизинъ акынъызда коьп айтаяк эм шуьшлеек затларым бар. Ама Сол Мени йиберген акыйкатлыкты айтады, Оннан эситкенимди Мен де дуныяга айтаман»+.

27Олар Иса Атасы уьстиннен айтатаганын анъламадылар. 28Иса тагы да: «Сиз Аьдем Улын йогарга коьтерсенъиз, сонда Мен Ким болганымды, Оьз эрким мен бир зат та этпейтаганымды, а Атам неге уьйреткен болса, соны айтатаганымды билерсиз+. 29Мени йиберген Мени мен бирге, Ол Мени ялгыз калдырмайды, неге десе Мен аьр заман Ол разы болган затларды этемен», – деди+.

30Сосы соьзиннен сонъ коьплер Исага ынандылар+.

Акыйкатлык сизди эркин этеди

31Иса Ога ынанган ювытларга айтты: «Эгер сиз окувыма сенимли болсанъыз, уьшини мен де Меним сокталарымсыз.
32Сонда акыйкатлыкты билерсиз, акыйкатлык та сизди эркин этер»+.

33«Биз Ибрагимнинъ тукымыннанмыз, эш бир заманда да биревге де кул болмаганмыз. Сен бизге кайтип: „Эркин боларсыз“, – деп айтасынъ?» – дедилер+.

34Иса явапка: «Сизге дурысын айтаман: куьна этетаган аьр аьдем куьнадынъ кулы+. 35Кул уьйде оьмирликке турмайды, а ул аьр заманда да аьелдинь санында+. 36Сол себепли, эгер Ул сизди эркинге йиберсе, уьшини мен эркин боларсыз. 37Ибрагимнинъ тукымыннан экенинъизди билемен, ама Мени оьлтирмеге излейсиз, неге десе соьзимди ишинъизге сыйдыралмайсыз+. 38Мен Оьз Атамда коьргенимди айтаман, а сиз оьз атанъыздан эситкенинъизди этесиз», – деди.

Сизинъ атанъыз – ибилис

39«Бизим атамыз – Ибрагим», – деп явапладылар олар.

«Эгер дейим Ибрагимнинъ балалары болсанъыз, – деди Иса, – Ибрагимнинъ ислерин этер эдинъиз+. 40Тек сиз Мени, Алладан эситкен акыйкатты сизге айтатаган Аьдемди, оьлтиреек боласыз. Ибрагим оны этпеген. 41Сиз сол атанъыз эткенди этесиз».

«Биз некяхсыз тувганлардан тувылмыз, – дедилер, – бизим бир Атамыз бар – Алла»+.

42Иса: «Эгер Атанъыз Алла болса, сонда Мени суьер эдинъиз, неге десе Мен Алладан шыгып келгенмен. Оьз эркимнен келмегенмен, Мени Алла йиберген. 43Калай анъламайсыз не зат акында Мен сизге айтатаганымды? Меним соьзимди эситалмаган себепли анъламайсыз. 44Сиз оьз атанъыздыкы – ибилистикисиз. Атанъыздынъ излегенин этеек боласыз. Ибилис бастан аьдем оьлтируьвши болган, бир заманда да акыйкатлыктынъ ягы болмаган, неге десе онда бир дурыслык та йок. Алдаган вакытта тувган тилинде соьйлейди, неге десе ол оьтирикши эм оьтирикшидинъ атасы+. 45Ама Мен сизге акыйкатлыкты айткан себепли Мага ынанмайсыз! 46Ишинъизден ким Меним куьналы экенимди коьрсетер? Эгер акыйкатты айтатаган болсам, Мага неге ынанмайсыз? 47Ким Алладыкы, сол Алла соьзин эситеди. Сиз Алладыкы тувылсыз, сонынъ уьшин эситпейсиз».

Иса Ибрагимнен алдын бар эди

48Ювытлар Исага: «Аьше, Сен самарияшысынъ эм йинлисинъ деп айтканымыз дурыс тувылма?» – деп айттылар+.

49«Мен йинли тувылман, – деп яваплады Иса, – Мен Атамды оьрметлеймен, а сиз Мага оьрметсизлик этесиз+. 50Мен Оьзиме данък излемеймен; ама оны излеген эм шуьшлеген бар+. 51Сизге дурысын айтаман: ким Мен айтканды толтырады, сол бир заманда да оьлмеек»+.

52Сонда ювытлар кышкырыкладылар: «Соьле биз йинли экенинъди тувра билдик! Ибрагим оьлген, баьри пайхамбарлар да оьлгенлер, а Сен: „Ким соьзимди толтырады, сол бир заманда да оьлмеек“, – дейсинъ. 53Ия, Сен атамыз Ибрагимнен де уьйкенсинъме? Ол оьлген, пайхамбарлар да оьлгенлер. Сен оьзинъди ким деп санайсынъ?»

54Иса явапка: «Эгер Мен Оьз Оьзимди данъклайтаган болсам, Меним данъкым бир зат та тувыл. Мени сиз Оны Алламыз деп атаган Атам данъклайды+. 55Сиз Оны танымайсыз, а Мен таныйман. Эгер Оны танымайман десем, тап сиздей, оьтирикши боларман. Ама Мен Оны таныйман эм айтканын толтыраман+. 56Атанъыз Ибрагим Меним шагымды коьрмеге куванышлы эди. Ол коьрди эм куванды», – деди+.

57«Сага энди де элли йыл болмаган, Ибрагимди калай коьргенсинъ?» – дедилер Ога ювытлар.

58Иса яваплап: «Сизге дурысын айтаман: Ибрагим туваяктан алдын Бар Болган Менмен!» – деди.

59Сонда Исады оьлтиреек болып, тасларга узалдылар, ама Ол ясырынып калды эм араларыннан озып, Алла уьйининъ каралдысыннан шыкты да йолы ман кетти+.

9

Сокыр болып тувганды эмлев

9^1Иса, оьтип бараятырып, сокыр болып тувган аьдемди коьрди. 2Сокталары Исадан: «Устаз, мунынъ сокыр болып тувганына ким куьналыды: ол оьзи ме яде ата-анасы ма?» – деп сорадылар+.

3«Не оьзи, не ата-анасы куьналы болмаганлар, – деп яваплады Иса. – Онынъ яшавында Алладынъ ислери коьрсетилеек уьшин болган. 4Аьли де куьн озбай, Мени Йибергеннинъ ислерин этпеге тийислимиз. Туьн туьсеятыр, онда бирев де ислеялмаяк+. 5Мен дуныяда болган заманда дуныядынъ ярыгыман»+.

6Иса соны айтканнан сонъ, ерге туькирди, туькиршигин ер топырак пан карыстырды, балшыкты сокырдынъ коьзине якты+. 7«А соьле барып, Шилоах бассейнинде бетинъди юв», – деди сокырга. Шилоах соьздинъ маьнеси «йиберилген».

Сокыр барып бетин ювды, коьзлери ашылып, кери кайтты+. 8Конъысылары, онынъ алдын садакашы болганын коьргенлер: «Сосы олтырып садакады йыювшы тувылма экен?» – деп сорадылар.

9Бирерлери: «Аьше, сол», – деп айттылар.

Баскалары: «Йок, ол ога тек усайды», – дедилер.

Аьдем оьзи: «Ол менмен», – деди.

10«Сонда коьзлеринъ калай ашылды?» – деп сорай эдилер. 11Ол яваплап: «Иса деген Аьдем балшыкты эгетип, коьзиме якты, сонъ мага Шилоах бассейнине барып бетимди ювмага буйырды. Мен, кетип, бетимди ювганда коьрип басладым», – деди.

12«Сол аьдем кайда экен?» – деп сорадылар.

«Билмеймен», – деди.

Парисейлер эмлевдинъ маьнесин тергейдилер

13Алдын сокыр болган аьдемди парисейлерге аькелдилер. 14Исадынъ балшык эгетип сокырдынъ коьзлерин ашкан куьни шабат куьн эди+. 15Парисейлер кисиден калай коьрип баслаганын сорадылар. «Ол коьзлериме балшык якты. Мен бетимди ювдым, энди коьремен», – деди киси.

16Парисейлердинъ бир кесеклери: «Бу аьдем Алладан тувыл, неге десе Ол шабат куьнди оьрметлемейди», – деп басладылар.

Баскалары болса: «Куьналы аьдем сондай аьлемет нышанларды калай этпеге болады?» – деп сорадылар. Ойлары боьлиндилер+.

17Алдын сокыр болганга тагы да: «Сен оьзинъ Онынъ акында не айтасынъ, коьзлеринъди Ол ашканды да?» – деп сорадылар.

Аьдем: «Ол – пайхамбар», – деп яваплады+.

18Ювыт басшылары аьдемнинъ сокыр болганына эм коьзлери ашылганына ынанмай эдилер. Сонъында коьзлери ашылганнынъ ата-анасын шакырып: 19«Бу улынъызба? – деп сорадылар, – сиз мунынъ акында, ол сокыр болып тувган деп, айтасызба? Ол кайтип соьле коьрмеге болады?»

20«Биз мунынъ улымыз экенин билемиз, – деп яваплады ата-анасы, – биз онынъ сокыр болып тувганын да билемиз. 21А коьзлери энди кайтип коьрмеге баслаганын билмеймиз. Оьзиннен соранъыз. Ол энди акылбалык, оьзи уьшин явапламага болады».

22Ювыт басшыларыннан коркып, соьйтип явапладылар; неге десе ювыт басшылары, ким Иса – Масих деп ашык айтса, сол синагогтан кувылаяк деген токтасты алган эдилер+. 23Сонынъ уьшин ата-анасынынъ: «Ол энди акылбалык, оьзиннен соранъыз», – дегенлери.

24Парисейлер алдын сокыр болган кисиди экинши кере шакырдылар: «Алладынъ алдында дурысын айтаягынъа ант эт, – дедилер, – биз сосы Аьдемнинъ куьналы экенин билемиз».

25Киси: «Ол куьналыма яде тувылма, мен билмеймен. Мен тек бир затты билемен: сокыр эдим, а соьле коьремен!» – деп яваплады.

26Олар тагы да: «Ол сени мен не зат этти? Коьзинъди кайтип ашты?» – дедилер.

27«Сизге энди айттым да, а тынъламайсыз. Неге тагы да сол затты эситпеге суьесиз? Сиз де Онынъ сокталары болмага суьесизбе?» – деп яваплады.

28Ога урсысып: «Онынъ соктасы сенсинъ! Биз Мусадынъ сокталарымыз. 29Биз Алла Муса ман соьйлегенин билемиз, а бу инсаннынъ кайдан экенин де билмеймиз», – дедилер+.

30-31Киси явапка: «Мине сол ды да сейирлик! Онынъ кайдан экенин де билмейсиз, а Ол коьзимди ашты. Алла куьналыларды тынъламаганын билемиз, а ким Алла йолында барады эм ыхтыярын толтырады, Алла соны тынълайды+. 32Эш бирев эш бир заманда, сокыр болып тувганнынъ коьзи ашылар деп, эситпеген. 33Эгер бу Аьдем Алладан болмаса, бир затты да эталмас эди», – деди.

34Парисейлер: «Сен савлай куьна ишинде тувган бизди окытпага не ишинъ бар?» – деп, оны кувып шыгардылар.

Коьнъилдинъ каранъалыгы

35Иса, кисиди кувганларын эситип, оны тапты: «Сен Аьдем Улына[*] ынанасынъма?» – деп сорады.

36«А Ол кимди, Бийим? – деп сорады киси, – Мага, мен Ога ынангандай этип, айттага».

37Иса: «Сен соьле Оны коьрип турысынъ. Ол сени мен соьйлейди», – деди+.

38Киси: «Раббий, мен ынанаман!» – деп, Исага сежде берди.

39Иса: «Мен коьрмегенлер коьргендей, коьруьвшилер де сокыр болгандай, оьким берер уьшин бу дуныяга келгенмен», – деди.

40Онынъ касында болган парисейлердинъ кайбирлери, муны эситип, сорадылар: «Соны ман биз де сокырмызба?»+

41Иса айтты: «Эгер сокыр болсанъыз, сизде куьна болмас эди, ама коьремиз дегенинъиз уьшин куьнанъыздынъ шуьши калады+.

10

Суьруьвши мен суьрим

10^1Сизге дурысын айтаман: ким койлар авласына капыдан кирмей, ама кайдай болса да баска бир йол ман кирген – кырсыз эм тонавшы. 2Ама ким капыдан киреди, сол койлардынъ койшысы. 3Каравыл ога капыды ашады. Койлар койшыдынъ давысын эситедилер, ол койларын, атын айтып, шакырып, шыгарады. 4Койларынынъ баьрисин шыгарганда, олардынъ алдында барады, койлар да, давысын танып, артыннан иередилер. 5Койлар эш бир заманда да келетеннинъ артыннан бармаяклар, онынъ давысын танымаган себепли оннан кашаяклар», – деди.

6Иса сосындай тенълестируьвди кулланды, ама олар не зат акында айтканын анъламадылар+.

7Сонда Иса тагы: «Сизге дурысын айтаман: Мен койлардынъ капысыман. 8Мага дейим келгенлер – баьриси кырсыз эм тонавшылар. Койлар оларды тынъламадылар. 9Мен капыман. Ким Меннен киреди, сол куткарылаяк. Ол киреек, шыгаяк эм отлак табаяк. 10Кырсыз тек урламага, оьлтирмеге эм бузбага келеди, а Мен аьдемлерге яшавды, толы яшавды таптырмага келгенмен. 11Мен танъ койшыман. Танъ койшы оьзининъ койлары уьшин яшавын береди+. 12Ялшы койлардынъ койшысы эм иеси болмаган себепли боьри келгенин коьрсе, койларды таслап, кашады. Сонда боьри оларды талап шашады+. 13Ялшы кашып кетеди, неге десе ялга алынган эм койлардынъ каьрин шекпейди. 14Мен танъ койшыман: койларымды таныйман, койларым да Мени таныйдылар. 15Солай ок Атам да Мени таныйды, Мен де Атамды таныйман. Мен янымды койларым уьшин беремен+. 16Менде сосы авладан болмаган баска койлар да бар, оларды да аькелмеге керекпен. Олар да Меним давысыма тынълавлы болаяклар, тек бир суьрим, тек бир койшы болаяк+. 17Сонынъ уьшин Атам Мени суьеди, неге десе, кайтарадан алаяк болып, янымды беремен+. 18Эш бирев де Меннен янымды тартып алмайды, оны разы болып беремен. Оны бермеге эм кайтарадан алмага куватым бар. Бу буйырыкты Атамнан алганман», – деди+.

19Сосы соьзлерден сонъ ювытлардынъ ойы тагы да боьлинди+. 20Коьплери: «Ол йинли, акылыннан тайган. Оны неге тынълайсыз?» – дедилер+.

21Баскалары: «Бу йинлидинъ соьзлери тувыл. Йин сокырдынъ коьзлерин ашпага боларма?» – дейтаган эдилер+.

Ювытлардынъ ынанмавы

22Ерусалимде Алла уьйининъ ашылганын эске туьсируьв байрамы эди. Кыс эди. 23Сол заманда Иса Алла уьйининъ каралдысында, Сулейменнинъ колоннадасында айланатаган эди+. 24Онынъ тоьгерегине ювытлар йыйылдылар. «Сен анъламаслыкта бизди не шаклы тургыстаяксынъ, – дедилер олар. – Эгер Сен Масих болсанъ, айт та кой бизге»+.

25Иса яваплады: «Сизге айткан эдим, ама ынанмайсыз. Мага Атамнынъ аты ман этетаган ислерим шаатлык этедилер+. 26А сиз ынанмайсыз, неге десе, Мен сизге айтканша, Меним койларым тувылсыз. 27Койларым давысыма эс бередилер. Мен оларды таныйман, олар да Мага иередилер. 28Оларга оьмир яшавды беремен. Олар эш бир заманда да йойылмаяклар, эш бирев оларды колымнан алалмаяк+. 29Оларды Мага берген Атам баьрисиннен де йогары, эш бирев оларды Атамнынъ колыннан алалмаяк. 30Мен эм Атам – бир»+.

31Сол вакыт ювытлар, Оны оьлтиреек болып, тагы да тасларга узалдылар+.

32Иса: «Сизге Атамнынъ тапшырувы ман коьп яхшы ислерди коьрсеттим. Сол ислердинъ кайсысы уьшин Мага тас атаяк боласыз?» – деп сорады.

33Ювытлар явапка: «Сени яхшы ислер уьшин тас атып оьлтиреек болмаймыз, ама ассылык эткенинъ уьшин, неге десе, аьдем болып, Оьзинъди Алла этип коьрсетесинъ», – дедилер+.

34Иса: «Аьше, Тауратынъызда, „Мен айтканман – сиз аллаларсыз“ деп, язылмаганма? 35Алла кимлерге соьзин йиберген болса, соларга „аллалар“ деп айтады. Кие Язув да куватсыз болалмас. 36Атам Мени бу куллыкка багыслап, дуныяга йиберди. Солай болганда, Мен „Алла Улыман“ дегеним уьшин Мага калай, „Ассылык этесинъ“ деп, айтпага боласыз+? 37Эгер Атам тапшырган ислерди этпесем, Мага ынанманъыз. 38Ама этетаган болсам, Мага ынанмасанъыз да Мен эткен ислерге ынанынъыз. Солай этип Атам Менде, Мен де Атамда болганымды анъларсыз», – деди+.

39Олар тагы да Оны ыслаяк болып эдилер, тек Иса олардынъ колларыннан сыпырылып кашып кутылды+.

40Иса Йорданнынъ аргы ягына, Яхъя басында аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаган ерге кетти эм сонда калды+. 41Ога коьп аьдемлер келдилер. «Яхъя аьлемет нышанлар этпесе де онынъ Иса акында айтканларынынъ баьриси туьз болып шыкты», – дедилер+. 42Коьплер сонда Исага ынандылар+.

11

Лазардынъ оьлуьви

11^1Марьем эм онынъ аьптеси Марта яшаган Бетхиний авылында Лазар атлы бир авырган бар эди+. 2Раббийдинъ аякларына аьруьв ийисли майды яккан эм оьзининъ шашы ман суьрткен эне сол Марьем эди. Ол Лазардынъ карындасы эди+. 3Исага: «Раббий! Сенинъ суьйген аьдеминъ авырыйды», – деп хабар йибердилер.

4Иса эситип: «Бу авырув оьлим авырувы тувыл, ол Алла данъкы уьшин, Алла Улы сол авырув аркалы данък тапсын деп, берилген», – деди.

5Иса Мартады, онынъ синълиси Марьемди эм Лазарды суьетаган эди. 6Лазардынъ авырыйтаганын эситкенде, турган еринде тагы да эки куьн калды. 7Сонъ сокталарына: «Кайтарадан Юдеяга бараяк», – деди.

8Сокталар: «Устаз! Коьп болмай, ондагы ювытлар Сени таслар ман тоьбелеек болган эдилер, а Сен тагы да сонда кайтаяк боласынъ?» – дедилер+.

9Иса: «Куьндиз он эки саьат ярык болып турмайдыма? Куьндиз юруьвши суьрилмес, неге десе бу дуныядынъ ярыгын коьреди+. 10Туьнде юруьвши суьринеди, неге десе онда ярыклык йок», – деп явап берди. 11Сол соьзлерди айтканнан сонъ Ол сокталарына: «Бизим досымыз Лазар уйклап кеткен, Мен оны уянтпага бараман», – деди+.

12Сокталары: «Раббий! Уйклап кеткен болса, сав болар», – дедилер.

13Иса Лазардынъ оьлгени акында айтатаган эди, а олар, аьдеттеги уйкы акында айтады деп, ойладылар. 14Сонда Иса оларга ашык этип: «Лазар оьлген. 15Сиз уьшин, сизди ынандырайым деп, онда болмаганыма куванаман, а соьле онынъ касына бараяк», – деди.

16Сонда Эгиз деп те аталатаган Тома баска сокталарга: «Биз де бараяк, Оны ман бирге оьлеек!» – деди+.

Иса Марта ман Марьемди юбантады

17Иса Бетхинийге ювыклаганда, Лазардынъ илеси кабырда доьрт куьн ятканын билди. 18Бетхиний Ерусалимнен он бес стадияга[*] ювык болган ерде орынласкан эди. 19Коьплеген ювытлар Марта ман Марьемге кардашлары уьшин кайгы соьзин айтпага келдилер. 20Марта Исадынъ келуьвин эситкенде, Онынъ алдына шыкты. Марьем болса уьйде калды.

21Марта Исага: «Раббий! Сен мунда болган болсанъ, кардашым оьлмеек болар эди. 22Ама мен соьле де билемен: Сен Алладан не тилесенъ, Алла Сага соны береек», – деди.

23Иса: «Кардашынъ тирилеек», – деди.

24Марта: «Баьриси де тирилеек ахыр куьнде, онынъ тирилеегин билемен», – дегенди айтты+.

25Иса: «Мен – тирилуьв эм яшав, Мага иман эткен аьдем оьлсе де яшавын бардыраяк+. 26Яшаган эм Мага ынанган аьдем бир заманда да оьлмес. Бу затка ынанасынъма?» – деп сорады+.

27Марта: «Аьше, Раббий! Сенинъ дуныяга келмеге керек болганынъа, Алла Улы Масих экенинъе ынанаман», – деди+. 28Муны айтканнан сонъ кетип, сездирмей, синълисин шакырып: «Устаз мунда, Ол сени шакырады», – деди.

29Марьем соны эситкенлей, тез болып орныннан турып, Исадынъ алдына шапты. 30Иса аьле авылга кирмеген эди. Ол Марта йолыккан еринде тура эди. 31Марьем мен бирге уьйде болган эм оны юбанткан ювытлар, Марьемнинъ ушып турып шыгып кеткенин коьрип, йыламага кабырына барады деп ойлап, онынъ артыннан кеттилер.

32Марьем Иса турган ерге келди. Оны коьрип, аягына йыгылды эм: «Раббий! Мунда болган болсанъ, кардашым оьлмеек болар эди», – деди.

33Иса онынъ эм оны ман келген ювытлардынъ йылаганын коьрип, Оьзининъ де коьнъили толып, бек кайгырды. 34«Сиз оны кайда орынластырдынъыз?» – деп сорады.

«Раббий! Кел, Оьзинъ коьрерсинъ», – дедилер. 35Иса йылады+. 36Сонда ювытлар: «Каратага, Ол Лазарды калай бек суьйген!» – дедилер.

37А олардынъ кайбиревлери: «Сокырдынъ коьзлерин ашкан, Лазар оьлмесин деп калай бир зат эталмады?» – дедилер+.

Иса Лазарды тирилтеди

38Иса коьнъили кайгыга толып, кабыр янына келди. Кабыр алдына уьйкен тас суьелген бир дорбын эди+. 39Иса: «Тасты алып тасланъыз!» – деди.

Оьлген аьдемнинъ карындасы Марта: «Раббий! Ол энди ийисленген, неге десе оьлгени доьрт куьн», – деди.

40Иса: «Мен сага айтпаган эдимме, иман этсенъ, Алладынъ данъкын коьрерсинъ», – деди.

41Оннан сонъ оьли яткан дорбыннан тасты алдылар. Иса коьзлерин коькке тигип: «Ай, Атам, Мени эситкенинъ уьшин Сага шуькир этемен+. 42Билемен, Мени дайым да эситесинъ, тек бу соьзлерди, мунда турган халк Мени мунда йибергенинъе ынансын деп, айтаман», – деди+. 43Муны айтканнан сонъ Ол куьшли давыс пан: «Лазар! Тыска шык!» – деди+.

44Оьлген аьдем шыкты. Коллары, аяклары кебин мен байланган, бети явлык пан капланган эди. Иса: «Онынъ кебинин шешинъиз, юрмеге койынъыз», – деди+.

Парисейлер Исады оьлтирмеге каьрледилер

45•Сол вакытта Марьемге келген ювытлардынъ коьбиси, Иса эткен ислерди коьрип, Ога ынандылар+. 46А олардынъ кайбиревлери, парисейлер янына барып, оларга Иса эткен ислер акында хабарладылар.

47Сонда бас дин куллыкшылар ман парисейлер межлисти йыйып: «Биз не этеек? Бу аьдем коьп аьлемет нышанлар коьрсетеди. 48Оны бу йол калдырсак, баьри де Ога ынанар, урымшылар келип, бизим еримизди де, халкымызды да йок этер», – дедилер.

49Олардынъ бириси, сол йылда бас дин куллыкшы болган Каяпа, айтты: «Сиз бир зат та билмейсиз. 50Буьтин халктынъ оьлуьви яде халк уьшин бир аьдемнинъ оьлуьви колайма? Сиз соны анълалмайсыз»+.

51Ол бу соьзлерди оьзиннен айтпады, сол йыл бас дин куллыкшысы болганнан себеп, Исадынъ ювыт халкы уьшин оьлеегин алдыдан айтып берди,+
52тек ювыт халкы уьшин тувыл, а Алладынъ таралган балаларын бирге йыюв уьшин+. 53Сол куьннен сонъ олар Исады оьлтирмеге сылтавлар излеп, кенъесип басладылар+.

54Сонынъ уьшин Иса энди ювытлар арасында ашыктан-ашык юрмеди. Сонъ шоьлге ювык ерге, Эпрайым деген бир шахарга, кетти, Оьзининъ сокталары ман сонда калды. 55Ювытлардынъ Пасха байрамы ювыклай эди, эллерден коьп халк Пасха алдында тазаланув аьдетин этпеге Ерусалимге келди+. 56Сол шакта Исады излей эдилер эм Алла уьйининъ каралдысында аьдемлер бирбирине: «Сиз кайтип ойлайсыз? Ол байрамга келмеспе экен?» – деп сорай эдилер.

57Бас дин куллыкшылар эм парисейлер Исады ыслар уьшин, ким болса да Онынъ кайда экенин билсе, келип айтпага керек деп, буйырдылар+.

12

Бетхинийде Исага май ягув

12^1•Пасхага алты куьн калганда, Иса Оьзи тирилткен Лазар яшаган ерге, Бетхинийге, келди+. 2Мунда Исага деп зияпет аьзирледилер. Марта сыпыра курып юрди. Сыпырадынъ янында Иса ман олтырганлардынъ ишинде Лазар да бар эди+. 3Сол вакытта Марьем, ишинде бир литра[*] таза эм баалы нард[*] майы болган савытты алып, Исадынъ аякларын майлады. Сонъ оьз шашы ман суьртип баслады. Уьйдинъ иши майдынъ ийис-кокысына толды+.

4Исадынъ сокталарынынъ бириси, сонъында Оны саткан Юда Искариот, булай айтты: 5«Бу май неге уьш юз динарга сатылып, акшасы ярлыларга уьлестирилмеди?» 6Буьйтип ол ярлылар уьшин яны авырып тувыл, карак болганы уьшин айтты. Ога ортак акша кассасы тапшырылган эди, а ол оьз керегине оннан акша алатаган эди+.

7Иса: «Бу хатынга тийменъиз. Ол бу майды Меним коьмилеек куьниме саклай эди. 8Ярлылар аьр заманда да сиз бен бирге болаяклар, а Мен сиз бен аьр заман да болмаякпан», – деди+.

9Коьплеген ювытлар, Исадынъ сонда болганын билип, Онынъ янына йыйылдылар. Бир Иса уьшин тувыл, Ол оьлилерден тирилткен Лазарды да коьрмеге келген эдилер+. 10Дин куллыкшылары болса Лазарды да оьлтирмеге соьз беркиттилер, 11неге десе ол аркалы коьп ювытлар барып, Исага ынана эдилер.

Иса Ерусалимге киреди

12•Эртеси куьн Пасха байрамына келген коьлем халк Исадынъ Ерусалимге келеятырганын эситти. 13Олар пальма бутакларын алып Исадынъ алдына шыктылар: «Осанна[*]! Раббийдинъ аты ман келеятырган Исраилдинъ патшасы муьбарек болсын!» – деп бакыра эдилер.

14-15Иса яс эшекти тапты эм Кие Язувларда, «Сионнынъ кызы[*], коркпа! Мине патшанъ яс эшекке атланып, келеятыр» деп язылгандай, сол эшекке минди+. 16Басында Исадынъ сокталары бу болган затты анъламадылар. Тек сонъында, Иса данъкланганнан сонъ, бу соьзлердинъ Онынъ акында язылганын эм бу затларды Ога эткенлерин эслерине туьсирдилер+. 17Иса Лазарды кабырдан шакырып, оьлилерден тирилткен вакытта, Оны ман бирге болган коьлем халк не болганын хабарлай эдилер. 18Халк Исадынъ бу аьлемет нышанды коьрсеткенин эситип, Онынъ алдына шыкты. 19Парисейлер бир бирлерине: «Коьресизбе? Бизге бир зат та ярдам этпейди. Мине, дуныя Онынъ артыннан барады!» – дедилер+.

Иса оьлеегин алдыдан билдиреди

20Сол байрамга Аллага табынувга келгенлердинъ ишинде бир неше грек те бар эди. 21Олар Галилеядагы Бетсайдадан болган Пилиптинъ касына барып: «Бийим, биз Исады коьрмеге суьемиз», – деп тиледилер+.

22Пилип Эндрейдинъ касына барып, оны ман бирге Исага янасып, сол тилекти билдирди.

23Иса явапка: «Аьдем Улынынъ данъкланаяк заманы келип калды+. 24Сизге дурысын айтаман: ерге туьскен бийдай урлыгы оьлмесе, ялгыз калар; эгер дейим оьлсе, коьп онъыс берер+. 25Ким яшавын суьйсе, сол оны йойтар; а ким бу дуныяда яшавына эс бермесе, сол оны оьмирине саклар+. 26Ким Мага куллык этпеге суьйсе, Меним артымнан ызласын. Мен кайда болсам, кулларым да сонда болаяк. Эм ким Мага куллык этсе, Атам оны оьрметлер. 27Соьле Меним яным бек кайгырады. Мен не зат айтайым: „Атам! Мени бу азап саьатиннен сакла“, – деп пе? Тек Мен сол саьатти сынар уьшин келип турыман+. 28Эй, Атам! Оьз атынъды данъкла!» – деди.

Сол вакытта коьктен: «Мен данъкладым эм тагы да данъклаякпан», – деген аваз келди+. 29Сонда турган эм авазды эситкен халктынъ бирерлери, коьк гуьрилдеди деп, баскалары, Иса ман маьлек соьйледи деп, айттылар+.

30Иса: «Бу аваз Меним уьшин тувыл, сизинъ уьшин болды+. 31Энди бу дуныяга оьким заманы етти, энди бу дуныядынъ басшысы[*] тыска куваланып шыгарылаяк+. 32Мен ерден коьтерилген заманда, баьри аьдемлерди Оьзиме тартаякпан», – деди+. 33Иса сол соьзлерди айтып, кайсы оьлим мен оьлеегин анълатты+.

34Халк: «Биз Тауратта, Масих дайым яшаяк деп, окыганмыз. Сен, „Аьдем Улы йогарга коьтерилмеге керек“ деп, неге айтасынъ? Ким ди Ол – Аьдем Улы?» – дегенди сорады.

35Сонда Иса булай явап берди: «Бир кесек заманды сизи мен энди де ярык болаяк. Каранъалык сизди капламас уьшин ярык сизде болган заманда юринъиз. Каранъалыкта юрген аьдем кайда барганын билмейди+. 36Ярыктынъ уллары болар уьшин ярык сизде болган заманда, ярыкка ынанынъыз».

Соьзин кутылганнан сонъ Иса олар билмеген ерге кетти+.

Ювыт басшылардынъ ынанмавы

37Иса олардынъ коьз алдында коьп аьлемет нышанларды коьрсетсе де Ога ынанмадылар. 38Соьйтип, Ешая пайхамбардынъ: «Раббий, айтканымызга ким ынанды? Раббийдинъ куьдирети кимге ашылды?» – деген соьзлери толды+.

39-40Соннан себеп ынаналмадылар. Ешая баска ерде айткандай: «(Алла) олардынъ коьзлерин сокыр эткен, юреклерин сезимсиз эткен. Солай болмаса олар коьзлери мен коьрер, юреклери мен анълар эм Мага кайтар эдилер, (дейди Алла) Мен де оларды савартар эдим»+. 41Ешая, Исадынъ данъкын коьрген себепли, Онынъ акында бу соьзлерди айткан эди. 42Болса да басшылардынъ коьбиси Ога ынанган эдилер, тек синагоглардан кувылмас уьшин парисейлерден коркканнан ынанганларын ашык айтпадылар+. 43Неге десе Алладынъ данъклавыннан эсе, аьдемлердинъ данъклавын бек суьйген эдилер+.

44Иса: «Эгер аьдем Мага ынанса, ол тек Мага ынанмай, Мени Йибергенге де ынанады+. 45Мага караган Мени Йибергенди коьреди+. 46Мен бу дуныяга, Мага ынанган аьдем каранъалыкта калмасын деп, ярык болып келгенмен+. 47Соьзлеримди тынълап, тек Мен айтканды этпейтаган аьдемлерге оьким шыгармайман. Бу дуныяды шуьшлемеге тувыл, куткармага келгенмен+. 48Мени эм соьзлеримди унамаганларга бар тоьреши: Мен айткан соьз сонъгы куьнде оларга оьким шыгарар+. 49Мен Оьзимнен соьйлемеймен. Не айтаягымды эм не соьйлеегимди Мени йиберген Атам Оьзи буйырады. 50Билемен, Онынъ буйырыгы оьмирлик яшавды береди. Сол себеп Мен не зат айтсам да, соны Атамнынъ буйрыгы ман айтаман», – деди.

13

Иса сокталарынынъ аякларын ювады

13^1Пасха байрамына бир куьн калган эди. Иса бу дуныяды койып, Атасына кайтпага вакыт еткенин билетаган эди. Бу дуныяда Онынъ ягы болганларды айлак суьетаган эди. Энди оларды ахырына дейим суьйгенин коьрсетти+. 2Ибилис, байрам зияпети болган заманда Шимоннынъ улы Юда Искариоттынъ юрегине Исады сатпага ой салды+. 3Иса Атасынынъ Онынъ колына баьри затты да бергенин, Оьзининъ де Алладан шыгып келгенин эм Аллага кайтаягын билетаган эди+. 4Ол астан турды, Оьзининъ абасын шешти, бетявлык алып, белине байлады. 5Сонъ кумганга сув куйды, сокталарынынъ аякларын ювып, белине байланган бетявлык пан суьртип баслады+.

6Ол Шимон Петердинъ касына келгенде, Петер: «Раббий! Меним аякларымды Сен юваяксынъма?» – деп сорады.

7Иса явапка: «Сен соьле Меним не зат этетаганымды анъламайсынъ, заман озса, анълаяксынъ», – дегенди айтты.

8Петер: «Сен меним аякларымды бир заманда да ювмаяксынъ!» – деди.

Иса: «Эгер дейим аякларынъды ювмасам, Менде пайынъ болмаяк», – деди+.

9Петер: «Раббий, тек аякларымды ювып калмай, колларымды да, басымды да юв!» – деди.

10Иса булай айтты: «Шомылган аьдем савлай таза, ол тек аякларын ювмага керек. Сиз тазасыз, ама баьринъиз тувыл»+. 11Иса Оны ким сатаягын билгеннен себеп, баьриси де таза тувыл деп, билдирди+.

12Иса сокталарынынъ аякларын ювып кутылганнан сонъ, кийинип, сыпырада орнына кайтты: «Меним сизге не зат эткенимди анъладынъызба?» – деп сорады. 13«Мине сиз Мени Устаз деп те, Раббий деп те атайсыз эм тувра этесиз, неге десенъ Мен – эм Устаз, эм де Раббий+. 14Сонынъ уьшин, Мен, Раббий эм Устаз бола турып, аякларынъызды ювган болсам, сиз де бир биринъиздинъ аякларынъызды ювмага керексиз+. 15Мен сизге, эткенимди сиз де этинъиз деп, коьрим коьрсеттим+. 16Сизге дурысын айтаман: кул оьзининъ бийиннен уьйкен тувыл, элши оны йибергеннен уллы тувыл+. 17Сиз бу затларды билгенинъизге коьре, толтырсанъыз – бактылысыз!+

Исады сатаяк аьдем

18•Мен баьринъиз акында айтпайман. Мен Оьзим сайлаганларымды билемен. Тек „Мени мен бирге оьтпек ашайтаган Мага кол коьтерген“ деген Кие Язув толтырылмага керек+. 19Мен айткан ислер толган вакытта, Ким болганыма ынанарсыз деп, сизге баьри заттынъ акында эртерек айтаман+. 20Сизге дурысын айтаман: ким Мен йибергенди кабыл этип алса, Мени де алар, эм ким Мени кабыл этип алса, сол Мени Йибергенди де алар»+.

21Соьйтип соьйлегеннен сонъ Исадынъ коьнъили кайгылы болып: «Сизге дурысын айтаман: биринъиз Мени сатаяк», – деп беркитти+.

22Сокталар, Исадынъ ким акында соьйлегенин анъламай, бир бирлерине карадылар. 23Сокталарынынъ бириси – Исадынъ айлак суьйгени – сыпыра янында Исадынъ касында янтайган эди+. 24Шимон Петер: «Ол кимнинъ акында айтады, соратага», – деп, ога ымлады. 25Ол да Исадынъ коькирегине ювыклап: «Раббий, ким ди ол?» – деп сорады.

26Иса: «Мен бир кесек оьтпекти малып кимге берсем, эне – сол», – деди де, бир кесек оьтпекти тепшекке малып, Шимон улы Юда Искариотка берди. 27Оьтпекти алганнан сонъ ок Юдадынъ ишине шайтан кирди. Иса: «Ислеек болатаган исинъди тез болып исле», – деди.

28Ама сол соьзлердинъ маьнесин олтырувшылардынъ биреви де анъламады. 29Юдада ортак акша кассасы болганнан себеп, кайбиревлер Иса ога байрамга керек болган яракларымызды сатып алмага яде ярлыларга не болса да бир затлар шашпага буйрык береди деп ойладылар+. 30Юда, кесек оьтпекти алганлай, уьйден шыгып кетти. Туьн эди.

Янъы парыз

31Юда шыгып кеткенде, Иса: «Энди Аьдем Улы данъкланды, Оны ман Алла да данъклы болды+. 32Эгер Алла Оны ман данъкланган болса, Алла да Оны Оьзи мен данъклы этер. Аьдем Улы тез арадан данъклы болар+. 33Балаларым! Мен сизи мен энди узак заман болмам. Мени излерсиз, ювытларга не айткан болсам, соьле сизге де соны айтайым: Мен кетеек ерге сиз келалмассыз+. 34Сизге янъы парыз беремен: бир биринъизди суьйинъиз. Мен сизди суьйгендей, бир биринъизди солай суьйинъиз+. 35Эгер дейим бир биринъизди суьйсенъиз, Меним сокталарым экенинъизди баьриси де билер», – деди.

Петер Исадан басын алаяк

36•Шимон Петер: «Раббий! Сен кайда барасынъ?» – деп сорады.

Иса: «Мен бараяк ерге сен артымнан баралмассынъ, ама сонъында келерсинъ», – деп яваплады.

37Петер: «Раббий! Не уьшин Сенинъ артынънан соьле ок келалмайман? Сенинъ уьшин янымды береекпен», – деди+.

38Иса: «Меним уьшин янынъды береексинъме? Сага дурысын айтаман: кораз кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деп яваплады+.

14

Иса – Атага йол

14^1«Юрегинъизди бир зат та кыйнамасын, – деди Иса. – Аллага ынанынъыз, Мага да ынанынъыз+. 2Атамнынъ юртында турмага орын коьп эм сизге орын аьзирлемеге бараман. Солай болмаса, сизге айтар эдим. 3Барып сизге орын аьзирлеекпен, сонъ тагы да келип, сизди, Мен болган орында болынъыз деп, Оьзимнинъ касыма алаякпан+. 4Мен бараяк орыннынъ йолын билесиз».

5Тома: «Раббий! Сен кайда бараягынъды билмеймиз, йолды калай билмеге боламыз?» – деди+.

6Иса: «Мен Оьзим – йол, акыйкатлык эм яшав. Мен аркалы болмаса, Ата янына бирев де келмес+. 7Мени таныйтаган болсанъыз, Атамды да танырсыз. Муннан арбатын сиз Оны таныйсыз эм коьргенсиз», – деди.

8Пилип: «Раббий! Атады бизге коьрсет эм ол бизге тамам болар», – деди+.

9Иса: «Эй, Пилип, не кадер заман Мен сизи мен бирге, а сен Мени танымайсынъма? Мени коьрген – Атады да коьрген. Не уьшин сен: „Атады бизге коьрсет“, – дейсинъ+? 10Аьле Меним Атада, Атадынъ Менде экенине ынанмайсынъма? Сизге айтатаган соьзлерди Мен Оьз эрким мен соьйлемеймен; Менде яшайтаган Ата ислерин Оьзи этеди+. 11Мага ынанынъыз: Мен – Атада эм Ата – Менде, бир де болмаса болган ислерден иман этинъиз+. 12Сизге дурысын айтаман: Мага иман этуьвши Мен эткен ислерди оьзи де этер, булардан да уьйкен ислер этер, неге десе Мен Атамнынъ янына кайтаман+. 13Ата Улында данъклы болар уьшин, Меним атым ман не тилесенъиз де толтырарман. 14Меним атым ман Меннен не тилесенъиз, соны этермен+.

Кие Рух акындагы ант

15Эгер дейим сиз Мени суьетаган болсанъыз, Меним парызларымды толтырып бараяксыз+. 16Мен Атадан тилермен, Ол да сизге аьр дайым сиз бен бирге болаяк баска Юбантувшы берер+. 17Ол – акыйкатлык Рухы. Дуныя Оны кабыл этип алмайды, неге десе Оны коьрмейди эм танымайды. Тек Оны таныйсыз, неге десе Ол сиз бен яшайды эм ишинъизде болаяк+. 18Мен сизди етим калдырмаспан. Мен сизге кайтарман. 19Бираздан дуныя Мени энди коьрмеек, тек сиз Мени коьреексиз. Мен яшаганым уьшин, сиз де яшаяксыз+. 20Сол куьн Мен Атамда, а сиз Менде эм Мен сизде болганымды анъларсыз. 21Меним парызларымды алып, оларды толтырган, Мени суьеди. Мени суьйгенди Атам да суьер, Мен де суьермен, ога Оьзимди коьрсетермен», – деди+.

22Сол заманда Юда – Искариот тувыл: «Раббий, неге Оьзинъди дуныяга коьрсетпей, тек бизге коьрсетеек боласынъ?» – деп сорады+.

23Иса: «Мени ким суьйсе, сол Меним айтканымды толтырар, эм оны Атам суьер. Сол аьдемге келермиз эм оны ман бирге яшармыз+. 24Мени суьймеген айтканларымды этпейди. Сиз эситетаган соьзлер Меним соьзлерим тувыл, Мени йиберген Атадынъ соьзлери.

25Мен бу затларды сиз бен бирге болган вакытта айттым. 26Атам Меним атым ман йибереек Юбантувшы – Кие Рух – сизди баьри затка да уьйретер, сизге айтканларымнынъ баьрисин де эсинъизге туьсирер+. 27Мен сизге тынышлык калдыраман. Оьзимнинъ тынышлыгымды сизге беремен. Мен дуныя бергендей бермеймен. Юрегинъиз тынышсызланмасын, коркпасын!+
28Сиз „Мен кетеятырман эм яне сизге кайтаякпан“ дегенимди эситкенсинъиз. Эгер Мени суьйген болсанъыз, Атага бараятырганыма суьйинер эдинъиз, неге десенъиз Атам Меннен уллы+. 29Мен айткан ислер толган вакытта, Мага ынанарсыз деп, сизге баьри заттынъ акында эртерек айттым+. 30Энди сиз бен коьп соьйлеспеекпен, неге десе бу дуныядынъ басшысы келеятыр. Онынъ Менде бир заты йок+. 31Тек дуныя билмеге тийисли: Мен Атамды суьемен эм Ол не буйырган болса, соны толтыраман. Турынъыз, энди бараяк!» – деп яваплады.

15

Юзим тереги мен бутаклар

15^1«Мен – акыйкат юзим терегимен, а Атам – юзимши, – деп айтты Иса. – 2Ол Менде болган емиссиз бутаклардынъ баьрисин кеседи, а емис берген аьр бутакты, тагы да емисли болсын деп, тазалайды+. 3Айткан соьзим аркалы энди тазасыз+. 4Мага байланып калынъыз, Мен де сизге байланып каларман. Бутак юзим терегине байланып калмаса, оьзи оьзиннен емис бералмас. Солай ок сиз де Мага байланып калмасанъыз, емис бералмассыз+. 5Мен – юзим тереги, а сиз – бутаклары. Ким Мага байланып калса эм Мен ога байланып калсам, ол коьп емис берер, неге десе Менсиз бир зат та эталмассыз+. 6Ким Мага байланып калмаса, бутактай, тыска атылар эм курар. Ондай бутакларды йыядылар эм отка атып ягадылар+. 7Эгер Мага байланып калсанъыз эм Меним соьзлерим сизде калса, сол заманда тилеген не затынъызды да аларсыз+. 8Эгер сиз коьп емис аькелип, Меним сокталарым болсанъыз, сонда Меним Атам данъкланар.

9Атам Мени суьйгенше, Мен де сизди суьемен. Меним суьйимимде калынъыз+. 10Мен Атамнынъ парызларын толтырып, Онынъ суьйимин алгандай, сиз де Меним парызларымды толтырсанъыз, Меним суьйимимди аларсыз. 11Меним куванышым сизде болсын эм сизинъ куванышынъыз толы болсын деп, буларды сизге айттым+. 12Мине Меним парызым: Мен сизди суьйгендей, бир биринъизди суьйинъиз+. 13Дослары уьшин янын берген аьдемнинъ суьювиннен уьйкен суьюв йок+. 14Меним сизге буйырганларымды этсенъиз, сиз – Меним досларым+. 15Мен энди сизди кулларым деп атамайман, неге десе кул оьз бийининъ не эткенин билмейди. Керисинше, Мен сизди досларым деп атадым, неге десе Атамнан эситкенлеримнинъ баьрин де сизге билдирдим+. 16Сиз Мени сайламадынъыз, сизди Оьзим сайладым. Барып, емис беринъиз, емисинъиз де дайым калсын деп, сизди сайлап, куллыкка салдым. Меним атым ман Атадан не тилесенъиз, Ол соны сизге берер уьшин эттим+. 17Бир биринъизди суьйинъиз – Меним сизге парызым сол+.

Дуныядынъ коьрип болмавы

18Эгер дуныя сизди коьрип болмаса, билинъиз: ол сизден алдын Мени коьрип болмаган+. 19Сиз бу дуныядан болсанъыз, дуныя оьзиннен болганларды яратар эди; тек сиз бу дуныядан тувылсыз, Мен сизди дуныядан сайлап айырдым, соны уьшин дуныя сизди коьрип болмайды+. 20„Кул оьзининъ бийиннен уьйкен тувыл“ деген соьзлеримди эсинъизде тутынъыз. Эгер Меним артыма туьскен болсалар, сизинъ артынъызга да туьсееклер; эгер Меним уьйреткенимди толтырган болсалар, сизинъ уьйреткенинъизди де толтыраяклар+. 21Булардынъ баьрин де Меним атым уьшин сизге этееклер, неге десе Мени Йибергенди танымайдылар. 22Мен келип оларга айтпаган болсам, олардынъ куьналары болмас эди, а энди куьналарын кеширеек бир затлары да йок+.

23Мени коьрип болмаган, Меним Атамды да коьрип болмайды+. 24Мен олардынъ арасында баска бирев де этпеген затларды ислемеген болсам, олардынъ куьналары болмас эди; а энди коьрдилер эм Мени де, Атамды да коьрип болмадылар+. 25Бу, оларга буйырылган Тауратта „Мени бир себепсиз коьрип болмадылар“ деген соьз толсын деп, болды.

26Мен сизге йибереек Юбантувшы – Атадан шыгатаган акыйкатлык Рухы – келген заманда, Ол Мага шаатлык этер+. 27Сиз де шаатлык этерсиз, неге десе биринши куьнлерден алып Мени мен биргесиз+.

16

16^1Мен буларды сизге, йолдан тайманъыз деп, айтаман. 2Сизди синагоглардан куварлар, аьле ким сизди оьлтирсе, соны ман Аллага куллык этемен деп ойлаяк заман келер+. 3Эне соьйтип этерлер, неге десе Атады да, Мени де танымайдылар+. 4Буларды сизге сонынъ уьшин айттым: ол вакыт еткенде, Меним сол затлар акында соьйлегенимди эсинъизге туьсирерсиз. Буларды сизге эртерек айтпадым, неге десе сиз бен бирге эдим+.

Кие Рухтынъ кызмети

5Энди Йиберуьвшимнинъ янына бараман, тек биринъиз Меннен: „Кайда барасынъ?“ – деп сорамайды+. 6Ама Мен муны сизге айтканнан себеп, коьнъилинъиз кайгыдан толды. 7Болса да, сизге акыйкатты айтаман, Меним кетуьвим сизинъ хайырынъыз уьшин. Эгер Мен кетпесем, сизге Юбантувшы келмес, а кетсем, Оны сизге йиберермен+. 8Ол келип, дуныядагыларга куьна, туврашылык эм Алладынъ оькими акында янъылыс ойлаганларын коьрсетер: 9Куьна акында янъылдылар, неге десе Мага ынанмайдылар;+
10туврашылык акында янъылдылар, неге десе Мен Атама кайтаман эм сиз энди Мени коьрмессиз; 11Алладынъ оькими акында янъылдылар, неге десе бу дуныядынъ басшысына оьким шыгарылды+.

12Сизге айтаяк коьп затым бар, тек соьле буларга тоьзалмайсыз. 13Акыйкат Рухы келген заманда, сизди аьр туьрли акыйкатлыкка аькетер. Ол Оьзиннен бир зат та айтпас, Ол не эситсе, соны соьйлеек, болаяк аьллер акында сизге билдиреек+. 14Ол Мени данъклаяк, неге десе Ол Меникин алып, сизге билдиреек. 15Атама байыр болган баьри зат Мага да байыр. Мине сонынъ уьшин, Рух Меникин алып сизге билдиреек деп, айтаман+.

16Бираздан Мени коьрмеексиз, сонъ тагы да бираздан Мени коьреексиз»+.

Кайгы суьйинишке айланаяк

17Онынъ бир кесек сокталары бири-бирине: «„Бираздан Мени коьрмеексиз, сонъ тагы да бираздан Мени коьреексиз“ эм „Мен Атама кайтаман“ деп айткан соьзлерининъ маьнеси не экен? – деп сорастылар. – 18Бу „бираздан“ деген соьзи мен Ол не айткысы келген экен? Биз Онынъ не акында соьйлегенин анъламаймыз».

19Иса сонынъ акында сорамага суьйгенлерин анълап: «Бир биринъизден „Бираздан Мени коьрмеексиз, сонъ тагы да бираздан Мени коьреексиз“ дегеним акында сорайсызба? 20Сизге дурысын айтаман: сиз, оькирип йыларсыз, а дуныя куванаяк. Сиз кайгырарсыз, тек кайгынъыз суьйинишке айланаяк+. 21Кыскаяклыга бала таппага заман келгенде, ол авырыйды, ама бала тувганнан сонъ, кыйналганын мутады, неге десе дуныяга бир аьдем тувганына куванады. 22Соьйтип сиз де, соьле кайгырасыз, тек Мен сизди тагы да янъыдан коьрермен, бир аьдем де суьйинишинъизди тартып алалмас+. 23Сол куьн Меннен бир зат акында да сорамассыз. Сизге дурысын айтаман: Меним атым ман Атадан не тилесенъиз, Ол сизге соны берер+. 24Эндиге дери Меним атымнан бир зат та тилемегенсиз: тиленъиз эм аларсыз, куванышынъыз толы болсын+.

25Сизге аьр дайым тенълестируьвлер мен соьйледим, ама тенълестируьв кулланмай, Ата акында ашыктан ашык айтаяк заманым келеди+. 26Сол куьн Меним атымнан тилерсиз, Мен сизинъ уьшин Атамнан тилермен демеймен. 27Неге десе Атам, Алладан шыгып келгениме ынанганынъыз уьшин, Оьзи сизди суьеди+. 28Мен Атадан шыгып, дуныяга келдим; мине энди дуныяды калдырып, Ата янына кайтаман»+.

29Сокталары: «Мине соьле Сен ашыктан ашык соьйлейсинъ, тенълестируьв кулланмайсынъ. 30Соьле биз Сенинъ аьр не затты билуьвинъди эм бирев де Сага сорамага керекпегенин анълаймыз», – дедилер+.

31Иса явапка: «Энди ынанасызба? 32Мине, аьр кайсынъыз да Мени калдырып, оьз уьйлеринъизге шашылаяк заман келеятыр эм энди келди. Ама Мен ялгыз тувылман, неге десе Атам Мени мен бирге+. 33Муны сизге, тынышлыгынъыз Менде болсын деп, айтаман. Бу дуныяда кайгыларынъыз болар, ама йигиттей болынъыз! Мен дуныяды енъдим!» – деди+.

17

Исадынъ дувасы

17^1Иса буларды айтканнан сонъ, коьзлерин коькке тигип, айтты: «Атам! Саьат етти. Улынъды данъклы эт, Улынъ да Сени данъклы этсин+. 2Неге десе Сен Ога бергенлердинъ баьрине де оьмирлик яшав берсин деп, Ога буьтин аьдемлердинъ уьстине аькимлик бергенсинъ+. 3Оьмирлик яшав да бу: Сени – ялгыз бир акыйкат Аллады – эм Сен йиберген Иса Масихти танысынлар. 4Сени ерде данъклы эттим, Мага тапшырган исинъди толтырдым. 5Энди, Атам, дуныя яратылганша Сени мен болган заманымда Менде болган данък пан Мени Оьзинънинъ янынъда данъклы эт+.

6Сен дуныядан Мага берген аьдемлерге Сенинъ атынъды аштым. Олар Сеники эдилер, Сен оларды Мага бердинъ эм Сенинъ айтканларынъды толтырдылар. 7Сен Мага берген аьр заттынъ да Сеннен болганын энди анълайдылар. 8Сен айткан соьзлерди оларга еткердим, эм олар кабыл этип алдылар, Мени йибергенинъе ынандылар+. 9Олар уьшин дува этемен: дуныя уьшин тувыл, а Сен Мага бергенлер уьшин дува этемен, неге десе олар Сеники+. 10Меники болган аьр зат та Сеники, Сеникилер де Меники; Мен олар аркалы данъклы болдым+. 11Энди бу дуныяда калмайман, олар болса дуныяда каладылар; Мен де Сага кайтаман. Ай, кие Атам! Оларды – Сен Мага бергенлерди – Оьзинънинъ атынъ ман сакла. Биз бир болгандай, олар да бир болсынлар+. 12Мен олар ман бирге дуныяда болган шакта, Мен оларды Сенинъ атынъ ман саклай эдим. Мага бергенлеринъди коршаладым, Кие Язув толсын деп, йойылмага тийисли аьдемнен баска бири де йойылмады+.

13Соьле Сенинъ янынъа бараман, Меним куванышым толысынша оларда болсын деп, буларды дуныяда айтаман+. 14Оларга Сенинъ соьзинъди еткисттим. Дуныя оларды коьрип болмайды, неге десе Мен бу дуныядан болмагандай, олар да бу дуныядан тувыллар+. 15Оларды дуныядан ал деп тувыл, яманнан[*] сакла деп дува этемен+. 16Мен бу дуныядан болмагандай, олар да бу дуныядан тувыллар. 17Оларды акыйкатлык аркалы Оьзинъе байыр эт: Соьзинъ – акыйкат. 18Сен Мени дуныяга йибергендей, Мен де оларды дуныяга йибердим+. 19Оьзлери де акыйкат пан Сага байыр болсынлар деп, Оьзимди олар уьшин Сага багыслайман.

20Тек олар уьшин тувыл, олардынъ соьзлери мен Мага ынанаяк аьдемлер уьшин де дува этемен. 21Атам, Сен Мени мен, Мен Сени мен бир болгандай, олар да бир болсынлар. Мени Сен йибергенинъе дуныя ынанар уьшин олар бизи мен бир болсынлар. 22Сен Мага берген данъкты оларга, Биз бир болгандай, олар да бир болсынлар деп, бердим+. 23Мен оларда, Сен Менде. Олар толы бирликке етсинлер, Мени йибергенинъди эм Сен Мени суьйгендей оларды да суьйгенинъди дуныя билсин. 24Атам, Мага бергенлеринъ Мен болган ерде Мени мен бирге болып, Сен Мага берген данъкты коьрсинлер деп тилеймен, неге десе Мени дуныя яратылганга дейим суьйгенсинъ+. 25Аьдил Атам! Дуныя Сени таныган йок. Мен таныдым, олар да Мени Сен йибергенинъди билдилер+. 26Сен Мени суьйгендей, олар да баскаларды суьйсинлер эм Мен оларда болайым деп, Сенинъ атынъды оларга билдирдим эм тагы да билдиреекпен»+.

18

Иса ысланады

18^1•Бу соьзлерди айтканнан сонъ Иса сокталары ман Кедрон оьзенининъ аргы ягына шыкты да сондагы бавга кирди+. 2Оны саткан Юда да сол ерди билетаган эди. Неге десе Иса сокталары ман сонда тез-тез йолыгыса эди+. 3Юда да, оьзи мен бирге бир боьлик аскершиди эм дин куллыкшылары ман парисейлер йиберген саклавшыларды алып, бавга келди. Олардынъ колларында пинарлар, шыраклар эм савытлар бар эди+.

4Иса оьзине болаяк аьр затты билип, алдыларына шыгып: «Кимди излейсиз?» – деди+.

5«Назаретши Исады», – деп явап бердилер.

Иса: «Ол Мен», – деди.

Ога кыянат этуьвши Юда да олар ман эди. 6Иса: «Ол Мен», – дегенде, олар артка тайып, ерге йыгылдылар.

7Ол тагы да: «Кимди излейсинъиз?» – деп сорады.

Олар: «Назаретши Исады», – дедилер.

8Иса явап берип: «Мен сизге, „Ол Мен“ деп, айттым да. Эгер Мени излей болсанъыз, койынъыз буларды, кетсинлер». 9Иса «Сен Мага бергенлердинъ бирисин де йойтпадым» деген соьзи толтырылар уьшин солай айтты+.

10Янында кылышы болган Шимон Петер оны кыныннан шыгарып, бас дин куллыкшыдынъ кулынынъ кулагын шабып алды+.

11Иса Петерге: «Кылышынъды кынына сал! Мага Атам берген аякты[*] ишпей болмайымма?» – деди+.

12•Аскерши боьлиги, боьликтинъ басшысы эм ювыт саклавшылары Исады ыслап байладылар. 13Оны басында Хананга алып бардылар, неге десе Ханан сол йыл бас дин куллыкшы болган Каяпадынъ кайнатасы эди+. 14Ювыт басшыларына: «Халк уьшин бир аьдемнинъ оьлуьви колай», – деп кенъес берген бу Каяпа эди+.

Петердинъ Исадан биринши таювы

15Исадынъ артыннан Шимон Петер эм тагы да бир сокта бара эдилер. Бу сокта бас дин куллыкшысынынъ танысы болганы уьшин Иса ман бирге бас дин куллыкшысынынъ каралдысына кирди. 16•Петер тыста авыздынъ касында калды, бас дин куллыкшыга таныс болган баска сокта шыгып, эсик саклавшы таьвке мен соьйлести эм Петерди уьйдинъ ишине алып кирди. 17Эсик саклавшы таьвке кыз Петерге: «Сен де бу Кисидинъ сокталарыннан тувылсынъма?» – деди.

Петер: «Йок», – деди. 18Сувык болганнан куллар эм каравылшылар от ягып йылынып турдылар. Петер де олар ман бирге турып, ысынатаган эди.

Бас дин куллыкшыдынъ сорав алувы

19•Бас дин куллыкшы Исадан сокталары эм окувы акында сорады. 20Иса: «Мен дуныяга ашык соьйледим, аьр заман буьтин ювытлар йыйылып турган синагогларда эм Алла уьйининъ каралдысында уьйреттим, ясыртын бир зат та айтпадым, – деп явап берди. –+
21Меннен неге сорайсынъ? Соьйлегенлеримди эситкенлерден сора. Меним не затлар айтканымды олар билерлер».

22Ол бу соьзлерди айтканда, янында турган саклавшылардынъ бириси ягына шалып: «Сен бас дин куллыкшыга сондай явап неге бересинъ?» – деди+.

23Иса: «Яманлык соьйлеген болсам, соны коьрсет, а дурысын айткан болсам, Мени неге согасынъ?» – деди. 24Ханан Исады байланып турганлай бас дин куллыкшысы Каяпага йиберди.

Петердинъ Исадан экинши эм уьшинши таювы

25Шимон Петер йылынып тура берди. Сонда Ога: «Сен де Онынъ сокталарыннан тувылсынъма?» – дедилер.

Ол: «Йок», – деп явап берди.

26Бас дин куллыкшыдынъ кулларынынъ бириси – Петер кулагын кескен кисидинъ ювыгы: «Бавда олар ман бирге мен коьрген киси тувылсынъма?» – деп сорады+.

27Петер тагы да басын алды, сол саьат кораз кышкырды+.

Иса Пилат тоьрединъ алдында

28•Каяпа яныннан Исады Преториумга[*] алып келдилер. Бу эртенъликте болды. Ювыт басшылары, арам болмаяк, Пасха асын ишпеге амалымыз болсын деп, Преториумга кирмедилер+. 29Пилат олардынъ янына шыгып: «Бу кисиди не уьшин айыплайсыз?» – деп сорады+.

30Олар явапка: «Ол яманлык этуьвши болмаса, Оны сага ыслап бермес эдик», – дедилер.

31Пилат: «Оны оьзинъиз алынъыз, йорыгынъызга коьре оьким шыгарынъыз», – деди.

Ювыт басшылары: «Биревди де оьлтирмеге эркинлигимиз йок», – дедилер.

32Бу Исадынъ кайдай оьлим мен оьлеегин анълатып, айтылган соьзи толар уьшин болды+.

33Сонда Пилат яне Преториумга кирди, Исады шакырып: «Ювыт патшасы сенсинъме?» – деди+.

34Иса: «Муны оьзинъ айтасынъма яде Меним акымда сага баскалар айттыма?» – деди.

35«Мен ювытпан ма? – деп яваплады Пилат. – Сени мага халкынъ эм бас дин куллыкшылар бердилер. Не зат эткенсинъ?»

36Иса: «Меним Патшалыгым бу дуныядыкы тувыл: эгер Патшалыгым бу дуныядыкы болса, кызметшилерим Мени ювыт басшыларынынъ колларына бермес уьшин куьресер эдилер, ама энди Патшалыгым ердеги тувыл», – деди+.

37Пилат: «Соны ман, Сен Патшасынъма?» – деди.

Иса: «Сен айткандай, Мен патша. Мен акыйкатлык акында шаатлык этуьв уьшин тувганман эм дуныяга да сонынъ уьшин келдим. Акыйкатлык яклы аьр ким Меним давысымды эситеди», – деп яваплады+.

38Пилат: «Акыйкатлык деген ол не ди?» – деп сорады.

Бу соьзлерди айтканнан сонъ тагы да ювытлар алдына шыгып: «Мен бу Аьдемнинъ бир терислигин де таппайман+. 39Ама сизде бир аьдет бар, Пасха байрамына багыслап, мен сизинъ уьшин тутнактан бир аьдемди босатпага тийислимен. Сизге „Ювыт Патшасын“ босатканымды тилейсизбе?» – деди+.

40Баьриси де яне кышкырысып: «Оны тувыл, Бараббады босат!» Барабба йолбасар эди.

19

Иса оьлимге бериледи

19^1•Сонъ Пилат Исады ыслап камышыламага буйырды. 2Аскершилер шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Исадынъ басына салдылар, Ога карагошкыл-кызыл аба кийдирдилер. 3Ога ювыкласып: «Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп, ягына шала эдилер.

4Пилат яне тыска шыгып, оларга айтты: «Мине, Онда эш бир айып таппаганымды билдируьв уьшин, Оны сизинъ алдынъызга шыгараман»+.

5Сол заманда, басына шоькирли таж эм карагошкыл-кызыл аба кийип, Иса тыска шыкты. Пилат: «Мине сосы Киси!» – деди.

6Бас дин куллыкшылар эм саклавшылар Исады коьрип: «Кашка керинъиз Оны!» – деп кышкырдылар.

Пилат: «Оны оьзинъиз алынъыз да керинъиз, неге десе Онда бир айыплык та таппайман!» – деди.

7Ювытлар: «Бизде йорык бар, сол йорык бойынша Ол Оьзин Алладынъ Улы деп санаганы уьшин, оьлмеге тийисли»+.

8Пилат бу соьзлерди эситкеннен сонъ тагы да бек коркты.

9Ол тагы да Преториумга кирип Исадан: «Сен кайдансынъ?» – деп сорады.

Иса ога явап бермеди+.

10Пилат: «Сен мени мен соьйлемессинъме? Сени босатпага да, кашка кермеге де эркинлигим болганын Сен анъламайсынъма?» – деп сорады.

11Иса: «Эгер дейим сага йогардан берилмеген болса, Меним уьстимнен эш бир эркинлигинъ болмаяк эди. Соны уьшин Мени сага сатканнынъ куьнасы сеникиннен де уьйкен», – деп яваплады+.

12Сонъ Пилат Оны босатпага каьрледи, ама ювытлар: «Оны босатсанъ, сен кесардынъ[*] досы тувылсынъ. Оьзи оьзин патша деп атаган аьр ким – кесардынъ душпаны», – деп кышкыра эдилер+.

13Пилат бу соьзлерди эситкеннен сонъ, Исады тыска шыгарды эм Литостротон[*] – еврейше Габбата – деп аталган ерде болган оьким шыгарув орынга олтырды. 14Сол куьн Пасха байрамы алдындагы юма куьн алтыншы саьат[*] эди. Пилат ювытларга: «Мине Патшанъыз!» – деди.

15Олар кышкырдылар: «Аькет Оны! Ал Оны, кашка кер!»

Пилат: «Патшанъызды керейимме?» – деп сорады. Бас дин куллыкшылар: «Бизим кесардан баска патшамыз йок!» – деп явап бердилер. 16Сонъ Пилат Исады, кашта керилсин деп, оларга тапшырды. (Аскершилер) Исады алып кеттилер.

Исады кашка керуьв

17•Оьзининъ кашын коьтерип, Иса шахардан шыгып, еврейше Голгота – Бас суьек – атлы ерге келди. 18Сонда Исады эм Оны ман бирге тагы да эки кисиди эки янына, а Исады ортага салып, кашка кердилер. 19Пилат язув яздырып, оны каштынъ уьстине какпага буйырды. Онда «Назаретши Иса – Ювыт Патшасы» деп, язылган эди. 20Сол язувды коьп ювытлар окыды, неге десе Иса керилген ер шахарга ювык эм де еврейше, грекше эм латынша язылган эди+. 21Ювыт бас дин куллыкшылары Пилатка: «„Ювыт Патшасы“ деп тувыл, а „Ол Оьзи: Мен Ювыт Патшасыман, дейди“ деп яз», – дедилер.

22Пилат: «Мен не язган болсам, яздым», – деп явап берди.

23Аскершилер Исады кашка кергеннен сонъ, Онынъ кийимлерин алып, аьр аскершиге бир уьлис этип, доьртке боьлдилер. Исадынъ узын коьйлегин де алдылар. Коьйлек тигиссиз, басыннан тутас токылган бир кийим эди. 24Соьйтип, олар бирбирисине: «Муны йыртпаяк, а сыбага салайык, кимге туьсер», – дедилер.

Бу: „Кийимлеримди боьлистилер эм абам уьшин сыбага тасладылар“, – деген Кие Язув толар уьшин болды. Аскершилер язылганды толтырдылар.

25Иса керилген каштынъ янында анасы, анасынынъ синълиси, Клеопадынъ хатыны Марьем эм магдалашы Марьем тура эдилер+. 26Иса, анасын эм сонда турган суьйикли соктасын коьрип, анасына: «Мине бу улынъ!»+
27А соктасына: «Мине бу ананъ!» – деди.

Сол заманнан алып сокта Исадынъ анасын оьз уьйине алды.

Исадынъ оьлими

28•Сонъ Иса, аьр не зат энди тамам болганын билип, Кие Язув толар уьшин: «Сувсадым», – деди. 29Сонда ашыган шагыр ман толган шоьлмек туры эди. Аскершилер губкады шагырга малып, иссоп[*] таякка тагып, Онынъ авызына аькеттилер. 30Иса шагырды ялап карады: «Тамам болды!» – деди, басын ийди, ян берди.

31Сол куьн юма куьн болганлыктан, ювыт басшылары илеслерди шабат куьнде кашта калдырмас уьшин – ол шабат куьни айлак маьнели куьн болган себепли – Пилаттан, сыйракларын сындырып, илеслерин тасламага тиледилер+. 32Сонъ аскершилер келип, Иса ман бирге кашка керилгенлерден бириншисининъ де, экиншисининъ де сыйракларын сындырдылар. 33Исадынъ янына келгенде, Онынъ оьлгенин коьрип, сыйракларын сындырмадылар. 34Ама аскершилердинъ биреви суьнъги мен Онынъ янбасына сукты эм тезден оннан кан ман сув акты+. 35Муны коьрген киси шаатлык эткен, онынъ шаатлыгы тувра эм ол туврасын айтканын биледи. Сиз ынанар уьшин шаатлык этеди+. 36Бу баьри зат, «Онынъ эш бир суьеги сынмас» деген Кие Язув толар уьшин болды+. 37Кие Язувлардынъ баска бир еринде «Олар суьнъги сугылганга караяклар» деп те язылган.

Исады кабырга салув

38•Сонъ, Исадынъ соктасы болган, ама ювыт басшыларыннан коркып, муны ясырып турган араматияшы Юсуп, Пилаттан Исадынъ илесин алмага ызын сорады. Пилат ызын берди. Юсуп барып Исадынъ илесин каштан алды+. 39Озган кеше Иса янында болган Никодим де келди, оьзи мен юз литрага[*] ювык мир мен алоэ[*] аькелди+. 40Соьйтип олар, Исадынъ илесин алып, оны аьруьв ийисли майлар ягылган кетен кумашка орадылар: ювытлардынъ кабырга салув аьдети сондай эди+. 41Иса кашка керилген ерде бир бав эм бавда аьле де эш бирев орынластырылмаган кабыр бар эди. 42Сол куьн ювытлар шабат куьнине аьзирленетаган юма куьни болганы уьшин Исады сонда койдылар, неге десе кабыр ювыкта эди.

20

Исадынъ тирилуьви

20^1•Юмадынъ биринши куьнинде[*] танъда, аьли де каранъа болган вакытта, магдалашы Марьем кабырга барды эм онынъ алдыннан тас шетке тасланганын коьрди+. 2Ол Шимон Петерге эм Исадынъ суьйген баска соктасына шабып барды: «Раббийди кабырдан алып кеткенлер, Оны кайда салганларын билмеймиз!» – деди+.

3Сонда Петер эм баска сокта кабырга йоьнедилер. 4Олар экеви де шаптылар, тек экинши сокта Петерди озып, кабырга биринши келди. 5Ол ийилип кабырдынъ ишине карады, Иса оралган кебинди коьрди, тек кабырга кирмеди. 6-7Сонъ онынъ артында калган Петер келип кабырга кирди. Ол да сонда турган кебинди эм Исадынъ басына байланган явлыкты коьрди. Явлык, кебин турган ерде болмай, баска бир ерде оьз алдына буькленип ятыр эди. 8Сол заманда биринши болып келген баска сокта да кабырдынъ ишине кирди. Ол коьрди эм ынанды. 9Олар, Иса оьлилерден тирилип турмага керек деген Кие Язувды, энди де анъламайтаган эдилер+.

Иса магдалашы Марьемге коьринеди

10Сонъ сокталар уьйге кайтып келдилер. 11•Марьем кабырдынъ тысында йылап турды. Йылай, ийилип, кабыр ишине карады 12эм ак кийген эки маьлекти коьрди. Олардынъ бириси Исадынъ илеси яткан ерде бас янында, экиншиси аяк бетинде олтыра эди+. 13Маьлеклер ога: «Хатын! Неге йылайсынъ? Кимди излейсинъ?» – дедилер.

Ол: «Раббийимди алып кеткенлер, Оны кайда салганларын билмеймен», – деди.

14Муны айтып, айланып артына караганда, Исадынъ турганын коьрди, ама Онынъ Иса экенин анълалмады+. 15Иса: «Хатын! Неге йылайсынъ? Кимди излейсинъ?» – деди.

Марьем Оны бавшы деп ойлап: «Бийим! Сен Оны шыгарган болсанъ, кайда салганынъды айт, мен Оны алып кетермен», – деди+.

16Иса: «Марьем!» – деди.

Ол артына айланып, еврейше: «Раббуни!» – деди. Раббуни «устаз» деген маьнеде.

17Иса: «Мени ыслама, Мен аьли де Атам янына коьтерилмегенмен, а сен кардашларыма барып, оларга айт: „Оьзимнинъ Атам эм сизинъ Атанъыз янына, Оьзимнинъ Аллам эм сизинъ Алланъыз янына коьтерилемен“», – деди+.

18Магдалашы Марьем кетти эм сокталарга: «Мен Раббийди коьрдим, Ол мага мине сосыларды айтты», – деп билдирди.

Иса сокталары ман йолыгады

19•Юмадынъ биринши куьнининъ кешесинде сокталар ювыт басшыларыннан коркып, эсиклерди киртлеп, йыйылып турган вакытта, Иса келип кирди; ортага шыгып, оларга: «Сизге тынышлык!» – деди.

20Муны айтканнан сонъ, Ол оларга колларын эм янбасын коьрсетти. Сокталар Раббийди коьрип кувандылар. 21Сонъ Иса оларга тагы да бир айтты: «Тынышлык сизге! Атам Мени йибергендей этип, Мен де сизди йиберемен»+. 22Муны айтып, Иса олардынъ уьстине солык берип: «Кие Рухты кабыл этинъиз+. 23Кимнинъ куьналарын кеширсенъиз, соныкы кеширилер, кимдикин кеширмесенъиз, соныкы кеширилмеген болып калар», – деп косты+.

Иса эм Тома

24Он экидинъ бириси Эгиз деп аталатаган Тома, Иса келгенде, сол ерде олардынъ арасында йок эди+. 25Баска сокталар ога: «Биз Раббийди коьрдик!» – дедилер.

А Тома: «Онынъ колларындагы шуьй яраларын коьрмей, шуьй яраларына бармагымды тыгып, янбасына колымды тийдирип карамай, ынанмам», – деди.

26Бир юмадан сонъ Исадынъ сокталары тагы да уьйге йыйылдылар, Тома да олар ман эди. Эсиклер киртли эди, ама Иса кирип келди, олардынъ ортасына шыгып: «Тынышлык сизге!» – деди. 27Сонъ Томага айтты: «Бармагынъды мунда соз эм меним колларымды кара, колынъды соз да Меним янбасыма тийдир. Имансыз болмай, иманлы бол!»

28Тома явапка: «Раббийим эм Аллам!» – деди+.

29Иса: «Сен мени коьргенинъ уьшин ынандынъ, коьрмей ынанганлар – бактылы!» – деди+.

30Иса сокталары алдында бу китапта язылмаган баска бек коьп аьлемет нышанлар коьрсетти+. 31Ама бу затлар, сиз Исадынъ Алла Улы Масих болганына ынанар уьшин эм, ынанып, Онынъ аты ман яшав алар уьшин язылганлар+.

21

Иса Тиберия коьлдинъ ягасында

21^1Муннан сонъ Тиберия коьлдинъ ягасында Иса сокталарына тагы да коьринди. Коьрингени де булай болды:+
2Шимон Петер, Эгиз деп аталган Тома, Галилеядынъ Кана авылыннан Натанел, Зебедей уллары эм Исадынъ сокталарыннан тагы да экеви бирге йыйылдылар+. 3Шимон Петер: «Мен балык ысламага бараман», – деди.

Йолдаслары: «Биз де сени мен барамыз», – деп токтастылар.

Соьйтип тыска шыгып, кайыкка миндилер, ама сол кеше бир зат та ыслаялмадылар. 4Танъ атканнан сонъ Иса коьл ягасында турды, тек сокталар Онынъ Иса болганын билмедилер+. 5Ол: «Балаларым, калайды, азык барым?» – деп сокталарыннан сорады.

«Йок», – деп явап бердилер+.

6Сол заманда Иса: «Йылымды кайыктынъ онъ ягыннан тасланъыз эм ысларсыз», – деди.

Олар йылымды тасладылар, балык коьп болганнан себеп, сувдан шыгараялмадылар+. 7Сонда Исадынъ айлак суьйген соктасы Петерге: «Бу – Раббий!» – деди.

Петер тыскы кийимин шешкен эди. «Бу – Раббий!» дегенди эситкенлей, ол, тыскы кийимин кийип, коьлге каткыды+. 8Баска сокталар балыкка толган йылымды тартып, кайык пан юздилер. Олар ягадан узак болмай, эки юз кары[*] шаклы алыста эдилер. 9Ягага шыкканда янып турган коьмир отты эм онынъ уьстинде пискен балык пан оьтпекти коьрдилер.

10Иса: «Энди ыслаган балыкларынъыздан бир нешев аькелинъиз», – деди.

11Шимон Петер кайыкка минип уьйкен балыклардан толган йылымды ягага шыгарды. Юз элли уьш балык бар эди. Сол кадер балык болганлай да, йылым йыртылмаган эди. 12Иса оларга: «Келинъиз эм ашанъыз!» – деди.

Сокталардан биреви де, «Сен кимсинъ?» деп, сорамага батпады. Неге десе Онынъ Раббий экенин билдилер. 13Иса барып, оьтпекти алды эм оларга берди. Сонъ балыкты да берди. 14Соьйтип Иса, оьлип тирилгеннен сонъ, сокталарына уьшинши кере коьринди+.

Иса эм Петер

15Олар ас ишип болганнан сонъ, Иса Шимон Петерге: «Юнус улы Шимон! Буларга караганда Мени бек суьесинъме?» – деди.

Петер: «Аьше, Раббий! Меним Сени ярататаганымды билесинъ де!» – деди.

Иса: «Козыларымды бак», – деди. 16Иса экинши кере: «Юнус улы Шимон, Мени суьесинъме?» – деди.

Петер: «Аьше, Раббий! Сени ярататаганымды билесинъ де!» – деди.

Иса: «Койларыма суьруьвши бол», – деди+. 17Уьшинши кайта Иса: «Юнус улы Шимон! Мени яратасынъма?» – деди.

Петер: «Мени яратасынъма?» – деп уьшинши кере соравына мыдахланып, айтты: «Раббий! Сен баьри затты билесинъ. Сени ярататаганымды да билесинъ».

Иса: «Койларымды бак. 18Сага дурысын айтаман: сен яс заманынъда оьз кайысынъды оьзинъ байлап, кайда суьйсенъ, сонда бара эдинъ, а картайсанъ, баска бирев сени байлап, сен унамаган орынга аькетер», – деди. 19Иса муны Петердинъ Аллады не туьрли оьлим мен данъклаягын анълатар уьшин айтты. Сонъ: «Меним артымнан кел», – деди+.

20Петер артына бурылып караганда, ызыннан Исадынъ айлак суьетаган соктасы келеятканын коьрди. Ол кешки аста Исадынъ коькирегине ийилип: «Раббий, Сени ким сатаяк?» – деп, сораган сокта эди+. 21Петер оны коьргенде Исага: «Раббий! Оны ман кайтип болаяк?» – деди.

22Иса: «Мен келгенге дейим онынъ сав болып турувын тилесем де мунда сенинъ не ишинъ бар? Сен Меним артымнан кел», – деди+.

23Соннан сонъ иман кардашларынынъ арасында ол сокта оьлеек тувыл деген соьз яйылды. Ама Иса: «Ол оьлеек тувыл», – демеген эди, тек: «Мен келгенге дейим онынъ сав болып турувын тилесем де мунда сенинъ не ишинъ бар?» – деген эди.

24Бу ислерге шаатлык берген эм буларды язган сол сокта болады, биз онынъ шаатлыгы дурыс экенин билемиз+.

25Иса булардан баска да коьп туьрли ислер этти. Эгер олар акында бир-бирлеп язылса, язылган китаплар дуныяга да сыймас эди деп, ойлайман+.

* 1:21 Пайхамбар: бурынгы ювытлардынъ ынанганларына коьре, Масих (Иса) келгеннен алдын шыгаяк пайхамбар.

* 1:39 Оныншы саьат: бир кесек аьлимлердинъ айтувына коьре 10:00 саьат, баскаларына коьре 16:00 саьат.

* 1:41 Майланган: грекше «Христос».

* 1:42 Тас: грекше «Петрос» (Петер).

* 2:4 Анам: грекше «хатын».

* 2:6 Оьлшем: грекше «метритис». 1 метритис = 40 литр.

* 3:13 Коьктен келген: кайбир текстлерде «коьктен келген, коькте болган».

* 4:6 Алтыншы саьат: бир кесек аьлимлердинъ айтувына коьре 12:00 саьат, баскаларына коьре 18:00 саьат.

* 4:25 Масих эм Христос соьзлердинъ маьнеси «майланган»: Алла дуныяды куткарар уьшин сайлаган Аьдем.

* 4:52 Етинши саьат: саьат 13:00 яде 19:00.

* 5:2 Бетзата: кайбир текстлерде «Бетесда».

* 6:19 25-30 стадия = 4-5 километр.

* 6:31 Манна: Алла шоьлде бурынгы исраилшилерге ашамага коьктен берген азык (Таурат, Шыгув 16:13-36).

* 6:69 Аллага багысланган Аьдем: Кайбир текстлерде «Яшав беруьвши Алладынъ Улы Масих».

* 7:2 Кос курув байрамында ювытлар, ата-бабаларынынъ Муса пайхамбардынъ басшылыгы ман шоьлде яшаган заманларын эске туьсирер уьшин ети куьн косларда яшайдылар.

* 9:35 Аьдем Улына: кайбир текстлерде «Алла Улына».

* 11:18 15 стадия = 2,8 километр.

* 12:3 Бир литра = 327 грамм.

* 12:3 Нард: индия шешекейи.

* 12:13 Осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 12:15 Сионнынъ кызы: Ерусалимнинъ яшавшылары.

* 12:31 бу дуныядынъ басшысы: шайтан.

* 17:15 Яман: ибилис.

* 18:11 „Аяк“ мунда азап шегуьвдинъ символы.

* 18:28 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 19:12 кесардынъ: урым императоры.

* 19:13 Литостротон: тас майдан.

* 19:14 Алтыншы саьат: саьат 06:00 яде 12:00.

* 19:29 Иссоп: оьсимликтинъ аты.

* 19:39 100 литра: 33 литрге тенъ.

* 19:39 Мир эм алоэ: оьликлерге ягылган аьруьв ийисли майлар.

* 20:1 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

* 21:8 200 кары = 90 метр.

+ 1:1 Яр. 1:1, Ашы. 19:13, Яхья 20:28, 1 Яхъя 5:20, Пилипшилер 2:6

+ 1:3 1Кор. 8:6, Колосшылар 1:16, Ювытлар 1:2

+ 1:4 Яхья 5:26, Яхья 11:25, 1 Яхъя 1:2, 1 Яхъя 5:11, Яхья 8:12, Яхья 9:5, Яхья 12:46

+ 1:6 Мат. 3:1, Мк. 1:4, Лк. 1:80, Лк. 3:2

+ 1:7 Яхья 3:26, Яхья 5:33, Яхья 10:41, Яхья 20:31, Ислер 19:4

+ 1:9 1 Петер 2:9

+ 1:11 Яхья 5:43

+ 1:12 Мат. 5:9, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14

+ 1:13 Яхья 3:3, Якуп 1:18

+ 1:14 1 Яхъя 4:2, 2 Яхъя 1:7, 1 Тимотей 3:16, Ювытлар 2:14

+ 1:15 Мат. 3:11

+ 1:17 Шер. 33:4, Яхья 7:19, Яхья 14:6

+ 1:18 Шыг. 33:20, Яхья 6:46, 1 Яхъя 4:12, Колосшылар 1:15, 1 Тимотей 6:16

• 1:19 Мат. 3:1-12, Мк. 1:2-8, Лк. 3:15-17

+ 1:20 Ислер 13:25

+ 1:21 Мат. 17:12-13, Лк. 1:17, Шер. 18:15, Шер. 18:18-19

+ 1:29 Шыг. 12:3, Лев. 1:10, 1 Петер 1:19, 1 Яхъя 2:2, 1 Яхъя 4:10

+ 1:31 Лк. 1:17
+ 1:32 Мат. 3:16, Мк. 1:10, Лк. 3:22
+ 1:33 Ислер 1:5
+ 1:35 Мат. 11:2, Мк. 2:18, Лк. 11:1
+ 1:36 Яхья 1:29
+ 1:38 Яхья 18:4, Яхья 18:7
+ 1:40 Мат. 4:18-20, Мк. 1:16-20, Лк. 5:2-11
+ 1:41 Яхья 4:25

+ 1:42 Мат. 16:18, Мк. 3:16, Гал. 1:18, 1Кор. 1:12

+ 1:44 Яхья 12:21

+ 1:45 Яхья 21:2, Шер. 18:15, Лк. 24:27, Мат. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:47 Рим. 9:6
+ 1:49 Мат. 27:11, Мат. 27:42, Яхья 11:27
+ 1:51 Яр. 28:12,
+ 2:1 Яхья 4:46, Яхья 21:2

+ 2:4 Мк. 14:41, Яхья 7:6, Яхья 7:30, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 2:6 Яхья 3:25

+ 2:12 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

• 2:13 Мат. 21:12-13, Мк. 11:15-17, Лк. 19:45-46

+ 2:13 Шер. 16:1, Шер. 16:16, Яхья 6:4, Яхья 11:55

+ 2:16 Лк. 2:49

+ 2:18 Яхья 4:48, Яхья 6:30, 1Кор. 1:22

+ 2:19 Мк. 8:31, Мк. 14:58, Мк. 15:29, Яхья 10:18

+ 2:22 Лк. 24:8, Яхья 12:16
+ 2:23 Яхья 11:45
+ 3:1 Яхья 7:50, Яхья 19:39

+ 3:5 Мк. 16:16, Ислер 2:38, Мат. 5:20, 1Кор. 15:50

+ 3:13 Сулейманнынъ таварыхлары 30:4, Яхья 6:38, 1Кор. 15:47, Эфесшилер 4:9

+ 3:14 Сан. 21:9, Яхья 8:28, Яхья 12:32

+ 3:16 Рим. 5:8, Эфесшилер 2:4, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 4:10

+ 3:17 Яхья 8:15, Яхья 12:47
+ 3:18 Мк. 16:16
+ 3:19 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 7:7
+ 3:20 Эфесшилер 5:13
+ 3:22 Яхья 4:1-2
+ 3:24 Мат. 11:2, Мк. 6:17-18, Лк. 3:19-20
+ 3:25 Яхья 2:6
+ 3:26 Яхья 1:7, Яхья 5:33
+ 3:27 1Кор. 4:7
+ 3:28 Мк. 1:2, Яхья 1:20

+ 3:29 Мат. 9:15, Мат. 25:1-13, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2, Мат. 9:15, Мк. 2:19

+ 3:33 Яхья 8:26
+ 3:35 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Яхья 5:20
+ 3:36 Яхья 5:24, Яхья 6:40, 1 Яхъя 5:12-13
+ 4:2 Яхья 3:22
+ 4:3 Яхья 2:11-12
+ 4:4 Лк. 9:52-53
+ 4:5 Яр. 33:19, Яр. 48:22
+ 4:14 Яхья 7:38
+ 4:19 Яхья 9:20

+ 4:20 Яр. 12:6-7, Яр. 33:18, Шер. 11:29, Шер. 27:12, Шер. 12:5

+ 4:22 Ислер 13:23, Рим. 3:1-2
+ 4:23 Рим. 8:15, Эфесшилер 6:18,
+ 4:24 2Кор. 3:17
+ 4:25 Яхья 1:41, Мат. 11:2, Шер. 18:18
+ 4:26 Яхья 9:37

+ 4:34 Шер. 8:3, Яхья 5:30, Яхья 6:38, Яхья 9:4, Яхья 14:31

+ 4:35 Мат. 9:38, Лк. 10:2
+ 4:36 1Кор. 3:6-9
+ 4:42 Яхья 1:29, 1 Яхъя 4:14
+ 4:44 Мат. 13:57, Мк. 6:4, Лк. 4:24
+ 4:45 Яхья 2:23
+ 4:46 Яхья 2:1, Яхья 21:2, Яхья 2:12
+ 4:48 Яхья 2:18, Яхья 6:30, 1Кор. 1:22
+ 4:53 Мат. 8:13, Ислер 16:34, Ислер 18:8
+ 4:54 Яхья 2:11
+ 5:8 Мат. 9:6-7, Мк. 2:11, Лк. 5:24
+ 5:10 Шыг. 20:10,
+ 5:16 Яхья 15:20
+ 5:18 Яхья 7:1, Пилипшилер 2:6

+ 5:20 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Яхья 3:35, Яхья 10:17, Яхья 15:9, Яхья 17:26

+ 5:21 Рим. 8:11, 1Кор. 15:45

+ 5:22 Яхья 17:2, Ислер 10:42

+ 5:23 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20, Яхья 15:23

+ 5:24 Яхья 3:36, Яхья 6:40, Яхья 20:31, 1 Яхъя 5:9-13, 1 Яхъя 3:14

+ 5:25 Мат. 27:52-53, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5

+ 5:26 Яхья 1:4, Яхья 11:25, 1 Яхъя 1:2, 1 Яхъя 5:11

+ 5:28 Яхья 11:25, Яхья 11:43
+ 5:30 Мк. 14:36, Яхья 6:38, Яхья 8:16
+ 5:31 Яхья 8:13
+ 5:33 Яхья 1:7, Яхья 3:26, Яхья 10:41
+ 5:35 Мат. 5:16, 2 Петер 1:19
+ 5:36 Яхья 8:18, Яхья 10:25, 1 Яхъя 5:9
+ 5:39 Лк. 24:27
+ 5:41 1 Салоникшилер 2:6

+ 5:43 Яхья 10:25, Яхья 12:12, Яхья 1:11, Яхья 3:11-12

+ 5:44 Яхья 12:43
+ 5:46 Сан. 21:9, Шер. 28:15
• 6:1 Мат. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17

+ 6:4 Шыг. 12:1-30, Шер. 16:1, Шер. 16:16, Яхья 2:13, Яхья 11:55

+ 6:5 Яхья 1:44,
+ 6:8 Яхья 1:40, Яхья 1:44
+ 6:11 Мат. 15:36
+ 6:14 Мат. 11:2-3, Яхья 4:25, Яхья 11:27
• 6:16 Мат. 14:22-27, Мк. 6:45-52
+ 6:29 1 Яхъя 3:23

+ 6:30 Мат. 12:38, Яхья 2:18, Яхья 4:48, 1Кор. 1:22

+ 6:31 Шыг. 16:15, Сан. 11:7-9,
+ 6:34 Яхья 4:15
+ 6:35 Яхья 4:14, Яхья 7:37
+ 6:37 Яхья 17:6

+ 6:38 Яхья 3:13, 1Кор. 15:47, Мк. 14:36, Яхья 5:30

+ 6:39 Мат. 18:14, Яхья 10:28-29
+ 6:40 Яхья 3:35, Яхья 5:24, 1 Яхъя 5:12-13
+ 6:42 Мат. 13:55
+ 6:44 Яхья 12:32
+ 6:46 Шыг. 33:20, Мат. 11:27, Яхья 1:18
+ 6:51 Яхья 3:13, Мат. 26:26-28
+ 6:53 Мк. 14:22-24, 1Кор. 10:16, 1Кор. 11:27
+ 6:56 Яхья 15:4-5, 1 Яхъя 3:24
+ 6:62 Мк. 16:19, Лк. 24:51, Ислер 1:9
+ 6:63 2Кор. 3:6
+ 6:64 Яхья 13:11
+ 6:69 Мк. 1:24
+ 6:70 Яхья 13:2, Яхья 13:27
+ 6:71 Яхья 18:2-3
+ 7:1 Яхья 5:18, Яхья 8:37, Яхья 11:53
+ 7:2 Лев. 23:34, Шер. 16:13-15

+ 7:3 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Яхья 2:12, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 7:6 Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 7:7 Яхья 15:18, Яхья 3:19
+ 7:13 Яхья 19:38
+ 7:16 Яхья 8:28, Яхья 12:49, Яхья 14:10
+ 7:18 Яхья 5:41, Яхья 8:50
+ 7:19 Шер. 33:4, Яхья 1:17
+ 7:20 Мк. 3:22, Яхья 8:48, Яхья 10:20
+ 7:23 Мат. 12:2, Яхья 5:16
+ 7:24 Яхья 8:15
+ 7:27 Яхья 8:14, Яхья 9:29, Яхья 19:9
+ 7:29 Мат. 11:27, Яхья 8:55

+ 7:30 Яхья 10:39, Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 7:31 Яхья 8:30
+ 7:33 Мк. 14:7, Яхья 14:19, Яхья 16:5
+ 7:34 Яхья 8:21-22, Яхья 13:33

+ 7:37 Лев. 23:36, Сан. 29:35, Мат. 11:28, Мат. 5:6, Яхья 4:14, Яхья 6:35

+ 7:39 Ислер 2:4
+ 7:40 Шер. 18:15, Шер. 18:18-19, Яхья 1:21
+ 7:42 Мат. 2:1, Лк. 2:4-7
+ 7:43 Яхья 9:16, Яхья 10:19
+ 7:48 1Кор. 1:20, 1Кор. 2:8
+ 7:50 Яхья 3:1, Яхья 19:39
+ 7:51 Сан. 35:30, Шер. 17:6, Шер. 19:15
+ 8:5 Лев. 20:10, Шер. 22:22-24,
+ 8:6 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 8:7 Шер. 17:7, Рим. 2:1, Рим. 2:22
+ 8:11 Яхья 5:14

+ 8:12 Лк. 2:30, Яхья 1:4, Яхья 1:9, Яхья 12:35

+ 8:13 Яхья 5:31
+ 8:14 Яхья 13:3, Яхья 16:28, Яхья 7:27
+ 8:15 Яхья 3:17, Яхья 7:24, Яхья 12:47
+ 8:16 Яхья 5:30, Яхья 16:32
+ 8:17 Сан. 35:30, Шер. 17:6, Шер. 19:15
+ 8:18 Яхья 5:36, 1 Яхъя 5:9
+ 8:19 Мат. 11:27, Яхья 16:3

+ 8:20 Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 13:1

+ 8:21 Яхья 7:34-35, Яхья 13:33
+ 8:23 1 Яхъя 4:5, Яхья 17:14
+ 8:26 Яхья 15:15, Яхья 3:33

+ 8:28 Сан. 21:9, Яхья 3:14, Яхья 12:32, Яхья 5:30, Яхья 7:16

+ 8:29 Яхья 4:34, Яхья 6:38

+ 8:30 Яхья 7:31

+ 8:32 Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 8:33 Мат. 3:9
+ 8:34 2 Петер 2:19, Рим. 6:16-20, Тит 3:3
+ 8:35 Яр. 21:10, Гал. 4:30
+ 8:37 Яхья 5:18, Яхья 7:1, Яхья 11:53
+ 8:39 Лк. 19:9
+ 8:41 Шер. 32:6,

+ 8:44 1 Яхъя 3:8, 1 Яхъя 3:10, 1 Яхъя 3:12, Яр. 3:4, 2Кор. 11:3, Ашы. 12:9

+ 8:48 Мк. 3:22, Яхья 7:20
+ 8:49 Яхья 5:23
+ 8:50 Яхья 5:41, Яхья 7:18
+ 8:51 Яхья 5:24, Яхья 11:26

+ 8:54 Ювытлар 5:5, Яхья 17:1, Ислер 3:13, 2 Петер 1:17

+ 8:55 Яхья 7:28-29
+ 8:56 Мат. 13:17, Лк. 17:22
+ 8:59 Яхья 10:31
+ 9:2 Шыг. 20:5,
+ 9:4 Яхья 4:34, Яхья 11:9, Яхья 12:35
+ 9:5 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 12:46
+ 9:6 Мк. 7:33, Мк. 8:23
+ 9:7 Лк. 13:4
+ 9:14 Яхья 5:9

+ 9:16 Шыг. 20:8-10, Сан. 15:32-36, Яхья 7:43, Яхья 10:19

+ 9:17 Яхья 4:19, Яхья 6:14
+ 9:22 Яхья 7:13, Яхья 12:42, Яхья 16:2
+ 9:29 Яхья 7:27, Яхья 8:14

+ 9:31 Сулейманнынъ таварыхлары 15:8, Сулейманнынъ таварыхлары 28:9,

+ 9:37 Яхья 4:26
+ 9:40 Рим. 2:19
+ 9:41 Яхья 15:22, Якуп 4:17
+ 10:6 Мк. 6:52, Мк. 8:17

+ 10:11 Ювытлар 13:20, Яхья 15:13, 1 Яхъя 3:16

+ 10:12 Мат. 7:15, Ислер 20:29
+ 10:15 Мат. 11:27
+ 10:16 Яхья 11:52, Лк. 12:32
+ 10:17 Мат. 3:17, Яхья 5:20
+ 10:18 Яхья 2:19
+ 10:19 Яхья 7:43, Яхья 9:16
+ 10:20 Мк. 3:22, Яхья 7:20, Яхья 8:48,
+ 10:21 Шыг. 4:11,
+ 10:23 Ислер 3:11, Ислер 5:12
+ 10:24 Мат. 26:63, Яхья 1:24-25, Яхья 1:41
+ 10:25 Яхья 5:36
+ 10:28 Яхья 3:16, Яхья 17:12
+ 10:30 Яхья 17:11
+ 10:31 Яхья 8:59
+ 10:33 Лев. 24:16, Мат. 9:3
+ 10:36 Яхья 3:17, Мк. 2:7, Мк. 14:64
+ 10:38 Яхья 14:10
+ 10:39 Лк. 4:30, Яхья 7:30
+ 10:40 Яхья 1:28
+ 10:41 Яхья 1:7, Яхья 3:26, Яхья 5:33
+ 10:42 Яхья 7:31
+ 11:1 Лк. 10:38-39
+ 11:2 Яхья 12:3
+ 11:8 Яхья 8:59, Яхья 10:31
+ 11:9 Яхья 9:4, Яхья 12:35
+ 11:11 Мат. 9:24, Мк. 5:39,

+ 11:16 Мат. 10:3, Мк. 3:18, Лк. 6:15, Яхья 14:5, Яхья 20:24, Яхья 21:2, Ислер 1:13, Яхья 13:37

+ 11:24 Лк. 14:14, Яхья 5:29, Яхья 6:39

+ 11:25 Яхья 1:4, Яхья 5:26, 1 Яхъя 1:2, 1 Яхъя 5:11

+ 11:26 Яхья 5:24, Яхья 8:51

+ 11:27 Мат. 11:2, Яхья 1:49, Мат. 16:16, Мк. 8:29

+ 11:35 Лк. 19:41
+ 11:37 Яхья 9:6-7
+ 11:38 Мат. 27:60
+ 11:41 Яхья 17:1
+ 11:42 Яхья 3:17
+ 11:43 Яхья 5:28
+ 11:44 Яхья 5:28
• 11:45 Мат. 26:1-5, Мк. 14:1-22, Лк. 22:1-2
+ 11:45 Яхья 2:23
+ 11:50 Яхья 18:14
+ 11:51 Мк. 10:45
+ 11:52 Яхья 10:16, 1 Яхъя 2:2

+ 11:53 Мк. 14:1, Яхья 5:18, Яхья 7:1, Яхья 8:37

+ 11:55 Шыг. 12:1-30, Шер. 16:1, Шер. 16:16, Яхья 2:13, Яхья 6:4,

+ 11:57 Яхья 7:11

• 12:1 Мат. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50

+ 12:1 Шыг. 12:1-30, Яхья 11:55, Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18

+ 12:2 Лк. 10:38
+ 12:3 Яхья 11:2
+ 12:6 Яхья 13:29
+ 12:8 Шер. 15:11
+ 12:9 Яхья 11:44

• 12:12 Мат. 21:4-9, Мк. 11:7-10, Лк. 19:35-38

+ 12:15 Мат. 21:4-5
+ 12:16 Яхья 2:22
+ 12:19 Яхья 11:47-48
+ 12:21 Яхья 1:44
+ 12:23 Яхья 2:4, Яхья 17:1
+ 12:24 1Кор. 15:36
+ 12:25 Мат. 10:39, Лк. 14:26
+ 12:27 Мк. 14:34, Яхья 13:21
+ 12:28 Мк. 1:11, Мк. 9:7
+ 12:29 Ислер 23:9
+ 12:30 Яхья 11:42

+ 12:31 Яхья 16:11, 2Кор. 4:4, Колосшылар 2:15

+ 12:32 Сан. 21:9, Яхья 3:14, Яхья 8:28, Яхья 6:44

+ 12:33 Яхья 18:32

+ 12:35 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Эфесшилер 5:8, Сулейманнынъ таварыхлары 4:19, Яхья 9:4, Яхья 11:9, 1 Яхъя 1:6

+ 12:36 Лк. 16:8, 1 Салоникшилер 5:5
+ 12:38 Рим. 10:16
+ 12:40 Мат. 13:15, Мк. 4:12, Ислер 28:27
+ 12:42 Яхья 3:1, Яхья 9:22, Яхья 16:2
+ 12:43 Яхья 5:44
+ 12:44 Мат. 10:40, Яхья 13:20, Яхья 14:1
+ 12:45 Яхья 14:9
+ 12:46 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 9:5
+ 12:47 Яхья 3:17, Яхья 4:42, Яхья 8:15
+ 12:48 Шер. 18:19

+ 13:1 Шыг. 12:1-30, Яхья 12:1, Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 8:20

+ 13:2 Яхья 6:70

+ 13:3 Мат. 11:27, Яхья 17:2, Яхья 8:14, Яхья 16:28

+ 13:5 Мат. 20:28, Лк. 22:27

+ 13:8 1Кор. 6:11, Эфесшилер 5:26, Тит 3:5, Ювытлар 10:22

+ 13:10 Яхья 15:3

+ 13:11 Яхья 6:64, Яхья 18:2

+ 13:13 Мат. 7:22, Мат. 23:8, Лк. 6:46, Пилипшилер 2:11

+ 13:14 1 Тимотей 5:10
+ 13:15 1 Петер 2:21
+ 13:16 Лк. 6:40, Яхья 15:20

+ 13:17 Мат. 24:46, Лк. 11:28, Якуп 1:22, Рим. 2:13

• 13:18 Мат. 26:21-25, Мк. 14:18-21, Лк. 22:21-23

+ 13:18 Яхья 6:70,
+ 13:19 Мк. 13:23, Яхья 14:29, Яхья 16:4
+ 13:20 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 12:44
+ 13:21 Мк. 14:34, Яхья 12:27

+ 13:23 Яхья 19:26, Яхья 20:2, Яхья 21:7, Яхья 21:20

+ 13:29 Яхья 12:6
+ 13:31 1 Петер 4:11
+ 13:32 Яхья 17:1, Яхья 17:5
+ 13:33 Яхья 7:34, Яхья 8:21

+ 13:34 1 Яхъя 2:7-8, 1 Яхъя 3:11, 2 Яхъя 1:5, Лев. 19:18, Яхья 15:12

• 13:36 Мат. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34

+ 13:37 Яхья 11:16, Яхья 21:19
+ 13:38 Яхья 18:27
+ 14:1 Яхья 12:44
+ 14:3 Яхья 14:1, 1 Салоникшилер 4:17
+ 14:5 Яхья 11:16
+ 14:6 Яхья 1:17, Яхья 11:25, Ювытлар 10:20
+ 14:8 Яхья 1:43, Яхья 12:21
+ 14:9 Яхья 12:45
+ 14:10 Яхья 10:38
+ 14:11 Яхья 5:36
+ 14:12 Яхья 8:14, Яхья 13:3, Яхья 16:28

+ 14:14 Мат. 7:7-8, Мк. 11:24, Яхья 15:16, Яхья 16:23, 1 Яхъя 3:22

+ 14:15 Мат. 28:20, 1 Яхъя 5:3, 2 Яхъя 1:6, Рим. 13:10

+ 14:16 Яхья 15:26, Яхья 16:13
+ 14:17 1Кор. 2:14, Ислер 2:4
+ 14:19 Яхья 7:33

+ 14:21 Сулейманнынъ таварыхлары 8:17, Яхья 16:27

+ 14:22 Лк. 6:16, Ислер 1:13

+ 14:23 Ашы. 3:20

+ 14:26 Яхья 15:26, Яхья 16:13, 1Кор. 2:10, 1 Яхъя 2:20, Лк. 24:49

+ 14:27 Пилипшилер 4:7, Колосшылар 3:15
+ 14:28 Яхья 14:1-2, 1Кор. 11:3, 1Кор. 15:24
+ 14:29 Мк. 13:23, Яхья 13:19
+ 14:30 Яхья 12:31, Эфесшилер 2:2
+ 15:2 Мат. 3:10, Мат. 7:19
+ 15:3 Яхья 13:10
+ 15:4 1 Яхъя 2:6

+ 15:5 Рим. 11:17, Яхья 6:56, 1 Яхъя 3:24, Мк. 4:20

+ 15:6 Мат. 13:42
+ 15:7 Яхья 14:14
+ 15:9 Мат. 3:17, Яхья 5:20

+ 15:11 Яхья 3:29, Яхья 16:24, Яхья 17:13, 1 Яхъя 1:4, 2 Яхъя 1:12

+ 15:12 Яхья 13:34

+ 15:13 Яхья 10:11, 1 Яхъя 3:16, Рим. 5:7-8, Эфесшилер 5:2

+ 15:14 Мк. 3:35

+ 15:15 Яхья 3:32, Яхья 8:26

+ 15:16 Мат. 7:7-8, Мк. 11:24, Яхья 14:14, Яхья 16:23

+ 15:17 1 Яхъя 2:7, 1 Яхъя 3:11, 2 Яхъя 1:5
+ 15:18 Мк. 13:13, Яхья 7:7, 1 Яхъя 3:13
+ 15:19 Яхья 8:23, Яхья 17:14

+ 15:20 Мат. 10:24, Лк. 6:40, Яхья 13:16, Яхья 5:16, 1Кор. 4:12, 2Кор. 4:9, 1 Салоникшилер 2:15, 2 Тимотей 3:12

+ 15:22 Яхья 9:41
+ 15:23 Яхья 5:23
+ 15:24 Яхья 7:31, Яхья 10:37

+ 15:26 Яхья 14:17, Яхья 16:13, Ислер 5:32, 1 Яхъя 5:6-8

+ 15:27 Лк. 24:48, Яхья 19:35, Ислер 1:8

+ 16:2 Яхья 9:22, Яхья 12:42, Ислер 8:1, Ислер 9:1, Ислер 26:9

+ 16:3 Яхья 18:19
+ 16:4 Мк. 13:23, Яхья 13:19, Яхья 14:29
+ 16:5 Яхья 7:33, Яхья 14:12
+ 16:7 Яхья 15:26
+ 16:9 Яхья 8:24
+ 16:11 Яхья 12:31, Колосшылар 2:15

+ 16:13 Яхья 14:17, Яхья 15:26, 1 Яхъя 2:20, 1Кор. 2:10

+ 16:15 Яхья 17:10
+ 16:16 Яхья 7:33
+ 16:20 Мат. 9:15
+ 16:22 2Кор. 6:10

+ 16:23 Мат. 7:7-8, Мк. 11:24, Яхья 14:14, Яхья 15:16

+ 16:24 Яхья 3:29, Яхья 15:11, Яхья 17:13, 2 Яхъя 1:12

+ 16:25 Мк. 8:32
+ 16:27 Яхья 14:21
+ 16:28 Яхья 8:14, Яхья 13:3
+ 16:30 Яхья 2:24-25
+ 16:32 Мат. 26:31, Мк. 14:27, Яхья 8:16

+ 16:33 Яхья 14:27, Колосшылар 3:15, Рим. 8:37, Ашы. 3:21

+ 17:1 Яхья 11:41, Яхья 2:4, Яхья 12:23, Яхья 8:54, Яхья 13:32

+ 17:2 Мат. 28:18, Яхья 5:22, Яхья 13:3
+ 17:5 Яхья 1:1-2
+ 17:8 Яхья 6:69
+ 17:9 Лк. 22:32
+ 17:10 Яхья 16:15,
+ 17:11 Яхья 10:30

+ 17:12 2 Салоникшилер 3:3, Яхья 13:2, Яхья 10:28

+ 17:13 Яхья 3:29, Яхья 15:11, Яхья 16:24, 2 Яхъя 1:12

+ 17:14 Яхья 8:23, Яхья 15:19
+ 17:15 Мат. 6:13
+ 17:18 Яхья 20:21
+ 17:22 Рим. 8:30
+ 17:24 Яхья 14:3
+ 17:25 Яхья 8:55, Яхья 10:15
+ 17:26 Мат. 3:17, Яхья 5:20

• 18:1 Мат. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53

+ 18:1 Мат. 26:36
+ 18:2 Лк. 22:39
+ 18:3 Ислер 1:16
+ 18:4 Яхья 13:1, Яхья 1:38, Яхья 20:15
+ 18:9 Яхья 17:12
+ 18:10 Лк. 22:38
+ 18:11 Мк. 10:38, Мк. 14:36

• 18:12 Мат. 26:57-58, Мк. 14:53-54, Лк. 22:54

+ 18:13 Лк. 3:2, Ислер 4:6

+ 18:14 Яхья 11:50

• 18:16 Мат. 26:69-70, Мк. 14:66-68, Лк. 22:55-57

• 18:19 Мат. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Лк. 22:66-71

+ 18:20 Яхья 7:26
+ 18:22 Ислер 23:2, Ислер 23:4
+ 18:26 Яхья 18:10

+ 18:27 Мат. 26:64, Мк. 14:72, Лк. 22:60, Яхья 13:38

• 18:28 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Лк. 23:1-5

+ 18:28 Ислер 10:28, Шер. 16:1

+ 18:29 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, Ислер 4:27, 1 Тимотей 6:13

+ 18:32 Мк. 10:33, Яхья 12:33
+ 18:33 Мат. 2:2
+ 18:36 Яхья 8:23, Яхья 17:14
+ 18:37 Яхья 3:11, 1 Яхъя 4:6
+ 18:38 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 18:39 Мк. 15:6-7

• 19:1 Мат. 27:15-31, Мк. 15:6-20, Лк. 23:13-25

+ 19:4 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 19:7 Яхья 10:36, Лев. 24:16
+ 19:9 Ислер 8:32-33
+ 19:11 Яхья 18:2, Яхья 18:14
+ 19:12 Ислер 3:13

• 19:17 Мат. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43

+ 19:20 Ювытлар 13:12
+ 19:25 Лк. 24:18, Лк. 8:2
+ 19:26 Яхья 13:23

• 19:28 Мат. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49

+ 19:31 Шер. 21:23,

+ 19:34 1 Яхъя 5:6

+ 19:35 Яхья 15:27, Ислер 1:8, 1 Яхъя 1:1-3, Ашы. 1:2

+ 19:36 Шыг. 12:46, Сан. 9:12, Мат. 1:23, Мат. 21:4, Мат. 26:56

• 19:38 Мат. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56

+ 19:38 Яхья 7:13
+ 19:39 Яхья 3:1, Яхья 7:50, Мат. 2:11
+ 19:40 Яхья 11:44
• 20:1 Мат. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12
+ 20:1 Лк. 8:2
+ 20:2 Яхья 13:23
+ 20:9 Лк. 24:27
• 20:11 Мк. 16:9-11
+ 20:12 Лк. 24:4, Ислер 1:10
+ 20:14 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Яхья 21:4
+ 20:15 Яхья 1:38, Яхья 18:4
+ 20:17 Мат. 28:10, Рим. 8:29, Ювытлар 2:11

• 20:19 Мат. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49

+ 20:21 Яхья 17:18
+ 20:22 Яр. 2:7
+ 20:23 Мат. 16:19, Мат. 18:18
+ 20:24 Яхья 11:16
+ 20:28 Яхья 1:1, 1 Яхъя 5:20, Пилипшилер 2:6
+ 20:29 Мк. 15:32, 1 Петер 1:8
+ 20:30 Яхья 21:25

+ 20:31 Мат. 14:33, Лк. 1:35, Яхья 1:7, Ислер 19:4, Яхья 3:14-15, 1 Яхъя 5:13

+ 21:1 Яхья 6:1

+ 21:2 Яхья 11:16, Яхья 14:5, Яхья 20:24, Яхья 1:45, Яхья 2:1, Мат. 4:21, Лк. 5:10

+ 21:4 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Яхья 20:14
+ 21:5 Лк. 24:41
+ 21:6 Лк. 5:4
+ 21:7 Яхья 13:23
+ 21:14 Яхья 20:19, Яхья 20:26
+ 21:16 Ислер 20:28, 1 Петер 5:1
+ 21:19 Яхья 13:37, 2 Петер 1:14
+ 21:20 Яхья 13:23, Яхья 13:25
+ 21:22 Мат. 16:27, Мк. 9:1
+ 21:24 Яхья 15:27, 3 Яхъя 1:12
+ 21:25 Яхья 20:30

Ислер

Ислер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Кирис соьз

ЭЛШИЛЕРДИНЪ ИСЛЕРИ

Айтылып келгенге коьре, бу китапты язган эмлевши Лука – элши Паулдынъ йолдасы эм уьшинши Инжилдинъ авторы.

Китаптынъ биринши кесеги (1–7 бб.) Ерусалимде, Юдеяда эм Самарияда Масихтинъ элшилерининъ насихаты себепли (янъы эрадынъ 30-ншы йй.) басында христиан ямагатынынъ баслапкы оьсуьви акында хабарлайды. Экинши кесегинде Ийги Хабар Палестинадынъ тысында, ювыт халкы яшаган ерде, грек маданиятынынъ орталыкларында эм урым империясынынъ бас каласына дейим яйылып барганы акында айтылады. Исага ынанганларга Ерусалимде Пентикост (Пятидесятница) куьнинде туьскен Кие Рух христиан ямагатын сонъында суьвретленген баьри ислеринде коьнъиллендире эм берките барды.

Сол заманда (янъы эрадынъ 40-60 йй.) баска халкларга христиан диннинъ бас насихатшысы, бу вакытка дейим сол динге бек карсы турганына да карамай, Паул болган. Ол Ювык Куьнтувар еринде элгезерликте болганда Масихти насихатлап юрди. Грецияга коьшкенде ога, онынъ сенимли ярдамшысы болып, Лука оьзи де косылды.

Китап Паулдынъ Урымда тутнакка туьскени мен кутылады. Аьвелги христиан тарихшилерининъ билдируьвине коьре, элши Паул оьким шыгарылганнан сонъ босатылган эди. Эм Урымнан куьнбатар бетке Ийги Хабарды яйып юрди. Болган уьшин бир неше йыл озганнан сонъ урым оькимети оны янъыдан тутнакка салды эм бу йол христианлыкты насихатлаганы уьшин язалап оьлтирди.

1

Исадынъ коькке алынувы

11-2Мен биринши китабымда[*], Теопил, басыннан алып Исадынъ Кие Рух аркалы Оьзи сайлап алган элшилерине берген тапшырувларыннан сонъ, коькке коьтерилип алынган куьнине дейим, не эткенининъ, неге уьйреткенининъ баьрисин язган эдим+. 3Иса, шеккен азапларыннан сонъ, элшилерине коьп ынандырувшы нышанлар ман Оьзининъ тири болганын коьрсетти. Кырк куьнди оларга коьринип, Алла Патшалыгы акында хабарлады+. 4«Ерусалимнен кетпенъиз, ама сиз Меннен эситкен Атам береек деп айтканды сакланъыз+. 5Яхъя аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаган, сиз болсанъыз бир неше куьн оьткеннен сонъ Кие Рух пан тазаланаяксыз», – деп буйырды+.

6Элшилери бирге йыйылысканда Оннан сорадылар: «Раббий, Сен сол заманда Исраилге патшалыкты янъыдан туьзеексинъме?»+

7Иса булай яваплады: «Атам Оьз куваты ман белгилеген заманларды эм болжалларды билуьв исинъиз тувыл+. 8Тек Кие Рух сизге туьскенде, куьдирет аларсыз эм Ерусалимде, буьтин Юдеяда, Самарияда эм ердинъ шетлерине дейим де шаатларым боларсыз»+.

9Муны айтып, Иса олардынъ коьзлери алдында коькке коьтерилип алынды эм булыт ишине йогалды+. 10Исадынъ коьтерилуьвине карап, коьзлери коькке тигилген вакытта ак кийим кийген эки эр киси олардынъ касына келди+. 11«Галилеяшылар, – дедилер олар, – не уьшин коькке карап турасыз? Сол сизден коькке алынган Иса соьле калай кеткен болса, солай ок кайтып келеек»+.

Юдадынъ орнына баска элши айырув

12Оннан сонъ элшилер Зейтун деген, Ерусалимнен бир шабат куьнлик йол[*] юруьв кадер узаклыкта орынласкан тавдан туьстилер эм Ерусалимге кайтып келдилер. 13Олар шахарга кирип, конак болган уьйлерининъ йогары боьлмесине коьтерилдилер. Мине олардынъ атлары: Петер, Яхъя, Якуп, Эндрей, Пилип, Тома, Барталмай, Матай, Алпай улы Якуп, Шимон Зилот эм Якуп улы Юда+. 14Олар баьриси бирге аьр дайым дува этпеге йыйылатаган эдилер. Олар ман бирге бир неше кыскаяклы, Исадынъ анасы Марьем эм кардашлары бар эдилер+.

15Бир кере сосындай йыйылысувда юз йырма кадер иман кардашы бар эди. Сол заманда Петер турып айтты: 16«Кардашлар, Кие Рух Дауттынъ авызы ман Исады тутканларга басшылык эткен, Юдадынъ акында алдын билдирген Кие Язув толтырылмага тийисли болды+. 17Юда – бизим биримиз, ол биз этетаган куллыгымызда катнасатаган эди»+.

18Юда эткен яманлыгы уьшин алган акшасына данъылды сатып алды, ама басыннан кетип йыгылып, онынъ иши ярылды эм карны тыска куйылды. 19Оны Ерусалимде яшаганлардынъ баьриси де билетаган эдилер, оьз тилинде данъылды «Акелдама», маьнеси «Канлы данъыл», деп атадылар+.

20(Петер соьзин бардырды): «Забур китабында: „Юрты бос калсын, ишинде яшавшы болмасын“ эм „Исин баска бирев алсын“, – деп, язылган. 21-22Сол себептен бизге Иса ман аьр дайым бирге, Яхъя Оны сувда шомылдырган заманнан баслап, Исадынъ бизден коькке коьтерилип алынган куьнине дейим юрген аьдемлер ишиннен биревди айырып алмага керек болады. Сол аьдем, биздей, Исадынъ тирилуьвининъ шааты болмага тийисли»+.

23Эки аьдемди тийисли коьрдилер: Баршаба деп аталатаган Юсупты – ога тагы да Юст дейтаган эдилер – эм Матияды+.

24-25«Раббий, Сен аьр биримиздинъ юрегиндегин билесинъ. Юда оьзине тийисли болган орынга кетти. Ол калдырган элшилик исти юргистер уьшин онынъ орнына Сен сосы экевининъ кайсысын сайладынъ, соны бизге билдир», – деп дува эттилер+. 26Сонъ сыбага тасладылар: ол Матияга туьсти эм Матия он бир элшидинъ он экиншиси болып косылды+.

2

Кие Рухтынъ туьсуьви

2^1Пентикост[*] байрамы етти, баьриси де бирге йыйылган эдилер+. 2Бирден коьктен куьшли елдинъ эсуьвине усаган бир сес эситилди, сокталар олтырып турган уьйди савлай толтырды. 3От тилине усаган бир затлар, боьлинип, бир-бирлеп олардынъ аьр бирининъ уьстинде токталганын коьрдилер+. 4Баьриси, Кие Рух пан савлай бийленип, баска туьрли тиллерде соьйлеп басладылар: Кие Рух оларга сондай амал берди+.

5Ерусалимде сол ок заманда коьктинъ туьбинде аьр кыралдан келген, Аллады сыйлаган ювытлар яшайтаган эдилер. 6Сол давысты эситкенде коьп аьдем йыйылды эм саьспекледи, неге десе олардынъ аьр бириси оьз тувган тилинде соьйлегенлерин эситти. 7Сейирсингениннен бир туьрли болдылар эм сорастырдылар: «Бу соьйлейтаганлардынъ баьриси де Галилеядан тувылма? 8Калай болды бизим аьр биримиз де булардынъ оьз тилимизде соьйлевин эситкенимиз? 9Парфияшылар, мидияшылар, эламшылар, Месопотамияда, Юдеяда, Каппадокияда, Понтта, Асия элинде, 10Фригияда, Памфилияда, Мысырда эм Ливиядынъ Киренеге ювыкласкан боьликлеринде яшавшылар, Урымнан келген ювытлар, ювыт динин кабыл эткен баска миллетлилер,
11критшилер эм араблар – баьримиз де, олар Раббийдинъ уллы ислери акында тувган тилимизде айтатаганларын эситип турымыз!»+

12Сейирсинген эм адалаган аьдемлер бир бириннен сорастылар: «Мунынъ маьнеси не ди экен?» 13Бир кесеклери: «Олар таьтли шагырды коьбирек ишкен боларлар!» – деп, куьлип алдылар+.

Петердинъ Ерусалим халкына айткан соьзи

14Петер баска он бир элши мен бирге турды, ямагатка карап, коьтеринки айтты: «Ювытлар эм Ерусалимнинъ баьри яшавшылары! Муны билинъиз эм соьзлериме эс беринъиз! 15Бу аьдемлер, сизге коьрингендей, эсирик тувыл, соьле тек тогыз саьатлик эртенълик[*]! 16-17Бу Йоел пайхамбардынъ билдиргенлерининъ толтырылувы: „Сонъгы куьнлерде“, – дейди Алла, – „Мен Рухымды баьри аьдемлерге явдырарман. Улларынъыз эм кызларынъыз пайхамбарлык этееклер, ясларынъызга коьринуьвлер, а картларынъызга туьслер энееклер. 18Сол куьнлерде кулларыма, эр кисилерге, хатын-кызларга да болсын, Мен Оьз Рухымнан явдырарман эм олар пайхамбарлык этееклер. 19Аспаннынъ бийиклигинде аьжейиплер берермен, ердинъ тоьменлигинде нышанлар – кан, от, туьтин булытларын коьрсетермен+. 20Раббийдинъ уллы эм данъклы куьни туьсеектен алдын, куьн каранъалыкка, ай канга айланар+. 21Сол заманда Раббийди ярдамга шакырганлардынъ баьриси куткарылаяк“+.

22Исраилшилер! Бу соьзлерди тынъланъыз: Оьзинъиз билгенше, назаретши Иса – Алла сизинъ аранъызда Онынъ аркалы эткен куьдиретли ислери, аьжейиплери эм аьлемет нышанлары ман бегиткен Аьдем+. 23Ол – Алладынъ белгилеген мырады эм алдыда болаякты билуьвлиги мен колынъызга берилген эди. Сиз Оны йорыксызлардынъ коллары ман кашка мыклап оьлтирдинъиз+. 24Ама Алла Оны оьлилерден тирилтти, оьлим азабыннан босатты, неге десе Оны ыслап турмага оьлимнинъ куьши йок эди+. 25Даут Онынъ акында деп айтады: „Мен аьр заманда да Раббийди коьз алдымда коьремен; Ол онъ янымда туратаганы уьшин абдырамайман. 26Сонынъ уьшин юрегим куванады, тилим суьйинишли соьзлер айтады, деним уьмит пен яшайды. 27Неге десе янымды ахыретте калдырмассынъ, сыйлы аьдеминъе шируьвди сынатпассынъ. 28Сен мага яшав йолларын анълаттынъ, Оьзинънинъ алдынъда мени куванышка толтырарсынъ“+.

29Кардашлар! Уллы атамыз Даут акында йигерлише айтып бегитпеге боламан: ол оьлген эм коьмилген, кабыры буьгуьнге дейим бизим коьз алдымызда+. 30Ол пайхамбар эди, оьз тукымыннан биревдинъ тагына олтыраягы акында Алла ант эткенин билетаган эди. 31Соьйтип, ол, алдыда болаякты коьрип, Масихтинъ тирилееги акында: „Ол ахыретте калдырылмаган эм дени ширимеген“, – деп айтты. 32Мине Исады Алла яшавга тирилтти, биз ога баьримиз шаатпыз. 33Ол Алладынъ онъ колы ман оьрге шыгарылды эм Атасыннан ант этилген Кие Рухты алды. Сиз коьргенше эм эситкенше, бу Рухты бизге туьсирди+. 34-35Неге десе Даут коькке алынмаган, ама ол: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ ягымда олтыр, – деп айткан“, – деди+. 36Буьтин Исраил халкы ынанымлы билсин, сиз Оны, кашка керген Исады, Алла эм Бий, эм Масих этти».

37Муны эситкенде, аьдемлер, юреклерине пышак сугылгандай: «Кардашлар, биз не этеек?» – дедилер Петерге эм баска элшилерге+.

38Петер: «Тевбеге туьсинъиз, аьр биринъиз Иса Масих аты ман сувда шомылдырылып тазалансын; сонъ куьналарынъыз кеширилер эм Кие Рух савгасын аларсыз+. 39Неге десе Алла не ант эткен эсе сизге, балаларынъызга эм эректе болганлардынъ баьрисине – Алламыз Раббий кимди шакырса, сога этти», – деди+.

40Тагы да коьп баска соьзлер мен шаатлап, бегитти: «Оьзинъизди бу бузык несилден куткарынъыз», – деп тиледи. 41Соьйтип, онынъ соьзин юрегине ювык алганлар сувда шомылдырылдылар эм сол куьн бир уьш мынъга ювык аьдем иман ямагатына косылды. 42Иманга келгенлер оьзлерин аьр дайым элшилердинъ окытувына бердилер, бир бирлери мен айкастылар, оьтпек сындырып[*], дувада бирге болдылар.

Иманлылардынъ яшавы

43Кайдай коьнъилде коркув бар эди. Элшилер аркалы коьп аьжейиплер эм аьлемет нышанлар болдылар. 44Иманга келгенлердинъ баьриси бир болдылар, аьр не затлары да ортак эди+. 45Болган юртларын, мал-муьлклерин сатып, аьр бирининъ кереклисине коьре уьлестиретаган эдилер. 46Аьр куьн сайын бир коьнъилден Алла уьйининъ каралдысына келип турдылар, уьйлеринде оьтпек сындырып, ырызкыды ак юректен куванып бирге ашадылар. 47Аллады данъкладылар, баьри халктынъ суьйиминде болдылар. Раббий аьр куьн янъы куткарылганларды ямагатка косатаган эди.

3

Сакат садакашы сав болады

3^1Бир куьн Петер мен Яхъя дува этилетаган тогызыншы саьатте[*] Алла уьйине бара эдилер. 2Тувганнан бери аксак болган бир киси бар эди. Оны аьр куьн Алла уьйининъ Ярасык Капы деп аталатаган эсигине аькелип олтыртатаган эдилер. Ол уьйдинъ каралдысына киретаганлардан садака тилейтаган эди+. 3Петер мен Яхъядынъ каралдыга киреятырганын коьргенде, олардан садака тиледи. 4Аксакка тигилип: «Бизге кара!» – дедилер. 5Ол, бир зат алаяк болып, Петер мен Яхъяга тигилип карады.

6Петер: «Менде куьмис те, алтын да йок; болганымнан сага беремен: назаретши Иса Масихтинъ аты ман тур эм юрип кет!» – деди+. 7Онъ колыннан ыслап, оны коьтерип тургыстты. Сол саьатлей аякларынынъ табанлары эм асыклары куьшленди+. 8Ушып турып, ол юрип баслады, юрип шапкылап, Аллады данъклады, олар ман бирге Алла уьйининъ каралдысына кирди+. 9Буьтин халк онынъ юргенин, Аллады данъклаганын коьрди. 10Бу аьдемде, сол Алла уьйининъ Ярасык Капысынынъ касында олтыратаган садака тилевшиди таныдылар эм, ога болган иске адалап, сейирсинуьвге толдылар.

Алла уьйининъ каралдысында Петердинъ соьзи

11Савартылган аьдем Петер мен Яхъядан таймай эди. Буьтин халк та бек сейирсинип Сулейменнинъ колоннадасы деген ерге олардынъ касына ювырып кирдилер+. 12Муны коьрип Петер халкка: «Исраил эрлери! Бу затка неге сейирсинесиз? Бизге, оьз куьдиретимиз, диншиллигимиз бен бу кисиди юргисткендей, неге карайсыз? 13Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласы, аталарымыздынъ Алласы Оьз Кулы[*] Исады данъклады, а сиз Оны сатып бердинъиз, Пилат босатпага токтасканда, Пилаттынъ алдында Оннан басынъызды алдынъыз+. 14Сиз Аллага багысланган эм туврашыл Аьдемнен басынъызды алдынъыз, ама аьдем оьлтируьвшиди босатпага тилединъиз+. 15Яшавга Йол Коьрсетуьвшиди оьлтирдинъиз, ама Алла Оны оьлилерден тирилтти, биз де ога шаатпыз. 16Исадынъ аты сиз коьрген эм таныган бу аьдемди куьдиретлендирди, неге десе ол Онынъ атынынъ куватына ынанды. Иса аркалы келген иман ога баьринъиздинъ коьзи алдында бу савлыкты берди.

17Энди, кардашлар, сиз муны, аькимлеринъиздей, билмегенликтен эткенинъизди анълайман+. 18Алла Оьз Масихининъ азапланаягын баьри пайхамбарлардынъ авызы ман алдыда калай билдирген болса, солай толтырды. 19Сол себептен тевбеге туьсинъиз эм Аллага кайтынъыз. Соьйтип куьналарынъыз кеширилер. 20Раббий де белгили заманларда сизди рахатландырар эм сизге Оьзи алдын белгилеген Масихти – Исады йиберер. 21Ама Алла Ога багысланган пайхамбарлары аркалы коьптен бери билдиргениндей, баьри затларды туьзетеек заманы етпей, Иса аспанда турмага керек болаяк+. 22Муса айтатаган болган: „Раббий Алла оьз аранъыздан мендей бир пайхамбарды шыгараяк. Онынъ сизге аьр айтканына тынъланъыз+. 23Сол пайхамбарга тынъламаганлардынъ баьриси халктынъ арасыннан шыгарылып йок болаяклар“+.

24Шамайылдан эм оннан сонъ келгенлерден баслап соьйлескен баьри пайхамбарлар бу куьнлерди билдирген эдилер. 25Сиз пайхамбарлардынъ эм Алла аталарынъыз бан эткен антласувдынъ тувдыкларысыз. Алла Ибрагимге: „Сенинъ тукымынъ аркалы ердеги баьри миллетлер разылыгымды табаяклар“, – деп, айткан эди+. 26Оьз Кулын тирилткенде Алла, аьр биринъизди яманлыкларынъыздан тайдырып сизге разылыгын берсин деп, Оны бас деп сизге йиберген».

4

Петер мен Яхъя межлис алдында

4^1Петер мен Яхъя соьйлейтаган заманда, олардынъ касына бас дин куллыкшылары, Алла уьйининъ каравыл басшысы эм садукейлер келдилер+. 2Элшилердинъ халкты уьйреткенлерине эм Исадынъ тирилгенине коьре оьлгенлердинъ де тирилееклерин билдиргенлерине айлак бек ашувландылар. 3Петерди, Яхъяды ысладылар, кеш болган себептен экевин де эртенъликке дейим капаттылар+. 4Ама олардынъ соьзин тынълавшылардынъ коьплери ынандылар эм иманлылардынъ саны бес мынъга дейим оьсти.

5Эртеси куьн аькимлер, аксакаллар эм дин аьлимлери Ерусалимде баьриси бирге йыйылдылар. 6Бас дин куллыкшысы Ханан, Каяпа, Яхъя, Искендер эм бас дин куллыкшысынынъ аьелиннен баска аьдемлер онда эдилер+. 7Петер мен Яхъяды алдыларына шыгардылар, олардан сорав алып басладылар: «Сиз кайдай куьш пен эм кимнинъ атыннан бу затты эттинъиз?»+

8Петер, Кие Рух пан савлай бийленип, яваплады: «Халктынъ аькимлери эм аксакаллары!+
9Эгер сиз буьгуьн бизден сакатка эткен ийгиликке явапты излейтаган болсанъыз, ол калай эмленгенин билмеге суьйсенъиз,+
10билинъиз, сиз эм Исраилдинъ баьри халкы: сиз кашка керген, ама Алла оьлилерден тирилткен назаретши Иса Масихтинъ аты ман бу аьдем соьле алдынъызда сав болып туры! 11Иса – сол „сиз уьй курувшылар мисетсинмей караган, ама муьйистинъ негизин салган тасы“+. 12Оннан баска эш биревде де куткарылув йок, неге десе коьктинъ астында, аьдемлерге берилген, бизди куткараяк баска ат йок»+.

13Межлистегилер, Петер мен Яхъядынъ йигерлигин коьрип эм олар бир ерде де окымаган сансыз аьдемлер болганларын эслеп, сейирсинетаган эдилер. Иса ман бирге болганларын да анъладылар. 14Савартылган аьдемнинъ олардынъ касында турганын коьрип, оларга карсы бир зат та айталмадылар+.

15Сонда оларга межлисти калдырып кетпеге буйырдылар эм кенъесип басладылар. 16«Сосы аьдемлер мен биз не зат этеек? – дейтаган эдилер олар, – Ерусалимнинъ баьри яшавшылары олардынъ уллы аьлемет нышан коьрсеткенлерин биледилер эм биз, болмаган деп, айталмаймыз. 17Ама халк арасында хабарды тагы да бек яйылдырмас уьшин, биз муннан ары Исадынъ аты ман биревге де айтпанъыз деп, оларды коркыстып, тыймага тийислимиз».

18Тагы да элшилерди киргистпеге шакырдылар: «Исадынъ аты ман бир зат та соьйлеменъиз эм уьйретпенъиз», – деп буйырдылар. 19Ама Петер мен Яхъя явапка: «Оьзинъиз ойланынъызтага, Раббийдинъ алдында туьз боларма, эгер Раббийден эсе коьбирек сизге бойсынсак+? 20Биз коьргенимиз эм эситкенимиз акында уьндемей туралмаймыз», – дедилер.

21Элшилерди энди де бир кере коркыстпага шалыстылар эм шыгарып йибердилер. Оларды кайтип язаламага керегин билмей эдилер, неге десе баьри халк Аллады болган зат уьшин данъклайтаган эди+. 22Аьлемет нышан ман савартылган аьдем кырк ясыннан озган эди.

