Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-28T10:11:16.164471+00:00

Эклц • Рут

Эклц • Рут

1. Нүр үг

1. Эклц

2. Рут

1. Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

2. Кезәңк делкә

3. Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Нүр үг

Нүр үг

Күндтә үүрмүд!

Түрүн болҗ хальмг келнд Библияс орчулгдсн «Эклц» болн «Руфь» гидг дегтрмүдтә тадн ода таньлдҗанат.

Библь хамгин икәр умшгддг дегтр. Нарт делкә деерк йир ик һурвн шаҗна – иудаизмин, христианствин болн исламин – Бурхнд иткдг улст эн дегтр бүклдән болн энүнә онц әңгснь орүнд тоолгдна.

Библин тоод җирнәс даву дегтрмүд орна. Тедниг кесг зун җилин эргцд олн автормуд бичҗ. Тер дегтрмүдт шин җирһлин түрүн зун җил эклхин өмн делкә яһҗ үүдснә тускар келгдҗәнә. Библь хойр ик әңгд хувагдна – «Хуучн Бооцан» болн «Шин Бооцан». Хальмг келәр «Шин Бооцан» гидг дегтр 2002 җилд барас һарла.

Хуучн Бооцанд орсн «Эклц» болн «Руфь» дегтрмүд хуучн цага евреймүдин бичврәс хальмг келнд орчулгдв.

Библь орчуллһна Институт орчулачнрт, редактормудт, орчуллһна көдлмшт орлцсн улст, барлһнд дөңгон күргсн цуг улст ханлтан өргҗәнә. Эн дегтрмүд эңкр келәрн умшх эв-арһ хальмг умшачнрт учрснд бидн байрлҗанавидн.

Библь орчуллһна Институт

Эклц

Эклц

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Әрүн Бичгин түрүн дегтрнь – «Эклц». Эн дегтрт делкән үүдәлтин, келн-әмтнә үүдәлтин, килнц болн зовлң яһҗ эклснә тускар, дәкәд Бурхн күүнлә яһҗ бийән бәрснә тускар бичәтә.

«Эклц» гидг дегтр нурһлҗ хойр әңгд хувагдна. Негдгч әңгднь – 1-әс–11-гч бөлг күртл орна. Терүнд делкән үүдәлтин болн күүнә уңг-тохмин тууҗин эклцин тускар келгдҗәнә, Адам Ева хойрин, Каин Авел хойрин, Ноахин болн усна ик аюлын тускар, Вавилона бәәшңгин тускар бичәтә.

Хойрдгч әңгднь – 12-әс–50-гч бөлг күртл. Энд еврей келн-улсин тууҗин тускар бичәтә. Теднә түрүңк өвкнь болсн Абрахам Бурхнд шүтәд, соңсврч болна. Цааранднь терүнә көвүн Ицхакин, терүнә ач Яковин тускар умшч болхмн. Яковин 12 көвүн Израилин улсин 12 отгин эклцнь болсна тускар бас бичәтә. Тедн дундас Йосип гидг көвүнд онц оньг тусхагдҗана. Хойрдгч әңгд Яков эврәннь өрк-бүлтәһән Египетд яһҗ бәәснә тускар тодрхаһар бичәтә.

Шин зун җилин эклцәр хальмг келнд түрүн болҗ орчулгдсн «Эклц» гидг дегтриг өдгә цага умшачнр соньмсч умшх гиҗ сангдна. Хуучна цага иврит келнәс орчулгдсн эн Бичг эврәннь учр-утхан геесн уга.

Кезәнә Библь бичсн бичәчнр терүг теҗгәр биш, йирин олнд медгдх амн үгин янзта келәр бичҗ. Тегәд Әрүн Бичгин гүн чинринь өдгә цага умшачнрт күргхин төлә эн дегтр төв келәр, умшхд амрар орчулгдв.

Хамгин түрүнд эн дегтриг Әрүн Бичгәр соньмсчах улс умшх.

«Эклц» – делкән үүдәлтин тууҗиг чикднь медхд кенд чигн тусан күргхнь маһд уга.

1

Делкән үүдәлт

1^1Түрүләд Бурхн теңгр һазр хойриг үүдәв+. 2Һазр эҗго, дүрсн уга бәәҗ. Йорал уга гүн һазр деер харңһу бәәҗ. Усн деерәһүр Бурхна Сәкүсн деләд нисҗәҗ.

3Тиигәд Бурхн келв:

– Герл ортха!

Герл орв. 4Герлтә болсиг сән гиҗ Бурхн үзәд, герлиг харңһуһас салһв. 5Герлиг Бурхн «өдр» гиҗ нерәдв, харңһуг – «сө» гив.

Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн түрүн өдрнь.

6Бурхн келв:

– Усиг уснас салһдг заг усн хоорнд һартха.

7Бурхн тер заг үүдәһәд, деерк усиг дор бәәх уснас салһв, тиигәд тиим болв. 8Тер ормд Бурхн «теңгр» гидг нер өгв.

Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн хойрдгч өдрнь.

9Бурхн келв:

– Цуг усн теңгр дор хурад, хүүрә һазр һартха.

Келснь күцв. 10Хүүрә һазрт Бурхн «һазр» гидг нер өгв, хурсн уснд «теңгсмүд» гидг нер өгв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв. 11Бурхн келв:

– Һазр урһмл һарһтха: һазр деер эктә урһмл, дотран эктә темс өгдг модд зүс-зүсәрнь һартха.

Келснь күцв. 12Һазр урһмл һарһв: эк өгдг зүсн-зүүл урһмл, дотран эктә темс өгдг моддыг зүс-зүсәрнь. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

13Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн һурвдгч өдрнь.

14Бурхн келв:

– Өдриг сөөһәс салһх нарн, сар, одд теңгрин орад һартха. Тедн цаг, өдрмүд, җилмүд тоолх темдгүд болтха. 15Тедн һазр тал герл илгәдг теңгрин орад бәәх герлин гегән болтха.

Келснь күцв. 16Бурхн хойр ик алдр гегә үүдәв – өдриг залхин төлә нар, сөөг залхин төлә сар үүдәв, бас одд үүдәв. 17-18Һазрт герл өгхин төлә, өдр, сөөг залхин төлә, гегәг харңһуһас салһхин төлә Бурхн тедниг теңгрт тәвв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

19Асхн болв, өрүн болв. Эн дөрвдгч өдрнь.

20Бурхн келв:

– Әмтә-киитә юмар усн бигштхә, һазр деерәһүр шовуд теңгрт нистхә.

21Бурхн теңгсин ик гидг адусд үүдәв, уснд бигшх цуг әмтә-киитә юмиг болн нисдг җивртә зүсн-зүүл шовудыг үүдәв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв. 22Теднд Бурхн әдс өгәд иигҗ келв:

– Түргәр өстн, олн болтн, теңгсмүдин ус дүүргтн, шовуд һазр деер түргәр өстхә.

23Асхн болв, өрүн болв. Эн тавдгч өдрнь.

24Бурхн келв:

– Зүсн-зүүл зүстә әмтә-киитә юм һазр һарһтха: мал, мөлкдгүд болн зерлг аңгуд.

Келснь күцв. 25Бурхн зүсн-зүүл зүстә зерлг аңгуд, мал, цуг мөлкдг юм һазр деер зүс-зүсәрнь үүдәв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

26Дарунь Бурхн келв:

– Мана дүртә болн бәәдлтә кү үүдәхмн. Тиигәд тер теңгсин заһсдт болн теңгрин шовудт, малмудт, цуг һазр дееркд, цуг мөлкдг юмнд бас нойлг.

27Тиигәд Бурхн Эврәннь дүртә кү үүдәв.

Терүг Бурхна дүртәһәр Тер үүдәв.

Залу болн күүкд кү

Тедниг Бурхн үүдәв+.

28Теднд Бурхн әдс өгәд, иигҗ келв:

– Өстн, олн болтн, һазр дүүргәд энүг эзлтн. Теңгсин заһсдт, теңгрин шовудт, мөлкдг юмнд цугтаднь нойрхтн.

29Терүнә дару Бурхн келв:

– Һазр деерк эктә цуг урһмлмудыг, дотран эктә темс өгдг цуг моддыг Би таднд өгчәнәв. Эдн таднд эдлвр болх. 30Һазр деерк цуг аңгудт, теңгрин цуг шовудт, цуг мөлкдгүд, әмтә-киитә юмнд хот кетхә гиһәд, Би ноһа өгчәнәв.

Келснь күцв. 31Үүдәсн юман Бурхн цугтаһинь үзв, тегәд цугнь йир сән болв.

Асхн болв, өрүн болв. Эн зурһадгч өдрнь.

2

2^1Тиигҗ теңгр болн һазр, цуг теднә зүсн-зүүл бәәдлнь күцәгдв. 2Доладгч өдр күртл, Бурхн кеҗәсн көдлмшән чиләв. Доладгч өдртән Тер кеҗәсн эврәннь көдлмшәсн амрв. 3Бурхн доладгч өдр йөрәһәд, терүнд әрүн өдр гив. Яһад гихлә эн өдр Бурхн үүдәҗ болн күцәҗ бәәсн көдлмшәсн амрв.

Адам Ева хойр

4Теңгр һазр хойр үүдәгдснә тускар тууҗлҗ келлһн эн. Деед Эзн Бурхн теңгр һазр хойриг үүдәҗәх цагт, 5һазр деер тиигхд тәрәнә бура чигн уга билә, тәрәнә ноһан чигн урһад уга билә. Яһад гихлә Деед Эзн һазрт хур өгчәсмн уга бәәҗ, һазриг эд-бод кедг күн уга бәәҗ, 6болв һазрас усн һарад, терүг кевтнь услдг болв. 7Тегәд Деед Эзн Бурхн күүг һазрин[*] тооснас үүдәһәд, терүнә хамрар әмдин ки үләһәд орулв. Тегәд күн әмтә болв+.

8Хөөннь Деед Эзн Бурхн дорд үзгин Эден гидг һазрт сад суулһв. Терүнд үүдәсн күүһән Тер орулҗ бәәлһв. 9Деед Эзн Бурхн зүсәрн ке болн хот кехд туста цуг зүсн-зүүл модд һазрас урһав. Садын тал дунд җирһлин модн болн цаһан сана, хар сана медх хойр мод урһаҗ+.

10Садыг услдг һол Эденәс эклцән авч. Терүнәс тер һол 4 урсхулд хувагдҗ урсдг бәәҗ. 11Түрүңкнь Пишон гидг нертә бәәҗ: тернь алтн бәәх Хавила гидг һазриг кевтнь бүсләд урсна. ( 12Тер һазрин алтнь сән, тенд бас сән үнртә модна салм, оникс гидг эрднь чолун бәәҗ.) 13Хойрдгч һол Гихон гидг нертә: эннь Куш[*] һазриг кевтнь эргәд урсна. 14Һурвдгч һол Хиддекель[*] гидг нертә: эннь Ашурас дорд үзг тал гүүнә. Дөрвдгч һол Епрат гидг нертә+.

15Садыг хәләтхә, терүнд килмҗән өгтхә гиһәд, Деед Эзн Бурхн Эденә садт күүг орулҗ бәәлһв. 16Деед Эзн Бурхн иим заквр күүнд өгв:

– Сад дотр бәәх дурта моднас темс идҗ чадҗанач, 17болв цаһан сана болн хар сана медх моднас темс бичә ид. Яһад гихлә терүнәс темс идхләрн, чи эрк биш үкҗ одхич.

18Деед Эзн Бурхн тиигхлә келв:

– Күн һанцарн бәәхд сән биш, Би терүнд ирлцх дүңгә нөкд үүдәнәв.

19Деед Эзн Бурхн һазрас зерлг аңгудыг цугтаһинь, теңгрин шовудыг цугтаһинь үүдәв. Дәкәд теднд күн ямаран нер өгхинь медхәр, Деед Эзн Бурхн тедниг күн тал авч ирнә. Тегәд әмтә-киитә тоот күүнә өгсн нерд зүүцхәв. 20Тегәд күн цуг малд, теңгрин цуг шовудт болн көдән цуг аңгудт нер өгв. Болв Адамд ирлцх дүңгә нөкд олдсн уга. 21Тиигхлә Деед Эзн Бурхн күүг бат нөөрт орулв. Терүг унтҗ кевттл, Бурхн терүнә нег хавсинь авад, орминь махар бүтәнә+. 22Күүнәс татҗ авсн хавснас Деед Эзн Бурхн күүкд кү үүдәнә. Энүг терүн тал дахулҗ ирнә. 23Күн келв:

– Тиигәд ода эн ясн мини яснас, махн мини махнас: эн «күүкд күн»[*] гиҗ нерәдгдх, яһад гихлә залу күүнә цогцас авгдла.

24Тер учрас залу күн эцк эк хойран үлдәһәд, гергнләһән ниилх, тегәд тедн нег цогц-махмуд болх+.

25Күн чигн, терүнә гергн чигн нүцкн бәәҗ, болв ичҗәсмн уга.

3

Түрүн килнц

3^1Деед Эзн Бурхна үүдәсн зерлг аңгудас хамгин мектәнь моһа бәәҗ. Күүкд күүнәс тер сурна:

– Нег чигн моднас темс бичә идтн гиҗ, Бурхн үнндән тиигҗ келви+?

2Күүкд күн моһад иигҗ хәрү өгнә:

– Бидн садын моддас темсд идҗ чадҗанавидн. 3Болв Бурхн келв: «Садын тал дунд урһҗах модна темсд бичә идтн, бичә тедниг көндәтн, эс гихлә тадн үкҗ одхит»+.

4– Уга, тадн төрүц үкшгот. 5Болв терүг амссн өдрәс авн нүднтн секгдәд, цаһан сана болн хар сана медәд, Бурхнла әдл болҗ одхиг Бурхн медҗәнә, – гиҗ моһа келнә.

6Модна темсн хотд сән болхинь, зүсәрн авта бәәдлтәһинь күүкд күн үзәд, цецн уха өгдгинь санна. Тегәд нег темс авад иднә. Залудан нег темс өгнә, тернь темсиг бас иднә+. 7Тер хойрт серл орад, нүцкн бәәсән меднә, тегәд бийдән белкүсәрн боодг боодһа инҗрин хамтхасар кеҗ авцхана.

8Өдрин серүн цагла сад дотраһур Деед Эзн Бурхна йовсн ә тедн соңсна. Залу гергн хойр Деед Эзн Бурхнас садын модд дунд бултна. 9Болв Деед Эзн күүг дуудна:

– Чи альд бәәнәч?

10– Сад дотр Тана ду соңсад әәвүв, юңгад гихлә би нүцкмб. Тегәд би бултув, – гиҗ күн хәрү өгнә.

11– Чамаг нүцкн гиҗ кен чамд келв? Мини бичә ид гиҗ заксн моднас темс чи идсн болвзач? – гиҗ Деед Эзн Бурхн сурв.

12– Нанла бәәтхә гиһәд Тана өгсн күүкд күн нанд тер модна темс өгв, би терүг идүв, – гиҗ күн хәрү өгнә.

13Тиигхләнь Деед Эзн Бурхн күүкд күүнд иигҗ келв:

– Ю кеснчнь энви?

– Моһа намаг меклв, тегәд би идүв, – гиҗ күүкд күн хәрү өгнә.

14Тиигхләнь Деед Эзн Бурхн моһад келнә:

– Чи иим йовдл һарһснас көлтә
Цуг малмуд дундас,
Талдан зерлг аңгуд дундас харалла харһҗанач.
Чи элкәрн мөлкхич,
Җирһлиннь цуг өдрмүдт
Чи тоос идхич.
15Чини болн күүкд күүнә хоорнд,
Чини хөөт үйнрин болн терүнә
Хөөт үйнрин хоорнд
Би өшә орулнав.
Терүнә хөөт үйнр чамаг толһаһарчн шаах,
Чи тедниг өскәһәрнь хатххич+.

16Күүкд күүнд Деед Эзн Бурхн келв:

– Чини саата цагин зовлңгиг Би икдүлхүв: үрдән чи энлҗәһәд һарһхич. Чи залутаһан ниилхәр седхич, болв тер чамд нойрхх+.

17Адамд Тер келв:

– Чи гергнәннь үг соңсад, бичә ид гиҗ чамд Би заксн бийнь, тер модна темс идснәс көлтә һазр харалла харһҗана: җирһлиннь цуг өдрмүдт күчр көдлмш кеһәд, чи һазрас эдлврән авхич.

18Һазр чамд хатханчг болн буг өвс урһах,
Чи һазрас урһсн юмар эдлвр кехич.
19Һазрт хәрү ортлан,
Чи эврәннь көлсән асхҗ өдмгән олхич,
Юңгад гихлә чи һазрас авгдлач.
Юңгад гихлә чи – тоосн болҗанач,
Чи тооснд хәрү хүврхич+.

20Адам эврәннь гергндән Ева[*] гидг нер өгв. Яһад гихлә тер цуг әмд бәәсн әмтнә элнцг экнь болв. 21Деед Эзн Бурхн арсар хувц кеһәд, терүгәр Адамиг болн терүнә гергиг хувцлв.

22Хөөннь Деед Эзн Бурхн келнә:

– Күн ода цаһан сана болн хар сана медсәрн Мадна негнләнь әдл болв. Җирһлин моднас күн темс бичә таслҗ идтхә, мөңк бичә җирһтхә гиҗ саглв+.

23Һазрас авгдсн күн һазр деер көдлтхә гиһәд, Деед Эзн Бурхн терүг Эденә садас көөв. 24Күүг көөчкәд, Бурхн Эденә садын дорд үзгт җирһлин модн талк хаалһ манхин төлә керүбмүдиг[*] зогсав, эргдг һал үлд тәвв.

4

Каин Авел хойр

4^1Адам Евала бәәнә, тернь саата болна, Каин[*] гидг көвү һарһна. Ева келнә:

– Деед Эзнә дөңгәр би көвүтә болув.

2Хөөннь Ева терүнә дү көвү Авелиг һарһна. Авел хөд хәрүлнә, Каин һазр эд-бод кенә. 3Цаг давна. Каин Деед Эзнд белглҗ һазрин темс авч ирнә. 4Авел болхла сүргиннь түрүңк хөн малас махна тарһнынь авч ирнә. Авел болн терүнә белг Деед Эзнд таасгдна. 5Болв Каиниг бийинь, Каина белгинь Тер таасч уга. Каин ууртан бүтнә, уурлхлань чирәнь цәәҗ одв.

6Тиигхләнь Деед Эзн Каинд келнә:

– Чи яһад уурлҗанач? Чини чирә яһад цәәҗ одв? 7Кемр чи цугинь үннәр кехлә, чини белг таасгдх билә! Болв кемр чи үннәр эс кеҗәхләг, тиигхлә чамаг килнц гетҗәнә: тер чамаг авлхар седҗәнә, чи терүнд нойрхх йостач+.

8– Теегт һарий! – гиҗ Каин дү Авелдән келнә.

Тедн теегт һарна. Каин эврәннь дү талан дәврәд Авелиг алчкна. 9Цаг давхла, Деед Эзн Каинас сурна:

– Чини дү Авел яһла?

– Медҗәхшв. Би мини дүүһин маначий? – гиҗ тер хәрү өгнә.

10– Чи юн гидг юм һарһвч? Чини дүүһин цусн һазрас намаг дуудҗана. 11Ода чи харалла харһвч. Һазр деерәс чи туугдҗанач, чини һарар асхрсн Авелин цусиг бийдән ивтрәҗ авхин төлә һазр шуурч. 12Кемр чи һазр деер көдлмш кехлә, тер чини төлә дәкҗ темс өгшго. Һазр деер чи хорһдх бәәрн уга тенәд йовдг күн болхич, – гиҗ Деед Эзн келнә.

13– Эн засгиг нанд даахд берк күнд. 14Эндр Та намаг һазр деерәс көөҗәнәт, би Танас холд бәәхүв: би һазр деер хорһдх бәәрн уга тенәд йовдг күн болхв, тегәд харһсн күн болһн намаг алх, – гиҗ Каин Деед Эзнд келнә.

15Болв Деед Эзн терүнд иигҗ келнә:

– Уга. Кемр кен-негнь Каиниг алхла, энүгәрн дола дәкҗ өшәһән авх.

Харһсн күн болһн Каиниг бичә алтха гиһәд, Деед Эзн терүнд темдг тәвв+. 16Каин Деед Эзнәс хольҗад, Эденәс дорд үзг тал бәәсн «Нод»[*] гидг һазрт бәәрлв.

17Каин гергтәһән бәәнә. Гергнь саата болад, Ханокиг һарһна. Тер цагт Каин балһс тосхҗаҗ. Балһснд Ханок гидг көвүнәннь нер өгв. 18Ханокас Ирад һарв, Ирадас – Мехияель, Мехияеләс – Метушаел, Метушаеләс Ламек һарв. 19Ламек хойр гергтә болна: негнь Ада гидг нертә, хойрдгчнь – Цилла. 20Ада Явалаг һарһв: тер сег дор бәәһәд, мал өскдг улсин эцк болв. 21Терүнә дү Ювал нертә: тер ятх цокдг болн көгҗмин бүшкүр татдг цуг улсин эцк болв. 22Цилла бас көвүтә билә – нернь Тувалкаин. Тер күрләр болн төмрәр зүсн-зүүл цуг зер-зев кедг бәәҗ. Тувалкаина дү күүкнь Наама бәәҗ.

23Ламек эврәннь гергдтән келнә:

– Ада Цилла хойр, намаг соңстн, Ламекин гергд, мини үгмүдиг оньглтн. Намаг шавтасн, намаг цоксн баахн күүг би алув. 24Кемр Каиниг алсн күн 7 дәкҗ өшәһән авсн болхла, Ламекиг алх күн 77 дәкҗ өшәһән авх.

25Адам Евала бәәнә. Еваһас көвүн һарна. Терүндән Шет[*] гидг нер өгнә.

– Бурхн нанд Авелин ормд талдан үр өгв, юңгад гихлә Авелиг Каин алла, – гиҗ гергнь келнә.

26Шет бас көвүтә билә, терүнәннь нерн Энош. Тер цагт әмтн Деед Эзнә нер экләд дууддг болв.

5

Адамас Ноах күртл

5^1Адамин хөөт үйнрин уңг-тохм. Бурхн кү үүдәхләрн, терүг Бурхна бәәдлтәһәр үүдәв. 2Тедниг залу кү болн күүкд кү кеһәд үүдәв, теднд әдс өгв. Бурхн тедниг «күн» гиҗ нерәдв+. 3Адам 130 нас күрхләнь, терүнәс бийиннь бәәдлтә, бийиннь дүртә көвүн һарна. Көвүндән тер Шет гидг нер өгв+.

4Шетиг һарсна хөөн Адам 800 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүдтә болн күүкдтә болв. 5Ут турштан Адам 930 җилдән бәәһәд өңгрв.

6Шетиг 105 нас күрхләнь, терүнәс Энош һарв. 7Эношиг һарсна хөөн Шет 807 җилдән бәәв. Терүнәс бас талдан көвүд, күүкд һарв. 8Шет ут турштан 912 җилдән бәәһәд өңгрв.

9Эношин 90 наснд Кенан төрв. 10Кенаниг төрснә хөөн Энош 815 җилдән әмд бәәв. Терүнәс бас талдан көвүд, күүкд төрв. 11Энош ут турштан 905 җилдән бәәһәд өңгрв.

12Кенаниг 70 нас күрхләнь, Махалалел төрв. 13Махалалелин хөөн Кенан 840 җилдән бәәв, тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. 14Кенан ут турштан 910 җилдән бәәһәд өңгрв.

15Махалалелиг 65 настаднь терүнә көвүн Яред төрв. 16Яредиг төрснә хөөн Махалалел 830 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. 17Махалалел 895 нас наслад өңгрв.

18Яредиг 162 настад Ханок көвүн төрв. 19Ханокиг төрснә хөөн Яред 800 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә болв. 20Ут турштан Яред 962 җилдән бәәһәд өңгрв.

21Ханокиг 65 настад Метушелах төрв. 22Метушелахиг төрснә хөөн Ханок Бурхнла 300 җилдән өөрхн холвата бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. 23Ут турштан Ханок 365 җилдән бәәв. 24Ханок Бурхнла өөрхн холвата бәәв, дәкәд тер уга болв. Яһад гихлә, Бурхн терүг авчкв+.

25Метушелах 187 җилдән бәәһәд, терүнәс Ламек көвүн төрв. 26Ламекиг төрснә хөөн Метушелах 782 җилдән бәәв. Тер бас көвүд, күүкдтә болв. 27Ут турштан Метушелах 969 җилдән бәәһәд өңгрв.

28Ламек 182 наста болхлань, терүнәс көвүн төрв. 29Көвүндән тер Ноах[*] гидг нер өгәд, иигҗ келв:

– Деед Эзнә харасн һазр деер мана кех көдлмшәр болн мана һарин күнд көдлмшәр энтн мадниг төвкнүлх+.

30Ноахиг төрснә хөөн Ламек 595 җилдән бәәв. Тер бас көвүд, күүкдтә билә. 31Ламек ут турштан 777 җилдән бәәһәд өңгрв.

32Ноахд 500 наста болхин өмн терүнәс Шем, Хам болн Япет көвүд төрв.

6

Усна аюл

6^1Һазр деер әмтн тооһарн өсәд, күүкд төрдг болв. 2Бурхна көвүд әмтнәс төрсн күүкдин сәәхнинь үзәд, күн болһн эврәннь седкл туссан шүүҗ, герг кеҗ авдг болв+.

3– Мини Сәкүсн күүнд мөңкинд бәәшго, яһад гихлә күн үкнә. Терүнә җирһл 120 җилин кемҗәтә болтха, – гиҗ Деед Эзн келв+.

4Бурхна көвүд күүнә күүкд үрдиг эзләд, үрд олддг болв. Тер цагт болн түүнә хөөн теднә үрд һазр деер әвр ик-ик улс бәәҗ, хуучн цагас нернь туурсн баатрмуд бәәҗ+.

5Деед Эзн һазр деерк улс йир цалдң хуульч бәәдлтә бәәхинь, теднә седклнь мел хар саната болдгинь үзв+. 6Деед Эзн һазр деер кү үүдәсндән харм төрәд һундрхна:

7– Һазр деерәс Эврән үүдәсн улсан тохмарнь уга кенәв – әмтиг, малмудыг, мөлкдгүдиг, теңгрин шовудыг – яһад гихлә, тедниг үүдәсндән Би харм төрҗәнәв, – гиҗ Тер келнә.

8Болв Ноах Деед Эзнә цаһан сананд күртв.

9Ноахин туск келвр эн. Ноах үннч күн билә, эврәннь үйдән һаң уга: тер Бурхнла өөрхн холвата бәәв+. 10Ноах һурвн көвүтә билә: Шем, Хам, Япет.

11Һазр деерк улс андрсиг Бурхн үзв, йир күчр болв. 12Һазр деерк цуг улс эврәннь җирһлин хаалһан андрулснас көлтә һазр бузрдсиг Бурхн үзв.

13Тер цагт Бурхн Ноахд иигҗ келнә:

– Би әмтиг уңг-тохмарнь уга кенәв. Яһад гихлә теднәс көлтә һазр деер йир күчр бәәдл тогтҗана. Тедниг Би цуг һазр деер бәәх әмтә-киистә тоотла хамднь уга кенәв. 14Бийдән кипарис модар керм ке. Дотран хорастаһар ке, кермән дотраснь болн һазаһаснь салмд. 15Терүг чи иигҗ кех йостач: керм утдан 300 тоха, өргндән 50 тоха, өндртән 30 тоха болх зөвтә[*]. 16Эргндән герл орулх нег тоха[*] дүңгә орм терүндән һарһ. Кермин хәврһднь үүд һарһ, дора бәәх, дунд бәәх, деер бәәх давхрмуд ке. 17Би теңгр дор бәәх, зүсн-зүүл әмтә-киистә тоотыг уга кехин төлә, һазр деер усна аюл орулнав. Һазр деер бәәсн цуг юмн кевтән үкх. 18Болв Би чамла бооца кенәв, чи кермдән орхич – чи, чини көвүд, чини гергн, көвүдинчн гергд. 19Кермдән эр болн эм әмтә-киитә цуг тоотас хошаһад юм ав, тедн чамла хамдан әмд үлдтхә. 20Әмд үлдхәр чам тал шовудын зүсн болһнас, малмудын зүсн болһнас, һазр деерәһүр мөлкдг юмна зүсн болһнас хошадар ирх. 21Зүсн-зүүл хот-хол хоршаһад, бийдән цуглулад авчк. Терүгәр чи чигн, тедн чигн эдлвр кецхәх.

22Бурхна заавриг Ноах цугинь күцәв.

7

7^1Деед Эзн Ноахд келнә:

– Өрк-бүләрн кермд орад суутн. Чи өдгә үйнрин дунд, Мини өмн, үннч күн болҗахичн Би үзҗәнәв. 2Цевр мал-адусдас зүс-зүсәрнь долаһад эр, эм ав, цевр бишин зүсн болһнаснь хошадар эр, эм ав, 3теңгрин шовудас долаһад эр, эм ав – һазр деер тедниг зүс-зүсәрнь бәәлһхин төлә бийләһән ав. 4Дола хонад 40 өдр, 40 сө орх хур һазрт Би илгәнәв. Үүдәгдсн әмтә-киитә цуг юмиг һазр деерәс Би уга кенәв.

5Деед Эзнә заавриг Ноах цугинь күцәв.

6Усна аюл һазр деер ирхд, Ноах 600 наста бәәҗ. 7Ноах, терүнә көвүд, терүнә гергн, көвүдиннь гергд усна аюлас әмд үлдхин төлә кермд орцхана. 8-9Цевр болн цевр биш мал-адусд, шовуд болн һазрар мөлкдгүд цуһар Ноах тал ирлдәд, кермд орна. Бурхн Ноахд заксар тедн эр эмтәһән хошадар кермд орцхана. 10Долан хонг давхла, усна аюл һазр деер болна.

11Ноахин 600 насна өөнлә, хойрдгч сарин арвн доладгч өдрлә һазр дор бәәсн цуг булгуд хаһрна, теңгр секгднә, 12һазр деер 40 өдр, 40 сө хур орна.

13Минь тер өдрлә Ноах, Ноахин көвүд Шем, Хам болн Япет, Ноахин гергн, терүнә һурвн көвүнә гергд кермд орҗ сууцхана. 14Теднлә хамдан цуг әмтә-киитә тоот зүс-зүсәрн кермд орцхана: зерлг аңгуд, мал-адусд, һазрар мөлкдгүд, шовуд цугтан. 15Әмтә-киитә тоот цугтан Ноах тал ирәд, кермд хошадар орв. 16Бурхн Ноахд заксар бәәсн әмтә-киитә юмнас эр эм хойр ирцхәҗ. Деед Эзн теднә ардас үүдинь хаав.

17Усна аюл 40 хонгтан болв, усн икдәд, кермиг һазр деерәс өөдән өргв. 18Усн дегд икәр орад, зөвәр деегшән өөдлв, керм усчв. 19Һазр деерәс усн келҗ болшгоһар өөдлв, теңгр дор бәәх цуг өндр уулмудыг бүркв. 20Усн өөдләд өндртән 15 тохаһас[*] үлүһәр цуг уулмудыг бүркв. 21Һазр деер бәәсн әмтә-киитә юмн цугтан үкв – шовуд, мал-адусд, зерлг аңгуд, һазр деер бигшҗәсн мөлкдгүд, цуг улс. 22Хагсу һазр деер хамрарн кииһән авчасн тоот цугтан үкв. 23Һазр деер бәәсн әмтә-киитә тоотыг Деед Эзн уга кев: әмтиг болн малмудыг, мөлкдгүдиг болн теңгрин шовудыг. Һанцхн Ноах, терүнлә кермд йовснь әмд үлдв. 24Усна аюл һазриг 150 өдртән бүркв.

8

8^1Болв Бурхн Ноахин тускар, терүнлә кермд бәәсн цуг зерлг аңгудын болн малын тускар ухалв. Бурхн һазр тал сальк илгәнә, усн экләд татгдна. 2Һазр дор бәәдг ик булгуд хаагдна, теңгрәс хур ордган уурна. 3Усн һазр деерәс арһулхан хәрү татгдв. Зун тәвн өдр болад, 4доладгч сарин арвн доланла керм Араратын уулмудт ирҗ зогсна. 5Арвдгч сар күртл усн цаарандан татгдад бәәв. Арвдгч сарин түрүн өдрт уулмудын ора үзгдв.

6Дөчдгч өдртән Ноах кермд кесн терзән секәд, 7керә шовуг һазаран һарһна. Тернь һазр деерк усн хагстл, нааран-цааран нисәд бәәв. 8Дәкәд Ноах көглҗрһн шову һазаран һарһна. Тиигхләрн Ноах һазр деерәс усн татгдсинь медхәр седнә. 9Болв көглҗрһн суух орм эс олҗ чадад, хәрү Ноах тал нисч ирнә. Яһад гихлә усн цуг һазриг бүркҗ. Ноах һаран суңһад, көглҗрһиг хәрү кермдән авна. 10Дола хонад Ноах дәкн көглҗрһиг кермәс һарһна. 11Асхнднь көглҗрһн хәрү нисч ирнә, терүнә хоңшартнь шинкән таслҗ авсн олив модна хамтхас үзәд, Ноах һазр деерк усн татгдҗ одсиг медв. 12Ноах бас 7 өдр күләҗәһәд, дәкн көглҗрһиг һазаран һарһҗ нискәнә. Болв эн саамд көглҗрһн хәрү ирсн уга.

13Ноахин 601 насна негдгч сарин негдгч өдрлә һазр деерк усн хагсв. Керминнь бүркәг тер секәд, хәләһәд, һазр хагсч одсиг үзнә. 14Хойрдгч сарин хөрн доладгч өдрт һазр йосндан хагсч одв.

15Тер цагт Бурхн Ноахд иигҗ келнә:

16– Керм деерәс чи, чини гергн, чини көвүд, теднә гергд буутн. 17Чамла йовсн шовудыг, малмудыг болн цуг мөлкдгүдиг, әмтә-киитә тоотыг һазаран һарһ. Һазр деер тедн тооһарн олн болад, өсч йовтха+.

18Ноах эврәннь көвүдтәһән, гергтәһән болн эврәннь берәчүдтәһән һазаран һарна. 19Аңгуд, һазрар мөлкдгүд, шовуд цугтан, һазр деер бәәҗ җирһдг тоот цугтан зүс-зүсәрн кермәс һарцхав.

20Ноах Деед Эзнд тәкл тәкдг орм тәкнә. Цевр малын болн шовудын цуг зүсн болһнас терүн деер бәрц бәрәд шатана+. 21Деед Эзн сән үнр медәд дотран иигҗ келнә:

– Күүнә зүркнә ухан бичкндк цагаснь хар саната болсн бийнь, Би хөөннь күүнәс көлтә һазриг дәкҗ харашгов. Әмтә-киитә тоотыг хөөннь Би эн саамла әдл дәкҗ алшгов+.

22Һазр бәәтл,
Тәрә тәрлһн, тәрә хадлһн,
Киитн болн һаң,
Зун болн үвл,
Өдр болн сө чилҗ зогсшго.

9

Ноахла кесн Бурхна бооцан

9^1Бурхн Ноахиг болн терүнә көвүдиг йөрәһәд, иигҗ теднд келнә:

– Тооһарн олн болтн, төрәд һазр дүүргтн+. 2Һазр деерк аңгуд цугтан, теңгрин шовуд цугтан, һазрар мөлкдгүд цугтан, теңгсин заһсд цугтан таднас сүрдҗ әәтхә, тедниг тадна һарт Би өгчәнәв. 3Ноһан урһмлыг Би таднд өгснлә әдл, әмд болн көндрдг юмиг цугтаһинь тадна эдлврт өгчәнәв+. 4Болв цуста мах бичә идтн. Яһад гихлә, цусар әмд бәәдмн+. 5Кемр кен чигн күн тадна цус асххла, Би маһд уга өшәһән авхув. Терүнә ормд Би мал болһнас өринь некхүв. Өөрхн улсиннь җирһлин төлә күн болһнас Би хәрү некхүв.

6Кен-негнь күүнәс цус һарһхла,
терүнә бийиннь цусн күүнә һарар асхргдх.

Яһад гихлә Бурхна дүртәһәр

Бурхн күүг үүдәлә+.

7Тадн болхла, төрәд өргҗтн, һазр деер бәәрлтн, тендән тооһарн өстн.

8Дәкәд Бурхн Ноахд болн терүнә көвүдт келнә:

9– Ода Би Эврәннь бооцаһан таднла болн тадна хөөтк үйнрлә, 10таднла бәәсн әмтә-киитә тоотла – шовуд, мал болн зерлг аңгуд – кермәс таднла хамдан буусн тоотла цугталань, һазр деер бәәх аң болһнла кенәв. 11Би таднла иим бооца кеҗәнәв: хөөннь цуг әмтә-киитә тоот усна аюлар дәкҗ алгдшго, хөөннь усна аюл һазр дәкҗ үрәшго. 12Бийиннь болн тадна хоорнд, таднла бәәх әмтә-киитә тоот болһнла, иргч үйнрт кевтнь цугинь күргәд мини кех бооцана темдг эн. 13Би үүлн дунд Эврәннь солңһан татҗанав. Мини болн һазрин хоорнд кесн бооцана темдг тер болх. 14Намаг һазр деер үүлн цуглулхла, терүн дунд солңһ һарх. 15Тиигхлә Мини болн тадна хоорндк, әмтә-киитә тоот болһнла кегдсн бооцаг Би тодлхув: хөөннь цуг әмтә-киитә тоотыг алхин төлә усна аюл учршго. 16Үүлн дунд солңһ һарх болһнднь, Би терүг үзәд, Мини болн һазр деер бәәх цуг әмтә-киитә тоотын хоорндк мөңк бооцаг санхув, – гиҗ Бурхн келв.

17– Һазр деер бәәх цуг әмтә-киитә тоотла кесн Мини бооцана темдг эн, – тиигҗ Бурхн Ноахд келв.

Ноахин көвүд

18Кермәс буусн Ноахин көвүд – Шем, Хам, Япет. (Хам – Канана эцк.) 19Эн һурвн Ноахин көвүд. Теднәс һазр күүһәр дүүрсмн.

20Тәрәч Ноах уста үзм тәрсн түрүн күн. 21Нег дәкҗ чаһр ууһад, тер согтна, татата сег дор нүцкәр кевтнә+. 22Канана эцк Хам эврәннь эцкән нүцкәр кевтсинь үзәд, ахнртан келнә+. 23Болв Шем Япет хойр хувц авад, ээм деерән хаяд, нурһарн цухрн йовҗ сег дор кевтсн нүцкн эцкән хучна. Эцкиннь ил махмуд үзшгон төлә, тедн талдан үзг тал хәләцхәв.

24Уусн чаһрнь һарад, Ноах серәд, бичкн көвүнь Хам терүнд ю кесинь медснәннь хөөн 25иигҗ келнә:

– Канан, харалла харһ!

Эврәннь ахнртан тер

Мухла әмтнә сүүлңкнь болх.

26Тер бас иигҗ келв:

– Шемин Бурхн Деед Эзн тууртха!

Канан Шемин мухла болтха.

27Бурхн Япетин[*] һазрин меҗә икдүлтхә.

Япет Шемин сег дор бәәтхә,

Канан терүнә мухла болтха.

28Усна аюлын хөөн Ноах 350 җилдән бәәв. 29Ут турштан Ноах 950 нас наслад өңгрв.

10

Ноахин көвүдин хөөт үйнр

10^1Шем, Хам болн Япет гидг Ноахин көвүдин уңг-тохм эн. Усна аюлын хөөн теднәс көвүд төрв.

2Япетин көвүд: Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешех болн Тирас. 3Гомерин көвүд: Ашкеназ, Рипат болн Тогарма. 4Явана көвүд: Элиша, Таршиш, Киттим болн Роданим+. 5Теңгсин көвәһәр бәәдг әмтн теднәс эврә һазрар түгвә. Тедн эврә әмтн дунд эврә келтә, эврә отгта болцхав.

6Хамин көвүд: Куш, Мицраим[*], Пут болн Канан.
7Кушин көвүд: Сева, Хавила, Савта, Раама болн Савтеха. Раамаин көвүд: Шебә болн Дедан+.

8Һазр деер түрүңк күчтә дәәч болсн Нимродын эцкнь бас Куш бәәҗ. 9Деед Эзнә евәләр тер күчтә аңһуч бәәҗ. Тегәд иигҗ келгднә: «Деед Эзнә евәләр күчтә аңһуч болсн Нимродла әдл». 10Терүнә орн-нутгт түрүләд ик чинртә бәәсн балһсд: Вавилон, Эрех, Аккад болн Калне – цугтан Шинар гидг һазрт бәәҗ. 11Тер һазрас Нимрод Ашур тал һарна. Тенд Ниневе, Реховот-Ир, Калах балһсд болн+
12Ниневе Калах хойрин хоорнд Ресен гидг алдр балһс тосхв.

13Мицраим лудмудын, анамудын, лехавмудын, наптухмудын, 14патрусмудын, каслухмудын (каслухмудас пилистмүд үүдвә), каптормудын эцк.