Иманлылардынъ йигерлик дувасы

23Петер мен Яхъя эркин болып тагы да оьзлериндикилерге бардылар, бас дин куллыкшылары ман аксакаллардынъ айтканларынынъ баьрисин билдирдилер. 24Иманлылар оны эситкенде, баьриси бирге давысын шыгарып, Аллага дува этип басладылар: «Иемиз! Сен – коькти, ерди, денъизлерди эм ишиндегилердинъ баьрисин Туьзуьвши!+
25Кие Рух пан Оьз кулынъ Даут атамыздынъ авызыннан айттыргансынъ: „Не уьшин миллетлер кутырадылар, неге халклар босына карсылык тувдырадылар? 26Ерлик патшалар согыска аьзирлендилер, аькимлер йыйылысып Раббийге эм Масихине карсы турадылар“.

27Уьшини мен Ирод пан Понтий Пилат Исраилдинъ халкы эм баска миллетлилер мен бу шахарда бирге косылып, май ягылган[*], Сага багысланган Кулынъ Исага карсы шыктылар+. 28Олар Сен Оьз мырадынъ эм колынъ ман белгилеген ислерди толтырдылар. 29Соьле, Раббий, олардынъ бизди коркытпага шалысувларын эсле. Кулларынъа уллы йигерлик пен соьзинъди айтып яймага куьш бер+. 30Колынъды созып, авырганларды эмле, Сага багысланган Кулынъ Исадынъ атыннан аьлемет нышанлар эм аьжейиплер шыгар!»

31Дува этип кутылганнан сонъ, турган ерлери сенъкилдеди, олар Кие Рух пан савлай бийлендилер. Сонъ йигерли болып, Алладынъ соьзин айтып басладылар+.

Иманлылар баьри затларын уьлеседилер

32Буьтин иманлылардынъ юреклери, акыллары бир эди. Эш бирев де оьз муьлкин, тек оныкы деп, санамады. Олар баьри болганларын боьлдилер+. 33Элшилер Раббий Исадынъ тирилгенине уллы куьдирет пен шаатлык этетаган эдилер, Алла олардынъ баьрисине Оьзининъ шапагатын толысынша коьрсететаган эди. 34Олардынъ ишинде кытлык, кысаслык коьргенлер болмадылар, неге десе ери эм уьйлери болган аьдемлер, оларды сатып, акшасын аькелетаган+
35эм элшилердинъ алдына салатаган эдилер. Сол акшалар аьр биревдинъ керегине коьре боьлинетаган эди.

36-37Айтпага, Кипрда тувган эм элшилер Барнаба – маьнеси Юбаныш Улы – деп атайтаган Левий ырувыннан Юсуп, оьзинде болган бир данъылын сатып, акшасын аькелди эм элшилердинъ алдына салды+.

5

Ханания эм Сапира

5^1Ханания атлы бир аьдем пишеси Сапирадынъ разылыгы ман оьз муьлкин сатты. 2Тек акшадынъ бир кесегин Ханания оьзине калдырды, оны пишеси де билетаган эди. Калганын ол аькелди де элшилердинъ алдына салды.

3Петер: «Ханания, неге шайтан юрегинъди бийлеген? Неге Кие Рухка оьтирик айтып, сатылган ердинъ акшасын боьлип, бир кесегин оьзинъе калдырдынъ? 4Ер, сен оны сатканша, сеники эди, ога алган акшанъ да сенинъ буйырыгынъда эди. Юрегинъде неге сондай ниет эттинъ? Аьдемлерге тувыл, Аллага оьтирик айттынъ».

5Ханания муны эситкенлей, оьлип, йыгылды. Мунынъ хабарын эситкенлердинъ баьрисин уллы коркув бийледи. 6Яс аьдемлер келип, онынъ илесин кебинге салдылар, аькетип коьмдилер.

7Бир уьш саьат озганнан сонъ пишеси, болганлардынъ бир затын билмей, келди. 8Петер: «Мага айтшы, еринъизди бу кадер акшага саткансызба?» – деп сорады.

«Аьше, – деп яваплады ол, – сол кадерге».

9Петер: «Сиз кайтип Раббийдинъ Рухын сынамага токтастынъыз? Эсик алдындагы абытларды эситесинъме? Бу байынъды коьмип кайтаятырганлар, олар сени де шыгараяклар», – деди. 10Сол ок вакыт хатын Петердинъ аяклары алдында, оьлип, йыгылды. Яс аьдемлер кирдилер, оьлгенин коьрип, шыгардылар, аькетип байынынъ касына коьмдилер. 11Буьтин ямагатты эм сол затлардынъ хабарын эситкенлерди уьйкен коркув бийледи.

Элшилер коьп аьжейип этедилер

12Элшилер халктынъ ишинде коьп аьлемет нышанлар эм аьжейиплер этетаган эдилер. Буьтин иманлылар Сулейменнинъ колоннадасында йыйылатаган эдилер+. 13Халк оларды бек сыйласа да келетен аьдемлердинъ эш биреви де оларга косылмага йигерленмеди. 14Эр кисилер, хатынлар, барганнан барган сайын Раббийге ынанып, иман ямагатына косылатаган эдилер. 15Аьдемлер авырганларын орамларга шыгарып, Петер озаятырганда, орындыкларга эм тоьсеклерге салдылар. Олардынъ бир кесеклерине куьлеткиси болса да тийсин деп,+
16Ерусалимнинъ тоьгерегиндеги шахарлардан да аьдемлер келип, йыйылысып, маразлыларды, кара йинлерден кыйналганларды аькелдилер эм баьриси савартылдылар.

Элшилердинъ кувгыны

17Бас дин куллыкшысын эм тоьгериндегилердинъ баьрисин – олай дегени садукей куьбин – куьншилик бийлеген эди+. 18Олар барып элшилерди ысладылар, халк тутнагына олтырттылар+. 19Ама туьнде Раббийдинъ бир маьлеги тутнактынъ капыларын ашты, оларды шыгарды+. 20«Алла уьйининъ каралдысына барынъыз, – деди ол, – эм бу янъы яшавдынъ хабарын толысынша айтынъыз». 21Эртенълик пен олар, айтылгандай, каралдыга бардылар эм халкты уьйретип басладылар.

Бас дин куллыкшысы эм тоьгерегиндегилер, межлисти – Исраил халкынынъ баьри аксакалларын – йыйып, элшилерди аькелмеге деп, тутнакка аьдемлер йибердилер. 22Саклавшылар тутнакка келгенде, сонда элшилерди таппай, артларына кайтып: 23«Тутнактынъ капыларынынъ берк ябылганларын эм олардынъ касында каравылшылардынъ туратаганларын коьрдик, ама капыларды ашканда, онда эш биревди де таппадык», – дедилер. 24Бу соьзлерди эситкенде Алла уьйининъ каравыл басшысы эм бас дин куллыкшылары сейирсинип, бу не затты айтады экен деп, анъламадылар.

25Сонъ ким ди бирев келди де билдирди: «Сиз тутнакка салган сол биревлеринъиз Алла уьйининъ каралдысында халкты уьйретип турылар». 26Сол заман каравыл басшысы эм саклавшылар барып, элшилерди аькелдилер. Оларды куьш салып аькелмедилер, неге десе, халк бизди тас пан сыбалап оьлтирмеге болар деп, коркатаган эдилер+.

27Элшилерди межлистинъ алдына шыгардылар. Бас дин куллыкшысы сорады:+
28«Биз сизге, бу Аьдемнинъ аты ман окытпассыз деп, каты буйырык бермедикпе? Аман да сиз оьз окувынъызды буьтин Ерусалимге яясыз, ога да косып, бизди сол аьдемдинъ канынынъ тоьгилгени уьшин шуьшлейсиз»+.

29Петер эм баска элшилер: «Биз аьдемлерге тувыл, а Аллага бойсынмага тийислимиз, – деп явапладылар. –+
30Аталарымыздынъ Алласы сиз кашка керип оьлтирген Исады тирилткен. 31Алла Оны Басшы эм Куткарувшы этип, Исраилге тевбеге туьспеге, куьналарын кеширтпеге амал берер уьшин онъ ягына коьтерди. 32Биз сол затлардынъ шаатымыз. Алла бойсынганларга берген Кие Рух та шаат болады»+.

33Тынълайтаганларды кара ашув бийледи эм элшилерди оьлтиреек болдылар+. 34Ама Гамалиел атлы бир парисей, буьтин халкта оьрметли Таурат устазы, межлис алдына турып, элшилерди бир кесек заманга шыгармага буйырды+. 35Сонъ межлистинъ агзаларына карап: «Исраилшилер, бу аьдемлер мен не этеегинъизди аьруьв этип ойланъыз. 36Коьп заман озбай Тевда деген, оьзин бир уллы аьдемге санаган бирев шыкты. Ога бир доьрт юзге ювык аьдем косылды, тек ол оьлтирилгенде, артыннан иергенлердинъ баьриси шашылып, йоклыкта калдылар. 37Оннан сонъ галилеяшы Юда халктынъ саны язылып алынатаган куьнлерде келди, аьдемлер куьбин козгалыска коьтерди. Ол да оьлди эм онынъ тоьгерегиндегилер шашылдылар+. 38Сонынъ уьшин, соьлеги аьлде, меним сизге кенъесим: бу аьдемлерге тийменъиз. Оларды йиберинъиз. Эгер олардынъ мырады эм ислери аьдемлерден болса, ол затлар бузылаяклар. 39Эгер де Алладан болса, сиз оларды йок эталмассыз, белким, Аллага карсылык этип коярсыз», – деди.

Гамалиелдинъ соьзи оларды ынандырды. 40Элшилерди шакырдылар, оларды камышылаганнан сонъ: «Исадынъ аты ман соьйлеменъиз», – деп буйырып, йибердилер.

41Элшилер, сондай корлавды Иса уьшин шекпеге тийисли коьрилгенлерине куванып, межлистен шыгып кеттилер+. 42Оьзлери куьн сайын, Алла уьйининъ каралдысында, аьдемлердинъ уьйлеринде йыйылып, токтавсыз уьйретип, Масих Иса акындагы Ийги Хабарды айтатаган эдилер.

6

Ети ярдамшыды беркитуьв

6^1Сокталардынъ саны коьбирек болып баслаганда, грекше соьйлейтаган ювытлар, тул пишелерине куьнлик акша уьлестирилген заманда сан этилмейди деп, еврейше соьйлейтаган ювытлар акында шагынып басладылар+. 2Он эки элши, буьтин сокталарды йыйып, айтты: «Биз, Алла соьзин койып, акша уьлестируьв исине карасак, туьз болмас. 3Сонынъ уьшин, кардашлар, оьз аранъыздан оьрметли, Кие Рух пан савлай бийленген бек акыллы ети аьдемди сайланъыз, биз сосы борышты оларга тапшырармыз+. 4Биз болса оьзимизди токтавсыз дувага эм Алла соьзин билдируьв исине берермиз».

5Бу ой буьтин ямагатка ярады, соьйтип, Степан атлы бек иманлы эм Кие Рух пан савлай бийленген аьдемди, Пилипти, Прохорды, Никанорды, Тимонды, Парменады эм алдын ювыт динине коьшкен антиохияшы Николайды айырдылар+. 6Сол аьдемлерди элшилердинъ алдына шыгардылар; элшилер, дува этип, колларын олардынъ уьстине салып, оларды бу иске тапшырдылар+.

7Алла соьзи яйылды эм сокталар саны Ерусалимде бек оьсти, коьп дин куллыкшылары да иманга туьстилер+.

Степаннынъ ысланувы

8Степан, Алла шапагаты эм куьдирети мен савлай бийленген аьдем, халк арасында уллы аьжейиплер эм аьлемет нышанлар коьрсететаган эди. 9Сол заманда Эркинлердинъ Синагогы деп аталатаган ердинъ бир кесек агзалары, олардынъ ишинде Кирене, Искендерия, Киликия эм Асия элиннен келген ювытлар болып, Степан ман давласып басладылар. 10Аман да Степаннынъ айткан соьзлериндеги акыллылыкка эм Кие Рухка карсы туралмайтаган эдилер+. 11Сонда бир талай аьдемлерге: «Степан Мусага эм Аллага карсы ассылык соьзлерди айтканын эситтик», – деп айтпага уьйреттилер+. 12Халкты, аксакалларды, дин аьлимлерин козгадылар, сонъ барып, Степанды ыслап, межлиске аькелдилер. 13Ялган шаатларды да таптылар, олар: «Бу аьдем токтавсыз бу кие ерге эм Тауратка карсы айтады+. 14Онынъ Назаретши Иса бу кие ерди бузаяк, Муса калдырган аьдетлерди туьрлендиреек дегенин эситкенмиз», – дедилер+.

15Межлисте олтырганлардынъ баьриси, эс этип, Степанга карадылар, юзи, маьлектикиндей, нур тоьккенин коьрдилер.

7

Степаннынъ межлис алдындагы соьзи

7^1Бас дин куллыкшысы Степаннан: «Бу шуьшлевлер уьшинме?» – деп сорады.

2Степан явапка: «Аталар эм кардашлар! Мени тынъланъыз. Ата-бабамыз Ибрагим Харанга коьшкеннен алдын Месопотамияда яшаган заманда, данъклы Алла ога коьринип:+
3„Элинъди эм ювыкларынъды калдыр. Мен коьрсетеек элге бар“, – деген+.

4Ибрагим Халдей элин калдырды, Харанда орынласты. Атасы оьлгеннен сонъ, Алла оны сол элден сиз соьле яшайтаган ерге коьширди+. 5Булайда ога эш бир асабалык та, аяк табаны кадер ер де бермеди. Ама Ибрагимнинъ сол вакыт баласы болмаса да Алла ога, сен эм тувдыкларынъ бу эл мен кулланаяксыз деп, соьз берген эди:+
6„Сенинъ тувдыкларынъ ят элде коьшуьвшилер болып, доьрт юз йыллар бойы, кулдай ислеп, азап шегееклер+. 7Ама Мен оларды, кул эткен халкты, шуьшине йолыктырарман, сонъ олар сол элден шыгарлар эм сосы ерде Мага табынарлар“, – деди+. 8Сонъ Ол Ибрагим мен антласув этти: белгиси – суьннетлев. Соьйтип, Ибрагим Исхактынъ атасы болды, тувганынынъ сегизинши куьнинде оны суьннетледи. Исхак Якуптынъ атасы болды, Якуп та он эки уллы ата-бабамыздынъ атасы болды+.

9Ата-бабаларымыз Юсупты куьнлегенлериннен Мысырга, кулдай, саттылар. Ама Алла оны ман бирге болды,+
10баьри кыйынлыкларыннан куткарды. Юсупка акыллылык эм Мысырдынъ патшасыннан – фараоннан оьзине ийги каравды тапкандай, амал берди. Фараон Юсупты буьтин Мысырдынъ эм Оьзининъ буьтин муьлкининъ басшысы этти+.

11Оннан сонъ буьтин Мысырда эм Кенанда ашлык, уьйкен кыйынлык басланды. Ата-бабаларымыз ас табалмадылар. 12Якуп Мысырда аслык бар деп эситкенде, ата-бабаларымызды йиберди. Бу олардынъ Мысырга биринши кере келип кетуьви болды+. 13Экинши кере Юсуп оьзининъ кардашларына ашылды, сонъ фараон Юсуптынъ кардаш-кавымына таныс болды+. 14Юсуп атасы Якупты эм баьри аьелин – сол вакытларда олар етпис бес аьдем болып саналатаган эди – шакыртып йиберди+. 15Якуп Мысырга келди, ол оьзи де, ата-бабаларымыз да онда оьлдилер+. 16Суьеклери артына Шехемге коьширилдилер, Ибрагим Шехемде Хамордынъ улларыннан куьмис баасына сатып алган кабырга салындылар+.

17Алладынъ Ибрагимге ант этип берген соьзи толаяк заман етеятырганда, бизим халктынъ саны Мысырда аямаган болып оьскен эди+. 18Ахырында Мысырда Юсупты танымаган баска патша такка минди+. 19Ол халкымызга арамлык этип, ата-бабаларымызга кыйынлык берди, олардынъ янъы тувган балаларын, яшамасынлар деп, тасламага буйырды+.

20Сол кезуьвде Муса тувды. Ол эсапсыз бек[*] ярасык бала эди. Биринши уьш айды анасы оны уьйинде эмгистти+. 21Оннан сонъ саьбийди тасладылар, оны фараоннынъ кызы алып, оьз баласындай, оьстирди+. 22Муса мысыршылардынъ буьтин илмилерине уьйретилди, соьзлеринде, ислеринде куватлы болды.

23Ога кырк йыл толган заманда, исраилши кардашларын йокламага токтасты. 24Бир мысыршыдынъ исраилши мен туьз болмаган айкасувын коьрди. Исраилшиди коршалады, мысыршыды оьлтирип, эзиетленгеннинъ оьшин алды+. 25„Кардашларым Алла оларды куткарар уьшин мени кулланганын анъларлар“, – деп ойлады, ама анъламадылар. 26Эртеси куьн Муса эки исраилши бир бирлерин тоьбелейтаганын коьрди. Ол экевин ярастыраяк болып каьрледи: „Сиз кардашларсыз да, – дейтаган эди ол, – сиз бир биринъиз бен неге туьз болмай айкасасыз?“

27Ювыгы ман туьз болмай айкасатаган киси Мусады бир якка ийтеп: „Сени бизге аьким эм тоьреши ким эткен? 28Мени де, туьнегуьн мысыршыды оьлтиргендей, оьлтиреек боласынъма?“ – деди+. 29Муса бу соьзлерден сонъ, Мидиян ерине кашып кетти эм, онда келетен аьдем болып, орынласты. Сонда эки улы тувды+.

30Кырк йыл оьткеннен сонъ, Мусага, Синай тавдынъ шоьллигинде янаятырган коьгем куваклыктынъ ялынында маьлек коьринди+. 31Муса, оны коьрип, бек сейирсинди. Карайым деп, ювыклап келгенде, Раббийдинъ давысын эситти: 32„Мен аталарынънынъ Алласыман, Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласыман“. Муса коркканыннан, калтырап, карамага йигерленмеди+.

33Раббий: „Аяк кийиминъди шеш, сен туратаган ер – кие ер. 34Мен Оьз халкымнынъ Мысырда азапланатаганын коьрдим эм ынъыранатаганларын эситтим. Оларды босатпага келгенмен. Сени артынъа Мысырга кайтарарман, энди бар кет“, – деди+.

35Олар кабыл этпеген эм онынъ акында: „Бизим уьстимизге сени ким аьким эм тоьреши этип салган экен?“ – деген Мусады Алла коьгем куваклыктынъ ишинде ога коьринген маьлек аркалы, тоьреши эм куткарувшы этип, йиберди+. 36Муса халкты Мысырдан алып шыкты, Мысырда, Кызыл денъиз бойында эм сонъында кырк йыл шоьлде аьжейиплер эм аьлемет нышанлар коьрсетти+. 37Бу: „Алла оьз аранъыздан мендей бир пайхамбар шыгараяк“, – деп исраилшилерге айткан Муса эди+. 38Шоьлде ямагаттынъ ишинде яшаган, Синай тавында ога айткан маьлек эм ата-бабаларымыз бан бирге болган Муса эди. Ол яшав беруьвши соьзлерди бизге еткерер уьшин алган эди+. 39Ама аталарымыз оны тынъламага суьймеди, бир якка ийтеп, тагы да Мысырга кайтаяк болдылар+. 40Харунга: „Алдымызда бараяк аллаларды бизге эт, неге десе бизди Мысырдан шыгарган Муса ман не болганын билмеймиз“, – дейтаган эдилер+. 41Сол куьнлерде бузав кепли бир сынтас эттилер, сол бутка курманлар аькелдилер, оьз коллары ман эткен затларына байрам эттилер+. 42-43Алла олардан бурылды, оларды пайхамбарлар китабында: „Исраил халкы! Сиз, айван сойып, Мага ма курман аькелгенсиз сол кырк йылды шоьлде? Йок, сиз Молоктынъ шатырын, алланъыз Райфаннынъ юлдызын эм табынмага деп этилген сынтасларды оьзинъиз бен алып юргенсиз. Сонынъ уьшин Мен сизди Бабылдынъ артына кувгынга йиберермен“, – деп язылгандай, аспан затларына табынмага калдырды+.

44Шоьлде аталарымыздынъ шаатлык шатыры[*] бар эди. Сол шатырды Муса оны ман соьйлескен Алладынъ буйырыгы эм оьзи алдын коьрген уьлгиси мен эткен эди+. 45Аталарымыз шатырды алдынгы тувдыктан кабыл этип алганлар. Ешудынъ басшылыгында баска миллетлилердинъ ерлерин алган заманда шатырды оьзлери мен алып юргенлер. Миллетлерди аталарымыздынъ алдыннан кувган – Алла эди. Бу кыралда шатыр Дауттынъ заманына дейим турды. 46Даут, Алладынъ алдында шапагат табып, Якуптынъ халкы уьшин Алла уьйин салмага разылык сорады. 47Ама Аллага уьйди Сулеймен салды.

48Тек Аллаху-Таала аьдем колы ман ясалган уьйде яшамайды. Пайхамбар онынъ акында деп айтады:+
49„Меним тагым – коьк, аяк астым – ер! Мага кайдай уьй салмага болаяксыз? Меним тыншаюв орным кайдай болар? – дейди Раббий. – 50Булардынъ баьриси де Меним колым ман туьзилмегенме?“

51Ийнат, юреги эм кулагы суьннетленмеген[*] халксыз! Тап аталарынъыздай, аьр заманда да Кие Рухка карсы барасыз!+
52Кашан болса да аталарынъыз кувгынга туьсирмеген пайхамбар болганма экен? Олар Туврашылдынъ[*] келеегин алдын билдиргенлерди де оьлтиретаган болганлар, а сиз энди Онынъ Оьзин саттынъыз эм оьлтирдинъиз!+
53Маьлеклер аркалы буйырылган Тауратты алгансыз, ама ога бойсынмайсыз»+.

Степанды оьлтируьв

54Степаннынъ соьзин эситкенде, ашувдан кутырып, тислерин кыршылдатып басладылар+. 55Степан Кие Рух пан савлай бийленген эди. Коькке карап, Алладынъ данъклы нурын эм онъ ягында турган Исады коьрди+. 56«Каранъызтага, – деди ол, – Мен ашылган коьклерди эм Алладынъ онъ ягында туратаган Аьдем Улын коьремен!»+

57Сол заманда, кулакларына бармагын тыгып, шавшув эм бакырык пан ога баьриси бирге атылдылар. 58Степанды шахардынъ тысына тартып шыгардылар, ога тас атып басладылар. Степанга карсы шаатлык эткенлер абаларын[*] Шаул деген бир яс аьдемнинъ аягы астына тасладылар+. 59Степанга тас ататаган заманда, ол дува этетаган эди: «Раббий Иса, янымды кабыл эт!»+
60Сонъ тизиннен шоьнъкип, коьтеринки давысы ман айтты: «Раббий, оларды сосы куьна уьшин шуьшлеме». Бу соьзлери мен Степан оьлди+.

8

8^1Шаул да Степаннынъ оьлимин макул коьрди. Сол куьн Ерусалимдеги иман ямагатына карсы уьйкен кувгын туьсти. Элшилерден баскалары Юдея ман Самария ерлерине таркадылар+. 2Аллады сыйлаган кисилер Степанды коьмдилер, ога ашы йыладылар. 3Шаул ямагатты талап баслады: уьйден уьйге кирип, эрлерди эм хатынларды суьйреп аькелип, тутнакка олтыртты+.

Пилип Самарияда Ийги Хабарды яяды

4Таралган иманлылар каерде болсалар, сонда Ийги Хабарды яйып юрдилер+. 5Пилип Самариядынъ бас шахарына барды, онда Масих акында уваз айтып юрди+. 6Пилиптинъ коьрсеткен аьлемет нышанларын эситип, коьргенде, буьтин халк айтканларына эс берип тынъладылар. 7Кара йинлер бийлеген аьдемлерининъ коьплериннен кышкырыклап шыгатаган эдилер, коьп паралич сокканлар, аксаклар савлык алатаган болдылар+. 8Сол шахарда уьйкен куваныш бар эди.

9Шахарда Шимон атлы аьдем, оннан алдын сааршылык пан каьрлеп, Самария халкын аьжейипсиндиретаган эди. Оьзи оьзин уллы деп санайтаган эди. 10Баьриси де, кишкей уьйкен болсын, ога эс берип: «Бу аьдем – Уллы куьдирет деп аталатаган Алладынъ куьдирети», – дейтаган эдилер. 11Ога эс беретаган эдилер, неге десе коьптен бери оларды оьз сааршылыгы ман сейирсиндиретаган эди. 12Ама Пилип Алла Патшалыгы эм Иса Масихтинъ аты акындагы Ийги Хабарды анълатканда, ога ынандылар. Эр кисилердинъ, хатын-кызлардынъ коьплери сувда шомылдырылып тазаландылар. 13Шимон оьзи де ынанды, сувда шомылдырылганнан сонъ баьри ерде де Пилиптинъ артыннан юрди. Коьрсетилген аьлемет нышанларды эм куьдиретли ислерди коьргенде сейирсинди+.

14Ерусалимде элшилер, Самария халкы Алладынъ соьзин алган деп, эситкенде олардынъ касына Петер мен Яхъяды йибердилер+. 15Петер эм Яхъя келип, самарияшыларга Кие Рух берилсин деп, дува эттилер+. 16Неге десе эш биревине де Рух энди де туьспеген эди, олар тек Иса Масихтинъ аты ман сувда шомылдырылып тазаланган эдилер+. 17Сонъ Петер мен Яхъя колларын салганда, олар Кие Рухты алдылар+.

18Шимон, Кие Рух элшилердинъ кол салувы ман берилгенин коьргенде, элшилерге акша аькелип: 19«Мен кимге колымды салсам, сол Кие Рухты алгандай, мага да сондай куватты беринъизтага», – деп тиледи.

20Петер: «Акшанъ сени мен бирге йок болсын, эгер Раббийдинъ савгасын акшага сатып аларман деп санайтаган болсанъ! 21Бу исте йорыгынъ да, наьсибинъ де йок, неге десе Алладынъ алдында юрегинъ энди де туьз тувыл. 22Бу яманлыгынъ уьшин тевбеге туьс эм Раббийге дува эт, белки, Ол сага сондай ойынъды кеширер+. 23Сен, куьнлев увына толып, куьна ман бугавланганынъды коьремен», – деп яваплады.

24Шимон: «Сиз айткан затлардынъ эш биреви де басыма келмесин деп, меним уьшин Раббийге дува этинъиз!» – деди+.

25Элшилер онда шаатлык эттилер, Раббий соьзин билдирип, юрдилер. Сонъ олар Ерусалимге кайта келип, йолда Самариядынъ эллерининъ коьплеринде Ийги Хабарды анълаттылар+.

Пилип эм эфиопияшы

26Раббийдинъ бир маьлеги Пилипке: «Тур, кубыла ягында, Ерусалимнен Газага аькететаган йолга – энди кулланылмайтаган йолга – шык», – деди+. 27Пилип турып кетти. Йолда эфиопияшы бир евнухты коьрди. Ол, Эфиопиядынъ хатын патшасы Кандактынъ ваьзирлерининъ бири болып, баьри казнасына яваплы эди. Аллага табынар уьшин Ерусалимге барган эди. 28Энди уьйине кайтаятырып, паэтонында олтырып, Ешая пайхамбардынъ китабын окыйтаган эди. 29Кие Рух Пилипке: «Бу паэтонга ювыкла да ога косыл», – деди+.

30Пилип паэтоннынъ касына шабып еткенде, евнухтынъ Ешая пайхамбардынъ китабын окыйтаганын эситти. «Сен не зат окыйтаганынъды анълайсынъма экен?» – деп сорады.

31Евнух: «Оны калай анълайым, эгер бирев де анълатпаса?» – деп яваплады эм Пилипти, минип, оьзининъ касына олтырмага шакырды+. 32Кие Язувлардынъ сосы кесегин окыйтаган эди: «Кой курманлыкка аькетилгендей, козы кыркылаяктан алдын давыссыз болгандай, Ол да авызын ашпайды. 33Оны тоьменлетип, аьдил оьким кесилуьвге разылык бермедилер. Ким Онынъ ырув-тукымы акында айтар? Неге десе яшавы ерден алынар».

34Евнух Пилипке: «Тилеймен сеннен, пайхамбар муны кимнинъ акында айтады? Оьзи болмаса, баска биревдинъ акында ма?»

35Пилип, ога Кие Язувлардынъ сосы ериннен анълатып баслады да Иса акында Ийги Хабарды билдирди+.

36Йолда бара турып, сув болган бир ерге еттилер. Евнух: «Мине сув, мага не зат сувда шомылдырылып тазаланмага карсылык этеди?» – деди.

[ 37Пилип: «Эгер буьтин юрегинъ мен ынанатаган эсенъ, сонда болаяк», – деди.

Евнух: «Иса Масих – Алла Улы болганына ынанаман», – деп яваплады.]

38Сонда паэтонын токтатпага буйырды, экеви де – Пилип де евнух да – сувга кирдилер эм Пилип оны сувда шомылдырды. 39Олар сувдан шыккан вакытта, Раббий Рухы Пилипти тез аькетти. Оннан сонъ оны евнух коьрмеди, куванышлы болып, оьз йолын бардырды. 40Пилип, оьзин Азот шахарда болганын анълады эм оннан шыгып Кесарияга еткенше, баьри шахарларда Ийги Хабарды айтып юрди.

9

Иса Шаулга коьринеди

9^1Шаул, баягындай, Раббийдинъ сокталарын коркыстпага шалысты, оьлтируьв мыратка толып, бас дин куллыкшысына келди+. 2Оннан эркек, хатын болсын Раббийдинъ йолын тутканлардынъ кимин тапса, соны байлап, Ерусалимге аькелер уьшин Дамаск синагогларына разылык хат тилеп алды. 3Йолда бараятканда, Дамаскка етеятырып, бирден оны коьктен ярык ярыкландырды+. 4Ол ерге йыгылды: «Шаул, Шаул! Мени не уьшин кувасынъ?» – деген давысты эситти.

5«Кимсинъ, Бийим?» – деп сорады.

«Мен сен куватаган Исаман», – деди. – 6«Тур эм шахарга кир, сага не этпеге кереги айтылаяк».

7Шаулдынъ тоьгерегиндеги йолавшылар давысты эситип, биревди де коьрмей, адаладылар. 8Шаул ерден турды, коьзлерин ашса да эш биревди коьралмады. Сонъ оны колыннан етип, Дамаск шахарына киргисттилер. 9Шаул уьш куьн коьрмеди, бир зат та ашамады эм ишпеди. 10Дамаскта Ханания деген бир сокта бар эди. Раббий ога коьринип: «Ханания!» – деди.

«Мине мен, Раббий», – деди ол+.

11Раббий: «Турып, „Тувра“ деген орамга бар, онда, Юдадынъ уьйинде тарсшы Шаул деген биревди сора. Ол соьле тилек этип турганда,+
12коьринуьвде Ханания деген киси келгенин, коьзлерин ашар уьшин колларын салганын коьрген», – деди.

13Ама Ханания явапка: «Раббий, сол киси Сага багысланганларга Ерусалимде кайдай бир яманлыклар эткенин коьплерден эситкенмен. 14Булайда да, атынъды айтып, дува эткенлердинъ баьрисин байлап аькетпеге бас дин куллыкшылардан эркинлиги бар», – деди.

15Болса да Раббий Хананияга: «Бар! Неге десе бу аьдем – баска миллетлилерге, патшаларга, Исраилдинъ улларына атымды аькетер уьшин Мен сайлап алган савыт+. 16Мен де ога, Меним атым уьшин неше бир кыйынлыкларга ушыраягын коьрсетермен», – деди+.

17Ханания сол уьйге кирди, Шаулга колын салды: «Шаул, кардаш, келген йолынъда сага коьринген Раббий Иса коьзлеринъди ашар эм сен Кие Рух пан савлай бийленер уьшин мени йиберген», – деди+. 18Сол саьатлей Шаулдынъ коьзиннен кабык туьскендей болды, коьзи ашылды, турып барып сувда шомылдырылып тазаланды. 19Сонъ ас ишти эм ога карув кайтты.

Шаул Дамаскта эм Ерусалимде

Шаул бир неше куьн Дамасктагы сокталар ман бирге болды+. 20Сол вакыттан синагогларда Исадынъ Алла Улы болганын билдирип баслады. 21Буьтин тынълаганлар сейирсинип: «Ерусалимде, Исадынъ атын айтып, дува эткенлерди йок этеек болып каьрлеген сосы тувылма экен? Мунда да оларды байлап, бас дин куллыкшыларына аькетпеге келмегенме?» – дедилер+. 22Шаул барганнан барган сайын бек куьшленип, Дамаскта яшаган ювытларды, Иса – Масих деп, бегитип, састыратаган эди+.

23Бир неше куьн кеткеннен сонъ ювытлар оны оьлтирмеге соьйлестилер+. 24Ама олардынъ токтасувы Шаулга белгили болды. Оны оьлтиреек болып, шахардынъ капыларын, куьндегиндей, кеше де саклайтаган эдилер. 25Ама сокталары оны кеше шахардынъ тысына иргеден, шетенге салып, туьсирдилер+.

26Ерусалимге келгенде, Шаул сокталарга косылмага каьрледи, ама сокта болганына ынанмай, баьриси де оннан корктылар. 27Барнаба оны элшилерге аькелди, Шаул йолда Раббийди коьргенин, Раббийдинъ ога не айтканын эм ол Дамаскта Исадынъ атыннан йигерли соьйлегенин оларга анълатты+. 28Шаул олар ман Ерусалимге кире-шыга бир неше заманды турды, Исадынъ атыннан увазларды йигерли айтып юрди. 29Грекше соьйлейтаган ювытлар ман соьйлесип, давласты, олар болса оны оьлтирмеге ниет эттилер+. 30Иман кардашлары соны билип, Шаулды Кесарияга аькеттилер, оннан да Тарска йибердилер+.

31Соьйтип, буьтин Юдеяда, Галилеяда эм Самарияда болган иман ямагатына тынышлык туьсти. Олар, Кие Рух пан коьнъилленип, Раббийден коркув эм уьйренуьв алып, куьшлендилер.

Энейдинъ савартылувы

32Петер баьри ерлерди айланып шыгатаган эди. Бир куьн Лод авылында яшайтаган, Аллага багысланганларга келди. 33Онда Эней деген сегиз йылдан бери тоьсектен турмаган, паралич соккан бир аьдемге расты. 34Петер: «Эней! Иса Масих сени сав этеди: турып, тоьсегинъди йый», – деди+. 35Лодда эм Шаронда яшаганлардынъ баьриси, бу исти коьрип, Раббийге кайттылар.

Табитадынъ тирилуьви

36Яфа шахарында Табита деген бир сокта бар эди. Атынынъ маьнеси – жейран. Бу – коьп хайырлы ислер эткен эм коьп садака берген хатын эди+. 37Сол куьнлерде ол, авырсынып, оьлип калды; онынъ суьегин ювдылар эм уьйдинъ йогары боьлмесине салдылар. 38Лод Яфа шахарына ювыкта болган себепли сокталар, Петердинъ онда болганын эситип, эки аьдемди, кешикпей бизге келсин деп, тилетип, йибердилер.

39Петер турып олар ман кетти. Келгенлей, оны йогары боьлмеге киргисттилер. Тул хатынлардынъ баьриси, йылап, онынъ алдына шыкты, Табитадынъ олар ман бирге болганда тиккен коьйлеклерин эм шыбаларын коьрсетти. 40Тек Петер баьрисин шыгарды, тизиннен шоьнъкти, дува этти эм, оьликке бурылып, айтты: «Табита, тур!» Ол коьзин ашты, Петерди коьрип, олтырды+. 41Петер, колын берип, оны тургыстты, Аллага багысланганларды, тул хатынларды шакырып, Табитадынъ тири экенин коьрсетти+. 42Бу ис буьтин Яфа шахарына белгили болды, коьплери Раббийге ынандылар. 43Петер бир талай куьнлерди Яфада териши Шимон деген биревде калды.

10

Петер мен Корнелий

10^1Кесарияда Корнелий деген бир киси Италия деген аскерши боьлигининъ юзбасшыларынынъ бириси эди. 2Ол диншил аьдем эди. Оьзи эм уьйдегилерининъ баьриси де Алладан коркатаган эдилер. Корнелий халкка коьп садака шыгаратаган, Аллага аьр дайым дува этетаган эди+. 3Бир кере тогызыншы саьатке табаган Корнелийге Раббийдинъ бир маьлеги ювыклап келип, ашык коьринип: «Корнелий!» – деди+.

4Корнелий, ога коьзин тигип, коркканыннан: «Не зат, бийим?» – деп сорады.

Маьлек явапка: «Дуваларынъ эм садакаларынъ Раббийге белгили болган, Ол сени эсине алды+. 5Энди Яфага аьдемлер йибер, Петер аты тагылган Шимон деген биревди шакырт. 6Ол денъиз ягасында уьйи болган териши Шимоннынъ конагы болады», – деди+.

7Корнелий, оьзи мен соьйлеген маьлек кеткенде, уьй исшилерининъ экевин эм диншил аскершилердинъ бирисин шакырды да, 8болганлардынъ баьрисин анълатып, Яфага йиберди.

Петер коьрген сейир зат

9Эртеси куьн олар йолда болып, шахарга ювыкласканда, алтыншы саьатлерге[*] табаган Петер дува этпеге уьйдинъ басына коьтерилди+. 10Аш болганын сезди, ас ишеек болды, ама, ас аьзирленгенше, ол эссизленгендей болды. 11Аспан ашылганын эм уьйкен яювга усаган, доьрт муьйисиннен ысланып ерге туьсирилеятырган савыттай бир затты коьрди. 12Ишинде буьтин ер уьстиндеги доьртаяклылар, йылысатаганлар эм коьктеги куслар бар эдилер. 13«Тур, Петер, сойып, аша!» – деген давыс эситилди.

14Петер: «Йок, Раббий, мен эш бир заманда да арам, таза болмаган затты ашамаганман», – деди+.

15Давыс тагы да экинши кере айтты: «Алла тазалаган затты сен, арам деп, айтпа»+. 16Бу уьш кере кайтаралып айтылды, сол саьатлей ябувга усаган савыт коькке коьтерилди.

17Петер, коьрген коьринуьви не зат экен деп, анъламай, турган вакытта, Корнелий йиберген аьдемлер, Шимоннынъ уьйин сорастырып, капыдынъ касында токталган эдилер. 18Давысын коьтерип: «Петер аты тагылган Шимон бу ерде конакта тувылма экен?» – деп сорастырдылар.

19Петер коьринуьвдинъ акында энди де ойлайтаган заманда, Кие Рух: «Мине сени уьш аьдем излеп юри+. 20Тур, туьс, эш бир шексиз олар ман бирге кет, неге десе оларды Мен йибергенмен», – деди.

21Корнелийден ога йиберилген аьдемлердинъ касына туьсип, Петер: «Мине мен – сиз излейтаган. Кайдай ис пен мага келгенсиз?» – деди.

22Олар: «Буьтин ювыт эли оьрметлеген, Алладан корккан туврашыл аьдем, юзбасшы Корнелий сени уьйине шакыртып, айтатаганларынъды тынъламага Аллага багысланган маьлектен буйырык алган», – дедилер+. 23Петер оларды шакырып, конакбайлык этти.

Петер Корнелийдинъ уьйинде

Экинши куьн Петер олар ман бирге кетти, оны ман Яфадан иман кардашларынынъ бир кесеклери де бардылар. 24Эртеси куьн Кесарияга келдилер. Корнелий, ювык кардашларын эм тенълерин шакырып, оларды саклай эди. 25Петер уьйге киреек болганда Корнелий, оны йолыгып, аягына йыгылды, басын ийди+. 26Петер оны: «Тур, оьзим де аьдеммен», – деп, тургыстты+.

27Оны ман соьйлесе барып, Петер уьйге киргенде, онда бир коьп аьдемнинъ йыйылганын коьрди. 28Оларга: «Сиз билгенше, ювытларга баска миллетлилер мен айкасув, уьйине барув йорыксызлык болады, ама мага Раббий, бир аьдемди де арам яде таза болмаган деп, санамаска керегин коьрсетти+. 29Сол себепли, соьзсиз, шакырылганым уьшин келгенмен. Сизден: „Не уьшин мени шакырткансыз?“ – деп, сорайман», – деди.

30Корнелий: «Сосы заман доьрт куьн муннан алдында мен тогызыншы саьатке ювыклап, уьйде дува этеятырганда алдыма йылтыравык кийимли бир аьдем келип токталды: 31„Корнелий, Алла дуванъды кабыл эткен эм садаканъды эслеген. 32Яфа шахарына Петер ат тагылган Шимонга аьдемлер йибер: ол денъиз ягасындагы териши Шимоннынъ уьйинде конакта“, – деп айтты. 33Соьйтип, мен сол саьатлей сага аьдемлер йибердим, келгенинъ ийги болды. Энди баьримиз, Раббий сага тапшырган буйырыклардынъ баьрисин тынълар уьшин, Алладынъ алдында турамыз», – деди.

34Петер соьзин булай баслады: «Уьшини мен анълайман, Алла аьдемлерди бир бириннен айырувшы тувыл+. 35Тек аьр миллеттинъ Оннан коркатаганлары эм тувралык этетаганлары Ога суьйдимли+. 36Алла Исраилдинъ улларына соьзин йиберди, баьрисининъ Раббийи болган Иса Масих аркалы ярасувлык акында Ийги Хабарды билдирди. 37Яхъя аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаганнан сонъ, Галилеядан баслап, буьтин Юдеяда не болганын билесиз+. 38Алла Назаретши Исады калай Масих деп сайлап, Кие Рух эм куьдирет пен куьшлендиргенин билесиз. Ол ийгилик этип, ибилис бийлегенлердинъ баьрисин савартып, айланды, неге десе Алла Оны ман бирге эди+.

39Биз Исадынъ Юдея кыралында эм Ерусалимде эткен баьри затларынынъ шаатымыз. Олар Оны кашка керип, оьлтирдилер. 40-41Ама Алла Оны уьшинши куьнинде тирилтти. Ога буьтин халкка болмаса да бизге – Алла алдын сайлап алган шаатларына – ашык коьринмеге амал берди. Онынъ оьлип тирилгениннен сонъ, Оны ман бирге ашап-иштик. 42Алла бизге, Оны тирилерге де, оьлгенлерге де тоьреши этип салганын шаатлап, халкка билдирмеге буйырган+. 43Ога ынанганнынъ аьр кими Онынъ атыннан куьналарынынъ кеширилуьвин алаягына баьри пайхамбарлар шаатлык этедилер»+.

44Петер булай айтаятырган вакытта, соьзди тынълайтаганлардынъ баьрисининъ уьстине Кие Рух туьсти. 45Петер мен бирге келген ювыт иманлылар Алла берген Кие Рухтынъ баска миллетлилердинъ уьстине де явганына аьжейипсиндилер. 46Неге десе олардынъ билмеген тиллеринде соьйлегенлерин эм Раббийди данъклаганларын эситтилер+. 47Сол заман Петер: «Биздей Кие Рухты алганларга, ким болса да бирев сувда шомылдырылмага карсылык этерме экен?» – деп яваплады+. 48Иса Масихтинъ аты ман оларга сувда шомылдырылып тазаланмага буйырды. Сонда Петерге тагы бир неше куьнди олар ман бирге болмага тиледилер+.

11

Петердинъ Ерусалимде йыйылыста анълатувы

11^1Сол арада элшилер эм Юдеядагы иман кардашлары баска миллетлилердинъ де Алла Соьзин кабыл этип алганларын эситтилер. 2-3Петер Ерусалимге кайтып келгенде ювыт иманлылар: «Сен, суьннетленмеген аьдемлердинъ уьйине кирип, олар ман ас ишкенсинъ», – деп, эрисип басладылар++.

4Петер басыннан баслап оларга ызлы ызыннан болган затларды хабарлады: 5«Мен Яфа шахарында, дува эте турып, эссизленгендей болдым, бир коьринис коьрдим: уьйкен яювга усаган бир савыт доьрт муьйисиннен ысланып, коьктен туьсеятырып, мага етти+. 6Карамымды ога тиктим, ердинъ доьртаяклыларын, кийик айванларын, йылысатаганларын эм коьклердинъ кусларын коьрдим. 7Мага: „Тур, Петер, сойып, аша“, – деп айтылган давысты эситтим.

8„Йок, Раббий, эш бир заманда да арам яде таза болмаган зат авызыма тиймеген“, – дедим.

9Экинши кере коьктен давыс: „Алла тазалаган затты, сен арам деп айтпа“, – деди+. 10Сосы зат уьш кере болды, сонъында баьриси янъыдан коькке коьтерилип алынды.

11Эне сол вакытта мен болган уьйдинъ касында Кесариядан йиберилген уьш аьдем келип токталды. 12Мага Кие Рух, эш бир шекленмей, сосы аьдемлер мен бармага тапшырды. Мени мен бу алты кардаш та бирге барды, сол аьдемнинъ уьйине кирдик+. 13Ол бизге уьйде маьлекти калай коьргенин эм турып: „Яфага аьдемлер йибер, Петер аты тагылган Шимонды шакырт+. 14Ол сага, оьзинъ эм баьри уьйинъ куткарылаяк соьзлерди айтаяк“, – деп билдиргенин анълатты.

15Мен айтып баслаган вакыт, алдыда бизге туьскендей, Кие Рух оларга да туьсти+. 16Раббий айткан соьзди эске туьсирдим: „Яхъя аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаган болса, сиз Кие Рух пан тазаланаяксыз“+. 17Соны ман, эгер Алла сондай савкатты оларга да, биз Раббий Иса Масихке ынангандай этип, берген болса, мен ким болганман Аллага карсы шыкпага?» – деди+.

18Муны эситкенде, олар тындылар: «Солай болганда, Алла баска миллетлилерге де тевбе этип, оьмирлик яшав алмага амал берген», – дедилер, Аллады данъкладылар.

Антиохиядагы иманлылар

19Сол арада Степаннынъ оьлтирилуьви мен басланган кувгыннан шашыраган аьдемлер Финикияга, Кипрга, Антиохияга дейим, тек ювытларга болмаса, баска биревге де Алла соьзин айтпай, еттилер+. 20Олардынъ бир кесеклери, кипршылар эм киренешилер, Антиохияга келгенде, греклерге де Раббий Иса акында Ийги Хабарды айта эдилер. 21Раббийдинъ колы олар ман бирге эди эм коьп санлы аьдемлер, ынанып, Раббийге кайттылар.

22Бу ислердинъ хабары Ерусалимде болган иман ямагатына дейим етти эм Барнабады Антиохияга йибердилер+. 23Барнаба келгенде, Алла халкка кайдай шапагат эткенин коьрип, куванды; Раббийге багысланган юреги мен таянып турсынлар деп, баьрисин йигерлендирди. 24Неге десе ол ийги, Кие Рух пан савлай бийленген иманлы бир киси эди. Коьп аьдем Раббийге косылды+. 25Сонъ Барнаба Тарс шахарга, Шаулды излеп, барды+. 26Тапканда, Антиохияга кайтарып алып келди. Толы бир йылдынъ бойында олар иман ямагаты ман йыйылып турдылар, коьплеген халкты уьйреттилер. Антиохияда сокталар биринши кере «масихшилер» деп, аталдылар.

27Сол куьнлерде Ерусалимнен Антиохияга пайхамбарлар келди+. 28Олардынъ бири, Агав дегени, турып, Кие Рух аркалы буьтин Урым дуныясында уллы ашлык болаягын билдирди. Сондай ашлык император Клавдийдинъ кезуьвинде болды+. 29Сол заманда сокталардынъ аьр бири, исининъ онъыслыгына коьре, Юдеяда яшайтаган иман кардашларына ярдамлык йибермеге токтастылар. 30Олар соьйтип эттилер: оьзлерининъ савгаларын Барнаба эм Шаулдынъ колы ман Ерусалимдеги иман ямагатынынъ тамадаларына йибердилер.

12

Якуптынъ оьлтирилуьви, Петердинъ ысланувы

12^1Сол ок заманда патша Ирод иман ямагатыннан бир кесеклерине, яманлык этер уьшин, колын коьтерди. 2Ол Яхъядынъ кардашы Якупты кылыш пан оьлтирди+. 3Ювытларга бу заттынъ яраганын коьрип, сонъ Петерди де ыслатты. Сол куьнлерде ашыткысыз оьтпек байрамы этилетаган эди+. 4Ирод Петерди ыслап тутнакка олтыртты, оны доьртер аскершиден туьзилген доьрт куьпке сакламага тапшырды. Пасха байрамы озганнан сонъ, оны халктынъ алдында оькимге шыгармага уьмитленди+. 5Соны ман Петерди тутнакта ыслап турдылар, ама иман ямагаты онынъ уьшин Аллага мукаят дува этетаган эди+.

Петердинъ босатылувы

6Петер, Ирод оны халктынъ алдында оькимге шыгараяк куьниннен алдынгы кешесинде эки шынжыр ман байланып, эки аскершидинъ арасында уйклады. Тутнактынъ капысын каравылшылар саклайтаган эдилер. 7Билмей турганлай Раббийдинъ бир маьлеги келип туьсти, Петер болган боьлмеди нур ярыкландырды. Маьлек Петерди, янбасына туьртип: «Тез тур!» – деп уянтты. Онынъ колыннан шынжырлары туьстилер+.

8Маьлек: «Белинъди був, шарыкларынъды кий!» – деди. Петер солай этти. Маьлек тагы да: «Абанъды кийип, артымнан кел!» – деди. 9Петер шыкты эм артыннан барды, маьлек этетаган уьшини мен де болган зат экенин билмей, коьринуьв коьремен деп, ойлады. 10Биринши эм экинши каравылды оьтип, олар шахарга аькететаган темир капыларга келдилер. Капылар оьз оьзлериннен ашылдылар. Олар шыгып, бир орамды оьткенлей, маьлек Петерден тайды+.

11Петер эсин йыйганда: «Энди мен, уьшини мен де Раббий Оьз маьлегин йиберип, мени Иродтынъ колыннан, ювыт халкы саклаган баьри заттан коршалаганын коьрдим», – деди+.

12Не болганын анълап, Петер Марк деп аталган Яхъядынъ анасы Марьемнинъ уьйине барды. Онда коьплер, йыйылысып, дува этетаган эдилер+. 13Петер тыс капыдынъ эсигин какканда, Рода атлы таьвке тынъламага ювыклап келди. 14Петердинъ давысын танып, куванганыннан, капыды ашпай, шабып барды да Петердинъ капы касында турганын айтты.

15Таьвкеге: «Сен акылынъда тувылсынъ!» – дедилер. Тек ол, оьз айтканын бегитип, турды. «Бу онынъ маьлеги болар», – деп те айттылар+.

16Сол ара Петер кагувын токтатпай тура эди. Ашканларында, оны коьрип, аьжейипсиндилер.

17Ол аьдемлерге колы ман, уьндеменъиз деп билдирди, Раббий оны тутнактан калай шыгарганын айтты. Сонъ: «Муны Якупка[*] эм баска иман кардашларымызга билдиринъиз», – деди де шыгып, баска якка йолланды+.

18Куьн тувганда, аскершилер оьз ара уьйкен сейирсинуьвге калдылар: «Петер мен не зат болды экен?» – дедилер. 19Ирод оны излетти, таппай, каравылшыларды соравга аькеттирди эм оьлтирмеге буйырды. Сонъ Юдеядан Кесарияга барып, сонда калды.

Иродтынъ оьлуьви

20Ирод Тир мен Сидоннынъ яшавшыларына айлак бек ашувланатаган эди. Олар, баьрисининъ разылыгы ман, Иродка келдилер, патшадынъ уьй юргитуьвшиси Бластты оьз ягы этип, тынышлыкты тиледилер, неге десе олардынъ ери патшадынъ ериннен келетаган азык пан тамакланатаган эди.

21Белгиленген куьн патшалык кийимин кийип, Ирод такка шыгып олтырды, халк пан соьйлеп баслады. 22Халк: «Алладынъ авазы, аьдемдики тувыл!» – деп кышкырыкласатаган эди. 23Сол саьатлей Раббийдинъ бир маьлеги, Ирод Аллага сый бермегени уьшин, оны мараз бан язалады. Ишиннен куртлар ашап, Ирод ян берди+.

24А Раббийдинъ соьзи оьрленди, халкта яйыла барды+.

25Барнаба ман Шаул кызметин толтырганлай, Марк деп аталган Яхъяды оьзлери мен бирге алып, Ерусалимнен Антиохияга кайтып кеттилер+.

13

Барнаба эм Шаул янъы кызметте

13^1Антиохияда болган иман ямагатында пайхамбарлар эм окытувшылар – Барнаба, Нигер деп аталган Шимон, киренеши Лукий, тетрарх Ирод пан бирге оьскен Менахем эм Шаул – бар эдилер+. 2Олар Раббийге куллык этип, ораза тутатаган вакытта Кие Рух: «Барнабады эм Шаулды Мага айырып, Мен оларга буйырган иске йиберинъиз», – деди+. 3Сол заман, ораза тутып, дува эткеннен сонъ, Барнаба ман Шаулдынъ басларына колларын тийгисттилер, оларды кылынув исти этпеге йибердилер.

Элшилер Кипрда

4Соьйтип, Кие Рух пан йиберилгенлер Селевкияга келдилер, сонъ Кипрга, денъизде юзип, кеттилер. 5Саламис шахарга келгенде, Алла соьзин синагогларында айтып юрдилер; оларга ярдам этип, Марк деп аталган Яхъя да бирге барды+.

6Буьтин аралды Паф шахарга дейим оьтип, олар саьарши эм ялган пайхамбар болган бир ювытка растылар. Аты Бар-Ешу эди+. 7Ол проконсул[*] Сергий Паулдынъ касында туратаган кенъесшиси эди. Сергий Паул – акыллы киси, Барнабады эм Шаулды шакыртып, Алладынъ соьзин тынъламага тиледи. 8А саьарши Элимас – онынъ аты грекше солай эди – проконсулды иманнан тыймага шалысып, элшилерге карсы шыкты. 9Ама Кие Рух пан савлай бийленген Шаул – онынъ экинши аты Паул – ога тигилип карады да:+
10«Аьр туьрли сымырайлыкка эм яманлыкка толган ибилис улы, аьр тувра заттынъ душпаны – Раббийдинъ туьз йолын кыйшайтканынъды токтатпассынъма? 11Мине энди Раббийдинъ колы сенде эм сен, заманына дейим куьн коьрмей, сокыр болып тураяксынъ», – деди.

Сол саьатлей ога туман ман каранъалык туьсти, ол, етеклеп юргистуьвши излеп, тоьгерек айланды. 12Сол заманда проконсул, болган затларды коьрип, ынанды, неге десе Раббийдинъ окувына аьжейипсинетаган эди.

Писидияга ювык Антиохияда

13Паул эм оны ман бирге болганлар, Паф шахардан кетип Памфилиядынъ Перге шахарына келдилер. Яхъя болса, олардан айырылып, Ерусалимге кайтты+. 14Калганлары Пергеден Писидияга ювык Антиохияга етип, шабат куьн синагогка кирип олтырдылар. 15Таураттан эм пайхамбарлардынъ китапларыннан уьзиклер окынганнан сонъ, синагогтынъ басшылары: «Кардашлар! Халкка айтпага насихат соьзлеринъиз бар болса, айтынъыз», – дедилер+. 16Паул турды, колы ман билдирип: «Исраил эрлери эм Алладан коркувшы баска кисилер, тынъланъыз! 17Бу халктынъ – Исраилдинъ – Алласы ата-бабаларымызды сайлап алган эм олар Мысыр еринде болган шагында бу миллеттинъ санын арттырган, Оьз куватлы колы ман оларды Мысыр ериннен шыгарган+. 18Бир кырк йылга дейим оларга шоьлде тоьзип турган[*]+. 19-20Кенан еринде ети миллетти йок эттиргеннен сонъ, сол ерди оларга асабалык этип, бир доьрт юз элли йылга дейим берген. Сонъ Шамайыл пайхамбарга дейим аькимлерин белгилеген+.

21Сонъында олар патшады тилегенлер эм Алла оларга Кыйш улы Шаулды – Беняминнинъ ырувыннан кисиди – кырк йылга берди. 22Оны кетиргеннен сонъ, патша этип, Даутты салды, онынъ акында шаатлап: „Юрегиме еткен, баьри ыхтыярымды толтыраяк кисиди – Ишай улы Даутты тапканман“, – деп айтты. 23Алла анты бойынша, Даут тукымыннан Исраилге Куткарувшы Исады салды. 24Исадынъ келееги алдында Яхъя буьтин Исраил халкын тевбе этпеге эм сувда шомылдырылып тазаланмага шакырып турды+. 25Яхъя оьзининъ кылынув куллыгын кутылаятырганда, айткан эди: „Мени кимге санайсыз? Мен Масих тувылман; ама Ол – мине артымнан Келеятырган, Онынъ аяк кийимининъ бавын да шешпеге тийисли тувылман“+.

26Кардашлар, Ибрагимнинъ тувдыклары эм сизинъ аранъыздагы Алладан коркатаганлар! Куткарылув акында бизге хабар йиберилди. 27Ерусалимде яшайтаганлар эм олардынъ аькимлери, Масихти танымай, Оны шуьшледилер, солай этип пайхамбарлардынъ аьр шабат куьн окылатаган соьзлерин толтырдылар+. 28Оьлтирмеге тийисли болган эш бир шуьшлев таппай, Пилаттан Оны оьлтирмеге тиледилер+. 29Онынъ акында язылганнынъ баьрисин толтырганда, каштан туьсирип алып, Оны кабырга салдылар+. 30Ама Алла Оны оьлилерден тирилтип тургыстты+. 31Ол Оьзи мен Галилеядан Ерусалимге келген аьдемлерге коьп куьнлер бойында коьринип турды; олар энди халк алдында Онынъ шааты болдылар+.

32Биз сизге аталарымызга берилген анттынъ Ийги Хабарын билдиремиз+. 33Исады Забурдынъ экинши боьлиминде: „Сен Меним Улым, Мен Сени буьгуьн тувдырдым“, – деп язылганша, тирилтип, Алла сол антты бизге, олардынъ тувдыкларына, толтырды.

34Шаркын ширитпес уьшин Оны оьлилерден тирилтип, тургыстканы акында Алла булай айткан: „Мен сизге Дауттынъ сыйлы эм ынанымлы ийгиликлерин берермен“+. 35Сол себепли баска бир ерде: „Сен сыйлы аьдеминъе шируьвди сынатпассынъ“, – деп те айтады+.

36Ама Даут оьз несилинде, Алла ыхтыяры бойынша, куллык эткеннен сонъ оьлип, оьз аталарына косылды эм шируьвди сынады+.

37А Сол – Алла тирилткен шируьвди сынамады. 38-39Соьйтип, белгили болсын, кардашлар: Иса аркалы куьналардынъ кеширилееги сизге билдириледи. Иман этетаган аьр аьдем, сиз Мусага буйырылган Таурат пан акланалмаган аьр заттан Иса аркалы акланар++. 40Соьйтип, сакланынъыз, пайхамбарлардынъ айткан соьзлери басынъызга келмесинлер: 41„Каранъыз, мыскыллавшылар, сейирсининъиз, йок болынъыз, неге десе Мен куьнинъизде сондай исти этемен, ким сизге айтса, сол иске сиз эш бир де ынанмассыз“».

42Паул ман Барнаба синагогтан шыгаятырган вакытта, халк: «Келеек шабат куьн де бу соьзлерди бизге айтарсыз», – деп тиледи. 43Йыйылыс таркалганнан сонъ, ювытлардынъ эм, ювыт динине коьшип, Аллага табынган баска миллетлилердинъ коьплери Паул ман Барнабадынъ артыннан иердилер. Элшилер, хабарласа барып, оларга Алладынъ шапагатында турмага керегин туьсиндирип айттылар+.

44Артыннан келген шабат куьн, шахар яшавшыларынынъ баьриси демеге болаяк, Алла соьзин тынъламага йыйылдылар. 45Ама ювытлар йыйылган халкты коьргенде куьнледилер, Паул айтатаган затларды яманлап, карсы соьйледилер+. 46Паул ман Барнаба йигерленип: «Сизге Алла соьзи баьрисиннен алдын билдирилмеге тийисли экен. Ама оны кери кагасыз эм оьзинъизди, оьмирлик яшавга тийислисиз деп, санамайсыз, сонынъ уьшин биз баска миллетлилерге каратып айтамыз+. 47Неге десе Раббий бизге муны тапшырган: „Дуныядынъ шетине дейим аьдемлердинъ куткарылувына амал этер уьшин сени баска миллетлилерге ярыклыкка салдым“»+.

48Баска миллетлилер муны эситип, куванып, Раббийдинъ соьзин данъклайтаган эдилер. Оьмирлик яшавга аьзир болганлардынъ баьриси иманга келдилер.

49Буьтин кыралда Раббийдинъ соьзи яйылатаган эди. 50Ама ювытлар Аллага табынувшы белгили хатынларды, шахардынъ биринши аьдемлерин оларга карсы тургыстып, Паул ман Барнабады оьз ерлериннен кувалатып шыгардылар+. 51Паул ман Барнаба оларга карсылыктынъ шаатлыгын этип, аякларынынъ табаныннан шанъды да кагып туьсирип, Иконияга кеттилер+. 52Сокталар куваныш пан толып, Кие Рух пан савлай бийленген эдилер+.

14

Иконияда

14^1Иконияда аьдеттеги зат болды. Паул ман Барнаба ювыт синагогына кирип, айлак бек ынандырып соьйлегеннен сонъ, коьп ювытлар эм греклер иманга туьстилер+. 2Ама иманга туьспеге унамаган ювытлар, баска миллетлилерди ашувландырып, оларды иманлыларга карсы коьтердилер. 3Сол ерде бир кесек заман калган Паул мен Барнаба Раббий акында йигерлик мен соьйледилер. Раббий, Оьз шапагаты акындагы соьзге шаатлык этип, элшилердинъ коллары ман аьлемет нышанлар эм аьжейиплер коьрсетти+. 4Шахар яшавшылары экиге боьлиндилер. Бир кесеклери – ювытлар, баскалары элшилер як болдылар+.

5Ювытлар эм баска миллетлилер оьзлерининъ аькимлери мен оларды маскаралап, таслар ман тоьбелемеге ниетлендилер. 6Элшилер, бу затты эситип, Ликавониядынъ Листра ман Дербе шахарларына эм олардынъ тоьгерегиндеги ерлерге кашып кеттилер+. 7Сонда Ийги Хабарды яйдылар.

Листрада эм Дербеде

8Листрада аяклары ысламайтаган, тувганнан бери аксак болып, бир заманда да юрмеген аьдем бар эди+. 9Бу аьдем Паулдынъ хабарын тынълады. Паул ога коьз тигип, савартылувына иманы болганын коьрип:+
10«Аягынъды коркпай бас!» – деди. Аьдем, ушып турагалып, юрип баслады+.

11Халк Паулдынъ эткенин коьрип, Ликавония тилинде куьшли давыс пан: «Бизим янымызга инсан келбетинде таьнърилер келди!» – деди+. 12Барнабады – Зевс[*], а Паулды, соьз тамадасы болганнан себеп, Эрмис деп атадылар. 13Зевс уьйи шахардынь алдында эди. Онынь куллыкшысы, капы алдына оьгизлер эм шешекей байламларын аькелип, халк пан бирге курман шалмага суьйди.

14Ама элшилер – Барнаба эм Паул – бу зат акында эситип, кийимлерин йырттылар эм халк арасына атылып кирип, куьшли давыс пан:+
15«Аьдемлер, не затлар этесинъиз? Биз де – сиздей аьдемлермиз, бу ялган затларды койып, коькти, ерди, денъизди эм олардынъ ишиндегин яраткан Аллага табынынъыз деп, сизге Ийги Хабарды аькелгенмиз+. 16Озган шакларда Алла буьтин халкларга оьз йоллары ман юрмеге ызын берген. 17Ама Оьзи акында да шаатлык беруьвин токтатпады. Сизге ийгиликлер этеди: коьктен ямгыр явдырады, онъысларга заманында онъайлык берип, сизди тойдырып, юреклеринъизди суьйиниш пен толтырады», – деп айттылар+. 18Бу соьзлерди айтып, оьзлерине курман шалмай, уьйлерине кайтпага керегин халкка кыйынлык пан туьсиндирдилер.

19Антиохия ман Икониядан кайбир ювытлар келип халкты оьршиктирди. Паулды таслар ман сыбалаттылар эм, оьлди деп санап, шахардынъ тысына суьйреп шыгардылар+. 20Ама сокталар янына йыйылганлай, Паул турды эм шахарга кайтып келди, а экинши куьн Барнаба ман бирге Дербеге кетти.

Антиохияга кайтув

21Сол шахарда Ийги Хабарды уьйретип эм коьп сокта йыйып, олар тагы Листрага, Иконияга эм Антиохияга кайтып келдилер. 22Сонда элшилер сокталарынынъ коьнъиллерине куват берип: «Алладынъ Патшалыгына коьп кыйналып киргенимиз керек», – деп, иманларында берк болар уьшин оларга йигерлилик бердилер+. 23Паул эм Барнаба иманлылар уьшин аьр ямагатта тамада айырып, ораза тутып, дува этип, оларды оьзлери сыйынган Раббийге багысладылар+.

24Сонъ элшилер Писидияды оьтип Памфилияга келдилер. 25Пергеде Алла соьзин билдирип, Анталияга бардылар. 26Анталиядан кемеге олтырып, олар толтырган ислери уьшин Алладынъ шапагатына аманат этилген шахарга – Антиохияга – кеттилер+. 27Онда келип иман ямагатын бир ерге йыйып, Алладынъ оьзлери уьстиннен не ислегенин эм баска миллетлерге кайтип иман эсигин ашканын – баьрисин де соьйледилер. 28Сокталар ман бирге онда узак заман калдылар.

15

Ерусалимдеги йыйылыс

15^1Юдеядан келген кайбиревлер Антиохиядагы иманлыларды: «Муса буйырган аьдет пен суьннетли болмасанъыз, кутылалмаяксыз», – деп, уьйрететаган эдилер+. 2Паул ман Барнабадынъ олар ман эрисуьвлери, коьп сорасувлары болды. Бу сорав уьстиннен Паул ман Барнаба эм араларыннан кайбиревлер Ерусалимге элшилер эм тамадалар янына бармага керекли деп токтастылар+. 3Иман ямагаты оларды йолга шыгарганнан сонъ, Паул эм Барнаба баска миллетлилердинъ Аллага кайтип сыйынганлары акында анълата-анълата, Финикия ман Самария ерлериннен озып, буьтин кардашларга уьйкен суьйиниш бердилер. 4Ерусалимге келгенде, оларды иман ямагаты, элшилер эм тамадалар кабыл этип алдылар. Паул эм Барнаба Алладынъ олар аркалы не эткенин айтып бердилер.

5Сол ерде парисей куьбиннен ынанганлардынъ кайбиревлери шыгып: «Баска миллетлилерди суьннетлемеге, Мусага буйырылган Тауратты тутпага насихатламага керек», – дедилер.

6Элшилер эм тамадалар бу соравдынъ уьстиннен соьйлеспеге йыйылдылар. 7Петер узак кенъесуьвден сонъ, турып, булай айтты: «Кардашлар! Билесиз, баска миллетлилер меним авызымнан Ийги Хабардынъ соьзин эситсинлер эм иманга туьссинлер деп, коьп заманнан алдын сизинъ аранъыздан Алла мени сайлаган эди+. 8Инсаннынъ юрегин билген Алла, Кие Рухты бизге бергендей, баска миллетлилерге берип, оларды да кабыл эткенин коьрсетти+. 9Олар ман бизим арамызда эш бир баскалык этпеди, иманлары ман юреклерин тазалады+. 10Соьйтип болганда, не биз, не аталарымыз коьтералмаган юкти сокталардынъ мойнына коьширмеге суьйип, не уьшин соьле Аллады сынайсыз+? 11Биз Раббий Исадынъ шапагаты ман куткарылаягымызга ынанамыз, олар да соьйтип»+.

12Сонъ буьтин йыйын тынды да Барнаба ман Паулды тынълап баслады. Барнаба ман Паул Алла олар аркалы баска миллетлерде аьлемет нышанлар эм аьжейиплер тувдырганы акында хабарладылар. 13Олар соьйлеп кутылганнан сонъ Якуп соьз алып: «Кардашлар, мени тынъланъыз+. 14Шимон Алладынъ баска миллетлилерден, Оьзиндики болсын деп, бир халк этер уьшин оларга биринши кере калай якласканын анълатты. 15Пайхамбарлардынъ соьзлери де бу зат пан келиседи. Неге десе булай язылган: 16„Муннан сонъ Мен кери кайтып, Дауттынъ шашылган юртын янъыдан туьзетеекпен, опыраганларын янъыдан курап, кайтадан аяк уьстине салаякпан. 17Артта калган инсанлар, Мен Оьзимдики болмага шакырган буьтин миллетлер Раббийди излер уьшин солай этеекпен“, – дейди бу затлардынъ баьрисин де этетаган Раббий. 18Алла этеек ислерининъ баьрисин илгери заманнан биледи.

19Соннан себеп, менимше, баска миллетлилерден Аллага ынанганларга кыйынлыклар тувдырмага керек тувылмыз. 20Тек оларга бу затты язып йибермеге керек: бутлар[*] ман арамланганнан, зиналыктан, бугындырылып оьлтирилген айванлардынъ этиннен эм каннан сакланмага керек+. 21Неге десе бурыннан бери Мусага буйырылган Таурат аьр шахарда, аьр шабат куьнинде синагогларда окылып, анълатылып келеди», – деди.

Баска миллетли иманлыларга хат

22Сонда элшилер эм тамадалар буьтин иман ямагатынынъ разылыгы ман оьзлерининъ арасыннан айырган аьдемлерин Паул эм Барнаба ман бирге Антиохияга йибермеге токтастылар. Бу айырылган аьдемлер (иман) кардашларынынъ басшылары болган Барсаба деп аталган Юда ман Силас эдилер+. 23Булар аркалы тоьменде язылган хат йиберилди: «Элшилер, тамадалар эм (иман) кардашларыннан Антиохия, Сирия эм Киликиядагы баска миллетли кардашларына салам! 24Бизден шыккан кайбиревлер, „Суьннетли болмага эм Тауратты тутпага тийисли“ деп, айткан соьзлери мен сизди тынышсызландырган эм янынъызды кыйнаганлар деп эситтик. Биз болсак оларга муны тапшырмаганмыз+. 25Бу себептен ишимизден бир неше аьдемди сайлап, оларды, оьзимиз суьйген Барнаба эм Паул ман бирге, сизге йибермеге бир ойдан токтастык. 26Бу экиси Раббийимиз Иса Масихтинъ исине оьз янларын багыслаганлар. 27Соьйтип Юда ман Силасты, сизге биз язганларды соьз бен айтып туьсиндирсинлер деп, йиберемиз. 28Кие Рухка эм бизге уьстинъизге керекли болган сол ислерден баска бир юк те салынмавы ийги коьринеди:+
29Бутларга багысланган курман этлериннен, каннан, бугындырылып оьлтирилген айванлардынъ этиннен эм зиналыктан сакланмага керексиз. Оьзинъизди бу затлардан тыйсанъыз тувра этерсиз. Сав-эсен калынъыз».

30Соьйтип, йиберилгенлер Антиохияга келдилер. Ямагатты бир ерге йыйып, хатты оларга бердилер. 31Иманлылар, коьнъиллендируьвши соьзлери болган хатты окып, суьйиндилер. 32Оьзлери де пайхамбарлар болган Юда ман Силас коьп соьйлесип (иман) кардашларын коьнъиллендирип, беркиттилер+. 33Бир кесек заман сол ерде калганнан сонъ, оьзлерин йибергенлердинъ янына кайтпага деп, кардашлары ман аманласып, йолга шыктылар.

[ 34Ама Силас онда калмага токтасты, Юда Ерусалимге кайтты.] 35Паул ман Барнаба десенъ коьплер мен бирге Раббий соьзин уьйретип, Ийги Хабарды яйып, Антиохияда яшап турдылар+.

Паул ман Барнаба айырыладылар

36Бир неше куьннен сонъ Паул Барнабага: «Биз Раббийдинъ соьзин яйган аьр бир шахарга кайтып, (иман) кардашларымызга барып, олар кайтип яшайтаганларын коьреек», – деди. 37Барнаба Марк деп аталган Яхъяды да бирге алып бармага тиледи+. 38Ама Паул Памфилияда олардан айырылып калган эм ортак иске бирге бармаган кисиди алып кетпеге яратпады+. 39Сол ерде олардынъ арасында ашы келиспевлик тувды. Олар бир бириннен айырылдылар, Барнаба Маркты алып, Кипрга елкен ашып кетти. 40Паул болса оьзине Силасты сайлап, (иман) кардашлары Раббийдинъ шапагатына тапшырылган сонъ, йолга шыкты+. 41Иман ямагатларынынъ коьнъиллерин коьтерип Сирия ман Киликияда кыдырды.

16

Тимотей Паул ман Силаска косылады

16^1Паул Дербе мен Листрага келди. Листра шахарда анасы иманлы ювыт, атасы десенъ грек болган Тимотей атлы сокта яшаган+. 2Листрадагы эм Икониядагы иман кардашлары онынъ акында уьйкен сый берип айттылар. 3Тимотейди оьзи мен бирге алмага суьйген Паул, сол ерлерде яшаган ювытларды ойлап, оны суьннетледи. Неге десе Тимотейдинъ атасы грек болганын баьриси де билетаган эди+. 4Шахар шахардан оьте барып Ерусалимдеги элшилер мен тамадалардынъ карары ман алынган токтасларды иманлыларга насихат этип айттылар+. 5Ямагатлардынъ иманы куьшейип, иманлылардынъ санлары куьннен куьнге артты+.

Македонияшы кисидинъ Паулга коьринуьви

6Кие Рухтынъ тыювы ман Алла соьзин Асия элинде яймай, Паул ман йолдаслары Фрикия эм Галатия эллериннен оьтип кеттилер+. 7Мисиядинъ шетлерине еткенде, Битиния элине бараяк болдылар. Тек Исадынъ Рухы оларга ызын бермеди+. 8Олар, Мисияды оьтип, Троада шахарына кеттилер+. 9Сол кеше Паулга бир коьринис энди. Алдында бир македонияшы киси туры эм ялбарып тилейди: «Македонияга оьтип бизге ярдам эт!» 10Паул сол коьринисти анълаткан сонъ, биз сол саьатлей Македонияга кетпеге токтастык. Неге десе Раббий бизди Ийги Хабарды сол ердегилерге билдирмеге шакырады деген ниетке келдик.

Лидиядынъ иманга туьсуьви

11Соьйтип, биз Троададан кетип, туп-тувра Самотракия аралына, эртеси куьн Неапол шахарына келдик. 12Сонъ Пилип шахарына бардык: бу – Македониядынъ сол яктагы боьлигининъ бас шахары. Шахарды урымшылар курган эди. Бир неше куьн биз сонда калдык+.

13Шабат куьн шахардан шыгып йылга ягасына келдик. Сонда дува этилетаган ер бар деп билетаган эдик. Олтырдык, онда йыйылган хатынлар ман соьйлеп басладык. 14Бизди тынълаганлардынъ арасында Тиатира шахарыннан Лидия атлы бир хатын бар эди. Баалы карагошкыл-кызыл кумашлар саткан Лидия Аллага табынганлардынъ бири эди. Паулдынъ соьйлегенлерин эслетер уьшин, Раббий онынъ юрегин ашты+. 15Лидия эм онынъ уьйиндегилер сувда шомылдырылып тазаланганнан сонъ, ол бизди уьйине шакырды. «Мени Раббийге сыйынганлардынъ бири этип кабыл этсенъиз, келинъиз, меним уьйимде калынъыз!» – деди эм бизди разы этти+.

Паул ман Силастынъ ысланувы

16Бир куьн биз дува этилетаган ерге бараятырганымызда, бизге бал ашувшы йини болган эм балавлары ман оьзининъ иелерине коьп хайыр туьсиретаган таьвке кыз расты. 17Паул ман бизге иерип: «Бу аьдемлер – Аллаху-Тааладынъ куллары, бизге куткарылув йолын анълатадылар», – деп кышкырып айтып барды. 18Соьйтип ол бир неше куьн юрди. Паулдынъ ога ашувы келип, даяналмай йинге: «Иса Масихтинъ аты ман онынъ ишиннен шыкпага буйыраман!» – деди. Сол саьатлей йин кыздынъ ишиннен шыкты+.

19Кыздынъ иелери, хайыр табатаган уьмитлери йок болганын анълап, Паул ман Силасты ыслап, оьзлерининъ басшыларына, базар майданына, аькеттилер. 20Оларды аькимлердинъ алдына аькелип: «Бу ювыт кисилер шахарымызда тынышсызлык шыгармага себеп бередилер. 21Бизге, урымшыларга, кабыл этпеге эм толтырмага тийисли болмаган аьдетлерди яядылар», – дедилер+.

22Халк та Паул ман Силаска карсы шыкты. Аькимлер Паул ман Силастынъ кийимлерин йыртып шешпеге эм таяк пан тоьбелемеге буйырдылар+. 23Оларды бек тоьбелегеннен сонъ, тутнакка аттылар. Тутнактынъ басшысына оларды бек сакламага буйырдылар. 24Бу буйырыкты алган тутнак басшысы ысланганларды тутнактынъ иш боьлмесине атып, аякларына тысав салды+.

25Туьн ортасында Паул мен Силас дува этип, Аллады мактай эдилер. Баска ысланганлар да оларды тынъладылар. 26Бирден сол каьдер куьшли ер сенъкилдев болды, тутнак негизиннен алып шайкалды. Сол саьатлей буьтин эсиклер ашылды эм баьрисининъ шынжырлары шешилди+. 27Уйкыдан уянган тутнак басшысы тутнактынъ эсиклери ашылганын коьрип, ысланганлар баьриси де кашкан деп, кылышын шыгарып, оьзин оьлтиреек болды+. 28Ама Паул коьтеринки давыс пан: «Оьзинъди зарарлама, баьримиз де булайдамыз!» – деди.

29Тутнак басшысы ярык аькелдирип, тутнактынъ ишине асыгып кирип, Паул ман Силастынъ алдына калтырап йыгылды+. 30Оларды тыска шыгарып: «Иелерим, куткарылар уьшин не этпеге керекпен?» – деп сорады+.

31Олар: «Раббий Исага иман эт, сен де, буьтин уьйинъ де куткарыларсыз», – дедилер+. 32Сонъ ога да, уьйдегилерининъ баьрисине де Раббийдинъ соьзин билдирдилер. 33Кешединъ сол саьатинде тутнак басшысы оларды алып, яраларын ювып, сонъ оьзи де эм уьйдегилери де сувда шомылдырылып тазаландылар+. 34Паул ман Силасты уьйине аькелип, сыпыра курды. Баьри уьйи мен Аллага сыйынганы уьшин бек суьйинди+.

35Куьн шыкканда, аькимлер куллыкшыларын: «Сол аьдемлерди эркин этинъиз», – деп йибердилер. 36Тутнак басшысы олардынъ айтканларын Паулга хабарлады. «Аькимлер сизди эркин этпеге буйырык йибердилер. Соьле шыкпага боласынъыз, аман-эсен кетинъиз», – деди.

37Ама Паул куллыкшыларга: «Бизди, урымшыларды, оькимсиз халк алдында тоьбеледилер эм тутнакка тасладылар. Соьле бизди биревге де билдирмей куваяк боладыларма? Йок, болмас! Оьзлери келсинлер, бизди шыгарсынлар», – деди+.

38Куллыкшылар бу соьзлерди аькимлерге еткердилер. Аькимлер Паул ман Силастынъ урымшы болганларын эситкенде корктылар. 39Келип, кешируьвди тиледилер. Сонъ оларды тыска шыгарып, шахардан кетинъиз деп, ялбардылар+. 40Паул ман Силас тутнактан шыгып, Лидиядынъ уьйине кеттилер. (Иман) кардашлары ман коьрисип, оларды коьнъиллендирген сонъ, йолга шыктылар+.

17

Элшилер Салоникте

17^1Амфипол эм Аполониядан оьтип, элшилер Салоникке[*] келдилер. Сол ерде ювыт синагогы бар эди+. 2Паул, аьдетинше, ювытлардынъ касына синагогка кирип, уьш шабат куьн Кие Язувлардан окып, олар ман соьйлести+. 3Масихтинъ азап шекпеге эм оьлилерден тирилмеге кереги акында оларга анълатып эм беркитип: «Мен сизге эситтирген бу Иса – Масих», – деди+. 4Олардынъ бир кесеклери иман келтирдилер. Аллага табынган коьплеген греклер эм аз болмаган ак суьек хатынлар Паул ман Силаска косылдылар.

5Иманга туьспеген ювытлар болса, куьнлеп, бос юрген кайбир кара ниетли кисилерди алып, куьп-куьп болып йыйылдылар эм шахарда кавга шыгардылар. Паул мен Силасты халк алдына шыгарар уьшин Ясоннынъ уьйине елигип келдилер+. 6Оларды таппаганда, Ясонды эм бир неше (иман) кардашын шахар басшыларынынъ янына суьйреп алып келип: «Дуныяды асты уьстине авдаратаган бу аьдемлер мунда да келгенлер. 7Ясон да оларды уьйине алды. Олардынъ баьриси императордынъ буйырыкларына карсы шыгадылар, „Баска патша бар – Иса“ деп, айтадылар», – деп кышкыра эдилер+. 8Бу соьзлерди эситкен халк эм шахар басшылары тынышсызландылар. 9Ама шахар басшылары Ясоннан эм баскалардан сенимлик акша[*] алып, оларды эркин эттилер.

Верияда

10(Иман) кардашлары сол ок кеше Паул ман Силасты Верия шахарына озгардылар. Олар сол ерге келгенлей, ювыт синагогына бардылар. 11Вериядагы ювытлар Салониктегилерден эдаплы эдилер: биз эситетаган бу затлар туврама экен деп, аьр куьн Кие Язувларды тинтип, уьйкен эс берип, Алла соьзин кабыл эттилер. 12Соьйтип, ишлериннен коьплери – оьрметли грек хатынлар эм эр кисилер иманга туьстилер.

13Салониктеги ювытлар болса, Паулдынъ Верияда да Алла соьзин яйганын билгенде, онда да бардылар, халкты тынышсызландырып, аякка коьтердилер. 14Сол себептен (иман) кардашлары Паулды сол саьатлей денъиз ягасына озгардылар. Силас пан Тимотей болса Верияда калдылар. 15Паул ман бирге кеткенлер оны Атинага дери аькеттилер. Сонъ, Паулдан Силас пан Тимотейге тез арадан келсинлер деген буйырык алып, кайттылар.

Атинада

16Атинада Силас пан Тимотейди саклайтаган Паул, шахардынъ бутлар ман толы болганын коьргенде, коьнъили кайгылы болды+. 17Бу себептен ол синагогта ювытлар ман Аллага табынганлар эм аьр куьн майданда расканлар ман ойласты, соьйлести. 18Эпикурейши эм стоикашы[*] философлардынъ кайбиревлери оны ман эрисип баслады. Кими: «Бу босавыз не зат айтпага суьеди?» деп, кими: «Ят кудайлар акында хабар яяды, бугай», – дедилер. Неге десенъ Паул Иса эм Онынъ оьлилерден тирилгени акында Ийги Хабарды яятаган эди. 19Олар Паулды Ареопагка[*] аькелип: «Сен яятаган бу янъы окув не зат болганын билмеге болармызба?» – дедилер+. 20«Кулакка аькис келген соьзлер айтасынъ. Солардынъ маьнесин билмеге суьемиз».

21Буьтин атинашылар эм де шахарда болган ят аьдемлер вакытларын баска зат болмай, бир янъы зат акында соьйлемеге яде тынъламага бермеге авас эдилер.

22Паул Ареопагтынъ ортасына шыгып: «Эй, атинашылар! Аьр яктан да диншил аьдемлер болганынъызды коьремен; 23неге десенъ кыдырып юрип, табынган кие ерлеринъизди караганымда бир курманлык шалатаган ердинъ уьстинде „Танылмаган Аллага“ деген язувга растым. Соьйтип, сиз билмей табынган Алланъызды мен танытайым.

24Дуныяды эм ишиндегилердинъ баьрисин яраткан Алла, аспан ман ердинъ Иеси болганнан себеп, аьдем колы ман ясалган кие уьйлерде яшамайды+. 25Аьр кимге яшав, тыныс эм аьр затты берген Оьзи, бир затка кереги бардай болып, Ога аьдем колы ман куллык этилмес+. 26Буьтин ер юзинде яшасынлар деп, инсан тукымларынынъ баьрисин де бир каннан яратты, бар болып тураяк заманларын эм яшаяк ерлерининъ шетлерин эртерек белгиледи+. 27Оны излесинлер эм сезип тапсынлар деп бу исти толтырды. Ама Ол эш биримизден узак тувыл. 28Неге десе „Ол аркалы яшаймыз, аьрекет этемиз, бармыз“. Бирер шайырларынъыз айткандай: „Биз де Онынъ тукымыннанмыз“+.

29Соьйтип, Алладынъ тукымыннан болганнан себеп, Алла инсаннынъ ойы эм усталыгы ман келбакланган алтын, куьмис яде тастан яратылган бир затка усайды деп ойланмага керек тувылмыз. 30Билмегенлик заманларды эслеместей болып, Алла аьр ердеги аьдемлерге тевбеге туьспеге буйырады+. 31Неге десе Ол бир куьнди белгиледи. Ол куьнде Оьзи эртерек белгилеген Киси аркалы дуныяга аьдиллик пен оьким кесеек. Бу Кисиди оьлилерден тирилтуьви мен мунынъ ынанувын аьр кимге еткистти»+.

32Биревдинъ оьлилерден тирилгенин эситкенлердинъ кими селеке этти, кими де: «Сени бу зат акында баска бир заман тынълармыз», – дедилер. 33Соьйтип Паул араларыннан шыгып кетти. 34Кайбир аьдемлер, ога косылып, иманлы болдылар; арасында Ареопаг агзасы Дионис, Дамарис атлы бир хатын эм баскалар да бар эди.

18

Паул Коринтте

18^1Сонъ Паул Атинадан кетип Коринтке барды. 2-3Онда Понтта тувган Акила атлы ювыт пан пишеси Прискиллага расты. Булар император Клавдийдинъ буьтин ювытларга Урымнан кетпеге берген буйырыгыннан себеп, узак болмай Италиядан келгенлер. Акила эм Прискилладынъ янына келген Паул, бирдей кеспили болганыннан, оларда калды эм иследи. Кеспилери шатыр ясав эди+. 4Паул аьр шабат куьн синагогта соьйлеп, ювытлар ман греклерди ынанувлы этпеге каьрледи+.

5Силас пан Тимотей Македониядан келгенлей, Паул ювытларга Исадынъ Масих болганын шаатлап, оьзин савлай Алла соьзин яймага берди+. 6Ама ювытлар карсы шыгып, оны яманлап баслаганда, Паул кийимлерин кагып: «Басынъызга келееклердинъ яваплылары сизсинъиз. Яваплылык меннен кетти. Энди баска миллетлилерге кетемен», – деди+. 7Паул оннан шыкты да, Аллага табынган Титий Юст атлы биревдинъ уьйине барды. Онынъ уьйи синагогтынъ янында эди. 8Синагогтынъ басшысы Крисп буьтин уьй-аьели мен бирге Раббийге ынанган. Паулды тынълаган коьп коринтшилер де иманлы болып, сувда шомылдырылып тазаландылар+.

9Бир кеше Раббий коьринисте Паулга: «Коркпа! Соьйле, уьндемей турма! 10Мен сени мен биргемен; сага бирев де тиймеек, яманлык этпеек. Неге десе бу шахарда халкым коьп», – деди. 11Паул онда йыл ярым калды, халкка дайым Алла соьзин уьйретти.

12Галлио Ахая проконсулы болган кезуьвде, ювытлар бир авыздан Паулга карсы коьтерилип, оны оьким шыгаратаган ерге аькеттилер. 13«Бу аьдем инсанларды йорыкка карсы болган кепте Аллага табынмага уьйретеди», – дедилер.

14Паул соьзин баслайым дегенде, Галлио ювытларга: «Эй, ювытлар! Эгер дейим бир шуьш яде уьйкен яманлык этилген болса, сизди тоьзим мен тынъламага менде себеп болар эди. 15Ама соьзлер, атлар эм оьз йорыгынъыз акында давласувынъыз болганы уьшин, оьзинъиз каранъыз; мен бу затларга тоьре болмага суьймеймен», – деди+. 16Сонъ ювытларды оьким шыгаратаган ерден кувды. 17Баьри греклер синагогтынъ басшысы Состенди ягалап, оьким алдында тоьбеледилер. Галлио ол затка эш кыйналмады.

Антиохияга кайтув

18Паул Коринтте (иман) кардашларынынъ янында коьп заман калды. Сонъ олар ман аманласты, Прискилла эм Акила ман бирге Сирияга кетпеге деп кеме мен йолга шыкты. Аллага ант эткениннен себеп, Кенхреяда шашын кырктырган эди+. 19Эфеске келген заманда Прискилла ман Акилады онда калдырып, оьзи синагогка кирди эм ювытлар ман ойласты, соьйлести+. 20Булар онынъ узак заман калувын тилеселер де, Паул разы болмады. 21Кете турып, ол айтты: «Келе турган байрамды Ерусалимде озгармага керекпен. Ама Алла айтса, Мен кайтарман сизге». Эм ол кеме мен Эфестен кетти[*]+.

22Кесарияга еткенде, Паул Ерусалимге барды, ерли иманлылардынъ ямагатын саламлады, Антиохияга кетти. 23Онда бираз калганнан сонъ йолга шыкты, шерет пен Галатия эм Фрикия эллерин озып, буьтин сокталардынъ коьнъиллерин бегитти+.

Аполлос

24Бу арада Искендерияда тувган Аполлос деген ювыт Эфеске келди. Шешен тилли Аполлос Кие Язувларды ийги билетаган эди+. 25Ол Раббийдинъ йолында тербияланган, тек Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырув аьдетин билип, яны ман коьнъилленип, Иса акында тувра соьйлеп, уьйретип юрди+. 26Синагогта йигерленип соьйлеп баслады. Аполлосты тынълаган Прискилла ман Акила оны касларына алдылар, Алла йолын тагы да ашыкладылар+. 27Аполлос Ахаяга кетпеге суьйгенде, (иман) кардашлары ога ярдам эттилер. Оны аьруьв йолыксынлар деп ондагы сокталарга хат яздылар. Аполлос Ахаяга барганда иман эткенлерге Алладынъ шапагаты ман бек ярдам этти+. 28Исадынъ Масих экенин Кие Язувлар ман бегитип, халк алдында ювытлардынъ ойлары терис болганларын бек ашык коьрсетти+.

19

Паул Эфесте

19^1Аполлос Коринтте болганда Паул иш эллерди кыдырып шыкты. Эфеске келгенде онда кайбир сокталар ман расты+. 2«Сиз иман эткенде Кие Рухты алдынъызба?» – деп сорады.

«Биз Кие Рухтынъ болганы акында бир зат та эситпедик те», – дедилер олар.

3Паул: «Сол заманда сиз сувда кайсы шомылдырув ман тазалангансыз?» – деп сорады.

«Яхъядынъ шомылдырувы ман тазаланганмыз», – деп явап бердилер+.

4Паул: «Яхъя тевбеге туьскенлерди шомылдырып тазалады эм халкка оьзиннен сонъ Келуьвшиге, ашып айтканда Исага, иман этпеге керегин соьйледи», – деди+. 5Муны эситкенде олар Раббий Исадынъ аты ман сувда шомылдырылып тазаландылар+. 6Паул колларын олардынъ уьстине салганда, Кие Рух оларга туьсти эм олар билмеген тиллерде соьйлеп, пайхамбарлык юргистип басладылар+. 7Олардынъ баьриси он эки аьдем эди.

8Уьш ай бойында Паул синагогка барып, коркпаганлай соьйлеп, халкка Алла Патшалыгы акында анълатып, ынандырып юрди+. 9Ама кайбиревлери ийнат болып, иман этпеге унамадылар эм (Исадынъ) йолын халктынъ алдында яманлап басладылар. Сонынъ уьшин Паул олардан айырылды. Сокталарын да алып, аьр куьн[*] Тиран деген биревдинъ окув мектебинде насихат яйып турды. 10Бу окытув эки йылга узатылды. Сонъында буьтин Асия элинде яшавшылар, ювытлар да, греклер де, Раббий (Иса) акындагы Ийги Хабарды эситтилер.

11Алла Паулдынъ колы ман аьдетте болмаган куьдиретли ислер этип турды. 12Сол себепли Паулдынъ этине тийген колявлыкларды эм белбавларды авырганлардынъ уьстине салдылар, олардынъ авырувлары токтады, кара йинлер ишлериннен шыктылар+.

13Кыдырып айланатаган кайбир ювыт кагымшылар да кара йини болганларга: «Паул айткан Исадынъ аты ман сизге буйырамыз», – деп, Раббий Исадынъ атын кулланып баслаган эдилер+. 14Бу зат пан каьрлегенлер Скева деген ювыт бас дин куллыкшысынынъ ети улы эди.

15Ама кара йин: «Исады билемен, Паул да мага белгили, а сиз ким?» – деп сорады+. 16Сонъ ишинде кара йин болган аьдем олардынъ уьстине атылып, баьрисин енъди. Аьдем олардан куьшли болганнан себеп, яланъаш эм яралы болып, сол уьйден шыгып каштылар.

17Сол ис Эфесте яшаган баьри ювытларга эм греклерге белгили болды. Баьрисине де коркыныш энди, Раббий Исадынъ атына уьйкен сый ман карадылар. 18Ынанганлардынъ коьплери келдилер, баьрисининъ алдында эткен яман ислери акында ясырмай айттылар+. 19Сааршылык этуьвшилердинъ коьбиси, китапларын аькетип, баьрисининъ алдында яндырдылар. Китаплардынъ бааларын эсапладылар: баьриси элли мынъ драхма[*] эди. 20Раббий соьзи мине сондай куьш пен коьтерилди эм кенъ яйылды+.

21Паул бу болган ислерден сонъ юрегине, Македония ман Ахаядан оьтип, Ерусалимге кетуьв мырадын салды: «Онда болганнан сонъ Урымды да коьрмеге тийислимен», – деди+. 22Оьзининъ ярдамшыларын – Тимотей мен Эрасты – Македонияга йиберди, оьзи энди де бир кесек заманга Асия элинде калды+.

Эфесте козгалыс

23Сол заманда (Исадынъ) йолы акында уьйкен дава шыкты. 24Куьмистен Артемида[*] храмынынъ макетлерин ясаган Димитрий атлы куьмисши оьзининъ куьмис усталарына аз пайда аькелмеген. 25Оларды эм баска оьнершилерди йыйып: «Дослар, бу истен коьп акша табатаганымызды билесинъиз. 26Ама сиз коьрип эситкендей, Паул деген бу аьдем кол ман ясалганлар шынты аллалар тувыл деп соьйлеп, тек Эфесте тувыл, аз калмай буьтин Асия элинде коьплеген аьдемлерди ынандырган, йолдан адастырган. 27Бу, тек кеспимиздинъ сыйынынъ йойылувы ман калмай, Артемидадынъ храмы да савлай корланаяк, буьтин Асияда эм дуныяда аьдемлер табынган танъири Артемида да оьзининъ уьйкен сыйын йояяк деп, бизге коркув тувдырады», – деди.

28Бу соьзлерди эситип халк бек ашувланып: «Эфесшилердинъ Артемидасы атаклы!» – деп кышкырып баслады. 29Шахар буьтин козгалды; Паулдынъ йолдасларыннан болган македонияшылар – Гайды эм Аристархты – ыслап, баьриси де театрга атылдылар+. 30Паул халк арасына кирип соьйлемеге тиледи, ама сокталары оны йибермедилер. 31Асия элинде ога дос болган кайбир аькимлер де, ога аьдемлер йиберип, театрга аяк баспасын деп, тиледилер.

32Театрга йыйылганлар састылар. Аьр бири бир баска зат айтып кышкырыстылар. Коьбиси не зат уьшин йыйылганларын билмейтаган эдилер. 33Ювытлардынъ айтувы ман, халк арасыннан Искендерди алдыга шыгардылар. Искендер, колын коьтерип, халк алдында ювытларды аклар уьшин, соьзин айтып баслады. 34Онынъ ювыт экенин анълаганда баьриси де бир авыздан: «Эфесшилердинъ Артемидасы атаклы!» – деп эки саьатке ювык кышкырып турдылар.

35Сонда шахардынъ язув ислерининъ куллыкшысы халкты тынышландырып: «Эфесшилер! Эфес шахардынъ атаклы Артемида храмынынъ эм коьктен туьскен кие тастынъ саклавшысы экенин билмегенлер барма экен? 36Бу соравда эрисуьв йок болса, сизге тынышланув керек, ойланмай, калтанълап бир зат та этпеге керек тувылсыз. 37А сиз танъиримиздинъ кие уьйин таламаган, оьзин де яманламаган сол аьдемлерди мунда алып келгенсиз. 38Эгер Димитрий эм онынъ саният йолдасларынынъ биревге карсы давалары бар болса, оны шешер уьшин оьким шыгаратаган куьнлер эм проконсуллар бар. Бир бирине эне сонда карсы шыксынлар. 39Эгер энди кайдай болса да соравларынъыз бар эсе, соларды йорыклы халк йыйыны алдына салынъыз. 40Буьгуьн болган исти козгалув деп санап, бизди шуьшлемеге коркув бар, бу козгалысты туьз деп санамага бир сылтавымыз да йок», – деди. Муны айтып, шахардынъ язув ислерининъ куллыкшысы халк йыйынын шашып йиберди.

20

Паул Македония ман Грецияда

20^1Карвалыс ятысканнан сонъ, Паул сокталарын шакыртып, коьнъиллерин коьтерди. Сонъ олар ман аманласып, Македонияга кетпеге деп, йолга шыкты+. 2Македония ерлериннен оьтип, коьп соьзлер мен иманлыларды коьнъиллендиргеннен сонъ, Грецияга кетти. 3Сонда уьш ай калды. Сирияга денъиз йолы ман кетемен деп турганда ювытлардынъ ога карсы бир яман ниет эткенин билип, Македониядынъ иши мен кайтпага токтасты+. 4Асия элине дейим оны Пир улы верияшы Сопатер, Салоникшилерден Аристарх эм Секунд, дербеши Гай, Тимотей эм асияшылар Тихик эм Трофим озгарып бардылар+. 5Булар эрте кетип, бизди Троада шахарында саклап турдылар+. 6Биз де ашыткысыз оьтпек байрамыннан сонъ, Пилип шахарыннан кемеге минип кеттик, бес куьннен сонъ Троадада оларга косылдык. Онда биз ети куьн калдык+.

Эвтихтинъ тирилуьви

7Юмадынъ биринши куьнинде[*] оьтпек сындырмага йыйылдык. Паул экинши куьн йолга шыкпага ниет эткеннен себеп, йыйылганлар ман соьйлеп, соьзин туьн ортасына дейим бардырды+. 8Биз йыйылган уьйдинъ йогары боьлмесинде коьп шыраклар яна эдилер. 9Паул тагы да соьйлеп турганда, терезе туьпте олтырган Эвтих деген бир яс аьдем калгып баслаган эди. Ол уйклап кетип, уьшинши шарлактынъ терезисиннен ушып ерге туьсти. Оны коьтергенде, ол оьли эди. 10Паул ойга туьсип, уьстине ятып, оны кушаклады. «Кайгырманъыз, ол сав!» – деди. 11Паул тагы да йогарга коьтерилди, оьтпекти сындырып, еп баслады. Танъга дейим соьйлеп, сонъ йолга шыкты. 12А ясты сав этип уьйине аькелдидер, ога бек кувандылар.

Троададан Милитке

13Паулдан алдын кетип кемеге миндик, Асс шахарына йоьнедик. Онда Паулды кемеге алаяк эдик, неге десе ол сонда яяв бармага ниет туьзип, бизге солай буйырык берген эди. 14Асста йолыгысып, Паулды кемеге алып Митилини аралга йол алдык. 15Митилиниден денъиз йолы ман шыгып, экинши куьн Хиос аралдынъ касында токталдык, уьшинши куьн Самос аралга келдик, [эм Трогиллий шахарында турып], эртеси куьн Милит шахарына еттик. 16Паул, Асия элинде заманын йоймас уьшин, Эфеске кирмей, шетиннен озып кетпеге ниет этти, амал болса, Пентикост куьнинде Ерусалимде болмага асыга эди+.

Паул Эфестинъ тамадаларын насихатлайды

17Паул Милиттен Эфеске аьдемлер йиберип, иман ямагатынынъ тамадаларын шакыртты. 18Олар янына келгенде, ол: «Билесизбе, мен, Асия элине аяк баскан биринши куьнимнен алып, аьр заман сиз бен болып,+
19Коьп сабырлык пан, коьзясымды тоьгип, ювытлардынъ яман ниетлери мен мага шектирген азапларына да карамай, Раббийге куллык этип юрдим. 20Сизге пайда болган эш бир затты анълатувдан шекленмедим, халк алдында да, уьйлерде де сизди уьйреттим. 21Аллага кайтып тевбеге туьсип, Раббийимиз Исага иман этпеге керекли экенлерин ювытларга эм греклерге хабарладым.

22Мен соьле Кие Рухка бойсынып, Ерусалимге бармага керекпен. Онда басыма не болаягын билмеймен. 23Тек Кие Рух, аьр шахарда мени кыйынлыклар эм тутнаклар саклайдылар деп, шаатлайды+. 24Ама меним уьшин яшав да, оьлим де уьйкен маьнели тувыл. Тек исимди – Иса Масихтен алган куллыгымды, Алладынъ шапагаты ман байланыслы Ийги Хабарды ашык айтув куллыгымды – кутылмага тилеймен+.

25Мен аранъызда юрип, Алла Патшалыгы акында хабарладым, а эш биревинъиздинъ де энди меним юзимди коьрмеегин соьле билемен. 26Сол себепли сизге буьгуьн айтаман: биревинъиз де аьлек болса шуьшим йок+. 27Тек мен Алладынъ ыхтыярын сизге савлай билдирмей коймадым. 28Оьзинъизге эм Кие Рух сизди етекшилер этип салган буьтин уьйирге эс эттиринъиз. Раббийдинъ ямагатын, Оьз каны баасына ие болган ямагатын куьтинъиз+. 29Мен кеткеннен сонъ уьйирге аямаган йырткыш боьрилер аранъызга кирееклер+. 30Оьзинъиздинъ аранъыздан да, сокталарды оьзлерине иертуьв уьшин, ялган соьйлейтаган аьдемлер шыгаяклар+. 31Сонынъ уьшин сак болынъыз, уьш йыл кеше-куьндиз аьр биринъизди, коьзяс тоьгип, токтавсыз уьйретип турганымды эсинъизде тургыстынъыз+.

32Энди сизди, кардашлар, Аллага эм Онынъ шапагатын билдирген соьзине аманат этемен, бу соьзде сизди куьшлендиреек эм Аллага багысланганлардынъ баьриси мен уьлис береек куват бар+. 33Мен биревдинъ де куьмисине, алтынына, кийимине коьз тикпедим+. 34Оьзинъиз билесиз: меним эм йолдасларымнынъ керегине колым куллык этти+. 35Мен эткен аьр исте сизге солай ислеп, карувсызларга ярдамласпага эм Раббий Исадынъ Оьзи: „Алганнан эсе берген – наьсипли“ деген соьзлерин эсте тургыстпага керегин коьрсеттим»+.

36Паул соны айтып, тизиннен шоьгип, баьриси мен бирге дува этти+. 37Сол заман баьриси Паулды кушаклап, оьбип, бек йыладылар, 38боьтен де «Мени энди коьрмессиз» деген соьзлериннен сонъ, бек кайгылы болдылар. Паулды кемеге дейим озгарып бардылар.

21

Ерусалимге йолшылык

21^1Олардан айырылып, денъизге шыкканда тувра Коска, экинши куьн – Родос аралга, оннан да сонъ Патарага келдик. 2Финикияга кетеек бир кеме таптык, ога миндик эм денъизге шыктык. 3Кипр коьринген вакытта, оны сол ягымызда калдырып, Сирияга йоьнедик эм Тир шахарында токталдык. Кемедеги юкти сонда калдырмага керек эди. 4Ондагы сокталарга расып, бир юма турдык. Сокталарга, Кие Рух пан коьнъилленип, Паулга Ерусалимге бармаска керегин айттылар+. 5Куьнлеримиз озган сонъ, шахардан айырылып, йолга шыктык. Иманлылардынъ баьриси – хатынлары, балалары ман бирге бизди шахардынъ шетине кадар озгардылар. Денъиз ягасында тизлеримизге шоьнъкип дува эттик+. 6Бир биримиз бен аманласканнан сонъ, кемеге миндик, олар уьйлерине кайттылар.

7Биз, Тирден денъиз йолшылыгымызды бардырып, Птолемаидага келдик эм онда (иман) кардашларымыз бан саламласып, бир куьн турдык. 8Экинши куьн Паул эм биз (оны ман бирге болганлар) шыгып, Кесарияга келдик эм ети ярдамшыдынъ бири Ийги Хабарды яювшы Пилиптинъ уьйине барып, онда калдык+. 9Бу аьдемнинъ пайхамбарлык юргисткен, киевге шыкпаган доьрт кызы бар эди+.

Агавдынъ пайхамбарлыгы

10Онда бир талай заман калганымыздан сонъ Юдеядан Агав деген бир пайхамбар келди+. 11Агав янымызга келди, Паулдынъ белбавын алып, оны ман оьзининъ колларын, аякларын байлап: «Кие Рух булай айтады: „Ювытлар бу белбавдынъ иесин, Ерусалимде соьйтип байлап, баска миллетлилердинъ колына тапшыраяк“», – деди.

12Муны эситип, биз эм сол ердегилер Паулга, Ерусалимге барма деп, ялбарып тиледик+. 13Тек Паул: «Не зат этесиз, не деп йылап юрегимди сызлатасыз? Мен Раббий Исадынъ аты уьшин Ерусалимде тек байланмага тувыл, оьлмеге де аьзирмен», – деп, карсы явап берди+.

14Ога тилегимизди алдыралмаганымызда: «Раббийдинъ ыхтыяры болсын!» – дедик те тынышландык.

15Сол куьнлерден сонъ, аьзирленип, Ерусалимге кеттик. 16Бизи мен бирге Кесариядан кайбир сокталар да бар эди. Бизди коьптен бери сокталардан болган Мнасон атлы бир кипршыга алып келдилер, онынъ уьйинде яшаяк эдик.

Паул Ерусалимде

17Ерусалимге киргенимизде, (иман) кардашларымыз бизди суьйиниш пен йолыктылар. 18Эртеси куьн Паул бизи мен бирге Якупты коьрмеге кетти. Тамадалардынъ баьриси сол ерге йыйылган эдилер+. 19Олар ман саламласканнан сонъ, Паул оьз куллыгы ман Алладынъ баска миллетлерде эткен ислерин бир бирлеп, толы кепте анълатты.

20Олар тынълап, Аллады данъкладылар эм Паулга: «Коьресинъме, кардаш, – дедилер, – ювытлар арасында неше мынъ иман эткен бар. Олардынъ баьриси де Таурат уьшин шалыскан аьдемлер+. 21Олар эситкенше, сен баска миллетлер арасында яшаган буьтин ювытларга, балаларынъызды суьннетлеменъиз эм аьдет йолларымызды сакламанъыз деп, Мусадан таювды уьйретесинъ+. 22Соьле не этпеге тийисли? Келгенинъди эситпей калмаяклар. 23Сонынъ уьшин сага айтканымызды эт. Арамызда Аллага ант эткен[*] доьрт киси бар+. 24Буларды янынъа ал, олар ман бирге тазалан, олар шашларын кырктырар уьшин курман шыктажларын оьзинънинъ мойнынъа ал. Солай этсенъ, аьр ким сенинъ акында эситкени асылсыз соьзлер экенин, сен Тауратка алал болып яшаганынъды анълар+. 25Баска миллетли иманлыларга келгенше, биз оларга бутларга багысланган курман этлериннен, каннан, бугындырылып оьлтирилген айванлардан эм зиналыктан сакланмага кереги акында эртерек токтасып хат язганмыз»+.

26Оннан сонъ Паул сол доьрт кисиди касына алды, эртеси куьн олар ман бирге тазаланув аьдетинде катнасты. Сонъ Алла уьйининъ каралдысына кирип, тазаланув куьнлери не заман тамамланаягы, аьр бири уьшин не заман курман шалынаягы акында билдирди+.

Паулдынъ тутылувы

27Етинши куьнинде Асия элиннен келген ювытлар, Паулды Алла уьйининъ каралдысында коьрип, буьтин халкты козгадылар эм оны ысладылар. 28«Исраил эрлери, ярдам этинъиз! Бу – аьр ерде аьр кимге, халкымызга, Тауратка эм бу кие ерге карсы уьйретуьвлер яйып юрген аьдем. Алла уьйининъ каралдысына греклерди де киргистип, кие ерди арамлады!» – деп кышкырыстылар+. 29Неге десе оннан алдын шахарда Паулдынъ касында эфесши Трофимди коьрген эдилер, Алла уьйининъ каралдысына оны Паул киргисткен деп, ойландылар+.

30Шахар алабуркасын болды. Аьр тараптан халк топарласып келди. Паулды ыслап Алла уьйининъ каралдысыннан тыска шыгарды. Артыннан ол уьйдинъ эсиклери сол саьатлей киртленди. 31Олар Паулды оьлтиреек болатаганда, буьтин Ерусалимнинъ козгалганы акындагы хабар туьмен басшысына етти. 32Туьмен басшысы сол саьатлей, аскершилерин эм юзбасшыларын алып, козгалганларга асыгып келди. Туьмен басшысы ман аскершилерди коьрген халк Паулды тоьбелегенин койды. 33Сол заман туьмен басшысы, ювыклап келип, Паулды ыслады. Эки шынжыр ман байланъыз деп, буйырык берди. Сонъ: «Ким ди бу аьдем, не этти?» – деп сорады+.

34Козгалганлардынъ бири – бир зат, баска биреви баска зат айтып кышкырыстылар. Туьмен басшысы карвалыстан бир зат та анъламай, туврасын билмей, Паулды беркитпеге[*] аькетпеге буйырды+. 35Паул шапырашта турганда, халк бек басынганнан себеп, аскершилерге оны коьтерип шыгармага керек болды. 36Неге десе артыннан келген коьлем халк: «Ога оьлим!» – деп кышкыратаган эди.

Паул оьзин коршалайды

37Беркитпеге киреектен алдын Паул туьмен басшысына: «Сага бир зат айтпага болаякпа?»

Ол: «Грекше билесинъме? 38Сен муннан бир кесек заман алдын бир козгалыс шыгарып, доьрт мынъ аьдем оьлтируьвшиди шоьлге алып шыккан мысырлы тувылсынъма?» – деди.

39Паул: «Мен Киликиядынъ белгисиз болмаган Тарс шахарынынъ ювыт аьдемимен; сеннен тилеймен, халкка соьйлемеге ызын бер», – деди+. 40Ол ызын бергенде, Паул, шапыраштынъ уьстинде турып, колы ман халкка белги берди эм терен тыныклык туьскенде, еврей тилинде соьйлеп баслады:

22

22^1«Кардашлар эм аталар! Сизге соьле айтаяк акланув соьзимди тынъланъыз», – деди. 2-3Паулдынъ оларга еврей тилинде соьйлегенин эситкенде тагы да бек тынык болды. Паул соьзин бардырып: «Мен ювытпан. Киликиядынъ Тарс шахарында тувдым эм булайда, Ерусалимде, Гамалиелдинъ алдында аталарымызга буйырылган Таураттынъ негизинде тербияланып, толы билим алдым. Буьгуьн сизинъ баьринъиздей, мен де Алла уьшин шалыскан бир киси эдим+. 4Исадынъ йолы ман барганларды оьлгенге дери куваладым, эр кисилер мен хатынларды байлатып тутнакка тасладым+. 5Бас дин куллыкшысы эм буьтин аксакаллар йыйыны айтканларымды бегитпеге болаяклар. Олардан ювыт кардашларымызга язылган хатларды алып, Дамаскка бара эдим. Сонда яшаганларды байлатып, Ерусалимге азапка аькелеек эдим+.

6Мен уьйле вакытларда йолда барып, Дамаскка ювыклаганда, бирден коьктен бир саьвле буьтин тоьгерегиме ярык берди+. 7Ерге йыгылдым. Бир сес: „Шаул! Шаул! Мени не уьшин кувалайсынъ?“ – дегенин эситтим.

8„Кимсинъ, Бийим?“ – дедим.

Ол: „Мен сен кувалаган назаретши Исаман“, – деди. 9Мени мен бирге болганлар сол нурды коьрдилер [эм корктылар], ама мени мен соьйлегеннинъ соьзин анъламадылар.

10„Раббий, не этпеге керекпен?“ – деп сорадым.

Раббий: „Тур, Дамаскка бар, сонда сага не этпеге белгиленгени айтылаяк“, – деди. 11Яркыраган нурдан камаган коьзлерим коьрмегеннен себеп, йолдасларым мени, колымнан ыслап, Дамаскка алып келдилер.

12Дамаскта яшаган баьри ювытлар ишинде оьрметленген, Тауратты туткан, Аллады сыйлаган Ханания деген киси+
13касыма келди: „Шаул, кардаш! Коьзлеринъ ашылсын!“ – деди. Мен сонда ок оны коьрдим.

14Ханания мага: „Аталарымыздынъ Алласы, Онынъ ыхтыярын билер эм, Туврашылды[*] коьрип, авызыннан шыккан сести эситер уьшин, сени сайлаган. 15Коьрип эситкенинъди баьри инсанларга билдирип, Онынъ шааты болаяксынъ+. 16Ал энди, не саклайсынъ? Тур, Раббий атын айтып, сувда шомылдырылып куьналарынънан тазалан“, – деди+.

17-18Мен Ерусалимге кайтканнан сонъ Алла уьйининъ каралдысында дува эткен бир вакытта, эссизленгендей, Раббийди коьрдим. Ол мага: „Тез бол! Ерусалимнен соьле аьле айырыл. Неге десе Мени мен байланыслы шаатлыгынъды кабыл этеек тувыллар“, – деди+.

19„Раббий, – дедим, – меним синагогтан синагогка коьшип, Сага ынанганларды ыслап тоьбелегенимди биледилер. 20Сага шаатлык эткен Степаннынъ каны тоьгилген заманда, мен де сонда тура эдим. Онынъ оьлтирилгенине разы эдим, оны оьлтиретаган аьдемлердинъ абаларын сакладым“+.

21Раббий мага: „Кет, Мен сени узакта болган миллетлерге йиберейим“, – деди».

Паул – Урым аьдеми

22Паулды бу соьзге дейим тынъладылар, ама оннан сонъ: «Мунадайлардан ер юзин тазаламага керек, неге десе ол яшамага тийисли тувыл!» – деп кышкырып басладылар.

23Олар бакырысып, абаларын кагып, авага шанъ ата эдилер. 24Туьмен басшысы Паулга халк не уьшин кышкыратаганын билер уьшин, камышылап сорав алып, беркитпеге аькетпеге буйырды. 25Ама оны арканлар ман байлап баслаганда Паул оьзининъ янында турган юзбасшыга: «Урым аьдемин оьким этпей, ысламага эм камышыламага ызын берилерме?» – деп сорады+.

26Юзбасшы муны эситип, туьмен басшысына барып: «Кара, сен не зат этеятырсынъ? Бу киси – Урым аьдеми!» – деди.

27Оннан сонъ туьмен басшысы Паулдынъ янына келип: «Мага айт, сен Урым аьдемисинъ ме?» – деп сорады.

«Аьше», – деди ол.

28Туьмен басшысы явапка: «Мен урымшылыкты коьп акша берип алдым».

Паул: «Мен урымшы болып тувганман», – деди.

29Оннан сорав алаяк болып турганлар сол саьатлей тайдылар, а туьмен басшысы Паулдынъ урымшы болганын билгенде, оны байлаганы уьшин коркты.

Паул ювыт межлис алдында

30Экинши куьн туьмен басшысы, ювытлар Паулды не уьшин шуьшлегенлерининъ дурысын билеек болып, Паулды тысавлардан босатты. Бас дин куллыкшыларына эм буьтин межлис агзаларына йыйылмага буйырды, Паулды аькелип олардынъ алдына шыгарды.

23

23^1Паул межлиске тигилип карап: «Кардашлар! Бу куьнге дейим Алладынъ алдында тап-таза юрек пен яшадым», – деди+. 2Бас дин куллыкшысы Ханания Паулдынъ касында турганларга онынъ авызына сокпага буйырык берди+. 3Сол заманда Паул ога: «Эй, акланган ирге[*]! Сени Алла согар. Сен олтырып, мага Таурат пан оьким этесинъ, а оьзинъ Тауратты бузып, мени сокпага буйырасынъ», – деди+.

4Тоьгеректе турганлар: «Алладынъ бас дин куллыкшысын корлайсынъма?» – дедилер+.

5Паул: «Кардашлар, бас дин куллыкшысы болганын билмедим. Солай этпеге керек тувыл эдим: „Халкынынъ эш бир аькимин яманлама“ деп, язылган», – деди+.

6Межлис агзаларынынъ бир кесеги садукейлер, баскалары парисейлер болганын анълаган Паул, межлисте булай кышкырды: «Кардашлар, мен парисей улы, парисеймен. Оьлилердинъ тирилеегине ынанганым уьшин мага оьким шыгарылады»+. 7Паулдынъ бу соьзлериннен сонъ парисейлер эм садукейлер эристилер, межлис экиге боьлинди. 8Садукейлер оьлгенлердинъ тирилуьви, маьлеклер эм рух йок дейдилер; парисейлер болса булардынъ баьриси де бар деп айтадылар+.

9Бир уьйкен карвалыс шыкты. Парисей тарабыннан бир неше дин аьлими: «Бу аьдемде эш бир шуьш коьрмеймиз, – дедилер, – ога рух яде маьлек соьйлеген болса, не болады?»+
10Таласув куьшленгенде, туьмен басшысы, Паулды кесек-кесекке боьлерлер деп, коркып, аскершилерине ойга туьсип орталарыннан алып шыгып, оны беркитпеге аькетпеге буйырды.

11Сол кеше Раббий Паулга коьринип: «Йигит бол! Ерусалимде мени уьшин шаатлык эткендей, Урымда да шаатлык этпеге керексинъ», – деди+.

Паулды оьлтиреек боладылар

12Эртеси куьн ювытлар арам ой беркиттилер. Паулды оьлтиргенге дейим ашасак, ишсек Алла язамызды берсин деп, ант эттилер. 13Ант эткенлердинъ саны кырктан артык эди. 14Булар бас дин куллыкшылары ман аксакаллардынъ янына келип: «Биз Паулды оьлтирмей, авызымызга бир туьйир кадер зат салсак, Алла язамызды берсин деп, ант эттик. 15Соьле сиз межлис пен бирге, онынъ исин тагы да тешкеруьвли караякпыз деп, туьмен басшысына коьринип, беркитпеден Паулды аькелмеге тиленъиз. Ол ювыклаганга дейим оны оьлтирмеге аьзирмиз», – дедилер.

16Олардынъ кара ниетлерин Паулдынъ карындасынынъ улы эситти. Ол беркитпеге барды, Паулдынъ касына келип, олардынъ ойларын айтты. 17Паул болса юзбасшыларынынъ бирин шакырып: «Бу йигитти туьмен басшысына аькет, неге десе ога айтаяк соьзи бар», – деди.

18Юзбасшы ясты туьмен басшысына алып келип: «Капалган Паул мени шакырып, бу ясты сизге аькетинъиз деп тиледи; сизге айтаяк соьзи бар экен», – деди.

19Туьмен басшысы ясты колыннан ыслап шетке аькетти: «Мага не зат айтаяксынъ?» – деп сорады.

20Яс: «Ювытлар Паулдынъ исин тагы да тешкеруьвли караяк болып, оны эртен межлис алдына аькелмеге деп, сага тилек салмага токтастылар. 21Ама сен оларды тынълама, неге десе араларыннан кырктан артык аьдеми оны оьлтиргенге дейим ас-сув ишсек Алла язамызды берсин деп, ант эткенлер. Оны йолда анъылыйдылар, буйырыгынъды саклап, аьзир турадылар», – деди.

22Сонъ туьмен басшысы: «Муны мага билдиргенинъди эш биревге де айтпа», – деп, буйырып, ясты йиберди.

Паулды Кесарияга аькетедилер

23Туьмен басшысы эки юзбасшысын шакырып: «Туьннинъ уьшинши саьатинде[*] Кесарияга барсынлар деп, эки юз аскер, етпис атлы эм эки юз суьнъгили аьдем аьзирлетинъиз. 24Феликс тоьреге Паулды сав алып барар уьшин катырлар[*] да табынъыз», – деди+. 25Иштелиги булай болган хат та язды:

26«Клавдий Лисийден оьрметли Феликс тоьреге, салам! 27Ювытлар бу аьдемди ыслап оьлтирмеге туры эдилер. Мен онынъ урымшы болганын билип, аскерлер мен барып, оны тартып алдым+. 28Сонъ, оны не уьшин шуьшлейтаганларын билер мырат пан, ювыт межлисине аькелдим+.

29Онынъ ювыт йорыклары ман байланыста айыпланганын билдим, тек оьлмеге яде капалмага тийисли болган айыбы йок эди+. 30Ювытлардынъ бу аьдемге карсы кара ниет этуьвлери мага белгили болды. Соьйтип мен оны тез арада сизге йибердим эм оны айыплаганларга сени мен соьйлеспеге кенъес бердим. Сав кал»+.

31Аскершилер, оларга буйырылганынша, туьнде Паулды Антипатридага аькелдилер. 32Экинши куьн, атлыларды Паул мен бармага калдырып, аскершилер беркитпеге кайттылар. 33Атлылар Кесарияга келгенде, тоьреге хатты эм Паулды калдырып кеттилер. 34Тоьре хатты окыды, Паулдан кайсы яклардан экенин сорады, Киликиядан экенин билгенинде:+
35«Сени айыплавшылар да келсинлер, сол заманда исинъди тынъларман», – деди де оны Иродтынъ сарайына капамага буйырды.

24

Паулды айыплав

24^1Муннан бес куьннен сонъ бас дин куллыкшысы Ханания аксакаллар эм Тертулл атлы адвокат пан Кесарияга, Паулды айыплав ислерин тоьре алдына салмага деп, келдилер+. 2Паул шакырылып аькелингенде, Тертулл шуьшлев соьзин баслады: «Эй, оьрметли Феликс! Басшылыгынъ ман коьптен бери тынышлыкта яшаймыз. Эткен амалларынъ ман бу миллетке хайырлы туьрленуьвлер болды. 3Ислеринъди аьр заман, аьр ерде уьйкен разылык пан кабыл этемиз. 4Сени коьп кыйнамага суьймеймен; кыска соьзимизди тоьзимлилик пен тынълаганынъды тилеймен.

5Буьтин дуныяда яшаган ювытлар арасында баьле, козгалыс тувдырувшы, назаретши куьптинъ басшысы – Паул деп таныдык+. 6Ол Алла уьйин де арамламага куьрескен, сонынъ уьшин биз оны ысладык [эм бизим йорык ман оьким кеспеге ойладык+. 7Ама туьмен басшысы Лисий келип, Паулды уьйкен куьш пен колымыздан тартып алды. 8Оны шуьшлегенлерге сенинъ алдынъа шыкпага буйырды.] Сорав алсанъ, биз оны шуьшлеген бу затларды оьзинъ билерсинъ». 9Ювытлар да: «Онынъ акында айтылган затлар тувра», – деп, шуьшлевге косылдылар.

Паул Феликс тоьрединъ алдында оьзин аклайды

10Паул, тоьре соьйле деп белги бергенде, булай явап берди: «Сенинъ коьп йыллардан бери бу миллетке аькимлик эткенинъди билгеним уьшин, оьзимнинъ коршалавымды суьйинишли озгараман. 11Оьзинъ де билмеге боларсынъ, мен Ерусалимге табынмага барганымнан бери он эки куьннен коьп болмады. 12Алла уьйининъ каралдысында да, синагогларда да, шахардынъ баска еринде де ким мен болса да эрисуьвимди яде халкты козгавымды коьрмедилер. 13Энди мени айыплаганлары тувра экенин беркиталмайдылар. 14Мен сага ясырмай айтайым, олар дин куьби деп атаган йолды тутып, аталарымыздынъ Алласына кылынаман, Тауратта эм пайхамбарлардынъ китапларында язылганлардынъ баьрисине де ынанаман. 15Аллага сенип, туврашыллардынъ да, туврашыл болмаганлардынъ да тирилееклерине ынанаман. Олар да солай болаягын кабыл этедилер+. 16Сога коьре Мен оьзим де Алла эм аьдемлер алдында аьр заман юрегимди таза тутпага шалысаман+.

17Коьп йыллардан сонъ оьз миллетиме садака эм курманлык этер уьшин келдим+. 18Олар мени, халк пан шав-шув коьтерип тувыл, Алла уьйининъ каралдысында дин аьдетлерге коьре тазаланган аьлде таптылар+. 19Онда Асия элиннен келген бир неше ювыт бар эди. Олардынъ мага карсы бир айтаяклары бар болса, алдынъа шыгып шуьшимди айтпага кереклер. 20Мундагылар да межлис алдында турганымда менде не шуьш тапканларын айтсынлар. 21Олар мени шуьшлемеге болаяк бир зат бар – мен олардынъ арасында турганымда коьтеринки давыс пан айткан, „Оьлилердинъ тирилеегине ынанганым уьшин сиз буьгуьн мага оьким шыгарасыз“ деген соьзим»+.

22(Исадынъ) йолын терен билген Феликс, ислерди баска куьнге коьширип: «Сизинъ исинъизди туьмен басшысы Лисий келгеннен сонъ карарман», – деди. 23Паулды сак болып тутпага, тек ога бираз эркинлик бермеге, йолдасларына да ярдам этуьвлерин тыймаска деп, юзбасшыга буйырык берди.

24Бир неше куьннен сонъ Феликс, ювыт пишеси Друсилла ман келип, Паулды шакыртты эм онынъ Иса Масихке иман этуьви акында соьйлегенлерин тынълады. 25Паул тувралык, оьзин тыюв эм кыямет куьн болаяк оьким акында соьйлеп баслаганда, Феликс коркты: «Соьле кет, заман тапсам, сени баска бир куьн шакыртарман», – деди+. 26Сол ок заманда ол, Паул оьзин куткарув уьшин карын берер деп, даьме этти; сонынъ уьшин оны тез-тез шакыртып, соьйлесип турды.

27Ама эки йылдан сонъ Феликс орнына Поркий Фест келди. Феликс, ювытларга яраяк болып, Паулды тутнакта калдырды.

25

Паул Фест тоьрединъ алдында

25^1Фест тоьрелик этеек ерге еткениннен уьш куьн сонъ Кесариядан Ерусалимге кетти. 2Сол заманда бас дин куллыкшылар эм белгили ювытлар онынъ касына йыйылып, Паулды шуьшледилер; 3Фестке, оларды разы этип, Паулды Ерусалимге шакырт деп тиледилер, неге десе оьзлери оны анъылып, йолда оьлтиреек болдылар+. 4Фест Паулдынъ Кесарияда капалып туратаганын, оьзининъ де сонда тез арадан кетееги акында айта келип: 5«Аранъызда куватлы болганлар мени мен бирге келсинлер; бу аьдемнинъ шуьши бар болса, оны шуьшлесинлер», – деп, явап берди.

6Фест олардынъ янында сегиз-он куьннен коьп калмай, Кесарияга кетти. Эртеси куьн оьким тагына олтырып, Паулды аькелмеге буйырды. 7Паулды аькелгенде, Ерусалимнен келген ювытлар аьр яктан турып, ога карсы бир хыйлы авыр соьзлер айттылар, ама бир зат пан да беркиталмадылар. 8Паул оьзин аклап: «Мен ювыт йорыгына, Алла уьйине, императорга карсы эш бир куьна да этпегенмен», – деди.

9Фест, ювытларга ярамага суьйип, Паулга: «Ерусалимге барып, меним алдымда бу шуьшлевлер уьшин оьким кестирмеге разысынъма?» – деп сорады.

10Паул: «Мен император оькимининъ тагы алдында тураман эм мунда оьким кесилмеге тийисли. Оьзинъ де аьруьв билесинъ – мен ювытларга яман зат этпегенмен+. 11Эгер шуьшли болып, оьлимге тийисли бир зат эткен болсам, оьлимнен кашпага куьреспеймен. Ама ювытлардынъ айыплавы ялган болса, эш биревдинъ де мени оларга бермеге ызыны йок. Мен императордынъ оьким шыгарувын талаплайман», – деди.

12Сонда Фест, кенъесшилери мен соьйлесип: «Оькимди императордан талапладынъ, императорга барарсынъ», – деп яваплады+.

Фест патша Агриппа ман кенъеседи

13Бир неше куьннен сонъ Агриппа патша эм Вереника[*] Фестти кутлав уьшин Кесарияга келдилер. 14Олар сонда бир неше куьнлер турганда, Фест Паулдынъ иси акында патшага айтты: «Мунда Феликс кезуьвиннен бери тутнакта калган бир киси бар. 15Мен Ерусалимде болган шакта ювытлардынъ бас дин куллыкшылары эм аксакаллары алдыма шыгып, ога оьким шыгармага тиледилер.

16Мен: „Аьр бир айыплы айыплавшы ман коьзлеспей, оьзин ога карсы каратылган шуьшлевлерден коршаламага эркинлик алдырмай, аьдемди оьлимге бермеге урымшылардынъ аьдети тувыл“, – деп явапладым. 17Соьйтип, олар мени мен мунда келгенде, узакка созбай, эртеси куьн оьким тагына олтырып, аьдемди аькелмеге буйырдым. 18Айыплавшылар оны курсап алып, мен ойлаган авыр шуьшлевлердинъ бирин де айталмадылар; 19ама олардынъ оьз динлери эм оьлген, а Паулдынъ айтувына коьре сав болган Иса атлы бирев акында, Паул ман эрисуьвлери бар эди+. 20Буларды кайтип сорастыраягымды билмегеннен себеп: „Ерусалимге бармага эм сонда оьким эттирмеге разысынъма?“– деп сорадым. 21Паул болса император онынъ исине караганга дейим мунда сакланмага тиледи, сонынъ уьшин мен оны императорга йибергенге дейим капап тургыстпага буйырдым».

22Агриппа Фестке: «Оьзим де тынълагым келеди бу аьдемди», – деди.

«Эртен тынъларсынъ оны», – деди Фест.

Паул Агриппа патшадынъ алдында

23Экинши куьн Агриппа эм Вереника бопазланып келдилер. Олар ман бирге туьмен басшылары, шахардынъ белгили аьдемлери оьким шыгарылаяк палатага кирдилер. Фесттинъ буйрыгы ман Паул аькелинди. 24Фест: «Агриппа патша эм буьтин бизи мен турган аьдемлер, тынъланъыз! Бу кисиди коьресиз. Ерусалимдеги эм бу ердеги буьтин ювыт халкы касыма келип: „Ол яшамага тийисли тувыл“, – деп кышкырды+. 25Тек ол оьлмеге тийисли болгандай, эш бир зат та этпегенин билдим. Оьзи де императордынъ оьким шыгарувын талаплаганда, императорга йибермеге токтастым+. 26Онынъ акында императорга язгандай белгили бир затым да йок. Сога коьре, онынъ исин караганнан сонъ, мага бир неше зат язбага амал болсын деп, оны алдынъызга, боьтен де Агриппа патша, сенинъ алдынъа аькелдим. 27Менимше, шуьшин ашык этпей, капалганды йиберуьв маьнесиз болады», – деди.

26

26^1Агриппа Паулга: «Сага оьзинъ акында айтпага эркинлик бериледи», – деди.

Сол заманда Паул, колын созып, оьзин аклап соьйлеп баслады:+
2«Агриппа патша! Буьгуьн сенинъ алдынъда ювытлардынъ буьтин шуьшлевлериннен оьзимди аклаягым уьшин оьзимди наьсипли деп санайман. 3Оьзинъ де ювытлардынъ баьри аьдетлери, давалы соравлары ман аьруьв таныс болганынънан себеп, тагы да куванаман. Тилеймен, мени тоьзимли тынъла.

4Меним балалыктан алып Ерусалимде миллетимнинъ ишинде бардырган яшавымды баьри ювытлар биледилер+. 5Мени коьптен бери таныйдылар; суьйселер, динимиздинъ энъ каты куьбининъ – парисейлердинъ – аьдетлерине коьре яшаганыма шаатлык эталадылар+. 6Соьле де мен оьким алдында Алла тарабыннан аталарымызга берилген соьзине уьмит эткеним уьшин тураман. 7Халкымыздынъ он эки ырувы, Аллага кеше-куьндиз кызмет этип турып, сога уьмит этедилер. Мине сол уьмитим уьшин, патша, ювытлар мени айыплайдылар+. 8Неге сиз Алладынъ оьлилерди тирилтеегин „ынанылмас зат“ деп санайсыз+?

9Дурыс, мен де Назаретши Исага карсы коьп затлар этпеге керекпен деп ойладым+. 10Ерусалимде соьйтип эттим: бас дин куллыкшыларыннан эркинлик алып, Аллага багысланган коьп аьдемди тутнакка капаттым. Олар оьлимге берилеек заманда, карсы давыс бердим+. 11Аьр ерде синагогларда оларды коьп кере язалап, оларга (Исады) яманлатпага куьрестим, мардасыз бек ашувланып, аьли баска шахарларга да барып, оларды кувып юрдим+. 12Бир кере сол мырат пан бас дин куллыкшыларынынъ куваты эм ызыны ман Дамаскка бара турганда,+
13мен уьйледе, патша, коьктен бир ярык коьрдим. Ол ярык куьннинъ ярыгыннан да куьшли эди. Ол меним эм йолдасларымнынъ тоьгерегинде яркырады. 14Биз баьримиз де ерге йыгылдык эм еврей тилинде бир давыс мага: „Шаул, Шаул! Не уьшин Мени кувасынъ? Иесининъ шыбыгына тепкен оьгиздей, оьзинъди яралайсынъ“, – дегенин эситтим.

15„Сен ким, Бийим?“ – дедим.

Раббий: „Сен кувып юрген Исаман. 16Ама тур, аякларынъа бас. Сени кызметшим этип, коьргенлеринъе эм де сага ашаяк затларыма шаат этер уьшин, коьриндим. 17-18Сени ювыт халкыннан эм баска миллетлерден куткараякпан. Олар каранъалыктан ярыкка, шайтаннынъ аькимлигиннен Аллага бурылып, куьналарын кеширтсинлер эм Мага ынанув аркалы Аллага багысланганлар арасында ер алсынлар деп, сени олардынъ янына, коьзлерин ашпага йиберемен“, – деди+.