15Канан Сидона эцк. Сидон энүнә түрүн үрн. Дәкәд хетин, 16евүсмүдин, амореймүдин, гергашмудын, 17хивеймүдин, аркеймүдин, синмүдин, 18арвадмудын, цемармудын болн хаматмудын эднә эцк Канан бәәҗ. Хөөннь Канана отга улс тарна. 19Канана һазрин меҗә Сидонас Герар тал, Газа нертә һазр күртл, тендәс Содом, Гомора, Адма болн Цевоим тал, Лаша балһснд күрнә. 20Хамин көвүд отгарн болн келәрн эврә һазрта, улста болсарн тиим болҗана.

21Япетин ах Шемәс бас көвүд төрнә. Эверин цуг хөөт үйнрин өвк эцкнь Шем болҗана+. 22Шемин көвүд: Элам, Ашур, Арпакшад, Луд, Арам. 23Арамин көвүд: Уц, Хул, Гетер болн Маш. 24Арпакшадас Шелах төрнә. Шелахас Эвер төрнә. 25Эверәс хойр көвүн төрнә: негнднь Пелег[*] гидг нер өгнә, яһад гихлә терүнә өдрмүдт һазр хувагдла. Терүнә дүүд Йоктан гидг нер өгнә. 26Йоктанас төрсн көвүднь: Алмодад, Шалеп, Хацармавет, Ярах, 27Хадорам, Узал, Дикла, 28Овал, Авимаэл, Шебә, 29Офир, Хавила болн Йовав. Эдн Йоктана көвүд+. 30Теднә бүүрлсн һазр Мешаһас Сепар күртл дорд уулын нутгт бәәнә. 31Шемин көвүд отгарн болн келәрн эврә һазрта, эврә улста болсарн тиим болҗана.

32Ноахин көвүдин отг тохм улсарн тиим. Усна аюлын хөөн һазр деерәһүр теднәс цуг әмтн сална.

11

Вавилона бәәшң

11^1Нарт-делкәд негхн келн болн негхн үг бәәҗ. 2Әмтн дорд үзгәс Шинарин талвңд ирәд, тенд бәәрлнә+.

3Тедн нег-негндән келнә:

– Тоосх кей, терүгән сәәнәр шатахмн.

Чолуна ормд тоосх, дотлын урсхлын ормд салм олзлв. 4Дәкәд тедн келв:

– Теңгрт күрдг бәәшңтә балһс бийдән тосхий. Тиигҗ нерән һарһад, цуг делкәд геедрәд йовҗ оддгоһар кехмн.

5Әмтнә тосхҗах балһс болн бәәшң хәләхәр Деед Эзн бууҗ ирәд 6иигҗ келнә:

– Цуг әмтн нег улс, тедн негхн келтә; тегәд ода сансн зураһасн теднд эс күцәх юмн мел уга. 7Буухмн. Тедн нег-негән медҗ чаддгоһар, Бидн теднә келинь хутхулхмн.

8Деед Эзн тедниг тендәс орчлңгар тарана. Тер балһсна тосхлтан тедн зогсана+. 9Эн учр деерәс тер балһсн Вавилон[*] гиҗ нерәдгднә. Деед Эзн тенд цуг делкән кел хутхв. Тедниг Деед Эзн тендәс цуг һазрар тарав.

Шемәс Абрам күртл

10Шемин уңг-тохм эн.

Усна аюлын хөөн хойр җил болад, Арпакшад көвүн төрхд Шем 100 наста билә. 11Арпакшад төрснә хөөн Шем 500 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

12Арпакшадыг 35 болхлань, терүнәс Шелах төрв. 13Шелах төрснә хөөн Арпакшад 403 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

14Шелах 30 нас күрхлә, терүнәс Эвер төрв. 15Эвер төрснә хөөн Шелах 403 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

16Эверин 34 наснднь Пелег төрв. 17Пелегиг төрснә хөөн Эвер 430 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

18Пелегиг 30 настаднь Реу төрв. 19Реуг төрснә хөөн Пелег 209 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

20Реуг 32 настаднь Серуг төрв. 21Серугиг төрснә хөөн Реу 207 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

22Серугиг 30 настаднь Нахор төрв. 23Нахориг төрснә хөөн Серуг 200 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

24Нахориг 29 күрхлә, Тарах төрв. 25Тарахиг төрснә хөөн Нахор 119 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

26Тарах 70 нас наслсна хөөн терүнәс Абрам, Нахор болн Харан төрв.

27Тарахин уңг-тохм эн: Тарахас Абрам, Нахор болн Харан төрв. Харанас Лот төрв. 28Харана эцк Тарах әмд бәәһә бәәтл, Харан Халдейин һазрин төрсн Ур гидг балһсндан өңгрв. 29Абрам болн Нахор бийдән гергд авцхана. Абрамин гергнә нерн Сара. Нахорин гергнә нерн Милка. Милка Харана күүкн. Харан Милкин болн Искан эцк. 30Сара үр эс һарһсндан күүкд уга билә.

31Тарах Абрам көвүһән, эврәннь ачан, Харана көвүн Лотыг, Сара берән – Абрамин гергиг дахулад, теднлә хамдан Халдейин һазрин Ур балһснас һарад Канана һазр орна. Тедн Харран балһснд күрәд бүүрлнә. 32Тарах 205 җилдән бәәһәд, Харран балһснд өңгрнә.

12

Абрамин дуудвр

12^1Деед Эзн Абрамд келнә:

– Эврәннь бәәх һазрасн, төрл-саднасн, эврәннь эцкин гертәс һарад Мини үзүлсн һазрур йов+.

2Чамас Би алдр әмт һарһад,

Чамд әдс өгнәв.

Чини нериг Би өөдән өргнәв,

Чи йөрәлин көрң болхич.

3Чамаг йөрәҗәх әмтиг Би йөрәнәв,

Чамаг харасн күүг Би харанав.

Чамар дамҗулҗ

Һазр деерк цуг улс тохмарн әдс авцхах+.

4Тегәд Абрам Деед Эзнә келсәр йовв, терүнлә хамдан Лот йовв. Харанас һарад йовхд, Абрам далн тавта билә. 5Сара гергән, ач көвүн Лотыг, Харанд эдлҗәсн эдл-ахуһан, олҗ авсн мухласан тер бийләһән авв. Тедн Канан һазр тал йовад, тиигән ирв. 6Шехемд Морэ гидг нертә алдр хар модн урһҗасн орм күртл Абрам эн һазрар йовв. Тер цагт тенд кананахн бәәҗ. 7Деед Эзн Абрамд үзгдәд келнә:

– Би эн һазриг чини хөөт үйнрт өгнәв.

Үзгдәд ирсн Деед Эзнд Абрам тенд бәрц бәрдг бәәр кев. 8Тендәс тер Бет-Эләс дорд үзг тал бәәх уулта һазрур йовна. Тенд Бет-Эль балһсна барун үзгин болн Ай балһсна дорд үзгин хоорнд шатрмуд бәрнә. Тенд бәрц бәрх бәәр Деед Эзнд кенә. Деед Эзнә нер тер дуудна. 9Тегәд Абрам тендәсн Негев тал цаарандан йовна.

Абрам Египетд

10Тер һазр деер харһнлһн болв. Харһнлһн дегд күчр болснас көлтә Абрам Египетд цаг зуур бәәхәр йовв+. 11Египет тал өөрдҗ йовад Сара гергндән тер иигҗ келнә:

– Чамаг сәәхниг би медҗәнәв. 12Египетихн чамаг үзсн цагтан келх: «Энтн терүнә гергн», – тегәд намаг алад, чамаг әмд үлдәх. 13Чини төлә нанд сән болдгар, чи мини дү күүкн гиһәд кел. Тегәд би чини нилчәр әмд үлдх биләв+.

14Абрамиг Египетд ирхлә, Египетин улс Сараг йир сәәхн бәәсинь үзв. 15Хаана ямта улс Сараг үзхләрн, тедн хаанд Сараг буульҗ. Тегәд Сараг хаана герт авч одна. 16Саран төлә Абрамиг тер сәәнәр тосв. Абрамд хөд, мал, элҗгнс, зарцнр болн темәд олн болв.

17Болв Абрамин Сара гергнәс көлтә хаанд, терүнә герт бәәх цуг әмтнд Деед Эзн күнд гем өгв. 18Тегәд хан Абрамиг дуудад сурна:

– Чи намаг яһвч? Эн чини гергн гиһәд яһад нанд эс келвч? 19Яһад чи «Эн мини дү күүкн» гиҗ келвч? Намаг терүгәр гергән кетхә гиҗ иигҗ келвч? Чини гергн эн. Энүгән авад йов!

20Хан заквр өгнә. Терүнә әмтн Абрамиг гергтәһинь хамднь, бәәсн цуг эдл-ахутаһинь хаалһднь орулад йовулна.

13

Абрам Лот хойр салҗана

13^1Египетәс Абрам гергтәһән, цуг эдл-ахутаһан Негев орв. Лот бас теднлә йовна. 2Абрам ода олн малта, цаһан мөңгтә, алтта болв. 3Негевәс Бет-Эльд күртлән тер йовад йовв. Тенд Бет-Эль болн Ай хоорнд урднь терүнә шатр бәәлә. 4Тер һазрт Абрам экләд йовхдан бәрц бәрлһнә бәәр кесмн. Абрам тенд Деед Эзнә нер дуудла.

5Абрамла хамдан йовсн Лот бас олн үүрмг болн бод малта, бәрсн шатрмудта бәәҗ. 6Тер һазр тедниг хамднь багтаҗ, эс теҗәҗ чадад бәәв. Яһад гихлә зөөрнь дегд ик болад, хамдан бәәҗ чадлго бәәв. 7Абрамин малчнр болн Лотын малчнр хоорнд цүүгән болв. (Тиигхд тер һазрт кананахн болн перизмүд бүүрлҗәсн бәәҗ.)

8Тегәд Абрам Лотд иигҗ келнә:

– Чи ман хойрин хоорнд, чини малчнр мини малчнрин хоорнд цүүгән бичә болтха. Яһад гихлә бидн төрл-садн улсвидн+. 9Эн һазриг чи цугтаһинь үзҗәнч? Нанас сал. Кемр чи зүн үзг тал йовхла, би барун үзг тал эргнәв, кемр чи барун үзг тал йовхла, би зүн үзг тал эргәд йовнав.

10Йордана тегш һазр Цоар күртл, Деед Эзнә сад[*] мет, Египетин һазр мет сәәнәр услгдҗахиг Лот үзнә. (Эннь Деед Эзн Содомиг болн Гомораг күүчхәс урд тиим бәәлә.)+
11Лот бийдән Йордана цуг тегш һазр шүүҗ авад дорд үзг хәләһәд йовна. Тиигҗ тедн нег-негнәсн салцхав. 12Абрам Канан һазрт бүүрләд бәәв. Лот болхла, Содомас хол биш шатрмудан бәрәд, тегш һазрт бәәх балһсдын дунд бүүрлв. 13Содомин әмтн хар саната бәәҗ, Деед Эзнә өмнәс йир ик килнц һарһҗаҗ+.

14Лотыг салсна хөөн Деед Эзн Абрамд келнә:

– Эн бәәх ормасн эргндән хәләлч: ар үзг болн өмн үзг тал, дорд болн деед үзг тал хәлә. 15Чини үзҗәх цуг һазриг Би чамд болн чини хөөт үйнрт мөңкинд өгнәв. 16Чини хөөт үйнриг һазрин шора мет тооһарнь икдүлнәв. Тегәд кемр кен негнь шора тоолҗ чадх болхла, чини хөөт үйнр бас тоолгдад бәәх. 17Чи босад, эн һазрар утднь, өргнднь йовад үз. Яһад гихлә Би энүг чамд өгнәв.

18Абрам шатрмудан ормаснь көндәһәд, Хевронас хол биш бәәсн Мамрен алдр хар моддын хаҗуд бүүрлхәр һарад йовна. Тендән Абрам Деед Эзнд бәрц бәрдг бәәр кенә.

14

Абрам Лотыг сулдхна

14^1Тер цагт Шинарин хан Амрапел, Элласарин хан Ариох, Эламин хан Кедорлаомер болн Гоимин хан Тидал 2эдн хамдан дәәлдхәр Содомин хан Бера тал, Гоморан хан Бирша тал, Адман хан Шинав тал, Цевоимин хан Шемевер тал, Белан (эс гихлә Цоарин) хан тал дәврцхәв. 3Эн 5 хан Сиддим гидг тегш һазрт (ода тенд Давста теңгс[*] бәәнә) чидл-күчән негдүлцхәв. 4Арвн хойр җилдән тедн Кедорлаомерин йосна үлмәд бәәв, болв арвн һурвдгч җилдән буцлт кецхәв. 5Арвн дөрвдгч җилдән Кедорлаомер болн энүнлә негдсн кесг хан босад, рефаимүдиг[*] Аштерот-Карнаимд, зузимүдиг Хамд, эмимсиг Шаве-Керьятаимд,+
6хореймүдиг[*] көдән көвәд бәәсн Эл-Паран тал йовдг хаалһин хаҗудк Сеир гидг уулын һазрт ка цокад тарацхав. 7Тендәс тедн хәрү эргәд, Эн-Мишпат (эс гихлә Кадеш) тал ирцхәв. Энд амалекмүдиг болн Хацацон-Тамард бәәсн амореймүдиг бас ка цокад тарав+.

8Содомин, Гоморан, Адман, Цевоимин, Белан (эс гихлә Цоарин) кесг хан теднә өмнәс босцхав. Сиддимин тегш һазрт тедн+
9Эламин Кедорлаомер хаана, Гоимин Тидал хаана, Шинарин Амрапел хаана болн Элласарин Ариох хаана өмнәс дәәлдә кецхәв – 4 хан 5 хаана өмнәс босцхав. 10Сиддимин тегш һазрт салмта олн нүкн бәәҗ. Содомин болн Гоморан хойр хан һарад зулхларн, терүнд унцхав, наадкснь уул орад зулв. 11Дөрвн хан Содомин болн Гоморан цуг өлг-эдиг, цуг хот-хоолыг авад йовҗ одцхана. 12Содомд бәәсн Абрамин ач көвүн Лотыг, терүнә цуг эдл-ахуг тедн бас авад йовҗ одна.

13Теднәс зулад әмд үлдсн нег күн ирәд, энүнә тускар еврей Абрамд келнә. Абрам аморей Мамрен алдр хар моддын хаҗуд бүүрлҗәҗ. Мамре, Эшкол болн Анер гидг төрлмүдтәһән, Абрамла негдҗ көдлдг улс болна. 14Төрл көвүһән бәрәнд бәәхиг соңсад, Абрам дәәнд орх дүңгә бийиннь герт төрсн 318 залу цуглулад, өшәтиг Дан күртл мөрдҗ көөнә. 15Сөөһәр Абрам ялчнртаһан хувагдад, өшәтиг дәврәд, Дамаскас ар үзгт бәәх Хова күртл мөрдҗ көөнә. 16Абрам цуг өлг-эдиг, күүкд улсиг, бәрәнд авгдсн талдан әмтиг болн эврәннь төрл көвүһән Лотыг цуг өлг-эдтәһинь хәрү булаҗ авна.

17Кедорлаомер болн терүнлә негдсн кесг хан диилгдснә хөөн, Абрам хәрү ирҗ йовхлань, Содомин хан терүг тосад, Шаве нертә тегш һазрт (эс гихлә Хаана тегш һазр) өмнәснь ирнә. 18Шалемин хан Мелкицедк болхла, өдмг болн чаһр бәрҗ тосна. Тер Деед Бурхна гелң бәәҗ+. 19Абрамиг хан йөрәнә:

– Деед Бурхнас, теңгр һазр хойрин Үүдәгчәс, Абрам, чамд әдс күрттхә. 20Чини өшәтнриг һартчнь бәрүлсн Деед Бурхнд туурмҗ болтха!

Абрам цуг авсн юмнасн Мелкицедкд арвна нег хүвинь өгв+.

21Содомин хан Абрамд иигҗ келнә:

– Нанд мини улсиг өг, зөөрән бийдән үлдә.

22Болв Абрам Содомин хаанд хәрү өгнә:

– Би Деед Эзн тал – Деед Бурхн тал, теңгр һазр хойрин Үүдәгч тал – һаран өргҗ андһар өгчәнәв: 23чамас нам утц чигн, буршмгин боодһа чигн авшгов, чамас тас юм авшгов. «Би Абрамиг байҗуллав» гиҗ келдгоһар тиигнәв. 24Би зуг мини әмтнә идсиг авнав. Нанла хамдан йовсн Анер, Эшкол, Мамре эврәннь хүвән автха.

15

Абрамла кесн Бурхна бооцан

15^1Энүнә хөөн Абрамд үзгдл болҗ Деед Эзн келнә:

– Бичә ә, Абрам, Би чини халхцв. Чини ачлвр йир ик болх+.

2Болв Абрам иигҗ келнә:

– О, Деед Эзн Бурхн, кемр би үрн уга үлдҗәхлә, мини өлг-эдиг Элиезер гидг Дамаскин күн авх болхла, Та нанд ю өгч чадхвт? 3Та нанд хөөт үй өгсн угат, мини эдл-ахуг һардҗах ялч мини өнч авх күн болх.

4Деед Эзнә үг терүнд хәрүнь болв:

– Терчнь чини өнч авх күн болшго, чамас һарсн күн чини өнч авх күн болх.

5Деед Эзн Абрамиг һазаран дахулҗ һарад иигҗ келнә:

– Теңгрүр хәләлч: кемр одд тоолҗ чадх болхла, тедниг тоол. Чини хөөт үйин улс тооһарн тиим болх+.

6Абрам Деед Эзнд иткнә. Итксн төләднь Деед Эзн Абрамиг чик седклтә күн гиҗ тоолна+.

7Деед Эзн терүнд бас иигҗ келнә:

– Чамаг эзн болтха гиһәд, эн һазр өгхәр Би халдеймүдин Ур гидг балһснас чамаг дахулҗ һарһсн Деед Эзмб.

8Болв Абрам сурна:

– О, Деед Эзн Бурхн, энүнд эзн болхан би яһҗ медхмб+?

9Деед Эзн терүнд келнә:

– Чи нанд һунта туһл, һунта яма болн һунта хуц, көглҗрһ болн баахн көглҗрһ авад ир.

10Заасн зүсн-зүүл малыг, шовудыг Абрам авч ирәд, чавчад, тедниг хойр әңгләд, нег-негнәннь тус оркна, зуг шовудыг чавчсн уга+. 11Махсг зерлг шовуд махн тал нислдәд бәәв, болв Абрам тедниг көөнә.

12Нарн суух кемлә, Абрам нөөртән икәр авлгдна: эн цагла терүн деер әәмшгтә таг харңһу бууна+. 13Деед Эзн терүнд келнә:

– Чини хөөт үйнр күүнә һазрт оруд улс болх, тенд мухла болх, чини хөөт үйнр 400 җилдән даҗргдхиг медҗ ав+. 14Тедниг мухлалсн улсиг Би зарһла харһулхв, энүнә хөөн тедн тендәс ик өлг-эдтә һарх+. 15Чини тускар болхла – әвр көгшн насндан оршагдад өвкнртән күрхич. 16Чини хөөт үйнр болхла – дөрвдгч үйдән нааран хәрү ирх. Яһад гихлә амореймүдин килнц кевтән күцгдәд уга+.

17Нарн сууһад харңһу болхла, утан һарчах хәәсн болн ассн заль генткн һарч ирәд, чавчад хойр әңглсн махна хоорндаһур һарна. 18Тер өдр Деед Эзн Абрамла бооца кеһәд келнә:

– Чини хөөт үйнрт Би эн һазр өгчәнәв – Египетин һолас Епрат гидг нертә алдр Һол күртл:+
19кенеймүдин, кенезмүдин, кадмонмудын, 20хетмүдин, перизмүдин, рефаимүдин,
21амореймүдин, кананахна, гергашмудын болн евүсмүдин һазрмуд чамд өгчәнәв.

16

Хагар болн Ишмаил

16^1Абрамин гергн Сарад үрн олддго бәәҗ. Сарад Египет һазра Хагар гидг зарц күүкд күн бәәҗ. 2Сара Абрамд келнә:

– Деед Эзн нанд үр өгсн уга. Йов, мини зарц күүкд күүнлә кевт, тер нанд күүкд һарһҗ өгхмн болвза[*].

Абрам Саран келснлә зөвшәрнә. 3Тегәд Сара эврәннь зарц Хагариг залудан герг кехәр өгнә. (Тер цагт Абрам Кананд 10 җилдән бәәчклә.)

4Хагар Абрамас саата болна. Саата болсан медчкәд, Хагар эврәннь эзн күүкд күүндән дурго болна. 5Тиигхләнь Сара Абрамд келнә:

– Намаг һундл үзәд тесҗәснд чи гемтәч. Би зарцан чамд өгләв, чамас саата болсан медчкәд, тер нанд дурго болҗана. Мана зарһиг Деед Эзн кетхә+.

6– Чини зарц чини һарт бәәнә. Чи терүг сансарн бәрҗ чадҗанач, – гиҗ Абрам келнә.

Тегәд Сара Хагариг шахад-даҗрад бәәв. Тернь Сараһас зулад гүүнә.

7Деед Эзнә элч Хагариг булгин хаҗуд көдә һазрт олҗ авна. Эн булг Шур тал һарсн хаалһин өөр бәәҗ+.

8– Хагар, Саран зарц, альдас чи ирвч, альдаран йовҗ йовнач? – гиҗ тер сурна.

– Би эврәннь хатн Сараһас зулҗ йовнав, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

9– Хатн талан хәрү од, терүнә келсиг күцәҗ, соңсврта бол. 10Би чини хөөт үйнрин тоог тоолҗ болшгоһар өскнәв, – иигҗ Деед Эзнә элч зарцд келнә.

11– Чи ода саатач, чамас көвүн һарх. Терүнд Ишмаил[*] гидг нер өг, яһад гихлә Деед Эзн чини зовлңгин тускар соңсв. 12Терчн зерлг элҗгнә бәәдлтә болх: цуг әмтнлә тер өшәркх, цугтан терүнлә өшәркх. Терчн цуг эврәннь төрл-садндан өшәтн болҗ бәәх, – Деед Эзнә элч зарцд бас иигҗ келнә.

13Бийләһән күүндсн Деед Эзнд Хагар иим нер өгнә: «Намаг үзҗәх Бурхн». Яһад гихлә: «Бурхиг би йосндан үзәд, әмд үлдсн болхви?» – гиҗ Хагар келнә.

14Эн учр деерәс тер худг «Беэр-лахай-рой» гидг нер зүүнә. Кадеш Баред гидг балһсдын хоорнд тер бәәнә. 15Хагар Абрамд көвү һарһҗ өгв. Терүнә һарһсн көвүнд Абрам Ишмаил гидг нер өгв.

16Хагар Ишмаилиг һарһхд Абрам найн зурһата билә.

17

Керчлһнә бооцан

17^1Абрамиг йирн йистәднь Деед Эзн терүн тал баралҗ ирәд келнә:

– Би Хамгин Күчтә Бурхнв, Мини эв-арһар бә, нерән бичә һута. 2Би чамла бооца кенәв, чамд йир олн тоота хөөт үйнр өгнәв.

3Абрам Бурхна өмн түргүр унна. Бурхн терүнд келнә:

4– Чамла кеҗәх Мини бооцан эн: чи олн келн-улсин эцк болхич. 5Чамаг дәкҗ Абрам гиҗ келшго, чини нерн Абрахам[*] болх. Чамар Би олн келн-улсин эцк кенәв+. 6Би чамаг йир өслттә кү кенәв. Чамас келн-улс үүдҗ төрдгәр кенәв.Чини хөөт үйнр хан болцхах! 7Би чамла бооца кенәв. Мини болн чини хоорнд, чини иргч үйнрин хоорнд мөңк бооца кенәв. Би чини Бурхн болнав, чини хөөт үйнрт Бурхн болнав. 8Чи оруд күн болҗ бәәх Канана һазриг чамд болн чини хөөт үйнрт мөңк эзллһнд өгнәв, теднә Бурхн болхв.

9Бурхн Абрахамд иигҗ келв:

– Чи болхла, Мини бооца күцәх йостач. Чи болн чини хөөн хөөт үйнрчнь терүг күцәх йоста. 10Чамла болн чини хөөн хөөт үйнртәчнь кесн, чини күцәх Мини бооцан эн: таднас эр күн болһн керчүлгдтхә. 11Залу күн болһн бий махмудын үзүринь керчүлх йоста болҗана. Эннь Мини болн тадна хоорнд кесн бооцана темдг болх. 12Төрәд 8 өдр күцсн эр күн танад керчүлгдх йоста. Үйәс үйд тиим болтха. Чини хөөт үйнр, цуг зарцнр: чини герт төрснь чигн, хәр күүнәс мөңгәр хулдҗ авгдснь чигн керчүлгдх йоста+. 13Цугтан керчүлгдх йоста. Тегәд Мини мөңк бооцан тадна махмудт бооцана темдг болх. 14Керчүлгдәд уга эр күн болхла, эврәннь келн-улсасн уга болх зөвтә. Яһад гихлә тер Мини бооцаг эвдсн күн болх.

15Бурхн дәкәд Абрахамд иигҗ келнә:

– Чини гергн Саран тускар болхла, терүг дәкҗ Сара гиҗ келшгоч, терүнә нернь Сарра[*] болх. 16Терүг Би әдслнәв, чамд Сарраһас көвү өгнәв. Сарраг келн-улсин эк болдгар Би әдслнәв, терүнәс олн келн-улсин эзн хад үүдҗ төрцхәх.

17Абрахам түргүр унна. «Зун наста күүнәс көвүн һархий? Йирн наста Сарра көвү һарһхий?» – гиҗ инәһәд санна.

18– Зуг Ишмаил әмд бәәһәд, Тана әдс авв чигн болх, – гиҗ тер Бурхнд келнә.

19– Чини гергн Сарра чамд көвү һарһх. Терүнд чи Ицхак[*] гидг нер өгхич. Би Ицхакла болн терүнә хөөт үрдтә Эврәннь мөңк бооцаһан кенәв. 20Ишмаилин туск чини сурвр Би соңсув. Терүг Би бас әдслнәв. Терүг Би өнр-өсклңтә болһнав, тооһарн олн болдгар бас икдүлнәв. Арвн хойр нойна эцк тер болх. Би терүнәс алдр улс үүдәҗ һарһнав. 21Болв Эврәннь бооцаһан Би Ицхакта кенәв. Дарук җилд эн цагла Сарра чамд тер көвү һарһҗ өгх, – гиҗ Бурхн келв.

22Абрахамла күүндврән чиләһәд, Бурхн йовҗ одна.

23Минь тер өдр Абрахам Ишмаил гидг көвүһән болн цуг эврә гертнь төрҗ һарсн әмтиг, мөңгәр хулдҗ авгдсн цуг залу улсиг цуглулад, Бурхна келсәр керчүлв. 24Тиим керчлһ бийдән келгүлхләрн, Абрахам 99 наста бәәҗ, 25Ишмаил көвүнь арвн һурвта бәәҗ. 26Абрахам болн терүнә Ишмаил көвүн тер өдртән хоюрн керчүлгднә. 27Абрахамин герт бәәсн цуг залу улс, тедн дунд терүнә герт төрҗ һарсн, һазадын орнас хулдҗ авгдсн әмтн Абрахамла хамдан керчүлгдсн болдг.

18

Һурвн гиич

18^1Өдрәр һал үдлә Мамрен хар моддын хаҗуд шатриннь үүднд суухлань, Абрахам тал Деед Эзн баралҗ ирнә. 2Хәләхлә, хол биш зогсчасн һурвн күн Абрахамд үзгднә. Тедниг үзн, Абрахам шатрин үүдн талас өмнәснь тосч гүүһәд, һазрт күрч мөргв.

3– Мини Деед Эзн, кемр би Тана нүүрт хәәрлт үзсн болхла, Эврәннь зарцин хаҗуһар бичә давҗ һартн. 4Эн модн дор амрад суутн, көлитн уһах ус ода авч ирх, 5би таднд хот авч ирнәв. Кемр тадн эврәннь зарцин хаҗуһар йовҗ йовсн болхла, невчкн чидл авад, цаарандан йовхит, – гиҗ тер келв.

– Йир сән. Келсәрн ке, – гиҗ тедн келв.

6Абрахам шатр дотр бәәсн Сарра тал адһна.

– Шулуһар икәр сән һуйр авад, элдәд өдмг болһ, – гиҗ Абрахам гергндән келнә.

7Дәкәд тер мал талан гүүҗ одад, сәәнәснь баахн туһл бәрҗ авад, зарцдан өгнә. Тернь хот белднә. 8Дәкәд Абрахам ээзгә, үс авч ирнә, гиичнрин өмн болһсн туһлын мах тәвнә. Тедниг хот идтл, Абрахам хаҗуднь модна сүүдрт зогсв.

9– Сарра гидг гергнчнь яһла? – гиҗ тедн Абрахамас сурна.

– Тенд, шатр дотр бәәнә, – гиҗ тер хәрү өгнә.

10Тиигхләнь нег гиич келнә:

– Би маһд уга урһх җилд хәрү чам тал ирнәв, минь эн цагла. Чини гергн Сарра көвүтә болх.

Арднь бәәсн шатрин үүднд зогсчасн Сарра теднә күүндвр соңсна+. 11Абрахам Сарра хойр көгшн, ик наста билә. Күүкд улст ирдг сарин кир Саррад ирдгән уурла. 12Тегәд Сарра инәһәд, дотран иигҗ санна:

– Би көгшрүв, мини эзн көгшн: нанд тиим байр үзгдхмн болхви+?

13Тиигхләнь Деед Эзн Абрахамд келнә:

– Яһад Сарра инәҗәхмб? «Йосндан нанд күүкд олдхмн болхви, би көгшнлм», – гиҗ яһад келв? 14Деед Эзнд күцәҗ болшго кецү юмн бәәхий? Би тадн тал җил болад ирнәв, Сарра көвүтә болх+.

15– Би инәсн угав, – гиҗ Сарра әәһәд, худл келнә.

– Уга, чи инәләч, – гиҗ Деед Эзн келнә.

Абрахам Содомин тускар сурна

16Залус босад, Содом тал хәләцхәв. Абрахам тедниг үдшәхәр хамдан һарна.

17– Кехәр седҗәхән Би Абрахамас нуухий? 18Абрахамас маһд уга алдр болн чидлтә улс үүдх. Һазр деерк келн-улс цугтан терүгәр дамҗад әдс авх+. 19Би терүг шүүҗ авхларн, тер эврәннь үрдтән, цуг хөөт үйнртән Деед Эзнә хаалһар йовтха гиҗ заквр өгтхә гиләв: үнн болн чик бәәдлтәһәр бәәтхә. Би, Деед Эзн, Абрахамд өгх болсан күцәхүв, – гиҗ Деед Эзн келв.

20– Содом болн Гоморан балһсдт бәәх улс йир андн, теднә килнц дегд ик, гиҗ Би соңслав+. 21Би бууһад хәләнәв, Мини соңссар болхий аль угай? Кемр уга болхла, Би медхв, – гиҗ Деед Эзн Абрахамд келв.

22Залус эргәд, Содом тал йовна, болв Абрахам Деед Эзнә өмн зогсад үлдв. 23Абрахам Терүн тал өөрдәд иигҗ келнә:

– Та үннч күүг килнцтә күүнлә хамднь уга кеһәд оркхийт? 24Кемр тер балһснд тәвн үннч күн бәәхлә яахмб? Эн ормиг Та үннч тәвн күүнә төлә хармнлго, уга кехийт? 25Бичә үзгдтхә. Тиим юм Та һарһшгот. Үннч күүг килнцтә күүнлә хамднь алшгот, үннч күүг килнцтә күүнлә әдл засглҗ чадшгот. Та тиигҗ чадшгот! Цуг һазрин Зарһч үнн биш юм һарһхий+?

26– Кемр Содомд Би үннч тәвн кү олҗ авхла, теднә төлә эн балһсиг хәәрлнәв, – гиҗ Деед Эзн келв.

27Тиигхлә Абрахам шинәс иигҗ келв:

– Ода би күр, тоосн болх болв чигн Деед Эзнд зөрцҗ иигҗ келхәр седҗәнәв: 28Кемр үннч тәвн күүнд тавнь эс күртхлә яахмб? Тавн күүнәс көлтә Та цуг балһсиг уга кехийт?

– Кемр Би тенд дөчн тавн кү олхла, тиигхлә терүг Би уга кешгов, – гиҗ Деед Эзн келв.

29Абрахам терүнәс бас нег дәкҗ:

– Тенд зуг дөчхн күн олдхла яахмб? – гиҗ сурна.

– Дөчн күн бәәхлә, Би тиим юм кешгов, – гиҗ Деед Эзн келв.

30Тиигхлә Абрахам келв:

– Деед Эзн бичә уурлтха, нанд келх зөв өгтхә. Кемр зуг һучн күн олдхла яахмб?

– Кемр тенд һучн кү олҗ авхла, Би тиим юм кешгов, – гиҗ Деед Эзн хәрү өгв.

31Абрахам иигҗ келв:

– Деед Эзнәс иигҗ сурхар би шиидүв. Тенд зуг хөрн күн олдхла яахмб?

– Хөрн күүнә төлә, Би терүг уга кешгов, – гиҗ Деед Эзн хәрү өгв.

32Тиигхлә Абрахам келв:

– Деед Эзн бичә уурлтха, зуг нанд бас келх зөв өгтхә. Кемр арвхн күн олдхла яахмб?

– Арвн күүнә төлә Би терүг уга кешгов, – гиҗ Деед Эзн келв.

33Абрахамла кесн күүндврән төгсәһәд, Деед Эзн йовв, Абрахам герүрн хәрҗ ирв.

19

Содом болн Гомора балһсд нурв

19^1Асхлад Бурхна хойр элч Содом тал ирнә, Лот балһснур ордг үүднд сууҗ. Тедниг үзн, Лот босад тосна, һазрт күртлән гекәд мендлнә.

2– Мини нойд, буйн болтха, зарциннь герт ортн. Тадн көлән уһаһад хонҗ чадҗанат, өрүн өрлә эврәннь хаалһдан һарад цаарандан йовхит, – гиҗ тер келнә.

– Уга. Бидн талвң деер хоннавидн, – гиҗ тедн хәрү өгв+.

3Болв Лот дегд сурад бәәтл, тедн терүг дахад гертнь орна. Теднә төлә Лот хот белднә, экн уга өдмг болһна. Өгсн хотыг тедн иднә. 4Зуг тедниг кевтхәс урд, Содомин көгшн-баһ уга залус цугтан гериг эргәд бүслнә.

5– Асхар ирсн улс яһла? Тедниг нааран һарһ, бидн тедниг күчәр эзлнәвидн, – гиҗ тедн хәәкрнә.

6Лот ардан үүдән хааһад, хәәкрҗәх улс тал һарч ирнә.

7– Уга, мини үүрмүд, тиим му йовдл бичә һарһтн. 8Соңстн, нанд хойр күүкн бәәнә. Тедн залусла бәәһәд уга. Би тедниг тадн тал һарһад авч ирсүв. Тедниг яһнат-кегнәт – тана дурн. Зуг мини герт орҗ ирсн улсиг бичә көндәтн, – гиҗ Лот келнә.

9– Хаалһасмдн хооран һар! Чи нааран һазадын орна күн болҗ ирчкәд, ода мана зарһч болхар седҗәнәч. Бидн теднәс дорар чамас өшәһән авхвидн, – гиҗ Лотд тедн хәрү өгнә.

Тедн Лотыг түлкәд, үүдинь хамхлхар өөрднә. 10Болв гер дотр бәәсн гиичнр Лотыг гертнь татҗ орулад, үүдинь оньслна. 11Герин үүднд бәәсн көгшн-баһ уга әмтиг үүд олҗ чаддгоһар Бурхна элчнр сохрулна.

12Гиичнр Лотд иигҗ келнә:

– Чамла энд бас кен бәәнә? Күргд, көвүд, күүкд, балһснд кенчнь бәәнә? Теднән эндәс авад һар, 13яһад гихлә бидн эн ормиг уга кехәр бәәнәвидн. Балһснд бәәх улс йир һалзу гиҗ Деед Эзн эн әмтнә тускар соңсла. Тер төләд тедниг уга кетхә гиҗ мадниг Деед Эзн илгәв.

14Лот һарад, күүкдән авхар бәәсн күргдт иигҗ келнә:

– Шулуһар эндәс һартн: Деед Эзн балһсиг уга кехәр бәәнә!

Болв теднь Лотыг наадлҗана гиҗ санв.

15Өр шарлад һарчах кемлә, Бурхна элчнр Лотыг адһаһад келнә:

– Бос. Гергән, хойр күүкән авад һар эндәс, эс гиҗ чи эн килнцтә балһсна әмтнлә хамдан алгдхич.

16Лот маһдлна. Болв хойр гиич терүг, терүнә гергиг болн хойр күүкинь һараснь авад, балһсна ца һарһна. Яһад гихлә Деед Эзн тедниг хәәрлв. 17Балһснас һархла, теднә негнь иигҗ келнә:

– Гүүтн эндәс! Бичә ардан хәләтн, зууран тегш һазрт бичә зогстн! Уул тал гүүтн, эс гиҗ алгдхит!

18Болв Лот теднд келнә:

– Уга, мини нойд! 19Тадн нанд, эврәннь зарцдан, цаһан седклән һарһвт. Тадн мини әмиг аврхларн, нанд ик хәәрлт күртәввт. Зуг би гүүҗ уулд күрч чадшгов: намаг аюл күцәд, би үкҗ одхв. 20Хол биш тер балһсн бәәнә. Терүнд би гүүҗ күрч чадхв. Балһсн ик биш. Нанд тиигән гүүх зөв өгтн – тертн бичкн! Тенд би әмд үлдхв.

21– Сән. Би чини эн сурвричнь күцәнәв. Чини келҗәх балһсиг би нурахшив. 22Шулуһар тиигән гү. Яһад гихлә, чамаг терүнд эс күртл, би тас юм кеҗ чадшгов, – гиҗ Бурхна элч Лотд хәрү өгнә.

(Эн учр деерәс тер балһсн Цоар[*] гидг нертә болсмн.)

23Лотыг Цоарт күрхд нарн һарч одсн цаг билә. 24Тегәд Деед Эзн Содом Гомора хойр деер теңгрәс һал халун мок, хур мет, асхв+. 25Балһсдыг болн цуг тегш һазриг, балһсдт бәәсн цуг әмтиг, һазр деер урһҗасн тоотыг Тер уга кев. 26Лотын гергн ардан хәләхләрн – давсн бахнд хүврҗ одв.

27Маңһдуртнь Абрахам эрт серәд, Деед Эзнә өмн зогссн һазр тал хәрү ирнә. 28Содомиг болн Гомораг, цуг тегш һазриг хәләһәд, бешәс һарчах нигт утан мет һазрас утан өөдлҗәсиг үзнә. 29Тиигҗ Бурхн Лотын бәәсн балһсдыг уга кехләрн, Абрахамин тускар тодлад, Лотыг үкләс авч һарв.

Лот болн терүнә күүкд

30Лот хойр күүктәһән Цоар балһсиг үлдәһәд, уулд бүүрлнә. Яһад гихлә, тедн Цоарт үлдхәсн әәҗәлә. Лот хойр күүктәһән уулын көндә нүкнд бәәв.

31– Мана эцк көгшн, болв цуг һазра авъясар, маниг буулһҗ авх залу күн энд уга. 32Эцкәрн дамҗад эврәннь тохман хадһлхин төлә, чаһр өгәд согтачкад, терүнлә кевтхм, – гиҗ эгчнь дүүдән келнә.

33Тер сө тедн эцкдән чаһр өгәд согтачкад, ик күүкнь өвртнь орад, терүнлә кевтнә. Ик күүкнь кезә кевтсинь, кезә боссинь, юн болсинь эцкнь медсн уга.

34– Давсн сө би эцктәһән кевтләв. Эн асхн бас чаһр өгәд терүг согтай. Эцкәрн дамҗулад эврәннь тохман хадһлхин төлә чи бас өвртнь орад терүнлә кевт, – гиҗ маңһдуртнь ик күүкнь дүүдән келнә.

35Тер сө тедн чаһр өгәд, эцкән согтана. Бичкн күүкнь өвртнь орад эцктәһән кевтнә. Эцкнь бичкн күүкән кезә кевтәд, кезә боссинь – юн болсинь медхш. 36Тегәд хойр күүкн эцкәсн саата болна.

37Ик күүкн көвү һарһна. Терүндән Моав[*] гидг нер өгнә. Тер эндрк моавмудын эцк. 38Бичкн күүкнь бас көвү һарһна. Терүндән Бен-Ами[*] гидг нер өгнә. Тер эндрк амонмудын эцк.

20

Абрахам болн Авимелех

20^1Тендәсн Абрахам Негев гидг һазр тал һарад, Кадеш Шур хойран хоорнд бүүрлнә. Герар балһснд тер күүнә күн болҗ бәәв. 2Тенд эврәннь гергн Сарран тускар келнә: «Сарра мини дү күүкн». Герарин хан Авимелех Сарраг дуудулад, бий талан авна+. 3Болв сөөһәр Авимелехин зүүднд Бурхн үзгдәд:

– Эн күүкд күүг авснас көлтә чи үкхич. Терчнь залута, – гиҗ келнә.

4Зуг Авимелех терүг көндәһәд уга билә. Тегәд тер келнә:

– Деед Эзн, намаг болн килнц уга улсиг Та алхийт? 5«Эн мини дү күүкн», гиҗ Абрахам нанд келлүс. «Эн мини ах», гиҗ күүкд күн эврән келлә. Мини санан цевр, бийдм нүл уга.

6-7– Э, э, чини санан цевр бәәсинь Би меднәв: Мини өмнәс һарһх килнцәс Би чамаг зогсавв. Тегәд Би чамар терүг көндәлһсн угав. Ода эн гергиг залуднь хәрү өг. Залунь әәлдәч. Тер чини төлә мөргх. Чи ода әмд үлдҗәнәч. Болв кемр чи гергинь хәрү эс өгхлә, эврәннь өөрхн улстаһан чи маһд уга үкхич, – гиҗ терүнд Бурхн зүүднднь келнә+.

8Маңһдуртнь өрүн өрлә, Авимелех эврәннь зарцнран цуглулад, учрсн йовдлын тускар келҗ өгнә: тедн дегд икәр чочна. 9Дарунь Авимелех Абрахамиг дуудад иигҗ келнә:

– Чи мадниг яһвчи? Намаг, мини орн-нутгиг иигҗ икәр гемшәдгәр би чамд ямаран му юм үзүлүв? Чи нанла мел һарһшго юм һарһвч. 10Тиим юм һарһхларн, чи юуна тускар ухалҗалач?

11– «Эн һазрт Бурхнас әәдг улс уга, тедн намаг гергнәсм көлтә алх», – гиҗ би ухалув. 12Йосндан болхла, тертн мини дү күүкн. Мини экәс һарсн эс болв чигн, мини эцкин күүкн тертн. Тертн мини гергн болв. 13Эцкинм герәс Бурхн намаг зуульчлулад йовулхла, би терүнд иигҗ келләв: «Бидн альд одв чигн, мини тускар эн мини ах гиһәд кел гиҗ би терүг эрҗ сурлав», – гиҗ Абрахам хәрү өгнә.

14Тиигхләнь Авимелех терүнд хөд, мал, ялчнр кеҗ күүкд, залу улс өгв; Сарра гергинь хәрү өгв.

15– Мини һазр эн: дурлсндан бә, – гиҗ Авимелех терүнд келв.

16– Чини ахд би 1 000 цаһан мөңг өгчәнәв. Энүгәрн чини һундлыг хамдан бәәсн улсин нүүрт мартулхар седҗәнәв. Чи мел гем уга болҗанач, – гиҗ тер Саррад келнә.

17-18Тегәд Абрахамин гергн Сарраһас көлтә Авимелехин герт үрн олддгинь Деед Эзн зогсаҗ. Абрахам Бурхнд мөргнә. Бурхн Авимелехиг, терүнә гергиг, ялчнр күүкд улсиг эдгәнә. Тегәд теднь дәкнәс үр һарһдг болв+.

21

Ицхакин төрлһн

21^1Деед Эзн келсәрн Саррад цаһан санаһан күртәв, Саррад өгсн үгән күцәв. 2Сарра саата болад, көгшрх наснднь, Бурхна заасн цаглань Абрахамд көвү һарһна. 3Нилх көвүндән Абрахам Ицхак гидг нер өгнә+. 4Терүнә Ицхак көвүнь төрҗ һарад нәәм хонсна дару, Бурхна келсәр, Абрахам терүнд керчлһ кенә+. 5Ицхак төрхд Абрахам 100 наста бәәҗ.

6– Бурхн намаг инәлһв. Энүнә тускар соңссн күн болһн намаг дахад инәх, – гиҗ Сарра келв.

7– Сарра көкәрн күүкд асрх гиҗ кен Абрахамд келх бәәсмб? Болв би терүнд көгшрх наснднь көвү һарһҗ өгүв, – гиҗ Сарра немв.

Хагар Ишмаил хойриг көөлһн

8Көвүн өснә, көкнәс һарһна. Ицхакиг көкнәс һарһсн өдрлә Абрахам ик нәр кенә. 9Болв Абрахамд Египетин Хагарин һарһҗ өгсн көвүн Ицхакиг наадлад наад бәрҗәхиг Сарра үзәд,+
10залудан келнә:

– Эн зарцан Ишмаил гидг көвүтәһинь көөчк. Яһад гихлә эн зарцин көвүн мини Ицхак көвүнлә үлдл зөөр хувалцшго+.

11Абрахам йир икәр һундрхна, юңгад гихлә Ишмаил терүнә көвүн болҗана. 12Болв Бурхн терүнд келнә:

– Көвүнәсн болн зарц күүкд күүнәс көлтә бичә һундрх. Сарраг соңс, терүнә келсәр ке. Чини тохм Ицхакар дамҗад тарх+. 13Болв Би зарц күүкд күүнәс һарсн көвүнәс бас улс үүдәнәв. Яһад гихлә, эн чини көвүн болҗана.

14Маңһдуртнь өрүн өрлә Абрахам хотта, уста бортх авад Хагарин ээм деер тәвәд, көвүтәһинь хамднь йовулчкна. Хагар йовад, Беэр-Шева гидг көдә һазр эргәд төөрнә. 15Бортхд бәәсн усн чилхлә, көвүһән бичкн модн дор үлдәчкәд, 16саадг сумн нисәд күрх дүңгә һазрт хооран һарад сууна.

– Көвүм яһҗ үкчәхинь хәләхшв, – гиҗ экнь санна. Тенд суухларн, Хагар икәр уульна. 17Бурхн көвүнә уульсиг соңсна. Теңгрәс Бурхна элч Хагариг дуудад келнә:

– Хагар, юн болв? Бичә ә. Тенд көвүн уульҗасиг Бурхн соңсв. 18Бос, көвүг босхад, һараснь ав. Би терүнәс алдр улс үүдәнәв.

19Эн кемлә Бурхн Хагарт уста худг үзүлнә. Бортхан усар дүүргәд, экнь көвүндән ус өгнә. 20-21Көвүн өстл, Бурхн терүнлә бәәв. Көвүн Паран гидг эҗго көдәд бәәһәд, саадгар хадг күн болв. Экнь энүнд Египетәс күүк авч өгв+.

Беэр-Шевад кесн бооцан

22Тер цагт Авимелех болн терүнә цергин һардач Пихол Абрахамд иигҗ келцхәнә:

– Бурхн альд чигн, ю кеҗәв чигн чамла бәәнә. 23Тегәд эн ормд, Бурхна өмн, нанд чигн, мини үрдт чигн, мини хөөт үйнрт чигн му юм үзүлшгоһан лавлҗ андһар өг. Нанд болн күүнә күн болҗ чини бәәх орн-нутгт, мини чамд өгсн хәәрлтлә әдләр, хәәрлтән күрг, – гиҗ келв.

24– Андһаран өгчәнәв, – Абрахам гив.

25Дәкәд Авимелехин зарцнр уста худг булаҗ авснд Абрахам Авимелехиг бурушав. 26Болв Авимелех иигҗ келв:

– Кен тиигсинь би медҗәхшв. Чи нанд келсн угач, би эндр өдр күртл энүнә тускар соңсад угав.

27Абрахам хөд, мал дахулҗ авч ирәд, Авимелехд өгнә. Тедн бооца кенә. 28Абрахам сүргәс 7 баахн наста хө йилһҗ һарһна.

29– Чини шишлң йилһҗ авсн 7 баахн наста хөн юн учрта болҗахмб? – гиҗ Авимелех Абрахамас сурна.

30– Тер худгиг намаг малтсиг герч кеҗ эн 7 баахн наста хө нанас ав, – гиҗ тер хәрү өгв.

31Тер учр деерәс тер һазр Беэр-Шева[*] гиҗ нерәдгдв. Тедн хойр тенд андһар өглә+. 32Беэр-Шевад бооца кеһәд, Авимелех болн Пихол пилистмүдин һазр тал хәрү ирцхәв. 33Беэр-Шевад Абрахам тамариск модд тәрнә, тенд мөңк Бурхна, Деед Эзнә нер дуудна. 34Пилистмүдин һазрт Абрахам удандан бәәв.

22

Абрахамиг сөрлһн

22^1Цаг давад, Бурхн Абрахамиг сөрҗ хәләнә.

– Абрахам! – гиҗ Тер келнә.

– Би энд бәәнәв, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә+.

2– Ор һанцхн дурта Ицхак көвүһән авад, Мориа гидг һазр тал йов. Тенд уул деер көвүһәрн шаталһна тәкл тәк. Альк уулд кехинь Би чамд келҗ өгнәв, – гиҗ Бурхн келнә.

3Маңһдуртнь өрүн өрлә Абрахам босад, элҗгнән тохҗ авад, хойр зарцан болн Ицхак көвүһән дахулад, шатах мод хамхлҗ авад, Бурхна заасн һазр тал һарад йовна. 4Һурвдгч өдртән Абрахам холас тер һазриг үзнә.

5– Тадн элҗгнтәһән энд үлдтн, бидн көвүтәһән тиигәрән одад, мөргәд, дәкәд тадн тал хәрү ирнәвидн, – гиҗ Абрахам зарцнртан келнә.

6Абрахам шатах модан авад, Ицхакин нурһн деер тәвәд үүрүлнә, эврән һал, утх авна. Хоюрн тегәд йовна. 7Ицхак эврәннь эцк Абрахамд келнә:

– Эцк!

– Э, э, көвүм минь, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә.

– Маднд һал болн модн бәәнә, зуг тәкл тәкх хурһн альд бәәхмб? – гиҗ Ицхак сурв.

8– Көвүн минь, Бурхн Эврән шаталһна тәкл тәкх хурһиг хәләх, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә. Цаарандан эдн хоюрн йовад йовв.

9Бурхна заасн һазрт тедн күрхләрн, Абрахам тәкл тәкх бәәр белднә, терүн деер модан тәвәд, деернь эврәннь Ицхак көвүһән күләд кевтүлнә. 10Абрахам көвүһән алхар һартан утх авна. 11Болв теңгрәс Бурхна элч терүг дуудна:

– Абрахам! Абрахам!

– Би энд бәәнәв, – гиҗ тер хәрү өгнә.

12– Көвүн тал бичә һаран өрг, бичә терүг көндә. Ода чи Бурхиг икәр күндлхиг Би медҗәнәв. Яһад гихлә чи Мини төлә ор һанцхн көвүһән хармнсн угач, – гиҗ Бурхна элч келнә.

13Деегшән хәләхләрн, Абрахам нигт бура модн дотр өврәрн оралдсн хуц үзнә. Тер хуциг татҗ авад көвүнәннь ормд шатаһад, тәкл тәкнә. 14Тер ормиг Абрахам «Деед Эзн хәләх» гиҗ нерәднә. Тегәд ода күртл «Деед Эзн уул деерән хәләх» гиҗ келцхәнә.

15Деед Эзнә элч теңгрәс хойрдад Абрахамиг дуудад иигҗ келнә:

16– Деед Эзн Бийәрн андһар өгчәнәв гиҗ келҗәнә. Чи иим юм һарһад, Мини төлә ор һанцхн көвүһән хармнсн угач, 17тегәд,

Би маһд уга чамаг әдслнәв,

Чини хөөт үйнриг тооһарнь икдүлнәв:

Тедн теңгртк одд мет, теңгсин көвән элсн мет олн болх.

Чини хөөт үйнр дәәсдиннь балһсд эзлҗ авх+.

18Чи Намаг соңсснас иштә,

Чини хөөт үйнрәр дамҗад, һазр деерк цуг улс әдслгдх+.

19Абрахам зарцнр талан хәрү ирв. Тегәд тедн хамдан Беэр-Шева тал йовцхав. Абрахам Беэр-Шевад бәәлә.

Нахорин көвүд

20Цаг давна. Милка бас эк болв, чини ах Нахорт көвүд һарһҗ өгв, гиҗ Абрахам соңсна. 21Түрүңкнь Уц гидг нертә, терүнә дү Буз, Кемүэл (Арамин эцк), 22Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлап болн Бетүэл.

23Ребекан эцк Бетүэл болв. Эн 8 көвүг Милка Абрахамин ах Нахорт һарһҗ өгв+. 24Реума гидг нертә терүнә хөөт гергн бас көвүд һарһна. Теднә нерд: Тевах, Гахам, Тахаш болн Мааха.

23

Сарран үкл

23^1Сарра 127 җилдән әмд йовв. 2Керьят-Арбад (эс гихлә Хевронд) Канан гидг һазрт тер өңгрв. Абрахам Саррад уйдҗ уульхар ирнә. 3Дәкәд Абрахам гергнәннь цогцас хооран һарад, хетмүдлә күүнднә. Тер иигҗ келнә:

4– Би тадн дунд күүнә күмб, нүүҗ ирсн күмб. Тадн нанд үкәрин һазр хулдтн. Тенд би өңгрсн гергән оршанав.

5Хетмүд Абрахамд иим хәрү өгнә:

6– Тана зергәс, соңстн. Та мадн дунд күчтә нойн болҗанат. Эврәннь гергән өңгрсн цогц хадһлдг мана хамгин сән һазрт оршатн. Маднас кен чигн күн Танд өңгрсн күүһән оршахд тиим һазр өгшгов гиҗ келшго.

7Тиигхләнь Абрахам босад, тер һазра хетмүдт ханлтан өргв.

8-9– Кемр тадн, намаг гергән энд оршахд буру эс гиҗәхлә, тиигхлә, буйн болтха, мини төлә Цохарин көвүн Эпронас нанд Махпела гидг хадын көндә хулдтха гиҗ суртн. Эн хадын көндә терүнә тәрәнә захд бәәнә. Эпрон йосн үнәрнь тер бәәриг нанд тадна нүүрт хулдтха. Тегәд тер бәәрн оршагдлһна һазр болх.

10Хет Эпрон эврәннь улс дунд сууҗ. Терүнә балһсна үүдн тал ирсн цуг хетмүдин нүүрт тер Абрахамд иим хәрү өгнә:

11– Уга, мини нойн, буйн болтха, намаг соңстн. Би танд тәрәнә һазр, терүн деер бәәх хадын көндә өгчәнәв. Би энүг танд мини улсин нүүрт өгчәнәв. Эврәннь гергән оршатн.

12Абрахам шинәс тер һазра әмтнд ханлтан өргәд гекв. 13Цуг хетмүд соңсдгар Эпронд иигҗ тер келнә:

– Буйн болтха, чи бас намаг соңс. Би тәрәнә һазрин үнинь өгнәв. Би өңгрсн гергән оршаҗ чаддгар тер мөңгинь нанас ав.

14Эпрон Абрахамд келнә:

15– Соңстн намаг, мини нойн: һазрин үннь 400 цаһан мөңгн болҗана. Эннь нанд, танд юмб? Оршатн өңгрсн күүһән.

16Абрахам Эпрона келснлә зөвшәрәд, терүнд хетмүдин чирәд заасн һазрин үнинь цаһан мөңгәр чиңнүрдәд өгнә. Тернь кувцнрин кемҗәһәр 400 цаһан мөңгн болна. 17Тегәд Мамрен хаҗудк Махпелад бәәсн Эпрона һазр – тәрәнә һазр, терүн деерк хадын көндә, тәрәнә һазрин эргнд урһҗах цуг модд – 18балһсна үүдн тал ирсн хетмүдин нүүрт Абрахамин зөөр болв. 19Терүнә хөөн Абрахам Сарраһан Мамрен (эс гиҗ Хеврона) хаҗудк Махпелад бәәсн хадын көндәд – Кананд оршав. 20Тәрәнә һазр, терүн деер бәәсн хадын көндә оршалһна һазр болҗ Абрахамд хетмүдәс күртв.

24

Ицхак болн Ребека

24^1Абрахам көгшрҗ одсн билә, зөвәр наста. Деед Эзн терүнә цуг кесн тоотднь әдс өгв. 2Гертнь эзн болад цугинь бәрҗәсн ах зарцдан Абрахам иигҗ келв:

– Һаран мини ташад күрг[*]. 3Мини бәәх Канана гидг отга күүк көвүндм авч өгшгов гиһәд теңгр болн һазр үүдәсн Деед Эзн Бурхар нанд андһар өг. 4Болв мини төрскн һазрт одад, мини төрл-саднд одад, мини Ицхак көвүнд күүк авч өгхич.

5– Кемр тер күүкд күн нанла нааран, эн һазр тал, иршгоһар седхлә яахмб? Би ю кехмб, тана төрсн орн-нутг тал көвүһитн йовулхмби? – гиҗ зарц терүнәс сурна.

6– Көвүһим тиигән төрүц бичә йовул. 7Эцкинм гертәс болн мини төрсн һазрас намаг дахулҗ һарһсн Деед Эзн, теңгрин Бурхн, нанла күүндәд иим андһар өглә: «Би эн һазриг чини хөөт үйнрт өгнәв». Тегәд Тер Эврәннь элчиг илгәһәд, мини көвүнд күүк авч өгхд чамд дөң болх. 8Кемр күүкн чамла йовшгоһар седхлә, чи тер андһарас сулдхгдхч. Зуг мини көвүг тиигән төрүц бичә йовул, – гиҗ Абрахам хәрү өгв.

9Зарц эврәннь нойн Абрахамин ташад һаран күргәд, тиим юм кех болҗ андһар өгнә.

10Дәкәд зарц эврәннь нойна темәдәс 10 темә авад, хамгин сән белг авад, һарад йовна. Арам-Нахараим[*] тал бәәх Нахорин балһс тер орна. 11Балһсна ца худгин өөр темәдән тер кевтүлнә. Эннь асхн шидр күүкд улс ус авхар һардг цаг билә. Тер иигҗ зальврв:

12– О, Деед Эзн, мини нойн Абрахамин Бурхн, эндр нанд күцәмҗим заятн, мини нойн Абрахамд өгсн андһаран күцәтн. 13Би ода худгин хаҗуд зогсчанав. Балһсна улсин күүкд ус авхар һарч аашна. 14Кемр би күүкдин негнднь: «Буйн болтха, ээм деерк буһшан буулһ, би ус уухар седләв», – гиҗ келхлә тер келх: «Уу, би чини темәдиг бас услсув», – тер күүкн тана зарц Ицхакин төлә тана зааснь болтха. Тиигҗ мини нойнд өгсн андһаран күцәситн би медхв.

15Терүг зальврлһан чиләһәд уга бәәтл, ээм деерән буһш бәрсн Ребека һарч ирв. Эн күүкн Абрахамин Нахор ахин болн терүнә гергн Милкин көвүнә Бетүелин күүкн бәәҗ. 16Тер йир сәәхн күүкн, хәрд һарад уга, залусла бәәһәд уга билә. Худг тал тер одад, буһштан ус авад, хәрү һарна. 17Зарц терүн тал гүүҗ одад:

– Буйн болтха, нанд невчкн ус эврәннь буһшас ас, – гинә.

18– Уутн, мини нойн, – гиҗ тер келәд, шулуһар буһшан ээмәсн буулһад, ус уулһв. 19Терүг ус уухла, күүкн келнә:

– Би тана темәд ундан хаңһатл ус татҗ өгнәв.

20Күүкн буһшта усан идшт кечкәд, хәрү худг тал ус авхар гүүнә. Тегәд темәдиг цугтаһинь услна. 21Зарц тагчгар терүг шинҗләд, Деед Эзн терүнә зуульчллһинь әдслсинь медхәр зогсв. 22Темәд усан ууһад цадхла, хамрт зүүдг алтн билцг зарц һарһад күүкнд өгнә. Тернь йир үнтә бәәҗ. Дәкәд хойр алтн буһу өгнә. Теднь йир ик бәәҗ.

23– Кенә күүкмбч, кел нанд? Чини эцкин герт хонх орм маднд олдхий? – гиҗ зарц сурна.

24– Би Нахорт Милкин һарһҗ өгсн көвүнә Бетүелин күүкмб, – гиҗ тер келнә. 25Деернь немнә:

– Манад солом чигн, малын хот чигн элвг, хонх орм чигн бәәнә.

26Тиигхлә зарц Деед Эзнд сөгдәд мөргн 27иигҗ келнә:

– Мини нойн Абрахамин Деед Эзн Бурхн Эврәннь хәәрлтәрн болн иткләрн мини нойиг дөңнсндән тууртха! Деед Эзн намаг шудтан мини нойна төрлин герт көтләд авч ирв.

28Күүкн гүүҗ одад, экиннь герт цугинь келҗ өгнә. 29Ребека Лаван гидг нертә ахта бәәҗ. Худгин өөр бәәсн күн тал Лаван адһад гүүнә. 30Дү күүкнәннь һарт буһу, хамрт зүүдг билцг үзәд, дәкәд тер күн Ребекад ю келсинь соңсхларн, Лаван тер күн тал одна. Зарц темәдтәһән худгин өөр тер кевтән зогсчаҗ.

31– Деед Эзнә әдстә күн, нааран ортн. Яһад һаза зогсчанат? Би танд хонх гер, темәдтн орм белдчкүв, – гиҗ Лаван келнә.

32Абрахамин зарц герт орна. Темәдинь ацанаснь сулдхад, солом, хот өгнә. Зарцд болн терүнә улст көлән уһах ус авч ирнә. 33Әмтнә өмн хот тәвнә. Болв зарц иигҗ келнә:

– Нанд өгсн даалһврин тускар эс келтлән, би хот уушгов.

– Келтн, – гиҗ Лаван хәрү өгнә.

34– Би Абрахамин зарцв. 35Деед Эзн мини нойнд элвгәр цаһан санаһан күртәв, тегәд тер байҗв. Деед Эзн терүнд хөд, ямад болн бод мал, цаһан мөңг болн алт, залу болн күүкд улс-зарцнр, темәд болн элҗгд өгв. 36Мини нойна гергн Сарра көгшрх насндан терүнд көвү һарһҗ өглә. Эцкнь бәәсән кевтнь көвүндән герәсллә. 37Мини нойн нанас андһар авад иигҗ келв: «Көвүндм мини бәәх Канана отга күүкдәс күүк бичә авч өг. 38Зуг мини эцкин өрк-бүл тал, төрскн һазр талм йов. Тендәс мини көвүнд күүк авч өг». 39«Кемр тер күүкн нанла эс йовхла яахмб?» – гиҗ би эврәннь нойнас сурув. 40Тер келв: «Мини җирһл Деед Эзнә өмн ил. Мини Деед Эзн чамла Эврәннь элчән илгәх, чини зуульчллһнд күцәмҗ өгх. Иигхләрн көвүндм мини төрләс болн мини эцкин өрк-бүләс герг авч өг. 41Болв мини эцкин өрк-бүлд одхла, тедн күүкән чамд өгшго болҗ һархла, зуг тер цагт чи андһарас сулдхич». 42Эндр худг тал ирәд би келүв: «О, Деед Эзн, мини нойна Абрахамин Бурхн, нанд өггдсн даалһврт Та зуг күцәмҗ белглсн болхнь! 43Би ода худгин хаҗуд зогсчанав. Кемр күүкн нааран ирәд ус авхар седхлә, би терүнд келнәв: „Буйн болтха, эврәннь буһшас нанд уух ус өгич“. 44Кемр тер „Уу, би чини темәдт бас ус татҗ өгнәв“, гиҗ келхлә, тер мини нойна көвүнд Деед Эзнә шиидсн күүкн болтха». 45Намаг дотран зальврлһан чиләһәд уга бәәтл, ээм деерән буһш бәрсн Ребека һарч ирв. Терүг худг тал ирәд ус авхла, би иигҗ келүв: «Буйн болтха, нанд уух ус өгич». 46Күүкн шулуһар буһшан ээмәсн буулһад иигҗ келв: «Уутн, би тана темәд бас услнав». Би ус уувв, темәдим күүкн услв. 47Би терүнәс сурҗанав: «Кенә күүкмбч?» Тер иигҗ келв: «Нахорт Милкин һарһсн көвүнә Бетүелин күүкмб». Тиигхләнь би терүнә хамрт билцг, һартнь буһус зүүһәд, 48Деед Эзнд сөгдәд мөргүв. Мини нойна ахин ач күүкиг терүнә көвүнд герг кеһәд авч өгхд итклтә хаалһар намаг авч ирсн мини нойн Абрахамин Бурхнд, Деед Эзнд би магтал өргүв. 49Ода тадн келтн. Мини нойна сурвр күцәхәр бәнт? Цааранднь ю кехән медхин төлә, нанд хәрүһинь өгтн.

50– Энтн Деед Эзнәһәр бүтх керг. Тегәд бидн тиим-иим гиҗ келҗ чадшговидн. 51Ребека тана өмн бәәнә; энүг авад йовтн. Деед Эзнә заасар эн тана нойна көвүнә гергн болг, – гиҗ Лаван болн Бетүэл хәрү өгцхәнә.

52Эн үгмүд соңссн Абрахамин зарц Деед Эзнә өмн һазрт күрч мөргв. 53Дәкәд тер алтн, цаһан мөңгн ке кегдлмүд болн хувц һарһад, Ребекад өгнә. Күүкнә ахд, экднь үнтә белгүд бас өгнә.

54Зарц эврәннь ирсн улстаһан хот идәд, ууһад, доран хонад үлднә. Өрүнднь тедн босна, зарц иигҗ келнә:

– Мини нойн тал намаг йовултн.

55Болв күүкнә ах эк хойр иигҗ хәрү өгнә:

– Күүкн маднла арвхн хонгтан болв чигн бәәтхә, дәкәд йовҗ чадҗанат.

56– Деед Эзн мини кергт күцәмҗ дурдв, тегәд бичә намаг бәртн. Эврәннь нойнд хәрү күрдгәр намаг хаалһдм һарһтн, – гиҗ тер келв.

57– Күүкиг дуудад терүнәс сурий, – гиҗ тедн келнә.

58Тедн Ребекаг дуудад сурна:

– Эн күүнлә йовнчи?

– Йовнав, – гиҗ күүкн хәрү өгнә.

59Тегәд тедн Ребекаг бичкнәснь асрсн зарцтаһинь, Абрахамин зарциг дахҗ йовх улстаһинь хаалһднь орулад йовулна. 60Тедн Ребекад әдс өгәд иигҗ келнә:

– Мана дү күүкн, чамас
Миңһн болн миңһн миңһәд күн һарч өсх,
Чини хөөт үйнрин өмн
Дәәсдин үүдд секгдҗ йовтха.

61Ребека зарцнртаһан босад, темәд деер сууһад, Абрахамин зарциг дахад һарна.

62Тер өдрмүдт Ицхак Беэр-лахай-ройяс хәрҗ ирв. Тер Негевд бәәҗ. 63Тегәд тер асхар теегт сергхәр һарна, хәләхлә – темәд аашна. 64Ребека Ицхакиг үзәд, темәнәс һәрәдҗ бууһад, 65зарцас иигҗ сурна:

– Теегәр мана өмнәс тосч аашх тер күн кемб?

– Терчнь мини нойн, Ицхак, – гиҗ зарц хәрү өгнә.

Тиигхлә күүкн бүркәһәр чирәһән бүркнә.

66Зарц Ицхакд ю кесән цугтаһинь келҗ өгв. 67Ицхак Ребекаг экиннь сегд орулна. Ребека терүнә гергн болна, Ицхак терүнд дурлна. Тегәд экән өңгрснә хөөн тер гейүрән тогтнулна.

25

Абрахамин үкл

25^1Абрахам талдан герг бийдән авна. Терүнә нерн Хетура. 2Тер Абрахамд Зимраниг, Йокшаниг, Меданыг, Мидьяниг, Ишбакиг болн Шуахиг һарһҗ өгнә. 3Шебән Дедана хойрин эцк Йокшан бәәҗ. Дедана хөөт үйнр ашурнр, летушнр болн леюмнр бәәҗ. 4Эфа, Эфер, Ханок, Авида болн Элда Мидьяна көвүд. Тедн цугтан Хетуран хөөт үйнр. 5Абрахам бийдән бәәсән цугтаһинь Ицхакд үлдәнә. 6Әмд бәәхдән Абрахам хөөт гергдиннь көвүдт белг өгәд, Ицхак көвүнәсн хольҗулад, дорд үзгин һазрур йовулҗ.

7Абрахам ут турштан 175 нас наслна. 8Түүнә наснь күцәд, икәр көгшрәд, тер сүл әмсхлән һарһад өңгрнә. Эврәннь өвкнр тал тер һарна. 9-10Терүнә Ицхак Ишмаил хойр көвүнь эцкән Махпела гидг хадын көндәд оршана. Тернь Абрахамин хетмүдәс хулдҗ авсн Мамренәс дорд үзг тал бәәсн Цохарин көвүнә Эпрона тәрәнә һазр билә. Тенд Абрахам Сарра гергнәннь хаҗуд оршагдв+. 11Абрахамиг өңгрснә хөөн Бурхн тиигхд Беэр-лахай-ройин хаҗуд бәәсн терүнә көвүн Ицхакд әдс өгнә.

Ишмаилин көвүд

12Сарран зарц Египет һазра күүкд күн Хагар Абрахамд һарһҗ өгсн Абрахамин Ишмаил көвүнә тохм уңг эн. 13Ишмаилин көвүдин нерд төрсн диг-дараһарн эн: Невайот – Ишмаилин түрүңк көвүн, Кедар, Адбеел, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Тема, Етур, Нафиш болн Кедма. 16Эннь Ишмаилин көвүд – 12 нойн. Цаг зуур бүүрлсн болн бәәрн һазра отгуд теднә нерд зүүнә. 17Ишмаил 137 җилд әмд бәәв. Сүл әмсхл һарһад өңгрв, эврәннь өвкнр тал һарв. 18Терүнә хөөт үйнр Ашур ордг хаалһар Египетин меҗән хаҗуд Хавилас Шур күртл бәәх һазрт бүүрлцхәв. Тедн эврәннь ахнр-дүүнртәһән өшәркҗ бәәцхәв.

Яков Эсав хойр

19Абрахамин көвүн Ицхакин уңг-тохмин туск келвр эн: Ицхак Абрахамин көвүн. 20Паддан-Арамас[*] Лавана дү күүкн болн арамей Бетүелин күүкн Ребекаг буулһҗ авхд Ицхак дөчтә билә. 21Ицхак Деед Эзиг гергнәннь төлә эрҗ сурна, яһад гихлә терүнд үрн олддго билә. Деед Эзн терүнә зальврлһиг соңсна – терүнә гергн саата болна. 22Геснд бәәх үрднь нег-негән тиирәд бәәхлә, Ребека келнә:

– Нанла яһад иим юмн учрҗахмб?

Деед Эзнәс сурхар тер йовна.

23Деед Эзн иигҗ келнә:

– Чини геснд хойр отг бәәнә,
Чамас хойр келн-улс үүдәд салх;
Негнь негнәсн күчтә болх,
Ахнь дүүдән заргдх+.

24Күүкд һарһх цаг ирхлә, гергнә геснд икр көвүд бәәдг болна. 25Түрүңкнь улан махмудта һарна. Нооста махмуднь кевтән килң хувцар бүркәтә мет болна. Тегәд терүнд Эсав[*] гидг нер өгнә. 26Дарунь Эсавин дүнь терүнә тавгаснь бәрсн һарна. Тегәд дүүднь Яков[*] гидг нер өгнә. Ребекаг тедниг һарһхд Ицхак җиртә бәәҗ.

27Көвүд өснә. Эсав мергн аңһуч, кеерин күн болна. Яков болхла тогтун, герән эргәд бәәдг күн болв. 28Ицхак зерлг аңгуд идхдән дурта болад, Эсавд икәр дурлдмн. Ребека болхла Яковд икәр дурта бәәҗ.

29Нег дәкҗ Яковиг буда чанҗахла, Эсав муурад, өлсәд кеерәс орҗ ирнә.

30– Шулуһар тер улан юмнасн нанд ас! Би харһнад үкҗәнәв! – гиҗ Яковд тер келнә. (Эн учрар терүнд Эдом[*] гидг нер бас өглә.)

31– Түрүләд нанд түрүлҗ төрснә зөвән хулд, – гиҗ Яков хәрү өгнә+.

32– Нә сән! Би үкҗәнәв. Түрүңк болҗ һарснас нанд ямаран олз болҗана? – гиҗ Эсав келнә.

33– Түрүләд андһар өг, – гиҗ Яков келнә.

Эсав андһар өгнә. Тегәд тер түрүн болҗ һарсан Яковд хулдна. 34Терүнә хөөн Яков Эсавд өдмг болн бурцгар кесн буда өгнә. Тернь идәд, ууһад, босад йовҗ одна. Тиигҗ Эсав түрүн болҗ һарсн зөвдән оньган өгсн уга+.

26

Ицхак болн Авимелех

26^1Һазр деер харһнлһн болв. Абрахамин цагт болсн урдк харһнлһнас бас нег харһнлһн болв. Герарт бәәсн пилистмүдин хан Авимелех тал Ицхак одна+. 2Деед Эзн Ицхакд үзгдәд иигҗ келнә:

– Египет бичә ор. Мини келсн һазрт чи бә. 3Эн һазрт бүүрләд бә, Би чамта бәәхүв, чамд әдс өгнәв. Яһад гихлә чини эцк Абрахамд өгсн Эврәннь андһаран күцәхәр чамд, чини хөөт үйнрт Би цуг эн һазриг өгнәв+. 4Чини хөөт үйнриг теңгртк одд мет тооһарн олн болдгар Би кенәв. Теднд цуг эн һазрмудыг өгнәв. Чини хөөт үйнрәр дамҗад һазр деерк цуг улс әдс авцхах+. 5Юңгад гихлә Абрахам Намаг соңсдг билә, Мини некврәр, зааврар, зокалмудар болн закаһар бәәдг билә.

6Тегәд Ицхак Герарт бәәрлнә. 7Тер һазра залус гергнәннь тускар сурхла, «Энтн мини дү күүкн», – гиҗ Ицхак келдг бәәҗ. Яһад гихлә «мини гергн», – гиҗ келхәсн Ицхак әәҗәв. «Эн һазра залус намаг Ребекаһас көлтә алчкх, яһад гихлә тер сәәхн», – гиҗ Ицхак ухалҗав+. 8Нег дәкҗ Ицхакиг удандан тенд бәәснә хөөн, пилистмүдин хан Авимелех терзәрн хәләхләрн, Ицхак эврәннь Ребека гергән таалҗасиг үзнә. 9Авимелех Ицхакиг дуудад иигҗ келнә:

– Терчнь чини гергн болҗана! «Мини дү күүкн энтн», – гиҗ чи яһад келләч?

– Терүнәс көлтә би үкҗ одхув гиҗ санҗалав, – гиҗ Ицхак терүнд хәрү өгнә.

10– Чи мадниг яһвчи? Залусин негнь чини гергнлә кевтх билә, тегәд чи мадниг килнцд орулх биләч, – гиҗ Авимелех келнә.

11– Эн күүг эс гихлә энүнә гергиг көндәсн кен чигн күн алгдх, – гиҗ Авимелех цуг әмтнд закна.

12Ицхак тер һазрт тәрә тәрнә. Тегәд Деед Эзн терүнд әдсән өгсәр, тер җилд Ицхак 100 холван икәр тәрә хураҗ авна. 13Ицхак байҗна, терүнә бәәдл байҗх дутман улм ясрад йовв. 14Терүнд пилистмүд үлү үзҗәв, тедү дүңгә терүнә бод малын сүргүд, хөөдин сүргүд, зарцнр йир олн билә. 15Терүнә эцк Абрахамин цагт эцкиннь зарцнр малтсн цуг худгудыг тедн шаврар булв+.

16– Маднас салад, һарад йов. Чи мадн дунд дегд күчтә болҗанач, – гиҗ Авимелех Ицхакд келнә.

17Ицхак тендәс һарна, Герарин тегш һазрт хошарн зогсад, тенд бәәрлнә. 18Абрахамин цагт малтгдсн, терүг өңгрснә хөөн пилистмүдин булсн худгудыг Ицхак шинәс малтад, урднь эцкиннь өгсн нерд босхна. 19Ицхакин зарцнр тегш һазрт малтҗаһад, тенд булгин уста худг олҗ авна. 20Болв Герарин малчнр Ицхакин малчнрла «энтн мана усн» гиһәд цүүглднә. Тер худгт Эсек[*] гидг нер Ицхак өгнә, яһад гихлә тедн терүнәс көлтә зүтклдлә. 21Дәкәд тедн талдан худг малтна, болв терүнәс көлтә бас цүүглднә. Тегәд терүнд Ситна[*] гидг нер өгнә. 22Ицхак тендәс йовад, бас нег худг малтна. Энүнәс көлтә цүүгән болсн уга. «Ода Деед Эзн маднд орм өгв, бидн эн һазрт өсхвидн», – гиҗ келәд Ицхак терүнд Реховот[*] гидг нер өгнә.

23Тендәс Ицхак Беэр-Шева орна. 24Тер сө Деед Эзн терүнд үзгдәд иигҗ келнә:

– Би чини эцк Абрахамин Бурхнв. Бичә ә, Би чамла бәәнәв. Би эврәннь зарц Абрахамин төлә чамд әдс өгнәв, чини хөөт үйнрин тоог икдүлнәв.

25Тенд Ицхак тәкл тәкдг бәәр кенә, Деед Эзнә нер дуудна, тенд шатр бәрнә, зарцнрнь болхла худг малтна.

26Авимелех эврәннь Ахузат гидг шишлң селвгчтәһән болн цергин һардач Пихолла хамдан Герарас терүн тал ирнә. 27Ицхак теднәс сурна:

– Тадн ю хәәҗ ирвт? Нанд дурго болҗалат, тадн намаг бийәсн көөлүст.

28– Танла Деед Эзн бәәхнь маднд иләр медгдҗәнә. Тана болн мадн хоорнд андһарта бооцан бәәх йоста гиҗ бидн шиидвидн. 29Бидн таниг эс көндәснлә әдл, та маднд му юм үзүлшгот гисн бооца кей. Болв бидн танла сәәнәр бәәләвидн, таниг тегәд эвәр сул тәвләвидн. Ода таниг Деед Эзн әдслв, – гиҗ тедн хәрү өгнә+.

30Теднә төлә Ицхак нәр кенә, нәәрт тедн хот иднә, ууна. 31Маңһдуртнь өрүн өрлә тедн нег-негндән андһар өгнә. Ицхак тедниг хаалһднь йовулна, ирсн улс ээлтә кевәр һарна.

32Тер өдр зарцнр ирәд, Ицхакд малтсн худгиннь тускар келҗ өгнә.

– Бидн ус олҗ аввидн! – гиҗ тедн келнә. 33Терүнд Ицхак «Шива»[*] гидг нер өгнә. Тегәд ода күртл тер балһсна нерн – Беэр-Шева.

Эсавин талдан отга гергчүд

34Эсав дөчтәдән Беэри гидг хетин Йудит гидг күүк болн Элона гидг хетин Басемат гидг күүк буулһҗ авна+. 35Ицхак Ребека хойрт теднлә бәәхд кецү болад бәәв.

27

Ицхак Яковд әдс өгнә

27^1Ицхак көгшрәд, нүднә харань муурад, юм үздгән уурад ирхләрн, эврәннь ик көвүн Эсавиг дуудад иигҗ келнә:

– Көвүн минь.

– Би эн бәәнәв, – гиҗ Эсав хәрү өгнә.

2– Би ода көгшмб, эврәннь үкх өдрән медҗәхшв. 3Чи эврәннь зер-зев, саадгин сум болн саадг авад, кеерәгшән һарч нанд аң хә+. 4Мини дурта шимтә хот кеһәд нанд авч ирәд идүл, би үкхәсн өмн чамд әдс өгнәв, – гиҗ Ицхак келнә.

5Ицхак эврәннь Эсав көвүндән иигҗ келҗәсиг Ребека соңсч. Эсавиг кеер аң хаһад авч ирхәр һархла, 6Ребека Яков көвүндән иигҗ келнә:

– Эцкчнь чини Эсав ахд иигҗ келсиг би соңсув: 7«Аң авч ирәд, нанд шимтә хот кеһәд идүл, тегәд би чамд үкхәсн урд Деед Эзнә өмн әдс өгнәв». 8Көвүн минь, оньган өгәд намаг соңс, мини келсәр күцә. 9Малын сүрг тал одад, нанд чинәтә ямана хойр ишк авад ир. Би чини эцкд дурта хотынь шимтәһәр болһад өгсүв. 10Дәкәд тер хотыг эцкдән чи авч од, тер идәд, үкхиннь өмн чамд әдс өгх.

11– Мини ах Эсавин цогц-махмуднь ноосар бүркәтәлм, мини махмуд болхла ноосн уга гилгрлм. 12Кемр эцкм намаг һарарн бәрәд хәләхлә яахмб? Би тегәд мекч болҗ һархв. Әдс авхин ормд, би терүнә харалла харһсав, – гиҗ Яков эврәннь экдән келнә.