19Соны уьшин, Агриппа патша, мен аспаннан келген коьриниске карсы болмадым. 20Алдын Дамасктагыларды эм Ерусалимдегилерди, сонъ буьтин Юдея элин эм баска миллетлерди тевбе этип Аллага бурылмага, тевбелерине тийисли ислер этпеге шакырдым+. 21Соны уьшин ювытлар мени Алла уьйининъ каралдысында ыслап оьлтирмеге каьрледилер+. 22Ама Алла берген ярдамын алып, мен буьгуьнге дейим яшап тураман, уьйкенге, кишкейге, аьр кимге шаатлык этемен. Соьйлегенлерим – пайхамбарлардынъ эм Мусадынъ болаяк деп билдиргенлериннен баска бир зат тувыл. 23Масих азап шекпеге эм оьлгениннен биринши болып тирилмеге керек деген. Ол ювыт халкына эм баска миллетлерге ярыклыкты билдиреек»+.

24Паул оьзин соьйтип аклайтаганда, Фест кышкырып: «Паул, акылынъды ишкесинъ! Коьп билиминъ сени алжытты!» – деп айтты.

25Паул: «Йок, оьрметли Фест! Берли тувылман, тувра эм акыл соьзлер мен соьйлеймен. 26Патшадынъ бу ислерден хабары бар. Онынъ алдында эркин соьйлеймен. Булардынъ бириси де оннан ясыртын болганына ынанмайман; неге десе бу – тасалыкта исленген ис тувыл. 27Агриппа патша, пайхамбарларга ынанасынъма? Билемен, ынанасынъ», – деди.

28Агриппа: «Сен мени тез арадан масихши[*] этпеге ойлайсынъма?» – деп сорады.

29Паул яваплап: «Тезбе, акырынма Алладан тек сенинъ тувыл, буьгуьн мени тынълавшылардынъ баьрисининъ де, мине бу тысавлардан баска, мендей болувларын тилер эдим», – деди+.

30Паул муны айтканда, патша, тоьре, Вереника эм олар ман бирге олтырганлар орынларыннан турдылар. 31Олар шетке шыгып оьз ара: «Бу киси оьлтирилмеге яде бугавланмага тийисли эш бир зат этпеген», – дедилер+. 32Агриппа Фестке: «Бу аьдем императордынъ оькимин талапламаган болса, босатпага болаяк эди», – деди. [Сога коьре тоьре оны императорга йибермеге токтасты.]+

27

Паул Урым шахарына йолланады

27^1Италияга юзип кетпеге токтасканда, Паулды эм бир неше баска ысланганларды Император аскерши боьлигининъ Юлий атлы юзбасшысына тапшырдылар+. 2Биз Адрамиттен келген бир кемеге олтырдык, Асия элининъ портлары яныннан оьтуьв ниет пен юзип кеттик. Бизи мен Салониктен болган македонияшы Аристарх болды+.

3Экинши куьн Сидонга келип еттик. Юлий Паулга бек танъ турды, досларынынъ янына бармага, олардан ярдам алмага ызын берди. 4Сидоннан тагы денъизге шыктык. Ел карсы эскеннен себеп, Кипрдынъ ык болган ягына келдик. 5Киликия эм Памфилия ягасыннан денъизди кесе оьтип, Ликиядынъ Мира шахарына келип еттик. 6Юзбасшы, Искендериядан келген эм Италияга бараяк бир кеме табып, бизди сонда орынластырды+.

7Коьп куьнлер акырын юздик, бек авырлык пан Книд шахарынынъ янына келдик. Ел тагы барувымызды токтатканлыктан, Салмоне бурныннан оьтип, Крит аралдынъ ык болган ягына келдик. 8Кыйынлык пан Крит яныннан оьтип, Кали Лименес[*] деген ерге келдик. Ласея шахар ога ювык.

9Коьп заман йолда йойдык. Ораза[*] заманы да оьткеннен себеп, денъизде юзуьв де кавыфлы бола бергеннен сонъ, Паул кенъес берип, 10оларга булай деди: «Эрлер! Бу юзуьв тек юкке эм кемеге тувыл, яшавымызга да баьле, уьйкен зарар аькелеегин коьремен». 11Ама юзбасшы Паулдынъ айтканларыннан эсе, кемеди юритуьвшиге эм кеме иесине бек ынанды. 12Порт кысламага онъайлы болмаганнан себеп, кемедегилердинъ коьбиси оннан да денъизге шыкпага, амал болса Финикага етип, онда кыс бойы калмага деп токтастылар. Финика – Криттинъ кубыла-куьнбатар эм керуьв-куьнбатар еллерге карсы орынласкан порт.

Денъизде давыл

13Кубыладан ел эсип баслаганда олар, тилегенимиз болды деп, Критке ювык юзип йолга шыктылар. 14Тез арадан эвракилон деген куьшли ел арал ягыннан карсы коьтерилди+. 15Кеме давылга тутылып, елге карсы баралмаганда, онынъ куьшине бойсынып, суьйрелип кеттик. 16Кавда деген бир кишкей аралдынъ ык янына келип, биз кемединъ кайыгын куьштен ыслап калдык. 17Кайыкты йогары коьтергенлей, кемешилер, арканлар кулланып, кемеди беркиттилер. Сирт колтыктынъ сай ерине туьсермиз деп коркып, елкенин туьсирип, юздилер. 18Давыл бек куьшленген себеп, эртеси куьн кемеден юклерди атып басладылар+. 19Уьшинши куьн оьз колларымыз бан кемединъ керекли затларын да денъизге аттык. 20Неше куьнлер не куьн, не юлдызлар коьринмеди. Давыл да бек куьшли болганга коьре, куткарылувга уьмитимиз энди савлай уьзилди.

21Аьдемлер узак заман ас ишпегеннен себеп, Паул ортага шыгып: «Эрлер! Мени тынълап, Криттен кетпеге керек тувыл эди. Ол заманда бу баьлеге, бу зарарга ушырамас эдик», – деди. – 22«Ама соьле мен сизди кайратланып турмага кенъес беремен; сизден эш биревинъиз де яшавын йойтпаяк, тек кеме аьлек болаяк. 23-24Мен кызмет кылган эм Ога байыр болган Алладынъ бир маьлеги кеше яныма келди: „Коркпа, Паул! Сага императордынъ алдында турмага керек, сени уьшин де Алла сени мен кемеде болганлардынъ баьрисин аяяк“, – деди++. 25Сонынъ уьшин, эрлер, йигерленинъиз, мен Аллага ынанаман, Ол мага калай айткан болса, солай болаяк. 26Биз кайдай болса да бир аралга туьспеге керекпиз»+.

Кемединъ аьлек болувы

27Он доьртинши кеше биз Адрия денъизи мен юзип бараятканда, туьн ортасына ювык саьатте кемешилер бир ерге ювыклаганларын сездилер. 28Денъиздинъ теренлигин оьлшеп, йырма шаржан[*], тагы да бир аз юзгеннен сонъ он бес шаржан экенин билдилер. 29Бир таслы ерге туьсермиз деп коркып, кемединъ арт яныннан доьрт темир[*] тасладылар эм, танъ тез атсын деп, дува эттилер. 30Кемешилер кемеден кашпага деп ойланып, кемединъ кайыгын, темирин алды яныннан таслайтагандай этип, сувга туьсирип басладылар 31Ама Паул юзбасшыга эм аскершилерге: «Эгер олар кемеде калмасалар, кутылалмайсыз», – деди. 32Сол саьатлей аскершилер кайыктынъ арканларын кестилер, кайыкты сувга туьсирдилер.

33Танъ атаяк вакыттынъ алдында Паул баьрисин де ас ишпеге шакырып: «Буьгуьн он доьрт куьн кайгылы бир саклавда эш бир зат ишпей аш калдынъыз. 34Сонынъ уьшин сизге тилек саламан, ас ишинъиз. Бу сизинъ яшавынъызды саклавда керек. Эш бир аьдемнинъ басыннан бир шаш та туьспеек»+. 35Паул сол соьзлерди айтып, оьтпекти алды, баьрисининъ алдында Аллага шуькир этип, оьтпекти боьлип, еп баслады+. 36Баьриси оннан йигерленип, ас иштилер. 37Кемеде баьримиз эки юз етпис алты аьдем эдик. 38Аска тойып, кемеди енъиллетер уьшин бийдайды денъизге таслап басладылар.

39Куьн тувганда, ерди танымадылар, ама кумлы ягасы болган бир колтык эслеп, амал болса кемеди сол ягага суьрмеге токтастылар. 40Темирлерди кесип, денъизде койдылар. Сол ок заманда рульлердинъ арканларын шешип, кемединъ алды янындагы кишкей елкенди елге коьтерип, ягага карап юздилер. 41Кеме бир кум коьтерилисине туьгилип, денъиздинъ сай ерине олтырды. Кемединъ бурны кумга батты, кыймылдамай калды, арт боьлиги де толкынлардынъ куьши мен шашылып баслады.

42Есирлерден бири де юзип кашпасын деп, аскершилер оларды оьлтирмеге ниет эткен эдилер. 43-44Ама Паулды куткармага суьйген юзбасшы, олардынъ сол ниетин токтатты, биринши болып юзип билгенлерге оьзлерин денъизге атып, юзип ягага шыкпага, калганларга да агашларга яде кемединъ баска затларына таянып юзбеге буйырды. Соьйтип баьриси де кутылып, ягага шыктылар+.

28

Паул Малтада

28^1Куткарылганымыздан сонъ сол арал Малта деп аталганын билдик. 2Ерли аьдемлер бизге аьдетте болмаган аьдемшилик коьрсеттилер. Ямгыр явып, сувык болганнан себеп, от яктылар, аьр биримизди конакка алдылар. 3Паул коьп шырпы йыйып отка таслады, сол заманда иссиден кашкан бир увлы йылан шыгып, колына ябысты. 4Ерли аьдемлер, Паулдынъ колына асылган йыланды коьрип, бир бирилерине: «Шексиз, бу киси – аьдем оьлтируьвши. Денъизден кутылган болса да, аьдиллик танъириси оны яшамага коймайды», – дедилер. 5Паул колын силкип, йыланды отка таслады, бир зарар да коьрмеди+. 6Олар Паулдынъ сискенин яде бирден йыгылып оьлгенин саклай эдилер, ама коьп саклап, ога яман бир зат та болмаганын коьрип, ойларын туьрлендирип: «Ол бир танъири экен», – дедилер+.

7Сол ерден узак болмай аралдынъ басшысы Публийдинъ данъыллары орынласкан эди. Ол бизди уьйине алып, уьш куьн йылы конакбайлык коьрсетти. 8Публийдинъ атасы безгек болып, ишиннен даяналмай авырып, ята эди. Паул ога кирип дува этти, колларын уьстине салып, оны савартты+. 9Сонъ Паулга аралдынъ авырыйтаган баска яшавшылары келип савартылып турдылар. 10Аралшылар бизди коьп савгалар ман оьрметледилер, кеме мен кетеятырганда йолга керекли затлар бердилер.

Паулдынъ Урымга келуьви

11Уьш айдан сонъ атын Эгиз Танъирилерден алган, сол аралда кыслаган Искендерия кемеси мен денъизге шыктык+. 12Сиракуза шахарына келип уьш куьн калдык. 13Оннан шыгып Регия шахарына келдик. Эртеси куьн Региядан шыгып, кубыладан эсип баслаган елдинъ ярдамы ман эки куьнде Путеол шахарына еттик. 14Биз сол ерде тапкан (иман) кардашларымыз оьзлеринде бир юма калганымызды тиледилер, сонъ Урым шахарына йоьнедик.

15Урымдагы кардашлар келеегимизди эситип, йолыгаяк мырат пан алдымызга Аппий Базары ман Уьш Конагуьй шахарларга дейим келдилер. Паул, оларды коьргенде, Аллага шуькир этти, коьнъилленди. 16Биз Урымга келгенде [юзбасшы есирлерди аскер басшысына тапшырды, а] Паулга оны саклайтаган аскерши мен бирге оьз алдына яшамага ызын берилди.

Паул Урымда Ийги Хабарды билдиреди

17Уьш куьннен сонъ Паул онда болган белгили ювытларды шакырды да, олар йыйылганда булай деди: «Кардашлар! Халкымызга яде аталарымыздынъ аьдетлерине карсы эш бир зат этпей, мен Ерусалимде туткын болып, урымшылардынъ колына берилгенмен. 18Олар оьким шыгарып, мени босатаяк болдылар, неге десенъ оьлтирилмеге тийисли шуьшим йок+. 19Ювытларды мага карсы болганнан себеп, мен императордынъ оькимин талапламага керек болдым. Бу затты миллетимди шуьшлейим деп этпедим. 20Сол себептен сиз бен коьрисип соьйлесер уьшин сизди шакырганман; неге десе Исраилдинъ уьмит эткени уьшин бу кисен мен байланганман».

21Олар: «Сенинъ акында биз Юдеядан хат алмадык, ювыт кардашларымыздан бирев де келип, сенинъ акында бир зат билдирмеди, бир яман зат айтпады. 22Биз ойларынъды сеннен эситпеге суьемиз, неге десенъ бу дин куьбине карсы аьр ерде соьйлейтаганларын билемиз», – дедилер.

23Куьн белгилеп, коьплер Паул орынласкан уьйге келдилер. Ол эртенъликтен кешке дейим Алла Патшалыгы акында окувын анълатып, шаатлык этти, Иса акында соьзин Мусага буйырылган Тауратка эм пайхамбарларга таянып туьсиндирди+. 24Бирерлер соьзине ынандылар, баскалары ынанмадылар. 25-26Бир бири мен ортак соьз таппай, кетеятырганда Паул тек бу соьзлерди айтты: «Кие Рух Ешая пайхамбардан аталарымызга аьруьв айткан: „Бу халкка барып айт: ‘Эситип эситеексиз, ама анъламаяксыз. Карап караяксыз, ама коьрмеексиз+. 27Неге десенъ бу халктынъ юреклери сезимсиз болган. Олар кулаклары ман кыйын эситедилер, коьзлерин тарс юмганлар. Солай болмаса, коьзлери мен коьрер, кулаклары ман эситер, юреклери мен анълар эм Мага кайтар эдилер, дейди Алла, Мен де оларды савартар эдим’“+.

28Сизге белгили болсын: Алладынъ куткарувы баска миллетлерге йиберилген. Олар кулак салаяклар».

[+
29Паул сол затты айтканда, ювытлар бир бири мен коьп эрисип кеттилер.] 30Паул эки йыл тоьлевли турак уьйде калып, келгенлердинъ баьрисин де кабыл этип алып, 31Алла Патшалыгын билдирип, тыйылмай, Раббий Иса Масих акында уьйкен йигерлик пен уьйретип турды+.

* 1:1-2 Биринши китап: Лукадынъ Ийги Хабары.

* 1:12 Бир шабат куьнлик йол: 1 километрге ювык.

* 2:1 Пентикост: Пасхадан 50 куьн сонъ этилген, эгин орып йыйнав байрамы.

* 2:15 Тогыз саьатлик эртенълик: грекше «куьннинъ уьшинши саьати».

* 2:42 Оьтпек сындырув: иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви.

* 3:1 Тогызыншы саьат – 15:00.

* 3:13 Кулы: яде «Аьвлети».

* 4:27 Май ягылган: бурынгы ювытлар патшалардынъ, дин куллыкшылардынъ басларына май ягып, куллыкка салатаган болганлар.

* 7:20 Эсапсыз бек: яде «Алладынъ алдында».

* 7:44 шаатлык шатыры: бурынгы исраилшилер Аллага табынар уьшин туьзген шатыр.

* 7:51 Суьннетленмеген: Аллага берилмеген.

* 7:52 Туврашыл: Масих (Иса).

* 7:58 Аба: мантия.

* 10:9 Алтыншы саьат: саьат 12:00.

* 12:17 Якуп: Масих Исадынъ иниси Якуп.

* 13:7 Проконсул: область басшысы.

* 13:18 Оларга шоьлде тоьзип турган: бир кесек текстлерде «оларды шоьлде тамакландырган».

* 14:12 Бурынгы греклердинъ ынанганына коьре, Зевс – таьнърилердинъ басшысы, а Эрмес таьнърилердинъ хабаршысы эди.

* 15:20 бутлар: идол.

* 17:1 Салоник: Фессалоника.

* 17:9 Сенимлик акша: залог.

* 17:18 Эпикурейшилер грек философ Эпикурейдинъ (э. а. 341–270) окувын кабыл этедилер. Бу окувга коьре ян кевдедей оьлимли, ер уьстиндеги яшавдан баска яшав йок. Аьдем наьсипти «атараксияда» (ян тынышлыкта) излемеге керек. Стоикашылар болса грек философы Зеноннынъ (э. а. 335–263) окувын кабыл этедилер. Зенонга коьре аьдем наьсиплиликти ялгыз буьтин завыклардан эм кыйынлыклардан эрек турув ман табар.

* 17:19 Ареопаг: Атинада оьким шыгаратаган межлис.

* 18:21 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылады: «Акила ман Прискилла болса Эфесте калдылар».

* 19:9 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылады: «бесинши саьаттен оныншы саьатке дейим» (саьат 11:00 – 16:00).

* 19:19 Бир драхма Паулдынъ заманында ислевшиге тоьленген куьнлик ак эди.

* 19:24 Артемида: греклердинъ хатын танъириси.

* 20:7 Юмадынъ биринши куьнинде: базар куьн.

* 21:23 Ант эткен ювыт, белгили бир заманга ишки ишпей, шашларын да узын этип, оьзин Аллага куллык этпеге бере эди. Белгили заманнынъ ахырында Аллага курман аькелип, шашларын кырктыра эди.

* 21:34 Беркитпе: крепость, кала.

* 22:14 Туврашыл: Масих (Иса).

* 23:3 Акланган ирге: тысы ак, иши кара аьдем.

* 23:23 Туьннинъ уьшинши саьати: саьат 21:00.

* 23:24 Катыр: яртысы ат, яртысы эшек айван.

* 25:13 Вереника: Агриппадынъ карындасы.

* 26:28 Масихши: яде «христиан».

* 27:8 Кали Лименес: яде «Аьруьв Портлар».

* 27:9 Ораза: ювытлардынъ сентябрь айда этетаган, Йом Киппур деген уьйкен байрам куьни.

* 27:28 20 шаржан = 40 метр.

* 27:29 Темир: якорь.

+ 1:1 Лк. 1:3, Мк. 16:19, Лк. 24:51

+ 1:3 Мат. 28:17, Мк. 16:14, Лк. 24:15-49, Яхья 20:19-29, 1Кор. 15:5-7

+ 1:4 Лк. 24:49
+ 1:5 Лк. 3:3,
+ 1:6 Лк. 17:20, Лк. 19:11
+ 1:7 1 Салоникшилер 5:1

+ 1:8 Ислер 8:1, Ислер 8:14, Лк. 24:48-49, Мк. 16:15

+ 1:9 Мк. 16:19
+ 1:10 Мк. 9:3, Яхья 20:12
+ 1:11 Мат. 16:27
+ 1:13 Мат. 10:2-4, Мк. 3:17-18, Лк. 6:14-16

+ 1:14 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 1:16 Лк. 22:47, Лк. 22:37, Лк. 24:44
+ 1:17 Яхья 6:71, Яхья 13:21
+ 1:19 Мат. 27:8
+ 1:22 Лк. 3:3, Лк. 24:48
+ 1:23 Ислер 18:7, Колосшылар 4:11
+ 1:24 Ислер 15:8
+ 1:26 Сулейманнынъ таварыхлары 16:33

+ 2:1 Шыг. 23:16, Шыг. 34:22, Лев. 23:15, Шер. 16:9, Ислер 20:16

+ 2:3 Мат. 3:11

+ 2:4 Ислер 4:31, Ислер 13:52, Лк. 24:49, Ислер 1:4-5

+ 2:11 Ислер 6:5, Ислер 13:43
+ 2:13 1Кор. 14:23
+ 2:19 Мат. 24:30, Лк. 21:11, Ашы. 8:7
+ 2:20 Ашы. 6:12
+ 2:21 Рим. 10:13
+ 2:22 Яхья 3:2
+ 2:23 Лк. 22:22, Лк. 23:33
+ 2:24 Лк. 24:5-6, Рим. 8:11
+ 2:28 Мат. 7:14, Ислер 13:35
+ 2:29 Ислер 13:36

+ 2:33 Мк. 16:19, Ислер 7:55-56, Рим. 8:34, Ювытлар 1:3

+ 2:34 Лк. 20:42-43

+ 2:37 Лк. 3:10, Ислер 16:30

+ 2:38 Мк. 1:4, Ислер 10:48, Лк. 11:13, Ислер 8:15

+ 2:39 Эфесшилер 2:13
+ 2:44 Ислер 4:32-37
+ 3:2 Ислер 14:8
+ 3:6 2Кор. 6:10

+ 3:7 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 9:41

+ 3:8 Ислер 14:10

+ 3:11 Яхья 10:23, Ислер 5:12

+ 3:13 Шыг. 3:6, Яхья 8:54, Яхья 17:1, 2 Петер 1:17, Лк. 23:14, Яхья 19:12

+ 3:14 Лк. 23:18
+ 3:17 Ислер 13:27, 1 Тимотей 1:13
+ 3:21 Лк. 1:69-70, Рим. 1:2
+ 3:22 Шер. 18:15-16, Мат. 17:5, Ислер 7:37
+ 3:23 Лев. 23:29, Шер. 18:19
+ 3:25 Яр. 22:18, Яр. 26:4
+ 4:1 Мат. 22:23, Ислер 23:8
+ 4:3 Лк. 21:12
+ 4:6 Мат. 26:3, Лк. 3:2, Яхья 18:13
+ 4:7 Лк. 20:2
+ 4:8 Мк. 13:11, Ислер 6:10, Ислер 13:9
+ 4:9 Ислер 3:6-8
+ 4:11 Лк. 20:17, 1 Петер 2:7
+ 4:12 Мат. 1:21
+ 4:14 Ислер 3:11
+ 4:19 Ислер 5:29
+ 4:21 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ислер 5:26
+ 4:24 Шыг. 20:11
+ 4:27 Лк. 23:1, Лк. 23:11, Ислер 3:13
+ 4:29 Эфесшилер 6:19
+ 4:31 Ислер 2:4, Ислер 13:52
+ 4:32 Ислер 2:44
+ 4:34 2Кор. 8:14

+ 4:36 Ислер 9:27, Ислер 13:2, Ислер 15:36, Гал. 2:9

+ 5:12 Мк. 16:20, Яхья 10:23, Ислер 3:11

+ 5:15 Мк. 6:55, Ислер 19:11-12

+ 5:17 Ислер 4:1, Ислер 23:8, Мк. 15:10, Ислер 13:45

+ 5:18 Лк. 21:12, Ислер 4:3
+ 5:19 Ислер 12:7-10, Ислер 16:26
+ 5:26 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ислер 4:21
+ 5:27 Мат. 10:17, Мат. 26:59
+ 5:28 Ислер 4:17-18, Мат. 27:25
+ 5:29 Ислер 4:19
+ 5:32 Лк. 24:48, Яхья 15:26
+ 5:33 Ислер 7:54
+ 5:34 Ислер 22:3,
+ 5:37 Сан. 1:2, Лк. 2:2

+ 5:41 Мат. 5:12, 1 Петер 4:13-14, 2Кор. 12:10

+ 6:1 Ислер 9:29

+ 6:3 1 Тимотей 3:8

+ 6:5 Ислер 8:5, Ислер 21:8, Ислер 2:11, Ислер 13:43

+ 6:6 1 Тимотей 4:14, 1 Тимотей 5:22, 2 Тимотей 1:6

+ 6:7 Ислер 12:24, Ислер 19:20
+ 6:10 Ислер 4:8, Лк. 21:15
+ 6:11 Мат. 26:59
+ 6:13 Ислер 21:28
+ 6:14 Мат. 26:61, Яхья 2:19-22, Мат. 5:17
+ 7:2 Яр. 11:31, Яр. 12:4
+ 7:3 Яр. 12:1
+ 7:4 Яр. 11:32

+ 7:5 Яр. 15:3, Яр. 18:10, Яр. 12:7, Яр. 13:15, Яр. 15:18

+ 7:6 Яр. 15:13, Шыг. 12:40

+ 7:7 Яр. 15:14, Шыг. 3:12

+ 7:8 Яр. 17:9-14, Яр. 21:2-4, Яр. 25:26, Яр. 29:31-35, Яр. 30:5-24

+ 7:9 Яр. 37:11, Яр. 37:28, Яр. 39:2
+ 7:10 Яр. 41:37-43
+ 7:12 Яр. 42:1-5
+ 7:13 Яр. 43:1-15, Яр. 45:1-4
+ 7:14 Яр. 45:9-10, Яр. 46:27

+ 7:15 Яр. 46:5, Яр. 46:28, Яр. 49:33, Шыг. 1:6

+ 7:16 Яр. 50:25,
+ 7:17 Шыг. 1:7, Шыг. 1:12
+ 7:18 Шыг. 1:8
+ 7:19 Шыг. 1:10-11, Шыг. 1:16
+ 7:20 Шыг. 2:2-3, Ювытлар 11:23
+ 7:21 Шыг. 2:3-10
+ 7:24 Шыг. 2:11-12
+ 7:28 Шыг. 2:13-14
+ 7:29 Шыг. 2:15, Шыг. 2:22, Шыг. 18:3-5
+ 7:30 Шыг. 3:2
+ 7:32 Шыг. 3:6
+ 7:34 Шыг. 3:5, Шыг. 3:8-10
+ 7:35 Шыг. 2:14
+ 7:36 Шыг. 14:27-31, Шер. 1:3, Шер. 8:2
+ 7:37 Шер. 18:15, Ислер 3:22
+ 7:38 Шыг. 19:3, Шер. 5:27
+ 7:39 Шыг. 16:3, Сан. 11:4-6
+ 7:40 Шыг. 32:1, Шыг. 32:23
+ 7:41 Шыг. 32:4-6,
+ 7:42 Шер. 4:19,
+ 7:44 Шыг. 38:21, Ашы. 15:5, Шыг. 25:40
+ 7:48 Ислер 17:24
+ 7:51 Шыг. 32:9, Шер. 10:16, Шер. 10:16,
+ 7:52 Мат. 23:37
+ 7:53 Шер. 33:2, Гал. 3:19, Ювытлар 2:2
+ 7:54 Ислер 5:33
+ 7:55 Шыг. 24:16, Мк. 16:19

+ 7:56 Мк. 1:10, Мк. 16:19, Ислер 7:56, Ювытлар 1:3

+ 7:58 Лев. 24:14-16, Сан. 15:35-36, Ислер 8:1, Ислер 22:20

+ 7:59 Лк. 23:46
+ 7:60 Лк. 22:41, Лк. 23:34
+ 8:1 Ислер 22:20, Яхья 16:2, Мат. 10:23
+ 8:3 Гал. 1:13, 1Кор. 15:9, Пилипшилер 3:6
+ 8:4 Мк. 4:14, Ислер 11:19
+ 8:5 Ислер 6:5, Ислер 21:8
+ 8:7 Лк. 4:35, Мк. 16:17-18
+ 8:13 Мат. 28:19, Ислер 16:33, Ислер 18:8
+ 8:14 Ислер 1:8
+ 8:15 Ислер 2:38

+ 8:16 Мат. 28:19, Ислер 19:5, Ислер 10:44, Ислер 11:15

+ 8:17 Ислер 9:17, Ислер 19:6
+ 8:22 2 Тимотей 2:25
+ 8:24 Шыг. 8:8
+ 8:25 Яхья 4:39

+ 8:26 Ислер 5:19, Ислер 10:4, Ислер 11:13, Ислер 12:7, Ислер 27:23

+ 8:29 Ислер 10:19
+ 8:31 Рим. 10:14
+ 8:35 Лк. 24:27
+ 9:1 Ислер 8:3, Яхья 16:2
+ 9:3 Ислер 22:6-11, Ислер 26:12-18
+ 9:10 Ислер 22:12, Яр. 22:1
+ 9:11 Ислер 21:39, Ислер 22:3
+ 9:15 Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, 1 Тимотей 2:7,
+ 9:16 Ислер 20:23, 1 Салоникшилер 3:3
+ 9:17 Ислер 8:17, Ислер 19:6
+ 9:19 Гал. 1:17
+ 9:21 Гал. 1:13, Гал. 1:23
+ 9:22 1 Тимотей 1:12, Ислер 18:28
+ 9:23 Ислер 20:3, Ислер 23:30
+ 9:25 2Кор. 11:32-33

+ 9:27 Ислер 4:36, Ислер 13:2, Ислер 15:36, Гал. 2:9, 1Кор. 9:6, Гал. 1:18-19

+ 9:29 Ислер 6:1
+ 9:30 Ислер 11:25
+ 9:34 Ислер 3:6

+ 9:36 Яхья 13:14, 1 Тимотей 2:10, 1 Тимотей 5:10

+ 9:40 Мат. 9:25, Ислер 28:8, Якуп 5:16

+ 9:41 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7

+ 10:2 Мат. 8:10, Лк. 7:4-5
+ 10:3 Ислер 3:1
+ 10:4 Ислер 8:26, Ашы. 8:4
+ 10:6 Ислер 9:43
+ 10:9 Ислер 11:5-14
+ 10:14 Лев. 11:2, Шер. 14:3,

+ 10:15 Мк. 7:15-16, Рим. 14:14, 1 Тимотей 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Ислер 8:29
+ 10:22 Лк. 7:4-5
+ 10:25 Ислер 16:29
+ 10:26 Ашы. 19:10, Ашы. 22:8-9
+ 10:28 Яхья 4:9, Яхья 18:28
+ 10:34 Шер. 10:17, Рим. 2:11, Рим. 10:12
+ 10:35 Рим. 10:12
+ 10:37 Мк. 1:14

+ 10:38 Мат. 3:16, Яхья 1:32-33, Мат. 4:24, Лк. 13:16

+ 10:42 Яхья 5:22, Ислер 17:31, 1 Петер 4:5, 2 Тимотей 4:1

+ 10:43 Лк. 24:27, Рим. 3:21
+ 10:46 Мк. 16:17, 1Кор. 12:10
+ 10:47 Ислер 2:4
+ 10:48 Ислер 2:38
+ 11:2 Ислер 15:1, Гал. 2:12
+ 11:3 Лк. 15:2, Гал. 2:12
+ 11:5 Ислер 10:9-32
+ 11:9 Мк. 7:19, Ислер 10:15
+ 11:12 Ислер 15:9
+ 11:13 Ислер 8:26
+ 11:15 Ислер 10:44
+ 11:16 Ислер 1:5
+ 11:17 Ислер 2:38
+ 11:19 Ислер 8:1
+ 11:22 Ислер 4:36, Ислер 9:27, Ислер 13:1
+ 11:24 Ислер 6:5
+ 11:25 Ислер 9:30
+ 11:27 Ислер 13:1, Ислер 15:32
+ 11:28 Ислер 21:10, Мат. 24:7, Ислер 18:2
+ 12:2 Лк. 5:10, Мк. 10:39
+ 12:3 Шыг. 12:15
+ 12:4 Лк. 22:33
+ 12:5 2Кор. 1:11, Эфесшилер 6:18
+ 12:7 Ислер 8:26, Ислер 16:26
+ 12:10 Ислер 5:19, Ислер 16:26
+ 12:11 2Кор. 1:10

+ 12:12 Ислер 13:5, Ислер 15:37, 1 Петер 5:13, Колосшылар 4:10, 2 Тимотей 4:11, Пилимон 1:24

+ 12:15 Мат. 18:10-11, Ювытлар 1:14

+ 12:17 Ислер 15:13, Ислер 21:18, Якуп 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 12:23 Ашы. 16:9,
+ 12:24 Ислер 6:7, Ислер 19:20
+ 12:25 Ислер 11:29-30, Ислер 12:12

+ 13:1 Ислер 11:27, Ислер 4:36, Ислер 11:22, Лк. 3:1

+ 13:2 Лк. 2:37, Рим. 1:1, Гал. 1:15

+ 13:5 Ислер 12:12, Ислер 15:37, Колосшылар 4:10

+ 13:6 Мат. 7:15
+ 13:9 Ислер 4:8, Ислер 6:10
+ 13:13 Ислер 15:38
+ 13:15 Лк. 8:41, Ислер 18:8
+ 13:17 Шыг. 1:7, Шыг. 12:51
+ 13:18 Шыг. 16:35, Шер. 9:7
+ 13:19 Шер. 7:1,
+ 13:24 Лк. 3:3
+ 13:25 Лк. 3:16, Яхья 1:20, Яхья 1:27
+ 13:27 Ислер 3:17, Лк. 24:26-27
+ 13:28 Лк. 23:23
+ 13:29 Лк. 23:53
+ 13:30 Лк. 24:6
+ 13:31 Ислер 1:3, Лк. 24:48
+ 13:32 Ювытлар 1:5, Ювытлар 5:5
+ 13:34 Рим. 6:9,
+ 13:35 Ислер 2:27
+ 13:36 Ислер 2:29
+ 13:38 Мат. 1:21, 1 Яхъя 2:12

+ 13:39 Рим. 3:20, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рим. 3:28

+ 13:43 Ислер 2:11, Ислер 6:5

+ 13:45 Ислер 5:17

+ 13:46 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19, Мат. 10:11, Мат. 22:8, Ашы. 3:4, Мк. 12:9, Ислер 18:6

+ 13:47 Ислер 26:23
+ 13:50 1 Салоникшилер 2:15
+ 13:51 Мат. 10:14, Мк. 6:11, Лк. 9:5
+ 13:52 Ислер 2:4, Ислер 4:31
+ 14:1 Ислер 13:5
+ 14:3 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19
+ 14:4 Мат. 10:34, Лк. 12:51
+ 14:6 Мат. 10:23
+ 14:8 Ислер 3:2
+ 14:9 Мат. 9:2
+ 14:10 Ислер 3:8
+ 14:11 Ислер 28:6
+ 14:14 Сан. 14:6, Мк. 14:63
+ 14:15 Шыг. 20:11, 1 Салоникшилер 1:9
+ 14:17 Лев. 26:4, Мат. 5:45,
+ 14:19 2Кор. 11:25

+ 14:22 Колосшылар 1:23, Яхья 15:20, 1 Петер 2:21, 1 Петер 5:9, 1 Салоникшилер 3:3, 2 Тимотей 3:12

+ 14:23 Ислер 13:2, Ислер 20:32
+ 14:26 Ислер 13:3
+ 15:1 Лев. 12:3
+ 15:2 Гал. 5:2
+ 15:7 Ислер 10:20
+ 15:8 Ислер 1:24, Ислер 10:44, Ислер 10:47
+ 15:9 Ислер 11:12,
+ 15:10 Гал. 5:1
+ 15:11 Эфесшилер 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7

+ 15:13 Ислер 12:17, Якуп 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 15:20 1Кор. 8:1, 1Кор. 10:19-20, Ашы. 2:14, Лев. 3:17, Лев. 17:14, Шер. 12:23-24

+ 15:22 1 Петер 5:12, 2Кор. 1:19, 2 Салоникшилер 1:1

+ 15:24 Гал. 1:7, Гал. 5:10
+ 15:28 Ислер 15:20
+ 15:32 Ислер 11:27
+ 15:35 Ислер 13:1

+ 15:37 Ислер 12:12, Ислер 13:5, Колосшылар 4:10

+ 15:38 Ислер 13:13

+ 15:40 Ислер 15:32

+ 16:1 Рим. 16:21, 1Кор. 4:17, Пилипшилер 2:19, Колосшылар 1:1, 1 Салоникшилер 3:2, 2 Салоникшилер 1:1, 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2

+ 16:3 1Кор. 9:20, Гал. 2:3
+ 16:4 Ислер 15:28-29
+ 16:5 Ислер 6:7
+ 16:6 Ислер 18:23
+ 16:7 Пилипшилер 1:19
+ 16:8 Ислер 20:5, 2Кор. 2:12, 2 Тимотей 4:13
+ 16:12 Пилипшилер 1:1
+ 16:14 Лк. 24:45
+ 16:15 Ислер 11:14, Ислер 16:33-34
+ 16:18 Мк. 9:38
+ 16:21 Эстер 3:8
+ 16:22 2Кор. 6:4-5, 2Кор. 11:23-25
+ 16:24 1 Салоникшилер 2:2

+ 16:26 Ислер 4:31, Ислер 5:19, Ислер 12:7, Ислер 12:10

+ 16:27 Ислер 12:19
+ 16:29 Ислер 10:25
+ 16:30 Лк. 3:10, Ислер 2:37
+ 16:31 Мк. 16:16, Рим. 10:9
+ 16:33 Ислер 11:14, Ислер 16:15
+ 16:34 Яхья 4:53, Ислер 18:8
+ 16:37 Ислер 22:25
+ 16:39 Мат. 8:34
+ 16:40 Ислер 16:14
+ 17:1 Пилипшилер 4:16
+ 17:2 Ислер 13:5, Ислер 14:1
+ 17:3 Лк. 24:26-27
+ 17:5 1 Салоникшилер 2:14-16
+ 17:7 Лк. 23:2
+ 17:16 2 Петер 2:8
+ 17:19 Мк. 1:27
+ 17:24 Мат. 11:25, Ислер 7:48
+ 17:25 Яр. 2:7,
+ 17:26 Яр. 3:20, Шер. 32:8
+ 17:28 Сан. 16:22,

+ 17:30 1 Петер 1:14, Рим. 3:25-26, Эфесшилер 4:18

+ 17:31 Мат. 12:36, Яхья 5:22, Ислер 10:42, 1 Петер 4:5

+ 18:2 Рим. 16:3, 1Кор. 16:19, 2 Тимотей 4:19, Ислер 11:28

+ 18:4 Ислер 13:5
+ 18:5 1 Салоникшилер 3:6
+ 18:6 Ислер 13:46

+ 18:8 Лк. 8:41, Ислер 13:15, 1Кор. 1:14, Яхья 4:53, Ислер 16:34

+ 18:15 Ислер 23:29

+ 18:18 Ислер 18:2, Рим. 16:1, Сан. 6:5, Сан. 6:9

+ 18:19 Ислер 19:1, Ислер 20:16
+ 18:21 Якуп 4:15
+ 18:23 Ислер 16:6

+ 18:24 Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 3:5, 1Кор. 4:6, 1Кор. 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лк. 3:3, Ислер 19:3
+ 18:26 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19
+ 18:27 1Кор. 16:3, 2Кор. 3:1
+ 18:28 Ислер 9:22
+ 19:1 Ислер 18:21
+ 19:3 Ислер 18:25
+ 19:4 Лк. 3:3, Яхья 1:7
+ 19:5 Мат. 28:19, Ислер 8:16
+ 19:6 Ислер 8:17, Ислер 9:17, Ислер 10:46
+ 19:8 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19
+ 19:12 Ислер 5:15
+ 19:13 Мат. 12:27, Мк. 9:38, Лк. 9:49
+ 19:15 Лк. 4:34, Якуп 2:19
+ 19:18 Мк. 1:5, Якуп 5:16
+ 19:20 Ислер 6:7, Ислер 12:24
+ 19:21 Рим. 15:26, 1Кор. 16:5, Рим. 15:23-24
+ 19:22 Ислер 16:1

+ 19:29 Ислер 19:29, Колосшылар 4:10, Пилимон 1:24

+ 20:1 Ислер 19:21

+ 20:3 Ислер 9:23, Ислер 23:30

+ 20:4 Ислер 19:29, Эфесшилер 6:21, Колосшылар 4:7, 2 Тимотей 4:12, 2 Тимотей 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Ислер 16:8
+ 20:6 Шыг. 12:15, Ислер 12:3
+ 20:7 1Кор. 16:2, Ашы. 1:10

+ 20:16 Шыг. 23:16, Шыг. 34:22, Лев. 23:15, Шер. 16:9, Ислер 2:1

+ 20:18 Ислер 18:19, 1 Салоникшилер 1:5
+ 20:23 Ислер 9:16, Ислер 21:33
+ 20:24 2 Тимотей 4:7
+ 20:26 Шер. 8:19

+ 20:28 Яхья 21:16-17, 1 Петер 5:2, 1 Петер 1:18-19

+ 20:29 Мат. 7:15, Яхья 10:12

+ 20:30 2 Петер 2:1, 2Кор. 11:13, 1 Тимотей 4:1

+ 20:31 Мк. 14:38
+ 20:32 Ислер 14:23, 1 Петер 1:4
+ 20:33 2Кор. 7:2
+ 20:34 Ислер 18:3
+ 20:35 Мат. 10:8
+ 20:36 Ислер 21:5
+ 21:4 Ислер 20:23
+ 21:5 Ислер 20:36
+ 21:8 Ислер 6:5, Ислер 8:5
+ 21:9 Лк. 2:36, Ислер 2:17-18
+ 21:10 Ислер 11:28
+ 21:12 Мат. 16:21-23
+ 21:13 Ислер 20:24, Пилипшилер 2:17
+ 21:18 Ислер 12:17, Якуп 1:1
+ 21:20 Рим. 10:2
+ 21:21 Рим. 2:28-29, 1Кор. 7:19
+ 21:23 Сан. 6:2-5, Сан. 6:13
+ 21:24 Ислер 18:18
+ 21:25 Ислер 15:29
+ 21:26 Сан. 6:9-12
+ 21:28 Ислер 6:13,
+ 21:29 Ислер 20:4
+ 21:33 Ислер 20:23, Ислер 21:11
+ 21:34 Ислер 19:32
+ 21:39 Ислер 9:11, Ислер 22:3

+ 22:3 Ислер 9:11, Ислер 21:39, Ислер 5:34, Пилипшилер 3:6

+ 22:4 Ислер 8:3
+ 22:5 Ислер 9:1-2
+ 22:6 Ислер 9:3-6, Ислер 26:12-18
+ 22:12 Ислер 9:17
+ 22:15 Ислер 9:15
+ 22:16 Ислер 9:18
+ 22:17 Ислер 9:26
+ 22:20 Ислер 7:58
+ 22:25 Ислер 16:37

+ 23:1 1Кор. 4:4, 2Кор. 1:12, 2 Тимотей 1:3, Ювытлар 13:18

+ 23:2 Ислер 24:1,
+ 23:3 Шер. 25:1-2
+ 23:4 Яхья 18:22
+ 23:5 Шыг. 22:28
+ 23:6 Ислер 4:1, Пилипшилер 3:5, 1Кор. 15:13
+ 23:8 Мат. 22:23, Лк. 20:27
+ 23:9 Яхья 12:29
+ 23:11 Ислер 27:23
+ 23:24 Ислер 24:3, Ислер 25:14
+ 23:27 Ислер 21:32-33, Ислер 22:27
+ 23:28 Ислер 22:30
+ 23:29 Ислер 18:15
+ 23:30 Ислер 9:23, Ислер 20:3
+ 23:34 Ислер 21:39
+ 24:1 Ислер 23:2
+ 24:5 Лк. 23:2
+ 24:6 Ислер 21:27-29
+ 24:15 Ашы. 20:6, Ашы. 20:13
+ 24:16 Ислер 23:1, Ювытлар 13:18
+ 24:17 Рим. 15:25-28, 1Кор. 16:1, Гал. 2:10
+ 24:18 Ислер 21:26
+ 24:21 Ислер 23:6
+ 24:25 Ислер 17:32
+ 25:3 Ислер 23:12
+ 25:10 Рим. 13:1
+ 25:12 Ислер 23:11
+ 25:19 Ислер 18:15, Ислер 23:29
+ 25:24 Ислер 22:22
+ 25:25 Лк. 23:14, Ислер 23:29
+ 26:1 Мат. 10:18, Ислер 9:15
+ 26:4 Гал. 1:13
+ 26:5 Ислер 23:6, Пилипшилер 3:5
+ 26:7 Мат. 19:28, Якуп 1:1
+ 26:8 1Кор. 5:12
+ 26:9 Яхья 16:2, 1 Тимотей 1:13
+ 26:10 Ислер 8:3
+ 26:11 Ислер 9:1
+ 26:12 Ислер 9:3-6, Ислер 22:6-11
+ 26:18 Ювытлар 2:14-15
+ 26:20 Ислер 9:20
+ 26:21 Ислер 21:27, Ислер 21:30

+ 26:23 1Кор. 15:20, Колосшылар 1:18, Ашы. 1:5, Ислер 13:47

+ 26:29 Ислер 21:33
+ 26:31 Ислер 23:29
+ 26:32 Ислер 25:12
+ 27:1 Ислер 25:12
+ 27:2 Ислер 19:29
+ 27:6 Ислер 28:11
+ 27:14 Мк. 4:37
+ 27:18 Юнус 1:5
+ 27:23 Ислер 8:26
+ 27:24 Ислер 23:11
+ 27:26 Ислер 28:1
+ 27:34 Лк. 21:18
+ 27:35 Мат. 15:36
+ 27:43 Ислер 27:3
+ 28:5 Мк. 16:18, Лк. 10:19
+ 28:6 Ислер 14:11
+ 28:8 Ислер 9:40, Якуп 5:16
+ 28:11 Ислер 27:6
+ 28:18 Ислер 23:29, Ислер 26:31-32
+ 28:23 Лк. 24:27
+ 28:25 Мат. 15:7
+ 28:27 Мат. 13:15, Мк. 4:12, Яхья 12:40
+ 28:28 Лк. 3:6
+ 28:31 Ислер 4:29, Эфесшилер 6:19

Урымшылар

Урымшылар

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Кирис соьз

ПАУЛДАН УРЫМШЫЛАРГА ХАТ

Янъы Антласувга киргистилген сосы эм баска хатлардынъ коьбисининъ авторы – Масихтинъ элшиси Паул, ювыт аьлими, оьлилерден тирилтилген Масих Оьзи ога келгеннен сонъ, христианлыкты кабыл этип алган парисей.

Урымдагы христиан ямагаты, Паул бу хатты ога язаяктан бир неше йыл алдын, туьзилген. Паул хатты язганга дейим Урымда болмаган, ама ямагат аьдемлерининъ бир нешеви мен таныс эди. Паул хатты Урымга Масихке ынанган Фиба деген кыскаяклы ман Грецияда болганда йиберген болар эди (16:1).

Бу хаттынъ биринши кесегининъ темасы (1–11 бб.) – Алла Иса Масихтинъ акындагы Ийги Хабардынъ куьши аркалы аьдемлердинъ баьрисин куьна уьшин язаланувдан куткарады. Аьдем Ийги Хабарга ынанса, Алла ога кешируьвди эм ярасувды береди, баласы этип, ога Оьзининъ Рухын савгалайды. Таурат (Муса Пайхамбардынъ Йорыгы) бу ийгиликлерди бералмаган, неге десе аьдемлердинъ баьриси Таураттынъ йорыкларына карсы куьна эткенлер. Ювытларга оьзлерининъ асылына эм Тауратка сенмеге керек тувыл. Тек Масихке сенимлик аьр бир аьдемди Алладынъ алдында тазалайды.

Хаттынъ экинши боьлигинде (12:1–15:13) Паул христиан аьдеми калай яшамага тийисли болганын окувшылардынъ эсине туьсиреди: суьювде, властьке бойсынувда, бир бирлерин сыйлавда. Сонъында (15:14–16:27) Паул оьзининъ тез арада Урымга бармага ниет этуьвин язады эм ямагаттынъ аьдемлерине саламын йибереди.

1

1^1Иса Масихтинъ кулы, элшилик кызметке Алла ман шакырылган 2эм Кие Язувларда пайхамбарлары аркалы берилмеге айтылган Ийги Хабарды яймага сайланган Паулдан салам!+

3-4Сол Ийги Хабар Алладынъ Улы Раббийимиз Иса Масих акында. Масихтинъ асылы Даут тукымыннан эди, а Кие Рухы ягыннан оьлилерден тирилуьви мен Алладынъ Улы болганы куьшли кепте беркитилди+.

5Баьри миллетлерден аьдемлерди иманга бойсындырмага деп, мен Масих аркалы эм Онынъ аты уьшин айырым савга этип элшиликти алдым+.

6Иса Масихтинъ шакырган аьдемлерининъ ишине сиз де киресиз.

7Урымда яшайтаган эм Аллага багысланмага шакырылган баьри суьйгенлерине Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын!+

Паулдынъ Урымга келмеге ниети

8Бас деп, Иса Масих аркалы Аллага баьринъиз уьшин шуькир этемен, неге десе иманынъыз акында буьтин дуныяда хабарлайдылар+.

9Сизди дайым да эсимде тургыстканыма бир Алла Оьзи – шаат. Онынъ Улы акында Ийги Хабарды билдиремен, буьтин карувымды берип, кызмет кыламан+.

10Алладынъ ыхтыяры ман ахырында сизге келмеге йолым ашылсын деп, дуваларымда токтамастан тилеймен+.

11Неге десе мен, сиз бен Алла Рухынынъ берген савгасын боьлисип, иманынъызды беркитер уьшин коьриспеге бек аьсиретпен.

12Айтаягым бу: аранъызда болганда мен сизди, сиз де мени, бир биримизди иманымыз бан коьнъиллендирермиз.

13Билгенинъизди суьемен: кардашлар, баска миллетлилер арасында болганындай, сизинъ аранъызда да ислерим берген онъысты йыяр уьшин сизге келмеге коьп кере ниет этип аьзирлендим, ама соьлеге дейим мага тыювлык шыгып турады+.

14Мен греклер эм грек болмаганлар, билимлилер эм яхиллер алдында борышлыман+.

15Соьйтип, мен сизге, Урымда яшаганларга, Ийги Хабарды билдирмеге асыгаман.

16Мен Ийги Хабардан уялмайман, ол – аьр иман эткенге, бас деп ювытларга, оннан сонъ ювыт болмаганларга куткарылув уьшин Алладынъ куьдирети+.

17Неге десе Ийги Хабар Алладынъ аьдемди аклавы басыннан ахырына дери иман аркалы болганын ашады. Кие Язувда язылгандай: «Ким иман аркалы акланса, сол яшаяк»+.

Алладынъ ашувы

18Алла акыйкаттынъ ашылувына залымлыклары ман шырмав эткен аьдемлердинъ алласызлыгына эм яманлыгына карсы коьктен ашувын коьрсетеди+.

19Неге десе Алладынъ акында билмеге керекли затлар оларга ашыкланды, Алла оны Оьзи ашыклады+.

20Дуныя яратылганнан бери Алладынъ коьринмегенлери, оьмирлик куьши эм аллалыгы, Онынъ яратканларыннан анълатылып, ашык коьринеди. Сога коьре оьзлерин акламага амал йок!

21Алла акында биле турып, Ога аллалык сыйын бермедилер эм шуькир этпедилер. Ама бос ойларга коьмилдилер эм анълавсыз юреклерин каранъалык бийледи+.

22Оьзлерин акыллы деп санасалар да акылсыз болып шыктылар+.

23Оьлимсиз Аллага сежде кылаяк орнына, олар оьлимли инсанга, кусларга, доьрт аяклыларга эм йылысатаганларга усаган бутларга табындылар+.

24Соны уьшин Алла, бир бирлерининъ шаркын корлатсынлар деп, оларды юреклерининъ излеген арам ислерине берилмеге таслады.

25Олар Алла акыйкатын ялганлыкка авыстырдылар. Яратканга тувыл, яратылганга табынып кызмет кылдылар. Яратканга дайым да шуькир болсын! Амин.

26Сол себептен Алла оларга уятсыз куьсевлерге бет бердирди: хатынлары табиатта болган айкасувларды табиатта болмаган айкасувларга авыстырдылар+.

27Соьйтип те эр кисилер, хатынлары ман табиатка тийисли болгандай айкасувды таслап, оьз куьсеви мен бир бири мен кызыксындылар. Эр кисилер эр кисилер мен бетсизлик этип, тувра йолдан адасканлары уьшин оьз шаркларына тийисли яза алдылар+.

28Олар Аллады эслеринде тургыстувды пайдалы коьрмегенлери уьшин Алла оларды пайдасыз ойларга берилмеге таслады. Соьйтип, олар ярамаган ислер этедилер.

29Олар туьрли яманлыкларга, огырсызлыкка, сыклыкка, яман ниетке толганлар; дайым куьнлейдилер, оьлтиредилер,

30-31урыска, кылыплылыкка, ашувга берилип, соьз юргистедилер, яладан яла ягадылар, Аллады коьрип болмайдылар, ташанмаган, копар, мактаншак эм огырсызлыкка уста, ата-анага бойсынмаган, ойсыз, сенимсиз, суьювсиз, аявсызлар+.

32Оьзлерин солай юргисткенлер Алла оькими мен оьлимге тийисли экенин биле турып, сол яманлыкларды оьзлери этуьви мен калмай, баскалардынъ этуьвлерине де разы боладылар+.

2

Алладынъ аьдил оькими

2^1Сонынъ уьшин, ким болсанъ да баскаларды шуьшлесенъ, сени акламага амал йок. Сен, оларды шуьшлеп, оьзинъ оьзинъе оьким кесесинъ, неге десе сен, оьким кесуьвши, сол ок затларды этип турасынъ+.

2Биз билемиз: солай эткенлерге Алла оькимининъ еткени тувра.

3Сен соьйтип этетаганларга оьким шыгарган, оьзинъ де соны этип, Алладынъ оькиминнен кашып кутыларман деп ойлайсынъма?

4Билким, сен Онынъ уьйкен танълыгын, сабырлыгын эм тоьзимлигин корлайсынъ. Алладынъ танълыгы сага тевбеге туьспеге амал береегин анъламайсынъма+?

5Тек сен, ийнатынъа куныскан аьдем, тевбеге туьспеге унамайсынъ, соьйтип Алладынъ аьдил оькими ашылаяк ашув куьнине куьналарынънынъ санын оьстиресинъ+.

6Алла аьр кимге эткен исине тийислисин береек:+

7данъкты, сыйды эм оьлимсизликти, тоьзимлик пен ийги ислер этип, излегенлерге оьмирлик яшавды береек;

8оьзлерин суьйгенлерге, акыйкатка бойсынмай, яманлыкка бойсынганларга ашувын эм шамланувын туьсиреек.

9Яманлык эткен аьр бир аьдемге, бириншилей, ювытларга, оннан сонъ ювыт болмаганларга, кайгы эм азап шектиреек+.

10Ама ийгилик этетаганларынынъ баьрисине, бириншилей ювытларга, оннан сонъ ювыт болмаганларга, данък, сый эм тынышлык болаяк+.

11Неге десе Алла аьр кимге бирдей карайды+.

12Тауратты билмей, куьна эткенлер, Тауратты билмеселер де йойылаяклар. Тауратты биле турып, куьна эткенлерге Таурат пан оьким кесилеек+.

13Алладынъ алдында Тауратты тынълайтаганлар тувыл, а Тауратты толтырганлар акланаяклар+.

14Тауратты билмеген баска миллетлилер табиатка бойсынып, Таураттынъ буйырыкларын толтырсалар, Таурат болмаса да олар оьзлери оьзлерине йорык курайдылар.

15Олар Таураттынъ парызлары юреклеринде язылганын коьрсетедилер. Бу затты олардынъ ырызы да шаатлайды: бирер ойлары-пикирлери оларды айыплайды, баскалары коршалайды.

16Мен яятаган Ийги Хабарга коьре, аьдемлердинъ ясыртын ислерине Иса Масих аркалы Алладынъ оьким шыгараяк Куьни соьйтип болаяк.

Ювытлар ман Таурат

17Мине сен, ювытпан деп, Тауратка таянасынъ эм Алла ман мактанасынъ+.

18Алладынъ ыхтыярын билесинъ. Таураттан уьйренип, яманнан яхшыды айырасынъ.

19-20Буьтин билимди эм акыйкатлыкты оьзинде саклаган Тауратты билгенинъ уьшин сен сокырлардынъ йол коьрсетуьвшиси, каранъалыктагылар уьшин ярык, акылсызларга тербиялавшы, балаларга окытувшы болганынъа ынанасынъ+.

21Сен баскаларды уьйретесинъ, а оьзинъди неге уьйретпейсинъ? «Урлама», – деп, уваз айтып, оьзинъ урлайсынъма+?

22«Зиналык этпе», – деп айтып, оьзинъ зиналык этесинъме? Бутлардан шийкенесинъ, а оьзинъ табынув уьйлерди тонайсынъма+?

23Таурат пан мактанасынъ, а оьзинъ Тауратты бузув ман Аллады корлайсынъ.

24Неге десе Кие Язувда: «Сиз уьшин Алладынъ аты баска миллетлилер арасында яманланады», – деп айтылган.

25Тауратты толтырсанъ, суьннетли болганынъ пайда берер. Эгер дейим Тауратты бузсанъ, суьннетинъ яравсыз болар+.

26Ама суьннетсиз аьдем Таураттынъ буйырыкларын ысласа, Алла оны суьннетли деп санамаспа+?

27Сен Кие Язувларга эм суьннетке ие бола турып, Тауратты бузсанъ, бабага олтырмаган, ама Тауратты ыслаган аьдем сага оьким шыгармаспа+?

28Неге десе тысыннан ювыт болып коьринген шынты ювыт тувыл эм тысыннан, кевдесинде белгиленген суьннетлев шынты суьннет тувыл+.

29Йок! Шынты ювыт – ишиннен ювыт болган эм де юреги суьннетленген. Бу зат – язувлардынъ тувыл, а Алла Рухынынъ иси. Ога мактав аьдемлерден тувыл – Алладан+.

3

3^1Аьше, ювытлардынъ не артыклыгы бар ды? Суьннетленуьвдинъ де не пайдасы бар+?

2Аьр не заттан да бар. Энъ алды ман Алла Оьзининъ соьзлерин оларга аманат этти+.

3Аьше, ювытлардынъ бир кесеклери Ога алал болмасалар ша? Олардынъ сенимсизликлери Алладынъ да сенимсиз болганын коьрсетерме+?

4Элбетте, коьрсетпес! Эгер дейим «баьри аьдемлер де алдавшы» болсалар да Алла Оьзининъ соьзине берк. Кие Язувда айтылганша:

«Солай этип, соьзлеринъде дайым туврашыл болаяксынъ,
оьким этуьвде, енъуьвши болып шыгаяксынъ».

5А эгер дейим терислигимиз Алладынъ аьдиллигин тагы да бек ашыклай болса, не айтайык? Билким, Алла сол кадер ашувын бизге карата болса, Ол териспе экен? Мен аьр бир аьдемге йорыклы болган соравды берейим.

6Элбетте, йок! Солай болса, Алла дуныяга оьким калай шыгарар эди?

7Меним оьтиригим аркалы Алладынъ акыйкатты айтканы оннан да ашык коьринип, Онынъ данъкы тагы да бек уьйкен болса ша? Сол заманда мага куьналы деп оьким кеспеге болама+?

8Аьше, соьйтип болганда, ийгилик болдырар уьшин яманлык этеекпе? Буьйтип мени яманлайтаганлар айтадылар. Сол затка мен уьйретемен деп ялган соьзлерди айтадылар. Алла аьдил болып оларга оьким кесеек+.

9-10Аьше, биз, ювытлар, яхшырак аьдемлермизбе? Элбетте йок! Мен алдын коьрсеткенше, ювытлар да, ювыт болмаганлар да – баьриси де куьна ман бийленеди. Кие Язувда айтылгандай:

«Бир аьдем де туврашыл тувыл+.

11Туврады анълаган йок,
бирев де Аллады излемейди.

12Баьриси де Аллага артларын бердилер, яравсыз болдылар.

Бирев де ийгилик этпейди,
бир аьдем де.

13Олардынъ тамаклары – ашык сарытабак,
тиллери мен алдайдылар.

Эринлеринде йыланнынъ увы бар.

14Авызлары каргыска эм ашувга толган.

15Кан тоьгуьвге аяклары бек шабадылар.

16Каерге де барсалар, ызларында опырав эм баьле калдырадылар,

17а тынышлык йолды билмейдилер+.

18Алладан коркув акылларына келмейди».

19Биз билемиз: Тауратта айтылган баьри зат та Тауратка сенгенлерге айтылады, соьйтип, бирев де оьзин аклар мырат пан авызын ашпас эм буьтин дуныя Алла алдында яваплы болар.

20Неге десе бир аьдем де Тауратты толтырувы ман Алладынъ алдында акланмаяк. Тек Таурат аркалы куьна не болганын анълаймыз+.

Иман ман акланув

21Ама энди Алла Таураттан айырым аклав йолын ашыклады. Бу затты Таурат та, пайхамбарлар да шаатлык этедилер+.

22-23Алла аьдемлерди Иса Масихке сыйынган иманлары ман аклар. Муны иман эткен аьр ким уьшин этер, биревди де айырмас. Тек аьр ким де куьналы болды эм Алладынъ данъкыннан куры калды+.

24Олар, куткарылувды Иса Масих аркалы алып, Алладынъ шапагаты ман тоьлевсиз акланадылар+.

25Алла Исады, тоьгилген канына сенуьвимиз бен куьналарымызды кеширтеек курманлык болмага деп, белгиледи. Соьйтип, Алла аьдиллигин коьрсетти, неге десе тоьзимлик эте турып, алдынгы заманларда этилген куьналарды язасыз кеширди+.

26Соны ман Ол аьлиги заманда аьдиллигин коьрсетти. Оьзи аьдил болып калады эм Иса Масихке иман эткенлерди аклайды.

27Аьше, энди биз не зат пан оьктемсимеге болармыз? Эш бир зат пан да! Кайсы йорыкка таянамыз? Тауратты толтырувгама? Йок, иман йорыгына таянамыз+.

28Неге десе аьдем Тауратты толтырувы ман тувыл да, иманы ман акланар деп, беркитемиз+.

29Алла ша? Ол тек ювытлардынъ Алласы ма? Яде баска миллетлердики де ме? Элбетте, Ол – баска миллетлердинъ де Алласы+.

30Алла – бир, Ол иманлы суьннетлиди де, иманлы суьннетсизди де аклайды+.

31Сол заманда иманлы болувымыз бан Тауратты йокка шыгарамызба? Эш болмас! Оны койып, биз Тауратты бегитемиз+.

4

Ибрагим пайхамбардынъ иманы

4^1Аьше, сол заманда биз, ювытлар, халкымыздынъ ата-бабасы Ибрагим акында не айтпага керекпиз? Ол не сынаган?

2Оьзининъ эткен затлары уьшин акланган эсе, онынъ мактанмага акы болар эди. Ама Алладынъ алдында мактанып болмас эди.

3Кие Язув не дейди? «Ибрагим Аллага ынанды, Алла да ынанганын туврашылыкка санады»+.

4Ислегенге тоьлев акша – савга тувыл, а ога тийисли ак.

5А эгер аьдем, эткен бир затына да таянмай, оны – туврашыл болмаганды аклайтаган Аллага иманлы болса, Алла онынъ иманын туврашылыкка санар+.

6Боьтен де Алла, онынъ эткен бир затына да карамаганлай, аклаган инсаннынъ наьсиби акында Даут булай айтады:

7«Кимлердинъ куьналары кеширилген эм шуьшлери мутылган – солар наьсиплилер.

8Кимге Раббий куьнасын эсапка алмаса, сол инсан наьсипли»+.

9А сол наьсип тек суьннетленгенлер уьшин ме яде суьннетленмегенлер уьшин ме? Биз: «Ибрагимнинъ иманы туврашылыкка саналды», – деп айтамыз+.

10Бу зат кашан болган? Ол суьннетленеектен алдын ма яде суьннетленгеннен сонъ ма? Бу зат болганда, ол суьннетли тувыл, а суьннетсиз эди!

11Ибрагим, суьннетленмеген заманда болган иманы ман акланганын коьрсеткен мухыр деп, суьннет белгисин кабыл этти. Соьйтип, Ибрагим, суьннетли болмасалар да, Аллага иман эткенлердинъ баьрисининъ атасы болды эм олардынъ да иманы туврашылыкка саналды+.

12Атамыз Ибрагим суьннетлилердинъ де атасы болды. Бу суьннетлилер тек бабага олтырылып калмай, Ибрагим суьннетленмей турган замандагы иманынынъ ызыннан барадылар.

13Алладынъ Ибрагимге эм онынъ тукымына дуныядынъ иелери болаяксынъыз деген ваьдеси Таурат талапларын толтырганы уьшин тувыл, а иманы ман акланганы уьшин берилген эди+.

14Эгер Тауратка сенгенлер дуныядынъ иеси болаяк болсалар, иман бос эм ваьде куьшсиз болаяк эди+.

15Неге десе Таурат йорыгы бузылса, Алладынъ ашувланувына йол ашылар. Ама йорык болмаган ерде, йорыкты бузув да йок+.

16Эне соны уьшин бу ваьде, Алладынъ шапагатына таянар эм Ибрагимнинъ тувдыкларынынъ баьриси уьшин беркитилер деп, иманга негизленген. Ибрагимнинъ тувдыклары тек Тауратка сенгенлер тувыл, Ибрагимдей, иманлы болганлар+.

17Кие Язувда: «Мен сени коьплеген миллетлердинъ атасы эткенмен», – деп айтылгандай, Ибрагим, оьзи ынанган Алладынъ – оьлилерди тирилтуьвши, болмаган затты буйырыгы ман бар этуьвши Алладынъ – алдында бизим баьримизге де ата+.

18Эш бир уьмити болмаган заманда да Ибрагим уьмит пен иман этти, Алладынъ: «Тувдыкларынъ сансыз коьп болаяк», – деген соьзлерине сенип, коьплеген халклардынъ атасы болды+.

19Ол юз ясына ювыкласа да, шаркы оьлидикиндей болганын да, пишеси Сарадынъ да карны кысыр болганын анъласа да, иманын карувсызландырмады+.

20Ол имансызлык этпеди, Алладынъ ваьдесине шекленмеди. Аллады данъклады эм иманы оннан да берк болды.

21Алладынъ ваьде эткенин толтырмага куьши болганына толы сенип турды.

22Эне соны уьшин «иманы туврашылыкка саналды»+.

23Кие Язувда «туврашылыкка саналды» деген соьзлер тек Ибрагим уьшин тувыл, бизим уьшин де язылды.

24Неге десе Раббийимиз Исады оьлилерден тирилткен Аллага иман эткенимиз де туврашылыкка саналаяк+.

25Иса куьналарымыз уьшин оьлимге берилди эм Алладан акланувымызды алар уьшин оьлилерден тирилтилди+.

5

Алла ман ярасув

5^1Соьйтип, иманымыз бан акланганымыз уьшин Раббийимиз Иса Масих аркалы Алла ман ярасувлыгымыз бар болды+.

2Масих аркалы да Алладынъ шапагатына иман йолы ман етпеге амал берилди. Сол шапагатта яшаймыз эм Алла данъкына ортакшылык этеекпиз деген уьмитимизге суьйинемиз+.

3-4Тек оны ман тувыл. Биз шегетаган кыйынлыкларымызга да суьйинемиз. Неге десе билемиз: кыйынлыктан тоьзимлик, тоьзимликтен сынавлылык, сынавлылыктан уьмит тувады+.

5Уьмит бир заманда да бос тувмайды, неге десе Алла бизге берген Кие Рухы аркалы Оьзининъ суьйимин юреклеримизге мол явдырады+.

6Неге десе, биз аьли де амалсыз болып турганлай, Алла белгилеген вакытта Масих биз, алласызлар, уьшин оьлди.

7Ким болса да бирев туврашыл инсан уьшин янын берерме экен? Ийги аьдем уьшин, билким, бирев оьлимге барып та олтырар.

8Ама Алла бизге Оьзининъ суьйимин биз аьли де куьналы болган заманда Масихтинъ биз уьшин оьлгени мен коьрсеткен эди+.

9Биз энди Масихтинъ тоьгилген каны ман акланганмыз. Сога коьре, шексиз де, Масих аркалы Алладынъ ашувыннан да куткарылаякпыз+.

10Биз Алладынъ явлары бола турганлай, Улынынъ оьлими аркалы Оны ман ярастык. Сога коьре, энди ярасканнан сонъ, шексиз де, Улынынъ яшавы аркалы куткарылаякпыз+.

11Ама бу да тамамы тувыл. Биз Алладынъ Раббийимиз Иса Масих аркалы эткенине суьйинемиз, Ол аркалы энди Алла ман ярасканмыз.

Адам пайхамбар ман Масих Иса

12Соьйтип, куьна дуныяга тек бир аьдем (Адам пайхамбар) аркалы кирди, оьлим де – куьна аркалы. Соны ман оьлим баьри аьдемлерге коьшти, неге десе баьриси де куьналы болдылар+.

13Таурат йорыгы берилмей, дуныяда куьна бар эди. Ама йорык болмаган ерде, куьна эсапка алынмайды+.

14Ога карамай, Адам пайхамбардан Мусага дейим оьлим Адамнынъ шуьшиндей куьнага кирмегенлердинъ уьстинде де аькимлик суьрди. Адам – Келеек Инсаннынъ[*] келбети+. 15Ама Адамнынъ терислиги Алладынъ шапагат савгасы ман тенъ тувыл. Бир аьдемнинъ терислиги себепли коьплеген инсан оьлди. Сога коьре, Алладынъ шапагаты эм бир Аьдемнинъ, Иса Масихтинъ, шапагаты ман берген савгасы, шексиз де, коьплеген инсанга артыгы ман етти+.

16Алладынъ савгасы сол бир аьдемнинъ эткен куьнасы ман тенъ тувыл. Сынъар бир шуьши болганга шуьшлев оьким шыгарылды, ама коьплеген терисликлер этилгеннен сонъ Алладынъ берген шапагат савгасы акланув аькеледи.

17Бир кисидинъ терислиги себепли оьлим сол бир киси аркалы аькимлик суьрген. Сога коьре Алладынъ мол шапагатын эм акланув савгасын алганлар, шексиз де, бир Аьдем, Иса Масих, аркалы яшав табып, патшалык суьрееклер+.

18Суьйткенде, бир кисидинъ терислиги калай баьри аьдемлерге оьким аькелген болса, соьйтип те бир кисидинъ туврашылыгы баьри аьдемлерди аклап, оларга яшав аькелеек+.

19Неге десе бир аьдемнинъ бойсынмавы аркалы коьплегенлер калай куьналы этилген болса, соьйтип те бир аьдемнинъ бойсынувы аркалы коьплер акланаяклар+.

20Таурат терисликти оьстирер уьшин артында келди. Ама куьна оьскен ерде Алладынъ шапагаты оннан да коьп оьсти+.

21Суьйткенде, куьна оьлим аркалы калай аькимлик суьрген болса, солай да Алладынъ шапагаты, Раббийимиз Иса Масих аркалы акланув эм оьмирлик яшав аькелип, аькимлик суьреек+.

6

6^1Энди сонъы не? Алдынгындай куьна ишинде, Алладынъ шапагаты артык болсын деп, яшармызба?

2Эш болмаяк! Биз куьна этуьв ягыннан оьлгенмиз. Эндиден арбатын куьна ишинде яшап болармызба+?

3Баьримиз де, Иса Масих пен косылар уьшин сувда шомылдырылып тазаланганлар, Онынъ оьлимин пайласканымызды билмейсизбе?

4Сога коьре сувда шомылдырылып тазаланувымыз бан биз, оьлип, Оны ман бирге коьмилгенмиз. Масих Атадынъ данъклы куьдирети мен оьлилерден тирилгендей, биз де солай янъы яшав йолында юрер уьшин сувда шомылдырылып тазаланганмыз+.

5Эгер дейим биз, Масих оьлгениндей оьлип, Оны ман косылган болсак, соьйтип те, Масих тирилгениндей тирилип, Оны ман косылаякпыз+.

6Билемиз, энди куьнадынъ куллары болмаяк деп, шаркымызда куьнадынъ куьши курытылар уьшин алдынгы аьдемлигимиз Масих пен бирге кашта оьлтирилди+.

7-8Оьлген аьдем куьнадан эркин этилген. Ынанамыз, эгер дейим биз Масих пен бирге оьлген болсак, соьйтип те Оны ман бирге яшаякпыз++.

9Билемиз, Масих оьлилерден тирилтилген, энди оьлмеек, оьлим энди Ога аькимлик суьрмеек+.

10Ол оьлими мен куьнады енъер уьшин сынъар бир кере оьлди. Энди яшавы ман Аллады сыйлар уьшин яшайды+.

11Сиз де соьйтип, Масих Иса ман косылып, оьзинъизди куьна уьшин оьли, Алла уьшин сав деп, сананъыз.

12Сога коьре сизинъ оьлеек шаркынъызда куьна аькимлик суьрмесин, сизди шаркынъыздынъ куьсевлерине бойсындырмасын.

13Шаркынъыздынъ бир муьшесин де, яманлык алаты этип, куьнага берип турманъыз. Онынъ орнына, оьлилерден тирилгенлердей, оьзинъизди Аллага беринъиз, шаркынъыздынъ муьшелери Аллага туврашылык алаты болсын+.

14Куьна сизге аькимлик суьрмесин, неге десе сиз Таураттынъ тувыл, а Алла шапагатынынъ аькимлигиндесинъиз.

Туврашылыктынъ кулы болув

15Аьше, не? Таураттынъ тувыл, Алла шапагатынынъ аькимлигинде болганымыз уьшин куьна этип тураякпа? Эш бир заманда да!

16Билмейсизбе, кимге бойсынып, оьзинъизди ыргатлыкка берсенъиз, сиз бойсынган аьдеминъиздинъ кулы боласынъыз: сиз яде куьнадынъ кулы болып оьлерсинъиз, яде Аллага бойсынувшы кул болып акланарсынъыз+.

17Бир заманларда сиз куьнадынъ кулы эдинъиз, ама Аллага шуькир, сизге берилген буьтин окувга алал юректен бойсындынъыз.

18Сиз, куьнадан босатылып, туврашылыктынъ куллары болдынъыз+.

19Инсан кылыгынъыз карувсыз болганы уьшин аьдемлердинъ куьнде кулланатаган тилинде анълатаман. Бир заманларда шаркынъыздынъ муьшелерин яман мырат пан арамлыкка эм яманлыкка калай берген болсанъыз, солай ок муьшелеринъизди туврашылыкка кул этип берип, энди оьзинъизди Аллага багысланъыз.

20Сиз куьнадынъ куллары болган заманда туврашыл болмага кереклиликтен эркин эдинъиз.

21Сиз энди уялган затларды эткенинъизден сол заманда кайдай пайда алгансыз? Сол затлардынъ сонъы – оьлим!

22А энди сиз куьнадан босатылып, Алладынъ куллары болдынъыз. Соннан пайда алып, оьзинъизди Аллага багыслайсыз, сонъы да – оьмирлик яшав+.

23Куьнадынъ тоьлеви – оьлим, а Алладынъ савгасы – Раббийимиз Иса Масих аркалы оьмирлик яшав+.

7

Таурат йорыгыннан эркин болув

7^1Кардашлар, билмейсинъизбе (муны Тауратты билгенлерге айтаман) Таурат йорыгы тек аьдем сав заманда ога аькимлик суьреди.

2Мысалыга, байга барган пише байы сав заманда ога йорык пан байланады. Тек байы оьлсе, пише оны байына байлаган йорыктан эркин болады+.

3Ама байы сав бола турып, пише баска эрге байыр болса, зина эткенге саналады. Тек байы оьлсе, пише Таураттан эркин болады. Сол заманда баска байга барса да пише алаллыкты бузбайды+.

4Соьйтип, кардашларым, сиз де, Масихтинъ шаркы аркалы оьлип, Таураттан эркин болдынъыз. Соны ман баскага, оьлилерден тирилтилген Масихке, байырландынъыз. Бу да, биз Аллага пайдалы куллык этеек деп, болды+.

5Биз инсан кылыгымызга берилип яшаган заманда, Таурат уянткан куьналы куьсевлер шаркымыздынъ муьшелеринде аьрекет этип турды, онынъ да сонъы оьлим эди.

6Ама биз, оьлип, бизди есирде ыслаган Таураттан энди эркин болдык. Соьйтип, биз Аллага, алдынгыдай Тауратта язылганга ызламай, Алла Рухы берген янъы яшавга ызлап, кызмет кыламыз+.

7Не зат айтпага боламыз? Таурат та, куьна да тенъ болама, аьше? Эш болмаяк! Таурат болмаса мен куьнадынъ не зат болганын билмеек эдим. Эгер дейим Таурат: «Сукланма», – деп, айтпаган болса, мен сукланувдынъ не болганын билмес эдим+.

8Куьна, сол парызды оьз ис алаты этип, менде аьр туьрли сукланув тувдырды. Таураттынъ тысында куьна, оьлидей, куьшсиз+.

9-10Мен Тауратты билмей яшаган заманым болган; ама сол парыз эсиме келгенлей, куьна янланды, а мен оьлдим. Яшав аькелмеге талапланган парыз мага оьлим аькелип шыкты+.

11Куьна, сол парызды оьзининъ ис алаты этип, мени алдады эм онынъ ярдамы ман оьлтирди.

12Соны ман Таурат – кие, онынъ парызлары да кие, аьдил эм ийги+.

13Суьйткенде, ийги болган зат мага оьлим алып келдиме? Эш болмаяк! Оны куьна этти эм солай этип оьзининъ шынты сыпатын коьрсетти. Куьна, сол ийги затты кулланып, мага оьлим аькелди. Соьйтип, сол парыз аркалы куьнадынъ калай яман зат болганы тагы да бек ашыкланады.

14Биз билемиз, Таурат – Алла Рухыннан. А мен – куьнага кулдай сатылган аьдетли инсан.

15Мен оьзим оьзимнинъ не эткенимди анъламайман. Этпеге суьйген затымды этпеймен, коьрип болмаганымды этемен+.

16Этпеге суьймегенимди эткенде, Таураттынъ туьзлигин кабыл эткенимди коьрсетемен+.

17Туврасы ман, сол затты энди мен тувыл, менде яшаган куьна этеди.

18Билемен, менде, туьзин айтсам, инсан кылыгымда, ийгилик йок. Яхшылык этпеге коьнъилим бар, тек шынтылай этпеге куьшим йок+.

19Ийгиликти, этпеге суьйсем де, этпеймен, а яманлыкты, этпеге суьймесем де, этемен+.

20Эгер дейим этпеге суьймегенимди эте болсам, оны энди мен этпеймен, меним ишимде яшаган куьна этеди.

21Соннан бу йорыкты шыгараман: яхшылык этпеге суьйсем де алдымда аьр заман яманлык турады.

22Ишимдеги аьдем десем Алладынъ йорыгына суьйинеди.

23Ама шаркымнынъ муьшелеринде бир баска йорыкты коьремен. Сол йорык акылым унаган йорыкка карсы шыгады эм мени муьшелериме куьна эттируьвши йорыктынъ есири этеди+.

24Мен наьсипсиз аьдеммен! Сосы оьлим юргисткен шаркымнан мени ким куткарар?

25Аллага шуькир, Раббийимиз Иса Масих аркалы (куткарыламан). Соьйтип, мен оьзим Алладынъ йорыгына тек акылым ман, инсан кылыгым ман куьна эттируьвши йорыкка куллык этемен.

8

Алладынъ яшав беруьвши Рухы

8^1Сога коьре Иса Масихке байыр болганларга[*] энди бир туьрли оьким йок.

2Неге десе Иса Масих аркалы яшав беретаган Рухтынъ йорыгы сени куьна эм оьлим аькелген Таураттан босатты+.

3Таурат инсан кылыгымыз бан куьшсиз болганыннан бажаралмаганды, Алла бажарды: Оьзининъ Улына куьналы инсан шаркындай шарк берди, Оны куьна уьшин курман болмага йиберип, инсан кылыгында аьрекетлейтаган куьна уьшин оьким шыгарды+.

4Биз Таураттынъ аьдил талапларын толтырар уьшин, Ол солай этти. Неге десе биз инсан кылыгымызга бойсынмай, Алла Рухына бойсынып, яшаймыз+.

5Ким инсан кылыгына бойсынса, сол инсан кылыгынынъ суьйген затларын ойлайды. Ким Алла Рухына бойсынса, сол Рухтынъ суьйген затларын ойлайды+.

6Тек инсан кылыгынынъ суьйгенин ойласанъ, оьлерсинъ, а Алла Рухынынъ суьйгенин ойласанъ, яшав эм тынышлык табарсынъ.

7Неге десе оьзининъ инсан кылыгынынъ суьйгенин ойлаган аьдем – Аллага яв: ол Алладынъ йорыгына бойсынмайды эм бойсынып та болмайды+.

8Инсан кылыгынынъ аькимлигинде болганлар Аллады разы этип болмайдылар.

9Тек, Алладынъ Рухы ишинъизде яшайтаган болса, сиз инсан кылыгынъыздынъ тувыл, сол Рухтынъ аькимлигиндесиз. Кимде Масихтинъ Рухы йок болса, сол Оныкы тувыл+.

10Ама Масих сизде болса, шаркынъыз куьна амалтын оьлген болса да, рухынъыз Алладынъ алдында акланганынъыз уьшин яшайды.

11Эгер дейим Масихти оьлилерден тирилткен Алладынъ Рухы сизде яшайтаган болса, Сол, Масихти оьлилерден тирилткен, ишинъизде яшайтаган Оьзининъ Рухы ман сизинъ оьлеек шаркынъызга яшав береек+.

12Соьйтип, кардашлар, борышымыз бар, тек инсан кылыгымызга тувыл. Ога бойсынып яшав керекли болмайды.

13Неге десе инсан кылыгынъызга бойсынып яшасанъыз, оьлеексинъиз. Ама Алла Рухы ман шаркынъыздынъ куьналы ислерин оьлтирсенъиз, яшаяксынъыз+.

14Кимлер Алладынъ Рухы ман юргистилселер, солар – Алладынъ уллары+.

15Сиз алган Рух тагы да сизди коркувда яшамага кыстаган ыргатлыктынъ рухы тувыл. Йок, сизди Алладынъ уллары эткен Рухты алгансынъыз! Ол бизди: «Абба[*]! Ата!» – деп ялбарып тилемеге коьнъиллендиреди+.

16Сол Рух Оьзи бизим рухымыз бан бирге Алладынъ балалары болганымызды шаатлайды+.

17Эгер дейим балалары болсак, асабалары да болармыз – Алладынъ асабалары, Масихке де асабадаслар. Неге десе Онынъ азаплары ман боьлискен болсак, данъкы ман да боьлисермиз+.

Масихке иман эткенлердинъ данъкы

18Меним ойыма коьре, аьлиги азапларымыз келеекте бизге ашылаяк данък пан тенълестирилмеге тийисли тувыл+.

19Алла яраткан ер-коьк, Алла Оьзининъ улларын не заман ашык коьрсетер экен деп, шыдамсыз саклайды.

20-21Неге десе ер-коьк маьнесизликке бойсындырылган. Соны суьйип кабыл этпеген, тек Алладынъ буйырыгы ман бойсындырылган. Алла соны эткенде, ер-коьк оьзи де, маьнесизликке кул болувдан кутылып, Алла балаларынынъ данъклы эркинлигине етер деп, уьмит этилген эди+.

22Биз билемиз де: буьтин ер-коьк, бала табаятырган хатындай болып, аьлиге дейим де ынъыранады эм азапланады.

23Тек ер-коьк тувыл, аьле биз де, Алла Рухын янъы яшавдынъ басы этип алганлар, Алла бизди Оьзининъ улларындай этип, (кыяметте) шаркымызды (оьлимнен) эркин этер деп саклап, янымыз бан ынъыранамыз+.

24Сога уьмит этип, куткарылганмыз. Ама уьмитимиз толтырылганын коьрсек, ога уьмит этип турмаспыз. Ким колында коьрген затына уьмит этеди?!+

25Эгер дейим биз коьрмей турган затка уьмит этетаган болсак, шыдамлык пан уьмит этип турармыз.

26Рух та карувсызлыгымызда бизге ярдамга келеди: биз не зат акында дува этеегимизди тийислисинше билмеймиз, ама соьз бен анълатып болмаяк куьрсинуьвлер мен Рух Оьзи бизим уьшин ялбарып тилейди.

27Юрек туьбиндеги энъ де ясыртын ойларымызды анълаган Алла, Рух не ойлаганын биледи, неге десе Алла Ога багысланганлар уьшин калай суьйсе, Рух солай тилейди+.

28Билемиз: Аллады суьйген, Онынъ мырады бойынша шакырылган аьдемлер мен бирге ислеп, Рух баьри затты да ийгиликке айландырады.

29Олар болмай турып та Алла оларды билетаган эди эм, Оьз Улы коьплеген кардашларынынъ ишинде тувнъыш болсын деп, оларды Оьз Улына усас болмага эртеден белгиледи+.

30Кимлерди эртеден белгилеген болса, соларды шакырды: шакырганларын аклады, аклаганлары ман данъкын боьлди+.

31Бу затлар акында не айтпага боламыз? Алла биз яклы болса, ким бизге карсы+?

32Эш бирев де! Неге десе Алла биз уьшин Оьз Улын аямады, баьримиз уьшин курманга берди. Солай болганда, Оннан баска аьр затты да бизге багысламаспа+?

33Алладынъ сайланганларын ким шуьшлеп болар? Эш бирев де!+

34Неге десе Алла оларды аклаган. Ким оларга оьким шыгарар? Эш бирев де! Неге десе оьлген, ога да косып, оьлилерден тирилтилген Масих Иса Алладынъ онъ янында турып, бизим уьшин ялбарып тилейди+.

35Масихтинъ суьйиминнен бизди не айырмага болар? Азаплар, кыйынлыклар, кувгынлыклар, ашлык, яланъашлык, кавыфлык, кылыш па?

36Кие Язувда айтылгандай:

«Сени уьшин биз аьр вакыт оьлимге ювыкпыз,
сойылмага аькетилген койларга саналамыз»+.

37Ама бизди Суьйгеннинъ ярдамы ман биз баьри затта да толы енъуьв таптык+.

38Мен толы ынанаман: не оьлим, не яшав, не маьлеклер, не йинлер эм баска куьшлер,+

39не аьлиги оьмир, не келеек оьмир, не йогардагы дуныя, не туьпсиз опкын – яратылган баска эш бир зат та Алладынъ Раббийимиз Иса Масихте коьрсеткен суьйиминнен бизди айыралмаяк!

9

Алладынъ сайлаганлары

9^1Масихке байыр болган биревге тийислисинше, туврасын айтаман, оьтирик соьйлемеймен. Кие Рух аькимлигинде болган ырызым да – ога шаат+.

2-3Кайгым меним бек уьйкен, юрегимде тынмаган бир авырув бар. Кардашларымнынъ, ырувдасларымнынъ орнына мен оьзим Алла тарабыннан язаланып, Масихтен айырылганымды да тилер эдим+.

4Олар – исраилшилер: Алла оларды Оьзининъ уллары этти, данъкын коьрсетти, олар ман антласувлар беркитти, Тауратты, табынув йорыкларды, ваьделерди берди.

5Уллы ата-бабалар[*] – олардынъ аталары, Масих те олардынъ ырувыннан тувган. Ол – баьрисиннен де уьйкен, оьмирге де шуькирге тийисли Алла. Амин.

6Ама Алла Оьзининъ соьзин толтырмады деп, айтпайман. Исраилшилердинъ баьриси де шынты Исраил[*] тувыллар+.

7Эм Ибрагимнинъ тувдыкларынынъ баьриси де онынъ балалары тувыллар. (Алла ога айткандай:) «Сенинъ тувдыкларынъ тек Исхактан тувганлар болаяклар»+.

8Суьйткенде, табиат йорыгы бойынша тувганлар болмай, Алладынъ ваьдеси бойынша тувганлар Онынъ балалары деп саналаяклар+.

9Неге десе Алла: «Мен келеек йыл бу вакытта кайтаякпан, Сарада[*] ул болаяк», – деген соьзлер мен ваьде эткен+.

10Бу да сонъы тувыл. Ата-бабамыз Исхактан пишеси Рабият эгизлер мен авыраяклы болды+.

11-12Балалар аьле де тувмай не ийгилик, не де яманлык этпеген заманларында, Алла Рабиятка: «Уьйкенинъ кишкейинънинъ кулы болаяк», – деген. Соьйтип, Алла эгизлерден бирин сайлаганы ман Оьзининъ мырады олардынъ этеек бир затына таянмаганын эм Оьзи кимди суьйсе, соны шакырганын коьрсетти+.

13Кие Язувда айтылгандай:

«Мен Эсавды тувыл, Якупты суьйдим».

14Муннан кайдай ой шыгараяк? Алла аьдилликсизбе? Эш болмаяк!+

15Алла Мусага: «Кимди языксынмага суьйсем, соны языксынарман. Кимди ярлыкамага суьйсем, соны ярлыкарман», – деген+.

16-17Соьйтип, аьдемнинъ сайланганы оьзининъ тилеклерине эм куьресуьвине тувыл, а Алладынъ языксынувына байланады. Кие Язувда Алла пергаунга[*]: «Сен аркалы куьдиретимди коьрсетер эм атымды буьтин дуныяга белгили этер уьшин сени патша эттим», – дейди+.

18Соьйтип, Алла кимди суьйсе, соны языксынар, суьйгенин де ийнат этип кояр.

19Сен меннен: «Аьше, сол заманда Ол кимди болса биревди калай шуьшлер? Ким Онынъ ыхтыярына карсы шыгар?», – деп сорарсынъ+.

20Аьдем, Алла ман эриспеге сен ким болгансынъ? Исленген зат оны ислегенге: «Сен мени булай неге эткенсинъ?» – деп айтаякпа?

21Шоьлмекшидинъ бир ок балшыктан эм де баалы, эм де ушшыз шоьлмек этпеге эркинлиги йок па, аьше+?

22Алла, Оьзининъ ашувын коьрсетпеге эм куьдиретин билдирмеге суьйип, йойылмага белгиленген, ашувына тийисли шоьлмеклерге уьйкен сабырлык пан тоьзген болса, не айтаяк+?

23Алла данъклы болмага аьзирлеген эм языксынаяк аьдемлерине Оьзининъ данъклы байлыгын билдирер уьшин солай эткен болса, не айтаяк?

24Эм сол аьдемлер – бизбиз. Ол бизди тек ювытлардан тувыл, баска миллетлилерден де шакырды+.

25Ошея пайхамбардынъ китабында Алла билдиргендей:

«Меним халкым болмаганды Оьз халкым деп,
суьйикли болмаганды суьйиклим деп, айтарман+.

26Эм тап сол: „Меним халкым тувылсынъыз“, – деп айтылган ерде,
олар яшав беруьвши Алладынъ уллары деп те аталаяклар».

27Ешая пайхамбар Исраил акында булай кышкырып айтады:

«Исраил улларынынъ саны денъиз ягасындагы кумдай болса да
бек азы куткарылаяк.

28Неге десе Раббий ер юзинде

Оьзининъ шалт эм кескин оькимин толтыраяк».

29Ешая эртеден айтканындай:

«Эгер дейим Куьдиретли Раббий
бизге бир-неше тувдык калдырмаган болса,
биз Содомдай болар, Гоморага усар эдик».

Исраилдинъ имансызлыгы

30Энди не зат айтайым? Алладан акланувды излемеген баска миллетлилер акланувды алдылар. Иманлары ман акланадылар+.

31Ама Таурат аркалы акланувды излеген исраилшилер Тауратты толтырмага етисалмадылар+.

32Неге етисалмадылар? Неге десе акланувды, иманга тувыл, оьзлерининъ эткен ислерине таянып, изледилер. Солай этип олар «абынув тасына» суьриндилер.

33Кие Язувда булай язылган:+

10

«Мине Мен Сионда тас саламан –
Ога абынаяклар;
кая саламан –
Ога суьринип йыгылаяклар.
Ама Ога ким сенсе, сонынъ уьмити уьзилмес».

1Кардашлар, меним юректен аьсирет болган эм Алладан тилеген затым – Исраил халкынынъ куткарылувы.

2Олар Алладынъ эмирин толтырмага талпынадылар. Соны мен шаатлайман. Ама талпынувлары акыйкат билимге таянмайды+.

3Неге десе исраилшилер, Алладынъ аьдемлерди калай аклаганын аньламаганлай, оьзлери-оьзлерин аклатпага куьреседилер. Соьйтип, Алладынъ аклав йолына бойсынмадылар+.

4Неге десе, Алла иман эткен аьр кимди акласын деп, Масих Таурат йорыгын тамамлады+.

5Муса, Тауратка таянып акланув акында: «Таураттынъ талапларын толтырган солай этип яшаяк», – деп язады+.

6Ама иманга таянып акланув акында Кие Язув булай айтады: «Ким коькке коьтерилеек?» – деп, оьзинънен сорама (солай айтылганы: Масихти ерге туьсирер уьшин)+.

7Эм сорама оьзинънен: «Ким туьпсиз опкынга туьсеек?» – деп (солай айтылганы: Масихти оьлилерден коьтерер уьшин)+.

8Ама Кие Язув не айтады? «Сага ювык Алладынъ Соьзи – авызынъда эм юрегинъде». Баскаша айтканда, бу соьз – биз яйып юрген, иман акындагы хабар+.

9Неге десе авызынъ ман Исадынъ Раббий болганын ашык айтсанъ эм Алла Оны оьлилерден тирилткенине юрегинъ мен ынансанъ, куткарылаяксынъ+.

10Ким юреги мен иман этсе, сол акланаяк. Ким авызы ман иман эткенин айтса, сол куткарылаяк.

11Кие Язувда айтылгандай: «Ога ким сенсе, сонынъ уьмити уьзилмес»+.

12Бу соьз, ювытларды баска миллетлилерден айырмай, аьр аьдемге айтылган. Раббий бир, Ол баьрисининъ де Иеси. Ога ялбарып тилегенлердинъ баьрисине де Ол юмарт+.

13Неге десе: «Раббийге ялбарып тилегенлердинъ аьр бири куткарылаяк»+.

14Тек Ога иман этпегенлер, калай Ога ялбарып тилерлер? Эситпегенлерине калай иман этерлер? Алладынъ соьзин яятаган болмаса, калай эситерлер+?

15Эгер дейим Алла соьзин анълатпага йиберилмеген болса, соьзи калай яйылаяк? Кие Язув айткандай: «Ийги Хабарды алып келгенлердинъ аякларын коьруьв калай аьруьв!»

16Ама Ийги Хабарды баьриси де кабыл этпедилер. Ешая пайхамбар айткандай: «Я Раббий, меннен эситкенине ким ынанды экен?»+

17Соьйтип, инсан тек Масих акындагы хабарды эситсе, иман этер, сол хабар да анълатылмаса эситилмес+.

18Ама сорайман: «Аьше, ювытлар эситпегенлерме?» Элбетте, эситкенлер. Кие Язувда язылганды да:

«Буьтин ер юзинде олардынъ давыслары яйылды,
дуныядынъ доьрт муьйисине дейим олардынъ соьзлери етти».

19Мен яне сорайман: «Исраил анъламадыма?» Биринши болып (Алладынъ соьзлери мен) Муса пайхамбар явап береди: «Миллет деп атап болмаяк миллет аркалы Мен сизде куьншилик уяндырарман. Анъсыз миллет аркалы сизди ашувландырарман»+.

20Ешая да йигерлик пен (Алладынъ соьзин) айтады:

«Мени излемегенлер Мени таптылар.

Мени сорамаганларга Оьзимди коьрсеттим».

21Ама Исраил акында булай айтады:

11

«Мен колымды тынълавсыз эм карсыласувшы халкка
куьн узагы созып турдым».

Алла Исраилди шет какпады

1Мен сорайман: «Алла Оьзининъ халкын шет кактыма?» Йок, эш болмас! Мен оьзим исраилшимен, Ибрагим тукымыннан, Бенямин ырувыннан+.

2Алла энъ басыннан Оьзи айырып алган халкын шет какпады. Аьше, Ильяс акында Кие Язувда не айтылганын билмейсизбе? Ильяс Исраил халкына карсы Аллага шагынады:

3«Раббий, олар Сенинъ пайхамбарларынъды оьлтирдилер, курман этилуьвши ерлеринъди буздылар, мен ялгыз калдым. Мени де оьлтирмеге шалысадылар».

4Аьше, Алла ога кайдай явап берди? «Мен Оьзиме ети мынъ аьдем сайладым. Олар Баалдынъ[*] алдында тизлериннен шоькпедилер».

5Соьйтип те, аьлиги заманда да Алладынъ шапагаты ман сайланган кишкей ямагаты калды+.

6Ама Алла оларды Оьз шапагаты ман сайлаган болса, сонда олардынъ эткен бир затына карамайды. Солай болмаса, шапагат энди шапагат болмас эди.

7Аьше, сонъы не? Исраил излеген затына етисалмады, тек Алла сайлаганлар етистилер. Калганлардынъ акылы сезимсиз болды+.

8Кие Язувда язылгандай:

«Алла олардынъ рухын уйклатты.

Буьгуьнге дейим де олардынъ коьзлери коьрмейди,

А кулаклары эситпейди»+.

9Даут десенъ булай айтады:

«Олардынъ сыпыралары оларга тузак эм капкан болсын!

Суьринип йыгылсынлар эм тийисли язаларын алсынлар!

10Коьзлерин, коьралмагандай, каранъалык капласын,

Аркалары оьмир бойы буькирейип калсын!»

11Солай болса, мен сорайман: «Ювытлар йыгылаяк уьшин суьриндилерме?» Элбетте, йок! Олардынъ янъылувы ман баска миллетлилерге куткарылмага амал берилди. Сонынъ уьшин ювытлар оларды куьнлейди.

12А эгер дейим ювытлардынъ янъылувы дуныяга байлык эм йолдан таювлары баска миллетлерге байлык аькелген болса, йолга савлай кайтувлары оннан да уллы байлык аькелер.

13Энди сизге, баска миллетлилерге, соьзим. Мен баска миллетлилерге йиберилген элши болганым уьшин кызметим мен оьктемсиймен+.

14Билким, оьзимнинъ халкымда сизге куьншилик тувдырып, бир кесегин куткаралсам ша?

15Эгер дейим (Алладынъ) оларды шетке кагувы буьтин дуныяды Оны ман ярастырган болса, оларды янъыдан кабыл этуьви тап оьлилерди яшавга кайтарувындай болар+.

16Эгер дейим оьтпектен алынган баслапкы кесек Аллага багысланган болса, буьтин оьтпек те Ога багысланган. Эгер дейим зейтун теректинъ тамырлары Аллага багысланган болса, бутаклары да солай+.

17Эгер дейим бутаклардынъ бир кесеклери сындырылган болса эм сен, кийик зейтун теректинъ бутагы, олардынъ орнына ялганып, бавда оьскен зейтуннынъ тамырына эм соьлине ортак болсанъ, сындырылган бутаклардынъ алдында мактанма+.

18Мактансанъ, муны мутпа: тамырды сен тутпайсынъ, тамыр сени тутады.

19Билким, сен: «Мени терекке ялгар уьшин бутаклар сындырылган эдилер», – деп айтарсынъ.

20Дурыс. Олар иманлары болмаганы уьшин сындырылган эдилер, а сен иманлы болганынъ уьшин олардынъ орнындасынъ. Ама сен коькирексиме, корк!

21Алла табиат бутакларын аямаган. Солай болганда, Ол сени аяр деп ойланасынъма+?

22Эсинъде тут, Алла эм танъ, эм де каты. Ол айырылып туьскенлерге каты, ама, Онынъ ийгилигине сенип турсанъ, сага танъ. Турмасанъ, сен де кесилип тасланаяксынъ.

23Ювытлар да, имансызлыкларында тиренмеселер, тагы да асыл терекке ялганаяклар. Неге десе оларды Алладынъ тагы да ялгамага куьши бар.

24Эгер дейим сен табиаты кийик зейтуннан кесилип, табиатка карсы бав зейтунына ялганган болсанъ, сол заманда Аллага сындырылган табиат бутакларды оьз терегине кайтармага тагы да енъил.

25Кардашлар, сиз оьзинъизди бек акыллыга санаманъыз деп, мен сизге бир сырды ашпага суьемен: исраилшилердинъ сезимсизлиги дайымлыкка тувыл, тек баска миллетлилерден иман эткенлердинъ саны толганга дейим тураяк.

26Эне сол заманда буьтин Исраил куткарылаяк. Кие Язувда айтылгандай:

«Сионнан Куткарувшы келеек,

Якуптынъ тувдыкларыннан алласызлыкты курытаяк.

27Эм Мен олардынъ куьналарын йок эткенде сосы антласувды олар ман бегитирмен».

28Олар Ийги Хабарды кабыл этпегенлери уьшин Аллага душпан, бу да сизге, баска миллетлилерге, пайдалы болып шыкты. Ама олар – Алла сайлаган халк, Алла оларды ата-бабаларынынъ хаьтерине суьеди+.

29Неге десе Онынъ савгалары эм шакырувы артына алынмас.

30Бир заманларда сиз де Аллага бойсынмайтаган эдинъиз, а энди исраилшилердинъ бойсынмавлыклары уьшин Алла сизди языксынды+.

31Соьйтип олар энди де Аллага бойсынмайдылар. Ама Алла сизди языксынгандай, оларды да языксынаяк.

32Неге десе Алла баьрисин языксынар уьшин оларды бойсынмавлыктынъ есири этти.

33Ай, Алладынъ байлыгынынъ, акыллылыгынынъ, билимлилигининъ теренлиги! Онынъ карарлары акылга сыйынмас, йоллары эш бир заманда да анъласылмас!+

34«Ким Раббийдинъ акылын анълаган
эм ким Онынъ кенъесшиси болган+?

35Артына кайтармага амалсыз керек болган
не болса да бир затты Раббийге ким берген экен?»

36Неге десе баьри зат Раббийден, Раббий аркалы, Раббий уьшин! Ога оьмирлерге данък! Амин+.

12

Иманлыдынъ янъы яшавы

12^1Соьйтип, кардашлар, Алладынъ коьрсеткен рагимлиги уьшин, сизге ялбараман: шаркынъызды, Аллага яраган, Ога багысланган тири курманлыктай, беринъиз. Солай этип, Ога туьз акыл ман куллык этерсиз+.

2Сосы оьмирдинъ яшав турмысына келиспенъиз, тек Алла акылынъызды янъыртувы ман сизди туьрлендирсин. Соьйтип Алладынъ буйырыгын, Оны разы эткен яхшы эм кемшиликсиз затларды, тинтип анъларсыз+.

3Алла мага шапагатын коьрсеткени уьшин сизинъ аьр биринъизге айтаман: оьзинъизди тийислисиннен артык коьтерменъиз. Оьзинъиз акында Алла аьр биринъизге берген иман оьлшемине коьре туьз акыллы болып ойланъыз+.

4Мысалыга, бизим шаркымыз: ол бир, ама онда коьплеген муьшелер бар, эм аьр бирининъ ислери туьрли-туьрли+.

5Биз де солай: биз коьп болсак та Масих пен бирликте бир шарк кураймыз, а айырым-айырым караганда бир биримизге, онынъ туьрли муьшелеримиз+.

6Алладынъ бизге коьрсеткен шапагатына коьре бизим туьрли рух савгаларымыз бар: Ол бизге пайхамбар болмага амал берген болса, иманымыз бизге калай куьш берсе, солай пайхамбарлык этеегинъиз+.

7Кимге баскаларга кызмет кылмага берилген болса, кылсын. Ким уьйретуьвши болса, уьйретсин+.

8Ким коьнъил коьтеруьвши болса, коьтерсин. Ким садака беруьвши болса, юмартлык пан берсин. Ким басшылык эте болса, сол кайратлык пан басшыласын. Ким баскаларга танъ болса, шатланып этсин+.

9Суьйиминъиз экиюзли болмасын. Яманлыкты коьрип болманъыз, ийгиликке байланынъыз+.

10Бир биринъизди, кардашлардай, буьтин юрегинъиз бен суьйинъиз. Бир биринъизди сыйлавда базласынъыз+.

11Эриншек болмай, коьнъилинъиз Алла Рухы ман янып, Раббийге каныгыслы куллык этинъиз.

12Уьмит сизге суьйиниш аькелсин; баьледе каты болынъыз; арымаганлай дува этинъиз;+

13имандасларынъыз муктажлыкта калганда, бар болганынъыз бан боьлисинъиз; конакбайшылык коьрсетип билинъиз+.

14Сизге залымлык эткенлерге ийгилик тиленъиз. Ийгилик тиленъиз, каргаманъыз+.

15Суьйингенлер мен суьйининъиз, йылаганлар ман йыланъыз+.

16Бир биринъиз бен татымлыкта яшанъыз. Коькирексименъиз, а сансыз аьдемлер мен айкасынъыз. Билмегеним йок деп, турманъыз+.

17Яманлыкка яманлык пан явапламанъыз. Баьри аьдемлер ийгилик деп санаган затларга эс беринъиз+.

18Эгер сизинъ янынъыздан амал болса, баьриси мен тынышлыкта яшанъыз+.

19Аьзизлерим, Оьзинъиз уьшин оьш алманъыз, Алладынъ ашувына ер калдырынъыз. Неге десе Кие Язувда айтылгандай: «Оьш алув – Меники, Мен кайтарып береекпен, – дейди Раббий».+

20Керисинше, «эгер сенинъ явынъ аш болса, ога ас бер; сувсаса, сув ишир. Соьйтип этсенъ, оны бек уялтарсынъ»+.

21Яманлык сени енъмесин, яманлыкты ийгилик пен енъ.

13

Аькимлерге бойсынынъыз

13^1Баьринъиз де басшылык этетаган аькимлерге бойсынынъыз, неге десе Алладан болмаган бир аькимлик те йок эм аьлиги заманнынъ аькимлерин Алла салган+.

2Сога коьре ким аькимлерге карсы шыкса, сол Алладынъ эмирине карсы шыгады. Карсы шыкканлар язаланар.

3Аькимлер ийги ислерге тувыл, яманлыкларга коркынышлы. Аькимлерден коркпага суьймесенъ, ийгилик эт, олар сени мактарлар.

4Олар Алладынъ куллары эм сенинъ ийгилигинъ уьшин аьрекетлейдилер. Эгер дейим сен яманлык эте болсанъ, сол заманда корк: олар босына кылыш юргистпейдилер, Алладынъ яманлык этетаганларга кескен оькимин эм язасын толтырып, Аллага куллык этедилер+.

5Эне сол себепли, сен тек Алладынъ язасыннан коркып калмай, а ырызынъа тынълап, аькимлерге бойсынмага керексинъ.

6Соны уьшин де сиз ясак тоьлейсиз, неге десе аькимлер оьзлерининъ бу борышына эс боьлип, Аллага кызмет кыладылар.

7Соьйтип, аьр кимге де тийислисин беринъиз: ясак излегенге – ясак, тоьлев излегенге – тоьлев, сый излегенге – сый, оьрмет излегенге – оьрмет+.

Бир биринъизди суьйинъиз

8Биревге де бир биринъизди суьюв борышыннан баска борышынъыз болмасын. Ким баскады суьеди, сол Тауратты толтырады+.

9Неге десе «зиналык этпе, оьлтирме, урлама, сукланма» деген парызлардынъ эм баска парызлардынъ ортак маьнеси, толысынша, биринде айтылган: «Ювыгынъды, оьзинъди суьйгендей этип, суьй»+.

10Суьюв баскага зарар аькелмейди. Сонынъ уьшин суьюв – Тауратты толтырув+.

11Соьле кайдай заман болганын билип, тийислисинше яшанъыз. Сизге уйкыдан уянмага заман келди, неге десе, бас деп, иман эткен заманымыздан эсе, куткарылувымыз энди ювык+.

12Туьн бираздан сонъ кетип, куьн келеятыр. Суьйткенде, каранъалыктынъ ислерин таслап, ярыктынъ савыт-садакларын уьстимизге киеек+.

13Куьннинъ ярыгында болганлардай тийисли яшаяк: тийиссиз ойнаклавга, эсируьвге, каьхпеликке эм аьдепсизликке, эрисуьвге эм куьншиликке берилмеек+.

14Куьбе кийгендей, Раббийимиз Иса Масихтинъ куьши мен савытланынъыз. Сонда инсан кылыгынъыздынъ куьсевлерине берилмеге ойламассыз+.

14

Иманы берк болганлар ман болмаганлар

14^1Иманы берк болмаганды оьзинъизге алынъыз, тек онынъ караслары акында оны ман эриспенъиз+.

2Айтпага, ким болса да бирев, баьри затты да ашамага болаяк деп, санайды. Баска бирев, иманы берк болмаган, тек ясылша ашайды+.

3Баьри затты ашаган ашамаганга мисетсинмей карамасын, ашамаган да ашаганды бетлемесин, неге десе оны Алла кабыл этти!+

4Ят кисидинъ кулын бетлемеге сен ким болгансынъ?! Сол кулдынъ тек Иеси тувра яде терис эткенин айтар. Эм сол кул тувра болып шыгар, неге десе Иесининъ оны тувра шыгармага куьши бар+.

5Бирев, куьнлердинъ ишинде маьнели куьнлер бар деп, санайды. Баска биревге баьри куьнлер де бирдей. Аьр ким де оьз акылы ынандыргандай этсин+.

6Бир куьнди айырып сыйлаган, Раббийди сыйлайды. Ашаган да Раббийди сыйлап, ашайды, неге десе ас уьшин Аллага шуькир этеди. Ашамаган да, Раббийди сыйлап, ашамайды. Ол да Аллага шуькир этеди+.

7Неге десе бирев де тек оьзи уьшин яшамайды, бирев де тек оьзи уьшин оьлмейди+.

8Эгер дейим биз яшайтаган болсак, Раббий уьшин яшаймыз. Эгер дейим оьле болсак, Раббий уьшин оьлемиз. Тири болсак та, оьли болсак та биз – Раббийдикимиз+.

9Неге десе Масих оьлилерге де, тирилерге де иелик суьрер уьшин оьлди эм янъыдан яшап баслады+.

10Суьйткенде, неге иман кардашынъды бетлейсинъ? Сен ше? Неге кардашынъды кем коьресинъ? Биз баьримиз де Алла оькимининъ алдына шыгаякпыз+.

11Кие Язув айтады да:

«Мен яшавым ман ант этемен, – дейди Раббий, –
Меним алдымда аьр бир аьдем тизине шоьнъкеек,
аьр бир тил Аллага мактав соьзин айтаяк»+.

12Соьйтип, аьр биримиз Алла алдында оьзи акында явап береек+.

13Энди бир биримизге оьким шыгармаяк. Онынъ орнына иман кардашынъызды састыргандай, йолдан тайдыргандай затлар этпеске карарлы болынъыз+.

14Оьз-оьзиннен бир ас та арам болмаганын билемен. Раббий Иса мени сога толы ынандырды. Ама аьдем оьзи бир затты арам деп санаса, сол зат ога арам болады+.

15Ама ашаган ырызкынъ кардашынъды кайгыртса, сол заманда суьюв йорыклары ман яшамайсынъ. Сол кардашынъды ырызкынъ ман йойма, онынъ уьшин Масих яшавын берген+.

16Соьйтип, сиз ийгилик деп санаган зат яманланмасын.

17Неге десе Алладынъ патшалыгы ас-сув ишуьв тувыл, ол – туврашылык, тынышлык эм Кие Рух берген суьйиниш+.

18Эгер дейим инсан Масихке солай кызмет кылса, Аллады разы этеди эм аьдемлерге ярайды.

19Солай этип биз тынышлык аькелген эм бир биримизди иман ягыннан куьшлендирген затларга ымтылмага керекпиз+.

20Ас уьшин Алладынъ исин бузба. Баьри аслар – алал, ама ашаган асы ман баскаларды йолдан тайдыратаган аьдем яманлык этеди+.

21Кардашынъды йолдан тайдыраякка себеп болмас уьшин, энъ де ийгиси – эт те еме, шагыр да ишпе, баска затты да этпе.

22Бу затлар акында неге ынансанъ, сол сени мен Алла арасында калсын. Ким тувра деп санаган затын этип, оьзин терис коьрмесе, сол – наьсипли.

23Ама ол, бир зат ашап болаякпа экен деп, шеклене турып, кене де ашаса, ога оьким кесилер, неге десе иманына коьре этпейди. Иман ман этилмеген аьр зат та – куьна[*].

15

15^1Биз, иманлары берк болганлар, тек оьзимиз суьйгенди этпей, карувсызлардынъ куьшсизликлерине шыдамага керекпиз+.

2Аьр биримиз де ювыгымыздынъ иманын беркитер уьшин ога не ийги болаягын ойлап, оны разы этпеге куьресеек+.

3Масих Оьзи де суьйгениндей этпеген, ама Кие Язувда айтылгандай:

«Сени яманлаганлардынъ корлавлары

Мага туьсти»+.

4Кие Язувда язылганлардынъ баьриси де берген шыдамлыгы эм коьнъил коьтеруьви аркалы уьмитимизди тутпага бизге насихат беруьв уьшин язылган+.

5-6Сабырлык беруьвши эм коьнъил коьтеруьвши Алла, Иса Масихтинъ коьримине иерип, оьз аранъызда бир акылда болганынъызды савга этсин. Соьйтип, бир юректен, бир авыздан Раббийимиз Иса Масихтинъ Алласын эм Атасын данъкларсыз+.

7Сол себепли Масих сизди Алладынъ данъкы уьшин калай Оьзине алган болса, сиз де бир биринъизди солай алынъыз.

8-9Неге десе айтаягым бу: Масих Алладынъ сенимли болганын коьрсетер уьшин, Онынъ ювытлардынъ ата-бабаларына берген Соьзи толтырылганын бегитип, баска миллетлилер де, оларды языксынганы уьшин, Аллады данъкласынлар деп, ювытлардынъ кулы болды. Кие Язувда язылгандай:

«Сол себепли Сени миллетлер арасында данъкларман,

Сенинъ атынъды мактап йырларман»+.

10Тагы да айтылады: «Ай, миллетлер, Алладынъ халкы ман бирге куванынъыз!»+

11Эм тагы:

«Баьри миллетлер, Раббийди мактанъыз!

Баьри халклар Ога мактав шыгарсынлар!»

12Ешая пайхамбар да айтады:

«Ишайдынъ[*] Тамыры келеек,

Коьтерилип, миллетлердинъ уьстинде аькимлик суьреек,

Ога миллетлер сенееклер».

13Уьмит булагы Алла – иманынъыз аркалы сизди аьр туьрли суьйинишке эм тынышлыкка толтырсын, соьйтип, уьмитинъиз Кие Рухтынъ куьдирети мен коьптен коьп оьссин.

Масихтинъ куллыкшылары

14Сиз болсанъыз, кардашларым, ийгиликке толганынъызга, аьр туьрли билимге уьйренип, бир биринъизге насихат берип билгенинъизге толы ынанаман.

15Кенем де Алла мага берген шапагаты ман бир кесек затларды эсинъизге туьсиреек болып, сосы хатты сизге бираз йигерлик пен яздым.

16Алла мени баска миллетлилер уьшин Иса Масихтинъ кызметшиси болмага салган. Ювыт болмаганлар Аллага яраган, Кие Рух пан Ога багысланган курман болсын деп, мен, Алладынъ Ийги Хабарын яювды кие борышым деп санап, куллык этемен+.

17Мен, Иса Масихке байыр болып, Аллага багыслаган ислерим мен оьктемсимеге боламан.

18-19Неге десе Масихтинъ, баска миллетлилерди Аллага бойсындырар уьшин мен аркалы соьз эм ис пен, аьлемет нышанлар эм аьжейиплердинъ куьши мен, Алла Рухынынъ куьдирети мен эткенлериннен баска бир затты да йигерли айтпага болмаспан. Соьйтип, Ерусалимнен баслап, Иллирияга кадер айланып, Масих акындагы Ийги Хабарды аьр ерде билдирдим+.

20Солай этип, дайым да Масихтинъ атын эш эситпеген ерлерде Ийги Хабарды яймага каьрледим. Баскалардынъ аьзирлеген негизлеринде куллыгымды курамага суьймедим+.

21Кие Язувда айтылгандай:

«Оннан хабарлары болмаганлар – коьрееклер,
эситпегенлер – анълаяклар».

22Коьп кере сизге келмеге деп ойлап, бармаганымнынъ себеби сол+.

23-24А энди сосы ерлерде баска исим калмады эм, коьп йыллардан бербетин сизге келмеге аьсиретим болганнан себеп, Испанияга бара турып, сизди йокларман. Соьйтип, элгезерлигимде сиз мен коьрисермен эм сиз бен бираз заман озгарып завыкланганнан сонъ, сиз мени йолга шыгарып, Испанияга йиберерсиз деп уьмит этемен+.

25А соьле мен Ерусалимге Аллага багысланганларга кызмет кылмага бараятырман+.

26Македония эм Ахая (иман ямагатлары) Ерусалимдеги колайсыз имандасларына суьйип йыйган акшады аькелемен+.

27Аьше, бу ярдамды суьйип йибередилер. Оьзлери де оларга борышлылар: эгер дейим ювытлар баска миллетлилер мен рух байлыклары ман боьлискен болсалар, баска миллетлилер де ювытлардынъ ден муктажларын йок этип ярдамласпага тийислилер+.

28Сол исти толтырып, йыйылган садакады оларга таптырганнан сонъ, сизге келип, Испанияга кетеекпен.

29Билемен: сизге келсем, Масихтинъ берекетли савгаларын толысынша аькелеекпен.

30Кардашлар, Раббийимиз Иса Масихтинъ эм Кие Рух савга эткен суьювдинъ аты ман сизге ялбарып тилеймен, Алладынъ алдында меним уьшин дува этип, куьресуьвимге косылынъыз.

31Юдеядагы имансызлардан кутылайым, а Ерусалимге алып бараятырган ярдамымды имандасларым кабыл этсинлер деп, тиленъиз+.

32Эне сол заманда, Алла буйырса, мен сизге суьйиниш пен келип, коьнъилим мен тыншаярман+.

33Тынышлыктынъ булагы – Алла баьринъиз бен бирге болсын. Амин+.

16

Тилеклер мен саламлар

16^1Кенкрия иман ямагатынынъ ярдамшыларыннан бири болган (иман) карындасымыз Фиба ман сизди таныстырмага суьемен+.

2Аллага багысланган аьдемлерге тийислише, оны Раббийдинъ аты ман кабыл этип алынъыз, бир кереклиси болса, ярдам этинъиз. Ол оьзи коьплерге ярдамласкан, олардынъ ишинде мен де барман+.

3Иса Масихке мени мен бирге кызмет кылган Приска ман (эри) Аквилага салам+.

4Олар меним уьшин яшавларын йоймага болаякларын биле турып, коркпадылар. Тек мен тувыл, а баьри баска миллетлилердинъ иман ямагатлары оларга сав болынъыз деп айтадылар.

5Меним саламымды олардынъ уьйинде йыйылатаган иман ямагатына да беринъиз. Асия элинде биринши болып Масихке ынанган баалы досым Эпенетке де салам беринъиз+.

6Сиз уьшин коьп ислеген Марияга салам.

7Мени мен бирге тутнакта болган ырувдасларым Андроникке эм Юнияга салам. Олар элшилер арасында белгили аьдемлер эм Масихке меннен алдын ынанганлар.

8Раббийдинъ йолында барган баалы досым Амплиятка да салам.

9Мени мен бирге Масихке кызмет кылатаган Урбанга эм баалы досым Стахиске салам.

10Масихке алаллыгы тергелген Апеллеске салам. Аристобулдынъ уьйдегилерине салам.

11Меним ювыгым Иродионга салам. Наркистинъ уьйдегилериннен Раббийге байыр болганларга салам.

12Раббий уьшин ислеген Трифена ман Трифосага салам. Раббий уьшин коьп кызмет кылган баалы Персидага салам.

13Раббийдинъ сайлап алган кулы Руфка эм Руфтынъ мага да ана болган анасына салам+.

14Асинкритке, Флегонга, Эрмеске, Патробаска, Эрмаска эм олар ман бирге болган баска кардашларымызга салам.

15Филологка эм Юлияга, Нерейге эм онынъ карындасына, Олимпаска эм оны ман бирге болган баьри имандасларымызга салам.

16Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислише оьбип, саламланъыз. Масихтинъ баьри иман ямагатларыннан салам+.

17Тилеймен, кардашлар, эрисуьвлер аькелген, сиз алган тувра окув ман келиспей, баскаларды йолдан тайдырган аьдемлерден сак болынъыз. Олардан эрек турынъыз+.

18Сондай аьдемлер Раббийимиз Масихке тувыл, оьзлерининъ асказанына куллык этедилер. Анъкылдакларды аьруьв соьзлери мен, комлавлары ман алдайдылар+.

19Раббийге тынълаганынъызды баьриси де биледи. Сога коьре мен сизинъ уьшин куванаман. Ама яхшылык ягыннан акыллы, яманлык яныннан аьйлесиз болувынъызды суьемен+.

20Тынышлыктынъ булагы – Алла тезден ибилисти аягынъыздынъ астына таслаяк. Раббийимиз Исадынъ шапагаты сизи мен болсын+.

21Меним кызмет досым Тимотей сизге салам береди. Ювыкларым Лукий, Ясон, Сосипатер де салам бередилер+.

22Мен, сосы хатты кагытка туьсирген Тертий, Раббийге байыр бирев болып, сизди саламлайман.

23-24Уьйинде иман ямагаты йыйылатаган конакбайым Гай да салам йибереди. Шахар казнашысы Эрасттан эм кардашымыз Куарттан салам[*]+.

25Аллага данък! Мен яятаган Ийги Хабар – Иса Масих акында билдируьв аркалы, оьмирлик заманлардан бери тасаланып калган сырдынъ ашылувы ман сизинъ иманынъызды беркитпеге Алладынъ куьши бар+.

26Сол сыр энди ярыкка шыкты эм оьмирлик Алладынъ эмирине коьре пайхамбарлардынъ язувлары аркалы, баьри миллетлерге, иман этип Аллага бойсынсынлар деп, билдирилди+.

27Акыллылыктынъ булагы болган бир Аллага Иса Масих аркалы оьмирлерге данък болсын! Амин.+

* 5:14 Келеек Инсан: Иса Масих.

* 8:1 Иса Масихке байыр болганлар: инсан кылыгына бойсынмай, Алла Рухына бойсынып яшайтаганлар (8:4).

* 8:15 Абба: арамей тилинде «Ата» деген соьз.

* 9:5 Уллы ата-бабалар: Ибрагим, Исхак, Якуптай пайхамбарлар.

* 9:6 Шынты Исраил: Иса Масихке ынанганлар.

* 9:9 Сара: Ибрагим пайхамбардынъ пишеси.

* 9:16-17 Пергаун: бурынгы Мысырдынъ патшасы.

* 11:4 Баал: бир буттынъ (идолдынъ) аты.

* 14:23 Кайбир текстлерде 16:25-27 аятларындагы соьзлер мунда язылган.

* 15:12 Ишай: патша Дауттынъ атасы. Иса Масих онынъ тукымыннан эди. «Ишайдынъ Тамыры» Масихтинъ титулларыннан бири.

* 16:23-24 Мунда кайбир текстлерде бу соьзлер де косылады: «Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты баьринъиз бен болсын. Амин».

+ 1:2 Лк. 1:69-70, Тит 1:1-2
+ 1:3 Мат. 1:1
+ 1:5 Ислер 9:15
+ 1:7 1Кор. 1:2

+ 1:8 Рим. 16:19, Пилипшилер 1:3, 2 Тимотей 1:3, Пилимон 1:4

+ 1:9 Рим. 9:1, 2Кор. 1:23, Пилипшилер 1:8, 1 Салоникшилер 2:5

+ 1:10 Рим. 15:32

+ 1:13 Рим. 15:22-23, 1 Салоникшилер 2:18, Пилипшилер 4:17

+ 1:14 1Кор. 9:16

+ 1:16 Мк. 8:38, Пилипшилер 1:20, Рим. 2:9-10, 1Кор. 1:18

+ 1:17 Рим. 3:21, Гал. 3:11, Ювытлар 10:38
+ 1:18 Эфесшилер 5:6, Колосшылар 3:6
+ 1:19 Ислер 14:17, Ислер 17:24-27
+ 1:21 Эфесшилер 4:17-18

+ 1:22 Сулейманнынъ таварыхлары 21:30, 1Кор. 1:20, 1Кор. 3:19

+ 1:23 Шыг. 20:4-5, Шер. 4:16-18,
+ 1:26 Колосшылар 3:5
+ 1:27 Лев. 18:22, Лев. 20:13
+ 1:31 2 Тимотей 3:2-4
+ 1:32 Рим. 6:21
+ 2:1 Мат. 7:2, Лк. 6:37, Яхья 8:7
+ 2:4 2 Петер 3:9, 2 Петер 3:15, Ашы. 2:21
+ 2:5 Якуп 5:3
+ 2:6 Сулейманнынъ таварыхлары 24:12
+ 2:9 1 Петер 4:17, Рим. 1:16,
+ 2:10 1 Петер 1:7

+ 2:11 Шер. 10:17, Мат. 22:16, Лк. 20:21, Ислер 10:34

+ 2:12 1Кор. 9:21
+ 2:13 Лк. 11:28, Якуп 1:22-23
+ 2:17 Рим. 3:27, Рим. 9:4-5
+ 2:19 Яхья 9:40
+ 2:21 Шыг. 20:15, Мат. 23:3
+ 2:22 Шыг. 20:14
+ 2:25 Гал. 5:3
+ 2:26 Эфесшилер 2:11
+ 2:27 2Кор. 3:6, Мат. 12:41
+ 2:28 Рим. 9:6-8, 1Кор. 7:19

+ 2:29 Шер. 10:16, Шер. 30:6, Эфесшилер 2:11, Пилипшилер 3:3, Колосшылар 2:11, 2Кор. 10:18

+ 3:1 Яхья 4:22
+ 3:2 Шер. 4:8,
+ 3:3 Рим. 9:6, 2 Тимотей 2:13
+ 3:7 Рим. 9:19
+ 3:8 Рим. 6:1, Рим. 6:15, 2Кор. 6:8

+ 3:9 Рим. 5:12, Гал. 3:22, Рим. 1:18-32, Рим. 2

+ 3:17 Сулейманнынъ таварыхлары 1:16,

+ 3:20 Ислер 13:39, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рим. 7:7

+ 3:21 Рим. 1:17, Гал. 2:16, Лк. 24:27, Ислер 10:43

+ 3:23 Сулейманнынъ таварыхлары 20:9, 1 Яхъя 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7

+ 3:25 Яхья 1:29, 1 Яхъя 2:2, Ислер 17:30, Рим. 2:4

+ 3:27 Рим. 2:17, 1Кор. 1:29, Эфесшилер 2:9
+ 3:28 Ислер 13:39
+ 3:29 Рим. 9:24, Рим. 10:12
+ 3:30 Шер. 6:4-5, Гал. 3:20, Гал. 3:8
+ 3:31 Мат. 5:17
+ 4:3 Яр. 15:6, Якуп 2:23, Гал. 3:6
+ 4:5 Рим. 3:22
+ 4:8 2Кор. 5:19
+ 4:9 Рим. 3:30
+ 4:11 Яр. 15:6, Яр. 17:10
+ 4:13 Яр. 17:4-6, Гал. 3:16, Ювытлар 7:6
+ 4:14 Гал. 3:17-18
+ 4:15 1Кор. 15:56, Гал. 3:10, Рим. 7:7
+ 4:16 Гал. 3:22
+ 4:17 Яр. 17:5, Яхья 5:21
+ 4:18 Яр. 15:5
+ 4:19 Яр. 17:17, Ювытлар 11:12, Яр. 18:11
+ 4:22 Яр. 15:6
+ 4:24 1Кор. 9:9-10, Рим. 10:9
+ 4:25 Мат. 20:28, Гал. 1:4, 2Кор. 5:21
+ 5:1 Гал. 3:28

+ 5:2 Рим. 8:17, Эфесшилер 3:16, Пилипшилер 3:21

+ 5:3 Мат. 5:11-12, 2Кор. 12:10, Якуп 1:3-4
+ 5:5 Ислер 2:17, Тит 3:6
+ 5:8 Яхья 3:16, 1 Яхъя 4:10

+ 5:9 Рим. 3:25, Мат. 3:7, 1 Салоникшилер 1:10

+ 5:10 2Кор. 5:18-20, Эфесшилер 2:16, Колосшылар 1:20-21

+ 5:12 Яр. 3:6, Якуп 1:15, Рим. 6:23, Рим. 3:9, Эфесшилер 2:3

+ 5:13 Рим. 3:20
+ 5:14 1Кор. 15:45
+ 5:15 1Кор. 15:21, 2Кор. 5:14
+ 5:17 Ашы. 22:5
+ 5:18 Яхья 12:32
+ 5:19 Ювытлар 5:8
+ 5:20 Гал. 3:19
+ 5:21 Яхья 1:17

+ 6:2 1 Петер 2:24, Гал. 2:19, Гал. 5:24, Колосшылар 2:20, Колосшылар 3:3

+ 6:4 1 Петер 3:21, Гал. 3:27, 2Кор. 5:17, Эфесшилер 4:24, Колосшылар 2:12, Колосшылар 3:10

+ 6:5 2Кор. 4:10, Пилипшилер 3:10
+ 6:6 Гал. 2:19-20, Гал. 5:24, Гал. 6:14
+ 6:7 1 Петер 4:1
+ 6:8 2 Тимотей 2:11, Ашы. 20:4
+ 6:9 Рим. 14:9, Ашы. 1:18
+ 6:10 Ювытлар 7:27
+ 6:13 Колосшылар 3:5, Рим. 12:1
+ 6:16 Яхья 8:34

+ 6:18 Яхья 8:32, Яхья 8:34, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 6:22 1Кор. 7:22
+ 6:23 Якуп 1:15, Рим. 5:12
+ 7:2 1Кор. 7:39
+ 7:3 Мат. 5:32

+ 7:4 Гал. 5:22, Эфесшилер 5:19, Гал. 2:19, Гал. 5:18, Эфесшилер 2:15, Колосшылар 2:14

+ 7:6 Рим. 6:4
+ 7:7 Рим. 3:20, Рим. 4:15, Шыг. 20:17
+ 7:8 1Кор. 15:56
+ 7:10 Лев. 18:5
+ 7:12 Шер. 4:8,
+ 7:15 Гал. 5:17
+ 7:16 1 Тимотей 1:8
+ 7:18 Яр. 6:5,
+ 7:19 Гал. 5:17
+ 7:23 1 Петер 2:11, Гал. 5:17
+ 8:2 1Кор. 15:45

+ 8:3 Ювытлар 7:18, Пилипшилер 2:7, Лев. 16:5, 2Кор. 5:21

+ 8:4 Гал. 5:16, Гал. 5:25
+ 8:5 Гал. 5:19-25
+ 8:7 Якуп 4:4, 1Кор. 2:14

+ 8:9 1Кор. 3:16, 1Кор. 6:19, 2Кор. 6:16, 1 Яхъя 3:24, 1 Петер 1:11, Юда 1:19

+ 8:11 Яхья 5:21, Ислер 2:24

+ 8:13 Колосшылар 3:5, Лев. 18:5

+ 8:14 Шер. 14:1, Мат. 5:9, Яхья 1:12, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1

+ 8:15 2 Тимотей 1:7, 1Кор. 2:12

+ 8:16 1 Яхъя 3:2, Гал. 3:26, Эфесшилер 1:5, 1 Яхъя 3:24, 2Кор. 1:22, Эфесшилер 1:13

+ 8:17 Гал. 3:29, Гал. 4:7, Эфесшилер 3:6, Тит 3:7, 2Кор. 1:5, Пилипшилер 3:10, Колосшылар 1:24, 1 Петер 5:1, Рим. 5:2, Эфесшилер 3:16, Пилипшилер 3:21

+ 8:18 2Кор. 4:17
+ 8:20 Яр. 3:17-19,
+ 8:23 2Кор. 5:2, Гал. 5:5
+ 8:24 2Кор. 4:18, Ювытлар 11:1
+ 8:27 Сулейманнынъ таварыхлары 21:2,

+ 8:29 Мат. 28:10, Яхья 20:17, Колосшылар 1:15, Ювытлар 2:11, 1 Яхъя 3:2, 2Кор. 3:18, Пилипшилер 3:21

+ 8:30 Яхья 17:22
+ 8:31 Сан. 14:9,
+ 8:32 Яхья 3:16

+ 8:33 Мк. 13:20, Лк. 18:7, Колосшылар 3:12, Тит 1:1,

+ 8:34 Мк. 16:19, Ислер 7:55-56, 1 Яхъя 2:1, Рим. 8:34, Ювытлар 7:25

+ 8:36 1Кор. 4:9

+ 8:37 Яхья 16:33, 1Кор. 15:57

+ 8:38 1 Петер 3:22, 1Кор. 15:24, Эфесшилер 1:21

+ 9:1 2Кор. 11:10, 1 Тимотей 2:7, Рим. 1:9, Пилипшилер 1:8

+ 9:3 1Кор. 16:22, Гал. 1:8
+ 9:6 Рим. 3:3, Яхья 1:47, Рим. 2:28
+ 9:7 Яр. 21:12, Ювытлар 11:17
+ 9:8 Гал. 4:23, Гал. 4:28
+ 9:9 Яр. 18:10
+ 9:10 Яр. 25:21
+ 9:11 Яр. 25:23
+ 9:14 Шер. 32:4,
+ 9:15 Шыг. 33:19
+ 9:17 Шыг. 9:16
+ 9:19 Рим. 3:7
+ 9:21 2 Тимотей 2:20
+ 9:22 Сулейманнынъ таварыхлары 16:4
+ 9:24 Рим. 3:29
+ 9:25 1 Петер 2:10
+ 9:30 Гал. 2:16, Гал. 3:24
+ 9:31 Гал. 5:4, Рим. 11:7, Пилипшилер 3:9
+ 9:33 1 Петер 2:6-8, Рим. 10:11
+ 10:2 Ислер 21:20
+ 10:3 Рим. 1:17, Рим. 3:21
+ 10:4 Мат. 5:17, Гал. 3:24
+ 10:5 Лев. 18:5, Гал. 3:12, Пилипшилер 3:9
+ 10:6 Шер. 9:4, Шер. 30:12
+ 10:7 Ашы. 9:1
+ 10:8 Шер. 30:12-14

+ 10:9 Мат. 10:32, Лк. 12:8, Мк. 16:16, Ислер 16:31

+ 10:11 1 Петер 2:6, Рим. 9:33
+ 10:12 Ислер 10:34-36, Рим. 3:29
+ 10:13 Ислер 2:21
+ 10:14 Ислер 8:31
+ 10:16 Яхья 12:38
+ 10:17 Гал. 3:2
+ 10:19 Шер. 32:21
+ 11:1 2Кор. 11:22, Пилипшилер 3:5
+ 11:5 Рим. 9:27
+ 11:7 Рим. 9:31
+ 11:8 Шер. 29:4
+ 11:13 Ислер 9:15, Рим. 15:16

+ 11:15 Лк. 15:24, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Колосшылар 2:13, Ашы. 3:1

+ 11:16 Сан. 15:18-21,
+ 11:17 Яхья 15:5
+ 11:21 1Кор. 10:12
+ 11:28 Шер. 10:15

+ 11:30 Эфесшилер 2:2, Колосшылар 1:21, Тит 3:3

+ 11:33 Колосшылар 2:3,

+ 11:34 1Кор. 2:16

+ 11:36 1Кор. 8:6, Колосшылар 1:16, Ювытлар 2:10, 2 Петер 3:18, Эфесшилер 3:21

+ 12:1 Рим. 6:13

+ 12:2 Эфесшилер 5:17, 1 Салоникшилер 4:3, 2Кор. 4:16, Эфесшилер 4:23

+ 12:3 Эфесшилер 3:2,

+ 12:4 1Кор. 12:12-14, Эфесшилер 4:16

+ 12:5 1Кор. 10:17, 1Кор. 12:27, Эфесшилер 4:25

+ 12:6 1 Петер 4:10, 1Кор. 12:4
+ 12:7 1Кор. 12:5
+ 12:8 1 Тимотей 5:17, 2Кор. 9:7
+ 12:9 1 Петер 1:22, 1 Тимотей 1:5,

+ 12:10 Яхья 13:34, 1 Петер 1:22, 2 Петер 1:7, 1 Салоникшилер 4:9, Ювытлар 13:1, Пилипшилер 2:3

+ 12:12 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17

+ 12:13 Рим. 15:25, 1Кор. 16:1, 1 Тимотей 6:18

+ 12:14 Мат. 5:44, 1 Петер 3:9
+ 12:15 1Кор. 12:26
+ 12:16 1 Петер 3:8, Пилипшилер 2:2

+ 12:17 Лев. 19:18, 1 Петер 3:9, 1 Салоникшилер 5:15

+ 12:18 Мк. 9:50, 2Кор. 13:11, 1 Салоникшилер 5:13

+ 12:19 Сулейманнынъ таварыхлары 20:22, Шер. 32:35, Ювытлар 10:30

+ 12:20 Сулейманнынъ таварыхлары 25:21-22, Мат. 5:44, Сулейманнынъ таварыхлары 25:21-22

+ 13:1 1 Петер 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Петер 2:14,

+ 13:7 1 Петер 2:17, Мат. 17:27, Мат. 22:21, Мк. 12:17

+ 13:8 Лев. 19:13, Яхья 13:34
+ 13:9 Шыг. 20:13-17, Лев. 19:18
+ 13:10 Яхья 14:15
+ 13:11 Эфесшилер 5:14

+ 13:12 Яхья 1:9, Яхья 8:12, 1 Яхъя 2:8, Эфесшилер 5:8, 1 Салоникшилер 5:5, Эфесшилер 5:11, Эфесшилер 6:11, 1 Салоникшилер 5:8

+ 13:13 1 Салоникшилер 4:12

+ 13:14 Гал. 3:27, Якуп 4:1, 1 Петер 2:11, Рим. 7:23, Гал. 5:16, Гал. 5:24

+ 14:1 Рим. 15:1, 1Кор. 8:9-11, 1Кор. 9:22
+ 14:2 1 Тимотей 4:3
+ 14:3 Колосшылар 2:16
+ 14:4 Мат. 7:1, Якуп 4:11
+ 14:5 Гал. 4:10, Колосшылар 2:16
+ 14:6 Мат. 15:36, 1Кор. 10:30-31

+ 14:7 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Колосшылар 3:3

+ 14:8 1 Петер 4:2, Гал. 2:20, 2Кор. 5:15, Пилипшилер 1:20

+ 14:9 1 Салоникшилер 5:10
+ 14:10 Мат. 7:1, Лк. 6:37, 2Кор. 5:10
+ 14:11 Пилипшилер 2:10-11
+ 14:12 Мат. 12:36, Мат. 25:19, Гал. 6:5
+ 14:13 Мат. 7:1

+ 14:14 Лев. 11:2, Шер. 14:3, Мк. 7:15-16, Ислер 10:15, 1Кор. 8:8

+ 14:15 1Кор. 8:11

+ 14:17 Колосшылар 2:16, Ювытлар 9:10, Гал. 5:22

+ 14:19 2 Тимотей 2:22
+ 14:20 Тит 1:15, 1Кор. 8:9-13
+ 15:1 Рим. 14:1, Гал. 6:2
+ 15:2 Пилипшилер 2:4-5
+ 15:3 Пилипшилер 2:5, Пилипшилер 2:8,
+ 15:4 Рим. 4:23-24
+ 15:5 Рим. 12:16
+ 15:9 Рим. 3:29,
+ 15:10 Шер. 32:43
+ 15:16 Ислер 9:15, Рим. 11:13
+ 15:19 Ислер 15:12, 2Кор. 12:12
+ 15:20 1Кор. 3:10-11
+ 15:22 Рим. 1:13, 1 Салоникшилер 2:18
+ 15:23 Ислер 19:21
+ 15:25 Ислер 24:17, 1Кор. 16:3, 2Кор. 9:1
+ 15:26 Ислер 19:21, 2Кор. 8:4
+ 15:27 1Кор. 9:11
+ 15:31 2Кор. 1:10-11, 2 Салоникшилер 3:2
+ 15:32 Рим. 1:10

+ 15:33 2Кор. 13:11, Пилипшилер 4:9, 1 Салоникшилер 5:23, 2 Салоникшилер 3:16, Ювытлар 13:20

+ 16:1 Ислер 18:18

+ 16:2 Пилипшилер 2:29

+ 16:3 Ислер 18:2, 1Кор. 16:19, 2 Тимотей 4:19

+ 16:5 Колосшылар 4:15

+ 16:13 Мк. 15:21

+ 16:16 1 Петер 5:14, 1Кор. 16:20, 2Кор. 13:12, 1 Салоникшилер 5:26

+ 16:17 1 Тимотей 6:3, 2 Яхъя 1:10
+ 16:18 2 Петер 2:3, Колосшылар 2:4
+ 16:19 Рим. 1:8
+ 16:20 Рим. 15:33, Яр. 3:15
+ 16:21 Ислер 16:1
+ 16:23 1Кор. 1:14
+ 16:25 Эфесшилер 1:9, Колосшылар 1:26
+ 16:26 Колосшылар 4:3-4
+ 16:27 Юда 1:24-25

1 Коринтшилер

1 Коринтшилер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Кирис соьз

ПАУЛДАН КОРИНТШИЛЕРГЕ БИРИНШИ ХАТ

Коринт шахар Эски Грециядынъ маьнели саьвдегерлик орталыгы болган. Паул онда Инжилди биринши кере, янъы оьмирдинъ 50-нши йылларына ювыкласып, насихатлаган. Паул Коринттен кеткеннен сонъ, оны ман янъы христиан ямагаты арасында хат язув байланысы басланады. Сосы хат Паулдынъ Коринттен йиберилгенлерининъ экиншиси болады (бириншиси Янъы Антласувга киргистилмеген). Ол хат – Паул ман Эфес шахарыннан 50-нши йыллардынъ ортасында йиберилген эди.