13– Харал нанд күрттхә, көвүн минь. Чи мини келсәр ке: одад тедниг нанд авад ир, – гиҗ экнь Яковд келнә.

14Яков йовад, ямана ишксиг авч ирәд, экдән өгнә. Ребека залуһиннь дурта хотынь шимтәһәр болһна. 15Тегәд Ребека герт бәәсн ик көвүн Эсавин хамгин сән хувцинь авад, Яковд өмскнә. 16Терүнә һаринь, күзүнә гилгр махмудынь ишкин арсар экнь бүркнә. 17Белдсн шимтә хот болн өдмг Яковд экнь бәрүлнә.

18Тернь эцк талан ирәд келнә:

– Эцк минь.

– Би эн бәәнәв. Чи мини альк көвүмбч? – гиҗ Ицхак келнә.

19– Би Эсав, тана ууһн көвүмб. Би тана келсәр кевүв. Эрҗәнәв, өндәһәд суутн, мини хот зооглад, нанд әдсән өгтн, – гиҗ Яков эцкдән келнә.

20– Яһҗ тиим шулуһар олвч терүг, көвүн минь? – гиҗ Ицхак көвүнәсн сурна.

– Деед Эзн, тана Бурхн, нанд күцәмҗ белглв, – гиҗ тер хәрү өгнә.

21– Көвүн минь, нааран өөрд. Йосндан мини көвүн Эсав мөн, бишинь медхәр, би чамаг бәрәд хәләнәв, – гиҗ Ицхак Яковд келнә. 22Яков эцк талан өөрдәд зогсна, тернь көвүһән бәрҗ хәләчкәд иигҗ келнә:

– Дунь болхла, Яковин дуута, болв һарнь – Эсавин һарин бәәдлтә.

23Ицхак терүг таньсн уга. Яһад гихлә терүнә һарнь Эсавин һарла әдл нооста. Тегәд эцкнь Яковд әдс өгнә.

24– Чи, үнндән мини Эсав көвүмбч? – гиҗ Ицхак сурна.

– Э, энтн бив, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

25– Көвүн минь, авч ирсн хотан нанд идүл, би чамаг әдслнәв, – гиҗ Ицхак келнә.

Яков хотыг өөрдүләд эцкдән өгнә, тернь иднә; чаһр авч ирнә, тернь ууна. 26Дәкәд эцкнь иигҗ келнә:

– Көвүм минь, наар, намаг үмс.

27Көвүн өөрдәд үмснә. Ицхак көвүнәннь хувцна үнр авад, терүг әдсләд келнә:

– О-о, мини көвүнә үнр
Деед Эзнә әдслсн теегин үнр мет.
28Бурхн чамд теңгрин чиг,
һазра урһц, аһу ик буудя болн шин чаһр өгтхә+.

29Отгарн чамд заргдтха,

Өмнчнь улс сөгдтхә.

Төрл-саднаннь нойн бол,

Чини экин көвүд чамаг күндлҗ йовтха.

Чамаг харасн күн эврән харалла харһтха,

Чамаг йөрәсн күн эврән йөрәл автха.

30Ицхакиг әдсән өгснә хөөн Яков эцкәсн һарад йовна. Тер дарунь Эсав ахнь аңһучлад ирнә. 31Тер бас шимтә хот кеһәд, эцкдән авч ирнә.

– Эцк минь, эрҗәнәв, өндәһәд суутн, та нанд әдсән өгдгәр мини хотас идтн, – гиҗ терүнд Эсав келнә.

32– Чи кембвч? – гиҗ Ицхак сурна.

– Би тана көвүмб. Тана ууһн Эсав көвүнтн, – гиҗ тер хәрү өгнә.

33Ицхак бийән бәрҗ чадлго чичрәд, иигҗ келнә:

– Аң бәрҗ авч ирәд, нанд хот кеҗ өгсн күн кен болҗахмб тегәд? Чамаг ирхәс өмн хотынь идәд, тер күүнд әдс өгүв. Тер ода әдс авсн күн болх!

34Эцкиннь келсиг соңсад, Эсав оркрад, һашутаһар хәәкрәд эцкдән иигҗ келнә:

– Эцк минь, нанд бас әдс өгтн, нанд бас өгтн!

35– Чини дү мектә йовдл һарһв, чамас әдс булаҗ авв, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

36– Үнндән терүнд Яков гидг нер өгсмн болҗану? Хойр дәкҗ тер намаг шахҗ һарһҗана: мини түрүлҗ төрсн зөвиг бийдән авчкв, ода болхла – мини әдсиг авчкв! – гиҗ Эсав келнә. – Та нанд әдс үлдәсн угайт? – гиҗ сурна+.

37– Би чамд терүгәр ной кевүв, терүнә цуг төрл-садыг терүнд зарц болтха гиһәд өгүв, терүнд буудя болн шин чаһр нерәдүв. Көвүн минь, ода би чини төлә ю кеҗ чадхмб? – гиҗ Ицхак Эсавд хәрү өгнә.

38– Эцкм, танд ор һанцхн әдс бәәнү? Нанд бас әдсән өгтн, эцкм! – иигҗ келәд, Эсав хәәкрәд уульна.

39Эцкнь терүнд иигҗ хәрү өгнә:

– Чини бәәх һазрчн урһцста һазрас холд бәәх, деерәс теңгрин чиигәс холд бәәх. 40Чи үлдәрн бәәхич, эврәннь дүүдән заргдхич. Болв цагнь ирхлә, чи буцхларн, терүнә ярмиг эврәннь күзүнәсн авч хайхич.

Яков Лаван тал гүүнә

41Эсав эцкиннь өгсн әдсәс көлтә Яковас өшәһән авх сана зүүнә. Бийдән тер иигҗ келнә:

– Эцкән хармнад уульх өдр өөрхн, тегәд би эврәннь дү Яковиг алнав.

42Ик көвүн Эсав ю келсинь Ребекад күргҗ соңсхна. Тегәд Яковиг дуудулад келнә:

– Чини ах Эсав чамаг алх уха зүүһәд бийән әәтрүлҗәнә. 43Көвүм минь, мини келсәр ке: эрк биш Харан орад мини ах Лаван тал гү. 44Чини ахин һалзурлһн тогтнтл, теднәд бәәҗә. 45Ахинчн һалзурлһн тогтнад, чини кесиг тер мартхла, чамд хәрү ирҗ болҗана гиҗ би келүлхв. Тадн хойриг би ю хәәҗ нег өдр геехв?

46Дәкәд Ребека Ицхакд иигҗ келнә:

– Эсавин гергд – хетмүдәс цуцрад бәәвв, би әмд бәәсндән байрлҗахшв. Кемр Яков бәәрн күүкдәс – мел иим хетиг, эднлә әдләс мордулҗ авхла, би ю хәәҗ әмд бәәхв+?

28

28^1Ицхак Яковиг дуудад, йөрәһәд, терүнд иим заавр өгнә:

– Канана отга күүк бичә ав. 2Маһд уга Паддан-Арам тал йов, наһцх аав Бетүелин герт од. Тенд наһцх Лавана күүкдәс герг ав+. 3Хамгин Күчтә Бурхн чамд әдс өгтхә, чамас олн улс үүддгәр чамаг өслттә кетхә, чамаг тооһарчн икдүлтхә. 4Талын күн болад ода чини бәәх һазриг – Бурхн Абрахамд өгсн һазриг – чи эзләд авдгар, Тер чамд болн чини хөөт үйнрт Абрахамд өгсн әдсән күртәтхә.

5Дәкәд Ицхак Яковиг йовулна. Тер Паддан-Арам орна, арамей Бетүелин көвүн, Яковин болн Эсавин эк Ребекан ах Лаван тал одна.

6Ицхак Яковиг әдсләд, терүг Паддан-Арам тал йовулад, тендәс герг автха, Канана отга күүк бичә автха гисн заквринь Эсав соңсна. 7Эцк, экән соңсад Яков Паддан-Арам орхла, 8Канана отга күүкнд терүнә эцк Ицхакин седкл эс туссиг Эсав медв. 9Тер учр деерәс, Эсав Абрахамин көвүн Ишмаил тал одад, терүнә күүкнә Невайотын дү Махалатыг авна. Бәәсн гергдәсн талдан герг тер авна+.

Бет-Эльд Яковин үзсн зүүдн

10Яков Беэр-Шеваг үлдәһәд, Харан тал йовна. 11Нег һазрт күрәд, нарн суусн учрар, тендән тер хонна. Толһа доран нег чолу тәвәд, унтхар кевтнә. 12Терүнд зүүдн орна: һазр деер зогсчасн дөрә теңгрт күрчәсиг үзнә: Бурхна элчнр терүгәр деегшән һарад, дорагшан бууһад бәәцхәнә. 13Яковин хаҗуд[*] Деед Эзн зогсчана:

– Би Деед Эзн болҗанав, чини өвк Абрахамин болн Ицхакин Бурхнв. Чини кевтх һазриг чамд болн чини хөөт үйнрт өгнәв. 14Тедн һазрин элсн мет олн болх, дөрвн үзгт делгрҗ өргҗх. Һазр деерк цуг улс чамар болн чини хөөт үйнрәр дамҗҗ әдс авх+. 15Би чамта бәәхв, чамаг альдаран одв чигн Би хәләхв. Чамаг эн һазрт хәрү авч ирхв. Чамд келсән эс күцәтл, Би чамаг үлдәшгов.

16Яков серәд иигҗ ухална:

– Мел үнн, эн ормд Деед Эзн бәәҗ, би медсн угав.

17Тер әәнә.

– Эн орм яһҗ әәлһҗәнә. Энд Бурхна гер бәәнә, эннь теңгр тал һарх үүдн, – гиҗ тер санна.

18Яков өрүн эрт босад, толһа доран тәвсн чолуг авад, терүгәрн санлын темдг кеһәд, деернь олив модна тос асхна+. 19Эн ормиг тер Бет-Эль[*] гиҗ нерәднә. Тер балһсн урднь Луз гидг нертә бәәҗ+. 20Дәкәд Яков Бурхнд иигҗ келәд андһар өгнә:

– Кемр Та нанла бәәһәд, эн йовдлдм намаг хархла, нанд хот кех өдмг болн өмсх хувц өгхлә,+
21би хәрү ирәд, эврәннь эцкин герт төвкнүн бәәхлә, тегәд Та, Деед Эзн, мини Бурхн болхит. 22Мини санлын темдг кесн эн чолун Бурхна гер болх. Тана нанд өгчәх тоотас, би Танд арвдгч хүвинь өгнәв+.

29

Яков Паддан-Арамд ирнә

29^1Яков эврәннь зуульчллһан цаарандан кеһәд, дорд үзгә улс бәәдг һазрт ирнә. 2Кеер тер генткн худг үзнә, хаҗуднь һурвн сүрг хөн бәәнә. Юңгад гихлә, тер худгас хөд услдг билә. Худгин амн ик чолуһар дарата билә. 3Цуг сүргүд цуглрхла, хөөчнр тер чолуг авч хаяд, хөөдән услад, дарунь чолуг хәрү ормднь тәвдг бәәҗ.

4– Залус, тадн альдасвт? – гиҗ Яков хөөчнрәс сурна.

– Бидн Харранасвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

5– Тадн Нахорин ач Лаваниг меддвт? – гиҗ тер сурна.

– Э, меднәвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

6– Сән бәәнү? – гиҗ Яков сурна.

– Сән. Терүнә күүкн Рахел хөөдән дахҗ эн аашна, – гиҗ тедн келнә.

7– Нарн суухас эрт. Хөд цуглулх цаг болад уга. Хөөдән услад, хәрү идгтнь һарһтн, – гиҗ Яков келнә.

8– Цуг сүргүд цуглртл бидн тиигҗ чадшговидн. Тедниг ирхлә, чолуг худгин амнас авч хаяд бидн хөөдән услхвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

9Рахел эцкиннь хөд тууһад иртл, Яков хөөчнрлә күүндҗәв. Рахел хөд хәрүлдг билә. 10Яков эврәннь авһ Лавана Рахел гидг күүкиг, Лавана хөд үзхләрн худгин амн деерк чолуг авч хаяд, Лавана хөд услна. 11Дәкәд Яков Рахелиг үмсәд, байрлад уульна.

12– Эцкинчн төрл, Ребекан көвүньв, – гиҗ тер Рахелд келнә.

Рахел гүүһәд энүнә тускар эцкдән келнә. 13Лаван эврәннь зе Яковин туск зәңг соңсад, адһад тосна, терүг теврәд, үмсәд, герүрн авч ирнә. Яков терүнд цугинь келҗ өгнә.

14– Чи йосндан мини нег цусн-махн төрл болҗанач, – гиҗ Лаван терүнд келнә.

Яков Лавана күүкдиг буулһҗ авсна тускар

Яков Лаванад сардан бәәхләнь, 15Лаван терүнд иигҗ келнә:

– Чи мини төрл болв чигн, яһад өңгәр көдлхмч? Ю чамд өгхмб, нанд кел?

16Лаван хойр күүктә билә: ик күүкнә нернь Лия, бичкнәннь нернь – Рахел. 17Лиян нүднь сәәхн биш билә, Рахел болхла сәәхн цогцта, көркхн бәәдлтә. 18Яков Рахелд дурлна.

– Би танд 7 җилдән Рахелин төлә көдлнәв, – гиҗ Яков Лаванд келнә.

19– Күүкән талдан күүнд өгсн дорхнь, чамд өгсн деер. Мини герт үлд, – гиҗ Лаван келв.

20Рахелиг авхар Яков 7 җилдән заргдв, болв тернь цөөкн өдр болҗ терүнд медгдв. Яһад гихлә Яков Рахелд дурта билә.

21– Нанд гергим өгтн, би терүнлә өрк-бүл болад бәәнәв. Мини болзг күцв, – гиҗ дәкәд Яков Лаванд келнә.

22Лаван эргндән бәәх улсиг дуудад, хүрм кенә. 23Болв асхн болхла, Лияг Яков тал тер орулна. Яков терүнлә кевтнә. ( 24Лаван эврәннь зарц Зилпаг Лия күүкндән зарц болтха гиҗ өглә.) 25Өрүнднь хәләхлә, Яковин хаҗуд кевтснь Лия бәәҗ!

– Та юн гидг юм һарһвт нанла? Би Рахелин төлә танд заргдлусв! Яһад та намаг меклвт? – гиҗ Яков Лаванд келнә.

26– Бичкн күүкиг ик күүкнәс түрүлҗ мордулдг авъяс манад уга. 27Лияг хәрд һарсн 7 хонгинь күцә. Бидн чамд бичкн күүкән бас өгнәвидн, зуг чи терүнә төлә дәкәд 7 җилдән көдлхич, – гиҗ Лаван хәрү өгнә.

28Яков Лавана келсиг күцәнә. Лияла тер 7 хонгтан бәәнә, дәкәд Лаван терүнд эврәннь бичкн күүкн Рахелиг гергнь болтха гиһәд өгнә. ( 29Лаван эврәннь зарц Билхаг Рахелин зарц болтха гиҗ өгнә.) 30Яков Рахеллә бәәнә, Рахелд тер Лияһас икәр дурта билә. Яков Лаванд бас чигн 7 җилдән заргдв+.

Яковин үрд

31Деед Эзн Яковиг Лияд дургоһинь үзәд, терүнд үр һарһх арһ өгнә. Рахел болхла, үр һарһдго билә. 32Лия саата болад, көвү һарһна. Көвүндән тер Рубен[*] гидг нер өгнә. Яһад гихлә иигҗ келнә: «Учрнь юундв гихлә, Деед Эзн мини дуту хөвтә бәәдлиг үзв. Ода мини залу нанд дурта болх». 33Лия дәкн саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Деед Эзн нанд дургог соңсад, бас энүг нанд өгв». Лия терүндән Шимон[*] гидг нер өгнә. 34Лия дәкн саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Ода мини залу нанла иҗлдх. Яһад гихлә би терүнд һурвн көвү һарһҗ өгүв». Тегәд һурвдгч көвүнь Леви[*] гидг нер зүүв. 35Дәкн Лия саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Эн саамдан би Деед Эзнд туурмҗ өргнәв». Тегәд көвүндән Йуда[*] гидг нер өгнә. Дәкҗ тер үр һарһдган уурв.

30

30^1Рахел Яковд үрд эс һарһсндан эгчдән үлү үзнә.

– Нанд үрд өг, эс гихлә би үкнәв! – гиҗ Рахел Яковд келнә.

2– Чамд үрд эс өгх би Бурхн бишлм, – гиҗ терүнд уурлад Яков келнә.

3– Мини зарц Билха бәәнә. Терүнлә кевт, нанд күүкд һарһтха. Терүгәр дамҗад би үртә болхв, – гиҗ Рахел келнә. 4Тиигҗ тер Билхаг зарцан Яковд герг кеһәд өгнә. Яков терүнлә кевтнә. 5Билха саата болад, Яковд көвү һарһҗ өгнә. 6Тиигхлә Рахел келнә:

– Бурхн мини зарһ кев. Тер мини зальврлһ соңсад, нанд көвү өгв.

Дәкәд көвүндән Дан[*] гидг нер өгв. 7Билха дәкн саата болад, Яковд хойрдгч көвү һарһҗ өгнә.

8– Би эгчләһән сүркәһәр дәәлдәд диилүв, – гиҗ Рахел келнә.

Тер көвүнд Наптали[*] гидг нер Рахел өгнә. 9Лия дәкҗ күүкд һарһдган уурсан медхләрн, эврәннь зарц Зилпаг Яковд гергн болтха гиҗ өгнә. 10Лиян зарц Зилпа Яковд көвү һарһна.

11– Ямаран күцәмҗ! – гиҗ тиигхләнь Лия келнә.

Лия тер көвүнд Гәд[*] гидг нер өгнә. 12Зилпа Яковд хойрдгч көвү һарһна.

13– Би ямаран буйн-кишгтә бәәҗв. Күүкд улс намаг кишгтә күн гиҗ келх! – гиҗ Лия келнә.

Лия терүнд Ашер[*] гидг нер өгнә.

14Буудя хадҗах цагла Рубен урһмлын һазрт одад, тенд үрн олдхд эм-дом болҗ тусан күргдг урһмлын уңг[*] олҗ авад эврәннь эк Лияд авч ирнә.

– Буйн болтха, көвүнәннь авч ирсн урһмлын домта йозурас нег цөөкиг өгич, – гиҗ Рахел Лияһас сурна.

15– Мини залуг булаҗ авснчнь баһ болҗану? Ода мини көвүнә авч ирсн урһмлын йозурмуд авхар седҗәнчи? – гиҗ тернь хәрү өгнә.

– Сән. Чини көвүнә авч ирсн домта йозурин ормд, Яков эн сө чамла хонтха, – гиҗ Рахел келнә+.

16Асхар Яковиг тәрәнәс ирхлә, Лия терүг һарад тосхларн иигҗ келнә:

– Чи нанла хонх йостач. Би чамла харһхин төлә Рахелд көвүнәннь авч ирсн домта йозурмуд өгүв.

Яков тер сө Лияла хонна.

17Бурхн Лияг соңсна. Лия саата болад, тавдгч көвү һарһна. 18Тиигхлә Лия иигҗ келнә:

– Эврәннь залудан зарцан өгснд Бурхн намаг ачлв.

Тер көвүндән Лия Исахар[*] гидг нер өгв. 19Лия дәкн саата болна, Яковд тер зурһадгч көвү һарһна.

20– Бурхн нанд сән белг өгв. Ода залум намаг күндлх, би терүнд яһв чигн 6 көвү һарһҗ өгвшүв, – гиҗ тер келнә.

Көвүндән тер Завулун[*] гидг нер өгнә.

21Невчк бәәҗәһәд, Лия күүк һарһна. Терүндән Дина гидг нер өгнә.

22Тегәд Бурхн Рахелин тускар санна. Бурхн терүг соңсад, күүкд һарһх арһ терүнд өгнә. 23Рахел саата болад, көвү һарһна.

– Бурхн нанас му нерим авч хайв, – гиҗ тер келв.

24Көвүндән Йосип[*] гидг нер өгнә.

– Деед Эзн нанд бас нег көвү немҗ өгтхә, – гиҗ Рахел келнә.

Яковин мал өсчәнә

25Рахел Йосипиг һарһсна хөөн Яков Лаванд иигҗ келнә:

– Би төрскн һазртан күрхәр бәәнәв. Намаг ода сулдхтн. 26Мини гергдиг болн үрдиг өгтн, яһад гихлә теднә төлә таднд заргдлав. Би йовнав. Намаг тана төлә яһҗ икәр көдлсиг та меднәт!

27– Буйн болтха, соңс. Би белг бәрәд, Деед Эзн нанд чамас көлтә әдс өгсиг медүв, – гиҗ Лаван терүнд келнә.

28– Эврәннь үнинь кел, би мөңгинь өгнәв, – гиҗ тер немҗ келв.

29– Би таднд яһҗ заргдсиг меднәлмт, дәкәд тана мал мини килмҗәр ямаран болсиг меднәт. 30Намаг ирхәс өмн бәәсн нег цөөкн тана мал икәр өсв. Деед Эзн намаг альдаран одв чигн тадниг әдслдг билә. Би эврәннь герин төлә кергтә тоотан кезә кехмб? – гиҗ Яков терүнд хәрү өгнә.

31– Чамд ю өгхмб? – гиҗ Лаван сурна.

– Нанд юм бичә өгтн. Негхн сурврим күцәтн, би цааранднь чигн тана мал хәрүләд мансув: 32тана цуг бог малын сүргүд дунд орад һарх зөв нанд өгтн. Теднәс цуг толвта болн алг хөд, хар өңгтә хурһд болн цуг толвта алг ямад салһх зөв өгтн. Тедн мини көлснә хәрүнь болтха. 33Таниг нанд өгсән тоолхар седсн цагт, үнн седклм иргчдән мини ормд хәрү өгх. Ямаран чигн толв уга, алг биш ямад, ямаран чигн хар өңгтәһәс талдан хурһд мини мал дунд хулхалҗ авгдсна тоод орх, – гиҗ Яков хәрү өгв.

34– Болҗана, үгций. Чини келсәр болтха, – гиҗ Лаван келнә.

35Тер өдртән Лаван толвта болн алг цуг текмүдиг, алг болн толвта цуг ямадыг – цаһан толвта болн хар өңгтә цуг хурһдыг салһад, эврәннь көвүдтән хәләтхә гиһәд даалһна. 36Һурвн хонгт йовад күрх дүңгә һазрт Лаван Яковас салҗ һарна. Яков терүнә үүрмг малыг цааранднь хәләҗәв.

37Уласна, миндаль болн платан моддын бүчрмүд керчҗ авад, Яков тедн деер цаһан керчм кеһәд, көрсинь тасм-тасмар шулад, модна дотркинь һарһна. 38Мал ус уухар ирхләнь шулгдсн бүчрмүд өмннь бәәдгәр цуг тевшмүдт тер тәвв. Көг тәвх цагт үүрмг мал ус уухар ирхләрн, 39бүчрин өмн тедн ханьцад, төлнь цоохр, алг болн толвта болҗ һардг бәәҗ. 40Тер төлиг Яков салһад, Лавана цоохр болн хар өңгтә мал тал хәләһәд зогсана. Тегәд Яков эврә малта болв, теднән Лавана малас салу бәрдг болв. 41Чинәтә мал бухсхла, Яков тедниг ханьцтха гиһәд өмнк тевшднь бүчрмүд тәвдг билә. 42Кемр мал чинән уга болхла, бүчрмүд тер тәвдго билә. Тиигҗ чинән уга мал Лаванд, чинәтәнь Яковд күртәд бәәв. 43Яков йир икәр байҗв, олн сүрг малта, зарцнрта, темәдтә, элҗгнтә тер болв.

31

Яков Лаванас зулна

31^1– Мана эцкд бәәсиг цугтаһинь Яков авчкв, эцкд бәәснәс бийдән зөөр хоршав, – гиҗ Лавана көвүд келҗәсиг Яков соңсна. 2Лаван урдкасн оңдарҗ одсиг Яков медәд бәәв.

3– Эцкиннь һазр тал, эврәннь төрл-садн тал хәр. Би чамла йовхув, – гиҗ Деед Эзн Яковд келнә.

4Хөд бәәсн тег тал Рахел Лия хойр иртхә, гиҗ Яков келүлнә.

5– Тана эцк нанла урдк кевәрн хәрлцдгән уурсиг би үзҗәнәв. Болв мини эцкин Бурхн нанла бәәнә. 6Би тана эцкд чидлән әрвллго заргдсиг тадн меднәт. 7Тана эцк намаг мекләд, арв дәкҗ мини авх көлснә хәрү – мөңгиг – сольв. Болв Бурхн терүнд намаг һундах зөв өгсн уга. 8«Чини көлснә хәрүд ачлврнь толвта мал болх», – гиҗ тер келхлә, цуг мал толвта төл һарһдг билә. Тер «Чини көлснә хәрүһин – мөңгнә ормд цоохр мал өгнәв» гихлә – цуг мал цоохр төл өгдг билә. 9Тиигҗ Бурхн тана эцкәс малынь авад, нанд өгв, – гиҗ Яков күүкд улст келнә. – 10Нег дәкҗ, малын оруһин цагт, нанд иим зүүдн орна: ямад көөҗәх текмүд цоохр, толвта болн алг бәәдлтә болҗ үзгднә. 11Бурхна элч зүүдндм намаг иигҗ дуудна: «Яков». «Би эндв», – гиҗ хәрү өгчәнәв. 12Тер келнә: «Хәләлч, чи үзхич: ямад көөҗәх текмүд цугтан цоохр, толвта болн алг, яһад гихлә Лаван чамд ю һарһад бәәсиг кевтнь би үзүв. 13Би – Бет-Эльд чамд үзгдсн Бурхмб. Чи санлын чолун деер тос кеһәд, нанд андһар өгләч. Ода эн һазриг үлдәһәд, эврәннь төрл-садна бәәсн һазр тал хәрү йов»+.

14– Эцкин үлдәсн зөөрт мана хүв ода уга. 15Мадниг күүнә улст тер тоолҗаснь үзгдҗәхший? Мадниг тер хулдла, хулдад авсан һарһчкв. 16Эцкәсмдн Бурхна булаҗ авсн цуг зөөр мана болн мана үрдин болҗахнь маһд уга. Тер учр деерәс Бурхн ке гисиг күцә, – гиҗ Рахел Лия хойр хәрү өгнә.

17Темән деер күүкдән болн гергдән суулһад, 18Яков өмнән цуг малан тууһад, Паддан-Арамд хоршасн зөөрән авад, Кананд бәәх эцк талан һарад йовна. 19Лаваниг хөөдән кирһхәр һархла, Рахел терүнә герт бәәсн шүтәсиг хулхалҗ авна. 20Яков һарад зулснаннь тускар келл уга, арамей Лаваниг меклнә. 21Яков бәәсән цугтаһинь авад зулна. Епрат һол һатлад, Гилад гидг уулта һазр тал тер йовна.

Лаван Яковиг мөрднә

22Һурвдгч өдртнь Яковиг зулҗ одсинь Лаванд күргҗ келнә. 23Лаван төрлмүдән бийтәһән авад, Яковиг көөлдәд, дола хонад Гилад гидг уулта һазрт терүг күцнә. 24Арамей Лаванд сөөһәр зүүднднь Бурхн үзгдәд иигҗ келнә:

– Сагл, Яковд сә чигн, му чигн бичә ке.

25Лаван Яковиг күцнә. Гилад уулын һазрт Яков хошлҗ, Лаван төрлмүдтәһән тенд бас бәәрлнә. 26Лаван Яковд иигҗ келнә:

– Чи ю кеснчнь энви? Чи намаг мекләд, мини күүкдиг дәәнд кел бәргдсн улс кевтә авч йоввч. 27Яһад чи нуувчар, намаг мекләд зулвч? Чи нанд келсн болхла, би чамаг байртаһар, кеңкргин болн ятхин айст ду дуулад үдшәх биләв. 28Зеенрән болн күүкдән йовх деернь нам үмсх зөв нанд чи өгсн угач. Чи тоолвр уга йовдл һарһвч. 29Би таднас өшәһән авч чадх чидлтәв, болв давсн сөөһәр чини эцкин Бурхн нанд иигҗ келв: «Сагл, Яковд сә чигн, му чигн бичә ке». 30Эцкиннь герүр хәрү одхар тесч чадад чи йоввч, болв мини шүтәс чи яһад хулхалҗ аввч?

31– Таниг күчәр нанас күүкдән булаҗ авхит гиһәд би әәвүв. 32Кемр энд кенәднь болвчн эврәннь шүтәсән та олҗ авхла, тер күн әмд бәәшго. Төрл-саднаннь нүүрт эврән негҗәд хәләтн, кемр тана юмн бәәхлә, хәрү автн, – гиҗ Яков Лаванд келнә.

Шүтәсиг Рахел хулхалҗ авсиг Яков медҗәсн уга бәәҗ.

33Лаван Яковин шатр негҗнә, Лиян шатр негҗнә, хойр зарцин сег негҗнә, болв юм олҗ чадсн уга. Лиян шатрин дару Рахелин шатр негҗнә. 34Рахел гериннь шүтәсиг темәнә эмәл дотр бултулчкад, деернь һарад сууна. Лаван шатриг кевтнь негҗнә, болв юм олҗ чадсн уга.

35– Мини нойн, намаг өмнчнь босч эс зогсснд бичә уурлтн. Бийм тас уга бәәнәв, сарин кир эклв, – гиҗ Рахел эцкдән келнә.

Лаван хәәҗ-хәәҗ, гериннь шүтәсән олҗ чадсн уга.

36Яков дегд уурлна:

– Би ямаран хаҗһр йовдл һарһсмби? Намаг ямаран килнц һарһсар та мини ардас көөлдҗ йовхмт? 37Та мини зөөриг кевтнь негҗвт – эврәннь зөөрәс ю энд олвт? Олҗ авсан, та эврәннь болн мини төрл-садна өмн һарһад үзвт, тедн мана зарһ кетхә. 38Би 20 җилдән танад бәәвв: тана хөд, ямад хурһ-ишкән хайсн уга, тана сүргәс хуцмуд би идсн угав. 39Зерлг аңгуд шуучад тасчсн мал би тана тал авч ирдго биләв, эврән һаруһинь даадг биләв. Та болхла өдрәр чигн, сөөһәр чигн цуг хулхалгдсн юмна ял нанас некдг биләт. 40Би иим бәәдләр бәәләв: өдртнь һаң халунд шатх, сөөднь киитнд хавшх, нүдән «хум» гиҗ аньдго биләв. 41Тана герт 20 җилдән би тиигҗ бәәләв. Тана хойр күүкнә төлә би 14 җилдән көдлүв, 6 җилдән малын төлә көдлүв, та болхла, арв дәкҗ мини авх көлснә хәрүг сольвт. 42Кемр нанла мини өвкнр Абрахамин болн Ицхакин Бурхн уга болсн болхла, та намаг йирдән хоосн нудрмим атхулад йовулх биләт. Болв мини зовлңгиг болн һаринм көлсиг Бурхн үзәд, урҗ сө намаг харсв, – гиҗ кевшҗ Лаванд тер келнә.

43– Эн күүкд – мини күүкд, үрд – мини үрд, сүрг мал – мини сүрг, чини үзҗәх тоот – цугтан мини. Болв мини күүкдиг, эс гихлә теднә һарһсн үрдиг би ода яахмб? 44Бидн хойр бооца кей, тер бооцан ма хоорнд герч болтха, – гиҗ Лаван Яковд хәрү өгнә.

45Яков чолу өргәд, терүгәр санлын темдг тәвв+. 46Эврәннь төрл-саднд тер иигҗ келнә:

– Чолуд цуглултн.

Теднь чолу цуглулад, ова кенә, тер ованнь хаҗуд хот эдлхәр цугтан сууцхана. 47Тер һазрт Йегар-Сахадута гидг нер Лаван өгнә, Яков болхла терүг Гал-Эд гиҗ нерәднә[*].

48– Эн чолун ова – эндр мана герч болҗана.

Тер төләд энүнд Гал-Эд гидг нер өгв, 49бас Мицпа[*] болв.

– Бидн нег-негән эс үзхләг, тегәд Деед Эзн чамаг болн намаг мантха. 50Кемр чи мини күүкдиг мууһар бәрхлә, эс гихлә мини күүкдәс талдан гергд бийдән авхла, тер цагт мана хаҗуд күн уга болв чигн, тодлад авчк: мана хоорнд герч болҗахнь – Бурхн, – гиҗ Лаван немнә.

51Лаван Яковд бас иигҗ келнә:

– Чи ма хойрин хоорнд тәвсн ова чолун болн санлын темдг эн бәәнә. 52Эн чолуд болн эн санлын темдг – герч. Эн чолун оваһас давҗ, чамур дәврх му юм би үзүлшго болҗанав. Чи бас эн санлын темдг болн чолун оваһас давҗ, нан тал дәврҗ му юм бичә үзүл. 53Чини өвк Абрахамин болн мини өвк Нахорин Бурхн мадна хоорндк зарһ кетхә.

Яков эврәннь эцк Ицхакин шүтдг Бурхарн андһар өгнә+. 54Тенд, уул деер тер тәкл тәкәд, эврәннь төрл-садан хотд орлцтха гиҗ дуудна. Тедн хотыг эдләд, доран хонна. 55Өрүн өрлә Лаван зеенрән, күүкдән үмсәд, тедниг әдслнә. Тиигәд тер герүрн хәрү ирнә.

32

Яков Эсавла харһхар белдвр кеҗәнә

32^1Яков цааран йовна, Бурхна элчнр терүг тосна. 2Яков тедниг үзәд иигҗ келнә:

– Энтн Бурхна цергчнрин бәәрн!

Тегәд тер бәәрнд Маханаим[*] гидг нер өгнә.

3Бийәсн түрүләд Яков Эдом гидг нутгт Сеир гидг һазрт бәәсн эврәннь ах Эсавд зәңгчнриг йовулад, зәңг орулна.

4– Мини нойн Эсавд тана зарц Яков иигҗ келҗәнә гиһәд күргәд келтн: «Би Лаванд бүүрләд, эндр өдр күртл тенд бәәләв. 5Нанд бод мал, элҗгнс, хөд, ямад, зарцнр бәәнә. Тана хәәрлт үзхин төлә, би эн зәңгән Танд, эврәннь нойнд, илгәҗәнәв», – гиҗ теднд Яков заквр өгнә.

6– Бидн чини ах Эсавинд одвидн, ода тер эврән чамаг тосад аашна. Терүнлә 400 күн йовна, – гиҗ зәңгчнр хәрү ирәд, Яковд келцхәнә.

7Яков икәр әәһәд, сахняд, бийләһән бәәсн улсан, бас хошлҗасн сүргән, бод болн үүрмг малан болн темәдән хойр бәәрнд хувана. 8«Кемр Эсав нег бәәринь дәврхлә, наадкнь бүтн үлдәд, әмд һарх», – гиҗ тер ухална.

9– О, мини эцк Абрахамин болн Ицхакин Бурхн, О, Деед Эзн, төрскн һазрурн хәрү йов, Би чамд делгрлт өгнәв, гиҗ келләт+. 10Нанд өгсн мөңк дурндтн болн итклдтн күрш уга Тана зарц би болҗанав. Йордан һолыг һатлад һархлам, нанд тайгас талдан юмн уга билә. Ода болхла нанд хойр бәәрн бәәнә. 11Мини ах Эсавас намаг харстн гиһәд таднд зальврҗанав. Яһад гихлә тер ирәд, намаг болн бичкдүдтә гергдиг дәврәд алх гиҗ әәҗәнәв. 12Эрк биш чи делгрлт авхич, чини хөөт үрдиг тооһарн теңгсин элсн мет тоолҗ болшгоһар өскнәв, гиҗ Та келләлмт, – гиҗ Яков зальврна+.

13Яков доран хонад, бәәсн юмнасн эврәннь ах Эсавд белг шүүҗ белднә: 14200 яма болн 20 тек, 200 хө болн 20 хуц, 15ботхдан дахулсн 30 темән, 40 үкр болн 10 бух, 20 эм элҗгн болн 10 эр элҗгн. 16Эврәннь зарцнртан сүрг болһниг онц толһалтха гиҗ зааһад, тер иигҗ келнә:

– Нанас түрүлҗ йовад, сүрг болһниг өөрдүлл уга тууһад йовтн.

17Түрүн йовсн күүнд тер иим заквр өгнә:

– Мини ах Эсав чамла харһхла: «Кенәвч? Альдаран йовҗ йовнач? Кенә мал чи тууҗ йовнач?» гиҗ сурхла, 18«Тана зарц Яковин мал тууҗ йовнав. Энтн терүнәс мини нойн Эсавд илгәсн белг. Тертн эврән мана ардас аашна», гиҗ чи кел, – гив.

19Мал тууҗ йовх хойрдгч, һурвдгч болн дахҗ йовх цуг ах малчнрт Яков бас закна:

– Эсав тадниг тосад ирхлә, эрк биш тиигҗ келтн. 20Бас иигҗ келтн: «Тана зарц Яков мана ардас аашна».

«Өмнәснь илгәсн белгүдәрн би терүг җөөлдүлхүв. Намаг үзхләрн, тер орулад авад чигн бәәх», – гиҗ тер ухалв.

21Тегәд Яков белгүдән өмнәснь илгәв, бийнь болхла бәәрндән хонна.

Яков Бурхнла ноолдна

22Тер сө Яков хойр гергән, хойр зарц гергән, 11 көвүһән дахулҗ авад, Ябок һол һатлад һарна. 23Әмтиг уснас һарһчкад, тер эврәннь бәәсн зөөрән зөөһәд һарһна. 24Тегәд Яков һанцарн үлднә.

Терүнлә нег юмн өр цәәтл ноолдна. 25Яковиг диилҗ эс чадхларн, тер Яковин ташан хотхр ормиг көндәнә. Ноолданд Яковин ташань булһрна.

26– Тәв намаг, өр цәәҗәнә, – гиҗ Тер келнә.

– Намаг эс әдслтл, би Таниг тәвшгов, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

27– Нернчнь кемб? – гиҗ Тер сурна.

– Яков, – гиҗ хәрү өгнә.

28– Эндрәс авн чи Яков биш, Израиль[*] гидг нер зүүҗәнәч. Яһад гихлә чи Бурхнла болн әмтнлә ноолдад диилвч, – гиҗ Тер келнә+.

29– Эрҗәнәв Таниг, нерән келтн, – гиҗ Яков келнә.

– Чи ю хәәҗ мини нер сурҗахмбч? – гиҗ Тер сурна.

Яковиг Тер әдслнә.

30Тер ормд Яков Пени-Эль[*] нер өгнә. Яһад гихлә «Би Бурхиг нүүрцәд үзүв, болв әмд үлдүв», – гиҗ тер келнә+. 31Ташаһасн көлтә Яков доһлад, Пени-Эләс һархла, нарн һарч ирнә. 32Тер учр деерәс авн Израилин улс ташан хотхрт бәәсн шүрүсиг идхш. Юңгад гихлә Тер Яковин ташан шүрүсинь көндәсн учр.

33

Яков Эсавла харһна

33^1Эсав 400 кү дахулад өмнәснь аашхиг Яков үзнә. Лиян, Рахелин, хойр зарц гергчүдин үрдиг экнриннь хаҗуд зогсцхатн гиҗ Яков заквр өгнә. 2Тедниг иигҗ зогсана: түрүләд зарц гергчүдиг үрдтәһинь, теднә дару Лияг үрдтәһинь, дәкәд Рахел Йосип хойриг. 3Яков эврән өмн һарад, ах талан өөрдхәсн урд дола дәкҗ дөрв көлдәд, гекәд босна. 4Болв Эсав өмнәснь адһад, терүг теврәд, чееҗдән шахад үмснә. Хоюрн уульцхана.

5Күүкд улсиг, бичкдүдиг үзәд, Эсав сурна:

– Эдн чамд кен болҗахмб?

– Эдн нанд, тана зарцд, Бурхна цаһан санаһарн өгсн үрд, – гиҗ Яков хәрү өгнә. 6Зарц күүкд улс бичкдүдтәһән өөрдәд, Эсавин өмн дөрв көлдәд, гекәд босна. 7Дәкәд Лия бичкдүдтәһән, дарунь Йосип Рахелтә хоюрн өөрдәд тиигҗ күндлнә.

8– Хаалһдм харһсн мал юн мал болҗахмб? – гиҗ Эсав сурна.

– Мини нойн, терчнь тана хәәрлт авхар илгәгдсн мал, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

9– Дү минь, нандчнь цугнь күцц бәәнә. Тер зөөрән бийдән үлдә, – гиҗ Эсав келнә.

10– Уга. Буйн болтха, кемр тана хәәрлт нанд туссн болхла, мини белг автн! Таднла нүүрцәд харһлһн – нанд Бурхнла нүүрцәд харһснла әдл, та йир цаһан санатат. 11Мини белг автн, мини хәәрлт күрттхә. Бурхн нанд элвгәр белглв, кергтә тоотм нанд бәәнә, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

Яков Эсавиг белгинь автха гиһәд сурна, тернь зөв өгнә.