Коринт ямагатында аз болмаган маьселелер шыгадылар: Паул кеткеннен сонъ, коринт ямагатытынынъ коьплери энди де «христиан» деген атка тийисли яшавы ман яшап басламаган эдилер. Ога да косып бир кесеклери Паулдынъ насихатынынъ акыйкатлыгын эм онынъ абырайын кабыл этип алалмадылар.

Хаттынъ биринши кесегинде (1-6 бб.) Паул окувшыларга динде эм ийги яшав аьлинде турмага керегин насихатлайды. Оннан сонъ (7:1–16:4) Паул коринтшилердинъ соравларынынъ бир нешевине яваплайды: хатын-кызлар эм эр аьдемлер ара байланыслар, балбалга-бутка курманлык этилген туздаьм акында, Аллага табынув заманда аьдемлердинъ дережесине коьре этуьви акында, кие савгалар акында, кевдеди тирилтуьв акында, Ерусалимде христианларга садака акында. Сонъында (16:4-24) Паул оьзининъ мыратлары акында хабарлайды эм саламларын йибереди.

1

Саламлар ман разылыклар

1^1Алладынъ ыхтыяры ман Иса Масихтинъ элшиси болмага шакырылган Паулдан эм де кардашымыз Состенистен – 2Алладынъ Коринттеги иман ямагатына салам! Алла сизди Оьзине байыр болмага шакырган, сиз де Масих аркалы Аллага багыслангансыз. Сизге эм аьр туьрли ерде Раббийимиз, олардынъ да бизим де Раббийимиз Иса Масихтинъ атын айтып дува эткенлердинъ баьрисине+.

3Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын.

4Сизинъ акынъызда ойларымда Иса Масих пен сизге берилген шапагаты уьшин дайым Аллама шуькир этемен.

5Масих аркалы сиз аьр затка, аьр туьрли тил шеберликке эм билимге байыдынъыз+.

6Онынъ себеби – Масихке шаатлык этуьвимиз сизде беркиди.

7Сонынъ уьшин сиз Раббийимиз Иса Масихтинъ келуьвин аьсирет куьтетаган бу заманда эш бир рух савгасында етиспевлигинъиз йок+.

8Раббийимиз Иса Масих иманда берк турувынъызды сонъына дейим саклаяк. Соьйтип сиз Ол кайтаяк куьнинде айыпсыз боларсынъыз+.

9Сизди Оьзининъ Улы Раббийимиз Иса Масих пен айкаспага шакырган Алла ваьдесине берк+.

Бирликке шакырув

10Кардашлар, баьринъиздинъ ойларынъыз, пикирлеринъиз баьри ягыннан бир болсын, аранъызда эрис-суьрислер болмасын, татымлыкта яшанъыз деп, Раббийимиз Иса Масихтинъ аты ман тилеймен+.

11Кардашларым, аранъызда урсыслар болатаганы акында мага Клоядан келгенлерден белгили болды+.

12Бир затты айтпага суьемен: аьр биринъиз: «Мен – Паул яклы», «Мен – Аполлос яклы», «Мен – Кефа яклы» яде «Мен – Масих яклыман» деп айтасыз+.

13Аьше, Масих боьлиндиме? Сиз уьшин Паулды кашта кердилерме? Паулдынъ аты ман сувда шомылдырылып тазаландынъызба+?

14Крисп пан Гайдан баска эш биринъизди де сувда шомылдырып тазаламаганым уьшин Аллага шуькир этемен+.

15Суьйтип, меним атым ман сувда шомылдырылып тазалангансыз деп эш бирев де айтаяк тувыл.

16Аьше, мен Степанастынъ аьелин сувда шомылдырганман. Билмеймен, тагы да кимди болса да биревди сувда шомылдырдымма…+

17Раббий мени шомылдырмага тувыл, Ийги Хабарды яймага йиберген. Муны да, Масих оьлтирилген каштынъ маьнеси йойылмасын деп, акыл соьзлер кулланмай этемен+.

Масих – Алладынъ куьдирети эм акыллылыгы

18Йойылув йолына туьскенлерге сол каш акында хабар – акылсызлык, а бизге, куткарылув йолындагыларга – Алладынъ куьдирети+.

19Кие Язувда Алла:

«Акыллылардынъ акыллылыгын йокка шыгарарман,

Ойшыллардынъ ойлары бос болганын коьрсетермен» – деп, айтады.

20Кайда ды акыллы аьдеминъиз? Кайда ды дин аьлими? Кайда ды бу оьмир мен яратылган философ? Алла бу дуныядынъ акыллылыгынынъ маьнесизлигин коьрсетпедиме+?

21Алла акыллы болганы уьшин дуныя оьзининъ акыллылыгы ман Аллады анъламага етисалмайды. Соны уьшин Алла иманлыларды акылсыздай коьринген увазымыз аркалы куткармага токтасты.

22Ювытлар аьлемет нышанлар талаплайдылар, а греклер акыллылык излейдилер,+

23ама биз кашта керилген Масих акында хабарлаймыз. Ювытлар соны айыпка, а баска миллетлилер акылсызлыкка санайдылар+.

24Ама Алла шакырганлар уьшин, ювытлардай болып, баска миллетлилер уьшин Масих – Алла куьдирети эм Алла акыллылыгы+.

25Неге десе Алладынъ «акылсызлык» деп айтылган заты аьдемнинъ акыллылыгыннан йогары, Алладынъ «карувсызлык» деп айтылган заты аьдемнинъ карувыннан куьшли.

26Кардашлар, эсинъизге туьсиринъиз: Алла сизди шакырганда сиз ким эдинъиз? Инсан оьлшемине коьре аранъызда акыллы, абырайлы эм де аксуьек асылыннан аьдемлер коьп тувыл эди.

27Алла акыллыларды уялтар уьшин дуныядынъ акылсыз деп, санаган затларын, куьшлилерди уялтар уьшин де дуныядынъ карувсыз деп, санаган затларын сайлады.

28Дуныядынъ маьнели деп айтканларын йояр уьшин Алла дуныядынъ маьнесиз, асылсыз, кадирсиз деп санаганларын сайлады+.

29Соьйтип, бирев де Алладынъ алдында мактаналмас+.

30Неге десе Алла аркалы сиз Иса Масих пен бирликте турасынъыз. Масих бизим уьшин Алладан келген акыллылык болды. Масих аркалы Алла бизди аклады, Оьзине байыр этти эм эркинликке еткерди+.

31Кие Язувда айтылгандай: «Мактанган, Раббий мен мактансын»+.

2

Кашта керилген Масихтинъ хабары

2^1Кардашлар, мен сизге келип Алладынъ сырын[*] соьйлемеге янасканда, тил шеберликти эм акыл соьзлерди кулланмадым+.

2Сизде болган заманымда, баьри затты да мутып, тек Иса Масихтинъ, кашка керилген Иса Масихтинъ, акында айтпага юрегиме салган эдим+.

3Мен оьзим де сол вакытта карувсызлыкта, уьйкен коркувда эм калтыравда эдим+.

4Соьзим, увазым аьдем акылынынъ соьзи мен сизди ынандырмады, а Алла Рухынынъ коьрсеткен куьшине негизленди+.

5Суьйткенде, иманынъыз аьдем акыллылыгына тувыл, Алладынъ куьдиретине таянады+.

Алладынъ акыллылыгы

6Дурыс, акылбалыклык пан соьзимизди рух ягыннан толы болган иманлылар арасында бардырамыз; ама сол акыллылык аьлиги заманнынъ эм бу оьмирде яшайтаган, коьп турмаяк аькимлердинъ акыллылыгы тувыл+.

7Йок, биз Алладынъ Оьзи дуныяды яратканнан алдын данъкымыз уьшин белгилеген ясыртын, сырдай, акыллылыгы акында хабар яйып юремиз+.

8Бу дуныядынъ аькимлериннен эш бири сол акыллылыкка етиспегенлер. Эгер етискен болсалар, данъклы Раббийди кашка кермес эдилер+.

9Кие Язувда айтылгандай:

«Алла Оны суьйгенлерге аьзирлеген затларын
эш бир коьз коьрмеген,
эш бир кулак эситпеген,
эш бир аьдем юреги ойламаган».

10Бизге сол затларды Алла Оьзининъ Рухы ман ашты. Сол Рух баьри затты тешкереди, соьйтип Алладынъ теренлигин де+.

11Аьдемнинъ ойлары оьзиндеги рухыннан баска кимге белгили? Солай да Алладынъ ойларын, Алладынъ Рухы болмаса, эш бирев билмейди+.

12Алладынъ бизге багыслаган затларын билер уьшин бу дуныядынъ рухын тувыл, а Алладан келген Рухты кабыл эттик+.

13Биз Алла Рухын алганларга Рух акындагы затларды, ашыклап, инсан акыллылыгыннан уьйретилген соьзлер мен тувыл, Рухтан уьйретилген соьзлер мен анълатамыз+.

14Оьз янынынъ куьсевлери мен бийленген аьдем Алладынъ Рухы ман байланыслы затларды, акылсызлык деп санап, кабыл этпейди. Сол затлардынъ баасы Рух пан сезилгени уьшин оларды анълап болмайды+.

15Алла Рухы ман бийленген аьдем аьр заттынъ баасын сезеди, ама эш бирев де сондай аьдемнинъ баасын белгилеп болмайды.

16Кие Язувда айтылгандай:+

3

«Раббийге кенъес бергендей

Онынъ ой-пикирин ким биледи?» Ама биз анълаймыз, неге десе биз Масихтинъ ой-пикирлерининъ иелеримиз.

Элшилердинъ кызмети

1Кардашлар, сизге Алла Рухы ман бийленгенлерге соьйлегендей этип соьйлеп болмадым. Оьз инсан кылыгы ман бийленгенлерге, Масих йолында энди де эмшектеги балалардай болганларга соьйлегендей соьйледим.

2Сизге каты ас тувыл, суьт бердим. Неге десе сиз сол заманда каты ас пан ток болмага аьзир тувыл эдинъиз, соьле де аьзир тувылсынъыз,+

3неге десе сиз энди де инсан кылыгынъыз бан бийленесинъиз. Аранъызда куьншилик эм эрисуьв болганы, аьдем кылыгынъыз бан бийленгенинъизди, аьдеттеги аьдемлердей аьрекет эткенинъизди коьрсетпейим+?

4Эгер дейим бирев: «Мен Паул яклы», а баска: «Мен Аполлос яклы», – десе, сиз аьдеттеги аьдемлердей тувылсынъызба?

5Аполлос ким ди? Паул ким ди? Бизим кызметлигимиз аркалы иман эттинъиз, тек сол. Раббий аьр биримизге калай белгилеген болса, солай кызметимизди толтырдык+.

6Урлыгын мен эктим, Аполлос сув куйды, ама Алла оьстирди+.

7Соннан себеп эгуьвши де, сув куювшы да бир зат тувыллар, тек оьстирген бир Алла Оьзи маьнели+.

8Эккен де, сув куйган да бир ис этедилер, ама савгады аьр бири оьзининъ куллыгына коьре алаяк+.

9Неге десе биз – Алладынъ куллыгында бирге ислевшилер, а сиз – Алладынъ эгинлери, Алладынъ курылысы+.

10Мага берилген Алла шапагаты ман, аьр бир сулыплы курувшыдай, негиз салдым, иргелерин баскалар коьтередилер. Суьйткенде, аьр ким оьзининъ курылысына коьз салсын+.

11Эш бирев де бар болган негизден – Иса Масихтинъ Оьзиннен – баска салып болмаяк+.

12-13А ким болса да бирев сол негиз уьстине алтыннан, куьмистен, асыл таслардан яде агаштан, пишеннен, тобаннан уьй салаяк. Аьр бирининъ эткен иси коьринеек, кыямет куьнинде белгили болаяк. Аьр кимнинъ эткен иси от пан ашылаяк, кайдай болганы от пан сыналаяк+.

14Эгер дейим сол негизде куралган уьй опырамаса, курувшы савга алаяк.

15Эгер дейим янса, курувшыдынъ иси зыянга шыгаяк. Оьзи десенъ куткарылаяк, ама ялыннынъ ишиннен оьткендей болар.

16Алладынъ уьйи оьзинъиз болганын эм Алладынъ Рухы сизде яшаганын билмей эдинъизбе+?

17Алла Онынъ уьйин йойганлардынъ баьрин де йояяк, неге десе Алладынъ уьйи кие, сол уьй – сиз+.

18Эш бирев де оьзин оьзи алдамасын. Эгер дейим аранъыздан бирев аьлиги оьмирде оьзин акыллы деп санаса, шынтысы ман да акыллы болар уьшин, «акылсыз» болсын.

19Бу дуныядынъ акыллылыгы – Алладынъ алдында акылсызлык. Кие Язувда айтылгандай: «Ол акыллыларды оьзлерининъ кылып тузакларына туьсиреди» эм тагы да:+

20«Раббий акыллылардынъ ой-пикирлери пайдасыз экенлерин биледи».

21Сонынъ уьшин бирев де аьдемлер мен мактанмасын, неге десе баьриси де сизики:

22Паул, Аполлос, Кефа, дуныя, яшав, оьлим, аьлиги де келеектеги де болсын – баьриси сизики,

23сиз десенъ – Масихке байырсынъыз, Масих те Аллага+.

4

Масихтинъ элшилери

4^1Суьйткенде, аьр аьдем бизди Масихтинъ кызметшилери эм Алладынъ сырларын юргистуьвшилери деп, санамага керек.

2А уьй юргистуьвшилердинъ аьр бирисиннен сенимлик талапланады.

3Сиз яде баска аьдем мага оьким шыгарса, мен ол затка аз эс берермен. Мен оьзим оьзиме де оьким шыгармайман.

4Тек оьзимнинъ айыплыгымды билмегеним мени акламайды. Мага оьким шыгарувшы – Раббий+.

5Сонынъ уьшин, белгиленген заманнан алдын эш биревге де оьким шыгарманъыз. Раббийдинъ келуьвин сакланъыз. Ол каранъалыкта ябылганды ашар эм аьдемлердинъ сырлы ниетлерин тыска шыгарар. Сол заманда аьр ким Алладан мактавын алар+.

6Кардашларым, бизден коьрим алынъыз, «язылганнынъ тысына шыкпанъыз» деген соьзлердинъ маьнесин уьйренинъиз деп, мен айткан затларды оьзиме эм Аполлоска кулландым. Суьйткенде, эш биринъиз де бир аьдемди коьтерип, баскады корламаяк+.

7Яхшылардынъ яхшысысынъ деп, сени коьтерген ким? Сен Алладан алмаган не зат бар? Баьрисин Оннан алган болсанъ, алмагандай болып, неге оьктемсийсинъ+?

8Сиз энди тойгансынъыз! Сиз энди байыгансынъыз эм бизсиз патшалык суьресинъиз! Акыйкатлай да патшалык суьргенинъизди суьер эдим, ол заманда сиз бен бирге биз де патшалык суьрер эдик!+

9Мен ойланганша, Алла бизди, элшилерди, оьлимге оьким шыгарылып, энъ артта аренага аькелинген аьдемлердей этти. Буьтин дуныяга – маьлеклерге, аьдемлерге биз бир тамаша, сейир бир зат болдык+.

10Биз Масих уьшин акылсыз, а сиз Масих аркалы акыллысынъыз! Биз – аьлсизлер, а сиз – куьшлилер! Сиз – мактавлысынъыз, а биз – сыйсызлыкта!+

11Биз буьгуьнге дейим де аш боламыз, сувсаймыз; яланъашпыз, бизди туьедилер, уьйсиз орам баста калганмыз;+

12яшарлыкты колларымыз бан, талганга дейим куллык этип, табамыз. Бизди соьккенлерге ийгилик тилеймиз; кувганларга сабырлык коьрсетемиз;+

13яла якканларга аьруьвимизди айтамыз. Буьгуьн де биз сыпырымга саналып, дуныядынъ санга саналмаган аьдемлериннен боламыз.

14Бу затты сизди уялтар уьшин язбайман, тек суьйикли балаларымды уьйреткендей этип анълатаман+.

15Масих йолында тербиялавшыларынъыз айлак коьп, ама аталарынъыз ша? Олар коьп тувыллар. Мен сизге Ийги Хабарды билдирип, Масих Исада сизинъ атанъыз болдым+.

16Соннан себеп сизден кадалып тилеймен: [мен Иса Масихти оьзиме коьрим эткендей, сиз де] мени коьримге салынъыз+.

17Соны уьшин мен сизге Раббийдинъ йолында сенимли болган суьйикли улымды Тимотейди йиберемен. Меним аьр ерде аьр иман ямагатында окытканымдай, Масихке ызлап яшар уьшин кайсы аьдетлерди тутканымды ол эсинъизге туьсирер+.

18Аранъыздан бир кесеклер, мени келмеектей коьрип, коькирексигенлер.

19Ама Раббий буйырса, узак калмай, янынъызга келермен. Ол заманда коькиреклилердинъ соьзлерин тувыл, куьшлерин сынарман+.

20Неге десе Алла Патшалыгы соьзде тувыл, куьште+.

21Сиз неди сайларсынъыз? Мен сизге таяк пан ма яде суьюв эм ювас аьл мен келейимме+?

5

Иман ямагатында нызам саклав

5^1Мен эситкен хабарга коьре, сизинъ аранъызда эдапсызлык та бар. Сондай эдапсызлыкты имансызларда да коьрмессинъиз: биринъиз оьгей анасын хатын этип яшайды+.

2Сиз де, кайгырып тураяк орнынъызга, оьктемсийсинъиз! Сол тийиссизликти эткен аьдем аранъыздан кувылмага керек.

3Мен десенъиз, аранъызда болмасам да, рухым ман сиз бен биргемен, сондай ис эткен аьдемге тап касынъызда болгандай болып, энди оьким шыгардым+.

4Раббийимиз Иса атына сиз бирге йыйылган вакытта, мен де рухым ман сизи мен бирге болаякпан. Сол вакытта Раббийимиз Исадынъ куьши мен сол аьдемди шайтанга тапшырмага керексинъиз.

5Соьйтип онынъ дени йойылса да, рухы Раббий Исадынъ кайтаяк куьнинде куткарылар+.

6Сиз мактангандай эш бир затынъыз йок. Билмейсизбе, аьше, «Бираз ашыткы буьтин ийленген унды ашытады»+?

7Янъы ашыткысыз ийленген ун болар уьшин, эски ашыткыдан тазаланынъыз. Неге десе Пасха козымыз, Масих, биз уьшин курман этилди[*]+.

8Соннан себеп биз эски ашыткы ман, яман ниет эм осаллык тувыл, а ашыткысыз оьтпек, тазалык эм акыйкатлык пан байрамшылаяк+.

9Муннан алдын язган хатымда эдапсыз аьдемлер мен айкаспанъыз деп, тилеген эдим+.

10Соьйтип язганымнынъ маьнеси: бу дуныядагы эдапсызлардынъ, аш коьзлилердинъ, талавшылардынъ, бутларга табынувшылардынъ баьриси мен айкаспанъыз деп, айтпадым. Баьриси мен десем, сол заманда сизге бу дуныядан кешпеге керек болаяк!

11Туврасын айтканда, сизге тилегим: оьзин (иман) кардашынъызбан деп атап, а оьзи эдапсыз, аш коьзли, бутларга табынувшы, яла ягувшы, ишкиши, талавшы болганлардынъ бириси мен де айкаспанъыз. Сондайлар ман ас ишпеге де олтырманъыз+.

12Иман ямагатынынъ тысындагыларга оьким шыгармага не исим бар? Сиз оьким шыгармага керек болганлар – ямагатынъыздынъ агзалары тувылма+?

13Тыстагыларга Алла оьким шыгараяк. Сиз болсанъыз, «яман аьдемди оьзинъизден эрекке кагынъыз!»

6

Иман этуьвшилер арасында давалар

6^1Биревинъиздинъ иман кардашларынъыздынъ бири мен давасы болса, Аллага багысланган аьдемлердинъ тувыл, залымлардынъ оьким шыгарувын калай излер+?

2Алладынъ халкы дуныяга оьким шыгараягын сиз билмейсинъизбе? Аьше, дуныяга оьким шыгараяк болсанъыз, кишкей ислерди карамага тийисли тувылсызба+?

3Маьлеклерге оьким шыгараягымызды билмейсизбе? А куьнделик даваларды карастырмага акылынъыз етпейме?!

4Сол заманда, куьнделик даваларынъыз шыкканда, иман ямагатында маьнели болмаган аьдемлерди оькимши этип саласынъызба?

5Соны, сизди уялтар уьшин айтаман. Сизинъ аранъызда даваларды шешер уьшин бир акыллы аьдем калай йок, кардашлар+?

6Ама сиз, кардашлар бола турып, оннан калса имансызлардынъ алдында даваласасынъыз.

7Аранъызда давалар болув – сизинъ уьшин савлай енъилуьв. Алданганынъыз, таланганынъыз оннан колай болмаспа+?

8Йок, сиз оьзинъиз баскаларды алдайсыз эм талайсыз, оннан калса оьзинъиздинъ кардашларынъызды!

9Яде залымлар Алла Патшалыгынынъ асабалары болмаягын билмейсизбе? Алданманъыз: эдапсызлар, бутларга табынувшылар, зиналыкта юргенлер, каьхпе кисилер, табиатлары бузылган эрлер,+

10караклар, аш коьзлилер, ишкишилер, яла ягувшылар, талавшылар да Алла Патшалыгынынъ асабалары болмаяклар+.

11Сондайлар сизинъ де аранъызда бар эдилер, тек сиз сол затлардан тазаланган, Аллага багысланган, Раббий Иса Масихтинъ аты эм Алламыздынъ Рухы ман аклангансыз+.

Эдапсызлыктан кашынъыз

12«Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – дейсиз, ама баьри зат та пайдалы тувыл. «Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – десем де, бир зат та мага аькимлик суьрмеге керек тувыл+.

13«Ас – асказанга, асказан – аска», – дейсиз, ама Алла олардынъ экисин де йок этеек. Шарк эдапсызлык уьшин тувыл, а Раббий уьшин, эм Раббий – шарк уьшин.

14Алла Раббийди оьлилерден тирилткен, бизди де Оьзининъ куьши мен тирилтеек.

15Билмейсизбе, шаркынъыз – Масих шаркынынъ муьшелери. Аьше, мен Масихтинъ шаркынынъ муьшелерин алып зина хатынга берейимме? Эш бир заманда!+

16Яде билмейсизбе, сондай пише мен бир болган киси оны ман бир шарк болганын? Кие Язувда айтылгандай: «Экеви де бир кевде болар»+.

17Раббий мен косылганнынъ Оны ман рухы бир+.

18Эдапсызлыктан кашынъыз! Аьдем эткен баьри баска куьналар онынъ шаркыннан айырым; ама эдапсыз аьдем оьзининъ шаркына карсы куьна этеди+.

19Яде сизинъ шаркынъыз ишинъизде яшаган Кие Рухтынъ уьйи болганын билмейсизбе? Оны Алладан алдынъыз эм соны уьшин оьзинъиз оьзинъизге ие тувылсыз+.

20Сиз бек уьйкен баага сатылып алынгансынъыз! Суьйткенде, шаркынъыз Аллага сый аькелсин+.

7

Уьйленуьв акында

7^1Энди сиз язган акында. «Эр аьдемге кыскаяклыды коьтере билмесе тагы да аьруьв», – дейсиз.

2Ама эдапсызлыктан кашар уьшин, аьр бирининъ пишеси эм аьр кыскаяклыдынъ байы болсын.

3Эр хатыны эм хатын эри алдында борышын мукаят толтырсын+.

4Хатын оьзининъ шаркына ие тувыл – ол байындыкы, соьйтип эр де оьзининъ шаркына ие тувыл, ол – хатындыкы.

5Кыска вакытка оьзинъизди дувага багыслар уьшин болмаса, эки яктан да разылык болмай, баска бир зат уьшин бир биринъизди шетке какпанъыз. Оннан сонъ янъыдан бирге болынъыз, ол болмаса оьзинъизди ыслаялмассынъыз, шайтан сизди азгырар+.

6Муны бир буйырык этип айтпайман, солай этпеге эркинлигинъиз бар деп айтаман+.

7Баьри аьдемлердинъ мага усап уьйленмегенин суьемен, ама аьр кимнинъ де Алладан багысланган савгасы бар: бирев – бир савгады, баскасы – баскады+.

8Уьйленмегенлерге эм тул хатынларга да, мендей болып, ялгыз калганлары ийги деп айтаман.

9Ама оьзлерин тыялмайтаган болсалар, уьйленсинлер. Неге десе (шаркларынынъ дертинде) янганнан эсе, уьйленгенлери колай+.

10Некяхта яшаганларга мен тувыл, Раббий Оьзи буйырады: хатын эриннен айырылмасын+.

11Айырылса, яде ялгыз калсын, яде эри мен ярассын, эр де хатыныннан айырылмасын+.

12Калганларга Раббий тувыл, а мен айтаман: эгер дейим иман кардашларыныздынъ бирисининъ пишеси иманга келмеген, ама оны ман яшамага разы болса, сол пишесине талак этпесин.

13Эгер дейим хатыннынъ эри иманга келмеген, ама оны ман яшамага разы болса, сол эриннен айырылмасын.

14Неге десе иманга келмеген эр иманлы пишеси аркалы Аллага байыр деп саналады, соьйтип те иманга келмеген пише иманлы байы аркалы Аллага байыр деп саналады. Ол болмаса балаларынъыз «арам» болаяк эдилер, а энди олар Аллага байыр деп саналады.

15Эгер дейим иманы болмаган айырылмага суьйсе, айырылсын: сондай аьлде болган иман кардаш яде карындас басына эркин. Алла сизди татымлыкка шакырды.

16Хатын, (имансыз) эринъди (йойылувдан) куткараягынъды-куткаралмаягынъды кайдан билесинъ? Яде сен, эр, хатынынъды куткараягынъды-куткаралмаягынъды кайдан билесинъ+?

Алла буйыргандай яша

17Тек аьр ким де Раббий ога белгилеген аьлде, Алла оны шакырган замандагындай калай буйырган болса, солай яшасын. Бу зат баьри иман ямагатлары уьшин йорык деп белгилеймен.

18Ким суьннетли болып шакырылган болса, суьннетининъ белгилерин тайдырмасын; ким суьннетсиз болып шакырылган болса, бабага олтырмасын+.

19Бабага олтырув да, бабага олтырмав да – эш бир маьнели тувыллар. Маьнели болган бир зат – Алладынъ парызларын толтырув+.

20Аьр ким кайдай аьлде шакырылган болса, сол аьлде калсын.

21Алла шакырганда, сен ыргат эдинъме? Сол зат сени кыйнамасын. Ама эркин болмага бир амал шыкса, сол мырсатты кулланып бил.

22Эсинъде турсын: Раббийдинъ шакырувын алган ыргат шынтысы ман да Раббийдинъ эркин аьдеми. Онынъ шакырувын алган эркин аьдемнинъ кайсысы да Масихтинъ кулы+.

23Бек уьйкен баага сатылып алынгансынъыз; соны уьшин аьдемлерге кул болманъыз!+

24Кардашлар, аьр киминъиз де кайсы аьлде шакырылган болсанъыз, Алладынъ алдында сол аьлде калсын.

Уьйленмегенлер акында

25Некяхлы болмаганлар акында Раббийден бир буйырык та алган йокпан. Ама Раббийдинъ рагимлиги мен сенимли болганым уьшин, оьзимнинъ ойым ман боьлисейим+.

26Соьлеги кыйынлыкларда аьдем болганындай калса, аьруьв болар деп ойланаман.

27Пише алган болсанъ некяхынъды бузба.

28Пишесиз калгансынъма? Излеме пише. Ама уьйленсенъ де куьналы болмаяксынъ. Эгер дейим кыз киевге шыкса, ол да куьналы болмаяк. Тек некяхлы болганларды бу яшавда азаплар саклаяклар, а мен сизди сол заттан коршалаяк боламан.

29Соны уьшин, кардашлар, айтаман сизге: белгиленген заман айлак кыска. Пишелери болганлар пишесиз болгандай яшасынлар;

30йылайтаганлар йыламайтагандай, суьйинетаганлар суьйинмейтагандай, сатып алатаганлар сатып алганларына ие болмагандай,+

31бу дуныядынъ ислери мен каьр шеккенлер сол ислер мен есирленмегендей болып яшасынлар, неге десе бу дуныя, болганындай болып, озып барады+.

32Кайгырувлардан сизди эркин этпеге суьемен. Уьйленмеген киси Раббийдинъ ислери акында кайгырып, Раббийге калай ярайым деп куьреседи+.

33А уьйленген киси дуныя ислери акында кайгырып, хатыныма калай ярайым деп куьреседи.

34Соьйтип онынъ эси боьлинер. Соьйтип те некяхсыз пише яде кыз Раббийдинъ ислери акында кайгырып, шаркы ман да, рухы ман да Аллага багысланмага суьеди. А эрге барган пише, дуныя ислери акында кайгырып, байыма калай ярайым деп куьреседи.

35Бу затты сизге ювен салмага тувыл, пайда болсын деп, соьйлеймен: баска затларга эс бермей, Раббийге тийисли кепте оьзинъизди буьтинлей багыслап яшаганынъызды суьемен.

36Бирев суьйген кызына тийисли аьрекетлемегенин ойласа эм дертин ыслаялмаганы уьшин уьйленмеге керек болса, суьйгениндей этсин, куьналы болмас: сондайлар уьйленсинлер.

37Ама ким болса да бирев зорланмай, оьз куьсевине аьким болып, оьзининъ ашыкярын некяхсыз калдырмага акылында беркиткен болса, ийги этеди.

38Суьйткенде, оны пише этип алган яхшы этеди, алмаган – оннан да ийги этеди+.

39Пише байы сав болып турганда ога байлы. Ама эри оьлсе, пише кимди суьйсе сога бармага эркинлиги бар, тек Раббийге иман эткен киси болсын+.

40Ама хатын тул болып калса, наьсиплирек болар. Меним ойым сондай, менде де Алладынъ Рухы бар деп ойланаман.

8

Бутларга шалынган курманлыклардынъ эти акында

8^1Энди бутларга багысланган курман этлери акында «баьримиз де билимлимиз», дейсиз. Соны билемиз. Билим аьдемди оьктемлендиреди, а суьюв беркитеди+.

2Эгер дейим бирев бир зат билдим деп ойланса, ол аьле билмеге керекти тийислисинше билмейди+.

3Эгер дейим аьдем Аллады суье болса, Алла оны биледи+.

4Аьше, суьйткенде, бутларга[*] багысланган курман этлери акында не айтаяк? «Бу дуныяда бут шынтылай бар болмаган зат» эм «Бир Алладан баска алла йок», дейсиз эм соны да билемиз+.

5Ерде яде коькте «алла» деп аталган затлар бар, туврасын айтсак «аллалар» да, «раббийлер» де коьп.

6Солай болса да, бизде тек бир Алла – Атамыз. Ол баьри заттынъ булагы, Онынъ уьшин биз яратылганмыз. Эм бизде тек бир Раббий – Иса Масих. Ол аркалы баьри зат яратылган эм Ол аркалы биз яшаймыз+.

7Тек баьрисинде де бу кадер билим йок. Бирерлер соьлеге дейим де бутларга табынувшылардынъ аьдетлерине уьйренгенлери уьшин, эт ашаганда онынъ бутка багысланганын ойлайдылар, сол заманда олардынъ ырызлары, карувсыз болганы уьшин, арам болады+.

8Ама ас бизди Аллага ювык этпейди. Ашамасак та – зарар, ашасак та пайда коьрмеймиз+.

9Тек сак болынъыз, сизинъ сол эркинлигинъиз иманлары карувсыз болганларды састырмасын.

10Неге десе ырызы карувсыз болган аьдем сени, билимлиди, бутларга курманлык шалынган уьйде сыпыра янында коьрсе, солай бутларга багысланган курман этин емеге болаяк экен деп таьвекел этпеспе+?

11Соьйтип, сенинъ билиминъ аркалы карувсыз аьдем, Масих онынъ уьшин ян берген кардашынъ, йойылар+.

12Солай этсенъ, кардашларынъа карсы куьналы болып, олардынъ карувсыз ырызларына яралар туьсирип, Масихке де карсы куьналы боласынъ.

13Сол себепли, ас кардашымды йолдан тайдыраяк болса, мен оны йолдан тайдырмас уьшин эш бир заманда да эт ашамам+.

9

Эркинликти дурыс кулланып билуьв.

9^1Мен эркин тувылманма? (Исадынъ) элшиси тувылманма? Раббиймиз Исады коьрген йокпанма? Раббийиме багыслаган исимнинъ емиси сиз тувылсынъызба+?

2Баскалар уьшин мен элши болмасам, сиз уьшин соьзсиз де элшимен, неге десе Раббийдикилер болганынъыз меним шынтылай элши болганымды белгилейди.

3-4Мага оьким шыгарганларга явабым бу: емеге, ишпеге эркинлигимиз йокпа+?

5Баска элшилерде, Раббийдинъ кардашларында эм Кефада болгандай, бизде де янымызда иманлы бир пише болганына хакымыз йокпа+?

6Кешинмек уьшин куллык этпеге кереклилер тек мен эм Барнаба ма+?

7Ким, оьзининъ кыйын агын оьзи тоьлеп, аьскершилик этеди? Емисин ашамаяк болып, ким юзим эгеди? Ким, суьти мен пайдаланмаяк болып, мал багады+?

8Сол затлар акында тек инсан анъламына негизленип соьйлейменме? Сол затты Таурат та айтпайым?

9«Аслык бастырган оьгиздинъ авызын байлама», – деп, Муса пайхамбарга буйырылган Тауратта язылган. Булайда оьгизлер акында соьз барама+?

10Алла, бас деп, бизим акымызда кайгырмайдыма? Элбетте, солай: сол зат биз уьшин айтылган, неге десе йыйылган аслыктан бир пайын алар уьмит пен ер айдавшы айдамага, аслык бастырувшы бастырмага кереклер+.

11Эгер рухынъызга керекли затлар эккен болсак, сизден шаркымызга керекли затлар йыювымыз коьп боларма+?

12Эгер дейим баска элшилердинъ сизинъ ярдамынъызга эркинликлери бар болса, бизим эркинлигимиз оннан да коьп тувылма? Ама биз эркинлигимиз бен кулланмадык. Керисинше, Масихтинъ Ийги Хабарын яймага орав этпес уьшин баьри затка да тоьземиз.

13Алладынъ уьйинде куллык этуьвшилер ога аькелинген затлардан ашайтаганларын, курман этилуьвши ердеги дин куллыкшылар да аькелинген курманлардан уьлислерин алатаганларын билмейсизбе+?

14Соьйтип те, Раббий, Ийги Хабарды яйганлар да кешинмеклерин сол истен тапсынлар деп, буйырды+.

15Тек сол эркинликлердинъ эш бириси мен де пайдаланмадым. Бу затларды да сизден ярдам саклап язбайман. Суьйтип эткеннен эсе, оьлгеним колай. Эш бирев де меним мактанувымды бос соьзлерге авдармасын!+

16Ийги Хабарды яйганым ман мактанмага болаякпан деп санамайман, ол – меним борышым. Эгер дейим Ийги Хабарды яймасам, мага – кайгы!+

17Мен сол исти оьз ыхтыярым ман этсем, савга аларман; оьз ыхтыярым ман аьрекетлемесем, тек мага тапшырылган борышты толтыраман+.

18Аьше, сол заманда меним савгам не ди? Ийги Хабарды яйган заманда оны акшасыз этпеге эм соьйтип Ийги Хабарды яювшы болганым уьшин мага берилген эркинликти кулланмаска амалым бар+.

19Мен эркинмен, эш бир аьдемнинъ кулы тувылман. Ама оннан да коьп аьдемди иманга аькелер уьшин оьзимди баьрисине ыргат эттим+.

20Ювытларды иманга аькелер уьшин ювыттай болдым: оьзим Тауратты тутпага борышлы болмасам да, Тауратты тутканларды иманга аькелер уьшин олар ман, Тауратты туткандай, аьрекетледим+.

21Тауратты тутпаган баска миллетлилерди иманга аькелер уьшин оларга Тауратты тутпагандай болдым. Элбетте, мен Алладынъ йорыгына бойсынмавшы тувылман, Масихтинъ йорыгына бойсынаман+.

22Карувсызларды иманга аькелер уьшин олар ман карувсыз болдым. Бир кесеклерди кайдай баага да куткармак мырат пан, баьриси мен баьри зат болдым+.

23Баьри затты да, Ийги Хабардынъ хайырларында уьлисим болсын деп, Ийги Хабар уьшин эттим.

24Ярыс майданларда шабысканлар коьп боладылар, ама баргыды тек бир аьдем алады. Баргыды алаяктай, шабынъыз!+

25Пелван болып куьрескенлердинъ баьриси де оьзлерин аьр туьрли затлардан тыядылар. Олар савгага ширеек таж алар уьшин солай этедилер, биз десенъ оьмирге де ширимес таж алар уьшин этемиз+.

26Соннан себеп мен, кайда шапканын билмеген кисидей, шаппайман; бос авага юмырык пан соккандай, куьреспеймен.

27Йок, баскаларга уваз айтканнан сонъ, оьзим баргыдан куры калмас уьшин, мен кевдемди аямайман, оны ыхтыярыма бойсындыраман.

10

Бутларга табынувшылар болманъыз

10^1Кардашлар, ата-бабаларымыздынъ баьриси де (Алла йиберген) булыт пан коршаланганларын, баьриси де тенъиздинъ иши мен оьтип кутылганларын эсинъизге туьсирмеге суьемен[*]+.

2Баьриси сол булытка эм денъизге шомылдырылып, Муса пайхамбардынъ уьмметине косылдылар.

3Баьриси Алла Рухы берген бирдей ырызкыды ашадылар,+

4баьриси Алла Рухы берген бирдей сувды иштилер. Неге десе баьриси Алла Рухы олардынъ барган аьр еринде оннан сув шыгарып турган каядан ишти. Сол кая – Масих.

5Кенем де Алла олардынъ коьбисине разы болмады, сонынъ уьшин илеслери шоьлде яйрап калдылар+.

6Баьри бу ислер, биз де бир заманларда яманлыкка авас болган ата-бабаларымыздай болмас уьшин, бизге мысалга берилген+.

7Солардынъ бир кесегиндей бутларга табынманъыз. Кие Язувда айтылгандай: «Халк олтырып, ашады эм ишти, сонъ эдапсыз ойынлар уьшин турды»+.

8Солардынъ бир кесегиндей, эдапсызлыкка берилмеек. Эдапсызлыкка берилгенлерден бир куьннинъ ишинде 23000 аьдем ян берди+.

9Солардынъ бир кесегиндей, Масихти сынамаяк. Солай эткенлерди йыланлар оьлтирдилер+.

10Солардынъ бир кесегиндей, мырылдап турманъыз. Мырылдайтаганларды Аьжел Маьлеги оьлтирди+.

11Ата-бабаларымыздынъ басларыннан кешкен сол затлар, бизге – бу сонъгы шакта яшайтаганларга – дерис болсын деп, язылды+.

12Сонынъ уьшин аяк уьстинде берк тураман деп ойлаган, йыгылмас уьшин сак болсын!+

13Басынъызга туьскен сынавлардынъ баьрисине баска аьдемлер де ушыраганлар. Алла Оьзининъ ваьдесине сак: Ол шыдаялмастай сынавларды сизге коьрсетпеек. Ама сиз кыйынлыкларга тоьзер уьшин Ол аьр бир сынавдан шыгувга йол коьрсетеек+.

14Сол себептен, суьйикли кардашларым, бутларга табынувдан эрек кашынъыз!+

15Мен сизге ойлы аьдемлерге соьйлегендей соьйлеймен. Айтаякларымды оьзинъиз тергенъиз:

16Шуькир аягыннан – биз Аллага шуькир эткен аяктан – ишсек, Масихтинъ канына косылмаймызба? Сындырган оьтпегимизден ашасак, Масихтинъ шаркына косылмаймызба+?

17Оьтпек бир, биз де коьп болсак та, бир шаркпыз, неге десе баьримиз де бир оьтпектен пайласамыз+.

18Исраил халкына каранъыз. Аьше, курманлыклардан ашаганлар, Алла Уьйинде курман этилуьвши ердинъ катнасувшылары тувылым+?

19Меним айтканым не? Буттынъ яде бутка багысланган курманлыктынъ не де болсын бир маьнеси барма+?

20Йок! Баска миллетлилердинъ курманлыклары Аллага багысланмаган, а йинлерге. Эм сиз сол йинлер мен айкасканынъызды суьймеймен+.

21Раббийдинъ аягыннан эм де йинлердинъ аягыннан бир йорыкка ишип болмассынъыз. Йинлердинъ сыпырасында катнаса турып, Раббийдинъ сыпырасына ортакшылык эталмассынъыз+.

22Раббийде куьншилик тувдырмага суьемизбе? Биз Оннан куьшлимизбе+?

Эркинлик, ама ойсызлык тувыл

23«Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – дегенинъиз дурыс, ама баьри зат та пайдалы тувыл. «Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – ама баьри зат та аьдемнинъ иманын беркитпес+.

24Эш бир аьдем де тек оьзининъ пайдасы акында ойланмасын, баскасынынъ акында ойлансын+.

25Ырызынъызды тынышландырар уьшин бир сорав да этпей, эт базарында сатылган баьрин де ашанъыз+.

26Неге десе: «Ер эм ондагы баьри зат та – Раббийдики».

27Эгер дейим иман этпеген бирев сизди оьзине шакырса, сиз де бармага суьйсенъиз, ырызынъызды тынышландырар уьшин бир сорав да этпей, алдынъызга не зат салынса, соны ашанъыз+.

28Ама ким ди бирев: «Бу эт бутларга курманлыкка аькелинген эди», – десе, айткан кисидинъ хаьтерине эм ырыз хаьтерине ашаманъыз.

29Оьзинъиздинъ ырызынъыз акында тувыл, онынъ ырызы акында ойланаман. Неге эркинлигим баска биревдинъ ырызы ман бетленмеге керек?

30Эгер мен ырызкыды, шуькир дувасын этип, ашаган болсам, неге мени, шуькир этип алган затым уьшин, яманламага керек+?

31Солай этип, ашасанъыз да, ишсенъиз де эм не зат этсенъиз – баьри затты Алладынъ данъкы уьшин этинъиз+.

32Ювытларга, греклерге яде Алладынъ ямагатына кыйынлык шыгарманъыз+.

33Мен де солай этип баьрисине ярамага куьресемен. Оьз пайдамды излемеймен, коьплери куткарылсынлар деп, олардынъ пайдасын излеймен+.

11

11^1Мен Масихтен коьрим алгандай, сиз де меннен алынъыз+.

Алладынъ ямагатында дува кылув йорыклары

2Уьйреткенлеримнинъ баьриси де эсинъизде, Раббийдинъ окувларын мен калай сизге берген болсам, солай тутасынъыз, сонынъ уьшин сизди мактайман.

3Бир затты анълаганынъызды суьемен. (Иман ямагатындагы байланыслар бир шаркка усайдылар): аьр бир эр кисиге бас – Масих, хатынга бас – байы, Масихке бас – Алла+.

4Басына бир зат кийип[*] дува яде пайхамбарлык эткен эр киси басына (Масихке) уятлык келтиреди.

5Соьйтип те, шашын йыймай[*] дува яде пайхамбарлык эткен хатын басына (эрине) уятлык келтиреди. Яланъбас хатын шашын кетерген хатынга тенъ болады+.

6Неге десе хатын басын ашса, шашы кыркылсын, ама шашы кыркылганы яде кетерилгени уьшин уялаяк болса, басын байласын+.

7Эр киси басын байламага керек тувыл, неге десе ол – Алладынъ келбети эм данъкы, хатын болса – эрининъ данъкы+.

8Эр киси (Адам пайхамбар) хатыннан яратылмаган, хатын (Ава) эркектен яратылган+.

9Эм эркек хатын уьшин тувыл, хатын эркек уьшин яратылган+.

10Бу себептен, маьлеклердинъ хаьтерине, хатын оьз шашына аьким болмага керек.

11Ама Раббийге байыр болганларда не хатын байыннан, не эр киси пишесиннен эркин тувыл+.

12Хатын эр кисиден яратылгандай, соьйтип, эр киси пишеден тувады эм баьри зат та – Алладан.

13Оьзинъиз карар беринъиз: хатыннынъ шашын йыймай[*] Аллага дува эткени келисеме экен?

14Эр киси шашын оьстирсе, ога уятлык болганын табиат та сизди уьйретпейме?

15Ама хатын шашын оьстирсе, ога сый. Неге десе ога шаш бир ябувдынъ орнына берилген+.

16Ким де болса бирев биз бен эриспеге суьйсе, (явабым бу): не бизде, не де Алладынъ ямагатларында сондай аьдет йок.

Раббийди эске алув

17Сосы кенъеслерди бере турып, сизди мактамайман, неге десе йыйынларынъыз пайдадан эсе зарар аькеледилер.

18Биринши зат бу: эситкениме коьре сиз ямагат болып йыйылганда, эрис-суьрислер боладылар, ога да бир ягыннан ынанаман+.

19Элбетте, аранъызда туьз болып шыкканлар белгили болар уьшин, сизде ой баскалыклары болмага керек+.

20Бирге йыйылувынъыз Раббий сыпырасында катнасув уьшин тувыл:

21ашаганда аьр биринъиз оьз асын емеге асыгады, суьйткенде бирев аш калады, баска бирев де эсиреди.

22Ашамага, ишпеге уьйлеринъиз йокпа, аьше? Яде сиз Алладынъ ямагатларын мисетке саймай, ярлыларды корлайсызба? Сизге не айтайым? Сизди мактап болаягым? Йок, ол зат уьшин сизди мактамам!+

23Неге десе сизге айтып уьйреткен затларымды мен Раббийдинъ Оьзиннен алдым. Раббий Иса кыянатка берилген кешесинде, колына оьтпек алып,+

24шуькир дувасын этип, оны сындырды эм: «Бу – сизинъ уьшин берилген шаркым. Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деди+.

25Солай этип астан сонъ Ол, аякты да алып: «Бу аяк – каным ман беркитилген янъы антласув. Аяктан ишкен сайын, Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деди+.

26Бу оьтпекти егенде эм сосы аяктан ишкенде Раббийдинъ келуьвине дейим, Онынъ оьлими акында билдиресиз.

27Сол себептен, уйгын болмаган аьлде оьтпекти еген эм Раббийдинъ аягыннан ишкен, Раббийдинъ шаркына эм канына карсы куьна этеди+.

28Аьр ким оьзин оьзи сынасын эм тек оннан сонъ сол оьтпектен есин эм сол аяктан ишсин.

29Неге десе Раббийдинъ шаркын анъламай, оьтпек ашап аяктан ишкен аьдем, солай ашап-ишуьви мен оьзин Алладынъ оькимине туьсиреди.

30Соны уьшин де сизинъ аранъызда карувсызлар эм маразлылар коьп, оьлгенлер де аз тувыллар.

31Эгер дейим оьзимиз оьзимизди тергесек, Раббийдинъ оькимине ушырамас эдик.

32Биз дуныя ман бирге оькимге туьспес уьшин Раббий, бизге оьким шыгарып, тербия береди+.

33Сога коьре, кардашларым, аска йыйылганда, асыкпай, бир биринъизди саклап, ашанъыз.

34Йыйылувынъызда оьким кесилуьвге йол аштырмас уьшин, аш болганлар уьйлеринде ашап келсинлер. Калган ислерди сизге келген заманда туьзетермен.

12

Кие Рухтынъ савгалары

12^1Кардашларым, Кие Рухтынъ савгалары акында билмей калганынъызды суьймеймен+.

2Билесинъиз: иманлы болмаган заманынъызда, калай болса да, солай алданып, тилсиз бутларга айлак тартыла эдинъиз+.

3Мине сонынъ уьшин айтаман: Алладынъ Рухы аркалы соьйлеген бир аьдем: «Исага наьлет болсын!» – деп айтпас. Эгер Кие Рухтынъ етекшилиги болмаса, эш бирев де «Иса – Раббий», – демес+.

4Кие Рухтынъ савгалары туьрли, ама Рух – бир+.

5Кызмет кылувдынъ да не туьрлиси де бар, ама Раббий – бир+.

6Аьрекет те не туьрли де болады, ама аьр кимде баьри аьрекетти эткен – бир Алла Оьзи+.

7Аьр биримизге, ортак пайдага ярарлы болсын деп, Рух Оьзин айырым бир кепте коьрсетеди:

8биревге Рух аркалы акыллылык пан, баскага сол Рухка коьре билимлилик пен айтпага амал бериледи;

9ана биревге сол Рух пан иман бериледи; баска биревге сол ок Рух пан савартув савгалары бериледи;+

10баскага аьжейиплер коьрсетпеге, а кимге пайхамбарлык этпеге, кимге рухларды айырып билмеге, баска биревге туьрли тиллерде соьйлемеге, а кимге сол тиллерден коьширип билмеге амал бериледи+.

11Булардынъ баьрисин сол бир Рух аьрекет эттиреди эм баьрисине де Оьзи суьйгенше уьлестиреди.

Иман ямагаты – бир кевде

12Аьдемнинъ кевдеси коьплеген муьшелерден туьзилсе де, сол коьплеген муьшелер бир кевдеди туьзип келеди. Соьйтип Масих те+.

13Биз баьримиз де – ювытлар эм ювыт болмаганлар, ыргатлар эм эркин болганлар – бир Кие Рух пан тазаланганмыз эм бир кевдеге (Масихтинъ уьмметине) косылганмыз, баьримизге де ишпеге сол бир Рух берилген эди+.

14Кевде бир муьшеден тувыл, коьплеген муьшелерден туьзиледи.

15Аяк: «Мен кол тувылман, сонынъ уьшин кевдеге байыр тувылман», – десе де, бу оны кевдеден айырмас.

16Кулак та: «Мен коьз тувылман, сонынъ уьшин кевдеге байыр тувылман», – десе де, бу оны кевдеден айырмас.

17Эгер дейим буьтин кевде коьз болса, калай эситер эди? Эгер буьтин кевде эситуьв уьшин туьзилсе, калай ийис билер эди?

18Туврасы бу: Алла Оьзининъ ыхтыяры ман кевдединъ аьр бир муьшесине оьз орнын белгилеген.

19Эгер баьриси бир муьше болса, кевде кайда болар эди?

20Акыйкатлай да, муьшелер коьп, кевде бир.

21Коьз колга: «Сен мага керек тувылсынъ», – деп айталмайды. Бас та аякларга: «Сиз мага керек тувылсыз», – деп айтып болмайды.

22Йок, керисинше, эне сол, бизге карувсыз коьринген муьшелерсиз, биз коьтере де кешинип болмаймыз.

23Оннан калса, кевдединъ сыйсыз деп саналган муьшелерин биз оннан да бек сыйлап кийиндиремиз; соьйтип, коьрсетпеге келиссиз деп саналган муьшелерди оннан да келисли этемиз.

24-25Коьрсетпеге келисли муьшелеримиз болса, соны талапламайдылар. Ама Алла, кевдеге боьлинуьв болмасын, керисинше, баьри муьшелер бир бири акында бирдей каьр шексинлер деп, сыйсыз муьшелерге оннан да коьп оьрмет берип, кевдеде бирликти яратты.

26Соннан себеп бир муьше азапланса, баскалар да азапланадылар; а бир муьшеге данък берилсе, баскалар да оны ман бирге суьйинедилер+.

27Сиз Масихтинъ кевдесисинъиз эм аьр биринъиз онынъ айырым муьшеси боласыз+.

28Алла уьмметимизде бириншилерди – элшилер, экиншилерди – пайхамбарлар, уьшиншилерди – уьйретуьвшилер этип салды; калганларга аьжейиплер этпеге яде авырувларды савартпага, аьдемлерге ярдам этпеге, басшыламага, туьрли тиллерде соьйлемеге амал берди+.

29Баьриси де элшилер ме? Баьриси де пайхамбарлар ма? Баьриси де уьйретуьвшилер ме? Баьриси де аьжейиплер коьрсетедилерме?

30Баьрисинде де авырувларды савартув савгасы бар ма? Баьриси де туьрли тиллерде соьйлейдилерме? Баьриси де айтылган затларды анълатып боладыларма?

31Тек энъ маьнели савгаларды алмага ымтылынъыз. Мен де муннан да аьруьв йолды сизге коьрсетермен+.

13

Суьюв энъ баалы савга

13^1Аьдемлердинъ яде маьлеклердинъ тиллеринде соьйлей турып, ама ишимде суьювим болмаса, зынъырдаган бакыр яде такырдаган кимвал[*] сесимен.

2Эгер мен пайхамбарлык этпеге, кайдай сырлардынъ да билимнинъ де туьбине етпеге амалым, тавларды орынларыннан козгагандай иманым болса да, суьювсиз мен эш бир зат та тувылман+.

3Эгер болган муьлкимди ярлыларга уьлестирсем де, шаркымды отка былактырсам[*] да, менде суьюв болмаса, сол затта эш бир пайда йок.

4Суьюв тоьзимли, шапагатлы. Суьюв куьнлемейди, мактанмайды, коькирексимейди;

5келиссиз аьрекетлемейди, оьзине пайда излемейди, тез ашувланмайды, яманлыкты эсте тургыстпайды;

6залымлыкка суьйинмейди, акыйкатлык пан бирге суьйинеди.

7Суьюв баьри затка тоьзеди, дайым иманлы, дайым уьмитли эм баьри затка шыдамлы болады.

8Суьювдинъ оьмири кесилмес. Ама пайхамбарлыклар йойылаяклар, тиллер тынаяклар, билим де йокка шыгаяк.

9Неге десе билимлеримиз де, пайхамбарлыгымыз да толы тувыллар.

10Ама тамамына етискен зат келген заманда толы болмаганлар йогалаяклар.

11Бала заманымда, балаша соьйлейтаган эдим, баладай анълайтаган, баладай ойлайтаган эдим. Ама уьйкен болганда, мен бала шагымдагы затларымды койдым+.

12Энди де баьри затты, ез биялада коьргендей, куьнъирт коьремиз, ама бир куьн Аллады бет бетке коьрермиз. Мен соьле Аллады толы билмеймен, ама бир куьн, Ол мени толы билгендей, мен де Оны толы билеекпен+.

13Мине оьмирликке тураяк уьш зат: иман, уьмит эм суьюв; ама солардынъ энъ маьнелиси – суьюв.

14

Пайхамбарлар туьрли тиллерде соьйлегенлерден йогары

14^1Суьювге етпеге куьресинъиз. Ама Кие Рух берген савгаларга да, эм айырым пайхамбарлык этпеге де, ымтылынъыз+.

2Неге десе ким болса да бирев билмеген тилде соьйлесе, ол аьдемлерге тувыл, Аллага соьйлейди. Оны эш бирев де анъламайды, ол рухы ман сырлар акында айтады.

3А ким пайхамбарлык этсе, сол аьдемлерге коьнъиллерин беркиткен, юреклендирген эм юбанткан соьзлерди айтады.

4Ким билмеген тилде соьйлесе, тек оьзининъ коьнъилин, а ким пайхамбарлык этсе, иман ямагатын беркитеди.

5Баьринъиздинъ билмеген тиллерде соьйлевинъизди суьемен, ама оннан да бек – пайхамбарлык этуьвинъизди. Неге десе билмеген тиллерде соьйлегенлер иман ямагатын беркитер уьшин айтканларын анълатпасалар, пайхамбарлык эткенлер солардан маьнели+.

6Кардашлар, мен энди янынъызга келип, билмеген тиллерде соьйлесем, ама айтканларымды сизге ашылув, яде билим, яде пайхамбарлык этуьв, яде уьйретуьв мен анълаталмасам, сизге не пайдам болар?

7Сыбызгы яде лирадай янсыз саз алатлары да согылганда, бир бириннен айырым сеслер шыгармасалар, сыбызгы ма, лира ма согылганын ким айырып билир?

8Карнай[*] белгили сес шыгармаса, согыска ким аьзирленер+?

9Соьйтип, сиз де анъламлы тилде соьйлемесенъиз, айтканларынъызды калай туьсинееклер? Босына соьйлеген болаяксыз!

10Шексиз, дуныяда коьп тил бар, эш бири де анъламсыз тувыл.

11Болса да, айтылган заттынъ анъламын билмесем, соьйлеген аьдем уьшин тыс кыралданман, ол да мен уьшин тыс кыралдан.

12Сиз де солай: Кие Рухтынъ савгаларын алмага каьрлегенинъизге коьре, иман ямагатын беркитеек савгаларга ымтылынъыз.

13Сол себеп, ким билмеген тилде соьйлейди, сол айтканларын анълатып билер уьшин дува этпеге тийисли.

14Мен билмеген тилде дува этсем, тек рухым дува этеди, акылым оннан пайда алмайды.

15Сол аьлде не этпеге керекпен? Рухым ман дува этеекпен, акылым ман да дува этеекпен; рухым ман йырлаякпан, акылым ман да йырлаякпан+.

16Эгер сен Аллага тек рухынъ ман шуькир этсенъ, сол ерде болган, ама сондай ислерди туьсинмеген аьдем, сенинъ шуькир эткенинъе «амин» деп калай айтаяк+?

17Билким, сен ийги шуькир эте боларсынъ, ама баскадынъ коьнъилин сол зат беркитпейди.

18Мен баьринъизден де коьп тиллерде соьйлегеним уьшин Аллага шуькир этемен.

19Ама билмеген тилимде мынълаган соьзден эсе, иман ямагатында баскаларды насихатлар уьшин оьзимнинъ акылым ман бес соьз айтканымды суьемен.

20Кардашлар, ойларынъыз балалык оьлшемде калмасын: яманлыкта – балалардай, ойларынъызда акылбалык болынъыз+.

21Кие Язувда айтылгандай:

«Баска тиллерде соьйлеген кисилер аркалы,
тыс кыраллылардынъ авызлары ман
бу халкка айтаякпан,
ама сол заманда да Мага тынъламаяклар».

22Соьйткенде, тиллер, иманлылар уьшин тувыл – имансызлар уьшин нышан; пайхамбарлык этуьв имансызлар уьшин тувыл, иманлылар уьшин – нышан+.

23Буьтин иман ямагаты бирге йыйылса, баьриси де билмеген тиллеринде соьйлесе эм йыйылыска сондай ислерди туьсинмегенлер яде имансызлар келселер, «Сиз акылынъызды ишкенсинъиз», – деп айтпаякларма+?

24Ама баьринъиз де пайхамбарлык этсенъиз, имансызлардан яде сондай ислерди туьсинмегенлерден бирев келсе, аьр биринъиздинъ соьзлеринъизде эм де шуьшлев, эм де оьким эситеек.

25Сол аьдемнинъ юрек сырлары ашылаяк, сонда сежде кылып, Аллага табынаяк эм: «Шынтысы ман да Алла аранъызда!» – деп айтаяк.

26Кардашлар, энди не этпеге керекпиз? Йыйылган заманынъызда аьр биринъиздинъ зикири, насихаты, ашылувы, билмеген тили, тилде айтылганды анълатувы бар. Булардынъ баьриси де иман ямагатын беркитер уьшин этилсин+.

27Эгер бир кесеклер билмеген тиллеринде соьйлеселер, шерет пен экисер, энъ коьбиси, уьшерлеп соьйлесинлер. Ким болса да бирев айтылганды анълатсын.

28Аранъызда анълатувшы йок болса, билмеген тилинде соьйлевши иман ямагатында уьндемей сес шыгармай, тек оьзине эм Аллага соьйлесин.

29Эки яде уьш пайхамбар айтсын, баскалар да айтылганды тешкерсинлер+.

30Эгер дейим йыйында олтырганлардынъ бирисине Алладан ашылув келсе, соьйлеп турган оьзининъ соьзин токтатсын.

31Солай этип баьринъиз де, ызлы ызыннан пайхамбарлык этпеге, калганларды уьйретпеге эм юбантпага амалынъыз болаяк.

32-33Аллага багысланганлардынъ савлай ямагатларындагындай, пайхамбарлык этееклер пайхамбарлардынъ ыхтыярына бойсынадылар. Неге десе Алла карысыклыкты тувыл, тынышлыкты суьювши.

34(Йыйынларынъызда хатынлар уьндемесинлер. Соьйлескенлерине ызын йок, олар, Тауратта айтылгандай, (нызамга) бойсынмага кереклер+.

35Бир зат билмеге суьйселер, уьйлерине келгенде, байларыннан сорасынлар. Неге десе йыйында пишелерге соьйлеспеге ярамайды.)

36Яде Алладынъ соьзи сизден (коринтшилерден) басланды эм тек сизге етти деп, ойланасызба?

37Оьзин пайхамбар яде Кие Рухтынъ куьши мен савгаланган деп санаган аьдем бу язганларым Раббийдинъ парызы экенин билсин.

38Муны кабыл этпегенди Алла да кабыл этпейди.

39Соьйтип, кардашларым, пайхамбарлык этпеге ымтылынъыз, туьрли тиллерде соьйлемеге тыйманъыз,+

40ама аьр зат келисли эм орны-орнында болсын+.

15

Ийги Хабар оьлилерден тирилуьв акында

15^1Кардашлар, сизге оьзим билдирген, сиз де кабыл эткен эм аьле ога туьз болып турган Ийги Хабарды эсинъизге туьсирмеге суьемен.

2Эгер мен сизге билдирген Ийги Хабарды берк тутсанъыз, соны ман куткарыларсынъыз. Ол болмаса иманынъыз босына кетеек+.

3Мен де алган бу хабарды баьри заттан алдын сизге уьйреттим: Кие Язувларда билдирилгенинше, Масих куьналарымыз уьшин оьлди+

4эм коьмилгеннен сонъ, Кие Язувларда билдирилгенинше, уьшинши куьн тирилди.

5Кефага, оннан сонъ он эки соктасына коьринди+.

6Сонъ бес юзден артык кардаштынъ баьрисине бир ок заман коьринди. Олардынъ коьбиси аьли де сав, бирерлери оьлдилер.

7Сонъ Масих Якупка эм баьри элшилерине коьринди+.

8Баьрисиннен сонъ, замансыз тувган баладай болсам да, мага да коьринди+.

9Мен элшилердинъ энъ сансызыман, элши деп оьзимди атамага да тийисли тувылман, неге десе Алладынъ ямагатына залымлыклар эткенмен+.

10Ама буьгуьн ким болсам да, Алладынъ шапагаты аркалы болдым. Онынъ мага коьрсеткен шапагаты босына кетпеди; мен баьрисиннен де артык иследим. Элбетте, мен тувыл, Алладынъ шапагаты мени мен бирге иследи+.

11Сога коьре, мен ме, олар ма – баьримиз де сол хабарды яямыз эм де сиз ога иман эттинъиз.

Оьлилерден тирилуьв

12Масих оьлилерден тирилген деп хабарланганда, бир кесеклеринъиз оьлилер тирилмейдилер деп калай айтадылар+?

13Оьлимнен сонъ тирилуьв йок болса, Масих те тирилмеген.

14А эгер дейим Масих тирилмеген болса, сол заманда яятаган хабарымыз да, ынанувынъыз да бос.

15Оны ман бирге Алла акында ялган шаатлык этуьвшилер боламыз, неге десе Алла Масихти оьлилерден тирилткен деп шаатлаймыз, а оьлилер шынтылай тирилмесе, Ол Масихти де тирилтпеген.

16Эгер оьлилер тирилмеек болса, Масих те тирилмеген.

17Масих тирилмеген болса, иманынъыз кадирсиз эм де куьналарынъыз аьле кеширилмей калады+.

18Масихке ынанып оьлгенлер де аьлек болганлар+.

19Эгер дейим Масихке уьмитимиз тек бу яшавга яраяк болса, баьрисиннен де язык аьдемлермиз.

20Ама Масих акыйкатлай да оьлилерден тирилтилди: Ол – оьлгенлерден биринши болып тирилген аьдем+.

21Неге десе оьлим аьдем аркалы келди, солай да оьлилерден тирилуьв аьдем аркалы болды+.

22Калай Адам пайхамбар баьримизге оьлим аькелген болса, Масих те солай баьримизге яшав аькелеек.

23Тек аьр ким оьз шерети мен: бас деп Масих; сонъ, Ол кайтып келгенде, баьри Масихке байыр болганлар тирилеек;+

24Оннан сонъ, Масих аьр басшылыкты, аьр аькимликти эм куьшти йок этип, патшалыкты Атасы Аллага тапшырганда, (дуныядынъ) ахыры келеек+.

25Алла Масихтинъ аягынынъ астына баьри явларын таслаганга дейим, Масих патшалык суьрмеге керек+.

26Йок этилеек сонъгы яв – оьлим.

27Неге десе Алла Масихтинъ «аягынынъ астына баьри затты таслап, Ога бойсындырды». Ама баьри зат Масихке бойсындырылды деп айтылганда, Ога баьрисин де бойсындырган Алладынъ сол соьздинъ ишине алынмаганы белгили+.

28Баьри зат Улына бойсындырылганнан сонъ, Улы Оьзи де аьр затты Ога бойсындырувшы Аллага бойсынаяк. Соьйтип Алла аьр затка аьким болганын коьрсетеек+.

29Соьйтип болмаса, оьлилер уьшин сувда шомылдырылып тазаланган аьдемлерге не болаяк? Эгер дейим оьлилер тирилмеселер, сол аьдемлер олар уьшин неге шомылдырылып тазаланадылар?

30Биз де не уьшин аьр саьат кавыф астында турамыз+?

31Мен, кардашларым, аьр куьн оьлимнинъ коьзине карайман. Раббийимиз Иса Масихке байыр болып, сиз бен мактанганым уьшин солай айтаман+.

32Эгер мен, аьдетли аьдемлердей ойлап, Эфесте йырткышлар ман куьрескен болсам, оннан мага не пайда болар эди? Эгер оьлилер тирилмеек болсалар,

«Ашаягынъыз, ишеегинъиз, неге десе эртен оьлеекпиз!»

33Алданманъыз!

«Ийги аьдетти яман дослык бузар».

34Акылынъызды йыйып, туврашыл болып яшанъыз, куьна эткенинъизди койынъыз! Аранъызда Аллады эш танымайтаганлар бар. Муны сизди уялтар уьшин айтаман!+

35Ким болса да бирев: «Оьлилер калай тириледилер? Тирилип кайтканда, кевделери кайдай болаяк?»

36Акылсыз! Сен ерге салган урлык, оьлмей, яшавга кайтпаяк+.

37Эккенде де сен туваяк кевдеди тувыл, тек урлыкты, бийдайдынъ яде баска оьсимликтинъ буьртик урлыгындай бир затты, эгесинъ.

38Алла ога Оьзи унаган бир кевде береди; аьр бир урлыкка айырым бир кевде бериледи.

39Баьрисининъ де эти бирдей тувыл. Аьдемнинъ эти айваннынъ этиннен баскаланады, кустыкы – балыктыкыннан.

40Ама коькте де эм ерде де туьрли кевделер бар. Коьктеги кевделердинъ оьз ярасыклыгы бар, ердеги кевделердинъ да оьз ярасыклыгы бар.

41Куьннинъ ярасыклыгы бир баска. Ай ман юлдызлардынъ да ярасыклыклары бир баска. Юлдызлар да оьз араларында ярасыклыклары ман баскаланадылар.

42Оьлилердинъ тирилуьви де солай болаяк: ерге салынган – ширеек зат, тирилеек – оьмири ширимеек зат;+

43ерге салынган – сыйсыз зат, тирилеек – мактавлы зат; ерге салынган – карувсыз зат, тирилеек – куватлы зат;

44коьмилген – ян яшататаган кевде, тирилеек – Рух яшататаган кевде. Ян яшататаган кевде калай болса, солай Рух яшататаган кевде да бар.

45Кие Язувда айтылгандай: «Биринши инсан Адам тири ян болды». Сонъгы Адам (Иса Масих) яшав беруьвши рух болды+.

46Бас деп Рух яшататаган кевде тувыл, а ян яшататаган келди, Рух яшататаган оннан сонъ келди.

47Биринши инсан топырактан яратылды, ол – ерден. Экинши инсан (Масих) – коьктен+.

48Топырактан яратылган аьдем кайдай болса, топырактан болган аьдемлер де солай. Коьктен келген аьдем (Масих) кайдай болса, коьктегилер де сондай.

49Биз топырактан яратылган инсаннынъ келбетин калай юргисткен болсак, коьктен келгеннинъ келбетин де солай юргистеекпиз+.

50Кардашлар, сизге айтканым бу: эт пен каннан яратылган шаркымыз Алла Патшалыгыннан уьлисли болалмас. Ширер зат та ширимеектен уьлисли болалмас.

51Мен сизге бир сыр айтайым: баьримиз де оьлмеекпиз, тек баьримиз де туьрленеекпиз+.

52Бу бир такыйкадынъ ишинде, карап караганша, сонъгы карнай[*] шалынганда болаяк. Аьше, карнай шалынаяк, оьлилер ширимес тенлери мен тирилееклер, биз де туьрленеекпиз+.

53Сосы ширийтаган зат – ширимеекке, сосы оьлимли зат – оьлмеекке оралмага керек+.

54Ширийтаган ширимеекке, оьлимли оьлмеекке оралса, сол заманда Кие Язувда айтылган соьз толаяк:

«Оьлим курытылды! Буьтинлей енъилди!

55Оьлим, кайда ды енъуьвинъ?

Оьлим, кайда ды огынъ?»+

56Оьлимнинъ огы – куьна, а куьнадынъ куьш алган булагы – Таурат+.

57Аллага шуькир! Ол бизге Раббийимиз Иса Масих аркалы енъуьв береди+.

58Сога коьре, суьйикли кардашларым, берк турынъыз, шайкалмастай болынъыз. Аьр заманда да Раббий кызметине берилип исленъиз. Билесинъиз де: Раббийге багыслаган исинъиз босына кетпеек.

16

Алладынъ халкына ярдам

16^1Энди имандасларынъызга йыйылатаган акша акында. Мен Галатиядагы ямагатларга не буйырган болсам, соны сиз де этинъиз+.

2Мен келген заманда акша йыюв ман каьр шекпес уьшин, аьр киминъиз юмадынъ биринши куьнинде[*] алган куллык акына коьре уьйде не кадер калдырмага амалы болса, соны калдырсын+.

3Келгенимде, аранъыздан оьзинъиз айырганларды ярдам акшанъызды аькетер уьшин хатлар ман Ерусалимге йиберермен+.

4Эгер меним де барганым келиссе, олар мени мен бирге барарлар.

5Македониядан оьткеннен сонъ, сизге келермен. Соьле мен Македониядан оьтип турыман+.

6Сизде мен билким бир кесек заман каларман, эш те кысларман. Кетемен десем, сиз мени йолга аьзирлерсиз.

7Неге десе мен сизге йол уьстиннен кирип кетеекпен деп ойламайман: Раббий буйырса, сиз бен узак турмага уьмит этемен.

8Эфесте Эллинши куьн байрамына кадер каларман,+

9неге десе онда мага етимисли ислер уьшин эсиклер кенъ ашылганлар, ама карсылык этуьвшилер де коьп.

10Тимотей келгенде, аранъыызда ол корккандай зат болмасын, сак болынъыз. Ол да, мендей, Раббийдинъ исин этеди+.

11Бирев де ога йогарыдан карамасын! Оны баьринъиз де йолга аьзирлеп, тынышлык пан озгарарсыз, ол мага кайтып келсин. Мен оны (иман) кардашларымыз бан бирге саклап тураман.

12Аполлос кардаш акында. Мен ога коьп ялбарып тиледим, баска (иман) кардашларымыз бан бирге сизге барганын суьйген эдим, ама онынъ соьледен соьле сизге бармага коьнъили йок. Бир онъайлы вакыт тапканлай, ол келер+.

13Уяв турынъыз, иманынъызга берк болынъыз, йигит эм карувлы болынъыз!+

14Эткен баьри затынъыз суьюв мен этилсин!+

15Сизге бир тилегим бар, кардашлар: Степанастынъ уьйдегилерин билесинъиз. Олар Ахаяда биринши болып Масихке ынандылар эм оьзлерин имандасларына кызмет кылмага савлай бердилер+.

16Сондай аьдемлерге эм бизи мен бирге ислеп кызмет кылганлардынъ баьрисине де бойсынганынъызды суьемен+.

17Степанастынъ, Фортунаттынъ эм Ахайиктинъ мунда келгенлерине бек суьйинемен. Олар янымда болып, йоклыгынъызды муттырдылар.

18Коьнъилинъизди коьтергендей, олар меним де коьнъилимди коьтередилер. Сондай аьдемлерди баалап билинъиз!

19Асия элиндеги иман ямагатлары сизге салам йибередилер. Аквила ман (пишеси) Приска эм олардынъ уьйинде йыйылатаган ямагат та, Раббийге байыр болып, сизди исси саламлайдылар+.

20Мундагы баьри (иман) кардашларынъыз сизди саламлайдылар. Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислише оьбип, саламланъыз+.

21Энди оьзимнинъ колым ман язаман: Паулдан салам!+

22Раббийди суьймегенлер язаларын алсынлар! Марана та (Раббийимиз, кел)!+

23Раббий Исадынъ шапагаты сиз бен болсын!

24Масих Исага байыр болып, баьринъизге суьйимимди билдиремен!

* 2:1 Сырын: бир неше текстлерде: «шаатлыгын».

* 5:7 Ювытлар Пасха байрамды алдын уьйлерин тазалап, буьтин ашыткыды тайдырадылар. Ынанувшы да солай яшавын куьнадан тазалайды.

* 8:4 Бут: идол.

* 10:1 Муса пайхамбардынъ заманында исраилшилер Мысырдан шыкканда, Алла оларды булыт пан коршалады эм денъиздинъ ишиннен куры ерден оьткендей амал этти.

* 11:4 Басына бир зат кийип: яде «узын шаш пан».

* 11:5 Шашын йыймай: яде «басы ашык».

* 11:13 Шашын йыймай: яде «басы ашык болып».

* 13:1 Кимвал – саз алаты.

* 13:3 Шаркымды отка былактырсам: кайбир текстерде «мактанар уьшин шаркымды берсем».

* 14:8 Карнай: горн.

* 15:52 Карнай: горн.

* 16:2 Юмадынъ биринши куьни – базар куьн.

+ 1:2 Ислер 18:1-17, Рим. 1:7

+ 1:5 2Кор. 8:7, 2Кор. 9:11

+ 1:7 Лк. 17:30, 1 Салоникшилер 3:13, 1 Салоникшилер 4:16-18, Пилипшилер 3:20

+ 1:8 Пилипшилер 1:6

+ 1:9 Яхья 17:21, 1 Яхъя 1:3, 1 Салоникшилер 5:24, 2 Салоникшилер 3:3, Ювытлар 10:23

+ 1:10 1Кор. 11:18

+ 1:11 1Кор. 3:3

+ 1:12 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 3:4-5, 1Кор. 4:6, 1Кор. 6:12, Тит 3:13, Яхья 1:42

+ 1:13 Эфесшилер 4:4-5
+ 1:14 Ислер 18:8, Рим. 16:23
+ 1:16 1Кор. 16:15
+ 1:17 2Кор. 10:10
+ 1:18 1Кор. 2:1, 2Кор. 2:15, Рим. 1:16

+ 1:20 Сулейманнынъ таварыхлары 21:30, Рим. 1:22, 1Кор. 3:19

+ 1:22 Мат. 12:38, Мк. 8:11, Яхья 2:18, Яхья 4:48, Яхья 6:30

+ 1:23 Гал. 5:11
+ 1:24 1Кор. 2:7, Колосшылар 2:3
+ 1:28 Якуп 2:5
+ 1:29 Рим. 3:27, Эфесшилер 2:9
+ 1:30 Эфесшилер 1:7, Пилипшилер 3:9
+ 1:31 2Кор. 10:17
+ 2:1 1Кор. 1:18, 2Кор. 2:15
+ 2:2 Гал. 6:14
+ 2:3 2Кор. 11:30, 2Кор. 12:5, Гал. 4:13
+ 2:4 1Кор. 4:20
+ 2:5 2Кор. 4:7, 2Кор. 6:7
+ 2:6 Пилипшилер 3:15
+ 2:7 Колосшылар 2:3
+ 2:8 Яхья 7:48, Ислер 13:27
+ 2:10 Мат. 16:17, 1 Яхъя 2:20
+ 2:11 Сулейманнынъ таварыхлары 20:27
+ 2:12 Рим. 8:15
+ 2:13 2Кор. 1:12, Яхья 6:45
+ 2:14 Яхья 14:17, Рим. 8:7
+ 2:16 Рим. 11:34
+ 3:2 1 Петер 2:2, Ювытлар 5:13
+ 3:3 1Кор. 1:10-11, Гал. 5:19-20

+ 3:5 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 4:6, 1Кор. 16:12, Эфесшилер 3:7, Колосшылар 1:25

+ 3:6 Ислер 18:4-11, Ислер 18:27-28, Яхья 4:36-38

+ 3:7 Гал. 6:3
+ 3:8 Мат. 16:27, 2 Яхъя 1:8
+ 3:9 2Кор. 6:1, Эфесшилер 2:20-22
+ 3:10 Рим. 15:20

+ 3:11 Эфесшилер 2:20, Колосшылар 2:7, Ашы. 21:14

+ 3:13 1Кор. 1:7, 1Кор. 4:5, 1 Петер 1:7
+ 3:16 Рим. 8:9, 1Кор. 6:19, 2Кор. 6:16
+ 3:17 Эфесшилер 2:21

+ 3:19 Сулейманнынъ таварыхлары 21:30, 1Кор. 1:20,

+ 3:23 2Кор. 10:7, Гал. 3:29
+ 4:4 Ислер 23:1,
+ 4:5 Мат. 7:1, Рим. 2:1, 2Кор. 10:18

+ 4:6 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 3:5

+ 4:7 Яхья 3:27
+ 4:8 Ашы. 3:17
+ 4:9 Рим. 8:36
+ 4:10 2Кор. 11:19, 2Кор. 13:9
+ 4:11 2Кор. 11:27, Пилипшилер 4:12

+ 4:12 Ислер 18:3, Мат. 5:44, 1 Петер 3:9, Рим. 12:14

+ 4:14 2Кор. 6:13

+ 4:15 Пилимон 1:10

+ 4:16 1Кор. 11:1, 1 Салоникшилер 3:7, 2 Салоникшилер 3:7

+ 4:17 Ислер 16:1, 1Кор. 16:10, 1 Тимотей 1:2
+ 4:19 1Кор. 11:34, 1Кор. 16:5, 2Кор. 1:15-16
+ 4:20 1Кор. 2:4
+ 4:21 2Кор. 10:2, 2Кор. 13:2

+ 5:1 2Кор. 12:21, Лев. 18:8, Шер. 22:30, Шер. 27:20,

+ 5:3 Колосшылар 2:5

+ 5:5 2Кор. 2:6, 1 Тимотей 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 23:14

+ 5:6 Мат. 13:33, Лк. 13:21, Гал. 5:9
+ 5:7 Шыг. 12:15, Шер. 16:3
+ 5:8 Мк. 8:15, Лк. 12:1
+ 5:9 Эфесшилер 5:11, 2 Салоникшилер 3:14
+ 5:11 2 Салоникшилер 3:6
+ 5:12 Мк. 4:11, Шер. 17:7
+ 6:1 Мат. 18:17
+ 6:2 Мат. 19:28
+ 6:5 1Кор. 15:34
+ 6:7 Мат. 5:39-40

+ 6:9 Гал. 5:21, Эфесшилер 5:5, Шыг. 20:14, Ювытлар 13:4

+ 6:10 Мк. 7:21-23, Гал. 5:19-21

+ 6:11 Эфесшилер 2:2, Яхья 13:8, Эфесшилер 5:26, Тит 3:5, Ювытлар 10:22

+ 6:12 1Кор. 10:23
+ 6:15 Эфесшилер 5:30
+ 6:16 Яр. 2:24, Мк. 10:7-8, Эфесшилер 5:31
+ 6:17 Эфесшилер 4:4

+ 6:18 Гал. 5:19, Эфесшилер 5:3, 1 Салоникшилер 4:3

+ 6:19 Рим. 14:7
+ 6:20 2 Петер 2:1, 1Кор. 7:23
+ 7:3 Шыг. 21:10

+ 7:5 Шыг. 19:15, Мат. 4:3, 1 Салоникшилер 3:5

+ 7:6 2Кор. 8:8
+ 7:7 Мат. 19:11-12, 1Кор. 12:4, 1 Петер 4:10
+ 7:9 1 Тимотей 5:14
+ 7:10 Мк. 10:9
+ 7:11 Мк. 10:11
+ 7:16 1 Петер 3:1
+ 7:18 Ислер 15:1-2, Гал. 5:2

+ 7:19 Рим. 2:28-29, Гал. 3:28, Гал. 5:6, Колосшылар 3:11

+ 7:22 Яхья 8:32, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1, Пилимон 1:16, Рим. 6:22

+ 7:23 1Кор. 6:20, Лев. 25:42, Лев. 25:55
+ 7:25 2Кор. 8:10-11
+ 7:30 2Кор. 6:10
+ 7:31 1 Петер 4:7, 1 Яхъя 2:17
+ 7:32 Мат. 6:25, Лк. 10:41
+ 7:38 Ювытлар 13:4
+ 7:39 Рим. 7:2
+ 8:1 Ислер 15:20, Ислер 15:29, 1Кор. 13:4-13
+ 8:2 Гал. 6:3
+ 8:3 Гал. 4:9
+ 8:4 Шер. 4:35, Шер. 6:4-5,

+ 8:6 Эфесшилер 4:6, Яхья 1:3, Рим. 11:36, Колосшылар 1:16, Ювытлар 1:2

+ 8:7 1Кор. 10:28-29

+ 8:8 Мк. 7:19, Ислер 10:12-15, Рим. 14:14

+ 8:10 Рим. 14:1, Ислер 15:29, 1Кор. 10:19, Ашы. 2:14

+ 8:11 Рим. 14:15

+ 8:13 Рим. 14:21

+ 9:1 1 Салоникшилер 2:6-7, Пилимон 1:8, Ислер 9:3-6

+ 9:4 2 Салоникшилер 3:8-9

+ 9:5 Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19, Мк. 1:30

+ 9:6 Ислер 4:36, Ислер 13:2, Ислер 15:36, Гал. 2:9

+ 9:7 2Кор. 10:4, 2 Тимотей 2:3, Сулейманнынъ таварыхлары 27:18

+ 9:9 Шер. 25:4, 1 Тимотей 5:18
+ 9:10 Рим. 4:23-24, 2 Тимотей 2:6
+ 9:11 Рим. 15:27, Гал. 6:6
+ 9:13 Лев. 6:16, Лев. 6:26
+ 9:14 Лк. 10:7, 1 Тимотей 5:18
+ 9:15 Ислер 18:3
+ 9:16 Рим. 1:14
+ 9:17 Гал. 2:7
+ 9:18 2Кор. 11:7, 2Кор. 11:9
+ 9:19 2Кор. 4:5
+ 9:20 Ислер 16:3, Ислер 21:23-26
+ 9:21 Рим. 2:12, Рим. 2:14, Гал. 2:3
+ 9:22 2Кор. 11:29, 1Кор. 10:33
+ 9:24 Гал. 5:7

+ 9:25 1 Петер 5:4, Пилипшилер 3:14, 2 Тимотей 2:5

+ 10:1 Шыг. 13:21, Шыг. 14:22
+ 10:3 Шыг. 16:15, Шыг. 16:35, Шер. 8:3
+ 10:5 Сан. 14:29, Сан. 14:36-37
+ 10:6 Сан. 11:4-6,
+ 10:7 Шыг. 32:6
+ 10:8 Сан. 25:1-9
+ 10:9 Сан. 21:5-6
+ 10:10 Сан. 14:29-37
+ 10:11 Рим. 4:23
+ 10:12 Рим. 11:20-21
+ 10:13 1Кор. 1:9, 2 Петер 2:9
+ 10:14 1 Яхъя 5:21

+ 10:16 Мк. 14:22-23, Яхья 6:51, 1Кор. 11:23-26

+ 10:17 Рим. 12:5, 1Кор. 12:12-13, Эфесшилер 4:25

+ 10:18 Лев. 3:3, Лев. 7:15
+ 10:19 Ислер 15:29, 1Кор. 8:4, Ашы. 2:14
+ 10:20 Шер. 32:17,
+ 10:21 2Кор. 6:15
+ 10:22 Шер. 32:21,
+ 10:23 1Кор. 6:12
+ 10:24 1Кор. 13:5, Пилипшилер 2:21
+ 10:25 1Кор. 8:7
+ 10:27 Лк. 10:8
+ 10:30 Рим. 14:6
+ 10:31 Колосшылар 3:17
+ 10:32 1Кор. 8:13, Рим. 14:13
+ 10:33 1Кор. 9:22, 2Кор. 12:14

+ 11:1 1Кор. 4:16, 1 Салоникшилер 1:6, 2 Салоникшилер 3:7

+ 11:3 Эфесшилер 1:22, Эфесшилер 4:15, Яр. 3:16, Эфесшилер 5:23, Яхья 14:28, 1Кор. 15:24

+ 11:5 Лк. 2:36, Ислер 21:9
+ 11:6 Шер. 21:12
+ 11:7 Яр. 1:26
+ 11:8 Яр. 2:21-23
+ 11:9 Яр. 2:18
+ 11:11 Гал. 3:28
+ 11:15 Сан. 5:18
+ 11:18 1Кор. 1:10-12
+ 11:19 1 Яхъя 2:19
+ 11:22 Сулейманнынъ таварыхлары 17:5
+ 11:23 Гал. 1:12
+ 11:24 Лк. 22:19
+ 11:25 Лк. 22:20
+ 11:27 Яхья 6:53-56
+ 11:32 Сулейманнынъ таварыхлары 3:12
+ 12:1 1Кор. 14:1
+ 12:2 Эфесшилер 2:12
+ 12:3 1 Яхъя 4:2-3
+ 12:4 Рим. 12:6, Эфесшилер 4:4-6
+ 12:5 Рим. 12:7
+ 12:6 Пилипшилер 2:13
+ 12:9 Мат. 17:20, 1Кор. 13:2

+ 12:10 Мк. 16:17, Ислер 2:4, Ислер 10:46, 1Кор. 14:2

+ 12:12 Рим. 12:5, 1Кор. 10:17, Эфесшилер 4:25

+ 12:13 Гал. 5:6, Эфесшилер 2:14, Колосшылар 3:11

+ 12:26 Рим. 12:15

+ 12:27 Рим. 12:5, Эфесшилер 1:23, Эфесшилер 4:12, Колосшылар 1:18, Колосшылар 1:24

+ 12:28 Ислер 11:27, Эфесшилер 4:11

+ 12:31 1Кор. 14:1, 1Кор. 14:39

+ 13:2 Ислер 2:18, Мат. 17:20, Мк. 11:23, 1Кор. 12:9

+ 13:11 Эфесшилер 4:14

+ 13:12 Мат. 5:8, 1 Яхъя 3:2, 1Кор. 8:3, Гал. 4:9

+ 14:1 1Кор. 16:14, 1Кор. 12:1
+ 14:5 Сан. 11:29
+ 14:8 Сан. 10:9
+ 14:15 Якуп 5:13, Эфесшилер 5:19
+ 14:16 2Кор. 1:20, Ашы. 3:14
+ 14:20 Эфесшилер 4:14, Мат. 18:3, 1Кор. 2:6
+ 14:22 Ислер 2:6
+ 14:23 Ислер 2:13
+ 14:26 2Кор. 12:19, 2Кор. 13:10
+ 14:29 1 Яхъя 4:1, 1 Салоникшилер 5:20-21

+ 14:34 1 Тимотей 2:11-12, Яр. 3:16, 1 Петер 3:1, Эфесшилер 5:22, Колосшылар 3:18

+ 14:39 1Кор. 12:31, 1Кор. 14:1
+ 14:40 Колосшылар 2:5
+ 15:2 Гал. 3:4
+ 15:3 Лк. 24:27
+ 15:5 Лк. 24:34, Лк. 24:36
+ 15:7 Ислер 12:17, Лк. 24:50, Ислер 1:3-4
+ 15:8 2Кор. 12:11
+ 15:9 Эфесшилер 3:7-8, Ислер 8:3
+ 15:10 2Кор. 11:23, Колосшылар 1:29
+ 15:12 Ислер 23:8, 2 Тимотей 2:18
+ 15:17 Рим. 4:25
+ 15:18 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 14:13

+ 15:20 1 Салоникшилер 4:14, 2 Тимотей 2:8, Ислер 26:23, Колосшылар 1:18, Ашы. 1:5

+ 15:21 Рим. 5:12-18

+ 15:23 1 Салоникшилер 4:16

+ 15:24 1 Петер 3:22, Рим. 8:38, Эфесшилер 1:21, Лк. 1:33, Ашы. 11:15

+ 15:25 Ювытлар 2:8

+ 15:27 Эфесшилер 1:22

+ 15:28 Яхья 14:28, Эфесшилер 1:23, Колосшылар 3:11

+ 15:30 2Кор. 11:26
+ 15:31 1 Салоникшилер 2:19
+ 15:34 1Кор. 6:5
+ 15:36 Яхья 12:24
+ 15:42 Пилипшилер 3:21, Колосшылар 3:1
+ 15:45 Яр. 2:7
+ 15:47 Яр. 2:7, Яхья 3:13, Яхья 6:38
+ 15:49 Яр. 5:3
+ 15:51 Пилипшилер 3:21

+ 15:52 Мат. 24:31, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 11:15, 1 Салоникшилер 4:15, Пилипшилер 3:21

+ 15:53 2Кор. 5:2-4
+ 15:55 2 Тимотей 1:10, Ювытлар 2:14-15
+ 15:56 Рим. 4:15, Рим. 7:8
+ 15:57 Рим. 8:37
+ 16:1 Ислер 24:17, Рим. 15:25-28, Гал. 2:10

+ 16:2 Ислер 20:7, Ашы. 1:10, 2Кор. 8:3, 2Кор. 9:3

+ 16:3 Ислер 18:27, 2Кор. 3:1, Ислер 24:17, Рим. 15:25-28

+ 16:5 Ислер 19:21, 2Кор. 1:16

+ 16:8 Шыг. 23:16, Шыг. 34:22, Лев. 23:15, Шер. 16:9, Ислер 2:1

+ 16:10 Ислер 16:1, 1Кор. 4:17

+ 16:12 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 3:5, 1Кор. 4:6

+ 16:13 Мат. 25:13, 2 Салоникшилер 2:15
+ 16:14 1Кор. 14:1
+ 16:15 1Кор. 1:16

+ 16:16 Пилипшилер 2:29, 1 Салоникшилер 5:12-13, 1 Тимотей 5:17

+ 16:19 Ислер 18:2, Рим. 16:3, 2 Тимотей 4:19

+ 16:20 Рим. 16:16

+ 16:21 Гал. 6:11, Колосшылар 4:18, 2 Салоникшилер 3:17, Пилимон 1:19

+ 16:22 Рим. 9:3, Гал. 1:8, Ашы. 22:20

2 Коринтшилер

2 Коринтшилер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Кирис соьз

ПАУЛДАН КОРИНТШИЛЕРГЕ ЭКИНШИ ХАТ

Алдыдагы хатта Паулдынъ туьсиндируьвлери эм акыл уьйретуьвлери Коринттеги христиан ямагатында сакланып турган тамамларга аькелди. Куьналы коринтшилердинъ коьплери оьзлерининъ шуьшли экенлигин анъладылар эм Паул ман ярасувды изледилер. Солай болса да олардынъ ямагатында энди де Паулдынъ абырайына карсы туратаган бир куьп аьдемлери бар эдилер. Сол себептен Паулга, Македонияда болганда эм Коринтке тагы да бармага аьзирленетаганда, оларга энди де бир хат йибермеге керекли болган эди.

Бу Паулдынъ хатларынынъ ишинде энъ де аз йосыкка эм йорыкка келтирилген хат болады. Белки, хатты язаятырганда Паулдынъ кайгырув сезимлери айлак куьшли болган. А бир кесек аьлимлер, бу хат Паулдынъ коринтшилерге деп язылган эки яде уьш айырым хатлардан туьзилген эм сонъында бириктирилген деп, санайдылар.

Кайтип болган болса да, хатты уьш бас кесекке боьлмеге болады: 1) Паулдынъ Коринттеги ямагаты ман ярасувына куванувы эм Масихке элшилик исининъ суьвретленуьви; (1–7 бб.) 2) коринтшилерге оьзлерининъ амаллары ман Ерусалимдеги ярлы христианларга мол этип ярдамласпага керегине шакырувы; (8–9 бб.) 3) коринтшилерди, олардынъ Паул Инжилди таза юректен насихатламайды деп шуьшлейтаган ялган окытувшыларды тынълайтагаганлары уьшин, айыплавы.

1

1^1Алладынъ буйырыгы ман Иса Масихтинъ элшиси болган Паулдан эм кардашымыз Тимотейден Алладынъ Коринттеги ямагатына эм Ахаядынъ аьр еринде Аллага багысланганлардынъ баьрисине де салам!+

2Сизге Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын.

Юбантувшы Алла

3Раббийимиз Иса Масихтинъ Атасы Аллага шуькир болсын! Ол рагимли Ата болып бизди аьр заманда да юбантады+.

4Алла бизди юбанткандай, биз де соьйтип кыйынлыкка туьскенлерди юбантармыз деп, Ол бизим оьзимизди туьрли азаплардан шыгарып коьнъиллендиреди.

5Неге десе яшавымызда Масихтинъ азапларын калай коьп шегетаган болсак, Масих аркалы солай да юбанув табамыз+.

6Биз кыйынлык шексек, оны сиз юбанар эм куткарылар уьшин шегемиз. Юбанув тапсак, сиз де юбанув табар уьшин болады, неге десе биз шегетаган сол азапларга сиз де тоьзимлигинъизди коьрсетесиз+.

7Сизге сенуьвимиз берк, неге десе азапларымызга калай косылсанъыз, солай биз тапкан юбанувымызга да косылатаганынъызды билемиз.

8Кардашларымыз, биз сизге Асия элинде шеккен кыйынлыкларымызды билдирмеге суьемиз. Олар сондай бир оьлшемсиз авыр эм тоьзип болмастай азапланув эдилер: биз сав калувдан да уьмит уьзген эдик+.

9Бизге оьлим оькимининъ шыгарылганын сезген эдик. Сол зат бизге оьзимизге сенмей, тек оьлилерден тирилтуьвши Аллага сенмеге кереги уьшин болган эди+.

10Алла бизди сондай бир ювык оьлим кавыфыннан куткарган эм куткараяк+.

11Сиз де дуваларынъыз бан бизге ярдам этсенъиз, бизди тагы да куткараяк деп, Аллага сенемиз. Соьйтип, Ол коьп аьдемлердинъ дувалары себепли бизге багыслаган савгаларына коьплер биз уьшин шуькир этееклер+.

12Мактанганымыз да бу: дуныяда, боьтен де сизде, инсан акыллылыгы ман болмай, Алладынъ шапагаты ман, Оннан келген дурыслык эм таза юрек пен яшаганмыз деп намысымыз бан шаатламага боламыз+.

13Сизге язганларымыздынъ баьрисинде сиз окып анълаган затлар болмаса, баска эш бир зат та йок. Сиз бизди бираз анълагандай, энди толысынша да анъларсыз деп уьмит этемен+.

14Раббийимиз Исадынъ кайтаяк куьнинде, биз сиз бен мактанаяктай, сиз де биз бен мактанмага боларсыз.

Паулдынъ Коринтке келмегенининъ себеби

15Мен ога бек сенемен, сол себепли бас деп сизге келмеге эм разылыгымды кайтарып билдирмеге токтастым+.

16Мен сизди Македонияга бараятырганда эм оннан кайтаятырганда йокларман, а оннан сонъ сиз мени ярастырып Юдеяга озгарарсыз деп ойлаган эдим+.

17-18Билким, бу сизге ойланмай алынган ниеттей коьриндиме экен? Яде болса да мен ниет этсем де, бирер аьдемлердей, бир ок заманда «аьше», яде «йок» деп айтаманма экен? Алла сенимли болгандай, биз де сизге алдын «аьше», сонъ «йок» демегенмиз деп айтсак, сенимли болармыз+.

19Силван эм Тимотей мен бирге биз сизге билдирген Алладынъ Улы Иса Масихте бирде «аьше», бирде «йок» болмаган, ама Онда тек «аьше» бар+.

20Неге десе Алладынъ ваьделерининъ баьриси Иса Масихте толтырыладылар. Сол себепли биз де, Аллады мактар уьшин Масих аркалы Аллага «амин» деп айтамыз+.

21Масих аркалы бизди де, сизди де беркиткен эм бизди куллыкка салган бир Алла.

22Алла бизге (Иемиз болганын коьрсетер уьшин) мухырын баскан, савгалаяк яхшылыкларынынъ сенимлиги этип, юреклеримизге Рухын орынластырган+.

23Алла мага – шаат: мен сизди аяп соьлеге дейим Коринтке кайтпай турдым+.

24Биз сизге неге ынанмага керегинъиз уьшин буйырык беруьвши болмага суьймеймиз. Биз сизинъ иманда берк туратаганынъызды билемиз, тек сизди кувандырар уьшин сизи мен бирге шалысамыз.

2

2^1Мен сизге тагы да кайтып келсем, янынъызды кыйнамаска токтасканман.

2Эгер мен янынъызды кыйнасам, сизден баска мени кувандыраяк ким бар+?

3Сол хатты да, келгенимде сизден, мени кувандыраяк аьдемлерден, яным кыйналып олтырмасын деп, язган эдим. Куванышым баьринъизге де куваныш болаягына ынанып, сизинъ баьринъизге сенемен.

4Мен коьп азапланып, юрегимди авыртып, коьзясымды тоьгип яздым. Оны сизди кыйнар уьшин айтпайман. Йок, оны сизди калай коьп суьйгенимди билинъиз деп айтаман+.

Шуьшли имандасларымызды кешируьв

5Эгер биринъиз баска биревди кайгырткан болса, ол тек мени тувыл, коьп кайтарып айтпас уьшин, аз-маз баьринъизди кайгыртты.

6Сондай аьдемге коьплеринъиздинъ берген язасы тамам болады+.

7А энди оны, кайгыга коьмилип юрместей этип, кеширинъиз эм юбантынъыз.

8Сизден, ога оьзинъиздинъ суьйиминъизди коьрсетинъиз деп, тилеймен.

9Неге десе меним сизге язганым сизинъ баьри яктан тынълавлы болганынъызды тергев уьшин болды.

10А энди сиз кимди кешире болсанъыз, мен де соны кеширермен, неге десе мен неди кеширмеге керек болсам, соны Масихтинъ алдында сизинъ уьшин кеширгенмен.

11Шайтан бизим басымызга иелик этпес уьшин солай эттим, а шайтаннынъ мырады бизге аьруьв белгили+.

Янъы антласувдынъ куллыкшылары

12Мен, Масих акындагы Ийги Хабарды билдирермен деп, Троада шахарга келгенде, Раббийдинъ иси уьшин мага мырсат табылганын коьрдим+.

13Ама онда (иман) кардашым Титты табалмаганымда коьнъилим тынышлык таппады. Солай болганда, ондагылар ман аманласып, Македонияга кеттим+.

14Аллага шуькир болсын! Ол Масих аркалы баьрисин енъип, бизди, есирлердей, алдыга аькетеди эм биз аркалы, аьр ерге аьруьв ийис яйгандай, Масих акында билимди яяды+.

15Неге десе биз куткарылатаганларда да, йойылатаганларда да Аллага Масихтинъ ийги ийиси боламыз+.

16Биз йойылатаганларга оьлим аькелуьвши оьлимнинъ ийисимиз, а куткарылатаганларга яшав аькелуьвши яшавдынъ ийисимиз. Сондай иске ким етиспеге болады?

17Биз, коьплердей, Алладынъ соьзин оьзимизге пайда болар деп юргистпеймиз, ама биз, Масихке байыр болып, Алла йиберген аьдемлердей, Онынъ алдында ак юректен айтамыз.

3

3^1Биз оьзимизди янъыдан мактап баслагандай боламыз ба экен? Билким биз, бир кавымлардай, сизге оьзимизди мактавшы хат йибермеге яде сизден сондай хат алмага керекпиз бе экен+?

2Сиз оьзинъиз бизим хатымызсыз: бизим юрегимизде язылган, баьрисине белгили эм окылатаган.

3Масихтинъ хаты болганынъыз ашык. Сол хат бизим куллыгымыз аркалы, сыя ман язылмай, дайым болып турувшы Алладынъ Рухы ман язылган, таска[*] тувыл, инсан юреклерине язылган+.

4Аллага Масих аркалы сондай бир берк сенуьвимиз бар.

5Эш бир затты да оьз етимисимиз бен этемиз деп санамага акымыз йок; кайдай етимисимиз бар болса да тек Алладан.

6Ол бизди янъы антласувдынъ куллыкшылары болмага тийисли этти. Сол антласув да язувларга тувыл, а Алла Рухына таянады. Неге десе язув оьлтиреди, ама Рух яшатады+.

Янъы антласувдынъ данъкы

7Алла, данъкы ман коьринип, Таураттынъ соьзлерин тасларга унъип язган. Мусадынъ юзи Таураттынъ данъкы ман яркыраган. Сол яркырав куьшин йойып бараятырган болса да, исраилшилер Мусадынъ юзине караялмай эдилер. Онынъ куллыгы ман берилген, оьлим аькелуьвши Таурат сондай данъклы болган болса,+

8Алладынъ Рухына коьре куллык этуьвимиз оннан да бек данъклы болмаспа?

9Эгер аьдемге оьким шыгарган куллык данъклы болса, Алладынъ аьдемди аклавына амал болган куллык оннан да данъклы!

10Уьшини мен, алдын данъклы болган Таурат, оннан сонъ келген янъы антласувдынъ артык данъкы ман тенълестирилсе, энди данъксыз коьринеди.

11Куьшин йойып бараятырган Таурат данък пан келген болса, дайым турган янъы антласув оннан да данъклы!

12Сондай уьмитимиз болганы уьшин уллы йигерлик пен айтамыз.

13Биз Мусадай тувылмыз. Исраилшилер куьшин йойып бараятырган данъкка карамас уьшин Муса юзин буьркеншик пен яба эди.

14Исраилшилердинъ акылы сезимсиз болган эди. Буьгуьн де эски антласувды окыганда олардынъ акылы сол буьркеншик пен ябылгандай болып турады. Неге десе сол буьркеншик тек Масих аркалы ашылар+.

15Буьгуьнге дейим Мусадынъ китабын окыганда олардынъ юреги буьркеншик пен ябылгандай.

16Ама (Муса акында язылгандай) бирев Раббийге кайтса, сол буьркеншик коьтериледи+.

17Мунда Раббий деп айтылган – Рух болады, а Раббийдинъ Рухы кайда болса, сонда эркинлик бар+.

18Бизден буьркеншик алынып тасланганга коьре баьримиз Раббийдинъ данъкын бияладай коьрсетемиз. Биз барган сайын оьсетаган данък пан туьрленемиз, Раббийге коьптен коьбирек усаймыз. Бу зат Раббийдинъ Рухы аркалы болады+.

4

Уьмитимизди уьзбеймиз

4^1Бу куллык Раббийдинъ рагимлиги мен бизге тапшырылганына коьре уьмитимизди уьзбеймиз+.

2Биз баьри ясыртын эм айыплы ислерден таямыз, аьйлелик пен аьрекет этпеймиз эм Алладынъ соьзин терисиннен анълатпаймыз. Биз акыйкатты ашык уьйретип, Алладынъ алдында кайдай аьдем болганымызды аьр аьдемнинъ намыс оькимине йигерлик коьрсетемиз+.

3Биз билдиретаган Ийги Хабардынъ маьнеси ябык болса, ол тек йойылатаган имансыз аьдемлерге ябык+.

4Бу оьмирдинъ иеси (шайтан) олардынъ акылын сокыр эткен. Соьйтип, олар коьринмеген Алладынъ келбети болган Масихтинъ данъкы акындагы Ийги Хабардынъ ярыгын коьрип болалмайдылар+.

5Биз оьзимизди тувыл, а Иса Масихтинъ Раббий болганын эм де сизге Иса йолында куллык этетаганымызды билдиремиз+.

6«Ярык каранъалыктан яркырасын», – деген Алла, Иса Масихтинъ юзиннен Оьзининъ данъкын билуьвимиз бен бизди нурландыраяк болып, юреклеримизде яркырайды+.

7Ама биз, бу карызнады алганлар, балшык савытларга усаймыз. Солай болганымыз баьриннен де уллы куьштинъ бизден тувыл, а Алладан келгенин коьрсетеди+.

8Бизди аьр яктан кыйынлыклар сынайдылар, ама биз енъилмеймиз, шыдаймыз, туьнъилеектей коьринсек те туьнъилмеймиз+.

9Бизди кувадылар, ама Алла бизди тасламайды. Ерге йыгылсак та йойылмаймыз+.

10Исадынъ яшавы шаркымызда ашык коьринер уьшин Онынъ калай оьлгенин аьр заманда оьзимизде юргистемиз+.

11Неге десе биз, яшайтаганлар, Иса уьшин аьр заманда оьлимге берилемиз. Соны ман, Исадынъ яшавы да оьлеек кевдемизде ашык коьринеди+.

12Соьйтип, бизде – оьлим, а сизде яшав куьшин коьрсетеди.

13(Кие Китапта): «Иман эткеним уьшин айтаман», – деп язылгандай, бизде де сол иман рухы болганы уьшин, иман этип, айтамыз.

14Неге десе Раббий Исады оьлилерден тирилткен Алла бизди де Иса ман тирилтип, сиз бен бирге Оьзининъ алдына салаягын билемиз+.

15Бу затлардынъ баьриси де сизинъ уьшин этиледи. Соьйтип Алла шапагаты яйылып, тагы да коьп аьдемлерге етсе, Алла оннан да коьбирек данъкланар эм Ога шуькир этилер.

16Сонынъ уьшин уьмитимизди уьзбеймиз, керисинше, эгер биз тысыннан бузыла болсак та, коьнъилимиз ишиннен куьннен куьнге янъырайды+.

17Биз шегетаган кыйынлык енъил эм кыска заманлы болып, бизге авырлыгы эш бир зат пан тенълестирмеге болалмаган коьп оьмирлик мактавды шыгарады+.

18Биз коьринетаган затларга болмай, а сол коьринмегенге эс беремиз. Неге десе сол коьринетаган озып кетеди, а коьринмеген – оьмирлик+.

5

Коьктен келеек меканымыз

5^1Шаркымыз ер уьстинде биз яшайтаган шатырга усайды. Билемиз, сол шатыр бузылганда, коьклерде Алла бизге аьзирлеген меканымыз – кол ман курылмаган оьмирлик уьйимиз бар.

2-3Соьле болса биз коьктен келеек меканымыз бан капланмага куьрсинип ымтыламыз. Ердеги шаркымызды таслаяк болсак та яланъаш калмаякпыз++.

4Неге десе биз ердеги шатырымызда туратаган заманымызда авыр юк астында куьрсинемиз. Биз ердеги шаркымызды таслаганша, коьктеги шаркымыз бан капланмага суьемиз. Соьйтип, оьлеек шарктынъ орнын оьмирлик яшав алаяк.

5Сол яшав уьшин бизди аьзирлеген – Алла. Ол бизге, Оьз ваьдесининъ толтырылаягынынъ сенимлиги этип, Рухын берген+.

6Оьзимиздинъ ердеги шаркымызда туратаганда Раббийден эректе болганымызды билгенимизге де карамай, биз аьр дайым ийги коьнъилли болып турамыз.

7Неге десе биз коьргенимизге тувыл, а иманымызга таянып яшаймыз+.

8Биз ийги коьнъиллимиз, деймен, эм, бу шаркымызды таслап, Раббий мен бирге болувды яхшы коьремиз.

9Сога коьре бизим энъ уьйкен ымтылысымыз – биз бу шаркымызда ма яде онынъ тысындамыз ба – Раббийди разы этуьв болады+.

10Неге десе бизим баьримизге Масихтинъ оькимине шыкпага керек болаяк. Сонда аьр биримиз ердеги шаркымызда эткен ийгиликлеримизге яде яманлыкларымызга коьре тийислисин алаякпыз+.

Ярастырув куллыгы

11Соны ман биз, Раббийден коркувдынъ не болганын билип, баскаларды ынандырмага каьрлеймиз. Аллага биз кайдай болганымыз белгили эм сиз де кайдай болганымызды ийги билесиз деп, уьмит этемен+.

12Оьзимизди сизге янъыдан мактап коьрсетпеймиз, ама юреги мен болмай, тыс коьриниси мен мактанатаганларга сизинъ айтар затынъыз болсын деп, бизи мен мактанмага сизге амал беремиз+.

13Эгер биз акылымыздан тайган болсак, ол Алла уьшин болган. Эгер эсимиз дурыс болса, ол – сизинъ уьшин+.

14Масихтинъ суьюви бизди юргистеди, неге десе биз мундай ойга еттик: Бир аьдем (Масих) баскалардынъ баьриси уьшин (курман болып) оьлген, солай болганда баьримиз де оьлгенмиз+.

15Масих шынтылай баьримиз уьшин оьлди. Энди яшайтаганлар оьзлерине карап яшамай, олар уьшин оьлип тирилген Масихке карап яшасынлар деп, оьлди+.

16Энди биз сол себептен эш биревди инсан келбетине коьре танымаймыз. Алдын Масихти де солай таныган болсак, энди солай танымаймыз.

17Соьйтип, бирев Масихке байыр болган болса, янъыдан яратылган болады. Аьвелгисиндеги озып кеткен, соьлегисининъ баьриси де янъы+.

18Баьрисин де Алла этти: Иса Масих аркалы бизди Алла Оьзи мен ярастырды эм бизге баскаларды да Оьзи мен ярастырып, Оьзине куллык этпеге буйырды+.

19Неге десе Алла, аьдемлерди куьналары уьшин шуьшлемей, дуныяды Масих аркалы Оьзи мен ярастырды эм сол ярасувдынъ хабарын яймага бизге тапшырды+.

20Соьйтип биз Масихтинъ аты ман ис этпеге эркинлик алдык. Алла биз аркалы Оьз буйырыгын сизге айтып анълатады. Масихтинъ аты ман тилеймиз: Алла ман ярасынъыз+.

21Неге десе Ол, бизди Масих аркалы аклап, куьнадынъ не болганын билмеген Масихти бизим уьшин куьнага курман этти+.

6

6^1Биз, Алла ман бирге ис этуьвшилер, сизге ялбарып тилеймиз: Алладынъ шапагатын кабыл этип алганынъызды босына йиберменъиз+.

2Неге десе (Кие Язувда) «Керекли заманда тилегинъди эситкенмен эм куткарылаяк куьнинъ келгенде ярдамласканман», – деп айтылган. Мине энди керекли заманынъ, мине энди куткарылаяк куьнинъ.

Паулдынъ шеккен кыйынлыклары

3Бизим кызмет этуьвимизге айып салмас уьшин биз бир аьдемнинъ де юрегине бир зат пан тиймеймиз.

4Биз, Алладынъ куллары болып, аьр яктан оьзимизди уьлги этип коьрсетемиз. Кыйынлык, кереклик, тарлык шексек те бек тоьзимлимиз+.

5Таяк тийди, тутнакка салындык, козгалувларга растык, авыр ислер эттик, уйкысызлыктан кыйналдык, ашлык сынадык.

6Таза юреклимиз, анълавлымыз, шыдамлымыз, баскаларга танълык этемиз. Кие Рух бизде, аьдемлерди экиюзлилик этпей суьемиз.

7Акыйкатты айтамыз, Алладынъ куьшин коьрсетемиз. Онъ эм сол колымызда тувралык савытларымыз бар+.

8Бирде мактанамыз, бирде корланамыз. Атымыз бирде яманга, бирде яхшыга шыгады. Алдавшы деп саналсак та тувра соьзлимиз+.

9Белгисиз деп саналсак та (сизге) белгилимиз. Бизди оьлген деселер де биз мине тиримиз! Язалансак та оьлмегенмиз+.

10Мыдах коьринсек те аьр заманда куванышлымыз. Ярлы болсак та коьплерди бай этемиз. Эш бир затымыз йок, ама баьрисине де иемиз+.

11Коринтшилер, сиз бен ашыктан ашык соьйлестик, юрегимизди сизге кенъ аштык.

12Биз сизден суьйимимизди тыймаймыз, ама сиз бизден тыясыз.

13Балаларыма айткандай болып соьйлеймен: суьйимимизге явап берип, сиз де юрегинъизди ашынъыз+.

Алладынъ уьйимиз

14Имансызлар ман бирге ислемеге куьреспенъиз. Туврашыллардынъ йорыкты бузувшылар ман кайдай ортак байланысы бар? Ярыктынъ каранъалык пан кайдай айкасувы бар+?

15Масих Белиар (шайтан) ман калай ярасар? Яде иманлылардынъ имансызлар ман кайдай ортаклыгы бар+?

16Алла уьйи мен бутлар арасында кайдай келисуьв болар? Биз болсак – яшав беруьвши Алладынъ уьйимиз. Алла бизим акымыздан булай айткан: «Мен олардынъ ишинде яшаякпан, олардынъ арасында юреекпен. Олардынъ Алласы болаякпан, а олар Меним халкым болаяк»+.

17«Сол себепли (имансызлардынъ) арасыннан шыгынъыз эм айырылып калынъыз, – дейди Раббий, – эш бир арам затка тийменъиз эм Мен сизди йолыгып аларман».

18«Мен Атанъыз боларман, сиз де меним улларым эм кызларым боларсыз», – дейди буьтин дуныяды туткан Раббий.

7

7^1Солай болганда, суьйгенлерим, Алла бизге сондай ваьделер эткенине коьре, денимизди эм рухымызды кирлеек аьр заттан оьзимизди тазалап, Аллады сыйлап, Ога савлай багысланаягынъыз+.

Паулдынъ куванышы

2Юрегинъизде бизге орын беринъиз. Биз эш биревди ынжынтпадык, эш биревди йолдан шыгармадык, эш биревден оьзимизге хайыр излемедик+.

3Муны шуьшлеп айтпайман. Йок. Мен сизге, сиз юрегимиздесиз эм биз сиз бен яшамага да, оьлмеге де аьзирмиз деп, айткан эдим+. 4Мен сизге бек сенемен эм сиз бен бек оьктемлимен! Сиз меним коьнъилимди толтырып коьтересиз. Баьри кыйынлыкларымызга карамай, куванышымнынъ сонъы йок+.

5Биз Македонияга келгенде де, онда тынышлык таппадык. Баьри яктан бизге кыйынлыклар куйылдылар: тыстан – шапкынлыклар, а иштен коркынышлар бийледилер+.

6Ама кайгыга йолыкканлардынъ коьнъилин коьтеруьвши Алла бизди Титтынъ келуьви мен коьнъиллетти+.

7Титтинъ келгени болып калмай, а онынъ сизди коьрип коьнъилленгени коьнъилимизди коьтерди. Ол бизге сиз мени коьрмеге аьсирет болганынъызды, озган затларга оькингенинъизди эм мени кайтип коршаламага шалысканынъызды айтты. Эм ол мага уьйкен куваныш аькелди.

8Язган хатым ман сизди кайгырткан болсам да оькинмеймен. Уьшини мен, бас деп, мен ога оькиндим, неге десе хатым сизди тек аз заманга болса да кайгыртканын коьрген эдим+.

9Ама соьле куванаман. Кайгырганынъызга тувыл, кайгырып, тевбеге туьскенинъизге куванаман. Неге десе Алла суьйгендей кайгыргансыз. Соьйтип, эш бир яктан бизден зарар шекпегенсиз.

10Алла суьйгендей кайгырув, аьдемди тевбеге туьсирип, куткарылувына амал береди. Соьйтип тевбеге туьскен оькинмес. Ама дуныя шыгарган кайгырув тек оьлимге аькетеди+.

11Оьзинъиз ойланынъызтага: Алладан келген кайгырувынъыз сизде кайдай шалысувды, акланмага суьювди, ашувды, коркувды, аьсирет болувды, куьнлевшиликти эм куьналыды язаламага ымтылувды тувдырды! Бу исте аьр яктан таза болганынъызды коьрсеттинъиз.

12Мен сизге язган болсам да, тек корлавшыды шуьшлев уьшин яде корланганды коршалайым деп язбаган эдим. Алла сиз бизге кайдай кайгырув сезгенинъизди коьрсетсин деп, язган эдим+.

13Соны ман коьнъилимиз коьтерилди. Солай коьнъилленип калмай, оннан да бек Титтынъ куванышына кувандык. Сиз баьринъиз де онынъ юрегин тынышландырдынъыз.

14Мен алдын оны ман соьйлескенде, сизди мактаган эдим эм сиз мени уялтпадынъыз. Сизге айтканымыздынъ баьриси дурыс болгандай, солай Титтинъ алдында сизди мактаганымыз да дурыс болып шыкты.

15Соьйтип, Тит, соьзин калай тынълаганынъызды эм оьзин калай яныплы йолыкканынъызды эсине туьсирип, сизди коьптен коьбирек суьйди.

16Мен де куванаман, неге десе баьри яктан сизге толы сенимлимен!

8

Юмартлыктынъ коьрими

81-2Энди, кардашлар, Македония элиндеги иман ямагатларына Алладынъ коьрсеткен шапагаты акында айтпага суьемиз. Олар коьплеген азапларды шегетаган болсалар да, суьйинишлери коьп эди. Ярлылык пан бек кыйналсалар да, байлардай, оьлшемсиз юмартлыкларын коьрсеттилер+.

3Колларыннан келгенше, куьшлериннен де артык, оьз ырклары ман ярдам эткенлерине – мен оьзим шаат+.

4Олар Ерусалимдеги имандасларына кызмет кылувда катнаспага ызын ялбарып тиледилер+.

5Соьйтип, сол затты биз уьмитлегендей этип калмай, олар, бас деп, Раббийге оьзлерин багысладылар. Оннан сонъ, Алладынъ ыхтыяры ман, бизге тапшырылдылар.

6Сонынъ уьшин, бу шапагатлык исти аранъызда баслагандай болып, сонъына да еткерсин деп, Титке тилеген эдик+.

7Сиз аьр неде де онъыслы болгандай, иманда, соьзде, билимде, аьр не шалысувда, биз аркалы сизде мол тувган суьювде, шапагатлык исте де онъыслы болмага куьресинъиз+.

8Соьйтип айтып, мен сизге каты талап салмайман, йок. Мен сизге баскалардынъ шалысувын коьрсетип, сизинъ суьювинъиздинъ алаллыгын сынайман+.

9Сиз Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагатын билесиз: сиз Раббийдинъ ярлылыгы ман бай боларсыз деп, Ол, бай бола турганлай, сиз уьшин ярлы болды+.

10Бу зат акында кенъесимди берейим. Озган йылдан бери тек ярдам этуьвди баслап калмай, сол исти дайым бардырмага суье эдинъиз+.

11Энди соны толтырсанъыз, сизге пайдалы болар. Соьйтип, сол исти калай этпеге аьзир болсанъыз, солай да колынъыздан келгенинше тамамланъыз.

12Неге десе сондай аьзирлик болса, сол заманда савга йок затка коьре тувыл, бар болганына коьре кабыл этилер+.

13Баскаларга тынышлык, а сизге кыйынлык аькелуьв акында айтпайман. Ама тенълик болар уьшин

14соьле сизинъ моллылыгынъыз олардынъ ярлылыгын толыстырмага болады, а эртен олардынъ моллылыклары сизинъ ярлылыгынъызды толыстырар+.

15Соьйтип, (Кие Китапта): «Коьп йыйганнынъ артыгы болмады, аз йыйганнынъ да етиспевлиги болмады», – деп язылгандай, тенълик болар+.

Паул Титти Коринтке йибереди

16Титке де, бизге болгандай, сизинъ уьшин ак юректен кайгы савгалаган Аллага шуькир айтаман.

17Тит тилегимизге де кулак салды, ама онынъ оьзининъ ыхтыяры тагы да бек куьшли эди. Соьйтип, ол сизге суьйинип бараятыр.

18Тит пен бирге тагы да бир кардашымызды йиберемиз. Оны буьтин ямагатларымызда, Ийги Хабарды яйган иси уьшин, бек мактайдылар.

19Оннан баска да, бу кардаш, Раббийдинъ Оьзине данък аькелер, ярдамга аьзир болганымызды коьрсетер, биз этетаган бу шапагатлык исимизде йолдасымыз болар деп, ямагатлардан сайланды.

20Сол кадер мол савгага яваплы болып, биз этетаган куллыгымыз уьшин бизди эш бирев де шуьшлемесин деп, сак боламыз.

21Неге десе биз тек Раббийдинъ алдында тувыл, а баьри аьдемлердинъ алдында тувра зат этпеге кайгы шегемиз.

22Бу эки аьдем мен бирге биз тагы да бир кардашымызды йиберемиз. Сиз онынъ шалыскырлыгын коьп кере де туьрли ислерде сынагансыз. Энди ол тагы да бек шалысаяк, неге десе сизге бек сенеди.

23Тит десенъ, ол аранъызда мени мен ислеген йолдасым, а кардашларымыз, олар иман ямагатларынынъ элшилери, Масихке данък аькелуьвши аьдемлер.

24Оьзинъиздинъ суьйиминъизди ашыклап, баьри иман ямагатларынынъ алдында оларга сизи мен мактанувымыздынъ тувралыгын коьрсетинъиз+.

9

Ерусалимдеги иманлыларга ярдам

9^1Ерусалимдеги имандасларымызга ярдамласканымыз акында сизге язбага керекли тувыл+.

2Сиз баскаларга ярдам этпеге дайым да аьзир экенинъизди билемен. Македонияшылар алдында, Ахаядагылардынъ[*] коьбиси аьле озган йылдан баслап сизинъ шалыскырлыгынъыз бан коьтерилип, ярдам этпеге аьзир болганы уьшин сизи мен мактанаман.

3(Иман) кардашларымызды йиберетаганымнынъ маьнеси де сол: бу исте сизди мактавым бос болмасын деп. Сизинъ, мен оларга айтканымдай, аьзир болганынъызды суьемен+.

4Неге десе мени мен македонияшылар келгенде, аьзир болмаганынъызды коьрселер, бизим сизге сенимлигимиз уьшин уялармыз, а сизинъ акынъызда кайда да айтпайман.

5Соннан себеп кардашларымыздынъ сизге меннен эртерек барып, алдын ваьде этилген савганъызды аьзирлемеге керегин тилемеге тийисли коьрдим. Сол заманда ол – зор ман алынган садака тувыл, а шынтылай савга болаяк.

6Муны айтайым сизге: ким аз шашса, аз йыяр, а ким мол шашса, мол йыяр+.

7Аьр ким де солай эткенде кайгырып эм зор ман тувыл, оьзининъ юреги билдиргенине коьре берсин. Неге десе Алла суьйинип бергенлерди суьеди+.

8Баьри ийгиликлерди сизге мол этип беруьв Алладынъ колында. Соьйтип, аьр затынъыз аьр яктан дайым етисер эм аьр бир хайырлы исте юмарт катнасарсыз+.

9Кие Китапта сол зат акында булай язылган: «Ярлыларга сондай аьдем мол береди, онынъ туврашылыгы бир заманда да мутылмаяк».

10Шашувшыга урлык эм ашамага оьтпек беретаган (Алла) сизинъ де шашаяк урлыгынъызды багыслаяк, коьбейтеек эм туврашылыгынъыздынъ аслык йыювын мол этеек.

11Ол сизди, аьр заманда юмарт болынъыз деп, баьри яктан да бай этеек. Юмартлыгынъыз да биз (аькетеек савга) аркалы Аллага шуькир эттиреек+.

12Суьйткенде сиз кылатаган бу кызмет имандасларынъыздынъ кытлыгын енъиллетип калмай, коьп аьдемлерге Аллага шуькир айттыраяк.

13Сол кызмет емисининъ даьмин билип, аьдемлер Аллады данъклаяклар, неге десе сиз Масихтинъ Ийги Хабарын ашык кабыл этип, ога бойсынып, олар ман эм баьриси мен болган затларынъызды юмартлык пан боьлискенсиз+.

14Олар, Алладынъ шапагаты сизге мол берилгенин коьрип, сиз уьшин дува этееклер, баьри юреги мен сизге тартылаяклар.

15Биз де Аллага Онынъ айтып болмастай савгасы уьшин шуькир этейик!

10

Паул оьзин коршалайды

10^1Мен Паул, сиз айткандай, эректен йигит, а сиз бен коьрискенде йигерсиз, Масихтинъ юваслыгы эм тоьзимлиги мен сизге ялбарып тилеймен+.

2Кайбиревлер, инсаннынъ осаллыклары бизди аьрекетке даьврендиредилер деп, ойлайдылар. Мен сизге келгенде, оларга йигер мен каты карсы шыкпага керектей коьремен, ама тилеймен, йигеримди кулланмага зорламанъыз+.

3Элбетте, биз аьдетли аьдемлердей яшаймыз, ама куьресуьвимизди инсанлык куьшимиз бен юргистпеймиз.

4Куьресуьвимизде кулланган савыт-садагымыз инсан затлары тувыл, а сол савыт-садагында душпаннынъ куьшин алган затларын йок этпеге Алладынъ куьдирети бар+.

5Бос пикирлерди эм Аллады билуьвге карсы шыгатаган аьр туьрли акылятаксувды йок этемиз, инсаннынъ аьр бир ойын есирге алып, Масихке бойсындырамыз.

6Биз, сиз Масихке савлай бойсынганда, аьр бойсынмавшыды язаламага аьзирмиз.

7Коьз алдынъыздагы затка аьруьв этип каранъыз. Ким оьзин Масихке байыр болганына ынанатаган болса, сол муны эсине туьсирсин: оьзи калай Масихке байыр болса, биз де солай+.

8Эгер дейим мага Раббийден сизди бузбага тувыл, туьзбеге берилген аькимлик пен тагы да бек мактанган болсам, уялаяк тувылман+.

9Тек мен оьзимнинъ хатларым ман сизди коркысткандай болып коьринмесин.

10Бир кесеклер айткандай: «Паулдынъ хатлары маьнели эм куьшли, ама оьзининъ болганы коьрнексиз, а соьйлесуьви коьтере де эпсиз»+.

11Соьйтип ойланатаганлар билсинлер: сизден эректе хатларымызда не айтсак, сиз бен бирге болганда да, исте де сондаймыз.

12Элбетте, оьзлери оьзлерин мактаганларга оьзимизди усатпага, олар ман тенълестирмеге йигеримиз батпайды. Оьзин оьзи мен тенълестирген, оьзин оьзининъ оьлшеми мен оьлшеген, акылсызлык этеди.

13Биз десенъ оьлшевсиз мактанаяк тувылмыз. Мактанувымыз, Алла бизге белгилеген аьрекет майданынынъ тысына шыкпай, оьлшевли болаяк. Сиз де сол аьрекет майданынынъ ишиндесинъиз.

14Сизге етпеген болсак, оьлшенип берилгеннинъ тысына шыгар эдик. Ама биз Масихтинъ Ийги Хабарын сизге баьриннен де алдын еткисттик.

15Биз баскалар кылган кызмет пен, оьлшенип берилгеннинъ тысына шыгып, мактанмаймыз. Уьмитимиз бу: иманынъыздынъ оьсуьви мен сиз аркалы аьрекет майданымыз коьптен коьп кенъейсин.

16Соьйтип биз, баскалардынъ оьз аьрекет майданында тапкан етимислери мен мактанмай, Коринттинъ тысында туьрли ерлерде Ийги Хабарды яярмыз.

17(Кие Язувда айтылгандай): «Мактанган – Раббий мен мактансын»+.

18Неге десе мактавга оьзин оьзи коьтерген тийисли болмаяк, а Алла тийисли коьрген болаяк+.

11

Паул ялган элшилерди шуьшлейди

11^1Меним бираз акылсызлыгыма сабырлык коьрсеткенинъизди суьемен. Сизге тилеймен, даянынъыз мага!+

2Мен сизди Алла куьншилиги мен куьнлеймен. Сизди бир сынъар иенъизге – Масихке соьз тавысып, Ога сизди, таза кыздай этип, танытпага суьемен+.

3Тек коркаман, бир заманларда йыланнынъ аьйлеси мен алданган Авадай[*], акылынъыз Масихке каратылган алаллыгынъыздан эм тазалыгынъыздан шет какпасын+.

4Неге десе, ким болса бирев сизге келип, биз билдиргеннен баска Исады билдирсе, сиз алганнан баска рухты алсанъыз, кабыл этип алганнан баска «ийги хабарды» кабыл этсенъиз, оны бек суьйип хош коьрип аласыз+.

5А мен бир яктан да «аьдеттен тыскары элшилерден» тоьмен тувылман+.

6Билким, тил шешени тувылман, ама билимим бар. Сондай болып, биз аьр заманда да, аьр болган затта да сизге коьриндик+.

7Сизди коьтерер мырат пан, оьзимди тоьмен этип, Алладынъ Ийги Хабарын тоьлевсиз билдиргенде куьналы болдымма+?

8Мен сизге кызмет кылар уьшин баска иман ямагатларынынъ ярдамы ман оларды акшасыз калдырдым демеге боламан!

9Сизде болганымда кытлык шексем де, биринъизге де авырлык келтирмедим: керекли аьр бир зат пан Македониядан келген кардашларым толысынша аьжетсизлендирдилер. Сизди аьр дайым да кыйнамаска шалысканман, энди де шалысаякпан+.

10Ахаядынъ эш бир еринде сол мактав меннен алынмаяк: ога сенимлик берген – мендеги Масихтинъ акыйкатлыгы+.

11Не уьшин мен солай этемен? Сизди суьймеген уьшин ме? Суьйгенимди Алла биледи!