12– Йовхмн. Би чамла йовнав, – гиҗ Эсав Яковд келнә.

13– Нойн минь, мини бичкдүд күчн угаһинь та меднәт. Хөд, үкрмүд саагдна: кемр эдниг шулуһар туухла, нег өдр үкҗ одцхах. 14Та, мини нойн, түрүләд йовснь деер болх. Би, тана ялч, малын, бичкдүдин йовдлар ардастн Сеир тал, таднд күртлән арһул йовсув, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

15– Би эврәннь улсас зәрминь таднд үлдәнәв, – гиҗ Эсав селвг орулна.

– Ю хәәҗ? Та, мини нойн, дегд цаһан санатат, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

16Тер өдртән Эсав хәрү Сеир тал йовна. 17Яков Сукот[*] тал һарна, тенд тер бийдән гер бәрҗ авна, малдан хашас кенә. (Тер учр деерәс эн орм Сукот гидг нер авч.)

18Паддан-Арамас хәрҗ ирәд, Яков Кананд бәәх Шехем балһснд менд күрнә, тендәс хол биш бүүрлнә+. 19Хошлад бәәсн һазран Яков Хаморин хөөт үйнрәс 100 цаһан мөңгәр хулдҗ авч. Хамор Шехемин эцк бәәҗ+. 20Тендән тер тәкл тәкдг орм һарһад, Эл-Элохе-Израиль[*] гидг нер терүнд өгнә.

34

Дина болн Шехемин бәәрн улс

34^1Яков Лия хойрин күүкн Дина бәәрн күүкд тал одна. 2Эн нутгин залач хивей Хаморин көвүн Шехем Динаг үзн, бәрҗ авад, терүнд күч үзүлнә. 3Шехем Динад дурлад, седклнь авлгдад, ээлтә үгмүд келдг болна.

4– Эн күүкиг нанд авч өг, – гиҗ тер эцкдән келнә.

5Динан нерн һутагдсиг Яков медв. Тер цагт көвүднь кеер мал хәрүлҗ йовҗ. Тедниг иртл Яков тагчг бәәв. 6Шехемин эцк Хамор Яковла күүндхәр ирнә. 7Яковин көвүд юн болсинь соңсад, герүрн хәрҗ ирцхәнә. Тедн дегд һундрхад, өшәркәд бәәв. Яһад гихлә Яковин күүкнд күч үзүллһн – Израильд му нер өгсн болҗ һарчана. Тиим йовдл һарһҗ болшго.

8– Мини көвүн Шехем тана күүкнд седкләрн авлгдв. Терүг Шехем буулһҗ автха+. 9Тадн маднла төрл болхит. Эврәннь күүкдән манад мордулхит, мана күүкдиг бий талан мордулҗ авхит. 10Мадн дунд бүүрлтн. Мана орн-нутг эн. Тадн терүнд бәәҗ чадҗанат, сансарн эргәд йовтн, һазр авад эзлтн, – гиҗ Хамор келнә.

11– Буйн болтха, би таднд сурситн өгнәв! 12Хамгин ик үн, хамгин үнтә белгүд суртн – би таднд сурситн цугтаһинь өгнәв, зуг эн күүкиг нанд өгтн. Би энүг авнав, – гиҗ Шехем Динан эцкднь болн ахнртнь келнә.

13Шехем Динад күч үзүлснәс көлтә Яковин көвүд терүнд болн терүнә эцк Хаморд мектәһәр хәрү өгнә.

14– Бидн тиигҗ чадшговидн. Керчүләд уга залуд дү күүкән өгнә гисн маднд йир ик ичр. 15Зуг негхн үгцә күцәхлә, зөвән бидн өгхвидн. Эннь – кемр тадн маднла әдл болад, тана цуг эр киистә улс керчүлгдхлә. 16Тегәд бидн эврәннь күүкдән таднд мордулхвидн, тадна күүкдиг бидн мордулҗ авхвидн. Бидн тегәд таднла хамдан бүүрләд, таднла нег улс болхвидн. 17Кемр тадн мадниг соңслго, бийдән керчүллһ эс кехлә, бидн эврәннь дү күүкән авад йовхвидн, – гиҗ тедн келнә.

18Хамор Шехем хойр зөв өгцхәнә. 19Шехем удл уга теднә келсиг күцәнә. Тер тедү дүңгә Яковин күүкнд дурта билә. Шехем эцкиннь тохм-уңгд хамгин күндтә күн бәәҗ. 20Тегәд балһснд ордг ик үүднә өмн зогсад, Хамор Шехем хойр тенд бәәсн залуст иигҗ келнә:

21– Эн әмтн эвәр бәәхәр седҗәнә. Эдн мана һазрт бүүрләд, сулдан эргәд йовтха. Теднд һазр дала. Бидн теднә күүкдиг буулһҗ авхвидн, эврәннь күүкдән теднд өгхвидн. 22Зуг тедн маднла хамдан бәәһәд, нег улс болхасн урд мадниг негхн үгцә күцәтхә гиҗәнә. Эннь – цуг мана эр киистә улс теднлә әдл керчүлгдх зөвтә. 23Теднә сүрг мал, эдл-аху, үүрмг мал – цугтан мана болх, кемр бидн теднә үгцә күцәхлә, тедн маднла хамдан бәәцхәх!

24Балһсна залус Хамор Шехем хойрин келснлә зөвшәрнә. Цуг залу улс бийдән керчүллһ кецхәнә.

25Һурвдгч өдртнь тедниг өвчтә кевтсн цагт Динан ахнр, Яковин көвүд, Шимон болн Леви, үлд авад, сөрлт угаһар балһснд орҗ ирәд, тенд бәәсн цуг залу улсиг нег чигн кү үлдәлго ална. 26Тедн Хамор Шехем хойриг чавчад ална. Динаг тедн Шехемин гертәс авад йовцхана. 27Дәкәд Яковин талдан көвүд алгдсн әмтн тал ирәд, Динад күч үзүлснәс көлтә балһсиг тонна. 28Теднә бог мал, бод мал, элҗгнс болн балһснд, теегт харһсн цуг тоотыг тер көвүд авцхав. 29Балһсна улсин эдл-ахуг, теднә бичкдүдиг, гергдиг, гертнь бәәсн цуг тоотыг тер көвүд чидл үзүләд булаҗ авцхав.

30Яков Шимон Леви хойрт иигҗ келнә:

– Тадн нанд зовлң учраввт! Бәәрн улс – кананахныг болн перизмүдиг нанд дурго болһулҗанат. Нанд олн улс уга. Тедн болхла негдәд, намаг, мана тохма улсиг цугтаһинь алх.

31– Мана дү күүкиг цогцан хулддг күүкдлә әдлцүлх зөв бидн терүнд өгшговидн, – гиҗ эцкдән Шимон Леви хойр келв.

35

Яков Бет-Эль тал хәрҗ ирнә

35^1– Бос, Бет-Эль тал йов. Тенд бүүрләд, чамаг Эсав ахасн зулҗ йовхд үзгдсн Бурхнд тәкл тәкдг орм белд, – гиҗ Бурхн Яковд келнә+.

2– Таднд бәәх талдан улсин бурхдыг уга кетн, бийән цеврлтн, хувцан сольтн.
3Бидн Бет-Эль орҗанавидн. Зовлңта цагтм нанд дөңгән күргҗ үзгдәд, альд йовв чигн нанла бәәсн Бурхнд би тәкл тәкдг орм тенд белднәв, – гиҗ Яков эврәннь өрк-бүлдән болн цуг эврә улстан келнә. 4Тедн бийдән бәәсн талдан улсин бурхдын шүтәсиг, чикндән бәәсн сииксән суһлад, Яковд өгцхәнә. Эн өгсн юминь Яков Шехем балһсна хаҗудк хар модн дор булна.

5Тедн хаалһдан һарна. Бурхна әәмшгт даргдсн эргндк балһсдын улс Яковин көвүдин ардас көөлдсн уга. 6Яков эврәннь улстаһан Канана һазрт бәәсн Луз балһсн (өдгә цагт Бет-Эль) тал йовна. 7Тенд тәкл тәкдг орм тер белднә. Тер ормиг Эль-Бет-Эль[*] гиҗ нерәднә, юңгад гихлә Яков ахасн зулҗ йовхд тенд терүнд Бурхн үзгдлә+. 8Ребекаг асрсн Девора өңгрнә. Энүг Бет-Эләс хол биш хар модна хаҗуд оршана. Тер хар модыг Аллон-Бахут[*] гиҗ нерәднә+.

9Яковиг Паддан-Арамас хәрҗ ирснә хөөн, Бурхн дәкн терүнд үзгдәд, әдсләд, 10иигҗ келнә:

– Чини нерн Яков,

Чамаг хөөннь Яков гиҗ нерәдшго,

Эндрәс авн чини нерн – Израиль, – гив.

Тиигҗ Тер Израиль гидг нер терүнд өгв+.

11Бурхн терүнд бас иигҗ келнә:

– Би Хамгин Күчтә Бурхмб.

Чи өслттә, өнр-өргн бол,

Чамас улс үүдх,

Олн улс!

Чамас олн хан үүдх!+

12Абрахамд болн Ицхакд мини өгсн һазриг

Би чамд болн чини хөөт үйнрт өгнәв.

13Бурхн Яковиг үлдәһәд йовхла, 14тер күүндсн ормднь Яков санлын чолу тәвнә. Эн чолун деер чаһр, олив модна тос асхна+. 15Тер ормд Яков Бет-Эль гидг нер өгнә+.

16Тедн Бет-Эләс һарад, Эпратас хол биш йовсн цагт, Рахелин гесн мошклв. Рахел үрән һарһх деерән 17йир икәр зовна.

– Бичә ә. Хәлә, бас нег көвүтә болвч! – гиҗ эк болҗах эмгн келнә.

18Үкҗәх Рахел сүүлин әмсхлән авад, көвүндән Бен-Они[*] гидг нер өгнә. Яков болхла терүнд талдан нер өгв – Бенямин.

19Рахел тиигҗ өңгрнә. Терүг Эпрат ордг хаалһин хаҗуд оршана. (Ода тер Бетлехем гидг нертә.)+
20Рахелин үкәр деер Яков санлын чолу тәвнә. Тер чолун ода күртл тенд бәәнә. 21Израиль цааранднь йовад, Мигдал-Эдерин ца хошлад зогсна.

22Тер цагт Рубен эцкиннь зарц гергн Билхала ханьцна. Энүнә тускар эцкднь келнә.

Яков 12 көвүтә билә+. 23Лиян көвүд: Рубен (Яковин түрүңк көвүн), Шимон, Леви, Йуда, Исахар болн Завулун. 24Рахелин көвүд: Йосип болн Бенямин. 25Рахелин зарц Билхан көвүд: Дан болн Наптали. 26Лиян зарц Зилпан көвүд: Гәд болн Ашер. Эннь Паддан-Арамд төрсн Яковин көвүд.

27Яков эцк талан ирнә. Мамред Керьят-Арба балһсна хаҗуд (өдгә цагт Хеврон нертә) түрүләд Абрахам, дәкәд Ицхак бәәҗ+. 28Ицхак 180 җилдән бәәв. 29Җирһл үзәд, ик нас наслад, өңгрсн өвкнр талан тер һарна. Терүг Эсав болн Яков көвүднь оршана+.

36

Эсавин хөөт үйнр

36^1Эсавин (эс гихлә Эдомин) хөөт үйнр эн+. 2Эсав Канана отга хойр гергтә билә: хет Элона күүкн Ада болн хивей Цибеона Анан Оголивама күүкн. 3Невайотын дү күүкн – Ишмаилин күүкн Басемат бас терүнә гергн+. 4Адаһас Эсав Элипаз гидг үртә, Басематас – Реуэл, 5Оголивамас – Еуш, Ялам болн Корах үрдтә билә. Эдн Кананд төрсн Эсавин көвүд.

6Гергдән, көвүдән, күүкдән, бәәсн цуг әмтән, цуг малан, Кананд хоршасн эдл-уушан Эсав хураҗ авад, Яковас салад, талдан нутг орна. 7Тедн дегд ик эдл-уушта болад, хамдан бәәҗ чадад бәәцхәв. Теднә бәәрлҗ бәәсн һазрт малан бәрх арһ уга болад бәәв. 8Эсав (эс гихлә Эдом) Сеир гидг уулта һазрт бүүрлв.

9Эсавин – эдомудын өвкин хөөт үйнр эн. 10Эсавин көвүд: Адаһас һарсн Эсавин көвүн Элипаз, Басематас һарсн Эсавин көвүн Реуэл. 11Элипазин көвүд: Теман, Омар, Цепо, Гатам, Кеназ. 12Элипазин хөөт гергн Тимна терүнд Амалекиг һарһҗ өгв. Эннь Адаһас һарсн Эсавин хөөт үрд+. 13Реуэлин көвүд: Нахат, Зерах, Шамма, Мизза. Эннь Басематас һарсн Эсавин хөөт үрд.

14Цибеона Анан Оголивама күүкнәс Еуш, Ялам, Корах эдн төрҗ. Оголивама Эсавин гергн билә.

15Эсавин хөөт үрдин тохм-уңг эн.

Эсавин түрүңк көвүн Элипазин хөөт үйнр: Темана тохм, Омарин тохм, Цепон тохм, Кеназин тохм, 16Корахин тохм, Гатамин тохм, Амалекин тохм. Эднь Адаһас һарсн Элипазин тохм-уңг Эдомин һазрт бәәцхәнә.

17Эсавин көвүн Реуэлин тохм-уңг: Нахатын тохм, Зерахин тохм, Шамман тохм, Миззан тохм. Эднь Басематас һарсн Эсавин хөөт үйнр – Реуэлин тохм-уңг. Тедн Эдомин һазрт бәәцхәнә.

18Оголивамас һарсн Эсавин хөөт үйнр: Еушин тохм, Яламин тохм, Корахин тохм. Эдн Анан күүкн Эсавин гергн Оголиваман тохм-уңг. 19Эсавин хөөт үйнр (эн Эдом нертә) болн теднә тохм-уңг тиим болҗана.

20Эн нутгт бәәсн хорей Сеирин көвүд: Лотан, Шовал, Цибеон, Ана,+
21Дишон, Эцер болн Дишан. Эдн Эдомин нутгт бәәсн хореймүдин өвк Сеирин хөөт үйнрин тохм-уңг.

22Лотана көвүд: Хори болн Хемам. Лотана дү күүкнә нерн Тимна.

23Шовалын көвүд: Алван, Манахат, Эвал, Шепо болн Онам.

24Цибеона көвүд: Айя болн Ана (көдә һазрт эцкиннь элҗгнс хәрүлҗ йовад халун уста булг олҗ авсн Ана). 25Анан үрд: Анан көвүнь Дишон болн күүкнь Оголивама. 26Дишона көвүд: Хемдан, Эшбан, Итран болн Керан.

27Эцерин көвүд: Билхан, Зааван, Акан.

28Дишана көвүд: Уц болн Аран.

29Хореймүдин тохм-уңг иим: Лотана тохм, Шовалын тохм, Цибеона тохм, Анан тохм, 30Дишона тохм, Эцерин тохм, Дишана тохм. Эннь Сеир һазрт бәәсн хореймүдин тохмсин нерәдлһтә даран.

Эдомин хаадын нерд

31Израильд хан күн залхас урд Эдомд залҗасн хан залачнрин нерд эн:

32Түрүләд Эдомд Беорин көвүн Бела залҗала. Терүнә хотл балһсна нерн Динхава бәәҗ.

33Белаг өңгрснә хөөн Боцрад бәәдг Зерахин көвүн Йовав орминь эзлнә.

34Йовавиг өңгрснә хөөн Темана хөөт үйнрин нутгас Хушам орминь эзлнә+.

35Хушамиг өңгрснә хөөн Бедадын көвүн Хадад орминь эзлнә. (Моавин нутгт мидьянмүдиг каалсн күн.) Терүнә хотл балһсн Авит билә.

36Хададыг өңгрснә хөөн Масрекад бәәдг Самла зална.

37Самлаг өңгрснә хөөн Епрат һолын хаҗуд бәәсн Реховот балһснас Шаул зална.

38Шаулыг өңгрснә хөөн Ахборин көвүн Баал-Ханан зална.

39Ахборин көвүн Баал-Ханан өңгрснә хөөн Хадар йос зална. Терүнә хотл балһсн Пау гидг нертә билә. Мезахаван зе күүкнә, Матредин күүкн Мехетавель терүнә гергн бәәҗ.

40Эсавин тохм-уңгин, теднә өрк-бүлмүдин, бәәрлсн һазрмудын нерд эн: Тимнан тохм, Алван тохм, Ететин тохм, 41Оголиваман тохм, Элан тохм, Пинонан тохм, 42Кеназин тохм, Темана тохм, Мивцарин тохм, 43Магдиэлин тохм, Ирамин тохм – эннь Эдомин тохмс. Теднә нерд бәәрн һазрмуд зүүнә. Эдомудын өвк эцкнь – Эсав.

37

Йосип болн терүнә ахнр-дүүнр

37^1Яков Кананд бүүрләд бәәнә. Эн һазрт урднь энүнә эцкнь бәәҗ. 2Яковин болн терүнә өрк-бүлин туск тууҗ эн:

Йосип арвн долата бәәҗ. Ахнртаһан хамдан, Билхан болн Зилпан (эдн Йосипин эцкин гергд) көвүдтә, бог мал тер хәрүлдг бәәҗ. Тер көвүдин му йовдлмудын тускар Йосип эцкдән келдг бәәҗ.

3Израилиг[*] көгшрх наснднь Йосип төрҗ, наадк көвүдәсн икәр эцкнь терүнд дурлв. Тегәд Йосипт тер шишлң кеерүлсн хувц белглҗ. 4Эцкнь Йосипт икәр дурта болсар, ахнрнь терүнд дегд дурго болад, сән үг келдго бәәҗ.

Йосипин зүүдд

5Нег дәкҗ Йосипт зүүдн орна. Терүгән Йосип ахнртан келҗ өгнә. Теднь Йосипт улм дурго болцхана.

6– Соңслт, ямаран зүүдн нанд орв! 7Тәрәнә һазрт бидн боодгуд бооҗ йовсн болнавидн. Мини боосн боодг һоодан зогсна, тадна боосн боодгуд терүг эргәд, һазрт күрч гекцхәнә! – гиҗ тер келнә.

8– Чи маднд нойрххар седҗәхмн болвзач? Мана ахлач болхар седҗәнчи?! – гиҗ ахнрнь келнә.

Тер зүүднәс көлтә, келсн үгәснь көлтә ахнрнь Йосипт улм дурго болцхана.

9Йосипт шинәс зүүдн орна. Терүгән тер дәкн ахнртан келҗ өгнә.

– Би зүүд үзүв. Нарн, сар болн 11 одн намаг күндләд гекцхәв.

10Эн зүүдән Йосип эцкдән келҗ өгхлә, эцкнь терүг керлднә:

– Юн гидг зүүдн чамд орҗахмби? Бидн цугтан – би, чини эк, чини ахнр-дүүнр – ирәд көлдчнь мөргхмн болвза?!

11Ахнрнь Йосипт уурлцхана, болв эцкнь терүнә келснә тускар ухална.

Йосип Египет тал мухла болҗ хулдгдна

12Нег дәкҗ Йосипин ахнр эцкиннь бог мал Шехем гидг һазрт хәрүлхәр йовцхана. 13Израиль Йосипт келнә:

– Чини ахнр Шехемд хөд, ямад хәрүлҗ йовцхана. Чамаг би бас тиигәрән илгәсүв.

– Би белмб, – гиҗ Йосип эцкдән келнә+.

14– Йовад теднә керг яһҗ күцҗ йовхиг хәлә, мал ямаран йовхиг мед. Ирхләрн нанд келҗ өгхч, – гиҗ эцкнь келнә.

Эцкнь Йосипиг йовулна. Хеврон гидг тегш һазрас һарад, Йосип Шехем орна. 15Тенд Йосипла нег күн харһна.

– Чи энд ю хәәҗ йовнач? – гиҗ теегәр тенҗ йовсн Йосипас тер сурна.

16– Би эврәннь ахнран хәәҗ йовнав. Тедн альд малан хәрүлҗ йовхиг нанд келҗ өгит, – гиҗ Йосип келнә.

17– Теднчн эндәс йовҗ одцхала. Тедниг Дотан гидг һазр тал йовхар келҗәсинь би соңслав, – гиҗ тер күн келнә.

Йосип ахнран хәәһәд йовна, тедниг Дотанд олҗ авна. 18Ахнрнь Йосипиг аашхинь холас таняд, өөрдәд иртлнь терүг алх болад шиидцхәнә.

19– Зүүд үздг мана күн эн йовна! – гиҗ нег-негндән тедн келцхәнә. – 20Энүг алад, нүкнд хаяд, зерлг аңгуд шуучад алв гиҗ эцкдән келхмн. Тегәд терүнә зүүдн яһҗ бүтхинь хәләхмн!

21Эн күүндвриг соңссн Рубен Йосипин әм аврх арһ хәәнә.

– Бичә энүг алтн, – гиҗ Рубен келнә. – 22Ю хәәҗ цус асххмб? Энүг эврәннь һарар алхин ормд тег дунд бәәх тер нүкнд хайтн. (Үннднь болхла, Рубен Йосипин әм аврад, эцк талнь хәрү йовулхар седв.)

23Йосипиг өөрдәд ирхлә, ахнрнь терүг бәрҗ авад, ке хувцинь татҗ шуулад, 24бийинь нүкнд хайна. Нүкн усн уга хагсу бәәҗ.

25Йосипин ахнр хотан эдлхәр суухларн, Гилад талас аашх Мидьяна кувцнрин[*] цувсн темәд үзцхәв. Тедн Египет тал сәәхн үнртә модна салм, ладан, бальзам ачҗ йовцхаҗ.

26– Дүүһән алад терүг нууснд юн олз бәәнә? 27Йосипиг кувцнрт хулдхмн. Мана һар цевр болх. Яһв чигн энтн мана һарлцсн дү, нег цусн-махн күн, – гиҗ Йуда келнә.

Теднь зөвшәрнә+. 28Мидьяна кувцнр өөрдәд ирхлә, ахнрнь Йосипиг нүкнәс һарһҗ авад, 20 цаһан мөңгнәс[*] теднд хулдна. Кувцнр Йосипиг Египет авад орцхана.

29Рубен хәрү ирәд, нүкн тал одна. Йосип уга! Һашудхларн эн деерк хувцан шуулна.

30– Көвүн уга! – гиҗ Рубен дүүнр талан ирхләрн келнә. – Би, би! Альдаран одхмб? Би яахмб?

31Йосипин ахнрнь яма алад, ямана цуснд терүнә хувцинь норһна. 32Дәкәд терүг эцкднь авч ирәд иигҗ келцхәнә:

– Бидн энүг олҗ аввидн. Хәләлч: эн чини көвүнә хувцн болвза?

33Яков көвүнәннь хувциг таняд хәәкрнә:

– Мини көвүнә хувцн! Терүг зерлг аңгуд шуучад идчкҗ! Шуучҗ, шуучҗ, идчкҗ Йосипиг.

34Яков хувцан шуулад, ташадан шүрүн эдин тасрхаг бооһад, кесг өдртән көвүндән һундрхҗ уульна+. 35Терүг төвкнүлхәр көвүд, күүкднь ирнә, болв Яков тогтнхар седсн уга.

– Уга. Уульнав, көвүндән һундрхҗанав! Ууляд, көвүһән дахад үклин һазрт орнав, – гиҗ тер келнә.

Йосипт һундрхад, эцкнь ууляд бәәв.

36Тер цагт Мидьяна кувцнр Йосипиг Египетд күргәд, Потипарт хулдна. Потипар хаана бәәшңгин маначнрин ахлач бәәҗ.

38

Йуда болн Тамарь

38^1Тер цагт Йуда ахнр-дүүнрәсн салад, Хира гидг нертә адуламитин хаҗуд нүүҗ одад бәәрлнә. 2Тенд терүнд Канан һазра Шуа гидг күүнә күүкн таасгдна. Йуда терүг мордулҗ авна. 3Гергнь саата болад, көвү һарһна. Йуда терүнд Ээр гидг нер өгнә. 4Йудан гергн дәкн саата болад, хойрдгч көвүн һарна. Экнь терүндән Онан гидг нер өгнә. 5Дәкәд бас көвү һарһна. Терүндән Шелә нер өгнә. (Эн йовдл учрхд Йуда Кезива гидг балһснд бәәҗ.)

6Йуда түрүңк Ээр нертә көвүндән Тамарь күүк авч өгнә. 7Көвүнә заң-бәрцнь му билә. Деед Эзнд тернь таасгддго бәәҗ. Тегәд Деед Эзн Ээриг үкүлнә.

8Йуда Онан көвүндән иигҗ келнә:

– Ахиннь белвсн гергиг ав. Ахдан нерәдәд, түрүңк үрәрн терүнә хөөт үй ке[*]+.

9Болв Тамаряс һарсн үрн бийиннь үрн болшгоһинь Онан медҗәлә. Тегәд Онан тер гергнлә кевтх болһндан, ахан үрн уга болтха гиһәд, асаһан һазрт асхад бәәв. 10Иим йовдл килнцтә болҗана. Тернь Деед Эзнд таасгдсн уга. Терүнәс көлтә Деед Эзн Онаниг үкүлв.

11Йуда Тамарьт келнә:

– Мини Шелә көвүн өстл, чи белвсн күн болад, эврәннь эцк-эктәһән бәәҗә. (Тиигҗ келхләрн, тер иигҗ санв: «Ахнран дахад дү көвүнь бичә үктхәл!»)

Тамарь эцк-экиннь герт хәрү ирнә.

12Кесг цаг давна. Йудан гергн, Шуан күүкн, өңгрнә. Һашута өдрмүд давхла, Йуда нәәҗ адуламит Хирата хамдан эврәннь хөд кирһлһнд Тимна гидг һазр орна. 13Тамарь хадм эцкән хөд кирһлһнд йовҗахинь медәд, 14белвснә хувцан соляд, чирәһән бүркәд, бийән далдлад Энаим балһс ордг хаалһин хаҗуд сууна. Эннь Тимна тал һардг хаалһ бәәсмн. (Тиигхләрн Шеләг өссн бийнь терүнд Тамариг авч өгчәсмн уга.)

15Чирәнь бүркәтә болснднь, Йуда терүг цогцан хулддг күүкд күн гиҗ санв. 16Йуда терүн тал өөрдәд келнә:

– Би чамла кевтнәв.

Йуда терүг эврәннь бер гиҗ медҗәсмн уга!

– Кемр би чамд зөв өгхлә, чи нанд ю өгнәч? – гиҗ тернь сурна.

17– Би чамд ямана ишк илгәнәв, – гиҗ Йуда хәрү өгнә.

Болв күүкд күн келнә:

– Терүг илгәтлән бәрүлх юм үлдә.

18– Чи ю бәрүлтхә гиҗ сурҗанач? – гиҗ Йуда сурна.

– Бүчт өлгәтә тамһан[*], һартан бәрҗәсн тайган үлдә, – гиҗ күүкд күн келнә.

Йуда цуг сурсинь өгәд, терүнлә кевтнә. Тамарь саата болна. 19Дәкәд тер хәрәд, чирәһиннь бүркәг авч хаяд, саак белвсн хувцан өмснә.

20Йуда терүнд өгх болсн ямана ишкән нәәҗ Хираһар илгәһәд, бәрүлсн юман авхар седхлә, кедү йовв чигн хәәлһсн күүкд күн олдсмн уга. 21Бәәрн улсас тер сурхла:

– Энаим ордг хаалһин хаҗуд суусн аля күүкд күн яһла?

– Тенд тиим күн мел уга билә, – гиҗ теднь келцхәнә.

22Нәәҗнь хәрү ирәд, Йудад иигҗ келнә:

– Би терүг олҗ чадсн угав. Бәәрн улс тенд аля күүкд күн мел уга билә гицхәв.

23– Бәрүлсн юмс терүнд үлдтхә. Терүг хәәһәд бидн бийән әмтнд наад бәрүлхмн биш. Би терүнд ямана ишк йовулхлаг, чи терүг олҗ чадсн угач. Бәг, – гиҗ Йуда хәрү өгнә.

24Һурвн сар давсна хөөн Йудад:

– Чини бер Тамарь килнц һарһҗ, ода аля кесндән саата чигн, – гиҗ келцхәв.

– Терүг балһснас һарһад һалд шататн, – гиҗ Йуда заквр өгнә+.

25Тамариг цааҗлхар авч йовхла, хадм эцкдән тер иигҗ келүлнә:

– Эн юмна эзнәс би саатав. Эн тамһ, бүч болн тайг һурваг таньҗант гиҗ терүнәс суртн.

26Йуда таньна.

– Эн күүкд күн нанас чик юм һарһла. Би Шелә көвүндән энүг авч эс өгснд болҗах йовдл энтн, – гиҗ Йуда келнә.

Йуда дәкҗ энүнлә кевтсн уга+.

27Тамарин үр һарһх цаг ирнә. Үрднь икр бәәҗ. 28Гергнә геснь мошклад, нилхин һар үзгдхлә, нилхд эк болҗах эмгн тер һартнь улан утц бооһад:

– Эннь түрүлҗ һарв, – гиҗ келв.

29Болв нилх үрн һаран хәрү татад авчкна. Терүнә ормд хойрдгчнь һарч ирнә.

– Чи яһҗ тасрҗ һарч ирвч? – гиҗ эк болҗах эмгн нилхәс сурна. Энүнд Пәрец[*] гидг нер өгнә. 30Пәрецин дару һартан улан утцтань һарч ирнә. Терүнд Зерах[*] гидг нер өгнә.

39

Йосип Потипарин герт

39^1Тер хоорнд Йосипиг Египетд авч ирнә. Хаана бәәшңд маначнрин ахлач болҗасн Потипар кувцнрас Йосипиг мухла кехәр хулдҗ авна+. 2Йосипт Деед Эзн дөң болҗав, тегәд кергнь күцҗ йовв. Йосип эзнәннь герт бәәв. 3Тернь Деед Эзн Йосипла бәәхиг үзнә. Яһад гихлә Йосип ю кевв чигн терүнд Деед Эзн дөңгән күргдг билә. 4Йосип эзндән таасгдад, шишлң терүнә мухла болна. Эзнь терүнд герән даалһад, бәәсн эдл-ахуһан терүнә һардврт өгнә. 5Тер цагас авн Йосипин нилчәр Египетин Потипар күүнә герт бәәсн, теегт бәәсн эдл-ахуднь Деед Эзнә евәл бууҗав. 6Бәәсн цуг эдл-ахуһан тер Йосипин һардврт орулна. Бийднь болхла, хот уухас талдан керг үлдсн уга.

Йосип сәәхн цогцта, үзмҗтә билә. 7Эзнә гергнә седклнь терүнд тусч, тегәд иигҗ келнә:

– Кевт нанла.

8Болв Йосип зөв өглго терүнд хәрү өгнә:

– Мини эзн бәәсн юман цугинь мини һардврт өгв, бийнь гертән мел юм хәләхш. 9Эн герт би терүнлә әдләр һардҗанав. Эс кех юмн уга. Зуг таниг медшгов, та терүнә гергнт. Бурхна өмн килнц һарһад, тиим му йовдл би яһҗ кехмб+?

10Эн гергн терүг өдр болһн цуцрлт угаһар ээрәд бәәв, болв Йосип терүнәс усхад зулна. 11Зуг нег дәкҗ Йосип көдлмш кехәр эзнәннь герт орҗ ирхлә, тер гергнәс талдан күн уга бәәҗ. 12Эзнә гергн терүнә хувцнас татад:

– Кевт нанла, – гиҗ дәкн келнә.

Йосип терүнәс мөлтрәд, хувцан һартнь үлдәчкәд, гертәс зулад гүүнә. 13Эзнә гергн Йосипин хувциг һартан бәрәд, терүг гүүһәд йовҗ одсиг медхләрн, 14мухласан дуудад:

– Хәләтн: эн еврейиг нанар наад бәртхә гиһәд нааран авч ирсмн болҗана! Тер нааран орҗ ирәд, намаг күчәр эзлхәр седв! Болв би хәәкрүв. 15Намаг чишкәд хәәкрәд бәәхлә, тер зулад гүүв. Нам хувцан үлдәһәд гертәс һарад гүүв! – гиҗ келнә+.

16Йосипин хувциг залуһан хәрҗ иртл тер бийләһән бәрв. Залуһан ирхлә, 17гергн дәкн тер кевтән давтад келнә:

– Еврей мухла нанд күч үзүлхәр ирв. Намар наад бәртхә гиҗ терүг чи авч ирвич! 18Би чишкәд хәәкрүв. Тер нам хувцан үлдән гертәс зулад гүүв!

19Гергнәннь келсиг соңссн Йосипин эзн икәр уурлна. 20Йосипиг түүрмд орултха гиҗ тер закна. Тиигҗ Йосип хаана түүрмд орулгдна.

Йосип түүрмд

21Болв Деед Эзн терүнлә бәәсндән, цаһан санаһан күртәнә: Йосип түүрмин ахлачд таасгдна. 22Түүрмин ахлач терүгәр бәрәнд бәәсн улсин һардач кенә. Йосип цугинь даана. 23Түүрмин ахлач мел юмнд зовдго болв, яһад гихлә, Деед Эзн Йосипта бәәв. Терүнд юунднь болвчн күцәмҗ өгчәв.

40

Бәрәнд бәәх әмтнә зүүд Йосип тәәлнә

40^1Тер йовдлмудын хөөн невчкн цаг давхла, хаанд чаһр белддг болн өдмг болһдг хойр күн хаана өмнәс буру йовдл һарһна. 2Хан теднд уурлна. 3Тегәд тедниг хаана бәәшңгин маначнрин ахлачин медәнд бәәсн түүрмд орулна. Тер түүрмд Йосип бәрәнд бәәҗ. 4Хаана бәәшңгин маначнрин ахлач теднд зарц болтха гиһәд Йосипиг тәвнә. Цаг давна, 5нег дәкҗ сөөһәр бәрәнд бәәх хойр һардачнрт – хаанд чаһр белддгт болн өдмг болһдгт – зүүдн орна. Күн болһн эврә чинртә онц зүүд үзнә. 6Йосип өрүһәр ирхләрн, тедн үүмәтә бәәсинь үзнә.

7– Яһад тадн үүмҗәнәт? – гиҗ Йосип сурна.

Хаана өөрхн улс – Йосипта хамдан бәрәнд бәәх хойр күн 8иигҗ хәрү өгнә:

– Бидн зүүдд үзвидн. Терүг тәәлдг күн энд уга.

– Бурхнас тәәлвр ирдмн. Тер зүүддән нанд келҗ өгтн, – гиҗ Йосип келнә.

9– Өмнм уста үзмин ац үзгдсн болҗ нанд зүүдн орна. 10Терүн деер һурвн иш бәәҗ. Тедн урһҗана, цецгүд һарна, темсн үзгднә, уста үзмин темсн болна. 11Һартм болхла хаана чаһр уудг сав бәрәтә. Би уста үзмин темс таслҗ авад, базһад, шүүсинь савд кеһәд, хаанд өгчәҗүв, – гиҗ хаанд чаһр белддг күн келнә.

12– Чини зүүднә тәәлвр эн, – гиҗ Йосип терүнд келнә. – Һурвн иш гиснчнь энчнь һурвн өдр. 13Һурвн өдр давхла, хан чамаг түүрмәс сулдхх: урдк ормдчнь чамаг дуудҗ хәрү орулх. Чи урдклаһан әдл терүнд чаһрта сав бәрүлҗ өгдг күн болхич. 14Зуг мини сурсиг күцә: кемр кишг учрхла, мини тускар хаанд келәд орк, бичә март. Намаг эндәс һарһҗ үзтхә! 15Намаг еврейин һазрас хулхалҗ авлус! Энд би түүрмд суулһх дүңгә юм мел һарһсн угав!

16Терүнд сән тәәлвр өгчәхинь үзәд, хаанд өдмг болһдг күн иигҗ келнә:

– Нанд болхла, мини толһа деер һурвн зембль бәәсн болна: 17дееркднь – һуйрар болһсн зүсн-зүүл хот. Тиим юм хаанд болһҗ өгнә. Тер зембләс шовуд чоңкад идҗәҗ.

18– Чини зүүднә тәәлвр эн, – гиҗ Йосип терүнд келнә. – Һурвн зембль – энчнь һурвн өдр. 19Һурвн өдр болад, хан чамаг бас түүрмәс сулдхх, болв толһаһичн таслх. Чамаг үзүртә бахнд өлгх, чини махмудыг шовуд чоңкад идх.

20Һурв хонад хаана һарсн өдр болна. Хан эврәннь өөрхн улсан дуудад, нәр кенә. Хурсн улсин нүүрт хан тер хойр күүг сулдхна. Эннь чаһр белддг, өдмг болһдг хойр толһач күн+. 21Чаһр белддг толһалгч күүг урдк ормднь суулһна. Тер күн хаанд шинәс чаһрта сав бәрүлҗ өгхмн болҗана. 22Болв өдмг болһдг толһалгч күүг бахнд өлгәд ална. Эннь мел Йосипин келсәр һарна. 23Зуг чаһр белддг толһач күн Йосипин тускар, терүнә сурврин тускар төрүц мартчкна.

41

Египетин хаана зүүдд

41^1Хойр җил давсна хөөн хаанд зүүдн орна: Тер Нил һолын эрг деер зогсчасн болҗ медгднә. 2Нилас 7 үкр һарч ирнә. Үкрмүд сәәхн, тарһн, һолын эрг көөһәд, нигтәр урһсн урһмл дунд тедн идшлнә. 3Теднә ардас оңдан 7 үкр һолас һарч ирнә. Тедн эццн, чинән уга, түрүңк үкрмүдлә зергләд зогсцхана. 4Тер эццн, чинән уга үкрмүд сәәхн, тарһн үкрмүдиг идцхәнә. Хан сернә.

5Дәкәд шинәс унтхларн, оңдан зүүд үзнә: нег иш деер буудян 7 толһа урһна. Тедн сән, дүүрң бәәдлтә. 6Тедниг дахад, халунас шатҗ одсн буудян хоосн 7 толһа һарч ирнә. 7Эн хоосн, халунас шатҗ одсн буудян 7 толһас сән, дүүрң бәәдлтә толһасиг зальгна! Хан сернә. Терүнд зүүдн орсиг медв.

8Өрүнднь тер әәмцәд, Египетин цецн болн бө улсиг цуглулҗ авад, үзсн зүүддән келҗ өгнә. Болв нег чигн күн терүг тәәлҗ чадсн уга. 9Тиигхләнь чаһр белддг толһалгч күн хаанд иигҗ келнә:

– Урднь мини һарһсн эндү санандм орҗана! 10Нег дәкҗ хан эврәннь зарцнртан уурлад, намаг өдмг болһдг толһалгч күүтә маначнрин ахлачин медәнд бәәсн бәрәнд орулла. 11Нег сөөһәр мадн хойрт зүүдн орна, күн болһнд эврә чинртә онц зүүдн орна. 12Манад ахлачин мухла болҗасн нег баахн еврей бәәлә. Бидн терүнд эврәннь зүүдд келҗ өгвидн. Тер күн мана зүүддиг тәәләд, күн болһна зүүдн ямаран чинртәһинь келҗ өгв. 13Минь терүнә келсәр һарв: намаг урдк көдлмштм хәрү орулв, наадк күүг цааҗлв.

Йосип хаана зүүдд тәәлнә

14Хан Йосипиг дуудулна. Түүрмәс терүг адһмтаһар һарһад, сахлынь хусад, хувцинь соляд, хаанд күргнә.

15– Би зүүд үзүв, болв нег чигн күн терүг тәәлҗ чадҗахш. Чи, соңсад бәәхлә, зүүд тәәлҗ чаддг чигн гиҗ әмтн келнә, – гиһәд хан Йосипт келнә.

16– Учр нанд биш, – гиҗ Йосип хәрү өгнә. – Хаана сәәһинь олҗ, Бурхн тәәлвр өгх.

17Хан Йосипт зүүддән келҗ өгнә:

– Би Нил һолын эрг деер зогсчасн болнав. 18Һолас 7 үкр һарч ирнә. Тедн сәәхн, тарһн бәәдлтә, һолын эргин нигт урһмлд идшлҗәнә. 19Теднә ардас 7 эццн, чинән уга, арсн ясн хойр болсн үкрмүд һолас һарч ирцхәнә. Египетд би тиим зута үкрмүд үзәд угав. 20Эн эццн, зута үкрмүд түрүн һарч ирсн 7 тарһн үкрмүдиг идчкв! 21Тедниг идснә хөөн геснь цурдаҗахмн уга: идсн үкрмүд тер кевтән эццәрн үлднә. Би серүв.

22Дәкәд би оңдан зүүд үзүв: буудян 7 толһа нег иш деер урһҗ. Тедн сән, дүүрң бәәдлтә. 23Теднә ардас хоосн, халунд шатҗ одсн буудян 7 толһа һарч ирнә. 24Эн буудян хоосн толһас сән, дүүрң буудян 7 толһасиг зальгчкна. Эврәннь зүүддин тускар би бө улст келҗ өгләв. Болв тедн цәәлһҗ өгсн уга, – гив.

25Йосип хаанд келнә:

– Тана үзсн хойр зүүдн нег чинртә. Бурхн хаанд эврәннь зураһан медүлҗәнә. 26Долан сән үкр – 7 җил болҗана. Буудян 7 сән толһа – бас 7 җил болҗана. Тегәд энтн мел нег зүүдн. 27Сән үкрмүдин ардас һарч ирсн 7 эццн, зута үкрмүд, халунд шатсн буудян 7 хоосн толһа – эннь харһнх дарук 7 җилмүд болҗана. 28Бурхн хаанд Эврәннь зураһан медүлҗәнә гиҗ келхләрн би тиигҗ санлав. 29Египетин цуг һазрар элвг 7 җил ирх, 30терүнә ардас харһнулх 7 җил эклх. Тер цагт элвг-делвг болҗасн юмн мел мартгдх. Харһнх җилмүдт орн-нутг кевтән хоосрх, 31элвг-делвг бәәдләс юмн үлдшго. Тер харһнлһн тедү дүңгә күчр болх. 32Зүүдн хойр дәкҗ ордгарн – Бурхн энүг лавтаһар зуралҗана, удл уга күцх. 33Тегәд хан цецн болн хурц ухата кү йилһҗ авад, терүг Египетин залачд тәвтхә. 34Цуг орн-нутгар хан һардачнриг тәвтхә. Тедн элвг-делвг 7 җилин эргцд әмтнә хураҗ авсн тәрәнәс тавн хүвин нег әңгинь цуглулҗ авад, 35тер буудяг хаана йосар балһснд цуглулҗ бәртхә. 36Тиигхлә Египетин харһнлһна 7 җилд орн-нутг хот-хоолын көрңтә болх. Орн-нутг тегәд тер харһнлһ даах!

Йосип Египетд һардач болҗ залгдна

37Йосипин зураг хан болн терүнә өөрхн улс таасна.

38– Терүнлә әдл оңдан кү олҗ болшго, – гиҗ хан өөрхн улстан келнә. – Терүнд Бурхна Сәкүсн бәәнә!

39Дәкәд Йосипт тер иигҗ келнә:

– Кемр энүг чамд Бурхн медүлсн болхла, чамас цецн, хурц ухата күн уга болҗана. 40Эндрәс авн чи мини нутгиг залхич, мини улс чамаг соңсдг болх. Зуг би хан болҗах ямарн чамас ахлхув. 41Ода би чамар Египетин һардач кеҗәнәв!

42Хан тамһта билцгән тәәләд, терүгән Йосипин хурһнд зүүнә. Дәкәд нимгн эдәр кесн хувц өмскәд, Йосипин күзүнд алтн цев тер зүүнә. 43Йосипт хан орн-нутгиннь хойрдгч күүнә мөр татдг гиигн терг өгнә. Терүг йовхла, өмннь «Сөгдтн!» гиҗ хәәкрдмн.

Тиигҗ хан Йосипиг цуг Египетин һардач кенә.

44– Би хан, – гиҗ тер Йосипт келнә, – эндрәс авн Египетин цуг һазрар нег чигн күн чини зөв угаһар нег чигн ишкдл кешго, хурһарн көндәшго юмн.

45Хан Йосипт Цафнат-Панеах гидг шин нер өгнә. Терүнд Он[*] гидг балһснд бәәсн гелң күүнә Аснат күүкинь авч өгнә. Гелңгин нернь Поти-Пера. Тиигҗ Йосип цуг Египетин һазрин һардач болв+. 46Египетин хаанад экләд көдлхдән Йосип һучта бәәҗ. Хаанаһас һарад, Йосип Египетин һазр хәләхәр эргәд йовна.

47Долан җилдән тер һазрас элвг урһц әмтн авчав. 48Тер җилмүдт тенд цуглулҗ авчасн буудяг Йосип балһсдар түгәнә. Балһсн болһнд эргндк тәрәнәснь хураҗ авсн буудя цуглулгдв. 49Йосип теңгсин элсн мет олар буудя хураҗ авв. Терүгән тоола бәәҗ, тооһан геев: тедү дүңгә тоолҗ болшго ик болв.

50Эн цагт, харһнлһн ирхәс урд, Поти-Пера гидг гелңгин күүкн Аснат Йосипт хойр көвү һарһҗ өгв. 51Түрүңк көвүндән тер Манаше[*] гидг нер өгәд келнә: «Яһад гихлә Бурхн нанд зовлңгим, төрскн герим мартулв». 52Хойрдгч көвүндән Эприм[*] гидг нер өгәд келнә: «Бурхн зовлң үзсн һазртм намаг үртә-садта кев».

53Египетин элвг бәәдлтә 7 җил давна. 54Йосипин келсәр, харһнлһна 7 җил экләд ирнә. Эн харһнлһн цуг делкәг бүсләд бәрнә, зуг Египетд хурасн буудян көрң бәәлә+. 55Харһнлһн эклхлә, әмтн хаанас өдмг сурцхана. Хан келнә:

– Йосип тал одтн, терүнә келсәр кетн.

56Харһнлһн икдәд, цуг орн-нутгт ирхлә, Йосип буудя хадһлдг амбармудан секәд, Египетин улст буудя хулдна. 57Цуг орн-нутгудас Египет тал, Йосипур буудя авхар әмтн ирцхәнә. Яһад гихлә цуг һазрар әмтн икәр харһнцхав.

42

Йосипин ахнр Египет тал йовна

42^1Египетд буудя бәәхиг медәд, Яков көвүдтән келнә:

– Тадн яһад юм келго бәәнәт? 2Египетд буудя бәәнә гиҗ келцхәнә. Тиигәрән йовтн, харһнад үкшгон төлә буудя хулдҗ автн.

3Йосипин 10 ах буудя авхар Египет орцхана. 4Зуг Йосипин һарлцсн дү көвүн Бенямин зеткрлә харһҗ одх гиһәд, Яков терүг бийәсн салһҗ йовулсн уга.

5Израилин көвүд буудя сурхар Египетд ирсн улс дунд йовна. Яһад гихлә, тер цагт Канана цуг улс харһнҗала. 6Теднә ирсн нутгин һардачнь Йосип бәәҗ. Тер буудя хулддг бәәҗ. Яковин көвүд терүн тал өөрдәд, өмнәснь һазрт күрч гекцхәнә+. 7Йосип тедниг үзн таньна, болв талын күн болсн болад, шүрүтәһәр теднәс сурна:

– Альдас ирвт?

– Кананас, буудя авхар, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

8Йосип эврәннь ахнран таньна, болв тедн терүг таньсн уга.

9Теднә тускар үзсн зүүдән тодлҗ, Йосип иигҗ келнә:

– Тадн туршулчнр болвзат. Мана һазрин мууһар батлгдсн орминь медхәр ирсн кевтәт+.

10– Уга, нойн! Бидн, тана мухлас, буудя авхар ирвидн. 11Бидн нег эцкин үрдвидн, цугтан үннч улсвидн! Бидн тана мухласвидн, төрүц туршулчнр бишвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

12– Уга, тадн мана һазрин мууһар батлгдсн орм медхәр ирвт, – гиҗ Йосип келнә.

13– Бидн, тана мухлас, ах-дүүһәрн 12 күнвидн. Бидн цугтан нег эцкин үрдвидн, Кананас. Хамгин бичкнь ода эцктәһән бәәнә. Негмдн дәкҗ уга, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

14– Нә, энлм. Тадниг туршулчнр гиҗ би келлүсүв. 15Бидн тадниг шинҗләд хәләнәвидн. Хаана әмәр андһар өгчәнәв: тана бичкн дү нааран эс иртл, тадниг эндәс һарһшго. 16Негән илгәһәд, терүг авхултн, наадкснь ода деерән бәрәнд бәәх. Тегәд тадна келсн үнн худлынь медхвидн. Кемр худл болхла, тадн туршулчнр болҗанат. Хаана әмәр андһар өгчәнәв! – гиҗ Йосип келнә.

17Йосип тедниг һурвн хонгар бәрәнд суулһна. 18Һурвдгч өдртнь теднд тер иигҗ келнә:

– Мини келсәр кетн, тегәд әмд үлдхит, юңгад гихлә би Бурхиг икәр күндлдв. 19Кемр тадн үнндән чик седклтә улс болхла, негнтн бәрәнд үлдтхә. Наадкснь харһнҗах өрк-бүлдән буудя авч одад, 20бичкн дүүтәһән нан тал хәрү иртхә. Кемр тадна келсәр һархла, тадн үкшгот.

Тедн Йосипин келснлә зөвшәрнә.

21– Мана дүүһәс көлтә засглҗана гисн эн! Бидн терүг зовҗасинь үзүвидн. Тер мадниг яһҗ сурад бәәсн бийнь терүнд бидн сана зовсн угалм. Ода зовлң маднд ирв! – гиҗ тедн хоорндан күүндцхәнә.

22– Көвүнд бичә хар сана үзүлтн гиҗ би таднд эс келлү? Тадн намаг соңссн угат. Ода бидн терүнә цуснас көлтә ялан өгчәнәвидн, – гиҗ Рубен келв+.

23Теднә күүндвриг Йосип медҗәнә гиҗ ахнрнь санҗасмн уга, яһад гихлә Йосип теднлә орчулачар дамҗад күүнддг бәәҗ. 24Йосип хооран һарад уульна. Дәкәд бийән тогтнулад, хәрү ирәд, Шимониг йилһҗ авад, күлтхә гисн заквр ахнриннь нүүрт өгнә.

Йосипин ахнр Кананур хәрү ирнә

25Дарунь Йосип теднә ацанд буудя ачад, күн болһна савд өгсн мөңгинь хәрү тәвәд, хаалһднь эдлх хот өгтхә гиҗ даалһвр өгнә. Келсинь күцәнә. 26Йосипин өгсн буудяг ахнрнь элҗгнстән ачҗ авад йовцхана.

27Сөөднь, амрсн цагтан, теднә негнь элҗгндән хот өгхәр саван секхләрн, эврәннь мөңгән үзнә.

28– Мини мөңгн хәрү нанд ирв! Минь эн, деер бәәнә! – гиҗ тер ахнр-дүүнртән келнә.

Теднә зүркнь менрҗ одв, чичрлдәд, нег-негнәсн сурцхана:

– Ода маднла Бурхн ю кеҗәхмб?

29Кананд эцк талан ирчкәд, тедн бийләһән болсн йовдлыг цугинь терүнд келҗ өгнә:

30– Тер нутг һардҗах күн маднла шүрүтәһәр күүндв, мадниг туршулчнр гиҗ санв. 31Бидн терүнд үнн седклтә улсвидн, туршулчнр бишвидн гиҗ келцхәввидн. 32Ах-дүүһәрн 12 күнвидн, цугтан нег эцкин үрд. Негмдн уга, хамгин бичкн дү көвүн ода эцктәһән Кананд үлдв гиләвидн. 33Болв тер маднд иигҗ келв: «Тадниг үнәр келсн угаһитн би шинҗләд хәләнәв: таднас негитн үлдәнәв, наадкснь харһнҗах өрк-бүлмүдтән буудя күргәд, 34тендәс бичкн дүүһән дахулад, нан тал хәрү ирцхәтхә. Тиигәд тадниг туршулчнр биш, үнн седклтә улс болҗахитн иткхүв. Суулһсн күүһитн сулдхнав. Тегәд тадн мана цуг һазрар эргәд сулдан йовҗ чадҗанат».

35Гертән ирәд савасн юман һарһхларн, тедн күн болһна савд мөңгтә харлдш үзнә. Терүг үзн, көвүд болн теднә эцк йир әәцхәнә.

36– Тадн мини көвүдиг неҗәдәр булаҗ авчанат. Йосип уга. Шимон уга. Беняминиг ода авхар бәнт. Нан деер зовлң ирҗ бууҗана! – гиҗ теднд Яков келнә.

37– Беняминиг дахулҗ хәрү эс авч ирхлә, мини хойр көвүг алҗ чадҗанач. Чи нанд итк. Би терүг хәрү авч ирхүв, – гиҗ Рубен эцкдән келнә.

38– Уга. Мини көвүн таднла йовшго. Бенямин экәсн һанцарн үлдлә, ахнь үкҗ одла. Кемр хаалһднь терүнлә шалтан харһхла яахмб? Би, көгшн өвгн, таднас көлтә зовад бәәҗ үклин һазрт орх болҗанав, – гиҗ Яков келнә.

43

Йосипин ахнр Беняминиг Египет тал авч ирнә

43^1Тер һазрар харһнлһн улм икдәд бәәв. 2Египетәс авч ирсн буудя чилхлә, эцкнь көвүдтән иигҗ келнә:

– Бас невчкн буудя авч иртн!

3– Бичкн дүүһән дахулҗ эс ирхлә, нүдндм бичә үзгдтн гиҗ тер күн шүрүтәһәр келлә. 4Кемр чи терүг маднла йовулхла, бидн чини төлә буудя авч ирнәвидн. 5Кемр терүг эс йовулхла, маднд тиигәрән одад чигн керг уга. Тер күн мана бичкн дү угаһар нүдндм бичә үзгдтн гиҗ келлә, – гиҗ Йуда келв.

6– Тадн намаг иим зовлңла яһад харһулвт, – гиҗ Израиль келв. – Бас нег дү бәәнә гиҗ яһад теднд келвт?

7– Тер күн цугтаһиннь тускар сурла: мана тускар, мана төрл-садна тускар, мана эцк әмд бәәхин, маднд бас ахнр-дүүнр бәәхин тускар. Тер күн тиигҗ сурад бәәв, бидн хәрү өгвидн. Мана бичкн дүүг авч иртхә гиҗ тер закхиг бидн альдас медх бәәсмб? – гиҗ тедн хәрү өгнә.

8– Отхн көвүһән маднла йовулчк. Тегәд бидн, чи эврән, мана үрд харһншго, әмд үлдцхәхвидн. 9Отхн көвүнчнь хәрү ирх, толһаһарн андһар өгчәнәв. Терүг чам тал хәрү эс авч ирхлә, насан бартлан чини өмн би бурута болхв, нанас ялынь ав. 10Кемр цаган эс үрәсн болхла, бидн тиигән хойр дәкҗ одад ирх биләвидн! – гиһәд Йуда эцкдән келнә.

11– Нә, тиигхлә? Тиигхлә иигтн: мана һазрин элвг зөөрәс – бальзам, бал, ладан, каңкнсн үнртә модна салм, сән яңһг – саван дүүргәд, тер күүнд белг авч одтн. 12Тадна савд тәвснә үнинь хәрүлхин төлә хойр дам үлүһәр мөңг автн. Тедн эндүрсн бәәдлтә. 13Беняминиг дахулад, цаган үрәлго, дәкн тер күн тал минь ода йовтн. 14Күчтә Бурхн нойиг цаһан саната кетхә, терүнә хәәрлт таднд күрттхә: Шимониг, Беняминиг бас хәрү йовултха. Кемр мини тускар үрдән геетхә гиҗ заяч заясн болхла – арһ уга, – гиҗ Израиль келнә.

Ахнр-дүүнр Йосипла харһна

15Ахнр-дүүнр белгән белдәд, урдкасн хойр холван икәр мөңг авад, Беняминиг дахулад, Египетд бәәсн Йосип тал ирцхәнә.

16Беняминиг ахнран дахад ирсиг үзчкәд, Йосип гериннь һардачд иигҗ келнә:

– Эн улсиг мини герт орул. Мал алад хот ке. Эдн нанла үдләдән хот эдлцхәх.

17Йосипин келсиг күцәһәд, тер күн гиичнриг терүнә гер тал дахулад йовна. 18Болв ахнр-дүүнр йовҗ йовад әәһәд, иигҗ келцхәнә:

– Тедн мадниг тиигхд савд олдсн мөңгнәс көлтә герүрн авч йовна. Мадниг тедн гемшәһәд дәврхәр бәәнә, мухласан кех, мана элҗгнсиг авцхах!

19Үүднә мөрт күрәд, тедн дахулҗ йовсн герин һардачд келнә:

20– Мана нойн, үг келҗ болхий? Бидн нааран нег дәкҗ буудя авхар ирләвидн. 21-22Хәрҗ йовад, сөөһәр хаалһдан амрхларн, саван секәд хәләхлә, мана өгсн мөңгн тооһарн тер кевтән бәәсиг үзвидн. Тиигхд мана савд кен мөңг тәвсинь бидн медҗәхшвидн. Тер мөңгиг бидн хәрү авч ирвидн. Бидн буудя хулдҗ авхар бас мөңг авч ирвидн.

23– Тогтнтн, – гиҗ герин һардач теднд келнә. – Бичә әәтн. Тертн тана Бурхн, тана эцкин Бурхн тадна савд зөөр тәвсн болх. Тана өгсн мөңгиг би кевтнь авлусув.

Герин һардач тедн тал Шимониг сулдхад авч ирнә. 24Дарунь гиичнриг Йосипин герт орулад, көлинь уһах ус өгәд, элҗгнстнь хот тәвҗ өгнә. 25Ахнр-дүүнр Йосипиг тосхар авч ирсн белгән үдлә һарһцхана. Терүнлә хамдан хот ууцхахт гиһәд гиичнрт келлә. 26Йосипиг герүрн ирхлә, ахнр-дүүнр терүнд эврәннь белгүдән өгәд, һазрт күрч гекҗ сөгднә.

27– Тана көгшн эцк ямаран бәәнә? Терүнә тускар тадн нанд келләт. Әмд бәәнү? – гиҗ Йосип теднә мендинь медәд, эцкиннь тускар сурна.

28– Мана эцк, тана мухла, әмд-менд бәәнә, – гиҗ ахнр-дүүнр хәрү өгәд, терүнә өмн сөгдцхәнә.

29Йосип эврәннь һарлцсн дү Бенямин тал хәләнә.

– Энтн тана келҗәсн бичкн дүүтн эсий? – гиҗ тер сурна.

– Көвүн минь, Бурхн чамаг хәәрлтхә! – гиҗ Йосип Беняминд келнә.

30Йосипин зүркн җөөлдәд, дүүһән үзсндән уульн гиһәд бәәв. Адһмтаһар тер һарад, талдан хорад орад уульна. 31Дәкәд чирәһән уһаһад, хәрү ахнр-дүүнр талан һарч ирәд, бийән бәрәд, хот авч иртхә гиһәд закна. 32Хотыг Йосипт тустнь, гиичнрт тустнь, Египетин улст тустнь өгв. (Египетин улс бузрдшгоһар евреймүдлә хамдан хот эдлдго бәәҗ.)+
33Гиичнриг Йосипин заасар ах-дүүһин дараһар суулһснд, тедн нег-негән өврмҗтәһәр хәләһәд бәәцхәв. 34Йосип болхла эврәннь ширә деерк хотасн теднд тәвҗ өгәд бәәв. Беняминд тер наадксаснь тавн холван үлүһәр өгчәв. Тедн Йосипла хамдан идәд-ууһад нәәрлцхәв.

44

Йосип эврәннь ахнр-дүүнрән сөрҗ хәләнә

44^1– Теднә савиг дүүргәд, багтҗ чадхарнь буудя кеҗ өгтхә. Күн болһна савин амнд авч ирсн мөңгинь хәрү тәвтхә. 2Бичкн дүүһиннь савд мөңгнлә хамднь мини цаһан мөңгн ааһ тәвтхә, – гиҗ Йосип герин һардачд келнә.

Һардач Йосипин заксар кенә.

3Өр цәәхлә, ахнр-дүүнриг элҗгнстәһинь герүрнь йовулна. 4Тедн балһснас холд һарад уга бәәтл, Йосип һардачтан иим даалһвр өгнә:

– Шулуһар тедниг көөлд! Күцхләрн теднд кел: «Тадн яһад цаһан санана хәрүд, му юм һарһвт?! 5Яһад эзнәнм цаһан мөңгн ааһ хулхалҗ аввт?! Тер ааһас мини нойн хот ууна, терүгәр белг бәрнә. Му йовдл тадн һарһвт!»

6Йосипин һардач йовсн көвүдиг күцәд, эзнәннь келсиг теднд күргнә.

7– Та, мана нойн, ю хәәҗ тиим юм келҗәхмт? Бидн, тана мухлас, тиим юм һарһшго биләвидн. 8Мана савд тәвсн мөңгиг бидн Кананас танд хәрү авч ирсиг та эврән меднәлмт! Тиигхлә тана эзнә герәс цаһан мөңг, эс гихлә алт бидн хулхалхий? 9Кемр мадна кен-негнәннь савд хулхалсн ааһ олдхла, терүг цааҗлтха. Наадкснь болхла тана мухлас болад үлдхвидн, – гиҗ ахнр-дүүнр келцхәнә.

10– Сән, тадна келсәр болтха. Болв ааһ хулхалҗ авсн күн мухла болх, наадкснь эврә герүрн йовх, – гиҗ һардач хәрү өгнә.

11Тедн саван шулун болдгар һазр деер буулһад, аминь секнә. 12Һардач ахаснь экләд бичкн дү күртлнь даралад негҗнә, Беняминә савд ааһиг олҗ авна. 13Беняминә ахнр һашудҗ эврәннь хувцсан шуулна. Тедн шинәс элҗгнс деер ацаһан ачад, балһсн тал хәрү ирцхәнә. 14Йудаг ах-дүүнртәһән ирхлә, Йосип гертән бәәҗ. Тедн Йосипин өмн һазр элкдәд кииснә.

15– Тиим юм яһҗ һарһвт? Нанла әдл күн белг бәрҗ чаддгиг тадн меддговт? – гиҗ Йосип теднд келнә.

16– Эврәннь нойнд бидн ю келхмб? Буру бишән яһҗ иткүлхмб? Бурхн мана буруг бәрүлв. Ода бидн мана нойна мухлас болҗанавидн: ааһ хулхалҗ авснь чигн, наадкснь чигн, – гиҗ Йуда келнә.

17– Уга. Би тиим юм һарһхий?! Ааһ хулхалсн күн мини мухла болх. Наадкснь эцк талан әмд-менд хәртхә, – гиҗ Йосип келнә.

18Тиигхләнь Йуда Йосип тал өөрдәд иигҗ келнә:

– Мини нойн! Тана мухлад үг келх зөв өгит. Эврәннь мухладан бичә уурлыт. Та хаанла әдл күнт! 19Та, мини нойн, маднас – эврәннь мухласас – эцк бәәх угаһинь, маднд бас ах-дүүнр бәәх угаһинь сурлат. 20Бидн танд, мана нойн, эцкмдн әмд, көгшн гиҗ келләвидн. Терүнд бас нег бичкн көвүн бәәнә. Тернь көгшрх наснднь һарла. Ахнь өңгрҗ одла, эврәннь экәсн тер һанцарн әмд үлдв. Эцкнь терүнд йир дурта+. 21Та маднд, эврәннь зарцнртан, мана бичкн дүүг авч иртхә гиҗ заквр өгләт. 22Бидн танд, мана нойн, эцкән тер үлдәҗ чадшго гиҗ келләвидн. Яһад гихлә, эцкнь тиим юм даашго, терүнәс салшго. 23Бичкн дү угаһар нүдндм бичә үзгдтн гиҗ маднд, эврәннь мухластан, та келләт. 24Мана эцк, тана мухла тал хәрҗ ирхләрн, бидн келситн цугинь күргҗ келләвидн. 25Мана эцк дәкн невчкн буудя авч иртн гиҗ келхлә, 26бидн бичкн дүүһән дахуллго тана нүднд үзгдшго болҗ һарлавидн, терүнд тиим хәрү өгләвидн. 27Мана эцк – тана мухла – маднд иигҗ келлә: «Тадн эврән меднәт: Мини гергн Рахел нанд хойр көвү һарһҗ өглә. 28Негнь геедрв. Терүг зерлг аңгуд шуучад алсиг би медүв. Дәкҗ би терүг үзсн угав. 29Ода тадн хойрдгч көвүһим авчанат. Кемр тер зеткрлә харһхла яахмби? Би, буурл өвгн, таднас көлтә зовад үклин һазрт орхув!» 30Тегәд би эцк талан, тана мухла тал, дурта көвүнь угаһар хәрү йовҗ чадхий? Эцкнь Бенямин угаһар бәәҗ чадшго. Теднә әмнь холвата. 31Терүг маднла эс ирхлә, эцкмдн үкҗ одх. Мана эцк – тана мухла – буурл өвгн, маднас көлтә зовад үклин һазрт орх! 32Би, тана мухла, дүм хәрҗ ирх гиһәд, толһаһарн андһар өгләв. Кемр терүг герүрнь эс авч ирхлә, эцкиннь өмн насан чилтл би бурута болхув. 33Тегәд би, тана мухла, бичкн дүүһиннь ормд энд үлдсүв. Дүм ахнртаһан герүрн хәртхә. 34Терүг угаһар гертән одҗ эцкиннь зовлң үзҗ чадшгов.

45

Йосип ахнр-дүүнртән бийиннь тускар илднь келнә

45^1Йосип бийән әмтнә хаҗуд бәрҗ чадад бәәв.

– Цугтан һартн! – гиҗ Йосип закна.

Йосипиг эврәннь ахнр-дүүнртән кен болҗ бәәсән келҗ өгхд, хаҗуднь нег чигн талын күн уга бәәҗ. 2Болв терүг дегд чаңһар уульсиг Египетин улс соңсҗ, тегәд хаана бәәшңд чигн тер зәңг күрч.

3– Би Йосипв, – гиҗ тер ахнр-дүүнртән келнә. – Мини эцк әмдий?

Теднь сүрдәд, нег чигн үг келҗ чадсн уга.

4– Эрҗәнәв тадниг, нааран өөрдтн, – гиҗ Йосип келнә.

Ах-дүүнрнь өөрднә.

– Энтн бив, Йосипв. Египетд хулдсн тана дүв. 5Бичә зовтн, терүнәс көлтә бийән бичә гемшәтн. Олна әм авртха гиһәд, намаг иигән Бурхн илгәвш. 6Хойрхн җилдән әмтн харһнҗана, бас 5 җилдән һазр хаһлҗ, тәрә хадҗ күн авшго. 7Тана тохма улс һазр деер әмд үлдтхә гиһәд, тана әмиг сүртәһәр сулдхҗ авртха гиһәд, таднас түрүлҗ намаг иигәрән Бурхн илгәв. 8Тадн биш, Бурхн намаг нааран илгәһәд, хаана хамгин ах селвгч кев. Терүнә орн-нутгин нойньв би, цуг Египетин һазрин һардач болув. 9Тадн эцк талан адһтн, терүнд иигәд келтн: «Чини көвүн Йосип иигҗ келүлв: Бурхн нанар цуг Египетин һардач кев. Бичә удадад бә, нан тал ир. 10Гошен һазрт көвүдтәһән, ачнр-зеенртәһән, цуг малтаһан, цуг эврәннь зөөртәһән нанас хол биш чи бүүрләд бәәхич. 11Тенд би чамд, чини өрк-бүлд, чини малд тетквртә бәәдл тогтанав. Өмнтн 5 җилдән харһнлһн болв чигн, тадн юуһарн чигн дутшгот», – гиҗ тер теднд келнә.

12– Хәләтн! – гиҗ Йосип хәәкрнә. – Хәлә, Бенямин, мини дү. Үнндән энтн би, би таднла күүндҗәнәв! 13Египетд би ямаран күчтә, туурмҗта болсиг эцкдм келҗ өгтн. Энд үзсән цугинь келҗ өгтн, шулуһар нааран эцким авч иртн.

14Эврәннь дү Беняминиг теврәд, Йосип уульна, тернь ахан теврәд бас уульна. 15Дәкәд уульн йовҗ Йосип наадк ахнран үмснә. Терүнә хөөн ахнр-дүүнрнь Йосипла күүндҗ чадцхав.

16Йосип тал ах-дүүнрнь ирҗ гисн зәңг хаана бәәшңд күрхлә, хан болн терүнә өөрхн улснь байрлна.

17– Элҗгнс деер буудяһан ачад, Канан тал йовтн, 18эцкән, эврәннь өрк-бүлән авч иртхә гиҗ ахнртан кел. Би теднд Египетд бәәсн хамгин сән һазр өгнәв. Мана нутгин элвг-делвг зөөрәс тедн эдлтхә, – гиҗ хан Йосипт келнә. – 19Бичкдүд, күүкд улс авч ирхин төлә, тедн Египетәс аца зөөх тергд автха. Бийләһән тедн эцкән авч иртхә. 20Үлдх эдл-ахуһин тускар зовад керг уга, яһад гихлә Египетд бәәсн юмна хамгин сәнь теднә болх.

21Израилин көвүд хаана келсәр кенә. Йосип теднд аца зөөх тергд өгнә, бас хаалһин хот, 22күн болһнд шин хувц өгнә. Зуг Беняминд тер 5 зах шин хувц, 300 төөнг цаһан мөңг[*] өгнә. 23Египетин һазрт бәәх зөөрәс 10 элҗгнд ачад, эцкдән белг тер илгәнә. Дәкәд 10 эм элҗгн деер буудя, өдмг болн нань чигн эдл-ууш ачад, бас хаалһин эдлвр гиҗ терүнд илгәв.

24– Йовтн, бичә әәтн, – гиҗ ахнр-дүүнрән үдшәһәд тер келнә.

25Египетәс һарад тедн Кананд бәәсн эцк талан хәрү ирцхәнә.

26– Йосип әмд йовна. Цуг Египетиг тер ода залҗана, – гиҗ тедн Яковд келнә.

Яковин зүркн менрҗ одна: соңссан иткҗәхш. 27Көвүднь Йосипин келсиг терүнд келҗ өгнә. Бийинь авхар Йосипин илгәсн аца зөөх тергд эврәннь нүдәрн үзхләрн, Яков ухан-седкләрн сергәд одна.

28– Болҗана! Мини көвүн Йосип әмд бәәдг чигн! Үкхиннь өмн ода би терүнлә одад харһнав! – гиҗ Израиль келнә.

46

Яков өрк-бүләрн Египет орна

46^1Израиль эврәннь цуг зөөрән цуглулҗ авад, һарад йовна. Беэр-Шева гидг балһснд ирн, тер эцк Ицхакин мөргдг Бурхнд тәкл тәкнә+. 2Сөөһәр терүнд Бурхн үзгдәд, иигҗ дуудна:

– Яков, Яков!

– А, а, – гиһәд Израиль хәрү өгнә.

3– Би Бурхмб, чини эцкин Бурхмб. Египет орхасн бичә ә. Тенд чини хөөт үйнрәс Би алдр улс үүдәнәв. 4Би Эврән таднла Египет орнав. Би Эврән чини хөөт үйнриг тендәс дахулҗ хәрү һарһнав. Йосип эврәннь һарарн чини яс бәрх, – гиҗ Бурхн келнә+.

5Яков Беэр-Шеваһас һарад йовна. Хаана илгәсн аца зөөх тергд деер көвүднь Яковиг, бичкдүдиг, күүкд улсиг суулһна. 6Тедн малан тууһад, Кананд хоршасн зөөрән ачҗ йовв. Тиигҗ Яков цуг эврәннь хөөт үйнртәһән Египет тал нүүҗ одв: 7көвүдән, ачнран, күүкдән, зеенрән – цуг уңг-тохма улсан Египетд авч ирв.

8Египетд нүүҗ ирсн Израилин өрк-бүлин нерд эн:

Яков болн терүнә хөөт үйнр.

Яковин түрүңк көвүн – Рубен+. 9Рубена көвүд: Ханок, Паллу, Хецрон, Карми+.

10Шимона көвүд: Емуэл, Ямин, Охад, Якин, Цохар, Канана күүкд күүнә көвүн Шаул+.

11Левин көвүд: Гершон, Кахат, Мерари+.

12Йудан көвүд: Ээр, Онан, Шелә, Пәрец, Зерах. Ээр Онан хойр Кананд өңгрҗ одла, Пәрецәс Хецрон болн Хамул төрв+.

13Исахарин көвүд: Тола, Пуа, Яшув, Шимрон+.

14Завулуна көвүд: Серед, Элон, Яхлэл+.

15Паддан-Арамд Лияһас һарсн Яковин көвүд эннь. Терүнәс Дина күүкн бас һарла. Яков Лия хойрин көвүд, күүкднь ут турштан 33 күн.

16Гәдин көвүд: Цифион, Хагги, Шуни, Эцбон, Эри, Ароди, Арели+.

17Ашерин көвүд: Имна, Ишва, Ишви, Бэриа. Теднә дү күүкн Серах. Бэриан көвүд: Хевер болн Малкиэл+.

18Эннь эврәннь күүкн Лияд зарц кехәр Лавана өгсн Зилпаһас һарсн Яковин хөөт үрд. Ут турштан эдн 16 күн.

19Рахеләс һарсн Яковин көвүд: Йосип болн Бенямин.

20Он гидг балһсна гелң Поти-Перан күүкн Аснат Египетд Манаше болн Эприм гидг көвүд Йосипт һарһҗ өгнә+.

21Беняминә көвүд: Бела, Бехер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим, Ард+.

22Эдн Рахеләс һарсн хөөт үрд. Ут турштан 14 күн.

23Данан көвүн: Хушим+.

24Напталин көвүд: Яхцел, Гуни, Ецер, Шиллем+.

25Эннь эврәннь күүкн Рахелд зарц кехәр Лавана өгсн Билхаһас һарсн Яковин хөөт үрд. Ут турштан 7 күн.

26Яковла Египетд ирсн һал хөөт үйнр – берәчүдинь тоод эс авхла – 66 күн болҗ һарна. 27Египетд энүнә өмн Йосипас бас хойр үрн төрлә. Яковин уңг-тохма улс Египетд нүүҗ ирәд бүүрлхләрн 70 күн болв+.

28Яков Йудаг Йосип тал түрүләд йовулна. Тиигхләрн Йосип тедниг Гошенд тостха гиҗ келүлнә.

Тедн тиигәрән ирнә. 29Йосип мөр татдг гиигн тергән зүүлһәд, Гошенд одад, Израилиг тосхар йовна. Эцкән теврәд, тер удан уульна. 30Израиль иигҗ келнә:

– Ода чамаг әмд-менд йовхичнь үзсн би үкҗ чигн чадхв.

31– Кананас нан тал мини ахнр-дүүнр, цуг мини тохма улс ирв гиҗ хаанд би одҗ келхүв. 32Эдн малчнр, хөд хәрүлнә, бийләһән бог болн бод малан авч ирцхәв, эврәннь зөөрән авч ирцхәв гиҗ терүнд келнәв, – гиһәд Йосип ахнр-дүүнртән болн цуг тохма улстан зәңглнә. – 33Хан таднас ю кедвт гиҗ сурхла, 34иим хәрү өгтн: «Бидн, тана мухлас, бичкн наснасн, мана эцкнрлә әдл, мал хәрүлдг улсвидн». Тиигхлә тер тадниг Гошен һазрт үлдәх. Яһад гихлә мал хәрүлдг улсиг египетихн бузрдҗ одсн улс гиҗ тоолцхана+.

47

Яков хаанд әдс өгнә

471-2Ах-дүүнр дундас 5 кү шүүҗ авад, хан тал дахулҗ одад, Йосип иигҗ келнә:

– Мини эцк, ахнр-дүүнрм мал-гертәһән, цуг эдл-ахутаһан Кананас ирәд, ода Гошенд бәәцхәнә.

3– Тадн ю кедвт? – гиҗ хан теднәс сурна.

– Тана зарцнр, мана эцкнрлә әдл, мал хәләдг улсвидн, – гиҗ тедн хаанд келцхәнә. – 4Бидн иигәрән бәәхәр ирвидн, яһад гихлә Канан һазрт әмтн икәр харһнҗана. Тенд тана зарцнрт малан хәрүлх арһ уга. Тегәд маднд, эврәннь зарцнртан, Гошенд бәәх зөв өгтн.

5– Чини эцк болн ах-дүүнрчнь чам тал ирцхәв. 6Египетин цуг һазр өмнчнь бәәнә. Теднән эн һазрин хамгин сән ормд бәәлһ. Гошенд бүүрләд бәәтхә. Кемр тедн дунд чадврта әмтн бәәхлә, теднәр мини шишлң мал хәләлһ, – гиҗ хан Йосипт келнә.

7Йосип эврәннь эцкән дахулҗ ирәд, хаанла таньлдулна. Яков хаанд әдс өгнә.

8– Чи кедүтәвч? – гиҗ хан терүнәс сурна.

9– Би 130 җилдән әмд йовнав. Мини җирһл һашута. Насм ик биш, тооһарн эцкнринм наснд күрәд уга, – гиҗ Яков хаанд хәрү өгнә+.

10Яков хааг йовх деерән дәкн әдсләд, терүнә бәәшңгәс һарад йовна.

11Йосип эцкән, ахнр-дүүнрән Египетд, Раамсес балһсна эргнд, хамгин сән һазрт бәәлһәд, хаана келсәр терүг теднд өгнә+. 12Эцкән, ах-дүүнрән, теднә герт бәәх улсиг, күүкд улсиг, бичкдүдиг Йосип тооһарнь күцц хотар теткнә.

Харһнлһна цагт Йосипин һардлһн

13Дәкәд альд чигн хот уга болв, яһад гихлә харһнлһна догшн цаг ирв. Египетд чигн, Кананд чигн харһнсндан әмтн муурцхав. 14Буудя хулдад хоршасн цуг мөңгиг Йосип Египетәс болн Кананас цуглулҗ авна. Тер мөңгән Йосип хаана хазнд бәрҗәв. 15Египетд, Кананд әмтнә мөңгн чилхлә, Египетин улс Йосип тал ирәд иигҗ келцхәнә:

– Маднд өдмг өгтн. Бидн тана хаҗуд ю хәәҗ үкхмби? Мана мөңгн чилв.

16– Тана мөңгн чилсн болхла, малан тууҗ авч иртн. Би ормднь өдмг өгнәв, – гиҗ Йосип келнә.

17Тедн Йосип тал малан авч ирнә. Мөрдиг, хөөдиг, ямадиг, үкрмүдиг, элҗгнсиг тедн буудяһас сольна. Тер җил әмтн цуг малан өдмгәс сольв.

18Җил давхла, Египетин улс Йосип тал ирәд иигҗ келцхәнә:

– Мана нойнас мөңгн чилв гиҗ бидн нуухар бәәхшвидн. Мана мал тана болв. Мана цогц-махмудас болн мана һазрас талдан нойнд өгх дүңгә юмн маднд үлдсн уга. 19Бидн эврән, мана һазр кевтән ю хәәҗ тана хаҗуд үкхмби? Мадниг, мана һазриг өдмгәс соляд, та хулдҗ автн. Бидн хаанд мухла болнавидн, мана һазр терүнә болх. Маднд әмд үлдхин төлә, дәкәд һазр хоосрашгон төлә тәрәнә эк өгтн.

20Тиим кевәр Йосип Египетд бәәсн цуг һазриг хаана төлә хулдҗ авв. Египетин күн болһн харһнлһнд даргдад, эврәннь һазран терүнд хулдв. Тиигәд тер һазр хаана зөөр болв. 21Египетин нег захас оңдан зах күртлнь цуг әмтиг Йосип мухла кев. 22Һанцхн гелңгүдин һазр тер хулдҗ авсн уга, яһад гихлә тедн даңгин эврәннь хүвән хаанас авдг билә. Хаанас авсн тер хүвнь эдлвр кехд күртәд бәәдмн. Тер учрар тедн эврәннь һазран хулдсн уга.

23– Соңстн, тадниг, тана һазриг би хаана төлә хулдҗ авув. Ода тадн эн тәрәнә эк авад, һазртан тәртн. 24Тәрәһән хадхларн, эн өдрәс авн тавн әңгин нег хүвинь хаанд тадн өгтн. Наадк дөрвн хүвинь тәрә тәрх экнд үлдәхит, эврән идхит, гертән бәәх улсан, үрдән асрхит, – гиҗ Йосип әмтнд келнә.

25– Та мадниг әмд үлдәввт. Маднд цаһан санаһан күртәввт. Бидн хаана мухлас болнавидн, – гиҗ тедн келнә.

26Тиигҗ Египетд Йосип һазрин туск зака тогтана. Тернь эндр күртл күцәгдҗәнә. Тавн әңгин нег хүвнь хаана болҗана. Болв эннь гелң улсин һазрас цуглулгдхш, яһад гихлә теднә һазр хаана зөөр биш билә.

Яковин сүүлин сурвр

27Израилин улс Египетд Гошен һазр авад, зөөрән хоршаһад, тооһарн өсчәв.

28Яков Египетд 17 җилдән бәәв. Тер 147 билә. 29Өңгрх цагнь ирхлә, Израиль Йосип көвүһән дуудад, терүнд иигҗ келнә:

– Буйн болтха, һаран мини ташад күрг, андһар өг. Мини сурвр күцә. Намаг Египетд бичә орша. 30Болв намаг өвкнр талан салад давхла, Египетәс һарһад, тедниг оршасн һазрт орша.

– Би чини келсәр кенәв, – гиҗ Йосип хәрү өгнә+.