12Тек мактанган затлары ман оьзлерин бизге тенъ этпеге амал излегенлерге сондай амалды бермес уьшин калай эткен болсам да, солай этермен.

13Бу аьдемлер – куллыклары ман баскаларды алдайтаган, Масихтинъ элшисининъ келбетиндеги ялган элшилер+.

14Ол сейир зат тувыл: ибилис оьзи де ярык маьлектинъ келбетин алады+.

15Соннан себеп онынъ куллыкшылары туврашылыктынъ кабын оьзлерине кийгенинде, сейир бир зат та йок. Тек сондайларды ислерине коьре тийисли яза саклаяк+.

Паулдынъ элшиликте шеккен азаплары

16Тагы да янъыдан айтайым: мени эш бирев де акылсыз деп санамасын, ама соьйтип болмаса, мени акылсыздай этип те кабыл этинъиз. Мен бираз мактанайым+.

17Оьзимнинъ айтаякларымды Раббий унаганындай тувыл, керисинше, мактанганымда акылсыздай болып айтарман.

18Эгер дейим коьплер болганлары ман мактанатаган болсалар, мен де мактанайым+.

19Неге десе сиз акыллы аьдемлер бола турып, акылсызларга сабырлык коьрсетпеге асыгасынъыз+.

20Аьле сизди кул этип кулланганларга, кыйынынъызды ашаганларга, колларына йыйганларга, коькиреклилерге, бетинъизге сокканларга да тоьзимлик коьрсетесинъиз+.

21Уялсам да айтайым, элбетте, сол иске куьшимиз етпейди! Ама баскалар не мен мактанмага юрекленселер, акылсыздай айтаман, мен де соны ман мактанмага юрекленемен.

22Олар еврейлер ме? Мен де евреймен. Олар исраилшилер ме? Мен де исраилшимен+.

23Олар Ибрагимнинъ тувдыклары ма? Мен де онынъ тувдыгыман. Олар Масихтинъ кызметшилери ме? Берлидей айтаман: мен – тагы да бек. Мен коьп те куллык эткенмен, коьп те тутнакларда олтырганман, мени аямай тоьбелегенлер, коьбинше – оьлим аьлде болганман+.

24Ювытлардан бес кайта отыз тогыз кере камышыландым,

25уьш кайта таяк пан тоьбеленгенмен, бир кере – таслар ман. Уьш кайта денъизде кеме баьлесине ушырадым эм ашык денъизде бир кеше, бир куьн калган вакытым да болды+.

26Мен дайым да йолда болып, сувлардан, тонавшылардан, оьз халкымнан, баска миллетлилерден кавыфларга ушырадым; шахарларда, шоьллерде, денъизде эм ялган (иман) кардашлар арасында да кавыфлар сынадым+.

27Куллык этип бек кыйналдым, туьнлерди уйкысыз оьткердим; ашлык эм сувсызлык сынадым, бирерде коьтере де сувыкта эм яланъашлыкта ассыз калган заманым да болды+.

28Соьле де баска заттынъ акында айтпай, аьр куьн баьри иман ямагатлары уьшин шеккен кайгымнынъ юги мойнымда.

29Ким болса да бирев карувсызланса, мен де карувсыз болмайманма экен? Эм эгер ким болса да бирев йолдан тайдырылса, мен де ашувдан янмайманма экен+?

30Эгер дейим мага мактанмага керек болса, карувсызлыгымды коьрсеткен затлар ман мактанаякпан.

31Раббий Исадынъ Атасы Алла – аты дайым макталсын! – оьтирик айтпаганымды биледи.

32Дамаск шахарында патша Аретастынъ аькими, мени ысламага деп, шахар капыларына саклавшыларын салган эди+.

33Ама мен, шахар иргесиндеги терезеден шетен мен туьсирилип, онынъ колыннан кашып кутылдым.

12

Паулга коьринген коьринислер эм ашылувлар

12^1Бу зат пайдасыз болса да мактанмага керекпен: мен энди Раббийден алган коьринислерге эм ашылувларга эс берейим+.

2Масихке байыр бир аьдемди таныйман[*]. Он доьрт йыл артта (билмеймен денинде ме яде денининъ тысында, ол бир Аллага белгили, мен билмеймен) ол уьшинши коькке[*] алынган эди.

3Аьше, сол аьдемнинъ еннетке коьтерилгенин билемен (кайтаралайым, белгисиз денинде ме яде денининъ тысында, оны бир Алла биледи)

4эм ол онда аьдемге авызыннан шыгармага болмаяк, айтпага ызын берилмеек соьзлерди эситкен.

5Эне сонадай аьдем мен мактанмага аьзирмен. Оьзим мен мактанаяк тувылман, тек оьзимнинъ карувсызлыгым ман.

6Ама оьзим мен мактанмага суьйсем, акылсызлыкка туьспеспен: мен тек акыйкатты айтарман. Тек, бирев де мени коьргениннен яде эситкениннен уллыга санамасын деп, оьзим оьзимди сол заттан тыяман.

7Ама мага ашылган затлардынъ эсапсыз бийиклиги мен коькирексимес уьшин, кевдеме «тегенек» берилген эди, сол зат та – шайтаннынъ мени кыйнамага йиберген элшиси – мени коькирексуьвден саклайды.

8Сол заттан мени куткар деп, Раббийге уьш кере тиледим, ама явапка:

9«Шапагатым сага тамам, неге десе меним куьшим карувсызлыкта толы болады». Сога коьре, Масихтинъ куьши менде дайым болсын деп, мен оьзимнинъ карувсызлыгым ман оннан да авас болып мактанаякпан.

10Сол себепли энди Масих уьшин басымнан кешетаган баьри карувсызлыкларга, корланувларга, кытлыкларга, кувгынларга, кыйынлыкларга суьйинемен, неге десе мен карувсыз болганда куьшли боламан+.

11Мактанып, акылсызлыкка еттим. Ама сиз сол затка мени зорладынъыз. Сиз оьзинъиз таза атымнынъ шыкканын каьрлемеге тийисли эдинъиз. Оьзим бир зат та болмасам да, сол «аьдеттен тыскары элшилерден» кем тувылман+.

12Алла акыйкат элшидинъ белгилерин коьрсетпеге мага амал бермегенме эди? Мен аьр заман сабыр болып, сизге туьрли аьлемет нышанларды, аьжейиплерди эм куьдиретли ислерди коьрсеттим+.

13Сол заманда, мен сорайман, баска иман ямагатлары ман тенълестиргенде сизге не зат етиспейди? Мен оьзим сизге юк болмаганым тувылма экен? Аьше, кеширинъиз мени сол «янъылысым» уьшин!+

Суьйимде алаллык

14Мине энди де, уьшинши кере, мен сизге келмеге аьзирмен эм сизге юк болмаякпан, неге десе мен сизинъ байлыгынъызды тувыл, а оьзинъизди излеймен. Балалар ата-аналарына тувыл, а ата-аналар балаларына байлык йыймага тийислилер+.

15Соьйтип, мен де куванып сизге оьзимдикин шашаякпан, сиз уьшин оьзимди де аямаякпан. Эгер дейим мен сизди солай бек суьетаган болсам, сиз мени сонынъ уьшин аз суьеексизбе+?

16Билким, сиз айткандай, мен сизге юк болмаганда, «аьйлекер» киси бола турып, сизди «кылыплык пан алдымма»+?

17Тек кайтип? Йибергенлерим аркалы алдав ман сизден бир зат алдымма?

18Мен Титти сизге бармага тилеп разы эттим. Оны ман бирге тагы да бир иман кардашымызды йибердим. Сизди Тит алдадыма? Биз бир рух пан ислемедикпе, бир йол ман бармадыкпа+?

19Билким, биз алдынъызда тек акланмага суьемиз деп, коьптен бери ойлай боларсынъыз. Йок, биз Масихке байыр аьдемлер болып, Алладынъ алдында айтамыз. Суьйгенлерим, баьрисин де иманынъызды беркитер уьшин этемиз+.

20Тек бир коркувым бар: сизге келгенде, сизди коьрмеге суьйгендей аьлде табарма экенмен? Сиз де мени суьйгенинъиздей болганымды коьрерме экенсиз? Сизде эрисуьвлерди, куьншиликти, ашувды, даваласувды, яла ягувды, соьз юргистуьвди, коькирексуьвди эм нызамсызлыкты табарман деп коркаман.

21Сизге келгенимде, Алла мени тагы да сизинъ алдынъызда тоьменлетер эм эртеден куьналыкка баткан коьплеринъиз уьшин йыларман деп коркаман. Неге десе сиз эткен арам ислеринъизден, каьхпеликлеринъизден эм эдапсызлыкларынъыздан тевбе этпединъиз+.

13

Ахыр насихатлар эм саламлар

13^1Соьйтип, мен (аямай тамамын этеек болып) сизге уьшинши кере келип турыман. (Тап язылгандай): «Карарластырылаяк аьр бир ис эки яде уьш шааттынъ коьрсетуьвин талаплайды»+.

2Мен, сизге экинши кере келгенимде, эрте куьнага туьскенлерге эм баскалардынъ баьрисине де айткандай, энди де сизден эректен кайтарып айтаман: сизге янъыдан тагы да келсем, бир аьдемди де аямаякпан.

3Сол заман излеген бегитуьвди табарсыз. Сонда Масихтинъ мен аркалы соьйлейтаганына ынанаяксынъыз. Масихтинъ сизге каратылган аьрекети карувсыз тувыл. Ол куьшин аранъызда коьрсетеди.

4Масих Оьзининъ карувсызлыгы ман кашка керилген болса да, буьгуьн Ол Алладынъ куьдирети мен сав. Ол бир заманда болгандай, биз де карувсызбыз, тек сизге ашылган Алладынъ куьдирети мен биз Оны ман сав болаякпыз+.

5Оьзинъизди тергенъиз: иманынъыз бан яшайсызба? Оьзинъизди сынанъыз. Иса Масих сизде болганын оьзинъиз билмейсинъизбе? Тек сиз сынавларга шыдамайтаганлардан болмасанъыз.

6Бизге калганда, сиз, уьмит этемен, сынавларга шыдаганымызды анълаяксыз.

7Бир яманлык та этпенъиз деп, Аллага тилеймиз. Сынавларга шыдаганымызды коьрсетпеге тувыл, шыдамагандай коьринсек те, сизге яхшылык этпеге амал бермеге суьемиз.

8Биз акыйкатлыкка карсы шыкпага болалмаймыз; ога тек ярдамласпага боламыз.

9Биз карувсыз болмага разымыз, тек сиз карувлы болынъыз: сизинъ туьзелуьвинъизди тилеп, дува этемиз+.

10Мен сизден энди де узакта болып, бу хатты эртерек язаман, неге десе сизде болган заманымда катылык коьрсетпей, Раббий берген аькимликти сизди бузбага тувыл, а курмага кулланмага суьемен+.

11Сонъында, кардашлар, айтайым: суьйининъиз! Яшавынъызды туьзетинъиз, насихатларымды кабыл этинъиз, бир ойлы болып, татымлыкта яшанъыз. Сол заманда суьйим эм татымлык беруьвши Алла сизи мен болар+.

12Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислисинше оьбип, саламланъыз. Мундагы имандасларынъыздынъ баьриси де сизге салам йибереди+.

13Раббий Иса Масихтинъ шапагаты, Алладынъ суьйими эм Кие Рухтынъ айкасувы баьринъиз бен болсын.

* 3:3 Тас: оригинал текстте скрижал.

* 9:2 Ахая: кубыла Греция.

* 11:3 Ава: Ева.

* 12:2 Масихке байыр бир аьдемди таныйман: Паул оьзининъ акында айтады.

* 12:2 Уьшинши коьк: энъ бийик коьк (еннет).

+ 1:1 Ислер 18:1-17

+ 1:3 1 Петер 1:3, Эфесшилер 1:3

+ 1:5 Рим. 8:17, Пилипшилер 3:10, Колосшылар 1:24

+ 1:6 2 Тимотей 2:10
+ 1:8 Ислер 19:23, 1Кор. 15:32
+ 1:9 2Кор. 4:14

+ 1:10 Ислер 12:11, Ислер 14:19-20, Ислер 21:32-33, Ислер 27:44

+ 1:11 Рим. 15:31, 2 Салоникшилер 3:2, Ислер 12:5, Эфесшилер 6:18

+ 1:12 Ислер 23:1, 2 Тимотей 1:3, 1Кор. 2:4, 1Кор. 2:13

+ 1:13 1Кор. 1:8, 1 Салоникшилер 4:16-18, 1 Салоникшилер 2:19-20

+ 1:15 1Кор. 4:19
+ 1:16 Ислер 19:21, 1Кор. 16:5
+ 1:18 1Кор. 1:9
+ 1:19 Ислер 15:22, Ислер 16:1
+ 1:20 1Кор. 14:16, Ашы. 3:14

+ 1:22 2Кор. 5:5, Ювытлар 6:11, Эфесшилер 1:13

+ 1:23 Рим. 1:9, Гал. 1:20, Пилипшилер 1:8, 1 Салоникшилер 2:5

+ 2:2 2Кор. 7:8
+ 2:4 2Кор. 7:12
+ 2:6 1Кор. 5:4-5
+ 2:11 1 Петер 5:8
+ 2:12 Ислер 16:8, Ислер 20:6
+ 2:13 2Кор. 7:6, 2Кор. 8:6, 2Кор. 12:18
+ 2:14 Колосшылар 2:15

+ 2:15 1Кор. 1:18, Яр. 8:21, Шыг. 29:18, Эфесшилер 5:2, Пилипшилер 4:18

+ 3:1 Ислер 18:27, 1Кор. 16:3

+ 3:3 Шыг. 24:12, Шыг. 31:18, Шер. 6:6,

+ 3:6 Лк. 22:20, Эфесшилер 3:7, Колосшылар 1:23, Рим. 2:27, Яхья 6:63

+ 3:7 Шыг. 34:29-35
+ 3:14 Мк. 6:52, Ислер 15:21
+ 3:16 Шыг. 34:34

+ 3:17 Яхья 4:24, Яхья 8:32, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, Гал. 5:1

+ 3:18 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:29, Пилипшилер 3:21
+ 4:1 2Кор. 3:6
+ 4:2 2Кор. 2:17, 1 Салоникшилер 2:3
+ 4:3 2Кор. 3:14, 2Кор. 2:15

+ 4:4 Яхья 12:31, Колосшылар 1:15, Ювытлар 1:3

+ 4:5 Мк. 10:43, 1Кор. 9:19
+ 4:6 Яр. 1:3
+ 4:7 Рим. 9:21-22, 1Кор. 2:5
+ 4:8 2Кор. 7:5
+ 4:9 Яхья 15:20
+ 4:10 Рим. 6:5
+ 4:11 2Кор. 6:9
+ 4:14 1 Салоникшилер 4:14
+ 4:16 Рим. 12:2, Эфесшилер 4:23
+ 4:17 Рим. 8:18
+ 4:18 Рим. 8:24, Ювытлар 11:1
+ 5:2 Рим. 8:23
+ 5:3 1Кор. 15:53
+ 5:5 2Кор. 1:22, Эфесшилер 1:14
+ 5:7 2Кор. 4:18
+ 5:9 Колосшылар 1:10

+ 5:10 Мат. 25:31-32, Ислер 10:42, Рим. 14:10

+ 5:11 2Кор. 4:2
+ 5:12 2Кор. 3:1, 2Кор. 11:16, 2Кор. 12:1
+ 5:13 Мк. 3:21, 2Кор. 11:1
+ 5:14 Рим. 5:15
+ 5:15 1 Петер 4:2, Рим. 14:7-8
+ 5:17 Рим. 6:4, Ашы. 21:5
+ 5:18 Рим. 5:10-11, Колосшылар 1:20
+ 5:19 Рим. 4:8
+ 5:20 Эфесшилер 6:20

+ 5:21 Яхья 8:46, 1 Петер 2:22, 1 Яхъя 3:5, Ювытлар 4:15, Рим. 8:3, Рим. 1:17, Рим. 4:25, 1Кор. 1:30

+ 6:1 1Кор. 3:9

+ 6:4 Ислер 9:16, Ислер 16:23, Ислер 17:5, 2Кор. 11:23-27

+ 6:7 2Кор. 10:4, Эфесшилер 6:11-17
+ 6:8 Рим. 3:8
+ 6:9 2Кор. 4:11
+ 6:10 Яхья 16:22, Ислер 3:6
+ 6:13 1Кор. 4:14
+ 6:14 Шер. 7:3, Эфесшилер 5:7, 1 Яхъя 1:6
+ 6:15 1Кор. 10:21

+ 6:16 Эфесшилер 2:21, 1Кор. 3:16-17, Лев. 26:11-12,

+ 7:1 1 Яхъя 3:3
+ 7:2 Ислер 20:33
+ 7:3 Пилипшилер 1:7
+ 7:4 Колосшылар 1:24
+ 7:5 2Кор. 2:13, 2Кор. 4:8

+ 7:6 2Кор. 1:4, 2Кор. 2:13, 2Кор. 8:6, 2Кор. 12:18

+ 7:8 2Кор. 2:2-4
+ 7:10 Мат. 5:4,
+ 7:12 1Кор. 5:1-2, 2Кор. 2:4
+ 8:2 Мк. 12:44
+ 8:3 1Кор. 16:2
+ 8:4 Рим. 15:26
+ 8:6 2Кор. 2:13, 2Кор. 7:6
+ 8:7 1Кор. 1:5
+ 8:8 1Кор. 7:6
+ 8:9 Якуп 2:5, Пилипшилер 2:6-7
+ 8:10 1Кор. 7:25
+ 8:12 Мк. 12:43-44, Лк. 21:3
+ 8:14 Ислер 4:34
+ 8:15 Шыг. 16:18
+ 8:24 2Кор. 7:4
+ 9:1 Рим. 15:25
+ 9:3 2Кор. 8:6, 1Кор. 16:2

+ 9:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:24-25, Лк. 6:38, Гал. 6:7

+ 9:7 Шер. 15:10, Шыг. 25:2
+ 9:8 Пилипшилер 4:19
+ 9:11 1Кор. 1:5
+ 9:13 Мат. 5:16, 1 Петер 2:12
+ 10:1 Мат. 11:29
+ 10:2 1Кор. 4:21, 2Кор. 13:2, 2Кор. 13:10
+ 10:4 2Кор. 6:7, Эфесшилер 6:11
+ 10:7 1Кор. 3:23, Гал. 3:29
+ 10:8 2Кор. 13:10
+ 10:10 1Кор. 1:17
+ 10:17 1Кор. 1:31
+ 10:18 Рим. 2:29, 1Кор. 4:5
+ 11:1 2Кор. 5:13
+ 11:2 Эфесшилер 5:27, Ашы. 14:4

+ 11:3 Яр. 3:1, Яр. 3:4, Яхья 8:44, 1 Тимотей 2:14

+ 11:4 Гал. 1:6
+ 11:5 2Кор. 12:11
+ 11:6 1Кор. 1:17, 2Кор. 10:10
+ 11:7 1Кор. 9:18
+ 11:9 2Кор. 12:13, Пилипшилер 4:15
+ 11:10 Рим. 9:1, 1 Тимотей 2:7

+ 11:13 Пилипшилер 1:15, Ислер 20:30, 2 Петер 2:1, Ашы. 2:2

+ 11:14 Гал. 1:8
+ 11:15 Пилипшилер 3:19
+ 11:16 2Кор. 5:12
+ 11:18 Пилипшилер 3:3-4
+ 11:19 1Кор. 4:10
+ 11:20 Гал. 2:4, Гал. 4:3
+ 11:22 Рим. 11:1, Пилипшилер 3:5
+ 11:23 1Кор. 15:10, 2Кор. 6:4-5

+ 11:25 Ислер 16:22-23, Ислер 14:19, Ислер 27:41-44

+ 11:26 Гал. 2:4

+ 11:27 Ислер 18:3, 1 Салоникшилер 2:9, 2 Салоникшилер 3:8, 1Кор. 4:11

+ 11:29 1Кор. 9:22

+ 11:32 Ислер 9:24-25

+ 12:1 2Кор. 5:12, 2Кор. 11:16, Гал. 1:12, Гал. 2:2, Эфесшилер 3:3

+ 12:10 Мк. 10:30, Мат. 5:11-12, Рим. 5:3
+ 12:11 1Кор. 15:8-9, 2Кор. 11:5
+ 12:12 Ислер 15:12, Рим. 15:19
+ 12:13 2Кор. 11:9
+ 12:14 2Кор. 13:1, 1Кор. 10:33

+ 12:15 Пилипшилер 2:17, Колосшылар 1:24, 1 Салоникшилер 2:8

+ 12:16 2Кор. 11:9
+ 12:18 2Кор. 8:6, 2Кор. 8:18
+ 12:19 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 1Кор. 14:26
+ 12:21 1Кор. 5:1, 1Кор. 6:18
+ 13:1 2Кор. 12:14, Шер. 19:15, Мат. 18:16
+ 13:4 Рим. 6:4
+ 13:9 1Кор. 4:10
+ 13:10 2Кор. 10:8

+ 13:11 Мк. 9:50, Рим. 12:18, 1 Салоникшилер 5:13, Рим. 15:33, Рим. 16:16

+ 13:12 Рим. 16:16, Пилипшилер 4:22

Галатияшылар

Галатияшылар

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Кирис соьз

ПАУЛДАН ГАЛАТИЯШЫЛАРГА ХАТ

Галатия провинциясына (Турциядынъ орталыгыннан алыс турган ерде) христиан ямагатлары Паул ман онынъ биринши миссионерлик элгезерлигинде янъы оьмирдинъ 40-ншы йылларынынъ сонъында туьзилген эдилер.

Паул Галатиядан кеткеннен сонъ, коьп заман озбай, янъы ынанганларга баска окытувшылар келгенлер. Олар Алладан куткарылувды алар уьшин Тауратты (Мусадынъ Йорыгын) эм суьннетлев аьдетти толтырмага керегин катырып айтатаган болганлар. Оны ман бирге, олар Паулдынъ уьшини мен де Масихтинъ Ийги Хабарын анълатпага эм насихатламага абырайы йок дегенлер. Паул оны билгенде бек кайгырды эм, сосы ялганлыкка карсы турар уьшин, Галатиядагы янъы ямагатларга хат язды.

Хат бир неше кесектен туьзилген: 1) Паулдынъ оьзининъ Масихке элши кайтип болганы акында хабарлавы; (1–2 бб.) 2) Алла аьдемлерге куткарылувды Тауратты саклавы себепли болмай, а Иса Масихке ынанганы уьшин беретаганын коьрсетуьви (3:1–5:12); 3) Ийги Хабар себепли Кие Рух эм суьюв юргисткен яшавды суьвретлеви (5:13–6:10); 4) тамамлав (6:11-18).

1

1^1Аьдемлерден йиберилмей яде аьдемлердинъ ярдамы ман сайланмай, Масих Исадынъ эм Оны оьлилерден тирилткен Атасы Алладынъ ыхтыяры ман элши болган Паулдан+

2эм мени мен бирге туратаган кардашлардынъ баьрисиннен Галатия элининъ иман ямагатларына салам!+

3Атамыз Алладан эм Раббийимиз Масих Исадан сизге шапагат эм тынышлык болсын.

4Атамыз Алладынъ ыхтыяры ман Масих, аьлиги аьйлежи заманнан бизди куткараяк болып, куьналарымыз уьшин Оьзининъ янын берген+.

5Ога оьмирлер бойы данък болсын! Амин.

Ялгыз бир Ийги Хабар бар

6Масихтинъ шапагаты ман сизди Оьзине шакырган Алладан сондай тезлик пен баска «ийги хабарга» коьшетаганынъыз мени сейирсиндиреди+.

7Йок баска ийги хабар, ама сизде тынышсызлык тувдыратаган эм Масихтинъ Ийги Хабарын терисиннен коьрсетеек болатаган аьдемлер бар+.

8Эгер биз яде коьктен маьлек келип, сизге оьзимиз насихат эткен Ийги Хабарга карсы бир хабарды айтып басласа, Алла сонынъ язасын берсин!+

9Алдын айтканымдай, соьле де айтаман: ким сизге, кабыл эткенинъизге карсы баска хабарды уьйретеди, Алла сонынъ язасын берсин!

10Мен аьдемлерден ме макул коьруьвди излеймен яде Алладан ма+?

11Аьдемлерге ме ярамага шалысаман? Эгер мен соьлеге дейим аьдемлерге яраяк болган болсам, Масих кулы болмас эдим.

Паул калай элши болды

12Кардашларым, сизинъ билгенинъизди суьемен: мен сизге насихатлаган Ийги Хабар аьдемнен тувыл, неге десе мен оны аьдемнен алып уьйренмегенмен, оны мага Масих Иса ашкан+.

13Сиз меним ювыт динине берилген алдынгы яшавым акында, эм мен Алладынъ иман ямагатын калай аявсыз кувып, йок этеек болып каьрлегенимди эситкенсиз+.

14Халкымда коьплеген тенълерим арасында, ювыт дининде алдыга барып, ата-бабаларымнан калган аьдетлерди сакламага мендей болып оьлшемсиз бек шалыскан йок эди+.

15-16Аьле ана карнында мени сайлаган эм шапагаты ман Оьзине кызмет кылмага шакырган Алла Оьз Улын мага эм мен аркалы ашпага макул коьрди эм Онынъ акындагы Ийги Хабарды миллетлерге яймага буйырды. Сол вакытта мен эш бир аьдемнен маслагат излемедим+.

17Ерусалимге Меннен алдын элши болганларга бармадым. Тек Арабистанга бардым да сонъ Дамаск шахарына кайттым+.

18Уьш йылдан сонъ Ерусалимге, Кефа[*] ман танысаяк болып, бардым эм оны ман он бес куьнди озгардым+.

19Тек онда Раббийдинъ оьгей иниси Якуптан баска элшилерден биревди де коьрмедим+.

20А сизге язаятырганым Алла алдында оьтирик тувыл+.

21Оннан сонъ Сирия эм Киликия эллерине бардым.

22Юдеядынъ иман ямагатларында мен эш биревге де белгили тувыл эдим.

23Олар меним акымда тек бир зат эситкенлер: оларды бир заманларда кувган, алдын йок этпеге шалыскан аьдем иманды соьле оьзи насихатлап юреди+.

24Олар меним уьшин Аллады данъклайтаган эдилер.

2

Паул баска элшилерге косылады

2^1Он доьрт йыл оьткенде, мен Барнаба ман бирге, оьзимиз бен Титты да алып, тагы да Ерусалимге бардым+.

2Алла мага соьзин ашып, сонда бармага буйырган эди. Мен ондагы энъ белгили аьдемлер мен тек коьрисип, оларга миллетлер арасында уьйрететаган Ийги Хабарды айттым: куллыгымнынъ аьлиги яде алдынгы заманда босына ма экенин билмеге суьйдим+.

3Ама олар мени мен бирге келген Титты, ол грек болса да, суьннетленмеге кыстамадылар+.

4Кыстырылып арамызга кирген ялган кардашларымыз уьшин келген эдик. Олар бизим Масих Исада тапкан эркинлигимизди карамага эм бизди кул этеек болып, ясыртын келген эдилер+.

5Биз, сизде Ийги Хабардынъ акыйкаты саклансын деп, бир саьатке де оларга йолды бермедик эм бойсынмадык.

6Ама белгили деп саналганлар – бир вакытларда олар кайдай болган болсалар да, мага баскалыгы йок: Алла аьдемнинъ тыс сыпатына карамайды. Сол белгили аьдемлер айтканларыма эш бир зат коспадылар+.

7Керисинше, Петерге Ийги Хабарды ювытларга яймага тапшырылгандай, мага да ювыт болмаганларга соны яймага буйырылганын коьрдилер+.

8Петерге ювытлар ара элшилигинде куьш беретаган (Алла) мага да баска миллетлилер арасында элшилик кызметте ярдам этти.

9Мага берилген шапагатты билгенде, иман ямагатынынъ сакаман деп санаганлары – Якуп, Петер[*] эм Яхъя, ортак кызмет кылувымыздынъ белгиси этип, мага эм Барнабага онъ колын узаттылар. Биз баска миллетлилерге, а олар ювытларга бараягымызды макул эттилер+.

10Тек бизден ямагат пакырларына ярдамласувды тиледилер. Мен де оны айырым мукаятлык пан толтырмага каьрледим+.

Паул Петерди шуьшлейди

11Ама Петер Антиохияга келгенде, мен оны ман бетпе-бет карсыластым, неге десе ол оьзин аькис юргистип баслаган эди+.

12Якуп яныннан бир неше аьдем келгенге дери ол ювыт болмаганлар ман зияпетлерди бирге олтырып ашай эди. Ама сол аьдемлер келгенде, Петер ювытлардан коркып, шетке кагылып, эрекке тайып баслады+.

13Сондай экиюзлиликти баска ювытлар да эттилер. Барнабадынъ оьзи де сондай экиюзлиликке бойсынды.

14Ийги Хабардынъ акыйкаты ман туьз бармаганларын коьргенде, мен баьриси турганлай Петерге: «Эгер сен, ювыт бола турып, ювыттай болмай, баска миллетлилердей, яшайтаган болсанъ, не уьшин оларды ювытлардай яшатпага каьрлейсинъ?»+

15Биз табиатымыз бан ювытпыз, „куьнага туьскен миллетлер“ ден тувылмыз.

16Ама аьдем Таурат йорыкларын толтырувы ман тувыл, а Иса Масихке сеними мен акланганын билемиз. Биз Таурат йорыкларын толтырувымыз бан болмай, тек Масихке сенуьвимиз бен акланар уьшин Ога ынандык. Таурат йорыкларын толтырувы ман эш бир инсан да акланалмаяк+.

17Эгер биз оьзимиз, Масих аркалы акланувымызды излеп, куьналы болып шыксак, сол заманда Масих куьнага кылынувшы болады ма? Эш болмас!

18Неге десе, эгер мен бузганымды янъыдан туьзетаган болсам, соны ман оьзимди оьзим йорыкты бузувшы болганымды коьрсетемен.

19Мен, Алла уьшин яшаяк болып, Таурат йорыгы аркалы Таураттан куткарылып, оьлгендей, Масих пен бирге кашка керилгендей болганман+.

20Энди мен яшамайман, менде тек Масих яшайды. А соьле денимде яшайтаган болсам, мени суьйген, мени уьшин Оьзин курман эткен Алладынъ Улына сенуьвим мен яшайман+.

21Алла шапагатын кери какпайман. Неге десе, эгер Таурат йорыгы ман акланув болатаган болса, сол заманда Масих босына оьлген.

3

Таурат йорыгы эм иман

3^1Ай, акылсыз галатияшылар! Ким сизди саарлады? Масих Исадынъ кашка керилгени коьзлеринъиз алдында ашылып коьргистилген эди, тувылма?

2-3Сизден тек сосы затты билгим келеди: сиз Таурат йорыгын толтырувынъыз бан Кие Рухты алдынъызба, яде эситкенлеринъизге ынанувынъыз бан ма? Сиз сондай акылсызсызба? Рухтан баслап, энди оьз куьшинъиз бен толтырмага куьресесизбе+?

4Сол кадер коьп затларды тоьзгенинъиз босынама болды+?

5Сизге Рухты беретаган, аранъызда аьжейиплерди этетаган Алла муны, Таурат йорыгын толтырганынъыз уьшин ме яде эситкенлеринъизге ынанганынъыз уьшин ме, этеди+?

6(Кие Язувда айтылгандай): «Ибрагим Аллага ынанды, Алла да ынанганын туврашылыкка санады»+.

7Муннан сиз анъланъыз: Ибрагимнинъ акыйкат уллары – иманы болганлар.

8Кие Язувда Алла, Ибрагимге: «Сен аркалы баьри миллетлер разылыгымды табаяклар», – деп Ийги Хабарды билдирип, баска миллетлилерди иманы уьшин аклаягын алдыдан айтты+.

9Соьйтип, иманлылар сенимли Ибрагим мен разылык табадылар.

10А йорыкты толтырувга таянганлар наьлет боладылар, неге десе язылган: «Таураттынъ китабында белгиленген аьр затты дайым толтырмаганнынъ аьр бирисине каргыс туьсеек»+.

11Эш бирев де Алла алдында Таурат йорыгы ман акланмаягы белгили, неге десе (Кие Язувда айтылгандай) «туврашыл аьдем иманы ман акланып яшаяк»+.

12А сол йорык иманга негизленмейди. (Кие Язувда айтылгандай,) «ким йорыкты толтырады, сол оны ман яшар»+.

Таурат йорыгы эм Алла ваьдеси

13Таурат йорыгы аькелген наьлетликтен Масих бизди азат этти, бизим орнымызга наьлетлевди Оьзине алды, неге десе (Кие Китапта) «Агашка асылган аьр ким – наьлет» деп язылган+.

14Масих Иса муны, Ибрагимге берилген разылыкты Оьзи аркалы баска миллетлилерге яяр уьшин, этти. Соьйтип биз ваьде этилген Рухты иман аркалы алдык+.

15Кардашларым, аьдемлердинъ ойлаганына коьре айтаман, эш бирев аьтте аьдем эткен антласувдынъ куьшин йоялмайды эм ога бир затты да косалмайды.

16Ама Алладынъ ваьделери Ибрагимге эм онынъ тувдыгына берилген эди. Алла, коьплердинъ акында айткандай, «тувдыкларынъа» деп айтпайды, ама тек биревдинъ акында айткандай: «тувдыгынъа» деп айтады, а сол – Масих+.

17Меним айтатаганым бу: эртеден Алла ман беркитилген антласувдан доьрт юз отыз йылдан сонъ туьзилген Таурат, сол антласувдынъ куьшин йойдырып Алладынъ берген ваьдесин бузалмайды+.

18Неге десе асабалык Тауратка негизленген болса, ол энди ваьдеге негизленмейди. Ама Алла асабалыкты Ибрагимге ваьдеси мен тапшырган+.

Таураттынъ мырады

19Солай болса, не уьшин Таурат йорыгы (яратылган)? Алла оны, куьнага туьскенимизди коьрсетер уьшин антласувына коскан. (Таурат,) ваьде этилген эм (Ибрагимнинъ) тувдыгы болган (Масих) келгенге дери (куьшин саклады); маьлеклер аркалы, орташылык этуьвши (Муса пайхамбардынъ) колы ман (халкка) тапшырылган+.

20Ама орташылык этуьвши келисуьвликтинъ эки ягы болган ерде керек. Алла бир ди де!+

21Сога коьре Таурат йорыгы Алла эткен ваьделерине карсы болама? Эш болмас! Эгер яшавды береек йорык берилген болса, инсан, акыйкатлай, сол йорык пан акланар эди.

22Кие Язувга коьре буьтин дуныя – куьналыктынъ есиринде, сога коьре Алладынъ ваьде эткени иманга негизленип, Иса Масихке сенген аьдемлерге берилеек+.

23Иман шагы келгенге дейим биз Таурат йорыгынынъ есиринде болып, иманнынъ ашылаяк заманына дейим сакланып турдык.

24Биз иманымыз бан акланар уьшин, Таурат, балады мектепке аькелуьвши кулдай, бизди Масихке аькелди+.

25Ама энди иман шагы келгенде, биз тербиялавшы кулга бойсынган балаларга усамаймыз.

26Неге десе баьринъиз де Иса Масихке сениминъиз бен Алладынъ уллары болдынъыз+.

27Баьринъиз де, сувда шомылдырылып[*] Масих пен бир болганда, янъы кийим кийгендей, Масихти коьнъилинъизге алдынъыз+.

28Энди ювыт пан грек, кул ман эркин, эр киси мен хатын арасында баскалык йок: баьринъиз де Масих Иса ман бирсиз+.

29Масихтики болсанъыз, сонда сиз Ибрагимнинъ тувдыгысынъыз эм Алла ваьде берген асабалыктан уьлисли боларсыз+.

4

4^1Кене де айтып озайым: асаба, баьри муьлк оныкы болса да, аьле бебейлигинде ол кулдан баскаланмайды.

2Атасы белгилеген заманга дейим, асаба тербиялавшыларга эм уьй ислерин юргистуьвшилерге бойсынады.

3Соьйтип биз де, рухымыздынъ бала шагында дуныядынъ баслапкы окувларына кул эдик.

4Ама Алла белгилеген вакыт еткенде, хатыннан тувган эм Таурат йорыгына байлы болып яшаган Улын йиберди+.

5Алладынъ Улы, бизди, йорыкка байлы болып яшайтаганларды, эркин этип, Алладынъ уллары этпеге келди+.

6Сиз Онынъ уллары болганынъыз уьшин, Алла, Оьз Улынынъ: «Абба![*] Ата!» – деп шакыратаган Рухын сизинъ юреклеринъизге салды.

7Сога коьре сиз энди куллар тувылсынъыз, улларысынъыз. Уллары болганнан сонъ, Алла ваьде бергенлердинъ асабаларысыз.

Паулдынъ галатияшылар уьшин кайгырувы

8Ама эртеден, Аллады танымаган заманынъызда, акыйкатлай алла болмаган затларга кызмет кылдынъыз.

9А энди, сиз Аллады таныйсыз, туврасын айтсам, Алла да сизди таныйды. Солай болса неге артынъызга карувсыз, пайдасыз баслапкы окувларга кайтасынъыз? Оларга янъыдан кул болмага суьесинъизбе+?

10Сиз кайдай да бир куьнлерди, айларды, йылларды эм байрамларды да белгилейсинъиз!+

11Сизге кылган кызметим бос кеттиме экен деп, кайгыраман+.

12Кардашларым, сизден тилеймен, мендей болынъыз, неге десе мен де сиздей болдым. Мага сиз эш бир яман зат этпединъиз.

13Билесинъиз, сизде биринши кере болганымда, авырувым Ийги Хабарды сизге билдируьвге амал берди+.

14Меним денимнинъ сыпаты, сизди кыйнаган болса да, сизди шийкендирмеди, меннен шет кактырмады. Сиз мени, Алладынъ маьлегиндей, Иса Масихтинъ Оьзиндей, макул эттинъиз+.

15Сизинъ куванышынъыз кайда кетти? Сизинъ уьшин оьзим шаатлык этейим: эгер дейим амал болган болса, сиз аьле коьзлеринъизди кармап алып мага бермеге аьзир эдинъиз.

16Аьше суьйткенде, сизге акыйкатты айтып, мен сизинъ душпанынъыз болдымма?

17Сол аьдемлер сизге бир хыйлы эс бередилер, тек бу ийгиликке тувыл: олар сизди (бизден) айырып, оьзлерине эс бердирмеге суьедилер.

18Аьруьв эди, эгер дейим олар, тек мен сиз бен бирге болганда тувыл, алал ниет пен сизге дайым да эс берселер.

19Балаларым, Масих сизде кепленгенге дейим, мен кыйынлыкта сизди тагы янъыдан дуныяга эндиремен!

20Соьле сизинъ аранъызда болып, давысымды туьрлендирип соьйлемеге суьер эдим. Сиз мени бек сейирсиндирдинъиз.

Хаджар эм Сара

21Таурат йорыгына байлы болып яшамага суьйгенлер, айтынъыз мага, Таураттынъ не зат айтатаганын билмейсизбе?

22Онда, Ибрагимнинъ эки улы болган, бири – кул хатыннан, экиншиси – эркин хатыннан тувган деп, язылган+.

23Кул хатыннан бала, дуныяга бала кайтип энетаган болса, соьйтип тувган, а эркин хатыннан болган бала Алладынъ ваьдеси бойынша тувган бала болады+.

24Мунынъ терен маьнеси бар: бу хатынлар – эки антласувдынъ белгиси боладылар. Бири Синай тавыннан болып, кул болаяк балаларды табатаган, ол – Хаджар.+

25Хаджар Арабистандагы Синай тавына эм аьлиги Ерусалимге келиседи, неге десе ол балалары ман бирге кул болып яшайды.

26Ама коьктеги Ерусалим эркин, бизим анамыз – ол+.

27Кие Язувда айтылгандай:

«Суьйин, бала таппаган, каратон хатын!

Бала табув азабын билмеген хатын,
давысынъды коьтер эм суьйингенинъди
кышкырып билдир.

Неге десе эри таслаган ялгыз хатыннынъ балалары
эри болгандыкыннан коьбирек».

28Сиз кардашлар, Исхактай, Алла ваьдесининъ балаларысынъыз+.

29Тек эрте замандагындай, баьри баска балалардай тувган бала Рух куьши мен тувганды кайтип кувган болса, сол зат соьле де болады+.

30Ама Кие Язувда не зат айтылады? «Кул хатынды эм онынъ улын кувып шыгар, неге десе кулдынъ улы эркин хатыннынъ улы ман бирге асаба болмаяк»+.

31Сога коьре, кардашлар, биз кул хатыннынъ тувыл, а эркин хатыннынъ балаларымыз.

5

Эркинликке шакырув

5^1Масих бизди эркин этер уьшин босатты. Сонынъ уьшин берк болынъыз эм янъыдан йорыкка кул болманъыз+.

2Тынъланъыз! Мен, Паул, сизге айтаман: эгер сиз суьннетленетаган болсанъыз, сизге Масихтен пайда болмаяк[*]+.

3Оьзин бабага олтырткан аьр кисиге буьтин Таурат йорыгын толтырмага борышлы экенин эсине туьсирмеге суьемен+.

4Йорык пан акланмага суьйгенлер, Масихтен айырылдынъыз, Алладынъ шапагатыннан куры калдынъыз+.

5Биз болсак, (Масихке) сенип акланувымыз тувдырган уьмиттинъ толтырылувын Кие Рухтынъ ярдамы ман саклаймыз+.

6Неге десе Масих Исада суьннетли де суьннетсиз де болув маьнели тувыл. Тек суьюв аркалы аьрекетлеген иман маьнели+.

7Сиз аьруьв бара эдинъиз. Сизге акыйкатлыкка бойсынмага ким орав этти+?

8(Сондай аьдемлерге) бойсынувынъыз сизди шакырган Алладан тувыл.

9«Бираз ашыткы буьтин ийленген унды ашытар»+.

10Раббийдики болганынъыз уьшин, баска туьрли ойламассынъыз деп, каты сенимим бар. А сизде тынышсызлыкты тувдыратаган ким болса да куьнасына йолыктырылаяк+.

11Кардашлар, эгер мен энди де, суьннетлев керекли деп, уваз айтатаган болсам, не уьшин мени соьле кувадылар? Солай этетаган болсам, (Масих оьлтирилген) каш акында айтатаганым биревдинъ де хатерин калдырмас эди+.

12Сизди козгайтаганлар тек оьзлерин суьннет этип калмай, баьрин де кессинлер!

Инсан кылыгы эм Алладынъ Рухы

13Кардашлар, сиз эркинликке шакырылган эдинъиз. Ама сак болынъыз, эркинлигинъиз инсан кылыгынъыздынъ суьйгенин этпеге сылтавы болмасын. Бир биринъизге суьюв мен кызмет кылынъыз+.

14Неге десе буьтин Таурат бир йыйма ман белгиленген: «Ювыгынъды, оьзинъди суьйгендей, суьй»+.

15Эгер дейим бир биринъизди кемирип, есенъиз, сак болынъыз – бир биринъизди йок этерсинъиз!

16Айтканым бу: Рух калай айтса, соьйтип яшанъыз. Ол заманда инсан кылыгынъыздынь куьсегенин толтырмассынъыз+.

17Инсан кылыгыныздынъ куьсегени Рухка карсы, Рухтынъ суьйгени де инсан кылыгынъызга карсы. Олар дайым явласадылар, сога коьре, сиз де этпеге суьйген затларды этпейсинъиз+.

18Тек сиз Рухтынъ етекшилигинде болсанъыз, Таурат йорыгына байлы тувылсынъыз+.

19Инсан кылыгынынъ ислери белгили: олар каьхпелик, арамлык, аьдепсизлик,+

20бутларга табынув, сааршылык, явласув, эрисуьв, куьншилик, ашув, куьндеслик, айырылысув, секташылык,+

21зарланув, эсируьв, тийиссиз ойынлав эм сондай баска затлар. Мен сизге эртеден айткан эдим эм соьле де айтаман: солай этетаганлардынъ эш биреви де Алла Патшалыгында уьлисли болмаяк+.

22Рухтынъ емиси болса суьйим, шатлык, тынышлык, тоьзимлик, танълык, юмартлык, сенимлик,+

23юваслык, оьзин тыюв. Солай затларга карсы болган эш бир йорык йок+. 24Масих Исадыкылар оьзлерининъ инсан кылыгын непислери эм куьсевлери мен бирге кашта кергенлер+.

25Рух пан яшайтаган болсак, Рух коьрсеткен йолда юрейик.

26Бир биримизди ашувландырмай, куьнлемей, бос мактанувдан эрек турайык+.

6

Ийгилик этпеге арымаяк

6^1Кардашлар, эгер дейим кимди болса да биревди куьна этип турганда тутсалар, сиз, Рухы болган аьдемлер, оны юваслык пан туьзетпеге керексинъиз. Сиз де туьз йолдан таймас уьшин оьзинъизге сак болынъыз+.

2Бир биринъизге авыр юклеринъизди коьтермеге ярдамласынъыз, соьйтип Масих йорыгын толтырарсынъыз+.

3Эгер дейим бирев оьзининъ бир заты болмаса да оьзин бир затка санаса, ол оьзин оьзи алдайды+.

4Суьйткенде, аьр ким оьзининъ исин тергесин, сол заманда ол баскалардыкы ман тувыл да тек оьзининъ етимислери мен оьктемсир,

5неге десе аьр ким оьзининъ яваплы югин оьзи коьтермеге тийисли+.

6Алладынъ соьзи мен насихатланган аьдем аьр туьрли яхшы затын насихатшылары ман боьлиссин+.

7Янъылманъыз: Аллады алдамага амал йок. Аьдем не шашса, соны орар+.

8Оьзининъ инсан кылыгына ярар уьшин шашув шашкан, сол кылыгыннан каза табар. Рухка ярар уьшин шашкан, Рухтан оьмирлик яшав алар+.

9Ийгилик этпеге арымайык, безбей турсак, заман келгенде аслыкты орармыз+.

10Сонынъ уьшин, мырсатымыз болса, баьрисине де, боьтен де иманлыларга, ийгилик этеек+.

Сонъгы насихатлар эм саламлар

11Каранъыз, сизге оьзимнинъ колым ман сосы уьйкен аьриплерди язаман!+

12Аьдемлерге яраяк болганлар сизди суьннетленмеге зорлайдылар, неге десе оьзлери Масихтинъ кашы уьшин кувгынга туьспеге унамайдылар.

13Ама суьннетленгенлер де Тауратты толтырмайдылар, сизди бабага олтыртып, денинъизге эткенлери мен мактанмага суьедилер.

14Мен Раббийим Иса Масихтинъ кашыннан баска эш бир зат пан мактанмага суьймеймен. Сол каш пан бу дуныя меним уьшин, мен де бу дуныя уьшин оьлгенмен+.

15Сенинъ суьннетинъ барма яде йокпа – ол маьнели тувыл. Маьнелиси – (Алла ман) янъы яратылган болувынъ+.

16Тынышлык эм рагимлик сол йорыкка ызлаганларга, Алладынъ Исраилине!

17Мен тенимде Исадынъ яра белгилерин юргистемен, соны уьшин мага бирев де арбатын кыйынлык тувдырмасын.

18Кардашларым, Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты сизинъ рухынъыз бан болсын. Амин.

* 1:18 Кефа: Петер деп те аталады.

* 2:9, 11, 14 Петер: грекше «Кефа» (Петер атынынъ арамейше кеби).

* 3:27 Сувда шомылдырылув: сувда шомылдырылып тазаланув, тевбеге туьсип, янъы яшавга кируьв.

* 4:6 Абба: арамей тилинде «Ата».

* 5:2 Паул суьннетленуьв аьдетти шуьшлемейди, тек сол аьдет Алладынъ разылыгын бизге берип болмас деп айтады. Паул оьзи бабага олтыртылган ювыт эди.

+ 1:1 Гал. 1:11-12

+ 1:2 Пилипшилер 4:21, Ислер 16:6, Ислер 18:23

+ 1:4 Мат. 20:28, Рим. 4:25, Мк. 14:36
+ 1:6 Мк. 4:17, Ювытлар 6:4, 2Кор. 11:4
+ 1:7 Ислер 15:24, Гал. 5:10
+ 1:8 2Кор. 11:14, Рим. 9:3, 1Кор. 16:22
+ 1:10 1 Салоникшилер 2:4
+ 1:12 Ислер 9:6, Ислер 26:16, 1Кор. 11:23
+ 1:13 Ислер 26:5, Ислер 8:3, Пилипшилер 3:6
+ 1:14 Мат. 15:2, Мк. 7:3

+ 1:15 Лк. 1:15, Ислер 9:15, Рим. 1:5, 1 Тимотей 2:7

+ 1:17 Ислер 9:19
+ 1:18 Яхья 1:42, Ислер 9:26-27
+ 1:19 Ислер 12:17, Ислер 15:13, Якуп 1:1
+ 1:20 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 2Кор. 1:23
+ 1:23 Ислер 9:21
+ 2:1 Ислер 4:36, 2Кор. 2:13, 2 Тимотей 4:10

+ 2:2 Гал. 1:12, Эфесшилер 3:3, Пилипшилер 2:16

+ 2:3 Ислер 16:3

+ 2:4 Ислер 15:24, 2Кор. 11:26, 2Кор. 11:20, Гал. 4:3, Гал. 4:25

+ 2:6 Шер. 10:17

+ 2:7 Ислер 9:15, 1Кор. 9:17

+ 2:9 Ислер 4:36, Ислер 9:27, Ислер 13:2, Ислер 15:36, 1Кор. 9:6

+ 2:10 Ислер 24:17, Рим. 15:25-28, 1Кор. 16:1
+ 2:11 Ислер 11:20
+ 2:12 Ислер 11:3, Ислер 11:2, Ислер 15:1
+ 2:14 1 Тимотей 5:20

+ 2:16 Гал. 3:11, Ислер 13:39, Рим. 3:21, Гал. 3:11, Рим. 3:20

+ 2:19 Рим. 14:8, Рим. 6:6, Гал. 6:14
+ 2:20 Яхья 17:23
+ 3:2 Рим. 10:17
+ 3:4 1Кор. 15:2
+ 3:5 1Кор. 12:10
+ 3:6 Яр. 15:6, Якуп 2:23, Рим. 4:3
+ 3:8 Рим. 3:30, Яр. 12:3
+ 3:10 Рим. 4:15, Шер. 27:26

+ 3:11 Ислер 13:39, Рим. 3:20, Гал. 2:16, Рим. 1:17, Ювытлар 10:38

+ 3:12 Лев. 18:5, Рим. 10:5
+ 3:13 Шер. 21:23
+ 3:14 Ислер 1:5, Ислер 2:33

+ 3:16 Рим. 4:13, Ювытлар 7:6, Яр. 12:7, Яр. 17:19

+ 3:17 Шыг. 12:40-41

+ 3:18 Рим. 4:14

+ 3:19 Рим. 4:13, Рим. 5:20, Шер. 33:2, Ислер 7:53

+ 3:20 1 Тимотей 2:5, Ювытлар 8:6, Шер. 6:4-5, Рим. 3:30

+ 3:22 Рим. 3:9, Рим. 4:16

+ 3:24 Рим. 10:4

+ 3:26 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:15-16, Эфесшилер 1:5

+ 3:27 Рим. 6:3-4, Рим. 13:14

+ 3:28 1Кор. 12:13, Эфесшилер 6:6, 1Кор. 11:11

+ 3:29 1Кор. 3:23, 2Кор. 10:7, Рим. 8:17, Эфесшилер 3:6

+ 4:4 Мк. 1:15, Лк. 2:7, Лк. 2:27

+ 4:5 Гал. 3:13

+ 4:9 1Кор. 8:3, Колосшылар 2:8, Колосшылар 2:20, Ювытлар 7:18

+ 4:10 Рим. 14:5, Колосшылар 2:16
+ 4:11 1 Салоникшилер 3:5
+ 4:13 1Кор. 2:3
+ 4:14 Лк. 10:16, 1 Салоникшилер 2:13
+ 4:22 Яр. 16:5, Яр. 21:2
+ 4:23 Яр. 16:3-4, Яр. 17:16
+ 4:24 Шыг. 19:1-2
+ 4:26 Ювытлар 12:22, Ашы. 21:2
+ 4:28 Рим. 9:8
+ 4:29 Яр. 21:9
+ 4:30 Яр. 21:10

+ 5:1 Яхья 8:32, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 2:4, Гал. 5:13, Ислер 15:10

+ 5:2 Ислер 15:1-2, 1Кор. 7:18
+ 5:3 Рим. 2:25
+ 5:4 Рим. 9:31
+ 5:5 Рим. 8:23

+ 5:6 1Кор. 7:19, 1Кор. 12:13, Гал. 6:15, Эфесшилер 2:14, Колосшылар 3:11, Якуп 2:18

+ 5:7 1Кор. 9:24
+ 5:9 Мат. 13:33, Лк. 13:21, 1Кор. 5:6
+ 5:10 Ислер 15:24, Гал. 1:7
+ 5:11 Ислер 16:3, 1Кор. 1:23
+ 5:13 1 Петер 2:16, 2 Петер 2:19, 1Кор. 9:19
+ 5:14 Мат. 7:12, Мат. 22:40, Лев. 19:18
+ 5:16 Рим. 8:4, Рим. 13:14, Эфесшилер 2:3
+ 5:17 Рим. 7:15, Рим. 7:19, Рим. 7:23

+ 5:18 Рим. 7:4, Эфесшилер 2:15, Колосшылар 2:14

+ 5:19 Мк. 7:21-23, 1Кор. 3:3, 1Кор. 6:9-10, 1Кор. 6:18, Эфесшилер 5:3

+ 5:20 1Кор. 11:19
+ 5:21 1Кор. 6:9-10, Эфесшилер 5:5
+ 5:22 Эфесшилер 5:9
+ 5:23 1 Тимотей 1:9

+ 5:24 Якуп 4:1, 1 Петер 2:11, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Рим. 6:2, Рим. 6:6, Гал. 2:19, Колосшылар 2:20, Колосшылар 3:3

+ 5:26 Пилипшилер 2:3

+ 6:1 1Кор. 2:15, Якуп 5:19, 2 Тимотей 2:25, 1 Салоникшилер 5:14

+ 6:2 Рим. 15:1, 1 Яхъя 4:21
+ 6:3 1Кор. 3:7, 1Кор. 8:2
+ 6:5 Рим. 14:12
+ 6:6 Лк. 10:7, 1Кор. 9:11, 1 Тимотей 5:18

+ 6:7 Сулейманнынъ таварыхлары 22:7, 2Кор. 9:6

+ 6:8 Сулейманнынъ таварыхлары 11:19, Якуп 3:18

+ 6:9 2 Салоникшилер 3:13, Мат. 10:22

+ 6:10 Сулейманнынъ таварыхлары 3:27, 3 Яхъя 1:5, Ювытлар 13:1

+ 6:11 1Кор. 16:21, 2 Салоникшилер 3:17, Пилимон 1:19

+ 6:14 1Кор. 2:2, Гал. 2:19, Рим. 6:6

+ 6:15 1Кор. 7:19, 1Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эфесшилер 2:14, Колосшылар 3:11

Эфесшилер

Эфесшилер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Кирис соьз

ПАУЛДАН ЭФЕСШИЛЕРГЕ ХАТ

Бу хатты элши Паул пилипшилерге, колосшыларга эм Пилимонга каратылган хатлары ман бирге, белки, янъы оьмирдинъ 60-ншы йылларында урым тутнагына биринши кере туьскен заманда язган да болар.

Эфес – Асиядынъ (соьлеги Турциядынъ куьнбатар ягы) урым областининъ бас каласы. Паул мунда эки йылдан артык, Ийги Хабарды насихатлай эм янъы христиан ямагатын аяк уьстине салмага ярдам эте, заманды йиберди.

Хатты эки бас кесекке боьлмеге болады. Бириншисинде (1–3 бб.) Паул окувшыларды Раббийдинъ Ийги Хабары себепли толтырылган сыры, оьмирлик ниети – христиан ямагаты акында, онда Иса Масихке ынанув баьри аьдемлерди, ювытлардай баскаларды да куткаратаганын эм бириктиретаганын уьйретеди. Экинши кесегинде (4–6 бб.) Паул ынанганларды Раббийдинъ бу ниетин толтырар уьшин бирликте, суьювде эм тазалыкта кайтип яшамага керегин насихатлайды.

Бу хаттынъ ишинде ойларынынъ эм соьзлерининъ коьбиси колосшыларга язган хатына усайды, ама ол мунда Исадынъ акыйкат окувын туьрлендиргенлер мен эриспейди.

1

1^1Алладынъ ыхтыяры ман Масих Исадынъ элшиси Паулдан Эфесте яшайтаган, Масих Исага багысланган сенимли аьдемлерге салам!

2Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен сизге шапагат эм тынышлык болсын.

Бизге Алла ман Масихте берилген яхшылыклар

3Раббиймиз Иса Масихтинъ Алласына эм Атасына шуькир болсын! Ол Масих аркалы бизге коьклердеги баьри туьрли рух яхшылыклардан уьлисли болмага разылык берди,+

4суьювимиз бен Ога багысланып, алдында айыпсыз болар уьшин дуныя яратылаяктан алдын бизди Масих аркалы сайлап алды+.

5-6Алла, суьйген Улында бизге коьрсеткен аьлемет шапагаты макталсын деп, Иса Масих аркалы бизди де Оьзининъ разылыгы ман ул этпеге эртеден белгиледи+.

7-8Масихте эм Масихтинъ каны ман биз эркин болдык, куьналарымыздынъ кеширилуьвин алдык. Алла, мол этип, коьрсеткен оьлшемсиз шапагаты бойынша аьр туьрли акыллылык эм билимлилик пен бизди кеширди+.

9Алла Оьз ыхтыяры ман Масих аркалы толтырмага деп эртеден карарлаган мырадынынъ сырын бизге билдирди+.

10Алла мырадына коьре белгилеген заманы еткенде, коьктинъ де, ердинъ де баьрисин Масихтинъ басшылыгына йыяяк+.

11Аьр затты да Оьз буйырыгы эм ыхтыяры ман этетаган Алла оьз ниети мен бизди эртеден белгилеп, Масих аркалы Оьзининъ байыр халкы этти.

12Сол зат биз, ювытлар, Масихке биринши болып сенгенлер, Алладынъ данъкына мактав аькелер уьшин болды.

13Акыйкат соьзди – куткарылувынъыз акындагы Ийги Хабарды – эситип, Масихке иман эткенинъизде, сиз де Масих аркалы Алладынъ бермеге айткан Кие Рухын алдынъыз. Кие Рух – Аллага байыр болганынъызды билдирген мухырдай,+

14асабалык берекетти алаягымыздынъ беркитуьвши белгиси. Сонъында Алла Оьз халкын толы эркинликке шыгараяк, баьриси де Онынъ данъкын оьрметлеек.

Паулдынъ иманлылар уьшин дувасы

15-16Сол себепли мен де, сизинъ Раббий Исага иман эткенинъизди эм имандасларынъыздынъ баьрисин де суьйгенинъизди эситкенимнен бери, токтамай, сиз уьшин Аллага шуькир деп, дуваларымда сизди эсимде тургыстаман+.

17Раббийимиз Иса Масихтинъ Алласы, мактавлы Атасы, сизге Рухын берсин деп, тилеймен. Алладынъ Рухы сизди акыллы этип, Оны билер уьшин коьзинъизди ашар.

18-20Алла сизди шакырувы ман ишинъизде тувдырган уьмитти, Ога багысланганларга аьзирлеген асабалык берекетининъ аьлемет байлыгын эм биздеги, ынанувшылардагы, куьдиретининъ оьлшемсиз уллылыгын сиз анълар уьшин юрегинъизди ярыкландырсын деп, тилеймен. Сол куьдирет, Алла Масихти оьлилерден тирилткен эм коьклерде онъ янында олтырткан заманында, Масихте коьрсеткен куьшли куватындай, ислейди++.

21-23Алла Масихти баьри басшылардан, аькимлерден, куьшлерден, иелерден эм, тек бу оьмирде болып калмай, келеек оьмирде де айтылаяк атлардынъ аьр бириннен де бек уллы этти. Баьри затларды Масихтинъ аягынынъ туьбине салды, Ога бойсындырды. Оны баьри затларда ямагатынынъ басы болмага белгиледи. Сол ямагат – Масихтинъ шаркы. Аьр ерде аьр бир затты толы этетаган Масих Оьзининъ ямагатын да толы этеди+++.

2

Оьлимнен яшавга оьттик

2^1Сиз шуьшлеринъиз эм куьналарынъыз себепли оьли эдинъиз,+

2бир заманларда бу куьналарга берилип яшадынъыз. Бу дуныядынъ аьдети мен авада аькимлик эткен басшыдынъ – Аллага бойсынмаган, аьдемлерде соьле исин этетаган рухтынъ (шайтаннынъ) – ызыннан бардынъыз+.

3Бир заманларда баьримиз де солардай, инсан кылыгымыздынъ куьсевлерине берилип, шаркымыз эм акылымыз суьйгенди этип, яшадык. Калганлардай, биз де сол кылыгымызга коьре Алладынъ ашувына тийисли болдык+.

4Ама рагимлиги мол Алла бизге сондай бир уьйкен суьйимди коьрсетти+.

5Шуьшлеримиз уьшин оьли болган болсак та Ол бизге Масих пен бирге яшав берди. Сиз Онынъ шапагаты ман куткарылдынъыз+.

6Алла бизди Масих пен бирге тирилтти, коьклерде бизге де Онынъ янында олтырмага орын берди+.

7Соьйтип, Ол келеек оьмирлерге Оьзининъ Иса Масих аркалы бизге эткен ийгилиги мен шапагатынынъ оьлшемсиз кенълигин коьрсетеек болды.

8-9Неге десе сиз Алладынъ шапагаты ман иманынъыз аркалы куткарылгансыз. Ол да, етимисинъиз болмай, Алладынъ савгасы болады. Эш биринъиз де мактанмас уьшин Алла сизди эткен ислеринъизге карап куткармас++.

10Неге десе биз Алладынъ эткен исимиз. Биз Масих аркалы ийги ислер этер уьшин яратылганмыз. Алла сол ислерди биз оларга берилип яшар уьшин аьзирлеген+.

Алладынъ янъы ямагаты

11-12Сонынъ уьшин сиз, баска миллетлерден тувганлар, алдынгы аьлинъизди эсте тутынъыз. Оьзлерин «суьннетлилер» деп атаган ювытлар сизге «суьннетсизлер» деп айтадылар. А сол суьннет – кевдеге аьдем колы ман этилген ис. Сиз, алдын Масихсиз болганда, Исраил миллетининъ яшавынынъ тысында калган эдинъиз. Ят болганынъыз уьшин Алладынъ антласувы ман Исраилге берген ваьдесининъ затларында уьлиссиз эдинъиз. Уьмитинъиз йок эди, бу дуныяда Алладан куры калган эдинъиз++.

13А энди Масих аркалы сиз, бир заманларда Алладан эрек болганлар, Масихтинъ каны ман Ога ювык болдынъыз+.

14-16Неге десе Масих – биздеги тынышлыктынъ негизи. Ол ювытларды да, баска миллетлерди де бирлестирип, араларындагы иргеди, душпанлыкты, Оьзининъ шаркы ман йок этти. (Ювытларды баска миллетлерден айырган) Тауратты буйырыклары эм аьдетлери мен бирге куьшсиз этти. Соьйтип, Ол тынышлык аькелди, Оьзи мен эки кавымнан янъы туьрли инсан яратты, душпанлыкты Оьзи оьлтирилген кашы ман йок этти эм эки кавымды, сол каш аркалы бир шарк этип, Алла ман ярастырды+++.

17-18Масих келип, сизге, бир заманларда Алладан эрек болган баска миллетлерге, эм Ога ювык ювытларга бу тынышлык акындагы Ийги Хабарды билдирди. Неге десе биз, эки кавым да, Масих аркалы бир Рух пан Атамыз Алладынъ алдына шыкпага йолды таптык.

19Соьйтип, сиз энди ят эм тыс аьдемлер тувылсыз, Аллага багысланган халкы (Исраил) ман бир юрттасынъыз, Алла уьйирисиз+.

20Элшилер мен пайхамбарлар салган уьй негиздинъ уьстинде беркидинъиз, Масих Иса Оьзи де – онынъ негиз тасы+.

21-22Сол негиз тастынъ уьстинде буьтин уьй уйгынлы кепте куралады эм оьсип, Раббийге берилген кие уьй болады. Сиз де, Масих аркалы бирге куралып, Алладынъ Рухы ман яшайтаган меканы боласыз++.

3

Паулга ашылган сыр

3^1Сол себептен мен, Паул, сиз, баска миллетлилер, уьшин Иса Масих йолында тутнакка капалдым+.

2Алла шапагатын сизге билдируьв яваплылыкты мага тапшырганын эситкен боларсыз+.

3Мен муннан алдын кыскасыннан язгандай, Алла Оьз сырын меним оьзиме ашып билдирди+.

4Муны окып, сиз Масихтинъ сырын калай ийги анълаганымды сезеексиз.

5Алла алдынгы несиллердеги инсанларга билдирмеген, а энди Оьз Рухы ман Ога багысланган элшилерине эм пайхамбарларына ашкан сыр сосындай болады:

6Ийги Хабардынъ яйылувы ман Иса Масих аркалы баска миллетлер де ювытларга берилген асабалык берекетти аладылар, олар ман бир шарк болып, Алла берген ваьдеден уьлисли боладылар+.

7Алладынъ мендеги куваты аркалы шапагаты ман берген савгасы ман сол Ийги Хабарга мен кызмет кылувшы болдым+.

8Аллага багысланган аьдемлердинъ баьрисиннен кишкей болсам да Алла мага шапагатын коьрсетти: мага Масихтинъ акылга сыймаслык байлыгынынъ Ийги Хабарын баска миллетлерге яймага+

9эм аьр неди яраткан Аллада оьмирликтен бери сыр болып калган ниети калай куралганын баьрисине де ашып айтпага тапшырылды+.

10Соьйтип, Алла Оьзининъ туьрли яклы акыллылыгын энди ямагатынынъ уьсти мен коьклердеги басшыларга эм аькимлерге[*] коьрсетпеге суьйди+.

11Алла оьмирлерден де алдын аьзирлеген эм Раббийимиз Масих Исада толтырган мырадына коьре солай этти.

12Масих пен бирликте Ога иман этуьвимиз аркалы биз Аллага таьвекеллик эм сенимлик пен ювык келмеге боламыз+.

13Сога коьре мен сизден тилеймен: сиз уьшин азап шеккенимнен тоьмен болманъыз, неге десе ол сизге данък аькелер+.

Масихтинъ суьювин билуьв

14Сол себептен мен Раббийимиз Иса Масихтинъ Атасы алдында тизимнен шоьнъкип тураман.

15Атасыннан коьклердеги эм ердеги буьтин ырувлар[*] атын аладылар.

16-19Алла, Оьзининъ аьлемет байлыгыннан Рухы ман ишинъиздеги аьдемге куьдирет берип, сизди беркитсин, Масих Оьзине ынанувынъыз аркалы юрегинъизде яшасын деп, тилеймен. Соьйтип, сиз суьювде тамырланып, негизленип, Аллага багысланганлардынъ баьриси мен бирге Масихтинъ суьюви не кадер кенъ эм узын, бийик эм терен болганын анъламага, билимнен озган сол суьювди билмеге куьш алып, Алладынъ буьтин толылыгы ман толарсыз+++.

20-21Бизде ислейтаган куьши мен биз тилеген яде ойлаган аьр заттан да артыкты этип болган Аллага, Оьзининъ ямагаты эм Масих Иса аркалы несилден несилге оьмирлерге данък болсын! Амин++.

4

Шарктынъ бирлиги

4^1Сол себепли, мен, Раббий уьшин тутнакка капалган, сизден Алла шакырган яшавга тийисли болып турганынъызды тилеймен+.

2Аьр заман сабыр эм ювас болып, тоьзимлик этип, суьйимлик пен бир биринъизге шыдамлы болынъыз+.

3Кие Рух берген бирликти саклар уьшин баьри болаяк затты, бир биринъиз бен ярасып, этинъиз+.

4Алла сизди шакырган уьмит бир болгандай, Масихтинъ шаркы (ямагаты) эм Алла Рухы да солай ок бир+.

5Раббий – бир, иман – бир, сувда шомылдырылып тазаланув – бир,+

6баьрисининъ Атасы болган Алла да бир. Ол баьрисине бийлик этеди, баьриси аркалы исин бажарады эм баьрисинде турады+.

7Масих шапагаты ман аьр биримизге тийисли оьлшем мен савгалар берди+.

8Сол себепли (Забурда) булай язылган: «Ол йогарга коьтерилгенде, есирлерди оьзи мен алды эм аьдемлерге савгалар берди».

9«Коьтерилгенде» деген баска бир затты да анълатпай, тек сол Масих алдын тоьменге, ер уьстине туьскен эди дегенди анълатады+.

10Ким туьскен, сол ок буьтин затларды толтырар уьшин баьри коьклерден йогары коьтерилди+.

11Ол савгалар берди: бирлерин – элши, баскаларын – пайхамбар, тагы да бирлерин – Ийги Хабарды яювшы, оннан баскаларын – (иман ямагатында) басшы эм окытувшы этти+.

12Соьйтип, Аллага багысланганлар, туьзилип, кызмет кылув исин этпеге эм Масихтинъ шаркын оьстирмеге куьшти аладылар+.

13Сонъында баьримиз де иманымызда эм Алладынъ Улын танувымызда бирликке, тамам аьдемликке, Масихтинъ толы инсанлык оьлшемине етисеекпиз+.

14Сол заманда биз, аьдемлердинъ кылыплылыгы эм баскаларды йолдан шыгаратаган алдавшылыгы ман туьрли окувлардынъ толкынлары эм еллери мен авдарылатаган кишкей балалардай, болмаспыз+.

15Биз, акыйкатты суьюв мен айта барып, аьр ягыннан оьсип, шарктынъ (иман ямагатынынъ) басы болган Масихке усармыз+.

16Онынъ аькимлигинде шарктынъ баьри муьшелери уйымласады. Буьтин шарк аьр бир туьрли байланыс пан оьзи оьзин бирге тутады. Соьйтип, шарктынъ аьр бир кесеги оьзининъ аьрекетин тийисли толтырса, шарк оьседи эм олардынъ бир бирлерин суьйгени мен беркийди.

Эски яшав эм янъы яшав

17-18Сол себепли мен сизден, Раббий уьшин деп, тилеймен: энди баска миллетлердей яшаманъыз. Олардынъ ойлары бос, эслерин каранъалык баскан, ишлериндеги наданлык эм юреклерининъ ийнатлыгы оларды Алла яшавыннан куры калдырган++.

19Олар, сезимсиз болып, аьдепсизликке берилип, канмай, аьр туьрли арам ислерди этедилер+.

20Ама сиз олардай тувылсыз, сиз Масихти билгенсиз.

21Шексиз, сиз Онынъ авазын эситкенсиз эм Онынъ йолына уьйренгенсиз, неге десе акыйкат – Исада.

22Соьйтип, алдынгы яшав аьлинъизден, алдавлык куьсевлер мен бузылган эски аьдем келбетиннен тайынъыз+.

23Кие Рух акылынъызды янъыртсын+.

24Туврашылык эм дурыс сыйлылык ягыннан Аллага усатылып яратылган янъы аьдемлигинъизди алынъыз+.

25Аьр биринъиз оьтирикти койсын, оьз ювыгына акыйкатты айтсын, неге десе биз баьримиз де бир шарктынъ муьшелеримиз+.

26Ашувлансанъыз, куьна этпенъиз. Ашувынъыз куьн батканнан сонъ янып турмасын.

27Яшавынъызда ибилиске орын берменъиз+.

28Урлаган эндиден арбатында урламасын, оннан эсе яшавына амал табып, куллыкты ийги этсин, кереклиси болганга соны ман боьлиссин+.

29Авызынъыздан бузык соьз шыкпасын, тек эситкенлер пайдаланар уьшин кереклигине ярдам этеекти, баскалардынъ иманын беркитеекти айтынъыз+.

30Алладынъ Кие Рухын кайгыртпанъыз. Сол Рух Аллага байыр болганынъызды эм бир куьн эркинликке шыгарылаягынъызды коьрсеткен мухырдай болады+.

31Аьр туьрли дерттен, каардан, ашувдан, кышкырыктан, яман соьз айтувдан, яман ниеттен тайынъыз+.

32Ама бир биринъиз бен яныплы, аявлы болынъыз, Алла Масихте сизди кеширгендей, бир биринъизди кеширип билинъиз+.

5

5^1Соьйтип, суьйген балаларындай, Алладан уьлги алынъыз+. 2Бизди суьйген эм биз уьшин Оьзин Аллага савгага эм ийги ийисли курманга берген Масихтей, суьюв йолында юринъиз+.

3Аранъызда каьхпелик, баска арамлык яде суганаклык бар деп те айтылмасын. Бу затлар Аллага багысланганларга тийисли тувыл+.

4Соьйтип те яман тиллик, бос соьзлик, аьдепсиз куьлуьвлер сизге ярамайды, керисинше, Аллага шуькир этинъиз+.

5Муны билинъиз: каьхпелик яде арамлык эткенлерге, яде бутларга табынувшыдай болган суганак аьдемлерге Масихтинъ эм Алладынъ патшалыгында асаба калмаяк+.

6Эш бирев де сизди бос соьзи мен алдамасын, неге десе бойсынмаганларга сосындай затлар уьшин Алладынъ ашувы етеди+.

7Сондай аьдемлер мен эш бир ортак затынъыз болмасын+.

8Сиз бир заманларда каранъалык эдинъиз, энди Раббий аркалы ярык болдынъыз. Ярыктынъ баласындай яшанъыз+.

9Ярыктынъ емиси аьр туьрли ийгиликте, туврашылыкта эм акыйкатта коьринеди.

10Аллады не зат разы эткенин сынап билинъиз+.

11Каранъалыктынъ хайырсыз ислерине карыспанъыз, керисинше, сол ислерди ашып шыгарынъыз+.

12Каранъалыктагылардынъ ясыртыннан не зат пан каьрлейтаганын айтпага да уят,

13ама ярыктынъ ашык эткен аьр заты коьзге коьринеди,+

14неге десе коьринетаган аьр зат – ярык. Сол себептен: «Уян, уйклавшы, оьлилерден тирил! Масих сени ярыкка шыгарар», – деп айтылганы+.

15-16Соьйтип карап, сак болынъыз, акылсыздай болмай, ама акыллылардай, заманынъызды ийги кулланып, яшап билинъиз, неге десе бу куьнлерде яманлыклар коьп+.

17Сонынъ уьшин ойсыз болманъыз, ама Раббийдинъ ыхтыяры не болганын анъланъыз+.

18Шагыр ишип эсирменъиз, ол аьдемди табиатсызлыкка аькетеди. Онынъ орнына Кие Рух сизди савлай бийлесин+.

19Бир биринъизди Забурдынъ уьзиклерине, зикирлерге эм Алла Рухы ман туьзилген йырларга уьйретип, йырланъыз эм ак юректен Раббийди олардынъ анъы ман данъкланъыз+.

20Аьр заманда аьр бир зат уьшин Раббийимиз Иса Масих атыннан Атамыз Аллага шуькир этинъиз+.

Бир биринъизге бойсынынъыз

21•Масихти оьрметлеп, бир биринъизге бойсынынъыз.

22-23Сиз, хатынлар, Раббийге эткендей, эринъизге бойсынынъыз, неге десе Масих – Оьзининъ шаркы болган ямагаттынъ Басы эм Куткарувшысы болгандай, эр де – хатынынынъ басы++.

24Ямагаты Масихке бойсынгандай, солай ок баьри затта хатынлар да эрлерине бойсынмага тийислилер.

25-27Эрлер! Масих, ямагатын суьйип, Оьзин курманга бергендей, сиз де пишелеринъизди суьйинъиз. Масих ямагатын сув ман ювып, соьзи мен тазалап, Аллага багыслар уьшин оны аьлемет эткен, таттан, кемшиликтен эм ога усаган баска заттан куткарып, Оьзининъ алдына аькелер уьшин Оьзин курманга берген. Ол, ямагаты Аллага багыслансын эм айыпсыз болсын деп, солай эткен+++.

28Оьзининъ шаркын суьйгендей, эрлер пишелерин де солай ок суьймеге тийисли. Пишесин суьетаган оьзин де суьеди.

29Эш бирев эш бир заманда оьз шаркын атып коймайды, керисинше, аьдем, Масих ямагатын оьстиргендей, ас-сув берип, оны йылытады,

30неге десе биз Масихтинъ шаркынынъ муьшелеримиз+.

31Сол себепли эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады+.

32Бу соьзде уьйкен сыр бар. Мен болсам Масих эм Онынъ ямагаты акында айтаман.

33Ама бу соьз сиз уьшин де айтылган. Сизинъ аьр биринъиз де оьзининъ пишесин, оьзин суьйгендей, суьйсин, пишеси де байын оьрметлесин+.

6

6^1Балалар, Раббийдики болгандай, ата-ананъызга тынъланъыз, неге десе бу – туврашылык+.

2-3Ант пан белгиленген биринши парыз: «Наьсипли болып ерде узак яшар уьшин ата-ананъды оьрметле», – деген болады+.

4Аталар, сиз де балаларынъызды ынжынтпанъыз, ама, оларды, Раббий суьйген затка уьйретип, тербияланъыз+.

5Куллар, бу дуныядагы иелеринъизге оьрмет эм коркув ман ак юректен, Масихке тынълаганша, тынъланъыз+.

6Коьзге коьринер уьшин ырыясып кызмет эткендей болмай, а Масихтинъ кулындай, буьтин янынъ ман Раббийдинъ ыхтыярын толтырынъыз,+

7Аьдемлерге тувыл, а Раббийге эткендей, коьнъилинъиз бен куллык этинъиз.

8Аьр ким, кул-эркин болса да, Раббийден оьзи эткен хайырына коьре тийислисин алаягын билинъиз+.

9Сиз де, иелер, кулларынъызга ийги каранъыз, катылыгынъызды койып, сизинъ де, олардынъ да басында, коьклерде, Раббий[*] болганын эм Ол аьдемлерге бир бириннен айырмай карайтаганын билинъиз+.

Алладынъ савыт-садаклары

10Сонъында айтаягым, кардашларым, Раббий эм Онынъ куьдиретининъ куьши мен карувланынъыз.

11Ибилистинъ аьйлелигине карсы турар уьшин Алла берген баьри савыт-садакларды оьзинъизде юргистинъиз+. 12Бизим куьресуьвимиз эттен эм каннан болган инсанларга карсылык тувыл, ама коьклердинъ астындагы яман рух куватларга, басшыларга эм аькимлерге, бу каранъа дуныяды туткан куьшлерге карсы шыгув болады+.

13Сол себепли Алла берген баьри савыт-садакларды алынъыз. Баьле куьни туьскенде, душпанга карсылык эталарсынъыз эм тийисли аьр затты да эткеннен сонъ орнынъызда турарсыз.

14Соны ман аьзир турынъыз. Белинъизге акыйкат белбавын кысынъыз, тоьсинъизге туврашылык куьбесин кийинъиз,+

15согыска аьзирленер уьшин аягына шарыгын кийгендей, тынышлык акындагы Ийги Хабарды билдирмеге аьзир болар уьшин не керек болса, соны алынъыз+.

16Аьр заман коршалавшы савыттай, иманынъызды юргистинъиз. Оны ман сиз ибилистинъ янган баьри окларын соьндирмеге боларсыз+.

17Куткарылувдынъ темир боьркин кийинъиз эм Кие Рухтынъ кылышын – олай деген, Алладынъ соьзин – алынъыз+.

18Аьр заман эткен аьр туьрли дуванъызда, Кие Рухка таянып, ялбарып тилегенинъизде не суьйгенинъизди Аллага билдиринъиз. Сол мырат пан буьтин имандасларынъыз уьшин толы шыдамлык пан дува этип, уяв болынъыз+.

19Мен уьшин де дува этинъиз. Ийги Хабардынъ сырын йигерлик пен билдиреек болып, авызымды ашсам, Алладан мага керекли соьз берилсин деп, тиленъиз+.

20Соьле тутнакта болсам да Ийги Хабардынъ элшиси болып тураман+.

Сонъгы саламлар

21•Сиз де калай болганымды эм не эткенимди билер уьшин, Тихик сизге баьрисин де хабарлар. Ол – бизим аьзиз кардашымыз эм Раббийдинъ сенимли куллыкшысы+.

22Эне сол себепли, сиз аьлимизди билсенъиз, коьнъилинъиз коьтерилер деп, Тихикти сизге йиберемен+.

23Кардашларым, сизге Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен тынышлык, суьюв эм иман болсын.

24Алладынъ шапагаты Раббийимиз Иса Масихти токтавсыз суьетаганлардынъ баьриси мен бирге болсын. (Амин.)

* 3:10 Коьклердеги басшылар эм аькимлер: маьлеклер эм йинлер

* 3:15 Буьтин ырувлар: яде «аьр аталык».

* 6:9 Раббий: яде «Ие».

+ 1:3 1 Петер 1:3, 2Кор. 1:3

+ 1:4 Юда 1:24, Колосшылар 1:22, 1 Салоникшилер 4:7

+ 1:5 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:15-16, Гал. 3:26

+ 1:7 Колосшылар 1:14

+ 1:9 Рим. 16:24, Эфесшилер 3:3-5, Эфесшилер 6:19

+ 1:10 Эфесшилер 2:14, Колосшылар 1:20
+ 1:13 Эстер 8:8, 2Кор. 1:22, Эфесшилер 4:30
+ 1:15 Колосшылар 1:3-4
+ 1:18 Колосшылар 1:27

+ 1:20 Ислер 7:55-56, Рим. 8:34, Эфесшилер 2:6, Колосшылар 3:1

+ 1:21 1 Петер 3:22, Рим. 8:38, 1Кор. 15:24, Колосшылар 2:10, Ювытлар 1:4

+ 1:22 1Кор. 15:27, 1Кор. 11:3, Эфесшилер 5:23

+ 1:23 Эфесшилер 4:12, Эфесшилер 5:23, Эфесшилер 5:30, Колосшылар 1:18, 1Кор. 15:28, Колосшылар 3:11

+ 2:1 Лк. 15:24, Рим. 11:15, Колосшылар 1:21, Колосшылар 2:13

+ 2:2 Яхья 12:31, Яхья 14:30, Колосшылар 3:7
+ 2:3 Гал. 5:16
+ 2:4 Яхья 3:16, 1 Яхъя 3:1, Рим. 5:8
+ 2:5 Колосшылар 2:13, Тит 3:5
+ 2:6 Эфесшилер 1:20

+ 2:8 Лк. 7:50, Лк. 8:48, Ислер 15:11, 1 Петер 1:5, Тит 2:11, Тит 3:5

+ 2:9 Рим. 3:27, Тит 3:5, Рим. 3:27, 1Кор. 1:29

+ 2:10 Тит 2:14, Тит 3:8
+ 2:11 Рим. 2:26, Рим. 2:28, Колосшылар 2:11
+ 2:12 Колосшылар 1:21, Рим. 9:4
+ 2:13 Ислер 2:39
+ 2:14 Эфесшилер 1:10, Колосшылар 1:22
+ 2:15 Рим. 7:4, Колосшылар 2:14

+ 2:16 Рим. 5:10, Колосшылар 1:20, Колосшылар 3:15

+ 2:19 Пилипшилер 3:20
+ 2:20 Колосшылар 2:7, Ашы. 21:14,
+ 2:21 1Кор. 3:16-17
+ 2:22 1 Петер 2:5

+ 3:1 Пилипшилер 1:7, Пилимон 1:1, 2 Тимотей 2:9

+ 3:2 Эфесшилер 4:7, Колосшылар 1:25

+ 3:3 Гал. 1:12, Гал. 2:2

+ 3:6 Гал. 3:29, Эфесшилер 2:16, Мат. 8:11, Лк. 13:29

+ 3:7 Колосшылар 1:23
+ 3:8 1Кор. 15:9
+ 3:9 Колосшылар 1:26
+ 3:10 Эфесшилер 1:21
+ 3:12 Ювытлар 4:16, Ювытлар 10:19
+ 3:13 2 Тимотей 2:10

+ 3:16 Эфесшилер 1:18, Колосшылар 1:27, Колосшылар 1:11

+ 3:17 Колосшылар 2:7
+ 3:19 Пилипшилер 4:7, Колосшылар 2:10
+ 3:20 Юда 1:24, Рим. 16:24
+ 3:21 Рим. 11:36

+ 4:1 Эфесшилер 3:1, Пилипшилер 1:27, Колосшылар 1:10

+ 4:2 Пилипшилер 2:3, Колосшылар 3:13
+ 4:3 Колосшылар 3:14
+ 4:4 Эфесшилер 2:16, 1Кор. 6:17
+ 4:5 1Кор. 1:13
+ 4:6 1Кор. 12:6
+ 4:7 Рим. 12:3, Эфесшилер 3:2
+ 4:9 Яхья 3:13
+ 4:10 Ювытлар 4:14, Ювытлар 7:26
+ 4:11 1Кор. 12:28

+ 4:12 1Кор. 12:27, Эфесшилер 1:23, Колосшылар 1:18

+ 4:13 Ювытлар 5:12-13, Ювытлар 6:1

+ 4:14 1Кор. 13:11, 1Кор. 14:20

+ 4:15 2 Петер 3:18, Колосшылар 1:10, Колосшылар 2:19

+ 4:17 1 Петер 4:3-4, Колосшылар 3:7
+ 4:18 Рим. 1:21, Мк. 3:5
+ 4:19 1 Петер 1:14, Рим. 1:24-28
+ 4:22 Колосшылар 3:8-9
+ 4:23 Рим. 12:2, 2Кор. 4:16
+ 4:24 Яр. 1:26, Рим. 6:4, Колосшылар 3:10
+ 4:25 Лев. 19:11, Колосшылар 3:9, Рим. 12:5
+ 4:27 Якуп 4:7

+ 4:28 Шыг. 20:15, 1 Салоникшилер 4:11, 2 Салоникшилер 3:8, 2 Салоникшилер 3:10, 1 Тимотей 6:18

+ 4:29 Колосшылар 3:8
+ 4:30 1 Салоникшилер 5:19, Эфесшилер 1:13
+ 4:31 1 Петер 3:8, Колосшылар 3:8

+ 4:32 Мат. 6:14, Мк. 11:25-26, Лк. 7:41-42, 1 Петер 3:8, Колосшылар 3:12-13

+ 5:1 Мат. 5:48

+ 5:2 Яхья 10:11, Яхья 15:13, 1 Яхъя 3:16, Рим. 5:7-8, Ювытлар 8:3, 1Кор. 13:1, Колосшылар 3:14

+ 5:3 1Кор. 6:18, Гал. 5:19, 1 Салоникшилер 4:3

+ 5:4 Эфесшилер 4:29

+ 5:5 Колосшылар 3:5, 1Кор. 6:9-10, Гал. 5:21

+ 5:6 Мк. 13:5, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3, 1 Яхъя 3:7, Рим. 1:18, Колосшылар 3:6

+ 5:7 2Кор. 6:14

+ 5:8 Эфесшилер 2:1-2, Мат. 5:14, Яхья 12:35, 1 Яхъя 2:8, Рим. 13:12, Пилипшилер 2:15, 1 Салоникшилер 5:5

+ 5:10 1 Салоникшилер 2:4
+ 5:11 Рим. 13:12
+ 5:13 Яхья 3:20-21
+ 5:14 Рим. 13:11, Лк. 1:78-79
+ 5:15 Колосшылар 4:5
+ 5:17 Рим. 12:2, 1 Салоникшилер 5:18

+ 5:18 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Сулейманнынъ таварыхлары 23:20, Сулейманнынъ таварыхлары 31:4, 1 Тимотей 5:23

+ 5:19 Ислер 16:25, Якуп 5:13, 1Кор. 14:15, Колосшылар 3:16

+ 5:20 Колосшылар 2:7, 2 Салоникшилер 1:3, 2 Салоникшилер 2:13

• 5:21 Колосшылар 3:17
+ 5:22 Яр. 3:16, 1 Петер 3:1
+ 5:23 Эфесшилер 1:22-23, 1Кор. 11:3
+ 5:25 1 Петер 3:7

+ 5:26 Яхья 13:8, 1Кор. 6:11, Тит 3:5, Ювытлар 10:22

+ 5:27 2Кор. 11:2, Ашы. 14:4

+ 5:30 1Кор. 6:15, Эфесшилер 1:23, Колосшылар 1:18

+ 5:31 Яр. 2:24, Мат. 19:5, Мк. 10:7-8, 1Кор. 6:16

+ 5:33 Эстер 1:20, 1 Петер 3:1-6

+ 6:1 Шыг. 20:12, Сулейманнынъ таварыхлары 1:8, Сулейманнынъ таварыхлары 6:20, Сулейманнынъ таварыхлары 23:22

+ 6:3 Шер. 5:16

+ 6:4 Шер. 4:9, Шер. 6:7, Сулейманнынъ таварыхлары 13:24, Сулейманнынъ таварыхлары 19:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:6

+ 6:5 1 Петер 2:18, Колосшылар 3:22, 1 Тимотей 6:1, Тит 2:9

+ 6:6 Гал. 3:28
+ 6:8 Колосшылар 3:24
+ 6:9 Лев. 25:43, Шер. 10:17

+ 6:11 2Кор. 6:7, 2Кор. 10:4, 1 Петер 5:8, 1 Яхъя 2:13

+ 6:12 Лк. 22:53, Колосшылар 1:13, Эфесшилер 1:21

+ 6:14 1 Салоникшилер 5:8
+ 6:15 Рим. 10:15
+ 6:16 1 Яхъя 5:4
+ 6:17 Ювытлар 4:12

+ 6:18 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Юда 1:20, Рим. 12:12, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17, Мк. 13:33

+ 6:19 Ислер 4:29, Колосшылар 4:3, 1 Салоникшилер 5:25, 2 Салоникшилер 3:1

+ 6:20 Ислер 21:33, Ислер 28:20, 2Кор. 5:20
• 6:21 Колосшылар 4:7-8
+ 6:21 Ислер 20:4
+ 6:22 Колосшылар 2:2

Пилипшилер

Пилипшилер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис соьз

ПАУЛДАН ПИЛИПШИЛЕРГЕ ХАТ

Пилип шахар Македония деген урым областининъ маьнели шахарларынынъ бириси болган эди. Бу шахарда Паул биринши кере Европада Ийги Хабарды насихатлаган эм христиан ямагатын туьзген.

Сосы хат та Урымда тутнакта язылган, ол окувшыларга Паулдынъ аьдемлигин онынъ баска коьп хатларыннан бек ашып коьрсетеди. Паулдынъ баска хатларынынъ бир нешевиннен айырым болып, мунда бир байланыслы темасы йок. Мине элши Паулдынъ бу хаттагы бас ойларынынъ бир нешеви:

Паулдынъ тутнакка туьсуьви аркалы Ийги Хабар коьплерге яйылады;

Паул оьзининъ баьри кыйынлыкларында да куванышлы эм окувшыларды да, оьзиндей, болмага шакырады;
оьзлерининъ азапланувларында христианлар Иса Масихтинъ эткен тоьзимлигине карамага тийислилер;
ямагаттынъ аьдемлерине бирликти коьрсетпеге насихатлав;

Тауратка (Мусадынъ Йорыгына) уьмит эткениннен, Масихке сенимнинъ артыклыгы – куткарылув уьшин;
пилипшилерге, олардынъ Паулга алаллыгы эм мол савгалары уьшин, разылыгын билдируьв.

1

1^1Масих Исадынъ куллары Паулдан эм Тимотейден Пилип шахардагы иман ямагатынынъ етекшилери мен ярдамшыларына эм Иса Масихке багысланганлардынъ баьрисине салам!+

2Атамыз Алладан эм Раббий Масих Исадан сизге шапагат эм тынышлык болсын.

Паул шуькир этип тилек тилейди

3Сизди эске туьсирген сайын аьр заманда да Аллама шуькир этемен+.

4-5Сизинъ энъ биринши куьниннен баслап соьлеге дейим Ийги Хабарды таралтувда катнасканынъызга аьр бир дувамда баьринъиз уьшин, куванып, тилек тилеймен+.

6Сизде ийги исти этип баслаган (Алла) оны Масих Исадынъ (кайтаяк) куьнине дери толтыраягына толы ынанаман+.

7Меним баьринъиз акында солай ойланувым дурыс, неге десе сиз дайым юрегимде турасыз эм тек тутнакта турган заманымда тувыл, а Ийги Хабарды, коршалап, яклаганда да, онынъ акыйкатлыгын, арт кайтпай, бегиткенде де баьринъиз мени мен бирге Алла шапагатын боьлесиз+.

8Баьринъизди Масих Исадынъ суьйими мен суьйип, коьрмеге аьсирет болганыма Алла – шаат+.

9Мен, сизинъ суьйиминъиз терен билимлик эм толы сезим аркалы коьптен коьпке оьссин,+

10-11эм ийгиди биле барынъыз, Масихтинъ (кайтаяк) куьнинде минсиз эм айыпсыз болынъыз деп, тилеймен. Соны ман Раббий данъкланып макталар, Иса Масихтен келген туврашылыктынъ емиси ишинъизде толы оьсер эм сиз Масихтинъ (кайтаяк) куьнинде минсиз эм айыпсыз боларсыз.

Ийги Хабардынъ яйылувы

12(Иман) кардашларым, мени мен болган аьллер Ийги Хабарды таралтувда уьйкен етимисли пайда эткенин билгенинъизди суьемен.

13Оны ман Масих уьшин тутнакка туьскеним сарай саклавшыларынынъ баьрисине эм баскаларга да ашык белгили болды+.

14Тутнакка туьскеним (иман) кардашларымыздынъ коьбисининъ Раббийге ынанувын тагы да беркитти эм Ийги Хабарды тагы да бек йигерли эм коркынышсыз насихатламага коьнъиллерин коьтерди+.

15Дурыс, олардынъ бир кесеклери куьншилигиннен эм куьндеслигиннен, баскалары таза ниетлигиннен Масих акында хабарлайдылар+.

16Бу кисилер оны суьйиминнен этедилер, неге десе олар меним Ийги Хабарды коршалар уьшин бу ерде туратаганымды биледилер.

17-18Баскалары, ак юректен болмай, оьзлерине пайда излегеннен эм мага тутнактагы кыйынлыгымды тагы да авырландырар уьшин куллык этедилер. Ама мунынъ экевининъ де хаьтеси йок! Яман ниетликтен яде ак юректен этселер де, Масих акында айтылады. Мен сонынъ уьшин куванаман эм алдыда да куванаякпан.

19Неге десе билемен: сизинъ тилек-дуваларынъыз эм Иса Масихтинъ Рухынынъ ярдамы меним тутнактан босатылувыма себеп этеек+.

20Мен бир зат уьшин уятлы болмаякпан, соьле де аьр замандагындай яшасам да, оьлсем де толы йигерлик пен оьмиримде Масихтинъ данъкын шыгараякпан деп, уьмитленемен эм сенемен+.

21Неге десе мага яшав – Масих, оьлим де мага – пайда.

22Ама яшап калсам, менимше, етимисли куллык эталарман. Не затты сайларман – билмеймен.

23Эки суьювимнинъ арасындаман: Масих пен бирге болмага суьемен, неге десе бу аьр заттан да ийги+.

24Ама бу дуныяда сизинъ уьшин калмага оннан да бек керекли.

25Бу затка бек ынанганнан себеп мен булай анълайман: мен мунда яшамага кереклимен эм куванышынъызды, иман байлыгынъызды оьстирер уьшин баьринъиз бен бирге каларман.

26Соны ман, яне сизге келген заманымда, мен аркалы Масих Иса ман оннан да коьп мактанарсыз.

27-28Не болса да Масих акындагы Ийги Хабарга тийисли болып яшанъыз. Келип сизди коьрсем де, келмесем де калай болганынъызды, коьнъил бирлиги мен берк туратаганынъызды, Ийги Хабарда анълатылган иман уьшин куьресетаганынъызды эм душпанларынъыздан эш бир зат уьшин коркпай туратаганынъызды эситпеге суьемен. Бу зат оларга – йойылаякларынынъ, а сизге – куткарылаягынъыздынъ нышаны болады. Эм ол Алладан+.

29Неге десе сизге Масих уьшин тек Масихке ынанмага тувыл, а Онынъ йолында кыйынлык шекпеге де амал берилген+.

30Алдын меним басыма келген кыйынлыкларды сиз де коьргенсиз эм соьле басыма келетаган кыйынлыклар акында эситкенсиз, оларды сиз де шегесиз+.

2

Масихтен коьрим алынъыз

2^1Солай этип, эгер Масихке байыр болганынъыз коьнъилинъизди коьтеретаган болса, эгер Онынъ суьюви сизди тынышландыратаган болса, эгер Кие Рух пан айкасатаган болсанъыз, эгер сизде рагимлик эм аявлык бар болса,

2сонда куванышымды толы этинъиз: бир акылда, бир ок суьювде турынъыз, бир ниетли эм бир ойдан болынъыз+.

3Менменшиликтен, оьзинъизге мактав излеп, эш бир затты да этпенъиз, ама сабыр болып, баскаларды оьзинъизден йогары деп сананъыз+.

4Аьр биринъиз тек оьзининъ каьрин шегип турмай, баскалардынъ акында да ойланмага тийислисиз+.

5Неге десе сизде де Иса Масихтеги сезимлер болмага тийислилер:

6Ол аьр ягыннан Алладай болса да, Алла ман тенъдей болып калмага эркинлик излемеген;+

7Оьзин, аьр ягыннан кулдай этип, аьдем шаркында юргисткен эм Оьзи Оьзин сансыз эткен. Келбети инсандай болса да,+

8оьлимге дейим, эм оьлимди кашта алганда да бойсынувлы болып, Оьзин тоьменлеткен+.

9Сол себепли Алла Оны йогарга коьтерди эм баьри атлардан йогары атты Ога берди+.

10Соьйтип, коьклерде, ерде эм де ер астында болганлардынъ баьриси де Исадынъ атын сыйлар уьшин тизиннен шоьгер+

11эм аьр бир тил Иса Масихтинъ Раббий экенин шаатлап, Атамыз Аллады данъклар.

Куткарылувынъызды яшавда толысынша кулланып билинъиз

12Солай этип, меним суьйген досларым, сиз аьр заманда да бойсынувлы болганынъыздай, тек мен сиз бен болган вакытта тувыл, а энди, мен сизинъ касынъызда болмаганымда, тагы да бек бойсынувлы болынъыз! Оьз куткарылувынъызды, Аллады оьрметлеп эм коркып, яшавда толысынша кулланып билинъиз.

13Неге десе Алла, Оны разы эткен затты изленъиз эм толтырынъыз деп, сизде ислейди+.

14Баьрин де, шагынмай эм давласпай, этинъиз.

15Сол заманда сиз таза эм айыпсыз болып, бу кыйшык эм бузык несилдинъ арасында Алладынъ кемшиликсиз балалары боларсыз+.

16Дуныяда бу несилдинъ арасында, юлдызлардай, яркырарсыз. Яшав беруьвши хабарды яйып юргистерсиз. Солай этсенъиз, босына куьреспегеним эм босына кыйналмаганым уьшин Масихтинъ (кайтаяк) куьнинде мен сиз бен оьктемсирмен+.

17Эгер каным сиз аькелген курманлыктынъ – Аллага куллык эткен иманынъыздынъ – уьстине, шагырдай, тоьгилмеге керек болса да, куванаман эм баьринъиздинъ куванышына косыламан+.

18Тап солай, сиз де куванынъыз эм меним куванышыма косылынъыз.

Тимотей эм Эпафрас

19Мен тез арадан сизге, Раббий Иса буйырса, Тимотейди йибермеге уьмит этемен эм ол сизинъ аьлинъиздинъ хабарын мага билдиргеннен сонъ, меним яным тынышлык табар+.

20Неге десе мен ога тенъли, ак юректен сизинъ каьринъизди шегип юрген баска эш биревди билмеймен.

21Баска биревлер, Иса Масихке кызмет кылмай, оьзлерине кереклисин этип те юредилер+.

22А Тимотейдинъ тийислилигин билесиз, улы атасына эткендей, мага да Ийги Хабарды таралтувда, ярдамласып, куллык эткен+.

23Солай этип, меним яшав аьлим калай болаягын билгенлей, мен оны сизге йибереек болып уьмитленемен.

24Мен де, Раббий буйырса, оьзим тез арадан келермен деп, сенемен.

25Тагы да мени мен бирге ислеп, куьрескен (иман) кардашым Эпафрасты сизге йибермеге кереклидей коьрдим. Ол – сиз оны мага керекли болганда ярдамласпага йиберген элши.+

26Эпафрас баьринъизди коьрмеге бек сагынышлы, тынышлык таппайды, неге десе сизге онынъ авырган хабары еткен.

27Эм де солай, ол, авырып, оьлим аьлде болды. Ама Алла оны языксынды, дурысын айтсам, тек ялгыз оны тувыл, кыйынлыгыма кыйынлык коспас уьшин, мени де.

28Сонынъ уьшин мен Эпафрасты бек суьйип йибердим: сиз оны янъыдан коьрип куванарсыз, мен де аз-маз тынышлык табарман.

29Оны да Раббийге тийислише, куванып, йолыгынъыз. Сондай аьдемлеринъизди оьрметленъиз+.

30Неге десе ол Масихтинъ куллыгы уьшин оьлимге ювык эди, сиз мага эталмаган ярдамды косар уьшин яшавын кавыфка туьсирди.

3

Акыйкат туврашылык

3^1Тамамлай келип, кардашларым, Раббий суьйинишинъиздинъ булагы болсын! Сизге сол затларды кайтарып язбага мага авыр тувыл, тек бу сизди коьплеген баьле-казадан коршалар+.

2«Ийтлерден[*]» сакланынъыз! Яманлык эткен аьдемлерден сакланынъыз! Дурыс болмаган суьннет[*] кайратлыларыннан сакланынъыз!

3Неге десе шынты суьннетлилер – бизбиз, тысыннан коьринген затларга сенмей, Аллага Рухы аркалы табынганлар эм Масих Иса ман оьктемсингенлер+.

4Оьзим де тысыннан коьринген затларга сенмеге болар эдим. Эгер ким болса да баска бирев оьзининъ тийислилигине сенсе, мен оннан да коьбирек сенмеге акым бар:+

5Мен тувганымнан сонъ, сегизинши куьнинде бабага олтыртылганман[*]. Исраил халкыннан, Бенямин ырувыннан, еврей ата-анадан тувган еврей, Таурат бойынша парисеймен+.

6Иман уьмметине кайрат пан залымлык этип, Таурат пан белгиленген туврашылыкка калганда, мен минсиз эдим+.

7Ама бир заманларда мен баа берген аьр затты Масихке сыйынувымда пайдасыз деп санадым.

8-9Раббийим Масих Иса уьшин мен аьр бир заттан басымды алдым, Оны танувдынъ уьстинлиги мен тенълестиргенде, аьр бир затты пайдасыз деп санадым. Масихти табып, Оны ман бир болар уьшин, калган баьри затты сыпырып тасладым. Соьйткенде, меним Таураттан келген оьз туврашылыгым йок. Алла мени, Масихке иман эткеним уьшин туврашыл деп, санайды. Алладан келген бу туврашылык иманга негизленген+.

10-11Мен Масихтинъ оьлиминде Ога усап, Оны танымага, Онынъ оьлилерден тирилуьв куьдиретин билмеге, Онынъ азапларын боьлмеге эм калай болса да оьлилерден тирилуьвге етпеге уьмитленемен+.

Баргыды алмага куьресинъиз

12Мен, уьмитлериме толысынша етистим деп айтпайман, ама Масих Иса мени сайлап алганда мага белгилеген баргыды алмага куьресемен+.

13(Иман) кардашларым, мен муны таптым деп ойламайман. Тек муны айтпага боламан: артта калганды мутып, асыгыслы алдыдагына ымтыламан.

14Бу мыратка етип, Алла Масих Иса аркалы мени коькке шакырганда мага белгилеген баргыды таппага куьресемен+.

15Соьйтип баьримиз, акылбалык болганлар, сол ойда калаяк. Эгер бир зат акында баскаша ойлансанъыз, Алла оны да сизге ашык этер+.

16Тек биз неге еткен болсак, сога келисип яшамага керекпиз.

17Кардашлар, меннен коьрим алынъыз. Биз сизге берген коьримге коьре яшаганларга коьз салынъыз+.

18Неге десе мен сизге оны йыйы-йыйы айтатаган эдим, а соьле коьзясларым ман кайтараман: коьплер Масихтинъ каштагы оьлимине душпан болып яшайдылар.

19Булардынъ сонъы – йойылув, аллалары – карын. Айыплары ман мактанып, тек бу дуныя акында ойлайдылар+.

20Бизим юртымыз болса – коьк. Биз Куткарувшымыздынъ, Раббий Иса Масихтинъ, коьктен келуьвин куьтемиз+.

21Ол аьр затты да Оьзине бойсындыраяк куьшин юргистип, бизим заваллы шаркымызды туьрлендирип, Оьзининъ данъклы шаркына тенъ этеек+.

4

Сонъгы насихатлар

4^1Суьйткенде, мен коьрмеге аьсиретленген суьйикли (иман) кардашларым, куванышым эм енъуьв тажым, Раббий мен бирлигинъизде берк турынъыз, аьзизлерим!

2Мен Эводиядан тилеймен, Синтихеден тилеймен: Раббийге байыр болганынъыз уьшин татымлык йолында яшанъыз!+

3Сеннен де, меним сенимли Сизигим[*], тилеймен: бу хатынларга ярдамлас. Неге десе Эводия да, Синтихе де мени мен атлары яшав китабында болган Клемент эм калган йолдасларым ман бирге Ийги Хабар уьшин янымда айырылгысыз куьрескенлер+.

4Раббий дайым да суьйинишинъиздинъ булагы болсын! Тагы да кайтарып айтаман: суьйининъиз!+

5Баьриси де сизинъ юваслыгынъызды коьрсинлер+.

6Раббий энди ювыкта. Бир зат акында да тынышсызланманъыз! Эгер дейим бир керегинъиз бар болса, шуькир этип, баьрисин дуваларынъызда эм тилеклеринъизде Аллага аманатланъыз+.

7Сол заманда, аьдем акылы анълап болмастай, баьри заттан да бийик болган Алла тынышлыгы юреклеринъизди эм ойларынъызды Иса Масих пен бирликте саклар+.

8Тамамлай келип, кардашларым, аьр не акыйкат, сыйлы, аьдил, таза, ягымлы, макул коьрилген, яхшы эм мактавга тийисли болса, ойларынъызды сол затларга каратынъыз.

9Меннен неге уьйренген болсанъыз, неди кабыл эткен болсанъыз, эситкен эм менде коьрген аьр неди, сол затларды этинъиз. Сол заманда Алла, тынышлыктынъ булагы, сиз бен бирге болаяк+.

Паул разылыгын билдиреди

10Сонъалыкка калганда меним акымда янъыдан кайгырып баслаганынъыз уьшин Раббий мени бек суьйиндирди. Элбетте, сиз меним акымда дайым да кайгырып тургансынъыз, тек муны коьрсетпеге амал болмаган.

11Бу затты кыйынлыклар шеккеним уьшин айтпайман. Менде болатаган затларга разы болмага уьйренгенмен+.

12Байлыкта да, ярлылыкта да яшап билемен. Мен баьри заттан да оьттим эм баьри затка да аьзирмен: токлыкта да, ашлыкта да, барлыкта да, йоклыкта да яшавдынъ сырына уьйренгенмен+.

13Мага карув берген (Масих) аркалы баьри затты да бажараман+.

14Кенем де меним кайгыларымды боьлгенинъизди ийги эттинъиз+.

15Пилипшилер, сиз оьзинъиз билгендей, мен Ийги Хабарды яйып баслаганда, Македониядан кеткеннен сонъ, сиз болмасанъыз баска бир ямагат та келим мен, шыктаж бан да мени мен боьлиспеди.

16Мен Салоникте болганда сиз бир неше кере мага яшав кереклисин йибердинъиз+.

17Бу затты сизден савгалар излеп айтпайман. Ама сизге яравлы хайырлы ислеринъиздинъ коьп болувын сагынаман+.

18А мен баьри затты да толысынша, аьле артыгы ман да алдым. Эпафрастынъ колы ман сиз йибергенлердинъ баьрисин де алдым эм толысынша аьжетсизлендим. Сизинъ савганъыз – ийги ийисли, Алладынъ коьнъилине яраган макул курмандай+.

19-20Аллам баьри кереклинъизди Масих Иса аркалы Оьзининъ данъклы байлыгыннан кызганмай канагатлар. Атамыз Аллага оьмирлерге данък! Амин+.

21Иса Масихке багысланганлардынъ баьрисине салам айтынъыз. Мени мен бирге болган (иман) кардашларымыз салам йибередилер+.

22Аллага багысланганлардынъ баьриси салам береди, боьтен де кесардынъ сарайында кызмет кылувшылар+.

23Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты баьринъиз бен бирге болсын!

* 3:2 Ийтлер: яман аьдемлер, дурыс болмаган суьннет кайратлылары.

* 3:2 Дурыс болмаган суьннет: иманга туьспей, тек бабага олтыртылув.

* 3:5 Тауратка коьре аьр ювыт эр бала тувганнан сонъ сегизинши куьнинде бабага олтыртылмага керек болады.

* 4:3 Сизигим: яде «йолдасым».

+ 1:1 Ислер 16:1
+ 1:3 Рим. 1:8, Пилимон 1:4, 2 Тимотей 1:3
+ 1:5 Ислер 16:12-40
+ 1:6 1Кор. 1:8

+ 1:7 2Кор. 7:3, Эфесшилер 3:1, Колосшылар 4:18, 2 Тимотей 2:9, Пилимон 1:1, Пилипшилер 4:14

+ 1:8 Рим. 1:9, Рим. 9:1

+ 1:9 Колосшылар 1:9, 1 Салоникшилер 3:12-13, Пилимон 1:6

+ 1:13 Ислер 28:30
+ 1:14 Ислер 4:31
+ 1:15 2Кор. 11:13
+ 1:19 Ислер 16:7

+ 1:20 Мк. 8:38, Рим. 1:16, Рим. 14:8, 2Кор. 5:15

+ 1:23 2 Тимотей 4:6
+ 1:27 Эфесшилер 4:1
+ 1:29 Мат. 5:11-12
+ 1:30 Колосшылар 1:29, 1 Тимотей 4:10
+ 2:2 Пилипшилер 4:2, 1 Петер 3:8, Рим. 12:16
+ 2:3 Гал. 5:26, Рим. 12:10, Эфесшилер 4:2
+ 2:4 Рим. 15:2-3
+ 2:6 Яхья 1:1, Яхья 5:18, Яхья 10:33
+ 2:7 Мат. 20:28, Рим. 8:3, 2Кор. 8:9
+ 2:8 Мк. 14:36, Ювытлар 5:8
+ 2:9 Мат. 28:18, Эфесшилер 1:21, Ювытлар 1:4
+ 2:10 Рим. 14:11
+ 2:13 1Кор. 12:6
+ 2:15 Юда 1:24, Мат. 5:14, Эфесшилер 5:8
+ 2:16 Гал. 2:2
+ 2:17 Ислер 21:13, 2 Тимотей 4:6
+ 2:19 Ислер 16:1, 1 Салоникшилер 3:2
+ 2:21 1Кор. 10:24, 1Кор. 13:5

+ 2:22 1Кор. 14:7, 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2

+ 2:25 Пилипшилер 4:18

+ 2:29 Рим. 16:2, 1Кор. 16:18, 1 Салоникшилер 5:12-13, 1 Тимотей 5:17

+ 3:1 Пилипшилер 4:4

+ 3:3 Рим. 2:29, Эфесшилер 2:11, Колосшылар 2:11

+ 3:4 2Кор. 11:18

+ 3:5 Яр. 17:12, Лев. 12:3, Рим. 11:1, Ислер 23:6, Ислер 26:5

+ 3:6 Ислер 8:3, Гал. 1:13, Мк. 10:20, Лк. 1:6, Ислер 22:3, Ислер 26:5

+ 3:9 Рим. 9:30-31, Рим. 10:5

+ 3:10 Рим. 8:17, 2Кор. 1:5, Колосшылар 1:24, 1 Петер 4:13, Рим. 6:5

+ 3:12 Ювытлар 11:40

+ 3:14 1 Петер 5:4, 1Кор. 9:24-25, 2 Тимотей 2:5

+ 3:15 1Кор. 2:6

+ 3:17 1 Петер 5:3, 2 Салоникшилер 3:9, 1 Тимотей 4:12, Тит 2:7

+ 3:19 2Кор. 11:15, 1 Салоникшилер 5:3, Мк. 8:33

+ 3:20 Эфесшилер 2:19, Ислер 1:11, 1Кор. 1:7

+ 3:21 1Кор. 15:35-52, 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:29, 2Кор. 3:18, Колосшылар 3:1

+ 4:2 Пилипшилер 2:2
+ 4:3 Шыг. 32:32, Ашы. 3:5
+ 4:4 Пилипшилер 3:1, 1 Салоникшилер 5:16
+ 4:5 Якуп 5:8
+ 4:6 Мат. 6:25, 1 Петер 5:7

+ 4:7 Яхья 14:27, Пилипшилер 4:7, Колосшылар 3:15

+ 4:9 Рим. 15:33, 2 Салоникшилер 3:16
+ 4:11 1 Тимотей 6:6, 1 Тимотей 6:8
+ 4:12 1Кор. 4:11, 2Кор. 11:27
+ 4:13 1 Тимотей 1:12
+ 4:14 Пилипшилер 1:7
+ 4:16 Ислер 17:1
+ 4:17 Рим. 1:13
+ 4:18 Пилипшилер 2:25, Яр. 8:21, Шыг. 29:18
+ 4:19 2Кор. 9:8
+ 4:21 Гал. 1:2
+ 4:22 2Кор. 13:12

Колосшылар

Колосшылар

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис соьз

ПАУЛДАН КОЛОСШЫЛАРГА ХАТ

Бу хат та Паул ман урым тутнагында язылган болган. Паул оьзи Колостагы христианлар ман таныс тувыл, бу ямагат Ийги Хабардынъ баска бир насихатшысы ман туьзилген эди. Маьнесине коьре хат Эфесшилерге йиберилгенге бек ювык.

Колос шахары (Эфес шахарыннан куьнтуварга 200 км узаклыкта) туьрли динлер яйылган областинде орынласкан эди. Сонынъ уьшин бу ерли христиан ямагатына христиан динге келиспеген ялган окувлар кирген эдилер. Бир кесеклери, куткарылар уьшин айырым бир билим керек, оны ман тек бираз аьдемлер кулланады, айырым болып та акыллы аьдемлер деп, уьйрететаган эдилер. Олар намыссыз материаллык (физикалык) дуныядан шарк истевлерин унамавлык аркалы босатылмага керек дегенди уьйреткенлер. Бегитип айтканларына коьре, Аллага ярар уьшин соьзсиз айырым бир аьдетлерди сакламага керек болаяк.

Паул сосы ялган окув акында билгенде, Колостагы ямагаттынъ Иса Масихке акыйкат сенимин беркитер уьшин хат язды. Паул, шынты акыллылык – Иса Масих акында билдиретаган эм аьдемлерди Алла ман ярастыратаган Ийги Хабар деп, коьрсетеди. Масих – энъ йогары Куьш, Оны ман баьриси яратылган, тек Ол бас иювге тийисли. Христианлар Масихтинъ оьлими аркалы Алла ман ярасканы уьшин тыс аьдетлерине эс беруьвден босатылганлар, неге десе олардынъ ойлары бек маьнели затларда токталган – яныплылык, бир бирин кешируьв, Аллады данъклав эм аьелде бир бирине ийги карав.

1

1^1Раббийдинъ ыхтыяры ман Масих Исадынъ элшиси Паулдан эм (иман) кардашымыз Тимотейден салам!+

2Колоста яшайтаган, Масих Исага багысланган сенимли кардашларымызга Атамыз Алладан [эм Раббий Иса Масихтен] шапагат эм тынышлык болсын!

Паул Аллага шуькир этеди

3Сизинъ уьшин дува эткен вакытта аьр дайым Аллага, Раббийимиз Масих Исадынъ Атасына, шуькир этемиз,+

4неге десе биз сизинъ Масих Исага иман эткенинъиз эм Ога багысланганлардынъ баьрисин суьйгенинъиз акында эситкенмиз.

5Иманынъыз эм суьйиминъиз коьклерде сизге аьзирленген уьмиттен тувган. Ол уьмит акында сиз акыйкат соьзден, алдын сизге еткен Ийги Хабардан эситкенсиз+.

6Бу Ийги Хабар сиз оны эситкен эм Алла шапагатын дурыс анълаган куьннен баслап, сизинъ аранъызда эткендей, буьтин дуныяда да бек уьйкен онъыс береди эм яйылады+.

7Сиз Ийги Хабарды бизим суьйген йолдасымыз Эпафрастан билгенсиз: ол Масихтинъ сиз уьшин кызмет кылатаган сенимли кулы болады+.

8Ол бизге Кие Рухтан тувган суьйиминъиздинъ хабарын билдирген эди.

Паулдынъ колосшылар уьшин тилеги

9Сога коьре сизинъ акынъызда эситкен куьннен баслап, биз де сиз уьшин дува эткенде, Алла Кие Рухынынъ сизге савгалаган акыллылыгы эм ашык ойланувы ман Оьзининъ ыхтыярын баьри ягыннан билдирсин деп, токтамай тилеймиз+.

10Биз сизге Раббийге тийислише яшап, баьри ягыннан Оны разы этуьвинъизди, аьр туьрли ийги куллыктынъ емисин оьстирип, Аллады ювыктан ювык биле барувынъызды тилеймиз+.

11Соьйтип те, Онынъ данъклы куьдирети сизди толы куьшлендирип, аьр яктан тоьзимли, шыдамлы эм куванышлы этсин деп, дува этемиз+.

12Атамыз Аллага Ога багысланганлардынъ баьриси мен бирге ярыклык уьлисинъизге косылмага сизге амал бергени уьшин шуькир этуьвинъизди тилеймиз.

13Ол бизди, каранъалыктынъ аькимлигиннен куткарып, суьйген Улынынъ Патшалыгына коьширген+.

14Биз Улы аркалы эркин этилгенмиз, куьналарымыз кеширилген+.

Масихтинъ ким болганы эм аьрекети

15Масих – коьзге коьринмеген Алладынъ келбети эм Тувнъыш Улы, яратылган аьр заттынъ иеси+.

16Коьклерде де эм ерде де болган, коьринген-коьринмеген аьр не зат та – (коьктеги) таклар, иелер, басшылар, аькимлер – баьриси де Масих аркалы эм Масих уьшин туьзилген эди+.

17Масих баьрисиннен алдын бар эди, Ол аркалы баьриси бар болып турады.

18Масих – Оьз шаркынынъ, уьмметининъ Басы, онынъ яшавынынъ булагы, Оьзи аьр ягыннан да биринши болар уьшин оьлилерден тирилген Тувнъыш+.

19Неге десе Алла Оьз толылыгынынъ баьрисининъ Масихте яшаягын ийги коьрген эди+.

20Алла ердегилердинъ эм коьктегилердинъ баьрисин де Оьзи мен ярастырмага, Масихтинъ кашта тоьгилген каны аркалы тынышлык яратпага разы болды+.

21Сиз де бир заманларда эткен яманлыкларынъыз бан ойынъызда Алладан эрек эм Онынъ душпанлары эдинъиз+.

22Энди Масих кыямет куьн сизди Алладынъ алдына Ога багысланган, кемшиликсиз эм айыпсыз аьдемлер этип салар уьшин Оьз инсан шаркынынъ оьлуьви мен сизди Алла ман ярастырды+.

23Ама сиз, эситкен Ийги Хабардан тувган уьмитинъизден таймай, иманнынъ каты эм берк негизинде турмага керексиз. Мен, Паул, коьклердинъ астында яратылганнынъ баьрисине билдирилген сол Ийги Хабардынъ кызмет кылувшысы болдым+.

Паулдынъ эткен иси

24Эндигиси мен сизинъ уьшин азап шегетаганыма куванаман. Масих Оьзининъ шаркы болган уьммети уьшин сынаган кыйынлыклардынъ етиспегенлерин мен оьз кевдемде толтыраман+.

25-26Мен Алладынъ сиз уьшин мага берген буйырыгы ман сол уьмметтинъ куллыкшысы болганман. Куллыгым – Алла соьзин, озган оьмирлерден эм тувдыклардан ясырылып калган, а энди Аллага багысланганларга ашык этилген сырды толысынша билдирип юруьв++.

27Миллетлер арасында Алла Ога багысланганларга сол сырдынъ баьри байлыгын эм данъклыгын билдирмеге суьйди. Бу сыр – Масихтинъ сизде болганы, Алла данъкын ортакластырув уьмитинъиз+.

28Биз аьр инсанды насихатлап, аьр инсанды Масих аркалы Алладынъ алдына шыгарар уьшин бизде болган баьри акыллылык пан уьйретемиз, Масихти билдиремиз.

29Мен Масихтинъ менде кайратлы ислеген куваты ман сосы мырадымды толтырмага, куьшимди аямай, куьресемен+.

2

2^1Сиз уьшин, Лаодикиядагы иман ямагаты эм де мени эш бир де коьрмегенлердинъ баьриси уьшин кайдай ийнат куьрести юргистетаганымды сизге билдирмеге суьемен.

2Мен сол ислерди, олар суьйиминде бирлесип, коьнъиллери коьтерилсин эм Алладынъ сыры, Масихти, анълар уьшин аьр ягыннан да терен эм бай билимли болсынлар деп, этемен+.

3Акыллылыктынъ эм билимлиликтинъ баьри казналары Масихте сакланып турады+.

4-5Мен оны сизге, эш бирев де сизди оьнерли соьзлери мен алдамасын деп, айтаман. Мен шаркым ман касынъызда болмасам да яным ман сиз бен биргемен эм нызамынъызды, Масихке берк иманынъызды коьрип, куванаман++.

Масихтинъ берген яшавы

6Сога коьре, сиз Иса Масихти калай Раббий деп, кабыл этип алган болсанъыз, солай Оны ман бирликте яшанъыз:+

7Масих пен тамырласынъыз, Оны ман яшавды туьзинъиз, сизге уьйретилген иманда беркинъиз, юрегинъиз шуькир этуьвге толсын+.

8Сак болынъыз, Масихке тувыл, а аьдемлердинъ аьдетине, дуныядынъ баслапкы окувларына негизленген философиялык пан эм маьнесиз, алдавшы соьзлер мен эш бирев де сизди ыслап коймасын+.

9Неге десе Алладынъ баьри толылыгы Масихтинъ шаркында яшайды+.

10Сиз де аьр басшылыктынъ, аьр аькимликтинъ булагы[*] – Масих аркалы толы яшавлы болдынъыз+.

11Масихке иман эткенинъизде сизге аьдем колы этпей, Масих эткен суьннет болды: куьналы инсан кылыгынъыз, кийимдей, сизден алынып тасланды+.

12Сиз сувда шомылдырылып тазаланаятырган вакытта Масих пен бирге коьмилдинъиз эм Оны оьлилерден тирилткен Алла куьдиретине ынанганынъыз уьшин Оны ман бирге тирилдинъиз+.

13Сиз алдын бир заманларда шуьшли эм суьннетсиз, куьналы инсан кылыгынъыз бан оьли эдинъиз, а энди Алла сизди Иса Масих пен бирге яшавга кайтарды+.

14Алла бизге баьри шуьшлеримизди кеширди. Йорыклары ман бизге карсы язылган эм терислигимизди коьрсеткен борыш кагытка усаган Тауратты басымыздан алып таслады эм, оны кашка шуьйлеп, куьшин йок этти+.

15(Коьктеги) басшыларды эм аькимлерди енъди, савыт-садакларын сыйырып, оларды есирге алды, Оьзининъ куванышлы енъуьв юриси мен баьрисининъ коьз алдында уятка калдырды+.

Янъылыс уьйретуьвлерге алданманъыз

16Соны ман, ас-сув уьшин, не де бир туьрли байрам, янъы ай, не де шабат куьн уьшин сизди эш бирев де шуьшлемесин+.

17Бу затлар – келеектинъ тек куьлеткиси, а баьрисининъ акыйкат маьнеси – Масих+.

18Эш бирев де сизди алдап, оьз оьзин эзиетлеви мен маьлеклерге эс эттиретаган диншилик пен завыкландырып, коьрген туьслерине сендирип, куьналы инсан кылыгынынъ ойлары ман босына оьктемлендирип, алаяк савганъыздан куры калдырмасын.

19Ондайлар Оьз шаркынынъ[*] Басы болган Масихти тутпайдылар. Шаркынынъ аьр бир кесеги, бувынларынынъ эм байламларынынъ ярдамы ман сол Бастан кереклисин алып, бир бирине куьш берип, Алла яраткан оьсуьви мен оьседи+.

20Эгер сиз Иса Масих пен бирге оьлип, бу дуныядынъ баслапкы окувларыннан босалган болсанъыз, не уьшин дуныяда яшайтаганлардай:+

21«Муны этпе!», «Ашама!», «Тийме!» – деген йорыкларды тутпага куьресесиз+?

22Бу йорыклардынъ баьриси – кулланувдан йойылатаган затлар ман байланыслы, аьдемлердинъ буйырыкларына эм уьйретуьвлерине негизленгенлер+.

23Элбетте, бу йорыклар диншилик пен завыкланув, оьз оьзин эзиетлев, шаркынъды аямай кыйнав ягыннан акыллылыктай коьринедилер, тек инсан кылыгынынъ ымтылувларын тыювда олардынъ пайдасы йок.

3

Масихте янъы яшав

3^1Соьйтип, Алла сизди Масих пен бирге оьлилерден тирилткен болса, коьктеги затларга ымтылынъыз+.

2Ердеги затлар акында тувыл, коьктеги затлар акында ойланъыз.

3Неге десе сиз оьлгендей эдинъиз, а энди яшавынъыз Масих пен бирге Аллада тасаланып турады+.

4Масих – яшавынъыз, Ол коьринген заманда, сиз де Оны ман бирге данък пан коьринеексиз+.

5Сол себептен бу дуныядагы кылыкларынъызды: каьхпеликти, арамлыкты, куьсевди, яман ымтылувларды эм бутларга табынувдан бир баскалыгы болмаган ашкоьзликти оьлтиринъиз+.

6Бойсынмаганларга бу баьри затлар Алла азабын келтирер+.

7Бир заманларда сиз де, сондайлардынъ ишинде яшап, сол йоллар ман юрдинъиз+.

8А энди каарлык, ашув, кара ниет, яманлав, авызынъыздан эдапсыз соьзлер шыгарув – баьрисин де артка тасланъыз+.

9Бир биринъизге оьтирик айтпанъыз, неге десе сиз оьзинъизден, эски кийиминъизди таслагандай, эски аьдемлигинъизди баьри ислери мен бирге алып тасладынъыз+

10эм янъы аьдемликти кийдинъиз. Алла яраткан сол аьдемликти, Ога усасын эм толы билимге етсин деп, янъыртып турады+.

11Бу янъырувда грек те, ювыт та, суьннетли де, суьннетсиз де, варвар[*] да, скиф те, кул да, азат та йок. Тек Масих бар: Ол – баьри зат эм Ол – баьринде!+

12Суьйткенде, сиз, Алладынъ сайлаганлары, Ога багысланганлар, Онынъ суьйген аьдемлери болганнан себеп, янъы кийим кийгендей, юмсак юрекли, танъ, сабыр, ювас эм шыдамлы болынъыз+.

13Бир биринъизге тоьзимли болынъыз, биринъиздинъ баскасына оьпкелеринъиз бар болса, кеширинъиз. Раббий сизди калай кеширген болса, сиз де солай кеширинъиз!+

14Олардынъ баьрисининъ уьстине суьйимди косынъыз, неге десе толы бирлесуьвди байлаган – суьйим+.

15Масихтинъ тынышлыгы юреклеринъизде оькимши болсын. Алла сизди бир шарк этип, бу тынышлыкка шакырды. Шуькир этуьвшилер болынъыз!+

16Масихтинъ соьзи оьз байлыгы ман дайым да сизде яшасын. Бир биринъизди толы акыллылык пан уьйретип, насихатланъыз, Аллага юрек разылыгынъыз бан Забурдан уьзиклер эм мактав зикирлер, Кие Рух пан коьнъилленген йырлар йырланъыз+.

17Баьри эткен затларынъыз – соьзлеринъиз де, ислеринъиз де – Раббий Исадынъ аты ман этилсин. Ол аркалы Атамыз Аллага шуькир этинъиз+.

Янъы яшавда аьел эм ямагат айкасувлар

18•Бийкелер, эрлеринъизге бойсынынъыз. Ол – Раббийдинъ алдында борышынъыз+.

19Эрлер, бийкелеринъизди суьйинъиз эм оларга каты болманъыз+.

20Балалар, ата-аналарынъызга тынъланъыз, неге десе бу Раббийди суьйиндиреди+.

21Аталар, балаларынъызды корламанъыз – йигерсиз боларлар.

22Куллар, аьр ягыннан да дуныядагы иелеринъизге тынъланъыз. Ырыядай, коьзге коьринер уьшин тувыл, Раббийден коркып, таза юректен кызмет этинъиз+.

23Не зат этсенъиз де аьдемлерге тувыл да, а Раббийге ислегендей, ян-юрегинъиз бен шалысынъыз.

24Сиз билесиз, Раббийден Оьз халкына саклаган савгады алаяксыз. Сизинъ Иенъиз – Масих, сиз Ога кызмет кыласыз+.

25А ким яманлык этсе, сол кадер де ол яманлыкка йолыктырылаяк. Алладынъ алдында баьриси де бирдей+.

4

4^1Сиз де, иелер, коькте Иенъиз барлыгын эсте тургыстып, кулларынъызга туврашылык эм аьдиллик коьрсетинъиз.

Туьрли насихатлар

2Арымай-талмай дайым тилек-дува этип, уяв турынъыз, шуькир этинъиз+.

3Бир вакытта, Масихтинъ сырын билдирер, соьзин яяр уьшин, Алла бизге капысын ашсын деп, бизим уьшин де тилек-дува этинъиз. Сол сыр уьшин мен тутнакка туьскенмен+.

4Оны кереклисинше ашып билдирмеге амалым болсын деп, дува этинъиз.

5Ямагатымыздынъ тысында болганлар ман, аьр бир онъайлы вакыттан пайдаланып, оьзинъизди акыллыша юргистинъиз+.

6Соьзинъиз, туз косылган астай, дайым да татувлы болсын. Сол заманда аьр кимге де калай явап береегинъизди билерсинъиз+.

Сонъгы саламлар

7•Меним баьри янъылыкларым акында Тихик айтар. Ол – меним суьйикли (иман) кардашым, Раббий йолында сенимли кызмет кылган йолдасым+.

8Соннан себеп, ислеримиздинъ аьли акында билдирсин эм юреклеринъизди коьтерсин деп, оны сизге йиберемен+.

9Оны ман бирге сенимли эм суьйикли (иман) кардашымыз Онесимди йиберемен, ол – сизинъ биринъиз. Олар булайда болатаган аьр заттынъ акында сизге билдирерлер+.

10Сизге тутнак йолдасым Аристарх эм Барнабадынъ боьлеси Марк салам йибередилер. Сиз онынъ акында буйырык алгансынъыз: келген заманда, тилеймен, хош коьрип алынъыз+.

11Сизге тагы да Юст деп аталатаган Иса салам йибереди. Мени мен бирге Алла Патшалыгы уьшин кызмет кылганлардынъ ишинде ювыт ынанувшылардан тек олар боладылар. Олар мага уьйкен дирек+.

12Сизикилерден Иса Масихтинъ кулы Эпафрас салам айтады. Сиз Алладынъ баьри ыхтыярын толы билип, акылбалык болар эм берк турар уьшин, Эпафрас аьр дайым куьресип, сизинъ уьшин тилек-дува этеди+.

13Оьзин аямай, сизинъ эм Лаодикия ман Иераполдынъ яшавшылары уьшин авыр кызмет кылатаганына мен шаатпан.

14Суьйикли кардашымыз эмши Лука ман Димас сизди саламлайдылар+.

15Лаодикиядагы иман кардашларымызга, Нимфа карындасымызга эм онынъ уьйинде йыйылатаган ямагатка салам айтынъыз+.

16Бу хатты аранъызда окыганнан сонъ, оны Лаодикиядагы ямагатта да окытынъыз. А Лаодикиядан келген хатты сиз де окынъыз+.

17Архипке: «Кара, Раббий йолында алган кызметинъди ерине еткист!» – деп, айтынъыз+.

18Мен, Паул, бу саламды оьз колым ман язаман. Тутнакта болганымды мутпанъыз. Алла шапагаты сизи мен болсын!+

* 2:10 Булагы: не де «басы».

* 2:19 Шарк: Иса Масихтинъ уьмметининъ символы.

* 3:11 Варвар: Инжилдинъ заманында грек болмаган аьдем.