31– Андһаран өг, – гиҗ эцкнь келнә.

Йосип андһаран өгнә. Орн деерән кевтсн Израиль ханлтан өргҗ гекнә.

48

Йосипин көвүдиг Яков әдслнә

48^1Невчкн цаг давхла, Йосипт әмтн иигҗ келнә:

– Чини эцк гемтә чигн.

Йосип бийләһән Манаше Эприм хойр көвүһән дахулад, эцк талан одна.

2– Тан тал тана Йосип көвүн ирв, – гиҗ Яковд келнә.

Эцкнь бәәсн чидләрн өндәһәд, орн деерән суув.

– 3Канана һазрин Луз балһсна хаҗуд Хамгин Күчтә Бурхн үзгдәд, нанд әдс өгәд 4иигҗ келлә: «Би чини хөөт үйнриг өслттә кенәв, тооһарн олн болхит, чамас олн келн-улс үүдәнәв. Эн һазриг чини хөөт үйнрт мөңкинд өгчәнәв», – гиҗ Яков Йосипт келнә. –+
5Намаг Египет тал чамур ирхәс өмн төрсн чини хойр көвүн ода мини болцхах. Рубен Шимон хойрла әдл Эприм болн Манаше мини болцхах. 6Теднә хөөн төрсн бичкдүд чини болцхах. Өнч авхларн, тедн ахнриннь хүвәс өнчән авцхах. 7Намаг Падданас хәрҗ йовад, Эпратас хол биш хаалһдан йовхла, һундл төрхд, Рахелм Канана һазрт өңгрв. Тенд би терүг Эпрат тал һардг хаалһин хаҗуд оршавув. (Эпрат ода Бетлехем гидг нертә.)+

8– Эдн кемб? – гиҗ Йосипин көвүдиг үзн, Израиль сурна.

9– Энд нанд Бурхна өгсн көвүд энтн, – гиҗ Йосип эцкдән хәрү өгнә.

– Нааран өөрдүл эднән, би әдс өгнәв, – гиҗ тер келнә.

10Израиль көгшрхлә, нүднә харань сулдад, сохрхдан шаху тер болв. Йосип көвүдән терүн тал өөрдүләд зогсана. Йосипин эцк тедниг үмсәд теврнә.

11– Чини чирә шинәс үзхүв гиҗ санҗасн уга биләв. Бурхн нанд чини көвүд үзх арһ өгв, – гиҗ Израиль Йосипт келнә.

12Йосип көвүдән Израилин өвдг деерәс буулһад, терүнә өмннь сөгдәд мөргнә. 13Дәкәд Йосип Эпримиг барун бий талан, Израилин зүн һар тал зогсана. Манашег зүн бий талан, Израилин барун һар тал зогсана. Йосип тедниг эцк талан өөрдүлнә. 14Болв Израиль хойр һаран кирсләд, барун һаран суңһад, хамгин бичкн дү Эпримин толһа деер тәвнә. Манаше терүнәс ах болсн бийнь, Израиль зүн һаран энүнә толһа деер тәвнә. 15Дәкәд тер Йосипиг әдсләд иигҗ келнә:

– Мини эцкнрин – Абрахам Ицхак хойрин Бурхн, эндр күртл наснам туршартм намаг хәләҗ йовсн Бурхн, 16зүсн-зүүл му йовдлас намаг харҗ хадһлсн Бурхна элч, бичкдүдиг әдслтхә. Эднд мини нерн, Абрахам Ицхак хойр мини эцкнрин нерд цаарандан делгртхә. Һазр деер тооһарн хөөт үйнрнь йир олн болтха.

17Эцкән Эпримин толһа деер барун һаран тәвсинь үзсн Йосип һундрхна. Эпримин толһаһас эцкиннь һариг авад, Манашен толһа деер тәвхәр тер седнә.

18– Уга, эцкм. Түрүн көвүн эн… Барун һаран энүнә толһа деер тәв, – гиҗ Йосип эцкдән келнә. 19Болв Яков һаран сольшго болад иигҗ келнә:

– Би меднәв, көвүм минь. Би меднәв. Ах Манашеһәс бас олн улс үүдх, тедн бас алдр болх. Болв Манашен дү терүнәс деегшлх, терүнә хөөт үйнр тооһарн олн улс болцхах+.

20Тер өдр Йосипин көвүдиг әдсләд, Израиль иигҗ келнә:

– Тадна нердиг Израилин улс нег-негән әдслхләрн дуудх: «Бурхн Эприм Манаше хойрт сә кесн әдләр чамд сә кетхә».

Тиигҗ Эпримиг Манашен өмн тер һарһв.

21– Ода удлго би үкхүв. Болв Бурхн тадниг залх, таниг өвкнрин һазрт хәрү күргх. 22Би чамд ахнр-дүүнрәсчн үлүһәр хүвин икнкинь өгчәнәв. Үлд саадг хойрар амореймүдәс булаҗ авсн уулын Шехем гидг ташу бас өгнәв, – гиҗ эцкнь Йосипт келнә.

49

Яков эврәннь 12 көвүһән әдслнә

49^1•Эврәннь көвүдән дуудад, Яков иигҗ келнә:

– Намаг бүсләд зогстн, би таднд иргчдән юн болхиг келҗ өгхәр бәәнәв. 2Яковин көвүд, цуглрад соңстн, эврәннь эцк Израилиг соңстн.

3Рубен, чи мини түрүңк көвүнч, мини күчн,
залу күн болсна мини түрүңк үрн,
цугтаһаснь даву,
чидл-күчәрн түрүңкич.
4Усн мет дольгалҗ йовх чи
түрүңк болҗ чадшгоч.
Чи мини зарц гергнлә орндм кевтәд,
нерим бузрдаввч+.

5Шимон Леви хойрин ни-негн:

теднә селмс – күч үзүллһнә дәәнә зер-зев болҗана+.

6О, би теднә нуувч зурад орлцшгов,
теднә хургла негдшгов,
яһад гихлә, уурлхларн, тедн әмт ална,
бүүрһхләрн, бухин тәкмин шүрүс керчнә.
7Теднә цухл харалта,
юңгад гихлә догшн болҗана.
Теднә һалзурлһн харалта,
юңгад гихлә хәәрлт уга болҗана.
Би теднә хөөт үйнриг цуг Израилин һазрар,
теднә улс дунд тараһад хайнав+.

8Йуда, чини ахнр-дүүнр чамаг магтх!

Чини эцкин көвүд чамаг күндлх.

Яһад гихлә чи эврәннь дәәсдиг дәәнд диилхич.

9Йуда, көвүн минь,
чи олзан идчкәд хәрҗ ирдг баахн арслңгч.

Арслң мет һазрт суняһад кевтнәч,
терүг көндәх зөрг кенд бәәхмби+?

10Йудаһас йос күн булашго.

Олн-әмтн алван эс авч иртл,

Йудан өмн эс сөгдтл,

Терүнә хөөт үйнр йос һарддг мотриг оньдин бәрх+.

11Уста үзмин модна иш чини һазрт йир элвгәр урһх.

Тегәд терүнд өлн элҗгниг боохла, чамд һарута болшго.

Нам хамгин сән темстә моддт терүг боов чигн һару һаршго.

Эврәннь хувцан чаһрт уһах дүңгә ик чаһрта болхич.

12Чини нүдн чаһрас хар,

Шүддчнь үснәс цаһан.

13Завулун теңгсин эргнд бүүрлх,

Тенд кермс зогсдг шуһу һазр болх.

Терүнә меҗә Сидон балһснд күрх.

14Исахар – бий деернь теңнәтә
хойр даальңгин хоорнд
кевтх чидлтә элҗгнлә әдл.
15Эн орм амрхд сәәнинь үзәд,
берк сәәхнинь медәд,
аца үүрхд белн болад,
мухла мет өндәлго тер көдлх.

16Дан Израилин нег отг болад,

Эврәннь улсин зарһ кех+.

17Дан хаалһ деер бәәдг моһа мет болх,

Җим хаалһин хорта моһа болх.

Мөрнә көләс зуухлань,
мөртә күн гедргән унх.

18Деед Эзн, би Тана сулдхвр күләҗәнәв!+

19Гәдиг тонулчнр дәврх.

Болв тедниг тер көөһәд, дахад мөрдх.

20Ашер һазрас хот-хол элвгәр авх.

Хаанд таасгдм дүңгә әмтәхн хот

Ашер авч ирәд бәәх.

21Наптали йир сәәхн туһлмуд үүдәдг
сул гүүҗ йовх буһ мет болх.

22Йосип эрс давшч булгин хаҗуд урһдг
уста үзмин ишмүд мет өслттә болх.

23Терүг саадгар хадг әмтн дәврв,

Терүнлә өшәтн болв, терүг хацхав.

24Болв саадган тер батар бәрнә.

Яковин күчтә Бурхна күчәр терүнә һар эвтә болх.

Яковин Бурхн – Хамгин Күчтә Бурхн,

Израилин Һардачнь, Харсачнь болҗана+.

25Эцкинчнь шүтдг Бурхн чамд дөң болх.

Хамгин күчтә Бурхн деер бәәх теңгрин әдсәр,

Йорал уга һазрин әдсәр чамаг әдслҗ,

Чамд олн үр, олн мал өгх.

26Чини эцкин әдсллһн кезәңк уулмудын әдсллһнәс,
өгәнч мөңк довудмудын әдсллһнәс өөдән чинртә.

Бурхн цуг эн әдсллһән
ахнр-дүүнрән толһалҗах Йосипт өгтхә+.

27Бенямин ховдг чон болҗана.

Олсан эн өрүһәр үмкәд иднә,

Асхар олвран хувана.

28Израилин 12 отг иим. Эцкнь күн болһниг шишлң әдслхләрн, теднд тиигҗ келв.

Яковин үкл болн терүг оршалһн

29Яков көвүдтән даалһвр өгнә:

– Би удл уга эврәннь өвкнр талан һарчанав. Эпрон гидг хетин теегт бәәсн хадын көндәд мини эцкнрин хаҗуд намаг оршатн. 30Эн хадын көндә Канан һазрт Мамрен хаҗуд бәәсн Махпела теегт бәәнә. Энүгәр оршадг орм кехәр Абрахам Эпронас теегтәһинь хамднь хулдҗ авла. 31Тенд Абрахам, терүнә гергн Сарра, Ицхак, Ицхакин гергн Ребека оршагдцхала. Тенд би Лияг бас оршалав+. 32Тер тег, хадын көндә хетмүдәс хулдҗ авгдла.

33Көвүдтән тиим заавр өгснәннь дару Яков орн деерән кевтәд өңгрв. Тиигәд эврәннь өвкнр талан һарв.

50

50^1Йосип эцк деерән өкәһәд, теврәд, уульн бәәҗ терүнә чирә үмснә. 2Эврәннь зарц эмчнртән Израилин цогциг оршалһнд белдх заквр тер өгнә. 3Болзгарнь 40 хонгтан эмчнр терүнә цогцд бальзам ивтрәв, 70 хонгтан Египетин улс терүнд харм төрҗ уульцхав. 4Һундлын өдрмүд давхла, хаана бәәшңд бәәдг хаана зарцнрт Йосип иигҗ келнә:

– Буйн болтха, 5мини эцк нанас андһар авла гиһәд хаанд келит. Эцкән өңгрхлә, би терүг урдаснь Кананд бийиннь белдсн үкәрт оршах боллав. Би йовад эцкән оршах зөв терүнәс сурҗанав, дәкәд хәрү ирхүв.

6– Йов, чи андһар өгсн болхла, эцкиннь зааврар терүг орша, – гиҗ хан келнә.

7Йосип эцкән оршахар йовна. Терүнлә хамдан хаана зарцнр, бәәшңгин ямта улс, Египетин һазра һардачнр, 8Йосипин цуг өрк-бүлин улс, терүнә цуг ахнр-дүүнр, эцкиннь наадк цуг өрк-бүлин улс йовцхана. Гошенд зуг теднә бичкдүд, малнь үлднә. 9Тедниг мөрн тергтә, мөр унсн улс, йир олн улс дахцхав.

10Йордан һолын зүн үзг тал Атадт бәәсн тәрәнә тогт күрхләрн, тедн тенд йир икәр, йир һашудҗ уульцхав. Тенд Йосип оршалһна керг күцәнә – 7 хонгтан эцкдән һундрхҗ уульцхана. 11Тер һазрт бәәсн Канана улс Атадын тогт оршалһнд орлцҗах улсиг үзәд иигҗ келцхәнә:

– Египетин улс йир һашудҗ уульҗацхана!

(Тер учр деерәс тер орм Авел-Мицраим[*] гидг нер зүүв.)

12Тиигҗ Яковин көвүд эцкиннь заавр күцәнә. 13Терүг тедн Кананд авч одад, Махпела теегт бәәсн хадын көндәд оршана. Абрахам терүг Эпрон гидг хетәс Мамреһәс хол биш оршадг бәәр кехәр хулдҗ авла+. 14Эцкән оршачкад, Йосип ахнр-дүүнртәһән болн хамдан йовсн цуг улстаһан Египет тал хәрҗ ирнә.

Йосип эврәннь ахнр-дүүнрән тогтнулна

15Йосипин ахнр-дүүнр эцкән өңгрснә дару иигҗ санцхана:

– Кемр Йосип маднд дурго болад, терүнд мана үзүлсн зовлңгас көлтә өшәһән авхар седхлә яахмб?

16Тедн Йосип тал кү илгәһәд иигҗ келүлнә:

– Үкхиннь өмн мана эцк иим сурһмҗ үлдәҗ: 17«Йосипт келтн: Ахнр-дүүнриннь һарһсн килнцинь, чамд зовлң үзүлснә геминь тәвҗ өг». Мана гемиг тәвҗ өгхичн бидн эрҗәнәвидн. Мана эцкин шүтҗәсн Бурхнд бидн бас шүтҗәнәвидн.

Тиим үг соңсчах Йосип уульна.

18Терүнә ахнр-дүүнрнь эвцхәр ирәд, өмннь сөгдәд иигҗ келцхәнә:

– Эндрәс авн бидн чини зарцнрвидн!

19– Бичә әәтн, – гиҗ Йосип келнә. – Би тадна зарһ кех, тадниг засглх Бурхн бишлм. 20Тадн болхла нанд хар санаһан күртәхәр седҗәләт, Бурхна седвәрәр тертн зуг цаһан сананд хүврв. Энүнәс көлтә кедү әмтнә әмн ода күртл авргдҗана. 21Бичә әәтн. Би таднд чигн, тадна үрдт чигн килмҗән өгнәв.

Йосип теднлә җөөлнәр күүндәд тогтнулна.

Йосипин үкл

22Тегәд Йосип эцкиннь өрк-бүлтә Египетд бүүрләд бәәв. Тер 110 җилдән әмд йовв. 23Тер Эпримин үрдин һурвдгч үй үзв. Манашен көвүн Махирин үрдиг Йосип өрк-бүлдән орулҗ авла+.

24– Би удлго өңгрхүв, – гиҗ Йосип ахнр-дүүнртән келнә. – Болв Бурхн, маһд уга, таднд дөңгән күргхәр ирх, тадниг эн һазрас дахулҗ һарһад, Абрахамд, Ицхакд болн Яковд өгх болад андһар тәвсн һазрт күргх+.

25Йосип Израилин өрк-бүлин улсас андһар авна: «Бурхн таднд оньган өгхлә, мини цогциг бийләһән авад йовтн»+.

26Йосип 110 җилдән бәәһәд, Египетд өңгрв. Терүнә цогциг бальзамар ивтрәһәд, оршалһна яршгт тәвнә.

* 2:7 «Күн» (евр. адам) болн «һазр» (евр. адама) гидг үгмүд еврей бичврт үгмүдин ирлцән болҗана.

* 2:13 Месопотамийин өмн-дорд үзг чигн болх; Библьд грек келәр Эфиопия.

* 2:14 Эс гихлә Тигр.

* 2:23 «Күүкд күн» (евр. ишша) болн «залу күн» (евр. иш) гидг үгмүд еврей бичврт үгмүдин ирлцән болҗана.

* 3:20 Ева – эн нерн (евр. Хавва) әәһәрн «җирһл» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 3:24 Керүбмүд – әрүн орм мандг Бурхна күчтә элчнр.

* 4:1 Каин – эн нерн «авх», «олх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 4:16 Нод – эн үг «һазр кедх», «тенәд йовх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 4:25 Шет – эн нерн еврей келәр «белглв» гисн чинртә чигн болх.

* 5:29 Ноах – эн нерн әәһәрн «төвкнүллһн» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 6:15 Утдан 140 м, өргндән 23 м, өндртән 13,5 м шаху.

* 6:16 0,5 м шаху.

* 7:20 6,9 м шаху.

* 9:27 Япет – эн нерн әәһәрн «өргҗүлх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 10:6 Эс гихлә Египет; 13 шүлгт бас тиим.

* 10:25 Пелег – эн нерн әәһәрн «салһх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 11:9 Вавилон – эн нерн әәһәрн «хутхх, ниилүлх, хольх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 13:10 Деед Эзнә сад, эс гихлә Эденә сад.

* 14:3 Давста теңгс – Әмн уга теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә.

* 14:5 Рефаимүд – кезәңк Кананд бәәсн өндр нурһта келн-әмтн.

* 14:6 Хореймүд – Эдом гидг һазрт кезәңк цагас авн бәәдг әмтн: тедниг Эсавин хөөт үйнр көөҗ һарһҗ.

* 16:2 Дорд үзгин улсин авъясар үр-сад һарһдго гергн эврәннь зарц күүкд күүг залутаһан бәәлһдг бәәҗ. Теднәс һарсн нилхәр үрән кедг бәәҗ.

* 16:11 Ишмаил – эн нерн еврей келәр «Бурхн соңсчана» эс гихлә «Бурхн соңсв» гидг чинртә.

* 17:5 Абрахам – эн нерн «олн улсин эцк» гидг чинртә.

* 17:15 Сарра – еврей келәр эн нерн «хатн» гиҗ келгднә.

* 17:19 Ицхак – еврей келәр эн нерн «тер инәҗәнә» гиҗ келгднә.

* 19:22 Цоар – эн нерн әәһәрн «бичкн» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 19:37 Моав – эн нерн әәһәрн «эцкәсн» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 19:38 Бен-Ами – эн нерн еврей келәр «мини келн-улсин үрн» гидг чинртә, әәһәрн «амонмудын» гидг үгин бәәдлтә.

* 21:31 Беэр-Шева – эн нерн еврей келәр «долана худг», эс гихлә «андһарин худг» гидг чинртә.

* 24:2 Иим йовдл тер цагин авъясар дааврта андһар медүлҗәнә.

* 24:10 Эс гихлә Месопотамий.

* 25:20 Эс гихлә Месопотамийин барун ар үзг.

* 25:25 Эсав – хөөннь Эсавин хөөт үйнр бәәсн Сеир гидг һазрла эн нерн ирлцҗәнә. Әәһәрн Сеир «нооста» гисн еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 25:26 Яков – эн нерн «тавгас тер бәрҗәнә» гидг чинртә (теҗгәр келхлә «тер меклҗәнә»).

* 25:30 Эдом – эн нерн әәһәрн «улан» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 26:20 Эсек – эн нерн «меткән» гидг еврей келнә үгин чинртә.

* 26:21 Ситна – эн нерн «өшәрклһн» гидг еврей келнә үгин чинртә.

* 26:22 Реховот – эн нерн «сарул һазр» гидг еврей келнә үгин чинртә.

* 26:33 Шива – эн үг әәһәрн «андһар» гидг үгин бәәдлтә.

* 28:13 Талданар болхла – дөрә деер.

* 28:19 Бет-Эль – эн үг еврей келнд «Бурхна гер» гидг чинртә.

* 29:32 Рубен – эн нерн әәһәрн «тер мини муульта бәәдл үзв» гисн еврей үгин бәәдлтә. Рубен гидг нерн «хәлә – көвүн» гидг чинртә.

* 29:33 Шимон – эн нерн әәһәрн «соңсх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 29:34 Леви – эн нерн әәһәрн «боох» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 29:35 Йуда – эн нерн әәһәрн «ханлтан өргх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 30:6 Дан – энд эн нерн «тер цеврлв» гидг чинртә.

* 30:8 Наптали – эн нерн әәһәрн «ноолдх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 30:11 Гәд – еврей келәр эн нерн «күцлт» гидг чинртә.

* 30:13 Ашер – еврей келәр эн нерн «кишгтә» гидг чинртә.

* 30:14 Урһмлын уңг – мандрагормуд. Энүгәр удһлдг бәәҗ, дәкәд эн өвснә уңгар үрн эс тогтхла эмндг бәәҗ.

* 30:18 Исахар – эн нерн әәһәрн «нәәмәдлгдсн күн» эс гихлә «ачлвр бәәнә» гисн үгмүдин бәәдлтә.

* 30:20 Завулун – эн нерн «әрүн нерн» гидг чинртә чигн болх, әәһәрн эн «белг» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 30:24 Йосип – эн нерн әәһәрн «Тер талданиг өгх» болн «Тер авчкла» гисн үгмүдин бәәдлтә.

* 31:47 Арамей келәр Йегар-Сахадута, еврей келәр Гал-Эд гидг үгмүд «герч болҗах ова» гидг чинртә.

* 31:49 Мицпа – эн нерн «манаһин бәәрн» гидг чинртә.

* 32:2 Маханаим – эн нерн «хойр бәәрн» гидг чинртә.

* 32:28 Израиль – эн нерн әәһәрн «тер Бурхнла ноолдҗана» эс гихлә «Бурхн ноолдҗана» гисн бәәдлтә.

* 32:30 Пени-Эль – эн нерн «Бурхна чирә» гисн чинртә.

* 33:17 Сукот – еврей келәр эн нерн «хулсар бәрсн хашас» гисн чинртә.

* 33:20 Эл-Элохе-Израиль – «Бурхн, Израилин Бурхн» гисн чинртә.

* 35:7 Эль-Бет-Эль – «Бет-Элин Бурхн» гидг чинртә.

* 35:8 Аллон-Бахут – «Әмтн Уульдг Хар Модн» гидг чинртә.

* 35:18 Бен-Они – еврей келәр эн нерн «мини зовлңгин көвүн» гидг чинртә. Бенямин – еврей келәр эн нерн «мини барун һарин көвүн» гидг чинртә.

* 37:3 Яковд Бурхна өгсн талдан нерн.

* 37:25 Энд еврей келәр бичсн бичврт Ишмаилихн гиҗ бичәтә, эннь кувцнр гисн үгин чинртә.

* 37:28 Хөрн цаһан мөңгн гисн 223 дүңгә грамм болҗана. Эннь мухла көвү хулдлһна үн.

* 38:8 Кезәңк авъясар үрн уга залу күн өңгрхлә, терүнә дүнь өңгрсн ахдан хөөт үй үлдәхин төлә гергинь буулһҗ авдг бәәҗ.

* 38:18 Тамһар бооца батлдг бәәҗ. Тегәд баячуд бийләһән тамһан авч йовдг бәәҗ.

* 38:29 Пәрец – эн нерн еврей келәр «тасрх» гидг чинртә.

* 38:30 Зерах – эн нерн «улавр сүүртә солңһ» гидг еврей келнә үглә әдл.

* 41:45 Он – Гелиополь балһсна талдан нернь.

* 41:51 Манаше – еврей келәр «мартулдгар кех».

* 41:52 Эприм – еврей келәр «өслттә болх».

* 45:22 3,5 шаху кг.

* 50:11 Авел-Мицраим – еврей келәр «Египетин әмтнә уульлһн».

+ 1:1 Иох. 1:1
+ 1:27 Мат. 19:4, Марк 10:6
+ 2:7 1Кор. 15:45
+ 2:9 Эклц 3:22, Апокал. 2:7, Апокал. 22:2
+ 2:14 Эклц 10:11-12
+ 2:21 Эклц 15:12,

+ 2:24 Мат. 19:5, Марк 10:7, 1Кор. 6:16, Епесинхн 5:31

+ 3:1 Мат. 10:16
+ 3:3 Эклц 2:17
+ 3:6 Рим. 5:12, 1Кор. 15:21-22
+ 3:15 Рим. 16:20
+ 3:16 Епесинхн 5:21, Кол. 3:18

+ 3:19 Цецн Ухана Багш 3:10, Цецн Ухана Багш 3:20

+ 3:22 Эклц 2:9, Апокал. 2:7, Апокал. 22:2
+ 4:7 Эклц 3:16
+ 4:15 Левит 26:21, Псалмс 78:12
+ 5:2 Эклц 1:27
+ 5:3 1Кор. 15:49
+ 5:24 Евр. 11:5
+ 5:29 Эклц 3:17
+ 6:2 Йов 1:6, Йов 2:1, Псалмс 88:7
+ 6:3 Псалмс 77:39, Псалмс 89:10
+ 6:4 Числа 13:34
+ 6:5 Цецн селвгүд 6:18, Мат. 12:34
+ 6:9 Йов 1:1
+ 8:17 Эклц 1:22
+ 8:20 Йов 1:5
+ 8:21 Нүүдл 29:18, Левит 1:9, Эклц 6:5
+ 9:1 Эклц 1:22
+ 9:3 Эклц 1:29

+ 9:4 Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10-11, Левит 17:14, Давтх Закан 12:23-24, Деян. 15:20, Деян. 15:29

+ 9:6 Числа 35:33, Эклц 1:26-27
+ 9:21 Цецн селвгүд 20:1
+ 9:22 Цецн селвгүд 30:17
+ 10:4 Йона 1:3
+ 10:7 Эклц 2:11
+ 10:11 Эклц 2:14
+ 10:21 Числа 24:24
+ 10:29 Эклц 2:11
+ 11:2 Эклц 10:10,
+ 11:8 Давтх Закан 32:8
+ 12:1 Деян. 7:4

+ 12:3 Эклц 18:18, Эклц 22:18, Эклц 26:4, Эклц 28:14, Һалатьянхн 3:8

+ 12:10 Эклц 41:54
+ 12:13 Эклц 20:2, Эклц 20:12
+ 13:8 Псалмс 132:1
+ 13:10 Эклц 2:10, Эклц 19:24
+ 13:13 Эклц 18:20
+ 14:5 Давтх Закан 2:10-12
+ 14:7 Числа 13:27,
+ 14:8 Давтх Закан 29:23
+ 14:18 Псалмс 75:3
+ 14:20 Эклц 28:22, Левит 27:30, Евр. 7:1-2
+ 15:1 Псалмс 3:4

+ 15:5 Эклц 22:17, Давтх Закан 1:10, Давтх Закан 10:22, Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3, Һалатьянхн 3:6, Яков 2:23
+ 15:8 Лук. 1:18
+ 15:10 Левит 1:17,
+ 15:12 Эклц 2:21, Йов 33:15
+ 15:13 Нүүдл 1:11, Нүүдл 12:40, Деян. 7:6
+ 15:14 Нүүдл 11:3, Деян. 7:7
+ 15:16 Давтх Закан 9:4,
+ 15:18 Нүүдл 23:31, Числа 34:1-12,
+ 16:5 Эклц 18:25, Эклц 31:53,
+ 16:7 Нүүдл 15:22
+ 17:5 Рим. 4:17
+ 17:12 Левит 12:3
+ 18:10 Рим. 9:19
+ 18:12 1 Пётр 3:6
+ 18:14 Йов 42:2, Мат. 19:26, Лук. 1:37,
+ 18:18 Эклц 12:3
+ 18:20 Эклц 13:13
+ 18:25 Эклц 16:5, Йов 34:10, Псалмс 91:16
+ 19:2 Йов 31:32
+ 19:24 Йов 18:15, Псалмс 10:6, Лук. 17:29
+ 20:2 Эклц 12:10-20
+ 20:7 Псалмс 104:15, Йов 42:8, Яков 5:16
+ 20:17 Яков 5:16
+ 21:3 Эклц 17:19
+ 21:4 Эклц 17:12-13
+ 21:9 Һалатьянхн 4:29
+ 21:10 Иох. 8:35, Һалатьянхн 4:30
+ 21:12 Рим. 9:7
+ 21:21 Числа 10:12,
+ 21:31 Эклц 26:33
+ 22:1 Псалмс 10:5, Деян. 9:10
+ 22:17 Эклц 15:5, Евр. 6:13-14
+ 22:18 Эклц 12:3, Эклц 26:4, Деян. 3:25
+ 22:23 Эклц 24:24
+ 25:10 Эклц 23:16-20
+ 25:23 Числа 24:18, Рим. 9:12
+ 25:31 Давтх Закан 21:17
+ 25:34 Евр. 12:16
+ 26:1 Эклц 12:10, Эклц 20:2
+ 26:3 Эклц 22:16-18,

+ 26:4 Нүүдл 32:13, Эклц 12:3, Эклц 22:18, Деян. 3:25

+ 26:7 Эклц 12:13, Эклц 20:1-2
+ 26:15 Эклц 21:30
+ 26:29 Цецн селвгүд 16:7
+ 26:34 Эклц 36:2-3
+ 27:3 Эклц 25:27-28
+ 27:28 Давтх Закан 33:13
+ 27:36 Эклц 25:33
+ 27:46 Эклц 26:35
+ 28:2 Эклц 22:23, Эклц 24:29-30
+ 28:9 Эклц 25:13, Эклц 36:3

+ 28:14 Эклц 12:3, Эклц 13:16, Эклц 22:18, Эклц 26:4

+ 28:18 Эклц 35:14,
+ 28:19 Эклц 35:6, Эклц 35:15, Эклц 48:3
+ 28:20 Числа 21:2,
+ 28:22 Эклц 14:20, Левит 27:30
+ 29:30 Левит 18:18
+ 30:15 Левит 18:18
+ 31:13 Эклц 28:20-22
+ 31:45 Эклц 28:18, Эклц 35:14,
+ 31:53 Эклц 16:5
+ 32:9 Эклц 31:3
+ 32:12 Эклц 28:14-15
+ 32:28 Эклц 35:10
+ 32:30 Нүүдл 24:10, Нүүдл 33:20, Иох. 1:18
+ 33:18 Эклц 12:6
+ 33:19 Йов 42:11
+ 34:8 Давтх Закан 22:28
+ 35:1 Эклц 28:10-22
+ 35:7 Эклц 28:19
+ 35:8 Эклц 24:59
+ 35:10 Эклц 32:28
+ 35:11 Эклц 17:6
+ 35:14 Эклц 28:18, Эклц 31:45
+ 35:15 Эклц 28:19
+ 35:19 Рут 1:2,
+ 35:22 Эклц 49:4, Левит 20:11
+ 35:27 Эклц 13:18, Эклц 23:2
+ 35:29 Эклц 25:8
+ 36:1 Эклц 25:30
+ 36:3 Эклц 26:34, Эклц 28:9
+ 36:12 Нүүдл 17:8
+ 36:20 Эклц 14:6, Давтх Закан 2:12
+ 36:34 Эклц 36:15, Йов 2:11,
+ 37:13 Эклц 33:18
+ 37:27 Эклц 25:12-16
+ 37:34 Йов 1:20
+ 38:8 Давтх Закан 25:5-6
+ 38:24 Левит 21:9
+ 38:26 Левит 18:15
+ 39:1 Эклц 37:36
+ 39:9 Нүүдл 20:14
+ 39:15 Нүүдл 20:16
+ 40:20 Марк 6:21
+ 41:45 Эклц 46:20,
+ 41:54 Эклц 12:10
+ 42:6 Цецн селвгүд 11:26
+ 42:9 Эклц 37:5-11
+ 42:22 Эклц 37:21-22
+ 43:32 Эклц 46:34
+ 44:20 Эклц 37:3
+ 46:1 Эклц 26:33
+ 46:4 Эклц 50:13
+ 46:8 Нүүдл 6:14-16
+ 46:9 Нүүдл 6:14, Числа 26:5-6,
+ 46:10 Числа 26:13
+ 46:11 Числа 3:17, Числа 26:57
+ 46:12 Эклц 38, Числа 26:19
+ 46:13 Числа 26:23-24,
+ 46:14 Числа 26:26
+ 46:16 Числа 26:15
+ 46:17 Числа 26:44-46,
+ 46:20 Эклц 41:45, Числа 26:28-37
+ 46:21 Числа 26:38-41,
+ 46:23 Числа 26:42
+ 46:24 Числа 26:48-49,
+ 46:27 Нүүдл 1:5
+ 46:34 Эклц 43:32, Нүүдл 8:26
+ 47:9 Йов 14:1, Псалмс 89:10
+ 47:11 Нүүдл 1:11, Нүүдл 12:37
+ 47:30 Эклц 50:13
+ 48:4 Эклц 28:12-15, Эклц 35:9-12
+ 48:7 Эклц 35:19, Рут 1:2

+ 48:19 Числа 1:33, Числа 1:35, Давтх Закан 33:17,

• 49:1 Давтх Закан 33:1-24
+ 49:4 Эклц 35:22, Левит 18:7,
+ 49:5 Эклц 34:25-29
+ 49:7 Числа 35:2,
+ 49:9 Апокал. 5:5, Числа 23:24, Числа 24:9
+ 49:10 Числа 24:17
+ 49:16 Эклц 30:6
+ 49:18 Псалмс 118:166
+ 49:24 Псалмс 22:1

+ 49:26 Давтх Закан 33:15, Давтх Закан 33:13-17

+ 49:31 Эклц 23:16-19, Эклц 35:29
+ 50:13 Эклц 23:16
+ 50:23 Числа 32:39
+ 50:24 Нүүдл 3:16-17
+ 50:25 Нүүдл 13:19

Рут

Рут

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Бурхна әрүн номин Хуучн бооцанд «Рут» гидг келвр орсмн.

Рут гидг талын орн-нутгин күүкн Израилин һазрт тусҗ. Тендән тер Бурхна улст бат итклән үзүлнә. Рут Бурхнд нәәләд, түрү-зүдү үзсн бийнь одсн һазртан төвкнүн бәәнә. Тиигәд Бурхн Рутиг итклтә дурарн әдслнә.

Хөөннь, кесг үй давад, Рут Израилин алдр Давид хаана өвк ээҗнь болҗ.

1

1^1Израилин улсиг зарһчнр һардҗасн цагт һазр деер харһнлһн болҗ. Тегәд нег күн гергтәһән, хойр көвүтәһән Йудай һазрин Бетлехем балһснас нүүһәд, Моав һазрт бәәхәр ирнә. 2Терүнә нернь Елимелех бәәҗ. Гергнәннь нерн Ноеми, хойр көвүнәннь нерд: Махлон болн Килион. Эдн Йудай һазрин Бетлехем балһсна Епрат уңг-тохмин улс бәәҗ. Моав гидг һазрт ирәд тедн бәәрлҗ. 3Тиигәд бәәтл Ноемин залу Елимелех өңгрҗ одна. Ноеми хойрхн көвүтәһән үлднә.

4-5Хойр көвүнь Моав келн-улсин күүкдиг буулһҗ авна. Негнь – Орпа, наадкнь – Рут гидг нертә бәәҗ. Эдн Моавт арвн җил шаху бәәснә хөөн Махлон Килион хойр бас өңгрҗ одна. Тиигәд Ноеми залуһан болн хойр көвүһән геенә.

Ноеми герүрн хәрҗ ирнә

6Невчкн цаг давад, Деед Эзн Эврәннь келн-улсан хәәрләд, сән урһц өгч гисн зәңг соңсад, Ноеми хойр бертәһән Моавас һарад төрскн һазр талан хәрхәр белднә. 7Эдн бәәрнәсн һарад, Йудай һазр темцҗ йовв. 8Йовҗ йовад зууран Ноеми хойр бердән иигҗ келнә:

– Күүкд! Тадн һарсн экнр талан, герүрн хәртн. Нанд болн мини көвүдт цаһан седклән тусхасн төләд Деед Эзн тадниг өршәтхә! 9Тус-тустан хәрд һарч амр җирһл олхитн Деед Эзн әдс өгтхә!

Ноеми иигҗ келәд, берәчүдән үмсв, теднь оркрад уульцхав.

10– Уга. Бидн Тана келн-улс тал Танла хамдан йовнавидн, – гиҗ тедн келцхәв.

11– Күүкд минь, герүрн хәрцхәтн. Яһад намаг даххар бәәнәт? Таднд залус болх көвүдиг би дәкҗ һарһҗ чадшгов, тиим эсий? 12-13Хәрцхәтн! Ода би шинәс хәрд һархд дегд көгшмб. Болв эндр асхн чигн эврәннь залутаһан бәәһәд, үр тееһәд, көвүд һарһх арһ бәәх болвчн, тедниг өсҗ бостл тадн күләхийт? Тадн тиим удан цагт күләҗ күүнд одлго бәәҗ чадхийт? Уга, күүкд минь! Би таднд сана зовҗанав, яһад гихлә, Бурхн намаг үлдәв, – гиҗ Ноеми хәрүднь келв+.

14Тедн шинәс оркрад уульцхав. Дәкәд Орпа Ноемиг үмсәд, мендләд герүрн йовҗ одв. Рут болхла, хадм экән тәвл уга бәәв.

15– Хәлә, чини баз эврәннь келн-әмтнүр, эврәннь бурхд талан йовҗ одв. Чи бас терүг дахад хәрх зөвтәч, – гиҗ Ноеми келв+.

16Зуг Рут:

– Таниг үлдәһәд хәрү йов гиҗ бичә намаг эрәд бәәтн.

Тана йовсн һазрт би йовнав.

Тана бәәсн һазрт би бәәнәв.

Тана келн-әмтн мини келн-әмтн болх,

Тана Бурхн мини Бурхн болх.

17Тана өңгрсн һазрт Өңгрхләрн, би оршагдхв.

Кемр үкләс талдан юмн мадниг салһхла,

Бурхн намаг икәр цааҗлтха! – гив.

18Рутиг хамдан йовхар батар шиидсинь үзәд, Ноеми терүг дәкҗ эрсн уга.

19Тиигәд тедн хоюрн йова йовҗ Бетлехем балһснд күрәд ирнә. Хойр күүкд күн балһснд орҗ ирхлә, балһсна әмтн өврмҗ кеһәд:

– Энтн Ноеми биший? – гицхәв.

20Зуг Ноеми:

– Намаг Ноеми (тааста) гиҗ бичә нерәдтн, Мара (һашун) гиҗ келтн. Яһад гихлә, Хамгин Күчтә Бурхн мини җирһлиг һашута кев. 21Эндәс һархларн, би байн һарч йовлав, зуг ода хоосн хәрҗ ирүв. Деед Эзн намаг зарһла харһулад, дала зовлң илгәсмн. Ода яһад тадн намаг «тааста» гиҗәхмбт?

22Тиигәд Ноеми Рут гидг бертәһән Моавин һазрас хәрҗ ирсмн. Эдн Бетлехем балһснд ичмә хадлһн эклхлә ирсн бәәҗ.

2

Рут Боазла харһна

2^1Бетлехемд Боаз гидг күндтә байн күн бәәдг бәәҗ. Тер Ноемин залун Елимелехин садн бәәҗ+.

2Нег дәкҗ Рут Ноемид келнә:

– Тәрәнд йовад хадачнрин ард үлдсн тәрәнә толһас цуглулх зөв нанд өгтн. Седклнь нанд туссн күүнә һазрт однав.

– Сән, күүкн минь, йов, – гиҗ Ноеми бердән хәрү өгнә.

3Рут нег тәрәнә һазрт ирәд, хадачнрин ард йовад, теднә хөөн үлдсн тәрәнә толһас цуглулҗ. Медлго, Рут Елимелехин уңг-тохмин Боаз гидг күүнә һазрт ирдг болна.

4Боаз Бетлехемәс ирәд, хадачнртаһан мендләд:

– Деед Эзн таднла бәәх болтха! – гиҗ келв.

– Деед Эзн Танд әдс өгтхә! – гиҗ тедн хәрү өгцхәв+.

5Дәкәд Боаз хадачнрин һардачас:

– Эн кенәхнә баахн күүкд күмб? – гиҗ сурв.

6– Энтн Моав һазрас Ноемиг дахҗ ирсн Моавин күүкд күн. 7Энтн хадачнриг дахад, арднь үлдсн тәрәнә толһас цуглулх зөв сурла. Өрүнәс авн ода күртл көдләд бәәһәтә, бичкн зуурт амрла, – гиҗ һардач хәрү өгв.

8Боаз Рутиг дуудад:

– Күүкн, соңс намаг, эндәс бичә йов, талдан һазрт тәрәнә толһас бичә цуглул. Мини зарц күүкд улсла энд үлд[*]. 9Хадачнр көдлҗәсн һазр хәләһәд, арднь йовҗ йовсн зарц күүкд улсиг дахад йов. Чамаг бичә көндәтхә гиһәд би залу улсдан закнав. Ундасхларн, ирәд мини зарцнрин савас ус у, – гиҗ келв.

10Рут болхла Боазын өмн сөгдәд, манңаһан һазрт күргәд иигҗ келв:

– Яһад Та нанд, хәр күүкд күүнд, оньган өгәд сә кеҗәхмбт?

11– Залуһан өңгрснә хөөн чигн хадм экдән сә кесичинь нанд әмтн келлә: чамаг эк-эцкән, төрскн һазран үлдәһәд, урднь таньдго келн-әмтн тал ирсичинь би меднәв.