+ 1:1 Ислер 16:1
+ 1:3 Эфесшилер 1:15-16
+ 1:5 Мат. 6:20, 1 Петер 1:4

+ 1:6 Мат. 24:14, Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6

+ 1:7 Колосшылар 4:12, Пилимон 1:23

+ 1:9 2 Салоникшилер 1:11, Пилипшилер 1:9, Пилимон 1:6

+ 1:10 2Кор. 5:9, Эфесшилер 4:1, Пилипшилер 1:27, 2 Петер 3:18, Эфесшилер 4:15

+ 1:11 Эфесшилер 3:16

+ 1:13 Ислер 26:18, Эфесшилер 6:12, 2 Петер 1:11

+ 1:14 Эфесшилер 1:7

+ 1:15 2Кор. 4:4, Ювытлар 1:3, Сулейманнынъ таварыхлары 8:22, Рим. 8:29, Ашы. 3:14

+ 1:16 Яхья 1:3, Рим. 11:36, 1Кор. 8:6, Ювытлар 1:2, Ювытлар 2:10

+ 1:18 Эфесшилер 1:22-23, Ислер 26:23, 1Кор. 15:20, Ашы. 1:4-5, Ашы. 3:14

+ 1:19 Колосшылар 2:9

+ 1:20 2Кор. 5:18, Эфесшилер 1:10, Эфесшилер 2:14

+ 1:21 Эфесшилер 2:1-2, Эфесшилер 2:12

+ 1:22 Юда 1:24, Эфесшилер 1:4, 1 Салоникшилер 4:7

+ 1:23 Ислер 14:22, Мк. 16:15, Эфесшилер 3:7

+ 1:24 2Кор. 7:4, 2Кор. 12:15, 2Кор. 1:5, Пилипшилер 3:10

+ 1:25 Эфесшилер 3:2

+ 1:26 Рим. 16:24, Эфесшилер 3:9

+ 1:27 Эфесшилер 1:18, Эфесшилер 3:16, Колосшылар 2:2, Рим. 5:2, Рим. 8:17, 1 Тимотей 1:1

+ 1:29 1Кор. 15:10, Пилипшилер 1:30, 1 Тимотей 4:10

+ 2:2 Колосшылар 1:27, Эфесшилер 6:22, Колосшылар 4:8

+ 2:3 Рим. 11:33, 1Кор. 1:24, 1Кор. 2:7
+ 2:4 Рим. 16:18
+ 2:5 1Кор. 5:3, 1Кор. 14:40
+ 2:6 1 Салоникшилер 4:1

+ 2:7 1Кор. 3:11, Эфесшилер 2:20, Эфесшилер 3:17, Ашы. 21:14, Эфесшилер 5:20, 2 Салоникшилер 1:3, 2 Салоникшилер 2:13

+ 2:8 Мк. 7:3, Гал. 1:14, Гал. 4:9, Мк. 13:5, 1 Яхъя 3:7, Эфесшилер 5:6, 2 Салоникшилер 2:3

+ 2:9 Яхья 1:14, Колосшылар 1:19

+ 2:10 Эфесшилер 1:21-22, Эфесшилер 3:19

+ 2:11 Эфесшилер 2:11, Рим. 2:29, Колосшылар 3:9

+ 2:12 Рим. 6:4

+ 2:13 Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Ислер 3:19

+ 2:14 Рим. 7:4

+ 2:15 2Кор. 2:14, Яхья 12:31, Яхья 16:11

+ 2:16 Сан. 28:9-15, Рим. 14:5, Гал. 4:10, Рим. 14:3, Рим. 14:17, Ювытлар 9:10

+ 2:17 Ювытлар 8:5, Ювытлар 10:1

+ 2:19 2 Петер 3:18, Эфесшилер 4:15-16, Колосшылар 1:10

+ 2:20 Рим. 6:2, Колосшылар 3:3, Гал. 4:9
+ 2:21 1 Тимотей 4:3
+ 2:22 Мат. 15:9, Мк. 7:7

+ 3:1 Колосшылар 2:12, Ислер 7:55-56, Рим. 8:34, Эфесшилер 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 15:24

+ 3:3 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Колосшылар 2:20

+ 3:4 Яхья 11:25
+ 3:5 Эфесшилер 5:5, Рим. 8:13
+ 3:6 Рим. 1:18, Эфесшилер 5:6
+ 3:7 Эфесшилер 2:2, Эфесшилер 4:17

+ 3:8 Якуп 1:21, 1 Петер 1:21, Эфесшилер 4:22, Эфесшилер 4:31

+ 3:9 Лев. 19:11, Эфесшилер 4:25, Колосшылар 2:11

+ 3:10 Яр. 1:26, Эфесшилер 4:24

+ 3:11 Рим. 2:28-29, 1Кор. 7:19, Гал. 3:28, Гал. 5:6, 1Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эфесшилер 2:14, 1Кор. 15:28, Эфесшилер 1:23

+ 3:12 Лк. 18:7, Рим. 8:33, Тит 1:1

+ 3:13 Эфесшилер 4:2, Мат. 6:14-15, Мк. 11:25-26, Лк. 7:41-42, Эфесшилер 4:32

+ 3:14 1Кор. 13:1, Эфесшилер 4:3, Эфесшилер 5:2

+ 3:15 Яхья 14:27, Яхья 16:33, Пилипшилер 4:7, Эфесшилер 2:16

+ 3:16 Яхья 15:3, Эфесшилер 5:19
+ 3:17 1Кор. 10:31
• 3:18 Эфесшилер 5:22
+ 3:18 Яр. 3:16, 1 Петер 3:1
+ 3:19 1 Петер 3:7

+ 3:20 Шыг. 20:12, Сулейманнынъ таварыхлары 1:8, Сулейманнынъ таварыхлары 6:20, Сулейманнынъ таварыхлары 23:22

+ 3:22 1 Петер 2:18, 1 Тимотей 6:1, Тит 2:9
+ 3:24 Эфесшилер 6:8
+ 3:25 Шер. 10:17, Мат. 22:16

+ 4:2 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:17

+ 4:3 Ислер 4:29, Рим. 16:24, Эфесшилер 6:19-20, Пилипшилер 1:7, Пилимон 1:1

+ 4:5 Эфесшилер 5:15-16
+ 4:6 1 Петер 3:15
• 4:7 Эфесшилер 6:21-22
+ 4:7 Ислер 20:4
+ 4:8 Колосшылар 2:2
+ 4:9 Пилимон 1:10, Пилимон 1:16

+ 4:10 Ислер 19:29, Пилимон 1:24, Ислер 12:12, Ислер 15:37-38

+ 4:11 Ислер 1:23, Ислер 18:7
+ 4:12 Колосшылар 1:7, Пилимон 1:23
+ 4:14 2 Тимотей 4:10-11, Пилимон 1:24
+ 4:15 Рим. 16:5
+ 4:16 1 Салоникшилер 5:27
+ 4:17 Пилимон 1:2

+ 4:18 1Кор. 16:21, Гал. 6:11, 2 Салоникшилер 3:17, Пилимон 1:19

1 Салоникшилер

1 Салоникшилер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис соьз

ПАУЛДАН САЛОНИКШИЛЕРГЕ БИРИНШИ ХАТ

Салоник (Фессалоник) Македония областининъ бас каласы эди. Паул Ийги Хабарды бу шахарда 50-нши йылларда насихатлаган. Ога карсы турганлар оны Салониктен кетпеге кыстаганларыннан сонъ, Паул, янъы христианлар Иса Масихке ынанувыннан таймага болаяклар деп, тынышсызланып баслайды. Паул сол себептен оьзининъ ярдамшысы Тимотейди Коринт шахардан Салоникке христиан ямагатынынъ аьлин билмеге йиберди. Тимотей яхшы хабарлары ман артына кайтып келеди: Христианлардынъ артына туьскенлерине де карамай, олар Масихке ынанувын берк тутадылар эм оннан таймай турадылар.

Кенем де Паул оьзи язган хаты ман олардынъ сенимин беркитпеге тийислидей коьрди. Бу хаттынъ язылувынынъ уьш бас мырады: 1) оьзининъ оларга каравында яхшы ниети болганына ямагаттан аьр туьрли шекленуьвлерди тайдырув; 2) янъы христианларга алдынгы куьналарыннан тазаланувда ярдамласув; 3) олардынъ оьлим акында эм Масихтинъ келеектеги ерге кайтувы акындагы анъламларына ашыклав киргистуьв.

1

1^1Паулдан, Силваннан эм Тимотейден, Атамыз Аллага эм Раббий Иса Масихке байыр болган Салониктеги иман ямагатына салам! Сизге шапагат эм тынышлык болсын!+

Салоникшилердинъ уьлги болганы

2-3Биз аьр вакыт, сизди дуваларымызда эсимизге туьсирип, баьринъиз уьшин Аллага шуькир этемиз. Биз аьр дайым иманынъыз бан этетаган аьрекетинъизди, суьйим мен эткен куллыгынъызды, Раббийимиз Иса Масихке уьмит этип коьрсеткен тоьзимлигинъизди Атамыз Алладынъ алдында эсимизде тургыстамыз+.

4-5Алла суьйген (иман) кардашларымыз, Ол сизди сайлап алганын билемиз, неге десе биз Ийги Хабарды сизге анълатканымыз тек бир соьз бен тувыл, ама куват пан, Кие Рух пан, уьйкен сеним мен болды. Биз аранъызда турган вакытта сиз уьшин калай яшаганымызды билесиз++.

6Сиз биз эм Раббий берген коьримге бойсындынъыз. Коьплеген кыйынлыкларды коьрсенъиз де, Алла Соьзин Кие Рух берген куваныш пан кабыл этип алдынъыз+.

7Соны ман сиз буьтин Македония ман Ахаяда иманга келгенлердинъ баьрисине уьлги болдынъыз.

8Неге десе сизден Раббийдинъ Соьзи, тек Македония ман Ахаяда яйылып калмады, сизинъ Аллага иман этуьвинъиздинъ хабары баьри туьрли якларга да етти. Сол себепли бизге ога косып эш бир зат та айтпага керек болмайды.

9-10Аьдемлер оьзлери, бизди макул коьрип, калай кабыл эткенинъизди эм бутлардан[*] Аллага кайтып келгенинъизди билдиредилер. Сиз яшав беруьвши акыйкат Аллага куллык этетаганынъызды эм Улы Исадынъ коьклерден келеегин куьтетаганынъызды айтадылар. Алла Оны оьлилерден тирилткен; бизди Алладынъ келеек ашувыннан куткаратаган – Ол++.

2

Паулдынъ Салониктеги куллыгы

2^1Кардашлар, сизге келип кеткенимиз пайдасыз болмаганын сиз оьзинъиз де билесиз.

2Оннан алдын, сиз билгенше, биз Пилип шахарында кайгадер азапты эм корланувды шеккен эдик. Ама уллы карсылыкларга да карамай, биз, Алламыздынъ ярдамы ман йигерленип, сизге Алладынъ Ийги Хабарын билдирдик+.

3Неге десе бизим увазымызда не янъылыс, не таза болмаган ниет яде алдав мырат йок+.

4Керисинше, Алла, бизге сенип, Ийги Хабарды яймага тапшырувды тийисли коьрди эм солай ок биз де аьдемлерге тувыл, а бизим юрегимизди сынайтаган Аллага ярар уьшин айтамыз+.

5Билгенинъизше, эш бир заманда да соьзимизде ырыясувды кулланмадык, уьйретуьвимизде карыж излев йок: ога Алла шаат!+

6Биз аьдемлерден данъклавды излемедик: не сизден, не баскалардан+.

7Биз, Масихтинъ элшилери болып, оьзимиздинъ уьйкен сыйымызды коьрсетип келмеге болаяк эдик, ама биз, ана оьз балаларын аьдуьвлеп карагандай, сизинъ аранъызда юмсак эдик.

8Биз сизди суьйгенимизден, тек Алладынъ Ийги Хабарын билдируьвди тапшырып калмай, янымызды бермеге де разы болдык+.

9Неге десе, кардашлар, сиз исимизди эм кыйналганымызды эсинъизде саклайсыз: ишинъизден эш биревди де кыйнамас уьшин, кеше-куьндиз куллык этип, биз сизге Алладынъ Ийги Хабарын билдирдик+.

10Сизинъ, иманга келгенлердинъ, алдында биз оьзимизди сыйлы, туврашыл эм кемшиликсиз тутканымыздынъ шааты – Алла эм сиз оьзинъиз боласыз.

11Билгенинъиздей, биз аьр биринъизге атасы оьз балаларына караганша карадык:+

12Сизге, Оьз Патшалыгына эм данъкына шакырган Аллага тийисли болынъыз деп, ялбарып соьйледик; сизди коьнъиллендирип ынандырдык+.

13Сосы зат уьшин тагы да биз аьр дайым Аллага шуькир этемиз: сиз бизден эситкен Алла Соьзин, аьдемнинъ соьзиндей этип тувыл, а шынтылай да Алладынъ Соьзиндей йолыктынъыз. Сизде, иманга келгенлерде, ислейтаган да сол соьз+.

14Сонынъ уьшин, кардашлар, Юдеяда орынласкан эм Иса Масихке байыр болган ямагатлардан уьлги алдынъыз; олар (оьзлерининъ халкы) ювытлардан калай кыйынлык шеккен болсалар, солай да сиз оьз миллетинъизден азапландынъыз+.

15Сол ювытлар Раббий Исады эм пайхамбарларды оьлтирген эдилер эм бизди де кувып йибердилер. Аллады разы этпейдилер, аьдемлердинъ баьрисине де карсы шыгадылар+.

16Олар баска миллетлилерге куткарылув аькелеек хабарды айтувымызды тыядылар эм соны ман аьр дайым куьналарына куьна косадылар. Сонъалыкта Алладынъ ашувы олардынъ уьстине туьскен!+

17Биз болсак, кардашлар, юрегимиз бен тувыл, кевдемиз бен сизден аз заманга айырылып, уьйкен куьсев мен тагы да бек бетинъизди коьрмеге сагындык+.

18Сонынъ уьшин биз, мен Паул бир неше кере, сизге бараяк болдык, ама бизге шайтан карсылык этти+.

19Аьше, ким ди, сиз болмасанъыз, бизим уьмитимиз, куванышымыз эм Раббийимиз Иса Масих келген заманда, Онынъ алдында мактанаяк тажымыз сиз тувылсызба+?

20Тек сизде – бизим данъкымыз эм куванышымыз.

3

3^1Сол себепли айырылысувга артык даяналмай, биз Атинада ялгыз калмага разы болдык+.

2-3Тимотейди, иманынъызды беркитер эм сизди коьниллендирер уьшин, кыйынлыклардынъ арасында эш биревинъиз де адасып олтырмасын деп, йибердик. Тимотей – (иман) кардашымыз эм Масихтинъ Ийги Хабарын яюв аьрекетинде Алла ман бирге ислеген куллыкшы. Бактымыз кыйынлык шегуьв болганын билесиз++.

4Алдын да, биз сизде болган заманымызда, сизге кыйналаягымызды айтатаган эдик: соьйтип те болды эм сиз оны билесиз.

5Сонынъ уьшин мен, энди шыдамсыз болып, сизинъ иманынъыздынъ акында билмеге Тимотейди йибердим; азгыртувшы (ибилис) сизди йолдан адастырдыма эм исимиз пайдасызга шыктыма деп, тынышсызландым+.

Тимотей ийги хабар аькелди

6Ама Тимотей сизден кайтканда, иманынъыз эм суьйиминъиз акында бизге ийги хабарлар алып келди. Биз сизди коьрмеге сагынгандай, сиз де бизди коьрмеге сагынганынъызды, дайым бизди суьйиниш пен эскеретаганынъызды ол бизге хабарлады+.

7Сол себепли, кардашлар, биз шеккен баьри азапларда эм кыйынлыкларда иманынъызды саклаганынъыз бан коьнъилимизди коьтересиз.

8Сизинъ Раббийге иманынъыз берк болса, бизим де яшавымыз толы болар.

9Алламыздынъ алдында сизден алган уьйкен суьйинишимиз уьшин, Аллага кайтип шуькир этип болаякпыз?

10Тагы да сизи мен коьриспеге эм иманынъызга етпегенин коспага амал болар деп, кеше-куьндиз кадалып, дува этемиз+.

11Атамыз Алла Оьзи эм Раббийимиз Иса сизге бараяк йолымызды ашсын!+

12Раббий бизди сизге кайдай суьювге толтырган болса, сизди де бир биринъизге эм баьри аьдемлерге сондай суьювге толтырып байытсын+.

13Соны ман Раббийимиз Иса юреклеринъизди куьшлендирсин, Ога багысланган баьри аьдемлер мен кайткан заманда, сизинъ де, Атамыз Аллага багысланып, Онынъ алдына минсиз болып шыгувынъызга амал болсын. [Амин.]+

4

Аллады разы этпеге куьресинъиз

4^1Кардашлар, Аллады разы этер уьшин, калай яшамага керегин сиз бизден уьйрендинъиз. Сиз де солай яшайсыз.

Ахырында бу исте тагы да бек етимисли болынъыз деп, Раббий Исадынъ аты ман ялбарып тилеймиз+.

2Раббий Исадынъ кайдай насихатларын сизге бергенимизди билесиз.

3Алла Оьзине багысланганынъызды, каьхпеликтен эрек турганынъызды талаплайды+.

4Аьр киминъиз де оьзининъ тенин Аллага багыслап, намыслыкта ыслап уьйренсин,

5Аллады билмеген баска миллетлилердей, уятсыз куьсевлерге берилмесин+.

6Бу затта бир аьдем оьзининъ (иман) кардашына яманлык этпесин, сеними мен ойнамасын. Биз сизге алдын беркитип айткандай, сондай куьналар уьшин аьдемге Раббийден оьким шыгаяк.

7Алла бизди арамлыкка тувыл, Ога багысланган яшавга шакырган+.

8Соны ман ким (Алла насихатларын) шет какса, сол тек инсанды тувыл, а Кие Рухын сизге беруьвши Алладынъ Оьзин шет кагады.

9Энди сизге (иман) кардашларынъызды суьюв акында язбага керек тувыл, сизди Алла Оьзи бир биринъизди суьймеге уьйретти+.

10Уьшини мен сиз буьтин Македониядагы баьри кардашларынъызды суьесиз. Тек, кардашлар, бу исте тагы да етимисли болынъыз деп, ялбарамыз.

11Алдын айтканымыздай, тыныш болып оьз исинъиз бен каьр шегинъиз, оьз колларынъыз бан куллык этпеге куьресинъиз+.

12Соьйтип, бир затка да заьр болмай, баскалардынъ алдында аьдепли яшарсыз+.

Раббийдинъ келуьви

13Кардашлар! Уьмитлерин уьзген баска инсанлардай, кайгырманъыз деп, оьлгенлер[*] акында билимсизликте калганынъызды суьймеймен+.

14Биз Исадынъ оьлгенине эм оьлилерден тирилгенине ынанамыз. Соьйтип, Исага ынанып оьлгенлерди Алла Оны ман бирге артына аькелеек+.

15Биз сизге айтаяк соьзлеримиз – Раббийимиздинъ соьзлери. Биз тирилер, Раббий келгенге дейим сав калганлар, оьлгенлердинъ алдына шыкпаякпыз+.

16Раббий Оьзи шакырув авазы ман, бас маьлектинъ авазы эм Алладынъ зурнасынынъ давысы ман коьктен туьсеек эм Масихке ынанып оьлгенлер биринши болып тирилееклер+.

17Оннан сонъ биз де, сав калганлар, олар ман бирге Раббийге авада, булытларда йолыгар уьшин ерден коьтерилеекпиз. Соны ман дайым Раббий мен бирге болаякпыз+.

18Соьйтип, бир биринъизди сол соьзлер мен коьнъиллендиринъиз.

5

5^1Кардашлар, (бу затлардынъ болаяк) заманы эм болжалы акында язбага кереги йок+.

2Сиз оьзинъиз бек яхшы билесиз: Раббийдинъ (кайтар) куьни, кеше уры келгендей болып, анъсыздан келеек+.

3Аьдемлер «тынышлык эм коркынышсызлык» деп айтканда, анъсыздан, авыраяклы хатын бирден толгатып баслагандай, оларга каза келеек, оьлимнен кашып кутылалмаяклар+.

4Тек сиз, кардашлар, каранъылыкта тувылсыз, сонынъ уьшин сол куьн сизге, урыдай, анъсыздан келмеек+.

5Сиз баьринъиз де ярык пан куьннинъ улларысынъыз. Сизинъ кеше яде каранъалык пан ортак бир затынъыз да йок+.

6Сонынъ уьшин, баскалар эткендей, биз уйкламаймыз. Эсирмей, уявлы болып турамыз+.

7Неге десе уйклайтаганлар кеше уйклайдылар, ишкишиликте юретаганлар да кеше эсиредилер.

8Ама биз ярык куьндики болганымыз уьшин, иманымызда эм суьювимизде куьбеге каплангандай каты турып, басымызга тувылга кийгендей, куткарылувга уьмитимиз бен коршаланып, эсирмей турамыз+.

9Неге десе Алла бизди ашувына йолыктырар уьшин тувыл, Раббийимиз Иса Масих аркалы куткарылув алар уьшин белгилеген+.

10(Ол келген заманда) яшайтаган болсак та, оьлген болсак та, биз Оны ман бирге яшаяк деп, Ол бизим уьшин янын берген+.

11Сонынъ уьшин, сиз этетаганынъызша, бир биринъизди коьнъиллендиринъиз эм (иман ягыннан) беркитинъиз.

Паулдынъ насихатлары

12Кардашлар, сизге меним тилегим: аранъызда куллык эткенлердинъ, Раббийдинъ йолында ямагатынъыздынъ басшыларынынъ эм сизди насихатлаганлардынъ баасын билинъиз+.

13Оларды суьйинъиз эм юргисткен ислери уьшин айлак бек сыйланъыз. Бир биринъиз бен татымлыкта яшанъыз+.

14Кардашлар, ялбарып сизден тилеймиз: ислемеге суьймегенлерге кыйынлыкка туьсуьвин анълатынъыз; йигерсизлерди коьнъиллендиринъиз; карувсызларга ярдам этинъиз; баьрисине де шыдамлы болынъыз+.

15Эш бирев де яманлыкка яманлык пан тоьлемесин, тек бир биринъизге эм баьрисине де дайым да ийгилик этпеге куьресинъиз+.

16Дайым да суьйининъиз+.

17Токтамай дува этинъиз+.

18Кайдай аьлге туьссенъиз де Аллага шуькир этинъиз, неге десе сиз Иса Масихке байыр болсанъыз, Алла сизден соны тилейди+.

19Кие Рухтынъ отын соьндирменъиз+.

20Пайхамбарлык соьзлерди кемситпенъиз,

21ама баьри затты тергенъиз, яхшысын тутынъыз+.

22Аьр туьрли яманлыктан шет кагылынъыз.

23Тынышлык беруьвши Алла Оьзи Ога толысынша багысланувынъызга амал болсын. Рухынъыз, янынъыз, тенинъиз Раббийимиз Иса Масих келеек заманга минсиз, таза болар уьшин коршалансын+.

24Сизди шакырган (Алла) – сенимли, Ол муны этеек+.

25Кардашлар, бизим уьшин дува этинъиз+.

26Баьри иман кардашларынъызды, Аллага багысланганларга тийислисинше оьбип, саламланъыз+.

27Раббий алдында тилеймен: сосы хатты баьри (иман) кардашларынъызга окынъыз!+

28Сизи мен дайым да Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты болсын.

* 1:9 бутлардан: идол.

* 4:13, 15 Оьлгенлер: грекше «уйклайтаганлар».

+ 1:1 Ислер 15:22, 1 Петер 5:12, 2 Салоникшилер 1:1, Ислер 17:1, Пилипшилер 4:16

+ 1:2 Эфесшилер 5:20, 2 Салоникшилер 1:3, 2 Салоникшилер 2:13

+ 1:4 2 Петер 1:10

+ 1:5 Ислер 20:18

+ 1:6 1Кор. 4:16, 1Кор. 11:1, 2 Салоникшилер 3:7, Ислер 17:5-10, Ислер 13:52

+ 1:9 Ислер 14:15

+ 1:10 1Кор. 1:7, 2 Салоникшилер 1:10, Мат. 3:7, Рим. 5:9, 1 Салоникшилер 2:16, 1 Салоникшилер 5:9

+ 2:2 Ислер 16:22-24
+ 2:3 2Кор. 4:2
+ 2:4 Гал. 2:7, Гал. 1:10, Эфесшилер 5:10
+ 2:5 Рим. 1:9, Рим. 9:1, Пилипшилер 1:8

+ 2:6 1Кор. 9:4-5, 2 Салоникшилер 3:9, Пилимон 1:8

+ 2:8 2Кор. 12:15

+ 2:9 Ислер 18:3, 2Кор. 11:27, 2 Салоникшилер 3:8

+ 2:11 1Кор. 4:14-15
+ 2:12 2 Салоникшилер 2:14
+ 2:13 Гал. 4:14

+ 2:14 1 Салоникшилер 1:6, Ислер 17:5, 2 Салоникшилер 1:4-5

+ 2:15 Мат. 23:34, Яхья 15:20, Ислер 13:50, Ислер 17:5

+ 2:16 Ислер 13:45, Ислер 14:2, Мат. 27:25, Лк. 21:23, 1 Салоникшилер 1:10

+ 2:17 1Кор. 5:3, Колосшылар 2:5
+ 2:18 Рим. 1:13, Рим. 15:22
+ 2:19 1Кор. 15:31, 2 Салоникшилер 1:4
+ 3:1 Ислер 17:15-16
+ 3:2 Ислер 16:1, Пилипшилер 2:19
+ 3:3 Ислер 9:16, Ислер 14:22, 1 Петер 5:9
+ 3:5 Мат. 4:3, 1Кор. 7:5, Гал. 4:11
+ 3:6 Ислер 18:5
+ 3:10 2 Тимотей 1:3
+ 3:11 2 Салоникшилер 3:5
+ 3:12 Пилипшилер 1:9-10, 2 Салоникшилер 1:3
+ 3:13 Юда 1:14, 2 Салоникшилер 2:17
+ 4:1 Колосшылар 1:10, Колосшылар 2:6
+ 4:3 1Кор. 6:18, Гал. 5:19, Эфесшилер 5:3

+ 4:5 1 Петер 4:3-4, Рим. 1:26, Эфесшилер 4:17-19

+ 4:7 1 Петер 1:15, Юда 1:24, Эфесшилер 1:4, Колосшылар 1:22

+ 4:9 Ювытлар 13:1, Яхья 6:45

+ 4:11 Сулейманнынъ таварыхлары 17:14, Ислер 18:3, Эфесшилер 4:28, 2 Салоникшилер 3:8, 2 Салоникшилер 3:10

+ 4:12 Рим. 13:13
+ 4:13 Эфесшилер 2:12
+ 4:14 1Кор. 15:20, 2Кор. 4:14
+ 4:15 1Кор. 15:51-52

+ 4:16 Юда 1:9, Ашы. 12:7, Мат. 24:31, 1Кор. 15:52, Мат. 16:27, 1Кор. 15:23

+ 4:17 Ислер 1:9, Ашы. 11:12, Яхья 14:3
+ 5:1 Ислер 1:7
+ 5:2 Мат. 24:43, 2 Петер 3:10
+ 5:3 Лк. 21:34, Пилипшилер 3:19
+ 5:4 1 Яхъя 2:8
+ 5:5 Лк. 16:8, Яхья 12:36, Рим. 13:12

+ 5:6 Мк. 13:33-36, 1 Петер 1:13, Эфесшилер 6:18

+ 5:8 Эфесшилер 6:14, Эфесшилер 6:17
+ 5:9 1 Салоникшилер 1:10
+ 5:10 Рим. 14:9

+ 5:12 1Кор. 16:16, 1Кор. 16:18, Пилипшилер 2:29, 1 Тимотей 5:17

+ 5:13 Мк. 9:50, Рим. 12:18, 2Кор. 13:11
+ 5:14 2 Салоникшилер 3:6-10, Гал. 6:1
+ 5:15 Лев. 19:18, 1 Петер 3:9, Рим. 12:17
+ 5:16 Пилипшилер 4:4

+ 5:17 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2

+ 5:18 Рим. 12:2, Эфесшилер 5:17, Эфесшилер 5:20

+ 5:19 Эфесшилер 4:30

+ 5:21 1 Яхъя 4:1, 1Кор. 14:29

+ 5:23 Рим. 15:33, Пилипшилер 4:9, 2 Салоникшилер 3:16

+ 5:24 1Кор. 1:9, 2 Салоникшилер 3:3, Ювытлар 10:23

+ 5:25 Эфесшилер 6:19, 2 Салоникшилер 3:1, Ювытлар 13:18

+ 5:26 1 Петер 5:14, Рим. 16:16

+ 5:27 Колосшылар 4:16

2 Салоникшилер

2 Салоникшилер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

Кирис соьз

ПАУЛДАН САЛОНИКШИЛЕРГЕ ЭКИНШИ ХАТ

Эш те, Паул бу хатты фессалоникшилерге алдын язган биринши хатыннан сонъ коьп узакламай язган.

Салониктеги христиан ямагатынынъ бир нешевлери Паулдынъ Масихтинъ экинши келееги акындагы окувын дурыс анъламаганга усайды. Оларды, белки, баска биревден хат алып, оны Паулдыкындай коьргенлери састырган болса да ярайды.

Солай болганда олар, Иса тез арадан ерге кайтаяк деп санап, тагы да бек ахырзаман акында тынышсызланып басладылар. Паул ога явапка, Масих ерге кайтаягынынъ алдында кайдай болса да бир нышанлар (белгилер) болаягын, анълатады. Сол себепли христианлар тоьзимли болмага тийислилер эм, куллык этуьвдинъ маьнеси энди йоктай коьрип, селкиликке бойсынмай турмага кереклер.

1

1^1Паулдан, Силваннан эм Тимотейден Атамыз Аллага эм Раббий Иса Масихке байыр болган Салоник ямагатына салам!+

2Атамыз Алладынъ эм Раббий Иса Масихтинъ шапагаты эм тынышлыгы сизде болсын!

Алладан келеек оьким

3-4Кардашлар, сиз уьшин аьр заманда да Аллага шуькир этпеге керекпиз. Бу – дурыс зат, неге десе иманынъыз оьлшемсиз оьседи эм аьр биринъиздинъ бир биринъизге суьйиминъиз коьбирек бола барады. Сол себепли, биз оьзимиз сизинъ иманынъыз эм тоьзимлигинъиз бен сондай кыйынлыкларды эм кувгынлыкларды басынъыздан кеширетаганынъыз уьшин, сизи мен Алладынъ ямагатларында мактанамыз++.

5Эне сол – Алладынъ оькимининъ аьдил болганынынъ шааты. Соьйтип Алла сизди, Онынъ патшалыгы уьшин кыйынлыкларды шегетаганларды, сол патшалыкка тийислилер деп санаяк+.

6Алла аьдилликти коьрсетер: сизге азап шектиретаганларга кыйынлыклар ман кайтарар+.

7-8А сизге, соьле кыйынлыкларда болганларга, бизи мен бирге тынышлыкты берер. Эне сол зат, Раббий Исадынъ Оьзининъ куьдиретли маьлеклери мен коьктен келип, яркыраган отта коьринген заманында болаяк. Раббийимиз Иса, Аллады танымаган эм Оьзи акындагы Ийги Хабарга бойсынмаган аьдемлерди шуьшлерине еткерер++.

9Оларга Алладынъ береек оькими – оьмирлик оьлим: олар Раббийдинъ касыннан эм данъклы куьдиретиннен эрек тайдырылаяклар.

10Сол зат, тек Раббий Ога багысланганлардынъ арасында данъкланар эм Ога ынанганлардынъ баьрисин сейирсиндирер уьшин келген куьнинде болаяк. Олардынъ ишинде сиз де бар болаяксыз, неге десе бизим шаатлавымызга ынандынъыз+.

11-12Сол себепли, биз, Алламыз сизди шакырувына тийисли коьрсин эм яхшылык этпеге баьри ниетлеринъизди эм иманынъыздан шыккан ислеринъизди Оьзининъ куьдирети мен толтырсын деп, аьр дайым сизинъ уьшин дува этемиз. Сиз аркалы Раббийимиз Исадынъ аты данъклансын, сиз де Алламыздынъ эм Раббий Иса Масихтинъ шапагаты ман Раббий Иса аркалы данъклы болынъыз деп, тилеймиз+.

2

Иманнан таюв

2^1Энди Раббийимиз Иса Масихтинъ артына кайтаягы эм биз Онынъ тоьгерегине йыйылаягымыз акында,+

2-3кардашлар, Раббийдинъ келеек куьни энди етти деп айтатаган я бир рух, яде бир хабар, яде бизден келгендей болып язылган бир хат акылынъызды бирден састырмасын, сизди уьркитпесин деп, тилеймиз. Эш бирев де сизди эш бир зат пан да алдап коймасын. Неге десе бас деп иманнан таюв болмай эм йойылувдан кутылалмаяк йорыксыз аьдем ашылмай, (сол куьн келмеек)+.

4Ол аьдем алла деп аталган эм аьдемлер табынган аьр затка карсы тураяк, баьрисиннен де оьзин йогары санаяк, Алладынъ уьйинде олтырып, оьзин Алла деп билдиреек.

5Мен сизде болган заманымда сол затлар акында айтканым сизинъ эсинъизде тувылма?

6Заманы еткенде ашылаяк сол аьдемди энди не зат ыслайтаганын билесиз.

7Йорыксызлыктынъ ясыртын куьши энди де аьрекетлейди эм сол куьшти тыйып туратаган кеткенге дейим (бардырылаяк)+.

8Эм сол заманда йорыксыз аьдем ашылаяк. Раббий Иса тынысы ман оны оьлтиреек эм ярык нуры ман сол Оьзи кайтып келген куьнинде йок этеек+.

9Йорыксыз аьдемнинъ келуьви – Шайтаннынъ иси болаяк. Сол аьдем аьр туьрли куьдирет пен, ялган нышанлар эм ажейиплер мен,+

10йойылувга баратаганларды алдаган баска яманлыклар ман (исин бардыраяк). Неге десе олар куткарылар уьшин акыйкатлыкты суьйип кабыл этпеге унамаганларыннан (оьлим йолына туьскенлер)+.

11-12Сонынъ уьшин Алла оларды, алдавлыктынъ куьшине бойсындырып, ялганга ынандырады. Соьйтип, акыйкатлыкка ынанмай, яманлыкты макул коьргенлердинъ баьрисине оьким шыгараяк

Каты болып турынъыз!

13Раббий суьетаган кардашлар, биз сизинъ уьшин Аллага дайым шуькир этпеге керек боламыз. Неге десе Алла сизди, биринши этип, куткарылар уьшин сайлаган. Онынъ Рухы аркалы оьзинъизди Ога багыслап акыйкатлыкка ынанганынъыз бан (куткарыларсыз)+.

14Биз Ийги Хабарды сизге билдирген аркалы, Алла сизди куткарылмага эм Раббий Иса Масихтинъ данъкына етпеге шакырды+.

15Соны уьшин, кардашлар, каты болып турынъыз! Биз сизге авызлама кебинде яде хат пан берген сол окувларды берк тутынъыз+.

16-17Атамыз Алла бизди суьйди эм Оьзининъ шапагаты ман оьлшемсиз йигитликти, ийги уьмитти савгалады. Раббий Иса Масих Оьзи эм Атамыз Алла сизди юреклендирип, туьрли ийги ислер, соьзлер мен иманынъызды беркитсин++.

3

Бизим уьшин дува этинъиз

3^1Соны ман, кардашлар, бизим уьшин дува этинъиз, Раббийдинъ хабары тез яйылсын эм, сиз эткендей, оьрметленсин+.

2Керексиз эм яман аьдемлерден бизди Алла коршаласын деп, дува этинъиз. Баьри аьдемлерде де ынанув йокты да!+

3Ама Алла соьзине берк, Ол сизди эркли этер эм яманлык этетаганнан коршалар+.

4Буйырганларымызды калай толтыратаган болсанъыз, солай ок этеексиз деп, Раббийге таянып, сизге сенемиз.

5Раббий юрегинъизди Алладынъ суьйимине эм Масихтинъ сабырлыгына кайырсын+.

Ислемей яшаманъыз

6Кардашлар, сизге, ислемей бос юретаган эм бизден алган окувга иермейтаган аьр бир кардаштан эрек турынъыз деп, Раббий Исадынъ аты ман буйырамыз+.

7-8Бизден калай коьрим алмага керегинъизди, сиз оьзинъиз билесиз де. Неге десе биз сизде болганда, ислемей, бос юрмегенмиз. Эш биревден де кесек оьтпекти босына ашамаганмыз. Сизинъ биревинъизге авырлык аькелмес уьшин, куьшимизди аямай, кеше-куьндиз шалысып, куллык эткенмиз++.

9Сизден ярдам алмага эркинлигимиз бар болса да, сизге коьрим болар деп, куллык эттик+.

10Сонда ок, сизде болган заманымызда сосындай буйырык беретаган эдик: «Ким куллык этпеге суьймейди, сол ашамасын!»+

11А энди, сизде эш куллык этпей, бос юретаган, баскалардынъ куллыгына кирисетаган аьдемлер бар деп, эситемиз+.

12Сосы аьдемлерден Раббий Иса Масих аты уьшин тилеймиз, тынышлыкта куллык этпеге эм оьз оьтпегин ашамага буйырамыз.

13Сиз, кардашларымыз, ийгиликти эте турып, арыганлыкка берилменъиз+.

14А эгер бизим хатта язылганга ким болса да тынъламаса, оны белгилеп, уялтар уьшин айкаспанъыз.

15Тек ога душпанга карагандай карамай, (иман) кардашынъызга насихат бергендей этинъиз+.

Сонъгы саламлар

16Раббий Оьзи – тынышлыктынъ булагы, аьр заманда да, аьр яктан да тынышлык берсин! Раббий сизинъ баьринъиз бен де болсын!+

17Мен Паулман. Бу салам соьзлерди оьзимнинъ колым ман язаман, соьйтип, аьр хатты ПАУЛ деп, белгилеймен. Мине солай язаман+.

18Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты сизинъ баьринъиз бен болсын.

+ 1:1 Ислер 15:22, 1 Петер 5:12, 1 Салоникшилер 1:1, Ислер 16:1

+ 1:3 Эфесшилер 5:20, 1 Салоникшилер 1:2, 2 Салоникшилер 2:13

+ 1:4 1 Салоникшилер 2:19
+ 1:5 Лк. 20:35
+ 1:6 Ашы. 6:10
+ 1:7 Юда 1:14
+ 1:8 2 Петер 3:7,
+ 1:10 1Кор. 3:13, 1 Салоникшилер 1:10
+ 1:11 Колосшылар 1:9
+ 2:1 Мат. 24:31, 1 Салоникшилер 4:15-17

+ 2:3 Мк. 13:5, Колосшылар 2:8, 1 Яхъя 3:7, Эфесшилер 5:6, Ашы. 13:4-5

+ 2:7 1 Яхъя 2:18, 1 Яхъя 4:3
+ 2:8 Ашы. 2:16
+ 2:9 Мат. 24:24, Мк. 13:22, Ашы. 13:14
+ 2:10 1Кор. 1:18

+ 2:13 Эфесшилер 5:20, 2 Салоникшилер 1:3, Якуп 1:18, Ашы. 14:4

+ 2:14 1 Салоникшилер 2:12
+ 2:15 1Кор. 16:13
+ 2:16 1 Петер 1:3
+ 2:17 1 Салоникшилер 3:13
+ 3:1 1 Салоникшилер 5:25
+ 3:2 Рим. 15:31, 2Кор. 1:10-11

+ 3:3 1Кор. 1:9, 1 Салоникшилер 5:24, Ювытлар 10:23, Мат. 16:13, Яхья 17:12

+ 3:5 1 Салоникшилер 3:11

+ 3:6 Сулейманнынъ таварыхлары 6:6

+ 3:7 1Кор. 4:16, 1Кор. 11:1, 1 Салоникшилер 1:6

+ 3:8 Ислер 18:3, 1 Салоникшилер 2:9-10

+ 3:9 1Кор. 9:4-5, 1 Салоникшилер 2:6, Пилимон 1:8, 1 Петер 5:3, Пилипшилер 3:17, 1 Тимотей 4:12, Тит 2:7

+ 3:10 Эфесшилер 4:28, 1 Салоникшилер 4:11, 1 Салоникшилер 5:14

+ 3:11 1 Тимотей 5:13
+ 3:13 Гал. 6:9
+ 3:15 Мат. 18:15

+ 3:16 Рим. 15:33, Пилипшилер 4:9, 1 Салоникшилер 5:23

+ 3:17 1Кор. 16:21, Гал. 6:11, Колосшылар 4:18, Пилимон 1:19

1 Тимотей

1 Тимотей

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Кирис соьз

ПАУЛДАН ТИМОТЕЙГЕ БИРИНШИ ХАТ

Тимотей – ювыт анадынъ эм грек атадынъ улы. Ол Паулга, янын аямай, ярдам эткенлердинъ бириси эди эм Паулдынъ Ийги Хабарды яятаган элгезерлигинде коьп йылларды бирге юрген. Бу хаты ман Паул оьзининъ яс куллыкшысын дертлендиреди эм коьнъилин коьтереди, ога христиан ямагаты уьшин каьр шегуьвди кайтип ийгилендирмеге болаягын уьйретеди.

Хатты эки кесекке боьлмеге болады. Бириншисинде (1–3 бб.) Паул Тимотейге, бас деп, ялган окувга карсы турмага керегин билдиреди. Оннан сонъ ол христиан ямагатынынъ яшавында аьдет-йорыктынъ акында, айырып, Аллага табынув акында хабарлайды. Соьйтип те ол ямагаттынъ басшылары эм олардынъ ярдамшылары кайдай болмага тийисли экенин айтады. Экинши кесегинде (4–6 бб.) Паул Тимотейге Масихке ынанганлардынъ уьлгиси болмага эм ямагаттынъ аьдемлерин дурыс уьйретуьвге оьзин багысламага керегин билдирди. Ол Тимотейге, соьйтип те ынанганлардынъ туьрли куьп аьдемлерине (эсейгенлерге, яс аьдемлерге, тул хатынларга, кулларга) каратылган кенъеслер береди.

1

1^1Куткарувшымыз Алладынъ эм уьмитимиз Иса Масихтинъ буйырыгы ман Иса Масихтинъ элшиси Паулдан+

2Тимотейге, имандагы акыйкат улыма, салам! Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен сага шапагат, рагимлик эм тынышлык болсын!+

Ялган уьйретуьвлерден тай

3Мен Македония элине кетеектен алдын сеннен тилегендей, Эфес шахарында кал эм кайбиревлердинъ ялган уьйретуьвлерди яйганларын токтат.

4Бос таварыхлар эм сонъы болмаган тукым тарихлери мен каьрлемесинлер деп, тапшыр. Бу затлар тек эрис-суьрис тувдырадылар эм иманнынъ куьши мен Алладынъ ниетин толтырмага эш бир пайда бермейдилер+.

5Бу тапшырувдынъ мырады – ак юректен шыгатаган суьйим, кирленмеген намыс эм экиюзли болмаган иман+.

6Кайбиревлер бу затлардан тайып, маьнесиз бос соьйлевге киргенлер+.

7Олар Таурат устазлары болмага суьедилер, а оьзлери неди соьйлейтаганларын да анъламайдылар, сол оьзлери бегитип айтатаган затларын да туьсинмейдилер.

8А биз билгенше, Таурат – яхшы, эгер онынъ йорыкларын дурыс кулланып билсенъ+.

9Таурат – туврашыл аьдемлер уьшин болмай, а йорыкты бузатаганлар, нызамга бойсынмайтаганлар, Аллады оьрметлемейтаганлар эм куьналылар, намыссызлар эм арам ниетлилер, ата-анасына кол коьтеруьвшилер эм аьдем оьлтируьвшилер,+

10каьхпелик пен каьрлевшилер, табиатка карсы айкасувда болатаган эрлер, кул сатувшылар, ялган соьйлевшилер, антты бузувшылар эм дурыс уьйретуьвге карсы баска не болса соны этетаганлар уьшин язылганын билемиз.

11Муьбарек Алладынъ мага сенип аманат эткен данъклы Ийги Хабарында солай уьйретиледи+.

Алладынъ языксынувы

12Мага куьш берген Раббийимиз Иса Масихке шуькир этемен, неге десе Ол мени сенимли коьрип, Оьзине куллык этпеге айырды+.

13Алдын мен ассылык этуьвши, залым эм корлавшы болган эдим, ама Алла мени языксынды, неге десе соьйтип билмегенликтен эм имансызлыктан эткенмен+.

14Ама иман ман эм Масих Исада болган суьюв мен бирге Раббийимиздинъ шапагаты мага толысынша ашылды+.

15Иса Масих дуныяга куьналыларды куткарув уьшин келген деген соьз сенимли эм баьри ягыннан кабыл этилмеге тийисли. Куьналылардынъ энъ яманы менмен+.

16Ама энъ яманы болсам да Масих Иса, Ога иман этип оьмирлик яшавды табаякларга коьрим болсын деп, мен аркалы мардасыз сабырлыгын коьрсетер уьшин мени языксынды.

17Оьмирликтинъ Патшасы, оьлимсиз, коьринмейтаган ялгыз бир Аллага оьмир оьмирлерде оьрмет эм данък! Амин.

18Тимотей, улым, алдын сенинъ акында айтылган пайхамбарлык соьзлерге таянып, мине сосы тапшырувды сага сенип аманат этемен+.

19-20Сол соьзлердинъ ярдамы ман, аскершидей, тийисли куьрести юргистип, иманынъды берк, намысынъды таза тутып болаяксынъ. Кайбиревлер таза намыска эс бермей, иманларын, сувга кеткен кемедей, йойдылар. Сондайлардынъ ишинде Именей мен Искендер де бар. Мен оларды, ассылык соьзлердинъ тийиссиз болганын уьйретер уьшин, шайтанга тапшырдым+.

2

Дува эм табынув

21-2Солай этип, энъ алдын сеннен тилегеним: биз, тебентелик пен Алладынъ йолына толысынша берилип, яшавымызды татымлыкта эм тынышлыкта озгарар уьшин баьри аьдемлер, олардынъ ишинде патшалар эм оькимет басшылары да болып, тилек, дува этип, ялбарып тилеек, шуькир этеек.

3Ол – бизим Куткарувшымыз Алла разы болган яхшы зат+.

4Алла аьдемлердинъ баьрисининъ куткарылувын эм акыйкатты билуьвге етуьвин суьеди+.

5Неге десе Алла – бир эм Алла ман аьдемлер арасында орташылык эткен де бир – Аьдем Иса Масих+.

6Аьдемлердинъ баьрисин (куьналарыннан) куткарар уьшин Оьзин курман этип берген: оьз вакытында этилген шаатлык – сондай+.

7Бу хабарды яювшы эм элши болып айырылып, мен, Паул, салындым. [Масихтики болып,] акыйкатты айтаман, алдамайман, баска миллетлилерге иманды эм акыйкатты уьйретуьвшимен+.

8Солай ок, аьр бир ерде эр аьдемлердинъ, сыйлы аьдемлердикиндей, колларын коьтерип, ашувланмай эм шекленмей, дува эткенлерин суьемен.

9Соьйтип, (дува этетаган) хатын-кызлардынъ да келисли кийим уялшанълык эм туьз акыл ман киювлерин суьемен. Шашын оьруьв мен, алтын ман, ынжы ман, бек баалы кийим мен тувыл,+

10Алла йолында барганларын билдирген пишелерге тийисли болгандай, оьзлерин огырлы ислери мен ярасыкласынлар.

11Хатынлар тыныклыкта эм толы бойсынувда уьйренмеге тийислилер+.

12А пишеге эрин уьйретпеге яде онынъ уьстинде басшылык этпеге разылык бермеймен, пише тынышлыкта турсын+.

13Неге десе, бас деп, Адам, а оннан сонъ Ава яратылган,+

14эм (шайтан ман) алдатылган Адам тувыл, а хатыны, алдатылып, куьнага туьскен эди+.

15Ама хатын, Аллага багысланып, иманында эм суьювинде туьз акыллы турып билсе, Баладынъ[*] тувувы ман куткарувлы болар.

3

Иман ямагатынынъ куллыкшылары

3^1Дурыс айтылады: ким иман ямагатына етекши болмага ымтылады, сонынъ мырады аьруьв+.

2Соны ман, ямагаттынъ етекшиси айыпсыз яшавлы, бир кере уьйленген, эси дурыс, туьз акыллы, эдаплы, конакшыл, уьйретпеге аьли болган,+

3ишкиши болмаган, тоьбелеске карыспамаган, юмсак коьнъилли, сабыр, байлыкка коьзин атпаган,+

4оьз аьелин ийги туткан, балаларына соьзин толысынша тебентели кепте тынълатып билген болмага тийисли.

5Олай дегенимиз, эгер ким болса да бирев оьз аьелин тута билмейтаган болса, сол Алла ямагаты акында калай каьр шегер?

6Ол иманга янъы келген де болмасын, неге десе, менменсип, уьйкенсирер, ибилистей, куьнага калып, шуьшине еткерилер.

7Тагы да (ямагатымыздынъ) тысында да ол ийги абырайлы аьдем болмага тийисли; солай болмаса, ол айыпланып, шайтан тысавына туьсер+.

8(Иман ямагатынынъ) ярдамшылары[*] да сондай тебентели болмага кереклер; оьз соьзинде турмаган, шагырга бет беруьвши, байлыкка коьзин атувшы болмасынлар+.

9Иманнынъ сырын таза намысы ман саклай билген аьдемлер болмага кереклер.

10Эм сондайлар басында сыналып тергелсинлер; сонъында таза болып шыксалар, оларды (ямагатка) кылынув исине киргистерсинъ.

11Солай ок хатынлар да тебентели, соьзди юргистпейтаган, айык, баьри не ягыннан да сенимли болсынлар+.

12Ямагаттынъ ярдамшысы бир кере уьйленген, оьз балаларын, аьелин ийги туткан аьдем болсын.

13Неге десе ийги ярдамшылар оьзине оьрметлевди табадылар эм Иса Масихке ынанувы акында йигерли соьйлеп биледилер.

Иманнынъ сыры

14Мен, сенинъ касынъа тезден келермен деп, уьмитленемен.

15А эгер мен кешигип калсам, сен Алладынъ аьелинде калай айкаспага керегин билер уьшин буларды сага язаман. Ол аьел – яшав беруьвши Алладынъ ямагаты, акыйкаттынъ диреги эм негизи.

16Соьзсиз де, Алладынъ йолынынъ сыры уллы: Ол Оьзин инсан шаркында ашты, Оьз туврашылыгын Рухы ман коьрсетти, Маьлеклерге коьринди, Миллетлер арасында белгили болды, Дуныяда Ога иман этилди, Данъкы ман коькке коьтерилип алынды+.

4

Иманнан таюв

4^1(Кие) Рух, сонъгы куьнлерде коьплер ялган рухларга эм йин уьйретуьвлерине эс берип, иманнан таяяклар деп, бизге ашык айтады+.

2Сондай уьйретуьвлер намыссыз оьтирикшилердинъ экиюзлилиги мен келееклер.

3Бу оьтирикшилер аьдемлерге уьйленмеге ызын бермейдилер, Алладынъ, акыйкатын билген иманлылар шуькир этип есинлер деп, яраткан асларын арамга шыгарадылар+.

4Алла яраткан аьр зат та алал, эм шуькир этип алынган бир зат та тасланаяк тувыл:+

5ол Алла соьзи мен эм дува ман Аллага багысланады+.

Ийги кызметши

6Эгер дейим сен, Тимотей, сол затлар акында (иман) кардашларымызга айтып турсанъ, иманнынъ эм ызлаган акыйкат уьйретуьвдинъ соьзлери мен оьстирилип, Иса Масихтинъ ийги кызметшиси болаяксынъ.

7Заманынъды карт хатынлар каьрлеген арам бос таварыхларга йоймай, оьзинъди Алла йолында бармага уьйрет+.

8Ден саклав аьрекетининъ бир кесек пайдасы бар, ама Алла йолында барув Онынъ берген соьзине коьре аьлиги яшавда эм де келеек яшавда аьр ягыннан да пайдалы.

9Айткан соьзим сенимли эм толысынша макул+.

10Соны уьшин биз ислеймиз эм куьресемиз. Неге десе баьри аьдемлердинъ, боьтен де иманлылардынъ, Куткарувшысы болган, яшав беруьвши Аллага сенемиз+.

11Аьдемлерге бу затларды айт эм уьйрет.

12Яссынъ деп, сага ким болса сол мисетсинмей карамасын. Соьз соьйлегенде, кешинуьвде, суьйимде, иманда эм тазалыкта иманлыларга коьрим бол+.

13Мен янъыдан келгенше, Кие Язувларды, давысынъды шыгарып, окы, уваз айтып эм уьйретип тур.

14Иман ямагатынынъ тамадалары, басынъа колларын салып дува эткенде, сага пайхамбарлык соьзи мен берилген эм энди сенде болган савгага эс бермей калма+.

15Бу затларды беркитип айт, олар ман каьрле. Солай этсенъ, етимислеринъди баьриси коьрерлер.

16Оьз оьзинъди эм калай уьйреткенинъди тешкерип кара. Исинъди солай бардыр. Неге десе бу кепте ислесенъ, оьзинъди де, сени тынълаганларды да куткарарсынъ.

5

Аьдемлер алдында борышлар

5^1Карт аьдемлерге каты болма, оьзинънинъ атанъа соьйлегендей юмсак соьле+.

2Яс аьдемлерди кардашларынъа, ясы уьйкен хатынларды оьзинънинъ ананъа, яс хатынларды юрек тазалыгынъ ман карындасларынъа айткандай этип, аьр ягыннан да коьнъиллерин коьтер.

3Шынтылай да тул болган хатынларга дирек бол.

4Ама тул хатыннынъ балалары эм тувдыклары бар болса, олар алдын оьзлерининъ аьелине ярдам этип эм картларына тийислисин берип, Алладынъ йолында бармага уьйренсинлер. Алла соны макул коьреди+.

5Шынтылай да тул болган, япа-ялгыз калган хатын Аллага сенип кеше-куьндиз ярдам тилеп, Ога дува этип турады.

6Ама оьзининъ завкы уьшин яшайтаган тул хатын, тири болса да, оны оьлиге санамага болаяк+.

7Бирев де (иманлыларды) шуьшлемесин деп, оларга сол зат акында хабарла.

8Ким оьзининъ ювыклары, боьтен де оьзининъ аьели акында каьр шекпесе, ол иманыннан тайган эм имансыздан да яман.

9-10Бир кере байга барган, оьзининъ эткен ийгиликлери мен билинген, алпыс ясыннан арткан тул хатын, балаларын тербиялап оьстирген, конаксуьерлик коьрсеткен, имандасларына куллык эткен, кыйынлыклары болганларга ярдамласкан, оьзин аьр туьрли ийгилик этпеге берген болса, сол (ярдам алувшы тул хатынлар) кагытына язылсын+.

11Яс тул хатынларды олардынъ санына язба, неге десе тен талаплары оьзлерин Масихке багыславдан куьшли болганда, олар тагы да байга бармага суьедилер.

12Берген биринши соьзлерин ысламаганлары уьшин, олар шуьшли боладылар.

13Оннан калса, эриншек болганлары себеп, уьй уьйден кыдырмага уьйренедилер эм тек оны этип калмай, тийисли болмаган соьзлер айтып, баскалардынъ ислерине карыскан босавызлар боладылар+.

14Соннан себеп, яс тул хатынлар байга барганлары, балалары болганлары, уьйлерин юргистип, явларга яман соьзлер айтпага эш бир амаллары болмаганы колай деп, маслагат беремен+.

15Олардынъ бир кесеги тувра йолдан шыгып, ибилиске иердилер.

16Ямагатка косым авырлык болмасын деп, иманлы хатыннынъ ювыклары арасында тул хатынлар бар болсалар, оларга ярдам этсин. Ол заман ямагат кардаш-кавымы болмаган тул хатынларга ярдам этер.

17Ямагатларын яхшы юргистуьвши тамадалар, боьтен де Алла соьзин эситтируьв эм окытув ман каьрлегенлер, эки кабат мактавга тийисли деп, саналсынлар+.

18Кие Язувларда: «Аслык бастырган оьгиздинъ авызын яппа» эм «Ким ислесе, сол алган савгасына тийисли», – деп айтылган+.

19Ямагат тамадасы шуьшленгенде, эки яде уьш шаат болмаса, кабыл этпе+.

20Баскалар да корксын деп, куьнага киретаганлардынъ янъылысларын баьрисининъ алдында ашыклап айт+.

21Алладынъ, Иса Масихтинъ эм сайланган маьлеклердинъ алдында бек тилеймен: бир яктыкы болмай, биревге де айырым сый бермей, бу буйырыкларымды толтыр.

22Биревге де колларынъды салып, (оны Раббийдинъ куллыгына киргистпеге) асыкпа, баскалардынъ куьналарына косылма, оьзинъди таза тут+.

23Тек сув ишип калмай, асказанынъ эм йыйы-йыйы авырувларды эмлер уьшин бираз да шагыр ише тур+.

24Бирер аьдемлердинъ куьналары сол кадер ашык, заманлары келгенине де карамай, оькимге ушырарлар. Баскалардынъ куьналары сонъында белгили боладылар.

25Соьйтип, ийги ислердинъ де бир кесеклери ашык, ашык болмаган ислер де ясырылып калмаслар.

6

6^1Алладынъ аты эм Онынъ уьйретуьви яманланмасын деп, куллар иелерин толысынша оьрметке тийисли деп санасынлар+.

2Иман эткен иелердинъ куллары оларга мисетсинмей карамасынлар, неге десе олар – кардашлар. Керисинше, оннан да бек куллык этпеге кереклер, неге десе бу ийги кызметтен пайдаланганлар – суьйген (иман) кардашлары. Аьдемлерди сол затларга уьйретпеге эм насихатламага керексинъ+.

Алладынъ йолы

3Ким ялган уьйретуьвлер яйса эм де Раббийибиз Иса Масихтинъ дурыс соьзлери мен эм Алладынъ йолына негизленген уьйретуьви мен унаспаса,+

4-5сол – оьктемли эм билимсиз, онынъ тек эриспеге, бос соьз даваларын юргистпеге аваслыгы болар. Бу затлар зарланувга, куьндесликке, яманлавга, ашы шекленуьвлерге, акыйкатты йойган бузык акыллы аьдемлердинъ дайымлык келиспевликлерине йол ашады. Олар Алладынъ йолын, тек байлык табувдынъ амалы деп санайдылар++.

6Канагат этип Алладынъ йолында барув – уьйкен байлык табув+.

7Биз бу дуныяга оьзимиз бен бирге эш бир зат та аькелмегенмиз, эм оьзимиз бен бирге сосы дуныядан да бир зат та аькеталмаякпыз.

8Эгер дейим киймеге кийимимиз эм емеге азыгымыз болса, булар ман канагат болармыз+.

9Байымага суьйгенлер азгырувга, капканга туьседилер, аьдемлерди баьлеге эм йойылувга аькетатаган коьп маьнесиз эм зарарлы талаплардынъ курманы боладылар+.

10Баьри яманлыклардынъ тамыры – акша суьюв. Акшага ымтылган коьп аьдемлер иманыннан тайганлар эм оьзлерине коьп кыйынлыклар аькелгенлер+.

Паулдан Тимотейге насихат

11Ама сен, (Тимотей,) Алла аьдеми болганнан себеп, булардан эрек кашпага керексинъ. Туврашылыкка, Алладынъ йолына, иманга, суьйимге, шыдамлыкка, юваслыкка ымтыл+.

12Иман уьшин яхшы куьрес, оьмирлик яшавды каты тут. Сен ол яшавга Алла ман шакырылдынъ эм асыл иманынъды коьплеген шаатлардынъ алдында бегиттинъ+.

13Баьри затка да яшав берген Алладынъ эм Понтий Пилат алдында асыл иманы акында шаатлаган Иса Масихтинъ сыйы ман сага оьсиетлеймен:+

14Раббийимиз Иса Масихтинъ келуьвине дейим сен алган буйырыкты минсиз эм айыпсыз толтыр.

15Онынъ келуьвин муьбарек эм сынъар куьдирет Иеси, патшалардынъ Патшасы, бийлердинъ Бийи заманында ашаяк+.

16Ол – оьлимсизликтинъ сынъар Иеси, янына барып болмас ярыкта яшаган, аьдемлерден эш бирев де коьрмеген эм коьрип те болмаган Алла. Данък эм куьдирет дайым да Оныкы болсын! Амин.

17Бу яшавда байларга, коькирексинмесинлер эм тез йойтылатаган байлыкларына сенмесинлер деп, айт. Оннан эсе, бизге завык уьшин аьр не затты да мол берген Аллага сенсинлер,+

18Ийгилик этип, хайырлы ислер мен байымага, байлыклары ман боьлисип, юмарт болмага буйыр+.

19Соьйтип, олар оьзлерине келеектеги яшав негизи болаяк байлыкты йыйып, оьмирлик яшавга етерлер.

20Тимотей, Алладынъ сага сенип аманатлаганын сакла. Арам, бос соьзлерге, эм аьдемлердинъ янъылып «билим» деп аталатаганынынъ келиссиз ойларыннан тай+.

21Бирерлер, сол «билим» менде деп айтып, иманнан эрек тайдылар. Алладынъ шапагаты сизи мен болсын+.

* 2:15 Бала: Масих Иса (кара: Галатияшылар 4:4).

* 3:8 (Иман ямагатынынъ) ярдамшылары: дьяконлар.

+ 1:1 Колосшылар 1:27

+ 1:2 Ислер 16:1, Пилипшилер 2:22, 2 Тимотей 1:2, 2 Яхъя 1:3

+ 1:4 1 Тимотей 4:7, 2 Тимотей 4:4, Тит 1:14, Тит 3:9

+ 1:5 Рим. 12:9, 2 Тимотей 2:22
+ 1:6 1 Тимотей 6:21, Тит 1:10
+ 1:8 Рим. 7:16
+ 1:9 Гал. 5:23
+ 1:11 Тит 1:3
+ 1:12 Ислер 9:22, Пилипшилер 4:13
+ 1:13 Ислер 8:3, Ислер 3:17
+ 1:14 Рим. 5:20

+ 1:15 1 Тимотей 3:1, 1 Тимотей 4:9, 2 Тимотей 2:11, Тит 3:8, Мат. 9:13, Мк. 2:17

+ 1:18 1 Тимотей 4:14, 2Кор. 10:4, 2 Тимотей 2:2-4

+ 1:20 2 Тимотей 2:17, 2 Тимотей 4:14, 1Кор. 5:5

+ 2:3 1 Тимотей 5:4
+ 2:4 2 Петер 3:9, Тит 1:2, Тит 2:11
+ 2:5 Гал. 3:20
+ 2:6 Мат. 20:28, Тит 1:3

+ 2:7 Ислер 9:15, Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, Эфесшилер 3:7-8, 2 Тимотей 1:11, Рим. 9:1, 2Кор. 11:10

+ 2:9 1 Петер 3:3-4
+ 2:11 Тит 2:5
+ 2:12 1Кор. 14:34
+ 2:13 Яр. 2:7, Яр. 2:22
+ 2:14 Яр. 3:6, Яр. 3:13, 2Кор. 11:13
+ 3:1 1 Тимотей 1:15, 2 Тимотей 2:11, Тит 3:8
+ 3:2 Тит 1:6-9

+ 3:3 Тит 3:2, Мат. 6:19, 1 Тимотей 6:9, Ювытлар 13:5

+ 3:7 2 Тимотей 2:26
+ 3:8 Ислер 6:3, 1 Петер 5:2, Тит 1:7
+ 3:11 Тит 2:3

+ 3:16 Яхья 1:14, 1 Яхъя 4:2, 2 Яхъя 1:7, Ювытлар 2:14, Мк. 16:19, Лк. 24:51, Ислер 1:9

+ 4:1 1 Яхъя 2:18, 2 Тимотей 3:1, 1 Яхъя 4:6, Якуп 3:15, 2 Петер 2:1, Ашы. 2:24

+ 4:3 Рим. 14:2, Колосшылар 2:16, Колосшылар 2:21

+ 4:4 Яр. 1:31, Мк. 7:15-16, Ислер 10:15, Тит 1:15

+ 4:5 Яр. 1:25
+ 4:7 1 Тимотей 1:4, 2 Тимотей 2:16
+ 4:9 1 Тимотей 1:15, 2 Тимотей 2:11, Тит 3:8
+ 4:10 Пилипшилер 1:30, Колосшылар 1:29

+ 4:12 Тит 2:15, 1 Петер 5:3, Пилипшилер 3:17, 2 Салоникшилер 3:9, Тит 2:7

+ 4:14 1 Тимотей 1:18, Ислер 6:6, 1 Тимотей 5:22, 2 Тимотей 1:6

+ 5:1 Тит 2:6
+ 5:4 1 Тимотей 2:3
+ 5:6 Ашы. 3:1
+ 5:10 Яхья 13:14, Ислер 9:36
+ 5:13 2 Салоникшилер 3:11
+ 5:14 1Кор. 7:9, Тит 2:8
+ 5:17 Рим. 12:8, 1 Салоникшилер 5:12
+ 5:18 Шер. 25:4, 1Кор. 9:9, Лк. 10:7
+ 5:19 Шер. 19:15

+ 5:20 Шер. 13:11, Гал. 2:14, 2 Тимотей 4:2, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 5:22 Ислер 6:6, 1 Тимотей 4:14, 2 Тимотей 1:6, 2 Петер 3:14, 1 Яхъя 5:18, 2 Яхъя 1:10, 1 Тимотей 5:22

+ 5:23 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Сулейманнынъ таварыхлары 23:20, Сулейманнынъ таварыхлары 31:4, Эфесшилер 5:18

+ 6:1 1 Петер 2:18, Эфесшилер 6:5, Колосшылар 3:22, Тит 2:9

+ 6:2 Пилимон 1:16
+ 6:3 Рим. 16:17
+ 6:4 2 Тимотей 2:14, 2 Тимотей 2:23, Тит 3:9
+ 6:5 2 Петер 2:3, Тит 1:11
+ 6:6 Пилипшилер 4:11
+ 6:8 Сулейманнынъ таварыхлары 30:8

+ 6:9 Сулейманнынъ таварыхлары 15:27, Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, Мат. 6:19, Лк. 12:15, Ювытлар 13:5

+ 6:10 Шыг. 23:8, Шер. 16:19
+ 6:11 Шер. 33:1, 2 Тимотей 3:17
+ 6:12 2 Тимотей 4:7, Юда 1:3
+ 6:13 Лк. 3:1, Лк. 23:1, Ислер 3:13

+ 6:15 Шер. 10:17, Ашы. 17:14, Ашы. 19:16, Шыг. 33:20, Яхья 1:18

+ 6:17 Сулейманнынъ таварыхлары 23:5, Сулейманнынъ таварыхлары 27:24

+ 6:18 Лк. 12:21, Рим. 12:13, Эфесшилер 4:28
+ 6:20 2 Тимотей 1:12, 2 Тимотей 2:16
+ 6:21 1 Тимотей 1:6

2 Тимотей

2 Тимотей

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис соьз

ПАУЛДАН ТИМОТЕЙГЕ ЭКИНШИ ХАТ

Тимотейге язылган экинши хат Паулдынъ баьри язганларынынъ сонъгысы болмага болады.

Паул хатты тагы да, алал ярдамшысына Тимотейге каратып язады. Оьзининъ авыр аьлине карамай, Паул онынъ баьри яшавынынъ бойында дирек болып турган Аллады данъклайды. Паулды оьлим коркыстпайды, ол, оны Масих пен оьмирлик яшав саклайтаганына, ынанымлы. Кенем де ол христиан ямагатлары акында каьр шегеди, неге десе олар да Исага сенимли болганы уьшин кувгынлыкларга туьсуьвди басларыннан кеширмеге керек болаяк. Сонынъ уьшин ол Тимотейди (оны ман бирге баьри христианларды) Масихке ынанувында азапланувлардынъ алдында берк турмага эм Иса Масихтинъ – Куткарувшы эм Раббий экенин эсинде сакламага уьйретеди.

1

11-2Масих Исадынъ элшиси Паулдан суьйикли улым Тимотейге салам! Мен Алладынъ ыхтыяры бойынша Масих Исада болган яшав акындагы ваьдесин насихатламага йиберилгенмен. Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен сага шапагат, рагимлик эм тынышлык болсын!++

Ийги Хабарга туьз кал

3Кеше-куьндиз демей аьр дайым дуваларымда сени эске туьсиргенде, мен де, ата-бабаларымдай, таза намысым ман оьзим кылынган Аллага шуькир этемен+.

4Сенинъ коьзясларынъды эсимде тургыстып, коьнъилимди куваныштан толтырар уьшин сени мен коьриспеге термилемен.

5Акыйкат иманынъды эсиме туьсиремен. Алды ман Лоида аьенъде, сонъ ананъ Эвникеде болган сол иман сенде де бар деп, сенемен+.

6Сол себептен колларымды уьстинъе салув аркалы сага Алладан келген савгадынъ ялынын куьшлендирмеге керегинъди эсинъе туьсиремен+.

7Неге десе Алла бизге коркаклык рухын тувыл, а куьш, суьйим эм оьзин ыслап билуьв рухын берген+.

8Сога коьре Раббийимиз уьшин шаатлык этуьвден эм Онынъ уьшин есирге туьскенимнен уялма, ама Алладынъ куьшине таянып, Ийги Хабар уьшин меним азабымды мени мен бирге боьл+.

9Алла биз эткен ислеримизге коьре болмай, Оьзининъ ниети эм шапагаты ман бизди куткарды эм Ога багысланган яшавга шакырды. Сол шапагат заманлар басланаяктан алдын бизге Масих Иса аркалы берилген эди,+

10а соьле Онынъ келуьви мен ашылды. Куткарувшымыз Масих Иса оьлимнинъ куьшин йок этти, Ийги Хабар аркалы оьлимсиз яшавды ашык коьрсетти,+

11мени сол хабардынъ насихатшысы, элшиси эм окытувшысы этти+.

12Сосындай кыйынлыкларды тоьзгенимнинъ себеби де сол. Тек мен уялмайман! Мен Кимге ынанганымды билемен эм Онынъ мага сенип аманатлаганын кыямет куьнине дейим сакламага куьши болганына ынанаман+.

13Сен меннен эситкен дурыс соьзлерди, акыйкат окувдынъ уьлгиси этип, иманынъ ман эм Масих Исада болган суьюв мен берк тут.

14Алладынъ сага сенип аманатлаган ийги уьйретуьвин бизим ишимизде болган Кие Рухтынъ куьши мен сакла+.

15Сен билгенше, Асия элиндегилердинъ баьриси де меннен тайганлар: Фигел мен Эрмоген олардынъ арасында+.

16Раббий Онесифордынъ уьйдегилерине Оьз рагимлигин берсин. Ол меним коьнъилиме тез-тез рахатлык туьсире эди эм меним тутнакка туьскенимнен уялмайтаган эди+.

17Ол Римге келгенде, мени тапканга дейим, каныгыслы излеген.

18Раббий ога разы болсын! Кыямет куьнинде ол Раббийден рагимлик алсын! Эфесте ол неше бир кере мага ярдам эткенин, сен баьрисиннен де аьруьв билесинъ.

2

Кыйынлыкларга даян

2^1Соьйтип, улым, Масих Исада болган шапагаттан куьшлен.

2Сен коьп санлы шаатлардынъ касында меннен эситкен сол затларынъды баскаларды да уьйретпеге амаллары болаяк сенимли аьдемлерге тапшыр.

3Иса Масихтинъ асыл аскершисиндей болып, мени мен бирге кыйынлыклардан оьзинънинъ уьлисинъди ал+.

4Эш бир аскерши элгезерлигинде яшав-турмысынынъ куьнделик ислерине карыспайды, тек оьзин кызмет кылувга шакырган аскер басшысына ярамага керегин ойлайды.

5Пелван да, эгер куьресте катнасканда тийисли йорыкларды тутпаса, енъуьвшидинъ тажы ман оьрметленмейди+.

6Сондай ок манълай терин тоьгип ислеген эгинши: ол онъыстан оьз уьлисин биринши болып алмага тийисли+.

7Мен айткан соьзлеримнинъ акында ойлан. Раббий сага баьрисин анъламага ярдамласар.

8Иса Масихти эсинъде тургыст. Ол, Даут тукымыннан болып, оьлилерден тирилтилип тургыстылган. Иса Масих акында мен уьйреткен Ийги Хабарда айтылады+.

9Ийги Хабар уьшин мен азапланаман, кыянатшыдай бугавланганман, ама Алладынъ Соьзин шынжыр ман бугавлап болмас!+

10Сол себепли мен Алла сайлап алганлар уьшин, олар Масих Иса аркалы оьмирлик данък пан бирге куткарувга етер деп, баьрисин тоьзимлик пен оьткеремен+.

11Бу соьз сенимли: «Эгер биз Масих пен оьлген болсак, Оны ман бирге де яшармыз+.

12Шыдамлы болсак, бирге патшалык та суьрермиз.

Оннан басымызды алсак, Ол да бизден басын алар+.

13Сенимсиз болсак та, Ол сенимли болып калады:

Масих Оьзи Оьзиннен басын алалмайды!»+

Аллага тийисли куллыкшы

14Сосы затларды иманлылардынъ эсине сал, олардан соьзлер акында эрисуьвлерди токтатар уьшин каныгыслы тиле. Сондай эрисуьвлер тынълавшыларга пайдасыз, тек оларды баьлеге аькетеди+.

15Акыйкат соьзди дурыс уьйретуьвши, эш бир зат уьшин уялмаяк, Раббийдинъ разылыгын алган куллыкшы болганынъды коьрсетпеге мукаят каьрле.

16Арам, бос соьзлерден эрек тай+.

17(Солай айтатаганлар) алласызлыгында тагы да эрекке кетееклер эм олардынъ уьйретуьви, ширик мараздай, яйыла бараяк. Ондайлардынъ ишинде Именей мен Филет те+.

18Олар, акыйкатлык йолдан адасып, оьлилерден тирилуьв энди болып озган деп, бир кесек аьдемлердинъ иманын бузадылар+.

19Ама Алла туьзген иман негизи шайкалмас, неге десе мунадай соьзлер мен беркитилгенлер: «Раббий Оьзиндикилерди биледи» эм «Раббийдикимен деп айтувшы аьр бир аьдем яманлыктан кери тайсын»+.

20Уьйкен уьйде тек алтын эм куьмис савытлар болып калмай, онда агаштан эм де балшыктан этилгенлер де боладылар; бар эм оьрметли, эм де оьрметсиз ислерге керекли савытлар+.

21Сондай ок, ким оьзин оьрметсиз затлардан тазаласа, сол оьрметли, Аллага багысланган, иесине яравлы, аьр бир туьрли яхшы ислерге аьзир савыт болаяк.

22Яслыктынъ (керексиз) ымтылысларыннан каш, Раббийди ак юректен ярдамга шакырувшылар ман бирге туврашылыкка, иманга, суьювге, тынышлыкка ымтыл+.

23Акылсыз эм яхиллик эрисуьвлерден эрек тур, олардынъ урсыс-талас пан кутылатаганын сен билесинъ+.

24Раббий кулына урсысларда карысув – тийиссизлик, ама ога баьриси мен де юмсак болмага, уьйретип билмеге, ашувды юректе тургыстпаска,

25ога карсы шыгатаганларды юваслык пан туьзетпеге керек болады. Белки, Алла оларга тевбеге туьспеге эм акыйкатты танып билмеге амал берер+.

26Соны ман олар эслерин йыярлар эм ибилистинъ, оьз ыхтыярына бойсынтып, есирде тургыстканыннан шыгарлар+.

3

3^1Бил, сонъгы куьнлерде кыйынлыклар туьсееклер:+

2Аьдемлер оьзлерин бек суьювши, байлыкка коьз атувшы, мактаншак, оьктем, яманлавшы, ата-аналарына тынъламайтаган, ийгиликти аклап билмеген, сыйлылыкты корлаган,+

3суьйимди, кешируьвди унамайтаган, тилши, оьзин тыймайтаган, аявсыз, яхшылыкты суьймейтаган,+

4сатлык, ойсыз, уьйкен коькирекли, Алладан эсе, яшав завыкларын артык коьретаган болаяклар.

5Алла йолындагы аьдемдей болып оьзин коьрсетееклер, ама Онынъ йолынынъ куьши йоктай этип яшаяклар. Сондай аьдемлерден эрек тур.

6-7Олардынъ ишинде, алдав ман аьдемлердинъ уьйлерине кирип, куьналарына батып турган, туьрли куьсевлерге оратылган, дайым да уьйренетаган, ама эш бир заман акыйкатты билип болалмаган наьсипсиз хатынларды есирге алганлар бар.

8Яннис пен Ямбрис Муса пайхамбарга карсы шыккандай, бу аьдемлер де акыйкатка карсы шыгадылар. Олар – иманы сынавда шыдаялмайтаган бузык акыллы аьдемлер.

9Тек олар коьп етимисти табаялмаяклар; Яннис пен Ямбристикидей, олардынъ акылсызлыгы да баьрисине соьйтип ашылаяк+.

Тимотейге сонъгы насихат

10Сен, (Тимотей,) меним уьйретуьвиме, яшав аьллериме, мырадыма, иманыма, тоьзимиме, суьювиме, берклигиме,

11кувгынлыкларыма, азапланувларыма, мени мен Антиохияда, Иконияда эм Листрада болган затларга мукаят ызладынъ. Мен кайдай кувгынлыклар кеширдим! Ама Раббий мени баьрисиннен де куткарды+.

12Масих Исадыкы болып, Алладынъ йолында барганлардынъ баьриси де кувгынлыкларды кеширееклер+.

13Ама кара ниетли эм алдавшы аьдемлер барганнан барган сайын тереннен терен алдавларына оьзлери де коьмилип, баскаларды да алдаяклар+.

14Тек сен уьйренген эм ынанган затларынъа алал бол, неге десе сени ким уьйреткенин билесинъ.

15Сен кишкейинънен алып Кие Язувларды билесинъ; олар Иса Масихке иман этуьвинъ мен сени акыллы этип, куткарылувга еткереди+.

16Алладынъ аьдеми акылбалык эм аьр бир яхшы иске аьзир болсын деп, баьри Кие Язувларды Алла рухландырган+.

17Олар уьйретуьвде, айыплавда, янъылыслар туьзетуьвде, туврашыл болмага тербиялавда пайдалы+.

4

4^1Алладынъ эм тирилер мен оьлилерге оьким береек Масих Исадынъ алдында Онынъ келуьви эм патшалыгы уьшин сага буйыраман:+

2Алладынъ Соьзин яй! Сол затты кайсы заман да этпеге аьзир бол. Аьр яктан да шыдамлылык пан уьйретип ынандыр, янъылысларды туьзет, коьнъиллерин коьтер+.

3Сондай заман келеек: аьдемлер дурыс уьйретуьвди тынъламага да унамаяклар. Куьсевлерине бойсынып, эситпеге суьйген затларын соьйлеген туьрли окытувшыларды шакырып, оларга тынълаяклар.

4Акыйкатлыктан тайып, бос таварыхларга кулак саладылар.

5Тек сен аьр исте сак бол, кыйынлыкларга даян, Ийги Хабарды яюв исин кайратлы юргист, кызметинъди белсинли толтыр+.

6Меним каным, курман шалатаган ерге тоьгилген шагырдай, тезден тоьгилеек, мага бу дуныядан кешпеге заман етти+.

7Мен яхшы куьрестим, йолымды тамамладым, иманымды сакладым+.

8Энди мага енъуьвшидинъ тажы – (Алладынъ алдында) акланув – аьзирленген. Аьдил Оькимши болган Раббий Оьзи белгилеген куьнинде сол тажды мага эм тек мага тувыл, а Онынъ келуьвин талпынып саклаган баьрисине де береек+.

Тилеклер эм саламлар

9Мага тез арадан келмеге каьрле.

10Неге десе Димас, сосы дуныядынъ ийгиликлерин суьйип, Салоникке кетти, Крескент – Галатияга, Тит де Далматияга кеттилер+.

11Мени мен тек Лука калды. Келсенъ, оьзинъ мен бирге Маркты да ала кел, ол мага куллыгымда коьп затка ярдам этеди+.

12Тихикти Эфеске йибердим+.

13Мага келеятырып, тилеймен, Троадада Карптынъ касында калдырган йылы абамды (кийимимди) эм китапларымды, боьтен де, териге язылган китапларымды аькел+.

14Бакыршы Искендер мага коьп яманлык этти. Раббий Оьзи ога эткен яманлыгы уьшин тийислисин береек+.

15Сен де оннан сак бол, неге десе ол бизим соьзимизге куьшли яв.

16Мага биринши кере оьзимди акламага амал шыкканда, бирев де мага ярдамга келмеди, баьриси де мени таслады. Бу зат уьшин олар шуьшлерине йолыктырылмасынлар!

17Ама Раббий янымда болды, мен амалтын хабары толысынша билдирилсин эм оны баьри баска миллетлилер эситсин деп, мага куьш берди. Соны ман арсланнынъ авызыннан куткарылдым.

18Муннан арбатын да Раббий мени баьри яманлыклардан коршалаяк эм Коьктеги Патшалыгына сав-саламат алып келеек. Дайым да Ога данък болсын! Амин.

19Прискилла ман Акилага саламлар бер, солай ок Онесифордынъ аьелине де+.

20Эраст Коринтте калды, Трофимди мен Милитте маразлы калдырдым+.

21Мунда кыс болмай келмеге каьрле. Сага Эввул, Пуд, Лин, Клавдия эм баьри кардашлар салам йибередилер.

22Раббий сенинъ рухынъ ман (дайым) болсын. Алладынъ шапагаты баьринъиз бен болсын!

+ 1:1 Тит 1:2, Ювытлар 9:15

+ 1:2 Ислер 16:1, Пилипшилер 2:22, 1 Тимотей 1:2, 2 Яхъя 1:3

+ 1:3 1 Салоникшилер 3:10, Ислер 23:1, 2Кор. 1:12, Рим. 1:8, Пилимон 1:4

+ 1:5 Ислер 16:1

+ 1:6 Ислер 6:6, 1 Тимотей 4:14, 1 Тимотей 5:22

+ 1:7 Рим. 8:15

+ 1:8 Мк. 8:38, Рим. 1:16, 2 Тимотей 2:3, 2 Тимотей 4:5

+ 1:9 Рим. 3:27, Эфесшилер 2:4, Эфесшилер 2:8, Тит 3:5

+ 1:10 1Кор. 15:54-55, Рим. 16:24

+ 1:11 1 Тимотей 2:7

+ 1:12 2 Тимотей 2:9, Мк. 8:38, Рим. 1:16, 1 Тимотей 6:20

+ 1:14 Рим. 8:9

+ 1:15 Ислер 19:10

+ 1:16 2 Тимотей 4:19, Ислер 21:33, Ислер 28:20, Мат. 25:36

+ 2:3 1 Тимотей 1:18, 2 Тимотей 1:8, 2 Тимотей 4:5

+ 2:5 1Кор. 9:25
+ 2:6 1Кор. 9:10
+ 2:8 1Кор. 15:20, Мат. 1:1
+ 2:9 Эфесшилер 3:1, Пилипшилер 1:7

+ 2:10 1 Петер 5:10, Эфесшилер 3:13, 2Кор. 1:6

+ 2:11 1 Тимотей 1:15, Тит 3:8, Рим. 6:8, Ашы. 20:4

+ 2:12 Мат. 10:33
+ 2:13 Рим. 3:3, Сан. 23:19
+ 2:14 1 Тимотей 6:4, Тит 3:9
+ 2:16 1 Тимотей 4:7, 1 Тимотей 6:20, Тит 3:9
+ 2:17 1 Тимотей 1:20
+ 2:18 1Кор. 15:12
+ 2:19 Сан. 16:5, Сан. 16:26
+ 2:20 Рим. 9:21
+ 2:22 Мат. 5:9, Рим. 14:19, 1 Тимотей 1:5
+ 2:23 1 Тимотей 6:4
+ 2:25 Гал. 6:1, Ислер 8:22
+ 2:26 1 Тимотей 3:7
+ 3:1 1 Яхъя 2:18, 1 Тимотей 4:1
+ 3:2 Лк. 16:14, 1 Тимотей 6:10
+ 3:3 Рим. 1:28-31
+ 3:9 Шыг. 7:12, Шыг. 8:18, Шыг. 9:11
+ 3:11 Ислер 13:50, Ислер 14:5, Ислер 14:19,

+ 3:12 Яхья 15:20, Ислер 14:22, 1 Салоникшилер 3:3

+ 3:13 Ашы. 22:11
+ 3:15 Ислер 16:1
+ 3:16 2 Петер 1:20-21
+ 3:17 Шер. 33:1, 1 Тимотей 6:11

+ 4:1 Яхья 5:22, Ислер 10:42, Ислер 17:31, 1 Петер 4:5

+ 4:2 1 Тимотей 5:20, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 4:5 Мк. 13:33-34, 1 Петер 1:13, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6, 2 Тимотей 1:8, 2 Тимотей 2:3

+ 4:6 Ислер 21:13, Пилипшилер 2:17, 2 Петер 1:14, Пилипшилер 1:23

+ 4:7 1 Тимотей 6:12, Юда 1:3, Ислер 20:24

+ 4:8 Якуп 1:12

+ 4:10 Колосшылар 4:14, Пилимон 1:24, Мк. 4:19, 2Кор. 2:13, Гал. 2:1, Колосшылар 4:14, Пилимон 1:24

+ 4:11 Ислер 12:12, Ислер 15:37-38, Колосшылар 4:10

+ 4:12 Ислер 20:4, Тит 3:12

+ 4:13 Ислер 16:8

+ 4:14 1 Тимотей 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 24:12

+ 4:19 Ислер 18:2, Рим. 16:3, 1Кор. 16:19, 2 Тимотей 1:16

+ 4:20 Ислер 20:4, Ислер 21:29

Тит

Тит

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

Кирис соьз

ПАУЛДАН ТИТКЕ ХАТ

Сосы хат, белки, Тимотейге язылган биринши хаттай болып, Паул ман оны Урымда тутнактан босатканлары сонъ язылган.

Тит Паулдынъ ювык ярдамшысы болган. Ол Коринтте Паул ман христиан ямагатынынъ ярасувында маьнели орынды туткан. Паул Титты Крит аралында янъы христиан ямагатынынъ басшысы этип калдырган эди. Хаттынъ уьш темасы бар: 1) христиан ямагатынынъ басшысы кайдай болмага тийисли; 2) ямагатта туьрли куьп аьдемлер (эсейген эм яс аьдемлер, эрлер эм хатын-кызлар, куллар) оьзлерин калай юргистпеге тийислилер; 3) Иса Масих акында акыйкат окувдынъ негизи.

1

1^1Алладынъ кулы эм Иса Масихтинъ элшисиннен Паулдан Титке – бир иманда акыйкат улыма салам!+

2-4Мен Алла сайлап алганлардынъ иманын эм Алладынъ йолында барып акыйкатлыкты анълавын оьстирмеге йиберилгенмен. Элшилигим оьмирлик яшавга уьмит этуьвге негизленген. Этпеге айтканын туьрлендирмей туратаган Алла, дуныя туьзилгениннен де алдын бу яшавды ваьде эткен эди. Куткарувшымыз Алла оьз буйырыгы ман мага тапшырган уваз аркалы Оьзи белгилеген заманында Соьзин ашыклады. Атамыз Алладан эм Куткарувшымыз Иса Масихтен сага шапагат эм тынышлык болсын!++

Титтинъ Крит аралында этеек иси

5Баьри шешилмей калган ислерди сонъына еткер эм, мен сага буйыргандай, аьр бир шахарда иман ямагатларына тамадаларды айырып сал деп, сени Критте калдырганман+.

6Сайланган тамада кемшиликсиз яшайтаган, бир кере уьйленген аьдем болмага тийисли. Онынъ балалары кылыксызлыкта эм тынълавсызлыкта шуьшленмеген иманлы болмага керек+.

7Неге десе ямагаттынъ етекшиси, Алла уьйининъ ис юргистуьвшиси болганыннан себеп, кемшиликсиз яшамага тийисли. Ийнат, ашувшан, ишкиши, тоьбелескиш, непсукар болмаска керек+.

8Керисинше, конакшыл, яхшылыкты суьювши, туьз акыллы, аьдил, сыйлы, оьзин ыслап билуьвши,

9баскаларды дурыс уьйретуьв мен насихатламага эм сол уьйретуьвге карсылык эткенлерди туьсиндирмеге куьши болар уьшин, оьзи уьйренген уьйретуьвге келисли, ынанымлы соьзди каты тутып билсин.

10Неге десе бойсынмайтаганлар, бос соьзлилер эм алдавшылар боьтен де ювыт ынанувшылардынъ ишинде коьп+.

11Сондайлардынъ авызларын яппага керек: непсукарлыктан кайбир аьеллерде, тийисли болмаганды уьйретип, баьрисин бузадылар+.

12Олардынъ халкыннан, оьзлерининъ пайхамбарларыннан бирев: «Критшилер аьр дайымда да ялган соьзлилер, ашувлы айванлар, эриншек суганаклар», – деген.

13Ол шаатлав дурыс. Сол себепли, иманында берк болдырар уьшин оларды аявсыз шуьшле+.

14Ювытлардынъ бос таварыхларына эм акыйкатлыктан кери кагатаган аьдемлердинъ буйырыкларына эс этпесинлер+.

15Таза яшавшыларга баьриси де таза, ама кир эм имансыз аьдемлерге эш бир зат та таза тувыл, неге десе олардынъ анъламлары да, намысы да кирленген+.

16Олар Аллады билемиз дейдилер, ама эткен ислери мен Оннан кери таятаганларын коьрсетедилер: шийкендиргиш, бойсынмайтаган эм эш бир ийги иске яравсызлар+.

2

Акыйкат уьйретуьвге тийисли яшав

2^1Ама сен дурыс уьйретуьвге келисли болганды анълат:

2Карт кисилер айык, тебентели, туьз акыллы, иманында, суьювинде, тоьзимлигинде берк болсынлар.

3Карт кыскаяклылар болсалар Аллады оьрметлейтаганларга тийисли болганын кийсинлер; соьз юргистуьвши болмасынлар, ишкишиликке карыспасынлар, ийгиликке уьйретсинлер+.

4Алла соьзи яманланмас уьшин, яс хатынларга эсли болып, эрлерин яратувды, балаларын суьювди,

5туьз акыллы, танъ, уьйине яныплы, хайырлы эм оьз эрлерине бойсынувшы болувды коьрсетсинлер+.

6Яс кисилерге де солай ок аьр исте туьз акыллы болувды насихатла+.

7Оьзинъ де, ийгиликлер этип, оларга уьлги бол. Окытувшылыгынъда аьдилликти эм тебентеликти коьрсет+.

8Карсы турганлар бизге бир яман соьз де айталмастай, уялткандай этип, бирев де шуьшлеп болмастай, дурыс соьзлер соьйле+.

9Куллар да, аьр исинде иелерине бойсынувшы болсынлар, олардынъ коьнъиллерине етпеге шалыссынлар. Терисиннен явапламай,+

10урламай, буьтинлей сенимли аьдемлер болганларын коьрсетсинлер деп, уьйрет. Солай этселер, Куткарувшымыз Алладынъ окувы аьр ягыннан калай аьлемет экенин коьрсетерлер.

11Неге десе куткарувды беруьвши Алла шапагаты баьри аьдемлерге де ашылды+.

12Бу шапагат бизди, алласызлыктан эм дуныядынъ (айыплы) куьсевлериннен кери таювга, оьзимизди ыслап билуьвге эм бу оьмирде ойлы-эсли, туврашыл эм Алладынъ йолына келисли яшавга уьйретеди+.

13Сол вакытта, муьбарек уьмитимиздинъ толувын, уллы Алла эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ данък ишинде келуьвин саклаймыз+.

14Масих, бизди аьр туьрли куьнадан куткарып эм тазалап, Оьзине байыр, яхшылык этип шалыскан халк кеплестирер уьшин, Оьзин курман этти+.

15Булардынъ баьрисин каныгыслы билдир, тынълаганларды анъламага шакыр, насихатлап, тувра йолга сал. Сага эш бирев де мисетсинмей карамасын+.

3

Тувра болганды этуьв

3^1Басшыларга, аькимлерге бойсынмага эм тынъламага, аьр дайым да ийги ислерди толтырмага аьзир болып турмага керегин иманлылардынъ эслерине туьсирип тур+.

2Биревди де яманламасынлар, татым болсынлар, яныплы айкассынлар, аьр заман баьри аьдемлерге ювас аьрекетленсинлер+.

3Неге десе бир заманларда биз де анъламсыз, тынълавсыз, алданган, туьрли (айыплы) куьсевлерге эм завыкларга кул болып, яман ниет пен куьншиликтинъ ишинде яшадык. Аьдемлер бизден шийкенетаган эдилер, биз де бир биримизди коьрип болмайтаган эдик+.

4Куткарувшымыз Алла танълыгын эм аьдемлерге болган суьйимин ашык коьрсеткен заманда,

5-6бизди, эткен ийгиликлеримиз уьшин болмай, Оьзининъ рагимлиги мен янъыдан тувып тазаланувымыз бан эм Куткарувшымыз Иса Масих аркалы уьстимизге мол тоьгилген Кие Рухтынъ янъыртувы ман куткарды++.

7Энди биз, Онынъ шапагаты ман акланып, уьмитимиз беркип, оьмирлик яшавдынъ асабалары болдык+.

8Сосы соьзлер сенимли. Аллага иман эткенлерге, оьзлерин ийги ислерге багысламага эс берсинлер деп, сосы затлардынъ акында, бегитип, айтканынъды суьемен. Бу затлар аьдемлерге ийги эм пайдалы болар+.

9Тек керексиз соьз эрисуьвлерден, тукым тарихлериннен эм Таурат акында даваласувлардан, урсыслардан саклан, неге десе олар пайдасыз эм маьнесиз+.

10Боьлинуьвди излегенге бир-неше кере айтып кара, оннан сонъ ога заманынъды йиберме+.

11Бу аьдем туьз йолыннан адасып, куьналы болып, оьзи оьзине оьким шыгарганын бил.

12Мен сага Артемасты яде Тихикти йибергенлей ок, асыгып Никополга касыма кел, неге десе сонда кысламага токтастым+.

13Законшы Зенас пан Аполлоска ярдам эт деп, тилеймен, олардынъ элгезерлигинде йол кереклерин толысынша аьзирле+.

14Бизикилер, яшавлары пайдасыз болмасын деп, оьзлерин ийгиликлер этпеге багысласынлар. Соьйтип, олар баскалардынъ керек затларын канагатлап билерлер+.

15Мени мен бирге болганлардынъ баьриси де сага салам йибередилер. Бизди суьйгенлердинъ баьрисине де салам айт. Алладынъ шапагаты баьринъиз бен бирге болсын!

+ 1:1 Мк. 13:20, Лк. 18:7, Рим. 8:33, Колосшылар 3:12, 1 Тимотей 2:4, Лк. 1:69-70, Рим. 1:2, Сан. 23:19,

+ 1:3 1 Тимотей 2:6, 1 Тимотей 6:15, 1 Тимотей 1:11

+ 1:4 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2
+ 1:5 Ислер 14:23
+ 1:6 1 Тимотей 3:2-4
+ 1:7 1 Петер 5:2, 1 Тимотей 3:8
+ 1:10 1 Тимотей 1:6, Ислер 11:2, Гал. 2:12
+ 1:11 2 Петер 2:3, 1 Тимотей 6:5

+ 1:13 1 Тимотей 5:20, 2 Тимотей 4:2, Тит 2:15

+ 1:14 1 Тимотей 1:4

+ 1:15 Мк. 7:15-16, Ислер 10:15, Рим. 14:20, 1 Тимотей 4:3-4

+ 1:16 1 Яхъя 2:4

+ 2:3 1 Тимотей 3:11

+ 2:5 Яр. 3:16, 1 Петер 3:1-2, Эфесшилер 5:22, 1 Тимотей 2:11

+ 2:6 1 Тимотей 5:1

+ 2:7 1 Петер 5:3, Пилипшилер 3:17, 2 Салоникшилер 3:9, 1 Тимотей 4:12

+ 2:8 1 Тимотей 5:14

+ 2:9 1 Петер 2:18, Эфесшилер 6:5, Колосшылар 3:22, 1 Тимотей 6:1

+ 2:11 1 Тимотей 2:4
+ 2:12 1 Петер 4:2
+ 2:13 2 Петер 1:1, Ювытлар 9:28
+ 2:14 Эфесшилер 2:10, Тит 3:8, Мат. 20:28
+ 2:15 Тит 1:13, 1 Тимотей 4:12
+ 3:1 1 Петер 2:13, Рим. 13:1
+ 3:2 1 Тимотей 3:3
+ 3:3 Яхья 8:34, 2 Петер 2:19, Рим. 6:16-20

+ 3:5 Рим. 3:27, Эфесшилер 2:4, Эфесшилер 2:8, 2 Тимотей 1:9, Яхья 13:8, 1Кор. 6:11, Эфесшилер 5:26, Ювытлар 10:22, Яхья 3:3, 1 Петер 1:3, Эфесшилер 2:5

+ 3:6 Ислер 2:33, Ислер 10:45, Рим. 5:5

+ 3:7 Ислер 15:11, Рим. 3:24, Эфесшилер 2:8, Тит 2:11, Рим. 8:17

+ 3:8 1 Тимотей 1:15, 2 Тимотей 2:11, Эфесшилер 2:10, Тит 2:14

+ 3:9 1 Тимотей 1:4, 2 Тимотей 2:14, 2 Тимотей 2:16

+ 3:10 Мат. 18:15-17
+ 3:12 Ислер 20:4, 2 Тимотей 4:12
+ 3:13 Ислер 18:24, 1Кор. 1:12
+ 3:14 2 Петер 1:8

Пилимон

Пилимон

1. Кирис соьз

1. 1

Кирис соьз

ПАУЛДАН ПИЛИМОНГА ХАТ

Бу хат Паул ман, ол Урымда тутнакта турган заманда, язылган эди.

Паул Урымда болганда кашкыншы кул Онесим мен таныскан эди. Паулдан Ийги Хабарды эситип, Онесим Масихке ынанады. Паул Онесимге оьзининъ иеси Пилимонга, язаланувы каты болаягына да карамай, кайтпага керек деп токтасады. Онесимнинъ иеси Пилимон Колос шахардынъ шетинде яшайтаган христиан эди. Паул оны ман таныс болган.

Соны ман, Паул Пилимоннан Онесимди кеширмеге эм оны, баалы кардашындай этип, карамага тилейди. Паул Онесимди Урымга да кайтармага суьетаган эди, ама ол каты буйырмай, икрамлык пан онынъ акында тиледи.

1

1^1Иса Масихке иман эткени уьшин тутнакка туьскен Паулдан эм (иман) кардашым Тимотейден бизи мен бирге куллык эткен суьйикли Пилимонга,+

2(иман) карындасымыз Аппияга, (Ийги Хабар уьшин) мендей болып, каты куьресетаган Архипке эм уьйинъе йыйылатаган иман ямагатына салам!+

3Сизге Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын!

Шуькир эм дува

4Пилимон, мен аьр заман дуваларымда Аллама, сени эсиме туьсирип, шуькир этемен+.

5Раббий Исага иман эткенинъ эм имандасларынънынъ баьрисин суьйгенинъ акында мага хабар етеди.

6Биз Иса Масих уьшин этеек баьри ийгиликлерди сен анълаган заманда, иманынъды баскалар ман пайласувынъ етимисли болсын деп, дува этемен+.

7Кардашым, суьювинъ мени бек кувандырды эм юбантты, неге десе Аллага багысланганлар сен аркалы коьнъиллендилер.

Паулдынъ тилеги

8Мен Масихке байыр болганым уьшин сага, кереклисин эт деп, уьйкен сеним мен буйырмага болаяк болсам да,+

9суьйимимизге таянып, тилек саламан. Мен, Паул, Масих Исадынъ элшисимен, а энди Онынъ уьшин тутнактаман.

10Солай болса да сеннен, улым Онесимге[*] рагимли бол деп, тилеймен. Мен тутнакта онынъ атасы болдым+.

11Оннан сен аьлиге дейим бир пайда да коьрмединъ, ама энди ол уьшини мен сага да, мага да пайдалы болды.

12Онесимди сага кайтараман. Ол мага бек баалы болды.

13Ийги Хабар уьшин тутнакка туьскен заманымда, Онесим сенинъ орнынъа мага ярдам этер деп, оны янымда калдырмага бек суьйдим.

14Ама мен сеннен ызынсыз ондай затты этпеге унамадым. Солай болганда, этеек ийги исинъ зор ман болмай, разылыгынъ ман тувсын.

15Билким, Онесимнинъ сеннен бир кесек заманды айырылып турганы, сонъында сага оьмирликке кайтаягы уьшин болды.

16Энди ол сенинъ кулынъдай болмай, а кулынънан артык, баалы кардашынъдай болып кайтаятыр. Айырым да ол мага баалы, ама сага, кулдай да, Раббийдинъ аьдеминдей де, оннан да бек баалы болар+.

17Сол себептен, мени тенъинъ деп санайтаган болсанъ, мени кабыл эткендей, оны да этерсинъ.

18Эгер ол сеннен бир зат урлаган яде борышлы болса, онынъ борышын меники деп сана.

19Мен, Паул, оьз колым ман язаман: мен тоьлермен. Сага, сен оьзинъ уьшин де мага борышлы болганынъды, айтпайман+.

20Аьше, кардашым, Раббийдинъ йолында сенинъ хайыр эткенинъди коьрейим, соны ман Масих аркалы коьнъилимди рахат этерсинъ.

21Мага тынълаягынъа сенип, сага язаман. Билемен, сен меним тилегенимнен де коьбирек этерсинъ.

22Тагы да бир зат: мага бир боьлмеди аьзирлерсинъ. Мен, сизинъ эткен дуваларынъыз аркалы тезден босатылып сизди йоклаякпан деп, уьмитленемен.

Сонъгы саламлар

23Мени мен бирге Иса Масих уьшин тутнакта туратаган Эпафрас,+

24эм ис кардашларым Марк, Аристарх, Димас эм Лука сага салам йибередилер+.

25Раббий Иса Масихтинъ шапагаты рухынъыз бан бирге болсын. Амин.

* 1:10. Онесим аты грекше «пайдалы» деген маьнеде юреди.

+ 1:1 Эфесшилер 3:1, Пилипшилер 1:7, Ислер 16:1

+ 1:2 Колосшылар 4:17
+ 1:4 Рим. 1:8-9
+ 1:6 Пилипшилер 1:9, Колосшылар 1:9
+ 1:8 1 Салоникшилер 2:6-7
+ 1:10 1Кор. 4:15, Колосшылар 4:9
+ 1:16 Мат. 23:8, 1Кор. 7:22, Колосшылар 4:9

+ 1:19 1Кор. 16:21, Гал. 6:11, Колосшылар 4:18, 2 Салоникшилер 3:17

+ 1:23 Колосшылар 1:7, Колосшылар 4:12

+ 1:24 Ислер 27:2, Колосшылар 4:10, Колосшылар 4:14, 2 Тимотей 4:10

Ювытлар

Ювытлар

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Кирис соьз

ИМАНЛЫ ЮВЫТЛАРГА ХАТ

Эрте заманлардан алып христиан аьлимлери арасында бу хаттынъ авторы ким болганы акында бир бири мен келисуьвлик таппанганлар, неге десе автор оьзининъ атын айтпаган. Бир кесеклери, хаттынъ авторы элши Паул деп, санайдылар. Болган уьшин хаттынъ язылув стили эм айырым белгилери Паулдынъ баска хатларына бек те усамайды. Баска тергевшилер авторы Паулдынъ куллыкшыларынынъ бири – Барнаба, яде Аполлос, яде тагы да ким болса да бирев деп, ойланадылар. Бурын христиан динининъ бир окытувшысы айткандай, «Ямагат: мен оны язганман деп, айтпага болаяк эди».

Хаттынъ аты эм туьзилисининъ негизи билдируьвине коьре, хат ювыт христианлары уьшин язылган. Олардынъ конкретли ямагаты кайда болганы белгисиз – Урымда, Ерусалимде, Александрияда яде баска шахарда. Хат янъы оьмирдинъ 60–70-нши йыллардынъ арасында язылмага болаяк.

Автордынъ бас мырады – христиан динининъ ювыт дининнен артыклыгын коьрсетуьв. Соны ман ол оьзи язатаган аьдемлерининъ Масихке сенимли экенин беркитеек болады эм олардынъ ювыт динине сыналув заманда кайтатаганын токтатпага шалысады. Аьвелги заманларда пайхамбарлар эм маьлеклер Алладынъ хабарын аьдемлерге билдиретаган болганлар. Соьле болса Иса Масихтинъ – Алладынъ Улы, Кие Куллыкшысы эм оны ман биргесине туьз Курманлыктынъ – заманы келген. Масихтинъ Оьзин курманлыкка аькелуьви ынанганларды оьмирликке куьнадан тазалады.

Масихке келуьв Ога ынанганы ман болады. Эски Антласувда аьдемлердинъ коьплери, оьз уьмитининъ толтырылувын коьрмеселер де, Аллага ынанганларындай, соьйтип те христианлар оьзлерининъ дини уьшин кыйналган заманда да Масихке ынанмага тийислилер.

1

Алла Улы баьрисиннен де уллы

1^1Алла эрте заманларда пайхамбарлар аркалы коьп кере эм коьп туьрли кеплерде ата-бабаларымызга соьзин билдиретаган эди.

2Бу сонъгы куьнлерде де Ол Оьз Улы аркалы бизге соьзин билдирди. Улын баьри заттынъ асабасы этип салды, дуныяларды да Улы аркалы яратты+.

3Улы, Онынъ данъкынынъ яркыравы эм келбетининъ толы коьриниси болып, баьри затты Оьзининъ куьшли соьзи мен тутады. Оьзи инсанды куьналарыннан тазалап, уллы Алладынъ бийик тагынынъ онъ янына олтырды+.

4Улы кайгадер маьлеклердикиннен йогары мактавлы атка ие болган болса, сол кадер маьлеклерден уллы болды+.

5Неге десе Алла маьлеклердинъ кайсысына эм кашан: «Сен Меним Улымсынъ, буьгуьн Мен Сени тувдырдым», тагы да: «Мен Ога Ата эм Ол Мага Ул болаяк», – деген+?

6Соьйтип те дуныяга Оьзининъ тувнъгыш Улын йибергенде: «Ога Алладынъ баьри маьлеклери сежде кылсынлар»,

7а маьлеклер акында: «Маьлеклеримди еллерге, кызметшилеримди ялынлы отка айландыраман», – деп айтады.

8Ама Улы акында булай айткан: «Сенинъ тагынъ, Алла, оьмир оьмирлерге тураяк; патшалыгынънынь аса-таягы[*] дурыслыгынъды коьрсетеек.

9Сен туврашылыкты суьйдинъ, йорыксызлыкты коьрип болмадынъ. Сол себептен Сага Алла, Сенинъ Алланъ, зейтун майды ягып, сайлап, досларынъа бергениннен коьбирек куванышты савгалады».

10Тагы да: «Бас деп Сен, Раббий, ердинъ негизин курдынъ, коьклер де Сенинъ колынънынъ иси.

11Ер эм коьклер йок болып кетееклер, а Сен турганынъша тураяксынъ. Олардынъ баьриси де, кийимдей, тозаяк.

12Сен, ямышынъды буьклеп салгандай, оларды да буьклеексинъ, баьриси де кийимдей туьрленеек. Тек Сен эш бир заманда да туьрленмеексинъ, Сенинъ оьмиринънинъ де сонъы курымай турар», – деп айтылады.

13Алла эш бир заманда маьлеклердинъ бирине де: «Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ янымда олтыр», – деп айтпаган+.

14Маьлеклердинъ баьриси де (Раббийдинъ) кызметин толтыратаган рухлар тувылма? Олар куткарылувды асабага алаякларга куллык этпеге йиберилгенлер+.

2

Эситкенимизге сак болмага керекпиз

2^1Сол себепли биз туьз йолдан таймас уьшин, айлак та бек эс берип, эситкенимизге сак болмага керекпиз.

2Неге десе, маьлеклер аркалы билдирилген соьздинъ (Таураттынъ) дурыс экени коьрсетилген, аьр бир туьрли кыянатлык эм тынълавсызлык тийисли язага еткерилген.

3Солай болса, биз сондай уллы куткарувга эс бермесек, язадан калай куткарылармыз? Сол куткарылувды алдын Раббий билдирген эди, эситкенлер де бизге оны айтып ынандырдылар.

4Алла оларга косылып, сол куткарылувды аьлемет нышанлар ман, аьжейиплер мен, коьп туьрли куьдиретли ислер мен, Оьз ыхтыяры бойынша Кие Рух пан туьрли савгалар уьлестирип шаатлады+.

5Биз айтатаган алдыда болаяк ер-коькти Алла маьлеклерге бойсындырмаган+.

Масих аьдемлерди куткарар уьшин аьдем болды

6Кие Язувда ким болса да бирев Алладан сораган: «Аьдем не ди Сен ога эс берер уьшин? Аьдем улы да не ди Сен онынъ кайгысын шегер уьшин?

7Сен оны бир кесек заманга дейим маьлеклерден тоьмен этсень де, мактав эм оьрмет тажын басына салдынъ.

8Баьри затты аякларынынъ астына салып, ога бойсындырдынь». Алла ога баьри затты бойсындырды, ога бойсындырылмаган эш бир зат та калмады. А биз болсак энди де баьри заттынъ ога бойсынганын коьрмеймиз+.

9Тек Алладынъ шапагаты ман аьдемлердинъ баьриси уьшин оьлсин деп, кыска заманга дери маьлеклерден тоьмен этилген Исады коьремиз. Ама соньында Ол, оьлимди сынаганы уьшин, басына мактав эм оьрмет тажы салынды+.

10Алла баьри затты да яратты, баьрисининъ болувын саклайды. Соьйтип, Ол коьп улларын мактавга етистирер уьшин, олардынъ куткарылувына йолды аьзирлеген Исады, азапты шектирип, тамамлыкка еткермеге тийисли эди+.

11Неге десе Аллага багысланганлар да, олардынъ Аллага багысланувына амал болган Иса да – баьриси бир Атадан. Сол себептен Иса оларга кардашларым деп айтпага уялмайды:+

12«Сенинъ атынъды кардашларыма билдирермен, Сени ямагат ишинде зикир этип мактарман»,

13Тагы да: «Мен Аллага сенеекпен» эм: «Мине Мен де эм Мага Алла берген балаларым», – деп айтады.

14Иса «балаларым» дегенлер эт пен каннан яратылган себепли, Оьзи де олар ман бирдей инсан болды. Соьйтип, Оьзининъ оьлуьви мен, оьлимнинъ куьшин юргисткен ибилисти карувсыз этти,+

15оьмир бойы оьлимнен коркканлары уьшин кулдай яшаганлардынъ баьрисин босатты.

16Шексиз, Иса маьлеклерге ярдам этпейди, а Ибрагимнинъ тувдыкларына ярдамласады.

17Сонынъ уьшин Исага аьр ягыннан кардашларына усамага керек эди. Соьйтип, Ол Аллага куллык этуьви мен рагимли эм сенимли бас дин куллыкшы болып, халкынынъ куьналарын кеширтуьвши курман болды+.

18Неге десе Иса Оьзи де, сыналып, кыйналганы уьшин, энди сынавларга ушыраганларга ярдам эталады+.

3

Иса Масих пен Муса пайхамбар

3^1Соьйтип, Алла Оьзине байыр этип коькке шакырган кардашларым, биз ашык билдирген иманнынъ Элшиси эм Бас дин куллыкшысы Иса Масихке эс беринъиз.

2Муса пайхамбар Алладынъ буьтин уьйинде сенимли болгандай, Иса да Оны куллыкка салган Аллага сенимли+.

3Иса, тап уьйдинъ оьзиннен эсе де уьйди салувшыга коьбирек сый этилгендей, Мусадан уллырак мактавга тийисли болды.

4Аьр бир уьйдинъ оьз курувшысы бар, ама Алла – баьрисининъ де Курувшысы.

5Муса, айтылаяк соьзлер акында шаатлык этер уьшин, Алладынъ буьтин уьйинде куллыкшы болып сенимли эди+.

6А Масих Алладынъ уьйине аьким Улы болып сенимли. Эгер йигерлигимизди эм мактанган уьмитимизди берк тутсак, сол уьй – бизбиз.

Имансызлыктан оьзинъизди сакланъыз

7Сонынъ уьшин, Кие Рух айткандай: «Буьгуьн Алладынъ авазын эситсенъиз,

8шоьлде Оны сынаган куьнинъизде, (ата-бабаларынъыз) козгалган заманда эткендей, юреклеринъизде ийнатлык тувдырманьыз.

9Аталарынъыз шоьлде мени сынадылар эм тинтип тергедилер. Мен эткен затымнынъ баьрисин кырк йыл коьрип турдылар.

10Сол себепли Мен сосы несилге ашувландым эм айттым: „Олардынъ юреклери дайым адасады, коьрсеткен йолымды билмейдилер“.

11Мен ашувымда ант эткен эдим: „Олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар“».

12Сак болынъыз, кардашлар, эш биревинъизде де, уьшини мен бар болувшы Алладан артка кайтаргандай, яман, имансыз юрек болмасын.

13Тек, (бу Кие Язувдан) «буьгуьн» деген соьз кашан окылса, аьр куьн сайын бир биринъизди коьнъиллендиринъиз: ким болса биревинъиз, куьнага алданып, ийнат болмасын.

14Неге десе биз Масихте не бар болса, соннан уьлислимиз. Ялгыз алдынгы сенимимизди ахырына дери берк сакламага керекпиз.

15Кашаннан бери айтылады: «Буьгуьн Онынъ авазын эситсенъиз, (ата-бабаларынъыз) козгалган заманда эткендей, юреклеринъизде ийнатлык тувдырманъыз».

16Ким Алладынъ авазын эситип козгалган эди? Мусадынъ пайхамбарлыгы ман Мысырдан шыкканлардынъ баьриси тувылма+?

17Алла кырк йылдынъ бойында кимлерге ашувлы турган? Куьна этип илеслери шоьлде ширип калганлар тувылма+?

18Тек тынълавсыз болганларга болмаса, Алла: «Мен береек рахатлыкка киреек тувыллар», – деп, кимлерге ант эткен эди+?

19Соьйтип, коьремиз, олар иманга келмегенлери уьшин сол рахатлыкка киралмадылар.

4

Алладынъ рахатлык акындагы ваьдеси

4^1Сол себептен, Алладынъ береек рахатлыгына киреегимиз акындагы ваьдеси куьшин саклайтаган бу заманда, сак болынъыз, эш биринъиз де сол рахатлыктан уьлиссиз калмасын+.

2Биз де, тап солардай, Ийги Хабарды алганмыз, тек олар эситкен соьзди иманы ман кабыл этпегенлери уьшин сол соьзден пайда алмаганлар.

3А биз, ынанганлар, Алладынъ рахатлыгына киремиз, неге десе Ол айткан: «Мен ашувымда ант эткен эдим: олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар». Онынъ ислери дуныядынъ басында минсизликке еткерилген болсалар да Алла солай айткан эди+.

4А баска бир ерде етинши куьн акында булай айтылады: «Алла, Оьзининъ баьри ислерин токтатып, етинши куьнинде рахатлык тапты»+.

5Тагы да бу ерде: «Олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар», – деп айтылады.

6Соьйтип, кайбиревлерге сол рахатлыкка кирмеге туьседи, тек олардан алдын бу Ийги Хабарды алганлар тынълавсызлыгыннан сол рахатлыкка киралмадылар+.

7Сол себептен, Алла сондай бир коьп заман озганнан сонъ Дауттынъ авызы ман «буьгуьн» деп айтып тагы да бир куьнди белгили этеди. Эртеден айтылгандай: «Буьгуьн Онынъ авазын эситсенъиз, юреклериньизде ийнатлык тувдырманъыз».

8Эгер Ешу[*] оларга рахатлык аькелген болса, Алла оннан сонъ баска куьн акында айтпас эди+.

9Соьйтип Алладынъ халкына, шабат куьниндей[*], рахатлык куьни калады.

10Алла Оьз ислерин токтатып, рахатлык тапкандай, Онынъ рахатлыгына киргенлер де, оьз ислерин токтатып, рахатлык табадылар.

11Солай болып, бизим аьр биримиз де, (бурынгы исраилшилерден) уьлги алып, бойсынмавшы болмас уьшин, сондай рахатлыкка кирмеге белсинли шалыссын.

12Неге десе Алла соьзи яшайды, куьшин яяды эм эки ягы да кайралган кылыштан оьткир: ол ян ман рухты, муьшелер мен мыйларды бир бириннен айыраяктай теренге ислейди; юрегимиздеги ойларга эм ниетлерге де оьким этеди+.

13Яратылган эш бир затты да Алладан ясырып болмайды, баьриси де Онынъ коьзининь алдында яланъаш эм ашык. Аллага явап береекпиз.

Иса – бас дин куллыкшымыз

14Сога коьре, Алладынъ Улы Иса коьклерди оьткен, уллы Бас дин куллыкшымыз болганы уьшин, биз ашык билдиретаган иманды берк тутпага керекпиз+.

15Неге десе бас дин куллыкшымыз бизге карувсызлыгымызда языксынмай калмас. Ол, аьр яныннан биздей сыналган, тек куьна этпеген+.

16Солай болганда, биз Алладынь рагимлигин алып, кезуьвинде бизге ярдам этетаган шапагатын табар уьшин шапагатлы Алладынъ тагына йигерлик пен ювыкласып барайык+.

5

5^1(Тауратка коьре) аьдемлер арасыннан сайланган аьр бас дин куллыкшы савгалар эм аьдемлердинъ куьналарын кеширтеек курманлар аькелмеге, Алладынъ алдында аьдемлер уьшин куллык этпеге салынады+.

2Ол яхиллик эткенлерге эм адасканларга рагимли болып биледи, неге десе оьзининъ де карувсызлыгы ман куьресетаган аьдем болады+.

3Сол себептен ол халк уьшин де, оьзи уьшин де куьнады кеширтеек курман аькелмеге тийисли+.

4Эш бирев де сол кие исти оьзи оьзине алалмас, сол исти тек бир Алла, Харунды шакыргандай шакырса, этпеге болар+.

5Солай болып, Масих те оьзине бас дин куллыкшысы болув данъкты алмаган, сол исти Ога: «Сен Меним Улымсынъ, буьгуьн Мен Сени тувдырдым», – деген Алла берген+.

6Баска бир ерде: «Сен, Мелкиседектей[*], оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ», – дейди+.

7Масих бу дуныяда яшаган вакытында, Оны оьлимнен куткармага куьши болган Аллага, коьтеринки тавыслап эм коьзясларын тоьгип, дува этип, тилеклерин билдирди. Аллады сыйлаганы уьшин, тилеклери эситилип, кабыл этилди+.

8Улы болса да Ол шеккен кыйынлыклары ман Аллага тынълавлы болмага уьйренди+

9эм, тамамлыкка етип, Оьзине тынълавлы болганлардынъ баьриси уьшин оьмирлик куткарылувдынъ булагы болды+.

10Алла Оны, Мелкиседектей, бас дин куллыкшысы болмага сайлады.

Баслапкы окувдан алдыга барынъыз

11Онынъ акында биз коьп айтпага болаяк эдик, ама сиз тынълаялмай калганынъыз себепли анълатпага кыйын+.

12Заманга коьре сиз окытувшылар болмага тийисли эдинъиз, ама сизге Алладынь соьзлерининъ баслапкы окувларын янъыдан уьйретеек бирев керек. Сизге каты ас тувыл, суьт керек+.

13Анъламлы, суьт пен тамакланганлар, туврашылык акындагы окув яныннан сулыплы тувыллар, неге десе олар янъы тувган балалар.

14Каты ас болса, тек акылбалыкка етискенлерге тийисли болады: сезимлери тербияланып, олар яманнан яхшыды айырмага уьйренгенлер+.

6

6^1Сога коьре, оьлим аькелуьвши ислерден тевбеге кайтып, Аллага сенуьв,+

2сувда шомылдырылып тазаланув[*], кол салув[*], оьлилерден тирилуьв эм оьмирлик оьким акындагы уьйретуьвдинъ негизин янъыдан айтып турмай, Масихтинъ баслапкы окувыннан алдыга бараягыньыз, тамамына етиспеге шалысаягынъыз+.

3Алла онъыннан берсе, соны этермиз.

4Неге десе ким бир кере ярыкландырылып, Алладынъ савгасынынъ татувын сезген, Кие Рухтан уьлисли болган,+

5Алла соьзининъ ийгилигин эм болаяк оьмирдинъ куьшлерин сынаган,

6ама иманыннан тайган, ондайды янъыдан тевбеге туьсирип болмайды. Неге десе ол, Алладынъ Улын янъыдан кашка керип, буьтин халктынъ алдында маскаралаган бир аьдемдей болады.

7Ямгыр ман мол сувгарылган, сувды оьзине синъдирип, оны аьдуьвлеп караган кисиге пайдалы онъыс берген топырак Алладан берекет алады.

8Ама сол топыракта шоькирли коьгемликлер эм тегенеклер оьсетаган болсалар, онынъ эш бир пайдасы болмайды, оны каргыс саклайды, ахырында оны яндырадылар+.

9Ама, суьйиклилерим, солай айтсак та, сиз оннан ийги аьлде болып, куткарылувды тутаягынъызга сенемиз.

10Алла залым тувыл, сизинъ эткен исинъизди эм Оьзининъ аты уьшин, имандасларынъызга алдын да, соьле де ярдам этип, коьрсеткен суьювинъизди мутпас+.

11Аьр биринъиз де ахырына дери солай шалыскыр болганынъызды коьрсеткенинъизди суьемиз. Соьйтип, уьмит эткен затларынъыз болаягына толы сенуьвинъиз болар+.

12Эриншек болмай, Алла ваьде эткен затларга иман эм тоьзимлик пен ие болганларга усаганынъызды суьемиз+.

13Алла Ибрагимге ваьде эткенде, Ол Оьзиннен йогары эш бир зат болмаганлыктан Оьзи Оьзи мен ант этти+.

14Ол: «Мен сага разылыгымнынъ уьстине разылыгымды косарман, тукымынъды оьлшемсиз коьп этермен», – деп айткан+.

15Эм Ибрагим сабырлык пан саклап турганнан сонъ ваьде этилгенди алды.

16Аьдемлер оьзлериннен йогары зат пан ант этедилер эм, айтылганды ант пан бегитип, баьри эрисуьвди токтатадылар+.

17Соьйтип Алла, ваьде эткен затларга ие болаякларга мырадынынъ туьрленмеегин коьрсетпеге суьйип, ваьдесин ант пан беркитти.

18Алла оьтирик айтпага болалмайды. Соьйтип, биз, куткарылар уьшин Ога келгенлер, уллы йигерлик пен алдымыздагы уьмитти берк тутар уьшин, Алла эки туьрленмеек затты (ваьдесин эм антын) кулланды+.

19Бу уьмитимиз янымызды берк тутып, кавыфлардан саклаган кеме темириндей[*], (Алладынъ уьйиндеги) ябувдынъ аргы ягына (сол уьйининъ энъ кие орнына) оьткерер+.

20Сол ерге, Мелкиседектей, оьмирликке кызмет этуьвши бас дин куллыкшымыз Иса, кирип, бизге де йол ашкан+.

7

Дин куллыкшы Мелкиседек

7^1Салим шахардынъ патшасы болган бу Мелкиседек Алла-Тааладынъ дин куллыкшысы эди. Ибрагим согыстан, патшалардынъ уьстиннен енъуьв тапканнан сонъ, кайтып келеятырган эди. Мелкиседек Ибрагимнинъ алдына шыгып йолыкты эм ога разылыгын билдирди.

2Ибрагим согыстан тапкан байлыгынынъ оныншы пайын ога уьлиске берди. Бас деп Мелкиседек, атынынъ маьнесине коьре, «туврашылыктынъ патшасы», оннан сонъ онынъ титулы – Салимнинъ патшасы – «тынышлыктынъ патшасы»+.

3Мелкиседек атасыз-анасыз, ырувы-асылы да язылмаган, не куьнлерининъ басы, не яшавынынъ сонъы болмай, Алла Улына усаган, оьмирликке дин куллыкшысы болып калады.

4Коьресизбе, Мелкиседектинъ не кадер уллы экенлигин! Ога атамыз Ибрагим де, согыста тапкан байлыгынынъ оныншы кесегин уьлиске берген.

5(Баьри исраилшилер) Ибрагим тукымыннан болсалар да, Исраилдинъ Левий ырувыннан дин куллыкшысы болганлар, Таурат парызы бойынша, халктан, олай демеклик оьз кардашларыннан, тапканларынынъ оныншы кесегин алмага кереклер+.

6Ама Мелкиседек, Левий тукымыннан болмаса да, Алла ваьдесин кабыл эткен Ибрагимнинъ тапканларынынъ оныншы кесегин уьлиске алды эм ога разылыгын билдирди+.

7Соьзсиз де, разылыгын берген, алганнан уллы.

8Оныншы кесекти уьлиске алатаган дин куллыкшылары – оьлеек аьдемлер, ама Мелкиседек акында, «энди де яшайды» деп, шаатлык этиледи.

9Оныншы кесекти алувшы Левий оьзи де Ибрагим аркалы сол уьлисти Мелкиседекке берген деп айтпага болаяк,

10неге десе Мелкиседек Ибрагимнинъ алдына шыкканда, Левий аьли де атасы Ибрагимнинъ денинде эди.

Исадынъ янъы дин куллыкшылыгы

11Таурат Исраил халкына, Левийдинъ тувдыкларынынъ дин куллыкшы болаягына негизленип, берилди. Ама Левий ырувыннан дин куллыкшылары эш биревди де тамамлыкка етистирмедилер. Етистирген болсалар, Харундай куллык этпей, Мелкиседектей куллык этуьвши баска бир дин куллыкшыдынъ келуьви акында айтпага кереги соьле бар ма эди?

12Эгер дин куллыкшылыгында авыстырув болса, сол заманда Таурат йорыгы да туьрленмеге тийисли болар. 13Биз акында бу затларды айтатаган Масих, (Левий ырувыннан болмай,) баска ырувдан шыккан эм Онынъ ырувыннан эш бирев де курман этилуьвши ерде кызмет кылмаган эди.

14Белгили, Раббийимиз Иса Юда ырувыннан шыккан, а Муса бу ырувга карап, дин куллыкшылары уьстиннен эш бир зат айтпаган+.

15Мелкиседектей баска бир дин куллыкшысы шыкканына коьре, биз айткан зат оннан да бек ашык болар.

16Иса Таураттынъ тукым ман байланыслы парызы бойынша тувыл, а йок болмаяк яшавынынъ куьшине коьре дин куллыкшысы болган.

17Неге десе мине не айтылган Онынъ акында: «Сен, Мелкиседектей, оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ»+.

18Соьйтип, алдынгы парыз, карувсыз эм пайдасыз болганыннан, тайдырылган,+

19неге десе Таурат бир затты да тамамына етистиралмаган; онынъ орнына бизге оннан ийгирек бир уьмит – бизди Аллага ювыкластыраяк уьмит берилди+.

20Бу ис те антсыз болмады! Левий ырувындагылар антсыз дин куллыкшылары болып турадылар.

21А: «Раббий ант эткен эм ойын туьрлендирмес; Сен оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ», – деген Алладынъ антына коьре Масих дин куллыкшы болган+.

22Бу зат Иса алдынгыдан да ийги антласувды беркитетаганын билдиреди+.

23Баска дин куллыкшылары коьп болганлар, неге десе олардынъ кызмет кылувы оьлим еткенде уьзилетаган эди.

24Иса болса оьмирликке яшаяк эм соьйтип Онынъ дин куллыкшылыгы дайым да сакланады.

25Сонынъ уьшин Ол Оьзи мен Аллага ювыкласатаганларды савлай куткармага болады, неге десе оьмирликке яшап, олар уьшин Алладан ялбарып тилейди+.

Янъы антласувдынъ бас дин куллыкшысы

26Иса, бизге кайдай бас дин куллыкшы керек болса, тап сондай эди. Ол – сыйлы, куьнасыз эм минсиз. Ол куьналылардан савлай баскаланады эм коьклердинъ уьстине коьтерилип алынган+.

27Ога, баска дин куллыкшыларындай, аьр куьн сайын алды ман оьзининъ, а оннан сонъ халктынъ куьналары уьшин курман аькелмеге кереклиси йок. Ол Оьзин курман эткенде бир кере эм оьмирликке курман эткен+.

28Таурат кемшиликлери болган аьдемлерди де дин куллыкшы этип салады, ама Алладынъ Таураттан сонъ, ант этип, берген ваьдеси оьмирлик тамамлыкка етискен Улын бас дин куллыкшы этип салды+.

8

8^1Айткан затларымыздынъ туьп маьнеси бу: сондай бас дин куллыкшымыз бар. Ол Алладынъ коьктеги уллы тагынынъ онъ янына олтырып,+

2энъ кие орында, инсан этпей, Алла туьзген акыйкат табынув шатырда куллык этеди+.

3Аьр бир бас дин куллыкшы савгалар эм курманлар аькелмеге салынады. Сонынъ уьшин бизим бас дин куллыкшымыз да курман этпеге бир заты болмага тийисли+.

4Эгер дейим Ол соьлеги ерде яшаган болса, дин куллыкшы болмаяк эди, неге десе Таураттынъ буйырыгына коьре курман аькелетаганлар бар.

5Олардынъ куллык этетаган табынув шатыры – коьктегининъ уьлгиси эм куьлеткиси. Муса шатырды туьзип баслаган заманда, Алла ога: «Кара, аьр затты да сага тавда коьрсетилген уьлгиге коьре туьз», – деп айткан+.

6А соьле Иса олардыкыннан уьйкен куллыкты алган. Тап солай Онынъ Алла ман халкы арасында туьзген антласувы да алдынгы антласувдан ийги, неге десе оннан да ийгирек ваьделерге негизленген+.

7Эгер дейим сол биринши антласув кемшиликсиз болган болса, сонда баска (янъы) антласувдынъ кереклиси йок эди+.

8Ама Раббий, халкын шуьшлеп: «Сондай куьнлер келеятырлар, Мен Исраил халкы ман эм Юда халкы ман янъы антласув туьзермен+.

9Бу антласув Мен олардынъ ата-бабаларын Мысырдан етип шыгарган куьнде олар ман туьзген антласувдай тувыл; неге десе олар Меним антласувымда сенимли турмадылар, Мен де олардан тайдым.

10Мине сол куьнлерден сонъ Исраил халкы ман этеек антласувым бу: Мен йорыкларымды олардынъ акылына саларман, коьнъиллерине язып коярман. Мен – олардынъ Алласы, а олар Меним халкым боларлар+.

11Ким болса да бирев оьзининъ тувганына яде кардашына: Раббийди бил, – деп айтып уьйретпес, неге десе олардынъ баьриси де, кишкейи-уьйкени болса да, Мени билерлер.

12Мен олардынъ яман ислерин кеширермен, эткен куьналарын аьле эске алмаспан», – дейди.

13Раббий бу антласувды «янъы» деп атап, бириншисининъ эскиргенин белгиледи; а сол эскиретаган эм картаятаган зат йогалмага ювык болады.

9

Дуныядагы табынув уьй

9^1Биринши антласувдынъ да табынув йорыклары эм дуныядагы кие уьйи бар эдилер+.

2Бир шатыр куралган эди. Сонынъ «кие орын» деп аталган биринши боьлмесинде шыраксалгыш, сыпыра эм Аллага багысланган оьтпеклер бар эдилер+.

3Экинши ябувдынъ аргы ягында «энъ кие орын» деп аталган боьлме бар эди+.

4Онда ладан ийис этетаган алтын сыпыра эм аьр ягы алтын ман тысланган антласув сандыгы бар эди. Сол сандыкта ишине манна[*] куйылган алтын савыт, Харуннынъ буьрленген таягы эм уьстине антласув язылган таслар бар эдилер+.

5Сандыктынъ уьстиндеги «куьна кеширилетаган ер» деп аталган капкашты канатларынынъ куьлеткилери мен ябатаган сыйлы керублардынъ[*] сынтаслары орынласкан эдилер. Ама соьле сосы затлар акында толы айтпага амал йок+.

6Баьриси де солай куралганнан сонъ дин куллыкшылары шатырдынъ биринши боьлмесине аьр дайым кирип, куллыкларын толтырадылар.

7А экинши боьлмеге йылда бир кере тек ялгыз бир бас дин куллыкшысы киреди. Ол да оьзи уьшин эм халктынъ билмей эткен куьналары уьшин этилген курманнынъ канын аькелмесе, кирмейди+.

8Соны ман, биринши шатыр туратаган заманда, Кие Рух (коьктеги) кие орынга йол аьле де ашылмаганын коьрсетеди+.

9Бу соьлеги заманга уьлги: Аллага табынувшыдынъ аькелетаган савгалары эм курманлары онынъ ырызын савлай тазалап болалмаягын коьрсетеди+.

10Бу затлар, ялгыз ас-сув эм туьрли ювынувлар акында болып, Алла аьр затты туьзетеек заман келгенге дери куьши болган, денимизди калай юргистпеге керегин ашыклаган йорыклар+.

Масихтинъ каны

11Ама Масих энди келген[*] яхшылыкларды юргистетаган Бас дин куллыкшы болып келди. Ол, аьдем колы ман ясалмаган эм, туьзин айтканда, бу яратылган дуныядыкы болмаган, дуныядыкыннан уьйкен эм тамам курастырылган шатырдан оьтип кеткен+.

12Масих, текелер мен таналардынъ каны болмай, а Оьз каны ман кие орынга бир кере кирип, бизге оьмирлик куткарувды тапты.

13(Тауратка коьре) текелер мен бугалардынъ каны эм танадынъ куьли арам болганлардынъ уьстине себилсе, олардынъ денин тазалап, оларды Аллага табынмага тийисли этеди+.

14Солай болса, Масихтинъ каны оннан коьп те пайдалы. Масих оьмирлик Рух аркалы Оьзин, минсиз курмандай, Аллага берген. Онынъ каны, ырызымызды оьлим аькелуьвши ислерден тазалап, бизге уьшини мен бар болувшы Аллага куллык этпеге амал берер+.

15Сол себепли Масих Алла ман халкы арасында янъы антласувдынъ туьзуьвшиси болды. Соьйтип, Алла шакырган аьдемлер Онынъ ваьде эткен яхшылыкларына ие боларлар. Оларды биринши антласувдынъ заманларында эткен куьналарыннан куткарар уьшин Масих, борышымызды тоьлеп, оьлди+.

16Уьшини мен сондай антласув оьсиетке усайды, неге десе оьсиет куьшли болар уьшин алдын оьсиет эткеннинъ оьлимин бегитпеге керек,

17неге десе оьсиет тек оьлимнен сонъ ярайды. Оьсиет эткен сав болып, оьсиетининъ куьши болмайды.

18Сол себепли биринши антласув да кансыз куьшке кирмеди.

19Муса, Таураттынъ аьр бир парызын халкка билдиргеннен сонъ, таналар ман текелердинъ канын сув ман карыстырып, кызыл юнге шырмалган иссоп[*] байламы ман Таурат китаптынъ эм буьтин халктынъ уьстине себип шыкты+.

20«Бу – Алла мойнынъызга салган антласувды беркиткен кан», – деп айтты+.

21Солай этип, Муса, шатырдынъ да, табынувда кулланылаяк баьри савытлардынъ да уьстине кан сепкиледи+.

22Уьшини мен, Таурат коьп калмай аьр заттынъ да кан ман тазаланувын талаплайды, эм, курман айван каны тоьгилмей, куьналардынъ кеширилуьви де болмайды+.

23Коьктеги затлардынъ уьлгилери сондай курманлар ман тазаланмага керек эдилер. Ама коьктеги затлардынъ оьзлери олардан ийги курманлар ман тазаланмага тийисли болганлар+.

24Неге десе Масих, аьдем колы ман ясалган, акыйкат кие орыннынъ тек бир уьлгиси болган кие орынга кирмеди. Ол, коьктинъ оьзине кирип, биз уьшин Алладынъ алдына барып суьелди+.

25Бас дин куллыкшысы аьр йыл сайын энъ кие орынга оьз каны болмаган канды алып киреди, ама Масих Оьзин кайта-кайта курман этпеге коькке кирмеген.

26Солай болса, Ол дуныя яратылганнан бери (Оьзин курман этип,) кабат-кабат азап шекпеге тийисли болар эди. Ама Ол Оьзин курман этуьви мен бир кере оьмирлердинъ ахырында куьнады йок этпеге келди+.

27Аьдемлердинъ кысмети бир кере оьлип, сонъ оькимнинъ алдында турувы болгандай,+

28Масих те, коьплердинъ куьналарын Оьзине алар уьшин, Оьзин бир кере курман эттирди. Ол экинши кере болса куьналарды Оьзине алар уьшин болмай, Оны саклайтаганларды куткарар уьшин келеек+.

10

Иса Масих – ахыр курман

10^1Тауратта тек келеектеги яхшылыклардынъ куьлеткиси бар, сол ислердинъ акыйкат келбети йок. Сога коьре Таурат аьр йыл сайын токтавсыз аькелинген бирдей курманлар ман Аллага ювыкласканларды бир заманда да тамамлыкка етистиралмайды+.

2Солай болмаса, курман этилуьв токтатылар эди. Неге десе Аллага табынувшылар, курман аькелип, бир кере тазаланып, куьналарын бир де сезбес эдилер.

3Ама бу, йыл сайын курман этилуьвлер куьнады эске туьсиредилер+.

4Неге десе бугалардынъ эм текелердинъ канлары куьналарды йок эталмайдылар.

5Сол себепли Масих дуныяга келген заманда Аллага булай айтады: «Сен курманларды эм савгаларды излемединъ, ама Мага шаркымды аьзирлединъ,

6савлай куьйдирилген эм куьналар уьшин сойылган курманларга разы болмадынъ.

7Сонда Мен: Мине Мен! Таурат китабында Меним акымда язылгандай, Сенинъ ыхтыярынъды толтырмага келгенмен, Аллам! – дедим».

8Бас деп Масих Аллага: «Сен курманларды, савгаларды, савлай куьйдирилген эм куьналар уьшин сойылган курманларды излемединъ, оларга разы болмадынъ», – деген. Ама сол курманларды аькелуьв – Тауратка коьре парыз!

9Оннан сонъ Масих: «Мине Мен! Сенинъ ыхтыярынъды толтырмага келгенмен, Аллам!» – деп косты. Соьйтип Масих экинши антласувды беркитер уьшин бириншисин йок этеди.

10Алладынъ сол ыхтыярына коьре Иса Масих шаркын бир кере курман эткени уьшин бизге Аллага багысланмага амал берилди+.

11Аьр бир дин куллыкшысы куьн сайын кызметин аяк уьстинде бардырады, бир заманда да куьналарды тайдыралмайтаган бирдей курманларды кайтаралап этип турады+.

12Масих болса, аьдемлердинъ куьналары уьшин бир кере курман болып, Алладынъ онъ ягында оьмирликке олтырды+.

13Сол вакыттан алып Ол душпанлары кашан аягынынъ астына салынаягын саклап турады+.

14Неге десе Ол оьзлерин Аллага багыслаганларды, тек бир курман аькелип, оьмирликтеги тамамлыкка еткерди.

15Кие Рух онынъ акында бизге булай шаатлайды:

16«Мен келеекте олар ман этеек антласувым сосы, – дейди Раббий, – Оьз йорыкларымды юреклерине саларман эм ойларына язарман».

17Оннан сонъ, «Олардынъ куьналарын да, йорыксыз ислерин де кеширермен эм сол затларды бир де эсиме туьсирмеспен», – деп косады+.

18Куьна кашан кеширилсе, сонда куьна уьшин курман аькелмеге керек болмайды.

Тоьзимли болынъыз!

19Солай этип, кардашларым, Исадынъ каны ман биз кие орынга йигерлик пен кирмеге боламыз+.

20Иса бу янъы, яшав беруьвши йолды бизге (кие орыннынъ йыртылган) ябувы, олай дегенимиз, Оьзининъ (кашка керилген) дени аркалы ашты+.

21Алла уьйинде басшылык этуьвши уллы дин куллыкшымыз бар.

22Сонынъ уьшин туьз юрек пен, толы сенуьв мен, юрегимизди яман ниеттен тазалап, кевдемизди таза сув ман ювып, Аллага ювыкласаяк+.

23Ашык билдирген уьмитимизди, таймай, тутаягынъыз, неге десе ваьде эткен Алла сенимли+.

24Бир биримизди суьювге эм огырлы ислерге коьнъиллендирмеге эс береегинъиз.

25Кайбиревлердинъ аьдетинде болгандай, бирге йыйылувымызды коймаягынъыз. Ама (Иса кайтаяк) куьннинъ ювыкласатаганын сезип, бир биримизди оннан да бек коьнъиллендирип тураягынъыз+.

26Биз акыйкатты билип кабыл этип алганнан сонъ, суьйгенимиздей куьна этип турсак, сонда куьналарымыз уьшин баска курман калмайды+.

27Тек кайдай болса да бир коркынышлы оькимнен эм Аллага карсы турганларды йок этеек оттынъ кутырувын саклавдан баска зат калмады.

28Муса пайхамбарга буйырылган Тауратты бузган аьдемди эки-уьш шааттынъ соьзи мен аямай оьлтиредилер+.

29Солай, ким Алладынъ Улын аяклары ман таптап, оьзининъ Аллага багысланувына амал болган антласувдынъ канын маьнесизге санаса эм Алладынъ шапагатлы Рухын корлатса, сизге коьре, оннан да авыр язага тийисли болмаякпа+?

30«Оьш алув – Меники, Мен кайтарып береекпен», эм тагы да: «Раббий Оьз халкына оьким кесеек», – деп, ким айтканын билемиз+.

31Уьшини мен бар болувшы Алладынъ колына туьсуьв – коркынышлы зат+.

32Сиз озган куьнлеринъизди, ярыкландырылганнан сонъ, уллы кыйынлыкларды тоьзген куьнлеринъизди эсинъизге туьсиринъиз.

33Бирерде сизди, баскаларга коьрим этип, халктынъ алдында селекеледилер, азапладылар; бирерде сиз де сол затларды сынавшыларга якластынъыз.

34Сиз тутнактагы аьдемлердинъ азапларын да боьлмеге каьрлединъиз, кайгырмай, байлыгынъыздынъ тоналганын да куваныш пан йолыктынъыз, неге десе сиз оьзинъизде оннан да ийги бир зат, оьмирлик байлыгынъыз болганын билетаган эдинъиз+.

35Сонынъ уьшин сенуьвинъизден тайманъыз, онынъ савгасы уллы болаяк.

36Алладынъ ыхтыярын толтырып, Онынъ ваьде эткениннен уьлисли болар уьшин сизге тоьзимлик керек.

37Неге десе (Кие Язувда язылганша): «Энди коьп калмады эм келмеге тийисли Болган (Масих) узак саклатпай келеек.

38Туврашыл аьдемим иманы ман яшаяк, а эгер дейим, шекленип, тайса, Мен ога разы болмаякпан»+.

39Биз болсак, иманларыннан тайып йойылганлардан тувылмыз, а иманда турып, янларын куткарганларданмыз.

11

Иман

11^1Иман – уьмит эткенимизге сенуьв, аьли де коьрмеген затларымызга толы ынанув+.

2Бурынгылар иманлары ман ийги шаатлык алганлар.

3Дуныялар Алла соьзи мен яратылганын, коьринген затлар коьринмегенлерден куралганын иман ман анълаймыз+.

4Абил иманына коьре Аллага Кабилден эсе де ийги курман эткен эди. Ол, туврашыл аьдем болганына иманы уьшин шаатлык алды, неге десе Алла онынъ савгаларын кабыл этти. Соьйтип иманы ман Абил, оьзи оьлген болса да, соьле де соьйлейди+.

5Ханок иманы ман, оьлмей, бу дуныядан кешкен. Оны бир аьдем де табалмады, неге десе Алла оны Оьзине алган. Ол, дуныядан кешеектен алдын, Алладан разылык тапканына шаатлык алган эди+.

6А иманы болмай разылык тапканына амал йок, неге десе Аллага ювык келуьвши аьр ким Онынъ барлыгына, Оны излегенлерге савга бергенине ынанмага керек.

7Иманы ман Нух Алладан энди де болмаган затлар акында билим алды, Аллады сыйлап, уьйдегилерин куткарар уьшин кеме аьзирледи. Соны ман дуныяга оьким этти эм иманга таянган туврашылыктан уьлисли болды+.

8Иманы ман Ибрагим, Алладынъ: «Йолга шыгып, ие болаяк еринъе бар», – деп шакырганына тынълап, каерге бараягын да билмей, йолга шыкты+.

9Иманы ман Ибрагим ант пан ваьде этилген ерде, келетен аьдемдей, турган эм сол ваьдеден оьзиндей уьлисли болган Исхак эм Якуп пан шатырларда яшаган+.

10Неге десе Ол, суьвретшиси де, курувшысы да Алла болган берк негизли шахарды саклай эди+.

11Иманы ман Ибрагим, карт болса эм (пишеси) Сара бала табалмай турса да, тукымын бардырмага куьш алды, неге десе ваьде эткен Аллага сенетаган эди+.

12Сол себептен бир аьдемнен, оьлимге ювык биревден коьктеги юлдызлардай эм денъиз ягасындагы кумдай, сансыз аьдем тувды+.

13Олардынъ баьриси де иманлы болып оьлдилер. Алладынъ ваьде эткен затларын алмасалар да сол затларды узактан коьрип, куванып, оьзлери акында: «Бу дуныяда биз конакпыз эм келетенмиз», – деп ашык айттылар+.

14Соьйтип айтатаганлар соны ман ата юртын излегенлерин билдиредилер.

15Эгер олар сол оьзлери шыккан ата юртын ойларында тургысткан болсалар, олардынъ артларына кайтып келмеге заманы болаяк эди.

16Ама олар оннан да ийги юртка, олай дегенимиз, коьктеги юртка ымтыладылар. Сонынъ уьшин Алла олардынъ Алласыман деп, Оьзин танытканыннан уялмайды, неге десе олар уьшин шахар аьзирлеген+.

17Алла Ибрагимди сынаганда, Ибрагим иманы ман Исхакты курманга аькелди. Ол Алладынъ ваьдесин алган болса да, оьзининъ ялгыз бир улын курман этпеге аьзирленди+.

18Ама Алла ога: «Сенинъ тувдыкларынъ тек Исхактан тувганлар болаяклар», – деп билдирген эди.

19Ибрагим, Алладынъ оьлилерди де тирилтпеге куьши бар деп, ойлады. Соьйтип, Исхакты бир яктан оьлимнен кери алгандай болды+.

20Исхак, Якуп пан Эсавга разылыгын берди, келеекте оларга не болаягын айтты+.

21Иманы ман Якуп оьлеектен алдын Юсуптынъ эки улына разылыгын берди эм, таягынынъ ушына таянып, Аллага табынды+.

22Иманы ман Юсуп, яшавынынъ ахырында, Исраил улларынынъ Мысырдан шыгаягын эслерине салды эм оьзининъ суьеги акында оьсиет этти+.

23Муса тувганнан сонъ ата-анасы иманлары ман оны уьш ай бойында ясырып сакладылар, неге десе онынъ ярасык бала болганын коьрдилер эм патшадынъ буйырыгыннан коркпадылар+.

24Иманы ман Муса, уьйкен киси болганда, оьзин Пергауннынъ кызынынъ улы деп атамага унамады+.

25Ол кыска заман ишинде куьналы завыкларды алганнан да Алладынъ халкы ман бирге азапларды кешуьвди макул коьрди+.

26Муса Мысырдынъ казнасыннан эсе де Масих уьшин яман соьзге туьсуьвин уллы байлыкка санады, неге десе ол алаяк савгасын саклай эди+.

27-28Иманы ман Муса, патша ашувыннан коркпай, Мысырдан тайды, неге десе ол, коьринмеген Аллады коьргендей, шыдамлы эди. Тувнъгышларды кыратаган маьлек исраилшилерге тиймес уьшин Муса иманы ман, Пасха курманын эттирип, канын эсиклердинъ уьстине буьрктирди++.

29Иманлары ман олар, кургак ерден юргендей, Кызыл денъизден[*] оьттилер. Оларга карап оьтеек болып мысыршылар сувга баттылар+.

30Иманлары ман исраилшилер ети куьннинъ бойында тоьгерегиннен айланып шыкканнан сонъ, Ерихо шахардынъ иргелери ойылдылар.

31Иманы ман каьхпе Рахав Аллады[*] тынъламавшылар ман бирге аьлек этилмей сав калды, неге десе ол ызшыларды татымлык пан йолыккан эди+.

32Энди де неди айтайым? Мага Гидеоннынъ, Барактынъ, Самсоннынъ, Ифтахтынъ, Дауттынъ, Шамайылдынъ эм баска пайхамбарлар акында хабарламага заман етиспейди.

33Олар иманы ман патшалыкларды енъгенлер, аьдилликти эткенлер, ваьде этилген затларды алганлар, арсланлардынъ авызын япканлар,

34оттынъ куьшин соьндиргенлер, кылыштынъ оьткириннен тайганлар, карувсызлыктан беркигенлер, согыста куьшли болганлар, шет эллердинъ аьскерлерин кувып шыгарганлар.

35Оьлилер тирилтилип хатынларына эм аналарына кайтарылганлар. Баскалар болса, эркинлик алувды макул коьрмей, ийгирек яшавга тирилуьвди алар уьшин азап шегип оьлгенлер.

36Кайбиревлерин мыскылладылар, камышыладылар, баскаларын шынжыр ман бугавладылар эм тутнакка аттылар+.

37Таслар ман тоьбеленип оьлтирилдилер, пышкы ман кесилдилер[*], кылыш пан тувралдылар, кой эм эшки терилерге оралып, ер-ерден айландылар, кытлыкларга, кыйынлыкларга, залымлыкларга тоьздилер.

38Дуныя оларга тийисли тувыл эди. Олар шоьллерде эм тавларда айландылар, дорбынларда эм ердинъ астындагы инлерде яшадылар.

39Олардынъ баьриси иманы уьшин Алладан ийги шаатлык алсалар да Онынъ ваьде эткен затларына йолыкпадылар.

40Неге десе, олар бизсиз тамамлыкка етпесин деп, Алла биз уьшин оннан да ийгисин аьзирлеген+.

12

Раббий суьйген аьдемин тербиялайды

12^1Сонынъ уьшин тоьгерегимизде, булыттай, коьп шаатлар бола турганына карап, аьр юкти, бизди бийлеген буьтин куьнамызды, уьстимизден атаяк эм алдымыздагы куьрести тоьзимлик пен бардырайык+.

2Иманымыздынъ Басшысы эм Тамамлавшысы Исага карайык. Ол табаяк куванышы уьшин, корланганына эс бермей, кашка керилуьвине де шыдады. Энди Алла тагынынъ онъ янында[*] олтырады+.

3Куьналылардынъ сондай уьйкен карсылыгына шыдаган Иса акында ойланъыз, сол заманда арымассыз эм коьнъилинъиз бен тоьмен болмассыз+.

4Куьнага карсы шыгувынъызда сиз энди де канынъыз акканга дейим куьреспегенсиз+.

5Сизге, улларына айтылгандай, берилген бу насихатты муткансыз: «Улым! Раббийдинъ тербиялавына эс этпей койма, Ол сени бетлеген заманда кайгырма+.

6Неге десе Раббий суьйген аьдемин тербиялайды, кабыл эткен аьр улын камышылайды».

7Азапланувынъыз – тербияланувынъыздынъ бир кесеги. Алла сизге улларына карагандай карайды. Атасы тербияламаган улы боладыма+?

8Баьриси де алган тербиядан куры калган болсанъыз, сонда йорыксыз тувган балаларсыз, уллары тувылсыз.

9Ога да косылып, ден ягыннан аталарымыз бизди тербиялаган заманда, оларга оьрмет эттик. Рух ягыннан Атамыз болган Аллага бойсынып, яшав тапсак, оннан да бек ийги тувылма?

10-11Аталарымыз оьзлери суьйгендей бизди кыска заманга тербияладылар. Ама Алла, биз Онынъ киелигиннен уьлисли болар уьшин, бизди хайырга тербиялайды. Аьр туьрли тербия, бас деп, куваныш болмай, кайгы беруьвши заттай болып коьринеди, ама сонъында тербиядан уьйренгенлер туврашылыктан келген тынышлыкты табадылар+.

12Сога коьре, карувсызланган колларынъызды эм калтырайтаган тобыкларынъызды куьшлендиринъиз.

13Аксаган аяк оннан да осал болмай, сав болар уьшин туьз юринъиз+.

Алла шапагатыннан тайманъыз

14Аьдемлердинъ баьриси мен татымлыкта яшамага эм оьзинъизди Аллага багысламага ымтылынъыз. Эш бирев де, оьзин Аллага багысламай, Раббийди коьралмаяк+.

15Сак болынъыз, эш биревинъиз де Алла шапагатыннан уьлиссиз калмасын, аранъыздан, сизди зарарлаяк эм коьплерди увы ман кирлетеек ашы тамырлы оьленге усап шыкпасын+.

16Аранъыздан бирев де каьхпеликке берилмесин яде, тувнъгышлык акын бир аяк ас уьшин саткан Эсавдай, кие затларга оьрметсизлик этпесин+.

17Сиз билгендей, Эсав оннан сонъ атасынынъ разылыгын алмага суьйди, ама атасы унамады. Эсав атасынынъ разылыгын, коьзясларын тоьгип, тилеген болса да онынъ ойын туьрлендиралмады+.

18Сиз колынъыз бан тийип сезилетаган затка ювыкласпагансыз. (Ата-бабаларымыз) гуьрилдеп янган (Сина) тавга, каранъалыкка, кара булытларга эм давылга,+

19зурнадынъ тавысына эм соьйлейтаган авазга (ювыкластылар). Сол авазды эситетаганлар онынъ ызында тагы бир соьз болмасын, деп ялбардылар+.

20Неге десе олар: «Эгер тавга айван келип тийсе, таслар ман оьлтирилмеге керек», – деген буйырыкка шыдаялмадылар+.

21Бу сондай коркытувшы бир коьринуьв эди, Муса сога: «Мен коркканымнан калтырайман», – деген+.

22Ама сиз Сион тавга эм коьктеги Ерусалимге ювыкластынъыз. Сол – уьшини мен бар болувшы Алладынъ шахары. Онда байрам этпеге йыйылган сансыз маьлеклер бар+.

23Алла «тувнъгышларым» деп атаган, атлары коьклерде язылган аьдемлердинъ ямагатына, баьрисине оьким этеек Аллага эм тамамлыкка етистирилген туврашыл аьдемлердинъ рухларына ювыкластынъыз+.

24Алла ман халкы арасында янъы антласувды туьзген Исага эм Онынъ буьркилген канына ювыкластынъыз. Сол кан Абилдинъ каныннан да ийги затлар акында айтады+.

25-26Сак болынъыз, сол затларды айтатаган Аллады кабыл этпей койманъыз. (Ата-бабаларымыз) ер уьстинде билим берген Мусага тынъламаганда язадан кутылалмадылар. Солай болганда, шексиз, биз де коьклерден билим берген Исадан тайсак, язадан кутылаяк тувылмыз. Биринши кере Алладынъ авазы ерди синъкилдетти, а соьле Ол: «Мен тагы бир кере ерди синъкилдетип калмай, коькти де солай этермен», – деп ваьде этти++.

27«Тагы бир кере» деген соьзлер шайкалатаган, туьзин айтсак, яратылган затлардынъ йок болаягын эм соьйтип шайкалып болмаяк затлардынъ дайым калаягын анълатады.

28Сонынъ уьшин биз Аллага шуькир этеек, неге десе шайкалмас патшалыктан уьлисли болдык. Соьйтип, Аллады сыйлап, Оннан коркып, Оны разы этеек кепте куллык этеекпиз.

29Неге десе Алламыз – яндыратаган от+.

13

Ахыр насихатлар

13^1(Иман) кардашларынъызга суьйиминъиз дайым болсын+.

2Конакбайлык этуьвинъизди мутпанъыз; неге десе оны этип бир кесеклер, оьзлери де билмей кетип, маьлеклерге конакбайлык эткенлер+.

3Тутнактагыларды, сиз де олар ман бирге тутнакта болгандай, эсинъизде тутынъыз. Залымлык шеккенлерди, сизинъ де денинъиз болганын ойлап, эсте тургыстынъыз+.

4Неке кыйылувга баьринъиз де оьрмет этинъиз. Яткан еринъиз куьна ман кирленмесин. Алла некесиз байланыста болганларды эм зина эткенлерди оькимге ушыратаяк+.

5Акшады суьймей, бар болганынъыз бан канагат этип, яшанъыз. Неге десе Алла: «Сени калдырмаспан эм тасламаспан», – деген+.

6Сол себепли бизим, таьвекелленип, айтатаганымыз: «Раббий мага ярдам этер, коркпайман; аьдем мага не этеекти?»

7Сизге Алла Соьзин билдирген басшыларынъызды эсинъизге туьсире турынъыз эм, олардынъ яшавларынынъ ахырына карап, иманларын уьлгиге алынъыз+.

8Иса Масих (туьрленмейди): туьнегуьн де, буьгуьн де, оьмирге де бирдей болып калады.

9Туьрли эм кужыр уьйретуьвлер мен кызыксынманъыз. Юрегинъизди ашамлык затларынъыз бан тувыл, Алладынъ шапагаты ман куьшлендирсенъиз ийги. Яшавларын ашаган затлары акындагы йорыкларга негизлендиргенлер бир пайда да коьрмедилер+.

10Кие шатырда куллык этуьвшилердинъ оннан ашамага эркинлиги болмаган, сондай курман этилуьвши еримиз бар.

11Бас дин куллыкшы аьдемлерди куьналарыннан тазалар уьшин курман этилген айванлардынъ канын кие орынга аькеледи, а олардынъ илеслери халк яшаган ердинъ тысында куьйдириледи+.

12Соьйтип Иса, Оьз каны ман халкынынъ Аллага багысланувына амал болар уьшин, шахардынъ капысынынъ тысында азап шегип оьлди+.

13Сога коьре биз халк яшаган ердинъ тысына шыгып, Исадынъ касына бараяк, Ол корлангандай корланувга шыдаяк+.

14Неге десе мунда аьр дайым тураяк шахарымыз йок, тек келеектеги шахарды излеймиз.

15Соьйтип те Исадынъ аты ман Аллага токтавсыз мактав курманын салаягынъыз: сол – Онынъ атын ашык билдиретаган авызлардынъ хайыры.

16Яхшылык этип, баскалар ман боьлиспеге де мутпанъыз, неге десе Алла сондай курман этуьвди де макул коьреди.

17Ямагатынъыздынъ басшыларына тынълавлы болынъыз эм бойсынынъыз. Олар янларынъыздынъ кайгысын этип турадылар, сол куллыгы уьшин Аллага явап берееклер. Олар, шатланып, куллык этсинлер; (тынълавсыз болганынъыз уьшин) кайгырып куллык этселер, сизге пайда болмас.

18Бизим уьшин дува этинъиз. Ырызымызды таза тутамыз, аьр яктан оьзимизди туьз юргистпеге каьрлеймиз деп, толы ынанамыз+.

19Мен сизден, айырым болып, Алла мени сизге тез кайтарар уьшин дува эткенинъизди тилеймен.

20Алла Раббийимиз Исады оьлилерден тирилтти. Иса – койларынынъ уллы Койшысы[*] болып, Оьз каны аркалы олар ман Алла арасында оьмирлик антласувды беркитти+.

21Алла сизге тынышлык берип, сиз Онынъ буйырыгын толтырар уьшин сизге аьр туьрли яхшылыкты таптырсын. Ол разы болаяк ислерди эткенимизге Иса Масих аркалы амал берсин. Ога оьмирликке мактав болсын! Амин.

22Сизден тилеймен, кардашларым, меним насихат соьзимди тоьзимлик пен кабыл этип алынъыз, неге десе мен сизге коьп те язбаганман.

23Билинъиз, кардашымыз Тимотей эркинликке шыккан. Эгер ол мен бетке тезден келсе, мен оны оьзим мен бирге алып сизди коьрермен+.

24Ямагатынъыздынъ баьри басшыларына эм буьтин имандасларынъызга салам беринъиз. Италиядагы (иман) кардашларынъыз сизге салам йибередилер.

25Алладынъ шапагаты баьринъиз бен бирге болсын. (Амин.)

* 1:8 Аса-таяк: скипетр.

* 4:8 Ешу – Муса пайхамбардынъ оьлиминнен сонъ онынъ орнын тутып, Исраил халкына басшылык эткен аьдем.

* 4:9 шабат куьниндей: юльа аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

* 5:6 Мелкиседек: Ибрагим пайхамбардынъ заманында яшаган эм дин куллыкшысы болган патша. Тауратта Мелкиседектинъ атасынынъ аты айтылмайды, оьзининъ оьлими акында бир зат та язылмаган. Ол оьмирден оьмирге яшайтаган Иса Масихке усайды.

* 6:2 увда шомылдырылып тазаланув: Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

* 6:2 Куллык этпеге сайланганларды Аллага берер уьшин олардынъ уьстине кол салынады.

* 6:19 Кеме темири: якорь.

* 9:4 Манна: Алла шоьлде бурынгы исраилшилерге ашамага коьктен берген азык (Таурат, Мысырдан Шыгув 16:13-36).

* 9:5 Керублар: уллы маьлеклер.

* 9:11 Келген: кайбир текстлерде «келеек».

* 9:19 Иссоп: оьсимликтинъ аты.

* 11:29 Кызыл денъиз: буьгуьнги Кызыл денъиз тувыл, Нилдинъ дельтасынынъ куьнтувар янына ювык батпак. Ювытша ога «Камыслы денъиз» деп аталады.

* 11:31 Исраилшилер Ерихо шахарды енъмеге керек эди. Шахарга карамага ызшылар йибердилер. Ызшылар Рахавдынъ уьйинде кондылар. Ерихо патшасы оларды ысламага аьдем йиберди, ама Рахав Аллага сенгени уьшин оларды ясырып куткарды. Оннан сонъ Рахавдынъ ярдамы ман ызшылар баска йол ман уьйлерине сав-саламат кайттылар. Исраилшилер Ериходы алганда Рахав пан уьйиндегилерди сав койдылар.

* 11:37 Кесилдилер: кайбир текстлерде «кесилдилер, сыналдылар».

* 12:2 Алла тагынынъ онъ яны: еннетте энъ сыйлы орын.

* 13:20 Койларынынъ уллы Койшысы: халкынынъ уллы Басшысы.

+ 1:2 1 Петер 1:20, Мк. 12:7, Яхья 1:3, 1Кор. 8:6, Колосшылар 1:16

+ 1:3 2Кор. 4:4, Колосшылар 1:15, Мк. 16:19, Ислер 7:55-56, Рим. 8:34

+ 1:4 Эфесшилер 1:21, Пилипшилер 2:9
+ 1:5 Ислер 13:32-33, Ювытлар 5:5,
+ 1:13 Ювытлар 10:13
+ 1:14 Яр. 19:16
+ 2:4 Ислер 2:22, Ислер 2:43
+ 2:5 Ювытлар 1:6
+ 2:8 1Кор. 15:25

+ 2:9 Яхья 8:54, Яхья 17:1, 1 Петер 1:21, 2 Петер 1:17

+ 2:10 Рим. 11:36, Ювытлар 5:9

+ 2:11 Ювытлар 13:12, Мат. 28:10, Мк. 3:35, Яхья 20:17, Рим. 8:29

+ 2:14 Яхья 1:14, 1 Яхъя 4:2, 2 Яхъя 1:7, 1 Тимотей 3:16, 1 Яхъя 3:8, 1Кор. 15:54-55

+ 2:17 Пилипшилер 2:7
+ 2:18 Лк. 22:28
+ 3:2 Сан. 12:7
+ 3:5 Сан. 12:7, Шер. 18:15, Шер. 18:18
+ 3:16 Сан. 14:2
+ 3:17 Сан. 14:29
+ 3:18 Шер. 1:34-36
+ 4:1 Ювытлар 12:15
+ 4:3 Ювытлар 3:11
+ 4:4 Яр. 2:2
+ 4:6 Ювытлар 3:19
+ 4:8 Шер. 31:7
+ 4:12 Эфесшилер 6:17, Ашы. 1:16

+ 4:14 Ювытлар 2:17-18, Эфесшилер 4:10, Ювытлар 7:26

+ 4:15 Лк. 23:41, Яхья 8:46, 1 Петер 2:22, 1 Яхъя 3:5, 2Кор. 5:21

+ 4:16 Эфесшилер 3:12, Ювытлар 10:19
+ 5:1 Ювытлар 8:3
+ 5:2 Ювытлар 7:28
+ 5:3 Ювытлар 7:27
+ 5:4 Сан. 16:5, Сан. 18:7
+ 5:5 Яхья 8:54, Ислер 13:32-33, Ювытлар 1:5
+ 5:6 Ювытлар 7:17, Ювытлар 7:21
+ 5:7 Мат. 26:39, Мк. 14:35, Лк. 22:41,
+ 5:8 Рим. 5:19, Пилипшилер 2:8
+ 5:9 Ювытлар 2:10
+ 5:11 2 Петер 3:16
+ 5:12 1 Петер 2:2, 1Кор. 3:1-2
+ 5:14 Эфесшилер 4:13
+ 6:1 Ювытлар 9:14

+ 6:2 Ислер 8:17, Ислер 19:4-5, Ислер 10:42, Ислер 17:31

+ 6:4 Ювытлар 10:29
+ 6:8 Мат. 13:7, Мат. 3:12
+ 6:10 Мат. 10:42

+ 6:11 Рим. 5:2-5, 2Кор. 1:22, 2Кор. 5:5, Эфесшилер 1:14

+ 6:12 Ювытлар 13:7
+ 6:13 Лк. 1:73-75
+ 6:14 Яр. 22:17
+ 6:16 Шыг. 22:11
+ 6:18 Сан. 23:19,
+ 6:19 Лев. 16:2, Лев. 16:15, Ювытлар 9:7

+ 6:20 Ювытлар 4:14, Ювытлар 8:1, Ювытлар 9:24-25

+ 7:2 Яр. 14:17-20
+ 7:5 Лев. 27:30-31, Сан. 18:21, Шер. 14:22
+ 7:6 Яр. 12:2-3, Рим. 4:3, Гал. 3:16
+ 7:14 Мат. 1:3, Лк. 3:3
+ 7:17 Ювытлар 5:6
+ 7:18 Рим. 8:3, Гал. 4:9
+ 7:19 Ювытлар 9:9, Ювытлар 10:1
+ 7:21 Ювытлар 5:6
+ 7:22 Ювытлар 6:11
+ 7:25 1 Яхъя 2:1, Рим. 8:34
+ 7:26 Эфесшилер 4:10, Ювытлар 4:14

+ 7:27 Ювытлар 5:3, Ювытлар 9:12, Ювытлар 10:10

+ 7:28 Ювытлар 5:2
+ 8:1 Мк. 16:19, Ювытлар 1:3
+ 8:2 Ювытлар 9:24
+ 8:3 Ювытлар 5:1, Эфесшилер 5:2

+ 8:5 Колосшылар 2:17, Ювытлар 10:1, Шыг. 25:40

+ 8:6 2Кор. 3:6, Ювытлар 9:15
+ 8:7 Ювытлар 7:11
+ 8:8 Ювытлар 10:16-17, Лк. 22:20, 2Кор. 3:6
+ 8:10 Шер. 6:6, Лев. 26:12
+ 9:1 Шыг. 25:8
+ 9:2 Шыг. 26:1, Шыг. 25:30-31
+ 9:3 Шыг. 26:31-33, Лев. 16:2

+ 9:4 Шыг. 25:10, Шыг. 30:1, Шыг. 16:33-34, Сан. 17:8-10,

+ 9:5 Лев. 16:14, Шыг. 25:19-20
+ 9:7 Лев. 16:2, Лев. 16:15, Ювытлар 6:19
+ 9:8 Ювытлар 10:20
+ 9:9 Ювытлар 7:19, Ювытлар 10:1
+ 9:10 Лев. 11:2, Мк. 7:4
+ 9:11 Ювытлар 7:27, Ювытлар 10:10
+ 9:13 Лев. 16:14-16

+ 9:14 1 Петер 1:18-19, Ювытлар 6:1, Ашы. 7:14, 1 Яхъя 1:7, Эфесшилер 5:26

+ 9:15 Ювытлар 8:6, 2 Тимотей 1:1, Тит 1:2

+ 9:19 Шыг. 12:22, Лев. 14:4-7, Сан. 19:6, Сан. 19:17,

+ 9:20 Шыг. 24:8

+ 9:21 Шыг. 29:12, Шыг. 29:36, Лев. 8:15, Лев. 8:19

+ 9:22 Лев. 17:11
+ 9:23 Шыг. 25:40, Ювытлар 8:5
+ 9:24 Ювытлар 8:2
+ 9:26 1 Яхъя 3:5, 1 Петер 3:18
+ 9:27 Мат. 16:27

+ 9:28 1 Петер 2:24, 1 Петер 3:18, Тит 2:13, Ислер 1:11, 1 Салоникшилер 4:16-18

+ 10:1 Колосшылар 2:17, Ювытлар 8:5, Ювытлар 7:19, Ювытлар 9:9

+ 10:3 Лев. 16:21

+ 10:10 Мат. 26:26, 1Кор. 11:24, Ювытлар 7:27, Ювытлар 9:9

+ 10:11 Сан. 28:3
+ 10:12 Мк. 16:19, Ювытлар 1:3
+ 10:13 Ювытлар 1:13
+ 10:17 Ювытлар 8:10-12
+ 10:19 Эфесшилер 3:12, Ювытлар 4:16
+ 10:20 Ювытлар 9:8, Яхья 14:6

+ 10:22 Яхья 13:8, 1Кор. 6:11, Эфесшилер 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Ювытлар 4:14, 1Кор. 1:9, 1 Салоникшилер 5:24, 2 Салоникшилер 3:3

+ 10:25 Ислер 2:42, Рим. 13:11, 1Кор. 3:13
+ 10:26 Сан. 15:30, Мк. 3:29, 1 Яхъя 5:16
+ 10:28 Шер. 19:15
+ 10:29 Ювытлар 6:4-6
+ 10:30 Шер. 32:35-36, Рим. 12:19
+ 10:31 Лк. 12:5

+ 10:34 Мат. 25:36, Мат. 5:12, Мат. 6:20, Мат. 19:21, 1 Петер 1:4, Колосшылар 1:5

+ 10:38 Рим. 1:17, Гал. 3:11
+ 11:1 Рим. 8:24, 2Кор. 4:18
+ 11:3 Яр. 1:6-7, 2 Петер 3:5
+ 11:4 Яр. 4:3-8, Мат. 23:35, 1 Яхъя 3:12
+ 11:5 Яр. 5:22-24
+ 11:7 Яр. 6:9-22
+ 11:8 Яр. 12:1-4
+ 11:9 Яр. 12:8, Яр. 13:3, Яр. 18:1
+ 11:10 Ювытлар 12:22, Ашы. 21:2
+ 11:11 Яр. 21:2
+ 11:12 Рим. 4:19, Яр. 22:17
+ 11:13 Мат. 13:17, Лк. 10:24, Яр. 23:4
+ 11:16 Яр. 26:24, Яр. 28:13
+ 11:17 Яр. 22:1-10, Яр. 21:12, Рим. 9:7
+ 11:19 Рим. 4:17-19
+ 11:20 Яр. 27:27-29, Яр. 27:39-40
+ 11:21 Яр. 47:31, Яр. 48:17-19
+ 11:22 Яр. 50:24-25
+ 11:23 Шыг. 2:2-3, Ислер 7:20
+ 11:24 Шыг. 2:10-11
+ 11:25 1 Яхъя 2:17
+ 11:26 Ювытлар 13:13
+ 11:27 Шыг. 12:37, Шыг. 13:18
+ 11:28 Шыг. 12:21-30
+ 11:29 Шыг. 14:21-30
+ 11:31 Мат. 1:5, Якуп 2:25
+ 11:36 Яр. 39:20, Мат. 21:35, Мк. 16:18
+ 11:40 Пилипшилер 3:12, Ювытлар 12:23
+ 12:1 1Кор. 9:24

+ 12:2 Ювытлар 2:10, Лк. 24:26, Пилипшилер 2:8, Мк. 16:19, Ювытлар 1:3

+ 12:3 Сулейманнынъ таварыхлары 24:10
+ 12:4 1 Тимотей 4:10
+ 12:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:11-12,
+ 12:7 Шер. 8:5, Ашы. 3:19
+ 12:10 Лев. 11:44
+ 12:13 Сулейманнынъ таварыхлары 4:26
+ 12:14 Мат. 5:8
+ 12:15 Ювытлар 4:1, Шер. 29:18
+ 12:16 Ювытлар 13:4, Яр. 25:29-34
+ 12:17 Яр. 27:34-38

+ 12:18 Шыг. 19:16-18, Шыг. 20:18, Шер. 4:11, Шер. 5:22

+ 12:19 Шыг. 19:16, Шыг. 20:19, Шер. 5:27
+ 12:20 Шыг. 19:12-13
+ 12:21 Шер. 9:19

+ 12:22 Гал. 4:26, Ашы. 14:1, Ашы. 21:2, Шер. 33:2, Юда 1:14

+ 12:23 Лк. 10:20, Пилипшилер 3:12, Ювытлар 11:40

+ 12:24 Ювытлар 8:6, Ювытлар 9:15, 1 Петер 1:2, Яр. 4:10

+ 12:25 Ювытлар 2:3
+ 12:26 Шыг. 19:18,
+ 12:29 Шер. 4:24

+ 13:1 Яхья 13:34, 1 Петер 1:22, 2 Петер 1:7, Рим. 12:10, 1 Салоникшилер 4:9

+ 13:2 1 Петер 4:9, Яр. 18:3, Яр. 19:2
+ 13:3 Мат. 25:36, Ювытлар 10:34
+ 13:4 1Кор. 7:38, Шыг. 20:14, 1Кор. 6:9

+ 13:5 Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, Мат. 6:19, Мат. 6:25, 1 Тимотей 3:1, 1 Тимотей 6:7-9,

+ 13:7 Ювытлар 6:12
+ 13:9 Колосшылар 2:16
+ 13:11 Шыг. 29:14, Лев. 16:27
+ 13:12 Мат. 21:39, Мк. 12:8
+ 13:13 1 Петер 4:14, Ювытлар 11:26

+ 13:18 Эфесшилер 6:19, 1 Салоникшилер 5:25, 2 Салоникшилер 3:1, Ислер 23:1, Ислер 24:16

+ 13:20 Рим. 15:33, Яхья 10:11, 1 Петер 5:4, Шыг. 24:8,

+ 13:23 Ислер 16:1

Якуп

Якуп

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис соьз

ЯКУПТЫНЪ ХАТЫ

Янъы Антласувды келтирилген коьплеген Якуп атлы аьдемлердинъ ишиннен бу хатты Исадынъ кардашы, Ерусалимде христиан ямагатынынъ биринши басшысы Якуп язбага болаяк. Тергевшилердинъ бирерлери, бу хат Янъы Антласувды туьзген хатлардынъ эм китаплардынъ баьрисиннен алдын язылганы болады деп санайдылар.

Якуп бу хатты оьзлерининъ динди анълав принциплерин яшавга енъил киргисте алмайтаган христианларга язган. Ол бир затты да калдырмай, христианлар куьнделик яшавда акыллылыктынъ, байлыктынъ эм ярлылыктынъ, соьз юргистуьвдинъ эм яладан яла ягувдынъ, тоьзимликтинъ, дува этуьвдинъ акындагы соравларды караганда, оьзлерин кайтип юргистпеге кереги акында ойланады. Якуптынъ бас ойы сосындай: эгер Аллага ынанувы эткен ислери мен беркитилмей болса, сонда бу ынанув куткарылувга аькетпейди. Ол окувшыларга ким шынтылай да Аллага ынанады, сол, соьзсиз де, Аллага яраткан затты этеди деген ойды беркитип айтады.

1

1^1Алладынъ эм Раббий Иса Масихтинъ кулы Якуптан ювытлардынъ халклар арасында таралып яшаган он эки ырувына салам+.

Сынавлар эм азгырувлар

2Кардашларым, туьрли сынавларга туьскен заманда оларды толы куванышка санап йолыгынъыз+.

3Сизинъ иманынъыздынъ сыналувы оьзинъизде шыдамлыкты оьстиретаганын билесиз,+

4а шыдамлык сизде исин тамамлыкка еткерсин. Соьйтип, сиз бир яртилиги де болмаган кемшиликсиз эм акылбалык аьдемлер боларсыз+.

5Эгер сизинъ кайсы биревинъизге де болсын акыллылык етиспейтаган болса, сол Алладан тилесин. Алла онъ этип, эш бир шуьшлемей, акылды баьрисине береди эм ога да берер+.

6Ким тилейди, сол эш бир шексиз болып, иман ман тилесин, неге десе шекленген аьдем ел мен айландырылып шашыраган денъиз толкынына усайды+.

7Сондай аьдем, Раббийден эш бир зат аларман деп, уьмит этпесин+.

8Сол киси эки акыллы: неди этсе де, баьри затта да сенимсиз.

9Сансыз кардашымыз Алла алдында оьзининъ йогары аьли мен мактансын+.

10Бай аьдем болса, тек корлык коьрееги мен мактансын, неге десе данъыл шешекейиндей курып кетеек.

11Куьн тувып, оьз иссилиги мен коьгоьленди курытады, онынъ шешекейи куйылып, ярасыклыгы йогалады. Тап сондай болып, бай аьдем де, оьзининъ ислерин эте турганлай, курып калады+.

12Сынавда шыдаган – наьсипли. Ким сынавдан етимисли оьтсе, сол Раббийден Оьзин суьйгенлердинъ баьрисине бермеге айткан оьмирдинъ тажын алар+.

13Сыналып азгырылатаган бир аьдем де: «Мени Алла азгыртады», – деп айтпасын. Алла Оьзи яманлык пан азгырып болмайды эм эш биревди де азгыртпайды.

14Аьр бир аьдемди онынъ оьз куьналы талпынувы кызыктырып, сынавга туьсирип, азгыртады.

15Оннан сонъ талпынувы коьбейип, куьнады тувдырады, а эткен куьнасы дуныяга оьлим аькеледи+.

16Суьйикли кардашларым, адасып олтырманъыз+.

17Баьри ийгиликлер эм баьри кемшиликсиз савгалар йогардан, коькте ярык беруьвши эм Оьзинде бир туьрленислер яде каранъыланувы болмаган Атамыз Алладан келедилер+.

18Ол ыхтыяры бойынша, яратканларынынъ арасында биринши этип, бизди акыйкат соьзи мен тувдырган+.

Аллага тынълавшылар

19Меним суьйикли кардашларым, муны анъланъыз: аьр ким тынъламага аьзир болсын, тек явап кайтармага, ашувланмага да асыкпасын,+

20неге десе аьдемнинъ ашувы Алла суьйген туврашылыкты эттирмейди.

21Сол себептен ян-якка таралып кеткен яманлыкты эм арамлыкты калдырынъыз да, коьнъилинъизге эгилген, янынъызды куткармага куьши болган Алла соьзин юваслык пан кабыл этип алынъыз+.

22Сол соьзди тек тынълавшылар болып калмай, оны толтырувшылар да болынъыз. Солай этпесенъиз, сиз оьзинъизди алдайтаган боларсыз+.

23Соьзди тынълаган, ама толтырмаган аьдем, биялада оьз бетине караган аьдемге усайды:

24ол оьзине карап тайганнан сонъ, оьзининъ кайдай болганын сол саьатлей мутады.

25Ама Алладынъ эркинликти беретаган минсиз йорыгына токтамай эс берген, эситкенин мутпай, сога коьре яшаган аьдем оьзи этетаган ислеринде наьсипли болар+.

26Эгер ким болса да бирев оьзин динши деп санаса, ама оьз тилин тыялмайтаган болса, сол оьзин алдайды эм ондай аьдемнинъ диншилиги бос+.

27Атамыз Алладынъ алдында таза эм минсиз диншилик оьксизлер мен тул хатынлардынъ кыйынлыкларына ярдамласув, дуныя яманлыкларыннан оьзин тазалыкта саклав болады+.

2

Иман кардашларынъызга бирдей каранъыз

2^1Кардашларым, мактавлы Раббийимиз Иса Масихке иман этуьвши болып, эш биревди де айырмай, аьр кимге де бирдей каранъыз+.

2Айтпага, сизинъ ямагат йыйылувынъызга бай кийимли, алтын юзикли аьдем, а онынъ артыннан ярлы эм кирли кийимли бирев келип кирмеге болар.

3Эгер сиз бай кийимлиге карап, ога: «Кел, бу аьруьв ерге олтыр», а ярлыга: «Сен сонда тур», яде «Меним аягымнынъ касында олтыр», – деп айтсанъыз,

4сол заманда сиз, айырып карап, тийиссизликти этпейсизбе? Яман ойларынъыз бан оьким шыгарувшыдай болмайсызба?

5Тынъланъыз, суьйикли кардашларым: Алла бу дуныядынъ ярлыларын, иманда бай болсынлар, Оны суьйгенлерге асабалыкка бермеге ваьде эткен Патшалыгыннан уьлис алсынлар деп, сайламадыма+?

6А сиз ярлыды сансыз эттинъиз. Сизге залымлык эткенлер эм сизди оьким шыгарувшылардынъ алдына тартканлар бай аьдемлер тувылма?

7Сиз Масихтинъ сыйлы аты ман сувда шомылдырылып тазалангансыз. Соьле сол атты яманлайтаганлар солар тувылма?

8Эгер сиз уьшини мен де Кие Язувларда белгиленгенше: «Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй», – деген патшамыз Алладынъ йорыгын саклайтаган болсанъыз, дурыс этесиз+.

9Эгер сиз бирер аьдемлерге баскалардынъ алдында айырым эс этсенъиз, сонда куьналы боласыз, Таурат йорыгын бузувшыдай шуьшленерсиз+.

10Ким Таурат йорыгынынъ баьрисин саклай турып, тек ялгыз бир талабын этпей куьналы болса, сол буьтин Тауратты бузгандай айыпланар+.

11«Зиналык этпе», – деген, Сол: «Оьлтирме», – деп те айткан. Эгер сен аьелинъе туьз болып, ама биревди оьлтирсенъ, йорыкты бузган боласынъ+.

12Эркинликке аькететаган йорыкка коьре сизге оьким шыгарылаяк. Сиз соны туьсинип, айтынъыз эм исинъизди этинъиз+.

13Ама рагимлик коьрсетпейтаган сол биревлерге оьким де рагимсиз болаяк. Рагимлик оькимнен уллы болып, сонъында енъуьвши болар+.

Иман оьзин эткен ислери мен беркитеди

14Кардашларым, эгер аьдем иманлыман деп айтып, ама иманын коьрсеткен бир ис те этпесе, оннан не пайда? Сондай иман оны куткарарма экен?

15Эгер дейим (иман) кардашынъ яде карындасынъ кийимсиз эм дайым ассыз болса,

16сизден бирев ога: «Тынышлык пан барынъыз, йылынынъыз эм ток болынъыз», – деп, тек олардынъ керекли затларыннан эш бир зат бермей, айтканларыннан не пайда+?

17Тек басында болган сондай иман, эгер онынъ ислери болмаса, оьли болады.

18Ким болса да бирев: «Сенинъ иманынъ бар, меним де ислерим бар», – деп айтар. Мага, эткен ислеринъди болмай, иманынъды коьрсет, а мен оьз ислерим мен иманымды сага коьрсетермен+.

19Сен Алладынъ бир болганына ынанып, ийги этесинъ. Ама кара йинлер де, ынанып, коркканыннан калтырайдылар+.

20Сен билмеге суьесинъме, мыйсыз аьдем, иманнынъ ислери болмаса, пайдасыз экенин?

21Ислерининъ сонъына коьре тувылма атамыз Ибрагимнинъ акланувы? Ол оьзининъ улы Исхакты курман этилуьвши ерге аькелген+.

22Коьресинъме, онынъ иманы ман ислери айырылувсыз байланыслы болды, эм онынъ иманы ислери мен тамамлыгына етисти+.

23Соьйтип: «Ибрагим Аллага ынанды, Алла да ынанганын туврашылыкка санады», – деген Кие Язув толтырылды эм Ибрагимге «Раббийдинъ йолдасы» деген ат берилди+.

24Коьресизбе, Алла аьдемди тек иманы уьшин болмай, а эткен ислерине коьре аклайды.

25Соьйтип, шахарга тасаланып кирген исраилшилерди конакка алып, баска йол ман шыгарып ярдамласкан каьхпе Рахав да эткен сол исине коьре акланмадыма?

26Аьдем шаркы рухсыз оьлидей, иман да эткен иси болмаса оьли болады.

3

Тилинъди тый

3^1Кардашларым, аранъыздан коьплер (иман ямагатында) окытувшы болмага каьрлемесинлер, неге десе билесиз, бизге, окытувшыларга, баскалардан катырак оьким шыгарылаяк+.

2Баьримиз де коьп янъылыс этемиз. Ким соьзи мен янъылыс этпейди, сол тамамлыкка еткен, оьзин аьр яктан тыйып билген аьдем+.

3Биз атты оьзимизге тынълавлы этер уьшин, ога авызлыкты саламыз. Соьйтип онынъ буьтин шаркын юргистемиз+.

4Яде, мысалыга, кемелерди алып карасак: кайдай уьйкен болсалар да, кайдай куьшли ел эссе де, кемеди юргистуьвши оны бир кишкей алаты ман кайда бурмага суьйсе, сонда аькетеди.

5Сога усайды аьдемнинъ тили де: ол – кишкей муьше, ама коьп мактанады. Каратага, орманда уллы оьртен кишкей бир йылтыннан басланады да!

6Тил де – сол ок йылтын. Баска муьшелеримиздинъ арасында туратаган бир яманлык дуныясы. Ол шаркымызды савлай кирлейди, оьзи яханем отыннан тутанып, яшавымыздынъ баьри юрисин куьйдиреди+.

7Аьр туьрли кийик айванды, кусты, йылысатаганды, денъиз айванды аьдем ырувы уьйретип бойсындырады эм де бойсындырды,

8тек тилди эш бирев де бойсындырып болалмайды. Тил – кепке сыйынмаган, оьлим аькелуьвши увга толган яман зат.

9Тил мен Атамыз Раббийди мактаймыз эм бу тил мен Аллага усап яратылган аьдемлерди наьлетлеймиз+.

10Бир ок авыздан мактав эм наьлетлев шыгадылар! Кардашларым, бу зат болмага тийисли тувыл.

11Бир ок булактан таьтли эм ашы сув калай агып шыкпага болады экен?

12Ынжыр теректе – зейтун, юзим сабагында – ынжыр оьспеге боларма? Соьйтип те тузлы булактан таьтли сув агып болмас.

Уьшини мен акыллы ким?

13Аранъыздан кайсынъыз акыллы эм анъламлысыз? Сол аьдем ислерин акылдан келетаган юваслык пан эткенин аьруьв яшавы ман коьрсетсин+.

14Эгер юрегинъизде куьншиликтинъ увын эм менменсинуьвди юргистетаган болсанъыз, сонда мактанманъыз эм, акыйкатты ясыраяк болып, оьтирик айтпанъыз.

15Сондай «акыллылык» еннеттен келмейди, ама ерден, аьдемнинъ яныннан, кара йинлерден басланады+.

16Кайда куьншилик эм менменсинуьв болса, сол ерде нызамсызлык эм аьр туьрли яман ис те болар.

17Еннеттен келген акыллылык, бас деп, таза, оннан сонъ тынышлыкты суьйген, юмсак, бойсынувшы, рагимликке эм хайырлы ислерге толы, тек айырувшы эм экиюзли болмайды.

18Ким тынышлыкты туьзеди, сол тынышлык пан шашкан урлыкларыннан туврашылыктынъ емисин орады+.

4

Аллага бойсынынъыз

4^1Эрис-суьрислеринъиз кайдан ды? Сол шаркынъыздынъ муьшелеринде согысатаган куьсевлеринъизден тувылма экен+?

2Сиз бир зат куьсейсиз, ама оны алалмайсыз, соьйтип, аьдем оьлтиресиз, куьнлейсиз, кенем де уьмитинъизге еталмайсыз, соннан эрис-суьрисинъиз. Излеген затынъызды алмайсыз, неге десе сиз (Алладан) тилемейсиз.

3Тилесенъиз де бир зат алмайсыз, неге десе оны ийгиликке тувыл, тек куьсевлеринъизге кулланмага тилейсиз+.

4Аллага туьз болмаганлар[*]! Сосы дуныяга дос болып, сиз, Алла ман карсы туратаганынъызды, аьше, билмейсизбе? Ким сосы дуныяга дос болмага суьйсе, сол Аллага яв болады+.

5Яде Алла бизде яшаткан рухын тап куьнлегенге дейим суьеди деген Кие Язув сизге бос коьринеме+?

6Алла бизге оннан да уьйкен шапагат коьрсетеди. Соны уьшин Кие Язув:

«Алла коькиреклилерге карсы,

А сабырларга шапагатын коьрсетеди», – деп айтады+.

7Соннан себеп Аллага бойсынынъыз, ибилиске карсылыгынъызды коьрсетинъиз, сол заманда ибилис сизден кашар+.

8Аллага ювык болынъыз, эм Ол сага ювыклар. Куьналылар, колларынъызды ювынъыз, эм сиз, экиакыллы болганлар, юреклеринъизди тазаланъыз+.

9Мыдах болынъыз, кайгырынъыз, оькирип йыланъыз. Куьлкинъиз йылавга айлансын, а суьйинишинъиз – кайгыга.

10Алладынъ алдында сабырланынъыз, эм Ол сизди коьтерер.

11Кардашлар, бир биринъиздинъ акында яман айтпанъыз. Ким оьзининъ кардашын яманлайды яде шуьшлейди, сол Таурат Йорыгын да яманлап шуьшлейди. А эгер дейим сен Тауратты шуьшлей болсанъ, оны толтырмайсынъ, ога оькимши боласынъ+.

12Ама кимди куткармага, а кимди шуьшине еткермеге керегин белгилейтаган тек Бирев бар. Ол (Алла) – Йорыкты Шыгарувшы эм Оькимши. А сен, оьзинънинъ ювыгынъа оьким шыгаргандай, ким болгансынъ+?

Бос мактанувлар

13Энди тагы да сосы зат акында ойланъыз. Сиз: «Буьгуьн яде эртен биз биршемекей шахарга бараякпыз, йыл узагы онда сатув-алув ман каьр шегеекпиз», – дейсиз.

14Оьзинъиз эртенъги куьн сизге не аькелеегин билмейсиз. Суьйткенде, яшавынъыз не ди? Биразга коьринип, сонъ йок болган бувга усайсыз+.

15Сизге баскаша соьйлемеге керек эди: «Раббий онъын берсе, яшаякпыз эм муны-муны этеекпиз»+.

16Сиз болсанъыз мактанып коькирексийсиз. Сондай мактанувлардынъ баьриси де яманлык.

17Суьйткенде, ким ийгиликти кайтип этпеге керегин биле турып, этпесе, сога – куьна.+

5

Байлар, сак болынъыз!

5^1Энди сизинъ акынъызда, байлар. Йыланъыз, басынъызга келеек баьлелер уьшин оькирип йыланъыз!+

2Байлыгынъыз ширип калган, кийиминъиз де куье мен едилген,+

3Алтынынъыз эм куьмисинъиз де тотласкан. Сол тот сизге карсы шаат болаяк эм, оттай, шаркынъызды куьйдиреек. Сиз бу ахыр куьнлерге байлык йыйгансыз+.

4Кырларынъызда аслык йыйган куллыкшыларынъыздан сиз тыйган кыйын ак оьш алмага шакырады. Аслык орувшылардынъ давыслары Куьдиретли Раббийдинъ кулагына еткенлер+.

5Сиз ер уьстинде яшаган заманынъызда байлыкка эм куьсевлерге берилдинъиз. Соьйтип сойылаяк куьнинъизге оьзинъизди беслединъиз!

6Сиз туврашыларга оьким шыгарып, оларды оьлтиресиз. Олар сизге карсы шыкпайдылар.

Шыдамлы болынъыз

7Кардашларым, тоьзимлик пен Раббийдинъ келуьвин сакланъыз. Карашынъыз ердинъ баалы емисин саклап турган эгиншиге. Ол, эрте эм кеш явган ямгырларды тоьзимлик пен саклайды+.

8Сиз де солай тоьзимли эм даянышлы болынъыз. Раббийдинъ келееги энди ювык+.

9Шуьшленмес уьшин, кардашлар, бир биринъиз акында шагынманъыз; каранъыз, Оькимши капы алдында!+

10Сизге Раббийдинъ аты ман соьйлеген пайхамбарлардынъ азап шеккенде коьрсеткен тоьзимлиги дайым да коьрим болсын+.

11Эсинъизде тургыстынъыз, шыдамлыларды бактылы деп санаймыз. Аюптынъ шыдамлыгы акында эситкенсиз. Сонъында Раббий ога калай эткенин де билесиз. Неге десе Раббий бек юмсак юрекли эм рагимликке толы+.

12Энъ де маьнелиси, кардашларым, не коьк пен, не ер мен, не баска зат пан ант этпенъиз; «аьше» дегенинъиз уьшини мен де «аьше» болсын, «йок» дегенинъиз де туврасы ман «йок» дегенди билдирсин. Сол заманда сизге оьким шыгарылмас+.

Дувадынъ куьши

13Аранъыздан ким болса да бирев азап шеге болса, дува этсин; суьйине болса, зикирлер шалсын+.

14Авырган болса, иман ямагатынынъ тамадаларын шакыртып, Раббийдинъ аты ман, оьзининъ уьстине зейтун майын яктырып, дува эттирсин+.

15Иман ман этилген дува авырганды сав этер. Раббий онынъ савлыгын туьзетер. Куьна эткен болса, куьнасы кеширилер.

16Солай этип, савартылув уьшин куьналарынъыз акында бир биринъизге ашылынъыз эм бир биринъиз уьшин дува этинъиз. Туврашыл аьдемнинъ дувасы бек куьшли эм коьп зат эталады+.

17Ильяс та, биздей, бир аьдем эди. Ама ол, ямгыр болмасын деп, яныплы дува эткенде, уьш йыл эм алты ай кыралда ямгыр эш явмады+.

18Янъыдан дува эткенде, коьктен ямгырлар явдылар, ер де оьзининъ емислерин оьстирди.

19Кардашларым, эгер биревинъиз акыйкатлыктан тайса, ким болса да бирев ога кайтпага ярдам этсе,+

20куьналыды терис йолдан шыгарган аьдем онынъ янын оьлимнен куткараягын, Аллага онынъ коьплеген куьналарын кеширтеегин билсин+.

* 4:4 Аллага туьз болмаганлар: Якуп окувшыларын эрлерине туьз болмаган зинашы хатынларга усатады.

+ 1:1 Мат. 13:55, Ислер 12:17, Ислер 15:13, Ислер 21:18, Гал. 1:19, Гал. 2:9, Лк. 22:30, Яхья 7:35, Ислер 26:7, 1 Петер 1:1

+ 1:2 Мат. 5:11-12, 1 Петер 1:6-7
+ 1:3 Рим. 5:3
+ 1:4 2 Петер 1:6, Мат. 5:48
+ 1:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:3-6
+ 1:6 Мат. 21:21, Мк. 11:24
+ 1:7 Якуп 4:8
+ 1:9 1Кор. 1:31, 2Кор. 10:17
+ 1:11 1 Петер 1:24

+ 1:12 Мат. 10:22, Мк. 13:13, Якуп 5:11, 2 Тимотей 4:8, Ашы. 2:10

+ 1:15 Рим. 5:12, Рим. 6:23

+ 1:16 Мк. 13:5, 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 1:17 Яр. 1:16, 1 Яхъя 1:5

+ 1:18 2 Салоникшилер 2:13, Ашы. 14:4, Яхья 1:13

+ 1:19 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19, Сулейманнынъ таварыхлары 14:29,

+ 1:21 Колосшылар 3:8

+ 1:22 Лк. 11:28, Яхья 13:17, 1 Яхъя 3:18, Рим. 2:13

+ 1:25 Якуп 2:12, Лк. 11:28

+ 1:26 Якуп 3:2-3

+ 1:27 Мат. 25:36, 2 Петер 3:14, 1 Яхъя 5:18, 1 Тимотей 5:22

+ 2:1 Шер. 1:17, Шер. 16:19, Мат. 22:16, Лк. 20:21, Рим. 2:11

+ 2:5 1Кор. 1:27-28, 2Кор. 8:9, Ашы. 2:9
+ 2:8 Лев. 19:18
+ 2:9 Шыг. 23:2-3, Лев. 19:15, Шер. 1:17
+ 2:10 Мат. 5:19, Гал. 3:10
+ 2:11 Шыг. 20:13-14
+ 2:12 Якуп 1:25
+ 2:13 Мат. 6:15, Мат. 18:35, Лк. 6:37

+ 2:16 Шер. 15:7, Сулейманнынъ таварыхлары 21:13, Мат. 25:35, Лк. 3:11, 1 Яхъя 3:17-18

+ 2:18 Мат. 7:16, Гал. 5:6

+ 2:19 Шер. 6:4, Мат. 8:29, Мк. 1:24, Мк. 5:7, Ислер 16:17, Ислер 19:15

+ 2:21 Яр. 22
+ 2:22 Ювытлар 11:17-18
+ 2:23 Яр. 15:6, Рим. 4:3, Гал. 3:6,
+ 3:1 Мат. 23:8

+ 3:2 Сулейманнынъ таварыхлары 20:9, 1 Яхъя 1:8-10, Рим. 3:23, Якуп 1:26

+ 3:3 Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 3:6 Мат. 12:34, Мат. 15:18, Сулейманнынъ таварыхлары 16:27

+ 3:9 Яр. 1:26
+ 3:13 Якуп 2:18
+ 3:15 1 Тимотей 4:1, Ашы. 2:24
+ 3:18 Мат. 5:9, Гал. 6:8
+ 4:1 1 Петер 2:11
+ 4:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:3
+ 4:4 Яхья 15:19, 1 Яхъя 2:15, Рим. 8:7
+ 4:5 1Кор. 6:19

+ 4:6 Сулейманнынъ таварыхлары 3:34, 1 Петер 5:5

+ 4:7 1 Петер 5:8-9, Эфесшилер 4:27
+ 4:8 Якуп 1:7-8,
+ 4:11 Рим. 14:4, Рим. 14:10
+ 4:12 Якуп 5:9, Лк. 12:5, Мат. 7:1

+ 4:14 Сулейманнынъ таварыхлары 27:1, Лк. 12:18-20,

+ 4:15 Ислер 18:21
+ 4:17 Яхья 9:41
+ 5:1 Лк. 6:24
+ 5:2 Мат. 6:19-20
+ 5:3 Рим. 2:5
+ 5:4 Лев. 19:13, Шер. 24:14-15, Шер. 24:15,
+ 5:7 Шер. 11:14
+ 5:8 1 Петер 4:7
+ 5:9 Мат. 7:1, Якуп 4:12

+ 5:10 Мат. 5:12, Мат. 23:34, Ислер 7:52, Ювытлар 11:32-38

+ 5:11 Мат. 10:22, Мк. 13:13, Якуп 1:12, Ашы. 2:10, Шыг. 34:6

+ 5:12 Мат. 5:34-37
+ 5:13 1Кор. 14:15, Эфесшилер 5:19
+ 5:14 Мк. 6:13

+ 5:16 Мк. 1:5, Ислер 19:18, Яр. 20:17, Сан. 11:2, Ислер 9:40, Ислер 28:8

+ 5:17 Лк. 4:25

+ 5:19 Гал. 6:1

+ 5:20 Сулейманнынъ таварыхлары 10:12, 1 Петер 4:8

1 Петер

1 Петер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис соьз

ПЕТЕРДЕН БИРИНШИ ХАТ

Элши Петер оьзининъ биринши хатын, баьри белгилерге коьре, Урымда (янъы эрадынъ 63–64-нши йй.) язган. Ога хатты язбага элши Паул ман бирге куллык эткен Силас ярдамласкан. Хат Кишкей Азиядынъ (соьлеги Турциядынъ) керуьв кесегинде яшаган Паулдынъ насихатлавы ман туьзилген христиан ямагатларына каратылган.

Сол вакыт христианлардынъ аьли авырдан авыр бола беретаган эди: ынанувлары уьшин оларды мыскыллайтаган эм селекелейтаган эдилер. Олар аьр дайым Масихке сенуьвлерине заралык келтирген аьллерге бойсындыраяк азгырувлардынъ алдында калатаган эдилер. Петер Масихке ынанганлардынъ, тап Исадынъ оьзиндей болып, олар да оьз дини эм кие яшавы уьшин азап шегуьвге аьзир болмага тийисли экенлерин эслерине салады. Ога сенимлиги уьшин Раббий ерге кайтканда оларды савгалы этеек. Бу уьмит ынанганларга яшавда расатаган баьри кыйынлыкларды тоьзбеге куьш берер.

1

1^1Масих Исадынъ элшиси Петерден, Понтка, Галатияга, Каппадокияга, Асия элине эм Битунияга шашыраган эм сол эллерде келетен болып яшайтаган аьдемлерге салам!+

2Атамыз Алла, сизди эртеден билип, сайлаган. Сиз, Иса Масихке тынълап, Онынъ тоьгилген каны ман тазаланар уьшин Рухтынъ куьши мен оьзинъизди Ога багыслагансыз. Сизде шапагат эм тынышлык коьбирек болсын+.

Тири уьмит

3Раббийимиз Иса Масихтинъ Алласына эм Атасына шуькир болсын! Ол Оьзининъ уллы рагимлиги мен Иса Масихти оьлилерден тирилтип, бизди янъыдан тувдырып, бизге тири уьмитти берди+.

4Ол бу затты, сизинъ уьшин коьклерде сакланатаган ширимейтаган, бузылмайтаган, солымайтаган асабалыкты аларсыз деп, этти+.

5Заманнынъ сонъында ашылмага аьзир болып туратаган куткарылув уьшин Алла сизди иманынъыз аркалы Оьз куьдирети мен саклап турады+.

6Сога коьре соьле кыска вакытта туьрли сынавлардан азапланмага керек болсанъыз да куткарылаягынъызга куванынъыз+.

7Солай сыналган иманынъыз, Иса Масих келгенде, сизге мактав, оьрмет эм данък аькелер. Ондай иман алтыннан да баа, неге десе алтын от пан сыналатаган болса да бара-тура йокка шыгады+.

8-9Сиз Масихти суьесиз эм, соьлеге дейим де коьрмегенлей, Ога иман этесиз эм иманынъыздынъ мырадына, янынъыздынъ куткарылувына етип, айтып болмаслык уллы мактавлы суьйиниш пен куванасынъыз+.

10Сизге коьрсетилеек шапагат акында эртеден йораган пайхамбарлар бу куткарылув акында мукаят тергеп, сорап шыкканлар+.

11Масихтинъ Рухы Масихтинъ шегеек азаплары эм Ога сонъында келеек данъкы акында эртеден айтканда, пайхамбарлар Онынъ кимди эм кайсы заманды коьрсететаганын билмеге каьрлегенлер+.

12Энди сизге билдирилген затлар ман олардынъ, оьзлерине болмай, сизге куллык эткенлери ашылды. Сол затларды коьклерден йиберилген Кие Рухтынъ куьши мен сизге Ийги Хабарды еткергенлер билдирдилер. Маьлеклер де сол затларды анъламага талпынадылар+.

Кие (Аллага берилген) болынъыз

13Сол себепли, акылынъызды куллык этпеге аьзирлеп, сак турынъыз. Иса Масих келгенде, сизге коьрсетилеек шапагатка толы сенимли болып турынъыз+.

14Сиз тынълавлы балалардай болынъыз, Аллады билмеген заманынъыздагы яман куьсевлеринъизге иерменъиз+.

15Керисинше, сизди шакырган Алла киедей, сиз де кие болынъыз: эткен баьри затынъызда Ога багысланынъыз,+

16неге десе: «Мага багысланынъыз[*], неге десе Мен киемен», – деп язылган+.

17Эгер сиз аьр кимге эткен ислерине коьре тийисли оьким этуьвши Аллага, Атамыз деп, айтатаган болсанъыз, бу дуныяда Ога аьр дайым оьрмет берип яшанъыз+.

18Сиз аталарынъыздан калган бос яшав йолынъыздан, алтындай яде куьмистей, тез кешуьвли байлык пан болмай,+

19минсиз эм таза козыга усаган Масихтинъ асыл каны ман сатылып алынгансынъыз.

20Ол аьле дуныя туьзилеектен алдын белгиленген эм тек сосы сонъгы заманда сизинъ уьшин келген+.

21Масих аркалы Оны оьлилерден тирилткен эм Оны данъклаткан Аллага сенесинъиз, солай болганда иманынъыз да, уьмитинъиз де – Аллада.

22Акыйкатка тынълавлы болганынъыз бан оьзинъизди тазаладынъыз эм соьле, экиюзли болмай, кардашларынъызды суьймеге боласыз. Соьйтип те бир биринъизди ак юректен, яныплы суьйинъиз+.

23Сиз оьлеек урлыктан болмай, оьлимсиз урлыктан, Алладынъ тири эм оьмирлерде тураяк соьзиннен янъыдан тувгансынъыз+.

24Неге десе «аьр бир инсан – коьгоьлендей эм инсаннынъ данъкы – кийик шешекейиндей. Коьгоьлен курыса, шешекейи куйылады,

25Тек Раббий соьзи оьмирликте яшайды». А ол соьз – сизге билдирилген Ийги Хабар+.

2

2^1Соьйтип, сиз аьр туьрли яман ниетти, ялганды, экиюзликти, куьншиликти эм яла ягувды койынъыз+.

2Янъы тувган саьбийдей, таза суьтке усаган Алла Соьзине ымтылынъыз. Оны ман сиз, оьсип, куткарылувга етерсиз+.

3Неге десе сиз Раббийдинъ ийгилигининъ даьмин тарткансыз.

Тири тас, сайланган халк

4Сиз Раббийге – аьдемлер таслап, ама Алла сайлап алган асыл, тири таска – келгенде,+

5оьзинъиз де, Алладынъ рухы яшайтаган уьйин курар уьшин кулланган тири таслардай, болдынъыз. Соьйтип Иса Масих аркалы Аллады разы эткен курманлыкларды – рухынъыздынъ курманлыкларын[*] – аькелетаган, Аллага багысланган дин куллыкшылары боларсыз+.

6Неге десе Кие Язувда: «Мине, Мен сайлап алган асыл тасты – уьй муьйисиндеги бас тасын – Сионда салаятырман. Ога ким сенсе, сонынъ уьмити уьзилмес», – деп айтылган+.

7Соьйтип, бу тас сизге – Ога сенгенлерге – асыл тас; ама ынанмайтаганларга Ол, «уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тасы, муьйистинъ негизин салган тасы», «суьринуьв тасы эм йыгылув каясы» болды+.

8Олар Алла соьзине тынъламаганлары уьшин таска суьринедилер; оларга алдыдан солай йоралган+.

9А сиз – Алла сайлаган ырувсыз, Патшанъыз Алладынъ дин куллыкшыларысыз, Ога багысланган миллетсиз, Ога байыр халксыз. Каранъалыктан Оьзининъ аьжейип ярыклыгына Шакырганнынъ мактавлы ислерин билдирер уьшин Алла сизди сайлаган+.

10Бир заманларда халк деп саналмаган эдинъиз, а энди Алладынъ халкы болдынъыз, бир заманларда Алла сизди языксынмаган эди, а энди языксынады+.

11Суьйикли кардашларым! Сизден ялбарып тилеймен, (бу дуныяда) ят аьдемлердей эм йолавшылардай, инсан кылыгынъыздынъ янынъызга карсылык беретаган яман куьсевлериннен эрекке тайынъыз+.

12Имансызлар арасында яшавынъызды намыслы тутынъыз; сол заман, олар сизди кыянатшыларсыз деп шуьшлеселер де, хайырлы ислеринъизди коьрип, Алла оларга ювыкласкан куьнде Оны данъклаяклар+.

Бойсынувлы болынъыз

13Аьдемлер туьзген аьр туьрли оькиметке Раббий уьшин бойсынувлы болынъыз. Баьрисине де басшылык этетаган императорга,+

14кыянатшыга оьким этер эм хайырлы ислерди этетаганды мактар уьшин, ол йиберген тоьрелерге бойсынынъыз+.

15Неге десе сондай Алладынъ ыхтыяры: сиз, хайырлы ислерди эте турып, акылсыз надан аьдемлердинъ авызларын тыймага керексиз.

16Сиз, эркин аьдемлердей, эркинлигинъизди яманлыктынъ ябувы этпей, Алладынъ кулындай, яшанъыз+.

17Баьрисине де тийислише оьрмет этинъиз, иман кардашларынъызды суьйинъиз, Алладан коркынъыз, императорды сыйланъыз+.

18Куллар, оьз иелеринъизге толы оьрмет пен бойсынувлы болынъыз. Эм тек танъ эм сабыр болганларына тувыл, а суслыларына да+.

19Эгер бирев, Аллады аьр дайым эсинде тургыстып, шуьшсиз азапланувларга тоьзсе, сол Алладынъ разылыгын табар+.

20Эгер сизди куьна эткенинъиз уьшин соксалар эм сол затка шыдасанъыз, ога не мактав бар? Ама, хайырлы ислер эткенде азапланувга шыдасанъыз, сонда Алладынъ разылыгын табарсыз.

21Сиз мине сонынъ уьшин шакырылгансынъыз, неге десе Масих те, Оьзининъ ызыннан бармага сизге уьлги калдырып, сиз уьшин азапланган+.

22«Ол эш бир куьналы зат этпеген эм соьзлеринде эш бир ялганлык болмаган», – деп язылган.

23Ол корланганда, корлав соьзлер мен явапламаган; азаплана турып, Ол эш биревге де коркыныш тувдырмаган, ама исин аьдил оьким Этуьвшиге аманатлаган+.

24Бизди куьналарымыздан куткарып, туврашыл этип яшатар уьшин Ол куьналарымызды Оьзининъ тени мен дарагашка коьтерди. Онынъ яралары ман сиз де савартылдынъыз+.

25Сиз адасып юрген койлардай эдинъиз, ама энди янларынъыздынъ Басшысына[*] эм Етекшисине кайтып келдинъиз+.

3

Хатынлар эм эрлер

31-2Соьйтип те сиз, хатынлар, оьз эрлеринъизге бойсынынъыз. Соны ман эрлеринъиздинъ арасында Алла соьзине ынанмаганлар оьрметли таза яшавынъызды коьрселер, сиз бир соьз де айтпаганлай, оларды тек бир турмысынъыз бан иманга туьсиреексинъиз+.

3Сизинъ ярасыклыгынъыз оьрилген шашларга, тагылган алтынга, ярасык кийимге таянган тыскы аьруьвлик болмасын.

4Ол юрек туьбиндеги тыныш эм ювас янынъыздынъ йок болмаяк ярасыклыгы сизинъ аьруьвлигинъиз болсын. Алла муны бек баалы деп санайды+.

5Озган заманларда Аллага уьмит эткен, Ога багысланган хатынлар да, оьз эрлерине бойсынып, оьзлерин солай ярасыклаганлар.

6Сара Ибрагимге тынълап, ога «Бийим» деп соьйлеген. Эгер дейим хайырлы ислерди этип, коркыстувларга берилмейтаган болсанъыз, сиз – Сарадынъ кызларысынъыз+.

7Соьйтип, эрлер, сиз де сезгир болып, хатынларынъызга карап яшанъыз. Шаркы ман сизден карувсыз болганларын эслеп, оларды оьрметленъиз, неге десе олар – яшав берекетининъ ортак асабалары. Эгер солай этсенъиз, дуваларынъызга эш бир зат та орав этпес+.

Туврашылык уьшин азап шегуьв

8Сонъына калганда баьринъиз де бир ойда турынъыз, бир биринъизге эс этинъиз, бир биринъизди кардаштай суьйинъиз, юмсак юрекли эм сабыр кылыклы болынъыз+.

9Яманлыкка яманлык пан, корланувга корлав ман тувыл, керисинше, разылык пан явап беринъиз, неге десе Алла сизди шакырганда Оьз разылыгын таптыраягына соьз берген+.

10(Кие Язувда айтылганша):

«Яшавга суьйинип,
Ийги куьнлер коьрмеге излеген
Тилин яманлыктан,
Авызын оьтириктен тыйсын.
11Яманлыктан тайып, ийгилик этсин,
Тынышлык излеп, тынышлыкка ымтылсын.

12Неге десе Раббий туврашыл аьдемлерге коьз салады,

Олардынъ дуваларына кулак асады,

Яманлык этуьвшилерге карсы турады».

13Ийгилик этип шалысатаган болсанъыз, ким сизге яманлык этер?

14Туврашылык уьшин азап шексенъиз де наьсиплисинъиз. Биревдинъ де коркыстувлары сизди уьркитпесинлер, тынышсызландырмасынлар+.

15Тек Масихти, Раббийимиз деп, юреклеринъизде сыйланъыз эм аьр дайым да сизден уьмитинъиздинъ маьнесин сорайтагаганларга явап бермеге аьзир болынъыз+.

16Ама юваслык эм оьрмет пен явап беринъиз. Юзинъиз таза болып турсын. Сол заманда Масихке берилген акыйкат турмысынъызды каралайтаганлар сизди шуьшлеген затларыннан уялаяклар+.

17Эгер Алладынъ ыхтыяры болса, яманлык уьшин кыйналувдан эсе ийгилик уьшин азапланув коьпке яхшы+.

18Масих, шуьшсиз болса да, куьналарымызды тазалап бизди Алладынъ алдына аькетеек болып, шуьшимиз уьшин азап шекти. Онынъ тени оьлимге берилди, ама Ол рухы ман тирилди+.

19Масих рухы аркалы мунынъ хабарын рухлары (ахыретте) тутнакта болган аьдемлерге де еткерген эди+.

20Бурынгы заманларда, Нух пайхамбар кемесин ясайтаган куьнлерде Алладынъ тоьзимлик пен саклавына карамай, сондайлар тынълавлы болмаганлар. Сол кемеде бек аз аьдемнинъ, туьзин айтсак, сегиз аьдемнинъ янлары сувлар арасыннан оьтип кутылдылар.

21Бу – сизинъ сувда шомылдырылып тазаланувынъыздынъ баслапкы белгиси. Сув ман тазаланувынъыз – тенинъиздинъ кирден тазаланувы болмай, таза ниет пен яшамага Аллага ваьде беруьвинъиз болады эм Иса Масихтинъ тирилуьви аркалы энди де сизди куткарады+.

22Масих, коькке алынганнан сонъ, Алладынъ онъ янында турады. Ога маьлеклер де, аькимлер де, куьдиретлер де бойсынадылар+.

4

Алла уьшин яшав

4^1Солай этип, Масих тени мен азап шеккенине коьре, сиз де сол ой ман беркимеге керексиз. Неге десе тени мен азап шеккен аьдем куьна этуьвди кояды+.

2Ол бу дуныядагы яшавынынъ калган куьнлерин баска аьдемлердинъ куьсеген затларына берилмей, Алла ыхтыяры бойынша яшайды+.

3Ынанмайтаганлардынъ суьйген затларын этип, аьдепсизликке, яман куьсевлерге, эсирикке, тийиссиз ойнаклавга, ишкишиликке эм, (Алладынъ) йорыкларын танымай, бутларга табынып яшаганынъызды койынъыз.

4Энди олар ман бирге сондай тыювсыз каьхпеликке тез косылмаганынъызга сейирсинип, сизди яманлайдылар+.

5Олар тирилерге эм оьлилерге оьким шыгармага аьзир болган (Алладынъ) алдында явап бермеге керек болаяклар+.

6Оьлгенлер баска аьдемлердей тенлери мен оькимге берилселер де Алладынъ ыхтыяры аркалы рухлары ман яшар уьшин, Ийги Хабар оларга да билдирилди.

7Аьр бир заттынъ ахыры ювыклайды. Сонынъ уьшин туьз акыллы, тилек-дува кылар уьшин уявлы болынъыз+.

8Энъ де кереклиси – бир биринъизди суьйип яныплы болынъиз. Неге десе суьйим коьп куьналарды курытады+.

9Бир биринъизге ынжынмай конакбайлык коьрсетинъиз,+

10Аьр ким де Алладан алган кайсы савгасын да, Алладынъ коьп туьрли шапагатын хайырга кулланган уьй юргистуьвшидей баскаларга кызмет кылып, куллансын+.

11Биринъиз (ямагатка) соьз айтканда, Алладынъ соьзиндей, айтсын; биринъиз кызмет кылганда, Алладынъ берген карувы ман кылсын. Соьйтип, Алла аьр затта да Иса Масих аркалы данъклансын. Оьмирлерге Ога данък эм куьдирет! Амин+.

12Азизлерим, сизди сынар уьшин йиберилген азап отына, сизге аькис ис болып йиберилгендей, сейирсинменъиз+.

13Керисинше, Масихтинъ азаплары ман боьлиспеге амалынъыз болганына суьйининъиз. Сол заманда, Онынъ данъкы ашылган вакытта, суьйинишинъиздинъ сонъы болмаяк+.

14Эгер дейим Масих уьшин сизге яман соьйлеселер, сиз наьсиплисинъиз, неге десе Алладынъ данъклы Рухы уьстинъизде+.

15Тек биревинъиз де аьдем оьлтирген, уры, бир баска кыянатшы, яде баскалардынъ ислерине карысувшы болып азапка туьспесин.

16Ким болса да бирев масихши[*] болганы уьшин азап шексе, уялмасын, сол атты юргисткени уьшин Аллады данъкласын+.

17Неге десе оьким басланмага заман келди эм ол Алладынъ аьелиннен басланаяк. Эгер биринши болып оьким бизге кесилеек болса, Алладынъ Ийги Хабарына бойсынмаганлардынъ ахыры кайдай болаяк+?

18(Язылгандай): «Эгер туврашылдынъ куткарылувы кыйын болса,

Алласыз эм куьналы ман не болар?»+

19Соннан себеп, Алла ыхтыяры ман азап шегетаганлар, хайырлы ислерди этип, янларын сенимли Яратувшыга аманатласынлар+.

5

Сакаманлар эм яслар

5^1Мен оьзим – ямагат тамадасы, Масих азапларынынъ шааты эм Ол келгенде, ашылаяк данъктынъ катнасувшысы бола турып, аранъыздагы сакаманлардан ялбарып тилеймен:+

2Алла сизге тапшырган «кой суьруьвин» (иманлыларды) туьзетип, йол коьрсетинъиз. Муны оьзинъизди зорлангандай коьрмей, Алла излегендей суьйип этинъиз; оьзинъизге пайда излемей, юрек буйырыгы ман,+

3сизинъ каравынъызга тапшырылганларга аькимлик этпей, «суьруьвинъизге» уьлги болынъыз+.

4Суьруьвдинъ энъ уьйкен Басшысы келген заманда, сиз эш солымас данъклы тажын табарсыз+.

5Яслар, сиз де тамадаларга бойсынынъыз; баьринъиз де бир биринъизге сабыр кылыклы болып турынъыз, неге десе (язылган): «Алла оьктемлерге карсы турады, а ювасларга шапагатын коьрсетеди»+.

6Соьйтип, Алладынъ куьдиретли колына бойсынып, бир биринъиз бен сабыр кылыклы ювас болынъыз.

7Баьри кайгынъызды Аллага аманатланъыз, неге десе Ол сизинъ уьшин кайгырады+.

8Эсинъизди йоймай, уяв турынъыз, неге десе душпанынъыз ибилис, биревди ютпага оькирип излеген арсландай, юреди+.

9Дуныядынъ аьр еринде иман кардашларынъыз сондай азаплар шегетаганын билип, иманынъызга берк болып, ибилиске карсы турынъыз+.

10Оьзининъ дайымлык данъкына сизди Масих аркалы шакырган, аьр туьрли шапагаттынъ булагы Алла, бир кыска заманнынъ ишинде шеккен азапларынъыздан сонъ, сизди Оьзи беркитеек, куьшлендиреек, негизлендиреек+.

11Ога дайымлык данък эм куьдирет! Амин+.

12Сосы хатты мен сенимлиге санаган кардашым Силастынъ ярдамы ман сизге кыскаша яздым. Бу – Алладынъ акыйкат шапагаты деп шаатлык этемен. Сол шапагатка сенип турынъыз+.

13Бабылдагы сиздей болып сайланган (иман ямагаты) эм улым Марк сизге салам йибередилер+.

14Бир биринъизди оьбуьв мен саламланъыз. Масихке байыр болганлардынъ баьрисине тынышлык. Амин.+

* 1:16 Мага багысланынъыз: яде «Кие болынъыз».

* 2:5 Рухынъыздынъ курманлыклары: Аллага табынув, мактав, шуькир, хайырлы ислер, аьдемлерге ярдам этуьв эм с.б.

* 2:25 Басшысына: грекше «Койшысына».

* 4:16 Масихши: яде «христиан».

+ 1:1 Мат. 4:18-21, Яхья 1:40-42, Якуп 1:1

+ 1:2 Ювытлар 12:24, 2 Петер 1:2, Юда 1:2

+ 1:3 2Кор. 1:3, Эфесшилер 1:3, 1 Петер 3:21, Яхья 3:3, Тит 3:5

+ 1:4 Мат. 6:20, Мат. 19:21, Колосшылар 1:5
+ 1:5 Эфесшилер 2:8
+ 1:6 Мат. 5:11-12, Якуп 1:2-3
+ 1:7 1Кор. 3:13, Рим. 2:10
+ 1:8 Яхья 20:29
+ 1:10 2 Петер 1:19
+ 1:11 Рим. 8:9, Лк. 24:26
+ 1:12 Ислер 2:2-4

+ 1:13 Мк. 13:33-34, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6

+ 1:14 Ислер 17:30, Эфесшилер 4:18-19, Рим. 12:2, Тит 3:3

+ 1:15 1 Яхъя 3:3, 2 Петер 3:11
+ 1:16 Лев. 11:44, Лев. 19:2
+ 1:17 Шер. 10:17, Шыг. 4:22, 2Кор. 6:18

+ 1:18 Шыг. 12:3, Лев. 1:10, Яхья 1:29, Ислер 20:28, Ювытлар 9:14

+ 1:20 Ювытлар 1:2
+ 1:22 Яхья 13:34, Рим. 12:9, Ювытлар 13:1
+ 1:23 Яхья 1:13, Ювытлар 4:12
+ 1:25 Якуп 1:10-11
+ 2:1 Эфесшилер 4:31, Колосшылар 3:8
+ 2:2 Мат. 18:3, 1Кор. 3:2, Ювытлар 5:13
+ 2:4 1Кор. 10:4
+ 2:5 Эфесшилер 2:20-22, Шыг. 19:6
+ 2:6 Рим. 9:33, Рим. 10:11
+ 2:7 Мк. 12:11, Ислер 4:11
+ 2:8 Рим. 9:33

+ 2:9 Шер. 10:15, Шыг. 19:6, Шер. 7:6, Ашы. 1:6, Ашы. 5:10, Яхья 1:9

+ 2:10 Рим. 9:25

+ 2:11 Лев. 25:23, Якуп 4:1, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Гал. 5:24

+ 2:12 Мат. 5:16, 2Кор. 9:13, Гал. 1:24
+ 2:13 Рим. 13:1, Тит 3:1
+ 2:14 Рим. 13:3-4

+ 2:16 Яхья 8:32, Якуп 1:25, Якуп 2:12, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1, Гал. 5:13, 1Кор. 7:22

+ 2:17 Сулейманнынъ таварыхлары 24:21, Рим. 13:7

+ 2:18 Эфесшилер 6:5, Колосшылар 3:22, 1 Тимотей 6:1, Тит 2:9

+ 2:19 1 Петер 3:14, 1 Петер 3:17, 1 Петер 4:16

+ 2:21 Ислер 14:22, Яхья 13:15
+ 2:23 Мат. 5:39, Лк. 23:46
+ 2:24 Рим. 6:2, Гал. 2:19, Гал. 5:24,
+ 2:25 Лк. 15:6

+ 3:1 Яр. 3:16, 1Кор. 14:34, Эфесшилер 5:22, Колосшылар 3:18, Тит 2:5

+ 3:4 1 Тимотей 2:9
+ 3:6 Яр. 18:12
+ 3:7 Эфесшилер 5:25, Колосшылар 3:19
+ 3:8 Рим. 12:16

+ 3:9 Лев. 19:18, 1 Салоникшилер 5:15, Рим. 12:17, Мат. 5:44, Рим. 12:14, 1Кор. 4:12

+ 3:14 Мат. 5:10, 1 Петер 2:19-20, 1 Петер 4:14-16,

+ 3:15 Колосшылар 4:6
+ 3:16 1 Петер 2:12, Лк. 13:17
+ 3:17 1 Петер 2:20

+ 3:18 1 Петер 2:21, 1 Петер 4:1, Ювытлар 9:26-28

+ 3:19 Яр. 6:3-14, Яр. 7:17, 2 Петер 2:5

+ 3:21 Рим. 6:4, Мк. 16:16, 1 Петер 1:3

+ 3:22 Лк. 24:51, Ислер 1:9, Мк. 16:19, Рим. 8:34, Рим. 8:38, 1Кор. 15:24, Эфесшилер 1:21

+ 4:1 1 Петер 3:18, Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Колосшылар 3:3

+ 4:2 Рим. 6:14, Рим. 14:7-8, 2Кор. 5:15, Тит 2:12

+ 4:4 Эфесшилер 4:17-19, 1 Петер 2:12, 1 Петер 3:16

+ 4:5 Яхья 5:22, Ислер 10:42, 1 Петер 4:5

+ 4:7 Якуп 5:8, 1Кор. 7:29, 1Кор. 7:31, Мк. 14:38

+ 4:8 Сулейманнынъ таварыхлары 10:12, Якуп 5:20

+ 4:9 Ювытлар 13:2

+ 4:10 Рим. 12:6-8, 1Кор. 7:7, Лк. 12:42-43

+ 4:11 Яхья 13:31, 1Кор. 10:31, Юда 1:24-25, Ашы. 1:6, Ашы. 5:13

+ 4:12 1 Петер 1:7
+ 4:13 Ислер 5:41, Пилипшилер 3:11
+ 4:14 Мат. 5:11
+ 4:16 1 Петер 2:19-20
+ 4:17 Рим. 2:9,
+ 4:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:31
+ 4:19 Лк. 23:46
+ 5:1 Лк. 24:48, Рим. 8:17

+ 5:2 Яхья 21:16-17, Ислер 20:28, 1 Тимотей 3:8, Тит 1:7

+ 5:3 Мат. 20:25-26, Пилипшилер 3:17, 2 Салоникшилер 3:9, 1 Тимотей 4:12, Тит 2:7

+ 5:4 Яхья 10:11, Ювытлар 13:20, 1Кор. 9:25
+ 5:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:34, Якуп 4:6
+ 5:7 Мат. 6:25, Пилипшилер 4:6

+ 5:8 Мк. 13:33-34, 1 Петер 5:8, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6, 2Кор. 2:11, Эфесшилер 6:11

+ 5:9 Якуп 4:7, Ислер 14:22, 1 Салоникшилер 3:3

+ 5:10 2 Тимотей 2:10

+ 5:11 1 Петер 4:11

+ 5:12 Ислер 15:22, Ислер 15:40, 1 Салоникшилер 1:1, 2 Салоникшилер 1:1

+ 5:13 Ислер 12:12, Ислер 13:5, Ислер 15:37

+ 5:14 Рим. 16:16

2 Петер

2 Петер

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

Кирис соьз

ПЕТЕРДЕН ЭКИНШИ ХАТ

Элши Петер экинши хатын бириншисиннен бир неше йыл озганнан сонъ, белки, оьлеектен бираз алдын язган да болар.

Сол заманда Христиан ямагатларынынъ арасында ялган окытувшылар шыктылар. Олар Масихке ынанганларды алданувга, куьналы куьсевлерди толтырмага даьврендирип басладылар. Олардынъ яшавы эм соьзлери Исадынъ окувына кемшилик туьсиретаган эди. Олар Раббийдинъ тезден ерге кайтаякпан деп айткан соьзине ынанмадылар. Петер христианларды олардынъ динин осалландыраяк шекленуьвлерге бойсынмаска шакырады. Масихке ынанганлар алдыда да Аллага яраган яшав ман яшамага эм оьзлерининъ баьри уьмитлерин Раббийге аманатламага керегин билдирди.

Бу хаттынъ коьп ерлери Юдадынъ хатына бек усайды. Аьлиги аьлимлердинъ коьплери авторлардынъ биреви баскасынынъ тексти мен кулланган, яде олардынъ экеви де бир ок уьшинши текстти оьзининъ ойын айтар уьшин кулланган деп санайдылар.

Аьвелги христиан тарихшилердинъ ойларына коьре, элши Петер оьз дини уьшин император Нероннынъ вакытында, элши Паул ман бир заманда, язаланып оьлтирилген.

1

1^1Иса Масихтинъ кулы эм элшиси Шимон Петерден, биз бен бирдей болып, Алламыз эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ туврашылыгы ман асыл иманды алганларга:+

2Аллады эм Раббийимиз Исады билуьвинъиз бен сизде шапагат эм тынышлык коьп болсын+.

Алладынъ шакырувы

3Оьз данъкы эм ийгилиги мен бизди Оьзине шакырган Алладынъ куьдиретиннен Оны билуьвимиз аркалы бизге яшамага эм Алла йолында бармага керегиннен аьр не зат та савгага берилген.

4Онынъ данъкы эм ийгилиги мен бизге энъ уллы эм каьдирли ант соьзлери берилди. Сиз сол соьзлер аркалы бу дуныяды куьсевлер мен бийлеген бузыклыктан тайдырылып Алладынь талаплаган табиатына косылгансыз+.

5Сол себепли сиз, баьри куьшинъизди салып, алган иманынъызда ийгиликти коьрсетинъиз: ийгиликте – билимди;

6билимде – оьзин тыйып билуьвди; оьзин тыйып билуьвде – тоьзимликти; тоьзимликте – Алла йолында барувды;+

7Алла йолында барувда – (иман) кардашларынъыз бан ярасувлыкты; кардашларынъыз бан ярасувлыкта – суьювди коьрсетинъиз+.

8Эгер сизде сондай касиетлер бар болып эм олар беркип, оьсетаган болсалар, сол заманда сиз Раббийимиз Иса Масихти билуьвинъизде етимиссиз эм емиссиз калмаяксыз+.

9Ама кимде бу касиетлер болмасалар, сол – сокыр, коьзин юмган, оьзининъ алдынгы куьналарыннан тазаланганын муткан+.

10Сонынъ уьшин, кардашларым, оьзинъиздинъ шакырылганынъызды эм сайланып алынганынъызды беркитпеге оннан да коьп куьресип шалысынъыз. Соны этсенъиз, эш бир заман тентиремессиз+.

11Соьйтип, сизге Раббийимиз эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ оьмирлик патшалыгына кирмеге йол кенъ ашылар+.

12Эне сонынъ уьшин деп, сиз бу затларды билсенъиз де, сизде болган акыйкатта берк турсанъыз да, мен соларды эсинъизге аьр заман туьсирип тураякпан+.

13Мен энди де бу шатырымда[*] туратаганда эсинъизди янъыртсам, туврадай, коьремен.

14Мага, Раббийимиз Иса Масих билдиргендей, тез арадан бу ден шатырымнан айырылмага керек болаяк+.

15Мен кеткеннен сонъ да сол затларды аьр заман эсинъизде тургыстар уьшин энди де каьрлемеге керекпен.

Иса Масихтинъ данъкы

16Неге десе сизге Раббийимиз Иса Масихтинъ куьдирети мен келуьвин билдирген заманда, биз ойланып шыгарылатаган таварыхларга иермеген эдик: биз – Онынъ данъкынынъ уллылыгын коьрип турганлармыз+.

17Уллы эм мактавлы Алладан Ога: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман», – деген аваз келгенде, Ол Атасы Алладан оьрметти де, данъкты да алган эди+.

18Коьклерден келген бу авазды биз Иса Масих пен бирге кие тавда болган заманда эситкен эдик.

19Соьйтип, пайхамбарлардынъ соьзлерине сенимимиз алдынгыннан да берк болды. Сол соьзлерге, куьн шыкканша, каранъа ерде янган майшыракка карагандай, юреклеринъизде эртенъги юлдыз тувганга дейим карап ийги этесиз+.

20Бас деп, Кие Язувларда эш бир пайхамбарлык соьздинъ оьз алдына шешилип болмаягын билинъиз,

21неге десе бир пайхамбарлык соьз де эш бир заманда аьдемнинъ эрки мен айтылмаган, ама аьдемлер, Кие Рухка коьнъилленип, Алладан келген соьзлерди билдиргенлер+.

2

Ялган окытувшылар

2^1Халкта (Исраилде) ялган пайхамбарлар болгандай, сизинъ аранъызда да ялган окытувшылар болаяклар. Олар, оьзлерин уьйкен баады тоьлеп куткарган Иеден тайып, ясыртыннан аранъызга баьлели окувлар киргисткени мен оьзлерининъ басына тез йойылувды аькелееклер+.

2Коьплер олардынъ аьдепсиз ислерининъ ызыннан бараяклар, сол себепли акыйкаттынъ йолы яманлавга туьсеек.

3Олар непсукарлыкларыннан оьтирик соьзлерди айтып, сизди кулланаяклар. Ама оларга оьким шыгарылаяк куьн эртеден аьзир болып турады, оларды Йояяк да уйклап ятпайды+.

4Алла куьналыкка туьскен маьлеклерди де аямаган. Олар шынжыр ман байланып, яханем каранъалыгына атылганлар. Онда оьким этилеек шагына дейим тураяклар+.

5Алла аьвелги дуныяды да аямады, алласыз дуныяга сув кыяметти йиберип йок этти, тек туврашылыкты уьйретуьвши Нухты эм аьелининъ ети янын саклады+.

6Алла Содом ман Гомора шахарларын куьлге айландырып, йок болмага оьким шыгарды. Соьйтип, алласызлардынъ басына туьсеек затлардынъ уьлгисин коьрсетти+.

7Ама йорыкты танымаганлардынъ аьдепсиз яшавыннан азап шеккен туврашыл аьдемди, Лутты, куткарды+.

8Неге десе олардынъ арасында яшап, бу аьдемнинъ аьдил яны йорыксыз ислерди коьрип, олардынъ акында эситип, куьннен-куьнге кыйналатаган эди+.

9Солай болганда, Раббий Оьзининъ йолында барувшыларды авыр сынавлардан калай куткармага болаягын эм огырсызларды оьким шыгарылаяк Кыямет куьнине дейим калай сакламага керегин биледи+.

10Бу айырым болып та инсан кылыгынынъ арам куьсевине берилип яшайтаган, Раббийдинъ аькимлигине эс бермейтаганларга каратылып айтылады. Олар арсыз, ийнат эм мактавлыларды[*] да яманламага коркпайтаганлар+.

11Маьлеклер[*] сондайлардан коьпке куьшли эм куватлы болсалар да, оларды Раббийдинъ алдында яманлап, оьким шыгармайдылар.

12Ама бу ялган окытувшылар оьзлери анъламаган затларын яманлайдылар. Олар табиат куьсевлерине иерип яшаган эм ысланып сойылмага тувган анъсыз айванларга усайдылар. Айванлардай, олар да йогалаяклар+.

13Баскаларды зарарлаганлары уьшин оьзлери де зарарланаяклар, неге десе олар куьндиз ойын-той этуьвди завык деп санайдылар. Сизге сол аьдемлер – уят эм маскара! Сиз бен ас ише турганлай, оьзлерининъ сизди алдайтаганларына завыкланатаганлар.

14Олардынъ коьзлери зинага толган. Олар куьнага токтавсыз киредилер, беркимеген янларды адастырадылар. Олар – юреклери непсукарлыкка уьйренген наьлет аьдемлер,

15тувра йолдан тайганлар, намыссыз йол ман табылган байлыкты суьетаган Босор улы Биламнынъ ызыннан барып, адасканлар+.

16Соьйтип, Билам оьзининъ йорыксызлыгы уьшин бетленди: тилсиз эшек, аьдем давысы ман соьйлеп, бу пайхамбардынъ акылсызлыгын тыйган+.

17Сондай ялган окытувшылар – сувсыз булаклардай, давыл ман айландырылып куваланган тумандай: оларга (оьмирлик) каранъалыктынъ туьби сакланып турады+.

18Неге десе олар, мактаншак эм маьнесиз соьзлерди айтып, адасканлардан куьштен кутылып баслаган аьдемлерди йолдан шыгарып, инсан кылыкларынынъ куьсевлерине эм аьдепсизлигине аькетедилер+.

19Олар оьзлери бузыклыктынъ куллары болып турсалар да аьдемлерди эркинликке шыгармага соьз бередилер. Аьдемди не зат енъсе, аьдем сога кул болады да!+

20Эгер олар Раббийимиз эм Куткарувшымыз Иса Масихти билгени уьшин бу дуныядынъ арамлыкларыннан кутылып, ама янъыдан сол затларга карысып енъилселер, сонда олардынъ сонъгы аьли алдынгыдан да яман болады+.

21Неге десе туврашылык йолын билип, сонъ оларга берилген кие парыздан тайганнан эсе, сол йолды коьтере де билмегенлери ийги болар эди+.

22Сондай аьдемлер акында такпакларда айтылганлар дурыс болады: «Ийт оьз кусыгына кайтар», «Донъыз ювылса да янъыдан балшыкка авнар»+.

3

Раббийдинъ куьни

3^1Суьйгенлерим, бу энди меним сизге экинши кере язып йибереятырган хатым. Бу хатларым ман эсинъизди янъыртып, сизди дурыс акылда турмага шакыраман+.

2Аллага багысланган пайхамбарлардынъ сизге эртеден айткан соьзлерин эм Куткарувшымыз Раббийдинъ элшилери аркалы билдирилген парызды эсте тургыстканынъызды излеймен+.

3Алды ман сиз бу сонъгы заманларда сизди мыскыллайтаган, оьзлерининъ куьсевлерининъ ызыннан баратаган аьдемлердинъ шыгаягын билинъиз.

4Олар: «Аьше, Раббий кайтып келеек деген ваьдеге не болды? Аталарымыз оьлгеннен бери баьриси де, яратылганыннан баслап, солай ок калады да», – деп мыскыллаяклар.

5Солай ойлайтаганлар Алладынъ соьзи аркалы коьклердинъ эртеден бери бар болганын эм ердинъ сувдан эм сув ман яратылганын биле турганлай мутадылар+.

6Солай ок та сувдынъ ярдамы ман алдынгы дуныя бузылган, сувга батып, йок болган+.

7А аьлиги ер мен коьк те, сол ок соьз бен отка берилмеге сакланып, алласыз аьдемлердинъ оькимге туьсип йойылаяк куьнине дейим коршаланып турады.

8Суьйгенлерим, тек бир затты мутпанъыз: Раббийге бир куьн – мынъ йылдай, мынъ йыл – бир куьндей.

9Раббий Оьзи берген соьзин толтырув ягыннан кешикпейди. Бир кесеклер оны кешиккендей коьрселер де, Ол бизге тоьзимлик коьрсетеди, эш биревдинъ де йойылганын суьймей, баьрисининъ де тевбеге туьскенин излейди+.

10Раббийдинъ куьни, урлакайдынъ кеше келгениндей, анъламастан келеек. Сол заманда коьклер куьшли шав-шув ман озаяк эм дуныядынъ баслапкы негизлери янып йойылаяк, соьйтип ер де, онынъ уьстиндеги баьри ислер де куьйдирилееклер+.

11Эгер баьри затлар солай бузылаяк болсалар, сонда сиз кайдай аьдемлер болмага тийислисиз? Сиз Аллады оьрметлеп, Ога багысланып яшамага керексиз+.

12Раббий куьнин саклап турынъыз, сол куьннинъ келуьвин тезлетинъиз. Сол куьн коьклер от пан бузылаяклар эм дуныядынъ баслапкы негизлери тоьзип болмаслык иссиликте ирееклер+.

13Ама биз, Онынъ берген соьзине таянып, туврашылык туратаган янъы коьклерди эм янъы ерди телезип саклаймыз+.

14Сол себепли, суьйгенлерим, бу затлардынъ келеегин саклап, Раббийдинъ алдына, кирленмегенлей эм уятсызлык этпегенлей, тынышлык пан келмеге ымтылынъыз+.

15Раббийимиздинъ узак тоьзимлигин, куткарылувды алув деп, сананъыз. Онынъ акында аьзиз кардашымыз Паул да ога берилген акыллылык пан сизге язган эди+.

16Ол оьзининъ баьри хатларында бу затлар акында язады. Сол хатлардынъ ишинде анъламага кыйын болган кайбир затлар да бар. Надан эм иманы беркимеген аьдемлер, Кие Язувларда баска айтылганларды эткенлериндей, сол затларды терис йорап, оьзлерининъ йойылувын аьзирлейдилер+.

17Сол себепли, суьйгенлерим, онынъ акында эртерек билгенинъиз уьшин сак болынъыз: сизди йорыксызлардынъ янъылыслары териске аькетпесин эм сиз иман берклигинъизди йойтпанъыз.

18Раббийимиз эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ коьрсеткен шапагатында эм берген билимлигинде оьрленинъиз. Ога буьгуьн де, оьмирлик куьнде де данък болсын! Амин+.

* 1:13 Шатырымда: шаркымда.

* 2:10 Мактавлылар: алдын маьлек болган, сонъ куьнага туьсип, Раббийден тайган кара йинлер.

* 2:11 Маьлеклер: куьнага туьспей, Раббийге туьз болган маьлеклер. Олар кара йинлерди яманлап, оьким этпейдилер, неге десе оьким этуьв маьлеклердики тувыл, а Алладынъ иси болады.

+ 1:1 Мат. 4:18-21, Яхья 1:40-42, Тит 2:13
+ 1:2 1 Петер 1:2, Юда 1:2
+ 1:4 2 Петер 2:18
+ 1:6 Якуп 1:3-4
+ 1:7 1 Яхъя 4:16, 1Кор. 13:13, Ювытлар 13:1
+ 1:8 Тит 3:14

+ 1:9 1 Яхъя 1:7, Эфесшилер 5:26, Ювытлар 9:14

+ 1:10 1 Салоникшилер 1:4
+ 1:11 Колосшылар 1:13
+ 1:12 Юда 1:5
+ 1:14 Яхья 21:18-19, 2 Тимотей 4:6

+ 1:16 1 Салоникшилер 2:19, 1 Салоникшилер 4:16, Лк. 9:32, Яхья 1:14

+ 1:17 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Мк. 1:11, Мк. 9:7, Лк. 9:35, Яхья 8:54, Яхья 17:1, Ислер 3:13

+ 1:19 1 Петер 1:10, Яхья 5:35, 2Кор. 4:6

+ 1:21 2 Тимотей 3:16,

+ 2:1 Шер. 13:1-3, Мат. 7:15, Ислер 20:30, 2Кор. 11:13, 1 Тимотей 4:1, Юда 1:4, 1Кор. 6:20, 1Кор. 7:23

+ 2:3 Рим. 16:18, Колосшылар 2:4
+ 2:4 Юда 1:6
+ 2:5 Яр. 7:17, 1 Петер 3:19-20, Яр. 7:23
+ 2:6 Яр. 19:24
+ 2:7 Яр. 19:16
+ 2:8 Ислер 17:16
+ 2:9 1Кор. 10:13, Ашы. 3:10
+ 2:10 Юда 1:16, Юда 1:8-9
+ 2:12 Юда 1:10

+ 2:15 Сан. 22:5, Сан. 25:1-2, Сан. 31:16, Шер. 23:3-6, Юда 1:11, Ашы. 2:14

+ 2:16 Сан. 22:21-30
+ 2:17 Юда 1:12-13
+ 2:18 2 Петер 1:4

+ 2:19 Гал. 5:13, Яхья 8:34, Рим. 6:16-20, Тит 3:3

+ 2:20 Мат. 12:45, Лк. 11:26
+ 2:21 Рим. 7:12
+ 2:22 Сулейманнынъ таварыхлары 26:11
+ 3:1 2 Петер 1:13
+ 3:2 Юда 1:17-18
+ 3:5 Яр. 1:9,
+ 3:6 Яр. 7:11, Яр. 7:21
+ 3:9 Рим. 2:4, 1 Тимотей 2:4, 1 Тимотей 2:6

+ 3:10 Мат. 24:43, Лк. 12:39, 1 Салоникшилер 5:2, Мк. 13:31

+ 3:11 1 Петер 1:15
+ 3:12 Юда 1:21
+ 3:13 Ашы. 21:1, Ашы. 21:27
+ 3:14 Якуп 1:27, 1 Яхъя 5:18, 1 Тимотей 5:22
+ 3:15 Рим. 2:4, Ашы. 2:21
+ 3:16 Ювытлар 5:10

+ 3:18 Эфесшилер 4:15, Колосшылар 1:10, Колосшылар 2:19, Рим. 11:36

1 Яхъя

1 Яхъя

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис соьз

ЯХЪЯДАН БИРИНШИ ХАТ

Бу хаттынъ язылув йосыгы эм ойы, оны доьртинши Инжилдинъ авторы элши Яхъя язган деп, коьрсетеди. Христиан аьдетине коьре, Яхъя бу хатты Эфес шахарында янъы эрадынъ 90-ншы йылларында язбага болаяк.

Бу вакытта христиан ямагатларынынъ арасында Иса Масих эм христиан дини акында ялган окувлар кенъ яйылып баслаган эдилер. Окытувшылардынъ бирерлери, Алла Улы Оьзининъ ердеги яшавында шынты аьдем шаркында болганын, оьтирик деп санайтаган эдилер. Олар, Иса тек аьдемдей болып коьринип, ама уьшини мен де Ол Оьзине не керекти, не авырувды сезбейтаган кевдесиз рух деп, беркитип айтатаган эдилер. Олар куьнадынъ эм куьнадан куткарылувдынъ акында дурыс уьйретпеген эдилер.

Сонынъ уьшин Яхъя оьзининъ хатында христиан диннинъ дурыс маьнеси неде болганын анълатады: Алла, инсан болып, аьдемлерге оьзининъ суьювин аькелген эм бизим уьшин Оьзининъ янын берген. Шынты христианлардынъ Иса ман ювык карысувлары бар, Онынъ суьювин аладылар эм оны баска аьдемлерге савга этип бермеге суьедилер.

1

1^1Яшав Соьзи (Иса Масих) акында соьйлеймиз. Басыннан ок болган, биз эситкен, коьзимиз бен коьрген, караган эм колымыз бан тийип сезген сол затларымызды насихатлаймыз+.

2Яшав Оьзи ашылып коьринди. Оны коьргенмиз, Ога шаат боламыз, Атамызда болган эм бизге ашылган оьмирлик яшавды сизге билдиремиз+.

3Сиз де биз бен айкасувда боларсыз деп, сизге сол оьзимиз коьргенимизди эм эситкенимизди билдиремиз. Биз де Атамыз (Алла) ман эм Онынъ Улы Иса Масих пен айкасамыз+.

4Биз бу затларды куванышымыз толы болар уьшин язамыз+.

Нурда юринъиз

5Мине биз Оннан эситкен хабар, оны сизге билдиремиз: Алла – Ол нур эм Онда эш бир каранъалык йок+.

6Эгер биз, Оны ман айкасамыз деп айтып, ама каранъалыкта юрсек, оьтирикши боламыз эм акыйкатка коьре этпеймиз+.

7Эгер Ол нурда болгандай, нурда юрсек, биз бир биримиз бен айкасамыз эм Онынъ Улы – Иса Масихтинъ тоьккен каны бизди аьр туьрли куьналардан тазалайды+.

8Эгер куьналы тувылмыз деп, айтатаган болсак, оьз оьзимизди алдаймыз эм бизде акыйкатлык болмас+.

9Эгер дейим куьналарымызды айтсак, Алла оларды кеширер, бизди аьр туьрли ялганлыктан тазалар, неге десе Ол – сенимли эм аьдил+.

10Эгер куьна этпегенмиз деп айтсак, Аллады оьтирикшидей этип коьрсетемиз эм Онынъ соьзи бизде тувыл+.

2

Масих – аклавшы

2^1Балаларым, сизге мунынъ баьрисин, куьналы болманъыз деп, язаман. Ама ким куьна этсе, бизди Атасынынъ алдында аклавшы аьдил Иса Масих бар+.

2Ол бизим куьналарымызды эм тек бизикин де тувыл, белки баьри дуныядынъ куьналарын кеширткен курман болган+.

3Масихти таныганымызды Онынъ парызларын толтыратаганымыздан билемиз+.

4Ким: «Мен Оны таныдым», – дейди, ама Онынъ парызларын толтырмайды, сол – оьтирикти айтады эм онда акыйкатлык йок+.

5Ким Масихтинь соьзин толтырады, онынъ Аллады суьюви акыйкатлай да толы болады, биз де Онда болганымызды соннан билемиз+.

6Ким: «Аллада тураман», – дейди, сол, Масихтей, яшамага тийисли.

7Суьйгенлерим! Мен сизге янъы парыз язбайман, ама бу бурыннан келген эм сизге басыннан белгили болган парыз. Бурынгы парыз – ол сиз эситкен соьз+.

8Язатаганымды янъы парыз деп те айтып болады, неге десе онынъ акыйкатлыгы Масихте эм сизде коьринеди. Каранъалык оьтип, акыйкат нур энип туры+.

9Ким: «Мен нурда тураман» – деп, оьзининъ кардашын коьрип болмайды, сол энди де каранъалыкта+.

10Ким оьз кардашын суьеди, сол – нурда яшайды эм (баскаларды) йолдан тайдырмайды+.

11Ама ким оьз кардашын коьрип болмаса, сол – каранъалыкта турады эм каранъалыкта юреди, кайда баратаганын билмейди, неге десе каранъалык коьзин сокыр эткен.

12Сизге язаман, балаларым, неге десе энди Масихтинъ атыннан куьналарынъыз кеширилген+.

13Сизге язаман, аталар, неге десе сиз басыннан бери Болып Турганды таныдынъыз. Сизге язаман, яс йигитлер, неге десе сиз ибилисти енъдинъиз. Язаман сизге, кеделер, неге десе сиз Атады таныдынъыз+.

14Сизге язганман, аталар, неге десе сиз басыннан бери Болып Турганды таныдынъыз. Сизге язганман, яс йигитлер, неге десе сиз куьшлисиз, Раббийдинъ соьзи сизде яшайды эм ибилисти енъгенсиз.

15Дуныялык яшавга эм онда болган затларга берилменъиз: ким дуныялык яшавды суьеди, сонда Атадынъ суьйими йок+.

16Неге десе дуныялык яшавда болган затлардынъ баьриси – инсан кылыгынынъ куьсегени, коьз тоймавлыгы, яшав-турмыс байлыгы ман оьктемсигени – Атадан тувыл, а дуныялык яшавдан.

17Дуныя да, дуныядынъ суьйген затлары да оьтедилер, ама Алладынъ ыхтыярын толтырувшы оьмирлик яшавлы болады+.

Масихтинъ душпаны

18Балалар! Бу – сонъгы заман. Сиз Масихтинъ душпаны келеек деп эситкендей, соьлеги заманда да Масихтинъ коьплеген душпанлары шыктылар эм соннан биз сонъгы заманнынъ келгенин билемиз+.

19Олар бизден шыктылар, ама бизики тувыллар, неге десе, эгер бизикилер болсалар, биз бен калар эдилер. Олардынъ кеткенлери эш бирининъ де бизики болмаганын коьрсетти+.

20Ама кие болган (Масих) сизди май ягып сайлаган эм баьринъиздинъ де билиминъиз бар+.

21Мен сизге, акыйкатты танымайсыз деп тувыл, а керисинше, оны билесиз, солай ок эш бир оьтирик те акыйкаттан шыкпаганын анълайсыз деп, язганман.

22Ким оьтирикти айтады, эгер Иса – Масих болганын айттыргысы келмеген аьдем болмаса? Атады да, Улын да унамаган – сол Масихтинъ душпаны+.

23Улын унамаганда Ата да болмайды, а Улын таныйман дегенде – Ата да бар+.

24Басыннан алып эситкенинъиз сизде турсын. Эгер сизде сол басыннан эситкенинъиз туратаган болса, сиз Улында да, Атасында да турарсыз+.

25Мине Онынъ бизге берген ваьде соьзи – оьмирлик яшав.

26Мен муны сизге сизди алдамага каьрлегенлердинъ акында язаман+.

27Раббийден алган Кие Рух[*] сизде турады эм баска биревдинъ де уьйретуьви сизге керек болмайды. Сизди аьр бир затка уьйрететаган Кие Рух акыйкатлык – оьтирик тувыл. Сол сизди уьйреткендей, Масихте турынъыз+.

28Аьше, балаларым, энди Масихтинъ йолыннан тайманъыз. Тек сол заман Онынъ кайтып келуьвин коркынышсыз эм айыпсыз болып йолыгармыз+.

29Эгер сиз Ол туврашыл экенин билетаган болсанъыз, тувралык эткенлердинъ аьр бири Оннан тувганын да билерсиз+.

3

Алладынъ балалары

3^1Каранъызтага, Атамыз (Алла) бизди калай суьеди! Ол бизге «Алладынъ балалары» деп айтады. Уьшини мен де солай. Дуныя Оны танымаганлыктан бизди де танымайды+.

2Суьйгенлерим, биз соьле Алладынъ балаларымыз, ама алдыда не болаягымыз энди де ашылмаган. Тек билемиз: Масих ашылып белгиленгенде, Ога усаякпыз, неге десе Ол кайдай экенин коьреекпиз+.

3Оны ман уьмитлерин байлаган аьр ким оьзин тазалайды, неге десе Масих – таза+.

4Куьна эткен аьр ким (Алладынъ) йорыгын да бузады. Куьна этуьв – йорыкты бузув.

5Сиз Масих куьналарымызды Оьзине алмага келгенин билесиз. Ол Оьзи – куьнасыз+.

6Масихтинъ йолы ман барган куьна этпейди, а куьна этетаган Оны не коьрмеген, не де танымаган+.

7Балаларым, сизди эш бирев де алдап коймасын. Ким тувралык этеди, сол, Масихтей, туврашыл+.

8Ким куьна этеди, сол – ибилистен, неге десе бас деп куьна эткен – ибилис. Сонынъ уьшин Алладынъ Улы ибилистинъ ислерин бузбага келген+.

9Алладан тувган куьна этпейди, неге десе Алладынъ урлыгы онда турады. Ол куьна эталмайды, неге десе Алладан тувган+.

10Алладынъ балалары эм ибилистинъ балалары сосындай белгилери мен баскаланадылар: тувралык этпеген – Алладан тувыл, тап сондай – оьз кардашын да суьймеген+.

11Сиз басыннан эситкен хабарынъыз сосындай: бир биринъизди суьйинъиз+.

12Биз ибилистен болган эм кардашын оьлтирген Кабилдей болмаяк. А не уьшин ол кардашын оьлтирген эди? Неге десе кардашы – тувралык, ол болса яманлык этетаган эди+.

13Кардашларым, эгер дуныя сизди коьрип болмайтаган болса, сейирсинменъиз+.

14Биз оьлимнен яшавга коьшкенимизди билемиз, неге десе кардашларымызды суьемиз; (кардашын) суьймеген оьлимнинъ ишинде калар+.

15Кардашын коьрип болмаган – аьдем оьлтируьвши. Эш бир аьдем оьлтируьвшидинъ оьмирлик яшавы болмаганын билесиз+.

16Суьювдинъ не зат болганын, Масихтинъ бизге Оьзининъ яшавын бергениннен анълаймыз. Биз де кардашларымыз уьшин янымызды бермеге керекпиз+.

17Эгер ким болса да бирев дуныя байлыкка ие болып, ама кардашын кытлыкта коьрип, ога юрегин ашпаса, сол биревде Алладынъ суьйими калай яшар+?

18Балаларым! Соьз эм тил мен тувыл, ислеримиз эм акыйкатлык пан суьймеге керекпиз+.

19-20Соьйтип оьзимиздинъ акыйкатлыктан болганымызды билермиз. Юрегимиз бизди не заман шуьшлесе, Алладынъ алдында юрегимизди тынышландырармыз. Неге десе Алла бизим юрегимизден уллы эм аьр бир затты биледи.

21Суьйиклилерим! Эгер дейим юрегимиз бизди шуьшлемесе, Алладынъ алдында таьвекелли болармыз+.

22Оннан не зат тилесек те алармыз. Неге десе биз Онынъ парызларын толтырамыз эм Ога яраган ислер этемиз+.

23Онынъ буйырыгы сол: Улы Иса Масихке сенуьв эм Ол берген парызлары бойынша бир биримизди суьюв+.

24Алладынъ парызларын толтырган Аллада турар, Алла да онда турар. Алладынъ бизде турганын Онынъ бизге берген Рухыннан билемиз+.

4

Акыйкат эм ялган рух

4^1Суьйиклилерим! Рухлардынъ аьр бирисине ынанманъыз. Олардынъ Алладыкы болганын сынанъыз, неге десе коьп ялган пайхамбарлар дуныядынъ аьр ерине яйылганлар+.

2Алладынъ Рухын булай танырсынъыз: Иса Масихтинъ инсан шаркында дуныяга келгенин кабыл эткен аьр бир рух – Алладан+.

3Иса Масихти кабыл этпеген эш бир рух Алладан тувыл, ол – Масихтинъ душпанынынъ рухы. Сиз онынъ келееги акында эситкенсиз эм ол энди де дуныяда турады+.

4Балаларым, сиз Алладансыз эм ялган пайхамбарларды енъдинъиз, неге десе Сол сизде болган Рух дуныядыкыннан куьшлирек.

5Ялган пайхамбарлар – бу дуныядан, сога коьре олардынъ соьзлери бу дуныядыкы эм дуныя оларды тынълайды+.

6Биз Алладанмыз: Аллады таныган бизге тынълар. Алладан болмаган бизге тынъламайды. Эне соннан биз акыйкаттынъ эм ялганнынъ рухын таныймыз+.

Суьюв Алладан

7Суьйиклилерим! Бир биримизди суьймеге тийислимиз, неге десе суьюв – Алладан. Суьйгенлердинъ аьр бириси Алладан тувган эм Аллады биледи+.

8Суьймеген аьдем Аллады танымас, неге десе Алла – суьюв.

9Алла Оьзининъ сынъар Улы аркалы бизге яшав берер уьшин Оны дуныяга йиберген эм суьювин бизге солай билдирген+.

10Суьюв деген не? Аллады суьйгенимиз тувыл, а Онынъ бизди суьйип, куьналарымызды кеширткен курман болар деп, Улын йибергени+.

11Суьйиклилерим! Алла бизди соьйтип суьйгенине коьре биз де бир биримизди суьймеге керекпиз.

12Аллады эш бир аьдем эш бир заманда коьрмеген. Биз бир биримизди суьйсек – Алла бизде турар эм Онынъ суьйими бизде толы болар+.

13Биз Аллада турганымызды эм Ол бизде болганын, Ол берген Рухыннан билемиз+.

14Ата Оьзининъ Улын сосы дуныяга Куткарувшы этип йибергенин биз коьрдик эм сол затты шаатлаймыз+.

15Иса Алладынъ Улы болганын ким ашык айтса, Алла – сол аьдемде, ол да Аллада турады+.

16Солай этип, биз Алладынъ суьйимин таныдык эм сол суьйимге ынандык. Алла – суьюв. Суьювде туратаган – Аллада, Алла да онда турады.

17Бизде суьюв толы болганыннан, Кыямет[*] куьнинде коркувсыз турармыз, неге десе Масих калай болса, биз де бу дуныяда солаймыз+.

18Суьювде коркув йок, толы суьюв оны кувады, неге десе коркувда азаплык бар: коркатаган инсандынъ суьюви толы тувыл.

19Биз суьемиз, неге десе, бас деп, Ол бизди суьйген.

20Ким: «Мен Аллады суьемен», – деп, оьзи кардашын суьймесе, сол оьтирикши. Неге десе оьзи коьрип турган кардашын суьймеген аьдем, коьрмеген Аллады суьйип болмайды+.

21Масихтинъ бизге: «Аллады суьйген аьдем кардашын да суьйсин», – деген парызын алдык+.

5

Алла Улына сенуьв

5^1Исадынъ Масих болганына ынанган аьр ким Алладан тувган. Атады суьйген аьр ким Оннан тувганды да суьеди+.

2Аллады суьйип, парызларын толтырганда, Алладынъ балаларын суьйгенимизди анълармыз+.

3Аллады суьюв – Онынъ парызларын толтырув, олар да авыр тувыл+.

4Неге десе Алладан тувган аьр ким дуныяды енъеди. Дуныяды енъмеге мырсат берген – ол иманымыз+.

5Иса Алладынъ Улы болганына ынанганнан баска ким енъер дуныяды+?

6Сув ман эм кан ман келген[*] – Ол Иса Масих. Ол тек ялгыз сув ман тувыл, сув эм кан ман келген. Мунынъ акында шаатлык эткен – Рух, а Рух – акыйкат+.

7-8Шаатлык эткенлер уьшев: Рух, сув, кан; уьшеви де бир шаатлыкта[*].

9Биз аьдем шаатлыгын кабыл этемиз, Алла шаатлыгы болса оннан уллырак, неге десе ол – Алладынъ Оьз Улына берген шаатлыгы+.

10Алладынъ Улына ынанганнынъ оьзинде Алладынъ шаатлыгы бар. Аллага ынанмаган Оны, оьтирикши деп, санайды, неге десе Алладынъ Оьз Улына берген шаатлыгына ынанмайды+.

11Сол шаатлык бу: Алла бизге оьмирлик яшав берген эм сол яшав – Онынъ Улында+.

12Оьзинде Алладынъ Улы болганнынъ яшавы бар. Оьзинде Алладынъ Улы болмаганнынъ яшавы йок.

Оьмирлик яшав

13Мен бу затларды сизге – Алладынъ Улына ынанганларга оьмирлик яшавынъыз бар экенин билинъиз деп яздым+.

14Алладынъ алдында таьвекеллимиз: биз Алладынъ ыхтыярына келисли бир зат тилесек, Ол бизди эситеди+.

15Биз не зат тилесек те, Онынъ эситкенин билемиз. Сога коьре, Алладан не зат тилесек те, соны алатаганымызды да билемиз.

16Ким кардашынынъ оьлим аькелмейтаган куьнага киретаганын коьрсе, сол онынъ уьшин дува этсин. Дувасы ман кардашына яшав берер. Бу тек оьлим аькелмейтаган куьна эткен аьдемлер уьшин болар. Оьлим аькелетаган куьна да бар, онынъ уьшин дува этсин деп айтпайман+.

17Аьр туьрли яманлык – куьна, ама оьлимге аькелмейтаган куьна да бар.

18Алладан тувган аьдем куьна этпейтаганын билемиз, неге десе тек Алладан тувган (Иса Масих) сол аьдемди саклайды, ибилис ога тийип болмайды+.

19Биз Алладан болганымызды билемиз, соьйтип те сав дуныя ибилистинъ юргистуьвинде болганын да анълаймыз+.

20Тагы да билемиз, Алладынъ Улы келген эм Акыйкатты таныр уьшин бизге акыл берген. Биз Акыйкаттамыз, Онынъ Улы Иса Масихтемиз. Ол – акыйкат Алла эм оьмирлик яшав+.

21Балаларым, оьзинъизди бутлардан сакланъыз!+

* 2:27 Кие Рух: Дух Святой.

* 4:17 Кыямет: грекше, «оькимлик».

* 5:6 Сув эм кан ман келген: Иса Масих оьз куллыгын Йордан сувында шомылдырылувы ман баслатты эм кашта керилип оьлгенде, канынынъ тоьгилуьви мен тамамлады.

* 5:7-8 Шаатлык эткенлер уьшев: рух, сув, кан; уьшеви де бир шаатлыкта: Инжилдинъ латынша коьшируьвинде бу соьзлер булай йоралган: «Коькте шаатлык эткенлер уьшев: Ата, Соьз эм Кие Рух; уьшеви де бир шаатлыкта».

+ 1:1 Лк. 24:39, Яхья 1:14, Яхья 20:27, 2 Петер 1:16

+ 1:2 Яхья 1:4, Яхья 5:26, Яхья 11:25, 1 Яхъя 5:11, Яхья 15:27, Яхья 1:1, Яхья 1:18

+ 1:3 Яхья 17:21, 1Кор. 1:9
+ 1:4 Яхья 15:11
+ 1:5 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Якуп 1:17
+ 1:6 Яхья 12:35, 2Кор. 6:16
+ 1:7 Эфесшилер 1:7, Ювытлар 9:14

+ 1:8 Сулейманнынъ таварыхлары 20:9, Якуп 3:2, Рим. 3:23

+ 1:9 Сулейманнынъ таварыхлары 28:13
+ 1:10 1 Яхъя 5:10, Яхья 5:38, Яхья 8:37
+ 2:1 Яхья 14:26, Рим. 8:34, Ювытлар 7:25

+ 2:2 Яхья 1:29, Яхья 11:52, 1 Яхъя 4:10, Рим. 3:25-26

+ 2:3 Яхья 14:15, Яхья 15:10, 1 Яхъя 5:3
+ 2:4 Тит 1:16
+ 2:5 1 Яхъя 4:12
+ 2:7 Яхья 13:34, Лев. 19:18, 2 Яхъя 1:5

+ 2:8 Яхья 13:34, Яхья 1:9, Яхья 8:12, Рим. 13:12, Эфесшилер 5:8, 1 Салоникшилер 5:5

+ 2:9 1 Яхъя 4:20
+ 2:10 Яхья 11:10
+ 2:12 Ислер 10:43, Ислер 13:38
+ 2:13 Эфесшилер 6:11, Яхья 14:7
+ 2:15 Якуп 4:4
+ 2:17 1Кор. 7:31

+ 2:18 Мат. 24:5, 1 Яхъя 4:3, 2 Яхъя 1:7, 1 Тимотей 4:1, 2 Тимотей 3:1

+ 2:19 Шер. 13:13, Ислер 20:30, 1Кор. 11:19
+ 2:20 Яхья 14:26, Яхья 16:13, 1Кор. 2:10
+ 2:22 1 Яхъя 4:3
+ 2:23 Мат. 10:33
+ 2:24 1 Яхъя 3:11

+ 2:26 Мк. 13:5, 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 2:27 Ювытлар 8:11
+ 2:28 1 Яхъя 3:2, 1 Салоникшилер 2:19
+ 2:29 Мат. 6:1, 3 Яхъя 1:11

+ 3:1 Яхья 3:16, Рим. 5:8, Эфесшилер 2:4, Мат. 5:9, Яхья 1:12, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14, Яхья 16:3, Яхья 17:25

+ 3:2 Рим. 8:15-16, Гал. 3:26, Эфесшилер 1:5, Рим. 8:29, 2Кор. 3:18, Пилипшилер 3:21, 1Кор. 13:12, Ашы. 22:4

+ 3:3 2Кор. 7:1

+ 3:5 Яхья 1:29, Ювытлар 9:26, 1 Петер 2:22, 2Кор. 5:21, Ювытлар 4:15

+ 3:6 3 Яхъя 1:11

+ 3:7 Мк. 13:5, 1 Яхъя 2:26, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 3:8 Яхья 8:44, Ювытлар 2:14
+ 3:9 1 Яхъя 5:18
+ 3:10 1 Яхъя 4:8, 1 Яхъя 4:20

+ 3:11 Лев. 19:18, Яхья 13:34, 1 Яхъя 1:5, 1 Яхъя 2:24, 2 Яхъя 1:5

+ 3:12 Яхья 8:44, Яр. 4:3-8, Юда 1:11, Ювытлар 11:4

+ 3:13 Мк. 13:13, Яхья 7:7, Яхья 15:18
+ 3:14 Яхья 5:24
+ 3:15 Мат. 5:22, Ашы. 21:8
+ 3:16 Яхья 10:11, Яхья 15:13

+ 3:17 Шер. 15:7, Сулейманнынъ таварыхлары 21:13, Якуп 2:15-16

+ 3:18 Якуп 1:22, Рим. 2:13
+ 3:21 1 Яхъя 2:28
+ 3:22 Мат. 7:7-8, Яхья 14:13-14
+ 3:23 Яхья 6:29

+ 3:24 Яхья 6:56, Яхья 15:4-5, Рим. 8:9, Рим. 8:16

+ 4:1 1Кор. 14:29, 1 Салоникшилер 5:20-21, Ашы. 2:2, Шер. 13:1-3, Мат. 7:15, Мк. 13:22, 2 Петер 2:1

+ 4:2 Яхья 1:14, 1 Тимотей 3:16, Ювытлар 2:14, 1Кор. 12:3

+ 4:3 1 Яхъя 2:18, 1 Яхъя 2:22, 2 Яхъя 1:7
+ 4:5 Яхья 3:31, Яхья 8:23, Яхья 15:19
+ 4:6 Яхья 18:37, Яхья 14:17, 1 Тимотей 4:1
+ 4:7 1Кор. 13, 1 Яхъя 3:10-11
+ 4:9 Яхья 3:16

+ 4:10 Яхья 1:29, 1 Яхъя 4:10, Яхья 3:16, Рим. 5:8

+ 4:12 Шыг. 33:20, Яхья 1:18, 1 Тимотей 6:16, 1 Яхъя 2:5

+ 4:13 1 Яхъя 3:24
+ 4:14 Яхья 3:17
+ 4:15 Мат. 14:33, 1 Яхъя 5:5
+ 4:17 1 Яхъя 2:28, 1 Яхъя 3:21
+ 4:20 1 Яхъя 2:9, 1 Яхъя 3:10

+ 4:21 Лев. 19:18, Мат. 19:19, Мат. 22:39, Мк. 12:31

+ 5:1 Яхья 1:12
+ 5:2 1 Яхъя 2:5, 1 Яхъя 3:24, 1 Яхъя 4:13
+ 5:3 Яхья 14:15, 2 Яхъя 1:6, Мат. 11:30
+ 5:4 Яхья 16:33, Эфесшилер 6:16
+ 5:5 Мат. 14:33, 1 Яхъя 4:15
+ 5:6 Яхья 14:17, Яхья 15:26
+ 5:9 Яхья 5:36
+ 5:10 1 Яхъя 1:10, Мат. 3:17

+ 5:11 Яхья 1:4, Яхья 5:26, Яхья 11:25, 1 Яхъя 1:2

+ 5:13 Яхья 20:31

+ 5:14 Мат. 7:7-8, Яхья 14:13-14, 1 Яхъя 3:22

+ 5:16 Мат. 12:31-32, Мк. 3:29, Ювытлар 6:4-6, Ювытлар 10:26

+ 5:18 1 Яхъя 3:9
+ 5:19 Лк. 4:6, Гал. 1:4
+ 5:20 Яхья 1:1, Яхья 20:28
+ 5:21 1Кор. 10:7, 1Кор. 10:14

2 Яхъя

2 Яхъя

1. Кирис соьз

1. 1

Кирис соьз

ЯХЪЯДАН ЭКИНШИ ХАТ

Бу хат «Алла сайлап алган ханбийкеге эм онынъ балаларына» деп тувра маьнесин ясырган аты болган бир христиан ямагатына эм онынъ аьдемлерине йиберилген. Авторы – элши Яхъя оьзин «ямагаттынъ тамадасыман» деп айтады. Ол соьйтип хатты йибергенлерге оьзининъ абырайлы экенлигин билдиреди эм христиан ямагатынынъ аьдемлери уьшин яваплыгын коьрсетеди.

Биринши хатындагындай этип, Яхъя окувшыларды акыйкатлыкка эм суьювге коьре яшамага керегин насихатлайды. Ол тагы да Иса Масих аьдем болмаган деп санайтаган ялган окувдан сакланмага керегин тилейди.

1

Суьюв эм акыйкат

1^1Ямагаттынъ тамадасыннан Алла сайлап алган эм мен акыйкатлай суьйген ханбийкеге эм онынъ балаларына[*] салам! Ялгыз мен болмай, белки, акыйкатты таныганлардынъ баьриси де сизди суьедилер,+

2неге десе акыйкат ишимизде яшайды эм де оьмирлер бойында бизи мен калаяк.

3Атамыз Алладан эм Онынъ Улы Иса Масихтен шапагат, рагимлик эм тынышлык сизи мен бирге болсын+.

4Мен балаларынънынъ арасында, биз Атадан алган парызымызга бойсынып, акыйкатлыктынъ йолында юретаганларды тапканда бек кувандым+.

5Соьле де тилеймен сеннен, ханбийкем, бир биримизди суьеек. Сага янъы парыз этип бермей, ама сол басыннан алып бизге белгили болган затты язаман+.

6Суьюв болса биз Алладынъ парызлары бойынша яшаганымыздан шыгады. Мине сол сиз басыннан алып эситкен парыз – калай яшамага кереги акындагы парыз+.

7Неге десе дуныяга, Иса Масих инсан шаркында келгенин кабыл этпеген коьп алдавшылар дуныядынъ ер ерине яйылганлар. Ондайлар – шынты алдавшылар эм Масихтинъ душпанлары+.

8Бизим (Алла йолында) кызмет кылып тапканымызды йоймай кыйын акынъызды толысынша алар уьшин сак болынъыз+.

9Масихтинъ уьйретуьвин бузган эм ога ызламаган аьдемде Алла йок. Масихтинъ уьйретуьви мен яшаганда Атасы да, Улы да бар+.

10Эгер Масихтинъ уьйретуьвин аькелмеген бирев сизге келсе, оны уьйинъизге ювытпанъыз, салам да берменъиз+.

11Неге десе сондай аьдем мен саламласкан онынъ яман ислеринде катнасады.

12Сизге язбага коьп затым бар эди, ама калем мен кагытты кулланмага суьймеймен. Куванышымыз толы болсын деп, коьзбе-коьз соьйлесермиз деп уьмит этемен+.

13Алла сайлап алган аьптенънинъ балалары сага салам йибередилер.

* 1:1 Ханбийке эм онынъ балалары: бир иман ямагатынынъ аьдемлери болмага болады. 13-нши аятка да каранъыз.

+ 1:1 1 Яхъя 3:1, Яхья 8:32
+ 1:3 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2
+ 1:4 3 Яхъя 1:4

+ 1:5 Лев. 19:18, Яхья 13:34, Яхья 15:12, 1 Яхъя 3:11

+ 1:6 Яхья 14:15, 1 Яхъя 5:3

+ 1:7 Яхья 1:14, 1 Яхъя 4:2, 1 Тимотей 3:16, Ювытлар 2:14, 1 Яхъя 2:18, 1 Яхъя 4:3

+ 1:8 1Кор. 3:8
+ 1:9 1 Яхъя 2:23
+ 1:10 Рим. 16:17, 1 Салоникшилер 5:22

+ 1:12 Яхья 15:11, Яхья 16:24, Яхья 17:13, 3 Яхъя 1:13-14

3 Яхъя

3 Яхъя

1. Кирис соьз

1. 1

Кирис соьз

ЯХЪЯДАН УЬШИНШИ ХАТ

Элши Яхъя, экинши хаттагындай этип, оьзин «ямагаттынъ тамадасыман» деп айтады. Ол бу хатты бир христиан ямагатындагы Гай деген аьдемге язады. Яхъя оны оьзининъ суьювин коьрсеткени уьшин мактайды эм Диотреф деген биревдинъ тийиссиз юрис-турысы акында куьни-бурын билдиреди.

1

1^1Ямагаттынъ тамадасыннан мен акыйкатлай суьйген баалы Гайга салам!+

2Суьйикли досым, сен ян-ягыннан етимисли болгандай, баьри ягыннан да етимисли, сав-эсен болувынъды Алладан тилеймен.

3Неге десе акыйкатлыкка сенгенинъди, акыйкатлыктынъ йолында юргенинъди кардашларымыз келип шаатлаганда, айлак бек кувандым.

4Мага, балаларым акыйкатлыктынъ йолында юредилер деп, эситкеннен уьйкен куваныш йок+.

Мактав эм насихатлар

5Суьйикли досым, сен оларды алдын танымаган болсанъ да (иман) кардашларынъа этетаган аьр затынъда алаллыкты коьрсетесинъ+.

6Кардашларынъ ямагат алдында сенинъ суьйиминъ акында шаатладылар. Оларды Алла кызметинде юргенлерге тийисли болгандай аьзирлеп йолга салсанъ, ийги этерсинъ,

7неге десе олар, баска миллетлилерден (имансызлардан) эш бир ярдам алмай, Масихтинъ аты уьшин йолга шыктылар.

8Солай этип, биз, акыйкатлыктынъ йолында ислегенлер мен бирлесип, сондайларга ярдам этпеге тийислимиз+.

9Мен иман ямагатына язган эдим, ама араларында бириншиликти айлак та бек суьйген Диотреп бизди ювытпайды.

10Сол себепли, эгер мен янынъызга келсем, онынъ эткен ислерин эсине туьсирермен. Ол, бизим акымыздан яман соьзлерди айтканына да разы болмай, оьзи де (иман) кардашларымызды ювытпайды, ювытпага суьйгенлерди де тыяды эм ямагаттан кувалап шыгарады.

11Суьйикли досым, яманлыкка иерме, яхшылыкка иер. Ким яхшылык этеди, сол – Алладан, а яманлыкты этуьвши – Аллады коьрмеген+.

12Димитрийдинъ тийислилигине баьриси эм акыйкатлык оьзи де шаатлык этеди. Соьйтип, биз де шаатлаймыз эм шаатымыздынъ тувра экенин билесинъ+.

13Сага коьп затларды язар эдим, ама калем мен кагытты кулланмага суьймеймен+.

14Сени тез арадан коьрип, коьзбе-коьз соьйлесермиз деп уьмит этемен.

15Сага тынышлык болсын! Мундагы досларынъ салам йибередилер. Ондагы досларымызга, аьр бирининъ атын айтып, бизден салам бер. (Амин.)

+ 1:1 1 Яхъя 3:18, 2 Яхъя 1:1
+ 1:4 2 Яхъя 1:4
+ 1:5 Гал. 6:10, Ювытлар 13:1
+ 1:8 1 Тимотей 5:18
+ 1:11 1 Яхъя 2:29, 1 Яхъя 3:6
+ 1:12 Яхья 21:24
+ 1:13 2 Яхъя 1:12

Юда

Юда

1. Кирис соьз

1. 1

Кирис соьз

ЮДАДАН ХАТ

Юда Ерусалимдеги христиан ямагатынынъ басшысы Якуптынъ иниси (экеви де Иса Масихтинъ кишкей кардашлары) болган.

Оьзининъ хатында Юда христиан ямагатларына ялган окытувшылар болганларын эм Масихтинъ окувын баска маьнеде беретаганларын, табиатсыз яшав аьлин юргистетаганларын куьни-бурын билдиреди. Юда христианларды Раббийге сенимли эм табиатлы болып турмага шакырады.

Хаттынъ тексти Петердинъ экинши хатына бек ювык. Толысынша белгили тувыл, олардынъ кайсысы – Юда яде Петер биринши болып оьзининъ хатын язганы. Белки, эки автор да бир ок уьшинши текст пен хатларын язган заманда кулланган болганлар.

1

Саламласув

1^1Иса Масихтинъ кулы эм Якуптынъ кардашы Юдадан Атамыз Алла шакырып сайлаганларга, Иса Масих коршалайтаганларга салам!+

2Сизде Алладынъ рагимлиги, тынышлыгы эм суьйими аьр дайым оьсе барсын+.

Оькимге тийислилер

3Суьйгенлерим! Бизим ортак куткарылувымыздынъ акында сизге язбага бек шалыссам да сизге – Аллага багыслаганларга бир кере эм оьмирликке аманат этилген иман уьшин куьресип куллык этинъиз деп ялбарып, сосы хатты язбага кереклидей коьремен+.

4Неге десе арамызга кайбир алласыз аьдемлер ясыртын киргенлер. Олар оьзлерининъ эдапсызлыгына сылтав излеп, Алламыздынъ шапагатын туьрлише анълатадылар эм ялгыз бир Иемиз – Раббийимиз Иса Масихти кабыл этип алмайдылар. Бу терисликлери уьшин язаланаяклары коьптен бери Кие Китапта билдирилген+.

5Сиз бу затлардынъ баьрисин билсенъиз де, мен кенем де эсинъизге туьсирмеге суьемен: Раббий бир кере Оьз халкын Мысыр ериннен куткарган болса да сонъында иманнан тайганларды оьлимге берди+.

6Эм де маьлеклер оларга берилген аькимликти яманга кулланып, оьзлерининъ коьктеги меканларын таслап кеткенде, Раббий оларды оьмирлик бугавлар ман беркитип, каранъалыкта уллы Кыямет куьннинъ оькимине дейим тургыстады+.

7Солай ок болып, Содом ман Гомора эм олардынъ тоьгерегиндеги шахарлар, каьхпеликке эм табиатка карсы байланысларга берилгенлери уьшин оьмирлик от пан язага йолыктырылып, уьлги болганлар+.

8Тап солардай болып, сосы аьдемлер де, коьрген туьслерине таянып, оьз тенин кирлейдилер, Раббийдинъ аькимлигин кабыл этип алмайдылар, мактавлыларды да яманлайдылар+.

9Ама маьлеклердинъ етекшиси Микаил, Муса пайхамбардынъ суьеги уьшин давласып, ибилис пен соьйлескен заманда ибилисти яманлап шуьшлемеге йигерленмеген эди, тек: «Сени Раббий тыйсын!» – деген+.

10А бу аьдемлер неди яманлаганларын оьзлери де билмейдилер, тек, анъсыз айванлардай, табиаты ман не затларды анъласалар, сол затлар оларды йойылувга аькеледилер+.

11Оларга кайгы! Олар Кабилдинъ йолы ман бардылар; Биламдай, савга излеп, йолларында адастылар; Корахтай, карсы шыгамыз деп, йойылдылар+.

12Ондай аьдемлер, сизинъ суьюв йыйынларынъызда кара татлардай. Сиз бен бирге уялмай зияпет этип, олар басларынынъ каьрин шегедилер. Олар – ел мен кувылып юретаган ямгырсыз булытлардай; эки кайтам оьлген, куьзде тамыры ман сувырылып тасланган емиссиз тереклердей,+

13уят ислери мен коьбикленген кийик денъиз толкынларындай, оьмирликке калын-каранъалыкта сакланмага буйырылган адаскан юлдызлардай.

14Адам пайхамбардан сонъ ети атага айланган тувдык Ханок пайхамбар ондайлардынъ акында, йорап, булай билдирген: «Мине Раббий Оьзине багысланган мынълаган маьлеклери[*] мен келеятыр+.

15Ол баьри аьдемлерге оьким шыгармага эм олардынъ, Аллады оьрметлемей, эткен баьри яман ислери, алласыз куьналылардынъ Раббийге карсы айткан баьри каты соьзлери уьшин язаламага келеди».

16Бу аьдемлер – яладан-яла ягувшылар, эш бир зат пан да разы болмайтаганлар, оьзлерининъ куьсеген затларына иеретаганлар, кимнен пайда туьсеек болса, сога, мактав соьзлерди айтып, ялынатаганлар+.

Оьзинъизди Алладынъ суьйиминде тутынъыз

17Ама сиз, суьйгенлерим, Раббийимиз Иса Масихтинъ элшилерининъ эртеден йорап айткан соьзлерин эсте сакланъыз+.

18Олар сизге: «Сонъгы заманда оьзлерининъ арам куьсевлери бойынша яшаяк корлавшылар шыгаяклар», – деп айткан эдилер.

19Бу аьдемлер – айырылув салувшылар, тек оьз янлары ман бийленип, Кие Рухтан куры калганлар+.

20А сиз, суьйгенлерим, оьз яшавынъызды энъ кие иманынъыздынъ негизине салып, Кие Рух пан дува этинъиз+.

21Раббий Иса Масих Оьзининъ рагимлиги мен сизге оьмирлик яшав береегин саклап, оьзинъизди Алладынъ суьйиминде тутынъыз+.

22Шекленгенлерди языксынынъыз;

23баскаларды, оттан тартып шыгарып, куткарынъыз; уьшиншилерди языксынынъыз, ама сак болынъыз: олардынъ тек бир тениннен кирленген коьйлегиннен де шийкенинъиз+.

24Сизди йыгылувдан сакламага эм Оьз данъкына айыпсыз, куванышлы болып, киргистпеге куьши болган+

25Куткарувшымыз ялгыз бир Аллага Раббийимиз Иса Масих аркалы данък, уллылык, куват, аькимлик буьтин оьмирлерден алдын болгандай, соьлеге де эм оьмирлерге де болсын! Амин.

* 1:14 Маьлеклери: яде «аьдемлери».

+ 1:1 Ислер 12:17, Якуп 1:1, Мат. 13:55
+ 1:2 1 Петер 1:2, 2 Петер 1:2
+ 1:3 1 Тимотей 6:12, 2 Тимотей 4:7
+ 1:4 2 Петер 2:1

+ 1:5 Сан. 14:36-37, Сан. 26:64, 2 Петер 1:12, Ювытлар 3:17

+ 1:6 2 Петер 2:4

+ 1:7 2 Петер 2:6, Яр. 18:20, Яр. 19:24, Шер. 29:23, Мат. 25:41

+ 1:8 2 Петер 2:10

+ 1:9 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 12:7, Шер. 34:6,

+ 1:10 2 Петер 2:12

+ 1:11 Яр. 4:3-8, 1 Яхъя 3:12, Ювытлар 11:4, Сан. 22:5, Сан. 25:1-2, Сан. 31:16, Шер. 23:3-6, 2 Петер 2:15, Сан. 16:31-35

+ 1:12 2 Петер 2:17, Мат. 15:13

+ 1:14 Яр. 5:21-24, Шер. 33:2, Ислер 7:53, Гал. 3:19, 1 Салоникшилер 3:13, Ювытлар 12:22

+ 1:16 2 Петер 2:10
+ 1:17 2 Петер 3:2-3
+ 1:19 Рим. 8:9
+ 1:20 Эфесшилер 6:18
+ 1:21 2 Петер 3:12
+ 1:23 Ашы. 3:4

+ 1:24 Пилипшилер 2:15, Колосшылар 1:22, 1 Петер 4:11, Рим. 11:36, Ашы. 1:6, Ашы. 5:13

Ашылув

Ашылув

1. Кирис соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

Кирис соьз

ЯХЪЯГА АШЫЛГАН СОЬЗ

Бу китаптынъ авторы ким болганын айырувда бир неше аьдетте болган ой бар. Энъ яйылганы – оны язган элши Яхъя, Янъы Антласувга киргистилген доьртинши Инжилдинъ эм уьш хаттынъ авторы. Ол китапты янъы оьмирдинъ 90-ншы йылларында, император Домицианнынъ заманында оьзи Патмос аралына суьргинге туьскенининде язган, дейдилер. Домициан, оьзине Алла деп, сый беруьвди талаплаган эм христианларды каты кыйнайтаган болган. Баска бурынгы ойга коьре, автор элши тувыл, тек онынъ аты – Яхъя.

Бу китап Эски Антласув пайхамбарлардынъ аьдетине ызлайды. Пайхамбарлар ярык эм эсте сакланатаган келбетлер мен ердинъ тарихининъ кутылаягы эм ийгиликтинъ яманлыктынъ уьстиннен сонъгы енъуьви акында айтатаган болганлар.

Сосы китапта суьвретленген хабар биринши яктан Кишкей Азиядынъ (соьлеги Турциядынъ) христиан ямагатларына каратылган. Ол кувгында болганларга келеекте не зат болмага тийисли деген соравга уьмитлендируьвши явап береди: Иса Масих янъыдан ерге келеек, Ким Аллага эм Онынъ халкына карсы шыккан болса, солардынъ баьрисининъ уьстиннен сонъгы енъуьвди табаяк эм Ога сенимли аьдемлерге оьмирлик савгады береек. Китаптынъ бетлериннен христиан ямагатларынынъ арасына кирген ялган окытувшылардан сак болмага кереги акында айтылады.

1

1^1Бу – Иса Масихтинъ ашылув соьзи. Алла оны, тез арадан не зат болмага тийисли экенин оьзининъ кулларына коьрсетеек болып, Иса Масихке берген эди. Иса Масих бу соьзди маьлеги аркалы йиберип, Оьзининъ кулы Яхъяга ашып коьрсетти+.

2Яхъя да аьр не коьргенине, Алладынъ соьзине эм Иса Масихтинъ билдируьвине шаатлык этти+.

3Бу соьзлерди окыйтаган, эситетаган эм мунда язылганларды тутатаган наьсипли, неге десе (сол соьзлердинъ толтырылаяк) заманы ювыклайды+.

Ети иман ямагатына салам

4Яхъядан Асия элиндеги ети иман ямагатына: Бар Болып Турганнан, Бар Болганнан эм де Бар Болып Тураяктан, Онынъ тагынынъ алдында туратаган ети рухтан,+

5эм акыйкат шаат болган, оьлиден биринши тирилген, дуныя патшаларынынъ басшысы болган Иса Масихтен сизге шапагат эм тынышлык болсын!

6Бизди суьйген, Оьзининъ тоьгилген каны ман куьналарымыздан эркин эткен, бизди Оьзининъ Атасы Аллага куллык этпеге патша эм дин куллыкшылары этип айырган Исага оьмирлер оьмирлерге данък эм куьдирет болсын! Амин+.

7Мине Иса булытлар ман келеятыр, Оны аьр туьрли коьз де, Оны тескишлеп оьлтиргенлер де коьрееклер. Ердеги баьри ырувлар да Онынъ алдында юзлерин тоьбелеп йылаяклар. Солай. Амин.

Бириншиси де, сонъысы да Менмен

8«Менмен – Альфа да, Омега да, (басы да, ахыры да)», – дейди Бар Болып Турган, Бар Болган эм Бар Болып Тураяк, савлай дуныяды туткан Раббий Алла.

9Мен Исадынъ азап шегуьвинде, патшалыгында эм тоьзимлигинде сиз бен бирге катнасувшы (иман) кардашынъыз Яхъяман, Алла соьзин яйып, Иса Масихке шаат болганым уьшин Патмос аралда (есир) болып шыктым+.

10Раббий куьнинде[*] мени Рух бийлеп алды эм артымнан куьшли, зурна ишиннен шыккандай, тавыс эситтим. Ол: «[Альфа да, Омега да, бириншиси де, сонъысы да Менмен.]+

11Сол коьретаганынъызды китапка яз эм Асия элиндеги ети иман ямагатына йибер: Эфеске, Измирге, Бергамага, Тиатирага, Сартка, Филаделфияга эм Лаодикияга», – деди.

12Мени мен соьйлегеннинъ давысы кимдики болганын коьрер уьшин бурылып карадым да ети алтын майшыракты коьрдим+.

13Ети майшырактынъ ортасында аьдем улына усаган, ерге дери еткен узын кийимге оралган эм коькирегине дери алтын белбав кыскан Биревди коьрдим:+

14Онынъ басы ман шашы, ак юндей, кардай ак; коьзлери от ялынындай,+

15аяклары отта кыздырылган яркыраган ездей, давысы шорылдап аккан сувлар тавысындай эдилер.

16Ол онъ колында ети юлдызды тута эди, а авызыннан эки ягы да оьткир кылыш шыга эди. Онынъ бети болган куьши мен яркырайтаган куьндей эди+.

17Мен Оны коьргенде, оьлгендей, аягына йыгылдым. А Ол, мага Оьзининъ онъ колын салып, айтты: «Коркпа! Бириншиси де, Ахырысы да Менмен+.

18Тири Болувшы Менмен: оьлген эдим, а энди оьмирлер оьмирлерге яшайман. [Амин.] Ахыреттинъ де, оьлимнинъ де ашкышлары Менде+.

19Солай этип сен коьргенинъди, не зат бар болып турганын эм оннан сонъ не зат болаягын яз.

20Меним онъ колымда сен коьрген ети юлдыздынъ эм ети алтын майшырактынъ сыры бу болады: ети юлдыз – ети иман ямагатынынъ маьлеклери, а ети майшырак – ети иман ямагаты».

2

Эфестеги ямагатка хат

2^1Эфестеги иман ямагатынынъ маьлегине[*] булай яз: Онъ колында ети юлдызды тутып, ети майшырактынъ арасында Юруьвши булай айтады:+

2«Эткен затларынъды, куллыгынъды, тоьзимлигинъди эм де сен яман кылыклы аьдемлерди шыдап болмаганынъды билемен. Оьзлерин (Иса Масихтинъ) элшилеримиз деп санаган, ама уьшини мен элши болмаган аьдемлерди сынагансынъ эм де олардынъ оьтирикши болганларын анълагансынъ+.

3Сен коьпти тоьзип кеширгенсинъ, сабырлыгынъ бар болганын, Меним атым уьшин шыдап, арымаганынъды билемен.

4Ама сага карсы айтаягым: биринши суьйиминъди таслаганынъ болады.

5Солай этип кайдан йыгылганынъды эсинъе туьсир, тевбеге кайт, алдын эткен затларынъды эт. Солай болмаса, эгер тевбеге келмесенъ, касынъа келермен эм шырагынъды орныннан козгалтарман.

6Сенде не зат ийги десенъ – мендей болып, Николай[*] кавымынынъ эткен затларын сен де коьрип болмайсынъ.

7Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сога Алла еннетининъ ортасындагы яшав терегиннен туз-даьм эттирермен»+.

Измирдеги ямагатка хат

8Измирдеги иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Бириншиси эм Ахырысы, Оьлген эм соьле Яшайтаган булай айтады:+

9«Азапланувынъды эм де ярлылыгынъды билемен, ама сен байсынъ! Оьзлерин ювытлармыз деп санап, сени яманлайтаганлар шынты ювыт тувыллар, а шайтаннынъ синагогы.+

10Сен тоьзип турмага керек болаяк кыйынлыктынъ эш бир затыннан коркпа, мине аьдемлеринъди сынаяк болып, аранъыздан кайбиревлерди ибилис тутнакка олтыртаяк эм он куьн бойы сынап, кыйынлык шектиреек. Оьлимге етсенъ де туьз бол эм сага яшав тажын берермен+.

11Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сол экинши оьлимнен эш бир зарар коьрмеек»+.

Бергамадагы ямагатка хат

12Бергамадагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Эки ягы да оьткир кылышы болган булай айтады:+

13«Сен кайда яшаганынъды билемен. Шайтаннынъ тагы онда. Сога карамай, сен Меним атыма туьз болдынъ. Сизде, шайтан яшаган ерде, сенимли шаатым Антипа оьлтирилген вакытта да иманымнан таймагансынъ.

14Ама сага бираз карсы айтар затым бар: сенде, сол ерде Биламнынъ окытувын тутатаганлар бар. Билам Балакты Исраил улларын йолдан тайдырып, бутларга багысланган курман этлерин ашатып, каьхпеликке берилмеге уьйреткен+.

15Сондай болып та сенде де Николай кавымынынъ окувын тутатаганлар бар+.

16Соннан себеп тевбеге туьс. Солай этпесенъ, тезден сага келермен, олар ман авызымдагы кылыш пан согысарман+.

17Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сога ясыртын сакланатаган маннадан[*] туз-даьм эттирермен эм ога ак тас берермен. Сол таста, оны алганнан баска эш бирев де билмеген янъы аты язылган»+.

Тиатирадагы ямагатка хат

18Тиатирадагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Коьзлери оттынъ ялынындай, аяклары яркыраган ездей Алла Улы булай айтады:+

19«Эткен затларынъды, суьйиминъди, иманынъды, куллык этуьвинъди, тоьзимлигинъди эм аьлиги заманда эткен ислеринъ аьвелги ислеринънен уллырак болганын да билемен.

20Ама сага карсы айтар затым бар: сен оьзин пайхамбардай коьретаган Изабел атлы хатынга меним кулларымды уьйреттирип, янъылыска киргистпеге, каьхпеликке берилмеге эм бутларга багысланган курман этлерин ашатпага амал бересинъ+.

21Мен ога, каьхпелигиннен тайып, тевбеге туьспеге заман берген эдим, ама ол тевбеге туьспеге суьймеди+.

22Энди Мен оны тоьсекке туьсиремен эм оны ман зина этетаганларды, эткен затлары уьшин тевбеге кайтпасалар, уллы азапка калдырарман.

23Балаларын да оьлимге еткерермен. Баьри ямагатлар Меним юреклерди эм коьнъиллерди сынавшы болганымды билерлер. Аьр биринъизге исинъизге коьре тийислисин берермен+.

24Сизге болса эм Тиатирада болган баскаларга да, сол окувды тутпаганларга эм „шайтаннынъ теренликлери“ деп айтылган затларды билмегенлерге айтаман: басынъызга баска эмбекти салмаспан.

25Мен келгенше, тек сол сизде болганды саклап турынъыз+.

26Ким енъеди эм Мен этетаган затларды сонъына дейим бардырады, сога миллетлердинъ уьстинде аькимликти берермен+.

27Ол оларды темир таягы ман багып турар эм олар, балшык савыттай, уватылаяклар.

28Мен Атамнан куват алгандай, ол да алаяк: Мен ога танъ юлдызын берермен.

29Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

3

Сарттагы ямагатка хат

3^1Сарттагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Оьзинде Алладынъ ети рухы эм ети юлдызы болган булай айтады: «Эткен затларынъды билемен, сен, тиридей, атынъды юргистесинъ, ама оьлисинъ+.

2Уяв тур, оьзинъде калган, оьлим аьлге еткерилген затларды беркит, неге десе эткен затларынънынъ Алламнынъ алдында толы болганын коьрмеймен.

3Сен неди кабыл этип алганынъды эм эситкенинъди эсинъе туьсир, сакла, тевбеге туьс. Эгер энди уяв турмасанъ, мен, карактай, сакламастан келермен, сенинъ уьстинъе кайсы саьатте келеегимди билмессинъ+.

4Ама сенде, Сартта, кийимин кир этпеген бир неше киси бар. Олар Мени мен ак кийимде юрерлер, неге десе олар тийислилер+.

5Ким енъеди, сол ак кийим киер; онынъ атын яшав китабыннан кетирмеспен; атын Атамнынъ эм Онынъ маьлеклерининъ алдында да ашык айтарман+.

6Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

Филаделфиядагы ямагатка хат

7Филаделфиядагы иман ямагатынынъ маьлегине яз: Сол, Кие эм Акыйкат эм Дауттынъ ашкышына ие болган, капыды ашканда бирев де ябалмаган, япканда бир аьдем де ашалмаган сага булай айтады:

8«Эткен затларынъды билемен; мине Мен алдынъда эсикти аштым, оны эш бирев де ябалмайды. Куьшинъ аз, ама Меним соьзимди саклагансынъ эм Атымнан артка таймагансынъ.

9Мине, не этермен шайтаннынъ синагогыннан: оьзлерине, ювытпыз деп, ама ювыт болмай ялган айтканларга, Мен, олар келип, аягынънынъ алдында басларын ийгенше этермен эм сени суьйгенимди билерлер+.

10Сен, соьзимди саклап, тоьзимлик коьрсеттинъ. Мен де сени ерде яшаганлардынъ сыналувы уьшин буьтин дуныяга келеек сынав вакытыннан сакларман+.

11Мен тез заманнан келермен; бирев тажынъды алып кетпестей, не затынъ бар болса, соны сакла+.

12Ким енъеди, соны Алламнынъ уьйининъ бас баганасы этермен эм ол энди сол ерден эш шыкпаяк; онынъ уьстине Алламнынъ атын, Алламнынъ шахарынынъ, коьктен Алламнынъ алдыннан тоьменге туьсеятырган янъы Ерусалимнинъ атын эм оьзимнинъ янъы атымды язарман+.

13Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

Лаодикиядагы ямагатка хат

14Лаодикиядагы иман ямагатынынъ маьлегине яз: Сенимли эм акыйкат шаат, Алладынъ яратканынынъ булагы Амин[*], булай айтады:+

15«Эткен затларынъды билемен; сен исси де, сувык та тувылсынъ; ах, эгер сен не сувык яде исси болсанъ экен!

16Ама сен исси де, сувык та болмай, йылы болганынъ уьшин сени авызымнан буьркип шыгарарман.

17Неге десе сен: „Колайлыман, бай болганман, эш бир заттан муктажым йок“, – дейсинъ; ама оьзинънинъ баьрисиннен де язык, каьрип, пакыр, сокыр эм яланъаш болганынъды билмейсинъ+.

18Мен сага бай болар уьшин отта тазаланган алтынды, кийип, яланъашлыктынъ уятлыгын ябар уьшин меннен ак кийимди, коьзинъе ягып, коьрер уьшин коьз даьрисин сатып алмага акыл уьйретемен+.

19Мен кимди суьемен, солардынъ бетине салып айтаман эм де азаплап уьйретемен. Соьйтип, шалыскыр бол эм тевбеге туьс+.

20Мине Мен эсик туьбинде тураман эм оны кагаман. Эгер ким, давысымды эситип, эсикти ашса, ога кирермен, оны ман бирге, ол да Мени мен бирге ас ишермиз+.

21Мен енъип, Атам ман бирге Онынъ тагында олтыргандай, ким енъеди, сога да Меним тагымда Мени мен олтырмага амал берермен+.

22Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

4

Коьктеги так

4^1Оннан сонъ караганымда коьрдим: мине коькте эсик ашылды. Сол алдынгы, мен оны эситкен, мени мен соьйлескен, зурнага усаган давыс айтты: «Мунда мин эм Мен сага муннан сонъ болмага тийислисин коьрсетейим»+.

2Сол мезгил мени Рух бийлеп алды, коьктеги такты эм онда Олтырувшыды коьрдим+.

3Сол Олтырувшы – сыпаты ман яспис эм сардис тасларындай. Тактынъ тоьгерегиндеги курткашык зубаржат тасына усайды.

4Тактынъ тоьгерегинде тагы да йырма доьрт так бар эди; оларда йырма доьрт тамададынъ олтырып турганын коьрдим. Олар ак кийим кийген эдилер, басларында алтын тажлары бар эди+.

5Тактынъ ягыннан айындырыклар, коьк гуьрилдевлер эм тавыслар шыгатаган эдилер эм алдында Алладынъ ети рухы болган ети от шырак янатаган эди+.

6Тактынъ алдында куьрт сисеге усаган денъиз, ортасында эм тоьгерегинде алды да, арты да коьзлер мен капланган доьрт янувар бар эди+.

7Бириншиси – арсланга, экиншиси – оьгизге, уьшиншисининъ бети аьдемдикине усаган, доьртиншиси болса ушып бараяткан карагуска усаган эди.

8Доьрт янувардынъ аьр бирисининъ алтысар канаты бар эди. Януварлардынъ аьр ягы да, канатларынынъ ишлери де коьзлер мен капланган эди. Олар не куьни, не туьни тынышлыгы болмай: «Кие, кие, кие буьтин дуныяды туткан Раббий Алла, Бар Болып Турган, Бар Болган эм Бар Болып Тураяк», – деп, токтавсыз, кайтарып айтып туратаган эдилер.

9Януварлар оьмирлер бойы яшайтаган тагында Олтырувшыга данъклав, оьрметлев, шуькир беретаган вакытта,

10йырма доьрт тамада Онынъ алдына йыгылып, оьмирлер бойы Яшайтаганга бас ийип, тажларын тактынъ алдына салып:

11«Я Раббий Алламыз, данълав да, оьрметлев те, куьдирет те алмага тийисли Сенсинъ. Аьр не затты да Сен яраткансынъ, аьр не зат та Сенинъ ыхтыярынъ ман яратылып бар болды», – деп айта эдилер+.

5

Ети мухырлы колязба

5^1Такта Олтырувшыдынъ онъ колында иши де, тысы да язылган болып ети мухыр ман бегитилген колязба коьрдим+.

2Маьлектинъ коьтеринки тавысы ман: «Ким бу китапты ашпага эм мухырларын шешпеге тийисли?» – деп айтканын эситтим.

3Ама эш бирев де, ер уьстинде де, ер астында да бу китапты ашпага эм онынъ ишине карамага табылмады.

4Мен бу китапты ашып, онынъ ишине карамага тийисли эш биревдинъ де табылмаганына коьп йыладым.

5Сонда тамадалардынъ биреви мага: «Йылама! Мине Дауттынь Тамыры – Юда ырувыннан Арслан[*] енъген, бу китапты эм онынъ ети мухырын ашпага болаяк», – деди+

6Тактынъ, доьрт янувардынъ эм тамадалардынъ ортасында сойылгандай болып турган бир Козы коьрдим. Онынъ ети муьйизи эм ети коьзи бар эди. Олар – Раббийдинъ буьтин ерге йиберген ети рухы+.

7Козы келди де такта Олтырувшыдынъ онъ колыннан китапты алды.

8Козы китапты алатаган вакытта, доьрт янувар ман йырма доьрт тамада Онынъ алдында ерге дейим басларын ийдилер. Олардынъ аьр бирининъ колында лира эм ладан ийиске толган алтын аяклар бар эди. Булар – Аллага багысланганлардынъ дувалары+.

9Олар: «Китапты алып, онынъ мухырларын ашпага тийислисинъ. Неге десе Сен, курманлык болып, Оьз канынъ ман аьр ырувдан эм тилден, халктан эм миллеттен аьдемлерди Алла уьшин сатып алгансынъ+.

10Алламызга кызмет кылар уьшин оларды патша эм дин куллыкшылары эткенсинъ. Олар ер уьстинде патшалык этееклер», – деп янъы зикир шала эдилер+.

11Оннан сонъ так пан януварлардынъ эм тамадалардынъ тоьгерегинде коьплеген маьлеклерди коьрдим эм тавысларын эситтим. Олар сансыз коьп, мынълаган эдилер+.

12Маьлеклер, давысларын коьтеринки шыгарып: «Сойылган Козы куьдирет, байлык, терен акыл, куват, оьрмет, данък эм мактав алмага тийисли», – деп айта эдилер+.

13Коькте, ерде, ер астында эм денъизде аьр туьрли яратылганлардынъ баьриси эм олардынъ ишиндеги баьри зат: «Такта Олтырувшыга эм Козыга оьмир оьмирлерге мактав, оьрмет, данък эм куьдирет болсын!» – дегенлерин эситтим+.

14Доьрт янувар: «Амин», – деп айтатаган, тамадалар да басларын тоьмен ийип, сежде кылатаган эдилер+.

6

Козы мухырларды ашады

6^1Сонъ мен Козыдынъ ети мухырдынъ бириншисин ашканын коьрдим эм доьрт янувардынъ бириси коьк гуьрилдевине усаган тавысы ман: «Кел!» – дегенин эситтим+.

2Коьзиме ак ат эм онынъ уьстинде колына яй ыслаган атлы коьринди. Ога таж кийдирилген эм ол, янъы енъуьвлерге ымтылган енъуьвшидей болып, шыкты.

3Козы экинши мухырды ашканда, мен экинши янувардынъ: «Кел!» – дегенин эситтим.

4Сол заманда кызыл туьсли баска ат шыкты. Онынъ уьстиндеги атлыга, ер юзинде яшаган аьдемлер бир бирлерин оьлтирсинлер деп, олардынъ араларындагы татымлыкты йок этуьв тапшырылган, Ога уьйкен кылыш та берилген эди+.

5Козы уьшинши мухырды ашканда, уьшинши янувардынъ: «Кел!» – дегенин эситтим эм карап, кара ат коьрдим. Онынъ уьстиндеги атлыдынъ колында шекки бар эди.

6Доьрт янувардынъ арасыннан шыккан тавыстынъ: «Тек бир оьлшем[*] бийдай эм уьш оьлшем арпа бир куьнлик иске[*], ама зейтун майына эм шагырга зарар берме!» – дегенин эситтим+.

7Козы доьртинши мухырды ашканда, мен доьртинши янувардынъ: «Кел!» – деген тавысын эситтим.

8Карап, ак туьсли ат коьрдим. Онынъ уьстиндеги атлыдынъ аты – оьлим, онынъ артыннан ахырет келетаган эди. Ер юзининъ доьрт боьлигининъ бирин кылыш пан, ашлык пан, оьлет пен, йырткышлар ман кырмага атлыга эркинлик берилген эди+.

9Козы бесинши мухырды ашканда, курман этилуьвши ердинъ туьбинде Алла соьзи эм оьзлерининъ эткен шаатлыгы уьшин оьлтирилгенлердинъ янларын коьрдим+.

10Баьри болган куьшлери мен олар: «Кие эм акыйкат Иемиз, канымыз уьшин ер юзинде яшайтаганларга кайзаман оьким шыгарып оьш алаяксынъ?» – деп, бакырыстылар+.

11Сол заманда оларды ак кийимлерге кийиндирдилер эм сыдыралары, олардай болып оьлтирилген, баска Алла кулларына эм (иман) кардашларына толганга дейим, тагы бир кесек заман сакламага керек болганлары айтылды+. 12Козы алтыншы мухырды ашканда, уьйкен ер сенъкилдев болганын коьрдим. Куьн, эшки юниннен согылып этилген кумаш пан ябылгандай, караланды, толган ай, кандай, (кызыл) болды+.

13Коьктеги юлдызлар, куьшли елде ясыл ынжырлар теректен калай тыбырдап туьсе болсалар, солай ерге туьстилер.

14Коьк, колязбадай оралып, йойылды. Баьри тавлар эм араллар орынларыннан козгалдылар+.

15Ер юзи патшалары, уллы аьдемлери, аьскер басшылары, байлар эм куьшлилер, баьри ыргатлар эм азатлар дорбынларга, каялар арасына ясырындылар.

16Аьдемлер тавларга, каяларга: «Уьстимизге авып туьсинъиз, бизди такта Олтырганнан эм Козыдынъ ашувыннан сакланъыз+.

17Олардынъ уллы ашувынынъ куьни келди. Энди сол куьнге ким карсы шыгып болар?» – дедилер.

7

Мухырланган 144 000 аьдем

7^1Оннан сонъ мен доьрт маьлекти коьрдим. Олар ер юзининъ доьрт шетинде турып, не ерге, не денъизге, не бир терекке ел эспесин деп, ердинъ доьрт елин бувып туратаган эдилер.

2Мен баска бир маьлекти де коьрдим. Ол куьнтувардан коьтерилип келе эди эм яшав беруьвши Алладынъ мухыры онда эди. Сол маьлек, ер юзинде, денъизде зарар эндирмеге куват берилген доьрт маьлекке сесин коьтерип:

3«Не ер юзине, не денъизге, не терекке Алламыздынъ кулларынынъ манълайына биз мухыр салганымызга дейим зарар этпенъиз!» – деди+.

4Мен мухыр салынганлардынъ санын эситтим. Исраил улларынынъ буьтин ырувларыннан 144 000 аьдемге мухыр салынган эди:

5Юдадынъ ырувыннан он эки мынъ аьдемге, Рубен ырувыннан он эки мынъга, Гад ырувыннан он эки мынъга,

6Ашер ырувыннан он эки мынъга, Напталий ырувыннан он эки мынъга, Манаше ырувыннан он эки мынъга,

7Шимон ырувыннан он эки мынъга, Левий ырувыннан он эки мынъга, Иссакар ырувыннан он эки мынъга,

8Завулон ырувыннан он эки мынъга, Юсуп ырувыннан он эки мынъга, Бенямин ырувыннан да он эки мынъ аьдемге мухыр салынган эди.

Куткарылганлардынъ сансыз туьркими

9Сонъ мен аьр миллеттен, ырувдан, халктан эм тилден болган, эш бирев де санап болмаган коьп аьдемлерди коьрдим. Олар тактынъ эм Козыдынъ алдында ак кийимлерге оралып, колларына хурма бутакларын ыслап тура эдилер+.

10Баьри болган куьшлери мен олар: «Такта олтырувшы Алламызда эм Козыда бизим куткарылувымыз!» – деп, бакырыстылар+.

11Сол заманда тактынъ, тамадалардынъ эм доьрт янувардынъ тоьгерегинде турган маьлеклердинъ баьриси, так алдына бетлери мен йыгылып, Аллага табынып:+

12«Амин! Мактав, данък, терен акыл, шуькир, оьрмет, куьш эм куьдирет Алламызга оьмирлерге болсын! Амин!» – дедилер+.

13Тамадалардынъ бириси меннен: «Сен бу ак кийимлер кийген аьдемлерди билесинъме, олар кайдан келгенлер?» – деп сорады.

14«Бийим, оны сен билесинъ», – дедим мен.

Ол: «Бу аьдемлер уьйкен кыйынлык заманын басларыннан кеширгенлер. Олар кийимлерин,

Козыдынъ каны ман ювып, ак эткенлер+.

15Сонынъ уьшин олар Алладынъ тагы алдында турып,

Ога уьйинде кеше-куьндиз табынадылар.

Такта Олтырган олардынъ уьстине шатырын керип ашаяк.

16Олар энди аш болмаяклар эм де сувсамаяклар.

Оларды куьн иссилиги кыйнамаяк,

17неге десе оларды тактынъ оьзеги болган Козы куьтеек+.

8

Яшавдынъ сув шокыракларына аькетеек.

Алла олардынъ аьр туьрли коьзясларын суьртеек», – деди.

Етинши мухыр

1Козы етинши мухырды ашканда, коькте баьриси де тынды. Ярым саьатке дери тоьгеректи сессизлик бийледи+.

2Сол заман Алладынъ алдында турган ети маьлекти коьрдим. Олардынъ аьр бирине зурна берилген эди+.

3Тагы да бир маьлек келип, курман этилуьвши ердинъ касына янасты. Колында онынъ ийис шыгаратаган алтын савыты бар эди. Тактынъ алдындагы алтын курман этилуьвши ерде Аллага багысланган баьри аьдемлердинъ дуваларына косар уьшин ога коьп ладан ийис берилген эди+.

4Ладан ийистинъ туьтини Аллага багысланганлардынъ дувалары ман бирге маьлектинъ колыннан Алладынъ алдына коьтерилди+.

5Маьлек колына савытты алып, курман этилуьвши ердинъ оты ман оны толтырып, ерге таслады. Сол саьатлей коьк гуьрилдевлер, уьйкен тавыслар эситилди, айындырык яркырады эм ер сенъкилдеди+.

Ети зурна

6Ети маьлек колларындагы ети зурнада ойнамага аьзир болдылар.

7Биринши маьлек зурнасын ойнатты. Сол саьатлей ер юзин кан карыскан буршак эм от сокты. Ер юзининъ уьштен бир кесеги, тереклердинъ уьштен бириси, коьк оьленнинъ оьзи де калмай, янып соьндилер+.

8Экинши маьлек зурнасын ойнатты. От янган уьйкен тавга усаган бир зат денъизге тасланды+.

9Денъиздинъ уьштен бир кесеги канлы болды, денъиздеги ян-янувардынъ уьштен бириси кырылды, кемелердинъ уьштен бириси йок этилди.

10Уьшинши маьлек зурнасын ойнатты. Коьктен, ялынлы от шырактай, янып турган уьйкен юлдыз йылгалардынъ уьштен бирине, сув булакларына туьсти+.

11Юлдыздынъ аты Ювсан эди. Сувлардынъ уьштен бириси, ювсандай, ув татык болды, коьплеген аьдем сол сувдан оьлди.

12Доьртинши маьлек зурнасын ойнатты. Куьннинъ уьштен бириси, айдынъ уьштен бириси эм юлдызлардынъ уьштен бириси зарарланды. Солай болганда, олардынъ уьштен бириси караланды, кешедей, куьндиздинъ де уьштен бириси ярыксыз калды+.

13Сол заманда мен йогарда, коькте ушкан карагусты коьрдим эм онынъ: «Ер юзинде яшаганларга сонъгы уьш маьлектинъ зурналарыннан соьле-аьле шыгаяк сеслериннен – кайгы, кайгы, кайгы!» – деп каты кышкырганын эситтим.

9

9^1Бесинши маьлек зурнасын ойнатты. Мен коьктен туьскен тагы да бир юлдыз коьрдим. Ога туьпсиз опкынга аькетуьвши куйыдынъ ашкышы берилген эди+.

2Сол юлдыз опкыннынъ куйысын ашканда, онынъ ишиннен, уьйкен пештен шыккандай болып туьтин коьтерилди. Куйыдан шыккан туьтиннен куьн эм ава караланды.

3Туьтиннинъ арасыннан ер юзине шегерткилер явдылар. Оларга, ердеги каракуртлардынь куьшиндей, куьш берилген эди+.

4Оларга, не ер коьгоьленине, не бир туьрли оьсимликке, не де бир туьрли терекке зарар этпенъиз, тек, манълайларында Алла мухыры болмаган аьдемлерге зарар этинъиз деп, айтылган эди+.

5Шегерткилерге сол аьдемлерди оьлтирмеге тувыл, тек бес ай узагында кыйнамага ызын берилген эди. Олардынъ кыйнавы каракурт шаккан аьдемнинъ кыйналувына тенъ эди.

6Азапланган куьнлеринде аьдемлер оьлим излееклер, тек оны таппаяклар. Оьлеек болаяклар, ама оьлим олардан кашаяк.

7Шегерткилер оьзлерининъ сыпаты ман согыска аьзир болган атларга усайдылар, басларында алтын тажга усаган бир зат бар, а бетлери – аьдем сыпатындай.

8Шашлары – хатынлардынъ шашындай, а тислери – арсландыкындай.

9Тоьслеринде, темир куьбедей, куьбелери бар. Канатларынынъ тавысы десенъ согыста шапкан коьплеген атлардынъ эм арбалардынъ тавысына усайды.

10Куйрыклары бар, онда каракуртлардыкындай ув огы бар. Сол куйрыкларда олардынъ бес ай аьдемлерге зарар этпеге берилген куьши йыйылган.

11Шегерткилерге басшылык этуьвши патша – туьпсиз опкыннынъ маьлеги. Онынъ еврейше аты Аваддон, грекше – Аполлион[*].

12Биринши кайгы озып кеткенде, артыннан эки кайгы бирге келеятыр+.

13Алтыншы маьлек зурнасын ойнатты. Мен Алладынъ алдындагы алтын курман этилуьвши ердинъ доьрт муьйизиннен шыккан тавысты эситтим+.

14Сол тавыс, колында зурна болган алтыншы маьлекке: «Уьйкен Ефрат йылгасында байланган доьрт маьлекти босат!» – деди+.

15Соьйтип, аьдемлердинъ уьштен бирин оьлтирер уьшин сол саьатке, куьнге, айга эм йылга аьзирленген доьрт маьлек босатылды.

16Онда 200 000 000 атлы аьскер бар эди. Санларын мен оьзим эситтим.

17Мен коьринисте коьрген атлар да, олардынъ уьстиндеги атлылар да сосындай болганларын эследим: тоьслеринде оттай янган кызыл, карагоьк, коькирт туьсли темир куьбе бар эди. Атлардынъ баслары арсландыкына усай эдилер. Авызларыннан от, туьтин эм коькирт шыга эди.

18Сол уьш баьле мен – олардынъ авызларыннан шыккан от пан, туьтин мен, коькирт пен аьдемлердинъ уьштен бири оьлтирилди.

19Атлардынъ куьши авызларында эм куйрыкларында. Йыланларга усаган куйрыкларынынъ баслары бар, олар ман аьдемлерге зарар бередилер.

20Сосы баьле-казалардан оьлмей калган аьдемлер, оьзлерининъ колы ман эткен бутларын таслап, тевбеге кайтпадылар, коьрип, эситип, юрип болмаган алтын, куьмис, ез, тас эм агаш бутларга табынганларын коймадылар+.

21Олар аьдем оьлтируьвлерине, саьарликлерине, каьхпеликлерине, урлавларына, тевбе этип, оькинмедилер+.

10

Кишкей кагыты ман маьлек

10^1Мен коьктен туьсип келген баска куьшли маьлекти де коьргенмен. Ол булытка оралган, басынынъ уьстинде курткашык яркырайды. Бети куьнге, аяклары десенъ от баганаларга усайдылар+.

2Колында ол бир кишкей ашык колязба ыслай эди. Онъ аягы ман денъизге, сол аягы ман ерге таянып,

3арсланнынъ оькиргенине усаган коьтеринки тавысы ман бакырды. Ол бакырган заманында, ети коьк гуьрилдевдинъ де тили ашылып, бир зат айтты.

4Ети гуьрилдев айтканнан сонъ, мен эситкенимди язып басладым, ама коьктен: «Ети коьк гуьрилдевдинъ айтканын язба, ол сыр болып калсын» – деген тавысты эситтим+.

5Оннан сонъ, ерди эм денъизди басып туратаган, мен коьрген маьлек, онъ колын коькке коьтерип,

6оьмирлер бойы Яшайтаганнынъ, коькти, ерди, денъизди эм оларда болган баьри затты Яратканнынъ аты ман ант этип:

7«Энди кешигуьв болмаяк, неге десе етинши маьлек зурнасын ойнатса, Алладынъ Оьз кулларына, пайхамбарларына хабарлаганындай сыры толтырылаяк», – деди+.

8Сонъ коьктен мен эситкен тавыс тагы да мени мен соьйлесип: «Бар, ерде эм денъизде турган маьлектинъ колыннан ашык колязбады ал!» – деди.

9Мен маьлекке барып: «Мага сол кишкей колязбады бер», – дедим.

Ол: «Ал эм аша оны. Карнынъ шанышып авыраяк, ама авызынъда балдай таьтли болаяк», – деди.

10Мен колыма колязбады алып ашадым. Авызымда балдай таьтли эди, ама оны ютканлай, карным шанышып авырды.

11Сонъ мага: «Сен арбатында да коьплеген халкларга, миллетлерге, тиллерге эм патшаларга пайхамбарлык этеексинъ», – деп айттылар.

11

Эки шаат

11^1Мага аршынга усаган бир таяк берилип: «Бар, Алла уьйининъ курман этилуьвши ерининъ уьйкенлигин оьлше, сонда табынатаганларды сана+.

2Алла уьйининъ тыс каралдысына эс берме, оны оьлшеме. Тыс каралды кие шахарды кырк эки ай таптаяк миллетлерге берилген+.

3Мен эки шаатыма куьш береекпен. Олар эрегожа кийип бир мынъ эки юз алпыс куьн пайхамбарлык суьрееклер», – деп айтылды.

4Бу эки шаат – дуныя Иесининъ алдында турган эки зейтун тереги эм эки майшырак.

5Эгер дейим ким болса да бирев оларга зарар этпеге суьйсе, олардынъ авызыннан шыккан от явларын ютар. Солай этип, ким болса да бирев оларга зарар этпеге ойланса, сол оьлтирилмеге тийисли.

6Эки шаатка, пайхамбарлыкты юргисткен заманларында, коькти капап, ямгырларды токтатпага куват берилген; сувларды канга айландырмага эм кашан суьйселер, сол заманда ерде аьр туьрли баьле-каза яратпага куват алганлар+.

7Шаатлыкларын этип кутылганнан сонъ, туьпсиз опкыннан шыгувшы йырткыш олар ман согысаяк, оларды енъеек эм оьлтиреек+.

8Олардынъ илеслери, символ ман айтканда, Содом эм Мысыр деп аталган уллы шахардынъ уьйкен йолына тасланаяк. Онда олардынъ Раббийи де кашка керилген.

9Уьш куьн ярым узагында аьр халктан, ырувдан, тилден, миллеттен болган аьдемлер олардынъ илеслерине караяклар эм оларды кабырга салмага ызын бермееклер.

10Сол эки пайхамбардынъ оьлими дуныя яшавшыларын суьйинтеек, неге десе экеви оларды бек кыйнаган. Аьдемлер ойын-той этееклер, бир бирлерине савгалар йиберееклер.

11Уьш куьн ярым заман озган сонъ, Алладан яшав рухы кирип, эки пайхамбар кайтарадан аяк уьстине миндилер. Оларга караганларды уьйкен коркыныш бийледи+.

12Эки пайхамбар коьктен куьшли тавыстынъ: «Мунда мининъиз!» – дегенин эситтилер. Булыт уьстинде олар коькке коьтерилдилер, душпанлары оларга карадылар+.

13Сол саьатлей уьйкен ер сенъкилдеви болды. Шахардынъ оннан бири шашылды, ети мынъ аьдеми оьлди; калганларды коркув бийледи эм олар коьктеги Аллады данъкладылар+.

14Экинши кайгы кешти, ама тезден уьшинши кайгы келеек+.

Етинши зурна

15Етинши маьлек зурнасын ойнатты. Коькте:

«Дуныя патшалыгы

Раббийимиздинъ эм Масихининъ патшалыгы болды.

Ол оьмир оьмирлерге патшалык суьреек», – деген коьтеринки тавыслар эситилдилер+.

16Сол заманда Алла алдында такларында олтырган йырма доьрт тамада, эт бетиннен туьсип, Аллага сежде кылдылар:+

17«Буьтин дуныяды туткан,

бар болып турган эм бар болган
Раббий Алламыз,
уллы куьшинъди кулланып,
патшалык суьргенинъ уьшин
Сага шуькир этемиз+.

18Миллетлер ашувландылар,

ама Сенинъ де ашувынъ басларына туьсти.
Оьлилерге оьким шыгармага,
кулларынъ болган пайхамбарларды,
Сага багысланганларды,
кишкейи-уьйкени болсын,
атынъды сыйлаганларды савгаламага,
а ерди йоятаганларды йок этпеге заман келди», – деп, тавысландылар+.

19Сонъ Алладынъ коьктеги уьйи ашылды, онда антласув сандыгы[*] коьринди. Айындырыклар яркырады, коьк гуьрилдевлер эситилди, ер сенъкилдеди, каты буршак явды+.

12

Хатын эм аздаа (ибилис)

12^1Аспанда, уллы нышан болып, куьнди уьстине кийген хатын коьринди: онынъ аягынынъ астында ай, басында он эки юлдызлы тажы бар эди+.

2Хатын, юкли болып, бала табув азабыннан эм авырувыннан кышкыра эди.

3Сонъ аспанда тагы да бир нышан – ети баслы эм он муьйизли, аьр басында бирер тажы болган уьйкен кызыл аздаа коьринди,+

4куйрыгы ман аспаннан юлдызлардынъ уьштен бирин сыпырып алды да ерге атты. Аздаа бала табаяк хатыннынъ алдында, сабийи тувганлай, оны ютаяк болып, токталды.

5Хатыннан буьтин миллетлерди темир таягы ман багып юреек эр сабий тувды. Хатыннынъ баласы, сол саьатлей, Аллага эм Онынъ тагынынъ алдына аькелинди+.

6Хатын шоьлге кашты. Онда, ол мынъ эки юз алпыс куьн асыралып турсын деп, Алла ога ер аьзирлеген эди+.

Аспандагы согыс

7Аспанда согыс басланды. Микаил[*] ман онынъ маьлеклери аздаага карсы согысты, аздаа да оьзининъ маьлеклери мен оларга карсы шыкты,+

8ама шыдалмады. Соьйтип, олар коьктеги орынларын йойдылар.

9Бу уьйкен аздаа – буьтин дуныяды алдап азгырган, ибилис эм шайтан деп аталган бурынгы йылан ерге атылды, маьлеклери де оны ман бирге атылдылар+.

10Оннан сонъ мен коькте куьшли тавысты эситтим. Ол: «Энди Алламыздынъ куткарувы, куьдирети, патшалыгы эм Масихининъ аькимлиги келди, неге десе (иман) кардашларымызды айыплавшы, оларды Алламыздынъ алдында куьни-туьни айыплап туратаган, ерге тасланды.

11Олар аздаады Козыдынъ каны ман эм оьзлерининъ шаатлав соьзи мен енъдилер эм де, оьлимге дейим де коркпай, оьзлерининъ янларын аямадылар+.

12Сога коьре, аспан эм онда яшаганлар, куванынъыз! Ерге эм денъизге – кайгы, неге десе уьстинъизге оьзине аз заман калганын билген, ашувдан кутырган ибилис туьскен!» – деди.

13Аздаа ерге атылып тасланганын коьргенде, эр балады тапкан хатыннынъ ызыннан кувып баслады.

14Хатынга болса йыланнан кашып шоьлге, оьзи уьш йыл ярым заман асыралып тураяк ерге ушып барсын деп, уьйкен карагустынъ эки канаты берилди+.

15Хатынды сув алып кетер уьшин йылан оьз авызыннан хатыннынъ артыннан, йылгадай, сув агыстты.

16Ама ер, авызын ашып, аздаа авызыннан агысткан йылгады ютып, хатынга ярдам этти.

17Аздаа хатынга ашувланды эм хатыннынъ тукымыннан калганлар, Алладынъ парызларын тутып, Исага шаатлыкларын юргисткенлер мен согыспага кетти+.

13

Денъизден шыккан янувар

13^1Мен денъиз ягасындагы кумда токталдым эм денъизден шыгаятырган ети баслы он муьйизли йырткышты коьрдим. Онынъ он муьйизинде бирер тажы бар эди, басларында ассылык атлары язылган эди+.

2Мен коьрген йырткыш йолбарыска усай эди, аяклары – аювдыкындай, авызы болса арсландыкындай эди. Аздаа ога оьзининъ куьшин, тагын эм уллы аькимлигин берген эди+.

3Онынъ басларынынъ бири оьлим яралыдай болганын коьрдим, ама оьлим ярасы сав болган эди. Ер уьстиндегилердинъ баьриси, ызыннан карап, сейирсиндилер,

4йырткышка аькимлик берген аздаага бас ийип: «Бу йырткыштай ким бар ды эм оны ман ким согыспага болаяк ты?» – дедилер.

5Бу йырткышка оьктемли эм ассылык пан соьйлейтаган авыз эм кырк эки ай бойында юргистпеге аькимлик берилди+.

6Ол Аллага карсы ассылык соьзлерди айтпага, Онынъ атын, уьйин эм коькте яшаганларды яманламага авызын ашты.

7Йырткышка Аллага багысланганларга карсы согыспага, оларды енъмеге амал этилди. Ога аьр ырувды да, аьр халкты да, тилди де, миллетти де бийлемеге аькимлик берилди+.

8Ер уьстинде яшайтаган, дуныя яратылганнан бери курман этилген Козыдынъ яшав китабында атлары язылмаган аьдемлердинъ баьриси йырткышка бас ийип тураяклар+.

9Кулагы болган эситсин+.

10Ким есирге туьсеек болса, сол есирге туьсеек; ким кылыш пан оьлтирилеек болса, сол кылыш пан оьлеек. Бу аьлде Аллага багысланганларга тоьзимли болып иманда турмага керек+.

Ерден шыккан йырткыш

11Сонъ мен баска йырткыштынъ ерден шыгаятырганын коьрдим; ол, Козыдай, эки муьйизли, ама аздаадай соьйлейтаган эди.

12Ол биринши йырткыштынъ баьри аькимлигин онынъ аты ман юргистеди. Буьтин ерди де, онда яшаганларды да, оьлим ярасы сав болган биринши йырткышка табындырады.

13Экинши йырткыш уьйкен аьлемет нышанларды коьрсетеди; соьйтип те аьдемлердинъ алдында коьктен ерге от та явдырады,+

14ога биринши йырткыштынъ атыннан коьрсетпеге берилген нышанлары ман ер уьстинде яшаганларды алдайды. Ер уьстинде яшаганларга, кылыштан яралы болып, сав калган йырткыштынъ сыйына сынтас этинъиз деп, буйырды+.

15Ога, биринши йырткыштынъ сынтасына ян эндирип, сынтасты соьйлетпеге, сынтаска сежде кылмаганнынъ аьр бирин оьлтиртпеге куьш берилди.

16Экинши йырткыш кишкейлердинъ эм уьйкенлердинъ, байлардынъ эм пакырлардынъ, эркинлердинъ эм куллардынъ – баьрисининъ онъ колына яде манълайына тамга салдыраяк.

17Сол тамгады йырткыштынъ атын яде атын белгилеген санды юргистпеген аьдемнен баска эш биревге де не алмага, не сатпага эркинлик берилмеек.

18Муны анъламага акыл керек. Акылы болган аьдем йырткыштынъ санын эсаплап шыгарсын, неге десе ол аьдем саны. Онынъ саны 666.

14

Козы эм 144 000 аьдем

14^1Сонда мен карадым да Козы Сион тавдынъ басында турганын коьрдим. Оны ман бирге манълайларында Козыдынъ эм Атасынынъ аты язылган 144 000 аьдем бар эди+.

2Оннан сонъ мен коьктен шорылдап аккан сувлар тавысындай эм куьшли коьк гуьрилдегениндей тавыстынъ келгенин эситтим. Мен эситкен тавыс лирашылар лираларында ойнаган анъ тавысына усай эди+.

3Сол 144 000 аьдем тактынъ, доьрт янувардынъ эм тамадалардынъ алдында янъы йырды йырлай эдилер. Сол йырды дуныялык яшавдынъ есирлигиннен куткарылган бу аьдемлерден баска эш бирев де уьйреналмады+.

4Неге десе олар – уьйленмегенлер, каьхпелер мен айкаспай, оьзлерин кирлемей турганлар. Козы кайда барса, олар сонда барып, ызыннан юретаганлар, аьдемлер арасыннан Аллага эм Козыга тувнъгышлар болар уьшин сатып алынганлар+.

5Олардынъ авызларыннан ялган соьз шыкпады. Олар айыпсызлар.

Уьш маьлек

6Мен коьктинъ ортасында ушып келеятырган баска бир маьлекти коьрдим. Ол ер уьстинде яшаганларга, аьр миллетке, ырувга, тилге эм халкка билдирер уьшин оьмирлик Ийги Хабарды колына ыслаган эди.

7Ол коьтеринки тавысы ман: «Аллады сыйлап данъкланъыз! Неге десе Онынъ оьким шыгараяк вакыты етти. Коькти, ерди, денъизди, сув шыккан ерлерди Яратканга сежде этинъиз!» – дейтаган эди.

8Онынъ артыннан баска маьлек те: «Йойылды! Уллы шахар Бабыл йойылды! Ол оьзининъ каьхпелигининъ кутырган шагыры ман баьри халкларды эсирткен эди», – деп айта эди+.

9Уьшинши маьлек те олардынъ ызларыннан ушып, тавысын шыгарып: «Ким йырткышка эм онынъ сынтасына сежде этсе, оьзининъ манълайына яде колына тамга салдырса,+

10сол Алладынъ ашувынынъ шагырыннан ишеек. Ол шагыр карыстырылмаган эм Алладынъ ашув аягында[*] аьзирленген. Сондайлар Аллага багысланган маьлеклердинъ эм Козыдынъ алдында от пан эм коькирт пен эзиетленееклер+.

11Олардынъ азапланув туьтини оьмир оьмирлерге шыгаяк, йырткышка эм онынъ сынтасына табынатаган эм атынынъ тамгасын кабыл этип алганлар кеше-куьндиз тынышлык таппаяклар», – деди.

12Бу аьлде Аллага багысланганларга – Онынъ парызларын эм Исага иман этуьвин сак тутатаганларга тоьзимли болмага керек+.

13Мен: «Яз: бу куьннен алып, Раббийге ынанып оьлгенлер – наьсиплилер!» – деп коьктен мага айткан давысты эситтим.

«Аьше, олар, куллыкларын таьвесип, рахатлык табарлар, неге десе эткен затлары уьшин баргы аларлар», – деди Рух+.

14Тагы да карадым эм мине ак булыт, сол булыттынъ уьстинде аьдем улына усаган Бирев олтыра эди; басында алтын тажы, колында оьткир орагы+.

15Алла уьйиннен баска маьлек шыгып, тавысын коьтерип, булыт уьстинде Олтырганга кышкырды: «Орагынъды узат та орып басла. Орув заманы еткен, ерде онъыс писип турады»+.

16Булыт уьстинде Олтырган орагын ерге салды эм ердинъ онъысы орылды.

17Коьктеги Алла уьйиннен тагы да бир маьлек шыкты. Онынъ колында да оьткир орагы бар эди.

18Отка аькимлик суьрген баска бир маьлек курман этилуьвши ерден шыгып, кышкырыклап: «Оьткир орагынъды йибер де ер уьстиндеги юзимнинъ талларын кесип йый, неге десе юзимлери пискен», – деди.

19Яне маьлек орагын ерге йиберди, ердеги юзимди кесип йыйды, Алладынъ ашувынынъ уьйкен юзим эзгишине атты+.

20Юзим шахардынъ тысында эзгиште тапталды, эзгиштен аттынъ ювенине еткен, бир мынъ алты юз стадия[*] узынлыгы болган кан акты.

15

Ети маьлек эм ети баьле

15^1Сонъ мен коькте баска бир уьйкен эм сейир нышанды – сонъгы ети баьлеси болган ети маьлекти коьрдим. Алладынъ ашувланувы бу баьлелер мен кутылатаган эди+.

2Тагы да мен, от карыстырылган сисе денъиздей бир затты эм йырткышты, онынъ сынтасын эм атынынъ санын енъгенлердинъ, Алладынъ лираларын ыслап, бу сисе денъиздинъ уьстинде турганларын коьрдим+.

3Олар Алладынъ кулы Мусадынъ йырын эм Козыдынъ йырын йырлап: «Буьтин дуныяды туткан Раббий Алла! Ислеринъ уллы эм сейир! Йолларынъ тувра эм акыйкат, миллетлер[*] Патшасы!+

4Я Раббий! Ким Сени сыйламаяк эм атынъды данъкламаяк? Неге десе тек бир Сен – сыйлысынъ. Баьри миллетлер келип Сенинъ алдынъда сежде кылаяклар, неге десе туьзлик пен оьким шыгаратаганынъды коьрсеттинъ», – дедилер.

5Оннан сонъ мен карадым эм Алла уьйининъ, коьктеги шаатлык шатырдынъ, ашылганын коьрдим+.

6Ети баьлеси болган ети маьлектинъ таза, яркыраган кетен кийимлер кийип, коькирекке дейим алтын белбавларды кысып, Алла уьйиннен шыкканын коьрдим+.

7Сонда доьрт янувардынъ бириси оьмирлер бойы яшаган Алладынъ ашувы ман толган ети алтын аякты ети маьлекке берди+.

8Алла уьйи Онынъ данъкынынъ эм куьдиретининъ туьтини мен толды, эш бирев де ети маьлектинъ ети баьлеси таьвесилгенге дейим онда киралмады+.

16

Алла ашувы ман ети аяк

16^1Оннан сонъ мен Алла уьйиннен ети маьлекке: «Барынъыз эм Алладынъ ети ашув аягын ерге тоьгинъиз!» – деп айтатаган уллы давысты эситтим+.

2Биринши маьлек барып, аягын ерге тоькти: йырткыш тамгасын юргисткен эм сынтасына табынган аьдемлерде яман эм шийкендирген иринли яралар болдылар+.

3Экинши маьлек аягын денъизге тоькти: денъиз, оьли канындай, канлы болды эм яны болган аьр зат кырылды+.

4Уьшинши маьлек аягын йылгаларга эм сув шыгатаган ерлерге тоькти. Олар да кан болдылар+.

5Мен сув маьлегининъ: «Ай, Бар Болып Туратаган эм Бар Болган Сыйлы (Раббий), Сен бу затларга карсы оьким шыгарганынъ уьшин аьдилсинъ!+

6Олар Сага багысланганлардынъ эм де пайхамбарлардынъ канларын тоьккени уьшин, Сен оларга канды ишпеге бердинъ: олар ога тийисли», – дегенин эситтим+.

7Курман этилуьвши ерден баскадынъ: «Ай, буьтин дуныяды туткан Раббий Алла! Сенинъ шыгарган оькимлеринъ акыйкат эм туврашыл!» – дегенин эситтим+.

8Доьртинши маьлек аягын куьнге тоькти: соны ман куьнге аьдемлерди оты ман куьйдирмеге ызын берилди.

9Куьшли иссилик аьдемлерди куьйдирди, ама олар тевбеге туьспедилер, бу баьлелер уьстинде куваты болган Аллады данъкламай, Онынъ атын яманладылар+.

10Бесинши маьлек оьз аягын йырткыштынъ тагына тоькти: йырткыштынъ патшалыгы караланды эм аьдемлер шеккен азапларыннан тиллерин тислей эдилер+.

11Азапларыннан эм яраларыннан Коьктеги Аллады яманладылар, ама, ислериннен тайып, тевбеге туьспедилер.

12Алтыншы маьлек оьз аягын уллы Ефрат сувына тоькти: куьн шыгатаган яктан келген патшаларга йол аьзир болар уьшин, Ефрат сувы курыды+.

13Сонъ мен аздаадынъ, йырткыштынъ эм де ялган пайхамбардынъ авызыннан шыгаятырган, бакага усаган уьш кара йинди коьрдим+.

14Олар – аьлемет нышанлар этуьвши кара йин рухлары. Шыгып, буьтин дуныяды туткан Алладынъ уллы куьнинде болаяк согыска савлай дуныядынъ патшаларын йыймага барадылар+.

15«Мине Мен, карактай, сакламастан келеятырман: яланъаш юрмес эм уятлыгы коьринмес уьшин уяв турувшы эм кийимин уьстинде саклавшы – наьсипли!» (– дейди Иса.)+

16Уьш кара йин патшаларды еврейше «Армагедон» деген ерге йыйды.

17Етинши маьлек аягын авага шашты: Алла уьйиндеги тактан: «Болып кутылды!» – деген куьшли давыс эситилди.

18Сонъ ясынок-айындырыклар, коьк гуьрилдевлер, тавыслар шыктылар эм ер уьстинде аьдем яратылганнан бери болмаган, сондай бир уьйкен ер сенъкилдеви болды+.

19Уьйкен шахар да уьшке боьлинди, миллетлердинъ шахарлары да ойылдылар. Уллы Бабыл да Алла алдында эске алынды эм ога кызган ашувынынъ шагыр аягы берилди+.

20Баьри араллар да каштылар, тавлар да йок болдылар+.

21Коьктен аьдемлерге аьр бири талант[*] тенъли болган буршак явды. Буршак баьлеси уьшин аьдемлер Аллады яманладылар, неге десе болган баьле бек авыр эди+.

17

Каьхпе эм йырткыш

17^1Меним касыма ети аягы болган ети маьлектинъ бириси келип: «Кел мунда, мен сага шорылдап аккан сувларда олтырган уллы каьхпеге оьким кесилгенин коьрсетейим+.

2Оны ман каьхпеликте дуныя патшалары болганлар, онынъ каьхпелик шагырыннан ер юзинде яшаганлар да эсиргенлер», – деди+.

3Сонъ маьлек мени Рухтынъ бийлегени мен шоьлге коьширди. Онда мен хатынды коьрдим. Хатын ети баслы, он муьйизли кызыл бир йырткыштынъ уьстинде олтыры эди. Йырткыштынъ савлай уьстинде ассылык эттиретаган атлар язылган эди+.

4Хатын кызыл эм карагошкыл-кызыл кийимлер кийип, алтын, баалы таслар эм ынжылар ман безекленген эди. Колында шийкендиретаган затларга эм каьхпелигининъ кирине толган алтын аякты ыслаган эди.

5Манълайында сыры болган бир ат язылган эди:

«Уллы Бабыл – каьхпелердинъ эм дуныядынъ шийкендиретаган затларынынъ анасы».

6Хатын Аллага багысланганлардынъ эм Исадынъ шаатларынынъ канына эсирген эди. Оны коьргенде мен бек сейирсиндим+.

7Ама маьлек: «Не затка соьйтип сейирсиндинъ? Мен сага хатыннынъ эм оны юргистетаган ети баслы, он муьйизли йырткыштынъ сырын ашайым.

8Сен коьрген йырткыш бир заманларда бар эди, ама энди йок. Ол туьпсиз опкыннан коьтерилеек эм йойылувына бараяк. Ер юзинде яшайтаганлар, дуныя яратылганнан бери атлары яшав китабына язылмаганлар, йырткышты коьрселер сейир этееклер. Неге десе ол бир заманларда бар эди, энди йок, ама янъыдан болаяк+.

9Муны анъламага акыл керек. Ети бас – ол хатын минип олтырган ети тав эм де ети патша.

10Олардынъ беси йыгылды, бириси турады, етиншиси аьли де келмеген. Келсе де ол коьпке калмаяк.

11Бир заманларда яшаган, ама энди болмаган йырткыш – сегизинши патша. Ол сол етидинъ бириси эм йойылувына бараяк.

12Сен коьрген он муьйиз – баска он патша. Олар энди де патшалыкларын алмаганлар, ама патшалык этпеге аькимликлерин йырткыш пан бирге бир саьатке алаяклар+.

13Олардынъ мыратлары бир, соны уьшин патшалар оьз куьшлерин эм аькимликлерин йырткышка бередилер.

14Олар Козы ман согысаяклар, тек Козы оларды енъеек, неге десе Козы – бийлердинъ Бийи эм патшалардынъ Патшасы, Оны ман бирге болганлар да шакырылган, сайланган эм Ога туьз болган аьдемлер»+.

15Маьлек тагы да: «Сен коьрген каьхпе олтырган сувлар – халклар, ямагатлар, миллетлер эм тиллер.

16Сен коьрген он муьйиз эм оларды юргисткен йырткыш каьхпеди коьрип болмаяклар эм оны йойып, яланъаш этееклер, кевдесин ашаяклар, оьзин отта ягаяклар+.

17Неге десе Алла Оьзининъ мырадын толтырув ойын патшалардынъ юреклерине салган. Соьйтип олар, Алладынъ соьзлери толганша, бир ниетли болып, патшалыкларын йырткышка берееклер.

18А сен коьрген хатын – уллы бас шахар: ердинъ патшаларына ол патшалык этеди».

18

Бабылдынъ йыгылувы

18^1Сонъ мен коьктен туьсип келеятырган баска бир маьлекти коьрдим. Онынъ бек уьйкен аькимлиги бар эди. Ер онынъ данъкы ман ярыкланды.

2Маьлек десенъ коьтеринки давысы ман:

«Уллы Бабыл йыгылды!
Ол кара йинлердинъ меканы,
аьр туьрли арам рухтынъ,
аьр туьрли арам эм шийкендирген кустынъ
турак ери болган+.

3Онынъ каьхпелигининъ кутырган шагырыннан

буьтин миллетлер эсиргенлер;
ер юзининъ патшалары оны ман каьхпеликте болдылар,
ер юзининъ саьвдегерлери де
онынъ эсапсыз моллыгыннан байыдылар», – деди+.

4Сонъ мен коьктен тагы да бир баска давыс эситтим. Ол:

«Халкым меним,

Бабыл ман бирге куьнасына кирмеек,
басына келетаган баьлелер мен язаланмаяк болсанъ,
оннан шык!

5Коькке дейим етти уьсти-уьстине йыйылган куьналары,

эткен яманлыкларын Алла эске алды+.

6Бабыл не кадер берген болса,

сиз де сол кадер кайтарынъыз,
эткен затлары уьшин ога эки кабат кайтарынъыз.

Шагыр берген аягын, сиз энди кайтарганда
эки кабат толтырынъыз.

7Не кадер ол оьзин коьтерип, байлыкта яшаган болса,

сиз де ога сол кадер азап эм кайгы ман кайтарынъыз.

Неге десе ол: „Патша болып олтыраман,
кайгыргандай, тул хатын тувылман“, – деп айтады.

8Сога коьре басына туьсеек баьлелер –

оьлим, кайгы, ашлык – бир куьннинъ ишинде келеек;
от пан яндырылаяк,
неге десе ога оьким шыгарган Раббийдинъ куьши уьйкен»+.

9Бабыл ман каьхпеликте болып, байлыкта яшаган ер патшалары, янган шахардынъ уьстиннен шыккан туьтинди коьрип, коькиреклерине согып-согып, йылаяклар.

10Онынъ азабына эректен коркып карап:

«Уллы шахар Бабыл –
кайгы сага, кайгы, куьдиретли шахар!

Бир саьаттинъ ишинде сага оьким кесилди», – деп айтаяклар.

11Ер юзининъ саьвдегерлери йылап кайгыраяклар. Неге десе энди эш бирев де олардан бир зат та сатып алмаяк:

12алтын эм куьмис затларды, баалы тасларды эм ынжыларды, юка кетенди, йибекти, кызыл эм карагошкыл-кызыл кумашларды, туьрли кокысы болган тереклерди, пил суьегиннен ясалган туьрли затларды, баалы тереклердинъ агашыннан, езден, темирден эм мермерден ясалган туьрли савыт-садакты,

13аска салынатаган ийис-кокыслы оьленлерди, тамырларды, майларды, ладан ийисти, мирди[*], шагырды, зейтун майын, яхшы унды эм бийдайды, мал-туварларды, койларды, атларды, арбаларды эм кулларды – аьдемлердинъ янларын эш бирев де сатып алмаяк.

14«Янынъ куьсеген пискен емислер Сенде йок болдылар; Буьтин байлыгынъ эм барлыгынъ йойылдылар. Аьдемлер энди оларды табалмаяклар», – деп айтаяклар.

15Бабылда бу затларды сатып байыган саьвдегерлер, онынъ азабын коьргенде, коркаяклар. Эректе калып, оькирип йылаяклар.

16«Юка кетенге, кызыл эм карагошкыл-кызыл кумашларга кийинген, алтынга, баалы тасларга эм ынжыларга ярасыкланган уллы шахар, кайгы сага, кайгы!

17Бир саьаттинъ ишинде байлыгынъ куьл болды!» – деп айтаяклар.

18Кеме басшылары, кеме йолавшылары, денъизшилер эм денъизде ислегенлер – баьриси де эректен янган шахардынъ уьстиннен шыккан туьтинге карап: «Кайсы шахар сосы уллы шахар ман тенълесер?» – деп бакырысаяклар.

19Топырак пан басларын себип, кайгырып, йылап:

«Уллы шахар – кайгы сага, кайгы!

Денъизде кемелери болганлардынъ баьриси де
сеннен, баалы затларынънан байыганлар.

Эм мине сен бир саьаттинъ ишинде куьл болдынъ!» – деп кышкыраяклар.

20А сен, коьк, суьйин!

Эм сиз, Аллага багысланганлар,
элшилер эм пайхамбарлар, суьйининъиз!

Алла, сосы шахарга оьким кесип, оьшинъизди алды.

21Сол заманда куьшли бир маьлек, туьйирмен тастай уьйкен тасты алып, денъизге атты эм:

«Сосындай аявсызлык пан уллы шахар Бабыл
корланаяк эм оннан сонъ табылмаяк.

22Сенде не лирада ойнавшылардынъ, не йырлавшылардынъ,

Не дуьдикте, не де зурнада ойнавшылардынъ сеси эситилмеек.

Сенде бир туьрли оьнер мен каьр шегуьвши табылмаяк.

Туьйирмен таслардынъ тавысы энди сенде эситилмеек.

23Сенде энди шырактынъ ярыгы янмаяк,

Келин мен киевдинъ давыслары энди эситилмеек.

Саьвдегерлеринъ дуныядынъ уллы аьдемлери эдилер.

Саьарлигинъ мен баьри миллетлер йолдан тайдылар.

24Бабылда пайхамбарлардынъ,+

19

Аллага багысланган баьри аьдемлердинъ
эм буьтин ер юзинде (шуьшсиз) оьлтирилгенлердинъ каны Онынъ мойнында», – деди.

Раббийди мактанъыз

1Сонъ коькте уьйкен ямагаттынь коьтеринки давысына усаган авазды эситтим:

«Аллелуя[*]!

Куткарылув, данък эм куьш – Алламыздан+.

2Неге десе Онынъ оькимлери тувра эм акыйкат:

каьхпелиги мен ерди йойган уллы каьхпеге
Ол оьким шыгарды
эм кулларынынъ каны уьшин оьш алды»+.

3Тагы да: «Аллелуя!

Каьхпединъ янганыннан туьтин оьмирлер бойы шыгаяк», – дедилер+.

4Сонда йырма доьрт тамада эм доьрт янувар тагында олтырган Аллага сежде этип:

«Амин! Аллелуя!» – дедилер+.

5Тактан тагы да бир сес:

«Алламыздынъ баьри куллары –
Кишкейиннен уьйкенине дейим Оны сыйлаганлар,
Оны данъкланъыз!» – деди.

6Тагы да уьйкен ямагаттынъ давысына, шорылдап аккан сувлардынъ эм куьшли коьк гуьрилдевдинъ тавысына усаган сестинъ:

«Аллелуя!

Неге десе буьтин дуныяды туткан Раббий Алламыз

Патшалык этеди!+

7Куванаяк эм шатланаяк!

Аллады данъклаяк!

Неге десе Козыдынъ неке кыюв тойынынъ заманы келди,

Онынъ келини аьзир болды+.

8Алла оны таза эм йылтыраган юка кетенге

кийиндирди», – дегенин эситтим. Бу юка кетен – Аллага багысланганлардынъ туврашыл ислери+.

9Маьлек мага: «Яз: „Козыдынъ тойына шакырылганлар – бактылы!“» – деди. Тагы да: «Бу соьзлер – уьшини мен де Алладыкы», – деп косты.

10Ога сежде этеек болып, мен аягына йыгылдым. Тек ол: «Булай этпе! Мен Исага шаатлыкларын юргисткен (иман) кардашларынънынъ эм сенинъ кызмет досынъман. Аллага сежде кыл! Эм бил: Исага шаатлык этуьв – пайхамбарлыктынъ рухы», – деди+.

Ак аттынъ уьстинде атлы

11Сонда мен коьк ашылганын эм онда ак ат турганын коьрдим. Уьстиндеги Атлыдынъ аты – Сенимли эм Акыйкат. Атлы тувра оьким кеседи эм согысады.

12Онынъ коьзлери – от ялынындай, басында коьплеген тажлары бар, уьстинде оьзиннен баска бирев де билмеген аты язылган эди+.

13Онынъ абасы (кийими) канга баткан эм Ога «Алладынъ соьзи» деген ат берилген эди+.

14Атлыдынъ артыннан соьйтип ак атлардынъ уьстинде таза эм ак юка кетенлерге кийинген коьктеги аьскерлер бара эдилер.

15Миллетлерди енъер уьшин, атлыдынъ авызыннан оьткир кылыш шыгады. Оларды темир таягы ман багаяк. Буьтин дуныяды туткан Алладынъ кызган ашувынынъ шагырын шыгарган юзим эзгишинде юзим тапталаяк+.

16Абасында эм бутында патшалардынъ Патшасы эм бийлердинъ Бийи деген аты язылган+.

17Мен тагы да бир маьлекти коьрдим. Ол, куьнде турып, коьктинъ ортасында ушкан баьри кусларга:

18«Патшалардынъ, аьскер аькимлердинъ, куьшлилердинъ, атлардынъ эм атлылардынъ, азатлардынъ эм ыргатлардынъ, уллылардынъ эм кишкейлердинъ – баьрисининъ этин емеге йыйылып, Алладынъ уллы тойына келинъиз!» – дегенин эситтим.

19Сонъ йырткыштынъ, дуныя патшаларынынъ эм олардынъ аьскерлерининъ атта Олтырган эм Онынъ аьскери мен согыспага йыйылганларын коьрдим+.

20Йырткыш эм онынъ алдында аьлемет нышанлар коьрсеткен, соьйтип, йырткыштынь тамгасын алып сынтасына табынганларды алдаган ялган пайхамбар есирге алындылар. Экиси де янып турган отлы, коькиртли коьлге тирилей тасландылар+.

21Калганлар атта Олтырганнынъ авызындагы кылышы ман оьлтирилдилер. Баьри куслар олардынъ этлерине тойдылар+.

20

Мынъ йыл

20^1Сонъ коьктен туьсип келген бир маьлекти коьрдим. Колында туьпсиз опкыннынъ ашкышы эм уьйкен шынжыры бар эди+.

2Маьлек аздаады – ибилис эм шайтан деп аталган бурынгы йыланды ыслап, мынъ йылга байлады+

3эм туьпсиз опкынга таслады. Сонда маьлек ибилисти, мынъ йыл оьткенге дейим миллетлерди тагы алдап болмасын деп, капады эм киртлерге мухыр салды. Сонъында ибилис босатылмага керек, тек аз заманга.

4Оннан сонъ такларды коьрдим. Такларда олтырганларга оьким шыгармага эркинлик берилген эди. Исага эткен шаатлыклары эм Алладынъ соьзи уьшин басы кесилгенлердинъ янларын да коьрдим. Олар – йырткышка да, онынъ сынтасына да сежде кылмаган эм не манълайына, не колына онынъ тамгасын салып кабыл этпеген аьдемлер+.

5Олар тирилип, Иса Масих пен мынъ йыл патшалык суьрдилер. Ол – оьлилерден биринши тирилуьв. Калганлар, мынъ йыл оьтпей, оьлилерден тирилмедилер.

6Биринши тирилуьвге косылганлар – бактылы эм Аллага багысланган. Оларга экинши оьлимнинъ аькимлиги йок. Олар Алладынъ эм Масихтинъ дин куллыкшылары болаяклар, Масих пен мынъ йыл патшалык суьрееклер+.

Ибилистинъ опыравы

7Мынъ йыл кетсе, шайтан тутнагыннан босатылаяк.

8Оннан шыгып, ердинъ доьрт шетинде яшаган миллетлерди – Гог пан Магогты алдап, согыска баьрисин йыяяк. Олар, денъиз кумындай, сансыз болаяклар+.

9Ердинъ аьр ягына кирип, Аллага багысланганлардынъ турган ерин, Алла суьйген шахарды курсап алдылар. Ама коьктен туьскен от баьрисин ютты+.

10Оларды алдаган ибилис десенъ отлы, коькиртли коьлге тасланды. Йырткыш эм ялган пайхамбар да онда. Олар кеше де, куьндиз де оьмирлер бойы азап шегееклер+.

Оьлгенлерге оьким

11Оннан сонъ мен уьйкен ак такты эм онда Олтырганды коьрдим. Онынъ каравыннан ер эм коьк каштылар, йойылып кеттилер.

12Оьлилердинъ уллыларын-кишкейлерин де коьрдим. Олар тактынъ алдында тура эдилер. Сонъ китаплар ашылды. «Яшав китабы» деп аталган баска бир китап та ашылды. Оьлилерге, китапларда язылганындай, ислерине коьре оьким шыгарыла эди+.

13Денъиз оьзиндеги оьлилерди кайтарды, оьлим эм ахырет те оьзлериндеги оьлилерди кайтардылар. Баьрисине де эткен затларына коьре оьким шыгарылды+.

14Сонъ оьлим эм ахырет отлы коьлге тасланды. Сол отлы коьл – экинши оьлим.

15Аты яшав китабына язылмаганлардынъ баьриси де отлы коьлге тасландылар+.

21

Янъы коьк эм ер

21^1Мен янъы коьк эм янъы ерди коьрдим. Алдынгы коьк пен ер йойылып кеткен эди, денъиз де энди йок эди+.

2Мен кие шахарды, янъы Ерусалимди, коьрдим. Ол коьктен, Алладынъ алдыннан келе эди. Шахар, оьзининъ киевине аьзирленген келиндей, ярасыкланган эди+.

3Тактан коьтеринки тавыс: «Мине Алладынъ меканы – аьдемлер арасында. Ол олардынъ арасында яшаяк. Олар Онынъ халкы болаяк, Алла Оьзи де олар ман бирге болып, Алласы болаяк+.

4Олардынъ баьри коьзясларын суьртеек. Оьлим энди болмаяк, кайгы да, бакырык та, авырув да энди болмаяк, неге десе алдынгы баьри зат та кетти», – деди+.

5Сол заманда такта Олтырган: «Мине, баьри затты янъы этемен!», а мага: «Яз, неге десе бу соьзлер сенимли эм акыйкат», – деди+.

6Эм косты: «Аьр зат тамам! Мен – Альфа эм Омега, Басы эм Сонъыман. Сувсаганларды тоьлевсиз яшав шокырагыннан алынган сув ман савгаларман+.

7-8Ким енъеди, сол бу затлардынъ асабасы болаяк. Мен ога Алла болаякпан, ол да Мага ул. Коркаклардынъ, сенимсизлердинъ, шийкендиргенлердинъ, аьдем оьлтируьвшилердинъ, каьхпеликке берилгенлердинъ, саьаршилердинъ, бутларга табынувшылардынъ эм баьри оьтирикшилердинъ бактысы – янып турган отлы, коькиртли коьл. Сол – экинши оьлим»++.

Янъы Ерусалим

9Сонъгы ети баьле-казага толган ети аягы болган ети маьлектинъ бириси келди. Ол мени мен соьйлесип: «Кел булайга, мен сага Козыдынъ хатыны болаяк келинди коьрсетейим», – деди+.

10Сонъ мени Рухтынъ бийлеви мен бир бийик, уьйкен тавга коьтерди эм коьктен, Алладынъ алдыннан туьсип келеятырган кие шахарды, Ерусалимди, коьрсетти+.

11Бу шахар Алладынъ данъкы ман яркырайды эм онынъ ярыгы, куьрт сиседей, ашык болган бек баалы яспис тасына усайды+.

12Шахарды он эки капысы болган уьйкен, бийик ирге курсап алады. Он эки капыды он эки маьлек саклайды. Капыларга Исраил улларынынъ он эки ырувынынъ атлары язылган.

13Куьнтувардан – уьш капы, сырттан – уьш капы, кубыладан – уьш капы, куьнбатардан да уьш капы бар.

14Шахардынъ иргеси он эки негизге таянады эм аьр биринде Козыдынъ он эки элшисининъ бирер аты язылган+.

15Мени мен соьйлеген маьлектинъ колында шахарды, онынъ капыларын, иргесин оьлшемеге алтын таягы бар эди+.

16Шахар доьрткил болып, узыны ман эни бирдей эди. Маьлек шахарды таягы ман оьлшеди. Аьр бир ягы 12 000 стадия[*] болып шыкты. Узыны да, эни де, бийиклиги де бирдей.

17Маьлек шахардынъ иргесин де оьлшеди: ол кулланатаган аьдем оьлшеми мен 144 аршын[*] болып шыкты.

18Шахардынъ иргеси яспис тасыннан, оьзи болса ярык сисеге усаган таза алтыннан этилген эди.

19Иргединъ негизлери туьрли баалы таслар ман: биринши негиз – яспис, экиншиси – сапфир, уьшиншиси – халкидон, доьртиншиси – зубаржат,+

20бесиншиси – сардоникс, алтыншысы – сардис, етиншиси – хризолит, сегизиншиси – берил, тогызыншысы – топаз, оныншысы – хризопраз, он бириншиси – гиацинт, а он экиншиси – аметист пен ярасыкланган эдилер.

21Он эки капы – он эки ынжы. Аьр бир капы – бир сав ынжыдан. Шахардынъ уьйкен йолы – сиседей ашык таза алтыннан.

22Шахарда Алла уьйин коьрмедим, неге десе шахардынъ табынув уьйи – буьтин дуныяды туткан Раббий Алла эм Козы.

23Шахарга куьн мен айдынъ яркыраганы керек тувыл. Алла данъкы онынъ уьстинде яйнайды эм Козы – онынъ шырагы+.

24Миллетлер шахардынъ ярыгында юрееклер, дуныя патшалары оьзлерининъ данъкларын мунда аькелееклер.

25Шахардынъ капылары куьндиз киртленмеек, неге десе онда туьн болмаяк.

26Сосы шахарга миллетлердинъ данъкы эм оьрмети аькелинеек.

27Эш бир арам зат, шийкендирген иске эм оьтирикке берилген эш бирев де сосы шахарга кирмеек, тек аты Козыдынъ яшав китабына язылганлар кирееклер.

22

22^1Маьлек мага Алладынъ эм Козыдынъ тагыннан шыгатаган, куьрт сиседей, яркыраган яшав сувынынъ йылгасын коьрсетти.

2Шахардынъ уьйкен йолынынъ ортасыннан агатаган сувдынъ эки ягасында яшав тереги оьседи. Йылда он эки туьрли емис – аьр ай янъы емис аькеледи. Теректинъ япыраклары – миллетлерди эмлейтаган дарман+.

3Энди эш бир наьлет калмаяк. Сол шахарда Алладынъ эм Козыдынъ тагы куралаяк. Куллары Ога кызмет кылаяклар.

4Олар Онынъ юзин коьрееклер, аты олардынъ манълайында болаяк+.

5Туьнлер энди болмаяклар, аьдемлерге не шыраклардынъ, не куьннинъ ярыгы керек болмаяк, неге десе Раббий Алла Оьзи олардынъ уьстинде ярыкланаяк эм олар оьмир оьмирге патшалык суьрееклер+.

Иса Масихтинъ келуьви

6«Бу соьзлер туврашыл эм акыйкат. Сонынъ уьшин пайхамбарлардынъ рухын коьтеретаган Раббий Алла мени, Оьзининъ маьлегин, тезден болаяк затларды кулларына коьрсетпеге йиберди», – деди маьлек+.

7«Мине, тезден келеекпен! – (дейди Иса,) – сосы китаптынъ пайхамбарлык соьзлерине тынълаганлар – бактылы!»+

8Мен, Яхъя, мунынъ баьрисин де эситкенмен эм коьргенмен. Эситкен эм коьрген заманда, бу затларды мага коьрсеткен маьлектинъ аякларына йыгылып, сежде кылмага ымтылдым+.

9Ама ол мени токтатты: «Этпе оны! Мен – сенинъ, пайхамбар кардашларынънынъ эм сосы китаптынъ соьзлерине кулак салганлардынъ кызмет досыман. Аллага сежде кыл!»

10«Сосы китаптынъ пайхамбарлык соьзлерин мухырлама, – деди, – неге десе олардынъ толув заманы ювыкта+.

11Яманлык эткенлер яман эткенлерин коймасын, кирли болган кирли ислерин суьрдирсин, туврашыл тагы да тувралык этсин эм оьзин Аллага багыслаган багыслап турсын»+.

12«Мине, мен тезден келеекпен, – (дейди Иса,) – Меним береек савгаларым янымда. Аьр кимге эткен затларына коьре тийислисин береекпен+.

13Альфа эм Омега, Бириншиси эм Ахырысы, Басы эм Сонъы Менмен+.

14Кийимлерин ювганлар – бактылы! Соьйтип, олар яшав терегиннен ашамага эркинлик алып, шахарга капыдан кирееклер+.

15Ийтлер[*] эм саьаршилер, каьхпеликке берилгенлер эм аьдем оьлтируьвшилер, бутларга табынувшылар эм оьтирикти суьйип, алдав ман яшаганлар – баьриси де шахардынъ тысында калаяклар+.

16Мен, Иса, бу затларды иман ямагатларына шаатламага маьлегимди йибердим. Мен – Дауттынъ тамыры эм несили, яркыраган танъ юлдызы»+.

17Келин эм Рух: „Кел!“ – дейдилер. Соны эситкен аьр ким де: „Кел!“ – десинлер. Баьри сувсаганлар келсин, ким суьйсе, сол яшав сувын тоьлевсиз ишсин!+

18Сосы пайхамбарлык китаптынъ соьзлерин эситкен аьр аьдемге шаатлайман: ким сосы соьзлерге бир зат косса, Алла сосы китапта язылган баьле-казаларды косар+.

19Ким сосы пайхамбарлык китаптынъ соьзлериннен бир зат алып тасласа, Алла да сосы китапта язылган яшав терегиннен эм кие шахардан ога туьскен уьлисти алып таслаяк».

20Бу затлардынъ баьрисин шаатлайтаган: «Аьше, тезден келеекпен!» – дейди. Амин. Кел, Раббийимиз Иса!+

21Раббий Исадынъ шапагаты баьри мен болсын!

* 1:10 Раббий куьни: базар куьн.

* 2:1 Маьлегине: яде «хабаршысына». Бу соьз 2:8, 12, 18, 3:1, 7 эм 14-нши аятларда да кулланылады.

* 2:6 Николай: бир сектадынъ басшысы.

* 2:17 Манна: Муса пайхамбардынъ заманында Алла коьктен туьсирип, исраилшилерге ашаткан туздаьм.

* 3:14 Амин: Масих Исадынъ титулы.

* 5:5 Дауттынь Тамыры, Юда ырувыннан Арслан: Масих Исадынъ титуллары.

* 6:6 1 оьлшем (грекше хиникс): азык оьлшемининъ кишкейи (1,1 литр).

* 6:6 Бир куьнлик иске: грекше «бир динарга».

* 9:11 Аваддон эм Аполлион: «Йоювшы» деген соьзлер.

* 11:19 Антласув сандыгы: Аьр ягы алтын ман куьпленген сандык. Ишинде антласув язылган таслар сакланадылар.

* 12:7 Микаил: бас маьлектинъ аты.

* 14:10 Ашув аягы: язадынъ символы.

* 14:20 1600 стадия = 296 км.

* 15:3 Миллетлер: бир неше текстлерде «оьмирлер», бир-эки текстте де «Аллага багысланганлар».

* 16:21 1 талант = 40 кг.

* 18:13 Мир: баалы аьруьв ийисли май.

* 19:1, 3, 4, 6 Аллелуя: «Раббийди мактанъыз» деген еврейше соьз.

* 21:16 12 000 стадия = 2 200 км.

* 21:17 144 аршын = 75 метр.

* 22:15 Ийтлер: яман аьдемлер.

+ 1:1 Ашы. 22:6
+ 1:2 Яхья 19:35
+ 1:3 Ашы. 22:7, Ашы. 22:10

+ 1:4 Шыг. 3:14, Ашы. 3:1, Ашы. 4:5, Ашы. 5:6, Яхья 3:11, 1 Тимотей 6:13, Ислер 26:23, 1Кор. 15:20, Колосшылар 1:18, 1 Петер 1:18-19

+ 1:6 Шыг. 19:6, 1 Петер 2:9, Ашы. 5:10, Ашы. 20:6, 1 Петер 4:11, Юда 1:24-25, Ашы. 5:13

+ 1:9 Мк. 10:39
+ 1:10 Ашы. 4:2
+ 1:12 Шыг. 25:1, Шыг. 25:37,
+ 1:13 Ашы. 15:6
+ 1:14 Ашы. 2:18, Ашы. 19:12
+ 1:16 Ювытлар 4:12, Ашы. 19:15, Мат. 17:2
+ 1:17 Мат. 28:4, Ашы. 2:8, Ашы. 22:13

+ 1:18 Рим. 6:9, Рим. 14:9, Ашы. 9:1, Ашы. 20:1

+ 2:1 Ашы. 1:13, Ашы. 1:16

+ 2:2 2Кор. 11:13, 1 Яхъя 4:1

+ 2:7 Мат. 11:15, Мк. 4:9, Лк. 8:8, Ашы. 3:6, Ашы. 3:13, Ашы. 3:22, Ашы. 13:9, Ашы. 3:5, Ашы. 21:7, Лк. 23:43, 2Кор. 12:4, Яр. 2:9, Яр. 3:22, Ашы. 22:2

+ 2:8 Ашы. 1:17-18
+ 2:9 Якуп 2:5, 2Кор. 8:9, Ашы. 3:9
+ 2:10 Ашы. 12:11, Якуп 1:12, Ашы. 3:11
+ 2:11 Ашы. 2:7, Ашы. 20:6, Ашы. 21:8
+ 2:12 Ашы. 1:16

+ 2:14 Сан. 22:5, Сан. 25:1-2, Сан. 31:16, 2 Петер 2:15, Ислер 15:29, 1Кор. 8:10, 1Кор. 10:19

+ 2:15 Ашы. 2:6

+ 2:16 2 Салоникшилер 2:8

+ 2:17 Ашы. 2:7, Шыг. 16:31, Яхья 6:48-50, Ашы. 3:12, Ашы. 19:12

+ 2:18 Ашы. 1:14-15
+ 2:20 Ашы. 2:14
+ 2:21 2 Петер 3:9, 2 Петер 3:15
+ 2:23 Мат. 16:27
+ 2:25 Ашы. 3:11

+ 2:26 Ашы. 12:5, Ашы. 19:15, Сан. 24:17, Ашы. 22:16

+ 2:29 Ашы. 2:7

+ 3:1 Ашы. 1:4-5, Ашы. 1:16, Рим. 1:15, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Колосшылар 2:13, 1 Тимотей 5:6

+ 3:3 Мат. 24:43-44, 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2, Ашы. 16:15

+ 3:4 Юда 1:23, Ашы. 6:11, Ашы. 7:9, Мат. 10:11, Мат. 22:8, Ислер 13:46

+ 3:5 Ашы. 2:7, Ашы. 21:7, Шыг. 32:32, Лк. 10:19, Мат. 10:32

+ 3:6 Ашы. 2:7
+ 3:9 Ашы. 2:9
+ 3:10 2 Петер 2:9, 1Кор. 10:13

+ 3:11 Ашы. 22:7, Ашы. 22:12, Ашы. 22:20, Ашы. 2:25

+ 3:12 Ашы. 2:7, Ашы. 2:17

+ 3:13 Ашы. 2:7

+ 3:14 Сулейманнынъ таварыхлары 8:22, Колосшылар 1:15, Колосшылар 1:18, 1Кор. 14:16, 2Кор. 1:20

+ 3:17 1Кор. 4:8, Яхья 9:39-41

+ 3:18 Ашы. 16:15

+ 3:19 Сулейманнынъ таварыхлары 3:12, Ювытлар 12:5-6

+ 3:20 Лк. 12:36, Яхья 14:23

+ 3:21 Яхья 16:33, Мк. 16:19, Мат. 19:28, Лк. 22:30

+ 3:22 Ашы. 2:7
+ 4:1 Ашы. 1:10
+ 4:2 Ашы. 1:10,
+ 4:4 Ашы. 3:4

+ 4:5 Ашы. 8:5, Ашы. 11:19, Ашы. 16:18, Ашы. 1:4-5,

+ 4:6 Ашы. 15:2,
+ 4:11 Ашы. 5:12,
+ 5:1 Ашы. 10:4, Ашы. 22:10
+ 5:5 Ашы. 22:16, Яр. 49:9

+ 5:6 Яхья 1:29, Яхья 1:36, 1 Петер 1:19, Ислер 8:32-33, Ашы. 1:4-5

+ 5:8 Ашы. 8:3-4

+ 5:9 Ашы. 14:3, Ашы. 7:9, Ашы. 11:9, Ашы. 14:6, Ашы. 14:3-4

+ 5:10 Шыг. 19:6, 1 Петер 2:9, Ашы. 1:6
+ 5:11 Лк. 2:13
+ 5:12 Ашы. 4:11

+ 5:13 1 Петер 4:11, Юда 1:24-25, Ашы. 1:6, Ашы. 7:12

+ 5:14 Ашы. 4:10

+ 6:1 Ашы. 5:1, Ашы. 4:7, Ашы. 14:2, Ашы. 19:6

+ 6:4 Мк. 13:8
+ 6:6 Ашы. 7:3
+ 6:8 Лев. 26:22, Шер. 32:24,
+ 6:9 Ашы. 20:4

+ 6:10 Шер. 32:43, Лк. 18:7, 2 Салоникшилер 1:6, Ашы. 19:2

+ 6:11 Ашы. 3:4
+ 6:12 Мк. 13:8, Ашы. 11:13,
+ 6:14 Ашы. 16:20
+ 6:16 Лк. 23:30
+ 7:3 Ашы. 14:1, Ашы. 22:4
+ 7:9 Ашы. 3:4
+ 7:10 Ашы. 12:10, Ашы. 19:1
+ 7:11 Ашы. 4:6
+ 7:12 Ашы. 5:13-14

+ 7:14 Мат. 24:21, Ювытлар 9:14, Ашы. 19:8, Ашы. 22:14

+ 7:17 Яхья 10:11, Ашы. 21:4
+ 8:1 Ашы. 5:1
+ 8:2 Мат. 18:10-11
+ 8:3 Шыг. 30:7, Сан. 16:46, Ашы. 5:8
+ 8:4 Ислер 10:4
+ 8:5 Лев. 16:12, Ашы. 4:5
+ 8:7 Шыг. 9:23-24,
+ 8:8 Шыг. 7:17, Шыг. 7:19, Ашы. 11:6
+ 8:10 Ашы. 9:1
+ 8:12 Шыг. 10:21-23,

+ 9:1 Лк. 10:18, Ашы. 8:10, Ашы. 12:8-9, Ашы. 1:18

+ 9:3 Шыг. 10:4
+ 9:4 Ашы. 7:2-4
+ 9:12 Ашы. 11:14
+ 9:13 Шыг. 27:2, Шыг. 30:2
+ 9:14 Ашы. 16:12
+ 9:20 1Кор. 10:20,
+ 9:21 Ашы. 21:8, Ашы. 22:15
+ 10:1 Ашы. 4:3, Ашы. 1:15-16
+ 10:4 Ашы. 5:1, Ашы. 22:10
+ 10:7 Ашы. 11:15
+ 11:1 Ашы. 21:15
+ 11:2 Лк. 21:24, Ашы. 12:6, Ашы. 13:5
+ 11:6 Шыг. 7:17, Шыг. 7:19, Ашы. 8:8
+ 11:7 Ашы. 9:1,
+ 11:11 Яр. 2:7,
+ 11:12 Ашы. 4:1, 1 Салоникшилер 4:17
+ 11:13 Ашы. 6:12
+ 11:14 Ашы. 8:13, Ашы. 9:12

+ 11:15 Мат. 24:31, Ашы. 10:7, Шыг. 15:18, Лк. 1:33, 1Кор. 15:24

+ 11:16 Ашы. 4:4
+ 11:17 Ашы. 1:4, Ашы. 16:5
+ 11:18 Ашы. 20:12
+ 11:19 Ашы. 15:5, Шыг. 9:23, Ашы. 16:21
+ 12:1 Яр. 37:9
+ 12:3 Ашы. 13:1, Ашы. 17:3, Ашы. 17:12
+ 12:5 Ашы. 2:27, Ашы. 19:15
+ 12:6 Ашы. 11:3, Ашы. 13:5
+ 12:7 Юда 1:9

+ 12:9 Яр. 3:1, Ашы. 20:2, Лк. 10:18, Яхья 12:31

+ 12:11 Ашы. 15:2, Лк. 14:26, Яхья 12:25, Ашы. 2:10

+ 12:14 Шыг. 19:4, Шер. 32:11, Ашы. 13:5
+ 12:17 Яр. 3:15
+ 13:1 Ашы. 12:3
+ 13:2 Лк. 4:6
+ 13:5 Ашы. 11:2, Ашы. 12:6
+ 13:7 Ашы. 11:7, Ашы. 12:17
+ 13:8 Ашы. 3:5
+ 13:9 Ашы. 2:7
+ 13:10 Ашы. 14:12

+ 13:13 Шер. 13:1-3, Мк. 13:22, Ашы. 16:13, Ашы. 19:20, Лк. 9:54

+ 13:14 Мат. 24:24, Мк. 13:22, 2 Салоникшилер 2:9

+ 14:1 Ювытлар 12:22, Ашы. 3:12, Ашы. 7:3-4
+ 14:2 Ашы. 1:15, Ашы. 6:1
+ 14:3 Ашы. 5:9

+ 14:4 2Кор. 11:2, Якуп 1:18, 2 Салоникшилер 2:13

+ 14:8 Ашы. 18:2
+ 14:9 Ашы. 13:15
+ 14:10 Ашы. 14:10, Ашы. 20:10
+ 14:12 Ашы. 13:10
+ 14:13 Ашы. 20:6
+ 14:14 Ашы. 1:13
+ 14:15 Мк. 4:29
+ 14:19 Ашы. 19:15
+ 15:1 Ашы. 16:1, Ашы. 17:1, Ашы. 21:9
+ 15:2 Ашы. 4:6, Ашы. 12:11, Ашы. 13:17
+ 15:3 Шыг. 15:1, Шер. 31:30,
+ 15:5 Шыг. 38:21, Ашы. 11:19
+ 15:6 Ашы. 1:13
+ 15:7 Ашы. 4:6
+ 15:8 Шыг. 40:34-35,
+ 16:1 Ашы. 15:1,
+ 16:2 Ашы. 13:16, Шыг. 9:9-11
+ 16:3 Ашы. 8:8-9
+ 16:4 Шыг. 7:17-20
+ 16:5 Ашы. 1:4, Ашы. 11:17,
+ 16:6 Мат. 23:35, Ашы. 18:24,
+ 16:7 Ашы. 6:9
+ 16:9 Ислер 12:23
+ 16:10 Ашы. 13:2, Шыг. 10:21-22
+ 16:12 Ашы. 9:14,
+ 16:13 Ашы. 12:3, Ашы. 13:11
+ 16:14 Мк. 13:22, Ашы. 13:13

+ 16:15 Мат. 24:43-44, 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2, Ашы. 3:3, Ашы. 3:18

+ 16:18 Мк. 13:19
+ 16:19 Ашы. 14:10
+ 16:20 Ашы. 6:14
+ 16:21 Шыг. 9:23-25, Ашы. 11:19
+ 17:1 Ашы. 15:1, Ашы. 21:9,
+ 17:2 Ашы. 14:8
+ 17:3 Ашы. 12:3
+ 17:6 Ашы. 16:6
+ 17:8 Ашы. 9:1, Ашы. 11:7
+ 17:12 Ашы. 12:3

+ 17:14 Шер. 10:17, 1 Тимотей 6:15, Ашы. 19:16,

+ 17:16 Ашы. 18:8
+ 18:2 Ашы. 14:8,
+ 18:3 Ашы. 17:2,
+ 18:5 Юнус 1:2
+ 18:8 Ашы. 17:16
+ 18:24 Мат. 23:35, Ашы. 16:6, Ашы. 17:6
+ 19:1 Ашы. 7:10
+ 19:2 Шер. 32:43, Ашы. 6:10
+ 19:3 Ашы. 14:11, Ашы. 18:9
+ 19:4 Ашы. 4:4
+ 19:6 Ашы. 1:15, Ашы. 6:1,
+ 19:7 Мат. 22:2, Мат. 25:10, Ашы. 21:2
+ 19:8 Ашы. 7:14
+ 19:10 Ислер 10:25-26, Ашы. 22:8-9
+ 19:12 Ашы. 1:14, Ашы. 2:17
+ 19:13 Яхья 1:1

+ 19:15 Ашы. 1:16, Ашы. 2:27, Ашы. 12:5, Ашы. 14:19-20

+ 19:16 Шер. 10:17
+ 19:19 Ашы. 16:16
+ 19:20 Ашы. 13:11-15, Ашы. 16:13,
+ 19:21 Ашы. 1:16
+ 20:1 Ашы. 9:1
+ 20:2 Яр. 3:1, Ашы. 12:9
+ 20:4 Мат. 19:28, Ашы. 6:9, Ашы. 13:12-16,

+ 20:6 Ашы. 2:11, Ашы. 14:13, Ашы. 21:8, Шыг. 19:6, Ашы. 1:6

+ 20:8 Ашы. 16:14
+ 20:9 Ашы. 11:5
+ 20:10 Ашы. 19:20
+ 20:12 Шыг. 32:32, Шыг. 32:33, Мат. 16:27
+ 20:13 Ислер 24:15
+ 20:15 Мат. 13:42, Мат. 13:50
+ 21:1 2 Петер 3:13, Ашы. 20:11
+ 21:2 Гал. 4:26, Ювытлар 12:22, Ашы. 19:7
+ 21:3 Лев. 26:11-12,
+ 21:4 Ашы. 7:17,
+ 21:5 2Кор. 5:17

+ 21:6 Ашы. 1:6, Ашы. 22:13, Яхья 4:10, Яхья 7:37

+ 21:7 Ашы. 2:7, Ашы. 3:5, Мат. 25:34, 2Кор. 6:18

+ 21:8 1Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Ашы. 22:15, Ашы. 2:11, Ашы. 20:6

+ 21:9 Ашы. 15:1, Ашы. 17:1
+ 21:10 Ашы. 17:3
+ 21:11 Шыг. 40:34
+ 21:14 Эфесшилер 2:20
+ 21:15 Ашы. 11:1
+ 21:19 Шыг. 28:17-20,
+ 21:23 Ашы. 22:5
+ 22:2 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Ашы. 2:7

+ 22:4 Мат. 5:8, 1 Яхъя 3:2, Ювытлар 12:14, Ашы. 7:3-4

+ 22:5 Ашы. 21:23
+ 22:6 Ашы. 1:1
+ 22:7 Ашы. 3:11, Ашы. 1:3
+ 22:8 Ашы. 19:10
+ 22:10 Ашы. 10:4, Ашы. 1:3
+ 22:11 2 Тимотей 3:13
+ 22:12 Мат. 16:27
+ 22:13 Ашы. 1:8, Ашы. 21:6
+ 22:14 Ашы. 7:14

+ 22:15 Сулейманнынъ таварыхлары 12:22, 1Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Ашы. 21:8

+ 22:16 Ашы. 5:5, Сан. 24:17, Ашы. 2:26

+ 22:17 Ашы. 21:2, Ашы. 21:9, Яхья 7:37, Ашы. 21:6

+ 22:18 Шер. 4:2, Шер. 12:32, Сулейманнынъ таварыхлары 30:6

+ 22:20 1Кор. 16:22

Соьзлик (Таурат)

Соьзлик (Таурат)

Таурат

1. А

2. АЬ

3. Б

4. Д

5. И

6. Ы

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. Н

12. О

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Х

19. Ш

20. Э

21. Ю

Соьзлик

Абил – Адам ман Авадынъ экинши улынынъ аты. Абил шалган курманды Алла кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьви эди.

Авив – Авив айы, ювытлардынъ календарине коьре, йылдынъ биринши айы. Ногай календарине коьре бу ай Навруз айы ман Коькек айынынъ ортасына келеди. Навруз айы ногай тилинде Аьбирли деп те айтылады.

Адам – Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Авадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли, инсан тувдыкларына язалавга оьлим берилген.

Алал, арам – Тауратка коьре исраилшилер алалды эм арамды айырып билмеге керек болганлар. Арам деп бир кесек айванлар, куслар, балыклар, керек-яраклар белгиленеди. Сол зат аьдемлер мен байланыслы. Эгер аьдем арам ырызкыды ашамаса, югатаган маразлар ман авырмаса, оьлгеннинъ суьегине тиймесе, онынъ кан аккан ярасы болмаса, ол таза аьдем деп саналады. Нас деп юккан мараз бан, баска авырувлар ман авырганлар саналган. Нас аьдемлерге дин амалламаларга, таза затларга тиймеге ясак болган. Тазаланмак уьшин, аьдем туьрли сынавлардан озбага керек болган. Мысалыга, тазаланмак уьшин, курманлар шалынмага керек, аьдемге майоран сув себелегенлер. Тагы да аьбдес алып, кийимин ювмага керек болган.

Алла уьйи – бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй эрамыздан алдын 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этиледи.

Алой – ийисли сагыз кокыган терек, ийисли май эм бальзам кебинде кулланылган. Аьлиги замандагы белгили алоэ оьсимлигиннен баскаланады.

Амалекшилер – Бурынгы заманларда Палестина эм Мысыр арасында яшаган бир халк.

Амин – ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады. Дувалардынъ сонъында айтылады.

Аморшылар – Кенан еринде, сонда исраилшилер келмей турып, яшаган бир коьшпели халк. Библияга коьре аморшылар – Нухтынъ уныгы Хамдынъ улы Кенаннынъ тувдыклары болады.

Антласув сандыгы – агаштан ясалган эм уьстине алтын ялатылган, уьстине он буйырык язылган ялпак таслар салынган сандык. Бу буйырыкларды Алла Синай тавында Мусага берип, Исраил халкы ман антласувды беркиткен. Сандык капкашында канатлары яйылган эки керуби болган. Сандык Кие Шатырда, сонъ Алла уьйининъ энъ кие кесегине салынган.

Антласув сандыгынынъ капагы – эски шыгармалардынъ тилинде «капкаш» яде «куьнады кеширетаган ер» деген соьзлер кулланады. Бу капкаштынъ уьстинде эки алтын керубидинъ арасында коьринмей Яратувшы турган. Тазаланув Куьнинде бас дин куллыкшысы Алла уьйининъ энъ кие кесегине халктынъ куьнасы уьшин курманлыктынъ канын алып кирген эм оны Антласув сандыгынынъ капкашына буьрккен.

Антласув Шатыры – Алла Исраил уллары ман беркитилген Кие Антласув эки ялпак таста язылган эди. Сосы таслар Кие Шатырда сакланганы уьшин, ога «Антласув Шатыры» деп айтыла эди.

Ассылык – Алла акында яравсыз соьз айтув.

Аса таяк (жезл, скипетр) – бойсынувдынъ эм Алладынъ куьшининъ символы.

Ашера – хатын алла.

Ашыткысыз оьтпек байрамы – кара: Пасха байрамы.

Аьжейип нышан – Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат йорыклары ман анълатып болмаган бир коьринис, ис, зат.

Аьхирет – оьлилер дуныясы. Оьлгеннен сонъ баьри аьдемлер – эм туврашыллар, эм куьналылар туьсетаган ер асты. Библияда ювыт тилинде «шеол» деп, орыс тилинде – «преисподняя» деп айтылады.

Баал – коьк гуьрилдеви мен байланыслы алла. Исраилшилер келгенге дейим, Палестинде яшаган кенаншылар сол аллага сежде кылганлар.

Бабага олтыртув / бабалатув – Алладынъ Ибрагимге берген аманаты ман аьр бир ювыт бала тувганнан сонъ сегизинши куьнинде бабага олтыртылган. Сол аьдет Алла ман Ибрагимнинъ тувдыклары арасында беркитилген антласувдынъ белгиси болган.

Бабыл – Бурынгы заманларда Ювык Куьнтуварда атаклы эм куьшли патшалыгынынъ бас шахары, аьлиги Ирактынъ кубыла бетинде орынласкан эди.

Бас дин куллыкшысы – Бас дин куллыкшысы Харуннынъ тукымыннан болган. Тауратка коьре Кие Шатырдынъ, сонъ Алла уьйининъ энъ кие кесегине йылда бир кере кирмеге тек бас дин куллыкшысынынъ ыхтыяры болган.

Баска миллетлилер – ювыт болмаганлар (язычники) – бурынгы исраилшилер ят халкларга «баска халклар (язычники)» дегенлер, неге десе тек ювытлар Бир Аллага табынганлар, а баска (ят) халклар оьтирик аллаларга, бутларга табынганлар, сежде кылганлар. Ювытлар оларды, Акыйкат бир Аллага эм Ол айырып алган Исраил халкына душпан болганлары уьшин, суьймегенлер.

Бурынгы ювыт тили – бурынгы Исраилде ювытлардынъ кулланган биринши тиллери. Иса тувганнан алдын (бизим эрага дейим) исраилшилар соьйлеген тил. Эски Антласувдынъ коьп бетлери сол тилде язылган. Тек есирликтен кайткан сонъ, ювытлардынъ коьбиси сол тилден кардаш арами тилине коьшип баслаган.

Бут – идол, оьтирик алладынъ сынтасы; оьтирик танъри.

Дин куллыкшысы – Алла ман аьдемлер арасында, Аллага курманлык аькелуьвде, баска дин ислерде кызмет кылган киси. Кие Шатырда эм Ерусалим Алла Уьйинде маьнели дин амалламаларды озгармага хакы болган аьдем. Тауратка коьре, Исраилде тек Мусадынъ агасы Харуннынъ тувдыклары дин куллыкшылар болмага болганлар, неге десе Харун бу исти юргистпеге деп, Алла ман айырылган. Дин куллыкшылар Алла Уьйининъ ислерин, курман шалувын, дин байрамларын юргисткенлер. Кызметлеринде оларга левийшилер ярдам эткенлер. Олардынъ исин Бас дин куллыкшы басшылаган.

Ибрагим – Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады.

Ынжыр – Палестинада кенъ яйылган емис тереги. Емиси айлак таьтли эм пайдалы, берекетли эм тынышлы яшавдынъ символы болады. Соьйтип те исраил халкынынъ символы болып келеди.

Исраил – Алла, Якып Оны ман Пениелде куьрескенде, Якыпка «Исраил» атын берген эди. Якыптынъ он эки ырувдан болган тувдыклары Исраил уллары деп айтылады. Сонъ патшалык боьлингенде «Исраил» аты керуьв ырувлары эм олардынъ яшарлык ерлерине де ортак болады. Янъы Антласувда «Исраил» атын Исраил халкы деп анълатылады, соьйтип те Исраилдинъ буьтин ери эм Палестинады анълатады.

Исхак – Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якыптынъ атасы болып, Якып аркалы ювытлардынъ атасы болган.

Кабил – кара: Абил.

Керуби – Сыйлы Язувларда керубилер деп Аллага айырым ювык болган коьктеги маьлеклерге айтканлар.

Кая тавшан – даман деп де айтылады. Сирияда каялы тоьбелерде яшаган, тавшандай от ашаган айван.

Кенан – Нух пайхамбардынъ улы Хамдынъ тувдыкларынынъ бирисининъ аты. Соьйтип те, онынъ тувдыклары кенаншылар ман энъ басыннан байырланган Ер ортасы денъиз эм Йордан йылгасынынъ арасындагы ер аты. Сол ерди Алла Ибрагимге эм онынъ тувдыкларына байырламага ваьде эткен. Аз-аздан Кенан ери исраилшилер ман байырланган эди.

Кие – 1) Сыйлы; 2) Алладынъ куллыгына багысланган. Библияда «кие» соьзи – айырым эм аьдетте болмаган, тыскары, бу дуныяга байыр болмаган, соны уьшин эш тийилмес затты анълатады. Энъ де бириншилей, бу соьз Аллага байыр. Эски Антласувда бу соьз тек Аллага байыр болган затлары анълатар уьшин кулланады: Кие Шатыр, соьйтип те, Алла Уьйинде, Алла кызметинде кулланылатаган затлар.

Кие Китап – кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).

Кие оьтпеклер – Кие шатырдынъ энъ кие кесегинде стоьлге салынган он эки ашыткысыз оьтпек. Оьтпеклер стоьлдинъ уьстинде бир юмадынъ узагына калатаган болган, соннан сонъ олардынъ орнына янъы писирилген оьтпеклер салганлар. Стоьлден оьтпеклерди алганнан сонъ, оларды тек дин куллыкшылар ашамага болганлар.

Кие Рух – арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, Алладынъ коьринмеген «Куьши», «Куваты».

Кие шатыр – Алла Уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «Шаатлык шатыры» деп аталатаган кие шатырда курманлыкларын шалганлар эм Ога табынганлар. Аллага кызмет кылганда, керекли алатларга, инсанларга «кие» деп айтсалар, олардынъ Аллага табынатаганлары белгили болган. Кие мекан деп те айтылган, кие шатыр бир ерден бир ерге коьширилетаган уьйкен шатыр болган. Шатырдынъ энъ кие кесегинде Антласув сандыгы сакланган. Сулейманнынъ заманларында кие шатырды бир ерден бир ерге алып юрген йоклар. Шатыр Ерусалимде коьширилирмей дайым турган.

Куьна – Адам эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна, инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.

Левийши – Исраилдинъ Левий ырувыннан болган аьдем. Левийшилер Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этетаганлар.

Майлав – бурынгы заманларда Аллага кызмет кылар уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы кызметке салынаяк инсаннынъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады. Майланган аьр бир зат бек кие исте кулланылатаган болган. Мысалыга, шатырдынъ курман шалатаган орны яде оьзи – шатыр.

Маьлек – Аллага кызмет эткен, Онынъ буйырыкларын инсанларга еткерген, ярдамласкан рух ян. Сыйлы Язувларда маьлеклерге берилген атлар бар – Микаил, Жабраил. Маьлеклердинъ бир боьлиги Аллага карсы бас коьтерген. Оларга кыянатшы маьлеклер деп айтылады.

Манна – «коьклерден туьскен ырызкы». Исраилшилер, Мысырдан шыгып, кыркъ йыл Синай шоьлде юрген заманда Алла оларга сол ырызкыды берген. Манна ак буьртиклерге усаслы болган.

Муса – Левий тукымыннан Алла, Оьзи танълап, айырган инсан. Ол Исраилшилерды Мысырдагы есирликтен шыгарган. Шоьлде юрген сонъгы вакытларында Муса оларга эм басшы, эм де пайхамбарлары болган. Ол исраилшилерга Алладан туьскен Занъды (Тауратты) еткерген. Олар Тауратты сакламага керек болганлар. Таурат Библиядынъ баслапкы бес китабында берилген.

Нух – Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нух пайхамбарды эм онынъ аьелин сав калдырды.

Онъ ягында турув – бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.

Ораза тутув – Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген.

Пайхамбар – Алла ман, Онынъ ыхтыярын эм ашылувларын аьдемлерге еткеруьв уьшин шакырылган эм айырылган инсан. Кие Рухтынъ ярдамы ман пайхамбарлар алдыда болаяк затлар акында билдирип, эм де насихатшы, йорыкларга карсы ислерин ашып айтып, аьдемлерди куьналардан тазаланмага кереги акында шакыратаган эдилер.

Пасха байрамы – бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козыды шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.

Рух – кара: Кие Рух. Ювыт соьзи «руах». Маьнеси: «тыныс, елемик, рух». Эски Антласувда Алладынъ Рухы – яратылувдынъ куьши, яшав беруьвши, баьри янлы дуныяды саклавшы, ярдамшы. Оннан баска Алладынъ Рухы инсанга акыл, анлам береди, ога зегинлик береди, Аллага кызмет кылмага шакырады.

Сарай, Сара – Ибрагимнинъ хатыны. Сара Ибрагим мен шоьл сеперининъ баьри кыйынлыкларын бирге кеширген. Сав оьмири ол аьвлетсиз калганда, энди картайганда, бек аьжейип ис болып, Ибрагимге Исхак деген ул бала табады. Янъы Антласувда Сара иманлыктынъ эм тынълавлыктынъ уьлгиси болып келеди.

Синай – Мысырдынъ Синай ярым аралында тав. Алла сол тавда исраилшилер ман антласувын бегиткен эм Муса пайхамбар аркалы оларга Тауратты еткерген. Муса Синайга ялпак тасларды алар уьшин минген. Сол тасларга Он буйырык (Антласувдынъ уьнъилип язылган буйырыклары) язылган. Тап сол тавда Алла Ильяс пайхамбарга елемик болып коьринген.

Содом эм Гомора – Кенаннынъ бурынгы шахарлары. Сол шахарлардынъ аьдемлерининъ куьналары уьшин, Алла оларга коьктен ялын туьсирип ялатты.

Таурат – 1) Алла Муса пайхамбарга берген кие занъ (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол занъды ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.

Талант – 30 кг ювык авырлык оьлшев.

Урим эм Туммим – сыбага таслар эм Алладынъ мыратын уьйренер уьшин кулланылган, тамам не болганлары билинмеген эки кишкей зат.

Хаджар – Ибрагим пайхамбардынъ некяхсыз пишеси болган. Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул бала (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилшылар туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.

Харун – Муса пайхамбардынъ агасы, Левий ырувыннан. Алла-Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган.

Шаатлык шатыры – кара: Кие шатыр.

Шабат куьни – юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген кие куьни. Раббийдинъ буйырганынша, Исраил халкы тыншаймага эм аьдеттеги курманлыклар шалмага тийисли болган.

Эрегожа киюв эм куьл себуьв – ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.

Ювыт – жуьйт, юдей, еврей.

Юсып – Якыптынъ он эки улынынъ бириси, онынъ суьйиклиси. Исраил халкын Эпрайым эм Манасса деген эки ырувы оннан басларын алганлар. Кардашлары оны ыргатлыкка сатканлар. Тек Алла Юсыпты куткарган эм мысыр патшасынынъ аькими эткен. Сол исте кызмет эте турып, Юсып кардашларын, баьри уьйдегилерин, соьйтип те коьплеген мысыршыларды кургаклык вакытында ашлыктан куткарган.

Соьзлик (Инжил)

Соьзлик (Инжил)

Инжил

1. А

2. АЬ

3. Б

4. Г

5. Д

6. Е

7. З

8. И

9. Й

10. К

11. Л

12. М

13. Н

14. О

15. ОЬ

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Х

22. Ш

23. Э

24. Ю

25. Я

Соьзлик

Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.

Абил

– Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).

Адам

– Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).

Акша авыстырувшылар

– Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.

Алла патшалыгы

– Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 4:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.

Алла соьзи

– 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.

Алла Улы

– Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.

Алла уьйи

– бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.

Амин

– ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.

Арамей тил

– бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).

Асия

– (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).

Ассылык

– Алла акында яман соьз айтув.

Ата, Атам

– арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).

Ашыткысыз оьтпек байрамы

– кара: «Пасха байрамы».

Аьдем Улы

– арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13 ).

Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат

– 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27 ) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.

Аьжейип нышан

– Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.

Баалзабул

– шайтан.

Баска миллетлилер

– ювыт болмаганлар.

Бу дуныядынъ басшысы

– шайтан, ибилис.

Бут

– идол, оьтирик алладынъ сынтасы.

Греклер

– Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.

Даут улы

– Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.

Динар

– урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленер эди.

Дин аьлими

– Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.

Дин куллыкшысы

– Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.

Еврейше

– ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.

Забур

– Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.

Зилот

– Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.

Ибилис

– шайтан (сатана).

Ибрагим

– Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).

Ирод

– Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).

Иродтынъ аьдемлери

– Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.

Исхак

– Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).

Йин

– коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.

Канай

– кара: Зилот.

Каш

– шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.

Кесар

– Урым императордынъ титулы.

Кие

– Алладынъ куллыгына багысланган.

Кие Китап

– кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).

Кие Рух

– арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».

Кие Шатыр

– Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).

Кие Язувлар

– 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.

Куьна

– Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.

Левит

– Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.

Майлав

– бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.

Масих

– еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.

Межлис

– грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.

Нух

– Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).

Онъ ягында турув

– бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.

Ораза тутув

– Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).

Осанна

– арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

Оьтпек сындырув

– иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.

Парисейлер

– бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.

Пасха байрамы

– бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.

Понтий Пилат

– эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.

Раббий

– грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».

Рух

– кара: Кие Рух.

Садукейлер

– бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.

Самарияшылар

– ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.

Самсон

– бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).

Саьат

– бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.

Синагог

– ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.

Сион

– Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.

Сокта

– бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.

Сувда шомылдырылып тазаланув

– грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

Суьлеймен

– Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).

Таварых

– терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.

Таурат

– 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.

Таурат аьлими, Таурат устазы

– кара: Дин аьлими.

Тевбе

– арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.

Тетрарх

– кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.

Урым аьдеми

– Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.

Устаз

– дин акыйкатларын окытувшы.

Хаджар

– Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.

Харун

– Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).

Шаатлык шатыры

– Кара: Кие шатыр.

Шабат куьни

– юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

Элши

– грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).

Эрегожа киюв эм куьл себуьв

– ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.

Эски Антласув

– 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.

Ювыт

– жуьйт, юдей, еврей.

Юбантувшы

– грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.

Юдея

– 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.

Ямагат

– 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.

Янъы Антласув

– 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.

Ясакшы

– Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.

Таурат

Ырув шежереси

Ырув шежереси

Ырув шежереси

Таурат

Бурынгы дуныя

Бурынгы дуныя

Бурынгы дуныя

Таурат

Исраил ырувлары ман боьлинген Палестина

Исраил ырувлары ман боьлинген Палестина

Исраил ырувлары ман боьлинген Палестина

Таурат

Шыгувдынъ коьзгарар йолы

Шыгувдынъ коьзгарар йолы

Шыгувдынъ коьзгарар йолы

Таблица соответствия имен собственных

Таблица соответствия имен собственных

Инжил

1. Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

2. Иса Масих заманындагы Палестина

3. Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

4. Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

5. Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

6. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

7. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

8. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

9. Элши Паулдынъ Урымга

Таблица соответствия имен собственных

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга

Элши Паулдынъ Урымга

Table of Contents

Библия

Эски Антласув

Яратылув

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Шыгып кетуьв

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40

Левийшилер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Сан язув

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Шериаттынъ кайтараланувы

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34

Рут

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Эстер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10

Сулейманнынъ таварыхлары

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Юнус

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Янъы Антласув

Кирис соьз

Матай

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Марк

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Лука

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Яхья

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Ислер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Урымшылар

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

1 Коринтшилер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

2 Коринтшилер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Галатияшылар

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Эфесшилер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Пилипшилер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Колосшылар

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

1 Салоникшилер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

2 Салоникшилер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3

1 Тимотей

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

2 Тимотей

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Тит

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3

Пилимон

- Кирис соьз

- 1

Ювытлар

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Якуп

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

1 Петер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

2 Петер

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3

1 Яхъя

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

2 Яхъя

- Кирис соьз

- 1

3 Яхъя

- Кирис соьз

- 1

Юда

- Кирис соьз

- 1

Ашылув

- Кирис соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Соьзлик (Таурат)

- Абил
- Авив
- Адам
- Алал, арам
- Алла уьйи
- Алой
- Амалекшилер
- Амин
- Аморшылар
- Антласув сандыгы
- Антласув сандыгынынъ капагы
- Антласув Шатыры
- Ассылык
- Аса таяк (жезл, скипетр)
- Ашера
- Ашыткысыз оьтпек байрамы
- Аьжейип нышан
- Аьхирет
- Баал
- Бабага олтыртув / бабалатув
- Бабыл
- Бас дин куллыкшысы
- Баска миллетлилер
- Бурынгы ювыт тили
- Бут
- Дин куллыкшысы
- Ибрагим
- Ынжыр
- Исраил
- Исхак
- Кабил
- Керуби
- Кая тавшан
- Кенан
- Кие
- Кие Китап
- Кие оьтпеклер
- Кие Рух
- Кие шатыр
- Куьна
- Левийши
- Майлав
- Маьлек
- Манна
- Муса
- Нух
- Онъ ягында турув
- Ораза тутув
- Пайхамбар
- Пасха байрамы
- Рух
- Сарай, Сара
- Синай
- Содом эм Гомора
- Таурат
- Талант
- Урим эм Туммим
- Хаджар
- Харун
- Шаатлык шатыры
- Шабат куьни
- Эрегожа киюв эм куьл себуьв
- Ювыт
- Юсып

Соьзлик (Инжил)

Абил
Адам
Акша авыстырувшылар
Алла патшалыгы
Алла соьзи
Алла Улы
Алла уьйи
Амин
Арамей тил
Асия
Ассылык
Ата, Атам
Ашыткысыз оьтпек байрамы
Аьдем Улы
Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат
Аьжейип нышан
Баалзабул
Баска миллетлилер
Бу дуныядынъ басшысы
Бут
Греклер
Даут улы
Динар
Дин аьлими
Дин куллыкшысы
Еврейше
Забур
Зилот
Ибилис
Ибрагим
Ирод
Иродтынъ аьдемлери
Исхак
Йин
Канай
Каш
Кесар
Кие
Кие Китап
Кие Рух
Кие Шатыр
Кие Язувлар
Куьна
Левит
Майлав
Масих
Межлис
Нух
Онъ ягында турув
Ораза тутув
Осанна
Оьтпек сындырув
Парисейлер
Пасха байрамы
Понтий Пилат
Раббий
Рух
Садукейлер
Самарияшылар
Самсон
Саьат
Синагог
Сион
Сокта
Сувда шомылдырылып тазаланув
Суьлеймен
Таварых
Таурат
Таурат аьлими, Таурат устазы
Тевбе
Тетрарх
Урым аьдеми
Устаз
Хаджар
Харун
Шаатлык шатыры
Шабат куьни
Элши
Эрегожа киюв эм куьл себуьв
Эски Антласув
Ювыт
Юбантувшы
Юдея
Ямагат
Янъы Антласув
Ясакшы
Ырув шежереси
Бурынгы дуныя
Исраил ырувлары ман боьлинген Палестина
Шыгувдынъ коьзгарар йолы

Таблица соответствия имен собственных

- Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

- Иса Масих заманындагы Палестина

- Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

- Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

- Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

- Элши Паулдынъ Урымга