12Чини кесн йовдларчн Деед Эзн ачичн хәрүлтхә!

Деед Эзн Израилин Бурхн чамаг элвгәр ачлтха!

Терүнә җивр дорнь

Харслт олхар чи ирсн бәәнәч, – гиҗ Боаз Рутд келв+.

13– Тана зерг, цаһан седклдтн ханҗанав. Тана зарц күүкд улсла әдлцх зөв чигн нанд уга. Болв Та нанд сән үг келәд, зүрким тогтнулвт, – гиҗ Рут хәрү өгв.

14Үдин хотын цаг ирхлә, Боаз Рутиг дуудад:

– Наар! Мана өдмгәс авад, шүүсләд ид, – гив.

Рут ирәд, көдләчнр дунд суув. Боаз терүнд невчкн хуурсн буудя өгв. Рут идәд цадв, түүнәснь бас үлдв.

15Дәкәд Рут босад, хәрү көдлхәр һарв. Боаз болхла эврәннь зарцнртан:

– Эн күүкд күн тәрәнә боодһас заагт чигн тәрәнә толһас цуглултха. Бичә энүг өөлүлтн+. 16Боодһас кехәр цуглулсн тәрәнә толһасин зәрминь һазрт үлдәҗәтн. Терүгинь цуглултха. Бичә энүг шоодтн! – гив.

17Тиигәд Рут асхн күртл кеер көдлҗ. Дәкәд тер цуглулсн тәрәнә толһасан цокхлань, тернь ефә[*] шаху ичмә болҗ һарв.

18Энүгән авад, балһсан орна. Цуглулсн буудяһан хадм экдән үзүлнә, үдин хотасн үлдсн үлдлинь өрч дотрасн һарһҗ өгнә. 19Хадм экнь:

– Альд энүгән эндр цуглулвч? Кенә тәрәнд көдлвч? Чамаг оньглсн күн әдстә болтха! – гив.

Рут альд көдлсән хадм экдән келҗ өгәд:

– Би нег күүнә тәрәнд көдлләв, терүнә нернь Боаз, – гив.

20Тиигхләнь Ноеми бердән иигҗ келв:

– Өңгрснднь, әмдднь чигн эврәннь хәәрлтән тусхасн Деед Эзнә әдстә күн! Боаз мана өөрхн садн болдм. Энчн садн дундас мадниг асрх даалһврта күн[*], – гив.

21– Тер нанд нам иигҗ келв: «Тәрә хадлһн чилтл, мини зарцнрла бә», – гиҗ Моавин күүкд күн Рут немҗ келв.

22– Терүнә зарцнрла хамдан бәәхләчн, сән болх. Яһад гихлә, талдан тәрәнд әмтн чамаг амрашго билә, – гиҗ Ноеми бердән келнә.

23Тиигәд Рут Боазын зарцнрла көдләд, ичмә, цаһан буудя хадлһна цаг чилтл тәрәнә толһас цуглулад, хадм эктәһән бәәҗ.

3

Боаз Рутд дөң болнав гиҗ үг өгнә

3^1Нег дәкҗ Ноеми Рутд иигҗ келнә:

– Күүкн минь! Күүнд одад, амр җирһл олсн болхла, чамд сән болх билә. 2Хәлә, Боаз бәәнм. Чи терүнә зарцнрла көдлләч. Терчн мана садн. Эн асхн тер тогт ичмә киискх. 3Соңс намаг: бийән уһаһад, каңкнсн тос түркәд, сән хувцан өмсәд, тогт од. Зуг Боаз асхни хотан ууһад дуустл, нүднднь бичә үзгд. 4Дәкәд унтхар йовхлань, альд амрад кевтсинь хәлә. Тер кевтсн һазртнь одад, көл бийәснь көдргинь секәд кевт. Ю кехинь тер эврән келх.

5– Тана келсәр цугинь кенәв, – гиҗ Рут келнә. 6Тогт одад, хадм экиннь келсәр тер цугинь кенә.

7Боаз хотан ууһад, цадад, овалһта өвснә өөр ирәд унтҗ одв. Рут тагчгар өөрдәд, көл бийәснь көдргинь секәд кевтв. 8Сөөни өрәллә Боаз чочад серҗ одна. Өндәһәд хәләнә. Көл бийднь күүкд күн кевтсиг үзәд икәр алң болна!

9– Юу-у! Кембчи? – гиҗ тер сурна.

– Тана зерг, энтн бив, Рут. Та намаг җиврәрн мет халхлх[*] зөвтәт, яһад гихлә, Та намаг асрх даалһврта саднт, – гиҗ Рут хәрү өгнә.

10– Деед Эзн чамд, күүкн, әдс өгтхә! Угатя, байн улс заагас баахн залус эс хәәсндчн сән юмн. Эн йовдлчн урдк йовдлмудас деер! 11Күүкн, бичә ә! Чамаг буйнта гергн гиҗ балһсна әмтн цуһар меднә. Би чини сурсар цугинь кенәв+. 12Би тана өөрхн саднас негнь болдгнь үнн, зуг нанас өөрхн садн танад бәәнә. 13Эндр энд хон. Өрүндән тер садн чамд нөкд болнав гиҗ үгән өгхлә, сән болх. Кемр тер тиим үг эс өгхлә, Деед Эзнә өмн андһар тәвҗәнәв, би авнав. Өрүн күртл унт, – гиҗ тер келв.

14Рут Боазын көл бийднь өрүн күртл унтад, өр цәәхлә босв.

– Күүкд күн тогт ирсинь күн бичә медтхә, – гиҗ Боаз санв.

15– Эврәннь көдргән тәәләд бәрҗә, – гиҗ Боаз келв. Көдрг деернь Боаз зурһа дәкҗ кемҗәләд, ичмә кеҗ өгв. Терүгән Рутин ээмднь үүрүлчкәд, бийнь балһс орад йовҗ одв.

16Рут болхла хадм экүрн ирнә.

– Нә, юн болв, күүкн минь? – гиҗ тернь сурна.

Бернь Боазиг яһсинь, ю кесинь – цугинь келҗ өгнә.

17– Иим дала ичмә өгәд, хадм экүрн хоосн һартаһан бичә йов гиҗ Боаз келлә, – гиһәд Рут немв.

18– Күүкн минь, керг яһҗ төгсхинь медтлән күләҗә. Яһад гихлә, терчн кергән эндр эс күцәтлән зогсшго, – гиҗ Ноеми хәрү өгнә.

4

Боаз Рутиг буулһҗ авна

4^1Балһсна үүднд әмтн харһдг һазрт Боаз ирәд суув. Тер саамлань, Боазин урднь келҗәсн садн хаҗуһарнь давҗ һарна. Боаз терүг дуудад, өөрән суулһна. 2Дәкәд герчнр болх арвн медәтнриг дуудад бас өөрән суулһна. 3Боаз эврәннь садндан иигҗ келнә:

– Ноеми Моавас ирәд, мана садн Елимелехин хүв һазринь хулдҗана. 4Би чамд энүг медүлҗәнәв. Энд суусн әмтнә болн медәтнрин чирәд келҗәнәв: кемр хулдҗ авх болхла – ав, авшго болхла – нанд медүләд кел. Яһад гихлә, чамас нань күүнд хулдҗ авх зөв уга, дарукнь – бив.

– Би хулдҗ авнав, – гиҗ тернь келв+.

5– Дәкәд нег юмн бәәнә. Ноемин хулдҗах хүв һазриг хулдҗ авхларн, өңгрсн садна тохминь давулхин төлә чи Моав һазра күүкд күүг, белвсн Рутиг буулһҗ авх зөвтәч. Тер күүкд күүнәс һарсн көвүнь тер һазрин эзн болх. Тиигәд өңгрсн садна һазрнь өрк-бүлднь үлдх, – гиҗ Боаз келв+.

6– Мини күүкдин өнчинь булалһшгон төләд би авч чадшгов; чи ав, – гиҗ тер садн хәрү өгв.

7Кезәнә Израильд тиим авъяс бәәҗ: хойр күүнә хоорндк ямаран чигн кергиг эс гиҗ бооцаг батлхин төлә, нег күнь көләсн буршмган тәәләд, талдан күүндән өгдг бәәҗ+.

8Тегәд тер садн күн нег буршмган тәәләд:

– Тер һазриг эврән хулдҗ ав, – гиһәд Боазд келв.

9Боаз болхла, медәтнрт болн цуг әмтнд иигҗ келнә:

– Елимелехд, Килионд, Махлонд бәәсн цуг юминь би Ноемиһәс хулдҗ авчанав. Тадн эндр энүнд герчнр болҗанат. 10Дәкәд би өңгрсн Махлона гергинь – моавин күүкд күүг – Рутиг буулһҗ авчанав. Тиигәд тер күүнә һазрнь өрк-бүлднь үлдх, нернь ахнр-дүүнр заагтнь болн төрскн балһснднь дуудулгдҗ йовх. Тадн эндр энүнд герчнр болҗанат+.

11Тиигхлә медәтнр чигн, балһсна үүднд суусн әмтн чигн:

– Бидн герчлҗәнәвидн.

Чини герт ирсн күүкд күн Лияг болн Рахелиг дуратха!

Эдн олн көвүд һарһҗ, Израилин уңг-тохм тогтала!

Бурхн энүг тиим кетхә!

Епратахна заагт элвг-делвг бәәҗ,

Бетлехемд нернчн тууртха!+

12Эн баахн күүкд күүнәс Бурхн чамд үрд өгтхә!

Тамарь Йудад һарһҗ өгсн Пәрец көвүнә бүллә әдл
чини бүл нертә болтха! – гиҗ йөрәцхәв+.

13Тегәд Боаз Рутиг буулһҗ авв. Бурхн әдс өгәд, Рут көвү һарһна+. 14Күүкд улс Ноемиг йөрәһәд иигҗ келнә:

– Деед Эзнд магтал! Эндр өдр ач угаһар чамаг үлдәсн уга. Эн нилх көвүн Израиль һазрт нерән дуудултха!

15Долан көвүнәс деер, чамд дурта болдг берчн эн
үриг һарһв. Тегәд эн көвүн көгшрх насндчн чамаг асрҗ,

Чини җирһлин байр-бахмҗ болх.

16Ноеми нилхиг һар деерән авад, теврәд, һарсн көвүһән хәләсн әдләр килмҗтәһәр хәләдг болв.

17Хам хоша бәәдг күүкд улс:

– Эн көвүн Ноемин төлә һарч, – гиҗ келдг бәәҗ.

Көвүнд тедн Овид гидг нер өгч.

Овид хөөннь Иессейин эцк болна. Иессей Давид хаана эцк бәәсмн.

Давидин уңг-тохмин тууҗ

18•Пәрецин уңг-тохм эн: Пәрец Хецронин эцк,+
19Хецрон Рамин эцк, Рам Аминадавин эцк, 20Аминадав Нахшона эцк, Нахшон Салмона эцк,+
21Салмон Боазын эцк, Боаз Овидин эцк, 22Овид Иессейин эцк, Иессей Давидин эцк билә.

* 2:8 Эдн хадачнрин ардас дахад тәрә боодг зарц күүкд улс бәәҗ.

* 2:17 40 литр шаху савин кемҗән.

* 2:20 Асрх даалһврта күн – эн еврей авъясин тускар: Второзаконие 25:5-10; Числа 35:19-21; Левит 25:25, 47-49 умштн.

* 3:9 Җиврәрн мет халхлх – залу күн күүкд күүг буулһҗ авхар бәәнә гисн темдг.

+ 1:13 Йов 19:21
+ 1:15 Числа 21:29
+ 2:1 Левит 19:9, Давтх Закан 24:19
+ 2:4 Псалмс 128:8
+ 2:12 Псалмс 16:8,

+ 2:15 Левит 19:10, Левит 23:22, Давтх Закан 24:19

+ 3:11 Цецн селвгүд 31:10
+ 4:4 Левит 25:25, Числа 27:11,
+ 4:5 Давтх Закан 25:5
+ 4:7 Давтх Закан 25:9
+ 4:10 Давтх Закан 25:6
+ 4:11 Эклц 29:31, Рут 1:2
+ 4:12 Эклц 38:27-29,
+ 4:13 Эклц 29:31
• 4:18 Мат. 1:3-6
+ 4:18 Эклц 38:29
+ 4:20 Числа 1:7

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KAL

Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

1. А

2. Ә

3. Б

4. Г

5. Һ

6. Д

7. Е

8. З

9. И

10. К

11. Л

12. М

13. Н

14. О

15. Ө

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Ү

22. Х

23. Ц

24. Ш

25. Э

26. Я

Тәәлвртә толь

Алдр теңгс (Великое море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Әмтнә то авлһн» 34:6).

Анакин хөөт үйнр, анакмуд (анакимы) – Израилин әмтн ирхәс урд Хеврон әәмгт, Кананд, бәәрлҗ бәәсн улсин негнь. Тедн ик оврта анакмуд әмтнә хөөт үйнр ик чидлтә болн өндр нурһта бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 13:23; «Давтх Закан» 9:2).

Асхлһна бәрц, асхх бәрц, чаһрин бәрц (возлияние) – Бурхна бәрцд орулхар авч ирсн асхлһна бәрц чаһр эс гиҗ зәрмдән тосн болдмн. Тедн тәкл тәкдг ормд асхгдна («Эклц» 35:14; «Левит» 23:13).

Ах гелң (первосвященник) – Ахарона тохма ах гелң эс гиҗ хамгин ах гелң. Бурхна закаһар ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, җилд нег дәкҗ Хамгин Әрүн бәәрнд, Өргә герт, Сүмд тер орх зөвтә бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 35:25).

Әәлдәч (пророк) – Бурхна таалыг, Терүнә иләр келсиг әмтнд күргәд келдг күн. Әрүн Сәкүснә заасар әәлдәчнр иргчин бәәдлин тускар келдмн, илдкч болн сурһмҗлгч болҗ әмтиг гемән эрәд Бурхнд итктхә гисн дуудвр кенә («Эклц» 20:6; «Әмтнә то авлһн» 18:15; «Давтх Закан» 18:15).

Әрүн (святой) – Библьд «әрүн» гисн үг «талдан, йирдән эн делкәд ирлцшго медән. Тегәд көндәҗ болшго». Хамгин түрүнд эн үг Бурхна. Эн үг «Хуучн бооцанд» зуг Бурхнд нерәдсн юмсин тускар бас келгднә: Өргә гер, Сүм, Бурхна шүтәнә юмсуд. «Әрүн» гисн үгәр Бурхнд иткдг әмтиг нерәддг бәәҗ («Хуучн бооцанд» Израилин әмтиг нерәддг, «Шин бооцанд» Исус Христост иткдг улсин багиг тиигҗ келдг бәәҗ). Әмтн чигн, юмсуд чигн әрүн юмнд әрә һар күрхлә, әрүслгддг болҗана. Болв зәрмдән әрүн юм зөвшәл угаһар көндәхлә, Бурхна цухлла болн засгллһнла харһулгдна. Энүнә тускар нуувчар «Левит» дегтрт 6:18, 27 бөлгүдт бичәтә. Әрүслгдсн әмтн болн юмсуд ямаран чигн цевр биш юмнла харһлго бәәтлән әрүн болҗана. Кемр тедн цевр биш болхла, шинәс Бурхнд мөргхин төлә эс гиҗ мөрглһнд орлцхин төлә тедн бийән цеврлх йоста («Нүүдл» 19:6; «Левит» 11:44-45; 14:8).

Барун үзгин теңгс (Западное море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Давтх Закан» 11:24).

Бемб өдр (суббота, еврей келәр «шаббат») – еврей улсин долан хонгин доладгч өдр. Израильд әрүн өдр гиҗ нерәднә. Мошен закаһар эн өдриг бүклднь Бурхнд нерәднә. Тегәд бемб өдр көдлмш кедго өдр. Бемб өдр долан хонгин наадк өдрмүлә әдл, Басң өдрин нарн суух кемәс авн бемб өдр нарн суутл болдг чигн («Эклц 2:2-3»; «Нүүдл» 16:23; 20:8-11; 31:13-17; «Левит» 16:31).

Бооцан (завет, договор) – Бурхн күүнлә бооца кенә эс гиҗ әмтн хоорндан нернә төлә кежәх хойр халхта бооцан. Түрүләд болхла, Бурхн андһар өгнә, күн терүнә келсн зәрм зокалынь, закаһинь күцәх болҗ зөвшәрнә. Бооцан нег халхта чигн болх билә (Бурхн күүнд андһар өгнә). Зәрмдән бооцаг кехин төлә бәрц бәрдг бәәҗ. Бурхн болн әмтн хойран хоорнд кесн бооцан Библьд һол орм эзлнә. Эннь Библьд Бурхн болн күн хойран хоорнд кегдсн эркн һол төр болҗана. Синай уул деер Бурхн Мошеһәр дамҗад еврей келн-улсла бооца кеҗ. Бурхн евреймүдиг әдслх болҗ, тедниг өшәтнәс харсх андһар өгч. Тедн Бурхнд итклтә болад, Терүнә седвәр күцәх йоста, тиигҗ Закана дегтрмүдт келгдҗәнә («Эклц» 9:9-17; 15:18; «Нүүдл» 6:4; 19:5-6).

Бооцана хавтха чолуд (скрижали Завета) – хойр чолун плиткс. Синай уул деер Бурхн Мошед өгсн Арвн Заавр чолун плиткс деер сииләд һарһгдҗ. Эн бооцан Израилин улсла кегдлә («Нүүдл» 24:12; «Давтх Закан» 4:13).

Буйсагдх юмн (заклятое) – Деед Эзнд бүклдән нерәдсн юмн бәрц бәрлһнд орх эс гиҗ буйсагдх йоста («Левит» 27:21). Буйсагдх юмн әрүн юмнас йилһрнә. Тедн дәәнд бәрҗ авгдсн юмсуд болҗана. Деед Эзнд нерәдгдсн болад бүклдән буйсагдна. Зәрмдән балһсд кевтән буйсагдна («Давтх Закан» 13:12-17).

Буру номта улс (язычники) – кезәңк Израилин әмтн талдан улсиг буру номта улс гиҗ цугтаһинь келдг бәәҗ. Яһад гихлә зуг евреймүд Негдсн Бурхнд мөргх йоста. Талдан улс болхла олн бурхдт иткдг бәәҗ. Тедн шүтәнд иткәд, йосн Бурхна хортн болн Терүнә шүүҗ авсн Израилин улсин хортнд тоолгддг бәәҗ. Зәрмдән тедн талдан әмтн гиҗ нерәдгдҗәҗ («Давтх Закан» 32:43).

Бурхна элч (ангел) – әмтнд Бурхна заавр күргәд, дөңнәд болн Терүнә седвәр зарлдг теңгрин элч («Эклц» 16:7).

Бурхна Сәкүсн (Дух Божий, еврей келнд «руах») – әмсхл, үләлһн, седкл. «Хуучн бооцанд» Бурхна Сәкүсн – чидл өглһн, әм оруллһн болн цуг әмтә-киитә юмсиг дөңнлһн. Бурхна Сәкүсн күүнд уха орулна, билгтә болн арһта кенә, Бурхнд церглх дуудвр кенә. Тегәд Бурхна Сәкүсн өврмҗтәһәр һардачнрт болн әәлдәчнрт нилчән халдадг чигн («Эклц» 1:2; «Нүүдл» 31:3).

Гелң (священник) – шаҗна халхар Өргә герт болн Иерусалимин Сүмд көдлмш кедг күн. Мошен Закаһар Израильд зуг Ахарона хөөт үйнр, Мошен ик ахин улс гелңгүд болх йоста. Яһад гихлә энүнә төлә Ахарон Бурхнд церглтхә гиҗ суңһгдсмн. Сүмд Бурхнд цергллһнә көдлмш гелңгүд теткдг, бәрц авч ирхиг хәләдг, бурхн-шаҗна керг күцәлһиг болн диг-дараг һарддг улс. Теднд левитмүд нөкд болдг бәәҗ. Өргә герин (хөөннь Сүмин) әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх йоста. Гелңгүд 12 багд хувагдад, селгәһәр көдлнә. Тер гелңгүдиг ах гелң толһална («Нүүдл» 30:30).

Гера – еврей келн-улсин чиңнүрәр 600 мг («Нүүдл» 30:13).

Гин – еврей келн-улсин шалдрң юм чиңнүрддг кемҗән («Нүүдл» 29:40).

Һалын бәрц (огненная жертва) – Деед Эзнд һал шатаһад тәкл тәклһн, эс гиҗ һалд шатаһад бәрц бәрлһн («Нүүдл» 29:18).

Һару даах бәрц (возместительная жертва, жертва повинности) – иим бәрц Бурхна өмнәс эс гиҗ талдан күүнә өмнәс һарһсн гемәснь сулдхлһн («Левит» 5:15).

Давсн (соль) – Библь дегтрт хадһллһн гисн темдг. Эдл-уушиг үрәлго давсн яһҗ туслна, тиим кевәр Деед Эзнә андһар сольгдхш («Әмтнә то авлһн» 18:19).

Давста теңгс (Соленое море) – Әмн уга теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Эклц» 14:3).

Даман – Израильд бәәдг үсн теҗәлтә бичкн зерлг адусн («Левит» 11:5).

Ефә (эфа) – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 23 л дүңгә («Нүүдл» 16:36).

Ешурун (Иешурун) – шүлгләнд ордг Израилин талдан нерн («Давтх Закан» 32:15).

Закан (Закон, еврей келәр «Тора») – Бурхн Эврәннь әмтнәс ямаран җирһл күләҗәх болн ямаран мөргүл кехин туск ном. Эн Закан Израилин әмтнд Мошеһәр дамҗад Бурхн өгсмн. «Хуучн бооцанд» эн сурһмҗ болн белглсн тууҗ ик зуудан Мошен бичсн тавн дегтрт бәәнә. Эн дегтрмүд зәрмдән Закан гиҗ нерәдгднә. Мел тер учрар Закан Израилин әмтнд тодрха сурһмҗ өгчәнә, бурхн-шаҗна болн олна җирһл залад, янзтаһар бийән бәрлһиг тогтав («Нүүдл» 13:9; 24:12)

Израилин хамцан (общество израильское, община Израиля) – түрүн болҗ Израилин әмтиг Египетәс Деед Эзнә өгх болсн һазр талнь һархла нерәдв («Нүүдл» 12:3; 16:1). Израилин әмтн гиҗ тогтсн 12 отг салу биш, Деед Эзнә һардврар ни-негн хамцан болҗ бәәв. Деед Эзн эн әмтиг шүүҗ авад негдүлхләрн, тедн Бийиннь онц әмтн болтха гиһәд, Терүнд церглтхә гиһәд, Терүнә заавр күцәтхә гиһәд негдүлв.

Израиль – Яков Пени-Эльд Бурхнла ноолдҗах цагт, терүнд Бурхн «Израиль» гидг нер өгв. Яковин хөөт үйнр 12 отг болад, Израилин әмтн гиҗ нерәдгдв. Хөөннь һазриг хувахла, ар үзгин 10 отг болн теднә һазр «Израиль» гидг нер зүүв. «Шин бооцанд» Израилин әмтиг бүклднь «Израиль» гиҗ меднә, тиигҗ теднә һазриг бас нерәднә («Эклц» 32:28; «Давтх Закан» 6:4).

Инҗр модн (смоковница) – Израильд икәр урһдг сарсасн темснә модн. Терүнә темснь сән амтта, шимтә. Тегәд чигн инҗр модн тогтун болн элвг җирһлин темдг гицхәнә. Инҗр модн Израилин әмтн гисн темдг болҗ чадхмн («Давтх Закан» 8:8).

Канан (Ханаан) – Хамин көвүн Ноахин ачнрин негнәннь нерн, эклцәс авн терүнә хөөт үйнрин (Канана улсин) бәәсн һазрин нерн. Эн һазр Барун үзгин теңгсин болн Йордан һолын хоорнд бәәнә. Терүг Бурхн Абрахамд болн терүнә хөөт үйнрт өгх болҗ. Хөөннь адһл уга Кананиг израильтянмуд дәәләд эзлв. Тегәд Израилин һазр гиҗ нерәддг болв («Эклц» 9:18; 12:5-7; «Нүүдл» 6:4).

Канана улс (ханаанеи) – Библьд израильтянмуд иртл Кананд бәәсн отгуд цугтан Канана улс гиҗ нерәддг бәәҗ. Эн әмтн оңг-оңгдан тохмта болад, ик зуудан Финикиян улсин төрлмүдт тоолгдҗаҗ. Зәрмдән Библьд кананахн гиҗ ор һанцхн отгиг нерәднә. Тер әмтн цугтан олна нүүрт бийән бәрҗ чаддго болн догшн буру номта улсин авъяс үзүлдг бәәҗ. Тегәд израильтянмуд теднә ик зууһинь алв. Тедниг Бурхна засгла харһулад бәәв. Наадк кананахн израильтянмудт көөгдв эс гиҗ алв өгх йоста. Кананд бәәрлхәр үлдсн кананхн буру номта бурхдт иткдг болв. Тедн израильтянмудыг оньдин түкрнә («Эклц» 10:18-19; 12:6; 15:21; «Нүүдл» 3:8).

Керүбмүд (херувимы) – күчтә җивртә Бурхна элчнр («Эклц» 3:24).

Керчлһн (обрезание) – көвүдин болн залусин махмудын үзүринь керчлһн. Абрахамд Бурхна өгсн зааврар, евреймүдин көвүн болһнд, төрснәннь хөөн, нәәмдгч өдртнь, керчүллһнә авъяс күцәдг бәәҗ («Эклц» 17:9-27; «Левит» 12:3). Керчлһн зааврин темдг болҗ тоолгдна. Бурхн болн Абрахамин хөөт үйнрин хоорнд кедг бооцан. Күн өрк-бүлтәһән хамдан Бурхна әмтн болад, Бурхна номд шүтнә. Керчлһн Израилин әмтнлә бәәнә гисн темдг. Евреймүдиг «керчүлгдсн» улс гинә. Талдан цуг әмтн – ор һанцхн Бурхн уга буру номта улс – «керчүлгдсн биш» гиҗ келнә.

Килнцәс цеврллһнә бәрц (жертва за грех, очистительная жертва) – Һарһсн килнцәс цеврллһн гиҗ иим бәрц бәрнә, цевр биш юмнас болн седклин зөвүрәс («Левит» 4:2-35).

Киттим – хуучн цагт Кипр арлын нерн («Әмтнә то авлһн» 24:24).

Куш – Куш орн-нутг Нил һолын экнд, Египетәс өмн үзг тал (өдгә Судана болн Эфиопиян һазрт) бәәҗ («Эклц» 2:13).

Левитмүд (левиты) – Яковин һурвдгч көвүн Левин хөөт үйнр. Мошег бәәсн цагт Бурхн Ахарона хөөт үйнриг шүүҗ авч. Ахарон Левин отга күн. Тедн Бурхна гелңгүд болҗ. Левин наадк үйнр цугтан тедниг левитмүд гиҗ нерәднә. Тедн Өргә герт гелңгүдт нөкд болад көдлх зөвтә. Израильд эдн һазр уга ор һанцхн отг яһад гихлә тедн Өргә герт көдлдг бәәҗ, хөөннь Сүмд. Талдан отгин евреймүдт тиим зөв уга. Дәкәд болхла, левитмүд Зака дасад, әмтн дунд багшлҗаҗ. Эдн Сүмд мөргүл кеһәд дуулдмн. Һазрин ормд левитмүдт эзлх балһсд болн Израилин талдан отгин бәәрнд тегш һазр эзлх зөв өггдҗ («Нүүдл» 38:21; «Левит» 25:32).

Лог – литр олив тосна нег һурвнань («Левит» 14:10).

Мацг (пост) – Библьд эн үг хотын цер гиҗ келгднә. Зәрмдән Бурхн-шаҗна учрар темдгтә болзгар йирдән нег өдр нам унд уушго. Иигҗ Бурхнд соңсхврта болҗахан эс гиҗ зовлң үзгдхлә уйдҗахан эс гиҗ сөрлт харһхла болн килнцәс һархар седхләрн Бурхиг дуудад дөң сурдмн («Левит» 16:29).

Мотр (жезл, скипетр) – йосна темдг эс гиҗ Бурхна күч медүлдг тайг («Эклц» 49:10; «Әмтнә то авлһн» 17:1-10).

Мөргүлин (өндр) орм (высота) – Канана бурхн-шаҗна әрүн бәәрн. Тиим гер өндр довудын ора деер тәвгддг бәәҗ. Зәрмдән ик моддын дор эс гиҗ тиньгр һазрт бәрдг чигн. Тенд Астарт бурхнд нерәдәд бахнс зогсадмн. Тиигән Астартд бәрц авч ирдг болҗ. Тенд һазрин урһц шинртхә гиһәд ончта мөргүлин проституц давулҗаҗ. Тиим йовдл әәлдәчнриг дамҗад Деед Эзн мел бурушадг бәәҗ («Левит» 26:30).

Назорей – еврей келәр иим күн эгл әмтнәс холҗад, бийән Бурхнд нерәддг чигн. Тегәд андһар өгәд чаһр уушго, талдан хортан күргх юм эдлшго, үсән хәәчлшго болн сахлан хусшго, дәкәд үксн күүнә цогцд өөрдшго, нам тернь төрл-садн күн болсн бийнь. Эврәннь назорейин андһар өгсн болзгин чилгчәр онц бәрц авч ирәд, Өргә герт (Сүмд) орхиннь өмн үсән хусх кергтә. Тиим шүтлһн назорейин бийиннь эс гиҗ төрсн цаглань экиннь андһарин ашнь чигн болад бәәх («Әмтнә то авлһн» 6:1-21).

Омер – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 2,3 л дүңгә («Нүүдл» 16:16).

Өдмгин бәрц (хлебное приношение) – Бурхнд, гелңгүдт нерәдҗәх бәрц. Эннь тәрәнә һарц авхларн ханлтан өргдг темдг. Өдмгин бәрц түүкә эс гиҗ хуурсн тәрәнә буудян экн эс гиҗ үүлсн болн болһсн экн. Санхнь, тернь тоснла болн ладанла хольгдсн, давслгдсн болдг («Левит» 2:1-16).

Өргә гер (скиния) – зөөдг сүркә ик өргә гер. Иим гер эргндән хашалгдсн болдг. Хаша дотр тәкл тәкдг орм бәәх, уһалһна улан мөңгн сав болн Өргә гер – Харһлтын Шатр эс гиҗ Бооцана өргә гер бәәнә. Өргә герт Израилин әмтн гелңгүдин дөңгәр Бурхнла харһлт кенә. Шатр дотр хойр хора бәәнә: әрүн бәәрн болн хамгин Әрүн бәәрн. Әрүн бәәрнд ширә бәәнә. Терүн деер әрүн өдмг болн кергтә юмсуд тәвгднә. Бас күҗ уңһдадг ширә болн герлин гегән бәәнә. Бурхна зааврар израильтянмуд Өргә гер кеһәд, көдә һазрар йовхларн авад йовдг бәәҗ. Өргә гер дотр Бооцана хәәрцг бәрдмн. Израильд Өргә гер Бурхна гер гиҗ тоолгдна. Өргә герин өмн мөргәд, өдр болһн әмтн Терүнд бәрц бәрнә. Соломон хан Ерусалимд Сүм бәртл тиигҗ кедг бәәҗ. Израилин әмтн Өргә герин хашад орҗ чадҗана, әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх зөвтә. Хамгин әрүн бәәрнд зуг ах гелң җилд нег дәкҗ орҗ чадҗана. Өргә герт Бурхн өвәрц кевәр цугталань бәәнә гиҗ Израилин әмтн иткҗәҗ («Нүүдл» 26:1-37; «Әмтнә то авлһн» 1:50).

Песах (Пасха) – еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошен һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд нәр кенә. Хамгин түрүнд Песах нәәриг евреймүд Египетәс һархларн кеҗ, болв хөөннь эн нәәриг җил болһн кедг болҗ. Ода күртл тиим нәр тедн кенә. Бәрцд орулсн хөөнә хурһиг бас «Песах» гиҗ келнә («Нүүдл» 12:11).

Пилистин теңгс (Филистимское море) – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Нүүдл» 23:31).

Рефаимүд (рефаимы) – кезәңк Кананд бәәсн өндр нурһта келн-әмтн («Эклц» 14:5).

Синай – уул (зәрмдән Хорив гиҗ нерәднә). Синайин тоха арлын девскр һазрт (өдгә цага Египет) Бурхн Израилин әмтнлә бооца кеһәд, Мошеһәр дамҗад теднд Зака өгсмн. Моше Синай уул деер һарна. Тенд Арвн Заавр бичәтә хавтха чолуд авна (талданар болхла Бооцана хавтха чолуд) («Нүүдл» 19:1-25).

Сөм (пядь) – бөдүн залуһин һарин ик хурһн чивчхә хойрин хоорндк орм кирцхд 23 см («Нүүдл» 28:16).

Талант – еврей келн-улсин чиңнүр 35 кг дүңгә («Нүүдл» 25:39).

Тос келһн, тос түрклһн (помазание) – асхлһна, цацлһна эс гиҗ олив тос күүнд, юмнд болв чигн түрклһнә шишлң хуучна авъяс. Бурхна шүүҗ авсн гелңд эс гиҗ хан болҗах күүнд тос түркдг чигн («Нүүдл» 28:41). Тос түрксн юмн әрүн болҗ тоолгддг. Тедниг онц төрин төлә олзлдг чигн. Үлгүрнь, өргә герт тәкл тәкдг ормд эс гиҗ өргә герт бүклднь тос түркдг болҗана («Нүүдл» 40:9).

Тоха (локоть) – тохаһас һарин дунд хурһн күртл, өрәл метрәс невчкн баахн орм («Эклц» 6:15).

Улан теңгс (Красное море) – еврей келнд «Суф теңгс» гиҗ нерәдгднә, эс гиҗ «Хулста теңгс» («Нүүдл» 10:19).

Урим болн туммим – Бурхна седвәр медх җирв («Нүүдл» 28:30).

Үклин һазр – (преисподняя, еврей келәр «Шеол» гинә) – һазрин гүүнд бәәх орм. Тиигәрән цуг әмтн үкснә хөөн үннчнь чигн, килнцтәнь чигн ордмн. Библьд еврей келәр эн орм йирдән «шеол» гиҗ нерәдгднә. Орс келнд «там» гиҗ орчулгдна («Эклц 37:35).

Хомер – еврей келн-улсин үүрмг юм кемҗәлдг 230 л. Эн 10 ефәлә болн 100 омерлә әдл («Левит» 27:16).

Хореймүд (хорреи) – Эдом гидг һазрт кезәңк цагас авн бәәдг әмтн: тедниг Эсавин хөөт үйнр көөҗ һарһҗ («Эклц» 14:6).

Хөөт гергн (наложница) – иим гергиг залу күн эзлхәр герәдән орулҗ авдг бәәҗ. Хөөт гергн онц зөвтә: йосндан болхла эн мухлаһас өөдән зөвтә, зуг гергнәснь дор зөвтә («Эклц» 22:24).

Хуссоп (иссоп) – каңкнсн үнртә урһмл. Хуссопиг уснд эс гиҗ цуснд норһад күүнд эс гиҗ өлг-эдт цацад, мөргүл кехлә цеврлдг бәәҗ («Нүүдл» 12:22).

Цевр, цевр биш (чистый, нечистый) – «Хуучн Бооцанд» эн үг ик зуудан бурхн-шаҗна цевр керг күцәхлә олзлгдна. Мошен Закаһар Израилин әмтн цевр болн цевр биш юмиг йилһх йоста. Шишлң мал, шовуд болн заһсд, юмсуд болн хот-хол цевр биш болҗ тоолгддг бәәҗ. Күүг бас йилһдг бәәҗ. Кемр күн бузр хот эс идсн болхла, му гемтә, арсна гемтә эс гиҗ үксн юмна күш көндәсн уга болхла, цусн һарчах шав уга болхла, тиим күн цевр болҗ тоолгддг чигн. Күүкд күн сарин кир ирхлә эс гиҗ үр һарһсна дару цевр биш гиҗ тоолгддг бәәҗ. Арсна гемтә болн зәрм талдан гемтә әмтн бас цевр биш гиҗ тоолгддг болҗана. Цевр биш әмтн бурхн-шаҗна кергт орлцшго, нам цевр юмсудт һаран күргшго. Бийән цеврлхин төлә шишлң авъяс күцәдг чигн. Цеврлхин төлә күн бәрц бәрх йоста, тер күүнд хуссоп цацад цеврлхмн болҗана. Дәкәд бийинь усар цеврләд, хувцинь уһах кергтә («Левит» 7:19; 10:10; 13:13; «Әмтнә то авлһн» 19:17-19; «Давтх Закан» 14:3-21).

Шаталһна тәкл, бүклднь шаталһна бәрц (всесожжение) – эннь онц бәрц бәрлһн. Яһад гихлә терүнд нерәдсн мал бүклдән тәклин ормд шатагдмн. Һал шатахла, бәрц утанд хүврнә. Тер бәрцәс теңгр тал өөдлсн каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста болдг чигн («Эклц» 22:2; «Левит» 1:2-17).

Шекель – еврей келн-улсин чиңнүрәр 11,5 грамм («Эклц» 23:15).

Шүтән (идол) – бурхна дүрстә зург эс гиҗ бичкн көшә («Нүүдл» 20:4).

Эвцлһнә бәрц (жертва мира) – иим бәрцәр Бурхнла чик хәрлцә бәрхәр болн эвцлһ нәәрлхәр, хәрү өмнк кевәрн Терүнлә бәәхин төлә кеҗәх бәрц. Малыг алсна хөөн өрәлинь тәклин ормд шатана, наадк өрәлинь бәрц авч ирсн күн, терүнә өрк-бүл болн гелңг иддг чигн («Левит» 3:1-17).

Яхве – Бурхна эврә нерн. Еврей үзгәр иигҗ бичгднә – הוהי (YHWH). Эн нерн чикәр яһҗ келгдх болн яһҗ тогтсинь ода күртл зүтклдән бола. Библин кесг орчуллһнд «Иегова» гиҗ келгдҗәнә. Болв эннь төв биш. Эннь эндр «Яхве» гиҗ тоолгдҗана: «Тер, оньдин бәәдг». Бурхна нериг чикднь соңсхад келшгон төлә, Вавилона бәрәнә хөөн евреймүд «Адонай» гиҗ келҗәв. Эннь орчулгдхла – «Мини Деед Эзн» («Эклц» 2:4; «Нүүдл» 3:15; «Давтх Закан» 6:13).

Кезәңк делкә

Кезәңк делкә

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Table of Contents

Эклц • Рут

Нүр үг

Эклц

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Рут

- 1
- 2
- 3
- 4

Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

- Алдр теңгс (Великое море)

- Анакин хөөт үйнр, анакмуд (анакимы)

- Асхлһна бәрц, асхх бәрц, чаһрин бәрц (возлияние)

- Ах гелң (первосвященник)
- Әәлдәч (пророк)
- Әрүн (святой)
- Барун үзгин теңгс (Западное море)
- Бемб өдр (суббота, еврей келәр «шаббат»)
- Бооцан (завет, договор)
- Бооцана хавтха чолуд (скрижали Завета)
- Буйсагдх юмн (заклятое)
- Буру номта улс (язычники)
- Бурхна элч (ангел)

- Бурхна Сәкүсн (Дух Божий, еврей келнд «руах»)

- Гелң (священник)
- Гера
- Гин
- Һалын бәрц (огненная жертва)

- Һару даах бәрц (возместительная жертва, жертва повинности)

- Давсн (соль)
- Давста теңгс (Соленое море)
- Даман
- Ефә (эфа)
- Ешурун (Иешурун)
- Закан (Закон, еврей келәр «Тора»)

- Израилин хамцан (общество израильское, община Израиля)

- Израиль
- Инҗр модн (смоковница)
- Канан (Ханаан)
- Канана улс (ханаанеи)
- Керүбмүд (херувимы)
- Керчлһн (обрезание)

- Килнцәс цеврллһнә бәрц (жертва за грех, очистительная жертва)

- Киттим
- Куш
- Левитмүд (левиты)
- Лог
- Мацг (пост)
- Мотр (жезл, скипетр)
- Мөргүлин (өндр) орм (высота)
- Назорей
- Омер
- Өдмгин бәрц (хлебное приношение)
- Өргә гер (скиния)
- Песах (Пасха)
- Пилистин теңгс (Филистимское море)
- Рефаимүд (рефаимы)
- Синай
- Сөм (пядь)
- Талант
- Тос келһн, тос түрклһн (помазание)
- Тоха (локоть)
- Улан теңгс (Красное море)
- Урим болн туммим
- Үклин һазр
- Хомер
- Хореймүд (хорреи)
- Хөөт гергн (наложница)
- Хуссоп (иссоп)
- Цевр, цевр биш (чистый, нечистый)

- Шаталһна тәкл, бүклднь шаталһна бәрц (всесожжение)

- Шекель
- Шүтән (идол)
- Эвцлһнә бәрц (жертва мира)
- Яхве

Кезәңк делкә

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура