Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-05-29T17:11:56.777149+00:00

Библия

Библия

1. Эски Антласув

2. Янъы Антласув

1. Соьзлик

2. «яратылувдынъ» Дуныясы

3. Таблица Соответствия Имен Собственных

Эски Антласув

Эски Антласув

1. Яратылув

2. Рут

3. Эстер

4. Сулейманнынъ Таварыхлары

5. Юнус

Яратылув

Яратылув

1. Кирис Соьз

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Кирис Соьз

Муса Пайхамбардынъ биринши Китабы.

Яратылув

Кирис соьз

Оьрметли окувшылар!

Колынъыздагы Яратылув Китабы – Библияды туьзетаган китапларынынъ бири. Библия, Китаплардынъ китабы – савлай дуныяда энъ коьп окылатаган эм сыйланатаган китаплардынъ бириси болады. Библия эм онынъ айырым кесеклери дуныя динлери – иудаизм, христиан эм ислам ман – кие деп, оьрметленеди.

Аьр бир аьдемнинъ, дуныядынъ кайсы еринде де яшаса да, миллети кайдай болса да, кайдай динге табынса да, бу китапты оьз тилинде окымага амалы болмага керек. Библия, кайсы заманда да аьдемлерди ойландырган: биз кайданмыз, не зат уьшин яшаймыз, дуныяда яманлык неге солай бир коьп, оьлгеннен сонъ аьдемди не зат саклайды деген соравларга явап береди.

Библия дуныядынъ яратылганыннан баслап янъы эрадынъ биринши оьмирине дейим болган затлар акында туьрли авторлар ман оьмирлер узагы язылган 66 китаптан туьзилген. Библия эки уьйкен кесекке боьлинеди – Эски Антласув (Таурат, Забур) эм Янъы Антласув (Инжил). Янъы Антласув Иса Масихтинъ эм Ога ызлаганлардынъ яшавлары эм ислери, биринши христиан ямагатынынъ туьзилуьви эм оьрленуьви акында хабарлайды.

Эски Антласув Муса пайхамбардынъ Бескитаплыгыннан, тарих китаплардан, пайхамбарлардынъ китапларыннан эм шайирлик китаплардан туьзиледи. Мусадынъ Яратылув Китабы сол Эски Антласувдынъ биринши китабы болып калмай, савлай Кие Язувдынъ негиз салувшы китапларынынъ бириси болады. Ол дуныя эм аьдем яратылувы, куьналыктынъ басланувы эм кыйналувлар, Алла ман аьдем арасында айкасувлар акында хабарлайды.

Яратылув Китабы эки кесекке боьлинеди. Биринши кесек – 1-11 боьликлер. Бу боьликлерде дуныя эм аьдем яратылувы, Адам эм Ава, Кабил эм Абил, Нух эм дуныя сувалынувы, Бабыл каласы акында хабарланады.

Экинши кесек – 12-50 боьликлер. Олар еврей халкынынъ тарихи акында хабарлайдылар. Халктынъ ата-бабасы Ибрагим пайхамбар Аллага ыйнанганы эм онынъ улы Исхак эм немереси Якуп акында окымага болаяк. Исраилдинъ 12 несилининъ басы болган Якуптынъ 12 улы акында язылады. Экинши кесекте Якуп аьели мен Мысырда калай яшаганы акында хабарланады.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм коьшируьвде, соьйтип те баспалавда ярдам эткенлерге разылыгын билдиреди. Ногай окувшылары Библияды тувган тилинде окымага амаллары болганы уьшин куванамыз.

Кие Китапты коьшируьвши институт, Москва

1

Дуныядынъ яратылувы

1^1Басында Алла коьк пен ерди яратты+. 2Ер бос эм шоьллик эди, денъиздинъ уьсти каранъалык эди, Алла рухы сувлар уьстинде эсе эди.

3Алла айтты: «Ярык болсын». Ярык болды. 4Алла, ярыктынъ калай аьруьв болганын коьрип, оны каранъалыктан айырды, 5ярыкка «куьн» деген атты, а каранъалыкка «кеше» деген атты берди. Аксам болып, танъ атты – биринши куьн.

6Алла: «Сувларды эки айырган, арасында аспан болсын», – деди. Эм соьйтип болды. 7Алла аспанды яратты, аспан астындагы сувларды аспан уьстиндеги сувлардан айырды, 8аспанга «коьк» деген атты берди. Аксам болып, танъ атты – экинши куьн.

9Алла: «Коьк астындагы сувлар бир орынга йыйылсынлар эм катылык коьринсин», – деди. Соьйтип те болды. 10Алла катылыкка «ер» деген атты, а йыйылган сувларга «денъизлер» деген атты берди. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди.

11Алла: «Ер оьсимликлер тувдырсын: урлык берген коьгоьленлер, урлыгы болган емис берген туьрли тереклер болсын», – деди. Эм солай болды. 12Ер оьсимликлер тувдырды: урлык беретаган туьрли коьгоьленлер, урлыклары ман емис беретаган туьрли тереклер тувдырды. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 13Аксам болып, танъ атты – уьшинши куьн.

14Алла: «Коьк аспанында куьнди кешеден айырар, заман шакларын билдирер, куьнлер эм йыллар санар уьшин ярык берген затлар болсынлар. 15Олар коьк аспаныннан ярык берсинлер эм ерди ярыкландырсынлар», – деди. Эм солай болды. 16Алла эки уьйкен ярык берген затты яратты. Уьйкенин – ол куьнлерге, кишкейин – кешелерге басшылык этсинлер деп яратты. Юлдызларды да болдырды. 17Алла оларды коьк аспанында, ерди ярыкландырсынлар, 18куьнлер эм кешелердинъ авысувын тергесинлер эм ярыкты каранъалыктан айырсынлар деп орынластырды. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 19Аксам болып, танъ атты – доьртинши куьн.

20Алла: «Сув януварларга толсын. А ер уьстинде, коьк аспанында, куслар ушсынлар», – деди. 21Алла уьйкен денъиз януварларын, сув ишинде кайнаскан туьрли янлыларды, канатлыларды яратты. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди, 22эм оларга: «Емисли эм коьп санлы болынъыз, денъиз сувларын бийленъиз. А ерде куслар коьп болсын», – деп разылыгын берди. 23Аксам болып, танъ атты – бесинши куьн.

24Алла: «Кара ер янлылардынъ коьплеген туьрлилерин: мал, ерде йылысатаган янлылар эм туьрли кийик айванлар яратсын», – деди. Эм солай болды. 25Алла ер уьстинде яйылган коьплеген туьрли кийик айванларды, малды эм ерде йылысатаган янлыларды яратты. Бу заттынъ калай аьруьв болганын Алла коьрди. 26Сонда Алла: «Аьдемди оьз келбетимизге коьре яратайык. Ол Бизге усасын, денъиздеги балыкларды, коьктеги кусларды, малды, буьтин ерди эм ерде йылысатаган баьри янлыларды оьзине бойсындырсын», – деди.

27Алла аьдемди Оьзининъ келбетине коьре яратты. Соьйтип аьдем Алла келбетинде яратылды. Алла аьдемлерди эркек пен хатын этип яратты+. 28Оларга: «Емисли эм коьп санлы болынъыз, ерди толтырынъыз эм бийленъиз. Денъиздеги балыкларды, коьктеги кусларды эм ерде йылысатаган янлыларды оьзинъизге бойсындырынъыз», – деп разылыгын берди. 29Эм Алла: «Мен сизге баьри ер уьстинде урлык беретаган буьтин оьленлерди, емисинде урлыгы болган буьтин тереклерди азыкка беремен. 30Буьтин кийик айванларга, коьктеги кусларга, ерде йылысатаган янлыларга – ишинде яшав тынысы болган баьри затларга – азыкка оьсимликлердинъ ясыллыгын беремен», – деди. Эм солай болды. 31Алла Оьзи яратканларга карады – баьри зат та бек аьруьв эди. Аксам болып, танъ атты – алтыншы куьн.

2

2^1Соьйтип коьк пен ер эм оларда болган баьри затлар тамамландылар. 2Етинши куьн Алла исин битирди. Соьйтип Оьзининъ баьри ислерин токтатып, етинши куьнинде рахатлык тапты. 3Алла етинши куьнге разылыгын берди эм оны кие куьн деп белгиледи, неге десе сол куьн, яратылув исин кутылып, Ол рахатлык тапты.

Адам ман Ава

4Мине коьк пен ердинъ яратылувы акында хабар. Раббий Алла ер мен коькти яраткан заманда, ер уьстинде бир коьгемлик болмаган, бир оьсимлик те оьспеген, 5неге десе Раббий Алла аьли де ерге ямгыр явдырмаган, ер уьстинде куллык этпеге аьдем де йок эди. 6Тек ердинъ оьзегиннен шыккан булаклар ердинъ уьстин сувгаратаган эдилер. 7Раббий Алла аьдемди ердинъ топырагыннан[*] яратты, бурын тесиклерине яшав тынысын берди эм аьдем янланды+. 8Куьнтуварда, Эденде, Раббий Алла бав экти эм онда Оьзи яраткан аьдемди орынластырды. 9Раббий Алла онда аьр туьрли карамага ярасык эм аьлемет емисли тереклерди ерден оьстирди. Бавдынъ ортасында яшав тереги, соьйтип те ийгилик эм яманлык билим тереги де бар эди+.

10Эденнен йылга агады; ол бавды сувландырады, оннан сонъ доьрт колга айырылады.

11Бири Пишон деп аталады, ол Хавила кыралынынъ тоьгерегиннен агады. Сол кыралда алтын бар. 12Сол кыралдынъ алтыны бек аьруьв, онда ийиси аьлемет болган сагыз эм оникс тасы бар. 13Экинши йылгадынъ аты Гихон эм ол Куш кыралынынъ тоьгерегиннен агады.

14Уьшинши йылгадынъ аты Тигр, ол Ашшурдан куьнтуварга агады. Доьртинши йылга – Ефрат+.

15Раббий Алла аьдемди Эден бавында оны ислеп ярастырсын, сакласын деп, орынластырды 16эм: «Сен бу бавда оьскен теректинъ кайсысынынъ да емисин емеге боласынъ, 17тек ийгилик эм яманлык билим терегининъ емисиннен еме. Эгер есенъ – сол куьн оьлеексинъ», – деп буйырды.

18Раббий Алла: «Аьдемге ялгыз болмага ийги тувыл. Ога тенъ ярдамшы яратайым», – деди. 19Раббий Алла топырактан аьр туьрли айванлар эм куслар яраткан эди. Оларга аьдем кайдай атлар берер экен деп алып келди. Аьдем кайдай ат берсе – солай янувар аталаяк.

20Баьри малларга, баьри кусларга, баьри кийик айванларга аьдем ат берди – тек араларында оьзине ярдамшы таппады.

21Сонда Раббий Алла аьдемди терен уйкыга коьмди. Аьдем уйклаган заманда Раббий Алла онынъ бир кабыргасын шыгарды, ол болган ерди эт пен япты+. 22Кабыргадан Раббий Алла кыскаяклыды яратты эм аьдемге алып келди, 23Эм аьдем: «Мине онынъ суьеклери меним суьеклеримнен, онынъ эти де меним этимнен. Кыскаяклы деп айтылаяк, неге десе эркектен алынган[*]».

24Эне соны уьшин эркек атасын анасын калдырып, пишеси мен косылады эм экиси бир ден болады+. 25Экеви де, эм эркек те, эм кыскаяклы да, яланъаш эдилер, ама уялмайтаган эдилер.

3

Инсан куьнага туьседи

3^1Йылан, Раббий Алла яраткан януварлардынъ ишинде, энъ кылыплы эди. Ол кыскаяклыдан: «Алла сизге бу бавда болган эш бир теректен емис емеге ызын бермегени тувра ма?» – деп сорады+.

2Кыскаяклы: «Йок, бизге емис емеге болады», – деп явап берди. – 3Тек Алла, бавдынъ ортасында оьскен теректинъ емисин еменъиз, колынъыз бан да тийменъиз, ол болмаса оьлеексинъиз деп, билдирген+.

4«Оьлмеексинъиз, – деди йылан. – 5Тек Алла биледи, сиз оларды есенъиз, коьзинъиз ашылаяк эм оьзинъиз Алладай ийгилик пен яманлыкты билеексинъиз».

6Кыскаяклы сол теректинъ аьлемет емисли, карамага ярасык эм акыллылыктынъ булагы болганын макул коьрди. Онынъ емисин уьзди эм еди, янында болган эрине де берди, ол да еди+. 7Сонда экисининъ коьзлери ашылды; олар яланъаш болганларын анъладылар эм ынжыр терегининъ япыракларыннан янбасларына байлавлар эттилер.

8Салкын кешки ел эскенде, бав иши мен Раббийдинъ келеятырганын эситтилер эм тереклер артына ясырындылар. 9Раббий Алла: «Кайдасынъ сен?» – деп аьдемди шакырды.

10Ол да: «Бавда авазынъды эситтим. Яланъашлыгымнан коркып, ясырындым», – деди.

11Раббий Алла: «Яланъашлыгынъды сага ким айтты? Мен сага емеге ызын бермеген теректинъ емислерин единъме?» – деп сорады.

12Аьдем: «Сен мага берген кыскаяклы берди мага сол емислерди, мен де оларды ашадым», – деп явап берди.

13Раббий Алла: «Сен солай неге эттинъ?» – деп кыскаяклыдан сорады.

Ол да: «Мени йылан алдады, эм мен ашадым», – деди.

14Сонда Раббий Алла йыланга: «Эткен затынъ уьшин мал эм кийик айванлар арасында энъ наьлетлисинъ; курсагынънынъ уьстинде йылысып, оьмири яшавынъды тоз бан азыкланаяксынъ. 15Сени эм кыскаяклыды бир биринъизге душпан этеекпен, балаларынъыз да бир бирлерине яв болаяклар: онынъ улы сенинъ басынъды шашаяк, а сен онынъ оькшесине шагаяксынъ», – деди+.

16Раббий Алла кыскаяклыга: «Аягынъ авыр болганынъда кыйналувынъды коьп этеекмен, балаларынъды азап пан табаяксынъ. Эринъди куьсеп тураяксынъ; эринъ сенинъ байынъ болаяк», – дегенди айтты+.

17Адамга Раббий Алла булай айтты: «Мен сага еме деген емисти, пишенъе тынълап единъ! Сени уьшин ерге де наьлет: онынъ емислерин азап пан табаяксынъ, куьннен куьнге оьмиринъ бойы. 18Ер сага шокыр эм яман оьсимликлер тувдырар, кыр оьленлери мен азыкланаяксынъ. 19Кара терге туьсип оьтпегинъди табаяксынъ. Ахырында сен топыракка кайтаяксынъ, неге десе топырактан алынгансынъ: сен – тоз эм тоз болаяксынъ». 20Аьдем пишесине Ава[*] деген атты берди, неге десе ол баьри яшайтаганлардынъ анасы болды.

21Раббий Алла териден кийимлер этти эм Адам ман онынъ пишесин кийиндирди.

22Раббий Алла: «Аьдем бизим биримиздей болды – энди ийгилик пен яманлыкты биледи! Энди яшав терегиннен емис уьзип ашамагай эди, оны ашап оьлимсиз болмасын!» – деди+.

23Эм Раббий Алла аьдемди Эден бавыннан кувды, ол алынган ердинъ уьстинде куллык этпеге йиберди. 24Аьдемди кувганнан сонъ, Эден бавынынъ куьнтувар янында керувларды[*] эм баьри якка бурылатаган отлы кылышты яшав терегине баратаган йолга каравыл этип салды.

4

Кабил мен Абил

4^1Адам пишеси Ава ман кавышты. Ава, авыраяклы болып, улын тапты эм: «Раббийдинъ ярдамы ман аьдем алдым!» – деп, ога Кабил[*] атты берди. 2Оннан сонъ ол Абилди, Кабилдинъ кардашын, тапты. Абил койлар бакты, а Кабил ер мен куьрести. 3Бир кесек заманнан сонъ Кабил Раббийге ер берген емислерди, 4а Абил – биринши козыларынынъ майын савгага аькелдилер. 5Абил мен онынъ савгасы Раббийге ярады, а Кабил мен онынъ савгасы – ярамады. Кабил ашувланды, юзин кайгы каплады.

6Раббий Кабилден: «Неге ашувландынъ? – деп сорады, – Неге сенинъ юзинъди кайгы каплады? 7Эгер сен ийгилик эткен болсанъ – савганъды кабыл этер эдим. Ама яманлык эткенинъ уьшин сенинъ босаганъда куьна ясырынады. Ол сени оьзине тартады, ама сен оны енъмеге керексинъ»+.

8Кабил оьзининъ кардашы Абилге: «Данъылга шыгаяк», – деди. Данъылда Кабил Абилге шапшыды эм оны оьлтирди.

9Раббий Кабилден: «Кайдады сенинъ кардашынъ?» – деп сорады.

«Билмеймен, – деди Кабил, – Мен ога каравылшыман ма?»

10«Сен не эттинъ? – деди Раббий. – Тынъла! Кардашынънынъ ерге тоьгилген каны Мага, оьшимди ал деп, ялбарады. 11Эндиден арбатын сен наьлетсинъ, сен тоьккен кардашынънынъ каны синъген ерден кувылаяксынъ. 12Энди сен не шаклы ерде ислесенъ де, ол сага оьзининъ куьшин бермеек. Буьгуьннен арбатын сен ер уьстинде кувгын эм коьшкинсинъ».

13«Бу яза бек авыр, – деди Кабил, – мен оны коьтерип болмаякпан. 14Энди сен мени ерден кувасынъ, сеннен узак болып калаякпан. Мен кувгын эм коьшкин болаякпан, мага ким йолыкса да мени оьлтирмеге болаяк».

15Тек Раббий: «Йок! Ким Кабилди оьлтирсе, оннан ети кере оьш алынаяк», – деди. Сонда, Кабилге ким йолыкса да, оны оьлтирмесин деп, Раббий Кабилге белги салды. 16Кабил Раббийден кери кетип, Нод кыралында, Эденнинъ куьнтуварында орынласты.

Кабилдинъ тукымы

17Кабил пишеси мен кавышты. Пишеси, авыраяклы болып, улын Энокты тапты. Кабил сол заманда шахар курды, улынынъ аты ман шахарды Энок деп атады. 18Энокта Ирад тувды, Ирадта Мехуяэл, Мехуяэлде Метушаэл, Метушаэлде де Лемек тувды. 19Лемек эки пише алды: бирининъ аты – Ада, баскасынынъ – Силла. 20Ада Явалды тапты. Явал шатырларда яшаган эм мал бакканлардынъ атасы эди. 21Онынъ кардашынынъ аты Ювал эди. Ювал лирада эм сыбызгыда ойнаганлардынъ атасы эди. 22Силла Тувал-Кайинди тапты. Тувал-Кайин бакыр эм темирден аьр туьрли алат ислевши уста эди. Онынъ карындасы Наама эди.

23Лемек пишелерине: «Ада эм Силла, тынъланъыз мени! Бийкелерим, кулак салынъыз меним айтаякларыма! Мени яралаганы уьшин бир аьдем оьлтирдим, мени зарарлаганы уьшин бир яс оьлтирдим. 24Кабил уьшин ети кере оьш берилеек болса, Лемек уьшин етпис ети кере оьш берилер!» – дегенди айтты.

25Адам тагы да пишеси мен кавышты. Пишеси ул тапты эм «Алла мага Кабил оьлтирген улым Абил уьшин янъы бала берди», – деп, ога Шит[*] деп атады. 26Шиттинъ Энош деген улы болды. Сол заманнан аьдемлер, Раббийдинъ атын айтып, Аллага дува этип басладылар.

5

Адамнан Нух пайхамбарга дейим

5^1Мине Адамнынъ тукым тарихи. Алла аьдемлерди яраткан заманда, оларды Оьзине усаслы яратты. 2Оларды эркек пен кыскаяклы этип яратты, оларга разылыгын берди эм яраткан куьнинде «аьдем» деп атады+. 3Адам 130 ясына келгенде, оьзине усас, оьз келбетине коьре улы тувды. Адам ога Шит деген атты берди+. 4Шит тувганнан сонъ, Адам 800 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 5930 йыл яшап, Адам оьлди.

6Шит 105 ясына келгенде, Энош деген улы тувды. 7Энош тувганнан сонъ, Шит 807 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 8912 йыл яшап, Шит оьлди.

9Энош 90 ясына келгенде, Кенан деген улы тувды. 10Кенан тувганнан сонъ, Энош 815 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 11905 йыл яшап, Энош оьлди.

12Кенан 70 ясына келгенде, Махалалэл деген улы тувды. 13Махалалэл тувганнан сонъ, Кенан 840 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 14910 йыл яшап, Кенан оьлди.

15Махалалэл 65 ясына келгенде, Еред деген улы тувды. 16Еред тувганнан сонъ, Махалалэл 830 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 17895 йыл яшап, Махалалэл оьлди.

18Еред 162 ясына келгенде, Энок деген улы тувды. 19Энок тувганнан сонъ, Еред 800 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да болды. 20962 йыл яшап, Еред оьлди.

21Энок 65 ясына келгенде, Метушелах деген улы тувды. 22Метушелах тувганнан сонъ, Энок 300 йыл Алладынъ йолында юрди; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди. 23Энок 365 йыл яшады, 24Алладынъ йолында юрди. [Заманы келгенде,] Энок ер уьстиннен кешти, Алла оны Оьзине алды+.

25Метушелах 187 ясына келгенде, Лемек деген улы тувды. 26Лемек тувганнан сонъ, Метушелах 782 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди. 27969 йыл яшап, Метушелах оьлди.

28Лемек 182 ясына келгенде, улы тувды. 29Лемек: «Ол бизим исимизде, Раббийдинъ наьлетлеген ериндеги куллыгымызда юбантувшы болар», – деп ога Нух[*] атты берди+.

30Нух тувганнан сонъ, Лемек 595 йыл яшады; онынъ баска уллары да, кызлары да бар эди.

31777 йыл яшап, Лемек оьлди.

32Нух 500 ясына толганнан сонъ, уллары Сам, Хам эм Япет тувдылар.

6

Яманлык коьбейди

6^1Ер уьстинде аьдемлер коьптен коьп болып басладылар. Оларда кызлар тувдылар,

2эм аьдем кызларынынъ ярасыклыгын коьрип, Алла уллары[*] олардынъ араларыннан яратканларын пише этип алатаган болдылар. 3Сонда Раббий: «Меним Рухым аьдемде оьмирликке турмаяк. Онынъ оьлеек дени бар; оьмири 120 йыл болсын», – деди. 4Алла уллары аьдем кызларын пише этип алатаган эм олардан бала тувдыратаган заманда эм оннан сонъ да ер уьстинде Непиллер [давлар] бар эдилер. Олар бурынгы пелуванлар, мактавлы аьдемлер эдилер.

5Раббий, ер уьстинде аьдемлердинъ коьп яманлык эткенлерин, акыллары эм ойлары дайым яманлыкка каратылганын коьрди+. 6Раббий ер устинде аьдемди яратканына оькинди, Онынъ юреги кайгыга толды, 7эм: «Мен ер юзиннен Оьзим яраткан аьдемлерди, олар ман бирге малды, ерде йылысатаган айванларды, кусларды йок этейим. Мен оларды яратканыма оькинемен», – деди. 8Тек бир Нух Раббийге ярай эди.

Нух пайхамбар кеме ясайды

9Мине Нух акында хабар. Сол заманнынъ аьдемлери арасында туврашыл эм айыпсыз тек Нух эди: ол Алладынъ йолында юретаган эди. 10Нухтынъ уьш улы бар эди: Сам, Хам, Япет. 11Алла дуныядынъ бузылганын, зорлык пан толганын анълады. 12Алла дуныяга карап онынъ калай бузылганын коьрди. Ер уьстиндеги аьдемлердинъ баьри де тувра йолдан тайган эди.

13Алла Нухка булай айтты: «Ер уьстинде яшайтаган аьдемлердинъ баьрин де йок этермен: ер олардынъ эткен зорлыгы ман толган. Мен оларды да, ерди де йоярман. 14Тек сен оьзинъе кипарис[*] агаштан кеме яса, онынъ ишинде боьлмелер эт, ишиннен де, тысыннан да сагыз бан ягып шык. 15Узынлыгы 300 аршын, эни 50, бийиклеви 30 болсын. 16Кемединъ ябувын эт; ябувы ман янлары арасында бир аршынлык бос ер болсын. Кемединъ эсигин кабыргасына орынластыр. Кемеде биринши, экинши, уьшинши шарлак болсын. 17Мен ер уьстине сув казасын аькелермен эм яшав тынысы болган затлардынъ баьрин де йок этермен. Ер уьстинде яшаганлар баьри де оьлееклер. 18Тек Мен [сени куткарар уьшин] сени мен келисуьв беркитеекпен. Сен кемеге улларынъ, бийкенъ эм келинлеринъ мен кир. 19Кемеге януварлардынъ аьр бир туьрлисининъ косакларын, ата-анашларын ал, олар да сен мен янларын кутарсынлар. 20Аьр бир кус, айван эм ерде йылысатаган янлылардынъ туьрлилерининъ косаклары сав калар уьшин сага келееклер. 21Оьзинъе де оларга да ас болсын деп аьр туьрли азык-туьлик йыйып сал».

22Нух, Алла калай буйырган болса, солай этти.

7

Сув казасы

7^1Раббий Нухка: «Кемеге кир, буьтин аьелинъди де ал. Коьремен, аьли яшаганлардынъ ишинде тек сен туврашылсын. 2Оьзинъ мен баьри алал айванлардан ети косак, ата-анашларын, эм де арам айванлардан ети косак, 3куслардынъ баьри туьрлилериннен де ети косак ал. Ер юзиндеги янлылардынъ эш бир ырувы курымасын. 4Ети куьннен сонъ ер юзине Мен ямгыр йибереекпен – ол 40 куьн, 40 кеше яваяк – эм Мен ер юзиннен баьри яратканларымды йок этеекпен», – деди. 5Нух, Алла калай буйырган болса, солай этти.

6Ер юзине сув казасы келгенде, Нухка 600 йыл болган эди. 7Нух, сосы сув казасыннан кутылар уьшин, уллары, пишеси эм келинлери мен кемеге кирди. 8Алла Нухка калай буйырган болса, алал эм арам айванлардан, куслардан эм ерде йылысатаган янлылардан 9косаклар, ата-анашлар, Нухтынъ янына келип кемеге кирдилер. 10Ети куьн кетти, сув казасы ер юзине келди.

11Нухтынъ яшавынынъ 600-нши йылында, йылдынъ экинши айында, айдынъ 17-нши куьнинде денъиз туьбининъ буьтин сув булаклары кайнап шыктылар, коьктинъ капаклары да ашылдылар. 12Ер уьстине ямгыр 40 куьн, 40 кеше куйып явды.

13Сол куьн Нух, уллары Сам, Хам эм Япет, пишеси эм келинлери мен кемеге кирди. 14Олар ман бирге аьр туьрли кийик айванлар эм аьр туьрли мал, ерде йылысатаган аьр туьрли янлылар, аьр туьрли куслар эм баска ушувшы затлар келдилер. 15Яшав тынысы болган аьр туьрли янлылардан бирер косак Нухтынъ янына келип кемеге кирди. 16Алла Нухка калай буйырган болса, кемеге кирген баьри айванлар ата-анаш эдилер. Сонда Раббий Нухтынъ артыннан кеме капысын япты.

17Кырк куьнге ер уьстинде сув казасы узалды. Сув коьбейгенде, кеме де ер уьстиннен йогарыга коьтерилди. 18Сув ер юзинде косылып барды, бек коьбейип турды. Кеме сувдынъ уьстинде юзди. 19Сув бек йогарыга коьтерилди, коьктинъ астында болган энъ бийик тавларды да япты. 20Сув тавлардынъ уьстине он бес аршынга коьтерилди, тавлар сув астына кеттилер. 21Сол заманда ер уьстинде яшаган баьри де: куслар, мал, кийик айванлар эм ерде суьрилетаган янлылар ман баьри аьдемлер оьлдилер. 22Баьри, бурнында яшав тынысы болганлар, ер уьстинде яшаганлар баьри де оьлдилер. 23Ер уьстинде яшаган не бар болса – аьдемлер, айванлар, ерде йылысатаган янлылар, коьктеги куслар – баьри де ер юзиннен йок болдылар. Тек Нух эм оны ман кемеде болганлар сав калдылар. 24Сув казасы 150 куьнге созылды.

8

Сув казасынынъ ахыры

8^1Алла Нух эм оны ман кемеде болган баьри кийик айванлар эм мал акында эсине туьсирди. Алла ерге ел йиберди, сувлар орнына туьсип басладылар. 2Денъиз туьбининъ сув шыккан орынлары эм коьктинъ капаклары ябылды, ямгыр токтады. 3Сув акырын ерден кетип баслады. 150-нши куьнинде сув азайган эди. 4Етинши айдынъ он етинши куьнинде кеме Арарат тавларында токтады. 5Сув аз-аздан кете эди; йылдынъ оныншы айы келди. Оныншы айдынъ биринши куьнинде тавлардынъ баслары коьринип баслады.

6Кырк куьн кетти. Нух, кемеде эткен терезеди ашып, 7тыска каргады йиберди. Карга бир де ушып, бир де кайтып, ер кепкенге дейим тоьгерек айланып турды. 8Артыннан, сув ер юзиннен кеттиме экен деп, Нух коьгершинди ушырды, 9ама коьгершин, конмага ер таппай, кемеге, Нухтынъ янына кайтып келди, неге десе энди де ер сув астында эди. Нух колын узатып, коьгершинди тутты эм кемеге алды. 10Тагы да ети куьн саклаганнан сонъ, ол коьгершинди экинши кере ушырды. 11Коьгершин аксамда ога кайтып келди. Авызында янъы зейтун япырагы бар эди. Муны коьрип, Нух сувдынъ ерден кеткенин билди. 12Ол тагы да ети куьн карап турды, тагы да коьгершинди йиберди, ама бу кере коьгершин артына кайтпады.

13Нухтынъ 601-инши яшав йылында, биринши айдынъ биринши куьнинде ер юзиннен сув кеткен эди. Нух кеме капагын ашты эм ер уьстининъ кепкенин коьрди. 14Экинши айдынъ йырма етинши куьнинде, ер савлай кепкен эди.

15Сол заманда Алла Нухка: 16«Пишенъ, улларынъ эм келинлеринъ мен бирге кемеден шык. 17Сени мен болган баьри айванларды – кусларды, малды эм ер уьстинде юрген баьри янлыларды да шыгар: олар буьтин ерге шашылып кетсинлер эм сансыз коьп болып яйылсынлар», – деди+.

18Нух уллары, пишеси эм келинлери мен кемеден шыкты. 19Олардынъ артларыннан баьри айванлар, ерде йылысатаган янлылар, куслар, ер уьстинде юрген аьр туьрли януварлар да шыктылар.

20Нух Раббийге курман этпеге ер ясады эм, аьр туьрли алал айванлардан эм аьр туьрли алал куслардан алып, сол ерде савлай куьйдирилген курман этти. 21Раббий, курманлардынъ ийисин сезип, Оьзине: «Аьдемлер уьшин арбатын ерди наьлетлемеекпен. Аьдем юрегининъ ойлары яслыгыннан баслап яманлыкка ымтыладылар. Мен эткенимдей арбатын баьри янлыларды кыраяк тувылман+. 22Дуныя не кадар заман турса, шашув эм орув, сувык эм иссилик, яз эм кыс, куьн эм туьн токтамаяк».

9

Алла Нух пайхамбар ман келисуьв беркитеди

9^1Алла Нухка эм онынъ улларына разылыгын берип: «Тукымлы эм коьп санлы болынъыз, ерди толтырынъыз+. 2Ер юзиндеги баьри айванлар, коьктеги куслар, ерде йылысатаган янлылар, денъизлердеги балыклар сизден корксынлар эм калтырасынлар: олар сизинъ иелигинъизге берилгенлер. 3Баьри айванларды сизге азыкка беремен; алдын сизге оьсимликлерди бергендей, энди аьр затты беремен+.

4Тек каны саркымаган этти еменъиз; неге десе канда ян болады+. 5Сизинъ канынъыз – суьйткенде сизинъ алынган яшавынъыз уьшин, ол канды тоьккен айван болсын, кардашынынъ янын алган аьдем болсын, Мен шуьшине каты йолыктыраякпан. 6Ким болса да бирев аьдем канын тоьксе, баска аьдем онынъ канын тоьксин. Неге десе аьдем Алла келбетинде яратылган+. 7Сиз тукымлы эм коьп санлы болынъыз, ер уьстинде яйылынъыз эм онда коьбейинъиз», – деди.

8Сонда Алла Нух пан онынъ улларына булай айтты: 9«Мен сиз эм сизинъ тувдыкларынъыз бан, 10сиз бен кемеде бирге болган баьри януварлар ман: куслар, мал, айванлар – кемеден шыккан баьри ер айванлары ман келисуьв беркитпеге суьемен. 11Мен сиз бен беркитеек келисуьвим бу: энди арбатын сув коьтерилип баьри янлыларды оьлтирмеек, буьтин ерди аьлек этеек сув казасы болмаяк».

12Эм Алла булай айтты: «Мине Мен сиз бен эм баьри янлылар ман оьмирге, ырувдан ырувга беркиткен келисуьвимнинъ белгиси: 13Мен булытларга яйымды, курткашыкты, илдим. Курткашык Мен мен ер юзинде яшаганлардынъ арасында беркитилген келисуьвдинъ белгиси болар. 14Мен ер уьстинде булытлар йыйсам, булытлар ишинде курткашык шыгаяк.

15Сол заманда Мен сиз бен эм баьри туьрли янлылар ман туьзген келисуьвди эске алаякпан – энди арбатын баьри янлыларды оьлтирген сув казасы болмаяк. 16Булытларда курткашык болса, Мен Алла оны коьреекпен эм Оьзимнинъ баьри ер юзинде яшаганлар ман туьзген оьмирлик келисуьвимди эске туьсиреекпен».

17Алла Нухка: «Бу Меним ерде яшаган баьри янлылар ман туьзген келисуьвимнинъ белгиси», – деди.

Нух пайхамбардынъ уллары

18Кемеден шыккан Нухтынъ уллары – Сам, Хам, Япет. Хам – Кенаннынъ атасы.

19Бу уьшеви Нухтынъ уллары эдилер. Ерге яйылган баьри аьдемлер олардан яратылганлар.

20Нух ер мен аьрекетлеп баслады: ол юзим оьстиргенлердинъ бириншиси болды. 21Шагыр ишип, эсирди, шатырында яланъаш болып ятты+. 22Кенаннынъ атасы Хам онынъ яланъашлыгын коьрди эм тысына шыгып сол зат акында эки кардашына айтты+. 23Сонда Сам эм Япет аркаларына аба каплап, арт карап шатырга кирдилер эм аталарынынъ уьстине яптылар. Оьзлери баска якка карай эдилер, сонынъ уьшин онынъ яланъашлыгын коьрмедилер. 24Нух, эсириги таркаганда, уянды эм кишкей улынынъ эткенин билип: 25«Наьлет болсын Кенанга! Кардашларынынъ ыргатларына ыргат болаяк!» – деди. 26Тагы да: «Сам куллык эткен Раббий Аллага шуькир болсын! А Кенан Самнынъ ыргаты болсын! 27Алла Япеттинъ[*] байлыгын оьстирсин! Япет Самнынъ шатырларында яшасын! А Кенан онынъ ыргаты болсын!» – деди.

28Сув казасыннан сонъ Нух тагы да 350 йыл яшады. 29950 йыл яшап, Нух оьлди.

10

Нух улларынынъ тувдыклары

10^1Мине Нухтынъ уллары Сам, Хам, Япеттинъ тувдыкларынынъ тарихи.

Сув казасыннан сонъ Самнынъ, Хамнынъ, Япеттинъ балалары тувды.

2Япеттинъ уллары: Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешек эм Тирас.

3Гомердинъ уллары: Ашкеназ, Рипат эм Тогарма. 4Яваннынъ тувдыклары: Элиша, Таршиш, Киттим эм Роданим+. 5Олар денъиз ягаларында яшаган халклардынъ аталары болдылар. Кыралларында туьрли-туьрли тиллерге, миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга боьлиндилер.

6Хамнынъ уллары: Куш, Мисраим, Пут эм Кенан. 7Куштынъ уллары: Сева, Хавила, Савта, Раама эм Савтека. Раамадынъ уллары: Шева эм Дедан+. 8Куштынъ Немруд деген улы да болды. Немруд дуныяда энъ биринши баьтир эди 9эм Раббийдинъ ярдамы ман атаклы авлавшы болды. Соннан: «Раббий сени Немрудтай атаклы авлавшы этсин!» – деген айтув келеди. 10Онынъ патшалыгынынъ биринши шахарлары Шинар кыралында Бабыл, Эрек, Аккад эм Кадне эдилер. 11Немруд сосы кыралдан шыгып, Ассирияга кетти, онда Ниневияды, Реховот-Ирди, Калахты+
12эм Ниневия ман бас шахар Калахтынъ арасында болган Ресенди курды.

13Мисраимнинъ тувдыклары: Луд, Анам, Лехав, Нафтух, 14Патрус, Каслух эм Кафтор[*] халклары. Кафторшылар Пилистшилердинъ аталары болдылар.

15Кенаннынъ уллары: Сидон (онынъ тунъышы) эм Хет. 16Евус, Амор, Гиргаш, 17Хив, Арк, Син, 18Арвад, Семар эм Хамат халклары да Кенаннынъ тувдыклары эдилер. Сонъ Кенан тукымлары тоьгеректеги ерлерге яйылдылар: 19Кенаншылардынъ ерлери Сидоннан Герар бетке – Газага дейим, оннан да Содом, Гоморра, Адма эм Севойим бетке – Лашага дейим узайды. 20Сондай Хамдынъ тувдыклары; олар ерлеринде эм миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга эм тиллеге боьлингенлер.

21Самда да балалары болды. Ол – Япеттинъ уьйкен кардашы, баьри Эвер улларынынъ бабалары.

22Самдынъ уллары: Элам, Ашшур, Арпакшад, Луд эм Арам. 23Арамдынъ уллары: Ус, Хул, Гетер эм Маш. 24Арпакшадтынъ Шелах деген улы бар эди. Шелахтынъ улы – Эвер.

25Эверге эки ул тувды: бирининъ аты Пелег[*] эди, неге десе онынъ заманында ер боьлинген эди, экиншисининъ аты Йоктан эди. 26Йоктаннынъ уллары: Алмодад, Шелеф, Хасармавет, Ерах, 27Хадорам, Узал, Дикла, 28Овал, Авимаэл, Шева, 29Офир, Хавила эм Йовав. Булардынъ баьри де Йоктаннынъ уллары+.

30Олардынъ ерлери Мешадан куьнтувар бетке, Сефар тавларына дейим яйылды. 31Сондай Самдынъ тувдыклары; олар ерлеринде эм миллетлеринде туьрли-туьрли тукымларга эм тиллерге боьлингенлер.

32Сондай Нух улларынынъ тукымлары; атлары миллетлеринде тукым тарихлерине коьре язылды. Сув казасыннан сонъ баьри аьдемлер олардан яратылдылар.

11

Бабыл каласы

11^1Ол заманда сав дуныяда бир тил бар эди, бирдей соьзлер кулланылатаган эди.

2Куьнтувар якка коьшип, аьдемлер Шинар кыралында бир туьзликке еттилер эм сонда орынластылар+. 3«Келинъиз, балшыктан кербишлер этейик эм отта кыздырайык», – деп, бир бирине айттылар. Тас орнына – кербиш, киреш булгамасы орнына сагыз кулландылар. 4Сонъ: «Ер юзине шашылмас уьшин, оьзимизге шахар эм бийиклиги коькке еткен кала курайык. Соьйтип атымызды мактатырмыз», – дедилер.

5Аьдемлер кураяк болып куьрескен шахарды эм калады коьрер уьшин, Раббий ерге туьсти. 6Раббий: «Мине, булар бир халк, баьрисинде бир тил. Бу олардынъ этеек баслапкы ислери! Не зат ойлансалар да, баьри зат та колларыннан келеек! 7Кала, туьсейик де бир бирлерин анъламасынлар деп, тиллерин карыстырайык!» – деди. 8Раббий оларды оннан сав дуныяга шашты. Соьйтип олардынъ шахар курувларын токтатты. 9Соны уьшин бу шахарга Бабыл[*] деген ат берилди, неге десе Раббий онда дуныяда яшавшылардынъ тиллерин карыстырды эм оннан аьдемлерди сав дуныяга шашты.

Самдан Аврамга

10Мине Самдынъ тукым тарихи. Сув казасыннан эки йыл сонъ, Самга 100 йыл болганда, онынъ улы Арпакшад тувды. 11Арпакшад тувганнан сонъ, Сам 500 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

12Арпакшад 35 ясына толганда, онынъ улы Шелах тувды. 13Шелах тувганнан сонъ Арпакшад 403 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

14Шелах 30 ясына толганда, онынъ улы Эвер тувды. 15Эвер тувганнан сонъ Шелах 403 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

16Эвер 34 ясына толганда, онынъ улы Пелег тувды. 17Пелег тувганнан сонъ, Эвер 430 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

18Пелег 30 ясына толганда, онынъ улы Реу тувды. 19Реу тувганнан сонъ, Пелег 209 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

20Реу 32 ясына толганда, онынъ улы Серуг тувды. 21Серуг тувганнан сонъ, Реу 207 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

22Серуг 30 ясына толганда, онынъ улы Нахор тувды. 23Нахор тувганнан сонъ Серуг 200 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

24Нахор 29 ясына толганда, онынъ улы Терах тувды. 25Терах тувганнан сонъ Нахор 119 йыл яшады; онынъ баска уллары эм кызлары да болды.

26Терах 70 ясына толганнан сонъ, онынъ уллары Аврам[*], Нахор эм Харан тувдылар.

27Мине Терахтынъ тукымы акында хабар. Терах Аврам, Нахор эм Хараннынъ атасы эди. Хараннынъ Лут деген улы болды. 28Харан, атасы Терах атасы сав заманда, тувган элинде, Халдеядынъ Ур шахарында оьлди. 29Аврам эм Нахор уьйлендилер: Аврамнынъ пишесининъ аты Сарай, а Нахордынъ пишесининъ аты – Милка эди. Милка, Искадынъ атасы Хараннынъ кызы эди. 30Сарай каратон эди эм онынъ баласы йок эди.

31Терах, улы Аврамды, улы Хараннан тувган немереси Лутты эм келини Сарайды, Аврамнынъ пишесин, алып, Халдеядынъ Ур шахарын калдырып, Кенан ерине йол алды. Олар, Харран шахарына етип, сонда орынластылар. 32Терах 205 йыл яшап, Харранда оьлди.

12

Раббий Аврамды (Ибрагим пайхамбарды) шакырады

12^1Раббий Аврамга: «Тувган элинъди, кардаш-кавымынъды, ата юртынъды калдыр, Мен коьрсетеек ерге бар+. 2Мен сеннен уллы миллет яратаякпан, сага разылыгымды берип атынъды мактатаякпан; сен аркалы баскалар да разылыгымды табаяклар.

3Ким сага разылыгын берсе, сога Мен де разылыгымды береекпен. Ким сени наьлетлесе, соны Мен де наьлетлеекпен. Ер юзиндеги баьри халклар сен аркалы разылыгымды табаяклар»+.

4Аврам, Раббий айткандай, йолга шыкты; Лут да Аврам ман бирге барды. Аврам Харраннан шыкканда, етпис бес ясында эди. 5Ол оьзи мен бирге пишеси Сарайды, йиени Лутты, Харранда йыйган мал-муьлклерин эм тапкан ыргатларын алып, Кенан ерине барган йолга шыкты. Сонъында Кенанга еттилер.

6Аврам, сол ерди айланып, Шехем шахарында оьскен Море[*] деп аталган эмен терегине келди. Сол заманларда бу ерде кенаншылар яшайтаган эдилер. 7Раббий Аврамга коьринип: «Сосы ерлерди Мен сенинъ тувдыкларынъа береекпен», – деди. Аврам коьринген Раббийге курман этетаган ер курды. 8Оннан Аврам Бетел шахарынынъ куьнбатарында орынласкан тавларга йол алды, сонда шатырларын курды; Бетел – куьнбатарда, а Гай шахары – куьнтуварда эди. Сол ерде Аврам Раббийге курман этетаган ер курды эм, Раббийдинъ атын айтып, дува этти. 9Сонъ конып, кубылага, Негев ерине йол алды.

Аврам (Ибрагим пайхамбар) Мысырда

10Кыралда ашлык басланды. Соны уьшин Аврам Мысырга кетип онда бираз турды, неге десе Негевди ашлык кыскан эди. Аврам пишеси Сарайга: «Сенинъ калай ярасык болганынъды мен билемен+. 12Мысыршылар сени коьрселер, меним пишем болганынъды анълаяклар. Сонъ мени оьлтирееклер, а сени сав кояяклар. 13Сен оларга, Аврамнынъ карындасыман, деп айт. Сол заман сенинъ хаьтеринъе мага ийгилик этерлер, мени сав коярлар», – деди+.

14Аврам Мысырга еткенде, мысыршылар Сарайдынъ бек ярасык хатын болганын коьрдилер. 15Фараоннынъ янындагылар да оны коьрдилер, фараонга онынъ ярасыклыгын мактадылар. Сонъ оны фараоннынъ сарайына алдылар. 16Онынъ хаьтерине фараон Аврамга ийгилик этти. Аврамнынъ койлары, эшкилери, сыйырлары, эшеклери, ыргатлары, таьвкелери эм туьелери болдылар.

17Тек Раббий, фараонды эм онынъ аьелин, Аврамнынъ пишесин Сарайды алганы уьшин, авыр баьлелерге йолыктырды. 18Фараон Аврамды шакырып: «Сен мага не зат эттинъ? Не уьшин Сарайдынъ сенинъ пишенъ болганын айтпадынъ? 19Не уьшин оны карындасым деп айттынъ? Мен соны уьшин оны пише этип алдым! Ал пишенъди эм кет!» – деди. 20Фараон Аврам уьшин аьдемлерине эмир берди. Соьйтип пишеси мен эм баьри мал-муьлки мен кыралдан шыгардылар.

13

Аврам ман Лут айырылады

13^1Аврам пишеси эм баьри мал-муьлки мен Мысырдан артына Негевге кетти; оны ман бирге Лут та кетти. 2Энди Аврам бай эди: эм мал ман, эм куьмис пен, эм алтын ман.

3Негевден баслап, ол коьшип-конып, Бетелге – сол Бетел мен Гай шахарларынынъ арасында бир заманларда шатырын курган ерге кайтты. 4Сол ер онынъ, курманлык этетаган орын ярастырып, Раббийдинъ атын айтып, дува эткен ери эди.

5Аврам мен бирге коьшип-конып юрген Луттынъ да койлары, эшкилери, сыйырлары, шатырлары бар эди. 6Олардынъ малы коьп болганнан себеп, экевине ер де етпей, бирге яшамага тар болып баслайды. 7Аврам ман Луттынъ шобанларынынъ арасында эрис-суьрис басланады. Бу заманларда сол ерде тагы да кенаншылар эм перизшилер яшаганлар.

8Аврам Лутка: «Сен эм мен ювык еткенлер боламыз, соннан себеп экевимиз арамызда, соьйтип те шобанларымыз арасында эрис-суьрис болмасын. 9Савлай ер сенинъ алдынъда. Кел айырылаяк. Сен солга барсанъ, мен онъга. Сен онъга бурылсанъ, мен солга».

10Лут, буьтин Йордан тогайлыгы Соар шахарга дейим, Раббийдинъ бавындай эм Мысырдынъ ериндей, сувгарылатаганын коьрди. Аьр ерде коьп сув бар эди. Раббий Содом ман Гоморра шахарларды йок эткеннен алдын, сол тогайлык булай эди+. 11Лут Йордан тогайлыгын сайлады эм куьнтуварга карап йоьнеди. Соьйтип олардынъ йоллары айырылды.

12Аврам Кенан еринде орынласты, Лут – тогай шахарларынынъ янында. Содомнан узак болмай шатырын курды. 13Содомнынъ яшавшылары бек яман аьдемлер эди эм Раббийге карсы коьп куьналы ислер эте эдилер+.

14Лут эм Аврам айырылган заманда Раббий Аврамга: «Эс бер! Булайдан керуьвге эм кубылага, куьнтуварга эм куьнбатарга кара. 15Сен коьретаган буьтин ерди Мен сага эм сенинъ тувдыкларынъа оьмирликке береекпен. 16Сенинъ ырувынъды Мен кумдай коьп этеекпен: калай кумдынъ увакларын бир аьдем де санап болмаяк, сенинъ тувдыкларынъды да санап болмаяк. 17Бар энди, Мен сага береятырган ерди, басыннан сонъына дейим карап шык», – деди.

18Аврам шатырын йыйып, бир ерден бир ерге коьшип, Хеврон шахардагы Мамре эменлигине етти. Сол ерде Раббийге курманлык этпеге орын аьзирледи.

14

Аврам Лутты кутарады

14^1Шинар патшасы Амрафелдинъ, Элласар патшасы Ариоктынъ, Элам патшасы Кедорлаомердинъ эм Гойим патшасы Тидалдынъ заманында кавга баратаган эди. 2Олар Содом патшасы Берага, Гоморра патшасы Биршага, Адма патшасы Шинавга, Севойим патшасы Шемеверге, эм соьле Соар деген Бела патшасына кавга ман шыктылар. 3Бу бес патша бирлесип, соьле Оьли денъиз болган Сиддим тогайлыгында аьскерлерин йыйган эдилер. 4Олар он эки йыл Кедорлаомердинъ баскынлыгында эдилер, а он уьшинши йылында ога карсы коьтерилдилер. 5Он доьртинши йылда Кедорлаомер оны ман бир болган патшалар ман бирге келди. Олар Аштерот-Карнайимде рефашыларды, Хамда зузшыларды, Шаве-Кирятайимде Эмдинъ яшавшыларын 6эм шоьлдинъ шетинде орынласкан Эль-Паранга дейимге созылган тавлы Сеир кыралында хоршыларды енъдилер. 7Оннан олар соьле Кадеш деген Эн-Мишпатка кайтадылар эм Хасасон-Тамарда яшайтаган амалекшилер эм аморшылардынъ ерлерин тонайдылар.

8-9Содом, Гоморра, Адма, Севойим эм Бела – соьлеги аты Соар – патшалары йолга шыктылар. Бу бес патша Сиддим тогайлыгында доьрт патшага – Элам патшасы Кедорлаомер, Гойим патшасы Тидал, Шинар патшасы Амрафел эм Элласар патшасы Ариокка карсы согыска тизилдилер. 10А Сиддим тогайлыгында сагызга толы сансыз коьп шонъкырлар бар эди. Содом эм Гоморра патшалары кашканда, бир неше аьскершилери сол шонъкырларда батып калдылар. Сав калганлар тавларга каштылар. 11[Енъуьвшилер] Содом ман Гоморрадынъ буьтин мал-муьлклерин эм азык-туьликлерин алып кеттилер. 12Олар Содомда яшаган Аврамнынъ йиени Лутты да, онынъ мал-муьлкин де алып кеттилер.

13Сав калганлардынъ бири еврей[*] Аврамга келип, болган затларды билдирди. Аврам сол заманда аморшы Мамрединъ эменлигининъ янында яшай эди. Мамре мен кардашлары Эшкол эм Анердинъ Аврам ман бир бирине ярдамласпага деген соьзи беркитилген эди. 14Аврам йиени есирге туьскенин эситкенде, уьйинде тувып оьскен уьш юз он сегиз аьдемди йыйып, Дан шахарга дейим явдынъ артыннан кувып йоьнеди. 15Сол ерде Аврам аьдемлерин боьлип, кеше явга шапканлык этип, оны кырады, Дамасктынъ керуьвинде орынласкан Хова шахарга дейим кувып барады. 16Ол явдынъ тонаган буьтин затларын, Лутты, онынъ мал-муьлкин, эм хатынларды эм есирлерди явдан кутарады.

Мелкиседек Аврамга разылыгын билдиреди

17Аврам, Кедорлаомерди эм ога ярдамласкан патшаларды енъип, кайтаяткан заманда, онынъ алдына Шаве тогайлыгында – соьле Патша тогайлыгы – Содомнынъ патшасы шыкты.

18Салим патшасы Мелкиседек олардынъ алдына оьтпек эм шагыр шыгарды. Ол, Аллаху-Тааладынъ дин куллыкшысы болып, 19Аврамга: «Аврам, ерди-коькти яраткан Аллаху-Таала сеннен разы болсын! 20Явларынъды колынъа берген Аллаху-Таалага шуькир болсын!» – деп разылыгын билдирди. Сонда Аврам алган затларынынъ оннан бир кесегин Мелкиседекке берди+.

21Содомнынъ патшасы Аврамга: «Меним аьдемлеримди кайтар, а мал-муьлк сага калсын», – деди. 22Аврам: «Мен колларымды коьтерип, Раббийге, ерди-коькти яраткан Аллаху-Таалага ант этемен, 23сенинъ мал-муьлкинънен эш бир зат – йиптинъ, аяк кийимнинъ бавынынъ оьзин – алмаякпан. Сонъында: „Аврамды мен бай эттим“, – деп айталмассынъ. 24Мага, аьдемлериме азык-туьлик болмаса, баска эш бир зат керек тувыл. Мен мен бирге согыска барган Анер, Эшкол эм Мамре де оьзлерининъ пайларын алсынлар».

15

Алла Аврам ман келисуьвин беркитеди

15^1Сосы болган ислерден бираз заман кеткен сонъ Аврамга бир коьринис болды. Раббий ога: «Коркпа, Аврам. Мен – сени коршалавшы. Сенинъ алаяк савганъ бек уллы» деп айтты.

2Аврам: «Ием меним, Раббий! Сенинъ савгаларынъ мага неден керек, эгер дейим балаларым йок болса? Меним уьйим дамаскшы Элиезерге калаяк. 3Сен мага бала бермединъ, баьри зат та меним уьйимде тувган кулыма калаяк», – деди.

4Раббий янъыдан Аврамга «Йок, ол сенинъ асабанъ болмаяк: оьз улынъ асабанъ болаяк», – деп айтты. 5Раббий Аврамды шатырдан шыгарды эм ога: «Коькке кара, юлдызларды сана: санап боларсынъма? Сондай сенинъ ырувынъ болаяк!» – деди+.

6Аврам Раббийге ыйнанды – Раббий онынъ туврашылыгын сонда коьрди+.

7Раббий Аврамга: «Сени Халдейлердинъ Ур шахарыннан шыгарган Раббиймен; сосы ерди сага байырлыкка береекпен», – деди.

8«Раббий, Ием меним! – деди Аврам. – Сосы ер меники болаягын кайдан билеекпен?»+

9Раббий: «Аькел мунда уьшйыллык сыйырды, уьшйыллык эшкиди, уьшйыллык кошкарды, анаш коьгершинди эм коьгершин баласын», – деди.

10Аврам оларды аькелди эм экиге боьлип шапалады, аьр бирининъ яртисин карсы салды. Кусларды боьлмеди. 11Карагуслар ушып келип, илеслерге кондылар. Аврам оларды кувды.

12Куьн батып баслады. Аврам эси авгандай болды, каранъалык туьскенлей, куьшли коркув оны бийледи+. 13Раббий Аврамга: «Бил, сенинъ тувдыкларынъ ят кыралда ят аьдемлердей яшаяклар, доьрт юз йыл ыргат болып эзиет шегееклер+. 14Ама Мен оларды эзиетлеген халкты язалаякпан. Сол заманда сенинъ тувдыкларынъ коьп мал-муьлк пен оннан кетееклер+. 15А сен, терен картлыкка етип, тынышлыкта оьлип, ата-бабаларынъа кетип, коьринъди табаяксынъ. 16Сенинъ тувдыкларынънынъ тек доьртинши несили мунда кайтып келееклер, неге десе аморшыларды, куьналары оьзининъ оьлшемине етпегенше, муннан кыстамаякпан», – деди.

17Куьн батты, каранъалык туьсти. Сол заманда эки боьлинип шапаланган айванлардынъ арасыннан туьтини шыккан мангал эм янган от шырак коьриндилер эм шыктылар. 18Сол куьн Раббий Аврам мен келисуьв беркитти: «Сенинъ тувдыкларынъа Мысырдынъ агымыннан уллы йылга Ефратка дейим – 19Кен, Кениз, Кадмон, 20Хет, Периз, Рефа, 21Амор, Кенан, Гиргаш эм Евус халкларынынъ баьри ерлерин беремен», – деди.

16

Хаджар ман Исмаил

16^1Аврамнынъ пишеси Сарай каратон эди. Сарайдынъ Хаджар атлы мысырлы таьвкеси бар эди. 2Сарай Аврамга: «Раббий мага бала бермейди. Тилеймен, меним таьвкем мен яша – билким ол мага ул бала табар», – деди. Аврам Сарайга тынълады. 3Сарай таьвкесин, мысырлы Хаджарды, эри Аврамга хатын этип берди. Сол заман Аврамнынъ Кенан ерине келип яшап баслаганына он йыл болган эди. 4Аврам Хаджар ман яшап баслады, Хаджар авыраяклы болды. Авыраяклы болганын анълаганда, Хаджар ханбийкеси Сарайга йогардан карап баслады.

5Сарай Аврамга: «Меним корланганыма сен шуьшлисинъ. Мен таьвкемди сага пише этип бердим, ол да авыраяклы болганын анълап, мага йогардан карайды. Раббий экевимизге тоьрелик этсин!» – деди+.

6«Сенинъ таьвкенъ – сенинъ иелигинъде; калай суьйсенъ солай эт», – деди Аврам. Сарай Хаджарга солай каты турды – ол да даяналмай кашып кетти.

7Шоьлде, Шур шахарга аькеткен йолдагы шокырак янында, Раббийдинъ маьлеги Хаджарды тапты 8эм сорады: «Хаджар, Сарайдынъ таьвкеси, кайдан келип кайда барасынъ?»

Ол да: «Мен Сарайдан, ханбийкемнен кашаман», – деп яваплады.

9Раббийдинъ маьлеги: «Кайт ханбийкенъе эм ога бойсын. 10Мен сенинъ тувдыкларынъды сол каьдер коьп санлы, санап болмастай, этеекпен», – деди.

11Сонъ Раббийдинъ маьлеги булай айтты: «Сен авыраяклысынъ. Ул табаяксынъ. Оны Исмаил[*] деп ата, неге десе сенинъ кайгынъды Раббий эситкен. 12Сенинъ улынъ кийик эшектей [шоьлде коьшип айланаяк]. Ол баьрине, баьри де ога карсы тураяк. Кардашлары ман татым яшамаяк».

13Хаджар «Мен уьшини мен де мени коьретаган Аллады коьрдим ме?» деп, оны ман соьйлеген Раббийге «Эл-Рои[*]» деген атты берди. 14Соны уьшин куйы Беэр-Лахай-Рои[*] деп аталады. Ол Кадеш пен Бередтинъ арасында орынласкан.

15Хаджар Аврамга ул табады. Аврам улына Исмаил деген атты береди. 16Хаджар Исмаилды тапкан заманда Аврам 86 ясында эди.

17

Келисуьвдинъ белгиси – суьннет

17^1Аврам 99 ясында болганда, Раббий ога коьринди эм: «Мен Куьдиретли Алла. Меним йолымда юр эм куьнасыз бол. 2Мен сени мен келисуьв беркитип, тувдыкларынъды бек коьп этеекпен», – деди.

3Аврам тизлериннен шоьнъкти эм Алла айтты: 4«Бу Мен сени мен беркиткен келисуьв: сен коьплеген халклардынъ ата-бабасы болаяксынъ. 5Муннан арбатын сенинъ атынъ Аврам тувыл, а Ибрагим[*] болаяк, неге десе Мен сени коьплеген халклардынъ ата-бабасы этеекпен+. 6Сенинъ тувдыкларынъды коьп санлы этеекпен: ырувынънан халклар туваяк, бир нешеси де патша болаяк! 7Мен сени мен эм сенинъ тувдыкларынъ ман келисуьв беркитеекпен. Бу – оьмирлерге ырувдан ырувга коьшип бараяк келисуьв болаяк. Мен сенинъ Алланъ эм тувдыкларынънынъ Алласы болаякпан. 8Сага эм сенинъ тувдыкларынъа сосы сен соьле ят аьдемдей болып яшаган ерди береекпен. Буьтин Кенан ерди Мен сенинъ тувдыкларынъа оьмирлерге береекпен эм олардынъ Алласы болаякпан».

9Алла Ибрагимге: «Тек сен де Мени мен беркиткен келисуьвди бузбаска керексинъ, сеннен сонъ сенинъ тувдыкларынъ да солай, ырувдан ырувга. 10Меним сени мен эм сенинъ тувдыкларынъ ман беркиткен келисуьвимнинъ шарты бу: сизинъ баьри эр кисилеринъиз суьннетли болмага кереклер. 11Мени мен келисуьвинъиз болганын суьннет пен белгиленъиз.

12Аьр бир тувган эркек бала сегизинши куьн бабага олтыртылмага керек – соьйтип ырувдан ырувга. Сенинъ уьйинъде тувган да эм сенинъ урлыгыннан болмаган, баска ырувдан сатылып алынган да 13бабага олтыртылмага кереклер – ол да, баскасы да: уьйде тувган да, эм сатылып алынган да. Соьйтип Мени мен келисуьв оьмирлерге сизинъ тенинъизде этилген зат пан белгиленеек. 14Суьннетленмеген, бабага олтыртылмаган эр киси, Мени мен беркитилген келисуьвди бузганы уьшин, халкыннан кувылаяк».

15Тагы да Алла Ибрагимге: «Энди сенинъ пишенъе Сарай деп айтпа, аты Сара[*] болсын. 16Мен Сарага разылыгымды билдирермен эм оннан сага ул берермен. Ол коьплеген халклардынъ анасы болар. Сол халклардынъ патшалары да онынъ ырувыннан шыгар», – дегенди айтты.

17Ибрагим тизиннен шоьнъкти, ишиннен куьлемсиреп, ойланды: «Юз ясына келген мендей картларда бала тувама экен? Токсан ясында Сара бала калай тапсын?» 18Эм Аллага: «Сага бир де болмаса Исмаилдынъ яшавы канагатландырсын», – деди.

19Алла: «Болмас! Сара, сенинъ пишенъ, сага ул табаяк, сен ога Исхак[*] деген атты береексинъ. Оны ман эм онынъ тувдыклары ман Мен оьмирлерге келисуьв беркитеекпен.

20Мен сенинъ Исмаил акында тилегинъди де алдым: Мен ога разылыгымды билдиреекпен, онынъ тукымын оьрисли этеекпен эм ога коьп тувдыклар береекпен. Ол он эки басшыдынъ атасы болаяк, Мен де оннан уллы халк яратаякпан. 21Тек келисуьвимди Мен, сага Сара бир йылдан сонъ табаяк Исхак пан, сол ок заман, беркитеекпен», – деди. 22Соьйтип Алла айтып, Ибрагимнинъ касыннан кетти.

23Сол куьн Ибрагим улын Исмаилди, тувганнан бери онынъ уьйине байыр эр кисилерди, акшага сатып алынган кулларды – баьри уьйдеги эркеклерди суьннетледи. Ол Алла не буйырган болса, соны толтырды. 24Ибрагим суьннетленгенде 99 ясында, 25улы Исмаил де 13 ясында эди. 26Бир куьн Ибрагим де, онынъ улы Исмаил де, 27Ибрагимнинъ уьйиннен баьри эркеклер де – эм онынъ уьйине тувганнан бери байыр болганлар да, эм баска ырувлардан сатып алынган куллар да суьннетлендилер.

18

Алла Ибрагим мен Сарага ул береди

18^1Уьйле иссилигинде, Мамре эменлигининъ касында, Ибрагим шатырынынъ эсигинде олтырып турганда, ога Раббий коьринди. 2Ибрагим, коьзлерин коьтергенде, алдында уьш аьдем[*] турганын коьрди. Ол, оларды коьргенлей, алдыларына шыкты эм, ерге дейим сежде кылып, айтты: 3«Иелерим меним, меннен разы болсанъыз, кулынъыздынъ касыннан кетпенъиз. 4Сизге аякларынъызды ювмага сув аькелсинлер. Сиз терек астында тыншаярсынъыз. 5Мен кулынъызбан. Мага конак болып келгенинъизге коьре, сизге бираз азык берейим, йол шыгаяктан алдын карувланарсынъыз».

«Аьруьв, сен айткандай эт», – дедилер.

6Ибрагим шатырга зырылдап кирди эм Сарага: «Тез болып энъ ийги уннынъ уьш оьлшемин[*] алып, ийле эм оьтпек писир!» – деди. 7Оннан сонъ суьруьвге карап шапты, аьруьв семиз, бесленген бузавды айырып, кулга, тез болып аьзирлесин деп, берди. 8Ибрагим оьзи аьзирлеткен бузав этин каймак эм суьт пен бирге конаклардынъ алдына салды, касларында, терек астында, олар ас ишкенге дейим, олтырмаганлай саклап турды.

9«Сенинъ пишенъ Сара кайда ды?» – деп олар Ибрагимнен сорадылар.

Ол: «Булайда, шатырда», – деп явап берди.

10Раббий: «Мен сага бир йылдан кайтып келеекпен, Сарада ол заман ул болаяк», – деди.

А Сара Онынъ артында, шатырга кирген ерде, тынълай эди+. 11Экеви де, Ибрагим де, Сара да кавдыраган картлар эди, хатынларда аьдетте болатаган зат Сарада токтаган эди. 12Ишиннен Сара куьлди эм ойланды: «Бу куванышты мен калай коьрермен? Шешекейленген заманым кеткен, бийим де карт болган...»+

13Тек Раббий Ибрагимге: «Сара неге куьлейди: „Мендей куртка бала табарма?“– деп.

14Раббийдинъ колыннан келмеген бир зат барма? Мен сол белгиленген заманга, сага бир йылдан кайтып келеекпен, сол заманда Сарада ул болаяк»+.

15«Мен куьлмедим», – деп, Сара коркканнан алдады.

«Йок, – деди Раббий ога, – сен куьлдинъ!»

Ибрагим пайхамбар Содом уьшин дува этеди

16Конаклар, йолларын бардыраяк болып, турдылар эм ойга, тогайга, Содом бетке карадылар. Ибрагим оларды озгармага шыкты. 17Раббий Оьзине айтты: «Ибрагимнен Оьзимнинъ не этеегимди ясырмаякпан. 18Неге десе Ибрагимнен уллы эм куьшли халк яратылаяк эм ер юзиндеги баьри халклар ол аркалы разылыгымды табаяклар+. 19Мен Ибрагимди, ол балалаларына эм баьри тувдыкларына Раббий йолы ман тувра барсынлар, акыйкатлыкта эм аьдилликте ислерин юргистсинлер деп насихатлар уьшин, сайлап алдым. Сонда Мен, Раббий, баьри ога ваьде эткенлеримди толтыраякпан». 20Сонъ Раббий айтты: «Содом ман Гоморра уллы яманлыклар ман шуьшленедилер, авыр олардынъ куьналары+. 21Ойга туьсейим эм карайым, баьриси де шуьшли ме экен, билким, баьри де болмас? Карап билейим».

22Аьдемлердинъ экиси бурылдылар эм Содомга карап йоьнедилер, ама Раббий Ибрагимнинъ алдында калды. 23Ибрагим Ога ювыклап: «Кыянатшылар ман бирге Сен туврашылларды да йок этеексинъме? 24Билким сол шахарда 50 туврашыл табылса да – Сен шахарды йок этеексинъ, сол 50 туврашыл кисилерди де аямассынъма? 25Бу эш болмаяк зат! Сен сол затты этпессинъ! Сен туврашылларды кыянатшылар ман бирге оьлтирмеексинъ. Туврашыл ман кыянатшыга бирдей оьким шыгарылама? Уьйтип эш болмаяк! Савлай ер юзининъ оькимшиси солай аьдилсиз оьким шыгармас!»+

26Раббий явап берди: «Эгер Мен Содомда 50 туврашыл киси тапсам, солар уьшин шахарды аярман».

27Сонда Ибрагим соьзин бардырды: «Мен топырак эм шанъ, кене де Иеме айтпага йигерленемен: 28эгер дейим 50-ге 5 туврашыл етпесе, Сен 5 етпеген киси уьшин савлай шахарды йок этерсинъме?»

Раббий явапка: «Йок этпеспен оны, эгер дейим 45 туврашылды тапсам», – деди.

29Ибрагим бардырды: «Бирден бир тек 40 туврашыл табылса ша?»

Эм Раббий яваплады: «40 туврашыл табылса да, сол затты этпеекпен».

30Ибрагим айтты: «Меним Ием ашувланмасын айтканыма. А тек 30 туврашыл табылса ша?»

Раббий яваплады: «Шахарды аярман, 30 туврашыл тапсам да».

31Ибрагим айтты: «Иемнен сорамага йигерленейим: эгер дейим 20 туврашыл болса ша?»

Раббий яваплады: «Аярман 20 туврашыл уьшин».

32Ибрагим айтты: «Ием мага ашувланмасын – меним сонъ соравым: тек 10 туврашыл болса ша?»

Раббий яваплады: «10 туврашыл аьдем уьшин аярман».

33Соны айтып, Раббий кетти, а Ибрагим уьйине кайтып келди.

19

Содом ман Гоморра йок этиледи

19^1Эки маьлек аксам туьскенде Содомга етти. Лут шахар капысынынъ касында олтыра эди. Йолавшыларды коьрип, йолыгар уьшин коьтерилди эм, ерге дейим сежде кылып: 2«Бийлерим, келинъиз мага, кулынъыздынъ уьйине. Менде конарсыз, аякларынъызды юварсынъыз, эртен турып йолынъызды бардырарсыз», – деди.

«Йок, – деп олар явап бередилер. – Оннан эсе биз орамбаста конармыз».

3Ама Лут келмеселер унамады эм олар разы болдылар. Ол оларды уьйине аькелди, кешки ас аьзирледи, калакайлар писирди эм конакларын тамакландырды.

4Уйкламага ятпага уьлгирмедилер, шахардынъ яшавшылары – баьри эр кисилер, уьйкени де, кишкейи де Луттынъ уьйин тоьгерек алып курсадылар. 5«Кайдады сага конмага келгенлер? – деп бакырыстылар. – Шыгар оларды, биз оларды корлаякпыз!»

6Лут босамакка шыкты, оьзининъ артыннан эсикти япты 7эм айтты: «Кардашлар, бу яманлыкты этпеге ярамайды, этпенъиз! 8Меним эр сынамаган эки кызым бар. Оларды сизге берейим, не суьйсенъиз, соны этинъиз, тек меним уьйиме келгенлерге тийменъиз!»

9Тек олар: «Кет булайдан! Сен ят киси болып келген, а бизге басшылык этеек боласынъма? Соьле биз сага оларга этеегимизден бетер яманлык этермиз!» – деп явапладылар. Олар, эсикти куьш пен бузып ашамыз деп, Лутты ийтеп басладылар. 10Ама эки маьлек колларын узатып, Лутты уьйдинъ ишине киргисттилер де, эсикти киртледилер. 11Босамактынъ янында топарласкан аьдемлерди – уьйкенлерди де, кишкейлерди де маьлеклер сокыр эттилер. Аьдемлер энди кайтип куьресселер де, уьйдинъ эсигин таппадылар.

12Маьлеклер Лутка: «Шахарда сенинъ энди де киминъ бар? Киевлеринъ, улларынъ, кызларынъ, тагы да ким бар болса – баьрин де булайдан шыгар! 13Биз сосы шахарды йок этеекпиз. Онынъ яшавшылары Раббийдинъ алдында авыр кыянатшылык пан шуьшленеди, Раббий бизди шахарды йок этпеге йиберген».

14Лут барып кызларынынъ ашыкярларына: «Тез болып сосы шахардан кетинъиз! Раббий оны соьле ок йок этеек!» Ама олар Лут завыкландыраяк болып айтады деп ойландылар.

15Танъ ярык берип баслайды. Маьлеклер Лутты асыктырдылар: «Тез болып кызларынъды эм пишенъди шахардан шыгар! Ол болмаса куьналы шахар ман сен де оьлерсинъ!» 16А Лут асыкпады. Сол заманда маьлеклер Лутты, пишесин эм эки кызын колларыннан алып шахардан шыгардылар, неге десе Раббий Лутты аяй эди. 17Оларды шахардан шыгарганда маьлеклерден бири Лутка: «Кутар оьзинъди! Артка карама! Эм тогайда да коьп калма – тавга каш, ол болмаса оьлерсинъ!» – деди.

18«Йок, Ием! – деди Лут. – 19Сен сондай бир танъсынъ мага, кулынъа! Уллы сенинъ рагимлигинъ мага: сен меним яшавымды кутардынъ! Тек мен тавларга кашалмаякпан – каза мени етеек, мен оьлеекпен. 20Эне бир кишкей бир шахар, сонда етпеге болаяк. Сонда мен шабайым – ол кишкей тувылма? – сонда мен сав каларман!»

21«Аьруьв, – деди маьлек, – сен уьшин оны да этермен: мен сол сен айтатаган кишкей шахарды аярман. 22Сонда тез болып каш! Сен онда етпей, мен бир зат та эталмайман». Соны уьшин сосы шахар Соар[*] деп аталады.

23Ер уьстинде куьн тувды. Лут Соарга келди. 24Раббий Содом ман Гоморрага янган коькиртти коьктен Раббийден явдырды+
25эм эки шахарды, баьри тогайды, онда яшавшыларды, ерде не оьскен болса, соны йок этти. 26Луттынъ ызы ман келетаган пишеси артка караганлай, туз сынтасына айланды.

27Эртенъликте Ибрагим туьнегуьн Раббийдинъ алдында турган ерге келди. 28Содом ман Гоморрага эм тогайдынъ аьр янына карады. Ер, шоьлмек куьйдиретаган пештей болып, туьтинге капланганын коьрди.

29Тогайдынъ шахарларын йок этеекте Алла Ибрагимди эсине туьсирди. Алла, Лут яшаган шахарларды йок этеекте, Лутты оьлимнен куткарды.

Лут пан кызлары

30Лут Соарда калмага коркты. Соны уьшин оннан шыгып, эки кызы ман тавларга кетти. Олар бир дорбында орынластылар. 31Уьйкен кызы кишкейине: «Атамыз картаяды. Ер юзинде энди бизи мен, аьдеттегиндей болып, яшамага бир эр киси де калмаган. Атамызга шагыр иширейик те, оны ман уйклайык. Оьз атамыздан болса да, балаларымыз болар», – деди. 33Кеше олар аталарына шагыр бердилер. Уьйкен кызы барып, оны ман уйклады. Ол не болганын да анъламады, кызынынъ калай оны ман ятканын да, калай кеткенин де билмеди.

34Эртеси куьн сол кыз синълисине: «Озган кеше мен атам ман уйкладым. Биз ога тагы да шагыр иширермиз эм сен бу кеше барып, оны ман ятарсынъ. Оьз атамыздан болса да, балаларымыз болар», – деди. 35Тагы да олар аталарына шагыр иширдилер. Кишкей кызы келип, оны ман ятты. Ол не болганын анъламады – кызынынъ калай оны ман ятканын да, калай кеткенин де билмеди.

36Соьйтип Луттынъ эки кызы да аталарыннан авыраяклы болдылар. 37Уьйкени ул тапты эм Моав[*] деп атады. Ол – соьлеги моавлылардынъ ата-бабалары. 38Кишкей кызы да ул тапты эм Бен-Амми[*] деп атады. Ол – соьлеги аммонлылардынъ ата-бабалары.

20

Ибрагим пайхамбар Авимелекти алдайды

20^1Ибрагим Мамреден кубылага, Негев ерине коьшип, Кадеш пен Шур шахарлары арасында яшап баслады, оннан сонъ Герар шахарында орынласты. 2Сарады карындасым деп, айтатаган эди, соны уьшин Герардынъ патшасы Авимелек аьдем йиберип, Сарады оьзине алды+. 3Ама кеше, туьсинде, Авимелекке Алла келип айтады: «Сен сосы пишеди алганынъ уьшин оьлеексинъ. Онынъ байы бар».

4А Авимелек ога аьли де тийген йок эди. «Ием меним! – деп, ол ялбарды. – Шуьшсиз халкты Сен йок этерсинъме? Сол киси оьзи айтты мага, карындасым болады деп!

5Хатын да оьзи солай айтты! Меним бетим таза, колларым куьнасыз!»

6«Тувра, – деп Алла яваплады ога туьсинде, – билемен – сенинъ бетинъ таза. Соны уьшин сага, пишеди байырлап, Мага карсы куьна этпеге амал бермедим. 7Тек энди оны байына кайтар. Байы онынъ пайхамбар. Ол сени уьшин дува этер, сен де сав каларсынъ. Бил: эгер дейим сен хатынды байына кайтармасанъ, оьзинъ де, сенинъ ырувынъ да оьлеексиз!»+

8Эртенъликте Авимелек, оьзининъ куллыкшыларын шакырып, баьри бу соьзлерди айтты. Олар баьриси де бек корктылар. 9Авимелек Ибрагимди шакырып ога: «Сен бизи мен не затлар этесинъ? Коркынышлы куьнага мени эм меним патшалыгымды киргисткендей, мен сенинъ хаьтеринъди не зат пан калдырдым? Мага ярамаган ис эткенсинъ», – деди 10эм сорады: «Не уьшин сен сол затты эттинъ?»

11Ибрагим явап берди: «Мен, бу ерлерде Алладан коркпайдылар, мени пишем уьшин оьлтирерлер деп, ойландым. 12Оннан сонъ ол уьшини мен де меним карындасым – атамнынъ кызы, тек баска анадан. Ол пишем болды, 13тек Алла мага ата юртымды койып, элгезерликке шыкпага буйырганда, мен пишеме, кайда келсек те мени кардашым деп, айтарсынъ деп тиледим».

14Авимелек Ибрагимге койлар, сыйырлар, ыргатлар, таьвкелер савга этти, Сарады да байына кайтарды 15эм айтты: «Меним баьри ерим сенинъ алдынъда: каерде суьйсенъ, сол ерде яша». 16А Сарага: «Мен сенинъ кардашынъа мынъ кесек куьмис[*] беремен. Бу сенинъ ювыкларынънынъ алдында, оьпкенъди эм намысынъды аклаяк».

17Ибрагим Аллага дува этти, Алла Авимелекти, онынъ пишесин эм таьвкелерин савартты. Пишелер тагы да бала табып басладылар+. 18Оннан алдын Алла, Ибрагимнинъ пишеси Сара уьшин, Авимелектинъ уьйинде баьри пишелерди каратон эткен эди.

21

Исхак пайхамбар тувады

21^1Раббий, соьз бергениндей, Сарага яхшылык этти. Раббий Оьзининъ ваьдесин толтырды. 2Сара авыраяклы болды эм Алла белгилеген заманда, картайган Ибрагимге ул тапты. 3Ибрагим Сара тапкан улына Исхак[*] деген атты берди,+
4а сегизинши куьн, Алла буйыргандай этип, оны суьннетледи+. 5Исхак тувганда, Ибрагимге 100 йыл толган эди.

6Сара: «Куьлкили зат этти мени мен Алла: ким меним акымда эситсе – сол куьлеек», – деди. 7Эм косты: «Ким айтар эди Ибрагимге, Сара баласын эмшеги мен эмизлендиреек деп? Ама мине, оьзим картайганда, мен ога ул таптым!»

Хаджар ман Исмаил куваланды

8Бала оьсти. Оны эмшектен айырган куьн, Ибрагим уьйкен той этти. 9Ибрагимнинъ Хаджардан улы Исмаил Исхакты маскаралаганын коьрип,+
10Сара Ибрагимге: «Сосы таьвкеди улы ман бирге кув! Онынъ улы меним улым Исхак пан барабар асабанъ болмаяк!» – деди+.

11Сосы соьзлер Ибрагимди кайгыртты, неге десе Исмаил да онынъ улы эди.

12Тек Алла ога айтты: «Бала эм таьвке акында кайгырма. Сара калай айта болса, солай эт, неге десе сенинъ ырувынъ Исхак аркалы бардырылаяк+. 13Ама таьвкединъ улы да сенинъ баланъ. Соьйтип оннан да Мен уьйкен халк яратаякпан».

14Эртеси куьн Ибрагим Хаджарга оьтпек эм торсыкта сув берди, аркасына салды, улы ман кетпеге буйырды. Хаджар кетти эм Беэршева шоьлинде адасты. 15Торсыкта сув таьвесилди. Хаджар улын коьгемликтинъ салкынлыгында калдырды. 16Оьзи эрекке, улынынъ калай оьлгенин коьрмеек болып, ок ушкан эрекликке кетип олтырды эм каты йылап баслады.

17Ама Алла онынъ улынынъ авазын эситти. Алладынъ маьлеги коьктен Хаджарга: «Сага не болганды, Хаджар? Коркпа! Алла улынънынъ давысын эситкен.

18Тур, бар улынъа, ал оны колынъа! Мен оннан уллы халк яратаякпан». 19Алла Хаджардынъ коьзлерин ашты. Хаджар куйы коьрди. Ол барды, торсыкты сувга толтырды эм улына сув иширди.

20Алла онынъ улыннан разы эди. Яс оьсти, шоьлде орынласты эм ок атувшы болды.

21Ол Паран шоьлинде яшады, пишесин Мысырдан анасы аькелди.

Ибрагим пайхамбардынъ Авимелек пен антласувы

22Сол заманда Авимелек аьскерининъ басшысы Пикол ман келип, Ибрагимге айтты: «Сен не зат этсенъ де, Алла сага ярдам этеди. 23Соны уьшин Алла аты ман мага ант эт, не мени, не балаларымды, не де уныкларымды сатпаспан деп: мен сага калай ийгилик эткен болсам, сен де мага эм сени кушагына алган кыралга ийгилик этерсинъ».

24«Мен сондай соьз беремен», – деди Ибрагим.

25Сонъ Авимелекке аьдемлери оннан тартып алган куйы акында шагынды. 26«Мен билмеймен оны ким эткенин, – деди Авимелек, – Сен мага бир зат та айтпагансынъ. Мен биринши кере эситемен».

27Ибрагим Авимелекке койлар, эшкилер, сыйырлар савгалады эм олар экеви антластылар. 28Ибрагим койлардан ети ургашы козы айырды. 29Авимелек сорады: «А муна ети козыды неге айырдынъ?»

30«Оларды сен кабыл этип ал. Сосы куйыды мен казганман – сол заттынъ белгиси бу козылар», – деп анълатты Ибрагим. 31Олар бир бирине ант эткен заманнан алып, бу ердинъ аты Беэр-Шева[*]+.

32Ибрагим мен Беэр-Шевада антласувды беркитип, Авимелек эм онынъ аьскер басшысы Пикол, Пилист ерине кайтып келдилер. 33Ибрагим Беэр-Шевада йылгын олтыртты эм сонда Раббийге, Дайымлы Аллага сежде кылды. 34Оннан сонъ Ибрагим Пилист еринде коьп йыллар яшады.

22

Алла Ибрагим пайхамбарды сынайды

22^1Сосы затлар болганнан сонъ Алла Ибрагимге сынав берди. «Ибрагим!» – деди ога Алла.

«Тынълайман!» – деди Ибрагим+. 2Алла: «Оьзинънинъ сынъар эм суьйикли улынъды, Исхакты ал эм Мория ерине бар. Сонда, Мен коьрсеткен тав басында, сен оны савлай куьйдирилген курманлыкка береексинъ», – деп буйырды.

3Эртенъликте Ибрагим эрте турып, эшекти иерлеп, эки ыргатты улы Исхак пан бирге алды эм савлай куьйдирилеек курманлык уьшин отын ярып, йолга шыкты – сол Алла айткан ерге. 4Уьшинши куьнде Ибрагим эректен карап, сол ерди коьрди. 5Ыргатларына: «Булайда турынъыз, эшекти каравылланъыз. А мен бала ман сонда барып, Аллага сежде кылармыз да, сонъ сизге кайтармыз», – деди.

6Ол савлай куьйдирилеек курманлык уьшин отынды алып, Исхактынъ аркасына салды. Оннан сонъ отлыктасты, пышакты алып, йолга шыктылар. 7Исхак атасын шакырып: «Атам!» – деди.

Ибрагим: «Не зат, улым?» – деп яваплады.

Ол да атасыннан: «Бизде отлыктас та, пышак та бар, тек савлай куьйдирилеек курманлыкка козы кайда?» – деп сорады.

8«Улым, – деди Ибрагим, – савлай куьйдирилеек курманлыкка козыды Алла Оьзи берер!» Эм олар экевлери йолларын бардырдылар.

9Алла айткан ерге келип, Ибрагим курманлык этпеге орын аьзирледи эм онынъ уьстине отынларды тизди. Улын, Исхакты, байлады эм курманлык орынга, отынлардынъ уьстине, салды, 10пышакты шыгарып, улын оьлтирер уьшин онынъ уьстине коьтерди. 11Сол вакытта коьктен Раббийдинъ маьлеги шакырды: «Ибрагим, Ибрагим!»

«Аьше!» – деп ол яваплады.

12«Балага тийме! – деди маьлек. – Бир зат та этпе! Энди мен билемен сенинъ Алладан коркатаганынъды. Сен сынъар бир улынъды Мага бермеге кызганмадынъ!»

13Сонда Ибрагим коьзлерин коьтерип, муьйизлери мен коьгемликлерге шырмалган кошкарды коьрди. Ол, барып, кошкарды аькелди эм оны улынынъ орнына савлай куьйдирилген курманлык этти. 14Сол затлар болган ерди Ибрагим Яхве-Йире[*] деп атады. Сол себептен буьгуьн де «Раббийдинъ тавында керек болган затлар берилеек» деген айтув яшайды.

15Тагы да Раббийдинъ маьлеги Ибрагимди коьктен шакырды: 16«Оьзим Оьзим мен ант этемен, – дейди Раббий: сенинъ эткен затынъ уьшин – сынъар улынъды бермеге аямаганынъ уьшин – 17Мен сага разылыгымды коьрсетермен. Сага, санлары ман коьктеги юлдызлардан, денъиздинъ ягасындагы кумнан коьп болган, тувдыклар савгалайман. Сенинъ тувдыкларынъ душпанларынънынъ шахарларына ие болаяк+. 18Сен Мага тынълавлы болганынъ уьшин, сенинъ тувдыкларынъ аркалы баьри ер уьстиндеги халкларга разылыгымды коьрсетеекпен»+.

19Ибрагим кайсы ерде ыргатларын калдырган болса, сол ерге кайтты, олар ман бирге Беэр-Шевага кеттилер эм Беэр-Шевада яшады.

Нахордынъ уллары

20Бир кесек заман кеткеннен сонъ Ибрагимге, онынъ кардашы Нахордынъ пишеси Милка уллар тапкан деп, айтадылар: 21Усты (ол тунъыш), Бузты, Кемуелди (Арамнынъ атасы), 22Кеседти, Хазды, Пилдашты, Идлапты эм Бетуэлди. 23Бетуэлдинъ Ривка атлы бир кызы болды. Мине Ибрагимнинъ кардашы Нахорга Милка тапкан сегиз ул+. 24Оннан баска, Нахордынъ Реума атлы некяхсыз пишеси ога Тевахты, Гахамды, Тахашты эм Маахады тапкан.

23

Сарадынъ оьлими

23^1Сара 127 йыл яшаган. Сарадынъ оьмири сол кадер эди. 2Ол Кенан еринде, Кирьят-Арба шахарда оьлди. (Кирьят-Арба соьле Хеврон деп аталады.) Ибрагим келип, Сарадынъ оьмиралласын этип, оькирип йылады, 3сонъ, оьлидинъ касыннан кетип, хетли басшыларга: 4«Мен, сиз мага кешинмеге амал берген, ят аьдеммен. Сизинъ еринъизде оьлген пишемди коьммеге кабыр этер уьшин, бир орын сатынъыз», – деп тиледи.

5-6«Рагимлик эт, бийимиз! – деп явапладылар хетлилер. – Сен Алла суьйген, сыйлы киси. Пишенъди бизим энъ аьруьв кешенемизде коьм: аьр ким де оьз тукым кешенесинде сага орын береек».

7Ибрагим турды, сосы ерде яшаган хетлилердинъ алдында бас ийди, 8эм айтты: «Эгер сиз еринъизде оьли пишемди коьмуьвим мен разы эсенъиз, мага тынъланъыз. Мени уьшин Сохардынъ улы Эфроннан тиленъиз: 9онынъданъылынынъ шетинде орынласкан Махпела дорбынын мага сатсын. Мен оны, бизим мезарымыздынъ орны болсын деп, сизинъ алдынъызда толы баасына куьмис пен сатып алайым».

10Хетли Эфрон халк арасында олтырган эди. Ол, шахар капысыннан киретаган баьри хетлилер эситкендей этип, Ибрагимге: 11«Йок, бийим. Мага рагимлик коьрсет: сол данъылды дорбын ман бирге меннен савгага ал. Меним ырувдасларым шаат: мен сага сол данъылды савга этемен, сен сонда оьли пишенъди коьм!» – деди.

12Сосы ердинъ яшавшыларына сежде кылып, 13Ибрагим, баьри йыйылганлар эситкендей этип, Эфронга: «Тилеймен, рагимлик коьрсет: данъыл уьшин сага акша берейим. Акшады ал, сонъ оьли пишемди коьмейим», – деди.

14-15Эфрон явапка: «Бийим! Рагимлик коьрсет. Сосы данъылдынъ баасы 400 кесек[*] куьмис. Ол мага да, сага да не ди? Оьлигинъди коьм!» – деди.

16Ибрагим Эфроннынъ баасы ман разы болды эм хетлилер, шаат болып, не шаклы куьмис деп соьйленген болса, сол шаклы куьмис шектилер: саьвдегерлер арасында кабыл этилген авырлыгы ман 400 кесек куьмисти Эфронга бердилер. 17Соьйтип, Эфроннынъ Мамреден узак болмаган Махпеладагы данъылы, тоьгеректеги тереклери мен, сол данъылдагы дорбыны ман бирге Ибрагимге байыр болды. 18Ога шахар капысыннан киретаган баьри хетлилер шаат эди. 19Ибрагим пишесин Мамреден (соьле Хеврон) узак болмаган Махпела данъылындагы дорбында, Кенан еринде коьмди. 20Данъыл эм дорбын хетлилерден Ибрагимге коьшти эм оьлгенлерди коьметаган ер болды.

24

Исхак пайхамбар Ревекага уьйленеди

24^1Ибрагим энди терен картлыкта эди. Алла ога аьр ягыннан разылыгын коьрсеткен эди. 2-3Ибрагим онынъ мал-муьлкин юргисткен уьйиндеги тамада ыргатына: «Меним янбасыма тий эм ерди, коькти яраткан Раббий Алла ман ант эт: бирге яшаган кенанлылардан улыма кыз алмаяксынъ, 4а барып меним кыралыма, меним ювыкларыма соннан улым Исхакка кыз аькелеексинъ», – деди.

5Ыргат: «А кыз унамаса мени мен бу ерге келмеге? Ол заманда мен сенинъ улынъды сен келген кыралга кайтармага керекпен ме?» – деп сорады.

6«Буьйтип эш болмаяк! – деп яваплады Ибрагим, – Меним улымды онда кайтарма! 7Мени тувган еримнен, ата юртымнан булайга алып келген, сосы ерди тувдыкларынъа береекпен деп ант эткен, коьклерди яраткан Раббий Алла, сага сол ерден меним улыма кыз аькелмеге амал берип, сенинъ алдында маьлегин йибереек. 8Эгер кыз сени мен келмеге унамаса, сен антынънан босаяксынъ, тек меним улымды онда кайтарма!»

9Ыргат, бийининъ янбасына тийип: «Айтканынъдай этермен», – деп, ант этти. 10Оннан сонъ, бийине байыр болган он туьеди егип, оьзи мен бийининъ коьп туьрли казнасын алып, Месопотамияга [Ибрагимнинъ кардашы] Нахор яшаган шахарга кетти. 11Туьелерин шахар тысындагы куйыдынъ янында шоьктирди. Аксам болган эди. Сол вакытта кызлар, шахардан шыгып, сув алмага баратаган эдилер.

12Ибрагимнинъ ыргаты дува этти: «Я Раббий, меним бийим Ибрагимнинъ Алласы! Тилеймен, меним бактымды буьгуьн аш, меним бийим Ибрагимге яхшылык эт! 13Мине мен куйыдынъ касында турыман. Шахардынъ кызлары сув алмага келедилер. 14Мен олардынъ бирине айтаякпан: „Тилеймен, шоьлмегинъди ий, мага сув ишпеге ызын бер“, деп. Эгер ол: „Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув аькелеем“ десе, сол заманда оны Сен кулынъ Исхакка пише этип айырганынъды билеекпен. Сен бийимге яхшылык эткенинъди сол белгиден анълаякпан».

15Ол сол соьзлерди айтып кутылмай, ийнине шоьлмек салып, Ибрагимнинъ кардашы Нахор ман Милкадынъ улы Бетуэлдинъ кызы Ревека келди. 16Ол бек ярасык эди, энди де кыз – эркек оны билмеген. Ол куйыга кетти эм, шоьлмегин сувга толтырып, артына кайтты.

17Ибрагимнинъ ыргаты ювырып касына барды да, тиледи: «Мага шоьлмегинънен сув иширтагы!»

18«Иш, бийим», – деди ол, эм, тез болып ийниннен шоьлмекти туьсирип, Ибрагимнинъ ыргатына сув иширтти. 19Оннан сонъ: «Соьле мен сенинъ туьелеринъе де сув аькелеем, олар да суьйгенлери кадер сув ишсинлер», – деди. 20Тез болып сувды олыкка куйды, тагы да сув алмага куйыга зырылдап кетти, туьелердинъ баьри де ишкенге дейим сув аькелди. 21Ыргат, Раббий онынъ йолын кабыл этип этпегенин анълаяк болып, уьндемей карап турды.

22Туьелер сув ишип болганда, ол кызга бурны уьшин бир бека [= 6 гр] авырлыгы болган алтын сырга эм он шекел [= 115 гр] авырлыгы болган эки алтын билезик берди, 23эм сорады: «Сен кимнинъ кызысынъ, айт мага? Эм сенинъ атанънынъ уьйинде конмага ер табыларма экен?»

24Ол: «Мен Нахор ман Милкадынъ улы Бетуэлдинъ кызыман», – деди. 25Эм косты: «Бизде тобан да эм малга ем де коьп, конмага ер де бар».

26-27Ибрагимнинъ ыргаты ийилип, Раббийге сежде кылды: «Бийим Ибрагимнинъ Алласы Раббийге шуькир! Раббий яхшылыгы эм туьзлиги мен бийимди тасламаган: мени туп-тувра бийимнинъ кардашынынъ уьйине аькелди!» – деди.

28Ревека шабып уьйине кетти, анасына баьри болган затларды айтты.

29-30Ревекадынъ Лаван атлы кардашы бар эди. Лаван карындасы Ревекадынъ бурнындагы сыргады эм колларындагы билезиклерди коьрди. Ревекадынъ «Сол аьдем мага булай айтты» деген соьзлерин эситип, куйыга асыкты, Ибрагимнинъ ыргатынынъ касына барды. Ол энди де оьзининъ туьелери мен куйыдынъ касында тура эди. 31Лаван айтты: «Хош келдинъ, Раббий разы болган аьдем! Шахардынъ тысында неге турасыз? Мен уьйди йыйыстырдым, туьелеринъе орын аьзирледим!»

32Ибрагимнинъ ыргаты уьйге кирди. Туьелерди юклериннен босаттылар, тобан эм ем аькелдилер, а конакка эм йолдасларына аякларын ювмага сув бердилер. 33Ас бердилер, тек Ибрагимнинъ ыргаты: «Мен мунда не уьшин келгенимди айтпай, ас ишеек тувылман».

«Айт», – деди Лаван.

34Ол айтып баслады: «Мен Ибрагимнинъ ыргаты. 35Раббий меним бийимге разылыгын коьрсетип, ога уллы байлык берди: койлар, эшкилер, сыйырлар, куьмис эм алтын, ыргатлар эм таьвкелер, туьелер эм эшеклер. 36Меним бийимнинъ пишеси Сара картайганда, ога ул тапты, бийим де баьри болган байлыгын улына байырлады. 37Бийим меннен соьз алып, „Мен ерлеринде яшайтаган кенанлылардан улыма кыз алмаяксынъ. 38А атамнынъ юртына, ювыкларыма барып, оннан улыма кыз аькелеексинъ“ деди. 39Мен бийимнен: „Эгер кыз мени мен келмесе, не этермен?“ деп сорадым. 40Ол мага: „Мен йолында юретаган Раббий сени мен бирге маьлегин йиберер, сен меним ювыкларымнан, атамнынъ юртыннан улыма пише аькелер уьшин бактынъды ашар. 41Эгер сен меним ювыкларыма келген болсанъ, антынънан босаяксынъ. Кызды сага бермеселер, сен антынънан босаяксынъ“, деп айтты.

42Буьгуьн куйыдынъ касына келгенде, мен дува эттим: „Я Раббий, меним бийим Ибрагимнинъ Алласы! Тилеймен, меним бактымды буьгуьн аш! 43Мине мен куйыдынъ касында турыман. Сув алмага келген кызлардан бирине айтаякпан: ‘Тилеймен, шоьлмегинъди ий, мага сув ишпеге ызын бер’, деп. 44Эгер ол: ‘Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув аькелеем’ десе, сол заманда оны Раббий меним бийимнинъ улына пише этип айырганын билеекпен.“ 45Мен солай дува этип уьлгирмей, Ревека ийнине шоьлмек салып, куйыдан сув алмага келди. Мен оннан сув тиледим. 46Ол шоьлмегин ийниннен туьсирип, „Иш. Сенинъ туьелеринъе де сув иширтермен“, деди. Мен сув иштим, оннан сонъ ол туьелерге сув аькелди. 47Мен сорадым: „Сен кимнинъ кызысынъ?“ – деп. Ол айтты: „Мен Нахор ман Милкадынъ улы Бетуэлдинъ кызыман“.

Сол заманда мен бурнына сырга эм колларына билезиклер бердим, 48а оьзим, ийилип, Раббийге сежде кылдым. Раббийге, бийим Ибрагимнинъ Алласына, мени мунда – бийимнинъ ювыкларыннан бийимнинъ улына пише этип кыз алмага тувра йол ман аькелгени уьшин, шуькир эттим. 49Энди соьз сизге: рагимлик этип бийимнинъ тилегин кабыл этеексизбе? Болмас деп айтаяксызба? Не зат этеегимди билер уьшин, сиз мага явап беринъиз».

50Лаван эм Бетуэл: «Бу ис Раббийдинъ мырады, биз сага яман яде яхшы зат айталмаймыз. 51Мине Ревека – ал оны оьзинъ мен. Раббийдинъ ыркы толтырылсын эм сенинъ бийинънинъ улы оны пише этип алсын», – дедилер.

52Соны эситип, Ибрагимнинъ ыргаты ийилип, Раббийге сежде кылды.

53Оннан сонъ ол Ревекага куьмис эм алтын затлар ман ярасык кийимлер, кардашына эм анасына да баалы савгалар шыгарып берди. 54Сонъ конаклар ас иштилер эм уйкламага яттылар, а эртенъликте Ибрагимнинъ ыргаты: «Мага бийимге кайтпага ызын беринъиз», – деди.

55Ревекадынъ анасы эм кардашы: «Энди де биз бен бир он куьн турсын!» – деп тиледилер.

56«Мени ысламанъыз, – деди Ибрагимнинъ ыргаты. – Раббий меним бактымды ашканнан сонъ, мага бийимге кайтпага ызын беринъиз!»

57«Кызды шакырып сорайык, – дедилер, – ол оьзи айтсын». 58Олар Ревекады шакырдылар эм сорадылар: «Бу киси мен бараяксынъма?» – деп.

Ол: «Бараякпан», – деди.

59Олар Ревека эм онынъ эмисткен анасы, Ибрагимнинъ ыргаты, онынъ йолдаслары ман аманластылар. 60Ревекага разылыкларын билдирип: «Карындас, сенинъ тувдыкларынъ мынъ, он мынъ болсынлар! Сенинъ ырувынъ душпанларынънынъ шахарларына ие болсын!» – дедилер.

61Ревека эм онынъ таьвкелери туьелерге олтырып, Ибрагимнинъ ыргатынынъ артыннан йоьнедилер. Соьйтип ол Ревекады алып кетти.

62Исхак сол заманда Негев еринде яшайтаган эди. Ол Беэр-Лахай-Роиден келген эди.

63Аксамда ол, ойланар уьшин, данъылга шыкты. Эректе туье керваны ювыклап келеятырганын коьрди. 64Ревека да, Исхакты коьрип, туьеден туьсти. 65Ибрагимнинъ ыргатыннан сорады: «Данъылдан бизди йолыкпага келетаган аьдем ким ди ол?»

«Ол – меним бийим», – деп яваплады ыргат. Сонда Ревека явлыкка оранды.

66Ыргат Исхакка йолшылыгынынъ хабарын айтканнан сонъ, 67Исхак Ревекады оьзининъ анасынынъ, Сарадынъ, шатырына киргистти. Ревека онынъ пишеси болды. Исхак оны суьйди. Соьйтип ол анасынынъ оьлиминнен сонъ юбаныш тапты.

25

Ибрагим пайхамбардынъ оьлими

25^1Ибрагим тагы да пише алды, онынъ аты Кетура эди. 2Кетура ога уллар тапты, атлары: Зимран, Йокшан, Медан, Мидян, Ишбак, Шуах. 3Йокшан Шева ман Деданнынъ атасы болды. Деданнынъ тувдыклары – ашшурлылар, летушлылар эм леумлылар. 4Мидяннынъ уллары: Эфа, Эфер, Ханок, Авида эм Элдаа. Олар баьриси – Кетурадынъ тувдыклары.

5Ибрагим баьри болган байлыгын Исхакка калдырган. 6Некяхсыз пишелериннен тувган улларына да савгалар берип, оьлмей турып, Исхактан эрек, куьнтувар ерлерге йиберди.

7Ибрагим 175 йыл яшады. Онынъ оьмири сол шаклы эди. 8Ол, яшавга тойып, терен картлыкка келип, ян берди эм ата-бабаларына косылды.

9Уллары, Исхак эм Исмаил, оны хетли Сохардынъ улы Эфроннынъ данъылында, Мамреден узак болмаган Махпела дорбынында коьмдилер. 10Ибрагим бу данъылды хетлилерден алган эди; онда эм Ибрагим, эм Сара коьмилдилер+. 11Ибрагим оьлгеннен сонъ, Алла онынъ улы Исхакка разылыгын коьрсетти. Исхак Беэр-Лахай-Роидинъ касында яшады.

Исмаилдынъ тукымы

12Мине Исмаилдынъ тукым тарихи. Ол Сарадынъ таьвкеси мысырлы хатын Хаджар ман Ибрагимнинъ улы эди. 13Исмаилдинъ улларынынъ атлары тувган кезуьвлерине коьре: Невайот (Исмаилдынъ тунъышы), Кедар, Адбеэл, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса,

15Хадад, Тема, Етур, Нафиш эм Кедема. 16Булар Исмаилдынъ уллары, он эки ырувдынъ он эки басшысы. Олар атларын авылларына эм коьшип айланган ерлерине бердилер. 17Исмаил, 137 йыл яшаганнан сонъ, ян берди эм ата-бабаларына косылды. 18Онынъ тувдыклары Ашшур ерине барган йолда, Мысыр мажасында, Хавила ман Шур шахарлары арасында орынластылар. Кардашларынынъ куьнтувар янында яшадылар.

Исхак пайхамбардынъ уллары: Эсав ман Якуп

19Мине Ибрагимнинъ улы Исхактынъ тукымы акында хабар. 20Паддан-Арамдан болган арамлы Бетуэлдинъ кызы, арамлы Лаваннынъ карындасы Ревекады пише этип алганда, Исхакка 40 йыл эди. 21Пишеси каратон болганы уьшин, Исхак Раббийге онынъ акында дува этти. Раббий Исхактынъ дувасын кабыл этти: Ревека бала коьтерди. 22Ама онынъ уллары аьле курсакта тоьбелесип басладылар. Ревека: «Аьше, не ди бу басыма келген зат?» деп, Раббийге сорамага барды. 23Раббий ога булай айтты: «Эки миллет сенинъ курсагынъда, эки баска туьрли халк сеннен шыгаяк. Бири экиншисиннен куьшли болаяк, уьйкени кишкейине куллык этеек»+.

24Заман келгенде, эгиз бала тувады. 25Биринши бала йийрен эм буьтин кевдеси, айваннынъ терисиндей, туькли эди; ога Эсав[*] дедилер. 26Артыннан, Эсавтынъ оькшесин колы ман ыслап, экиншиси тувды; ога Якуп[*] дедилер. Олар тувганда Исхакка 60 яс эди.

27Яслар оьстилер. Эсав кырларды суьйген уста анъшы болды, а Якуп – уьйде олтырмага суьйген тынышлы аьдем болды. 28Исхак Эсав аькелген кыр айванлардынъ этин ашамага суьетаган эди, соны уьшин Эсавты айыратаган эди; ама Ревека Якупты бек суьйди.

29Бир куьн, Якуп сорпа кайнатып турганда, Эсав анънан кайтып келди. Аш эм карувсыз эди. 30«Тилеймен, бу кызыл сорпадан мага ашат! – деди ол Якупка. – Мен аш эм карувсызбан!» Соны уьшин ога Эдом[*] дегенлер.

31«Тек тунъышлыкка авыстырсанъ!» – деди Якуп.

32«Мен соьле аштан оьлеекпен – неден керек мага тунъышлык?» – деди Эсав.

33«Ант эт!» – деди Якуп. Эсав ант этип, тунъышлыгымды Якупка беремен деп айтты,

34Якуп та ога оьтпек пен сорпа берди. Эсав асын ишти, еди эм турып кетти. Соьйтип тунъышлыгына эс бермеди+.

26

Исхак пайхамбар ман Авимелек

26^1Ибрагимнинъ заманындагындай болып, сол кыралга тагы да ашлык келди. Исхак Герар шахарга, Пилист патшасына, Авимелекке кетти+. 2Раббий Исхакка коьринип: «Мысырга барма, Мен сага коьрсеткен кыралда яша. 3Сол ерде бир кесек заман кал. Мен сага ярдам этип, разылыгымды коьрсетеекпен. Мен сенинъ атанъ Ибрагимге берген антымды толтыраякпан: бу ерлердинъ баьрисин сага эм сенинъ тувдыкларынъа береекпен+. 4Сенинъ тувдыкларынъды коьктеги юлдызлардай сансыз коьп этеекпен, баьри бу ерлерди оларга береекпен. Сенинъ тувдыкларынъ аркалы ер уьстиндеги баьри халкларга разылыгымды коьрсетеекпен+. 5Мен, Ибрагим Мени тынълап, Меним парызларымды, буйырыкларымды, йорыкларымды, законларымды ыслаганы эм толтырганы уьшин, солай этеекпен».

6Исхак Герарда орынласты. 7Ерли яшавшылар Ревека акында сораганда: «Ол меним карындасым», – деди. «Пишем» деп айтпага коркты. «Ревека бек ярасык, оны уьшин ерлилер мени оьлтирерлер», – деп, ойлады+.

8Заман барады. Бир куьн Пилист патшасы Авимелек терезеден Исхактынъ Ревекады эркелетип турганын коьреди. 9Исхакты шакырып: «Суьйткенде, Ревека сенинъ пишенъ ме? Неге оны карындасым деп айткансынъ?»

Исхак явапка: «Оны уьшин мени оьлтирерлер деп корктым», – деди.

10Авимелек: «Сен бизи мен не этесинъ? – Бирев сенинъ пишенъ мен бирге болмага аз калды. Сен бизди уллы куьнага туьсирер эдинъ!» – деди. 11Сонъ Авимелек баьри халкына: «Ким бу аьдемге, яде онынъ пишесине тийсе, оьлимге берилеек!» – деп билдирди.

12Сол кыралда Исхак бийдай шашты. Раббий ога разылыгын коьрсетти: сол йыл онъыс юз кабат мол болды. 13Йылдан йылга Исхак бай болып барды. Ол шынты да бай аьдем болды: 14Энди ога коьплеген койлар, эшкилер эм сыйырлар суьруьвлери эм коьплеген куллар байыр болдылар. Пилистшилер ога куьнлеп басладылар. 15Олар, атасы Ибрагимнинъ сав заманында куллары казган баьри куйыларды, ер куйып, бастырдылар+.

16Авимелек Исхакка: «Кыралымыздан кет. Сен бизим уьшин бек карувлы болдынъ», – деди. 17Соьйтип Исхак оннан кетти, шатырларын Герар оьзенинде курып, сол ерде орынласты. 18Атасы Ибрагим сав заманында казган эм пилистшилер Ибрагимнинъ оьлиминнен сонъ бастырган куйыларды Исхак янъыдан казды эм сол куйыларга атасы берген атларды берди.

19Бир кере Исхактынъ ыргатлары оьзенде куйы казып турганда, булак таптылар. 20Тек Герардынъ туваршылары Исхактынъ туваршылары ман эрисип басладылар: «Бу бизим сув!» – деп. Куйы уьшин дава шыкканга, Исхак ога Эсек[*] деген ат берди. 21Баска куйы каздылар. Оны уьшин де дава шыкты. Исхак ога Ситна[*] деди. 22Исхак оннан кетип, тагы да бир куйы казды. Бу куйы уьшин дава шыкпады. Соьйтип Исхак ога Реховот[*] деген ат берди. «Раббий, энди бу кыралда коьп санлы болынъыз деп, бизге рахатлык савга этти», – деп айтты.

23Оннан сонъ Исхак Беэр-Шевага кайтып келди. 24Сонда, биринши кеше ок, Раббий ога коьринди. «Мен атанъ Ибрагимнинъ Алласы, – деди Ол. – Коркпа: Мен сага ярдам этип разылыгымды коьрсетеекпен. Кулым Ибрагимнинъ хаьтери уьшин сенинъ ырувынъды коьп санлы этеекпен». 25Сол ерде Исхак курманлык ерин ярастырып, Раббийге дува этти, шатырларын яйды. Сонда онынъ ыргатлары куйы каздылар.

26Сол вакытта Исхакка Герардан Авимелек оьзининъ маслагатшысы Ахузат эм аьскер басшысы Пикол ман келди. 27«Сиз мага неге келдинъиз? – деп сорады Исхак. – Сиз мени суьймединъиз, кыралынъыздан кувдынъыз».

28«Раббий сага ярдам эткенин ашык коьремиз – дедилер олар, – соны уьшин бизди ант байлаганын суьемиз. Келисуьв беркитеек! 29Биз сага тиймей тек ийгилик этип, сав-саламат йибергенимиздей, сен де бизге яманлык этпеегинъе ант эт. Энди сага Раббий разылыгын коьрсеткен»+.

30Исхак оларга зияпетлер тизди, олар ашадылар, иштилер. 31Эртенъликте эрте турып, антластылар. Исхак конаклар ман аманласты, эм олар рахат уьйлерине кеттилер.

32Сол куьн Исхактынъ куйы казган ыргатлары келип, ога сув тапканларын билдирдилер. 33Исхак куйыга Шива деген атты берди. Соннан Беэр-Шева[*] деген шахардынъ соьлеги аты келеди.

Исхак Якупка разылыгын береди

34Эсавга 40 яс болганда, ол пишелер этип хетли Беэридинъ кызын Юдитти эм хетли Элоннынъ кызын Басематты алды+. 35Бу хатынлар Исхак пан Ревекадынъ басына дерт болдылар.

27

27^1Бир кере энди картайган эм сокыр болган Исхак оьзине уьйкен улын, Эсавды шакырды. «Улым!» – деди.

«Аьше, атам!» – деп ол яваплады.

2Исхак айтты: «Мен энди картпан, не шаклы энди мага яшамага калганын билмеймен.

3Ал савыт-садакларынъды – яйынъды, окларынъды – бар данъылга эм кийик этке анъшыла+.

4Меним суьйген асымды аьзирлеп аькелерсинъ, мен ермен эм оьлеектен алдын сага разылыгымды билдирермен».

5Тек Ревека, ясыртын, Исхак пан Эсавдынъ соьйлескенин тынълады. Эсав данъылга кийик этке анъга кеткенде, 6Ревека улы Якупка айтады: «Тынъла! Мен атанънынъ кардашынъ Эсавга буйырганын эситтим. 7Атанъ: „Кийик эт аькелип, меним суьйген асымды аьзирле. Мен ермен, эм оьлеектен алдын Раббийдинъ алдында сага разылыгымды берермен“, – деди.

8Суьйткенде, улым, тынъла сага не зат этпеге керегин. 9Суьруьвге бар, эки ийги эшки баласын айырып ал. Мен оларды атанъ суьетагандай таьтли этип писирермен. 10Есин деп, сен атанъга аькетерсинъ, ол оьлеектен алдын сага разылыгын берер».

11«Меним кардашым Эсавдынъ кевдеси туькли, – деди Якуп, – меним терим тегис. 12Атам бирден мени сыйпаса ша? Эгер меним алдаганымды анъласа, разылык тувыл, каргыс мени саклайды».

13Ама анасы айтты: «Сол каргыс менде болсын, улым. Бар эм мен айтканды эт, эшки балаларын аькел».

14Якуп эшки балаларын алып келди, Ревека оларды, Исхак суьйгендей таьтли этип, аьзирледи. 15Оннан сонъ Эсавдынъ, уьйкен улынынъ, уьйде болган энъ аьруьв кийимлерин алып, кишкей улы Якупка кийгистти, 16Якуптынъ мойнын, колларын эшки териси мен орады, 17оннан сонъ оьзи аьзирлеген таьтли асты эм оьтпекти Якупка берди.

18Якуп атасына барып: «Атам!» – деди.

«Улым! – деди Исхак. – Сен кайсысынъ?»

19«Мен Эсав, сенинъ тунъышынъ, – деп яваплады Якуп. – Мен, сен калай айткан болсанъ, солай эттим. Тилеймен, тур, олтыр эм мен аькелген кийик этти аша, оннан сонъ мага разылыгынъды бер».

20«Улым, соьйтип тез калай ысладынъ кийикти?» – деп сорады.

Ол да: «Раббий, сенинъ Алланъ, меним бактымды ашты».

21«Кел касыма, улым, – деди Исхак. – Мен сени сыйпайым: сен дурысы ман да Эсавсынъ ма, тувылсынъ ма анълайым?»

22Якуп атасынынъ касына келди, ол оны сыйпады эм айтты: «Давазынъ – Якуптыкы, а колларынъ – Эсавтыкы». 23Якуптынъ коллары, кардашы Эсавтыкындай болып, туькли эди. Сол себептен Исхак оны танымады. Ога разылыгын береек заманда, 24«Сен уьшини мен де меним улым Эсавсынъ ма?» – деп сорады.

Якуп: «Аьше», – деп беркитти. 25Исхак айтты: «Улым, бер кийик этинъди емеге, эм мен сага разылыгымды берермен». Якуп атасына ас та, шагыр да берди. Атасы Исхак асын ишип, еп кутылганнан сонъ: 26«Кел касыма, улым, оьп мени», – деди. 27Якуп келип, оьпкенде, атасы Исхак онынъ кийимлерининъ ийисин сезгенде, ога сосы соьзлер мен разылыгын берди: «Меним улымнынъ ийиси – Раббий разылыгын коьрсеткен кырлардынъ ийиси. 28Алла сени коьктен туьскен шык пан, ердинъ емислери мен, оьтпек эм шагырдынъ моллыгы ман савгаласын.

29Халклар сага куллык этсинлер, миллетлер сенинъ алдында сежде кылсынлар. Сени каргаганлар наьлетленсинлер, сага ийгилик тилегенлер ийгилик тапсынлар!»

30Якуп, атасы Исхактынъ разылыгын алып, онынъ алдыннан шыкканлай, кардашы Эсав анънан кайтып келди. 31Эсав да таьтли ас этип атасына алып келди: «Атам! Тилеймен, тур, кийик эт алып келдим, е, эм мага разылыгынъды бер», – деди.

32Исхак: «Сен кимсинъ?» – деп сорады.

Ол да: «Мен сенинъ улынъ, тунъышынъ, Эсав», – деди.

33Исхак, бек уллы кайгы ман калтырап: «Аьше, ол заманда, кийик этти ким табып, ас этип, мага егисткен? – деп сорады. – Сен келмей мен ога разылыгымды бердим, энди Алла оннан разы калаяк!»

34Атасынынъ соьзлерин эситип, Эсав коьтеринки эм кайгылы оькирип: «Мага да, атам,
разылыгынъды бер!» – деди.

35Исхак: «Кардашынъ келип мени алдады. Сага береек разылыгымды ол алды», – деди.

36Эсав: «Босына Якуп[*] деп айтпайдылар ога. Ол мени эки кере алдады! Бас деп тунъышлыгымды алды, энди сен мага береек разылыгынъды алды!» – деди. Оннан сонъ атасына: «Аьше, мага да разылыгынъды бермеге амал калмаганма?» – деп сорады+.

37Исхак яваплады: «Мен оны сенинъ бийинъ эттим, баьри кардаш-кавымын онынъ ыргаты эттим, оьтпекти эм шагырды ога бердим. Сага, улым, энди не зат берерим?»

38Эсав: «Атам меним, разылыгынъды бермеге тек бир амал барма? Разылыгынъды, атам, мага да бер!» – деп, оькирип йылады. 39Атасы Исхак ога: «Сенинъ юртынъ коьктен шык туьскен семиз ерден узак болаяк. 40Сен кылышынъ тапканы ман яшаяксынъ, кардашынъа кызмет кылаяксынъ. Ама заман келеек – сен оьршигип коьтерилеексинъ эм мойнынънан мойсасын таслаяксынъ», – деп явап берди.

Якуп пайхамбар ана кардашы Лаванга кашады

41Атасы разылыгын Якупка бергени уьшин, Эсав кардашы Якупты коьрип болмады. Оьзи оьзине: «Атамыздынъ оьлими мен байланыслы тулланув куьнлер ювыкладылар. Йылав куьнлериннен сонъ, кардашым Якупты оьлтирермен», – деди.

42Ревекага тамада улы Эсавдынъ айтканын ким де болсын бирев еткерди. Ревека кишкей улы Якупты шакырып: «Сенинъ кардашынъ Эсав сени оьлтиреегин айтып, оьзин юбантады. 43Тынъла, улым, меним айтканыма: каш Харранга, меним кардашым Лаванга.

44Кардашынънынъ ашувы кайтканга дейим Лаваннынъ янында бир кесек заман кал.

45Кардашынънынъ шамланувы кеткенде эм сенинъ ога эткенинъди мутканда, мен хабар йиберип сени аькелдирермен. Ол болмаса бир куьнде экевинъизди де йойтарман!» – деди.

46Оннан сонъ Ревека Исхакка: «Сосы хетли кыскаяклылардан яшавым каранъа болады. Эгер Якуп да ерли, хетли кызлардан бирин пише этип алса, мага яшамага керек тувыл!» – деди+.

28

28^1Исхак Якупты шакырып, ога разылыгын берди эм насихатлап: «Кенанлы кызларды пише этип алма. 2Бар Паддан-Арам ерине, ананънынъ атасы Бетуэлдинъ уьйине эм сонда пише этип ананънынъ кардашы Лаваннынъ кызларынынъ бирин ал+.

3Куьдиретли Алла сага разылыгын коьрсетсин! Сенинъ ырувынъды, коьплеген халклар сеннен яратылсын деп, емисли эм коьп санлы этсин! 4Ибрагимге разылыгын бергениндей сага эм сенинъ тувдыкларынъа да берсин; сол заманда Алла Ибрагимге савгалаган ерди, сен энди ят киси болып яшаган ерди байырлаяксынъ». 5Исхак Якуп пан аманласты. Якуп Паддан-Арамга, арамлы Бетуэлдинъ улы Лаванга йоьнеди. Лаван Эсав ман Якуптынъ аналары Ревекадынъ кардашы эди.

6Эсав Исхактынъ Якупка разылыгын бергенин, пише аькелмеге Паддан-Арамга йибергенин билди. Разылыгын берип турганда атасынынъ «Кенанлы кызлардан пише алма» деп насихатлаганын 7эм Якуп атасы ман анасына бойсынып, Паддан-Арамга кеткенин де билди. 8Сол заманда Эсав атасына кенанлы кызлардан келинлер ярамайтаганын анълады.

9Соьйтип Эсав Ибрагимнинъ улы Исмаилге барып, Исмаилдынъ кызын, Невайоттынъ карындасы Махалатты оьзине тагы да бир пише этип алды+.

Якуп пайхамбардынъ туьси

10Якуп Беэр-Шевады калдырып, Харранга йол алды. 11Бир ерге еткенде, куьн баткан эди, басынынъ астына тас салып ятып, сол ерде конды. 12Туьсинде ерде турган бир шапыраш коьрди. Шапыраштынъ басы коькке етти; Алладынъ маьлеклери шапыраш пан ойга-кырга юредилер. 13Раббий шапыраштынъ басында турып Якупка: «Мен Раббий, уьйкен атанъ Ибрагимнинъ эм атанъ Исхактынъ Алласыман. Сен ятып турган ерди мен сага эм сенинъ тувдыкларынъа савгалайман. 14Сенинъ тувдыкларынъ кумдай коьп болаяклар, олар куьнбатарга эм куьнтуварга, керуьвге эм кубылага яйылаяклар. Ер юзиндеги баьри халклар сен эм сенинъ тувдыкларынъ аркалы Алладынъ разылыган табаяклар+. 15Мен сага ярдам этермен: сен кайда барсанъ да, Мен сени саклаякпан эм сосы кыралга кайтараякпан. Мен сени калдырмаякпан: не зат ваьде эткен болсам, соны толтыраякпан», – деди.

16Якуп уянып, айтты: «Туврасы да, Раббий булайда, сосы ерде – а мен билмедим!»

17Эм коркканыннан: «Калай коркынышлы сосы ер! Бу Алладынъ уьйи, коьктинъ капысы экен!» – деди.

18Якуп, эртенъликте эрте турып, басынынъ астына салган тасты алды да, кие тастай этип, кадап салды эм уьстине зейтун майын тоькти+. 19Сол ерди Бетел[*] деп атады. Оннан алдын шахар Луз деп аталган+.

20Якуп Аллага ант этти: «Эгер Сен мага ярдам этсенъ, мен баратаган йолда сакласанъ, мага оьтпек, кийим берсенъ, 21эгер мен ата юртыма сав-саламат кайтсам, Раббий меним Аллам болаяк. 22Мен салган сосы кие тас Сенинъ уьйинъ болаяк эм Сен берген аьр не заттан мен Сага оныншы пайын береекпен»+.

29

Якуп пайхамбар Рахел мен танысады

29^1Якуп йолын бардырды. Куьнтувар халкларынынъ ерине еткенде, 2данъылда куйы коьрди. Куйыдынъ янында уьш кой эм эшки суьруьви яткан эди. Аьдетинше, суьруьвлерди сол куйыдан сувгарганлар. Куйыдынъ басы уьйкен тас пан ябылган эди. 3Баьри суьруьвлер сонда йыйылса, шобанлар тасты куйыдынъ басыннан ийтеп, туварларына сув иширтип, оннан сонъ тасты тагы да орнына, куйыдынъ басына коядылар.

4«Кардашлар, сиз кайдансыз?» – деп Якуп шобанлардан сорады.

«Харранданмыз», – деп явапладылар олар.

5Ол: «Сиз Нахордынъ улынынъ улы Лаванды таныйсызба?» – деп сорады.

Олар: «Таныймыз», – дедилер.

6«Ол калай яшайды?» – деп Якуп сорады.

«Аман-эсен, – деп явап бердилер. – Эне кызы да онынъ – Рахел, мунда койлары эм эшкилери мен келеятыр».

7«Иссилик энди де туьспеди, – деди Якуп шобанларга, – малларды йыятаган заман тувыл. Оларга сув иширтинъиз де отлакларга аькетинъиз».

8Олар да: «Баьри суьруьвлер йыйылмай, биз кеталмаймыз. Сол заманда тасты аргы якка ийтеп, малга сув иширтеекпиз».

9Олар соьйлегеннинъ арасында, Рахел де атасынынъ малын алып келди. Рахел шобан эди. 10Якуп, анасынынъ кардашы Лаваннынъ кызы Рахелди эм Лаваннынъ малын коьрип, куйыдынъ касына барды, тасты ийтеп, куйыды ашты эм малларга сув берди. 11Оннан сонъ Рахелди оьпти эм, оькирип йылап, 12ога атасынынъ ювыгы, Ревекадынъ улы болганын айтты. Рахел сол хабарды айтпага атасына шапты.

13Лаван, йиени Якуп келгенин эситкенде, алдына шапты, оны кушаклады, оьпти эм уьйине алып кетти. Якуп ога оьзине болган баьри затлар акында хабарлады. 14Лаван «Тувра, сен суьек пен, ден мен меникисинъ!» – деди.

Якуп пайхамбар Леяды эм Рахелди пише этип алады

Якуп Лаваннынъ уьйинде бир ай калган сонъ, 15Лаван ога: «Сен меним кардашым болганга, мага бослай куллык этеексинъме, аьше? Айт, кайдай тоьлевге разысынъ?» – деди.

16Лаванда эки кыз бар эди: уьйкенининъ аты – Лея, кишкейиндики – Рахел.

17Леядынъ коьзлери мунълы эди, Рахел десенъ бек ярасык эди – эм бети мен, эм сыны ман.

18Якуп Рахелге ашык болганын Лаванга айтты: «Мен сенинъ кишкей кызынъ Рахел уьшин сага ети йыл куллык этеекпен».

19«Аьше, суьйтип болсын, – деди ога Лаван, – ят кисиге барганнан эсе, сага барсын. Кал».

20Якуп Рахел уьшин ети йыл куллык этти, тек Рахелди суьйгени уьшин бу ети йыл ога бир неше куьн болып коьринди. 21Лаванга: «Заман келди, кызынъды бер, уьйленейим», – деди.

22Лаван буьтин ерли халкты йыйып, зияпетлер салды. 23Кеш болганда, Якупка кызын Леяды аькелди. Якуп оны ман ятты. 24Лаван оьз таьвкесин Зилпады Леядынъ кызметине берди.

25Эртенълик болды, мине Лея! «Сен мени мен не эттинъ?» – деди Лаванга Якуп. – «Мен сага Рахел уьшин куллык этпедим ме? Неге сен мени алдадынъ?»

26«Бизим бетлерде, уьйкен аьптеси турып, кишкейди байга бермейдилер.

27Мине бу той юмасы озса, биз сага кишкейди де берермиз. Онынъ уьшин сен мага энди де ети йыл куллык этпеге керексинъ», – деди Лаван.

28Якуп разы болды. Лея ман той юмасы кеткеннен сонъ, Лаван кызы Рахелди де ога пише этип берди. 29Лаван оьз таьвкесин Билхады Рахелдинъ кызметине берди. 30Якуп Рахел мен де ятты. Ол Рахелди Леядан эсе бек суьетаган эди. Якуп Лаванга тагы да ети йыл куллык этти.

Якуп пайхамбардынъ балалары

31Раббий Леяды суьймегенин коьрди; сол себептен онынъ карнын емисли этти, а Рахел каратон болды. 32Лея авыраяклы болып, ул тапты. «Аьше, Раббий меним кайгымды коьрди; энди мени байым суьер», – деп, улына Рубен[*] деген атты берди.

33Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Раббий мени байым суьймегенин эситип, мага тагы да ул савгалады!» – деп, улына Шимон[*] деген атты берди.

34Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Энди байым мага байланар, неге десе мен ога уьш ул таптым!» – деп, улына Левий[*] деген атты берди.

35Ол тагы да авыраяклы болды, тагы да ул тапты. «Энди Раббийди данъкларман», – деп, улына Юда[*] деп атады. Оннан сонъ ол бала таппады.

30

30^1Рахел Якупка бала табалмаганын коьрип, аьптесине куьнлейтаган эди. «Мага бала бер, ол болмаса мен оьлеекпен», – деди ол Якупка.

2Тек Якуп, ашувланып: «Мен Алладынъ орнын алаларман ма? Сага бала бермейтаган Ол!» – деп яваплады.

3«Мине Билха, меним таьвкем, – деди Рахел. Сен оны ман ят, мага бала тапсын, меним тизлериме салсын. Ол аркалы болса да, менде балалар болаяк!»

4Рахел ога некяхсыз пише этип Билхады берди. Якуп Билха ман ятты. 5Билха авыраяклы болды эм Якупка ул тапты. 6Рахел: «Алла мага аьдиллик этти. Ол меним тилегимди эситип, мага ул берди», – деп, балага Дан[*] деген атты берди.

7Билха тагы да авыраяклы болды эм Якупка тагы да бир ул тапты. 8Рахел: «Аьптем мен уллы базласувым болды, эм енъдим мен оны!» – деп, балага Напталий[*] деген атты берди.

9Лея, энди бала таппаякпан деп, таьвкесин Зилпады Якупка некяхсыз пише этип берди.

10Зилпа Якупка ул тапты. 11Лея: «Бактылыман!» – деп, балага Гад[*] деген атты берди.

12Зилпа Якупка экинши ул тапты. 13Лея: «Наьсиплимен! Баьри хатынлар мага наьсипли деп айтарлар!» – деп, балага Ашер[*] деген атты берди.

14Бир кере бийдай шалынган заманда, Рубен, кырда мандрагор[*] емислерин табып, анасы Леяга аькелди. Рахел Леядан: «Сенинъ улынъ тапкан мандрагор емислериннен мага бертагы», – деп тиледи. 15«Меним байымды алганынъ етпейим? – деди Лея. – Энди меним улым тапкан мандрагор емислерин де алаяксынъма?»

Рахел: «Улынънынъ мандрагорларын мага берсенъ, бу кеше сага байым ман ятпага ызын берермен», – деп соьз берди.

16Эм мине кеште Якуп кырдан уьйге кайтканда, Лея алдына шыгып айтты: «Кел мага. Мен сени синълимнен улым тапкан мандрагор емислерине сатып алганман!» Сол кеше Якуп Лея ман ятты.

17Алла Леядынъ дувасын кабыл этти. Лея авыраяклы болды эм Якупка бесинши ул тапты. 18«Байымды таьвкем мен боьлискеним уьшин Алла мени савгалады», – деп, Лея улына Иссакар[*] деген атты берди.

19Тагы да Лея бала коьтерди, Якупка алтыншы ул бала тапты. 20«Алла мени юмарт савгалады! Энди байым мени сыйлар, мен ога алты ул таптым!» – деп, Лея улын Завулон[*] деп атады.

21Оннан сонъ Лея кыз тапты. Дина[*] деп атады.

22Алла Рахел акында да мутпады; дувасын кабыл этти эм бала коьтермеге амал берди.

23Рахел авыраяклы болды, ул тапты эм айтты: «Мени Алла бетлевден куткарды». 24Эм: «Раббий тагы да бир ул коссын!» – деп, Рахел улына Юсуп[*] деген атты берди.

Якуп пайхамбардынъ суьруьвлери коьп болады

25Рахел Юсупты тапканнан сонъ, Якуп Лаванга айтты: «Юртыма кайтпага ызын бер, тувган элиме, 26бирге балаларым ман, олар уьшин сага куллык эткен пишелерим мен. Оьзинъ билесинъ сага не шаклы куллык эткенимди!»

27«Мага разы эсенъ, мунда кал! – деди Лаван. – Мен бал ашып, сен аркалы Раббий мага разылыгын коьрсеткенин анъладым. 28Айт, кайдай тоьлев бермеге керекпен?»

29«Оьзинъ билесинъ, – деп яваплады Якуп, – меним калай куллык эткенимди, меним каравым ман суьруьвлеринъ кайдай болганын. 30Мен келгенде, малынъ сенинъ аз эди, а соьле бек коьп болган. Соьйтип меним келуьвим мен Раббий сага разылыгын коьрсетти. Тек оьз аьелиме мен кашан куллык этеекпен?»

31«Айт, не шаклы тоьлев берейим сага?» – деп сорады Лаван.

«Мага бир зат та бермеге керек тувыл, – деп яваплады Якуп. – Мен сенинъ малынъды отлатып карамага энди де разыман, тек бир шартым бар. 32Буьгуьн баьри суьруьвлеринъди айланып, олардан шубар, таргыл койларды, кара козыларды эм таргыл, шубар эшкилерди айырып шыгарайым. Муннан арбатын сондай мал меним куллык хакым болар. 33Меним алдамаганымды тергемеге енъил болаяк: муннан арбатын сен тоьлевге не зат алганымды карамага келсенъ эм шубар, таргыл болмаган эшкиди, кара болмаган козыды тапсанъ – олар урланган деп санамага болаяксын».

34«Бек аьруьв, – деди Лаван. – Сен айткандай болсын». 35Ама сол куьн ок Лаван баьри алагаз, таргыл текелерди, ак белгилери болган шубар, таргыл эшкилерди эм баьри кара козыларды айырып, улларына берди. 36Сонъ Якуптан уьш куьнлик узаклыкка кетти.

Якуп Лаваннынъ калган малын бакты.

37Якуп актеректинъ, бадамнынъ, платаннынъ ший бутакларын кести, олардынъ кабагын йолак-йолак этип, ак агашына дейим сыдырды. 38Сыдырылган бутакларды малдынъ алдына, сув ишетаган олыкларына салды. Мал сув ишпеге келгенде, сол шыбыкларга карасын деп, неге десе олардынъ кашатаган заманы эди. 39Мал, сызыклы шыбыклардынъ, бутаклардынъ алдында косылганы уьшин, балалары сызыклы, шубар, таргыл болып тувдылар. 40Козыларды Якуп айырып салатаган эди эм оларды, Лаваннынъ суьруьвлерининъ шубар эм кара малына карап тургандай этип, буратаган эди. Энди Якуп оьзининъ суьруьвлерин айырып, оларды Лаваннынъ суьруьвлерине карыстырмады.

41Карувлы айванлар кашсалар, Якуп, айванлар бутаклардынъ касында косылсынлар деп, бутакларды олардынъ коьзлерининъ алдына, олыкларга салды. 42А карувсыз айванлардынъ алдында бутакларды олыкка салмайтаган эди. Соьйтип карувсыз мал Лаванга, а карувлы мал Якупка тиетаган болды. 43Якуп шынты бай аьдем болды, онынъ кой, эшки суьруьвлери, таьвкелери эм ыргатлары, туьелери эм эшеклери болды.

31

Якуп пайхамбар Лаваннан кашады

31^1Лаваннынъ уллары: «Якуп бизим атамызда болган баьри затты алган! Атамыз аркалы оьзине байлык йыйган», – деп айтатаган болдылар. Бу соьзлерди эситип, 2Якуп Лаваннынъ ога алдынгындай болып ийги карамайтаганын анълады.

3Раббий Якупка: «Аталарынънынъ ерине, тувган юртынъа кайт. Мен сага ярдам этеекпен», – деди.

4Якуп аьдем йиберип, Рахел мен Леяды онынъ суьруьвлери багылган данъылга шакыртты 5эм оларга айтты: «Карайман, сизинъ атанъыз мага алдынгындай болып турмайды. Тек мага атамнынъ Алласы ярдам этти. 6Оьзинъиз билесинъиз: мен сизинъ атанъызга болган карувымды салып куллык эткенмен. 7Атанъыз мени алдап он кере кыйынагымды авыстырды. Тек Алла ога мага яманлык этпеге ызын бермеди. 8Атанъыз мага: „Сенинъ кыйынагынъ шубарлар болаяк“, – десе, савлай мал шубар болып тувады. А: „Сенинъ кыйынагынъ таргыллар болаяк“, – десе, савлай мал таргыл болып тувады. 9Соьйтип Алла атанъыздынъ малын алып, мага берди.

10Бир кере, мал кашатаган заманда, мен туьсимде эшкилерди кашырган текелер баьриси де шубар, таргыл, яде доьнъелли болганларын коьрдим. 11Туьсимде Алладынъ маьлеги мага: „Якуп!“ – деди. Мен: „Аьше!“ – деп явапладым. 12Ол: „Кара, – деди, – баьри текелер, эшкилерди кашыратаганлар – яде шубар, яде таргыл, яде доьнъелли. Лаваннынъ сага этетаган затларынынъ баьрисин коьрдим. 13Мен сага Бетелде коьринген Алламан. Сол ерде сен кие таска зейтун майын куйып, Мага ант эттинъ. Тур, сосы кыралдан кет, тувган элинъе кайт“»+.

14Рахел эм Лея Якупка: «Бизге атамыздынъ мал-муьлкиннен, яде асабалыгыннан бир зат тиеме, аьше? 15Туврасы, ол бизди ят деп санайды; ол бизди саткан, а биз уьшин алганын оьзине байырлады. 16Суьйткенде, Алла бизим атамыздан алган баьри байлык, бизге эм бизим балаларымызга байыр. Алла сага калай буйыра болса, солай эт», – деп явапладылар.

17Якуп балаларын эм пишелерин туьелерге олтыртып, 18буьтин айванларын алдына суьрип, йыйган баьри мал-муьлки, Паддан-Арамда алган оьз суьруьвлери мен атасы Исхакка, Кенан ерине баратаган йолга шыкты.

19Лаван койларды кыркпага кеткен заманда, Рахел атасынынъ уьйиндеги аллаларды урлады. 20Якуп кашаягын билдирмей, арамлы Лаванды алдады. 21Болган баьри мал-муьлки мен кашып кетти. Ефрат йылгадынъ ары ягына оьтип, Якуп Гилад тавларына карап йоьнеди.

Лаван Якуп пайхамбарды кувып етеди

22Уьшинши куьн Лаванга Якуп кашып кеткен деп айттылар. 23Лаван кардаш-кавымын йыйып, Якупты кувып йоьнеди. Ети куьннен сонъ Гилад тавларында онынъ артыннан етти.

24Сол кеше, туьсинде, арамлы Лаванга Алла коьринди эм айтты: «Сак бол! Якупка эш бир яманлык та этпе!»

25Лаван Якупты кувып етти. Якуп тыншаймага деп, Гилад тавларында орынласкан эди. Лаван да кардаш-кавымы ман шатырын сонда ок орынластырды. 26Эм Лаван Якупка: «Сен не зат этесинъ? – деди. – Сен мени алдадынъ! Кызларымды, кавгада есирге туьскенлердей этип, алып кеттинъ! 27Неге сен билдирмей кеттинъ, алдадынъ мени эм мага бир зат та айтпадынъ? Мен сени шатлыклы йырлар ман, даул ман, лира ман озгарар эдим, 28а сен мага кызларымды эм тувдыкларымды оьппеге де амал бермединъ! Акылсызлык эттинъ сен! 29Сизге яманлык этпеге меним колымда куьш бар, ама кеше атанъыздынъ Алласы мага: „Сак бол! Якупка эш бир яманлык та этпе!“ деди. 30Аьруьв, аьше, сен кеттинъ меннен, неге десе атанънынъ уьйин сагындынъ. Ама меним аллаларымды неге урладынъ?»

31Якуп Лаванга явап берип: «Мен корктым, кызларынъды артка аларсынъ деп ойладым. 32Тек кимде аллаларынъды тапсанъ, ол яшамаяк! Бизим ювыкларымыз шаат болсынлар: баьри затымды карап шык, сеники болганды ал!» – деди. (Якуп билмейтаган эди аллаларды Рахел алганын.)

33Лаван Якуптынъ, Леядынъ, эки таьвкединъ шатырларын тинтти, бир зат та таппады. Леядынъ шатырыннан шыгып, Рахелдинъ шатырына кетти. 34Рахел сонынъ арасында аллаларды алып, туьединъ иерине ясырды эм уьстине олтырды. Лаван онынъ шатырын тинтип баслады, бир зат та таппады.

35А Рахел ога: «Бийим, алдынъда турмаганым уьшин, мага ашувланма: аьдеттеги пише авырувы менде». Лаван баьри затты тинтти, аллаларды таппады.

36Энди Якуп ашувланды эм Лаван ман даваласып баслады: «Меним шуьшим не? Сен меним артымнан кувгандай, кайдай куьна, кайдай кыянатшылык эттим мен? 37Сен меним баьри муьлкимди тинттинъ – сага байыр не зат таптынъ, аьше? Коьрсет, ювыкларымыздынъ алдына кой. Олар арамызда болган затка карар берсинлер. 38Йырма йыл мен сага куллык эттим. Сол заманнынъ ишинде не койларда, не эшкилерде иш таслаган болмады. Мен сенинъ суьруьвинънен кой емедим. 39А кыр айванлары талаган малды сага аькелмедим, оьзим тоьлеп турдым. Куьндиз болсын, кеше болсын – урланган малды сен меннен сорап турдынъ.

40Куьндиз иссиликтен, кеше аяздан азап шектим. Коьзиме уйкы кирмеди. 41Йырма йыл мен уьйинъде солай яшадым. Он доьрт йыл кызларынъ уьшин, алты йыл – малынъ уьшин сага куллык эттим, а сен он кере белгиленген кыйынагымды туьрлендирдинъ. 42Эгер уьйкен атам Ибрагим сенген эм атам Исхак корккан Алла мага ярдам этпеген болса, сен мени бир затсыз йибереек эдинъ. Тек Алла меним шеккен кыйынлыгымды эм меним куллыгымды коьреди: бу кеше Ол Оьзи меним коршалавшым болды!»

43Лаван Якупка яваплады: «Олар меним кызларым, меним тувдыкларым, меним малым. Баьри сен коьретаган зат – меники. Ама кызларымды эм олар тапкан балаларды янымнан айырмаска не зат этип боларман? 44Кел, бир келисуьв беркитеек, арамызда бир шаат болсын».

45Сол заманда Якуп кие тастай этип, уьйкен тасты кадап салды,+
46эм ювыкларына айтты: «Тасларды йыйынъыз». Олар тастан уьйкен тоьбе уьйдилер эм янында ас иштилер. 47Лаван тоьбеди Егар-Сахадута деп атады, а Якуп Гал-Эд[*] деп атады.

48Лаван айтты: «Бу тоьбе – буьгуьн бизим келисуьвдинъ шааты». Соны уьшин бу ердинъ аты Гал-Эд. 49Ога Миспа[*] да аталган, неге десе Лаван косты: «Биз бир биримизди йойганда да, Раббий экевимизди коьзиннен айырмасын. 50Эгер дейим сен меним кызларымнынъ хаьтерин калдырсанъ, яде олардан баска пишелер алсанъ, эсинъде тургыст: янымызда бир аьдем де болмаса, Алла бизге шаат!»

51Оннан сонъ «Кара, – деди Лаван Якупка, – бу тоьбе эм бу кие тас, мен оларды арамызга салдым. 52Олар бизим келисуьвдинъ шаатлары. Мен яман ниет пен бу тоьбединъ эм бу кие тастынъ сага байыр болган ягына бармаякпан, сен де олардынъ мага байыр ягына яман ниет пен келмеексинъ. 53Бизим оькимшимиз Ибрагимнинъ, Нахордынъ эм олардынъ аталарынынъ Алласы болсын».

Якуп атасы Исхак корккан Алла ман ант этти+. 54Оннан сонъ Якуп сол тавда курманлык этти, ювыкларын зияпетке шакырды. Астан сонъ олар сол тавда конмага калдылар. 55Эртенъликте Лаван эрте турып, тувдыкларын эм кызларын оьбип, оларга разылыгын берип, уьйине йол алды.

32

32^1Якуп йолын бардырды, эм алдына Алладынъ маьлеклери шыктылар.

2Оларды коьрип, Якуп айтты: «Бу – Алладынъ турагы!» Эм бу ерге Маханайим[*] деп ат берди.

Якуп пайхамбар Эсав ман коьриспеге аьзирленеди

3Якуп оьзининъ алдына, Сеир еринде, Эдом кыралында яшаган кардашы Эсавка хабаршылар йиберди. 4Оларга: «Меним бийим Эсавга айтынъыз: „Соьйтип сенинъ ыргатынъ Якуп айтады: мен узак заман Лаваннынъ уьйинде яшадым. 5Энди менде оьгизлер, эшеклер, мал, ыргатлар эм таьвкелер бар. Мен сага, меним бийиме, сосы хабарды сенинъ ийгилигинъе сенип йиберемен“», – деп буйырды.

6Хабаршылар кайтып, Якупка: «Кардашынъ Эсав пан коьристик. Ол доьрт юз аьдем мен алдынъа шыкпага келеди», – дедилер. 7Коркыныш бийледи Якупты. Ол бек кайгырып, аьдемлерин, малын, сыйырларын, туьелерин эки куьпке боьлди. 8«Эгер Эсав бир куьпке шапкынлык этсе эм баьрин оьлтирсе, экинши куьптегилер кашып кутыларлар», – деп ойланды.

9Сонъ Якуп дува этип баслады: «О, меним уьйкен атам Ибрагимнинъ Алласы, атам Исхактынъ Алласы Раббий! Мага: „Тувган юртынъа, ювыкларынъа кайт. Мен сага бактынъды ашаякпан“, – деп соьз бердинъ+. 10Мен Сенинъ мага, Оьзинънинъ кулынъа, коьрсеткен юмартлыгынъа, рагимлигинъе тийисли тувылман. Мен Йордан йылгадынъ аргы ягына тек аса таяк пан оьткен эдим, а соьле менде эки мал-муьлк толы турак ерим бар. 11Тилеймен, мени кардашым Эсавтан коры! Коркув менде: ол келер эм мени оьлтирер, пишелерим мен, балаларым ман! 12А Сен: „Бактынъды ашаякпан, тувдыкларынъды денъиз кумындай сансыз коьп этеекпен“, – деп ваьде эттинъ»+.

13Якуп сол ерде конды. Эртенъликте суьруьвлериннен кардашы Эсавка савгага 14эки юз эшки, йырма теке, эки юз кой, йырма кошкар, 15отыз савылатаган туье боталары ман, кырк сыйыр, он оьгиз, йырма ургашы эшек, он эркек эшек айырды. 16Оларды ыргатларга берди, аьр бир суьруьвде оьзининъ айдавшысы болгандай этти, эм оларга айтты: «Алдыга барынъыз, суьруьвлер арасында бос ер сакланъыз». 17Оннан сонъ биринши айдавшыга: «Меним кардашым Эсавка расканда, – деди, – ол: „Сен кимнинъ ыргатысынъ? Кайда барасынъ? Кимнинъ малын айдайсынъ?“ деп сораса, 18сен: „Бу мал – сенинъ ыргатынъ Якуптынъ сага, бийим Эсавга, йиберген савгасы. Мине Якуп оьзи артымыздан келеди“ деп явапла».

19Якуп эм экинши, эм уьшинши, эм баска айдавшыларга Эсав пан расканда тап солай айтпага буйырды, 20эм «Тек: „Сенинъ ыргатынъ Якуп артымыздан келеди“, деп коспага мутпанъыз», – деди. Соьйтип, алдыга йиберилген савгалар ман Эсавтынъ юрегин юмсатаяк болды. «Оннан сонъ, – ойланды Якуп, – мен оьзим де коьринермен. Сол заманда, билким, ол мени ийгилик пен расар». 21Эм, савгаларды алдыга йиберип, Якуп туракта конмага калды.

Якуптынъ аты Исраилге туьрлендириледи

22Сол кеше ок, Якуп турды, эки пишесин, эки некяхсыз пишесин, он бир улын алып, Яббук йылгадынъ кешуьви мен аргы ягына оьтти. 23Оларды оьттирген сонъ, йылгадынъ аргы ягына баьри мал-муьлкин де коьширди. 24Якуп оьзи туракта ялгыз калды. Танъ атканга дейим, ким болса бирев оны ман куьрести. 25Аьдем Якупты енъалмаягын коьрип, оны ман куьресип турганда, янбасынынъ суьеги шыккандай этип куьшли сокты 26эм Якупка айтты: «Йибер Мени. Танъ атты».

«Мага разылыгынъды бермесенъ, йибереек тувылман», – деди Якуп.

27Аьдем: «Сенинъ атынъ не?» – деп сорады.

Ол: «Якуп», – деп яваплады.

28Аьдем: «Буьгуьннен арбатын атынъ Якуп тувыл, Исраил[*] болаяк, неге десе сен Алла ман эм аьдемлер мен куьрестинъ эм енъуьвши болып шыктынъ»+.

29Якуп: «Айт мага атынъды!» – деп тиледи.

Ол: «Сага атымды билмеге неден керек?» – деди. Эм Якупка разылыгын берди.

30Сол ислер болган ерге Якуп: «Бу ерде мен бет бетке Аллады коьргенмен эм сав калдым!» деп, Пениел[*] деген атты берди+.

31Якуп Пениелден кеткен заманда куьн тува эди. Ол, янбасынынъ суьеги шыкканнан себеп, аксай эди. 32Исраил уллары бу куьнге дейим айванлардынъ янбас суьегининъ басындагы синъирди емейдилер. Неге десе Алла Якуптынъ янбас суьегининъ басындагы синъирге тийген эди.

33

Якуп пайхамбар Эсав ман коьриседи

33^1Якуп карады эм коьрди: онынъ алдына Эсав 400 аьдем мен бирге келеятыр. Якуп Леядынъ, Рахелдинъ эм некяхсыз хатынларынынъ балаларына аналарынынъ касында турмага буйырды. 2Ол оларды булай тизди: алдыда некяхсыз хатынлар балалары ман, олардынъ артында Лея балалары ман, олардынъ артында Рахел эм Юсуп. 3Оьзи Якуп алдыга шыкты эм, кардашынынъ касына келеектен алдын, ети кере сежде кылды.

4Тек Эсав онынъ алдына ымтылды, кушаклады, мойнына сарылып, оьпти. Экеви де йылап басладылар. 5Пишелерди эм балаларды коьрип, Эсав: «Бу янынъдагылар ким?» – деп сорады.

Якуп: «Олар – мага, сенинъ кулынъа, Алла савга эткен балаларым», – деди.

6Некяхсыз хатынлар балалары ман Эсавтынъ янына келип, сежде кылдылар. 7Олардан сонъ Лея балалары ман келип, сежде кылдылар. Энъ сонъ Рахел эм Юсуп келип, сежде кылдылар.

8Эсав: «Мага йолда раскан суьруьвлердинъ маьнеси не?» – деп сорады.

Якуп: «Ол – сага ярар уьшин савга, бийим», – деп яваплады.

9«Менде коьп бар, кардашым, – деди Эсав, – калдыр оьзинъе».

10«Йок, – деди Якуп, – рагимлик коьрсет, ал меним савгаларымды! Сени мен коьрисуьв – мага Алла ман бет бетке коьрисуьвдей, сен мага бек танъсынъ! 11Тилеймен, сага аькелген савгамды ал. Алла мени юмарт савгалады, менде не де бар». Якуп Эсавка савгаларын алмага ялбарып тиледи, ол да сонъында разы болды.

12«Йолга шыгайык, – деди Эсав, – Мен сени мен бараякпан».

13Якуп: «Бийим меним, сен билесинъ балалар карувсыз. Койларым эм сыйырларым савыладылар: оларды айдасак, баьриси бир куьннен кырылаяк. 14Бийим, тилеймен, сен алдыга бар, а мен, сенинъ ыргатынъ, артынънан барайым – асыкпай, мал, балалар баргандай болып, сага, меним бийимге, Сеирге еткенге дейим», – деди.

15«Мен аьдемлеримнинъ бир кесегин сени мен калдырайым», – деди Эсав.

Якуп: «Не уьшин? Сен, меним бийим, мага бек танъсынъ».

16Сол ок куьн Эсав артына, Сеирге йол алды, 17а Якуп Суккотка йоьнеди. Ол онда уьй салды, малга авлалар этти. Соны уьшин сол ердинъ аты Суккот[*].

18Паддан-Арамнан келгеннен сонъ, Якуп Кенан ериндеги Шехем шахарына аман-эсен етти, эм оннан эрек болмай токтады+. 19Якуп Шехемнинъ атасы Хамордынъ улларыннан 100 кесек куьмиске сатып алган еринде шатырын яйды. 20Онда ол курманлык этпеге ер ясады эм Эл-Элохей-Исраил[*] деп атады.

34

Дина зорланады

34^1Леядынъ Якупка тапкан кызы Дина ерли кызларды коьрмеге барды. 2Сол кыралдынъ бийи хивли Хамордынъ улы Шехем оны коьрди, ыслады эм зорлады. 3Ол Якуптынъ кызы Динады суьйди, ога ашык болып, аьруьв соьзлер айтты. 4Хаморга, оьзининъ атасына: «Бу кызды мага пише этип ал», – деди.

5Якуп кызы Динадынъ зорланганын эситти. Сол заманда уллары данъылда мал багатаган эдилер; Якуп олар келгенге дейим бир зат та этпей турды.

6Шехемнинъ атасы Хамор Якуп пан соьйлеспеге келди. 7Сол вакытта Якуптынъ уллары, болган затты эситип, данъылдан уьйге кайттылар. Олар кыйналып, ашувга толы эдилер. Шекем Якуптынъ кызын зорлап, Исраилди корлаган: ол ярамас ис!

8Хамор оларга: «Шехем, меним улым, кызынъызды бек суьйди. Тилеймен, беринъиз оны ога пише этип! 9Сиз бизи мен ювыклар боларсынъыз, бизге кызларынъызды байга берерсинъиз эм бизим кызларды оьзинъизге пише этип аларсынъыз. 10Биз бен бирге яшанъыз. Бизим кыралымыз – сизинъ алдынъызда, кайда суьйсенъиз орынласып, сатув-алув этип, мал-муьлк иеси болынъыз», – деп айтты.

11Шехем Динадынъ атасына эм кардашларына: «Рагимли болынъыз, мен сизге не зат айтсанъыз, соны берермен! 12Энъ уьйкен калым эм савгалар белгиленъиз, не кадер айтсанъыз, сол кадер береекпен. Тек кызды мага пише этип беринъиз», – деп косты.

13Шехем мен онынъ атасы Хаморга Якуптынъ уллары аьйлекирлик пен явап бердилер; неге десе Шехем олардынъ карындасы Динады зорлаган эди. 14«Биз ол затты эталмаймыз, – дедилер олар. Карындасымызды суьннетленмеген эркекке байга бермеге бизим уьшин бетлев. 15Тек бир шартты толтырсанъыз биз разылыгымызды береекпиз: эгер сиз биздей болсанъыз эм баьри эркеклеринъиз суьннетленселер. 16Сол заманда биз сизге кызларымызды байга береекпиз, сизинъ кызларынъызды да оьзимизге пише этип алаякпыз, суьйткенде биз сиз бен бирге яшап калаякпыз эм бир халк болаякпыз. 17А эгер бизге тынъламасанъыз эм суьннетленмесенъиз, карындасымызды алып кетеекпиз».

18Хамор эм улы Шехем сол шартка разы болдылар. 19Шехем сол саьатлей бабага олтырды – соьйтип яс аьдем Якуптынъ кызын суьетаган эди. Шехем атасынынъ тукымында энъ сыйлы аьдем эди.

20Хамор эм улы Шехем шахар капысына барып, шахаршыларга: 21«Бу аьдемлер тынышлык пан келгенлер. Бизим кыралымызда яшасынлар эм сатув-алув этсинлер. Ер коьп, оларга да, бизге де етер. Биз олардынъ кызларын пише этип алармыз, бизим кызларды да оларга байга берермиз. 22Олар бизи мен бирге яшамага эм бир халк болмага разылар, тек бир шарт бар: бизим баьри эркеклеримиз, олардынъ эркеклериндей болып, суьннетленмеге кереклер. 23Олардынъ суьруьвлери, маллары, муьлклери бизики болаяк, эгер биз олардынъ шартларын кабыл этсек эм олар бизи мен яшап басласалар!» – деп айттылар.

24Баьри шахаршылар Хамор эм улы Шехем мен разы болдылар эм шахардынъ баьри эркеклери суьннетлендилер. 25Уьшинши куьн, эркеклер аьли де авырып ятканда, Шимон эм Левий, Якуптынъ уллары, Динадынъ кардашлары, кылышларын алып шахарга бир кыйынсыз кирип, баьри эркеклерди оьлтирип шыктылар. 26Хамор ман улы Шехемди де оьлтирдилер, Динады Шехемнинъ уьйиннен алып кеттилер. 27Якуптынъ баьри уллары келип, оьлгенлердинъ затларын сыйырып, шахарды тонадылар. Неге десе Дина, олардынъ карындаслары, зорланган эди. 28Олар койларды, эшкилерди, сыйырларды, эшеклерди, шахарда эм кырларда тапканларынынъ баьрин де алдылар. 29Шахаршылардынъ баьри мал-муьлкин сыйырып, балаларын эм пишелерин аькеттилер эм уьйлерин тонадылар.

30Якуп Шимон ман Левийге: «Сиз мага каза аькелдинъиз! Сиз мени ерли яшавшылардынъ – кенанлылар эм перизлилердинъ – энъ суьймеген аьдеми эттинъиз. Бизде аьдем аз, олар бирлесселер, мени оьлтирееклер эм бизим тукым йок болаяк!» – деди.

31Тек Шимон эм Левий ога: «Бизим карындасымыз бан, орамбастагы сатлык кызга эткендей, зорлык этпеге керек тувыл эди», – дедилер.

35

Якуп пайхамбар Бетелге кайтады

35^1Алла Якупка: «Тур, Бетелге бар, орынлас эм сонда сага, сен кардашынъ Эсавтан кашканда, коьринген Аллага курманлык ерин ярастыр», – деп буйырды+.

2Якуп аьелине эм баьри аьдемлерине: «Сизде болган ят аллаларды эрекке алып тасланъыз, тазаланынъыз эм кийимлеринъизди авыстырынъыз. 3Турып Бетелге барайык. Онда, кыйынлык куьнимде дувамды кабыл эткен эм баьри юрген ерлеримде мага ярдамга келген Аллага курманлык ерин ясаякпан». 4Олар Якупка баьри ят аллаларын, кулакларыннан сыргаларды да шыгарып бердилер. Баьрин де Якуп Шехем шахарына ювык эмен терегининъ астына коьмди. 5Олар йолга шыктылар. Алла тоьгеректеги шахарлардынъ яшавшыларына коркув салганы уьшин, олар Якуптынъ улларынынъ артыннан кувмадылар.

6Якуп аьдемлери мен Кенан ериндеги Луз шахарына (соьлеги Бетелге) етти. 7Онда ол курманлык этетаган ер ясады. Ога «Эл-Бетел[*]» деген ат берди, неге десе сол ерде, Якуп Эсавтан кашатаган заманда, ога Алла коьринген эди+.

8Сонда Ревекадынъ эмшек эмисткен анасы Девора оьлди. Оны Бетелдинъ кубыла янындагы эмен терегининъ астында коьмдилер эм сол ерге Аллон-Бакут[*] деген ат бердилер+.

9Якуп Паддан-Арамнан кайтканнан сонъ, Алла ога тагы да коьринип, разылыгын берди 10эм: «Сенинъ атынъ Якуп, тек энди сага Якуп деп айтпаяклар. Энди сенинъ атынъ Исраил[*] болаяк», – деп, Исраил деген атты берди+. 11Алла тагы да ога айтты: «Мен куьдиретли Алла. Емисли эм коьп санлы бол: сеннен бир миллет яратылаяк, коьплеген миллетлер яратылаяк, сенинъ тукымынънан патшалар туваяклар!+
12Мен Ибрагимге эм Исхакка берген ерди сага эм сеннен сонъ тувдыкларынъа береекпен». 13Оннан сонъ Алла, Якуптан айырылып, оны ман соьйлеген ерден оьрге шыкты. 14Якуп Алла ман соьйлеген ерге кие тас салды, таска савга этип шагыр эм зейтун майын куйды+. 15Алла оны ман соьйлеген ерди Якуп Бетел[*] деп атады+.

Бенямин тувады, Рахел мен Исхак пайхамбар оьледилер

16Бетелди калдырып, Эфраттан узак болмаган ерде Рахел толгатып баслайды. Бала табувы кыйынлы эди. 17Рахел бек кыйнала эди. «Коркпа, – деди ога эбия ана. – Кара, сенде тагы да бир ул!» 18Оьлеятырган Рахел сонъгы тынысы ман улына Бен-Они[*] деген ат берди. Тек атасы оны Бенямин[*] деп атады.

19Соьйтип Рахел оьлди. Оны Эфратка (соьлеги аты Бетлехем) баратаган йол ягасында коьмдилер+. 20Якуп онынъ кабырына кие тас салды. Рахелдинъ кабырынынъ кие тасы энди де турады.

21Исраил [Якуп] йолын бардырды эм Мигдал-Эдерден сонъ шатырын яйды. 22Исраил сол ерде яшаган заманда Рубен атасынынъ некяхсыз пишеси Билха ман зийналык этти. Исраил сол затты эситкенде [бек ашувланды].

Якуптынъ он эки улы болды+.

23Леядынъ уллары: Рубен (Якуптынъ тунъышы), Шимон, Левий, Юда, Иссакар эм Завулон.

24Рахелдинъ уллары: Юсуп эм Бенямин.

25Рахелдинъ таьвкеси Билхадынъ уллары: Дан эм Напталий.

26Леядынъ таьвкеси Зилпадынъ уллары: Гад эм Ашер. Бу Якуптынъ Паддан-Арамда тувган уллары.

27Якуп бир заманларда Ибрагим, оннан сонъ Исхак яшаган, соьле Хеврон деп аталган Кирят-Арба шахарына ювык Мамре эменлигине, оьзининъ атасы Исхакка келди+. 28Исхак 170 йыл яшады. 29Ол карт болып, яшавга тойып, ян берди эм ата-бабаларына косылды. Оны уллары Эсав эм Якуп коьмдилер+.

36

Эсавдынъ тукымы

36^1Мине Эдом деп те аталган Эсавтынъ тукымы акында хабар+. 2Эсав пише этип оьзине эки кенанлы кыз алды: хетли Элоннынъ кызы Адады эм хивли Сивеоннынъ кызы Аьнадынъ кызын Охоливамады. 3Сонъ Басематты, Исмаилдынъ кызын, Невайоттынъ карындасын алды+. 4Ададан Эсавта Элифаз тувды, Басематтан – Регуел, 5Охоливамадан – Егуш, Ялам эм Корах. Булар Эсавтынъ Кенан еринде тувган уллары.

6Эсав пишелерин, улларын, кызларын, уьйиндеги баьри аьдемлерин, суьруьвлерин Кенанда йыйган мал-муьлкин алып, баска кыралга, кардашы Якуптан узакка кетти. 7Оларда сол кадер байлык бар эди, бирге яшамага амал болмады: олар орынласкан ер тар болды, экевине суьруьвлери мен ер етпей баслады. 8Эсав Сеир тавы янында орынласты (Эсав – энди Эдом).

9Сеир тавларында яшаган эдомлылардынъ ата-бабасы Эсавдынъ тукымынынъ тарихи мине:

10Эсавтынъ уллары: Элифаз Эсавтынъ Ададан улы; Регуел Эсавтынъ Басематтан улы.

11Элифазтынъ уллары: Теман, Омар, Сефо, Гатам эм Кеназ.

12Эсавтынъ улы Элифазтынъ некяхсыз пишеси Тимна ога Амалекти тапты. Булар Эсавтынъ пишеси Ададан тувдыклар.

13Регуелдинъ уллары: Нахат, Зерах, Шамма эм Мизза. Булар Эсавтынъ пишеси Басематтан тувдыклары.

14Сивеоннынъ кызы Аьнадынъ кызы Охоливамадан Эсавта Егуш, Ялам эм Корах тувдылар.

15Мине Эсавтынъ тувдыкларынынъ куьплери.

Эсавтынъ тунъышы Элифазтынъ тувдыклары: Теманнынъ куьби, Омардынъ куьби, Сефодынъ куьби, Кеназдынъ куьби, 16Корахтынъ куьби, Гатамнынъ куьби эм Амалектинъ куьби. Булар Элифаздынъ куьплери, Ададынъ тувдыклары; Эдом еринде яшайдылар.

17Эсавтынъ улы Регуелдинъ тувдыклары: Нахаттынъ куьби, Зерахтынъ куьби, Шаммадынъ куьби эм Миззадынъ куьби. Булар Регуелдинъ куьплери, Эсавтынъ пишеси Басематтан тувдыклары; Эдом еринде яшайдылар.

18Эсавтынъ Охоливамадан тувдыклары: Егуштынъ куьби, Яламдынъ куьби эм Корахтынъ куьби. Булар Эсавтынъ пишеси, Аьнадынъ кызы Охоливамадынъ куьплери.

19Сондай Эсавтынъ (Эдомнынъ) тувдыклары эм ырув куьплери.

Сеирдинъ тукымы

20Бу кыралда яшаган хорлы Сеирдинъ уллары: Лотан, Шовал, Сивеон, Гана,+

21Дишон, Эсер эм Дишан. Булар хорлылардынъ ырув куьплери, Эдом еринде яшаган Сеирдинъ тувдыклары.

22Лотаннынъ уллары: Хори эм Хемам. Лотаннынъ карындасынынъ аты Тимна эди.

23Шовалдынъ уллары: Алван, Манахат, Эвал, Шефо эм Онам.

24Сивеоннынъ уллары: Айя эм Гана. Оьзининъ атасы Сивеоннынъ эшеклерин бакканда, шоьлде исси булак тапкан сол бирев Гана эди.

25Ганадынъ балалары: Дишон эм Оголивама, Ганадынъ кызы.

26Дишоннынъ уллары: Хемдан, Эшбан, Итран эм Керан.

27Эсердинъ уллары: Билхан, Зааван эм Акан.

28Дишаннынъ уллары: Ус эм Аран.

29Сондай хорлылардынъ ырув куьплери: Лотаннынъ куьби, Шовалдынъ куьби, Сивеоннынъ куьби, Ганадынъ куьби, 30Дишоннынъ куьби, Эсердинъ куьби, Дишаннынъ куьби. Бу – Сеир еринде яшаган хорлылардынъ ырув куьплерининъ тизими.

Эдом патшалары

31Мине Эдомда, исраилшилерде энди де патшалар болмай турып, патшалык суьргенлер:

32Эдомда бас деп Беордынъ улы Бела патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Динхава эди.

33Бела оьлгенде, орнына босралы Зерахтынъ улы Йовав патша болды.

34Йовав оьлгенде, орнына Теман кыралыннан Хушам патша болды+.

35Хушам оьлгенде, орнына Моав кырларында мидиянлыларды енъген Бедадтынъ улы Хадад патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Авит эди.

36Хадад оьлгенде, орнына масрекалы Самла патша болды.

37Самла оьлгенде, орнына сув ягасындагы Реховот шахарыннан Шаул патша болды.

38Шаул оьлгенде, орнына Акбордынъ улы Баал-Ханан патша болды.

39Акбордынъ улы Баал-Ханан оьлгенде, Хадад патша болды. Онынъ бас шахарынынъ аты Пау эди. Пишеси Мезахавтынъ кызы Матредтинъ кызы Мехетавел эди.

40Булар, куьплерине эм ерлерине коьре, Эсавтынъ тукымыннан бийлердинъ атлары: Тимна, Алва, Етет, 41Охоливама, Эла, Пинон, 42Кеназ, Теман, Мивсар, 43Магдиел эм Ирам. Сондай оларга байыр болган кыралда яшаган ерлерине атларын берген Эдом куьплери. Эдомлылардынъ ата-бабасы Эсав.

37

Юсуп пайхамбардынъ туьслери

37^1Якуп, алдын атасы яшаган кыралда, Кенан еринде, орынласты. 2Мине Якуптынъ ырувы акында хабар.

Юсуп 17 ясында яс аьдем эди. Ол кардашлары – аталарынынъ [некяхсыз] пишелери Билха эм Зилпадынъ уллары – ман бирге суьруьв багатаган эди эм олардынъ эткен яман затлары акында атасына шагатаган эди.

3Юсуп атасында ога картлык келгенде тувган эди, соны уьшин Исраил [Якуп] оны баска улларыннан эсе, бек суьетаган эди. Ога шешекейли коьйлек савга эткен эди. 4Юсуптынъ кардашлары, аталарынынъ оны баьрисиннен бек суьетаганын билетаган эдилер. Соны уьшин Юсупты коьрип болмадылар, оны ман йылы соьйлемеге де унамадылар.

5Бир кере Юсупка туьс энеди. Ол муны кардашларына хабарлаганда, олар оны тагы да бек коьрип болмадылар. 6«Тынъланъыз, – деди ол, – мага туьсимде не зат энгенин! 7Биз данъылда куьлте байлай эдик. Бирден меним куьлтем туьп-туьз болып турды, а сизинъ куьлтелеринъиз оны курсап алып ога сежде кылдылар!»

8Кардашлары ога: «Суьйткенде, сен бизге патшалык суьреек боласынъма? Бизге басшы болаяк боласынъма?» Оны, туьслери эм айтканлары уьшин, тагы да бек коьргилери келмеди.

9А Юсупка тагы да туьс энди эм ол тагы да кардашларына хабарлады: «Мен туьс коьрдим, ай да, куьн де, он бир юлдыз да мага сежде кылдылар!»

10Атасы эм кардашларына туьсин айтканда, атасы ога шамгалды: «Не туьслер сага энедилер? Суьйткенде мен де, ананъ да, кардашларынъ да – баьримиз де сага сежде кылмага керекпиз бе?» 11Кардашлары Юсупка куьншилик суьрдилер, тек атасы бу туьсти эсинде саклады.

Кардашлары Юсуп пайхамбарды сатадылар

12Бир кере Юсуптынъ кардашлары Шехем шахарынынъ шетине аталарынынъ суьруьвлерин отлатпага кеттилер. 13Исраил [Якуп] Юсупка айтты: «Кардашларынъ Шехемде суьруьв багадылар. Кел сени де сонда йиберейим».

«Мен аьзирмен», – деп яваплады Юсуп+.

14Атасы: «Бар кардашларынъа, кара, ислери калай барганын, малдынъ аьлин. Мага хабар аькел», – деп, оны Хеврон тогайыннан йолга салды.

Юсуп Шехемге еткенде, 15ога бир аьдем расты. Ол кырда кезген Юсупты коьрип: «Сен мунда не излейсинъ?» – деп сорады.

16«Мен кардашларымды излеймен, – деп яваплады Юсуп. – Айт мага, тилеймен, олар каерде мал багадылар?»

17«Олар булайдан кеттилер, – деди сол аьдем, – тек эситтим, Дотанга бараяк болганларын».

Юсуп кардашларынынъ артыннан барды эм Дотанда оларды тапты. 18Олар да Юсупты эректен коьрип, ол келгенге дейим оны оьлтиреек болып соьйлеседилер. 19«Мине бизим туьс коьруьвшимиз! – дедилер бир бирлерине. – 20Оьлтиреегинъиз оны эм шонъкырга таслаягынъыз, айтармыз оны кийик айванлар едилер деп. Коьрермиз, ол заманда туьслери калай толганларын!»

21Рубен соны эситип Юсупты куткармага шалысты. «Оны оьлтирменъиз, – деди Рубен. – 22Канын тоькпенъиз. Оьзинъиздинъ колынъыз бан оьлтиргеннен эсе, шоьлдинъ ортасындагы бу шонъкырга атынъыз». Туврасы ман, ол Юсупты куткармага эм атасына кайтармага суьйди.

23Юсуп кардашларынынъ касына еткенлей, олар онынъ шешекейли коьйлегин юлкып алдылар, 24оны ыслап, шонъкырга тасладылар. Шонъкыр бос эди, ишинде сув да йок эди.

25Кардашлар ас ишпеге олтырганлай, Гилад беттен келетаган исмаиллилердинъ керваны коьринди. Олардынъ туьелерине ийисли сагызлар, бальзам эм ладан юкленген эди. Олар бу затларды Мысырга аькете эдилер. 26Юда кардашларына: «Бизге не пайдасы бар, кардашымызды оьлтирип, канын тоьккенимизди ясырганнан? 27Келинъиз, оны исмаиллилерге сатаяк, колларымыз таза болаяк. Кенем де болсын, ол бизим канымыз, денимиз бир кардашымыз», – деди. Кардашлары ога разы болдылар+.

28Мидянлы саьвдегерлер [исмаиллилер] ювык келгенде, кардашлары Юсупты шонъкырдан шыгардылар эм исмаиллилерге йырма кесек куьмиске саттылар, исмаиллилер де оны Мысырга алып кеттилер.

29Рубен кайтып келип, шонъкырга караса, Юсуп йок! [Кайгырганыннан] уьстиндеге кийимлерин йыртты. 30«Бала йок! – деди ол кайтып келип, кардашларына. – А мен? Не этеекпен энди мен?»

31Кардашлары Юсуптынъ коьйлегин алып, теке сойып, онынъ каны ман коьйлекти боядылар. 32Оннан сонъ аталарына аькеттирип, айттылар: «Мине бизим тапканымыз! Тилеймиз, кара – бу сенинъ улынънынъ коьйлеги ме, тувыл ма?»

33Якуп коьйлекти танып бакырды: «Бу коьйлек меним улымдыкы! Оны кийик айванлар егенлер! Талаганлар, талаганлар Юсупты!» 34Эм [кайгырганыннан] кийимлерин йыртты, белине эрегожа кийип, коьп куьнлер улына сыйт этип турды. 35Баьри кызлары эм уллары келип увандыраяк болып куьрестилер, ол уванмага унамады. «Йок! – деди ол. – Сыйт этип тураякпан! Сыйт пан улыма, ахыретке кетеекпен!» Соьйтип Юсуптынъ атасы сыйтын токтатпады.

36Сол арада мидянлылар Юсупты Мысырга аькетип, Потифарга саттылар. Ол фараоннынъ куллыкшысы, каравылдынъ басшысы эди.

38

Юда ман Тамар

38^1Юда сол вакытта, кардашларын калдырып, Хира деген адулламлы бир аьдемнинъ касында яшап баслады. 2Онда Шуа деген кенанлы бир аьдемнинъ кызын коьрди. Оны пише этип алды, оны ман яшап баслады. 3Пише авыраяклы болды, ул тапты. Юда ога Эр деген атты берди. 4Пише тагы да авыраяклы болды, экинши ул тапты эм ога Онан деп атады. 5Оннан сонъ тагы да биревди тапты, Шела деп атады. Шела тувганда, Юда Кезив шахарында эди.

6Тунъышы Эрге Юда Тамар деген кызды пише этип алды. 7Тек Эр Раббийге ярамаган эди. Соны уьшин Раббий ога аьжел берди.

8Юда Онанга айтты: «Кардашынънынъ тул хатыны ман уьйленип парызды толтыр. Кардашынъды авыстырып, ога тувдыклар берерсинъ». 9Тек Онан билетаган эди, Тамардан туваяк балалар, онынъ балалары деп саналаяк тувыл эди. Соны уьшин Тамар ман бирге болган сайын, кардашына бала тувдырмаяк болып, урлыгын ерге тоьгетаган эди. 10Раббийге онынъ эткени ярамады, соны уьшин Раббий ога да аьжел берди.

11Юда келини Тамарга: «Меним улым Шела оьскенге дейим сен тул хатын болып, ата-ананъда яша», – деди. Неге десе: «Шела да кардашларындай оьлип кетпегей эди!» – деген ой басында бар эди. Соьйтип Тамар тоьркинине кайтты.

12Коьп заман кетти. Юдадынъ пишеси, Шуадынъ кызы оьлди. Тулланув куьнлери кеткеннен сонъ, Юда йолдасы адулламлы Хира ман бирге Тимна авылына, койларын кыркканларга барды.

13Тамар кайынатасы Тимнага кой кыркувга барганын билгенде, 14тул хатын кийимлерин шешип, бетин явлык пан ябып, Тимна йолындагы Энайим шахарынынъ капысында, оранып, олтырды. Неге десе Шеладынъ оьскенин, ама оьзи ога пишеге берилмегенин коьрди.

15Тек сатлык пишелер бетлерин ябадылар. Сол себептен Юда, Тамарга карап, оны сатлык пише деп анълады. 16Ол йолдан бурылып, Тамардынъ касына келди эм бу онынъ келини болганын билмей: «Кел, сени мен болмага суьемен», – деди.

Тамар сорады: «Сен мени мен болсанъ, не береексинъ?»

17Юда: «Мен сага эшки баласын йиберермен», – деди.

Тамар: «Йибермей турып, соьзинъе ыйнангандай бир зат калдыр», – деди.

18Юда: «Кайдай зат суьесинъ?» – деп сорады.

Тамар яваплады: «Сенинъ бавга байланган мухырынъ эм колынъдагы аса таягынъ». Юда Тамар айтканлардынъ баьрисин берди, оны ман конды. Тамар оннан бала коьтерди. 19Оннан сонъ турды эм кетти, бетиннен явлыкты шешти, тул хатыннынъ кийимлерин янъыдан кийди.

20Юда адулламлы йолдасын эшки баласы ман йиберип, калдырган затларын алаяк болады, ама йолдасы хатынды табалмады. 21Ерли яшавшылардан сорап баслады: «Кайда ды Энайимде йол янында олтырган сол каьхпе пише?»

«Онда бир каьхпе де йок эди», – деп явапладылар.

22Ол Юдага кайтып: «Мен хатынды табалмадым. Ерли яшавшылар, онда бир каьхпе де йок эди деп, айтадылар», – деди.

23Юда: «Мен берген затлар сонда калсын, оьзимиздинъ бетимизди ашпайык. Мен ога эшки баласын йибердим, а сен оны табалмадынъ», – деди.

24Уьш айга ювык кеткеннен сонъ Юдага: «Келининъ Тамар зийна эткен эм энди авыраяклы!» – деп айттылар.

Юда: «Оны шыгарынъыз эм отка тасланъыз!» – деди.

25Тамарды оьлим язасына аькетеятырганда, ол кайынатасына: «Мен авыраяклы сосы затлардынъ иесиннен. Тилеймен, кара: сосы мухыр, бав эм аса таяк кимнинъ, таныдынъма?» – деп айттырмага аьдем йиберди.

26Юда сол затларды таныды. «Тувралык онынъ ягында, – деди. Баьри болган зат, мен улым Шелады ога бермеге унамаганым уьшин болды». Юда оннан сонъ Тамар ман бирге болмады.

27Тамарга бала таппага заман келгенде, карнында эгизлер болганын коьрдилер. 28Эгизлерден бири туваятырганда, бас деп колы коьринди. Эбия ана колын ыслап, билегине кызыл йип байлады эм айтты: «Бу биринши болып тувды». 29Ама бала колын артка тартты, сонъ онынъ кардашы тувды. «Сен калай оьзинъе йол аштынъ?» – деди эбия ана. Соьйтип балады Перес[*] деп атадылар. 30Онынъ артыннан кызыл байлавы болган кардашы да тувды. Оны Зерах[*] деп атадылар.

39

Юсуп пайхамбар ман Потифардынъ пишеси

39^1Исмаилли саьвдегерлер Юсупты Мысырга аькелген эдилер. Сонда оны Потифар деген мысырлы бирев исмаиллилерден сатып алган эди. Потифар фараоннынъ куллыкшысы, каравылдынъ басшысы эди+. 2Юсуп мысырлы иесининъ уьйинде яшап баслады. Раббий Юсупка ярдам этти. Онынъ бактысы ашык эди. 3Юсуп не зат этсе де, ога Раббий ярдам эткенин, бактысын ашканын иеси коьрди. 4Юсуп ога бек ярады, онынъ байыр кулы болды. Оннан сонъ иеси Юсупка уьй басшысы болмага эм онынъ басшылыгына баьри мал-муьлкин де тапшырды. 5Ол Юсупка мал-муьлкин тапшырган заманнан баслап, Юсуп аркалы, Раббий мысырлыдынъ уьйине разылыгын коьрсетти; ога байыр болган аьр затта – эм уьйде, эм кырда – берекет берди. 6Мысырлы баьри болган затын Юсуптынъ басшылыгына берди – онынъ каьри энди тек ев эм ишуьв эди.

Юсуп бек ярасык эди: эм юзи мен, эм сыны ман. 7Бир кесек заманнан сонъ, иесининъ пишеси Юсупка коьз салып: «Мени мен бол!» – деди.

8Тек Юсуп унамады эм иесининъ пишесине булай айтты: «Ием басшылыгыма баьри затын берди. Мен мунда болганым уьшин, ол оьзи уьйдеги эш бир затка карамайды. 9Мен бу уьйде оны ман бирдей болып эмир этемен. Мага эш бир затка тыюв йок сеннен баска: сен онынъ пишеси. Мен ол яманлыкты калай этейим, Алла алдында ол уьйкен куьнах?»

10Аьр куьн Потифардынъ пишеси Юсупты коймады, тилеклер тоькти, тек Юсуп оны ман ятпага, касында болмага да разы болмады. 11Эм мине бир куьн, Юсуп, оьзининъ куллыгын этпеге уьйге киргенде, уьйде баска бир кул да йок эди. 12Потифардынъ пишеси Юсуптынъ кийиминнен ыслап: «Мени мен бол!» – деди. Ама Юсуп кийимин онынъ колында койып, уьйден шыгып кашты. 13Пише Юсуп кашканын эм колында онынъ кийими калганын коьрип, 14кулларын шакырды эм айтты: «Каранъыз: эрим аькелген бу еврей бетимизди ашты! Ол мага зорлык этпеге келген! Ама мен бакырдым. 15Ол меним бакырыгымды эситип, кийимин менде калдырып, уьйден шыгып кашты».

16Ол Юсуптынъ кийимин байы уьйге келгенге дейим ыслап турды, 17байына да сол затты кайтарып айтты: «Сен аькелген еврей кул мага зорлык этпеге келди. 18Мен бакырганда, ол, кийимин менде калдырып, уьйден шыгып кашты».

19Юсуптынъ иеси, пишесининъ «Сенинъ кулынъ мага булай этти» деген хабарын эситкенде, ашувдан толды. 20Ол, Юсупты ыслап, патшадынъ кыянатшылары турган тутнакка олтыртпага буйырды.

Соьйтип Юсуп тутнакка туьседи. 21Тек Раббий ога ярдам этти, рагимлигин коьрсетти: Юсуп тутнактынъ басшысына ярады. 22Юсупка тутнактынъ басшысы баьри ысланганларды тапшырды. Юсуп тутнакта болган баьри затлар уьшин соравлы болды. 23Тутнактынъ басшысы Юсуп соравлы болганнан сонъ, эш бир зат уьшин кыйналмады; неге десе Раббий Юсупка ярдам этип, ол эткен аьр затта бактын ашып тура эди.

40

Юсуп пайхамбар эки аьдемнинъ туьслерин йорайды

40^1Бираз заман кеткеннен сонъ, Мысыр патшасынынъ шагыр куювшысы эм оьтпекшиси иелерининъ, мысыр патшасынынъ алдында шуьшлендилер. 2Фараон эки куллыкшысына – бас шагыр куювшысына эм бас оьтпекшиге – бек ашувланды 3эм каравылдынъ басшысынынъ уьйиндеги, сол Юсуп болган тутнакка, олтыртпага буйырды. 4Каравылдынъ басшысы Юсупты оларга кызмет кылмага салды. Тутнакта бир кесек заман турдылар.

5Бир кеше Мысыр патшасынынъ тутнакка туьскен шагыр куювшысына эм оьтпекшисине туьслер энди. Аьр бирине оьзининъ туьси, оьз маьнеси мен энди. 6Юсуп эртенъликте келгенде, оларды бир зат кыйнайтаганын коьрди. 7«Буьгуьн сизди не зат кыйнайды?» – деп сорады.

8Юсуп пан бирге онынъ иесининъ уьйинде капалган фараоннынъ кызметшилери:

«Биз туьслер коьрдик, а оларды йорамага аьдем йок», – деп явапладылар.

Юсуп: «Йорав Алладынъ иси тувыл ма? Айтынъыз мага туьслеринъизди, тилеймен», – деди.

9Бас шагыр куювшы туьсин Юсупка айтып: «Мага алдымда юзим тереги коьрингендей болды. 10Юзим терегинде уьш бутак бар эди. Олар оьсип басладылар, шешекейлер аттылар, юзимлер салынып-салынып пистилер. 11Фараоннынъ тостакайы меним колымда эди. Мен юзимлерди алып, уьзип, соьлин шыгарып, фараоннынъ тостакайына куйдым, сонъ тостакайды фараонга бердим», – деди.

12«Мине туьсинънинъ маьнеси, – деди Юсуп. – Уьш бутак – ол уьш куьн. 13Уьш куьн кеткеннен сонъ, фараон сени муннан шыгартаяк: эски ис еринъе кайтараяк эм сен, алдынгындай шагыр куювшысы болып, фараонга тостакайын береексин. 14Тек сага наьсип кайтканда, мени мутпа! Мага ийгилик эт, акымда фараонга соьйле, мени муннан шыгарт!

15Мени еврей ериннен урлаганлар. Мунда да тутнакка таслангандай эш бир зат этпегенмен».

16Бас оьтпекши туьстинъ яхшыга йоралганын коьрип, Юсупка айтты: «Мага да басымда уьш оьтпек шетени бардай коьринди. 17Йогардагы шетенде – фараонга писирилген аьр туьрли оьтпек бар. Ама куслар басымдагы сол шетеннен оьтпекти шоьплей эдилер».

18«Мине сенинъ туьсинънинъ маьнеси, – деди Юсуп. – Уьш шетен – ол уьш куьн. 19Уьш куьн кеткеннен сонъ фараон сени де муннан шыгартаяк: сен дарагашта илинип тураяксынъ эм куслар сенинъ тенинъди шоьплееклер».

20Уьш куьннен сонъ фараоннынъ тувган куьни эди. Ол буьтин куллыкшыларына зияпет тизди. Баьрисининъ алдында бас шагыр куювшыды эм бас оьтпекшиди тутнактан шыгартты+. 21Бас шагыршысын алдынгы ерине кайтарды. Бас шагыршы фараонга тостакайын янъыдан берип баслады. 22Ама фараон бас оьтпекшиди – дарагашка, аскакка аспага буйырды. Аьр зат Юсуп йорагандай болды+. 23Тек шагыр куювшы Юсупты мутты, онынъ тилегин эсине туьсирмеди.

41

Юсуп пайхамбар Фараоннынъ туьслерин йорайды

41^1Эки йыл кеткеннен сонъ, фараонга туьс энди: Нил сувынынъ уьстинде турады экен. 2Сувдан ети сыйыр шыгады – семиз, ярасык сыйырлар. Яга бойында оьскен камыслар ишинде отлайдылар. 3Артларыннан сувдан баска ети сыйыр шыгады, карувсыз, арык. Келип сувдынъ ягасындагы сыйырлардынъ касында токтайдылар. 4Мине сол карувсыз, арык сыйырлар семиз, ярасык ети сыйырды ашайдылар. Сонда фараон уянды.

5Тагы да уйклап кеткенде, ол баска туьс коьрди. Туьсинде бир сабакта аслыкка толы, ети аьруьв масак тувады. 6Артыннан исси ел мен янган ети йинъишке эм бос масак оьседи.

7Мине йинъишке эм бос масаклар аслыкка толы, аьруьв масакларды ютадылар. Сонда фараон уянды. Туьс коьргенин анълады.

8Эртенъликте, тынышсызланган фараон, баьри мысырлы балшыларды, билимшилерди йыйды эм туьслерин айтты, ама бирев де фараоннынъ туьслерин йоралмады. 9Сол заманда бас шагыршы фараонга: «Энди эсиме бир эски куьнам туьсти! 10Фараон кулларына ашувланып, мени мен бас оьтпекшиди каравылдынъ басшысынынъ уьйиндеги тутнакка капамага буйырды. 11Сонда бир кеше экевимизге туьс энди, аьр биримизге оьзининъ туьси, оьзининъ маьнеси мен. 12А биз бен бирге бир яс еврей бар эди, каравыл басшысынынъ ыргаты. Биз ога туьслеримизди айттык, ол маьнелерин шешти – аьр биримизге туьсимизди йорады. 13Ол кайтып айткан болса, солай болды: мен эски орныма кайтарылдым, а бас оьтпекшиди аскакка астылар», – деди.

14Фараон, аьдем йиберип, Юсупты аькелмеге буйырды. Оны тез болып тутнактан шыгардылар, шашын кырктылар, кийимлерин авыстырдылар. Оннан сонъ ол фараоннынъ алдына келди. 15Фараон Юсупка: «Мен туьс коьрдим, эш бирев де мага маьнесин шешалмайды. А мага айтканларына коьре, сен эситкен аьр туьсти йораяласынъ», – деди.

16Юсуп: «Фараонга макул анълатувды мен тувыл, Алла берер», – деп яваплады.

17Фараон Юсупка айтты: «Туьсимде Нил сувынынъ ягасында тура экенмен. 18Сувдан ети сыйыр шыгады – семиз, ярасык сыйырлар. Яга бойында оьскен камыслар ишинде отлайдылар. 19Артларыннан сувдан баска ети сыйыр шыгады – арык, карувсыз, суьек пен тери болган. Мысырда бир ерде сондай арык сыйыр коьрмегенмен. 20Эне сол арык, карувсыз сыйырлар ети семиз сыйырды ашайдылар. 21Семиз сыйырлар олардынъ карынларында йок болдылар, карынлары толганы да коьринмейди. Олар алдынгындай арык болган эдилер. Сонда мен уяндым.

22Оннан сонъ баска туьс коьрдим: бир сабакта аслыкка толы, ети аьруьв масак. 23Олардынъ артыннан исси ел мен янган ети йинъишке эм бос масак оьседи. 24Сол йинъишке масаклар ети аьруьв масакты юттылар. Мен туьслеримди балшыларга айттым, тек олар йораялмадылар».

25Юсуп фараонга айтты: «Патшам, эки туьсинънинъ маьнеси бир. Алла сага не зат этеегин билдирген. 26Ети аьруьв сыйыр ети йылды анълатады, ети аьруьв масак та – ети йыл. Эки туьстинъ маьнеси бир. 27Олардынъ артыннан шыккан ети арык, карувсыз сыйыр – ол ети йыл. Ел мен янган ети йинъишке эм бос масак та, сол затты анълатады – ети йыл ашлыкты. 28Патшам, мен сага басында айтканымдай: Алла сага не этеегин коьрсетеди. 29Буьтин Мысыр еринде ети йыл моллык болаяк. 30Оннан сонъ ети йыл ашлык келеек. Мысырда алдыда болган моллык мутылаяк. Ашлык кыралды йояяк. 31Алдынгы моллыктан ыз да калмаяк – сондай авыр бир ашлык болаяк. 32Патшам, сага эки кере бу туьс энгени – Алладынъ баьри затты беркиткенин, тезден Оьзининъ карарын толтыраягын коьрсетеди.

33Суьйткенде, патшам, акыллы эм оьткир аьдем айыр эм Мысырга басшы этип сал.

34Келеятырган мол ети йылдынъ ишинде буьтин кыралда халктан аслыктынъ бесинши кесегин алар уьшин, кырал ислерин юргисткен аьдемлер айыр. 35Олар мол йыллардынъ буьтин аслыгын йыйсынлар, сенинъ тергевинъ мен шахарларда саклап коршаласынлар.

36Сол заманда Мысырда аслык йыйымы болаяк эм кырал ашлыктынъ ети йылында кырылмаяк».

Фараон Юсуп пайхамбарды Мысырга басшы этип салады

37Юсуптынъ соьзлери фараонга да, онынъ аьдемлерине де ярадылар. 38«Сондай баска аьдемди табып болмаяк, – деди фараон аьдемлерине, – Онда Алладынъ рухы!» 39Сонъ Юсупка: «Алла сага баьри бу затларды ашкан болса, сеннен акыллы эм сеннен оьткир эш бирев де йок. 40Буьгуьннен арбатын меним байырлыгымды юргистеексинъ эм меним халкым сага тынълаяк. Мен тек патша атым ман сеннен йогары болаякпан+. 41Кара, – деди фараон, – мен сени буьтин Мысырга басшы этип саламан!»

42Сонъ ол оьзининъ мухыры болган юзигин шыгарып, Юсуптынъ бармагына салды. Юсупка юка кетеннен кийимлер кийгистти эм мойнына алтын шынжыр такты+. 43Ол Юсупка кыралдынъ экинши аьдемине тийисли болган эки тегершикли арбады берди. Юсуп арба уьстинде келеятырса, алдында «Йол беринъиз!» деген сес занъырайды. Соьйтип фараон Юсупты буьтин Мысырдынъ басшысы этти.

44Ол Юсупка: «Мен фараон болсам да, сенинъ разылыгынъ болмай, буьтин Мысыр еринде эш бирев колы ман аягы ман кымылдамаяк», – деп, 45Сафнат-Панеах[*] деген атты берди, эм пише этип ога Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызын Аснатты алды. Соьйтип Юсуп Мысырга басшылык суьрмеге кетти+.

46Фараонга, мысыр патшасына кызмет кылып баслаганда, Юсупка 30 яс эди. Юсуп фараоннан шыгып, буьтин мысыр ерин айланды. 47Ети мол йыл бойында ер берекетли аслык бере эди. 48Сол ети йыл ишинде Мысырда оьскен аслыкты Юсуп йыйып, шахарларга пайластырып турды. Аьр бир шахарга тоьгеректеги данъылларда оьскен аслыкты койды. 49Ол денъиз кумы шаклы аслык йыйды – коьп болганнан санаганын койды: санап та болмады.

50Сол заманда, ашлык келмей турып, Аснат, Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызы, Юсупка эки ул тапты. 51Юсуп: «Алла мага баьри кайгымды, ата уьйимди мутпага амал берди», – деп, тунъышына Манаше[*] деген атты берди. 52Экиншисине де: «Алла мени кыйналган еримде, емисли этти», – деп, Эпрайым[*] деген атты берди.

53Мысырда ети мол йыл сонъына келди. 54Юсуп айтканындай ети аш йыл келди. Ашлык баьри кыралларды кысты, тек Мысырдынъ баьри еринде азык-туьлик бар эди+. 55Мысырдынъ аьр ери ашлык сынап баслаганда, халк аслык таппай, фараоннан оьтпек тилеп баслады. Фараон: «Барынъыз Юсупка, ол не зат айтса, соны этинъиз», – деди. 56Буьтин дуныяда ашлык бар эди. Юсуп аслык йыйылган беженлерди ашып, мысырлыларга аслык сатып баслады. Ашлык Мысырда каты болды. 57Конъысы кыраллардан да Мысырга, Юсупка, аслык алмага келе эдилер, неге десе ашлык буьтин ер юзинде авыр эди.

42

Юсуп пайхамбардынъ кардашлары Мысырга барадылар

42^1Мысырда аслык бар экенин билип, Якуп улларына: «Бир биринъизге неге карап турасыз?» 2Эм: «Мысырда аслык бар деп айтадылар. Барынъыз сонда эм, биз сав калар уьшин, аслык сатып алынъыз. Ол болмаса оьлеекпиз», – деп соьзин бардырды.

3Соьйтип Юсуптынъ он кардашы аслык алмага Мысырга кеттилер. 4Тек Якуп Беняминди, Юсуптынъ инисин, ога бир зат болып олтырмасын деп, олар ман йибермеди. 5Исраилдинъ уллары Мысырга аслык тилемеге топарласып келгенлердинъ ишинде эдилер; неге десе ашлык буьтин Кенан ерин де кыса эди.

6Юсуп кыралдынъ басшысы эди. Баьрисине аслыкты ол сататаган эди. Юсуптынъ кардашлары келип, алдында сежде кылдылар+. 7Ол кардашларын коьрип таныды, ама танымагандай болып: «Кайдан келгенсиз?» – деп, каты сорады.

«Кенаннан, аслык алмага келдик», – дедилер кардашлары.

8Юсуп кардашларын таныды, ама олар оны танымадылар. 9Юсуп олар акында коьрген туьслерин эсине туьсирип айтты: «Сиз анъылып юретаганлар. Сиз бизим кыралдынъ карувсыз ерлерин билмеге келгенсиз!»+

10Олар: «Йок, бийимиз! – деп явап бердилер. – Биз сенинъ ыргатларынъмыз, тек аслык уьшин келдик. 11Биз – кардашлар, бир атадынъ уллары, таза намыслы аьдемлер! Биз, сенинъ ыргатларынъ, бир заманда да анъылып юретаганлардан тувылмыз!»

12«Йок, – деди Юсуп, – сиз анъылмага келгенсиз, кыралымыздынъ карувсыз ерлерин билмеге».

13«Биз, сенинъ кулларынъ, он эки кардаш, – деп явапладылар. – Биз баьримиз де Кенан ериннен, бир атадынъ уллары. Кишкейимиз атамыз бан калды. А биримиз энди йок».

14«Аьше, мен айттым да: сиз анъылып юретаганлар, – деди Юсуп. – 15Мен сизди тешкерип карарман. Фараоннынъ яшавы ман ант этемен: сизинъ кишкей кардашынъыз келмесе, сиз муннан шыкпаяксыз. 16Оны аькелмеге биревинъиз барсын, а калганларынъыз капалы тураяксыз. Сол заманда коьрермиз, сизинъ айтканларынъыз тувра яде тувра тувылма. Эгер оьтирик болып шыкса, Фараоннынъ яшавы ман ант этемен: сиз анъылып туратаганларсынъыз». 17Эм Юсуп уьш куьнге оларды тутнакка олтыртты.

18Уьшинши куьн оларга айтты: «Мен айткандай этсенъиз яшаяксынъыз, неге десе мен Алладан коркаман. 19Эгер сиз уьшини мен де туврашыл аьдемлер болсанъыз, биревинъиз тутнакта калсын, калганларынъыз аслыкты аш болган аьеллеринъизге аькетсинлер. 20Кишкей кардашынъыз бан кайтсынлар. Сол заманда соьзлеринъиз тувра болып шыгар эм сиз оьлмеексиз».

Олар бойсындылар. 21«Тувра, биз кардашымызга эткен куьнамыздынъ язасын шегемиз! – деп бир бирлерине айттылар. – Биз онынъ кайгысын коьрдик, кайтип тилесе де, биз оны аямадык. Энди бизге де келди кайгы!»

22Рубен косты: «Мен сизге айтпадым ма „Этпенъиз балага яманлык“ деп? А сиз тынъламадынъыз. Энди биз онынъ канын тоьлеймиз»+.

23Юсуптынъ олардынъ тилин анълаганын билмейтаган эдилер. Юсуп олар ман тилмаштынъ ярдамы ман соьйлесетаган эди. 24Юсуп шетке кетип йылады. Оннан сонъ кайтып тагы да олар ман соьйлести. Шимонды айырып алып, кардашларынынъ алдында байлатты. 25Оннан сонъ олардынъ шувалларын аслык пан толтырмага, аьр бирине куьмисин кайтарып шувалына салмага эм йолга азык бермеге буйырды. Солай этилди. 26Кардашлар, аслыкларын эшеклерине юклеп, оннан кеттилер.

27Кеше, олар конган ерде, биревлери, эшекке ем береек болып, шувалды ашты, куьмисин коьрди – мине ол, шувалдынъ басында! 28«Меним куьмисимди кайтарганлар! – деди кардашларына. – Мине ол, шувалымда!»

Юреклери коркты. Дирилдеп, бир бириннен сорап басладылар: «Алла бизи мен не зат этеди?»

29Кенан ерине, аталары Якупка кайтып, кардашлар олар ман болган аьр не затты ога айттылар: 30«Сол кыралда басшылык эткен аьдем бизи мен бек каты соьйледи эм бизди анъылмага келгендей коьрди. 31Биз туврашыл аьдемлермиз, анъылып юретаганлардан тувылмыз деп айттык. 32Биз бир атадынъ балалары, он эки кардаш болганымызды, бир кардашымыз йок болганын, кишкейимиз атамыз бан Кенанда калганын айттык. 33Ама сол кыралда басшылык эткен аьдем бизге булай яваплады: „Мен туврашыл аьдемлер болганынъызды булай билеекпен: биринъизди мени мен калдырып, калганлар аслыкты аш болган аьеллерине аькетсинлер. 34Кишкей кардашлары ман кайтып келсинлер. Эне сол заманда мен сизинъ анъылып юретаганлардан болмаганынъызга, туврашыл аьдемлер болганынъызга ыйнанаякпан, кардашынъызды да босатаякпан, сизге кыралымызда саьвдегерлик этпеге ызын береекпен“».

35Олар шувалларыннан затларын шыгарып басладылар, эм аьр шувалдан куьмис толган бокша шыкты. Оны коьрип, оьзлери де, аталары да корктылар. 36Аталары Якуп оларга: «Сиз меннен бир бирлеп балаларымды аласынъыз, – деди. – Юсуп йок, Шимон йок, Беняминди де алаятырсынъыз. Баьри баьле меним басыма келеди!»

37Рубен атасына: «Эгер мен Беняминди артыма алып келмесем, меним эки улымды оьлтирмеге боласынъ. Мага сенип бер, эм мен оны сага кайтарарман».

38«Йок, – деди Якуп, – меним улым сиз бен бармаяк. Онынъ кардашы оьли. Бенямин менде ялгыз калган. Эгер йолда ога бир зат болса ша? Мен ак шашлы картпан; сиз мени кайгыдан кабырга туьсиреексиз!»

43

Юсуп пайхамбардынъ кардашлары Мысырга кайтадылар

43^1Кенан еринде ашлык куьшленген эди. 2Кардашлардынъ Мысырдан аькелген аслыгы таьвесилгенде, аталары Якуп оларга: «Тагы да барып бизге бираз аслык сатып алынъыз», – деди.

3Юда: «Сол аьдем бизге каты этип, кишкей кардашынъызды алмай коьзиме коьринменъиз деп айткан эди. 4Эгер кардашымызды бизи мен йиберсенъ, барып сага аслык сатып алармыз. 5Эгер дейим йибермесенъ, бизге бармага керек болмайды, неге десе сол аьдем кардашынъыз сизи мен болмаса коьзиме де коьринменъиз, деди», – деп айтты.

6«Бу казады меним басыма неге аькелдинъиз, – деди Исраил [Якуп], – тагы да бир кардашынъыз болганын неге айттынъыз?»

7Олар: «Сол аьдем баьри зат акында, оьзимиз, ювыкларымыз акында, атамыз савым, энди де кардашларымыз барым деп сорады. Ол сорады, биз явапладык. Ким билген эди, бизге кардашынъызды аькелинъиз деп буйыраягын?» – дедилер.

8Юда атасы Исраилге айтты: «Йибер ясты мени мен, бирге барайык. Сол заманда баьриси де сав калаяклар, аштан оьлмееклер – биз де, сен де эм балаларымыз да. 9Мен яс уьшин яваплы боларман. Меннен сорарсынъ: эгер мен оны сага кайтарып алдынъа шыгармасам, яшавымнынъ сонъ куьнине дейим алдынъда шуьшли болаякпан. 10Эгер биз созып турмаган болсак, эки кере онда эм артка барып келеек эдик!»

11Аталары Исраил: «Соьйтип болмага керек болса, булай этинъиз: шувалларынъызга бизим ерде оьскен энъ ийги затлардан салып, сол аьдемге савгага бираз бальзам, бал, ийисли сагыз, ладан, фыстык, бадам аькетинъиз. 12Оьзинъиз бен эки кере коьп куьмис алынъыз. Шувалларынъызга салынган куьмисти кайтарынъыз. Билким бир янъылыс болган. 13Кардашынъыз Беняминди оьзинъиз бен алып, сол аьдемге тагы да барынъыз. 14Куьдиретли Алла оны сизге рагимли этсин, ол сизинъ кардашынъыз Шимонды эм Беняминди босатсын эм йиберсин! Мага калганда, балаларымды йоймага буйырылган болса, солай болсын», – деди.

15Кардашлар савгаларды аьзирледилер, алдынгыннан эки кере коьп куьмис алдылар. Беняминди де оьзлери мен алып Мысырга бардылар эм Юсуптынъ алдына келдилер. 16Юсуп олар ман бирге Беняминди коьргенде, уьйин юргисткен куллыкшысына айтты: «Бу аьдемлерди меним уьйиме аькет. Бир мал сой, ас аьзирле – буьгуьн уьйледе олар мени мен ас ишееклер».

17Юсуптынъ буйырыгын толтырып, куллыкшысы кардашларды онынъ уьйине аькетти.

18Тек кардашлары Юсуптынъ уьйине аькелингенлериннен корктылар. Бир бирине: «Алдынгы келуьвимизде шувалларымызга кайтарылган куьмисти урлаганымызды айтып, бизди бир ерге аькетедилер! Сонъ бизге шапкынлык этееклер, ыргатлыкка алып, эшеклеримизди аькетееклер!» – дедилер.

19Уьйдинъ босагасында олар Юсуптынъ уьйин юргисткен куллыкшыдынъ касына келип: 20«Иемиз, сизге айтпага ызын беринъиз! Биз аслык алмага алдын да келгенмиз. 21А кеше, конган еримизге етип, шувалларымызды ашканда, мине аьр биринде куьмис бар эди – аьр кимимиз тоьлеген оьлшемде. Биз сол куьмисти артка аькелдик. 22Аслык алар уьшин тагы да куьмис аькелдик. А бизим шувалларга куьмисти ким салганын билмеймиз», – дедилер.

23«Кайгырманъыз, – деди куллыкшы, – коркпанъыз. Акшады сизинъ Алла, атанъыздынъ Алласы, шувалларынъызга салган болар. Куьмисинъизди мен толысы ман алганман!» Сонъ оларга Шимонды шыгарды.

24Куллыкшы оларды Юсуптынъ уьйине киргистти, аякларын ювмага сув аькелди, эшеклерине ем берди. 25Кардашлар савгаларын шыгарып салдылар, уьйледе Юсупты йолыгар уьшин: уьйле асын сонда ашаякларын эситкен эдилер. 26Юсуп уьйине келгенде, олар савгаларын бердилер эм онынъ аякларына йыгылып сежде кылдылар. 27Юсуп саламласып: «Карт атанъыз калай яшайды, онынъ акында сиз хабарлаган эдинъиз? Савым?» – деп сорады.

28Кардашлары: «Атамыз, сенинъ кулынъ, аман-эсен», – деп явапладылар эм сежде кылып, онынъ аякларына йыгылдылар.

29Юсуп тоьгерегине карап, Беняминди, оьзининъ тувган кардашын коьрип: «Бу сиз мага айтатаган кишкей кардашынъыз ба?» – деп сорады. Эм айтты: «Алла сага рагимли болсын, улым!»

30Юреги суьювден кардашына шанышты, йыламага аз калды. Соны уьшин тез болып шыгып, баска пешке кетип, сонда йылады. 31Оннан сонъ бетин ювды, янъыдан конакларга кирди, оьзи оьзин колга алып, ас бермеге буйырды.

32Юсупка асты оьз алдына бере эдилер, кардашларына да оьз алдына, Юсуп пан бирге ашаган мысырлыларга да солай. Мысырлылар еврейлер мен бирге ас ишпейдилер: бу мысырлыларга арам+. 33Кардашлар Юсуп алдында тете тетеси мен олтырган эдилер, уьйкеннен баслап кишкейге дейим, эм сейирсинип, бир бирлерине карай эдилер. 34Юсуп оьзининъ сыпырасыннан оларга уьлислер йиберди, Беняминге, баскаларга коьре, бес кере коьп. Иштилер, едилер, Юсуп пен бирге кейфлендилер.

44

Юсуп пайхамбар кардашларын сынайды

44^1Юсуп уьйин юргисткен куллыкшысына: «Бу аьдемлердинъ шувалларын не кадер аькеталсалар сол кадер аслыкка толтыр. Аьр бирининъ шувалына тагы да куьмис салынъыз. 2Кишкейдинъ шувалына, ол аслык уьшин берген куьмис пен бирге, меним куьмис тостакайымды да салынъыз». Юсуп калай айткан болса, куллыкшысы солай этти.

3Танъ атар-атпас, конакларды эшеклери мен бирге йолга шыгардылар. 4Кардашлар шахардан шыктылар, тек эрек кетпеге уьлгирмедилер. Юсуп куллыкшысына: «Тез болып артларыннан ет! Етсенъ айт: „Неге сиз ийгиликке яманлык пан яваплайсыз? 5Неге меним иемнинъ куьмис тостакайын урлагансыз? Меним ием сол тостакайдан ишеди эм оны ман бал ашады. Яман ис ислединъиз сиз!“» – деди.

6Куллыкшы оларды кувып етти, калай буйырылган болса, солай айтты. 7Кардашлар явапладылар: «Бизим иемиз, не уьшин соьйтип айтасынъ? Биз, сенинъ ыргатларынъ, бу затты калай этип болармыз? 8Биз шувалларымыздынъ басында тапкан куьмисти де артына, Кенан ериннен аькелдик. Аьше, сенинъ бийинънинъ куьмисин эм алтынын калай урлар эдик? 9Бизим биревимизде сол урланган тостакай табылса, сога оьлим оькимин шыгарсынлар, а биз баьримиз де бийимизде ыргатлыкта калармыз».

10«Аьруьв. Сиз калай айткан болсанъыз, солай болсын, – деди куллыкшы, – тек ыргат болып, кимде тостакай табылса, сол калаяк, калганларынъыз шуьшсиз болаяклар».

11Кардашлардынъ аьр бири тез болып шувалын ерге туьсирди эм ашты. 12Куллыкшы баьрин де уьйкеннен кишкейге тете тетеси мен тинтти. Тостакай Беняминнинъ шувалында табылды. 13Кардашлар [кайгыларын билдирип,] кийимлерин йырттылар, тагы да эшеклерин юклеп, шахарга кайттылар.

14Юда эм кардашлары Юсуптынъ уьйине келгенде, Юсуп аьле де сонда эди. Олар онынъ аягына йыгылдылар. 15Юсуп оларга: «Соьйтип калай эттинъиз? Сиз билмейсизбе, аьше, мендей аьдемлер бал ашпага уста боладылар?» – деди.

16«Иемизге не айтып боламыз? – деди Юда, – Калай соьйлейик? Калай сенинъ алдынъда акланайык? Алла бизим шуьшимизди ашыклайды. Буьгуьннен баслап биз бийимиздинъ ыргатларымыз – эм кимде тостакай табылган, эм де баьри калганлар».

17«Йок, – деди Юсуп, – мен ол затты этпем! Кимде тостакай табылган, сол меним ыргатым болаяк, а сиз атанъызга аман-эсен кайтынъыз».

18Сонда Юда Юсупка ювык келип: «Бийим меним! – деди. – Ызын бер мага сени мен соьйлемеге. Ашувланма, бийим, ыргатынъа. Билемен, сен – фараонга тенъсинъ! 19Сен, бийим, бизге, кулларынъга сораган эдинъ, атанъыз бар ма, эм баска кардашынъыз бар ма, деп. 20Бийимиз, биз сага явапладык, атамыз сав, ама бек карт, эм онынъ кишкей улы да бар деп. Ол онынъ картлыгынынъ баласы. Тек ол анасынынъ балаларыннан ялгыз сав калган, кардашы оьлген. Атамыз оны бек суьеди+.

21Тек сен бизге, кулларынъа: „Кишкей кардашынъызды аькелинъиз, оны коьзим мен коьрейим“, дединъ. 22Биз сага, бийимиз, айттык: „Яс атамызды таслап болмаяк: атамыз айырылысувды коьтерип болмаяк, оьлеек“, деп. 23Тек сен айттынъ бизге, ыргатларынъа, „Кишкей кардашынъыз сизи мен келмесе, тагы да коьзиме коьринменъиз“, деп.

24Уьйимизге кайтканда атамызга, сенинъ ыргатынъа, соьзлеринъди айттык, бийим. 25Атамыз „Тагы да кетип бираз аслык сатып алынъыз“, деп буйырганда, 26„Биз кишкей кардашымызды алмай барып болмаякпыз; онсыз сол аьдемнинъ коьзине коьринип болмаякпыз“ деп айттык.

27Бизим атамыз, сенинъ ыргатынъ, бизге: „Билесинъиз, пишем мага эки ул тапты, – деди. – 28Бири йок болды. Оны айванлар талаган, – деп ойландым. Соннан сонъ мен оны коьрмедим. 29Энди сиз меннен экиншисин де тартып аласынъыз. А ол да баьлеге туьссе ша? Сиз амалтын мен, ак шашлы карт, кайгыдан оьлип, ахыретке кетеекпен!“

30Уьйге атама, сенинъ ыргатынъа, кишкей кардашымды алмай калай барайым? Атамды яшавга ол байлайды. 31Атамыз онсыз келгенимизди коьрсе, оьлеек. Бийимиз, биз уьшин атамыз, сенинъ ыргатынъ, кайгыдан оьлип ахыретке кетеек! 32Мен, сенинъ ыргатынъ, кишкей кардашымды сага кайтараякпан, ол болмаса яшавымнынъ сонъ куьнине дейим алдынъда шуьшли болаякпан деп, басым ман атамга ант эткенмен. 33Суьйткенде, бийим, ястынъ орнына мен булайда ыргатынъ болып калайым! А ол кардашлары ман кайтсын. 34Мен онсыз атамга калай кайтарман? Атамнынъ кайгысын коьтерип болмаякпан!»

45

Юсуп пайхамбар оьзин кардашларына танытады

45^1Юсуп, аьдемлерининъ касында оьзин оьзи ыслалмай: «Баьрисин де муннан шыгарынъыз!» – деп бакырды. Ким болганын кардашларына айтканда, Юсуптынъ касында бирев де йок эди. 2Ол куьшли давысы ман йылаганнан себеп, мысырлылар эситедилер, хабар фараоннынъ уьйиндегилерге де етеди.

3«Мен – Юсуп, – деди ол кардашларына. – Атам савым?» А олар, бир явап да бералмай, катып калган эдилер.

4«Касыма келинъиз», – деди Юсуп. Кардашлары ювыкладылар. «Бу – мен, Юсуп, – деп косты, – сизинъ Мысырга саткан кардашынъыз. 5Оьзинъизди кыйнаманъыз, мени мунда сатканынъыз уьшин мыдахланманъыз. Мени мунда Алла сизинъ яшавынъызды куткарув уьшин эртерек йиберген. 6Мине эки йыл ашлык болганы, энди де бес йыл ер айдав, аслык орув болмаяк. 7Алла, ырувынъыз ер уьстинде бардырылсын эм сав калганларынъыз коьп санлы болсын деп, мени сизден эртерек йиберди. 8Соьйтип сиз тувыл, Алла мени мунда йиберди. Онынъ эмири мен мен фараонга ата, баьри уьйиндегилерге бий эм буьтин Мысыр ерине басшы болдым. 9Асыгынъыз атамызга, айтынъыз ога: „Улынъ Юсуп булай айтады: Алла мени буьтин Мысырга басшы этти. Кешикпе, кел мага. 10Сен меннен узак болмаган ерде яшаяксынъ, Гошен еринде, улларынъ эм йиенлеринъ мен, суьруьвлеринъ, туварларынъ эм баьри мал-муьлкинъ мен. 11Мен сенинъ яшавынъды солай орынластырырман не сага, не сенинъ аьелинъе, не малынъа кытлык келмеек – алдыда энди де бес ашлык йылы бар“.

12Карашынъызтагы! – деди Юсуп. – Кара, Бенямин, кардашым! Бу менмен де, мен сизи мен соьйлеймен! 13Атама Мысырда уллы данъкым болганын айтынъыз. Хабарланъыз баьри коьрген затлар акында эм тез болып атамды мунда аькелинъиз!»

14Сонъ Юсуп Беняминди, кардашын, кушаклап, йылады. Бенямин де, оны кушаклап, йылады. 15Оннан сонъ, аьле де йылап, Юсуп калган кардашларын оьпти. Кардашлары оны ман хабарласып басладылар. 16Юсупка кардашлары келгени акында хабар фараоннынъ уьйине етти. Фараон эм онынъ куллыкшылары бек суьйиндилер, 17эм фараон Юсупка айтты: «Кардашларынъа эшеклерин юклеп Кенан ерине бармага буйыр. 18Атанъызды эм аьеллеринъизди мунда аькелинъиз. Мен сизге Мысырдынъ энъ аьруьв ерлерин береекпен. Бизим кыралдынъ моллыгы ман рахатланаяксыз. 19Сага буйыраман: оларга айт, пишелери эм балалары уьшин Мысырдан куьйме арбалар алсынлар; оьзлери мен бирге атанъызды да алып келсинлер. 20Калган мал-муьлк уьшин кайгырмасынлар: Мысырдынъ энъ ийги затлары оларда болаяк!»

21Исраилдинъ [Якуптынъ] уллары соьйтип эттилер. Юсуп оларга, фараон буйыргандай, куьйме арбалар эм йолга азык берди. 22Олардынъ аьр бирине янъы кийим, Беняминге 300 кесек куьмис пен бес янъы кийим берди. 23Атасына он эшекке тиеп Мысыр ерининъ энъ аьруьв затларын эм он ургашы эшек пен йолга аслык, оьтпек эм баска азык-туьлик йиберди. 24Сонъ кардашлары ман аманласты. Олар кетеятырганда Юсуп: «Йолда даваласпанъыз!» – деп айтты.

25Олар Мысырды калдырып, Кенан ерине, аталарына кайттылар. 26«Юсуп сав! – дедилер олар Якупка. – Ол энди буьтин Мысырга басшы!» Якуптынъ юреги токтап калды: ыйнанмады. 27Уллары ога Юсуптынъ соьзлерин кайтарып айттылар. Якуп оьз коьзлери мен Юсуп оны Мысырга аькелмеге деп йиберген куьйме арбаларды коьргенде, коьнъили коьтерилип, айтты: 28«Болды! Суьйткенде, улым Юсуп сав! Барайым, оьлеектен алдын оны коьрейим!»

46

Якуп пайхамбар Мысырга барады

46^1Исраил [Якуп] болган мал-муьлкин йыйып, йолга шыкты. Беэр-Шевага келгенде, атасы Исхактынъ сежде кылган Алласына курманлык этти+. 2Алла оны туьндеги коьринисте шакырды: «Якуп, Якуп!»

«Эситемен», – деп яваплады Якуп.

3Алла: «Мен Алла, атанънынъ сежде кылган Алласы. Коркпа, бар Мысырга: сонда Мен сеннен уллы халк яратаякпан. 4Мен Оьзим сени мен бирге Мысырга бараякпан эм тувдыкларынъды бу ерге кайтараякпан. Юсуп оьзининъ коллары ман сенинъ коьзлеринъди ябаяк», – деди+.

5Якуп Беэр-Шевады калдырды. Уллары Якупты эм оьзлерининъ пишелери мен балаларын Фараон оларды Мысырга аькелер уьшин берген куьйме арбаларга олтырттылар. 6Олар суьруьвлерин алдыларына салып, баьри Кенанда йыйган мал-муьлклерин алып бара эдилер. Соьйтип Якуп баьри тувдыклары ман Мысырга коьшти:

7улларын, йиенлерин, кызларын, кыз йиенлерин – баьри ырувын Мысырга аькелди.

8Мине Мысырга коьшкен Исраил улларынынъ – Якуп эм онынъ улларынынъ атлары:

Якуптынъ тунъышы – Рубен. 9Рубеннинъ уллары: Ханок, Паллу, Хесрон эм Карми.

10Шимоннынъ уллары: Емуел, Ямин, Охад, Якин, Сохар эм Шаул, кенанлы хатынынынъ улы.

11Левийдинъ уллары: Гершон, Кохат эм Мерари.

12Юдадынъ уллары: Эр, Онан, Шела, Перес эм Зерах. Эр эм Онан аьле Кенан еринде оьлгенлер. Перестинъ уллары: Хесрон эм Хамул+.

13Иссакардынъ уллары: Тола, Пува, Яшув эм Шимрон.

14Завулоннынъ уллары: Серед, Элон эм Яхлеел.

15Булар Якуптынъ Леядан тувдыклары. Лея улларын, кызы Динадай болып, Паддан-Арам еринде тапты. Якуптынъ Леядан баьри тувдыклары – 33 аьдем.

16Гадтынъ уллары: Сифйон, Хагги, Шуни, Эсбон, Эри, Ароди эм Арели.

17Ашердинъ уллары: Имна, Ишва, Ишви эм Бериа. Ашердинъ кызы – Серах. Бериадынъ уллары: Хевер эм Малкиел.

18Булар Якуптынъ, Лаван кызы Леяга таьвке этип берген Зилпадан тувдыклары – 16 аьдем.

19Якуптынъ Рахелден уллары: Юсуп эм Бенямин. 20Юсуптынъ Мысырда Хелиопол шахардынъ дин куллыкшысы Потиферадынъ кызы Аснаттан эки улы болды: Манаше мен Эпрайым+.

21Беняминнинъ уллары: Бела, Бекер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим эм Ард.

22Бу Якуптынъ Рахелден тувдыклары – 14 аьдем.

23Даннынъ улы: Хушим.

24Напталийдинъ уллары: Яхсеел, Гуни, Есер эм Шиллем.

25Бу Якуптынъ Лаван Рахелге берген таьвкесиннен, Билхадан тувдыклары – ети аьдем.

Исраил уллары Мысырда орынласадылар

26Якуп пан бирге Мысырга келгенлердинъ саны – келинлерди санамай, онынъ тувра тувдыклары – 66 аьдем. 27Мысырда Юсупта оннан алдын тагы да экев тувган эди. Соьйтип, Мысырга коьшкен Якуптынъ ырувынынъ саны савлай 70 аьдем болды.

28Якуп Юдады, Гошенге барган йолды коьрсетер уьшин оьзиннен алдыга, Юсупка йиберди. Олар Гошенге еткенде, 29Юсуп арбасын аьзирлеп, Гошенге, атасы Исраилдинъ [Якуптынъ] алдына шыкпага кетти. Ол атасын коьргенде, кушаклап, мойнында коьп йылады.

30Исраил сонда айтты: «Сени сав-эсен коьргеннен сонъ, тынышлык пан оьлип болаякпан».

31Юсуп кардашларына эм савлай ырувына: «Мен барып, фараонга хабар билдирейим. Кенаннан меним кардашларым эм ырувым келген, 32олар шобанлар, мал багадылар, оьзлери мен кой, эшки, сыйыр эм болган байлыкларын алып келгенлер, деп айтайым. 33А фараон сизди шакырып, не зат пан каьрлейсинъиз деп сораганда, 34булай айтынъыз: „Биз, сенинъ ыргатларынъ, аталарымыздай, кишкейден, мал багамыз“. Сол заманда ол сизди Гошен деген бир ерде орынластыраяк, неге десе шобанларды мысырлылар арам деп санайдылар», – деди+.

47

47^1Фараонга барып, Юсуп айтты: «Кенан ериннен меним атам эм кардашларым келдилер, койлары эм эшкилери мен, сыйырлары ман, мал-муьлклери мен. Соьле олар Гошен еринде». 2Юсуп фараонды кардашларынынъ бесеви мен таныстырды.

3Фараон не мен каьр шегетаганлары акында сорады, олар да: «Биз, сенинъ ыргатларынъ, аталарымыздай болып, мал багамыз». 4Эм тагы да: «Биз бу ерге бираз турар уьшин келдик. Бизге, сенинъ ыргатларынъа, мал бакпага ер йок, Кенанда энди де уьйкен ашлык. Бизге, ыргатларынъа, Гошенде ерлеспеге ызын бер», – деп тиледилер.

5Фараон Юсупка: «Сага атанъ, кардашларынъ келгенлер. 6Савлай Мысыр ери сенинъ алдынъда. Атанъды, кардашларынъды кыралымыздынъ энъ аьруьв ерлеринде орынластыр: Гошенде яшасынлар. Араларында келискен аьдемлер бар болса, меним суьруьвлеримди карамага сал».

7Оннан сонъ Юсуп фараонга атасын аькелип таныстырды. Якуп фараонга разылыгын берди. 8Фараон сорады: «Неше ясындасынъ?» – деп.

9«Бу дуныяда мен 130 йыл яшадым», – деп яваплады Якуп. – Бу коьп тувыл, эм бу йыллар мага кыйын болды. Меним ата-бабаларым яшаган йыллар ман тенълестирип болмаяк. 10Тагы да фараонга разылыгын берип, Якуп кетти.

11Юсуп, фараон калай буйырган болса, солай этип, атасы ман кардашларын Мысырдынъ энъ аьруьв еринде, Рамсесте, орынластырды, ер берди. 12Атасына эм кардашларына, баьри ырувына Юсуп аьр бир аьелдинъ балаларынынъ санына коьре аслык беретаган эди.

Ашлык куьшленеди

13Ашлык куьшленди, эш бир кыралда энди аслык калмады. Мысырды эм Кенанды бийлеген ашлык бек каты эди. 14Юсуп, аслыкты Мысыр эм Кенанда яшавшыларга сатып, фараоннынъ казнасына сол ерлердеги баьри куьмисти йыйды. 15Мысырда эм Кенанда куьмис калмаганда, мысырлылар Юсупка келдилер эм айттылар: «Бер бизге аслык! Биз сенинъ коьзинънинъ алдында оьлмеге керекпиз бе, аьше? Куьмисимиз таьвесилди!»

16«Эгер куьмисинъиз таьвесилген болса, малынъызды аькелинъиз, аслыкты малга авыстыраякпан», – деди Юсуп. 17Олар малларын айдап аькелдилер. Юсуп аслыкты малга авыстырып баслады: атларга, койларга, эшкилерге, сыйырларга, эшеклерге. Бир йыл бойы ол малга аслык авыстырды.

18Сол йыл оьткеннен сонъ, олар экинши йыл ога келип: «Сеннен ясыралаяк тувылмыз, бийимиз: куьмисимиз де, малымыз да таьвесилди, баьриси де сага коьшти. Бизге энди авыстырмага, тенлеримиз эм ерлеримиз болмаса, эш бир зат та калмады.

19Энди сенинъ коьзлеринъ алдында еримиз бен бирге оьлмеге калдыма? Бизди де, еримизди де аслыкка авыстырып ал – эм биз еримиз бен бирге фараоннынъ ыргатлары болаякпыз. Тек сен, бизди сав калдырар уьшин, еримиз де бослыкка айланмасын деп, бизге урлык бер», – дедилер.

20Соьйтип Юсуп фараонга буьтин Мысырдагы ерлерди сатып алды. Мысырлылар, биреви де калмай, эгин эккен кырларын саттылар – сондай куьшли эди ашлык. Буьтин ер фараоннынъ байырлыгы болды, 21а мысырлылардынъ баьрин де – кыралдынъ бир шетиннен бир шетине дейим – Юсуп фараоннынъ ыргатлары этти. 22Тек дин куллыкшылардынъ ерлерин сатып алмады. Олар фараоннан айлык алып, фараон берген айлык пан кешинедилер. Соны уьшин олар ерлерин сатпадылар.

23Юсуп халкка: «Мен сизди эм еринъизди фараонга сатып алдым. Энди урлык алынъыз эм ерге шашынъыз. 24Орып алган аслыгынъыздынъ бесинши кесегин фараонга береексинъиз, доьрт кесегин оьзинъизге урлыкка эм азыкка калдыраяксыз. Оьзинъиз, уьйдегилеринъиз эм балаларынъыз есин», – деди.

25Мысырлылар: «Сен бизди оьлимнен куткардынъ! Сен бизге рагимлисин, бийимиз. Буьгуьннен арбатын биз фараоннынъ ыргатларымыз», – дедилер.

26Юсуп аслыктынъ бес кесегиннен бирининъ фараонга берилуьвин Мысырда закон этти. Сол закон энди де сакланады. Тек дин куллыкшылардынъ ерлери фараонга байыр болмады.

27Исраиллилер Мысырдынъ Гошен деген еринде орынластылар. Онда олар ер иелери, балалы эм коьп санлы болдылар. 28Якуп Мысырда 17 йыл яшады. Онынъ оьмири 147 йыл болды. 29Оьлеек вакыты келгенде, Якуп улы Юсупты шакырды эм айтты: «Рагимлик коьрсет, янбасыма тий, мени суьйсенъ туьзлик этип, мени Мысырда коьммеске ант эт. 30Мен оьлип ата-бабаларымнынъ янына кеткенде, меним илесимди Мысырдан аькетип, ата-бабаларымнынъ кешенесинде коьмерсинъ».

«Мен, сен калай айткан болсанъ, солай этермен», – деди Юсуп+.

31«Ант эт», – деди Якуп. Юсуп ант этти. Якуп, яткан орнынынъ ушына таянып, Аллага табынды.

48

Якуп пайхамбар Юсуп пайхамбардынъ эки улына разылыгын береди

48^1Бир кесек заманнан сонъ Юсуп, атасынынъ авырганын билип, улларын, Манаше мен Эпрайымды, оьзи мен алып, йолга шыкты. 2«Сенинъ улынъ Юсуп келди», – дедилер Якупка. Ол, карувын йыйып, яткан орынында олтырды.

3Якуп Юсупка: «Бир заманда Кенан еринде, Луз шахарында мага Куьдиретли Алла коьринип, разылыгын коьрсетти 4эм айтты: „Мен сенинъ ырувынъды емисли эм коьп санлы этеекпен, сеннен коьп халкларды яратаякпан, сосы ерди оьмирлерге сенинъ тувдыкларынъа байыр этеекпен“+. 5Эм энди, мен келгеннен алдын Мысырда тувган улларынъды мен оьзимнинъ улларым этемен. Энди Манаше ман Эпрайым – Рубен эм Шимонга тенъли меним улларым. 6А муннан сонъ туваяк улларынъ сеники болаяк, тек кардашларынынъ ырувларында саналаяклар эм асабалык пайларын алаяклар. 7Мен Паддан-Арамнан кайтаятырганда, Рахел Кенан еринде, барган йолда Эфраттан (соьлеги Бетлехем) узак болмаган ерде, йол уьстинде ян берди. Сонда мен оны коьмдим – Эфратка барган йолда», – деди+.

8Юсуптынъ балаларына карап, Исраил [Якуп] онадан сорады: «Ким ди булар?»

9«Олар, – деди Юсуп, – мага бу ерде Алла савга эткен улларым».

«Касыма аькел оларды, – деди Исраил, – мен оларга разылыгымды берейим».

10Картлык Исраилдинъ коьзлерин капаган эди – ол бир зат та коьрмейди. Юсуп улларын онынъ касына аькелди; Исраил оларды оьпти, кушаклады 11эм Юсупка айтты: «Мен сени де коьрермен деп уьмит этпеген эдим, а мине Алла мага сенинъ улларынъды коьрмеге де наьсип берди».

12Юсуп улларын атасынынъ кушагыннан алды, ога ерге дейим энъкейип сежде кылды. 13Сонъ Юсуп Эпрайымды онъ колы ман Исраилдинъ сол ягына, а Манашеди сол колы ман Исраилдинъ онъ ягына аькетти. 14Ама Исраил онъ колын Эпрайымнынъ, кишкейдинъ, басына, сол колын – Манашединъ, уьйкеннинъ, басына салганда, колларын биле-биле кашландырды.

15Исраил Юсупка сосындай соьзлер мен разылыгын берди: «Меним аталарым, Ибрагим эм Исхак, сежде эткен Алла, соьлеге дейим аьр дайым мени багатаган Алла, 16мени аьр бир яманлыктан куткаратаган маьлек, бу ясларга да разылыгын берсин! Меним атым эм меним аталарым Ибрагим эм Исхактынъ атлары бу яслар ман яшасын! Дуныяда сансыз коьп болсын олардынъ тувдыклары!»

17Юсуп атасынынъ Эпрайымга онъ колын салганын янъылыс эткендей коьрип, атасынынъ Манашединъ басына салаяк болды. 18«Атам, уьйтип тувыл, – деди Юсуп, – мине тунъыш, ога онъ колынъды сал».

19Тек атасы унамады. «Билемен, – деди, – билемен, улым. Оннан да халк яратылаяк, ол да уллы болаяк. Кене де кишкей кардашы оны озаяк эм онынъ ырувыннан коьп халк яратылаяк».

20Мине сол куьн Исраил немерелерине сосындай соьзлер мен разылыгын берди: «Исраил уллары „Алла сени Эпрайым мен Манашедей этсин!“ деп сизинъ атынъыз бан разылык берееклер». Соьйтип Эпрайымды Манашединъ алдына салды.

21Оннан сонъ Исраил Юсупка айтты: «Мен тезден оьлеекпен. Тек Алла сизи мен болаяк эм сизди ата-бабаларынъыздынъ ерине кайтараяк. 22А мен сага кардашларынънан артык бир ер уьлисин – Шехемди беремен. Мен оны аморлылардан кылышым эм яйым ман тартып алганман».

49

Якуп пайхамбардынъ ахыр соьзлери

49^1Сонъ Якуп улларын шакырып: «Йыйылынъыз: келеекте сизди не саклаганын айтайым. 2Ювыкланъыз, тынъланъыз, Якуптынъ уллары, Исраилди тынъланъыз, атанъызды!

3Рубен, меним тунъышым, меним куьдиретим,

Меним эр куьшимнинъ биринши емиси,

Мактав эм куват ягыннан баьрисиннен де сен йогары!

4Сувдай токтатып болмаган,
Энди биринши болмаяксынъ,
Атанънынъ орнына ятып, пишеси мен уйклаганнан
сонъ,
Арам эттинъ яткан орнымды!+

5Шимон эм Левий, кардашлар,

Кылышлары – залымлыктынъ савытлары!+

6Мен олардынъ ойларында катнаспайман,

Йыйылувларына косылмайман.

Неге десе ашувланып аьдем оьлтиредилер,

Завык уьшин бугаларды зарарлайдылар.

7Сондай каты болган ашувлары наьлет болсын!

Наьлет болсын залым болган оьпкелери!

Якуптынъ уллары ишинде боьлермен оларды,

Исраилдинъ уллары арасында шашарман!

8Юда, кардашларынъ сени мактаяклар.

Колынъ явларынънынъ елкесинде болаяк,

Алдынъда кардашларынъ сежде кылаяк.

9Сен яс арслан кибик, Юда,

Авдан кайтып ерге ийилерсинъ, улым.

Арслан, арсландай ятарсынъ.

Ким сени тынышсызландырар+?

10Патшадынъ аса таягы Юдадынъ колыннан кетпеек,

Басшылык аьр заман онынъ ырувында калаяк;
Ахырында аса таягынынъ Иеси[*] келеек,
Сонда халклар ога бойсынаяклар.
11Ол эшегин юзим терегине,

Эшектинъ баласын энъ яхшы юзим терегине байлайды;

Кийимлерин шагырда,

Капталын юзим канында шайкайды.

12Коьзлери онынъ – шагырдан койы,

Тислери суьттен ак.

13Завулон денъиз янында яшаяк,

Кемелер токтаган ер болаяк.

Онынъ шети Сидонга дейим бараяк.

14Иссахар – карувлы эшектей,

Юклердинъ арасында яткан;

15Ол тыншаяк аьруьв орын, коьнъилге яраган ер коьрсе,

Аркасын юк астына салады,

Ыргат болып ислейди.

16Дан оьзининъ халкын басшылаяк:

Ол да Исраилдинъ бир ырувы+.

17Дан йолда бир йыландай болаяк,

Увлы йыландай йол уьстинде.

Аттынъ аягын шакса,

Атлы йыгылар аттан.

18Раббий, сакла! Сага сенемен!

19Гадка тонавшылар шабаяклар,

Ама олардынъ артларыннан ол ушар тонамага.

20Ашердинъ асы таьтли болаяк,

Ол патшага тийисли ас-сув таптыраяк.

21Напталий эркин этилген кийиктей,

Оннан ярасык балалар туваяк.

22Юсуп – емисли юзим терегиндей,
Булак янында емисли юзим терегиндей.
Онынъ бутаклары иргединъ басыннан
оьтедилер.
23Садакшылар аямай ога шапкынлык эттилер,
Явласып ога ок аттылар.
24Ама Якуптынъ куьдиретли Алласы аркалы,
Исраилге багып куьш беруьвши Алла аркалы
Юсуптынъ яйы берк калды, коллары куват алды.
25Сага ярдам этуьвши – атанънынъ Алласы,
Разылыгын беруьвши – куьдиретли Алла.
Ол коьклерден явган ямгырдынъ
эм ердинъ туьбиннен шыккан сувлардынъ
яхшылыклары ман,
Эмшеклердинъ эм карынлардынъ яхшылыклары ман
Сага разылыгын коьрсетеек.
26Атанънынъ берген разылыгы
Бурынгы тавлардынъ яхшылыкларыннан,
Оьмирли тоьбелердинъ моллыкларыннан
уллы;
Олар Юсуптынъ басында,
Кардашлары арасында басшы болганнынъ
тоьбесинде болсынлар.

27Бенямин йырткыш боьридей;
Эртенъликте курманлыгын кемиреди,
Кеште олжасын уьлеседи», – деди.

28Сондай Исраилдинъ он эки ырувы. Аталары оларга разылыгын бергенде бу соьзлерди айтты, аьр бирине ога тийисли кепте разылыгын берди.

Якуп пайхамбардынъ оьлими эм коьмилуьви

29Сонъ Якуп улларына насихатлап: «Тез арадан мен оьлип ата-бабаларыма кетеекпен. Мени ата-бабаларымнынъ касына, хетли Эфроннынъ данъылындагы дорбында коьминъиз. 30Бу дорбын – Кенан ериндеги Мамре шахарына ювык болган Макпела данъылында. Ибрагим дорбынды хетли Эфроннан мезарлык ер деп данъыл ман бирге сатып алган эди. 31Онда Ибрагим мен Сара, эм Исхак пан Ревека коьмилген, сонда мен Леяды да коьмдим+. 32Данъыл эм сондагы дорбын хетлилерден алынган», – деди.

33Якуп, улларына сондай насихат айтып кутылганда, аякларын орнына йыйды, оьлип ата-бабаларына кетти.

50

50^1Юсуп атасынынъ тенине бавырлады эм йылады, бетин оьпти. 2Оьзине байыр эмлевшилерине атасы Исраилдинъ [Якуптынъ] тенин бальзамламага буйырды. Эмлевшилер тенди бальзамладылар. 3Бу ис 40 куьнде этилип кутылды. Бальзамлавга бу кадер заман керек. 70 куьн мысырлылар Исраилдинъ [Якуптынъ] артыннан йылап турдылар.

4Тулланув заманы кеткенде, Юсуп фараоннынъ куллыкшыларына тиледи: «Рагимлик коьрсетинъиз, фараонга айтынъыз: 5Меним атам меннен соьз алган: ол оьлгенде, мен оны Кенан еринде, оьзи аьзирлеген кешенеде, коьммеге керекпен. Мага барып, атамды коьммеге ызын бермеге тилеймен – оннан сонъ кайтаякпан».

6Фараон разы болды: «Бар эм атанъды коьм. Антынъды толтыр», – деди.

7Соьйтип Юсуп атасын коьммеге кетти. Оны ман бирге фараоннынъ буьтин куллыкшылары, сарай тамадалары, мысыр ерининъ аксакаллары, 8эм Юсуптынъ савлай аьели, баьри кардашлары, савлай атасынынъ уьйиндегилери кеттилер. Гошен еринде тек балалары эм туварлар ман сыйырлары калдылар. 9Арбалар ман атлылар, олардынъ артыннан коьплеген халк бара эди.

10Йордан сувынынъ артындагы Атад ындырына еткенде, олар бек уьйкен сыйт коьтерип йыладылар. Юсуптынъ атасынынъ сыйты ети куьн этилди. 11Сол ерде яшаган кенанлылар Атад ындырында тулланувды коьргенде: «Мысырлылар калай ашы йылайдылар!» – деп айттылар. Соны уьшин Йордан сувынынъ артындагы бу ер Авел-Мисрайим[*] деп айтылады.

12Якуптынъ уллары аталарынынъ ыркын толтырдылар: 13онынъ тенин Кенанга аькелдилер эм Махпеладынъ данъылындагы дорбында коьмдилер. Мамреден узак болмаган дорбынды Ибрагим хетли Эфроннан коьммеге ер деп данъыл ман бирге сатып алган эди+.

14Атасын коьмгеннен сонъ, Юсуп кардашлары эм оны ман бирге оьмираллага келгенлердинъ баьриси мен Мысырга кайтты.

Юсуп пайхамбар кардашларына соьз береди

15Энди аталары оьлгеннен сонъ, Юсуптынъ кардашлары ойландылар: «Билким Юсуп энди де бизди коьрип болмайды. Биз ога эткен яманлыклар уьшин бизден оьшин алмага суьйсе, не этермиз?»

16Соьйтип олар Юсупка аьдем йиберип булай айтпага буйырдылар: «Оьлеектен алдын атамыз сага оьсиетин айтпага тиледи: 17„Бек тилеймен, кардашларынънынъ куьналарын, шуьшлерин кешир. Олар сага яманлык эттилер“. Энди кешир бизди, биз сенинъ атанъ сежде кылган Алладынъ кулларымыз!»

Юсуп, сол соьзлерди эситип, йылады. 18Оннан сонъ кардашлары оьзлери де келдилер, алдында ерге йыгылдылар эм айттылар: «Энди биз сенинъ ыргатларынъмыз!»

19«Коркпанъыз, – деди Юсуп, – Мен Алламан ма? 20Сиз мага яманлык этпеге ойландынъыз, ама Алла оны ийгиликке айландырды: буьгуьн эткениндей, коьп аьдемнинъ яшавын куткарады! 21Коркпанъыз, мен сизинъ эм балаларынъыз акында дайым да каьр шегеекпен». Сол танъ соьзлери мен ол оларды тыншайтты.

Юсуптынъ оьлими

22Соьйтип, Юсуп Мысырда оьзининъ кардашлары ман яшап турды. Ол 110 йыл яшады. 23Эпрайымнынъ балаларын да, немерелерин де коьрмеге эм Манашединъ улы Махирдинъ янъы тувган балаларын тизине алмага Алла наьсип берди.

24«Мен тезден оьлеекпен, – деди Юсуп кардашларына. – Тек бир куьн келеек, Алла сизге ярдам этип булайдан сизди Ибрагимге, Исхакка эм Якупка бермеге ант эткен ерине кайтарып аькетеек». 25Оннан сонъ Юсуп Исраилдинъ улларыннан: «Алладынъ ярдамы ман Мысырдан кетеексиз. Сол заманда оьзинъиз бен бирге меним суьеклеримди де аькетинъиз», – деп соьз алды.

26Юсуп 110 ясына келип оьлди. Онынъ тенин бальзамлап, Мысырда сарытабакка салдылар.

* 2:7 «Топырак» ювыт тилинде адама, «аьдем» де адам.

* 2:23 «Кыскаяклы» ювыт тилинде ишша, «эркек» – иш.

* 3:20 «Ава» ювыт тилинде яшав.

* 3:24 Керув: маьлектей ян.

* 4:1 «Кабил» деп коьширилген ювыт ат Кайин. Кайиннинъ маьнеси алынган.

* 4:25 «Шит»тинъ маьнеси савга.

* 5:29 Нух ювыт тилинде юбантув деген соьзге усайды.

* 6:2 Алла уллары: билким мелеклер, белким де оьзлерине Алла уллары деп айтатаган патшалар.

* 6:14 «Кипарис» деп коьширилген ювыт соьзде гофердинъ маьнеси билинмейди.

* 9:27 Япет аттынъ маьнеси кенълик, байлык.

* 10:14 Кафтор: Крит.

* 10:25 Пелег аттынъ маьнеси боьлинуьв.

* 11:9 «Бабыл»дынъ маьнеси карысув.

* 11:26 Аврам: Ибрагим пайхамбардынъ баслапкы аты.

* 12:6 «Море»динъ маьнеси устаз.

* 14:13 Еврейлер: Эвердинъ тувдыклары (10:21-ге каранъыз).

* 16:11 «Исмаил»динъ маьнеси Алла эситеди.

* 16:13 «Эл-Рои»динъ маьнеси Мени коьретаган Алла.

* 16:14 «Беэр-Лахай-Рои»динъ маьнеси Аллады коьрип сав калганнынъ куйысы.

* 17:5 «Аврам»нынъ маьнеси Уллы ата, «Ибрагим»нинъ маьнеси Коьплердинъ атасы.

* 17:15 «Сарай»дынъ да «Сара»дынъ да маьнеси патша кызы.

* 17:19 «Исхак»тынъ маьнеси куьледи.

* 18:2 Уьш аьдем: аьдем кебинде келген Алла ман эки маьлек. Ама Ибрагим пайхамбар бас деп бу затты билмейтаган эди.

* 18:6 Оьлшем – ювыт тилинде «сеа» (1 сеа = 13 кг).

* 19:22 Соардынъ маьнеси «кишкей».

* 19:37 «Моав»дынъ маьнеси Атадан.

* 19:38 «Бен-Амми»нинъ маьнеси Халкымнынъ улы.

* 20:16 Мынъ кесек куьмис = 11,5 кг.

* 21:3 «Исхак»тынъ маьнеси куьледи.

* 21:31 «Беэр-Шева»дынъ эки маьнеси бар: Ант куйысы эм Етидинъ куйысы.

* 22:14 «Яхве-Йире»динъ маьнеси Раббий керек болган затларды берер.

* 23:14-15 400 кесек = 4,6 кг.

* 25:25 «Эсав»дынъ маьнеси туькли.

* 25:26 «Якуп»тынъ маьнеси оькше ыславшы яде алдавшы.

* 25:30 «Эдом»нынъ маьнеси кызыл.

* 26:20 «Эсек»тинъ маьнеси даваласув.

* 26:21 «Ситна»дынъ маьнеси душпанлык.

* 26:22 «Реховот»тынъ маьнеси рахатлык.

* 26:33 «Беэр-Шева»дынъ эки маьнеси бар: Ант куйысы эм Етидинъ куйысы.

* 27:36 «Якуп»тынъ маьнеси алдавшы.

* 28:19 «Бетел»динъ маьнеси Алладынъ уьйи.

* 29:32 «Рубен»нинъ маьнеси Мине ул!

* 29:33 «Шимон»нынъ маьнеси Эситеди.

* 29:34 «Левий»динъ маьнеси Байланув.

* 29:35 «Юда»дынъ маьнеси Данъклав.

* 30:6 «Дан»нынъ маьнеси Аьдиллик этер.

* 30:8 «Напталий»динъ маьнеси Базласувым.

* 30:11 «Гад»тынъ маьнеси Бактылы.

* 30:13 «Ашер»динъ маьнеси Наьсипли.

* 30:14 Мандрагор: Аьдемдинъ эки бутына усаган шанышкы кебинде тамыр болган. Емиси эркеклик куьшин коьбейтеегине ыйнанылган оьсимлик.

* 30:18 «Иссакар»дынъ маьнеси Савга.

* 30:20 «Завулон»нынъ маьнеси Сыйлав.

* 30:21 «Дина»дынъ маьнеси Оьким.

* 30:24 «Юсуп»тынъ маьнеси Коссын.

* 31:47 «Егар-Сахадута»дынъ да «Гал-Эд»тинъ де маьнеси шаат тоьбе.

* 31:49 «Миспа»дынъ маьнеси каравыл каласы.

* 32:2 «Маханайим»динъ маьнеси эки аьскер.

* 32:28 «Исраил»динъ маьнеси Алла ман куьрескен.

* 32:30 «Пениел»динъ маьнеси Алладынъ бети.

* 33:17 «Суккот»тынъ маьнеси авлалар.

* 33:20 «Эл-Элохей-Исраил»динъ маьнеси Алла Исраилдинъ Алласы.

* 35:7 «Эл-Бетел»динъ маьнеси Бетелдинъ Алласы.

* 35:8 «Аллон-Бакут»тынъ маьнеси Йылавдынъ эмен тереги.

* 35:10 «Исраил»динъ маьнеси Алла ман куьрескен.

* 35:15 «Бетел»динъ маьнеси Алладынъ уьйи.

* 35:18 «Бен-Они»динъ маьнеси Кайгымнынъ улы.

* 35:18 «Бенямин»динъ маьнеси Онъ колымнынъ улы.

* 38:29 «Перес»тинъ маьнеси Йол ашкан.

* 38:30 «Зерах»тынъ маьнеси Кызыл.

* 41:45 «Сафнат-Панеах»тынъ маьнеси Алла соьйлейди эм яшайды.

* 41:51 «Манаше»динъ маьнеси кайгыды муттырувшы.

* 41:52 «Эпрайым»дынъ маьнеси эки кере емисли.

* 49:10 Дуныяды куткарган Уллы Патша, Масих. Иса Масих – Юда ырувыннан.

* 50:11 «Авел-Мисрайим»нинъ маьнеси Мысырлылардынъ йылавлары.

+ 1:1 Яхья 1:1
+ 1:27 Мат. 19:4, Мк. 10:6
+ 2:7 1Кор. 15:45
+ 2:9 Яр. 3:22, Ашы. 2:7, Ашы. 22:2
+ 2:14 Яр. 10:11-12
+ 2:21 Яр. 15:12,

+ 2:24 Мат. 19:5, Мк. 10:7, 1Кор. 6:16, Эфесшилер 5:31

+ 3:1 Мат. 10:16
+ 3:3 Яр. 2:17
+ 3:6 Рим. 5:12, 1Кор. 15:21-22
+ 3:15 Рим. 16:20
+ 3:16 Эфесшилер 5:21, Колосшылар 3:18
+ 3:22 Яр. 2:9, Ашы. 2:7, Ашы. 22:2
+ 4:7 Яр. 3:16
+ 5:2 Яр. 1:27
+ 5:3 1Кор. 15:49
+ 5:24 Ювытлар 11:5
+ 5:29 Яр. 3:17

+ 6:5 Сулейманнынъ таварыхлары 6:18, Мат. 12:34

+ 8:17 Яр. 1:22
+ 8:21 Яр. 6:5
+ 9:1 Яр. 1:22
+ 9:3 Яр. 1:29
+ 9:4 Ислер 15:20, Ислер 15:29
+ 9:6 Яр. 1:26-27
+ 9:21 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1
+ 9:22 Сулейманнынъ таварыхлары 30:17
+ 10:4 Юнус 1:3
+ 10:7 Яр. 2:11
+ 10:11 Яр. 2:14
+ 10:29 Яр. 2:11
+ 11:2 Яр. 10:10,
+ 12:1 Ислер 7:4

+ 12:3 Яр. 18:18, Яр. 22:18, Яр. 26:4, Яр. 28:14, Гал. 3:8

+ 12:10 Яр. 41:54
+ 12:13 Яр. 20:2, Яр. 20:12
+ 13:10 Яр. 2:10, Яр. 19:24
+ 13:13 Яр. 18:20
+ 14:20 Яр. 28:22, Ювытлар 7:1-2
+ 15:5 Яр. 22:17, Рим. 4:18
+ 15:6 Рим. 4:3, Гал. 3:6, Якуп 2:23
+ 15:8 Лк. 1:18
+ 15:12 Яр. 2:21,
+ 15:13 Ислер 7:6
+ 15:14 Ислер 7:7
+ 16:5 Яр. 18:25, Яр. 31:53,
+ 17:5 Рим. 4:17
+ 18:10 Рим. 9:19
+ 18:12 1 Петер 3:6
+ 18:14 Мат. 19:26, Лк. 1:37,
+ 18:18 Яр. 12:3
+ 18:20 Яр. 13:13
+ 18:25 Яр. 16:5,
+ 19:24 Лк. 17:29
+ 20:2 Яр. 12:10-20
+ 20:7 Якуп 5:16
+ 20:17 Якуп 5:16
+ 21:3 Яр. 17:19
+ 21:4 Яр. 17:12-13
+ 21:9 Гал. 4:29
+ 21:10 Яхья 8:35, Гал. 4:30
+ 21:12 Рим. 9:7
+ 21:31 Яр. 26:33
+ 22:1 Ислер 9:10
+ 22:17 Яр. 15:5, Ювытлар 6:13-14
+ 22:18 Яр. 12:3, Яр. 26:4, Ислер 3:25
+ 22:23 Яр. 24:24
+ 25:10 Яр. 23:16-20
+ 25:23 Рим. 9:12
+ 25:34 Ювытлар 12:16
+ 26:1 Яр. 12:10, Яр. 20:2
+ 26:3 Яр. 22:16-18,
+ 26:4 Яр. 12:3, Яр. 22:18, Ислер 3:25
+ 26:7 Яр. 12:13, Яр. 20:1-2
+ 26:15 Яр. 21:30
+ 26:29 Сулейманнынъ таварыхлары 16:7
+ 26:34 Яр. 36:2-3
+ 27:3 Яр. 25:27-28
+ 27:36 Яр. 25:33
+ 27:46 Яр. 26:35
+ 28:2 Яр. 22:23, Яр. 24:29-30
+ 28:9 Яр. 25:13, Яр. 36:3

+ 28:14 Яр. 12:3, Яр. 13:16, Яр. 22:18, Яр. 26:4

+ 28:18 Яр. 35:14,
+ 28:19 Яр. 35:6, Яр. 35:15, Яр. 48:3
+ 28:22 Яр. 14:20,
+ 31:13 Яр. 28:20-22
+ 31:45 Яр. 28:18, Яр. 35:14,
+ 31:53 Яр. 16:5
+ 32:9 Яр. 31:3
+ 32:12 Яр. 28:14-15
+ 32:28 Яр. 35:10
+ 32:30 Яхья 1:18
+ 33:18 Яр. 12:6
+ 35:1 Яр. 28:10-22
+ 35:7 Яр. 28:19
+ 35:8 Яр. 24:59
+ 35:10 Яр. 32:28
+ 35:11 Яр. 17:6
+ 35:14 Яр. 28:18, Яр. 31:45
+ 35:15 Яр. 28:19
+ 35:19 Рут 1:2,
+ 35:22 Яр. 49:4,
+ 35:27 Яр. 13:18, Яр. 23:2
+ 35:29 Яр. 25:8
+ 36:1 Яр. 25:30
+ 36:3 Яр. 26:34, Яр. 28:9
+ 36:20 Яр. 14:6,
+ 36:34 Яр. 36:15,
+ 37:13 Яр. 33:18
+ 37:27 Яр. 25:12-16
+ 39:1 Яр. 37:36
+ 40:20 Мк. 6:21
+ 40:22 Эстер 7:10
+ 41:40 Эстер 10:3
+ 41:42 Эстер 3:10, Эстер 8:2
+ 41:45 Яр. 46:20,
+ 41:54 Яр. 12:10
+ 42:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:26
+ 42:9 Яр. 37:5-11
+ 42:22 Яр. 37:21-22
+ 43:32 Яр. 46:34
+ 44:20 Яр. 37:3
+ 46:1 Яр. 26:33
+ 46:4 Яр. 50:13
+ 46:12 Яр. 38,
+ 46:20 Яр. 41:45,
+ 46:34 Яр. 43:32,
+ 47:30 Яр. 50:13
+ 48:4 Яр. 28:12-15, Яр. 35:9-12
+ 48:7 Яр. 35:19, Рут 1:2
+ 49:4 Яр. 35:22,
+ 49:5 Яр. 34:25-29
+ 49:9 Ашы. 5:5,
+ 49:16 Яр. 30:6
+ 49:31 Яр. 23:16-19, Яр. 35:29
+ 50:13 Яр. 23:16

Рут

Рут

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис Соьз

Оьрметли окувшы!

Бу шыгармадынъ ишине Таураттынъ (Ветхий Завет) уьш китабы алынган. Таурат (Ветхий Завет), Инжил (Новый Завет) мен бирге Сыйлы Китапты, оьмирлер бойы дуныяда энъ де бек окылып келеятырган Китаплардынъ Китабын туьзеди. Таурат дуныядынъ курылувы, аьдемнинъ куьналы болувы, ювыт эм баска аьвелги халклардынъ тарихлик эм рухлык йоллары акында хабарлайды.

Бу баспадагы уьш китап оьлшемлерине коьре уьйкен тувыллар. Ама олар сыйлы китаплардынъ арасында бирден-бир тувган ойларга эм сакланмаган аьжейипли ислерге толган кызыклы, оьткир сюжетли хабарлары ман баскаланадылар. Соьйтип, Юнус пайхамбардынъ акында айтылатаган китапта, ол бек уьйкен худ балыктынъ карнына туьссе де сав калганы хабарланады. Ама Юнустынъ бактысынынъ аьлеметлиги тек онынъ оьлимнен аьжейип кебинде куткарылувында тувыл, а Алладынъ толтырып болмастай буйырыгын ерине еткистуьвинде. Алла ога 8 оьмирде (я. э. д.) Ювык Куьнтувардынъ коьбисин бойсындырган эм яшавшылары Аллады кабыл этпеген куьдиретли Ассирия патшалыгынынъ бас каласы Ниневияда Оьзининъ Соьзин яймага тапшырган эди.

Баска эки шыгармалар, «Рут» эм «Эстер» китаплар да, сыйлы текстлер арасында сюжетлери мен баскаланадылар. Булардынъ негизинде – кыскаяклыдынъ бактысы.

«Рут» китабы ювыт халкынынъ бурынгысына багысланган. Онынъ ишинде аьрекетлейтаганлардынъ арасында, аьдетинше, тарих хабарлавлардынъ ортасында туратаган патшалар, аьскер аькимлери, пайхамбарлар распайдылар. Онда оьз кыйыны ман яшайтаган аьдемлер катнасадылар. Бирлескен, куьшли оькимети болмаган оьмирде аьр бир аьдем коьп кыйынын салып оьзининъ яшавы уьшин куьреспеге керек болган. Тап сондай эди экинши мынъйыллыктынъ сонъында (я. э. д.) ювытлардынъ яшавы. Ашлык, конъысы халклардынъ шапкынлыгы – сол заманларда олардынъ баьрисиннен коршаланмага эш бир амал йок эди.

Асылы ювыт болмай, ювытка байга барган Рут деген яс хатын, сол замандагы аьдетке карсы шыгып, эри оьлгеннен сонъ оьзининъ кайнанасы ман калмага токтасады. Бу абыт кайсы яктан алып караганда да аьдеттен тыскары эди. Бириншилей, тул хатын кайнанасы ман калмага тийисли тувыл эди. Экиншилей, Рут яшаган ерде уьйкен ашлык эди. Уьшиншилей, Рут – моав миллеттен, а сол заманларда моавшылар ювытлар ман яв эдилер. Сондай йигерли абыттан сонъ Руттынъ бактысы аьжейип кепте туьрленеди.

Эм сонъына калганда, Рут 11-нши оьмирде (я. э. д.), буьтин ювыт ырувларды оьзине бойсындырып эм бирлестирип, куьшли патшалык туьзген Даут патшадынъ аьесининъ анасы болады.

«Эстер» китабында бираз сонъгы замандагы, 5-нши оьмирдеги (я. э. д.) ислер суьвретленедилер. Болган ислер Ювык Куьнтувардынъ сол вакытта энъ куьдиретли болган Перс патшалыгынынъ бас каласында озадылар. Китапта суьвретленетаган ислерден бир юз элли йыллар алдында Исраил Вавилон патшалыгы ман енъилген сонъ, ювытлар зор ман Месопотамияга (аьлиги Иракка) коьширилген эдилер. Тек 6-ншы оьмирдинъ экинши кесегинде Вавилон оьзи перслерге корланады эм ювытлар Перс патшалыгына бойсынадылар. Тез арадан оларга тувган ерлерине кайтпага ызын бередилер. Юртларына баьриси де кайтпадылар, неге десе ювытлар 5-нши оьмирде, «Эстер» китабында белгиленген вакытта, Перс патшалыгынынъ аьр муьйисинде эм де бас каласында яшайтаган эдилер.

Бас калада оьзининъ йиени Эстер мен ювыт Мордокай да яшайтаган болган. Бираз заман озганнан сонъ, Эстерди патшадынъ хатынлар боьлмесине аладылар эм тез арадан ол патшадынъ ханбийкеси болады. Аман да Эстердинъ бактысында болатаган сейир ислер соны ман кутылмайдылар, а тек басланадылар. Эстер оьзининъ ювыт халкынынъ оьлим кавыфлыгыннан коршалавшысы эм онынъ куткарувшысы болмага керек болады. Китапта бир кере де «Алла» деген соьз распайды, ама ол китаптынъ ишинде онынъ болмаганлыгын анълатпайды. Китапка коьре, ювытлардынъ сол кыйынлыкларга не себептен туьскенлерин эске алсак, ол Эстердинъ нагашакасы Мордокай, Алла Насихатына ызлап, перс аькимлери алдында басын иймеге унамаганы болады. Бу ис баьри ювыт халкын оьлимге аькелмеге болаяк эди, тек бу зат аьлемет кепте душпанларды енъмеге амал берди.

Биз Таураттынъ бу уьйкен болмаган оьткир сюжетли кесеклери мен танысув сизде савлай Китапка, толысынша, кызыксынув тувдырар деп, уьмит этемиз.

Библияды коьшируьвши Институт бу китапларды ногай тилге коьшируьвшилерге, редакторларга, баспалап шыгармага ярдам эткенлердинъ баьрисине разылыгын билдиреди эм ногай окувшыларына сосы китапларды тувган тилинде окымага амал берилгенине куванады.

1

Рут китабы

Наьйме мен Рут

1^1Исраилге тоьрелер басшылык эткен кезуьвде кыралга кытлык келген эди. Сол себептен Исраилдинъ Бетлехем шахарыннан бир киси, хатыны ман эки улын алып, яшамага Моав ерине коьшип кетти. 2Бу кисидинъ аты – Элимелек, хатынынынъ аты – Наьйме, улларынынъ атлары – Махлон эм Килйон, олар Исраилдинъ Бетлехем шахарыннан Эпрат ырувыннан эдилер. Соьйтип, олар Моав ерине коьшип, сонда яшап калдылар. 3Наьймединъ байы Элимелек оьлгенде, ол эки улы ман ялгыз калды. 4Уллары оьзлерине пише этип моавшы кызларды алдылар: олардынъ бириси – Орпа, экиншиси Рут эди. Сол ерде он йыл яшаганда, 5Наьймединъ уллары оьлип кеттилер; оьзининъ эки улы эм эрининъ артына сол хатын оьзи калды.

6Раббий, Оьз халкына ярдам этпеге келип, онъ аслык бергенин эситкенде, Наьйме келинлери мен бирге Моав ериннен артына, Исраилге кайтпага аьзирленди. 7Яшаган ерлериннен козгалып, олар Юда элине йол алдылар. Кайтып бараятырганда, 8Наьйме келинлерине: «Барынъыз, экевинъиз де ана юртынъызга кайтынъыз. Сиз оьлгенлеринъизге эм мага эткенинъиздей рагимликти Раббий сизге де этер. 9Раббий сизинъ экевинъизге де отяганъызды эринъиздинъ уьйинде табып яшамага бакты ашар!» – деп келинлерин оьпти.

Ама олар сыйыт коьтерип йыладылар. 10«Йок, биз сени мен бирге сенинъ халкынъа кайтаякпыз», – дедилер.

11Наьйме болса айтты: «Кайтынъыз, кызларым, сизге мени мен бармага неден керек? Карынымда энди де сизге эр болгандай улларым барма? 12Кайтынъыз, кызларым, барынъыз, неге десе мен янъыдан байга бармага картпан. Эгер мен: „Менде энди де уьмит бар. Мен буьгеше ок эр мен болып, сонъ уллар табарман деп“, – айтаяк болсам да, 13сизге олардынъ оьскенин саклап турмага боларма экен? Сизге, байга бармай, токтап турмага керекпе? Йок, кызларым, меним кайгым сизикиннен де уьйкен, неге десе Раббийдинъ каты колы мага еткен», – деди.

14Келинлери, кышкырыклап, тагы да йыладылар. Сонъ Орпа кайнанасын оьбип аманласты, ама Рут Наьйме мен калды.

15Наьйме Рутка: «Эне, сенинъ апсынынъ оьз халкына, оьзининъ аллаларына кайтты, онынъ артыннан сен де кайт», – деди.

16Тек Рут: «Мага Сени калдырмага эм сеннен кайтып кетпеге мени кыстама. Сен кайда барсанъ, мен де сонда барарман, сен каерде яшасанъ, мен де сонда яшарман. Сенинъ халкынъ меним де халкым болар; сенинъ Алланъ меним де Аллам болар. 17Сен каерде оьлсенъ, мен де сонда оьлермен эм коьмилермен. Оьлимнен баска себептен сеннен айырылсам, Раббий мени оннан да каты язаласын», – деди.

18Наьйме Руттынъ оны ман бармага каты токтасканын коьргенде, ога кетпеге тилегенин токтатты. 19Бетлехемге экеви бирге кайттылар. Олар Бетлехемге келгенде, буьтин шахаршылар, оларды коьрип, ызыгыюв болдылар эм хатынлар: «Бу Наьйме ме?» – дедилер.

« 20Мага Наьйме деп айтпанъыз, Мара[*] деп айтынъыз, неге десе Куьдиретли мага уьйкен кайгыды берген. 21Мен муннан колайлы болып шыккан эдим, ама Раббий мени бос колларым ман артыма кайтарды. Не себептен Наьйме деп айтасыз? Раббий мага кыйынлык йиберди; Куьдиретли мага наьсипсизликти туьсирди?» – деп яваплады оларга Наьйме.

22Соьйтип, Наьйме Моав ырувыннан келини Рут пан бирге Моав ериннен арпа орувдынъ басында Бетлехемге кайтып келди.

2

Рут Боазга расады

2^1Наьймединъ эри ягыннан ювык еткен, Элимелек ырувыннан Боаз атлы бек белгили бай аьдеми бар эди.

2Моавшы Рут Наьймеге: «Мен данъылга барайым эм кимнен разылык тапсам, сонынъ ызыннан калган масакларды йыйып аларман», – деди.

«Бар, кызым», – деди ога Наьйме.

3Рут барды эм данъылда оракшылардынъ артыннан калган масак йыйып баслады. Эм данъылдынъ сол кесеги Элимелек ырувыннан Боаздыкы болып шыкты. 4Сол вакытларда Боаз Бетлехемнен келди, оракшыларга: «Раббий сизи мен болсын!» – деди.

Олар да ога: «Раббий сага да разы болсын!» – дедилер.

5Боаз оракшыларга коьз-кулак болар уьшин салган куллыкшысыннан: «Бу яс кыскаяклы кимдики экен?» – деп сорады.

6Ол явапка: «Бу яс хатын – Наьйме мен бирге Моав ериннен келген моавшы. 7Ол: „Мен куьлтелер арасындагын орувшылардынъ артыннан, шоьплеп алып, йыяйым“, – деп эртенъликтен эндиге дейим данъылда ислеп турады, костынъ ишинде бек аз тыншаяды», – деди.

8Боаз Рутка: «Тынъла мени, кызым, баска данъылга йыймага барма эм муннан коьшпе, а бу ерде меним таьвке кызларым ман тур. 9Коьзинънинъ алдында сосылар оратаган данъыл турсын, кызлардынъ ызыннан бар. Энди мен аьдемлериме, сага тиймесинлер деп, буйырдым. Эгер сув ишпеге суьйсенъ, куллыкшыларым сувды алатаган шоьлмеклерден барып ишерсинъ», – деди.

10Рут басын тоьмен салды, ерге дейим ийилди эм ога: «Мен келетен аьдем болсам да, мени неге ювыттынъ, сеннен не зат пан сосындай разылыкты таптым?» – деди.

11Боаз ога явап берип: «Сенинъ эринъ оьлгеннен сонъ, мага кайнананъа эткен затларынъды, ата-ананъды, оьз элинъди калдырганынъды, сен туьнегуьн де, оннан алдын да билмеген халкка келгенинъди – баьрисин айттылар. 12Эткен исинъ уьшин Раббий сага кайтарар эм Онынъ канаты астында янынъа тынышлык табар уьшин уьмитленип келгенинъе Исраил Алласы сага толы савга берер», – деди.

13«Мен аьр заман да сеннен разылык табайым, ием! Сен мени рахатландырдынъ эм, кулларынънынъ эш биревининъ баасы болмасам да, кулынъа айткан соьзлеринъ мен юрегимди юбанттынъ», – деп яваплады бу соьзлерге Рут.

14Ас ишкен вакытта: «Мунда кел, оьтпекти юзим сувына малып, аша», – деди ога Боаз. Рут орувшылардынъ касына келип олтырды, Боаз кувырылган арпады узатты. Рут ашап тойды эм оннан тагы да калды. 15Сонъ, масак йыяйым деп, турды. Боаз оьз куллыкшыларына: «Куьлтелер арасында туьсип калган масакларды да йыйсын эм оны тынышсызландырманъыз. 16Куьлтелерден де масак шыгарып калдырынъыз, ол йыя барсын, оны тыйманъыз», – деди.

17Соьйтип, ол данъылда кешке дейим йыйып юрди, йыйган аслыгын бастырып тазалады, баьрисиннен бир эфа[*] кадер арпа шыкты. 18Оны алды да шахарга кайтты эм йыйганын кайнанасына коьрсетти. Рут оьзи тойып ашаганыннан сонъ калганын да кайнанасына узатты.

19«Буьгуьн кайда ислединъ эм кайсы ерден йыйдынъ? Сени ювытканга Алла разы болсын!» – деди кайнанасы Рутка.

Рут ога кимнинъ еринде ислегенин билдирди эм: «Сол мен буьгуьн ислеген данъылдынъ иесининъ аты – Боаз», – деди.

20Сонда Наьйме келинине: «Тирилерди де, оьлгенлерди де ийгилигиннен айырмаганы уьшин Раббийден ол рагимлик алган. Бу аьдем бизге ювык етеди; ол бизим кардашларымыздан», – деди.

21Моавшы Рут: «Ол мага тагы да: „Меним куллыкшыларым орувды кутарганларына дейим олар ман бирге тур“, – деген», – деп билдирди кайнанасына.

22Наьйме келини Рутка: «Онынъ таьвке кызлары ман бирге юреегинъ ийги, кызым, баска данъылда басынъа баьле келмеге болаяк», – деди.

23Соьйтип, Рут арпа ман бийдайды орув кутылганга дейим Боаздынъ таьвке кызлары ман бирге турды эм кайнанасында яшады.

3

Рут пан Боаз ындырда

3^1Бир куьн кайнанасы Наьйме Рутка: «Белки, оьзинъе яшамага колайлы эм онъайлы болган бир отяга излесенъ ийги болмаспа? 2Эне, сен мен бирге куллык эткен таьвке кызлардынъ иеси Боаз бизим ювыгымыз болады. Ол бу кеше ындырда арпа сувыраяк. 3Сен ювын, оьзинъе аьруьв ийисли май затлар як, ярасык кийимлеринъди кий эм ындырга бар. Тек Боаз еп-ишип кутылмай, коьзине илинме. 4Ол уйкламага аьзирленгенде, онынъ ятаяк ерин билип, уйклаганында, аяк бетине кирип ят. Сенинъ не зат этеегинъди ол оьзи айтар», – деди.

5Рут кайнанасына: «Сен кайтип айткан болсанъ, соьйтип этермен», – деди. 6Оннан сонъ ол ындырга барды эм кайнанасы кайтип айткан болса, солай баьрисин этти.

7Боаз, еп-ишип, коьнъили коьтерилип, кейфленип капна туьбине барып, уйкламага ятты. Рут десенъ, акырын келип, онынъ аяк бетине кирип ятты. 8Туьн ортасында Боаз бирден сескенип уянды эм, бурылып, аяк бетинде хатынды коьрди. 9«Сен ким?» – деп сорады Боаз.

Хатын ога: «Мен – Рут, сенинъ кулынъ, – деди. – Сен ювык болган себепли мага уьйленмеге керексинъ».

« 10Раббий сага разы болсын, кызым! – деди Боаз – эткен бу сонъгы ийгилигинъ алдынгысыннан да уьйкен, неге десе байды яде ярлыды, яс йигитлерди излеп кетпегенсинъ. 11Муннан ары, кызым, бир заттан да коркпа, тилеклеринънинъ баьрисин де толтырарман, неге десе намыслы хатын болганынъды буьтин шахар инсанлары биледилер+. 12Соьзинъ тувра: мен сага карамага тийисли болган ювыкпан, ама меннен де ювык болган бир киси бар. 13Бу кеше булайда кал да, эртен, эгер ол ювыгынъ сага карамага унаса – бек аьруьв, карасын. Ама унамаса, мен сага карарман. Бар болган Раббий шаат! Эртенъликке дейим ят».

14Солай этип, Рут Боаздынъ аяк бетинде ятты эм танъ манъында, аьдемлер бир бирлерин таныялмаган заманда турды. Боаз ога: «Мунда, ындырга, хатын келгенин билмесинлер», – деди. 15Сонъ: «Явлыгынъды алып, яй», – деп косты да, Рут яйган явлыкка алты оьлшем арпа куйып, онынъ сыртына юкледи. Муннан сонъ Рут шахарга карап кетти.

16Рут кайтып келгенде, кайнанасы: «Калай болды, кызым?» – деп сорады.

Рут Боаздынъ не затлар эткенининъ баьрисин айтып берди 17эм: «Мине бу алты оьлшем арпады ол мага: „Кайнананънынъ янына бос кол ман кайтпа“, – деп берди», – дегенди косты.

18Кайнанасы ога: «Кызым, истинъ сонъы болганга дейим сабыр бол, неге десе ол киси айткан соьзин буьгуьн битирмей тынышлыкты таппаяк», – деди.

4

Боаз Рутка уьйленеди

4^1Ындырдан кайтканда Боаз шахар капысына шыгып олтырды. Мине онынъ яныннан баягы ол айткан ювыгынынъ оьтип бараятырганын коьрди. Боаз ога: «Кала, былайга келип олтыр», – деп шакырды. Ол да келип олтырды.

2Оннан сонъ Боаз шахардынъ он аксакалын шакырып аькелди де, оларга орын коьрсетип, олтыртты. 3Боаз ювыгына карап, булай айтты: «Моав якларыннан айланып кайткан Наьйме бизим кардашымыз Элимелекке байыр болган ердинъ бир кесегин сатады. 4Сен сол ерди алар уьшин былайда олтырганлардынъ эм халкымнынъ аксакалларынынъ алдында кулагынъа сосы хабарды еткистпеге керекпен деп ойландым. Ювыкка тийисли болганды этпеге разы болсанъ, эт. Ама разы болмасанъ, ашык этип айт. Неге десе ювыкка тийисли болганды этпеге алдын сенинъ исинъ, оннан сонъ меним».

Боаздынъ ювыгы: «Тийисли болганды этермен», – деди.

5Боаз: «Ерди Наьймеден сатып алган куьн, сен оьлген улынынъ тул хатыны моавшы Рутты да алып, оьлгеннинъ атын ол калдырган муьлкте яшатпага керексинъ», – деди.

6Ювыкка тийисли болганды этеек киси: «Солай болганда, ювыкка тийисли болганды эталмам. Этсем оьз муьлкимди зыянга шыгарарман. Ювыкка тийисли болганды сен эт. Мен эталмам», – деди.

7Алдын Исраилде ювыкка тийисли болганнынъ этилгенин коьрсетер эм ер сатув, алув келисуьвлерди бегитер уьшин эки яктынъ бириси шарыгын шешип баскасына берген. Муны баскасына беруьв – Исраилде шаатлыкка саналган.

8Сонда ювыкка тийисли болганды этеек киси Боазга: «Сен оны ал оьзинъе», – деп, шарыгын шешип ога берди.

9Боаз аксакалларга эм йыйылган халкка: «Элимелек эм Килйон ман Махлоннынъ баьри муьлкин Наьймеден алувыма буьгуьн сиз шаат болдынъыз. 10Оьлген кардашымыздынъ аты ол калдырган муьлкте яшасын, онынъ кардашлары яде шахар капысында йыйылганлар арасында эстен таймасын деп, мен Махлоннынъ тул хатыны моавшы кыз Рутты оьзиме хатын этип аламан: сиз буьгуьн сонынъ да шааты болдынъыз», – деди.

11Аксакаллар эм капы янындагы баьри халк: «Биз де шаат; Раббий сенинъ юртынъа аяк баскан хатынга да, Исраил юртын курган эки хатын Рахиле мен Леядай, этсин; Эпратта бай бол, Бетлехемде атынъ макталсын+. 12Раббийдинъ разылыгы ман сосы яс хатын карыныннан болган балалар аркалы сенинъ тукымынъ да, Тамардынъ Юдадан тапкан улы Перес тукымындай, куьшли эм куватлы болсын», – деп тиледилер+.

Патша Дауттынъ ырув-асылы

13Соьйтип, Боаз Рутты оьзине алды эм ол онынъ хатыны болды. Раббийдинъ разылыгы ман Рут авыраяклы болды, вакыты еткенде ул тапты+. 14Кыскаяклылар Наьймеге: «Раббийге шуькир, Ол буьгуьн сени тувдыксыз калдырмады! Исраил еринде бу баладынъ аты данъклансын! 15Бу ул сага янъы яшав береек, картлыгынъда сени тойдыраяк, неге десе оны сени суьйген, сага ети улдан да баалы болган келининъ тапкан!» – деп айттылар.

16Наьйме, балады колына алып, бавырына басты, соьйтип онынъ асыравшысы болды. 17Конъысы хатынлар: «Наьймединъ улы тувды», – деп айттылар да балага Овед деген ат бердилер. Овед Ишайдынъ атасы, Ишай да Дауттынъ атасы болды.

18•Перестинъ тукымы бу: Перестинъ улы – Хесрон;+

19Хесроннынъ улы – Рам; Рамнынъ улы – Амминадав;

20Амминадавтынъ улы – Нахшон; Нахшоннынъ улы – Салмон;

21Салмоннынъ улы – Боаз; Боаздынъ улы – Овед;

22Оведтинъ улы – Ишай; Ишайдынъ улы Даут эди.

* 1:20 Ювыт тилинде Наьйме таьтли, Мара ашшы маьнеди билдиреди.

* 2:17 1 эфа – 40 литрга ювык оьлшем.

+ 3:11 Сулейманнынъ таварыхлары 31:10
+ 4:11 Яр. 29:31, Рут 1:2
+ 4:12 Яр. 38:27-29,
+ 4:13 Яр. 29:31
• 4:18 Мат. 1:3-6
+ 4:18 Яр. 38:29

Эстер

Эстер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

Кирис Соьз

Оьрметли окувшы!

Бу шыгармадынъ ишине Таураттынъ (Ветхий Завет) уьш китабы алынган. Таурат (Ветхий Завет), Инжил (Новый Завет) мен бирге Сыйлы Китапты, оьмирлер бойы дуныяда энъ де бек окылып келеятырган Китаплардынъ Китабын туьзеди. Таурат дуныядынъ курылувы, аьдемнинъ куьналы болувы, ювыт эм баска аьвелги халклардынъ тарихлик эм рухлык йоллары акында хабарлайды.

Бу баспадагы уьш китап оьлшемлерине коьре уьйкен тувыллар. Ама олар сыйлы китаплардынъ арасында бирден-бир тувган ойларга эм сакланмаган аьжейипли ислерге толган кызыклы, оьткир сюжетли хабарлары ман баскаланадылар. Соьйтип, Юнус пайхамбардынъ акында айтылатаган китапта, ол бек уьйкен худ балыктынъ карнына туьссе де сав калганы хабарланады. Ама Юнустынъ бактысынынъ аьлеметлиги тек онынъ оьлимнен аьжейип кебинде куткарылувында тувыл, а Алладынъ толтырып болмастай буйырыгын ерине еткистуьвинде. Алла ога 8 оьмирде (я. э. д.) Ювык Куьнтувардынъ коьбисин бойсындырган эм яшавшылары Аллады кабыл этпеген куьдиретли Ассирия патшалыгынынъ бас каласы Ниневияда Оьзининъ Соьзин яймага тапшырган эди.

Баска эки шыгармалар, «Рут» эм «Эстер» китаплар да, сыйлы текстлер арасында сюжетлери мен баскаланадылар. Булардынъ негизинде – кыскаяклыдынъ бактысы.

«Рут» китабы ювыт халкынынъ бурынгысына багысланган. Онынъ ишинде аьрекетлейтаганлардынъ арасында, аьдетинше, тарих хабарлавлардынъ ортасында туратаган патшалар, аьскер аькимлери, пайхамбарлар распайдылар. Онда оьз кыйыны ман яшайтаган аьдемлер катнасадылар. Бирлескен, куьшли оькимети болмаган оьмирде аьр бир аьдем коьп кыйынын салып оьзининъ яшавы уьшин куьреспеге керек болган. Тап сондай эди экинши мынъйыллыктынъ сонъында (я. э. д.) ювытлардынъ яшавы. Ашлык, конъысы халклардынъ шапкынлыгы – сол заманларда олардынъ баьрисиннен коршаланмага эш бир амал йок эди.

Асылы ювыт болмай, ювытка байга барган Рут деген яс хатын, сол замандагы аьдетке карсы шыгып, эри оьлгеннен сонъ оьзининъ кайнанасы ман калмага токтасады. Бу абыт кайсы яктан алып караганда да аьдеттен тыскары эди. Бириншилей, тул хатын кайнанасы ман калмага тийисли тувыл эди. Экиншилей, Рут яшаган ерде уьйкен ашлык эди. Уьшиншилей, Рут – моав миллеттен, а сол заманларда моавшылар ювытлар ман яв эдилер. Сондай йигерли абыттан сонъ Руттынъ бактысы аьжейип кепте туьрленеди.

Эм сонъына калганда, Рут 11-нши оьмирде (я. э. д.), буьтин ювыт ырувларды оьзине бойсындырып эм бирлестирип, куьшли патшалык туьзген Даут патшадынъ аьесининъ анасы болады.

«Эстер» китабында бираз сонъгы замандагы, 5-нши оьмирдеги (я. э. д.) ислер суьвретленедилер. Болган ислер Ювык Куьнтувардынъ сол вакытта энъ куьдиретли болган Перс патшалыгынынъ бас каласында озадылар. Китапта суьвретленетаган ислерден бир юз элли йыллар алдында Исраил Вавилон патшалыгы ман енъилген сонъ, ювытлар зор ман Месопотамияга (аьлиги Иракка) коьширилген эдилер. Тек 6-ншы оьмирдинъ экинши кесегинде Вавилон оьзи перслерге корланады эм ювытлар Перс патшалыгына бойсынадылар. Тез арадан оларга тувган ерлерине кайтпага ызын бередилер. Юртларына баьриси де кайтпадылар, неге десе ювытлар 5-нши оьмирде, «Эстер» китабында белгиленген вакытта, Перс патшалыгынынъ аьр муьйисинде эм де бас каласында яшайтаган эдилер.

Бас калада оьзининъ йиени Эстер мен ювыт Мордокай да яшайтаган болган. Бираз заман озганнан сонъ, Эстерди патшадынъ хатынлар боьлмесине аладылар эм тез арадан ол патшадынъ ханбийкеси болады. Аман да Эстердинъ бактысында болатаган сейир ислер соны ман кутылмайдылар, а тек басланадылар. Эстер оьзининъ ювыт халкынынъ оьлим кавыфлыгыннан коршалавшысы эм онынъ куткарувшысы болмага керек болады. Китапта бир кере де «Алла» деген соьз распайды, ама ол китаптынъ ишинде онынъ болмаганлыгын анълатпайды. Китапка коьре, ювытлардынъ сол кыйынлыкларга не себептен туьскенлерин эске алсак, ол Эстердинъ нагашакасы Мордокай, Алла Насихатына ызлап, перс аькимлери алдында басын иймеге унамаганы болады. Бу ис баьри ювыт халкын оьлимге аькелмеге болаяк эди, тек бу зат аьлемет кепте душпанларды енъмеге амал берди.

Биз Таураттынъ бу уьйкен болмаган оьткир сюжетли кесеклери мен танысув сизде савлай Китапка, толысынша, кызыксынув тувдырар деп, уьмит этемиз.

Библияды коьшируьвши Институт бу китапларды ногай тилге коьшируьвшилерге, редакторларга, баспалап шыгармага ярдам эткенлердинъ баьрисине разылыгын билдиреди эм ногай окувшыларына сосы китапларды тувган тилинде окымага амал берилгенине куванады.

1

Эстер китабы

Вашти ханбийкелигин йойтады

1^1Бу зат Ахашверош патшадынъ кезуьвинде болган эди. Сол Ахашверош Индиядан Суданга[*] дейим яйылган юз йырма ети улыстынъ уьстинде патшалык суьретаган эди+. 2Сол вакытта Ахашверош бас каласы Сузадагы тагыннан патшалык этетаган эди. 3Такта олтырувынынъ уьшинши йылында баьри тоьрелерине эм куллыкшыларына зияпет этти. Перс эм Мидия аьскер басшылары, мырзалар эм юз йырма ети улыстынъ тоьрелери онда бар эдилер. 4Коьп куьнлер, юз сексен куьнди, бу зияпетте патшалыгынынъ уллы байлыгын эм оьз данъкынынъ аьлемет яркыравын коьрсетти.

5Сол куьнлердинъ ызында патша бас каласы Сузада яшаган халкынынъ уьйкениннен кишкейине дейим оьз сарайынынъ бав каралдысында ети куьнлик зияпет эттирди. 6Мермер баганаларга илинген куьмис юзиклерге ак эм карагошкыл кызыл кетен бавлар ман байланган ак эм коьк туьсли мамык кумашлар тагылган эдилер. 7Порфир[*], мермер, ынжы эм баска баалы таслар ман тоьселген каралдыга алтын эм куьмис диванлар[*] орынластырылган эдилер.

8Иширилетаган затлары (баасы 30000 талант[*] болган) туьрли-туьрли алтын аякларда берилетаган эдилер; патшадынъ байлыгындай, сарай шагыры мол эди. Ишкиликке марда салынмаган эди; патша оьз сарайындагы баьри куллыкшыларына, аьр аьдемге суьйгенин беринъиз деп, буйырган эди.

9Солай ок Вашти ханбийке де Ахашверош патшадынъ сарайында хатын-кызлар уьшин зияпет эткен эди.

10-11Етинши куьнинде шагырдан коьнъили кейфленген патша Вашти ханбийкединъ ярасыклыгын – а ол бек аьруьв хатын эди – халкка эм мырзаларга коьрсетеек болып, басына тажын салдыртып, оьзининъ алдына аькелмеге евнухларына – Мехуманга, Бизтага, Харбонага, Бигтага, Авагтага, Зетарга эм Каьркаска – буйырды+. 12Ама Вашти ханбийке, патшадынъ евнухлары аркалы билдирилген буйырыгын толтырып, келмеге унамады.

13Патша бек ашувланды, ашувы ишине сыйынмай коьтерилди. Ол яшаган заманларынынъ талабын анълаган акыллы аьдемлер мен соьйлести, неге десе йорыкты эм оькимди ийги билетаганлардынъ баьриси мен кенъесуьв патшадынъ аьдети эди. 14Ога энъ ювык болганлары – Каршена, Шетар, Адмата, Таршиш, Мерес, Марсена, Мемукан деген Фарс эм Мидиядынъ ети мырзалары эдилер. Олар патша ман коьзбе-коьз коьрисетаган эм патшалыкта биринши орынды алып олтыратаган аьдемлер эдилер. Олардан патша:

15«Йорыкка коьре Вашти ханбийке мен Ахашверош патшадынъ евнухлары аркалы берилген буйырыгын толтырмаганы уьшин не этпеге керек болады?» – деп сорады.

16Патша эм мырзалар алдында Мемукан явапка деп айтты: «Вашти ханбийке тек бир патшадынъ алдында шуьшли болмай, а баьри мырзалар, Ахашверош патшадынъ баьри ерлериндеги халклардынъ алдында да айыплы. 17Неге десе ханбийкединъ эткени баьри хатынларга да еткерилеек, олар оьз эрлерин мисетсинмей баслаяклар: „Ахашверош патша ханбийкеси Ваштиди оьзининъ алдына аькелмеге тапшырган эди, а ол келмеди“, – деп айтпага болаяклар. 18Буьгуьн Перс эм Мидия тотайлары да, ханбийкединъ эткенин эситип, патшадынъ мырзаларына да соны этпеге болаяклар; аьр ерде хатынлар эрлерин мисетсинмееклер, эрлер де ашувланаяклар. 19Эгер патша макул коьрсе, буйырык шыгарсын. Бу буйырык Перс эм Мидиядынъ эш бир заманда туьрленмеген йорыкларына косылсын. Ога коьре Вашти энди Ахашверош патшадынъ алдына шыкпасын, патша да оннан ийгисин ханбийкеликке айырсын+. 20Патшадынъ бу буйырыгы уьйкен кыралынынъ аьр ягына еткен заманда, баьри пишелер уллысыннан кишкейине дейим оьз эрлерин оьрметлееклер»+.

21Бу соьзлер патшага да, мырзаларга да ярады эм патша Мемукан айтканын толтырды. 22Патшалыктынъ баьри ерлерине, аьр бир ердинъ оьз элиппеси мен, аьр бир халкка оьзи соьйлейтаган тилинде язылган, аьр бир эр оьз уьйинде ие экенин бегиткен эм соны аьр бирисине, оьз тувган тилинде анълатылгандай этип, язылган хатлар йиберилди.

2

Эстер ханбийке болады

2^1Ахашверош патшадынъ ашувы таркаганнан сонъ, ол Ваштиди, онынъ не эткенин эм ога кайдай буйырык шыгарылганын эсине туьсирди+. 2Патшадынъ янындагы куллыкшылары: «Патшага яс эм ярасык кызларды излемеге керек. 3Патша оьзининъ патшалыгынынъ баьри ерлерине тергевшилерди сайласын. Олар баьри яс эм ярасык кызларды бас калага, Сузага, хатын-кызлардынъ боьлмесине йыйып, сарай евнухы Хегайдынъ каравына тапшырсын эм кызларга ийисли затлар берилсин. 4Онынъ коьзине тийген кыз, Ваштидинъ орнын алып, ханбийке болсын», – дедилер. Бу соьзлерди патша макул коьрди эм ол солай этти.

5Бас калада, Сузада, бир ювыт киси яшаган, аты Мордокай эди. Ол, Яир улы, Шимий улы, Кыйш улы болып, Бенямин ырувыннан эди. 6Кыйш, Бабилон патшасы Невукаднесардынъ буйырыгы ман ювыт патшасы Ехоякин мен бирге есирге алынып, Ерусалимнен коьширилгенлерден бириси эди. 7Мордокайдынъ ата кардашынынъ Хадасса атлы кызы бар эди. Эстер деп те аталган Хадасса ата-анасын да йойткан себепли, Мордокай, оны оьзине кыз этип, тербиялавшысы болды. Кыздынъ коьрки коьзел, шырайы ярасыклы эди.

8Патша буйырыгы эм тапшырувы билдирилген сонъ, коьплеген кызларды, бас кала Сузага йыйып, Хегайдынъ каравына бердилер. Эстер де патша сарайына аькетилинип, хатын-кызларды саклайтаган Хегайдынъ колына берилди. 9Бу кыз Хегайга ярады эм коьзине тийди. Ол Эстерге ягылаяк ийисли майларды эм керекли асларды бермеге асыкты, ога куллык этпеге патша сарайыннан сайланган ети кызды белгиледи. Эстерди эм таьвкелерин сарайдынъ хатын-кыз боьлмесининъ энъ аьруьв орнына коьширди.

10Эстер оьзининъ не халкы, не кардаш-кавымы акында айтпайтаган эди, неге десе Мордокай ога бу затларды ашык этпеске буйырган эди. 11Мордокай аьр куьн сайын сарайдынъ кыскаяклылар каралдысына Эстердинъ калай болганын эм ога не эткенлерин билер уьшин келетаган эди.

12Аьр бир кыз, кезуьви еткенде, Ахашверош патшадынъ алдына шыгатаган эди. Тек оннан алдын, кызлар уьшин белгиленгенге коьре, оьзине он эки ай ийисли майлар – алты ай мир майы, алты ай баска ийисли майлар эм бальзамлар – ягатаган эди. 13Оннан сонъ кыз патшага киретаган болган. Кыз не затты тилесе, ога кыскаяклылар боьлмесиннен патшадынъ сарайына аькетпеге баьрисин де беретаган эдилер. 14Кыз кеште киретаган болган эм эртенъликте баска кыскаяклылар боьлмесине, патшадынъ хатынларын саклайтаган евнухы Шаашгаздынъ каравына кайтатаган болган. Патшага ярамаган, атын айтып шакырылмаган кыз патшадынъ янына кайтпаган.

15Мордокай оьзине кыз эткен, ата кардашы Авихайылдынъ кызы Эстердинъ патшага бармага кезуьви еткенде, ол тек патшадынъ хатынларын саклайтаган евнухы Хегай айтканы болмаса, эш бир зат та тилемеди. Эстер оьзин коьргенлердинъ баьрисининъ алдында сый тапты+. 16Эстер Ахашверош патшага онынъ сарайына оныншы айда, Тевет деген айда, патшалык эткенининъ 7-нши йылында аькетилинди.

17Патша баьри хатынларыннан да Эстерди артык суьйди эм Эстер патшадынъ оьзине ийги каравын, яратувын баьри кызлардан да коьбирек тапты. Патша тажды Эстердинъ басына салды эм оны Ваштидинъ орнына ханбийке этти. 18Патша баьри мырзалары эм куллыкшылары уьшин Эстердинъ оьрметине уьйкен зияпет этти, патшалык эткен ерлерине байрам этип, юмартлык пан савгалар уьлестирди.

Мордокай патшады куткарады

19Кызлар экинши кере йыйылганда, Мордокай сарай капысы касында олтыра эди. 20Эстер аьлиге дейим де оьз кардаш-кавымы эм халкы акында, Мордокай буйырганша, айтпайтаган эди. Мордокайдынъ соьзин Эстер, сол баягы онда тербияланган заманындагындай этип, тынълайтаган эди.

21Бир заман, Мордокай капыдынъ касында олтырган шакта, патшадынъ эки евнухы Бигтан эм Тереш – капы саклавшылары – ашувланган эдилер эм патшады оьлтирмеге ойландылар. 22Мордокай бу исти билгенде, Эстерге айттырды, Эстер оны Мордокайдынъ атыннан патшага еткерди. 23Бу ис тергелди эм дурыс болып шыкканда, капы саклавшылардынъ экевин де терекке астылар. Патшадынъ аьр куьнделик язылув китабына Мордокайдынъ эткен ийгилиги язылып алынды+.

3

Хаман ювытларды йок этпеге ойланады

3^1Сонъ Ахашверош патша Агаг ырувыннан[*] Хаммедата улы Хаманды данъклады, онынъ миндерин оьзинде болган баьри мырзалардыкыннан да бийикке салды. 2Капыдынъ касында турып, патшага куллык этетаганлардынъ баьриси Хаманнынъ алдында, сежде кылып, ерге дейим ийилетаган эдилер, неге десе соьйтип этпеге патша буйырган эди. Ама Мордокай оны этпеди.

3Патшадынъ капысында туратаган куллыкшылары Мордокайга: «Сен патшадынъ буйырыгын не уьшин бузасынъ?» – дедилер. 4Куьн сайын айтып турсалар да Мордокай оларды тынъламаганы уьшин, оны Хаманга еткердилер. Неге десе Мордокай ювыт болганын оларга айткан эди эм Мордокайдынъ эткенине Хаман тоьзерме яде тоьзбеспе экенин коьрмеге суьйдилер.

5Хаман, Мордокайдынъ ийилмегенин эм ерге бети мен йыгылмаганын коьрип, бек ашувланды. 6Ога тек Мордокайды оьлтирееги бек аз болып коьринди. Мордокайдынъ кайсы халктан болганын билгеннен сонъ, Хаман Ахашвероштынъ буьтин патшалыгындагы ювытларды, Мордокай халкы деп, баьрисин курытпага ойлады.

7Ахашвероштынъ патшалыгынынъ он экинши йылынынъ биринши айында, Нисан айында, бу иске энъ онъайлы куьнди эм айды билер уьшин Хаман алдында «пур» – олай демек, сыбага – тасладылар. Сыбага он экинши айга, Адар айына, туьсти+.

8Хаман Ахашверош патшага: «Бир халк бар, патшалыгынъда халклар ара шашыраган, олардан баска яшаган. Олардынъ аьдетлери баска халклардыкыннан айырылады, патшадынъ йорыкларын толтырмайдылар, сол себепли патшага оларды оьз аьллеринде калдырмага ярамайды+. 9Эгер патша макул коьрсе, сол заман оларды йок этпеге буйырсын: бу исти эткенлерге тоьлер уьшин патша казнасына он мынъ талант куьмис киргистермен», – деди.

10Сол заманда патша колыннан тамгалы юзигин шыгарып алып, ювыт душпаны Агаг ырувыннан Хаммедата улы Хаманга берди+. 11Патша Хаманга: «Куьмисти де, халкты да сага беремен, олар ман суьйгенинъди этпеге болаяксынъ», – деди.

12Патшадынъ язып алувшылары биринши айдынъ он уьшинши куьнинде шакырылдылар, Хаман тапшыргандай, патшадынъ аькимлерине[*], патшалык этетаган ерлердинъ басшыларына, аьр халктынъ мырзаларына, аьр ердинъ оьз аьлиппеси мен, аьр миллеттинъ тилинде баьриси де Ахашверош патшадынъ атыннан язылды эм юзиги мен бегитилди+. 13Баьри ювытларды, ясын эм картын, балаларын эм хатын-кызларын бир куьнде, он экинши айдынъ, Адар айынынъ он уьшинши куьнинде, оьлтирмеге, аьлек этпеге, йок этпеге, а уьйлерин тонамага деген патшадынъ хаты кыралдынъ буьтин ерлерине атлы хабаршылар аркалы йиберилди+. 14Хатты язып алып, патшалыктынъ аьр бир кесек ерине баьри халклар уьшин йорык этип береек эдилер, неге десе сол куьнге олар аьзир болып турмага керекли.

15Хабаршылар, патша буйырыгын алып, асыгыслы кеттилер. Буйырык бас калада, Сузада да, белгили болды; патша ман Хаман олтырдылар, иштилер, а Суза каласы адасты-састы+.

4

Мордокайдынъ тапшырувы

4^1Мордокай этилетаган затлардынъ баьрисин билгеннен сонъ, кийимин йырткышлады, эрегожа кийип, оьзининъ уьстине куьл септи[*]; каладынъ ортасына шыгып, уллы эм ашшы йылав ман кышкырыклады. 2Барып сарайдынъ капы алдында турды, неге десе эрегожа кийген эш биревдинъ сарайга кирмеге амалы йок эди. 3Тап сондай болып, патшалыктынъ баьри ерлеринде де патшадынъ хаты эм буйырыгы еткенлей, ювытлар арасында уьйкен кайгы, ораза тутув, сыйыт эм ынъыранув болды, коьплер эрегожа кийип, куьлдинъ уьстине яттылар.

4Эстердинъ таьвкелери эм евнухлары келдилер, ога баьрисин айттылар. Эстер бек тынышсызланды. Мордокай кийинсин эм эрегожасын шешсин деп, ога кийимлер йиберди, ама ол кийимлерди алмады. 5Сонда Эстер оьзине кылынмага деп салынган патшадынъ бир евнухын, Атакты, шакырды эм Мордокайга: «Бу не затты эм неден экен?» – дегенди билмеге йиберди.

6Атак, сарайдынъ капысы алдындагы майданга шыгып, Мордокайга барды. 7Мордокай оьзи мен не болганын, ювытларды йок этер уьшин патша казнасына Хаман не кадер куьмис бермеге айтканынынъ баьрисин айтты+. 8Сузада халкка билдирилген, ювытларды курытаяк буйырыктынъ маьнеси язып алынган кагытты Эстерге коьрсетер эм баьрисин билдирер уьшин ога берди. «Эстерге патшага бармага, оннан ювытлардынъ кеширилуьвин ялбарып тилемеге тапшыр», – деди+.

9Атак Мордокайдынъ соьзлерин Эстерге кайтарып айтты. 10-11Эстер Атакты: «Патшадынъ баьри куллыкшылары эм патшалык этетаган ерлерининъ халклары биледилер, эгер ким болса да бирев, эр болсын, кыскаяклы болсын сарайдынъ ишки каралдысына кирип, патшадынъ алдына шакырылмай шыкса, бир оьким бар – оьлим; тек сол, алтын шокпар баслы таягы[*] ман патша коьрсеткени, сав калады. А мен патшага отыз куьннен бери шакырылмаганман», – деп, айттырып, Мордокайга йиберди.

12Эстердинъ бу соьзлерин Мордокайга кайтарып айттылар. 13Мордокай Эстерге бу явапты йиберди: «Баьри ювытлардан патша уьйинде тек ялгыз сен сакланарсынъ деп, ойланма. 14Эгер сен мунадай заманда уьндемей калсанъ, эркинлик эм кутылув ювытларга баска ерден келер, а сен эм ата уьйинъ аьлек боларсыз. Ким биледи, сен сосындай бир вакыт уьшин ханбийке дережесин алган боларсынъ».

15-16Эстер Мордокайга: «Кетип, Сузадагы ювытлардынъ баьрисин йый. Меним уьшин ораза тутынъыз, уьш куьн бойы не куьндиз, не кеше ашамай, ишпей турынъыз. Солай ок мен де оьз таьвкелерим мен ораза тутарман; сонъ, йорыкка карсы шыксам да мен патшага барарман. Эгер оьлмеге тийисли болсам, оьлермен», – деп яваплады.

17Мордокай, кетип, Эстердинъ буйырганларынынъ баьрисин толтырды.

5

Эстердинъ патшадан тилеги

5^1Уьшинши куьн Эстер ханбийкеше кийинди, сарайдынъ ишки каралдысына, патша залынынъ алдына келип токталды. Патша сол вакыт оьз тагында тувра залга киреек эсиктинъ алдында олтыра эди. Патша каралдыда Эстердинъ турганын коьрди, Эстер патшадынъ коьзинде рагимлик тапты+.

2Патша Эстер бетке колындагы алтын таягын созды. Эстер патшага ювык келди, алтын таяктынъ ушына тийди+.

3«Не керегинъ бар, Эстер ханбийке, тилегинъ кайдай ды? Сага патшалыктынъ яртысына дейим берилмеге болаяк», – деди патша+.

4«Эгер патша макул коьрсе, буьгуьн ога аьзирлеген зияпетиме Хаман ман бирге келсин», – деди Эстер.

5Патша: «Эстер шакырган зияпетке барар уьшин тез болып Хаманды излеп табынъыз», – деди де Хаман ман бирге Эстер аьзирлеген зияпетке барды.

6Патша, шагырды ише турып, Эстерден: «Тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк», – деп сорады.

7Эстер явапка: «Мине мырадым эм тилегим: 8Эгер патшадынъ алдында ийги каравды тапкан болсам, эгер патша суьйгенимди этпеге эм тилегимди толтырмага макул коьрген болса, сонда ол, Хаман ман бирге, эртен оларга аьзирлеек зияпетиме келсин, мен патшадынъ соьзин толтырарман», – деди+.

Хаманнынъ ашувы

9Сол куьн Хаман шатланып эм коьнъилленип кетти. Ама Мордокайды капыдынъ касында коьргенде, ол оьзининъ алдында турмаганын эм оьрмет коьрсетпегенин эскергенде, Хаман Мордокайга ашувдан толды+. 10Тек сабырлык этти эм уьйине кайтканда, тенълерин эм пишеси Зерешти шакырды+. 11Хаман оларга аьжейип байлыгы эм улларынынъ коьплиги, патша оны калай бек йогарга коьтергени, баска мырзалардынъ эм куллыкшылардынъ басшысы эткени акында айтып мактанды: «+
12Эстер ханбийке де оьзи эткен зияпетке, патша ман эш биревди де шакырмай, тек мени шакырган эди. Эртен де мен патша ман бирге шакырылганман. 13Ама ювыт Мордокайдынъ сарайдынъ капысы касында олтырганын коьрип, мага ол затлардынъ баьриси де аз».

14Пишеси Зереш эм баьри дослары: «Элли аршын бийиклиги болган дарагаш аьзирлет, эртенъликте патшага, Мордокайды сога астыр деп, айт; сонъ, шатланып, патша ман зияпетке бар», – дедилер. Хаманга сондай кенъес ярады эм ол дарагашты аьзирледи+.

6

Мордокайга оьрмет бериледи

6^1Сол кеше Ахашверош патшадынъ уйкысы кашты. Ол патшалыгында юргистилген ислерди эскерген китапты аькелмеге буйырды. Китапты патшадынъ алдында окып басладылар+. 2Онда Ахашверош патшадынъ эки евнухы, оны оьлтирмеге ниет эткен капы саклавшылары, Бигтан ман Тереш акында билдирген Мордокайдынъ хабары язылган эди+.

3Патша: «Мунынъ уьшин Мордокайга кайдай оьрмет эм кайдай сый берилди?» – деп сорады.

Куллыкшылары: «Ога эш бир зат та этилмеди», – деп явап бердилер.

4Сол вакыт патша: «Эсик алдында ким бар?» – деп сорады. Бу Хаман эди. Ол, оьзи аьзирлеген дарагашта Мордокайды ассынлар деп, патша ман соьйлесуьв уьшин сарайдынъ тыскы каралдысына келген эди+. 5Патшадынъ куллыкшылары: «Мине каралдыда Хаман туры», – дедилер.

Патша: «Кирсин», – деди.

6Хаман киргенде, патша ога: «Патша оьрметлемеге суьйген киси уьшин не этпеге керек?» – деди.

Хаман юрегиннен алып: «Патша меннен баска тагы да кимге оьрмет коьрсетер экен?» – деп ойланды. 7-8Сонда патшага явап берип: «Патша кимге оьрмет коьрсетпеге суьйсе, сол кисиге патша кийген патшалык кийимлерин эм патша атланып юрген ат аькелинсин, аттынъ басына патша тажы кийдирилсин. 9Кийим де, ат та патшадынъ энъ йогары мырзаларыннан бирининъ колына берилсин. Сонъ патша оьрметлемеге суьйген кисиге сол кийимлерди кийиндирип, оны сол атка атландырып, шахар майданына шыгарып, онынъ алдында: „Патша оьрметлемеге суьйген кисиге булай этиледи!“ – деп билдирсин», – деди.

10Сонда патша Хаманга: «Айтканынъдай соьле ок кийим мен ат алып кел де патша капысынынъ туьбинде олтырган ювыт Мордокайга солай эт. Соьйлегенлеринънинъ бирисин де туьсирип калдырма», – деди.

11Хаман, кийим мен ат алып келип, Мордокайды кийиндирди, оны атка атландырып, шахар майданына шыгарды эм онынъ алдында: «Патша оьрметлемеге суьйген кисиге булай этиледи!» – деп билдирди.

12Мордокай яне сарай капысынынъ туьбине айланып кайтты. Хаман болса, кайгырып, басын ябып, уьйине асыкты. 13Хаман басына келген баьри затлар акында пишеси Зерешке эм баьри досларына хабарлады.

Кенъес беруьвшилери мен пишеси Зереш: «Сенинъ дереженъ ювыт тукымыннан болган Мордокай аркалы тоьмен туьсип баслаганнан сонъ, сен оны енъалмаяксынъ, керисинше, онынъ алдында йыгылаяксынъ», – дедилер+. 14Олар энди де Хаман ман соьйлей турып, патшадынъ евнухлары келип, Хаманды Эстер аьзирлеген зияпетке тез болып аькеттилер.

7

Хаманынъ оьлуьви

7^1Патша Хаман ман бирге Эстер ханбийкединъ зияпетине келдилер+. 2Сол экинши куьне, олар шагыр ишетаган заманда, патша Эстер бийкеден яне сорады: «Эстер ханым, тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк».

3Эстер ханбийке явап берип: «Эй, патшам, эгер мен сенинъ коьзинънинъ алдында рагимлик тапсам, патшам макул коьрсе, мага оьмир берилсин: бу тилегим. Халкыма да оьмир берилсин: бу да мырадым+. 4Неге десе биз, мен эм халкым, йок этилуьв, оьлтирилуьв эм аьлек этилуьв уьшин сатылганмыз. Эгер биз кул эм таьвке деп сатылган болсак, мен уьндемей де калган болар эдим, неге десе бу ис уьшин патшады тынышсызландырмага тийисли болмас[*]», – деди+.

5Сонда Ахашверош патша Эстер ханбийкеден сорады: «Мундай исти этпеге йигери баткан ким ди?»

6Эстер: «Душпанымыз эм явымыз – мине сымырай Хаман!» – деди.

Сол вакыт Хаман Ахашверош патшадынъ эм Эстердинъ алдында коркувга туьсти+. 7Патша бек ашувланып, шагыр сыпырасыннан турып, сарай бавына шыкты. Хаман оьз яшавы акында Эстер ханбийкеден ялбарып тилер уьшин ишинде калды, неге десе ол оьзине патшадан каты яза белгиленгенин анълаган эди.

8Патша сарай бавыннан зияпет боьлмеге кыдырып келген заманда, Хаман Эстер ханбийке олтырган ерге кевдеси мен ятып ялбарыптилей эди. Патша: «Бу аьдем аз болса, меним уьйимде, меним янымда ханбийкеге зорлык этеек боладыма?» – деди.

Патшадынъ авызыннан бу соьзлер шыктылар – сол саьатлей Хаманнынъ бетин яптылар. 9Патша алдында евнухларынынъ бири – Харбона – айтты: «Мине, патшага ийгилик эткен Мордокайды асув уьшин Хаман ясаган элли аршын бийиклигинде дарагашы уьйининъ янында турады».

Сонда патша: «Оны сол дарагашка асынъыз», – деди+.

10Соьйтип Мордокай уьшин ясалган дарагашка Хаманнынъ оьзин астылар. Сонъ патшадынъ ашувы басылды+.

8

Патшадынъ буйырыгы

8^1Сол ок куьн Ахашверош патша ювытлардынъ душпаны Хаманнынъ юртын Эстер ханбийкеге берди. Мордокай патша алдына келди, неге десе Эстер ювык болганын айткан эди. 2Патша Хаманнан артына алган юзигин Мордокайга берди. Эстер Мордокайды, Хаман юртынынъ каравылшысы этип, белгиледи+.

3Эстер, патша алдында соьйлевин бардырып, патшадынъ аягына йыгылды эм, йылап, Хаманнынъ ювытларга карсы курган кара ниети толмасын деп, ялбарып тиледи+. 4Патша алтын таягын Эстерге созганда, Эстер турып патшадынъ алдына келди+.

5Эстер: «Эгер патшам макул коьрсе, онынъ алдында рагимлик тапсам, бу ис патша алдында аьдил коьринсе, коьнъилине ярасам, Агаг ырувыннан Хаммедата улы Хаман, патшадынъ буьтин ерлериндеги ювытлар кырылсын деп, кара ниет пен язган хатларды куьшсиз этер уьшин буйырык язылсын. 6Неге десе халкымнынъ басына келеек баьледи, тувган кардашларымнынъ аьлек болувларын калай карап турмага болаякпан?» – деп тиледи.

7Ахашверош патша Эстер ханбийкеге эм Мордокайга: «Мине мен Хаман юртын Эстерге бердим. Колын ювытларга карсы созганы уьшин Хаманды дарагашка астылар. 8Ама патша атыннан язылган эм буйырыгын бегиткен юзик пен мухыр согылган хатты туьрлендирмеге ярамайды. Энди оьзинъиз ювытларга не тилей болсанъыз, патша атыннан соны язынъыз, патша буйырыгын беркиткен юзик пен мухыр салынъыз», – деди+.

9Сол вакытта, уьшинши айдынъ, Сиван айынынъ йырма уьшинши куьнинде, патшадынъ язувшылары шакырылып, Мордокай калай буйырса, ювытларга, аькимлерге, Индиядан алып Суданга дери юз йырма ети боьлик ердинъ басшыларына, аьр боьликтинъ оьз язувы ман, аьр халктынъ оьз тилинде, ювыт язувы ман ювыт тилинде де хат язылды+. 10Мордокай Ахашверош патшадынъ атыннан яздырган хатларды, патша буйырыгын бегиткен юзик пен мухыр салынганнан сонъ, патшадынъ кызметинде кулланув уьшин оьстирилген тез шабувшы атларга атланган хабаршылар ман йиберди+.

11-12Бу хатларда патша аьр бир шахарда яшаган ювытларга бир куьнде – он экинши айдынъ, Адар айынынъ он уьшинши куьнинде, Ахашверош патшадынъ баьри ерлеринде бирге йыйылып, яшавларын коршаламага, оьзлерине душпан шыгаяк халктынъ эм сол ердинъ савыт-садаклы кисилерин, балалары эм хатынлары ман бирге, йок этпеге, оьлтирмеге, аьлек этпеге, муьлклерин таламага эркинлик берди. 13Сол куьнге ювытлар душпанларыннан оьш алмага аьзир болсынлар деп, бу буйырыктынъ иштелиги аьр ерге, йорык болып, язылмага эм буьтин халкларга билдирилмеге тийисли эди.

14Патшадынъ атлылары, патша буйырыгын толтырмага асыгып, тез ара йолга шыктылар. Бу буйырык бас шахарда, Сузада да, билдирилди+.

15Мордокай коьк эм ак туьсли патша кийим кийип, басына алтын таж салып, карагошкыл кызыл баалы кетен аба ябынып, патша яныннан шыкты. Соьйтип Суза халкы коьнъил ашты, бек куванды+. 16Ювытларга ярыклык, шатлык, куваныш эм коьнъилленуьв келди. 17Патшадынъ буйырыгы еткен аьр ерде, аьр шахарда ювытлар куванып, шатланып, йыйылып байрам эттилер. Баска халклардан коьп аьдем ювыт динине коьшти, неге десе оларды ювытлардан коркув бийледи.

9

Ювытлардынъ енъуьви

9^1Он экинши айдынъ, Адар айынынъ, он уьшинши куьнинде, патшадынъ буйырыгын эм билдируьвин тол-тырув вакыт ювыклаганда, ювыт душпанлары оларга иелик суьрмеге уьмит этип турганда, баьри зат терисиннен шыкты: ювытлар, явларын оьзлерине бойсындырып, иеликти оьз колларына алдылар+. 2Олар, оьзлерине кыянатлык этпеге суьйгенлерге ябысаяк болып, Ахашверош патшадынъ баьри ерлериндеги шахарларда йыйылдылар. Ювытларга эш бирев де карсы шыгалмады, неге десе баьри халклар олардан коркатаган эдилер. 3Сол ерлердеги баьри мырзалар эм аькимлер, эл басшылары эм патша ислерин юргистуьвшилер оларга ярдам эттилер, неге десе Мордокайдан корка эдилер. 4Мордокайдынъ сарайда сыйы уьйкен, данъкы буьтин ерлерге таралды, неге десе Мордокайдынъ абрайы йогардан йогарга оьсти.

5Ювытлар баьри душпанларын кылыш пан кырдылар, оьлтирдилер, аьлек эттилер. Явлары ман не суьйселер соны эттилер. 6-10Бас кала Сузада бес юз киси мен бирге, ювыт душпаны Хаммедата улы Хаманнынъ он улын – Паршандатады, Далпонды, Аспатады, Поратады, Адалияды, Аридатады, Пармаштады, Арисайды, Аридайды эм Вайзатады – оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар.

11Сол ок куьн бас кала Сузада оьлтирилгенлердинъ санын патшага еткердилер. 12Патша Эстер ханбийкеге: «Ювытлар бас кала Сузада бес юз кисиди эм Хаманнынъ он улын оьлтирип аьлек эткенлер; патшалыктынъ баска ерлеринде не затлар ислеген экенлер? Тилегинъ кайдай? Ол берилеек. Мырадынъ да кайдай? Патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де толтырылмага болаяк», – деди+.

13Эстер айтты: «Эгер патшам макул коьрсе, Сузадагы ювытларга буьгуьн буйырык берилгендей, эртен де солай этилсин, Хаманнынъ он улын дарагашка ассынлар».

14Патша сол ислерге разылык берди, бу буйырык Сузада яйылды, Хаманнынъ он улын астылар. 15Сузада болган ювытлар Адар айынынъ он доьртинши куьнинде де бирге йыйылдылар, уьш юз кисиди оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар.

16Патшалыктынъ ерлеринде баскалар да, яшавларын коршалап, душпанларыннан тыншаюв мырат пан йыйылдылар, явларыннан етпис бес мынъ кисиди оьлтирдилер, тек муьлк таламага кол созбадылар. 17Бу аьллер Адар айынынъ он уьшинши куьнинде болды. Сол айдынъ он доьртинши куьнинде олар тынышландылар. Бу куьнди, зияпет эм куваныш куьни этип, белгиледилер.

Пурим байрамы

18Сузада болган ювытлар сол айдынъ он уьшинши эм он доьртинши куьнлеринде йыйылдылар, он бесинши куьнинде тынышландылар. Сол куьнди, байрам куьни деп, белгиледилер. 19Соны уьшин авылларда, кишкей шахарларда яшавшы ювытлар Адар айынынъ он доьртинши куьнин куваныш эм зияпет куьни, байрам куьни деп белгилейдилер. Сол куьн бир-бирлерине савгалар йибередилер.

20-22Мордокай бу аьллерди яздырып, Ахашверош патшадынъ буьтин боьликлериндеги, ювыктагы эм эректеги ювытлардынъ баьрисине, аьр йылдынъ Адар айынынъ он доьртинши эм он бесинши куьнлерин эсинде тутсынлар, эм сол куьнлерди ювытлардынъ душпанларыннан тыншайган куьнлери, кайгы – шатлыкка, йыланув – байрамга айланган куьн болып, бир-бирлерине савгалар йиберип, ярлыларга садака берип, зияпет эм куваныш куьнлери этип белгилесинлер деп, хатлар йиберди.

23Ювытлар, Мордокайдынъ насихатын кабыл этип, аьр йылдынъ сол куьнлеринде байрам болаягын белгиледилер. 24Буьтин ювытлардынъ душпаны болган Хаммедата улы Хаман, ювытларды йок этуьв уьшин ниет кылып, оларды кырып аьлек этуьв уьшин «пур» – сыбага таслаган эди+. 25Ама сол хабар патшага еткенде, ол, Хаманнынъ этеек болган кара ойлары оьз басына туьссин деп, оны эм улларын дарагашка аспага, хат язып, буйырык берди. 26Сонынъ уьшин бу куьнлерге пур деген соьзден, Пурим куьнлери деп, атадылар. Мордокайдынъ хатында язылган баьри соьзлерин, оьзлери коьрген, басларына келген затларды эслеринде саклар уьшин, 27ювытлар, хатта язылганша, белгиленген заманда бу эки куьнди аьр йыл сайын байрам этпеге токтастылар. Бу аьдетти оьзлери, тувдыклары эм оларга косылганлар таймастан толтырмага тийисли, 28аьр несилде, аьр тукымда, аьр ерде эм аьр шахарда бу куьнлер эске алынып, байрам этилмеге, ювытлар арасында бу Пурим куьнлери эш мутылмаска, келеек несиллердинъ эсиннен кетпеске керек деген ойга келдилер.

29Авихайыл кызы Эстер ханбийке Мордокай ман бирге Пурим акында бу экинши хатты беркитуьв уьшин буьтин бийлик куьши мен язды+. 30-31Мордокай эм Эстер ханбийке буйырык эткендей, солай ок ораза туткан эм бозлав куьнлеринде оьзлери эм оьзлерининъ келеек несиллери уьшин белгилегендей, бу Пурим куьнлерин оьз вакытында таймастан оьткеруьв акында Мордокай аманшылык эм коркувсызлык соьзлери мен язды, хатларды Ахашверош патшалыгынынъ юз йырма ети боьлик еринде яшаган баьри ювытларга йиберди++. 32Эстердинъ буйырыгы, Пурим акындагы бу соьзлерди беркитип, китапка язылды.

10

Мордокайдынъ уллылыгы

10^1Бу ислерден сонъ, Ахашверош патша тенъиз ягаларына дейим буьтин кыралга ясак салды. 2Патшадынъ куьшли эм куьдретли ислери, ол йогары коьтерген Мордокайдынъ уллылыгы акында толы кепте Мидия эм Перс патшаларынынъ язба китапларында белгиленди+. 3Ювыт Мордокай Ахашверош патшадан сонъ экинши аьдем болды. Ювытлар арасында сыйы оьсти, коьплеген кардашларыннан оьрмет тапты, неге десе оьз халкы уьшин хайырлы ислер иследи, буьтин халкы уьшин аманшылык болдырмага куьрести+.

* 1:1 Индиядан Суданга – ювытша «Ходдудан Кушка».

* 1:7 Порфир – карагошкыл кызыл баалы тас.

* 1:7 Диван – янтаяр уьшин юмсак, узын олтыргыш, миндер.

* 1:8 Талант – ювытлардынъ акша оьлшеми.

* 3:1 Агаг ырувы коьптен бери ювытлардынъ энъ каты душпанларыннан эди. Мине сол себепли Мордокай Хаманнынъ алдында ийилмеге унамады.

* 3:12 Аьким – перс патшалыгында сатрап.

* 4:1 Эрегожа киюв эм куьл себуьв – уллы кайгыды билдируьв аьдети.

* 4:10-11 Алтын шокпар баслы таяк – золотой скипетр.

* 7:4 Бу ис уьшин патшады тынышсызландырмага тийисли болмас – яде «патшам коьреек зарарды яв тоьлеялмас».

+ 1:1 Эстер 8:9, Эстер 9:30
+ 1:10 Эстер 7:9
+ 1:19 Эстер 8:8,
+ 1:20 Эфесшилер 5:33
+ 2:1 Эстер 1:19-20
+ 2:15 Эстер 9:29
+ 2:23 Эстер 6:2, Эстер 10:2
+ 3:7 Эстер 9:24, Эстер 9:26,
+ 3:8 Ислер 16:20
+ 3:10 Яр. 41:42, Эстер 8:2
+ 3:12 Эстер 8:9
+ 3:13 Эстер 8:10,
+ 3:15 Эстер 8:14
+ 4:7 Эстер 3:9
+ 4:8 Эстер 3:14
+ 5:1 Эстер 4:16
+ 5:2 Эстер 4:11
+ 5:3 Эстер 7:2, Мк. 6:23
+ 5:8 Эстер 7:3
+ 5:9 Эстер 3:1
+ 5:10 Эстер 6:13
+ 5:11 Эстер 9:7-10, Эстер 3:1
+ 5:14 Эстер 6:4, Эстер 7:9-10
+ 6:1 Эстер 2:23, Эстер 10:2
+ 6:2 Эстер 2:21-22
+ 6:4 Эстер 5:14, Эстер 7:9-10
+ 6:13 Эстер 5:10
+ 7:1 Эстер 5:3, Мк. 6:23
+ 7:3 Эстер 5:8
+ 7:4 Эстер 3:9
+ 7:6 Эстер 3:10

+ 7:9 Эстер 1:10, Эстер 5:14, Эстер 6:4, Сулейманнынъ таварыхлары 11:5,

+ 7:10 Яр. 40:22
+ 8:2 Яр. 41:42, Эстер 3:10
+ 8:3 Эстер 3:1
+ 8:4 Эстер 5:2
+ 8:8 Эстер 3:12
+ 8:9 Эстер 1:1, Эстер 3:12, Эстер 1:22
+ 8:10 Яр. 41:42, Эстер 3:10, Эстер 3:13
+ 8:14 Эстер 3:15
+ 8:15 Сулейманнынъ таварыхлары 11:10
+ 9:1 Эстер 3:13
+ 9:12 Эстер 5:6, Эстер 7:2
+ 9:24 Эстер 3:7
+ 9:29 Эстер 2:15
+ 9:30 Эстер 1:1, Эстер 8:9
+ 9:31 Эстер 4:3
+ 10:2 Эстер 2:23, Эстер 6:1-2
+ 10:3 Яр. 41:40,

Сулейманнынъ Таварыхлары

Сулейманнынъ Таварыхлары

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

Кирис Соьз

Сулейманнынъ таварыхлары

Библия коьшируьвши Институты

Москва

2017

Соьз басы

Баалы окувшы!

Буьгуьн сен колынъа Алладынъ Кие Соьзин, Сулейманнынъ Таварыхларын ногай тилинде алып турысынъ. Бу аьдемлерди рагимли, ойшыл болмага эм ийгиликти яманлыктан айырып билмеге уьйрететаган акыллы насихатлардынъ эм айтувлардынъ йыйынтыгы. Аьдем даналык эм тийисли яшавга шакырган акыллы соьзлерди, айтувларды окымага эм тынъламага эртеден суьйген. Белгили, бу Таварыхлар китабына кирген насихатлар эм айтувлар Дауд пайхамбардынъ улы, савлай дуныяга даналыгы ман белгили болган Сулейман патша ман язылган. Ол бизим эрадан алдын X-ншы оьмирде Исраил кыралында яшаган. Библия хабарлаганга коьре, Алла Сулейманнан кайдай савга алмага суьйгени акында сораганда, ол Алладан яхшыды яманнан айырмага эм оьз халкын акыйкат йолга салмага ярдам эткендей дана акыл бермеге тилеген. Алла Сулейманга, байлык эм баска зат тилемегени уьшин, ога терен акылды, келеектегин алдыдан билуьвди эм даналыкты берген.

Баалы окувшы! Сен оьзинъ де анълагандай, сосы китапка аьдемнинъ куьнделик яшавында бек керекли эм маьнели болган насихатлар кирген. Бу насихатларды тереннен анъламага эм кабыл этер уьшин, бир акыйкатты билмеге керексинъ: билимнинъ эм даналыктынъ негизи – Аллады сыйлав болады. Таварыхлардынъ даналыгын анълап эм яшавда тувра кулланып билген аьдем акыйкат наьсиптинъ ийгиликке аькететеган йолына берк басады. Сосы китапта йыйылган насихатларды яшавымыздынъ аьр такыйкасында кулланмага болаяк. Китапта аьелге, бала тербиялавга, куллыкка, ямагатшылык яшавга эм байлыкка акыллы кенъеслер бар. Бу даналык окувда айтылгандай, аьдем, Алла эм аьдемлер мен ийги айкасувларды табып, эм де яшавын туьзетер уьшин, оьзининъ Яратувшы Алласынынъ насихатларына ызламага керек.

Сулейманнынъ таварыхлары – шайирлик китап, бай аллитерациясы ман, усташа кулланылган тенълестируьвлери мен эм келисли кафиясы ман туьзилген. Бу ятлавлардынъ терен маьнеси кыска эм келисли кепте айтылганнан себеп, даналыктынъ китабы окувшыга тагы да бек анъламлы эм ашык болады. Бизим ногайшага коьшируьвимиз де сол баслапкы бурынгы еврей тилинде язылган маьнесине эм кебине ювыклавга каратылган. Баалы окувшыларымыз бу китапта язылган баьри затты анъларлар эм тил ягыннан енъил окырлар деп, сенемиз.

Дуныядынъ коьп тиллерине коьширилген Таварыхлар китабы биринши кере ногай тилинде баспадан шыгып туры. Сулейманнынъ Таварыхлары бир-неше кесекке боьлинеди:

1. Соьз басы (1:1-7)

2. Даналыктынъ окувы (1:8–9:18)

3. Сулейман патшадынъ айтувлары (10:1–22:16)

4. Даналардынъ отыз кенъеси (22:17–24:22)

5. Даналардынъ баска акыллы соьзлери (24:23-34)

6. Езекия патшасынынъ катиблери йыйнаган патша Сулейманнынъ айтувлары (25:1–29:27)

7. Агурдынъ дана айтувлары (30:1-33)

8. Лемуил патшадынъ дана айтувлары (31:1-31)

Окувшылар, Сулейманнынъ Таварыхларын оьзинъиздинъ ана тилинъизде окымага амалынъыз болганы уьшин, Библия коьшируьвши Институтынынъ куллыкшылары ак юреклери мен суьйинедилер эм китаптынъ дуныяга энуьвине куьшлерин салып шалыскан коьшируьвшиге, илми куллыкшыларга, редакторларга разылыкларын билдиредилер.

Библия коьшируьвши Институты, Москва

1

СУЛЕЙМАННЫНЪ

ТАВАРЫХЛАРЫ

1^1Исраил патшасы Дауд улы Сулейманнынъ таварыхлары:+

2Акыл соьзлерди анъламага, насихатты
эм даналыкты билмеге ярдам этсинлер,
3акыйкатлыкты эм аьдилликтинъ,
аьдил оькимнинъ эм ойшыллыктынъ йорыкларына уьйретсинлер,+

4яхил аьдемге акыл эм оьткирлик,
оьсип келеятырган яс аьдемге – билим эм ойшыллык берсинлер;+

5дана тынълар – билимин оьстирер,
ойшыл аьдем акыллы кенъеслер табар.
6Таварыхларды, терен ойлы соьйлевлерди,
даналардынъ соьзлерин эм солардынъ юмакларын анълар.

7Даналыктынъ басы – Алладан коркув;
тек акылсызлар даналыкты эм насихатлавды унамайдылар+.

8Тынъла, улым меним, атанънынъ насихатлавын
эм ананънынъ да кенъесин кери таслама+.

9Неге десенъ бу – сенинъ басынъдагы ярасык таж
эм мойнынъды безеклеген мойыншак+.
10Улым меним! Сени куьналылар
оьзлери як этпеге куьресселер, разы болма;+

11эгер: «Кел биз бен бирге, куьнасыз биревди саклап,
оны анъсыздан оьлтиреек,
12ахырет юткандай, оларды тирилей,
кабырга туьсетаган савлардай этип ютаяк;
13баалы мал-муьлкти йыяйык
эм сол олжага уьйлеримизди толтырайык.
14Сыбаганъды биз бен бирге таслаяксынъ,
йыяяк еримиз бир болаяк», – деселер,
15сен, улым, олар ман йолга шыкпа,
барган йолларыннан аягынъды токтат+.

16Неге десе олардынъ аяклары яманлыкка шабадылар
эм кан тоьгуьвге асыгадылар+.

17Куслардынъ коьз алдында
тузак салув босына.

18Бу аьдемлер болса анъылувды оьзлерининъ каны,
оьзлерининъ яны уьшин этедилер.

19Оьзине байыр болмаган байлыкты алмага суьйген аьр кимнинъ ахыры сондай:

сол байлык оны алганнынъ яшавын алады+.

20Даналык орамда сесленеди,
майданларда давысын коьтереди+.

21Йыйылыслар болатаган орам басларында уваз айтады,
шахар капыларда соьзин анълатады:

22«Яхиллер, кайсы заманга дейим яхилликти бардыраяксыз?

Кайсы заманга дейим маскаралавшылар селекелевлери мен эриклерин язаяклар?

Акмаклар кайсы заманга дейим илмиди коьрип болмаяклар+?

23Тыйганымда, тувра йолга келинъиз;
мен сизге ойларымды ашарман, соьзлеримди анълатарман.

24Мен шакырдым, а сиз тынъламадынъыз,
колымды создым, эс берген шыкпады;
25Сиз меним кенъеслеримди кабыл этпединъиз
эм меним шуьшлевлеримди алмадынъыз.
26Энди мен сизинъ баьленъизге куьлермен;
сизге коркув келсе, суьйинермен.
27Сизге борандай коркув келип калганда,
баьле бирден буртанадай басынъызга келер;
кайгы эм тарлык сизди басканда,

28сол заманда мени шакыраяксыз, а мен эситпеекпен;
эртенъликтен мени излеексиз, мени таппаяксыз.

29Неге десе билимди коьрип болмагансыз
эм Раббийден коркувды кабыл этпегенсиз.

30Меним кенъесимди унамагансыз,
баьри етиспевликлеринъизди ашыклавыма эс бермегенсиз.

31Энди сиз эткен затларынъыздынъ емислерин ашаяксыз
эм алдавларынъыз бан тояяксыз.

32Неге десе яхиллерди эссизликлери оьлтиреек
эм акмакларды ойсызлыклары йок этеек.

33Ама мени тынълайтаган рахат табаяк,
яманлыктан коркпай, тынышына яшаяк».

2

2^1Улым, эгер сен меним соьзлеримди кабыл этсенъ
эм насихатларымды акылынъда сакласанъ;+
2дана соьзлерге кулак салсанъ
эм юрегинъди ойланувга ийилтсенъ;
3эгер анълавды шакырсанъ
эм акылга сесленсенъ;
4эгер оны куьмистей этип излесенъ,
эм оны бир карызна излегендей болсанъ;+
5сонда Раббийден коркувды анъларсынъ
эм Алла акында билим аларсынъ+.
6Неге десенъ Раббий даналык береди;
Онынъ авызыннан билим эм анълавлык аларсынъ+.
7Ол туврашыллардынъ куткарылувларын саклайды;
Ол – дурыс аьдемлердинъ калканы;+
8Ол тувралыктынъ йолын саклайды
эм Оьзине алал болганлардынъ йолын коршалайды.

9Сол заманда сен тувра, дурыс эм аьдил не болганын билерсинъ
эм туьз йолды табарсынъ+.
10Даналык сенинъ юрегинъе киреек
эм билим сени суьйиндиреек.
11Сени ойшылыгынъ саклаяк,
акылынъ коршалаяк,
12яманлыктынъ йолыннан,
алдайтаган аьдемлерден даналык куткараяк.
13Олар, тувра йолларды таслап,
каранъалыктынъ йоллары ман юредилер,
14яманлык этип суьйинедилер,
зийналыкка сукланадылар,+
15кыйшык йолларында адасадылар+.
16Даналык сени, зийналык этип,
юмсак соьйлейтаган ят хатыннан саклаяк+.
17Сол хатын яс эрин таслап,
Алладынъ алдында берген антын муткан.
18Онынъ уьйи оьлимге аькетеди,
барган йоллары – оьлилерге+.
19Ога киргенлердинъ биреви де кайтпайды
эм яшав йолына баспайды.
20Соннан себеп ийгилердинъ йолы ман юр
эм туврашыллардынъ ызы ман бар,
21неге десе кыралда тек туврашыллар яшаяклар,
эм бузылмаганлар сонда калаяклар;+

22законларга бойсынмаганлар кыралдан кувылаяклар,
намыссызлар тамыры ман курытылаяклар+.

3

3^1Улым меним! Насихатларымды мутпа
эм буйрыкларымды юрегинъде сакла+.

2Неге десе, солай этсенъ, оьмиринъди узак этерсинъ,
аьр дайым тынышлыкта яшарсынъ+.

3Рагимлик эм солай акыйкатлык сеннен таймасынлар:

мойнынъды солар ман байла, юрегинънинъ туьбине соларды яз+.

4Сонда Алла эм аьдемлер
сени суьер эм сыйлар.

5Баьри юрегинъ мен Раббийге ыйнан,
оьзинънинъ акылынъа таянма.

6Эткен баьри затларынъда Онынъ мырадын билмеге куьрес,

Ол сага тувра йолды коьрсетер+.
7Оьзинънинъ коьз алдынъда акылятаксыма;
Раббийден корк эм яманлыктан эрек тур:+
8сол сенинъ тенинъе савлык,
а суьеклеринъе ас болаяк.

9Оьз муьлкинънен эм баьри келимлеринънинъ баслапкы кесегиннен алып,

Раббийди сыйла.

10Сенинъ амбарларынъ сол заман толаяклар,
а юзим эзетаган алатларынъа янъы шагыр куйылаяк.

11Раббийдинъ тербиялавын, улым меним, кабыл этпей койма
эм Онынъ шуьшлевин авырлыкка санама,

12неге десе, ата суьйген баласын тербиялаганындай,

Раббий де суьйген аьдемин тербиялар+.

13Даналыкты байыр эткен
эм де акыллылыкка ие болган аьдем – наьсипли.

14Неге десе даналык куьмис алувдан ийги,
эм де алтыннан эсе онынъ келими уьйкен+.

15Ол асыл таслардан баалы;
эм сен суьйген затлардынъ бирисин де оны ман салыстырып болмаяк+.

16Узын оьмирлик – онынъ онъ колында,
а сол колында – байлык эм данък+.
17Онынъ йоллары – ягымлы,
барган баьри йоллары – тынышлыктынъ йоллары.
18Ол – оны байыр эткенлердинъ яшав тереги,
эм оны саклаганлар – наьсипли!+
19Раббий даналыгы ман ердинъ негизин салды,
акылы ман – коьклерди яратты;+

20Онынъ билими мен туьпсиз теренликлер ашылдылар
эм булытлар шык себедилер+.

21Улым меним! Ойшыллыкты эм акыллылыкты сакла,
коьзлеринънен тайдырма!

22Олар сага яшав береек,
мойнынъды ярасыклайтаган безектей болаяклар.

23Сол заманда йолынъ коркынышсыз болаяк
эм сенинъ аягынъ суьрилмеек+.

24Уйкыга ятканда – коркпаяксынъ;
уйклаганда – уйкынъ тынышлы болаяк.

25Анъсыздан келген коркувдан,
имансызлардан келген баьледен коркпаяксынъ;

26неге десе сен сенген – Раббий;

Ол сенинъ аягынъды терис бастырмаяк.

27Сенинъ колынънан келе турып,
муктажлыкта болганлардан ярдам аяма+.

28Сенде бар болса, йолдасынъа:

«Бар эм тагы да келерсинъ, эртен берермен», – деп айтпа.

29Ювыгынъ сени мен коркпай яшайтаган болса,
ога яманлык этпеге ойланма.
30Сага яманлык этпеген аьдем мен
себепсиз урсыспа.
31Зорлык этетаган аьдемге куьнлеме
эм онынъ йолын алма+.
32Неге десе Раббий залымлардан шийкенеди,
а туврашыллардынъ ян йолдасы.
33Раббий арамлардынъ уьйлерин наьлетлейди,
а туврашыллардынъ меканларына разылыгын береди+.

34Раббий селеке этуьвшилерди селекелейди,
а сабырларга ийгилик береди+.

35Даналар мактавлы,
акылсызлар айыплы боларлар.

4

4^1Тынъланъыз, балалар, атанъыздынъ насихатларын
эм, акылга уьйренер уьшин, эс беринъиз,+

2неге десе мен сизге ийги окув беремен.

Меним насихатларымды тасламанъыз.

3Мен де атамнынъ уьйинде бала эдим,
анамнынъ бек суьйген эм сынъар баласы эдим.

4Атам, мени уьйретип, айтатаган эди:

«Меним соьзлеримди сенинъ юрегинъ сакласын;
насихатларымды мутпа эм яша.

5Даналыкты казан, акыллылыкты казан:

меним соьзлеримди мутпа эм айтканларымнан тайма.

6Даналыкты калдырмасанъ, ол сени саклаяк;
оны суьйсенъ, ол сени коршалаяк.

7Энъ маьнелиси – даналык: даналыкты казан,
эм баьри болганынъ ман акыллылыкка ие бол.

8Даналыкты сыйласанъ, ол сени коьтерер;
ол сени данъклар, эгер сен ога ябыссанъ.

9Сенинъ басынъа ярасык шешекей оьрмесин салар,
аьлемет таж аькелгендей болар»+.

10Улым меним, тынъла; соьзлеримди кабыл этсенъ,
оьмиринъди узатарсынъ+.
11Мен сага даналыктынъ йолын коьрсетермен,
тувра йоллары ман алып барарман.
12Юре бараятырып сенинъ юрисинъ зорланмаяк,
а шапсанъ, суьрилмеексинъ+.
13Насихатларымды берк ысла, таслама, сакла,
неге десенъ ол – сенинъ яшавынъ+.
14Арамлардан коьрим алма
эм кара ниетлилердинъ йолы ман юрме;+
15калдыр оны, юрме сол йол ман,
айырыл эм касыннан озып кет.

16Неге десе олар, яманлык этпей, уйкламаяклар;
биревди йыгылганга дейим еткистпеселер, уйкылары кашады.

17Неге десе олар ашаган оьтпеклерин йорыксызлыктан
эм ишкен шагырларын кырсызлыктан казанадылар.

18Туврашыллардынъ барган йолы танъ аткандай саьвлели,
толы куьн болганга дейим ярыкланып барады+.

19Йорыксызлардынъ йолы кап-каранъалык;
олар не затка суьринееклерин билмейдилер+.

20Улым меним! Меним соьзлериме эс бер,
меним айтканларымды кулагынъа ас.

21Олар сенинъ коьз алдынънан таймасынлар;
оларды юрегинънинъ туьбинде сакла:

22неге десенъ оларды тапканга –
олар яшав эм буьтин тенине савлык+.

23Баьри сакланатаганлардан да бек юрегинъди сакла,
неге десе онда яшавдынъ булагы.

24Авызынъды алдавдан,
тилинъди аьйлекерликтен сакла+.

25Коьзлеринъ тувра карасынлар,
карасынъ аьр дайым да алдыга ымтылсын.

26Бараяк йолынъды ойлан
эм баьри эткенлеринъ тувра болсын+.

27Не онъга, не солга тайма;
яманлыкка аягынъ баспасын.

5

5^1Улым меним! Меним даналыгыма эс бер
эм акыллы соьзлериме тынъла+.

2Солай этсенъ, ойшылыкты казанарсынъ
эм соьзинъ аьр дайым билимли болар.

3Неге десенъ зийналык эткен хатыннынъ авызы бал кокыйды,
соьзи зейтун майыннан да юмсак;+
4ама ахырында ювсандай ув татыйды,
эки яны да кайралган камадай оьлтируьвши.
5Онынъ барган йолы сени оьлимге аькетер,
аяк ызлары ахыретке еткерер+.
6Ол яшавга аькететаган йолды ойланмас,
онынъ туткан йоллары айланыслы, ама ол соны эслемес.

7Суьйткенде, балалар, мага тынъланъыз
эм меним айткан соьзлеримнен тайманъыз.
8Йолынъды сондай хатыннан эректе ысла
эм онынъ уьйининъ капысына ювык барма.
9Барсанъ, ден савлыгынъды баскаларга
эм йылларынъды азаплавшыга берерсинъ;
10ят аьдемлер сенинъ байлыгынъды ер
эм сенинъ тапкан акшанъ баскадынъ уьйин бай этер.

11Оьмиринънинъ ахырында, денинъ карувсызланганнан сонъ,
сен ынъыранаяксынъ

12эм айтарсынъ: «Неге мен насихатларды коьрип болмадым!

Неге шуьшлевлерди унамадым!

13Окытувшыларыма тынъламадым,
насихатшыларымнынъ айтканларына эс бермедим.

14Ямагат ишинде,
яманлыкка батып, йойыламан».

15Тек оьзинънинъ сув бувамынънан
эм оьзинънинъ куйынънан аккан сувды иш[*].

16Сенинъ булакларынъ орамларда,
сув агынларынъ майданларда акпасынлар.

17Олар тек сага байыр болсынлар,
оларды ятлар ман боьлиспе.

18Булагынъ сенинъ алал болсын;
сен яс болып уьйленген косагынъ сени суьйиндирсин.

19Ол суьйдимли маралдай эм ярасык тав эшкисиндей,
коькиреги сени аьр заманда да тыншайтсын,
онынъ суьйими мен дайым да эсир.

20Улым меним, сага неден керек бир кисидинъ пишесин суьюв
эм ят хатынды кушаклав?

21Неге десе Раббий аьдемнинъ эткен аьр затын да коьреди
эм онынъ туткан баьри йолларын оьлшейди.

22Законды сыйламаганды онынъ оьзининъ законсызлыгы ыслайды,
ол оьзининъ куьналарынынъ бугавлары ман тутылады.

23Ол оьзин ыслап билмегени уьшин оьледи
эм эсапсыз акылсызлыгыннан йойылады.

6

6^1Улым меним! Эгер сен ювыгынъды мойнынъа алган болсанъ
эм биревдинъ борышы уьшин тоьлеген болсанъ,

2сен оьзинъди авызынънынъ соьзлери мен шырмагансынъ,
авызынънынъ соьзлери мен тузакка туьсиргенсинъ.

3Мине сен, улым меним, оьзинъди куткар,
неге десе сен ювыгынънынъ колына туьскенсинъ:
бар, аягына йыгыл эм тиле
ювыгынънан.
4Коьзлеринъе уйкы берме
эм кабакларынъды яппа.
5Тав эшкиси анъшыдынъ колларыннан
эм кус авшыдынъ колларыннан куткарылгандай,
оьзинъди куткар.
6Бар кумырскага, ятарбек,
кара онынъ аьрекетине эм акыллы бол+.
7Онынъ аькими йок,
онынъ каравылшысы йок,
онынъ эмиршиси йок.
8Ама ол язда азыгын аьзирлейди,
эгин орувда азыгын йыяды+.
9Кайзаманга дейим, ятарбек, уйклаяксынъ?
Уйкынънан кайзаман тураяксынъ+?
10Бираз уйклайым,
бираз калгып алайым,
бираз, колларымды кавыстырып, ятайым десенъ:
11сага тонавшыдай – ярлылык,
эм, йолбасардай, муктажлык келер+.
12Арам аьдем алсувдыр авызы ман яшайды,+

13коьзлерин кагып, кысып, аяклары ман соьйлеп,
бармаклары ман белги берип+.
14Залымлык онынъ юрегинде:
аьр заманда да яманлык этпеге ойланады,
урыс-талас шашады.
15Сол себептен ога бирден йойылув келер,
билмей турганлай, сав болмастай, уватылаяк.
16Раббий алтыды суьймеди, аьле етиди,
Оны шийкендирген яманлыклар:+
17оьктем коьзлер,
алдавшы тиллер,
шуьшсиз канды тоьгуьвши коллар,+
18аьйлекер юрек,
яманлыкка тез шабувшы аяклар,+
19оьтирикти соьйлейтаган арам шаат
эм кардашлар арасында урсыс тувдыратаган аьдем.

20Улым меним! Атанънынъ парызын сакла
эм ананънынъ насихатларын кайтарма;+
21Юрегинъе оларды туьй,
мойнынъды олар ман байла+.
22Юргенде, олар басшылык этееклер;
уйкламага ятканда, сени саклаяклар;
уянганда, сени мен соьйлесееклер:
23неге десе Алладынъ парызы – шырак,
насихатлары – ярык,
акыл уьйретуьви – яшавга барган йол+.
24Олар сени яман пишеден,
ят аьдемнинъ хатынынынъ алсувдыр тилиннен саклар+.

25Онынъ ярасыклыгы сенинъ юрегинъе туьспесин,
кирпиклери мен сени алдамасын;+
26неге десе, зийналык этетаган пише уьшин,
кесек оьтпекке дейим ярлы боларсынъ,
а эри болган пише баалы янынъды ыслар.
27Ким болса да, кийимин яндырмай,
отты койнына саларма?

28Ким болса да бирев, янып турган коьмирдинъ уьстиннен,
аякларын куьйдирмей, юрерме?

29Солай ювыгынынъ пишеси мен болганга болады:

ким ога тийсе, язасыз калмаяк.

30Уры, аш болганда, карнын тойдыраяк болып,
урлай болса да, ога кеширилмейди.

31Тек ысланганда, ол ети кере тоьлеек,
буьтин уьйининъ муьлкин береек.

32А ким хатын ман зийналык этсе, онынъ акылы йок;
солай эткен оьзи оьзин йок этеди.
33Тоьбелев эм уятлык ол табаяк,
онынъ бетсизлиги мутылмаяк,
34неге десе куьнлев – эрдинъ ашувы,
ол оьшин алган куьн аямаяк,+

35бир тоьлевди де кабыл этпеек эм разы болмаяк,
не кадер савгаларды коьп этсенъ де.

7

7^1Улым меним! Соьзлериме эс бер
эм парызларымды акылынъда сакла+.

2Меним парызларымды толтырсанъ, узын оьмир яшаяксынъ,
меним окувымды коьзлеринънинъ карашыгындай этип сакла+.

3Бармакларынъа соларды байла
эм юрегинънинъ оьзегине яз+.
4Даналыкка: «Сен меним аьптем!» – деп айт
эм акылды ювык досым деп ата.
5Олар сени зийналык этетаган,
таьтли соьзи мен алдайтаган, ят биревдинъ пишесиннен саклаяклар+.

6Мине мен уьйимнинъ терезесиннен,
темир шилтер капагыннан карап турганда,
7сулыпсыз болган яс аьдемлердинъ
арасында
акылсыз бир ясты коьрдим+.

8Ол, йол ман пишединъ яшаган ерине ювык майданды оьтип,
уьйине карап бара эди.
9Аксамда, куьндиздинъ кешесинде,
кешединъ каранъалыгында, коьрдим.
10Мине – алдына пише шыгады,
кахпединъ кийимин кийип, кара юреги мен,+
11бакыравык эм аясыз;
оьз уьйинде турмайды.
12Орамда болсын, майданда,
аьр бир муьйисте тузакларын салады+.
13Ол, ясты ыслап, оьбеди
эм уятсыз бети мен айтады:
14«Менде курманлык эти бар:
буьгуьн мен ваьдемди толтырдым;

15соны уьшин мен алдынъа шыктым, сени табар уьшин,
эм сени таптым!

16Куьйизлер мен, туьрли туьсли мысыр кумашлар ман
орнымды ярастырганман;

17тыншаятаган пешимди смирна, алоэ, корица ман
аьруьв кокысларга толтырганман;

18кир, эртенъликке дейим бир биримизди суьермиз,
завкланып суьювге тоярмыз.

19Неге десе эрим уьйде йок:

ол узак йолга шыккан.

20Бир бокша куьмис алган;
уьйге толы ай куьнинде кайтып келеек».

21Ясты коьп аьруьв соьзлер мен алдап,
юмсак тил мен оьзине тартады+.

22Сол саьатлей, оьгиз оьлимге баргандай,
марал тузакка туьскендей,
яс онынъ артыннан барды.

23Ахырында ок онынъ бавырына кадалады;
кус, тузакка барып согылганда, онынъ оьлими сонда болаягын билмейди.

Яс та солай.
24Суьйткенде, балалар, тынъланъыз мени
эм меним айтканларыма эс беринъиз.
25Сондай хатынга коьнъил берме,
онынъ йолында адасып юрме,
26неге десе ол коьплерди яралап йыккан,
коьплерди оьлтирген:
27онынъ уьйи киргенге кабыр,
оьлимнинъ энъ иштеги меканларына баратаган йол болар+.

8

8^1Даналык тувылма сесленетаган,
акыллылык тувылма оьзининъ давысын коьтеретаган+?

2Ол бийиклик ерлерге, йолларга,
айкаскан йолларга коьтериледи.
3Ол кала капыларда,
эсиклерде сесленеди:
4«Сизге, аьдемлер, сесленемен,
сизди, аьдем уллары, шакыраман!
5Уьйренинъиз, яхиллер, ойлы болмага;
акылланынъыз, акмаклар!+

6Тынъланъыз, мен бек керекли, маьнели затлар айтаякпан
эм меним авызымнан шыккан – тувралык, акыйкатлык.

7Акыйкатты меним тилим айтаяк
эм бетсизлик – меним авызымды шийкендирген яманлык.

8Меним айткан баьри соьзлерим аьдил;
йок меним соьзимде адасканлык эм алсувдырлык.

9Олар баьриси де анълавлыларга ашык,
билимлилерге акыйкат.

10Меним окувымды кабыл этинъиз, куьмисти тувыл;
айырым алтыннан эсе, билимди сайланъыз+.

11Неге десе даналык ынжыдан колай
эм янынъ суьйген баьри затлардан оны ман эш бир зат тенълеспеек+.

12Мен, дана, мен акыл ман яшайман,
эм ойшылык эм билим менде бар.

13Раббийден коркув – яманлыкты коьрип болмавлык;
мен мактаншылыкты, менменшиликти, бетсизликти,
алдап соьйлевди коьрип болмайман+.

14Менде алал кенъес эм даналык;
менде акыл эм куьш.

15Мени мен патшалар патшалык суьредилер
эм эмиршилер аьдил закон шыгарадылар.

16Мени мен басшылар басшылайдылар,
соьйтип те мырзалар, эм баьри аьдил оькимшилер.

17Мени суьетаганларды мен суьемен,
мени излейтаганлар мени табарлар+.
18Байлык эм данъклык менде,
йогалмайтаган берекет эм аманлык;+

19меннен келген етимислер энъ таза алтыннан баа,
эм мен берген пайда сайлам куьмистен коьп+.

20Мен туврашыллыктынъ йолы
эм аьдил оькимнинъ сокпаклары ман юремен.

21Мени суьетаганларга, карызналарын толтырып,
моллык савгалайман.

22Раббий Оьзининъ исин баслаганда,
аьр бир затты яратканнан алдын,
мен Оны ман бирге эдим+.

23Ер яратылув, басланув
оьмирден белгиленгенмен.

24Мен тувганда, ердинъ туьпсиз теренликлери,
сувга толган булаклар болмаганлар.

25Мен, тавлар, тоьбелер каланмай, тувганман.

26Раббий энди де ерди, кырларды,
дуныядынъ баслапкы шанъын да яратпаган эди.

27Ол коьклерди аьзирлеген заманда, мен сонда эдим.

Ол денъиздинъ уьстинде тоьгерек сызыкты айландырган заманда,+

28йогарда булытларды беркитетаган,
ердинъ туьпсиз теренликлерининъ булакларын белгилейтаган,+

29денъизге белгилеген кыйырларыннан шыкпаска шартларын токтастырган,
ердинъ негизин салатаганда,+

30мен Онынъ янында суьвретши эдим эм аьр куьн,

Онынъ алдында аьр заман шатланып,
Онынъ суьйиниши эдим.
31Ол яраткан дуныя мени шатландырды,
аьдем уллары мени суьйиндирди.
32Суьйткенде, балаларым, мени тынъланъыз;
неге десе меним йолларымды тутканлар наьсипли!

33Тынъланъыз насихатларды,
акыллы болынъыз эм оннан тайманъыз.
34Аьр куьн меним капымнынъ алдында,
эсиклеримде каравылда мени тынълап турган, наьсипли!

35Неге десе мени тапкан сол оьмирин узатады
эм Раббийден разылык алады+.

36Меннен тайган оьзине зарар этеди:

мени коьрип болмайтаганлардынъ баьриси де оьлимди суьедилер».

9

9^1Даналык оьзине уьй салды,
онынъ ети баганысын йонды,
2курманлык сойды,
шагырын аьзирледи эм зияпет салды.
3Таьвкелерин шахардынъ бийиклев ерлерине
айтпага йиберди:+
4«Ким яхил, мунда келсин!»
Акылы аз аьдемге де:
5«Барынъыз, меним оьтпегимди енъиз,
мен аьзирлеген шагырымды ишинъиз+.
6Яшамага суьйсенъиз, яхилликти тасланъыз
эм акыллылыктынъ йолы ман юринъиз».

7Маскаралавшыды азарлайтаган оьзине данъксызлык табар,
намыссызга шуьшин ашып коьрсеткен оьзине бетлев табар.

8Маскаравлавшыга шуьшин ашып коьрсетпе,
ол сени коьрип болмас;
данага шуьшин ашып коьрсетсенъ,
ол сени суьер.

9Данады насихатла, ол тагы да бек акыллы болар;
туврашылды уьйрет, ол билимин оьстирер+.

10Даналыктынъ негизи – Раббийден коркув.

Алла – Кие; Оны танув – акыллылык+.

11Дана болсанъ, куьнлеринъ коьптен коьп болаяк,
оьмиринъ узак болаяк+.

12Акыллы болсанъ, оьзинъ уьшин акыллысынъ;
эгер маскаралавшы болсанъ, кыйынлыгын оьзинъ шегерсинъ.

13Акылсыз пише бакыравык,
яхил эм билимсиз+.
14Уьйининъ эсигининъ алдында,
шахардынъ бийиклев ерлеринде олтырып,
15йол ман бараятырганларды шакырады,
оьзлерининъ йоллары ман тувра бараятканларга:
16«Яхиллер, мунда келинъиз!»
эм акылы аз болганларга:
17«Урланган сув таьтли,
ясырынып едилген оьтпек ярайды», – дейди+.
18Оьлилердинъ онда болганларын
эм ахыреттинъ теренлигине оны ман шакырылганларын олар билмейдилер.

10

10^1Сулейманнынъ таварыхлары:

Акыллы ул атасын суьйиндирер,
акмак ул – анасын кайгыртар+.

2Алдав ман табылган карызна пайда бермес,
туврашыллык оьлимнен куткарар+.

3Раббий туврашылды аш коймас
эм залымларга куьсегенлерин толтырмага амал бермес+.

4Эриншеклик сени ярлылыкка аькетер,
шалыскырлык байытар+.
5Язда йыйнаган – акыллы ул,
онъыс йыюв заманда уйклаган – аьелин уялтар.
6Алла туврашылга разылыгын коьрсетер,
залымлар болса, яманлыкларын соьз бен ясырмага шалысар.

7Туврашылдынъ аты разылык пан эсте сакланар,
залымлардынъ аты йок болар.

8Акыллы аьдем парызларды кабыллар,
алпавыз акмак йойылар.

9Дурыс аьдем хаьтесиз юрер,
аьйлекер язага туьсер+.

10Коьзлерин ойнаткан, оькиниш тувдырар,
акмактынъ тили баьле тувдырар+.

11Туврашылдынъ авызы – яшавдынъ булагы,
залымлар яманлыкларын соьз бен ясыртадылар+.

12Коьрип болмавлык урыс-суьрис тувдырады,
ама суьюв баьри куьналарды кеширеди+.

13Акыллыдынъ авызыннан даналык тоьгилер,
акылсыздынъ тени таяк ер+.

14Даналар билимди йыядылар,
тек акмактынъ авызы баьле аькеледи+.

15Байдынъ мал-муьлки – онынъ берк шахары,
ярлылар уьшин баьле – мал-муьлктинъ йоклыгы+.

16Туврашылдынъ кызмети – яшавга,
бетсиздинъ етимислери – куьнага аькетер+.

17Ким насихатларга эс береди, сол яшав йолында;
а шуьшлевди унамайтаган – адасар+.

18Коьрип болмавларын ясыратаганлардынъ авызлары алдавшы;
эм ким яладан ягатаган болса, сол акмак.

19Коьп соьйлеген куьналыкка тутылар,
а авызын капап билген – акыллы+.

20Туврашылдынъ тили – асыл куьмис,
залымнынъ акылы – бир каьпик баасы.

21Туврашылдынъ авызы коьплерди тойдырар,
акмаклар акылсызлыктан оьлер.

22Алладынъ разылыгы байытады
эм Ол берген байлыгына кайгы коспайды.

23Акмак залымлык этип завыкланар,
а акыллы аьдемди даналык кувандырар+.

24Залым аьдем неден корка болса, сол онынъ басына келеек,
а туврашылдынъ истеклери толаяк.

25Калай буртана эсип кете болса, солай залымлар йок болаяклар;
а туврашыллар – дайым болаяклар+.

26Тислерге сиркесув эм коьзлерге туьтин калай болса,
эриншек тап солай оны ислететаганларга+.

27Алладан коркув оьмиринъди узатар,
залымлардынъ оьмири кыска болар+.

28Туврашыллардынъ саклаган заты оларды суьйиндирер,
а залымлардынъ уьмитлери толмаяк+.

29Алладынъ йолы – айыпсыз инсан уьшин корынув ер,
а яманлык этип юретаганлар уьшин – баьле-каза.

30Туврашыл оьмири шайкалмас,
залымлар ер юзинде калмаяклар+.
31Туврашылдынъ авызыннан даналык тоьгилер,
а алсувдырдынъ тили йойылар+.
32Туврашылдынъ авызы ягымлы айтпага билер,
а залымлардынъ авызларыннан алсувдырлык тоьгилер.

11

11^1Алла оьтирик шеккилерди коьрип болмас,
ама Ол тувра шеккиге разы болар+.

2Оьктемликтинъ ызыннан уятлык келер;
тек сабырлыктынъ артыннан даналык келер+.

3Ашык юреклилердинъ тазалыгы оларга йол коьрсетер,
кара юреклилердинъ аьйлекерлиги оларды йок этер+.

4Алла ашувланса, байлык ярдам этпес,
тек туврашыллык оьлимнен корар+.

5Айыпсыз аьдемнинъ туврашыллыгы йолын туьз этер,
залымларды куьналары йок этер+.

6Дурыс аьдемлерди туврашыллыклары куткарар,
законга бойсынмайтаганлар оьзлерининъ законсызлыгыннан ысланаяклар+.

7Залым аьдемнинъ оьлими мен уьмитлери де йойылады,
законга бойсынмаганлардынъ уьмитлери де толмайды+.

8Туврашыл баьледен куткарылар,
онынъ орнына баьлеге залым туьсер+.

9Алласыз аьдем ювыгын айтканлары ман йояр,
туврашыл билгенлери аркалы куткарылар.

10Туврашыллар онъып яшаганда, шахар шатланар,
залымлардынъ оьлиминде де байрам болар+.

11Туврашыллардынъ разылыгы ман шахар коьтерилер,
залымлардынъ айтканлары ман бузылар+.

12Ювыгын корлайтаган – акмак;
акыллы аьдем – уьндемес.

13Ким соьз юргистеди, сол сырды ашады;
тек сенимли аьдем исти ясырады+.

14Акыллы басшысы болмаса, халк йыгылар,
а коьп маслагатшылар болса, ол аманлыкта яшар+.

15Ят аьдем уьшин кепиллик[*] берген, оьзине зарар аькелер;
а биревдинъ борышын мойнына алувды унамаган, баьледен эрек болады.

16Аьдепли уьй бийкеси данъклы болар,
а куллыксуьер киси байлык казанар.
17Рагимли аьдем оьзининъ янына ийгилик этер,
а каты юрекли оьз тенин йок этер.
18Залымнынъ тапкан пайдасы – фаьнее[*];
туврашылдынъ казанган савгасы – оьмирлик+.
19Туврашыллык яшавга аькетеди,
яманлыкка ымтылган оьзининъ оьлимине ымтылады+.

20Раббий аьйлекерлерди коьрип болмас,
а дурыс яшаганларга разы болар.
21Шексиз, яманлык этуьвши язасыз калмас,
а туврашыллардынъ урлыгы куткарылар+.
22Акылсыз пишединъ ярасыклыгы
донъыздынъ бурнындагы алтын юзикке усайды.
23Туврашыллардынъ куьсегенлери – тек ийгилик;
залымларга ашув наьсип болар.
24Бирев аямай куяды, эм ога косылады;
а баска эсапсыз кызганшык, ама ярлы бола береди+.

25Юмарт аьдем дайым ток болар,
сувсаганга сув бергенге – сув берилер.

26Аслыгын сатпай амбарда ясырганды халк каргайды,
ама сатпага аьзир болганга разылык береди+.

27Ийгилик излеген разылык табар,
а яманлык излегенге яманлык келер+.

28Байлыгына сенген йыгылаяк;
а туврашыллар, талдынъ япырагындай болып, дайым ясылланаяклар.

29Уьйдегилерине баьле аькелетаган асабага
тек ел алар,
акмак акыллыдынъ кулы болар.

30Туврашылдынъ етимислери яшав терегининъ емисине усайды,
эм дана янларды кутарады+.

31Эгер туврашылга бу дуныяда тийислиси берилсе,
залымга эм куьналыга да тийислиси берилмей калмас+.

12

12^1Тербияды суьйген, сол билимди суьеди;
акыл уьйретуьвди коьрип болмаган – яхил+.
2Алла танъ аьдемге разылыгын берер;
а кара ниетли аьдемге Ол оьким шыгарар.
3Аьдем оьзин залымлык пан беркитпес;
туврашыллардынъ тамыры берк, козгалмайды+.
4Алал уьй бийкеси – эрининъ тажы;
а беташкыш пише онынъ суьегиндеги шириктей+.
5Туврашылардынъ ойлары – аьдиллик,
залымлардынъ маслагатлары – алсувдырлык+.
6Залымлардынъ соьзлери – кан тоьгер тузактай,
туврашыллардынъ айтканлары янларды куткарады+.

7Залымлар йыгылып, йок боларлар,
а туврашыллардынъ уьйи берк турар.

8Аьдемди акылына коьре мактайдылар,
акылсызды корлайдылар.

9Оьктем болып оьтпек таппаганнан эсе,
оьзининъ кыйынынъ ман яшаган колай.

10Туврашыл оьзининъ малы акында да каьр шегеди,
залымлар дайым каты юрекли.

11Ким оьзининъ ерин асыллайды, дайым да оьтпеги болаяк;
а ким куллык этпей, куьнде де байрамшылап юреди, ол акмак+.

12Залым яманлыктан бай болмага куьсер;
тек туврашыллардынъ тамыры берк, шайкалмас.

13Уятсыз авызынынъ куьналары ман ысланар;
ама туврашыл баьледен шыгар+.

14Аьдем аьруьв соьз айтса, коьп хайыр табар;
аьдемге онынъ эткен ислерине коьре берилер+.

15Акмак юрген йолын тувра дер;
тек ким кенъеске кулак салады, сол акыллы+.

16Акмак ашувланганын сол саьат коьрсетер,
а акыллы корланганын ясырар+.

17Ким билгенин соьйлейди, ол акыйкатты айтар;
алсувдыр болса оьтирик айтар+.

18Бирер босавызлар кама ман кескендей яралайды,
а даналардынъ соьзи эмлейди+.

19Акыйкат соьз – оьмирлик,
оьтирик соьз – бир такыйкалык+.

20Яманлык этип юргенлердинъ юреклери – кара,
тынышлыкты излеп юргенлердинъ юреклери – шатлык.

21Туврашылга баьле келмес,
залымнынъ басы баьледен кутылмас.

22Ялган тилди Алла коьрип болмайды,
а акыйкатты соьйлегенге Ол разы+.

23Акыллы аьдем билимин ясырар,
а акмак акылсызлыгын коьрсетер+.

24Шалысканлык аьдемди басшы этер,
а эриншеклик кулга айландырар.

25Аьдемди юрегинде болган кайгы басады,
а ийги соьз шатландырады.

26Туврашыл ювыгына йол коьрсетеди,
залым оны йолдан шыгарады.

27Эриншек авлаган кусын кувырмас;
а шалысканнынъ мал-муьлки артар.

28Туврашыл туткан йолы ман оьмирин узатар;
сол йол ман барса, оьлимнен кутылар.

13

13^1Акыллы ул атасынынъ тербиясын кабыл этер,
а кылыксыз ул уьйреткенди кулагына аспас+.

2Аьдем айткан соьзине тийислисин алар,
кыянатшылар залымлыкты куьсер+.

3Ким авызына ие болса, сол оьзининъ янын саклар;
а ким авызын кенъ ашса, баьлеге туьсер+.

4Эриншек, коьп алмага куьсесе де, аз алар;
шалысканлар ток боларлар+.

5Туврашыл оьтирикти унамас,
залым оьзин каралар эм абырайын ушырар.

6Туврашыллык аьдемди аманшылыкта саклар,
залымлык куьналыды йояр+.

7Биревдинъ бир заты болмаганлай, оьзин бай аьдем этип коьрсетеди;
баскасынынъ байлыгы коьп, ама оьзин ярлы этип коьрсетеди+.

8Бай аьдем, яшавын кутарар уьшин, акша тоьлемеге керек болар,
а ярлы коркытувга эс бермес.

9Туврашыллардынъ ярыгы куьлпилдеп янар,
залымлардынъ шырагы соьнер.

10Коькирексуьвден урсыс басланады,
кенъес алатаганларда – даналык+.

11Арам байлык йойылар,
алал куллык пан табылган байлык оьсер.

12Коьп заман толмайтаган уьмит юректи кайгыртар,
а толган уьмит – яшав тереги+.

13Ким кенъеске эс бермесе, сол оьзине зарар этер;
а ким Алладынъ парызларын сыйласа, ол савгасын табар.

14Данадынъ окувы – яшав булагы;
оьлимнинъ тузагыннан куткарады+.

15Акыллы аьдем сыйланар,
кыянатшы ахырында йойылар.

16Ойшыл аьдем аьр не затты да билип этер,
акмак оьзининъ акылсызлыгын коьрсетер.

17Яман хабаршы аьдемлерди баьлеге туьсирер,
алал элши тынышлык аькелер+.

18Ким тербияды унамайды, сол ярлы болар эм маскараланар;
а ким насихатларды кабыл этеди, сол сыйланар+.

19Яшавга эндирилген мырат юрекке ягымлы;
ама акмаклар яманлыктан кашып болмайды.
20Даналар ман айкаскан дана болар,
акмаклар ман айкаскан оьзине зарар этер.
21Куьналыларды баьле кувар,
а туврашылларга савга берилер.
22Ийги аьдем немерелерине асаба калдырар,
а куьналыдынъ йыйган байлыгы туврашылга калар+.

23Ярлылардынъ ери коьп емис берер;
ама аьдиллик болмаса, баьри аслыгы сыйырып алынар.

24Ким таягын аяйды, сол улын коьрип болмайды;
а ким суьеди, ол кишкейден оны шуьшине еткистеди+.

25Туврашыл ток болганга дейим ашайды,
а залымлардынъ курсагы аш калады+.

14

14^1Акыллы пише уьйин курар,
акмак пише уьйин оьз колы ман шашар.
2Тувра йол ман юрген Алладан коркады;
а ким йолдан шыкса, сол Оны мисетсинмейди+.
3Акмактынъ айткан соьзлери уьшин
аркасына таяк тиер;
даналардынъ авызы оларды саклар+.
4Оьгиз болмаган ерде отлык таза калар,
тек оьгиздинъ куьшиннен келим коьп болар.
5Алал шаат алдамайды,
алсувдыр шаат коьп оьтирикти айтар+.

6Даналыкты маскаралавшы излейди, ама таппайды;
а акыллы аьдемге оны таппага енъил+.

7Акмак аьдемнинъ касыннан кет,
онынъ авызында сен акыллылык эслемейсинъ.

8Акыллыдынъ даналыгы – йолын билгенлиги, акылсызлардынъ акмаклыгы – адасув.

9Акмаклар куьнага куьлерлер,
а туврашылларга Алла разы.

10Юректинъ кайгысын тек юрек биледи,
онынъ суьйинишине ят бирев де карыспас.

11Залымнынъ уьйи йыгылар,
а туврашылдынъ шатыры онъар+.

12Аьдемге тувра болып коьринген йоллар бар,
ама олардынъ сонъы – оьлим+.

13Куьлегенде де бирерде юрек сызлайды,
суьйиништинъ сонъы кайгы да болмага болады+.

14Кылыксыз аьдем эткен затларына тийислисин алар;
ийги аьдем де – савгасын.

15Акмак аьр затка ыйнанар,
акыллы аьдем бараяк йолына эс берер.

16Дана коркар эм яманлыктан эрек кетер,
а акмак коькирексип оьзине ыйнанар.

17Ашувшан аьдем акмаклык эте билер;
ама кара ниетли аьдемди баьри де коьрип болмас.

18Яхилдинъ наьсиби – акмаклык,
акыллылардынъ тажы – билим.
19Яманлар ийгилердинъ алдында бас иееклер,
залымлар да – туврашыллардынъ капыларында+.
20Ярлыды ювыклары да суьймес,
а байдынъ йолдаслары коьп болар+.
21Ким ювыгын корлайды, сол куьнага туьседи;
а ким ярлыларга рагимлик этеди, сол наьсипли+.

22Яманлык этпеге ойланатаганлар адасарлар;
яхшылык этпеге ойланатаганлар рагимлик эм алаллык табарлар.

23Аьр бир куллыктан келим бар,
а коьп соьйлегеннен тек зарар болады+.
24Даналардынъ тажы – байлык,
яхиллердинъ наьсиби – акмаклык.
25Алал шаат янларды куткарар,
а алсувдыр кыянат этер.
26Раббийден коркканлар – аманлыкта калар;

Раббий олардынъ балаларына да куьшли корувшы болар.

27Раббийден коркув,
оьлимнинъ тузагыннан эрек эткен яшав булагы+.

28Патшадынъ данъкы халкынынъ коьп болганында,
халкы аз болса, басшыга баьле.

29Сабыр аьдемде акыл коьп,
даянып билмеген акмаклыгын коьрсетеди+.

30Тыныш юрек – тенге яшав,
а куьншилик – суьеклерге еткен авырувдай+.

31Ким ярлыды корлайды, сол Яратувшыды яманлайды;

Оны сыйлайтаган муктажы болганга ярдам этеди+.

32Залымды оьзининъ яманлыгы йояр,
а туврашыл оьлиминде де сенимли болар.

33Даналык акыллыдынъ юрегинде турар;
акмаклар арасында да белгили болар.

34Туврашылык миллетти коьтерер,
а куьна – аьр халкка айып.

35Патша анълавлы кулына разы болар,
а онынъ бетин ашатаганларга ашувланар.

15

15^1Юмсак явап ашувды токтатар,
каты соьз шамланувды уянтар.

2Даналардынъ тили билимди аьруьв этип коьрсетер,
акмаклардынъ авызыннан акылсызлык тоьгилер.

3Раббийдинъ коьзлери аьр ерде –
яманларды да, ийгилерди де коьреди.

4Юмсак тил – яшавдынъ терегиндей,
алдавшы тил рухты яралар+.

5Атадынъ тербия беруьвин унамаган – акмак,
а насихатларын тынълаган – акыллы.

6Туврашылдынъ уьйинде казна коьп,
а залымлардынъ келими оларга баьле аькелер.

7Даналардынъ авызлары билим шашады;
акмаклардынъ юреклери солай тувыл.

8Раббий яман аьдемлердинъ курманларыннан шийкенеди,
а туврашыллардынъ дуваларын суьйип кабыл этеди+.

9Раббий залымнынъ йолыннан шийкенеди,
ама тувра йол ман барганды суьеди.

10Тувра йолдан тайганга – каты дерис болаяк;
уьйретуьвди кабыл этпеген оьлеек+.

11Оьлим эм йойылув дуныясы Раббий алдында ашык;
солай да – аьдем улларынынъ юреклери+.

12Тербиясыз терислигин айтканды суьймейди;
даналар ман кенъеспес.

13Юреги наьсиплидинъ юзи яйнайды,
юрек кайгысы рухты йыгады+.

14Ойшыллардынъ акылы билим излейди,
акмаклардынъ авызлары акылсызлык пан тамакланадылар+.

15Мазлумнынъ[*] аьр куьни каранъа,
кувнак юректинъ оьмири –
дайымлык той.
16Аз затынъ болса да, Алладан коркув колай,
коьп байлыктан эм оны ман бирге кайгыдан эсе+.

17Суьюв болган ерде ясылшалардан этилген ас колай,
каарлык болган ерде бесленген бузавдан этилген астан эсе+.

18Ашувшан кавга шыгарар,
а сабыр эрисуьвди токтатар+.
19Эриншектинъ йолы тегенек пен бийленген,
туврашыллардынъ йолы тегис+.
20Акыллы ул атасын суьйиндиреди,
а акмак анасын бир затка санамайды+.
21Акмаклык – акылсызларга суьйиниш,
акыллы тувра йолдан таймайды+.
22Маслагатсыз мырат толмас,
а коьп насихатшылар болганда – мыратлар толар+.

23Керек болганда явап беруьв – аьр кимге суьйиниш,
эм калай аьруьв заманына коьре айтылган соьз!+

24Ойшылларды яшав йолы оьрге алып барар,
оларды оьлим дуныясыннан куткарар+.
25Алла коькирексигенлердинъ уьйлерин шашар,
ама тул хатынлардынъ муьлкин саклар.
26Раббий кара ойлардан шийкенер,
алал соьзлерге разы болар+.
27Байымага суьйген аьелине баьле аькелер,
карын алмага суьймеген яшаяк+.
28Туврашылдынъ акылы явапты ойланып берер,
залымлардынъ авызларыннан яманлык тоьгилер+.
29Раббий залымлардан эрек,
туврашыллардынъ дуваларын тынълайды.
30Суьйинишли карас юректи суьйиндирер,
ийги хабарлар денге савлык аькелер+.
31Пайдалы кенъести кабыл эткен
даналар арасында оьз уьйинде болгандай болаяк.

32Насихатларды эситпеген оьзи оьзин унамайды,
а кенъеслерге тынълаган ойшыл, акылбалык болады+.

33Алладан коркув даналыкка уьйретер,
сабырлык данъклыкка алып барар+.

16

16^1Аьдемнинъ акылы мырат салар,
а сонъгы соьз Аллада+.

2Аьдемнинъ йоллары оьзине коьре таза,
ама Раббий онынъ юрегиндеги ойларга карар+.

3Куллыгынъды Аллага тапшыр,
сол заманда салган мыратларынъ толар.

4Раббий баьри затты да бир максат уьшин яраткан,
яман аьдемди де – баьле куьн уьшин+.

5Раббий коькиреклилерден шийкенеди.

Шекленме: олар шуьшлерине еткистилмей калмаяклар+.

6Суьюв эм алаллык куьнады кеширтеди;

Раббийден коркув яманлыктан аькетеди.

7Аьдемнинъ яшавы Раббийге яраса,

Ол оны аьле душпанлары ман ярастырар+.

8Аз болса да, туврашылык пан табылган зат колай,
яманлык пан табылган уьйкен келимге коьре+.

9Аьдем оьзининъ йолын ойланады,
ама Раббий онынъ абытларын йолландырады+.

10Патша Алладынъ оькимин билдиреди;
соьйтип, терислик этпей, туьз оьким шыгармага керек.

11Тувра шекки эм шекки тепшеклер – Раббийден;
дорбадагы баьри авырлык таслар – Онынъ иси+.

12Патшалар яманлыклардан шийкенедилер,
неге десе так туврашылык пан беркийди+.

13Патшаларга туврашыл авызлар ярайды,
олар тувралыкты соьйлегенлерди суьедилер+.

14Патшадынъ ашувы – оьлимнинъ хабаршысы,
ама дана оны тыншайтар+.

15Патшадынъ юзи ашылганда – ол яшав;
онынъ разылыгы язлык ямгырлы булытка усайды.

16Даналыкты байыр этуьв, алтынды байыр этуьвден колай;
акыллы болув, куьмис табувдан колай+.

17Туврашыллардынъ баратаган йоллары яманлыктан аькетер;
ким йолына эс берсе, оьзининъ яшавын саклар.

18Коькирексуьвдинъ артыннан оьлим,
оьктем кылыктынъ артыннан йыгылув келер+.

19Ярлылар арасында сабыр кылыклы болган ийги,
уьйкенсийтаганлар ман олжады пайласканнан эсе.

20Насихатларга эс берген етимисли болаяк,

Раббийге сенген наьсипли+.

21Дана анълавшы деп билинеди;
юмсак соьйлеген ыйнандырувшы болады.

22Акыл – иесине яшав булагы,
а акмаклык – акылсызларга яза+.

23Данадынъ акылы соьзин тебентели этеди,
айтканларына карув береди.

24Танъ соьз – балавыздай,
коьнъилге таьтли эм денге дарман+.

25Аьдемге туьз болып коьринген йол бар,
ама онынъ сонъы – оьлим+.

26Ашамага куьсев ыргатты куллык эттирер;
ашлык оны зорлар.

27Залым яманлык этпеге ойлайды,
онынъ соьзи яндырган от кибик+.

28Аьйлекер аьдем урсыс шыгарады,
соьз юргистуьв алал досларды айырады+.

29Зорлыкты суьйген ювыгын алдайды
эм яман йолга тартады+.

30Коьзлерин кыскан аьйлекерлик этпеге ойлайды,
эринлерин юмган яманлык этеди.

31Ак шаш – туврашыл яшав ман табылатаган
данъклыктынъ тажы+.

32Тоьзимли аьдем йигиттен ийги,
оьзин оьзи ыслап билген – шахарды алганнан ийги+.

33Аьдем сыбагады таслайды,
ама не болаягын Раббий белгилейди+.

17

17^1Сойылган малга толы, ама ишинде душпанлык болган уьйден эсе,
тынышлыкта едилген куры оьтпек кесеги ийги+.

2Акыллы кул акылсыз улга басшылык этеек,
эм кардашлар ман бирге асабалыктан пайын алаяк+.

3Куьмис те, алтын да от пан сыналады,
Раббий юреклерди сынайды+.
4Залым кыянатшыдынъ соьзин тынълар,
алсувдыр яман тилге кулак салар.
5Ярлыды корлаган оны Яратканды корлайды,
кыйынлыкка суьйинген язасыз калмаяк+.
6Немерелер – картларга таж,
а аталар – улларынынъ оьктеми.
7Яхилге алгыс соьз яраспас,
ялган соьз мырзага яраспас+.
8Карын беретаганга ол бир саарлы тастай,
кайда барса да, етимисли болады+.
9Суьювди излеген корлавды кеширер;
соьз юргисткен ювык досыннан
айырылар.
10Акыллыды соьз бен шуьшлев,
акмакты юз кере таяк пан сокканнан куьшли.
11Яман аьдем тек бас коьтермеге излейди;
ога карсы аявсыз элши йиберилеек.

12Акылсызлыгына ысланган акмакка расканнан эсе,
балаларыннан айырылган аювга расканынъ колай.

13Эгер аьдем ийгиликке яманлык пан явапласа,
онынъ уьйиннен яманлык кетпеек.

14Урсыс басламак – сув бувамын ашкандай,
урсыс давылдап басланганга дейим, токта+.

15Шуьшлиди аклаган эм шуьшсизди шуьшлеген –

Раббий экевиннен де шийкенеди+.

16Акмактынъ колындагы акшадан не пайда,
окымага суьймесе?

17Дос кайсы заманда да суьеди,
эм кардаш та кайгынъды боьлмеге тувган+.

18Тек акылсыз аьдем баска биревдинъ борышын
тоьлевдинъ яваплыгын мойнына алар.

19Ким урсыс суьеди, сол куьнады суьеди,
мактаншак оьзининъ йыгылувын излейди+.

20Алсувдыр юрек етимисли болмаяк,
оьтирик соьйлеген баьлеге туьсеек.

21Акмакты тапканга кайгы;
акылсыздынъ атасына суьйиниш йок+.

22Кувнак юрек дарман болар,
кайгылы рух суьеклерди курытар+.

23Бетсиз оькимши, аьдилликти териске бураяк уьшин,
карынды ясырып алар+.

24Акыллы аьдем карасын даналыктан айырмас,
акмактынъ коьзлери ердинъ шетлеринде калар.

25Акмак ул – атасына кайгы
эм анасына куьйик+.

26Шуьшсизди язалав
эм дурыс куллыкшыды таяклав – терис.

27Билимли аьдем соьйлегенде ойланып соьйлейди,
ойшыл да – тынышлы+.

28Ундемесе, акмакты да дана деп,
тилин токтатса, ойшыл деп ойланарлар.

18

18^1Ямагат пан катнаспаган тек оьзин ойлайды,
ийги кенъеске дайым карсы шыгады.

2Акмакка анълавдан суьйиниш йок,
ол тек оьзининъ ойын билдирмеге суьеди.

3Бетсизликтен сонъ шийкенуьв,
а уятлыктан сонъ маскаралав келер.

4Аьдем соьзи – терен сув кибик,
даналыктынъ булагы – токтамаган агындай+.

5Шуьшлиди аклав
эм шуьшсизди аьдилликтен айырув – терис+.

6Акмактынъ тили урсыска аькеледи,
онынъ авызы тоьбеленуьвге йолыктырады+.

7Акмактынъ авызы ога баьле аькелер,
оьз тили оьзине тузак салар+.

8Тилшидинъ соьйлеген ялан соьзлери
таьтлилер кибик курсакка киредилер+.

9Куллыгында эриншек –
бузувшыдынъ кардашы.

10Раббийдинъ аты – берк кала;
туврашыл сонда кашса – кутылаяк.

11Байдынъ байырлыгы – беркитилген шахар,
бийик беркитпе ирге болып коьринеди ол+.

12Суьринип йыгылаяктан алдын аьдем юреги менменсийди,
а сабырлык данъкланувдынъ алдында келеди+.

13Тынъламай явап беруьв –
акмаклык эм уятлык.

14Аьдемнинъ коьнъили оны маразда куьшлендирер,
ама юреги кайырылганга ким ярдам этер+?

15Ойшылдынъ акылы билим алады,
эм даналардынъ кулаклары оны излейдилер.

16Савга аьдемге йол ашады
эм оны аькимлерге алып келеди+.

17Даваласканда баска биреви келип анълатканга дейим,
биринши болып анълаткан дурыс болып шыгар.

18Сыбага эрисуьвди токтатады,
куьшли куьндеслерди ярастырады.

19Хаьтери калган кардашлар каладан да берк,
урсысувлары капылардынъ тиеклериндей оларды боьледилер.

20Шешенлик пен аьдем карнын тойдырар,
соьзлери мен ток болар+.

21Тилде – яшавдынъ эм оьлимнинъ куьши,
ким соьйлеспеге суьеди, сол онынъ емисин ер.

22Хатын табып алган, берекет табады
эм Раббийдинъ рагимлигин алады+.

23Ярлы рагимлик тилейди,
бай аьдем каты явап береди.

24Коьп досы болса да, аьдем баьлеге йолыгар,
ама кардаштан да ювык дос бар+.

19

19^1Алсувдыр акмактан эсе,
туврашыл ярлы колай+.

2Билимсиз шалысув маьнесиз;
асыккан да янъылар+.

3Аьдем акылсызлыгы ман яшавын зыянга шыгарады,
соны уьшин Раббийге ашувланар+.

4Байлык досларды коьп этер,
ярлыды досы да таслар+.

5Ялан шаат шуьшине йолыктырылмай калмаяк,
алдавшы да язадан кутылмаяк+.

6Коьплер басшыга ялынадылар,
эм савгалар беретаганга баьри де дос болады+.

7Ярлыды савлай кардашлары коьрип болмайды,
суьйтип те дослары кашып юредилер!

Ярдамга шакырганда, биреви де табылмайды+.

8Даналыкты байыр эткен оьзининъ янын суьеди;
ойшылыкты саклаган ийгилик табар+.

9Ялан шаат язасын табаяк,
алсувдыр йойылаяк.

10Акмакка байлыкта яшамага ярамайды,
соьйтип те кулга мырзаларга басшылык этуьв болмайды+.

11Акыллы аьдем ашувын токтатар;
корлавларга эс бермеви мен данък табар+.

12Патшадынъ ашувы арсланнынъ акырувы кибик,
а онынъ разылыгы – коьгоьлендеги шыктай+.

13Акмак ул – атасына баьле,
урыскак пише – токтамай аккан тамшыдай+.

14Уьйлер эм байлык – атанънан калган асаба,
а акыллы пише – Раббийден+.

15Эриншеклик терен уйкыга аькетеди;
ислемеге суьймеген аш болып юреек+.

16Алладынъ буйрыкларын толтыратаган яшавын саклар,
туткан йолына эс бермеген – аьжелге расар+.

17Ярлыларга рагимлик коьрсеткен, Раббийге борыш бергендей,

Ол да онынъ ийгилигин кайтарар+.

18Улынъды, уьмит бар эсе, тербияла,
онынъ оьлимине шуьшли болма+.

19Ашувшан язасын алсын;
эгер оны куткарсанъ, тагы да куткармага керек боларсынъ.

20Кенъести тынъла эм насихатты кабыл эт,
келеекте дана боларсынъ.
21Аьдемнинъ юреги мыратларга толы,
тек Раббийдинъ буйырыгы толаяк+.
22Аьдем алаллыкты истейди;
алсувдыр болганнан эсе, ярлы болганынъ колай.
23Раббийден корккан узын оьмирли болар;
ток ятар эм баьле оннан узак болар+.
24Эриншек колын тепшекке узатар,
ама авызына аькетпеге эринер+.
25Маскаралавшыды таякла, яхил де акылын йыяр;
акыллыга тек терислигин айтсанъ да, ол анълар+.

26Атасын тонап, анасын кувган ул –
беташкыш эм уятсыз.
27Насихат тынълавды токтатсанъ, улым меним,
сен билим соьзиннен эрек кетерсинъ.
28Уятсыз шаат аьдилликти маскаралайды,
залымнынъ авызы куьнады йийди.
29Маскаралавшыларга язалар,
акмаклардынъ да аркаларына тоьбеленуьвлер аьзирленген+.

20

20^1Шарап – корлавшы, боза – кыздырувшы;
коьп ишип адаскан акыллы тувыл+.

2Патшадынъ ашувы арсланнынъ акырыгындай;
оны ашувландырган – яшавы ман тоьлеек+.

3Урсыска бармав – аьдемге абырай косар,
аьр акмак кавгага асыгар.

4Эриншек заманы ман ерди айдамас,
аслык йыйганда излеп, бир зат таппас+.

5Аьдемнинъ юрек туьбиндеги ниетлери – терен сувлардай,
акыллы аьдем оларды шайып шыгарар+.

6Коьплер оьзлерин бек сенимли деп атайдылар,
ама шынты алал аьдемди кайдан табып болар?

7Туврашыл минсиз яшав ман яшайды,
оннан сонъ онынъ балалары бактылы!

8Патша, оькимлик такка олтырганда,
баьри яманлыкты коьзи мен йок этер.

9Ким айтпага болар:

«Мен юрегимди тазаладым, мен куьнасызбан», – деп+?

10Терис шекки эм терис тас оьлшемлер –
Раббий экевин де коьрип болмайды+.
11Балады да онынъ ислерине,
аьрекетлерининъ таза, тувра болганына коьре таныйдылар.

12Эситетаган кулакларды да, коьретаган коьзлерди де

Раббий яраткан.

13Уйкышыл болма, ярлы боларсынъ,
уяв бол, асынъ мол болар+.

14Сатып алувшы: «Аьруьв тувыл, аьруьв тувыл» – деп айтар,
ама шыгып кеткенде, алганы ман мактанар.

15Алтын бар, эм коьп асыл таслар,
ама аьлимнинъ тили – сийрек расатаган казна.

16Танымаганнынъ борышын мойнына алганнынъ абасын ал,
ят аьдем уьшин кепил[*] болганнан кепиллигин ал+.

17Алдав ман табылган ас аьдемге таьтли болар,
ама оннан сонъ авызы кумга толаяк+.
18Ой-ниетлерди баскалар ман кенъесип уьмитле;
эгер кавга эте болсанъ, даналардан кенъес изле+.

19Авызын тыймаган босавыз бан айкаспа,
сырларынъды ашар+.

21Басында асыгып алынган асабалык,
сонъында ийгилик аькелмеек+.

22«Мен хаьтеримди калдырганга оьшин береекпен», – деп айтпа,

Раббийге тапшыр – Ол сени куткарар+.

23Раббий туьз болмаган тас-оьлшемлерден шийкенеди,
алдайтаган шеккилерге разы болмайды+.

24Аьдемнинъ абытларын Раббий йоьнетеди,
аьше аьдем оьзининъ юреек йолын калай билер+?

25Аьдем, асыгып Аллага бир зат багысласа, сонъ да берген антына оькинсе,
оьз оьзине тузак салады.

26Акыллы патша бетсизлерди шелтейди,
ол оларды аслык таптайтаган тегершик пен бастырады.

27Аьдемнинъ рухы – онынъ савлай буьтинлигининъ теренине дейим тергейтаган

Раббийдинъ шырагы+.

28Патшады рагимлик эм акыйкат коршалайды,
ол рагимлик пен тагын беркитеди.

29Яслардынъ данъкы – куьште,
картлыктынъ кадири – агарган шашы+.

30Яралайтаган согувлар аьдемди яманлыктан тазалайды,
тоьбелев юрегин терениннен тазалайды.

21

21^1Патшадынъ юреги Раббийдинъ колында аккан сувдай:

Ол кайсы тарапка суьйсе, сонда оны актырар.

2Аьдем туткан баьри йолларды туьз деп санайды,
ама Раббий онынъ ниетлерин сынап карайды+.

3Курманлыклар шалганнан эсе,
аьдилликти эм туьзликти саклаганды Раббий яратады.

4Оьктем карас эм оьктем юрек –
бетсизге шырактай, ама ол куьна+.

5Шалыскан аьдемнинъ ой-ниетлери моллыкты аькелер,
а асыккан тек ярлылыкка ушырар+.
6Алсувдыр тил мен йыйналган байлык,
ол аьжел излегенлердинъ ушып кеткен бувы+.
7Залымларды эткен зорлыклары йок этер,
неге десенъ олар аьдилликти кабыл этпейдилер.
8Куьналыдынъ туткан йолы аьйлекер,
а таза юреклидинъ ислери тувра.
9Уьйди урыскак пише мен боьлип
яшаганнан эсе,
уьйдинъ тоьбесининъ бир муьйисинде яшаган колай+.

10Залым яманлык куьсейди,
ювыгы оннан рагимлик таппаяк.

11Маскаралавшы оьшине еткерилсе, анъкылдак акылланар;
дана насихат алса, тагы да билимли болады+.

12Алла – аьдил: бетсиздинъ уьйин белгилейди
эм ога аьжел йибереди.

13Ким ярлылардынъ бакырыгын эситип кулагын япса,
оьзи де бир куьн соьйтип кышкырыклаяк, оны бирев де эситпеек+.

14Ясыртын савга ашувды тыныстырар,
аба ишинде ясыртын сугылган карын шамланувды токтатар+.

15Аьдил оьким шыгарылса, туврашылларга суьйиниш,
залымларга коркыныш аькелер.

16Ким акылдынъ йолыннан туьссе,
сол оьлилердинъ арасында тыншаяк.

17Ойын-той суьйгенлер ярлы болаяклар,
шарап эм баалы майларды суьйген байымаяк.

18Арамзаде туврашылдынъ орнына,
кыянатшы алалдынъ орнына тоьлев болар+.

19Шоьлде яшаганынъ колай,
урыскак эм ашувлы пише мен яшаганнан эсе+.

20Данадынъ уьйинде таьтли ас эм зейтун майы йыйылган,
акмак десенъ баьрин шашар.

21Туврашылыкка эм суьювге ымтылган
узын оьмир, аманшылык эм данъклык табар.

22Дана куьшлилердинъ шахарын басып алар,
олар сенген беркитпеди де шашар.

23Авызы эм тилине ие болган
оьзин баьледен саклайды+.

24Оьктем, коькирек аьдемге «маскаралавшы» деп аталады;
ол эсапсыз уьйкен менменлиги мен – этеди+.
25Эриншектинъ истеклери оны оьлтирер,
неге десе онынъ коллары куллыктан кашадылар+.
26Куьн узагы ол алмага куьсейди,
а туврашыл аямай береди+.
27Залымлардынъ курманлыгыннан Алла шийкенеди;
яман ой-ниет пен этилген курманлык
оннан да бесбетер+.
28Алдавшы шаат йойылар,
а эситкенин туьз айтатаганнынъ соьзи саналар+.

29Бетсиз аьдем юзин йигерли этип коьрсетер,
а туврашыл тутаяк йолын ойланар.
30Раббийге карсы болган
не акыллылык, не ойшылык, не ой-ниет етимисли болмаяк+.

31Атты согыс куьнине аьзирлейдилер,
енъуьвди Раббий береди.

22

22^1Уллы байлыктан эсе, абырайлы ат казанмак ийги,
яхшы данък куьмис эм алтыннан колай.

2Бай эм ярлы мине не мен усайдылар:

олардынъ экевин де Раббий яраткан+.

3Акыллы кавыфлыкты коьрип – басын куткарар,
акмаклар юре берерлер – эм зыянлык табарлар+.

4Сабырлык эм Раббийден коркув уьшин савга –
байлык, данък эм узын оьмир+.

5Залымнынъ туткан йолында – тегенеклер эм тузаклар бар;
яшавын суьйген аьдем сол затлардан эрек калар+.

6Балады ястан тувра йолга салсанъ,
ол картайганда да сол йолдан таймас+.

7Байлар ярлыларга басшылык этедилер,
эм борышлы акша бергенге кул.

8Йорыксызлыкты оьрлендирген баьлеге йолыгар,
онынъ ашувынынъ аса таягы да йок болар+.

9Юмарт аьдем наьсипли,
неге десе ол ярлы ман асын боьледи+.

10Маскаралавшыды кув, сол заман
душпанлык та кетер,
урсыс-талас йок болар+.

11Ким юрек тазалыгын суьеди эм аьруьв айтады,
сога патша дос болар+.

12Раббийдинъ коьзи билимнинъ иесин саклайды,
кыянатшылардынъ соьзлерин унамайды.

13Эриншек: «Орамда арслан!

Эгер мен шыксам, оьлеекпен», – дейди+.

14Зийналык эткен пишединъ тили – терен шонъкыр;

Раббийди ашувландырган сонда туьсер+.

15Акмаклык баладынъ юрегине байланган,
ама таяк оны туьзетер, акмаклыктан кутарар+.

16Байымак уьшин ярлыларды корлайтаган,
байларга савгалар беретаган ярлы болаяк+.

17Даналардынъ соьзин кулак салып тынъла,
юрегинъди меним окувыма карат+.

18Эгер сен оларды оьзинъде сакласанъ,
эгер олар сенинъ тилинъде болсалар, ийги болар.

19Раббийге сениминъ болсын деп,
буьгуьн мен сол затларга сени уьйретемен.
20Мен сага отыз акыл-кенъес соьзин,
уьйретуьв эм билим соьзлерин язбадымма,
21акыйкаттынъ ыйнанымлы соьзлерине уьйренип,
сени йибергенлерге тувра явап аькелмеге амалынъ болсын деп?

22Ярлыды, ярлы деп, тонама;
оькимде муктажлыды эзиетлеме.
23Олардынъ исин Раббий корыяк,
оларды тонайтаганлардынъ яшавларын алаяк+.
24Ашувшан ман ман дос болма,
енъил шамланатаган ман айкаспа;
25аьдетлерине уьйренип,
тузакка туьсерсинъ.
26Биревдинъ борышларына кепил болма,
кол берип, борышын мойнынъа алма.

27Эгер сен борышларды тоьлемеге акша таппасанъ,
аьле тоьсегинъди тартып аларлар+.

28Ата-бабалардан калган мажады коьширме+.

29Коьресинъме оьзининъ исинде уста болганды?

Ол патшаларга кызмет кылаяк, бос аьдемлерге кызмет кылмаяк.

23

23^1Басшы ман ас ишпеге олтыраман дегенде,
алдынъда не болганын тешкеруьвли кара,
2мойнынъа пышак туска,
эгер аска тоймайтаган болсанъ.
3Басшыдынъ таьтли зияпетлерин истеме,
неге десе ол алдав ас.
4Оьзинъди байлыктынъ артыннан шабып кыйнама,
акылынъ болсын оьзинъди токтатпага+.
5Байлык, коьз ашып юмганша, йок болар;
канатланып, карагус кимик, коькке ушып кетер+.

6Кызганшак аьдемнинъ асын ишпе,
онынъ зияпетине коьзинъ карамасын;

7неге десе сондай аьдем аьр заман оьзининъ шыктажлары акында ойланады.

Сага «Аша эм иш», – деп айтар, ама акылында баска ой.

8Аз-маз еген асынъды кусарсынъ,
сенинъ мактавларынъ да босына кетер.

9Акмак пан соьйлеме: сенинъ акыл соьзлеринъди ол бир затка санамас.

10Ата-бабалардан калган мажаларга тийме,
оьксизлердинъ ерине колынъды узатпа;+
11неге десе олардынъ Корувшысы Алла куватлы;

Ол сага карсы шыгып олардынъ ислерининъ ягы болаяк+.

12Юрегинъди окувга бер,
кулагынъды – акыл соьзлерге.
13Балады тербиясыз калдырма;
таяк пан язаласанъ, яшавын оьлимнен сакларсынъ+.

14Таяк пан язаласанъ,
яшавын оьлилердинъ дуныясыннан куткарарсынъ.

15Улым меним, эгер сенинъ юрегинъ акыллы болса,
сол заманда меним де юрегим куванар.

16Сенинъ тилинъ мага акыйкат соьйлесе,
меним яным суьйинер.

17Юрегинъди куьналыларды куьнлемеге берме,
ама дайым да Раббийден коркып яша+.

18Шексиз, сенинъ келеегинъ бар,
сенинъ уьмитинъ уьзилмеек+.

19Улым меним, тынъла, акыллы бол,
юрегинъди тувра йолда сакла.

20Керегиннен артык шарап ишип,
эт ашап юргенлердинъ ишинде болма+.

21Ишкиши эм обыр ярлы болаяк,
уйкышылык оларды йыртык, тозган кийимлерге кийдиреек.

22Сага яшав берген атанъа тынъла,
картайганда ананъды корлама+.

23Акыйкатлыкты тавып, оны сатпа,
тербияга эм акылбалыкка ие бол.

24Туврашылдынъ атасы суьйинеек,
дана улдынъ атасы куванаяк.

25Сенинъ атанъ да, ананъ да суьйинсинлер;
сени тапкан да кувансын.

26Улым меним, мени юрегинъ мен тынъла,
меним калай яшаганыма коьз сал.

27Неге десе каьхпе – терен шонъкыр,
зийна этуьвши пише – туьпсиз куйы+.

28Каракшыдай болып, ол ясырынып куьтеди
эм коьп эркеклерди йолдан шыгарады+.

29Кимде кайгы? Кимде баьле?

Кимде урсыс? Кимде шагув?

Кимде, шуьши болмай, тоьпештинъ ызлары?

Кимде кызыл коьзлер?

30Шарап ишип коьп заман олтырган,
ким шарапка татувлар косып тартпага суьйгенлер.

31Кызыл шарап тостакайда кайнап,
йылтырап, енъил ишилгенине карама!+
32Сонъында йыландай болып, тислейди,
кара йыландай шагады.

33Коьзлеринъ сенинъ коркынышлы бир затлар коьреек,
акылынъа болмаяк ойлар келеек.

34Сен, денъиздинъ тап ортасында,
кеме дирегининъ йогарында уйклап яткандай болаяксынъ.

35«Мени тоьбеледилер, – деп айтаяксынъ, – ама бир ерим де авырмады;
ишимди куйып соккышладылар, а мен бир зат та сезбедим!

Тагы да шарап ишер уьшин кайзаман мен уянар экенмен?»

24

24^1Залымларга куьнлеме,
олар ман бирге болмага ымтылма,+
2неге десе олардынъ акылында тек зорлав,
эм авызлары тек яманлык акында соьйлер.
3Даналык пан уьй салынады,
акыл ман беркийди;
4билим онынъ боьлмелерин
баалы эм ярасык мал-муьлк пен толтырады+.
5Даналык куьштен,
билим куваттан ийги+.
6Согысар уьшин сага дана кенъес керек,
а енъуьв уьшин коьп кенъесшилер керек+.
7Акмак даналыкты анъламас;
шахардынъ йыйынында айтаяк заты йок.
8Ким яманлык этпеге ойланады,
ога кыянатшы дерлер.
9Акмактынъ ой-ниетлери – куьна,
маскаралавшыдан аьдемлер шийкенедилер+.
10Сен баьле куьн карувсызлык коьрсетсенъ,
сенинъ куьшинъ йокка сайы+.
11Оьлимге аьдилсиз аькетилетаганларды босат,
аьжеллерине баратаганларды куткар.

12Мине сен айтасынъ: «Ах, биз оны билмейтаган эдик», – деп,
ама юреклерди Сынайтаган (Алла) оны анъламаспа?

Сенинъ яшавынъды Саклавшы (Алла) оны билмеспе?

Аьше, Ол аьр кимге куллыкларына коьре бермеспе+?

13Улым меним, бал аша, ол бек аьруьв;
балавыз да тамакка таьтли келер.
14Бил: сенинъ янынъа солай даналык;
эгер сен оны тапсанъ – сенинъ келеегинъ болар,
уьмитлеринъ де соьнмес+.

15Туврашылдынъ уьйининъ касында, карактай болып,
ясырынып шапкынлык этпе, онынъ отягасын шашпа.

16Туврашыл, ети кере йыгылса да,
аяк уьстине коьтерилер,
а залымларды баьле бастырар.
17Явынъ йыгылганда, суьйинме;
ол суьрингенде, юрегинъ шатланмасын,

18неге десе Раббий сол затты коьрер эм сага разы болмас,
явынъа каратылган ашувын токтатар+.
19Залымларга ашувланма,
бетсизлерге куьнлеме,+
20неге десе залымлардынъ келееги йок,
бетсизлердинъ шырагы да соьнеек+.
21Улым меним, Раббийди эм патшады оьрметле
эм бас коьтеретаганлар ман айкаспа+.

22Неге десенъ олардынъ экевиннен де анъсыздан баьле келер,
эм ким биледи, кайдай кыйынлыклар олар сол аьдемлерге йиберерлер? 23Мине тагы да даналардынъ ой-кенъеслери:

Оькимде хаьтерге карав келиспейди+.

24Шуьшли болганга: «Сен шуьшсизсинъ», – деп айтканга,
баьри халклардан эм миллетлерден аьдемлер каргыслар айтарлар,
оны коьрип болмаслар+.

25Шуьшлиге оьким шыгарганлар етимисли болаяклар,
баьри де оларга разы болаяк.

26Тувра явап – авыз оьпкендей.

27Тыста куллыкларынъды этип кутыл, кырларынъды йыйнастыр,
сонъ уьйинъди калап басламага боласынъ.

28Шуьши болмаган ювык аьдеминъе карсы шаатлык этпе,
оьзинънинъ авызынъ ман оьтирикти айтпа+.

29Айтпа: «Ол мага не зат эткен болса, мен де солай этермен;
мен ога керисин берермен», – деп+.

30Мен эриншектинъ кырынынъ шети мен бара эдим;
акылсыздынъ юзим бавынынъ яны ман бара эдим.
31Баьри зат та шоькирликке толган,
яман оьсимликлерди бастырган,
тастан каланган кора да опыраган.
32Мен бу затка карап, ойладым,
эс бердим эм деристи анъладым:
33бираз уйкларсынъ, бираз мызгап аларсынъ,
бираз да колларынъды омыравынъа салып, ятарсынъ,

34ярлылык, карактай,
муктажлык тонавшыдай болып, келер сага+.

25

25^1Мине, Юдадынъ патшасы Езекиядынъ аьдемлери мен йыйылган, тагы да Сулейманнынъ таварыхлары:+

2Алладынъ данъкы – исти сыр ман капламак,
патшадынъ данъкы – исти ашыклав.
3Коьклер бийиклиги мен, ер теренлиги мен,
соьйтип те патшадынъ юреги анълап болмастай.
4Куьмисти косылган затлардан тазаласанъ,
устадынъ колыннан савыт шыгар.
5Патшадынъ яныннан намыссызды тайдырсанъ,
онынъ тагы туврашыллык пан беркер+.
6Патшадынъ алдында мактанма
эм уллылар арасында орын алма+.
7Аксуьеклер арасында сени
корлаганнан эсе,
ийгиси сол, ол оьзи сага: «Кел, коьтерил булайга», – деп айтса.

8Коьргенинъди сол саьатлей оькимге аькелмеге асыкпа.

Сонъында ювыгынъ эткен затынъ
уьшин
сени уялтса, не зат этерсинъ?
9Эгер ювыгынъ ман дава юргисте болсанъ,
баска биревдинъ сырын ашпа;

10неге десенъ оны эситкен сенинъ бетинъди ашар,
эм яман данък сеннен айырылмас.

11Заманы ман айтылган келисли соьз,
куьмис табаклардагы алтын алмалардай+.

12Данадынъ шуьшлеви ийги эситетаган кулакка
алтын сырга яде таза алтыннан безектей.

13Алал элши, аслык орув заманынынъ
эсапсыз иссилигин кар сувыгы елемиклендиргендей;
оны йиберетаган бийининъ юрегин коьтереди+.

14Савга этпей турып, савгалары ман мактанатаган аьдем,
ямгыр алып келмеген булытлар ман елге усайды+.

15Бийди сабырлык пан ынандырмага болаяк;
юмсак, таьтли тил суьекти де ун этеди.

16Бал таптынъма – сага не кадер керек болса, сол кадер аша,
а коьп ашасанъ, кускынъ келер+.

17Досынънынъ уьйине сийрек бар,
неге десе сеннен арып, сени коьрип болмас.

18Ювыгына ялган шаат эткен аьдем –
шокпарлы таяк, кама яде биз октай оьлтируьвши+.

19Баьле келгенде намыссызга уьмит этуьв –
ширик тис яде аксак аяк кимик.
20Юрегинде дерти болганга йырлав,
сувык куьн кийимин шешуьвге яде ярага сиркесувды куювга усайды.

21Эгер сенинъ явынъ аш болса – оны
тойдыр;
сув ишкиси келсе – сув ишир+.

22Суьйткенде, сен оны басына янып турган коьмир йыйгандай уялтаяксынъ,
а сени Раббий савгалаяк+.

23Керуьвден келген ел ямгыр аькеледи,
ялган соьзлер юргистуьвши – ашувлы юзлерди.

24Уьйди урсыскак пише мен боьлип яшаганнан эсе,
уьйдинъ тоьбесининъ бир муьйисинде яшаганынъ колай+.

25Узак ерден келген ийги хабарлар
сувсызлыктан кыйналган аьдемге сувык сувдай+.

26Намыссызларга йол беретаган туврашыл,
булганган шокырактай, кирленген булактай.

27Коьп бал емеге ярамайды,
соьйтип те дайым данъклык излеген ярамайды.

28Беркитпелери опыраган шахар калай болса,
оьзин ыслап билмеген аьдем солай.

26

26^1Язда кардай, аслык орувда ямгырдай,
соьйтип те акмакка данък тийисли тувыл+.

2Ары-бери ушкан торгайдай, ушып кеткен карлыгаштай,
соьйтип те терислиги болмаганга айтылган каргыс соьз бослыкка кетер.

3Атка камшы, эшекке – ювен,
акмактынъ аркасына да таяк тийисли!+
4Акмакка акмакша явап берме,
ол болмаса сол аьдемдей боларсынъ.
5Акмакка акмаклыгына тийисли явап бер,
ол болмаса оьзи оьзине дана болып коьринер+.
6Акмактан хабар йибермек –
аякларынъды кескендей, ув ишкендей.
7Акмактынъ авызында такпак,
аксактынъ тувра баспайтаган аякларындай.
8Акмакка сый беруьв,
тасты сакпанга[*] байлагандай+.
9Акмактынъ авызында такпак,
эсириктинъ колындагы тегенектей.

10Акмакты яде раскан биринши аьдемди куллыкка алувшы,
аьр расканды яралайтаган ок атувшыга усайды.

11Калай ийт кускан ерине кайта болса,
солай акмак акмаклыгын кайтарады+.

12Эне, коьресинъме, оьзин оьзи данаман деп санайтаганды?

Сол аьдемнен эсе, акмакка сенуьв коьбирек+.

13Эриншек айтады: «Йолда арслан!

Арслан орамларда кезеди!»+

14Эсик тыйгышларында калай айлана болса,
эриншек те солай тоьсегинде айланады.

15Эриншек колын тепшекке узатканнан,
солай бир арыган, алганын авызына еткералмайды+.

16Сак болып явап беретаган ети аьдемнен эсе,
эриншек оьзин акыллы деп санайды.
17Ийтти кулакларыннан ыслайтаган да,
озып бараятырып биревлердинъ урсысына киресетаган да бирдей.

18Акылыннан авыскандай янган окларды
ян-якка атып, оьлим шашатаган,

19тап сондай, оьзининъ ювыгын алдап:

«Мен ойнап айттым», – дейтаган да.

20Отын болмаса, от янмас,
тил юргистуьвши болмаса урсыс соьнер+.

21Коьмир иссилик уьшин эм отын ялын уьшин болгандай,
урсыскак аьдем дава уьшин.

22Тил юргистуьвшидинъ соьзлери –
карынга туьсетаган таьтли астай+.

23Балшыктан яратылган шоьлмекке ялатылган туьс беретаган сув да,
яман юректинъ таьтли соьзлери де бир+.

24Душпан соьзлери мен алдайды,
юрегинде яманлык саклайды.

25Соьзи таьтли болса да, ога ыйнанма,
онынъ юрегинде ети яманлык.

26Коьрип болмавын ясырса да,
ямагаттынъ алдында явдынъ яман ниети ашылаяк.

27Шонъкыр казувшы оьзи сол шонъкырга
туьсеек;
тас тыгыртканга тас тымалар+.

28Алдайтаган тил яралаганларын коьрип болмас,
ялынатаган авыздан баьле келер.

27

27^1Эртенги куьн мен мактанма,
сен эртен не болаягын билмейсинъ+.
2Оьзинъ оьзинъди мактама,
баскадынъ тили сени мактасын.
3Тас авыр, кум да авыр,
ама акмактынъ аькелген баьлеси экевиннен де авыр.

4Ашув аямас, каарланув тыйылмас,
ама ким куьнлевге таянар+?

5Суьювинъди ясырганнан эсе,
ашык шуьшлев колай+.

6Дос урсысса да, ак юректен бетлер,
душпан суьймегенине оьбуьвин аямас.

7Тойган аьдем балавызды да таптар,
аш аьдемге ашы да таьтли болып коьринеди+.

8Уясыннан айырылган кус калай болса,
юртыннан айырылган аьдем де солай.

9Ийис-кокыс май эм туьрли аьруьв ийисли затлар юректи суьйиндиреди,
соьйтип те достынъ ак юректен берген маслагатын тынъламага суьйинишли.

10Досынъды эм атанънынъ досын таслама,
сага баьле келгенде, кардашынънынъ уьйине барма.

Янынъдагы конъысынъ ийги,
узактагы кардашынънан эсе+.

11Улым меним, акыллы бол, меним юрегимди суьйинт;
сол заманда, мени шуьшлейтаганларга не айтпага керегин билеекпен.

12Акыллы кавыфлыкты коьрип – ясырынар,
тентеклер токтамай барадылар эм язаларын табадылар+.

13Таныс болмаган ят аьдемнинъ борышын мойнына алганнынъ кийимин ал;
ят пише уьшин кепил болганнынъ аманатын ал+.

14Танъ атар-атпас ювыгын коьтеринки давыс пан саламлаган,
каргаганга саналар.

15Ямгырлы куьн токтай билмеген тамшылар
эм токтай билмеген урсыскак пише – бирдей+.

16Оны токтатув – елди токтатканга
яде майды онъ колынъда сыкканга усайды.

17Темир темирди кайрагандай,
аьдемлер де бир бирлерининъ акылын оьткирлейдилер.

18Ким ынжырга карав береди, сол емисин де ашаяк,
а ким бийининъ акында каьр шегеди, ога сый берилеек+.

19Сув уьстинде аьдемнинъ юзи биялада коьрингендей,
аьдемнинъ юреги де – аьдемде.

20Аьжел эм ахырет тоювды билмейдилер,
соьйтип те аьдемнинъ коьзи тоймайды+.

21Куьмис те, алтын да отта шыныккандай,
аьдем мактав ман сыналады+.

22Акмакты, бийдайды туьйгендей этип, келиге салып туьйсенъ де,
онынъ тентеклигин оннан айырып болмаяк.

23Малларынънынъ аьлине тешкеруьвли кара,
суьруьвлеринъе де эс бер.

24Байлык оьмирлик тувыл,
таж да баьри несиллерге калмас+.

25Пишенди шалганда, янъы коьгоьлен шыгып баслар,
оны тавлардынъ тоьслеринде йыярлар.

26Сол заманда козылар сени кийим мен аьжетсизлер,
эшкилер де кырлар сатып алмага амал берерлер.

27Сенде, оьзинъди эм аьелинъди тамакландырмага,
соьйтип те таьвкелерине да азыкка бермеге,
эшки суьтинъ мол болаяк.

28

28^1Залым, оны бирев де артыннан кувмаса да, кашады;
туврашыл – арслан кимик юрекли.

2Кыралда йорыксызлык болса, басшылар коьп болады,
акыллы басшы болган кыралда баьри зат орны орнында.

3Ярлыларды корлайтаган басшы,
аслыкты йоятаган авыр ямгырдай+.

4Таураттагы шериаттан тайганлар, залымларды мактайдылар,
а сол шериатты толтырганлар, оларга
шыгадылар.
5Залымлар аьдилликти анъламайдылар,
а Раббийди излегенлер, аьдилликти
сонъына дейим анълайдылар.
6Дурыс ярлы колай,
намыссызлык пан бай болган аьдемнен эсе+.
7Таураттагы шериатты толтыратаган – ойшыл ул,
а обырлар ман досласкан, атасынынъ бетин ашады.

8Акшасын келимли борышкага берип оьстиретаган, байлыгыннан айырылар,
сол байлык ярлыларга юмарт болганга буйырар+.

9Таураттагы шериатты эситпеек уьшин кулакларын ябатаганнынъ
дувалары да Аллады шийкендиреди+.

10Туврашылларды яман йол ман алып баратаганлар,
оьзлери салган тузакка туьсееклер,
а минсизлер ийги затларды асабага алаяклар+.
11Бай оьзин дана деп санар,
ама акыллы ярлы онынъ ишиндегин окыр+.
12Туврашыллар енъгенде, баьри де куванар,
а залымлар басшы болганда, аьдемлер ясырынар+.

13Оьзининъ куьналарын ясыратаган етимисли болмаяк,
а куьналары болганын айткан эм оларды калдырган, рагимлик табаяк+.

14Дайым да Алладан корккан, наьсипли;
ыйнат юрекли аьдем баьлеге туьсер.
15Ярлыларга басшылык этетаган залым
акырган арсланга яде шапкынлык эткен аювга тенъ+.

16Каты патша акылсыз;
алдав ман табылган байлыкты унамаганнынъ оьмири узак.

17Аьдем оьлтирген аьжели келгенге дейим кашып юреек;
ога бир аьдем де ярдам этпесин+.

18Кимнинъ йолы тувра, баьледен кутылар;
кимнинъ йоллары терис, бирден йыгылар+.

19Оьзининъ ерин караган тойганга дейим ашаяк,
а ким бос уьмитлердинъ артыннан шапкан – ярлылыкка тояяк+.

20Алал аьдемнинъ берекети коьп болар,
а бай болмага асыккан язасыз калмас+.
21Оькимде хаьтерге карав келиспейди,
аьдем бир кесек оьтпек уьшин де терис ис этпеге болады+.

22Кызганшак аьдем байымага асыгады,
алдыда ярлылык саклайтаганы акында хабары да болмай+.

23Теристи айтып уьйрететаган аьдем сонъында,
алсувдыр тили болган аьдемнен эсе, коьп сый табар+.

24Ким атасын, анасын тонап, «бу куьна тувыл» дейтаган,
сол – аьдем оьлтиретаганлар ман бир.

25Ашкоьз аьдем урсыс шыгарады,

Раббийге сенген етимисли болаяк+.

26Ким тек оьзине сенсе – акмак,
а ким даналыкка таянса, коркувсыз.

27Ким ярлыларга береди, муктажлыкта болмаяк,
а ким олардан коьзлерин ябады, коьп наьлетленеек+.

28Залымлар басшы болсалар, аьдемлер ясырынар;
олар оьлгенде, туврашыллар коьбееклер+.

29

29^1Коьп кере айыплав соьзлерди эситкеннен сонъ ыйнатланып туьзелмеген,
бирден аьжелин табаяк+.

2Туврашыллар коьп болсалар, аьдемлер суьйинедилер;
залымлар басшылык этселер, аьдемлер ынъыранадылар+.

3Даналыкты суьйген аьдем атасын суьйиндиреди,
а каьхпелердинъ досы байлыгын шашады+.

4Патша аьдиллик пен кыралын беркитеди,
а карын алмага суьйген оны шашады.

5Оьзининъ ювыгына ялынып, оьтириктен аьруьв соьзлер айткан,
онынъ аяк астына тузак таслайды+.

6Залымды онынъ оьзининъ куьнасы капканга алады,
а туврашыл йырламага эм суьйинмеге болады.

7Туврашыл ярлылардынъ аклары акында мутпайды,
залым сол затлар акында ойланган да этпейди.

8Маскаралавшылар шахарды козгайдылар,
а даналар ашувды токтатадылар+.

9Дана акмак пан даваласса,
акмак ашувланар эм маскаралар, тынышлык та болмас.

10Канзепирлер айыпсыз аьдемди коьрип болмайдылар,
а туврашыллар онынъ яшавын корыйдылар+.

11Акмак ашувына тысав салмайды,
а дана оьзи оьзин ыслайды+.

12Эгер басшы алдавларга эс берсе,
онынъ оькимет куллыкшылары залым боладылар.

13Ярлы ман оны эзиетлейтаганнынъ арасында бир ортак зат бар:

Раббий олардынъ экевининъ де коьзлерине ярык берген+.

14Эгер патша ярлыларга аьдиллик пен оькимлик этсе,
онынъ тагы оьмирлерге беркиек+.

15Балады таяк пан уьйретуьв даналык береди,
а тербия алмаган бала, анасынынъ бетин ашады+.

16Залымлар коьп болганда, куьна оьсер,
ама туврашыллар олардынъ йойылганын коьрееклер.

17Улынъды тербияласанъ, ол сага рахатлык аькелер,
юрегинъди суьйиндирер+.

18Алладан билим ашылмаса, халк тыювсыз болады,
ама Таураттагы шериатты толтыратаган – наьсипли.

19Кулды тек соьз бен туьзетип болмас:

ол анълайды, ама эс бермейди.

20Ойланмай соьйлескен аьдемди коьргенсинъме?

Оннан эсе акмакка сенуьв колай+.

21Кишкейден эркеленген кул
сонъында кайгы аькелеек.

22Ашувшан урсыс тувдырады,
эм де оьзин оьзи ыслап билмеген коьп куьналарга туьседи+.

23Менменсуьв аьдемди кемшитеек,
коьнъили сабыр болган данъкланаяк+.

24Караклар ман бир болган – оьзи оьзине душпан,
ол каргыслар эситеди, ама акыйкатты айтпага йигери батпайды.

25Аьдемнен коркув – тузак,
а Раббийге сенуьв коркувсыз+.

26Коьплер басшыга йол излейдилер,
ама аьдиллик тек Раббийде+.

27Туврашыллар намыссызлардан шийкенедилер,
а залымлар да – ак ниетлилерден.

30

30^1Якединъ улы Агурдынъ соьзлери, насихаты.

Бу аьдем булай айтады: «Арыдым, Алла!

Арыдым, Алла! Такатым таьвесилди!»

2«Шексиз, мен аьдемлер арасында энъ де яхил аьдем;
менде аьдемнинъ акылы йок.

3Даналыкка мен уьйренмедим.

Алла – Кие; менде Онынъ акында билим йок».

4Ким коькке коьтерилип туьсти?

Ким елди аяларына йыйды?

Ким сувды абасына орады?

Ким ердинъ шеклерин белгиледи?

Онынъ аты ким?

Улынынъ аты ким?

Биле болсанъ, айт!+

5Алладынъ аьр бир соьзи таза;
корынмага бир ер излейтаганлардынъ баьрине ол калкан+.

6Онынъ соьзине соьз коспа,
неге десе Ол сага оьпкелер, эм сен алдавшы болып шыгарсынъ+.

7Алла, эки затты Сеннен тилеймен;
мен оьлмей турып, тилегимди кайтарма.
8Меннен алдавды эм оьтирикти эрек эт,
берме мага не ярлылыкты, не байлыкты;
куьнлик ырызкымды бер – етер+.
9Солай болмаса, мен тойганнан, Сени унамай,
«Ким ди Раббий?» – деп айтарман;
яде ярлылыкта калып, урлап,
Алламнынъ атын яманга шыгарарман.
10Кулды иесининъ алдында яманлама;
яманласанъ, кулдынъ каргысы сага етер, эм сен баьледе каларсынъ.

11Бар сондай аьдемлер, аталарын каргайтаганлар,
аналарына баа бермейтаганлар.
12Бар сондайлар, кирлериннен тазаланмаганлар,
ама оьзлери оьзлерин таза деп санайтаганлар+.
13Бар сондайлар, тислери кылыштай
– о, коьзлери оьктем, караслары селекелейди!
14Бар сондайлар, ярлыларды ер юзиннен,
тиленшилерди оьлилер ишиннен йок этер уьшин
тислери кылыштай, як суьеклери пышактай,
олар мазлумларды ер юзиннен,
ярлыларды аьдемлер арасыннан йок этедилер.
15Суьликтинъ эки кызы бар.
«Бер!» – деп олар кышкырадылар. – «Бер!»
Мине тойып билмеген уьш зат,
бир заманда «Болды!» – деп айтпаган доьрт зат:

16Оьлилердинъ дуныясы,
каратон карын,
дайым да сувсыз калган ер,
эм «Болды!» – деп айтпаяк ялын.

17Ким атасын корлайды яде карт анасын санга санамайды,
тогайдан каргалар онынъ коьзин шоьплерлер,
карагуслар илесин шукырлар+.
18Мине, мага анъламсыз болган, уьш зат,
аьле, мен туьсинмеген доьрт зат:+
19Карагустынъ калай коькте ушканы,
йыланнынъ калай каяда йылысканы,
кемединъ калай денъизде барганы
эм эркектинъ калай кызга ашык болганы.
20Алал болмаган пишединъ аьрекети сосындай:
ас ишип, авызын суьртип, булай айтады:
«Мен яман эш бир зат та этпегенмен».
21Уьш заттынъ астында ер сенъкилдейди,
доьрт затты коьтералмайды:
22патша болган кулды,
аска тойган акмакты,+
23байга баратаган бетсиз пишеди
эм уьй бийкесининъ орнын алган таьвкеди.
24Доьртеви ер уьстинде кишкейлер,
ама даналардан да дана:
25кумырскалар – куьшли ырув тувыл,
ама язда азыгын йыяды;+
26кая тавшанлар – куьшли ырув тувыл,
ама уьйлерин каяларда курадылар;
27шегерткеде патша йок,
ама аьскер йорыгы ман шыгады;
28кесерткиди кол ман ысламага болады,
ама патшадынъ сарайында да болады.

29Мине абытлары ярасык эм коьркли болган уьшев,
аьле олар доьртев де боладылар:
30арслан – айванлардынъ энъ куьшлиси,
эш биревге йолын бермес;
31оьктем кораз, эшки,
аьскерининъ алдында барган патша.
32Эгер сен акмаклыктан мактаншак болсанъ,
яде яманлык этпеге ойланган болсанъ,
авызынъды колынъ ман яп!
33Суьтти булгаласанъ – май болар;
бурынга соксанъ – кан шыгар;
соьйтип ашувды уьстесенъ, душпанлык тутанар.

31

31^1Лемуил патшадынъ айтувлары, анасыннан уьйренген насихат соьзлери:

2«Улым меним, меним карнымнынъ баласы,
улым меним, мине меним дува-тилеклериме яваплар,

3пишелерге карувынъды берме,
патшаларды йыгатаган хатынларга куьшинъди берме+.

4Лемуил, патшаларга шарап ишуьв ярамайды,
басшыларга тувыл эсиртетаган ишимликти истев+.

5Соны ишселер, йорыкларды мутып,
эзиетленетаганлардынъ акларын йок этерлер.

6Эсиртетаган ишимликти оьлеятырганларга беринъиз,
шарапты – уьйкен кайгыда болганга.

7Ишсинлер эм ярлылыкларын мутсынлар,
эм кыйынлыкларын аьле эслерине туьсирмесинлер.

8Оьзлери оьзлери уьшин айталмаганлар,
баьри затларын йойганлардынъ акларын коршалав уьшин, сен соьйле.

9Авызынъды, аьдилликти саклар уьшин,
ярлылардынъ эм муктажлы болганлардынъ акларын якламак уьшин, аш».

10Ийги хатынды ким табар?

Ол асыл таслардан баалы+.

11Эри ога савлай юреги мен ыйнанады,
оны ман бир заманда да хайырсыз калмаяк.

12Хатын яшавынынъ аьр бир куьнинде
эрине яманлык тувыл, тек ийгилик аькеледи.

13Ол юн эм кетенди сайлайды
эм коллары ман суьйип ислейди.

14Ол, саьвдегерлердинъ кемелериндей,
эректен асын табады.

15Танъ атпай турады,
аьелине ас аьзирлейди,
таьвкелерге куллык береди+.

16Тарлавга коьз салады эм сатып алады;
тапкан келимге юзим бавын олтыртады.

17Янып куллыкка бериледи,
куллыкка коллары берк.

18Ол анълайды – сатувы келимли;
кешелер мен онынъ майшырагы соьнмейди.

19Колларын уршыкка салады,
бармаклары ийиршикти ыслайды.

20Ярлыга ол аясын ашады,
муктажлары болганларга колын узатады+.

21Карда аьели уьшин кайгырмайды:

баьри аьели онынъ йылы кийимлер киеди.

22Ол оьзининъ орындыгына яювлер аьзирлейди,
юка кетен мен кызылга кийинеди.

23Онынъ эрин сыйлайдылар,
кыралдынъ аксакаллары ман бирге онынъ орны шахардынъ йыйынында.

24Ол кетеннен кийимлер тигеди
эм саьвдегерлерге белбавлар да сатады.

25Ол келисли эм ярасык кийинеди
эм эртенги куьнге суьйинишли карайды.

26Даналык пан соьйлейди
эм авызында ийги насихатлар.

27Аьелининъ аьлине коьз салады,
бир зат этпей арам оьтпегин ашамайды.

28Онынъ балалары турып оны наьсипли деп айтадылар,
эри де оны мактайды.

29«Коьп ийги хатынлар,
ама сен баьриннен де аьруьвсинъ».

30Суьйдимлилик алдайды, ярасыклык та тез кетеди,
ама Раббийден корккан хатын мактавга тийисли.

31Ол казанган савгады ога беринъиз,
онынъ ислери шахардынъ йыйынында макталсын+.

* 5:15 Оьз пишенъге туьз кал.

* 11:15 Кепиллик залог.

* 11:18 Фаьне - призрачный, тленный.

* 30:14 Мазлум - угнетенный.

* 20:16 Кепил - поручитель.

* 26:8 Сакпан - праща (оружие).

+ 1:1 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 25:1,

+ 1:3 Сулейманнынъ таварыхлары 2:9

+ 1:4 Сулейманнынъ таварыхлары 8:5

+ 1:7 Сулейманнынъ таварыхлары 8:13, Сулейманнынъ таварыхлары 9:10, Сулейманнынъ таварыхлары 16:6

+ 1:8 Сулейманнынъ таварыхлары 6:20
+ 1:9 Сулейманнынъ таварыхлары 4:9
+ 1:10 Сулейманнынъ таварыхлары 16:29

+ 1:15 Сулейманнынъ таварыхлары 4:14, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1

+ 1:16 Сулейманнынъ таварыхлары 6:18, Рим. 3:15

+ 1:19 Сулейманнынъ таварыхлары 15:27

+ 1:20 Сулейманнынъ таварыхлары 8:1, Сулейманнынъ таварыхлары 9:3

+ 1:22 Сулейманнынъ таварыхлары 8:5, Сулейманнынъ таварыхлары 21:24

+ 2:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8
+ 2:4 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14
+ 2:5 Сулейманнынъ таварыхлары 1:7
+ 2:6 Якуп 1:5
+ 2:7 Сулейманнынъ таварыхлары 30:5
+ 2:9 Сулейманнынъ таварыхлары 1:3

+ 2:14 Сулейманнынъ таварыхлары 10:23, Сулейманнынъ таварыхлары 15:21,

+ 2:15 Сулейманнынъ таварыхлары 14:2

+ 2:16 Сулейманнынъ таварыхлары 6:24, Сулейманнынъ таварыхлары 7:5, Сулейманнынъ таварыхлары 23:27

+ 2:18 Сулейманнынъ таварыхлары 5:5, Сулейманнынъ таварыхлары 7:27

+ 2:21 Мат. 5:5
+ 2:22 Сулейманнынъ таварыхлары 10:30
+ 3:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8

+ 3:2 Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27

+ 3:3 Сулейманнынъ таварыхлары 6:21, Сулейманнынъ таварыхлары 7:3

+ 3:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:5
+ 3:7 Сулейманнынъ таварыхлары 12:15,
+ 3:12 1Кор. 11:32, Ювытлар 12:6, Ашы. 3:19

+ 3:14 Сулейманнынъ таварыхлары 8:19, Сулейманнынъ таварыхлары 16:16

+ 3:15 Сулейманнынъ таварыхлары 8:11

+ 3:16 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27, Сулейманнынъ таварыхлары 8:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:4

+ 3:18 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 11:30, Сулейманнынъ таварыхлары 13:12, Сулейманнынъ таварыхлары 15:4

+ 3:19 Сулейманнынъ таварыхлары 8:27,

+ 3:20 Яр. 7:11,

+ 3:23 Сулейманнынъ таварыхлары 10:9, Сулейманнынъ таварыхлары 4:12

+ 3:27 Гал. 6:10

+ 3:31 Сулейманнынъ таварыхлары 23:17, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1, Сулейманнынъ таварыхлары 24:19

+ 3:33 Сулейманнынъ таварыхлары 14:11
+ 3:34 Якуп 4:6, 1 Петер 5:5
+ 4:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8
+ 4:9 Сулейманнынъ таварыхлары 1:9

+ 4:10 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27

+ 4:12 Сулейманнынъ таварыхлары 3:23
+ 4:13 Сулейманнынъ таварыхлары 3:18
+ 4:14 Сулейманнынъ таварыхлары 1:15
+ 4:18 Мат. 13:43
+ 4:19 Яхья 12:35
+ 4:22 Сулейманнынъ таварыхлары 14:30
+ 4:24 Сулейманнынъ таварыхлары 6:12
+ 4:26 Ювытлар 12:13
+ 5:1 Сулейманнынъ таварыхлары 4:20
+ 5:3 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16,

+ 5:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:18, Сулейманнынъ таварыхлары 7:27

+ 6:6 Сулейманнынъ таварыхлары 10:26, Сулейманнынъ таварыхлары 18:9

+ 6:8 Сулейманнынъ таварыхлары 30:25

+ 6:9 Сулейманнынъ таварыхлары 19:15

+ 6:11 Сулейманнынъ таварыхлары 13:4, Сулейманнынъ таварыхлары 24:33-34,

+ 6:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:27
+ 6:13 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19
+ 6:16 Сулейманнынъ таварыхлары 30:18

+ 6:17 Сулейманнынъ таварыхлары 16:5, Сулейманнынъ таварыхлары 21:4, Сулейманнынъ таварыхлары 12:22, Сулейманнынъ таварыхлары 17:7,

+ 6:18 Яр. 6:5, Сулейманнынъ таварыхлары 15:26, Сулейманнынъ таварыхлары 1:16, Рим. 3:15

+ 6:20 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8
+ 6:21 Сулейманнынъ таварыхлары 3:3
+ 6:23 Сулейманнынъ таварыхлары 10:17
+ 6:24 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16
+ 6:25 Мат. 5:28
+ 6:34 Сулейманнынъ таварыхлары 27:4,
+ 7:1 Сулейманнынъ таварыхлары 2:1
+ 7:2 Сулейманнынъ таварыхлары 4:4
+ 7:3 Сулейманнынъ таварыхлары 3:3
+ 7:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16
+ 7:7 Сулейманнынъ таварыхлары 1:4
+ 7:10 Яр. 38:14-15
+ 7:12 Сулейманнынъ таварыхлары 23:28

+ 7:21 Сулейманнынъ таварыхлары 5:3, Сулейманнынъ таварыхлары 6:24

+ 7:27 Сулейманнынъ таварыхлары 2:18, Сулейманнынъ таварыхлары 5:5

+ 8:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:20-21, Сулейманнынъ таварыхлары 9:3

+ 8:5 Сулейманнынъ таварыхлары 1:4, Сулейманнынъ таварыхлары 1:22

+ 8:10 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14

+ 8:11 Сулейманнынъ таварыхлары 3:15

+ 8:13 Сулейманнынъ таварыхлары 1:7, Сулейманнынъ таварыхлары 9:10, Сулейманнынъ таварыхлары 16:6, Сулейманнынъ таварыхлары 4:24, Сулейманнынъ таварыхлары 6:17

+ 8:17 Яхья 14:21, Мат. 7:8

+ 8:18 Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 22:4

+ 8:19 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14, Сулейманнынъ таварыхлары 16:16

+ 8:22 Ашы. 3:14
+ 8:27 Сулейманнынъ таварыхлары 3:19
+ 8:28 Яр. 1:6
+ 8:29 Яр. 1:9, Яр. 1:10,

+ 8:35 Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 4:22, Сулейманнынъ таварыхлары 18:22

+ 9:3 Сулейманнынъ таварыхлары 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 8:1

+ 9:5 Яхья 7:37
+ 9:9 Мат. 13:12, Мк. 4:25
+ 9:10 Сулейманнынъ таварыхлары 1:7

+ 9:11 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 10:27

+ 9:13 Сулейманнынъ таварыхлары 7:11

+ 9:17 Сулейманнынъ таварыхлары 5:15, Сулейманнынъ таварыхлары 20:17

+ 10:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:1, Сулейманнынъ таварыхлары 25:1, Сулейманнынъ таварыхлары 15:20, Сулейманнынъ таварыхлары 29:3, Сулейманнынъ таварыхлары 17:21, Сулейманнынъ таварыхлары 17:25

+ 10:2 Сулейманнынъ таварыхлары 11:4, Сулейманнынъ таварыхлары 11:6

+ 10:3 Сулейманнынъ таварыхлары 13:25

+ 10:4 Сулейманнынъ таварыхлары 21:5

+ 10:9 Сулейманнынъ таварыхлары 3:23, Сулейманнынъ таварыхлары 28:18

+ 10:10 Сулейманнынъ таварыхлары 6:13

+ 10:11 Сулейманнынъ таварыхлары 13:14, Сулейманнынъ таварыхлары 14:27, Сулейманнынъ таварыхлары 16:22

+ 10:12 Якуп 5:20, 1 Петер 4:8

+ 10:13 Сулейманнынъ таварыхлары 19:29, Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 10:14 Сулейманнынъ таварыхлары 18:7
+ 10:15 Сулейманнынъ таварыхлары 18:11
+ 10:16 Сулейманнынъ таварыхлары 11:19
+ 10:17 Сулейманнынъ таварыхлары 6:23

+ 10:19 Мат. 12:36, Сулейманнынъ таварыхлары 17:27,

+ 10:23 Сулейманнынъ таварыхлары 2:14,

+ 10:25 Мат. 7:27, Сулейманнынъ таварыхлары 12:3

+ 10:26 Сулейманнынъ таварыхлары 6:6

+ 10:27 Сулейманнынъ таварыхлары 3:2, Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 4:10, Сулейманнынъ таварыхлары 9:11,

+ 10:28 Сулейманнынъ таварыхлары 11:7
+ 10:30 Сулейманнынъ таварыхлары 2:21-22
+ 10:31 Сулейманнынъ таварыхлары 15:28

+ 11:1 Сулейманнынъ таварыхлары 16:11, Сулейманнынъ таварыхлары 20:10, Сулейманнынъ таварыхлары 20:23,

+ 11:2 Сулейманнынъ таварыхлары 16:18, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 11:3 Сулейманнынъ таварыхлары 13:6

+ 11:4 Сулейманнынъ таварыхлары 10:2

+ 11:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:6, Эстер 7:9,

+ 11:6 Сулейманнынъ таварыхлары 13:6
+ 11:7 Сулейманнынъ таварыхлары 10:28
+ 11:8 Сулейманнынъ таварыхлары 21:18

+ 11:10 Эстер 8:15, Сулейманнынъ таварыхлары 29:2

+ 11:11 Сулейманнынъ таварыхлары 29:8

+ 11:13 Сулейманнынъ таварыхлары 20:19

+ 11:14 Сулейманнынъ таварыхлары 15:22, Сулейманнынъ таварыхлары 20:18, Сулейманнынъ таварыхлары 24:6

+ 11:18 Гал. 6:8
+ 11:19 Сулейманнынъ таварыхлары 10:16
+ 11:21 Сулейманнынъ таварыхлары 16:5,

+ 11:24 Сулейманнынъ таварыхлары 13:7, 2Кор. 9:6

+ 11:26 Яр. 42:6

+ 11:27 Эстер 7:9, Сулейманнынъ таварыхлары 26:27,

+ 11:30 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 13:12, Сулейманнынъ таварыхлары 15:4

+ 11:31 1 Петер 4:18
+ 12:1 Сулейманнынъ таварыхлары 15:10
+ 12:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, Сулейманнынъ таварыхлары 18:22, Сулейманнынъ таварыхлары 31:10, Сулейманнынъ таварыхлары 14:30

+ 12:5 Мат. 12:35
+ 12:6 Сулейманнынъ таварыхлары 14:3
+ 12:11 Сулейманнынъ таварыхлары 28:19

+ 12:13 Сулейманнынъ таварыхлары 18:7, Сулейманнынъ таварыхлары 21:23

+ 12:14 Сулейманнынъ таварыхлары 13:2, Сулейманнынъ таварыхлары 18:20,

+ 12:15 Сулейманнынъ таварыхлары 3:7
+ 12:16 Сулейманнынъ таварыхлары 29:11
+ 12:17 Сулейманнынъ таварыхлары 14:5
+ 12:18 Сулейманнынъ таварыхлары 4:22
+ 12:19 Сулейманнынъ таварыхлары 19:9
+ 12:22 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17
+ 12:23 Сулейманнынъ таварыхлары 13:16
+ 13:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:22,

+ 13:2 Сулейманнынъ таварыхлары 12:14, Сулейманнынъ таварыхлары 18:20

+ 13:3 Сулейманнынъ таварыхлары 12:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:23

+ 13:4 Сулейманнынъ таварыхлары 6:9-11, Сулейманнынъ таварыхлары 21:25

+ 13:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:6, Сулейманнынъ таварыхлары 11:3, Сулейманнынъ таварыхлары 19:3

+ 13:7 Сулейманнынъ таварыхлары 11:24

+ 13:10 Сулейманнынъ таварыхлары 28:25

+ 13:12 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 11:30, Сулейманнынъ таварыхлары 15:4

+ 13:14 Сулейманнынъ таварыхлары 10:11
+ 13:17 Сулейманнынъ таварыхлары 25:13
+ 13:18 Сулейманнынъ таварыхлары 15:31-32,
+ 13:22 Сулейманнынъ таварыхлары 28:8

+ 13:24 Сулейманнынъ таварыхлары 19:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:15, Сулейманнынъ таварыхлары 23:13, Сулейманнынъ таварыхлары 29:17

+ 13:25 Сулейманнынъ таварыхлары 10:3
+ 14:2 Сулейманнынъ таварыхлары 2:15
+ 14:3 Сулейманнынъ таварыхлары 12:6
+ 14:5 Сулейманнынъ таварыхлары 12:17
+ 14:6 Сулейманнынъ таварыхлары 15:14
+ 14:11 Сулейманнынъ таварыхлары 3:33
+ 14:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:25
+ 14:13 Лк. 6:25
+ 14:19 Яр. 42:6,

+ 14:20 Сулейманнынъ таварыхлары 19:7, Сулейманнынъ таварыхлары 19:4

+ 14:21 Сулейманнынъ таварыхлары 29:7

+ 14:23 Сулейманнынъ таварыхлары 21:5

+ 14:27 Сулейманнынъ таварыхлары 10:11, Сулейманнынъ таварыхлары 13:14

+ 14:29 Сулейманнынъ таварыхлары 15:18, Сулейманнынъ таварыхлары 16:32, Сулейманнынъ таварыхлары 19:11,

+ 14:30 Сулейманнынъ таварыхлары 4:22, Сулейманнынъ таварыхлары 12:4

+ 14:31 Сулейманнынъ таварыхлары 17:5

+ 15:4 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Сулейманнынъ таварыхлары 3:18, Сулейманнынъ таварыхлары 11:30, Сулейманнынъ таварыхлары 13:12

+ 15:8 Сулейманнынъ таварыхлары 21:27, Сулейманнынъ таварыхлары 28:9,

+ 15:10 Сулейманнынъ таварыхлары 12:1

+ 15:11 Сулейманнынъ таварыхлары 27:20, Ислер 1:24

+ 15:13 Сулейманнынъ таварыхлары 17:22, Сулейманнынъ таварыхлары 18:14

+ 15:14 Сулейманнынъ таварыхлары 14:6
+ 15:16 Сулейманнынъ таварыхлары 16:8,
+ 15:17 Сулейманнынъ таварыхлары 17:1

+ 15:18 Сулейманнынъ таварыхлары 28:25, Сулейманнынъ таварыхлары 29:22, Сулейманнынъ таварыхлары 14:29

+ 15:19 Сулейманнынъ таварыхлары 19:24, Сулейманнынъ таварыхлары 22:5, Сулейманнынъ таварыхлары 22:13

+ 15:20 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 29:3

+ 15:21 Сулейманнынъ таварыхлары 2:14, Сулейманнынъ таварыхлары 10:23,

+ 15:22 Сулейманнынъ таварыхлары 11:14, Сулейманнынъ таварыхлары 20:18, Сулейманнынъ таварыхлары 24:6

+ 15:23 Сулейманнынъ таварыхлары 25:11

+ 15:24 Колосшылар 3:1-2

+ 15:26 Сулейманнынъ таварыхлары 6:18, Сулейманнынъ таварыхлары 16:24

+ 15:27 Сулейманнынъ таварыхлары 1:19, Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, 1 Тимотей 6:9, Сулейманнынъ таварыхлары 17:23

+ 15:28 Сулейманнынъ таварыхлары 10:31
+ 15:30 Сулейманнынъ таварыхлары 25:25
+ 15:32 Сулейманнынъ таварыхлары 13:18,

+ 15:33 Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 16:1 Сулейманнынъ таварыхлары 16:9, Сулейманнынъ таварыхлары 19:21, Мат. 10:19, Лк. 12:12

+ 16:2 Сулейманнынъ таварыхлары 21:2, Сулейманнынъ таварыхлары 24:12

+ 16:4 Рим. 9:22

+ 16:5 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17, Сулейманнынъ таварыхлары 11:21, Сулейманнынъ таварыхлары 28:20

+ 16:7 Яр. 26:28

+ 16:8 Сулейманнынъ таварыхлары 15:16

+ 16:9 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1, Сулейманнынъ таварыхлары 19:21, Сулейманнынъ таварыхлары 20:24

+ 16:11 Сулейманнынъ таварыхлары 11:1, Сулейманнынъ таварыхлары 20:10, Сулейманнынъ таварыхлары 20:23,

+ 16:12 Сулейманнынъ таварыхлары 25:5, Сулейманнынъ таварыхлары 29:14

+ 16:13 Сулейманнынъ таварыхлары 22:11

+ 16:14 Сулейманнынъ таварыхлары 19:12, Сулейманнынъ таварыхлары 20:2

+ 16:16 Сулейманнынъ таварыхлары 3:14, Сулейманнынъ таварыхлары 8:19

+ 16:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:2, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 16:20 Сулейманнынъ таварыхлары 19:8,

+ 16:22 Сулейманнынъ таварыхлары 10:11, Сулейманнынъ таварыхлары 13:14, Сулейманнынъ таварыхлары 14:27

+ 16:24 Сулейманнынъ таварыхлары 15:26

+ 16:25 Сулейманнынъ таварыхлары 14:12

+ 16:27 Сулейманнынъ таварыхлары 6:12, Якуп 3:6

+ 16:28 Сулейманнынъ таварыхлары 26:20
+ 16:29 Сулейманнынъ таварыхлары 1:10
+ 16:31 Сулейманнынъ таварыхлары 20:29
+ 16:32 Сулейманнынъ таварыхлары 14:29
+ 16:33 Ислер 1:26
+ 17:1 Сулейманнынъ таварыхлары 15:17
+ 17:2 Сулейманнынъ таварыхлары 19:26
+ 17:3 Сулейманнынъ таварыхлары 27:21,

+ 17:5 Сулейманнынъ таварыхлары 14:31, Сулейманнынъ таварыхлары 24:18

+ 17:7 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17

+ 17:8 Сулейманнынъ таварыхлары 18:16, Сулейманнынъ таварыхлары 21:14

+ 17:14 Сулейманнынъ таварыхлары 20:3, Сулейманнынъ таварыхлары 25:8, 1 Салоникшилер 4:11

+ 17:15 Сулейманнынъ таварыхлары 24:24,

+ 17:17 Сулейманнынъ таварыхлары 18:24, Сулейманнынъ таварыхлары 27:10

+ 17:19 Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 17:21 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 19:13

+ 17:22 Сулейманнынъ таварыхлары 15:13
+ 17:23 Сулейманнынъ таварыхлары 15:27,
+ 17:25 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1
+ 17:27 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19,
+ 18:4 Сулейманнынъ таварыхлары 20:5
+ 18:5 Сулейманнынъ таварыхлары 24:24,

+ 18:6 Сулейманнынъ таварыхлары 10:13, Сулейманнынъ таварыхлары 19:29, Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 18:7 Сулейманнынъ таварыхлары 10:14, Сулейманнынъ таварыхлары 12:13,

+ 18:8 Сулейманнынъ таварыхлары 26:22

+ 18:11 Сулейманнынъ таварыхлары 10:15

+ 18:12 Сулейманнынъ таварыхлары 11:2, Сулейманнынъ таварыхлары 16:18, Сулейманнынъ таварыхлары 15:33, Сулейманнынъ таварыхлары 29:23

+ 18:14 Сулейманнынъ таварыхлары 15:13

+ 18:16 Сулейманнынъ таварыхлары 17:8

+ 18:20 Сулейманнынъ таварыхлары 12:14, Сулейманнынъ таварыхлары 13:2

+ 18:22 Сулейманнынъ таварыхлары 12:4, Сулейманнынъ таварыхлары 19:14, Сулейманнынъ таварыхлары 8:35

+ 18:24 Сулейманнынъ таварыхлары 17:17

+ 19:1 Сулейманнынъ таварыхлары 28:6

+ 19:2 Сулейманнынъ таварыхлары 21:5, Сулейманнынъ таварыхлары 28:20

+ 19:3 Сулейманнынъ таварыхлары 13:6

+ 19:4 Сулейманнынъ таварыхлары 14:20

+ 19:5 Сулейманнынъ таварыхлары 21:28, Сулейманнынъ таварыхлары 24:28, Сулейманнынъ таварыхлары 25:18

+ 19:6 Сулейманнынъ таварыхлары 29:26
+ 19:7 Сулейманнынъ таварыхлары 14:20
+ 19:8 Сулейманнынъ таварыхлары 16:20
+ 19:10 Сулейманнынъ таварыхлары 26:1,
+ 19:11 Сулейманнынъ таварыхлары 14:29

+ 19:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:14, Сулейманнынъ таварыхлары 20:2, Сулейманнынъ таварыхлары 28:15

+ 19:13 Сулейманнынъ таварыхлары 17:21, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 27:15

+ 19:14 Сулейманнынъ таварыхлары 12:4, Сулейманнынъ таварыхлары 18:22

+ 19:15 Сулейманнынъ таварыхлары 6:9, Сулейманнынъ таварыхлары 20:4, Сулейманнынъ таварыхлары 20:13

+ 19:16 Сулейманнынъ таварыхлары 13:13

+ 19:17 Сулейманнынъ таварыхлары 22:9, Сулейманнынъ таварыхлары 28:27, Мат. 5:7

+ 19:18 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24

+ 19:21 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:9,

+ 19:23 Сулейманнынъ таварыхлары 10:16, Сулейманнынъ таварыхлары 11:19

+ 19:24 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19, Сулейманнынъ таварыхлары 22:13, Сулейманнынъ таварыхлары 26:15

+ 19:25 Сулейманнынъ таварыхлары 21:11

+ 19:29 Сулейманнынъ таварыхлары 10:13, Сулейманнынъ таварыхлары 18:6, Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 20:1 Яр. 9:21, Сулейманнынъ таварыхлары 23:29-32, Сулейманнынъ таварыхлары 31:4, Эфесшилер 5:18

+ 20:2 Сулейманнынъ таварыхлары 16:14, Сулейманнынъ таварыхлары 19:12

+ 20:4 Сулейманнынъ таварыхлары 19:15
+ 20:5 Сулейманнынъ таварыхлары 18:4
+ 20:9 Якуп 1:21, 1 Яхъя 1:8-10, Рим. 3:23

+ 20:10 Сулейманнынъ таварыхлары 11:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:11, Сулейманнынъ таварыхлары 20:23,

+ 20:13 Сулейманнынъ таварыхлары 19:15

+ 20:16 Сулейманнынъ таварыхлары 22:26-27, Сулейманнынъ таварыхлары 27:13

+ 20:17 Сулейманнынъ таварыхлары 9:17

+ 20:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:14, Сулейманнынъ таварыхлары 15:22, Сулейманнынъ таварыхлары 24:6

+ 20:19 Сулейманнынъ таварыхлары 11:13

+ 20:21 Сулейманнынъ таварыхлары 13:11

+ 20:22 Сулейманнынъ таварыхлары 24:29, Рим. 12:19,

+ 20:23 Сулейманнынъ таварыхлары 11:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:11, Сулейманнынъ таварыхлары 20:10,

+ 20:24 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1, Сулейманнынъ таварыхлары 16:9, Сулейманнынъ таварыхлары 19:21

+ 20:27 1Кор. 2:11

+ 20:29 Сулейманнынъ таварыхлары 16:31

+ 21:2 Сулейманнынъ таварыхлары 16:2, Сулейманнынъ таварыхлары 24:12, Лк. 16:15

+ 21:4 Сулейманнынъ таварыхлары 6:17

+ 21:5 Сулейманнынъ таварыхлары 14:23, Сулейманнынъ таварыхлары 10:4

+ 21:6 Сулейманнынъ таварыхлары 20:21

+ 21:9 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 25:24, Сулейманнынъ таварыхлары 27:15

+ 21:11 Сулейманнынъ таварыхлары 19:25
+ 21:13 1 Яхъя 3:17
+ 21:14 Сулейманнынъ таварыхлары 17:8
+ 21:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:8

+ 21:19 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 25:24, Сулейманнынъ таварыхлары 27:15

+ 21:23 Сулейманнынъ таварыхлары 12:13, Сулейманнынъ таварыхлары 13:3

+ 21:24 Сулейманнынъ таварыхлары 1:22
+ 21:25 Сулейманнынъ таварыхлары 13:4
+ 21:26 Мат. 5:42
+ 21:27 Сулейманнынъ таварыхлары 15:8,
+ 21:28 Сулейманнынъ таварыхлары 19:5
+ 21:30 1Кор. 1:20, 1Кор. 3:19
+ 22:2 Сулейманнынъ таварыхлары 29:13
+ 22:3 Сулейманнынъ таварыхлары 27:12

+ 22:4 Сулейманнынъ таварыхлары 3:16, Сулейманнынъ таварыхлары 8:18

+ 22:5 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19
+ 22:6 Эфесшилер 6:4
+ 22:8 Гал. 6:7
+ 22:9 Сулейманнынъ таварыхлары 19:17
+ 22:10 Сулейманнынъ таварыхлары 26:20
+ 22:11 Сулейманнынъ таварыхлары 16:13

+ 22:13 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19, Сулейманнынъ таварыхлары 19:24, Сулейманнынъ таварыхлары 26:13

+ 22:14 Сулейманнынъ таварыхлары 2:16, Сулейманнынъ таварыхлары 23:27,

+ 22:15 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24

+ 22:16 Сулейманнынъ таварыхлары 28:22

+ 22:17 Сулейманнынъ таварыхлары 5:1, Сулейманнынъ таварыхлары 24:23

+ 22:23 Сулейманнынъ таварыхлары 23:11
+ 22:27 Сулейманнынъ таварыхлары 20:16
+ 22:28 Сулейманнынъ таварыхлары 23:10

+ 23:4 Сулейманнынъ таварыхлары 28:20, Мат. 6:19, 1 Тимотей 6:9-10, Ювытлар 13:5

+ 23:5 Сулейманнынъ таварыхлары 27:24, 1 Тимотей 6:17

+ 23:10 Сулейманнынъ таварыхлары 22:28

+ 23:11 Сулейманнынъ таварыхлары 19:25, Сулейманнынъ таварыхлары 22:23

+ 23:13 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24, Сулейманнынъ таварыхлары 19:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:15

+ 23:17 Сулейманнынъ таварыхлары 3:31, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1

+ 23:18 Сулейманнынъ таварыхлары 24:14

+ 23:20 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Эфесшилер 5:18

+ 23:22 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8

+ 23:27 Сулейманнынъ таварыхлары 22:14, Сулейманнынъ таварыхлары 2:16,

+ 23:28 Сулейманнынъ таварыхлары 7:12

+ 23:31 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1

+ 24:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:15, Сулейманнынъ таварыхлары 3:31, Сулейманнынъ таварыхлары 4:14, Сулейманнынъ таварыхлары 23:17, Сулейманнынъ таварыхлары 24:19

+ 24:4 Лк. 16:11

+ 24:5 Сулейманнынъ таварыхлары 21:22

+ 24:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:14, Сулейманнынъ таварыхлары 15:22, Сулейманнынъ таварыхлары 20:18

+ 24:9 Сулейманнынъ таварыхлары 3:34, Сулейманнынъ таварыхлары 21:24

+ 24:10 Ювытлар 12:3

+ 24:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:2, Сулейманнынъ таварыхлары 21:2, Рим. 2:6

+ 24:14 Сулейманнынъ таварыхлары 23:18

+ 24:18 Сулейманнынъ таварыхлары 17:5

+ 24:19 Сулейманнынъ таварыхлары 23:17, Сулейманнынъ таварыхлары 24:1

+ 24:20 Сулейманнынъ таварыхлары 13:9

+ 24:21 1 Петер 2:17

+ 24:23 Сулейманнынъ таварыхлары 18:5, Сулейманнынъ таварыхлары 28:21

+ 24:24 Сулейманнынъ таварыхлары 17:15,

+ 24:28 Сулейманнынъ таварыхлары 19:5, Сулейманнынъ таварыхлары 25:18

+ 24:29 Сулейманнынъ таварыхлары 20:22

+ 24:34 Сулейманнынъ таварыхлары 6:10-11,

+ 25:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:1, Сулейманнынъ таварыхлары 10:1,

+ 25:5 Сулейманнынъ таварыхлары 16:12
+ 25:6 Лк. 14:8-11
+ 25:11 Сулейманнынъ таварыхлары 15:23
+ 25:13 Сулейманнынъ таварыхлары 13:17
+ 25:14 Юда 1:12
+ 25:16 Сулейманнынъ таварыхлары 27:7

+ 25:18 Сулейманнынъ таварыхлары 12:18, Сулейманнынъ таварыхлары 19:5, Сулейманнынъ таварыхлары 24:28

+ 25:21 Мат. 5:44

+ 25:22 Рим. 12:20

+ 25:24 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 21:19

+ 25:25 Сулейманнынъ таварыхлары 15:30

+ 26:1 Сулейманнынъ таварыхлары 17:7, Сулейманнынъ таварыхлары 19:10, Сулейманнынъ таварыхлары 26:8

+ 26:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:13, Сулейманнынъ таварыхлары 19:29

+ 26:5 Мат. 21:24-27
+ 26:8 Сулейманнынъ таварыхлары 26:1
+ 26:11 2 Петер 2:22

+ 26:12 Сулейманнынъ таварыхлары 28:11, Сулейманнынъ таварыхлары 29:20

+ 26:13 Сулейманнынъ таварыхлары 22:13

+ 26:15 Сулейманнынъ таварыхлары 15:19, Сулейманнынъ таварыхлары 19:24

+ 26:20 Сулейманнынъ таварыхлары 16:28, Сулейманнынъ таварыхлары 22:10

+ 26:22 Сулейманнынъ таварыхлары 18:8
+ 26:23 Мат. 23:27
+ 26:27 Эстер 7:9,
+ 27:1 Лк. 12:19-20, Якуп 4:13-14
+ 27:4 Сулейманнынъ таварыхлары 6:34
+ 27:5 Сулейманнынъ таварыхлары 28:23
+ 27:7 Сулейманнынъ таварыхлары 25:16
+ 27:10 Сулейманнынъ таварыхлары 17:17
+ 27:12 Сулейманнынъ таварыхлары 22:3
+ 27:13 Сулейманнынъ таварыхлары 20:16

+ 27:15 Сулейманнынъ таварыхлары 19:13, Сулейманнынъ таварыхлары 21:9, Сулейманнынъ таварыхлары 25:24

+ 27:18 1Кор. 9:7
+ 27:20 Сулейманнынъ таварыхлары 15:11,
+ 27:21 Сулейманнынъ таварыхлары 17:3

+ 27:24 Сулейманнынъ таварыхлары 23:5, 1 Тимотей 6:17

+ 28:3 Мат. 18:30
+ 28:6 Сулейманнынъ таварыхлары 19:1
+ 28:8 Сулейманнынъ таварыхлары 13:22
+ 28:9 Сулейманнынъ таварыхлары 15:8
+ 28:10 Сулейманнынъ таварыхлары 26:27
+ 28:11 Сулейманнынъ таварыхлары 26:12

+ 28:12 Сулейманнынъ таварыхлары 11:10, Сулейманнынъ таварыхлары 28:28, Сулейманнынъ таварыхлары 29:2

+ 28:13 1 Яхъя 1:9
+ 28:15 Сулейманнынъ таварыхлары 19:12
+ 28:17 Яр. 4:12, Яр. 9:6
+ 28:18 Сулейманнынъ таварыхлары 10:9
+ 28:19 Сулейманнынъ таварыхлары 12:11

+ 28:20 Сулейманнынъ таварыхлары 19:2, Сулейманнынъ таварыхлары 21:5, Сулейманнынъ таварыхлары 23:4

+ 28:21 Сулейманнынъ таварыхлары 18:5, Сулейманнынъ таварыхлары 24:23,

+ 28:22 Сулейманнынъ таварыхлары 22:16

+ 28:23 Сулейманнынъ таварыхлары 29:5, Сулейманнынъ таварыхлары 27:5

+ 28:25 Сулейманнынъ таварыхлары 13:10, Сулейманнынъ таварыхлары 15:18

+ 28:27 Сулейманнынъ таварыхлары 19:17

+ 28:28 Сулейманнынъ таварыхлары 28:12

+ 29:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:25, Сулейманнынъ таварыхлары 6:15

+ 29:2 Сулейманнынъ таварыхлары 11:10, Сулейманнынъ таварыхлары 28:12, Сулейманнынъ таварыхлары 28:28

+ 29:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 15:20, Лк. 15:13, Лк. 15:30

+ 29:5 Сулейманнынъ таварыхлары 28:23
+ 29:8 Сулейманнынъ таварыхлары 11:11
+ 29:10 Яр. 4:5, Яр. 4:8
+ 29:11 Сулейманнынъ таварыхлары 12:16
+ 29:13 Сулейманнынъ таварыхлары 22:2
+ 29:14 Сулейманнынъ таварыхлары 16:12

+ 29:15 Сулейманнынъ таварыхлары 10:1, Сулейманнынъ таварыхлары 17:25

+ 29:17 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24
+ 29:20 Сулейманнынъ таварыхлары 26:12
+ 29:22 Сулейманнынъ таварыхлары 15:18

+ 29:23 Сулейманнынъ таварыхлары 11:2, Сулейманнынъ таварыхлары 16:18, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12, Сулейманнынъ таварыхлары 15:33, Сулейманнынъ таварыхлары 18:12

+ 29:25 Лк. 12:4
+ 29:26 Сулейманнынъ таварыхлары 19:6
+ 30:4 Яхья 3:13,
+ 30:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:7
+ 30:6 Ашы. 22:18
+ 30:8 Мат. 6:11, 1 Тимотей 6:8
+ 30:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:2
+ 30:17 Яр. 9:22,
+ 30:18 Сулейманнынъ таварыхлары 6:16
+ 30:22 Сулейманнынъ таварыхлары 19:10
+ 30:25 Сулейманнынъ таварыхлары 6:6-8
+ 31:3 Сулейманнынъ таварыхлары 7:26

+ 31:4 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Эфесшилер 5:18

+ 31:10 Рут 3:11, Сулейманнынъ таварыхлары 12:4, Сулейманнынъ таварыхлары 3:15

+ 31:15 Сулейманнынъ таварыхлары 20:13
+ 31:20 Сулейманнынъ таварыхлары 22:9
+ 31:31 Сулейманнынъ таварыхлары 11:16

Юнус

Юнус

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис Соьз

Оьрметли окувшы!

Бу шыгармадынъ ишине Таураттынъ (Ветхий Завет) уьш китабы алынган. Таурат (Ветхий Завет), Инжил (Новый Завет) мен бирге Сыйлы Китапты, оьмирлер бойы дуныяда энъ де бек окылып келеятырган Китаплардынъ Китабын туьзеди. Таурат дуныядынъ курылувы, аьдемнинъ куьналы болувы, ювыт эм баска аьвелги халклардынъ тарихлик эм рухлык йоллары акында хабарлайды.

Бу баспадагы уьш китап оьлшемлерине коьре уьйкен тувыллар. Ама олар сыйлы китаплардынъ арасында бирден-бир тувган ойларга эм сакланмаган аьжейипли ислерге толган кызыклы, оьткир сюжетли хабарлары ман баскаланадылар. Соьйтип, Юнус пайхамбардынъ акында айтылатаган китапта, ол бек уьйкен худ балыктынъ карнына туьссе де сав калганы хабарланады. Ама Юнустынъ бактысынынъ аьлеметлиги тек онынъ оьлимнен аьжейип кебинде куткарылувында тувыл, а Алладынъ толтырып болмастай буйырыгын ерине еткистуьвинде. Алла ога 8 оьмирде (я. э. д.) Ювык Куьнтувардынъ коьбисин бойсындырган эм яшавшылары Аллады кабыл этпеген куьдиретли Ассирия патшалыгынынъ бас каласы Ниневияда Оьзининъ Соьзин яймага тапшырган эди.

Баска эки шыгармалар, «Рут» эм «Эстер» китаплар да, сыйлы текстлер арасында сюжетлери мен баскаланадылар. Булардынъ негизинде – кыскаяклыдынъ бактысы.

«Рут» китабы ювыт халкынынъ бурынгысына багысланган. Онынъ ишинде аьрекетлейтаганлардынъ арасында, аьдетинше, тарих хабарлавлардынъ ортасында туратаган патшалар, аьскер аькимлери, пайхамбарлар распайдылар. Онда оьз кыйыны ман яшайтаган аьдемлер катнасадылар. Бирлескен, куьшли оькимети болмаган оьмирде аьр бир аьдем коьп кыйынын салып оьзининъ яшавы уьшин куьреспеге керек болган. Тап сондай эди экинши мынъйыллыктынъ сонъында (я. э. д.) ювытлардынъ яшавы. Ашлык, конъысы халклардынъ шапкынлыгы – сол заманларда олардынъ баьрисиннен коршаланмага эш бир амал йок эди.

Асылы ювыт болмай, ювытка байга барган Рут деген яс хатын, сол замандагы аьдетке карсы шыгып, эри оьлгеннен сонъ оьзининъ кайнанасы ман калмага токтасады. Бу абыт кайсы яктан алып караганда да аьдеттен тыскары эди. Бириншилей, тул хатын кайнанасы ман калмага тийисли тувыл эди. Экиншилей, Рут яшаган ерде уьйкен ашлык эди. Уьшиншилей, Рут – моав миллеттен, а сол заманларда моавшылар ювытлар ман яв эдилер. Сондай йигерли абыттан сонъ Руттынъ бактысы аьжейип кепте туьрленеди.

Эм сонъына калганда, Рут 11-нши оьмирде (я. э. д.), буьтин ювыт ырувларды оьзине бойсындырып эм бирлестирип, куьшли патшалык туьзген Даут патшадынъ аьесининъ анасы болады.

«Эстер» китабында бираз сонъгы замандагы, 5-нши оьмирдеги (я. э. д.) ислер суьвретленедилер. Болган ислер Ювык Куьнтувардынъ сол вакытта энъ куьдиретли болган Перс патшалыгынынъ бас каласында озадылар. Китапта суьвретленетаган ислерден бир юз элли йыллар алдында Исраил Вавилон патшалыгы ман енъилген сонъ, ювытлар зор ман Месопотамияга (аьлиги Иракка) коьширилген эдилер. Тек 6-ншы оьмирдинъ экинши кесегинде Вавилон оьзи перслерге корланады эм ювытлар Перс патшалыгына бойсынадылар. Тез арадан оларга тувган ерлерине кайтпага ызын бередилер. Юртларына баьриси де кайтпадылар, неге десе ювытлар 5-нши оьмирде, «Эстер» китабында белгиленген вакытта, Перс патшалыгынынъ аьр муьйисинде эм де бас каласында яшайтаган эдилер.

Бас калада оьзининъ йиени Эстер мен ювыт Мордокай да яшайтаган болган. Бираз заман озганнан сонъ, Эстерди патшадынъ хатынлар боьлмесине аладылар эм тез арадан ол патшадынъ ханбийкеси болады. Аман да Эстердинъ бактысында болатаган сейир ислер соны ман кутылмайдылар, а тек басланадылар. Эстер оьзининъ ювыт халкынынъ оьлим кавыфлыгыннан коршалавшысы эм онынъ куткарувшысы болмага керек болады. Китапта бир кере де «Алла» деген соьз распайды, ама ол китаптынъ ишинде онынъ болмаганлыгын анълатпайды. Китапка коьре, ювытлардынъ сол кыйынлыкларга не себептен туьскенлерин эске алсак, ол Эстердинъ нагашакасы Мордокай, Алла Насихатына ызлап, перс аькимлери алдында басын иймеге унамаганы болады. Бу ис баьри ювыт халкын оьлимге аькелмеге болаяк эди, тек бу зат аьлемет кепте душпанларды енъмеге амал берди.

Биз Таураттынъ бу уьйкен болмаган оьткир сюжетли кесеклери мен танысув сизде савлай Китапка, толысынша, кызыксынув тувдырар деп, уьмит этемиз.

Библияды коьшируьвши Институт бу китапларды ногай тилге коьшируьвшилерге, редакторларга, баспалап шыгармага ярдам эткенлердинъ баьрисине разылыгын билдиреди эм ногай окувшыларына сосы китапларды тувган тилинде окымага амал берилгенине куванады.

1

Юнус китабы

Юнустынъ Раббийден кашувы

1^1Амиттай улы Юнуска Раббийден соьз туьсти: 2«Тур, Ниневейге, сол уьйкен калага бар, халкына насихат эт. Неге десе онынъ яманлыклары акында хабар Мага етти».

3Ама Юнус Раббийден кашаяк болып, Яфага кетип, Таршишке бараятырган кемеди тапты. Йол акшасын тоьледи, кемеге олтырды, Раббийден эрек кетейим деп, Таршишке йол алды.

4Ама Раббий денъизге куьшли елди йиберди. Денъизде сондай уьйкен давыл коьтерилди, кеме эне-мине шашылмага аз калды. 5Денъизшилер корктылар, аьр бириси оьзи табынатаган алласына ялбарып баслады. Кемеди енъиллендируьв уьшин юклерди денъизге аттылар.

Юнус болса кеме туьбине туьсип ятты эм каты уйклады+. 6Кемединъ аькими Юнустынъ янына туьсип: «Неге ятып уйклайсынъ? Тур, оьз алланъа ялбар, белки, аьлимизди коьрер, биз сакланармыз», – деди+.

7Сонъ денъизшилер бир-бирине: «Юринъиз, сыбага таслаягынъыз. Бу баьле басымызга ким уьшин туьскенин билеегинъиз», – дедилер. Сыбага тасладылар, ол Юнуска туьсти.

8Сонда Юнуска: «Айт бизге! Бу баьле ким уьшин басымызга туьсти, кайдай ис пен юресинъ, кайдан келесинъ, юртынъ кайда, кайсы халктансынъ?» – дедилер.

9Юнус: «Мен ювытпан, денъизди эм ерди яраткан коьклердинъ Алласы Раббийге табынаман», – деп явап берди.

10Денъизшилер бек уьйкен коркувга туьстилер эм Юнустан: «Не уьшин сен солай эттинъ?» – деп сорадылар. Онынъ Раббийден кашканын билетаган эдилер, неге десе оны оьзи оларга айткан эди.

11Денъиз тагы да бек толкынласты. Юнустан: «Денъизди тындырар уьшин сени мен не зат этпеге керекпиз?» – деп сорадылар.

12Юнус: «Мени ысланъыз да денъизге атынъыз. Сол вакыт денъиз тынар, неге десе, мен билемен, бу давылга меним уьшин йолыктынъыз», – деди.

13Денъизшилер, бир ерге янаспага мырат этип, эскеклер мен куьшли иследилер, ама пайдасыз, неге десе денъиз, куьшлирек толкынласып, давыллавын токтатпады. 14Сол заман Раббийге ялбарып: «Я, Раббий, биз бу аьдемнинъ яны уьшин аьлек болмасак керек эди. Бизди шуьшсиз аьдемнинъ оьлими уьшин куьналы этпе. Сен, Раббий, энди Оьзинъе яраган исти ислединъ!» – дедилер. 15Соны айтып, Юнусты денъизге аттылар, толкынласкан денъиз сол саьатлей тынды. 16Болган исти коьрген денъизшилер Раббийден соьйтип бир корктылар, Ога курман эттилер, соьз бердилер.

2

2^1Сонъ Раббий бир бек уьйкен худ[*] балыкка Юнусты ютпага буйырды. Юнус уьш куьн, уьш кеше узагы бу балыктынъ карнында турды+.

Юнустынъ дувасы

2Юнус балыктынъ карыныннан Алласы Раббийге дува этти:

« 3Баьлеге йолыккан вакытымда Раббийге ялбардым,

Ол мага явап берди.

Ахыреттинъ ишиннен ярдам тиледим,

Сен давысымды эситтинъ.

4Мени теренге, денъиз туьбине туьсирдинъ,
онынъ агынлары тоьгерегимнен курсап алдылар.

Буьтин сувларынъ эм толкынларынъ уьстимнен оьттилер.

5„Коьзлеринънен тайдым,
ама кие уьйинъди тагы да коьрермен“, – дедим.
6Мени сувлар курсап алдылар,
туьпсиз опкын мени кушагына тартты,
басым денъиз оьленлерине оралды.
7Тавлардынъ туьбине дейим туьстим,
ер карынында тиеклер мен киртлендим,
ама Сен, Раббий Аллам,
шонъкырдан янымды алып шыгардынъ.
8Яным аьлсизленген заманда
Сени, Раббий, эсиме туьсирдим,
дувам Сага, кие уьйинъе етти.
9Ялган аллаларга табынувшылар
оьзлерине Рагимликти Коьрсетуьвшиди таслап кеттилер.

10Ама мен Сага данъклав соьзи мен курман келтирермен,
берген соьзимди толтырарман.

Куткарылув тек Раббийде!» – деди.

11Раббий балыкка Юнусты куры ерге кусып шыгармага буйырды, балык та солай этти.

3

Юнус Ниневейге барады

3^1Раббий Юнуска экинши соьзин эситтирди: 2«Тур, Ниневейге кет, сол уьйкен калага барып, Мен буйырганша, халкка насихат эт»+.

3Юнус, Раббийдинъ буйырыгын толтырып, Ниневейге кетти. Ниневей сондай бир уьйкен кала – оны тек карап шыгув уьшин уьш куьн керек эди. 4Биринши куьн Юнус кала бойынша юрип: «Кырк куьннен сонъ Ниневей бузылаяк!» – деп насихатлады. 5Ниневейшилер Аллага иман келтирдилер: уьйкениннен кишкейине дейим баьрисин ораза тутпага шакырып, эрегожа кийим кийдилер.

6Ниневей патшасына бу хабар еткенде ол, тагыннан турып, уьстиннен патша кийимлерин шешип, эрегожа кийип, куьл уьстине олтырды. 7Сонъ патша Ниневейде буйырык берди: «Патша эм мырзаларынынъ буйырыгы ман аьдемлерге де, айванларга да – оьгиз, кой болсын – ас-сув ишпеге эркинлик берилмейди. 8Аьдемлер де, айванлар да эрегожа ман ябынсын. Аьр ким Алладан бек ялбарып, оьзининъ яман йолыннан эм огырсызлыгыннан тайсын. 9Ким биледи, белки, Алла аяп, каты ашувыннан кайтар эм рагимлигин коьрсетер, биз аьлек болмаспыз»+.

10Алла, олардынъ эткенлерин, яман йолларыннан тайганларын коьрип, оларды аяды эм басларына йибереек болган баьле-казасын йибермеди.

4

Юнус Раббий рагимлигин унамайды

4^1Юнус бу затка бек каарланды эм ашувланды. 2Раббийге сосындай дува этти: «Я, Раббий, сосындай болаягын уьйде турып та айтпаган эдимме? Сога коьре де мен Таршишке кашпага куьрестим. Неге десе билетаган эдим: Сен – рагимли, ярлыкавшы, сабыр, бек суьювши, баьле-каза йибермеге ниетлеген ойынънан кери кайтувшы Алласынъ. 3Я, Раббий, янымды ал, неге десе мага оьлим – яшамактан яхшы».

4Раббий айтты: «Ашувланувынъ туврама?»

5Юнус каладан шыкты, онынъ куьнтувар ягында бир ерге олтырды, оьзине бир кос ясады, салкынлыгына олтырып, кала ман не болаягын саклап баслады. 6Раббий Алла Юнустынъ басына куьлетки туьсирип, онъайсыз аьлин енъиллетеек болып, бир оьсимлик оьстирди. Юнус бу оьсимликке бек суьйинди. 7Ама экинши куьнде танъ атканда, Алла болдырган бир курт оьсимликти кемирип курытты. 8Куьн шыкканда, Алла куьнтувардан куьйдирип алатаган исси елди эстирди, Юнустынъ басын куьн солай бек кыздырды, ол аьлсизленди, оьзине оьлим тилеп баслады: «Мага оьлим – яшамактан ийги», – деди.

9Сол заман Алла Юнуска: «Оьсимлик уьшин ашувланувынъ туврама?» – деди.

«Элбетте, тувра», – деди Юнус, – «оьлгенге дейим ашувландым».

10Сонда Раббий Юнуска: «Оьзинъ карап оьстирмеген бу оьсимликти кызганасынъ. Ол бир кешединъ ишинде оьсти де экинши туьнде йок болды. 11Ама Ниневейде юз йырма мынънан артык онънан солды айырмаган аьдем эм коьп санлы айван бар. Мага ол уьйкен калады кызганмага керек тувылма?» – деди.

* 2:1 Худ – кит.

+ 1:5 Ислер 27:18
+ 1:6 Юнус 3:9
+ 2:1 Мат. 12:40, Мат. 16:4
+ 3:2 Юнус 1:1-2
+ 3:9 Юнус 1:6

Янъы Антласув

Янъы Антласув

1. Кирис Соьз

1. Матай

2. Марк

3. Лука

4. Яхья

5. Ислер

6. Урымшылар

7. 1 Коринтшилер

8. 2 Коринтшилер

9. Галатияшылар

10. Эфесшилер

11. Пилипшилер

12. Колосшылар

13. 1 Салоникшилер

14. 2 Салоникшилер

15. 1 Тимотей

16. 2 Тимотей

17. Тит

18. Пилимон

19. Ювытлар

20. Якуп

21. 1 Петер

22. 2 Петер

23. 1 Яхъя

24. 2 Яхъя

25. 3 Яхъя

26. Юда

27. Ашылув

Кирис Соьз

Кирис соьз

Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.

Кие Китапты коьшируьвши Институтынынъ куллыкшылары

Матай

Матай

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Кирис Соьз

ИНЖИЛ

МАТАЙДЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Христианларда беркитилген ойга коьре, бу Инжилдинъ авторы ясак йыювшы Матай Левий болады. Оны Иса Масих Оьзине ызламага шакырган эм он эки элшисининъ бири эткен.

Матай оьзининъ Инжилин ювыт окувшыларына каратып язган. Бирер тарихшилер, ол басында китапты ювыт яде арамей тилинде язган, сонъында грек тилине коьширген деп, санайдылар. Матай китабын Исадынъ ырув-асылыннан баслайды. Ога коьре Иса ювытлардынъ ата-бабасы Ибрагим эм исраил патшасы Дауттынъ тувра тувдыгы болганы белгиленеди. Матай, Эски Антласувдынъ уьзиклерин тез-тез куллана берип, Назаретши Иса сол Алла сайлап алган эм Онынъ келеегин ювыт пайхамбарлары эртеден айтып турган Патша эм Куткарувшы деп айырып коьрсетеди. Ол соьйтип те Иса Алладынъ Йорыгын толысынша толтырганын эм исраил халкынынъ шынты аьдемлигине етискен инсаны болганын билдиреди.

Матай Исадынъ соьзлерине эм окувына коьп эс береди (китаптынъ доьрт кесегининъ бири). Онынъ Инжили Исады, Алладынъ Йорыгын анълатпага эм Онынъ Патшалыгы акында насихатламага куьши болган акыллы окытувшы этип, таныстырады. Матай Исадынъ окувын маьнесине коьре бес йыйынтыкка уйгынластырган: 1) Тав басындагы насихатлав; 2) 12 элшисине не этпеге керегин билдируьв эм акыл уьйретуьв; 3) Алладынъ патшалыгы акында таварыхлар; 4) Исадынъ соктасы кайдай болмага керегин уьйретуьв; 5) келеекте дуныяда не зат болаягын билдируьв. Матайдынъ китабынынъ ишине тагы да баска Инжиллерде распайтаган Исадынъ он таварыхы киргистилген.

1

Исадынъ асылы-тукымы

1^1•Ибрагимнен тувган Дауттынъ улы Иса Масихтинъ асылы-тукымы сосындай эди:+
2Ибрагим – Исхактынъ атасы; Исхак – Якуптынъ атасы; Якуп – Юда ман онынъ кардашларынынъ атасы;+
3Юда – Перес пен Зерахтынъ атасы, аналары Тамар эди; Перес – Хесроннынъ атасы; Хесрон – Рамнынъ атасы;+
4Рам – Амминадавдынъ атасы; Амминадав – Нахшоннынъ атасы; Нахшон – Салмоннынъ атасы эди+. 5Салмон – Боаздынъ атасы, Боаздынъ анасы Рахав эди; Боаз – Оведтинъ атасы, Оведтинъ анасы Рут эди. Овед – Ишайдынъ атасы, 6А Ишай – Даут патшадынъ атасы эди. Даут патша – Сулейменнинъ атасы, Сулейменнинъ анасы Уриядынъ хатыны эди. 7Сулеймен – Рехавамнынъ атасы; Рехавам – Авиядынъ атасы; Авия – Асадынъ атасы; 8Аса – Йошафаттынъ атасы; Йошафат – Йорамнынъ атасы; Йорам – Узиядынъ атасы эди. 9Узия – Йотамнынъ атасы; Йотам – Ахаздынъ атасы; Ахаз – Хизкиядынъ атасы; 10Хизкия – Манашединъ атасы, Манаше – Амоннынъ атасы; Амон – Йошиядынъ атасы; 11Йошия – Йоакимнинъ атасы; Йоаким – Екония ман онынъ кардашларынынъ атасы эди. Сосы зат Бабылга коьширилеектен алдын болган эди.

12Бабылга коьширилгеннен сонъ Екония – Шалтиелдинъ атасы болды; Шалтиел – Зерубавелдинъ атасы; 13Зерубавел – Авихудтынъ атасы; Авихуд – Элиякимнинъ атасы; Элияким Азурдынъ атасы эди. 14Азур – Садоктынъ атасы; Садок – Якиннинъ атасы; Якин – Элихудтынъ атасы; 15Элихуд – Элазардынъ атасы; Элазар – Матаннынъ атасы; Матан – Якуптынъ атасы; 16Якуп – Юсуптынъ атасы эди; Юсуп та Масих деп аталган Исады тапкан Марьемнинъ эри болды+.

17Соны ман, Ибрагимнен Даутка дейим баьриси он доьрт несил бар эди; Дауттан Бабыл есирине дейим он доьрт несил эм Бабыл есириннен Масихке дейим де он доьрт несил болган эди.

Иса Масихтинъ тувувы

18•Исадынъ тувувы сосындай болды. Марьем, Исадынъ анасы, Юсуп пан соьз тавыскан эди. Ама олар кавысаяктан алдын Марьем Алладынъ Кие Рухы[*] ман авыраяклы болганын анълады+. 19Марьемнинъ эри – Юсуп, туврашыл аьдем болган себепли, муны билгенде, исти тысына яйып уялтпага суьймей, оны ясыртын йибереек болды.

20Юсуп сондай ойда токталганда, ога туьсинде Раббийдинъ бир маьлеги коьринип айтты: «Даут улы Юсуп! Марьемди хатын этип алмага коркпа, неге десе онынъ карнындагы Бала – Кие Рухтан болган. 21Марьем ул табаяк, сен Оны Иса[*] деп атаяксынъ, неге десе Ол Оьз халкын куьналарыннан куткараяк!»+

22Баьри затлар, Раббийдинъ пайхамбар аркалы билдирилген соьзи толтырылар уьшин болды:+
23«Кыз юкли болып, ул туваяк, эм Ога Иммануел деген ат берилеек». Иммануелдинъ маьнеси – „Алла бизи мен“.

24Юсуп уйкысыннан уянганда, Раббийдинъ маьлеги буйыргандай, Марьемди хатын этип алды. 25Ама, Марьем улын тапканша, Юсуп оны ман яшамады эм Бала тувганда, Ога Иса деген атты берди.

2

Юлдыз билимшилери Исага бас иедилер

2^1Иса, Ирод патшалык суьрген кезуьвде, Юдеядынъ Бетлехем шахарында тувды. Ол тувганнан сонъ, юлдыз билимшилери куьнтувардан Ерусалимге барып,+
2аьдемлерден: «Ювытлардынъ янъы тувган патшасы кайда экен? Биз Онынъ юлдызынынъ тувганын коьрип, Ога табынмага келгенмиз», – дедилер.

3Муны Ирод эм оны ман биргесине буьтин Ерусалим де эситип тынышсызланды. 4Ол оьзине баьри бас дин куллыкшыларын эм дин аьлимлерин шакырды да Масихтинъ каерде туваягын олардан сорады. 5Ога: «Юдеядынъ Бетлехем шахарында», – деп явапладылар. «Онынъ акында пайхамбар аркалы булай язылган: 6„Юдеядынъ ериндеги Бетлехем, сен эш бир зат пан да Юдеядынъ баска шахарларынынъ арасында кем тувылсынъ. Меним халкым Исраилге йол коьрсетеек Басшы сеннен шыкпага керек“».

7Сонда Ирод, юлдыз билимшилерин оьзине ясыртын шакыртып, олардан янъы юлдыздынъ коьринетаган туьз вакытын билди. 8Сонъ оларды Бетлехемге сосындай тапшырув ман йиберди: «Барып, Аьвлеттинъ акында баьрисин уьйкен мукаятлык пан билинъиз. Сиз Оны тапсанъыз, мен де Ога барып табынар уьшин, мага билдирерсиз».

9Юлдыз билимшилери, патшадынъ тапшырувын тынълап, йолга шыктылар. Олар тувганын коьрген юлдыз, олардынъ алдында барып, сонъында бала болган ердинъ уьстине келип токтады. 10Юлдызды коьргенде, олар айлак бек кувандылар. 11Уьйге кирип, Балады анасы Марьем мен коьргенде, Ога бас ийдилер, сонъ савгага алтын, ладан[*] эм мир[*] бердилер+. 12Тек, туьслеринде оларга Иродка кайтпанъыз деген билдируьв болганы уьшин, баска йол ман оьзлерининъ кыралларына кайттылар+.

Мысырга кашув

13Юлдыз билимшилери кеткеннен сонъ, Юсупка туьсинде Раббийдинъ бир маьлеги коьринди: «Тур, Балады да, Онынъ анасын да алып, олар ман Мысырга кашып кет. Мен айтканга дейим онда токтап тур, неге десе Ирод Балады оьлтиреек болады», – деп билдирди. 14Юсуп, турып, Иса ман Марьемди алды да кешесинде Мысырга кашты. 15Олар онда Ирод оьлгенге дейим турдылар. Соьйтип, Раббий Оьзининъ пайхамбары аркалы билдирилген: «Улымды Мысырдан шакырдым», – деген соьзлери толтырылды+.

Иродтынъ балаларды оьлтируьв буйырыгы

16Ирод, юлдыз билимшилер оны алдаганын анълаганда, бек ашувланды, Бетлехемде эм онынъ тоьгерегинде эки ясындагы эм оннан да кишкей болган баьри эркек балаларды оьлтирмеге буйырык берди. Балалардынъ ясларын, юлдыз билимшилери айтканша, белгилеген эди. 17Сонда Еремия пайхамбар аркалы билдирилген толтырылды:+
18«Рамада давыс эситиледи, йылав эм ашы сыйыт! Рахел оьз балаларына йылайды эм юбанув таппайды, неге десе энди балалары йок».

Мысырдан кайтып келуьв

19Ирод оьлгеннен сонъ, Раббийдинъ бир маьлеги Мысырда Юсупка туьсинде коьринди. 20«Тур! – дейди ол. – Балады да, Онынъ анасын да алып, Исраил ерине кайт. Сол Балады оьлтиреек болганлар оьлди».

21Юсуп турып, Балады эм Онынъ анасын алып, Исраил ерине кайтты. 22Ама Юдеяда Иродтынъ орнына улы Архелайдынъ патшалык суьргенин билгенде, онда бармага коркты. Сонда ога тагы да туьсинде билдируьв болганнан сонъ, Юсуп Галилеяга кайтты. 23Онда барганда Назарет шахарында орынласты. Соьйтип, пайхамбарлардынъ: «Оны (Масихти) Назаретши деп атаяклар», – деген соьзлери толтырылдылар+.

3

Яхъя пайхамбардынъ келуьви

3^1•Сол куьнлерде Шомылдырувшы Яхъя Юдеядынъ шоьлинде Алладынъ соьзин айтып баслады+. 2«Тевбе этинъиз! – дейтаган эди ол, – Алла Патшалыгы ювыкта!»+
3Ешая пайхамбар Яхъядынъ акында айткан эди: «Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз! Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз!“ – дейди».

4Яхъя туье юниннен кийим эм белинде кайыс белбав киетаган эди, эм шегертке мен кийик бал ашайтаган эди. 5Ога Ерусалимнен, Юдеядынъ баьри якларыннан эм Йордан сувынынъ тоьгерегиннен халк келетаган эди. 6Ким оьзининъ куьналарын ашык айтып билдирсе, Яхъя соларды, Йордан сувында шомылдырып, тазалайтаган эди+.

7Сувда шомылдырылув уьшин келе туратаган парисейлер мен садукейлерге Яхъя айтатаган эди: «Сиз, йылан балалары! Сизге, Алладынъ келеятырган ашувыннан куткарылмага заман еткенин, ким билдирди+? 8Тевбеге туьскенинъиздинъ тийисли ислерин коьрсетинъиз. 9Юрегинъизди: „Бизим атамыз – Ибрагим“, – деп, юбантып олтырманъыз, неге десе, Алла сосы таслардан Ибрагимге балалар курастырмага болаяк деп, айтаман+.

10Энди балта да тереклер туьбинде ятады: ийги емис бермейтаган аьр бир терек кесилип отка тасланаяк+.

11Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама Сол, меннен сонъ келеек, меннен куьшли. Мен Онынъ шарыкларын аькетпеге де тийисли тувылман. Ол сизди Кие Рух эм от пан тазалаяк+. 12Аслык сувырувшы куьрегин колына алган: Оьз ындырын тазалап, бийдайын амбарына йыяяк, а тобанын соьнмес отта куьйдиреек»+.

Исадынъ сувда шомылдырылувы

13•Сонда Иса Галилеядан Йорданга, Яхъядан сувда шомылдырылаяк болып, келди. 14Яхъя Оны токтатаяк болып: «Мен Сеннен сувда шомылдырылмага керекпен, а Сен мага неге келгенсинъ?» – деди.

15Ама Иса яваплады: «Баьриси де солай болмага тийисли, бизге баьри тувралыкты толтырмага керек». Муннан сонъ Яхъя разы болды.

16Иса сувда шомылдырылганлай, коьклер как ярылдылар эм Ол, Алладынъ Рухынынъ Ога коьгершин кебинде туьсеятырганын, коьрди+. 17Эм коьктен: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман», – деген давыс эситилди+.

4

Исадынъ сыналувы

4^1•Оннан сонъ Алладынъ Рухы Исады ибилиске сынатпага шоьлликке аькетти. 2Онда кырк куьн эм кырк кеше ораза тутканнан сонъ Иса бек ашыкканын сезди+. 3Сонда азгырувшы[*] Ога ювыкласып: «Сен Алладынъ Улы болсанъ, сосы тасларга оьтпек болмага буйыр», – деди+.

4Иса ога явапка: «„Аьдем тек бир оьтпек пен яшамаяк, ама Алладынъ авызыннан келген аьр соьз бен яшаяк“, – деп те язылган», – деди.

5Оннан сонъ ибилис Исады кие шахарга[*] алып келди. Оны Алла уьйининъ бийиклевине салып, Ога: 6«Сен Алладынъ Улы болсанъ, туьбине атыл! Аьше: „Алла Сени Оьз маьлеклерине аманат этер“, эм „Олар, аягынъды таска да тийгистпей, Сени колларында аькетерлер“, – деп язылган», – деди+.

7Иса ога явапка: «Сондай болып: „Раббий Алланъды сынама“, – деп те язылган», – деди.

8Сонъында ибилис Исады айлак бийик тавга алып келди, оннан Исага дуныядынъ баьри эллеринде болган ярасыклыкларды коьрсетти: 9«Эгер Сен аягыма йыгылып, мага бас ийсенъ, солардынъ баьрисин де Сага берермен», – деди.

10Иса ога явапка: «Меннен тай, шайтан! „Раббий Алланъа бас ий эм тек Ога кылын“, – деп язылган», – деди+.

11Сонда ибилис Оны калдырды. Исага маьлеклер келип, Ога ярдам эттилер+.

Иса Ийги Хабарды айтып баслайды

12•Яхъядынъ тутнакка салынганын эситкенде, Иса Галилеяга кайтты+. 13Ол Назаретти калдырды эм Завулон ман Напталийдинъ ерлериндеги коьлдинъ касында орынласкан Капарнаумда ерлести+. 14Соьйтип, Ешая пайхамбардынъ билдирген йорувы толтырылды:+
15«Денъизге баратаган йолдагы, Йордан сувынынъ аргы ягындагы Завулон ман Напталий ери, баска миллетлер турувшы Галилея! 16Каранъалыкта яшайтаган халк уллы ярык коьрди. Оьлим куьлеткисининъ кушагындагы кыралда яшайтаганларга саьвле яркырады».

17Сосы вакыттан алып Иса: «Тевбе этинъиз, Алладынъ Патшалыгы[*] энди ювыкта», – деп, Алладынъ соьзин айтып баслады.

Исадынъ биринши сокталары

18•Бир кере Галилея коьлининъ бойы ман бараятырганда, Иса эки кардашты коьрди: сонъында Петер деген ат берилген Шимонды эм онынъ кардашы Эндрейди. Олар балыкшы болып, тап сол вакытта коьлге йылымды атып туры эдилер+. 19«Мени мен келинъиз, – деди оларга Иса, – Мен сизди, балык ыслагандай, аьдем коьнъилин авламага уьйретермен!»+
20Кардашлар, сол саьатлей йылымларын калдырып, Исадынъ ызыннан кеттилер+.

21Бираз барганнан сонъ, Ол Зебедей уллары Якуп пан Яхъяды коьрди. Кайыкта аталары Зебедей мен йылымларын ямай эдилер. Иса оларды да шакырды. 22Сол саьатлей олар, кайыгын да, аталарын да калдырып, Исадынъ артыннан иердилер.

Исадынъ халкка кылынувы

23•Иса буьтин Галилеяды айланды, синагогларда[*] окытты, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды айтып юрди эм аьдемлерди туьрли авырувлардан эм сакатлыклардан сав этти+. 24Онынъ хабары буьтин Сирияга яйылды. Исага кайдай туьрли маразлыларды да аькелетаган болдылар: куьшли авырувдан кыйналатаганларды, йинлилерди, талма маразлыларды, паралич сокканларды. Эм Ол баьрисин де савартатаган эди+. 25Исадынъ ызыннан, топарласып, Галилеядан, Декаполистен, Ерусалимнен, Юдеядан эм Йорданнынъ артындагы ердинъ тоьгерегиннен коьп аьдемлер келе эдилер+.

5

Акыйкат наьсип

5^1Бир вакыт Иса, касында топарласкан аьдемлерди коьрип, тавдынъ бавырына коьтерилди. Ол олтырганда, сокталары тоьгерегине келдилер. 2Иса оларды булай уьйретип баслады:

3•«Коьнъил яктан пакырлар – бактылы! Алладынъ Патшалыгы олардыкы.

4Йылайтаганлар – бактылы! Олар юбанаяклар+.

5Юваслар – бактылы! Олар ерге ие болаяклар+.

6Тувралык этпеге суьйип термилгенлер – бактылы! Олар суьйгенлерин алаяклар+.

7Баскаларды языксынатаганлар – бактылы! Алла оларга да языксынаяк+.

8Таза юреклилер – бактылы! Олар Аллады коьрееклер+.

9Аьдемлерге тынышлык аькелетаганлар – бактылы! Олар, Алладынъ уллары деп, саналаяклар+.

10Туврашыл болганлары уьшин кувылып юретаганлар – бактылы! Алладынъ Патшалыгы олардыкы.

11Мени уьшин сизди кашан корласалар, кувсалар эм яманласалар – сиз бактылысыз!+
12Куванынъыз эм шатланынъыз! Коьклерде сизди уллы савга саклайды. Тап соьйтип сизинъ алдынъызда болган пайхамбарларга да залымлык эткен эдилер+.

Туз эм ярык

13•Сиз ердинъ тузысыз: ама туз оьзининъ даьмин йойтса, оны не зат тузлы этпеге болаяк? Ол, энди тыска атылып, аьдемлердинъ аягы астында калувдан баска бир затка да яравсыз.

14Сиз дуныядынъ ярыгысыз. Тав басында орынласкан шахарды ясырып болмас+. 15Майшыракты яндырып, оны уьй савытынынъ туьбине салмайдылар, оны, баьри уьйдегилерге ярык берсин деп, шыраксалгышка саладылар+. 16Сизинъ ярыгынъыз да аьдемлерге ярык берсин, соьйтип олар яхшы ислеринъизди коьрип, Коьктеги Атанъызга мактав салсынлар+.

Таурат акында

17Мен Тауратты яде пайхамбарлардынъ уьйретуьвлерин йок этпеге келгенмен деп, ойламанъыз. Мен йок этпеге тувыл, ама толтырмага келгенмен+. 18Сизге дурысын айтаман: коьк пен ер йогалмаганша, Таураттынъ бир кишкей аьриби де, бир сызыгы да йогалмай, баьриси толтырылаяк+. 19Эгер дейим ким бу парызлардынъ энъ кишкейлериннен бирин бузса эм баска аьдемлерди оны бузбага уьйретсе, сол Алладынъ Патшалыгында энъ кишкей деп, саналаяк. А ким парызларды толтырып, сога аьдемлерди де уьйретсе, сол Алладынъ Патшалыгында уллы деп, саналаяк+. 20Сизге айтаман: эгер дейим сиз Алладынъ парызларын парисейлер мен дин аьлимлериннен мукаят толтырмасанъыз, Алладынъ Патшалыгына киралмаяксыз+.

Ашувланув акында

21Сиз бурынгы аьдемлерге „оьлтирме“ эм „аьр бир оьлтирген шуьшине еткерилеек“ дегенди эситкенсиз. 22Ама Мен сизге айтаман: эгер аьдем (иман) кардашына ашувды тутса, ол шуьшине еткерилеек. Ким кардашына рака[*] деп айтса, сол межлистинъ[*] алдында явап береек. А ким кардашына акылсыз деп айтса, сол яханем отына тийисли болаяк+. 23Сонынъ уьшин, сен савганъды курман этилуьвши ерге аькелетаган заманда, кардашынъ бир зат уьшин сага разы болмаганын онда эсинъе туьсирсенъ, 24савганъды сол ерде калдырып, алды ман барып кардашынъ ман ярас, а сонъ кел де савганъды бер. 25Сени мен давласувшы сени оькимге аькетеектен алдын, йолда ок оны ман яраспага шалыс; олай болмаса, давласувшы сени кадыга берер, кады каравылшыга тапшырар эм сени тутнакка саларлар+. 26Сага дурысын айтаман: сонъгы увак акшанъызга[*] дейим баьрисин тоьлемей, сен оннан шыгалмассынъ.

Зиналык этпенъиз

27„Зиналык этпенъиз“ деп, айтылганды эситкенсиз. 28Мен ше сизге айтаман: ким хатынга сукланып караса, сол энди юрегинде ок оны ман зиналык эткен болады+. 29Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны юлкып алып тасла. Яханемге баьри кевденъ атылганнан эсе, онынъ бир кесеги йойтылганы ийги. 30Эгер сени онъ колынъ йолдан тайдыратаган болса, кес те тасла оны. Яханемге баьри кевденъ атылганнан эсе, онынъ бир кесеги йойтылганы ийги+.

Талак салув акында

31•Сизге айтылган эди: „Ким пишесиннен айырылса, сол ога талак салув акында шаатлама бермеге тийисли“. 32Мен ше сизге айтаман: ким пишесине онынъ эр-хатынлык алаллыкты бузганыннан баска себептен талак салса, сол оны зиналык этпеге ийтейди. А ким талакланган хатынга уьйленсе, ол да зиналык этеди+.

Ант этуьвлер акында

33Сиз бурынгы аьдемлерге: „Антынъызды бузбанъыз эм Раббийге не затка ант эткен болсанъыз, сонынъ баьрисин толтырынъыз“, – деп айтылганды эситкенсиз. 34Мен ше сизге айтаман: коьтере ант этпенъиз. Коьк пен де ант этпенъиз: ол Алладынъ тагы+. 35Ер мен де этпенъиз: ол Онынъ аяк асты; Ерусалим мен де: ол Уллы Патшадынъ шахары. 36Басынъ ман да ант этпе: сен оьзинъ бир туьгинъди де ак яде кара эталмассынъ. 37Сизинъ „аьше“ дегенинъиз, уьшини мен де „аьше“ болсын; сизинъ „йок“ дегенинъиз, уьшини мен „йок“ болсын. Ога косылганлардынъ баьриси тек шайтаннан+.

Оьш алув акында

38•Сиз „Коьзге-коьз, тиске-тис“ дегенди эситкенсиз. 39Мен ше сизге айтаман: яманга карсылык этпенъиз. Ким сенинъ онъ ягынъа шалса, ога сол ягынъды да бер+. 40Эгер бирев сени оькимге берип, коьйлегинъди алаяк болса, сога абанъды да бер. 41Ким сени оьзи мен бир шакырымды бармага кыстаса, соны ман эки шакырымга да бар. 42Сеннен тилегенге бер, сеннен борышкага тилейтаганнынъ тилегин алмай калма+.

Душпанларынъызды суьйинъиз

43Сиз, „Ювыкларынъды суьй, душпанларынъды коьрип болма“ дегенди эситкенсиз. 44Мен ше сизге айтаман: душпанларынъызды суьйинъиз, сизди кувгынга туьсиргенлер уьшин дува этинъиз. Соьйтип коьктеги Атанъыздынъ уллары боларсыз+. 45Неге десе Ол, куьнге огырсызды да, огырлыды да ярыкландырмага буйырады. Туврашылларга йиберген ямгырын, солай ок туврашыл болмаганларга да йибереди+. 46Эгер сиз тек оьзинъизди суьйгенлерди суьетаган болсанъыз, соны уьшин сиз кайдай савга алмага саклайсыз? Солай ок этпейдилерме ясакшылар да? 47Эгер сиз тек (иман) кардашларынъызды саламласанъыз, сонда аьлемет деп саналаяк не зат эткенсиз? Соны (иман етпейтаган) баска миллетлилер де этпейдилерме? 48Соьйтип, Коьктеги Атанъыз кенъ коьнъилли болгандай, сиз де кенъ коьнъилли болынъыз+.

6

Садака

6^1Садаканъызды аьдемлер алдында, олар коьрсинлер деп, этуьвден сак болынъыз. Эгер сиз солай этсенъиз, Коьктеги Атанъыздан савга алаяк тувылсыз+.

2Соны уьшин ярлыларга садака бергенде, экиюзлилер синагогларда эм орамларда оьзлерин мактатар уьшин оны беретаганларындай этип, баьрисине яйманъыз. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар+. 3Сиз болсанъыз ярлыларга садака бергенде, сол колынъыз онъ колынъыздынъ не этетаганын билместей этип, беринъиз. 4Сизинъ садаканъыз тасада болсын. Тасадагын коьруьвши Атанъыз да сизге савгады берер.

Дува

5•Сиз дува эткенде, экиюзлилердей, болманъыз. Олар синагогларда эм де орам муьйислеринде турагалып, аьдемлерге дува этетаганларын коьрсетпеге суьедилер. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар+. 6Сиз болсанъыз дува этетаганда уьйге киринъиз, эсикти ябынъыз да коьринмеген Атанъызга дува этинъиз. Тасадагын коьруьвши Атанъыз сизге савгады берер. 7Дува эткенде, баска миллетлилер этетагандай этип, артык соьзли болманъыз. Олар, коьп соьзлилигимиз уьшин эситилеекпиз деп, ойлайдылар. 8Олардай болманъыз: Коьктеги Атанъыз, не кереклинъиз бар болганын, сиз Оннан тилеектен алдын да биледи.

9Тилек тилегенде булай айтынъыз: „Коьктеги Атамыз, атынъ сыйлансын. 10Патшалыгынъ курылсын. Коьктегиндей, ерде де буйырыгынъ толтырылсын+. 11Куьнлик оьтпегимизди бизге буьгуьнге бер+. 12Биз борышлыларымызды кеширгендей, борышларымызды кешир. 13Бизди азгырувга туьсирме, яманлыктан куткар. [Неге десе патшалык, куьдирет эм мактав оьмирге Сеники. Амин]“+.

14Эгер сизге карсы куьна эткенлерди кеширсенъиз, Коьктеги Атанъыз да сизди кеширер+. 15Ама, эгер сиз аьдемлердинъ куьналарын кеширмейтаган болсанъыз, Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширмес+.

Ораза

16Ораза тутсанъыз, экиюзлилердей, мыдах юзли болып юрменъиз: олар оьзлерининъ шырайына эс бермеви мен аьдемлерге ораза тутатаганларын коьрсетеек боладылар. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар. 17Сиз болсанъыз ораза тутканда, юзинъизди ювып, шашынъызды орнына аькелинъиз. 18Ораза тутканынъыз, аьдем алдында болмай, тасадагы Атанъыздынъ алдында болсын. Тасадагын коьруьвши Атанъыз сизге савгады берер.

Карызналар коькте

19•Ер уьстинде оьзинъизге карызналар йыйманъыз: мунда куье мен тот басув оларды бузар; урлакайлар уьйге кирселер, оларды урламага болар+. 20Оьз карызналарынъызды коькке йыйынъыз: онда оларды не куье, не тот йок эталмас эм бир урлакай да киралмас+. 21Карызнанъыз сакланган ерде, юрегинъиз де сонда болар.

Шарктынъ ярыгы

22Шаркынънынъ шырагы – коьзинъ. Сога коьре коьзинъ таза коьрсе, буьтин шаркынъ да ярык болар. 23Ама коьзинъ яман коьрсе, буьтин шаркынъ да каранъа болар. Эгер ишинъдеги ярык – каранъалык болып шыкса, кайдай яман сол каранъалык!

24Эш бирев де эки иеге бирден куллык эталмайды; неге десе ол, яде олардынъ бирин коьрип болмас, а экиншисин яратар, яде биревине бек шалысар, а экиншисине эс бермес. Сиз бир ок заманда Аллага да, байлыкка да кул болалмассыз+.

Каьр эм кайгырув

25Сол себептен Мен сизге айтаман: не ашармыз, не ишермиз деп янынъыз уьшин, не киермиз деп шаркынъыз уьшин каьр шекпенъиз. Ян – тамактан, шарк – кийимнен артык+. 26Коьктеги кусларга каранъызтага: олар не шашпайдылар, не ормайдылар, не амбарга йыймайдылар, ама Коьктеги Атанъыз оларды тамакландырады. Сиз куслардан коьп баалы тувылсызба+? 27Кайсынъыз, каьрлеп, яшавына бир саьат болса да коспага болады? 28Сиз кийим уьшин неге каьр шегесиз? Данъылдагы лилия шешекейлери калай оьсетаганларына каранъызтага: олар куллык та этпейдилер, уршык та ийирмейдилер, 29ама сизге айтаман: Сулеймен, аьлемет коьркли болса да, солардынъ бириндей, ярасыклы кийиналмаган. 30Эгер буьгуьн бар болган, а эртен отка тасланаяк кыр оьленин Алла солай кийиндиретаган болса, сизди олардан да бек кийиндирмес пе экен, аз иманлылар+?

31Сога коьре, „Не ашармыз?“, „Не ишермиз?“, „Не киермиз?“ деп, каьрлеменъиз. 32Бу затлардынъ баьрин де бу дуныядынъ миллетлери излейдилер; а Коьктеги Атанъыз бу затлардынъ баьриси сизге керек болганын биледи. 33Бас деп, Алладынъ Патшалыгын эм тувралыгын изленъиз, сонда бу затлардынъ баьриси де сизге ога косылып берилер. 34Сонынъ уьшин эртенги куьннинъ каьрин шегип юрменъиз, аьр бир куьнге оьз каьрлери етеди.

7

Терислеменъиз

7^1•Терислеменъиз, сиз де терисленмессиз+. 2Баскаларды кайдай терислик пен терислесенъиз, сондай ман сиз де терисленерсиз. Кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, сондай ман сиз де оьлшенерсиз+. 3Оьз коьзинъдеги баганады сезбей, иман кардашынънынъ коьзиндеги шоьпке неге карайсынъ? 4Коьзинъде багана турганлай, кардашынъа: „Бер, мен коьзинъдеги шоьпти шыгарайым“, – деп, кайтип айтарсынъ? 5Экиюзли! Бас деп, оьз коьзинънен баганады шыгар, сонъ кардашынънынъ коьзиндеги шоьпти кайтип шыгараягынъды коьрерсинъ.

6Кие затларды ийтлерге берменъиз эм ынжыларынъызды донъызлардынъ алдына атпанъыз. Солай этсенъиз, олар баьрисин аяк астында таптар, сонъында кайтып келип, сизди де талар+.

Тиленъиз, изленъиз, эсикке кагынъыз

7•Тиленъиз – сизге берилер; изленъиз – табарсыз; эсикке кагынъыз – сизге ашарлар. 8Аьр бир тилеген алады, излеген табады, какканга да эсикти ашадылар+. 9Кайсынъыз, оьз улы оьтпек тилегенде, ога тас берер? 10Яде балык тилегенде, ога йылан берер? 11Соны ман, сиз кайдай яман болсанъыз да, оьз балаларынъызга яхшы савгалар берип билетаган болсанъыз, аьше, Коьктеги Атанъыз кайгадер бир коьп Оннан тилегенлерге яхшы затлар берер!+

12Сол себепли, аьдемлер сизге калай этпеге керегин суье болсанъыз, сиз де оларга солай ок этинъиз. Таурат эм пайхамбарлардынъ уьйреткенлери сонда сыйынадылар+.

Тар капы

13•Тар капыдан киринъиз. Йойылувга аькететаган йол кенъ, капысы мол эм коьплер сол йол ман барадылар. 14Яшавга аькететаган капы да, йол да кыйын, аз аьдемлер сол йолды табадылар.

Терек емисиннен билинеди

15•Ялган пайхамбарлардан сакланынъыз. Олар сизге кой терисинде келедилер, ишиннен болсалар олар йырткыш боьрилер+. 16Оларды емислериннен танырсыз. Шоькирли коьгемликтен юзим яде сары тегенектен ынжыр йыйыларма+? 17Ийги терек солай этип – яхшы емис, а яман терек огырсыз емис аькеледи+. 18Ийги терек – огырсыз емис, яман терек те яхшы емис бералмас. 19Яхшы емисти бералмайтаган аьр теректи кесип, отка таслайдылар+. 20Соьйтип, оларды емислериннен танырсыз.

21Алладынъ Патшалыгына Мага: „Раббий, Раббий!“ – деп айтувшылардынъ баьриси кирмес, тек сол Коьктеги Атамнынъ буйырыгын толтыратаганлар кирер. 22Сол куьн[*] коьплер мага: „Раббий, Раббий! Аьше, Сенинъ атынъ ман пайхамбарлык этпедикпе? Сенинъ атынъ ман йинлер кувмадыкпа? Сенинъ атынъ ман коьп куьдиретли ислер этпедикпе?“ – деп айтаяклар+. 23Сонда Мен оларга: „Мен сизди танымайман. Яманлык этуьвшилер, касымнан тайынъыз!“ – деп ашык айтарман+.

Эки уьй

24•Меним соьзлеримди тынълаган эм оларды толтырган аьр аьдемди оьз уьйин таска салган акыллы киси мен тенълестирмеге болады. 25Ямгыр явып, йылгалар яйылдылар, еллер эсип уьйге согылдылар, ама уьй бузылмай калды: ол уьй таска салынган эди. 26Мени тынълайтаган, ама Меним соьзлеримди толтырмайтаган аьдемди оьзининъ уьйин кумга салган акмак пан тенълестирмеге болаяк. 27Ямгыр явып, йылгалар яйылдылар, еллер эсип уьйге согылдылар эм уьй авды да савлай опырады»+.

28Иса муны айтып кутылган заманда, халк Онынъ окувына сейирсинди. 29Иса оларды, дин аьлимлериндей болмай, бир куваты ман окытатаган эди+.

8

Авыр тери маразлыды савартув

8^1•Иса тавдан туьскенде, Онынъ артыннан коьплеген аьдемлер иердилер. 2Ога авыр тери маразы болган аьдем ювыкласып келди де, тизиннен шоьнъкип, тиледи: «Бийим, эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

3Иса, колын созып, аьдемге тийгистти де: «Суьемен, тазалан!» – деди. Сол саьатлей аьдем оьз маразыннан кутылып тазаланды. 4Сонда Иса ога: «Сак бол, мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ», – деди+.

Урым юзбасшысынынъ иманы

5•Иса Капарнаумга келген вакытта, Ога бир урым юзбасшысы, янасып келип, ярдамды тиледи. 6«Бийим, – деди ол, – уьйде паралич соккан ыргатым ятады, бек яман кыйналады».

7Иса: «Мен, келип, оны савартарман», – деди.

8Юзбасшы Исага соьз кайтарып: «Бийим, Сен меним уьйиме кирмеге мен тийисли тувылман. Тек бир соьз айтсанъ, ыргатым сав болар. 9Мен оьзим де баскаларга бойсынган аьдеммен, мага бойсынган аскершилер де бар. Олардынъ бирисине: „Кет“, – десем, кетеди; баскасына: „Кел“, – десем, келеди; ыргатыма: „Муны эт“, – десем, ислейди», – деди.

10Иса, оны эситкенде, сейирсинди де Оьзи мен келетаганларга: «Сизге дурысын айтаман: Сосындай иманды Мен Исраилде эш биревде де таппаганман!+
11Сизге айтаман: коьплер куьнтувардан эм куьнбатардан келип, Алладынъ Патшалыгындагы зияпетте Ибрагим, Исхак эм Якуп пан бирге оьз орынларын алаяклар+. 12Патшалыктынъ асабалары болса тыс каранъалыкка тасланаяк. Онда йылап, тислерин кыршылдатаяклар», – деди+. 13А урым юзбасшысына Иса: «Бар! Сага ынанганынъша болсын», – дегенди айтты. Ыргаты сол саьатлей сав болды+.

Иса коьп аьдемди савартады

14•Иса Петердинъ уьйине келгенде, онынъ кайнанасы янып-куьйип авырып ятканын коьрди+. 15Иса онынъ колына тийгенлей, безгеги тыйылды. Хатын турып, Исады ас пан сыйлады+.

16Аксам авганда, Исага йинли болган коьп аьдемди аькелип басладылар. Ол, соьзи мен йинлерин кувып, авырганлардынъ баьрисин де сав этти. 17Бу, Ешая пайхамбардынъ «Ол бизим сыркавларымызды Оьзине алды эм маразларымызды аькетти» деген соьзлери толтырылсын деп, болды.

Исадынъ артыннан иеруьвдинъ баасы

18•Иса, Оьзининъ тоьгерегинде коьплеген аьдемлер йыйылганын коьргенде, сокталарына коьлдинъ аргы ягына оьтпеге буйырды+. 19Сол заманда Ога дин аьлимлерининъ бириси янасып келип: «Устаз, Сен кайда барсанъ да Мен Сенинъ артынънан иереекпен», – деди.

20Иса ога: «Туьлкилер инли боладылар, коьктинъ куслары – уялы, а Аьдем Улынынъ[*] басын салар ери йок», – деди.

21А сокталарынынъ бириси: «Бийим! Мага басында барып атамды коьммеге ызын бертага», – деп тиледи.

22Ама Иса ога: «Меним артымнан иер, оьлгенлерди коьммеге оьлилердинъ оьзлерине калдыр», – деп яваплады.

Иса давылды тынышландырады

23•Иса кайыкка мингенде, сокталары да артыннан иерип, йолга шыктылар. 24Мине кайыкты толкын ябатаган уллы давыл коьтерилди. А Иса уйклайтаган эди. 25Сокталары Онынъ янына келип: «Раббий, бизди сав калдыр! Биз аьлек болаятырмыз!» – деп уянттылар.

26Иса: «Аз иманлылар, сиз неге корктынъыз?» – деп яваплады. Сонда турып, елди де, коьлдинъ толкынласувын да тыйды, терен тыныклык туьсти+.

27Сокталары, сейирсинип: «Ким ди Бу? Ога ел де, коьл де бойсынадылар!» – деп туьсинмейтаган эдилер.

Гадара еринде йинлилерди савартув

28•Иса коьлдинъ аргы ягына, Гадара ерине келген заманда, Онынъ алдына кабыр дорбынларыннан йинли болган эки аьдем шыкты. Олар сондай бир кавыфлы болганлары уьшин сосы йолдан эш бирев де оьтпеге таьвекелленмеген эди. 29Олар: «Сен бизден не зат излейсинъ, Иса – Алладынъ Улы? Буйырылган вакыттан алдын Сен бизди азапламага келгенсинъ ме?» – деп кышкырдылар+.

30Олардан узак болмаган ерде уьйкен донъыз уьйири отлайтаган эди. 31Йинлер Исадан: «Эгер Сен бизди кувсанъ, сосы донъыз уьйирине кирмеге разылык бер», – деп тиледилер.

32Иса оларга: «Барынъыз», – деди. Йинлер шыгып, донъызларга кирдилер де буьтин уьйир, ярдан коьлге атылып, кырылды. 33Суьруьвшилер кашып, шахарга бардылар, баьрисин, йинлилерге де не болганын коса берип, айттылар. 34Сонда шахардынъ баьри яшавшылары Исадынъ алдына шыктылар, Оны коьргенде, олардынъ ериннен кетпеге тиледилер+.

9

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

9^1•Иса, кайыкка минип, коьл мен артына Оьзи яшайтаган шахарга кайтты+. 2Бир неше аьдем Ога паралич соккан, тоьсекте яткан маразлыды аькелди. Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, паралич сокканга: «Коркпа, балам! Куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

3Сол вакытта дин аьлимлери ишлериннен: «Бу Аьдем ассылык этеди!» – деп, ойландылар+.

4Иса, олардынъ ойларын билип: «Сондай яман ойлар акылынъызга кайдан келеди? 5Не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“, яде „Тур да юр“? 6Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». А паралич сокканга бурылды да: «Тур, тоьсегинъди ал да уьйинъе кайт!» – деди. 7Аьдем, турып, уьйине кайтты. 8Муны коьрген халк, сейирге калып, сондай куватты аьдемлерге берген Аллады данъклады.

Матай Исадынъ сокталарына косылады

9•Иса, соннан кетеятырып, ясак йыйылатаган ерде олтырган Матай деген аьдемди коьрди. «Меним ызымнан кел», – деди ога Иса. Матай турды да Онынъ ызыннан барды.

10Сонъында, Иса сокталары ман Матайдынъ уьйинде ас ишип турганда, коьп ясакшылар эм баска «куьналылар» да оларга косылдылар. 11Парисейлер сол затты коьргенде, Исадынъ сокталарыннан сорастырып басладылар: «Устазынъыз неге ясакшылар эм куьналылар ман бирге ас ишеди?»+

12Иса оны эситкенде, оларга: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек. 13Барып, „Языксынувды излеймен, тек курман этуьвди тувыл“ дегеннинъ маьнесин уьйренинъиз. Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды (тевбеге) шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

14•Оннан сонъ Яхъядынъ сокталары келдилер де сорадылар: «Биз эм парисейлер ораза тутамыз, а Сенинъ сокталарынъ неге тутпайдылар?»+

15Иса оларга: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында олар мыдах боларма? Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда олар ораза тутаяклар+. 16Эш бирев де эски кийимине янъы кумаштан ямав ямамайды. Ол кумаш кийимнен йыртылып кетер, тесик тагы да яман болар. 17Эш бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, тулыклар тесилер, шагыр да агар, тулыклар да аьлек болар. Йок, яс шагырды янъы тулыкка куядылар, сонда олар экеви де сакланар», – деп яваплады.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

18•Иса энди де соьйлеп туратаган вакытта, бир басшы ювыклап келип, Исадынъ аягына йыгылды. «Меним кызым мине соьле оьлди, ама Сен келип, ога колынъды бир салсанъ, ол тирилер», – деди. 19Иса турды да оны ман бирге кетти. Сокталары онынъ артыннан бардылар.

20Сол заманда Исадынъ артыннан он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналатаган хатын етти, колын Онынъ абасынынъ этегине тийгистти де: 21«Эгер Онынъ абасына да тийсем, сав болаякпан», – деп ойланды+. 22Иса бурылды да, оны коьрип: «Таьвекеллен, кызым, – деди Ол, – иманынъ сени куткарды». Хатын сол саьатлей ок сав болды+.

23Иса басшыдынъ уьйине келгенде, сыбызгышыларды эм шавшувлы аьдемлер куьбин коьрди. 24«Шыгынъыз, кыз бала оьлмеген, тек уйклайды», – деди Ол. Ога куьлип койдылар+. 25Аьдемлерди уьйден кыстап шыгарганда, Иса кыз болган боьлмеге кирди, кыздынъ колыннан ыслады эм ол турды+. 26Мунынъ хабары баьри тоьгерек якка яйылды.

Эки сокыр ман бир сакавдынъ сав болувы

27Иса оннан шыгып бараятырганда, Онынъ артыннан эки сокыр иерип кышкырды: «Даут Улы, бизди языксын!»+
28Иса уьйге кайтты, сокырлар Ога ювыкластылар. Иса олардан: «Меним сизге ярдам этеегиме ынанасызба?» – деп сорады. «Аьше, Бийимиз!» – дедилер олар.

29Сонда Иса, олардынъ коьзлерине колын тийгистип, айтты: «Сиз кайтип ынанатаган болсанъыз, соьйтип болсын»+. 30Олардынъ коьзлери сол саьатлей ашылды. Иса оларга каты буйырып: «Коьринъиз, эш бирев де муны билмесин», – деди+. 31Олар болса барып, Исадынъ акында сол ердинъ баьри якларына хабар яйдылар+.

32Иса шыгаятырганда, Ога йинли эм сакав аьдемди аькелдилер. 33Йин кувылганда, сакав соьйлеп баслады. Аьдемлер сейирсинип: «Ва, Исраилде сосыга усаган эш бир зат та коьрилмеген», – дедилер.

34А парисейлер: «Ол йинлерди йин басшысынынъ куьши мен кувады», – дедилер+.

Койшысыз койлар

35Иса, баьри болган шахарлар ман авыллардан оьте барып, синагогларда окытты, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды яйып юрди эм туьрли авырувлардан эм сакатлыклардан аьдемлерди савартты. 36Аьдемлер куьплерин коьрип, Онынъ яны авырды, неге десе олар азапланган эм, койшысыз койлардай, шашылып айлана эдилер+. 37Ол Оьзининъ сокталарына: «Аслык онъыслы, а исшилер аз. 38Сога коьре аслык Иесиннен онъысына исшилер йибермеге тиленъиз», – деди+.

10

Исадынъ он эки элшисине тапшырувы

10^1•Оьзининъ он эки соктасын йыйып, Иса оларга кара йинлерди кувмага эм баьри авырувлардан эм сакатлыклардан савартпага куват берди.

2Он эки элшисининъ атлары: Петер деп аталган Шимон эм онынъ кардашы Эндрей, Зебедей улы Якуп эм онынъ кардашы Яхъя. 3Пилип эм Барталмай, Тома эм ясакшы Матай, Алпай улы Якуп эм Тадай. 4Канай[*] Шимон эм сонъында Исады саткан Юда Искариот.

5Иса бу он эки соктасын сосындай буйырув ман йиберди: «Ювыт болмаганлардынъ ерлерине барманъыз, самарияшы шахарлардынъ бирине де кирменъиз. 6Оннан эсе адаскан койларына усаган Исраил халкына барынъыз+. 7Бара турган вакытта: „Алладынъ Патшалыгы энди ювыклаган!“ – деп, хабарланъыз+. 8Авырганларды сав этинъиз, оьлгенлерди тирилтинъиз, авыр тери маразлыларды тазаландырынъыз, йинлерди кувынъыз. Сиз бу куьшти бослай алгансыз, босына да йиберинъиз+. 9Белинъизде не алтын, не куьмис, не де ез алманъыз. 10Йолга не артпак, не эки кат коьйлек, не шарык, не таяк алманъыз, неге десе ким ислесе, сол азыкланмага тийисли+. 11Кайсы шахарга яде элге кирсенъиз де, онда ким тийисли болганын сорап билинъиз эм кеткенге дейим сонда калынъыз. 12Уьйге киргенде, ондагыларды саламланъыз. 13Эгер тийисли болса, тилеген сав-саламатлыгынъыз ога келсин. А эгер тийисли болмаса, сиз тилеген саламатлыгынъыз оьзинъизге кайтсын. 14А эгер ким сизди ювытпаса эм соьзинъизди тынъламага суьймесе, бу уьйден яде шахардан кетеятырган вакытта аякларынъыздынъ шанъын да кагып калдырынъыз+. 15Сизге дурысын айтаман: кыямет[*] куьнинде сол шахарга коьре, Содом ман Гомора ерлерине енъилирек болаяк+.

Келеектеги кыйынлыклар

16•Мен сизди боьрилер арасына, койлардай этип, йиберемен. Сонынъ уьшин йыландай акыллы эм коьгершиндей шуьшсиз болынъыз+. 17Аьдемлерден сак болынъыз! Сизди оькимге берерлер, синагогларында камышы ман согарлар. 18Мени уьшин сизди тоьрелердинъ эм патшалардынъ алдына аькетерлер, сиз оларга да, ювыт болмаганларга да шаат боларсыз+. 19Олар сизди оькимге тапшырган вакытта, неди эм калай айтармыз деп, кыйналманъыз. Сизге неди айтпага кереги сол саьатте берилеек. 20Неге десе айтаяк сиз тувыл, а Атанъыздынъ ишинъизде айтатаган Рухы болаяк+.

21Кардашы кардашын, атасы оьз баласын оьлимге тапшыраяк эм балалар ата-аналарына карсы турып, оларды оьлтиртееклер+. 22Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+. 23Сизди бир шахарда, артынъыздан туьсип, коймасалар, баска шахарга кетинъиз. Сизге дурысын айтаман: Исраил шахарларынынъ баьрисин сиз оьтпей турып, Аьдем Улы келер+.

24Соктасы оьзининъ устазыннан йогары тувыл, кул оьзининъ бийиннен уьйкен тувыл+. 25Соктасы оьз устазынынъ аьлине етсе, а кулы оьз бийининъ аьлине келсе, разы болсынлар. Эгер уьйдинъ иесине Баалзабул деп айтатаган болсалар, уьйдегилерине неди айтаяклар!+

Сизге кимнен коркпага керек?

26Сол себепли олардан коркпанъыз, неге десе ашылмай калаяк сыр йок, билинмей калаяк ясыртын зат та болмайды+. 27Мен сизге каранъада айтатаганымды, куьн ярыгында айтынъыз, сизге сыбырдап эситтиргенимди уьйдинъ тоьбесиннен билдиринъиз. 28Шаркынъызды оьлтиретаган, а янынъызды оьлтирмеге болмаганлардан коркпанъыз. Оннан эсе янынъызды да, шаркынъызды да яханемде йоймага болаяк Алладан коркынъыз+. 29Аьше, эки торгайды бир ассарияга[*] сатпайдыларма? Ама олардынъ эш бири де, Атанъыздынъ эрки болмай, ерге йыгылмайды. 30Аьтте, басынъыздагы шаш туьклеринъиздинъ баьриси де саналган. 31Коркпанъыз, сиз коьп санлы торгайлардан баалысыз!+

32Ким аьдемлер алдында Мени ашык кабыл этсе, соны Мен де коьктеги Атамнынъ алдында кабыл этермен+. 33А ким Меннен аьдемлер алдында тайса, соннан Мен де коьктеги Атамнынъ алдында таярман+.

Исага тийисли болганлар

34•Мен ерге тынышлык аькелмеге келгенмен деп, ойламанъыз. Мен тынышлык тувыл, тек кылышты аькелмеге келгенмен+. 35Мен улын атасыннан, кызын анасыннан, келинин кайнанасыннан айырмага келгенмен. 36Аьдемнинъ душпанлары – онынъ уьйиндегилери. 37Ким Меннен эсе де атасын, не де анасын бек суьетаган болса, сол Мага тийисли тувыл. 38А ким оьзи оьлеек кашын[*] алып артымнан иермесе, сол Мага тийисли тувыл+. 39Ким яшавын сакласа, сол оны йойтар; а ким Мени уьшин яшавын йойтса, сол оны янъыдан табар+.

40Ким сизди кабыл этсе, Мени де кабыл этер эм ким Мени кабыл этсе, сол Мени йибергенди де кабыл этер+. 41Ким пайхамбарды пайхамбар болганы уьшин кабыл этсе, сол пайхамбардынъ савгасын алар. Ким туврашыл аьдемди туврашыл болганы уьшин кабыл этсе, сол туврашыл аьдемнинъ савгасын алар. 42Ким бу кишкейлердинъ бирине Меним соктам болганы уьшин тек бир тостакай сувык сув иширсе, сизге дурысын айтаман: ол бир заманда да савгасыз калмас»+.

11

Исадынъ Яхъя пайхамбарга явабы

11^1•Оьзининъ он эки элшисине тапшырувларын берип кутылганнан сонъ, Иса сол ердинъ шахарларына окытпага, уваз айтпага кетти.

2-3Яхъя, тутнакта бола турганлай, Исадынъ этетаганын эситкен заманда, оьзининъ сокталарын Ога: «Сол келмеге тийисли Сенсинъме яде бизге баскады сакламага керекпе?» – деп, соратып йиберди+.

4Иса оларга явапка: «Барынъыз, коьргенлеринъизди эм эситкенлеринъизди Яхъяга айтынъыз: 5сокырлар коьз ашадылар, аксаклар юредилер, авыр тери маразлылар авырувларыннан тазаланадылар, санъыравлар эситедилер, оьлгенлер тириледилер эм пакырларга ийги хабар билдириледи. 6Ким Мага шекленмейди, сол – бактылы», – деди+.

7Яхъядынъ сокталары кеткенде, Иса халкка Яхъя акында айтып баслады: «Сиз шоьлге не зат коьрмеге баргансыз? Ел мен шайкала турган камысты ма+? 8Йок! Сиз неди коьрмеге баргансыз? Юмсак кийимди кийген аьдемди ме? Тек юмсак кийимди киетаганлар патша сарайларында боладылар. 9Сиз сонда неди коьрмеге баргансыз? Пайхамбарды ма? Аьше, сизге айтаман, пайхамбардан да уллыды+. 10Онынъ акында булай язылган: „Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек“+. 11Сизге дурысын айтаман: хатынлардан тувганлар арасында Шомылдырувшы Яхъядан уллырак болмаган. Ама Алладынъ Патшалыгында энъ кишкейи оннан уьйкен+. 12Яхъядынъ куьнлериннен алып эндиге дейим Алладынъ Патшалыгы куьш пен алынады, куьш салувшылар оны аладылар+. 13Яхъяга дейим пайхамбарлардынъ баьриси де Тауратта болаякларды билдиретаган эдилер. 14Сиз кабыл этпеге суьйсенъиз, сол келмеге тийисли Ильяс болган+. 15Эгер кулагынъыз бар болса, тынъланъыз!+

16Мен сосы несилди ким мен тенълестирейим? Олар базар майданында олтырып, бири бирине: 17„Биз сизге сыбызгы тарттык, а сиз бийимединъиз; кайгылы йырлар йырладык, а сиз йыламадынъыз“, – деп кышкыратаган балалардай. 18Яхъя келди, не оьтпек емейди, не шагыр ишпейди, а аьдемлер: „Ол йинли“, – дейдилер+. 19Аьдем Улы келди, ашайды эм ишеди, а олар: „Мине ас ашамага, шарап ишпеге суьювши, ясакшылардынъ эм куьналылардынъ досы!“ – дейдилер. Ама акыллылыктынъ тувралыгы эткен ислеринде коьринеди»+.

Тевбеге туьспеген шахарларга – кайгы!

20•Иса Оьзи баьрисиннен де коьп куьдиретли ислерин эткен шахарлардынъ ишиндеги тевбеге туьспегенлерин айыплап баслады: 21«Кайгы сага, Коразин! Кайгы сага, Бетсайда! Неге десе сизде болып озган куьдиретли ислер Тир мен Сидонда озган болсалар, олар коьптен бери эрегожа кийип, куьлде олтырып, тевбеге туьскен болар эдилер+. 22Ама, сизге айтаман: кыямет куьн сизден эсе Тир мен Сидонга енъил болаяк+. 23Эм сен, Капарнаум, коькке дейим коьтерилеексинъме? Йок, ахыретке дери тоьмен туьсирилеексинъ. Эгер сенде этилген куьдиретли ислер Содомда этилген болсалар, ол шахар буьгуьнги куьнге дейим тураяк эди. 24Мен ше сизге айтаман: кыямет куьн сизден эсе Содом ерине енъил болаяк», – деди.

Мага келинъиз эм тынышлык табынъыз

25•Оннан сонъ Иса соьзин бардырып: «Рахметлеймен Сени, Атам, коьк пен ердинъ Иеси! Сен бу затларды акыллылардан эм билимлилерден ясырып, кишкей сабийлерге аштынъ. 26Аьше, Атам! Сен солай этуьвди ийги коьрдинъ.

27Атам Мага аьр не затты та тапшырды. Улын Атамнан баска эш бирев де билмейди. Атамды Улыннан эм Улы билдирмеге суьйгенлериннен баска эш бирев де билмейди+.

28Баьри арыганлар эм юклери мен кыйналганлар, Мага келинъиз. Мен сизди тынышландырарман+. 29Оьзинъизге Меним мойсамды алынъыз. Меннен уьйренинъиз, неге десе Мен юваспан, юрегим мен сабырман. Сизинъ янынъыз тынышлык табар. 30Меним мойсам – ийгилик, югим Меним енъил», – деди+.

12

Шабат акында сорав

12^1•Сол заманда, шабат[*] куьнде, Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары, аш болганнан бийдай масакларын юлкып, асын ашап басладылар. 2Парисейлер оны коьргенде, Исага: «Коьресинъме! Сенинъ сокталарынъ шабат куьн этилмеге тийисли болмаганды этедилер», – дедилер.

3Иса оларга: «Даут эм онынъ йолдаслары ашыкканда не эткенин окымагансызба? 4Ол Алла уьйине кирип, онда салынган оьтпеклерди ашады. А сол оьтпеклерди ашамага оьзине де йолдасларына да тийисли болмаган, тек дин куллыкшыларына ызын берилген. 5Сиз, шабат куьн Алла уьйинде дин куллыкшылары ислеп, сол куьнди арамлаганларын, ама шуьшсиз калганларын Тауратта окымагансыз ба? 6Сизге айтаман: булайда ким Алла уьйиннен уллы, сол турады+. 7Эгер сиз „языксынувды излеймен, тек курман этуьвди тувыл“ дегеннинъ маьнесин билсенъиз, сол заманда шуьшсизлерди шуьшлемес эдинъиз. 8Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деди.

Иса колы курыганды сав этеди

9•Иса, сол ерден кете барып, парисейлердинъ синагогына кирди. 10Синагогына ишинде колы курыган аьдем бар эди. Парисейлер, Исады шуьшлемеге сылтав излеген себепли, Оннан сорадылар: «Шабат куьн маразлыды савартув тийислиме?»+

11Иса оларга деп яваплады: «Сизинъ кайсы биринъиз, эгер бир койынъыз болып, шабат куьн ол шонъкырга атылса, барып шыгармас? 12А аьдем неше бир койдан баа, сайсы! Соьйтип, шабат куьн ийгилик этпеге тийисли болады»+.

13Иса маразлыга: «Колынъды соз!» – деди. Ол колын созды, онынъ колы, баскасындай, сав болды. 14Парисейлер шыгып кеттилер, Исады калай оьлтирмеге болаягын ойластылар. Иса, оны билип, сол ерден кетти.

Сайланган кул

15Исадынъ артыннан коьп аьдем иерди эм Ол авырганлардынъ баьрисин сав этти. 16Ама Иса, Меним ким экенимди ашпанъыз деп, оларга каты буйырды+. 17Солай этип, Ешая пайхамбардынъ билдирген соьзлери толтырылатаган эдилер: 18«Мине Мен сайлаган кулым! Бу – Мен суьетаган эм яным оннан разы болган; Мен Ога Рухымды берермен эм Ол халкларга аьдилликти билдирер. 19Ол не даваласпаяк, не кышкырмаяк; эш бирев де орамларда Онынъ давысын эситпеек. 20Ол сынып баслаган таякты сындырмаяк, туьтинлейтаган кендирди соьндирмеек эм ахырында аьдилликке енъуьв таптыраяк. 21Миллетлер Ога сенееклер».

Иса эм Баалзабул (шайтан)

22•Исага йинлер енъген сокыр эм сакав аьдемди аькелдилер. Иса оны сав этти, аьдем соьйлеп те, коьрип те баслады. 23Аьдемлердинъ баьриси, сейирсинип, бир бирлериннен сорадылар: «Бу – Даут Улы Масих боларма?»+

24Парисейлер оны эситкенде: «Ол йинлерди йин басшысы Баалзабулдынъ куьши мен болмаса, баскаша кувмайды», – дедилер+.

25Иса, олардынъ не ойланатаганын анълап, оларга: «Эрисип боьлинген аьр патшалык аьлек болып кетер. Эрисип боьлинген эш бир шахар яде уьй сав калмас. 26Эгер шайтан шайтанды куватаган болса, ол оьзи оьзи мен эрисип боьлинген болады. Сонда онынъ патшалыгы калай сав калсын? 27Эгер Мен йинлерди Баалзабулдынъ куьши мен куватаган болсам, сизинъ аьдемлеринъиз оларды кимнинъ куьши мен кувады? Сол себептен олар сизге тоьреши болсынлар+. 28А Мен йинлерди Алладынъ Рухы ман кувып шыгаратаган болсам, шексиз, Алладынъ Патшалыгы сизге еткен.

29Эгер куьшли уьй иесин эртерек байламаса, эш бирев де онынъ юртына кирмеге эм малын тонамага болмаяк, сайсы.

30Ким Мени мен болмаса, сол Мага карсы; эм ким Мени мен йыймаса, сол шашады+. 31Кайдай куьна да, кайдай яманлав да аьдемлерге кеширилер, тек Кие Рухты яманлав кеширилмес+. 32Эгер бирев Аьдем Улына карсы соьз айтса, сол кеширилер; ама ким Кие Рухка карсы айтатаган болса, сол бу оьмирде де, келеектегинде де кеширилмес.

33Теректи де, онынъ емисин де яхшы, яде теректи эм онынъ емисин яман деп сананъыз, неге десенъиз терек емисиннен танылады+. 34Сиз, йылан ырувы, яхшыды кайтип айтпага боласыз, эгер сиз яман болсанъыз? Неге десе аьдемнинъ авызы юрегиндегин айтады+. 35Ийги аьдем юрегинде йыйган ийгиликтен ийгилик, а яман аьдем юрегинде йыйган яманлыктан яманлык шыгарар+. 36Ама сизге айтаман: аьдемлер бос соьйлеген аьр бир соьзлери уьшин кыямет куьнинде явап берееклер+. 37Соьзинъиз сизди я аклар, я шуьшлер»+.

Юнус пайхамбардынъ нышаны

38•Сонда парисейлер эм дин аьлимлери Исадан тиледилер: «Устаз, биз Сенинъ ким болганынъды шаатлавшы бир аьлемет нышан коьрсетуьвинъди суьемиз»+.

39Иса оларга явап этип: «Яман эм зина этуьвши несил нышан излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек+. 40Юнус уьш куьн эм уьш кеше уьйкен балыктынъ карнында калай болган болса, солай Аьдем Улы да ердинъ юрегинде уьш куьн, уьш кеше болаяк+. 41Ниневийдинъ яшавшылары кыямет куьн сосы несил мен бирге коьтерилип, оны шуьшлееклер, неге десе ниневийшилер Юнустынъ билдируьвиннен сонъ тевбеге туьскенлер. А мундагы – Юнустан да уллы!+
42Кубыла Ханбийкеси кыямет куьн сосы несил мен бирге коьтерилип, оны шуьшлеек, неге десе ханбике ердинъ этегиннен Сулейменнинъ акыллылыгын тынъламага келген эди. А мундагы – Сулейменнен де уллы!

Кара йиннинъ кайтувы

43•Кара йин аьдемнинъ ишиннен шыкканда, сувсыз ерлерде, тынышлык излеп, айланады, ама таппайды. 44Сол заманда: „Оьзим шыккан уьйиме кайтайым“, – дейди. Кери киргенде, ол уьйин бос, сыпырылган эм йыйыстырылган болып табады. 45Сонда ол барып, оьзиннен де огырсыз баска ети йинди биргесине аькеледи эм сол уьйге кирип, онда яшап каладылар. Сосы аьдемнинъ аьли артта алдынгыдан да яман болады. Соьйтип сосы яман несил мен де болаяк», – деди+.

Исадынъ анасы ман кардашлары

46•Иса халк пан соьйлесетаганда, Онынъ анасы ман кардашлары келип уьйдинъ тысында туры эдилер. Олар Иса ман соьйлемеге суьетаган эдилер+. 47Бирев Исага: «Ананъ ман кардашларынъ тыста турылар, Сени мен соьйлеспеге суьедилер», – деп еткерди.

48Иса муны айтканга: «Мага ким ана эм ким кардаш?» – деп яваплады. 49Сонъ оьзининъ сокталарын колы ман коьрсетип: «Мине Меним анам эм кардашларым! 50Ким Меним коьктеги Атамнынъ буйырыгын толтырады, сол Мага кардаш, карындас эм ана», – деди+.

13

Эгинши акында таварых

13^1•Сол куьн Иса, уьйден шыгып, коьлдинъ ягасына барып олтырды. 2Онынъ тоьгерегине коьп аьдем йыйылган себепли, Ол кайыкка минди, а баьри халк ягада турды. 3Иса оларды, коьп таварыхларды айтып, уьйретти: «Мине эгинши урлык шашпага шыгады. 4Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги йол бойына туьседи. Куслар ушып келедилер де оларды шоьплейдилер. 5Баска урлыклар топырагы аз болган таслык ерге туьседилер. Тамырлары топыракта терен болмаганнан себеп, олар тез болып, туьртип шыгадылар. 6Ама куьн тувганы ман оьсимликлер иссиликтен курыйдылар, неге десе олар куьшли тамырсыз. 7Баска урлыклар шоькирли коьгемликке туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды. 8Калган урлыклар ийги топыракка туьседилер де, шашылганыннан юз, алпыс яде отыз кабат артык онъыс бередилер. 9Тынълаяк болган тынъласын!»+

10•Исадан сокталары: «Сен аьдемлерге таварых пан неге соьйлейсинъ?» – деп сорадылар.

11Иса деп яваплады: «Сизге Алла Патшалыгынынъ сырлары ашылган, ама оларга ашылмаган+. 12Неге десе кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ол моллыкта болар, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 13Оларга таварыхлар ман айтаман. Неге десе „олар карасалар да коьрмейдилер; тынъласалар да эситпейдилер эм анъламайдылар“. 14Олар Ешая пайхамбардынъ билдиргенин толтырадылар: „Эситип эситеексиз, ама анъламаяксыз. Карап караяксыз, ама коьрмеексиз. 15Неге десенъиз бу халктынъ юреклери сезимсиз болган. Олар кулаклары ман кыйын эситедилер, коьзлерин тарс юмганлар. Солай болмаса, коьзлери мен коьрер, кулаклары ман эситер, юреклери мен анълар эм Мага кайтар эдилер, (дейди Алла,) Мен де оларды савартар эдим“+.

16Ама сиз бактылысыз! Неге десе коьзинъиз коьреди, кулагынъыз эситеди+. 17Сизге дурысын айтаман: коьп пайхамбарлар ман туврашыл аьдемлер сиз коьргенлерди коьрмеге суьетаган эдилер, тек коьралмадылар. Олар сиз эситкенлерди эситеек болатаган эдилер, ама эситалмадылар+.

18•Соны ман, эгинши акында таварыхтынъ неди анълатканын тынъланъыз: 19Алладынъ Патшалыгы акында соьзди эситетаган, ама оны анъламайтаган аьр биревге ибилис келеди, сол аьдемнинъ юрегине шашылганды урлайды. Йол бойына шашылган урлык эне соны анълатады. 20Таслык ерге шашылган урлык – ол соьзди эситетаган эм, куванып, оны янме-ян кабыл этетаган аьдем; 21тек куьшли тамырсыз болганыннан, ол тебентели тувыл, Алла соьзи уьшин кыйынлыкларга эм эзиетлерге расканлай, йолдан тез таяды+. 22Шоькирли коьгемликке шашылган урлык – ол соьзди эситетеган, ама бу оьмирдинъ кайгысы эм байлыктынъ алдавлары оны басып, онъыссыз эткен аьдем+. 23Ийги топыракка шашылган урлык – ол соьзди эситкен эм оны анълаган аьдем. Ондай урлык шашылганыннан юз, алпыс яде отыз кабат артык онъыс береди»+.

Яман оьленлер уьстиннен таварых

24Иса оларга тагы да баска бир таварых айтты: «Алладынъ Патшалыгы данъылыкка яхшы урлык шашкан аьдемге усайды. 25Мине аьдемлер уйклайтаган заманда, онынъ душпаны келип, бийдай арасына яман оьленлердинъ урлыгын шашып кетеди. 26Бийдай оьсип, бас кускан заманда яман оьленлер де коьринип баслайдылар.

27Уьйдинъ иесине куллары келип: „Иемиз, сен данъылынъа яхшы урлыкты шашкан эдинъ де, а яман оьленлер кайдан шыкты?“ – дейдилер.

28„Оны душпан эткен“, – деп яваплайды иелери.

Сонда куллары сорайдылар: „Аьше, суье болсанъ, биз барып оьленди отайык?“

29„Йок“, – деп яваплайды ол, – „сиз, яман оьленлерди отаймыз деп, оны ман бирге бийдайды да юлкпага болаяксыз. 30Экиси де орув заманына дейим оьссинлер. Орувда мен орувшыларга: Алды ман яман оьленди йыйып, куьлте этип байлап, куьйдиринъиз, сонъ бийдайды йыйып, амбарыма аькелинъиз, – деп, айтарман“»+.

Шуьшитки урлык эм ашыткы акында таварыхлар

31•Иса оларга тагы да бир таварых айтты: «Алладынъ Патшалыгы аьдем оьз данъылына шашкан шуьшитки[*] урлыкка усайды.

32Шуьшитки урлык баьри баска туьрли урлыклардынъ энъ кишкейи болса да, оьскенде, калган бав оьсимликлериннен бийик болып, терекке айланады эм коьктеги куслар онынъ бутакларында уялайдылар»+.

33Иса баска бир таварыхты анълатты: «Алладынъ Патшалыгы, хатын баьрисин ашытар уьшин уьш оьлшем ун ман карыстырган ашыткыга усайды»+.

34Онынъ баьрисин де Иса халкка, таварыхлап, айтатаган эди. Таварыхсыз бир зат та анълатпады. 35Соьйтип, пайхамбар айтканлары толтырылды: «Мен таварыхлар ман айтаякпан, дуныя яратылганыннан ясырылып турганларды ашаякпан».

Яман оьленлер акындагы таварыхтынъ маьнеси

36Сонъында Иса, халкты йиберип, уьйге кирди. Онынъ сокталары касына келип: «Данъылдагы яман оьленлер акындагы таварыхты бизге анълат», – деп тиледилер.

37Иса явапка: «Ийги урлык шашувшы – Аьдем Улы. 38Данъыл – дуныя, а яхшы урлыклар – Алла Патшалыгынынъ балалары. Яман оьленлер – ибилистинъ балалары+.

39Оларды шашкан – ибилис. Орув – дуныядынъ сонъы, а орувшылар маьлеклер боладылар+.

40Сол себептен яман оьленлерди йыйып, отта кайтип куьйдире болсалар, соьйтип дуныядынъ сонъында да болаяк. 41Аьдем Улы оьз маьлеклерин йибереек, олар аьдемлерди йолдан тайдыратаган баьри затларды да йорыксызлык этетаганлардынъ баьрисин де Онынъ Патшалыгыннан йыйып,+
42янган отка атаяклар. Онда йылав эм тислер кыршылдатув болаяк+. 43Ол заманда туврашыл аьдемлер оьз Аталары Алладынъ Патшалыгында, куьндей болып, ярыкланып тураяклар. Кимнинъ кулагы бар – тынъланъыз!+

Коьмилген карызна ман баалы ынжы акында таварыхлар

44Алладынъ Патшалыгы данъылда коьмилген карызнага усайды. Аьдем карызнады тапканда, оны ясырады. Куванганыннан баьри болган затын, данъылды алаяк болып, сатып йибереди.

45Алладынъ Патшалыгы баалы ынжы буьртигин излейтаган саьвдегерге усайды. 46Онынъ бек баа буьртигин тапканда, баьри болган затын сол ынжыды алаяк болып, сатып йибереди.

Балык йылым акында таварых

47Алладынъ Патшалыгы коьлге атылган, ога коьп туьрли балык туьскен йылымга да усайды+. 48Йылым толганда, балыкшылар оны ягага шыгардылар. Сонъ олтырып яхшы балыкларын савытларга йыйдылар да яманларын тысына тасладылар+. 49Дуныядынъ сонъында да солай ок болаяк. Маьлеклер келееклер, яманды туврашылдан айыраяклар+. 50Яманды янган отка, йылав эм тис кыршылдатув болган ерге атаяклар+.

51Мунынъ баьрисин де анъладынъызба?» – деп сорады Иса.

Ога: «Анъладык», – дедилер.

52Сол заманда оларга Иса: «Соны ман Алладынъ Патшалыгында сокта болган аьр бир дин аьлими оьзининъ карызнасыннан янъы эм эски байлыкларын шыгаратаган уьй иесине усайды», – деди.

Иса Назарет шахарында кабыл этилмейди

53•Бу таварыхларды айтып кутылган сонъ, Иса оннан шыгып кетти. 54Ол Оьз ата юртына келип, ондагы синагогта аьдемлерди уьйретип баслады. Олар да сейирсинетаган эдилер: «Бу аьдемде сосындай акыл, мунадай куьдиретли ислер кайдан экен+? 55Агаш устасынынъ улы тувылма? Онынъ анасынынъ аты Марьем, кардашлары да Якуп, Юсуп, Шимон эм Юда тувылма экен+? 56Бизи мен бирге тувылма Онынъ баьри карындаслары? Бу затлардынъ баьриси де Онда кайдан экен?» – деп сорадылар. Олар бу себептен Оны кабыл коьрмеге суьймедилер.

57Иса оларга: «Пайхамбар оьз ата юртында эм оьз уьйинде болмаса, баска ерлерде сансыз болмайды», – деп айтты+.

58Оларда иман болмаганы уьшин, онда Иса коьп куьдиретли ислерди этпеди.

14

Яхъя пайхамбардынъ оьлуьви

14^1•Сол кезуьвде тетрарх[*] Ирод та Исадынъ хабарын эситкен эди. 2Ол оьзининъ аьдемлерине: «Бу – Шомылдырувшы Яхъя. Ол оьлилерден тирилген! Сонынъ уьшин сосындай куьдиретли ислер этеди», – деди+.

3Ирод, кардашы Пилиптинъ пишеси Иродиада уьшин Яхъяды ыслатып, байлаткан эм тутнакка салдырган эди+. 4Неге десе Яхъя Иродты: «Сол хатынды алганынъ тийисли тувыл», – деп, бетлеген эди. 5Ирод Яхъяды оьлтиреек болды, тек оны пайхамбар деп санайтаган халктан коркты+.

6Ирод оьз тувган куьнин кутлайтаган вакытта, Иродиададынъ кызы конаклар алдында бийиди. Бу Иродты кувандырды. 7Ирод кыз не затты тилесе де, соны бермеге ант этип, соьз берди+. 8Анасы ман кенъескен сонъ, кыз: «Шомылдырувшы Яхъядынъ басын, табакка салып, мага булайга аькел», – деди. 9Патша бек кайгырды, тек ол, конаклар алдында ант эткени уьшин, кыздынъ тилегин толтырмага буйырды, 10аьдем йиберип, тутнакта Яхъядынъ басын кестирди. 11Аьдем оны табакка салып аькелди, кызга берди, а кыз оны анасына аькетти. 12Яхъядынъ сокталары келип, суьегин аькетип коьмдилер эм онынъ хабарын Исага еткердилер+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

13•Иса муны эситкенде, ялгыз Оьзи кайык пан авлак ерге юзди. Ама шахарлардан аьдемлер, Онынъ кайда кеткенин билип, коьлдинъ тоьгерегиннен Онынъ артыннан яяв иердилер. 14Иса, ягага шыгып, коьплеген халкты коьргенде, Онынъ яны авырды эм олардынъ маразлыларын сав этти.

15Кас каралып баслады. Исадынъ сокталары: «Мунавы авлак ер, заман да кеш болган. Халкты йибер, эллерге барып, оьзлерине азык сатып алсынлар», – дедилер.

16Иса явапка: «Олардынъ кетер уьшин кереклиси йок. Оларды сиз ашатынъыз», – деди.

17Сокталары: «Ама бизде тек бес оьтпек пен эки балык», – деп, явапладылар.

18Иса: «Оларды Мага аькелинъиз», – деди. 19Халкка коьгоьленге орынласпага буйырды. Бес оьтпек пен эки балыкты алып, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты. Сонъ оьтпеклерди сындырып, сокталарына берди, а олар халкка уьлестирдилер. 20Баьриси де тойганынша ашады, калган кесеклерди он эки шетенге йыйдылар. 21Хатынларды эм балаларды санамай, ашаганлар бес мынъга ювык бар эди+.

Иса сув уьстиннен юреди

22•Оннан сонъ Иса, тез болып, сокталарына, кайыкка минип, коьлдинъ аргы ягына Оьзиннен алдын оьтпеге буйырды, а Оьзи халкты таркатаяк болды. 23Иса ялгыз Оьзи, дува этейим деп, тавга коьтерилди, кешликте онда ялгыз калды+. 24Сол вакыт кайык коьлдинъ ортасында эди. Толкынлар кайыкка согыла эдилер, неге десе ел карсы эсетаган эди.

25Туьннинъ доьртинши боьлигинде[*] Иса коьлдинъ уьсти мен юрип, сокталарына ювыкласты. 26Сокталары, Онынъ коьлдинъ уьстиннен юруьвин коьргенде, тынышсызландылар: «Бу – куьлетки!» – дедилер эм коркканларыннан кышкырыкладылар+.

27Ама Иса сол саьатлей олар ман соьйледи де айтты: «Коьнъилленинъиз, Бу – Мен, коркпанъыз!»

28Ога явапка Петер: «Раббий! Эгер бу Сен болсанъ, мага Сенинъ касынъа сув уьсти мен юрип келмеге буйыр», – деди.

29«Кел», – деди Иса.

Кайыктан шыгып, Петер, Ога бараяк болып, сув уьсти мен кетти. 30Ама елдинъ бек куьшли эскенине коркты эм, батып баслаганда, кышкырды: «Раббий! Куткар мени!»

31Иса сол саьатлей колын тутты, ога ярдамласты да: «Аз иманлы! Неге шеклендинъ?» – деди+.

32Олар кайыкка мингенлей, ел тынды. 33Кайыкта болганлардынъ баьриси, ювыкласып келип, Исага бас ийдилер эм: «Сен уьшини мен де Алла Улы экенсинъ!» – дедилер+.

Иса Гиннесар еринде авырганларды эмлейди

34Коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гиннесар ерине келдилер+. 35Бу ердинъ яшавшылары Исады таныдылар. Тоьгерек якка хабар йиберип, Исага баьри маразлыларын алып келдилер. 36Исадан авырганларга абасынынъ этегине болса да тиймеге разылыгын бермеге тиледилер. Тийгенлердинъ баьриси де сав болдылар.

15

Инсанды не зат арам этеди?

15^1•Сонъ Ерусалимнен Исага парисейлер эм дин аьлимлери келдилер. 2Олар: «Сенинъ сокталарынъ бурынгылардынъ аьдетлерин неге бузадылар? Олар ас алдында колларын ювмайдылар», – дедилер+.

3Иса оларга: «Аьдетинъиз уьшин сиз де Алладынъ парызын неге бузасыз? – деп яваплады+. 4Алла: „Атанъ ман ананъды оьрметле“ эм „Атасы ман анасына яман соьйлеген оьлтирилмеге тийисли“ деп, буйырган. 5Сиз болсанъыз, эгер бирев ата-анасына: „Меннен алаякларынъыздынъ баьриси Аллага берилген“, – деп айтса, 6ол киси ата-анасына ярдамласпаска болаяк дейсиз. Соьйтип сиз Алладынъ соьзин аьдетинъиз бен куватсыз этесиз. 7Экиюзлилер! Ешая пайхамбар сизинъ акынъызда туьз соьзин айткан:+
8„Бу халк Мени тиллерининъ ушы ман оьрметлейди, а олардынъ юреклери Меннен алыста. 9Олардынъ Мага табынувлары маьнесиз; окувлары – аьдем буйырыклары“»+.

10Иса, халкты оьз янына шакырып, булай айтты: «Тынъланъыз эм анъламага куьресинъиз. 11Аьдемди авызыннан кирген зат арам этпейди, а авызыннан шыккан зат арам этеди»+.

12Сонъ сокталары Исадан: «Сенинъ соьзлеринъ парисейлердинъ хаьтерлерин калдырганын билесинъме?» – деп сорадылар.

13Иса: «Меним Атам экпеген аьр оьсимлик тамыры ман сувырылаяк+. 14Койынъыз оларды, олар сокырлардынъ сокыр етекшилери. Эгер сокыр сокырды етеклеп юрсе, олар экеви де шонъкырга туьсер», – деди+.

15Петер десенъ Ога: «Сол таварыхты бизге анълатсанъ экен», – деп тиледи.

16Иса: «Сиз энди де бир зат та анъламадынъызба? 17Эслемединъизбе? Аьдемнинъ авызыннан кирген баьри зат, асказаныннан оьтип аякйолга атылады. 18Авыздан шыккан – юректен шыгады. Эне сол зат аьдемди арам этеди+. 19Неге десе огырсыз ойлар, аьдем оьлтируьв, зиналык, каьхпелик, кырсызлык, ялган шаатлыклар, тил юргисткенлик юректен шыгадылар+. 20Эне сол затлар инсанды арам этедилер, а кол ювмай ас ишуьв аьдемди арам этпейди», – деди.

Кенаншы хатыннынъ иманы

21•Иса оннан шыгып Тир ман Сидон янларына кетти. 22Сол ерден бир кенаншы хатын шыгып Ога: «Даут Улы, Бийим, Мени языксын! Кызымды йин каты азаплайды», – деп кышкыра эди+.

23Иса ога бир соьз де айтпады. Сонда сокталары Исадынъ касына келип: «Оны кув, артымыздан кышкырып келеди», – деп, тилеп басладылар.

24Иса хатынга: «Мен тек Исраилдинъ адаскан койларына йиберилгенмен», – деди+.

25Хатын ювыклады да, Ога бас ийип: «Бийим! Болыс мага!» – деди.

26Ол явапка: «Оьтпекти балалардан алып, ийтлерге аткан ийги тувылды да», – деди+.

27Хатын: «Аьше, Бийим, тек ийтлер де бийлерининъ сыпырасыннан туьскен оьтпек увакларын ашайдылар», – деп яваплады.

28Оннан сонъ Иса ога: «Эй хатын, сенинъ иманынъ куьшли ди. Сен тилегенше, сага болсын», – деди. Эм онынъ кызы сол саьатлей савартылды.

Иса доьрт мынъ аьдемди тойдырады

29•Иса оннан шыгып, Галилея коьлине келди, тавга шыгып олтырды. 30Онда Онынъ касына коьп халк оьзлери мен аксакларды, сокырларды, сакатларды, сакавларды эм баскаларды алып келип, аягынынъ алдына салды. Ол баьрисин савартты. 31Сонда халк сакавлардынъ соьйлегенин, сакатлардынъ сав болганларын, аксаклардынъ юргенлерин, сокырлардынъ коьзлери ашылганын коьрип сейирсинди, Исраил Алласын данъклады.

32Иса сокталарын шакырып: «Халкка Меним яным авырыйды, неге десе Мени мен уьш куьн турып, оларда азык калмаган. Оларды уьйлерине аш йибермеге суьймеймен, олар йолда карувсызланарлар», – деди+.

33Сокталары Ога: «Авлак ерде биз бу кадер халкты тойдырганша, оьтпек кайдан табаяк?» – дедилер.

34Иса: «Сизде неше оьтпек бар?» – деп сорады.

Сокталары: «Ети оьтпек эм бираз балык бар», – дедилер.

35Иса халкка ерге олтырмага буйырды. 36Сонъ Ол ети оьтпек пен балыкларды алды да, шуькир дувасын этип, сындырып, сокталарына узатты, сокталар да халкка уьлестирдилер. 37Баьриси де тойганынша ашадылар, калган кесеклерден де ети толы шетен йыйдылар. 38Ашаганлар, хатынлар ман балаларды санамай, доьрт мынъ аьдем бола эди+. 39Сонъ халкты таркатканлай, Иса, кайыкка минип, Магдала ерлерине йол алды.

16

Коьктен нышан излев

16^1•Парисейлер мен садукейлер Исага келип, Оны сынап, оларга коьктен нышан коьргистуьвин тиледилер+.

2Иса оларга явапка: «Сиз аксамда „Коьк кызарганга коьре, куьн шувак болаяк; 3эртенъликте де коьк карагылдым кызгылт болганга коьре, буьгуьн явынлы болаяк“ дейсиз. Экиюзлилер! Коьктинъ бетин айырып билесиз, а заманлардынъ нышанларын билалмайсызба? 4Яман эм зина этуьвши несил нышан излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек», – деди. Сонъ, оларды калдырып, шыгып кетти+.

Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткысы

5•Аргы якка оьткенде, сокталар оьтпек алмага муткан эдилер. 6Иса оларга: «Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткыларыннан сак болынъыз!» – деп билдирди+.

7Олар болса оьз араларында: «Муны оьтпек алмаганымыз уьшин айтады», – деп, ойласып басладылар.

8Оны билип, Иса оларга: «Эй, аз иманлылар, неге сиз, „Оьтпек алмадык“ деп, соьйлесесиз+? 9Энди де анъламайсызба? Бес мынъ аьдемге берилген бес оьтпек еткени, неше шетен оьтпек кесеклерди йыйганынъыз эсинъизде тувылма+? 10Доьрт мынъ аьдемге берилген ети оьтпек пен тойганнан сонъ да, неше шетен калган кесеклерди йыйдынъыз+? 11Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткысыннан сак болынъыз деп, Мен сизге оьтпеклердинъ уьстиннен айтпайтаганымды калай анъламайсыз?» – деди.

12Сонда сокталар Иса оларга оьтпек ашыткысы акында тувыл да, а парисейлер мен садукейлердинъ окувларыннан сак болынъыз деп айтканын анъладылар.

Петер Исады Масих деп таныйды

13•Иса Пилип Кесариясынынъ ерине келгенде, Оьзининъ сокталарыннан: «Халк Мени, Аьдем Улын, ким деп санайды?» – деп сорады.

14Олар: «Бир кавымлар Шомылдырувшы Яхъя деп, оьзгелери болса Ильяс деп, а баскалары Еремия, яде пайхамбарлардынъ бириси деп айтадылар»+.

15Иса сокталарыннан: «А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деп сорады.

16Шимон Петер булай яваплады: «Сен – яшав беруьвши Алладынъ Улы Масихсинъ».

17Соннан сонъ Иса: «Юнус улы Шимон, сен наьсиплисинъ, неге десе бу затты сага анълаткан – инсан тувыл, а Меним коьктеги Атам+. 18Мен сага айтаман: Сен Петерсинъ[*] эм Мен ямагатымды[*] сол тастынъ уьстине курарман эм ахыреттинъ куьши[*] ога етпеек+. 19Алладынъ Патшалыгынынъ ашкышларын сага береекпен: сен ерде не байласанъ, сол коькте де байланаяк; ерде неди шешсенъ, сол коькте де шешилеек», – деди. 20Сол заманда Иса сокталарына Оьзининъ Масих болганын биревге де айтпаска каты этип буйырды+.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

21•Сол заманнан алып, Иса сокталарына Оьзининъ Ерусалимге бармага, аксакаллардан, бас дин куллыкшылардан эм дин аьлимлерден коьп азап шекпеге, оьлтирилмеге, уьшинши куьн тирилмеге керегин анълатып баслады+.

22Петер Исады шетке шыгарып: «Алла сакласын, Раббий! Бу аьллер Сен мен болмасын!» – деп тыймага шалысты.

23Иса Петерге бурылып: «Кет касымнан, шайтан! Сен Мени йолдан тайдырмага куьресесинъ. Сен Алла ойлаганша тувыл, аьдемше ойлайсынъ», – деди+.

24Сонъ Иса сокталарына: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын коьтерип, Мага иерсин+. 25Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним уьшин йойтса, сол оны табар+. 26Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзининъ яшавын зыян этсе, муннан ога не пайда? Ол оьзининъ яшавы уьшин кайдай тоьлев берер? 27Неге десе Аьдем Улы атасынынъ данъкы ман, Оьзининъ маьлеклери мен бирге келеек: сол заманда аьр кимге ислерине коьре тийислисин береек+. 28Сизге дурысын айтаман: булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, Аьдем Улынынъ Патша болып келгенин коьрмей, оьлмееклер», – деди+.

17

Исадынъ шырайы туьрленеди

17^1•Алты куьн озганлай, Иса Петерди, Якупты эм онынъ иниси Яхъяды алып, ялгыз оларды бийик тавга мингистти+. 2Олардынъ алдында туьрленип кетти. Онынъ юзи куьндей яйнады, кийимлери болса, куьннинъ ярыгындай, ап-пак болдылар+. 3Сонда сокталарга Иса ман соьйлесип турган Муса эм Ильяс коьриндилер. 4Сол вакыт Петер Исага: «Раббий! Биз мунда турсак калай аьруьв эди! Суьйсенъ, мунда уьш кос курайым: бири Сага, бири Мусага, бири де Ильяска», – деп айтты.

5Петер бу соьзлерди айта турып, оларды ярык булыт каплады эм булыттынъ ишиннен бир давыс: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман. Онынъ айтканын тынъланъыз!» – деди+.

6Сокталар муны эситкенде бек сескендилер, коркып, эт бетлериннен йыгылдылар. 7Иса болса янларына келип, оларга колы ман тийип: «Турынъыз, коркпанъыз», – деди. 8Коьзлерин ашып караганда, Исадан баска биревди де коьрмедилер.

9Сонъ тавдан туьскенде, Иса оларга: «Аьдем Улы оьлилерден тирилгенге дейим, бу коьргенинъизди биревге де айтпанъыз», – деп буйырды+.

10Сокталары Исадан: «Дин аьлимлери, бас деп, Ильяс келмеге керегин неге айтадылар?» – деп сорадылар.

11Иса оларга: «Дурыс, Ильяс эрте келип, баьрин де алдынгы аьлине кайтарар. 12Ама айтаман сизге: Ильяс келген, тек аьдемлер оны танымаганлар, ога суьйгенлеринше эткенлер. Аьдем Улы да олардан сондай азап коьреек», – деди. 13Сол заманда сокталары, Иса оларга Шомылдырувшы Яхъя акында айтканын, анъладылар+.

Йинли ястынъ сав болувы

14•Олар халк йыйылган ерге ювык келгенде, бир киси Исадынъ аягына йыгылды да: 15«Бийим, меним улымды языксын, ол талма маразлы эм бек кыйналады, коьп кере отка да, сувга да атылды!

16Мен оны Сенинъ сокталарынъа да аькелген эдим, тек олар балады саварталмадылар», – деп тиледи.

17Иса: «Эй, имансыз, йолдан шыккан несил! Кашанга дери Мен сиз бен болаякпан? Мага не шаклы заман сизди тоьзбеге керек? Аькелинъиз ясты мунда Мага», – деди. 18Иса йинге каты буйырды, йинге баладан шыкты, бала сол саьатлей сап-сав болды+.

19Сокталар Иса ман ялгыз калганда, Ога ювыклап келип: «Йинди неге биз кувып болмадык?» – деп сорадылар.

20Иса булай яваплады: «Неге десе тийислисинше ынанмайсыз. Сизге дурысын айтаман: эгер шуьшитки буьртиги кадер иманынъыз болса, сиз бу тавга „Булайдан ана ерге коьш“ десенъиз, ол коьшер эм сиз эталмаган зат болмас+. 21Ама бу тукым йин тек [ораза тутып] дува этуьв мен кувылады», – деди.

Иса оьлип тирилеегин тагы да билдиреди

22•Галилеяда болган заманларында, Иса оларга: «Аьдем Улы аьдемлердинъ колына берилеек. 23Олар Оны оьлтирееклер, ама Ол уьшинши куьн тирилеек», – деди. Сокталары бек кайгырдылар+.

Алла уьйине берилген ясак

24Олар Капарнаумга кайтканда, ясак йыювшылар Петердинъ касына келип: «Сизинъ Устазынъыз Алла уьйине берилеек эки драхмалык[*] ясакты бермеспе?» – деп сорадылар+.

25Петер: «Берер», – деди.

Ол уьйге киргенде, Иса оннан алдын: «Сен кайтип ойланасынъ, Шимон? Ердинъ патшалары кимлерден ясак йыядылар? Оьзлерининъ улларыннан ма, яде баскалардан ма?» – деп сорады.

26Петер Ога: «Баскалардан», – деди.

Иса: «Олай болса уллар ясактан босатыладылар. 27Тек олардынъ хаьтерин калдырмас уьшин, коьлге барып, кармак тасла, энъ алдын туьскен балыктынъ авызын ашсанъ доьрт драхмалык акша табарсынъ. Оны Мен уьшин де, оьзинъ уьшин де оларга бер», – деди+.

18

Ким энъ маьнели?

18^1•Сол заманда сокталары Исадынъ касына келип: «Алладынъ Патшалыгында энъ уьйкен ким?» – деп сорадылар.

2Иса бир балады шакырып, оны олардынъ ортасына салып: 3«Сизге дурысын айтаман: туьрленмесенъиз эм де балаларша болмасанъыз, Алладынъ Патшалыгына бир заманда да киреек тувылсыз+. 4Соны ман, бу баладай, оьзин ким кишкейге санаса, сол Алладынъ Патшалыгында энъ уьйкенге саналаяк. 5Мунадай бир балады Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди+.

Йолдан тайдырув акында

6Мага ынанувшы бу кишкейлерден бирин ким йолдан тайдырса, мойнына уьйкен туьйирмен тасы байланып, денъиздинъ теренине йиберилсе, ога ийги болар эди. 7Аьдемлерди йолдан тайдыратаган затлардан дуныяга кайгы! Бу баьри затлар болмага керекли, тек оларды болдырганга кайгы!+

8Эгер сени колынъ яде аягынъ йолдан тайдыратаган болса, оларды кес те тасла. Эки колынъ эм эки аягынъ ман оьмирлик отка тасланганнан эсе, яшавга колсыз яде аяксыз киргенинъ яхшы+. 9Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны юлкып алып тасла. Эки коьз бен яханемнинъ отына тасланганнан эсе, яшавга бир коьзинъ мен киргенинъ яхшы+.

10•Тек каранъыз, сол кишкейлердинъ бирисин де корламанъыз! 11Аьдем Улы йойтылганды излемеге эм куткармага келген, сайсы.

Адаскан кой акында таварых

12Сиз калай ойлайсыз? Эгер биревдинъ юз койы болып, солардынъ бириси адасса, ол токсан тогызын тавларда калдырып, адасканды излеп кетпеспе? 13Эм эгер ол оны тапса, сизге дурысын айтаман: адаспаган токсан тогызыннан эсе, ога бек куванар. 14Соьйтип те сизинъ Коьктеги Атанъыз бу балалардынъ бирисининъ де йойылувын унамайды+.

Куьна этетаган кардаш акында

15•Эгер де (иман) кардашынъ сага карсы куьна этсе, ога бар да экевинъизден экев коьзбен-коьз янъылысын ога айт. Эгер ол сенинъ соьзинъе тынъласа, кардашынъды кайтара табарсынъ+. 16Эгер ол сени тынъламаса, эки яде уьш шааттынъ айтканы ман аьр соьзди беркитер уьшин, бир яде эки аьдем оьзинъ мен алып бар+. 17Оларга да тынъламаса, иман ямагатына айт; ямагатка да тынъламаса, сен ога, имансызга яде ясакшыга карагандай, караяксынъ+.

18Сизге дурысын айтаман: сиз ерде не байласанъыз, сол коькте де байланаяк, ерде неди шешсенъиз, сол коькте де шешилеек. 19Тагы да бир кере айтаман сизге: ер юзинде сизинъ аранъыздан эки аьдем кайбир ис акында дува этпеге келисселер, Меним Коьктеги Атам олардынъ тилеклерин кабыл этер+. 20Неге десе эки яде уьш аьдем Меним атым ман йыйылган ерде, Мен олар ман бирге боларман», – деди.

Кеширип билмеген кул акында таварых

21Сол заманда Петер Исадынъ касына келип: «Раббий! Мага карсы куьна эткен кардашымды неше кере кеширмеге керек ти, ети кереге дейим ме?» – деп сорады+.

22Иса ога: «Сага етиге дейим демеймен, а етисерден етпис кере. 23Алладынъ Патшалыгы бу себептен оьзининъ кулларынынъ борышларын эсапламага суьйген патшага усайды. 24Патша эсаплавды баслаган заманда, ога он мынъ талант[*] борышы болган биревди аькелдилер. 25Борышлы кисидинъ тоьлемеге заты болмаганнан себепли, патша онынъ оьзин, хатынын, балаларын эм болган баьри муьлкин сатып, борышты тоьлемеге буйырды. 26Сол заманда кул онынъ аягына йыгылып: „Бийим! Бираз тоьз мага, сага баьрин тоьлермен“, – деп, бас ийди. 27Бий кулды аяп, баьри борышын кеширип, оны йиберди.

28Ама кул кете барып, йолдасларыннан ога юз динар борышлы болган биревди йолыкты, оны сермеп ыслап: „Борышынъды тоьле!“ – деп, бугындырып баслады. 29Сонда йолдасы онынъ аягына йыгылып: „Бираз тоьз мага, мен сага тоьлермен“, – деп тиледи. 30Болган уьшин ол унамады, борышын тоьлегенге дейим карамай, аькетип йолдасын тутнакка капатады+. 31Бу исти коьрген баска куллар юреклери бек кыйналып, барып бийлерине болган ис акында айттылар.

32Бийи оны шакырып: „Яман кул! Сен меннен тилегенинъ уьшин мен баьри борышынъды кеширген эдим. 33Мен сени аягандай, сен де оьзинънинъ йолдасынъды аяп болмадынъма?“ – деди. 34Патша ашувланып, баьри борышын тоьлеп кутылганга дейим, сол кулды азап шектиретаганларга берди. 35Эгер дейим сиз оьз кардашларынъызды ак юректен кеширип билмесенъиз, Меним Коьктеги Атам да аьр биринъизге соьйтип этеек», – деди+.

19

Талак акында

19^1•Соьзин кутарып, Иса Галилеяды калдырып, Юдея ерлерине, Йордан сувынынъ аргы ягына кетти. 2Онынъ артыннан коьплеген аьдемлер ызладылар. Иса онда оларды савартып барды.

3Парисейлер Исага ювык келип, Оны сынамага суьйип: «Байынынъ пишесине талак салмага кайдай сылтав болса да эркинлиги барма?» – деп сорадылар.

4Иса оларга явап берип, булай айтты: «Яратувшы бас деп эр киси мен хатынды яратканын,+
5„Сога коьре де, эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады“ деп айтканын сиз окымагансызба+? 6Соьйтип олар экев тувыллар, олар бир кевде. Эне сол себепли де Алла кавыстырганларды аьдем айырмасын»+.

7Парисейлер: «Ол заманда неге Муса эрдинъ айырылысув кагытын берип, пишесин талаклавын буйырган?» – дей бердилер.

8Иса оларга: «Ийнат болганынъыз уьшин Муса сизге пишелеринъизди талакламага ызын берген. Тек басында соьйтип болмаган. 9Сизге айтаман: ким эр-хатынлык алаллыкты бузганы уьшин болмай, баска себептен пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол зиналык этеди», – деди+.

10Сокталары Исага: «Эр кисидинъ хатыны алдында борышы сол кадер каты болатаган болса, хатын алмаганы ийги», – дедилер.

11Иса: «Бу соьзлеримди баьриси де кабылламайдылар. Тек кимге бу куьш берилген – сол кабыллар+. 12Бир кесеклер аналарыннан уьйленмеге ярамай тувганлар, баскаларды аьдемлер соьйтип эткенлер, уьшиншилер Алладынъ Патшалыгы уьшин уьйленмеске унайдылар. Ким муны кабыл этип алса, солай этсин», – деди.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

13•Оннан сонъ Исага, колын тийгистип, яхшылык тилесин деп, саьбийлерди аькелдилер. Сокталар болса оларды тыйдылар. 14Иса: «Койынъыз сабийлерди, оларга Мага келмеге шырмав этпенъиз, неге десе Алладынъ Патшалыгы сондайлардыкы», – деди+. 15Эм балалардынъ басларына колын салып, яхшылык тилеп, сол ерден кетти.

Байлык эм оьмирлик яшав

16•Сонъ бирев келип Исага: «Устаз, оьмирлик яшавды алар уьшин мага кайдай яхшылык этпеге керек?» – деп сорады+.

17Иса ога: «Неге Мага яхшылык акында сорайсынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. Оьмирлик яшавга кирмеге суье болсанъ, Онынъ парызларын толтыр», – деди+.

18Ол: «Кайсыларды?» – деди.

Иса: «Аьдем оьлтирме, зиналык этпе, урлама, ялган шаатлык этпе, 19атанъ ман ананъды оьрметле, ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй», – деп яваплады.

20Яс Исага: «Булардынъ баьрисин де (бала шагымнан) толтыраман, мага энди де не етиспейди?» – деп сорады+.

21Иса ога: «Тамам болмага суьйсенъ, бар эм болган муьлклеринъди сат та, акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ кел, Меним артымнан ызла», – деди+.

22Бу соьзлерди эситкенде, яс мыдах болып кетти; неге десе онынъ коьп муьлки бар эди.

23Сонда Иса сокталарына: «Сизге дурысын айтаман: бай аьдемге Алла Патшалыгына кирмеге кыйын. 24Энди де айтаман сизге: бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш», – деди.

25Оны эситкенде, сокталары бек сейирсинип: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – дедилер.

26Иса оларга карап: «Аьдемлерге бу этип болмас зат, ама Алла баьри затты этип болады», – деди+.

27Ол заманда Петер Оннан: «Мине биз баьри затты да калдырып, Сенинъ артынънан ызладык; а бизге оннан не болаяк?» – деп сорады+.

28Иса оларга: «Сизге дурысын айтаман: сиз, Меним артымнан барганлар, дуныя янъырганда, Аьдем Улы Оьзининъ мактавлы тагына олтырган заманда, Исраилдинъ он эки ырувына оьким этпеге он эки такка олтыраяксыз+. 29Меним атым уьшин уьйлерин, ага-инилерин, аьпте-синълилерин, атасын, анасын, пишесин, саьбийлерин, эгин ызанларын калдырган аьр бир аьдем, юз кере артык алаяк эм оьмирлик яшав да табаяк+. 30Ама алдыдагылардынъ коьбиси артта, арттагылардынъ коьбиси алдыда болаяк», – деди+.

20

Юзим бавдагы исшилер акында таварых

20^1«Алладынъ Патшалыгы эртенъ мен эртенъликте юзим бавына ялшылар алмага шыккан уьй иесине усайды. 2Ол исшилер мен, бир куьнге бирер динар тоьлемеге деп, ярасып, оларды оьзининъ юзим бавына йиберди.

3Уьшинши саьатке[*] ювыклаганда ол шыгып, майданда бос турган баска аьдемлерди коьрди. 4Оларга да: „Келинъиз сиз де Меним юзим бавыма, сизге тийислисин берермен“, – деди. Олар бардылар.

5Тагы да алтыншы эм тогызыншы саьатке[*] ювыклаганда шыгып соьйтип этти. 6Сонъында он биринши саьатке[*] ювык заманда шыгып, бос турган баска аьдемлер тапты да оларга: „Сав куьнди сиз мунда бос неге турасыз?“ – деди.

7Олар ога: „Бизди бирев де ялга алмаган“, – дедилер.

Уьйдинъ иеси оларга: „Сиз де меним юзим бавыма келинъиз, куллыгынъызга коьре мен тоьлермен“, – деди.

8Кас каралганда юзим бавынынъ иеси оьзининъ ис юргистуьвшисине: „Исшилерди шакыр да, сонъында келгенлерден баслап, бириншилерге дейим, олардынъ кыйын акларын бер“, – деди.

9Он биринши саьатлерде келгенлер бирер динар алдылар. 10Биринши болып келгенлер олардан коьп алармыз деп саклаган эдилер. Тек олар да бирер динар алдылар. 11Куллык акларын алганлай, олар уьйдинъ иесине разы болмаганларын айтып басладылар: 12„Бизден сонъ келгенлер бир саьат ислегенлер, а сен оларды бизи мен – куьннинъ кыздырувына тоьзип ислегенлер мен – тенъ эттинъ“, – дедилер.

13Юзимши олардынъ биревине яваплап: „Досым, мен мунда янъылыс этпеймен: сен мени мен бир динарга яраспаганма эдинъ? 14Оьзинъдикин ал да кет; мен бу арттагыларга да сага бергенимди бермеге суьемен. 15Мен оьзимнинъ акшамды суьйгенимше кулланмага эркин тувылманма? Йок десе меним юмартлыгым уьшин куьнлейсинъме?“ – деди.

16Арттагылар мине сондай алдыда, а алдыдагылар артта болаяклар»+.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

17•Ерусалимге бара турганда Иса он эки соктасын йолдынъ бир янына шыгарып оларга:

18«Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлерининъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирмеге оьким шыгараяклар.

19Оны маскаралап, камышыламага эм кашка кермеге баска миллетлилерге тапшыраяклар, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек», – деди+.

Зебедей улларынынъ тилеги

20•Сол заманда Зебедей улларынынъ анасы уллары ман Исадынъ касына келди. Ога бас ийип, тилеги бар экенин айтты+.

21Иса: «Сен не тилейсинъ?» – деди.

Кыскаяклы: «Меним бу эки улыма Патшалыгынъда бирине онъ янынъда, экиншисине сол янынъда олтырмага разылыгынъды бер», – деп тилек салды+.

22Иса явапка: «Не тилегенинъизди билмейсиз. Мен ишеек аяктан[*] ишпеге, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылмага боларсызба?»

Олар: «Болармыз», – дедилер+.

23Сонъ Иса оларга: «Элбетте, Мен ишеек аяктан ишеексиз, [Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылаяксыз]. А онъ янымда эм сол янымда олтырувга эркинлик беруьв Меним колымда тувыл. Ол орынлар Атам кимлерге аьзирлеген болса, соларга байыр», – деди.

24Муны эситип, калган он сокта эки кардашка ашувландылар. 25Иса оларды касына шакырып, булай айтты: «Сиз билесиз, миллетлердинъ басшылары халкты юмсайдылар, уьйкен аьдемлери де оларды бойсындырадылар. 26Сизинъ аранъызда сондайлар болмасын. Керисинше, сизинъ аранъызда уьйкен болмага суьйген – ыргатынъыз болсын+. 27Сизинъ аранъызда биринши болмага суьйген – кулынъыз болсын. 28Сондай болып Аьдем Улы да Оьзине куллык эттирер уьшин тувыл, Оьзи куллык этпеге, курман болып коьплерди куткарып, Оьзининъ янын бермеге келген»+.

Эки сокырдынъ коьзлери ашылады

29•Олар Ериходан шыкканда, коьп халк Исадынъ артыннан барды. 30Онда йолдынъ янында олтырган эки сокыр, Исадынъ оьтип бараятырганын эситип: «Даут Улы, Бийимиз, бизди языксын!» – деп кышкырып басладылар+.

31Халк болса, оларды тыйып, уьндетпеске шалысты, а олар: «Даут Улы, Бийимиз, бизди языксын!» – деп тагы да бек кышкырыкладылар.

32Иса токтап, оларды шакырып: «Мен сизге эткендей не зат тилейсиз?» – деп сорады.

33Олар: «Бийимиз! Коьзлеримиз ашылсын деп тилеймиз», – дедилер.

34Иса, языксынып, олардынъ коьзлерине тийди. Сол саьат сокырлардынъ коьзлери ашылдылар эм экеви де Онынъ артыннан кеттилер+.

21

Иса Ерусалимге киреди

21^1•Олар Ерусалимге ювыклап келип, Зейтун тавында орынласкан Бетпагей элине еткенде, Иса алдыга эки соктасын булай айтып йиберди:+
2«Алдынъыздагы элге барынъыз. Онда киргенлей, байланып турган эшекти эм онынъ касында баласын табарсыз. Оларды шешип, Мага алып келинъиз. 3Эгер ким де болсын бирев, неге соьйтип этесиз деп, сораса, „Олар Раббийге керек, Ол оларды тез артына йиберер“ деп, айтарсыз».

4Бу зат пайхамбар аркалы билдирилген соьзлер толтырылар уьшин болды. Ол булай айткан:+
5«Сионнынъ кызына[*]: „Мине патшанъ ана эшекке эм эшек баласына минип, ювас болып, сага келеятыр“ деп айтынъыз».

6Сокталар барып, Иса оларга айткандай, эттилер. 7Олар ана эшекти эм онынъ баласын аькелдилер, оларга абаларын юкледилер эм Иса абалардынъ уьстине олтырды. 8Коьп халк оьз абаларын йол уьстине яйдылар, баскалары, тереклерден бутаклар кесип, йол уьстине тоьсей эдилер. 9Алдыда барган халк та, арттан келгенлер де: «Дауттынъ Улына осанна![*] Раббийдинъ аты ман келеятырган муьбарек болсын! Аллаху-Таалага осанна!» – деп кышкырып бардылар+.

10Иса Ерусалимге киргенде, шахар козгалды эм баьриси: «Ким ди Ол?» – деп сорай эдилер.

11Халк: «Бу Галилеядагы Назареттен шыккан Иса Пайхамбар», – деп, яваплай эди+.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

12•Иса Алла уьйининъ каралдысына киргенлей, онда сатув-алув этуьвшилердинъ баьрисин де кувды, акша авыстырувшылардынъ сыпыраларын, коьгершин сатувшылардынъ олтыраларын авдарды+. 13Оларга: «„Меним уьйиме, дува уьйи деп аталар“ деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

14Алла уьйининъ каралдысында Исадынъ касына сокырлар эм аксаклар келдилер, Ол да оларды савартты. 15Бас дин куллыкшылар ман дин аьлимлери болса, Ол эткен сейир ислерди эм Алла уьйининъ каралдысында саьбийлердинъ «Даут Улына осанна!» – деп кышкырганларын коьрип, ашувландылар+.

16Ога: «Олардынъ не айтып кышкырганларын эситесинъме?» – дедилер.

Иса болса олардан: «Аьше! Сиз бир заманда да „Яс саьбийлердинъ эм эмшектеги балалардынъ авызыннан Сен Оьзинъди мактаттынъ“ дегенди окымагансызба?» – деп сорады+. 17Сонъ оларды калдырып, шахардан шыкты да Бетхинийге барып конды+.

Курыган ынжыр тереги

18•Танъда шахарга кайтаятырганда, Иса аш болган эди+. 19Йол бойында Ол бир ынжыр терегин коьрди, касына келип, япыраклардан баска бир зат та таппаганда: «Муннан сонъ бир заманда да сенде емис болмасын!» – деди. Сол саьатлей ынжыр тереги курып калды+.

20Муны коьргенде сокталар: «Ынжыр тереги сол саьатлей калай курыды?» – деп сейирсиндилер.

21Иса оларга яваплап: «Сизге дурысын айтаман: шекленмей ынана болсанъыз, ынжыр терекке этилген мен калмай, бу тавга да: „Коьтерил де денъизге атыл!“ десенъиз, ол да болар+. 22Эгер дейим иманлы болсанъыз, дува ман не тилесенъиз де соны алаяксыз», – деди+.

Исадынъ куваты акында сорав

23•Иса Алла уьйининъ каралдысына келип уьйреткен вакытта, бас дин куллыкшылары ман халк аксакаллары Онынъ янына келип: «Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

24Иса оларга: «Мен де сизден бир зат сорайым. Оны мага айтсанъыз, Мен де сизге буларды кайсы куват пан этетаганымды айтарман. 25Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы кайдан эди: коьктен ме яде аьдемнен ме?» – деди.

А олар оьз ара булай соьйлестилер: «„Коьктен“, – десек, Ол бизге „Сонъ неге ога ынанмаган эдинъиз?“ – деп айтар,+
26А „Аьдемнен“, – десек, халктан коркамыз, Яхъяды олар баьри де пайхамбар деп санайдылар»+.

27Сонъ Исага явапка: «Билмеймиз», – деп явапладылар.

Ол да: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Эки улдынъ акында таварых

28«Мунадай затка сиз не айтарсыз. Бир аьдемнинъ эки улы болган. Ол бириншисининъ янына барып: „Ясым, бар буьгуьн юзим бавымда исле“, – дейди.

29Ол десенъ: „Баралмаспан“– деп, сонъ артта оькинип, барады.

30Аталары экиншисининъ янына барып, ога да соьйтип тилейди. Улы явапка: „Барайым, бийим“, – дейди, ама бармай калады.

31Экевининъ кайсысы аталарынынъ тилегин толтырган?»

Ога: «Бириншиси», – дедилер.

Иса оларга: «Сизге дурысын айтаман: Алладынъ Патшалыгына ясакшылар ман каьхпелер сизден эсе алдыда барадылар. 32Неге десе Яхъя сизге тувра йол ман келгенде, сиз ога ынанмагансыз, ясакшылар ман каьхпелер ога ынанганлар. А сиз муны коьргенде де, сонъында да оькинип ога ынанмагансыз!»+

Яман юзимшилер акында таварых

33•«Тагы бир баска таварыхка тынъланъыз. Бир муьлк иеси юзим бавын олтыртады, тоьгерегине кора этеди, онда юзим эзгиш казып, каравылшыга бийиклев курады, сонъ бавды юзимшилерге ялга берип, тыс элге кетеди+. 34Емис йыюв заманы еткенде, онъыстан туьскен пайын алаяк болып, юзимшилерге оьзининъ кулларын йибереди. 35Юзимшилер онынъ кулларын ыслап, биревлерин тоьбелейдилер, экиншилерин оьлтиредилер, уьшиншилерин тас пан сыбалайдылар+. 36Ол тагы да алдынгыннан да коьп баска кулларын йибереди; оларга да солай этедилер. 37Сонда ол, „Улымнан уялырлар“ деп, оларга оьзининъ улын йибереди+.

38Ама юзимшилер онынъ улын коьрип, бирбирлерине: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калар“, – дейдилер+. 39Оны ыслап, бавдан тыска шыгарып, оьлтиредилер+. 40Энди юзим бавынынъ иеси келгенде, бу юзимшилерге не этер экен?»

41Олар Исага: «Ол яман аьдемлерди яман оьлтирер, юзим бавын да ога заманында емислерин берип тураяк баска юзимшилерге берер», – дедилер+.

42Иса: «Кие Язувларда: „Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды. Бу – Раббий эткен ис, оны коьргенде сейирге каламыз,“ – деп язылганын сиз бир заманда да окымагансызба+?

43Сонынъ уьшин сизге айтаман: Алладынъ Патшалыгы сизден алынаяк, хайырын тийгистеек халкка берилеек.

44Сол тастынъ уьстине ким йыгылса – шашылар, а кимнинъ уьстине сол тас туьссе – эзилер».

45Бас дин куллыкшылар эм парисейлер Онынъ таварыхларын эситкенде, Ол оьзлерининъ акында айтканын анъладылар. 46Исады ысламага сылтав изледилер, ама халктан корктылар; неге десе халк Онынъ пайхамбар болганын билетаган эди+.

22

Неке кыюв тойдынъ акында таварых

22^1•Иса халкты таварыхлар ман уьйреткенин бардыра берди:+
2«Алладынъ Патшалыгы улына неке кыюв той эткен бир патшага усайды+. 3Ол оьзининъ кулларын неке кыюв тойга конакларды шакырмага деп йиберген, тек олар келмеге унамаганлар.

4Сонда ол: „Мине зияпетимди аьзирледим: бугаларым, асыраган бузавларым сойылган, баьри де аьзир, неке кыюв тойга келинъиз деп, конакларга билдиринъиз“, – дегенди айтып, баска кулларын йибереди.

5Олар болса, шакырувга эс бермей, кими сабанына, кими сатув-алувына кетедилер. 6Баскалары онынъ кулларын ыслап тоьбелейдилер эм оьлтиредилер+. 7Оны эситкенде, патша ашувланып, оьзининъ аскерин йибереди, кыянатшыларды оьлтиртеди, шахарларын да яктыртады+.

8Сонъ кулларына: „Той асы аьзир, а шакырылганлар ога тийисли болмадылар,+
9Сиз энди йоллар айкаскан ерлерге барынъыз, сонда кимди тапсанъыз да, баьрисин де неке кыюв тойга шакырынъыз“, – дейди. 10Соьйтип куллар, йолларга шыгып, баьри тапкан аьдемлерин: яманларды да, яхшыларды да йыядылар эм той уьйи конаклардан толады.

11Патша конакларга карамага кирип, онда той кийим киймеген бир аьдемди коьрип, 12Ога: „Дос! Той кийимсиз сен мунда калай киргенсинъ?“ – дейди. Киси уьндемейди.

13Ол заманда патша куллыкшыларына: „Онынъ колларын, аякларын байлап, тыс каранъалыкка тасланъыз. Онда аьдемлер йылап, тислерин кыршылдатаяклар“, – дейди+.

14Сога коьре, шакырылганлар коьп, сайланганлар аз».

Урым императорына ясак

15•Сонъ парисейлер кетип, Исады соьзлери мен кайтип ыслайык экен деп, кенъес эттилер+. 16Олар Исага оьзлерининъ сокталарын эм патша Иродтынъ аьдемлерин йиберип: «Устаз! Сен туьз соьзли болып, Алладынъ йолына туьз уьйреткенинъди билемиз. Ким де болсын онынъ ойлаганына эс бермейсинъ, неге десе кимге де болсын сога ярамага куьреспейсинъ+. 17Айт бизге: Сен кайтип ойлайсынъ? Кесарга[*] ясак тоьлемеге тийислиме яде тийисли тувылма?»+

18Иса болса олардынъ яман ниетлерин билип: «Неге сынайсыз Мени, экиюзлилер+? 19Ясакка берилетаган акшады Мага коьрсетинъиз», – деди. Исага бир динар аькелип бердилер. 20Иса: «Мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?» – деп сорады.

21«Кесардыкы», – дедилер.

Иса: «Солай болса, кесардыкын кесарга, Алладыкын Аллага беринъиз», – деди+. 22Муны эситкенлей, парисейлер сейирсинип, Исады калдырып кеттилер.

Тирилуьв акында сорав

23•Оьлгенлер тирилмес деп айтатаган садукейлер сол куьн Исага келип, булай деп сорадылар:+
24«Устаз! Муса (Тауратта): „Баласы болмай, ким оьлсе, кардашы онынъ пишесин алып, оьлген кардашы уьшин тукым тувдырсын“, – деп айткан+. 25Бизде ети кардаш бар эди. Бириншиси уьйленди, баласы болмай, пишесин экинши кардашына калдырып, оьлип кетти. 26Экиншиси де, уьшиншиси де, етиншисине дейим де соьйтип болды. 27Баьрисининъ артыннан хатын да оьлди. 28Солай болганда кыямет куьнинде сол хатын кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол баьрисининъ де пишеси болган».

29Иса оларга явапка: «Не Кие Язувларды, не Алладынъ куьдиретин билмейсиз, онынъ уьшин янъыласыз. 30Неге десе тирилгеннен сонъ уьйленеек те, байга бараяк та тувыллар, олар Алладынъ коьктеги маьлеклериндей болаяклар. 31А оьлгенлердинъ тирилуьви акында Алладынъ сизге айтканын окымагансызба? 32Алла: „Мен Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласыман“ деген. Алла оьлгенлердинъ тувыл, тирилердинъ Алласы», – деди.

33Халк соны эситкенде, Онынъ уьйретуьвине сейирсинди.

Энъ маьнели парыз

34•Парисейлер, Иса садукейлердинъ авызларын тыйганын эситкенлей, бирге йыйылдылар. 35Сонъ олардынъ бири, Таурат аьлими, Оны сынап: 36«Устаз! Тауратта энъ маьнели парыз кайсы?» – деп сорады.

37Иса ога: «„Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, акылынъ ман суьй“. 38Бу – биринши эм де энъ маьнели парыз. 39Экиншиси ога усайды: „Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй“+. 40Савлай Таурат та, пайхамбарлардынъ окувлары да бу эки парызга негизленедилер»+.

Масих кимнинъ улы?

41•Парисейлер йыйылганда Иса: 42«Масихтинъ акында сиз кайтип ойлайсыз? Ол кимнинъ Улы?» – деп сорады.

Ога: «Дауттынъ», – дедилер+.

43Иса: «Аьше неге Даут, Кие Рух пан коьнъилленип, Ога „Бий“ дейди?» – деп сорады. – 44«Даут: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ янымда олтыр, деп айткан“, – деди+. 45Соны ман, Даут Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ улы калай болар?» 46Сонъ бир аьдем де Исага бир соьз де айталмады. Сол куьннен баслап бир аьдем де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

23

Экиюзлилерге кайгы!

23^1•Сол заманда Иса халкка да, сокталарына да булай айтты: 2«Мусадынъ орнын дин аьлимлери мен парисейлер бийлегенлер. 3Сол себептен олардынъ сизге баьри де айтканларын этинъиз; тек олардынъ эткенлерин этпенъиз, неге десе олар бир затты айтадылар, а баска затты этедилер+. 4Олар, коьтерип болмастай, авыр юкти аьдемлердинъ аркасына юклейдилер, а оьзлери болса бармакларын да йыбырдатпага суьймейдилер.

5Олар баьри ислерин аьдемлер коьрсин деп этедилер, Таурат аятларын саклайтаган ерлерин[*] кенъейтедилер, абаларынынъ шашакларын тагы да узын этип тагадылар. 6Тагы да тойларда тоьрде, синагогларда энъ йогары орынларда олтырмага,+
7майданларда салам алмага, аьдемлердинъ оларга: „Устаз!“ деп айтканларын суьедилер.

8Сиз болса устазлар деп оьзинъизге айттырманъыз, неге десе сизде бир устаз – ялгыз Масих, сиз баьринъиз де кардашлар+. 9Ер юзинде биревге де атамыз деп айтпанъыз, неге десе сизинъ Атанъыз ялгыз бирев – Ол Коькте. 10Сиз „насихатшы“ деп те оьзинъизге айттырманъыз, неге десе сизинъ насихатшынъыз – ялгыз Масих.
11Сизинъ энъ уьйкенинъиз сизге ярдамшы болсын,+
12Неге десе оьзин-оьзи коьтеруьвши тоьменленеек, а оьзин-оьзи тоьменлетуьвши коьтерилеек+.

13Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Сиз Алла Патшалыгынынъ эсигин аьдемлердинъ юзине ябасыз: оьзинъиз де кирмейсиз, кирмеге суьйгенлерди де йибермейсиз.

[+
14Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзинъизге байырлайсыз, коьзбайлавышка узын дувалар окыйсыз. Сол затлар уьшин катырак шуьшинъизге еткерилеексиз.]

15Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Бир аьдемди де болса дининъизге доьндирер уьшин, ер мен денъизди оьтип куьресесинъиз, ол доьнсе, оны оьзинъизден эки кере яман, яханемлик аьвлети этесиз.

16Кайгы сизге, сокыр етекшилер! Сиз: „Аьдем Алла уьйи мен ант этсе, анты маьнесиз болады; сол Алла уьйининъ алтыны ман ант этсе, ол антын толтырмага борышлы“, – дейсиз+. 17Акылсызлар эм сокырлар! Кайсысынынъ маьнеси уьйкен: алтыннынъ ма, алтынды кие эткен Алла уьйининъ ме? 18Тагы да: „Аьдем курман этилуьвши ер мен ант этсе, анты маьнесиз болады, онынъ уьстинде болган курман ман ант этсе, ол антын толтырмага борышлы“, – дейсиз. 19Акылсызлар эм сокырлар! Кайсысынынъ маьнеси уьйкен: курманнынъ ма, курманды кие эткен курман этилуьвши ердинъ ме? 20Курман этилуьвши ер мен ант эткен оны ман да, онда болган баьри зат пан да ант этеди. 21Алла уьйи мен ант эткен де оны ман да, онда яшаган Алла ман да ант этеди. 22Коьк пен ант эткен Алладынъ тагы ман да, онда олтырган Алла ман да ант этеди.

23Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер! Неге десе ялбуздынъ[*], коныхрайдынъ, зерединъ[*] оныншы пайын зекятка бересиз, а Тауратта энъ маьнели болган затларды: аьдилликти, рагимликти, иманды муткансыз. Бу затларды этпеге, калган затларды да коймаска тийислисиз. 24Сокыр етекшилер! Сиз ширкейди суьзуьвшилер, туьеди савлай ютасыз!

25Дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Кайгы сизге! Аяктынъ эм тепшектинъ тысын тазалайсыз, ама олардынъ иши урлавга эм непсукарлыкка толып турады. 26Сокыр парисей! Энъ алдын тепшек пен аяктынъ ишиндегин тазала, оннан сонъ олардынъ тыслары да таза болар.

27Дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Сизге кайгы! Сиз тысыннан аьруьв болып коьринген, ишлери болса ширген суьеклерден эм аьр туьрли кирли заттан толган, агартылган кабырларга усайсыз+. 28Сиз де соьйтип тысынъыздан аьдемлерге туврашыл болып коьринесиз, ишинъиз болса экиюзлиликтен эм йорыксызлыктан толган.

29Кайгы сизге, дин аьлимлер мен парисейлер, экиюзлилер! Сиз пайхамбарларга аьруьв кабырлар ясайсыз, туврашыл аьдемлердинъ эстеликлерин ярастырасыз. 30„Биз аталарымыздынъ заманында яшаган болсак, пайхамбарлардынъ канларын тоьккенлерге йолдас болмас эдик“, – дейсиз+. 31Соны ман сиз пайхамбарларды оьлтиргенлердинъ уллары болганлыгынъызга оьзинъиз шаатлык этесиз. 32Ал аьше, аталарынъыздынъ баслаган ислерин тамамланъыз!

33Эй, сиз, йыланлар, увлы йыланнынъ тувдыклары! Сизди яханемге туьсиреек оькимнен калай кашып кутыларсыз+? 34Сол себептен Мен сизге пайхамбарларды, акыллы аьдемлерди, дин аьлимлерди йиберемен. Сиз олардынъ бир кавымларын оьлтиресиз, кашка кересиз, баскаларын синагогларынъызда тоьбелейсиз эм шахардан шахарга кувасыз;+
35соны ман ер юзинде тоьгилген савлай туврашыллардынъ канлары, туврашыл Абилдинъ каныннан баслап, Алла уьйи эм курман этилуьвши ердинъ арасында оьлтирилген Берекья улы Зекерьядынъ канына дейим шуьш сизинъ басынъызга келеек+. 36Сизге дурысын айтаман: бу затлардынъ баьриси уьшин шуьш бу несилдинъ басына келеек.

37•Ай, Ерусалим, Ерусалим! Пайхамбарларды оьлтиресинъ эм сага йиберилгенлерге тас атасынъ. Кус балапанларын канатларынынъ астына йыйгандай, Мен де сенинъ балаларынъды йыймага неше кере ымтылдым, а сен унамадынъ+. 38Мине бу уьйинъиз сизге бос калдырылады. 39Сизге айтаман, „Раббийдинъ аты ман Келеятырган муьбарек болсын!“ – деп айтканга дери, Мени коьреек тувылсыз»+.

24

Ахырзаманнынъ нышанлары

24^1•Сонъ Иса Алла уьйининъ каралдысыннан шыгып кетеятырганда, Онынъ сокталары сол уьйдинъ меканларын коьрсетер уьшин, касына келдилер. 2Иса: «Булардынъ баьрин де коьресизбе? Сизге дурысын айтаман: мунда тас уьстинде тас та калмаяк, баьриси де шашылаяк», – деди+.

3Ол Зейтун тавынынъ бавырында олтырган заманда, сокталар оьзлери ялгыз Онынъ касына келип: «Бизге айттага, бу затлар кашан болаяк эм Сенинъ келуьвинъ мен бу оьмирдинъ ахыры кайдай нышан ман белгиленеек?» – деп тиледилер.

4Иса явапка булай деди: «Сак болынъыз, ким де болсын бирев сизди адастырмасын+. 5Неге десе коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“, – деп келееклер эм коьплерди адастыраяклар. 6Согыслардынъ давысларын, согыслардынъ хабарларын эситерсиз. Каранъыз, коркпанъыз, неге десе бу затлар болмага керек, тек бу аьли де заманнынъ ахыры тувыл. 7Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка коьтерилеек, туьрли ерлерде ашлыклар эм ер сенъкилдевлер болаяк+. 8Булардынъ баьриси де азаплардынъ биринши белгилери.

9Сол заманда сизди азапка берееклер, оьлтирееклер эм де Меним атым уьшин сизди баьри миллетлер коьрип болмаяклар+. 10Сол заманда коьплер йолдан таяяклар, бир бирлерин сатаяклар эм бир бирлерин коьрип болмаяклар+. 11Коьп ялган пайхамбарлар шыгаяклар, коьплерди адастыраяклар+. 12Йорыксызлык коьбейген сайын коьплерде суьйим сувыяк. 13Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+. 14Эм де Алла Патшалыгынынъ бу Ийги Хабары буьтин дуныяда баьри миллетлерге шаатлыкка билдирилеек. Сол заман оьмирдинъ ахыры болаяк+.

15•Соьйтип, Даниял пайхамбар айткан, аьлеклик аькелеек шийкендирген заттынъ кие ерде турганын коьргенинъизде – окувшы анъласын! – 16сол вакытта Юдеядагылар тавларга кашсынлар. 17Ким уьйининъ тоьбесинде болса, уьйиндеги затларды алар уьшин тоьменге туьспесин+. 18Ким кырда болса, абасын алар уьшин кери кайтпасын. 19Сол куьнлерде авыраяклы хатынлар ман бала эмгисткен аналарга бек кыйын болаяк+. 20Кашкынлыгынъыз кыста яде шабат куьн болмасын деп, дува этинъиз. 21Неге десе ол заманда дуныядынъ басыннан алып соьлеге дейим болмаган, муннан сонъ да болмаяк уллы кайгы келеек+. 22Сол куьнлер кыскартылмаган болса, бир аьдем де куткарылмас эди. Ама сайланганлар уьшин сол куьнлер кыска этилинеек+. 23Сол вакытта ким болса да сизге: „Масих мине мунда!“ яде „Масих онда!“ – десе, ынанманъыз+. 24Неге десе ялган масихлер эм ялган пайхамбарлар шыгаяклар. Амал болса, сайланганларды да адастырув уьшин уллы нышанлар коьрсетип, аьжейип ислер этееклер+. 25Каранъыз! Мен сизге алдыдан айттым+.

26Сонынъ уьшин: „Мине, Ол шоьлде“ деселер, шыкпанъыз. „Мине, Ол уьй ишинде“ деселер, ынанманъыз. 27Неге десе айындырык куьнтувардан келип, куьнбатарда да коьрингендей, Аьдем Улынынъ келгени де солай ок болаяк+.

28Илес кайда болса, кувалдылар да сонда йыйылар+.

29•Сол кайгылы куьнлерден сонъ ок, куьн каранъаланаяк эм ай оьзининъ ярыклыгын бермеек. Юлдызлар коьктен туьсееклер, коьктеги куьшлер шайкалаяклар+.

30Сол вакытта коькте Аьдем Улынынъ нышаны коьринеек эм баьри ер уьстиндеги ырувлар йылаяклар. Олар коьктеги булытлардынъ уьстинде куьдирети эм уллы данъкы ман келеятырган Аьдем Улын коьрееклер+. 31Ол Оьзининъ маьлеклерин уьйкен давыслы зурна ман йибереек; олар Онынъ сайлаганларын дуныядынъ доьрт ягыннан, коьктинъ бир шетиннен ана бир шетине дейим йыяяклар»+.

Ынжыр теректинъ дериси

32•«Ынжыр теректен дерис алынъыз: онынъ бутаклары юмсайып, япыраклар йибергенде, энди яз ювыклаганын билесиз. 33Соьйтип, сиз де бу затлардынъ баьри де болатаганларын коьргенде, (сол заман) ювыкта, эсик алдында, экенин билинъиз. 34Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 35Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар»+.

Куьни эм саьати белгисиз

36•«Сол куьннинъ эм саьаттинъ акында бирев де билмейди: не коьктеги маьлеклер, не Улы, тек Ата биледи. 37Нухтынъ куьнлери калай болган болса, Аьдем Улынынъ келгени де солай ок болаяк+. 38Нух кемеге минген куьнге дейим, аьдемлер сав дуныяды сув алаяктан алдын ашадылар, иштилер, хатын алып, киевге бардылар. 39Сав дуныяды сув алып, баьрисин де йок эткенге дейим, аьдемлер келеекте не болаягы акында ойланмадылар. Аьдем Улы келгенде де сосындай болаяк+. 40Ол заманда эки аьдем далада болаяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк. 41Эки хатын туьйирмен тартып тураяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк.

42Сонынъ уьшин сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе Раббийинъиздинъ кайсы саьатте келеегин билмейсиз+. 43Ама муны билинъиз: эгер уьйдинъ иеси урлавшыдынъ кайсы заманда келеегин билген болса, уйкламай сак болып, уьйин тонатпас эди+. 44Сол себептен сиз де аьзир болып турынъыз, неге десе Аьдем Улы сиз куьтпеген вакытта келер+.

Сенимли эм сенимсиз кул

45•Сенимли эм акыллы кул ким экен? Ол – бийи ыргатларына тамадалык этип, заманында оларга ас уьлестирмеге деп салган кул. 46Бийи келип, кулын солай ислегенлей тапса, сол кул – бактылы+. 47Сизге дурысын айтаман, бийи ога буьтин мал-муьлкине тамадалыкты тапшырар. 48Ама сол кул, огырсыз болганнан себеп, ишиннен „Бийим тезден келмес“ деп,+
49оьзининъ йолдасларын тоьбелеп, ишкишилер мен ашап, ишип басласа, 50сол кулдынъ бийи, ол куьтпей турган куьнде эм ойламаган саьатте келер, 51оны бек каты язалар эм экиюзлилер мен бирдей этер. Онда йылав эм тислерди кыршылдатув болар»+.

25

Он кыз акында таварых

25^1«Сол заманда Алладынъ Патшалыгы, шыракларын алып, киевдинъ алдына шыккан он кызга усаяк+. 2Олардынъ бесеви акыллы эм бесеви акылсыз болганлар. 3Акылсызлары шыракларын алып, шыракмай алмага мутканлар, 4Акыллылары болса, шыраклары ман бирге шыракмай алдылар. 5Киев кешиккен себепли, баьриси де калгый турып, уйклап калдылар+.

6Туьннинъ ортасында: „Киев келеди, шыгынъыз онынъ алдына!“ – деп кышкырган давыс эситилди. 7Кызлар баьриси де турып, шыракларын туьзеттилер.

8Акылсызлары акыллыларына: „Бизге майынъыздан беринъиз, бизим шыракларымыз соьнедилер“, – деп тилеп басладылар.

9Акыллылар болса: „Йок!“ – деп явапладылар. „Эгер берсек, сизге де, бизге де етеек тувыл, оннан да сатувшыларга барып оьзинъизге сатып алынъыз“.

10Олар шыракмай сатып алмага кеткенде, киев келип, оны ман акыллы кызлар да тойга кирдилер, эсиклер де киртленди+.

11Сонъ акылсыз кызлар да келип: „Бийимиз! Бийимиз! Аш бизге“, – дедилер+.

12Ол оларга явапка: „Сизге дурысын айтаман: танымайман сизди“, – деди+.

13Соны ман сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе (сол заманнынъ) кайсы куьн, кайсы саьатте келеегин билмейсиз»+.

Талантлар[*] акында таварых

14•«Сол заман йолга шыга турып, кулларын шакырып, оларга муьлкин аманатлаган кисиге усаяк. 15Усталыгына коьре, бирине бес талант, экиншисине эки, уьшиншисине бир талант берди, оьзи сол саьат атланды. 16Бес талант алган барып, оларды хайырлы иске яратып, баска бес талант алды. 17Тамам сондай этип, эки талант алган тагы да эки талант косты. 18Бир талант алган, барып, оны ерге казып коьмди.

19Коьп заман озганнан сонъ сол куллардынъ бийи кайтып келгенде, оларга берилген акшалар акында эсаплавды сорады+. 20Бес талант алган келип, баска бес талантты коьрсетип: „Бийим, сен мага бес талант берген эдинъ, мине оны тагы бес талантка оьстирдим“, – деди.

21Бийи ога: „Аьперим! Сен яхшы эм сенимли кулсынъ. Аз муьлкте сенимли болгансынъ, сени коьп муьлкке бас этип саларман. Бийинънинъ куванышына косыл!“ – деди+.

22Сондай болып, эки талант алган да келип: „Бийим, сен мага эки талант берген эдинъ, мине мен оны тагы эки талантка оьстирдим“, – деди.

23Бийи ога: „Аьперим! Сен яхшы эм сенимли кулсынъ. Аз муьлкте сенимли болгансынъ, сени коьп муьлкке бас этип саларман. Бийинънинъ куванышына косыл!“ – деди.

24Бир талант алган да келип: „Бийим, сен каты аьдем болганынъды, шашпаган еринънен оратаганынъды, тоькпеген еринънен йыйнайтаганынъды билетаган эдим. 25Сол себептен коркып, сенинъ талантынъды аькетип ерге коьмдим, мине акшанъ“, – деди.

26Бийи ога явап берип: „Ай, яман, эриншек кул! Мен шашпаган еримнен органымды, тоькпеген еримнен йыйганымды сен биле эдинъ+. 27Сога коьре меним акшамды саьвдегерлерге бермеге керек эдинъ, мен кайтканда оны хайыры ман алар эдим. 28Энди оннан талантты алынъыз да он таланты болганга беринъиз. 29Неге десе кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ол моллыкта болар, кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 30Яравсыз кулды тыска, каранъага, йылав ман тислерди кыршылдатув болган ерге атынъыз“, – деди»+.

Халклардынъ уьстине оьким

31«Аьдем Улы Оьзининъ данъкы эм кие маьлеклери мен келген заманда, Ол Оьзининъ данъклы тагына олтыраяк+. 32Сонъ Онынъ алдына баьри миллетлер йыйылаяклар. Ол оларды, койшы койларды текелерден айыргандай, бир бирлериннен айыраяк+. 33Койларды Оьзининъ онъ янына, текелерди сол янына салар.

34Ол заманда Патша Оьзининъ онъ янындагыларга: „Келинъиз, Атамнынъ муьбарек куллары, дуныя яратылганнан бери сизге аьзирленип турган Патшалыкка ие болынъыз+. 35Неге десе Мен аш болганымда, Мага ас бердинъиз; сувсаган заманымда, сув бердинъиз; йолавшы болганымда, Мени конакка алдынъыз;+
36яланъаш болганымда, Мени кийиндирдинъиз; авырганымда, Мени карадынъыз; тутнакта болганымда, Мага келдинъиз“, – деп айтаяк+.

37Сол заманда туврашыллар Ога явапка: „Раббий! Биз Сени аш болып кашан коьрип ас иширгенмиз? Не де сувсаганынъды коьрип, сув бергенмиз? 38Биз Сени йолавшы болып кашан коьрип, конакка алганмыз, не де яланъаш болып коьрип, кийиндиргенмиз? 39Биз Сени авырып яде тутнакта болып кашан коьрип, Сага келгенмиз?“ – деп айтаяклар.

40Патша да оларга явапка: „Сизге дурысын айтаман: сиз Меним энъ кишкей иман кардашларымнынъ бирине не эткен болсанъыз, соны Мага эткенсиз“, – деп айтаяк+.

41Сонъ сол янындагыларга: „Кетинъиз Меним касымнан, наьлетлер, ибилис пен онынъ маьлеклерине аьзирленген оьмирлик отка!+
42Неге десе Мен аш болганымда, Мага ас бермединъиз; сувсаган заманымда, сув иширмединъиз; 43йолавшы болганымда, Мени конакка алмадынъыз; яланъаш болганымда Мени кийиндирмединъиз; авырганымда эм тутнакта болганымда, Мага келмединъиз“.

44Сол заманда олар да: „Раббий! Биз Сени аш болып, не де сувсап, не де йолавшы болып, не де яланъаш болып, не де авырып, не де тутнакта болып кашан Сага ярдамласпаганмыз?“– деп айтаяклар.

45Сол заманда Ол: „Сизге дурысын айтаман: сиз муны энъ кишкейлердинъ бирине этпегенинъиз себепли, оны Мага этпегенсиз“, – деп айтаяк+.

46Сонъ булар оьмирлик азапка, туврашыллар болса оьмирлик яшавга алынарлар».

26

Дин куллыкшылары Исады оьлтирмеге ойлайдылар

26^1•Иса савлай бу соьзлерди тамамлаганнан сонъ, Оьзининъ сокталарына:
2«Эки куьннен сонъ Пасха байрам болаягын билесиз, ол заманда Аьдем Улы кашта керилмеге берилеек», – деди.

3Сол куьнлерде бас дин куллыкшылары, дин аьлимлери эм халктынъ аксакаллары Каяпа атлы бас дин куллыкшыдынъ уьйинде йыйылдылар. 4Исады аьйлелик пен ыслап, оьлтирмеге деп, кенъес эттилер. 5Ама: «Бу зат байрам куьнлеринде болмасын, халк козгалмага болаяк», – деп токтастылар.

Бетхинийде Исага май ягув

6•Иса Бетхинийде авыр тери маразлы болган Шимоннынъ уьйинде эди+. 7Сонда, ак мермер савыт пан баалы, аьруьв ийисли май алып, Онынъ касына бир хатын келди. Иса янтайып турган заманда, хатын майды Онынъ басыннан аягына куйды.

8Муны коьрип, Онынъ сокталары: «Неден керек бу майды зыраф этпеге? 9Оны уьйкен баага сатып, акшасын ярлыларга уьлестирмеге болаяк эди», – деп ашувландылар.

10Иса не айтканларын билип, оларга: «Бу хатынды неге юншытасынъыз, ол Мага огырлы ис иследи. 11Ярлылар аьр заман да сиз бен бирге болаяклар, а Мен сиз бен аьр заман болмаякпан+. 12Бу аьруьв ийисли майды кевдеме куйып, ол Мени коьмуьвге аьзирледи+. 13Сизге дурысын айтаман: Ийги Хабар дуныядынъ кайсы ерине яйылса, сонда бу хатыннынъ не эткени де айтылар, оьзи де эске туьсирилер», – деди+.

Юда Исады сатады

14•Сол заманда он экидинъ бири – Юда Искариот деген – бас дин куллыкшыларга барып:+
15«Эгер мен Оны колынъызга берсем, сиз мага не берерсиз?» – деди. Олар ога отыз куьмис санап бердилер. 16Оннан сонъ Юда, Исады олардынъ колларына бермеге онъайлы кезуьв излеп баслады.

Сонъгы ас

17•Сокталар ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьнинде Исага келип: «Пасха асын каерде аьзирлегенимизди суьесинъ?» – деп сорадылар.

18Иса сокталарына: «Шахарда мунадай бир аьдемге барынъыз, ога: „Устаз энди заманым ювыклады эм Пасхады сокталарым ман бирге сенинъ уьйинъде байрамлаякпан, дейди“, – деп айтынъыз». 19Сокталар, Иса оларга кайтип буйырган болса, соьйтип Пасха асын аьзирледилер.

20Кеш болганда, Иса келип, он эки соктасы ман сыпырадынъ янына янтайды. 21Олар ас ишип турганда: «Сизге дурысын айтаман: биринъиз Мени сатаяк», – деди+.

22Сокталары бек кайгырып, бирисининъ артыннан бириси Оннан: «Мен боларманма, Раббий?» – деп, сорап басладылар.

23Ол болса явапка: «Колындагы оьтпекти Мени мен тепшекке малган – сатаяк Мени. 24Аьдем Улы, Онынъ акында язылгандай, сол йол ман барады, ама Аьдем Улын сатаяк аьдемге кайгы! Ол аьдем тувмаган болса, яхшы болар эди»+.

25Сол заман Оны сатаяк Юда да: «Мен боларманма, Устаз?» – деп сорады.

Иса ога: «Сен айттынъ», – деди.

26•Олар ас ишип турганда, Иса колына оьтпекти алды, шуькир айтып, сындырды эм сокталарына берип: «Алынъыз, ашанъыз, бу – Меним шаркым», – деди+. 27Сонъ Ол аякты алды, шуькир дувасын этип, оны сокталарына берди де: «Бу аяктан баьринъиз де ишинъиз. 28Бу – Меним каным, ол, куьналары кеширилсин деп, коьплер уьшин тоьгилип, янъы антласувды беркитер. 29Сизге айтаман: Мен Атамнынъ Патшалыгында сизи мен янъысын ишер куьниме дейим, бу юзим емисиннен этилгенди энди ишеек тувылман», – деди.

30Зикир шалганнан сонъ, олар Зейтун тавына йолландылар+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

31•Сол заман Иса сокталарына: «Бу туьнде Меннен себеп баринъиз де йолдан таяяк, неге десе „Койшыды оьлтирермен эм суьруьвдеги койлар таралар“ деп, язылган+. 32Тирилгеннен сонъ, Мен сизден алдын Галилеяга барарман», – деди+.

33Петер Ога явапка: «Баьриси йолдан тайса да, Мен бир заманда да таймам», – деди.

34Иса ога: «Сага дурысын айтаман: бу кеше, кораз кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ».

35Петер Ога: «Мага Сени мен оьлмеге керекли болса да, Сеннен эш басымды алмам», – деди. Калган сокталар да солай айттылар+.

Иса Гатшеманей бавында

36•Иса сокталары ман Гатшеманей атлы ерге келди де: «Мен барып, онда дува эткенше, булайда олтырып турынъыз», – деди. 37Оьзи мен бирге Петер мен Зебедейдинъ эки улын алып кетти, кайгылы болып, коьнъили бузылып баслады+. 38Иса оларга: «Яным бек кайгылы, бу кайгы Мени оьлтиреди. Мунда калынъыз эм Мени мен уяв болып турынъыз», – деди+.

39Бираз алдыга кетип, эт бетиннен йыгылып: «Атам! Амал болса, бу ашы аяк Меннен кери болсын, ама баьри зат та Мен суьйгенше тувыл, Сен суьйгенше болсын», – деп, дува этти+.

40Сокталарына кайтып келгенде, уйклап турганларын коьрди эм Петерге: «Сиз Мени мен бир саьат уйкламай туралмадынъыз ба? 41Азгырувга туьспес уьшин уяв болып турынъыз, дува этинъиз. Ян кайратлы, ден карувсыз», – деди+.

42Ол тагы кетип: «Атам! Мен оны ишпей, бу аяк Меннен кери кетпеге амал йок болса, Сенинъ буйырыгынъ болсын», – деп, дува этти+.

43Кайтканда, Ол тагы да уйклап яткан сокталарын коьрди: неге десе олардынъ коьзлерин уйкы баскан эди. 44Тагы да оларды калдырып, шетке шыгып, сол соьзлерди айтып, уьшинши кере дува этти.

45Сонъ сокталарына келип: «Сиз энди де уйклайсызба эм тыншаясызба? Саьат ювыклады. Мине Аьдем Улы куьналылардынъ колына берилеятыр!+
46Турынъыз, кетеек! Мине Мени саткан келди!» – деди.

Иса ысланады

47•Иса айта турганнынъ арасында, он экидинъ бириси Юда келди. Онынъ янында бас дин куллыкшыларыннан эм халктынъ аксакалларыннан йиберилген, кылышлар эм казыклар ман савытланган коьлем халк та бар эди+. 48Исады саткан: «Кимди оьпсем, Оны ысланъыз», – деп оларга белги берген эди. 49Сол саьат Исага янасып: «Салам, Устаз!» – деп, Оны оьпти.

50Иса ога: «Дос, сен не уьшин келген болсанъ, соны эт», – деди. Сол саьат олар янасып, колларын салып, Исады ысладылар. 51Сонда Иса ман болганлардынъ бири колын коьтерип, кылышын шыгарды, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ кулагын шапты+. 52Сол заманда Иса ога: «Кылышынъды орнына сал, неге десе кылыш алганлар баьриси де кылыштан оьлерлер+. 53Мен Атамнан тилесем, Ол Мага он эки легионнан[*] да артык маьлек йибермес эдиме деп ойланасызба? 54Соьйтип болмага керек деген Кие Язувлар сонъ калай толтырылаяк?» – деди.

55Сол кезуьвде Иса халкка: «Сиз йолбасарга шыккандай, Мени ысламага кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! Мен аьр куьн Алла уьйининъ каралдысында олтырып, сизди уьйретип турганда, сиз Мени ысламадынъыз», – деди+. 56Бу баьри де пайхамбарлардынъ язганлары толар уьшин болган эди. Сол ок заман сокталардынъ баьриси де, Оны калдырып, каштылар+.

Иса межлис алдында

57•Исады ыслаган кисилер Оны бас дин куллыкшысы Каяпага аькелдилер. Онда дин аьлимлери мен аксакаллар йыйылган эдилер. 58Петер болса эректен карап, Онынъ ызыннан бас дин куллыкшыдынъ каралдысына дейим барды, сонъ, ахырын коьрер уьшин ишине кирип, каравылшылар ман бирге олтырды.

59Бас дин куллыкшылар эм савлай межлис Исады оьлтирмеге тапшырув уьшин Ога карсы ялган шаатлыклар излей эдилер. 60Ама коьп ялган шаатлар алдыга шыксалар да, излегенлерин табалмадылар. Сонъында эки ялган шаат алдыга шыгып: 61«Ол Алладынъ уьйин бузып, оны уьш куьннинъ ишинде куралаякпан деп айткан эди», – дедилер+.

62Сол заманда бас дин куллыкшы турып, Ога: «Бир явап бермеексинъме? Булардынъ Сага карсы эткен шаатлыклары неди?» – деп сорады+. 63Ама Иса уьндемеди. Сонъ бас дин куллыкшысы Ога: «Яшав беруьвши Алла ман Сага ант эттиремен, айт бизге: Алладынъ Улы Масих Сенсинъме?» – деди.

64Иса ога: «Сен айткандай. Ама Мен сизге айтаман: муннан ары Аьдем Улынынъ Куьдиретлидинъ[*] онъ янында олтырганын эм коьктеги булытлардынъ уьстинде келгенин коьрерсиз», – деди+.

65Сол заманда бас дин куллыкшысы оьзининъ кийимлерин йыртып: «Ол ассылык этеди! Бизге тагы да кайдай шаатлар керек экенлер? Мине Онынъ ассылык эткенин энди оьзинъиз эситтинъиз!+
66Энди не айтарсыз?» – деди.

А олар явапка: «Ол оьлимге тийисли!» – деп бакырыстылар.

67Сонъ, Онынъ бетине туькирип, соктылар, баскалары да ягына шалып: 68«Эй, Масих! Пайхамбарлык эт, айт бизге, Сени ким сокты?» – дедилер.

Петер Исадан басын алады

69•Петер тыста, каралдыда олтырып турганда, бир таьвке кыз келип ога: «Сен де галилеяшы Иса ман бирге эдинъ», – деди.

70Ама Петер баьрининъ алдында: «Сенинъ не айтканынъды билмеймен», – деп, Исадан басын алды.

71Петер капы алдына шыкканда, оны баска таьвке кыз коьрип: «Бу да Назаретши Иса ман эди», – деди.

72Петер тагы да: «Ол аьдемди танымайман», – деп ант этип, Исадан басын алды.

73Бир неше заманнан сонъ, сол ерде турганлар Петерге ювык келип: «Шексиз сен де олардансынъ, неге десе соьйлевинъ де коьрсетип турады», – дедилер.

74Сол заманда Петер: «Ол аьдемди танымайман», – деп карганып, ант этип баслады.

Сол саьат кораз кышкырды. 75Петер Исадынъ ога, «Кораз кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ» деп, айткан соьзлерин эсине туьсирди эм тыска шыгып, оьксип йылады+.

27

27^1•Танъ атканда баьри бас дин куллыкшылар ман халктынъ аксакаллары Исады оьлтирмеге деген токтас алдылар. 2Исады байлап, тоьре Пилатка аькетип бердилер+.

Юда оьзин оьзи асады

3-4•Исады саткан Юда, Ога оьким шыгарылатаганын коьрип, оькинип, отыз куьмисти бас куллыкшыларга эм аксакалларга кайтарып: «Туврашыл бир Аьдемнинъ канын сатып, куьналы болдым», – деди.

Олар Юдага: «Бизим онда не ишимиз бар? Оьзинъ кара», – дедилер.

5Юда куьмислерди Алла уьйинде ерге таслап, шыгып кетти де оьзин оьзи асты.

6Бас дин куллыкшылар куьмислерди алып: «Кан ишкен бу куьмислерди Алла Уьйининъ казнасына салмага тийисли тувыл», – дедилер+. 7Кенъес этип, сол акшага, онда тыс элден келген аьдемлерди коьмуьв уьшин, шоьлмекшидинъ данъылын сатып алдылар. 8Сонынъ уьшин бу данъыл буьгуьнге дейим «Канлы данъыл» деп аталады. 9Соьйтип, Еремия пайхамбардынъ: «Олар отыз куьмис акшады – Исраил халкы сол Аьдем уьшин берген баады – алдылар+. 10Раббийдинъ мага айтканынша, „сол акшады шоьлмекшидинъ данъылы уьшин бердилер“ дегени толтырылды».

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

11•Иса тоьрединъ алдында турды. Тоьре Ога: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Иса ога: «Сен айткандай», – деди+.

12Бас дин куллыкшылар ман аксакаллар Оны айыплаган да, Ол бир явап та бермеди. 13Пилат Ога: «Сени калай коьп шуьшлеп шаатлык эткенлерин эситесинъме?»+
14Иса онынъ бир соьзине де явап этпеди, тоьре ога бек сейирсинди.

15•Халктынъ тилеги мен аьр Пасха байрамга тоьрединъ тутнакта олтырганлардынъ бирисин босататаган аьдети бар эди. 16Сол вакытта олардынъ Барабба деген бир белгили кыянатшысы тутнакта олтыра эди. 17Олар йыйылганда, Пилат: «Мен сизге кимди босатсам суьесиз – Бараббады ма яде Масих атлы Исады ма?» – деди. 18Неге десе Пилат олардынъ Исады куьншилик пен ыслап бергенлерин билетаган эди+.

19Пилат оьким еринде олтырып турган заманда, хатыны ога: «Ол туврашыл Аьдемге бир зат этпе, неге десенъ мен бу кеше туьсимде Онынъ уьшин коьп кыйналганман», – деп айтып, аьдем йиберген.

20Ама бас дин куллыкшылар ман аксакаллар: «Бараббады босат, Исады оьлтирт», – деп тилемеге халкты козгадылар+.

21Сол заманда тоьре оларга: «Сиз экевининъ кайсысын эркин этсем суьесиз?» – деп сорады.

Олар «Бараббады», – дедилер.

22Пилат оларга: «Солай болса Масих атлы Исага мен не этейим?» – деди.

Баьри де: «Кашка керилсин!» – дегенди айттылар. 23Тоьре: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен?» – деди. Олар: «Кашка керилсин!» – деп оннан да бек кышкырыстылар+.

24Пилат не этсе де болмаягын, козгалув уьйкен болып барганын коьрди. Сув алып, халктынъ алдында колларын ювды да: «Бу туврашыл Аьдемнинъ канынынъ тоьгилуьвинде меним шуьшим йок, оьзинъиз каранъыз», – деди.

25Баьри халк явап этип: «Онынъ каны бизге эм балаларымызга туьссин!» – дедилер+.

26Сонда Пилат оларга Бараббады босатты, Исады болса камышылатып, кашка керилсин деп, (аскершилерге) тапшырды+.

Аскершилердинъ мыскыллавлары

27•Тоьрединъ аскершилери Исады Преториумга[*] аькетип, савлай аскерши боьлигин Онынъ тоьгерегине йыйдылар. 28Оны шешиндирип, Ога кызыл аба кийдирдилер. 29Шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Онынъ басына салдылар, Онынъ онъ колына таяк бердилер, сонъ алдына шонъкайып, Оны мыскыллап: «Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп кышкырдылар. 30Ога туькирдилер эм таягын алып басына соктылар+. 31Оны мыскыллаганларыннан сонъ, уьстиннен кызыл абады шешип, Оьзининъ кийимлерин кийгисттилер де кашка кермеге алып кеттилер.

Исады кашка керуьв

32-33•Йолда олар Шимон атлы бир киренешиге расып, Исадынъ кашын ога коьтертип, маьнеси «Бас суьек ер» болган Голготага[*] аькеттирдилер. 34Исага ишпеге ювсан карыстырылган шагырды бердилер. Иса, оны увыртлап карап, ишпеге унамады.

35Аскершилер Оны кашка кергеннен сонъ, сыбага таслап, Онынъ кийимлерин боьлистилер. 36Сонъ онда олтырып, Исады каравыллап турдылар. 37Басынынъ уьстине, Онынъ шуьшин билдирип, «Бу – Ювыт Патшасы Иса» деген язув илдилер.

38Иса ман бирге эки йолбасарды да кашка кердилер: бирин – Онынъ онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 39Озып бараятканлар, басларын шайкап, Исады яманлап: 40«Эй Сен, Алладынъ уьйин бузып, уьш куьнде янъыдан туьзуьвши! Оьзинъ-Оьзинъди куткар! Сен Алладынъ Улы болсанъ, каштан туьс!» – дедилер+.

41Сондай этип бас дин куллыкшылары да дин аьлимлери, аксакаллар, парисейлер мен бирге селеке этип: 42«Баскаларды куткаратаган эди, а Оьзи Оьзин куткаралмайды! Исраилдинъ Патшасы Ол болса, энди каштан туьссин, сонъ биз Ога ынанармыз+. 43Аллага сенген эди: Алла Ога разы болса, энди Оны куткарсын! Ол „Мен Алладынъ Улыман“ деп айткан, сайсы», – дедилер. 44Солай этип, Иса ман кашка керилген йолбасарлар да Оны корладылар.

Исадынъ оьлими

45•Алтыншы саьаттен тогызыншы саьатке[*] дейим буьтин кырал уьстин каранъалык бийледи. 46Тогызыншы саьатке ювык заманда, Иса уьйкен давыс пан: «Элохи, Элохи! Лема шавактани?» – деп кышкырды. Бу соьзлердинъ маьнеси: «Аллам, Аллам! Сен Мени неге атып койдынъ?»+

47Сол ерде турганлардан бир кавымлары муны эситип: «Ильясты шакырады», – дедилер.

48Олардан бирев сол саьат ювырып барып, губкады алды да, оны ашыган шагырга малды да таякка тагып, Исага ишпеге берди. 49Баскалары: «Токта, Ильяс Оны куткармага келеек болса коьреек», – дедилер.

50Иса яне куьшли давыс пан кышкырып, ян берди.

51Сол вакыт Алла уьйиндеги перде йогардан тоьменге дейим йыртылып экиге айырылды; ер де сенъкилдеди, каялар да ярылдылар. 52Кабырлар да ашылып, оьзлерин Аллага багыслаган, оьлген аьдемлердинъ коьбиси тирилдилер+. 53Иса тирилгеннен сонъ, олар кабырларыннан шыгып, кие шахарга (Ерусалимге) кирип, коьплерге коьрингенлер.

54Юзбасшы эм оны ман бирге Исады саклаганлар ер сенъкилдегенин эм баьри болган затларды коьргенде, бек коркып: «Шынтылай да Бу Алладынъ Улы болган экен!» – дедилер.

55Сол ерде эректен карап турган коьп хатынлар бар эди. Булар Галилеядан шыгып, Исага ярдам этпеге ызыннан келген эдилер. 56Олардынъ арасында магдалашы Марьем, Якуп пан Юсуптынъ анасы Марьем эм Зебедей улларынынъ анасы бар эдилер+.

Исады кабырга салув

57•Кеш болганда Исадынъ сокталарынынъ бири, араматияшы Юсуп атлы бир бай аьдем, келди. 58Ол Пилаттынъ янына барып, Исадынъ илесин тиледи. Пилат оьлиди бермеге буйырды. 59Юсуп илести алып, оны таза кетен кумаш пан кебинледи, 60Сонъ оьзининъ каяда уьнъилип этилген янъы кабырына салды, кабырдынъ авызын, уьйкен тас авдарып, япты. 61Магдалашы Марьем мен баска Марьем де онда эдилер. Олар кабырдынъ касында олтырып турдылар.

Кабырда саклавшылар

62Юмадынъ эртеси куьнинде бас дин куллыкшылар ман парисейлер Пилатка йыйылып: 63«Аьпенди! Сол алдавшыдынъ сав заманында, „Уьш куьннен сонъ тирилеекпен“ деп, айткан соьзи эсимизге туьсти+. 64Сол себептен уьшинши куьнге дейим кабырын сакламага буйырык бер. Сокталары кеше келип, Оны урлап, халкка „оьлилерден тирилген“ деп айтпасынлар. Сол заманда арттагы алдавы, алдынгыннан да яман болар», – дедилер.

65Пилат оларга: «Саклавшыларынъыз бар. Барынъыз, билгенинъизше сакланъыз», – деди.

66Олар барып, кабырдынъ алдына саклавшыларды салдылар, кабырдынъ тасына да мухыр бастылар+.

28

Исадынъ тирилуьви

28^1•Шабат куьни озганлай, юмадынъ биринши куьни-нинъ[*] танъында магдалашы Марьем мен баска Марьем кабырды карамага келдилер+.

2Анъсыздан куьшли ер сенъкилдев болды. Раббийдинъ бир маьлеги коьктен туьсип келип, кабырдынъ тасын авдарып, онынъ уьстинде олтыра эди+. 3Онынъ сыпаты ясыноктай, кийими де кардай ак эди+. 4Кабырды саклаганлар оннан коркканыннан калтырадылар эм, оьлгендей болып, ерге йыгылдылар+.

5Маьлек хатынларга карап: «Коркпанъыз, сиз кашка керилген Исады излегенинъизди билемен. 6Ол мунда йок. Ол айтканынша тирилген. Келинъиз, Раббийдинъ яткан ерине каранъыз. 7Сонъ тез барып, Онынъ сокталарына: „Ол оьлилерден тирилген. Мине Ол сизден алдын Галилеяга барады, Оны сонда коьрерсинъиз“, – деп айтынъыз. Мине мен сизге айттым», – деди+.

8Хатынлар, коркып эм бек куванып, кабырдан тез шыктылар эм хабарды Онынъ сокталарына билдирмеге ювырып кеттилер. 9Хатынлар Онынъ сокталарына билдирмеге бараятырганда, Иса Оьзи шыкты да: «Салам!» – деди. Олар касына келип, Ога табындылар+. 10Иса оларга: «Коркпанъыз, барынъыз, кардашларыма билдиринъиз. Галилеяга барсынлар, олар Мени сонда коьрерлер», – деди+.

Саклавшылардынъ айткан хабарлары

11Саклавшылардынъ бир кавымы шахарга келип, баьри болган затларды бас дин куллыкшыларга билдиргенде, хатынлар аьли де йолда эдилер. 12Дин куллыкшылар аксакаллар ман йыйылысып, кенъес этип, аскершилерге ийги кесек акша бердилер 13эм: «Баьрисине де: „Исадынъ сокталары биз уйклаганда кеше келип Оны урлаганлар“, – деп, айтынъыз. 14Бу хабар тоьрединъ кулагына етсе, биз оны ынандырармыз, сизге бир зат та болаяк тувыл, коркпанъыз», – деп, уьйреттилер. 15Саклавшылар акшады алып, оларга айтылганша эттилер. Ол соьз ювытлардынъ арасында буьгуьнге дейим де айтылып турады.

Исадынъ сонъгы парызы

16•Он бир сокта Галилеяга, Иса оларга айткан тавга бардылар. 17Оны коьрип, Ога табындылар, бир кавымлары болса шекленип турдылар+. 18Иса ювыклап келип оларга булай айтты: «Коькте де, ерде де аьр туьрли куват та Мага берилген+. 19Энди барынъыз, баьри миллетлерди сокталарым болмага уьйретинъиз. Атадынъ, Улынынъ эм де Кие Рухтынъ аты ман сувда шомылдырып тазаланъыз+. 20Мен сизге баьри буйырганды тутпага оларды уьйретинъиз. Мен бу оьмирдинъ сонъына дейим аьр куьн сизи мен боларман». Амин+.

* 1:18 Кие Рух: арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой».

* 1:21 Иса: ювыт тилинде «Раббий – Куткарувшы».

* 2:11 Ладан: куьйдирилгенде аьруьв ийис беруьвши кепкен агаш соьли.

* 2:11 Мир: баалы аьруьв ийисли май.

* 4:3 Азгырувшы: шайтан.

* 4:5 кие шахар: Ерусалим.

* 4:17 Алладынъ Патшалыгы: грекше „Коьк Патшалыгы“.

* 4:23 синагогларда: ювыт табынув уьйи.

* 5:22 Рака: арамей тилинде коьрип болмаганлыкты билдиреди.

* 5:22 межлистинъ: бурынгы ювытлардынъ Синедрион деп аталган бас оькими.

* 5:26 Увак акша: грекше «кодрантес».

* 7:22 Сол куьн: кыямет куьни.

* 8:20 Аьдем Улы: Иса.

* 10:4 Канай: Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем, Зилот.

* 10:15 Кыямет: грекше „оькимлик“.

* 10:29 Ассария: увак акша.

* 10:38 Каш дарагаш, ога шуьшлилерди оьлтирер уьшин шуьй мен кергенлер.

* 12:1 Шабат: юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман. Ювытлардынъ эш бир ис этпеген кие куьни.

* 13:31 Шуьшитки: орыс тилде «горчица».

* 14:1 тетрарх: бир кыралдынъ доьрт кесегининъ бирине басшылык суьрген патша.

* 14:25 Туьннинъ доьртинши боьлиги: саьат 03:00 – 06:00.

* 16:18 Петер: грекше «Петрос» атынынъ маьнеси «тас».

* 16:18 ямагатымды: яде «уьмметимди».

* 16:18 Куьши: грекше «капылары».

* 17:24 Драхма: бир динар – Исадынъ заманында исшидинъ бир куьнлик агы.

* 18:24 Талант: Иса заманында исшидинъ 15 йыллык кыйын агы.

* 20:3 Уьшинши саьат: саьат 09:00.

* 20:5 Алтыншы эм тогызыншы саьат: саьат 12:00 эм 15:00.

* 20:6 Он биринши саьат: саьат 17:00.

* 20:22 Бу аятта аяктан ишуьв эм сувда шомылдырылув – азап шегуьвдинъ символлары.

* 21:5 Сионнынъ кызы: Ерусалимнинъ яшавшылары.

* 21:9 осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 22:17 Кесар: урым императордынъ титулы.

* 23:5 Таураттан алынган аятларды сакламага деп, манълайына яде сол колга тагылган кишкей кутыклар.

* 23:23 Ялбуз: мята.

* 23:23 Зере: тмин.

* 25:14 Талант: Иса заманында исшидинъ 15 йыллык кыйын агы.

* 26:53 Легион: бурынгы урым аскеринде 6000 аскершиси болган куьп.

* 26:64 Куьдиретли: Алла.

* 27:27 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 27:32-33 Голгота: Голгофа (череп) – Ерусалимнинъ керуьв-куьн батарында бир коьтеринки ер.

* 27:45 6 саьаттен 9 саьат: саьат 12:00 – 15:00.

* 28:1 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

• 1:1 Лк. 3:23-28
+ 1:1 Яр. 22:18,
+ 1:2 Яр. 21:3, Яр. 25:6, Яр. 29:35
+ 1:3 Яр. 38,
+ 1:4 Рут 4:18-22
+ 1:16 Лк. 1:27
• 1:18 Лк. 2:1-7
+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35
+ 1:21 Лк. 1:31, Ислер 4:12, Ислер 13:38

+ 1:22 Мат. 2:14, Мат. 4:14, Мат. 21:4, Мат. 26:56, Мк. 14:49, Яхья 19:36,

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7, Яхья 7:42
+ 2:11 Яхья 19:39
+ 2:12 Яр. 20:6
+ 2:15 Мат. 1:22
+ 2:17 Мат. 27:9
+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39, Яхья 1:45

• 3:1 Мк. 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17, Яхья 1:19-28

+ 3:1 Лк. 1:80, Яхья 1:6
+ 3:2 Мк. 1:15
+ 3:6 Ислер 19:18

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33, Рим. 5:9, 1 Салоникшилер 1:10

+ 3:9 Яхья 8:33
+ 3:10 Мат. 7:19
+ 3:11 Яхья 1:15, Ислер 2:3
+ 3:12 Мат. 13:30, Ювытлар 6:8
• 3:13 Мк. 1:9-11, Лк. 3:21-22
+ 3:16 Ислер 7:56, Яхья 1:32-33

+ 3:17 Мк. 9:7, Яхья 12:28, Мат. 17:5, 2 Петер 1:17

• 4:1 Мк. 1:12-13, Лк. 4:1-13
+ 4:2 Мат. 21:18
+ 4:3 1 Салоникшилер 3:5
+ 4:6 Яхья 7:4
+ 4:10 Мат. 16:23,
+ 4:11 Лк. 22:43
• 4:12 Мк. 1:14-15, Лк. 4:14-15
+ 4:12 Мат. 14:3
+ 4:13 Мат. 2:23, Мк. 1:21
+ 4:14 Мат. 1:23
• 4:18 Мк. 1:16-20, Лк. 5:1-11
+ 4:18 Яхья 1:40-42
+ 4:19 Мат. 13:47
+ 4:20 Мат. 19:27
• 4:23 Лк. 6:17-19
+ 4:23 Мк. 1:39
+ 4:24 Лк. 2:2
+ 4:25 Мк. 5:20, Мк. 7:31
• 5:3 Лк. 6:20-23
+ 5:4 2Кор. 7:10, Ашы. 21:4
+ 5:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:21
+ 5:6 Яхья 7:37

+ 5:7 Сулейманнынъ таварыхлары 19:17, Лк. 6:36

+ 5:8 1 Яхъя 3:2, Ювытлар 12:14, Ашы. 22:4

+ 5:9 Якуп 3:18, 2 Тимотей 2:22, Яхья 1:12, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14

+ 5:11 Якуп 1:2, 1 Петер 4:14

+ 5:12 Ислер 5:41, Якуп 1:2, Рим. 5:3, 2Кор. 12:10, Ювытлар 10:34

• 5:13 Мк. 9:50, Лк. 14:34-35
+ 5:14 Эфесшилер 5:8
+ 5:15 Мк. 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33
+ 5:16 1 Петер 2:12, 2Кор. 9:13
+ 5:17 Рим. 3:31, Рим. 10:4
+ 5:18 Лк. 16:17
+ 5:19 Мат. 11:11, Мат. 18:4
+ 5:20 Яхья 3:5
+ 5:22 1 Яхъя 3:15

+ 5:25 Сулейманнынъ таварыхлары 25:8, Лк. 12:58-59

+ 5:28 Сулейманнынъ таварыхлары 6:25
+ 5:30 Мат. 18:8-9, Мк. 9:43-44
• 5:31 Мат. 19:9, Мк. 10:11-12, Лк. 16:18
+ 5:32 Рим. 7:3, 1Кор. 7:10-11
+ 5:34 Ислер 7:49
+ 5:37 Якуп 5:12
• 5:38 Лк. 6:27-36
+ 5:39 1 Петер 2:23, Рим. 12:17, 1Кор. 6:7
+ 5:42 Сулейманнынъ таварыхлары 21:26

+ 5:44 Рим. 12:20, Лк. 23:34, Ислер 7:60, 1 Петер 3:9, Рим. 12:14

+ 5:45 Ислер 14:17

+ 5:48 Мат. 19:21, Якуп 1:4, Эфесшилер 5:1, Колосшылар 1:28

+ 6:1 1 Яхъя 2:29
+ 6:2 Лк. 6:24
• 6:5 Лк. 11:2-4
+ 6:5 Лк. 18:11
+ 6:10 Мат. 26:42
+ 6:11 Сулейманнынъ таварыхлары 30:8

+ 6:13 Мат. 26:41, Яхья 17:15, 2 Салоникшилер 3:3

+ 6:14 Мк. 11:25-26, Эфесшилер 4:32, Колосшылар 3:13

+ 6:15 Мат. 18:35, Якуп 2:13

• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:19 Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, 1 Тимотей 3:3, 1 Тимотей 6:9, Ювытлар 13:5, Якуп 5:2-3

+ 6:20 Мат. 19:21, 1 Петер 1:4
+ 6:24 Лк. 16:13
+ 6:25 Пилипшилер 4:6, 1 Петер 5:7
+ 6:26 Мат. 10:31, Мат. 12:12
+ 6:30 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8
• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42
+ 7:1 Рим. 14:10, 1Кор. 4:5, Якуп 4:12
+ 7:2 Мк. 4:24, Рим. 2:1
+ 7:6 Мат. 15:26
• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Сулейманнынъ таварыхлары 8:17, Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мк. 11:24, Яхья 14:13-14, 1 Яхъя 3:22, 1 Яхъя 5:14

+ 7:11 Яр. 6:5, Мат. 12:34
+ 7:12 Лк. 6:31, Мат. 22:40, Гал. 5:14
• 7:13 Лк. 13:24
• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Мат. 24:11, Мк. 13:22, Ислер 13:6, 2 Петер 2:1, 1 Яхъя 4:1, Ислер 20:29

+ 7:16 Якуп 2:18
+ 7:17 Мат. 12:33-35
+ 7:19 Мат. 3:10

+ 7:22 Мат. 25:11, Лк. 6:46, Яхья 13:13, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Мат. 25:41
• 7:24 Лк. 6:47-49
+ 7:27 Сулейманнынъ таварыхлары 10:25
+ 7:29 Мк. 1:22, Лк. 4:32
• 8:1 Мк. 1:40-45, Лк. 5:12-16
+ 8:2 Мк. 9:22

+ 8:4 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10
+ 8:10 Ислер 10:2
+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23, Эфесшилер 3:6

+ 8:12 Мат. 13:42, Мат. 22:13, Мат. 22:30, Мат. 24:51, Мат. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Мат. 9:29, Яхья 4:53
• 8:14 Мк. 1:29-34, Лк. 4:38-41
+ 8:14 1Кор. 9:5

+ 8:15 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62
+ 8:18 Мк. 4:35, Лк. 8:22
• 8:23 Мк. 4:35-41, Лк. 8:22-25
+ 8:26 Мат. 6:30,
• 8:28 Мк. 5:1-20, Лк. 8:26-39
+ 8:29 Мк. 1:23-24, Лк. 4:34
+ 8:34 Лк. 5:8, Ислер 16:39
• 9:1 Мк. 2:1-12, Лк. 5:17-26
+ 9:1 Мат. 4:13

+ 9:2 Мк. 6:55, Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 9:3 Мат. 26:65, Яхья 10:33
• 9:9 Мк. 2:13-17, Лк. 5:27-32
+ 9:11 Мат. 11:19, Лк. 15:2
+ 9:13 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 9:14 Мк. 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Мат. 11:2, Мат. 14:12, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 9:15 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2, Мк. 14:7, Лк. 17:22, Яхья 16:20

• 9:18 Мк. 5:21-43, Лк. 8:40-56
+ 9:21 Мк. 3:10
+ 9:22 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
+ 9:24 Яхья 11:11

+ 9:25 Ислер 9:40, Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

+ 9:27 Мат. 22:42, Лк. 1:32, Мат. 20:29-34

+ 9:29 Мат. 8:13

+ 9:30 Мат. 8:4, Мат. 12:16, Мат. 17:9, Мк. 1:44

+ 9:31 Мк. 1:45, Мк. 7:36
+ 9:34 Мат. 10:25, Мат. 12:24
+ 9:36 Мк. 8:2, Мк. 6:34
+ 9:38 Лк. 10:2, Яхья 4:35

• 10:1 Мк. 3:13-19, Мк. 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

+ 10:6 Мат. 15:24, 1 Петер 2:25
+ 10:7 Мат. 3:2, Мат. 4:17
+ 10:8 Мат. 8:2, Ислер 20:35
+ 10:10 1 Тимотей 5:18
+ 10:14 Ислер 13:51
+ 10:15 Яр. 18:20, Яр. 19:24,

• 10:16 Мк. 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3, Яр. 3:1

+ 10:18 Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6,

+ 10:20 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1

+ 10:21 Мат. 24:10

+ 10:22 Мат. 24:9, Яхья 15:18, Якуп 5:11, Гал. 6:9, Ашы. 2:10

+ 10:23 Ислер 8:1, Ислер 14:6
+ 10:24 Лк. 6:40, Яхья 13:16
+ 10:25 Мат. 9:34, Мат. 12:24
+ 10:26 Мк. 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2
+ 10:28 Сулейманнынъ таварыхлары 29:25,
+ 10:31 Мат. 6:26, Мат. 12:12
+ 10:32 Рим. 10:9, Ашы. 3:5

+ 10:33 Мат. 25:12, 1 Яхъя 2:23, 2 Тимотей 2:12

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27
+ 10:34 Ислер 14:4
+ 10:38 Мат. 16:24-25, Мк. 8:34-35, Лк. 9:23
+ 10:39 Яхья 12:25

+ 10:40 Мат. 25:40, Лк. 10:16, Яхья 12:44, Яхья 13:20, Гал. 4:14

+ 10:42 Мк. 9:41, Ювытлар 6:10

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Мат. 14:3, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24, Яхья 4:25, Яхья 6:14, Яхья 11:27

+ 11:6 Яхья 6:61, Яхья 16:1
+ 11:7 Мат. 3:1
+ 11:9 Мат. 14:5, Мат. 21:26
+ 11:10 Мк. 1:2
+ 11:11 Лк. 1:15
+ 11:12 Лк. 16:16
+ 11:14 Мат. 17:12-13, Лк. 1:17
+ 11:15 Ашы. 2:7
+ 11:18 Мат. 3:4, Лк. 1:15
+ 11:19 Яхья 2:1, Яхья 12:2, Мат. 9:10-11
• 11:20 Лк. 10:13-15
+ 11:21 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7
+ 11:22 Мат. 15:21
• 11:25 Лк. 10:21-22

+ 11:27 Яхья 13:3, Яхья 17:2, Яхья 6:46, Яхья 7:29, Яхья 8:19, Яхья 10:15

+ 11:28 Яхья 7:37
+ 11:30 1 Яхъя 5:3
• 12:1 Мк. 2:23-28, Лк. 6:1-5
+ 12:6 Мат. 12:41
• 12:9 Мк. 3:1-6, Лк. 6:6-11
+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 12:12 Мат. 6:26, Мат. 10:31
+ 12:16 Мат. 8:4, Мат. 9:30
• 12:22 Мк. 3:20-30, Лк. 11:14-23
+ 12:23 Мат. 9:27
+ 12:24 Мат. 9:34, Мат. 10:25
+ 12:27 Мк. 9:38, Ислер 19:13
+ 12:30 Мк. 9:40
+ 12:31 Мк. 3:29, Лк. 12:10
+ 12:33 Мат. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Мат. 3:7, Мат. 23:33, Яр. 6:5, Мат. 7:11, Мат. 15:18, Якуп 3:6

+ 12:35 Сулейманнынъ таварыхлары 12:5

+ 12:36 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19, Рим. 14:12

+ 12:37 Мат. 5:22, Якуп 3:2-12
• 12:38 Мк. 8:11-12, Лк. 11:29-32
+ 12:38 1Кор. 1:22
+ 12:39 Мат. 16:4
+ 12:40 Юнус 2:1
+ 12:41 Рим. 2:27, Юнус 3:5, Мат. 12:6
• 12:43 Лк. 11:24-26
+ 12:45 2 Петер 2:20
• 12:46 Мк. 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Мат. 13:55, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 12:50 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 13:1 Мк. 4:1-9, Лк. 8:4-8
+ 13:9 Мат. 11:15
• 13:10 Мк. 4:10-12, Лк. 8:9-10
+ 13:11 Мат. 19:11

+ 13:12 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9, Мат. 25:29

+ 13:15 Яхья 12:40, Ислер 28:26-27
+ 13:16 Лк. 10:23-24
+ 13:17 Ювытлар 11:13, 1 Петер 1:10-12
• 13:18 Мк. 4:13-20, Лк. 8:11-15
+ 13:21 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 13:22 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 13:23 Яхья 15:5
+ 13:30 Мат. 3:12
• 13:31 Мк. 4:30-34, Лк. 13:18-21
+ 13:32 Мат. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:33 1Кор. 5:6, Гал. 5:9
+ 13:38 Яхья 8:44
+ 13:39 Ашы. 14:15-16
+ 13:41 Мат. 24:31
+ 13:42 Яхья 15:6, Ашы. 20:15, Мат. 8:12

+ 13:43 Сулейманнынъ таварыхлары 4:18, Мат. 11:15

+ 13:47 Мат. 4:19
+ 13:48 Яхья 21:11
+ 13:49 Мат. 25:32
+ 13:50 Мат. 8:12
• 13:53 Мк. 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Мк. 1:21

+ 13:55 Яхья 6:42, Мат. 12:46
+ 13:57 Мат. 11:6, Яхья 4:44
• 14:1 Мк. 6:14-29, Лк. 9:7-9
+ 14:2 Мат. 16:14

+ 14:3 Мат. 4:12, Мат. 11:2, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24

+ 14:5 Мат. 11:9, Мат. 21:26
+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 14:12 Мат. 9:14
• 14:13 Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17, Яхья 6:1-14
+ 14:21 Мат. 15:38
• 14:22 Мк. 6:45-56, Яхья 6:15-21
+ 14:23 Мк. 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16
+ 14:26 Лк. 24:37
+ 14:31 Мат. 6:30
+ 14:33 Лк. 1:35
+ 14:34 Мк. 6:53, Лк. 5:1
• 15:1 Мк. 7:1-23
+ 15:2 Лк. 11:38
+ 15:3 Гал. 1:14
+ 15:7 Мат. 23:13, Ислер 28:25
+ 15:9 Колосшылар 2:22
+ 15:11 Ислер 10:15
+ 15:13 Юда 1:12
+ 15:14 Мат. 23:16, Лк. 6:39
+ 15:18 Мат. 12:34, Якуп 3:6
+ 15:19 Гал. 5:19-21, 1Кор. 6:9-10
• 15:21 Мк. 7:24-30
+ 15:22 Мат. 9:27, Лк. 1:32
+ 15:24 Мат. 10:6, 1 Петер 2:25
+ 15:26 Мат. 7:6
• 15:29 Мк. 7:31
+ 15:32 Мат. 9:36
+ 15:38 Мат. 14:21
• 16:1 Мк. 8:11-13, Лк. 12:54-56
+ 16:1 Мат. 3:7, 1Кор. 1:22
+ 16:4 Юнус 2:1, Мат. 12:39
• 16:5 Мк. 8:14-21
+ 16:6 Лк. 12:1, 1Кор. 5:7-8
+ 16:8 Мат. 6:30
+ 16:9 Мат. 14:13-21
+ 16:10 Мат. 15:36-37
• 16:13 Мк. 8:27-30, Лк. 9:18-21
+ 16:14 Мат. 14:2,
+ 16:17 1Кор. 2:13
+ 16:18 Мк. 3:16, Яхья 1:42, Эфесшилер 2:20
+ 16:20 Мат. 9:30
• 16:21 Мк. 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Яхья 2:19

+ 16:23 Мат. 4:10, Пилипшилер 3:19
+ 16:24 Мат. 10:38-39
+ 16:25 Мат. 19:29

+ 16:27 Мат. 24:30, Мат. 25:31, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 2:23

+ 16:28 Мат. 24:34, Яхья 21:22
• 17:1 Мк. 9:2-13, Лк. 9:28-36
+ 17:1 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 17:2 Ашы. 1:16
+ 17:5 Мат. 3:17, 2 Петер 1:17
+ 17:9 Мат. 8:4, Мат. 9:30, Мк. 1:44
+ 17:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17
• 17:14 Мк. 9:14-29, Лк. 9:37-43
+ 17:18 Мк. 1:26, Ислер 8:7
+ 17:20 Мат. 13:31, Лк. 17:6, Мк. 11:23
• 17:22 Мк. 9:30-32, Лк. 9:43-45
+ 17:23 Мат. 16:21, Мат. 20:19
+ 17:24 Мк. 9:33, Мат. 22:17
+ 17:27 Рим. 13:7

• 18:1 Мк. 9:33-37, Мк. 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 1Кор. 14:20, Мат. 19:16
+ 18:5 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20
+ 18:7 Мат. 26:24
+ 18:8 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Ашы. 20:10
+ 18:9 Мат. 5:29
• 18:10 Лк. 15:3-7
+ 18:14 Яхья 6:39
• 18:15 Лк. 17:3
+ 18:15 Якуп 5:19, Гал. 6:1
+ 18:16 2Кор. 13:1
+ 18:17 Мат. 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:19 Мат. 7:7-8
+ 18:21 Лк. 17:4
+ 18:30 Сулейманнынъ таварыхлары 28:3
+ 18:35 Мат. 6:15, Якуп 2:13
• 19:1 Мк. 10:1-12
+ 19:4 Яр. 1:27
+ 19:5 Яр. 2:24, Эфесшилер 5:31
+ 19:6 1Кор. 6:16, 1Кор. 7:10
+ 19:9 Мат. 5:32, 1Кор. 7:10
+ 19:11 Мк. 4:11, 1Кор. 7:7, 1 Тимотей 5:14
• 19:13 Мк. 10:13-16, Лк. 18:15-17
+ 19:14 Мат. 18:3
• 19:16 Мк. 10:17-31, Лк. 18:18-30
+ 19:16 Лк. 10:25
+ 19:17 Рим. 10:5, Гал. 3:12
+ 19:20 Пилипшилер 3:6

+ 19:21 Мат. 5:48, Лк. 12:33, Мат. 6:20, 1 Петер 1:4

+ 19:26 Яр. 18:14, Мк. 14:36

+ 19:27 Мат. 4:20-22

+ 19:28 Мат. 16:27, Мат. 25:31, Лк. 22:30, 1Кор. 6:2, Ашы. 3:21

+ 19:29 Мат. 16:25
+ 19:30 Мат. 20:16, Лк. 13:30
+ 20:16 Мат. 19:30, Лк. 13:30
• 20:17 Мк. 10:32-34, Лк. 18:31-34
+ 20:19 Мат. 16:21, Мат. 17:23
• 20:20 Мк. 10:35-45
+ 20:20 Мат. 10:2, Мк. 1:19
+ 20:21 Мат. 19:28
+ 20:22 Мат. 26:39, Яхья 18:11
+ 20:26 1 Петер 5:3, Мат. 23:11, Мк. 9:35

+ 20:28 Яхья 13:4-5, Яхья 11:51, 1 Петер 1:18-19, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тимотей 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк. 10:46-52, Лк. 18:35-43
+ 20:30 Мат. 9:27-31
+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Мк. 11:1-11, Лк. 19:28-38, Яхья 12:12-19

+ 21:1 Ислер 1:12

+ 21:4 Яхья 12:15, Мат. 1:23, Мат. 26:56, Яхья 19:36

+ 21:9 Мат. 9:27, Мат. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Мк. 11:15-19, Лк. 19:45-48, Яхья 2:13-22

+ 21:12 Лк. 2:24
+ 21:15 Мат. 9:27
+ 21:16 Лк. 19:39,
+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50, Яхья 11:18
• 21:18 Мк. 11:12-14, Мк. 11:20-24
+ 21:18 Мат. 4:2
+ 21:19 Мат. 24:32, Лк. 13:6
+ 21:21 Мат. 17:20, Якуп 1:6, 1Кор. 13:2
+ 21:22 Мат. 7:8, Мат. 17:20, 1Кор. 13:2
• 21:23 Мк. 11:27-33, Лк. 20:1-8
+ 21:23 Ислер 4:7
+ 21:25 Мат. 3:6, Лк. 7:30
+ 21:26 Мат. 11:9, Мат. 14:5
+ 21:32 Лк. 7:29
• 21:33 Мк. 12:1-12, Лк. 20:9-19
+ 21:33 Мк. 13:34

+ 21:35 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37

+ 21:37 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 21:38 Ювытлар 1:2
+ 21:39 Ювытлар 13:12
+ 21:41 Ислер 13:46
+ 21:42 Ислер 4:11, 1 Петер 2:7
+ 21:46 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 22:1 Лк. 14:15-24
+ 22:1 Мат. 13:34
+ 22:2 Мат. 25:10, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 22:6 Мат. 21:35, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37

+ 22:7 Мат. 21:41
+ 22:8 Мат. 10:11, Ислер 13:46, Ашы. 3:4
+ 22:13 Мат. 8:12
• 22:15 Мк. 12:13-17, Лк. 20:20-26
+ 22:15 Лк. 11:54
+ 22:16 Колосшылар 3:25
+ 22:17 Мат. 17:24-25
+ 22:18 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 22:21 Рим. 13:7
• 22:23 Мк. 12:18-27, Лк. 20:27-40
+ 22:23 Ислер 4:1, Ислер 23:8
+ 22:24 Яр. 38:8,
• 22:34 Мк. 12:28-34, Лк. 10:25-28
+ 22:39 Мат. 19:19
+ 22:40 Мат. 7:12, Гал. 5:14
• 22:41 Мк. 12:35-37, Лк. 20:41-44
+ 22:42 Мат. 9:27
+ 22:44 Ислер 2:34-35
+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Мк. 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

+ 23:3 Рим. 2:17-23
+ 23:6 Лк. 14:7-8
+ 23:8 Якуп 3:1, Лк. 22:32, Пилимон 1:16
+ 23:11 Мат. 20:26, Мк. 9:35, Мк. 10:43
+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14
+ 23:13 Мат. 15:7
+ 23:16 Мат. 15:14

+ 23:27 Ислер 23:1, Сулейманнынъ таварыхлары 26:23

+ 23:30 Ислер 7:52

+ 23:33 Мат. 3:7, Мат. 12:34

+ 23:34 Мат. 21:35, Мат. 22:6, Ювытлар 11:36-37, Мат. 10:17, Мк. 13:9, Лк. 21:12

+ 23:35 Яр. 4:8, 1 Яхъя 3:12, Ювытлар 11:4, Ашы. 18:24

• 23:37 Лк. 13:34-35
+ 23:37 Ислер 7:52, Рут 2:12,
+ 23:39 Мат. 21:9
• 24:1 Мк. 13:1-13, Лк. 21:5-19
+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:4 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 24:7 Ашы. 6:4, Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 24:9 Мат. 10:22, Яхья 15:18
+ 24:10 Мат. 10:21
+ 24:11 Мат. 7:15
+ 24:13 Якуп 5:11, Ашы. 2:10

+ 24:14 Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6, Колосшылар 1:23

• 24:15 Мк. 13:14-23, Лк. 21:20-24
+ 24:17 Лк. 17:31
+ 24:19 Лк. 23:29
+ 24:21 Ашы. 16:18
+ 24:22 Лк. 18:7
+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:24 2 Салоникшилер 2:9, Ашы. 13:13, Ашы. 16:14

+ 24:25 Яхья 13:19, Яхья 14:29
+ 24:27 Лк. 17:24
+ 24:28 Лк. 17:37
• 24:29 Мк. 13:24-27, Лк. 21:25-28
+ 24:29 Ислер 2:20, Ашы. 6:13
+ 24:30 Мат. 16:27,

+ 24:31 1Кор. 15:52, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 11:15, Мат. 13:41, 2 Салоникшилер 2:1

• 24:32 Мк. 13:28-31, Лк. 21:29-33
+ 24:34 Мат. 16:28
+ 24:35 2 Петер 3:10

• 24:36 Мк. 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 24:37 Яр. 6:5
+ 24:39 Яр. 7:21
+ 24:42 Мат. 25:13
+ 24:43 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2
+ 24:44 Ашы. 3:3, Ашы. 16:15
• 24:45 Лк. 12:42-48
+ 24:46 Мат. 25:21, Яхья 13:17
+ 24:48 Мат. 25:5
+ 24:51 Мат. 8:12

+ 25:1 Мат. 9:15, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 25:5 Мат. 24:48
+ 25:10 Мат. 22:2
+ 25:11 Мат. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25
+ 25:12 Мат. 10:33
+ 25:13 1Кор. 16:13, Мат. 24:36, Мат. 24:42
• 25:14 Лк. 19:12-27
+ 25:19 Рим. 14:12
+ 25:21 Лк. 16:10, Ювытлар 12:2
+ 25:26 Сулейманнынъ таварыхлары 20:4
+ 25:29 Мат. 13:12
+ 25:30 Мат. 8:12
+ 25:31 Мат. 16:27, Мат. 19:28
+ 25:32 2Кор. 5:10, Мат. 13:49
+ 25:34 Ашы. 21:7
+ 25:35 Лк. 3:11, Якуп 2:15-16
+ 25:36 2 Тимотей 1:16-18
+ 25:40 Мат. 10:40

+ 25:41 Мат. 7:23, Мк. 9:43-44, Юда 1:7, Ашы. 20:10

+ 25:45 Лк. 10:16
• 26:1 Мк. 14:1-2, Лк. 22:1-2, Яхья 11:45-53
• 26:6 Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50, Яхья 12:1-8
+ 26:6 Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18,
+ 26:11 Мат. 9:15, Яхья 7:33
+ 26:12 Яхья 19:40
+ 26:13 Мат. 24:14
• 26:14 Мк. 14:10-11, Лк. 22:3-6
+ 26:14 Яхья 13:2, Ислер 1:16

• 26:17 Мк. 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23, Яхья 13:21-30

+ 26:21 Яхья 13:18

+ 26:24 Мат. 18:7

• 26:26 Мк. 14:22-26, Лк. 22:15-20, 1Кор. 11:23-25

+ 26:26 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16, Ювытлар 10:10

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34, Яхья 13:36-38

+ 26:31 Яхья 16:32
+ 26:32 Мат. 28:7
+ 26:35 Яхья 11:16, Яхья 21:19
• 26:36 Мк. 14:32-42, Лк. 22:39-46
+ 26:37 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 26:38 Яхья 12:27

+ 26:39 Ювытлар 5:7, Мк. 10:38, Яхья 18:11, Яхья 5:30, Яхья 6:38, Гал. 1:4

+ 26:41 Мат. 6:13, 1 Петер 4:7

+ 26:42 Мат. 6:10

+ 26:45 Яхья 2:4, Мат. 16:21, Мат. 17:22, Мат. 20:18

• 26:47 Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53, Яхья 18:3-12

+ 26:47 Ислер 1:16
+ 26:51 Лк. 22:38
+ 26:52 Ашы. 13:10
+ 26:55 Мат. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Яхья 19:36, Мат. 26:31, Яхья 16:32

• 26:57 Мк. 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Яхья 18:13-14, Яхья 18:19-24

+ 26:61 Мк. 15:29, Яхья 2:19
+ 26:62 Мат. 27:13
+ 26:64 Мат. 16:27, Мат. 24:30, Ювытлар 1:13
+ 26:65 Ислер 14:14, Мат. 9:3, Яхья 10:36

• 26:69 Мк. 14:66-72, Лк. 22:56-62, Яхья 18:15-18, Яхья 18:25-27

+ 26:75 Мат. 26:34

• 27:1 Мк. 15:1, Лк. 23:1-2, Яхья 18:28-32

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, 1 Тимотей 6:13

• 27:3 Ислер 1:18-19
+ 27:6 Мк. 12:41, Яхья 8:20
+ 27:9 Мат. 2:17
• 27:11 Мк. 15:2-5, Лк. 23:3-5, Яхья 18:33-38
+ 27:11 Мат. 2:2
+ 27:13 Мат. 26:62
• 27:15 Мк. 15:6-15, Лк. 23:13-25, Яхья 18:39
+ 27:18 Яхья 12:19
+ 27:20 Ислер 3:14
+ 27:23 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 27:25 1 Салоникшилер 2:16
+ 27:26 Мат. 20:19
• 27:27 Мк. 15:16-20, Яхья 19:2-3
+ 27:30 Мат. 20:19

• 27:32 Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43, Яхья 19:17-27

+ 27:40 Мк. 14:58, Яхья 2:19, Мат. 4:3-6

+ 27:42 Яхья 10:18, Яхья 1:49, Яхья 12:13, Яхья 20:29

• 27:45 Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49, Яхья 19:28-30

+ 27:46 Ислер 3:1,
+ 27:52 Яхья 5:21, Яхья 5:25
+ 27:56 Лк. 8:2, Мат. 20:20

• 27:57 Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56, Яхья 19:38-42

+ 27:63 Мат. 16:21, Мат. 17:23, Мат. 20:19
+ 27:66 Ашы. 20:3
• 28:1 Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12, Яхья 20:1-10
+ 28:1 Лк. 8:2, Мат. 27:61
+ 28:2 Мат. 27:60
+ 28:3 Мк. 9:3, Ислер 1:10
+ 28:4 Ашы. 1:17
+ 28:7 Мат. 26:32

+ 28:9 Яхья 20:19, Яхья 20:21, Мат. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Мат. 12:50, Яхья 20:17, Рим. 8:29, Ювытлар 2:11

• 28:16 Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49, Яхья 20:19-23

+ 28:17 Яхья 20:25

+ 28:18 Мат. 11:27, Яхья 17:2

+ 28:19 2Кор. 13:13, Яхья 4:1-2, Ислер 8:13, Колосшылар 1:23

+ 28:20 Яхья 14:15, Мат. 13:39

Марк

Марк

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Кирис Соьз

МАРКТЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Айтылып келгенге коьре, бу китаптынъ авторы – Яхъя Марк, Барнабадынъ йиени, дейдилер. Христиан окувын таралтувда ол басында Паул ман, сонъ Урымда Петер мен бирге куллык эткен эди.

Бу Инжил доьрт Инжилдинъ арасында энъ кыскасы болады. Аьлиги тергевшилердинъ коьбиси, Марктынъ Инжили баьрисиннен алдын язылган эм Матай ман Лука оьзлерининъ Инжиллерин язатаган заманда оны ман кулланганлар деп, санайдылар. Марк Иса Масихтинъ Палестинадынъ керуьв ягындагы ислерине эм Ерусалимдеги яшавынынъ сонъгы юмасына эс эттиреди. Марк, Исадынъ Алла Улы (Масих) болганын эм Онынъ кайдай туьрли авырувдынъ да, кыйналувдынъ да, оьлимнинъ де уьстинде куьши болганын коьрсетпеге шалысады. Марк Исадынъ не тувганын, не Онынъ оьлилерден тирилгениннен сонъ болган ислерин суьвретлемейди.

Оьзининъ Инжилинде Марк бирерде грек тилине кирген латин соьзлери мен кулланады, соьйтип те окувшыларга хабарлавында расатаган арамей соьзлерининъ маьнесин анълатпага шалысады. Сол зат, эш те, Марктынъ Инжилди ювытларга язбай, а баска халклардынъ окувшыларына каратып язатаганын коьрсете болар.

1

Яхъя пайхамбардынъ келуьви

1^1•Алла Улы Иса Масихтинъ акында Ийги Хабар булай басланады. 2Ешая пайхамбардынъ китабында: «Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек»,+
3«Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз! Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз!“ – дейди» деп язылганша.

4Шомылдырувшы Яхъя шоьлде аьдемлерди, куьналарынынъ кеширилуьви уьшин тевбеге туьспеге, сувда шомылдырылып тазаланмага шакырды+. 5Ога Ерусалимнен эм Юдеядынъ баьри якларыннан халк келетаган эди. Кимлер оьзининъ куьналарын ашык айтып билдирсе, Яхъя солардынъ баьрисин Йордан сувында шомылдырып тазалайтаган эди+.

6Яхъя туье юниннен кийим кийди, белинде кайыс белбавы бар эди эм шегертке мен кийик бал ашайтаган эди. 7Ол оьзининъ увазында: «Сол, меннен сонъ келеек, меннен куьшли. Мен, ийилип, Онынъ шарыкларынынъ бавын шешпеге де тийисли тувылман. 8Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама Ол сизди Кие Рух пан тазалаяк», – деп билдиретаган эди.

Исадынъ сувда шомылдырылувы

9•Сол куьнлерде Галилеядынъ Назарет шахарыннан Иса келди эм Яхъя Оны да Йордан сувында шомылдырды+. 10Иса сувдан шыгаятырганлай, бирден Оьзининъ алдында как ярылган коькти эм Ога коьгершин кебинде туьсеятырган Кие Рухты коьрди+. 11Эм коьктен: «Сен – Меним суьйген Улымсынъ, Мен Сага разыман», – деген давыс эситилди+.

12Муннан сонъ, коьп кетпей, Кие Рух Исады шоьлге аькеттирди, онда кийик айванлардынъ ишинде ялгыз калдырды. 13Кырк куьн шайтаннынъ сынавында болды, ама маьлеклер Ога ярдам эттилер+.

Исадынъ биринши сокталары

14•Яхъя тутнакка салынганнан сонъ, Иса Галилеяга Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды билдирмеге барды. 15«Заманы келди, – дейтаган эди Ол, – Алла Патшалыгы энди ювыкта! Тевбеге туьсинъиз, Ийги Хабарга ынанынъыз!»+

16Бир кере Галилеядынъ коьл ягасы ман бараятырганда, Иса коьлге йылым таслап турган Шимонды эм онынъ кардашы Эндрейди коьрди. Олар балыкшы эдилер+. 17«Мени мен келинъиз, – деди оларга Иса, – Мен сизди, балык ыслагандай, аьдем коьнъилин авламага уьйретермен!»+
18Кардашлар сол саьатлей йылымларын калдырып, Исадынъ артыннан иердилер+. 19Бираз барганнан сонъ, Ол Зебедей уллары Якуп пан Яхъяды коьрди. Олар, кайыкта олтырып, йылым ямай эдилер. 20Иса оларды да шакырды. Олар да, кайыкта оьзлерининъ атасы Зебедейди эм ялга алынган исшилерин калдырып, Иса ман бирге кеттилер.

Иса авырганларды эмлеп баслайды

21•Олардынъ баьриси де Капарнаумга келгенде, Иса биринши шабат куьн ок синагогка окытпага барды+. 22Халк Онынъ окувына аьжейипсинди. Иса оларды, дин аьлимлериндей болмай, бир куваты ман окытатаган эди+. 23Сол вакытта синагогта кара йин мен енъилген аьдем бар эди эм ол бирден кышкырып: 24«Назаретши Иса, Сенинъ бизде не ишинъ бар ды? Бизди аьлек этпеге келгенсинъме? Сенинъ ким экенинъди билемен. Сен – Аллага багысланган Аьдемсинъ!» – деди+.

25«Тын! – деп, каты буйырды Иса, – Шык оннан!» 26Кара йин аьдемди калтыратты да уьйкен кышкырык пан оннан шыгып кетти+.

27Баьриси де сейирсинип, бир бириннен сорастырып басладылар: «Бу не ди? Янъы окув ма экен? Оннан калса, сондай куваты ман! Ол кара йинлерге де буйырады, олар да Ога бойсынадылар!»+
28Тез арадан Исадынъ хабары буьтин Галилея еринде белгили болды.

29Синагогты калдырып, Иса, кеш калмай, сокталары ман бирге Шимон ман Эндрейдинъ уьйине барды. 30Шимоннынъ кайнанасы янып-куьйип авырып ятыр эди эм сол саьатлей Исага онынъ акында айттылар+. 31Иса онынъ касына барды, колыннан ыслап, турмага ярдамласты. Хатыннынъ безгеги тыйылды эм ол оларды ас пан сыйлады+.

32Кеште, куьн кавысканда, аьдемлер Исага буьтин авырганларын эм йин сокканларын аькелип басладылар. 33Уьйдинъ капысынынъ касында савлай шахаршылар йыйылдылар. 34Сол куьн Иса коьп маразлыларды туьрли авырувларыннан эмледи. Ол йинлерди кувып шыгарды, эм оларга соьйлемеге ызын бермеди, неге десе йинлер Онынъ ким экенин билетаган эдилер+.

35•Эртеси куьн Иса, бек эрте турып, авлак ерге барды, сонда дува этти+. 36Шимон ман бирге болганлар Исады излестирип басладылар. 37Ахырында олар Оны табып: «Баьриси де Сени излейдилер!» – дедилер.

38«Баска ерлерге, тоьгеректеги авылларга бараягынъыз, Мага сол ерлерде де хабар яймага керек, Мен сонынъ уьшин келгенмен, сайсы!» – деди Иса. 39Иса, буьтин Галилеяда синагогларында уваз айтып, йинлерди кувып, юрди.

Авыр тери маразлыды савартув

40•Бир йол Исага авыр тери маразы болган аьдем янасып келди де Исадынъ алдында, тизине шоьнъкип, ялбарып тиледи: «Эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

41Исадынъ яны авырды, колын созып, аьдемге тийгистти де: «Суьемен, тазалан!» – деди. 42Сол саьатлей оннан маразы тайды, аьдем тазаланды+.

43Иса ога каты буйырып, тез арадан оны бу соьзлер мен йиберди:+
44«Сак бол, мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, тазаланганынъ уьшин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ»+.

45Ама ол барды да баьрине оьзининъ калай савартылганы акында хабарлады. Оннан сонъ Исага шахарда коьринмеге амал табылмай калды. Эм Ол аьдем болмаган ерлерде, шахардынъ тысында калатаган болды. Аман да халк Ога баьри яклардан, йыйылысып, келетаган эди+.

2

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

2^1•Бир неше куьннен сонъ Иса тагы да Капарнаумга кайтты эм Онынъ уьйге кайтканы акында хабар шахарга яйылды+. 2Тез арадан сондай бир коьп аьдем йыйылды, уьйдинъ не ишинде, не капыдынъ алдында энди бос орын йок эди. Иса оларга Алла Соьзин анълатып турганда, 3Ога, доьрт аьдем коьтерип, паралич соккан биревди алып келдилер. 4Йыйылган коьлем халктынъ арасыннан Исадынъ касына еталмаганларыннан, олар уьйдинъ тоьбесин тесип, ашып, йогардан паралич сокканды яткан орны ман туьсирдилер+. 5Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, паралич сокканга: «Балам, куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

6Онда олтырган дин аьлимлерининъ кайбиревлери ишлериннен ойландылар: 7«Бу Аьдем неге булай айтады? Ассылык этеди! Бир Алладан баска куьналарды ким кеширмеге болады?»+

8Иса олардынъ булай ойлаганларын сол саьатлей анълап: «Акылынъыздан сондай ойларды неге оьткересиз? – деди. – 9Паралич сокканга не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“ яде „Тур, тоьсегинъди алып, юр“? 10Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». Эм бу вакыт Ол паралич сокканга бурылды да: 11«Тур, орнынъды ал да уьйинъе кайт!» – деди. 12Аьдем сол саьатлей баьрисининъ алдында турды, орнын алды да шыгып кетти. Бу баьрисин сейирсиндирди. Аьдемлер Аллады данъкладылар: «Биз соьлеге дейим мунадай затты коьрмегенмиз!» – дедилер.

Левий (Матай) Исадынъ сокталарына косылады

13•Иса тагы да коьлге шыкты, Онынъ тоьгерегине коьп аьдем йыйылды, Ол окытатаган эди. 14Ол соннан кетеятырып, ясак йыйылатаган ерде олтырган Алпай улы Левийди коьрди. «Меним ызымнан кел», – деди ога Иса. Левий турды да Онынъ ызыннан барды.

15Иса сокталары ман Левийдинъ уьйинде ас ишип турганда, сонда коьп ясакшылар эм баска «куьналылар» да оларга косылдылар. Исадынъ артыннан иеретаган сосындай коьп аьдем бар эди. 16Парисейлердинъ кайбир дин аьлимлери, Онынъ куьналылар эм ясакшылар ман ас ишкенин коьрип, сокталарына: «Ол неге ясакшылар эм куьналылар ман бирге ас ишеди?» – дедилер+. 17Оны эситкенде, Иса: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек. Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды (тевбеге) шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

18•Яхъядынъ сокталары ман парисейлер ораза тутыптылар. Олар Исага келип: «Яхъядынъ эм парисейлердинъ сокталары ораза тутадылар, а Сенинъ сокталарынъ неге тутпайдылар?» – деп сорадылар+.

19Иса оларга булай деп яваплады: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында олар ораза тутпага боларма? Киев олар ман турган заманда ораза тутпага болалмайдылар!+
20Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда, сол куьн олар ораза тутаяклар+. 21Эш бирев де эски кийимине янъы кумаштан ямав салмайды. Салса, янъы кумаш эски кийимнен йыртылып кетер, тесик тагы да яман болар. 22Эш бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, шагыр тулыкларды тесер, шагыр да агар, тулыклар да аьлек болар. Йок, яс шагырды янъы тулыкка куймага керек!»

Шабат акында сорав

23Бир йол шабат куьнде Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары йолда баратаган вакытта бийдай масакларын юлкып басладылар. 24Парисейлер Исага: «Коьресинъме! Олар шабат куьн тийисли болмаганды неге этедилер?» – дедилер.

25-26Иса: «Дауттынъ оьзи эм онынъ йолдасларынынъ кереклиси болганда эм ашыкканда не эткенин окымагансызба? Бас дин куллыкшысы Авиятардынъ кезуьвинде Даут Алла уьйине кирди, онда салынган оьтпеклерди ашады эм йолдасларына да берди. А сол оьтпеклерди ашамага тек дин куллыкшыларына тийисли», – деди. 27Сонъ: «Аьдем шабат куьн уьшин тувыл, а шабат куьн аьдем уьшин яратылган, 28сога коьре Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деп косты.

3

Иса колы курыганды сав этеди

3^1•Иса тагы да синагогка барды. Онда колы курыган бир аьдем бар эди+. 2Кайбиревлер Исады шуьшлемеге сылтав излей эдилер. Олар, сак болып, Иса сосы биревди шабат куьнде эмлерме экен деп, анъылып, турдылар+. 3Иса колы курыган аьдемге: «Турып, алдыга шык», – деди де олардан сорады: 4«шабат куьнде неди этпеге тийисли: яхшылык па, яманлык па? Яшавды саклав ма яде йойтув ма?» Олар тынык болдылар+.

5Сонда Иса, ашувлы коьзлери мен оларга карап шыкты да, юреклерининъ сезимсизлигине мыдахланып, сол аьдемге: «Колынъды соз!» – деди. Аьдем колын созды, онынъ колы сав болды+.

6Парисейлер шыгып кеттилер эм сол саьатлей, патша Иродтынъ аьдемлери мен бирге соьйлесип, Исады калай оьлтирмеге керегин ойлап басладылар.

Иса Галилея коьлининъ янында

7-8Иса сокталары ман коьлге бараятырганда, олардынъ артыннан Галилеядан коьплеген халк иерип келди. Юдеядан, Ерусалимнен, Идумеядан, Йордан сувынынъ аргы ягыннан эм аьле Тир мен Сидоннынъ тоьгерегиннен де коьп аьдем бар эди. Олар, Исадынъ этетаганларынынъ баьрисин эситип, Ога куйылып келетаган эдилер+. 9Иса сокталарыннан, халк Оны кыстырып баслаганда, мингендей кайык аьзирлемеге тиледи. 10Неге десе Ол коьплерди сав эткен эди эм, маразы болганлар, тиер уьшин Ога кысылып шыгатаган эдилер+. 11Кара йинлер Оны коьргенде, алдына йыгылып: «Сен – Алла Улысынъ!» – деп кышкырыкладылар+. 12Ама Иса, Меним ким экенимди ашпанъыз деп, оларга каты буйырды+.

Иса он эки элшисин сайлайды

13•Иса, тавга коьтерилип, кимди суьйсе, соны Оьзине шакырды. Олар Онынъ янына келдилер. 14-15Олардан, Оьзи мен бирге кездирер, Алла соьзин яймага йиберер эм, маразлыларды эмлеп, йинлерди кувмага куват берер уьшин Ол он экисин сайлап алды эм оларга элши деген ат атады. 16-19Мине Ол сайлаган он экидинъ атлары: Шимон (ога Иса Петер деп атайтаган болган), Зебедейдинъ уллары Якуп пан Яхъя (оларды Иса Бени Регеш – Коьк Гуьрилдев Уллары – дейтаган эди), Эндрей, Пилип, Барталмай, Матай, Тома, Алпай улы Якуп, Тадай, Канай Шимон эм сонъында Исады саткан Юда Искариот++++.

Иса ман Баалзабул (шайтан)

20•Иса уьйге кайтканда, онда тагы да сондай бир коьп аьдем йыйылды. Сонынъ уьшин Иса ман сокталары ас ишпеге де амал таппай калдылар+. 21Оны эситкенде, Исадынъ кардаш-ювыклары, Оны аькетеек болып, келдилер. «Ол Оьзининъ акылында тувыл», – дедилер олар+.

22Ерусалимнен келген дин аьлимлери: «Ол Баалзабулга енъилген. Ол йинлерди йин басшысынынъ куьши мен кувады», – деп айттылар+.

23Сонда Иса, оларды шакырып, таварых пан анълатып баслады: «Шайтан шайтанды калай кувмага болады? 24Бир патшалык эрисип боьлинсе, сол патшалык туралмас. 25Бир аьел эрисип боьлинсе, сол аьел де сав калмас. 26Эгер шайтан оьзи оьзине карсы согысып боьлинсе, сол сав калмас, неге десе яшавынынъ сонъы келген. 27Эгер куьшли уьй иесин эртерек байламаса, эш бирев де онынъ юртына кирмеге эм малын тонамага болмаяк, сайсы. 28Сизге дурысын айтаман: аьдемлер эткен кайсы куьна да, Аллады яманлаган кайдай ассылык та кеширилер, 29ама Кие Рухты яманлаган бир заманда да кеширилмес. Бу куьна аьдемде оьмирликке калады», – деди+.

30Иса бу затты олар Исадынъ кара йини бар дегенлери уьшин, айтты.

Исадынъ анасы эм кардашлары

31•Исадынъ анасы ман кардашлары келдилер. Уьйдинъ тысында токтап, Исады шакырар уьшин биревди йибердилер+. 32Онынъ тоьгерегинде олтырган халктан кайбиревлер: «Ананъ ман кардашларынъ тыста, Сени сорайдылар», – дедилер.

33«Мага ким ана эм ким кардаш?» – деп яваплады Иса. 34Сонъ тоьгерегинде олтырганларга карап шыкты да: «Мине Меним анам эм кардашларым! 35Ким Алла буйырыгын толтырады, сол Мага кардаш, карындас эм ана», – деди+.

4

Эгинши акында таварых

4^1•Иса тагы да коьл ягасында окытып баслады. Тоьгерегине коьп аьдем йыйылган себепли, Ога коьлде болган бир кайыкка минип олтырмага керек болды. Буьтин халк коьл ягасында тура эди. 2Иса коьп затты оларга таварыхлар ман окытатаган эди. Окытувында: 3«Тынъланъыз, – деди Ол. – Мине эгинши урлык шашпага шыгады. 4Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги йол бойына туьседи. Куслар ушып келедилер де оларды шоьплейдилер. 5Баска урлыклар топырагы аз болган таслык ерге туьседилер. Тамырлары топыракта терен болмаганнан себеп, олар тез болып, туьртип шыгадылар. 6Ама куьн тувганда, оьсимликлер иссиликтен курыйдылар, неге десе олар куьшли тамырсыз. 7Баска урлыклар шоькирли коьгемликке туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды, олар онъыс бермейдилер. 8Калган урлыклар ийги топыракка туьседилер де, шашылганыннан оьсип, отыз, алпыс, аьле юз кабат артык онъыс бередилер. 9Тынълаяк болган тынъласын!» – деп косты Иса+.

10•Иса тек он эки элшиси мен эм бир неше баска сокталары ман калганда, олар: «Бу таварых неди анълатады?» – деп сорадылар.

11«Сизге Алла Патшалыгынынъ сыры ашылган, ама онынъ тысындагыларга баьри зат та таварыхлар ман анълатылады+. 12Соьйтип, „олар карап карасалар да коьрмейдилер; тынълап тынъласалар да анъламайдылар. Солай болмаса, Аллага кайтарлар эм олардынъ куьналары кеширилер эди“», – деди+.

13Сонъ Иса: «Аьше, анъламадынъызба сосы таварыхты? Солай болганда сиз баска таварыхларды калай анъламага боларсыз? 14Эгинши Алла соьзин шашады+. 15Бир неше аьдем, соьз шашылган ызан бойынынъ йолына туьскен урлыкларга усайды: олар соьзди эситкенлей, шайтан келеди де юреклерине шашылган соьзди алып кетеди. 16Баскалары таслык ерге шашылган урлыклардай: олар соьзди эситкенде, куванып, оны янме-ян кабыл этедилер. 17Тек куьшли тамырсыз болганыннан олар тебентели тувыл, Алла соьзи уьшин кыйынлыкларга эм эзиетлерге расканлай, йолдан тез таядылар+. 18-19Баскалары шоькирли коьгемликке туьскен урлыклардай: олар соьзди эситселер де, бу оьмирдинъ кайгысы, байлыктынъ алдавлары, баска затларды сагынувлары оларда соьзди басып, онъыссыз этедилер+. 20А бар аьдемлер ийги топыракка шашылган урлыклардай: олар, соьзди эситип, оны анълап аладылар эм шашылганыннан отыз, алпыс яде юз кабат артык онъыс бередилер»+.

Майшырак шыраксалгышка салынады

21•Сонъ Иса сорады: «Майшыракты яндырып, оны уьй савытынынъ туьбине яде орындыктынъ астына саладыларма? Оны шыраксалгышка саладылар, тувылма+? 22Белгили болмаяк ясыртын зат йок эм тыска шыкпай калаяк сыр болмайды+. 23Тынълаяк болган тынъласын!+
24Тынълаган затларынъызга эс беринъиз. Кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, сондай ман сиз де оьлшенерсиз, сизге оннан да коьп берилер+. 25Кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар»+.

Оьскен урлык акында таварых

26Иса соьзин бардырды: «Алла Патшалыгы аьдемнинъ ызанга урлык шашувына усайды. 27Аьдем кеше уйклайды, куьндиз турады. Урлык туьртип шыгып, оьседи. Ол кайтип болатаганын аьдем оьзи де билмейди. 28Ер оьзи оьстиреди, сайсы. Энъ алды ман буьртик туьртип шыгады, сонъ масак коьринеди, а масак, бас кусып, аслыкка толады. 29Онъыс еткенде, аьдем тез болып оны орагы ман орады, неге десе орув заманы келген»+.

Шуьшитки урлык акында таварых

30•Иса соьзин бардырды: «Алла Патшалыгын не зат пан тенълестиреек? Кайдай таварых пан оны суьвретлемеге тийисли? 31-32Ол, шуьшитки урлыктай. Шуьшитки урлык топыракка шашылатаган баьри баска урлыклардан кишкей, ама ол шашылганда, оьсип, калган бав оьсимликлериннен бийик болады. Уллы бутаклар йибереди, куслар да онынъ бутакларынынъ салкынлыгында уяламага боладылар»+.

33Иса Алла соьзин мунага усаган коьп таварыхлар ман аьдемлер анъламага болаяк кебинде анълататаган эди. 34Таварыхсыз бир зат та анълатпайтаган эди. Ама сокталары ман ялгыз калганда, оларга баьрисининъ маьнесин ашатаган эди.

Иса давылды тынышландырады

35•Сол куьн ок кеште Иса сокталарына: «Коьлдинъ аргы ягына оьтеегинъиз», – деди+.

36Сокталары халкты таркатты эм Исады Ол минген кайык пан алып кеттилер. Ога баска кайыклар да косылдылар. 37Бирден куьшли давыл коьтерилди. Толкынлар кайыкка согылып, ол энди сувга толган эди+. 38Иса сосы вакытта, басынынъ астына ястык салып, кайыктынъ арт бетинде уйклай эди. «Устаз! Бизим аьлек болаятырганымыз Сени кыйнамайма?» – деп, Оны уянттылар.

39Иса турды, елге эспеске буйырды, а коьлге: «Тын! Токтал!» – деди. Янме-ян давыл токталды да терен тыныклык туьсти.

40«Сиз неге булай корктынъыз? – деди Ол сокталарына. – Неге иманынъыз йок?»

41Янлары шыгып, корккан сокталары бири бириннен: «Бу ким экен? Ел де, коьл де Ога бойсынадылар!» – деп сорастырдылар.

5

Гераса еринде йинлиди савартув

5^1•Олар, коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гераса ерине келдилер. 2Иса кайыктан шыкканлай, Онынъ алдына кабыр дорбынларыннан[*] кара йин соккан аьдем каргып шыкты. 3Сосы аьдем дорбынларда яшай эди. Оны энди эш бирев де шынжыр ман байлап болалмай эди. 4Оны неше бир кере бугавлар эм шынжырлар ман байласалар да ол, бугавларды уьзип, шынжырларды увататаган эди. Эм оны эш бирев де тынышландыралмай эди. 5Кешеси-куьндизи ол кабырларда, тавларда токтавсыз кышкырып, оьзин таслар ман яралайтаган эди.

6Исады эректен коьрип, ол шабып келип, Исадынъ аягына йыгылып, бас ийди. 7-8Иса: «Кара йин, бу аьдемнен шык!» – деп буйырганда, аьдем куьшли кышкырык пан: «Сен меннен не зат излейсинъ, Иса – Аллаху-Тааладынъ Улы? Алла уьшин ялбарып тилеймен, азаплама мени!» – деди+.

9Иса оннан: «Атынъ калай?» – деп сорады.

«Атым – Легион[*], – деп яваплады ол, – неге десе биз коьппиз». 10Ол, сол ерлерден йинлерди кувып шыгарма деп, коьп кере ялбарып, тиледи.

11Сол ерде, тав янында уьйкен донъыз уьйири отлайтаган эди. 12Йинлер Исадан, бизге сосы донъызларга кирмеге ызын бертага деп, тиледилер. 13Ызын алганда, кара йинлер аьдемнен шыгып, донъызларга кирдилер. Эки мынъ донъыздан куралган уьйир, ярдан коьлге атылып, сувда батты.

14Суьруьвшилер каштылар, коьрген затларын шахарга эм авылларга хабарлаганларында, халк болган затты коьрмеге шыкты. 15Аьдемлер, Исадынъ касына келип, алдын йинлер сокканды кийинип, эсин йыйып олтырганын коьргенде, корктылар. 16Сол затты коьргенлер йин мен согылганга эм донъызларга не болганын аьдемлерге тизип хабарладылар. 17Сонъында аьдемлер Исадан, олардынъ ерлерин калдырып, кетпеге тилеп басладылар+.

18Иса кайыкка олтырганда, йинлерден тазаланган оны Оьзи мен бирге алып кетпеге тиледи.

19Ама Иса унамады. «Уьйинъе кайт, – деди ога, – ювыкларынынъ баьрисине де Раббий сага не эткенин, Ол калай языксынганын айт». 20Аьдем кетти эм Декаполис еринде Исадынъ ога не эткенин яйып баслады. Онынъ хабары баьрисин де сейирге калдыратаган эди+.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

21•Иса кайык пан коьлдинъ аргы ягына кайтканда, Онынъ тоьгерегине коьп аьдем топарласып йыйылды. Иса коьлдинъ ягасында тура эди. 22Синагогтынъ басшыларыннан Яир атлы бири келди эм Исады коьргенде Онынъ аягына йыгылды+. 23«Меним кызым оьлеятыр, ама Сен келип, ога колынъды бир салсанъ, ол сав болып, яшар», – деп Оннан бек тиледи.

24-25Иса оны ман барды. Олардынъ артыннан коьплер де иердилер. Уьймелеклесип барганлардынъ ишинде он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналатаган хатын бар эди. 26Ол хыйлы эмлевшилерден коьп азап шегип, бар болган затын шыгарган болса да, эш ярдам таппай, яманнан яман бола берди. 27Хатын Исадынъ хабарын эситкен эди, энди Онынъ артыннан кысылып барып, колын Онынъ абасына тийгистти. 28«Эгер Онынъ тек абасына тийсем де сав болаякпан», – деп ынанатаган эди+. 29Сол саьатлей кан тасувы токталып, ол маразыннан сав болганын кевдесиннен сезди. 30Иса сол саьатлей Оннан эмлевши куьштинъ шыкканын анълап, халкка бурылды да: «Меним абама ким тийди?» – деп сорады+.

31Сокталары: «Сени кыстыратаган сондай бир коьп аьдем бар, а Сен, келесинъ де, Мага ким тийди деп, сорайсынъ!» – дедилер.

32Иса, оны ким эткенин коьреек болып, йыйылганларга карап шыкты. 33Хатын оьзине не болганын билип, коркканыннан калтырап, касына келди, аягына йыгылып, болганды туврасыннан айтты. 34Иса: «Кызым, иманынъ сени куткарды. Тынышлык пан кет, маразынънан сав бол, тур», – деди+.

35Иса соьйтип соьйлей турганнынъ арасында, синагог басшысынынъ уьйиннен аьдемлер келип басшыга: «Кызынъ оьлди. Устазды энди неге кыйнайсынъ?» – деп еткердилер.

36Иса бу соьзди эситкенлей, синагог басшысына: «Коркпа, тек ынан!» – деди.

37Иса Оьзи мен бирге ялгыз Петерге, Якупка, онынъ кардашы Яхъяга болмаса, баска эш биревге де бармага разылыгын бермеди+. 38Синагог басшысынынъ уьйине келгенлеринде, Иса онда гуьрилдескен халкты коьрди. Аьдемлер, йылап, уьйкен сыйыт этетаган эдилер. 39Иса уьйге кирип: «Неге йылап, сыйыт этесиз? Кыз оьлмеген, тек уйклайды», – деди+.

40Ога куьлип койдылар. Иса баьрине де шыкпага буйырды, а кыздынъ ата-анасын эм Оьзи мен бирге болганларды алып, кыз яткан боьлмеге кирди. 41Кыздынъ колыннан ыслап: «Талита куми» (олай дегени: «Кызалак, сага айтаман, тур»), – деди+.

42Кыз янме-ян турды да юрип баслады. Ол бир он эки ясларында эди. Баьриси де бир бек аьжейипсиндилер. 43Иса биревге де болган зат акында билдирменъиз, деп каты буйырды, а кызга ас иширтинъиз, деди+.

6

Иса Назарет шахарында кабыл этилмейди

6^1•Иса оннан шыгып ата юртына барды. Онынъ сокталары да артыннан иердилер+. 2Шабат куьн етти. Иса синагогка барып, аьдемлерди окытып баслады. Оны тынълайтаганлардынъ коьбиси сейирсинип: «Ол бу затларды кайдан уьйренген? Ога сосындай акыл кайдан берилген? Ол сондай куьдиретли ислерди калай этеди+? 3Ол – агаш устасы, Марьемнинъ улы, Якуптынъ, Юсуптынъ, Юдадынъ эм Шимоннынъ кардашы, карындаслары да булайда, арамызда тувылма?» – деп сорадылар. Олар бу себептен Оны кабыл коьрмеге суьймедилер+.

4Иса: «Пайхамбар ата юртында, оьз уьйинде эм ювыклар арасында болмаса, баска ерде сансыз болмайды», – деди+. 5Сол ерде эш бир куьдиретли ис эталмады. Колын тийгистип, тек бир неше авырганды эмледи. 6Сосы аьдемлерде иман болмаганына сейирсинди.

Исадынъ он эки элшисине тапшырувы

Иса тоьгеректе болган авылларда окытып баслады. 7•Ол он эки элшисин шакырды, оларды экисерлеп, кара йинлерди шыгармага куват берип, йиберди+.

8Иса оларга сосындай тапшырув берди: «Оьзинъиз бен, тек таяк болмаса, йолга бир зат та алманъыз: не азык, не артпак, не белде акша. 9Аягынъызга шарык кийинъиз, эки кат коьйлек алманъыз.

10Кайсы уьйге кирсенъиз, кеткенге дейим сонда калынъыз. 11Каерде сизди ювытпасалар яде тынъламага суьймеселер, соннан кетеятырганда, аякларынъыздынъ табаныннан шанъды да кагып калдырынъыз: ол оларга карсылыктынъ шааты болар. Сизге дурысын айтаман: кыямет куьнинде сол шахарга коьре, Содом ман Гомора ерлерине енъил болаяк»+.

12Эм элшилери аьдемлерге тевбеге туьсуьвдинъ увазын айтпага йолга шыктылар+. 13Олар коьп йинлерди кувдылар, коьп маразлыларды зейтун майы ман сав эттилер+.

Яхъя пайхамбардынъ оьлуьви

14•Исадынъ аты белгили болган эди. Хабары Ирод патшага дейим де етти. Кайбиревлер: «Бу – Шомылдырувшы Яхъя. Ол оьлилерден тирилген! Сонынъ уьшин сосындай куьдиретли ислер этеди», – дейтаган эдилер+. 15Баскалары: «Ол – Ильяс», – деп бегиттилер. А уьшиншилери: «Ол – аьвелги пайхамбарлардынъ бириси», – деп те айтатаган эдилер+.

16Ирод сосы соьзлерди эситип: «Бу – мен басын кестирген Яхъя. Ол оьлилерден тирилген экен», – деди.

17Ирод кардашы Пилиптинъ аьвелги пишеси Иродиадады хатынга алган эди. Яхъя Иродты: «Кардашынънынъ пишесин алганынъ тийисли тувыл», – деп, бетлей эди+. 18Сонынъ уьшин Ирод Яхъяды ыслатып байлаткан эм тутнакка салдырган эди. 19Иродиада Яхъяга ашувланып оны оьлтиртпеге суьетаган эди. Аман да муны эталмады, 20неге десе Ирод, Яхъядынъ оьзин Аллага багыслаган туврашыл аьдем экенин билип, оны оьрметлейтаган эди, сол себепли оны саклады. Онынъ айтканларын тынълаганда бек саьспеклеп калса да ол Яхъядынъ соьзин ярататаган эди.

21Сонъына калганда Иродиадага келисли аьл табылды. Иродтынъ тувган куьни эди. Ол зияпетке баьри аксуьеклерди, аскер етекшилерин, Галилеядынъ энъ оьрметли аьдемлерин шакырды+. 22Иродиададынъ кызы зияпет болган ерге кирип бийиди. Бу Иродтынъ оьзин де, онынъ конакларын да кувандырды. Патша кызга: «Меннен не зат суьйсенъ де тиле, сага берермен!» – деди. 23Оннан сонъ: «Не зат суьйсенъ, патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де, сага берермен!» – деп, ант этти+.

24Кыз шыгып, анасына: «Не зат тилейим?» – деп сорады.

Анасы: «Шомылдырувшы Яхъядынъ басын тиле», – деди.

25Кыз сол саьатлей патшага шабып келип: «Сен соьле ок Шомылдырувшы Яхъядынъ басын, табакка салып, мага бергенинъди суьемен», – деди.

26Патша бек куьшли кайгырды, тек ол, конаклар алдында ант эткени уьшин, кызга йок демеге суьймеди. 27Патша, сол саьатлей каравылды йиберип, Яхъядынъ басын аькелмеге буйырды. 28Ол тутнакка барды, Яхъядынъ басын кесип, табакка салып, кызга аькелди. Кыз да оны анасына берди. 29Яхъядынъ сокталары оны эситкенде, келип, суьегин аькетип, кабырга салдылар+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

30•Элшилери Исага кайтып келгенде, Ога не зат эткенлерин, халкты неге уьйреткенлерин айттылар+. 31Иса: «Мени мен авлак ерге келинъиз, ялгызлыкта калып бираз тыншайынъыз», – деди. Неге десе келип кеткенлер коьп болганнан себеп, олардынъ ас ишпеге де заманы йок эди+.

32Олар ялгыз оьзлери кайык пан авлак ерге юздилер. 33Ама аьдемлер олардынъ кеткенлерин коьрдилер, коьплер оларды таныдылар. Буьтин шахарлардан сол ерге шабып келип, олардан алдын еттилер, Исадынъ касына йыйылдылар. 34Иса, ягага шыгып, коьплеген халкты коьргенде, Онынъ яны авырды, неге десе олар койшысыз койлардай эдилер. Иса оларга коьп зат уьйретип баслады+.

35Энди кеш болган себепли, Исага сокталары келип: «Мунавы авлак ер, заман да энди кеш. 36Халкты йибер, тоьгеректеги эллерге эм авылларга барып, оьзлерине азык сатып алсынлар. Олардынъ ашамага эш бир заты да йок», – дедилер.

37«Оларды сиз ашатынъыз», – деди Ол явапка.

Сокталары: «Аьше, Сен бизим эки юз динарга оьтпек сатып алып, бу аьдемлерге ашатканымызды суьесинъме?» – дедилер.

38«Сизде неше оьтпек бар? Барып каранъыз», – деп тапшырды Иса.

Олар билгеннен сонъ: «Бес калакай ман эки балык», – деп явап бердилер.

39Иса оларга халкты коьгоьленге орынластырмага буйырды. 40Сыдыраларда эллисер эм юзер аьдем болып олтырдылар. 41Сонъ Иса бес оьтпек пен эки балыкты алды, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты. Сонъ оьтпеклерди сындырды эм халкка уьлестирер уьшин сокталарына берди. Эки балыкты да баьрисине уьлестирди. 42Баьриси де тойганынша ашады. 43Оьтпектен эм балыклардан калган кесеклерди он эки шетенге йыйдылар. 44Баьриси, тек эр кисилери болып, бир бес мынъга ювык аьдем ашады.

Иса сув уьстиннен юреди

45•Оннан сонъ Иса, тез болып, сокталарына кайыкка минип, коьлдинъ аргы ягына, Бетсайдага, Оьзиннен алдын оьтпеге буйырды, а Оьзи халкты таркатаяк болды+. 46Аьдемлер таркаган сонъ, Иса дува этпеге тавга коьтерилди+. 47Туьн де туьсти, сокталары коьлдинъ ортасына кайык пан еттилер, а Иса куры ерде ялгыз Оьзи тура эди. 48Иса олардынъ эскеклевде коьп кыйналатаганларын коьрди, неге десе ел карсы эсетаган эди. Туьннинъ доьртинши боьлигинде Иса, коьлдинъ уьстиннен юрип, сокталарына ювыкласты. Олардынъ касыннан озаяк болды. 49Олар Исадынъ коьл уьсти мен юруьвин коьргенде, «Бу – куьлетки!» – деп, ойладылар эм коркканларыннан кышкырыкладылар+. 50Ама Иса сол саьатлей олар ман соьйледи де айтты: «Коьнъилленинъиз, Бу – Мен, коркпанъыз!» 51Ол кайыкка мингенлей, ел де тынды. Сокталары сейирсинип саьспекледилер. 52Оьтпек пен болган аьжейипти аьле де анъламай, юреклери энди де сезимсиз эдилер+.

Иса Гиннесар еринде авырганларды эмлейди

53Коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гиннесар ерине келдилер де ягада токтадылар+. 54Олар кайыктан шыкканлай, яшавшылар Исады таныдылар. 55Аьдемлер шабып, тоьгерек ерди айланып, Исадынъ каерде болганын эситселер, сонда Ога маразлыларын орынлары ман аькелип басладылар+. 56Иса каерде коьринсе де, шахарда болсын, авылда яде данъылда болсын, сонда аьдемлер майданларга авырганларын шыгаратаган эдилер. Исадан авырганларга абасынынъ этегине болса да тиймеге разылыгын бермеге тиледилер. Тийгенлердинъ баьриси де сав болатаган эди+.

7

Инсанды не зат арам этеди?

7^1•Бир кере Ерусалимнен парисейлер мен дин аьлимлерининъ бирерлери келдилер, Исадынъ тоьгерегинде йыйылдылар. 2Сонда олар, Исадынъ сокталарынынъ кайбирлери ювылмаган, сол себепли арам болган коллары ман ас ишетаганларын коьрип, бетледилер. 3А ювытлар, боьтен де парисейлер, бурынгылардынъ аьдетлерине коьре, ярастырылган кепте кол ювмай, аска олтырмаслар+. 4Олар базардан келгеннен сонъ, ювынмай, ас ишпейдилер. Олардынъ тостакайларды, шоьлмеклерди, казанларды, орынларды ювмага керекли деп саналган баска коьп туьрли аьдетлери де бар+.

5Сонынъ уьшин парисейлер эм дин аьлимлери Исадан: «Сенинъ сокталарынъ бурынгылардынъ аьдетлерин неге тутпайдылар? Олар, колларын ювмай, неге ас ишедилер?» – деп сорадылар+.

6Иса оларга булай яваплады: «Ешая пайхамбар сизинъ, экиюзлилердинъ, акында туьз соьзин айткан. Ол язганша: „Бу халк Мени тиллерининъ ушы ман оьрметлейди, а олардынъ юреклери Меннен алыста+. 7Олардынъ Мага табынувлары маьнесиз; окувлары – аьдем буйырыклары“+. 8Сиз Алладынъ парызын таслагансыз эм тек аьдем аьдетлерин тутасыз. Казанларды, тостакайларды ювасыз эм сосындай коьп затлар да этесиз».

9Сонъ Иса: «Оьз аьдетлеринъизди тутар уьшин Алладынъ парызын кылыплы бузып билесиз. 10Муса: „Атанъ ман ананъды оьрметле“, „Атасы ман анасына яман соьйлеген оьлтирилмеге тийисли“, – деп, буйырган. 11Сиз болсанъыз, эгер аьдем ата-анасына: „Меннен алаякларынъыздынъ баьриси курман – Аллага берилген“, – деп айтса, тувра этеди, дейсиз. 12Оннан сонъ сиз ога ата-анасына бир зат та этпеге ызын бермейсиз. 13Соьйтип сиз Алла соьзин оьзинъиздинъ аьдетинъиз бен куватсыз этесиз, сондай коьп затлар да этесиз», – деп косты.

14Иса тагы да, халкты оьз янына шакырып, айтты: «Барынъыз, тынъланъыз да анъламага куьресинъиз. 15Аьдемнинъ тысыннан ишине кирген эш бир зат та оны арам эталмаяк. Аьдемди эне сол онынъ ишиннен шыгатаган зат арам этеди+. 16Тынълаяк болган тынъласын!»

17Иса халктан кетип уьйге киргенде, сокталары, Оннан бу таварых пан неди айтпага суьйгенин, анълатпага тиледилер. 18Иса оларга булай деди: «Аьше, сиз де бир зат та анъламадынъызба? Эслемединъизбе? Аьдемнинъ авызыннан кирген эш бир зат та оны арам эталмайды. 19Ол аьдемнинъ юрегине кирмей, асказанына кирип, сонъ аякйолга оьтип кетеди». Иса бу соьзлер мен баьри аслардынъ алал болганын айтты+.

20Иса: «Аьдемди эне сол онынъ ишиннен шыгатаганлар арам этедилер», – деп косты+. 21-22«Неге десе яман ойлар, зиналык, каьхпелик, кырсызлык, аьдем оьлтируьв, сыклык, огырсызлык, кылып, аьдепсизлик, куьнлев, яманлав, коькиреклик, акылсызлык аьдемнинъ ишиннен, юрегиннен шыгадылар+. 23Бу яман затлардынъ баьриси де аьдемнинъ ишиннен шыгып, оны арам этедилер».

Сирия-Финикияшы хатыннынъ иманы

24•Иса оннан шыгып, Тирдинъ эм Сидондынъ тоьгерегиндеги якларга йолланды. Ол бир уьйге кирди, ким де болсын бирев Онынъ келгени акында билгенин суьймеди, ама Ол оны ясыралмады. 25Исадынъ келгенин кызын кара йин соккан бир хатын билди. Ол келди де Исадынъ аягына йыгылды. 26Бу хатын ювыт тувыл эди, асылы Сирия-Финикиядан эди. Ол Исадан кызыннан йинди кувып шыгарувын тиледи+.

27Иса ога: «Кой, бас деп, балалар тойсынлар, оьтпекти балалардан алып, ийтлерге аткан ийги тувылды да», – деди+.

28«Аьше, Бийим, – деп явап берди хатын, – тек ийтлер де сыпырадынъ туьбине балалар туьсирген оьтпек увакларын ашайдылар».

29«Сен аьруьв явапладынъ, – деди ога Иса, – бар, кызынънан йин шыккан».

30Хатын уьйине барганда, кызы йиннен кутылып, тоьсекте ятып турганын коьрди.

Иса сакавды сав этеди

31Иса Тир ериннен кетип, Сидоннан оьтип, Декаполис арасы ман тагы да Галилея коьлине етти+. 32Сонда Исага санъырав, тылкав бир аьдемди алып келдилер де ога кол тийдирмеге тиледилер.

33Иса оны халктан бир якка аькетти, бармакларын онынъ кулакларына сукты, туькирди эм онынъ тилине тийди+. 34Сонъында коьзин коькке коьтерип, авыр куьрсинди де: «Эффата!» (Эффата деген «Ашыл!») – деп буйырды. 35Аьдемнинъ кулаклары сол саьатлей ашылдылар, ол тилин байлаган заттан кутылды эм тувра соьйлеп баслады.

36Иса, болган затты эш биревге де айтпанъыз деп, буйырды. Ама Ол не шаклы оларга буйырса да, сол шаклы хабарын яятаган эдилер+. 37Олардынъ сейирсинуьвлерининъ сонъы болмай эди. «Ол неди этсе де, баьриси ийгилик, – дейтаган эдилер. – Ол санъыравды эситтиреди, сакавды да соьйлеттиреди!»

8

Иса доьрт мынъ аьдемди тойдырады

8^1•Сол куьнлерде бек коьп аьдемлер йыйылган эдилер. Оларга ашатпага бир зат та болмаганыннан, Иса сокталарын шакырып: 2«Халкка Меним яным авырыйды, неге десе Мени мен уьш куьн турып, оларда азык калмаган+. 3Эгер оларды уьйлерине аш йиберсем, олар йолда карувсызланарлар, кайбирлери эректен келген, сайсы!» – деди.

4Сокталары Ога явапка: «Булайда, авлак ерде баьрисин тойдырар уьшин керекли оьтпек кайдан табылар?» – дедилер.

5«Сизде неше оьтпек бар?» – деп сорады Иса.

Сокталары: «Ети оьтпек», – дедилер.

6Иса халкка ерге олтырмага буйырды. Сонъ Ол ети оьтпекти алды да, шуькир дувасын этип, сындырып, уьлестирер уьшин сокталарына узатты, сокталар да халкка бердилер. 7Оларда бираз увак балык да табылды. Иса, онынъ уьшин де шуькир айтып, сокталарына балыкты халкка уьлестирмеге тапшырды. 8Олар тойганынша ашадылар, калган кесеклерден де ети шетен йыйдылар. 9Ашаганлар доьрт мынъга ювык аьдем эдилер. Иса аьдемлерди таркатканлай, 10кайыкка тез минип, сокталары ман бирге Далманута тарабына йол алды.

Коьктен нышан излев

11•Онда Исага парисейлер келдилер эм Оны ман эрисип басладылар. Оны сынав мырат пан Исадан коьктен нышан коьрсетуьвин изледилер+. 12Иса терен куьрсинди эм сорады: «Бу несил неге нышан коьрсетуьвди излейди экен? Сизге дурысын айтаман: бу несилге бир нышан да коьрсетилмеек». 13Ол аьдемлерди калдырды, тагы да кайыкка олтырды да коьлдинъ аргы ягына оьтти.

Парисейлер мен Иродтынъ ашыткысы

14•Сокталары оьзлери мен оьтпек алмага муткан эдилер эм кайыкта тек бир калакай бар эди. 15Иса: «Каранъыз, парисейлер мен Иродтынъ ашыткысыннан сак болынъыз!» – деп, сокталарына айтты+.

16Олар оьз араларында: «Муны оьтпек алмаганымыз уьшин айтады», – деп, ойласып басладылар.

17Оны билип, Иса оларга: «Неге сиз, „Оьтпек алмадык“ деп, соьйлесесиз? Энди де коьрмейсизбе эм анъламайсызба? Юрегинъиз сезбейме+? 18Сизинъ коьзинъиз бар, сиз неге коьрмейсиз? Кулагынъыз бар, неге эситпейсиз? Неге эсте сакламайсыз? 19Мен бес оьтпекти бес мынъ аьдемге боьлгенде, сиз неше шетенди калган кесеклер мен толтырдынъыз?» – деди.

«Он эки», – деп явапладылар+.

20«А ети оьтпек пен доьрт мынъ аьдемди тойдырганда, неше шетенди калган кесеклер мен толтырдынъыз?»

«Ети», – дедилер олар+.

21«Аьше, энди де анъламайсызба?» – деп сорады Иса.

Иса Бетсайдада сокырды эмлейди

22Олар Бетсайдага келген вакытта, Исага сокыр биревди етип аькелип, ога тиймеге тиледилер+. 23Иса, сокырдынъ колыннан тутып, авылдан шыгарды, коьзине туькирди, колын ога салды да сорады: «Бир зат болса да коьресинъме?»+

24Сол бирев йогарга карады да: «Аьдемлерди коьремен, тамам тереклердей, йылысадылар», – деди.

25Иса тагы да бир кере коьзине колын салды. Аьдем коьзин ашты, карады: ол сав болды эм баьри затты да таза коьрди. 26Сонда Иса оны авылга кирме, авылда эш биревге де оны айтпа деп, уьйине йиберди.

Петер Исады Масих деп таныйды

27•Иса сокталары ман бирге Пилип Кесариясы ериндеги авылларга барды. Йолда Иса сокталарыннан сорады: «Халк Мени ким деп санайды?»

28Сокталары явапка: «Шомылдырувшы Яхъя; оьзгелери – Ильяс, а баскалары аьвелги пайхамбарлардынъ бири деп, айтадылар», – дедилер+.

29«А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деп, сорады Иса.

Петер явапка: «Сен – Масихсинъ», – деди+.

30Иса каты этип, сонынъ акында биревге де айтпанъыз деп, буйырды+.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

31•Сонда Иса сокталарына Аьдем Улынынъ коьп азап шекпеге, аксакаллар, бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери мен шет кагылмага, оьлтирилмеге эм уьш куьннен сонъ тирилмеге керегин уьйретип баслады+. 32Ол мунынъ уьстиннен ашык этип айтты. Петер Исады шетке шыгарып, тыймага шалысты. Иса артына бурылып, сокталарына карады да Петерге катырып:+

33«Кет касымнан, шайтан! Сен Алла ойлаганша тувыл, аьдемше ойлайсынъ», – деди+.

34Сонъында Иса халкты да, сокталарын да шакырып: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын коьтерип, Мага иерсин+. 35Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним эм Ийги Хабар уьшин йойтса, сол оны саклар+. 36Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзининъ яшавын зыян этсе, муннан ога не пайда+? 37Ол оьзининъ яшавы уьшин кайдай тоьлев берер? 38Сосы зина этуьвши эм куьналы несилде ким Меннен эм Меним соьзимнен уялса, соннан Аьдем Улы да, Атасынынъ данъкы ман, кие маьлеклер мен бирге келгенде, уялаяк»+.

9

9^1Сонъ Иса: «Сизге дурысын айтаман: булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, куьдирет пен келген Алла Патшалыгын коьрмей, оьлмееклер», – деп косты+.

Исадынъ туьрленуьви

2•Алты куьн озганлай, Иса, Петерди, Якупты эм Яхъяды алып, ялгыз оларды бийик тавга мингистти де олардынъ алдында туьрленип кетти+. 3Онынъ кийимлери, эш бир ювувшы ак этип болмастай, коьзди шагылыстыратаган кардай, ап-ак болдылар. 4Сонъ сокталарга Ильяс пан Муса коьринди; олар Иса ман соьйлейтаган эдилер.

5Петер Исага: «Устаз! Биз мунда турсак, калай аьруьв эди! Кел уьш кос кураяк: бири Сага, бири Мусага, бири де Ильяска», – деп айтты. 6Оларды коркувлык бийлеп алганнан себеп, Петер не зат айтпага керегин таппай калды.

7Сол вакыт сокталарды бир булыт каплап алды. Булыттан келген давыс: «Бу – Меним суьйген Улым. Онынъ айтканын тынъланъыз!» – деди+.

8Сокталар бирден тоьгерекке карандылар, ама Исадан баска биревди де коьрмедилер.

9Тавдан туьсеятырганда Ол сокталарына, Аьдем Улы оьлилерден тирилгишей, коьрген затлары акында биревге де айтпаска буйырды+. 10Сокталар бу соьзди эслеринде сакладылар, тек оьлилерден тирилуьв деген соьзлердинъ маьнеси не экен деп, бир-бириннен сорастылар.

11Исадан: «Дин аьлимлери, бас деп, Ильяс келмеге керегин неге айтадылар?» – деп, сорадылар.

12Ол яваплап: «Дурыс, Ильяс эрте келип, баьрин де алдынгы аьлине кайтарар. Тек Аьдем Улы акында, коьп азап коьреек эм корланаяк деп неге язылган? 13Ама айтаман сизге: Ильяс келген, онынъ акында кайтип язылган болса, аьдемлер ога суьйгенлеринше эткенлер», – деди+.

Йинли ястынъ сав болувы

14•Иса сокталарынынъ касына келгенде, олардынъ янында коьлем халк йыйылганын эм олар ман дин аьлимлерининъ давласып турганларын коьрди. 15Сол саьатлей, Оны коьрип, буьтин халк сейирсинип, алдына шабып шыкты, Оны саламлады.

16Иса сокталарыннан: «Олар ман не зат акында эрисесинъиз?» – деп сорады.

17Сол заманда халктынъ арасыннан бирев шыгып явапка: «Устаз! Мен Сага сакав этуьвши йин тийген улымды алып келгенмен+. 18Йин оны каерде ысласа да, ерге йыгады. Улымнынъ авызыннан коьпиршик шыгарады, тислерин кыршылдатады эм оны курыстырады. Мен Сенинъ сокталарынънан йинди кувып шыгарынъыз деп тилеген эдим, ама олар болдыралмадылар», – деди.

19Иса ога яваплай келип: «Эй, имансыз несил! Не шаклы заман сиз бен болаякпан? Мага не шаклы заман сизди тоьзбеге керек? Аькелинъиз ясты Мага», – деди.

20Онынъ касына ясты аькелдилер. Йин Исады коьргенлей ок, ясты калтыратып баслады; яс ерге йыгылды да, авызыннан коьбик шыгарып, авнады+.

21Иса онынъ атасыннан: «Яс не заманнан бери булай болады?» – деп сорады.

«Бала шагыннан бери», – деди ол. 22«Йин оны оьлтиреек болып коьп кере отка да, сувга да таслаган. Бир зат эталсанъ, бизди ая эм бизге ярдамлас»+.

23Иса ога: «Эталсанъма?! Иман эткеннинъ колыннан не зат та келеди», – деди+.

24Ястынъ атасы, коьзлери ясланып: «Иман этемен, Бийим! Меним имансыз ериме ярдам эт», – деп, ялбарды.

25Иса, халктынъ тез йыйылатаганын коьрип: «Эй, сакав эм санъырав этуьвши йин! Мен сага буйыраман: онынъ ишиннен шык эм эки-меки онда кайтпа!» – деп, кара йинди тыйды.

26Йин, акырып, ясты эпсиз калтыратып, онынъ ишиннен шыкты. Яс оьлгендей болды. Сонынъ уьшин коьплер ол оьлген дедилер+. 27Ама Иса оны колыннан ыслап коьтерди, яс турды+.

28Иса уьйге киргенде, сокталары Оннан: «Йинди неге биз кувып болмадык?» – деп, сорадылар.

29Иса оларга: «Сосындай йинди ялгыз дува этуьв [эм ораза тутув] ман шыгармага боларсыз», – деди.

Иса оьлип тирилеегин тагы да билдиреди

30-31•Оннан шыгып, олар Галилеяды оьттилер эм Иса каерде экенлерин эш биревдинъ билуьвин суьймеди. Неге десе Ол сокталарын уьйретип: «Аьдем Улы аьдемлердинъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирееклер, ама Ол оьлгеннен сонъ уьшинши куьнинде тирилеек», – деп айта эди+. 32Ама олар бу соьзге туьсинмедилер эм Исадан сорамага корктылар+.

Ким энъ маьнели?

33•Иса сокталары ман Капарнаумга келди. Уьйде орынласканларында, Ол сокталарыннан: «Йолда не акында эрисе эдинъиз?» – деп сорады+. 34Олар уьндемедилер, неге десе йол бойы ишлеринде ким энъ де маьнели экен деп, эрисип, келетаган эдилер.

35Ол олтырып, он экисин шакырып, оларга: «Ким биринши болгысы келсе, сол сонъысы эм баьрисининъ кулы болсын», – деп айтты+.

36Иса бир балады олардынъ ортасына алып, кушаклап, оларга булай деди:+
37«Мунадай балалардынъ бирин Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди, а ким Мени кабыл этсе, сол Мени тувыл, Мени Йибергенди кабыл этеди»+.

Бизге карсы болмаган – бизим ягымыз

38Сол заман Яхъя: «Устаз! Биз Сенинъ атынъ ман йинлерди кувып шыгарувшыды коьрдик; тек ол бизи мен юрмейди, ол бизи мен юрмегеннен себеп, биз оны тыйдык», – деди+.

39Иса: «Тыйманъыз. Меним атым ман куьдиретли ис этип, бираз сонъ Мага яман айтаяк эш бирев йок. 40Неге десе ким бизге карсы тувыл, сол – бизим ягымыз+. 41Ким Меним атым уьшин, сиз Масихтикилер деп, сизге тек бир тостакай сув иширсе, сизге дурысын айтаман: ол бир заманда да савгасыз калмас+.

Йолдан тайдырув акында

42Мага ынанувшы бу кишкейлердинъ бирин ким йолдан тайдырса, ога мойнына уьйкен туьйирмен тасы тагылып, денъизге атылса, ога ийги болар эди+. 43Эгер сени колынъ йолдан тайдыратаган болса, оны кесип тасла; эки колынъ ман яханемге, соьнмейтаган отка туьскеннен эсе, колсыз болып оьмирлик яшавга киргенинъ яхшы+. 44Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 45Эгер сени аягынъ йолдан тайдыратаган болса, оны кесип тасла; эки аягынъ ман яханемге, соьнмейтаган отка атылганнан эсе, яшавга аяксыз киргенинъ яхшы. 46Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 47Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны сувырып алып былактыр; эки коьзинъ мен яханемге атылганнан эсе, Алла Патшалыгына бир коьзинъ мен киргенинъ яхшы. 48Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 49Алладынъ от[*] пан сынавыннан бирев де кашалмаяк. Ас уьстине туз себилгендей, баьрининъ де уьстине от келеек. Аьр курманлык та туз бан тузланаяк. 50Туз – яхшы зат; ама туз оьзининъ даьмин йойтса, оны не мен тузлы этерсиз? Оьзинъизде туз сакланъыз эм аранъызда татымлык болсын»+.

10

Талак акында

10^1•Оннан йол алып, Иса Юдея ерлерине эм Йорданнынъ аргы ягына кетти. Ога яне халк йыйылды. Ол, аьдетинше, оларды тагы да уьйретип баслады. 2Парисейлер келип, Оны сынамага суьйип: «Байынынъ пишесине талак салмага эркинлиги бар ма?» – деп сорадылар. 3Иса оларга явап берип, булай айтты: «Сизге Муса не зат буйырган эди?» 4Олар: «Муса эрдинъ айырылысув кагытын язып, пишесин талаклавына ызын берген», – дедилер. 5Иса: «Ийнат болганынъыз уьшин Муса сизге эне сондай парызды язган. 6Алла бас деп дуныяды яратканда, аьдемлерди эр мен хатын этип яратты+. 7„Сога коьре де, эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады“+. 8Соьйтип олар экев тувыллар, олар бир кевде. 9Эне сол себепли де Алла кавыстырганларды аьдем айырмасын», – деди+. 10Уьйде сокталары сол зат акында Исадан тагы да сорадылар. 11Иса: «Ким пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол пишесине карсы зиналык этеди. 12Эгер пише де байыннан айырылып, баска эрге барса, ол хатын да зиналык этеди», – деди+.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

13•Исага, колын тийгистсин деп, саьбийлерди аькелетаган эдилер. Сокталар болса оларды тыйдылар. 14Соны коьрип, Иса ашувланды: «Койынъыз сабийлерди, Мага келсинлер. Оларга шырмав этпенъиз, неге десе Алла Патшалыгы сондайлардыкы. 15Сизге дурысын айтаман: Алла Патшалыгын баладай кабыл этпеген аьдем ога бир заманда да кирмеек», – деди+. 16Эм саьбийлерди кушаклап, басларына колын салып, яхшылык тиледи+.

Байлык эм оьмирлик яшав

17•Иса йолга шыккан вакытта, бирев ювырып келип, тизиннен шоьнъкип, Оннан: «Яхшы Устаз! Оьмирлик яшавдан уьлисли болар уьшин мага не этпеге керек?» – деп сорады+.

18-19Иса: «Неге Мага яхшы деп айтасынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. Онынъ парызларын билесинъ: „Зиналык этпе, аьдем оьлтирме, урлама, ялган шаатлык этпе, алдатпа, атанъ ман ананъды оьрметле“», – деди+.

20Ол Исага явапка: «Устаз! Булардынъ баьрисин де бала шагымнан толтыраман», – деди+.

21Иса суьйип ога карады да: «Сага бир зат етиспейди: кет, бар болган затынъды сат та, акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ кел, кашынъды коьтерип алып, Меним артымнан ызла», – дегенди айтты+.

22Сосы соьзлерден кисидинъ юзи туьрленип, мыдах болып кетти, неге десе онынъ коьп муьлки бар эди.

23Иса, тоьгерегине карап, сокталарына: «Байлыгы болганларга Алла Патшалыгына кирмеге калай кыйын!» – деди+.

24Онынъ соьзлери сокталарын сейирсиндирди. Ама Иса тагы да: «Балалар! Байлыкка сенгенлерге Алла Патшалыгына кируьв калай бир кыйын! 25Бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш», – деп айтты.

26Сокталары бек уьйкен сейирге калдылар эм оьзлери ара: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – деп соьйлестилер.

27Иса оларга карап: «Аьдемлерге бу этип болмас зат, ама Аллага тувыл. Алла баьри затты этип болады», – деди+.

28Сонда Петер: «Мине биз баьри затты да калдырып, Сенинъ артынънан ызладык», – деп соьйлеп баслады+. 29Иса явап берип: «Сизге дурысын айтаман: Мен эм Ийги Хабар уьшин уьйин, ага-инилерин, аьпте-синълилерин, атасын, анасын, саьбийлерин, эгин ызанларын калдырган аьр аьдем,+
30Энди, бу шакта юз кере артык уьйлер эм ага-инилер, аьпте-синълилер эм ата-аналар, сабийлер эм эгин ызанларын, соны ман кувгынлыклар да алаяк эм келеек шакта оьмирлик яшав да табаяк+. 31Ама алдыдагылардынъ коьбиси артта, арттагылардынъ коьбиси алдыда болаяк», – деди+.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

32•Олар Ерусалимге аькететаган йолга шыкканда, Иса баьрисининъ алдында бара эди. Сокталары саьспеклей эдилер, артыннан келгенлер де корка эдилер. Иса он экисин тагы да касына шакырып, Оьзи мен не болаягын хабарлап баслады: 33«Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлерининъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирмеге оьким шыгараяклар эм баска миллетлилерге тапшыраяклар 34Эм олар Оны, маскаралап, камышылаяклар, Ога туькирееклер эм Оны оьлтирееклер, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек»+.

Зебедей улларынынъ тилеги

35•Сонда Онынъ янына Зебедей уллары Якуп пан Яхъя келип: «Устаз! Бизим бир тилегимиз бар, муны бизге этуьвинъди суьемиз», – дедилер+.

36Иса оларга: «Сизге не этуьвимди тилейсиз?» – деди.

37«Сен данъклы болганда биримизге онъ янынъда, а баскамызга сол янынъда олтырмага ызын бер», – деп айттылар+.

38Иса: «Не тилегенинъизди билмейсиз. Мен ишеек аяктан ишпеге, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылмага боларсызба?» – деди+.

39Олар: «Болармыз», – деп явапладылар.

Иса: «Мен ишеек аяктан ишеексиз, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылаяксыз+. 40А онъ янымда эм сол янымда олтырмага эркинлик беруьв Меним колымда тувыл. Ол орынлар кимлерге аьзирленген болсалар, соларга байыр», – деди.

41Муны эситип, калган он сокта Якуп пан Яхъяга ашувланып басладылар. 42Иса оларды касына шакырып, булай айтты: «Сиз билесиз, миллетлердинъ басшыларына саналганлар халкты юмсайдылар, уьйкен аьдемлери де оларды бойсындырадылар. 43Сизинъ аранъызда сондайлар болмасын. Керисинше, сизинъ аранъызда уьйкен болмага суьйген – ыргатынъыз болсын+. 44Сизинъ аранъызда биринши болмага суьйген – баьринъизге кул болсын. 45Неге десе Аьдем Улы да Оьзине куллык эттирер уьшин тувыл, Оьзи куллык этпеге, курман болып коьплерди куткарып, Оьзининъ янын бермеге келген»+.

Иса сокыр Бартимайды савартады

46•Иса ман сокталары Ерихога келдилер. Олар коьлем халк пан Ериходан шыгаятырганда, Тимай улы Бартимай йол янында садака тилеп олтыра эди. 47Назаретши Иса сонда экенин билгенде, ол: «Даут улы Иса, мени языксын!» – деп, кышкырыклап баслады+. 48Коьплер оны тыйып, уьндетпеске шалыстылар, ама ол: «Даут улы Иса, мени языксын!» – деп, тагы да бек акырды.

49Иса, токтап, оны шакырмага буйырды. Олар сокырды шакырып, ога: «Конъилинъ тыныш болсын, коьтерил, Ол сени шакырады», – дедилер. 50Сокыр уьстиндеги абасын шешип таслады да, орныннан атылып турып, Исадынъ касына келди.

51Иса: «Мен сага эткендей не зат тилейсинъ?» – деп сорады.

Сокыр: «Устаз! Меним коьргим келеди», – деп тиледи. 52Иса: «Бар энди, иманынъ сени сав этти», – деди. Бартимай сол саьатлей коьрип баслады да йол бойы Исадынъ артыннан иерди+.

11

Иса Ерусалимге киреди

11^1•Ерусалимге ювыклап, Зейтун тавынынъ касындагы Бетпагей мен Бетхиний эллерине еткенде, Иса эки соктасын алдыга йиберди+. 2Оларга: «Алдынъыздагы элге барынъыз. Онда киргенлей, уьстине бирев де минмеген, байланып турган яс эшекти табарсыз. Оны шешип, мунда алып келинъиз», – деди. 3«Эгер ким де болсын бирев сизге: „Сиз не зат этесинъиз?“ – деп сораса, „Ол Раббийге керек, Ол оны тез артына йиберер“, – деп айтарсыз».

4Сокталар кеттилер, орамда, бир уьйдинъ капысынынъ касында, байланып турган яс эшекти коьрдилер, оны шешип алдылар. 5Онда турганлардынъ кайбирлери: «Сиз не зат этесинъиз? Не уьшин яс эшекти шешип аласынъыз?» – деп сорадылар.

6Сокталар Иса буйырганша яваплаганда, сол турган аьдемлер ызын бердилер. 7Сокталар яс эшекти Исадынъ касына алып келдилер, абаларын эшектинъ уьстине салдылар. Иса онынъ уьстине минди. 8Исады оьрметлеп, коьплер абаларын йол уьстине яйдылар, а баскалары, тереклерден бутаклар кесип, йол уьстине тоьсей эдилер. 9Алдыда барувшылар да, арттан келуьвшилер де: «Осанна[*]! Раббийдинъ аты ман келеятырган муьбарек болсын! 10Атамыз Дауттынъ келеек патшалыгы муьбарек болсын! Аллаху-Таалага осанна!» – деп, кышкырып бардылар+.

11Иса Ерусалимге келгенде Алла уьйине барды. Онда Ол баьри затты да карап шыкты. Кеш болган себепли, Иса он экиси мен бирге Бетхинийге кетти.

Курыган ынжыр тереги

12•Экинши куьн олар Бетхинийден шыкканда, Иса аш болган эди+. 13Эректен япыраклы ынжыр терегин коьрип, онда бир зат таппаспанма экен деп, карамага барды, ама теректинъ касына келгенде, япыраклардан баска бир зат та йок экенин коьрди, неге десе аьле де емис заманы етпеген эди+. 14Сол заманда Иса ынжыр терекке: «Муннан сонъ бир заманда да бирев сеннен емис емесин!» – деди. Сокталары соны эситтилер.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

15•Олар Ерусалимге келдилер. Иса Алла уьйининъ каралдысына кирип, онда сатув-алув этуьвшилерди кувып баслады, акша авыстырувшылардынъ сыпыраларын, коьгершин сатувшылардынъ олтыраларын авдарды+. 16Алла уьйининъ каралдысыннан эш кимге бир зат алып оьтпеге ызын бермеди.

17Оларга: «„Меним уьйиме, баьри миллетлер уьшин дува уьйи деп аталар“ деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

18Бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлери сол соьзлерди эситип, Оны оьлтируьвдинъ амалын излестирдилер. Оннан коркатаган эдилер, неге десе Онынъ окувы баьри халкты сейирсиндиретаган эди+.

19Кас каралганда, Иса ман сокталары шахардан шыгып кеттилер+.

Иманнынъ куьши

20•Эртеси куьн бара турып, олар ынжыр теректинъ курыганын коьрдилер. 21Петер, болган исти эсине туьсирип, Исага: «Устаз! Карашы, Сен каргаган ынжыр тереги курыган!» – деди.

22Иса явап берип булай деди: «Аллага ынанынъыз. 23Сизге дурысын айтаман: Эгер дейим ким де болсын бу тавга: „Коьтерил де денъизге атыл!“ десе, оьзининъ коьнъилинде шекленмей, айтканларынынъ болаягына ынанса, тилеги толтырылар+. 24Сонынъ уьшин де сизге айтаман: дува эткенде не тилесенъиз де, соны алганынъызга ынанынъыз, сиз ынанганша болар+. 25Турып дува эткенде кимге де оьпкенъиз бар болса, соны кеширинъиз, Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширер+. 26Ама, эгер сиз аьдемлердинъ куьналарын кеширмейтаган болсанъыз, сонда Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширмес».

Исадынъ куваты акында сорав

27•Олар тагы да Ерусалимге келдилер. Иса Алла уьйининъ каралдысында юретаганда, Онынъ касына бас дин куллыкшылары, дин аьлимлери эм аксакаллар келдилер. 28Оннан: «Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Буларды этпеге сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

29Иса: «Мен де сизден бир зат сорайым. Мага явапланъыз, сонда Мен де сизге буларды кайсы куват пан этетаганымды айтарман. 30Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы коьктен болганма яде аьдемнен ме? Мага явап беринъиз», – деди+.

31Олар оьз ара булай соьйлестилер: «„Коьктен“, – десек, Ол „Сонъ неге ога ынанмадынъыз?“ – деп айтар»+. 32А «Аьдемнен десек…» Олар халктан корктылар, неге десе баьриси де Яхъяды пайхамбар деп санай эдилер+.

33Сонъ Исага явапка: «Билмеймиз», – деп явапладылар.

12

Иса: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Яман юзимшилердинъ акында таварых

1•Иса халкты таварыхлар ман уьйретип баслады: «Бир аьдем юзим бавын олтыртады, тоьгерегине кора этеди, юзим эзгиш казып, каравылшыга бийиклев курады, сонъ бавды юзимшилерге ялга берип, тыс элге кетеди+. 2Заманы еткенде, ол юзим бавыннан емис пайын алаяк болып, юзимшилерге бир кулын йибереди. 3Юзимшилер оны ыслап, тоьбелеп, бир зат та бермей артына кайтарадылар.

4Ол яне баска бир кулын йибереди. Оны да, таслар ман басын тесип, сыйсызлык пан кувадылар. 5Ол уьшиншисин де йибереди, оны оьлтиредилер. Соьйтип, коьплеген баскаларын да, кимин тоьбелейдилер, кимин оьлтиредилер+.

6Сонъында ол, „Улымнан уялырлар“ деп, оларга суьйикли улын йибереди+.

7Ама юзимшилер бир бирлерине: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калар“, – дедилер+. 8Оны ыслап, оьлтиредилер эм бавдан тыска шыгарадылар+.

9Энди юзим бавынынъ иеси не этер экен? Ол келип, сол юзимшилерди оьлтирер, юзим бавын да баскаларга берер+. 10Аьле сиз: „Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды. 11Бу – Раббий эткен ис, оны коьргенде сейирге каламыз“ деген Кие Язувды окымагансызба?»+

12Иса сосы таварыхты оьзлерининъ акында айтканын анълап, (ювыт басшылары) Оны ысламага суьйдилер, ама халктан коркканнан, Исады тынышына калдырып, кеттилер+.

Урым императорына ясак

13•Сонъ, бир соьзинде терисликти таппага излеп, бир кесек соравлар ман Исага кайбир парисейлерди эм патша Иродтынъ аьдемлерин йибердилер+. 14Олар келип Ога: «Устаз! Сен туьз соьзли болып, ким де болсын онынъ ойлаганына эс бермегенинъди билемиз. Неге десе кимге де болсын сога ярамага куьреспейсинъ, ама Алладынъ йолына туьз уьйретесинъ. Кесарга[*] ясак тоьлемеге тийислиме яде тувылма? Биз ога ясак береекпе яде бермеекпе?» – деп сорадылар+.

15Ама Иса олардынъ экиюзли экенлерин биле турып: «Неге сынайсыз Мени? Мага бир динар аькелинъиз, коьрейим», – деди+. 16Олар аькелдилер. Сонда Иса: «Мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?» – деди.

«Кесардыкы», – деп явапладылар.

17Иса: «Кесардыкын кесарга, Алладыкын Аллага беринъиз», – деди. Олар Онынъ явабына сейирсиндилер+.

Тирилуьв акында сорав

18•Оннан сонъ, оьлгенлер тирилмес деп айтатаган садукейлер Исага келип, булай деп сорадылар:+
19«Устаз! Муса (Тауратта) бизге: „Биревдинъ кардашы баласы болмай оьлсе эм пишесин калдырса, ол аьдем тул хатынды алып, оьлген кардашы уьшин тукым тувдырсын“ деп язган+. 20Ети кардаш бар эди. Бириншиси хатын алды да, баласы болмай, оьлип кетти. 21Сол хатынды экиншиси алды эм, баласы болмай, ол да оьлди, уьшиншиси де соьйтип болды. 22Етеви де бала калдырмады. Баьрисиннен сонъ хатын да оьлди. 23Кыямет куьнинде олар тирилгенлеринде, сол хатын кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол етевининъ де пишеси болган».

24Иса явапка: «Не Кие Язувларды, не Алладынъ куьдиретин билмейсиз, онынъ уьшин янъыласыз тувылма? 25Неге десе оьлилерден тирилееклер уьйленеек те, байга бараяк та тувыллар, олар коьктеги маьлеклердей болаяклар. 26А оьлгенлердинъ тирилуьви акында сиз Мусадынъ китабында, куьйген коьгемлик акындагы боьликте Алла ога „Мен Ибрагимнинъ, Исхактынъ, Якуптынъ Алласыман“ дегенин окымагансызба? 27Алла оьлгенлердинъ тувыл, тирилердинъ Алласы. Солай айтканда, сиз айлак адасасыз», – деди.

Энъ маьнели парыз

28•Дин аьлимлерининъ бириси олардынъ даваласувларын эситти де Исадынъ оларга яхшы явап беруьвин эслеп, Онынъ касына келди эм: «Савлай парызлардынъ ишинде кайсысы энъ маьнелиси?» – деп, сорады.

29Иса ога: «Баьри парызлардынъ ишинде энъ маьнелиси – „Тынъла, Исраил, Раббий Алламыз сынъар бир Раббий“ деген парыз», – деп яваплады. 30«„Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, акылынъ, куьшинъ мен суьй“. Мине биринши парыз сосы болады. 31Экинши парыз – „Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй“. Булардан маьнели баска парыз йок»+.

32Дин аьлими: «Яхшы айттынъ, Устаз! Тек бир Алла бар, Оннан баска танъири йок деп, акыйкатлай айттынъ, – деди. – 33Оны буьтин юрегинъ, зегенинъ, янынъ, куьшинъ мен суьюв эм ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьюв савлай куьйдирилген курманлардан эм баска курманлардан да маьнели». 34Иса, онынъ акыллы явап бергенин коьрип: «Сен Алла Патшалыгыннан эрек тувылсынъ», – деди.

Соннан сонъ бир аьдем де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

Масих кимнинъ улы?

35•Иса Алла уьйининъ каралдысында уьйретуьв исин юргисте келип: «Неге дин аьлимлери Масихти Дауттынъ Улы деп айтадылар?» – деп сорады+. 36«Даут оьзи, Кие Рух пан коьнъилленип: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ ягымда олтыр, деп айткан“, – деди+. 37Даут оьзи Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ Улы калай болар?»

Коьлем халк Оны бек суьйип тынълады+.

Дин аьлимлерининъ экиюзлилиги

38•Иса Оьзининъ уьйретуьвинде оларга: «Дин аьлимлериннен сакланынъыз. Олар узын кийимлер кийип юрмеге, майданларда салам алмага, 39Синагогларда энъ йогары орынларда эм тойларда тоьрде олтырмага суьедилер+. 40Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзлерине байырлап, коьзбайлавышка узын дувалар окыйдылар. Ондайлар катырак шуьшлерине еткерилееклер», – деди.

Тул хатыннынъ садакасы

41•Иса Алла уьйине садака йыйылатаган ердинъ карсысында олтырып, халктынъ сонда акша салувын карап турды. Коьплеген байлар коьп те сала эдилер+. 42Сонда бир ярлы тул хатын келип, эки увак бакыр акша[*] салды.

43Иса сокталарын шакырып, оларга: «Сизге дурысын айтаман: бу ярлы тул хатын садака йыйылатаган ерге салувшылардынъ баьрисиннен де коьбирек салды. 44Неге десе баьриси де оьзлериннинъ артыклыгыннан салдылар, а бу хатын, колайсыз болса да, буьтин барлыгын, яшав уьшин керек болган аьр затын берди», – деди+.

13

Ахырзаманнынъ нышанлары

13^1•Иса Алла уьйининъ каралдысыннан шыкканда, Онынъ сокталарынынъ бириси: «Устаз! Карашы кайдай таслар! Кайдай курылыслар!» – деди.

2Иса ога: «Бу уьйкен курылысларды коьресизбе? Мунда тас уьстинде тас та калмаяк, баьриси де шашылаяк», – деп, яваплады+.

3Ол Зейтун тавынынъ бавырында, Алла уьйининъ карсысында олтырган заманда, Онынъ касына ялгыз Петер, Якуп, Яхъя эм Эндрей келип: 4«Бизге айттага, бу затлар кашан болаяк эм булардынъ баьри болаяклары кайдай нышан ман белгиленеек?» – деп, сорадылар.

5Иса явапка айтып баслады: «Сак болынъыз, ким де болсын бирев сизди адастырмасын+. 6Коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“ деп келееклер эм коьплерди адастыраяклар. 7Согыслардынъ давысларын, согыслардынъ хабарларын эситсенъиз, коркпанъыз, неге десе бу затлар болмага керек, тек бу аьли де заманнынъ ахыры тувыл. 8Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка коьтерилеек, туьрли ерлерде ер сенъкилдевлер болаяк, ашлыклар болаяк. Булар азаплардынъ биринши белгилери+.

9Сиз сак болынъыз! Сизди оькимге берерлер, синагогларда да тоьбелерлер, Мени уьшин тоьрелердинъ эм патшалардынъ алдына аькетерлер эм сиз оларга шаат боларсыз+. 10Энъ алды ман баьри де миллетлерге Ийги Хабар яйылмага керек+. 11Олар сизди оькимге тапшырган вакытта, неди айтармыз деп, куьнибурын кыйналманъыз. Сизге сол саьатте не айтпага берилсе, соны айтарсыз. Неге десе айтаяк сиз тувыл, а Кие Рух болаяк+. 12Кардашы кардашын, атасы оьз баласын оьлимге тапшыраяк эм балалар ата-аналарына карсы турып, оларды оьлтиртееклер+.

13Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+.

14•Аьлеклик аькелеек шийкендирген заттынъ тийисли болмаган ерде турганын коьргенинъизде – окувшы анъласын! – сол вакытта Юдеядагылар тавларга кашсынлар. 15Ким уьйининъ тоьбесинде болса, оннан бир зат алар уьшин тоьменге туьсип, уьйине кирмесин+. 16Ким кырда болса, абасын алар уьшин кери кайтпасын. 17Сол куьнлерде авыраяклы хатынлар ман бала эмгисткен аналарга бек кыйын болаяк+. 18Бу зат кыста болмасын деп, дува этинъиз. 19Неге десе сол куьнлерде Алла яраткан дуныядынъ басына соьлеге дейим болмаган, муннан сонъ да болмаяк кайгы туьсеек+. 20Раббий сол куьнлерди кыскартпаган болса, бир аьдем де куткарылмас эди. Ама Ол сайланганлар, Оьзи сайлаганлар уьшин сол куьнлерди кыскарткан+. 21Сол вакытта ким болса да, сизге: „Масих мине мунда!“ яде „Масих онда!“ десе, ынанманъыз+. 22Неге десе ялган масихлер эм ялган пайхамбарлар шыгаяклар. Амал болса, сайланганларды да адастырув уьшин туьрли нышанлар коьрсетип, аьжейип ислер этееклер+. 23Сак болынъыз! Мен сизге баьрисин де алдыдан айттым+.

24•Ама сол куьнлерде, сол кайгыдан сонъ куьн каранъаланаяк эм ай оьзининъ ярыклыгын бермеек. 25Юлдызлар коьктен туьсееклер, коьктеги куьшлер шайкалаяклар+. 26Сол вакытта уллы куьдирети эм данъкы ман булытларда келеятырган Аьдем Улын коьрееклер+. 27Сол вакытта Ол маьлеклерин йибереек те, Оьзининъ сайлаганларын дуныядынъ доьрт ягыннан, ердинъ шетиннен коьктинъ шетине дейим йыяяк+.

Ынжыр теректинъ дериси

28•Ынжыр теректен дерис алынъыз: онынъ бутаклары юмсайып, япыраклар йибергенде, энди яз ювыклаганын билесиз. 29Соьйтип, сиз де бу затлардынъ болатаганларын коьргенде, (сол заман) ювыкта, эсик алдында экенин билинъиз. 30Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 31Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар+.

Куьни эм саьати белгисиз

32•Сол куьннинъ яде саьаттинъ акында бирев де билмейди, не коьктеги маьлеклер, не Улы, тек Ата биледи. 33Сак болынъыз, уйкламанъыз, [дува этинъиз,] неге десе сол заманнынъ кашан келеегин билмейсиз+. 34Сол заман юртын калдырып, кулларына эркинлик, аьр бирине оьзининъ исин берип, капы саклавшыга да уйкламай сак болмага буйырып, йолга шыккан аьдемнинъ аьлине усаяк+. 35Сонынъ уьшин сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе юрт иеси кайсы заманда да – кеште яде туьн ортасында, коразлар шакырганда яде эртенъликтеме келеегин билмейсиз+. 36Ол анъламастан келип, сизди уйклап яткан аьлде таппасын+. 37Сизге айтканымды баьри де аьдемлерге айтаман: сак болынъыз!»

14

Дин куллыкшылары Исады оьлтирмеге ойлайдылар

14^1•Эки куьннен Пасха[*] эм ашыткысыз оьтпек байрамы баслана эди. Бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлери Исады кайтип болса да, аьйлелик пен ыслап, оьлтиреектинъ амалын излейдилер+. 2Ама: «Бу зат байрам куьнлеринде болмасын, халк козгалмага болаяк», – дедилер.

Бетхинийде Исага май ягув

3•Иса Бетхинийде авыр тери маразлы болган Шимоннынъ уьйинде сыпырадынъ янында янтайган заманда, бир хатын ак мермер савыт пан бек баалы, таза нардтан[*] этилген аьруьв ийисли май алып келди, савытын сындырып, майды Онынъ басыннан аягына куйды+. 4Кайбиревлер, ашувланып, бири бирине: «Неден керек бу ийисли майды зыраф этпеге? 5Оны уьш юз динарга сатып, акшасын ярлыларга уьлестирмеге болаяк эди», – дедилер.

6Ама Иса: «Бу хатынга тийменъиз, неге оны юншытасынъыз? Ол Мага огырлы ис иследи. 7Ярлылар аьр заман да сиз бен бирге болаяклар эм суьйген заманынъызда оларга яхшылык этпеге боласынъыз, а Мен сиз бен аьр заман да болмаякпан+. 8Хатын колыннан келгенин этти: ол Меним кевдемди, оьлеектен алдын майлап, коьмуьвге аьзирледи+. 9Сизге дурысын айтаман: Ийги Хабар дуныядынъ кайсы ерине яйылса, сонда бу хатыннынъ не эткени де айтылар, оьзи де эске туьсирилер», – деди+.

10•Юда Искариот – он экидинъ бири – Исады сатар уьшин бас дин куллыкшыларына барды+. 11Олар Юдады тынълап, кувандылар, ога акша тоьлемеге соьз бердилер. Юда, Исады олардынъ колларына бермеге онъайлы кезуьв излеп баслады.

Сонъгы ас

12•Пасха козысы шалынатаган ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьнинде сокталары Исага: «Пасха асын каерде ашамага суьесинъ? Биз барып аьзирлейик», – дедилер+.

13Иса эки соктасын шакырып: «Шахарга йолланынъыз, онда сизге шоьлмек пен сув алып бараятырган киси расар. Онынъ артыннан барынъыз. 14Ол кирген уьйдинъ иесине: „Устаз, Мен сокталарым ман бирге Пасха асын ашаяк боьлмем кайдады? – дейди“, – деп айтынъыз. 15Ол сизге йогарыда ярастырылган, уьйкен, аьзир боьлмеди коьрсетер, сонда бизге асты аьзирленъиз», – деди.

16Исадынъ сокталары кетип шахарга еттилер, баьри затты да Иса айтканша табып, Пасха асын аьзирледилер. 17Кеш болганда, Иса он эки соктасы ман бирге сонда келди. 18Олар янтайып, ашап баслаганда Иса: «Сизге дурысын айтаман: Мени мен бирге ашайтаганлардынъ ишинде биринъиз Мени сатаяк», – деди+.

19Сокталары кайгырып, бирисининъ артыннан бириси Оннан: «Мен боларманма, Раббий?» – деп, сорап басладылар.

20Иса явапка: «Сатаяк – оьтпегин Мени мен тепшекке малатаган он экидинъ бириси. 21Аьдем Улы, Онынъ акында язылгандай, сол йол ман барады, ама Аьдем Улын сатаяк аьдемге кайгы! Ол аьдем тувмаган болса яхшы болар эди», – деди+.

22•Олар ас ишип турган заманда Иса оьтпекти алды, шуькир айтып, сындырды да, оларга берип: «Алынъыз, бу – Меним шаркым», – деди+. 23Сонъ Ол колына аякты алды, шуькир дувасын этип, оны сокталарына берди, баьриси де соннан иштилер. 24Ол сокталарына: «Бу – Меним каным, ол коьплер уьшин тоьгилип, янъы антласувды беркитер. 25Сизге дурысын айтаман: Мен Алла Патшалыгында янъысын ишер куьниме дейим, юзим емисиннен этилгенди энди ишеек тувылман», – деди.

26Зикир шалганнан сонъ, олар Зейтун тавына йолландылар+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

27•Иса сокталарына: «Бу туьнде Меннен себеп баьринъиз де йолдан таяяк, неге десе, „Койшыды оьлтирермен эм койлар таралар“ деп, язылган+. 28Тирилгеннен сонъ, Мен сизден алдын Галилеяга барарман», – деди+.

29Петер Ога: «Баьриси йолдан тайса да, Мен таймам», – деди.

30Иса ога: «Сага дурысын айтаман: энди бу кеше кораз эки кере кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деди.

31Ама ол яне бегитип: «Мага Сени мен оьлмеге керекли болса да, Сеннен эш басымды алмам», – деди. Калганлар да солай айттылар.

Иса Гатшеманей бавында

32•Гатшеманей деген ерге келдилер. Иса сокталарына: «Мен дува эткенше, булайда олтырып турынъыз», – деди.

33Оьзи мен бирге Петерди, Якупты эм Яхъяды алып кетти. Мунда Ол саьспеклеп, коьнъили бузылып баслады+. 34Иса сокталарына: «Яным бек кайгылы, бу кайгы Мени оьлтиреди. Мунда калынъыз эм уяв болып турынъыз», – деди+.

35Бираз алдыга кетип, ерге йыгылды, амал болса, бу азап саьати Меннен кетсин деп, дува этип баслады:+
36«Абба[*], Атам! Сенинъ колынънан аьр зат та келеди, бу ашы аякты Меннен эрек аькет, тек баьри зат та Мен суьйгенше тувыл, Сен суьйгенше болсын», – деп тиледи+.

37Кайтып келгенде, сокталарынынъ уйклап турганларын коьрди эм Петерге: «Шимон! Сен уйклайсынъма? Бир саьат уйкламай туралмадынъма? 38Азгырувга туьспес уьшин уяв болып турынъыз, дува этинъиз. Ян кайратлы, ден карувсыз», – деди+.

39Ол тагы кетип, сол ок баягы соьзлерди айтып, дува этти. 40Кайтканда, Ол тагы да уйклап яткан сокталарын коьрди. Неге десе олардынъ коьзлерин уйкы баскан эди, олар Исага не яваплаякларын билмедилер.

41Уьшинши кере келип: «Сиз энди де уйклайсызба эм тыншаясызба? Болды, саьати етти. Мине Аьдем Улы куьналылардынъ колына берилеятыр!+
42Турынъыз, кетеек! Мине Мени саткан келди!» – деди.

Иса ысланады

43•Анъсыздан, Иса айта турганнынъ арасында, он экидинъ бириси Юда келди. Онынъ янында бас дин куллыкшыларыннан, дин аьлимлериннен, аксакаллардан йиберилген кылышлар эм казыклар пан савытланган коьлем халк та бар эди+. 44Исады саткан: «Кимди оьпсем, Оны ысланъыз, саклавшылар ман алып кетинъиз», – деп, оларга белги берген эди. 45Сол ок ерге келгенлей, Юда, Исага янасып: «Устаз!» – деп, Оны оьпти. 46А олар, колларын салып, Исады ысладылар. 47Сонда турганлардынъ бириси, кылышын шыгарып, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ кулагын шапты+.

48Сол заманда Иса: «Сиз йолбасарга шыккандай, Мени ысламага кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! 49Мен аьр куьн сиз бен бирге Алла уьйининъ каралдысында болып, сизди уьйретип турганда, сиз Мени ысламадынъыз. Тек Кие Язувлар толмага керек», – деди+. 50Сокталардынъ баьриси де, Оны калдырып, каштылар+.

51Тек яланъаш кевдесине кетен яюв ораган бир яс Исадынъ артыннан иере эди, аскершилер оны да ысладылар. 52Ама ол, ябынган яювын олардынъ колларында калдырып, яланъаш болып кашып кетти.

Иса межлистинъ алдында

53•Исады бас дин куллыкшысынынъ касына алып келдилер эм Онынъ тоьгерегине баьри бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлери йыйылдылар. 54Петер, эректен карап, Онынъ ызыннан бас дин куллыкшысынынъ каралдысына дейим барды, сонда каравылшылар ман бирге оттынъ янында йылынып та олтырды.

55Бас дин куллыкшылар эм савлай межлис[*], Исады оьлтирмеге тапшырув уьшин Ога карсы шаатлавлар излей эдилер, ама табалмадылар. 56Коьплер Ога карсы ялган шаатлавлар этселер де, олардынъ шаатлавлары келиспедилер.

57Тагы да кайбиревлер турып, Ога карсы ялган шаатлав этип: 58«Биз Онынъ, „Мен аьдем колы ман ясалган бу кие уьйди бузып, уьш куьннинъ ишинде, аьдем колы ман курылмаган баска уьйди саларман“ деп, айтканын эситкенмиз», – дедилер+. 59Ама олардынъ да сосындай шаатлавлары келиспеди.

60Сол заманда бас дин куллыкшысы турып, Исадан: «Бир явап бермеексинъме? Булардынъ Сага карсы эткен шаатлыклары неди?» – деп сорады+. 61Ама Иса уьндемеди эм эш бир явап та бермеди.

Бас дин куллыкшысы яне Оннан: «Муьбарек Алладынъ Улы Масих Сенсинъме?» – деп сорады.

62Иса: «Менмен. Эм сиз Аьдем Улынынъ Куьдиретлидинъ[*] онъ колында олтырганын эм коьктеги булытлар ман келгенин коьрерсиз», – деди+.

63Сонда бас дин куллыкшысы коьйлегин йыртып: «Бизге тагы да кайдай шаатлар керек экенлер+? 64Сиз Онынъ ассылык эткенин эситтинъиз. Энди не айтарсыз?» – деп бакырды.

Олар баьриси де Иса оьлимге тийисли деп, оьким шыгардылар+. 65Сонда кайбиревлер Онынъ бетине туькирип басладылар, коьзлерин байлап, соктылар эм: «Пайхамбарлык эт!» – деп кышкырыкладылар. Каравылшылар Оны тоьбелеп, алып кеттилер+.

Петер Исадан басын алады

66•Петер тоьменде, каралдыда болган заманында бас дин куллыкшысынынъ бир таьвке кызы келди. 67Йылынып олтырган Петерди коьрди, ога тигилип карап: «Сен де Назаретши Иса ман бирге эдинъ», – деди.

68Ама ол: «Сенинъ не айтканынъды билмеймен эм анъламайман», – деп, Исадан басын алды да алдыдагы азбарга шыкты. Сол арада кораз кышкырды.

69Таьвке кыз, оны тагы коьрип, сонда турувшыларга: «Бу – олардынъ бириси», – деп баслады.

70Петер тагы да басын алды. Бир неше заманнан сонъ, онда турувшылар яне ога: «Шексиз сен олардансынъ, неге десе сен Галилеядансынъ эм соьйлевинъ де усайды», – дедилер.

71Ол: «Сиз айтатаган аьдемди билмеймен», – деп карганып, ант этип баслады.

72Сол саьат кораз экинши кере кышкырды. Петер Исадынъ ога: «Кораз эки кере кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деген соьзлерин эсине туьсирди эм каты йылап баслады+.

15

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

15^1•Эртенъ мен бас дин куллыкшылары, аксакаллар, дин аьлимлери, савлай межлис токтас алганнан сонъ, Исады байлап, Пилатка аькетип бердилер+.

2Пилат Оннан: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Ол явапка: «Сен айткандай», – деди+.

3Бас дин куллыкшылары Ога карсы коьп шуьшлевлерди тизип шыктылар. 4Пилат Оннан тагы: «Сен эш бир явап та бермейсинъме? – деп сорады. – Сага карсы айыплавлар калай коьп экенин коьресинъ»+.

5Ама Иса энди бир явап та бермеди, сол себепли де Пилат сейирсинди.

Бараббадынъ босатылувы, Исадынъ оьлимге берилуьви

6•Пилат халктынъ тилеги мен аьр Пасха байрамда тутнакта олтырганлардынъ бирисин босататаган эди. 7Сол заманда тутнакта Барабба деген бирев эм ога косылып козгалыс шыгарып аьдем оьлтирген йолдаслары олтыра эдилер. 8Халк коьтерилип, Пилаттан аьр дайым этетаган исин этпеге тилеп баслады.

9Пилат оларга яваплап: «Ювыт Патшасын сизге босатканымды суьесинъизбе?» – деп сорады. 10Неге десе ол бас дин куллыкшылары Исады куьншилик пен ыслап бергенлерин билетаган эди+. 11Ама бас дин куллыкшылары, Исадынъ орнына Бараббады босатсын деп, халкты уйткыдылар+.

12Пилат оларга: «Солай болса, сиз Ювыт Патшасы деп айтатаганынъыз бан не зат эткенимди суьесинъиз?» – деп тагы да сорады.

13Олар яне: «Кашта кер Оны!» – деп кышкырдылар.

14Пилат оларга: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен?» – деди.

Ама олар: «Кер Оны!» – деп оннан да бек кышкырыстылар+.

15Сонда Пилат, халктынъ коьнъилине етеек болып, оларга Бараббады босатты, Исады болса камышылатып, кашта керилсин деп, (аскершилерге) тапшырды+.

Аскершилердинъ мыскыллавлары

16•Аскершилер Исады Преториум[*] деген каралдыдынъ ишине аькетип, савлай аскерши боьлигин йыйдылар. 17Ога карагошкыл-кызыл аба кийдирдилер эм шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Онынъ басына салдылар. 18«Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп, салам берип басладылар. 19Таяк пан басына соктылар, бетине туькирдилер эм алдында тизлериннен шоьнъкип, Ога сежде бергендей болдылар+. 20Оны мыскыллаганларыннан сонъ, уьстиннен карагошкыл-кызыл абады шешип, Оьзининъ кийимлерин кийгисттилер, кашта кермеге алып йоьнедилер.

Исады кашка керуьв

21•Олар, даладан келип, озып бараятырган Искендер мен Руфтынъ атасы Шимон атлы бир киренешиге Исадынъ кашын коьтерип бармага буйырдылар+. 22Исады маьнеси «Бас суьек ер» болган Голгота атлы ерге алып келдилер. 23Исага мир[*] карыстырылган шагыр ишпеге бердилер, ама Ол унамады. 24Оны кашка кергеннен сонъ, аскершилер, кимге не тиер деп, сыбага таслап, Онынъ кийимлерин боьлистилер.

25Оны кашта кергенлеринде уьшинши саьат[*] эди. 26Басынынъ уьстинде тактада «Ювыт Патшасы» деп, шуьши язылган эди. 27Иса ман бирге эки йолбасарды да кашта кердилер: бирин – онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 28Соьйтип, «Ол йорыксызлар ман бирге саналды», – деп язылган соьз толды. 29Озып бараятканлар басларын шайкап, Исады яманлап: «Эй Сен, Алла уьйин бузып, уьш куьнде янъыдан туьзуьвши!+
30Оьзинъ-Оьзинъди куткар, каштан туьс!» – дей эдилер.

31Сондай этип бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери, селеке этип, бир бирисине: «Баскаларды куткаратаган эди, а Оьзи Оьзин куткаралмайды!» – дедилер. –+
32«Масих – Исраил Патшасы – энди каштан туьссин, биз соны коьреек эм Ога ынанармыз». Иса ман бирге кашта керилгенлер де Оны корладылар+.

Исадынъ оьлими

33•Алтыншы саьатте[*] буьтин кырал уьстин каранъалык бийледи, тогызыншы саьатке[*] дейим тартылды. 34Тогызыншы саьатте Иса уьйкен давыс пан: «Элохи, Элохи! Лема шавактани?» – деп кышкырды. Бу соьздинъ маьнеси: «Аллам, Аллам! Сен Мени неге атып койдынъ?»

35Сонда турганлар муны эситип: «Эне каранъыз, Ильясты шакырады», – дедилер.

36Олардынъ бириси, ювырып барып, губкады ашыган шагырга малды да таякка тагып, Исага ишпеге берди: «Токтанъыз, Ильяс Оны каштан туьсирмеге келееек болса коьреек» – деди.

37Иса, куьшли давысланып, ян берди.

38Сол заманда Алла уьйиндеги перде йогардан тоьменге дейим йыртылып экиге айырылды. 39Исадынъ касында турган юзбасшы Онынъ сондай давыс шыгарып ян бергенин коьрип: «Шынтылай да бу Аьдем Алладынъ Улы болган экен!» – деди.

40Сол ерде эректен карап турган хатынлар да бар эдилер. Олардынъ арасында магдалашы Марьем, кишкей Якуп пан Юсуптынъ анасы Марьем, Салиме де бар эдилер+. 41Олар, Иса Галилеяда болган заманда, Онынъ артыннан иерип юрип, Ога ярдам этетаган эдилер. Иса ман бирге Ерусалимге келген баска коьп хатынлар да бар эдилер.

Исады кабырга салув

42•Энди кеш болды, сол куьн аьзирлик куьн, баскаша айтканда, шабат алдындагы куьн эди. 43Межлистинъ оьрметли агзасы болган, Алла Патшалыгын саклаган араматияшы Юсуп келди эм, тартынмай Пилаттынъ янына барып, Исадынъ илесин тиледи. 44Онынъ оьлгенин эситкенде, Пилат сейирсинди эм юзбасшыды шакырып: «Коьп болама оьлгени?» – деп сорады. 45Юзбасшыдан сорап билгеннен сонъ, илесин Юсупка берди. 46Юсуп кетен кумаш сатып алды, Исады каштан туьсирип алып, кебинледи, каяда уьнъилип этилген кабырга салды, кабырдынъ авызына тас авдарып япты. 47Магдалашы Марьем эм Юсуптынъ анасы Марьем болсалар Исады кайда салганларын карап турдылар.

16

Исадынъ тирилуьви

16^1•Шабат куьни оьткеннен сонъ магдалашы Марьем, Якуптынъ анасы Марьем эм Салиме Исадынъ суьегин майламага аьруьв ийисли майлар аькелдилер+. 2Юмадынъ биринши куьнинде[*] танъ ман, куьн саьвлелери шыккан заманда, олар кабырдынъ касына еттилер. 3«Кабырдынъ алдына тирелген тасты бизге ким авдарар экен?» – деп, бир бирлери мен соьйлестилер+.

4Барсалар, тастынъ шетке авдарылып, тасланганын коьрдилер. Тас бек уьйкен эди. 5Кабырдынъ ишине киргенде, онъ якта олтырган ак кийимли бир ясты коьрдилер де бек саьспекледилер.

6Ол болса оларга: «Саьспеклеменъиз! Кашта керилген Назаретши Исады излейсизбе? Ол тирилген, Ол мунда йок. Мине каранъыз, Онынъ салынган орны булайда эди. 7Барынъыз, Онынъ сокталарына да, Петерге де айтынъыз: Иса сизден алдын Галилеяга барады, Ол сизге айткандай болып, Оны сонда коьрерсинъиз», – деди+.

8Хатынлар кабырдан шыгып, ювырып кеттилер. Оларды калтырав эм сейирсинуьв бийлеген эди, ама биревге де бир зат да айтпадылар, неге десе корка эдилер.

Тирилген Иса ман йолыгысув

[ 9•Иса юмадынъ биринши куьнинде тирилгеннен сонъ, энъ алды ман магдалашы Марьемге коьринди. Ол онынъ ишиннен ети йинди кувып шыгарган эди+. 10Марьем барып, Исадынъ оьлгенине кайгырып эм йылап турган яндавырларына, болган ис акында билдирди. 11Олар онынъ «Иса сав, мен Оны коьрдим» дегенин эситкенде ынанмадылар+.

12Сол затлар болганнан сонъ, олардынъ экевине кырга бараятырганда Иса бир баска кепте коьринди. 13Олар кери кайтып, бу зат акында баскаларга айттылар, ама буларга да ынанмадылар.

14Сонъында Иса он бир соктасына, олар янтайып ашаган заманларында, коьринди. Оьлилерден тирилип келгеннен сонъ Оьзин коьргенлерге ынанмайтаганлары эм ийнат болганлары уьшин Иса оларды бетледи.

Исадынъ сокталарына тапшырувы

15Иса оларга булай деди: «Барынъыз, дуныядынъ уьстинде буьтин аьдемлерге Ийги Хабарды яйынъыз+. 16Ким иман этип, сувда шомылдырылып тазаланса, сол куткарылар, ким иманга келмесе, ога оьким шыгарылар+. 17Иманга туьсуьвшилерге мине мунадай нышанлар коьрсетуьв уьшин куват берилер. Олар Меним атым ман йинлерди кувып шыгарарлар, янъы тиллерде соьйлерлер,+
18Колларына йыланлар аларлар, оьлтиретаган ув ишселер де, оларга зарар болмас, олар авырганлар уьстине колларын саларлар эм олар сав боларлар»+.

19Солай этип, Раббий олар ман соьйлескеннен сонъ, коькке алынды эм Алладынъ онъ ягына олтырды+. 20Сокталары болса кеттилер де аьр ерде Алладынъ соьзин яйып басладылар. Раббий оларга ярдам этти эм айтылган соьзлерди аьлемет нышанлар коьрсетуьвлери мен бегитти. Амин.]+

* 5:2 Дорбын: каяда уьнъилип этилген орын.

* 5:9 Легион: бурынгы Урым императорлыгында аьскер куьби (6000).

* 9:49 От: азаптынъ символы.

* 11:9 Осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 12:14 Кесар: урым императорынынъ титулы.

* 12:42 Эки увак бакыр акша: грекше «бир кодрантты туткан эки лептон».

* 14:1 Пасха яде ашыткысыз оьтпек байрамында ювытлар, Мысырда кул болып яшавларыннан куткарылган куьнлерин эслерине туьсиредилер. Той этедилер, курман этилген козы ман ашыткысыз оьтпек ашайдылар.

* 14:3 Нард: аьруьв ийисли Индия шешекейи.

* 14:36 Абба: арамей тилинде «Ата».

* 14:55 Межлис: бурынгы ювытлардынъ Синедрион деп аталган бас оькими.

* 14:62 Куьдиретли: Алла.

* 15:16 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 15:23 Мир: авырув токтатувшы даьри.

* 15:25 Уьшинши саьат: саьат 09:00.

* 15:33 Алтыншы саьат: саьат 12:00.

* 15:33 Тогызыншы саьат: саьат 15:00.

* 16:2 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

• 1:1 Мат. 3:1-12, Лк. 3:1-9, Яхья 1:19-28
+ 1:2 Мат. 11:10, Лк. 7:27
+ 1:4 Лк. 1:80, Яхья 1:6
+ 1:5 Ислер 19:18
• 1:9 Мат. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13
+ 1:9 Мат. 2:23, Лк. 2:39
+ 1:10 Ислер 7:56, Яхья 1:32-33

+ 1:11 Мк. 9:7, Яхья 12:28, Мк. 9:7, 2 Петер 1:17

+ 1:13 1 Салоникшилер 3:5, Лк. 22:43
• 1:14 Мат. 4:18-22, Лк. 5:1-11
+ 1:15 Гал. 4:4, Мат. 3:2
+ 1:16 Мат. 14:34, Мк. 6:53, Яхья 1:40-42
+ 1:17 Мат. 13:47
+ 1:18 Мк. 10:28
• 1:21 Лк. 4:31-41
+ 1:21 Мат. 4:13
+ 1:22 Мат. 7:28-29
+ 1:24 Мк. 5:7, Ислер 19:15, Яхья 6:69
+ 1:26 Мк. 9:20, Ислер 8:7
+ 1:27 Ислер 17:19
+ 1:30 1Кор. 9:5

+ 1:31 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

+ 1:34 Мат. 12:16, Мк. 3:12
• 1:35 Лк. 4:42-44
+ 1:35 Мат. 14:23, Лк. 5:16
• 1:40 Мат. 8:1-4, Лк. 5:12-16
+ 1:40 Мк. 9:22
+ 1:42 Лк. 17:14
+ 1:43 Мат. 9:30
+ 1:44 Лк. 17:14
+ 1:45 Мк. 7:36
• 2:1 Мат. 9:1-8, Лк. 5:17-26
+ 2:1 Мат. 4:13, Мк. 1:21
+ 2:4 Мк. 6:55
+ 2:5 Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 2:7 Мк. 14:64,
• 2:13 Мат. 9:9-13, Лк. 5:27-32
+ 2:16 Лк. 15:2
+ 2:17 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 2:18 Мат. 9:14-17, Мат. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Мат. 11:2, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 2:19 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 2:20 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 3:1 Мат. 12:9-14, Лк. 6:6-11
+ 3:1 Мк. 1:21
+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 3:4 Лк. 14:3
+ 3:5 Эфесшилер 4:18,
+ 3:7 Мат. 11:21
+ 3:10 Мк. 5:28
+ 3:11 Мат. 14:33, Мк. 1:24
+ 3:12 Мат. 12:16, Мк. 1:34
• 3:13 Мат. 10:1-4, Лк. 6:12-16
+ 3:16 Мат. 16:18, Яхья 1:42
+ 3:17 Мк. 1:19
+ 3:18 Мат. 9:9
+ 3:19 Мк. 14:10, Мк. 14:44
• 3:20 Мат. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10
+ 3:20 Мк. 6:31
+ 3:21 2Кор. 5:13
+ 3:22 Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 3:29 Лк. 12:10, 1 Яхъя 5:16, Ювытлар 10:26, Ювытлар 10:29

• 3:31 Мат. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 3:35 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 4:1 Мат. 13:1-23, Лк. 8:4-15
+ 4:9 Мат. 11:15, Ашы. 2:7
• 4:10 Мат. 13:18-23, Лк. 8:11-15
+ 4:11 Мат. 19:11, 1Кор. 5:12-13
+ 4:12 Яхья 12:40, Ислер 28:26-27
+ 4:14 Ислер 8:4
+ 4:17 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 4:19 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 4:20 Яхья 15:5
• 4:21 Лк. 8:16-18
+ 4:21 Мат. 5:15, Лк. 11:33
+ 4:22 Мат. 10:26, Лк. 12:2
+ 4:23 Мат. 11:15, Мк. 4:9
+ 4:24 Мат. 7:2
+ 4:25 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9
+ 4:29 Мат. 13:38, Ашы. 14:15
• 4:30 Мат. 13:31-35, Лк. 13:18-19
+ 4:31 Мат. 17:20, Лк. 17:6
• 4:35 Мат. 8:23-27, Лк. 8:22-25
+ 4:35 Мат. 8:18, Лк. 8:22
+ 4:37 Ислер 27:14
• 5:1 Мат. 8:28-34, Лк. 8:26-39
+ 5:7 Мк. 1:24
+ 5:17 Лк. 5:8, Ислер 16:39
+ 5:20 Мат. 4:25, Мк. 7:31
• 5:21 Мат. 9:18-26, Лк. 8:40-56
+ 5:22 Лк. 13:14, Ислер 13:15, Ислер 18:8
+ 5:28 Мк. 3:10
+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 5:34 Мк. 10:52
+ 5:37 Мк. 9:2, Мк. 14:33
+ 5:39 Яхья 11:11

+ 5:41 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 6:1 Мат. 13:53-58, Лк. 4:16-30
+ 6:1 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23
+ 6:2 Мк. 1:21
+ 6:3 Мат. 11:6
+ 6:4 Яхья 4:44
• 6:7 Мат. 10:1, Мат. 10:5-15, Лк. 9:1-6
+ 6:7 Мк. 3:13-18
+ 6:11 Ислер 13:51
+ 6:12 Мк. 1:15
+ 6:13 Якуп 5:14
• 6:14 Мат. 14:1-12, Лк. 9:7-9
+ 6:14 Мк. 8:28
+ 6:15 Мат. 21:11
+ 6:17 Мат. 11:2, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24
+ 6:21 Яр. 40:20, Эстер 1:3
+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 6:29 Мк. 2:18

• 6:30 Мат. 14:13-21, Лк. 9:10-17, Яхья 6:1-14

+ 6:30 Мк. 6:7
+ 6:31 Мк. 3:20
+ 6:34 Мат. 9:36
• 6:45 Мат. 14:22-36, Яхья 6:15-21
+ 6:45 Мат. 11:21, Мк. 8:22
+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28
+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Мк. 6:41, Мк. 8:17, Яхья 12:40, 2Кор. 3:14

+ 6:53 Мат. 14:34, Лк. 5:1
+ 6:55 Мк. 2:4, Ислер 5:15
+ 6:56 Мк. 5:27
• 7:1 Мат. 15:1-20
+ 7:3 Гал. 1:14
+ 7:4 Ювытлар 9:10
+ 7:5 Лк. 11:38
+ 7:6 Мат. 23:13
+ 7:7 Колосшылар 2:22
+ 7:15 Ислер 10:15, Тит 1:15
+ 7:19 Ислер 10:15, Ислер 11:9, Тит 1:15
+ 7:20 Мат. 12:34, Якуп 3:6
+ 7:21 Гал. 5:19-21, 1Кор. 6:9-10
• 7:24 Мат. 15:21-28
+ 7:26 Ислер 21:2-3
+ 7:27 Мат. 7:6
+ 7:31 Мк. 8:24, Мк. 5:20, Мк. 1:9
+ 7:33 Мк. 8:23, Яхья 9:6
+ 7:36 Мк. 1:44-45
• 8:1 Мат. 15:32-39
+ 8:2 Мат. 9:36
• 8:11 Мат. 16:1-4
+ 8:11 Лк. 11:16, 1Кор. 1:22
• 8:14 Мат. 16:5-12
+ 8:15 Лк. 12:1, 1Кор. 5:7-8
+ 8:17 Мк. 6:52, Мк. 7:18
+ 8:19 Мк. 6:41-43
+ 8:20 Мк. 8:8
+ 8:22 Мк. 6:45
+ 8:23 Мк. 7:33, Яхья 9:6
• 8:27 Мат. 16:13-20, Лк. 9:18-21
+ 8:28 Мк. 6:14,
+ 8:29 Мк. 14:61-62, Яхья 11:27
+ 8:30 Мат. 9:30
• 8:31 Мат. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Яхья 2:19

+ 8:32 Яхья 16:25
+ 8:33 Мат. 4:10, Пилипшилер 3:19
+ 8:34 Мат. 10:38-39
+ 8:35 Мк. 10:29
+ 8:36 Лк. 12:20
+ 8:38 Рим. 1:16, 2 Тимотей 1:8,
+ 9:1 Мк. 13:30, Яхья 21:22
• 9:2 Мат. 17:1-13, Лк. 9:28-36
+ 9:2 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 9:7 2 Петер 1:17
+ 9:9 Мк. 1:44, Мк. 5:43
+ 9:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17
• 9:14 Мат. 17:14-20, Лк. 9:37-43
+ 9:17 Лк. 11:14
+ 9:20 Мк. 1:26
+ 9:22 Мк. 1:40
+ 9:23 Мат. 17:20-21
+ 9:26 Мк. 1:26

+ 9:27 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Ислер 3:7, Ислер 9:41

• 9:30 Мат. 17:22-23, Лк. 9:43-45
+ 9:31 Мк. 8:31, Мк. 10:32-34
+ 9:32 Мк. 6:52
• 9:33 Мат. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30
+ 9:33 Мат. 17:24
+ 9:35 Мк. 10:43-44
+ 9:36 Мк. 10:16
+ 9:37 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20
+ 9:38 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Ислер 19:13,
+ 9:40 Мат. 12:30, Лк. 11:23
+ 9:41 Мат. 10:42
+ 9:42 Лк. 17:2
+ 9:43 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Ашы. 20:10

+ 9:50 Мат. 5:13, Лк. 14:34, Рим. 12:18, 2Кор. 13:11, 1 Салоникшилер 5:13

• 10:1 Мат. 19:1-12

+ 10:6 Яр. 1:27

+ 10:7 Яр. 2:24, 1Кор. 6:16, Эфесшилер 5:31, 1Кор. 6:16

+ 10:9 1Кор. 7:10
+ 10:12 Мат. 5:32
• 10:13 Мат. 19:13-15, Лк. 18:15-17
+ 10:15 Мат. 18:3
+ 10:16 Мк. 9:36
• 10:17 Мат. 19:16-30, Лк. 18:18-30
+ 10:17 Лк. 10:25
+ 10:19 1Кор. 6:8
+ 10:20 Пилипшилер 3:6
+ 10:21 Лк. 12:33
+ 10:23 Мк. 4:19
+ 10:27 Яр. 18:14, Мк. 14:36, Лк. 1:37
+ 10:28 Мк. 1:18-20
+ 10:29 Мк. 8:35, Лк. 14:26
+ 10:30 2Кор. 12:10
+ 10:31 Мат. 20:16, Лк. 13:30
• 10:32 Мат. 20:17-19, Лк. 18:31-34
+ 10:34 Мк. 8:31, Мк. 9:31
• 10:35 Мат. 20:20-28
+ 10:35 Мк. 1:19
+ 10:37 Мат. 19:28
+ 10:38 Мк. 14:36, Яхья 18:11, Лк. 12:50
+ 10:39 Ислер 12:2, Ашы. 1:9
+ 10:43 1 Петер 5:3, Мат. 23:11, Мк. 9:35

+ 10:45 Яхья 13:4-5, Яхья 11:51, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тимотей 2:6, Тит 2:14, 1 Петер 1:18-19

• 10:46 Мат. 20:29-34, Лк. 18:35-43
+ 10:47 Лк. 1:32
+ 10:52 Мк. 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Мат. 21:1-11, Лк. 19:28-40, Яхья 12:12-19

+ 11:1 Ислер 1:12, Мат. 21:17, Лк. 24:50, Яхья 11:18

+ 11:10 Мат. 23:39
• 11:12 Мат. 21:18-19
+ 11:12 Мат. 4:2
+ 11:13 Мк. 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Мат. 21:12-17, Лк. 19:45-48, Яхья 2:13-22

+ 11:15 Лк. 2:24
+ 11:18 Мат. 21:46
+ 11:19 Лк. 21:37
• 11:20 Мат. 21:19-22
+ 11:23 Мат. 7:7, Мат. 17:20, 1Кор. 13:2
+ 11:24 Мат. 7:7, Якуп 1:6
+ 11:25 Мат. 6:14, Колосшылар 3:13
• 11:27 Мат. 21:23-27, Лк. 20:1-8
+ 11:28 Ислер 4:7
+ 11:30 Мк. 1:4
+ 11:31 Лк. 7:30
+ 11:32 Мат. 11:9, Мат. 14:5
• 12:1 Мат. 21:33-46, Лк. 20:9-19
+ 12:1 Мк. 13:34

+ 12:5 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37, Ювытлар 11:36-37

+ 12:6 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 12:7 Ювытлар 1:2,
+ 12:8 Ювытлар 13:12
+ 12:9 Ислер 13:46
+ 12:11 Ислер 4:11, 1 Петер 2:7
+ 12:12 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 12:13 Мат. 22:15-22, Лк. 20:20-26
+ 12:13 Лк. 11:54
+ 12:14 Мат. 17:24-25
+ 12:15 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 12:17 Рим. 13:7
• 12:18 Мат. 22:23-33, Лк. 20:27-40
+ 12:18 Мат. 3:7, Ислер 23:8
+ 12:19 Яр. 38:8,
• 12:28 Мат. 22:34-40, Лк. 10:25-28
+ 12:31 Мат. 19:19
+ 12:34 Лк. 20:40
• 12:35 Мат. 22:41-46, Лк. 20:41-44
+ 12:35 Мк. 10:47, Лк. 1:32
+ 12:36 Ислер 2:34-35
+ 12:37 Мк. 6:20
• 12:38 Мат. 23:1-36, Лк. 20:45-47
+ 12:39 Лк. 11:43
• 12:41 Лк. 21:1-4
+ 12:41 Мат. 27:6
+ 12:44 2Кор. 8:1-3, 2Кор. 8:12
• 13:1 Мат. 24:1-14, Лк. 21:5-19
+ 13:2 Лк. 19:44

+ 13:5 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 13:8 Ашы. 6:4, Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 13:9 Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6

+ 13:10 Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6

+ 13:11 Ислер 4:8

+ 13:12 Мат. 10:35-36

+ 13:13 Мат. 10:22, Яхья 15:18, Якуп 5:11, Ашы. 2:10

• 13:14 Мат. 24:15-28, Лк. 21:20-24
+ 13:15 Лк. 17:31
+ 13:17 Лк. 23:29
+ 13:19 Ашы. 16:18
+ 13:20 Лк. 18:7
+ 13:21 Лк. 17:23

+ 13:22 2 Салоникшилер 2:9, Ашы. 13:13, Ашы. 16:14

+ 13:23 Яхья 13:19, Яхья 14:29
• 13:24 Мат. 24:29-31, Лк. 21:25-28
+ 13:25 Ислер 2:20, Ашы. 6:13
+ 13:26 Мат. 16:27
+ 13:27 Мат. 13:41
• 13:28 Мат. 24:32-35, Лк. 21:29-33
+ 13:30 Мк. 9:1
+ 13:31 2 Петер 3:10

• 13:32 Мат. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:33 Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6, Мат. 25:13

+ 13:34 Мк. 12:1

+ 13:35 Мат. 25:13, 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2

+ 13:36 Мат. 25:1-13
• 14:1 Мат. 26:1-5, Лк. 22:1-2, Яхья 11:45-53
+ 14:1 Яхья 11:53
• 14:3 Мат. 26:6-13, Лк. 7:36-50, Яхья 12:1-8
+ 14:3 Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18,
+ 14:7 Мк. 2:20, Яхья 7:33
+ 14:8 Яхья 19:40
+ 14:9 Мат. 24:14
• 14:10 Мат. 26:14-16, Лк. 22:3-6
+ 14:10 Яхья 13:2, Ислер 1:16

• 14:12 Мат. 26:17-30, Лк. 22:7-23, Яхья 13:21-30

+ 14:12 1Кор. 5:7
+ 14:18 Яхья 13:18
+ 14:21 Мат. 18:7

• 14:22 Мат. 26:26-30, Лк. 22:15-20, 1Кор. 11:23-25

+ 14:22 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16

+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Мат. 26:31-35, Лк. 22:31-34, Яхья 13:36-38

+ 14:27 Яхья 16:32
+ 14:28 Мк. 16:7
• 14:32 Мат. 26:36-46, Лк. 22:39-46
+ 14:33 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 14:34 Яхья 12:27
+ 14:35 Ювытлар 5:7

+ 14:36 Мк. 10:27, Мк. 10:38, Яхья 18:11, Яхья 5:30, Яхья 6:38

+ 14:38 Мат. 6:13, 1 Петер 4:7

+ 14:41 Яхья 2:4, Мк. 9:31, Мк. 10:33

• 14:43 Мат. 26:47-56, Лк. 22:47-53, Яхья 18:3-12

+ 14:43 Ислер 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Мк. 11:27, Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Яхья 19:36

+ 14:50 Мк. 14:27, Яхья 16:32

• 14:53 Мат. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Яхья 18:13-14, Яхья 18:19-24

+ 14:58 2Кор. 5:1, Мк. 15:29, Яхья 2:19
+ 14:60 Мк. 15:4-5
+ 14:62 Мат. 16:27, Мат. 24:30, Ювытлар 1:13
+ 14:63 Ислер 14:14
+ 14:64 Мк. 2:7, Яхья 10:36,
+ 14:65 Мк. 10:34

• 14:66 Мат. 26:69-75, Лк. 22:56-62, Яхья 18:15-18, Яхья 18:25-27

+ 14:72 Мк. 14:30

• 15:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Лк. 23:1-5, Яхья 18:28-38

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, Ислер 4:27, 1 Тимотей 6:13

+ 15:2 Мат. 2:2

+ 15:4 Мк. 14:60-61

• 15:6 Мат. 27:15-26, Лк. 23:13-25, Яхья 18:39

+ 15:10 Яхья 12:19, Ислер 5:17
+ 15:11 Ислер 3:14
+ 15:14 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 15:15 Мк. 10:34
• 15:16 Мат. 27:27-31, Яхья 19:2-3
+ 15:19 Мк. 10:34, Мк. 14:65

• 15:21 Мат. 27:32-44, Лк. 23:26-43, Яхья 19:17-27

+ 15:21 Рим. 16:13
+ 15:29 Мк. 14:58, Яхья 2:19
+ 15:31 Яхья 10:18
+ 15:32 Яхья 1:49, Яхья 12:13, Яхья 20:29

• 15:33 Мат. 27:45-56, Лк. 23:44-49, Яхья 19:28-30

+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Мат. 27:57-61, Лк. 23:50-56, Яхья 19:38-42

• 16:1 Мат. 28:1-8, Лк. 24:1-12, Яхья 20:1-10
+ 16:1 Мк. 15:40
+ 16:3 Мк. 15:46
+ 16:7 Мк. 14:28

• 16:9 Мат. 28:9-10, Мат. 28:16-20, Лк. 24:13-49, Яхья 20:11-23

+ 16:9 Лк. 8:2
+ 16:11 Лк. 24:11
+ 16:15 Ислер 1:8, Колосшылар 1:23

+ 16:16 Ислер 16:31, Рим. 10:9, 1 Петер 3:21, Яхья 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17, Ислер 5:16, Ислер 8:7, Ислер 16:18, Ислер 19:12, Ислер 2:4, Ислер 10:46, 1Кор. 12:10, 1Кор. 14:2

+ 16:18 Лк. 10:19, Ислер 28:3-5, Ислер 9:12, Ислер 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Ислер 1:9, 1 Тимотей 3:16, Ислер 7:55-56, 1 Петер 3:22, Рим. 8:34, Эфесшилер 1:20, Колосшылар 3:1, Ювытлар 1:3, Ювытлар 8:1, Ювытлар 12:2, Ашы. 3:21

+ 16:20 Ислер 5:12

Лука

Лука

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

Кирис Соьз

ЛУКАДЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Айтувларга коьре, бу китаптынъ авторы – элши Паул ман бирге болганлардынъ бириси – эмлевши Лука. Ол Янъы Антласувды язганлардынъ ишинде ювыт болмаган ялгыз бир автор. Лука Исадынъ яшавын коьрип турганлардан тувыл. Сонынъ уьшин айырым бир мукаятлык пан Масихтинъ яшавына шаат болганлардан сорастырып, Онынъ ислери акында айтылганлардынъ баьрисин бирге косып ювыт болмаган христиан окувшыларына йыяды. Лука Исадынъ яшавынынъ аьр бир затын сол вакыттагы тарих ислери мен тенълестиреди. Соьйтип ол христиан диннинъ берк тарихлик негизин коьрсетеди, Масихтинъ бу дуныялык яшавынынъ тарихи баьри инсанлык тарихтинъ бир кесеги болганын айырып бегитеди.

Лука боьтен де Алладынъ ярлылар эм ямагат унамай шет кагылганлар акында каьр шеккенине, Масихке кызмет кылган хатынлардынъ маьнелилигине эм де Алла Патшалыгына ювыт болмаганларга да йол ашык экенине айырым эс этеди. Зеген язувшы Лука соьйлемнинъ туьрли стиллерин усташа кулланып биледи. Айтпага, ол биринши боьликте коьнъиллендируьвши эски маслагатлык зикирлерге ювык гимнлерди келтиреди, а Исадынъ таварыхларын десенъ толы маьнели хабарлар кебинде береди (кара: 14–16 бб.).

Лука Элшилердинъ ислери деген китаптынъ да авторы болады, онда ол Исадынъ коькке алынганыннан сонъ, христиан ямагатлардынъ оьсуьви акында хабарлайды.

1

Кирис соьз

1^1Энди коьплер арамызда ашык белгили болган ислердинъ таварыхларын туьзип баслаганлар. 2Сол ислерди басыннан коьрип турганлардынъ эм Алладынъ соьзин яйган кулларынынъ бизге еткергенлериндей, 3мага да, сол затларды янъыдан мукаят тергегеннен сонъ, ызлы-ызыннан тизип, сага, оьрметли Теопил,+
4сен насихатланган окувдынъ терен негизин тагы да бир бегитип, язбага ой туьсти.

Яхъя пайхамбардынъ туваягынынъ билдирилуьви

5Юдеядынъ патшасы Иродтынъ куьнлеринде Авия боьлигиннен Зекерья атлы дин куллыкшысы эм онынъ Арун тукымыннан Элисабет деген хатыны болганлар+. 6Олардынъ экеви де, Алладынъ алдында туврашыл болып, Раббийдинъ буьтин парызларын эм йорыкларын минсиз толтыра эдилер+. 7Олар аьвлетсиз эдилер, неге десе Элисабет бедев болган, а энди экеви де уьйкен ясларына еткен эдилер.

8Бир кере оьзининъ боьлигининъ, дин куллыкшысындай, оьз борышын Алладынъ алдында толтыратаган куьнлеринде, 9дин куллыкшыларынынъ арасында болатаган аьдетке коьре, сыбага тасланган заманда, Зекерьяга Раббийдинъ уьйине ладан ийис шыгарув мырат пан кирмеге тийисли болды. 10Буьтин йыйылган халк, ладан ийис этилетаган заманда, тыста дува этетаган эди.

11Сол вакытта Зекерьяга ладан ийис этетаган ерининъ онъ ягында Раббийдинъ бир маьлеги коьринди. 12Зекерья маьлекти коьргенде саьспекледи, оны коркув бийледи. 13Маьлек ога: «Коркпа, Зекерья, неге десе сенинъ дуванъ кабыл болган, хатынынъ Элисабет сага ул табаяк эм сен ога Яхъя атты береексинъ+. 14Ол сага куваныш эм ярык аькелеек, эм коьплер онынъ тувганына суьйинееклер. 15Неге десенъ ол Раббийдинъ алдында уллы болаяк; бир заманда да шагырды эм баска эсиртуьвши затларды ишпеек, ана карнында ок Кие Рухка толаяк+. 16Ол Исраил халкынынъ коьплерин Раббийге, оьзлерининъ Алласына, кайтараяк. 17Ол Раббийдинъ алдында Ильястынъ рухы эм куваты ман юрип, аталарынынъ юреклерин балаларына бурып, бойсынмаганларда туврашыллардынъ ойларын яратып бараяк, Раббийдинъ алдына аьзирленген халкты салаяк», – деди+.

18Сонда Зекерья маьлекке: «Мен оны неден билермен? Мен картайганман эм хатынымнынъ да йыллары еткен», – деди+.

19Маьлек ога деп яваплады: «Мен Алладынъ алдында турувшы Жабраилмен эм сени мен соьйлеспеге, сол куванышлы хабарды сага еткермеге йиберилгенмен. 20Меним, заманы еткенде, эш толмай калмаяк деген соьзлериме ынанмаганынъ уьшин, сен энди сакав болаяксынъ, сол зат толтырылаяк куьнге дейим соьйлемей тураяксынъ», – деди.

21Сол арада халк Зекерьяды саклайтаган эди эм онынъ, Алла уьйиннен шыкпай, калып кеткенине сейирсинетаган эди. 22Зекерья шыкканнан сонъ, олар ман соьйлесалмады. Халк Алла уьйинде ога коьринис коьрингенин сезди; ол да оны, тили тыйылганыннан ымлап, анълатты.

23Аллага кылынув куьнлери озганнан сонъ, Зекерья уьйине кайтты. 24Онынъ пишеси Элисабет авыраяклы болды эм оны бес айга дейим халктан ясырды. 25«Сосындай йылларымда Раббийим мени языксынды, инсанлар арасында меним кемшилигимди тайдырды», – дейтаган эди ол+.

Иса Масихтинъ дуныяга энеегининъ билдирилуьви

26-27Элисабеттинъ карнындагынынъ алтыншы айында Алла Жабраил маьлекти Галилеядынъ Назарет шахарына Даут тукымыннан Юсуп атлы эр мен соьз тавысып турган кызга йиберди. Ол кыздынъ аты Марьем эди+. 28Маьлек ога келгенлей: «Салам, шапагатлы! Раббий сени мен болар[*]», – деди.

29Марьемди бу соьзлер саьспеклетти эм ол, бу неди билдирген салам экенин анъламай, ойланды. 30Ога маьлек: «Коркпа, Марьем, неге десе сен Алладан шапагатлы болгансынъ. 31Энди карнынъда болып, ул табаяксынъ эм Оны Иса деп атаяксынъ+. 32Ол данъклы болаяк, Аллаху-Тааладынъ Улы деп саналаяк. Ога Раббий Алла Онынъ атасы Дауттан калган такты береек;+
33оьмир оьмирге Якуп тукымынынъ уьстинде патшалык эттиреек эм Онынъ патшалыгынынъ сонъгы куьни болмаяк», – деди+.

34Марьем маьлектен: «Бу кайтип болар, эгер мен энди де эр сынамаганман?» – деп сорады.

35Ога маьлек: «Кие Рух сага туьсеек, Аллаху-Тааладынъ куьши сени каплап алаяк, сонынъ уьшин туваяк кие Бала Алладынъ Улы деп аталаяк+. 36Эне бедев деп саналып турган сага ювык еткен Элисабет те картлыгында ул ман авыраяклы эм ога энди алты ай болаятыр. 37Алладынъ бир соьзи де куьшсиз калмайды», – деп яваплады+.

38Сонда Марьем: «Мен Раббийдинъ кулыман. Менде сенинъ айтканынъдай болсын», – деди. Маьлек оннан тайды.

Марьем Элисабетти коьрмеге барады

39Сол куьнлерде Марьем асыгыслы болып Юдеядынъ тавлы кесегиндеги бир шахарга барды. 40Зекерьядынъ уьйине киргенлей, Элисабет пен саламласты. 41Элисабет Марьемнинъ саламын эситкен заманда, онынъ карнындагы аьвлет ойнаклады. Элисабет Кие Рухка толды. 42Ол, давысын коьтерип: «Хатынлардынъ арасында сен муьбарексинъ эм сенинъ карнынъдагы бала да муьбарек! 43Меним Раббийимнинъ анасынынъ мага сосы келуьви не себептен болды экен? 44Неге болса да, сенинъ саламласув тавысынъ мага еткенде, меним карнымдагы саьбийим куванышлы ойнаклады. 45Ынанганынъ уьшин бактылысынъ, неге десе Раббийдинъ сага билдиргени толтырылаяк», – деди.

46Марьем: «Меним яным Раббийди оьрметлейди. 47-48Ол Оьз кулынынъ язык аьлин эслегени уьшин коьнъилим Аллага, Куткарувшыма, куванады. Эндиден арбатын мени баьри тукымлар бактылыга санаяклар+. 49Неге десе куьдиретли Алла мага уллы ислер этти. Онынъ аты кие! 50Онынъ рагимлиги несилден несилге Ога оьрмет эткенлерге яйылаяк. 51Оьз куватынынъ карувын коьрсетти, юреклеринде оьктемли ойлары болганларды шашты. 52Куьшлилерди тактан туьсирди, мазлумларды коьтерди. 53Ашыкканларды оьз берекети мен тойдырды, ама байларды бир затсыз кайтарып йиберди. 54-55Ол Оьзининъ кулы Исраилге ярдам этти эм, аталарымызга айтканындай, Ибрагимге, онынъ тувдыкларына оьмир оьмирге этеек рагимлигин эсинде тутты», – деди+.

56Марьем Элисабет пен бир уьш ай кадер турганнан сонъ уьйине кайтты.

Яхъя пайхамбардынъ тувувы

57Бала туваяк вакыты еткенде, Элисабет ул тапты. 58Раббийдинъ ога уллы рагимлик коьрсеткенин эситип, онынъ кардашлары эм конъысылары оны ман бирге куванатаган эдилер. 59-60Сегизинши куьнинде балады суьннетлеек аьдет пен йыйылдылар эм ога атасынынъ атын, Зекерьяды, атамага токтастылар, ама баладынъ анасы унамады эм оны Яхъя деп атаягын билдирди+.

61Ога: «Сенинъ тукымынъда ондай атлы бирев де йокты да», – дедилер.

62Атасыннан, ымлап, онынъ кайтип атаяк болатаганын сорадылар. 63Зекерья такта тилеп алды да язды: «Онынъ аты – Яхъя». Баьриси де сейирсиндилер. 64Сол саьатлей Зекерьядынъ авызы да, тили де ашылды эм ол, Аллага шуькир айта берип, соьйлеп баслады. 65Олардынъ тоьгерегинде яшаганларды коркув бийледи. Сол болган затлардынъ хабары Юдеядынъ баьри тавлы кесегинде яйылды. 66Эситкенлердинъ баьриси де оны юреклерине салдылар: «Сосы аьвлет ким болаяк экен?» – деп, сейирсинип, сорастылар. Раббийдинъ куваты Яхъя ман бирге эди.

Зекерьядынъ пайхамбарлык соьзи

67Кие Рухка толган Зекерья пайхамбарлык соьзин айтып баслады: 68«Исраилдинъ Алласы Раббийге шуькир болсын! Оьз халкына ярдамга келди эм оны куткарды. 69Оьзининъ кулы Дауттынъ тукымыннан бизге куьшли Куткарувшыды шыгарды+. 70-71Кие пайхамбарларынынъ авызы ман оьмирден бери билдиргениндей, бизди явларымыздан эм баьри коьрип болмайтаганлардынъ колыннан куткарды, 72кие антласувын эскерди, аталарымызга рагимлик этти. 73-74Ол атамыз Ибрагимге берген антынша, бизди душпанларымыздынъ колыннан куткарып, Ога коркувсыз кылынгандай этти;+
75соьйтип Онынъ алдында Ога оьмиримиздинъ баьри куьнлеринде сыйлылык эм тувралык пан яшамага болаламыз. 76Сен, аьвлет, Аллаху-Тааладынъ пайхамбары деп аталаяксынъ, неге десе Онынъ алдында барып, Ога йол аьзирлеексинъ+. 77-78Алламыздынъ халкына Онынъ рагимлиги мен олардынъ куьналары кеширилгеннен сонъ куткарылув болаягын анълатаяксынъ+. 79Онынъ рагимлиги мен йогардан тувган Куьн[*] каранъада эм оьлим куьлеткисинде олтырганларды ярыкка шыгараяк, бизим аякларымызды татымлык йолына бураяк»+. 80Бала болса оьсе барды, коьнъили мен беркиди эм оьзининъ Исраил халкы алдына келеек куьнине дейим шоьлде яшады+.

2

Иса Масихтинъ тувувы

2^1•Сол куьнлерде кесарь Августтынъ буьтин урым ерлериндеги аьдемлер санын язып алув буйырыгы шыкты+. 2Сосы язылып алынув Киринийдинъ Сирияда тоьрелик суьруьв кезуьвинде биринши эди. 3Сонынъ уьшин баьриси де, аьр ким оьз тувган шахарына, язылмага барды.

4Сондай болып Юсуп та, Даут уьйиннен эм тукымыннан болган себепли, Галилеядынъ Назарет шахарыннан, Юдеяга, Дауттынъ Бетлехем деп аталатаган шахарына атланды+. 5Онда оьзининъ соьз тавысып турган хатыны Марьем мен бирге язылмага керек эди. Марьем авыраяклы эди. 6Олар онда барганда, Марьемге бала табув заманы етти. 7Марьем оьзининъ Улын, тувнъышын, тапты, Оны боьледи эм отлыкка салды, неге десе конакбайдынъ боьлмесинде оларга орын табылмаган эди.

Койшылар ман маьлеклер

8Сол элде далада койшылар оьзлерининъ суьруьвлери мен куьзет шыгатаган эдилер. 9Бирден олардынъ алдына Раббийдинъ бир маьлеги туьсти, Раббийдинъ нуры оларды ярыкландырды. Суьруьвшилер бек корктылар+. 10Ама маьлек оларга: «Коркпанъыз, мен сизге де, баьри аьдемлерге де бек куванышлы ийги хабарды билдирмеге келгенмен. 11Буьгуьн сизге Даут шахарында Куткарувшы тувды: Ол Раббий Масих.+
12Мине сизге онынъ нышаны: сиз боьленген эм отлыкта яткан балады табаяксыз», – деди.

13-14Сонъ анъламастан маьлекке аспаннынъ сансыз маьлеклер аскери келип косылдылар. Олар Аллага шуькир айтып: «Аллаху-Таалага данък, ер уьстинде Онынъ разы болган аьдемлерине тынышлык болсын!» – дедилер++.

15Маьлеклер олардан коькке тайганда, койшылар бир бирлерине: «Бетлехемге бараяк, онда не зат болганын караяк, Раббий бизге не затты билдирди экен», – деп айттылар. 16Олар асыгыслы бардылар да Марьем мен Юсупты эм отлыкта яткан балады таптылар. 17Коьргенлеринде, сосы Аьвлет акында оларга не зат белгили болганын айттылар. 18Эситкенлердинъ баьриси де койшылардынъ айтатаган затларына сейирсине эдилер. 19Марьем, болса, сосы соьзлердинъ баьрисин де коьнъилине ювык алып, юрегине салды+. 20Сонъ койшылар эситкенлери, коьргенлери эм оларга калай билдирилгени болса, солай ок болганы уьшин Аллады данъклай эм Ога шуькир айта, артларына кайттылар.

Исады Алладынъ уьйине аькелдилер

21Сегиз куьн озганнан сонъ, Саьбийге суьннет аьдетин этпеге керек заманы еткенде, Ога карында болаяктан алдын маьлек пен билдирилген Иса атты бердилер+.

22Муса пайхамбарга буйырылган Тауратка коьре тазаланув куьнлери оьткенде, балады Ерусалимге, Раббийдинъ алдына салмага деп, аькелдилер. 23Неге десе, Раббий берген Тауратта белгиленуьвге коьре, аьр бир тувнъыш эр саьбий Раббийге багысланмага керек. 24Эм Раббий берген Таураттынъ билдируьвине коьре курманлыкка эки куьмири[*], яде эки коьгершин балапанды аькелмеге тийисли эдилер.

25Сол вакытта Ерусалимде Шимон атлы аьдем болган. Ол туврашыл, Аллады сыйлаган эм Исраилге тынышлыкты уьмитлеген эр эди, эм Алладынъ Кие Рухы онда эди. 26Алладынъ Рухы ман Ога, Масихти коьрмей, оьлмееги билдирилген эди. 27Сол куьн Шимон, Кие Рух пан коьнъилленип, Алла уьйининъ каралдысына барган эди. Ата-анасы Иса Аьвлетине, Тауратта буйырылган аьдетти эттиреек болып, аькелген заманда, 28Шимон оны койнына алды, Аллага шуькир айтып: 29«Дуныядынъ Бийи, Сенинъ соьзинъ толды; мен, сенинъ кулынъ, энди тынышлык пан оьлермен. 30-32Неге десе энди Сенинъ буьтин халклар алдына аьзирлеген куткарувынъды, баска миллетлерге билим ярыгын ашаякты эм Оьз Исраил халкынънынъ данъкын шыгараякты коьзим мен коьрдим!» – деди+.

33Исадынъ ата-анасы баласына айтылатаган соьзлерге сейирсиндилер. 34Сонъ Шимон оларга ийгилик тиледи эм баладынъ анасы Марьемге: «Сосы Аьвлет Исраилде коьплердинъ йогарга оьрленуьвине де, коьплердинъ тоьмен туьсуьвине де себеп болаяк. Ол шет кагылаяк нышан болаяк. 35Сенинъ оьзинънинъ янынънан да кылыш оьтеек. Соьйтип коьплердинъ акылындагы ойлары ашыкланаяклар», – деди+.

36Булайда тагы да Ашер ырувыннан Пануелдинъ кызы Ханна пайхамбар да бар эди. Кызлай косылган эри мен тек ети йыл яшаган, а соьле кавдыраган картлыгында эди. 37Сексен доьрт ясындагы тул хатын оразасы, дувасы ман кеше-куьндиз Аллага кылынып, Онынъ уьйининъ каралдысыннан таймайтаган эди+. 38Сол вакытта ол да аьдемлерге ювыклап, Аллага шуькир айтып, Ерусалимнинъ куткарылувын саклайтаганлардынъ баьрисине Саьбийдинъ акында хабарлайтаган эди.

Назаретке кайтув

39Юсуп пан Марьем Раббийдинъ буйырыгына коьре баьри затларын эттиргеннен сонъ, Галилеяга, тувган шахары Назаретке кайттылар+. 40Аьвлет оьсе барды, акылланды, яны беркиди; Алладынъ шапагаты Онда эди.

Яс Иса Алла уьйинде

41Аьр йыл сайын Онынъ ата-анасы Ерусалимге пасха байрамына баратаган эдилер. 42Ол он эки ясына еткенде, аьдеттегинше, олар тагы да Ерусалимге байрамга келдилер. 43Байрам куьнлери кутылып, артларына кайтаятырганда Иса Масихтинъ Ерусалимде калганын Онынъ ата-анасы эскермей калдылар. 44Ол баскалар ман бирге келеди деп, ойладылар; соьйтип бир куьнлик йолды оьткеннен сонъ, Оны кардаш-ювыкларынынъ арасыннан излеп басладылар. 45Сонъ, таппаганларында, Оны излей, Ерусалимге кайттылар. 46Уьш куьннен сонъ Исады Алла уьйининъ каралдысында устазлар арасында олтырып, оларды тынълай эм оларга сорав сала турганда, табадылар. 47Оны тынълавшылардынъ баьриси де Онынъ акыллылыгына, берген явапларына сейирсинетаган эдилер. 48Ата-анасы Оны коьргенде аьжейипсиндилер эм Ога анасы: «Балам! Сен бизге булай неге эттинъ? Мине Сенинъ атанъ ман мен Сени излестирип, кайгырып юримиз», – деди.

49Иса: «Мени излемеге сизге неден керек эди? Яде сиз Меним Атамнынъ уьйинде болмага керегимди билмединъизбе?» – деп сорады. 50Ама олар оьзлерине айтылган соьзлерди анъламадылар+.

51Иса олар ман бирге Назаретке кайтып келди эм оларга бойсынувлы болды. Онынъ анасы болган затлардынъ баьрисин де юрегине салды+. 52Иса оьсти эм акыллана барды. Оны Алла да, аьдемлер де суьетаган эдилер.

3

Яхъя пайхамбардынъ увазы

3^1•Император Тиберийдинъ басшылык этуьвининъ он бесинши йылында, Юдеяда Понтий Пилат тоьрелик суьргенде, Ирод – Галилеяда, кардашы Пилип – Итурея ман Трахонит областинде, а Лисаний – Авилиний еринде тетрарх[*] болганларында,+
2бас дин куллыкшылары Ханан ман Каяпадынъ заманларында, Алла шоьлге Зекерьядынъ улы Яхъяга соьзин туьсирди+. 3Оннан сонъ Яхъя Йордан сувы тоьгерегиндеги баьри эллерди айланып, аьдемлерди куьналарынынъ кеширилуьви уьшин тевбеге туьспеге, сувда шомылдырылып тазаланмага[*] шакырып юрди. 4Ешая пайхамбардынъ китабында язылган соьзлерине коьре: «Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз, Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз! 5Аьр бир оьзен толтырылсын, аьр бир тав эм тоьбешик тоьменленсин, кыйшыклык туьзелсин, кынъыр-шонъкыр йоллар тегисленсин. 6Сонда аьр аьдем Алладынъ куткарувын коьреек“, – дейди».

7Яхъя оьзине сувда шомылдырылып тазаланмага келген халкка: «Йылан тувдыклары! Сизди келеек шамланувдан кашпага ким уьйреткенди+? 8Тевбеге туьскенинъиздинъ тийисли ислерин коьрсетинъиз. Юрегинъизди: „Бизим атамыз Ибрагим“, – деп, юбантып олтырманъыз, неге десе Алла сосы таслардан Ибрагимге балалар курастырмага болаяк+. 9Энди балта да тереклер туьбинде ятады: хайырлы емисти аькелмейтаган тереклердинъ кайсысы да кесилип отка тасланаяк», – деди+.

10Халк оннан: «Аьше, бизге не этпеге керек?» – деп сорастырды+.

11Ол оларга явапка деп хабарлады: «Кимде эки коьйлек болса, сол онынъ бирин болмаганга берсин; кимде ырызкы бар болса, солай ок этсин»+.

12Ясакшылар да сувда шомылдырылып тазаланмага келдилер эм оннан: «Устаз, бизге не этпеге керек?» – деп сорадылар.

13Оларга да: «Сизге буйырылганнан баска бир затты та тилеменъиз», – деп яваплады.

14Оннан аскершилер де: «А бизге не этпеге керек?» – деп сорадылар.

«Биревди де ынжынтпанъыз, яладан яла якпанъыз эм оьз кыйынагынъызга канагатланынъыз», – деди Яхъя+.

15Халк уьмитленип саклайтаган эди. Баьрисин де: «Яхъя Масих тувылма экен?» – деген ой кызыксындыратаган эди+.

16Ога Яхъя баьрисине еткерип: «Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама меннен куьшли Бирев келеятыр, мен Онынъ шарыкларынынъ бавын шешпеге де тийисли тувылман. Ол сизди Кие Рух пан эм от пан тазалаяк. 17Аслык сувырувшы куьрегин колына алган: Оьз ындырын тазалап, бийдайын амбарына йыяяк, а тобанын соьнмес отка таслап куьйдиреек», – деди+. 18Яхъя баска туьрли коьп насихатлар берип, халкка Ийги Хабарды билдирди. 19-20Тетрарх Иродты, оьз кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленгени эм тагы да баска этетаган яманлыклары уьшин Яхъя бетлегенде, Ирод буьтин яманлыкларынынъ уьстине тагы да бирин косты: ол Яхъяды тутнакка олтыртты+.

Исадынъ сувга шомылдырылувы

21•Буьтин халк сувга шомылдырылганнан сонъ, Иса да сувга шомылдырылды. Дува этеятырган вакытында, коьк как ярылып ашылды+. 22Кие Рух Ога коьгершин кебинде туьсти эм аспаннан: «Сен Меним суьйген Улымсынъ, Мен Сага разыман», – деген давыс эситилди+.

Исадынъ асылы-тукымы

23•Иса Оьз аьрекетин баслаганда, отыз ясларына келген эди. Аьдемлер ойлаганларындай, Ол Юсуптынъ улы эди. Юсуп болса Элийдинъ улы,

24Мататтынъ улы, Левийдинъ улы, Мелхийдинъ улы, Яннайдынъ улы, Юсуптынъ улы,

25Матитиядынъ улы, Амостынъ улы, Нахумнынъ улы, Эслийдинъ улы, Нагайдынъ улы,

26Махаттынъ улы, Матитиядынъ улы, Шимийдинъ улы, Юсуптынъ улы, Юдадынъ улы,

27Йохананнынъ улы, Решадынъ улы, Зерубавелдинъ улы, Шалтиелдинъ улы, Нерийдинъ улы,

28Мелхийдинъ улы, Аддийдинъ улы, Косамнынъ улы, Элмадамнынъ улы, Эрдинъ улы,

29Ешудынъ улы, Элиезердинъ улы, Йоримнинъ улы, Мататтынъ улы, Левийдинъ улы,

30Шимоннынъ улы, Юдадынъ улы, Юсуптынъ улы, Йонамнынъ улы, Элиякимнинъ улы,

31Маладынъ улы, Меннадынъ улы, Мататадынъ улы, Натаннынъ улы, Дауттынъ улы,

32Ишайдынъ улы, Оведтинъ улы, Боаздынъ улы, Салмоннынъ улы, Нахшоннынъ улы,+

33Аминадавдынъ улы, Арамнынъ улы, Эсроннынъ улы, Перестинъ улы, Юдадынъ улы,+

34Якуптынъ улы, Исхактынъ улы, Ибрагимнинъ улы, Терахтынъ улы, Нахордынъ улы,

35Серуктынъ улы, Регудынъ улы, Пелектинъ улы, Эвердинъ улы, Шалахтынъ улы,

36Кенаннынъ улы, Арпакшадтынъ улы, Самнынъ улы, Нухтынъ улы, Ламехтинъ улы,

37Метушелахтынъ улы, Ханоктынъ улы, Яредтинъ улы, Махалалелдинъ улы, Кенаннынъ улы,

38Эноштынъ улы, Шеттинъ улы, Аьдемнинъ улы, а Аьдем болса Алладынъ улы эди+.

4

Исадынъ сыналувы

4^1•Кие Рух пан савлай бийленген Иса, Йордан сувыннан кайтып келгеннен сонъ, Рухтынъ коьнъиллендируьви мен шоьлликке йиберилди. 2Ибилис шоьлде Оны кырк куьн сынады. Сол заманнынъ ишинде авызында бир зат та болмаган себепли, Иса ахырында ашыкты+. 3Сонда ибилис Ога: «Сен Алладынъ Улы болсанъ, сосы тасларга оьтпек болмага буйыр», – деди.

4Иса ога: «„Аьдем тек бир оьтпек пен яшамаяк“[*], – деп язылган», – деди.

5-6Ибилис Оны бийик ерге шыгарды, коьз ашып юмганша, Ога дуныядынъ баьри эллерин коьрсетти эм: «Мен Сага солардынъ баьрисининъ уьстинде иеликти де, олардынъ данъкын да берейим, неге десе олар мага тапшырылган эм суьйгениме бермеге болаякпан+. 7Сога коьре, эгер Сен мага бас ийсенъ, баьриси де Сеники болар», – деди.

8Сонда Иса Ога: «„Раббий[*]: Алланъа бас ий эм тек Ога кылын“, – деп язылган», – деп яваплады.

9Оннан сонъ ибилис Оны Ерусалимге аькелди, Алла уьйининъ бийиклевине салды, Ога: «Сен Алладынъ Улы болсанъ, муннан туьбине атыл. 10Аьше: „Алла Сени Оьз маьлеклерине аманат этер, Сени коршаласынлар деп“ 11эм „Олар, аягынъды таска тийгистпей, Сени колларында аькетееклер“, – деп язылганды да», – деди.

12Ога Иса явапка: «„Раббий Алланъды сынама“, – деп те язылган», – деди.

13Оннан сонъ ибилис Исады сынаганын койды, кезуьви келгенге дейим Онынъ касыннан тайды.

Назарет шахардагы синагогта

14•Кие Рухтынъ куьшин алган Иса Галилеяга кайтты. Онынъ акындагы соьзлер буьтин тоьгерегиндеги ерлерге яйылдылар. 15Ол аьдемлерди синагогларда уьйретти эм баьриси де Оны данъклайтаган эдилер+.

16Иса Назаретке, оьзи оьскен-тербияланган ерине барды. Онда Оьзи, аьдетинше этетаганындай, шабат куьн синагогка келди. Синагогта Иса окымага турды+. 17Ога Ешая пайхамбардынъ китабын бердилер эм Ол, оны алып ашып, булай язылган ерин табып: 18-19«Раббийдинъ Рухы менде. Ол, Мага май ягып, Мени [юреклери сынганларды сав этпеге] ярлыларга ийги хабар айтпага, есирдегилерге куткарылаякларын, сокырларга коьзлерининъ ашылаякларын анълатпага, эзиетленгенлерди эркинликке шыгармага, Раббийдинъ аьдемлерге разылыгын береек заманын билдирмеге йиберген», – деп окыды.

20Иса китапты япты да оны синагогтынъ куллыкшысына кайтарды. Синагогтагылардынъ коьзлери Исага тигилген эдилер. 21Сонда Ол тынълавшыларына айтып баслады: «Буьгуьн сизинъ эситкенинъиз бен бу язув толтырылды».

22Баьриси де Ога разы болдылар. Онынъ авызыннан шыгатаган хайырлы соьзлерине аьжейипсиндилер эм: «Сосы Юсуптынъ улы тувыл ма экен?» – деп соьйлестилер.

23Иса оларга: «Элбетте, сиз Мага такпактынъ соьзлери мен айтпага болаяксыз: „Эмлевши, оьзинъди оьзинъ сав эт! Булайда, ата юртынъда, сол биз эситкен Капарнаумда эткен затларынъды кайтарып эт“, – дегенди айтпага болаяксыз+. 24Сизге дурысын айтаман: эш бир пайхамбарды да оьз ата юртында хош коьрип йолыкпайдылар+. 25Туьзин айтаман сизге, Исраилде Ильяс пайхамбардынъ заманларында уьш йыл алты айга дейим коьк ябылып, буьтин ерде авыр ашлык болганда, онда тул хатынлар коьп болдылар+. 26Кенем де, Ильяс тек Сидон ериндеги Сарапат шахарында бир тул хатынга болмаса, олардынъ баска биревлерине де йиберилмеген эди. 27Исраилде Элиша пайхамбардынъ заманында авыр тери маразы болганлар коьп эдилер, аман да олардынъ ишиннен тек бир сирияшы Наман болмаса, эш бирев де сав болмаган», – деди.

28-29Оны эситкенде, синагогтагылардынъ баьриси де ашувга толдылар. Турып, Исады шахардан кувып шыгардылар да шахар орынласкан тавдынъ басындагы ярдан атаяк болдылар. 30Ама Иса олардынъ ортасыннан оьтти, Оьз йолы ман кетти+.

Капарнаум шахарында синагогта

31•Иса Галилеядынъ Капарнаум шахарына барды эм шабат куьн халкты уьйретуьвин баслады+. 32Олар Онынъ окувына аьжейипсинетаган эдилер, неге десе Онынъ соьзинде бир куват бар эди+.

33Синагогта кара куьш бийлеген йинли киси бар эди. Ол бирден давысын коьтерип кышкырды: 34«Назаретши Иса, калдыр бизди! Сенинъ бизде не ишинъ барды? Бизди аьлек этпегеме келгенсинъ? Сенинъ ким экенинъди билемен. Сен Аллага багысланган Аьдемсинъ!»+

35«Тын!» – деп каты буйырды Иса, – «Шык оннан!» Эм йин кисиди баьрисининъ алдында ерге йыкты, эш бир хаьте де этпей, оннан шыкты+.

36Баьриси сейирсинетаган эдилер эм олар оьз ара бир бирлерине: «Бу не зат окув экен? Ол кара йинлерге иелик пен, куьш пен буйырады эм олар кашып кетедилер!» – деп айта эдилер. 37Исадынъ хабары тоьгерегиндеги баьри якларга яйылатаган эди.

Иса коьп аьдемлерди сав этеди

38•Иса, синагогтан шыкканнан сонъ, Шимоннынъ уьйине барды. Шимоннынъ кайнанасы сол вакытта безгек пен янып-куьйип авырыйтаган эди. Исадан ога ярдам этпеге тиледилер+. 39Иса авырганнынъ уьстине ийилди де безгегин тыйдырды. Безгектен кутылган хатын, сол саьатлей турды, оларды ас пан сыйлады.

40Куьн кавысып бараятырган вакытта, аьдемлер, кимнинъ кайдай туьрли маразлысы бар болса, соны Исага аькелип басладылар. Ол олардынъ аьр кайсысына да колын тийдирди, баьрин де сав этетаган эди. 41Сондайлардынъ коьплериннен, кышкырыклап: «Сен – Алладынъ Улысынъ!» – деп, йинлер де шыгатаган эдилер. Ама Иса оларга айтпага ызын бермеди, неге десе олар Онынъ Масих экенин биле эдилер+.

42•Куьн тувганда, Иса шыкты да авлак ерге барды. Аьдемлер Оны излестирдилер. Тапканда, Оны оьзлериннен йибермеек болдылар+. 43Ама Ол халкка: «Мен баска шахарларда да Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды яйып юрмеге тийислимен, неге десе Мен сонынъ уьшин йиберилгенмен», – деди. 44Эм Юдеядынъ[*] синагогларында уваз айтып юретаган болды.

5

Иса биринши сокталарын сайлап алады

5^1•Куьнлердинъ биринде халк Исады курсап алып, Алладынъ соьзин тынъламага йыйылган заманда, Ол Гиннесар коьлдинъ касында тура эди+. 2Ол коьл шетинде турган эки кайыкты коьрди. Балыкшылар кайыклардан туьсип, йылымларын ювып туры эдилер. 3Сол кайыклардынъ бирисине, Шимондыкына, кирди, Шимонга ягадан бираз таймага тиледи; сонъ олтырып, халкты уьйретип баслады. 4Айтып кутылганнан сонъ, Иса Шимонга: «Терен ерине юзип бар да балык ысламага йылымларды тасла», – деп тиледи+.

5Шимон Ога: «Устаз! Биз туьн бойы ислеп шыктык, тек бир зат та ыслаялмадык, кенем де, Сенинъ соьзинъди этип, йылымларды таслайым», – деди.

6Соьйтип эткеннен сонъ, олар сансыз балык ысладылар, аьле йылымлары да йыртылып басладылар. 7Баска кайыктагы йолдасларына, келип ярдам этсинлер деп, ымладылар. Олар да келип, кайыкты балыкка толтырдылар. Сонъ олар авырлыктан батып та басладылар.

8Оны коьргенде Шимон Петер, Исадынъ аягына йыгылып: «Раббий, меннен кет, неге десе мен куьналы кисимен», – деди. 9Ол эм онынъ янында болганлардынъ баьриси сол шаклы балык туьскенине сейирсиндилер. 10Шимоннынъ йолдасларын, Зебедей улларын Якуп пан Яхъяды да солай ок сейирсинуьв бийледи.

Сонда Иса Шимонга: «Коркпа, буьгуьннен алып сен (балык ыслагандай) аьдемлердинъ коьнъилин авлаяксынъ», – деди+. 11Балыкшылар эки кайыкты ягага тартып шыгардылар, баьри затларын калдырдылар да Исадынъ артыннан иердилер.

Иса авыр тери маразлыды сав этеди

12•Иса шахарлардынъ биринде болганда, авыр тери маразы болган аьдем келди де, Онынъ аягына йыгылды эм ялбарып тиледи: «Бийим, эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

13Иса колын созды, ога тийгистти де айтты: «Суьемен, тазалан». Сол саьатлей оннан маразы тайды.

14Иса ога: «Мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, тазаланганынъ уьшин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ», – деп буйырды+. 15Кенем де Онынъ хабары коьптен коьп халк арада яйылатаган эди. Аьдемлер куйылып, Оны тынълар эм оьз маразларыннан эмленер уьшин келетаган болдылар. 16Иса болса, авлак ерлерге кетип, Аллага дува этетатаган эди+.

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

17•Бир куьн Иса уьйрететаган вакытында, Галилея ман Юдеядынъ эм Ерусалимнинъ аьр ерлериннен келген парисейлер мен Таурат устазлары да олтырып турганлай, авырганларды Раббийдинъ Ога берген куьши мен сав этетаган эди+. 18Мине сонда ким эсе де биревлер паралич соккан маразлыды тоьсеги мен коьтерип келип, уьйге киргистпеге, Исадынъ алдына салмага шалыстылар. 19Ама аьдемнинъ коьплигиннен кирмеге йол таппай, уьйдинъ тоьбесине минип, оны аштылар, оннан авырганды тоьсеги мен ортага, Исадынъ алдына туьсирдилер. 20Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, сол аьдемге: «Куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

21Дин аьлимлери мен парисейлер: «Ассылык эткен бу ким экен? Бир Алладан баска куьналарды ким кеширмеге болады?» – деп, оьз ара ойластылар+.

22Иса, олардынъ ойлаганларын анълап, оларга явапка айтты: «Акылынъыздан сондай ойларды неге оьткересиз?

23Не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“, яде „Тур да юр“? 24Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ[*] ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». Сонъ Ол авырган кисиге: «Сага айтаман, тур, орнынъды алып, уьйинъе кайт», – деди.

25Эм ол сол саьатлей турды, олардынъ алдында яткан орнын алды, Аллады данъклап, уьйине кайтып кетти. 26Баьриси де сейирсиндилер, Аллады данъкладылар эм коркувга туьсип: «Биз буьгуьн кайдай кужырлы ислерди коьрдик!» – деп айттылар.

Левий (Матай) Исадынъ сокталарына косылады

27•Оннан сонъ Иса тыска шыкты эм ясак йыйылатаган ерде олтырган Левий атлы ясакшыды коьрди, ога: «Меним ызымнан кел», – деди. 28Эм Левий, болганын калдырып, турды да Онынъ ызыннан барды.

29Левий оьзининъ уьйинде Исага сыйлав зияпет этти, зияпетке коьп ясакшылар да, баскалар да бирге йыйылдылар, ас-сув ишип олтырдылар+. 30Парисейлер мен дин аьлимлери соьйлесип, Исадынъ сокталарына: «Сиз не уьшин ясакшылар эм куьналылар ман бирге еп-ишип олтырасыз?» – дедилер+.

31Иса оларга явапка: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек болады. 32Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды тевбеге шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

33•Олар Исага: «Яхъядынъ сокталары да, парисейлердики де, тез-тез ораза тутып, дува этедилер, а Сеникилер неге еп-ишип турадылар?» – дедилер+. 34Оларга Иса: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында оларга, ораза тутынъыз деп, буйырмага боларсызба+? 35Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда, сол куьнлерде олар ораза тутарлар», – деп яваплады+. 36Оны ман бирге Иса оларга таварых айтты. «Эш бирев де янъы кийиминнен ямавлык йыртып алып эски кийимине ямамайды. Ямаса, ол янъы кийимин де йыртар, эски кийимине де ямавга ярамас. 37Бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, яс шагыр тулыкларды тесер, оьзи де агып тоьгилер, тулыклар да аьлек болар. 38Йок, яс шагыр янъы тулыкка куйылмага тийисли болады[*]. 39Эш бирев де эски шагырды ишкенде, янъы шагыр тилемес, неге десе: „Эски шагыр – ийги“, – деп айтар», – деди.

6

Шабат куьн акында сорав

6^1•Бир шабат куьн Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары бийдай масакларын юлкып, аяларында уйкалап, асын ашап бара эдилер. 2Парисейлердинъ бир кесеклери: «Сиз шабат куьнинде этилмеге тийисли болмаганды неге этесиз?» – дедилер.

3Иса оларга явапка: «Дауттынъ оьзи эм онынъ йолдаслары ашыкканда не эткенин окымагансызба? 4Ол Алла уьйине кирип, онда салынган оьтпеклерди алып ашады эм оьзи мен йолдасларына да берди. А сол оьтпеклерди ашамага тек дин куллыкшыларына тийисли», – деди. 5Сонъ: «Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деп косты.

Иса колы курыганды сав этеди

6Баска бир шабат куьнинде Иса синагогка, халкты окытайым деп, барды. Сонда онъ колы курыган бир аьдем бар эди+. 7Дин аьлимлери мен парисейлер Исады шуьшлемеге сылтав излейтаган эдилер, сонынъ уьшин шабат куьн эмлерме экен деп, сынап, анъылып турдылар+. 8Иса, олардынъ ниетлерин биле турганлай, колы курыган аьдемге: «Тур да ортага шык», – деди. Ол, турып, алдыга шыкты.

9Сонда Иса оларга айтады: «Мен сизден бир затты сорайым: Не этпеге керек шабат куьн? Яманлык па, яде яхшылык па? Янды куткарув ма, яде оны йойтув ма?[*]»+
10Олардынъ баьрисине карап алды да колы курыган кисиге: «Колынъды соз!» – деди. Аьдем айтканындай этти: онынъ колы сав болды. 11Олар, акылсыздай, ашувландылар эм оьз ара, Иса ман не зат этеек экен деп, соьйлестилер.

Исадынъ он эки элшиси

12•Сол куьнлерде Иса тавга, дува этер уьшин, коьтерилди де туьн бойы Аллага дува эте турды. 13Эртеси куьн, Оьзининъ сокталарын шакырып, олардынъ арасыннан он экисин сайлап алды да оларга элши деген атты берди. 14Иса Оьзи Петер деп атайтаган Шимонды эм онынъ тувган кардашы Эндрейди, Якупты эм Яхъяды, Пилипти эм Барталмайды,+
15Матайды эм Томады, Алпай улы Якупты эм Зилот атлы Шимонды,+
16Якуп улы Юдады эм сонъында кыянатшы болган Юда Искариотты айырды+.

17•Иса олар ман бирге тавдан туьсти, бир тегис ерде токталды. Онда Онынъ коьплеген сокталары, Юдеядан, Ерусалимнен, денъиз ягадагы Тир мен Сидон ерлериннен келген коьп халк туры эдилер. 18Олар Оны тынъламага эм оьзлерининъ маразларыннан айырылмага келгенлер. Солай ок кара йинлердинъ азабын шегетаганлар да савартылдылар. 19Исадан шыгатаган куьш баьрисин де савартатаган себепли, буьтин халк Ога коллары ман тиймеге амал излейтаган эди+.

Ийги тилеклер эм каргыслар

20Иса сокталарына коьз атып: «Пакырлар бактылы, неге десе Алла Патшалыгы сизики.

21Энди ашыкканлар бактылы, неге десе сиз тойдырылаяксыз. Соьле йылайтаганлар бактылы, неге десе куьлеексиз+.

22Аьдем Улы уьшин сизди коьрип болмасалар, сизди ямагатынъыздан айырып тасласалар, азарлап, сизинъ атынъызды наьлетлеселер де, сиз бактылысыз+.

23Солай болган куьн куванынъыз эм шатланынъыз, неге десе коькте сизинъ савганъыз уьйкен! Сизди коьрип болмаганлардынъ аталары да пайхамбарлар ман тап солай этетаган эдилер+.

24Керисинше, байлар, сизге – кайгы, неге десенъиз сиз энди оьз юбанышынъызды алгансыз+.

25Кайгы – сизге, энди тойганларга, неге десе ашлыкта калаяксыз. Кайгы – сизге, энди куьлгенлерге, неге десе, йылап, сонъ сыйыт этеексиз+.

26Кайгы – сизге, эгер баьри халк сизге аьруьв айтса, тап солай аталары да ялган пайхамбарлар акында айтатаган эдилер.

Душпанларынъызды суьйинъиз

27•Тек сизге, Мага тынълаганларга, айтаман: душпанларынъызды суьйинъиз, сизди коьрип болмаганларга ийгилик этинъиз. 28Сизди каргайтаганларга ийгилик тиленъиз, сизди корлайтаганлар уьшин дува этинъиз+. 29Сизинъ бир ягынъызга сокканга экиншисин де тутынъыз; абанъызды алаятырганга коьйлегинъизди де алмага тыювлык этпенъиз+. 30Сизден тилейтаганнынъ кайсысына да беринъиз эм сизикин алганнан артына кайтарувды излеменъиз+. 31Аьдемлер сизге калай этпеге керегин суьетаган болсанъыз, сиз де оларга солай ок этинъиз+.

32Эгер сизди суьйгенлерди суьетаган болсанъыз, ога не муьсирев бар? Неге десе куьналылар де оьзлерин суьетаганларды суьедилер. 33Эгер сизге ийгилик эткенлерге, сиз де яхшылык этсенъиз, ога не муьсирев бар? Неге десе куьналылар де солай ок этедилер. 34Эгер бергенлеринънен кайтармага уьмитленип борышкага беретаган болсанъыз, сонынъ уьшин не муьсирев? Неге десе куьналылар де оьзлериндейлерге борышкага, сол кадер ок алар уьшин бередилер. 35Сиз душпанларынъызды суьйинъиз эм ийгилик этинъиз, борышкага да, артына бир затты та сакламай, беринъиз; сонда сизинъ савганъыз уьйкен, сиз Аллаху-Тааладынъ уллары боларсыз, неге десе Ол икрамсызларга да, огырсызларга да солай ок рагимли. 36Атанъыз рагимли болгандай, сиз де рагимли болынъыз+.

Баскаларды терислеменъиз

37•Терислеменъиз, сиз де терисленмессиз, айыпламанъыз эм айыпланмассыз; кеширинъиз эм кешируьвли боларсыз+. 38Беринъиз, сизге де берилер: берекетли, мол оьлшем мен уьйилип, сыпланып, сизинъ кушагынъызга куйылар, неге десе кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, солай ок сизге де оьлшенер», – деди+.

39Иса оларга тагы да бир таварыхты айтты: «Сокыр сокырды етип юрерме экен? Экеви де шонъкырга атылмасларма+? 40Соктасы оьзининъ устазыннан йогары тувыл, а толы окувлы болганнан сонъ, кайсысы да устазындай болаяк+.

41Оьзинънинъ коьзинъдеги баганады сезбей, (иман) кардашынънынъ коьзиндеги шоьпке неге карайсынъ? 42Не де сен оьз коьзинъдеги баганады коьрмей кардашынъа: „Кардашым, бер, мен коьзинъдеги шоьпти шыгарайым“, – деп, кайтип айтарсынъ? Эй, экиюзли! Энъ алды ман коьзинъдеги баганады шыгар, сонъ кардаштынъ коьзиндеги шоьпти калай шыгармага болаягын коьрерсинъ.

Терек эм емислер

43•Яман емис беретаган яхшы терек болмайды эм де ийги емис аькелетаган яман терек йок. 44Кайдай терек те емисиннен танылады, неге десе коьгем теректен ынжыр йыйылмас эм ийтбурыннан юзим алынмас. 45Огырлы аьдем юрегинде йыйылган яхшылыктан яхшылык шыгарады; ама огырсыз аьдем юрегинде йыйылган яманлыктан яманлык тувдырады, неге десе онынъ авызы юрегиндегин айтады+.

Эки негиз

46•Сиз неге Мени, „Раббий, Раббий“ деп, атайсыз, ама Меним айтканларымды этпейсиз+? 47Мага келип, Меним соьзлерим ди тынълаган эм оларды толтырган аьр аьдем кимге усаганын айтайым: 48Ол терен казганнан сонъ, негизин тас уьстине калап, уьй салган курувшыга усайды: сонынъ уьшин, сув тасыганда уьйге келип согылса да уьйди козгалталмайды, неге десе ол яхшы каланган[*]+. 49Тынълап, ама айтылганды этпеген аьдем болса уьйин туьпсиз ер уьстине калаган аьдемге усайды: негизсиз уьй, сув келип сокканлай, опырап кетеди. Ондай уьйдинъ опыравы уллы болады».

7

Урым юзбасшысынынъ ыргаты сав болады

7^1•Иса Оьзин тынълайтаган халкка соьзлерин айтып кутылганнан сонъ Капарнаумга барды. 2Онда бир урым юзбасшысынынъ баалаткан ыргаты оьлим аьлге етип авырыйтаган эди. 3Исадынъ акында эситкенлей, Ол ювыт аксакалларын, ыргатын сав этпеге келерме экен деп, тилетип йиберди. 4Аксакаллар Исага келип: «Бу аьдем ярдам этуьвинъе тийисли+. 5Ол халкымызды суьеди, биз уьшин синагог та салдырган», – деп, ялбарып тиледилер.

6Иса олар ман барды. Уьйге етпеге бираз калганда, алдыларына юзбасшы досларын йиберип, Ога: «Кыйналма, Бийим, Сен меним уьйиме кирмеге мен тийисли тувылман. 7Сонынъ уьшин мен Сага баралмаганым да, неге десе оьзимди ога тийисли тувылдай коьрдим. Тек бир соьз айтсанъ, ыргатым сав болар. 8Мен оьзим де баскаларга бойсынган аьдеммен, меним колымда да аскершилер бар. Олардынъ бирисине: „Кет“, – десем, кетеди; баскасына: „Кел“, – десем, келеди; ыргатыма: „Муны эт“, – десем, ислейди», – деп айттырды.

9Иса, оны эситкенде, сейирсинди эм Оьзининъ артыннан келетаган халкка бурылып: «Сизге айтаман, сосындай иманды Мен Исраилде де таппаганман», – деди. 10Йиберилгенлер, кери уьйге кайтканда, ыргатты сав-эсен таптылар.

Тул хатыннынъ улынынъ тирилуьви

11Оннан сонъ тез арадан Иса Наин деп аталган шахарга кетти эм Оны ман сокталары да, коьп халк та биргесине бардылар. 12Ол шахар капысына янасып келген вакытта, булайда оьликти шыгараятыр эдилер. Ол анасынынъ ялгыз улы эди, ана оьзи де тул хатын эди. Шахардан шыгатаган коьп халк та сол хатын ман бирге бара эди. 13Раббий хатынды коьргенде языксынды эм ога: «Йылама!» – деди+.

14Ювыклай берип, шапырашка колын тийгистти; оны коьтерген аьдемлер токталдылар эм Иса: «Йигит, сага айтаман, тур!» – деп буйырды+. 15Оьлик коьтерилди, олтырды эм соьйлеп баслады. Иса оны анасына кайтарды.

16Сонда баьрисин де коркув бийледи. Олар Аллады данъклап: «Бизим арамыздан уллы пайхамбар шыкты!» эм «Алла Оьз халкына ярдам этпеге келди!» – дедилер+. 17Исадынъ хабарлары буьтин Юдеяга эм онынъ тоьгерегиндеги ерлерге яйылдылар.

Исадынъ Яхъя пайхамбарга явабы

18•Яхъядынъ сокталары ога сол затлардынъ баьрисин билдирдилер. 19Сонда Яхъя сокталарынынъ экевин шакырып: «Сол келмеге тийисли Сенсинъ ме, яде баскады сакламага керекпе?» – деп, соратып, Исага йиберди+.

20Олар Исага келип: «Шомылдырувшы Яхъя бизди Сага, сол келмеге тийисли Сенсинъ ме, яде бизге баскады сакламага керекпе деп, соратып йиберген», – дедилер.

21А сол вакыт Иса коьплерди маразларыннан, сыркавларыннан эм кара йинлерден сав этетаган эди, коьплеген сокырлардынъ да коьруьвин кайтаратаган эди. 22Яхьядынъ сокталарына явапка: «Барынъыз, коьргенлеринъизди эм эситкенлеринъизди Яхъяга айтынъыз: сокырлар коьз ашадылар, аксаклар юредилер, авыр тери маразлылар авырувларыннан тазаланадылар, санъыравлар эситедилер, оьлгенлер тириледилер эм пакырларга ийги хабар билдириледи. 23Ким Мага шекленмейди, сол – бактылы», – деди+.

24Иса, Яхъядынъ элшилери кеткеннен сонъ, халкка Яхъя акында айтып баслады: «Сиз шоьлге не зат коьрмеге баргансыз? Ел мен шайкала турган камысты ма+? 25Йок! Сиз неди коьрмеге баргансыз? Юмсак кийимди кийген аьдемди ме? Тек ярасык кийинетаганлар эм мол яшайтаганлар патша сарайларында боладылар. 26Сиз сонда неди коьрмеге баргансыз? Пайхамбарды ма? Аьше, сизге айтаман, пайхамбардан да уллыды+. 27Онынъ акында булай язылган: „Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек“+. 28Сизге айтаман, хатынлардан тувганлар арасында Яхъядан уллырак йок. Ама Алладынъ Патшалыгында энъ кишкейи оннан уьйкен»+.

29Яхъядынъ колы ман сувга шомылдырылып тазаланган баьри халк, ясакшылар да ишинде болып, Исадынъ соьзлерин эситип, Алладынъ аьдиллигин данъкладылар+. 30Парисейлер мен Таурат аьлимлери болса Яхъядынъ колы ман сувга шомылдырылып тазаланмага унамаган, Алладынъ оларга буйырганын кери каккан эдилер.

31Сонда Иса: «Сосы несил аьдемлерди ким мен тенълестирейим? Олар кимге усайдылар?» – деди. 32«Олар базар майданында олтырып, бири бирине: „Биз сизге сыбызгы тарттык, а сиз бийимединъиз; кайгылы йырлар йырладык, а сиз йыламадынъыз“, – деп кышкыратаган балалардай. 33Шомылдырувшы Яхъя келди, не оьтпек емейди, не шагыр ишпейди, а сиз: „Ол йинли“, – дейсинъиз+. 34Аьдем Улы келди, ашайды эм ишеди, а сиз: „Мине ас ашамага, шагыр ишпеге суьювши, ясакшылардынъ эм куьналылардынъ досы!“ – дейсинъиз+. 35Ама акыллылыктынъ тувралыгы буьтин аьвлетлеринде коьринеди».

Исадынъ аягына май яккан хатын

36•Парисейлердинъ биреви Исады аска шакырды. Иса онынъ уьйине барды, сыпыра янында оьз орынын алды. 37Сол вакыт ол шахардынъ бир куьналы хатыны, парисей уьйинде Исадынъ олтырганын билгенде, ак мермер савыт пан аьруьв ийисли май алып келди. 38Ол Исадынъ аягынынъ касына ювыклап турды эм, йылап, коьзяслары ман Онынъ аякларын ювды, сонъ оьз шашы ман суьртти, оларды оьпти, ийисли-кокыслы майды ягып баслады. 39Исады шакырган парисей оны коьргенде, оьзи оьзине: «Эгер бу Аьдем уьшини мен де пайхамбар болса, Ол Оьзине ким эм кайдай кыскаяклы ябысатаганын билер эди: хатын – куьналы ды», – деди+.

40Сонда ога карап, Иса: «Шимон, Мен сага айтаягым бар», – деди.

«Айт, Устаз», – деди Шимон.

41«Эки аьдем бир ок иесине борышлы болганлар, – деп баслады Иса соьзин. – Бири бес юз динар тийисли, а экиншиси – элли+. 42Тек, олардынъ тоьлемеге бир затлары да болмаган себепли, экевине де борышларын кеширеди. Айтшы, экевининъ кайсысы оны бек суьер экен?»+

43Шимон: «Меним ойыма коьре, кимге коьбирек борышы кеширилген – сол», – деп яваплады.

«Сен дурыс ойлайсынъ», – деди Иса. 44Сонъ Иса хатынга карады да Шимонга айтты: «Коьресинъме сен бу хатынды? Мен сенинъ уьйинъе келдим, сен Меним аягыма сувды да бермединъ. Бу хатын болса коьзяслары ман Меним аягымды ювды эм шашлары ман суьртти. 45Сен саламласканда Мени оьппединъ, а ол, Мен бу ерге келгенли, аягымды оьпкенин токтатпайды. 46Сен Меним басыма зейтун майын да якпадынъ, а ол аягыма да ийисли-кокыслы майды ягады. 47Сол себептен сага айтаман: онынъ коьп куьналары кеширилгени уьшин ол соьйтип суьйимин коьрсетеди. А кимге аз кеширилетаган болса, сол аз суьеди».

48Хатынга да: «Сенинъ куьналарынъ кешириледилер», – деди+.

49Иса ман олтырган аьдемлер ишлериннен: «Куьналарды да кеширетаган Бу ким болды?» – дейтаган эдилер.

50Иса болса хатынга: «Сенинъ ынанувынъ сени куткарды тынышлык пан бар», – деди+.

8

Исага иерген хатынлар

8^1Оннан сонъ Иса, уваз айтып, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды билдирип, шахарлар ман эллерде айланды. Он эки элшиси де Оны ман бирге эди+. 2Солай ок кара йинлерден куткарылган эм авырувларыннан савартылган кайбир хатынлар да Иса ман бирге бара эдилер: ишиннен ети йин шыккан магдалашы Марьем,+
3Иродтынъ уьйин юргистетаган Хузадынъ пишеси Йоханна ман Сусанна эм коьплеген баска туьрли хатынлар. Олар Иса ман элшилерининъ исине оьзлерининъ мал-муьлклери мен ярдамласатаган эдилер+.

Эгинши акында таварых

4•Баьри шахарлардынъ яшавшыларыннан келип, Онынъ касына коьп халк йыйылган заманда, Иса таварых айтып баслады: 5«Эгинши урлыгын шашпага шыгады. Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги, йол бойына туьсип, тапталады. Коьктинъ куслары оларды шоьплейдилер. 6Баска урлыклар таслыкка туьседилер. Олар шыксалар да сувсыз болган себепли курыйдылар. 7Оьзге урлыклар шоькирли коьгемлик арасына туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды. 8Баска урлыклар ийги топыракка туьседилер де тизилип тувадылар эм шашылганыннан юз кайта коьп онъыс бередилер». Муны айтканнан сонъ: «Тынълаяк болган тынъласын!» – деди+.

Таварыхтынъ маьнеси

9•Исадынъ сокталары Оннан: «Бу таварых неди билдиреди?» – деп сорадылар.

10Иса: «Сизге Алла Патшалыгынынъ сырлары ашылган. А баскаларга таварыхлар ман айтаман, неге десе олар карасалар да коьрмейдилер, тынъласалар да анъламайдылар», – деп яваплады+. 11«Мине таварыхтынъ маьнеси: урлык – ол Алла Соьзи.+
12А йол шетине туьскен урлыклар – олар соьзди эситуьвшилер, ама сонъыннан ибилис келеди, олар ынанып куткарылмасын деп, юреклериннен соьзди алып кетеди. 13А таска туьскенлери – олар соьзди эситип, куванып кабыл этуьвшилер, ама куьшли тамырсыз болганыннан, ынанувлары кесек заманга етип, сынав вакытта иманнан шыгатаганлар боладылар+. 14А шоькирли коьгемликке туьскенлери – соьзди эситуьвшилер, ама оьз йоллары ман кеткенде, кайгы, байлык, яшав завкы ман алданып бастырыладылар эм онъыс бермейдилер+. 15Ийги топырактагылар, болса, олар соьзди эситкеннен сонъ, оны огырлы эм алал юректе саклап, туьзимлик пен онъыс беруьвшилер+.

Орнына салынган майшырак

16Бирев де майшыракты савыт пан бастыраяк яде орындык астына салаяк болып яндырмайды. Оны, уьйге киргенлер ярык коьрсин деп, шыраксалгышка саладылар+. 17Белгили болмаяк ясыртын зат йок эм, билинмей, тыска шыкпай калаяк сыр болмайды+. 18Сонынъ уьшин эситкенлеринъиздинъ уьстиннен ойланынъыз. Кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ама кимде йок, соннан болаяк деп ойланганы да тартылып алынар»+.

Исадынъ анасы ман кардашлары

19•Исага анасы ман кардашлары келдилер. Ама халк коьп болган себепли, олар Онынъ касына баралмадылар+. 20«Ананъ ман кардашларынъ тыста Сени коьреек болып турадылар», – деп билдирдилер. 21Иса оларга: «Меним анам эм кардашларым – Алла соьзин тынълавшылар эм оны толтырувшылар», – деп яваплады+.

Давыл тынды

22•Бир куьн Иса Оьзининъ сокталары ман кайыкка олтырды да: «Коьлдинъ аргы ягына оьтеек», – деди+. 23Юзип бараятырганда, Иса уйклап кетти. Коьлде ел эсти, куьшли давыл коьтерилди. Кайыкка сув куйылып баслаганда, олар кавыфлы аьлге туьстилер. 24Сокталары Онынъ янына келип: «Насихатшы, насихатшы! Аьлек болаятырмыз!» – деп уянттылар. Иса турды, елди де, сувдынъ толкынласувын да тыйдырды. Давыл ятысты эм тыныклык энди.

25Сонъ Иса сокталарына: «Сизинъ иманынъыз кайда ды?» – деди.

Олар, коркып эм хайранланып, бир бирлерине: «Бу ким экен? Ол елге де, сувга да буйырады, эм олар Ога бойсындылар!» – деп айттылар.

Гераса еринде йинлиди савартув

26•Олар Галилеяга карсы орынласкан Гераса[*] кыралына юзип келдилер. 27Иса ягага шыккан заманда, Оны шахар яшавшыларыннан бирев йолыкты. Ол, коьптен бери йинли болып, кийим де киймей, уьйде де яшамай, кабыр дорбынларында туратаган эди. 28Ол Исады коьргенлей, Онынъ алдына йыгылды да куьшли давысы ман кышкырды: «Сен меннен не зат излейсинъ, Иса – Аллаху-Тааладынъ Улы? Сеннен тилеймен, азаплама мени!» – деди+. 29Иса кара йинге бу аьдемнен шыкпага буйырды. Неге десе кара йин ога коьп кере ябысатаган эди. Сонынъ уьшин ога шынжыр-бугавларды байлап, ыслап туратаган эдилер, кенем де ол шынжыр-бугавларды уьзип йин мен шоьлге кувылатаган эди.

30Иса оннан: «Атынъ калай?» – деп сораганда, ол: «Легион», – деп яваплады, неге десе онынъ ишине сол кадер йинлер кирген эдилер. 31Йинлер Исадан, бизди туьпсиз опкынга йиберме деп, ялбарып тиледилер.

32Сол ерде тавда уьйкен донъыз суьруьви отлайтаган эди. Йинлер Исадан сол донъызларга кирмеге ызын беруьвди тиледилер. Оларга ызын берилгенде, 33сол аьдемнен шыгып, донъызларга кирдилер де, суьргини мен ярдан коьлге атылып, баттылар.

34Суьруьвшилер болган ислерди коьрдилер, шабып барып, шахарга эм авылларга хабарладылар. 35Аьдемлер, болган затты коьреек болып, шахардан шыктылар да Исага ювыклап келдилер. Ишиннен йинлери шыккан аьдемнинъ кийинип, эсин йыйып, Исадынъ аягында олтырганын коьргенде корктылар+. 36Болган затка шаат болганлар оларга йинлидинъ калай сав болганын айттылар. 37Сонда Герасадынъ тоьгерегинде яшаган буьтин халк Исадан олардынъ ериннен кетпеге тиледилер, неге десе оларды уьйкен коркув бийлеген эди. Ол артына кайтпага кайыкка олтырды+.

38Йинлериннен айырылган аьдем: «Оьзинъ мен бирге мени де алып бар», – деп тилегенде, Иса оны: 39«Бар, уьйинъе кайт эм Алла сага не эткенин айт», – деп йиберди. Ол кетип, буьтин шахарда Иса ога не эткенин айтып айланды.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

40•Иса артына кайтканда, Оны халк хош коьрип йолыкты, неге десе Оны баьриси де саклай эди. 41Сонда синагогтынъ басшысы Яир деген аьдем келди эм Исадынъ аягына йыгылып, Оннан уьйине келмеге тиледи+. 42Неге десе он эки ясларындагы ялгыз кызы оьлим аьлде эди.

Иса онынъ уьйине бараятырганда, халк тоьгерегинде уьймелестилер. 43-44Он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналган, буьтин байлыгын эмлевшилерге зыраф этип берген, ама сав болалмаган бир кыскаяклы да Исадынъ артыннан барып, Онынъ абасынынъ этегине колын тийгистти. Сол саьатлей онынъ кан тасувы токталды+.

45«Ким Мага тийип кетти?» – деп сорады Иса.

Баьриси де: «Тиймедик!» – дегенде, Петер эм оны ман бирге болганлар: «Насихатшы! Тоьгерегинънен халк уьймелеседи эм кыстырады, а Сен: „Мага ким тийди?“ – деп, айтасынъ!» – дедилер.

46Ама Иса: «Ким ди бирев мага тийгенде, Мен Оьзимнен шыккан куьшти сездим», – деди+.

47Сонда хатын, энди билинмей калмаягын коьрип, касына ювыклады да, калтырап, Онынъ аягына йыгылды эм буьтин халк алдында не себептен Ога колын тийгисткенин эм сол саьатлей сав болганын ашык айтты. 48Сонда ога Иса: «Кызым[*], иманынъ сени куткарды. Тынышлык пан бара бер», – деди+.

49Иса соьйтип соьйлей турганнынъ арасында, синагог басшысынынъ уьйиннен бирев келип, басшыга: «Кызынъ оьлди, энди Устазды кыйнама», – деди.

50Ама Иса, муны эситип, Яирге: «Коркпа, тек ынан, куткарылаяк», – деди.

51Уьйге келгенде, Иса Оьзи мен тек Петерден, Яхъядан, Якуптан эм кыздынъ атасы ман анасыннан баска биревди де киргистпеге унамады+. 52Баьриси де кыз уьшин йылап, сыйыт этетаган эдилер. Ама Иса: «Йыламанъыз, ол оьлмеген, тек уйклайды», – дегенде,+
53аьдемлер, кыздынъ оьлгенин билген себепли, Ога куьлип койдылар. 54Ол, кыздынъ[*] колыннан ыслады да: «Тур, кызалак!» – деп, давысын коьтерди+. 55Кыздынъ яны келди, ол сол саьатлей турды. Иса ога ашамага бир зат бермеге буйырды. 56Кыздынъ ата-анасы сейирсиндилер. Иса оларга, болган затты биревге де айтпанъыз деп, буйырды+.

9

Иса он эки соктасын халкка йибереди

9^1•Иса он эки соктасын шакырып, оларга буьтин йинлерди енъмеге, авырувларды савартпага куьш эм куват берди+. 2Сонъ оларды Алла Патшалыгын халкка билдирмеге эм маразлыларды сав этпеге йиберди. 3Оларга: «Йолга бир зат та алманъыз: не таяк, не артпак, не оьтпек, не акша. Коьйлегинъиз де эки кат болмасын. 4Кайдай уьйге кирсенъиз де, сонда калынъыз эм оннан йолга шыгынъыз. 5А эгер сизди кабыл этпеселер, сол шахардан кетинъиз, оларга карсы болганынъызды шаатлап, аякларынъыздынъ табаныннан шанъды да кагып калдырынъыз», – деп насихатлады+. 6Сокталар элден элге юрип, аьр ерде де Ийги Хабарды билдирдилер эм авырганларды саварттылар+.

Иродтынъ юреги тынышлык таппайды

7•Болганлардынъ хабары тетрарх Иродка да етти. Эм ол адасты-састы, неге десе кайбиревлер: «Бу Аьдем – оьлилерден тирилген Яхъя», – дедилер+. 8Баска биревлери: «Ильяс келген», оьзгелери болса: «Бурынгы пайхамбарлардынъ биреви тирилген», – деп соьйлейтаган эдилер. 9Ирод: «Яхъядынъ басын кескен эдим. Бу ким экен? Эситетаган хабарларым не?» – деп, Исады коьрмеге амал излестирди+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

10•Элшилери кайттылар, Исага оьзлерининъ не эткенлерин хабарладылар. Иса оларды Оьзи мен айырым бир авлак ерге, Бетсайда деген шахардынъ шетине, далага аькетти+. 11Ама халк муны анълаганда Онынъ артыннан иерди. Иса олар ман Алла Патшалыгы акында соьйледи, маразларыннан эмленмеге кереги болганларды сав этти.

12Куьн оьтип, кас караланып баслаганда, он эки соктасы Онынъ касына келди эм Ога: «Халкты йибер, тоьгеректеги эллерге барып, оьзлерине азык эм конакбай тапсынлар; неге десе биз мунда бос ердемиз», – деп айттылар.

13Ама Иса: «Оларды сиз ашатынъыз», – деди.

Сокталары: «Бизим тек бес оьтпек пен эки балыктан баска эш бир затымыз да йок, яде биз, оьзимиз барып, сосы аьдемлердинъ баьриси уьшин ырызкы сатып алаякпа?» – дедилер. 14Онда бир бес мынъга ювык аьдем бар эди.

Иса Оьзининъ сокталарына: «Оларды ерге эллисерден олтыртынъыз», – деди. 15Сокталары солай эттилер де баьрисин олтырттылар. 16Иса болса бес оьтпек пен эки балыкты алып, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты да оларды сындырып халкка уьлестирер уьшин сокталарына берди. 17Баьриси де тойганынша ашады, олардан арткан увакларды он эки шетенге йыйдылар.

Петер Исады Масих деп таныйды

18•Бир вакыт Иса авлак ерде дува этип турганда, Оны ман сокталары да бар эдилер. Ол: «Халк Мени ким деп санайды?» – деп олардан сорады.

19Олар Ога: «Шомылдырувшы Яхъя; оьзгелери болса Ильяс деп; а баскалары бурынгы пайхамбарлардынъ бири тирилген дейдилер», – дегенди айттылар+.

20Иса олардан: «А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деди.

Петер Ога: «Алладынъ Масихи», – деп яваплады+.

21•Ама Иса сокталарына, каты этип, муны эш биревге де билдирмеске буйырды.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

22Иса: «Аьдем Улы коьп азап шекпеге, аксакаллар, бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери мен шет кагылмага, оьлтирилмеге эм уьшинши куьн тирилмеге керек», – деди+. 23Сонъ баьрине де карап: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын аьр куьн коьтерип, Мага иерсин+. 24Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним уьшин йойтса, сол оны саклар. 25Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзи оьзин йойтса, не де оьзин зыян этсе, муннан ога не пайда+? 26Ким Меннен эм Меним соьзимнен уялса, соннан Аьдем Улы да Оьзининъ, Атасынынъ эм де Ога багысланган маьлеклердинъ данъкы ман келгенде уялаяк+. 27Сизге дурысын айтаман, булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, Алла Патшалыгын коьрмей, оьлмееклер», – деди+.

Исадынъ шырайы туьрленеди

28•Сосы соьзлерден сонъ сегиз куьн кадер оьткенде, Иса Петерди, Яхъяды эм Якупты алып, тилек этпеге тавга коьтерилди+. 29Онда дува этип турган вакытта, Онынъ шырайы туьрленди, кийими агарды, йылтырады. 30Эм мине сонда эки эр коьринди, Оны ман соьйлести. Олар Муса ман Ильяс эдилер. 31Олар саьвле мен ярыкландырылган эдилер, Исадынъ Ерусалимде оьлип бу дуныядан кешееги акында айттылар.

32Петерди эм оны ман бирге болганлардынъ баьрисин уйкы басты, ама уянганларында, олар Исадынъ ярыкланып туьрленгенин эм Онынъ янында турган эки кисиди коьрдилер. 33Кисилер касыннан кетеятырган вакытта, Петер, оьзи не айтканын да билмей: «Насихатшы! Биз мунда турсак, калай аьруьв эди! Уьш кос салайык: бири Сага, бири Мусага эм бири Ильяска болар», – деди.

34Петер соьзин кутармай, булыт коьринди де оларды каплап алды. Олар булыт ишине киргенде корктылар. 35Оларга булыт ишиннен: «Бу Меним сайлаган Улым; Онынъ соьзин тынъланъыз!» – деген давыс келди+. 36Сол давыс эситилип тынганда, Иса ялгыз эди. Сокталары уьндемедилер эм сол куьнлерде коьргенлерин эш биревге де айтпадылар.

Йинли ястынъ сав болувы

37•Экинши куьнинде олар тавдан туьсеятырганда, Исады коьп халк, алдына шыгып, йолыкты. 38Бирден халк арасыннан бирев: «Устаз! Тилеймен Сага, меним улыма ярдам эттага. Ол меним сынъар биревим. 39Ога йин ябыса турады, ол бирден кышкырыклап баслайды. Йин оны калтыратады, онынъ авызын коьпиртеди эм оны эзиетлеп, кыйынлыкка калдырады. 40Мен сокталарынънан йинди кувып шыгарыныз деп тилеген эдим, ама олар оны эталмадылар», – деп кышкырды.

41Иса ога явап берип айтты: «Эй имансыз, йолдан шыккан несил! Мага не шаклы заман сиз бен болып, сизди тоьзбеге керек? Аькел мунда улынъды», – деди.

42Яс келеятырган заманында, оны кара йин ерге йыкты, калтыратты, ама Иса йинди тыйды. Ясты сав этти, оны атасына берди+.

Иса оьлип тирилеегин тагы да эскереди

43•Буьтин халк Алладынъ уллы куьдиретине сейирсинетаган эди. 44Баьриси де Исадынъ эткен ислерине аьжейипленип турганда, Ол сокталарына: «Бу соьзлерге кулакларынъызды салынъыз: Аьдем Улы аьдемлер колына тутылып берилеек», – деди+. 45Ама олар бу соьзге туьсинмедилер, маьнеси олардан ясырылганыннан оны сезбедилер эм бу соьз акында Исадан сорамага корктылар+.

Ким энъ маьнели?

46•Сокталар арасында, уьйкенимиз ким болар экен деген, эрисуьв шыкты. 47Иса, олардынъ коьнъиллериндегин билип, кишкей балады алды да оны Оьзининъ алдына салды. 48Эм оларга: «Мунадай бир балады Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди, а ким Мени кабыл этсе, сол Мени Йибергенди кабыл этеди. Сол себепли сизинъ баьринъизден де кишкей ким болса, сол уьйкенинъиз болар», – деди+.

Сизге карсы болмаган – сизинъ ягынъыз.

49Сонда Яхъя айтты: «Насихатшы! Биз Сенинъ атынъ ман йинлерди кувып шыгарувшыды коьрдик; тек ол бизи мен юрмегеннен себеп, оны тыйдык»+.

50«Тыйманъыз, неге десе ким сизге карсы тувыл, сол – сизинъ ягынъыз», – деди Иса ога+.

Самария эли Исады киргистпейди

51Исадынъ бу дуныядан коькке алынаяк куьнлери ювыклаганда, Ол Ерусалимге бараяк болып, таьвекелленип, йолга шыкты+. 52Ол Оьзининъ алдында хабаршыларын йиберди. Олар да барып, Исадынъ келеегине баьрисин аьзирлер уьшин Самариядынъ эллерининъ бирине кирдилер+. 53Ама самарияшылар Исады Ерусалимге баратаганы уьшин киргистпедилер.

54Муны коьрип, Онынъ сокталары Якуп пан Яхъя: «Раббий, суьйсенъ, Ильяс эткендей, биз коьктен от туьсиреек, оларды аьлеклесин деп, айтаяк», – дедилер+.

55Ама Иса, бурылып, оларды тыйды [эм: «Сиз оьзинъизде кайдай рух бар экенин билмейсиз. 56Аьдем Улы аьдемлердинъ янларын аьлек этпеге тувыл, а куткармага келген», – деди]. Оннан сонъ олар баска элге кеттилер.

Исага иеруьв акында дерис

57•Олар йолда бараятырган вакытта Исага бирев: «Сен кайда барсанъ да мен Сенинъ артынънан иереекпен», – деди.

58Иса ога: «Туьлкилер инли боладылар, коьктинъ куслары – уялы, а Аьдем Улынынъ бас сугар ери йок», – деди.

59А баскасына: «Меним артымнан иер», – дегенде, ол: «Бийим! Мага басында барып атамды коьммеге ызын бертагы», – деп тиледи.

60Иса ога: «Оьлгенлерди коьммеге оьлилердинъ оьзлерине калдыр; а сен барып, Алла Патшалыгын билдирип юр», – деди.

61Тагы да баскасы: «Мен Сенинъ артынънан бараякпан, Раббий! Тек алды ман аьелим мен аманласпага ызын бер», – деп тиледи.

62Ама Иса: «Колын сабанга салган эм артына карап баратаган, Алла Патшалыгында кылынмага сенимли тувыл», – деп билдирди.

10

Иса етпис соктасын йибереди

10^1•Оннан сонъ Иса, Оьзининъ сокталарыннан тагы да баска етписин[*] сайлап айырды эм Оьзи бармага керек болган баьри шахарларга эм ерлерге йиберди. 2Оларга булай деди: «Аслык онъыслы, а исшилер аз. Сога коьре аслык Иесиннен онъысына исшилер йибермеге тиленъиз+. 3Барынъыз! Мен сизди боьрилер арасына, козылардай этип, йиберемен+. 4Биргенъизге не бокша, не артпак, не машпак алманъыз эм йолда эш бирев мен де саламласпанъыз. 5Кайдай уьйге кирсенъиз де, алды ман: „Бу уьйге тынышлык!“– дегенди айтынъыз. 6Онда тынышлыкты суьювши яшай болса, сиз тилеген тынышлык онда калар; эгер болмаса, оьзинъизге кери кайтар. 7Сол уьйде калынъыз эм не зат пан зияпетлеселер, соны ашанъыз-ишинъиз, неге десе исши оьз иси уьшин баргыга тийисли. Уьй уьйден коьшип юрменъиз+.

8Эгер сиз шахарга кирсенъиз, сизди онда хош коьрип йолыксалар, не берселер де соны ашанъыз+. 9Онда болган маразлыларды сав этинъиз, оларга: „Алла Патшалыгы сизге ювыклаган“, – деп билдиринъиз+. 10Ама сиз кирген кайсы бир шахарда да сизди ювытпасалар, сонда орамларга шыгып айтынъыз: 11„Шахарынъыздынъ аягымызга ябыскан топырагын да сизге кагып калдырамыз. Тек билинъиз, сизге Алла Патшалыгы ювыклаган“+. 12Сизге айтаман: Кыямет куьн сол шахардан эсе Содом шахарына енъил болаяк+.

Тевбе этпегенлерге – кайгы!

13•Кайгы сага, Коразин! Кайгы сага, Бетсайда! Неге десе сизде болып озган куьдиретли ислер Тир ман Сидонда озган болсалар, олар коьптен бери эрегожа кийип, куьлде олтырып, тевбеге туьскен болар эдилер+. 14Ама кыямет куьн сизден эсе де Тир мен Сидонга енъил болаяк. 15Эм сен, Капарнаум, коькке дейим коьтерилеексинъме? Йок, ахыретке дери тоьмен туьсирилеексинъ! 16Сизди тынълайтаган, Мени тынълайды; сизди кери кагатаган, Мени де кери кагады. Мени кери кагатаган, Мени Йиберуьвшиди де кери кагады»+.

Етпис соктасынынъ кайтувы

17Етпис соктасы артына куванышлы кайтты: «Раббий, Сенинъ атынъ ман бизге йинлер де бойсынадылар!» – дедилер+.

18Иса оларга: «Мен коьктен, ясыноктай атылып, туьскен шайтанды коьрдим+. 19Каранъыз, Мен йыланларды, каракуртларды эм душпаннынъ баьри куьшлерин таптамага сизге куват беремен; сизге бир зат та заран этпеек+. 20Ама йинлердинъ сизге бойсынатаганларына куванганнан эсе де, сизинъ атынъыз коькте язылганы уьшин шатланынъыз», – деди+.

21•Сол вакытта Исадынъ коьнъили Кие Рух пан куванышка толды эм: «Рахметлеймен Сени, Атам, коьк пен ердинъ Иеси! Сен бу затларды акыллылардан эм билимлилерден ясырып, кишкей саьбийлерге аштынъ. Аьше, Атам! Сен солай этуьвди ийги коьрдинъ.

22Атам Мага аьр не затты та тапшырды. Улынынъ ким экенин Атамнан баска бирев де билмейди, Атамнынъ ким экенин Улыннан эм Улы билдирмеге суьйгенлериннен баска эш бирев де билмейди», – деди+.

23Сонъ сокталарына, тек олар эситкендей этип, айтты: «Сиз коьрип турганларды коьргенлердинъ коьзлери наьсипли!+
24Неге десе сизге айтаман, коьп пайхамбарлар ман патшалар сиз коьргенлерди коьрмеге суьетаган эдилер, тек коьралмадылар. Сол сиз эситкенлерди эситеек болатаган эдилер, ама эситалмадылар»+.

Юмсак юрекли самарияшы акында таварых

25Мине сонда, Таурат аьлими турды, Исады сынап, сорав берди: «Устаз! Оьмирлик яшавдан уьлисли болар уьшин мага не зат этпеге керекти?»+

26Иса ога: «Тауратта не зат язылганды? Оны кайтип окыйсынъ?» – деди.

27Сол бирев явап берип айтты: «Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, куьшинъ, акылынъ ман суьй; ювыгынъды да, оьзинъди суьйгендей суьй»+.

28«Сен дурыс явапладынъ, солай этсенъ, (оьмирлик) яшав табарсынъ», – деди Иса ога+.

29Ама Таурат аьлими, оьзин акламага шалысып, Исадан сорады: «А меним ювыгым ким ди?»

30Иса, ога яваплай, айтты: «Бир аьдем Ерусалимнен Ерихога бараятырганда, йолда ога йолбасарлар ябысадылар. Олар онынъ кийимлерин шештирип аладылар, оьлим аьлге еткерип тоьбелейдилер де кетедилер. 31Бираздан сол ок йол ман бир дин куллыкшысы оьтеятырган болган, оны коьреди, ама йолдынъ аргы яныннан озып кетеди. 32Солай ок сол ерден оьтеятырган бир левит[*] де онынъ касына барып, карап, озып кетеди. 33Самариядынъ бир яшавшысы сол йолдан озаятырганда, уьстине барып калады, оны коьргенде, языксынады+. 34Онынъ касына келеди, яраларын зейтун майы ман, шагыр ман суьртип тазалайды, байлайды. Сонъ, оны оьзининъ эшегине мингистип, конагуьйге аькеледи де онынъ кайгысын шегеди. 35Эртеси куьн, кетеятырып, эки динар акшады шыгарып, конагуьйдинъ иесине узатады эм ога: „Оны карарсынъ; эгер коьп затты зыраф этсенъ, мен кайтканда, сага тоьлермен“, – деп тапшырады.

36Кайтип ойлайсынъ, мине сол уьшевининъ кайсысы йолбасарлар колына туьскен аьдемге ювык экен?» – деп айтты.

37«Оны языксынган», – деди Таурат аьлими.

Сонда Иса: «Бар, сен де солай эт», – деди.

Иса Марьем мен Мартада

38Йолынынъ узагында Иса бир элге кирди. Онда Марта деген кыскаяклы Оны оьзининъ уьйине киргистти+. 39Онынъ Марьем деген синълиси бар эди. Ол Исадынъ аягынынъ касына олтырып, Онынъ соьзин тынълай эди+. 40Марта болса уллы зияпеттинъ каьрин шекти, Исадынъ янына ювыклап: «Раббий! Меним синълимнинъ буьтин исти мага калдырганы Сени бир де кыйнамайма? Мага ярдамлассын деп ога билдирсенъ экен», – дегенди айтты. 41Иса ога явапка: «Марта! Марта! Сен коьп затларды каьрлеп кыйналасынъ+. 42А тек бир зат керек. Марьем болса оьзиннен эш бирев мен де сыйырылмаяк яхшы уьлисин сайлаган», – деди.

11

Дува акында

11^1•Иса бир кере йолда дува этпеге токталды. Дувадан сонъ сокталарынынъ бири Оннан тиледи: «Раббий, Яхъя оьзининъ сокталарын уьйреткендей, бизди де дува этпеге уьйреттага»+.

2«Булай айтып, дува этинъиз, – деди оларга Иса: „Атамыз, атынъ сыйлансын. Патшалыгынъ курылсын. Коьктегиндей, ерде де буйырыгынъ толтырылсын[*].

3Куьнлик оьтпегимизди бизге аьр куьнге берип тур. Аьр кимнинъ борышларын биз кеширгендей,+

4Куьналарымызды кешир. Бизди азгырувга туьсирме, яманлыктан куткар[*]“»+.

5Тагы да оларга: «Айтпага, бир йол сизинъ ким эсе де биревинъиз, тенъине туьн ортасында келип: „Досым, мага борышкага уьш оьтпек берип тураш. 6Йол уьстиннен мага тенъим кирген. Мен ога бир зат та бералмайман“, – деп тилейди. 7Сол бирев ога уьй ишиннен: „Мени кыйнама. Энди эсик киртленген, балаларым мени мен орынга киргенлер. Туралмайман эм сага бир зат та бералмайман“, – деп явапламага болаяк. 8Сизге айтаман, эгер ол оьтпекти дос болганы уьшин бермесе де, онынъ токтавсыз тилегени уьшин турып, нешев тилесе де береек.

9Эм Мен сизге айтаман: тиленъиз – сизге берилер; изленъиз – сиз табарсыз; эсикке кагынъыз – сизге ашарлар. 10Тилегеннинъ аьр кайсына да бериледи, излегенге де табылады, кагатаганга да эсикти ашадылар+.

11Сизден кайсы ата, улы оьтпек тилеген заманда, баласына тасты берер? Яде балыкты тилегенде, балык орнына йыланды берер? 12Яде улы юмыртка тилегенде, ога каракуртты ким берер? 13Соны ман, сиз кайдай яман болсанъыз да, оьз балаларынъызга ийги савгаларды берип билетаган болсанъыз, аьше, сизинъ коьктеги Атанъыз, Оннан тилегенлерге Кие Рухын бермеекпе?» – деди+.

Иса ма яде Баалзабул ма?

14•Бир кайта Иса сакавлык салатаган йинди кувып шыгаратаган эди. Йинди аьдемнен шыкканда, сакав соьйлеп баслады. Турганлардынъ баьриси де сейирсиндилер. 15Ама олардынъ бир кавымлары: «Ол йинлерди йин басшысы Баалзабулдынъ куьши мен кувады», – дегенди айттылар+. 16А баска биревлери, Оны сынар уьшин, Оннан коьктен нышан коьрсетуьвин тиледилер+.

17Иса, олардынъ ойларындагын билип, оларга айтты: «Эрисип боьлинген аьр патшалык аьлек болып кетер. Ишиннен айырылган уьй де бастырылар.

18Шайтан да ишиннен боьлинсе, онынъ патшалыгы калай сав калсын? Мен оны сизге, йинлерди Баалзабулдынъ куваты ман кувады дегенинъиз уьшин, айтаман. 19Эгер Мен йинлерди Баалзабулдынъ куьши мен куватаган болсам, сизинъ аьдемлеринъиз оларды кимнинъ куьши мен кувадылар? Сол себептен олар тоьреши болсынлар+. 20А Мен йинлерди Алладынъ колы ман кувып шыгаратаган болсам, шексиз, Алладынъ Патшалыгы сизге еткен.

21Эгер оьзининъ уьйин куьшли эм савытлы аьдем саклайтаган болса, онынъ мал-муьлки коркынышта тувыл. 22Аман да ога баска куьшлирек бирев шапкынлык этсе эм оны енъсе, онынъ сенген савыт-садагын да алар эм урлап алганын боьлер. 23Ким Мени мен болмаса, сол Мага карсы; ким Мени мен бирге йыймаса, сол шашады+.

Кара йиннинъ кайтувы

24Кара йин аьдемнинъ ишиннен шыкканда, сувсыз ерлерде, тынышлык излеп, айланады. Сонъ таппаганда: „Оьзим шыккан уьйиме кайтайым“, – дейди. 25Кери киргенде, ол уьйин сыпырылган эм йыйыстырылган болып табады.

26Сонда ол барып, оьзиннен де огырсыз баска ети йинди биргесине аькеледи эм сол уьйге кирип онда яшап каладылар. Сосы аьдемнинъ аьли артта алдынгыдан да яман болады»+.

Акыйкат наьсип

27Иса соьйлей тура, йыйылганлардынъ ишиннен бир хатын, тавысын коьтерип: «Сени тувдырган эм эмгисткен ана бактылы!» – деди+.

28Ама Иса ога: «Алладынъ соьзин ким эситеди эм оны толтырады, сол бактылы», – деп яваплады+.

Нышан коьрмеге излейдилер

29•Аьдемлер коьбирек йыйылганда, Иса соьйлеп баслады: «Сосы несил – яман несил. Ол бир аьлемет нышан коьрмеге излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек. 30Юнус Ниневий шахарынынъ яшавшыларына нышан болгандай, Аьдем Улы да сосы несилге нышан болаяк. 31Кубыла Ханбийкеси кыямет куьн, сосы несил аьдемлери мен бирге коьтерилип, оларды шуьшлеек, неге десе ханбийке ердинъ этегиннен Сулейменнинъ акыллылыгын тынъламага келди. А мундагы – Сулейменнен де уллы!+
32Ниневийдинъ яшавшылары кыямет куьн сосы несил аьдемлери мен бирге коьтерилип, оларды шуьшлееклер, неге десе ниневийшилер Юнустынъ билдируьвиннен сонъ тевбеге туьскенлер. А мундагы – Юнустан да уллы!+

Шаркка шырак

33•Эш бирев де майшыракты яндырып, таса ерге, не де уьй савытынынъ туьбине салмайды. Керисинше, уьйге киргенлерге ярыкты берер уьшин орнына саладылар+. 34Шарктынъ ярыгы – коьзинъ. Сога коьре коьзинъ таза коьрсе, буьтин шаркынъ да ярык болар. Ама ол куьнъирт коьрсе, шаркынъ да каранъа болар. 35Соны ман, кара: ишинъдеги ярык каранъалык болып шыкпасын! 36Эгер дейим буьтин шаркынъ ярык болса, бир еринде де куьнъиртлик болмаса, сонда, шырак сени ярыгы ман ярыкландыргандай, болган затынъ ярык болар».

Таурат аьлимлери мен парисейлерди шуьшлев

37•Иса увазын айтып кутылганда, бир парисей Оны оьзине уьйле аска шакырды. Иса барды, сыпыра янында Оьз орнын алды. 38Парисей, Исадынъ ас алдында ювынмаганын коьрип, сейирсинди+.

39Ама ога Раббий: «Сиз, парисейлер, аякты эм тепшекти тысыннан тазалайсыз, ама ишинъизден урлавга эм саьаршиликке толгансыз. 40Акылсызлар! Аьше, Ким тысындагын яраткан, Сол ишиндегин де яраткан тувылма экен? 41Оннан эсе де, болган затынъыз бан боьлисип, садака беринъиз, сол заманда аьр не затынъыз да таза болар.

42Кайгы – сизге, парисейлер! Неге десе боьтнектен, рутадан эм баска туьрли бакша ясылшасыннан оныншы кесегин уьлиске бересиз, ама Алладынъ аьдиллигине эм суьйимине эс этпейсиз. Сиз бу затларды этпеге, калган затларды да коймаска тийислисиз+. 43Кайгы – сизге, парисейлер! Неге десе сиз синагогларда энъ йогары орынды эм майданда сизге бас ийип саламласканды суьесиз+. 44Кайгы – сизге! Сиз, аьдемлер барлыгын сезбей, уьстиннен таптап юрген, белгиленмеген кабырдайсыз»+.

45Таурат аьлимлердинъ бири: «Устаз, Сен муны айтып, бизди де тоьменлетесинъ», – деди.

46Иса ога: «Сизге, Таурат аьлимлерине де – кайгы! Неге десе сиз аьдемлерге коьтерместей юклерди атасыз да оьзинъиз ярдамласар уьшин бармагынъызды да кыймылдатпайсыз. 47Кайгы – сизге! Неге десе сиз ата-бабаларынъыз оьлтирген пайхамбарларга эстеликлер курасыз. 48Сиз оны ман ата-бабаларынъыздынъ эткенлерине шаат болып, буларды макуллайсыз: олар пайхамбарларды оьлтиргенлер, а сиз (оларга эстелик кабырларды) курасыз+. 49Сол себептен Алладынъ Акыллылыгы булай айткан: „Мен оларга пайхамбарларды эм элшилерди йибереекпен, ама олар бир кавымларды оьлтирееклер, баскаларын кувгынга туьсирееклер“+. 50Сога коьре бу несил дуныя яратылганнан бери баьри пайхамбарлардынъ тоьгилген канлары уьшин яваплы болаяк,+
51Абилдинъ каныннан алып, курман этилуьвши ер мен Алла уьйининъ арасында оьлтирилген Зекерьядынъ канына дейим. Аьше, сизге айтаман: бу несил яваплы болаяк. 52Кайгы – сизге, Таурат аьлимлери! Неге десе сиз аьдемлерден билимнинъ (эсигине) ашкышты тартып аласыз. (Ол эсиктен) оьзинъиз де кирмейсиз, киреек болганларды да тыясыз».

53Иса сол ерден кеткенде, парисейлер мен Таурат аьлимлери Ога бек карсы турып, коьп затларга яваплар айттырмага шалыстылар.

54Оны шуьшлер уьшин, Онынъ авызыннан бир зат эситпеге сылтав излейтаган эдилер+.

12

Экиюзлиликтен сак болув акында

12^1Сол арада мынълаган аьдем бир бирлерин эзгендей топарласты. Иса басында Оьзининъ сокталарына карап айтты: «Парисейлердинъ ашыткысыннан сакланынъыз, ол да экиюзлилик+. 2Тыска шыкпай калаяк сыр йок, билинмей калаяк ясыртын зат та болмайды+. 3Сизинъ каранъада айткан баьри затынъыз куьн ярыгында эситилинер. Уьй ишинде баска биревге сыбырдап айтканынъыз уьйдинъ тоьбесиннен билдирилер.

4•Сизге, Меним досларыма, айтаман: шаркынъызды оьлтиретаганлардан коркпанъыз, олар муннан сонъ баска бир зат та эталмаяклар+. 5Мен сизге кимнен коркпага керегин айтайым: оьлтиргеннен сонъ, сизди яханемге атпага куваты болган Алладан коркынъыз. Аьше, деймен сизге, Оннан коркынъыз!+
6Бес торгайды эки ассарияга сатпайдыларма? Ама олардынъ эш бирин де Алла мутпаган. 7Аьтте, басынъыздагы шаш туьклеринъиздинъ баьриси де саналган. Коркпанъыз, сиз коьп санлы торгайлардан баалысыз!+

Иса халкка юрегиндегин айтады

8Сизге айтаман: ким аьдемлер алдында Мени ашык кабыл этсе, соны Аьдем Улы да Алладынъ маьлеклери алдында кабыллаяк+. 9А ким Меннен аьдемлер алдында тайса, соннан Мен де Алладынъ маьлеклери алдында таярман+. 10Аьдем Улына карсы бир зат айткан аьр ким кеширилер, тек Алладынъ Рухын яманлаган бир де кеширилмес+.

11Сизди синагог кенъеслердинъ, тоьрелердинъ эм аькимлердинъ алдына аькелгенде, оьзимизди калай коршалармыз эм неди айтармыз деп, кыйналманъыз. 12Кие Рух сизге сол саьатте айтпага тийислисин уьйретер», – деди+.

Акылсыз бай акында таварых

13•Уьймелескенлердинъ ишиннен ким ди бирев Исадан: «Устаз, меним кардашыма, асабалыкты мени мен уьлессин, деп айтсанъ экен», – деди.

14Иса ога: «Эй, аьдем, ким Мени сизге кадылык этпеге, яде муьлкинъизди уьлестирмеге салганды?» – деп яваплады.

15Сонъында Ол онда болганларга: «Каранъыз, аьр туьрли суганаклыктан сакланынъыз, неге десе аьдемнинъ яшавы мал-муьлкининъ коьплигине карамайды», – деди де+
16сосындай таварыхты айтып баслады: «Бир бай аьдемнинъ ери ога онъ аслык берген экен. 17„Энди мен не этейим? Буьтин йыйылган аслыкты мага сакламага ер йок“, – деп ойлады ол. 18Сонда: „Мен мине булай этейим. Эски амбарымды бузайым да янъы уьйкен амбар салайым. Онда аслыгымды да, ырызкымды да йыярман. 19Сонъында оьзиме: Яным, сенинъ ырызкынъ коьплеген, коьп йылларга етеек. Тыншай, аша, иш эм куван деп айтарман“, – деди.

20Ама Алла ога: „Акылсыз! Буьгуьн кеше ок сенинъ янынъ алынаяк. Оьзинъе деп аьзирлегенинънинъ баьриси кимге тиер экен?“ – дегенди айтты.

21Алладынъ алдында байымай, оьзине деп байлыкты йыятаган аьр бир аьдем де солай болаяк», – деди+.

Каьрлев эм кайгырув

22Сонъ Иса Оьзининъ сокталарына: «Сол себептен Мен сизге айтаман: не ашармыз деп, янынъыз уьшин; не киермиз деп, шаркынъыз уьшин каьр шекпенъиз+. 23Ян – тамактан, шарк – кийимнен артык. 24Каргаларга каранъызтага: олар не шашпайдылар, не ормайдылар, олардынъ беженлери эм амбарлары йок, ама Алла оларды тамакландырады. Сиз куслардан коьпке баалысыз!+
25Кайсынъыз, каьрлеп, яшавына бир саьат болса да коспага болады? 26Эгер сиз сосы азганакай затты да эталмайтаган болсанъыз, калганларына неге каьр шегесиз?

27Лилия шешекейлери калай оьсетаганларына каранъызтага: олар куллык та этпейдилер эм уршык та ийирмейдилер, ама сизге айтаман, аьтте, Сулеймен, аьлемет коьркли болса да, солардынъ бириндей, ярасыклы кийиналмаган. 28Эгер буьгуьн бар болган, а эртен отка тасланаяк кыр оьленин Алла солай кийиндиретаган болса, аьше, сизди олардан да бек кийиндирмеспе экен, аз иманлылар+? 29Сога коьре, „Не ашармыз“, „Не ишермиз“ деп, каьрлеменъиз эм кайгырманъыз. 30Бу затлардынъ баьрин де бу дуныядынъ миллетлери излейдилер; а сизинъ Атанъыз бу затлар сизге керек болганын биледи. 31Аьр неден де бек Алладынъ Патшалыгын изленъиз, сонда бу затлар да сизге ога косылып берилер.

32Коркпа, кишкей суьрим, Атанъыз сизге Патшалыкты бермеге макул коьрген!+
33Мал-муьлкинъизди сатып, ярлыларга садака беринъиз. Заман ман бузылмайтаган капшыкларды, коькте кемимей тураяк карызналарды аьзирленъиз: сонда оларга урлавшы да ювымас, сонда куье де ашамас+. 34Карызнанъыз сакланган ерде, юрегинъиз де сонда болар.

Сенимли эм сенимсиз кул

35•Аьр дайым кылынмага аьзир болынъыз эм шырагынъыз янып турсын. 36Сиз де сол, оьз иесининъ неке кыйган тойдан кайтаягын саклайтаган, келип, эсикти какканлай, оны ашпага аьзир куллардай болынъыз+. 37Иеси келгенде, оларды уяв тапса, сол куллар бактылы; сизге дурысын айтаман, ол белин байлар, кулларын сыпырага шакырар, оьзи келип, оларга бийип баслар. 38Туьннинъ экинши, яде уьшинши оьлшеминде кайткан шагында да оларды солай, уйкламай, уяв коьрсе, эне сондай куллар бактылылар. 39Ама муны билинъиз: эгер уьйдинъ иеси урлавшыдынъ кайсы саьатте келеегин билген болса, уьйин тонатпас эди+. 40Сол себептен сиз де аьзир болып турынъыз, неге десе Аьдем Улы сиз куьтпеген вакытта келер», – деди.

41Сол заманда Петер Оннан: «Раббий, бу таварыхты тек бизге ме, яде баьрисине де айтасынъма?» – деп сорады.

42Иса айтты: «Сенимли эм акыллы уьй юргистуьвшиси ким экен? Ол – бийи ыргатларына тамадалык этип, заманында оларга оьтпекти мардасы ман уьлестирмеге деп салган кул. 43Бийи келип, кулын солай ислегенлей тапса, сол кул – бактылы+. 44Сизге дурысын айтаман, бийи оны буьтин мал-муьлкине тамадалыкты тапшырар. 45Ама сол кул ишиннен, „Бийим тезден келмес“ деп, хатын эм эркек ыргатларын тоьбелеп, ашап, ишип, эсирип басласа,+
46сол кулдынъ бийи, ол куьтпей турган куьнде эм ойламаган саьатте келер, оны бек каты язалар эм сенимсиз ыргатлары ман бирдей этер.

47Оьзининъ бийининъ ыхтыярын биле турган, ога аьзирленмеген эм иесининъ ыхтыярына карсы турган кул номай согылар. 48А ким билмегенлей язаланмага тийисли затларды эткен болса, сол аз согылар. Кимге коьп берилсе, соннан коьп те соралады. Кимге номай сеним тапшырылса, сонынъ яваплыгы да коьп болар.

Иса – боьлинуьвдинъ себеби

49•Мен ерге от туьсирмеге келгенмен эм Мен энди онынъ тутанып кетуьвин тилеймен! 50Ама Мен, сувда шомылдырылгандай болып, азапта да шомылдырылмага тийислимен; эм ол зат болганша, калай бир термилип тураман!+
51Мен ерге тынышлык аькелмеге келгенмен деп ойлайсызба? Йок, деймен сизге, тынышлык тувыл, а боьлинуьв+. 52Эндиден арбатын бес аьдеми болган аьел, уьшеви экевине, экеви уьшевине карсы болып, боьлинеек. 53Атасы улына карсы, улы атасына карсы, анасы кызына эм кызы анасына карсы, кайнатасы келинине эм келини кайнанасына карсылыкта болаяклар».

Заманнынъ белгиси

54•Иса халкка айланып тагы да айтты: «Эгер сиз куьнбатардан коьтерилген булытты коьрсенъиз, сол саьатлей, ямгырдынъ яваягын айтасыз. Эм уьшини мен де, явын явады. 55А кубыладан эскен елге сиз, исси болаяк деп, айтасыз. Эм солай болады. 56Экиюзлилер! Сиз ердинъ эм коьктинъ бети неди анълатканын билесиз, а сосы заманда болатаган затларды неге анълаялмайсыз?

57Аклык неде болганын сиз оьзинъиз неге ойламайсыз? 58Сиз оьзинъиз бен давласувшыды тоьреге алып бараятырганда, йолда оны ман яраспага каьрленъиз; олай болмаса, давласувшы сизди кадыга аькетер, кады сизди каравылга тапшырар, а каравыл сизди тутнакка салар+. 59Сизге айтаман, сонъгы увак акшанъызга[*] дейим баьрисин тоьлемей, сиз оннан шыгалмассынъыз».

13

Тевбеге туьсуьвдинъ себеби

13^1Сол вакытта бир кавымлар келип, Пилат оьлтиртип канларын олардынъ курманлыкларынынъ каны ман карыстырткан галилеяшылар акында Исага айттылар+. 2Иса оларга: «Сол галилеяшылар соьйтип язаланганлары, баска галилеяшылардан куьналырак болганлары уьшин деп ойлайсызба? 3Йок! Тек айтаман сизге, тевбеге кайтпасанъыз, баьринъиз де солай йойылаяксыз. 4А не айтпага болаяк сол, уьстине Шилоха беркитпеси авып оьлген он сегиз аьдем акында? Сиз, олар Ерусалим яшавшыларынынъ баска биревлериннен коьп шуьшли эди деп, ойлайсызба+? 5Йок! Ама сизге айтаман, эгер сиз де тевбеге келмесенъиз, баьринъиз де солай йойылаяксыз», – деди.

Емиссиз ынжыр тереги акында таварых

6Оннан сонъ Иса оларга сосы таварыхты айтты: «Бир аьдемнинъ юзим бавында ынжыр тереги оьскен. Бир кере ол, онда емис барма экен деп, карамага барады, ама емисти таппайды+. 7Сонда ол юзим бавын карайтаганга айтады: „Мен энди сосы ынжырдынъ емиси барма экен деп келетаганы уьш йыл болады эм бир заманда да емисти таппайман. Кес оны, орынды маьнесиз алып турмага ога неден керекти?“+

8Юзимши: „Ием, оны энди де бир йылга калдыр, мен онынъ тоьгерегин казайым, туьбине коклык салайым. 9Келеек йылда емис берсе, калар; эгер бермесе, кесерсинъ“, – дейди».

Шабат куьнинде хатынды савартув

10Бир шабат куьнинде Иса синагоглардынъ биринде окытып тура эди+. 11Сонда он сегиз йылдан бери йин берген мараздан буькирейип эм туьзелалмайтаган бир кыскаяклы да бар эди. 12Иса, оны коьргенде, оьзине шакырды да: «Хатын, сен маразынънан айырыласынъ», – деди. 13Колын ога узатып салды. Хатын сол саьатлей туьзелди эм Аллады данъклап баслады.

14Сонда синагогтынъ басшысы Исадынъ шабат куьн эмлеп сав эткенине ашувланды да халкка: «Ислемеге ярайтаган алты куьн бар, эмленмеге тек шабат болмай, эне сол куьнлердинъ биринде келинъиз», – дегенди айтты+.

15Онынъ соьзине Раббий булай яваплады: «Экиюзли! Аьше, сиз шабат куьнинде оьгизинъизди, яде эшегинъизди авладан шыгарып, сувгармага аькетпейсизбе+? 16Ибрагимнинъ бу кызынынъ шаркын шайтан бийлегенли узак он сегиз йыл болады. Соны бу бугавдан шабат куьн куткармага неге керек тувылды?»

17Ол оны айтканда, явларынынъ баьриси уялды, а буьтин халк Онынъ этетаган мактавлы ислерине куванатаган эди+.

Ашыткы ман шуьшитки урлык акында таварыхлар

18•Иса болса айтты: «Алладынъ Патшалыгы не мен тенъ эм оны не зат пан тенълестирейим? 19Ол, шуьшитки урлыктай. Оны аьдем алып оьз бавына олтырткан. Урлык оьсип, терекке айланган эм коьктеги куслар онынъ бутакларында уялаган»+.

20Иса яне айтты: «Алла Патшалыгын тагы да не мен тенълестирейим? 21Ол, хатын баьрисин ашытар уьшин алган уьш оьлшем ун ман карыстырган ашыткыга усайды»+.

Тар капы

22•Соьйтип, Иса шахарлардан эм эллерден оьтип, халкты уьйрете, Ерусалимге йол салып бара эди.

23Ким ди бирев Оннан сорады: «Раббий, аьше, куткарылаяклар азба?» Иса яваплады: 24«Тар капыдан оьтпеге баьри куьшинъизди салынъыз. Сизге айтаман, коьплер кирмеге излееклер, ама киралмаяклар. 25Уьйдинъ Иеси турып капысын япканда, сиз тыста калып, капыды кагып: „Раббий! Бизге аш!“ – деп тилеексиз.

Тек Ол сизге: „Мен не сизди, не кайдан келгенинъизди билмеймен“, – деп явап береек+.

26Сол заманда: „Биз де Сени мен ашаган эм ишкен эдик. Эм бизди орамларда уьйрететаган эдинъ“, – деп айтарсыз.

27Ама Ол: „Мен сизди де, кайдан келгенинъизди де билмеймен. Эй, яманлык этетаганлар! Баьринъиз де Меннен тайынъыз!“ – деп яваплаяк.

28Ибрагимди, Исхакты, Якупты эм буьтин пайхамбарларды Алладынъ Патшалыгында, ама оьзинъиздинъ тыска кувылганынъызды коьргенде, йылап тислеринъизди кыршылдатаяксыз+. 29Аьдемлер куьнтувардан да, куьнбатардан да, сырттан да, кубыладан да келееклер эм Алладынъ Патшалыгында зияпетте оьзлерининъ орынларын табаяклар+. 30Ама арттагылар мине алдыда, алдадагылар да артта болаяклар»+.

Ай, Ерусалим!

31•Сол заманда Исадынъ касына бир неше парисейлер келдилер де: «Сен бу ерден шыгып кет, неге десе Ирод Сени оьлтиреек болады», – дедилер+.

32Иса оларга: «Барынъыз да сол туьлкиге Меннен айтынъыз: „Мен буьгуьн де, эртен де йинлерди куваякпан эм аьдемлерди сав этип юреекпен, а бирсигуьн мырадыма етеекпен“. 33Не зат болса да, Мен буьгуьн де, эртен де, бирсигуьнде де оьз йолым ман бармага тийислимен, неге десе пайхамбар Ерусалимнинъ тысында оьлип болмайды.

34Ай, Ерусалим, Ерусалим! Пайхамбарларды оьлтиресинъ эм сага йиберилгенлерге тас атасынъ. Кус балапанларын канатларынынъ астына йыйгандай, Мен де сенинъ балаларынъды йыймага неше кере ымтылдым, а сен унамадынъ!+
35Мине бу уьйинъиз сизге бос калдырылады. Сизге айтаман, „Раббийдинъ аты ман Келеятырган муьбарек болсын!“ деп айтканга дери, Мени коьреек тувылсыз», – деди+.

14

Иса парисейдинъ уьйинде

14^1Шабат куьнлерининъ биринде Иса ас ишпеге парисей басшыларынынъ бирининъ уьйине келди. Парисейлер Онынъ Оьзин калай тутаягына карадылар+. 2Исадынъ алдында сарысув маразыннан кыйналатаган аьдем олтыра эди. 3Иса парисейлерден эм Таурат аьлимлериннен: «Шабат куьн эмлемеге болаякпа экен?» – деп сорастырды+. 4Олар уьндемедилер. Сонда Иса аьдемди оьзине шакырды да маразыннан сав этип йиберди.

5Оннан сонъ: «Сиз улынъыз, яде оьгизинъиз шабат куьн куйыга атылса, сол саьатлей оны шыгармаяксызба экен?» – деди+. 6Олар явапка бир зат та айталмадылар.

Конакларга эм уьй иесине дерис

7Иса, конаклар сыпырадынъ тоьр бетине шыгып олтырмага шалысатаганын эслеп, оларга сосы таварыхты айтты:+
8«Сени бирев неке кыйылатаган тойга шакырган заманда, тоьрге шыгып олтырма. Сеннен сыйлырак бирев конаклар ишиннен шыкпага болаяк+. 9Сонъында экевинъизди де шакырган конакбай, касынъызга келип: „Орнынъды бу аьдемге берсенъ экен“, – демеге болар. Ол заманда сен уялып, шеттеги орынга олтырмага керек боларсынъ. 10Шакырылсанъ, барып кыйырдагы орынга олтыр. Уьй иеси келип: „Досым, тоьрге шыгып олтырсанъ“, – дер. Сол заманда сени мен бирге олтырганлардынъ алдында сен оьрметленерсинъ. 11Оьзин-оьзи коьтеруьвши аьр ким тоьменленеек, а оьзин-оьзи тоьменлетуьвши коьтерилеек»+.

12Сонъында Иса конакбайына да булай айтты: «Эгер сен уьйле яде кешки ас этсенъ, оьзинънинъ досларынъды, кардаш-кавымынъды яде колайлы конъысыларынъды шакырма. Олардынъ сага, сени бир заманда шакырып, эткенинъди кайтармага амаллары бар. 13Сога коьре ас эткенде ярлыларды, сакатларды, аксакларды, сокырларды шакыр. 14Сен сонда наьсипли боларсынъ, неге десенъ олар ийгиликти кайтаралмаяклар. Туврашыл аьдемлер тирилгенде савга аларсынъ»+.

15•Муны эситип, Иса ман олтырганлардынъ биреви Ога: «Алладынъ Патшалыгындагы зияпетте оьтпек ашаяк аьдем наьсипли!» – деди+.

16Иса ога: «Бир аьдем уллы зияпет этип, коьплерди шакырган эди. 17Астынъ заманы еткенде, ол оьзининъ кулын, шакырылганларга: „Не зат та аьзир, келинъиз“, – деп, айттырып, йибереди.

18Ама олардынъ баьриси де, бир тилден болгандай, кешируьвди тилеп баслаптылар. Бириси: „Мен соьле-аьле ер сатып алганман, соны барып коьрмеге керекпен, кешир мени, тилеймен“, – дейди.

19Баскасы: „Мен бес косак оьгиз сатып алдым эм оларды сынамага бараятырман, кешир мени, тилеймен“, – дегенди айтады.

20Уьшиншиси: „Мен уьйленгенмен, сонынъ уьшин баралмайман“, – дейди.

21Кулы кайтып, бийине баьрин де еткереди. Сонда уьй иеси ашувланады да кулына: „Тез болып шыгып, шахардынъ орамлары эм сокпаклары ман бар да, мунда ярлыларды, сакатларды, аксакларды эм сокырларды алып кел“, – деп буйырады.

22Кулы: „Бийим! Сенинъ буйырыкларынъ толтырылды, ама тагы да орын бар“, – дегенди айтады.

23Бий кулына: „Йоллар эм кора бойлары ман барып, меним уьйим толгандай, тапканларынъды келмеге разы эт“, – деди. 24Сол себептен, сизге айтаман, Мен алдыда шакырганлардынъ биреви де Меним асымнан авызына салмаяк[*]», – деди.

Исадынъ сокталары

25•Иса ман бирге коьп халк бара эди, эм Ол оларга бурылып: 26«Эгер Мага иерип, ама оьзининъ атасын, анасын, пишесин, балаларын, ага-инилерин, аьпте-карындасларын эм ога да косып яшавын Меннен бек баалырак коьрсе, ол Меним соктам болалмайды+. 27Ким оьзи оьлеек кашын алып ызымнан келмесе, сол Меним соктам болалмайды+.

28Неге десе, айтпага, сизден ким эсе де бирев кала салмага суьйсе, онынъ курылысын битирмеге не шаклы акша керек болаягын алды ман олтырып санамаспа? 29Эгер ол туьбин калап, курылысын кутылмага аьли болмаса, 30сонда оны коьргенлердинъ баьриси де: „Сол аьдем салып баслады, ама битиралмады“, – деп куьлееклер.

31Яде бир патша, баска патша ман согыска бара турып, мага йырма мынъ аскерши мен келеятырганга он мынъ аскершим мен карсы турмага карувым бар ма экен деп, алды ман олтырып, ойламаспа? 32Эгер карувым йок деп санаса, душпаны энди де эректе турганлай, ярасувлыктынъ шартларын тилеп, элшилер йиберер. 33Сизге де солай, аьр кайсынъыз оьзинъиздинъ буьтин болган затынъыздан бас кешпеген Меним соктам болалмайды.

34Туз – яхшы зат, ама ол оьзининъ даьмин йойтса, оны не мен тузлы этпеге болаяк+? 35Ол ерге коклыкка да яраяк тувыл, оны таслап коядылар. Тынъламага кулагы болган эситсин!» – деди+.

15

Адаскан кой акында таварых

15^1•Баьри ясакшылар эм куьналылар Исады тынълар уьшин, Онынъ янына йыйыла эдилер. 2Парисейлер мен дин аьлимлери болса: «Ол куьналылар ман катнасады эм олар ман бирге ашайды», – деп, разы болмай, оьз ара соьйлестилер+.

3Сонда Иса оларга бу таварыхты айтты: 4«Айтпага, аранъыздан ким болса да биревдинъ юз койыннан бири адаскан. Аьше сиз, токсан тогызын авлакта калдырып, адасканын тапканга дейим излемессизбе? 5А тапканда, суьйинип, оны арканъызга салып, 6уьйге кайтарсыз, досларынъызды эм конъысыларынъызды шакырып, оларга: „Мени мен бирге куванынъыз, неге десе мен адаскан койымды тапканман!“– дерсиз+. 7Тевбе этпеге керекли болмаган токсан тогыз туврашыл аьдемлерден эсе, куьналы бир аьдемнинъ тевбеге туьскени уьшин коькте куваныш солай коьп болар деп, сизге айтаман»+.

Йойылган акшадынъ акында таварых

8«Эгер кыскаяклыда он куьмис акшасы[*] болып, биревин йойтса, аьше, ол шыракты ягып, уьйининъ кувыс-муьйисин сыпырып, оны тапканша излемеспе? 9Оны тапканда, оьзининъ кыймасларын эм конъысыларын шакырып, оларга: „Мени мен бирге суьйининъиз, мен йойылган акшамды тапканман!“ – деп айтар. 10Сизге айтаман: „Алладынъ маьлеклери бир куьналыдынъ тевбе этуьвине солай ок куванадылар“».

Адаскан ул акында таварых

11Иса тагы да косты: «Бир кисидинъ эки улы болыпты. 12Кенжепайы атасына: „Атам, муьлкинънинъ мага тийисли уьлисин айырып бер“, – деди. Атасына муьлкин улларына боьлди.

13Тез арадан кишкей улы, баьри болган затларын йыйып, узак ерге кетти. Онда азгырувлыкка берилип, байлыгын йойды. 14Баьрисин де шашып кутылган сонъ, сол элге бек уьйкен ашлык келгенде, ол муктажланып баслады. 15Оннан сонъ, ол соьлеги элдинъ бир яшавшысына ялшылыкка туьсти, а ол оны оьзининъ шошкаларын бакпага далага йиберди. 16Кенжепай донъызлар ашайтаган кабыклар ман курсагын толтырмага да разы эди, ама оны да ога бирев бермеди.

17Сол заманда эсин йыйып: „Атамда неше бир ялшы бар эм ырызкысы да коьп, а мен мунда аштан оьлеятырман“, – деди. 18„Барып, атама кайтайым да ога айтайым: Атам, мен Алладынъ[*] эм сенинъ алдынъда куьналы болдым. 19Энди сенинъ улынъ деп аталмага да тийисли тувылман; мени ялшыларынънынъ бириси этип болса да ал“.

20Эм ол, турып, атасына кетти. Оны эректен коьрип, атасы аяды; алдына ювырып барып, кушагына алды, оьпти. 21Улы ога: „Атам, мен Алладынъ эм сенинъ алдынъда куьналы болдым. Энди сенинъ улынъ деп аталмага да тийисли тувылман“, – деди.

22Ама атасы оьзининъ кулларына: „Тез барып, энъ яхшы кийимди аькелип, оны кийиндиринъиз, бармагына юзик салынъыз, аякларына машпак кийгистинъиз!

23Бесленген бузавды аькелип шалынъыз; зияпет этип, байрам этеек! 24Неге десе меним бу улым оьлген эди, мине ол тирилди, ол йойтылган эди, энди табылды“, – деди+.

25Сол заманда онынъ уьйкен улы кырда болган эди; ол кайтып, уьйге ете баслаганда, уьйде йыр анъларын эм биюв тавысларын эситти. 26Ол куллардынъ бирисин шакырды, онда не зат болатаганын сорады.

27Кулы ога: „Сенинъ ининъ кайтып келди, атанъ онынъ сав-саламат кайтканы уьшин куванганыннан, бесленген бузавды шалдырды“, – деди.

28Тувнъыш улы ашувланды эм уьйге киргиси де келмеди. Сонда атасы шыгып, ога тилек салды. 29Тек улы: „Сол йылларда мен сага, кулдай, иследим, бир заманда да айтканынънан шыкпадым. Сен, болсанъ, меним уьшин кишкей улак та сойып, тенълерим мен байрам этпеге да бермединъ. 30А энди, муьлкинъди яман хатынларга шашып таьвескен бу улынъ уьйге кайтканда, сен онынъ уьшин бесленген бузавды шалгансынъ!“ – деди+.

31Атасы ога: „Улым, сен аьр вакыт мени мен бирге эдинъ, эм буьтин муьлким – сеники. 32Ама биз, сенинъ бу ининъ оьлип тирилгени эм йойтылып табылганы уьшин куванып, байрам этпеге керекли боламыз“, – деди».

16

Намыссыз уьй юргистуьвши акында таварых

16^1Иса Оьзининъ сокталарына айтты: «Бир бай аьдемнинъ уьй юргистуьвшиси болган. Ол онынъ муьлкин шашады деген хабар байга етеди. 2Иеси оны шакырып: „Мен сенинъ акында не затлар эситемен? Оьз исинъ акында эсап бер, неге десе сен муннан арбатында уьй юргистуьвши болалмайсынъ“, – дегенди айтады.

3Сонда уьй юргистуьвши оьзи оьзине: „Мен не этейим? Ием меннен уьй исин юргистуьвди алаятыр. Ер казып болмайман, тиленмеге уяламан. 4Уьй исин юргистуьвден шыгарылган заманда, мени оьзлерининъ юртларына алгандай этер уьшин не ислемеге керегин билемен“, – деди.

5Сонъыннан оьз иесине борышлары болган аьдемлерди бир бирлеп шакырып, бириншисине: „Меним иемге не шаклы борышлысынъ?“ – деди.

6Аьдем ога: „Юз оьлшем май борышлыман“, – деп яваплады.

Ол ога: „Кагытларынъды ал да, олтырып, тез болып элли деп яз“, – деди.

7Сонъ баскасына: „А сен нешев борышлысынъ?“ – деди.

Аьдем: „Юз оьлшем бийдай“.

Ога да: „Кагытларынъды ал да сексен оьлшем деп яз“, – дегенди айтты.

8Иеси намыссыз уьй юргистуьвшисин, оьзин акыллы тутканы уьшин, мактады. Белгилисинше, бу оьмирдинъ аьдемлери оьзлериндей болганлар ман ислевде ярыктынъ балаларыннан[*] акыллырак+. 9Мен сизге айтаман: сосы дуныя байлыгы ман оьзинъизге дослар табынъыз. Соьйтип, байлыгынъыз йок болганда, сизди оьмирлик меканларга кабыл этерлер.

10Азда сенимли болган, асламында да сенимли, а азда сенимсиз, асламда да сенимсиз+. 11Сонынъ уьшин, сиз сосы дуныядынъ байлыгына сенимсиз болсанъыз, оьмирлик байлыкты сизге сенип ким аманат этер+? 12Эгер де сиз баскадынъ муьлки мен сенимли болмаган эсенъиз, оьз муьлкинъиз болгандай этип, сизге ким затын сенип берер?

13Эш бир кул эки иеге бирден куллык эталмайды; неге десе ол яде олардынъ бирин коьрип болмас, а экиншисин яратар, яде биревине бек шалысар, а экиншисине эс бермес. Сиз бир ок заманда Аллага да, байлыкка да кул болалмассыз»+.

Таурат пан Алла Патшалыгы

14•Акша суьетаган парисейлер де бу затлардынъ баьрисин эситтилер эм Исага куьлетаган эдилер+. 15Ол, болса, айтты: «Сиз оьзинъизди аьдемлер алдында туврашыллардай этесиз, ама Алла сизинъ коьнъилинъиздегин биледи, неге десе аьдемлер арасында йогары бааланган затты Алла коьрип болмайды+.

16Таураттынъ эм пайхамбарлардынъ заманы Яхъяга дейим болган эди. Оннан сонъ, болса, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабар увазланып бериледи. Ога аьр ким де куьш салувы ман киреди+. 17Ама Таураттынъ бир сызыгы йогалганнан эсе де, коьк пен ердинъ йогалувы тезирек болаяк+.

18Ким пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол зиналык этеди, талакланган хатынга уьйленуьвши де солай ок этеди»+.

Бай эм Лазар

19«Бир бай аьдем болган. Ол карагошкыл-кызыл эм баа кумашлардан кийим киетаган болган эм аьр куьн кейифли яшаган. 20А онынъ каралдысынынъ капысында Лазар атлы пакыр ятатаган эди. Онынъ уьсти буьтин котыр ман ябылган эди. 21Ол, байдынъ сыпырасыннан туьскен увак-туьеклерин де еп, тамакланмага куьсейтаган эди. Ийтлер де келип, онынъ котырларын ялайтаган эдилер.

22Вакыты келгенде, пакыр оьледи эм маьлеклер оны Ибрагимнинъ кушагына аькетип бередилер. Бай да оьледи, оны да коьмедилер+. 23Ахыретте азап шеккен бай коьзлерин коьтергенде, алыста Ибрагимди эм онынъ кушагында Лазарды коьреди+. 24Ол кышкырып: „Атам меним Ибрагим, языксын мени эм Лазарды йибер! Ол бармагын сувга малып, меним тилимди сувытсын, неге десе мен бу отта азап шегемен“, – дегенди айтты+.

25Ама Ибрагим: „Улым! Эсинъе туьсир, сен яшавынъда ийги затларынъды алдынъ, а Лазар яман аьлде эди. Энди ол мунда юбаныш тапты, а сен азап шегесинъ. 26Оннан сонъ, бизим арамызда тик кая бар, соннан себеп сенинъ ягынъа оьтпеге суьйген оьталмаяк эм эш бирев де сеннен бу якка коьшалмас“, – деп яваплады.

27Бай: „Булай эсе, атам, сеннен тилеймен, Лазарды меним ата юртыма йибер. 28Неге десе менде бес тувган кардаш бар; Лазар оларга коьргенин айтсын, олар да бу азап шегуьв ерине келип олтырмасынлар“, – дегенди айтты.

29Ибрагим ога: „Оларда Муса эм пайхамбарлардынъ китаплары бар. Оларга тынъласынлар“, – деди+.

30А ол: „Йок, Ибрагим атам, оьлгенлерден бирев оларга келсе, олар тевбеге туьсерлер“, – деди.

31Бу затка Ибрагим: „Эгер олар Мусады эм пайхамбарларды тынъламайтаган болсалар, бирев оьлилерден тирилсе де, оларды ынандыралмас“, – деп яваплады»+.

17

Йолдан тайдырув, кешируьв, иман эм борыш акында

17^1•Иса Оьзининъ сокталарына булай айтты: «Аьдемлерди йолдан тайдыратаган затлар келмей калмаяк, ама бу затларды болдырганга кайгы!+
2Бирев бу кишкейлердинъ бирин йолдан тайдырганнан эсе, мойнына туьйирмен тасы тагылып, денъизге тасланса, ога яхшырак болар эди+. 3Сонынъ уьшин сак болынъыз! Эгер (иман) кардашынъыз куьнага туьсетаган болса, ога айыбын айтынъыз, а эгер тевбеге келип оькинсе, оны кеширинъиз+. 4Эгер дейим ол куьнине ети кере сага карсы болып куьнага кирсе, ети кере: „куьнагаан – оькинемен“, – деп келсе, оны кешир»+.

5Элшилери Раббийден: «Бизим ынанувымызды коьбирек эттага!» – деп тиледилер+.

6«Эгер сизинъ шуьшитки буьртиги кадер иманынъыз болса, сиз бу ынжыр терегине: „Муннан тамырынъ ман сувырылып алынып, оьзинъди денъизге олтырт“, – десенъиз, ол сизге бойсынар», – деди Раббий.+

7«Айтпага, сизде сабаншы яде койшы кулынъыз бар. Ол кырдан кайткан заманда: „Тез болып кир, сыпыра янына олтыр“ – деп, айтарма экенсиз? 8Йок, сиз керисинше ога: „Мага кешки ас аьзирлеп куй да, белинъди бувып, мен ашап-ишкен вакытта мага аякшылык эт; оннан сонъ оьзинъ де ашап-ишерсинъ“, – деп айтарсыз. 9Сиз буйырыкларынъызды толтырган кулынъызга разылыгынъызды сонъында айтарма экенсиз? 10Сиз де солай, оьзинъизге буьтин буйырылганларды эткеннен сонъ: „Биз маьнесиз куллармыз, неге десе биз тек борышымызды толтырдык“, – деп айтарсыз».

Авыр тери маразлы он аьдем

11Ерусалимге йолланганда Иса Галилея ман Самария арасындагы мажа бойы ман оьтип бараятыр эди. 12Бир авылда Оны он авыр тери маразлы йолыкты. Олар эректе токталдылар да+
13коьтеринки тавыс пан: «Насихатшы Иса, бизди языксын!» – деп, кышкырдылар.

14Иса оларды коьргенде: «Барынъыз да дин куллыкшыларга коьрининъиз!» – деди. Олар бараятырып, йолда тазаландылар+. 15Олардынъ бириси, оьзининъ савартылганын коьргенлей, кери кайтты эм куьшли давысы ман Аллады данъклап баслады. 16Ол Исадынъ аягына йыгылды, Ога сав бол деди. Бу аьдем – самарияшы эди+.

17Сонда Иса: «Аьше, тазаланганлар онав тувылма эди? Тогызы ша кайдады? 18Тек бу тыс кыралшыдан баска Аллады данъкламага кайткан болмадыма экен?» – деп сорады. 19Ога да: «Тур да бар, сенинъ иманынъ сени сав этти», – дегенди айтты+.

Алла Патшалыгынынъ келееги акында

20•Бир йол парисейлер Исадан: «Алла Патшалыгы кашан келеек?» – деп сорадылар.

Иса оларга явап берип: «Алла Патшалыгы сиз ойлаган заманда келмеек+. 21Эш бирев де: „Ол булайда“, яде „Ол анда“, – деп айталмас, неге десе Алла Патшалыгы сизинъ аранъызда», – деди.

22Сонъ Ол сокталарына айтты: «Аьдем Улынынъ куьнлерининъ тек бирин болса да коьргинъиз келеек вакыт етер, ама коьрмеексиз+. 23Аьдемлер сизге: „(Масих) мине мунда!“, яде „Мине онда“, – деп айтаяклар. Барманъыз, ызыннан иерменъиз!+
24Неге десе айындырыктынъ йылтыраганы коькти бир кыйырыннан экинши кыйырына дейим ярыклаткандай болып, Аьдем Улы да Оьзи келген куьнинде солай ок болаяк. 25Ама алды ман Ол коьп азаплардан оьтпеге керек эм бу тукым Оны шет какпага тийисли болаяк+.

26Нухтынъ куьнлеринде калай болган болса, Аьдем Улы куьнлеринде де солай ок болаяк+. 27Нух кемеге минген куьнге дейим аьдемлер ашадылар, иштилер, хатын алып, киевге бардылар. Сонъ сав дуныяды сув алып, баьрисин де аьлек этти+. 28Солай ок Луттынъ куьнлеринде де болды. Аьдемлер ашадылар, иштилер, сатув-алув эттилер, урлык шаштылар эм уьй туьзеттилер. 29Ама Лут, Содом шахарын калдырып шыккан куьн, коьктен ямгыр болып, от пан коькирт явды эм баьрисин аьлек этти+.

30Аьдем Улы келген куьнинде де тамам солай болаяк. 31Сол куьн ким уьйининъ тоьбесинде болса, уьйиндеги затларын алар уьшин тоьменге туьспесин эм далада болган да кери кайтпасын+. 32Луттынъ пишесине болган затты эсинъизге туьсиринъиз!+
33Ким оьзининъ яшавын куткарувга шалысса, сол оны йойтар; а ким яшавын йойтса, сол оны саклар+. 34Сизге айтаман: сол туьнде экев бир орындыкта болаяк: бириси алынаяк, экиншиси калдырылаяк. 35Эки хатын бирге туьйирмен тартып тураяк; бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк. 36Эки аьдем далада болаяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк[*]».

37«Раббий, бу кайда болаяк?» – деп сорадылар.

18

Иса оларга: «Илес кайда болса, кувалдылар да сонда йыйылар», – деп яваплады.

Тул хатын эм имансыз кады акында таварых

1Иса тагы да оларга аьр вакыт дува этуьв мен уьмит уьзбей турувдынъ кереги акында таварых айтты:+
2«Бир шахарда Алладан да коркпаган, аьдемлерден де уялмаган бир кады болган.

3Сол ок шахарда бир тул хатын яшаган эм ол кадыга барып: „Мени душпанымнан коршаласана“, – деп, тилеп турган.

4Кады бир кесек заманды ога унамай турган, ама сонъында ишиннен: „Мен Алладан коркпасам да, аьдемлерден уялмасам да, 5бу тул хатын мага тынышлык бермей турганы уьшин оны коршалайым, мени дайым келип бездирмес“, – деп ойлайды».

6Эм Раббий: «Имансыз кадыдынъ не айтканын эситесизбе? 7Аьше, Алла куьни-туьни Ога кышкырып тилек тилеп турган сайлап алганларын коршаламаякпа экен? Оларды коьп заман саклатаякпа+? 8Сизге айтаман: Алла оларды кешиктирмей тез арадан коршалаяк. Тек Аьдем Улы келгенде, ерде тагы да иманды табарма экен?» – деди+.

Парисей эм ясакшы акында таварых

9Солай ок баскаларга мисетсинмей карап, оьзлерин туврашыл этип санайтаган бирер кавымларга Иса сосы таварыхты айтты:+
10«Эки аьдем Алладынъ уьйине дува этпеге бардылар, олардынъ бири парисей, а баскасы ясакшы болган+. 11Парисей турады да оьзининъ ишиннен: „Я Алла! Мен баска аьдемлердей, йолбасар, арам ниетли, зиналык этуьвши, яде болса мине бу ясакшыдай болмаганым уьшин сага шуькир этемен+. 12Мен юмада эки кере ораза тутаман эм буьтин алатаган келимнен он кесегининъ бир боьлигин беремен“, – деп дува этеди+.

13Ясакшы болса, эректе турып, коькке коьзин де коьтералмай, коькирегине сога-сога: „Я Алла, мени, куьналыды, языксын!“ – дейди.

14Сизге айтаман: Парисейден эсе сосы аьдем (Алла алдында) акланып уьйине кайткан, неге десе оьзин-оьзи коьтеруьвши аьр ким тоьменленеек, а оьзин-оьзи тоьменлетуьвши коьтерилеек»+.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

15•Исага, колын тийгистсин деп, яс балаларды да аькелетаган эдилер. Сокталар болса, муны коьргенде, сол аьдемлерди тыйып басладылар. 16Иса балаларды оьзине шакырып: «Койынъыз сабийлерди, Мага келсинлер. Оларга шырмав этпенъиз, неге десе Алладынъ Патшалыгы сондайлардыкы. 17Сизге дурысын айтаман: Алла Патшалыгын баладай кабыл этпеген аьдем ога бир заманда да кирмеек»+.

Байлык эм оьмирлик яшав

18•Басшылардынъ бириси Исадан: «Яхшы Устаз, оьмирлик яшавдан уьлисли болар уьшин мага не этпеге керек?» – деп сорады+.

19Иса ога: «Неге Мага яхшы деп айтасынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. 20Онынъ парызларын билесинъ: „Зиналык этпе, аьдем оьлтирме, урлама, ялган шаатлык этпе, атанъ ман ананъды оьрметле“», – деп айтты.

21А ол болса: «Булардынъ баьрисин де бала шагымнан толтыраман», – деп яваплады+.

22Муны эситкенде, Иса ога: «Сага энди де бир зат етиспейди: савлай болган затынъды сат та акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ Меним артымнан ызла», – деди+.

23Ол болса, муны эситип, мыдахланды, неге десе бек бай эди. 24Иса, онынъ мыдах болганын коьрип, айтты: «Байлыгы болганларга Алла Патшалыгына кирмеге калай кыйын! 25Неге десе бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш».

26Муны эситкенлер: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – деп сейирсиндилер.

27Ама Ол: «Аьдемлер этип болмас затларды Алла этип болады», – деди+.

28Сонъ Ога Петер: «Мине биз болган затымызды калдырып, Сенинъ артынънан ызладык», – дегенди айтты+.

29Ога Иса: «Сизге дурысын айтаман: Алла Патшалыгы уьшин уьйин, пишесин, ага-инилерин, ата-анасын, яде сабийлерин калдырган аьр аьдем,+
30бу шакта болганыннан коьп кере артык алаяк эм келеек шакта оьмирлик яшав да табаяк», – деп яваплады.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

31•Иса он эки соктасын бир янына аькетип: «Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы акында пайхамбарлар язганларынынъ баьриси де толтырылаяк. 32Оны баска миллетлерге тапшыраяклар эм олар Оны маскаралап, корлаяклар, Ога туькирееклер, 33Оны камышылаяклар эм оьлтирееклер, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек», – деди+.

34Ама сокталары бу соьзлердинъ бирин де анъламадылар: олардан бу соьзлердинъ маьнеси ясырынган эди, олар айтылганларга туьсинмедилер+.

Ериходынъ касында сокырдынъ савартылувы

35•Иса Ерихо шахарга ювыклаган эди. Сол вакытта йолягада олтырган бир сокыр садака тилейтаган эди. 36Ол касыннан аьдемлердинъ озып бараятырганын эситип, не зат болатаганын сорады.

37Ога: «Назаретши Иса озып бараятыр», – деп билдирдилер.

38Сонда ол: «Даут Улы Иса, мени языксын!» – деп кышкырды+. 39Алдыда бараятырганлар оны тыйып, бакыртпаска шалыстылар, ама ол тагы да куьшлирек: «Даут Улы, мени языксын!» – деп кышкырыклады.

40Иса токталды да сол аьдемди янына келтирмеге буйырды. Сокыр Онынъ касына келгенде, Иса оннан: «Мен сага эткендей не зат тилейсинъ?» – деп сорады.

41«Бийим! Меним коьргим келеди», – деди.

42Иса ога: «Коьзлеринъ ашылсын! Иманынъ сени сав этти», – деди+. 43Аьдемнинъ сол саьатлей коьз коьруьви кайтты эм ол, Аллады данъклап, Исадынъ ызыннан иерди. Буьтин халк муны коьргенде, Аллады мактап баслады.

19

Ясакшы Закай

19^1Сонъ Иса Ерихога кирип, онынъ иши мен оьтип бараятыр эди. 2Онда ясакшылардынъ басшысы Закай атлы бай аьдем бар эди. 3Ол Исады коьрмеге эм Онынъ ким экенин билмеге шалысты, тек бойы маштак болган себепли, Оны аьдемлер арасыннан коьралмады. 4Сонда ол, Исады коьрер уьшин алдыга шабып барып, йол уьстиндеги кийик ынжыр терекке минди.

5Иса сол ерге еткенде, йогарыга карап, оны коьрди де ога: «Закай, тез болып туьс, буьгуьн Мага сенинъ уьйинъде конак болмага тийисли», – деди. 6Закай тез болып туьсти эм, куванып, Исады уьйине кабыл этти.

7Оны коьргенлердинъ баьриси де разы болмай, куьналыдынъ конагы болды деп, соьз этип басладылар+.

8Закай болса, турып, Раббийге: «Мен соьле муьлкимнинъ яртысын пакырларга уьлестирейим. Эгер дейим биревди бир зат пан алдаган болсам, ога доьрт кабат арттырып берейим!» – дегенди айтты+.

9Иса: «Буьгуьн бу юртка да куткарылув келди, неге десе бу аьдем де Ибрагимнинъ улы+. 10Аьдем Улы йойтылганды таппага эм куткармага келген, сайсы», – деди.

Он куьмис мина акында таварых

11•Иса Оны тынълаганларга бир таварых косып айтты. Ол энди Ерусалимге ювыклап келген эди эм халк, тез арадан Алла Патшалыгы ашылаяк деп, саклай эди+. 12Иса булай айтты: «Аксуьек асылыннан бир аьдем оьзине патшалыкты алып кайтаяк болып, узак кыралга йолланаятыр эди. 13Кетеектен алдын ол, оьзининъ он кулын шакырып, оларга он куьмис мина[*] берди де: „Мен кайтканша, бу акшады саьвделикке йиберинъиз“, – деди.

14Ама сол кыралдынъ аьдемлери оны коьрип болмайтаган эдилер эм ызыннан элшилер йиберип: „Бу аьдемнинъ бизге патша болып келгенин суьймеймиз“, – деп айттырдылар+. 15Ол патша болганда, кайтып келип, ким кайдай келим туьсиргенин билер уьшин, акша тапшырган кулларын шакыртты.

16Биринши кулы келип: „Бийим, сенинъ бир куьмис минанъ он кайта коьп келим келтирди“, – деп билдирди.

17Патша: „Аьперим! Сен яхшы кулсынъ. Кишкей затта сенимли болганынъ уьшин, он шахарга аьким бол“, – деп айтты+.

18Экинши кулы келип: „Бийим, сенинъ бир куьмис минанъ бес кайта оьскен“, – деди.

19Патша ога да: „Сен бес шахарга басшылык эт“, – деди.

20Сонъ уьшинши кулы келип: „Бийим, мине сенинъ акшанъ. Мен оны, явлыкка туьйип, сакладым. 21Сен каты аьдем болган себепли, мен сеннен корктым: салмаганынъды аласынъ, шашпаганынъды орасынъ“, – деди.

22Сонда бийи ога: „Ай, яман кул! Мен сенинъ соьзлеринъ мен сени шуьшинъе еткерермен! Соны ман, сен меним каты аьдем экенимди, салмаганымды алувымды, шашпаганымды орувымды биле эдинъме? 23Аьше, сен не уьшин меним акшамды саьвдегерликке, хайыры ман кайтарар уьшин, йибермединъ?“ – деди.

24Соннан сонъ ол янында турганларга: „Оннан куьмис минады алынъыз да он минасы болганга беринъиз“, – дегенди айтты.

25Олар: „Бийим! Онынъ онсыз да он минасы барды да!“ – дедилер.

26Ол: „Мен сизге айтаман: Кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 27Меним оларга патша болганымды унамаган душпанларымды мунда аькелинъиз, меним алдымда кылыш пан оьлтиринъиз“», – дегенди айтты+.

Иса Ерусалимге киреди

28•Сол соьзлерди айтканнан сонъ, Иса олардынъ алдында барып, Ерусалимге ювыклап келди. 29Зейтун тавы деп аталатаган тавдынъ этегинде орынласкан Бетпагей мен Бетхиний эллерге янасып келгенде, Ол Оьзининъ сокталарынынъ экисин булай айтып йиберди:+
30«Алдыдагы элге барынъыз. Онда киргенлей, бир заманда да уьстине эш бир аьдем де минмеген, байланып турган яс эшекти табарсыз; оны шешип, мунда алып келинъиз. 31Эгер ким де болсын бирев сизден: „Неге шешесиз?“ – деп сораса, – „Ол Раббийге керек“, – деп айтарсыз».

32Йиберилгенлер барып, Иса айтканша таптылар. 33Олар яс эшекти босатаятканда, иелери: «Оны не уьшин шешип аласыз?» – дедилер.

34Олар: «Ол Раббийге керек», – деп явапладылар.

35Сонъ оны Исага алып келдилер де, абаларын эшекке атып, онынъ уьстине Исады миндирдилер. 36Ол атланып барган заманда, аьдемлер абаларын йол уьстине яятаган эдилер. 37Иса Зейтун тавыннан тоьмен туьскен йолга янасканда, коьп санлы сокталары шатланып, коьтеринки йогары тавыста оьзлери коьрген баьри куьдиретли ислер уьшин Аллады мактап: 38«Раббийдинъ аты ман келеятырган Патша наьсипли болсын! Аспанда – тынышлык, Аллаху-Таалага – данък!» – дедилер.

39Сонда халк арасында болган парисейлердинъ кайбирлери Исага: «Устаз! Сокталарынъды тый!» – дедилер+.

40Ама Иса оларга явап этип: «Сизге айтаман, олар тынып калсалар, таслар кышкыраяклар», – деди.

Иса Ерусалим уьшин йылайды

41Иса шахарга ювыклап келгенде, ога карап, онынъ уьшин йылады+. 42«Ай, эгер буьгуьн сенинъ тынышлыгынъа не зат ярасатаганын билсенъ экен! Ама бу зат энди де сенинъ коьзлеринънен тасада. 43Неге десе сага сондай куьнлер келееклер, ол заманда сенинъ душпанларынъ тоьгерегинънен эндеклер казып, сени курсап алаяклар эм аьр тараптан да кыстаяклар. 44Сени шашаяклар эм ишинъдеги балаларынъды оьлтирееклер, сенде тас уьстинде тас та калдырмаяклар, неге десе Алладынъ сага ярдам этпеге келген вакытын билмединъ», – деди+.

Иса Алла уьйининъ каралдысында

45•Сонъ Иса Алла уьйининъ каралдысына кирип, онда сатув-алув этуьвшилерди кувып, шыгарып баслады. 46Оларга: «„Меним уьйим дува уьйи болар“, – деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

47Иса аьр куьн сайын Алла уьйининъ каралдысында уьйрететаган эди. Бас дин куллыкшылары болса, дин аьлимлери эм де халктынъ басшылары Оны оьлтирмеге колайлы аьл излейтаган эдилер. 48Аман да олар амал табалмадылар, неге десе буьтин халк, таймастан, Онынъ соьзлерин тынълай эди.

20

Исадынъ куваты акында сорав

20^1•Куьнлердинъ бирисинде Иса Алла уьйинде халкты уьйретип эм Ийги Хабарды айтып турганда, Онынъ касына халк аксакаллары ман бирге бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери келдилер де 2Оннан: «Бизге айттага, Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

3Иса явапка булай айтты: «Мен де сизден бир зат сорайым, Мага айтынъыз: 4Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы коьктен болганма, яде аьдемненме?»+

5Олар болса оьз ара соьйлесип: «„Коьктен“, – десек, Ол: „Аьше, сиз ога неге ынанмадынъыз?“ – деп айтар+. 6А эгер „Аьдемнен“, – десек, буьтин халк бизди тас пан сыбалар, неге десе олар Яхъя пайхамбар экенине ынанадылар», – дедилер+.

7Сонъында олар: «Биз кайдан экенин билмеймиз», – деп явапладылар.

8Иса да оларга: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Яман юзимшилер акында таварых

9•Оннан сонъ Иса халкка бу таварыхты айтып баслады: «Бир аьдем юзим бавын олтыртады эм оны юзимшилерге ялга берип, узак заманга тыс элге кетеди+. 10Емис йыюв заманы еткенде, ол бавдынъ юзиминнен уьлисин йиберсинлер деп, кулын юзимшилерге йибереди; тек олар кулын тоьбелеп, бир зат та бермей артына кайтарадылар. 11Тагы да баска бир кулын йибереди, ама олар оны да, тоьбелеп эм корлап, бир зат та бермей артына кайтарадылар. 12Ол яне уьшиншисин йибереди, тек олар оны да яралап, кувып шыгарадылар+.

13Сонда юзим бавдынъ иеси: „Мен не этейим экен? Суьйикли улымды йиберейим, белки, оны коьрип, уялырлар“, – дейди+.

14Ама юзимшилер, ясты коьрип, оьз ара: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калсын“, – деп кенъеседилер+. 15Эм оны бавдан тыска шыгарып, оьлтиредилер.

Энди олар ман юзим бавынынъ иеси не этер экен+? 16Ол келип, сол юзимшилерди оьлтирер, юзим бавын да баскаларга берер».

Муны тынълаганлар: «Олай болмас!» – дедилер+.

17Иса десенъ оларга тигилип карап, айтты: «„Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды“, – деп язылган не затты анълатады? 18Сол тастынъ уьстине ким йыгылса – шашылар, а кимнинъ уьстине сол тас туьссе – эзилер».

19•Сол вакытта дин аьлимлери эм бас дин куллыкшылары, Иса бу таварыхты олар акында айтканын анълап, Оны тутув амалын излей эдилер, ама халктан корктылар.

Урым императорына ясак

20Исады сынап, соьзинде бир терисликти тапкандай эм, терисликти табып, Оны тутып, тоьрединъ карарына эм куватына бергендей, туврашыл болып кылпысыган, тилши аьдемлерди йибердилер+. 21Олар Исадан сорадылар: «Устаз! Биз Сенинъ дурыс соьйлевинъди эм уьйретуьвинъди, биревдинъ хаьтерине карамайтаганынъды, Алладынъ йолына туьз уьйретуьвинъди билемиз. 22Кесарга[*] ясак тоьлейтаганымыз тийислиме яде тийисли тувылма?»+

23Иса болса олардынъ аьйлежигенлерин анълап айтты:+
24«Мага бир динар коьрсетинъиз: мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?»

«Кесардыкы», – деп явапладылар.

25Сонда Ол: «Солай болса, кесардыкын кесарга, а Алладыкын Аллага беринъиз», – деди+.

26Олар Онынъ халк алдында айтатаган соьзлеринде ябыскандай зат табалмадылар эм, Онынъ явабына сейирсинип, тындылар.

Тирилуьв акында сорав

27•Оьликлер тирилмес деп айтатаган садукейлердинъ кайбирлери Исага келип, булай сорадылар:+
28«Устаз! Муса (Тауратта) бизге: „Биревдинъ пишели кардашы баласыз оьлсе, ол тул хатынды алып, кардашы уьшин тукым тувдырсын“, – деп язган. 29Ети кардаш бар эди. Бириншиси хатын алды да, баласыз оьлип кетти. 30Сол хатынды экиншиси[*]
31эм уьшиншиси алды, сондай болып етисининъ баьриси де, бала калдырмай, оьлдилер. 32Баьрисиннен сонъ хатын да оьлди. 33Солай болганда, кыямет куьнинде ол кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол етевининъ де пишеси болган».

34Иса оларга явап этип айтты: «Бу оьмирдинъ аьдемлери уьйленедилер, киевге де шыгадылар. 35Келеек оьмирге етип, оьлилерден тирилмеге тийисли деп саналганлар болса, уьйленмеек те, байга бараяк та тувыллар+. 36Эм энди оьлмеге де болалмайдылар, неге десе олар, маьлеклердей, тирилген аьдемлер болып, Алладынъ балалары боладылар. 37А оьлгенлердинъ тирилеегин Муса да куьйген коьгемлик акындагы боьликте коьрсеткен. Онда Муса Раббийди: „Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласы“, – деп атаган. 38Алла оьлгенлердинъ Алласы тувыл, тирилердинъ Алласы эм Ога баьриси де тири!»

39Дин аьлимлерининъ бирерлери Ога: «Устаз! Сен ийги явап бердинъ», – дедилер. 40Соннан сонъ эш бирев де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

Даут Улы акында сорав

41•Иса: «Масих – Дауттынъ Улы деп, неге айтадылар?» – деп сорады+. 42-43«Даут оьзи Забур китабында: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ ягымда олтыр, деп айткан“, – деп язады+. 44Соны ман, Даут Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ Улы калай болар?»

Дин аьлимлерининъ экиюзлилиги

45Буьтин халк тынълаган вакытта, Иса сокталарына айтты: 46«Дин аьлимлериннен сакланынъыз. Олар узын кийимлер кийип юрмеге, майданларда салам алмага, синагогларда энъ йогары орынларда эм тойларда тоьрде олтырмага суьедилер+. 47Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзлерине байырлап, коьзбайлавышка узын дувалар окыйдылар. Ондайлар катырак шуьшлерине еткерилееклер».

21

Тул хатыннынъ садакасы

21^1•Иса, коьзлерин коьтерип, Алла уьйине садака йыйылатаган ерге савгаларын салувшы байларды коьрди+. 2Солай ок онда каьрип тул хатыннынъ эки увак бакыр акшады[*] салганын да коьрди. 3«Сизге дурысын айтаман: бу ярлы тул хатын баьрисиннен де коьбирек салды. 4Неге десе баьриси де оьзлерининъ артыклыгыннан Аллага боьлек эттилер, а бу хатын, колайсыз болса да, яшав уьшин керек болган аьр затын салды», – деди+.

Ахырзаманнынъ нышанлары

5•Кайбиревлер, Алла уьйи баалы таслар ман, савгалар ман ярасыкланган деп, соьйлегенде, Иса айтты: 6«Сиз мунда коьрген баьри затлардан тас уьстинде тас та калмаяк куьнлер келееклер; баьриси де шашылаяк»+.

7Оннан сорадылар: «Устаз, бу затлар кашан болаяк эм булардынъ болаяклары кайдай нышан ман белгиленеек?»

8Иса: «Сак болынъыз, адаспанъыз. Неге десе коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“, яде „Ол вакыт энди ювык“, – деп келееклер. Ондайларга иерменъиз+. 9Согыслар эм козгалыслар акында эситсенъиз, коркпанъыз, неге десе бу затлар алдыда болмага керек, тек заманнынъ ахыры сонда ок болмаяк».

10Тагы да оларга айтты: «Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка карсы коьтерилеек,+
11Туьрли ерлерде куьшли ер сенъкилдевлер, ашлыклар эм оьлетлер, коьктен коркынышлы коьринуьвлер эм уллы нышанлар болаяклар+. 12Бу затлардынъ баьрисиннен алдын Меним атым уьшин сизди ыслаяклар, артынъыздан калмай кыйнаяклар, синагоглар ман тутнакларга тапшырып, патшалар ман тоьрелердинъ алдына аькетееклер+. 13Ол шаатлык этер заманынъыз болаяк. 14Соны ман коьнъилинъизге салып койынъыз: оьзимизди кайтип коршалармыз деп эртерек ойланманъыз. 15Неге десе Мен сизге соьз усталыгын да, акыллылыгын да берермен, сизинъ душпанларынъыздынъ бири де ога не карсы туралмас, не де карсы соьз айтаялмас+. 16Сизди ата-аналарынъыз да, ага-инлеринъиз де, кардашларынъыз-досларынъыз да сатарлар, эм кайбиревлеринъизди оьлтирерлер. 17Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. 18Тек сизинъ басынъыздан бир шаш туьги де туьспеек+. 19Шыдамлыгынъыз бан янынъызды куткарарсыз.

20•Ерусалимди аскерлер курсап алганын коьргенинъизде, онынъ шашылув заманы еткенин билинъиз. 21Ол шакта Юдеядагылар тавларга кашсынлар, шахардагылар оннан шыксынлар, тоьгерегинде болганлар онда кирмесинлер. 22Неге десе булар Алла халкын язалаяк, язылганлардынъ баьриси де толтырылаяк куьнлер болаяк. 23Сол куьнлерде бала эмгисткен аналарга эм авыраяклы хатынларга бек кыйын болаяк. Бу кырал уьйкен кыйынлык шегеек эм Алладынъ ашувы бу халкка туьсеек+. 24Кылыштынъ оьткирлигиннен йыгылаяклар эм есирге аькетилип буьтин миллетлерге таралтылаяклар. Ерусалим баска миллетлер мен тапталаяк эм сондай болып, олардынъ заманы озганша, тураяк+. 25•Куьнде, айда, юлдызларда коркынышлы нышанлар болаяк, а ер уьстиндеги халклар кыйналып, толкынласып гуьрилдеген денъизден корккандай болаяклар. 26Дуныяга келеек аьлеклерди саклавдан эм коркувдан аьдемлердинъ янлары шыгаяк, неге десе коьктинъ затлары[*] силкинеек. 27Сонда булыт ишинде уллы куьдирети, данъкы ман келеятырган Аьдем Улын коьрееклер. 28Сол затлар болып басланган заманда, турынъыз да, басларынъызды коьтеринъиз, неге десе куткарылувынъыз ювыклап келеятыр».

Ынжыр теректинъ дериси

29•Эм Иса оларга сосындай таварыхты айтты: «Ынжырга эм баьри тереклерге каранъыз. 30Олар япырак ярып баслаганда, сиз оны коьрип, энди яз ювыклаганын билесиз. 31Соьйтип, сиз де сол затлардынъ болатаганын коьргенде, Алла Патшалыгы ювыкта экенин билинъиз. 32Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 33Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар+. 34Оьзинъизге сак болынъыз, юреклеринъиз коьп ашап, ишип-эсиргеннен эм яшав каьриннен авырмасынлар эм де ол куьн сизге куьтпегенлей келип калмасын. 35Неге десе ол куьн ер уьстинде яшавшылардынъ баьрисин де тузактай келип тутаяк. 36Сонынъ уьшин аьр заман сак болынъыз. Болаяк буьтин бу кыйынлыклардан кутылмага эм Аьдем Улы алдында турмага тийисли болар уьшин дува этинъиз»+. 37Куьндиз Иса Алла уьйинде уьйрететаган эди, а туьнлерин шахардан шыгып, Зейтун тавда озгаратаган эди+. 38Эртенъ сайын халк Оны тынъламага Алладынъ уьйине йыйылатаган эди.

22

Юда Исады сатады

22^1•Пасха деп аталатаган ашымаган оьтпеклер байрамы ювыклай эди. 2Бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери Исады кайтип болса да йок этуьв амалын излестиретаган эдилер, неге десе халктан корктылар. 3Он экидинъ бириси болган Искариот атлы Юдага шайтан кирди+. 4Ол бас дин куллыкшылары ман Алла уьйининъ каравыл басшыларына барып, Исады оларга калай ыслатаягын соьйлести. 5Олар кувандылар эм ога акша бермеге разылыгын билдирдилер. 6Юда соьз берди эм, халк болмай, Исады оларга ыслап берер уьшин онъайлы кезуьв излеп баслады+.

Сонъгы ас

7•Пасха козысы шалынмага тийисли болган ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьни етти+. 8Иса: «Барынъыз, бизге ашарга Пасха асын аьзирленъиз», – деп, Петер мен Яхъяды йиберди.

9Олар Исадан: «Асты каерде аьзирлемеге буйырасынъ?» – деп сорадылар.

10Иса: «Сиз шахарга кирсенъиз, сизге шоьлмек пен сув алып бараятырган киси расар. Онынъ артыннан барынъыз да, ол кирген уьйге киринъиз. 11Сол уьйдинъ иесине: Устаз сеннен: „Мен сокталарым ман бирге Пасха асын ашаяк боьлме кайдады? деп сорайды“ – дерсинъиз. 12Ол сизге йогарыда ярастырылган уьйкен боьлмеди коьрсетер, сонда асты аьзирлерсинъиз», – деди.

13Олар кеттилер де, аьр неди де Иса айтканша табып, Пасха асын аьзирледилер. 14•Заманы еткенде, Иса элшилери мен бирге сыпырадынъ янына орынласты. 15Оларга: «Мен азап шегеегимнен алдын сосы Пасха асын сизи мен бирге емеге бек суье эдим. 16Сизге айтаман: Энди Мен Пасха асын, ол Алла Патшалыгында толы маьнесине еткенге дери, ашамаякпан»+.

17Сонъ Иса аякты алып, шуькир дувасын этип: «Муны алынъыз да оьз ара уьлесинъиз. 18Неге десе Алла Патшалыгы келгенге дейим Мен энди юзим емисиннен этилгенди ишеек тувылман деп, сизге айтаман», – деди. 19Сонъ оьтпекти алып, шуькир дувасын этип, оны сындырды да: «Бу – сизинъ уьшин берилген шаркым; Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деп, сокталарына узатты+. 20Солай этип астан сонъ аякты та алып: «Бу аяк – сизинъ уьшин тоьгилген Меним каным ман бегитилген янъы антласув», – деди. – 21«Эм мине Мени сататаганнынъ колы Меники мен бирге сыпырада+. 22Олай болса да, Аьдем Улы, Ога белгиленгендей, кетеди, тек Оны сатаяк аьдемге кайгы!»+

23Олар: «Бизим арамызда ол затты кайсымыз этер экен?» – деп, бири-бириннен сорап басладылар.

Ким энъ уьйкен?

24•Сокталар арасында кайсымыз энъ уьйкен деп саналмага болаяк деген эрисуьв шыкты. 25Сол заманда Иса айтты: «Миллетлердинъ патшалары халкты юмсайдылар эм аькимлери ийгилик этуьвшилер деген атты юргистедилер. 26Сиз олардай болманъыз. Керисинше, сизинъ аранъыздагы энъ уьйкенинъиз кишкей болмага керек эм басшылык эткенде кулдай болсын+. 27Неге десе ким уьйкен: сол сыпыра янында олтырганма яде ога кылынатаганма? Олтырган тувылма? А Мен сизинъ аранъызда кулдайман+. 28Олай болса да сиз Мени мен баьри кыйынлыкларымда да бирге болгансыз+. 29Атам Мага бир патшалык бергендей, Мен де сизге бир патшалык беремен+. 30Патшалыгымда Меним сыпырамнан ашаяк-ишеексиз эм де, Исраилдинъ он эки ырувына оьким этпеге такка олтыраяксыз», – деди+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

31•«Шимон, Шимон! Шайтан сизди, бийдайды элегендей этип, элемеге суьйген эди. 32Ама Мен, иманынъ кемимесин деп, сенинъ уьшин дува эттим. Эм сен (Аллага) кайтып келгенде тувганларынъда да иманды бегит», – деди Иса+.

33Петер Исага: «Раббий! Мен Сени мен тутнакка да, оьлмеге де аьзирмен», – деп яваплады+.

34Ама Иса: «Петер, сага айтаман, буьгуьн кораз кышкырганша, танымайман деп, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деди.

35Сонъында Иса: «Мен сизди бокшасыз, артпаксыз, машпаксыз йиберген заманда, бир заттан болса да етиспевликлер сездинъизбе?» – деди.

«Эш бир заттан да болмады», – деп, явап бердилер сокталары+.

36Сонда Иса: «Ама энди бокшасы болган оны алсын, артпагын да алсын; а кимде йок болса, сол абасын сатып, кылыш алсын. 37Сизге айтаман: „Ол кыянатшыларга саналды“, – деп язылган соьзлер Меним уьстимде толтырылаяк. Неге десе Меним акымда язылганлар ахырына келеятырлар», – деди.

38Сокталар Ога: «Раббий! Мине мунда эки кылыш бар», – дедилер.

Иса оларга: «Етер!» – деди.

Иса Зейтун тавда

39•Сонъ Иса шыгып, аьдетинше, Зейтун тавга кетти; Оны ман бирге сокталары да бардылар. 40Онда барып еткенлей, Иса оларга: «Азгырувга туьсип олтырмас уьшин дува этинъиз», – деди+. 41Оьзи де, олардан тас атым кадер шетке кетип, тизиннен шоьгип: 42«Атам! Эгер Сен ийги коьрсенъ, бу ашы аякты[*] Меннен аькет, тек Мен суьйген зат тувыл, Сен суьйген зат болсын», – деп тиледи. [+
43Сол вакытта Исадынъ янына коьктен маьлек келип, Ога куват берди+. 44Яны кыйналганлыктан, Иса мукаятланып тилек тиледи эм Онынъ тери, кан тамшыларындай болып, ерге тамдылар.]

45Иса, тилек эткен орныннан турып, сокталарына келгенде, олардынъ кайгырувдан уйклап ятканын коьрди. 46«Неге уйклайсыз? Турынъыз эм азгырувга туьспес уьшин дува этинъиз», – деди.

Иса ысланады

47•Иса айта турганнынъ арасында, бир коьп кисилер келдилер, олардынъ алдында он экидинъ бириси Юда келе эди. Ол Исады оьбер уьшин янына келди[*]+. 48Иса, болса, ога: «Юда! Аьдем Улын оьбуьв мен сатасынъма?» – деди.

49Исадынъ янында болганлар, истинъ кайда барганын коьрип, Ога: «Раббий! Кылышты алаякпа?» – деп сорадылар+. 50Олардынъ бириси, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ онъ кулагын шапты.

51Сонда Иса: «Бу затты койынъыз, токтанъыз!» – деди де, кулдынъ кулагына колын тийгистип, сав этти.

52Иса Оьзин аькетпеге келген бас дин куллыкшыларга, Алла уьйининъ каравыл басшыларына эм аксакалларга: «Йолбасарга шыккандай, кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! 53Мен аьр куьн сайын сиз бен бирге Алла уьйинде болатаган эдим эм сиз Мага кол коьтермединъиз. Ама энди сизинъ заман, каранъалык бийлеген кезуьв», – деди+.

Петер Исадан басын алады

54•Соннан сонъ олар Исады тутып бас дин куллыкшыдынъ уьйине алып келдилер. Петер болса эректен карап, ызыннан барды.

55Каралдыдынъ ортасында йыйылганлар, от ягып, баьриси бирге олтырганда, Петер де олардынъ арасына кирип олтырды. 56Бир таьвке кыз Петердинъ от янына олтырганын коьрди де, ога тигилип карап: «Бу аьдем де Оны ман бирге эди», – деди.

57Ама Петер: «Хатын, мен Оны танымайман», – деп, Исадан басын алды.

58Бираздан сонъ баска бирев оны коьрип: «Сен де олардансынъ», – деди.

Ама Петер: «Тувылман, эй, аьдем!» – деди.

59Бир саьат кадер заман оьткенде, тагы да олардынъ бириси: «Уьшини мен де, бу да Оны ман бирге эди, неге десе ол – галилеяшы», – деп, катырып айтты.

60Ама Петер: «Эй, аьдем, мен сенинъ не зат айтатаганынъды анъламайман», – деди. Сол саьатлей, сосы соьзлерди айтаятырганда, кораз кышкырды. 61Сол заманда Раббий, бурылып, Петерге карады, Петер де Раббийдинъ ога: «Кораз кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деп айткан соьзлерин эсине туьсирди+. 62Петер тыска шыгып, оьксип-оьксип йылады.

63•Исады ыслап турган аьдемлер, Оны маскаралап, тоьбелей эдилер. 64Коьзлерин байлап[*], Оннан: «Пайхамбарлык эт, сени ким сокты, айт», – деп сорайтаган эдилер. 65Олардан баска да коьп яман соьзлер айтып, Исады мыскылладылар.

Иса межлис алдында

66•Танъ атканда, халктынъ аксакаллары, бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери йыйылдылар эм Исады оьзлерининъ межлисине алып кеттилер. 67«Бизге айт, Сен Масихсинъ ме?» – деп кадалып сорадылар.

Иса оларга: «Эгер сизге айтсам, сиз ынанмассынъыз. 68Эгер сизден сорасам да, сиз Мага явапламаяксыз эм Мени босатпаяксыз. 69Эндиден арбатын Аьдем Улы куьдиретли Алладынъ онъ ягында олтыраяк», – деди+.

70Сонда баьриси Ога: «Соны ман, Алладынъ Улы сенсинъ ме?» – дедилер.

Иса оларга явапка: «Сиз айткандай, Менмен!» – деди.

71Олар болса: «Бизге энди тагы да кайдай шаатлык керек? Биз оьзимиз Онынъ авызыннан эситтик», – дедилер+.

23

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

23^1•Йыйылганлардынъ баьриси коьтерилип, Исады Пилат алдына алып келдилер+. 2«Ол бизим халкымызга бузгынлык салады, Ол кесарга ясак бермеге коймайды, Оьзине де Масих Патша дегенди айтады», – деп, Исады шуьшлеп басладылар+.

3Пилат Оннан: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Ога яваплап: «Сен айткандай», – деди+.

4Пилат бас дин куллыкшыларына эм халкка: «Мен бу Аьдемнинъ бир терислигин де таппайман», – деди+.

5Ама олар: «Ол, Галилеядан баслап булайга дейим, буьтин Юдеяда окувын яйып, халкты козгайды», – деп кадалдылар.

6Пилат Галилея дегенлерин эситкенлей: «Ол Галилеядан ма?» – деп сорады. 7Исадынъ Иродка бойсынган ериннен болганын билгенде, Пилат оны Иродка йиберди. Сол куьнлерде Ирод оьзи де Ерусалимде эди+.

8Ирод, Исады коьрип, бек шатланды, неге десе ол коьптен бери Оны коьреек болып, Онынъ этеек бир аьлемет нышанын коьрермен, – деп уьмитленди+. 9Ол Исага коьп соравлар берди, тек Иса ога бир зат та айтпады. 10Сонда болган бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери болса, баьри куьшлерин салып, Исады терислемеге шалыстылар. 11Ирод оьзининъ аскершилери мен Ога мисетсинмей карап, Оны маскаралап кутылганнан сонъ, коьркли, ярасык кийим кийгистип, Пилатка кайтарып йиберди. 12Сол куьн Ирод пан Пилат дос болдылар. Оннан алдын олар явласкан эдилер.

Оьлтирилмеге талапланган Иса

13•Пилат болса бас дин куллыкшыларды, басшыларды эм халкты йыйып, 14оларга айтты: «Сиз бу Кисиди: „Халкты азгырады“, – деп, айыплап аькелдинъиз. Ама мен Оны сизинъ алдынъызда тешкердим, сиз Ога айткан терисликлердинъ бирин де таппадым. 15Ирод та таппаган, неге десе Ирод Оны бизге кери йиберди. Ога оьлим язасын бергендей эш бир зат та этпеген. 16-17Сонынъ уьшин мен, Оны тоьбелетип, эркин этейим», – деди[*].

18Ама буьтин халк: «Ога оьлим! А бизге Бараббады эркин эт!» – деп, кышкырып баслады. 19Барабба деген аьдем шахарда козгалув яратканы эм аьдем оьлтиргени уьшин тутнакка туьскен эди.

20Исады эркин этпеге суьйип, Пилат тагы да давысын коьтерди. 21Ама халк: «Оны кашка кер, кашка кер!» – деп кышкырысты.

22Пилат уьшинши кере йыйылганларга: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен? Оьлтирмеге тийисли бир терислик те таппаганман, сол себепли мен, Оны тоьбелетип, эркин этейим», – деди.

23Аман да олар тагы да кышкырыклап, Исадынъ кашка керилуьвин талапладылар; олардынъ эм бас дин куллыкшылардынъ давыслары баьрин де енъди. 24Эм Пилат олар тилегенин этейим деген ойга келди. 25Козгалыс яраткан эм аьдем оьлтирген уьшин тутнакка туьскенди, олар тилегенше, босатты; Исады болса олардынъ ыхтыярына тапшырды.

Исады кашка кередилер

26•Аскершилер Исады алып барган заманларында, сабаннан келеяткан Шимон атлы бир киренешиди токтатып, ога кашты коьтертип, Исадынъ артыннан аькеттирдилер. 27Исадынъ артыннан бек коьп халк та, Онынъ уьшин коькирегин согып йылайтаган хатынлар да бара эдилер. 28Иса болса оларга бурылып: «Эй, Ерусалим кызлары! Мен уьшин йыламанъыз, тек оьзинъиз бен балаларынъыз уьшин йыланъыз», – деди. 29«Неге десенъиз: „Наьсиплидилер каратонлар, бала таппаган карынлар эм эмгистпеген тоьслер“, – деп айтар куьнлер келедилер+. 30Сол заманда тавларга: „Бизим уьстимизге авынъыз!“, а тоьбешиклерге: „Бизди капланъыз!“ – деп айтып баслаяклар+. 31Эгер ясылланатаган терек пен солай этиле болса, сонда курганы ман не болар?»

32Иса ман бирге оьлтирмеге эки кыянатшыды алып бара эдилер. 33Бас суьек атлы ерге келгенлеринде, онда Исады да, кыянатшыларды да кашка кердилер: бирин – Онынъ онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 34Иса болса айтты: «Эй, Ата! Сосыларды ярлыка, неге десе не ислейтаганларын да билмейдилер». Аскершилер, сыбага таслап, Исадынъ кийимлерин боьлисе эдилер+.

35Халк токтап карай эди. Басшылар да, селеке этип, куьлип: «Баскаларды куткаратаган эди: эгер Алла сайлаган Масих Ол болса, Оьзин-Оьзи куткарсын!» – деп айттылар+.

36Солардай болып, аскершилер де мыскылладылар. Олар Исага ашыган шагырдан берип: 37«Сен Ювыт Патшасы болсанъ, Оьзинъди-Оьзинъ куткар!» – дей эдилер. 38Исадынъ уьстинде[*]: «Бу – Ювыт Патшасы», – деген язув бар эди.

39Кашка керилген кыянатшылардынъ бириси де Оны яманлап: «Сен Масих болсанъ Оьзинъди де, бизди де куткар!» – деп айта эди.

40Экиншиси болса: «Сен де сондай болып язаланып турганлай, Алладан коркпайсынъма?» – деп, оны тыймага шалысты. 41«Бизге туьз язалав кесилген. Биз эткен ислеримизге тийислисин алганмыз. Ол болса эш бир яманлык та этпеген»+. 42Эм Исага: «Сен Патша болып кери келген заманда, мени эсинъе туьсир!» – деди.

43Иса да ога: «Сага дурысын айтаман: буьгуьн ок сен Мени мен бирге еннетте болаяксынъ», – деди.

Исадынъ оьлими

44•Куьндиздинъ алтыншы саьатине ювыклаган эди, тогызыншы[*] саьатке дейим буьтин кыралда каранъа болып калды. 45Куьн каранъаланды эм Алладынъ уьйиндеги перде ортасыннан йыртылды. 46Иса, давысын коьтерип: «Ата! Мен сенинъ колынъа янымды тапшыраман!» – деди. Эм соны айтканнан сонъ, ян берди+.

47Бу болган затларды коьрген юзбасшы Аллады данъклады эм: «Акыйкатлай да, бу Аьдем туврашыл болган экен», – деди. 48Бу тамашады карамага йыйылган буьтин халк, болган затларды коьрген сонъ, коькиреклерине сога-сога кайтты+. 49Тек Исады таныйтаганлардынъ баьриси де, эм Галилеядан Онынъ ызыннан келген хатынлар да баьри затка эректен карап турдылар+.

Исады кабырга салув

50•Сол заманда межлистинъ агзаларыннан, Юдеядынъ Араматия шахарыннан Юсуп атлы огырлы эм туврашыл бирев, 51калганлардынъ бегиминде эм ислеринде катнаспаган, Алладынъ Патшалыгын саклаган бир киси, 52Пилаттынъ янына келип, Исадынъ суьегин тиледи. 53Суьекти туьсирип алып, кетен кумаш пан кебинледи эм аьли бирев де салынмаган, каяда уьнъилип этилген кабырга салды. 54Ол куьн юма эди, шабат куьни етип келе эди.

55Кене болса да Иса ман бирге Галилеядан келген хатынлар артларыннан барып, кабырды карап, Онынъ суьеги онда койылганын коьрдилер. 56Кайтып келип, ийисли-кокыслы майлар эм бальзамлар аьзирледилер де шабат куьнин Алладынъ парызына коьре тыншаювда озгардылар.

24

Исадынъ тирилуьви

24^1•Юмадынъ биринши ок куьнинде[*], танъ манъында, хатынлар аьзирлеген ийисли майларды алып, кабырга келдилер[*]. 2Ама тастынъ кабырдан авдарылып тасланганын коьрдилер. 3Эм мезарга киргенде, Раббий Исадынъ суьегин таппадылар. 4Олар бу затка сейирсинип турган вакытта, олардынъ алдына йылтыраган кийимлери мен бирден эки эр киси шыктылар+. 5Хатынлар коркып, юзлерин тоьмен ийгенде, эр кисилер: «Сиз неге тириди оьлилер арасыннан излейсиз? 6Ол мунда йок, Ол тирилген! Галилеяда болган заманда Онынъ сизге айткан соьзлерин эсинъизге туьсиринъизтагы: 7„Аьдем Улы куьналылар колына тапшырылмага, кашка керилмеге эм уьшинши куьнде тирилмеге керек“, – деген эди Ол сизге», – дедилер+.

8Хатынлар Исадынъ соьзлерин эслерине туьсирдилер+. 9Кабырдан кайтып, бу затлардынъ баьрисин де Исадынъ он бир соктасына эм баьри калганларга билдирдилер. 10Бу затлардынъ акында элшилерге айтканлардынъ ишинде магдалашы Марьем, Йоханна эм Якуптынъ анасы Марьем эм солай ок олар ман бирге баскалар да бар эдилер+. 11Ама олардынъ айтканлары элшилерге бос соьзлер болып коьриндилер эм кыскаяклыларга ынанмадылар+. 12Петер болса турып, кабырга шабып барды. Ол ийилип карады да онда тек кебинди коьрди эм, болган затка сейирсинип, артына кайтты.

Аммаус йолында

13•Сол ок куьн олардынъ экиси Ерусалимнен алпыс стадия[*] эректеги Аммаус деп аталган элге йолландылар. 14Эм бу болган затлардынъ акында оьз ара хабарласып бардылар. 15Олар соьйтип бири-бири мен соьйлесип эм ойласып барганда, Иса Оьзи оларга янасып келип косылды. 16Ама олардынъ коьзлери тыйылган эдилер, сол себептен олар Оны танымадылар+.

17Иса болса оларга: «Сиз йолда бараятырып не зат акында хабарласасыз?» – деди.

Олар да кайгылы болып онда токтадылар. 18Олардан бирев, Клеопа дегени, явапка: «Сен Ерусалимге янъы келгенлерден боларсынъ, сосы куьнлерде онда болганды калай билмейсинъ?» – деди+.

19Иса оларга: «Не болганды?» – деди.

Олар Ога: «Назаретши Исага не болганы акында», – дедилер. «Ол Алладынъ эм баьри халктынъ алдында иси мен де, соьзи мен де куьдиретли пайхамбар эди. 20Бас дин куллыкшыларымыз бан басшыларымыз Оны оьлимге язалав уьшин бердилер эм кашка кердилер+. 21А биз, Ол Исраилди куткараяк деп, уьмитленетаган эдик. Оннан сонъ да сол затлардынъ баьриси болганына буьгуьн уьшинши куьн бараятыр. 22-23Эм тагы да хатынларымыздынъ бир кавымлары бизди сейирсиндирдилер. Олар кабырга эртенъ мен барып, Онынъ суьегин таппаганлар эм кайтканда, оларга маьлеклер коьринип, Иса тирилген деп, билдиргенлерин айттылар. 24Бизи мен бирге болганлардан бир кавымлар мезарга барып, онда хатынлар айтканша болганын коьргенлер. Тек Исадынъ Оьзин коьрмегенлер».

25Иса оларга: «Эй, калай акылсыз экенсиз эм юреклеринъиз бен пайхамбарлардынъ айткан соьзлерине кеш ынанувшыларсыз! 26Аьше, Масихке соьйтип азап шегип, Оьз данъкына етпеге керек тувылма эди?» – деди+. 27Эм Ол Мусадан баслап, баьри Кие Язувларда Оьзининъ уьстиннен баьри пайхамбарлардынъ айтканларын оларга анълатты+.

28Олар бараяк болып шыккан элге ювыклап келгенлеринде, Иса йолын бардыргандай этти. 29Ама сокталары: «Аксам ювыклайды, куьн энди кавысып бараятыр, бизи мен кал», – деп, Оны токтаттылар. Иса элге кирип, олар ман калды.

30Олар ман бирге сыпыра янына олтырганда, Ол оьтпекти алып шуькир этти де, сындырып, оларга узатты+. 31Сонда олардынъ коьзлери ашылды, олар Исады таныдылар, тек Ол оларга коьринмей калды. 32Эм олар бир бирине: «Ол йолда бизи мен соьйлесип бизге Кие Язувларды анълаткан заманда, юрегимиз ишимизде суьйиништен янмадыма?» – деп сорадылар.

33Сол саьатлей ок турып, Ерусалимге кери кайттылар эм он бир элшиди, олар ман бирге болган баскаларды да йыйылып турганларын таптылар. 34Олар: «Раббий уьшини мен де тирилген эм Шимонга коьринген!» – деп, соьйлесип туры эдилер+. 35Эки аьдем де оларга йолда не болганын, Иса оьтпек сындырган заманда, Оны калай таныганларын айттылар.

Иса он бир соктасына коьринеди

36•Олар сол затлардынъ акында соьйлесетаган заманда, Иса Оьзи олардынъ арасына кирип: «Тынышлык сизге!» – деди.

37Олар тартынып эм сескенип, (Исадынъ) янын коьремиз деп ойладылар+. 38Ама Иса оларга: «Неге адалап калдынъыз? Юреклеринъизге сондай ойлар не уьшин киреди экен?» – деди. 39«Меним колларыма эм Меним аякларыма каранъызтага. Бу – Мен Оьзим! Колларынъызды Мага тийдирип каранъызтага, неге десе яннынъ, Менде коьретаганынъыздай, эти де, суьеги де болмайды», – дегенди айтты+.

40Соны айтып, Иса кол-аякларын оларга коьрсетти. 41Олар суьйингеннен, аьле де ынанмай, сейирсинип турганларында, Иса олардан: «Бу ерде сизде кайдай болса да бир азык барма?» – деп сорады+. 42Олар Ога бир кесек писирилген балык[*] узаттылар. 43Иса оны алып, олардынъ коьзлери алдында ашады. 44Сонъында оларга: «Мен сиз бен аьле болган заманда, Меним акымда Мусага буйырылган Тауратта, пайхамбарлар ман Забур китапларында язылганлардынъ баьриси толтырылмага тийисли деп, мине мунынъ акында айткан эдим».

45Сонда Кие Язувларды анъласынлар деп, Иса олардынъ акылын ашты+. 46«Мине сосы Язувларга коьре, Масих азап шекпеге де, уьшинши куьнинде оьлилерден тирилмеге де керек эди+. 47Солай ок Ерусалимнен баслап, баьри халкларга тевбеге туьсуьв эм куьналарынынъ кеширилуьв хабары Онынъ аты ман билдирилмеге керек болган. 48Сиз, болсанъыз, бу ислердинъ шаатларысыз+. 49Мен де Атамнынъ бермеге айтканын сизге йиберермен. Ама сиз йогардан куьдиретти алганга дейим Ерусалим шахарында калынъыз», – деди+.

Исадынъ коькке алынувы

50•Соны айтып, Иса оларды шахардынъ тысына Бейтхинийге дери шыгарды да, колларын коьтерип, оларга разылыгын берди+. 51Оларга разылыгын беретатаган шагында, олардан узакланып, коькке коьтерилип баслады. 52Олар Ога бас ийдилер эм уьйкен суьйиниш пен Ерусалимге кайттылар+. 53Алла уьйининъ каралдысында дайым болып, Аллага шуькир айтып турадылар+.

* 1:28 Бир кесек текстлерде: «…болар. Хатынлардынъ арасында сен бактылысынъ».

* 1:79 Йогардан тувган Куьн: Иса Масих.

* 2:24 Куьмири: ана коьгершин.

* 3:1 Тетрарх: бир кыралдынъ доьрт кесегининъ бирине басшылык суьрген патша.

* 3:3 Сувда шомылдырылув: Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылганы янъы яшавга киргенин билдиреди.

* 4:4 „Аьдем… яшамаяк“: бир кесек текстлерде «Аьдем тек бир оьтпек пен тувыл, ама Алладынъ баьри соьзлери мен яшаяк».

* 4:8 Раббий: бир кесек текстлерде «Меннен тай, ибилис! Раббий».

* 4:44 Юдеядынъ: бир кесек текстлерде «Галилеядынъ».

* 5:24 Аьдем Улы: Иса Масих.

* 5:38 Бир кесек текстлерде: «…болады. Сонда олар экеви де сакланар».

* 6:9 Бир кесек текстлерде: «„…йойтув ма?“ Олар уьндемей эдилер».

* 6:48 Ол яхшы каланган: бир кесек текстлерде «онынъ негизи тас уьстине каланган».

* 8:26 Гераса: бир кесек текстлерде «Гадара».

* 8:48 Кыз: бир кесек текстлерде «Таьвекеллен, кызым».

* 8:54 Кыздынъ: бир кесек текстлерде «баьрисин тыска шыгарды эм кыздынъ».

* 10:1 Етписин: бир кесек текстлерде «етпис экисин».

* 10:32 левит: Алла уьйинде ярдамшы аьрекетши.

* 11:2 «Коьктегиндей, ерде де буйырыгынъ толтырылсын» деген соьзлер энъ эски текстлерде йок.

* 11:4 «Яманлыктан куткар» деген соьзлер энъ эски текстлерде йок.

* 12:59 Увак акша: грекше «лептон».

* 14:24 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылады: «Неге десе шакырылганлар коьп, тек сайланып алынганлар аз».

* 15:8 Куьмис акша: грекше «драхма» (Иса Масих заманында 1 драхма исшидинъ куьнлик кыйын агы эди).

* 15:18 Алладынъ: грекше «коьктинъ».

* 16:8 Ярыктынъ балалары: ярыкты суьйген, ынанган аьдемлер.

* 17:36 Бу аят энъ эски текстлерде йок.

* 19:13 Мина: Иса заманында исшидинъ 100 куьнлик кыйын агы.

* 20:22 Кесар: урым императордынъ титулы.

* 20:30 Бир кесек текстлерде: «Сол хатынды экиншиси алды, эм ол да баласыз оьлди».

* 21:2 Эки увак бакыр акша: грекше «эки лептон».

* 21:26 Коьктинъ затлары: ай, куьн, юлдызлар.

* 22:42 „Аяк“ мунда азаплыктынъ символы.

* 22:47 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылган: «Неге десе оларга: „Мен кимди оьпсем, Сол (Иса) болаяк“, – деген белгиди берген эди».

* 22:64 Байлап: бир кесек текстлерде «байлап, бетине сога берип».

* 23:16-17 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылган: «Пилатка аьр Пасха байрамында тутнактан биревди босатпага керек эди».

* 23:38 Исадынъ уьстинде: бир кесек текстлерде «Исадынъ уьстинде грек, латын эм де еврей соьзлер мен».

* 23:44 Алтыншы саьат: саьат 12:00, тогызыншы саьат: саьат 15:00.

* 24:1 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

* 24:1 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылган: «Олар ман бирге баска кайбиревлер де бар эдилер».

* 24:13 Алпыс стадия: 11 километр.

* 24:42 Балык: бир кесек текстлерде «балык пан кавызлы бал».

+ 1:3 Ислер 1:1
+ 1:5 Мат. 2:1,
+ 1:6 Пилипшилер 3:6
+ 1:13 Ислер 10:4
+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33, Гал. 1:15
+ 1:17 Мат. 11:14, Мат. 17:12-13, Мк. 1:2
+ 1:18 Яр. 15:8,
+ 1:25 Яр. 30:23
+ 1:26 Мат. 2:23, Яхья 1:45, Мат. 1:16
+ 1:31 Мат. 1:20
+ 1:32 Мк. 11:10
+ 1:33 1Кор. 15:24, Ашы. 11:15
+ 1:35 Мат. 18:20, Мат. 14:33
+ 1:37 Яр. 18:14, Мк. 10:27
+ 1:48 Лк. 11:27

+ 1:54 Яр. 17:19, Рим. 4:13, Гал. 3:16, Ювытлар 2:16

+ 1:59 Яр. 17:12,
+ 1:69 Ислер 3:21, Рим. 1:2, Тит 1:1-2
+ 1:73 Яр. 22:16-18, Яр. 26:3, Ювытлар 6:13,

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Мат. 3:3, Мк. 1:2-3

+ 1:77 Лк. 3:3
+ 1:79 Мат. 4:16
+ 1:80 Лк. 3:2
• 2:1 Мат. 1:18-25
+ 2:1 Ислер 5:37
+ 2:4 Лк. 1:26-27,
+ 2:9 Ислер 12:7
+ 2:11 Мат. 1:21,
+ 2:13 Ашы. 5:11
+ 2:14 Лк. 19:38
+ 2:19 Лк. 2:51
+ 2:21 Яр. 17:12-13,
+ 2:30 Яхья 8:12
+ 2:35 Яхья 19:25
+ 2:37 Ислер 13:2, Ислер 14:23
+ 2:39 Мат. 2:23, Лк. 1:26-27
+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34
+ 2:51 Лк. 2:19
• 3:1 Мат. 3:1-12, Мк. 1:1-8, Яхья 1:19-28
+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Мат. 26:3, Яхья 11:49, Лк. 1:63, Лк. 1:80, Яхья 1:6-7

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33
+ 3:8 Лк. 16:24, Яхья 8:33
+ 3:9 Лк. 13:9, Мат. 7:19
+ 3:10 Ислер 2:37, Ислер 16:30
+ 3:11 Мат. 25:35, Якуп 2:15-16
+ 3:14 Лк. 19:8
+ 3:15 Яхья 1:19-20
+ 3:17 Мат. 13:30

+ 3:20 Мат. 11:2, Мат. 14:1-12, Мк. 6:17-18, Яхья 3:24

• 3:21 Мат. 3:13-17, Мк. 1:9-11

+ 3:21 Ислер 7:56

+ 3:22 Яхья 1:32-33, Мк. 9:7, Яхья 12:28, Лк. 9:35, 2 Петер 1:17

• 3:23 Мат. 1:1-17
+ 3:32 Рут 4:18-22
+ 3:33 Яр. 38,
+ 3:38 Яр. 5
• 4:1 Мат. 4:1-11, Мк. 1:12-13
+ 4:2 1 Салоникшилер 3:5, Мат. 21:18
+ 4:6 1 Яхъя 5:19, Ашы. 13:2
• 4:14 Мат. 13:53-58, Мк. 6:1-6
+ 4:15 Мк. 1:21
+ 4:16 Мат. 2:23, Лк. 2:39
+ 4:23 Мат. 11:23, Мк. 2:1-12, Яхья 4:46-53
+ 4:24 Яхья 4:44
+ 4:25 Якуп 5:17
+ 4:30 Яхья 8:59, Яхья 10:39
• 4:31 Мк. 1:21-28
+ 4:31 Мат. 4:13
+ 4:32 Мат. 7:28-29

+ 4:34 Мат. 8:29, Мк. 1:23-24, Лк. 8:28, Ислер 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Ислер 8:7
• 4:38 Мат. 8:14-17, Мк. 1:29-34
+ 4:38 1Кор. 9:5
+ 4:41 Мат. 12:16, Мк. 3:12
• 4:42 Мк. 1:35-39
+ 4:42 Лк. 5:16
• 5:1 Мат. 4:18-22, Мк. 1:16-20
+ 5:1 Мат. 14:34, Мк. 6:53
+ 5:4 Яхья 21:6
+ 5:10 Мат. 13:47
• 5:12 Мат. 8:1-4, Мк. 1:40-45
+ 5:12 Мк. 9:22

+ 5:14 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

+ 5:16 Мат. 14:23, Лк. 4:42
• 5:17 Мат. 9:1-8, Мк. 2:1-12
+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46
+ 5:20 Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 5:21 Мат. 26:65,
• 5:27 Мат. 9:9-17, Мк. 2:13-22
+ 5:29 Лк. 19:6
+ 5:30 Лк. 15:2
+ 5:32 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 5:33 Мат. 9:14-17, Мк. 2:18-22

+ 5:33 Мат. 11:2, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 5:34 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 5:35 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 6:1 Мат. 12:1-14, Мк. 2:23
+ 6:6 Мк. 1:21
+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 6:9 Лк. 14:3
• 6:12 Мат. 10:1-4, Мк. 3:13-19
+ 6:14 Мат. 16:18, Яхья 1:42
+ 6:15 Мат. 9:9
+ 6:16 Лк. 22:47
• 6:17 Мат. 4:23
+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46
+ 6:21 Яхья 7:37, 2Кор. 7:10
+ 6:22 1 Петер 4:14
+ 6:23 Ислер 5:41, Якуп 1:2, 2Кор. 12:10
+ 6:24 Мат. 6:2, Якуп 5:1
+ 6:25 Сулейманнынъ таварыхлары 14:13,
• 6:27 Мат. 5:38-48
+ 6:28 Лк. 23:34, Ислер 7:60, 1 Петер 3:9
+ 6:29 1 Петер 2:23, 1Кор. 6:7
+ 6:30 Сулейманнынъ таварыхлары 21:26
+ 6:31 Мат. 7:12
+ 6:36 Мат. 5:7
• 6:37 Мат. 7:1-5

+ 6:37 Рим. 14:10, 1Кор. 4:5, Рим. 2:1, Рим. 14:10, Якуп 2:13

+ 6:38 2Кор. 9:6, Мк. 4:24, Рим. 2:1
+ 6:39 Мат. 15:14
+ 6:40 Мат. 10:24, Яхья 13:16
• 6:43 Мат. 7:17-20, Мат. 12:33-35

+ 6:45 Сулейманнынъ таварыхлары 12:5, Мат. 15:18, Якуп 3:6

• 6:46 Мат. 7:24-27

+ 6:46 Мат. 7:22, Мат. 25:11, Яхья 13:13

+ 6:48 Сулейманнынъ таварыхлары 10:25, Сулейманнынъ таварыхлары 12:3

• 7:1 Мат. 8:5-13
+ 7:4 Ислер 10:2
+ 7:13 Мат. 20:34
+ 7:14 Лк. 8:54
+ 7:16 Мат. 21:11
• 7:18 Мат. 11:2-19
+ 7:19 Яхья 4:25, Яхья 6:14, Яхья 11:27
+ 7:23 Яхья 6:61, Яхья 16:1
+ 7:24 Лк. 3:2
+ 7:26 Мат. 14:5, Мат. 21:26
+ 7:27 Мк. 1:2
+ 7:28 Лк. 1:15
+ 7:29 Лк. 3:12
+ 7:33 Мат. 3:4, Лк. 1:15
+ 7:34 Яхья 2:1, Яхья 12:2, Лк. 5:30
• 7:36 Мат. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Яхья 12:1-8
+ 7:39 Лк. 15:2
+ 7:41 Мат. 18:28

+ 7:42 Мат. 6:14, Мк. 11:25-26, Эфесшилер 4:32, Колосшылар 3:13

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42, Эфесшилер 2:8

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Мат. 27:56, Мк. 16:9, Лк. 24:10, Яхья 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10
• 8:4 Мат. 13:1-9, Мк. 4:1-9
+ 8:8 Мат. 11:15, Ашы. 2:7
• 8:9 Мат. 13:10-23, Мк. 4:10-25
+ 8:10 Мат. 19:11,
+ 8:11 Ислер 8:4
+ 8:13 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 8:14 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 8:15 Яхья 15:5
+ 8:16 Мат. 5:15, Лк. 11:33
+ 8:17 Мат. 10:26, Лк. 12:2
+ 8:18 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9
• 8:19 Мат. 12:46-50, Мк. 3:31-35

+ 8:19 Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 8:21 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 8:22 Мат. 8:23-27, Мк. 4:35-41
+ 8:22 Мат. 8:18, Мк. 4:35
• 8:26 Мат. 8:28-34, Мк. 5:1-20
+ 8:28 Лк. 4:34
+ 8:35 Лк. 10:39
+ 8:37 Лк. 5:8, Ислер 16:39
• 8:40 Мат. 9:18-26, Мк. 5:21-43
+ 8:41 Лк. 13:14, Ислер 13:15, Ислер 18:8
+ 8:44 Мк. 3:10
+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 8:48 Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
+ 8:51 Мк. 14:33, Лк. 9:28
+ 8:52 Яхья 11:11

+ 8:54 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 9:1 Мат. 10:5-15, Мк. 6:7-13
+ 9:1 Лк. 6:12-16
+ 9:5 Ислер 13:51
+ 9:6 Мк. 1:15
• 9:7 Мат. 14:1-12, Мк. 6:14-29
+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19
+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8

• 9:10 Мат. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Яхья 6:1-14

+ 9:10 Лк. 9:2
• 9:18 Мат. 16:13-19, Мк. 8:27-29
+ 9:19 Лк. 9:7,
+ 9:20 Лк. 22:67, Яхья 11:27
• 9:21 Мат. 16:20-28, Мк. 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7, Яхья 2:19

+ 9:23 Мат. 10:38-39, Лк. 14:27
+ 9:25 Лк. 12:20
+ 9:26 Рим. 1:16, 2 Тимотей 1:8,
+ 9:27 Лк. 21:32, Яхья 21:22
• 9:28 Мат. 17:1-8, Мк. 9:2-8
+ 9:28 Мк. 14:33, Лк. 8:51
+ 9:35 Лк. 23:35, 2 Петер 1:17
• 9:37 Мат. 17:14-18, Мк. 9:14-27
+ 9:42 Лк. 4:35
• 9:43 Мат. 17:22-23, Мк. 9:30-32
+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33
+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34
• 9:46 Мат. 18:1-5, Мк. 9:33-40
+ 9:48 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20
+ 9:49 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Ислер 19:13,
+ 9:50 Лк. 11:23
+ 9:51 Лк. 24:51, Ислер 1:9
+ 9:52 Мат. 10:5
+ 9:54 Ашы. 13:13
• 9:57 Мат. 8:19-22
• 10:1 Мат. 10:7-16
+ 10:2 Мат. 9:37-38, Яхья 4:35
+ 10:3 Мат. 10:16
+ 10:7 Гал. 6:6, 1 Тимотей 5:18
+ 10:8 1Кор. 10:27
+ 10:9 Мк. 1:15
+ 10:11 Ислер 13:51
+ 10:12 Яр. 18:20, Яр. 19:24,
• 10:13 Мат. 11:20-24
+ 10:13 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 10:16 Мат. 10:40, Мат. 25:45, Яхья 13:20, Гал. 4:14

+ 10:17 Мк. 16:17, Ислер 5:16, Ислер 8:7, Ислер 16:18, Ислер 19:12

+ 10:18 Ашы. 9:1, Ашы. 12:8-9
+ 10:19 Мк. 16:18, Ислер 28:3-5
+ 10:20 Ювытлар 12:23, Ашы. 3:5
• 10:21 Мат. 11:25-27, Мат. 13:16-17

+ 10:22 Яхья 6:46, Яхья 7:29, Яхья 8:19, Яхья 10:15

+ 10:23 Мат. 13:16-17
+ 10:24 Ювытлар 11:13, 1 Петер 1:10-12
+ 10:25 Лк. 18:18
+ 10:27 Мат. 22:37, Мк. 12:30
+ 10:28 Рим. 10:5, Гал. 3:12
+ 10:33 Яхья 4:9, Яхья 8:48
+ 10:38 Яхья 11:1, Яхья 12:2
+ 10:39 Лк. 8:35
+ 10:41 Лк. 12:25
• 11:1 Мат. 6:9-15, Мат. 7:7-11
+ 11:1 Мат. 11:2, Мк. 2:18, Яхья 1:35
+ 11:3 Сулейманнынъ таварыхлары 30:8
+ 11:4 Мат. 26:41

+ 11:10 Сулейманнынъ таварыхлары 8:17, Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мк. 11:24, Яхья 14:13-14, 1 Яхъя 3:22, 1 Яхъя 5:14

+ 11:13 Яр. 6:5, Мат. 12:34, Ислер 2:38

• 11:14 Мат. 12:22-30, Мат. 12:43-45, Мк. 3:20-27

+ 11:15 Мат. 9:34, Мат. 10:25
+ 11:16 Мк. 8:11, 1Кор. 1:22
+ 11:19 Лк. 9:49, Ислер 19:13
+ 11:23 Лк. 9:50
+ 11:26 2 Петер 2:20
+ 11:27 Лк. 1:48
+ 11:28 Яхья 13:17, Якуп 1:22, Рим. 2:13

• 11:29 Мат. 12:38-42, Мат. 16:1-4, Мк. 8:11-13

+ 11:31 Мат. 12:6
+ 11:32 Юнус 3:5
• 11:33 Мат. 6:22-23
+ 11:33 Мат. 5:15, Мк. 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Мат. 23:1-36, Мк. 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Мк. 7:3-5
+ 11:42 Лк. 18:12
+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46
+ 11:44 Сулейманнынъ таварыхлары 26:23
+ 11:48 Ислер 7:51-52
+ 11:49 Мат. 21:35

+ 11:50 Ашы. 18:24, Яр. 4:8, 1 Яхъя 3:12, Ювытлар 11:4,

+ 11:54 Лк. 20:20
+ 12:1 Мат. 16:6, Мк. 8:15, 1Кор. 5:7-8
+ 12:2 Мат. 10:26, Мк. 4:22, Лк. 8:17
• 12:4 Мат. 10:17-20, Мат. 10:28-33
+ 12:4 Сулейманнынъ таварыхлары 29:25,
+ 12:5 Ювытлар 10:31
+ 12:7 Мат. 6:26, Мат. 12:12
+ 12:8 Рим. 10:9, Ашы. 3:5

+ 12:9 Мат. 25:12, 1 Яхъя 2:23, 2 Тимотей 2:12

+ 12:10 Мат. 12:31-32, Мк. 3:29
+ 12:12 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1
• 12:13 Мат. 6:19-21, Мат. 6:25-34
+ 12:15 1 Тимотей 6:6-10,
+ 12:21 1 Тимотей 6:18
+ 12:22 Пилипшилер 4:6, 1 Петер 5:7
+ 12:24 Мат. 10:31, Мат. 12:12
+ 12:28 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8
+ 12:32 Яхья 10:16, Лк. 22:29
+ 12:33 Мат. 19:21, Лк. 18:22
• 12:35 Мат. 24:45-51
+ 12:36 Ашы. 3:20
+ 12:39 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2
+ 12:43 Мат. 25:21, Яхья 13:17
+ 12:45 Мат. 25:5
• 12:49 Мат. 10:34-36
+ 12:50 Мк. 10:38
+ 12:51 Ислер 14:4
• 12:54 Мат. 5:25-26, Мат. 16:2-3
+ 12:58 Сулейманнынъ таварыхлары 25:8
+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1
+ 13:4 Яхья 9:7, Яхья 9:11
+ 13:6 Мат. 21:19, Мк. 11:13
+ 13:7 Мат. 7:19, Лк. 3:9
+ 13:10 Мат. 4:23, Мк. 6:2
+ 13:14 Лк. 8:41, Ислер 13:15, Ислер 18:8,
+ 13:15 Лк. 14:5
+ 13:17 1 Петер 3:16
• 13:18 Мат. 13:31-33, Мк. 4:30-32
+ 13:19 Мат. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:21 1Кор. 5:6, Гал. 5:9
• 13:22 Мат. 7:13-14, Мат. 7:21-23
+ 13:25 Мат. 25:11-12
+ 13:28 Мат. 8:12
+ 13:29 Мат. 8:11, Эфесшилер 3:6
+ 13:30 Мат. 19:30, Мат. 20:16, Мк. 10:31
• 13:31 Мат. 23:37-39
+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 13:34 Ислер 7:52, Рут 2:12,
+ 13:35 Лк. 19:38
+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20
+ 14:3 Мат. 12:10, Мк. 3:4
+ 14:5 Лк. 13:15
+ 14:7 Лк. 11:43
+ 14:8 Сулейманнынъ таварыхлары 25:6-7
+ 14:11 Мат. 23:12, Лк. 18:14
+ 14:14 1Кор. 15:23, 1 Салоникшилер 4:16
• 14:15 Мат. 22:1-10
+ 14:15 Ашы. 19:9
• 14:25 Мат. 10:37-38
+ 14:26 Яхья 12:25
+ 14:27 Мат. 16:24, Лк. 9:23
+ 14:34 Мат. 5:13, Мк. 9:50
+ 14:35 Мат. 11:15, Лк. 8:8, Ашы. 2:7
• 15:1 Мат. 18:12-14
+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7
+ 15:6 1 Петер 2:25
+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:24 Рим. 11:15, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Колосшылар 2:13

+ 15:30 Сулейманнынъ таварыхлары 29:3
+ 16:8 Яхья 12:36, 1 Салоникшилер 5:5
+ 16:10 Мат. 25:21, Лк. 19:17
+ 16:11 Сулейманнынъ таварыхлары 24:4
+ 16:13 Мат. 6:24
• 16:14 Мат. 11:12-13
+ 16:14 1 Тимотей 6:10
+ 16:15 Сулейманнынъ таварыхлары 21:2,
+ 16:16 Мат. 3:2, Лк. 4:43, Мат. 11:12-13
+ 16:17 Мат. 5:18
+ 16:18 Мат. 5:32, Мат. 19:19
+ 16:22 Мат. 18:10, Ислер 12:15
+ 16:23 Мат. 11:23, Мат. 8:11
+ 16:24 Лк. 3:8
+ 16:29 Ислер 26:22, Ислер 28:23
+ 16:31 Мат. 28:11-15, Яхья 12:10-11
• 17:1 Мат. 18:6-7, Мат. 18:21-22
+ 17:1 Лк. 22:22
+ 17:2 Мк. 9:42
+ 17:3 Мат. 18:15
+ 17:4 Мат. 6:14
+ 17:5 Мк. 9:24
+ 17:6 Мат. 17:20, Лк. 13:19
+ 17:12 Лк. 5:11,
+ 17:14 Мат. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14
+ 17:16 Лк. 5:12, Яхья 4:9
+ 17:19 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
• 17:20 Мат. 24:23-28, Мат. 24:37-41
+ 17:20 Лк. 19:11, Ислер 1:6
+ 17:22 Лк. 5:35, Яхья 8:56
+ 17:23 Мк. 13:21, Лк. 21:28
+ 17:25 Лк. 9:22
+ 17:26 Яр. 6:5
+ 17:27 Яр. 6:14, Яр. 7:21
+ 17:29 Яр. 19:16, Яр. 19:24, 2 Петер 2:6-8
+ 17:31 Мк. 13:15
+ 17:32 Яр. 19:26
+ 17:33 Мат. 10:39

+ 18:1 Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17

+ 18:7 Ашы. 6:10, Мк. 13:20, Рим. 8:33, Колосшылар 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Ювытлар 10:37
+ 18:9 Лк. 16:15
+ 18:10 Ислер 3:1
+ 18:11 Мат. 6:5
+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42
+ 18:14 Мат. 23:12, Лк. 14:11
• 18:15 Мат. 19:13-15, Мк. 10:13-16
+ 18:17 Мат. 18:3
• 18:18 Мат. 19:16-30, Мк. 10:17-31
+ 18:18 Лк. 10:25
+ 18:21 Пилипшилер 3:6
+ 18:22 Лк. 12:33
+ 18:27 Яр. 18:14, Мк. 14:36
+ 18:28 Лк. 5:11
+ 18:29 Лк. 14:26
• 18:31 Мат. 20:17-19, Мк. 10:32-34
+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7, Яхья 2:19
+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45
• 18:35 Мат. 20:29-34, Мк. 10:46-52
+ 18:38 Мат. 22:42, Лк. 1:32
+ 18:42 Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2
+ 19:8 Лк. 3:14
+ 19:9 Лк. 3:8, Яхья 8:33, Яхья 8:39
• 19:11 Мат. 25:14-30
+ 19:11 Лк. 17:20, Ислер 1:6
+ 19:14 Яхья 15:8
+ 19:17 Лк. 16:10
+ 19:26 Мат. 13:12
+ 19:27 Мат. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Мат. 21:1-11, Мк. 11:1-11, Яхья 12:12-19

+ 19:29 Ислер 1:12
+ 19:39 Мат. 21:15-16
+ 19:41 Яхья 11:35
+ 19:44 Лк. 21:6

• 19:45 Мат. 21:12-17, Мк. 11:15-19, Яхья 2:13-22

• 20:1 Мат. 21:23-27, Мк. 11:27-33
+ 20:2 Ислер 4:7
+ 20:4 Лк. 3:3
+ 20:5 Лк. 7:30
+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8
• 20:9 Мат. 21:33-46, Мк. 12:1-12
+ 20:9 Мк. 13:34
+ 20:12 Лк. 11:48-49
+ 20:13 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 20:14 Ювытлар 1:2
+ 20:15 Ювытлар 13:12
+ 20:16 Ислер 13:46
• 20:19 Мат. 22:15-22, Мк. 12:13-17
+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54
+ 20:22 Мат. 17:24-25
+ 20:23 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 20:25 Рим. 13:7
• 20:27 Мат. 22:23-33, Мк. 12:18-27
+ 20:27 Ислер 23:8
+ 20:35 2 Салоникшилер 1:5
+ 20:40 Мат. 22:46
• 20:41 Мат. 22:41-46, Мк. 12:35-40
+ 20:41 Лк. 1:32, Лк. 18:38
+ 20:42 Ислер 2:34-35
+ 20:46 Лк. 11:43
• 21:1 Мк. 12:41-44
+ 21:1 Мат. 27:6, Яхья 8:20
+ 21:4 2Кор. 8:1-3, 2Кор. 8:12
• 21:5 Мат. 24:1-14, Мк. 13:1-13
+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:8 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3,

+ 21:10 Ашы. 6:4

+ 21:11 Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 21:12 Ислер 4:3, Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6

+ 21:15 Ислер 6:10
+ 21:18 Ислер 27:34
• 21:20 Мат. 24:15-21, Мк. 13:14-19
+ 21:23 Мат. 27:25, 1 Салоникшилер 2:16
+ 21:24 Ашы. 11:2
• 21:25 Мат. 24:29-31, Мк. 13:24-27
• 21:29 Мат. 24:32-35, Мк. 13:28-31
+ 21:32 Лк. 9:27
+ 21:33 2 Петер 3:10

+ 21:36 Мат. 25:13, 1 Салоникшилер 5:6, Лк. 18:1, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17

+ 21:37 Мат. 21:23, Мат. 26:55

• 22:1 Мат. 26:1-5, Мат. 26:14-16, Мк. 14:1-2, Мк. 14:10-11, Яхья 11:45-53

+ 22:3 Яхья 13:2

+ 22:6 Ислер 1:16

• 22:7 Мат. 26:17-25, Мк. 14:12-21, Яхья 13:21-30

+ 22:7 1Кор. 5:7

• 22:14 Мат. 26:26-30, Мк. 14:22-26, 1Кор. 11:23-25

+ 22:16 Ашы. 19:9
+ 22:19 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16, 1Кор. 11:24
+ 22:21 Яхья 13:18
+ 22:22 Ислер 2:23
• 22:24 Мат. 18:1-5, Мк. 9:33-37, Лк. 9:46-50
+ 22:26 Мат. 20:26, Мк. 10:43-44
+ 22:27 Мат. 20:28, Яхья 13:4-5
+ 22:28 Ювытлар 2:18
+ 22:29 Лк. 12:32
+ 22:30 Мат. 19:28, Ашы. 3:21

• 22:31 Мат. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Яхья 13:36-38

+ 22:32 Яхья 17:9
+ 22:33 Яхья 21:19, Ислер 12:4
+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4
• 22:39 Мат. 26:36-46, Мк. 14:32-42
+ 22:40 Мат. 6:13

+ 22:42 Мк. 10:38, Яхья 18:11, Ювытлар 5:7, Мат. 6:10

+ 22:43 Мат. 4:11, Мк. 1:13

• 22:47 Мат. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Яхья 18:3-11

+ 22:47 Ислер 1:16
+ 22:49 Лк. 22:38
+ 22:53 Лк. 20:1, Эфесшилер 6:12

• 22:54 Мат. 26:57-58, Мат. 26:69-75, Мк. 14:53-54, Мк. 14:66-72, Яхья 18:12-18, Яхья 18:25-27

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Мат. 26:67-68, Мк. 14:65

• 22:66 Мат. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Яхья 18:19-24

+ 22:69 Мк. 16:19, Ислер 7:56, Ювытлар 1:3

+ 22:71 Мат. 9:3, Яхья 10:36

• 23:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Яхья 18:28-30

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, Ислер 4:27, 1 Тимотей 6:13

+ 23:2 Ислер 17:7, Лк. 20:25
+ 23:3 Мат. 2:2
+ 23:4 Яхья 18:38, Яхья 19:4, Ювытлар 4:15
+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 23:8 Лк. 9:9

• 23:13 Мат. 27:15-26, Мк. 15:6-15, Яхья 18:39

• 23:26 Мат. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Яхья 19:17-27

+ 23:29 Мк. 13:17, Лк. 21:23
+ 23:30 Ашы. 6:16
+ 23:34 Ислер 7:60,
+ 23:35 Лк. 9:35, Яхья 10:18
+ 23:41 Лк. 23:4, Ювытлар 4:15

• 23:44 Мат. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Яхья 19:28-30

+ 23:46 Ислер 7:59
+ 23:48 Лк. 18:13
+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Мат. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Яхья 19:38-42

• 24:1 Мат. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Яхья 20:1-10
+ 24:4 Яхья 20:12
+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33, Яхья 2:19
+ 24:8 Яхья 2:22
+ 24:10 Мк. 15:40, Лк. 8:2-3
+ 24:11 Мк. 16:11
• 24:13 Мк. 16:12-13
+ 24:16 Яхья 20:14
+ 24:18 Яхья 19:25
+ 24:20 Ислер 2:23
+ 24:26 1 Петер 1:11

+ 24:27 Яр. 3:15, Яр. 12:3, Яр. 22:8, Ислер 8:35

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:34 1Кор. 15:5

• 24:36 Мат. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Яхья 20:19-23, Ислер 1:6-8

+ 24:37 Мат. 14:26, Мк. 6:49
+ 24:39 1 Яхъя 1:1
+ 24:41 Яхья 21:5
+ 24:45 Ислер 16:14
+ 24:46 Лк. 24:27
+ 24:48 Ислер 1:8

+ 24:49 Яхья 14:26, Ислер 1:8, Ислер 1:4, Ислер 2:4

• 24:50 Мк. 16:19-20, Ислер 1:9-11

+ 24:50 Мат. 21:17, Лк. 19:29, Яхья 11:18, Ислер 1:9

+ 24:52 Мат. 28:9

+ 24:53 Ислер 2:46, Ислер 3:1, Ислер 5:21

Яхья

Яхья

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

Кирис Соьз

ЯХЪЯДЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Эртеден беркитилгенге коьре, сосы Инжилдинъ авторы – Яхъя, Исага энъ ювык элшилердинъ бириси эм онынъ акында, Иса оны боьтен де бек суьетаган эди деп, язылган. Яхъя, он эки элшиден Масихке ынанганы уьшин оьлтирилмей калган ялгыз бири, терен картлыкка дейим яшаган. Яхъя оьзининъ Инжилин баскалардан сонъ язган, белки, янъы эрадынъ 90-ншы йылларында.

Яхъядынъ Инжилин бир бирине соьйтип бир усаган биринши уьш Инжиллерден айыратаган бас белги неде экен? Яхъя хабарлавы ман Исадынъ яшавында болган затларды хронология ягыннан тизип суьвретлемеге шалыспайды. Ол бас орынды Исадынъ айтканларына береди. Яхъя Исадынъ таварыхларын келтирмейди. Яхъядынъ бу китапты язувынынъ мырады – баска уьш Инжилдинъ ишинде язылмай калган ерлерди толыстырув эм окувшыларды, Ога ынанганларды, янъы яшавды ашатаган Иса – Алла Улы (Масих) болганына ынандырув. Сосы Инжил баскаларыннан эсе де анъламага енъил болмаган дин идеялары ман эм ярык поэтикалык суьвретлери мен коьбирек кепленген.

Яхъядынъ Инжилин доьрт кесекке боьлмеге болады: 1) кирис соьз, онда Иса – Оьзи Раббий, инсанлык дуныяды куткарар уьшин Аьдем болганы ашык айтылувы; 2) Иса ашып коьрсеткен ети аьжейиптинъ Онынъ раббийлик табиатын эм исининъ борышын беркитуьви; 3) Исага Алладан тапшырылганды сонъгына дейим толтырып данъкламага заманы етеятырганы; 4) эпилог, оьлилерден тирилгеннен сонъ Иса Оьзининъ сокталары ман коьрисуьви.

1

Соьз аьдем болды

1^1Бас деп Соьз бар эди, Соьз Аллада эди, эм Соьз Алла эди+. 2Ол алды ман Аллада болган эди. 3Не зат яшайтаган болса, баьриси Ол аркалы бар болган, Ол болмай, болган затлардынъ эш биреви де яшап басламаган+. 4Онынъ ишинде яшав бар эди эм сол яшав – аьдемлердинъ ярыгы эди+. 5Ярык каранъалыкта яркырайды эм каранъалык оны бийлалмайды. 6Алладан йиберилген аьдем бар эди. Онынъ аты Яхъя эди+. 7Ол шаат болып келди. Ярык акында шаатлык этип, баьрисин Ога ынандырар уьшин келген эди+. 8Ол оьзи ярык тувыл эди, ама ярыкты шаатлар уьшин йиберилген эди. 9Дуныяга келетаган аьр аьдемди ярыкландыратаган акыйкат ярык бар эди+. 10Ярык дуныяда эди, дуныя Ол аркалы болып басланган эди, ама дуныя Оны танымады. 11Ол оьз юртына келди эм оьзиндикилер Оны хош коьрип йолыкпадылар+. 12Ама ким Оны йолыкты эм Онынъ атына ынанды, солардынъ баьрисине де Алладынъ балалары болмага эркинлик берди+. 13Олар не каннан, не инсан суьйиминнен, не эрдинъ суьйиминнен тувыл, а Алладан тувганлар+.

14Соьз инсан болды эм бизим арамызда, шапагатка эм акыйкатлыкка толып, яшады. Биз Онынъ данъкын коьрдик, Атасыннан ялгыз тувганнынъ данъкын коьрдик+. 15Онынъ акында Яхъя, бегитип, шаатлайтаган эди: «Бу – сол мен айткан: „Меним артымнан келеятырган меннен йогары турады, неге десе Ол меннен де алдын болган“»+.

16Онынъ шетсиз кыйырсыз ийгилигиннен баьримиз де артлы артыннан шапагатын аламыз. 17Муса аркалы Таурат берилген эди, а Иса Масих аркалы шапагат пан акыйкатлык келдилер+. 18Эш бирев де бир заманда да Аллады коьрмеген, Оны Атадынъ юрегине энъ ювык болып, Оьзи де Алла болувшы, ялгыз Улы билдирди+.

Яхъя пайхамбардынъ шаатлавы

19•Ерусалимдеги ювыт басшылар Яхъяга дин куллыкшыларын эм левитлерди, онынъ ким экенин соратып, йиберген заманда, Яхъядынъ шаатлыгы булай эди. 20Ол басын алмай, туврасыннан айтып: «Мен Масих тувылман», – деп ашыклады+.

21Олар Яхъядан сорадылар: «Сонда кимсинъ сен? Ильяс?»

«Йок», – деди ол.

«Аьше, биз саклайтаган пайхамбарсынъма[*]?»

«Йок», – деп яваплады Яхъя+.

22«Кимсинъ, аьше, сен? – деп сорадылар олар тагы да, – бизди йибергенлерге биз явап этер уьшин оьзинънинъ акында неди айтарсынъ?» – дедилер.

23Яхъя Ешая пайхамбардынъ соьзлери мен яваплады: «Мен шоьлде: „Раббийге йолды туьз этинъиз“, – деп, шакыратаганнынъ давысыман».

24Йиберилгенлер парисей куьбиннен эдилер. 25Яхъяга: «Эгер сен не Масих, не Ильяс, не де биз саклайтаган пайхамбар болмасанъ, сонда сен не уьшин аьдемлерди сувда шомылдырып тазалайсынъ?» – деп сорадылар.

26Яхъя: «Мен сизди сув ман тазалайман, ама сизинъ аранъызда Сол, сиз энди де билмейтаган, турады. 27Меннен сонъ Келеек – Ол. Мен Онынъ шарыкларынынъ бавын шешпеге де тийисли тувылман», – деди.

28Бу ислер Яхъя аьдемлерди шомылдырып тазалайтаган Йордан сувынынъ аргы ягасындагы Бетхинийде бола эдилер.

29Эртеси куьн Яхъя ога келеятырган Исады коьрди эм: «Мине Алладынъ Козысы, дуныядынъ куьнасын Оьзине алатаган!+
30Мен Онынъ акында айткан эдим: „Меним артымнан меннен йогары туратаган бир Аьдем келеди“. 31Мен Оны оьзим танымаганман, ама Оны Исраилге коьрсетер уьшин, мен аьдемлерди сувда шомылдырып тазаламага келгенмен», – деди+. 32Яхъя соьзлерин деп беркитти: «Мен Алла Рухынынъ коьктен коьгершин кебинде Ога туьскенин эм Онынъ уьстинде калганын коьргенмен+. 33Мен Оны танымас та болар эдим, эгер мени аьдемлерди сувда шомылдырып тазаламага йиберген Алла мага айтпаса: „Кимге туьсип эм Кимде Рух токталганын коьрсенъ, Сол аьдемлерди Кие Рух пан тазалаяк“+. 34Мен Оны коьрдим эм Ол Алладынъ Улы экенлигине шаатлык этемен», – деди.

Исадынъ биринши сокталары

35Экинши куьн Яхъя оьз сокталарынынъ экеви мен тагы да онда тура эди+. 36Келеятырган Исады коьрип, ол: «Мине Алладынъ Козысы!» – деди+.

37Яхъядынъ сокталарынынъ экеви, бу соьзлерди эситип, Исадынъ артыннан иерди. 38Иса бурылды да олардынъ Онынъ артыннан келеятырганын коьрип: «Неди излейсиз?» – деп сорады.

«Равви, Сен кайда яшайсынъ?» – дедилер. Равви соьздинъ маьнеси «устаз».+
39«Келинъиз, оьзинъиз коьрерсиз», – деди Иса.

Олар барып Иса яшаган ерди коьрдилер эм ол куьн Оны ман турдылар. Оныншы саьатке[*] ювыклаган эди. 40Яхъядынъ айткан соьзлерин эскергенлердинъ биреви Шимон Петердинъ кардашы Эндрей эди+. 41Ол, оьзининъ кардашы Шимонды коьрип, ога: «Биз Масихти таптык!» – деди. Масих соьздинъ маьнеси «майланган»[*]+.

42Оны да Исага етип аькелди. Иса Шимонга карап: «Шимон, Юныс улы, сени Кефа деп атаяклар», – деди. Кефа аттынъ маьнеси «тас»[*]+.

Иса Пилип пен Натанелди шакырады

43Экинши куьн Иса Галилеяга бармага токтасты. Ол Пилипти табып: «Мени мен кел!» – деди.

44Пилип сол Эндрей мен Петердинъ шахары Бетсайдадан эди+. 45Ол Натанелди тапты да: «Биз Мусага буйырылган Тауратта язылганга, пайхамбарлар язганга растык. Ол – назаретши Иса, Юсуптынъ улы», – деди+.

46Натанел: «Аьше, Назареттен бир ийги зат боларма экен?» – деп, яваплады.

«Бар да кара», – деди Пилип.

47Иса оьзине келеятырган Натанелди коьргенде: «Мине акыйкат исраилши, онда бир кишкей кылыплылык та йок», – деди+.

48«Мени Сен кайдан билесинъ?» – деди Натанел.

Иса явапка: «Сени Пилип шакырганга дейим, Мен сенинъ ынжыр теректинъ туьбинде олтырганынъды коьргенмен», – деди.

49Сол вакытта Натанел айтты: «Устаз, Сен уьшини мен де Алла Улысынъ, Исраил патшасысынъ!»+

50«Сен, Мен сени ынжыр теректинъ туьбинде коьргенмен дегеним уьшин, ынанасынъ. Сен оннан да уьйкен затларды коьрерсинъ», – деди Иса. 51«Сизге дурысын айтаман: сиз ашылган коьклерди эм Аьдем Улына туьсеятырган эм коьтерилеятырган Алла маьлеклерин коьрерсиз», – деп, тагы да косты+.

2

Исадынъ биринши эткен аьлемет нышаны

2^1Уьшинши куьн Галилеядынъ Кана деген авылында той баратаган эди. Исадынъ анасы да онда эди+. 2Сол тойга Иса ман Онынъ сокталары да шакырылган эдилер. 3Той зияпетининъ ортасында шагыр таьвесилип калады. Сол вакытта Исадынъ анасы Ога: «Булардынъ шагыры таьвесилди», – деди.

4Иса: «Анам[*], Меним эм сенинъ мунда не исимиз бар? Меним заманым энди де етпеген», – деп яваплады+.

5Онынъ анасы тойда куллык этетаганларга: «Ол сизге не айтса, соны этинъиз», – деди.

6Сол ерде ювытлар тазаланув аьдетинде кулланатаган алты уьйкен тас савыты туры эди. Аьр бир савытка эки-уьш оьлшем[*] сув сыятаган эди+. 7Иса тойда куллык этетаганларга: «Савытларды сув ман толтырынъыз», – деди. Олар савытларды басына дейим сув ман толтырдылар. 8«А энди батырып алынъыз да той юргистуьвшиге аькетип беринъиз», – деди Иса.

Олар аькеттилер. 9Той юргистуьвши шагырга айланган сувды тергеди. Шагырдынъ кайдан шыкканын билмей эди. Оны тек сувды алган куллыкшылар билетаган эдилер. Киевди бир янына аькетип: 10«Баьриси де тойдынъ басында ийги шагырды береди, а сонъында, коьп ишкеннен сонъ, колайсызын узатадылар. А сен соьлеге дери ийгисин саклагансынъ!» – деди.

11Бу Исадынъ биринши эткен аьлемет нышаны Галилеядынъ Кана авылында болды. Иса, соьйтип, Оьзининъ данъкын коьрсетти, Ога сокталары ынандылар.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

12Оннан сонъ Иса анасы, кардашлары эм сокталары ман бирге Капарнаумга барды, онда олар бир неше куьнди озгардылар+.

13•Ювытлардынъ Пасха байрамынынъ заманы ювыклай эди. Иса Ерусалимге барды+. 14Алла уьйининь каралдысында оьгиз, кой, коьгершин сатувшыларды эм онда олтырган акша авыстырувшыларды коьрди. 15Иса арканнан камышы этти, оны ман каралдыдагылардынъ баьрисин кувды. Соьйтип койларды да, оьгизлерди де. Авыстырувшылардынъ акшаларын шашты эм олардынъ сыпыраларын авдарды. 16«Аькетинъиз буларды булайдан! – деди Ол коьгершин сатувшыларга, – Меним Атамнынъ уьйин базарга айландырманъыз!»+

17Онынъ сокталары: «Мени Сенинъ уьйинъе ян авырувым йойтаяк» деп язылганды эслерине алдылар.

18Сонда ювытлар Исадан: «Мунынъ баьрисин де этпеге ишинъ бар экенине Сен кайдай нышанды бизге коьрсетпеге боласынъ?» – деп излестирдилер+.

19Иса явапка: «Бу Алла уьйин бузынъыз, Мен оны уьш куьннинъ ишинде янъыдан курарман», – деди+.

20Ювытлар: «Бу Алла уьйи кырк алты йыл салынган, а Сен оны уьш куьннинъ арасында янъыдан кураяк боласынъма?» – дедилер.

21Иса «Алла уьйи» дегенде, оьзининъ шаркы акында айта эди. 22Иса оьлилерден тирилген сонъ, сокталары Онынъ айтканын эслерине туьсирдилер эм Кие Язувга да, Иса айткан соьзлерге де ынандылар+.

23Иса Ерусалимде Пасха байрамында болып, коьплер, Ол этетаган аьлемет нышанларды коьрип, Ога ынанып сендилер+. 24Ама Иса Оьзи оларга сенмей эди, неге десе олардынъ баьрисининъ кайдай экенин анълайтаган эди. 25Аьдемлердинъ калай болганын биревдинъ де Ога анълатувы керек болмай эди, неге десе аьдемнинъ ишиндегин Иса Оьзи билетаган эди.

3

Иса ман Никодим

3^1Парисейлердинъ ишинде Никодим деген бир аьдем бар эди. Никодим ювыт басшыларынынъ бири эди+. 2Бир вакыт кеште ол Исага келди де айтты: «Биз Сенинъ Алла Оьзи йиберген Устаз экенинъди билемиз. Алла оны ман бирге болмаса, Сен этетаган аьлемет нышанларды эш бирев де эталмаяк, сайсы!»

3Иса явапка: «Сага дурысын айтаман: эш бирев де Алла Патшалыгын коьралмаяк, эгер янъыдан тувмаса», – деди.

4«Аьдем тагы да бир кере тувмага калай болаяк, эгер ол энди карт болган болса? – деп сорады Никодим. – Ол, тагы да анасынынъ карнына кирип, янъыдан калай тувмага болаякты?»

5Иса: «Сага дурысын айтаман: эш бирев де Алла Патшалыгына киралмаяк, эгер сув эм Алла Рухы ман тувмаса», – деп яваплады. –+
6«Деннен ден, Рухтан рух тувады. 7Сиз янъыдан тувмага тийислисиз деп, Меним айтканыма сейирсинменъиз. 8Ел суьйген еринде эседи, сесин эситесинъ, ама ол кайдан келетаганын эм кайда кететаганын билмейсинъ. Тамам сондай, Рухтан тувганнынъ аьр бириси мен де».

9«Ол калай болады, аьше?» – деп сорады Никодим.

10Иса яваплады: «Сен Исраилдинъ устазы эм оны калай анъламайсынъ? 11Сага дурысын айтаман: Биз сол Оьзимиз билген затымызды айтамыз, коьргенимиз акында шаатлаймыз, тек сиз кенем де Бизим шаатлыгымызды кабыл этпейсиз. 12Мен сизге ердинъ затлары акында айтаман, а сиз ынанмайсыз, эгер Мен сизге коьктинъ затлары акында айтсам, калай ынанаяксыз? 13Эш бирев де коькке коьтерилмеген, тек сол баягы коьктен келген[*] Аьдем Улы болмаса+. 14-15Муса шоьлде йыланды йогарга калай коьтерген болса, солай Аьдем Улы да: Ога ынанганнынъ аьр бири йойылмай оьмирлик яшавды алар уьшин йогарга коьтерилеек+.

16Алла бу дуныяды солай бир бек суьйген себепли, ялгыз Улын, Ога ынанганлардынъ аьр бири йойылмай, оьмирлик яшавлы болсын деп, берген+. 17Алла оьз Улын дуныяга, оны шуьшлесин деп тувыл, а дуныя Ол аркалы кутылсын деп, йиберген+. 18Ога ынанган шуьшленмеек; ким ынанмайды, сол энди шуьшленген, неге десе ол Алладынъ ялгыз Улына ынанып сенмеди+. 19Шуьшине еткеруьв мине сонынъ уьшин болады: дуныяга ярык келген; тек аьдемлер каранъалыкты ярыктан коьбирек суьедилер, неге десе олардынъ ислери кара+. 20Ким яманлык этеди, сол ярыкты суьймейди, онынъ яман ислери баьрининъ алдында ашылар деп, коркканыннан ярыкка келмейди+. 21Ама ким акыйкатлык пан яшайды, сол эткен ислерин Алладынъ ярдамы ман эткенин коьрсетер уьшин ярыкка барады».

Иса ман Яхъя

22Муннан сонъ Иса сокталары ман Юдея ерине кетти. Сонда Иса олар ман бир кесек заманды турды, аьдемлерди сувда шомылдырып тазалай эди+. 23Яхъя да Шалемге ювык Эйнонда аьдемлерди сувда шомылдыратаган эди, неге десе онда сув коьп эди. Аьдемлер сувда шомылдырылып тазаланар уьшин ога аьр дайым келетаган эдилер. 24Сосы затлар Яхъядынъ тутнакка туьсирилеектен алдында болатаган ислер эдилер+. 25Яхъядынъ сокталарынынъ бир кесеклери мен айырым бир ювытлардынъ арасында тазаланув аьдети уьшин эрисуьв шыкты+. 26Олар Яхъяга келдилер: «Устаз, сол Йорданнынъ аргы ягында сени мен болган эм сен Ога шаатлык эткен, соьле Оьзи аьдемлерди сувда шомылдырады. Баьриси де Ога барады», – дедилер+.

27Яхъя: «Аьдем, ога коьктен берилмесе, бир зат та алмага болмайды, – деп яваплады. –+
28Сиз оьзинъиз де: „Мен Масих тувылман, тек Онынъ алдында бармага йиберилгенмен“, – деп, айтканымнынъ шаатысыз+. 29Келин кимдики болса, сол – киев. Киевдинъ касында турып, оны тынълайтаган тенъи, киевдинъ давысын эситип бек куванады. Мине меним де куванышым солай толды+. 30Ога оьспеге, а мага кишкей болмага тийисли.

31Ол – йогарыдан келген баьриннен де бийик. Ерден болган – ердеги, ердегиндей соьйлейди. Коьктен келген – баьрисиннен бийик. 32Ол Оьзи коьрген эм эситкен затларды шаатлайды, ама эш бирев де Онынъ шаатлыгын кабыл этпейди. 33Ким Онынъ шаатлыгын кабыл этеди, сол Алладынъ акыйкат экенин бегитеди+. 34Алла йиберген Алла соьзин айтады, неге десе Алла оьз Рухын оьлшеп бермейди. 35Атасы Улын суьеди, Онынъ колына баьрисин берген+. 36Улына ынанган оьмирлик яшавды алады. Ким Улына бойсынмаса, сол яшавды коьрмеек; керисинше, Алла ога токтавсыз каарланаяк»+.

4

Иса ман самарияшы хатын

4^1Парисейлер Исадынъ Яхъядан эсе коьп сокталарды табатаганын эм сувда шомылдырып тазалайтаганын эситтилер. 2Уьшини мен Иса Оьзи тувыл, Онынъ сокталары оларды сувда шомылдырып тазалайтаган эдилер+. 3Раббий оны билгенде, Юдеяды калдырды эм тагы да Галилеяга кайтты+. 4Онынъ йолы Самариядынъ ишиннен озатаган эди+. 5Ол Якуп оьзининъ улы Юсупка берген кесек ерден узак болмай орынласкан Самариядынъ Сухар шахарына келди+. 6Онда Якуптынъ куйысы бар эди. Йолдан сонъ арыган Иса куйыдынъ касына олтырды. Бу бир алтыншы саьатлерде[*] эди. 7Бир самарияшы хатын куйыга сув алмага келди.

Иса: «Мага сув ишир», – деп тиледи. 8Сол вакытта сокталары шахарга азык сатып алмага кеткен эдилер.

9Самарияшы хатын: «Сен ювытсынъ, а мен самарияшы хатынман, Сен меннен сув ишпеге калай тилейсинъ? ювытсынъ самарияшылар ман айкаспайды да», – деди.

10Иса деп яваплады: «Эгер сен Алладынъ савгасын эм ким сеннен сув ишпеге тилегенин билсенъ, сен оьзинъ де Оннан тилер эдинъ. Сол заманда Ол сага янлы сувды берер эди».

11Хатын: «Бийим, Сенде аьле сув алмага бир затынъ да йок, куйы да терен, янлы сув кайдан экен Сенде? 12Сен бизге сосы куйыды калдырган, оьзи де оннан ишкен, уллары да, суьруьвлери де ишетаган болган атамыз Якуптан уллысынъма экен?» – деди.

13Иса: «Ким сосы сувды ишеди, сол тагы да оны ишпеге суьеек. 14Мен ога береек сувды ишетаган, сол эш бир заманда да тагы да сувсав ман кыйналмаяк. Мен береек сув онынъ ишинде оьмирлик яшавга агатаган булак болаяк»+.

15Хатын: «Бийим, мага, мен арбатында сувсамагандай эм мунда сув аькетпеге келмегендей этип, сув бертагы!» – деди.

16«Барып, эринъди шакыр эм мунда кайт», – деди Иса.

17Кыскаяклы: «Эрим йок», – деп яваплады.

Иса: «Сен, эрим йок деп, дурысын айттынъ. 18Сенде бес эр болган, а ким мен соьле яшайсынъ, сол сага эр тувыл. Солай дегенде дурысын айттынъ», – деди.

19«Бийим, – деди сонда хатын, – Сенинъ пайхамбар болганынъды мен коьрип турыман+. 20Бизим аталарымыз бу тавда сежде бергенлер, а сиз, (ювытлар,) биз Аллага табынмага керек болган ер – Ерусалимде, дейсиз»+.

21Иса яваплады: «Мага ынан, хатын, сондай заман етеек, сиз Атага не бу тавда, не Ерусалимде табынаяк тувылсыз. 22Сиз, (самарияшылар,) оьзинъиз де билмейсиз неге табынасыз. Биз болсак, неге сежде бергенимизди билемиз. Инсандынъ куткарылувы ювытлардан келеди, сайсы+. 23Ама сондай заман келер – энди келгенди де – кашан акыйкат табынувшылар Атага Рух пан эм акыйкатлык пан сежде берееклер. Эне сондай табынувшыларды Ата излейди+. 24Алла – Рух, Ога табынувшылар Рух пан эм акыйкатлык пан сежде бермеге тийислилер»+.

25Хатын айтты: «Мен, Христос деген Масих[*] келеегин билемен. Мине кашан келсе, Ол бизге баьрисин де сол заманда анълатар»+.

26«Ол Менмен, сени мен соьйлейтаган», – деди Иса+.

27Сол вакытта сокталары артына кайтып келдилер. Исадынъ хатын ман соьйлеп турганын коьрип, аьжейипсиндилер. Ама эш бирев де: «Неди излейсинъ?», «Неге ол хатын ман соьйлейсинъ?» – деп, сорамады.

28Хатын сол саьатлей шоьлмегин калдырды, шахарга кайтты эм аьдемлерге: 29«Барынъыз, мен эткенлердинъ баьрисин де айткан аьдемди коьрерсиз». 30Олар шахардан шыгып Исага бардылар.

31Сол шакта Онынъ сокталары: «Устаз, бир зат ашатага!» – деп тилей эдилер.

32Ама Ол: «Йок, Менде сиз билмеген азык бар», – деди оларга.

33Солай болганда сокталары бири бири мен соьйлесип: «Белким, ким ди бирев Ога ашатпага аькелген болса ша?» – дедилер.

34«Меним азыгым, – деди Иса, – Мени Йибергеннинъ ыхтыярын толтырувда эм Онынъ исин тамамлавда+. 35Аьше, сиз: „Энди доьрт айдан орув болаяк“, – деп айтпайсызба? Сизге айтаман: коьзинъизди ашынъыз, данъылларга каранъыз! Олар агарган эм орувга еткен+. 36Орувшы оьзининъ савгасын алады. Ол, онъысты – оьмирлик яшавды табаякларды – йыяды; солай болганда, шашувшы эм орувшы бирге куванаяклар+. 37Соьйтип, „бирев шашады, а баскасы орады“ деген соьз туьз шыгаяк. 38Мен сизди, сиз не заттынъ уьстиннен каьрлемеген болсанъыз, соны ормага йиберемен. Баскалар ислегенлер, сиз ше олардынъ ислерининъ онъысын йыярсыз».

39Сол шахарда яшайтаган самарияшылардынъ коьплери, хатын: «Ол мага эткенлеримнинъ баьрисин де айтты», – деп, шаатлык эткени уьшин Исага ынандылар. 40Самарияшылар Исага келгенде олар ман калмага тилеп басладылар. Иса онда эки куьнди озгарды. 41Оннан да коьплер, Исадынъ соьзин эситип, Ога ынандылар.

42Хатынга: «Энди биз тек сенинъ соьзлеринъ мен ынанмаймыз, соьле оьзимиз де эситтик, бу Аьдем уьшини мен де дуныядынъ Куткарувшысы Масих экенин анъладык», – дедилер+.

Аькимнинъ улынынъ сав болувы

43Эки куьннен сонъ Иса оннан шыгып Галилеяга кетти. 44Иса Оьзи, пайхамбар оьз ата юртында оьрмет таппайды деп, шаатлык этетаган эди+. 45Иса Галилеяга келгенде, галилеяшылар Оны хош коьрип йолыктылар. Олар Ерусалимде байрамда болган эдилер эм онда Исадынъ эткен затларынынъ баьрисин коьрген эдилер+.

46Иса тагы да бир кере Галилеядынъ Кана авылына келди. Ол онда сувды шагыр эткен эди. Сонда патшадынъ аькимлерининъ бири бар эди. Онынъ Капарнаумда оьлим аьлде маразлы улы ятатаган эди+. 47Сол аьдем, Иса Юдеядан Галилеяга келген деп, эситкенде, Ога барды да улын эмлемеге тиледи.

48«Сиз аьлемет нышанлар эм аьжейиплер коьрмесенъиз, бир заманда да ынанмассыз», – деди ога Иса+.

49Ол явапка: «Бийим! Улым оьлмей турып бараяктага», – деди.

50«Бар, – деди Иса, – улынъ яшаяк».

Аьдем, Исадынъ айткан соьзлерине ынанып, кетти. 51Ыргатлары оны йолыгып, баласынынъ сав болганын билдиргенде, ол энди де йолда эди. 52Ол: «Кайсы саьатте сав болды?» – деп сораганда, олар: «Туьнегуьн бир етинши саьатлерде[*] онынъ безгеги токталды», – деп явапладылар.

53Атасы Исадынъ ога улынъ яшаяк деп, айткан заманында болганын анълады, оьзи эм онынъ буьтин аьели Исага ынандылар+. 54Юдеядан Галилеяга кайтканнан сонъ Исадынъ эткен экинши аьлемет нышаны сосы болды+.

5

Аксактынъ сав этилинуьви

5^1Оннан сонъ бир ювыт байрамында Иса Ерусалимге кетти. 2Ерусалимде Кой Капысынынъ касында тоьгерегиннен басы ябылган бес колоннадасы ман коршаланган, аты еврейше Бетзата[*] болган бассейн бар. 3Колоннадалардынъ туьбинде бек коьп маразлылар, сокырлар, аксаклар эм сакатлар ятып, [сувдынъ булакланып шыгувын саклайтаган эдилер. 4Бирер заманда Раббийдинъ бир маьлеги бассейнге туьсип, сувды булгандыратаган эди. Сув булгандырылганнан сонъ ога биринши болып кирген кайдай маразыннан да сав болатаган эди.] 5Онда отыз сегиз йылдан бери авырыйтаган бир аьдем де бар эди. 6Иса оны коьрип, коьптен бери сосындай аьлде ятатаганын билгенде: «Сен сав болганынъды суьесинъме?» – деди.

7Маразлы явапка: «Бийим, мага сув булганган вакытта кирмеге ярдам эткендей эш бирев де йок. Мен оьзим сувга етпеге шалыссам да баска бирев меннен алдын киреди де кояды», – деди.

8Иса: «Тур, орнынъды ал да юр», – деди+.

9Аьдем янме-ян сав болды. Ол орнын алды эм юрип кетти.

Бу шабат куьн болды. 10Ювыт басшылары сонынъ уьшин савартылганга: «Буьгуьн шабат куьн, орнынъды коьтерип юрмеге сага тийисли тувыл», – дедилер.

11Ама ол: «Ким мени эмлеген, Сол мага: „Орнынъды ал да кет“, – деп айткан», – деди.

12Олар: «Ким ди сага, орнынъды алып, кетпеге буйырган?» – деп сорадылар.

13Сав болган Онынъ ким экенин оьзи де билмей эди. Иса сол ерде йыйылган коьлем халк арасында коьринмей калды. 14Иса, оны Алла уьйининъ каралдысында табып, айтты: «Мине энди сен сав болгансынъ. Арбатын сага оннан да яман болмас уьшин куьна этпе».

15Бу киси барып ювыт басшыларына оны сав эткеннинъ Иса экенин айтты. 16Иса мундай ислерди шабат куьн эткени уьшин ювыт басшылары Онынъ артына туьсип, оьлтирмеге амал излестирдилер+. 17Иса оларга: «Атам соьлеге дейим ислейди, Мен де ислеймен», – деди.

18Сонда ювыт басшылары, оннан да коьп куьш салып, Исады оьлтирмеге амал излестирип басладылар. Неге десе Ол тек шабат куьнди бузып калмай, ога да косып, Аллады Оьзининъ Атасы этип санайтаган эди. Оны ман Оьзин Алла ман тенълестире эди+.

Яшав беруьвши Иса

19Бу затка Иса деп яваплады: «Сизге дурысын айтаман: Улы Оьзи Оьзиннен бир зат та эталмайды. Ол Атасы эткенлерин коьрип, тек соны этпеге болады. Атасы неди этсе, Улы да соны этеди. 20Атасы Улын суьеди эм Ога Оьзи этетаганынынъ баьрисин коьрсетеди. Сизди сейирсиндирер уьшин Ол Улына оннан да уллы ислер де коьрсетеек+. 21Ата калай оьлгенлерди тирилтетаган эм оларга яшав беретаган болса, тап солай Улы да кимге суьйсе, сога яшав береди+. 22-23Ата эш биревди де шуьшлемейди. Ол буьтин шуьшлев исти Улына, баьриси Атады кайтип оьрметлеген болса, соьйтип Улын да оьрметлесин деп, аманатлаган. Ким Улын оьрметлемейди, сол Оны йиберген Атасын да оьрметлемейди++.

24Сизге дурысын айтаман: ким соьзимди эситеди эм Мени Йибергенге ынанады, солардынъ аьр бириси – оьмирлик яшавлы эм шуьшленмеек, ол оьлимнен яшавга коьшкен+. 25Сизге дурысын айтаман: оьлгенлердинъ Алла Улынынъ давысын эситеек эм эситкенлердинъ сав болаяк вакыты туьсеятыр, энди туьсти+. 26Неге десе Атасы кайтип Оьзи Оьзинде яшав булагын юргисткен болса, тамам соьйтип Улынынъ Оьзинде яшав булагын болдырмага уьлис шыгарган+. 27Ол Улына шуьшлемеге эркинликти берген, неге десе Ол – Аьдем Улы. 28Ондай затка сейирсинменъиз, неге десе сондай заман келеек, кашан баьриси, ким соьле кабырында ятады, Онынъ давысын эситип,+
29кабырдан шыгаяклар. Кимлер ийгилик эткенлер, солар тирилип, яшав алаяклар; кимлер яманлык эткенлер, солар тирилип, шуьшине еткерилееклер.

Исага шаат болув

30Мен Оьз Оьзимнен бир затты да эталмайман. Мен, Мага айтылгандай, этемен. Шуьшлевим Меним аьдил, неге десе Мен Оьз ыркым ман тувыл, а Мени йиберген Атадынъ ыркы ман этпеге шалысаман+. 31Эгер Мен Оьз Оьзиме шаатлык этсем, шаатлыгым карувсыз болаяк+. 32Ама Менде энди де баска бир Шаатым бар. Мен Онынъ Мага эткен шаатлыгы акыйкат болганын билемен. 33Сиз Яхъяга аьдемлер йибердинъиз, ол акыйкатлыкка шаатлык эткен эди+. 34Меним аьдемлердинъ шаат болувында кереклигим йок, тек сизге, куткарылынъыз деп, бу затларды айтаман. 35Яхъя янган эм йылтыраган шырак эди. Сиз бир кесек заманды онынъ ярыгында куванмага суье эдинъиз+. 36Тек Менде Яхъядыкыннан куьшли шаатлык бар. Атам Мага, тамамла деп, аманатлаган ислер – Мен этетаган бу ислерим – Атам Мени йибергенине шаатлык этеди+. 37Мени йиберген Атам Оьзи Мага шаатлык эткен. Сиз бир заманда да Онынъ давысын эситпегенсиз эм Онынъ юзин коьрмегенсиз. 38Онынъ соьзи сизде яшамайды, неге десе сиз Ол йибергенге ынанмайсыз. 39Сиз Кие Язувларды мукаят тергейсиз, олардынъ ярдамы ман оьмирлик яшавды алаяк болып сенесиз. А Язувлар Мага шаатлык этеди!+
40Болса да сиз яшав алар уьшин Мага келмеге унамайсыз.

41Мен Оьзимди аьдемлерге даньклатпага шалыспайман+. 42Тек сизди билемен: ишинъизде Аллага суьйимлик йок. 43Мен Атамнынъ аты ман келгенмен эм Мени кабыл этип алмайсыз, баска бирев оьзининъ аты ман келсе, сиз оны хош коьрип йолыгарсыз+. 44Сиз калай ынанмага боларсыз, эгер сиз бир биринъизден мактавды алсанъыз, ама ялгыз Алланъыздан мактавды алар уьшин бир куьш те салмайсыз+? 45Мен сизди Атамнынъ алдында шуьшлермен деп, ойланманъыз. Сизди шуьшлевши – Муса, кимге сиз уьмитлеринъизди салгансыз. 46Эгер Мусага ынанган болсанъыз, Мага да ынанар эдинъиз, неге десе ол Меним уьстимнен язган. 47Эгер Мусадынъ язганларына ынанмайтаган болсанъыз, кайтип Мен айтканларга ынанаяксыз?»

6

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

6^1•Оннан сонъ Иса Галилея, олай демек Тиберия, коьлининъ аргы ягына оьтти. 2Онынъ артыннан коьп аьдемлер топарласып, иердилер, неге десе Исадынъ авырганларды эмлегенде этетаган аьлемет нышанларын коьрген эдилер. 3Иса, тавдынъ тоьсине коьтерилип, онда Оьз сокталары ман олтырды. 4Ювытлардынъ Пасха байрамынынъ заманы ювыклай эди+.

5Иса Ога келген коьплеген аьдемлерди коьрип, Пилипке айтты: «Сосы аьдемлерди ашатар уьшин биз оьтпекти кайдан алаякпыз?»+
6Иса оны Пилипти сынар уьшин айтты, а Оьзи энди не этеегин билетаган эди.

7Пилип: «Эгер эки юз динарга оьтпекти алсак та олардынъ аьр бирине бир кесек бермеге де етпеек!» – деп яваплады.

8Баска бир соктасы, Шимон Петердинъ кардашы Эндрей айтты:+
9«Булайда бес арпа калакайы ман эки балыгы болган яс бар, тек сондай коьп халкка ол не ди?»

10Иса: «Халкты орынластырынъыз», – деди.

Сонда калын коьгоьлен бар болган себепли, баьриси оьленге олтырдылар. Олтырган эр кисилердинъ саны бес мынъга ювык эди. 11Иса оьтпекти алды, шуькир дувасын этти, сокталарына берди. Сокталары олтырганларга, аьр бири керегин алгандай этип, уьлестирди. Балык пан да солай болды+. 12Баьриси ашап тойганларында, Иса сокталарына: «Калган кесеклерди йыйынъыз, эш бир туьйирин де йоймага тийисли тувыл», – деди.

13Олар, бес арпа калакайдан ашаганларыннан калган кесеклерди йыйып, он эки шетенди толтырдылар. 14Аьдемлер бу аьлемет нышанды коьргенде: «Ол – уьшини мен де бу дуныяга келеек пайхамбар», – деп, соьйлестилер+.

15Иса, олардынъ келип, куьш пен Ога патша бол деп, кыстаякларын анълады, сонынъ уьшин олардан тайып, тагы да ялгыз тавга кетти.

Иса сув уьстиннен юреди

16•Кас каралганда, Исадынъ сокталары коьлге туьстилер. 17Коьлдинъ аргы янына оьтип, Капарнаумга бараяк болып, кайыкка олтырдылар. Энди каранъа да болган эди, а Иса оларга келмейтаган эди. 18Коьлде куьшли ел эм уьйкен толкынлар коьтериле эдилер. 19Аьдемлер кайык пан бир йырма бес яде отыз стадия[*] коьлди оьткенде, коьлдинъ уьстиннен юрип келип ювыклаятырган Исады коьрдилер эм корктылар. 20Ама Ол: «Бу – Мен, коркпанъыз!» – деди. 21Сонда Исады кайыкка алаяк болдылар, ама кайык сол саьатлей олар юзген ерге, ягага еткен эди.

Яшав оьтпеги

22Эртеси куьн коьлдинъ аргы ягында йыйылган халк онда алдын тек бир кайыктынъ – Исадынъ сокталары олтырган кайыктынъ – болганын анълады. Олар Исадынъ Оьз сокталары ман бирге кайыкка олтырмаганын эм сокталары ялгыз оьзлери кеткенлерин билдилер. 23Сонъында ягага Тибериядан баска кайыклар еттилер, Раббий шуькир дувасын эткеннен сонъ, халк оьтпекти ашап турган ерге ювыкластылар. 24Аьдемлер не Исадынъ, не сокталарынынъ сонда болмаганын коьргенде, оьзлери де кайыкка олтырып, Капарнаумга Исады излеп кеттилер. 25Олар Оны коьлдинъ аргы ягында табып: «Устаз, Сен мунда кашан келгенсинъ?» – деп сорадылар.

26Иса явапка: «Сизге дурысын айтаман: сиз аьлемет нышанларды коьргенинъиз уьшин Мени излемейсиз, оьтпекти еп, тойганынъыз уьшин излейсиз. 27Ширийтаган азык уьшин куьреспенъиз, дайым тураяк азык уьшин куьресинъиз. Оны сизге Аьдем Улы береек, неге десе Ога Атасы Алла разылыгын берди», – деди.

28Олар: «Бизге Алла излеген ислерди толтырар уьшин не зат этпеге керекти?» – деп сораганда, 29Иса явапка: «Алладынъ исин этуьв, олай деген, Кимди Алла йиберген, Сога ынанув», – деди+.

30Олар сорадылар: «Биз Сага ынангандай, Сен бизге кайдай нышан коьрсетерсинъ? Сен не зат этерсинъ+? 31Мысалыга, бизим аталарымыз шоьлде манна[*] ашаганлар, онынъ акында язылгандай: „Ол оларга коьктен оьтпек ашамага берген“».

32Иса: «Сизге дурысын айтаман: оьтпекти коьктен сизге берген Муса тувыл, коьктен акыйкат оьтпекти берип туратаган Атам. 33Неге десе Алла оьтпеги Сол – Ким коьктен туьседи эм дуныяга яшав береди», – деди.

34Сонда Исага: «Бийимиз, сондай оьтпекти бизге аьр заман бер», – дедилер+.

35Иса: «Мен Оьзим яшав оьтпегимен. Ким Мага келеди, сол бир заманда да аш калмаяк; ким Мага ынанады, сол бир заманда да сувсамаяк+. 36Ама Мен энди сизге айткандай, Мени коьргенсиз, кенем де ынанмайсыз. 37Атам Мага бергенлердинъ баьриси Мага келеек, ким Мага келсе, соны Мен эш бир заманда да кувмаякпан+. 38Мен коьктен Оьзим не затты суьйсем, соны этейим деп тувыл, а Мени Йибергеннинъ ыхтыярын толтырайым деп туьскенмен+. 39Мени йиберген Атамнынъ ыхтыярында – Ол Мага бергенлердинъ эш бирин де йойтпай, ахыр куьнде баьрисин тирилтуьв болады+. 40Мени Йибергеннинъ ыхтыяры сол: Улын коьрген эм Ога ынанган аьр аьдемди оьмир яшавлы этуьв болады. Мен сондайларды ахыр куьнинде тирилтеекпен», – деди+.

41Иса: «Мен коьктен туьскен оьтпекпен», – дегени уьшин, ювытлар карсы мырылдап басладылар. 42«Аьше, Ол Юсуптынъ улы Иса тувылма? Биз Онынъ атасын да, анасын да таныймыз. Ол, „Мен коьктен келгенмен“ деп, кайтип айтпага болады?» – дейтаган эдилер олар+.

43Иса явапка айтты: «Мырылдавынъызды койынъыз. 44Эш бирев де Мага келалмайды, эгер Мени йиберген Атам оны Мага йолыктырмаса. Мен оны ахыр куьнде тирилтеекпен+. 45Пайхамбарларда: „Олардынъ баьриси Алла ман уьйретилген“, – деп, язылган. Атады тынълаган эм Оннан уьйренген аьр аьдем Мага келеди. 46Бу бирев Атады коьрген тувыл, тек Алладан Келген болмаса, ялгыз Ол Атады коьрген+. 47Сизге дурысын айтаман: ким Мага ынанады, сол оьмирлик яшавды алады. 48Мен яшав оьтпегимен. 49Сизинъ ата-бабаларынъыз шоьлде манна ашаганлар, аман да оьлгенлер. 50Коьктен туьсетаган оьтпек – оны ашаган аьдемди оьлместей этетаган оьтпек. 51Мен коьктен туьскен, яшав беруьвши оьтпекпен. Ким сосы оьтпекти ашайды, сол оьмирге яшаяк. Мен береек оьтпек – дуныяды яшатар уьшин береек деним»+.

52Сонда ювытлар арасында эрис шыкты: «Бизге ашамага Оьзининъ денин кайтип бермеге болады?»

53Иса: «Сизге дурысын айтаман: эгер сиз Аьдем Улынынъ денин ашамасанъыз, Онынъ канын ишпесенъиз, сонда оьзинъизде яшав болмаяк+. 54Ким Меним денимди ашайды эм канымды ишеди, сонынъ аьр бири оьмир яшавлы болады. Мен де оны ахыр куьнде тирилтермен, 55неге десе деним – акыйкат азык, каным – акыйкат сув ишуьв. 56Денимди ашаган эм канымды ишкен – сол Менде, Мен де ондаман+. 57Яшав беруьвши Атам Мени калай йиберген эм Атам аркалы Мен кайтип яшайман, соьйтип сол Мени мен тамакланган да Мен аркалы яшаяк. 58Сосы оьтпек коьктен келген. Сизинъ ата-бабаларынъыз манна ашасалар да оьлгенлер, ама ким бу оьтпек пен тамакланады, сол оьмирге яшаяк», – деди. 59Муны Иса Капарнаумда синагогта окытатаган вакытта айтты.

Исадан коьп аьдем таяды

60Муны эситкен сокталарынынъ коьплери айттылар: «Бу соьз кыйын, оны ким тынъламага болаяк экен?»

61Иса сол саьат сокталары бу соьз акында мырылдайтаганларын анълады да айтты: «Ол сизинъ хаьтеринъизди калдырдыма? 62Сиз не айтар экенсиз, эгер Аьдем Улынынъ алдын болган ерине коьтерилеятырганын коьрсенъиз+? 63Яшавды беруьвши – Рух, денинънен эш бир пайда йок. Меним сизге айткан соьзлерим – Рух эм яшав+. 64Ама сизинъ бир кесегинъиз Мага ынанмайдылар». Иса, басыннан алып, ким Ога ынанмайтаганын, ким Оны сатаягын билетаган эди+. 65Соьзин бардырып: «Сонынъ уьшин Мен сизге, эгер Ата ога эркинлик бермесе, эш бирев де Мага келалмаяк деп, айткан эдим», – деди.

66Сол вакыттан баслап, сокталарынынъ коьплери Исады калдырып кеттилер, оннан сонъ Оны ман айланмадылар. 67Иса он экисиннен: «Сиз де кетпеге суьймейсизбе?» – деп сорады.

68Шимон Петер явап берип: «Раббий, биз энди кимге бараяк? Сендеди оьмир яшавдынъ соьзлери. 69Биз Сен Аллага багысланган Аьдем[*] экенинъди билемиз эм ынанамыз», – деди+.

70Иса: «Аьше, Мен сизди, он эки этип, айырмадымма? Аман да сизинъ биревинъиз – ибилис!» – деп яваплады+. 71Ол ойында, он экисининъ бириси болса да тек келеекте Оны сатаяк Шимон Искариоттынъ улы Юдады тутатаган эди+.

7

Иса кос курув байрамына барады

7^1Оннан сонъ Иса Галилеяда окытып айланды, Юдеяда кезбеге суьймеди, неге десе ювыт басшылары Оны оьлтиреек болатаган эдилер+. 2Ювыт кос курув байрамы[*] ювыклаганда, 3кардашлары Исага айттылар: «Муннан кет, Сен этетаган ислерди сокталарынъ коьргендей этип, Юдеяга бар+. 4Белгили болмага шалысканлардынъ эш биреви де ясыртыннан ислемейди. Эгер Сен бу ислерди эте болсанъ, Оьзинъди дуныяга коьрсет». 5Кардашлары да Ога ынанмай эдилер.

6Иса яваплап: «Меним заманым энди де етпеген, сизге аьр вакыт та келисли+. 7Сизди дуныя коьрип болалмаяк тувыл, а Мени коьрип болмайды, неге десе Мен дуныя ислери яман экенине шаат боламан+. 8Байрамга сиз барынъыз. Мен бу йол бармайман, неге десе заманым энди де толмаган», – деди.

9Муны айтканнан сонъ, Иса Галилеяда калды.

10Ама кардашлары кеткенде, Ол байрамга, тек ашык болмай, эш бирев де билместей этип, барды. 11Ювытлар Оны байрамда излестирип: «Ол кайда экен?» – деп сорастыра эдилер.

12Халк арасында Исадынъ уьстиннен коьп соьзлер сыбырданып юре эдилер. Бир кесеклери – «Ол яхшы аьдем», баскалары, «Йок, Ол халкты алдайды» деп, айта эдилер.

13Аман да ювыт басшыларыннан коркканыннан эш бирев Онынъ уьстиннен ашык этип айтпай эди+.

14Иса Алла уьйининъ каралдысына кирип, окытып баслаганда, байрамнынъ энди яртысы озган эди. 15Ювыт басшылары сейирсиндилер, сорастырдылар: «Бу аьдем окымаганлай, Кие Язувларды калай биледи экен?» 16Иса явап берди: «Меним окувым Меннен тувыл, а Сол Мени йибергеннен+. 17Ким Онынъ ыхтыярын толтыраяк болса, сол Меним окувым Алладан ма яде Мен оьз эрким мен айтатаганымды билер. 18Ким оьз эрки мен айтады, сол оьзи оьзине данъкты излейди; ким Оны йибергенге данъкты излейтаган болса, сол акыйкатты айтады эм Онда эш бир оьтирик те йок+. 19Аьше, сизге Муса Тауратты бермегенме? Ама сизинъ эш биревинъиз Таураттынъ айтканларын этпейсиз. Сиз Мени неге оьлтиреек боласыз?»+

20Халк: «Ваа, Сени йин бийлеген экен! Сени ким оьлтиреек болады?» – деп яваплады+.

21Иса явапка: «Мен бир аьжейип ис эттим, сиз баьринъиз сейирсинесиз. 22Муса сизге суьннетлев аьдетин калдырган. Уьшинимен бу аьдет, Мусадан тувыл, ата-бабаларынъыздан. Сонынъ уьшин сиз аьдемлерди шабат куьн суьннетлейсиз. 23Эгер Мусага буйырылган Таурат бузылмас уьшин балады шабат куьн суьннетлесенъиз, сиз Мага, Мен шабат куьн бир аьдемнинъ буьтин суьегин эмлегеним уьшин, неге ашувланасыз+? 24Тысыннан карап этпей, аьдиллик пен шуьшленъиз», – деди+.

Иса акында туьрли ойлар

25Сол заманда Ерусалимнинъ бирер яшавшылары: «Бу – Сол, олар оьлтиреек болатаган, тувылма экен? – деп, сорастырып басладылар. – 26Мине Ол халк алдында ашык соьйлейди, а Ога бир зат та айтпайдылар. Белким, аькимлер уьшини мен де, Ол – Масих деп, кабыл эткен боларма? 27Ама биз Онынъ кайдан келгенин билемиз, а Масих келсе, Онынъ кайдан келгенин эш бирев де билмеек»+.

28Сонда Алла уьйининъ каралдысында окытып турган Иса кышкырып айтты: «Мени таныйсыз, Меним кайдан экенимди де билесиз! Мен булайга оьз эрким мен келмегенмен. Мени Йиберген акыйкат, тек сиз Оны танымайсыз. 29Мен Оны таныйман, неге десе Оннан келгенмен, Ол Мени йиберген!»+

30Исады ыслаяк болдылар, ама эш бирев Ога колын коьтермеди, неге десе вакыты энди де етпеген эди+. 31Халктан коьплер Ога ынандылар: «Эгер дейим Масих келсе, Сосыннан коьп аьлемет нышанлар коьрсетерме экен?» – дедилер+.

32Парисейлер халктынъ Иса акында булай сыбырдасканларын эситтилер эм Алла уьйининъ саклавшыларын, Оны ыслатаяк болып, йибердилер.

33Иса: «Мага сиз бен турмага энди коьп калмаган, тезден Мени йибергенге кайтаякпан+. 34Мени излеексиз, ама табалмаяксыз эм Мен болаяк ерге келалмаяксыз», – деди+.

35Ювыт басшылары бир бирлериннен: «Ол, биз барып болмаяктай, кайсы ерге аьзирленеди экен? Белким, Ол греклер арасында шашырап яшайтаган халкымызга, греклерди окытарман деп, бармага суьетаган болса ша? 36„Мени излеексиз, ама табалмаяксыз“, „Мен болаяк ерге келалмаяксыз“ деген соьздинъ маьнеси не экен?» – деп сорастырдылар.

37Байрамнынъ сонъгы эм энъ маьнели куьнинде Иса турды да кышкырып айтты: «Ким сувсаган, сол Мага сув ишпеге келсин+. 38Ким Мага ынанады, Кие Язувда айтылгандай, сонынъ ишиннен яшав беруьвши сув тасып шыгаяк».

39Иса муны айтканда, Ога ынанганлардынъ сонъында алаяк Алла Рухы акында ойлай эди. Рух энди де ишлеринде болмаган, неге десе Иса аьли данъкланмаган эди+. 40Халктан коьплер, Исадынъ соьзин эситип, айттылыр: «Ол – акыйкатлай да (биз саклайтаган) пайхамбар!»+

41Баскалары: «Ол – Масих!» – дедилер.

Оьзгелери болса айттылар: «Масих Галилеядан келип болмайды, сайсы! 42Кие Язувларда: „Масих Даут тукымыннан эм Бетлехемнен, Даут яшаган авылдан келеек“, – деп, айтылмаганма, аьше?»+

43Соьйтип, Иса акында халктынъ ойлары боьлинди+. 44Бирерлери Оны ыслаяк болдылар, ама эш бирев де Исага колын тийдирмеди.

Ювыт басшыларынынъ ынанмавы

45Сонъында Алла уьйининъ саклавшылары бас дин куллыкшыларга эм парисейлерге кайттылар. Олардан: «Сиз Оны неге етип аькелмединъиз?» – деп сораганда, 46саклавшылар: «Эш бирев де соьлеге дейим соьйтип, бу Аьдемдей, соьйлемеген», – деп явапладылар.

47«Энди сиз де алдандынъызба? – дедилер парисейлер. – 48Аькимлердинъ яде парисейлердинъ биреви болса да Ога ынандыма+? 49Тауратты анъламаган бу халк наьлет!»

50Оьзи парисейлердинъ бириси болып, кеше Исага келген Никодим:+
51«Таураттынъ аьдемди, басында тынъламай эм де ол не зат этетаганын анъламай, шуьшлемеге амалы барма экен?» – деди.

52Ога: «Сен де Галилеядансынъма? Кара эм коьрерсинъ, Галилеядан эш бир пайхамбар да келмейди», – деп явапладылар. [ 53Баьриси де уьйлерине кайттылар.

8

Эрине алал болмаган пише

8^1Иса Зейтун тавына барды. 2Эртенъ мен Ол тагы да Алла уьйининъ каралдысында эди. Онынъ тоьгерегине буьтин халк йыйылды. Иса олтырды эм оларды окытып баслады. 3Дин аьлимлери эм парисейлер эрине алаллыгын йоятырган вакытта ысланган пишеди аькелдилер. Оны халктынъ алдына салып, 4Исага: «Устаз, бу хатын байына алаллыгын йоятырган вакытта ысланды! 5Муса Тауратта сосындайларды тас атып оьлтирмеге буйырды. А Сен не зат айтарсынъ?» – деп сорадылар. 6Муны Исады сынап, шуьшлемеге бир сылтав излеп сорадылар.

Тек Иса энъкейди де бармагы ман ерде бир затты язып баслады+. 7Олар, ябысып, Оннан сорай эдилер. Сонда Иса туьзелди эм айтты: «Ким сизинъ ишинъизде куьнасыз, сол биринши болып ога тасты атсын»+.

8Тагы да энъкейди, ерде язувын бардырды. 9Сонда олар, уятлы болып, энъ уьйкенлериннен баслап арттагыларга дейим, бирерлеп, кетип басладылар. Сонъында ялгыз Иса эм арада турган хатын калды. 10Иса басын коьтерди де, пишеден баска бир аьдем коьрмей, сорады: «Хатын, сени шуьшлевшилер кайдады? Сени эш бирев де шуьшлемедиме?»

11«Эш бирев де, Бийим», – деди ол.

«Мен де сени шуьшлемеймен, – деди Иса, – кет эм арбатында куьналы болма».]+

Иса – дуныя ярыгы

12Иса халкка: «Мен дуныядынъ ярыгыман. Ким Меним артымнан иереди, сол бир заманда да каранъада юрмеек, сонда яшав ярыгы болаяк», – деди+.

13Сол заманда парисейлер: «Оьз Оьзинъе шаатлык этесинъ, сонынъ уьшин шаатлыгынъ куьшсиз», – деп айттылар+.

14Иса явапка: «Эгер дейим Оьз Оьзиме шаатлык этетаган болсам да шаатлыгым дурыс, неге десе Мен кайдан келгенимди, кайда бараягымды билемен. Сиз болсанъыз кайдан келгенимди де, кайда бараягымды да билмейсиз+. 15Сиз инсан оьлшеми мен шуьшлейсиз, Мен биревди де шуьшлемеймен+. 16Эгер шуьшлесем де, шуьшлевим акыйкат, неге десе ялгыз тувылман, Мени мен Сол, Мени йиберген Атам+. 17Тауратынъызда, кашан эки аьдем шаатлайды, сонда олардынъ шаатлыгынынъ куьши бар деп, язылганды да. 18Мен Оьзиме шаатлык этемен, Мени йиберген Атам да Мага шаатлык этеди», – деди+.

19Олар сонда сорадылар: «Атанъ кайда?»

«Не Мени, не Атамды танымайсыз. Эгер дейим Мени танысанъыз, Атамды да таныр эдинъиз», – деп яваплады Иса+.

20Ол муны Алла уьйининъ каралдысында окытканда садака йыйылатаган ерде айтты. Ама Оны бирев де ысламады, неге десе вакыты энди де етпеген эди+.

21Иса тагы да бир кере: «Мен кетемен, мени излеексиз эм оьз куьналарынъызда оьлеексиз. Мен бараяк ерге сиз келалмаяксыз», – деди+.

22Ювыт басшылары сонда айттылар: «„Мен бараяк ерге сиз келалмаяксыз“, – деп айтады. Аьше, Оьзи Оьзин оьлтиреек болама?»

23Иса: «Сиз тоьменненсиз, Мен йогарданман. Сиз бу дуныядыкысыз, Мен бу дуныядыкы тувылман+. 24Сол себепли Меним сизге, оьз куьналарынъызда оьлеексиз деп, айтатаганым. Эгер Мен сол оьзимди ким деп санайтаганыма ынанмасанъыз, оьз куьналарынъызда оьлеексиз», – деди.

25«Кимсинъ ди Сен сондай?» – деп сорадылар.

«Сизге бастан алып Мен ким экенимди айтканман, – деп яваплады Иса. – 26Меним сизинъ акынъызда коьп айтаяк эм шуьшлеек затларым бар. Ама Сол Мени йиберген акыйкатлыкты айтады, Оннан эситкенимди Мен де дуныяга айтаман»+.

27Олар Иса Атасы уьстиннен айтатаганын анъламадылар. 28Иса тагы да: «Сиз Аьдем Улын йогарга коьтерсенъиз, сонда Мен Ким болганымды, Оьз эрким мен бир зат та этпейтаганымды, а Атам неге уьйреткен болса, соны айтатаганымды билерсиз+. 29Мени йиберген Мени мен бирге, Ол Мени ялгыз калдырмайды, неге десе Мен аьр заман Ол разы болган затларды этемен», – деди+.

30Сосы соьзиннен сонъ коьплер Исага ынандылар+.

Акыйкатлык сизди эркин этеди

31Иса Ога ынанган ювытларга айтты: «Эгер сиз окувыма сенимли болсанъыз, уьшини мен де Меним сокталарымсыз.
32Сонда акыйкатлыкты билерсиз, акыйкатлык та сизди эркин этер»+.

33«Биз Ибрагимнинъ тукымыннанмыз, эш бир заманда да биревге де кул болмаганмыз. Сен бизге кайтип: „Эркин боларсыз“, – деп айтасынъ?» – дедилер+.

34Иса явапка: «Сизге дурысын айтаман: куьна этетаган аьр аьдем куьнадынъ кулы+. 35Кул уьйде оьмирликке турмайды, а ул аьр заманда да аьелдинь санында+. 36Сол себепли, эгер Ул сизди эркинге йиберсе, уьшини мен эркин боларсыз. 37Ибрагимнинъ тукымыннан экенинъизди билемен, ама Мени оьлтирмеге излейсиз, неге десе соьзимди ишинъизге сыйдыралмайсыз+. 38Мен Оьз Атамда коьргенимди айтаман, а сиз оьз атанъыздан эситкенинъизди этесиз», – деди.

Сизинъ атанъыз – ибилис

39«Бизим атамыз – Ибрагим», – деп явапладылар олар.

«Эгер дейим Ибрагимнинъ балалары болсанъыз, – деди Иса, – Ибрагимнинъ ислерин этер эдинъиз+. 40Тек сиз Мени, Алладан эситкен акыйкатты сизге айтатаган Аьдемди, оьлтиреек боласыз. Ибрагим оны этпеген. 41Сиз сол атанъыз эткенди этесиз».

«Биз некяхсыз тувганлардан тувылмыз, – дедилер, – бизим бир Атамыз бар – Алла».

42Иса: «Эгер Атанъыз Алла болса, сонда Мени суьер эдинъиз, неге десе Мен Алладан шыгып келгенмен. Оьз эркимнен келмегенмен, Мени Алла йиберген. 43Калай анъламайсыз не зат акында Мен сизге айтатаганымды? Меним соьзимди эситалмаган себепли анъламайсыз. 44Сиз оьз атанъыздыкы – ибилистикисиз. Атанъыздынъ излегенин этеек боласыз. Ибилис бастан аьдем оьлтируьвши болган, бир заманда да акыйкатлыктынъ ягы болмаган, неге десе онда бир дурыслык та йок. Алдаган вакытта тувган тилинде соьйлейди, неге десе ол оьтирикши эм оьтирикшидинъ атасы+. 45Ама Мен сизге акыйкатлыкты айткан себепли Мага ынанмайсыз! 46Ишинъизден ким Меним куьналы экенимди коьрсетер? Эгер акыйкатты айтатаган болсам, Мага неге ынанмайсыз? 47Ким Алладыкы, сол Алла соьзин эситеди. Сиз Алладыкы тувылсыз, сонынъ уьшин эситпейсиз».

Иса Ибрагимнен алдын бар эди

48Ювытлар Исага: «Аьше, Сен самарияшысынъ эм йинлисинъ деп айтканымыз дурыс тувылма?» – деп айттылар+.

49«Мен йинли тувылман, – деп яваплады Иса, – Мен Атамды оьрметлеймен, а сиз Мага оьрметсизлик этесиз+. 50Мен Оьзиме данък излемеймен; ама оны излеген эм шуьшлеген бар+. 51Сизге дурысын айтаман: ким Мен айтканды толтырады, сол бир заманда да оьлмеек»+.

52Сонда ювытлар кышкырыкладылар: «Соьле биз йинли экенинъди тувра билдик! Ибрагим оьлген, баьри пайхамбарлар да оьлгенлер, а Сен: „Ким соьзимди толтырады, сол бир заманда да оьлмеек“, – дейсинъ. 53Ия, Сен атамыз Ибрагимнен де уьйкенсинъме? Ол оьлген, пайхамбарлар да оьлгенлер. Сен оьзинъди ким деп санайсынъ?»

54Иса явапка: «Эгер Мен Оьз Оьзимди данъклайтаган болсам, Меним данъкым бир зат та тувыл. Мени сиз Оны Алламыз деп атаган Атам данъклайды+. 55Сиз Оны танымайсыз, а Мен таныйман. Эгер Оны танымайман десем, тап сиздей, оьтирикши боларман. Ама Мен Оны таныйман эм айтканын толтыраман+. 56Атанъыз Ибрагим Меним шагымды коьрмеге куванышлы эди. Ол коьрди эм куванды», – деди+.

57«Сага энди де элли йыл болмаган, Ибрагимди калай коьргенсинъ?» – дедилер Ога ювытлар.

58Иса яваплап: «Сизге дурысын айтаман: Ибрагим туваяктан алдын Бар Болган Менмен!» – деди.

59Сонда Исады оьлтиреек болып, тасларга узалдылар, ама Ол ясырынып калды эм араларыннан озып, Алла уьйининъ каралдысыннан шыкты да йолы ман кетти+.

9

Сокыр болып тувганды эмлев

9^1Иса, оьтип бараятырып, сокыр болып тувган аьдемди коьрди. 2Сокталары Исадан: «Устаз, мунынъ сокыр болып тувганына ким куьналыды: ол оьзи ме яде ата-анасы ма?» – деп сорадылар.

3«Не оьзи, не ата-анасы куьналы болмаганлар, – деп яваплады Иса. – Онынъ яшавында Алладынъ ислери коьрсетилеек уьшин болган. 4Аьли де куьн озбай, Мени Йибергеннинъ ислерин этпеге тийислимиз. Туьн туьсеятыр, онда бирев де ислеялмаяк+. 5Мен дуныяда болган заманда дуныядынъ ярыгыман»+.

6Иса соны айтканнан сонъ, ерге туькирди, туькиршигин ер топырак пан карыстырды, балшыкты сокырдынъ коьзине якты+. 7«А соьле барып, Шилоах бассейнинде бетинъди юв», – деди сокырга. Шилоах соьздинъ маьнеси «йиберилген».

Сокыр барып бетин ювды, коьзлери ашылып, кери кайтты+. 8Конъысылары, онынъ алдын садакашы болганын коьргенлер: «Сосы олтырып садакады йыювшы тувылма экен?» – деп сорадылар.

9Бирерлери: «Аьше, сол», – деп айттылар.

Баскалары: «Йок, ол ога тек усайды», – дедилер.

Аьдем оьзи: «Ол менмен», – деди.

10«Сонда коьзлеринъ калай ашылды?» – деп сорай эдилер. 11Ол яваплап: «Иса деген Аьдем балшыкты эгетип, коьзиме якты, сонъ мага Шилоах бассейнине барып бетимди ювмага буйырды. Мен, кетип, бетимди ювганда коьрип басладым», – деди.

12«Сол аьдем кайда экен?» – деп сорадылар.

«Билмеймен», – деди.

Парисейлер эмлевдинъ маьнесин тергейдилер

13Алдын сокыр болган аьдемди парисейлерге аькелдилер. 14Исадынъ балшык эгетип сокырдынъ коьзлерин ашкан куьни шабат куьн эди+. 15Парисейлер кисиден калай коьрип баслаганын сорадылар. «Ол коьзлериме балшык якты. Мен бетимди ювдым, энди коьремен», – деди киси.

16Парисейлердинъ бир кесеклери: «Бу аьдем Алладан тувыл, неге десе Ол шабат куьнди оьрметлемейди», – деп басладылар.

Баскалары болса: «Куьналы аьдем сондай аьлемет нышанларды калай этпеге болады?» – деп сорадылар. Ойлары боьлиндилер+.

17Алдын сокыр болганга тагы да: «Сен оьзинъ Онынъ акында не айтасынъ, коьзлеринъди Ол ашканды да?» – деп сорадылар.

Аьдем: «Ол – пайхамбар», – деп яваплады+.

18Ювыт басшылары аьдемнинъ сокыр болганына эм коьзлери ашылганына ынанмай эдилер. Сонъында коьзлери ашылганнынъ ата-анасын шакырып: 19«Бу улынъызба? – деп сорадылар, – сиз мунынъ акында, ол сокыр болып тувган деп, айтасызба? Ол кайтип соьле коьрмеге болады?»

20«Биз мунынъ улымыз экенин билемиз, – деп яваплады ата-анасы, – биз онынъ сокыр болып тувганын да билемиз. 21А коьзлери энди кайтип коьрмеге баслаганын билмеймиз. Оьзиннен соранъыз. Ол энди акылбалык, оьзи уьшин явапламага болады».

22Ювыт басшыларыннан коркып, соьйтип явапладылар; неге десе ювыт басшылары, ким Иса – Масих деп ашык айтса, сол синагогтан кувылаяк деген токтасты алган эдилер+. 23Сонынъ уьшин ата-анасынынъ: «Ол энди акылбалык, оьзиннен соранъыз», – дегенлери.

24Парисейлер алдын сокыр болган кисиди экинши кере шакырдылар: «Алладынъ алдында дурысын айтаягынъа ант эт, – дедилер, – биз сосы Аьдемнинъ куьналы экенин билемиз».

25Киси: «Ол куьналыма яде тувылма, мен билмеймен. Мен тек бир затты билемен: сокыр эдим, а соьле коьремен!» – деп яваплады.

26Олар тагы да: «Ол сени мен не зат этти? Коьзинъди кайтип ашты?» – дедилер.

27«Сизге энди айттым да, а тынъламайсыз. Неге тагы да сол затты эситпеге суьесиз? Сиз де Онынъ сокталары болмага суьесизбе?» – деп яваплады.

28Ога урсысып: «Онынъ соктасы сенсинъ! Биз Мусадынъ сокталарымыз. 29Биз Алла Муса ман соьйлегенин билемиз, а бу инсаннынъ кайдан экенин де билмеймиз», – дедилер+.

30-31Киси явапка: «Мине сол ды да сейирлик! Онынъ кайдан экенин де билмейсиз, а Ол коьзимди ашты. Алла куьналыларды тынъламаганын билемиз, а ким Алла йолында барады эм ыхтыярын толтырады, Алла соны тынълайды+. 32Эш бирев эш бир заманда, сокыр болып тувганнынъ коьзи ашылар деп, эситпеген. 33Эгер бу Аьдем Алладан болмаса, бир затты да эталмас эди», – деди.

34Парисейлер: «Сен савлай куьна ишинде тувган бизди окытпага не ишинъ бар?» – деп, оны кувып шыгардылар.

Коьнъилдинъ каранъалыгы

35Иса, кисиди кувганларын эситип, оны тапты: «Сен Аьдем Улына[*] ынанасынъма?» – деп сорады.

36«А Ол кимди, Бийим? – деп сорады киси, – Мага, мен Ога ынангандай этип, айттага».

37Иса: «Сен соьле Оны коьрип турысынъ. Ол сени мен соьйлейди», – деди+.

38Киси: «Раббий, мен ынанаман!» – деп, Исага сежде берди.

39Иса: «Мен коьрмегенлер коьргендей, коьруьвшилер де сокыр болгандай, оьким берер уьшин бу дуныяга келгенмен», – деди.

40Онынъ касында болган парисейлердинъ кайбирлери, муны эситип, сорадылар: «Соны ман биз де сокырмызба?»+

41Иса айтты: «Эгер сокыр болсанъыз, сизде куьна болмас эди, ама коьремиз дегенинъиз уьшин куьнанъыздынъ шуьши калады+.

10

Суьруьвши мен суьрим

10^1Сизге дурысын айтаман: ким койлар авласына капыдан кирмей, ама кайдай болса да баска бир йол ман кирген – кырсыз эм тонавшы. 2Ама ким капыдан киреди, сол койлардынъ койшысы. 3Каравыл ога капыды ашады. Койлар койшыдынъ давысын эситедилер, ол койларын, атын айтып, шакырып, шыгарады. 4Койларынынъ баьрисин шыгарганда, олардынъ алдында барады, койлар да, давысын танып, артыннан иередилер. 5Койлар эш бир заманда да келетеннинъ артыннан бармаяклар, онынъ давысын танымаган себепли оннан кашаяклар», – деди.

6Иса сосындай тенълестируьвди кулланды, ама олар не зат акында айтканын анъламадылар+.

7Сонда Иса тагы: «Сизге дурысын айтаман: Мен койлардынъ капысыман. 8Мага дейим келгенлер – баьриси кырсыз эм тонавшылар. Койлар оларды тынъламадылар. 9Мен капыман. Ким Меннен киреди, сол куткарылаяк. Ол киреек, шыгаяк эм отлак табаяк. 10Кырсыз тек урламага, оьлтирмеге эм бузбага келеди, а Мен аьдемлерге яшавды, толы яшавды таптырмага келгенмен. 11Мен танъ койшыман. Танъ койшы оьзининъ койлары уьшин яшавын береди+. 12Ялшы койлардынъ койшысы эм иеси болмаган себепли боьри келгенин коьрсе, койларды таслап, кашады. Сонда боьри оларды талап шашады+. 13Ялшы кашып кетеди, неге десе ялга алынган эм койлардынъ каьрин шекпейди. 14Мен танъ койшыман: койларымды таныйман, койларым да Мени таныйдылар. 15Солай ок Атам да Мени таныйды, Мен де Атамды таныйман. Мен янымды койларым уьшин беремен+. 16Менде сосы авладан болмаган баска койлар да бар, оларды да аькелмеге керекпен. Олар да Меним давысыма тынълавлы болаяклар, тек бир суьрим, тек бир койшы болаяк+. 17Сонынъ уьшин Атам Мени суьеди, неге десе, кайтарадан алаяк болып, янымды беремен+. 18Эш бирев де Меннен янымды тартып алмайды, оны разы болып беремен. Оны бермеге эм кайтарадан алмага куватым бар. Бу буйырыкты Атамнан алганман», – деди+.

19Сосы соьзлерден сонъ ювытлардынъ ойы тагы да боьлинди+. 20Коьплери: «Ол йинли, акылыннан тайган. Оны неге тынълайсыз?» – дедилер+.

21Баскалары: «Бу йинлидинъ соьзлери тувыл. Йин сокырдынъ коьзлерин ашпага боларма?» – дейтаган эдилер.

Ювытлардынъ ынанмавы

22Ерусалимде Алла уьйининъ ашылганын эске туьсируьв байрамы эди. Кыс эди. 23Сол заманда Иса Алла уьйининъ каралдысында, Сулейменнинъ колоннадасында айланатаган эди+. 24Онынъ тоьгерегине ювытлар йыйылдылар. «Сен анъламаслыкта бизди не шаклы тургыстаяксынъ, – дедилер олар. – Эгер Сен Масих болсанъ, айт та кой бизге»+.

25Иса яваплады: «Сизге айткан эдим, ама ынанмайсыз. Мага Атамнынъ аты ман этетаган ислерим шаатлык этедилер+. 26А сиз ынанмайсыз, неге десе, Мен сизге айтканша, Меним койларым тувылсыз. 27Койларым давысыма эс бередилер. Мен оларды таныйман, олар да Мага иередилер. 28Оларга оьмир яшавды беремен. Олар эш бир заманда да йойылмаяклар, эш бирев оларды колымнан алалмаяк+. 29Оларды Мага берген Атам баьрисиннен де йогары, эш бирев оларды Атамнынъ колыннан алалмаяк. 30Мен эм Атам – бир»+.

31Сол вакыт ювытлар, Оны оьлтиреек болып, тагы да тасларга узалдылар+.

32Иса: «Сизге Атамнынъ тапшырувы ман коьп яхшы ислерди коьрсеттим. Сол ислердинъ кайсысы уьшин Мага тас атаяк боласыз?» – деп сорады.

33Ювытлар явапка: «Сени яхшы ислер уьшин тас атып оьлтиреек болмаймыз, ама ассылык эткенинъ уьшин, неге десе, аьдем болып, Оьзинъди Алла этип коьрсетесинъ», – дедилер+.

34Иса: «Аьше, Тауратынъызда, „Мен айтканман – сиз аллаларсыз“ деп, язылмаганма? 35Алла кимлерге соьзин йиберген болса, соларга „аллалар“ деп айтады. Кие Язув да куватсыз болалмас. 36Атам Мени бу куллыкка багыслап, дуныяга йиберди. Солай болганда, Мен „Алла Улыман“ дегеним уьшин Мага калай, „Ассылык этесинъ“ деп, айтпага боласыз+? 37Эгер Атам тапшырган ислерди этпесем, Мага ынанманъыз. 38Ама этетаган болсам, Мага ынанмасанъыз да Мен эткен ислерге ынанынъыз. Солай этип Атам Менде, Мен де Атамда болганымды анъларсыз», – деди+.

39Олар тагы да Оны ыслаяк болып эдилер, тек Иса олардынъ колларыннан сыпырылып кашып кутылды+.

40Иса Йорданнынъ аргы ягына, Яхъя басында аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаган ерге кетти эм сонда калды+. 41Ога коьп аьдемлер келдилер. «Яхъя аьлемет нышанлар этпесе де онынъ Иса акында айтканларынынъ баьриси туьз болып шыкты», – дедилер+. 42Коьплер сонда Исага ынандылар+.

11

Лазардынъ оьлуьви

11^1Марьем эм онынъ аьптеси Марта яшаган Бетхиний авылында Лазар атлы бир авырган бар эди+. 2Раббийдинъ аякларына аьруьв ийисли майды яккан эм оьзининъ шашы ман суьрткен эне сол Марьем эди. Ол Лазардынъ карындасы эди+. 3Исага: «Раббий! Сенинъ суьйген аьдеминъ авырыйды», – деп хабар йибердилер.

4Иса эситип: «Бу авырув оьлим авырувы тувыл, ол Алла данъкы уьшин, Алла Улы сол авырув аркалы данък тапсын деп, берилген», – деди.

5Иса Мартады, онынъ синълиси Марьемди эм Лазарды суьетаган эди. 6Лазардынъ авырыйтаганын эситкенде, турган еринде тагы да эки куьн калды. 7Сонъ сокталарына: «Кайтарадан Юдеяга бараяк», – деди.

8Сокталар: «Устаз! Коьп болмай, ондагы ювытлар Сени таслар ман тоьбелеек болган эдилер, а Сен тагы да сонда кайтаяк боласынъ?» – дедилер+.

9Иса: «Куьндиз он эки саьат ярык болып турмайдыма? Куьндиз юруьвши суьрилмес, неге десе бу дуныядынъ ярыгын коьреди+. 10Туьнде юруьвши суьринеди, неге десе онда ярыклык йок», – деп явап берди. 11Сол соьзлерди айтканнан сонъ Ол сокталарына: «Бизим досымыз Лазар уйклап кеткен, Мен оны уянтпага бараман», – деди+.

12Сокталары: «Раббий! Уйклап кеткен болса, сав болар», – дедилер.

13Иса Лазардынъ оьлгени акында айтатаган эди, а олар, аьдеттеги уйкы акында айтады деп, ойладылар. 14Сонда Иса оларга ашык этип: «Лазар оьлген. 15Сиз уьшин, сизди ынандырайым деп, онда болмаганыма куванаман, а соьле онынъ касына бараяк», – деди.

16Сонда Эгиз деп те аталатаган Тома баска сокталарга: «Биз де бараяк, Оны ман бирге оьлеек!» – деди+.

Иса Марта ман Марьемди юбантады

17Иса Бетхинийге ювыклаганда, Лазардынъ илеси кабырда доьрт куьн ятканын билди. 18Бетхиний Ерусалимнен он бес стадияга[*] ювык болган ерде орынласкан эди. 19Коьплеген ювытлар Марта ман Марьемге кардашлары уьшин кайгы соьзин айтпага келдилер. 20Марта Исадынъ келуьвин эситкенде, Онынъ алдына шыкты. Марьем болса уьйде калды.

21Марта Исага: «Раббий! Сен мунда болган болсанъ, кардашым оьлмеек болар эди. 22Ама мен соьле де билемен: Сен Алладан не тилесенъ, Алла Сага соны береек», – деди.

23Иса: «Кардашынъ тирилеек», – деди.

24Марта: «Баьриси де тирилеек ахыр куьнде, онынъ тирилеегин билемен», – дегенди айтты+.

25Иса: «Мен – тирилуьв эм яшав, Мага иман эткен аьдем оьлсе де яшавын бардыраяк+. 26Яшаган эм Мага ынанган аьдем бир заманда да оьлмес. Бу затка ынанасынъма?» – деп сорады+.

27Марта: «Аьше, Раббий! Сенинъ дуныяга келмеге керек болганынъа, Алла Улы Масих экенинъе ынанаман», – деди+. 28Муны айтканнан сонъ кетип, сездирмей, синълисин шакырып: «Устаз мунда, Ол сени шакырады», – деди.

29Марьем соны эситкенлей, тез болып орныннан турып, Исадынъ алдына шапты. 30Иса аьле авылга кирмеген эди. Ол Марта йолыккан еринде тура эди. 31Марьем мен бирге уьйде болган эм оны юбанткан ювытлар, Марьемнинъ ушып турып шыгып кеткенин коьрип, йыламага кабырына барады деп ойлап, онынъ артыннан кеттилер.

32Марьем Иса турган ерге келди. Оны коьрип, аягына йыгылды эм: «Раббий! Мунда болган болсанъ, кардашым оьлмеек болар эди», – деди.

33Иса онынъ эм оны ман келген ювытлардынъ йылаганын коьрип, Оьзининъ де коьнъили толып, бек кайгырды. 34«Сиз оны кайда орынластырдынъыз?» – деп сорады.

«Раббий! Кел, Оьзинъ коьрерсинъ», – дедилер. 35Иса йылады+. 36Сонда ювытлар: «Каратага, Ол Лазарды калай бек суьйген!» – дедилер.

37А олардынъ кайбиревлери: «Сокырдынъ коьзлерин ашкан, Лазар оьлмесин деп калай бир зат эталмады?» – дедилер+.

Иса Лазарды тирилтеди

38Иса коьнъили кайгыга толып, кабыр янына келди. Кабыр алдына уьйкен тас суьелген бир дорбын эди+. 39Иса: «Тасты алып тасланъыз!» – деди.

Оьлген аьдемнинъ карындасы Марта: «Раббий! Ол энди ийисленген, неге десе оьлгени доьрт куьн», – деди.

40Иса: «Мен сага айтпаган эдимме, иман этсенъ, Алладынъ данъкын коьрерсинъ», – деди.

41Оннан сонъ оьли яткан дорбыннан тасты алдылар. Иса коьзлерин коькке тигип: «Ай, Атам, Мени эситкенинъ уьшин Сага шуькир этемен+. 42Билемен, Мени дайым да эситесинъ, тек бу соьзлерди, мунда турган халк Мени мунда йибергенинъе ынансын деп, айтаман», – деди+. 43Муны айтканнан сонъ Ол куьшли давыс пан: «Лазар! Тыска шык!» – деди+.

44Оьлген аьдем шыкты. Коллары, аяклары кебин мен байланган, бети явлык пан капланган эди. Иса: «Онынъ кебинин шешинъиз, юрмеге койынъыз», – деди+.

Парисейлер Исады оьлтирмеге каьрледилер

45•Сол вакытта Марьемге келген ювытлардынъ коьбиси, Иса эткен ислерди коьрип, Ога ынандылар+. 46А олардынъ кайбиревлери, парисейлер янына барып, оларга Иса эткен ислер акында хабарладылар.

47Сонда бас дин куллыкшылар ман парисейлер межлисти йыйып: «Биз не этеек? Бу аьдем коьп аьлемет нышанлар коьрсетеди. 48Оны бу йол калдырсак, баьри де Ога ынанар, урымшылар келип, бизим еримизди де, халкымызды да йок этер», – дедилер.

49Олардынъ бириси, сол йылда бас дин куллыкшы болган Каяпа, айтты: «Сиз бир зат та билмейсиз. 50Буьтин халктынъ оьлуьви яде халк уьшин бир аьдемнинъ оьлуьви колайма? Сиз соны анълалмайсыз»+.

51Ол бу соьзлерди оьзиннен айтпады, сол йыл бас дин куллыкшысы болганнан себеп, Исадынъ ювыт халкы уьшин оьлеегин алдыдан айтып берди,+
52тек ювыт халкы уьшин тувыл, а Алладынъ таралган балаларын бирге йыюв уьшин+. 53Сол куьннен сонъ олар Исады оьлтирмеге сылтавлар излеп, кенъесип басладылар+.

54Сонынъ уьшин Иса энди ювытлар арасында ашыктан-ашык юрмеди. Сонъ шоьлге ювык ерге, Эпрайым деген бир шахарга, кетти, Оьзининъ сокталары ман сонда калды. 55Ювытлардынъ Пасха байрамы ювыклай эди, эллерден коьп халк Пасха алдында тазаланув аьдетин этпеге Ерусалимге келди+. 56Сол шакта Исады излей эдилер эм Алла уьйининъ каралдысында аьдемлер бирбирине: «Сиз кайтип ойлайсыз? Ол байрамга келмеспе экен?» – деп сорай эдилер.

57Бас дин куллыкшылар эм парисейлер Исады ыслар уьшин, ким болса да Онынъ кайда экенин билсе, келип айтпага керек деп, буйырдылар+.

12

Бетхинийде Исага май ягув

12^1•Пасхага алты куьн калганда, Иса Оьзи тирилткен Лазар яшаган ерге, Бетхинийге, келди+. 2Мунда Исага деп зияпет аьзирледилер. Марта сыпыра курып юрди. Сыпырадынъ янында Иса ман олтырганлардынъ ишинде Лазар да бар эди+. 3Сол вакытта Марьем, ишинде бир литра[*] таза эм баалы нард[*] майы болган савытты алып, Исадынъ аякларын майлады. Сонъ оьз шашы ман суьртип баслады. Уьйдинъ иши майдынъ ийис-кокысына толды+.

4Исадынъ сокталарынынъ бириси, сонъында Оны саткан Юда Искариот, булай айтты: 5«Бу май неге уьш юз динарга сатылып, акшасы ярлыларга уьлестирилмеди?» 6Буьйтип ол ярлылар уьшин яны авырып тувыл, карак болганы уьшин айтты. Ога ортак акша кассасы тапшырылган эди, а ол оьз керегине оннан акша алатаган эди+.

7Иса: «Бу хатынга тийменъиз. Ол бу майды Меним коьмилеек куьниме саклай эди. 8Ярлылар аьр заманда да сиз бен бирге болаяклар, а Мен сиз бен аьр заман да болмаякпан», – деди.

9Коьплеген ювытлар, Исадынъ сонда болганын билип, Онынъ янына йыйылдылар. Бир Иса уьшин тувыл, Ол оьлилерден тирилткен Лазарды да коьрмеге келген эдилер+. 10Дин куллыкшылары болса Лазарды да оьлтирмеге соьз беркиттилер, 11неге десе ол аркалы коьп ювытлар барып, Исага ынана эдилер.

Иса Ерусалимге киреди

12•Эртеси куьн Пасха байрамына келген коьлем халк Исадынъ Ерусалимге келеятырганын эситти. 13Олар пальма бутакларын алып Исадынъ алдына шыктылар: «Осанна[*]! Раббийдинъ аты ман келеятырган Исраилдинъ патшасы муьбарек болсын!» – деп бакыра эдилер.

14-15Иса яс эшекти тапты эм Кие Язувларда, «Сионнынъ кызы[*], коркпа! Мине патшанъ яс эшекке атланып, келеятыр» деп язылгандай, сол эшекке минди+. 16Басында Исадынъ сокталары бу болган затты анъламадылар. Тек сонъында, Иса данъкланганнан сонъ, бу соьзлердинъ Онынъ акында язылганын эм бу затларды Ога эткенлерин эслерине туьсирдилер+. 17Иса Лазарды кабырдан шакырып, оьлилерден тирилткен вакытта, Оны ман бирге болган коьлем халк не болганын хабарлай эдилер. 18Халк Исадынъ бу аьлемет нышанды коьрсеткенин эситип, Онынъ алдына шыкты. 19Парисейлер бир бирлерине: «Коьресизбе? Бизге бир зат та ярдам этпейди. Мине, дуныя Онынъ артыннан барады!» – дедилер+.

Иса оьлеегин алдыдан билдиреди

20Сол байрамга Аллага табынувга келгенлердинъ ишинде бир неше грек те бар эди. 21Олар Галилеядагы Бетсайдадан болган Пилиптинъ касына барып: «Бийим, биз Исады коьрмеге суьемиз», – деп тиледилер+.

22Пилип Эндрейдинъ касына барып, оны ман бирге Исага янасып, сол тилекти билдирди.

23Иса явапка: «Аьдем Улынынъ данъкланаяк заманы келип калды+. 24Сизге дурысын айтаман: ерге туьскен бийдай урлыгы оьлмесе, ялгыз калар; эгер дейим оьлсе, коьп онъыс берер+. 25Ким яшавын суьйсе, сол оны йойтар; а ким бу дуныяда яшавына эс бермесе, сол оны оьмирине саклар+. 26Ким Мага куллык этпеге суьйсе, Меним артымнан ызласын. Мен кайда болсам, кулларым да сонда болаяк. Эм ким Мага куллык этсе, Атам оны оьрметлер. 27Соьле Меним яным бек кайгырады. Мен не зат айтайым: „Атам! Мени бу азап саьатиннен сакла“, – деп пе? Тек Мен сол саьатти сынар уьшин келип турыман+. 28Эй, Атам! Оьз атынъды данъкла!» – деди.

Сол вакытта коьктен: «Мен данъкладым эм тагы да данъклаякпан», – деген аваз келди+. 29Сонда турган эм авазды эситкен халктынъ бирерлери, коьк гуьрилдеди деп, баскалары, Иса ман маьлек соьйледи деп, айттылар+.

30Иса: «Бу аваз Меним уьшин тувыл, сизинъ уьшин болды+. 31Энди бу дуныяга оьким заманы етти, энди бу дуныядынъ басшысы[*] тыска куваланып шыгарылаяк+. 32Мен ерден коьтерилген заманда, баьри аьдемлерди Оьзиме тартаякпан», – деди+. 33Иса сол соьзлерди айтып, кайсы оьлим мен оьлеегин анълатты+.

34Халк: «Биз Тауратта, Масих дайым яшаяк деп, окыганмыз. Сен, „Аьдем Улы йогарга коьтерилмеге керек“ деп, неге айтасынъ? Ким ди Ол – Аьдем Улы?» – дегенди сорады.

35Сонда Иса булай явап берди: «Бир кесек заманды сизи мен энди де ярык болаяк. Каранъалык сизди капламас уьшин ярык сизде болган заманда юринъиз. Каранъалыкта юрген аьдем кайда барганын билмейди+. 36Ярыктынъ уллары болар уьшин ярык сизде болган заманда, ярыкка ынанынъыз».

Соьзин кутылганнан сонъ Иса олар билмеген ерге кетти+.

Ювыт басшылардынъ ынанмавы

37Иса олардынъ коьз алдында коьп аьлемет нышанларды коьрсетсе де Ога ынанмадылар. 38Соьйтип, Ешая пайхамбардынъ: «Раббий, айтканымызга ким ынанды? Раббийдинъ куьдирети кимге ашылды?» – деген соьзлери толды+.

39-40Соннан себеп ынаналмадылар. Ешая баска ерде айткандай: «(Алла) олардынъ коьзлерин сокыр эткен, юреклерин сезимсиз эткен. Солай болмаса олар коьзлери мен коьрер, юреклери мен анълар эм Мага кайтар эдилер, (дейди Алла) Мен де оларды савартар эдим»+. 41Ешая, Исадынъ данъкын коьрген себепли, Онынъ акында бу соьзлерди айткан эди. 42Болса да басшылардынъ коьбиси Ога ынанган эдилер, тек синагоглардан кувылмас уьшин парисейлерден коркканнан ынанганларын ашык айтпадылар+. 43Неге десе Алладынъ данъклавыннан эсе, аьдемлердинъ данъклавын бек суьйген эдилер+.

44Иса: «Эгер аьдем Мага ынанса, ол тек Мага ынанмай, Мени Йибергенге де ынанады+. 45Мага караган Мени Йибергенди коьреди+. 46Мен бу дуныяга, Мага ынанган аьдем каранъалыкта калмасын деп, ярык болып келгенмен+. 47Соьзлеримди тынълап, тек Мен айтканды этпейтаган аьдемлерге оьким шыгармайман. Бу дуныяды шуьшлемеге тувыл, куткармага келгенмен+. 48Мени эм соьзлеримди унамаганларга бар тоьреши: Мен айткан соьз сонъгы куьнде оларга оьким шыгарар. 49Мен Оьзимнен соьйлемеймен. Не айтаягымды эм не соьйлеегимди Мени йиберген Атам Оьзи буйырады. 50Билемен, Онынъ буйырыгы оьмирлик яшавды береди. Сол себеп Мен не зат айтсам да, соны Атамнынъ буйрыгы ман айтаман», – деди.

13

Иса сокталарынынъ аякларын ювады

13^1Пасха байрамына бир куьн калган эди. Иса бу дуныяды койып, Атасына кайтпага вакыт еткенин билетаган эди. Бу дуныяда Онынъ ягы болганларды айлак суьетаган эди. Энди оларды ахырына дейим суьйгенин коьрсетти+. 2Ибилис, байрам зияпети болган заманда Шимоннынъ улы Юда Искариоттынъ юрегине Исады сатпага ой салды+. 3Иса Атасынынъ Онынъ колына баьри затты да бергенин, Оьзининъ де Алладан шыгып келгенин эм Аллага кайтаягын билетаган эди+. 4Ол астан турды, Оьзининъ абасын шешти, бетявлык алып, белине байлады. 5Сонъ кумганга сув куйды, сокталарынынъ аякларын ювып, белине байланган бетявлык пан суьртип баслады+.

6Ол Шимон Петердинъ касына келгенде, Петер: «Раббий! Меним аякларымды Сен юваяксынъма?» – деп сорады.

7Иса явапка: «Сен соьле Меним не зат этетаганымды анъламайсынъ, заман озса, анълаяксынъ», – дегенди айтты.

8Петер: «Сен меним аякларымды бир заманда да ювмаяксынъ!» – деди.

Иса: «Эгер дейим аякларынъды ювмасам, Менде пайынъ болмаяк», – деди+.

9Петер: «Раббий, тек аякларымды ювып калмай, колларымды да, басымды да юв!» – деди.

10Иса булай айтты: «Шомылган аьдем савлай таза, ол тек аякларын ювмага керек. Сиз тазасыз, ама баьринъиз тувыл»+. 11Иса Оны ким сатаягын билгеннен себеп, баьриси де таза тувыл деп, билдирди+.

12Иса сокталарынынъ аякларын ювып кутылганнан сонъ, кийинип, сыпырада орнына кайтты: «Меним сизге не зат эткенимди анъладынъызба?» – деп сорады. 13«Мине сиз Мени Устаз деп те, Раббий деп те атайсыз эм тувра этесиз, неге десенъ Мен – эм Устаз, эм де Раббий+. 14Сонынъ уьшин, Мен, Раббий эм Устаз бола турып, аякларынъызды ювган болсам, сиз де бир биринъиздинъ аякларынъызды ювмага керексиз+. 15Мен сизге, эткенимди сиз де этинъиз деп, коьрим коьрсеттим+. 16Сизге дурысын айтаман: кул оьзининъ бийиннен уьйкен тувыл, элши оны йибергеннен уллы тувыл+. 17Сиз бу затларды билгенинъизге коьре, толтырсанъыз – бактылысыз!+

Исады сатаяк аьдем

18•Мен баьринъиз акында айтпайман. Мен Оьзим сайлаганларымды билемен. Тек „Мени мен бирге оьтпек ашайтаган Мага кол коьтерген“ деген Кие Язув толтырылмага керек+. 19Мен айткан ислер толган вакытта, Ким болганыма ынанарсыз деп, сизге баьри заттынъ акында эртерек айтаман+. 20Сизге дурысын айтаман: ким Мен йибергенди кабыл этип алса, Мени де алар, эм ким Мени кабыл этип алса, сол Мени Йибергенди де алар»+.

21Соьйтип соьйлегеннен сонъ Исадынъ коьнъили кайгылы болып: «Сизге дурысын айтаман: биринъиз Мени сатаяк», – деп беркитти+.

22Сокталар, Исадынъ ким акында соьйлегенин анъламай, бир бирлерине карадылар. 23Сокталарынынъ бириси – Исадынъ айлак суьйгени – сыпыра янында Исадынъ касында янтайган эди+. 24Шимон Петер: «Ол кимнинъ акында айтады, соратага», – деп, ога ымлады. 25Ол да Исадынъ коькирегине ювыклап: «Раббий, ким ди ол?» – деп сорады.

26Иса: «Мен бир кесек оьтпекти малып кимге берсем, эне – сол», – деди де, бир кесек оьтпекти тепшекке малып, Шимон улы Юда Искариотка берди. 27Оьтпекти алганнан сонъ ок Юдадынъ ишине шайтан кирди. Иса: «Ислеек болатаган исинъди тез болып исле», – деди.

28Ама сол соьзлердинъ маьнесин олтырувшылардынъ биреви де анъламады. 29Юдада ортак акша кассасы болганнан себеп, кайбиревлер Иса ога байрамга керек болган яракларымызды сатып алмага яде ярлыларга не болса да бир затлар шашпага буйрык береди деп ойладылар+. 30Юда, кесек оьтпекти алганлай, уьйден шыгып кетти. Туьн эди.

Янъы парыз

31Юда шыгып кеткенде, Иса: «Энди Аьдем Улы данъкланды, Оны ман Алла да данъклы болды+. 32Эгер Алла Оны ман данъкланган болса, Алла да Оны Оьзи мен данъклы этер. Аьдем Улы тез арадан данъклы болар+. 33Балаларым! Мен сизи мен энди узак заман болмам. Мени излерсиз, ювытларга не айткан болсам, соьле сизге де соны айтайым: Мен кетеек ерге сиз келалмассыз+. 34Сизге янъы парыз беремен: бир биринъизди суьйинъиз. Мен сизди суьйгендей, бир биринъизди солай суьйинъиз+. 35Эгер дейим бир биринъизди суьйсенъиз, Меним сокталарым экенинъизди баьриси де билер», – деди.

Петер Исадан басын алаяк

36•Шимон Петер: «Раббий! Сен кайда барасынъ?» – деп сорады.

Иса: «Мен бараяк ерге сен артымнан баралмассынъ, ама сонъында келерсинъ», – деп яваплады.

37Петер: «Раббий! Не уьшин Сенинъ артынънан соьле ок келалмайман? Сенинъ уьшин янымды береекпен», – деди+.

38Иса: «Меним уьшин янынъды береексинъме? Сага дурысын айтаман: кораз кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деп яваплады+.

14

Иса – Атага йол

14^1«Юрегинъизди бир зат та кыйнамасын, – деди Иса. – Аллага ынанынъыз, Мага да ынанынъыз+. 2Атамнынъ юртында турмага орын коьп эм сизге орын аьзирлемеге бараман. Солай болмаса, сизге айтар эдим. 3Барып сизге орын аьзирлеекпен, сонъ тагы да келип, сизди, Мен болган орында болынъыз деп, Оьзимнинъ касыма алаякпан+. 4Мен бараяк орыннынъ йолын билесиз».

5Тома: «Раббий! Сен кайда бараягынъды билмеймиз, йолды калай билмеге боламыз?» – деди+.

6Иса: «Мен Оьзим – йол, акыйкатлык эм яшав. Мен аркалы болмаса, Ата янына бирев де келмес+. 7Мени таныйтаган болсанъыз, Атамды да танырсыз. Муннан арбатын сиз Оны таныйсыз эм коьргенсиз», – деди.

8Пилип: «Раббий! Атады бизге коьрсет эм ол бизге тамам болар», – деди+.

9Иса: «Эй, Пилип, не кадер заман Мен сизи мен бирге, а сен Мени танымайсынъма? Мени коьрген – Атады да коьрген. Не уьшин сен: „Атады бизге коьрсет“, – дейсинъ+? 10Аьле Меним Атада, Атадынъ Менде экенине ынанмайсынъма? Сизге айтатаган соьзлерди Мен Оьз эрким мен соьйлемеймен; Менде яшайтаган Ата ислерин Оьзи этеди+. 11Мага ынанынъыз: Мен – Атада эм Ата – Менде, бир де болмаса болган ислерден иман этинъиз+. 12Сизге дурысын айтаман: Мага иман этуьвши Мен эткен ислерди оьзи де этер, булардан да уьйкен ислер этер, неге десе Мен Атамнынъ янына кайтаман+. 13Ата Улында данъклы болар уьшин, Меним атым ман не тилесенъиз де толтырарман. 14Меним атым ман Меннен не тилесенъиз, соны этермен+.

Кие Рух акындагы ант

15Эгер дейим сиз Мени суьетаган болсанъыз, Меним парызларымды толтырып бараяксыз+. 16Мен Атадан тилермен, Ол да сизге аьр дайым сиз бен бирге болаяк баска Юбантувшы берер+. 17Ол – акыйкатлык Рухы. Дуныя Оны кабыл этип алмайды, неге десе Оны коьрмейди эм танымайды. Тек Оны таныйсыз, неге десе Ол сиз бен яшайды эм ишинъизде болаяк+. 18Мен сизди етим калдырмаспан. Мен сизге кайтарман. 19Бираздан дуныя Мени энди коьрмеек, тек сиз Мени коьреексиз. Мен яшаганым уьшин, сиз де яшаяксыз+. 20Сол куьн Мен Атамда, а сиз Менде эм Мен сизде болганымды анъларсыз. 21Меним парызларымды алып, оларды толтырган, Мени суьеди. Мени суьйгенди Атам да суьер, Мен де суьермен, ога Оьзимди коьрсетермен», – деди+.

22Сол заманда Юда – Искариот тувыл: «Раббий, неге Оьзинъди дуныяга коьрсетпей, тек бизге коьрсетеек боласынъ?» – деп сорады+.

23Иса: «Мени ким суьйсе, сол Меним айтканымды толтырар, эм оны Атам суьер. Сол аьдемге келермиз эм оны ман бирге яшармыз+. 24Мени суьймеген айтканларымды этпейди. Сиз эситетаган соьзлер Меним соьзлерим тувыл, Мени йиберген Атадынъ соьзлери.

25Мен бу затларды сиз бен бирге болган вакытта айттым. 26Атам Меним атым ман йибереек Юбантувшы – Кие Рух – сизди баьри затка да уьйретер, сизге айтканларымнынъ баьрисин де эсинъизге туьсирер+. 27Мен сизге тынышлык калдыраман. Оьзимнинъ тынышлыгымды сизге беремен. Мен дуныя бергендей бермеймен. Юрегинъиз тынышсызланмасын, коркпасын!+
28Сиз „Мен кетеятырман эм яне сизге кайтаякпан“ дегенимди эситкенсинъиз. Эгер Мени суьйген болсанъыз, Атага бараятырганыма суьйинер эдинъиз, неге десенъиз Атам Меннен уллы+. 29Мен айткан ислер толган вакытта, Мага ынанарсыз деп, сизге баьри заттынъ акында эртерек айттым+. 30Энди сиз бен коьп соьйлеспеекпен, неге десе бу дуныядынъ басшысы келеятыр. Онынъ Менде бир заты йок+. 31Тек дуныя билмеге тийисли: Мен Атамды суьемен эм Ол не буйырган болса, соны толтыраман. Турынъыз, энди бараяк!» – деп яваплады.

15

Юзим тереги мен бутаклар

15^1«Мен – акыйкат юзим терегимен, а Атам – юзимши, – деп айтты Иса. – 2Ол Менде болган емиссиз бутаклардынъ баьрисин кеседи, а емис берген аьр бутакты, тагы да емисли болсын деп, тазалайды+. 3Айткан соьзим аркалы энди тазасыз+. 4Мага байланып калынъыз, Мен де сизге байланып каларман. Бутак юзим терегине байланып калмаса, оьзи оьзиннен емис бералмас. Солай ок сиз де Мага байланып калмасанъыз, емис бералмассыз+. 5Мен – юзим тереги, а сиз – бутаклары. Ким Мага байланып калса эм Мен ога байланып калсам, ол коьп емис берер, неге десе Менсиз бир зат та эталмассыз+. 6Ким Мага байланып калмаса, бутактай, тыска атылар эм курар. Ондай бутакларды йыядылар эм отка атып ягадылар+. 7Эгер Мага байланып калсанъыз эм Меним соьзлерим сизде калса, сол заманда тилеген не затынъызды да аларсыз+. 8Эгер сиз коьп емис аькелип, Меним сокталарым болсанъыз, сонда Меним Атам данъкланар.

9Атам Мени суьйгенше, Мен де сизди суьемен. Меним суьйимимде калынъыз+. 10Мен Атамнынъ парызларын толтырып, Онынъ суьйимин алгандай, сиз де Меним парызларымды толтырсанъыз, Меним суьйимимди аларсыз. 11Меним куванышым сизде болсын эм сизинъ куванышынъыз толы болсын деп, буларды сизге айттым+. 12Мине Меним парызым: Мен сизди суьйгендей, бир биринъизди суьйинъиз+. 13Дослары уьшин янын берген аьдемнинъ суьювиннен уьйкен суьюв йок+. 14Меним сизге буйырганларымды этсенъиз, сиз – Меним досларым+. 15Мен энди сизди кулларым деп атамайман, неге десе кул оьз бийининъ не эткенин билмейди. Керисинше, Мен сизди досларым деп атадым, неге десе Атамнан эситкенлеримнинъ баьрин де сизге билдирдим+. 16Сиз Мени сайламадынъыз, сизди Оьзим сайладым. Барып, емис беринъиз, емисинъиз де дайым калсын деп, сизди сайлап, куллыкка салдым. Меним атым ман Атадан не тилесенъиз, Ол соны сизге берер уьшин эттим+. 17Бир биринъизди суьйинъиз – Меним сизге парызым сол+.

Дуныядынъ коьрип болмавы

18Эгер дуныя сизди коьрип болмаса, билинъиз: ол сизден алдын Мени коьрип болмаган+. 19Сиз бу дуныядан болсанъыз, дуныя оьзиннен болганларды яратар эди; тек сиз бу дуныядан тувылсыз, Мен сизди дуныядан сайлап айырдым, соны уьшин дуныя сизди коьрип болмайды+. 20„Кул оьзининъ бийиннен уьйкен тувыл“ деген соьзлеримди эсинъизде тутынъыз. Эгер Меним артыма туьскен болсалар, сизинъ артынъызга да туьсееклер; эгер Меним уьйреткенимди толтырган болсалар, сизинъ уьйреткенинъизди де толтыраяклар+. 21Булардынъ баьрин де Меним атым уьшин сизге этееклер, неге десе Мени Йибергенди танымайдылар. 22Мен келип оларга айтпаган болсам, олардынъ куьналары болмас эди, а энди куьналарын кеширеек бир затлары да йок+.

23Мени коьрип болмаган, Меним Атамды да коьрип болмайды+. 24Мен олардынъ арасында баска бирев де этпеген затларды ислемеген болсам, олардынъ куьналары болмас эди; а энди коьрдилер эм Мени де, Атамды да коьрип болмадылар+. 25Бу, оларга буйырылган Тауратта „Мени бир себепсиз коьрип болмадылар“ деген соьз толсын деп, болды.

26Мен сизге йибереек Юбантувшы – Атадан шыгатаган акыйкатлык Рухы – келген заманда, Ол Мага шаатлык этер+. 27Сиз де шаатлык этерсиз, неге десе биринши куьнлерден алып Мени мен биргесиз+.

16

16^1Мен буларды сизге, йолдан тайманъыз деп, айтаман. 2Сизди синагоглардан куварлар, аьле ким сизди оьлтирсе, соны ман Аллага куллык этемен деп ойлаяк заман келер+. 3Эне соьйтип этерлер, неге десе Атады да, Мени де танымайдылар+. 4Буларды сизге сонынъ уьшин айттым: ол вакыт еткенде, Меним сол затлар акында соьйлегенимди эсинъизге туьсирерсиз. Буларды сизге эртерек айтпадым, неге десе сиз бен бирге эдим+.

Кие Рухтынъ кызмети

5Энди Йиберуьвшимнинъ янына бараман, тек биринъиз Меннен: „Кайда барасынъ?“ – деп сорамайды+. 6Ама Мен муны сизге айтканнан себеп, коьнъилинъиз кайгыдан толды. 7Болса да, сизге акыйкатты айтаман, Меним кетуьвим сизинъ хайырынъыз уьшин. Эгер Мен кетпесем, сизге Юбантувшы келмес, а кетсем, Оны сизге йиберермен+. 8Ол келип, дуныядагыларга куьна, туврашылык эм Алладынъ оькими акында янъылыс ойлаганларын коьрсетер: 9Куьна акында янъылдылар, неге десе Мага ынанмайдылар;+
10туврашылык акында янъылдылар, неге десе Мен Атама кайтаман эм сиз энди Мени коьрмессиз; 11Алладынъ оькими акында янъылдылар, неге десе бу дуныядынъ басшысына оьким шыгарылды+.

12Сизге айтаяк коьп затым бар, тек соьле буларга тоьзалмайсыз. 13Акыйкат Рухы келген заманда, сизди аьр туьрли акыйкатлыкка аькетер. Ол Оьзиннен бир зат та айтпас, Ол не эситсе, соны соьйлеек, болаяк аьллер акында сизге билдиреек+. 14Ол Мени данъклаяк, неге десе Ол Меникин алып, сизге билдиреек. 15Атама байыр болган баьри зат Мага да байыр. Мине сонынъ уьшин, Рух Меникин алып сизге билдиреек деп, айтаман+.

16Бираздан Мени коьрмеексиз, сонъ тагы да бираздан Мени коьреексиз»+.

Кайгы суьйинишке айланаяк

17Онынъ бир кесек сокталары бири-бирине: «„Бираздан Мени коьрмеексиз, сонъ тагы да бираздан Мени коьреексиз“ эм „Мен Атама кайтаман“ деп айткан соьзлерининъ маьнеси не экен? – деп сорастылар. – 18Бу „бираздан“ деген соьзи мен Ол не айткысы келген экен? Биз Онынъ не акында соьйлегенин анъламаймыз».

19Иса сонынъ акында сорамага суьйгенлерин анълап: «Бир биринъизден „Бираздан Мени коьрмеексиз, сонъ тагы да бираздан Мени коьреексиз“ дегеним акында сорайсызба? 20Сизге дурысын айтаман: сиз, оькирип йыларсыз, а дуныя куванаяк. Сиз кайгырарсыз, тек кайгынъыз суьйинишке айланаяк+. 21Кыскаяклыга бала таппага заман келгенде, ол авырыйды, ама бала тувганнан сонъ, кыйналганын мутады, неге десе дуныяга бир аьдем тувганына куванады. 22Соьйтип сиз де, соьле кайгырасыз, тек Мен сизди тагы да янъыдан коьрермен, бир аьдем де суьйинишинъизди тартып алалмас+. 23Сол куьн Меннен бир зат акында да сорамассыз. Сизге дурысын айтаман: Меним атым ман Атадан не тилесенъиз, Ол сизге соны берер+. 24Эндиге дери Меним атымнан бир зат та тилемегенсиз: тиленъиз эм аларсыз, куванышынъыз толы болсын+.

25Сизге аьр дайым тенълестируьвлер мен соьйледим, ама тенълестируьв кулланмай, Ата акында ашыктан ашык айтаяк заманым келеди+. 26Сол куьн Меним атымнан тилерсиз, Мен сизинъ уьшин Атамнан тилермен демеймен. 27Неге десе Атам, Алладан шыгып келгениме ынанганынъыз уьшин, Оьзи сизди суьеди+. 28Мен Атадан шыгып, дуныяга келдим; мине энди дуныяды калдырып, Ата янына кайтаман»+.

29Сокталары: «Мине соьле Сен ашыктан ашык соьйлейсинъ, тенълестируьв кулланмайсынъ. 30Соьле биз Сенинъ аьр не затты билуьвинъди эм бирев де Сага сорамага керекпегенин анълаймыз», – дедилер+.

31Иса явапка: «Энди ынанасызба? 32Мине, аьр кайсынъыз да Мени калдырып, оьз уьйлеринъизге шашылаяк заман келеятыр эм энди келди. Ама Мен ялгыз тувылман, неге десе Атам Мени мен бирге+. 33Муны сизге, тынышлыгынъыз Менде болсын деп, айтаман. Бу дуныяда кайгыларынъыз болар, ама йигиттей болынъыз! Мен дуныяды енъдим!» – деди+.

17

Исадынъ дувасы

17^1Иса буларды айтканнан сонъ, коьзлерин коькке тигип, айтты: «Атам! Саьат етти. Улынъды данъклы эт, Улынъ да Сени данъклы этсин+. 2Неге десе Сен Ога бергенлердинъ баьрине де оьмирлик яшав берсин деп, Ога буьтин аьдемлердинъ уьстине аькимлик бергенсинъ+. 3Оьмирлик яшав да бу: Сени – ялгыз бир акыйкат Аллады – эм Сен йиберген Иса Масихти танысынлар. 4Сени ерде данъклы эттим, Мага тапшырган исинъди толтырдым. 5Энди, Атам, дуныя яратылганша Сени мен болган заманымда Менде болган данък пан Мени Оьзинънинъ янынъда данъклы эт+.

6Сен дуныядан Мага берген аьдемлерге Сенинъ атынъды аштым. Олар Сеники эдилер, Сен оларды Мага бердинъ эм Сенинъ айтканларынъды толтырдылар. 7Сен Мага берген аьр заттынъ да Сеннен болганын энди анълайдылар. 8Сен айткан соьзлерди оларга еткердим, эм олар кабыл этип алдылар, Мени йибергенинъе ынандылар+. 9Олар уьшин дува этемен: дуныя уьшин тувыл, а Сен Мага бергенлер уьшин дува этемен, неге десе олар Сеники+. 10Меники болган аьр зат та Сеники, Сеникилер де Меники; Мен олар аркалы данъклы болдым+. 11Энди бу дуныяда калмайман, олар болса дуныяда каладылар; Мен де Сага кайтаман. Ай, кие Атам! Оларды – Сен Мага бергенлерди – Оьзинънинъ атынъ ман сакла. Биз бир болгандай, олар да бир болсынлар+. 12Мен олар ман бирге дуныяда болган шакта, Мен оларды Сенинъ атынъ ман саклай эдим. Мага бергенлеринъди коршаладым, Кие Язув толсын деп, йойылмага тийисли аьдемнен баска бири де йойылмады+.

13Соьле Сенинъ янынъа бараман, Меним куванышым толысынша оларда болсын деп, буларды дуныяда айтаман+. 14Оларга Сенинъ соьзинъди еткисттим. Дуныя оларды коьрип болмайды, неге десе Мен бу дуныядан болмагандай, олар да бу дуныядан тувыллар+. 15Оларды дуныядан ал деп тувыл, яманнан[*] сакла деп дува этемен+. 16Мен бу дуныядан болмагандай, олар да бу дуныядан тувыллар. 17Оларды акыйкатлык аркалы Оьзинъе байыр эт: Соьзинъ – акыйкат. 18Сен Мени дуныяга йибергендей, Мен де оларды дуныяга йибердим+. 19Оьзлери де акыйкат пан Сага байыр болсынлар деп, Оьзимди олар уьшин Сага багыслайман.

20Тек олар уьшин тувыл, олардынъ соьзлери мен Мага ынанаяк аьдемлер уьшин де дува этемен. 21Атам, Сен Мени мен, Мен Сени мен бир болгандай, олар да бир болсынлар. Мени Сен йибергенинъе дуныя ынанар уьшин олар бизи мен бир болсынлар. 22Сен Мага берген данъкты оларга, Биз бир болгандай, олар да бир болсынлар деп, бердим+. 23Мен оларда, Сен Менде. Олар толы бирликке етсинлер, Мени йибергенинъди эм Сен Мени суьйгендей оларды да суьйгенинъди дуныя билсин. 24Атам, Мага бергенлеринъ Мен болган ерде Мени мен бирге болып, Сен Мага берген данъкты коьрсинлер деп тилеймен, неге десе Мени дуныя яратылганга дейим суьйгенсинъ+. 25Аьдил Атам! Дуныя Сени таныган йок. Мен таныдым, олар да Мени Сен йибергенинъди билдилер+. 26Сен Мени суьйгендей, олар да баскаларды суьйсинлер эм Мен оларда болайым деп, Сенинъ атынъды оларга билдирдим эм тагы да билдиреекпен»+.

18

Иса ысланады

18^1•Бу соьзлерди айтканнан сонъ Иса сокталары ман Кедрон оьзенининъ аргы ягына шыкты да сондагы бавга кирди+. 2Оны саткан Юда да сол ерди билетаган эди. Неге десе Иса сокталары ман сонда тез-тез йолыгыса эди+. 3Юда да, оьзи мен бирге бир боьлик аскершиди эм дин куллыкшылары ман парисейлер йиберген саклавшыларды алып, бавга келди. Олардынъ колларында пинарлар, шыраклар эм савытлар бар эди+.

4Иса оьзине болаяк аьр затты билип, алдыларына шыгып: «Кимди излейсиз?» – деди+.

5«Назаретши Исады», – деп явап бердилер.

Иса: «Ол Мен», – деди.

Ога кыянат этуьвши Юда да олар ман эди. 6Иса: «Ол Мен», – дегенде, олар артка тайып, ерге йыгылдылар.

7Ол тагы да: «Кимди излейсинъиз?» – деп сорады.

Олар: «Назаретши Исады», – дедилер.

8Иса явап берип: «Мен сизге, „Ол Мен“ деп, айттым да. Эгер Мени излей болсанъыз, койынъыз буларды, кетсинлер». 9Иса «Сен Мага бергенлердинъ бирисин де йойтпадым» деген соьзи толтырылар уьшин солай айтты+.

10Янында кылышы болган Шимон Петер оны кыныннан шыгарып, бас дин куллыкшыдынъ кулынынъ кулагын шабып алды+.

11Иса Петерге: «Кылышынъды кынына сал! Мага Атам берген аякты[*] ишпей болмайымма?» – деди+.

12•Аскерши боьлиги, боьликтинъ басшысы эм ювыт саклавшылары Исады ыслап байладылар. 13Оны басында Хананга алып бардылар, неге десе Ханан сол йыл бас дин куллыкшы болган Каяпадынъ кайнатасы эди+. 14Ювыт басшыларына: «Халк уьшин бир аьдемнинъ оьлуьви колай», – деп кенъес берген бу Каяпа эди+.

Петердинъ Исадан биринши таювы

15Исадынъ артыннан Шимон Петер эм тагы да бир сокта бара эдилер. Бу сокта бас дин куллыкшысынынъ танысы болганы уьшин Иса ман бирге бас дин куллыкшысынынъ каралдысына кирди. 16•Петер тыста авыздынъ касында калды, бас дин куллыкшыга таныс болган баска сокта шыгып, эсик саклавшы таьвке мен соьйлести эм Петерди уьйдинъ ишине алып кирди. 17Эсик саклавшы таьвке кыз Петерге: «Сен де бу Кисидинъ сокталарыннан тувылсынъма?» – деди.

Петер: «Йок», – деди. 18Сувык болганнан куллар эм каравылшылар от ягып йылынып турдылар. Петер де олар ман бирге турып, ысынатаган эди.

Бас дин куллыкшыдынъ сорав алувы

19•Бас дин куллыкшы Исадан сокталары эм окувы акында сорады. 20Иса: «Мен дуныяга ашык соьйледим, аьр заман буьтин ювытлар йыйылып турган синагогларда эм Алла уьйининъ каралдысында уьйреттим, ясыртын бир зат та айтпадым, – деп явап берди. –+
21Меннен неге сорайсынъ? Соьйлегенлеримди эситкенлерден сора. Меним не затлар айтканымды олар билерлер».

22Ол бу соьзлерди айтканда, янында турган саклавшылардынъ бириси ягына шалып: «Сен бас дин куллыкшыга сондай явап неге бересинъ?» – деди+.

23Иса: «Яманлык соьйлеген болсам, соны коьрсет, а дурысын айткан болсам, Мени неге согасынъ?» – деди. 24Ханан Исады байланып турганлай бас дин куллыкшысы Каяпага йиберди.

Петердинъ Исадан экинши эм уьшинши таювы

25Шимон Петер йылынып тура берди. Сонда Ога: «Сен де Онынъ сокталарыннан тувылсынъма?» – дедилер.

Ол: «Йок», – деп явап берди.

26Бас дин куллыкшыдынъ кулларынынъ бириси – Петер кулагын кескен кисидинъ ювыгы: «Бавда олар ман бирге мен коьрген киси тувылсынъма?» – деп сорады+.

27Петер тагы да басын алды, сол саьат кораз кышкырды+.

Иса Пилат тоьрединъ алдында

28•Каяпа яныннан Исады Преториумга[*] алып келдилер. Бу эртенъликте болды. Ювыт басшылары, арам болмаяк, Пасха асын ишпеге амалымыз болсын деп, Преториумга кирмедилер+. 29Пилат олардынъ янына шыгып: «Бу кисиди не уьшин айыплайсыз?» – деп сорады+.

30Олар явапка: «Ол яманлык этуьвши болмаса, Оны сага ыслап бермес эдик», – дедилер.

31Пилат: «Оны оьзинъиз алынъыз, йорыгынъызга коьре оьким шыгарынъыз», – деди.

Ювыт басшылары: «Биревди де оьлтирмеге эркинлигимиз йок», – дедилер.

32Бу Исадынъ кайдай оьлим мен оьлеегин анълатып, айтылган соьзи толар уьшин болды+.

33Сонда Пилат яне Преториумга кирди, Исады шакырып: «Ювыт патшасы сенсинъме?» – деди+.

34Иса: «Муны оьзинъ айтасынъма яде Меним акымда сага баскалар айттыма?» – деди.

35«Мен ювытпан ма? – деп яваплады Пилат. – Сени мага халкынъ эм бас дин куллыкшылар бердилер. Не зат эткенсинъ?»

36Иса: «Меним Патшалыгым бу дуныядыкы тувыл: эгер Патшалыгым бу дуныядыкы болса, кызметшилерим Мени ювыт басшыларынынъ колларына бермес уьшин куьресер эдилер, ама энди Патшалыгым ердеги тувыл», – деди+.

37Пилат: «Соны ман, Сен Патшасынъма?» – деди.

Иса: «Сен айткандай, Мен патша. Мен акыйкатлык акында шаатлык этуьв уьшин тувганман эм дуныяга да сонынъ уьшин келдим. Акыйкатлык яклы аьр ким Меним давысымды эситеди», – деп яваплады+.

38Пилат: «Акыйкатлык деген ол не ди?» – деп сорады.

Бу соьзлерди айтканнан сонъ тагы да ювытлар алдына шыгып: «Мен бу Аьдемнинъ бир терислигин де таппайман+. 39Ама сизде бир аьдет бар, Пасха байрамына багыслап, мен сизинъ уьшин тутнактан бир аьдемди босатпага тийислимен. Сизге „Ювыт Патшасын“ босатканымды тилейсизбе?» – деди+.

40Баьриси де яне кышкырысып: «Оны тувыл, Бараббады босат!» Барабба йолбасар эди.

19

Иса оьлимге бериледи

19^1•Сонъ Пилат Исады ыслап камышыламага буйырды. 2Аскершилер шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Исадынъ басына салдылар, Ога карагошкыл-кызыл аба кийдирдилер. 3Ога ювыкласып: «Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп, ягына шала эдилер.

4Пилат яне тыска шыгып, оларга айтты: «Мине, Онда эш бир айып таппаганымды билдируьв уьшин, Оны сизинъ алдынъызга шыгараман»+.

5Сол заманда, басына шоькирли таж эм карагошкыл-кызыл аба кийип, Иса тыска шыкты. Пилат: «Мине сосы Киси!» – деди.

6Бас дин куллыкшылар эм саклавшылар Исады коьрип: «Кашка керинъиз Оны!» – деп кышкырдылар.

Пилат: «Оны оьзинъиз алынъыз да керинъиз, неге десе Онда бир айыплык та таппайман!» – деди.

7Ювытлар: «Бизде йорык бар, сол йорык бойынша Ол Оьзин Алладынъ Улы деп санаганы уьшин, оьлмеге тийисли»+.

8Пилат бу соьзлерди эситкеннен сонъ тагы да бек коркты.

9Ол тагы да Преториумга кирип Исадан: «Сен кайдансынъ?» – деп сорады.

Иса ога явап бермеди+.

10Пилат: «Сен мени мен соьйлемессинъме? Сени босатпага да, кашка кермеге де эркинлигим болганын Сен анъламайсынъма?» – деп сорады.

11Иса: «Эгер дейим сага йогардан берилмеген болса, Меним уьстимнен эш бир эркинлигинъ болмаяк эди. Соны уьшин Мени сага сатканнынъ куьнасы сеникиннен де уьйкен», – деп яваплады+.

12Сонъ Пилат Оны босатпага каьрледи, ама ювытлар: «Оны босатсанъ, сен кесардынъ[*] досы тувылсынъ. Оьзи оьзин патша деп атаган аьр ким – кесардынъ душпаны», – деп кышкыра эдилер+.

13Пилат бу соьзлерди эситкеннен сонъ, Исады тыска шыгарды эм Литостротон[*] – еврейше Габбата – деп аталган ерде болган оьким шыгарув орынга олтырды. 14Сол куьн Пасха байрамы алдындагы юма куьн алтыншы саьат[*] эди. Пилат ювытларга: «Мине Патшанъыз!» – деди.

15Олар кышкырдылар: «Аькет Оны! Ал Оны, кашка кер!»

Пилат: «Патшанъызды керейимме?» – деп сорады. Бас дин куллыкшылар: «Бизим кесардан баска патшамыз йок!» – деп явап бердилер. 16Сонъ Пилат Исады, кашта керилсин деп, оларга тапшырды. (Аскершилер) Исады алып кеттилер.

Исады кашка керуьв

17•Оьзининъ кашын коьтерип, Иса шахардан шыгып, еврейше Голгота – Бас суьек – атлы ерге келди. 18Сонда Исады эм Оны ман бирге тагы да эки кисиди эки янына, а Исады ортага салып, кашка кердилер. 19Пилат язув яздырып, оны каштынъ уьстине какпага буйырды. Онда «Назаретши Иса – Ювыт Патшасы» деп, язылган эди. 20Сол язувды коьп ювытлар окыды, неге десе Иса керилген ер шахарга ювык эм де еврейше, грекше эм латынша язылган эди+. 21Ювыт бас дин куллыкшылары Пилатка: «„Ювыт Патшасы“ деп тувыл, а „Ол Оьзи: Мен Ювыт Патшасыман, дейди“ деп яз», – дедилер.

22Пилат: «Мен не язган болсам, яздым», – деп явап берди.

23Аскершилер Исады кашка кергеннен сонъ, Онынъ кийимлерин алып, аьр аскершиге бир уьлис этип, доьртке боьлдилер. Исадынъ узын коьйлегин де алдылар. Коьйлек тигиссиз, басыннан тутас токылган бир кийим эди. 24Соьйтип, олар бирбирисине: «Муны йыртпаяк, а сыбага салайык, кимге туьсер», – дедилер.

Бу: „Кийимлеримди боьлистилер эм абам уьшин сыбага тасладылар“, – деген Кие Язув толар уьшин болды. Аскершилер язылганды толтырдылар.

25Иса керилген каштынъ янында анасы, анасынынъ синълиси, Клеопадынъ хатыны Марьем эм магдалашы Марьем тура эдилер+. 26Иса, анасын эм сонда турган суьйикли соктасын коьрип, анасына: «Мине бу улынъ!»+
27А соктасына: «Мине бу ананъ!» – деди.

Сол заманнан алып сокта Исадынъ анасын оьз уьйине алды.

Исадынъ оьлими

28•Сонъ Иса, аьр не зат энди тамам болганын билип, Кие Язув толар уьшин: «Сувсадым», – деди. 29Сонда ашыган шагыр ман толган шоьлмек туры эди. Аскершилер губкады шагырга малып, иссоп[*] таякка тагып, Онынъ авызына аькеттилер. 30Иса шагырды ялап карады: «Тамам болды!» – деди, басын ийди, ян берди.

31Сол куьн юма куьн болганлыктан, ювыт басшылары илеслерди шабат куьнде кашта калдырмас уьшин – ол шабат куьни айлак маьнели куьн болган себепли – Пилаттан, сыйракларын сындырып, илеслерин тасламага тиледилер. 32Сонъ аскершилер келип, Иса ман бирге кашка керилгенлерден бириншисининъ де, экиншисининъ де сыйракларын сындырдылар. 33Исадынъ янына келгенде, Онынъ оьлгенин коьрип, сыйракларын сындырмадылар. 34Ама аскершилердинъ биреви суьнъги мен Онынъ янбасына сукты эм тезден оннан кан ман сув акты+. 35Муны коьрген киси шаатлык эткен, онынъ шаатлыгы тувра эм ол туврасын айтканын биледи. Сиз ынанар уьшин шаатлык этеди+. 36Бу баьри зат, «Онынъ эш бир суьеги сынмас» деген Кие Язув толар уьшин болды+. 37Кие Язувлардынъ баска бир еринде «Олар суьнъги сугылганга караяклар» деп те язылган.

Исады кабырга салув

38•Сонъ, Исадынъ соктасы болган, ама ювыт басшыларыннан коркып, муны ясырып турган араматияшы Юсуп, Пилаттан Исадынъ илесин алмага ызын сорады. Пилат ызын берди. Юсуп барып Исадынъ илесин каштан алды+. 39Озган кеше Иса янында болган Никодим де келди, оьзи мен юз литрага[*] ювык мир мен алоэ[*] аькелди+. 40Соьйтип олар, Исадынъ илесин алып, оны аьруьв ийисли майлар ягылган кетен кумашка орадылар: ювытлардынъ кабырга салув аьдети сондай эди+. 41Иса кашка керилген ерде бир бав эм бавда аьле де эш бирев орынластырылмаган кабыр бар эди. 42Сол куьн ювытлар шабат куьнине аьзирленетаган юма куьни болганы уьшин Исады сонда койдылар, неге десе кабыр ювыкта эди.

20

Исадынъ тирилуьви

20^1•Юмадынъ биринши куьнинде[*] танъда, аьли де каранъа болган вакытта, магдалашы Марьем кабырга барды эм онынъ алдыннан тас шетке тасланганын коьрди+. 2Ол Шимон Петерге эм Исадынъ суьйген баска соктасына шабып барды: «Раббийди кабырдан алып кеткенлер, Оны кайда салганларын билмеймиз!» – деди+.

3Сонда Петер эм баска сокта кабырга йоьнедилер. 4Олар экеви де шаптылар, тек экинши сокта Петерди озып, кабырга биринши келди. 5Ол ийилип кабырдынъ ишине карады, Иса оралган кебинди коьрди, тек кабырга кирмеди. 6-7Сонъ онынъ артында калган Петер келип кабырга кирди. Ол да сонда турган кебинди эм Исадынъ басына байланган явлыкты коьрди. Явлык, кебин турган ерде болмай, баска бир ерде оьз алдына буькленип ятыр эди. 8Сол заманда биринши болып келген баска сокта да кабырдынъ ишине кирди. Ол коьрди эм ынанды. 9Олар, Иса оьлилерден тирилип турмага керек деген Кие Язувды, энди де анъламайтаган эдилер+.

Иса магдалашы Марьемге коьринеди

10Сонъ сокталар уьйге кайтып келдилер. 11•Марьем кабырдынъ тысында йылап турды. Йылай, ийилип, кабыр ишине карады 12эм ак кийген эки маьлекти коьрди. Олардынъ бириси Исадынъ илеси яткан ерде бас янында, экиншиси аяк бетинде олтыра эди+. 13Маьлеклер ога: «Хатын! Неге йылайсынъ? Кимди излейсинъ?» – дедилер.

Ол: «Раббийимди алып кеткенлер, Оны кайда салганларын билмеймен», – деди.

14Муны айтып, айланып артына караганда, Исадынъ турганын коьрди, ама Онынъ Иса экенин анълалмады+. 15Иса: «Хатын! Неге йылайсынъ? Кимди излейсинъ?» – деди.

Марьем Оны бавшы деп ойлап: «Бийим! Сен Оны шыгарган болсанъ, кайда салганынъды айт, мен Оны алып кетермен», – деди+.

16Иса: «Марьем!» – деди.

Ол артына айланып, еврейше: «Раббуни!» – деди. Раббуни «устаз» деген маьнеде.

17Иса: «Мени ыслама, Мен аьли де Атам янына коьтерилмегенмен, а сен кардашларыма барып, оларга айт: „Оьзимнинъ Атам эм сизинъ Атанъыз янына, Оьзимнинъ Аллам эм сизинъ Алланъыз янына коьтерилемен“», – деди+.

18Магдалашы Марьем кетти эм сокталарга: «Мен Раббийди коьрдим, Ол мага мине сосыларды айтты», – деп билдирди.

Иса сокталары ман йолыгады

19•Юмадынъ биринши куьнининъ кешесинде сокталар ювыт басшыларыннан коркып, эсиклерди киртлеп, йыйылып турган вакытта, Иса келип кирди; ортага шыгып, оларга: «Сизге тынышлык!» – деди.

20Муны айтканнан сонъ, Ол оларга колларын эм янбасын коьрсетти. Сокталар Раббийди коьрип кувандылар. 21Сонъ Иса оларга тагы да бир айтты: «Тынышлык сизге! Атам Мени йибергендей этип, Мен де сизди йиберемен»+. 22Муны айтып, Иса олардынъ уьстине солык берип: «Кие Рухты кабыл этинъиз+. 23Кимнинъ куьналарын кеширсенъиз, соныкы кеширилер, кимдикин кеширмесенъиз, соныкы кеширилмеген болып калар», – деп косты+.

Иса эм Тома

24Он экидинъ бириси Эгиз деп аталатаган Тома, Иса келгенде, сол ерде олардынъ арасында йок эди+. 25Баска сокталар ога: «Биз Раббийди коьрдик!» – дедилер.

А Тома: «Онынъ колларындагы шуьй яраларын коьрмей, шуьй яраларына бармагымды тыгып, янбасына колымды тийдирип карамай, ынанмам», – деди.

26Бир юмадан сонъ Исадынъ сокталары тагы да уьйге йыйылдылар, Тома да олар ман эди. Эсиклер киртли эди, ама Иса кирип келди, олардынъ ортасына шыгып: «Тынышлык сизге!» – деди. 27Сонъ Томага айтты: «Бармагынъды мунда соз эм меним колларымды кара, колынъды соз да Меним янбасыма тийдир. Имансыз болмай, иманлы бол!»

28Тома явапка: «Раббийим эм Аллам!» – деди+.

29Иса: «Сен мени коьргенинъ уьшин ынандынъ, коьрмей ынанганлар – бактылы!» – деди+.

30Иса сокталары алдында бу китапта язылмаган баска бек коьп аьлемет нышанлар коьрсетти+. 31Ама бу затлар, сиз Исадынъ Алла Улы Масих болганына ынанар уьшин эм, ынанып, Онынъ аты ман яшав алар уьшин язылганлар+.

21

Иса Тиберия коьлдинъ ягасында

21^1Муннан сонъ Тиберия коьлдинъ ягасында Иса сокталарына тагы да коьринди. Коьрингени де булай болды:+
2Шимон Петер, Эгиз деп аталган Тома, Галилеядынъ Кана авылыннан Натанел, Зебедей уллары эм Исадынъ сокталарыннан тагы да экеви бирге йыйылдылар+. 3Шимон Петер: «Мен балык ысламага бараман», – деди.

Йолдаслары: «Биз де сени мен барамыз», – деп токтастылар.

Соьйтип тыска шыгып, кайыкка миндилер, ама сол кеше бир зат та ыслаялмадылар. 4Танъ атканнан сонъ Иса коьл ягасында турды, тек сокталар Онынъ Иса болганын билмедилер+. 5Ол: «Балаларым, калайды, азык барым?» – деп сокталарыннан сорады.

«Йок», – деп явап бердилер+.

6Сол заманда Иса: «Йылымды кайыктынъ онъ ягыннан тасланъыз эм ысларсыз», – деди.

Олар йылымды тасладылар, балык коьп болганнан себеп, сувдан шыгараялмадылар+. 7Сонда Исадынъ айлак суьйген соктасы Петерге: «Бу – Раббий!» – деди.

Петер тыскы кийимин шешкен эди. «Бу – Раббий!» дегенди эситкенлей, ол, тыскы кийимин кийип, коьлге каткыды+. 8Баска сокталар балыкка толган йылымды тартып, кайык пан юздилер. Олар ягадан узак болмай, эки юз кары[*] шаклы алыста эдилер. 9Ягага шыкканда янып турган коьмир отты эм онынъ уьстинде пискен балык пан оьтпекти коьрдилер.

10Иса: «Энди ыслаган балыкларынъыздан бир нешев аькелинъиз», – деди.

11Шимон Петер кайыкка минип уьйкен балыклардан толган йылымды ягага шыгарды. Юз элли уьш балык бар эди. Сол кадер балык болганлай да, йылым йыртылмаган эди. 12Иса оларга: «Келинъиз эм ашанъыз!» – деди.

Сокталардан биреви де, «Сен кимсинъ?» деп, сорамага батпады. Неге десе Онынъ Раббий экенин билдилер. 13Иса барып, оьтпекти алды эм оларга берди. Сонъ балыкты да берди. 14Соьйтип Иса, оьлип тирилгеннен сонъ, сокталарына уьшинши кере коьринди+.

Иса эм Петер

15Олар ас ишип болганнан сонъ, Иса Шимон Петерге: «Юнус улы Шимон! Буларга караганда Мени бек суьесинъме?» – деди.

Петер: «Аьше, Раббий! Меним Сени ярататаганымды билесинъ де!» – деди.

Иса: «Козыларымды бак», – деди. 16Иса экинши кере: «Юнус улы Шимон, Мени суьесинъме?» – деди.

Петер: «Аьше, Раббий! Сени ярататаганымды билесинъ де!» – деди.

Иса: «Койларыма суьруьвши бол», – деди+. 17Уьшинши кайта Иса: «Юнус улы Шимон! Мени яратасынъма?» – деди.

Петер: «Мени яратасынъма?» – деп уьшинши кере соравына мыдахланып, айтты: «Раббий! Сен баьри затты билесинъ. Сени ярататаганымды да билесинъ».

Иса: «Койларымды бак. 18Сага дурысын айтаман: сен яс заманынъда оьз кайысынъды оьзинъ байлап, кайда суьйсенъ, сонда бара эдинъ, а картайсанъ, баска бирев сени байлап, сен унамаган орынга аькетер», – деди. 19Иса муны Петердинъ Аллады не туьрли оьлим мен данъклаягын анълатар уьшин айтты. Сонъ: «Меним артымнан кел», – деди+.

20Петер артына бурылып караганда, ызыннан Исадынъ айлак суьетаган соктасы келеятканын коьрди. Ол кешки аста Исадынъ коькирегине ийилип: «Раббий, Сени ким сатаяк?» – деп, сораган сокта эди+. 21Петер оны коьргенде Исага: «Раббий! Оны ман кайтип болаяк?» – деди.

22Иса: «Мен келгенге дейим онынъ сав болып турувын тилесем де мунда сенинъ не ишинъ бар? Сен Меним артымнан кел», – деди+.

23Соннан сонъ иман кардашларынынъ арасында ол сокта оьлеек тувыл деген соьз яйылды. Ама Иса: «Ол оьлеек тувыл», – демеген эди, тек: «Мен келгенге дейим онынъ сав болып турувын тилесем де мунда сенинъ не ишинъ бар?» – деген эди.

24Бу ислерге шаатлык берген эм буларды язган сол сокта болады, биз онынъ шаатлыгы дурыс экенин билемиз+.

25Иса булардан баска да коьп туьрли ислер этти. Эгер олар акында бир-бирлеп язылса, язылган китаплар дуныяга да сыймас эди деп, ойлайман+.

* 1:21 Пайхамбар: бурынгы ювытлардынъ ынанганларына коьре, Масих (Иса) келгеннен алдын шыгаяк пайхамбар.

* 1:39 Оныншы саьат: бир кесек аьлимлердинъ айтувына коьре 10:00 саьат, баскаларына коьре 16:00 саьат.

* 1:41 Майланган: грекше «Христос».

* 1:42 Тас: грекше «Петрос» (Петер).

* 2:4 Анам: грекше «хатын».

* 2:6 Оьлшем: грекше «метритис». 1 метритис = 40 литр.

* 3:13 Коьктен келген: кайбир текстлерде «коьктен келген, коькте болган».

* 4:6 Алтыншы саьат: бир кесек аьлимлердинъ айтувына коьре 12:00 саьат, баскаларына коьре 18:00 саьат.

* 4:25 Масих эм Христос соьзлердинъ маьнеси «майланган»: Алла дуныяды куткарар уьшин сайлаган Аьдем.

* 4:52 Етинши саьат: саьат 13:00 яде 19:00.

* 5:2 Бетзата: кайбир текстлерде «Бетесда».

* 6:19 25-30 стадия = 4-5 километр.

* 6:31 Манна: Алла шоьлде бурынгы исраилшилерге ашамага коьктен берген азык (Таурат, Шыгув 16:13-36 ).

* 6:69 Аллага багысланган Аьдем: Кайбир текстлерде «Яшав беруьвши Алладынъ Улы Масих».

* 7:2 Кос курув байрамында ювытлар, ата-бабаларынынъ Муса пайхамбардынъ басшылыгы ман шоьлде яшаган заманларын эске туьсирер уьшин ети куьн косларда яшайдылар.

* 9:35 Аьдем Улына: кайбир текстлерде «Алла Улына».

* 11:18 15 стадия = 2,8 километр.

* 12:3 Бир литра = 327 грамм.

* 12:3 Нард: индия шешекейи.

* 12:13 Осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 12:15 Сионнынъ кызы: Ерусалимнинъ яшавшылары.

* 12:31 бу дуныядынъ басшысы: шайтан.

* 17:15 Яман: ибилис.

* 18:11 „Аяк“ мунда азап шегуьвдинъ символы.

* 18:28 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 19:12 кесардынъ: урым императоры.

* 19:13 Литостротон: тас майдан.

* 19:14 Алтыншы саьат: саьат 06:00 яде 12:00.

* 19:29 Иссоп: оьсимликтинъ аты.

* 19:39 100 литра: 33 литрге тенъ.

* 19:39 Мир эм алоэ: оьликлерге ягылган аьруьв ийисли майлар.

* 20:1 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

* 21:8 200 кары = 90 метр.

+ 1:1 Яр. 1:1, Ашы. 19:13, Яхья 20:28, 1 Яхъя 5:20, Пилипшилер 2:6

+ 1:3 1Кор. 8:6, Колосшылар 1:16, Ювытлар 1:2

+ 1:4 Яхья 5:26, Яхья 11:25, 1 Яхъя 1:2, 1 Яхъя 5:11, Яхья 8:12, Яхья 9:5, Яхья 12:46

+ 1:6 Мат. 3:1, Мк. 1:4, Лк. 1:80, Лк. 3:2

+ 1:7 Яхья 3:26, Яхья 5:33, Яхья 10:41, Яхья 20:31, Ислер 19:4

+ 1:9 1 Петер 2:9

+ 1:11 Яхья 5:43

+ 1:12 Мат. 5:9, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14

+ 1:13 Яхья 3:3, Якуп 1:18

+ 1:14 1 Яхъя 4:2, 2 Яхъя 1:7, 1 Тимотей 3:16, Ювытлар 2:14

+ 1:15 Мат. 3:11

+ 1:17 Яхья 7:19, Яхья 14:6

+ 1:18 Яхья 6:46, 1 Яхъя 4:12, Колосшылар 1:15, 1 Тимотей 6:16

• 1:19 Мат. 3:1-12, Мк. 1:2-8, Лк. 3:15-17
+ 1:20 Ислер 13:25
+ 1:21 Мат. 17:12-13, Лк. 1:17,
+ 1:29 1 Петер 1:19, 1 Яхъя 2:2, 1 Яхъя 4:10
+ 1:31 Лк. 1:17
+ 1:32 Мат. 3:16, Мк. 1:10, Лк. 3:22
+ 1:33 Ислер 1:5
+ 1:35 Мат. 11:2, Мк. 2:18, Лк. 11:1
+ 1:36 Яхья 1:29
+ 1:38 Яхья 18:4, Яхья 18:7
+ 1:40 Мат. 4:18-20, Мк. 1:16-20, Лк. 5:2-11
+ 1:41 Яхья 4:25

+ 1:42 Мат. 16:18, Мк. 3:16, Гал. 1:18, 1Кор. 1:12

+ 1:44 Яхья 12:21

+ 1:45 Яхья 21:2, Лк. 24:27, Мат. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:47 Рим. 9:6
+ 1:49 Мат. 27:11, Мат. 27:42, Яхья 11:27
+ 1:51 Яр. 28:12,
+ 2:1 Яхья 4:46, Яхья 21:2

+ 2:4 Мк. 14:41, Яхья 7:6, Яхья 7:30, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 2:6 Яхья 3:25

+ 2:12 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

• 2:13 Мат. 21:12-13, Мк. 11:15-17, Лк. 19:45-46

+ 2:13 Яхья 6:4, Яхья 11:55
+ 2:16 Лк. 2:49
+ 2:18 Яхья 4:48, Яхья 6:30, 1Кор. 1:22

+ 2:19 Мк. 8:31, Мк. 14:58, Мк. 15:29, Яхья 10:18

+ 2:22 Лк. 24:8, Яхья 12:16
+ 2:23 Яхья 11:45
+ 3:1 Яхья 7:50, Яхья 19:39

+ 3:5 Мк. 16:16, Ислер 2:38, Мат. 5:20, 1Кор. 15:50

+ 3:13 Сулейманнынъ таварыхлары 30:4, Яхья 6:38, 1Кор. 15:47, Эфесшилер 4:9

+ 3:14 Яхья 8:28, Яхья 12:32

+ 3:16 Рим. 5:8, Эфесшилер 2:4, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 4:10

+ 3:17 Яхья 8:15, Яхья 12:47
+ 3:18 Мк. 16:16
+ 3:19 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 7:7
+ 3:20 Эфесшилер 5:13
+ 3:22 Яхья 4:1-2
+ 3:24 Мат. 11:2, Мк. 6:17-18, Лк. 3:19-20
+ 3:25 Яхья 2:6
+ 3:26 Яхья 1:7, Яхья 5:33
+ 3:27 1Кор. 4:7
+ 3:28 Мк. 1:2, Яхья 1:20

+ 3:29 Мат. 9:15, Мат. 25:1-13, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2, Мат. 9:15, Мк. 2:19

+ 3:33 Яхья 8:26
+ 3:35 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Яхья 5:20
+ 3:36 Яхья 5:24, Яхья 6:40, 1 Яхъя 5:12-13
+ 4:2 Яхья 3:22
+ 4:3 Яхья 2:11-12
+ 4:4 Лк. 9:52-53
+ 4:5 Яр. 33:19, Яр. 48:22
+ 4:14 Яхья 7:38
+ 4:19 Яхья 9:20
+ 4:20 Яр. 12:6-7, Яр. 33:18,
+ 4:22 Ислер 13:23, Рим. 3:1-2
+ 4:23 Рим. 8:15, Эфесшилер 6:18,
+ 4:24 2Кор. 3:17
+ 4:25 Яхья 1:41, Мат. 11:2,
+ 4:26 Яхья 9:37

+ 4:34 Яхья 5:30, Яхья 6:38, Яхья 9:4, Яхья 14:31

+ 4:35 Мат. 9:38, Лк. 10:2
+ 4:36 1Кор. 3:6-9
+ 4:42 Яхья 1:29, 1 Яхъя 4:14
+ 4:44 Мат. 13:57, Мк. 6:4, Лк. 4:24
+ 4:45 Яхья 2:23
+ 4:46 Яхья 2:1, Яхья 21:2, Яхья 2:12
+ 4:48 Яхья 2:18, Яхья 6:30, 1Кор. 1:22
+ 4:53 Мат. 8:13, Ислер 16:34, Ислер 18:8
+ 4:54 Яхья 2:11
+ 5:8 Мат. 9:6-7, Мк. 2:11, Лк. 5:24
+ 5:16 Яхья 15:20
+ 5:18 Яхья 7:1, Пилипшилер 2:6

+ 5:20 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Яхья 3:35, Яхья 10:17, Яхья 15:9, Яхья 17:26

+ 5:21 Рим. 8:11, 1Кор. 15:45

+ 5:22 Яхья 17:2, Ислер 10:42

+ 5:23 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20, Яхья 15:23

+ 5:24 Яхья 3:36, Яхья 6:40, Яхья 20:31, 1 Яхъя 5:9-13, 1 Яхъя 3:14

+ 5:25 Мат. 27:52-53, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5

+ 5:26 Яхья 1:4, Яхья 11:25, 1 Яхъя 1:2, 1 Яхъя 5:11

+ 5:28 Яхья 11:25, Яхья 11:43
+ 5:30 Мк. 14:36, Яхья 6:38, Яхья 8:16
+ 5:31 Яхья 8:13
+ 5:33 Яхья 1:7, Яхья 3:26, Яхья 10:41
+ 5:35 Мат. 5:16, 2 Петер 1:19
+ 5:36 Яхья 8:18, Яхья 10:25, 1 Яхъя 5:9
+ 5:39 Лк. 24:27
+ 5:41 1 Салоникшилер 2:6

+ 5:43 Яхья 10:25, Яхья 12:12, Яхья 1:11, Яхья 3:11-12

+ 5:44 Яхья 12:43
• 6:1 Мат. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17
+ 6:4 Яхья 2:13, Яхья 11:55
+ 6:5 Яхья 1:44,
+ 6:8 Яхья 1:40, Яхья 1:44
+ 6:11 Мат. 15:36
+ 6:14 Мат. 11:2-3, Яхья 4:25, Яхья 11:27
• 6:16 Мат. 14:22-27, Мк. 6:45-52
+ 6:29 1 Яхъя 3:23

+ 6:30 Мат. 12:38, Яхья 2:18, Яхья 4:48, 1Кор. 1:22

+ 6:34 Яхья 4:15
+ 6:35 Яхья 4:14, Яхья 7:37
+ 6:37 Яхья 17:6

+ 6:38 Яхья 3:13, 1Кор. 15:47, Мк. 14:36, Яхья 5:30

+ 6:39 Мат. 18:14, Яхья 10:28-29
+ 6:40 Яхья 3:35, Яхья 5:24, 1 Яхъя 5:12-13
+ 6:42 Мат. 13:55
+ 6:44 Яхья 12:32
+ 6:46 Мат. 11:27, Яхья 1:18
+ 6:51 Яхья 3:13, Мат. 26:26-28
+ 6:53 Мк. 14:22-24, 1Кор. 10:16, 1Кор. 11:27
+ 6:56 Яхья 15:4-5, 1 Яхъя 3:24
+ 6:62 Мк. 16:19, Лк. 24:51, Ислер 1:9
+ 6:63 2Кор. 3:6
+ 6:64 Яхья 13:11
+ 6:69 Мк. 1:24
+ 6:70 Яхья 13:2, Яхья 13:27
+ 6:71 Яхья 18:2-3
+ 7:1 Яхья 5:18, Яхья 8:37, Яхья 11:53

+ 7:3 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Яхья 2:12, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 7:6 Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 7:7 Яхья 15:18, Яхья 3:19
+ 7:13 Яхья 19:38
+ 7:16 Яхья 8:28, Яхья 12:49, Яхья 14:10
+ 7:18 Яхья 5:41, Яхья 8:50
+ 7:19 Яхья 1:17
+ 7:20 Мк. 3:22, Яхья 8:48, Яхья 10:20
+ 7:23 Мат. 12:2, Яхья 5:16
+ 7:24 Яхья 8:15
+ 7:27 Яхья 8:14, Яхья 9:29, Яхья 19:9
+ 7:29 Мат. 11:27, Яхья 8:55

+ 7:30 Яхья 10:39, Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 7:31 Яхья 8:30
+ 7:33 Мк. 14:7, Яхья 14:19, Яхья 16:5
+ 7:34 Яхья 8:21-22, Яхья 13:33

+ 7:37 Мат. 11:28, Мат. 5:6, Яхья 4:14, Яхья 6:35

+ 7:39 Ислер 2:4
+ 7:40 Яхья 1:21
+ 7:42 Мат. 2:1, Лк. 2:4-7
+ 7:43 Яхья 9:16, Яхья 10:19
+ 7:48 1Кор. 1:20, 1Кор. 2:8
+ 7:50 Яхья 3:1, Яхья 19:39
+ 8:6 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 8:7 Рим. 2:1, Рим. 2:22
+ 8:11 Яхья 5:14

+ 8:12 Лк. 2:30, Яхья 1:4, Яхья 1:9, Яхья 12:35

+ 8:13 Яхья 5:31
+ 8:14 Яхья 13:3, Яхья 16:28, Яхья 7:27
+ 8:15 Яхья 3:17, Яхья 7:24, Яхья 12:47
+ 8:16 Яхья 5:30, Яхья 16:32
+ 8:18 Яхья 5:36, 1 Яхъя 5:9
+ 8:19 Мат. 11:27, Яхья 16:3

+ 8:20 Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 13:1

+ 8:21 Яхья 7:34-35, Яхья 13:33
+ 8:23 1 Яхъя 4:5, Яхья 17:14
+ 8:26 Яхья 15:15, Яхья 3:33

+ 8:28 Яхья 3:14, Яхья 12:32, Яхья 5:30, Яхья 7:16

+ 8:29 Яхья 4:34, Яхья 6:38

+ 8:30 Яхья 7:31

+ 8:32 Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 8:33 Мат. 3:9
+ 8:34 2 Петер 2:19, Рим. 6:16-20, Тит 3:3
+ 8:35 Яр. 21:10, Гал. 4:30
+ 8:37 Яхья 5:18, Яхья 7:1, Яхья 11:53
+ 8:39 Лк. 19:9

+ 8:44 1 Яхъя 3:8, 1 Яхъя 3:10, 1 Яхъя 3:12, Яр. 3:4, 2Кор. 11:3, Ашы. 12:9

+ 8:48 Мк. 3:22, Яхья 7:20
+ 8:49 Яхья 5:23
+ 8:50 Яхья 5:41, Яхья 7:18
+ 8:51 Яхья 5:24, Яхья 11:26

+ 8:54 Ювытлар 5:5, Яхья 17:1, Ислер 3:13, 2 Петер 1:17

+ 8:55 Яхья 7:28-29
+ 8:56 Мат. 13:17, Лк. 17:22
+ 8:59 Яхья 10:31
+ 9:4 Яхья 4:34, Яхья 11:9, Яхья 12:35
+ 9:5 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 12:46
+ 9:6 Мк. 7:33, Мк. 8:23
+ 9:7 Лк. 13:4
+ 9:14 Яхья 5:9
+ 9:16 Яхья 7:43, Яхья 10:19
+ 9:17 Яхья 4:19, Яхья 6:14
+ 9:22 Яхья 7:13, Яхья 12:42, Яхья 16:2
+ 9:29 Яхья 7:27, Яхья 8:14

+ 9:31 Сулейманнынъ таварыхлары 15:8, Сулейманнынъ таварыхлары 28:9,

+ 9:37 Яхья 4:26
+ 9:40 Рим. 2:19
+ 9:41 Яхья 15:22, Якуп 4:17
+ 10:6 Мк. 6:52, Мк. 8:17

+ 10:11 Ювытлар 13:20, Яхья 15:13, 1 Яхъя 3:16

+ 10:12 Мат. 7:15, Ислер 20:29
+ 10:15 Мат. 11:27
+ 10:16 Яхья 11:52, Лк. 12:32
+ 10:17 Мат. 3:17, Яхья 5:20
+ 10:18 Яхья 2:19
+ 10:19 Яхья 7:43, Яхья 9:16
+ 10:20 Мк. 3:22, Яхья 7:20, Яхья 8:48,
+ 10:23 Ислер 3:11, Ислер 5:12
+ 10:24 Мат. 26:63, Яхья 1:24-25, Яхья 1:41
+ 10:25 Яхья 5:36
+ 10:28 Яхья 3:16, Яхья 17:12
+ 10:30 Яхья 17:11
+ 10:31 Яхья 8:59
+ 10:33 Мат. 9:3
+ 10:36 Яхья 3:17, Мк. 2:7, Мк. 14:64
+ 10:38 Яхья 14:10
+ 10:39 Лк. 4:30, Яхья 7:30
+ 10:40 Яхья 1:28
+ 10:41 Яхья 1:7, Яхья 3:26, Яхья 5:33
+ 10:42 Яхья 7:31
+ 11:1 Лк. 10:38-39
+ 11:2 Яхья 12:3
+ 11:8 Яхья 8:59, Яхья 10:31
+ 11:9 Яхья 9:4, Яхья 12:35
+ 11:11 Мат. 9:24, Мк. 5:39,

+ 11:16 Мат. 10:3, Мк. 3:18, Лк. 6:15, Яхья 14:5, Яхья 20:24, Яхья 21:2, Ислер 1:13, Яхья 13:37

+ 11:24 Лк. 14:14, Яхья 5:29, Яхья 6:39

+ 11:25 Яхья 1:4, Яхья 5:26, 1 Яхъя 1:2, 1 Яхъя 5:11

+ 11:26 Яхья 5:24, Яхья 8:51

+ 11:27 Мат. 11:2, Яхья 1:49, Мат. 16:16, Мк. 8:29

+ 11:35 Лк. 19:41
+ 11:37 Яхья 9:6-7
+ 11:38 Мат. 27:60
+ 11:41 Яхья 17:1
+ 11:42 Яхья 3:17
+ 11:43 Яхья 5:28
+ 11:44 Яхья 5:28
• 11:45 Мат. 26:1-5, Мк. 14:1-22, Лк. 22:1-2
+ 11:45 Яхья 2:23
+ 11:50 Яхья 18:14
+ 11:51 Мк. 10:45
+ 11:52 Яхья 10:16, 1 Яхъя 2:2

+ 11:53 Мк. 14:1, Яхья 5:18, Яхья 7:1, Яхья 8:37

+ 11:55 Яхья 2:13, Яхья 6:4,
+ 11:57 Яхья 7:11
• 12:1 Мат. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50

+ 12:1 Яхья 11:55, Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18

+ 12:2 Лк. 10:38
+ 12:3 Яхья 11:2
+ 12:6 Яхья 13:29
+ 12:9 Яхья 11:44

• 12:12 Мат. 21:4-9, Мк. 11:7-10, Лк. 19:35-38

+ 12:15 Мат. 21:4-5
+ 12:16 Яхья 2:22
+ 12:19 Яхья 11:47-48
+ 12:21 Яхья 1:44
+ 12:23 Яхья 2:4, Яхья 17:1
+ 12:24 1Кор. 15:36
+ 12:25 Мат. 10:39, Лк. 14:26
+ 12:27 Мк. 14:34, Яхья 13:21
+ 12:28 Мк. 1:11, Мк. 9:7
+ 12:29 Ислер 23:9
+ 12:30 Яхья 11:42

+ 12:31 Яхья 16:11, 2Кор. 4:4, Колосшылар 2:15

+ 12:32 Яхья 3:14, Яхья 8:28, Яхья 6:44

+ 12:33 Яхья 18:32

+ 12:35 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Эфесшилер 5:8, Сулейманнынъ таварыхлары 4:19, Яхья 9:4, Яхья 11:9, 1 Яхъя 1:6

+ 12:36 Лк. 16:8, 1 Салоникшилер 5:5
+ 12:38 Рим. 10:16
+ 12:40 Мат. 13:15, Мк. 4:12, Ислер 28:27
+ 12:42 Яхья 3:1, Яхья 9:22, Яхья 16:2
+ 12:43 Яхья 5:44
+ 12:44 Мат. 10:40, Яхья 13:20, Яхья 14:1
+ 12:45 Яхья 14:9
+ 12:46 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 9:5
+ 12:47 Яхья 3:17, Яхья 4:42, Яхья 8:15

+ 13:1 Яхья 12:1, Мк. 14:41, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 8:20

+ 13:2 Яхья 6:70

+ 13:3 Мат. 11:27, Яхья 17:2, Яхья 8:14, Яхья 16:28

+ 13:5 Мат. 20:28, Лк. 22:27

+ 13:8 1Кор. 6:11, Эфесшилер 5:26, Тит 3:5, Ювытлар 10:22

+ 13:10 Яхья 15:3

+ 13:11 Яхья 6:64, Яхья 18:2

+ 13:13 Мат. 7:22, Мат. 23:8, Лк. 6:46, Пилипшилер 2:11

+ 13:14 1 Тимотей 5:10
+ 13:15 1 Петер 2:21
+ 13:16 Лк. 6:40, Яхья 15:20

+ 13:17 Мат. 24:46, Лк. 11:28, Якуп 1:22, Рим. 2:13

• 13:18 Мат. 26:21-25, Мк. 14:18-21, Лк. 22:21-23

+ 13:18 Яхья 6:70,
+ 13:19 Мк. 13:23, Яхья 14:29, Яхья 16:4
+ 13:20 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 12:44
+ 13:21 Мк. 14:34, Яхья 12:27

+ 13:23 Яхья 19:26, Яхья 20:2, Яхья 21:7, Яхья 21:20

+ 13:29 Яхья 12:6
+ 13:31 1 Петер 4:11
+ 13:32 Яхья 17:1, Яхья 17:5
+ 13:33 Яхья 7:34, Яхья 8:21

+ 13:34 1 Яхъя 2:7-8, 1 Яхъя 3:11, 2 Яхъя 1:5, Яхья 15:12

• 13:36 Мат. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34

+ 13:37 Яхья 11:16, Яхья 21:19
+ 13:38 Яхья 18:27
+ 14:1 Яхья 12:44
+ 14:3 Яхья 14:1, 1 Салоникшилер 4:17
+ 14:5 Яхья 11:16
+ 14:6 Яхья 1:17, Яхья 11:25, Ювытлар 10:20
+ 14:8 Яхья 1:43, Яхья 12:21
+ 14:9 Яхья 12:45
+ 14:10 Яхья 10:38
+ 14:11 Яхья 5:36
+ 14:12 Яхья 8:14, Яхья 13:3, Яхья 16:28

+ 14:14 Мат. 7:7-8, Мк. 11:24, Яхья 15:16, Яхья 16:23, 1 Яхъя 3:22

+ 14:15 Мат. 28:20, 1 Яхъя 5:3, 2 Яхъя 1:6, Рим. 13:10

+ 14:16 Яхья 15:26, Яхья 16:13
+ 14:17 1Кор. 2:14, Ислер 2:4
+ 14:19 Яхья 7:33

+ 14:21 Сулейманнынъ таварыхлары 8:17, Яхья 16:27

+ 14:22 Лк. 6:16, Ислер 1:13

+ 14:23 Ашы. 3:20

+ 14:26 Яхья 15:26, Яхья 16:13, 1Кор. 2:10, 1 Яхъя 2:20, Лк. 24:49

+ 14:27 Пилипшилер 4:7, Колосшылар 3:15
+ 14:28 Яхья 14:1-2, 1Кор. 11:3, 1Кор. 15:24
+ 14:29 Мк. 13:23, Яхья 13:19
+ 14:30 Яхья 12:31, Эфесшилер 2:2
+ 15:2 Мат. 3:10, Мат. 7:19
+ 15:3 Яхья 13:10
+ 15:4 1 Яхъя 2:6

+ 15:5 Рим. 11:17, Яхья 6:56, 1 Яхъя 3:24, Мк. 4:20

+ 15:6 Мат. 13:42
+ 15:7 Яхья 14:14
+ 15:9 Мат. 3:17, Яхья 5:20

+ 15:11 Яхья 3:29, Яхья 16:24, Яхья 17:13, 1 Яхъя 1:4, 2 Яхъя 1:12

+ 15:12 Яхья 13:34

+ 15:13 Яхья 10:11, 1 Яхъя 3:16, Рим. 5:7-8, Эфесшилер 5:2

+ 15:14 Мк. 3:35

+ 15:15 Яхья 3:32, Яхья 8:26

+ 15:16 Мат. 7:7-8, Мк. 11:24, Яхья 14:14, Яхья 16:23

+ 15:17 1 Яхъя 2:7, 1 Яхъя 3:11, 2 Яхъя 1:5
+ 15:18 Мк. 13:13, Яхья 7:7, 1 Яхъя 3:13
+ 15:19 Яхья 8:23, Яхья 17:14

+ 15:20 Мат. 10:24, Лк. 6:40, Яхья 13:16, Яхья 5:16, 1Кор. 4:12, 2Кор. 4:9, 1 Салоникшилер 2:15, 2 Тимотей 3:12

+ 15:22 Яхья 9:41
+ 15:23 Яхья 5:23
+ 15:24 Яхья 7:31, Яхья 10:37

+ 15:26 Яхья 14:17, Яхья 16:13, Ислер 5:32, 1 Яхъя 5:6-8

+ 15:27 Лк. 24:48, Яхья 19:35, Ислер 1:8

+ 16:2 Яхья 9:22, Яхья 12:42, Ислер 8:1, Ислер 9:1, Ислер 26:9

+ 16:3 Яхья 18:19
+ 16:4 Мк. 13:23, Яхья 13:19, Яхья 14:29
+ 16:5 Яхья 7:33, Яхья 14:12
+ 16:7 Яхья 15:26
+ 16:9 Яхья 8:24
+ 16:11 Яхья 12:31, Колосшылар 2:15

+ 16:13 Яхья 14:17, Яхья 15:26, 1 Яхъя 2:20, 1Кор. 2:10

+ 16:15 Яхья 17:10
+ 16:16 Яхья 7:33
+ 16:20 Мат. 9:15
+ 16:22 2Кор. 6:10

+ 16:23 Мат. 7:7-8, Мк. 11:24, Яхья 14:14, Яхья 15:16

+ 16:24 Яхья 3:29, Яхья 15:11, Яхья 17:13, 2 Яхъя 1:12

+ 16:25 Мк. 8:32
+ 16:27 Яхья 14:21
+ 16:28 Яхья 8:14, Яхья 13:3
+ 16:30 Яхья 2:24-25
+ 16:32 Мат. 26:31, Мк. 14:27, Яхья 8:16

+ 16:33 Яхья 14:27, Колосшылар 3:15, Рим. 8:37, Ашы. 3:21

+ 17:1 Яхья 11:41, Яхья 2:4, Яхья 12:23, Яхья 8:54, Яхья 13:32

+ 17:2 Мат. 28:18, Яхья 5:22, Яхья 13:3
+ 17:5 Яхья 1:1-2
+ 17:8 Яхья 6:69
+ 17:9 Лк. 22:32
+ 17:10 Яхья 16:15,
+ 17:11 Яхья 10:30

+ 17:12 2 Салоникшилер 3:3, Яхья 13:2, Яхья 10:28

+ 17:13 Яхья 3:29, Яхья 15:11, Яхья 16:24, 2 Яхъя 1:12

+ 17:14 Яхья 8:23, Яхья 15:19
+ 17:15 Мат. 6:13
+ 17:18 Яхья 20:21
+ 17:22 Рим. 8:30
+ 17:24 Яхья 14:3
+ 17:25 Яхья 8:55, Яхья 10:15
+ 17:26 Мат. 3:17, Яхья 5:20

• 18:1 Мат. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53

+ 18:1 Мат. 26:36
+ 18:2 Лк. 22:39
+ 18:3 Ислер 1:16
+ 18:4 Яхья 13:1, Яхья 1:38, Яхья 20:15
+ 18:9 Яхья 17:12
+ 18:10 Лк. 22:38
+ 18:11 Мк. 10:38, Мк. 14:36

• 18:12 Мат. 26:57-58, Мк. 14:53-54, Лк. 22:54

+ 18:13 Лк. 3:2, Ислер 4:6

+ 18:14 Яхья 11:50

• 18:16 Мат. 26:69-70, Мк. 14:66-68, Лк. 22:55-57

• 18:19 Мат. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Лк. 22:66-71

+ 18:20 Яхья 7:26
+ 18:22 Ислер 23:2, Ислер 23:4
+ 18:26 Яхья 18:10

+ 18:27 Мат. 26:64, Мк. 14:72, Лк. 22:60, Яхья 13:38

• 18:28 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Лк. 23:1-5

+ 18:28 Ислер 10:28,

+ 18:29 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, Ислер 4:27, 1 Тимотей 6:13

+ 18:32 Мк. 10:33, Яхья 12:33
+ 18:33 Мат. 2:2
+ 18:36 Яхья 8:23, Яхья 17:14
+ 18:37 Яхья 3:11, 1 Яхъя 4:6
+ 18:38 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 18:39 Мк. 15:6-7

• 19:1 Мат. 27:15-31, Мк. 15:6-20, Лк. 23:13-25

+ 19:4 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 19:7 Яхья 10:36,
+ 19:9 Ислер 8:32-33
+ 19:11 Яхья 18:2, Яхья 18:14
+ 19:12 Ислер 3:13

• 19:17 Мат. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43

+ 19:20 Ювытлар 13:12
+ 19:25 Лк. 24:18, Лк. 8:2
+ 19:26 Яхья 13:23

• 19:28 Мат. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49

+ 19:34 1 Яхъя 5:6

+ 19:35 Яхья 15:27, Ислер 1:8, 1 Яхъя 1:1-3, Ашы. 1:2

+ 19:36 Мат. 1:23, Мат. 21:4, Мат. 26:56

• 19:38 Мат. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56

+ 19:38 Яхья 7:13
+ 19:39 Яхья 3:1, Яхья 7:50, Мат. 2:11
+ 19:40 Яхья 11:44
• 20:1 Мат. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12
+ 20:1 Лк. 8:2
+ 20:2 Яхья 13:23
+ 20:9 Лк. 24:27
• 20:11 Мк. 16:9-11
+ 20:12 Лк. 24:4, Ислер 1:10
+ 20:14 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Яхья 21:4
+ 20:15 Яхья 1:38, Яхья 18:4
+ 20:17 Мат. 28:10, Рим. 8:29, Ювытлар 2:11

• 20:19 Мат. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49

+ 20:21 Яхья 17:18
+ 20:22 Яр. 2:7
+ 20:23 Мат. 16:19, Мат. 18:18
+ 20:24 Яхья 11:16
+ 20:28 Яхья 1:1, 1 Яхъя 5:20, Пилипшилер 2:6
+ 20:29 Мк. 15:32, 1 Петер 1:8
+ 20:30 Яхья 21:25

+ 20:31 Мат. 14:33, Лк. 1:35, Яхья 1:7, Ислер 19:4, Яхья 3:14-15, 1 Яхъя 5:13

+ 21:1 Яхья 6:1

+ 21:2 Яхья 11:16, Яхья 14:5, Яхья 20:24, Яхья 1:45, Яхья 2:1, Мат. 4:21, Лк. 5:10

+ 21:4 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Яхья 20:14
+ 21:5 Лк. 24:41
+ 21:6 Лк. 5:4
+ 21:7 Яхья 13:23
+ 21:14 Яхья 20:19, Яхья 20:26
+ 21:16 Ислер 20:28, 1 Петер 5:1
+ 21:19 Яхья 13:37, 2 Петер 1:14
+ 21:20 Яхья 13:23, Яхья 13:25
+ 21:22 Мат. 16:27, Мк. 9:1
+ 21:24 Яхья 15:27, 3 Яхъя 1:12
+ 21:25 Яхья 20:30

Ислер

Ислер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Кирис Соьз

ЭЛШИЛЕРДИНЪ ИСЛЕРИ

Айтылып келгенге коьре, бу китапты язган эмлевши Лука – элши Паулдынъ йолдасы эм уьшинши Инжилдинъ авторы.

Китаптынъ биринши кесеги (1–7 бб.) Ерусалимде, Юдеяда эм Самарияда Масихтинъ элшилерининъ насихаты себепли (янъы эрадынъ 30-ншы йй.) басында христиан ямагатынынъ баслапкы оьсуьви акында хабарлайды. Экинши кесегинде Ийги Хабар Палестинадынъ тысында, ювыт халкы яшаган ерде, грек маданиятынынъ орталыкларында эм урым империясынынъ бас каласына дейим яйылып барганы акында айтылады. Исага ынанганларга Ерусалимде Пентикост (Пятидесятница) куьнинде туьскен Кие Рух христиан ямагатын сонъында суьвретленген баьри ислеринде коьнъиллендире эм берките барды.

Сол заманда (янъы эрадынъ 40-60 йй.) баска халкларга христиан диннинъ бас насихатшысы, бу вакытка дейим сол динге бек карсы турганына да карамай, Паул болган. Ол Ювык Куьнтувар еринде элгезерликте болганда Масихти насихатлап юрди. Грецияга коьшкенде ога, онынъ сенимли ярдамшысы болып, Лука оьзи де косылды.

Китап Паулдынъ Урымда тутнакка туьскени мен кутылады. Аьвелги христиан тарихшилерининъ билдируьвине коьре, элши Паул оьким шыгарылганнан сонъ босатылган эди. Эм Урымнан куьнбатар бетке Ийги Хабарды яйып юрди. Болган уьшин бир неше йыл озганнан сонъ урым оькимети оны янъыдан тутнакка салды эм бу йол христианлыкты насихатлаганы уьшин язалап оьлтирди.

1

Исадынъ коькке алынувы

11-2Мен биринши китабымда[*], Теопил, басыннан алып Исадынъ Кие Рух аркалы Оьзи сайлап алган элшилерине берген тапшырувларыннан сонъ, коькке коьтерилип алынган куьнине дейим, не эткенининъ, неге уьйреткенининъ баьрисин язган эдим+. 3Иса, шеккен азапларыннан сонъ, элшилерине коьп ынандырувшы нышанлар ман Оьзининъ тири болганын коьрсетти. Кырк куьнди оларга коьринип, Алла Патшалыгы акында хабарлады+. 4«Ерусалимнен кетпенъиз, ама сиз Меннен эситкен Атам береек деп айтканды сакланъыз+. 5Яхъя аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаган, сиз болсанъыз бир неше куьн оьткеннен сонъ Кие Рух пан тазаланаяксыз», – деп буйырды+.

6Элшилери бирге йыйылысканда Оннан сорадылар: «Раббий, Сен сол заманда Исраилге патшалыкты янъыдан туьзеексинъме?»+

7Иса булай яваплады: «Атам Оьз куваты ман белгилеген заманларды эм болжалларды билуьв исинъиз тувыл+. 8Тек Кие Рух сизге туьскенде, куьдирет аларсыз эм Ерусалимде, буьтин Юдеяда, Самарияда эм ердинъ шетлерине дейим де шаатларым боларсыз»+.

9Муны айтып, Иса олардынъ коьзлери алдында коькке коьтерилип алынды эм булыт ишине йогалды+. 10Исадынъ коьтерилуьвине карап, коьзлери коькке тигилген вакытта ак кийим кийген эки эр киси олардынъ касына келди+. 11«Галилеяшылар, – дедилер олар, – не уьшин коькке карап турасыз? Сол сизден коькке алынган Иса соьле калай кеткен болса, солай ок кайтып келеек»+.

Юдадынъ орнына баска элши айырув

12Оннан сонъ элшилер Зейтун деген, Ерусалимнен бир шабат куьнлик йол[*] юруьв кадер узаклыкта орынласкан тавдан туьстилер эм Ерусалимге кайтып келдилер. 13Олар шахарга кирип, конак болган уьйлерининъ йогары боьлмесине коьтерилдилер. Мине олардынъ атлары: Петер, Яхъя, Якуп, Эндрей, Пилип, Тома, Барталмай, Матай, Алпай улы Якуп, Шимон Зилот эм Якуп улы Юда+. 14Олар баьриси бирге аьр дайым дува этпеге йыйылатаган эдилер. Олар ман бирге бир неше кыскаяклы, Исадынъ анасы Марьем эм кардашлары бар эдилер+.

15Бир кере сосындай йыйылысувда юз йырма кадер иман кардашы бар эди. Сол заманда Петер турып айтты: 16«Кардашлар, Кие Рух Дауттынъ авызы ман Исады тутканларга басшылык эткен, Юдадынъ акында алдын билдирген Кие Язув толтырылмага тийисли болды+. 17Юда – бизим биримиз, ол биз этетаган куллыгымызда катнасатаган эди»+.

18Юда эткен яманлыгы уьшин алган акшасына данъылды сатып алды, ама басыннан кетип йыгылып, онынъ иши ярылды эм карны тыска куйылды. 19Оны Ерусалимде яшаганлардынъ баьриси де билетаган эдилер, оьз тилинде данъылды «Акелдама», маьнеси «Канлы данъыл», деп атадылар+.

20(Петер соьзин бардырды): «Забур китабында: „Юрты бос калсын, ишинде яшавшы болмасын“ эм „Исин баска бирев алсын“, – деп, язылган. 21-22Сол себептен бизге Иса ман аьр дайым бирге, Яхъя Оны сувда шомылдырган заманнан баслап, Исадынъ бизден коькке коьтерилип алынган куьнине дейим юрген аьдемлер ишиннен биревди айырып алмага керек болады. Сол аьдем, биздей, Исадынъ тирилуьвининъ шааты болмага тийисли»+.

23Эки аьдемди тийисли коьрдилер: Баршаба деп аталатаган Юсупты – ога тагы да Юст дейтаган эдилер – эм Матияды+.

24-25«Раббий, Сен аьр биримиздинъ юрегиндегин билесинъ. Юда оьзине тийисли болган орынга кетти. Ол калдырган элшилик исти юргистер уьшин онынъ орнына Сен сосы экевининъ кайсысын сайладынъ, соны бизге билдир», – деп дува эттилер+. 26Сонъ сыбага тасладылар: ол Матияга туьсти эм Матия он бир элшидинъ он экиншиси болып косылды+.

2

Кие Рухтынъ туьсуьви

2^1Пентикост[*] байрамы етти, баьриси де бирге йыйылган эдилер+. 2Бирден коьктен куьшли елдинъ эсуьвине усаган бир сес эситилди, сокталар олтырып турган уьйди савлай толтырды. 3От тилине усаган бир затлар, боьлинип, бир-бирлеп олардынъ аьр бирининъ уьстинде токталганын коьрдилер+. 4Баьриси, Кие Рух пан савлай бийленип, баска туьрли тиллерде соьйлеп басладылар: Кие Рух оларга сондай амал берди+.

5Ерусалимде сол ок заманда коьктинъ туьбинде аьр кыралдан келген, Аллады сыйлаган ювытлар яшайтаган эдилер. 6Сол давысты эситкенде коьп аьдем йыйылды эм саьспекледи, неге десе олардынъ аьр бириси оьз тувган тилинде соьйлегенлерин эситти. 7Сейирсингениннен бир туьрли болдылар эм сорастырдылар: «Бу соьйлейтаганлардынъ баьриси де Галилеядан тувылма? 8Калай болды бизим аьр биримиз де булардынъ оьз тилимизде соьйлевин эситкенимиз? 9Парфияшылар, мидияшылар, эламшылар, Месопотамияда, Юдеяда, Каппадокияда, Понтта, Асия элинде, 10Фригияда, Памфилияда, Мысырда эм Ливиядынъ Киренеге ювыкласкан боьликлеринде яшавшылар, Урымнан келген ювытлар, ювыт динин кабыл эткен баска миллетлилер,
11критшилер эм араблар – баьримиз де, олар Раббийдинъ уллы ислери акында тувган тилимизде айтатаганларын эситип турымыз!»+

12Сейирсинген эм адалаган аьдемлер бир бириннен сорастылар: «Мунынъ маьнеси не ди экен?» 13Бир кесеклери: «Олар таьтли шагырды коьбирек ишкен боларлар!» – деп, куьлип алдылар+.

Петердинъ Ерусалим халкына айткан соьзи

14Петер баска он бир элши мен бирге турды, ямагатка карап, коьтеринки айтты: «Ювытлар эм Ерусалимнинъ баьри яшавшылары! Муны билинъиз эм соьзлериме эс беринъиз! 15Бу аьдемлер, сизге коьрингендей, эсирик тувыл, соьле тек тогыз саьатлик эртенълик[*]! 16-17Бу Йоел пайхамбардынъ билдиргенлерининъ толтырылувы: „Сонъгы куьнлерде“, – дейди Алла, – „Мен Рухымды баьри аьдемлерге явдырарман. Улларынъыз эм кызларынъыз пайхамбарлык этееклер, ясларынъызга коьринуьвлер, а картларынъызга туьслер энееклер. 18Сол куьнлерде кулларыма, эр кисилерге, хатын-кызларга да болсын, Мен Оьз Рухымнан явдырарман эм олар пайхамбарлык этееклер. 19Аспаннынъ бийиклигинде аьжейиплер берермен, ердинъ тоьменлигинде нышанлар – кан, от, туьтин булытларын коьрсетермен+. 20Раббийдинъ уллы эм данъклы куьни туьсеектен алдын, куьн каранъалыкка, ай канга айланар+. 21Сол заманда Раббийди ярдамга шакырганлардынъ баьриси куткарылаяк“+.

22Исраилшилер! Бу соьзлерди тынъланъыз: Оьзинъиз билгенше, назаретши Иса – Алла сизинъ аранъызда Онынъ аркалы эткен куьдиретли ислери, аьжейиплери эм аьлемет нышанлары ман бегиткен Аьдем+. 23Ол – Алладынъ белгилеген мырады эм алдыда болаякты билуьвлиги мен колынъызга берилген эди. Сиз Оны йорыксызлардынъ коллары ман кашка мыклап оьлтирдинъиз+. 24Ама Алла Оны оьлилерден тирилтти, оьлим азабыннан босатты, неге десе Оны ыслап турмага оьлимнинъ куьши йок эди+. 25Даут Онынъ акында деп айтады: „Мен аьр заманда да Раббийди коьз алдымда коьремен; Ол онъ янымда туратаганы уьшин абдырамайман. 26Сонынъ уьшин юрегим куванады, тилим суьйинишли соьзлер айтады, деним уьмит пен яшайды. 27Неге десе янымды ахыретте калдырмассынъ, сыйлы аьдеминъе шируьвди сынатпассынъ. 28Сен мага яшав йолларын анълаттынъ, Оьзинънинъ алдынъда мени куванышка толтырарсынъ“+.

29Кардашлар! Уллы атамыз Даут акында йигерлише айтып бегитпеге боламан: ол оьлген эм коьмилген, кабыры буьгуьнге дейим бизим коьз алдымызда+. 30Ол пайхамбар эди, оьз тукымыннан биревдинъ тагына олтыраягы акында Алла ант эткенин билетаган эди. 31Соьйтип, ол, алдыда болаякты коьрип, Масихтинъ тирилееги акында: „Ол ахыретте калдырылмаган эм дени ширимеген“, – деп айтты. 32Мине Исады Алла яшавга тирилтти, биз ога баьримиз шаатпыз. 33Ол Алладынъ онъ колы ман оьрге шыгарылды эм Атасыннан ант этилген Кие Рухты алды. Сиз коьргенше эм эситкенше, бу Рухты бизге туьсирди+. 34-35Неге десе Даут коькке алынмаган, ама ол: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ ягымда олтыр, – деп айткан“, – деди+. 36Буьтин Исраил халкы ынанымлы билсин, сиз Оны, кашка керген Исады, Алла эм Бий, эм Масих этти».

37Муны эситкенде, аьдемлер, юреклерине пышак сугылгандай: «Кардашлар, биз не этеек?» – дедилер Петерге эм баска элшилерге+.

38Петер: «Тевбеге туьсинъиз, аьр биринъиз Иса Масих аты ман сувда шомылдырылып тазалансын; сонъ куьналарынъыз кеширилер эм Кие Рух савгасын аларсыз+. 39Неге десе Алла не ант эткен эсе сизге, балаларынъызга эм эректе болганлардынъ баьрисине – Алламыз Раббий кимди шакырса, сога этти», – деди+.

40Тагы да коьп баска соьзлер мен шаатлап, бегитти: «Оьзинъизди бу бузык несилден куткарынъыз», – деп тиледи. 41Соьйтип, онынъ соьзин юрегине ювык алганлар сувда шомылдырылдылар эм сол куьн бир уьш мынъга ювык аьдем иман ямагатына косылды. 42Иманга келгенлер оьзлерин аьр дайым элшилердинъ окытувына бердилер, бир бирлери мен айкастылар, оьтпек сындырып[*], дувада бирге болдылар.

Иманлылардынъ яшавы

43Кайдай коьнъилде коркув бар эди. Элшилер аркалы коьп аьжейиплер эм аьлемет нышанлар болдылар. 44Иманга келгенлердинъ баьриси бир болдылар, аьр не затлары да ортак эди+. 45Болган юртларын, мал-муьлклерин сатып, аьр бирининъ кереклисине коьре уьлестиретаган эдилер. 46Аьр куьн сайын бир коьнъилден Алла уьйининъ каралдысына келип турдылар, уьйлеринде оьтпек сындырып, ырызкыды ак юректен куванып бирге ашадылар. 47Аллады данъкладылар, баьри халктынъ суьйиминде болдылар. Раббий аьр куьн янъы куткарылганларды ямагатка косатаган эди.

3

Сакат садакашы сав болады

3^1Бир куьн Петер мен Яхъя дува этилетаган тогызыншы саьатте[*] Алла уьйине бара эдилер. 2Тувганнан бери аксак болган бир киси бар эди. Оны аьр куьн Алла уьйининъ Ярасык Капы деп аталатаган эсигине аькелип олтыртатаган эдилер. Ол уьйдинъ каралдысына киретаганлардан садака тилейтаган эди+. 3Петер мен Яхъядынъ каралдыга киреятырганын коьргенде, олардан садака тиледи. 4Аксакка тигилип: «Бизге кара!» – дедилер. 5Ол, бир зат алаяк болып, Петер мен Яхъяга тигилип карады.

6Петер: «Менде куьмис те, алтын да йок; болганымнан сага беремен: назаретши Иса Масихтинъ аты ман тур эм юрип кет!» – деди+. 7Онъ колыннан ыслап, оны коьтерип тургыстты. Сол саьатлей аякларынынъ табанлары эм асыклары куьшленди+. 8Ушып турып, ол юрип баслады, юрип шапкылап, Аллады данъклады, олар ман бирге Алла уьйининъ каралдысына кирди+. 9Буьтин халк онынъ юргенин, Аллады данъклаганын коьрди. 10Бу аьдемде, сол Алла уьйининъ Ярасык Капысынынъ касында олтыратаган садака тилевшиди таныдылар эм, ога болган иске адалап, сейирсинуьвге толдылар.

Алла уьйининъ каралдысында Петердинъ соьзи

11Савартылган аьдем Петер мен Яхъядан таймай эди. Буьтин халк та бек сейирсинип Сулейменнинъ колоннадасы деген ерге олардынъ касына ювырып кирдилер+. 12Муны коьрип Петер халкка: «Исраил эрлери! Бу затка неге сейирсинесиз? Бизге, оьз куьдиретимиз, диншиллигимиз бен бу кисиди юргисткендей, неге карайсыз? 13Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласы, аталарымыздынъ Алласы Оьз Кулы[*] Исады данъклады, а сиз Оны сатып бердинъиз, Пилат босатпага токтасканда, Пилаттынъ алдында Оннан басынъызды алдынъыз+. 14Сиз Аллага багысланган эм туврашыл Аьдемнен басынъызды алдынъыз, ама аьдем оьлтируьвшиди босатпага тилединъиз+. 15Яшавга Йол Коьрсетуьвшиди оьлтирдинъиз, ама Алла Оны оьлилерден тирилтти, биз де ога шаатпыз. 16Исадынъ аты сиз коьрген эм таныган бу аьдемди куьдиретлендирди, неге десе ол Онынъ атынынъ куватына ынанды. Иса аркалы келген иман ога баьринъиздинъ коьзи алдында бу савлыкты берди.

17Энди, кардашлар, сиз муны, аькимлеринъиздей, билмегенликтен эткенинъизди анълайман+. 18Алла Оьз Масихининъ азапланаягын баьри пайхамбарлардынъ авызы ман алдыда калай билдирген болса, солай толтырды. 19Сол себептен тевбеге туьсинъиз эм Аллага кайтынъыз. Соьйтип куьналарынъыз кеширилер. 20Раббий де белгили заманларда сизди рахатландырар эм сизге Оьзи алдын белгилеген Масихти – Исады йиберер. 21Ама Алла Ога багысланган пайхамбарлары аркалы коьптен бери билдиргениндей, баьри затларды туьзетеек заманы етпей, Иса аспанда турмага керек болаяк+. 22Муса айтатаган болган: „Раббий Алла оьз аранъыздан мендей бир пайхамбарды шыгараяк. Онынъ сизге аьр айтканына тынъланъыз+. 23Сол пайхамбарга тынъламаганлардынъ баьриси халктынъ арасыннан шыгарылып йок болаяклар“.

24Шамайылдан эм оннан сонъ келгенлерден баслап соьйлескен баьри пайхамбарлар бу куьнлерди билдирген эдилер. 25Сиз пайхамбарлардынъ эм Алла аталарынъыз бан эткен антласувдынъ тувдыкларысыз. Алла Ибрагимге: „Сенинъ тукымынъ аркалы ердеги баьри миллетлер разылыгымды табаяклар“, – деп, айткан эди+. 26Оьз Кулын тирилткенде Алла, аьр биринъизди яманлыкларынъыздан тайдырып сизге разылыгын берсин деп, Оны бас деп сизге йиберген».

4

Петер мен Яхъя межлис алдында

4^1Петер мен Яхъя соьйлейтаган заманда, олардынъ касына бас дин куллыкшылары, Алла уьйининъ каравыл басшысы эм садукейлер келдилер+. 2Элшилердинъ халкты уьйреткенлерине эм Исадынъ тирилгенине коьре оьлгенлердинъ де тирилееклерин билдиргенлерине айлак бек ашувландылар. 3Петерди, Яхъяды ысладылар, кеш болган себептен экевин де эртенъликке дейим капаттылар+. 4Ама олардынъ соьзин тынълавшылардынъ коьплери ынандылар эм иманлылардынъ саны бес мынъга дейим оьсти.

5Эртеси куьн аькимлер, аксакаллар эм дин аьлимлери Ерусалимде баьриси бирге йыйылдылар. 6Бас дин куллыкшысы Ханан, Каяпа, Яхъя, Искендер эм бас дин куллыкшысынынъ аьелиннен баска аьдемлер онда эдилер+. 7Петер мен Яхъяды алдыларына шыгардылар, олардан сорав алып басладылар: «Сиз кайдай куьш пен эм кимнинъ атыннан бу затты эттинъиз?»+

8Петер, Кие Рух пан савлай бийленип, яваплады: «Халктынъ аькимлери эм аксакаллары!+
9Эгер сиз буьгуьн бизден сакатка эткен ийгиликке явапты излейтаган болсанъыз, ол калай эмленгенин билмеге суьйсенъиз,+
10билинъиз, сиз эм Исраилдинъ баьри халкы: сиз кашка керген, ама Алла оьлилерден тирилткен назаретши Иса Масихтинъ аты ман бу аьдем соьле алдынъызда сав болып туры! 11Иса – сол „сиз уьй курувшылар мисетсинмей караган, ама муьйистинъ негизин салган тасы“+. 12Оннан баска эш биревде де куткарылув йок, неге десе коьктинъ астында, аьдемлерге берилген, бизди куткараяк баска ат йок»+.

13Межлистегилер, Петер мен Яхъядынъ йигерлигин коьрип эм олар бир ерде де окымаган сансыз аьдемлер болганларын эслеп, сейирсинетаган эдилер. Иса ман бирге болганларын да анъладылар. 14Савартылган аьдемнинъ олардынъ касында турганын коьрип, оларга карсы бир зат та айталмадылар+.

15Сонда оларга межлисти калдырып кетпеге буйырдылар эм кенъесип басладылар. 16«Сосы аьдемлер мен биз не зат этеек? – дейтаган эдилер олар, – Ерусалимнинъ баьри яшавшылары олардынъ уллы аьлемет нышан коьрсеткенлерин биледилер эм биз, болмаган деп, айталмаймыз. 17Ама халк арасында хабарды тагы да бек яйылдырмас уьшин, биз муннан ары Исадынъ аты ман биревге де айтпанъыз деп, оларды коркыстып, тыймага тийислимиз».

18Тагы да элшилерди киргистпеге шакырдылар: «Исадынъ аты ман бир зат та соьйлеменъиз эм уьйретпенъиз», – деп буйырдылар. 19Ама Петер мен Яхъя явапка: «Оьзинъиз ойланынъызтага, Раббийдинъ алдында туьз боларма, эгер Раббийден эсе коьбирек сизге бойсынсак+? 20Биз коьргенимиз эм эситкенимиз акында уьндемей туралмаймыз», – дедилер.

21Элшилерди энди де бир кере коркыстпага шалыстылар эм шыгарып йибердилер. Оларды кайтип язаламага керегин билмей эдилер, неге десе баьри халк Аллады болган зат уьшин данъклайтаган эди+. 22Аьлемет нышан ман савартылган аьдем кырк ясыннан озган эди.

Иманлылардынъ йигерлик дувасы

23Петер мен Яхъя эркин болып тагы да оьзлериндикилерге бардылар, бас дин куллыкшылары ман аксакаллардынъ айтканларынынъ баьрисин билдирдилер. 24Иманлылар оны эситкенде, баьриси бирге давысын шыгарып, Аллага дува этип басладылар: «Иемиз! Сен – коькти, ерди, денъизлерди эм ишиндегилердинъ баьрисин Туьзуьвши! 25Кие Рух пан Оьз кулынъ Даут атамыздынъ авызыннан айттыргансынъ: „Не уьшин миллетлер кутырадылар, неге халклар босына карсылык тувдырадылар? 26Ерлик патшалар согыска аьзирлендилер, аькимлер йыйылысып Раббийге эм Масихине карсы турадылар“.

27Уьшини мен Ирод пан Понтий Пилат Исраилдинъ халкы эм баска миллетлилер мен бу шахарда бирге косылып, май ягылган[*], Сага багысланган Кулынъ Исага карсы шыктылар+. 28Олар Сен Оьз мырадынъ эм колынъ ман белгилеген ислерди толтырдылар. 29Соьле, Раббий, олардынъ бизди коркытпага шалысувларын эсле. Кулларынъа уллы йигерлик пен соьзинъди айтып яймага куьш бер+. 30Колынъды созып, авырганларды эмле, Сага багысланган Кулынъ Исадынъ атыннан аьлемет нышанлар эм аьжейиплер шыгар!»

31Дува этип кутылганнан сонъ, турган ерлери сенъкилдеди, олар Кие Рух пан савлай бийлендилер. Сонъ йигерли болып, Алладынъ соьзин айтып басладылар+.

Иманлылар баьри затларын уьлеседилер

32Буьтин иманлылардынъ юреклери, акыллары бир эди. Эш бирев де оьз муьлкин, тек оныкы деп, санамады. Олар баьри болганларын боьлдилер+. 33Элшилер Раббий Исадынъ тирилгенине уллы куьдирет пен шаатлык этетаган эдилер, Алла олардынъ баьрисине Оьзининъ шапагатын толысынша коьрсететаган эди. 34Олардынъ ишинде кытлык, кысаслык коьргенлер болмадылар, неге десе ери эм уьйлери болган аьдемлер, оларды сатып, акшасын аькелетаган+
35эм элшилердинъ алдына салатаган эдилер. Сол акшалар аьр биревдинъ керегине коьре боьлинетаган эди.

36-37Айтпага, Кипрда тувган эм элшилер Барнаба – маьнеси Юбаныш Улы – деп атайтаган Левий ырувыннан Юсуп, оьзинде болган бир данъылын сатып, акшасын аькелди эм элшилердинъ алдына салды+.

5

Ханания эм Сапира

5^1Ханания атлы бир аьдем пишеси Сапирадынъ разылыгы ман оьз муьлкин сатты. 2Тек акшадынъ бир кесегин Ханания оьзине калдырды, оны пишеси де билетаган эди. Калганын ол аькелди де элшилердинъ алдына салды.

3Петер: «Ханания, неге шайтан юрегинъди бийлеген? Неге Кие Рухка оьтирик айтып, сатылган ердинъ акшасын боьлип, бир кесегин оьзинъе калдырдынъ? 4Ер, сен оны сатканша, сеники эди, ога алган акшанъ да сенинъ буйырыгынъда эди. Юрегинъде неге сондай ниет эттинъ? Аьдемлерге тувыл, Аллага оьтирик айттынъ».

5Ханания муны эситкенлей, оьлип, йыгылды. Мунынъ хабарын эситкенлердинъ баьрисин уллы коркув бийледи. 6Яс аьдемлер келип, онынъ илесин кебинге салдылар, аькетип коьмдилер.

7Бир уьш саьат озганнан сонъ пишеси, болганлардынъ бир затын билмей, келди. 8Петер: «Мага айтшы, еринъизди бу кадер акшага саткансызба?» – деп сорады.

«Аьше, – деп яваплады ол, – сол кадерге».

9Петер: «Сиз кайтип Раббийдинъ Рухын сынамага токтастынъыз? Эсик алдындагы абытларды эситесинъме? Бу байынъды коьмип кайтаятырганлар, олар сени де шыгараяклар», – деди. 10Сол ок вакыт хатын Петердинъ аяклары алдында, оьлип, йыгылды. Яс аьдемлер кирдилер, оьлгенин коьрип, шыгардылар, аькетип байынынъ касына коьмдилер. 11Буьтин ямагатты эм сол затлардынъ хабарын эситкенлерди уьйкен коркув бийледи.

Элшилер коьп аьжейип этедилер

12Элшилер халктынъ ишинде коьп аьлемет нышанлар эм аьжейиплер этетаган эдилер. Буьтин иманлылар Сулейменнинъ колоннадасында йыйылатаган эдилер+. 13Халк оларды бек сыйласа да келетен аьдемлердинъ эш биреви де оларга косылмага йигерленмеди. 14Эр кисилер, хатынлар, барганнан барган сайын Раббийге ынанып, иман ямагатына косылатаган эдилер. 15Аьдемлер авырганларын орамларга шыгарып, Петер озаятырганда, орындыкларга эм тоьсеклерге салдылар. Олардынъ бир кесеклерине куьлеткиси болса да тийсин деп,+
16Ерусалимнинъ тоьгерегиндеги шахарлардан да аьдемлер келип, йыйылысып, маразлыларды, кара йинлерден кыйналганларды аькелдилер эм баьриси савартылдылар.

Элшилердинъ кувгыны

17Бас дин куллыкшысын эм тоьгериндегилердинъ баьрисин – олай дегени садукей куьбин – куьншилик бийлеген эди+. 18Олар барып элшилерди ысладылар, халк тутнагына олтырттылар+. 19Ама туьнде Раббийдинъ бир маьлеги тутнактынъ капыларын ашты, оларды шыгарды+. 20«Алла уьйининъ каралдысына барынъыз, – деди ол, – эм бу янъы яшавдынъ хабарын толысынша айтынъыз». 21Эртенълик пен олар, айтылгандай, каралдыга бардылар эм халкты уьйретип басладылар.

Бас дин куллыкшысы эм тоьгерегиндегилер, межлисти – Исраил халкынынъ баьри аксакалларын – йыйып, элшилерди аькелмеге деп, тутнакка аьдемлер йибердилер. 22Саклавшылар тутнакка келгенде, сонда элшилерди таппай, артларына кайтып: 23«Тутнактынъ капыларынынъ берк ябылганларын эм олардынъ касында каравылшылардынъ туратаганларын коьрдик, ама капыларды ашканда, онда эш биревди де таппадык», – дедилер. 24Бу соьзлерди эситкенде Алла уьйининъ каравыл басшысы эм бас дин куллыкшылары сейирсинип, бу не затты айтады экен деп, анъламадылар.

25Сонъ ким ди бирев келди де билдирди: «Сиз тутнакка салган сол биревлеринъиз Алла уьйининъ каралдысында халкты уьйретип турылар». 26Сол заман каравыл басшысы эм саклавшылар барып, элшилерди аькелдилер. Оларды куьш салып аькелмедилер, неге десе, халк бизди тас пан сыбалап оьлтирмеге болар деп, коркатаган эдилер+.

27Элшилерди межлистинъ алдына шыгардылар. Бас дин куллыкшысы сорады:+
28«Биз сизге, бу Аьдемнинъ аты ман окытпассыз деп, каты буйырык бермедикпе? Аман да сиз оьз окувынъызды буьтин Ерусалимге яясыз, ога да косып, бизди сол аьдемдинъ канынынъ тоьгилгени уьшин шуьшлейсиз»+.

29Петер эм баска элшилер: «Биз аьдемлерге тувыл, а Аллага бойсынмага тийислимиз, – деп явапладылар. –+
30Аталарымыздынъ Алласы сиз кашка керип оьлтирген Исады тирилткен. 31Алла Оны Басшы эм Куткарувшы этип, Исраилге тевбеге туьспеге, куьналарын кеширтпеге амал берер уьшин онъ ягына коьтерди. 32Биз сол затлардынъ шаатымыз. Алла бойсынганларга берген Кие Рух та шаат болады»+.

33Тынълайтаганларды кара ашув бийледи эм элшилерди оьлтиреек болдылар+. 34Ама Гамалиел атлы бир парисей, буьтин халкта оьрметли Таурат устазы, межлис алдына турып, элшилерди бир кесек заманга шыгармага буйырды+. 35Сонъ межлистинъ агзаларына карап: «Исраилшилер, бу аьдемлер мен не этеегинъизди аьруьв этип ойланъыз. 36Коьп заман озбай Тевда деген, оьзин бир уллы аьдемге санаган бирев шыкты. Ога бир доьрт юзге ювык аьдем косылды, тек ол оьлтирилгенде, артыннан иергенлердинъ баьриси шашылып, йоклыкта калдылар. 37Оннан сонъ галилеяшы Юда халктынъ саны язылып алынатаган куьнлерде келди, аьдемлер куьбин козгалыска коьтерди. Ол да оьлди эм онынъ тоьгерегиндегилер шашылдылар+. 38Сонынъ уьшин, соьлеги аьлде, меним сизге кенъесим: бу аьдемлерге тийменъиз. Оларды йиберинъиз. Эгер олардынъ мырады эм ислери аьдемлерден болса, ол затлар бузылаяклар. 39Эгер де Алладан болса, сиз оларды йок эталмассыз, белким, Аллага карсылык этип коярсыз», – деди.

Гамалиелдинъ соьзи оларды ынандырды. 40Элшилерди шакырдылар, оларды камышылаганнан сонъ: «Исадынъ аты ман соьйлеменъиз», – деп буйырып, йибердилер.

41Элшилер, сондай корлавды Иса уьшин шекпеге тийисли коьрилгенлерине куванып, межлистен шыгып кеттилер+. 42Оьзлери куьн сайын, Алла уьйининъ каралдысында, аьдемлердинъ уьйлеринде йыйылып, токтавсыз уьйретип, Масих Иса акындагы Ийги Хабарды айтатаган эдилер.

6

Ети ярдамшыды беркитуьв

6^1Сокталардынъ саны коьбирек болып баслаганда, грекше соьйлейтаган ювытлар, тул пишелерине куьнлик акша уьлестирилген заманда сан этилмейди деп, еврейше соьйлейтаган ювытлар акында шагынып басладылар+. 2Он эки элши, буьтин сокталарды йыйып, айтты: «Биз, Алла соьзин койып, акша уьлестируьв исине карасак, туьз болмас. 3Сонынъ уьшин, кардашлар, оьз аранъыздан оьрметли, Кие Рух пан савлай бийленген бек акыллы ети аьдемди сайланъыз, биз сосы борышты оларга тапшырармыз+. 4Биз болса оьзимизди токтавсыз дувага эм Алла соьзин билдируьв исине берермиз».

5Бу ой буьтин ямагатка ярады, соьйтип, Степан атлы бек иманлы эм Кие Рух пан савлай бийленген аьдемди, Пилипти, Прохорды, Никанорды, Тимонды, Парменады эм алдын ювыт динине коьшкен антиохияшы Николайды айырдылар+. 6Сол аьдемлерди элшилердинъ алдына шыгардылар; элшилер, дува этип, колларын олардынъ уьстине салып, оларды бу иске тапшырдылар+.

7Алла соьзи яйылды эм сокталар саны Ерусалимде бек оьсти, коьп дин куллыкшылары да иманга туьстилер+.

Степаннынъ ысланувы

8Степан, Алла шапагаты эм куьдирети мен савлай бийленген аьдем, халк арасында уллы аьжейиплер эм аьлемет нышанлар коьрсететаган эди. 9Сол заманда Эркинлердинъ Синагогы деп аталатаган ердинъ бир кесек агзалары, олардынъ ишинде Кирене, Искендерия, Киликия эм Асия элиннен келген ювытлар болып, Степан ман давласып басладылар. 10Аман да Степаннынъ айткан соьзлериндеги акыллылыкка эм Кие Рухка карсы туралмайтаган эдилер+. 11Сонда бир талай аьдемлерге: «Степан Мусага эм Аллага карсы ассылык соьзлерди айтканын эситтик», – деп айтпага уьйреттилер+. 12Халкты, аксакалларды, дин аьлимлерин козгадылар, сонъ барып, Степанды ыслап, межлиске аькелдилер. 13Ялган шаатларды да таптылар, олар: «Бу аьдем токтавсыз бу кие ерге эм Тауратка карсы айтады+. 14Онынъ Назаретши Иса бу кие ерди бузаяк, Муса калдырган аьдетлерди туьрлендиреек дегенин эситкенмиз», – дедилер+.

15Межлисте олтырганлардынъ баьриси, эс этип, Степанга карадылар, юзи, маьлектикиндей, нур тоьккенин коьрдилер.

7

Степаннынъ межлис алдындагы соьзи

7^1Бас дин куллыкшысы Степаннан: «Бу шуьшлевлер уьшинме?» – деп сорады.

2Степан явапка: «Аталар эм кардашлар! Мени тынъланъыз. Ата-бабамыз Ибрагим Харанга коьшкеннен алдын Месопотамияда яшаган заманда, данъклы Алла ога коьринип:+
3„Элинъди эм ювыкларынъды калдыр. Мен коьрсетеек элге бар“, – деген+.

4Ибрагим Халдей элин калдырды, Харанда орынласты. Атасы оьлгеннен сонъ, Алла оны сол элден сиз соьле яшайтаган ерге коьширди+. 5Булайда ога эш бир асабалык та, аяк табаны кадер ер де бермеди. Ама Ибрагимнинъ сол вакыт баласы болмаса да Алла ога, сен эм тувдыкларынъ бу эл мен кулланаяксыз деп, соьз берген эди:+
6„Сенинъ тувдыкларынъ ят элде коьшуьвшилер болып, доьрт юз йыллар бойы, кулдай ислеп, азап шегееклер+. 7Ама Мен оларды, кул эткен халкты, шуьшине йолыктырарман, сонъ олар сол элден шыгарлар эм сосы ерде Мага табынарлар“, – деди+. 8Сонъ Ол Ибрагим мен антласув этти: белгиси – суьннетлев. Соьйтип, Ибрагим Исхактынъ атасы болды, тувганынынъ сегизинши куьнинде оны суьннетледи. Исхак Якуптынъ атасы болды, Якуп та он эки уллы ата-бабамыздынъ атасы болды+.

9Ата-бабаларымыз Юсупты куьнлегенлериннен Мысырга, кулдай, саттылар. Ама Алла оны ман бирге болды,+
10баьри кыйынлыкларыннан куткарды. Юсупка акыллылык эм Мысырдынъ патшасыннан – фараоннан оьзине ийги каравды тапкандай, амал берди. Фараон Юсупты буьтин Мысырдынъ эм Оьзининъ буьтин муьлкининъ басшысы этти+.

11Оннан сонъ буьтин Мысырда эм Кенанда ашлык, уьйкен кыйынлык басланды. Ата-бабаларымыз ас табалмадылар. 12Якуп Мысырда аслык бар деп эситкенде, ата-бабаларымызды йиберди. Бу олардынъ Мысырга биринши кере келип кетуьви болды+. 13Экинши кере Юсуп оьзининъ кардашларына ашылды, сонъ фараон Юсуптынъ кардаш-кавымына таныс болды+. 14Юсуп атасы Якупты эм баьри аьелин – сол вакытларда олар етпис бес аьдем болып саналатаган эди – шакыртып йиберди+. 15Якуп Мысырга келди, ол оьзи де, ата-бабаларымыз да онда оьлдилер+. 16Суьеклери артына Шехемге коьширилдилер, Ибрагим Шехемде Хамордынъ улларыннан куьмис баасына сатып алган кабырга салындылар+.

17Алладынъ Ибрагимге ант этип берген соьзи толаяк заман етеятырганда, бизим халктынъ саны Мысырда аямаган болып оьскен эди. 18Ахырында Мысырда Юсупты танымаган баска патша такка минди. 19Ол халкымызга арамлык этип, ата-бабаларымызга кыйынлык берди, олардынъ янъы тувган балаларын, яшамасынлар деп, тасламага буйырды.

20Сол кезуьвде Муса тувды. Ол эсапсыз бек[*] ярасык бала эди. Биринши уьш айды анасы оны уьйинде эмгистти+. 21Оннан сонъ саьбийди тасладылар, оны фараоннынъ кызы алып, оьз баласындай, оьстирди. 22Муса мысыршылардынъ буьтин илмилерине уьйретилди, соьзлеринде, ислеринде куватлы болды.

23Ога кырк йыл толган заманда, исраилши кардашларын йокламага токтасты. 24Бир мысыршыдынъ исраилши мен туьз болмаган айкасувын коьрди. Исраилшиди коршалады, мысыршыды оьлтирип, эзиетленгеннинъ оьшин алды. 25„Кардашларым Алла оларды куткарар уьшин мени кулланганын анъларлар“, – деп ойлады, ама анъламадылар. 26Эртеси куьн Муса эки исраилши бир бирлерин тоьбелейтаганын коьрди. Ол экевин ярастыраяк болып каьрледи: „Сиз кардашларсыз да, – дейтаган эди ол, – сиз бир биринъиз бен неге туьз болмай айкасасыз?“

27Ювыгы ман туьз болмай айкасатаган киси Мусады бир якка ийтеп: „Сени бизге аьким эм тоьреши ким эткен? 28Мени де, туьнегуьн мысыршыды оьлтиргендей, оьлтиреек боласынъма?“ – деди. 29Муса бу соьзлерден сонъ, Мидиян ерине кашып кетти эм, онда келетен аьдем болып, орынласты. Сонда эки улы тувды.

30Кырк йыл оьткеннен сонъ, Мусага, Синай тавдынъ шоьллигинде янаятырган коьгем куваклыктынъ ялынында маьлек коьринди. 31Муса, оны коьрип, бек сейирсинди. Карайым деп, ювыклап келгенде, Раббийдинъ давысын эситти: 32„Мен аталарынънынъ Алласыман, Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласыман“. Муса коркканыннан, калтырап, карамага йигерленмеди.

33Раббий: „Аяк кийиминъди шеш, сен туратаган ер – кие ер. 34Мен Оьз халкымнынъ Мысырда азапланатаганын коьрдим эм ынъыранатаганларын эситтим. Оларды босатпага келгенмен. Сени артынъа Мысырга кайтарарман, энди бар кет“, – деди.

35Олар кабыл этпеген эм онынъ акында: „Бизим уьстимизге сени ким аьким эм тоьреши этип салган экен?“ – деген Мусады Алла коьгем куваклыктынъ ишинде ога коьринген маьлек аркалы, тоьреши эм куткарувшы этип, йиберди. 36Муса халкты Мысырдан алып шыкты, Мысырда, Кызыл денъиз бойында эм сонъында кырк йыл шоьлде аьжейиплер эм аьлемет нышанлар коьрсетти. 37Бу: „Алла оьз аранъыздан мендей бир пайхамбар шыгараяк“, – деп исраилшилерге айткан Муса эди+. 38Шоьлде ямагаттынъ ишинде яшаган, Синай тавында ога айткан маьлек эм ата-бабаларымыз бан бирге болган Муса эди. Ол яшав беруьвши соьзлерди бизге еткерер уьшин алган эди. 39Ама аталарымыз оны тынъламага суьймеди, бир якка ийтеп, тагы да Мысырга кайтаяк болдылар. 40Харунга: „Алдымызда бараяк аллаларды бизге эт, неге десе бизди Мысырдан шыгарган Муса ман не болганын билмеймиз“, – дейтаган эдилер. 41Сол куьнлерде бузав кепли бир сынтас эттилер, сол бутка курманлар аькелдилер, оьз коллары ман эткен затларына байрам эттилер. 42-43Алла олардан бурылды, оларды пайхамбарлар китабында: „Исраил халкы! Сиз, айван сойып, Мага ма курман аькелгенсиз сол кырк йылды шоьлде? Йок, сиз Молоктынъ шатырын, алланъыз Райфаннынъ юлдызын эм табынмага деп этилген сынтасларды оьзинъиз бен алып юргенсиз. Сонынъ уьшин Мен сизди Бабылдынъ артына кувгынга йиберермен“, – деп язылгандай, аспан затларына табынмага калдырды.

44Шоьлде аталарымыздынъ шаатлык шатыры[*] бар эди. Сол шатырды Муса оны ман соьйлескен Алладынъ буйырыгы эм оьзи алдын коьрген уьлгиси мен эткен эди+. 45Аталарымыз шатырды алдынгы тувдыктан кабыл этип алганлар. Ешудынъ басшылыгында баска миллетлилердинъ ерлерин алган заманда шатырды оьзлери мен алып юргенлер. Миллетлерди аталарымыздынъ алдыннан кувган – Алла эди. Бу кыралда шатыр Дауттынъ заманына дейим турды. 46Даут, Алладынъ алдында шапагат табып, Якуптынъ халкы уьшин Алла уьйин салмага разылык сорады. 47Ама Аллага уьйди Сулеймен салды.

48Тек Аллаху-Таала аьдем колы ман ясалган уьйде яшамайды. Пайхамбар онынъ акында деп айтады:+
49„Меним тагым – коьк, аяк астым – ер! Мага кайдай уьй салмага болаяксыз? Меним тыншаюв орным кайдай болар? – дейди Раббий. – 50Булардынъ баьриси де Меним колым ман туьзилмегенме?“

51Ийнат, юреги эм кулагы суьннетленмеген[*] халксыз! Тап аталарынъыздай, аьр заманда да Кие Рухка карсы барасыз! 52Кашан болса да аталарынъыз кувгынга туьсирмеген пайхамбар болганма экен? Олар Туврашылдынъ[*] келеегин алдын билдиргенлерди де оьлтиретаган болганлар, а сиз энди Онынъ Оьзин саттынъыз эм оьлтирдинъиз!+
53Маьлеклер аркалы буйырылган Тауратты алгансыз, ама ога бойсынмайсыз»+.

Степанды оьлтируьв

54Степаннынъ соьзин эситкенде, ашувдан кутырып, тислерин кыршылдатып басладылар+. 55Степан Кие Рух пан савлай бийленген эди. Коькке карап, Алладынъ данъклы нурын эм онъ ягында турган Исады коьрди+. 56«Каранъызтага, – деди ол, – Мен ашылган коьклерди эм Алладынъ онъ ягында туратаган Аьдем Улын коьремен!»+

57Сол заманда, кулакларына бармагын тыгып, шавшув эм бакырык пан ога баьриси бирге атылдылар. 58Степанды шахардынъ тысына тартып шыгардылар, ога тас атып басладылар. Степанга карсы шаатлык эткенлер абаларын[*] Шаул деген бир яс аьдемнинъ аягы астына тасладылар+. 59Степанга тас ататаган заманда, ол дува этетаган эди: «Раббий Иса, янымды кабыл эт!»+
60Сонъ тизиннен шоьнъкип, коьтеринки давысы ман айтты: «Раббий, оларды сосы куьна уьшин шуьшлеме». Бу соьзлери мен Степан оьлди+.

8

8^1Шаул да Степаннынъ оьлимин макул коьрди. Сол куьн Ерусалимдеги иман ямагатына карсы уьйкен кувгын туьсти. Элшилерден баскалары Юдея ман Самария ерлерине таркадылар+. 2Аллады сыйлаган кисилер Степанды коьмдилер, ога ашы йыладылар. 3Шаул ямагатты талап баслады: уьйден уьйге кирип, эрлерди эм хатынларды суьйреп аькелип, тутнакка олтыртты+.

Пилип Самарияда Ийги Хабарды яяды

4Таралган иманлылар каерде болсалар, сонда Ийги Хабарды яйып юрдилер+. 5Пилип Самариядынъ бас шахарына барды, онда Масих акында уваз айтып юрди+. 6Пилиптинъ коьрсеткен аьлемет нышанларын эситип, коьргенде, буьтин халк айтканларына эс берип тынъладылар. 7Кара йинлер бийлеген аьдемлерининъ коьплериннен кышкырыклап шыгатаган эдилер, коьп паралич сокканлар, аксаклар савлык алатаган болдылар+. 8Сол шахарда уьйкен куваныш бар эди.

9Шахарда Шимон атлы аьдем, оннан алдын сааршылык пан каьрлеп, Самария халкын аьжейипсиндиретаган эди. Оьзи оьзин уллы деп санайтаган эди. 10Баьриси де, кишкей уьйкен болсын, ога эс берип: «Бу аьдем – Уллы куьдирет деп аталатаган Алладынъ куьдирети», – дейтаган эдилер. 11Ога эс беретаган эдилер, неге десе коьптен бери оларды оьз сааршылыгы ман сейирсиндиретаган эди. 12Ама Пилип Алла Патшалыгы эм Иса Масихтинъ аты акындагы Ийги Хабарды анълатканда, ога ынандылар. Эр кисилердинъ, хатын-кызлардынъ коьплери сувда шомылдырылып тазаландылар. 13Шимон оьзи де ынанды, сувда шомылдырылганнан сонъ баьри ерде де Пилиптинъ артыннан юрди. Коьрсетилген аьлемет нышанларды эм куьдиретли ислерди коьргенде сейирсинди+.

14Ерусалимде элшилер, Самария халкы Алладынъ соьзин алган деп, эситкенде олардынъ касына Петер мен Яхъяды йибердилер+. 15Петер эм Яхъя келип, самарияшыларга Кие Рух берилсин деп, дува эттилер+. 16Неге десе эш биревине де Рух энди де туьспеген эди, олар тек Иса Масихтинъ аты ман сувда шомылдырылып тазаланган эдилер+. 17Сонъ Петер мен Яхъя колларын салганда, олар Кие Рухты алдылар+.

18Шимон, Кие Рух элшилердинъ кол салувы ман берилгенин коьргенде, элшилерге акша аькелип: 19«Мен кимге колымды салсам, сол Кие Рухты алгандай, мага да сондай куватты беринъизтага», – деп тиледи.

20Петер: «Акшанъ сени мен бирге йок болсын, эгер Раббийдинъ савгасын акшага сатып аларман деп санайтаган болсанъ! 21Бу исте йорыгынъ да, наьсибинъ де йок, неге десе Алладынъ алдында юрегинъ энди де туьз тувыл. 22Бу яманлыгынъ уьшин тевбеге туьс эм Раббийге дува эт, белки, Ол сага сондай ойынъды кеширер+. 23Сен, куьнлев увына толып, куьна ман бугавланганынъды коьремен», – деп яваплады.

24Шимон: «Сиз айткан затлардынъ эш биреви де басыма келмесин деп, меним уьшин Раббийге дува этинъиз!» – деди.

25Элшилер онда шаатлык эттилер, Раббий соьзин билдирип, юрдилер. Сонъ олар Ерусалимге кайта келип, йолда Самариядынъ эллерининъ коьплеринде Ийги Хабарды анълаттылар+.

Пилип эм эфиопияшы

26Раббийдинъ бир маьлеги Пилипке: «Тур, кубыла ягында, Ерусалимнен Газага аькететаган йолга – энди кулланылмайтаган йолга – шык», – деди+. 27Пилип турып кетти. Йолда эфиопияшы бир евнухты коьрди. Ол, Эфиопиядынъ хатын патшасы Кандактынъ ваьзирлерининъ бири болып, баьри казнасына яваплы эди. Аллага табынар уьшин Ерусалимге барган эди. 28Энди уьйине кайтаятырып, паэтонында олтырып, Ешая пайхамбардынъ китабын окыйтаган эди. 29Кие Рух Пилипке: «Бу паэтонга ювыкла да ога косыл», – деди+.

30Пилип паэтоннынъ касына шабып еткенде, евнухтынъ Ешая пайхамбардынъ китабын окыйтаганын эситти. «Сен не зат окыйтаганынъды анълайсынъма экен?» – деп сорады.

31Евнух: «Оны калай анълайым, эгер бирев де анълатпаса?» – деп яваплады эм Пилипти, минип, оьзининъ касына олтырмага шакырды+. 32Кие Язувлардынъ сосы кесегин окыйтаган эди: «Кой курманлыкка аькетилгендей, козы кыркылаяктан алдын давыссыз болгандай, Ол да авызын ашпайды. 33Оны тоьменлетип, аьдил оьким кесилуьвге разылык бермедилер. Ким Онынъ ырув-тукымы акында айтар? Неге десе яшавы ерден алынар».

34Евнух Пилипке: «Тилеймен сеннен, пайхамбар муны кимнинъ акында айтады? Оьзи болмаса, баска биревдинъ акында ма?»

35Пилип, ога Кие Язувлардынъ сосы ериннен анълатып баслады да Иса акында Ийги Хабарды билдирди+.

36Йолда бара турып, сув болган бир ерге еттилер. Евнух: «Мине сув, мага не зат сувда шомылдырылып тазаланмага карсылык этеди?» – деди.

[ 37Пилип: «Эгер буьтин юрегинъ мен ынанатаган эсенъ, сонда болаяк», – деди.

Евнух: «Иса Масих – Алла Улы болганына ынанаман», – деп яваплады.]

38Сонда паэтонын токтатпага буйырды, экеви де – Пилип де евнух да – сувга кирдилер эм Пилип оны сувда шомылдырды. 39Олар сувдан шыккан вакытта, Раббий Рухы Пилипти тез аькетти. Оннан сонъ оны евнух коьрмеди, куванышлы болып, оьз йолын бардырды. 40Пилип, оьзин Азот шахарда болганын анълады эм оннан шыгып Кесарияга еткенше, баьри шахарларда Ийги Хабарды айтып юрди.

9

Иса Шаулга коьринеди

9^1Шаул, баягындай, Раббийдинъ сокталарын коркыстпага шалысты, оьлтируьв мыратка толып, бас дин куллыкшысына келди+. 2Оннан эркек, хатын болсын Раббийдинъ йолын тутканлардынъ кимин тапса, соны байлап, Ерусалимге аькелер уьшин Дамаск синагогларына разылык хат тилеп алды. 3Йолда бараятканда, Дамаскка етеятырып, бирден оны коьктен ярык ярыкландырды+. 4Ол ерге йыгылды: «Шаул, Шаул! Мени не уьшин кувасынъ?» – деген давысты эситти.

5«Кимсинъ, Бийим?» – деп сорады.

«Мен сен куватаган Исаман», – деди. – 6«Тур эм шахарга кир, сага не этпеге кереги айтылаяк».

7Шаулдынъ тоьгерегиндеги йолавшылар давысты эситип, биревди де коьрмей, адаладылар. 8Шаул ерден турды, коьзлерин ашса да эш биревди коьралмады. Сонъ оны колыннан етип, Дамаск шахарына киргисттилер. 9Шаул уьш куьн коьрмеди, бир зат та ашамады эм ишпеди. 10Дамаскта Ханания деген бир сокта бар эди. Раббий ога коьринип: «Ханания!» – деди.

«Мине мен, Раббий», – деди ол+.

11Раббий: «Турып, „Тувра“ деген орамга бар, онда, Юдадынъ уьйинде тарсшы Шаул деген биревди сора. Ол соьле тилек этип турганда,+
12коьринуьвде Ханания деген киси келгенин, коьзлерин ашар уьшин колларын салганын коьрген», – деди.

13Ама Ханания явапка: «Раббий, сол киси Сага багысланганларга Ерусалимде кайдай бир яманлыклар эткенин коьплерден эситкенмен. 14Булайда да, атынъды айтып, дува эткенлердинъ баьрисин байлап аькетпеге бас дин куллыкшылардан эркинлиги бар», – деди.

15Болса да Раббий Хананияга: «Бар! Неге десе бу аьдем – баска миллетлилерге, патшаларга, Исраилдинъ улларына атымды аькетер уьшин Мен сайлап алган савыт+. 16Мен де ога, Меним атым уьшин неше бир кыйынлыкларга ушыраягын коьрсетермен», – деди+.

17Ханания сол уьйге кирди, Шаулга колын салды: «Шаул, кардаш, келген йолынъда сага коьринген Раббий Иса коьзлеринъди ашар эм сен Кие Рух пан савлай бийленер уьшин мени йиберген», – деди+. 18Сол саьатлей Шаулдынъ коьзиннен кабык туьскендей болды, коьзи ашылды, турып барып сувда шомылдырылып тазаланды. 19Сонъ ас ишти эм ога карув кайтты.

Шаул Дамаскта эм Ерусалимде

Шаул бир неше куьн Дамасктагы сокталар ман бирге болды+. 20Сол вакыттан синагогларда Исадынъ Алла Улы болганын билдирип баслады. 21Буьтин тынълаганлар сейирсинип: «Ерусалимде, Исадынъ атын айтып, дува эткенлерди йок этеек болып каьрлеген сосы тувылма экен? Мунда да оларды байлап, бас дин куллыкшыларына аькетпеге келмегенме?» – дедилер+. 22Шаул барганнан барган сайын бек куьшленип, Дамаскта яшаган ювытларды, Иса – Масих деп, бегитип, састыратаган эди+.

23Бир неше куьн кеткеннен сонъ ювытлар оны оьлтирмеге соьйлестилер+. 24Ама олардынъ токтасувы Шаулга белгили болды. Оны оьлтиреек болып, шахардынъ капыларын, куьндегиндей, кеше де саклайтаган эдилер. 25Ама сокталары оны кеше шахардынъ тысына иргеден, шетенге салып, туьсирдилер+.

26Ерусалимге келгенде, Шаул сокталарга косылмага каьрледи, ама сокта болганына ынанмай, баьриси де оннан корктылар. 27Барнаба оны элшилерге аькелди, Шаул йолда Раббийди коьргенин, Раббийдинъ ога не айтканын эм ол Дамаскта Исадынъ атыннан йигерли соьйлегенин оларга анълатты+. 28Шаул олар ман Ерусалимге кире-шыга бир неше заманды турды, Исадынъ атыннан увазларды йигерли айтып юрди. 29Грекше соьйлейтаган ювытлар ман соьйлесип, давласты, олар болса оны оьлтирмеге ниет эттилер+. 30Иман кардашлары соны билип, Шаулды Кесарияга аькеттилер, оннан да Тарска йибердилер+.

31Соьйтип, буьтин Юдеяда, Галилеяда эм Самарияда болган иман ямагатына тынышлык туьсти. Олар, Кие Рух пан коьнъилленип, Раббийден коркув эм уьйренуьв алып, куьшлендилер.

Энейдинъ савартылувы

32Петер баьри ерлерди айланып шыгатаган эди. Бир куьн Лод авылында яшайтаган, Аллага багысланганларга келди. 33Онда Эней деген сегиз йылдан бери тоьсектен турмаган, паралич соккан бир аьдемге расты. 34Петер: «Эней! Иса Масих сени сав этеди: турып, тоьсегинъди йый», – деди+. 35Лодда эм Шаронда яшаганлардынъ баьриси, бу исти коьрип, Раббийге кайттылар.

Табитадынъ тирилуьви

36Яфа шахарында Табита деген бир сокта бар эди. Атынынъ маьнеси – жейран. Бу – коьп хайырлы ислер эткен эм коьп садака берген хатын эди+. 37Сол куьнлерде ол, авырсынып, оьлип калды; онынъ суьегин ювдылар эм уьйдинъ йогары боьлмесине салдылар. 38Лод Яфа шахарына ювыкта болган себепли сокталар, Петердинъ онда болганын эситип, эки аьдемди, кешикпей бизге келсин деп, тилетип, йибердилер.

39Петер турып олар ман кетти. Келгенлей, оны йогары боьлмеге киргисттилер. Тул хатынлардынъ баьриси, йылап, онынъ алдына шыкты, Табитадынъ олар ман бирге болганда тиккен коьйлеклерин эм шыбаларын коьрсетти. 40Тек Петер баьрисин шыгарды, тизиннен шоьнъкти, дува этти эм, оьликке бурылып, айтты: «Табита, тур!» Ол коьзин ашты, Петерди коьрип, олтырды+. 41Петер, колын берип, оны тургыстты, Аллага багысланганларды, тул хатынларды шакырып, Табитадынъ тири экенин коьрсетти+. 42Бу ис буьтин Яфа шахарына белгили болды, коьплери Раббийге ынандылар. 43Петер бир талай куьнлерди Яфада териши Шимон деген биревде калды.

10

Петер мен Корнелий

10^1Кесарияда Корнелий деген бир киси Италия деген аскерши боьлигининъ юзбасшыларынынъ бириси эди. 2Ол диншил аьдем эди. Оьзи эм уьйдегилерининъ баьриси де Алладан коркатаган эдилер. Корнелий халкка коьп садака шыгаратаган, Аллага аьр дайым дува этетаган эди+. 3Бир кере тогызыншы саьатке табаган Корнелийге Раббийдинъ бир маьлеги ювыклап келип, ашык коьринип: «Корнелий!» – деди+.

4Корнелий, ога коьзин тигип, коркканыннан: «Не зат, бийим?» – деп сорады.

Маьлек явапка: «Дуваларынъ эм садакаларынъ Раббийге белгили болган, Ол сени эсине алды+. 5Энди Яфага аьдемлер йибер, Петер аты тагылган Шимон деген биревди шакырт. 6Ол денъиз ягасында уьйи болган териши Шимоннынъ конагы болады», – деди+.

7Корнелий, оьзи мен соьйлеген маьлек кеткенде, уьй исшилерининъ экевин эм диншил аскершилердинъ бирисин шакырды да, 8болганлардынъ баьрисин анълатып, Яфага йиберди.

Петер коьрген сейир зат

9Эртеси куьн олар йолда болып, шахарга ювыкласканда, алтыншы саьатлерге[*] табаган Петер дува этпеге уьйдинъ басына коьтерилди+. 10Аш болганын сезди, ас ишеек болды, ама, ас аьзирленгенше, ол эссизленгендей болды. 11Аспан ашылганын эм уьйкен яювга усаган, доьрт муьйисиннен ысланып ерге туьсирилеятырган савыттай бир затты коьрди. 12Ишинде буьтин ер уьстиндеги доьртаяклылар, йылысатаганлар эм коьктеги куслар бар эдилер. 13«Тур, Петер, сойып, аша!» – деген давыс эситилди.

14Петер: «Йок, Раббий, мен эш бир заманда да арам, таза болмаган затты ашамаганман», – деди.

15Давыс тагы да экинши кере айтты: «Алла тазалаган затты сен, арам деп, айтпа»+. 16Бу уьш кере кайтаралып айтылды, сол саьатлей ябувга усаган савыт коькке коьтерилди.

17Петер, коьрген коьринуьви не зат экен деп, анъламай, турган вакытта, Корнелий йиберген аьдемлер, Шимоннынъ уьйин сорастырып, капыдынъ касында токталган эдилер. 18Давысын коьтерип: «Петер аты тагылган Шимон бу ерде конакта тувылма экен?» – деп сорастырдылар.

19Петер коьринуьвдинъ акында энди де ойлайтаган заманда, Кие Рух: «Мине сени уьш аьдем излеп юри+. 20Тур, туьс, эш бир шексиз олар ман бирге кет, неге десе оларды Мен йибергенмен», – деди.

21Корнелийден ога йиберилген аьдемлердинъ касына туьсип, Петер: «Мине мен – сиз излейтаган. Кайдай ис пен мага келгенсиз?» – деди.

22Олар: «Буьтин ювыт эли оьрметлеген, Алладан корккан туврашыл аьдем, юзбасшы Корнелий сени уьйине шакыртып, айтатаганларынъды тынъламага Аллага багысланган маьлектен буйырык алган», – дедилер+. 23Петер оларды шакырып, конакбайлык этти.

Петер Корнелийдинъ уьйинде

Экинши куьн Петер олар ман бирге кетти, оны ман Яфадан иман кардашларынынъ бир кесеклери де бардылар. 24Эртеси куьн Кесарияга келдилер. Корнелий, ювык кардашларын эм тенълерин шакырып, оларды саклай эди. 25Петер уьйге киреек болганда Корнелий, оны йолыгып, аягына йыгылды, басын ийди+. 26Петер оны: «Тур, оьзим де аьдеммен», – деп, тургыстты+.

27Оны ман соьйлесе барып, Петер уьйге киргенде, онда бир коьп аьдемнинъ йыйылганын коьрди. 28Оларга: «Сиз билгенше, ювытларга баска миллетлилер мен айкасув, уьйине барув йорыксызлык болады, ама мага Раббий, бир аьдемди де арам яде таза болмаган деп, санамаска керегин коьрсетти+. 29Сол себепли, соьзсиз, шакырылганым уьшин келгенмен. Сизден: „Не уьшин мени шакырткансыз?“ – деп, сорайман», – деди.

30Корнелий: «Сосы заман доьрт куьн муннан алдында мен тогызыншы саьатке ювыклап, уьйде дува этеятырганда алдыма йылтыравык кийимли бир аьдем келип токталды: 31„Корнелий, Алла дуванъды кабыл эткен эм садаканъды эслеген. 32Яфа шахарына Петер ат тагылган Шимонга аьдемлер йибер: ол денъиз ягасындагы териши Шимоннынъ уьйинде конакта“, – деп айтты. 33Соьйтип, мен сол саьатлей сага аьдемлер йибердим, келгенинъ ийги болды. Энди баьримиз, Раббий сага тапшырган буйырыклардынъ баьрисин тынълар уьшин, Алладынъ алдында турамыз», – деди.

34Петер соьзин булай баслады: «Уьшини мен анълайман, Алла аьдемлерди бир бириннен айырувшы тувыл+. 35Тек аьр миллеттинъ Оннан коркатаганлары эм тувралык этетаганлары Ога суьйдимли+. 36Алла Исраилдинъ улларына соьзин йиберди, баьрисининъ Раббийи болган Иса Масих аркалы ярасувлык акында Ийги Хабарды билдирди. 37Яхъя аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаганнан сонъ, Галилеядан баслап, буьтин Юдеяда не болганын билесиз+. 38Алла Назаретши Исады калай Масих деп сайлап, Кие Рух эм куьдирет пен куьшлендиргенин билесиз. Ол ийгилик этип, ибилис бийлегенлердинъ баьрисин савартып, айланды, неге десе Алла Оны ман бирге эди+.

39Биз Исадынъ Юдея кыралында эм Ерусалимде эткен баьри затларынынъ шаатымыз. Олар Оны кашка керип, оьлтирдилер. 40-41Ама Алла Оны уьшинши куьнинде тирилтти. Ога буьтин халкка болмаса да бизге – Алла алдын сайлап алган шаатларына – ашык коьринмеге амал берди. Онынъ оьлип тирилгениннен сонъ, Оны ман бирге ашап-иштик. 42Алла бизге, Оны тирилерге де, оьлгенлерге де тоьреши этип салганын шаатлап, халкка билдирмеге буйырган+. 43Ога ынанганнынъ аьр кими Онынъ атыннан куьналарынынъ кеширилуьвин алаягына баьри пайхамбарлар шаатлык этедилер»+.

44Петер булай айтаятырган вакытта, соьзди тынълайтаганлардынъ баьрисининъ уьстине Кие Рух туьсти. 45Петер мен бирге келген ювыт иманлылар Алла берген Кие Рухтынъ баска миллетлилердинъ уьстине де явганына аьжейипсиндилер. 46Неге десе олардынъ билмеген тиллеринде соьйлегенлерин эм Раббийди данъклаганларын эситтилер+. 47Сол заман Петер: «Биздей Кие Рухты алганларга, ким болса да бирев сувда шомылдырылмага карсылык этерме экен?» – деп яваплады+. 48Иса Масихтинъ аты ман оларга сувда шомылдырылып тазаланмага буйырды. Сонда Петерге тагы бир неше куьнди олар ман бирге болмага тиледилер+.

11

Петердинъ Ерусалимде йыйылыста анълатувы

11^1Сол арада элшилер эм Юдеядагы иман кардашлары баска миллетлилердинъ де Алла Соьзин кабыл этип алганларын эситтилер. 2-3Петер Ерусалимге кайтып келгенде ювыт иманлылар: «Сен, суьннетленмеген аьдемлердинъ уьйине кирип, олар ман ас ишкенсинъ», – деп, эрисип басладылар++.

4Петер басыннан баслап оларга ызлы ызыннан болган затларды хабарлады: 5«Мен Яфа шахарында, дува эте турып, эссизленгендей болдым, бир коьринис коьрдим: уьйкен яювга усаган бир савыт доьрт муьйисиннен ысланып, коьктен туьсеятырып, мага етти+. 6Карамымды ога тиктим, ердинъ доьртаяклыларын, кийик айванларын, йылысатаганларын эм коьклердинъ кусларын коьрдим. 7Мага: „Тур, Петер, сойып, аша“, – деп айтылган давысты эситтим.

8„Йок, Раббий, эш бир заманда да арам яде таза болмаган зат авызыма тиймеген“, – дедим.

9Экинши кере коьктен давыс: „Алла тазалаган затты, сен арам деп айтпа“, – деди+. 10Сосы зат уьш кере болды, сонъында баьриси янъыдан коькке коьтерилип алынды.

11Эне сол вакытта мен болган уьйдинъ касында Кесариядан йиберилген уьш аьдем келип токталды. 12Мага Кие Рух, эш бир шекленмей, сосы аьдемлер мен бармага тапшырды. Мени мен бу алты кардаш та бирге барды, сол аьдемнинъ уьйине кирдик+. 13Ол бизге уьйде маьлекти калай коьргенин эм турып: „Яфага аьдемлер йибер, Петер аты тагылган Шимонды шакырт+. 14Ол сага, оьзинъ эм баьри уьйинъ куткарылаяк соьзлерди айтаяк“, – деп билдиргенин анълатты.

15Мен айтып баслаган вакыт, алдыда бизге туьскендей, Кие Рух оларга да туьсти+. 16Раббий айткан соьзди эске туьсирдим: „Яхъя аьдемлерди сувда шомылдырып тазалаган болса, сиз Кие Рух пан тазаланаяксыз“+. 17Соны ман, эгер Алла сондай савкатты оларга да, биз Раббий Иса Масихке ынангандай этип, берген болса, мен ким болганман Аллага карсы шыкпага?» – деди+.

18Муны эситкенде, олар тындылар: «Солай болганда, Алла баска миллетлилерге де тевбе этип, оьмирлик яшав алмага амал берген», – дедилер, Аллады данъкладылар.

Антиохиядагы иманлылар

19Сол арада Степаннынъ оьлтирилуьви мен басланган кувгыннан шашыраган аьдемлер Финикияга, Кипрга, Антиохияга дейим, тек ювытларга болмаса, баска биревге де Алла соьзин айтпай, еттилер+. 20Олардынъ бир кесеклери, кипршылар эм киренешилер, Антиохияга келгенде, греклерге де Раббий Иса акында Ийги Хабарды айта эдилер. 21Раббийдинъ колы олар ман бирге эди эм коьп санлы аьдемлер, ынанып, Раббийге кайттылар.

22Бу ислердинъ хабары Ерусалимде болган иман ямагатына дейим етти эм Барнабады Антиохияга йибердилер+. 23Барнаба келгенде, Алла халкка кайдай шапагат эткенин коьрип, куванды; Раббийге багысланган юреги мен таянып турсынлар деп, баьрисин йигерлендирди. 24Неге десе ол ийги, Кие Рух пан савлай бийленген иманлы бир киси эди. Коьп аьдем Раббийге косылды+. 25Сонъ Барнаба Тарс шахарга, Шаулды излеп, барды+. 26Тапканда, Антиохияга кайтарып алып келди. Толы бир йылдынъ бойында олар иман ямагаты ман йыйылып турдылар, коьплеген халкты уьйреттилер. Антиохияда сокталар биринши кере «масихшилер» деп, аталдылар.

27Сол куьнлерде Ерусалимнен Антиохияга пайхамбарлар келди+. 28Олардынъ бири, Агав дегени, турып, Кие Рух аркалы буьтин Урым дуныясында уллы ашлык болаягын билдирди. Сондай ашлык император Клавдийдинъ кезуьвинде болды+. 29Сол заманда сокталардынъ аьр бири, исининъ онъыслыгына коьре, Юдеяда яшайтаган иман кардашларына ярдамлык йибермеге токтастылар. 30Олар соьйтип эттилер: оьзлерининъ савгаларын Барнаба эм Шаулдынъ колы ман Ерусалимдеги иман ямагатынынъ тамадаларына йибердилер.

12

Якуптынъ оьлтирилуьви, Петердинъ ысланувы

12^1Сол ок заманда патша Ирод иман ямагатыннан бир кесеклерине, яманлык этер уьшин, колын коьтерди. 2Ол Яхъядынъ кардашы Якупты кылыш пан оьлтирди+. 3Ювытларга бу заттынъ яраганын коьрип, сонъ Петерди де ыслатты. Сол куьнлерде ашыткысыз оьтпек байрамы этилетаган эди. 4Ирод Петерди ыслап тутнакка олтыртты, оны доьртер аскершиден туьзилген доьрт куьпке сакламага тапшырды. Пасха байрамы озганнан сонъ, оны халктынъ алдында оькимге шыгармага уьмитленди+. 5Соны ман Петерди тутнакта ыслап турдылар, ама иман ямагаты онынъ уьшин Аллага мукаят дува этетаган эди+.

Петердинъ босатылувы

6Петер, Ирод оны халктынъ алдында оькимге шыгараяк куьниннен алдынгы кешесинде эки шынжыр ман байланып, эки аскершидинъ арасында уйклады. Тутнактынъ капысын каравылшылар саклайтаган эдилер. 7Билмей турганлай Раббийдинъ бир маьлеги келип туьсти, Петер болган боьлмеди нур ярыкландырды. Маьлек Петерди, янбасына туьртип: «Тез тур!» – деп уянтты. Онынъ колыннан шынжырлары туьстилер+.

8Маьлек: «Белинъди був, шарыкларынъды кий!» – деди. Петер солай этти. Маьлек тагы да: «Абанъды кийип, артымнан кел!» – деди. 9Петер шыкты эм артыннан барды, маьлек этетаган уьшини мен де болган зат экенин билмей, коьринуьв коьремен деп, ойлады. 10Биринши эм экинши каравылды оьтип, олар шахарга аькететаган темир капыларга келдилер. Капылар оьз оьзлериннен ашылдылар. Олар шыгып, бир орамды оьткенлей, маьлек Петерден тайды+.

11Петер эсин йыйганда: «Энди мен, уьшини мен де Раббий Оьз маьлегин йиберип, мени Иродтынъ колыннан, ювыт халкы саклаган баьри заттан коршалаганын коьрдим», – деди+.

12Не болганын анълап, Петер Марк деп аталган Яхъядынъ анасы Марьемнинъ уьйине барды. Онда коьплер, йыйылысып, дува этетаган эдилер+. 13Петер тыс капыдынъ эсигин какканда, Рода атлы таьвке тынъламага ювыклап келди. 14Петердинъ давысын танып, куванганыннан, капыды ашпай, шабып барды да Петердинъ капы касында турганын айтты.

15Таьвкеге: «Сен акылынъда тувылсынъ!» – дедилер. Тек ол, оьз айтканын бегитип, турды. «Бу онынъ маьлеги болар», – деп те айттылар+.

16Сол ара Петер кагувын токтатпай тура эди. Ашканларында, оны коьрип, аьжейипсиндилер.

17Ол аьдемлерге колы ман, уьндеменъиз деп билдирди, Раббий оны тутнактан калай шыгарганын айтты. Сонъ: «Муны Якупка[*] эм баска иман кардашларымызга билдиринъиз», – деди де шыгып, баска якка йолланды+.

18Куьн тувганда, аскершилер оьз ара уьйкен сейирсинуьвге калдылар: «Петер мен не зат болды экен?» – дедилер. 19Ирод оны излетти, таппай, каравылшыларды соравга аькеттирди эм оьлтирмеге буйырды. Сонъ Юдеядан Кесарияга барып, сонда калды.

Иродтынъ оьлуьви

20Ирод Тир мен Сидоннынъ яшавшыларына айлак бек ашувланатаган эди. Олар, баьрисининъ разылыгы ман, Иродка келдилер, патшадынъ уьй юргитуьвшиси Бластты оьз ягы этип, тынышлыкты тиледилер, неге десе олардынъ ери патшадынъ ериннен келетаган азык пан тамакланатаган эди.

21Белгиленген куьн патшалык кийимин кийип, Ирод такка шыгып олтырды, халк пан соьйлеп баслады. 22Халк: «Алладынъ авазы, аьдемдики тувыл!» – деп кышкырыкласатаган эди. 23Сол саьатлей Раббийдинъ бир маьлеги, Ирод Аллага сый бермегени уьшин, оны мараз бан язалады. Ишиннен куртлар ашап, Ирод ян берди+.

24А Раббийдинъ соьзи оьрленди, халкта яйыла барды+.

25Барнаба ман Шаул кызметин толтырганлай, Марк деп аталган Яхъяды оьзлери мен бирге алып, Ерусалимнен Антиохияга кайтып кеттилер+.

13

Барнаба эм Шаул янъы кызметте

13^1Антиохияда болган иман ямагатында пайхамбарлар эм окытувшылар – Барнаба, Нигер деп аталган Шимон, киренеши Лукий, тетрарх Ирод пан бирге оьскен Менахем эм Шаул – бар эдилер+. 2Олар Раббийге куллык этип, ораза тутатаган вакытта Кие Рух: «Барнабады эм Шаулды Мага айырып, Мен оларга буйырган иске йиберинъиз», – деди+. 3Сол заман, ораза тутып, дува эткеннен сонъ, Барнаба ман Шаулдынъ басларына колларын тийгисттилер, оларды кылынув исти этпеге йибердилер.

Элшилер Кипрда

4Соьйтип, Кие Рух пан йиберилгенлер Селевкияга келдилер, сонъ Кипрга, денъизде юзип, кеттилер. 5Саламис шахарга келгенде, Алла соьзин синагогларында айтып юрдилер; оларга ярдам этип, Марк деп аталган Яхъя да бирге барды+.

6Буьтин аралды Паф шахарга дейим оьтип, олар саьарши эм ялган пайхамбар болган бир ювытка растылар. Аты Бар-Ешу эди+. 7Ол проконсул[*] Сергий Паулдынъ касында туратаган кенъесшиси эди. Сергий Паул – акыллы киси, Барнабады эм Шаулды шакыртып, Алладынъ соьзин тынъламага тиледи. 8А саьарши Элимас – онынъ аты грекше солай эди – проконсулды иманнан тыймага шалысып, элшилерге карсы шыкты. 9Ама Кие Рух пан савлай бийленген Шаул – онынъ экинши аты Паул – ога тигилип карады да:+
10«Аьр туьрли сымырайлыкка эм яманлыкка толган ибилис улы, аьр тувра заттынъ душпаны – Раббийдинъ туьз йолын кыйшайтканынъды токтатпассынъма? 11Мине энди Раббийдинъ колы сенде эм сен, заманына дейим куьн коьрмей, сокыр болып тураяксынъ», – деди.

Сол саьатлей ога туман ман каранъалык туьсти, ол, етеклеп юргистуьвши излеп, тоьгерек айланды. 12Сол заманда проконсул, болган затларды коьрип, ынанды, неге десе Раббийдинъ окувына аьжейипсинетаган эди.

Писидияга ювык Антиохияда

13Паул эм оны ман бирге болганлар, Паф шахардан кетип Памфилиядынъ Перге шахарына келдилер. Яхъя болса, олардан айырылып, Ерусалимге кайтты+. 14Калганлары Пергеден Писидияга ювык Антиохияга етип, шабат куьн синагогка кирип олтырдылар. 15Таураттан эм пайхамбарлардынъ китапларыннан уьзиклер окынганнан сонъ, синагогтынъ басшылары: «Кардашлар! Халкка айтпага насихат соьзлеринъиз бар болса, айтынъыз», – дедилер+. 16Паул турды, колы ман билдирип: «Исраил эрлери эм Алладан коркувшы баска кисилер, тынъланъыз! 17Бу халктынъ – Исраилдинъ – Алласы ата-бабаларымызды сайлап алган эм олар Мысыр еринде болган шагында бу миллеттинъ санын арттырган, Оьз куватлы колы ман оларды Мысыр ериннен шыгарган. 18Бир кырк йылга дейим оларга шоьлде тоьзип турган[*]. 19-20Кенан еринде ети миллетти йок эттиргеннен сонъ, сол ерди оларга асабалык этип, бир доьрт юз элли йылга дейим берген. Сонъ Шамайыл пайхамбарга дейим аькимлерин белгилеген.

21Сонъында олар патшады тилегенлер эм Алла оларга Кыйш улы Шаулды – Беняминнинъ ырувыннан кисиди – кырк йылга берди. 22Оны кетиргеннен сонъ, патша этип, Даутты салды, онынъ акында шаатлап: „Юрегиме еткен, баьри ыхтыярымды толтыраяк кисиди – Ишай улы Даутты тапканман“, – деп айтты. 23Алла анты бойынша, Даут тукымыннан Исраилге Куткарувшы Исады салды. 24Исадынъ келееги алдында Яхъя буьтин Исраил халкын тевбе этпеге эм сувда шомылдырылып тазаланмага шакырып турды+. 25Яхъя оьзининъ кылынув куллыгын кутылаятырганда, айткан эди: „Мени кимге санайсыз? Мен Масих тувылман; ама Ол – мине артымнан Келеятырган, Онынъ аяк кийимининъ бавын да шешпеге тийисли тувылман“+.

26Кардашлар, Ибрагимнинъ тувдыклары эм сизинъ аранъыздагы Алладан коркатаганлар! Куткарылув акында бизге хабар йиберилди. 27Ерусалимде яшайтаганлар эм олардынъ аькимлери, Масихти танымай, Оны шуьшледилер, солай этип пайхамбарлардынъ аьр шабат куьн окылатаган соьзлерин толтырдылар+. 28Оьлтирмеге тийисли болган эш бир шуьшлев таппай, Пилаттан Оны оьлтирмеге тиледилер+. 29Онынъ акында язылганнынъ баьрисин толтырганда, каштан туьсирип алып, Оны кабырга салдылар+. 30Ама Алла Оны оьлилерден тирилтип тургыстты+. 31Ол Оьзи мен Галилеядан Ерусалимге келген аьдемлерге коьп куьнлер бойында коьринип турды; олар энди халк алдында Онынъ шааты болдылар+.

32Биз сизге аталарымызга берилген анттынъ Ийги Хабарын билдиремиз+. 33Исады Забурдынъ экинши боьлиминде: „Сен Меним Улым, Мен Сени буьгуьн тувдырдым“, – деп язылганша, тирилтип, Алла сол антты бизге, олардынъ тувдыкларына, толтырды.

34Шаркын ширитпес уьшин Оны оьлилерден тирилтип, тургыстканы акында Алла булай айткан: „Мен сизге Дауттынъ сыйлы эм ынанымлы ийгиликлерин берермен“+. 35Сол себепли баска бир ерде: „Сен сыйлы аьдеминъе шируьвди сынатпассынъ“, – деп те айтады+.

36Ама Даут оьз несилинде, Алла ыхтыяры бойынша, куллык эткеннен сонъ оьлип, оьз аталарына косылды эм шируьвди сынады+.

37А Сол – Алла тирилткен шируьвди сынамады. 38-39Соьйтип, белгили болсын, кардашлар: Иса аркалы куьналардынъ кеширилееги сизге билдириледи. Иман этетаган аьр аьдем, сиз Мусага буйырылган Таурат пан акланалмаган аьр заттан Иса аркалы акланар++. 40Соьйтип, сакланынъыз, пайхамбарлардынъ айткан соьзлери басынъызга келмесинлер: 41„Каранъыз, мыскыллавшылар, сейирсининъиз, йок болынъыз, неге десе Мен куьнинъизде сондай исти этемен, ким сизге айтса, сол иске сиз эш бир де ынанмассыз“».

42Паул ман Барнаба синагогтан шыгаятырган вакытта, халк: «Келеек шабат куьн де бу соьзлерди бизге айтарсыз», – деп тиледи. 43Йыйылыс таркалганнан сонъ, ювытлардынъ эм, ювыт динине коьшип, Аллага табынган баска миллетлилердинъ коьплери Паул ман Барнабадынъ артыннан иердилер. Элшилер, хабарласа барып, оларга Алладынъ шапагатында турмага керегин туьсиндирип айттылар+.

44Артыннан келген шабат куьн, шахар яшавшыларынынъ баьриси демеге болаяк, Алла соьзин тынъламага йыйылдылар. 45Ама ювытлар йыйылган халкты коьргенде куьнледилер, Паул айтатаган затларды яманлап, карсы соьйледилер+. 46Паул ман Барнаба йигерленип: «Сизге Алла соьзи баьрисиннен алдын билдирилмеге тийисли экен. Ама оны кери кагасыз эм оьзинъизди, оьмирлик яшавга тийислисиз деп, санамайсыз, сонынъ уьшин биз баска миллетлилерге каратып айтамыз+. 47Неге десе Раббий бизге муны тапшырган: „Дуныядынъ шетине дейим аьдемлердинъ куткарылувына амал этер уьшин сени баска миллетлилерге ярыклыкка салдым“»+.

48Баска миллетлилер муны эситип, куванып, Раббийдинъ соьзин данъклайтаган эдилер. Оьмирлик яшавга аьзир болганлардынъ баьриси иманга келдилер.

49Буьтин кыралда Раббийдинъ соьзи яйылатаган эди. 50Ама ювытлар Аллага табынувшы белгили хатынларды, шахардынъ биринши аьдемлерин оларга карсы тургыстып, Паул ман Барнабады оьз ерлериннен кувалатып шыгардылар+. 51Паул ман Барнаба оларга карсылыктынъ шаатлыгын этип, аякларынынъ табаныннан шанъды да кагып туьсирип, Иконияга кеттилер+. 52Сокталар куваныш пан толып, Кие Рух пан савлай бийленген эдилер+.

14

Иконияда

14^1Иконияда аьдеттеги зат болды. Паул ман Барнаба ювыт синагогына кирип, айлак бек ынандырып соьйлегеннен сонъ, коьп ювытлар эм греклер иманга туьстилер+. 2Ама иманга туьспеге унамаган ювытлар, баска миллетлилерди ашувландырып, оларды иманлыларга карсы коьтердилер. 3Сол ерде бир кесек заман калган Паул мен Барнаба Раббий акында йигерлик мен соьйледилер. Раббий, Оьз шапагаты акындагы соьзге шаатлык этип, элшилердинъ коллары ман аьлемет нышанлар эм аьжейиплер коьрсетти+. 4Шахар яшавшылары экиге боьлиндилер. Бир кесеклери – ювытлар, баскалары элшилер як болдылар+.

5Ювытлар эм баска миллетлилер оьзлерининъ аькимлери мен оларды маскаралап, таслар ман тоьбелемеге ниетлендилер. 6Элшилер, бу затты эситип, Ликавониядынъ Листра ман Дербе шахарларына эм олардынъ тоьгерегиндеги ерлерге кашып кеттилер+. 7Сонда Ийги Хабарды яйдылар.

Листрада эм Дербеде

8Листрада аяклары ысламайтаган, тувганнан бери аксак болып, бир заманда да юрмеген аьдем бар эди+. 9Бу аьдем Паулдынъ хабарын тынълады. Паул ога коьз тигип, савартылувына иманы болганын коьрип:+
10«Аягынъды коркпай бас!» – деди. Аьдем, ушып турагалып, юрип баслады+.

11Халк Паулдынъ эткенин коьрип, Ликавония тилинде куьшли давыс пан: «Бизим янымызга инсан келбетинде таьнърилер келди!» – деди+. 12Барнабады – Зевс[*], а Паулды, соьз тамадасы болганнан себеп, Эрмис деп атадылар. 13Зевс уьйи шахардынь алдында эди. Онынь куллыкшысы, капы алдына оьгизлер эм шешекей байламларын аькелип, халк пан бирге курман шалмага суьйди.

14Ама элшилер – Барнаба эм Паул – бу зат акында эситип, кийимлерин йырттылар эм халк арасына атылып кирип, куьшли давыс пан:+
15«Аьдемлер, не затлар этесинъиз? Биз де – сиздей аьдемлермиз, бу ялган затларды койып, коькти, ерди, денъизди эм олардынъ ишиндегин яраткан Аллага табынынъыз деп, сизге Ийги Хабарды аькелгенмиз+. 16Озган шакларда Алла буьтин халкларга оьз йоллары ман юрмеге ызын берген. 17Ама Оьзи акында да шаатлык беруьвин токтатпады. Сизге ийгиликлер этеди: коьктен ямгыр явдырады, онъысларга заманында онъайлык берип, сизди тойдырып, юреклеринъизди суьйиниш пен толтырады», – деп айттылар+. 18Бу соьзлерди айтып, оьзлерине курман шалмай, уьйлерине кайтпага керегин халкка кыйынлык пан туьсиндирдилер.

19Антиохия ман Икониядан кайбир ювытлар келип халкты оьршиктирди. Паулды таслар ман сыбалаттылар эм, оьлди деп санап, шахардынъ тысына суьйреп шыгардылар+. 20Ама сокталар янына йыйылганлай, Паул турды эм шахарга кайтып келди, а экинши куьн Барнаба ман бирге Дербеге кетти.

Антиохияга кайтув

21Сол шахарда Ийги Хабарды уьйретип эм коьп сокта йыйып, олар тагы Листрага, Иконияга эм Антиохияга кайтып келдилер. 22Сонда элшилер сокталарынынъ коьнъиллерине куват берип: «Алладынъ Патшалыгына коьп кыйналып киргенимиз керек», – деп, иманларында берк болар уьшин оларга йигерлилик бердилер+. 23Паул эм Барнаба иманлылар уьшин аьр ямагатта тамада айырып, ораза тутып, дува этип, оларды оьзлери сыйынган Раббийге багысладылар+.

24Сонъ элшилер Писидияды оьтип Памфилияга келдилер. 25Пергеде Алла соьзин билдирип, Анталияга бардылар. 26Анталиядан кемеге олтырып, олар толтырган ислери уьшин Алладынъ шапагатына аманат этилген шахарга – Антиохияга – кеттилер+. 27Онда келип иман ямагатын бир ерге йыйып, Алладынъ оьзлери уьстиннен не ислегенин эм баска миллетлерге кайтип иман эсигин ашканын – баьрисин де соьйледилер. 28Сокталар ман бирге онда узак заман калдылар.

15

Ерусалимдеги йыйылыс

15^1Юдеядан келген кайбиревлер Антиохиядагы иманлыларды: «Муса буйырган аьдет пен суьннетли болмасанъыз, кутылалмаяксыз», – деп, уьйрететаган эдилер. 2Паул ман Барнабадынъ олар ман эрисуьвлери, коьп сорасувлары болды. Бу сорав уьстиннен Паул ман Барнаба эм араларыннан кайбиревлер Ерусалимге элшилер эм тамадалар янына бармага керекли деп токтастылар+. 3Иман ямагаты оларды йолга шыгарганнан сонъ, Паул эм Барнаба баска миллетлилердинъ Аллага кайтип сыйынганлары акында анълата-анълата, Финикия ман Самария ерлериннен озып, буьтин кардашларга уьйкен суьйиниш бердилер. 4Ерусалимге келгенде, оларды иман ямагаты, элшилер эм тамадалар кабыл этип алдылар. Паул эм Барнаба Алладынъ олар аркалы не эткенин айтып бердилер.

5Сол ерде парисей куьбиннен ынанганлардынъ кайбиревлери шыгып: «Баска миллетлилерди суьннетлемеге, Мусага буйырылган Тауратты тутпага насихатламага керек», – дедилер.

6Элшилер эм тамадалар бу соравдынъ уьстиннен соьйлеспеге йыйылдылар. 7Петер узак кенъесуьвден сонъ, турып, булай айтты: «Кардашлар! Билесиз, баска миллетлилер меним авызымнан Ийги Хабардынъ соьзин эситсинлер эм иманга туьссинлер деп, коьп заманнан алдын сизинъ аранъыздан Алла мени сайлаган эди+. 8Инсаннынъ юрегин билген Алла, Кие Рухты бизге бергендей, баска миллетлилерге берип, оларды да кабыл эткенин коьрсетти+. 9Олар ман бизим арамызда эш бир баскалык этпеди, иманлары ман юреклерин тазалады+. 10Соьйтип болганда, не биз, не аталарымыз коьтералмаган юкти сокталардынъ мойнына коьширмеге суьйип, не уьшин соьле Аллады сынайсыз+? 11Биз Раббий Исадынъ шапагаты ман куткарылаягымызга ынанамыз, олар да соьйтип»+.

12Сонъ буьтин йыйын тынды да Барнаба ман Паулды тынълап баслады. Барнаба ман Паул Алла олар аркалы баска миллетлерде аьлемет нышанлар эм аьжейиплер тувдырганы акында хабарладылар. 13Олар соьйлеп кутылганнан сонъ Якуп соьз алып: «Кардашлар, мени тынъланъыз+. 14Шимон Алладынъ баска миллетлилерден, Оьзиндики болсын деп, бир халк этер уьшин оларга биринши кере калай якласканын анълатты. 15Пайхамбарлардынъ соьзлери де бу зат пан келиседи. Неге десе булай язылган: 16„Муннан сонъ Мен кери кайтып, Дауттынъ шашылган юртын янъыдан туьзетеекпен, опыраганларын янъыдан курап, кайтадан аяк уьстине салаякпан. 17Артта калган инсанлар, Мен Оьзимдики болмага шакырган буьтин миллетлер Раббийди излер уьшин солай этеекпен“, – дейди бу затлардынъ баьрисин де этетаган Раббий. 18Алла этеек ислерининъ баьрисин илгери заманнан биледи.

19Соннан себеп, менимше, баска миллетлилерден Аллага ынанганларга кыйынлыклар тувдырмага керек тувылмыз. 20Тек оларга бу затты язып йибермеге керек: бутлар[*] ман арамланганнан, зиналыктан, бугындырылып оьлтирилген айванлардынъ этиннен эм каннан сакланмага керек+. 21Неге десе бурыннан бери Мусага буйырылган Таурат аьр шахарда, аьр шабат куьнинде синагогларда окылып, анълатылып келеди», – деди.

Баска миллетли иманлыларга хат

22Сонда элшилер эм тамадалар буьтин иман ямагатынынъ разылыгы ман оьзлерининъ арасыннан айырган аьдемлерин Паул эм Барнаба ман бирге Антиохияга йибермеге токтастылар. Бу айырылган аьдемлер (иман) кардашларынынъ басшылары болган Барсаба деп аталган Юда ман Силас эдилер+. 23Булар аркалы тоьменде язылган хат йиберилди: «Элшилер, тамадалар эм (иман) кардашларыннан Антиохия, Сирия эм Киликиядагы баска миллетли кардашларына салам! 24Бизден шыккан кайбиревлер, „Суьннетли болмага эм Тауратты тутпага тийисли“ деп, айткан соьзлери мен сизди тынышсызландырган эм янынъызды кыйнаганлар деп эситтик. Биз болсак оларга муны тапшырмаганмыз+. 25Бу себептен ишимизден бир неше аьдемди сайлап, оларды, оьзимиз суьйген Барнаба эм Паул ман бирге, сизге йибермеге бир ойдан токтастык. 26Бу экиси Раббийимиз Иса Масихтинъ исине оьз янларын багыслаганлар. 27Соьйтип Юда ман Силасты, сизге биз язганларды соьз бен айтып туьсиндирсинлер деп, йиберемиз. 28Кие Рухка эм бизге уьстинъизге керекли болган сол ислерден баска бир юк те салынмавы ийги коьринеди:+
29Бутларга багысланган курман этлериннен, каннан, бугындырылып оьлтирилген айванлардынъ этиннен эм зиналыктан сакланмага керексиз. Оьзинъизди бу затлардан тыйсанъыз тувра этерсиз. Сав-эсен калынъыз».

30Соьйтип, йиберилгенлер Антиохияга келдилер. Ямагатты бир ерге йыйып, хатты оларга бердилер. 31Иманлылар, коьнъиллендируьвши соьзлери болган хатты окып, суьйиндилер. 32Оьзлери де пайхамбарлар болган Юда ман Силас коьп соьйлесип (иман) кардашларын коьнъиллендирип, беркиттилер+. 33Бир кесек заман сол ерде калганнан сонъ, оьзлерин йибергенлердинъ янына кайтпага деп, кардашлары ман аманласып, йолга шыктылар.

[ 34Ама Силас онда калмага токтасты, Юда Ерусалимге кайтты.] 35Паул ман Барнаба десенъ коьплер мен бирге Раббий соьзин уьйретип, Ийги Хабарды яйып, Антиохияда яшап турдылар+.

Паул ман Барнаба айырыладылар

36Бир неше куьннен сонъ Паул Барнабага: «Биз Раббийдинъ соьзин яйган аьр бир шахарга кайтып, (иман) кардашларымызга барып, олар кайтип яшайтаганларын коьреек», – деди. 37Барнаба Марк деп аталган Яхъяды да бирге алып бармага тиледи+. 38Ама Паул Памфилияда олардан айырылып калган эм ортак иске бирге бармаган кисиди алып кетпеге яратпады+. 39Сол ерде олардынъ арасында ашы келиспевлик тувды. Олар бир бириннен айырылдылар, Барнаба Маркты алып, Кипрга елкен ашып кетти. 40Паул болса оьзине Силасты сайлап, (иман) кардашлары Раббийдинъ шапагатына тапшырылган сонъ, йолга шыкты+. 41Иман ямагатларынынъ коьнъиллерин коьтерип Сирия ман Киликияда кыдырды.

16

Тимотей Паул ман Силаска косылады

16^1Паул Дербе мен Листрага келди. Листра шахарда анасы иманлы ювыт, атасы десенъ грек болган Тимотей атлы сокта яшаган+. 2Листрадагы эм Икониядагы иман кардашлары онынъ акында уьйкен сый берип айттылар. 3Тимотейди оьзи мен бирге алмага суьйген Паул, сол ерлерде яшаган ювытларды ойлап, оны суьннетледи. Неге десе Тимотейдинъ атасы грек болганын баьриси де билетаган эди+. 4Шахар шахардан оьте барып Ерусалимдеги элшилер мен тамадалардынъ карары ман алынган токтасларды иманлыларга насихат этип айттылар+. 5Ямагатлардынъ иманы куьшейип, иманлылардынъ санлары куьннен куьнге артты+.

Македонияшы кисидинъ Паулга коьринуьви

6Кие Рухтынъ тыювы ман Алла соьзин Асия элинде яймай, Паул ман йолдаслары Фрикия эм Галатия эллериннен оьтип кеттилер+. 7Мисиядинъ шетлерине еткенде, Битиния элине бараяк болдылар. Тек Исадынъ Рухы оларга ызын бермеди+. 8Олар, Мисияды оьтип, Троада шахарына кеттилер+. 9Сол кеше Паулга бир коьринис энди. Алдында бир македонияшы киси туры эм ялбарып тилейди: «Македонияга оьтип бизге ярдам эт!» 10Паул сол коьринисти анълаткан сонъ, биз сол саьатлей Македонияга кетпеге токтастык. Неге десе Раббий бизди Ийги Хабарды сол ердегилерге билдирмеге шакырады деген ниетке келдик.

Лидиядынъ иманга туьсуьви

11Соьйтип, биз Троададан кетип, туп-тувра Самотракия аралына, эртеси куьн Неапол шахарына келдик. 12Сонъ Пилип шахарына бардык: бу – Македониядынъ сол яктагы боьлигининъ бас шахары. Шахарды урымшылар курган эди. Бир неше куьн биз сонда калдык+.

13Шабат куьн шахардан шыгып йылга ягасына келдик. Сонда дува этилетаган ер бар деп билетаган эдик. Олтырдык, онда йыйылган хатынлар ман соьйлеп басладык. 14Бизди тынълаганлардынъ арасында Тиатира шахарыннан Лидия атлы бир хатын бар эди. Баалы карагошкыл-кызыл кумашлар саткан Лидия Аллага табынганлардынъ бири эди. Паулдынъ соьйлегенлерин эслетер уьшин, Раббий онынъ юрегин ашты+. 15Лидия эм онынъ уьйиндегилер сувда шомылдырылып тазаланганнан сонъ, ол бизди уьйине шакырды. «Мени Раббийге сыйынганлардынъ бири этип кабыл этсенъиз, келинъиз, меним уьйимде калынъыз!» – деди эм бизди разы этти+.

Паул ман Силастынъ ысланувы

16Бир куьн биз дува этилетаган ерге бараятырганымызда, бизге бал ашувшы йини болган эм балавлары ман оьзининъ иелерине коьп хайыр туьсиретаган таьвке кыз расты. 17Паул ман бизге иерип: «Бу аьдемлер – Аллаху-Тааладынъ куллары, бизге куткарылув йолын анълатадылар», – деп кышкырып айтып барды. 18Соьйтип ол бир неше куьн юрди. Паулдынъ ога ашувы келип, даяналмай йинге: «Иса Масихтинъ аты ман онынъ ишиннен шыкпага буйыраман!» – деди. Сол саьатлей йин кыздынъ ишиннен шыкты+.

19Кыздынъ иелери, хайыр табатаган уьмитлери йок болганын анълап, Паул ман Силасты ыслап, оьзлерининъ басшыларына, базар майданына, аькеттилер. 20Оларды аькимлердинъ алдына аькелип: «Бу ювыт кисилер шахарымызда тынышсызлык шыгармага себеп бередилер. 21Бизге, урымшыларга, кабыл этпеге эм толтырмага тийисли болмаган аьдетлерди яядылар», – дедилер+.

22Халк та Паул ман Силаска карсы шыкты. Аькимлер Паул ман Силастынъ кийимлерин йыртып шешпеге эм таяк пан тоьбелемеге буйырдылар+. 23Оларды бек тоьбелегеннен сонъ, тутнакка аттылар. Тутнактынъ басшысына оларды бек сакламага буйырдылар. 24Бу буйырыкты алган тутнак басшысы ысланганларды тутнактынъ иш боьлмесине атып, аякларына тысав салды+.

25Туьн ортасында Паул мен Силас дува этип, Аллады мактай эдилер. Баска ысланганлар да оларды тынъладылар. 26Бирден сол каьдер куьшли ер сенъкилдев болды, тутнак негизиннен алып шайкалды. Сол саьатлей буьтин эсиклер ашылды эм баьрисининъ шынжырлары шешилди+. 27Уйкыдан уянган тутнак басшысы тутнактынъ эсиклери ашылганын коьрип, ысланганлар баьриси де кашкан деп, кылышын шыгарып, оьзин оьлтиреек болды+. 28Ама Паул коьтеринки давыс пан: «Оьзинъди зарарлама, баьримиз де булайдамыз!» – деди.

29Тутнак басшысы ярык аькелдирип, тутнактынъ ишине асыгып кирип, Паул ман Силастынъ алдына калтырап йыгылды+. 30Оларды тыска шыгарып: «Иелерим, куткарылар уьшин не этпеге керекпен?» – деп сорады+.

31Олар: «Раббий Исага иман эт, сен де, буьтин уьйинъ де куткарыларсыз», – дедилер+. 32Сонъ ога да, уьйдегилерининъ баьрисине де Раббийдинъ соьзин билдирдилер. 33Кешединъ сол саьатинде тутнак басшысы оларды алып, яраларын ювып, сонъ оьзи де эм уьйдегилери де сувда шомылдырылып тазаландылар+. 34Паул ман Силасты уьйине аькелип, сыпыра курды. Баьри уьйи мен Аллага сыйынганы уьшин бек суьйинди+.

35Куьн шыкканда, аькимлер куллыкшыларын: «Сол аьдемлерди эркин этинъиз», – деп йибердилер. 36Тутнак басшысы олардынъ айтканларын Паулга хабарлады. «Аькимлер сизди эркин этпеге буйырык йибердилер. Соьле шыкпага боласынъыз, аман-эсен кетинъиз», – деди.

37Ама Паул куллыкшыларга: «Бизди, урымшыларды, оькимсиз халк алдында тоьбеледилер эм тутнакка тасладылар. Соьле бизди биревге де билдирмей куваяк боладыларма? Йок, болмас! Оьзлери келсинлер, бизди шыгарсынлар», – деди+.

38Куллыкшылар бу соьзлерди аькимлерге еткердилер. Аькимлер Паул ман Силастынъ урымшы болганларын эситкенде корктылар. 39Келип, кешируьвди тиледилер. Сонъ оларды тыска шыгарып, шахардан кетинъиз деп, ялбардылар+. 40Паул ман Силас тутнактан шыгып, Лидиядынъ уьйине кеттилер. (Иман) кардашлары ман коьрисип, оларды коьнъиллендирген сонъ, йолга шыктылар+.

17

Элшилер Салоникте

17^1Амфипол эм Аполониядан оьтип, элшилер Салоникке[*] келдилер. Сол ерде ювыт синагогы бар эди+. 2Паул, аьдетинше, ювытлардынъ касына синагогка кирип, уьш шабат куьн Кие Язувлардан окып, олар ман соьйлести+. 3Масихтинъ азап шекпеге эм оьлилерден тирилмеге кереги акында оларга анълатып эм беркитип: «Мен сизге эситтирген бу Иса – Масих», – деди+. 4Олардынъ бир кесеклери иман келтирдилер. Аллага табынган коьплеген греклер эм аз болмаган ак суьек хатынлар Паул ман Силаска косылдылар.

5Иманга туьспеген ювытлар болса, куьнлеп, бос юрген кайбир кара ниетли кисилерди алып, куьп-куьп болып йыйылдылар эм шахарда кавга шыгардылар. Паул мен Силасты халк алдына шыгарар уьшин Ясоннынъ уьйине елигип келдилер+. 6Оларды таппаганда, Ясонды эм бир неше (иман) кардашын шахар басшыларынынъ янына суьйреп алып келип: «Дуныяды асты уьстине авдаратаган бу аьдемлер мунда да келгенлер. 7Ясон да оларды уьйине алды. Олардынъ баьриси императордынъ буйырыкларына карсы шыгадылар, „Баска патша бар – Иса“ деп, айтадылар», – деп кышкыра эдилер+. 8Бу соьзлерди эситкен халк эм шахар басшылары тынышсызландылар. 9Ама шахар басшылары Ясоннан эм баскалардан сенимлик акша[*] алып, оларды эркин эттилер.

Верияда

10(Иман) кардашлары сол ок кеше Паул ман Силасты Верия шахарына озгардылар. Олар сол ерге келгенлей, ювыт синагогына бардылар. 11Вериядагы ювытлар Салониктегилерден эдаплы эдилер: биз эситетаган бу затлар туврама экен деп, аьр куьн Кие Язувларды тинтип, уьйкен эс берип, Алла соьзин кабыл эттилер. 12Соьйтип, ишлериннен коьплери – оьрметли грек хатынлар эм эр кисилер иманга туьстилер.

13Салониктеги ювытлар болса, Паулдынъ Верияда да Алла соьзин яйганын билгенде, онда да бардылар, халкты тынышсызландырып, аякка коьтердилер. 14Сол себептен (иман) кардашлары Паулды сол саьатлей денъиз ягасына озгардылар. Силас пан Тимотей болса Верияда калдылар. 15Паул ман бирге кеткенлер оны Атинага дери аькеттилер. Сонъ, Паулдан Силас пан Тимотейге тез арадан келсинлер деген буйырык алып, кайттылар.

Атинада

16Атинада Силас пан Тимотейди саклайтаган Паул, шахардынъ бутлар ман толы болганын коьргенде, коьнъили кайгылы болды+. 17Бу себептен ол синагогта ювытлар ман Аллага табынганлар эм аьр куьн майданда расканлар ман ойласты, соьйлести. 18Эпикурейши эм стоикашы[*] философлардынъ кайбиревлери оны ман эрисип баслады. Кими: «Бу босавыз не зат айтпага суьеди?» деп, кими: «Ят кудайлар акында хабар яяды, бугай», – дедилер. Неге десенъ Паул Иса эм Онынъ оьлилерден тирилгени акында Ийги Хабарды яятаган эди. 19Олар Паулды Ареопагка[*] аькелип: «Сен яятаган бу янъы окув не зат болганын билмеге болармызба?» – дедилер+. 20«Кулакка аькис келген соьзлер айтасынъ. Солардынъ маьнесин билмеге суьемиз».

21Буьтин атинашылар эм де шахарда болган ят аьдемлер вакытларын баска зат болмай, бир янъы зат акында соьйлемеге яде тынъламага бермеге авас эдилер.

22Паул Ареопагтынъ ортасына шыгып: «Эй, атинашылар! Аьр яктан да диншил аьдемлер болганынъызды коьремен; 23неге десенъ кыдырып юрип, табынган кие ерлеринъизди караганымда бир курманлык шалатаган ердинъ уьстинде „Танылмаган Аллага“ деген язувга растым. Соьйтип, сиз билмей табынган Алланъызды мен танытайым.

24Дуныяды эм ишиндегилердинъ баьрисин яраткан Алла, аспан ман ердинъ Иеси болганнан себеп, аьдем колы ман ясалган кие уьйлерде яшамайды+. 25Аьр кимге яшав, тыныс эм аьр затты берген Оьзи, бир затка кереги бардай болып, Ога аьдем колы ман куллык этилмес+. 26Буьтин ер юзинде яшасынлар деп, инсан тукымларынынъ баьрисин де бир каннан яратты, бар болып тураяк заманларын эм яшаяк ерлерининъ шетлерин эртерек белгиледи+. 27Оны излесинлер эм сезип тапсынлар деп бу исти толтырды. Ама Ол эш биримизден узак тувыл. 28Неге десе „Ол аркалы яшаймыз, аьрекет этемиз, бармыз“. Бирер шайырларынъыз айткандай: „Биз де Онынъ тукымыннанмыз“.

29Соьйтип, Алладынъ тукымыннан болганнан себеп, Алла инсаннынъ ойы эм усталыгы ман келбакланган алтын, куьмис яде тастан яратылган бир затка усайды деп ойланмага керек тувылмыз. 30Билмегенлик заманларды эслеместей болып, Алла аьр ердеги аьдемлерге тевбеге туьспеге буйырады+. 31Неге десе Ол бир куьнди белгиледи. Ол куьнде Оьзи эртерек белгилеген Киси аркалы дуныяга аьдиллик пен оьким кесеек. Бу Кисиди оьлилерден тирилтуьви мен мунынъ ынанувын аьр кимге еткистти»+.

32Биревдинъ оьлилерден тирилгенин эситкенлердинъ кими селеке этти, кими де: «Сени бу зат акында баска бир заман тынълармыз», – дедилер. 33Соьйтип Паул араларыннан шыгып кетти. 34Кайбир аьдемлер, ога косылып, иманлы болдылар; арасында Ареопаг агзасы Дионис, Дамарис атлы бир хатын эм баскалар да бар эди.

18

Паул Коринтте

18^1Сонъ Паул Атинадан кетип Коринтке барды. 2-3Онда Понтта тувган Акила атлы ювыт пан пишеси Прискиллага расты. Булар император Клавдийдинъ буьтин ювытларга Урымнан кетпеге берген буйырыгыннан себеп, узак болмай Италиядан келгенлер. Акила эм Прискилладынъ янына келген Паул, бирдей кеспили болганыннан, оларда калды эм иследи. Кеспилери шатыр ясав эди+. 4Паул аьр шабат куьн синагогта соьйлеп, ювытлар ман греклерди ынанувлы этпеге каьрледи+.

5Силас пан Тимотей Македониядан келгенлей, Паул ювытларга Исадынъ Масих болганын шаатлап, оьзин савлай Алла соьзин яймага берди+. 6Ама ювытлар карсы шыгып, оны яманлап баслаганда, Паул кийимлерин кагып: «Басынъызга келееклердинъ яваплылары сизсинъиз. Яваплылык меннен кетти. Энди баска миллетлилерге кетемен», – деди+. 7Паул оннан шыкты да, Аллага табынган Титий Юст атлы биревдинъ уьйине барды. Онынъ уьйи синагогтынъ янында эди. 8Синагогтынъ басшысы Крисп буьтин уьй-аьели мен бирге Раббийге ынанган. Паулды тынълаган коьп коринтшилер де иманлы болып, сувда шомылдырылып тазаландылар+.

9Бир кеше Раббий коьринисте Паулга: «Коркпа! Соьйле, уьндемей турма! 10Мен сени мен биргемен; сага бирев де тиймеек, яманлык этпеек. Неге десе бу шахарда халкым коьп», – деди. 11Паул онда йыл ярым калды, халкка дайым Алла соьзин уьйретти.

12Галлио Ахая проконсулы болган кезуьвде, ювытлар бир авыздан Паулга карсы коьтерилип, оны оьким шыгаратаган ерге аькеттилер. 13«Бу аьдем инсанларды йорыкка карсы болган кепте Аллага табынмага уьйретеди», – дедилер.

14Паул соьзин баслайым дегенде, Галлио ювытларга: «Эй, ювытлар! Эгер дейим бир шуьш яде уьйкен яманлык этилген болса, сизди тоьзим мен тынъламага менде себеп болар эди. 15Ама соьзлер, атлар эм оьз йорыгынъыз акында давласувынъыз болганы уьшин, оьзинъиз каранъыз; мен бу затларга тоьре болмага суьймеймен», – деди+. 16Сонъ ювытларды оьким шыгаратаган ерден кувды. 17Баьри греклер синагогтынъ басшысы Состенди ягалап, оьким алдында тоьбеледилер. Галлио ол затка эш кыйналмады.

Антиохияга кайтув

18Паул Коринтте (иман) кардашларынынъ янында коьп заман калды. Сонъ олар ман аманласты, Прискилла эм Акила ман бирге Сирияга кетпеге деп кеме мен йолга шыкты. Аллага ант эткениннен себеп, Кенхреяда шашын кырктырган эди+. 19Эфеске келген заманда Прискилла ман Акилады онда калдырып, оьзи синагогка кирди эм ювытлар ман ойласты, соьйлести+. 20Булар онынъ узак заман калувын тилеселер де, Паул разы болмады. 21Кете турып, ол айтты: «Келе турган байрамды Ерусалимде озгармага керекпен. Ама Алла айтса, Мен кайтарман сизге». Эм ол кеме мен Эфестен кетти[*]+.

22Кесарияга еткенде, Паул Ерусалимге барды, ерли иманлылардынъ ямагатын саламлады, Антиохияга кетти. 23Онда бираз калганнан сонъ йолга шыкты, шерет пен Галатия эм Фрикия эллерин озып, буьтин сокталардынъ коьнъиллерин бегитти+.

Аполлос

24Бу арада Искендерияда тувган Аполлос деген ювыт Эфеске келди. Шешен тилли Аполлос Кие Язувларды ийги билетаган эди+. 25Ол Раббийдинъ йолында тербияланган, тек Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырув аьдетин билип, яны ман коьнъилленип, Иса акында тувра соьйлеп, уьйретип юрди+. 26Синагогта йигерленип соьйлеп баслады. Аполлосты тынълаган Прискилла ман Акила оны касларына алдылар, Алла йолын тагы да ашыкладылар+. 27Аполлос Ахаяга кетпеге суьйгенде, (иман) кардашлары ога ярдам эттилер. Оны аьруьв йолыксынлар деп ондагы сокталарга хат яздылар. Аполлос Ахаяга барганда иман эткенлерге Алладынъ шапагаты ман бек ярдам этти+. 28Исадынъ Масих экенин Кие Язувлар ман бегитип, халк алдында ювытлардынъ ойлары терис болганларын бек ашык коьрсетти+.

19

Паул Эфесте

19^1Аполлос Коринтте болганда Паул иш эллерди кыдырып шыкты. Эфеске келгенде онда кайбир сокталар ман расты+. 2«Сиз иман эткенде Кие Рухты алдынъызба?» – деп сорады.

«Биз Кие Рухтынъ болганы акында бир зат та эситпедик те», – дедилер олар.

3Паул: «Сол заманда сиз сувда кайсы шомылдырув ман тазалангансыз?» – деп сорады.

«Яхъядынъ шомылдырувы ман тазаланганмыз», – деп явап бердилер+.

4Паул: «Яхъя тевбеге туьскенлерди шомылдырып тазалады эм халкка оьзиннен сонъ Келуьвшиге, ашып айтканда Исага, иман этпеге керегин соьйледи», – деди+. 5Муны эситкенде олар Раббий Исадынъ аты ман сувда шомылдырылып тазаландылар+. 6Паул колларын олардынъ уьстине салганда, Кие Рух оларга туьсти эм олар билмеген тиллерде соьйлеп, пайхамбарлык юргистип басладылар+. 7Олардынъ баьриси он эки аьдем эди.

8Уьш ай бойында Паул синагогка барып, коркпаганлай соьйлеп, халкка Алла Патшалыгы акында анълатып, ынандырып юрди+. 9Ама кайбиревлери ийнат болып, иман этпеге унамадылар эм (Исадынъ) йолын халктынъ алдында яманлап басладылар. Сонынъ уьшин Паул олардан айырылды. Сокталарын да алып, аьр куьн[*] Тиран деген биревдинъ окув мектебинде насихат яйып турды. 10Бу окытув эки йылга узатылды. Сонъында буьтин Асия элинде яшавшылар, ювытлар да, греклер де, Раббий (Иса) акындагы Ийги Хабарды эситтилер.

11Алла Паулдынъ колы ман аьдетте болмаган куьдиретли ислер этип турды. 12Сол себепли Паулдынъ этине тийген колявлыкларды эм белбавларды авырганлардынъ уьстине салдылар, олардынъ авырувлары токтады, кара йинлер ишлериннен шыктылар+.

13Кыдырып айланатаган кайбир ювыт кагымшылар да кара йини болганларга: «Паул айткан Исадынъ аты ман сизге буйырамыз», – деп, Раббий Исадынъ атын кулланып баслаган эдилер+. 14Бу зат пан каьрлегенлер Скева деген ювыт бас дин куллыкшысынынъ ети улы эди.

15Ама кара йин: «Исады билемен, Паул да мага белгили, а сиз ким?» – деп сорады+. 16Сонъ ишинде кара йин болган аьдем олардынъ уьстине атылып, баьрисин енъди. Аьдем олардан куьшли болганнан себеп, яланъаш эм яралы болып, сол уьйден шыгып каштылар.

17Сол ис Эфесте яшаган баьри ювытларга эм греклерге белгили болды. Баьрисине де коркыныш энди, Раббий Исадынъ атына уьйкен сый ман карадылар. 18Ынанганлардынъ коьплери келдилер, баьрисининъ алдында эткен яман ислери акында ясырмай айттылар+. 19Сааршылык этуьвшилердинъ коьбиси, китапларын аькетип, баьрисининъ алдында яндырдылар. Китаплардынъ бааларын эсапладылар: баьриси элли мынъ драхма[*] эди. 20Раббий соьзи мине сондай куьш пен коьтерилди эм кенъ яйылды+.

21Паул бу болган ислерден сонъ юрегине, Македония ман Ахаядан оьтип, Ерусалимге кетуьв мырадын салды: «Онда болганнан сонъ Урымды да коьрмеге тийислимен», – деди+. 22Оьзининъ ярдамшыларын – Тимотей мен Эрасты – Македонияга йиберди, оьзи энди де бир кесек заманга Асия элинде калды+.

Эфесте козгалыс

23Сол заманда (Исадынъ) йолы акында уьйкен дава шыкты. 24Куьмистен Артемида[*] храмынынъ макетлерин ясаган Димитрий атлы куьмисши оьзининъ куьмис усталарына аз пайда аькелмеген. 25Оларды эм баска оьнершилерди йыйып: «Дослар, бу истен коьп акша табатаганымызды билесинъиз. 26Ама сиз коьрип эситкендей, Паул деген бу аьдем кол ман ясалганлар шынты аллалар тувыл деп соьйлеп, тек Эфесте тувыл, аз калмай буьтин Асия элинде коьплеген аьдемлерди ынандырган, йолдан адастырган. 27Бу, тек кеспимиздинъ сыйынынъ йойылувы ман калмай, Артемидадынъ храмы да савлай корланаяк, буьтин Асияда эм дуныяда аьдемлер табынган танъири Артемида да оьзининъ уьйкен сыйын йояяк деп, бизге коркув тувдырады», – деди.

28Бу соьзлерди эситип халк бек ашувланып: «Эфесшилердинъ Артемидасы атаклы!» – деп кышкырып баслады. 29Шахар буьтин козгалды; Паулдынъ йолдасларыннан болган македонияшылар – Гайды эм Аристархты – ыслап, баьриси де театрга атылдылар+. 30Паул халк арасына кирип соьйлемеге тиледи, ама сокталары оны йибермедилер. 31Асия элинде ога дос болган кайбир аькимлер де, ога аьдемлер йиберип, театрга аяк баспасын деп, тиледилер.

32Театрга йыйылганлар састылар. Аьр бири бир баска зат айтып кышкырыстылар. Коьбиси не зат уьшин йыйылганларын билмейтаган эдилер. 33Ювытлардынъ айтувы ман, халк арасыннан Искендерди алдыга шыгардылар. Искендер, колын коьтерип, халк алдында ювытларды аклар уьшин, соьзин айтып баслады. 34Онынъ ювыт экенин анълаганда баьриси де бир авыздан: «Эфесшилердинъ Артемидасы атаклы!» – деп эки саьатке ювык кышкырып турдылар.

35Сонда шахардынъ язув ислерининъ куллыкшысы халкты тынышландырып: «Эфесшилер! Эфес шахардынъ атаклы Артемида храмынынъ эм коьктен туьскен кие тастынъ саклавшысы экенин билмегенлер барма экен? 36Бу соравда эрисуьв йок болса, сизге тынышланув керек, ойланмай, калтанълап бир зат та этпеге керек тувылсыз. 37А сиз танъиримиздинъ кие уьйин таламаган, оьзин де яманламаган сол аьдемлерди мунда алып келгенсиз. 38Эгер Димитрий эм онынъ саният йолдасларынынъ биревге карсы давалары бар болса, оны шешер уьшин оьким шыгаратаган куьнлер эм проконсуллар бар. Бир бирине эне сонда карсы шыксынлар. 39Эгер энди кайдай болса да соравларынъыз бар эсе, соларды йорыклы халк йыйыны алдына салынъыз. 40Буьгуьн болган исти козгалув деп санап, бизди шуьшлемеге коркув бар, бу козгалысты туьз деп санамага бир сылтавымыз да йок», – деди. Муны айтып, шахардынъ язув ислерининъ куллыкшысы халк йыйынын шашып йиберди.

20

Паул Македония ман Грецияда

20^1Карвалыс ятысканнан сонъ, Паул сокталарын шакыртып, коьнъиллерин коьтерди. Сонъ олар ман аманласып, Македонияга кетпеге деп, йолга шыкты+. 2Македония ерлериннен оьтип, коьп соьзлер мен иманлыларды коьнъиллендиргеннен сонъ, Грецияга кетти. 3Сонда уьш ай калды. Сирияга денъиз йолы ман кетемен деп турганда ювытлардынъ ога карсы бир яман ниет эткенин билип, Македониядынъ иши мен кайтпага токтасты+. 4Асия элине дейим оны Пир улы верияшы Сопатер, Салоникшилерден Аристарх эм Секунд, дербеши Гай, Тимотей эм асияшылар Тихик эм Трофим озгарып бардылар+. 5Булар эрте кетип, бизди Троада шахарында саклап турдылар+. 6Биз де ашыткысыз оьтпек байрамыннан сонъ, Пилип шахарыннан кемеге минип кеттик, бес куьннен сонъ Троадада оларга косылдык. Онда биз ети куьн калдык+.

Эвтихтинъ тирилуьви

7Юмадынъ биринши куьнинде[*] оьтпек сындырмага йыйылдык. Паул экинши куьн йолга шыкпага ниет эткеннен себеп, йыйылганлар ман соьйлеп, соьзин туьн ортасына дейим бардырды+. 8Биз йыйылган уьйдинъ йогары боьлмесинде коьп шыраклар яна эдилер. 9Паул тагы да соьйлеп турганда, терезе туьпте олтырган Эвтих деген бир яс аьдем калгып баслаган эди. Ол уйклап кетип, уьшинши шарлактынъ терезисиннен ушып ерге туьсти. Оны коьтергенде, ол оьли эди. 10Паул ойга туьсип, уьстине ятып, оны кушаклады. «Кайгырманъыз, ол сав!» – деди. 11Паул тагы да йогарга коьтерилди, оьтпекти сындырып, еп баслады. Танъга дейим соьйлеп, сонъ йолга шыкты. 12А ясты сав этип уьйине аькелдидер, ога бек кувандылар.

Троададан Милитке

13Паулдан алдын кетип кемеге миндик, Асс шахарына йоьнедик. Онда Паулды кемеге алаяк эдик, неге десе ол сонда яяв бармага ниет туьзип, бизге солай буйырык берген эди. 14Асста йолыгысып, Паулды кемеге алып Митилини аралга йол алдык. 15Митилиниден денъиз йолы ман шыгып, экинши куьн Хиос аралдынъ касында токталдык, уьшинши куьн Самос аралга келдик, [эм Трогиллий шахарында турып], эртеси куьн Милит шахарына еттик. 16Паул, Асия элинде заманын йоймас уьшин, Эфеске кирмей, шетиннен озып кетпеге ниет этти, амал болса, Пентикост куьнинде Ерусалимде болмага асыга эди+.

Паул Эфестинъ тамадаларын насихатлайды

17Паул Милиттен Эфеске аьдемлер йиберип, иман ямагатынынъ тамадаларын шакыртты. 18Олар янына келгенде, ол: «Билесизбе, мен, Асия элине аяк баскан биринши куьнимнен алып, аьр заман сиз бен болып,+
19Коьп сабырлык пан, коьзясымды тоьгип, ювытлардынъ яман ниетлери мен мага шектирген азапларына да карамай, Раббийге куллык этип юрдим. 20Сизге пайда болган эш бир затты анълатувдан шекленмедим, халк алдында да, уьйлерде де сизди уьйреттим. 21Аллага кайтып тевбеге туьсип, Раббийимиз Исага иман этпеге керекли экенлерин ювытларга эм греклерге хабарладым.

22Мен соьле Кие Рухка бойсынып, Ерусалимге бармага керекпен. Онда басыма не болаягын билмеймен. 23Тек Кие Рух, аьр шахарда мени кыйынлыклар эм тутнаклар саклайдылар деп, шаатлайды+. 24Ама меним уьшин яшав да, оьлим де уьйкен маьнели тувыл. Тек исимди – Иса Масихтен алган куллыгымды, Алладынъ шапагаты ман байланыслы Ийги Хабарды ашык айтув куллыгымды – кутылмага тилеймен+.

25Мен аранъызда юрип, Алла Патшалыгы акында хабарладым, а эш биревинъиздинъ де энди меним юзимди коьрмеегин соьле билемен. 26Сол себепли сизге буьгуьн айтаман: биревинъиз де аьлек болса шуьшим йок. 27Тек мен Алладынъ ыхтыярын сизге савлай билдирмей коймадым. 28Оьзинъизге эм Кие Рух сизди етекшилер этип салган буьтин уьйирге эс эттиринъиз. Раббийдинъ ямагатын, Оьз каны баасына ие болган ямагатын куьтинъиз+. 29Мен кеткеннен сонъ уьйирге аямаган йырткыш боьрилер аранъызга кирееклер+. 30Оьзинъиздинъ аранъыздан да, сокталарды оьзлерине иертуьв уьшин, ялган соьйлейтаган аьдемлер шыгаяклар+. 31Сонынъ уьшин сак болынъыз, уьш йыл кеше-куьндиз аьр биринъизди, коьзяс тоьгип, токтавсыз уьйретип турганымды эсинъизде тургыстынъыз+.

32Энди сизди, кардашлар, Аллага эм Онынъ шапагатын билдирген соьзине аманат этемен, бу соьзде сизди куьшлендиреек эм Аллага багысланганлардынъ баьриси мен уьлис береек куват бар+. 33Мен биревдинъ де куьмисине, алтынына, кийимине коьз тикпедим+. 34Оьзинъиз билесиз: меним эм йолдасларымнынъ керегине колым куллык этти+. 35Мен эткен аьр исте сизге солай ислеп, карувсызларга ярдамласпага эм Раббий Исадынъ Оьзи: „Алганнан эсе берген – наьсипли“ деген соьзлерин эсте тургыстпага керегин коьрсеттим»+.

36Паул соны айтып, тизиннен шоьгип, баьриси мен бирге дува этти+. 37Сол заман баьриси Паулды кушаклап, оьбип, бек йыладылар, 38боьтен де «Мени энди коьрмессиз» деген соьзлериннен сонъ, бек кайгылы болдылар. Паулды кемеге дейим озгарып бардылар.

21

Ерусалимге йолшылык

21^1Олардан айырылып, денъизге шыкканда тувра Коска, экинши куьн – Родос аралга, оннан да сонъ Патарага келдик. 2Финикияга кетеек бир кеме таптык, ога миндик эм денъизге шыктык. 3Кипр коьринген вакытта, оны сол ягымызда калдырып, Сирияга йоьнедик эм Тир шахарында токталдык. Кемедеги юкти сонда калдырмага керек эди. 4Ондагы сокталарга расып, бир юма турдык. Сокталарга, Кие Рух пан коьнъилленип, Паулга Ерусалимге бармаска керегин айттылар+. 5Куьнлеримиз озган сонъ, шахардан айырылып, йолга шыктык. Иманлылардынъ баьриси – хатынлары, балалары ман бирге бизди шахардынъ шетине кадар озгардылар. Денъиз ягасында тизлеримизге шоьнъкип дува эттик+. 6Бир биримиз бен аманласканнан сонъ, кемеге миндик, олар уьйлерине кайттылар.

7Биз, Тирден денъиз йолшылыгымызды бардырып, Птолемаидага келдик эм онда (иман) кардашларымыз бан саламласып, бир куьн турдык. 8Экинши куьн Паул эм биз (оны ман бирге болганлар) шыгып, Кесарияга келдик эм ети ярдамшыдынъ бири Ийги Хабарды яювшы Пилиптинъ уьйине барып, онда калдык+. 9Бу аьдемнинъ пайхамбарлык юргисткен, киевге шыкпаган доьрт кызы бар эди+.

Агавдынъ пайхамбарлыгы

10Онда бир талай заман калганымыздан сонъ Юдеядан Агав деген бир пайхамбар келди+. 11Агав янымызга келди, Паулдынъ белбавын алып, оны ман оьзининъ колларын, аякларын байлап: «Кие Рух булай айтады: „Ювытлар бу белбавдынъ иесин, Ерусалимде соьйтип байлап, баска миллетлилердинъ колына тапшыраяк“», – деди.

12Муны эситип, биз эм сол ердегилер Паулга, Ерусалимге барма деп, ялбарып тиледик+. 13Тек Паул: «Не зат этесиз, не деп йылап юрегимди сызлатасыз? Мен Раббий Исадынъ аты уьшин Ерусалимде тек байланмага тувыл, оьлмеге де аьзирмен», – деп, карсы явап берди+.

14Ога тилегимизди алдыралмаганымызда: «Раббийдинъ ыхтыяры болсын!» – дедик те тынышландык.

15Сол куьнлерден сонъ, аьзирленип, Ерусалимге кеттик. 16Бизи мен бирге Кесариядан кайбир сокталар да бар эди. Бизди коьптен бери сокталардан болган Мнасон атлы бир кипршыга алып келдилер, онынъ уьйинде яшаяк эдик.

Паул Ерусалимде

17Ерусалимге киргенимизде, (иман) кардашларымыз бизди суьйиниш пен йолыктылар. 18Эртеси куьн Паул бизи мен бирге Якупты коьрмеге кетти. Тамадалардынъ баьриси сол ерге йыйылган эдилер+. 19Олар ман саламласканнан сонъ, Паул оьз куллыгы ман Алладынъ баска миллетлерде эткен ислерин бир бирлеп, толы кепте анълатты.

20Олар тынълап, Аллады данъкладылар эм Паулга: «Коьресинъме, кардаш, – дедилер, – ювытлар арасында неше мынъ иман эткен бар. Олардынъ баьриси де Таурат уьшин шалыскан аьдемлер+. 21Олар эситкенше, сен баска миллетлер арасында яшаган буьтин ювытларга, балаларынъызды суьннетлеменъиз эм аьдет йолларымызды сакламанъыз деп, Мусадан таювды уьйретесинъ+. 22Соьле не этпеге тийисли? Келгенинъди эситпей калмаяклар. 23Сонынъ уьшин сага айтканымызды эт. Арамызда Аллага ант эткен[*] доьрт киси бар. 24Буларды янынъа ал, олар ман бирге тазалан, олар шашларын кырктырар уьшин курман шыктажларын оьзинънинъ мойнынъа ал. Солай этсенъ, аьр ким сенинъ акында эситкени асылсыз соьзлер экенин, сен Тауратка алал болып яшаганынъды анълар+. 25Баска миллетли иманлыларга келгенше, биз оларга бутларга багысланган курман этлериннен, каннан, бугындырылып оьлтирилген айванлардан эм зиналыктан сакланмага кереги акында эртерек токтасып хат язганмыз»+.

26Оннан сонъ Паул сол доьрт кисиди касына алды, эртеси куьн олар ман бирге тазаланув аьдетинде катнасты. Сонъ Алла уьйининъ каралдысына кирип, тазаланув куьнлери не заман тамамланаягы, аьр бири уьшин не заман курман шалынаягы акында билдирди.

Паулдынъ тутылувы

27Етинши куьнинде Асия элиннен келген ювытлар, Паулды Алла уьйининъ каралдысында коьрип, буьтин халкты козгадылар эм оны ысладылар. 28«Исраил эрлери, ярдам этинъиз! Бу – аьр ерде аьр кимге, халкымызга, Тауратка эм бу кие ерге карсы уьйретуьвлер яйып юрген аьдем. Алла уьйининъ каралдысына греклерди де киргистип, кие ерди арамлады!» – деп кышкырыстылар+. 29Неге десе оннан алдын шахарда Паулдынъ касында эфесши Трофимди коьрген эдилер, Алла уьйининъ каралдысына оны Паул киргисткен деп, ойландылар+.

30Шахар алабуркасын болды. Аьр тараптан халк топарласып келди. Паулды ыслап Алла уьйининъ каралдысыннан тыска шыгарды. Артыннан ол уьйдинъ эсиклери сол саьатлей киртленди. 31Олар Паулды оьлтиреек болатаганда, буьтин Ерусалимнинъ козгалганы акындагы хабар туьмен басшысына етти. 32Туьмен басшысы сол саьатлей, аскершилерин эм юзбасшыларын алып, козгалганларга асыгып келди. Туьмен басшысы ман аскершилерди коьрген халк Паулды тоьбелегенин койды. 33Сол заман туьмен басшысы, ювыклап келип, Паулды ыслады. Эки шынжыр ман байланъыз деп, буйырык берди. Сонъ: «Ким ди бу аьдем, не этти?» – деп сорады+.

34Козгалганлардынъ бири – бир зат, баска биреви баска зат айтып кышкырыстылар. Туьмен басшысы карвалыстан бир зат та анъламай, туврасын билмей, Паулды беркитпеге[*] аькетпеге буйырды+. 35Паул шапырашта турганда, халк бек басынганнан себеп, аскершилерге оны коьтерип шыгармага керек болды. 36Неге десе артыннан келген коьлем халк: «Ога оьлим!» – деп кышкыратаган эди.

Паул оьзин коршалайды

37Беркитпеге киреектен алдын Паул туьмен басшысына: «Сага бир зат айтпага болаякпа?»

Ол: «Грекше билесинъме? 38Сен муннан бир кесек заман алдын бир козгалыс шыгарып, доьрт мынъ аьдем оьлтируьвшиди шоьлге алып шыккан мысырлы тувылсынъма?» – деди.

39Паул: «Мен Киликиядынъ белгисиз болмаган Тарс шахарынынъ ювыт аьдемимен; сеннен тилеймен, халкка соьйлемеге ызын бер», – деди+. 40Ол ызын бергенде, Паул, шапыраштынъ уьстинде турып, колы ман халкка белги берди эм терен тыныклык туьскенде, еврей тилинде соьйлеп баслады:

22

22^1«Кардашлар эм аталар! Сизге соьле айтаяк акланув соьзимди тынъланъыз», – деди. 2-3Паулдынъ оларга еврей тилинде соьйлегенин эситкенде тагы да бек тынык болды. Паул соьзин бардырып: «Мен ювытпан. Киликиядынъ Тарс шахарында тувдым эм булайда, Ерусалимде, Гамалиелдинъ алдында аталарымызга буйырылган Таураттынъ негизинде тербияланып, толы билим алдым. Буьгуьн сизинъ баьринъиздей, мен де Алла уьшин шалыскан бир киси эдим+. 4Исадынъ йолы ман барганларды оьлгенге дери куваладым, эр кисилер мен хатынларды байлатып тутнакка тасладым+. 5Бас дин куллыкшысы эм буьтин аксакаллар йыйыны айтканларымды бегитпеге болаяклар. Олардан ювыт кардашларымызга язылган хатларды алып, Дамаскка бара эдим. Сонда яшаганларды байлатып, Ерусалимге азапка аькелеек эдим+.

6Мен уьйле вакытларда йолда барып, Дамаскка ювыклаганда, бирден коьктен бир саьвле буьтин тоьгерегиме ярык берди+. 7Ерге йыгылдым. Бир сес: „Шаул! Шаул! Мени не уьшин кувалайсынъ?“ – дегенин эситтим.

8„Кимсинъ, Бийим?“ – дедим.

Ол: „Мен сен кувалаган назаретши Исаман“, – деди. 9Мени мен бирге болганлар сол нурды коьрдилер [эм корктылар], ама мени мен соьйлегеннинъ соьзин анъламадылар.

10„Раббий, не этпеге керекпен?“ – деп сорадым.

Раббий: „Тур, Дамаскка бар, сонда сага не этпеге белгиленгени айтылаяк“, – деди. 11Яркыраган нурдан камаган коьзлерим коьрмегеннен себеп, йолдасларым мени, колымнан ыслап, Дамаскка алып келдилер.

12Дамаскта яшаган баьри ювытлар ишинде оьрметленген, Тауратты туткан, Аллады сыйлаган Ханания деген киси+
13касыма келди: „Шаул, кардаш! Коьзлеринъ ашылсын!“ – деди. Мен сонда ок оны коьрдим.

14Ханания мага: „Аталарымыздынъ Алласы, Онынъ ыхтыярын билер эм, Туврашылды[*] коьрип, авызыннан шыккан сести эситер уьшин, сени сайлаган. 15Коьрип эситкенинъди баьри инсанларга билдирип, Онынъ шааты болаяксынъ+. 16Ал энди, не саклайсынъ? Тур, Раббий атын айтып, сувда шомылдырылып куьналарынънан тазалан“, – деди+.

17-18Мен Ерусалимге кайтканнан сонъ Алла уьйининъ каралдысында дува эткен бир вакытта, эссизленгендей, Раббийди коьрдим. Ол мага: „Тез бол! Ерусалимнен соьле аьле айырыл. Неге десе Мени мен байланыслы шаатлыгынъды кабыл этеек тувыллар“, – деди+.

19„Раббий, – дедим, – меним синагогтан синагогка коьшип, Сага ынанганларды ыслап тоьбелегенимди биледилер. 20Сага шаатлык эткен Степаннынъ каны тоьгилген заманда, мен де сонда тура эдим. Онынъ оьлтирилгенине разы эдим, оны оьлтиретаган аьдемлердинъ абаларын сакладым“+.

21Раббий мага: „Кет, Мен сени узакта болган миллетлерге йиберейим“, – деди».

Паул – Урым аьдеми

22Паулды бу соьзге дейим тынъладылар, ама оннан сонъ: «Мунадайлардан ер юзин тазаламага керек, неге десе ол яшамага тийисли тувыл!» – деп кышкырып басладылар.

23Олар бакырысып, абаларын кагып, авага шанъ ата эдилер. 24Туьмен басшысы Паулга халк не уьшин кышкыратаганын билер уьшин, камышылап сорав алып, беркитпеге аькетпеге буйырды. 25Ама оны арканлар ман байлап баслаганда Паул оьзининъ янында турган юзбасшыга: «Урым аьдемин оьким этпей, ысламага эм камышыламага ызын берилерме?» – деп сорады+.

26Юзбасшы муны эситип, туьмен басшысына барып: «Кара, сен не зат этеятырсынъ? Бу киси – Урым аьдеми!» – деди.

27Оннан сонъ туьмен басшысы Паулдынъ янына келип: «Мага айт, сен Урым аьдемисинъ ме?» – деп сорады.

«Аьше», – деди ол.

28Туьмен басшысы явапка: «Мен урымшылыкты коьп акша берип алдым».

Паул: «Мен урымшы болып тувганман», – деди.

29Оннан сорав алаяк болып турганлар сол саьатлей тайдылар, а туьмен басшысы Паулдынъ урымшы болганын билгенде, оны байлаганы уьшин коркты.

Паул ювыт межлис алдында

30Экинши куьн туьмен басшысы, ювытлар Паулды не уьшин шуьшлегенлерининъ дурысын билеек болып, Паулды тысавлардан босатты. Бас дин куллыкшыларына эм буьтин межлис агзаларына йыйылмага буйырды, Паулды аькелип олардынъ алдына шыгарды.

23

23^1Паул межлиске тигилип карап: «Кардашлар! Бу куьнге дейим Алладынъ алдында тап-таза юрек пен яшадым», – деди+. 2Бас дин куллыкшысы Ханания Паулдынъ касында турганларга онынъ авызына сокпага буйырык берди+. 3Сол заманда Паул ога: «Эй, акланган ирге[*]! Сени Алла согар. Сен олтырып, мага Таурат пан оьким этесинъ, а оьзинъ Тауратты бузып, мени сокпага буйырасынъ», – деди.

4Тоьгеректе турганлар: «Алладынъ бас дин куллыкшысын корлайсынъма?» – дедилер+.

5Паул: «Кардашлар, бас дин куллыкшысы болганын билмедим. Солай этпеге керек тувыл эдим: „Халкынынъ эш бир аькимин яманлама“ деп, язылган», – деди.

6Межлис агзаларынынъ бир кесеги садукейлер, баскалары парисейлер болганын анълаган Паул, межлисте булай кышкырды: «Кардашлар, мен парисей улы, парисеймен. Оьлилердинъ тирилеегине ынанганым уьшин мага оьким шыгарылады»+. 7Паулдынъ бу соьзлериннен сонъ парисейлер эм садукейлер эристилер, межлис экиге боьлинди. 8Садукейлер оьлгенлердинъ тирилуьви, маьлеклер эм рух йок дейдилер; парисейлер болса булардынъ баьриси де бар деп айтадылар+.

9Бир уьйкен карвалыс шыкты. Парисей тарабыннан бир неше дин аьлими: «Бу аьдемде эш бир шуьш коьрмеймиз, – дедилер, – ога рух яде маьлек соьйлеген болса, не болады?»+
10Таласув куьшленгенде, туьмен басшысы, Паулды кесек-кесекке боьлерлер деп, коркып, аскершилерине ойга туьсип орталарыннан алып шыгып, оны беркитпеге аькетпеге буйырды.

11Сол кеше Раббий Паулга коьринип: «Йигит бол! Ерусалимде мени уьшин шаатлык эткендей, Урымда да шаатлык этпеге керексинъ», – деди+.

Паулды оьлтиреек боладылар

12Эртеси куьн ювытлар арам ой беркиттилер. Паулды оьлтиргенге дейим ашасак, ишсек Алла язамызды берсин деп, ант эттилер. 13Ант эткенлердинъ саны кырктан артык эди. 14Булар бас дин куллыкшылары ман аксакаллардынъ янына келип: «Биз Паулды оьлтирмей, авызымызга бир туьйир кадер зат салсак, Алла язамызды берсин деп, ант эттик. 15Соьле сиз межлис пен бирге, онынъ исин тагы да тешкеруьвли караякпыз деп, туьмен басшысына коьринип, беркитпеден Паулды аькелмеге тиленъиз. Ол ювыклаганга дейим оны оьлтирмеге аьзирмиз», – дедилер.

16Олардынъ кара ниетлерин Паулдынъ карындасынынъ улы эситти. Ол беркитпеге барды, Паулдынъ касына келип, олардынъ ойларын айтты. 17Паул болса юзбасшыларынынъ бирин шакырып: «Бу йигитти туьмен басшысына аькет, неге десе ога айтаяк соьзи бар», – деди.

18Юзбасшы ясты туьмен басшысына алып келип: «Капалган Паул мени шакырып, бу ясты сизге аькетинъиз деп тиледи; сизге айтаяк соьзи бар экен», – деди.

19Туьмен басшысы ясты колыннан ыслап шетке аькетти: «Мага не зат айтаяксынъ?» – деп сорады.

20Яс: «Ювытлар Паулдынъ исин тагы да тешкеруьвли караяк болып, оны эртен межлис алдына аькелмеге деп, сага тилек салмага токтастылар. 21Ама сен оларды тынълама, неге десе араларыннан кырктан артык аьдеми оны оьлтиргенге дейим ас-сув ишсек Алла язамызды берсин деп, ант эткенлер. Оны йолда анъылыйдылар, буйырыгынъды саклап, аьзир турадылар», – деди.

22Сонъ туьмен басшысы: «Муны мага билдиргенинъди эш биревге де айтпа», – деп, буйырып, ясты йиберди.

Паулды Кесарияга аькетедилер

23Туьмен басшысы эки юзбасшысын шакырып: «Туьннинъ уьшинши саьатинде[*] Кесарияга барсынлар деп, эки юз аскер, етпис атлы эм эки юз суьнъгили аьдем аьзирлетинъиз. 24Феликс тоьреге Паулды сав алып барар уьшин катырлар[*] да табынъыз», – деди+. 25Иштелиги булай болган хат та язды:

26«Клавдий Лисийден оьрметли Феликс тоьреге, салам! 27Ювытлар бу аьдемди ыслап оьлтирмеге туры эдилер. Мен онынъ урымшы болганын билип, аскерлер мен барып, оны тартып алдым+. 28Сонъ, оны не уьшин шуьшлейтаганларын билер мырат пан, ювыт межлисине аькелдим+.

29Онынъ ювыт йорыклары ман байланыста айыпланганын билдим, тек оьлмеге яде капалмага тийисли болган айыбы йок эди+. 30Ювытлардынъ бу аьдемге карсы кара ниет этуьвлери мага белгили болды. Соьйтип мен оны тез арада сизге йибердим эм оны айыплаганларга сени мен соьйлеспеге кенъес бердим. Сав кал»+.

31Аскершилер, оларга буйырылганынша, туьнде Паулды Антипатридага аькелдилер. 32Экинши куьн, атлыларды Паул мен бармага калдырып, аскершилер беркитпеге кайттылар. 33Атлылар Кесарияга келгенде, тоьреге хатты эм Паулды калдырып кеттилер. 34Тоьре хатты окыды, Паулдан кайсы яклардан экенин сорады, Киликиядан экенин билгенинде:+
35«Сени айыплавшылар да келсинлер, сол заманда исинъди тынъларман», – деди де оны Иродтынъ сарайына капамага буйырды.

24

Паулды айыплав

24^1Муннан бес куьннен сонъ бас дин куллыкшысы Ханания аксакаллар эм Тертулл атлы адвокат пан Кесарияга, Паулды айыплав ислерин тоьре алдына салмага деп, келдилер+. 2Паул шакырылып аькелингенде, Тертулл шуьшлев соьзин баслады: «Эй, оьрметли Феликс! Басшылыгынъ ман коьптен бери тынышлыкта яшаймыз. Эткен амалларынъ ман бу миллетке хайырлы туьрленуьвлер болды. 3Ислеринъди аьр заман, аьр ерде уьйкен разылык пан кабыл этемиз. 4Сени коьп кыйнамага суьймеймен; кыска соьзимизди тоьзимлилик пен тынълаганынъды тилеймен.

5Буьтин дуныяда яшаган ювытлар арасында баьле, козгалыс тувдырувшы, назаретши куьптинъ басшысы – Паул деп таныдык+. 6Ол Алла уьйин де арамламага куьрескен, сонынъ уьшин биз оны ысладык [эм бизим йорык ман оьким кеспеге ойладык+. 7Ама туьмен басшысы Лисий келип, Паулды уьйкен куьш пен колымыздан тартып алды. 8Оны шуьшлегенлерге сенинъ алдынъа шыкпага буйырды.] Сорав алсанъ, биз оны шуьшлеген бу затларды оьзинъ билерсинъ». 9Ювытлар да: «Онынъ акында айтылган затлар тувра», – деп, шуьшлевге косылдылар.

Паул Феликс тоьрединъ алдында оьзин аклайды

10Паул, тоьре соьйле деп белги бергенде, булай явап берди: «Сенинъ коьп йыллардан бери бу миллетке аькимлик эткенинъди билгеним уьшин, оьзимнинъ коршалавымды суьйинишли озгараман. 11Оьзинъ де билмеге боларсынъ, мен Ерусалимге табынмага барганымнан бери он эки куьннен коьп болмады. 12Алла уьйининъ каралдысында да, синагогларда да, шахардынъ баска еринде де ким мен болса да эрисуьвимди яде халкты козгавымды коьрмедилер. 13Энди мени айыплаганлары тувра экенин беркиталмайдылар. 14Мен сага ясырмай айтайым, олар дин куьби деп атаган йолды тутып, аталарымыздынъ Алласына кылынаман, Тауратта эм пайхамбарлардынъ китапларында язылганлардынъ баьрисине де ынанаман. 15Аллага сенип, туврашыллардынъ да, туврашыл болмаганлардынъ да тирилееклерине ынанаман. Олар да солай болаягын кабыл этедилер+. 16Сога коьре Мен оьзим де Алла эм аьдемлер алдында аьр заман юрегимди таза тутпага шалысаман+.

17Коьп йыллардан сонъ оьз миллетиме садака эм курманлык этер уьшин келдим+. 18Олар мени, халк пан шав-шув коьтерип тувыл, Алла уьйининъ каралдысында дин аьдетлерге коьре тазаланган аьлде таптылар+. 19Онда Асия элиннен келген бир неше ювыт бар эди. Олардынъ мага карсы бир айтаяклары бар болса, алдынъа шыгып шуьшимди айтпага кереклер. 20Мундагылар да межлис алдында турганымда менде не шуьш тапканларын айтсынлар. 21Олар мени шуьшлемеге болаяк бир зат бар – мен олардынъ арасында турганымда коьтеринки давыс пан айткан, „Оьлилердинъ тирилеегине ынанганым уьшин сиз буьгуьн мага оьким шыгарасыз“ деген соьзим»+.

22(Исадынъ) йолын терен билген Феликс, ислерди баска куьнге коьширип: «Сизинъ исинъизди туьмен басшысы Лисий келгеннен сонъ карарман», – деди. 23Паулды сак болып тутпага, тек ога бираз эркинлик бермеге, йолдасларына да ярдам этуьвлерин тыймаска деп, юзбасшыга буйырык берди.

24Бир неше куьннен сонъ Феликс, ювыт пишеси Друсилла ман келип, Паулды шакыртты эм онынъ Иса Масихке иман этуьви акында соьйлегенлерин тынълады. 25Паул тувралык, оьзин тыюв эм кыямет куьн болаяк оьким акында соьйлеп баслаганда, Феликс коркты: «Соьле кет, заман тапсам, сени баска бир куьн шакыртарман», – деди+. 26Сол ок заманда ол, Паул оьзин куткарув уьшин карын берер деп, даьме этти; сонынъ уьшин оны тез-тез шакыртып, соьйлесип турды.

27Ама эки йылдан сонъ Феликс орнына Поркий Фест келди. Феликс, ювытларга яраяк болып, Паулды тутнакта калдырды.

25

Паул Фест тоьрединъ алдында

25^1Фест тоьрелик этеек ерге еткениннен уьш куьн сонъ Кесариядан Ерусалимге кетти. 2Сол заманда бас дин куллыкшылар эм белгили ювытлар онынъ касына йыйылып, Паулды шуьшледилер; 3Фестке, оларды разы этип, Паулды Ерусалимге шакырт деп тиледилер, неге десе оьзлери оны анъылып, йолда оьлтиреек болдылар+. 4Фест Паулдынъ Кесарияда капалып туратаганын, оьзининъ де сонда тез арадан кетееги акында айта келип: 5«Аранъызда куватлы болганлар мени мен бирге келсинлер; бу аьдемнинъ шуьши бар болса, оны шуьшлесинлер», – деп, явап берди.

6Фест олардынъ янында сегиз-он куьннен коьп калмай, Кесарияга кетти. Эртеси куьн оьким тагына олтырып, Паулды аькелмеге буйырды. 7Паулды аькелгенде, Ерусалимнен келген ювытлар аьр яктан турып, ога карсы бир хыйлы авыр соьзлер айттылар, ама бир зат пан да беркиталмадылар. 8Паул оьзин аклап: «Мен ювыт йорыгына, Алла уьйине, императорга карсы эш бир куьна да этпегенмен», – деди.

9Фест, ювытларга ярамага суьйип, Паулга: «Ерусалимге барып, меним алдымда бу шуьшлевлер уьшин оьким кестирмеге разысынъма?» – деп сорады.

10Паул: «Мен император оькимининъ тагы алдында тураман эм мунда оьким кесилмеге тийисли. Оьзинъ де аьруьв билесинъ – мен ювытларга яман зат этпегенмен+. 11Эгер шуьшли болып, оьлимге тийисли бир зат эткен болсам, оьлимнен кашпага куьреспеймен. Ама ювытлардынъ айыплавы ялган болса, эш биревдинъ де мени оларга бермеге ызыны йок. Мен императордынъ оьким шыгарувын талаплайман», – деди.

12Сонда Фест, кенъесшилери мен соьйлесип: «Оькимди императордан талапладынъ, императорга барарсынъ», – деп яваплады+.

Фест патша Агриппа ман кенъеседи

13Бир неше куьннен сонъ Агриппа патша эм Вереника[*] Фестти кутлав уьшин Кесарияга келдилер. 14Олар сонда бир неше куьнлер турганда, Фест Паулдынъ иси акында патшага айтты: «Мунда Феликс кезуьвиннен бери тутнакта калган бир киси бар. 15Мен Ерусалимде болган шакта ювытлардынъ бас дин куллыкшылары эм аксакаллары алдыма шыгып, ога оьким шыгармага тиледилер.

16Мен: „Аьр бир айыплы айыплавшы ман коьзлеспей, оьзин ога карсы каратылган шуьшлевлерден коршаламага эркинлик алдырмай, аьдемди оьлимге бермеге урымшылардынъ аьдети тувыл“, – деп явапладым. 17Соьйтип, олар мени мен мунда келгенде, узакка созбай, эртеси куьн оьким тагына олтырып, аьдемди аькелмеге буйырдым. 18Айыплавшылар оны курсап алып, мен ойлаган авыр шуьшлевлердинъ бирин де айталмадылар; 19ама олардынъ оьз динлери эм оьлген, а Паулдынъ айтувына коьре сав болган Иса атлы бирев акында, Паул ман эрисуьвлери бар эди+. 20Буларды кайтип сорастыраягымды билмегеннен себеп: „Ерусалимге бармага эм сонда оьким эттирмеге разысынъма?“– деп сорадым. 21Паул болса император онынъ исине караганга дейим мунда сакланмага тиледи, сонынъ уьшин мен оны императорга йибергенге дейим капап тургыстпага буйырдым».

22Агриппа Фестке: «Оьзим де тынълагым келеди бу аьдемди», – деди.

«Эртен тынъларсынъ оны», – деди Фест.

Паул Агриппа патшадынъ алдында

23Экинши куьн Агриппа эм Вереника бопазланып келдилер. Олар ман бирге туьмен басшылары, шахардынъ белгили аьдемлери оьким шыгарылаяк палатага кирдилер. Фесттинъ буйрыгы ман Паул аькелинди. 24Фест: «Агриппа патша эм буьтин бизи мен турган аьдемлер, тынъланъыз! Бу кисиди коьресиз. Ерусалимдеги эм бу ердеги буьтин ювыт халкы касыма келип: „Ол яшамага тийисли тувыл“, – деп кышкырды+. 25Тек ол оьлмеге тийисли болгандай, эш бир зат та этпегенин билдим. Оьзи де императордынъ оьким шыгарувын талаплаганда, императорга йибермеге токтастым+. 26Онынъ акында императорга язгандай белгили бир затым да йок. Сога коьре, онынъ исин караганнан сонъ, мага бир неше зат язбага амал болсын деп, оны алдынъызга, боьтен де Агриппа патша, сенинъ алдынъа аькелдим. 27Менимше, шуьшин ашык этпей, капалганды йиберуьв маьнесиз болады», – деди.

26

26^1Агриппа Паулга: «Сага оьзинъ акында айтпага эркинлик бериледи», – деди.

Сол заманда Паул, колын созып, оьзин аклап соьйлеп баслады:+
2«Агриппа патша! Буьгуьн сенинъ алдынъда ювытлардынъ буьтин шуьшлевлериннен оьзимди аклаягым уьшин оьзимди наьсипли деп санайман. 3Оьзинъ де ювытлардынъ баьри аьдетлери, давалы соравлары ман аьруьв таныс болганынънан себеп, тагы да куванаман. Тилеймен, мени тоьзимли тынъла.

4Меним балалыктан алып Ерусалимде миллетимнинъ ишинде бардырган яшавымды баьри ювытлар биледилер+. 5Мени коьптен бери таныйдылар; суьйселер, динимиздинъ энъ каты куьбининъ – парисейлердинъ – аьдетлерине коьре яшаганыма шаатлык эталадылар+. 6Соьле де мен оьким алдында Алла тарабыннан аталарымызга берилген соьзине уьмит эткеним уьшин тураман. 7Халкымыздынъ он эки ырувы, Аллага кеше-куьндиз кызмет этип турып, сога уьмит этедилер. Мине сол уьмитим уьшин, патша, ювытлар мени айыплайдылар+. 8Неге сиз Алладынъ оьлилерди тирилтеегин „ынанылмас зат“ деп санайсыз+?

9Дурыс, мен де Назаретши Исага карсы коьп затлар этпеге керекпен деп ойладым+. 10Ерусалимде соьйтип эттим: бас дин куллыкшыларыннан эркинлик алып, Аллага багысланган коьп аьдемди тутнакка капаттым. Олар оьлимге берилеек заманда, карсы давыс бердим+. 11Аьр ерде синагогларда оларды коьп кере язалап, оларга (Исады) яманлатпага куьрестим, мардасыз бек ашувланып, аьли баска шахарларга да барып, оларды кувып юрдим+. 12Бир кере сол мырат пан бас дин куллыкшыларынынъ куваты эм ызыны ман Дамаскка бара турганда,+
13мен уьйледе, патша, коьктен бир ярык коьрдим. Ол ярык куьннинъ ярыгыннан да куьшли эди. Ол меним эм йолдасларымнынъ тоьгерегинде яркырады. 14Биз баьримиз де ерге йыгылдык эм еврей тилинде бир давыс мага: „Шаул, Шаул! Не уьшин Мени кувасынъ? Иесининъ шыбыгына тепкен оьгиздей, оьзинъди яралайсынъ“, – дегенин эситтим.

15„Сен ким, Бийим?“ – дедим.

Раббий: „Сен кувып юрген Исаман. 16Ама тур, аякларынъа бас. Сени кызметшим этип, коьргенлеринъе эм де сага ашаяк затларыма шаат этер уьшин, коьриндим. 17-18Сени ювыт халкыннан эм баска миллетлерден куткараякпан. Олар каранъалыктан ярыкка, шайтаннынъ аькимлигиннен Аллага бурылып, куьналарын кеширтсинлер эм Мага ынанув аркалы Аллага багысланганлар арасында ер алсынлар деп, сени олардынъ янына, коьзлерин ашпага йиберемен“, – деди+.

19Соны уьшин, Агриппа патша, мен аспаннан келген коьриниске карсы болмадым. 20Алдын Дамасктагыларды эм Ерусалимдегилерди, сонъ буьтин Юдея элин эм баска миллетлерди тевбе этип Аллага бурылмага, тевбелерине тийисли ислер этпеге шакырдым+. 21Соны уьшин ювытлар мени Алла уьйининъ каралдысында ыслап оьлтирмеге каьрледилер+. 22Ама Алла берген ярдамын алып, мен буьгуьнге дейим яшап тураман, уьйкенге, кишкейге, аьр кимге шаатлык этемен. Соьйлегенлерим – пайхамбарлардынъ эм Мусадынъ болаяк деп билдиргенлериннен баска бир зат тувыл. 23Масих азап шекпеге эм оьлгениннен биринши болып тирилмеге керек деген. Ол ювыт халкына эм баска миллетлерге ярыклыкты билдиреек»+.

24Паул оьзин соьйтип аклайтаганда, Фест кышкырып: «Паул, акылынъды ишкесинъ! Коьп билиминъ сени алжытты!» – деп айтты.

25Паул: «Йок, оьрметли Фест! Берли тувылман, тувра эм акыл соьзлер мен соьйлеймен. 26Патшадынъ бу ислерден хабары бар. Онынъ алдында эркин соьйлеймен. Булардынъ бириси де оннан ясыртын болганына ынанмайман; неге десе бу – тасалыкта исленген ис тувыл. 27Агриппа патша, пайхамбарларга ынанасынъма? Билемен, ынанасынъ», – деди.

28Агриппа: «Сен мени тез арадан масихши[*] этпеге ойлайсынъма?» – деп сорады.

29Паул яваплап: «Тезбе, акырынма Алладан тек сенинъ тувыл, буьгуьн мени тынълавшылардынъ баьрисининъ де, мине бу тысавлардан баска, мендей болувларын тилер эдим», – деди+.

30Паул муны айтканда, патша, тоьре, Вереника эм олар ман бирге олтырганлар орынларыннан турдылар. 31Олар шетке шыгып оьз ара: «Бу киси оьлтирилмеге яде бугавланмага тийисли эш бир зат этпеген», – дедилер+. 32Агриппа Фестке: «Бу аьдем императордынъ оькимин талапламаган болса, босатпага болаяк эди», – деди. [Сога коьре тоьре оны императорга йибермеге токтасты.]+

27

Паул Урым шахарына йолланады

27^1Италияга юзип кетпеге токтасканда, Паулды эм бир неше баска ысланганларды Император аскерши боьлигининъ Юлий атлы юзбасшысына тапшырдылар+. 2Биз Адрамиттен келген бир кемеге олтырдык, Асия элининъ портлары яныннан оьтуьв ниет пен юзип кеттик. Бизи мен Салониктен болган македонияшы Аристарх болды+.

3Экинши куьн Сидонга келип еттик. Юлий Паулга бек танъ турды, досларынынъ янына бармага, олардан ярдам алмага ызын берди. 4Сидоннан тагы денъизге шыктык. Ел карсы эскеннен себеп, Кипрдынъ ык болган ягына келдик. 5Киликия эм Памфилия ягасыннан денъизди кесе оьтип, Ликиядынъ Мира шахарына келип еттик. 6Юзбасшы, Искендериядан келген эм Италияга бараяк бир кеме табып, бизди сонда орынластырды+.

7Коьп куьнлер акырын юздик, бек авырлык пан Книд шахарынынъ янына келдик. Ел тагы барувымызды токтатканлыктан, Салмоне бурныннан оьтип, Крит аралдынъ ык болган ягына келдик. 8Кыйынлык пан Крит яныннан оьтип, Кали Лименес[*] деген ерге келдик. Ласея шахар ога ювык.

9Коьп заман йолда йойдык. Ораза[*] заманы да оьткеннен себеп, денъизде юзуьв де кавыфлы бола бергеннен сонъ, Паул кенъес берип, 10оларга булай деди: «Эрлер! Бу юзуьв тек юкке эм кемеге тувыл, яшавымызга да баьле, уьйкен зарар аькелеегин коьремен». 11Ама юзбасшы Паулдынъ айтканларыннан эсе, кемеди юритуьвшиге эм кеме иесине бек ынанды. 12Порт кысламага онъайлы болмаганнан себеп, кемедегилердинъ коьбиси оннан да денъизге шыкпага, амал болса Финикага етип, онда кыс бойы калмага деп токтастылар. Финика – Криттинъ кубыла-куьнбатар эм керуьв-куьнбатар еллерге карсы орынласкан порт.

Денъизде давыл

13Кубыладан ел эсип баслаганда олар, тилегенимиз болды деп, Критке ювык юзип йолга шыктылар. 14Тез арадан эвракилон деген куьшли ел арал ягыннан карсы коьтерилди+. 15Кеме давылга тутылып, елге карсы баралмаганда, онынъ куьшине бойсынып, суьйрелип кеттик. 16Кавда деген бир кишкей аралдынъ ык янына келип, биз кемединъ кайыгын куьштен ыслап калдык. 17Кайыкты йогары коьтергенлей, кемешилер, арканлар кулланып, кемеди беркиттилер. Сирт колтыктынъ сай ерине туьсермиз деп коркып, елкенин туьсирип, юздилер. 18Давыл бек куьшленген себеп, эртеси куьн кемеден юклерди атып басладылар+. 19Уьшинши куьн оьз колларымыз бан кемединъ керекли затларын да денъизге аттык. 20Неше куьнлер не куьн, не юлдызлар коьринмеди. Давыл да бек куьшли болганга коьре, куткарылувга уьмитимиз энди савлай уьзилди.

21Аьдемлер узак заман ас ишпегеннен себеп, Паул ортага шыгып: «Эрлер! Мени тынълап, Криттен кетпеге керек тувыл эди. Ол заманда бу баьлеге, бу зарарга ушырамас эдик», – деди. – 22«Ама соьле мен сизди кайратланып турмага кенъес беремен; сизден эш биревинъиз де яшавын йойтпаяк, тек кеме аьлек болаяк. 23-24Мен кызмет кылган эм Ога байыр болган Алладынъ бир маьлеги кеше яныма келди: „Коркпа, Паул! Сага императордынъ алдында турмага керек, сени уьшин де Алла сени мен кемеде болганлардынъ баьрисин аяяк“, – деди++. 25Сонынъ уьшин, эрлер, йигерленинъиз, мен Аллага ынанаман, Ол мага калай айткан болса, солай болаяк. 26Биз кайдай болса да бир аралга туьспеге керекпиз»+.

Кемединъ аьлек болувы

27Он доьртинши кеше биз Адрия денъизи мен юзип бараятканда, туьн ортасына ювык саьатте кемешилер бир ерге ювыклаганларын сездилер. 28Денъиздинъ теренлигин оьлшеп, йырма шаржан[*], тагы да бир аз юзгеннен сонъ он бес шаржан экенин билдилер. 29Бир таслы ерге туьсермиз деп коркып, кемединъ арт яныннан доьрт темир[*] тасладылар эм, танъ тез атсын деп, дува эттилер. 30Кемешилер кемеден кашпага деп ойланып, кемединъ кайыгын, темирин алды яныннан таслайтагандай этип, сувга туьсирип басладылар 31Ама Паул юзбасшыга эм аскершилерге: «Эгер олар кемеде калмасалар, кутылалмайсыз», – деди. 32Сол саьатлей аскершилер кайыктынъ арканларын кестилер, кайыкты сувга туьсирдилер.

33Танъ атаяк вакыттынъ алдында Паул баьрисин де ас ишпеге шакырып: «Буьгуьн он доьрт куьн кайгылы бир саклавда эш бир зат ишпей аш калдынъыз. 34Сонынъ уьшин сизге тилек саламан, ас ишинъиз. Бу сизинъ яшавынъызды саклавда керек. Эш бир аьдемнинъ басыннан бир шаш та туьспеек»+. 35Паул сол соьзлерди айтып, оьтпекти алды, баьрисининъ алдында Аллага шуькир этип, оьтпекти боьлип, еп баслады+. 36Баьриси оннан йигерленип, ас иштилер. 37Кемеде баьримиз эки юз етпис алты аьдем эдик. 38Аска тойып, кемеди енъиллетер уьшин бийдайды денъизге таслап басладылар.

39Куьн тувганда, ерди танымадылар, ама кумлы ягасы болган бир колтык эслеп, амал болса кемеди сол ягага суьрмеге токтастылар. 40Темирлерди кесип, денъизде койдылар. Сол ок заманда рульлердинъ арканларын шешип, кемединъ алды янындагы кишкей елкенди елге коьтерип, ягага карап юздилер. 41Кеме бир кум коьтерилисине туьгилип, денъиздинъ сай ерине олтырды. Кемединъ бурны кумга батты, кыймылдамай калды, арт боьлиги де толкынлардынъ куьши мен шашылып баслады.

42Есирлерден бири де юзип кашпасын деп, аскершилер оларды оьлтирмеге ниет эткен эдилер. 43-44Ама Паулды куткармага суьйген юзбасшы, олардынъ сол ниетин токтатты, биринши болып юзип билгенлерге оьзлерин денъизге атып, юзип ягага шыкпага, калганларга да агашларга яде кемединъ баска затларына таянып юзбеге буйырды. Соьйтип баьриси де кутылып, ягага шыктылар+.

28

Паул Малтада

28^1Куткарылганымыздан сонъ сол арал Малта деп аталганын билдик. 2Ерли аьдемлер бизге аьдетте болмаган аьдемшилик коьрсеттилер. Ямгыр явып, сувык болганнан себеп, от яктылар, аьр биримизди конакка алдылар. 3Паул коьп шырпы йыйып отка таслады, сол заманда иссиден кашкан бир увлы йылан шыгып, колына ябысты. 4Ерли аьдемлер, Паулдынъ колына асылган йыланды коьрип, бир бирилерине: «Шексиз, бу киси – аьдем оьлтируьвши. Денъизден кутылган болса да, аьдиллик танъириси оны яшамага коймайды», – дедилер. 5Паул колын силкип, йыланды отка таслады, бир зарар да коьрмеди+. 6Олар Паулдынъ сискенин яде бирден йыгылып оьлгенин саклай эдилер, ама коьп саклап, ога яман бир зат та болмаганын коьрип, ойларын туьрлендирип: «Ол бир танъири экен», – дедилер+.

7Сол ерден узак болмай аралдынъ басшысы Публийдинъ данъыллары орынласкан эди. Ол бизди уьйине алып, уьш куьн йылы конакбайлык коьрсетти. 8Публийдинъ атасы безгек болып, ишиннен даяналмай авырып, ята эди. Паул ога кирип дува этти, колларын уьстине салып, оны савартты+. 9Сонъ Паулга аралдынъ авырыйтаган баска яшавшылары келип савартылып турдылар. 10Аралшылар бизди коьп савгалар ман оьрметледилер, кеме мен кетеятырганда йолга керекли затлар бердилер.

Паулдынъ Урымга келуьви

11Уьш айдан сонъ атын Эгиз Танъирилерден алган, сол аралда кыслаган Искендерия кемеси мен денъизге шыктык+. 12Сиракуза шахарына келип уьш куьн калдык. 13Оннан шыгып Регия шахарына келдик. Эртеси куьн Региядан шыгып, кубыладан эсип баслаган елдинъ ярдамы ман эки куьнде Путеол шахарына еттик. 14Биз сол ерде тапкан (иман) кардашларымыз оьзлеринде бир юма калганымызды тиледилер, сонъ Урым шахарына йоьнедик.

15Урымдагы кардашлар келеегимизди эситип, йолыгаяк мырат пан алдымызга Аппий Базары ман Уьш Конагуьй шахарларга дейим келдилер. Паул, оларды коьргенде, Аллага шуькир этти, коьнъилленди. 16Биз Урымга келгенде [юзбасшы есирлерди аскер басшысына тапшырды, а] Паулга оны саклайтаган аскерши мен бирге оьз алдына яшамага ызын берилди.

Паул Урымда Ийги Хабарды билдиреди

17Уьш куьннен сонъ Паул онда болган белгили ювытларды шакырды да, олар йыйылганда булай деди: «Кардашлар! Халкымызга яде аталарымыздынъ аьдетлерине карсы эш бир зат этпей, мен Ерусалимде туткын болып, урымшылардынъ колына берилгенмен. 18Олар оьким шыгарып, мени босатаяк болдылар, неге десенъ оьлтирилмеге тийисли шуьшим йок+. 19Ювытларды мага карсы болганнан себеп, мен императордынъ оькимин талапламага керек болдым. Бу затты миллетимди шуьшлейим деп этпедим. 20Сол себептен сиз бен коьрисип соьйлесер уьшин сизди шакырганман; неге десе Исраилдинъ уьмит эткени уьшин бу кисен мен байланганман».

21Олар: «Сенинъ акында биз Юдеядан хат алмадык, ювыт кардашларымыздан бирев де келип, сенинъ акында бир зат билдирмеди, бир яман зат айтпады. 22Биз ойларынъды сеннен эситпеге суьемиз, неге десенъ бу дин куьбине карсы аьр ерде соьйлейтаганларын билемиз», – дедилер.

23Куьн белгилеп, коьплер Паул орынласкан уьйге келдилер. Ол эртенъликтен кешке дейим Алла Патшалыгы акында окувын анълатып, шаатлык этти, Иса акында соьзин Мусага буйырылган Тауратка эм пайхамбарларга таянып туьсиндирди+. 24Бирерлер соьзине ынандылар, баскалары ынанмадылар. 25-26Бир бири мен ортак соьз таппай, кетеятырганда Паул тек бу соьзлерди айтты: «Кие Рух Ешая пайхамбардан аталарымызга аьруьв айткан: „Бу халкка барып айт: ‘Эситип эситеексиз, ама анъламаяксыз. Карап караяксыз, ама коьрмеексиз+. 27Неге десенъ бу халктынъ юреклери сезимсиз болган. Олар кулаклары ман кыйын эситедилер, коьзлерин тарс юмганлар. Солай болмаса, коьзлери мен коьрер, кулаклары ман эситер, юреклери мен анълар эм Мага кайтар эдилер, дейди Алла, Мен де оларды савартар эдим’“+.

28Сизге белгили болсын: Алладынъ куткарувы баска миллетлерге йиберилген. Олар кулак салаяклар».

[+
29Паул сол затты айтканда, ювытлар бир бири мен коьп эрисип кеттилер.] 30Паул эки йыл тоьлевли турак уьйде калып, келгенлердинъ баьрисин де кабыл этип алып, 31Алла Патшалыгын билдирип, тыйылмай, Раббий Иса Масих акында уьйкен йигерлик пен уьйретип турды+.

* 1:1-2 Биринши китап: Лукадынъ Ийги Хабары.

* 1:12 Бир шабат куьнлик йол: 1 километрге ювык.

* 2:1 Пентикост: Пасхадан 50 куьн сонъ этилген, эгин орып йыйнав байрамы.

* 2:15 Тогыз саьатлик эртенълик: грекше «куьннинъ уьшинши саьати».

* 2:42 Оьтпек сындырув: иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви.

* 3:1 Тогызыншы саьат – 15:00.

* 3:13 Кулы: яде «Аьвлети».

* 4:27 Май ягылган: бурынгы ювытлар патшалардынъ, дин куллыкшылардынъ басларына май ягып, куллыкка салатаган болганлар.

* 7:20 Эсапсыз бек: яде «Алладынъ алдында».

* 7:44 шаатлык шатыры: бурынгы исраилшилер Аллага табынар уьшин туьзген шатыр.

* 7:51 Суьннетленмеген: Аллага берилмеген.

* 7:52 Туврашыл: Масих (Иса).

* 7:58 Аба: мантия.

* 10:9 Алтыншы саьат: саьат 12:00.

* 12:17 Якуп: Масих Исадынъ иниси Якуп.

* 13:7 Проконсул: область басшысы.

* 13:18 Оларга шоьлде тоьзип турган: бир кесек текстлерде «оларды шоьлде тамакландырган».

* 14:12 Бурынгы греклердинъ ынанганына коьре, Зевс – таьнърилердинъ басшысы, а Эрмес таьнърилердинъ хабаршысы эди.

* 15:20 бутлар: идол.

* 17:1 Салоник: Фессалоника.

* 17:9 Сенимлик акша: залог.

* 17:18 Эпикурейшилер грек философ Эпикурейдинъ (э. а. 341–270) окувын кабыл этедилер. Бу окувга коьре ян кевдедей оьлимли, ер уьстиндеги яшавдан баска яшав йок. Аьдем наьсипти «атараксияда» (ян тынышлыкта) излемеге керек. Стоикашылар болса грек философы Зеноннынъ (э. а. 335–263) окувын кабыл этедилер. Зенонга коьре аьдем наьсиплиликти ялгыз буьтин завыклардан эм кыйынлыклардан эрек турув ман табар.

* 17:19 Ареопаг: Атинада оьким шыгаратаган межлис.

* 18:21 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылады: «Акила ман Прискилла болса Эфесте калдылар».

* 19:9 Бир кесек текстлерде сосы соьзлер косылады: «бесинши саьаттен оныншы саьатке дейим» (саьат 11:00 – 16:00).

* 19:19 Бир драхма Паулдынъ заманында ислевшиге тоьленген куьнлик ак эди.

* 19:24 Артемида: греклердинъ хатын танъириси.

* 20:7 Юмадынъ биринши куьнинде: базар куьн.

* 21:23 Ант эткен ювыт, белгили бир заманга ишки ишпей, шашларын да узын этип, оьзин Аллага куллык этпеге бере эди. Белгили заманнынъ ахырында Аллага курман аькелип, шашларын кырктыра эди.

* 21:34 Беркитпе: крепость, кала.

* 22:14 Туврашыл: Масих (Иса).

* 23:3 Акланган ирге: тысы ак, иши кара аьдем.

* 23:23 Туьннинъ уьшинши саьати: саьат 21:00.

* 23:24 Катыр: яртысы ат, яртысы эшек айван.

* 25:13 Вереника: Агриппадынъ карындасы.

* 26:28 Масихши: яде «христиан».

* 27:8 Кали Лименес: яде «Аьруьв Портлар».

* 27:9 Ораза: ювытлардынъ сентябрь айда этетаган, Йом Киппур деген уьйкен байрам куьни.

* 27:28 20 шаржан = 40 метр.

* 27:29 Темир: якорь.

+ 1:1 Лк. 1:3, Мк. 16:19, Лк. 24:51

+ 1:3 Мат. 28:17, Мк. 16:14, Лк. 24:15-49, Яхья 20:19-29, 1Кор. 15:5-7

+ 1:4 Лк. 24:49
+ 1:5 Лк. 3:3,
+ 1:6 Лк. 17:20, Лк. 19:11
+ 1:7 1 Салоникшилер 5:1

+ 1:8 Ислер 8:1, Ислер 8:14, Лк. 24:48-49, Мк. 16:15

+ 1:9 Мк. 16:19
+ 1:10 Мк. 9:3, Яхья 20:12
+ 1:11 Мат. 16:27
+ 1:13 Мат. 10:2-4, Мк. 3:17-18, Лк. 6:14-16

+ 1:14 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 1:16 Лк. 22:47, Лк. 22:37, Лк. 24:44
+ 1:17 Яхья 6:71, Яхья 13:21
+ 1:19 Мат. 27:8
+ 1:22 Лк. 3:3, Лк. 24:48
+ 1:23 Ислер 18:7, Колосшылар 4:11
+ 1:24 Ислер 15:8
+ 1:26 Сулейманнынъ таварыхлары 16:33
+ 2:1 Ислер 20:16
+ 2:3 Мат. 3:11

+ 2:4 Ислер 4:31, Ислер 13:52, Лк. 24:49, Ислер 1:4-5

+ 2:11 Ислер 6:5, Ислер 13:43
+ 2:13 1Кор. 14:23
+ 2:19 Мат. 24:30, Лк. 21:11, Ашы. 8:7
+ 2:20 Ашы. 6:12
+ 2:21 Рим. 10:13
+ 2:22 Яхья 3:2
+ 2:23 Лк. 22:22, Лк. 23:33
+ 2:24 Лк. 24:5-6, Рим. 8:11
+ 2:28 Мат. 7:14, Ислер 13:35
+ 2:29 Ислер 13:36

+ 2:33 Мк. 16:19, Ислер 7:55-56, Рим. 8:34, Ювытлар 1:3

+ 2:34 Лк. 20:42-43

+ 2:37 Лк. 3:10, Ислер 16:30

+ 2:38 Мк. 1:4, Ислер 10:48, Лк. 11:13, Ислер 8:15

+ 2:39 Эфесшилер 2:13
+ 2:44 Ислер 4:32-37
+ 3:2 Ислер 14:8
+ 3:6 2Кор. 6:10

+ 3:7 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 9:41

+ 3:8 Ислер 14:10

+ 3:11 Яхья 10:23, Ислер 5:12

+ 3:13 Яхья 8:54, Яхья 17:1, 2 Петер 1:17, Лк. 23:14, Яхья 19:12

+ 3:14 Лк. 23:18
+ 3:17 Ислер 13:27, 1 Тимотей 1:13
+ 3:21 Лк. 1:69-70, Рим. 1:2
+ 3:22 Мат. 17:5, Ислер 7:37
+ 3:25 Яр. 22:18, Яр. 26:4
+ 4:1 Мат. 22:23, Ислер 23:8
+ 4:3 Лк. 21:12
+ 4:6 Мат. 26:3, Лк. 3:2, Яхья 18:13
+ 4:7 Лк. 20:2
+ 4:8 Мк. 13:11, Ислер 6:10, Ислер 13:9
+ 4:9 Ислер 3:6-8
+ 4:11 Лк. 20:17, 1 Петер 2:7
+ 4:12 Мат. 1:21
+ 4:14 Ислер 3:11
+ 4:19 Ислер 5:29
+ 4:21 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ислер 5:26
+ 4:27 Лк. 23:1, Лк. 23:11, Ислер 3:13
+ 4:29 Эфесшилер 6:19
+ 4:31 Ислер 2:4, Ислер 13:52
+ 4:32 Ислер 2:44
+ 4:34 2Кор. 8:14

+ 4:36 Ислер 9:27, Ислер 13:2, Ислер 15:36, Гал. 2:9

+ 5:12 Мк. 16:20, Яхья 10:23, Ислер 3:11

+ 5:15 Мк. 6:55, Ислер 19:11-12

+ 5:17 Ислер 4:1, Ислер 23:8, Мк. 15:10, Ислер 13:45

+ 5:18 Лк. 21:12, Ислер 4:3
+ 5:19 Ислер 12:7-10, Ислер 16:26
+ 5:26 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ислер 4:21
+ 5:27 Мат. 10:17, Мат. 26:59
+ 5:28 Ислер 4:17-18, Мат. 27:25
+ 5:29 Ислер 4:19
+ 5:32 Лк. 24:48, Яхья 15:26
+ 5:33 Ислер 7:54
+ 5:34 Ислер 22:3,
+ 5:37 Лк. 2:2

+ 5:41 Мат. 5:12, 1 Петер 4:13-14, 2Кор. 12:10

+ 6:1 Ислер 9:29

+ 6:3 1 Тимотей 3:8

+ 6:5 Ислер 8:5, Ислер 21:8, Ислер 2:11, Ислер 13:43

+ 6:6 1 Тимотей 4:14, 1 Тимотей 5:22, 2 Тимотей 1:6

+ 6:7 Ислер 12:24, Ислер 19:20
+ 6:10 Ислер 4:8, Лк. 21:15
+ 6:11 Мат. 26:59
+ 6:13 Ислер 21:28
+ 6:14 Мат. 26:61, Яхья 2:19-22, Мат. 5:17
+ 7:2 Яр. 11:31, Яр. 12:4
+ 7:3 Яр. 12:1
+ 7:4 Яр. 11:32

+ 7:5 Яр. 15:3, Яр. 18:10, Яр. 12:7, Яр. 13:15, Яр. 15:18

+ 7:6 Яр. 15:13,

+ 7:7 Яр. 15:14,

+ 7:8 Яр. 17:9-14, Яр. 21:2-4, Яр. 25:26, Яр. 29:31-35, Яр. 30:5-24

+ 7:9 Яр. 37:11, Яр. 37:28, Яр. 39:2
+ 7:10 Яр. 41:37-43
+ 7:12 Яр. 42:1-5
+ 7:13 Яр. 43:1-15, Яр. 45:1-4
+ 7:14 Яр. 45:9-10, Яр. 46:27
+ 7:15 Яр. 46:5, Яр. 46:28, Яр. 49:33,
+ 7:16 Яр. 50:25,
+ 7:20 Ювытлар 11:23
+ 7:37 Ислер 3:22
+ 7:44 Ашы. 15:5,
+ 7:48 Ислер 17:24
+ 7:52 Мат. 23:37
+ 7:53 Гал. 3:19, Ювытлар 2:2
+ 7:54 Ислер 5:33
+ 7:55 Мк. 16:19

+ 7:56 Мк. 1:10, Мк. 16:19, Ислер 7:56, Ювытлар 1:3

+ 7:58 Ислер 8:1, Ислер 22:20
+ 7:59 Лк. 23:46
+ 7:60 Лк. 22:41, Лк. 23:34
+ 8:1 Ислер 22:20, Яхья 16:2, Мат. 10:23
+ 8:3 Гал. 1:13, 1Кор. 15:9, Пилипшилер 3:6
+ 8:4 Мк. 4:14, Ислер 11:19
+ 8:5 Ислер 6:5, Ислер 21:8
+ 8:7 Лк. 4:35, Мк. 16:17-18
+ 8:13 Мат. 28:19, Ислер 16:33, Ислер 18:8
+ 8:14 Ислер 1:8
+ 8:15 Ислер 2:38

+ 8:16 Мат. 28:19, Ислер 19:5, Ислер 10:44, Ислер 11:15

+ 8:17 Ислер 9:17, Ислер 19:6
+ 8:22 2 Тимотей 2:25
+ 8:25 Яхья 4:39

+ 8:26 Ислер 5:19, Ислер 10:4, Ислер 11:13, Ислер 12:7, Ислер 27:23

+ 8:29 Ислер 10:19
+ 8:31 Рим. 10:14
+ 8:35 Лк. 24:27
+ 9:1 Ислер 8:3, Яхья 16:2
+ 9:3 Ислер 22:6-11, Ислер 26:12-18
+ 9:10 Ислер 22:12, Яр. 22:1
+ 9:11 Ислер 21:39, Ислер 22:3
+ 9:15 Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, 1 Тимотей 2:7,
+ 9:16 Ислер 20:23, 1 Салоникшилер 3:3
+ 9:17 Ислер 8:17, Ислер 19:6
+ 9:19 Гал. 1:17
+ 9:21 Гал. 1:13, Гал. 1:23
+ 9:22 1 Тимотей 1:12, Ислер 18:28
+ 9:23 Ислер 20:3, Ислер 23:30
+ 9:25 2Кор. 11:32-33

+ 9:27 Ислер 4:36, Ислер 13:2, Ислер 15:36, Гал. 2:9, 1Кор. 9:6, Гал. 1:18-19

+ 9:29 Ислер 6:1
+ 9:30 Ислер 11:25
+ 9:34 Ислер 3:6

+ 9:36 Яхья 13:14, 1 Тимотей 2:10, 1 Тимотей 5:10

+ 9:40 Мат. 9:25, Ислер 28:8, Якуп 5:16

+ 9:41 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7

+ 10:2 Мат. 8:10, Лк. 7:4-5
+ 10:3 Ислер 3:1
+ 10:4 Ислер 8:26, Ашы. 8:4
+ 10:6 Ислер 9:43
+ 10:9 Ислер 11:5-14

+ 10:15 Мк. 7:15-16, Рим. 14:14, 1 Тимотей 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Ислер 8:29
+ 10:22 Лк. 7:4-5
+ 10:25 Ислер 16:29
+ 10:26 Ашы. 19:10, Ашы. 22:8-9
+ 10:28 Яхья 4:9, Яхья 18:28
+ 10:34 Рим. 2:11, Рим. 10:12
+ 10:35 Рим. 10:12
+ 10:37 Мк. 1:14

+ 10:38 Мат. 3:16, Яхья 1:32-33, Мат. 4:24, Лк. 13:16

+ 10:42 Яхья 5:22, Ислер 17:31, 1 Петер 4:5, 2 Тимотей 4:1

+ 10:43 Лк. 24:27, Рим. 3:21
+ 10:46 Мк. 16:17, 1Кор. 12:10
+ 10:47 Ислер 2:4
+ 10:48 Ислер 2:38
+ 11:2 Ислер 15:1, Гал. 2:12
+ 11:3 Лк. 15:2, Гал. 2:12
+ 11:5 Ислер 10:9-32
+ 11:9 Мк. 7:19, Ислер 10:15
+ 11:12 Ислер 15:9
+ 11:13 Ислер 8:26
+ 11:15 Ислер 10:44
+ 11:16 Ислер 1:5
+ 11:17 Ислер 2:38
+ 11:19 Ислер 8:1
+ 11:22 Ислер 4:36, Ислер 9:27, Ислер 13:1
+ 11:24 Ислер 6:5
+ 11:25 Ислер 9:30
+ 11:27 Ислер 13:1, Ислер 15:32
+ 11:28 Ислер 21:10, Мат. 24:7, Ислер 18:2
+ 12:2 Лк. 5:10, Мк. 10:39
+ 12:4 Лк. 22:33
+ 12:5 2Кор. 1:11, Эфесшилер 6:18
+ 12:7 Ислер 8:26, Ислер 16:26
+ 12:10 Ислер 5:19, Ислер 16:26
+ 12:11 2Кор. 1:10

+ 12:12 Ислер 13:5, Ислер 15:37, 1 Петер 5:13, Колосшылар 4:10, 2 Тимотей 4:11, Пилимон 1:24

+ 12:15 Мат. 18:10-11, Ювытлар 1:14

+ 12:17 Ислер 15:13, Ислер 21:18, Якуп 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 12:23 Ашы. 16:9,
+ 12:24 Ислер 6:7, Ислер 19:20
+ 12:25 Ислер 11:29-30, Ислер 12:12

+ 13:1 Ислер 11:27, Ислер 4:36, Ислер 11:22, Лк. 3:1

+ 13:2 Лк. 2:37, Рим. 1:1, Гал. 1:15

+ 13:5 Ислер 12:12, Ислер 15:37, Колосшылар 4:10

+ 13:6 Мат. 7:15
+ 13:9 Ислер 4:8, Ислер 6:10
+ 13:13 Ислер 15:38
+ 13:15 Лк. 8:41, Ислер 18:8
+ 13:24 Лк. 3:3
+ 13:25 Лк. 3:16, Яхья 1:20, Яхья 1:27
+ 13:27 Ислер 3:17, Лк. 24:26-27
+ 13:28 Лк. 23:23
+ 13:29 Лк. 23:53
+ 13:30 Лк. 24:6
+ 13:31 Ислер 1:3, Лк. 24:48
+ 13:32 Ювытлар 1:5, Ювытлар 5:5
+ 13:34 Рим. 6:9,
+ 13:35 Ислер 2:27
+ 13:36 Ислер 2:29
+ 13:38 Мат. 1:21, 1 Яхъя 2:12

+ 13:39 Рим. 3:20, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рим. 3:28

+ 13:43 Ислер 2:11, Ислер 6:5

+ 13:45 Ислер 5:17

+ 13:46 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19, Мат. 10:11, Мат. 22:8, Ашы. 3:4, Мк. 12:9, Ислер 18:6

+ 13:47 Ислер 26:23
+ 13:50 1 Салоникшилер 2:15
+ 13:51 Мат. 10:14, Мк. 6:11, Лк. 9:5
+ 13:52 Ислер 2:4, Ислер 4:31
+ 14:1 Ислер 13:5
+ 14:3 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19
+ 14:4 Мат. 10:34, Лк. 12:51
+ 14:6 Мат. 10:23
+ 14:8 Ислер 3:2
+ 14:9 Мат. 9:2
+ 14:10 Ислер 3:8
+ 14:11 Ислер 28:6
+ 14:14 Мк. 14:63
+ 14:15 1 Салоникшилер 1:9
+ 14:17 Мат. 5:45,
+ 14:19 2Кор. 11:25

+ 14:22 Колосшылар 1:23, Яхья 15:20, 1 Петер 2:21, 1 Петер 5:9, 1 Салоникшилер 3:3, 2 Тимотей 3:12

+ 14:23 Ислер 13:2, Ислер 20:32
+ 14:26 Ислер 13:3
+ 15:2 Гал. 5:2
+ 15:7 Ислер 10:20
+ 15:8 Ислер 1:24, Ислер 10:44, Ислер 10:47
+ 15:9 Ислер 11:12,
+ 15:10 Гал. 5:1
+ 15:11 Эфесшилер 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7

+ 15:13 Ислер 12:17, Якуп 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 15:20 1Кор. 8:1, 1Кор. 10:19-20, Ашы. 2:14,

+ 15:22 1 Петер 5:12, 2Кор. 1:19, 2 Салоникшилер 1:1

+ 15:24 Гал. 1:7, Гал. 5:10
+ 15:28 Ислер 15:20
+ 15:32 Ислер 11:27
+ 15:35 Ислер 13:1

+ 15:37 Ислер 12:12, Ислер 13:5, Колосшылар 4:10

+ 15:38 Ислер 13:13

+ 15:40 Ислер 15:32

+ 16:1 Рим. 16:21, 1Кор. 4:17, Пилипшилер 2:19, Колосшылар 1:1, 1 Салоникшилер 3:2, 2 Салоникшилер 1:1, 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2

+ 16:3 1Кор. 9:20, Гал. 2:3
+ 16:4 Ислер 15:28-29
+ 16:5 Ислер 6:7
+ 16:6 Ислер 18:23
+ 16:7 Пилипшилер 1:19
+ 16:8 Ислер 20:5, 2Кор. 2:12, 2 Тимотей 4:13
+ 16:12 Пилипшилер 1:1
+ 16:14 Лк. 24:45
+ 16:15 Ислер 11:14, Ислер 16:33-34
+ 16:18 Мк. 9:38
+ 16:21 Эстер 3:8
+ 16:22 2Кор. 6:4-5, 2Кор. 11:23-25
+ 16:24 1 Салоникшилер 2:2

+ 16:26 Ислер 4:31, Ислер 5:19, Ислер 12:7, Ислер 12:10

+ 16:27 Ислер 12:19
+ 16:29 Ислер 10:25
+ 16:30 Лк. 3:10, Ислер 2:37
+ 16:31 Мк. 16:16, Рим. 10:9
+ 16:33 Ислер 11:14, Ислер 16:15
+ 16:34 Яхья 4:53, Ислер 18:8
+ 16:37 Ислер 22:25
+ 16:39 Мат. 8:34
+ 16:40 Ислер 16:14
+ 17:1 Пилипшилер 4:16
+ 17:2 Ислер 13:5, Ислер 14:1
+ 17:3 Лк. 24:26-27
+ 17:5 1 Салоникшилер 2:14-16
+ 17:7 Лк. 23:2
+ 17:16 2 Петер 2:8
+ 17:19 Мк. 1:27
+ 17:24 Мат. 11:25, Ислер 7:48
+ 17:25 Яр. 2:7,
+ 17:26 Яр. 3:20,

+ 17:30 1 Петер 1:14, Рим. 3:25-26, Эфесшилер 4:18

+ 17:31 Мат. 12:36, Яхья 5:22, Ислер 10:42, 1 Петер 4:5

+ 18:2 Рим. 16:3, 1Кор. 16:19, 2 Тимотей 4:19, Ислер 11:28

+ 18:4 Ислер 13:5
+ 18:5 1 Салоникшилер 3:6
+ 18:6 Ислер 13:46

+ 18:8 Лк. 8:41, Ислер 13:15, 1Кор. 1:14, Яхья 4:53, Ислер 16:34

+ 18:15 Ислер 23:29
+ 18:18 Ислер 18:2, Рим. 16:1,
+ 18:19 Ислер 19:1, Ислер 20:16
+ 18:21 Якуп 4:15
+ 18:23 Ислер 16:6

+ 18:24 Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 3:5, 1Кор. 4:6, 1Кор. 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лк. 3:3, Ислер 19:3
+ 18:26 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19
+ 18:27 1Кор. 16:3, 2Кор. 3:1
+ 18:28 Ислер 9:22
+ 19:1 Ислер 18:21
+ 19:3 Ислер 18:25
+ 19:4 Лк. 3:3, Яхья 1:7
+ 19:5 Мат. 28:19, Ислер 8:16
+ 19:6 Ислер 8:17, Ислер 9:17, Ислер 10:46
+ 19:8 Ислер 4:30, Эфесшилер 6:19
+ 19:12 Ислер 5:15
+ 19:13 Мат. 12:27, Мк. 9:38, Лк. 9:49
+ 19:15 Лк. 4:34, Якуп 2:19
+ 19:18 Мк. 1:5, Якуп 5:16
+ 19:20 Ислер 6:7, Ислер 12:24
+ 19:21 Рим. 15:26, 1Кор. 16:5, Рим. 15:23-24
+ 19:22 Ислер 16:1

+ 19:29 Ислер 19:29, Колосшылар 4:10, Пилимон 1:24

+ 20:1 Ислер 19:21

+ 20:3 Ислер 9:23, Ислер 23:30

+ 20:4 Ислер 19:29, Эфесшилер 6:21, Колосшылар 4:7, 2 Тимотей 4:12, 2 Тимотей 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Ислер 16:8
+ 20:6 Ислер 12:3
+ 20:7 1Кор. 16:2, Ашы. 1:10
+ 20:16 Ислер 2:1
+ 20:18 Ислер 18:19, 1 Салоникшилер 1:5
+ 20:23 Ислер 9:16, Ислер 21:33
+ 20:24 2 Тимотей 4:7

+ 20:28 Яхья 21:16-17, 1 Петер 5:2, 1 Петер 1:18-19

+ 20:29 Мат. 7:15, Яхья 10:12

+ 20:30 2 Петер 2:1, 2Кор. 11:13, 1 Тимотей 4:1

+ 20:31 Мк. 14:38
+ 20:32 Ислер 14:23, 1 Петер 1:4
+ 20:33 2Кор. 7:2
+ 20:34 Ислер 18:3
+ 20:35 Мат. 10:8
+ 20:36 Ислер 21:5
+ 21:4 Ислер 20:23
+ 21:5 Ислер 20:36
+ 21:8 Ислер 6:5, Ислер 8:5
+ 21:9 Лк. 2:36, Ислер 2:17-18
+ 21:10 Ислер 11:28
+ 21:12 Мат. 16:21-23
+ 21:13 Ислер 20:24, Пилипшилер 2:17
+ 21:18 Ислер 12:17, Якуп 1:1
+ 21:20 Рим. 10:2
+ 21:21 Рим. 2:28-29, 1Кор. 7:19
+ 21:24 Ислер 18:18
+ 21:25 Ислер 15:29
+ 21:28 Ислер 6:13,
+ 21:29 Ислер 20:4
+ 21:33 Ислер 20:23, Ислер 21:11
+ 21:34 Ислер 19:32
+ 21:39 Ислер 9:11, Ислер 22:3

+ 22:3 Ислер 9:11, Ислер 21:39, Ислер 5:34, Пилипшилер 3:6

+ 22:4 Ислер 8:3
+ 22:5 Ислер 9:1-2
+ 22:6 Ислер 9:3-6, Ислер 26:12-18
+ 22:12 Ислер 9:17
+ 22:15 Ислер 9:15
+ 22:16 Ислер 9:18
+ 22:17 Ислер 9:26
+ 22:20 Ислер 7:58
+ 22:25 Ислер 16:37

+ 23:1 1Кор. 4:4, 2Кор. 1:12, 2 Тимотей 1:3, Ювытлар 13:18

+ 23:2 Ислер 24:1,
+ 23:4 Яхья 18:22
+ 23:6 Ислер 4:1, Пилипшилер 3:5, 1Кор. 15:13
+ 23:8 Мат. 22:23, Лк. 20:27
+ 23:9 Яхья 12:29
+ 23:11 Ислер 27:23
+ 23:24 Ислер 24:3, Ислер 25:14
+ 23:27 Ислер 21:32-33, Ислер 22:27
+ 23:28 Ислер 22:30
+ 23:29 Ислер 18:15
+ 23:30 Ислер 9:23, Ислер 20:3
+ 23:34 Ислер 21:39
+ 24:1 Ислер 23:2
+ 24:5 Лк. 23:2
+ 24:6 Ислер 21:27-29
+ 24:15 Ашы. 20:6, Ашы. 20:13
+ 24:16 Ислер 23:1, Ювытлар 13:18
+ 24:17 Рим. 15:25-28, 1Кор. 16:1, Гал. 2:10
+ 24:18 Ислер 21:26
+ 24:21 Ислер 23:6
+ 24:25 Ислер 17:32
+ 25:3 Ислер 23:12
+ 25:10 Рим. 13:1
+ 25:12 Ислер 23:11
+ 25:19 Ислер 18:15, Ислер 23:29
+ 25:24 Ислер 22:22
+ 25:25 Лк. 23:14, Ислер 23:29
+ 26:1 Мат. 10:18, Ислер 9:15
+ 26:4 Гал. 1:13
+ 26:5 Ислер 23:6, Пилипшилер 3:5
+ 26:7 Мат. 19:28, Якуп 1:1
+ 26:8 1Кор. 5:12
+ 26:9 Яхья 16:2, 1 Тимотей 1:13
+ 26:10 Ислер 8:3
+ 26:11 Ислер 9:1
+ 26:12 Ислер 9:3-6, Ислер 22:6-11
+ 26:18 Ювытлар 2:14-15
+ 26:20 Ислер 9:20
+ 26:21 Ислер 21:27, Ислер 21:30

+ 26:23 1Кор. 15:20, Колосшылар 1:18, Ашы. 1:5, Ислер 13:47

+ 26:29 Ислер 21:33
+ 26:31 Ислер 23:29
+ 26:32 Ислер 25:12
+ 27:1 Ислер 25:12
+ 27:2 Ислер 19:29
+ 27:6 Ислер 28:11
+ 27:14 Мк. 4:37
+ 27:18 Юнус 1:5
+ 27:23 Ислер 8:26
+ 27:24 Ислер 23:11
+ 27:26 Ислер 28:1
+ 27:34 Лк. 21:18
+ 27:35 Мат. 15:36
+ 27:43 Ислер 27:3
+ 28:5 Мк. 16:18, Лк. 10:19
+ 28:6 Ислер 14:11
+ 28:8 Ислер 9:40, Якуп 5:16
+ 28:11 Ислер 27:6
+ 28:18 Ислер 23:29, Ислер 26:31-32
+ 28:23 Лк. 24:27
+ 28:25 Мат. 15:7
+ 28:27 Мат. 13:15, Мк. 4:12, Яхья 12:40
+ 28:28 Лк. 3:6
+ 28:31 Ислер 4:29, Эфесшилер 6:19

Урымшылар

Урымшылар

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Кирис Соьз

ПАУЛДАН УРЫМШЫЛАРГА ХАТ

Янъы Антласувга киргистилген сосы эм баска хатлардынъ коьбисининъ авторы – Масихтинъ элшиси Паул, ювыт аьлими, оьлилерден тирилтилген Масих Оьзи ога келгеннен сонъ, христианлыкты кабыл этип алган парисей.

Урымдагы христиан ямагаты, Паул бу хатты ога язаяктан бир неше йыл алдын, туьзилген. Паул хатты язганга дейим Урымда болмаган, ама ямагат аьдемлерининъ бир нешеви мен таныс эди. Паул хатты Урымга Масихке ынанган Фиба деген кыскаяклы ман Грецияда болганда йиберген болар эди (16:1).

Бу хаттынъ биринши кесегининъ темасы (1–11 бб.) – Алла Иса Масихтинъ акындагы Ийги Хабардынъ куьши аркалы аьдемлердинъ баьрисин куьна уьшин язаланувдан куткарады. Аьдем Ийги Хабарга ынанса, Алла ога кешируьвди эм ярасувды береди, баласы этип, ога Оьзининъ Рухын савгалайды. Таурат (Муса Пайхамбардынъ Йорыгы) бу ийгиликлерди бералмаган, неге десе аьдемлердинъ баьриси Таураттынъ йорыкларына карсы куьна эткенлер. Ювытларга оьзлерининъ асылына эм Тауратка сенмеге керек тувыл. Тек Масихке сенимлик аьр бир аьдемди Алладынъ алдында тазалайды.

Хаттынъ экинши боьлигинде (12:1–15:13) Паул христиан аьдеми калай яшамага тийисли болганын окувшылардынъ эсине туьсиреди: суьювде, властьке бойсынувда, бир бирлерин сыйлавда. Сонъында (15:14–16:27) Паул оьзининъ тез арада Урымга бармага ниет этуьвин язады эм ямагаттынъ аьдемлерине саламын йибереди.

1

1^1Иса Масихтинъ кулы, элшилик кызметке Алла ман шакырылган 2эм Кие Язувларда пайхамбарлары аркалы берилмеге айтылган Ийги Хабарды яймага сайланган Паулдан салам!+

3-4Сол Ийги Хабар Алладынъ Улы Раббийимиз Иса Масих акында. Масихтинъ асылы Даут тукымыннан эди, а Кие Рухы ягыннан оьлилерден тирилуьви мен Алладынъ Улы болганы куьшли кепте беркитилди+.

5Баьри миллетлерден аьдемлерди иманга бойсындырмага деп, мен Масих аркалы эм Онынъ аты уьшин айырым савга этип элшиликти алдым+.

6Иса Масихтинъ шакырган аьдемлерининъ ишине сиз де киресиз.

7Урымда яшайтаган эм Аллага багысланмага шакырылган баьри суьйгенлерине Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын!+

Паулдынъ Урымга келмеге ниети

8Бас деп, Иса Масих аркалы Аллага баьринъиз уьшин шуькир этемен, неге десе иманынъыз акында буьтин дуныяда хабарлайдылар+.

9Сизди дайым да эсимде тургыстканыма бир Алла Оьзи – шаат. Онынъ Улы акында Ийги Хабарды билдиремен, буьтин карувымды берип, кызмет кыламан+.

10Алладынъ ыхтыяры ман ахырында сизге келмеге йолым ашылсын деп, дуваларымда токтамастан тилеймен+.

11Неге десе мен, сиз бен Алла Рухынынъ берген савгасын боьлисип, иманынъызды беркитер уьшин коьриспеге бек аьсиретпен.

12Айтаягым бу: аранъызда болганда мен сизди, сиз де мени, бир биримизди иманымыз бан коьнъиллендирермиз.

13Билгенинъизди суьемен: кардашлар, баска миллетлилер арасында болганындай, сизинъ аранъызда да ислерим берген онъысты йыяр уьшин сизге келмеге коьп кере ниет этип аьзирлендим, ама соьлеге дейим мага тыювлык шыгып турады+.

14Мен греклер эм грек болмаганлар, билимлилер эм яхиллер алдында борышлыман+.

15Соьйтип, мен сизге, Урымда яшаганларга, Ийги Хабарды билдирмеге асыгаман.

16Мен Ийги Хабардан уялмайман, ол – аьр иман эткенге, бас деп ювытларга, оннан сонъ ювыт болмаганларга куткарылув уьшин Алладынъ куьдирети+.

17Неге десе Ийги Хабар Алладынъ аьдемди аклавы басыннан ахырына дери иман аркалы болганын ашады. Кие Язувда язылгандай: «Ким иман аркалы акланса, сол яшаяк»+.

Алладынъ ашувы

18Алла акыйкаттынъ ашылувына залымлыклары ман шырмав эткен аьдемлердинъ алласызлыгына эм яманлыгына карсы коьктен ашувын коьрсетеди+.

19Неге десе Алладынъ акында билмеге керекли затлар оларга ашыкланды, Алла оны Оьзи ашыклады+.

20Дуныя яратылганнан бери Алладынъ коьринмегенлери, оьмирлик куьши эм аллалыгы, Онынъ яратканларыннан анълатылып, ашык коьринеди. Сога коьре оьзлерин акламага амал йок!

21Алла акында биле турып, Ога аллалык сыйын бермедилер эм шуькир этпедилер. Ама бос ойларга коьмилдилер эм анълавсыз юреклерин каранъалык бийледи+.

22Оьзлерин акыллы деп санасалар да акылсыз болып шыктылар+.

23Оьлимсиз Аллага сежде кылаяк орнына, олар оьлимли инсанга, кусларга, доьрт аяклыларга эм йылысатаганларга усаган бутларга табындылар.

24Соны уьшин Алла, бир бирлерининъ шаркын корлатсынлар деп, оларды юреклерининъ излеген арам ислерине берилмеге таслады.

25Олар Алла акыйкатын ялганлыкка авыстырдылар. Яратканга тувыл, яратылганга табынып кызмет кылдылар. Яратканга дайым да шуькир болсын! Амин.

26Сол себептен Алла оларга уятсыз куьсевлерге бет бердирди: хатынлары табиатта болган айкасувларды табиатта болмаган айкасувларга авыстырдылар+.

27Соьйтип те эр кисилер, хатынлары ман табиатка тийисли болгандай айкасувды таслап, оьз куьсеви мен бир бири мен кызыксындылар. Эр кисилер эр кисилер мен бетсизлик этип, тувра йолдан адасканлары уьшин оьз шаркларына тийисли яза алдылар.

28Олар Аллады эслеринде тургыстувды пайдалы коьрмегенлери уьшин Алла оларды пайдасыз ойларга берилмеге таслады. Соьйтип, олар ярамаган ислер этедилер.

29Олар туьрли яманлыкларга, огырсызлыкка, сыклыкка, яман ниетке толганлар; дайым куьнлейдилер, оьлтиредилер,

30-31урыска, кылыплылыкка, ашувга берилип, соьз юргистедилер, яладан яла ягадылар, Аллады коьрип болмайдылар, ташанмаган, копар, мактаншак эм огырсызлыкка уста, ата-анага бойсынмаган, ойсыз, сенимсиз, суьювсиз, аявсызлар+.

32Оьзлерин солай юргисткенлер Алла оькими мен оьлимге тийисли экенин биле турып, сол яманлыкларды оьзлери этуьви мен калмай, баскалардынъ этуьвлерине де разы боладылар+.

2

Алладынъ аьдил оькими

2^1Сонынъ уьшин, ким болсанъ да баскаларды шуьшлесенъ, сени акламага амал йок. Сен, оларды шуьшлеп, оьзинъ оьзинъе оьким кесесинъ, неге десе сен, оьким кесуьвши, сол ок затларды этип турасынъ+.

2Биз билемиз: солай эткенлерге Алла оькимининъ еткени тувра.

3Сен соьйтип этетаганларга оьким шыгарган, оьзинъ де соны этип, Алладынъ оькиминнен кашып кутыларман деп ойлайсынъма?

4Билким, сен Онынъ уьйкен танълыгын, сабырлыгын эм тоьзимлигин корлайсынъ. Алладынъ танълыгы сага тевбеге туьспеге амал береегин анъламайсынъма+?

5Тек сен, ийнатынъа куныскан аьдем, тевбеге туьспеге унамайсынъ, соьйтип Алладынъ аьдил оькими ашылаяк ашув куьнине куьналарынънынъ санын оьстиресинъ+.

6Алла аьр кимге эткен исине тийислисин береек:+

7данъкты, сыйды эм оьлимсизликти, тоьзимлик пен ийги ислер этип, излегенлерге оьмирлик яшавды береек;

8оьзлерин суьйгенлерге, акыйкатка бойсынмай, яманлыкка бойсынганларга ашувын эм шамланувын туьсиреек.

9Яманлык эткен аьр бир аьдемге, бириншилей, ювытларга, оннан сонъ ювыт болмаганларга, кайгы эм азап шектиреек+.

10Ама ийгилик этетаганларынынъ баьрисине, бириншилей ювытларга, оннан сонъ ювыт болмаганларга, данък, сый эм тынышлык болаяк+.

11Неге десе Алла аьр кимге бирдей карайды+.

12Тауратты билмей, куьна эткенлер, Тауратты билмеселер де йойылаяклар. Тауратты биле турып, куьна эткенлерге Таурат пан оьким кесилеек+.

13Алладынъ алдында Тауратты тынълайтаганлар тувыл, а Тауратты толтырганлар акланаяклар+.

14Тауратты билмеген баска миллетлилер табиатка бойсынып, Таураттынъ буйырыкларын толтырсалар, Таурат болмаса да олар оьзлери оьзлерине йорык курайдылар.

15Олар Таураттынъ парызлары юреклеринде язылганын коьрсетедилер. Бу затты олардынъ ырызы да шаатлайды: бирер ойлары-пикирлери оларды айыплайды, баскалары коршалайды.

16Мен яятаган Ийги Хабарга коьре, аьдемлердинъ ясыртын ислерине Иса Масих аркалы Алладынъ оьким шыгараяк Куьни соьйтип болаяк.

Ювытлар ман Таурат

17Мине сен, ювытпан деп, Тауратка таянасынъ эм Алла ман мактанасынъ+.

18Алладынъ ыхтыярын билесинъ. Таураттан уьйренип, яманнан яхшыды айырасынъ.

19-20Буьтин билимди эм акыйкатлыкты оьзинде саклаган Тауратты билгенинъ уьшин сен сокырлардынъ йол коьрсетуьвшиси, каранъалыктагылар уьшин ярык, акылсызларга тербиялавшы, балаларга окытувшы болганынъа ынанасынъ+.

21Сен баскаларды уьйретесинъ, а оьзинъди неге уьйретпейсинъ? «Урлама», – деп, уваз айтып, оьзинъ урлайсынъма+?

22«Зиналык этпе», – деп айтып, оьзинъ зиналык этесинъме? Бутлардан шийкенесинъ, а оьзинъ табынув уьйлерди тонайсынъма?

23Таурат пан мактанасынъ, а оьзинъ Тауратты бузув ман Аллады корлайсынъ.

24Неге десе Кие Язувда: «Сиз уьшин Алладынъ аты баска миллетлилер арасында яманланады», – деп айтылган.

25Тауратты толтырсанъ, суьннетли болганынъ пайда берер. Эгер дейим Тауратты бузсанъ, суьннетинъ яравсыз болар+.

26Ама суьннетсиз аьдем Таураттынъ буйырыкларын ысласа, Алла оны суьннетли деп санамаспа+?

27Сен Кие Язувларга эм суьннетке ие бола турып, Тауратты бузсанъ, бабага олтырмаган, ама Тауратты ыслаган аьдем сага оьким шыгармаспа+?

28Неге десе тысыннан ювыт болып коьринген шынты ювыт тувыл эм тысыннан, кевдесинде белгиленген суьннетлев шынты суьннет тувыл+.

29Йок! Шынты ювыт – ишиннен ювыт болган эм де юреги суьннетленген. Бу зат – язувлардынъ тувыл, а Алла Рухынынъ иси. Ога мактав аьдемлерден тувыл – Алладан+.

3

3^1Аьше, ювытлардынъ не артыклыгы бар ды? Суьннетленуьвдинъ де не пайдасы бар+?

2Аьр не заттан да бар. Энъ алды ман Алла Оьзининъ соьзлерин оларга аманат этти.

3Аьше, ювытлардынъ бир кесеклери Ога алал болмасалар ша? Олардынъ сенимсизликлери Алладынъ да сенимсиз болганын коьрсетерме+?

4Элбетте, коьрсетпес! Эгер дейим «баьри аьдемлер де алдавшы» болсалар да Алла Оьзининъ соьзине берк. Кие Язувда айтылганша:

«Солай этип, соьзлеринъде дайым туврашыл болаяксынъ,
оьким этуьвде, енъуьвши болып шыгаяксынъ».

5А эгер дейим терислигимиз Алладынъ аьдиллигин тагы да бек ашыклай болса, не айтайык? Билким, Алла сол кадер ашувын бизге карата болса, Ол териспе экен? Мен аьр бир аьдемге йорыклы болган соравды берейим.

6Элбетте, йок! Солай болса, Алла дуныяга оьким калай шыгарар эди?

7Меним оьтиригим аркалы Алладынъ акыйкатты айтканы оннан да ашык коьринип, Онынъ данъкы тагы да бек уьйкен болса ша? Сол заманда мага куьналы деп оьким кеспеге болама+?

8Аьше, соьйтип болганда, ийгилик болдырар уьшин яманлык этеекпе? Буьйтип мени яманлайтаганлар айтадылар. Сол затка мен уьйретемен деп ялган соьзлерди айтадылар. Алла аьдил болып оларга оьким кесеек+.

9-10Аьше, биз, ювытлар, яхшырак аьдемлермизбе? Элбетте йок! Мен алдын коьрсеткенше, ювытлар да, ювыт болмаганлар да – баьриси де куьна ман бийленеди. Кие Язувда айтылгандай:

«Бир аьдем де туврашыл тувыл+.

11Туврады анълаган йок,
бирев де Аллады излемейди.

12Баьриси де Аллага артларын бердилер, яравсыз болдылар.

Бирев де ийгилик этпейди,
бир аьдем де.

13Олардынъ тамаклары – ашык сарытабак,
тиллери мен алдайдылар.

Эринлеринде йыланнынъ увы бар.

14Авызлары каргыска эм ашувга толган.

15Кан тоьгуьвге аяклары бек шабадылар.

16Каерге де барсалар, ызларында опырав эм баьле калдырадылар,

17а тынышлык йолды билмейдилер+.

18Алладан коркув акылларына келмейди».

19Биз билемиз: Тауратта айтылган баьри зат та Тауратка сенгенлерге айтылады, соьйтип, бирев де оьзин аклар мырат пан авызын ашпас эм буьтин дуныя Алла алдында яваплы болар.

20Неге десе бир аьдем де Тауратты толтырувы ман Алладынъ алдында акланмаяк. Тек Таурат аркалы куьна не болганын анълаймыз+.

Иман ман акланув

21Ама энди Алла Таураттан айырым аклав йолын ашыклады. Бу затты Таурат та, пайхамбарлар да шаатлык этедилер+.

22-23Алла аьдемлерди Иса Масихке сыйынган иманлары ман аклар. Муны иман эткен аьр ким уьшин этер, биревди де айырмас. Тек аьр ким де куьналы болды эм Алладынъ данъкыннан куры калды+.

24Олар, куткарылувды Иса Масих аркалы алып, Алладынъ шапагаты ман тоьлевсиз акланадылар+.

25Алла Исады, тоьгилген канына сенуьвимиз бен куьналарымызды кеширтеек курманлык болмага деп, белгиледи. Соьйтип, Алла аьдиллигин коьрсетти, неге десе тоьзимлик эте турып, алдынгы заманларда этилген куьналарды язасыз кеширди+.

26Соны ман Ол аьлиги заманда аьдиллигин коьрсетти. Оьзи аьдил болып калады эм Иса Масихке иман эткенлерди аклайды.

27Аьше, энди биз не зат пан оьктемсимеге болармыз? Эш бир зат пан да! Кайсы йорыкка таянамыз? Тауратты толтырувгама? Йок, иман йорыгына таянамыз+.

28Неге десе аьдем Тауратты толтырувы ман тувыл да, иманы ман акланар деп, беркитемиз+.

29Алла ша? Ол тек ювытлардынъ Алласы ма? Яде баска миллетлердики де ме? Элбетте, Ол – баска миллетлердинъ де Алласы+.

30Алла – бир, Ол иманлы суьннетлиди де, иманлы суьннетсизди де аклайды+.

31Сол заманда иманлы болувымыз бан Тауратты йокка шыгарамызба? Эш болмас! Оны койып, биз Тауратты бегитемиз+.

4

Ибрагим пайхамбардынъ иманы

4^1Аьше, сол заманда биз, ювытлар, халкымыздынъ ата-бабасы Ибрагим акында не айтпага керекпиз? Ол не сынаган?

2Оьзининъ эткен затлары уьшин акланган эсе, онынъ мактанмага акы болар эди. Ама Алладынъ алдында мактанып болмас эди.

3Кие Язув не дейди? «Ибрагим Аллага ынанды, Алла да ынанганын туврашылыкка санады»+.

4Ислегенге тоьлев акша – савга тувыл, а ога тийисли ак.

5А эгер аьдем, эткен бир затына да таянмай, оны – туврашыл болмаганды аклайтаган Аллага иманлы болса, Алла онынъ иманын туврашылыкка санар+.

6Боьтен де Алла, онынъ эткен бир затына да карамаганлай, аклаган инсаннынъ наьсиби акында Даут булай айтады:

7«Кимлердинъ куьналары кеширилген эм шуьшлери мутылган – солар наьсиплилер.

8Кимге Раббий куьнасын эсапка алмаса, сол инсан наьсипли»+.

9А сол наьсип тек суьннетленгенлер уьшин ме яде суьннетленмегенлер уьшин ме? Биз: «Ибрагимнинъ иманы туврашылыкка саналды», – деп айтамыз+.

10Бу зат кашан болган? Ол суьннетленеектен алдын ма яде суьннетленгеннен сонъ ма? Бу зат болганда, ол суьннетли тувыл, а суьннетсиз эди!

11Ибрагим, суьннетленмеген заманда болган иманы ман акланганын коьрсеткен мухыр деп, суьннет белгисин кабыл этти. Соьйтип, Ибрагим, суьннетли болмасалар да, Аллага иман эткенлердинъ баьрисининъ атасы болды эм олардынъ да иманы туврашылыкка саналды+.

12Атамыз Ибрагим суьннетлилердинъ де атасы болды. Бу суьннетлилер тек бабага олтырылып калмай, Ибрагим суьннетленмей турган замандагы иманынынъ ызыннан барадылар.

13Алладынъ Ибрагимге эм онынъ тукымына дуныядынъ иелери болаяксынъыз деген ваьдеси Таурат талапларын толтырганы уьшин тувыл, а иманы ман акланганы уьшин берилген эди+.

14Эгер Тауратка сенгенлер дуныядынъ иеси болаяк болсалар, иман бос эм ваьде куьшсиз болаяк эди+.

15Неге десе Таурат йорыгы бузылса, Алладынъ ашувланувына йол ашылар. Ама йорык болмаган ерде, йорыкты бузув да йок+.

16Эне соны уьшин бу ваьде, Алладынъ шапагатына таянар эм Ибрагимнинъ тувдыкларынынъ баьриси уьшин беркитилер деп, иманга негизленген. Ибрагимнинъ тувдыклары тек Тауратка сенгенлер тувыл, Ибрагимдей, иманлы болганлар+.

17Кие Язувда: «Мен сени коьплеген миллетлердинъ атасы эткенмен», – деп айтылгандай, Ибрагим, оьзи ынанган Алладынъ – оьлилерди тирилтуьвши, болмаган затты буйырыгы ман бар этуьвши Алладынъ – алдында бизим баьримизге де ата+.

18Эш бир уьмити болмаган заманда да Ибрагим уьмит пен иман этти, Алладынъ: «Тувдыкларынъ сансыз коьп болаяк», – деген соьзлерине сенип, коьплеген халклардынъ атасы болды+.

19Ол юз ясына ювыкласа да, шаркы оьлидикиндей болганын да, пишеси Сарадынъ да карны кысыр болганын анъласа да, иманын карувсызландырмады+.

20Ол имансызлык этпеди, Алладынъ ваьдесине шекленмеди. Аллады данъклады эм иманы оннан да берк болды.

21Алладынъ ваьде эткенин толтырмага куьши болганына толы сенип турды.

22Эне соны уьшин «иманы туврашылыкка саналды»+.

23Кие Язувда «туврашылыкка саналды» деген соьзлер тек Ибрагим уьшин тувыл, бизим уьшин де язылды.

24Неге десе Раббийимиз Исады оьлилерден тирилткен Аллага иман эткенимиз де туврашылыкка саналаяк+.

25Иса куьналарымыз уьшин оьлимге берилди эм Алладан акланувымызды алар уьшин оьлилерден тирилтилди+.

5

Алла ман ярасув

5^1Соьйтип, иманымыз бан акланганымыз уьшин Раббийимиз Иса Масих аркалы Алла ман ярасувлыгымыз бар болды+.

2Масих аркалы да Алладынъ шапагатына иман йолы ман етпеге амал берилди. Сол шапагатта яшаймыз эм Алла данъкына ортакшылык этеекпиз деген уьмитимизге суьйинемиз+.

3-4Тек оны ман тувыл. Биз шегетаган кыйынлыкларымызга да суьйинемиз. Неге десе билемиз: кыйынлыктан тоьзимлик, тоьзимликтен сынавлылык, сынавлылыктан уьмит тувады+.

5Уьмит бир заманда да бос тувмайды, неге десе Алла бизге берген Кие Рухы аркалы Оьзининъ суьйимин юреклеримизге мол явдырады+.

6Неге десе, биз аьли де амалсыз болып турганлай, Алла белгилеген вакытта Масих биз, алласызлар, уьшин оьлди.

7Ким болса да бирев туврашыл инсан уьшин янын берерме экен? Ийги аьдем уьшин, билким, бирев оьлимге барып та олтырар.

8Ама Алла бизге Оьзининъ суьйимин биз аьли де куьналы болган заманда Масихтинъ биз уьшин оьлгени мен коьрсеткен эди+.

9Биз энди Масихтинъ тоьгилген каны ман акланганмыз. Сога коьре, шексиз де, Масих аркалы Алладынъ ашувыннан да куткарылаякпыз+.

10Биз Алладынъ явлары бола турганлай, Улынынъ оьлими аркалы Оны ман ярастык. Сога коьре, энди ярасканнан сонъ, шексиз де, Улынынъ яшавы аркалы куткарылаякпыз+.

11Ама бу да тамамы тувыл. Биз Алладынъ Раббийимиз Иса Масих аркалы эткенине суьйинемиз, Ол аркалы энди Алла ман ярасканмыз.

Адам пайхамбар ман Масих Иса

12Соьйтип, куьна дуныяга тек бир аьдем (Адам пайхамбар) аркалы кирди, оьлим де – куьна аркалы. Соны ман оьлим баьри аьдемлерге коьшти, неге десе баьриси де куьналы болдылар+.

13Таурат йорыгы берилмей, дуныяда куьна бар эди. Ама йорык болмаган ерде, куьна эсапка алынмайды+.

14Ога карамай, Адам пайхамбардан Мусага дейим оьлим Адамнынъ шуьшиндей куьнага кирмегенлердинъ уьстинде де аькимлик суьрди. Адам – Келеек Инсаннынъ[*] келбети+. 15Ама Адамнынъ терислиги Алладынъ шапагат савгасы ман тенъ тувыл. Бир аьдемнинъ терислиги себепли коьплеген инсан оьлди. Сога коьре, Алладынъ шапагаты эм бир Аьдемнинъ, Иса Масихтинъ, шапагаты ман берген савгасы, шексиз де, коьплеген инсанга артыгы ман етти+.

16Алладынъ савгасы сол бир аьдемнинъ эткен куьнасы ман тенъ тувыл. Сынъар бир шуьши болганга шуьшлев оьким шыгарылды, ама коьплеген терисликлер этилгеннен сонъ Алладынъ берген шапагат савгасы акланув аькеледи.

17Бир кисидинъ терислиги себепли оьлим сол бир киси аркалы аькимлик суьрген. Сога коьре Алладынъ мол шапагатын эм акланув савгасын алганлар, шексиз де, бир Аьдем, Иса Масих, аркалы яшав табып, патшалык суьрееклер+.

18Суьйткенде, бир кисидинъ терислиги калай баьри аьдемлерге оьким аькелген болса, соьйтип те бир кисидинъ туврашылыгы баьри аьдемлерди аклап, оларга яшав аькелеек+.

19Неге десе бир аьдемнинъ бойсынмавы аркалы коьплегенлер калай куьналы этилген болса, соьйтип те бир аьдемнинъ бойсынувы аркалы коьплер акланаяклар+.

20Таурат терисликти оьстирер уьшин артында келди. Ама куьна оьскен ерде Алладынъ шапагаты оннан да коьп оьсти+.

21Суьйткенде, куьна оьлим аркалы калай аькимлик суьрген болса, солай да Алладынъ шапагаты, Раббийимиз Иса Масих аркалы акланув эм оьмирлик яшав аькелип, аькимлик суьреек+.

6

6^1Энди сонъы не? Алдынгындай куьна ишинде, Алладынъ шапагаты артык болсын деп, яшармызба?

2Эш болмаяк! Биз куьна этуьв ягыннан оьлгенмиз. Эндиден арбатын куьна ишинде яшап болармызба+?

3Баьримиз де, Иса Масих пен косылар уьшин сувда шомылдырылып тазаланганлар, Онынъ оьлимин пайласканымызды билмейсизбе?

4Сога коьре сувда шомылдырылып тазаланувымыз бан биз, оьлип, Оны ман бирге коьмилгенмиз. Масих Атадынъ данъклы куьдирети мен оьлилерден тирилгендей, биз де солай янъы яшав йолында юрер уьшин сувда шомылдырылып тазаланганмыз+.

5Эгер дейим биз, Масих оьлгениндей оьлип, Оны ман косылган болсак, соьйтип те, Масих тирилгениндей тирилип, Оны ман косылаякпыз+.

6Билемиз, энди куьнадынъ куллары болмаяк деп, шаркымызда куьнадынъ куьши курытылар уьшин алдынгы аьдемлигимиз Масих пен бирге кашта оьлтирилди+.

7-8Оьлген аьдем куьнадан эркин этилген. Ынанамыз, эгер дейим биз Масих пен бирге оьлген болсак, соьйтип те Оны ман бирге яшаякпыз++.

9Билемиз, Масих оьлилерден тирилтилген, энди оьлмеек, оьлим энди Ога аькимлик суьрмеек+.

10Ол оьлими мен куьнады енъер уьшин сынъар бир кере оьлди. Энди яшавы ман Аллады сыйлар уьшин яшайды+.

11Сиз де соьйтип, Масих Иса ман косылып, оьзинъизди куьна уьшин оьли, Алла уьшин сав деп, сананъыз.

12Сога коьре сизинъ оьлеек шаркынъызда куьна аькимлик суьрмесин, сизди шаркынъыздынъ куьсевлерине бойсындырмасын.

13Шаркынъыздынъ бир муьшесин де, яманлык алаты этип, куьнага берип турманъыз. Онынъ орнына, оьлилерден тирилгенлердей, оьзинъизди Аллага беринъиз, шаркынъыздынъ муьшелери Аллага туврашылык алаты болсын+.

14Куьна сизге аькимлик суьрмесин, неге десе сиз Таураттынъ тувыл, а Алла шапагатынынъ аькимлигиндесинъиз.

Туврашылыктынъ кулы болув

15Аьше, не? Таураттынъ тувыл, Алла шапагатынынъ аькимлигинде болганымыз уьшин куьна этип тураякпа? Эш бир заманда да!

16Билмейсизбе, кимге бойсынып, оьзинъизди ыргатлыкка берсенъиз, сиз бойсынган аьдеминъиздинъ кулы боласынъыз: сиз яде куьнадынъ кулы болып оьлерсинъиз, яде Аллага бойсынувшы кул болып акланарсынъыз+.

17Бир заманларда сиз куьнадынъ кулы эдинъиз, ама Аллага шуькир, сизге берилген буьтин окувга алал юректен бойсындынъыз.

18Сиз, куьнадан босатылып, туврашылыктынъ куллары болдынъыз+.

19Инсан кылыгынъыз карувсыз болганы уьшин аьдемлердинъ куьнде кулланатаган тилинде анълатаман. Бир заманларда шаркынъыздынъ муьшелерин яман мырат пан арамлыкка эм яманлыкка калай берген болсанъыз, солай ок муьшелеринъизди туврашылыкка кул этип берип, энди оьзинъизди Аллага багысланъыз.

20Сиз куьнадынъ куллары болган заманда туврашыл болмага кереклиликтен эркин эдинъиз.

21Сиз энди уялган затларды эткенинъизден сол заманда кайдай пайда алгансыз? Сол затлардынъ сонъы – оьлим!

22А энди сиз куьнадан босатылып, Алладынъ куллары болдынъыз. Соннан пайда алып, оьзинъизди Аллага багыслайсыз, сонъы да – оьмирлик яшав+.

23Куьнадынъ тоьлеви – оьлим, а Алладынъ савгасы – Раббийимиз Иса Масих аркалы оьмирлик яшав+.

7

Таурат йорыгыннан эркин болув

7^1Кардашлар, билмейсинъизбе (муны Тауратты билгенлерге айтаман) Таурат йорыгы тек аьдем сав заманда ога аькимлик суьреди.

2Мысалыга, байга барган пише байы сав заманда ога йорык пан байланады. Тек байы оьлсе, пише оны байына байлаган йорыктан эркин болады+.

3Ама байы сав бола турып, пише баска эрге байыр болса, зина эткенге саналады. Тек байы оьлсе, пише Таураттан эркин болады. Сол заманда баска байга барса да пише алаллыкты бузбайды+.

4Соьйтип, кардашларым, сиз де, Масихтинъ шаркы аркалы оьлип, Таураттан эркин болдынъыз. Соны ман баскага, оьлилерден тирилтилген Масихке, байырландынъыз. Бу да, биз Аллага пайдалы куллык этеек деп, болды+.

5Биз инсан кылыгымызга берилип яшаган заманда, Таурат уянткан куьналы куьсевлер шаркымыздынъ муьшелеринде аьрекет этип турды, онынъ да сонъы оьлим эди.

6Ама биз, оьлип, бизди есирде ыслаган Таураттан энди эркин болдык. Соьйтип, биз Аллага, алдынгыдай Тауратта язылганга ызламай, Алла Рухы берген янъы яшавга ызлап, кызмет кыламыз+.

7Не зат айтпага боламыз? Таурат та, куьна да тенъ болама, аьше? Эш болмаяк! Таурат болмаса мен куьнадынъ не зат болганын билмеек эдим. Эгер дейим Таурат: «Сукланма», – деп, айтпаган болса, мен сукланувдынъ не болганын билмес эдим+.

8Куьна, сол парызды оьз ис алаты этип, менде аьр туьрли сукланув тувдырды. Таураттынъ тысында куьна, оьлидей, куьшсиз+.

9-10Мен Тауратты билмей яшаган заманым болган; ама сол парыз эсиме келгенлей, куьна янланды, а мен оьлдим. Яшав аькелмеге талапланган парыз мага оьлим аькелип шыкты.

11Куьна, сол парызды оьзининъ ис алаты этип, мени алдады эм онынъ ярдамы ман оьлтирди.

12Соны ман Таурат – кие, онынъ парызлары да кие, аьдил эм ийги.

13Суьйткенде, ийги болган зат мага оьлим алып келдиме? Эш болмаяк! Оны куьна этти эм солай этип оьзининъ шынты сыпатын коьрсетти. Куьна, сол ийги затты кулланып, мага оьлим аькелди. Соьйтип, сол парыз аркалы куьнадынъ калай яман зат болганы тагы да бек ашыкланады.

14Биз билемиз, Таурат – Алла Рухыннан. А мен – куьнага кулдай сатылган аьдетли инсан.

15Мен оьзим оьзимнинъ не эткенимди анъламайман. Этпеге суьйген затымды этпеймен, коьрип болмаганымды этемен+.

16Этпеге суьймегенимди эткенде, Таураттынъ туьзлигин кабыл эткенимди коьрсетемен+.

17Туврасы ман, сол затты энди мен тувыл, менде яшаган куьна этеди.

18Билемен, менде, туьзин айтсам, инсан кылыгымда, ийгилик йок. Яхшылык этпеге коьнъилим бар, тек шынтылай этпеге куьшим йок+.

19Ийгиликти, этпеге суьйсем де, этпеймен, а яманлыкты, этпеге суьймесем де, этемен+.

20Эгер дейим этпеге суьймегенимди эте болсам, оны энди мен этпеймен, меним ишимде яшаган куьна этеди.

21Соннан бу йорыкты шыгараман: яхшылык этпеге суьйсем де алдымда аьр заман яманлык турады.

22Ишимдеги аьдем десем Алладынъ йорыгына суьйинеди.

23Ама шаркымнынъ муьшелеринде бир баска йорыкты коьремен. Сол йорык акылым унаган йорыкка карсы шыгады эм мени муьшелериме куьна эттируьвши йорыктынъ есири этеди+.

24Мен наьсипсиз аьдеммен! Сосы оьлим юргисткен шаркымнан мени ким куткарар?

25Аллага шуькир, Раббийимиз Иса Масих аркалы (куткарыламан). Соьйтип, мен оьзим Алладынъ йорыгына тек акылым ман, инсан кылыгым ман куьна эттируьвши йорыкка куллык этемен.

8

Алладынъ яшав беруьвши Рухы

8^1Сога коьре Иса Масихке байыр болганларга[*] энди бир туьрли оьким йок.

2Неге десе Иса Масих аркалы яшав беретаган Рухтынъ йорыгы сени куьна эм оьлим аькелген Таураттан босатты+.

3Таурат инсан кылыгымыз бан куьшсиз болганыннан бажаралмаганды, Алла бажарды: Оьзининъ Улына куьналы инсан шаркындай шарк берди, Оны куьна уьшин курман болмага йиберип, инсан кылыгында аьрекетлейтаган куьна уьшин оьким шыгарды+.

4Биз Таураттынъ аьдил талапларын толтырар уьшин, Ол солай этти. Неге десе биз инсан кылыгымызга бойсынмай, Алла Рухына бойсынып, яшаймыз+.

5Ким инсан кылыгына бойсынса, сол инсан кылыгынынъ суьйген затларын ойлайды. Ким Алла Рухына бойсынса, сол Рухтынъ суьйген затларын ойлайды+.

6Тек инсан кылыгынынъ суьйгенин ойласанъ, оьлерсинъ, а Алла Рухынынъ суьйгенин ойласанъ, яшав эм тынышлык табарсынъ.

7Неге десе оьзининъ инсан кылыгынынъ суьйгенин ойлаган аьдем – Аллага яв: ол Алладынъ йорыгына бойсынмайды эм бойсынып та болмайды+.

8Инсан кылыгынынъ аькимлигинде болганлар Аллады разы этип болмайдылар.

9Тек, Алладынъ Рухы ишинъизде яшайтаган болса, сиз инсан кылыгынъыздынъ тувыл, сол Рухтынъ аькимлигиндесиз. Кимде Масихтинъ Рухы йок болса, сол Оныкы тувыл+.

10Ама Масих сизде болса, шаркынъыз куьна амалтын оьлген болса да, рухынъыз Алладынъ алдында акланганынъыз уьшин яшайды.

11Эгер дейим Масихти оьлилерден тирилткен Алладынъ Рухы сизде яшайтаган болса, Сол, Масихти оьлилерден тирилткен, ишинъизде яшайтаган Оьзининъ Рухы ман сизинъ оьлеек шаркынъызга яшав береек+.

12Соьйтип, кардашлар, борышымыз бар, тек инсан кылыгымызга тувыл. Ога бойсынып яшав керекли болмайды.

13Неге десе инсан кылыгынъызга бойсынып яшасанъыз, оьлеексинъиз. Ама Алла Рухы ман шаркынъыздынъ куьналы ислерин оьлтирсенъиз, яшаяксынъыз+.

14Кимлер Алладынъ Рухы ман юргистилселер, солар – Алладынъ уллары+.

15Сиз алган Рух тагы да сизди коркувда яшамага кыстаган ыргатлыктынъ рухы тувыл. Йок, сизди Алладынъ уллары эткен Рухты алгансынъыз! Ол бизди: «Абба[*]! Ата!» – деп ялбарып тилемеге коьнъиллендиреди+.

16Сол Рух Оьзи бизим рухымыз бан бирге Алладынъ балалары болганымызды шаатлайды+.

17Эгер дейим балалары болсак, асабалары да болармыз – Алладынъ асабалары, Масихке де асабадаслар. Неге десе Онынъ азаплары ман боьлискен болсак, данъкы ман да боьлисермиз+.

Масихке иман эткенлердинъ данъкы

18Меним ойыма коьре, аьлиги азапларымыз келеекте бизге ашылаяк данък пан тенълестирилмеге тийисли тувыл+.

19Алла яраткан ер-коьк, Алла Оьзининъ улларын не заман ашык коьрсетер экен деп, шыдамсыз саклайды.

20-21Неге десе ер-коьк маьнесизликке бойсындырылган. Соны суьйип кабыл этпеген, тек Алладынъ буйырыгы ман бойсындырылган. Алла соны эткенде, ер-коьк оьзи де, маьнесизликке кул болувдан кутылып, Алла балаларынынъ данъклы эркинлигине етер деп, уьмит этилген эди+.

22Биз билемиз де: буьтин ер-коьк, бала табаятырган хатындай болып, аьлиге дейим де ынъыранады эм азапланады.

23Тек ер-коьк тувыл, аьле биз де, Алла Рухын янъы яшавдынъ басы этип алганлар, Алла бизди Оьзининъ улларындай этип, (кыяметте) шаркымызды (оьлимнен) эркин этер деп саклап, янымыз бан ынъыранамыз+.

24Сога уьмит этип, куткарылганмыз. Ама уьмитимиз толтырылганын коьрсек, ога уьмит этип турмаспыз. Ким колында коьрген затына уьмит этеди?!+

25Эгер дейим биз коьрмей турган затка уьмит этетаган болсак, шыдамлык пан уьмит этип турармыз.

26Рух та карувсызлыгымызда бизге ярдамга келеди: биз не зат акында дува этеегимизди тийислисинше билмеймиз, ама соьз бен анълатып болмаяк куьрсинуьвлер мен Рух Оьзи бизим уьшин ялбарып тилейди.

27Юрек туьбиндеги энъ де ясыртын ойларымызды анълаган Алла, Рух не ойлаганын биледи, неге десе Алла Ога багысланганлар уьшин калай суьйсе, Рух солай тилейди+.

28Билемиз: Аллады суьйген, Онынъ мырады бойынша шакырылган аьдемлер мен бирге ислеп, Рух баьри затты да ийгиликке айландырады.

29Олар болмай турып та Алла оларды билетаган эди эм, Оьз Улы коьплеген кардашларынынъ ишинде тувнъыш болсын деп, оларды Оьз Улына усас болмага эртеден белгиледи+.

30Кимлерди эртеден белгилеген болса, соларды шакырды: шакырганларын аклады, аклаганлары ман данъкын боьлди+.

31Бу затлар акында не айтпага боламыз? Алла биз яклы болса, ким бизге карсы?

32Эш бирев де! Неге десе Алла биз уьшин Оьз Улын аямады, баьримиз уьшин курманга берди. Солай болганда, Оннан баска аьр затты да бизге багысламаспа+?

33Алладынъ сайланганларын ким шуьшлеп болар? Эш бирев де!+

34Неге десе Алла оларды аклаган. Ким оларга оьким шыгарар? Эш бирев де! Неге десе оьлген, ога да косып, оьлилерден тирилтилген Масих Иса Алладынъ онъ янында турып, бизим уьшин ялбарып тилейди+.

35Масихтинъ суьйиминнен бизди не айырмага болар? Азаплар, кыйынлыклар, кувгынлыклар, ашлык, яланъашлык, кавыфлык, кылыш па?

36Кие Язувда айтылгандай:

«Сени уьшин биз аьр вакыт оьлимге ювыкпыз,
сойылмага аькетилген койларга саналамыз»+.

37Ама бизди Суьйгеннинъ ярдамы ман биз баьри затта да толы енъуьв таптык+.

38Мен толы ынанаман: не оьлим, не яшав, не маьлеклер, не йинлер эм баска куьшлер,+

39не аьлиги оьмир, не келеек оьмир, не йогардагы дуныя, не туьпсиз опкын – яратылган баска эш бир зат та Алладынъ Раббийимиз Иса Масихте коьрсеткен суьйиминнен бизди айыралмаяк!

9

Алладынъ сайлаганлары

9^1Масихке байыр болган биревге тийислисинше, туврасын айтаман, оьтирик соьйлемеймен. Кие Рух аькимлигинде болган ырызым да – ога шаат+.

2-3Кайгым меним бек уьйкен, юрегимде тынмаган бир авырув бар. Кардашларымнынъ, ырувдасларымнынъ орнына мен оьзим Алла тарабыннан язаланып, Масихтен айырылганымды да тилер эдим+.

4Олар – исраилшилер: Алла оларды Оьзининъ уллары этти, данъкын коьрсетти, олар ман антласувлар беркитти, Тауратты, табынув йорыкларды, ваьделерди берди.

5Уллы ата-бабалар[*] – олардынъ аталары, Масих те олардынъ ырувыннан тувган. Ол – баьрисиннен де уьйкен, оьмирге де шуькирге тийисли Алла. Амин.

6Ама Алла Оьзининъ соьзин толтырмады деп, айтпайман. Исраилшилердинъ баьриси де шынты Исраил[*] тувыллар+.

7Эм Ибрагимнинъ тувдыкларынынъ баьриси де онынъ балалары тувыллар. (Алла ога айткандай:) «Сенинъ тувдыкларынъ тек Исхактан тувганлар болаяклар»+.

8Суьйткенде, табиат йорыгы бойынша тувганлар болмай, Алладынъ ваьдеси бойынша тувганлар Онынъ балалары деп саналаяклар+.

9Неге десе Алла: «Мен келеек йыл бу вакытта кайтаякпан, Сарада[*] ул болаяк», – деген соьзлер мен ваьде эткен+.

10Бу да сонъы тувыл. Ата-бабамыз Исхактан пишеси Рабият эгизлер мен авыраяклы болды+.

11-12Балалар аьле де тувмай не ийгилик, не де яманлык этпеген заманларында, Алла Рабиятка: «Уьйкенинъ кишкейинънинъ кулы болаяк», – деген. Соьйтип, Алла эгизлерден бирин сайлаганы ман Оьзининъ мырады олардынъ этеек бир затына таянмаганын эм Оьзи кимди суьйсе, соны шакырганын коьрсетти+.

13Кие Язувда айтылгандай:

«Мен Эсавды тувыл, Якупты суьйдим».

14Муннан кайдай ой шыгараяк? Алла аьдилликсизбе? Эш болмаяк!

15Алла Мусага: «Кимди языксынмага суьйсем, соны языксынарман. Кимди ярлыкамага суьйсем, соны ярлыкарман», – деген.

16-17Соьйтип, аьдемнинъ сайланганы оьзининъ тилеклерине эм куьресуьвине тувыл, а Алладынъ языксынувына байланады. Кие Язувда Алла пергаунга[*]: «Сен аркалы куьдиретимди коьрсетер эм атымды буьтин дуныяга белгили этер уьшин сени патша эттим», – дейди.

18Соьйтип, Алла кимди суьйсе, соны языксынар, суьйгенин де ийнат этип кояр.

19Сен меннен: «Аьше, сол заманда Ол кимди болса биревди калай шуьшлер? Ким Онынъ ыхтыярына карсы шыгар?», – деп сорарсынъ+.

20Аьдем, Алла ман эриспеге сен ким болгансынъ? Исленген зат оны ислегенге: «Сен мени булай неге эткенсинъ?» – деп айтаякпа?

21Шоьлмекшидинъ бир ок балшыктан эм де баалы, эм де ушшыз шоьлмек этпеге эркинлиги йок па, аьше+?

22Алла, Оьзининъ ашувын коьрсетпеге эм куьдиретин билдирмеге суьйип, йойылмага белгиленген, ашувына тийисли шоьлмеклерге уьйкен сабырлык пан тоьзген болса, не айтаяк+?

23Алла данъклы болмага аьзирлеген эм языксынаяк аьдемлерине Оьзининъ данъклы байлыгын билдирер уьшин солай эткен болса, не айтаяк?

24Эм сол аьдемлер – бизбиз. Ол бизди тек ювытлардан тувыл, баска миллетлилерден де шакырды+.

25Ошея пайхамбардынъ китабында Алла билдиргендей:

«Меним халкым болмаганды Оьз халкым деп,
суьйикли болмаганды суьйиклим деп, айтарман+.

26Эм тап сол: „Меним халкым тувылсынъыз“, – деп айтылган ерде,
олар яшав беруьвши Алладынъ уллары деп те аталаяклар».

27Ешая пайхамбар Исраил акында булай кышкырып айтады:

«Исраил улларынынъ саны денъиз ягасындагы кумдай болса да
бек азы куткарылаяк.

28Неге десе Раббий ер юзинде

Оьзининъ шалт эм кескин оькимин толтыраяк».

29Ешая эртеден айтканындай:

«Эгер дейим Куьдиретли Раббий
бизге бир-неше тувдык калдырмаган болса,
биз Содомдай болар, Гоморага усар эдик».

Исраилдинъ имансызлыгы

30Энди не зат айтайым? Алладан акланувды излемеген баска миллетлилер акланувды алдылар. Иманлары ман акланадылар+.

31Ама Таурат аркалы акланувды излеген исраилшилер Тауратты толтырмага етисалмадылар+.

32Неге етисалмадылар? Неге десе акланувды, иманга тувыл, оьзлерининъ эткен ислерине таянып, изледилер. Солай этип олар «абынув тасына» суьриндилер.

33Кие Язувда булай язылган:+

10

«Мине Мен Сионда тас саламан –
Ога абынаяклар;
кая саламан –
Ога суьринип йыгылаяклар.
Ама Ога ким сенсе, сонынъ уьмити уьзилмес».

1Кардашлар, меним юректен аьсирет болган эм Алладан тилеген затым – Исраил халкынынъ куткарылувы.

2Олар Алладынъ эмирин толтырмага талпынадылар. Соны мен шаатлайман. Ама талпынувлары акыйкат билимге таянмайды+.

3Неге десе исраилшилер, Алладынъ аьдемлерди калай аклаганын аньламаганлай, оьзлери-оьзлерин аклатпага куьреседилер. Соьйтип, Алладынъ аклав йолына бойсынмадылар+.

4Неге десе, Алла иман эткен аьр кимди акласын деп, Масих Таурат йорыгын тамамлады+.

5Муса, Тауратка таянып акланув акында: «Таураттынъ талапларын толтырган солай этип яшаяк», – деп язады+.

6Ама иманга таянып акланув акында Кие Язув булай айтады: «Ким коькке коьтерилеек?» – деп, оьзинънен сорама (солай айтылганы: Масихти ерге туьсирер уьшин).

7Эм сорама оьзинънен: «Ким туьпсиз опкынга туьсеек?» – деп (солай айтылганы: Масихти оьлилерден коьтерер уьшин)+.

8Ама Кие Язув не айтады? «Сага ювык Алладынъ Соьзи – авызынъда эм юрегинъде». Баскаша айтканда, бу соьз – биз яйып юрген, иман акындагы хабар.

9Неге десе авызынъ ман Исадынъ Раббий болганын ашык айтсанъ эм Алла Оны оьлилерден тирилткенине юрегинъ мен ынансанъ, куткарылаяксынъ+.

10Ким юреги мен иман этсе, сол акланаяк. Ким авызы ман иман эткенин айтса, сол куткарылаяк.

11Кие Язувда айтылгандай: «Ога ким сенсе, сонынъ уьмити уьзилмес»+.

12Бу соьз, ювытларды баска миллетлилерден айырмай, аьр аьдемге айтылган. Раббий бир, Ол баьрисининъ де Иеси. Ога ялбарып тилегенлердинъ баьрисине де Ол юмарт+.

13Неге десе: «Раббийге ялбарып тилегенлердинъ аьр бири куткарылаяк»+.

14Тек Ога иман этпегенлер, калай Ога ялбарып тилерлер? Эситпегенлерине калай иман этерлер? Алладынъ соьзин яятаган болмаса, калай эситерлер+?

15Эгер дейим Алла соьзин анълатпага йиберилмеген болса, соьзи калай яйылаяк? Кие Язув айткандай: «Ийги Хабарды алып келгенлердинъ аякларын коьруьв калай аьруьв!»

16Ама Ийги Хабарды баьриси де кабыл этпедилер. Ешая пайхамбар айткандай: «Я Раббий, меннен эситкенине ким ынанды экен?»+

17Соьйтип, инсан тек Масих акындагы хабарды эситсе, иман этер, сол хабар да анълатылмаса эситилмес+.

18Ама сорайман: «Аьше, ювытлар эситпегенлерме?» Элбетте, эситкенлер. Кие Язувда язылганды да:

«Буьтин ер юзинде олардынъ давыслары яйылды,
дуныядынъ доьрт муьйисине дейим олардынъ соьзлери етти».

19Мен яне сорайман: «Исраил анъламадыма?» Биринши болып (Алладынъ соьзлери мен) Муса пайхамбар явап береди: «Миллет деп атап болмаяк миллет аркалы Мен сизде куьншилик уяндырарман. Анъсыз миллет аркалы сизди ашувландырарман».

20Ешая да йигерлик пен (Алладынъ соьзин) айтады:

«Мени излемегенлер Мени таптылар.

Мени сорамаганларга Оьзимди коьрсеттим».

21Ама Исраил акында булай айтады:

11

«Мен колымды тынълавсыз эм карсыласувшы халкка
куьн узагы созып турдым».

Алла Исраилди шет какпады

1Мен сорайман: «Алла Оьзининъ халкын шет кактыма?» Йок, эш болмас! Мен оьзим исраилшимен, Ибрагим тукымыннан, Бенямин ырувыннан+.

2Алла энъ басыннан Оьзи айырып алган халкын шет какпады. Аьше, Ильяс акында Кие Язувда не айтылганын билмейсизбе? Ильяс Исраил халкына карсы Аллага шагынады:

3«Раббий, олар Сенинъ пайхамбарларынъды оьлтирдилер, курман этилуьвши ерлеринъди буздылар, мен ялгыз калдым. Мени де оьлтирмеге шалысадылар».

4Аьше, Алла ога кайдай явап берди? «Мен Оьзиме ети мынъ аьдем сайладым. Олар Баалдынъ[*] алдында тизлериннен шоькпедилер».

5Соьйтип те, аьлиги заманда да Алладынъ шапагаты ман сайланган кишкей ямагаты калды+.

6Ама Алла оларды Оьз шапагаты ман сайлаган болса, сонда олардынъ эткен бир затына карамайды. Солай болмаса, шапагат энди шапагат болмас эди.

7Аьше, сонъы не? Исраил излеген затына етисалмады, тек Алла сайлаганлар етистилер. Калганлардынъ акылы сезимсиз болды+.

8Кие Язувда язылгандай:

«Алла олардынъ рухын уйклатты.

Буьгуьнге дейим де олардынъ коьзлери коьрмейди,

А кулаклары эситпейди».

9Даут десенъ булай айтады:

«Олардынъ сыпыралары оларга тузак эм капкан болсын!

Суьринип йыгылсынлар эм тийисли язаларын алсынлар!

10Коьзлерин, коьралмагандай, каранъалык капласын,

Аркалары оьмир бойы буькирейип калсын!»

11Солай болса, мен сорайман: «Ювытлар йыгылаяк уьшин суьриндилерме?» Элбетте, йок! Олардынъ янъылувы ман баска миллетлилерге куткарылмага амал берилди. Сонынъ уьшин ювытлар оларды куьнлейди.

12А эгер дейим ювытлардынъ янъылувы дуныяга байлык эм йолдан таювлары баска миллетлерге байлык аькелген болса, йолга савлай кайтувлары оннан да уллы байлык аькелер.

13Энди сизге, баска миллетлилерге, соьзим. Мен баска миллетлилерге йиберилген элши болганым уьшин кызметим мен оьктемсиймен+.

14Билким, оьзимнинъ халкымда сизге куьншилик тувдырып, бир кесегин куткаралсам ша?

15Эгер дейим (Алладынъ) оларды шетке кагувы буьтин дуныяды Оны ман ярастырган болса, оларды янъыдан кабыл этуьви тап оьлилерди яшавга кайтарувындай болар+.

16Эгер дейим оьтпектен алынган баслапкы кесек Аллага багысланган болса, буьтин оьтпек те Ога багысланган. Эгер дейим зейтун теректинъ тамырлары Аллага багысланган болса, бутаклары да солай.

17Эгер дейим бутаклардынъ бир кесеклери сындырылган болса эм сен, кийик зейтун теректинъ бутагы, олардынъ орнына ялганып, бавда оьскен зейтуннынъ тамырына эм соьлине ортак болсанъ, сындырылган бутаклардынъ алдында мактанма+.

18Мактансанъ, муны мутпа: тамырды сен тутпайсынъ, тамыр сени тутады.

19Билким, сен: «Мени терекке ялгар уьшин бутаклар сындырылган эдилер», – деп айтарсынъ.

20Дурыс. Олар иманлары болмаганы уьшин сындырылган эдилер, а сен иманлы болганынъ уьшин олардынъ орнындасынъ. Ама сен коькирексиме, корк!

21Алла табиат бутакларын аямаган. Солай болганда, Ол сени аяр деп ойланасынъма+?

22Эсинъде тут, Алла эм танъ, эм де каты. Ол айырылып туьскенлерге каты, ама, Онынъ ийгилигине сенип турсанъ, сага танъ. Турмасанъ, сен де кесилип тасланаяксынъ.

23Ювытлар да, имансызлыкларында тиренмеселер, тагы да асыл терекке ялганаяклар. Неге десе оларды Алладынъ тагы да ялгамага куьши бар.

24Эгер дейим сен табиаты кийик зейтуннан кесилип, табиатка карсы бав зейтунына ялганган болсанъ, сол заманда Аллага сындырылган табиат бутакларды оьз терегине кайтармага тагы да енъил.

25Кардашлар, сиз оьзинъизди бек акыллыга санаманъыз деп, мен сизге бир сырды ашпага суьемен: исраилшилердинъ сезимсизлиги дайымлыкка тувыл, тек баска миллетлилерден иман эткенлердинъ саны толганга дейим тураяк.

26Эне сол заманда буьтин Исраил куткарылаяк. Кие Язувда айтылгандай:

«Сионнан Куткарувшы келеек,

Якуптынъ тувдыкларыннан алласызлыкты курытаяк.

27Эм Мен олардынъ куьналарын йок эткенде сосы антласувды олар ман бегитирмен».

28Олар Ийги Хабарды кабыл этпегенлери уьшин Аллага душпан, бу да сизге, баска миллетлилерге, пайдалы болып шыкты. Ама олар – Алла сайлаган халк, Алла оларды ата-бабаларынынъ хаьтерине суьеди.

29Неге десе Онынъ савгалары эм шакырувы артына алынмас.

30Бир заманларда сиз де Аллага бойсынмайтаган эдинъиз, а энди исраилшилердинъ бойсынмавлыклары уьшин Алла сизди языксынды+.

31Соьйтип олар энди де Аллага бойсынмайдылар. Ама Алла сизди языксынгандай, оларды да языксынаяк.

32Неге десе Алла баьрисин языксынар уьшин оларды бойсынмавлыктынъ есири этти.

33Ай, Алладынъ байлыгынынъ, акыллылыгынынъ, билимлилигининъ теренлиги! Онынъ карарлары акылга сыйынмас, йоллары эш бир заманда да анъласылмас!+

34«Ким Раббийдинъ акылын анълаган
эм ким Онынъ кенъесшиси болган+?

35Артына кайтармага амалсыз керек болган
не болса да бир затты Раббийге ким берген экен?»

36Неге десе баьри зат Раббийден, Раббий аркалы, Раббий уьшин! Ога оьмирлерге данък! Амин+.

12

Иманлыдынъ янъы яшавы

12^1Соьйтип, кардашлар, Алладынъ коьрсеткен рагимлиги уьшин, сизге ялбараман: шаркынъызды, Аллага яраган, Ога багысланган тири курманлыктай, беринъиз. Солай этип, Ога туьз акыл ман куллык этерсиз+.

2Сосы оьмирдинъ яшав турмысына келиспенъиз, тек Алла акылынъызды янъыртувы ман сизди туьрлендирсин. Соьйтип Алладынъ буйырыгын, Оны разы эткен яхшы эм кемшиликсиз затларды, тинтип анъларсыз+.

3Алла мага шапагатын коьрсеткени уьшин сизинъ аьр биринъизге айтаман: оьзинъизди тийислисиннен артык коьтерменъиз. Оьзинъиз акында Алла аьр биринъизге берген иман оьлшемине коьре туьз акыллы болып ойланъыз+.

4Мысалыга, бизим шаркымыз: ол бир, ама онда коьплеген муьшелер бар, эм аьр бирининъ ислери туьрли-туьрли+.

5Биз де солай: биз коьп болсак та Масих пен бирликте бир шарк кураймыз, а айырым-айырым караганда бир биримизге, онынъ туьрли муьшелеримиз+.

6Алладынъ бизге коьрсеткен шапагатына коьре бизим туьрли рух савгаларымыз бар: Ол бизге пайхамбар болмага амал берген болса, иманымыз бизге калай куьш берсе, солай пайхамбарлык этеегинъиз+.

7Кимге баскаларга кызмет кылмага берилген болса, кылсын. Ким уьйретуьвши болса, уьйретсин+.

8Ким коьнъил коьтеруьвши болса, коьтерсин. Ким садака беруьвши болса, юмартлык пан берсин. Ким басшылык эте болса, сол кайратлык пан басшыласын. Ким баскаларга танъ болса, шатланып этсин+.

9Суьйиминъиз экиюзли болмасын. Яманлыкты коьрип болманъыз, ийгиликке байланынъыз+.

10Бир биринъизди, кардашлардай, буьтин юрегинъиз бен суьйинъиз. Бир биринъизди сыйлавда базласынъыз+.

11Эриншек болмай, коьнъилинъиз Алла Рухы ман янып, Раббийге каныгыслы куллык этинъиз.

12Уьмит сизге суьйиниш аькелсин; баьледе каты болынъыз; арымаганлай дува этинъиз;+

13имандасларынъыз муктажлыкта калганда, бар болганынъыз бан боьлисинъиз; конакбайшылык коьрсетип билинъиз+.

14Сизге залымлык эткенлерге ийгилик тиленъиз. Ийгилик тиленъиз, каргаманъыз+.

15Суьйингенлер мен суьйининъиз, йылаганлар ман йыланъыз+.

16Бир биринъиз бен татымлыкта яшанъыз. Коькирексименъиз, а сансыз аьдемлер мен айкасынъыз. Билмегеним йок деп, турманъыз+.

17Яманлыкка яманлык пан явапламанъыз. Баьри аьдемлер ийгилик деп санаган затларга эс беринъиз+.

18Эгер сизинъ янынъыздан амал болса, баьриси мен тынышлыкта яшанъыз+.

19Аьзизлерим, Оьзинъиз уьшин оьш алманъыз, Алладынъ ашувына ер калдырынъыз. Неге десе Кие Язувда айтылгандай: «Оьш алув – Меники, Мен кайтарып береекпен, – дейди Раббий».+

20Керисинше, «эгер сенинъ явынъ аш болса, ога ас бер; сувсаса, сув ишир. Соьйтип этсенъ, оны бек уялтарсынъ»+.

21Яманлык сени енъмесин, яманлыкты ийгилик пен енъ.

13

Аькимлерге бойсынынъыз

13^1Баьринъиз де басшылык этетаган аькимлерге бойсынынъыз, неге десе Алладан болмаган бир аькимлик те йок эм аьлиги заманнынъ аькимлерин Алла салган+.

2Сога коьре ким аькимлерге карсы шыкса, сол Алладынъ эмирине карсы шыгады. Карсы шыкканлар язаланар.

3Аькимлер ийги ислерге тувыл, яманлыкларга коркынышлы. Аькимлерден коркпага суьймесенъ, ийгилик эт, олар сени мактарлар.

4Олар Алладынъ куллары эм сенинъ ийгилигинъ уьшин аьрекетлейдилер. Эгер дейим сен яманлык эте болсанъ, сол заманда корк: олар босына кылыш юргистпейдилер, Алладынъ яманлык этетаганларга кескен оькимин эм язасын толтырып, Аллага куллык этедилер+.

5Эне сол себепли, сен тек Алладынъ язасыннан коркып калмай, а ырызынъа тынълап, аькимлерге бойсынмага керексинъ.

6Соны уьшин де сиз ясак тоьлейсиз, неге десе аькимлер оьзлерининъ бу борышына эс боьлип, Аллага кызмет кыладылар.

7Соьйтип, аьр кимге де тийислисин беринъиз: ясак излегенге – ясак, тоьлев излегенге – тоьлев, сый излегенге – сый, оьрмет излегенге – оьрмет+.

Бир биринъизди суьйинъиз

8Биревге де бир биринъизди суьюв борышыннан баска борышынъыз болмасын. Ким баскады суьеди, сол Тауратты толтырады+.

9Неге десе «зиналык этпе, оьлтирме, урлама, сукланма» деген парызлардынъ эм баска парызлардынъ ортак маьнеси, толысынша, биринде айтылган: «Ювыгынъды, оьзинъди суьйгендей этип, суьй».

10Суьюв баскага зарар аькелмейди. Сонынъ уьшин суьюв – Тауратты толтырув+.

11Соьле кайдай заман болганын билип, тийислисинше яшанъыз. Сизге уйкыдан уянмага заман келди, неге десе, бас деп, иман эткен заманымыздан эсе, куткарылувымыз энди ювык+.

12Туьн бираздан сонъ кетип, куьн келеятыр. Суьйткенде, каранъалыктынъ ислерин таслап, ярыктынъ савыт-садакларын уьстимизге киеек+.

13Куьннинъ ярыгында болганлардай тийисли яшаяк: тийиссиз ойнаклавга, эсируьвге, каьхпеликке эм аьдепсизликке, эрисуьвге эм куьншиликке берилмеек+.

14Куьбе кийгендей, Раббийимиз Иса Масихтинъ куьши мен савытланынъыз. Сонда инсан кылыгынъыздынъ куьсевлерине берилмеге ойламассыз+.

14

Иманы берк болганлар ман болмаганлар

14^1Иманы берк болмаганды оьзинъизге алынъыз, тек онынъ караслары акында оны ман эриспенъиз+.

2Айтпага, ким болса да бирев, баьри затты да ашамага болаяк деп, санайды. Баска бирев, иманы берк болмаган, тек ясылша ашайды+.

3Баьри затты ашаган ашамаганга мисетсинмей карамасын, ашамаган да ашаганды бетлемесин, неге десе оны Алла кабыл этти!+

4Ят кисидинъ кулын бетлемеге сен ким болгансынъ?! Сол кулдынъ тек Иеси тувра яде терис эткенин айтар. Эм сол кул тувра болып шыгар, неге десе Иесининъ оны тувра шыгармага куьши бар+.

5Бирев, куьнлердинъ ишинде маьнели куьнлер бар деп, санайды. Баска биревге баьри куьнлер де бирдей. Аьр ким де оьз акылы ынандыргандай этсин+.

6Бир куьнди айырып сыйлаган, Раббийди сыйлайды. Ашаган да Раббийди сыйлап, ашайды, неге десе ас уьшин Аллага шуькир этеди. Ашамаган да, Раббийди сыйлап, ашамайды. Ол да Аллага шуькир этеди+.

7Неге десе бирев де тек оьзи уьшин яшамайды, бирев де тек оьзи уьшин оьлмейди+.

8Эгер дейим биз яшайтаган болсак, Раббий уьшин яшаймыз. Эгер дейим оьле болсак, Раббий уьшин оьлемиз. Тири болсак та, оьли болсак та биз – Раббийдикимиз+.

9Неге десе Масих оьлилерге де, тирилерге де иелик суьрер уьшин оьлди эм янъыдан яшап баслады+.

10Суьйткенде, неге иман кардашынъды бетлейсинъ? Сен ше? Неге кардашынъды кем коьресинъ? Биз баьримиз де Алла оькимининъ алдына шыгаякпыз+.

11Кие Язув айтады да:

«Мен яшавым ман ант этемен, – дейди Раббий, –
Меним алдымда аьр бир аьдем тизине шоьнъкеек,
аьр бир тил Аллага мактав соьзин айтаяк»+.

12Соьйтип, аьр биримиз Алла алдында оьзи акында явап береек+.

13Энди бир биримизге оьким шыгармаяк. Онынъ орнына иман кардашынъызды састыргандай, йолдан тайдыргандай затлар этпеске карарлы болынъыз+.

14Оьз-оьзиннен бир ас та арам болмаганын билемен. Раббий Иса мени сога толы ынандырды. Ама аьдем оьзи бир затты арам деп санаса, сол зат ога арам болады+.

15Ама ашаган ырызкынъ кардашынъды кайгыртса, сол заманда суьюв йорыклары ман яшамайсынъ. Сол кардашынъды ырызкынъ ман йойма, онынъ уьшин Масих яшавын берген+.

16Соьйтип, сиз ийгилик деп санаган зат яманланмасын.

17Неге десе Алладынъ патшалыгы ас-сув ишуьв тувыл, ол – туврашылык, тынышлык эм Кие Рух берген суьйиниш+.

18Эгер дейим инсан Масихке солай кызмет кылса, Аллады разы этеди эм аьдемлерге ярайды.

19Солай этип биз тынышлык аькелген эм бир биримизди иман ягыннан куьшлендирген затларга ымтылмага керекпиз+.

20Ас уьшин Алладынъ исин бузба. Баьри аслар – алал, ама ашаган асы ман баскаларды йолдан тайдыратаган аьдем яманлык этеди+.

21Кардашынъды йолдан тайдыраякка себеп болмас уьшин, энъ де ийгиси – эт те еме, шагыр да ишпе, баска затты да этпе.

22Бу затлар акында неге ынансанъ, сол сени мен Алла арасында калсын. Ким тувра деп санаган затын этип, оьзин терис коьрмесе, сол – наьсипли.

23Ама ол, бир зат ашап болаякпа экен деп, шеклене турып, кене де ашаса, ога оьким кесилер, неге десе иманына коьре этпейди. Иман ман этилмеген аьр зат та – куьна[*].

15

15^1Биз, иманлары берк болганлар, тек оьзимиз суьйгенди этпей, карувсызлардынъ куьшсизликлерине шыдамага керекпиз+.

2Аьр биримиз де ювыгымыздынъ иманын беркитер уьшин ога не ийги болаягын ойлап, оны разы этпеге куьресеек+.

3Масих Оьзи де суьйгениндей этпеген, ама Кие Язувда айтылгандай:

«Сени яманлаганлардынъ корлавлары

Мага туьсти»+.

4Кие Язувда язылганлардынъ баьриси де берген шыдамлыгы эм коьнъил коьтеруьви аркалы уьмитимизди тутпага бизге насихат беруьв уьшин язылган+.

5-6Сабырлык беруьвши эм коьнъил коьтеруьвши Алла, Иса Масихтинъ коьримине иерип, оьз аранъызда бир акылда болганынъызды савга этсин. Соьйтип, бир юректен, бир авыздан Раббийимиз Иса Масихтинъ Алласын эм Атасын данъкларсыз+.

7Сол себепли Масих сизди Алладынъ данъкы уьшин калай Оьзине алган болса, сиз де бир биринъизди солай алынъыз.

8-9Неге десе айтаягым бу: Масих Алладынъ сенимли болганын коьрсетер уьшин, Онынъ ювытлардынъ ата-бабаларына берген Соьзи толтырылганын бегитип, баска миллетлилер де, оларды языксынганы уьшин, Аллады данъкласынлар деп, ювытлардынъ кулы болды. Кие Язувда язылгандай:

«Сол себепли Сени миллетлер арасында данъкларман,

Сенинъ атынъды мактап йырларман»+.

10Тагы да айтылады: «Ай, миллетлер, Алладынъ халкы ман бирге куванынъыз!»

11Эм тагы:

«Баьри миллетлер, Раббийди мактанъыз!

Баьри халклар Ога мактав шыгарсынлар!»

12Ешая пайхамбар да айтады:

«Ишайдынъ[*] Тамыры келеек,

Коьтерилип, миллетлердинъ уьстинде аькимлик суьреек,

Ога миллетлер сенееклер».

13Уьмит булагы Алла – иманынъыз аркалы сизди аьр туьрли суьйинишке эм тынышлыкка толтырсын, соьйтип, уьмитинъиз Кие Рухтынъ куьдирети мен коьптен коьп оьссин.

Масихтинъ куллыкшылары

14Сиз болсанъыз, кардашларым, ийгиликке толганынъызга, аьр туьрли билимге уьйренип, бир биринъизге насихат берип билгенинъизге толы ынанаман.

15Кенем де Алла мага берген шапагаты ман бир кесек затларды эсинъизге туьсиреек болып, сосы хатты сизге бираз йигерлик пен яздым.

16Алла мени баска миллетлилер уьшин Иса Масихтинъ кызметшиси болмага салган. Ювыт болмаганлар Аллага яраган, Кие Рух пан Ога багысланган курман болсын деп, мен, Алладынъ Ийги Хабарын яювды кие борышым деп санап, куллык этемен+.

17Мен, Иса Масихке байыр болып, Аллага багыслаган ислерим мен оьктемсимеге боламан.

18-19Неге десе Масихтинъ, баска миллетлилерди Аллага бойсындырар уьшин мен аркалы соьз эм ис пен, аьлемет нышанлар эм аьжейиплердинъ куьши мен, Алла Рухынынъ куьдирети мен эткенлериннен баска бир затты да йигерли айтпага болмаспан. Соьйтип, Ерусалимнен баслап, Иллирияга кадер айланып, Масих акындагы Ийги Хабарды аьр ерде билдирдим+.

20Солай этип, дайым да Масихтинъ атын эш эситпеген ерлерде Ийги Хабарды яймага каьрледим. Баскалардынъ аьзирлеген негизлеринде куллыгымды курамага суьймедим+.

21Кие Язувда айтылгандай:

«Оннан хабарлары болмаганлар – коьрееклер,
эситпегенлер – анълаяклар».

22Коьп кере сизге келмеге деп ойлап, бармаганымнынъ себеби сол+.

23-24А энди сосы ерлерде баска исим калмады эм, коьп йыллардан бербетин сизге келмеге аьсиретим болганнан себеп, Испанияга бара турып, сизди йокларман. Соьйтип, элгезерлигимде сиз мен коьрисермен эм сиз бен бираз заман озгарып завыкланганнан сонъ, сиз мени йолга шыгарып, Испанияга йиберерсиз деп уьмит этемен+.

25А соьле мен Ерусалимге Аллага багысланганларга кызмет кылмага бараятырман+.

26Македония эм Ахая (иман ямагатлары) Ерусалимдеги колайсыз имандасларына суьйип йыйган акшады аькелемен+.

27Аьше, бу ярдамды суьйип йибередилер. Оьзлери де оларга борышлылар: эгер дейим ювытлар баска миллетлилер мен рух байлыклары ман боьлискен болсалар, баска миллетлилер де ювытлардынъ ден муктажларын йок этип ярдамласпага тийислилер+.

28Сол исти толтырып, йыйылган садакады оларга таптырганнан сонъ, сизге келип, Испанияга кетеекпен.

29Билемен: сизге келсем, Масихтинъ берекетли савгаларын толысынша аькелеекпен.

30Кардашлар, Раббийимиз Иса Масихтинъ эм Кие Рух савга эткен суьювдинъ аты ман сизге ялбарып тилеймен, Алладынъ алдында меним уьшин дува этип, куьресуьвимге косылынъыз.

31Юдеядагы имансызлардан кутылайым, а Ерусалимге алып бараятырган ярдамымды имандасларым кабыл этсинлер деп, тиленъиз+.

32Эне сол заманда, Алла буйырса, мен сизге суьйиниш пен келип, коьнъилим мен тыншаярман+.

33Тынышлыктынъ булагы – Алла баьринъиз бен бирге болсын. Амин+.

16

Тилеклер мен саламлар

16^1Кенкрия иман ямагатынынъ ярдамшыларыннан бири болган (иман) карындасымыз Фиба ман сизди таныстырмага суьемен+.

2Аллага багысланган аьдемлерге тийислише, оны Раббийдинъ аты ман кабыл этип алынъыз, бир кереклиси болса, ярдам этинъиз. Ол оьзи коьплерге ярдамласкан, олардынъ ишинде мен де барман+.

3Иса Масихке мени мен бирге кызмет кылган Приска ман (эри) Аквилага салам+.

4Олар меним уьшин яшавларын йоймага болаякларын биле турып, коркпадылар. Тек мен тувыл, а баьри баска миллетлилердинъ иман ямагатлары оларга сав болынъыз деп айтадылар.

5Меним саламымды олардынъ уьйинде йыйылатаган иман ямагатына да беринъиз. Асия элинде биринши болып Масихке ынанган баалы досым Эпенетке де салам беринъиз+.

6Сиз уьшин коьп ислеген Марияга салам.

7Мени мен бирге тутнакта болган ырувдасларым Андроникке эм Юнияга салам. Олар элшилер арасында белгили аьдемлер эм Масихке меннен алдын ынанганлар.

8Раббийдинъ йолында барган баалы досым Амплиятка да салам.

9Мени мен бирге Масихке кызмет кылатаган Урбанга эм баалы досым Стахиске салам.

10Масихке алаллыгы тергелген Апеллеске салам. Аристобулдынъ уьйдегилерине салам.

11Меним ювыгым Иродионга салам. Наркистинъ уьйдегилериннен Раббийге байыр болганларга салам.

12Раббий уьшин ислеген Трифена ман Трифосага салам. Раббий уьшин коьп кызмет кылган баалы Персидага салам.

13Раббийдинъ сайлап алган кулы Руфка эм Руфтынъ мага да ана болган анасына салам+.

14Асинкритке, Флегонга, Эрмеске, Патробаска, Эрмаска эм олар ман бирге болган баска кардашларымызга салам.

15Филологка эм Юлияга, Нерейге эм онынъ карындасына, Олимпаска эм оны ман бирге болган баьри имандасларымызга салам.

16Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислише оьбип, саламланъыз. Масихтинъ баьри иман ямагатларыннан салам+.

17Тилеймен, кардашлар, эрисуьвлер аькелген, сиз алган тувра окув ман келиспей, баскаларды йолдан тайдырган аьдемлерден сак болынъыз. Олардан эрек турынъыз+.

18Сондай аьдемлер Раббийимиз Масихке тувыл, оьзлерининъ асказанына куллык этедилер. Анъкылдакларды аьруьв соьзлери мен, комлавлары ман алдайдылар+.

19Раббийге тынълаганынъызды баьриси де биледи. Сога коьре мен сизинъ уьшин куванаман. Ама яхшылык ягыннан акыллы, яманлык яныннан аьйлесиз болувынъызды суьемен+.

20Тынышлыктынъ булагы – Алла тезден ибилисти аягынъыздынъ астына таслаяк. Раббийимиз Исадынъ шапагаты сизи мен болсын+.

21Меним кызмет досым Тимотей сизге салам береди. Ювыкларым Лукий, Ясон, Сосипатер де салам бередилер+.

22Мен, сосы хатты кагытка туьсирген Тертий, Раббийге байыр бирев болып, сизди саламлайман.

23-24Уьйинде иман ямагаты йыйылатаган конакбайым Гай да салам йибереди. Шахар казнашысы Эрасттан эм кардашымыз Куарттан салам[*]+.

25Аллага данък! Мен яятаган Ийги Хабар – Иса Масих акында билдируьв аркалы, оьмирлик заманлардан бери тасаланып калган сырдынъ ашылувы ман сизинъ иманынъызды беркитпеге Алладынъ куьши бар+.

26Сол сыр энди ярыкка шыкты эм оьмирлик Алладынъ эмирине коьре пайхамбарлардынъ язувлары аркалы, баьри миллетлерге, иман этип Аллага бойсынсынлар деп, билдирилди+.

27Акыллылыктынъ булагы болган бир Аллага Иса Масих аркалы оьмирлерге данък болсын! Амин.+

* 5:14 Келеек Инсан: Иса Масих.

* 8:1 Иса Масихке байыр болганлар: инсан кылыгына бойсынмай, Алла Рухына бойсынып яшайтаганлар (8:4).

* 8:15 Абба: арамей тилинде «Ата» деген соьз.

* 9:5 Уллы ата-бабалар: Ибрагим, Исхак, Якуптай пайхамбарлар.

* 9:6 Шынты Исраил: Иса Масихке ынанганлар.

* 9:9 Сара: Ибрагим пайхамбардынъ пишеси.

* 9:16-17 Пергаун: бурынгы Мысырдынъ патшасы.

* 11:4 Баал: бир буттынъ (идолдынъ) аты.

* 14:23 Кайбир текстлерде 16:25-27 аятларындагы соьзлер мунда язылган.

* 15:12 Ишай: патша Дауттынъ атасы. Иса Масих онынъ тукымыннан эди. «Ишайдынъ Тамыры» Масихтинъ титулларыннан бири.

* 16:23-24 Мунда кайбир текстлерде бу соьзлер де косылады: «Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты баьринъиз бен болсын. Амин».

+ 1:2 Лк. 1:69-70, Тит 1:1-2
+ 1:3 Мат. 1:1
+ 1:5 Ислер 9:15
+ 1:7 1Кор. 1:2

+ 1:8 Рим. 16:19, Пилипшилер 1:3, 2 Тимотей 1:3, Пилимон 1:4

+ 1:9 Рим. 9:1, 2Кор. 1:23, Пилипшилер 1:8, 1 Салоникшилер 2:5

+ 1:10 Рим. 15:32

+ 1:13 Рим. 15:22-23, 1 Салоникшилер 2:18, Пилипшилер 4:17

+ 1:14 1Кор. 9:16

+ 1:16 Мк. 8:38, Пилипшилер 1:20, Рим. 2:9-10, 1Кор. 1:18

+ 1:17 Рим. 3:21, Гал. 3:11, Ювытлар 10:38
+ 1:18 Эфесшилер 5:6, Колосшылар 3:6
+ 1:19 Ислер 14:17, Ислер 17:24-27
+ 1:21 Эфесшилер 4:17-18

+ 1:22 Сулейманнынъ таварыхлары 21:30, 1Кор. 1:20, 1Кор. 3:19

+ 1:26 Колосшылар 3:5
+ 1:31 2 Тимотей 3:2-4
+ 1:32 Рим. 6:21
+ 2:1 Мат. 7:2, Лк. 6:37, Яхья 8:7
+ 2:4 2 Петер 3:9, 2 Петер 3:15, Ашы. 2:21
+ 2:5 Якуп 5:3
+ 2:6 Сулейманнынъ таварыхлары 24:12
+ 2:9 1 Петер 4:17, Рим. 1:16,
+ 2:10 1 Петер 1:7
+ 2:11 Мат. 22:16, Лк. 20:21, Ислер 10:34
+ 2:12 1Кор. 9:21
+ 2:13 Лк. 11:28, Якуп 1:22-23
+ 2:17 Рим. 3:27, Рим. 9:4-5
+ 2:19 Яхья 9:40
+ 2:21 Мат. 23:3
+ 2:25 Гал. 5:3
+ 2:26 Эфесшилер 2:11
+ 2:27 2Кор. 3:6, Мат. 12:41
+ 2:28 Рим. 9:6-8, 1Кор. 7:19

+ 2:29 Эфесшилер 2:11, Пилипшилер 3:3, Колосшылар 2:11, 2Кор. 10:18

+ 3:1 Яхья 4:22
+ 3:3 Рим. 9:6, 2 Тимотей 2:13
+ 3:7 Рим. 9:19
+ 3:8 Рим. 6:1, Рим. 6:15, 2Кор. 6:8

+ 3:9 Рим. 5:12, Гал. 3:22, Рим. 1:18-32, Рим. 2

+ 3:17 Сулейманнынъ таварыхлары 1:16,

+ 3:20 Ислер 13:39, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рим. 7:7

+ 3:21 Рим. 1:17, Гал. 2:16, Лк. 24:27, Ислер 10:43

+ 3:23 Сулейманнынъ таварыхлары 20:9, 1 Яхъя 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7

+ 3:25 Яхья 1:29, 1 Яхъя 2:2, Ислер 17:30, Рим. 2:4

+ 3:27 Рим. 2:17, 1Кор. 1:29, Эфесшилер 2:9
+ 3:28 Ислер 13:39
+ 3:29 Рим. 9:24, Рим. 10:12
+ 3:30 Гал. 3:20, Гал. 3:8
+ 3:31 Мат. 5:17
+ 4:3 Яр. 15:6, Якуп 2:23, Гал. 3:6
+ 4:5 Рим. 3:22
+ 4:8 2Кор. 5:19
+ 4:9 Рим. 3:30
+ 4:11 Яр. 15:6, Яр. 17:10
+ 4:13 Яр. 17:4-6, Гал. 3:16, Ювытлар 7:6
+ 4:14 Гал. 3:17-18
+ 4:15 1Кор. 15:56, Гал. 3:10, Рим. 7:7
+ 4:16 Гал. 3:22
+ 4:17 Яр. 17:5, Яхья 5:21
+ 4:18 Яр. 15:5
+ 4:19 Яр. 17:17, Ювытлар 11:12, Яр. 18:11
+ 4:22 Яр. 15:6
+ 4:24 1Кор. 9:9-10, Рим. 10:9
+ 4:25 Мат. 20:28, Гал. 1:4, 2Кор. 5:21
+ 5:1 Гал. 3:28

+ 5:2 Рим. 8:17, Эфесшилер 3:16, Пилипшилер 3:21

+ 5:3 Мат. 5:11-12, 2Кор. 12:10, Якуп 1:3-4
+ 5:5 Ислер 2:17, Тит 3:6
+ 5:8 Яхья 3:16, 1 Яхъя 4:10

+ 5:9 Рим. 3:25, Мат. 3:7, 1 Салоникшилер 1:10

+ 5:10 2Кор. 5:18-20, Эфесшилер 2:16, Колосшылар 1:20-21

+ 5:12 Яр. 3:6, Якуп 1:15, Рим. 6:23, Рим. 3:9, Эфесшилер 2:3

+ 5:13 Рим. 3:20
+ 5:14 1Кор. 15:45
+ 5:15 1Кор. 15:21, 2Кор. 5:14
+ 5:17 Ашы. 22:5
+ 5:18 Яхья 12:32
+ 5:19 Ювытлар 5:8
+ 5:20 Гал. 3:19
+ 5:21 Яхья 1:17

+ 6:2 1 Петер 2:24, Гал. 2:19, Гал. 5:24, Колосшылар 2:20, Колосшылар 3:3

+ 6:4 1 Петер 3:21, Гал. 3:27, 2Кор. 5:17, Эфесшилер 4:24, Колосшылар 2:12, Колосшылар 3:10

+ 6:5 2Кор. 4:10, Пилипшилер 3:10
+ 6:6 Гал. 2:19-20, Гал. 5:24, Гал. 6:14
+ 6:7 1 Петер 4:1
+ 6:8 2 Тимотей 2:11, Ашы. 20:4
+ 6:9 Рим. 14:9, Ашы. 1:18
+ 6:10 Ювытлар 7:27
+ 6:13 Колосшылар 3:5, Рим. 12:1
+ 6:16 Яхья 8:34

+ 6:18 Яхья 8:32, Яхья 8:34, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 6:22 1Кор. 7:22
+ 6:23 Якуп 1:15, Рим. 5:12
+ 7:2 1Кор. 7:39
+ 7:3 Мат. 5:32

+ 7:4 Гал. 5:22, Эфесшилер 5:19, Гал. 2:19, Гал. 5:18, Эфесшилер 2:15, Колосшылар 2:14

+ 7:6 Рим. 6:4
+ 7:7 Рим. 3:20, Рим. 4:15,
+ 7:8 1Кор. 15:56
+ 7:15 Гал. 5:17
+ 7:16 1 Тимотей 1:8
+ 7:18 Яр. 6:5,
+ 7:19 Гал. 5:17
+ 7:23 1 Петер 2:11, Гал. 5:17
+ 8:2 1Кор. 15:45

+ 8:3 Ювытлар 7:18, Пилипшилер 2:7, 2Кор. 5:21

+ 8:4 Гал. 5:16, Гал. 5:25
+ 8:5 Гал. 5:19-25
+ 8:7 Якуп 4:4, 1Кор. 2:14

+ 8:9 1Кор. 3:16, 1Кор. 6:19, 2Кор. 6:16, 1 Яхъя 3:24, 1 Петер 1:11, Юда 1:19

+ 8:11 Яхья 5:21, Ислер 2:24

+ 8:13 Колосшылар 3:5,

+ 8:14 Мат. 5:9, Яхья 1:12, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1

+ 8:15 2 Тимотей 1:7, 1Кор. 2:12

+ 8:16 1 Яхъя 3:2, Гал. 3:26, Эфесшилер 1:5, 1 Яхъя 3:24, 2Кор. 1:22, Эфесшилер 1:13

+ 8:17 Гал. 3:29, Гал. 4:7, Эфесшилер 3:6, Тит 3:7, 2Кор. 1:5, Пилипшилер 3:10, Колосшылар 1:24, 1 Петер 5:1, Рим. 5:2, Эфесшилер 3:16, Пилипшилер 3:21

+ 8:18 2Кор. 4:17
+ 8:20 Яр. 3:17-19,
+ 8:23 2Кор. 5:2, Гал. 5:5
+ 8:24 2Кор. 4:18, Ювытлар 11:1
+ 8:27 Сулейманнынъ таварыхлары 21:2,

+ 8:29 Мат. 28:10, Яхья 20:17, Колосшылар 1:15, Ювытлар 2:11, 1 Яхъя 3:2, 2Кор. 3:18, Пилипшилер 3:21

+ 8:30 Яхья 17:22

+ 8:32 Яхья 3:16

+ 8:33 Мк. 13:20, Лк. 18:7, Колосшылар 3:12, Тит 1:1,

+ 8:34 Мк. 16:19, Ислер 7:55-56, 1 Яхъя 2:1, Рим. 8:34, Ювытлар 7:25

+ 8:36 1Кор. 4:9

+ 8:37 Яхья 16:33, 1Кор. 15:57

+ 8:38 1 Петер 3:22, 1Кор. 15:24, Эфесшилер 1:21

+ 9:1 2Кор. 11:10, 1 Тимотей 2:7, Рим. 1:9, Пилипшилер 1:8

+ 9:3 1Кор. 16:22, Гал. 1:8
+ 9:6 Рим. 3:3, Яхья 1:47, Рим. 2:28
+ 9:7 Яр. 21:12, Ювытлар 11:17
+ 9:8 Гал. 4:23, Гал. 4:28
+ 9:9 Яр. 18:10
+ 9:10 Яр. 25:21
+ 9:11 Яр. 25:23
+ 9:19 Рим. 3:7
+ 9:21 2 Тимотей 2:20
+ 9:22 Сулейманнынъ таварыхлары 16:4
+ 9:24 Рим. 3:29
+ 9:25 1 Петер 2:10
+ 9:30 Гал. 2:16, Гал. 3:24
+ 9:31 Гал. 5:4, Рим. 11:7, Пилипшилер 3:9
+ 9:33 1 Петер 2:6-8, Рим. 10:11
+ 10:2 Ислер 21:20
+ 10:3 Рим. 1:17, Рим. 3:21
+ 10:4 Мат. 5:17, Гал. 3:24
+ 10:5 Гал. 3:12, Пилипшилер 3:9
+ 10:7 Ашы. 9:1

+ 10:9 Мат. 10:32, Лк. 12:8, Мк. 16:16, Ислер 16:31

+ 10:11 1 Петер 2:6, Рим. 9:33
+ 10:12 Ислер 10:34-36, Рим. 3:29
+ 10:13 Ислер 2:21
+ 10:14 Ислер 8:31
+ 10:16 Яхья 12:38
+ 10:17 Гал. 3:2
+ 11:1 2Кор. 11:22, Пилипшилер 3:5
+ 11:5 Рим. 9:27
+ 11:7 Рим. 9:31
+ 11:13 Ислер 9:15, Рим. 15:16

+ 11:15 Лк. 15:24, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Колосшылар 2:13, Ашы. 3:1

+ 11:17 Яхья 15:5

+ 11:21 1Кор. 10:12

+ 11:30 Эфесшилер 2:2, Колосшылар 1:21, Тит 3:3

+ 11:33 Колосшылар 2:3,

+ 11:34 1Кор. 2:16

+ 11:36 1Кор. 8:6, Колосшылар 1:16, Ювытлар 2:10, 2 Петер 3:18, Эфесшилер 3:21

+ 12:1 Рим. 6:13

+ 12:2 Эфесшилер 5:17, 1 Салоникшилер 4:3, 2Кор. 4:16, Эфесшилер 4:23

+ 12:3 Эфесшилер 3:2,

+ 12:4 1Кор. 12:12-14, Эфесшилер 4:16

+ 12:5 1Кор. 10:17, 1Кор. 12:27, Эфесшилер 4:25

+ 12:6 1 Петер 4:10, 1Кор. 12:4
+ 12:7 1Кор. 12:5
+ 12:8 1 Тимотей 5:17, 2Кор. 9:7
+ 12:9 1 Петер 1:22, 1 Тимотей 1:5,

+ 12:10 Яхья 13:34, 1 Петер 1:22, 2 Петер 1:7, 1 Салоникшилер 4:9, Ювытлар 13:1, Пилипшилер 2:3

+ 12:12 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17

+ 12:13 Рим. 15:25, 1Кор. 16:1, 1 Тимотей 6:18

+ 12:14 Мат. 5:44, 1 Петер 3:9
+ 12:15 1Кор. 12:26
+ 12:16 1 Петер 3:8, Пилипшилер 2:2
+ 12:17 1 Петер 3:9, 1 Салоникшилер 5:15

+ 12:18 Мк. 9:50, 2Кор. 13:11, 1 Салоникшилер 5:13

+ 12:19 Сулейманнынъ таварыхлары 20:22, Ювытлар 10:30

+ 12:20 Сулейманнынъ таварыхлары 25:21-22, Мат. 5:44, Сулейманнынъ таварыхлары 25:21-22

+ 13:1 1 Петер 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Петер 2:14,

+ 13:7 1 Петер 2:17, Мат. 17:27, Мат. 22:21, Мк. 12:17

+ 13:8 Яхья 13:34
+ 13:10 Яхья 14:15
+ 13:11 Эфесшилер 5:14

+ 13:12 Яхья 1:9, Яхья 8:12, 1 Яхъя 2:8, Эфесшилер 5:8, 1 Салоникшилер 5:5, Эфесшилер 5:11, Эфесшилер 6:11, 1 Салоникшилер 5:8

+ 13:13 1 Салоникшилер 4:12

+ 13:14 Гал. 3:27, Якуп 4:1, 1 Петер 2:11, Рим. 7:23, Гал. 5:16, Гал. 5:24

+ 14:1 Рим. 15:1, 1Кор. 8:9-11, 1Кор. 9:22
+ 14:2 1 Тимотей 4:3
+ 14:3 Колосшылар 2:16
+ 14:4 Мат. 7:1, Якуп 4:11
+ 14:5 Гал. 4:10, Колосшылар 2:16
+ 14:6 Мат. 15:36, 1Кор. 10:30-31

+ 14:7 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Колосшылар 3:3

+ 14:8 1 Петер 4:2, Гал. 2:20, 2Кор. 5:15, Пилипшилер 1:20

+ 14:9 1 Салоникшилер 5:10
+ 14:10 Мат. 7:1, Лк. 6:37, 2Кор. 5:10
+ 14:11 Пилипшилер 2:10-11
+ 14:12 Мат. 12:36, Мат. 25:19, Гал. 6:5
+ 14:13 Мат. 7:1
+ 14:14 Мк. 7:15-16, Ислер 10:15, 1Кор. 8:8
+ 14:15 1Кор. 8:11

+ 14:17 Колосшылар 2:16, Ювытлар 9:10, Гал. 5:22

+ 14:19 2 Тимотей 2:22
+ 14:20 Тит 1:15, 1Кор. 8:9-13
+ 15:1 Рим. 14:1, Гал. 6:2
+ 15:2 Пилипшилер 2:4-5
+ 15:3 Пилипшилер 2:5, Пилипшилер 2:8,
+ 15:4 Рим. 4:23-24
+ 15:5 Рим. 12:16
+ 15:9 Рим. 3:29,
+ 15:16 Ислер 9:15, Рим. 11:13
+ 15:19 Ислер 15:12, 2Кор. 12:12
+ 15:20 1Кор. 3:10-11
+ 15:22 Рим. 1:13, 1 Салоникшилер 2:18
+ 15:23 Ислер 19:21
+ 15:25 Ислер 24:17, 1Кор. 16:3, 2Кор. 9:1
+ 15:26 Ислер 19:21, 2Кор. 8:4
+ 15:27 1Кор. 9:11
+ 15:31 2Кор. 1:10-11, 2 Салоникшилер 3:2
+ 15:32 Рим. 1:10

+ 15:33 2Кор. 13:11, Пилипшилер 4:9, 1 Салоникшилер 5:23, 2 Салоникшилер 3:16, Ювытлар 13:20

+ 16:1 Ислер 18:18

+ 16:2 Пилипшилер 2:29

+ 16:3 Ислер 18:2, 1Кор. 16:19, 2 Тимотей 4:19

+ 16:5 Колосшылар 4:15

+ 16:13 Мк. 15:21

+ 16:16 1 Петер 5:14, 1Кор. 16:20, 2Кор. 13:12, 1 Салоникшилер 5:26

+ 16:17 1 Тимотей 6:3, 2 Яхъя 1:10
+ 16:18 2 Петер 2:3, Колосшылар 2:4
+ 16:19 Рим. 1:8
+ 16:20 Рим. 15:33, Яр. 3:15
+ 16:21 Ислер 16:1
+ 16:23 1Кор. 1:14
+ 16:25 Эфесшилер 1:9, Колосшылар 1:26
+ 16:26 Колосшылар 4:3-4
+ 16:27 Юда 1:24-25

1 Коринтшилер

1 Коринтшилер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Кирис Соьз

ПАУЛДАН КОРИНТШИЛЕРГЕ БИРИНШИ ХАТ

Коринт шахар Эски Грециядынъ маьнели саьвдегерлик орталыгы болган. Паул онда Инжилди биринши кере, янъы оьмирдинъ 50-нши йылларына ювыкласып, насихатлаган. Паул Коринттен кеткеннен сонъ, оны ман янъы христиан ямагаты арасында хат язув байланысы басланады. Сосы хат Паулдынъ Коринттен йиберилгенлерининъ экиншиси болады (бириншиси Янъы Антласувга киргистилмеген). Ол хат – Паул ман Эфес шахарыннан 50-нши йыллардынъ ортасында йиберилген эди.

Коринт ямагатында аз болмаган маьселелер шыгадылар: Паул кеткеннен сонъ, коринт ямагатытынынъ коьплери энди де «христиан» деген атка тийисли яшавы ман яшап басламаган эдилер. Ога да косып бир кесеклери Паулдынъ насихатынынъ акыйкатлыгын эм онынъ абырайын кабыл этип алалмадылар.

Хаттынъ биринши кесегинде (1-6 бб.) Паул окувшыларга динде эм ийги яшав аьлинде турмага керегин насихатлайды. Оннан сонъ (7:1–16:4) Паул коринтшилердинъ соравларынынъ бир нешевине яваплайды: хатын-кызлар эм эр аьдемлер ара байланыслар, балбалга-бутка курманлык этилген туздаьм акында, Аллага табынув заманда аьдемлердинъ дережесине коьре этуьви акында, кие савгалар акында, кевдеди тирилтуьв акында, Ерусалимде христианларга садака акында. Сонъында (16:4-24) Паул оьзининъ мыратлары акында хабарлайды эм саламларын йибереди.

1

Саламлар ман разылыклар

1^1Алладынъ ыхтыяры ман Иса Масихтинъ элшиси болмага шакырылган Паулдан эм де кардашымыз Состенистен – 2Алладынъ Коринттеги иман ямагатына салам! Алла сизди Оьзине байыр болмага шакырган, сиз де Масих аркалы Аллага багыслангансыз. Сизге эм аьр туьрли ерде Раббийимиз, олардынъ да бизим де Раббийимиз Иса Масихтинъ атын айтып дува эткенлердинъ баьрисине+.

3Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын.

4Сизинъ акынъызда ойларымда Иса Масих пен сизге берилген шапагаты уьшин дайым Аллама шуькир этемен.

5Масих аркалы сиз аьр затка, аьр туьрли тил шеберликке эм билимге байыдынъыз+.

6Онынъ себеби – Масихке шаатлык этуьвимиз сизде беркиди.

7Сонынъ уьшин сиз Раббийимиз Иса Масихтинъ келуьвин аьсирет куьтетаган бу заманда эш бир рух савгасында етиспевлигинъиз йок+.

8Раббийимиз Иса Масих иманда берк турувынъызды сонъына дейим саклаяк. Соьйтип сиз Ол кайтаяк куьнинде айыпсыз боларсынъыз+.

9Сизди Оьзининъ Улы Раббийимиз Иса Масих пен айкаспага шакырган Алла ваьдесине берк+.

Бирликке шакырув

10Кардашлар, баьринъиздинъ ойларынъыз, пикирлеринъиз баьри ягыннан бир болсын, аранъызда эрис-суьрислер болмасын, татымлыкта яшанъыз деп, Раббийимиз Иса Масихтинъ аты ман тилеймен+.

11Кардашларым, аранъызда урсыслар болатаганы акында мага Клоядан келгенлерден белгили болды+.

12Бир затты айтпага суьемен: аьр биринъиз: «Мен – Паул яклы», «Мен – Аполлос яклы», «Мен – Кефа яклы» яде «Мен – Масих яклыман» деп айтасыз+.

13Аьше, Масих боьлиндиме? Сиз уьшин Паулды кашта кердилерме? Паулдынъ аты ман сувда шомылдырылып тазаландынъызба+?

14Крисп пан Гайдан баска эш биринъизди де сувда шомылдырып тазаламаганым уьшин Аллага шуькир этемен+.

15Суьйтип, меним атым ман сувда шомылдырылып тазалангансыз деп эш бирев де айтаяк тувыл.

16Аьше, мен Степанастынъ аьелин сувда шомылдырганман. Билмеймен, тагы да кимди болса да биревди сувда шомылдырдымма…+

17Раббий мени шомылдырмага тувыл, Ийги Хабарды яймага йиберген. Муны да, Масих оьлтирилген каштынъ маьнеси йойылмасын деп, акыл соьзлер кулланмай этемен+.

Масих – Алладынъ куьдирети эм акыллылыгы

18Йойылув йолына туьскенлерге сол каш акында хабар – акылсызлык, а бизге, куткарылув йолындагыларга – Алладынъ куьдирети+.

19Кие Язувда Алла:

«Акыллылардынъ акыллылыгын йокка шыгарарман,

Ойшыллардынъ ойлары бос болганын коьрсетермен» – деп, айтады.

20Кайда ды акыллы аьдеминъиз? Кайда ды дин аьлими? Кайда ды бу оьмир мен яратылган философ? Алла бу дуныядынъ акыллылыгынынъ маьнесизлигин коьрсетпедиме+?

21Алла акыллы болганы уьшин дуныя оьзининъ акыллылыгы ман Аллады анъламага етисалмайды. Соны уьшин Алла иманлыларды акылсыздай коьринген увазымыз аркалы куткармага токтасты.

22Ювытлар аьлемет нышанлар талаплайдылар, а греклер акыллылык излейдилер,+

23ама биз кашта керилген Масих акында хабарлаймыз. Ювытлар соны айыпка, а баска миллетлилер акылсызлыкка санайдылар+.

24Ама Алла шакырганлар уьшин, ювытлардай болып, баска миллетлилер уьшин Масих – Алла куьдирети эм Алла акыллылыгы+.

25Неге десе Алладынъ «акылсызлык» деп айтылган заты аьдемнинъ акыллылыгыннан йогары, Алладынъ «карувсызлык» деп айтылган заты аьдемнинъ карувыннан куьшли.

26Кардашлар, эсинъизге туьсиринъиз: Алла сизди шакырганда сиз ким эдинъиз? Инсан оьлшемине коьре аранъызда акыллы, абырайлы эм де аксуьек асылыннан аьдемлер коьп тувыл эди.

27Алла акыллыларды уялтар уьшин дуныядынъ акылсыз деп, санаган затларын, куьшлилерди уялтар уьшин де дуныядынъ карувсыз деп, санаган затларын сайлады.

28Дуныядынъ маьнели деп айтканларын йояр уьшин Алла дуныядынъ маьнесиз, асылсыз, кадирсиз деп санаганларын сайлады+.

29Соьйтип, бирев де Алладынъ алдында мактаналмас+.

30Неге десе Алла аркалы сиз Иса Масих пен бирликте турасынъыз. Масих бизим уьшин Алладан келген акыллылык болды. Масих аркалы Алла бизди аклады, Оьзине байыр этти эм эркинликке еткерди+.

31Кие Язувда айтылгандай: «Мактанган, Раббий мен мактансын»+.

2

Кашта керилген Масихтинъ хабары

2^1Кардашлар, мен сизге келип Алладынъ сырын[*] соьйлемеге янасканда, тил шеберликти эм акыл соьзлерди кулланмадым+.

2Сизде болган заманымда, баьри затты да мутып, тек Иса Масихтинъ, кашка керилген Иса Масихтинъ, акында айтпага юрегиме салган эдим+.

3Мен оьзим де сол вакытта карувсызлыкта, уьйкен коркувда эм калтыравда эдим+.

4Соьзим, увазым аьдем акылынынъ соьзи мен сизди ынандырмады, а Алла Рухынынъ коьрсеткен куьшине негизленди+.

5Суьйткенде, иманынъыз аьдем акыллылыгына тувыл, Алладынъ куьдиретине таянады+.

Алладынъ акыллылыгы

6Дурыс, акылбалыклык пан соьзимизди рух ягыннан толы болган иманлылар арасында бардырамыз; ама сол акыллылык аьлиги заманнынъ эм бу оьмирде яшайтаган, коьп турмаяк аькимлердинъ акыллылыгы тувыл+.

7Йок, биз Алладынъ Оьзи дуныяды яратканнан алдын данъкымыз уьшин белгилеген ясыртын, сырдай, акыллылыгы акында хабар яйып юремиз+.

8Бу дуныядынъ аькимлериннен эш бири сол акыллылыкка етиспегенлер. Эгер етискен болсалар, данъклы Раббийди кашка кермес эдилер+.

9Кие Язувда айтылгандай:

«Алла Оны суьйгенлерге аьзирлеген затларын
эш бир коьз коьрмеген,
эш бир кулак эситпеген,
эш бир аьдем юреги ойламаган».

10Бизге сол затларды Алла Оьзининъ Рухы ман ашты. Сол Рух баьри затты тешкереди, соьйтип Алладынъ теренлигин де+.

11Аьдемнинъ ойлары оьзиндеги рухыннан баска кимге белгили? Солай да Алладынъ ойларын, Алладынъ Рухы болмаса, эш бирев билмейди+.

12Алладынъ бизге багыслаган затларын билер уьшин бу дуныядынъ рухын тувыл, а Алладан келген Рухты кабыл эттик+.

13Биз Алла Рухын алганларга Рух акындагы затларды, ашыклап, инсан акыллылыгыннан уьйретилген соьзлер мен тувыл, Рухтан уьйретилген соьзлер мен анълатамыз+.

14Оьз янынынъ куьсевлери мен бийленген аьдем Алладынъ Рухы ман байланыслы затларды, акылсызлык деп санап, кабыл этпейди. Сол затлардынъ баасы Рух пан сезилгени уьшин оларды анълап болмайды+.

15Алла Рухы ман бийленген аьдем аьр заттынъ баасын сезеди, ама эш бирев де сондай аьдемнинъ баасын белгилеп болмайды.

16Кие Язувда айтылгандай:+

3

«Раббийге кенъес бергендей

Онынъ ой-пикирин ким биледи?» Ама биз анълаймыз, неге десе биз Масихтинъ ой-пикирлерининъ иелеримиз.

Элшилердинъ кызмети

1Кардашлар, сизге Алла Рухы ман бийленгенлерге соьйлегендей этип соьйлеп болмадым. Оьз инсан кылыгы ман бийленгенлерге, Масих йолында энди де эмшектеги балалардай болганларга соьйлегендей соьйледим.

2Сизге каты ас тувыл, суьт бердим. Неге десе сиз сол заманда каты ас пан ток болмага аьзир тувыл эдинъиз, соьле де аьзир тувылсынъыз,+

3неге десе сиз энди де инсан кылыгынъыз бан бийленесинъиз. Аранъызда куьншилик эм эрисуьв болганы, аьдем кылыгынъыз бан бийленгенинъизди, аьдеттеги аьдемлердей аьрекет эткенинъизди коьрсетпейим+?

4Эгер дейим бирев: «Мен Паул яклы», а баска: «Мен Аполлос яклы», – десе, сиз аьдеттеги аьдемлердей тувылсынъызба?

5Аполлос ким ди? Паул ким ди? Бизим кызметлигимиз аркалы иман эттинъиз, тек сол. Раббий аьр биримизге калай белгилеген болса, солай кызметимизди толтырдык+.

6Урлыгын мен эктим, Аполлос сув куйды, ама Алла оьстирди+.

7Соннан себеп эгуьвши де, сув куювшы да бир зат тувыллар, тек оьстирген бир Алла Оьзи маьнели+.

8Эккен де, сув куйган да бир ис этедилер, ама савгады аьр бири оьзининъ куллыгына коьре алаяк+.

9Неге десе биз – Алладынъ куллыгында бирге ислевшилер, а сиз – Алладынъ эгинлери, Алладынъ курылысы+.

10Мага берилген Алла шапагаты ман, аьр бир сулыплы курувшыдай, негиз салдым, иргелерин баскалар коьтередилер. Суьйткенде, аьр ким оьзининъ курылысына коьз салсын+.

11Эш бирев де бар болган негизден – Иса Масихтинъ Оьзиннен – баска салып болмаяк+.

12-13А ким болса да бирев сол негиз уьстине алтыннан, куьмистен, асыл таслардан яде агаштан, пишеннен, тобаннан уьй салаяк. Аьр бирининъ эткен иси коьринеек, кыямет куьнинде белгили болаяк. Аьр кимнинъ эткен иси от пан ашылаяк, кайдай болганы от пан сыналаяк+.

14Эгер дейим сол негизде куралган уьй опырамаса, курувшы савга алаяк.

15Эгер дейим янса, курувшыдынъ иси зыянга шыгаяк. Оьзи десенъ куткарылаяк, ама ялыннынъ ишиннен оьткендей болар.

16Алладынъ уьйи оьзинъиз болганын эм Алладынъ Рухы сизде яшаганын билмей эдинъизбе+?

17Алла Онынъ уьйин йойганлардынъ баьрин де йояяк, неге десе Алладынъ уьйи кие, сол уьй – сиз+.

18Эш бирев де оьзин оьзи алдамасын. Эгер дейим аранъыздан бирев аьлиги оьмирде оьзин акыллы деп санаса, шынтысы ман да акыллы болар уьшин, «акылсыз» болсын.

19Бу дуныядынъ акыллылыгы – Алладынъ алдында акылсызлык. Кие Язувда айтылгандай: «Ол акыллыларды оьзлерининъ кылып тузакларына туьсиреди» эм тагы да:+

20«Раббий акыллылардынъ ой-пикирлери пайдасыз экенлерин биледи».

21Сонынъ уьшин бирев де аьдемлер мен мактанмасын, неге десе баьриси де сизики:

22Паул, Аполлос, Кефа, дуныя, яшав, оьлим, аьлиги де келеектеги де болсын – баьриси сизики,

23сиз десенъ – Масихке байырсынъыз, Масих те Аллага+.

4

Масихтинъ элшилери

4^1Суьйткенде, аьр аьдем бизди Масихтинъ кызметшилери эм Алладынъ сырларын юргистуьвшилери деп, санамага керек.

2А уьй юргистуьвшилердинъ аьр бирисиннен сенимлик талапланады.

3Сиз яде баска аьдем мага оьким шыгарса, мен ол затка аз эс берермен. Мен оьзим оьзиме де оьким шыгармайман.

4Тек оьзимнинъ айыплыгымды билмегеним мени акламайды. Мага оьким шыгарувшы – Раббий+.

5Сонынъ уьшин, белгиленген заманнан алдын эш биревге де оьким шыгарманъыз. Раббийдинъ келуьвин сакланъыз. Ол каранъалыкта ябылганды ашар эм аьдемлердинъ сырлы ниетлерин тыска шыгарар. Сол заманда аьр ким Алладан мактавын алар+.

6Кардашларым, бизден коьрим алынъыз, «язылганнынъ тысына шыкпанъыз» деген соьзлердинъ маьнесин уьйренинъиз деп, мен айткан затларды оьзиме эм Аполлоска кулландым. Суьйткенде, эш биринъиз де бир аьдемди коьтерип, баскады корламаяк+.

7Яхшылардынъ яхшысысынъ деп, сени коьтерген ким? Сен Алладан алмаган не зат бар? Баьрисин Оннан алган болсанъ, алмагандай болып, неге оьктемсийсинъ+?

8Сиз энди тойгансынъыз! Сиз энди байыгансынъыз эм бизсиз патшалык суьресинъиз! Акыйкатлай да патшалык суьргенинъизди суьер эдим, ол заманда сиз бен бирге биз де патшалык суьрер эдик!+

9Мен ойланганша, Алла бизди, элшилерди, оьлимге оьким шыгарылып, энъ артта аренага аькелинген аьдемлердей этти. Буьтин дуныяга – маьлеклерге, аьдемлерге биз бир тамаша, сейир бир зат болдык+.

10Биз Масих уьшин акылсыз, а сиз Масих аркалы акыллысынъыз! Биз – аьлсизлер, а сиз – куьшлилер! Сиз – мактавлысынъыз, а биз – сыйсызлыкта!+

11Биз буьгуьнге дейим де аш боламыз, сувсаймыз; яланъашпыз, бизди туьедилер, уьйсиз орам баста калганмыз;+

12яшарлыкты колларымыз бан, талганга дейим куллык этип, табамыз. Бизди соьккенлерге ийгилик тилеймиз; кувганларга сабырлык коьрсетемиз;+

13яла якканларга аьруьвимизди айтамыз. Буьгуьн де биз сыпырымга саналып, дуныядынъ санга саналмаган аьдемлериннен боламыз.

14Бу затты сизди уялтар уьшин язбайман, тек суьйикли балаларымды уьйреткендей этип анълатаман+.

15Масих йолында тербиялавшыларынъыз айлак коьп, ама аталарынъыз ша? Олар коьп тувыллар. Мен сизге Ийги Хабарды билдирип, Масих Исада сизинъ атанъыз болдым+.

16Соннан себеп сизден кадалып тилеймен: [мен Иса Масихти оьзиме коьрим эткендей, сиз де] мени коьримге салынъыз+.

17Соны уьшин мен сизге Раббийдинъ йолында сенимли болган суьйикли улымды Тимотейди йиберемен. Меним аьр ерде аьр иман ямагатында окытканымдай, Масихке ызлап яшар уьшин кайсы аьдетлерди тутканымды ол эсинъизге туьсирер+.

18Аранъыздан бир кесеклер, мени келмеектей коьрип, коькирексигенлер.

19Ама Раббий буйырса, узак калмай, янынъызга келермен. Ол заманда коькиреклилердинъ соьзлерин тувыл, куьшлерин сынарман+.

20Неге десе Алла Патшалыгы соьзде тувыл, куьште+.

21Сиз неди сайларсынъыз? Мен сизге таяк пан ма яде суьюв эм ювас аьл мен келейимме+?

5

Иман ямагатында нызам саклав

5^1Мен эситкен хабарга коьре, сизинъ аранъызда эдапсызлык та бар. Сондай эдапсызлыкты имансызларда да коьрмессинъиз: биринъиз оьгей анасын хатын этип яшайды+.

2Сиз де, кайгырып тураяк орнынъызга, оьктемсийсинъиз! Сол тийиссизликти эткен аьдем аранъыздан кувылмага керек.

3Мен десенъиз, аранъызда болмасам да, рухым ман сиз бен биргемен, сондай ис эткен аьдемге тап касынъызда болгандай болып, энди оьким шыгардым+.

4Раббийимиз Иса атына сиз бирге йыйылган вакытта, мен де рухым ман сизи мен бирге болаякпан. Сол вакытта Раббийимиз Исадынъ куьши мен сол аьдемди шайтанга тапшырмага керексинъиз.

5Соьйтип онынъ дени йойылса да, рухы Раббий Исадынъ кайтаяк куьнинде куткарылар+.

6Сиз мактангандай эш бир затынъыз йок. Билмейсизбе, аьше, «Бираз ашыткы буьтин ийленген унды ашытады»+?

7Янъы ашыткысыз ийленген ун болар уьшин, эски ашыткыдан тазаланынъыз. Неге десе Пасха козымыз, Масих, биз уьшин курман этилди[*].

8Соннан себеп биз эски ашыткы ман, яман ниет эм осаллык тувыл, а ашыткысыз оьтпек, тазалык эм акыйкатлык пан байрамшылаяк+.

9Муннан алдын язган хатымда эдапсыз аьдемлер мен айкаспанъыз деп, тилеген эдим+.

10Соьйтип язганымнынъ маьнеси: бу дуныядагы эдапсызлардынъ, аш коьзлилердинъ, талавшылардынъ, бутларга табынувшылардынъ баьриси мен айкаспанъыз деп, айтпадым. Баьриси мен десем, сол заманда сизге бу дуныядан кешпеге керек болаяк!

11Туврасын айтканда, сизге тилегим: оьзин (иман) кардашынъызбан деп атап, а оьзи эдапсыз, аш коьзли, бутларга табынувшы, яла ягувшы, ишкиши, талавшы болганлардынъ бириси мен де айкаспанъыз. Сондайлар ман ас ишпеге де олтырманъыз+.

12Иман ямагатынынъ тысындагыларга оьким шыгармага не исим бар? Сиз оьким шыгармага керек болганлар – ямагатынъыздынъ агзалары тувылма+?

13Тыстагыларга Алла оьким шыгараяк. Сиз болсанъыз, «яман аьдемди оьзинъизден эрекке кагынъыз!»

6

Иман этуьвшилер арасында давалар

6^1Биревинъиздинъ иман кардашларынъыздынъ бири мен давасы болса, Аллага багысланган аьдемлердинъ тувыл, залымлардынъ оьким шыгарувын калай излер+?

2Алладынъ халкы дуныяга оьким шыгараягын сиз билмейсинъизбе? Аьше, дуныяга оьким шыгараяк болсанъыз, кишкей ислерди карамага тийисли тувылсызба+?

3Маьлеклерге оьким шыгараягымызды билмейсизбе? А куьнделик даваларды карастырмага акылынъыз етпейме?!

4Сол заманда, куьнделик даваларынъыз шыкканда, иман ямагатында маьнели болмаган аьдемлерди оькимши этип саласынъызба?

5Соны, сизди уялтар уьшин айтаман. Сизинъ аранъызда даваларды шешер уьшин бир акыллы аьдем калай йок, кардашлар+?

6Ама сиз, кардашлар бола турып, оннан калса имансызлардынъ алдында даваласасынъыз.

7Аранъызда давалар болув – сизинъ уьшин савлай енъилуьв. Алданганынъыз, таланганынъыз оннан колай болмаспа+?

8Йок, сиз оьзинъиз баскаларды алдайсыз эм талайсыз, оннан калса оьзинъиздинъ кардашларынъызды!

9Яде залымлар Алла Патшалыгынынъ асабалары болмаягын билмейсизбе? Алданманъыз: эдапсызлар, бутларга табынувшылар, зиналыкта юргенлер, каьхпе кисилер, табиатлары бузылган эрлер,+

10караклар, аш коьзлилер, ишкишилер, яла ягувшылар, талавшылар да Алла Патшалыгынынъ асабалары болмаяклар+.

11Сондайлар сизинъ де аранъызда бар эдилер, тек сиз сол затлардан тазаланган, Аллага багысланган, Раббий Иса Масихтинъ аты эм Алламыздынъ Рухы ман аклангансыз+.

Эдапсызлыктан кашынъыз

12«Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – дейсиз, ама баьри зат та пайдалы тувыл. «Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – десем де, бир зат та мага аькимлик суьрмеге керек тувыл+.

13«Ас – асказанга, асказан – аска», – дейсиз, ама Алла олардынъ экисин де йок этеек. Шарк эдапсызлык уьшин тувыл, а Раббий уьшин, эм Раббий – шарк уьшин.

14Алла Раббийди оьлилерден тирилткен, бизди де Оьзининъ куьши мен тирилтеек.

15Билмейсизбе, шаркынъыз – Масих шаркынынъ муьшелери. Аьше, мен Масихтинъ шаркынынъ муьшелерин алып зина хатынга берейимме? Эш бир заманда!+

16Яде билмейсизбе, сондай пише мен бир болган киси оны ман бир шарк болганын? Кие Язувда айтылгандай: «Экеви де бир кевде болар»+.

17Раббий мен косылганнынъ Оны ман рухы бир+.

18Эдапсызлыктан кашынъыз! Аьдем эткен баьри баска куьналар онынъ шаркыннан айырым; ама эдапсыз аьдем оьзининъ шаркына карсы куьна этеди+.

19Яде сизинъ шаркынъыз ишинъизде яшаган Кие Рухтынъ уьйи болганын билмейсизбе? Оны Алладан алдынъыз эм соны уьшин оьзинъиз оьзинъизге ие тувылсыз+.

20Сиз бек уьйкен баага сатылып алынгансынъыз! Суьйткенде, шаркынъыз Аллага сый аькелсин+.

7

Уьйленуьв акында

7^1Энди сиз язган акында. «Эр аьдемге кыскаяклыды коьтере билмесе тагы да аьруьв», – дейсиз.

2Ама эдапсызлыктан кашар уьшин, аьр бирининъ пишеси эм аьр кыскаяклыдынъ байы болсын.

3Эр хатыны эм хатын эри алдында борышын мукаят толтырсын.

4Хатын оьзининъ шаркына ие тувыл – ол байындыкы, соьйтип эр де оьзининъ шаркына ие тувыл, ол – хатындыкы.

5Кыска вакытка оьзинъизди дувага багыслар уьшин болмаса, эки яктан да разылык болмай, баска бир зат уьшин бир биринъизди шетке какпанъыз. Оннан сонъ янъыдан бирге болынъыз, ол болмаса оьзинъизди ыслаялмассынъыз, шайтан сизди азгырар+.

6Муны бир буйырык этип айтпайман, солай этпеге эркинлигинъиз бар деп айтаман+.

7Баьри аьдемлердинъ мага усап уьйленмегенин суьемен, ама аьр кимнинъ де Алладан багысланган савгасы бар: бирев – бир савгады, баскасы – баскады+.

8Уьйленмегенлерге эм тул хатынларга да, мендей болып, ялгыз калганлары ийги деп айтаман.

9Ама оьзлерин тыялмайтаган болсалар, уьйленсинлер. Неге десе (шаркларынынъ дертинде) янганнан эсе, уьйленгенлери колай+.

10Некяхта яшаганларга мен тувыл, Раббий Оьзи буйырады: хатын эриннен айырылмасын+.

11Айырылса, яде ялгыз калсын, яде эри мен ярассын, эр де хатыныннан айырылмасын+.

12Калганларга Раббий тувыл, а мен айтаман: эгер дейим иман кардашларыныздынъ бирисининъ пишеси иманга келмеген, ама оны ман яшамага разы болса, сол пишесине талак этпесин.

13Эгер дейим хатыннынъ эри иманга келмеген, ама оны ман яшамага разы болса, сол эриннен айырылмасын.

14Неге десе иманга келмеген эр иманлы пишеси аркалы Аллага байыр деп саналады, соьйтип те иманга келмеген пише иманлы байы аркалы Аллага байыр деп саналады. Ол болмаса балаларынъыз «арам» болаяк эдилер, а энди олар Аллага байыр деп саналады.

15Эгер дейим иманы болмаган айырылмага суьйсе, айырылсын: сондай аьлде болган иман кардаш яде карындас басына эркин. Алла сизди татымлыкка шакырды.

16Хатын, (имансыз) эринъди (йойылувдан) куткараягынъды-куткаралмаягынъды кайдан билесинъ? Яде сен, эр, хатынынъды куткараягынъды-куткаралмаягынъды кайдан билесинъ+?

Алла буйыргандай яша

17Тек аьр ким де Раббий ога белгилеген аьлде, Алла оны шакырган замандагындай калай буйырган болса, солай яшасын. Бу зат баьри иман ямагатлары уьшин йорык деп белгилеймен.

18Ким суьннетли болып шакырылган болса, суьннетининъ белгилерин тайдырмасын; ким суьннетсиз болып шакырылган болса, бабага олтырмасын+.

19Бабага олтырув да, бабага олтырмав да – эш бир маьнели тувыллар. Маьнели болган бир зат – Алладынъ парызларын толтырув+.

20Аьр ким кайдай аьлде шакырылган болса, сол аьлде калсын.

21Алла шакырганда, сен ыргат эдинъме? Сол зат сени кыйнамасын. Ама эркин болмага бир амал шыкса, сол мырсатты кулланып бил.

22Эсинъде турсын: Раббийдинъ шакырувын алган ыргат шынтысы ман да Раббийдинъ эркин аьдеми. Онынъ шакырувын алган эркин аьдемнинъ кайсысы да Масихтинъ кулы+.

23Бек уьйкен баага сатылып алынгансынъыз; соны уьшин аьдемлерге кул болманъыз!+

24Кардашлар, аьр киминъиз де кайсы аьлде шакырылган болсанъыз, Алладынъ алдында сол аьлде калсын.

Уьйленмегенлер акында

25Некяхлы болмаганлар акында Раббийден бир буйырык та алган йокпан. Ама Раббийдинъ рагимлиги мен сенимли болганым уьшин, оьзимнинъ ойым ман боьлисейим+.

26Соьлеги кыйынлыкларда аьдем болганындай калса, аьруьв болар деп ойланаман.

27Пише алган болсанъ некяхынъды бузба.

28Пишесиз калгансынъма? Излеме пише. Ама уьйленсенъ де куьналы болмаяксынъ. Эгер дейим кыз киевге шыкса, ол да куьналы болмаяк. Тек некяхлы болганларды бу яшавда азаплар саклаяклар, а мен сизди сол заттан коршалаяк боламан.

29Соны уьшин, кардашлар, айтаман сизге: белгиленген заман айлак кыска. Пишелери болганлар пишесиз болгандай яшасынлар;

30йылайтаганлар йыламайтагандай, суьйинетаганлар суьйинмейтагандай, сатып алатаганлар сатып алганларына ие болмагандай,+

31бу дуныядынъ ислери мен каьр шеккенлер сол ислер мен есирленмегендей болып яшасынлар, неге десе бу дуныя, болганындай болып, озып барады+.

32Кайгырувлардан сизди эркин этпеге суьемен. Уьйленмеген киси Раббийдинъ ислери акында кайгырып, Раббийге калай ярайым деп куьреседи+.

33А уьйленген киси дуныя ислери акында кайгырып, хатыныма калай ярайым деп куьреседи.

34Соьйтип онынъ эси боьлинер. Соьйтип те некяхсыз пише яде кыз Раббийдинъ ислери акында кайгырып, шаркы ман да, рухы ман да Аллага багысланмага суьеди. А эрге барган пише, дуныя ислери акында кайгырып, байыма калай ярайым деп куьреседи.

35Бу затты сизге ювен салмага тувыл, пайда болсын деп, соьйлеймен: баска затларга эс бермей, Раббийге тийисли кепте оьзинъизди буьтинлей багыслап яшаганынъызды суьемен.

36Бирев суьйген кызына тийисли аьрекетлемегенин ойласа эм дертин ыслаялмаганы уьшин уьйленмеге керек болса, суьйгениндей этсин, куьналы болмас: сондайлар уьйленсинлер.

37Ама ким болса да бирев зорланмай, оьз куьсевине аьким болып, оьзининъ ашыкярын некяхсыз калдырмага акылында беркиткен болса, ийги этеди.

38Суьйткенде, оны пише этип алган яхшы этеди, алмаган – оннан да ийги этеди+.

39Пише байы сав болып турганда ога байлы. Ама эри оьлсе, пише кимди суьйсе сога бармага эркинлиги бар, тек Раббийге иман эткен киси болсын+.

40Ама хатын тул болып калса, наьсиплирек болар. Меним ойым сондай, менде де Алладынъ Рухы бар деп ойланаман.

8

Бутларга шалынган курманлыклардынъ эти акында

8^1Энди бутларга багысланган курман этлери акында «баьримиз де билимлимиз», дейсиз. Соны билемиз. Билим аьдемди оьктемлендиреди, а суьюв беркитеди+.

2Эгер дейим бирев бир зат билдим деп ойланса, ол аьле билмеге керекти тийислисинше билмейди+.

3Эгер дейим аьдем Аллады суье болса, Алла оны биледи+.

4Аьше, суьйткенде, бутларга[*] багысланган курман этлери акында не айтаяк? «Бу дуныяда бут шынтылай бар болмаган зат» эм «Бир Алладан баска алла йок», дейсиз эм соны да билемиз.

5Ерде яде коькте «алла» деп аталган затлар бар, туврасын айтсак «аллалар» да, «раббийлер» де коьп.

6Солай болса да, бизде тек бир Алла – Атамыз. Ол баьри заттынъ булагы, Онынъ уьшин биз яратылганмыз. Эм бизде тек бир Раббий – Иса Масих. Ол аркалы баьри зат яратылган эм Ол аркалы биз яшаймыз+.

7Тек баьрисинде де бу кадер билим йок. Бирерлер соьлеге дейим де бутларга табынувшылардынъ аьдетлерине уьйренгенлери уьшин, эт ашаганда онынъ бутка багысланганын ойлайдылар, сол заманда олардынъ ырызлары, карувсыз болганы уьшин, арам болады+.

8Ама ас бизди Аллага ювык этпейди. Ашамасак та – зарар, ашасак та пайда коьрмеймиз+.

9Тек сак болынъыз, сизинъ сол эркинлигинъиз иманлары карувсыз болганларды састырмасын.

10Неге десе ырызы карувсыз болган аьдем сени, билимлиди, бутларга курманлык шалынган уьйде сыпыра янында коьрсе, солай бутларга багысланган курман этин емеге болаяк экен деп таьвекел этпеспе+?

11Соьйтип, сенинъ билиминъ аркалы карувсыз аьдем, Масих онынъ уьшин ян берген кардашынъ, йойылар+.

12Солай этсенъ, кардашларынъа карсы куьналы болып, олардынъ карувсыз ырызларына яралар туьсирип, Масихке де карсы куьналы боласынъ.

13Сол себепли, ас кардашымды йолдан тайдыраяк болса, мен оны йолдан тайдырмас уьшин эш бир заманда да эт ашамам+.

9

Эркинликти дурыс кулланып билуьв.

9^1Мен эркин тувылманма? (Исадынъ) элшиси тувылманма? Раббиймиз Исады коьрген йокпанма? Раббийиме багыслаган исимнинъ емиси сиз тувылсынъызба+?

2Баскалар уьшин мен элши болмасам, сиз уьшин соьзсиз де элшимен, неге десе Раббийдикилер болганынъыз меним шынтылай элши болганымды белгилейди.

3-4Мага оьким шыгарганларга явабым бу: емеге, ишпеге эркинлигимиз йокпа+?

5Баска элшилерде, Раббийдинъ кардашларында эм Кефада болгандай, бизде де янымызда иманлы бир пише болганына хакымыз йокпа+?

6Кешинмек уьшин куллык этпеге кереклилер тек мен эм Барнаба ма+?

7Ким, оьзининъ кыйын агын оьзи тоьлеп, аьскершилик этеди? Емисин ашамаяк болып, ким юзим эгеди? Ким, суьти мен пайдаланмаяк болып, мал багады+?

8Сол затлар акында тек инсан анъламына негизленип соьйлейменме? Сол затты Таурат та айтпайым?

9«Аслык бастырган оьгиздинъ авызын байлама», – деп, Муса пайхамбарга буйырылган Тауратта язылган. Булайда оьгизлер акында соьз барама+?

10Алла, бас деп, бизим акымызда кайгырмайдыма? Элбетте, солай: сол зат биз уьшин айтылган, неге десе йыйылган аслыктан бир пайын алар уьмит пен ер айдавшы айдамага, аслык бастырувшы бастырмага кереклер+.

11Эгер рухынъызга керекли затлар эккен болсак, сизден шаркымызга керекли затлар йыювымыз коьп боларма+?

12Эгер дейим баска элшилердинъ сизинъ ярдамынъызга эркинликлери бар болса, бизим эркинлигимиз оннан да коьп тувылма? Ама биз эркинлигимиз бен кулланмадык. Керисинше, Масихтинъ Ийги Хабарын яймага орав этпес уьшин баьри затка да тоьземиз.

13Алладынъ уьйинде куллык этуьвшилер ога аькелинген затлардан ашайтаганларын, курман этилуьвши ердеги дин куллыкшылар да аькелинген курманлардан уьлислерин алатаганларын билмейсизбе?

14Соьйтип те, Раббий, Ийги Хабарды яйганлар да кешинмеклерин сол истен тапсынлар деп, буйырды+.

15Тек сол эркинликлердинъ эш бириси мен де пайдаланмадым. Бу затларды да сизден ярдам саклап язбайман. Суьйтип эткеннен эсе, оьлгеним колай. Эш бирев де меним мактанувымды бос соьзлерге авдармасын!+

16Ийги Хабарды яйганым ман мактанмага болаякпан деп санамайман, ол – меним борышым. Эгер дейим Ийги Хабарды яймасам, мага – кайгы!+

17Мен сол исти оьз ыхтыярым ман этсем, савга аларман; оьз ыхтыярым ман аьрекетлемесем, тек мага тапшырылган борышты толтыраман+.

18Аьше, сол заманда меним савгам не ди? Ийги Хабарды яйган заманда оны акшасыз этпеге эм соьйтип Ийги Хабарды яювшы болганым уьшин мага берилген эркинликти кулланмаска амалым бар+.

19Мен эркинмен, эш бир аьдемнинъ кулы тувылман. Ама оннан да коьп аьдемди иманга аькелер уьшин оьзимди баьрисине ыргат эттим+.

20Ювытларды иманга аькелер уьшин ювыттай болдым: оьзим Тауратты тутпага борышлы болмасам да, Тауратты тутканларды иманга аькелер уьшин олар ман, Тауратты туткандай, аьрекетледим+.

21Тауратты тутпаган баска миллетлилерди иманга аькелер уьшин оларга Тауратты тутпагандай болдым. Элбетте, мен Алладынъ йорыгына бойсынмавшы тувылман, Масихтинъ йорыгына бойсынаман+.

22Карувсызларды иманга аькелер уьшин олар ман карувсыз болдым. Бир кесеклерди кайдай баага да куткармак мырат пан, баьриси мен баьри зат болдым+.

23Баьри затты да, Ийги Хабардынъ хайырларында уьлисим болсын деп, Ийги Хабар уьшин эттим.

24Ярыс майданларда шабысканлар коьп боладылар, ама баргыды тек бир аьдем алады. Баргыды алаяктай, шабынъыз!+

25Пелван болып куьрескенлердинъ баьриси де оьзлерин аьр туьрли затлардан тыядылар. Олар савгага ширеек таж алар уьшин солай этедилер, биз десенъ оьмирге де ширимес таж алар уьшин этемиз+.

26Соннан себеп мен, кайда шапканын билмеген кисидей, шаппайман; бос авага юмырык пан соккандай, куьреспеймен.

27Йок, баскаларга уваз айтканнан сонъ, оьзим баргыдан куры калмас уьшин, мен кевдемди аямайман, оны ыхтыярыма бойсындыраман.

10

Бутларга табынувшылар болманъыз

10^1Кардашлар, ата-бабаларымыздынъ баьриси де (Алла йиберген) булыт пан коршаланганларын, баьриси де тенъиздинъ иши мен оьтип кутылганларын эсинъизге туьсирмеге суьемен[*].

2Баьриси сол булытка эм денъизге шомылдырылып, Муса пайхамбардынъ уьмметине косылдылар.

3Баьриси Алла Рухы берген бирдей ырызкыды ашадылар,

4баьриси Алла Рухы берген бирдей сувды иштилер. Неге десе баьриси Алла Рухы олардынъ барган аьр еринде оннан сув шыгарып турган каядан ишти. Сол кая – Масих.

5Кенем де Алла олардынъ коьбисине разы болмады, сонынъ уьшин илеслери шоьлде яйрап калдылар.

6Баьри бу ислер, биз де бир заманларда яманлыкка авас болган ата-бабаларымыздай болмас уьшин, бизге мысалга берилген.

7Солардынъ бир кесегиндей бутларга табынманъыз. Кие Язувда айтылгандай: «Халк олтырып, ашады эм ишти, сонъ эдапсыз ойынлар уьшин турды».

8Солардынъ бир кесегиндей, эдапсызлыкка берилмеек. Эдапсызлыкка берилгенлерден бир куьннинъ ишинде 23000 аьдем ян берди.

9Солардынъ бир кесегиндей, Масихти сынамаяк. Солай эткенлерди йыланлар оьлтирдилер.

10Солардынъ бир кесегиндей, мырылдап турманъыз. Мырылдайтаганларды Аьжел Маьлеги оьлтирди.

11Ата-бабаларымыздынъ басларыннан кешкен сол затлар, бизге – бу сонъгы шакта яшайтаганларга – дерис болсын деп, язылды+.

12Сонынъ уьшин аяк уьстинде берк тураман деп ойлаган, йыгылмас уьшин сак болсын!+

13Басынъызга туьскен сынавлардынъ баьрисине баска аьдемлер де ушыраганлар. Алла Оьзининъ ваьдесине сак: Ол шыдаялмастай сынавларды сизге коьрсетпеек. Ама сиз кыйынлыкларга тоьзер уьшин Ол аьр бир сынавдан шыгувга йол коьрсетеек+.

14Сол себептен, суьйикли кардашларым, бутларга табынувдан эрек кашынъыз!+

15Мен сизге ойлы аьдемлерге соьйлегендей соьйлеймен. Айтаякларымды оьзинъиз тергенъиз:

16Шуькир аягыннан – биз Аллага шуькир эткен аяктан – ишсек, Масихтинъ канына косылмаймызба? Сындырган оьтпегимизден ашасак, Масихтинъ шаркына косылмаймызба+?

17Оьтпек бир, биз де коьп болсак та, бир шаркпыз, неге десе баьримиз де бир оьтпектен пайласамыз+.

18Исраил халкына каранъыз. Аьше, курманлыклардан ашаганлар, Алла Уьйинде курман этилуьвши ердинъ катнасувшылары тувылым?

19Меним айтканым не? Буттынъ яде бутка багысланган курманлыктынъ не де болсын бир маьнеси барма+?

20Йок! Баска миллетлилердинъ курманлыклары Аллага багысланмаган, а йинлерге. Эм сиз сол йинлер мен айкасканынъызды суьймеймен.

21Раббийдинъ аягыннан эм де йинлердинъ аягыннан бир йорыкка ишип болмассынъыз. Йинлердинъ сыпырасында катнаса турып, Раббийдинъ сыпырасына ортакшылык эталмассынъыз+.

22Раббийде куьншилик тувдырмага суьемизбе? Биз Оннан куьшлимизбе?

Эркинлик, ама ойсызлык тувыл

23«Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – дегенинъиз дурыс, ама баьри зат та пайдалы тувыл. «Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – ама баьри зат та аьдемнинъ иманын беркитпес+.

24Эш бир аьдем де тек оьзининъ пайдасы акында ойланмасын, баскасынынъ акында ойлансын+.

25Ырызынъызды тынышландырар уьшин бир сорав да этпей, эт базарында сатылган баьрин де ашанъыз+.

26Неге десе: «Ер эм ондагы баьри зат та – Раббийдики».

27Эгер дейим иман этпеген бирев сизди оьзине шакырса, сиз де бармага суьйсенъиз, ырызынъызды тынышландырар уьшин бир сорав да этпей, алдынъызга не зат салынса, соны ашанъыз+.

28Ама ким ди бирев: «Бу эт бутларга курманлыкка аькелинген эди», – десе, айткан кисидинъ хаьтерине эм ырыз хаьтерине ашаманъыз.

29Оьзинъиздинъ ырызынъыз акында тувыл, онынъ ырызы акында ойланаман. Неге эркинлигим баска биревдинъ ырызы ман бетленмеге керек?

30Эгер мен ырызкыды, шуькир дувасын этип, ашаган болсам, неге мени, шуькир этип алган затым уьшин, яманламага керек+?

31Солай этип, ашасанъыз да, ишсенъиз де эм не зат этсенъиз – баьри затты Алладынъ данъкы уьшин этинъиз+.

32Ювытларга, греклерге яде Алладынъ ямагатына кыйынлык шыгарманъыз+.

33Мен де солай этип баьрисине ярамага куьресемен. Оьз пайдамды излемеймен, коьплери куткарылсынлар деп, олардынъ пайдасын излеймен+.

11

11^1Мен Масихтен коьрим алгандай, сиз де меннен алынъыз+.

Алладынъ ямагатында дува кылув йорыклары

2Уьйреткенлеримнинъ баьриси де эсинъизде, Раббийдинъ окувларын мен калай сизге берген болсам, солай тутасынъыз, сонынъ уьшин сизди мактайман.

3Бир затты анълаганынъызды суьемен. (Иман ямагатындагы байланыслар бир шаркка усайдылар): аьр бир эр кисиге бас – Масих, хатынга бас – байы, Масихке бас – Алла+.

4Басына бир зат кийип[*] дува яде пайхамбарлык эткен эр киси басына (Масихке) уятлык келтиреди.

5Соьйтип те, шашын йыймай[*] дува яде пайхамбарлык эткен хатын басына (эрине) уятлык келтиреди. Яланъбас хатын шашын кетерген хатынга тенъ болады+.

6Неге десе хатын басын ашса, шашы кыркылсын, ама шашы кыркылганы яде кетерилгени уьшин уялаяк болса, басын байласын.

7Эр киси басын байламага керек тувыл, неге десе ол – Алладынъ келбети эм данъкы, хатын болса – эрининъ данъкы+.

8Эр киси (Адам пайхамбар) хатыннан яратылмаган, хатын (Ава) эркектен яратылган+.

9Эм эркек хатын уьшин тувыл, хатын эркек уьшин яратылган+.

10Бу себептен, маьлеклердинъ хаьтерине, хатын оьз шашына аьким болмага керек.

11Ама Раббийге байыр болганларда не хатын байыннан, не эр киси пишесиннен эркин тувыл+.

12Хатын эр кисиден яратылгандай, соьйтип, эр киси пишеден тувады эм баьри зат та – Алладан.

13Оьзинъиз карар беринъиз: хатыннынъ шашын йыймай[*] Аллага дува эткени келисеме экен?

14Эр киси шашын оьстирсе, ога уятлык болганын табиат та сизди уьйретпейме?

15Ама хатын шашын оьстирсе, ога сый. Неге десе ога шаш бир ябувдынъ орнына берилген.

16Ким де болса бирев биз бен эриспеге суьйсе, (явабым бу): не бизде, не де Алладынъ ямагатларында сондай аьдет йок.

Раббийди эске алув

17Сосы кенъеслерди бере турып, сизди мактамайман, неге десе йыйынларынъыз пайдадан эсе зарар аькеледилер.

18Биринши зат бу: эситкениме коьре сиз ямагат болып йыйылганда, эрис-суьрислер боладылар, ога да бир ягыннан ынанаман+.

19Элбетте, аранъызда туьз болып шыкканлар белгили болар уьшин, сизде ой баскалыклары болмага керек+.

20Бирге йыйылувынъыз Раббий сыпырасында катнасув уьшин тувыл:

21ашаганда аьр биринъиз оьз асын емеге асыгады, суьйткенде бирев аш калады, баска бирев де эсиреди.

22Ашамага, ишпеге уьйлеринъиз йокпа, аьше? Яде сиз Алладынъ ямагатларын мисетке саймай, ярлыларды корлайсызба? Сизге не айтайым? Сизди мактап болаягым? Йок, ол зат уьшин сизди мактамам!+

23Неге десе сизге айтып уьйреткен затларымды мен Раббийдинъ Оьзиннен алдым. Раббий Иса кыянатка берилген кешесинде, колына оьтпек алып,+

24шуькир дувасын этип, оны сындырды эм: «Бу – сизинъ уьшин берилген шаркым. Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деди+.

25Солай этип астан сонъ Ол, аякты да алып: «Бу аяк – каным ман беркитилген янъы антласув. Аяктан ишкен сайын, Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деди+.

26Бу оьтпекти егенде эм сосы аяктан ишкенде Раббийдинъ келуьвине дейим, Онынъ оьлими акында билдиресиз.

27Сол себептен, уйгын болмаган аьлде оьтпекти еген эм Раббийдинъ аягыннан ишкен, Раббийдинъ шаркына эм канына карсы куьна этеди+.

28Аьр ким оьзин оьзи сынасын эм тек оннан сонъ сол оьтпектен есин эм сол аяктан ишсин.

29Неге десе Раббийдинъ шаркын анъламай, оьтпек ашап аяктан ишкен аьдем, солай ашап-ишуьви мен оьзин Алладынъ оькимине туьсиреди.

30Соны уьшин де сизинъ аранъызда карувсызлар эм маразлылар коьп, оьлгенлер де аз тувыллар.

31Эгер дейим оьзимиз оьзимизди тергесек, Раббийдинъ оькимине ушырамас эдик.

32Биз дуныя ман бирге оькимге туьспес уьшин Раббий, бизге оьким шыгарып, тербия береди+.

33Сога коьре, кардашларым, аска йыйылганда, асыкпай, бир биринъизди саклап, ашанъыз.

34Йыйылувынъызда оьким кесилуьвге йол аштырмас уьшин, аш болганлар уьйлеринде ашап келсинлер. Калган ислерди сизге келген заманда туьзетермен.

12

Кие Рухтынъ савгалары

12^1Кардашларым, Кие Рухтынъ савгалары акында билмей калганынъызды суьймеймен+.

2Билесинъиз: иманлы болмаган заманынъызда, калай болса да, солай алданып, тилсиз бутларга айлак тартыла эдинъиз+.

3Мине сонынъ уьшин айтаман: Алладынъ Рухы аркалы соьйлеген бир аьдем: «Исага наьлет болсын!» – деп айтпас. Эгер Кие Рухтынъ етекшилиги болмаса, эш бирев де «Иса – Раббий», – демес+.

4Кие Рухтынъ савгалары туьрли, ама Рух – бир+.

5Кызмет кылувдынъ да не туьрлиси де бар, ама Раббий – бир+.

6Аьрекет те не туьрли де болады, ама аьр кимде баьри аьрекетти эткен – бир Алла Оьзи+.

7Аьр биримизге, ортак пайдага ярарлы болсын деп, Рух Оьзин айырым бир кепте коьрсетеди:

8биревге Рух аркалы акыллылык пан, баскага сол Рухка коьре билимлилик пен айтпага амал бериледи;

9ана биревге сол Рух пан иман бериледи; баска биревге сол ок Рух пан савартув савгалары бериледи;+

10баскага аьжейиплер коьрсетпеге, а кимге пайхамбарлык этпеге, кимге рухларды айырып билмеге, баска биревге туьрли тиллерде соьйлемеге, а кимге сол тиллерден коьширип билмеге амал бериледи+.

11Булардынъ баьрисин сол бир Рух аьрекет эттиреди эм баьрисине де Оьзи суьйгенше уьлестиреди.

Иман ямагаты – бир кевде

12Аьдемнинъ кевдеси коьплеген муьшелерден туьзилсе де, сол коьплеген муьшелер бир кевдеди туьзип келеди. Соьйтип Масих те+.

13Биз баьримиз де – ювытлар эм ювыт болмаганлар, ыргатлар эм эркин болганлар – бир Кие Рух пан тазаланганмыз эм бир кевдеге (Масихтинъ уьмметине) косылганмыз, баьримизге де ишпеге сол бир Рух берилген эди+.

14Кевде бир муьшеден тувыл, коьплеген муьшелерден туьзиледи.

15Аяк: «Мен кол тувылман, сонынъ уьшин кевдеге байыр тувылман», – десе де, бу оны кевдеден айырмас.

16Кулак та: «Мен коьз тувылман, сонынъ уьшин кевдеге байыр тувылман», – десе де, бу оны кевдеден айырмас.

17Эгер дейим буьтин кевде коьз болса, калай эситер эди? Эгер буьтин кевде эситуьв уьшин туьзилсе, калай ийис билер эди?

18Туврасы бу: Алла Оьзининъ ыхтыяры ман кевдединъ аьр бир муьшесине оьз орнын белгилеген.

19Эгер баьриси бир муьше болса, кевде кайда болар эди?

20Акыйкатлай да, муьшелер коьп, кевде бир.

21Коьз колга: «Сен мага керек тувылсынъ», – деп айталмайды. Бас та аякларга: «Сиз мага керек тувылсыз», – деп айтып болмайды.

22Йок, керисинше, эне сол, бизге карувсыз коьринген муьшелерсиз, биз коьтере де кешинип болмаймыз.

23Оннан калса, кевдединъ сыйсыз деп саналган муьшелерин биз оннан да бек сыйлап кийиндиремиз; соьйтип, коьрсетпеге келиссиз деп саналган муьшелерди оннан да келисли этемиз.

24-25Коьрсетпеге келисли муьшелеримиз болса, соны талапламайдылар. Ама Алла, кевдеге боьлинуьв болмасын, керисинше, баьри муьшелер бир бири акында бирдей каьр шексинлер деп, сыйсыз муьшелерге оннан да коьп оьрмет берип, кевдеде бирликти яратты.

26Соннан себеп бир муьше азапланса, баскалар да азапланадылар; а бир муьшеге данък берилсе, баскалар да оны ман бирге суьйинедилер+.

27Сиз Масихтинъ кевдесисинъиз эм аьр биринъиз онынъ айырым муьшеси боласыз+.

28Алла уьмметимизде бириншилерди – элшилер, экиншилерди – пайхамбарлар, уьшиншилерди – уьйретуьвшилер этип салды; калганларга аьжейиплер этпеге яде авырувларды савартпага, аьдемлерге ярдам этпеге, басшыламага, туьрли тиллерде соьйлемеге амал берди+.

29Баьриси де элшилер ме? Баьриси де пайхамбарлар ма? Баьриси де уьйретуьвшилер ме? Баьриси де аьжейиплер коьрсетедилерме?

30Баьрисинде де авырувларды савартув савгасы бар ма? Баьриси де туьрли тиллерде соьйлейдилерме? Баьриси де айтылган затларды анълатып боладыларма?

31Тек энъ маьнели савгаларды алмага ымтылынъыз. Мен де муннан да аьруьв йолды сизге коьрсетермен+.

13

Суьюв энъ баалы савга

13^1Аьдемлердинъ яде маьлеклердинъ тиллеринде соьйлей турып, ама ишимде суьювим болмаса, зынъырдаган бакыр яде такырдаган кимвал[*] сесимен.

2Эгер мен пайхамбарлык этпеге, кайдай сырлардынъ да билимнинъ де туьбине етпеге амалым, тавларды орынларыннан козгагандай иманым болса да, суьювсиз мен эш бир зат та тувылман+.

3Эгер болган муьлкимди ярлыларга уьлестирсем де, шаркымды отка былактырсам[*] да, менде суьюв болмаса, сол затта эш бир пайда йок.

4Суьюв тоьзимли, шапагатлы. Суьюв куьнлемейди, мактанмайды, коькирексимейди;

5келиссиз аьрекетлемейди, оьзине пайда излемейди, тез ашувланмайды, яманлыкты эсте тургыстпайды;

6залымлыкка суьйинмейди, акыйкатлык пан бирге суьйинеди.

7Суьюв баьри затка тоьзеди, дайым иманлы, дайым уьмитли эм баьри затка шыдамлы болады.

8Суьювдинъ оьмири кесилмес. Ама пайхамбарлыклар йойылаяклар, тиллер тынаяклар, билим де йокка шыгаяк.

9Неге десе билимлеримиз де, пайхамбарлыгымыз да толы тувыллар.

10Ама тамамына етискен зат келген заманда толы болмаганлар йогалаяклар.

11Бала заманымда, балаша соьйлейтаган эдим, баладай анълайтаган, баладай ойлайтаган эдим. Ама уьйкен болганда, мен бала шагымдагы затларымды койдым+.

12Энди де баьри затты, ез биялада коьргендей, куьнъирт коьремиз, ама бир куьн Аллады бет бетке коьрермиз. Мен соьле Аллады толы билмеймен, ама бир куьн, Ол мени толы билгендей, мен де Оны толы билеекпен+.

13Мине оьмирликке тураяк уьш зат: иман, уьмит эм суьюв; ама солардынъ энъ маьнелиси – суьюв.

14

Пайхамбарлар туьрли тиллерде соьйлегенлерден йогары

14^1Суьювге етпеге куьресинъиз. Ама Кие Рух берген савгаларга да, эм айырым пайхамбарлык этпеге де, ымтылынъыз+.

2Неге десе ким болса да бирев билмеген тилде соьйлесе, ол аьдемлерге тувыл, Аллага соьйлейди. Оны эш бирев де анъламайды, ол рухы ман сырлар акында айтады.

3А ким пайхамбарлык этсе, сол аьдемлерге коьнъиллерин беркиткен, юреклендирген эм юбанткан соьзлерди айтады.

4Ким билмеген тилде соьйлесе, тек оьзининъ коьнъилин, а ким пайхамбарлык этсе, иман ямагатын беркитеди.

5Баьринъиздинъ билмеген тиллерде соьйлевинъизди суьемен, ама оннан да бек – пайхамбарлык этуьвинъизди. Неге десе билмеген тиллерде соьйлегенлер иман ямагатын беркитер уьшин айтканларын анълатпасалар, пайхамбарлык эткенлер солардан маьнели.

6Кардашлар, мен энди янынъызга келип, билмеген тиллерде соьйлесем, ама айтканларымды сизге ашылув, яде билим, яде пайхамбарлык этуьв, яде уьйретуьв мен анълаталмасам, сизге не пайдам болар?

7Сыбызгы яде лирадай янсыз саз алатлары да согылганда, бир бириннен айырым сеслер шыгармасалар, сыбызгы ма, лира ма согылганын ким айырып билир?

8Карнай[*] белгили сес шыгармаса, согыска ким аьзирленер?

9Соьйтип, сиз де анъламлы тилде соьйлемесенъиз, айтканларынъызды калай туьсинееклер? Босына соьйлеген болаяксыз!

10Шексиз, дуныяда коьп тил бар, эш бири де анъламсыз тувыл.

11Болса да, айтылган заттынъ анъламын билмесем, соьйлеген аьдем уьшин тыс кыралданман, ол да мен уьшин тыс кыралдан.

12Сиз де солай: Кие Рухтынъ савгаларын алмага каьрлегенинъизге коьре, иман ямагатын беркитеек савгаларга ымтылынъыз.

13Сол себеп, ким билмеген тилде соьйлейди, сол айтканларын анълатып билер уьшин дува этпеге тийисли.

14Мен билмеген тилде дува этсем, тек рухым дува этеди, акылым оннан пайда алмайды.

15Сол аьлде не этпеге керекпен? Рухым ман дува этеекпен, акылым ман да дува этеекпен; рухым ман йырлаякпан, акылым ман да йырлаякпан+.

16Эгер сен Аллага тек рухынъ ман шуькир этсенъ, сол ерде болган, ама сондай ислерди туьсинмеген аьдем, сенинъ шуькир эткенинъе «амин» деп калай айтаяк+?

17Билким, сен ийги шуькир эте боларсынъ, ама баскадынъ коьнъилин сол зат беркитпейди.

18Мен баьринъизден де коьп тиллерде соьйлегеним уьшин Аллага шуькир этемен.

19Ама билмеген тилимде мынълаган соьзден эсе, иман ямагатында баскаларды насихатлар уьшин оьзимнинъ акылым ман бес соьз айтканымды суьемен.

20Кардашлар, ойларынъыз балалык оьлшемде калмасын: яманлыкта – балалардай, ойларынъызда акылбалык болынъыз+.

21Кие Язувда айтылгандай:

«Баска тиллерде соьйлеген кисилер аркалы,
тыс кыраллылардынъ авызлары ман
бу халкка айтаякпан,
ама сол заманда да Мага тынъламаяклар».

22Соьйткенде, тиллер, иманлылар уьшин тувыл – имансызлар уьшин нышан; пайхамбарлык этуьв имансызлар уьшин тувыл, иманлылар уьшин – нышан+.

23Буьтин иман ямагаты бирге йыйылса, баьриси де билмеген тиллеринде соьйлесе эм йыйылыска сондай ислерди туьсинмегенлер яде имансызлар келселер, «Сиз акылынъызды ишкенсинъиз», – деп айтпаякларма+?

24Ама баьринъиз де пайхамбарлык этсенъиз, имансызлардан яде сондай ислерди туьсинмегенлерден бирев келсе, аьр биринъиздинъ соьзлеринъизде эм де шуьшлев, эм де оьким эситеек.

25Сол аьдемнинъ юрек сырлары ашылаяк, сонда сежде кылып, Аллага табынаяк эм: «Шынтысы ман да Алла аранъызда!» – деп айтаяк.

26Кардашлар, энди не этпеге керекпиз? Йыйылган заманынъызда аьр биринъиздинъ зикири, насихаты, ашылувы, билмеген тили, тилде айтылганды анълатувы бар. Булардынъ баьриси де иман ямагатын беркитер уьшин этилсин+.

27Эгер бир кесеклер билмеген тиллеринде соьйлеселер, шерет пен экисер, энъ коьбиси, уьшерлеп соьйлесинлер. Ким болса да бирев айтылганды анълатсын.

28Аранъызда анълатувшы йок болса, билмеген тилинде соьйлевши иман ямагатында уьндемей сес шыгармай, тек оьзине эм Аллага соьйлесин.

29Эки яде уьш пайхамбар айтсын, баскалар да айтылганды тешкерсинлер+.

30Эгер дейим йыйында олтырганлардынъ бирисине Алладан ашылув келсе, соьйлеп турган оьзининъ соьзин токтатсын.

31Солай этип баьринъиз де, ызлы ызыннан пайхамбарлык этпеге, калганларды уьйретпеге эм юбантпага амалынъыз болаяк.

32-33Аллага багысланганлардынъ савлай ямагатларындагындай, пайхамбарлык этееклер пайхамбарлардынъ ыхтыярына бойсынадылар. Неге десе Алла карысыклыкты тувыл, тынышлыкты суьювши.

34(Йыйынларынъызда хатынлар уьндемесинлер. Соьйлескенлерине ызын йок, олар, Тауратта айтылгандай, (нызамга) бойсынмага кереклер+.

35Бир зат билмеге суьйселер, уьйлерине келгенде, байларыннан сорасынлар. Неге десе йыйында пишелерге соьйлеспеге ярамайды.)

36Яде Алладынъ соьзи сизден (коринтшилерден) басланды эм тек сизге етти деп, ойланасызба?

37Оьзин пайхамбар яде Кие Рухтынъ куьши мен савгаланган деп санаган аьдем бу язганларым Раббийдинъ парызы экенин билсин.

38Муны кабыл этпегенди Алла да кабыл этпейди.

39Соьйтип, кардашларым, пайхамбарлык этпеге ымтылынъыз, туьрли тиллерде соьйлемеге тыйманъыз,+

40ама аьр зат келисли эм орны-орнында болсын+.

15

Ийги Хабар оьлилерден тирилуьв акында

15^1Кардашлар, сизге оьзим билдирген, сиз де кабыл эткен эм аьле ога туьз болып турган Ийги Хабарды эсинъизге туьсирмеге суьемен.

2Эгер мен сизге билдирген Ийги Хабарды берк тутсанъыз, соны ман куткарыларсынъыз. Ол болмаса иманынъыз босына кетеек+.

3Мен де алган бу хабарды баьри заттан алдын сизге уьйреттим: Кие Язувларда билдирилгенинше, Масих куьналарымыз уьшин оьлди+

4эм коьмилгеннен сонъ, Кие Язувларда билдирилгенинше, уьшинши куьн тирилди.

5Кефага, оннан сонъ он эки соктасына коьринди+.

6Сонъ бес юзден артык кардаштынъ баьрисине бир ок заман коьринди. Олардынъ коьбиси аьли де сав, бирерлери оьлдилер.

7Сонъ Масих Якупка эм баьри элшилерине коьринди+.

8Баьрисиннен сонъ, замансыз тувган баладай болсам да, мага да коьринди+.

9Мен элшилердинъ энъ сансызыман, элши деп оьзимди атамага да тийисли тувылман, неге десе Алладынъ ямагатына залымлыклар эткенмен+.

10Ама буьгуьн ким болсам да, Алладынъ шапагаты аркалы болдым. Онынъ мага коьрсеткен шапагаты босына кетпеди; мен баьрисиннен де артык иследим. Элбетте, мен тувыл, Алладынъ шапагаты мени мен бирге иследи+.

11Сога коьре, мен ме, олар ма – баьримиз де сол хабарды яямыз эм де сиз ога иман эттинъиз.

Оьлилерден тирилуьв

12Масих оьлилерден тирилген деп хабарланганда, бир кесеклеринъиз оьлилер тирилмейдилер деп калай айтадылар+?

13Оьлимнен сонъ тирилуьв йок болса, Масих те тирилмеген.

14А эгер дейим Масих тирилмеген болса, сол заманда яятаган хабарымыз да, ынанувынъыз да бос.

15Оны ман бирге Алла акында ялган шаатлык этуьвшилер боламыз, неге десе Алла Масихти оьлилерден тирилткен деп шаатлаймыз, а оьлилер шынтылай тирилмесе, Ол Масихти де тирилтпеген.

16Эгер оьлилер тирилмеек болса, Масих те тирилмеген.

17Масих тирилмеген болса, иманынъыз кадирсиз эм де куьналарынъыз аьле кеширилмей калады+.

18Масихке ынанып оьлгенлер де аьлек болганлар+.

19Эгер дейим Масихке уьмитимиз тек бу яшавга яраяк болса, баьрисиннен де язык аьдемлермиз.

20Ама Масих акыйкатлай да оьлилерден тирилтилди: Ол – оьлгенлерден биринши болып тирилген аьдем+.

21Неге десе оьлим аьдем аркалы келди, солай да оьлилерден тирилуьв аьдем аркалы болды+.

22Калай Адам пайхамбар баьримизге оьлим аькелген болса, Масих те солай баьримизге яшав аькелеек.

23Тек аьр ким оьз шерети мен: бас деп Масих; сонъ, Ол кайтып келгенде, баьри Масихке байыр болганлар тирилеек;+

24Оннан сонъ, Масих аьр басшылыкты, аьр аькимликти эм куьшти йок этип, патшалыкты Атасы Аллага тапшырганда, (дуныядынъ) ахыры келеек+.

25Алла Масихтинъ аягынынъ астына баьри явларын таслаганга дейим, Масих патшалык суьрмеге керек+.

26Йок этилеек сонъгы яв – оьлим.

27Неге десе Алла Масихтинъ «аягынынъ астына баьри затты таслап, Ога бойсындырды». Ама баьри зат Масихке бойсындырылды деп айтылганда, Ога баьрисин де бойсындырган Алладынъ сол соьздинъ ишине алынмаганы белгили+.

28Баьри зат Улына бойсындырылганнан сонъ, Улы Оьзи де аьр затты Ога бойсындырувшы Аллага бойсынаяк. Соьйтип Алла аьр затка аьким болганын коьрсетеек+.

29Соьйтип болмаса, оьлилер уьшин сувда шомылдырылып тазаланган аьдемлерге не болаяк? Эгер дейим оьлилер тирилмеселер, сол аьдемлер олар уьшин неге шомылдырылып тазаланадылар?

30Биз де не уьшин аьр саьат кавыф астында турамыз+?

31Мен, кардашларым, аьр куьн оьлимнинъ коьзине карайман. Раббийимиз Иса Масихке байыр болып, сиз бен мактанганым уьшин солай айтаман+.

32Эгер мен, аьдетли аьдемлердей ойлап, Эфесте йырткышлар ман куьрескен болсам, оннан мага не пайда болар эди? Эгер оьлилер тирилмеек болсалар,

«Ашаягынъыз, ишеегинъиз, неге десе эртен оьлеекпиз!»

33Алданманъыз!

«Ийги аьдетти яман дослык бузар».

34Акылынъызды йыйып, туврашыл болып яшанъыз, куьна эткенинъизди койынъыз! Аранъызда Аллады эш танымайтаганлар бар. Муны сизди уялтар уьшин айтаман!+

35Ким болса да бирев: «Оьлилер калай тириледилер? Тирилип кайтканда, кевделери кайдай болаяк?»

36Акылсыз! Сен ерге салган урлык, оьлмей, яшавга кайтпаяк+.

37Эккенде де сен туваяк кевдеди тувыл, тек урлыкты, бийдайдынъ яде баска оьсимликтинъ буьртик урлыгындай бир затты, эгесинъ.

38Алла ога Оьзи унаган бир кевде береди; аьр бир урлыкка айырым бир кевде бериледи.

39Баьрисининъ де эти бирдей тувыл. Аьдемнинъ эти айваннынъ этиннен баскаланады, кустыкы – балыктыкыннан.

40Ама коькте де эм ерде де туьрли кевделер бар. Коьктеги кевделердинъ оьз ярасыклыгы бар, ердеги кевделердинъ да оьз ярасыклыгы бар.

41Куьннинъ ярасыклыгы бир баска. Ай ман юлдызлардынъ да ярасыклыклары бир баска. Юлдызлар да оьз араларында ярасыклыклары ман баскаланадылар.

42Оьлилердинъ тирилуьви де солай болаяк: ерге салынган – ширеек зат, тирилеек – оьмири ширимеек зат;+

43ерге салынган – сыйсыз зат, тирилеек – мактавлы зат; ерге салынган – карувсыз зат, тирилеек – куватлы зат;

44коьмилген – ян яшататаган кевде, тирилеек – Рух яшататаган кевде. Ян яшататаган кевде калай болса, солай Рух яшататаган кевде да бар.

45Кие Язувда айтылгандай: «Биринши инсан Адам тири ян болды». Сонъгы Адам (Иса Масих) яшав беруьвши рух болды+.

46Бас деп Рух яшататаган кевде тувыл, а ян яшататаган келди, Рух яшататаган оннан сонъ келди.

47Биринши инсан топырактан яратылды, ол – ерден. Экинши инсан (Масих) – коьктен+.

48Топырактан яратылган аьдем кайдай болса, топырактан болган аьдемлер де солай. Коьктен келген аьдем (Масих) кайдай болса, коьктегилер де сондай.

49Биз топырактан яратылган инсаннынъ келбетин калай юргисткен болсак, коьктен келгеннинъ келбетин де солай юргистеекпиз+.

50Кардашлар, сизге айтканым бу: эт пен каннан яратылган шаркымыз Алла Патшалыгыннан уьлисли болалмас. Ширер зат та ширимеектен уьлисли болалмас.

51Мен сизге бир сыр айтайым: баьримиз де оьлмеекпиз, тек баьримиз де туьрленеекпиз+.

52Бу бир такыйкадынъ ишинде, карап караганша, сонъгы карнай[*] шалынганда болаяк. Аьше, карнай шалынаяк, оьлилер ширимес тенлери мен тирилееклер, биз де туьрленеекпиз+.

53Сосы ширийтаган зат – ширимеекке, сосы оьлимли зат – оьлмеекке оралмага керек+.

54Ширийтаган ширимеекке, оьлимли оьлмеекке оралса, сол заманда Кие Язувда айтылган соьз толаяк:

«Оьлим курытылды! Буьтинлей енъилди!

55Оьлим, кайда ды енъуьвинъ?

Оьлим, кайда ды огынъ?»+

56Оьлимнинъ огы – куьна, а куьнадынъ куьш алган булагы – Таурат+.

57Аллага шуькир! Ол бизге Раббийимиз Иса Масих аркалы енъуьв береди+.

58Сога коьре, суьйикли кардашларым, берк турынъыз, шайкалмастай болынъыз. Аьр заманда да Раббий кызметине берилип исленъиз. Билесинъиз де: Раббийге багыслаган исинъиз босына кетпеек.

16

Алладынъ халкына ярдам

16^1Энди имандасларынъызга йыйылатаган акша акында. Мен Галатиядагы ямагатларга не буйырган болсам, соны сиз де этинъиз+.

2Мен келген заманда акша йыюв ман каьр шекпес уьшин, аьр киминъиз юмадынъ биринши куьнинде[*] алган куллык акына коьре уьйде не кадер калдырмага амалы болса, соны калдырсын+.

3Келгенимде, аранъыздан оьзинъиз айырганларды ярдам акшанъызды аькетер уьшин хатлар ман Ерусалимге йиберермен+.

4Эгер меним де барганым келиссе, олар мени мен бирге барарлар.

5Македониядан оьткеннен сонъ, сизге келермен. Соьле мен Македониядан оьтип турыман+.

6Сизде мен билким бир кесек заман каларман, эш те кысларман. Кетемен десем, сиз мени йолга аьзирлерсиз.

7Неге десе мен сизге йол уьстиннен кирип кетеекпен деп ойламайман: Раббий буйырса, сиз бен узак турмага уьмит этемен.

8Эфесте Эллинши куьн байрамына кадер каларман,+

9неге десе онда мага етимисли ислер уьшин эсиклер кенъ ашылганлар, ама карсылык этуьвшилер де коьп.

10Тимотей келгенде, аранъыызда ол корккандай зат болмасын, сак болынъыз. Ол да, мендей, Раббийдинъ исин этеди+.

11Бирев де ога йогарыдан карамасын! Оны баьринъиз де йолга аьзирлеп, тынышлык пан озгарарсыз, ол мага кайтып келсин. Мен оны (иман) кардашларымыз бан бирге саклап тураман.

12Аполлос кардаш акында. Мен ога коьп ялбарып тиледим, баска (иман) кардашларымыз бан бирге сизге барганын суьйген эдим, ама онынъ соьледен соьле сизге бармага коьнъили йок. Бир онъайлы вакыт тапканлай, ол келер+.

13Уяв турынъыз, иманынъызга берк болынъыз, йигит эм карувлы болынъыз!+

14Эткен баьри затынъыз суьюв мен этилсин!+

15Сизге бир тилегим бар, кардашлар: Степанастынъ уьйдегилерин билесинъиз. Олар Ахаяда биринши болып Масихке ынандылар эм оьзлерин имандасларына кызмет кылмага савлай бердилер+.

16Сондай аьдемлерге эм бизи мен бирге ислеп кызмет кылганлардынъ баьрисине де бойсынганынъызды суьемен+.

17Степанастынъ, Фортунаттынъ эм Ахайиктинъ мунда келгенлерине бек суьйинемен. Олар янымда болып, йоклыгынъызды муттырдылар.

18Коьнъилинъизди коьтергендей, олар меним де коьнъилимди коьтередилер. Сондай аьдемлерди баалап билинъиз!

19Асия элиндеги иман ямагатлары сизге салам йибередилер. Аквила ман (пишеси) Приска эм олардынъ уьйинде йыйылатаган ямагат та, Раббийге байыр болып, сизди исси саламлайдылар+.

20Мундагы баьри (иман) кардашларынъыз сизди саламлайдылар. Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислише оьбип, саламланъыз+.

21Энди оьзимнинъ колым ман язаман: Паулдан салам!+

22Раббийди суьймегенлер язаларын алсынлар! Марана та (Раббийимиз, кел)!+

23Раббий Исадынъ шапагаты сиз бен болсын!

24Масих Исага байыр болып, баьринъизге суьйимимди билдиремен!

* 2:1 Сырын: бир неше текстлерде: «шаатлыгын».

* 5:7 Ювытлар Пасха байрамды алдын уьйлерин тазалап, буьтин ашыткыды тайдырадылар. Ынанувшы да солай яшавын куьнадан тазалайды.

* 8:4 Бут: идол.

* 10:1 Муса пайхамбардынъ заманында исраилшилер Мысырдан шыкканда, Алла оларды булыт пан коршалады эм денъиздинъ ишиннен куры ерден оьткендей амал этти.

* 11:4 Басына бир зат кийип: яде «узын шаш пан».

* 11:5 Шашын йыймай: яде «басы ашык».

* 11:13 Шашын йыймай: яде «басы ашык болып».

* 13:1 Кимвал – саз алаты.

* 13:3 Шаркымды отка былактырсам: кайбир текстерде «мактанар уьшин шаркымды берсем».

* 14:8 Карнай: горн.

* 15:52 Карнай: горн.

* 16:2 Юмадынъ биринши куьни – базар куьн.

+ 1:2 Ислер 18:1-17, Рим. 1:7

+ 1:5 2Кор. 8:7, 2Кор. 9:11

+ 1:7 Лк. 17:30, 1 Салоникшилер 3:13, 1 Салоникшилер 4:16-18, Пилипшилер 3:20

+ 1:8 Пилипшилер 1:6

+ 1:9 Яхья 17:21, 1 Яхъя 1:3, 1 Салоникшилер 5:24, 2 Салоникшилер 3:3, Ювытлар 10:23

+ 1:10 1Кор. 11:18

+ 1:11 1Кор. 3:3

+ 1:12 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 3:4-5, 1Кор. 4:6, 1Кор. 6:12, Тит 3:13, Яхья 1:42

+ 1:13 Эфесшилер 4:4-5
+ 1:14 Ислер 18:8, Рим. 16:23
+ 1:16 1Кор. 16:15
+ 1:17 2Кор. 10:10
+ 1:18 1Кор. 2:1, 2Кор. 2:15, Рим. 1:16

+ 1:20 Сулейманнынъ таварыхлары 21:30, Рим. 1:22, 1Кор. 3:19

+ 1:22 Мат. 12:38, Мк. 8:11, Яхья 2:18, Яхья 4:48, Яхья 6:30

+ 1:23 Гал. 5:11
+ 1:24 1Кор. 2:7, Колосшылар 2:3
+ 1:28 Якуп 2:5
+ 1:29 Рим. 3:27, Эфесшилер 2:9
+ 1:30 Эфесшилер 1:7, Пилипшилер 3:9
+ 1:31 2Кор. 10:17
+ 2:1 1Кор. 1:18, 2Кор. 2:15
+ 2:2 Гал. 6:14
+ 2:3 2Кор. 11:30, 2Кор. 12:5, Гал. 4:13
+ 2:4 1Кор. 4:20
+ 2:5 2Кор. 4:7, 2Кор. 6:7
+ 2:6 Пилипшилер 3:15
+ 2:7 Колосшылар 2:3
+ 2:8 Яхья 7:48, Ислер 13:27
+ 2:10 Мат. 16:17, 1 Яхъя 2:20
+ 2:11 Сулейманнынъ таварыхлары 20:27
+ 2:12 Рим. 8:15
+ 2:13 2Кор. 1:12, Яхья 6:45
+ 2:14 Яхья 14:17, Рим. 8:7
+ 2:16 Рим. 11:34
+ 3:2 1 Петер 2:2, Ювытлар 5:13
+ 3:3 1Кор. 1:10-11, Гал. 5:19-20

+ 3:5 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 4:6, 1Кор. 16:12, Эфесшилер 3:7, Колосшылар 1:25

+ 3:6 Ислер 18:4-11, Ислер 18:27-28, Яхья 4:36-38

+ 3:7 Гал. 6:3
+ 3:8 Мат. 16:27, 2 Яхъя 1:8
+ 3:9 2Кор. 6:1, Эфесшилер 2:20-22
+ 3:10 Рим. 15:20

+ 3:11 Эфесшилер 2:20, Колосшылар 2:7, Ашы. 21:14

+ 3:13 1Кор. 1:7, 1Кор. 4:5, 1 Петер 1:7
+ 3:16 Рим. 8:9, 1Кор. 6:19, 2Кор. 6:16
+ 3:17 Эфесшилер 2:21

+ 3:19 Сулейманнынъ таварыхлары 21:30, 1Кор. 1:20,

+ 3:23 2Кор. 10:7, Гал. 3:29
+ 4:4 Ислер 23:1,
+ 4:5 Мат. 7:1, Рим. 2:1, 2Кор. 10:18

+ 4:6 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 3:5

+ 4:7 Яхья 3:27
+ 4:8 Ашы. 3:17
+ 4:9 Рим. 8:36
+ 4:10 2Кор. 11:19, 2Кор. 13:9
+ 4:11 2Кор. 11:27, Пилипшилер 4:12

+ 4:12 Ислер 18:3, Мат. 5:44, 1 Петер 3:9, Рим. 12:14

+ 4:14 2Кор. 6:13

+ 4:15 Пилимон 1:10

+ 4:16 1Кор. 11:1, 1 Салоникшилер 3:7, 2 Салоникшилер 3:7

+ 4:17 Ислер 16:1, 1Кор. 16:10, 1 Тимотей 1:2
+ 4:19 1Кор. 11:34, 1Кор. 16:5, 2Кор. 1:15-16
+ 4:20 1Кор. 2:4
+ 4:21 2Кор. 10:2, 2Кор. 13:2
+ 5:1 2Кор. 12:21,
+ 5:3 Колосшылар 2:5

+ 5:5 2Кор. 2:6, 1 Тимотей 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 23:14

+ 5:6 Мат. 13:33, Лк. 13:21, Гал. 5:9
+ 5:8 Мк. 8:15, Лк. 12:1
+ 5:9 Эфесшилер 5:11, 2 Салоникшилер 3:14
+ 5:11 2 Салоникшилер 3:6
+ 5:12 Мк. 4:11,
+ 6:1 Мат. 18:17
+ 6:2 Мат. 19:28
+ 6:5 1Кор. 15:34
+ 6:7 Мат. 5:39-40
+ 6:9 Гал. 5:21, Эфесшилер 5:5, Ювытлар 13:4
+ 6:10 Мк. 7:21-23, Гал. 5:19-21

+ 6:11 Эфесшилер 2:2, Яхья 13:8, Эфесшилер 5:26, Тит 3:5, Ювытлар 10:22

+ 6:12 1Кор. 10:23
+ 6:15 Эфесшилер 5:30
+ 6:16 Яр. 2:24, Мк. 10:7-8, Эфесшилер 5:31
+ 6:17 Эфесшилер 4:4

+ 6:18 Гал. 5:19, Эфесшилер 5:3, 1 Салоникшилер 4:3

+ 6:19 Рим. 14:7
+ 6:20 2 Петер 2:1, 1Кор. 7:23
+ 7:5 Мат. 4:3, 1 Салоникшилер 3:5
+ 7:6 2Кор. 8:8
+ 7:7 Мат. 19:11-12, 1Кор. 12:4, 1 Петер 4:10
+ 7:9 1 Тимотей 5:14
+ 7:10 Мк. 10:9
+ 7:11 Мк. 10:11
+ 7:16 1 Петер 3:1
+ 7:18 Ислер 15:1-2, Гал. 5:2

+ 7:19 Рим. 2:28-29, Гал. 3:28, Гал. 5:6, Колосшылар 3:11

+ 7:22 Яхья 8:32, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1, Пилимон 1:16, Рим. 6:22

+ 7:23 1Кор. 6:20,
+ 7:25 2Кор. 8:10-11
+ 7:30 2Кор. 6:10
+ 7:31 1 Петер 4:7, 1 Яхъя 2:17
+ 7:32 Мат. 6:25, Лк. 10:41
+ 7:38 Ювытлар 13:4
+ 7:39 Рим. 7:2
+ 8:1 Ислер 15:20, Ислер 15:29, 1Кор. 13:4-13
+ 8:2 Гал. 6:3
+ 8:3 Гал. 4:9

+ 8:6 Эфесшилер 4:6, Яхья 1:3, Рим. 11:36, Колосшылар 1:16, Ювытлар 1:2

+ 8:7 1Кор. 10:28-29

+ 8:8 Мк. 7:19, Ислер 10:12-15, Рим. 14:14

+ 8:10 Рим. 14:1, Ислер 15:29, 1Кор. 10:19, Ашы. 2:14

+ 8:11 Рим. 14:15

+ 8:13 Рим. 14:21

+ 9:1 1 Салоникшилер 2:6-7, Пилимон 1:8, Ислер 9:3-6

+ 9:4 2 Салоникшилер 3:8-9

+ 9:5 Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19, Мк. 1:30

+ 9:6 Ислер 4:36, Ислер 13:2, Ислер 15:36, Гал. 2:9

+ 9:7 2Кор. 10:4, 2 Тимотей 2:3, Сулейманнынъ таварыхлары 27:18

+ 9:9 1 Тимотей 5:18
+ 9:10 Рим. 4:23-24, 2 Тимотей 2:6
+ 9:11 Рим. 15:27, Гал. 6:6
+ 9:14 Лк. 10:7, 1 Тимотей 5:18
+ 9:15 Ислер 18:3
+ 9:16 Рим. 1:14
+ 9:17 Гал. 2:7
+ 9:18 2Кор. 11:7, 2Кор. 11:9
+ 9:19 2Кор. 4:5
+ 9:20 Ислер 16:3, Ислер 21:23-26
+ 9:21 Рим. 2:12, Рим. 2:14, Гал. 2:3
+ 9:22 2Кор. 11:29, 1Кор. 10:33
+ 9:24 Гал. 5:7

+ 9:25 1 Петер 5:4, Пилипшилер 3:14, 2 Тимотей 2:5

+ 10:11 Рим. 4:23
+ 10:12 Рим. 11:20-21
+ 10:13 1Кор. 1:9, 2 Петер 2:9
+ 10:14 1 Яхъя 5:21

+ 10:16 Мк. 14:22-23, Яхья 6:51, 1Кор. 11:23-26

+ 10:17 Рим. 12:5, 1Кор. 12:12-13, Эфесшилер 4:25

+ 10:19 Ислер 15:29, 1Кор. 8:4, Ашы. 2:14
+ 10:21 2Кор. 6:15
+ 10:23 1Кор. 6:12
+ 10:24 1Кор. 13:5, Пилипшилер 2:21
+ 10:25 1Кор. 8:7
+ 10:27 Лк. 10:8
+ 10:30 Рим. 14:6
+ 10:31 Колосшылар 3:17
+ 10:32 1Кор. 8:13, Рим. 14:13
+ 10:33 1Кор. 9:22, 2Кор. 12:14

+ 11:1 1Кор. 4:16, 1 Салоникшилер 1:6, 2 Салоникшилер 3:7

+ 11:3 Эфесшилер 1:22, Эфесшилер 4:15, Яр. 3:16, Эфесшилер 5:23, Яхья 14:28, 1Кор. 15:24

+ 11:5 Лк. 2:36, Ислер 21:9
+ 11:7 Яр. 1:26
+ 11:8 Яр. 2:21-23
+ 11:9 Яр. 2:18
+ 11:11 Гал. 3:28
+ 11:18 1Кор. 1:10-12
+ 11:19 1 Яхъя 2:19
+ 11:22 Сулейманнынъ таварыхлары 17:5
+ 11:23 Гал. 1:12
+ 11:24 Лк. 22:19
+ 11:25 Лк. 22:20
+ 11:27 Яхья 6:53-56
+ 11:32 Сулейманнынъ таварыхлары 3:12
+ 12:1 1Кор. 14:1
+ 12:2 Эфесшилер 2:12
+ 12:3 1 Яхъя 4:2-3
+ 12:4 Рим. 12:6, Эфесшилер 4:4-6
+ 12:5 Рим. 12:7
+ 12:6 Пилипшилер 2:13
+ 12:9 Мат. 17:20, 1Кор. 13:2

+ 12:10 Мк. 16:17, Ислер 2:4, Ислер 10:46, 1Кор. 14:2

+ 12:12 Рим. 12:5, 1Кор. 10:17, Эфесшилер 4:25

+ 12:13 Гал. 5:6, Эфесшилер 2:14, Колосшылар 3:11

+ 12:26 Рим. 12:15

+ 12:27 Рим. 12:5, Эфесшилер 1:23, Эфесшилер 4:12, Колосшылар 1:18, Колосшылар 1:24

+ 12:28 Ислер 11:27, Эфесшилер 4:11

+ 12:31 1Кор. 14:1, 1Кор. 14:39

+ 13:2 Ислер 2:18, Мат. 17:20, Мк. 11:23, 1Кор. 12:9

+ 13:11 Эфесшилер 4:14

+ 13:12 Мат. 5:8, 1 Яхъя 3:2, 1Кор. 8:3, Гал. 4:9

+ 14:1 1Кор. 16:14, 1Кор. 12:1
+ 14:15 Якуп 5:13, Эфесшилер 5:19
+ 14:16 2Кор. 1:20, Ашы. 3:14
+ 14:20 Эфесшилер 4:14, Мат. 18:3, 1Кор. 2:6
+ 14:22 Ислер 2:6
+ 14:23 Ислер 2:13
+ 14:26 2Кор. 12:19, 2Кор. 13:10
+ 14:29 1 Яхъя 4:1, 1 Салоникшилер 5:20-21

+ 14:34 1 Тимотей 2:11-12, Яр. 3:16, 1 Петер 3:1, Эфесшилер 5:22, Колосшылар 3:18

+ 14:39 1Кор. 12:31, 1Кор. 14:1
+ 14:40 Колосшылар 2:5
+ 15:2 Гал. 3:4
+ 15:3 Лк. 24:27
+ 15:5 Лк. 24:34, Лк. 24:36
+ 15:7 Ислер 12:17, Лк. 24:50, Ислер 1:3-4
+ 15:8 2Кор. 12:11
+ 15:9 Эфесшилер 3:7-8, Ислер 8:3
+ 15:10 2Кор. 11:23, Колосшылар 1:29
+ 15:12 Ислер 23:8, 2 Тимотей 2:18
+ 15:17 Рим. 4:25
+ 15:18 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 14:13

+ 15:20 1 Салоникшилер 4:14, 2 Тимотей 2:8, Ислер 26:23, Колосшылар 1:18, Ашы. 1:5

+ 15:21 Рим. 5:12-18

+ 15:23 1 Салоникшилер 4:16

+ 15:24 1 Петер 3:22, Рим. 8:38, Эфесшилер 1:21, Лк. 1:33, Ашы. 11:15

+ 15:25 Ювытлар 2:8

+ 15:27 Эфесшилер 1:22

+ 15:28 Яхья 14:28, Эфесшилер 1:23, Колосшылар 3:11

+ 15:30 2Кор. 11:26
+ 15:31 1 Салоникшилер 2:19
+ 15:34 1Кор. 6:5
+ 15:36 Яхья 12:24
+ 15:42 Пилипшилер 3:21, Колосшылар 3:1
+ 15:45 Яр. 2:7
+ 15:47 Яр. 2:7, Яхья 3:13, Яхья 6:38
+ 15:49 Яр. 5:3
+ 15:51 Пилипшилер 3:21

+ 15:52 Мат. 24:31, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 11:15, 1 Салоникшилер 4:15, Пилипшилер 3:21

+ 15:53 2Кор. 5:2-4
+ 15:55 2 Тимотей 1:10, Ювытлар 2:14-15
+ 15:56 Рим. 4:15, Рим. 7:8
+ 15:57 Рим. 8:37
+ 16:1 Ислер 24:17, Рим. 15:25-28, Гал. 2:10

+ 16:2 Ислер 20:7, Ашы. 1:10, 2Кор. 8:3, 2Кор. 9:3

+ 16:3 Ислер 18:27, 2Кор. 3:1, Ислер 24:17, Рим. 15:25-28

+ 16:5 Ислер 19:21, 2Кор. 1:16
+ 16:8 Ислер 2:1
+ 16:10 Ислер 16:1, 1Кор. 4:17

+ 16:12 Ислер 18:24, Ислер 19:1, 1Кор. 1:12, 1Кор. 3:5, 1Кор. 4:6

+ 16:13 Мат. 25:13, 2 Салоникшилер 2:15
+ 16:14 1Кор. 14:1
+ 16:15 1Кор. 1:16

+ 16:16 Пилипшилер 2:29, 1 Салоникшилер 5:12-13, 1 Тимотей 5:17

+ 16:19 Ислер 18:2, Рим. 16:3, 2 Тимотей 4:19

+ 16:20 Рим. 16:16

+ 16:21 Гал. 6:11, Колосшылар 4:18, 2 Салоникшилер 3:17, Пилимон 1:19

+ 16:22 Рим. 9:3, Гал. 1:8, Ашы. 22:20

2 Коринтшилер

2 Коринтшилер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Кирис Соьз

ПАУЛДАН КОРИНТШИЛЕРГЕ ЭКИНШИ ХАТ

Алдыдагы хатта Паулдынъ туьсиндируьвлери эм акыл уьйретуьвлери Коринттеги христиан ямагатында сакланып турган тамамларга аькелди. Куьналы коринтшилердинъ коьплери оьзлерининъ шуьшли экенлигин анъладылар эм Паул ман ярасувды изледилер. Солай болса да олардынъ ямагатында энди де Паулдынъ абырайына карсы туратаган бир куьп аьдемлери бар эдилер. Сол себептен Паулга, Македонияда болганда эм Коринтке тагы да бармага аьзирленетаганда, оларга энди де бир хат йибермеге керекли болган эди.

Бу Паулдынъ хатларынынъ ишинде энъ де аз йосыкка эм йорыкка келтирилген хат болады. Белки, хатты язаятырганда Паулдынъ кайгырув сезимлери айлак куьшли болган. А бир кесек аьлимлер, бу хат Паулдынъ коринтшилерге деп язылган эки яде уьш айырым хатлардан туьзилген эм сонъында бириктирилген деп, санайдылар.

Кайтип болган болса да, хатты уьш бас кесекке боьлмеге болады: 1) Паулдынъ Коринттеги ямагаты ман ярасувына куванувы эм Масихке элшилик исининъ суьвретленуьви; (1–7 бб.) 2) коринтшилерге оьзлерининъ амаллары ман Ерусалимдеги ярлы христианларга мол этип ярдамласпага керегине шакырувы; (8–9 бб.) 3) коринтшилерди, олардынъ Паул Инжилди таза юректен насихатламайды деп шуьшлейтаган ялган окытувшыларды тынълайтагаганлары уьшин, айыплавы.

1

1^1Алладынъ буйырыгы ман Иса Масихтинъ элшиси болган Паулдан эм кардашымыз Тимотейден Алладынъ Коринттеги ямагатына эм Ахаядынъ аьр еринде Аллага багысланганлардынъ баьрисине де салам!+

2Сизге Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын.

Юбантувшы Алла

3Раббийимиз Иса Масихтинъ Атасы Аллага шуькир болсын! Ол рагимли Ата болып бизди аьр заманда да юбантады+.

4Алла бизди юбанткандай, биз де соьйтип кыйынлыкка туьскенлерди юбантармыз деп, Ол бизим оьзимизди туьрли азаплардан шыгарып коьнъиллендиреди.

5Неге десе яшавымызда Масихтинъ азапларын калай коьп шегетаган болсак, Масих аркалы солай да юбанув табамыз+.

6Биз кыйынлык шексек, оны сиз юбанар эм куткарылар уьшин шегемиз. Юбанув тапсак, сиз де юбанув табар уьшин болады, неге десе биз шегетаган сол азапларга сиз де тоьзимлигинъизди коьрсетесиз+.

7Сизге сенуьвимиз берк, неге десе азапларымызга калай косылсанъыз, солай биз тапкан юбанувымызга да косылатаганынъызды билемиз.

8Кардашларымыз, биз сизге Асия элинде шеккен кыйынлыкларымызды билдирмеге суьемиз. Олар сондай бир оьлшемсиз авыр эм тоьзип болмастай азапланув эдилер: биз сав калувдан да уьмит уьзген эдик+.

9Бизге оьлим оькимининъ шыгарылганын сезген эдик. Сол зат бизге оьзимизге сенмей, тек оьлилерден тирилтуьвши Аллага сенмеге кереги уьшин болган эди+.

10Алла бизди сондай бир ювык оьлим кавыфыннан куткарган эм куткараяк+.

11Сиз де дуваларынъыз бан бизге ярдам этсенъиз, бизди тагы да куткараяк деп, Аллага сенемиз. Соьйтип, Ол коьп аьдемлердинъ дувалары себепли бизге багыслаган савгаларына коьплер биз уьшин шуькир этееклер+.

12Мактанганымыз да бу: дуныяда, боьтен де сизде, инсан акыллылыгы ман болмай, Алладынъ шапагаты ман, Оннан келген дурыслык эм таза юрек пен яшаганмыз деп намысымыз бан шаатламага боламыз+.

13Сизге язганларымыздынъ баьрисинде сиз окып анълаган затлар болмаса, баска эш бир зат та йок. Сиз бизди бираз анълагандай, энди толысынша да анъларсыз деп уьмит этемен+.

14Раббийимиз Исадынъ кайтаяк куьнинде, биз сиз бен мактанаяктай, сиз де биз бен мактанмага боларсыз.

Паулдынъ Коринтке келмегенининъ себеби

15Мен ога бек сенемен, сол себепли бас деп сизге келмеге эм разылыгымды кайтарып билдирмеге токтастым+.

16Мен сизди Македонияга бараятырганда эм оннан кайтаятырганда йокларман, а оннан сонъ сиз мени ярастырып Юдеяга озгарарсыз деп ойлаган эдим+.

17-18Билким, бу сизге ойланмай алынган ниеттей коьриндиме экен? Яде болса да мен ниет этсем де, бирер аьдемлердей, бир ок заманда «аьше», яде «йок» деп айтаманма экен? Алла сенимли болгандай, биз де сизге алдын «аьше», сонъ «йок» демегенмиз деп айтсак, сенимли болармыз+.

19Силван эм Тимотей мен бирге биз сизге билдирген Алладынъ Улы Иса Масихте бирде «аьше», бирде «йок» болмаган, ама Онда тек «аьше» бар+.

20Неге десе Алладынъ ваьделерининъ баьриси Иса Масихте толтырыладылар. Сол себепли биз де, Аллады мактар уьшин Масих аркалы Аллага «амин» деп айтамыз+.

21Масих аркалы бизди де, сизди де беркиткен эм бизди куллыкка салган бир Алла.

22Алла бизге (Иемиз болганын коьрсетер уьшин) мухырын баскан, савгалаяк яхшылыкларынынъ сенимлиги этип, юреклеримизге Рухын орынластырган+.

23Алла мага – шаат: мен сизди аяп соьлеге дейим Коринтке кайтпай турдым+.

24Биз сизге неге ынанмага керегинъиз уьшин буйырык беруьвши болмага суьймеймиз. Биз сизинъ иманда берк туратаганынъызды билемиз, тек сизди кувандырар уьшин сизи мен бирге шалысамыз.

2

2^1Мен сизге тагы да кайтып келсем, янынъызды кыйнамаска токтасканман.

2Эгер мен янынъызды кыйнасам, сизден баска мени кувандыраяк ким бар+?

3Сол хатты да, келгенимде сизден, мени кувандыраяк аьдемлерден, яным кыйналып олтырмасын деп, язган эдим. Куванышым баьринъизге де куваныш болаягына ынанып, сизинъ баьринъизге сенемен.

4Мен коьп азапланып, юрегимди авыртып, коьзясымды тоьгип яздым. Оны сизди кыйнар уьшин айтпайман. Йок, оны сизди калай коьп суьйгенимди билинъиз деп айтаман+.

Шуьшли имандасларымызды кешируьв

5Эгер биринъиз баска биревди кайгырткан болса, ол тек мени тувыл, коьп кайтарып айтпас уьшин, аз-маз баьринъизди кайгыртты.

6Сондай аьдемге коьплеринъиздинъ берген язасы тамам болады+.

7А энди оны, кайгыга коьмилип юрместей этип, кеширинъиз эм юбантынъыз.

8Сизден, ога оьзинъиздинъ суьйиминъизди коьрсетинъиз деп, тилеймен.

9Неге десе меним сизге язганым сизинъ баьри яктан тынълавлы болганынъызды тергев уьшин болды.

10А энди сиз кимди кешире болсанъыз, мен де соны кеширермен, неге десе мен неди кеширмеге керек болсам, соны Масихтинъ алдында сизинъ уьшин кеширгенмен.

11Шайтан бизим басымызга иелик этпес уьшин солай эттим, а шайтаннынъ мырады бизге аьруьв белгили+.

Янъы антласувдынъ куллыкшылары

12Мен, Масих акындагы Ийги Хабарды билдирермен деп, Троада шахарга келгенде, Раббийдинъ иси уьшин мага мырсат табылганын коьрдим+.

13Ама онда (иман) кардашым Титты табалмаганымда коьнъилим тынышлык таппады. Солай болганда, ондагылар ман аманласып, Македонияга кеттим+.

14Аллага шуькир болсын! Ол Масих аркалы баьрисин енъип, бизди, есирлердей, алдыга аькетеди эм биз аркалы, аьр ерге аьруьв ийис яйгандай, Масих акында билимди яяды+.

15Неге десе биз куткарылатаганларда да, йойылатаганларда да Аллага Масихтинъ ийги ийиси боламыз+.

16Биз йойылатаганларга оьлим аькелуьвши оьлимнинъ ийисимиз, а куткарылатаганларга яшав аькелуьвши яшавдынъ ийисимиз. Сондай иске ким етиспеге болады?

17Биз, коьплердей, Алладынъ соьзин оьзимизге пайда болар деп юргистпеймиз, ама биз, Масихке байыр болып, Алла йиберген аьдемлердей, Онынъ алдында ак юректен айтамыз.

3

3^1Биз оьзимизди янъыдан мактап баслагандай боламыз ба экен? Билким биз, бир кавымлардай, сизге оьзимизди мактавшы хат йибермеге яде сизден сондай хат алмага керекпиз бе экен+?

2Сиз оьзинъиз бизим хатымызсыз: бизим юрегимизде язылган, баьрисине белгили эм окылатаган.

3Масихтинъ хаты болганынъыз ашык. Сол хат бизим куллыгымыз аркалы, сыя ман язылмай, дайым болып турувшы Алладынъ Рухы ман язылган, таска[*] тувыл, инсан юреклерине язылган.

4Аллага Масих аркалы сондай бир берк сенуьвимиз бар.

5Эш бир затты да оьз етимисимиз бен этемиз деп санамага акымыз йок; кайдай етимисимиз бар болса да тек Алладан.

6Ол бизди янъы антласувдынъ куллыкшылары болмага тийисли этти. Сол антласув да язувларга тувыл, а Алла Рухына таянады. Неге десе язув оьлтиреди, ама Рух яшатады+.

Янъы антласувдынъ данъкы

7Алла, данъкы ман коьринип, Таураттынъ соьзлерин тасларга унъип язган. Мусадынъ юзи Таураттынъ данъкы ман яркыраган. Сол яркырав куьшин йойып бараятырган болса да, исраилшилер Мусадынъ юзине караялмай эдилер. Онынъ куллыгы ман берилген, оьлим аькелуьвши Таурат сондай данъклы болган болса,

8Алладынъ Рухына коьре куллык этуьвимиз оннан да бек данъклы болмаспа?

9Эгер аьдемге оьким шыгарган куллык данъклы болса, Алладынъ аьдемди аклавына амал болган куллык оннан да данъклы!

10Уьшини мен, алдын данъклы болган Таурат, оннан сонъ келген янъы антласувдынъ артык данъкы ман тенълестирилсе, энди данъксыз коьринеди.

11Куьшин йойып бараятырган Таурат данък пан келген болса, дайым турган янъы антласув оннан да данъклы!

12Сондай уьмитимиз болганы уьшин уллы йигерлик пен айтамыз.

13Биз Мусадай тувылмыз. Исраилшилер куьшин йойып бараятырган данъкка карамас уьшин Муса юзин буьркеншик пен яба эди.

14Исраилшилердинъ акылы сезимсиз болган эди. Буьгуьн де эски антласувды окыганда олардынъ акылы сол буьркеншик пен ябылгандай болып турады. Неге десе сол буьркеншик тек Масих аркалы ашылар+.

15Буьгуьнге дейим Мусадынъ китабын окыганда олардынъ юреги буьркеншик пен ябылгандай.

16Ама (Муса акында язылгандай) бирев Раббийге кайтса, сол буьркеншик коьтериледи.

17Мунда Раббий деп айтылган – Рух болады, а Раббийдинъ Рухы кайда болса, сонда эркинлик бар+.

18Бизден буьркеншик алынып тасланганга коьре баьримиз Раббийдинъ данъкын бияладай коьрсетемиз. Биз барган сайын оьсетаган данък пан туьрленемиз, Раббийге коьптен коьбирек усаймыз. Бу зат Раббийдинъ Рухы аркалы болады+.

4

Уьмитимизди уьзбеймиз

4^1Бу куллык Раббийдинъ рагимлиги мен бизге тапшырылганына коьре уьмитимизди уьзбеймиз+.

2Биз баьри ясыртын эм айыплы ислерден таямыз, аьйлелик пен аьрекет этпеймиз эм Алладынъ соьзин терисиннен анълатпаймыз. Биз акыйкатты ашык уьйретип, Алладынъ алдында кайдай аьдем болганымызды аьр аьдемнинъ намыс оькимине йигерлик коьрсетемиз+.

3Биз билдиретаган Ийги Хабардынъ маьнеси ябык болса, ол тек йойылатаган имансыз аьдемлерге ябык+.

4Бу оьмирдинъ иеси (шайтан) олардынъ акылын сокыр эткен. Соьйтип, олар коьринмеген Алладынъ келбети болган Масихтинъ данъкы акындагы Ийги Хабардынъ ярыгын коьрип болалмайдылар+.

5Биз оьзимизди тувыл, а Иса Масихтинъ Раббий болганын эм де сизге Иса йолында куллык этетаганымызды билдиремиз+.

6«Ярык каранъалыктан яркырасын», – деген Алла, Иса Масихтинъ юзиннен Оьзининъ данъкын билуьвимиз бен бизди нурландыраяк болып, юреклеримизде яркырайды+.

7Ама биз, бу карызнады алганлар, балшык савытларга усаймыз. Солай болганымыз баьриннен де уллы куьштинъ бизден тувыл, а Алладан келгенин коьрсетеди+.

8Бизди аьр яктан кыйынлыклар сынайдылар, ама биз енъилмеймиз, шыдаймыз, туьнъилеектей коьринсек те туьнъилмеймиз+.

9Бизди кувадылар, ама Алла бизди тасламайды. Ерге йыгылсак та йойылмаймыз+.

10Исадынъ яшавы шаркымызда ашык коьринер уьшин Онынъ калай оьлгенин аьр заманда оьзимизде юргистемиз+.

11Неге десе биз, яшайтаганлар, Иса уьшин аьр заманда оьлимге берилемиз. Соны ман, Исадынъ яшавы да оьлеек кевдемизде ашык коьринеди+.

12Соьйтип, бизде – оьлим, а сизде яшав куьшин коьрсетеди.

13(Кие Китапта): «Иман эткеним уьшин айтаман», – деп язылгандай, бизде де сол иман рухы болганы уьшин, иман этип, айтамыз.

14Неге десе Раббий Исады оьлилерден тирилткен Алла бизди де Иса ман тирилтип, сиз бен бирге Оьзининъ алдына салаягын билемиз+.

15Бу затлардынъ баьриси де сизинъ уьшин этиледи. Соьйтип Алла шапагаты яйылып, тагы да коьп аьдемлерге етсе, Алла оннан да коьбирек данъкланар эм Ога шуькир этилер.

16Сонынъ уьшин уьмитимизди уьзбеймиз, керисинше, эгер биз тысыннан бузыла болсак та, коьнъилимиз ишиннен куьннен куьнге янъырайды+.

17Биз шегетаган кыйынлык енъил эм кыска заманлы болып, бизге авырлыгы эш бир зат пан тенълестирмеге болалмаган коьп оьмирлик мактавды шыгарады+.

18Биз коьринетаган затларга болмай, а сол коьринмегенге эс беремиз. Неге десе сол коьринетаган озып кетеди, а коьринмеген – оьмирлик+.

5

Коьктен келеек меканымыз

5^1Шаркымыз ер уьстинде биз яшайтаган шатырга усайды. Билемиз, сол шатыр бузылганда, коьклерде Алла бизге аьзирлеген меканымыз – кол ман курылмаган оьмирлик уьйимиз бар.

2-3Соьле болса биз коьктен келеек меканымыз бан капланмага куьрсинип ымтыламыз. Ердеги шаркымызды таслаяк болсак та яланъаш калмаякпыз++.

4Неге десе биз ердеги шатырымызда туратаган заманымызда авыр юк астында куьрсинемиз. Биз ердеги шаркымызды таслаганша, коьктеги шаркымыз бан капланмага суьемиз. Соьйтип, оьлеек шарктынъ орнын оьмирлик яшав алаяк.

5Сол яшав уьшин бизди аьзирлеген – Алла. Ол бизге, Оьз ваьдесининъ толтырылаягынынъ сенимлиги этип, Рухын берген+.

6Оьзимиздинъ ердеги шаркымызда туратаганда Раббийден эректе болганымызды билгенимизге де карамай, биз аьр дайым ийги коьнъилли болып турамыз.

7Неге десе биз коьргенимизге тувыл, а иманымызга таянып яшаймыз+.

8Биз ийги коьнъиллимиз, деймен, эм, бу шаркымызды таслап, Раббий мен бирге болувды яхшы коьремиз.

9Сога коьре бизим энъ уьйкен ымтылысымыз – биз бу шаркымызда ма яде онынъ тысындамыз ба – Раббийди разы этуьв болады+.

10Неге десе бизим баьримизге Масихтинъ оькимине шыкпага керек болаяк. Сонда аьр биримиз ердеги шаркымызда эткен ийгиликлеримизге яде яманлыкларымызга коьре тийислисин алаякпыз+.

Ярастырув куллыгы

11Соны ман биз, Раббийден коркувдынъ не болганын билип, баскаларды ынандырмага каьрлеймиз. Аллага биз кайдай болганымыз белгили эм сиз де кайдай болганымызды ийги билесиз деп, уьмит этемен+.

12Оьзимизди сизге янъыдан мактап коьрсетпеймиз, ама юреги мен болмай, тыс коьриниси мен мактанатаганларга сизинъ айтар затынъыз болсын деп, бизи мен мактанмага сизге амал беремиз+.

13Эгер биз акылымыздан тайган болсак, ол Алла уьшин болган. Эгер эсимиз дурыс болса, ол – сизинъ уьшин+.

14Масихтинъ суьюви бизди юргистеди, неге десе биз мундай ойга еттик: Бир аьдем (Масих) баскалардынъ баьриси уьшин (курман болып) оьлген, солай болганда баьримиз де оьлгенмиз+.

15Масих шынтылай баьримиз уьшин оьлди. Энди яшайтаганлар оьзлерине карап яшамай, олар уьшин оьлип тирилген Масихке карап яшасынлар деп, оьлди+.

16Энди биз сол себептен эш биревди инсан келбетине коьре танымаймыз. Алдын Масихти де солай таныган болсак, энди солай танымаймыз.

17Соьйтип, бирев Масихке байыр болган болса, янъыдан яратылган болады. Аьвелгисиндеги озып кеткен, соьлегисининъ баьриси де янъы+.

18Баьрисин де Алла этти: Иса Масих аркалы бизди Алла Оьзи мен ярастырды эм бизге баскаларды да Оьзи мен ярастырып, Оьзине куллык этпеге буйырды+.

19Неге десе Алла, аьдемлерди куьналары уьшин шуьшлемей, дуныяды Масих аркалы Оьзи мен ярастырды эм сол ярасувдынъ хабарын яймага бизге тапшырды+.

20Соьйтип биз Масихтинъ аты ман ис этпеге эркинлик алдык. Алла биз аркалы Оьз буйырыгын сизге айтып анълатады. Масихтинъ аты ман тилеймиз: Алла ман ярасынъыз+.

21Неге десе Ол, бизди Масих аркалы аклап, куьнадынъ не болганын билмеген Масихти бизим уьшин куьнага курман этти+.

6

6^1Биз, Алла ман бирге ис этуьвшилер, сизге ялбарып тилеймиз: Алладынъ шапагатын кабыл этип алганынъызды босына йиберменъиз+.

2Неге десе (Кие Язувда) «Керекли заманда тилегинъди эситкенмен эм куткарылаяк куьнинъ келгенде ярдамласканман», – деп айтылган. Мине энди керекли заманынъ, мине энди куткарылаяк куьнинъ.

Паулдынъ шеккен кыйынлыклары

3Бизим кызмет этуьвимизге айып салмас уьшин биз бир аьдемнинъ де юрегине бир зат пан тиймеймиз.

4Биз, Алладынъ куллары болып, аьр яктан оьзимизди уьлги этип коьрсетемиз. Кыйынлык, кереклик, тарлык шексек те бек тоьзимлимиз+.

5Таяк тийди, тутнакка салындык, козгалувларга растык, авыр ислер эттик, уйкысызлыктан кыйналдык, ашлык сынадык.

6Таза юреклимиз, анълавлымыз, шыдамлымыз, баскаларга танълык этемиз. Кие Рух бизде, аьдемлерди экиюзлилик этпей суьемиз.

7Акыйкатты айтамыз, Алладынъ куьшин коьрсетемиз. Онъ эм сол колымызда тувралык савытларымыз бар+.

8Бирде мактанамыз, бирде корланамыз. Атымыз бирде яманга, бирде яхшыга шыгады. Алдавшы деп саналсак та тувра соьзлимиз+.

9Белгисиз деп саналсак та (сизге) белгилимиз. Бизди оьлген деселер де биз мине тиримиз! Язалансак та оьлмегенмиз+.

10Мыдах коьринсек те аьр заманда куванышлымыз. Ярлы болсак та коьплерди бай этемиз. Эш бир затымыз йок, ама баьрисине де иемиз+.

11Коринтшилер, сиз бен ашыктан ашык соьйлестик, юрегимизди сизге кенъ аштык.

12Биз сизден суьйимимизди тыймаймыз, ама сиз бизден тыясыз.

13Балаларыма айткандай болып соьйлеймен: суьйимимизге явап берип, сиз де юрегинъизди ашынъыз+.

Алладынъ уьйимиз

14Имансызлар ман бирге ислемеге куьреспенъиз. Туврашыллардынъ йорыкты бузувшылар ман кайдай ортак байланысы бар? Ярыктынъ каранъалык пан кайдай айкасувы бар+?

15Масих Белиар (шайтан) ман калай ярасар? Яде иманлылардынъ имансызлар ман кайдай ортаклыгы бар+?

16Алла уьйи мен бутлар арасында кайдай келисуьв болар? Биз болсак – яшав беруьвши Алладынъ уьйимиз. Алла бизим акымыздан булай айткан: «Мен олардынъ ишинде яшаякпан, олардынъ арасында юреекпен. Олардынъ Алласы болаякпан, а олар Меним халкым болаяк»+.

17«Сол себепли (имансызлардынъ) арасыннан шыгынъыз эм айырылып калынъыз, – дейди Раббий, – эш бир арам затка тийменъиз эм Мен сизди йолыгып аларман».

18«Мен Атанъыз боларман, сиз де меним улларым эм кызларым боларсыз», – дейди буьтин дуныяды туткан Раббий.

7

7^1Солай болганда, суьйгенлерим, Алла бизге сондай ваьделер эткенине коьре, денимизди эм рухымызды кирлеек аьр заттан оьзимизди тазалап, Аллады сыйлап, Ога савлай багысланаягынъыз+.

Паулдынъ куванышы

2Юрегинъизде бизге орын беринъиз. Биз эш биревди ынжынтпадык, эш биревди йолдан шыгармадык, эш биревден оьзимизге хайыр излемедик+.

3Муны шуьшлеп айтпайман. Йок. Мен сизге, сиз юрегимиздесиз эм биз сиз бен яшамага да, оьлмеге де аьзирмиз деп, айткан эдим+. 4Мен сизге бек сенемен эм сиз бен бек оьктемлимен! Сиз меним коьнъилимди толтырып коьтересиз. Баьри кыйынлыкларымызга карамай, куванышымнынъ сонъы йок+.

5Биз Македонияга келгенде де, онда тынышлык таппадык. Баьри яктан бизге кыйынлыклар куйылдылар: тыстан – шапкынлыклар, а иштен коркынышлар бийледилер+.

6Ама кайгыга йолыкканлардынъ коьнъилин коьтеруьвши Алла бизди Титтынъ келуьви мен коьнъиллетти+.

7Титтинъ келгени болып калмай, а онынъ сизди коьрип коьнъилленгени коьнъилимизди коьтерди. Ол бизге сиз мени коьрмеге аьсирет болганынъызды, озган затларга оькингенинъизди эм мени кайтип коршаламага шалысканынъызды айтты. Эм ол мага уьйкен куваныш аькелди.

8Язган хатым ман сизди кайгырткан болсам да оькинмеймен. Уьшини мен, бас деп, мен ога оькиндим, неге десе хатым сизди тек аз заманга болса да кайгыртканын коьрген эдим+.

9Ама соьле куванаман. Кайгырганынъызга тувыл, кайгырып, тевбеге туьскенинъизге куванаман. Неге десе Алла суьйгендей кайгыргансыз. Соьйтип, эш бир яктан бизден зарар шекпегенсиз.

10Алла суьйгендей кайгырув, аьдемди тевбеге туьсирип, куткарылувына амал береди. Соьйтип тевбеге туьскен оькинмес. Ама дуныя шыгарган кайгырув тек оьлимге аькетеди+.

11Оьзинъиз ойланынъызтага: Алладан келген кайгырувынъыз сизде кайдай шалысувды, акланмага суьювди, ашувды, коркувды, аьсирет болувды, куьнлевшиликти эм куьналыды язаламага ымтылувды тувдырды! Бу исте аьр яктан таза болганынъызды коьрсеттинъиз.

12Мен сизге язган болсам да, тек корлавшыды шуьшлев уьшин яде корланганды коршалайым деп язбаган эдим. Алла сиз бизге кайдай кайгырув сезгенинъизди коьрсетсин деп, язган эдим+.

13Соны ман коьнъилимиз коьтерилди. Солай коьнъилленип калмай, оннан да бек Титтынъ куванышына кувандык. Сиз баьринъиз де онынъ юрегин тынышландырдынъыз.

14Мен алдын оны ман соьйлескенде, сизди мактаган эдим эм сиз мени уялтпадынъыз. Сизге айтканымыздынъ баьриси дурыс болгандай, солай Титтинъ алдында сизди мактаганымыз да дурыс болып шыкты.

15Соьйтип, Тит, соьзин калай тынълаганынъызды эм оьзин калай яныплы йолыкканынъызды эсине туьсирип, сизди коьптен коьбирек суьйди.

16Мен де куванаман, неге десе баьри яктан сизге толы сенимлимен!

8

Юмартлыктынъ коьрими

81-2Энди, кардашлар, Македония элиндеги иман ямагатларына Алладынъ коьрсеткен шапагаты акында айтпага суьемиз. Олар коьплеген азапларды шегетаган болсалар да, суьйинишлери коьп эди. Ярлылык пан бек кыйналсалар да, байлардай, оьлшемсиз юмартлыкларын коьрсеттилер+.

3Колларыннан келгенше, куьшлериннен де артык, оьз ырклары ман ярдам эткенлерине – мен оьзим шаат+.

4Олар Ерусалимдеги имандасларына кызмет кылувда катнаспага ызын ялбарып тиледилер+.

5Соьйтип, сол затты биз уьмитлегендей этип калмай, олар, бас деп, Раббийге оьзлерин багысладылар. Оннан сонъ, Алладынъ ыхтыяры ман, бизге тапшырылдылар.

6Сонынъ уьшин, бу шапагатлык исти аранъызда баслагандай болып, сонъына да еткерсин деп, Титке тилеген эдик+.

7Сиз аьр неде де онъыслы болгандай, иманда, соьзде, билимде, аьр не шалысувда, биз аркалы сизде мол тувган суьювде, шапагатлык исте де онъыслы болмага куьресинъиз+.

8Соьйтип айтып, мен сизге каты талап салмайман, йок. Мен сизге баскалардынъ шалысувын коьрсетип, сизинъ суьювинъиздинъ алаллыгын сынайман+.

9Сиз Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагатын билесиз: сиз Раббийдинъ ярлылыгы ман бай боларсыз деп, Ол, бай бола турганлай, сиз уьшин ярлы болды+.

10Бу зат акында кенъесимди берейим. Озган йылдан бери тек ярдам этуьвди баслап калмай, сол исти дайым бардырмага суье эдинъиз+.

11Энди соны толтырсанъыз, сизге пайдалы болар. Соьйтип, сол исти калай этпеге аьзир болсанъыз, солай да колынъыздан келгенинше тамамланъыз.

12Неге десе сондай аьзирлик болса, сол заманда савга йок затка коьре тувыл, бар болганына коьре кабыл этилер+.

13Баскаларга тынышлык, а сизге кыйынлык аькелуьв акында айтпайман. Ама тенълик болар уьшин

14соьле сизинъ моллылыгынъыз олардынъ ярлылыгын толыстырмага болады, а эртен олардынъ моллылыклары сизинъ ярлылыгынъызды толыстырар+.

15Соьйтип, (Кие Китапта): «Коьп йыйганнынъ артыгы болмады, аз йыйганнынъ да етиспевлиги болмады», – деп язылгандай, тенълик болар.

Паул Титти Коринтке йибереди

16Титке де, бизге болгандай, сизинъ уьшин ак юректен кайгы савгалаган Аллага шуькир айтаман.

17Тит тилегимизге де кулак салды, ама онынъ оьзининъ ыхтыяры тагы да бек куьшли эди. Соьйтип, ол сизге суьйинип бараятыр.

18Тит пен бирге тагы да бир кардашымызды йиберемиз. Оны буьтин ямагатларымызда, Ийги Хабарды яйган иси уьшин, бек мактайдылар.

19Оннан баска да, бу кардаш, Раббийдинъ Оьзине данък аькелер, ярдамга аьзир болганымызды коьрсетер, биз этетаган бу шапагатлык исимизде йолдасымыз болар деп, ямагатлардан сайланды.

20Сол кадер мол савгага яваплы болып, биз этетаган куллыгымыз уьшин бизди эш бирев де шуьшлемесин деп, сак боламыз.

21Неге десе биз тек Раббийдинъ алдында тувыл, а баьри аьдемлердинъ алдында тувра зат этпеге кайгы шегемиз.

22Бу эки аьдем мен бирге биз тагы да бир кардашымызды йиберемиз. Сиз онынъ шалыскырлыгын коьп кере де туьрли ислерде сынагансыз. Энди ол тагы да бек шалысаяк, неге десе сизге бек сенеди.

23Тит десенъ, ол аранъызда мени мен ислеген йолдасым, а кардашларымыз, олар иман ямагатларынынъ элшилери, Масихке данък аькелуьвши аьдемлер.

24Оьзинъиздинъ суьйиминъизди ашыклап, баьри иман ямагатларынынъ алдында оларга сизи мен мактанувымыздынъ тувралыгын коьрсетинъиз+.

9

Ерусалимдеги иманлыларга ярдам

9^1Ерусалимдеги имандасларымызга ярдамласканымыз акында сизге язбага керекли тувыл+.

2Сиз баскаларга ярдам этпеге дайым да аьзир экенинъизди билемен. Македонияшылар алдында, Ахаядагылардынъ[*] коьбиси аьле озган йылдан баслап сизинъ шалыскырлыгынъыз бан коьтерилип, ярдам этпеге аьзир болганы уьшин сизи мен мактанаман.

3(Иман) кардашларымызды йиберетаганымнынъ маьнеси де сол: бу исте сизди мактавым бос болмасын деп. Сизинъ, мен оларга айтканымдай, аьзир болганынъызды суьемен+.

4Неге десе мени мен македонияшылар келгенде, аьзир болмаганынъызды коьрселер, бизим сизге сенимлигимиз уьшин уялармыз, а сизинъ акынъызда кайда да айтпайман.

5Соннан себеп кардашларымыздынъ сизге меннен эртерек барып, алдын ваьде этилген савганъызды аьзирлемеге керегин тилемеге тийисли коьрдим. Сол заманда ол – зор ман алынган садака тувыл, а шынтылай савга болаяк.

6Муны айтайым сизге: ким аз шашса, аз йыяр, а ким мол шашса, мол йыяр+.

7Аьр ким де солай эткенде кайгырып эм зор ман тувыл, оьзининъ юреги билдиргенине коьре берсин. Неге десе Алла суьйинип бергенлерди суьеди.

8Баьри ийгиликлерди сизге мол этип беруьв Алладынъ колында. Соьйтип, аьр затынъыз аьр яктан дайым етисер эм аьр бир хайырлы исте юмарт катнасарсыз+.

9Кие Китапта сол зат акында булай язылган: «Ярлыларга сондай аьдем мол береди, онынъ туврашылыгы бир заманда да мутылмаяк».

10Шашувшыга урлык эм ашамага оьтпек беретаган (Алла) сизинъ де шашаяк урлыгынъызды багыслаяк, коьбейтеек эм туврашылыгынъыздынъ аслык йыювын мол этеек.

11Ол сизди, аьр заманда юмарт болынъыз деп, баьри яктан да бай этеек. Юмартлыгынъыз да биз (аькетеек савга) аркалы Аллага шуькир эттиреек+.

12Суьйткенде сиз кылатаган бу кызмет имандасларынъыздынъ кытлыгын енъиллетип калмай, коьп аьдемлерге Аллага шуькир айттыраяк.

13Сол кызмет емисининъ даьмин билип, аьдемлер Аллады данъклаяклар, неге десе сиз Масихтинъ Ийги Хабарын ашык кабыл этип, ога бойсынып, олар ман эм баьриси мен болган затларынъызды юмартлык пан боьлискенсиз+.

14Олар, Алладынъ шапагаты сизге мол берилгенин коьрип, сиз уьшин дува этееклер, баьри юреги мен сизге тартылаяклар.

15Биз де Аллага Онынъ айтып болмастай савгасы уьшин шуькир этейик!

10

Паул оьзин коршалайды

10^1Мен Паул, сиз айткандай, эректен йигит, а сиз бен коьрискенде йигерсиз, Масихтинъ юваслыгы эм тоьзимлиги мен сизге ялбарып тилеймен+.

2Кайбиревлер, инсаннынъ осаллыклары бизди аьрекетке даьврендиредилер деп, ойлайдылар. Мен сизге келгенде, оларга йигер мен каты карсы шыкпага керектей коьремен, ама тилеймен, йигеримди кулланмага зорламанъыз+.

3Элбетте, биз аьдетли аьдемлердей яшаймыз, ама куьресуьвимизди инсанлык куьшимиз бен юргистпеймиз.

4Куьресуьвимизде кулланган савыт-садагымыз инсан затлары тувыл, а сол савыт-садагында душпаннынъ куьшин алган затларын йок этпеге Алладынъ куьдирети бар+.

5Бос пикирлерди эм Аллады билуьвге карсы шыгатаган аьр туьрли акылятаксувды йок этемиз, инсаннынъ аьр бир ойын есирге алып, Масихке бойсындырамыз.

6Биз, сиз Масихке савлай бойсынганда, аьр бойсынмавшыды язаламага аьзирмиз.

7Коьз алдынъыздагы затка аьруьв этип каранъыз. Ким оьзин Масихке байыр болганына ынанатаган болса, сол муны эсине туьсирсин: оьзи калай Масихке байыр болса, биз де солай+.

8Эгер дейим мага Раббийден сизди бузбага тувыл, туьзбеге берилген аькимлик пен тагы да бек мактанган болсам, уялаяк тувылман+.

9Тек мен оьзимнинъ хатларым ман сизди коркысткандай болып коьринмесин.

10Бир кесеклер айткандай: «Паулдынъ хатлары маьнели эм куьшли, ама оьзининъ болганы коьрнексиз, а соьйлесуьви коьтере де эпсиз»+.

11Соьйтип ойланатаганлар билсинлер: сизден эректе хатларымызда не айтсак, сиз бен бирге болганда да, исте де сондаймыз.

12Элбетте, оьзлери оьзлерин мактаганларга оьзимизди усатпага, олар ман тенълестирмеге йигеримиз батпайды. Оьзин оьзи мен тенълестирген, оьзин оьзининъ оьлшеми мен оьлшеген, акылсызлык этеди.

13Биз десенъ оьлшевсиз мактанаяк тувылмыз. Мактанувымыз, Алла бизге белгилеген аьрекет майданынынъ тысына шыкпай, оьлшевли болаяк. Сиз де сол аьрекет майданынынъ ишиндесинъиз.

14Сизге етпеген болсак, оьлшенип берилгеннинъ тысына шыгар эдик. Ама биз Масихтинъ Ийги Хабарын сизге баьриннен де алдын еткисттик.

15Биз баскалар кылган кызмет пен, оьлшенип берилгеннинъ тысына шыгып, мактанмаймыз. Уьмитимиз бу: иманынъыздынъ оьсуьви мен сиз аркалы аьрекет майданымыз коьптен коьп кенъейсин.

16Соьйтип биз, баскалардынъ оьз аьрекет майданында тапкан етимислери мен мактанмай, Коринттинъ тысында туьрли ерлерде Ийги Хабарды яярмыз.

17(Кие Язувда айтылгандай): «Мактанган – Раббий мен мактансын»+.

18Неге десе мактавга оьзин оьзи коьтерген тийисли болмаяк, а Алла тийисли коьрген болаяк+.

11

Паул ялган элшилерди шуьшлейди

11^1Меним бираз акылсызлыгыма сабырлык коьрсеткенинъизди суьемен. Сизге тилеймен, даянынъыз мага!+

2Мен сизди Алла куьншилиги мен куьнлеймен. Сизди бир сынъар иенъизге – Масихке соьз тавысып, Ога сизди, таза кыздай этип, танытпага суьемен+.

3Тек коркаман, бир заманларда йыланнынъ аьйлеси мен алданган Авадай[*], акылынъыз Масихке каратылган алаллыгынъыздан эм тазалыгынъыздан шет какпасын+.

4Неге десе, ким болса бирев сизге келип, биз билдиргеннен баска Исады билдирсе, сиз алганнан баска рухты алсанъыз, кабыл этип алганнан баска «ийги хабарды» кабыл этсенъиз, оны бек суьйип хош коьрип аласыз+.

5А мен бир яктан да «аьдеттен тыскары элшилерден» тоьмен тувылман+.

6Билким, тил шешени тувылман, ама билимим бар. Сондай болып, биз аьр заманда да, аьр болган затта да сизге коьриндик+.

7Сизди коьтерер мырат пан, оьзимди тоьмен этип, Алладынъ Ийги Хабарын тоьлевсиз билдиргенде куьналы болдымма+?

8Мен сизге кызмет кылар уьшин баска иман ямагатларынынъ ярдамы ман оларды акшасыз калдырдым демеге боламан!

9Сизде болганымда кытлык шексем де, биринъизге де авырлык келтирмедим: керекли аьр бир зат пан Македониядан келген кардашларым толысынша аьжетсизлендирдилер. Сизди аьр дайым да кыйнамаска шалысканман, энди де шалысаякпан+.

10Ахаядынъ эш бир еринде сол мактав меннен алынмаяк: ога сенимлик берген – мендеги Масихтинъ акыйкатлыгы+.

11Не уьшин мен солай этемен? Сизди суьймеген уьшин ме? Суьйгенимди Алла биледи!

12Тек мактанган затлары ман оьзлерин бизге тенъ этпеге амал излегенлерге сондай амалды бермес уьшин калай эткен болсам да, солай этермен.

13Бу аьдемлер – куллыклары ман баскаларды алдайтаган, Масихтинъ элшисининъ келбетиндеги ялган элшилер+.

14Ол сейир зат тувыл: ибилис оьзи де ярык маьлектинъ келбетин алады+.

15Соннан себеп онынъ куллыкшылары туврашылыктынъ кабын оьзлерине кийгенинде, сейир бир зат та йок. Тек сондайларды ислерине коьре тийисли яза саклаяк+.

Паулдынъ элшиликте шеккен азаплары

16Тагы да янъыдан айтайым: мени эш бирев де акылсыз деп санамасын, ама соьйтип болмаса, мени акылсыздай этип те кабыл этинъиз. Мен бираз мактанайым+.

17Оьзимнинъ айтаякларымды Раббий унаганындай тувыл, керисинше, мактанганымда акылсыздай болып айтарман.

18Эгер дейим коьплер болганлары ман мактанатаган болсалар, мен де мактанайым+.

19Неге десе сиз акыллы аьдемлер бола турып, акылсызларга сабырлык коьрсетпеге асыгасынъыз+.

20Аьле сизди кул этип кулланганларга, кыйынынъызды ашаганларга, колларына йыйганларга, коькиреклилерге, бетинъизге сокканларга да тоьзимлик коьрсетесинъиз+.

21Уялсам да айтайым, элбетте, сол иске куьшимиз етпейди! Ама баскалар не мен мактанмага юрекленселер, акылсыздай айтаман, мен де соны ман мактанмага юрекленемен.

22Олар еврейлер ме? Мен де евреймен. Олар исраилшилер ме? Мен де исраилшимен+.

23Олар Ибрагимнинъ тувдыклары ма? Мен де онынъ тувдыгыман. Олар Масихтинъ кызметшилери ме? Берлидей айтаман: мен – тагы да бек. Мен коьп те куллык эткенмен, коьп те тутнакларда олтырганман, мени аямай тоьбелегенлер, коьбинше – оьлим аьлде болганман+.

24Ювытлардан бес кайта отыз тогыз кере камышыландым,

25уьш кайта таяк пан тоьбеленгенмен, бир кере – таслар ман. Уьш кайта денъизде кеме баьлесине ушырадым эм ашык денъизде бир кеше, бир куьн калган вакытым да болды+.

26Мен дайым да йолда болып, сувлардан, тонавшылардан, оьз халкымнан, баска миллетлилерден кавыфларга ушырадым; шахарларда, шоьллерде, денъизде эм ялган (иман) кардашлар арасында да кавыфлар сынадым+.

27Куллык этип бек кыйналдым, туьнлерди уйкысыз оьткердим; ашлык эм сувсызлык сынадым, бирерде коьтере де сувыкта эм яланъашлыкта ассыз калган заманым да болды+.

28Соьле де баска заттынъ акында айтпай, аьр куьн баьри иман ямагатлары уьшин шеккен кайгымнынъ юги мойнымда.

29Ким болса да бирев карувсызланса, мен де карувсыз болмайманма экен? Эм эгер ким болса да бирев йолдан тайдырылса, мен де ашувдан янмайманма экен+?

30Эгер дейим мага мактанмага керек болса, карувсызлыгымды коьрсеткен затлар ман мактанаякпан.

31Раббий Исадынъ Атасы Алла – аты дайым макталсын! – оьтирик айтпаганымды биледи.

32Дамаск шахарында патша Аретастынъ аькими, мени ысламага деп, шахар капыларына саклавшыларын салган эди+.

33Ама мен, шахар иргесиндеги терезеден шетен мен туьсирилип, онынъ колыннан кашып кутылдым.

12

Паулга коьринген коьринислер эм ашылувлар

12^1Бу зат пайдасыз болса да мактанмага керекпен: мен энди Раббийден алган коьринислерге эм ашылувларга эс берейим+.

2Масихке байыр бир аьдемди таныйман[*]. Он доьрт йыл артта (билмеймен денинде ме яде денининъ тысында, ол бир Аллага белгили, мен билмеймен) ол уьшинши коькке[*] алынган эди.

3Аьше, сол аьдемнинъ еннетке коьтерилгенин билемен (кайтаралайым, белгисиз денинде ме яде денининъ тысында, оны бир Алла биледи)

4эм ол онда аьдемге авызыннан шыгармага болмаяк, айтпага ызын берилмеек соьзлерди эситкен.

5Эне сонадай аьдем мен мактанмага аьзирмен. Оьзим мен мактанаяк тувылман, тек оьзимнинъ карувсызлыгым ман.

6Ама оьзим мен мактанмага суьйсем, акылсызлыкка туьспеспен: мен тек акыйкатты айтарман. Тек, бирев де мени коьргениннен яде эситкениннен уллыга санамасын деп, оьзим оьзимди сол заттан тыяман.

7Ама мага ашылган затлардынъ эсапсыз бийиклиги мен коькирексимес уьшин, кевдеме «тегенек» берилген эди, сол зат та – шайтаннынъ мени кыйнамага йиберген элшиси – мени коькирексуьвден саклайды.

8Сол заттан мени куткар деп, Раббийге уьш кере тиледим, ама явапка:

9«Шапагатым сага тамам, неге десе меним куьшим карувсызлыкта толы болады». Сога коьре, Масихтинъ куьши менде дайым болсын деп, мен оьзимнинъ карувсызлыгым ман оннан да авас болып мактанаякпан.

10Сол себепли энди Масих уьшин басымнан кешетаган баьри карувсызлыкларга, корланувларга, кытлыкларга, кувгынларга, кыйынлыкларга суьйинемен, неге десе мен карувсыз болганда куьшли боламан+.

11Мактанып, акылсызлыкка еттим. Ама сиз сол затка мени зорладынъыз. Сиз оьзинъиз таза атымнынъ шыкканын каьрлемеге тийисли эдинъиз. Оьзим бир зат та болмасам да, сол «аьдеттен тыскары элшилерден» кем тувылман+.

12Алла акыйкат элшидинъ белгилерин коьрсетпеге мага амал бермегенме эди? Мен аьр заман сабыр болып, сизге туьрли аьлемет нышанларды, аьжейиплерди эм куьдиретли ислерди коьрсеттим+.

13Сол заманда, мен сорайман, баска иман ямагатлары ман тенълестиргенде сизге не зат етиспейди? Мен оьзим сизге юк болмаганым тувылма экен? Аьше, кеширинъиз мени сол «янъылысым» уьшин!+

Суьйимде алаллык

14Мине энди де, уьшинши кере, мен сизге келмеге аьзирмен эм сизге юк болмаякпан, неге десе мен сизинъ байлыгынъызды тувыл, а оьзинъизди излеймен. Балалар ата-аналарына тувыл, а ата-аналар балаларына байлык йыймага тийислилер+.

15Соьйтип, мен де куванып сизге оьзимдикин шашаякпан, сиз уьшин оьзимди де аямаякпан. Эгер дейим мен сизди солай бек суьетаган болсам, сиз мени сонынъ уьшин аз суьеексизбе+?

16Билким, сиз айткандай, мен сизге юк болмаганда, «аьйлекер» киси бола турып, сизди «кылыплык пан алдымма»+?

17Тек кайтип? Йибергенлерим аркалы алдав ман сизден бир зат алдымма?

18Мен Титти сизге бармага тилеп разы эттим. Оны ман бирге тагы да бир иман кардашымызды йибердим. Сизди Тит алдадыма? Биз бир рух пан ислемедикпе, бир йол ман бармадыкпа+?

19Билким, биз алдынъызда тек акланмага суьемиз деп, коьптен бери ойлай боларсынъыз. Йок, биз Масихке байыр аьдемлер болып, Алладынъ алдында айтамыз. Суьйгенлерим, баьрисин де иманынъызды беркитер уьшин этемиз+.

20Тек бир коркувым бар: сизге келгенде, сизди коьрмеге суьйгендей аьлде табарма экенмен? Сиз де мени суьйгенинъиздей болганымды коьрерме экенсиз? Сизде эрисуьвлерди, куьншиликти, ашувды, даваласувды, яла ягувды, соьз юргистуьвди, коькирексуьвди эм нызамсызлыкты табарман деп коркаман.

21Сизге келгенимде, Алла мени тагы да сизинъ алдынъызда тоьменлетер эм эртеден куьналыкка баткан коьплеринъиз уьшин йыларман деп коркаман. Неге десе сиз эткен арам ислеринъизден, каьхпеликлеринъизден эм эдапсызлыкларынъыздан тевбе этпединъиз+.

13

Ахыр насихатлар эм саламлар

13^1Соьйтип, мен (аямай тамамын этеек болып) сизге уьшинши кере келип турыман. (Тап язылгандай): «Карарластырылаяк аьр бир ис эки яде уьш шааттынъ коьрсетуьвин талаплайды»+.

2Мен, сизге экинши кере келгенимде, эрте куьнага туьскенлерге эм баскалардынъ баьрисине де айткандай, энди де сизден эректен кайтарып айтаман: сизге янъыдан тагы да келсем, бир аьдемди де аямаякпан.

3Сол заман излеген бегитуьвди табарсыз. Сонда Масихтинъ мен аркалы соьйлейтаганына ынанаяксынъыз. Масихтинъ сизге каратылган аьрекети карувсыз тувыл. Ол куьшин аранъызда коьрсетеди.

4Масих Оьзининъ карувсызлыгы ман кашка керилген болса да, буьгуьн Ол Алладынъ куьдирети мен сав. Ол бир заманда болгандай, биз де карувсызбыз, тек сизге ашылган Алладынъ куьдирети мен биз Оны ман сав болаякпыз+.

5Оьзинъизди тергенъиз: иманынъыз бан яшайсызба? Оьзинъизди сынанъыз. Иса Масих сизде болганын оьзинъиз билмейсинъизбе? Тек сиз сынавларга шыдамайтаганлардан болмасанъыз.

6Бизге калганда, сиз, уьмит этемен, сынавларга шыдаганымызды анълаяксыз.

7Бир яманлык та этпенъиз деп, Аллага тилеймиз. Сынавларга шыдаганымызды коьрсетпеге тувыл, шыдамагандай коьринсек те, сизге яхшылык этпеге амал бермеге суьемиз.

8Биз акыйкатлыкка карсы шыкпага болалмаймыз; ога тек ярдамласпага боламыз.

9Биз карувсыз болмага разымыз, тек сиз карувлы болынъыз: сизинъ туьзелуьвинъизди тилеп, дува этемиз+.

10Мен сизден энди де узакта болып, бу хатты эртерек язаман, неге десе сизде болган заманымда катылык коьрсетпей, Раббий берген аькимликти сизди бузбага тувыл, а курмага кулланмага суьемен+.

11Сонъында, кардашлар, айтайым: суьйининъиз! Яшавынъызды туьзетинъиз, насихатларымды кабыл этинъиз, бир ойлы болып, татымлыкта яшанъыз. Сол заманда суьйим эм татымлык беруьвши Алла сизи мен болар+.

12Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислисинше оьбип, саламланъыз. Мундагы имандасларынъыздынъ баьриси де сизге салам йибереди+.

13Раббий Иса Масихтинъ шапагаты, Алладынъ суьйими эм Кие Рухтынъ айкасувы баьринъиз бен болсын.

* 3:3 Тас: оригинал текстте скрижал.

* 9:2 Ахая: кубыла Греция.

* 11:3 Ава: Ева.

* 12:2 Масихке байыр бир аьдемди таныйман: Паул оьзининъ акында айтады.

* 12:2 Уьшинши коьк: энъ бийик коьк (еннет).

+ 1:1 Ислер 18:1-17

+ 1:3 1 Петер 1:3, Эфесшилер 1:3

+ 1:5 Рим. 8:17, Пилипшилер 3:10, Колосшылар 1:24

+ 1:6 2 Тимотей 2:10
+ 1:8 Ислер 19:23, 1Кор. 15:32
+ 1:9 2Кор. 4:14

+ 1:10 Ислер 12:11, Ислер 14:19-20, Ислер 21:32-33, Ислер 27:44

+ 1:11 Рим. 15:31, 2 Салоникшилер 3:2, Ислер 12:5, Эфесшилер 6:18

+ 1:12 Ислер 23:1, 2 Тимотей 1:3, 1Кор. 2:4, 1Кор. 2:13

+ 1:13 1Кор. 1:8, 1 Салоникшилер 4:16-18, 1 Салоникшилер 2:19-20

+ 1:15 1Кор. 4:19
+ 1:16 Ислер 19:21, 1Кор. 16:5
+ 1:18 1Кор. 1:9
+ 1:19 Ислер 15:22, Ислер 16:1
+ 1:20 1Кор. 14:16, Ашы. 3:14

+ 1:22 2Кор. 5:5, Ювытлар 6:11, Эфесшилер 1:13

+ 1:23 Рим. 1:9, Гал. 1:20, Пилипшилер 1:8, 1 Салоникшилер 2:5

+ 2:2 2Кор. 7:8
+ 2:4 2Кор. 7:12
+ 2:6 1Кор. 5:4-5
+ 2:11 1 Петер 5:8
+ 2:12 Ислер 16:8, Ислер 20:6
+ 2:13 2Кор. 7:6, 2Кор. 8:6, 2Кор. 12:18
+ 2:14 Колосшылар 2:15

+ 2:15 1Кор. 1:18, Яр. 8:21, Эфесшилер 5:2, Пилипшилер 4:18

+ 3:1 Ислер 18:27, 1Кор. 16:3

+ 3:6 Лк. 22:20, Эфесшилер 3:7, Колосшылар 1:23, Рим. 2:27, Яхья 6:63

+ 3:14 Мк. 6:52, Ислер 15:21

+ 3:17 Яхья 4:24, Яхья 8:32, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, Гал. 5:1

+ 3:18 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:29, Пилипшилер 3:21
+ 4:1 2Кор. 3:6
+ 4:2 2Кор. 2:17, 1 Салоникшилер 2:3
+ 4:3 2Кор. 3:14, 2Кор. 2:15

+ 4:4 Яхья 12:31, Колосшылар 1:15, Ювытлар 1:3

+ 4:5 Мк. 10:43, 1Кор. 9:19
+ 4:6 Яр. 1:3
+ 4:7 Рим. 9:21-22, 1Кор. 2:5
+ 4:8 2Кор. 7:5
+ 4:9 Яхья 15:20
+ 4:10 Рим. 6:5
+ 4:11 2Кор. 6:9
+ 4:14 1 Салоникшилер 4:14
+ 4:16 Рим. 12:2, Эфесшилер 4:23
+ 4:17 Рим. 8:18
+ 4:18 Рим. 8:24, Ювытлар 11:1
+ 5:2 Рим. 8:23
+ 5:3 1Кор. 15:53
+ 5:5 2Кор. 1:22, Эфесшилер 1:14
+ 5:7 2Кор. 4:18
+ 5:9 Колосшылар 1:10

+ 5:10 Мат. 25:31-32, Ислер 10:42, Рим. 14:10

+ 5:11 2Кор. 4:2
+ 5:12 2Кор. 3:1, 2Кор. 11:16, 2Кор. 12:1
+ 5:13 Мк. 3:21, 2Кор. 11:1
+ 5:14 Рим. 5:15
+ 5:15 1 Петер 4:2, Рим. 14:7-8
+ 5:17 Рим. 6:4, Ашы. 21:5
+ 5:18 Рим. 5:10-11, Колосшылар 1:20
+ 5:19 Рим. 4:8
+ 5:20 Эфесшилер 6:20

+ 5:21 Яхья 8:46, 1 Петер 2:22, 1 Яхъя 3:5, Ювытлар 4:15, Рим. 8:3, Рим. 1:17, Рим. 4:25, 1Кор. 1:30

+ 6:1 1Кор. 3:9

+ 6:4 Ислер 9:16, Ислер 16:23, Ислер 17:5, 2Кор. 11:23-27

+ 6:7 2Кор. 10:4, Эфесшилер 6:11-17
+ 6:8 Рим. 3:8
+ 6:9 2Кор. 4:11
+ 6:10 Яхья 16:22, Ислер 3:6
+ 6:13 1Кор. 4:14
+ 6:14 Эфесшилер 5:7, 1 Яхъя 1:6
+ 6:15 1Кор. 10:21
+ 6:16 Эфесшилер 2:21, 1Кор. 3:16-17,
+ 7:1 1 Яхъя 3:3
+ 7:2 Ислер 20:33
+ 7:3 Пилипшилер 1:7
+ 7:4 Колосшылар 1:24
+ 7:5 2Кор. 2:13, 2Кор. 4:8

+ 7:6 2Кор. 1:4, 2Кор. 2:13, 2Кор. 8:6, 2Кор. 12:18

+ 7:8 2Кор. 2:2-4
+ 7:10 Мат. 5:4,
+ 7:12 1Кор. 5:1-2, 2Кор. 2:4
+ 8:2 Мк. 12:44
+ 8:3 1Кор. 16:2
+ 8:4 Рим. 15:26
+ 8:6 2Кор. 2:13, 2Кор. 7:6
+ 8:7 1Кор. 1:5
+ 8:8 1Кор. 7:6
+ 8:9 Якуп 2:5, Пилипшилер 2:6-7
+ 8:10 1Кор. 7:25
+ 8:12 Мк. 12:43-44, Лк. 21:3
+ 8:14 Ислер 4:34
+ 8:24 2Кор. 7:4
+ 9:1 Рим. 15:25
+ 9:3 2Кор. 8:6, 1Кор. 16:2

+ 9:6 Сулейманнынъ таварыхлары 11:24-25, Лк. 6:38, Гал. 6:7

+ 9:8 Пилипшилер 4:19
+ 9:11 1Кор. 1:5
+ 9:13 Мат. 5:16, 1 Петер 2:12
+ 10:1 Мат. 11:29
+ 10:2 1Кор. 4:21, 2Кор. 13:2, 2Кор. 13:10
+ 10:4 2Кор. 6:7, Эфесшилер 6:11
+ 10:7 1Кор. 3:23, Гал. 3:29
+ 10:8 2Кор. 13:10
+ 10:10 1Кор. 1:17
+ 10:17 1Кор. 1:31
+ 10:18 Рим. 2:29, 1Кор. 4:5
+ 11:1 2Кор. 5:13
+ 11:2 Эфесшилер 5:27, Ашы. 14:4

+ 11:3 Яр. 3:1, Яр. 3:4, Яхья 8:44, 1 Тимотей 2:14

+ 11:4 Гал. 1:6
+ 11:5 2Кор. 12:11
+ 11:6 1Кор. 1:17, 2Кор. 10:10
+ 11:7 1Кор. 9:18
+ 11:9 2Кор. 12:13, Пилипшилер 4:15
+ 11:10 Рим. 9:1, 1 Тимотей 2:7

+ 11:13 Пилипшилер 1:15, Ислер 20:30, 2 Петер 2:1, Ашы. 2:2

+ 11:14 Гал. 1:8
+ 11:15 Пилипшилер 3:19
+ 11:16 2Кор. 5:12
+ 11:18 Пилипшилер 3:3-4
+ 11:19 1Кор. 4:10
+ 11:20 Гал. 2:4, Гал. 4:3
+ 11:22 Рим. 11:1, Пилипшилер 3:5
+ 11:23 1Кор. 15:10, 2Кор. 6:4-5

+ 11:25 Ислер 16:22-23, Ислер 14:19, Ислер 27:41-44

+ 11:26 Гал. 2:4

+ 11:27 Ислер 18:3, 1 Салоникшилер 2:9, 2 Салоникшилер 3:8, 1Кор. 4:11

+ 11:29 1Кор. 9:22

+ 11:32 Ислер 9:24-25

+ 12:1 2Кор. 5:12, 2Кор. 11:16, Гал. 1:12, Гал. 2:2, Эфесшилер 3:3

+ 12:10 Мк. 10:30, Мат. 5:11-12, Рим. 5:3
+ 12:11 1Кор. 15:8-9, 2Кор. 11:5
+ 12:12 Ислер 15:12, Рим. 15:19
+ 12:13 2Кор. 11:9
+ 12:14 2Кор. 13:1, 1Кор. 10:33

+ 12:15 Пилипшилер 2:17, Колосшылар 1:24, 1 Салоникшилер 2:8

+ 12:16 2Кор. 11:9
+ 12:18 2Кор. 8:6, 2Кор. 8:18
+ 12:19 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 1Кор. 14:26
+ 12:21 1Кор. 5:1, 1Кор. 6:18
+ 13:1 2Кор. 12:14, Мат. 18:16
+ 13:4 Рим. 6:4
+ 13:9 1Кор. 4:10
+ 13:10 2Кор. 10:8

+ 13:11 Мк. 9:50, Рим. 12:18, 1 Салоникшилер 5:13, Рим. 15:33, Рим. 16:16

+ 13:12 Рим. 16:16, Пилипшилер 4:22

Галатияшылар

Галатияшылар

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Кирис Соьз

ПАУЛДАН ГАЛАТИЯШЫЛАРГА ХАТ

Галатия провинциясына (Турциядынъ орталыгыннан алыс турган ерде) христиан ямагатлары Паул ман онынъ биринши миссионерлик элгезерлигинде янъы оьмирдинъ 40-ншы йылларынынъ сонъында туьзилген эдилер.

Паул Галатиядан кеткеннен сонъ, коьп заман озбай, янъы ынанганларга баска окытувшылар келгенлер. Олар Алладан куткарылувды алар уьшин Тауратты (Мусадынъ Йорыгын) эм суьннетлев аьдетти толтырмага керегин катырып айтатаган болганлар. Оны ман бирге, олар Паулдынъ уьшини мен де Масихтинъ Ийги Хабарын анълатпага эм насихатламага абырайы йок дегенлер. Паул оны билгенде бек кайгырды эм, сосы ялганлыкка карсы турар уьшин, Галатиядагы янъы ямагатларга хат язды.

Хат бир неше кесектен туьзилген: 1) Паулдынъ оьзининъ Масихке элши кайтип болганы акында хабарлавы; (1–2 бб.) 2) Алла аьдемлерге куткарылувды Тауратты саклавы себепли болмай, а Иса Масихке ынанганы уьшин беретаганын коьрсетуьви (3:1–5:12); 3) Ийги Хабар себепли Кие Рух эм суьюв юргисткен яшавды суьвретлеви (5:13–6:10); 4) тамамлав (6:11-18).

1

1^1Аьдемлерден йиберилмей яде аьдемлердинъ ярдамы ман сайланмай, Масих Исадынъ эм Оны оьлилерден тирилткен Атасы Алладынъ ыхтыяры ман элши болган Паулдан+

2эм мени мен бирге туратаган кардашлардынъ баьрисиннен Галатия элининъ иман ямагатларына салам!+

3Атамыз Алладан эм Раббийимиз Масих Исадан сизге шапагат эм тынышлык болсын.

4Атамыз Алладынъ ыхтыяры ман Масих, аьлиги аьйлежи заманнан бизди куткараяк болып, куьналарымыз уьшин Оьзининъ янын берген+.

5Ога оьмирлер бойы данък болсын! Амин.

Ялгыз бир Ийги Хабар бар

6Масихтинъ шапагаты ман сизди Оьзине шакырган Алладан сондай тезлик пен баска «ийги хабарга» коьшетаганынъыз мени сейирсиндиреди+.

7Йок баска ийги хабар, ама сизде тынышсызлык тувдыратаган эм Масихтинъ Ийги Хабарын терисиннен коьрсетеек болатаган аьдемлер бар+.

8Эгер биз яде коьктен маьлек келип, сизге оьзимиз насихат эткен Ийги Хабарга карсы бир хабарды айтып басласа, Алла сонынъ язасын берсин!+

9Алдын айтканымдай, соьле де айтаман: ким сизге, кабыл эткенинъизге карсы баска хабарды уьйретеди, Алла сонынъ язасын берсин!

10Мен аьдемлерден ме макул коьруьвди излеймен яде Алладан ма+?

11Аьдемлерге ме ярамага шалысаман? Эгер мен соьлеге дейим аьдемлерге яраяк болган болсам, Масих кулы болмас эдим.

Паул калай элши болды

12Кардашларым, сизинъ билгенинъизди суьемен: мен сизге насихатлаган Ийги Хабар аьдемнен тувыл, неге десе мен оны аьдемнен алып уьйренмегенмен, оны мага Масих Иса ашкан+.

13Сиз меним ювыт динине берилген алдынгы яшавым акында, эм мен Алладынъ иман ямагатын калай аявсыз кувып, йок этеек болып каьрлегенимди эситкенсиз+.

14Халкымда коьплеген тенълерим арасында, ювыт дининде алдыга барып, ата-бабаларымнан калган аьдетлерди сакламага мендей болып оьлшемсиз бек шалыскан йок эди+.

15-16Аьле ана карнында мени сайлаган эм шапагаты ман Оьзине кызмет кылмага шакырган Алла Оьз Улын мага эм мен аркалы ашпага макул коьрди эм Онынъ акындагы Ийги Хабарды миллетлерге яймага буйырды. Сол вакытта мен эш бир аьдемнен маслагат излемедим+.

17Ерусалимге Меннен алдын элши болганларга бармадым. Тек Арабистанга бардым да сонъ Дамаск шахарына кайттым+.

18Уьш йылдан сонъ Ерусалимге, Кефа[*] ман танысаяк болып, бардым эм оны ман он бес куьнди озгардым+.

19Тек онда Раббийдинъ оьгей иниси Якуптан баска элшилерден биревди де коьрмедим+.

20А сизге язаятырганым Алла алдында оьтирик тувыл+.

21Оннан сонъ Сирия эм Киликия эллерине бардым.

22Юдеядынъ иман ямагатларында мен эш биревге де белгили тувыл эдим.

23Олар меним акымда тек бир зат эситкенлер: оларды бир заманларда кувган, алдын йок этпеге шалыскан аьдем иманды соьле оьзи насихатлап юреди+.

24Олар меним уьшин Аллады данъклайтаган эдилер.

2

Паул баска элшилерге косылады

2^1Он доьрт йыл оьткенде, мен Барнаба ман бирге, оьзимиз бен Титты да алып, тагы да Ерусалимге бардым+.

2Алла мага соьзин ашып, сонда бармага буйырган эди. Мен ондагы энъ белгили аьдемлер мен тек коьрисип, оларга миллетлер арасында уьйрететаган Ийги Хабарды айттым: куллыгымнынъ аьлиги яде алдынгы заманда босына ма экенин билмеге суьйдим+.

3Ама олар мени мен бирге келген Титты, ол грек болса да, суьннетленмеге кыстамадылар+.

4Кыстырылып арамызга кирген ялган кардашларымыз уьшин келген эдик. Олар бизим Масих Исада тапкан эркинлигимизди карамага эм бизди кул этеек болып, ясыртын келген эдилер+.

5Биз, сизде Ийги Хабардынъ акыйкаты саклансын деп, бир саьатке де оларга йолды бермедик эм бойсынмадык.

6Ама белгили деп саналганлар – бир вакытларда олар кайдай болган болсалар да, мага баскалыгы йок: Алла аьдемнинъ тыс сыпатына карамайды. Сол белгили аьдемлер айтканларыма эш бир зат коспадылар.

7Керисинше, Петерге Ийги Хабарды ювытларга яймага тапшырылгандай, мага да ювыт болмаганларга соны яймага буйырылганын коьрдилер+.

8Петерге ювытлар ара элшилигинде куьш беретаган (Алла) мага да баска миллетлилер арасында элшилик кызметте ярдам этти.

9Мага берилген шапагатты билгенде, иман ямагатынынъ сакаман деп санаганлары – Якуп, Петер[*] эм Яхъя, ортак кызмет кылувымыздынъ белгиси этип, мага эм Барнабага онъ колын узаттылар. Биз баска миллетлилерге, а олар ювытларга бараягымызды макул эттилер+.

10Тек бизден ямагат пакырларына ярдамласувды тиледилер. Мен де оны айырым мукаятлык пан толтырмага каьрледим+.

Паул Петерди шуьшлейди

11Ама Петер Антиохияга келгенде, мен оны ман бетпе-бет карсыластым, неге десе ол оьзин аькис юргистип баслаган эди+.

12Якуп яныннан бир неше аьдем келгенге дери ол ювыт болмаганлар ман зияпетлерди бирге олтырып ашай эди. Ама сол аьдемлер келгенде, Петер ювытлардан коркып, шетке кагылып, эрекке тайып баслады+.

13Сондай экиюзлиликти баска ювытлар да эттилер. Барнабадынъ оьзи де сондай экиюзлиликке бойсынды.

14Ийги Хабардынъ акыйкаты ман туьз бармаганларын коьргенде, мен баьриси турганлай Петерге: «Эгер сен, ювыт бола турып, ювыттай болмай, баска миллетлилердей, яшайтаган болсанъ, не уьшин оларды ювытлардай яшатпага каьрлейсинъ?»+

15Биз табиатымыз бан ювытпыз, „куьнага туьскен миллетлер“ ден тувылмыз.

16Ама аьдем Таурат йорыкларын толтырувы ман тувыл, а Иса Масихке сеними мен акланганын билемиз. Биз Таурат йорыкларын толтырувымыз бан болмай, тек Масихке сенуьвимиз бен акланар уьшин Ога ынандык. Таурат йорыкларын толтырувы ман эш бир инсан да акланалмаяк+.

17Эгер биз оьзимиз, Масих аркалы акланувымызды излеп, куьналы болып шыксак, сол заманда Масих куьнага кылынувшы болады ма? Эш болмас!

18Неге десе, эгер мен бузганымды янъыдан туьзетаган болсам, соны ман оьзимди оьзим йорыкты бузувшы болганымды коьрсетемен.

19Мен, Алла уьшин яшаяк болып, Таурат йорыгы аркалы Таураттан куткарылып, оьлгендей, Масих пен бирге кашка керилгендей болганман+.

20Энди мен яшамайман, менде тек Масих яшайды. А соьле денимде яшайтаган болсам, мени суьйген, мени уьшин Оьзин курман эткен Алладынъ Улына сенуьвим мен яшайман+.

21Алла шапагатын кери какпайман. Неге десе, эгер Таурат йорыгы ман акланув болатаган болса, сол заманда Масих босына оьлген.

3

Таурат йорыгы эм иман

3^1Ай, акылсыз галатияшылар! Ким сизди саарлады? Масих Исадынъ кашка керилгени коьзлеринъиз алдында ашылып коьргистилген эди, тувылма?

2-3Сизден тек сосы затты билгим келеди: сиз Таурат йорыгын толтырувынъыз бан Кие Рухты алдынъызба, яде эситкенлеринъизге ынанувынъыз бан ма? Сиз сондай акылсызсызба? Рухтан баслап, энди оьз куьшинъиз бен толтырмага куьресесизбе+?

4Сол кадер коьп затларды тоьзгенинъиз босынама болды+?

5Сизге Рухты беретаган, аранъызда аьжейиплерди этетаган Алла муны, Таурат йорыгын толтырганынъыз уьшин ме яде эситкенлеринъизге ынанганынъыз уьшин ме, этеди+?

6(Кие Язувда айтылгандай): «Ибрагим Аллага ынанды, Алла да ынанганын туврашылыкка санады»+.

7Муннан сиз анъланъыз: Ибрагимнинъ акыйкат уллары – иманы болганлар.

8Кие Язувда Алла, Ибрагимге: «Сен аркалы баьри миллетлер разылыгымды табаяклар», – деп Ийги Хабарды билдирип, баска миллетлилерди иманы уьшин аклаягын алдыдан айтты+.

9Соьйтип, иманлылар сенимли Ибрагим мен разылык табадылар.

10А йорыкты толтырувга таянганлар наьлет боладылар, неге десе язылган: «Таураттынъ китабында белгиленген аьр затты дайым толтырмаганнынъ аьр бирисине каргыс туьсеек»+.

11Эш бирев де Алла алдында Таурат йорыгы ман акланмаягы белгили, неге десе (Кие Язувда айтылгандай) «туврашыл аьдем иманы ман акланып яшаяк»+.

12А сол йорык иманга негизленмейди. (Кие Язувда айтылгандай,) «ким йорыкты толтырады, сол оны ман яшар»+.

Таурат йорыгы эм Алла ваьдеси

13Таурат йорыгы аькелген наьлетликтен Масих бизди азат этти, бизим орнымызга наьлетлевди Оьзине алды, неге десе (Кие Китапта) «Агашка асылган аьр ким – наьлет» деп язылган.

14Масих Иса муны, Ибрагимге берилген разылыкты Оьзи аркалы баска миллетлилерге яяр уьшин, этти. Соьйтип биз ваьде этилген Рухты иман аркалы алдык+.

15Кардашларым, аьдемлердинъ ойлаганына коьре айтаман, эш бирев аьтте аьдем эткен антласувдынъ куьшин йоялмайды эм ога бир затты да косалмайды.

16Ама Алладынъ ваьделери Ибрагимге эм онынъ тувдыгына берилген эди. Алла, коьплердинъ акында айткандай, «тувдыкларынъа» деп айтпайды, ама тек биревдинъ акында айткандай: «тувдыгынъа» деп айтады, а сол – Масих+.

17Меним айтатаганым бу: эртеден Алла ман беркитилген антласувдан доьрт юз отыз йылдан сонъ туьзилген Таурат, сол антласувдынъ куьшин йойдырып Алладынъ берген ваьдесин бузалмайды.

18Неге десе асабалык Тауратка негизленген болса, ол энди ваьдеге негизленмейди. Ама Алла асабалыкты Ибрагимге ваьдеси мен тапшырган+.

Таураттынъ мырады

19Солай болса, не уьшин Таурат йорыгы (яратылган)? Алла оны, куьнага туьскенимизди коьрсетер уьшин антласувына коскан. (Таурат,) ваьде этилген эм (Ибрагимнинъ) тувдыгы болган (Масих) келгенге дери (куьшин саклады); маьлеклер аркалы, орташылык этуьвши (Муса пайхамбардынъ) колы ман (халкка) тапшырылган+.

20Ама орташылык этуьвши келисуьвликтинъ эки ягы болган ерде керек. Алла бир ди де!+

21Сога коьре Таурат йорыгы Алла эткен ваьделерине карсы болама? Эш болмас! Эгер яшавды береек йорык берилген болса, инсан, акыйкатлай, сол йорык пан акланар эди.

22Кие Язувга коьре буьтин дуныя – куьналыктынъ есиринде, сога коьре Алладынъ ваьде эткени иманга негизленип, Иса Масихке сенген аьдемлерге берилеек+.

23Иман шагы келгенге дейим биз Таурат йорыгынынъ есиринде болып, иманнынъ ашылаяк заманына дейим сакланып турдык.

24Биз иманымыз бан акланар уьшин, Таурат, балады мектепке аькелуьвши кулдай, бизди Масихке аькелди+.

25Ама энди иман шагы келгенде, биз тербиялавшы кулга бойсынган балаларга усамаймыз.

26Неге десе баьринъиз де Иса Масихке сениминъиз бен Алладынъ уллары болдынъыз+.

27Баьринъиз де, сувда шомылдырылып[*] Масих пен бир болганда, янъы кийим кийгендей, Масихти коьнъилинъизге алдынъыз+.

28Энди ювыт пан грек, кул ман эркин, эр киси мен хатын арасында баскалык йок: баьринъиз де Масих Иса ман бирсиз+.

29Масихтики болсанъыз, сонда сиз Ибрагимнинъ тувдыгысынъыз эм Алла ваьде берген асабалыктан уьлисли боларсыз+.

4

4^1Кене де айтып озайым: асаба, баьри муьлк оныкы болса да, аьле бебейлигинде ол кулдан баскаланмайды.

2Атасы белгилеген заманга дейим, асаба тербиялавшыларга эм уьй ислерин юргистуьвшилерге бойсынады.

3Соьйтип биз де, рухымыздынъ бала шагында дуныядынъ баслапкы окувларына кул эдик.

4Ама Алла белгилеген вакыт еткенде, хатыннан тувган эм Таурат йорыгына байлы болып яшаган Улын йиберди+.

5Алладынъ Улы, бизди, йорыкка байлы болып яшайтаганларды, эркин этип, Алладынъ уллары этпеге келди+.

6Сиз Онынъ уллары болганынъыз уьшин, Алла, Оьз Улынынъ: «Абба![*] Ата!» – деп шакыратаган Рухын сизинъ юреклеринъизге салды.

7Сога коьре сиз энди куллар тувылсынъыз, улларысынъыз. Уллары болганнан сонъ, Алла ваьде бергенлердинъ асабаларысыз.

Паулдынъ галатияшылар уьшин кайгырувы

8Ама эртеден, Аллады танымаган заманынъызда, акыйкатлай алла болмаган затларга кызмет кылдынъыз.

9А энди, сиз Аллады таныйсыз, туврасын айтсам, Алла да сизди таныйды. Солай болса неге артынъызга карувсыз, пайдасыз баслапкы окувларга кайтасынъыз? Оларга янъыдан кул болмага суьесинъизбе+?

10Сиз кайдай да бир куьнлерди, айларды, йылларды эм байрамларды да белгилейсинъиз!+

11Сизге кылган кызметим бос кеттиме экен деп, кайгыраман+.

12Кардашларым, сизден тилеймен, мендей болынъыз, неге десе мен де сиздей болдым. Мага сиз эш бир яман зат этпединъиз.

13Билесинъиз, сизде биринши кере болганымда, авырувым Ийги Хабарды сизге билдируьвге амал берди+.

14Меним денимнинъ сыпаты, сизди кыйнаган болса да, сизди шийкендирмеди, меннен шет кактырмады. Сиз мени, Алладынъ маьлегиндей, Иса Масихтинъ Оьзиндей, макул эттинъиз+.

15Сизинъ куванышынъыз кайда кетти? Сизинъ уьшин оьзим шаатлык этейим: эгер дейим амал болган болса, сиз аьле коьзлеринъизди кармап алып мага бермеге аьзир эдинъиз.

16Аьше суьйткенде, сизге акыйкатты айтып, мен сизинъ душпанынъыз болдымма?

17Сол аьдемлер сизге бир хыйлы эс бередилер, тек бу ийгиликке тувыл: олар сизди (бизден) айырып, оьзлерине эс бердирмеге суьедилер.

18Аьруьв эди, эгер дейим олар, тек мен сиз бен бирге болганда тувыл, алал ниет пен сизге дайым да эс берселер.

19Балаларым, Масих сизде кепленгенге дейим, мен кыйынлыкта сизди тагы янъыдан дуныяга эндиремен!

20Соьле сизинъ аранъызда болып, давысымды туьрлендирип соьйлемеге суьер эдим. Сиз мени бек сейирсиндирдинъиз.

Хаджар эм Сара

21Таурат йорыгына байлы болып яшамага суьйгенлер, айтынъыз мага, Таураттынъ не зат айтатаганын билмейсизбе?

22Онда, Ибрагимнинъ эки улы болган, бири – кул хатыннан, экиншиси – эркин хатыннан тувган деп, язылган+.

23Кул хатыннан бала, дуныяга бала кайтип энетаган болса, соьйтип тувган, а эркин хатыннан болган бала Алладынъ ваьдеси бойынша тувган бала болады+.

24Мунынъ терен маьнеси бар: бу хатынлар – эки антласувдынъ белгиси боладылар. Бири Синай тавыннан болып, кул болаяк балаларды табатаган, ол – Хаджар.

25Хаджар Арабистандагы Синай тавына эм аьлиги Ерусалимге келиседи, неге десе ол балалары ман бирге кул болып яшайды.

26Ама коьктеги Ерусалим эркин, бизим анамыз – ол+.

27Кие Язувда айтылгандай:

«Суьйин, бала таппаган, каратон хатын!

Бала табув азабын билмеген хатын,
давысынъды коьтер эм суьйингенинъди
кышкырып билдир.

Неге десе эри таслаган ялгыз хатыннынъ балалары
эри болгандыкыннан коьбирек».

28Сиз кардашлар, Исхактай, Алла ваьдесининъ балаларысынъыз+.

29Тек эрте замандагындай, баьри баска балалардай тувган бала Рух куьши мен тувганды кайтип кувган болса, сол зат соьле де болады+.

30Ама Кие Язувда не зат айтылады? «Кул хатынды эм онынъ улын кувып шыгар, неге десе кулдынъ улы эркин хатыннынъ улы ман бирге асаба болмаяк»+.

31Сога коьре, кардашлар, биз кул хатыннынъ тувыл, а эркин хатыннынъ балаларымыз.

5

Эркинликке шакырув

5^1Масих бизди эркин этер уьшин босатты. Сонынъ уьшин берк болынъыз эм янъыдан йорыкка кул болманъыз+.

2Тынъланъыз! Мен, Паул, сизге айтаман: эгер сиз суьннетленетаган болсанъыз, сизге Масихтен пайда болмаяк[*]+.

3Оьзин бабага олтырткан аьр кисиге буьтин Таурат йорыгын толтырмага борышлы экенин эсине туьсирмеге суьемен+.

4Йорык пан акланмага суьйгенлер, Масихтен айырылдынъыз, Алладынъ шапагатыннан куры калдынъыз+.

5Биз болсак, (Масихке) сенип акланувымыз тувдырган уьмиттинъ толтырылувын Кие Рухтынъ ярдамы ман саклаймыз+.

6Неге десе Масих Исада суьннетли де суьннетсиз де болув маьнели тувыл. Тек суьюв аркалы аьрекетлеген иман маьнели+.

7Сиз аьруьв бара эдинъиз. Сизге акыйкатлыкка бойсынмага ким орав этти+?

8(Сондай аьдемлерге) бойсынувынъыз сизди шакырган Алладан тувыл.

9«Бираз ашыткы буьтин ийленген унды ашытар»+.

10Раббийдики болганынъыз уьшин, баска туьрли ойламассынъыз деп, каты сенимим бар. А сизде тынышсызлыкты тувдыратаган ким болса да куьнасына йолыктырылаяк+.

11Кардашлар, эгер мен энди де, суьннетлев керекли деп, уваз айтатаган болсам, не уьшин мени соьле кувадылар? Солай этетаган болсам, (Масих оьлтирилген) каш акында айтатаганым биревдинъ де хатерин калдырмас эди+.

12Сизди козгайтаганлар тек оьзлерин суьннет этип калмай, баьрин де кессинлер!

Инсан кылыгы эм Алладынъ Рухы

13Кардашлар, сиз эркинликке шакырылган эдинъиз. Ама сак болынъыз, эркинлигинъиз инсан кылыгынъыздынъ суьйгенин этпеге сылтавы болмасын. Бир биринъизге суьюв мен кызмет кылынъыз+.

14Неге десе буьтин Таурат бир йыйма ман белгиленген: «Ювыгынъды, оьзинъди суьйгендей, суьй»+.

15Эгер дейим бир биринъизди кемирип, есенъиз, сак болынъыз – бир биринъизди йок этерсинъиз!

16Айтканым бу: Рух калай айтса, соьйтип яшанъыз. Ол заманда инсан кылыгынъыздынь куьсегенин толтырмассынъыз+.

17Инсан кылыгыныздынъ куьсегени Рухка карсы, Рухтынъ суьйгени де инсан кылыгынъызга карсы. Олар дайым явласадылар, сога коьре, сиз де этпеге суьйген затларды этпейсинъиз+.

18Тек сиз Рухтынъ етекшилигинде болсанъыз, Таурат йорыгына байлы тувылсынъыз+.

19Инсан кылыгынынъ ислери белгили: олар каьхпелик, арамлык, аьдепсизлик,+

20бутларга табынув, сааршылык, явласув, эрисуьв, куьншилик, ашув, куьндеслик, айырылысув, секташылык,+

21зарланув, эсируьв, тийиссиз ойынлав эм сондай баска затлар. Мен сизге эртеден айткан эдим эм соьле де айтаман: солай этетаганлардынъ эш биреви де Алла Патшалыгында уьлисли болмаяк+.

22Рухтынъ емиси болса суьйим, шатлык, тынышлык, тоьзимлик, танълык, юмартлык, сенимлик,+

23юваслык, оьзин тыюв. Солай затларга карсы болган эш бир йорык йок+. 24Масих Исадыкылар оьзлерининъ инсан кылыгын непислери эм куьсевлери мен бирге кашта кергенлер+.

25Рух пан яшайтаган болсак, Рух коьрсеткен йолда юрейик.

26Бир биримизди ашувландырмай, куьнлемей, бос мактанувдан эрек турайык+.

6

Ийгилик этпеге арымаяк

6^1Кардашлар, эгер дейим кимди болса да биревди куьна этип турганда тутсалар, сиз, Рухы болган аьдемлер, оны юваслык пан туьзетпеге керексинъиз. Сиз де туьз йолдан таймас уьшин оьзинъизге сак болынъыз+.

2Бир биринъизге авыр юклеринъизди коьтермеге ярдамласынъыз, соьйтип Масих йорыгын толтырарсынъыз+.

3Эгер дейим бирев оьзининъ бир заты болмаса да оьзин бир затка санаса, ол оьзин оьзи алдайды+.

4Суьйткенде, аьр ким оьзининъ исин тергесин, сол заманда ол баскалардыкы ман тувыл да тек оьзининъ етимислери мен оьктемсир,

5неге десе аьр ким оьзининъ яваплы югин оьзи коьтермеге тийисли+.

6Алладынъ соьзи мен насихатланган аьдем аьр туьрли яхшы затын насихатшылары ман боьлиссин+.

7Янъылманъыз: Аллады алдамага амал йок. Аьдем не шашса, соны орар+.

8Оьзининъ инсан кылыгына ярар уьшин шашув шашкан, сол кылыгыннан каза табар. Рухка ярар уьшин шашкан, Рухтан оьмирлик яшав алар+.

9Ийгилик этпеге арымайык, безбей турсак, заман келгенде аслыкты орармыз+.

10Сонынъ уьшин, мырсатымыз болса, баьрисине де, боьтен де иманлыларга, ийгилик этеек+.

Сонъгы насихатлар эм саламлар

11Каранъыз, сизге оьзимнинъ колым ман сосы уьйкен аьриплерди язаман!+

12Аьдемлерге яраяк болганлар сизди суьннетленмеге зорлайдылар, неге десе оьзлери Масихтинъ кашы уьшин кувгынга туьспеге унамайдылар.

13Ама суьннетленгенлер де Тауратты толтырмайдылар, сизди бабага олтыртып, денинъизге эткенлери мен мактанмага суьедилер.

14Мен Раббийим Иса Масихтинъ кашыннан баска эш бир зат пан мактанмага суьймеймен. Сол каш пан бу дуныя меним уьшин, мен де бу дуныя уьшин оьлгенмен+.

15Сенинъ суьннетинъ барма яде йокпа – ол маьнели тувыл. Маьнелиси – (Алла ман) янъы яратылган болувынъ+.

16Тынышлык эм рагимлик сол йорыкка ызлаганларга, Алладынъ Исраилине!

17Мен тенимде Исадынъ яра белгилерин юргистемен, соны уьшин мага бирев де арбатын кыйынлык тувдырмасын.

18Кардашларым, Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты сизинъ рухынъыз бан болсын. Амин.

* 1:18 Кефа: Петер деп те аталады.

* 2:9, 11, 14 Петер: грекше «Кефа» (Петер атынынъ арамейше кеби).

* 3:27 Сувда шомылдырылув: сувда шомылдырылып тазаланув, тевбеге туьсип, янъы яшавга кируьв.

* 4:6 Абба: арамей тилинде «Ата».

* 5:2 Паул суьннетленуьв аьдетти шуьшлемейди, тек сол аьдет Алладынъ разылыгын бизге берип болмас деп айтады. Паул оьзи бабага олтыртылган ювыт эди.

+ 1:1 Гал. 1:11-12

+ 1:2 Пилипшилер 4:21, Ислер 16:6, Ислер 18:23

+ 1:4 Мат. 20:28, Рим. 4:25, Мк. 14:36
+ 1:6 Мк. 4:17, Ювытлар 6:4, 2Кор. 11:4
+ 1:7 Ислер 15:24, Гал. 5:10
+ 1:8 2Кор. 11:14, Рим. 9:3, 1Кор. 16:22
+ 1:10 1 Салоникшилер 2:4
+ 1:12 Ислер 9:6, Ислер 26:16, 1Кор. 11:23
+ 1:13 Ислер 26:5, Ислер 8:3, Пилипшилер 3:6
+ 1:14 Мат. 15:2, Мк. 7:3

+ 1:15 Лк. 1:15, Ислер 9:15, Рим. 1:5, 1 Тимотей 2:7

+ 1:17 Ислер 9:19
+ 1:18 Яхья 1:42, Ислер 9:26-27
+ 1:19 Ислер 12:17, Ислер 15:13, Якуп 1:1
+ 1:20 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 2Кор. 1:23
+ 1:23 Ислер 9:21
+ 2:1 Ислер 4:36, 2Кор. 2:13, 2 Тимотей 4:10

+ 2:2 Гал. 1:12, Эфесшилер 3:3, Пилипшилер 2:16

+ 2:3 Ислер 16:3

+ 2:4 Ислер 15:24, 2Кор. 11:26, 2Кор. 11:20, Гал. 4:3, Гал. 4:25

+ 2:7 Ислер 9:15, 1Кор. 9:17

+ 2:9 Ислер 4:36, Ислер 9:27, Ислер 13:2, Ислер 15:36, 1Кор. 9:6

+ 2:10 Ислер 24:17, Рим. 15:25-28, 1Кор. 16:1
+ 2:11 Ислер 11:20
+ 2:12 Ислер 11:3, Ислер 11:2, Ислер 15:1
+ 2:14 1 Тимотей 5:20

+ 2:16 Гал. 3:11, Ислер 13:39, Рим. 3:21, Гал. 3:11, Рим. 3:20

+ 2:19 Рим. 14:8, Рим. 6:6, Гал. 6:14
+ 2:20 Яхья 17:23
+ 3:2 Рим. 10:17
+ 3:4 1Кор. 15:2
+ 3:5 1Кор. 12:10
+ 3:6 Яр. 15:6, Якуп 2:23, Рим. 4:3
+ 3:8 Рим. 3:30, Яр. 12:3
+ 3:10 Рим. 4:15,

+ 3:11 Ислер 13:39, Рим. 3:20, Гал. 2:16, Рим. 1:17, Ювытлар 10:38

+ 3:12 Рим. 10:5

+ 3:14 Ислер 1:5, Ислер 2:33

+ 3:16 Рим. 4:13, Ювытлар 7:6, Яр. 12:7, Яр. 17:19

+ 3:18 Рим. 4:14
+ 3:19 Рим. 4:13, Рим. 5:20, Ислер 7:53
+ 3:20 1 Тимотей 2:5, Ювытлар 8:6, Рим. 3:30
+ 3:22 Рим. 3:9, Рим. 4:16
+ 3:24 Рим. 10:4

+ 3:26 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:15-16, Эфесшилер 1:5

+ 3:27 Рим. 6:3-4, Рим. 13:14

+ 3:28 1Кор. 12:13, Эфесшилер 6:6, 1Кор. 11:11

+ 3:29 1Кор. 3:23, 2Кор. 10:7, Рим. 8:17, Эфесшилер 3:6

+ 4:4 Мк. 1:15, Лк. 2:7, Лк. 2:27

+ 4:5 Гал. 3:13

+ 4:9 1Кор. 8:3, Колосшылар 2:8, Колосшылар 2:20, Ювытлар 7:18

+ 4:10 Рим. 14:5, Колосшылар 2:16
+ 4:11 1 Салоникшилер 3:5
+ 4:13 1Кор. 2:3
+ 4:14 Лк. 10:16, 1 Салоникшилер 2:13
+ 4:22 Яр. 16:5, Яр. 21:2
+ 4:23 Яр. 16:3-4, Яр. 17:16
+ 4:26 Ювытлар 12:22, Ашы. 21:2
+ 4:28 Рим. 9:8
+ 4:29 Яр. 21:9
+ 4:30 Яр. 21:10

+ 5:1 Яхья 8:32, Якуп 2:12, 1 Петер 2:16, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 2:4, Гал. 5:13, Ислер 15:10

+ 5:2 Ислер 15:1-2, 1Кор. 7:18
+ 5:3 Рим. 2:25
+ 5:4 Рим. 9:31
+ 5:5 Рим. 8:23

+ 5:6 1Кор. 7:19, 1Кор. 12:13, Гал. 6:15, Эфесшилер 2:14, Колосшылар 3:11, Якуп 2:18

+ 5:7 1Кор. 9:24
+ 5:9 Мат. 13:33, Лк. 13:21, 1Кор. 5:6
+ 5:10 Ислер 15:24, Гал. 1:7
+ 5:11 Ислер 16:3, 1Кор. 1:23
+ 5:13 1 Петер 2:16, 2 Петер 2:19, 1Кор. 9:19
+ 5:14 Мат. 7:12, Мат. 22:40,
+ 5:16 Рим. 8:4, Рим. 13:14, Эфесшилер 2:3
+ 5:17 Рим. 7:15, Рим. 7:19, Рим. 7:23

+ 5:18 Рим. 7:4, Эфесшилер 2:15, Колосшылар 2:14

+ 5:19 Мк. 7:21-23, 1Кор. 3:3, 1Кор. 6:9-10, 1Кор. 6:18, Эфесшилер 5:3

+ 5:20 1Кор. 11:19
+ 5:21 1Кор. 6:9-10, Эфесшилер 5:5
+ 5:22 Эфесшилер 5:9
+ 5:23 1 Тимотей 1:9

+ 5:24 Якуп 4:1, 1 Петер 2:11, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Рим. 6:2, Рим. 6:6, Гал. 2:19, Колосшылар 2:20, Колосшылар 3:3

+ 5:26 Пилипшилер 2:3

+ 6:1 1Кор. 2:15, Якуп 5:19, 2 Тимотей 2:25, 1 Салоникшилер 5:14

+ 6:2 Рим. 15:1, 1 Яхъя 4:21
+ 6:3 1Кор. 3:7, 1Кор. 8:2
+ 6:5 Рим. 14:12
+ 6:6 Лк. 10:7, 1Кор. 9:11, 1 Тимотей 5:18

+ 6:7 Сулейманнынъ таварыхлары 22:7, 2Кор. 9:6

+ 6:8 Сулейманнынъ таварыхлары 11:19, Якуп 3:18

+ 6:9 2 Салоникшилер 3:13, Мат. 10:22

+ 6:10 Сулейманнынъ таварыхлары 3:27, 3 Яхъя 1:5, Ювытлар 13:1

+ 6:11 1Кор. 16:21, 2 Салоникшилер 3:17, Пилимон 1:19

+ 6:14 1Кор. 2:2, Гал. 2:19, Рим. 6:6

+ 6:15 1Кор. 7:19, 1Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эфесшилер 2:14, Колосшылар 3:11

Эфесшилер

Эфесшилер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Кирис Соьз

ПАУЛДАН ЭФЕСШИЛЕРГЕ ХАТ

Бу хатты элши Паул пилипшилерге, колосшыларга эм Пилимонга каратылган хатлары ман бирге, белки, янъы оьмирдинъ 60-ншы йылларында урым тутнагына биринши кере туьскен заманда язган да болар.

Эфес – Асиядынъ (соьлеги Турциядынъ куьнбатар ягы) урым областининъ бас каласы. Паул мунда эки йылдан артык, Ийги Хабарды насихатлай эм янъы христиан ямагатын аяк уьстине салмага ярдам эте, заманды йиберди.

Хатты эки бас кесекке боьлмеге болады. Бириншисинде (1–3 бб.) Паул окувшыларды Раббийдинъ Ийги Хабары себепли толтырылган сыры, оьмирлик ниети – христиан ямагаты акында, онда Иса Масихке ынанув баьри аьдемлерди, ювытлардай баскаларды да куткаратаганын эм бириктиретаганын уьйретеди. Экинши кесегинде (4–6 бб.) Паул ынанганларды Раббийдинъ бу ниетин толтырар уьшин бирликте, суьювде эм тазалыкта кайтип яшамага керегин насихатлайды.

Бу хаттынъ ишинде ойларынынъ эм соьзлерининъ коьбиси колосшыларга язган хатына усайды, ама ол мунда Исадынъ акыйкат окувын туьрлендиргенлер мен эриспейди.

1

1^1Алладынъ ыхтыяры ман Масих Исадынъ элшиси Паулдан Эфесте яшайтаган, Масих Исага багысланган сенимли аьдемлерге салам!

2Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен сизге шапагат эм тынышлык болсын.

Бизге Алла ман Масихте берилген яхшылыклар

3Раббиймиз Иса Масихтинъ Алласына эм Атасына шуькир болсын! Ол Масих аркалы бизге коьклердеги баьри туьрли рух яхшылыклардан уьлисли болмага разылык берди,+

4суьювимиз бен Ога багысланып, алдында айыпсыз болар уьшин дуныя яратылаяктан алдын бизди Масих аркалы сайлап алды+.

5-6Алла, суьйген Улында бизге коьрсеткен аьлемет шапагаты макталсын деп, Иса Масих аркалы бизди де Оьзининъ разылыгы ман ул этпеге эртеден белгиледи+.

7-8Масихте эм Масихтинъ каны ман биз эркин болдык, куьналарымыздынъ кеширилуьвин алдык. Алла, мол этип, коьрсеткен оьлшемсиз шапагаты бойынша аьр туьрли акыллылык эм билимлилик пен бизди кеширди+.

9Алла Оьз ыхтыяры ман Масих аркалы толтырмага деп эртеден карарлаган мырадынынъ сырын бизге билдирди+.

10Алла мырадына коьре белгилеген заманы еткенде, коьктинъ де, ердинъ де баьрисин Масихтинъ басшылыгына йыяяк+.

11Аьр затты да Оьз буйырыгы эм ыхтыяры ман этетаган Алла оьз ниети мен бизди эртеден белгилеп, Масих аркалы Оьзининъ байыр халкы этти.

12Сол зат биз, ювытлар, Масихке биринши болып сенгенлер, Алладынъ данъкына мактав аькелер уьшин болды.

13Акыйкат соьзди – куткарылувынъыз акындагы Ийги Хабарды – эситип, Масихке иман эткенинъизде, сиз де Масих аркалы Алладынъ бермеге айткан Кие Рухын алдынъыз. Кие Рух – Аллага байыр болганынъызды билдирген мухырдай,+

14асабалык берекетти алаягымыздынъ беркитуьвши белгиси. Сонъында Алла Оьз халкын толы эркинликке шыгараяк, баьриси де Онынъ данъкын оьрметлеек.

Паулдынъ иманлылар уьшин дувасы

15-16Сол себепли мен де, сизинъ Раббий Исага иман эткенинъизди эм имандасларынъыздынъ баьрисин де суьйгенинъизди эситкенимнен бери, токтамай, сиз уьшин Аллага шуькир деп, дуваларымда сизди эсимде тургыстаман+.

17Раббийимиз Иса Масихтинъ Алласы, мактавлы Атасы, сизге Рухын берсин деп, тилеймен. Алладынъ Рухы сизди акыллы этип, Оны билер уьшин коьзинъизди ашар.

18-20Алла сизди шакырувы ман ишинъизде тувдырган уьмитти, Ога багысланганларга аьзирлеген асабалык берекетининъ аьлемет байлыгын эм биздеги, ынанувшылардагы, куьдиретининъ оьлшемсиз уллылыгын сиз анълар уьшин юрегинъизди ярыкландырсын деп, тилеймен. Сол куьдирет, Алла Масихти оьлилерден тирилткен эм коьклерде онъ янында олтырткан заманында, Масихте коьрсеткен куьшли куватындай, ислейди++.

21-23Алла Масихти баьри басшылардан, аькимлерден, куьшлерден, иелерден эм, тек бу оьмирде болып калмай, келеек оьмирде де айтылаяк атлардынъ аьр бириннен де бек уллы этти. Баьри затларды Масихтинъ аягынынъ туьбине салды, Ога бойсындырды. Оны баьри затларда ямагатынынъ басы болмага белгиледи. Сол ямагат – Масихтинъ шаркы. Аьр ерде аьр бир затты толы этетаган Масих Оьзининъ ямагатын да толы этеди+++.

2

Оьлимнен яшавга оьттик

2^1Сиз шуьшлеринъиз эм куьналарынъыз себепли оьли эдинъиз,+

2бир заманларда бу куьналарга берилип яшадынъыз. Бу дуныядынъ аьдети мен авада аькимлик эткен басшыдынъ – Аллага бойсынмаган, аьдемлерде соьле исин этетаган рухтынъ (шайтаннынъ) – ызыннан бардынъыз+.

3Бир заманларда баьримиз де солардай, инсан кылыгымыздынъ куьсевлерине берилип, шаркымыз эм акылымыз суьйгенди этип, яшадык. Калганлардай, биз де сол кылыгымызга коьре Алладынъ ашувына тийисли болдык+.

4Ама рагимлиги мол Алла бизге сондай бир уьйкен суьйимди коьрсетти+.

5Шуьшлеримиз уьшин оьли болган болсак та Ол бизге Масих пен бирге яшав берди. Сиз Онынъ шапагаты ман куткарылдынъыз+.

6Алла бизди Масих пен бирге тирилтти, коьклерде бизге де Онынъ янында олтырмага орын берди+.

7Соьйтип, Ол келеек оьмирлерге Оьзининъ Иса Масих аркалы бизге эткен ийгилиги мен шапагатынынъ оьлшемсиз кенълигин коьрсетеек болды.

8-9Неге десе сиз Алладынъ шапагаты ман иманынъыз аркалы куткарылгансыз. Ол да, етимисинъиз болмай, Алладынъ савгасы болады. Эш биринъиз де мактанмас уьшин Алла сизди эткен ислеринъизге карап куткармас++.

10Неге десе биз Алладынъ эткен исимиз. Биз Масих аркалы ийги ислер этер уьшин яратылганмыз. Алла сол ислерди биз оларга берилип яшар уьшин аьзирлеген+.

Алладынъ янъы ямагаты

11-12Сонынъ уьшин сиз, баска миллетлерден тувганлар, алдынгы аьлинъизди эсте тутынъыз. Оьзлерин «суьннетлилер» деп атаган ювытлар сизге «суьннетсизлер» деп айтадылар. А сол суьннет – кевдеге аьдем колы ман этилген ис. Сиз, алдын Масихсиз болганда, Исраил миллетининъ яшавынынъ тысында калган эдинъиз. Ят болганынъыз уьшин Алладынъ антласувы ман Исраилге берген ваьдесининъ затларында уьлиссиз эдинъиз. Уьмитинъиз йок эди, бу дуныяда Алладан куры калган эдинъиз++.

13А энди Масих аркалы сиз, бир заманларда Алладан эрек болганлар, Масихтинъ каны ман Ога ювык болдынъыз+.

14-16Неге десе Масих – биздеги тынышлыктынъ негизи. Ол ювытларды да, баска миллетлерди де бирлестирип, араларындагы иргеди, душпанлыкты, Оьзининъ шаркы ман йок этти. (Ювытларды баска миллетлерден айырган) Тауратты буйырыклары эм аьдетлери мен бирге куьшсиз этти. Соьйтип, Ол тынышлык аькелди, Оьзи мен эки кавымнан янъы туьрли инсан яратты, душпанлыкты Оьзи оьлтирилген кашы ман йок этти эм эки кавымды, сол каш аркалы бир шарк этип, Алла ман ярастырды+++.

17-18Масих келип, сизге, бир заманларда Алладан эрек болган баска миллетлерге, эм Ога ювык ювытларга бу тынышлык акындагы Ийги Хабарды билдирди. Неге десе биз, эки кавым да, Масих аркалы бир Рух пан Атамыз Алладынъ алдына шыкпага йолды таптык.

19Соьйтип, сиз энди ят эм тыс аьдемлер тувылсыз, Аллага багысланган халкы (Исраил) ман бир юрттасынъыз, Алла уьйирисиз+.

20Элшилер мен пайхамбарлар салган уьй негиздинъ уьстинде беркидинъиз, Масих Иса Оьзи де – онынъ негиз тасы+.

21-22Сол негиз тастынъ уьстинде буьтин уьй уйгынлы кепте куралады эм оьсип, Раббийге берилген кие уьй болады. Сиз де, Масих аркалы бирге куралып, Алладынъ Рухы ман яшайтаган меканы боласыз++.

3

Паулга ашылган сыр

3^1Сол себептен мен, Паул, сиз, баска миллетлилер, уьшин Иса Масих йолында тутнакка капалдым+.

2Алла шапагатын сизге билдируьв яваплылыкты мага тапшырганын эситкен боларсыз+.

3Мен муннан алдын кыскасыннан язгандай, Алла Оьз сырын меним оьзиме ашып билдирди+.

4Муны окып, сиз Масихтинъ сырын калай ийги анълаганымды сезеексиз.

5Алла алдынгы несиллердеги инсанларга билдирмеген, а энди Оьз Рухы ман Ога багысланган элшилерине эм пайхамбарларына ашкан сыр сосындай болады:

6Ийги Хабардынъ яйылувы ман Иса Масих аркалы баска миллетлер де ювытларга берилген асабалык берекетти аладылар, олар ман бир шарк болып, Алла берген ваьдеден уьлисли боладылар+.

7Алладынъ мендеги куваты аркалы шапагаты ман берген савгасы ман сол Ийги Хабарга мен кызмет кылувшы болдым+.

8Аллага багысланган аьдемлердинъ баьрисиннен кишкей болсам да Алла мага шапагатын коьрсетти: мага Масихтинъ акылга сыймаслык байлыгынынъ Ийги Хабарын баска миллетлерге яймага+

9эм аьр неди яраткан Аллада оьмирликтен бери сыр болып калган ниети калай куралганын баьрисине де ашып айтпага тапшырылды+.

10Соьйтип, Алла Оьзининъ туьрли яклы акыллылыгын энди ямагатынынъ уьсти мен коьклердеги басшыларга эм аькимлерге[*] коьрсетпеге суьйди+.

11Алла оьмирлерден де алдын аьзирлеген эм Раббийимиз Масих Исада толтырган мырадына коьре солай этти.

12Масих пен бирликте Ога иман этуьвимиз аркалы биз Аллага таьвекеллик эм сенимлик пен ювык келмеге боламыз+.

13Сога коьре мен сизден тилеймен: сиз уьшин азап шеккенимнен тоьмен болманъыз, неге десе ол сизге данък аькелер+.

Масихтинъ суьювин билуьв

14Сол себептен мен Раббийимиз Иса Масихтинъ Атасы алдында тизимнен шоьнъкип тураман.

15Атасыннан коьклердеги эм ердеги буьтин ырувлар[*] атын аладылар.

16-19Алла, Оьзининъ аьлемет байлыгыннан Рухы ман ишинъиздеги аьдемге куьдирет берип, сизди беркитсин, Масих Оьзине ынанувынъыз аркалы юрегинъизде яшасын деп, тилеймен. Соьйтип, сиз суьювде тамырланып, негизленип, Аллага багысланганлардынъ баьриси мен бирге Масихтинъ суьюви не кадер кенъ эм узын, бийик эм терен болганын анъламага, билимнен озган сол суьювди билмеге куьш алып, Алладынъ буьтин толылыгы ман толарсыз+++.

20-21Бизде ислейтаган куьши мен биз тилеген яде ойлаган аьр заттан да артыкты этип болган Аллага, Оьзининъ ямагаты эм Масих Иса аркалы несилден несилге оьмирлерге данък болсын! Амин++.

4

Шарктынъ бирлиги

4^1Сол себепли, мен, Раббий уьшин тутнакка капалган, сизден Алла шакырган яшавга тийисли болып турганынъызды тилеймен+.

2Аьр заман сабыр эм ювас болып, тоьзимлик этип, суьйимлик пен бир биринъизге шыдамлы болынъыз+.

3Кие Рух берген бирликти саклар уьшин баьри болаяк затты, бир биринъиз бен ярасып, этинъиз+.

4Алла сизди шакырган уьмит бир болгандай, Масихтинъ шаркы (ямагаты) эм Алла Рухы да солай ок бир+.

5Раббий – бир, иман – бир, сувда шомылдырылып тазаланув – бир,+

6баьрисининъ Атасы болган Алла да бир. Ол баьрисине бийлик этеди, баьриси аркалы исин бажарады эм баьрисинде турады+.

7Масих шапагаты ман аьр биримизге тийисли оьлшем мен савгалар берди+.

8Сол себепли (Забурда) булай язылган: «Ол йогарга коьтерилгенде, есирлерди оьзи мен алды эм аьдемлерге савгалар берди».

9«Коьтерилгенде» деген баска бир затты да анълатпай, тек сол Масих алдын тоьменге, ер уьстине туьскен эди дегенди анълатады+.

10Ким туьскен, сол ок буьтин затларды толтырар уьшин баьри коьклерден йогары коьтерилди+.

11Ол савгалар берди: бирлерин – элши, баскаларын – пайхамбар, тагы да бирлерин – Ийги Хабарды яювшы, оннан баскаларын – (иман ямагатында) басшы эм окытувшы этти+.

12Соьйтип, Аллага багысланганлар, туьзилип, кызмет кылув исин этпеге эм Масихтинъ шаркын оьстирмеге куьшти аладылар+.

13Сонъында баьримиз де иманымызда эм Алладынъ Улын танувымызда бирликке, тамам аьдемликке, Масихтинъ толы инсанлык оьлшемине етисеекпиз+.

14Сол заманда биз, аьдемлердинъ кылыплылыгы эм баскаларды йолдан шыгаратаган алдавшылыгы ман туьрли окувлардынъ толкынлары эм еллери мен авдарылатаган кишкей балалардай, болмаспыз+.

15Биз, акыйкатты суьюв мен айта барып, аьр ягыннан оьсип, шарктынъ (иман ямагатынынъ) басы болган Масихке усармыз+.

16Онынъ аькимлигинде шарктынъ баьри муьшелери уйымласады. Буьтин шарк аьр бир туьрли байланыс пан оьзи оьзин бирге тутады. Соьйтип, шарктынъ аьр бир кесеги оьзининъ аьрекетин тийисли толтырса, шарк оьседи эм олардынъ бир бирлерин суьйгени мен беркийди.

Эски яшав эм янъы яшав

17-18Сол себепли мен сизден, Раббий уьшин деп, тилеймен: энди баска миллетлердей яшаманъыз. Олардынъ ойлары бос, эслерин каранъалык баскан, ишлериндеги наданлык эм юреклерининъ ийнатлыгы оларды Алла яшавыннан куры калдырган++.

19Олар, сезимсиз болып, аьдепсизликке берилип, канмай, аьр туьрли арам ислерди этедилер+.

20Ама сиз олардай тувылсыз, сиз Масихти билгенсиз.

21Шексиз, сиз Онынъ авазын эситкенсиз эм Онынъ йолына уьйренгенсиз, неге десе акыйкат – Исада.

22Соьйтип, алдынгы яшав аьлинъизден, алдавлык куьсевлер мен бузылган эски аьдем келбетиннен тайынъыз+.

23Кие Рух акылынъызды янъыртсын+.

24Туврашылык эм дурыс сыйлылык ягыннан Аллага усатылып яратылган янъы аьдемлигинъизди алынъыз+.

25Аьр биринъиз оьтирикти койсын, оьз ювыгына акыйкатты айтсын, неге десе биз баьримиз де бир шарктынъ муьшелеримиз+.

26Ашувлансанъыз, куьна этпенъиз. Ашувынъыз куьн батканнан сонъ янып турмасын.

27Яшавынъызда ибилиске орын берменъиз+.

28Урлаган эндиден арбатында урламасын, оннан эсе яшавына амал табып, куллыкты ийги этсин, кереклиси болганга соны ман боьлиссин+.

29Авызынъыздан бузык соьз шыкпасын, тек эситкенлер пайдаланар уьшин кереклигине ярдам этеекти, баскалардынъ иманын беркитеекти айтынъыз+.

30Алладынъ Кие Рухын кайгыртпанъыз. Сол Рух Аллага байыр болганынъызды эм бир куьн эркинликке шыгарылаягынъызды коьрсеткен мухырдай болады+.

31Аьр туьрли дерттен, каардан, ашувдан, кышкырыктан, яман соьз айтувдан, яман ниеттен тайынъыз+.

32Ама бир биринъиз бен яныплы, аявлы болынъыз, Алла Масихте сизди кеширгендей, бир биринъизди кеширип билинъиз+.

5

5^1Соьйтип, суьйген балаларындай, Алладан уьлги алынъыз+. 2Бизди суьйген эм биз уьшин Оьзин Аллага савгага эм ийги ийисли курманга берген Масихтей, суьюв йолында юринъиз+.

3Аранъызда каьхпелик, баска арамлык яде суганаклык бар деп те айтылмасын. Бу затлар Аллага багысланганларга тийисли тувыл+.

4Соьйтип те яман тиллик, бос соьзлик, аьдепсиз куьлуьвлер сизге ярамайды, керисинше, Аллага шуькир этинъиз+.

5Муны билинъиз: каьхпелик яде арамлык эткенлерге, яде бутларга табынувшыдай болган суганак аьдемлерге Масихтинъ эм Алладынъ патшалыгында асаба калмаяк+.

6Эш бирев де сизди бос соьзи мен алдамасын, неге десе бойсынмаганларга сосындай затлар уьшин Алладынъ ашувы етеди+.

7Сондай аьдемлер мен эш бир ортак затынъыз болмасын+.

8Сиз бир заманларда каранъалык эдинъиз, энди Раббий аркалы ярык болдынъыз. Ярыктынъ баласындай яшанъыз+.

9Ярыктынъ емиси аьр туьрли ийгиликте, туврашылыкта эм акыйкатта коьринеди.

10Аллады не зат разы эткенин сынап билинъиз+.

11Каранъалыктынъ хайырсыз ислерине карыспанъыз, керисинше, сол ислерди ашып шыгарынъыз+.

12Каранъалыктагылардынъ ясыртыннан не зат пан каьрлейтаганын айтпага да уят,

13ама ярыктынъ ашык эткен аьр заты коьзге коьринеди,+

14неге десе коьринетаган аьр зат – ярык. Сол себептен: «Уян, уйклавшы, оьлилерден тирил! Масих сени ярыкка шыгарар», – деп айтылганы+.

15-16Соьйтип карап, сак болынъыз, акылсыздай болмай, ама акыллылардай, заманынъызды ийги кулланып, яшап билинъиз, неге десе бу куьнлерде яманлыклар коьп+.

17Сонынъ уьшин ойсыз болманъыз, ама Раббийдинъ ыхтыяры не болганын анъланъыз+.

18Шагыр ишип эсирменъиз, ол аьдемди табиатсызлыкка аькетеди. Онынъ орнына Кие Рух сизди савлай бийлесин+.

19Бир биринъизди Забурдынъ уьзиклерине, зикирлерге эм Алла Рухы ман туьзилген йырларга уьйретип, йырланъыз эм ак юректен Раббийди олардынъ анъы ман данъкланъыз+.

20Аьр заманда аьр бир зат уьшин Раббийимиз Иса Масих атыннан Атамыз Аллага шуькир этинъиз+.

Бир биринъизге бойсынынъыз

21•Масихти оьрметлеп, бир биринъизге бойсынынъыз.

22-23Сиз, хатынлар, Раббийге эткендей, эринъизге бойсынынъыз, неге десе Масих – Оьзининъ шаркы болган ямагаттынъ Басы эм Куткарувшысы болгандай, эр де – хатынынынъ басы++.

24Ямагаты Масихке бойсынгандай, солай ок баьри затта хатынлар да эрлерине бойсынмага тийислилер.

25-27Эрлер! Масих, ямагатын суьйип, Оьзин курманга бергендей, сиз де пишелеринъизди суьйинъиз. Масих ямагатын сув ман ювып, соьзи мен тазалап, Аллага багыслар уьшин оны аьлемет эткен, таттан, кемшиликтен эм ога усаган баска заттан куткарып, Оьзининъ алдына аькелер уьшин Оьзин курманга берген. Ол, ямагаты Аллага багыслансын эм айыпсыз болсын деп, солай эткен+++.

28Оьзининъ шаркын суьйгендей, эрлер пишелерин де солай ок суьймеге тийисли. Пишесин суьетаган оьзин де суьеди.

29Эш бирев эш бир заманда оьз шаркын атып коймайды, керисинше, аьдем, Масих ямагатын оьстиргендей, ас-сув берип, оны йылытады,

30неге десе биз Масихтинъ шаркынынъ муьшелеримиз+.

31Сол себепли эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады+.

32Бу соьзде уьйкен сыр бар. Мен болсам Масих эм Онынъ ямагаты акында айтаман.

33Ама бу соьз сиз уьшин де айтылган. Сизинъ аьр биринъиз де оьзининъ пишесин, оьзин суьйгендей, суьйсин, пишеси де байын оьрметлесин+.

6

6^1Балалар, Раббийдики болгандай, ата-ананъызга тынъланъыз, неге десе бу – туврашылык+.

2-3Ант пан белгиленген биринши парыз: «Наьсипли болып ерде узак яшар уьшин ата-ананъды оьрметле», – деген болады.

4Аталар, сиз де балаларынъызды ынжынтпанъыз, ама, оларды, Раббий суьйген затка уьйретип, тербияланъыз+.

5Куллар, бу дуныядагы иелеринъизге оьрмет эм коркув ман ак юректен, Масихке тынълаганша, тынъланъыз+.

6Коьзге коьринер уьшин ырыясып кызмет эткендей болмай, а Масихтинъ кулындай, буьтин янынъ ман Раббийдинъ ыхтыярын толтырынъыз,+

7Аьдемлерге тувыл, а Раббийге эткендей, коьнъилинъиз бен куллык этинъиз.

8Аьр ким, кул-эркин болса да, Раббийден оьзи эткен хайырына коьре тийислисин алаягын билинъиз+.

9Сиз де, иелер, кулларынъызга ийги каранъыз, катылыгынъызды койып, сизинъ де, олардынъ да басында, коьклерде, Раббий[*] болганын эм Ол аьдемлерге бир бириннен айырмай карайтаганын билинъиз.

Алладынъ савыт-садаклары

10Сонъында айтаягым, кардашларым, Раббий эм Онынъ куьдиретининъ куьши мен карувланынъыз.

11Ибилистинъ аьйлелигине карсы турар уьшин Алла берген баьри савыт-садакларды оьзинъизде юргистинъиз+. 12Бизим куьресуьвимиз эттен эм каннан болган инсанларга карсылык тувыл, ама коьклердинъ астындагы яман рух куватларга, басшыларга эм аькимлерге, бу каранъа дуныяды туткан куьшлерге карсы шыгув болады+.

13Сол себепли Алла берген баьри савыт-садакларды алынъыз. Баьле куьни туьскенде, душпанга карсылык эталарсынъыз эм тийисли аьр затты да эткеннен сонъ орнынъызда турарсыз.

14Соны ман аьзир турынъыз. Белинъизге акыйкат белбавын кысынъыз, тоьсинъизге туврашылык куьбесин кийинъиз,+

15согыска аьзирленер уьшин аягына шарыгын кийгендей, тынышлык акындагы Ийги Хабарды билдирмеге аьзир болар уьшин не керек болса, соны алынъыз+.

16Аьр заман коршалавшы савыттай, иманынъызды юргистинъиз. Оны ман сиз ибилистинъ янган баьри окларын соьндирмеге боларсыз+.

17Куткарылувдынъ темир боьркин кийинъиз эм Кие Рухтынъ кылышын – олай деген, Алладынъ соьзин – алынъыз+.

18Аьр заман эткен аьр туьрли дуванъызда, Кие Рухка таянып, ялбарып тилегенинъизде не суьйгенинъизди Аллага билдиринъиз. Сол мырат пан буьтин имандасларынъыз уьшин толы шыдамлык пан дува этип, уяв болынъыз+.

19Мен уьшин де дува этинъиз. Ийги Хабардынъ сырын йигерлик пен билдиреек болып, авызымды ашсам, Алладан мага керекли соьз берилсин деп, тиленъиз+.

20Соьле тутнакта болсам да Ийги Хабардынъ элшиси болып тураман+.

Сонъгы саламлар

21•Сиз де калай болганымды эм не эткенимди билер уьшин, Тихик сизге баьрисин де хабарлар. Ол – бизим аьзиз кардашымыз эм Раббийдинъ сенимли куллыкшысы+.

22Эне сол себепли, сиз аьлимизди билсенъиз, коьнъилинъиз коьтерилер деп, Тихикти сизге йиберемен+.

23Кардашларым, сизге Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен тынышлык, суьюв эм иман болсын.

24Алладынъ шапагаты Раббийимиз Иса Масихти токтавсыз суьетаганлардынъ баьриси мен бирге болсын. (Амин.)

* 3:10 Коьклердеги басшылар эм аькимлер: маьлеклер эм йинлер

* 3:15 Буьтин ырувлар: яде «аьр аталык».

* 6:9 Раббий: яде «Ие».

+ 1:3 1 Петер 1:3, 2Кор. 1:3

+ 1:4 Юда 1:24, Колосшылар 1:22, 1 Салоникшилер 4:7

+ 1:5 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:15-16, Гал. 3:26

+ 1:7 Колосшылар 1:14

+ 1:9 Рим. 16:24, Эфесшилер 3:3-5, Эфесшилер 6:19

+ 1:10 Эфесшилер 2:14, Колосшылар 1:20
+ 1:13 Эстер 8:8, 2Кор. 1:22, Эфесшилер 4:30
+ 1:15 Колосшылар 1:3-4
+ 1:18 Колосшылар 1:27

+ 1:20 Ислер 7:55-56, Рим. 8:34, Эфесшилер 2:6, Колосшылар 3:1

+ 1:21 1 Петер 3:22, Рим. 8:38, 1Кор. 15:24, Колосшылар 2:10, Ювытлар 1:4

+ 1:22 1Кор. 15:27, 1Кор. 11:3, Эфесшилер 5:23

+ 1:23 Эфесшилер 4:12, Эфесшилер 5:23, Эфесшилер 5:30, Колосшылар 1:18, 1Кор. 15:28, Колосшылар 3:11

+ 2:1 Лк. 15:24, Рим. 11:15, Колосшылар 1:21, Колосшылар 2:13

+ 2:2 Яхья 12:31, Яхья 14:30, Колосшылар 3:7
+ 2:3 Гал. 5:16
+ 2:4 Яхья 3:16, 1 Яхъя 3:1, Рим. 5:8
+ 2:5 Колосшылар 2:13, Тит 3:5
+ 2:6 Эфесшилер 1:20

+ 2:8 Лк. 7:50, Лк. 8:48, Ислер 15:11, 1 Петер 1:5, Тит 2:11, Тит 3:5

+ 2:9 Рим. 3:27, Тит 3:5, Рим. 3:27, 1Кор. 1:29

+ 2:10 Тит 2:14, Тит 3:8
+ 2:11 Рим. 2:26, Рим. 2:28, Колосшылар 2:11
+ 2:12 Колосшылар 1:21, Рим. 9:4
+ 2:13 Ислер 2:39
+ 2:14 Эфесшилер 1:10, Колосшылар 1:22
+ 2:15 Рим. 7:4, Колосшылар 2:14

+ 2:16 Рим. 5:10, Колосшылар 1:20, Колосшылар 3:15

+ 2:19 Пилипшилер 3:20
+ 2:20 Колосшылар 2:7, Ашы. 21:14,
+ 2:21 1Кор. 3:16-17
+ 2:22 1 Петер 2:5

+ 3:1 Пилипшилер 1:7, Пилимон 1:1, 2 Тимотей 2:9

+ 3:2 Эфесшилер 4:7, Колосшылар 1:25

+ 3:3 Гал. 1:12, Гал. 2:2

+ 3:6 Гал. 3:29, Эфесшилер 2:16, Мат. 8:11, Лк. 13:29

+ 3:7 Колосшылар 1:23
+ 3:8 1Кор. 15:9
+ 3:9 Колосшылар 1:26
+ 3:10 Эфесшилер 1:21
+ 3:12 Ювытлар 4:16, Ювытлар 10:19
+ 3:13 2 Тимотей 2:10

+ 3:16 Эфесшилер 1:18, Колосшылар 1:27, Колосшылар 1:11

+ 3:17 Колосшылар 2:7
+ 3:19 Пилипшилер 4:7, Колосшылар 2:10
+ 3:20 Юда 1:24, Рим. 16:24
+ 3:21 Рим. 11:36

+ 4:1 Эфесшилер 3:1, Пилипшилер 1:27, Колосшылар 1:10

+ 4:2 Пилипшилер 2:3, Колосшылар 3:13
+ 4:3 Колосшылар 3:14
+ 4:4 Эфесшилер 2:16, 1Кор. 6:17
+ 4:5 1Кор. 1:13
+ 4:6 1Кор. 12:6
+ 4:7 Рим. 12:3, Эфесшилер 3:2
+ 4:9 Яхья 3:13
+ 4:10 Ювытлар 4:14, Ювытлар 7:26
+ 4:11 1Кор. 12:28

+ 4:12 1Кор. 12:27, Эфесшилер 1:23, Колосшылар 1:18

+ 4:13 Ювытлар 5:12-13, Ювытлар 6:1

+ 4:14 1Кор. 13:11, 1Кор. 14:20

+ 4:15 2 Петер 3:18, Колосшылар 1:10, Колосшылар 2:19

+ 4:17 1 Петер 4:3-4, Колосшылар 3:7
+ 4:18 Рим. 1:21, Мк. 3:5
+ 4:19 1 Петер 1:14, Рим. 1:24-28
+ 4:22 Колосшылар 3:8-9
+ 4:23 Рим. 12:2, 2Кор. 4:16
+ 4:24 Яр. 1:26, Рим. 6:4, Колосшылар 3:10
+ 4:25 Колосшылар 3:9, Рим. 12:5
+ 4:27 Якуп 4:7

+ 4:28 1 Салоникшилер 4:11, 2 Салоникшилер 3:8, 2 Салоникшилер 3:10, 1 Тимотей 6:18

+ 4:29 Колосшылар 3:8
+ 4:30 1 Салоникшилер 5:19, Эфесшилер 1:13
+ 4:31 1 Петер 3:8, Колосшылар 3:8

+ 4:32 Мат. 6:14, Мк. 11:25-26, Лк. 7:41-42, 1 Петер 3:8, Колосшылар 3:12-13

+ 5:1 Мат. 5:48

+ 5:2 Яхья 10:11, Яхья 15:13, 1 Яхъя 3:16, Рим. 5:7-8, Ювытлар 8:3, 1Кор. 13:1, Колосшылар 3:14

+ 5:3 1Кор. 6:18, Гал. 5:19, 1 Салоникшилер 4:3

+ 5:4 Эфесшилер 4:29

+ 5:5 Колосшылар 3:5, 1Кор. 6:9-10, Гал. 5:21

+ 5:6 Мк. 13:5, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3, 1 Яхъя 3:7, Рим. 1:18, Колосшылар 3:6

+ 5:7 2Кор. 6:14

+ 5:8 Эфесшилер 2:1-2, Мат. 5:14, Яхья 12:35, 1 Яхъя 2:8, Рим. 13:12, Пилипшилер 2:15, 1 Салоникшилер 5:5

+ 5:10 1 Салоникшилер 2:4
+ 5:11 Рим. 13:12
+ 5:13 Яхья 3:20-21
+ 5:14 Рим. 13:11, Лк. 1:78-79
+ 5:15 Колосшылар 4:5
+ 5:17 Рим. 12:2, 1 Салоникшилер 5:18

+ 5:18 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Сулейманнынъ таварыхлары 23:20, Сулейманнынъ таварыхлары 31:4, 1 Тимотей 5:23

+ 5:19 Ислер 16:25, Якуп 5:13, 1Кор. 14:15, Колосшылар 3:16

+ 5:20 Колосшылар 2:7, 2 Салоникшилер 1:3, 2 Салоникшилер 2:13

• 5:21 Колосшылар 3:17
+ 5:22 Яр. 3:16, 1 Петер 3:1
+ 5:23 Эфесшилер 1:22-23, 1Кор. 11:3
+ 5:25 1 Петер 3:7

+ 5:26 Яхья 13:8, 1Кор. 6:11, Тит 3:5, Ювытлар 10:22

+ 5:27 2Кор. 11:2, Ашы. 14:4

+ 5:30 1Кор. 6:15, Эфесшилер 1:23, Колосшылар 1:18

+ 5:31 Яр. 2:24, Мат. 19:5, Мк. 10:7-8, 1Кор. 6:16

+ 5:33 Эстер 1:20, 1 Петер 3:1-6

+ 6:1 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8, Сулейманнынъ таварыхлары 6:20, Сулейманнынъ таварыхлары 23:22

+ 6:4 Сулейманнынъ таварыхлары 13:24, Сулейманнынъ таварыхлары 19:18, Сулейманнынъ таварыхлары 22:6

+ 6:5 1 Петер 2:18, Колосшылар 3:22, 1 Тимотей 6:1, Тит 2:9

+ 6:6 Гал. 3:28

+ 6:8 Колосшылар 3:24

+ 6:11 2Кор. 6:7, 2Кор. 10:4, 1 Петер 5:8, 1 Яхъя 2:13

+ 6:12 Лк. 22:53, Колосшылар 1:13, Эфесшилер 1:21

+ 6:14 1 Салоникшилер 5:8
+ 6:15 Рим. 10:15
+ 6:16 1 Яхъя 5:4
+ 6:17 Ювытлар 4:12

+ 6:18 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Юда 1:20, Рим. 12:12, Колосшылар 4:2, 1 Салоникшилер 5:17, Мк. 13:33

+ 6:19 Ислер 4:29, Колосшылар 4:3, 1 Салоникшилер 5:25, 2 Салоникшилер 3:1

+ 6:20 Ислер 21:33, Ислер 28:20, 2Кор. 5:20
• 6:21 Колосшылар 4:7-8
+ 6:21 Ислер 20:4
+ 6:22 Колосшылар 2:2

Пилипшилер

Пилипшилер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис Соьз

ПАУЛДАН ПИЛИПШИЛЕРГЕ ХАТ

Пилип шахар Македония деген урым областининъ маьнели шахарларынынъ бириси болган эди. Бу шахарда Паул биринши кере Европада Ийги Хабарды насихатлаган эм христиан ямагатын туьзген.

Сосы хат та Урымда тутнакта язылган, ол окувшыларга Паулдынъ аьдемлигин онынъ баска коьп хатларыннан бек ашып коьрсетеди. Паулдынъ баска хатларынынъ бир нешевиннен айырым болып, мунда бир байланыслы темасы йок. Мине элши Паулдынъ бу хаттагы бас ойларынынъ бир нешеви:

Паулдынъ тутнакка туьсуьви аркалы Ийги Хабар коьплерге яйылады;

Паул оьзининъ баьри кыйынлыкларында да куванышлы эм окувшыларды да, оьзиндей, болмага шакырады;
оьзлерининъ азапланувларында христианлар Иса Масихтинъ эткен тоьзимлигине карамага тийислилер;
ямагаттынъ аьдемлерине бирликти коьрсетпеге насихатлав;

Тауратка (Мусадынъ Йорыгына) уьмит эткениннен, Масихке сенимнинъ артыклыгы – куткарылув уьшин;
пилипшилерге, олардынъ Паулга алаллыгы эм мол савгалары уьшин, разылыгын билдируьв.

1

1^1Масих Исадынъ куллары Паулдан эм Тимотейден Пилип шахардагы иман ямагатынынъ етекшилери мен ярдамшыларына эм Иса Масихке багысланганлардынъ баьрисине салам!+

2Атамыз Алладан эм Раббий Масих Исадан сизге шапагат эм тынышлык болсын.

Паул шуькир этип тилек тилейди

3Сизди эске туьсирген сайын аьр заманда да Аллама шуькир этемен+.

4-5Сизинъ энъ биринши куьниннен баслап соьлеге дейим Ийги Хабарды таралтувда катнасканынъызга аьр бир дувамда баьринъиз уьшин, куванып, тилек тилеймен+.

6Сизде ийги исти этип баслаган (Алла) оны Масих Исадынъ (кайтаяк) куьнине дери толтыраягына толы ынанаман+.

7Меним баьринъиз акында солай ойланувым дурыс, неге десе сиз дайым юрегимде турасыз эм тек тутнакта турган заманымда тувыл, а Ийги Хабарды, коршалап, яклаганда да, онынъ акыйкатлыгын, арт кайтпай, бегиткенде де баьринъиз мени мен бирге Алла шапагатын боьлесиз+.

8Баьринъизди Масих Исадынъ суьйими мен суьйип, коьрмеге аьсирет болганыма Алла – шаат+.

9Мен, сизинъ суьйиминъиз терен билимлик эм толы сезим аркалы коьптен коьпке оьссин,+

10-11эм ийгиди биле барынъыз, Масихтинъ (кайтаяк) куьнинде минсиз эм айыпсыз болынъыз деп, тилеймен. Соны ман Раббий данъкланып макталар, Иса Масихтен келген туврашылыктынъ емиси ишинъизде толы оьсер эм сиз Масихтинъ (кайтаяк) куьнинде минсиз эм айыпсыз боларсыз.

Ийги Хабардынъ яйылувы

12(Иман) кардашларым, мени мен болган аьллер Ийги Хабарды таралтувда уьйкен етимисли пайда эткенин билгенинъизди суьемен.

13Оны ман Масих уьшин тутнакка туьскеним сарай саклавшыларынынъ баьрисине эм баскаларга да ашык белгили болды+.

14Тутнакка туьскеним (иман) кардашларымыздынъ коьбисининъ Раббийге ынанувын тагы да беркитти эм Ийги Хабарды тагы да бек йигерли эм коркынышсыз насихатламага коьнъиллерин коьтерди+.

15Дурыс, олардынъ бир кесеклери куьншилигиннен эм куьндеслигиннен, баскалары таза ниетлигиннен Масих акында хабарлайдылар+.

16Бу кисилер оны суьйиминнен этедилер, неге десе олар меним Ийги Хабарды коршалар уьшин бу ерде туратаганымды биледилер.

17-18Баскалары, ак юректен болмай, оьзлерине пайда излегеннен эм мага тутнактагы кыйынлыгымды тагы да авырландырар уьшин куллык этедилер. Ама мунынъ экевининъ де хаьтеси йок! Яман ниетликтен яде ак юректен этселер де, Масих акында айтылады. Мен сонынъ уьшин куванаман эм алдыда да куванаякпан.

19Неге десе билемен: сизинъ тилек-дуваларынъыз эм Иса Масихтинъ Рухынынъ ярдамы меним тутнактан босатылувыма себеп этеек+.

20Мен бир зат уьшин уятлы болмаякпан, соьле де аьр замандагындай яшасам да, оьлсем де толы йигерлик пен оьмиримде Масихтинъ данъкын шыгараякпан деп, уьмитленемен эм сенемен+.

21Неге десе мага яшав – Масих, оьлим де мага – пайда.

22Ама яшап калсам, менимше, етимисли куллык эталарман. Не затты сайларман – билмеймен.

23Эки суьювимнинъ арасындаман: Масих пен бирге болмага суьемен, неге десе бу аьр заттан да ийги+.

24Ама бу дуныяда сизинъ уьшин калмага оннан да бек керекли.

25Бу затка бек ынанганнан себеп мен булай анълайман: мен мунда яшамага кереклимен эм куванышынъызды, иман байлыгынъызды оьстирер уьшин баьринъиз бен бирге каларман.

26Соны ман, яне сизге келген заманымда, мен аркалы Масих Иса ман оннан да коьп мактанарсыз.

27-28Не болса да Масих акындагы Ийги Хабарга тийисли болып яшанъыз. Келип сизди коьрсем де, келмесем де калай болганынъызды, коьнъил бирлиги мен берк туратаганынъызды, Ийги Хабарда анълатылган иман уьшин куьресетаганынъызды эм душпанларынъыздан эш бир зат уьшин коркпай туратаганынъызды эситпеге суьемен. Бу зат оларга – йойылаякларынынъ, а сизге – куткарылаягынъыздынъ нышаны болады. Эм ол Алладан+.

29Неге десе сизге Масих уьшин тек Масихке ынанмага тувыл, а Онынъ йолында кыйынлык шекпеге де амал берилген+.

30Алдын меним басыма келген кыйынлыкларды сиз де коьргенсиз эм соьле басыма келетаган кыйынлыклар акында эситкенсиз, оларды сиз де шегесиз+.

2

Масихтен коьрим алынъыз

2^1Солай этип, эгер Масихке байыр болганынъыз коьнъилинъизди коьтеретаган болса, эгер Онынъ суьюви сизди тынышландыратаган болса, эгер Кие Рух пан айкасатаган болсанъыз, эгер сизде рагимлик эм аявлык бар болса,

2сонда куванышымды толы этинъиз: бир акылда, бир ок суьювде турынъыз, бир ниетли эм бир ойдан болынъыз+.

3Менменшиликтен, оьзинъизге мактав излеп, эш бир затты да этпенъиз, ама сабыр болып, баскаларды оьзинъизден йогары деп сананъыз+.

4Аьр биринъиз тек оьзининъ каьрин шегип турмай, баскалардынъ акында да ойланмага тийислисиз+.

5Неге десе сизде де Иса Масихтеги сезимлер болмага тийислилер:

6Ол аьр ягыннан Алладай болса да, Алла ман тенъдей болып калмага эркинлик излемеген;+

7Оьзин, аьр ягыннан кулдай этип, аьдем шаркында юргисткен эм Оьзи Оьзин сансыз эткен. Келбети инсандай болса да,+

8оьлимге дейим, эм оьлимди кашта алганда да бойсынувлы болып, Оьзин тоьменлеткен+.

9Сол себепли Алла Оны йогарга коьтерди эм баьри атлардан йогары атты Ога берди+.

10Соьйтип, коьклерде, ерде эм де ер астында болганлардынъ баьриси де Исадынъ атын сыйлар уьшин тизиннен шоьгер+

11эм аьр бир тил Иса Масихтинъ Раббий экенин шаатлап, Атамыз Аллады данъклар.

Куткарылувынъызды яшавда толысынша кулланып билинъиз

12Солай этип, меним суьйген досларым, сиз аьр заманда да бойсынувлы болганынъыздай, тек мен сиз бен болган вакытта тувыл, а энди, мен сизинъ касынъызда болмаганымда, тагы да бек бойсынувлы болынъыз! Оьз куткарылувынъызды, Аллады оьрметлеп эм коркып, яшавда толысынша кулланып билинъиз.

13Неге десе Алла, Оны разы эткен затты изленъиз эм толтырынъыз деп, сизде ислейди+.

14Баьрин де, шагынмай эм давласпай, этинъиз.

15Сол заманда сиз таза эм айыпсыз болып, бу кыйшык эм бузык несилдинъ арасында Алладынъ кемшиликсиз балалары боларсыз+.

16Дуныяда бу несилдинъ арасында, юлдызлардай, яркырарсыз. Яшав беруьвши хабарды яйып юргистерсиз. Солай этсенъиз, босына куьреспегеним эм босына кыйналмаганым уьшин Масихтинъ (кайтаяк) куьнинде мен сиз бен оьктемсирмен+.

17Эгер каным сиз аькелген курманлыктынъ – Аллага куллык эткен иманынъыздынъ – уьстине, шагырдай, тоьгилмеге керек болса да, куванаман эм баьринъиздинъ куванышына косыламан+.

18Тап солай, сиз де куванынъыз эм меним куванышыма косылынъыз.

Тимотей эм Эпафрас

19Мен тез арадан сизге, Раббий Иса буйырса, Тимотейди йибермеге уьмит этемен эм ол сизинъ аьлинъиздинъ хабарын мага билдиргеннен сонъ, меним яным тынышлык табар+.

20Неге десе мен ога тенъли, ак юректен сизинъ каьринъизди шегип юрген баска эш биревди билмеймен.

21Баска биревлер, Иса Масихке кызмет кылмай, оьзлерине кереклисин этип те юредилер+.

22А Тимотейдинъ тийислилигин билесиз, улы атасына эткендей, мага да Ийги Хабарды таралтувда, ярдамласып, куллык эткен+.

23Солай этип, меним яшав аьлим калай болаягын билгенлей, мен оны сизге йибереек болып уьмитленемен.

24Мен де, Раббий буйырса, оьзим тез арадан келермен деп, сенемен.

25Тагы да мени мен бирге ислеп, куьрескен (иман) кардашым Эпафрасты сизге йибермеге кереклидей коьрдим. Ол – сиз оны мага керекли болганда ярдамласпага йиберген элши.+

26Эпафрас баьринъизди коьрмеге бек сагынышлы, тынышлык таппайды, неге десе сизге онынъ авырган хабары еткен.

27Эм де солай, ол, авырып, оьлим аьлде болды. Ама Алла оны языксынды, дурысын айтсам, тек ялгыз оны тувыл, кыйынлыгыма кыйынлык коспас уьшин, мени де.

28Сонынъ уьшин мен Эпафрасты бек суьйип йибердим: сиз оны янъыдан коьрип куванарсыз, мен де аз-маз тынышлык табарман.

29Оны да Раббийге тийислише, куванып, йолыгынъыз. Сондай аьдемлеринъизди оьрметленъиз+.

30Неге десе ол Масихтинъ куллыгы уьшин оьлимге ювык эди, сиз мага эталмаган ярдамды косар уьшин яшавын кавыфка туьсирди.

3

Акыйкат туврашылык

3^1Тамамлай келип, кардашларым, Раббий суьйинишинъиздинъ булагы болсын! Сизге сол затларды кайтарып язбага мага авыр тувыл, тек бу сизди коьплеген баьле-казадан коршалар+.

2«Ийтлерден[*]» сакланынъыз! Яманлык эткен аьдемлерден сакланынъыз! Дурыс болмаган суьннет[*] кайратлыларыннан сакланынъыз!

3Неге десе шынты суьннетлилер – бизбиз, тысыннан коьринген затларга сенмей, Аллага Рухы аркалы табынганлар эм Масих Иса ман оьктемсингенлер+.

4Оьзим де тысыннан коьринген затларга сенмеге болар эдим. Эгер ким болса да баска бирев оьзининъ тийислилигине сенсе, мен оннан да коьбирек сенмеге акым бар:+

5Мен тувганымнан сонъ, сегизинши куьнинде бабага олтыртылганман[*]. Исраил халкыннан, Бенямин ырувыннан, еврей ата-анадан тувган еврей, Таурат бойынша парисеймен+.

6Иман уьмметине кайрат пан залымлык этип, Таурат пан белгиленген туврашылыкка калганда, мен минсиз эдим+.

7Ама бир заманларда мен баа берген аьр затты Масихке сыйынувымда пайдасыз деп санадым.

8-9Раббийим Масих Иса уьшин мен аьр бир заттан басымды алдым, Оны танувдынъ уьстинлиги мен тенълестиргенде, аьр бир затты пайдасыз деп санадым. Масихти табып, Оны ман бир болар уьшин, калган баьри затты сыпырып тасладым. Соьйткенде, меним Таураттан келген оьз туврашылыгым йок. Алла мени, Масихке иман эткеним уьшин туврашыл деп, санайды. Алладан келген бу туврашылык иманга негизленген+.

10-11Мен Масихтинъ оьлиминде Ога усап, Оны танымага, Онынъ оьлилерден тирилуьв куьдиретин билмеге, Онынъ азапларын боьлмеге эм калай болса да оьлилерден тирилуьвге етпеге уьмитленемен+.

Баргыды алмага куьресинъиз

12Мен, уьмитлериме толысынша етистим деп айтпайман, ама Масих Иса мени сайлап алганда мага белгилеген баргыды алмага куьресемен+.

13(Иман) кардашларым, мен муны таптым деп ойламайман. Тек муны айтпага боламан: артта калганды мутып, асыгыслы алдыдагына ымтыламан.

14Бу мыратка етип, Алла Масих Иса аркалы мени коькке шакырганда мага белгилеген баргыды таппага куьресемен+.

15Соьйтип баьримиз, акылбалык болганлар, сол ойда калаяк. Эгер бир зат акында баскаша ойлансанъыз, Алла оны да сизге ашык этер+.

16Тек биз неге еткен болсак, сога келисип яшамага керекпиз.

17Кардашлар, меннен коьрим алынъыз. Биз сизге берген коьримге коьре яшаганларга коьз салынъыз+.

18Неге десе мен сизге оны йыйы-йыйы айтатаган эдим, а соьле коьзясларым ман кайтараман: коьплер Масихтинъ каштагы оьлимине душпан болып яшайдылар.

19Булардынъ сонъы – йойылув, аллалары – карын. Айыплары ман мактанып, тек бу дуныя акында ойлайдылар+.

20Бизим юртымыз болса – коьк. Биз Куткарувшымыздынъ, Раббий Иса Масихтинъ, коьктен келуьвин куьтемиз+.

21Ол аьр затты да Оьзине бойсындыраяк куьшин юргистип, бизим заваллы шаркымызды туьрлендирип, Оьзининъ данъклы шаркына тенъ этеек+.

4

Сонъгы насихатлар

4^1Суьйткенде, мен коьрмеге аьсиретленген суьйикли (иман) кардашларым, куванышым эм енъуьв тажым, Раббий мен бирлигинъизде берк турынъыз, аьзизлерим!

2Мен Эводиядан тилеймен, Синтихеден тилеймен: Раббийге байыр болганынъыз уьшин татымлык йолында яшанъыз!+

3Сеннен де, меним сенимли Сизигим[*], тилеймен: бу хатынларга ярдамлас. Неге десе Эводия да, Синтихе де мени мен атлары яшав китабында болган Клемент эм калган йолдасларым ман бирге Ийги Хабар уьшин янымда айырылгысыз куьрескенлер+.

4Раббий дайым да суьйинишинъиздинъ булагы болсын! Тагы да кайтарып айтаман: суьйининъиз!+

5Баьриси де сизинъ юваслыгынъызды коьрсинлер+.

6Раббий энди ювыкта. Бир зат акында да тынышсызланманъыз! Эгер дейим бир керегинъиз бар болса, шуькир этип, баьрисин дуваларынъызда эм тилеклеринъизде Аллага аманатланъыз+.

7Сол заманда, аьдем акылы анълап болмастай, баьри заттан да бийик болган Алла тынышлыгы юреклеринъизди эм ойларынъызды Иса Масих пен бирликте саклар+.

8Тамамлай келип, кардашларым, аьр не акыйкат, сыйлы, аьдил, таза, ягымлы, макул коьрилген, яхшы эм мактавга тийисли болса, ойларынъызды сол затларга каратынъыз.

9Меннен неге уьйренген болсанъыз, неди кабыл эткен болсанъыз, эситкен эм менде коьрген аьр неди, сол затларды этинъиз. Сол заманда Алла, тынышлыктынъ булагы, сиз бен бирге болаяк+.

Паул разылыгын билдиреди

10Сонъалыкка калганда меним акымда янъыдан кайгырып баслаганынъыз уьшин Раббий мени бек суьйиндирди. Элбетте, сиз меним акымда дайым да кайгырып тургансынъыз, тек муны коьрсетпеге амал болмаган.

11Бу затты кыйынлыклар шеккеним уьшин айтпайман. Менде болатаган затларга разы болмага уьйренгенмен+.

12Байлыкта да, ярлылыкта да яшап билемен. Мен баьри заттан да оьттим эм баьри затка да аьзирмен: токлыкта да, ашлыкта да, барлыкта да, йоклыкта да яшавдынъ сырына уьйренгенмен+.

13Мага карув берген (Масих) аркалы баьри затты да бажараман+.

14Кенем де меним кайгыларымды боьлгенинъизди ийги эттинъиз+.

15Пилипшилер, сиз оьзинъиз билгендей, мен Ийги Хабарды яйып баслаганда, Македониядан кеткеннен сонъ, сиз болмасанъыз баска бир ямагат та келим мен, шыктаж бан да мени мен боьлиспеди.

16Мен Салоникте болганда сиз бир неше кере мага яшав кереклисин йибердинъиз+.

17Бу затты сизден савгалар излеп айтпайман. Ама сизге яравлы хайырлы ислеринъиздинъ коьп болувын сагынаман+.

18А мен баьри затты да толысынша, аьле артыгы ман да алдым. Эпафрастынъ колы ман сиз йибергенлердинъ баьрисин де алдым эм толысынша аьжетсизлендим. Сизинъ савганъыз – ийги ийисли, Алладынъ коьнъилине яраган макул курмандай+.

19-20Аллам баьри кереклинъизди Масих Иса аркалы Оьзининъ данъклы байлыгыннан кызганмай канагатлар. Атамыз Аллага оьмирлерге данък! Амин+.

21Иса Масихке багысланганлардынъ баьрисине салам айтынъыз. Мени мен бирге болган (иман) кардашларымыз салам йибередилер+.

22Аллага багысланганлардынъ баьриси салам береди, боьтен де кесардынъ сарайында кызмет кылувшылар+.

23Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты баьринъиз бен бирге болсын!

* 3:2 Ийтлер: яман аьдемлер, дурыс болмаган суьннет кайратлылары.

* 3:2 Дурыс болмаган суьннет: иманга туьспей, тек бабага олтыртылув.

* 3:5 Тауратка коьре аьр ювыт эр бала тувганнан сонъ сегизинши куьнинде бабага олтыртылмага керек болады.

* 4:3 Сизигим: яде «йолдасым».

+ 1:1 Ислер 16:1
+ 1:3 Рим. 1:8, Пилимон 1:4, 2 Тимотей 1:3
+ 1:5 Ислер 16:12-40
+ 1:6 1Кор. 1:8

+ 1:7 2Кор. 7:3, Эфесшилер 3:1, Колосшылар 4:18, 2 Тимотей 2:9, Пилимон 1:1, Пилипшилер 4:14

+ 1:8 Рим. 1:9, Рим. 9:1

+ 1:9 Колосшылар 1:9, 1 Салоникшилер 3:12-13, Пилимон 1:6

+ 1:13 Ислер 28:30
+ 1:14 Ислер 4:31
+ 1:15 2Кор. 11:13
+ 1:19 Ислер 16:7

+ 1:20 Мк. 8:38, Рим. 1:16, Рим. 14:8, 2Кор. 5:15

+ 1:23 2 Тимотей 4:6
+ 1:27 Эфесшилер 4:1
+ 1:29 Мат. 5:11-12
+ 1:30 Колосшылар 1:29, 1 Тимотей 4:10
+ 2:2 Пилипшилер 4:2, 1 Петер 3:8, Рим. 12:16
+ 2:3 Гал. 5:26, Рим. 12:10, Эфесшилер 4:2
+ 2:4 Рим. 15:2-3
+ 2:6 Яхья 1:1, Яхья 5:18, Яхья 10:33
+ 2:7 Мат. 20:28, Рим. 8:3, 2Кор. 8:9
+ 2:8 Мк. 14:36, Ювытлар 5:8
+ 2:9 Мат. 28:18, Эфесшилер 1:21, Ювытлар 1:4
+ 2:10 Рим. 14:11
+ 2:13 1Кор. 12:6
+ 2:15 Юда 1:24, Мат. 5:14, Эфесшилер 5:8
+ 2:16 Гал. 2:2
+ 2:17 Ислер 21:13, 2 Тимотей 4:6
+ 2:19 Ислер 16:1, 1 Салоникшилер 3:2
+ 2:21 1Кор. 10:24, 1Кор. 13:5

+ 2:22 1Кор. 14:7, 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2

+ 2:25 Пилипшилер 4:18

+ 2:29 Рим. 16:2, 1Кор. 16:18, 1 Салоникшилер 5:12-13, 1 Тимотей 5:17

+ 3:1 Пилипшилер 4:4

+ 3:3 Рим. 2:29, Эфесшилер 2:11, Колосшылар 2:11

+ 3:4 2Кор. 11:18

+ 3:5 Яр. 17:12, Рим. 11:1, Ислер 23:6, Ислер 26:5

+ 3:6 Ислер 8:3, Гал. 1:13, Мк. 10:20, Лк. 1:6, Ислер 22:3, Ислер 26:5

+ 3:9 Рим. 9:30-31, Рим. 10:5

+ 3:10 Рим. 8:17, 2Кор. 1:5, Колосшылар 1:24, 1 Петер 4:13, Рим. 6:5

+ 3:12 Ювытлар 11:40

+ 3:14 1 Петер 5:4, 1Кор. 9:24-25, 2 Тимотей 2:5

+ 3:15 1Кор. 2:6

+ 3:17 1 Петер 5:3, 2 Салоникшилер 3:9, 1 Тимотей 4:12, Тит 2:7

+ 3:19 2Кор. 11:15, 1 Салоникшилер 5:3, Мк. 8:33

+ 3:20 Эфесшилер 2:19, Ислер 1:11, 1Кор. 1:7

+ 3:21 1Кор. 15:35-52, 1 Яхъя 3:2, Рим. 8:29, 2Кор. 3:18, Колосшылар 3:1

+ 4:2 Пилипшилер 2:2
+ 4:3 Ашы. 3:5
+ 4:4 Пилипшилер 3:1, 1 Салоникшилер 5:16
+ 4:5 Якуп 5:8
+ 4:6 Мат. 6:25, 1 Петер 5:7

+ 4:7 Яхья 14:27, Пилипшилер 4:7, Колосшылар 3:15

+ 4:9 Рим. 15:33, 2 Салоникшилер 3:16
+ 4:11 1 Тимотей 6:6, 1 Тимотей 6:8
+ 4:12 1Кор. 4:11, 2Кор. 11:27
+ 4:13 1 Тимотей 1:12
+ 4:14 Пилипшилер 1:7
+ 4:16 Ислер 17:1
+ 4:17 Рим. 1:13
+ 4:18 Пилипшилер 2:25, Яр. 8:21,
+ 4:19 2Кор. 9:8
+ 4:21 Гал. 1:2
+ 4:22 2Кор. 13:12

Колосшылар

Колосшылар

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис Соьз

ПАУЛДАН КОЛОСШЫЛАРГА ХАТ

Бу хат та Паул ман урым тутнагында язылган болган. Паул оьзи Колостагы христианлар ман таныс тувыл, бу ямагат Ийги Хабардынъ баска бир насихатшысы ман туьзилген эди. Маьнесине коьре хат Эфесшилерге йиберилгенге бек ювык.

Колос шахары (Эфес шахарыннан куьнтуварга 200 км узаклыкта) туьрли динлер яйылган областинде орынласкан эди. Сонынъ уьшин бу ерли христиан ямагатына христиан динге келиспеген ялган окувлар кирген эдилер. Бир кесеклери, куткарылар уьшин айырым бир билим керек, оны ман тек бираз аьдемлер кулланады, айырым болып та акыллы аьдемлер деп, уьйрететаган эдилер. Олар намыссыз материаллык (физикалык) дуныядан шарк истевлерин унамавлык аркалы босатылмага керек дегенди уьйреткенлер. Бегитип айтканларына коьре, Аллага ярар уьшин соьзсиз айырым бир аьдетлерди сакламага керек болаяк.

Паул сосы ялган окув акында билгенде, Колостагы ямагаттынъ Иса Масихке акыйкат сенимин беркитер уьшин хат язды. Паул, шынты акыллылык – Иса Масих акында билдиретаган эм аьдемлерди Алла ман ярастыратаган Ийги Хабар деп, коьрсетеди. Масих – энъ йогары Куьш, Оны ман баьриси яратылган, тек Ол бас иювге тийисли. Христианлар Масихтинъ оьлими аркалы Алла ман ярасканы уьшин тыс аьдетлерине эс беруьвден босатылганлар, неге десе олардынъ ойлары бек маьнели затларда токталган – яныплылык, бир бирин кешируьв, Аллады данъклав эм аьелде бир бирине ийги карав.

1

1^1Раббийдинъ ыхтыяры ман Масих Исадынъ элшиси Паулдан эм (иман) кардашымыз Тимотейден салам!+

2Колоста яшайтаган, Масих Исага багысланган сенимли кардашларымызга Атамыз Алладан [эм Раббий Иса Масихтен] шапагат эм тынышлык болсын!

Паул Аллага шуькир этеди

3Сизинъ уьшин дува эткен вакытта аьр дайым Аллага, Раббийимиз Масих Исадынъ Атасына, шуькир этемиз,+

4неге десе биз сизинъ Масих Исага иман эткенинъиз эм Ога багысланганлардынъ баьрисин суьйгенинъиз акында эситкенмиз.

5Иманынъыз эм суьйиминъиз коьклерде сизге аьзирленген уьмиттен тувган. Ол уьмит акында сиз акыйкат соьзден, алдын сизге еткен Ийги Хабардан эситкенсиз+.

6Бу Ийги Хабар сиз оны эситкен эм Алла шапагатын дурыс анълаган куьннен баслап, сизинъ аранъызда эткендей, буьтин дуныяда да бек уьйкен онъыс береди эм яйылады+.

7Сиз Ийги Хабарды бизим суьйген йолдасымыз Эпафрастан билгенсиз: ол Масихтинъ сиз уьшин кызмет кылатаган сенимли кулы болады+.

8Ол бизге Кие Рухтан тувган суьйиминъиздинъ хабарын билдирген эди.

Паулдынъ колосшылар уьшин тилеги

9Сога коьре сизинъ акынъызда эситкен куьннен баслап, биз де сиз уьшин дува эткенде, Алла Кие Рухынынъ сизге савгалаган акыллылыгы эм ашык ойланувы ман Оьзининъ ыхтыярын баьри ягыннан билдирсин деп, токтамай тилеймиз+.

10Биз сизге Раббийге тийислише яшап, баьри ягыннан Оны разы этуьвинъизди, аьр туьрли ийги куллыктынъ емисин оьстирип, Аллады ювыктан ювык биле барувынъызды тилеймиз+.

11Соьйтип те, Онынъ данъклы куьдирети сизди толы куьшлендирип, аьр яктан тоьзимли, шыдамлы эм куванышлы этсин деп, дува этемиз+.

12Атамыз Аллага Ога багысланганлардынъ баьриси мен бирге ярыклык уьлисинъизге косылмага сизге амал бергени уьшин шуькир этуьвинъизди тилеймиз.

13Ол бизди, каранъалыктынъ аькимлигиннен куткарып, суьйген Улынынъ Патшалыгына коьширген+.

14Биз Улы аркалы эркин этилгенмиз, куьналарымыз кеширилген+.

Масихтинъ ким болганы эм аьрекети

15Масих – коьзге коьринмеген Алладынъ келбети эм Тувнъыш Улы, яратылган аьр заттынъ иеси+.

16Коьклерде де эм ерде де болган, коьринген-коьринмеген аьр не зат та – (коьктеги) таклар, иелер, басшылар, аькимлер – баьриси де Масих аркалы эм Масих уьшин туьзилген эди+.

17Масих баьрисиннен алдын бар эди, Ол аркалы баьриси бар болып турады.

18Масих – Оьз шаркынынъ, уьмметининъ Басы, онынъ яшавынынъ булагы, Оьзи аьр ягыннан да биринши болар уьшин оьлилерден тирилген Тувнъыш+.

19Неге десе Алла Оьз толылыгынынъ баьрисининъ Масихте яшаягын ийги коьрген эди+.

20Алла ердегилердинъ эм коьктегилердинъ баьрисин де Оьзи мен ярастырмага, Масихтинъ кашта тоьгилген каны аркалы тынышлык яратпага разы болды+.

21Сиз де бир заманларда эткен яманлыкларынъыз бан ойынъызда Алладан эрек эм Онынъ душпанлары эдинъиз+.

22Энди Масих кыямет куьн сизди Алладынъ алдына Ога багысланган, кемшиликсиз эм айыпсыз аьдемлер этип салар уьшин Оьз инсан шаркынынъ оьлуьви мен сизди Алла ман ярастырды+.

23Ама сиз, эситкен Ийги Хабардан тувган уьмитинъизден таймай, иманнынъ каты эм берк негизинде турмага керексиз. Мен, Паул, коьклердинъ астында яратылганнынъ баьрисине билдирилген сол Ийги Хабардынъ кызмет кылувшысы болдым+.

Паулдынъ эткен иси

24Эндигиси мен сизинъ уьшин азап шегетаганыма куванаман. Масих Оьзининъ шаркы болган уьммети уьшин сынаган кыйынлыклардынъ етиспегенлерин мен оьз кевдемде толтыраман+.

25-26Мен Алладынъ сиз уьшин мага берген буйырыгы ман сол уьмметтинъ куллыкшысы болганман. Куллыгым – Алла соьзин, озган оьмирлерден эм тувдыклардан ясырылып калган, а энди Аллага багысланганларга ашык этилген сырды толысынша билдирип юруьв++.

27Миллетлер арасында Алла Ога багысланганларга сол сырдынъ баьри байлыгын эм данъклыгын билдирмеге суьйди. Бу сыр – Масихтинъ сизде болганы, Алла данъкын ортакластырув уьмитинъиз+.

28Биз аьр инсанды насихатлап, аьр инсанды Масих аркалы Алладынъ алдына шыгарар уьшин бизде болган баьри акыллылык пан уьйретемиз, Масихти билдиремиз.

29Мен Масихтинъ менде кайратлы ислеген куваты ман сосы мырадымды толтырмага, куьшимди аямай, куьресемен+.

2

2^1Сиз уьшин, Лаодикиядагы иман ямагаты эм де мени эш бир де коьрмегенлердинъ баьриси уьшин кайдай ийнат куьрести юргистетаганымды сизге билдирмеге суьемен.

2Мен сол ислерди, олар суьйиминде бирлесип, коьнъиллери коьтерилсин эм Алладынъ сыры, Масихти, анълар уьшин аьр ягыннан да терен эм бай билимли болсынлар деп, этемен+.

3Акыллылыктынъ эм билимлиликтинъ баьри казналары Масихте сакланып турады+.

4-5Мен оны сизге, эш бирев де сизди оьнерли соьзлери мен алдамасын деп, айтаман. Мен шаркым ман касынъызда болмасам да яным ман сиз бен биргемен эм нызамынъызды, Масихке берк иманынъызды коьрип, куванаман++.

Масихтинъ берген яшавы

6Сога коьре, сиз Иса Масихти калай Раббий деп, кабыл этип алган болсанъыз, солай Оны ман бирликте яшанъыз:+

7Масих пен тамырласынъыз, Оны ман яшавды туьзинъиз, сизге уьйретилген иманда беркинъиз, юрегинъиз шуькир этуьвге толсын+.

8Сак болынъыз, Масихке тувыл, а аьдемлердинъ аьдетине, дуныядынъ баслапкы окувларына негизленген философиялык пан эм маьнесиз, алдавшы соьзлер мен эш бирев де сизди ыслап коймасын+.

9Неге десе Алладынъ баьри толылыгы Масихтинъ шаркында яшайды+.

10Сиз де аьр басшылыктынъ, аьр аькимликтинъ булагы[*] – Масих аркалы толы яшавлы болдынъыз+.

11Масихке иман эткенинъизде сизге аьдем колы этпей, Масих эткен суьннет болды: куьналы инсан кылыгынъыз, кийимдей, сизден алынып тасланды+.

12Сиз сувда шомылдырылып тазаланаятырган вакытта Масих пен бирге коьмилдинъиз эм Оны оьлилерден тирилткен Алла куьдиретине ынанганынъыз уьшин Оны ман бирге тирилдинъиз+.

13Сиз алдын бир заманларда шуьшли эм суьннетсиз, куьналы инсан кылыгынъыз бан оьли эдинъиз, а энди Алла сизди Иса Масих пен бирге яшавга кайтарды+.

14Алла бизге баьри шуьшлеримизди кеширди. Йорыклары ман бизге карсы язылган эм терислигимизди коьрсеткен борыш кагытка усаган Тауратты басымыздан алып таслады эм, оны кашка шуьйлеп, куьшин йок этти+.

15(Коьктеги) басшыларды эм аькимлерди енъди, савыт-садакларын сыйырып, оларды есирге алды, Оьзининъ куванышлы енъуьв юриси мен баьрисининъ коьз алдында уятка калдырды+.

Янъылыс уьйретуьвлерге алданманъыз

16Соны ман, ас-сув уьшин, не де бир туьрли байрам, янъы ай, не де шабат куьн уьшин сизди эш бирев де шуьшлемесин+.

17Бу затлар – келеектинъ тек куьлеткиси, а баьрисининъ акыйкат маьнеси – Масих+.

18Эш бирев де сизди алдап, оьз оьзин эзиетлеви мен маьлеклерге эс эттиретаган диншилик пен завыкландырып, коьрген туьслерине сендирип, куьналы инсан кылыгынынъ ойлары ман босына оьктемлендирип, алаяк савганъыздан куры калдырмасын.

19Ондайлар Оьз шаркынынъ[*] Басы болган Масихти тутпайдылар. Шаркынынъ аьр бир кесеги, бувынларынынъ эм байламларынынъ ярдамы ман сол Бастан кереклисин алып, бир бирине куьш берип, Алла яраткан оьсуьви мен оьседи+.

20Эгер сиз Иса Масих пен бирге оьлип, бу дуныядынъ баслапкы окувларыннан босалган болсанъыз, не уьшин дуныяда яшайтаганлардай:+

21«Муны этпе!», «Ашама!», «Тийме!» – деген йорыкларды тутпага куьресесиз+?

22Бу йорыклардынъ баьриси – кулланувдан йойылатаган затлар ман байланыслы, аьдемлердинъ буйырыкларына эм уьйретуьвлерине негизленгенлер+.

23Элбетте, бу йорыклар диншилик пен завыкланув, оьз оьзин эзиетлев, шаркынъды аямай кыйнав ягыннан акыллылыктай коьринедилер, тек инсан кылыгынынъ ымтылувларын тыювда олардынъ пайдасы йок.

3

Масихте янъы яшав

3^1Соьйтип, Алла сизди Масих пен бирге оьлилерден тирилткен болса, коьктеги затларга ымтылынъыз+.

2Ердеги затлар акында тувыл, коьктеги затлар акында ойланъыз.

3Неге десе сиз оьлгендей эдинъиз, а энди яшавынъыз Масих пен бирге Аллада тасаланып турады+.

4Масих – яшавынъыз, Ол коьринген заманда, сиз де Оны ман бирге данък пан коьринеексиз+.

5Сол себептен бу дуныядагы кылыкларынъызды: каьхпеликти, арамлыкты, куьсевди, яман ымтылувларды эм бутларга табынувдан бир баскалыгы болмаган ашкоьзликти оьлтиринъиз+.

6Бойсынмаганларга бу баьри затлар Алла азабын келтирер+.

7Бир заманларда сиз де, сондайлардынъ ишинде яшап, сол йоллар ман юрдинъиз+.

8А энди каарлык, ашув, кара ниет, яманлав, авызынъыздан эдапсыз соьзлер шыгарув – баьрисин де артка тасланъыз+.

9Бир биринъизге оьтирик айтпанъыз, неге десе сиз оьзинъизден, эски кийиминъизди таслагандай, эски аьдемлигинъизди баьри ислери мен бирге алып тасладынъыз+

10эм янъы аьдемликти кийдинъиз. Алла яраткан сол аьдемликти, Ога усасын эм толы билимге етсин деп, янъыртып турады+.

11Бу янъырувда грек те, ювыт та, суьннетли де, суьннетсиз де, варвар[*] да, скиф те, кул да, азат та йок. Тек Масих бар: Ол – баьри зат эм Ол – баьринде!+

12Суьйткенде, сиз, Алладынъ сайлаганлары, Ога багысланганлар, Онынъ суьйген аьдемлери болганнан себеп, янъы кийим кийгендей, юмсак юрекли, танъ, сабыр, ювас эм шыдамлы болынъыз+.

13Бир биринъизге тоьзимли болынъыз, биринъиздинъ баскасына оьпкелеринъиз бар болса, кеширинъиз. Раббий сизди калай кеширген болса, сиз де солай кеширинъиз!+

14Олардынъ баьрисининъ уьстине суьйимди косынъыз, неге десе толы бирлесуьвди байлаган – суьйим+.

15Масихтинъ тынышлыгы юреклеринъизде оькимши болсын. Алла сизди бир шарк этип, бу тынышлыкка шакырды. Шуькир этуьвшилер болынъыз!+

16Масихтинъ соьзи оьз байлыгы ман дайым да сизде яшасын. Бир биринъизди толы акыллылык пан уьйретип, насихатланъыз, Аллага юрек разылыгынъыз бан Забурдан уьзиклер эм мактав зикирлер, Кие Рух пан коьнъилленген йырлар йырланъыз+.

17Баьри эткен затларынъыз – соьзлеринъиз де, ислеринъиз де – Раббий Исадынъ аты ман этилсин. Ол аркалы Атамыз Аллага шуькир этинъиз+.

Янъы яшавда аьел эм ямагат айкасувлар

18•Бийкелер, эрлеринъизге бойсынынъыз. Ол – Раббийдинъ алдында борышынъыз+.

19Эрлер, бийкелеринъизди суьйинъиз эм оларга каты болманъыз+.

20Балалар, ата-аналарынъызга тынъланъыз, неге десе бу Раббийди суьйиндиреди+.

21Аталар, балаларынъызды корламанъыз – йигерсиз боларлар.

22Куллар, аьр ягыннан да дуныядагы иелеринъизге тынъланъыз. Ырыядай, коьзге коьринер уьшин тувыл, Раббийден коркып, таза юректен кызмет этинъиз+.

23Не зат этсенъиз де аьдемлерге тувыл да, а Раббийге ислегендей, ян-юрегинъиз бен шалысынъыз.

24Сиз билесиз, Раббийден Оьз халкына саклаган савгады алаяксыз. Сизинъ Иенъиз – Масих, сиз Ога кызмет кыласыз+.

25А ким яманлык этсе, сол кадер де ол яманлыкка йолыктырылаяк. Алладынъ алдында баьриси де бирдей+.

4

4^1Сиз де, иелер, коькте Иенъиз барлыгын эсте тургыстып, кулларынъызга туврашылык эм аьдиллик коьрсетинъиз.

Туьрли насихатлар

2Арымай-талмай дайым тилек-дува этип, уяв турынъыз, шуькир этинъиз+.

3Бир вакытта, Масихтинъ сырын билдирер, соьзин яяр уьшин, Алла бизге капысын ашсын деп, бизим уьшин де тилек-дува этинъиз. Сол сыр уьшин мен тутнакка туьскенмен+.

4Оны кереклисинше ашып билдирмеге амалым болсын деп, дува этинъиз.

5Ямагатымыздынъ тысында болганлар ман, аьр бир онъайлы вакыттан пайдаланып, оьзинъизди акыллыша юргистинъиз+.

6Соьзинъиз, туз косылган астай, дайым да татувлы болсын. Сол заманда аьр кимге де калай явап береегинъизди билерсинъиз+.

Сонъгы саламлар

7•Меним баьри янъылыкларым акында Тихик айтар. Ол – меним суьйикли (иман) кардашым, Раббий йолында сенимли кызмет кылган йолдасым+.

8Соннан себеп, ислеримиздинъ аьли акында билдирсин эм юреклеринъизди коьтерсин деп, оны сизге йиберемен+.

9Оны ман бирге сенимли эм суьйикли (иман) кардашымыз Онесимди йиберемен, ол – сизинъ биринъиз. Олар булайда болатаган аьр заттынъ акында сизге билдирерлер+.

10Сизге тутнак йолдасым Аристарх эм Барнабадынъ боьлеси Марк салам йибередилер. Сиз онынъ акында буйырык алгансынъыз: келген заманда, тилеймен, хош коьрип алынъыз+.

11Сизге тагы да Юст деп аталатаган Иса салам йибереди. Мени мен бирге Алла Патшалыгы уьшин кызмет кылганлардынъ ишинде ювыт ынанувшылардан тек олар боладылар. Олар мага уьйкен дирек+.

12Сизикилерден Иса Масихтинъ кулы Эпафрас салам айтады. Сиз Алладынъ баьри ыхтыярын толы билип, акылбалык болар эм берк турар уьшин, Эпафрас аьр дайым куьресип, сизинъ уьшин тилек-дува этеди+.

13Оьзин аямай, сизинъ эм Лаодикия ман Иераполдынъ яшавшылары уьшин авыр кызмет кылатаганына мен шаатпан.

14Суьйикли кардашымыз эмши Лука ман Димас сизди саламлайдылар+.

15Лаодикиядагы иман кардашларымызга, Нимфа карындасымызга эм онынъ уьйинде йыйылатаган ямагатка салам айтынъыз+.

16Бу хатты аранъызда окыганнан сонъ, оны Лаодикиядагы ямагатта да окытынъыз. А Лаодикиядан келген хатты сиз де окынъыз+.

17Архипке: «Кара, Раббий йолында алган кызметинъди ерине еткист!» – деп, айтынъыз+.

18Мен, Паул, бу саламды оьз колым ман язаман. Тутнакта болганымды мутпанъыз. Алла шапагаты сизи мен болсын!+

* 2:10 Булагы: не де «басы».

* 2:19 Шарк: Иса Масихтинъ уьмметининъ символы.

* 3:11 Варвар: Инжилдинъ заманында грек болмаган аьдем.

+ 1:1 Ислер 16:1
+ 1:3 Эфесшилер 1:15-16
+ 1:5 Мат. 6:20, 1 Петер 1:4

+ 1:6 Мат. 24:14, Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6

+ 1:7 Колосшылар 4:12, Пилимон 1:23

+ 1:9 2 Салоникшилер 1:11, Пилипшилер 1:9, Пилимон 1:6

+ 1:10 2Кор. 5:9, Эфесшилер 4:1, Пилипшилер 1:27, 2 Петер 3:18, Эфесшилер 4:15

+ 1:11 Эфесшилер 3:16

+ 1:13 Ислер 26:18, Эфесшилер 6:12, 2 Петер 1:11

+ 1:14 Эфесшилер 1:7

+ 1:15 2Кор. 4:4, Ювытлар 1:3, Сулейманнынъ таварыхлары 8:22, Рим. 8:29, Ашы. 3:14

+ 1:16 Яхья 1:3, Рим. 11:36, 1Кор. 8:6, Ювытлар 1:2, Ювытлар 2:10

+ 1:18 Эфесшилер 1:22-23, Ислер 26:23, 1Кор. 15:20, Ашы. 1:4-5, Ашы. 3:14

+ 1:19 Колосшылар 2:9

+ 1:20 2Кор. 5:18, Эфесшилер 1:10, Эфесшилер 2:14

+ 1:21 Эфесшилер 2:1-2, Эфесшилер 2:12

+ 1:22 Юда 1:24, Эфесшилер 1:4, 1 Салоникшилер 4:7

+ 1:23 Ислер 14:22, Мк. 16:15, Эфесшилер 3:7

+ 1:24 2Кор. 7:4, 2Кор. 12:15, 2Кор. 1:5, Пилипшилер 3:10

+ 1:25 Эфесшилер 3:2

+ 1:26 Рим. 16:24, Эфесшилер 3:9

+ 1:27 Эфесшилер 1:18, Эфесшилер 3:16, Колосшылар 2:2, Рим. 5:2, Рим. 8:17, 1 Тимотей 1:1

+ 1:29 1Кор. 15:10, Пилипшилер 1:30, 1 Тимотей 4:10

+ 2:2 Колосшылар 1:27, Эфесшилер 6:22, Колосшылар 4:8

+ 2:3 Рим. 11:33, 1Кор. 1:24, 1Кор. 2:7
+ 2:4 Рим. 16:18
+ 2:5 1Кор. 5:3, 1Кор. 14:40
+ 2:6 1 Салоникшилер 4:1

+ 2:7 1Кор. 3:11, Эфесшилер 2:20, Эфесшилер 3:17, Ашы. 21:14, Эфесшилер 5:20, 2 Салоникшилер 1:3, 2 Салоникшилер 2:13

+ 2:8 Мк. 7:3, Гал. 1:14, Гал. 4:9, Мк. 13:5, 1 Яхъя 3:7, Эфесшилер 5:6, 2 Салоникшилер 2:3

+ 2:9 Яхья 1:14, Колосшылар 1:19

+ 2:10 Эфесшилер 1:21-22, Эфесшилер 3:19

+ 2:11 Эфесшилер 2:11, Рим. 2:29, Колосшылар 3:9

+ 2:12 Рим. 6:4

+ 2:13 Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Ислер 3:19

+ 2:14 Рим. 7:4

+ 2:15 2Кор. 2:14, Яхья 12:31, Яхья 16:11

+ 2:16 Рим. 14:5, Гал. 4:10, Рим. 14:3, Рим. 14:17, Ювытлар 9:10

+ 2:17 Ювытлар 8:5, Ювытлар 10:1

+ 2:19 2 Петер 3:18, Эфесшилер 4:15-16, Колосшылар 1:10

+ 2:20 Рим. 6:2, Колосшылар 3:3, Гал. 4:9
+ 2:21 1 Тимотей 4:3
+ 2:22 Мат. 15:9, Мк. 7:7

+ 3:1 Колосшылар 2:12, Ислер 7:55-56, Рим. 8:34, Эфесшилер 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 15:24

+ 3:3 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Колосшылар 2:20

+ 3:4 Яхья 11:25
+ 3:5 Эфесшилер 5:5, Рим. 8:13
+ 3:6 Рим. 1:18, Эфесшилер 5:6
+ 3:7 Эфесшилер 2:2, Эфесшилер 4:17

+ 3:8 Якуп 1:21, 1 Петер 1:21, Эфесшилер 4:22, Эфесшилер 4:31

+ 3:9 Эфесшилер 4:25, Колосшылар 2:11

+ 3:10 Яр. 1:26, Эфесшилер 4:24

+ 3:11 Рим. 2:28-29, 1Кор. 7:19, Гал. 3:28, Гал. 5:6, 1Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эфесшилер 2:14, 1Кор. 15:28, Эфесшилер 1:23

+ 3:12 Лк. 18:7, Рим. 8:33, Тит 1:1

+ 3:13 Эфесшилер 4:2, Мат. 6:14-15, Мк. 11:25-26, Лк. 7:41-42, Эфесшилер 4:32

+ 3:14 1Кор. 13:1, Эфесшилер 4:3, Эфесшилер 5:2

+ 3:15 Яхья 14:27, Яхья 16:33, Пилипшилер 4:7, Эфесшилер 2:16

+ 3:16 Яхья 15:3, Эфесшилер 5:19
+ 3:17 1Кор. 10:31
• 3:18 Эфесшилер 5:22
+ 3:18 Яр. 3:16, 1 Петер 3:1
+ 3:19 1 Петер 3:7

+ 3:20 Сулейманнынъ таварыхлары 1:8, Сулейманнынъ таварыхлары 6:20, Сулейманнынъ таварыхлары 23:22

+ 3:22 1 Петер 2:18, 1 Тимотей 6:1, Тит 2:9
+ 3:24 Эфесшилер 6:8
+ 3:25 Мат. 22:16

+ 4:2 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:17

+ 4:3 Ислер 4:29, Рим. 16:24, Эфесшилер 6:19-20, Пилипшилер 1:7, Пилимон 1:1

+ 4:5 Эфесшилер 5:15-16
+ 4:6 1 Петер 3:15
• 4:7 Эфесшилер 6:21-22
+ 4:7 Ислер 20:4
+ 4:8 Колосшылар 2:2
+ 4:9 Пилимон 1:10, Пилимон 1:16

+ 4:10 Ислер 19:29, Пилимон 1:24, Ислер 12:12, Ислер 15:37-38

+ 4:11 Ислер 1:23, Ислер 18:7
+ 4:12 Колосшылар 1:7, Пилимон 1:23
+ 4:14 2 Тимотей 4:10-11, Пилимон 1:24
+ 4:15 Рим. 16:5
+ 4:16 1 Салоникшилер 5:27
+ 4:17 Пилимон 1:2

+ 4:18 1Кор. 16:21, Гал. 6:11, 2 Салоникшилер 3:17, Пилимон 1:19

1 Салоникшилер

1 Салоникшилер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис Соьз

ПАУЛДАН САЛОНИКШИЛЕРГЕ БИРИНШИ ХАТ

Салоник (Фессалоник) Македония областининъ бас каласы эди. Паул Ийги Хабарды бу шахарда 50-нши йылларда насихатлаган. Ога карсы турганлар оны Салониктен кетпеге кыстаганларыннан сонъ, Паул, янъы христианлар Иса Масихке ынанувыннан таймага болаяклар деп, тынышсызланып баслайды. Паул сол себептен оьзининъ ярдамшысы Тимотейди Коринт шахардан Салоникке христиан ямагатынынъ аьлин билмеге йиберди. Тимотей яхшы хабарлары ман артына кайтып келеди: Христианлардынъ артына туьскенлерине де карамай, олар Масихке ынанувын берк тутадылар эм оннан таймай турадылар.

Кенем де Паул оьзи язган хаты ман олардынъ сенимин беркитпеге тийислидей коьрди. Бу хаттынъ язылувынынъ уьш бас мырады: 1) оьзининъ оларга каравында яхшы ниети болганына ямагаттан аьр туьрли шекленуьвлерди тайдырув; 2) янъы христианларга алдынгы куьналарыннан тазаланувда ярдамласув; 3) олардынъ оьлим акында эм Масихтинъ келеектеги ерге кайтувы акындагы анъламларына ашыклав киргистуьв.

1

1^1Паулдан, Силваннан эм Тимотейден, Атамыз Аллага эм Раббий Иса Масихке байыр болган Салониктеги иман ямагатына салам! Сизге шапагат эм тынышлык болсын!+

Салоникшилердинъ уьлги болганы

2-3Биз аьр вакыт, сизди дуваларымызда эсимизге туьсирип, баьринъиз уьшин Аллага шуькир этемиз. Биз аьр дайым иманынъыз бан этетаган аьрекетинъизди, суьйим мен эткен куллыгынъызды, Раббийимиз Иса Масихке уьмит этип коьрсеткен тоьзимлигинъизди Атамыз Алладынъ алдында эсимизде тургыстамыз+.

4-5Алла суьйген (иман) кардашларымыз, Ол сизди сайлап алганын билемиз, неге десе биз Ийги Хабарды сизге анълатканымыз тек бир соьз бен тувыл, ама куват пан, Кие Рух пан, уьйкен сеним мен болды. Биз аранъызда турган вакытта сиз уьшин калай яшаганымызды билесиз++.

6Сиз биз эм Раббий берген коьримге бойсындынъыз. Коьплеген кыйынлыкларды коьрсенъиз де, Алла Соьзин Кие Рух берген куваныш пан кабыл этип алдынъыз+.

7Соны ман сиз буьтин Македония ман Ахаяда иманга келгенлердинъ баьрисине уьлги болдынъыз.

8Неге десе сизден Раббийдинъ Соьзи, тек Македония ман Ахаяда яйылып калмады, сизинъ Аллага иман этуьвинъиздинъ хабары баьри туьрли якларга да етти. Сол себепли бизге ога косып эш бир зат та айтпага керек болмайды.

9-10Аьдемлер оьзлери, бизди макул коьрип, калай кабыл эткенинъизди эм бутлардан[*] Аллага кайтып келгенинъизди билдиредилер. Сиз яшав беруьвши акыйкат Аллага куллык этетаганынъызды эм Улы Исадынъ коьклерден келеегин куьтетаганынъызды айтадылар. Алла Оны оьлилерден тирилткен; бизди Алладынъ келеек ашувыннан куткаратаган – Ол++.

2

Паулдынъ Салониктеги куллыгы

2^1Кардашлар, сизге келип кеткенимиз пайдасыз болмаганын сиз оьзинъиз де билесиз.

2Оннан алдын, сиз билгенше, биз Пилип шахарында кайгадер азапты эм корланувды шеккен эдик. Ама уллы карсылыкларга да карамай, биз, Алламыздынъ ярдамы ман йигерленип, сизге Алладынъ Ийги Хабарын билдирдик+.

3Неге десе бизим увазымызда не янъылыс, не таза болмаган ниет яде алдав мырат йок+.

4Керисинше, Алла, бизге сенип, Ийги Хабарды яймага тапшырувды тийисли коьрди эм солай ок биз де аьдемлерге тувыл, а бизим юрегимизди сынайтаган Аллага ярар уьшин айтамыз+.

5Билгенинъизше, эш бир заманда да соьзимизде ырыясувды кулланмадык, уьйретуьвимизде карыж излев йок: ога Алла шаат!+

6Биз аьдемлерден данъклавды излемедик: не сизден, не баскалардан+.

7Биз, Масихтинъ элшилери болып, оьзимиздинъ уьйкен сыйымызды коьрсетип келмеге болаяк эдик, ама биз, ана оьз балаларын аьдуьвлеп карагандай, сизинъ аранъызда юмсак эдик.

8Биз сизди суьйгенимизден, тек Алладынъ Ийги Хабарын билдируьвди тапшырып калмай, янымызды бермеге де разы болдык+.

9Неге десе, кардашлар, сиз исимизди эм кыйналганымызды эсинъизде саклайсыз: ишинъизден эш биревди де кыйнамас уьшин, кеше-куьндиз куллык этип, биз сизге Алладынъ Ийги Хабарын билдирдик+.

10Сизинъ, иманга келгенлердинъ, алдында биз оьзимизди сыйлы, туврашыл эм кемшиликсиз тутканымыздынъ шааты – Алла эм сиз оьзинъиз боласыз.

11Билгенинъиздей, биз аьр биринъизге атасы оьз балаларына караганша карадык:+

12Сизге, Оьз Патшалыгына эм данъкына шакырган Аллага тийисли болынъыз деп, ялбарып соьйледик; сизди коьнъиллендирип ынандырдык+.

13Сосы зат уьшин тагы да биз аьр дайым Аллага шуькир этемиз: сиз бизден эситкен Алла Соьзин, аьдемнинъ соьзиндей этип тувыл, а шынтылай да Алладынъ Соьзиндей йолыктынъыз. Сизде, иманга келгенлерде, ислейтаган да сол соьз+.

14Сонынъ уьшин, кардашлар, Юдеяда орынласкан эм Иса Масихке байыр болган ямагатлардан уьлги алдынъыз; олар (оьзлерининъ халкы) ювытлардан калай кыйынлык шеккен болсалар, солай да сиз оьз миллетинъизден азапландынъыз+.

15Сол ювытлар Раббий Исады эм пайхамбарларды оьлтирген эдилер эм бизди де кувып йибердилер. Аллады разы этпейдилер, аьдемлердинъ баьрисине де карсы шыгадылар+.

16Олар баска миллетлилерге куткарылув аькелеек хабарды айтувымызды тыядылар эм соны ман аьр дайым куьналарына куьна косадылар. Сонъалыкта Алладынъ ашувы олардынъ уьстине туьскен!+

17Биз болсак, кардашлар, юрегимиз бен тувыл, кевдемиз бен сизден аз заманга айырылып, уьйкен куьсев мен тагы да бек бетинъизди коьрмеге сагындык+.

18Сонынъ уьшин биз, мен Паул бир неше кере, сизге бараяк болдык, ама бизге шайтан карсылык этти+.

19Аьше, ким ди, сиз болмасанъыз, бизим уьмитимиз, куванышымыз эм Раббийимиз Иса Масих келген заманда, Онынъ алдында мактанаяк тажымыз сиз тувылсызба+?

20Тек сизде – бизим данъкымыз эм куванышымыз.

3

3^1Сол себепли айырылысувга артык даяналмай, биз Атинада ялгыз калмага разы болдык+.

2-3Тимотейди, иманынъызды беркитер эм сизди коьниллендирер уьшин, кыйынлыклардынъ арасында эш биревинъиз де адасып олтырмасын деп, йибердик. Тимотей – (иман) кардашымыз эм Масихтинъ Ийги Хабарын яюв аьрекетинде Алла ман бирге ислеген куллыкшы. Бактымыз кыйынлык шегуьв болганын билесиз++.

4Алдын да, биз сизде болган заманымызда, сизге кыйналаягымызды айтатаган эдик: соьйтип те болды эм сиз оны билесиз.

5Сонынъ уьшин мен, энди шыдамсыз болып, сизинъ иманынъыздынъ акында билмеге Тимотейди йибердим; азгыртувшы (ибилис) сизди йолдан адастырдыма эм исимиз пайдасызга шыктыма деп, тынышсызландым+.

Тимотей ийги хабар аькелди

6Ама Тимотей сизден кайтканда, иманынъыз эм суьйиминъиз акында бизге ийги хабарлар алып келди. Биз сизди коьрмеге сагынгандай, сиз де бизди коьрмеге сагынганынъызды, дайым бизди суьйиниш пен эскеретаганынъызды ол бизге хабарлады+.

7Сол себепли, кардашлар, биз шеккен баьри азапларда эм кыйынлыкларда иманынъызды саклаганынъыз бан коьнъилимизди коьтересиз.

8Сизинъ Раббийге иманынъыз берк болса, бизим де яшавымыз толы болар.

9Алламыздынъ алдында сизден алган уьйкен суьйинишимиз уьшин, Аллага кайтип шуькир этип болаякпыз?

10Тагы да сизи мен коьриспеге эм иманынъызга етпегенин коспага амал болар деп, кеше-куьндиз кадалып, дува этемиз+.

11Атамыз Алла Оьзи эм Раббийимиз Иса сизге бараяк йолымызды ашсын!+

12Раббий бизди сизге кайдай суьювге толтырган болса, сизди де бир биринъизге эм баьри аьдемлерге сондай суьювге толтырып байытсын+.

13Соны ман Раббийимиз Иса юреклеринъизди куьшлендирсин, Ога багысланган баьри аьдемлер мен кайткан заманда, сизинъ де, Атамыз Аллага багысланып, Онынъ алдына минсиз болып шыгувынъызга амал болсын. [Амин.]+

4

Аллады разы этпеге куьресинъиз

4^1Кардашлар, Аллады разы этер уьшин, калай яшамага керегин сиз бизден уьйрендинъиз. Сиз де солай яшайсыз.

Ахырында бу исте тагы да бек етимисли болынъыз деп, Раббий Исадынъ аты ман ялбарып тилеймиз+.

2Раббий Исадынъ кайдай насихатларын сизге бергенимизди билесиз.

3Алла Оьзине багысланганынъызды, каьхпеликтен эрек турганынъызды талаплайды+.

4Аьр киминъиз де оьзининъ тенин Аллага багыслап, намыслыкта ыслап уьйренсин,

5Аллады билмеген баска миллетлилердей, уятсыз куьсевлерге берилмесин+.

6Бу затта бир аьдем оьзининъ (иман) кардашына яманлык этпесин, сеними мен ойнамасын. Биз сизге алдын беркитип айткандай, сондай куьналар уьшин аьдемге Раббийден оьким шыгаяк.

7Алла бизди арамлыкка тувыл, Ога багысланган яшавга шакырган+.

8Соны ман ким (Алла насихатларын) шет какса, сол тек инсанды тувыл, а Кие Рухын сизге беруьвши Алладынъ Оьзин шет кагады.

9Энди сизге (иман) кардашларынъызды суьюв акында язбага керек тувыл, сизди Алла Оьзи бир биринъизди суьймеге уьйретти+.

10Уьшини мен сиз буьтин Македониядагы баьри кардашларынъызды суьесиз. Тек, кардашлар, бу исте тагы да етимисли болынъыз деп, ялбарамыз.

11Алдын айтканымыздай, тыныш болып оьз исинъиз бен каьр шегинъиз, оьз колларынъыз бан куллык этпеге куьресинъиз+.

12Соьйтип, бир затка да заьр болмай, баскалардынъ алдында аьдепли яшарсыз+.

Раббийдинъ келуьви

13Кардашлар! Уьмитлерин уьзген баска инсанлардай, кайгырманъыз деп, оьлгенлер[*] акында билимсизликте калганынъызды суьймеймен+.

14Биз Исадынъ оьлгенине эм оьлилерден тирилгенине ынанамыз. Соьйтип, Исага ынанып оьлгенлерди Алла Оны ман бирге артына аькелеек+.

15Биз сизге айтаяк соьзлеримиз – Раббийимиздинъ соьзлери. Биз тирилер, Раббий келгенге дейим сав калганлар, оьлгенлердинъ алдына шыкпаякпыз+.

16Раббий Оьзи шакырув авазы ман, бас маьлектинъ авазы эм Алладынъ зурнасынынъ давысы ман коьктен туьсеек эм Масихке ынанып оьлгенлер биринши болып тирилееклер+.

17Оннан сонъ биз де, сав калганлар, олар ман бирге Раббийге авада, булытларда йолыгар уьшин ерден коьтерилеекпиз. Соны ман дайым Раббий мен бирге болаякпыз+.

18Соьйтип, бир биринъизди сол соьзлер мен коьнъиллендиринъиз.

5

5^1Кардашлар, (бу затлардынъ болаяк) заманы эм болжалы акында язбага кереги йок+.

2Сиз оьзинъиз бек яхшы билесиз: Раббийдинъ (кайтар) куьни, кеше уры келгендей болып, анъсыздан келеек+.

3Аьдемлер «тынышлык эм коркынышсызлык» деп айтканда, анъсыздан, авыраяклы хатын бирден толгатып баслагандай, оларга каза келеек, оьлимнен кашып кутылалмаяклар+.

4Тек сиз, кардашлар, каранъылыкта тувылсыз, сонынъ уьшин сол куьн сизге, урыдай, анъсыздан келмеек+.

5Сиз баьринъиз де ярык пан куьннинъ улларысынъыз. Сизинъ кеше яде каранъалык пан ортак бир затынъыз да йок+.

6Сонынъ уьшин, баскалар эткендей, биз уйкламаймыз. Эсирмей, уявлы болып турамыз+.

7Неге десе уйклайтаганлар кеше уйклайдылар, ишкишиликте юретаганлар да кеше эсиредилер.

8Ама биз ярык куьндики болганымыз уьшин, иманымызда эм суьювимизде куьбеге каплангандай каты турып, басымызга тувылга кийгендей, куткарылувга уьмитимиз бен коршаланып, эсирмей турамыз+.

9Неге десе Алла бизди ашувына йолыктырар уьшин тувыл, Раббийимиз Иса Масих аркалы куткарылув алар уьшин белгилеген+.

10(Ол келген заманда) яшайтаган болсак та, оьлген болсак та, биз Оны ман бирге яшаяк деп, Ол бизим уьшин янын берген+.

11Сонынъ уьшин, сиз этетаганынъызша, бир биринъизди коьнъиллендиринъиз эм (иман ягыннан) беркитинъиз.

Паулдынъ насихатлары

12Кардашлар, сизге меним тилегим: аранъызда куллык эткенлердинъ, Раббийдинъ йолында ямагатынъыздынъ басшыларынынъ эм сизди насихатлаганлардынъ баасын билинъиз+.

13Оларды суьйинъиз эм юргисткен ислери уьшин айлак бек сыйланъыз. Бир биринъиз бен татымлыкта яшанъыз+.

14Кардашлар, ялбарып сизден тилеймиз: ислемеге суьймегенлерге кыйынлыкка туьсуьвин анълатынъыз; йигерсизлерди коьнъиллендиринъиз; карувсызларга ярдам этинъиз; баьрисине де шыдамлы болынъыз+.

15Эш бирев де яманлыкка яманлык пан тоьлемесин, тек бир биринъизге эм баьрисине де дайым да ийгилик этпеге куьресинъиз+.

16Дайым да суьйининъиз+.

17Токтамай дува этинъиз+.

18Кайдай аьлге туьссенъиз де Аллага шуькир этинъиз, неге десе сиз Иса Масихке байыр болсанъыз, Алла сизден соны тилейди+.

19Кие Рухтынъ отын соьндирменъиз+.

20Пайхамбарлык соьзлерди кемситпенъиз,

21ама баьри затты тергенъиз, яхшысын тутынъыз+.

22Аьр туьрли яманлыктан шет кагылынъыз.

23Тынышлык беруьвши Алла Оьзи Ога толысынша багысланувынъызга амал болсын. Рухынъыз, янынъыз, тенинъиз Раббийимиз Иса Масих келеек заманга минсиз, таза болар уьшин коршалансын+.

24Сизди шакырган (Алла) – сенимли, Ол муны этеек+.

25Кардашлар, бизим уьшин дува этинъиз+.

26Баьри иман кардашларынъызды, Аллага багысланганларга тийислисинше оьбип, саламланъыз+.

27Раббий алдында тилеймен: сосы хатты баьри (иман) кардашларынъызга окынъыз!+

28Сизи мен дайым да Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты болсын.

* 1:9 бутлардан: идол.

* 4:13, 15 Оьлгенлер: грекше «уйклайтаганлар».

+ 1:1 Ислер 15:22, 1 Петер 5:12, 2 Салоникшилер 1:1, Ислер 17:1, Пилипшилер 4:16

+ 1:2 Эфесшилер 5:20, 2 Салоникшилер 1:3, 2 Салоникшилер 2:13

+ 1:4 2 Петер 1:10

+ 1:5 Ислер 20:18

+ 1:6 1Кор. 4:16, 1Кор. 11:1, 2 Салоникшилер 3:7, Ислер 17:5-10, Ислер 13:52

+ 1:9 Ислер 14:15

+ 1:10 1Кор. 1:7, 2 Салоникшилер 1:10, Мат. 3:7, Рим. 5:9, 1 Салоникшилер 2:16, 1 Салоникшилер 5:9

+ 2:2 Ислер 16:22-24
+ 2:3 2Кор. 4:2
+ 2:4 Гал. 2:7, Гал. 1:10, Эфесшилер 5:10
+ 2:5 Рим. 1:9, Рим. 9:1, Пилипшилер 1:8

+ 2:6 1Кор. 9:4-5, 2 Салоникшилер 3:9, Пилимон 1:8

+ 2:8 2Кор. 12:15

+ 2:9 Ислер 18:3, 2Кор. 11:27, 2 Салоникшилер 3:8

+ 2:11 1Кор. 4:14-15
+ 2:12 2 Салоникшилер 2:14
+ 2:13 Гал. 4:14

+ 2:14 1 Салоникшилер 1:6, Ислер 17:5, 2 Салоникшилер 1:4-5

+ 2:15 Мат. 23:34, Яхья 15:20, Ислер 13:50, Ислер 17:5

+ 2:16 Ислер 13:45, Ислер 14:2, Мат. 27:25, Лк. 21:23, 1 Салоникшилер 1:10

+ 2:17 1Кор. 5:3, Колосшылар 2:5
+ 2:18 Рим. 1:13, Рим. 15:22
+ 2:19 1Кор. 15:31, 2 Салоникшилер 1:4
+ 3:1 Ислер 17:15-16
+ 3:2 Ислер 16:1, Пилипшилер 2:19
+ 3:3 Ислер 9:16, Ислер 14:22, 1 Петер 5:9
+ 3:5 Мат. 4:3, 1Кор. 7:5, Гал. 4:11
+ 3:6 Ислер 18:5
+ 3:10 2 Тимотей 1:3
+ 3:11 2 Салоникшилер 3:5
+ 3:12 Пилипшилер 1:9-10, 2 Салоникшилер 1:3
+ 3:13 Юда 1:14, 2 Салоникшилер 2:17
+ 4:1 Колосшылар 1:10, Колосшылар 2:6
+ 4:3 1Кор. 6:18, Гал. 5:19, Эфесшилер 5:3

+ 4:5 1 Петер 4:3-4, Рим. 1:26, Эфесшилер 4:17-19

+ 4:7 1 Петер 1:15, Юда 1:24, Эфесшилер 1:4, Колосшылар 1:22

+ 4:9 Ювытлар 13:1, Яхья 6:45

+ 4:11 Сулейманнынъ таварыхлары 17:14, Ислер 18:3, Эфесшилер 4:28, 2 Салоникшилер 3:8, 2 Салоникшилер 3:10

+ 4:12 Рим. 13:13
+ 4:13 Эфесшилер 2:12
+ 4:14 1Кор. 15:20, 2Кор. 4:14
+ 4:15 1Кор. 15:51-52

+ 4:16 Юда 1:9, Ашы. 12:7, Мат. 24:31, 1Кор. 15:52, Мат. 16:27, 1Кор. 15:23

+ 4:17 Ислер 1:9, Ашы. 11:12, Яхья 14:3
+ 5:1 Ислер 1:7
+ 5:2 Мат. 24:43, 2 Петер 3:10
+ 5:3 Лк. 21:34, Пилипшилер 3:19
+ 5:4 1 Яхъя 2:8
+ 5:5 Лк. 16:8, Яхья 12:36, Рим. 13:12

+ 5:6 Мк. 13:33-36, 1 Петер 1:13, Эфесшилер 6:18

+ 5:8 Эфесшилер 6:14, Эфесшилер 6:17
+ 5:9 1 Салоникшилер 1:10
+ 5:10 Рим. 14:9

+ 5:12 1Кор. 16:16, 1Кор. 16:18, Пилипшилер 2:29, 1 Тимотей 5:17

+ 5:13 Мк. 9:50, Рим. 12:18, 2Кор. 13:11
+ 5:14 2 Салоникшилер 3:6-10, Гал. 6:1
+ 5:15 1 Петер 3:9, Рим. 12:17
+ 5:16 Пилипшилер 4:4

+ 5:17 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эфесшилер 6:18, Колосшылар 4:2

+ 5:18 Рим. 12:2, Эфесшилер 5:17, Эфесшилер 5:20

+ 5:19 Эфесшилер 4:30

+ 5:21 1 Яхъя 4:1, 1Кор. 14:29

+ 5:23 Рим. 15:33, Пилипшилер 4:9, 2 Салоникшилер 3:16

+ 5:24 1Кор. 1:9, 2 Салоникшилер 3:3, Ювытлар 10:23

+ 5:25 Эфесшилер 6:19, 2 Салоникшилер 3:1, Ювытлар 13:18

+ 5:26 1 Петер 5:14, Рим. 16:16

+ 5:27 Колосшылар 4:16

2 Салоникшилер

2 Салоникшилер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

Кирис Соьз

ПАУЛДАН САЛОНИКШИЛЕРГЕ ЭКИНШИ ХАТ

Эш те, Паул бу хатты фессалоникшилерге алдын язган биринши хатыннан сонъ коьп узакламай язган.

Салониктеги христиан ямагатынынъ бир нешевлери Паулдынъ Масихтинъ экинши келееги акындагы окувын дурыс анъламаганга усайды. Оларды, белки, баска биревден хат алып, оны Паулдыкындай коьргенлери састырган болса да ярайды.

Солай болганда олар, Иса тез арадан ерге кайтаяк деп санап, тагы да бек ахырзаман акында тынышсызланып басладылар. Паул ога явапка, Масих ерге кайтаягынынъ алдында кайдай болса да бир нышанлар (белгилер) болаягын, анълатады. Сол себепли христианлар тоьзимли болмага тийислилер эм, куллык этуьвдинъ маьнеси энди йоктай коьрип, селкиликке бойсынмай турмага кереклер.

1

1^1Паулдан, Силваннан эм Тимотейден Атамыз Аллага эм Раббий Иса Масихке байыр болган Салоник ямагатына салам!+

2Атамыз Алладынъ эм Раббий Иса Масихтинъ шапагаты эм тынышлыгы сизде болсын!

Алладан келеек оьким

3-4Кардашлар, сиз уьшин аьр заманда да Аллага шуькир этпеге керекпиз. Бу – дурыс зат, неге десе иманынъыз оьлшемсиз оьседи эм аьр биринъиздинъ бир биринъизге суьйиминъиз коьбирек бола барады. Сол себепли, биз оьзимиз сизинъ иманынъыз эм тоьзимлигинъиз бен сондай кыйынлыкларды эм кувгынлыкларды басынъыздан кеширетаганынъыз уьшин, сизи мен Алладынъ ямагатларында мактанамыз++.

5Эне сол – Алладынъ оькимининъ аьдил болганынынъ шааты. Соьйтип Алла сизди, Онынъ патшалыгы уьшин кыйынлыкларды шегетаганларды, сол патшалыкка тийислилер деп санаяк+.

6Алла аьдилликти коьрсетер: сизге азап шектиретаганларга кыйынлыклар ман кайтарар+.

7-8А сизге, соьле кыйынлыкларда болганларга, бизи мен бирге тынышлыкты берер. Эне сол зат, Раббий Исадынъ Оьзининъ куьдиретли маьлеклери мен коьктен келип, яркыраган отта коьринген заманында болаяк. Раббийимиз Иса, Аллады танымаган эм Оьзи акындагы Ийги Хабарга бойсынмаган аьдемлерди шуьшлерине еткерер++.

9Оларга Алладынъ береек оькими – оьмирлик оьлим: олар Раббийдинъ касыннан эм данъклы куьдиретиннен эрек тайдырылаяклар.

10Сол зат, тек Раббий Ога багысланганлардынъ арасында данъкланар эм Ога ынанганлардынъ баьрисин сейирсиндирер уьшин келген куьнинде болаяк. Олардынъ ишинде сиз де бар болаяксыз, неге десе бизим шаатлавымызга ынандынъыз+.

11-12Сол себепли, биз, Алламыз сизди шакырувына тийисли коьрсин эм яхшылык этпеге баьри ниетлеринъизди эм иманынъыздан шыккан ислеринъизди Оьзининъ куьдирети мен толтырсын деп, аьр дайым сизинъ уьшин дува этемиз. Сиз аркалы Раббийимиз Исадынъ аты данъклансын, сиз де Алламыздынъ эм Раббий Иса Масихтинъ шапагаты ман Раббий Иса аркалы данъклы болынъыз деп, тилеймиз+.

2

Иманнан таюв

2^1Энди Раббийимиз Иса Масихтинъ артына кайтаягы эм биз Онынъ тоьгерегине йыйылаягымыз акында,+

2-3кардашлар, Раббийдинъ келеек куьни энди етти деп айтатаган я бир рух, яде бир хабар, яде бизден келгендей болып язылган бир хат акылынъызды бирден састырмасын, сизди уьркитпесин деп, тилеймиз. Эш бирев де сизди эш бир зат пан да алдап коймасын. Неге десе бас деп иманнан таюв болмай эм йойылувдан кутылалмаяк йорыксыз аьдем ашылмай, (сол куьн келмеек)+.

4Ол аьдем алла деп аталган эм аьдемлер табынган аьр затка карсы тураяк, баьрисиннен де оьзин йогары санаяк, Алладынъ уьйинде олтырып, оьзин Алла деп билдиреек.

5Мен сизде болган заманымда сол затлар акында айтканым сизинъ эсинъизде тувылма?

6Заманы еткенде ашылаяк сол аьдемди энди не зат ыслайтаганын билесиз.

7Йорыксызлыктынъ ясыртын куьши энди де аьрекетлейди эм сол куьшти тыйып туратаган кеткенге дейим (бардырылаяк)+.

8Эм сол заманда йорыксыз аьдем ашылаяк. Раббий Иса тынысы ман оны оьлтиреек эм ярык нуры ман сол Оьзи кайтып келген куьнинде йок этеек+.

9Йорыксыз аьдемнинъ келуьви – Шайтаннынъ иси болаяк. Сол аьдем аьр туьрли куьдирет пен, ялган нышанлар эм ажейиплер мен,+

10йойылувга баратаганларды алдаган баска яманлыклар ман (исин бардыраяк). Неге десе олар куткарылар уьшин акыйкатлыкты суьйип кабыл этпеге унамаганларыннан (оьлим йолына туьскенлер)+.

11-12Сонынъ уьшин Алла оларды, алдавлыктынъ куьшине бойсындырып, ялганга ынандырады. Соьйтип, акыйкатлыкка ынанмай, яманлыкты макул коьргенлердинъ баьрисине оьким шыгараяк

Каты болып турынъыз!

13Раббий суьетаган кардашлар, биз сизинъ уьшин Аллага дайым шуькир этпеге керек боламыз. Неге десе Алла сизди, биринши этип, куткарылар уьшин сайлаган. Онынъ Рухы аркалы оьзинъизди Ога багыслап акыйкатлыкка ынанганынъыз бан (куткарыларсыз)+.

14Биз Ийги Хабарды сизге билдирген аркалы, Алла сизди куткарылмага эм Раббий Иса Масихтинъ данъкына етпеге шакырды+.

15Соны уьшин, кардашлар, каты болып турынъыз! Биз сизге авызлама кебинде яде хат пан берген сол окувларды берк тутынъыз+.

16-17Атамыз Алла бизди суьйди эм Оьзининъ шапагаты ман оьлшемсиз йигитликти, ийги уьмитти савгалады. Раббий Иса Масих Оьзи эм Атамыз Алла сизди юреклендирип, туьрли ийги ислер, соьзлер мен иманынъызды беркитсин++.

3

Бизим уьшин дува этинъиз

3^1Соны ман, кардашлар, бизим уьшин дува этинъиз, Раббийдинъ хабары тез яйылсын эм, сиз эткендей, оьрметленсин+.

2Керексиз эм яман аьдемлерден бизди Алла коршаласын деп, дува этинъиз. Баьри аьдемлерде де ынанув йокты да!+

3Ама Алла соьзине берк, Ол сизди эркли этер эм яманлык этетаганнан коршалар+.

4Буйырганларымызды калай толтыратаган болсанъыз, солай ок этеексиз деп, Раббийге таянып, сизге сенемиз.

5Раббий юрегинъизди Алладынъ суьйимине эм Масихтинъ сабырлыгына кайырсын+.

Ислемей яшаманъыз

6Кардашлар, сизге, ислемей бос юретаган эм бизден алган окувга иермейтаган аьр бир кардаштан эрек турынъыз деп, Раббий Исадынъ аты ман буйырамыз+.

7-8Бизден калай коьрим алмага керегинъизди, сиз оьзинъиз билесиз де. Неге десе биз сизде болганда, ислемей, бос юрмегенмиз. Эш биревден де кесек оьтпекти босына ашамаганмыз. Сизинъ биревинъизге авырлык аькелмес уьшин, куьшимизди аямай, кеше-куьндиз шалысып, куллык эткенмиз++.

9Сизден ярдам алмага эркинлигимиз бар болса да, сизге коьрим болар деп, куллык эттик+.

10Сонда ок, сизде болган заманымызда сосындай буйырык беретаган эдик: «Ким куллык этпеге суьймейди, сол ашамасын!»+

11А энди, сизде эш куллык этпей, бос юретаган, баскалардынъ куллыгына кирисетаган аьдемлер бар деп, эситемиз+.

12Сосы аьдемлерден Раббий Иса Масих аты уьшин тилеймиз, тынышлыкта куллык этпеге эм оьз оьтпегин ашамага буйырамыз.

13Сиз, кардашларымыз, ийгиликти эте турып, арыганлыкка берилменъиз+.

14А эгер бизим хатта язылганга ким болса да тынъламаса, оны белгилеп, уялтар уьшин айкаспанъыз.

15Тек ога душпанга карагандай карамай, (иман) кардашынъызга насихат бергендей этинъиз+.

Сонъгы саламлар

16Раббий Оьзи – тынышлыктынъ булагы, аьр заманда да, аьр яктан да тынышлык берсин! Раббий сизинъ баьринъиз бен де болсын!+

17Мен Паулман. Бу салам соьзлерди оьзимнинъ колым ман язаман, соьйтип, аьр хатты ПАУЛ деп, белгилеймен. Мине солай язаман+.

18Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагаты сизинъ баьринъиз бен болсын.

+ 1:1 Ислер 15:22, 1 Петер 5:12, 1 Салоникшилер 1:1, Ислер 16:1

+ 1:3 Эфесшилер 5:20, 1 Салоникшилер 1:2, 2 Салоникшилер 2:13

+ 1:4 1 Салоникшилер 2:19
+ 1:5 Лк. 20:35
+ 1:6 Ашы. 6:10
+ 1:7 Юда 1:14
+ 1:8 2 Петер 3:7,
+ 1:10 1Кор. 3:13, 1 Салоникшилер 1:10
+ 1:11 Колосшылар 1:9
+ 2:1 Мат. 24:31, 1 Салоникшилер 4:15-17

+ 2:3 Мк. 13:5, Колосшылар 2:8, 1 Яхъя 3:7, Эфесшилер 5:6, Ашы. 13:4-5

+ 2:7 1 Яхъя 2:18, 1 Яхъя 4:3
+ 2:8 Ашы. 2:16
+ 2:9 Мат. 24:24, Мк. 13:22, Ашы. 13:14
+ 2:10 1Кор. 1:18

+ 2:13 Эфесшилер 5:20, 2 Салоникшилер 1:3, Якуп 1:18, Ашы. 14:4

+ 2:14 1 Салоникшилер 2:12
+ 2:15 1Кор. 16:13
+ 2:16 1 Петер 1:3
+ 2:17 1 Салоникшилер 3:13
+ 3:1 1 Салоникшилер 5:25
+ 3:2 Рим. 15:31, 2Кор. 1:10-11

+ 3:3 1Кор. 1:9, 1 Салоникшилер 5:24, Ювытлар 10:23, Мат. 16:13, Яхья 17:12

+ 3:5 1 Салоникшилер 3:11

+ 3:6 Сулейманнынъ таварыхлары 6:6

+ 3:7 1Кор. 4:16, 1Кор. 11:1, 1 Салоникшилер 1:6

+ 3:8 Ислер 18:3, 1 Салоникшилер 2:9-10

+ 3:9 1Кор. 9:4-5, 1 Салоникшилер 2:6, Пилимон 1:8, 1 Петер 5:3, Пилипшилер 3:17, 1 Тимотей 4:12, Тит 2:7

+ 3:10 Эфесшилер 4:28, 1 Салоникшилер 4:11, 1 Салоникшилер 5:14

+ 3:11 1 Тимотей 5:13
+ 3:13 Гал. 6:9
+ 3:15 Мат. 18:15

+ 3:16 Рим. 15:33, Пилипшилер 4:9, 1 Салоникшилер 5:23

+ 3:17 1Кор. 16:21, Гал. 6:11, Колосшылар 4:18, Пилимон 1:19

1 Тимотей

1 Тимотей

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Кирис Соьз

ПАУЛДАН ТИМОТЕЙГЕ БИРИНШИ ХАТ

Тимотей – ювыт анадынъ эм грек атадынъ улы. Ол Паулга, янын аямай, ярдам эткенлердинъ бириси эди эм Паулдынъ Ийги Хабарды яятаган элгезерлигинде коьп йылларды бирге юрген. Бу хаты ман Паул оьзининъ яс куллыкшысын дертлендиреди эм коьнъилин коьтереди, ога христиан ямагаты уьшин каьр шегуьвди кайтип ийгилендирмеге болаягын уьйретеди.

Хатты эки кесекке боьлмеге болады. Бириншисинде (1–3 бб.) Паул Тимотейге, бас деп, ялган окувга карсы турмага керегин билдиреди. Оннан сонъ ол христиан ямагатынынъ яшавында аьдет-йорыктынъ акында, айырып, Аллага табынув акында хабарлайды. Соьйтип те ол ямагаттынъ басшылары эм олардынъ ярдамшылары кайдай болмага тийисли экенин айтады. Экинши кесегинде (4–6 бб.) Паул Тимотейге Масихке ынанганлардынъ уьлгиси болмага эм ямагаттынъ аьдемлерин дурыс уьйретуьвге оьзин багысламага керегин билдирди. Ол Тимотейге, соьйтип те ынанганлардынъ туьрли куьп аьдемлерине (эсейгенлерге, яс аьдемлерге, тул хатынларга, кулларга) каратылган кенъеслер береди.

1

1^1Куткарувшымыз Алладынъ эм уьмитимиз Иса Масихтинъ буйырыгы ман Иса Масихтинъ элшиси Паулдан+

2Тимотейге, имандагы акыйкат улыма, салам! Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен сага шапагат, рагимлик эм тынышлык болсын!+

Ялган уьйретуьвлерден тай

3Мен Македония элине кетеектен алдын сеннен тилегендей, Эфес шахарында кал эм кайбиревлердинъ ялган уьйретуьвлерди яйганларын токтат.

4Бос таварыхлар эм сонъы болмаган тукым тарихлери мен каьрлемесинлер деп, тапшыр. Бу затлар тек эрис-суьрис тувдырадылар эм иманнынъ куьши мен Алладынъ ниетин толтырмага эш бир пайда бермейдилер+.

5Бу тапшырувдынъ мырады – ак юректен шыгатаган суьйим, кирленмеген намыс эм экиюзли болмаган иман+.

6Кайбиревлер бу затлардан тайып, маьнесиз бос соьйлевге киргенлер+.

7Олар Таурат устазлары болмага суьедилер, а оьзлери неди соьйлейтаганларын да анъламайдылар, сол оьзлери бегитип айтатаган затларын да туьсинмейдилер.

8А биз билгенше, Таурат – яхшы, эгер онынъ йорыкларын дурыс кулланып билсенъ+.

9Таурат – туврашыл аьдемлер уьшин болмай, а йорыкты бузатаганлар, нызамга бойсынмайтаганлар, Аллады оьрметлемейтаганлар эм куьналылар, намыссызлар эм арам ниетлилер, ата-анасына кол коьтеруьвшилер эм аьдем оьлтируьвшилер,+

10каьхпелик пен каьрлевшилер, табиатка карсы айкасувда болатаган эрлер, кул сатувшылар, ялган соьйлевшилер, антты бузувшылар эм дурыс уьйретуьвге карсы баска не болса соны этетаганлар уьшин язылганын билемиз.

11Муьбарек Алладынъ мага сенип аманат эткен данъклы Ийги Хабарында солай уьйретиледи+.

Алладынъ языксынувы

12Мага куьш берген Раббийимиз Иса Масихке шуькир этемен, неге десе Ол мени сенимли коьрип, Оьзине куллык этпеге айырды+.

13Алдын мен ассылык этуьвши, залым эм корлавшы болган эдим, ама Алла мени языксынды, неге десе соьйтип билмегенликтен эм имансызлыктан эткенмен+.

14Ама иман ман эм Масих Исада болган суьюв мен бирге Раббийимиздинъ шапагаты мага толысынша ашылды+.

15Иса Масих дуныяга куьналыларды куткарув уьшин келген деген соьз сенимли эм баьри ягыннан кабыл этилмеге тийисли. Куьналылардынъ энъ яманы менмен+.

16Ама энъ яманы болсам да Масих Иса, Ога иман этип оьмирлик яшавды табаякларга коьрим болсын деп, мен аркалы мардасыз сабырлыгын коьрсетер уьшин мени языксынды.

17Оьмирликтинъ Патшасы, оьлимсиз, коьринмейтаган ялгыз бир Аллага оьмир оьмирлерде оьрмет эм данък! Амин.

18Тимотей, улым, алдын сенинъ акында айтылган пайхамбарлык соьзлерге таянып, мине сосы тапшырувды сага сенип аманат этемен+.

19-20Сол соьзлердинъ ярдамы ман, аскершидей, тийисли куьрести юргистип, иманынъды берк, намысынъды таза тутып болаяксынъ. Кайбиревлер таза намыска эс бермей, иманларын, сувга кеткен кемедей, йойдылар. Сондайлардынъ ишинде Именей мен Искендер де бар. Мен оларды, ассылык соьзлердинъ тийиссиз болганын уьйретер уьшин, шайтанга тапшырдым+.

2

Дува эм табынув

21-2Солай этип, энъ алдын сеннен тилегеним: биз, тебентелик пен Алладынъ йолына толысынша берилип, яшавымызды татымлыкта эм тынышлыкта озгарар уьшин баьри аьдемлер, олардынъ ишинде патшалар эм оькимет басшылары да болып, тилек, дува этип, ялбарып тилеек, шуькир этеек.

3Ол – бизим Куткарувшымыз Алла разы болган яхшы зат+.

4Алла аьдемлердинъ баьрисининъ куткарылувын эм акыйкатты билуьвге етуьвин суьеди+.

5Неге десе Алла – бир эм Алла ман аьдемлер арасында орташылык эткен де бир – Аьдем Иса Масих+.

6Аьдемлердинъ баьрисин (куьналарыннан) куткарар уьшин Оьзин курман этип берген: оьз вакытында этилген шаатлык – сондай+.

7Бу хабарды яювшы эм элши болып айырылып, мен, Паул, салындым. [Масихтики болып,] акыйкатты айтаман, алдамайман, баска миллетлилерге иманды эм акыйкатты уьйретуьвшимен+.

8Солай ок, аьр бир ерде эр аьдемлердинъ, сыйлы аьдемлердикиндей, колларын коьтерип, ашувланмай эм шекленмей, дува эткенлерин суьемен.

9Соьйтип, (дува этетаган) хатын-кызлардынъ да келисли кийим уялшанълык эм туьз акыл ман киювлерин суьемен. Шашын оьруьв мен, алтын ман, ынжы ман, бек баалы кийим мен тувыл,+

10Алла йолында барганларын билдирген пишелерге тийисли болгандай, оьзлерин огырлы ислери мен ярасыкласынлар.

11Хатынлар тыныклыкта эм толы бойсынувда уьйренмеге тийислилер+.

12А пишеге эрин уьйретпеге яде онынъ уьстинде басшылык этпеге разылык бермеймен, пише тынышлыкта турсын+.

13Неге десе, бас деп, Адам, а оннан сонъ Ава яратылган,+

14эм (шайтан ман) алдатылган Адам тувыл, а хатыны, алдатылып, куьнага туьскен эди+.

15Ама хатын, Аллага багысланып, иманында эм суьювинде туьз акыллы турып билсе, Баладынъ[*] тувувы ман куткарувлы болар.

3

Иман ямагатынынъ куллыкшылары

3^1Дурыс айтылады: ким иман ямагатына етекши болмага ымтылады, сонынъ мырады аьруьв+.

2Соны ман, ямагаттынъ етекшиси айыпсыз яшавлы, бир кере уьйленген, эси дурыс, туьз акыллы, эдаплы, конакшыл, уьйретпеге аьли болган,+

3ишкиши болмаган, тоьбелеске карыспамаган, юмсак коьнъилли, сабыр, байлыкка коьзин атпаган,+

4оьз аьелин ийги туткан, балаларына соьзин толысынша тебентели кепте тынълатып билген болмага тийисли.

5Олай дегенимиз, эгер ким болса да бирев оьз аьелин тута билмейтаган болса, сол Алла ямагаты акында калай каьр шегер?

6Ол иманга янъы келген де болмасын, неге десе, менменсип, уьйкенсирер, ибилистей, куьнага калып, шуьшине еткерилер.

7Тагы да (ямагатымыздынъ) тысында да ол ийги абырайлы аьдем болмага тийисли; солай болмаса, ол айыпланып, шайтан тысавына туьсер+.

8(Иман ямагатынынъ) ярдамшылары[*] да сондай тебентели болмага кереклер; оьз соьзинде турмаган, шагырга бет беруьвши, байлыкка коьзин атувшы болмасынлар+.

9Иманнынъ сырын таза намысы ман саклай билген аьдемлер болмага кереклер.

10Эм сондайлар басында сыналып тергелсинлер; сонъында таза болып шыксалар, оларды (ямагатка) кылынув исине киргистерсинъ.

11Солай ок хатынлар да тебентели, соьзди юргистпейтаган, айык, баьри не ягыннан да сенимли болсынлар+.

12Ямагаттынъ ярдамшысы бир кере уьйленген, оьз балаларын, аьелин ийги туткан аьдем болсын.

13Неге десе ийги ярдамшылар оьзине оьрметлевди табадылар эм Иса Масихке ынанувы акында йигерли соьйлеп биледилер.

Иманнынъ сыры

14Мен, сенинъ касынъа тезден келермен деп, уьмитленемен.

15А эгер мен кешигип калсам, сен Алладынъ аьелинде калай айкаспага керегин билер уьшин буларды сага язаман. Ол аьел – яшав беруьвши Алладынъ ямагаты, акыйкаттынъ диреги эм негизи.

16Соьзсиз де, Алладынъ йолынынъ сыры уллы: Ол Оьзин инсан шаркында ашты, Оьз туврашылыгын Рухы ман коьрсетти, Маьлеклерге коьринди, Миллетлер арасында белгили болды, Дуныяда Ога иман этилди, Данъкы ман коькке коьтерилип алынды+.

4

Иманнан таюв

4^1(Кие) Рух, сонъгы куьнлерде коьплер ялган рухларга эм йин уьйретуьвлерине эс берип, иманнан таяяклар деп, бизге ашык айтады+.

2Сондай уьйретуьвлер намыссыз оьтирикшилердинъ экиюзлилиги мен келееклер.

3Бу оьтирикшилер аьдемлерге уьйленмеге ызын бермейдилер, Алладынъ, акыйкатын билген иманлылар шуькир этип есинлер деп, яраткан асларын арамга шыгарадылар+.

4Алла яраткан аьр зат та алал, эм шуькир этип алынган бир зат та тасланаяк тувыл:+

5ол Алла соьзи мен эм дува ман Аллага багысланады+.

Ийги кызметши

6Эгер дейим сен, Тимотей, сол затлар акында (иман) кардашларымызга айтып турсанъ, иманнынъ эм ызлаган акыйкат уьйретуьвдинъ соьзлери мен оьстирилип, Иса Масихтинъ ийги кызметшиси болаяксынъ.

7Заманынъды карт хатынлар каьрлеген арам бос таварыхларга йоймай, оьзинъди Алла йолында бармага уьйрет+.

8Ден саклав аьрекетининъ бир кесек пайдасы бар, ама Алла йолында барув Онынъ берген соьзине коьре аьлиги яшавда эм де келеек яшавда аьр ягыннан да пайдалы.

9Айткан соьзим сенимли эм толысынша макул+.

10Соны уьшин биз ислеймиз эм куьресемиз. Неге десе баьри аьдемлердинъ, боьтен де иманлылардынъ, Куткарувшысы болган, яшав беруьвши Аллага сенемиз+.

11Аьдемлерге бу затларды айт эм уьйрет.

12Яссынъ деп, сага ким болса сол мисетсинмей карамасын. Соьз соьйлегенде, кешинуьвде, суьйимде, иманда эм тазалыкта иманлыларга коьрим бол+.

13Мен янъыдан келгенше, Кие Язувларды, давысынъды шыгарып, окы, уваз айтып эм уьйретип тур.

14Иман ямагатынынъ тамадалары, басынъа колларын салып дува эткенде, сага пайхамбарлык соьзи мен берилген эм энди сенде болган савгага эс бермей калма+.

15Бу затларды беркитип айт, олар ман каьрле. Солай этсенъ, етимислеринъди баьриси коьрерлер.

16Оьз оьзинъди эм калай уьйреткенинъди тешкерип кара. Исинъди солай бардыр. Неге десе бу кепте ислесенъ, оьзинъди де, сени тынълаганларды да куткарарсынъ.

5

Аьдемлер алдында борышлар

5^1Карт аьдемлерге каты болма, оьзинънинъ атанъа соьйлегендей юмсак соьле+.

2Яс аьдемлерди кардашларынъа, ясы уьйкен хатынларды оьзинънинъ ананъа, яс хатынларды юрек тазалыгынъ ман карындасларынъа айткандай этип, аьр ягыннан да коьнъиллерин коьтер.

3Шынтылай да тул болган хатынларга дирек бол.

4Ама тул хатыннынъ балалары эм тувдыклары бар болса, олар алдын оьзлерининъ аьелине ярдам этип эм картларына тийислисин берип, Алладынъ йолында бармага уьйренсинлер. Алла соны макул коьреди+.

5Шынтылай да тул болган, япа-ялгыз калган хатын Аллага сенип кеше-куьндиз ярдам тилеп, Ога дува этип турады.

6Ама оьзининъ завкы уьшин яшайтаган тул хатын, тири болса да, оны оьлиге санамага болаяк+.

7Бирев де (иманлыларды) шуьшлемесин деп, оларга сол зат акында хабарла.

8Ким оьзининъ ювыклары, боьтен де оьзининъ аьели акында каьр шекпесе, ол иманыннан тайган эм имансыздан да яман.

9-10Бир кере байга барган, оьзининъ эткен ийгиликлери мен билинген, алпыс ясыннан арткан тул хатын, балаларын тербиялап оьстирген, конаксуьерлик коьрсеткен, имандасларына куллык эткен, кыйынлыклары болганларга ярдамласкан, оьзин аьр туьрли ийгилик этпеге берген болса, сол (ярдам алувшы тул хатынлар) кагытына язылсын+.

11Яс тул хатынларды олардынъ санына язба, неге десе тен талаплары оьзлерин Масихке багыславдан куьшли болганда, олар тагы да байга бармага суьедилер.

12Берген биринши соьзлерин ысламаганлары уьшин, олар шуьшли боладылар.

13Оннан калса, эриншек болганлары себеп, уьй уьйден кыдырмага уьйренедилер эм тек оны этип калмай, тийисли болмаган соьзлер айтып, баскалардынъ ислерине карыскан босавызлар боладылар+.

14Соннан себеп, яс тул хатынлар байга барганлары, балалары болганлары, уьйлерин юргистип, явларга яман соьзлер айтпага эш бир амаллары болмаганы колай деп, маслагат беремен+.

15Олардынъ бир кесеги тувра йолдан шыгып, ибилиске иердилер.

16Ямагатка косым авырлык болмасын деп, иманлы хатыннынъ ювыклары арасында тул хатынлар бар болсалар, оларга ярдам этсин. Ол заман ямагат кардаш-кавымы болмаган тул хатынларга ярдам этер.

17Ямагатларын яхшы юргистуьвши тамадалар, боьтен де Алла соьзин эситтируьв эм окытув ман каьрлегенлер, эки кабат мактавга тийисли деп, саналсынлар+.

18Кие Язувларда: «Аслык бастырган оьгиздинъ авызын яппа» эм «Ким ислесе, сол алган савгасына тийисли», – деп айтылган+.

19Ямагат тамадасы шуьшленгенде, эки яде уьш шаат болмаса, кабыл этпе.

20Баскалар да корксын деп, куьнага киретаганлардынъ янъылысларын баьрисининъ алдында ашыклап айт+.

21Алладынъ, Иса Масихтинъ эм сайланган маьлеклердинъ алдында бек тилеймен: бир яктыкы болмай, биревге де айырым сый бермей, бу буйырыкларымды толтыр.

22Биревге де колларынъды салып, (оны Раббийдинъ куллыгына киргистпеге) асыкпа, баскалардынъ куьналарына косылма, оьзинъди таза тут+.

23Тек сув ишип калмай, асказанынъ эм йыйы-йыйы авырувларды эмлер уьшин бираз да шагыр ише тур+.

24Бирер аьдемлердинъ куьналары сол кадер ашык, заманлары келгенине де карамай, оькимге ушырарлар. Баскалардынъ куьналары сонъында белгили боладылар.

25Соьйтип, ийги ислердинъ де бир кесеклери ашык, ашык болмаган ислер де ясырылып калмаслар.

6

6^1Алладынъ аты эм Онынъ уьйретуьви яманланмасын деп, куллар иелерин толысынша оьрметке тийисли деп санасынлар+.

2Иман эткен иелердинъ куллары оларга мисетсинмей карамасынлар, неге десе олар – кардашлар. Керисинше, оннан да бек куллык этпеге кереклер, неге десе бу ийги кызметтен пайдаланганлар – суьйген (иман) кардашлары. Аьдемлерди сол затларга уьйретпеге эм насихатламага керексинъ+.

Алладынъ йолы

3Ким ялган уьйретуьвлер яйса эм де Раббийибиз Иса Масихтинъ дурыс соьзлери мен эм Алладынъ йолына негизленген уьйретуьви мен унаспаса,+

4-5сол – оьктемли эм билимсиз, онынъ тек эриспеге, бос соьз даваларын юргистпеге аваслыгы болар. Бу затлар зарланувга, куьндесликке, яманлавга, ашы шекленуьвлерге, акыйкатты йойган бузык акыллы аьдемлердинъ дайымлык келиспевликлерине йол ашады. Олар Алладынъ йолын, тек байлык табувдынъ амалы деп санайдылар++.

6Канагат этип Алладынъ йолында барув – уьйкен байлык табув+.

7Биз бу дуныяга оьзимиз бен бирге эш бир зат та аькелмегенмиз, эм оьзимиз бен бирге сосы дуныядан да бир зат та аькеталмаякпыз.

8Эгер дейим киймеге кийимимиз эм емеге азыгымыз болса, булар ман канагат болармыз+.

9Байымага суьйгенлер азгырувга, капканга туьседилер, аьдемлерди баьлеге эм йойылувга аькетатаган коьп маьнесиз эм зарарлы талаплардынъ курманы боладылар+.

10Баьри яманлыклардынъ тамыры – акша суьюв. Акшага ымтылган коьп аьдемлер иманыннан тайганлар эм оьзлерине коьп кыйынлыклар аькелгенлер.

Паулдан Тимотейге насихат

11Ама сен, (Тимотей,) Алла аьдеми болганнан себеп, булардан эрек кашпага керексинъ. Туврашылыкка, Алладынъ йолына, иманга, суьйимге, шыдамлыкка, юваслыкка ымтыл+.

12Иман уьшин яхшы куьрес, оьмирлик яшавды каты тут. Сен ол яшавга Алла ман шакырылдынъ эм асыл иманынъды коьплеген шаатлардынъ алдында бегиттинъ+.

13Баьри затка да яшав берген Алладынъ эм Понтий Пилат алдында асыл иманы акында шаатлаган Иса Масихтинъ сыйы ман сага оьсиетлеймен:+

14Раббийимиз Иса Масихтинъ келуьвине дейим сен алган буйырыкты минсиз эм айыпсыз толтыр.

15Онынъ келуьвин муьбарек эм сынъар куьдирет Иеси, патшалардынъ Патшасы, бийлердинъ Бийи заманында ашаяк+.

16Ол – оьлимсизликтинъ сынъар Иеси, янына барып болмас ярыкта яшаган, аьдемлерден эш бирев де коьрмеген эм коьрип те болмаган Алла. Данък эм куьдирет дайым да Оныкы болсын! Амин.

17Бу яшавда байларга, коькирексинмесинлер эм тез йойтылатаган байлыкларына сенмесинлер деп, айт. Оннан эсе, бизге завык уьшин аьр не затты да мол берген Аллага сенсинлер,+

18Ийгилик этип, хайырлы ислер мен байымага, байлыклары ман боьлисип, юмарт болмага буйыр+.

19Соьйтип, олар оьзлерине келеектеги яшав негизи болаяк байлыкты йыйып, оьмирлик яшавга етерлер.

20Тимотей, Алладынъ сага сенип аманатлаганын сакла. Арам, бос соьзлерге, эм аьдемлердинъ янъылып «билим» деп аталатаганынынъ келиссиз ойларыннан тай+.

21Бирерлер, сол «билим» менде деп айтып, иманнан эрек тайдылар. Алладынъ шапагаты сизи мен болсын+.

* 2:15 Бала: Масих Иса (кара: Галатияшылар 4:4).

* 3:8 (Иман ямагатынынъ) ярдамшылары: дьяконлар.

+ 1:1 Колосшылар 1:27

+ 1:2 Ислер 16:1, Пилипшилер 2:22, 2 Тимотей 1:2, 2 Яхъя 1:3

+ 1:4 1 Тимотей 4:7, 2 Тимотей 4:4, Тит 1:14, Тит 3:9

+ 1:5 Рим. 12:9, 2 Тимотей 2:22
+ 1:6 1 Тимотей 6:21, Тит 1:10
+ 1:8 Рим. 7:16
+ 1:9 Гал. 5:23
+ 1:11 Тит 1:3
+ 1:12 Ислер 9:22, Пилипшилер 4:13
+ 1:13 Ислер 8:3, Ислер 3:17
+ 1:14 Рим. 5:20

+ 1:15 1 Тимотей 3:1, 1 Тимотей 4:9, 2 Тимотей 2:11, Тит 3:8, Мат. 9:13, Мк. 2:17

+ 1:18 1 Тимотей 4:14, 2Кор. 10:4, 2 Тимотей 2:2-4

+ 1:20 2 Тимотей 2:17, 2 Тимотей 4:14, 1Кор. 5:5

+ 2:3 1 Тимотей 5:4
+ 2:4 2 Петер 3:9, Тит 1:2, Тит 2:11
+ 2:5 Гал. 3:20
+ 2:6 Мат. 20:28, Тит 1:3

+ 2:7 Ислер 9:15, Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, Эфесшилер 3:7-8, 2 Тимотей 1:11, Рим. 9:1, 2Кор. 11:10

+ 2:9 1 Петер 3:3-4
+ 2:11 Тит 2:5
+ 2:12 1Кор. 14:34
+ 2:13 Яр. 2:7, Яр. 2:22
+ 2:14 Яр. 3:6, Яр. 3:13, 2Кор. 11:13
+ 3:1 1 Тимотей 1:15, 2 Тимотей 2:11, Тит 3:8
+ 3:2 Тит 1:6-9

+ 3:3 Тит 3:2, Мат. 6:19, 1 Тимотей 6:9, Ювытлар 13:5

+ 3:7 2 Тимотей 2:26
+ 3:8 Ислер 6:3, 1 Петер 5:2, Тит 1:7
+ 3:11 Тит 2:3

+ 3:16 Яхья 1:14, 1 Яхъя 4:2, 2 Яхъя 1:7, Ювытлар 2:14, Мк. 16:19, Лк. 24:51, Ислер 1:9

+ 4:1 1 Яхъя 2:18, 2 Тимотей 3:1, 1 Яхъя 4:6, Якуп 3:15, 2 Петер 2:1, Ашы. 2:24

+ 4:3 Рим. 14:2, Колосшылар 2:16, Колосшылар 2:21

+ 4:4 Яр. 1:31, Мк. 7:15-16, Ислер 10:15, Тит 1:15

+ 4:5 Яр. 1:25
+ 4:7 1 Тимотей 1:4, 2 Тимотей 2:16
+ 4:9 1 Тимотей 1:15, 2 Тимотей 2:11, Тит 3:8
+ 4:10 Пилипшилер 1:30, Колосшылар 1:29

+ 4:12 Тит 2:15, 1 Петер 5:3, Пилипшилер 3:17, 2 Салоникшилер 3:9, Тит 2:7

+ 4:14 1 Тимотей 1:18, Ислер 6:6, 1 Тимотей 5:22, 2 Тимотей 1:6

+ 5:1 Тит 2:6
+ 5:4 1 Тимотей 2:3
+ 5:6 Ашы. 3:1
+ 5:10 Яхья 13:14, Ислер 9:36
+ 5:13 2 Салоникшилер 3:11
+ 5:14 1Кор. 7:9, Тит 2:8
+ 5:17 Рим. 12:8, 1 Салоникшилер 5:12
+ 5:18 1Кор. 9:9, Лк. 10:7

+ 5:20 Гал. 2:14, 2 Тимотей 4:2, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 5:22 Ислер 6:6, 1 Тимотей 4:14, 2 Тимотей 1:6, 2 Петер 3:14, 1 Яхъя 5:18, 2 Яхъя 1:10, 1 Тимотей 5:22

+ 5:23 Сулейманнынъ таварыхлары 20:1, Сулейманнынъ таварыхлары 23:20, Сулейманнынъ таварыхлары 31:4, Эфесшилер 5:18

+ 6:1 1 Петер 2:18, Эфесшилер 6:5, Колосшылар 3:22, Тит 2:9

+ 6:2 Пилимон 1:16
+ 6:3 Рим. 16:17
+ 6:4 2 Тимотей 2:14, 2 Тимотей 2:23, Тит 3:9
+ 6:5 2 Петер 2:3, Тит 1:11
+ 6:6 Пилипшилер 4:11
+ 6:8 Сулейманнынъ таварыхлары 30:8

+ 6:9 Сулейманнынъ таварыхлары 15:27, Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, Мат. 6:19, Лк. 12:15, Ювытлар 13:5

+ 6:11 2 Тимотей 3:17
+ 6:12 2 Тимотей 4:7, Юда 1:3
+ 6:13 Лк. 3:1, Лк. 23:1, Ислер 3:13
+ 6:15 Ашы. 17:14, Ашы. 19:16, Яхья 1:18

+ 6:17 Сулейманнынъ таварыхлары 23:5, Сулейманнынъ таварыхлары 27:24

+ 6:18 Лк. 12:21, Рим. 12:13, Эфесшилер 4:28
+ 6:20 2 Тимотей 1:12, 2 Тимотей 2:16
+ 6:21 1 Тимотей 1:6

2 Тимотей

2 Тимотей

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Кирис Соьз

ПАУЛДАН ТИМОТЕЙГЕ ЭКИНШИ ХАТ

Тимотейге язылган экинши хат Паулдынъ баьри язганларынынъ сонъгысы болмага болады.

Паул хатты тагы да, алал ярдамшысына Тимотейге каратып язады. Оьзининъ авыр аьлине карамай, Паул онынъ баьри яшавынынъ бойында дирек болып турган Аллады данъклайды. Паулды оьлим коркыстпайды, ол, оны Масих пен оьмирлик яшав саклайтаганына, ынанымлы. Кенем де ол христиан ямагатлары акында каьр шегеди, неге десе олар да Исага сенимли болганы уьшин кувгынлыкларга туьсуьвди басларыннан кеширмеге керек болаяк. Сонынъ уьшин ол Тимотейди (оны ман бирге баьри христианларды) Масихке ынанувында азапланувлардынъ алдында берк турмага эм Иса Масихтинъ – Куткарувшы эм Раббий экенин эсинде сакламага уьйретеди.

1

11-2Масих Исадынъ элшиси Паулдан суьйикли улым Тимотейге салам! Мен Алладынъ ыхтыяры бойынша Масих Исада болган яшав акындагы ваьдесин насихатламага йиберилгенмен. Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен сага шапагат, рагимлик эм тынышлык болсын!++

Ийги Хабарга туьз кал

3Кеше-куьндиз демей аьр дайым дуваларымда сени эске туьсиргенде, мен де, ата-бабаларымдай, таза намысым ман оьзим кылынган Аллага шуькир этемен+.

4Сенинъ коьзясларынъды эсимде тургыстып, коьнъилимди куваныштан толтырар уьшин сени мен коьриспеге термилемен.

5Акыйкат иманынъды эсиме туьсиремен. Алды ман Лоида аьенъде, сонъ ананъ Эвникеде болган сол иман сенде де бар деп, сенемен+.

6Сол себептен колларымды уьстинъе салув аркалы сага Алладан келген савгадынъ ялынын куьшлендирмеге керегинъди эсинъе туьсиремен+.

7Неге десе Алла бизге коркаклык рухын тувыл, а куьш, суьйим эм оьзин ыслап билуьв рухын берген+.

8Сога коьре Раббийимиз уьшин шаатлык этуьвден эм Онынъ уьшин есирге туьскенимнен уялма, ама Алладынъ куьшине таянып, Ийги Хабар уьшин меним азабымды мени мен бирге боьл+.

9Алла биз эткен ислеримизге коьре болмай, Оьзининъ ниети эм шапагаты ман бизди куткарды эм Ога багысланган яшавга шакырды. Сол шапагат заманлар басланаяктан алдын бизге Масих Иса аркалы берилген эди,+

10а соьле Онынъ келуьви мен ашылды. Куткарувшымыз Масих Иса оьлимнинъ куьшин йок этти, Ийги Хабар аркалы оьлимсиз яшавды ашык коьрсетти,+

11мени сол хабардынъ насихатшысы, элшиси эм окытувшысы этти+.

12Сосындай кыйынлыкларды тоьзгенимнинъ себеби де сол. Тек мен уялмайман! Мен Кимге ынанганымды билемен эм Онынъ мага сенип аманатлаганын кыямет куьнине дейим сакламага куьши болганына ынанаман+.

13Сен меннен эситкен дурыс соьзлерди, акыйкат окувдынъ уьлгиси этип, иманынъ ман эм Масих Исада болган суьюв мен берк тут.

14Алладынъ сага сенип аманатлаган ийги уьйретуьвин бизим ишимизде болган Кие Рухтынъ куьши мен сакла+.

15Сен билгенше, Асия элиндегилердинъ баьриси де меннен тайганлар: Фигел мен Эрмоген олардынъ арасында+.

16Раббий Онесифордынъ уьйдегилерине Оьз рагимлигин берсин. Ол меним коьнъилиме тез-тез рахатлык туьсире эди эм меним тутнакка туьскенимнен уялмайтаган эди+.

17Ол Римге келгенде, мени тапканга дейим, каныгыслы излеген.

18Раббий ога разы болсын! Кыямет куьнинде ол Раббийден рагимлик алсын! Эфесте ол неше бир кере мага ярдам эткенин, сен баьрисиннен де аьруьв билесинъ.

2

Кыйынлыкларга даян

2^1Соьйтип, улым, Масих Исада болган шапагаттан куьшлен.

2Сен коьп санлы шаатлардынъ касында меннен эситкен сол затларынъды баскаларды да уьйретпеге амаллары болаяк сенимли аьдемлерге тапшыр.

3Иса Масихтинъ асыл аскершисиндей болып, мени мен бирге кыйынлыклардан оьзинънинъ уьлисинъди ал+.

4Эш бир аскерши элгезерлигинде яшав-турмысынынъ куьнделик ислерине карыспайды, тек оьзин кызмет кылувга шакырган аскер басшысына ярамага керегин ойлайды.

5Пелван да, эгер куьресте катнасканда тийисли йорыкларды тутпаса, енъуьвшидинъ тажы ман оьрметленмейди+.

6Сондай ок манълай терин тоьгип ислеген эгинши: ол онъыстан оьз уьлисин биринши болып алмага тийисли+.

7Мен айткан соьзлеримнинъ акында ойлан. Раббий сага баьрисин анъламага ярдамласар.

8Иса Масихти эсинъде тургыст. Ол, Даут тукымыннан болып, оьлилерден тирилтилип тургыстылган. Иса Масих акында мен уьйреткен Ийги Хабарда айтылады+.

9Ийги Хабар уьшин мен азапланаман, кыянатшыдай бугавланганман, ама Алладынъ Соьзин шынжыр ман бугавлап болмас!+

10Сол себепли мен Алла сайлап алганлар уьшин, олар Масих Иса аркалы оьмирлик данък пан бирге куткарувга етер деп, баьрисин тоьзимлик пен оьткеремен+.

11Бу соьз сенимли: «Эгер биз Масих пен оьлген болсак, Оны ман бирге де яшармыз+.

12Шыдамлы болсак, бирге патшалык та суьрермиз.

Оннан басымызды алсак, Ол да бизден басын алар+.

13Сенимсиз болсак та, Ол сенимли болып калады:

Масих Оьзи Оьзиннен басын алалмайды!»+

Аллага тийисли куллыкшы

14Сосы затларды иманлылардынъ эсине сал, олардан соьзлер акында эрисуьвлерди токтатар уьшин каныгыслы тиле. Сондай эрисуьвлер тынълавшыларга пайдасыз, тек оларды баьлеге аькетеди+.

15Акыйкат соьзди дурыс уьйретуьвши, эш бир зат уьшин уялмаяк, Раббийдинъ разылыгын алган куллыкшы болганынъды коьрсетпеге мукаят каьрле.

16Арам, бос соьзлерден эрек тай+.

17(Солай айтатаганлар) алласызлыгында тагы да эрекке кетееклер эм олардынъ уьйретуьви, ширик мараздай, яйыла бараяк. Ондайлардынъ ишинде Именей мен Филет те+.

18Олар, акыйкатлык йолдан адасып, оьлилерден тирилуьв энди болып озган деп, бир кесек аьдемлердинъ иманын бузадылар+.

19Ама Алла туьзген иман негизи шайкалмас, неге десе мунадай соьзлер мен беркитилгенлер: «Раббий Оьзиндикилерди биледи» эм «Раббийдикимен деп айтувшы аьр бир аьдем яманлыктан кери тайсын».

20Уьйкен уьйде тек алтын эм куьмис савытлар болып калмай, онда агаштан эм де балшыктан этилгенлер де боладылар; бар эм оьрметли, эм де оьрметсиз ислерге керекли савытлар+.

21Сондай ок, ким оьзин оьрметсиз затлардан тазаласа, сол оьрметли, Аллага багысланган, иесине яравлы, аьр бир туьрли яхшы ислерге аьзир савыт болаяк.

22Яслыктынъ (керексиз) ымтылысларыннан каш, Раббийди ак юректен ярдамга шакырувшылар ман бирге туврашылыкка, иманга, суьювге, тынышлыкка ымтыл+.

23Акылсыз эм яхиллик эрисуьвлерден эрек тур, олардынъ урсыс-талас пан кутылатаганын сен билесинъ+.

24Раббий кулына урсысларда карысув – тийиссизлик, ама ога баьриси мен де юмсак болмага, уьйретип билмеге, ашувды юректе тургыстпаска,

25ога карсы шыгатаганларды юваслык пан туьзетпеге керек болады. Белки, Алла оларга тевбеге туьспеге эм акыйкатты танып билмеге амал берер+.

26Соны ман олар эслерин йыярлар эм ибилистинъ, оьз ыхтыярына бойсынтып, есирде тургыстканыннан шыгарлар+.

3

3^1Бил, сонъгы куьнлерде кыйынлыклар туьсееклер:+

2Аьдемлер оьзлерин бек суьювши, байлыкка коьз атувшы, мактаншак, оьктем, яманлавшы, ата-аналарына тынъламайтаган, ийгиликти аклап билмеген, сыйлылыкты корлаган,+

3суьйимди, кешируьвди унамайтаган, тилши, оьзин тыймайтаган, аявсыз, яхшылыкты суьймейтаган,+

4сатлык, ойсыз, уьйкен коькирекли, Алладан эсе, яшав завыкларын артык коьретаган болаяклар.

5Алла йолындагы аьдемдей болып оьзин коьрсетееклер, ама Онынъ йолынынъ куьши йоктай этип яшаяклар. Сондай аьдемлерден эрек тур.

6-7Олардынъ ишинде, алдав ман аьдемлердинъ уьйлерине кирип, куьналарына батып турган, туьрли куьсевлерге оратылган, дайым да уьйренетаган, ама эш бир заман акыйкатты билип болалмаган наьсипсиз хатынларды есирге алганлар бар.

8Яннис пен Ямбрис Муса пайхамбарга карсы шыккандай, бу аьдемлер де акыйкатка карсы шыгадылар. Олар – иманы сынавда шыдаялмайтаган бузык акыллы аьдемлер.

9Тек олар коьп етимисти табаялмаяклар; Яннис пен Ямбристикидей, олардынъ акылсызлыгы да баьрисине соьйтип ашылаяк.

Тимотейге сонъгы насихат

10Сен, (Тимотей,) меним уьйретуьвиме, яшав аьллериме, мырадыма, иманыма, тоьзимиме, суьювиме, берклигиме,

11кувгынлыкларыма, азапланувларыма, мени мен Антиохияда, Иконияда эм Листрада болган затларга мукаят ызладынъ. Мен кайдай кувгынлыклар кеширдим! Ама Раббий мени баьрисиннен де куткарды+.

12Масих Исадыкы болып, Алладынъ йолында барганлардынъ баьриси де кувгынлыкларды кеширееклер+.

13Ама кара ниетли эм алдавшы аьдемлер барганнан барган сайын тереннен терен алдавларына оьзлери де коьмилип, баскаларды да алдаяклар+.

14Тек сен уьйренген эм ынанган затларынъа алал бол, неге десе сени ким уьйреткенин билесинъ.

15Сен кишкейинънен алып Кие Язувларды билесинъ; олар Иса Масихке иман этуьвинъ мен сени акыллы этип, куткарылувга еткереди+.

16Алладынъ аьдеми акылбалык эм аьр бир яхшы иске аьзир болсын деп, баьри Кие Язувларды Алла рухландырган+.

17Олар уьйретуьвде, айыплавда, янъылыслар туьзетуьвде, туврашыл болмага тербиялавда пайдалы+.

4

4^1Алладынъ эм тирилер мен оьлилерге оьким береек Масих Исадынъ алдында Онынъ келуьви эм патшалыгы уьшин сага буйыраман:+

2Алладынъ Соьзин яй! Сол затты кайсы заман да этпеге аьзир бол. Аьр яктан да шыдамлылык пан уьйретип ынандыр, янъылысларды туьзет, коьнъиллерин коьтер+.

3Сондай заман келеек: аьдемлер дурыс уьйретуьвди тынъламага да унамаяклар. Куьсевлерине бойсынып, эситпеге суьйген затларын соьйлеген туьрли окытувшыларды шакырып, оларга тынълаяклар.

4Акыйкатлыктан тайып, бос таварыхларга кулак саладылар.

5Тек сен аьр исте сак бол, кыйынлыкларга даян, Ийги Хабарды яюв исин кайратлы юргист, кызметинъди белсинли толтыр+.

6Меним каным, курман шалатаган ерге тоьгилген шагырдай, тезден тоьгилеек, мага бу дуныядан кешпеге заман етти+.

7Мен яхшы куьрестим, йолымды тамамладым, иманымды сакладым+.

8Энди мага енъуьвшидинъ тажы – (Алладынъ алдында) акланув – аьзирленген. Аьдил Оькимши болган Раббий Оьзи белгилеген куьнинде сол тажды мага эм тек мага тувыл, а Онынъ келуьвин талпынып саклаган баьрисине де береек+.

Тилеклер эм саламлар

9Мага тез арадан келмеге каьрле.

10Неге десе Димас, сосы дуныядынъ ийгиликлерин суьйип, Салоникке кетти, Крескент – Галатияга, Тит де Далматияга кеттилер+.

11Мени мен тек Лука калды. Келсенъ, оьзинъ мен бирге Маркты да ала кел, ол мага куллыгымда коьп затка ярдам этеди+.

12Тихикти Эфеске йибердим+.

13Мага келеятырып, тилеймен, Троадада Карптынъ касында калдырган йылы абамды (кийимимди) эм китапларымды, боьтен де, териге язылган китапларымды аькел+.

14Бакыршы Искендер мага коьп яманлык этти. Раббий Оьзи ога эткен яманлыгы уьшин тийислисин береек+.

15Сен де оннан сак бол, неге десе ол бизим соьзимизге куьшли яв.

16Мага биринши кере оьзимди акламага амал шыкканда, бирев де мага ярдамга келмеди, баьриси де мени таслады. Бу зат уьшин олар шуьшлерине йолыктырылмасынлар!

17Ама Раббий янымда болды, мен амалтын хабары толысынша билдирилсин эм оны баьри баска миллетлилер эситсин деп, мага куьш берди. Соны ман арсланнынъ авызыннан куткарылдым.

18Муннан арбатын да Раббий мени баьри яманлыклардан коршалаяк эм Коьктеги Патшалыгына сав-саламат алып келеек. Дайым да Ога данък болсын! Амин.

19Прискилла ман Акилага саламлар бер, солай ок Онесифордынъ аьелине де+.

20Эраст Коринтте калды, Трофимди мен Милитте маразлы калдырдым+.

21Мунда кыс болмай келмеге каьрле. Сага Эввул, Пуд, Лин, Клавдия эм баьри кардашлар салам йибередилер.

22Раббий сенинъ рухынъ ман (дайым) болсын. Алладынъ шапагаты баьринъиз бен болсын!

+ 1:1 Тит 1:2, Ювытлар 9:15

+ 1:2 Ислер 16:1, Пилипшилер 2:22, 1 Тимотей 1:2, 2 Яхъя 1:3

+ 1:3 1 Салоникшилер 3:10, Ислер 23:1, 2Кор. 1:12, Рим. 1:8, Пилимон 1:4

+ 1:5 Ислер 16:1

+ 1:6 Ислер 6:6, 1 Тимотей 4:14, 1 Тимотей 5:22

+ 1:7 Рим. 8:15

+ 1:8 Мк. 8:38, Рим. 1:16, 2 Тимотей 2:3, 2 Тимотей 4:5

+ 1:9 Рим. 3:27, Эфесшилер 2:4, Эфесшилер 2:8, Тит 3:5

+ 1:10 1Кор. 15:54-55, Рим. 16:24

+ 1:11 1 Тимотей 2:7

+ 1:12 2 Тимотей 2:9, Мк. 8:38, Рим. 1:16, 1 Тимотей 6:20

+ 1:14 Рим. 8:9

+ 1:15 Ислер 19:10

+ 1:16 2 Тимотей 4:19, Ислер 21:33, Ислер 28:20, Мат. 25:36

+ 2:3 1 Тимотей 1:18, 2 Тимотей 1:8, 2 Тимотей 4:5

+ 2:5 1Кор. 9:25
+ 2:6 1Кор. 9:10
+ 2:8 1Кор. 15:20, Мат. 1:1
+ 2:9 Эфесшилер 3:1, Пилипшилер 1:7

+ 2:10 1 Петер 5:10, Эфесшилер 3:13, 2Кор. 1:6

+ 2:11 1 Тимотей 1:15, Тит 3:8, Рим. 6:8, Ашы. 20:4

+ 2:12 Мат. 10:33
+ 2:13 Рим. 3:3,
+ 2:14 1 Тимотей 6:4, Тит 3:9
+ 2:16 1 Тимотей 4:7, 1 Тимотей 6:20, Тит 3:9
+ 2:17 1 Тимотей 1:20
+ 2:18 1Кор. 15:12
+ 2:20 Рим. 9:21
+ 2:22 Мат. 5:9, Рим. 14:19, 1 Тимотей 1:5
+ 2:23 1 Тимотей 6:4
+ 2:25 Гал. 6:1, Ислер 8:22
+ 2:26 1 Тимотей 3:7
+ 3:1 1 Яхъя 2:18, 1 Тимотей 4:1
+ 3:2 Лк. 16:14, 1 Тимотей 6:10
+ 3:3 Рим. 1:28-31
+ 3:11 Ислер 13:50, Ислер 14:5, Ислер 14:19,

+ 3:12 Яхья 15:20, Ислер 14:22, 1 Салоникшилер 3:3

+ 3:13 Ашы. 22:11
+ 3:15 Ислер 16:1
+ 3:16 2 Петер 1:20-21
+ 3:17 1 Тимотей 6:11

+ 4:1 Яхья 5:22, Ислер 10:42, Ислер 17:31, 1 Петер 4:5

+ 4:2 1 Тимотей 5:20, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 4:5 Мк. 13:33-34, 1 Петер 1:13, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6, 2 Тимотей 1:8, 2 Тимотей 2:3

+ 4:6 Ислер 21:13, Пилипшилер 2:17, 2 Петер 1:14, Пилипшилер 1:23

+ 4:7 1 Тимотей 6:12, Юда 1:3, Ислер 20:24

+ 4:8 Якуп 1:12

+ 4:10 Колосшылар 4:14, Пилимон 1:24, Мк. 4:19, 2Кор. 2:13, Гал. 2:1, Колосшылар 4:14, Пилимон 1:24

+ 4:11 Ислер 12:12, Ислер 15:37-38, Колосшылар 4:10

+ 4:12 Ислер 20:4, Тит 3:12

+ 4:13 Ислер 16:8

+ 4:14 1 Тимотей 1:20, Сулейманнынъ таварыхлары 24:12

+ 4:19 Ислер 18:2, Рим. 16:3, 1Кор. 16:19, 2 Тимотей 1:16

+ 4:20 Ислер 20:4, Ислер 21:29

Тит

Тит

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

Кирис Соьз

ПАУЛДАН ТИТКЕ ХАТ

Сосы хат, белки, Тимотейге язылган биринши хаттай болып, Паул ман оны Урымда тутнактан босатканлары сонъ язылган.

Тит Паулдынъ ювык ярдамшысы болган. Ол Коринтте Паул ман христиан ямагатынынъ ярасувында маьнели орынды туткан. Паул Титты Крит аралында янъы христиан ямагатынынъ басшысы этип калдырган эди. Хаттынъ уьш темасы бар: 1) христиан ямагатынынъ басшысы кайдай болмага тийисли; 2) ямагатта туьрли куьп аьдемлер (эсейген эм яс аьдемлер, эрлер эм хатын-кызлар, куллар) оьзлерин калай юргистпеге тийислилер; 3) Иса Масих акында акыйкат окувдынъ негизи.

1

1^1Алладынъ кулы эм Иса Масихтинъ элшисиннен Паулдан Титке – бир иманда акыйкат улыма салам!+

2-4Мен Алла сайлап алганлардынъ иманын эм Алладынъ йолында барып акыйкатлыкты анълавын оьстирмеге йиберилгенмен. Элшилигим оьмирлик яшавга уьмит этуьвге негизленген. Этпеге айтканын туьрлендирмей туратаган Алла, дуныя туьзилгениннен де алдын бу яшавды ваьде эткен эди. Куткарувшымыз Алла оьз буйырыгы ман мага тапшырган уваз аркалы Оьзи белгилеген заманында Соьзин ашыклады. Атамыз Алладан эм Куткарувшымыз Иса Масихтен сага шапагат эм тынышлык болсын!++

Титтинъ Крит аралында этеек иси

5Баьри шешилмей калган ислерди сонъына еткер эм, мен сага буйыргандай, аьр бир шахарда иман ямагатларына тамадаларды айырып сал деп, сени Критте калдырганман+.

6Сайланган тамада кемшиликсиз яшайтаган, бир кере уьйленген аьдем болмага тийисли. Онынъ балалары кылыксызлыкта эм тынълавсызлыкта шуьшленмеген иманлы болмага керек+.

7Неге десе ямагаттынъ етекшиси, Алла уьйининъ ис юргистуьвшиси болганыннан себеп, кемшиликсиз яшамага тийисли. Ийнат, ашувшан, ишкиши, тоьбелескиш, непсукар болмаска керек+.

8Керисинше, конакшыл, яхшылыкты суьювши, туьз акыллы, аьдил, сыйлы, оьзин ыслап билуьвши,

9баскаларды дурыс уьйретуьв мен насихатламага эм сол уьйретуьвге карсылык эткенлерди туьсиндирмеге куьши болар уьшин, оьзи уьйренген уьйретуьвге келисли, ынанымлы соьзди каты тутып билсин.

10Неге десе бойсынмайтаганлар, бос соьзлилер эм алдавшылар боьтен де ювыт ынанувшылардынъ ишинде коьп+.

11Сондайлардынъ авызларын яппага керек: непсукарлыктан кайбир аьеллерде, тийисли болмаганды уьйретип, баьрисин бузадылар+.

12Олардынъ халкыннан, оьзлерининъ пайхамбарларыннан бирев: «Критшилер аьр дайымда да ялган соьзлилер, ашувлы айванлар, эриншек суганаклар», – деген.

13Ол шаатлав дурыс. Сол себепли, иманында берк болдырар уьшин оларды аявсыз шуьшле+.

14Ювытлардынъ бос таварыхларына эм акыйкатлыктан кери кагатаган аьдемлердинъ буйырыкларына эс этпесинлер+.

15Таза яшавшыларга баьриси де таза, ама кир эм имансыз аьдемлерге эш бир зат та таза тувыл, неге десе олардынъ анъламлары да, намысы да кирленген+.

16Олар Аллады билемиз дейдилер, ама эткен ислери мен Оннан кери таятаганларын коьрсетедилер: шийкендиргиш, бойсынмайтаган эм эш бир ийги иске яравсызлар+.

2

Акыйкат уьйретуьвге тийисли яшав

2^1Ама сен дурыс уьйретуьвге келисли болганды анълат:

2Карт кисилер айык, тебентели, туьз акыллы, иманында, суьювинде, тоьзимлигинде берк болсынлар.

3Карт кыскаяклылар болсалар Аллады оьрметлейтаганларга тийисли болганын кийсинлер; соьз юргистуьвши болмасынлар, ишкишиликке карыспасынлар, ийгиликке уьйретсинлер+.

4Алла соьзи яманланмас уьшин, яс хатынларга эсли болып, эрлерин яратувды, балаларын суьювди,

5туьз акыллы, танъ, уьйине яныплы, хайырлы эм оьз эрлерине бойсынувшы болувды коьрсетсинлер+.

6Яс кисилерге де солай ок аьр исте туьз акыллы болувды насихатла+.

7Оьзинъ де, ийгиликлер этип, оларга уьлги бол. Окытувшылыгынъда аьдилликти эм тебентеликти коьрсет+.

8Карсы турганлар бизге бир яман соьз де айталмастай, уялткандай этип, бирев де шуьшлеп болмастай, дурыс соьзлер соьйле+.

9Куллар да, аьр исинде иелерине бойсынувшы болсынлар, олардынъ коьнъиллерине етпеге шалыссынлар. Терисиннен явапламай,+

10урламай, буьтинлей сенимли аьдемлер болганларын коьрсетсинлер деп, уьйрет. Солай этселер, Куткарувшымыз Алладынъ окувы аьр ягыннан калай аьлемет экенин коьрсетерлер.

11Неге десе куткарувды беруьвши Алла шапагаты баьри аьдемлерге де ашылды+.

12Бу шапагат бизди, алласызлыктан эм дуныядынъ (айыплы) куьсевлериннен кери таювга, оьзимизди ыслап билуьвге эм бу оьмирде ойлы-эсли, туврашыл эм Алладынъ йолына келисли яшавга уьйретеди+.

13Сол вакытта, муьбарек уьмитимиздинъ толувын, уллы Алла эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ данък ишинде келуьвин саклаймыз+.

14Масих, бизди аьр туьрли куьнадан куткарып эм тазалап, Оьзине байыр, яхшылык этип шалыскан халк кеплестирер уьшин, Оьзин курман этти+.

15Булардынъ баьрисин каныгыслы билдир, тынълаганларды анъламага шакыр, насихатлап, тувра йолга сал. Сага эш бирев де мисетсинмей карамасын+.

3

Тувра болганды этуьв

3^1Басшыларга, аькимлерге бойсынмага эм тынъламага, аьр дайым да ийги ислерди толтырмага аьзир болып турмага керегин иманлылардынъ эслерине туьсирип тур+.

2Биревди де яманламасынлар, татым болсынлар, яныплы айкассынлар, аьр заман баьри аьдемлерге ювас аьрекетленсинлер+.

3Неге десе бир заманларда биз де анъламсыз, тынълавсыз, алданган, туьрли (айыплы) куьсевлерге эм завыкларга кул болып, яман ниет пен куьншиликтинъ ишинде яшадык. Аьдемлер бизден шийкенетаган эдилер, биз де бир биримизди коьрип болмайтаган эдик+.

4Куткарувшымыз Алла танълыгын эм аьдемлерге болган суьйимин ашык коьрсеткен заманда,

5-6бизди, эткен ийгиликлеримиз уьшин болмай, Оьзининъ рагимлиги мен янъыдан тувып тазаланувымыз бан эм Куткарувшымыз Иса Масих аркалы уьстимизге мол тоьгилген Кие Рухтынъ янъыртувы ман куткарды++.

7Энди биз, Онынъ шапагаты ман акланып, уьмитимиз беркип, оьмирлик яшавдынъ асабалары болдык+.

8Сосы соьзлер сенимли. Аллага иман эткенлерге, оьзлерин ийги ислерге багысламага эс берсинлер деп, сосы затлардынъ акында, бегитип, айтканынъды суьемен. Бу затлар аьдемлерге ийги эм пайдалы болар+.

9Тек керексиз соьз эрисуьвлерден, тукым тарихлериннен эм Таурат акында даваласувлардан, урсыслардан саклан, неге десе олар пайдасыз эм маьнесиз+.

10Боьлинуьвди излегенге бир-неше кере айтып кара, оннан сонъ ога заманынъды йиберме+.

11Бу аьдем туьз йолыннан адасып, куьналы болып, оьзи оьзине оьким шыгарганын бил.

12Мен сага Артемасты яде Тихикти йибергенлей ок, асыгып Никополга касыма кел, неге десе сонда кысламага токтастым+.

13Законшы Зенас пан Аполлоска ярдам эт деп, тилеймен, олардынъ элгезерлигинде йол кереклерин толысынша аьзирле+.

14Бизикилер, яшавлары пайдасыз болмасын деп, оьзлерин ийгиликлер этпеге багысласынлар. Соьйтип, олар баскалардынъ керек затларын канагатлап билерлер+.

15Мени мен бирге болганлардынъ баьриси де сага салам йибередилер. Бизди суьйгенлердинъ баьрисине де салам айт. Алладынъ шапагаты баьринъиз бен бирге болсын!

+ 1:1 Мк. 13:20, Лк. 18:7, Рим. 8:33, Колосшылар 3:12, 1 Тимотей 2:4, Лк. 1:69-70, Рим. 1:2,

+ 1:3 1 Тимотей 2:6, 1 Тимотей 6:15, 1 Тимотей 1:11

+ 1:4 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2
+ 1:5 Ислер 14:23
+ 1:6 1 Тимотей 3:2-4
+ 1:7 1 Петер 5:2, 1 Тимотей 3:8
+ 1:10 1 Тимотей 1:6, Ислер 11:2, Гал. 2:12
+ 1:11 2 Петер 2:3, 1 Тимотей 6:5

+ 1:13 1 Тимотей 5:20, 2 Тимотей 4:2, Тит 2:15

+ 1:14 1 Тимотей 1:4

+ 1:15 Мк. 7:15-16, Ислер 10:15, Рим. 14:20, 1 Тимотей 4:3-4

+ 1:16 1 Яхъя 2:4

+ 2:3 1 Тимотей 3:11

+ 2:5 Яр. 3:16, 1 Петер 3:1-2, Эфесшилер 5:22, 1 Тимотей 2:11

+ 2:6 1 Тимотей 5:1

+ 2:7 1 Петер 5:3, Пилипшилер 3:17, 2 Салоникшилер 3:9, 1 Тимотей 4:12

+ 2:8 1 Тимотей 5:14

+ 2:9 1 Петер 2:18, Эфесшилер 6:5, Колосшылар 3:22, 1 Тимотей 6:1

+ 2:11 1 Тимотей 2:4
+ 2:12 1 Петер 4:2
+ 2:13 2 Петер 1:1, Ювытлар 9:28
+ 2:14 Эфесшилер 2:10, Тит 3:8, Мат. 20:28
+ 2:15 Тит 1:13, 1 Тимотей 4:12
+ 3:1 1 Петер 2:13, Рим. 13:1
+ 3:2 1 Тимотей 3:3
+ 3:3 Яхья 8:34, 2 Петер 2:19, Рим. 6:16-20

+ 3:5 Рим. 3:27, Эфесшилер 2:4, Эфесшилер 2:8, 2 Тимотей 1:9, Яхья 13:8, 1Кор. 6:11, Эфесшилер 5:26, Ювытлар 10:22, Яхья 3:3, 1 Петер 1:3, Эфесшилер 2:5

+ 3:6 Ислер 2:33, Ислер 10:45, Рим. 5:5

+ 3:7 Ислер 15:11, Рим. 3:24, Эфесшилер 2:8, Тит 2:11, Рим. 8:17

+ 3:8 1 Тимотей 1:15, 2 Тимотей 2:11, Эфесшилер 2:10, Тит 2:14

+ 3:9 1 Тимотей 1:4, 2 Тимотей 2:14, 2 Тимотей 2:16

+ 3:10 Мат. 18:15-17
+ 3:12 Ислер 20:4, 2 Тимотей 4:12
+ 3:13 Ислер 18:24, 1Кор. 1:12
+ 3:14 2 Петер 1:8

Пилимон

Пилимон

1. Кирис Соьз

1. 1

Кирис Соьз

ПАУЛДАН ПИЛИМОНГА ХАТ

Бу хат Паул ман, ол Урымда тутнакта турган заманда, язылган эди.

Паул Урымда болганда кашкыншы кул Онесим мен таныскан эди. Паулдан Ийги Хабарды эситип, Онесим Масихке ынанады. Паул Онесимге оьзининъ иеси Пилимонга, язаланувы каты болаягына да карамай, кайтпага керек деп токтасады. Онесимнинъ иеси Пилимон Колос шахардынъ шетинде яшайтаган христиан эди. Паул оны ман таныс болган.

Соны ман, Паул Пилимоннан Онесимди кеширмеге эм оны, баалы кардашындай этип, карамага тилейди. Паул Онесимди Урымга да кайтармага суьетаган эди, ама ол каты буйырмай, икрамлык пан онынъ акында тиледи.

1

1^1Иса Масихке иман эткени уьшин тутнакка туьскен Паулдан эм (иман) кардашым Тимотейден бизи мен бирге куллык эткен суьйикли Пилимонга,+

2(иман) карындасымыз Аппияга, (Ийги Хабар уьшин) мендей болып, каты куьресетаган Архипке эм уьйинъе йыйылатаган иман ямагатына салам!+

3Сизге Атамыз Алладан эм Раббийимиз Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын!

Шуькир эм дува

4Пилимон, мен аьр заман дуваларымда Аллама, сени эсиме туьсирип, шуькир этемен+.

5Раббий Исага иман эткенинъ эм имандасларынънынъ баьрисин суьйгенинъ акында мага хабар етеди.

6Биз Иса Масих уьшин этеек баьри ийгиликлерди сен анълаган заманда, иманынъды баскалар ман пайласувынъ етимисли болсын деп, дува этемен+.

7Кардашым, суьювинъ мени бек кувандырды эм юбантты, неге десе Аллага багысланганлар сен аркалы коьнъиллендилер.

Паулдынъ тилеги

8Мен Масихке байыр болганым уьшин сага, кереклисин эт деп, уьйкен сеним мен буйырмага болаяк болсам да,+

9суьйимимизге таянып, тилек саламан. Мен, Паул, Масих Исадынъ элшисимен, а энди Онынъ уьшин тутнактаман.

10Солай болса да сеннен, улым Онесимге[*] рагимли бол деп, тилеймен. Мен тутнакта онынъ атасы болдым+.

11Оннан сен аьлиге дейим бир пайда да коьрмединъ, ама энди ол уьшини мен сага да, мага да пайдалы болды.

12Онесимди сага кайтараман. Ол мага бек баалы болды.

13Ийги Хабар уьшин тутнакка туьскен заманымда, Онесим сенинъ орнынъа мага ярдам этер деп, оны янымда калдырмага бек суьйдим.

14Ама мен сеннен ызынсыз ондай затты этпеге унамадым. Солай болганда, этеек ийги исинъ зор ман болмай, разылыгынъ ман тувсын.

15Билким, Онесимнинъ сеннен бир кесек заманды айырылып турганы, сонъында сага оьмирликке кайтаягы уьшин болды.

16Энди ол сенинъ кулынъдай болмай, а кулынънан артык, баалы кардашынъдай болып кайтаятыр. Айырым да ол мага баалы, ама сага, кулдай да, Раббийдинъ аьдеминдей де, оннан да бек баалы болар+.

17Сол себептен, мени тенъинъ деп санайтаган болсанъ, мени кабыл эткендей, оны да этерсинъ.

18Эгер ол сеннен бир зат урлаган яде борышлы болса, онынъ борышын меники деп сана.

19Мен, Паул, оьз колым ман язаман: мен тоьлермен. Сага, сен оьзинъ уьшин де мага борышлы болганынъды, айтпайман+.

20Аьше, кардашым, Раббийдинъ йолында сенинъ хайыр эткенинъди коьрейим, соны ман Масих аркалы коьнъилимди рахат этерсинъ.

21Мага тынълаягынъа сенип, сага язаман. Билемен, сен меним тилегенимнен де коьбирек этерсинъ.

22Тагы да бир зат: мага бир боьлмеди аьзирлерсинъ. Мен, сизинъ эткен дуваларынъыз аркалы тезден босатылып сизди йоклаякпан деп, уьмитленемен.

Сонъгы саламлар

23Мени мен бирге Иса Масих уьшин тутнакта туратаган Эпафрас,+

24эм ис кардашларым Марк, Аристарх, Димас эм Лука сага салам йибередилер+.

25Раббий Иса Масихтинъ шапагаты рухынъыз бан бирге болсын. Амин.

* 1:10. Онесим аты грекше «пайдалы» деген маьнеде юреди.

+ 1:1 Эфесшилер 3:1, Пилипшилер 1:7, Ислер 16:1

+ 1:2 Колосшылар 4:17
+ 1:4 Рим. 1:8-9
+ 1:6 Пилипшилер 1:9, Колосшылар 1:9
+ 1:8 1 Салоникшилер 2:6-7
+ 1:10 1Кор. 4:15, Колосшылар 4:9
+ 1:16 Мат. 23:8, 1Кор. 7:22, Колосшылар 4:9

+ 1:19 1Кор. 16:21, Гал. 6:11, Колосшылар 4:18, 2 Салоникшилер 3:17

+ 1:23 Колосшылар 1:7, Колосшылар 4:12

+ 1:24 Ислер 27:2, Колосшылар 4:10, Колосшылар 4:14, 2 Тимотей 4:10

Ювытлар

Ювытлар

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Кирис Соьз

ИМАНЛЫ ЮВЫТЛАРГА ХАТ

Эрте заманлардан алып христиан аьлимлери арасында бу хаттынъ авторы ким болганы акында бир бири мен келисуьвлик таппанганлар, неге десе автор оьзининъ атын айтпаган. Бир кесеклери, хаттынъ авторы элши Паул деп, санайдылар. Болган уьшин хаттынъ язылув стили эм айырым белгилери Паулдынъ баска хатларына бек те усамайды. Баска тергевшилер авторы Паулдынъ куллыкшыларынынъ бири – Барнаба, яде Аполлос, яде тагы да ким болса да бирев деп, ойланадылар. Бурын христиан динининъ бир окытувшысы айткандай, «Ямагат: мен оны язганман деп, айтпага болаяк эди».

Хаттынъ аты эм туьзилисининъ негизи билдируьвине коьре, хат ювыт христианлары уьшин язылган. Олардынъ конкретли ямагаты кайда болганы белгисиз – Урымда, Ерусалимде, Александрияда яде баска шахарда. Хат янъы оьмирдинъ 60–70-нши йыллардынъ арасында язылмага болаяк.

Автордынъ бас мырады – христиан динининъ ювыт дининнен артыклыгын коьрсетуьв. Соны ман ол оьзи язатаган аьдемлерининъ Масихке сенимли экенин беркитеек болады эм олардынъ ювыт динине сыналув заманда кайтатаганын токтатпага шалысады. Аьвелги заманларда пайхамбарлар эм маьлеклер Алладынъ хабарын аьдемлерге билдиретаган болганлар. Соьле болса Иса Масихтинъ – Алладынъ Улы, Кие Куллыкшысы эм оны ман биргесине туьз Курманлыктынъ – заманы келген. Масихтинъ Оьзин курманлыкка аькелуьви ынанганларды оьмирликке куьнадан тазалады.

Масихке келуьв Ога ынанганы ман болады. Эски Антласувда аьдемлердинъ коьплери, оьз уьмитининъ толтырылувын коьрмеселер де, Аллага ынанганларындай, соьйтип те христианлар оьзлерининъ дини уьшин кыйналган заманда да Масихке ынанмага тийислилер.

1

Алла Улы баьрисиннен де уллы

1^1Алла эрте заманларда пайхамбарлар аркалы коьп кере эм коьп туьрли кеплерде ата-бабаларымызга соьзин билдиретаган эди.

2Бу сонъгы куьнлерде де Ол Оьз Улы аркалы бизге соьзин билдирди. Улын баьри заттынъ асабасы этип салды, дуныяларды да Улы аркалы яратты+.

3Улы, Онынъ данъкынынъ яркыравы эм келбетининъ толы коьриниси болып, баьри затты Оьзининъ куьшли соьзи мен тутады. Оьзи инсанды куьналарыннан тазалап, уллы Алладынъ бийик тагынынъ онъ янына олтырды+.

4Улы кайгадер маьлеклердикиннен йогары мактавлы атка ие болган болса, сол кадер маьлеклерден уллы болды+.

5Неге десе Алла маьлеклердинъ кайсысына эм кашан: «Сен Меним Улымсынъ, буьгуьн Мен Сени тувдырдым», тагы да: «Мен Ога Ата эм Ол Мага Ул болаяк», – деген+?

6Соьйтип те дуныяга Оьзининъ тувнъгыш Улын йибергенде: «Ога Алладынъ баьри маьлеклери сежде кылсынлар»,

7а маьлеклер акында: «Маьлеклеримди еллерге, кызметшилеримди ялынлы отка айландыраман», – деп айтады.

8Ама Улы акында булай айткан: «Сенинъ тагынъ, Алла, оьмир оьмирлерге тураяк; патшалыгынънынь аса-таягы[*] дурыслыгынъды коьрсетеек.

9Сен туврашылыкты суьйдинъ, йорыксызлыкты коьрип болмадынъ. Сол себептен Сага Алла, Сенинъ Алланъ, зейтун майды ягып, сайлап, досларынъа бергениннен коьбирек куванышты савгалады».

10Тагы да: «Бас деп Сен, Раббий, ердинъ негизин курдынъ, коьклер де Сенинъ колынънынъ иси.

11Ер эм коьклер йок болып кетееклер, а Сен турганынъша тураяксынъ. Олардынъ баьриси де, кийимдей, тозаяк.

12Сен, ямышынъды буьклеп салгандай, оларды да буьклеексинъ, баьриси де кийимдей туьрленеек. Тек Сен эш бир заманда да туьрленмеексинъ, Сенинъ оьмиринънинъ де сонъы курымай турар», – деп айтылады.

13Алла эш бир заманда маьлеклердинъ бирине де: «Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ янымда олтыр», – деп айтпаган+.

14Маьлеклердинъ баьриси де (Раббийдинъ) кызметин толтыратаган рухлар тувылма? Олар куткарылувды асабага алаякларга куллык этпеге йиберилгенлер+.

2

Эситкенимизге сак болмага керекпиз

2^1Сол себепли биз туьз йолдан таймас уьшин, айлак та бек эс берип, эситкенимизге сак болмага керекпиз.

2Неге десе, маьлеклер аркалы билдирилген соьздинъ (Таураттынъ) дурыс экени коьрсетилген, аьр бир туьрли кыянатлык эм тынълавсызлык тийисли язага еткерилген.

3Солай болса, биз сондай уллы куткарувга эс бермесек, язадан калай куткарылармыз? Сол куткарылувды алдын Раббий билдирген эди, эситкенлер де бизге оны айтып ынандырдылар.

4Алла оларга косылып, сол куткарылувды аьлемет нышанлар ман, аьжейиплер мен, коьп туьрли куьдиретли ислер мен, Оьз ыхтыяры бойынша Кие Рух пан туьрли савгалар уьлестирип шаатлады+.

5Биз айтатаган алдыда болаяк ер-коькти Алла маьлеклерге бойсындырмаган+.

Масих аьдемлерди куткарар уьшин аьдем болды

6Кие Язувда ким болса да бирев Алладан сораган: «Аьдем не ди Сен ога эс берер уьшин? Аьдем улы да не ди Сен онынъ кайгысын шегер уьшин?

7Сен оны бир кесек заманга дейим маьлеклерден тоьмен этсень де, мактав эм оьрмет тажын басына салдынъ.

8Баьри затты аякларынынъ астына салып, ога бойсындырдынь». Алла ога баьри затты бойсындырды, ога бойсындырылмаган эш бир зат та калмады. А биз болсак энди де баьри заттынъ ога бойсынганын коьрмеймиз+.

9Тек Алладынъ шапагаты ман аьдемлердинъ баьриси уьшин оьлсин деп, кыска заманга дери маьлеклерден тоьмен этилген Исады коьремиз. Ама соньында Ол, оьлимди сынаганы уьшин, басына мактав эм оьрмет тажы салынды+.

10Алла баьри затты да яратты, баьрисининъ болувын саклайды. Соьйтип, Ол коьп улларын мактавга етистирер уьшин, олардынъ куткарылувына йолды аьзирлеген Исады, азапты шектирип, тамамлыкка еткермеге тийисли эди+.

11Неге десе Аллага багысланганлар да, олардынъ Аллага багысланувына амал болган Иса да – баьриси бир Атадан. Сол себептен Иса оларга кардашларым деп айтпага уялмайды:+

12«Сенинъ атынъды кардашларыма билдирермен, Сени ямагат ишинде зикир этип мактарман»,

13Тагы да: «Мен Аллага сенеекпен» эм: «Мине Мен де эм Мага Алла берген балаларым», – деп айтады.

14Иса «балаларым» дегенлер эт пен каннан яратылган себепли, Оьзи де олар ман бирдей инсан болды. Соьйтип, Оьзининъ оьлуьви мен, оьлимнинъ куьшин юргисткен ибилисти карувсыз этти,+

15оьмир бойы оьлимнен коркканлары уьшин кулдай яшаганлардынъ баьрисин босатты.

16Шексиз, Иса маьлеклерге ярдам этпейди, а Ибрагимнинъ тувдыкларына ярдамласады.

17Сонынъ уьшин Исага аьр ягыннан кардашларына усамага керек эди. Соьйтип, Ол Аллага куллык этуьви мен рагимли эм сенимли бас дин куллыкшы болып, халкынынъ куьналарын кеширтуьвши курман болды+.

18Неге десе Иса Оьзи де, сыналып, кыйналганы уьшин, энди сынавларга ушыраганларга ярдам эталады+.

3

Иса Масих пен Муса пайхамбар

3^1Соьйтип, Алла Оьзине байыр этип коькке шакырган кардашларым, биз ашык билдирген иманнынъ Элшиси эм Бас дин куллыкшысы Иса Масихке эс беринъиз.

2Муса пайхамбар Алладынъ буьтин уьйинде сенимли болгандай, Иса да Оны куллыкка салган Аллага сенимли.

3Иса, тап уьйдинъ оьзиннен эсе де уьйди салувшыга коьбирек сый этилгендей, Мусадан уллырак мактавга тийисли болды.

4Аьр бир уьйдинъ оьз курувшысы бар, ама Алла – баьрисининъ де Курувшысы.

5Муса, айтылаяк соьзлер акында шаатлык этер уьшин, Алладынъ буьтин уьйинде куллыкшы болып сенимли эди.

6А Масих Алладынъ уьйине аьким Улы болып сенимли. Эгер йигерлигимизди эм мактанган уьмитимизди берк тутсак, сол уьй – бизбиз.

Имансызлыктан оьзинъизди сакланъыз

7Сонынъ уьшин, Кие Рух айткандай: «Буьгуьн Алладынъ авазын эситсенъиз,

8шоьлде Оны сынаган куьнинъизде, (ата-бабаларынъыз) козгалган заманда эткендей, юреклеринъизде ийнатлык тувдырманьыз.

9Аталарынъыз шоьлде мени сынадылар эм тинтип тергедилер. Мен эткен затымнынъ баьрисин кырк йыл коьрип турдылар.

10Сол себепли Мен сосы несилге ашувландым эм айттым: „Олардынъ юреклери дайым адасады, коьрсеткен йолымды билмейдилер“.

11Мен ашувымда ант эткен эдим: „Олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар“».

12Сак болынъыз, кардашлар, эш биревинъизде де, уьшини мен бар болувшы Алладан артка кайтаргандай, яман, имансыз юрек болмасын.

13Тек, (бу Кие Язувдан) «буьгуьн» деген соьз кашан окылса, аьр куьн сайын бир биринъизди коьнъиллендиринъиз: ким болса биревинъиз, куьнага алданып, ийнат болмасын.

14Неге десе биз Масихте не бар болса, соннан уьлислимиз. Ялгыз алдынгы сенимимизди ахырына дери берк сакламага керекпиз.

15Кашаннан бери айтылады: «Буьгуьн Онынъ авазын эситсенъиз, (ата-бабаларынъыз) козгалган заманда эткендей, юреклеринъизде ийнатлык тувдырманъыз».

16Ким Алладынъ авазын эситип козгалган эди? Мусадынъ пайхамбарлыгы ман Мысырдан шыкканлардынъ баьриси тувылма?

17Алла кырк йылдынъ бойында кимлерге ашувлы турган? Куьна этип илеслери шоьлде ширип калганлар тувылма?

18Тек тынълавсыз болганларга болмаса, Алла: «Мен береек рахатлыкка киреек тувыллар», – деп, кимлерге ант эткен эди?

19Соьйтип, коьремиз, олар иманга келмегенлери уьшин сол рахатлыкка киралмадылар.

4

Алладынъ рахатлык акындагы ваьдеси

4^1Сол себептен, Алладынъ береек рахатлыгына киреегимиз акындагы ваьдеси куьшин саклайтаган бу заманда, сак болынъыз, эш биринъиз де сол рахатлыктан уьлиссиз калмасын+.

2Биз де, тап солардай, Ийги Хабарды алганмыз, тек олар эситкен соьзди иманы ман кабыл этпегенлери уьшин сол соьзден пайда алмаганлар.

3А биз, ынанганлар, Алладынъ рахатлыгына киремиз, неге десе Ол айткан: «Мен ашувымда ант эткен эдим: олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар». Онынъ ислери дуныядынъ басында минсизликке еткерилген болсалар да Алла солай айткан эди+.

4А баска бир ерде етинши куьн акында булай айтылады: «Алла, Оьзининъ баьри ислерин токтатып, етинши куьнинде рахатлык тапты»+.

5Тагы да бу ерде: «Олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар», – деп айтылады.

6Соьйтип, кайбиревлерге сол рахатлыкка кирмеге туьседи, тек олардан алдын бу Ийги Хабарды алганлар тынълавсызлыгыннан сол рахатлыкка киралмадылар+.

7Сол себептен, Алла сондай бир коьп заман озганнан сонъ Дауттынъ авызы ман «буьгуьн» деп айтып тагы да бир куьнди белгили этеди. Эртеден айтылгандай: «Буьгуьн Онынъ авазын эситсенъиз, юреклериньизде ийнатлык тувдырманъыз».

8Эгер Ешу[*] оларга рахатлык аькелген болса, Алла оннан сонъ баска куьн акында айтпас эди.

9Соьйтип Алладынъ халкына, шабат куьниндей[*], рахатлык куьни калады.

10Алла Оьз ислерин токтатып, рахатлык тапкандай, Онынъ рахатлыгына киргенлер де, оьз ислерин токтатып, рахатлык табадылар.

11Солай болып, бизим аьр биримиз де, (бурынгы исраилшилерден) уьлги алып, бойсынмавшы болмас уьшин, сондай рахатлыкка кирмеге белсинли шалыссын.

12Неге десе Алла соьзи яшайды, куьшин яяды эм эки ягы да кайралган кылыштан оьткир: ол ян ман рухты, муьшелер мен мыйларды бир бириннен айыраяктай теренге ислейди; юрегимиздеги ойларга эм ниетлерге де оьким этеди+.

13Яратылган эш бир затты да Алладан ясырып болмайды, баьриси де Онынъ коьзининь алдында яланъаш эм ашык. Аллага явап береекпиз.

Иса – бас дин куллыкшымыз

14Сога коьре, Алладынъ Улы Иса коьклерди оьткен, уллы Бас дин куллыкшымыз болганы уьшин, биз ашык билдиретаган иманды берк тутпага керекпиз+.

15Неге десе бас дин куллыкшымыз бизге карувсызлыгымызда языксынмай калмас. Ол, аьр яныннан биздей сыналган, тек куьна этпеген+.

16Солай болганда, биз Алладынь рагимлигин алып, кезуьвинде бизге ярдам этетаган шапагатын табар уьшин шапагатлы Алладынъ тагына йигерлик пен ювыкласып барайык+.

5

5^1(Тауратка коьре) аьдемлер арасыннан сайланган аьр бас дин куллыкшы савгалар эм аьдемлердинъ куьналарын кеширтеек курманлар аькелмеге, Алладынъ алдында аьдемлер уьшин куллык этпеге салынады+.

2Ол яхиллик эткенлерге эм адасканларга рагимли болып биледи, неге десе оьзининъ де карувсызлыгы ман куьресетаган аьдем болады+.

3Сол себептен ол халк уьшин де, оьзи уьшин де куьнады кеширтеек курман аькелмеге тийисли+.

4Эш бирев де сол кие исти оьзи оьзине алалмас, сол исти тек бир Алла, Харунды шакыргандай шакырса, этпеге болар.

5Солай болып, Масих те оьзине бас дин куллыкшысы болув данъкты алмаган, сол исти Ога: «Сен Меним Улымсынъ, буьгуьн Мен Сени тувдырдым», – деген Алла берген+.

6Баска бир ерде: «Сен, Мелкиседектей[*], оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ», – дейди+.

7Масих бу дуныяда яшаган вакытында, Оны оьлимнен куткармага куьши болган Аллага, коьтеринки тавыслап эм коьзясларын тоьгип, дува этип, тилеклерин билдирди. Аллады сыйлаганы уьшин, тилеклери эситилип, кабыл этилди+.

8Улы болса да Ол шеккен кыйынлыклары ман Аллага тынълавлы болмага уьйренди+

9эм, тамамлыкка етип, Оьзине тынълавлы болганлардынъ баьриси уьшин оьмирлик куткарылувдынъ булагы болды+.

10Алла Оны, Мелкиседектей, бас дин куллыкшысы болмага сайлады.

Баслапкы окувдан алдыга барынъыз

11Онынъ акында биз коьп айтпага болаяк эдик, ама сиз тынълаялмай калганынъыз себепли анълатпага кыйын+.

12Заманга коьре сиз окытувшылар болмага тийисли эдинъиз, ама сизге Алладынь соьзлерининъ баслапкы окувларын янъыдан уьйретеек бирев керек. Сизге каты ас тувыл, суьт керек+.

13Анъламлы, суьт пен тамакланганлар, туврашылык акындагы окув яныннан сулыплы тувыллар, неге десе олар янъы тувган балалар.

14Каты ас болса, тек акылбалыкка етискенлерге тийисли болады: сезимлери тербияланып, олар яманнан яхшыды айырмага уьйренгенлер+.

6

6^1Сога коьре, оьлим аькелуьвши ислерден тевбеге кайтып, Аллага сенуьв,+

2сувда шомылдырылып тазаланув[*], кол салув[*], оьлилерден тирилуьв эм оьмирлик оьким акындагы уьйретуьвдинъ негизин янъыдан айтып турмай, Масихтинъ баслапкы окувыннан алдыга бараягыньыз, тамамына етиспеге шалысаягынъыз+.

3Алла онъыннан берсе, соны этермиз.

4Неге десе ким бир кере ярыкландырылып, Алладынъ савгасынынъ татувын сезген, Кие Рухтан уьлисли болган,+

5Алла соьзининъ ийгилигин эм болаяк оьмирдинъ куьшлерин сынаган,

6ама иманыннан тайган, ондайды янъыдан тевбеге туьсирип болмайды. Неге десе ол, Алладынъ Улын янъыдан кашка керип, буьтин халктынъ алдында маскаралаган бир аьдемдей болады.

7Ямгыр ман мол сувгарылган, сувды оьзине синъдирип, оны аьдуьвлеп караган кисиге пайдалы онъыс берген топырак Алладан берекет алады.

8Ама сол топыракта шоькирли коьгемликлер эм тегенеклер оьсетаган болсалар, онынъ эш бир пайдасы болмайды, оны каргыс саклайды, ахырында оны яндырадылар+.

9Ама, суьйиклилерим, солай айтсак та, сиз оннан ийги аьлде болып, куткарылувды тутаягынъызга сенемиз.

10Алла залым тувыл, сизинъ эткен исинъизди эм Оьзининъ аты уьшин, имандасларынъызга алдын да, соьле де ярдам этип, коьрсеткен суьювинъизди мутпас+.

11Аьр биринъиз де ахырына дери солай шалыскыр болганынъызды коьрсеткенинъизди суьемиз. Соьйтип, уьмит эткен затларынъыз болаягына толы сенуьвинъиз болар+.

12Эриншек болмай, Алла ваьде эткен затларга иман эм тоьзимлик пен ие болганларга усаганынъызды суьемиз+.

13Алла Ибрагимге ваьде эткенде, Ол Оьзиннен йогары эш бир зат болмаганлыктан Оьзи Оьзи мен ант этти+.

14Ол: «Мен сага разылыгымнынъ уьстине разылыгымды косарман, тукымынъды оьлшемсиз коьп этермен», – деп айткан+.

15Эм Ибрагим сабырлык пан саклап турганнан сонъ ваьде этилгенди алды.

16Аьдемлер оьзлериннен йогары зат пан ант этедилер эм, айтылганды ант пан бегитип, баьри эрисуьвди токтатадылар.

17Соьйтип Алла, ваьде эткен затларга ие болаякларга мырадынынъ туьрленмеегин коьрсетпеге суьйип, ваьдесин ант пан беркитти.

18Алла оьтирик айтпага болалмайды. Соьйтип, биз, куткарылар уьшин Ога келгенлер, уллы йигерлик пен алдымыздагы уьмитти берк тутар уьшин, Алла эки туьрленмеек затты (ваьдесин эм антын) кулланды.

19Бу уьмитимиз янымызды берк тутып, кавыфлардан саклаган кеме темириндей[*], (Алладынъ уьйиндеги) ябувдынъ аргы ягына (сол уьйининъ энъ кие орнына) оьткерер+.

20Сол ерге, Мелкиседектей, оьмирликке кызмет этуьвши бас дин куллыкшымыз Иса, кирип, бизге де йол ашкан+.

7

Дин куллыкшы Мелкиседек

7^1Салим шахардынъ патшасы болган бу Мелкиседек Алла-Тааладынъ дин куллыкшысы эди. Ибрагим согыстан, патшалардынъ уьстиннен енъуьв тапканнан сонъ, кайтып келеятырган эди. Мелкиседек Ибрагимнинъ алдына шыгып йолыкты эм ога разылыгын билдирди.

2Ибрагим согыстан тапкан байлыгынынъ оныншы пайын ога уьлиске берди. Бас деп Мелкиседек, атынынъ маьнесине коьре, «туврашылыктынъ патшасы», оннан сонъ онынъ титулы – Салимнинъ патшасы – «тынышлыктынъ патшасы»+.

3Мелкиседек атасыз-анасыз, ырувы-асылы да язылмаган, не куьнлерининъ басы, не яшавынынъ сонъы болмай, Алла Улына усаган, оьмирликке дин куллыкшысы болып калады.

4Коьресизбе, Мелкиседектинъ не кадер уллы экенлигин! Ога атамыз Ибрагим де, согыста тапкан байлыгынынъ оныншы кесегин уьлиске берген.

5(Баьри исраилшилер) Ибрагим тукымыннан болсалар да, Исраилдинъ Левий ырувыннан дин куллыкшысы болганлар, Таурат парызы бойынша, халктан, олай демеклик оьз кардашларыннан, тапканларынынъ оныншы кесегин алмага кереклер.

6Ама Мелкиседек, Левий тукымыннан болмаса да, Алла ваьдесин кабыл эткен Ибрагимнинъ тапканларынынъ оныншы кесегин уьлиске алды эм ога разылыгын билдирди+.

7Соьзсиз де, разылыгын берген, алганнан уллы.

8Оныншы кесекти уьлиске алатаган дин куллыкшылары – оьлеек аьдемлер, ама Мелкиседек акында, «энди де яшайды» деп, шаатлык этиледи.

9Оныншы кесекти алувшы Левий оьзи де Ибрагим аркалы сол уьлисти Мелкиседекке берген деп айтпага болаяк,

10неге десе Мелкиседек Ибрагимнинъ алдына шыкканда, Левий аьли де атасы Ибрагимнинъ денинде эди.

Исадынъ янъы дин куллыкшылыгы

11Таурат Исраил халкына, Левийдинъ тувдыкларынынъ дин куллыкшы болаягына негизленип, берилди. Ама Левий ырувыннан дин куллыкшылары эш биревди де тамамлыкка етистирмедилер. Етистирген болсалар, Харундай куллык этпей, Мелкиседектей куллык этуьвши баска бир дин куллыкшыдынъ келуьви акында айтпага кереги соьле бар ма эди?

12Эгер дин куллыкшылыгында авыстырув болса, сол заманда Таурат йорыгы да туьрленмеге тийисли болар. 13Биз акында бу затларды айтатаган Масих, (Левий ырувыннан болмай,) баска ырувдан шыккан эм Онынъ ырувыннан эш бирев де курман этилуьвши ерде кызмет кылмаган эди.

14Белгили, Раббийимиз Иса Юда ырувыннан шыккан, а Муса бу ырувга карап, дин куллыкшылары уьстиннен эш бир зат айтпаган+.

15Мелкиседектей баска бир дин куллыкшысы шыкканына коьре, биз айткан зат оннан да бек ашык болар.

16Иса Таураттынъ тукым ман байланыслы парызы бойынша тувыл, а йок болмаяк яшавынынъ куьшине коьре дин куллыкшысы болган.

17Неге десе мине не айтылган Онынъ акында: «Сен, Мелкиседектей, оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ»+.

18Соьйтип, алдынгы парыз, карувсыз эм пайдасыз болганыннан, тайдырылган,+

19неге десе Таурат бир затты да тамамына етистиралмаган; онынъ орнына бизге оннан ийгирек бир уьмит – бизди Аллага ювыкластыраяк уьмит берилди+.

20Бу ис те антсыз болмады! Левий ырувындагылар антсыз дин куллыкшылары болып турадылар.

21А: «Раббий ант эткен эм ойын туьрлендирмес; Сен оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ», – деген Алладынъ антына коьре Масих дин куллыкшы болган+.

22Бу зат Иса алдынгыдан да ийги антласувды беркитетаганын билдиреди+.

23Баска дин куллыкшылары коьп болганлар, неге десе олардынъ кызмет кылувы оьлим еткенде уьзилетаган эди.

24Иса болса оьмирликке яшаяк эм соьйтип Онынъ дин куллыкшылыгы дайым да сакланады.

25Сонынъ уьшин Ол Оьзи мен Аллага ювыкласатаганларды савлай куткармага болады, неге десе оьмирликке яшап, олар уьшин Алладан ялбарып тилейди+.

Янъы антласувдынъ бас дин куллыкшысы

26Иса, бизге кайдай бас дин куллыкшы керек болса, тап сондай эди. Ол – сыйлы, куьнасыз эм минсиз. Ол куьналылардан савлай баскаланады эм коьклердинъ уьстине коьтерилип алынган+.

27Ога, баска дин куллыкшыларындай, аьр куьн сайын алды ман оьзининъ, а оннан сонъ халктынъ куьналары уьшин курман аькелмеге кереклиси йок. Ол Оьзин курман эткенде бир кере эм оьмирликке курман эткен+.

28Таурат кемшиликлери болган аьдемлерди де дин куллыкшы этип салады, ама Алладынъ Таураттан сонъ, ант этип, берген ваьдеси оьмирлик тамамлыкка етискен Улын бас дин куллыкшы этип салды+.

8

8^1Айткан затларымыздынъ туьп маьнеси бу: сондай бас дин куллыкшымыз бар. Ол Алладынъ коьктеги уллы тагынынъ онъ янына олтырып,+

2энъ кие орында, инсан этпей, Алла туьзген акыйкат табынув шатырда куллык этеди+.

3Аьр бир бас дин куллыкшы савгалар эм курманлар аькелмеге салынады. Сонынъ уьшин бизим бас дин куллыкшымыз да курман этпеге бир заты болмага тийисли+.

4Эгер дейим Ол соьлеги ерде яшаган болса, дин куллыкшы болмаяк эди, неге десе Таураттынъ буйырыгына коьре курман аькелетаганлар бар.

5Олардынъ куллык этетаган табынув шатыры – коьктегининъ уьлгиси эм куьлеткиси. Муса шатырды туьзип баслаган заманда, Алла ога: «Кара, аьр затты да сага тавда коьрсетилген уьлгиге коьре туьз», – деп айткан+.

6А соьле Иса олардыкыннан уьйкен куллыкты алган. Тап солай Онынъ Алла ман халкы арасында туьзген антласувы да алдынгы антласувдан ийги, неге десе оннан да ийгирек ваьделерге негизленген+.

7Эгер дейим сол биринши антласув кемшиликсиз болган болса, сонда баска (янъы) антласувдынъ кереклиси йок эди+.

8Ама Раббий, халкын шуьшлеп: «Сондай куьнлер келеятырлар, Мен Исраил халкы ман эм Юда халкы ман янъы антласув туьзермен+.

9Бу антласув Мен олардынъ ата-бабаларын Мысырдан етип шыгарган куьнде олар ман туьзген антласувдай тувыл; неге десе олар Меним антласувымда сенимли турмадылар, Мен де олардан тайдым.

10Мине сол куьнлерден сонъ Исраил халкы ман этеек антласувым бу: Мен йорыкларымды олардынъ акылына саларман, коьнъиллерине язып коярман. Мен – олардынъ Алласы, а олар Меним халкым боларлар.

11Ким болса да бирев оьзининъ тувганына яде кардашына: Раббийди бил, – деп айтып уьйретпес, неге десе олардынъ баьриси де, кишкейи-уьйкени болса да, Мени билерлер.

12Мен олардынъ яман ислерин кеширермен, эткен куьналарын аьле эске алмаспан», – дейди.

13Раббий бу антласувды «янъы» деп атап, бириншисининъ эскиргенин белгиледи; а сол эскиретаган эм картаятаган зат йогалмага ювык болады.

9

Дуныядагы табынув уьй

9^1Биринши антласувдынъ да табынув йорыклары эм дуныядагы кие уьйи бар эдилер.

2Бир шатыр куралган эди. Сонынъ «кие орын» деп аталган биринши боьлмесинде шыраксалгыш, сыпыра эм Аллага багысланган оьтпеклер бар эдилер.

3Экинши ябувдынъ аргы ягында «энъ кие орын» деп аталган боьлме бар эди.

4Онда ладан ийис этетаган алтын сыпыра эм аьр ягы алтын ман тысланган антласув сандыгы бар эди. Сол сандыкта ишине манна[*] куйылган алтын савыт, Харуннынъ буьрленген таягы эм уьстине антласув язылган таслар бар эдилер.

5Сандыктынъ уьстиндеги «куьна кеширилетаган ер» деп аталган капкашты канатларынынъ куьлеткилери мен ябатаган сыйлы керублардынъ[*] сынтаслары орынласкан эдилер. Ама соьле сосы затлар акында толы айтпага амал йок.

6Баьриси де солай куралганнан сонъ дин куллыкшылары шатырдынъ биринши боьлмесине аьр дайым кирип, куллыкларын толтырадылар.

7А экинши боьлмеге йылда бир кере тек ялгыз бир бас дин куллыкшысы киреди. Ол да оьзи уьшин эм халктынъ билмей эткен куьналары уьшин этилген курманнынъ канын аькелмесе, кирмейди+.

8Соны ман, биринши шатыр туратаган заманда, Кие Рух (коьктеги) кие орынга йол аьле де ашылмаганын коьрсетеди+.

9Бу соьлеги заманга уьлги: Аллага табынувшыдынъ аькелетаган савгалары эм курманлары онынъ ырызын савлай тазалап болалмаягын коьрсетеди+.

10Бу затлар, ялгыз ас-сув эм туьрли ювынувлар акында болып, Алла аьр затты туьзетеек заман келгенге дери куьши болган, денимизди калай юргистпеге керегин ашыклаган йорыклар+.

Масихтинъ каны

11Ама Масих энди келген[*] яхшылыкларды юргистетаган Бас дин куллыкшы болып келди. Ол, аьдем колы ман ясалмаган эм, туьзин айтканда, бу яратылган дуныядыкы болмаган, дуныядыкыннан уьйкен эм тамам курастырылган шатырдан оьтип кеткен+.

12Масих, текелер мен таналардынъ каны болмай, а Оьз каны ман кие орынга бир кере кирип, бизге оьмирлик куткарувды тапты.

13(Тауратка коьре) текелер мен бугалардынъ каны эм танадынъ куьли арам болганлардынъ уьстине себилсе, олардынъ денин тазалап, оларды Аллага табынмага тийисли этеди.

14Солай болса, Масихтинъ каны оннан коьп те пайдалы. Масих оьмирлик Рух аркалы Оьзин, минсиз курмандай, Аллага берген. Онынъ каны, ырызымызды оьлим аькелуьвши ислерден тазалап, бизге уьшини мен бар болувшы Аллага куллык этпеге амал берер+.

15Сол себепли Масих Алла ман халкы арасында янъы антласувдынъ туьзуьвшиси болды. Соьйтип, Алла шакырган аьдемлер Онынъ ваьде эткен яхшылыкларына ие боларлар. Оларды биринши антласувдынъ заманларында эткен куьналарыннан куткарар уьшин Масих, борышымызды тоьлеп, оьлди+.

16Уьшини мен сондай антласув оьсиетке усайды, неге десе оьсиет куьшли болар уьшин алдын оьсиет эткеннинъ оьлимин бегитпеге керек,

17неге десе оьсиет тек оьлимнен сонъ ярайды. Оьсиет эткен сав болып, оьсиетининъ куьши болмайды.

18Сол себепли биринши антласув да кансыз куьшке кирмеди.

19Муса, Таураттынъ аьр бир парызын халкка билдиргеннен сонъ, таналар ман текелердинъ канын сув ман карыстырып, кызыл юнге шырмалган иссоп[*] байламы ман Таурат китаптынъ эм буьтин халктынъ уьстине себип шыкты.

20«Бу – Алла мойнынъызга салган антласувды беркиткен кан», – деп айтты.

21Солай этип, Муса, шатырдынъ да, табынувда кулланылаяк баьри савытлардынъ да уьстине кан сепкиледи.

22Уьшини мен, Таурат коьп калмай аьр заттынъ да кан ман тазаланувын талаплайды, эм, курман айван каны тоьгилмей, куьналардынъ кеширилуьви де болмайды.

23Коьктеги затлардынъ уьлгилери сондай курманлар ман тазаланмага керек эдилер. Ама коьктеги затлардынъ оьзлери олардан ийги курманлар ман тазаланмага тийисли болганлар+.

24Неге десе Масих, аьдем колы ман ясалган, акыйкат кие орыннынъ тек бир уьлгиси болган кие орынга кирмеди. Ол, коьктинъ оьзине кирип, биз уьшин Алладынъ алдына барып суьелди+.

25Бас дин куллыкшысы аьр йыл сайын энъ кие орынга оьз каны болмаган канды алып киреди, ама Масих Оьзин кайта-кайта курман этпеге коькке кирмеген.

26Солай болса, Ол дуныя яратылганнан бери (Оьзин курман этип,) кабат-кабат азап шекпеге тийисли болар эди. Ама Ол Оьзин курман этуьви мен бир кере оьмирлердинъ ахырында куьнады йок этпеге келди+.

27Аьдемлердинъ кысмети бир кере оьлип, сонъ оькимнинъ алдында турувы болгандай,+

28Масих те, коьплердинъ куьналарын Оьзине алар уьшин, Оьзин бир кере курман эттирди. Ол экинши кере болса куьналарды Оьзине алар уьшин болмай, Оны саклайтаганларды куткарар уьшин келеек+.

10

Иса Масих – ахыр курман

10^1Тауратта тек келеектеги яхшылыклардынъ куьлеткиси бар, сол ислердинъ акыйкат келбети йок. Сога коьре Таурат аьр йыл сайын токтавсыз аькелинген бирдей курманлар ман Аллага ювыкласканларды бир заманда да тамамлыкка етистиралмайды+.

2Солай болмаса, курман этилуьв токтатылар эди. Неге десе Аллага табынувшылар, курман аькелип, бир кере тазаланып, куьналарын бир де сезбес эдилер.

3Ама бу, йыл сайын курман этилуьвлер куьнады эске туьсиредилер.

4Неге десе бугалардынъ эм текелердинъ канлары куьналарды йок эталмайдылар.

5Сол себепли Масих дуныяга келген заманда Аллага булай айтады: «Сен курманларды эм савгаларды излемединъ, ама Мага шаркымды аьзирлединъ,

6савлай куьйдирилген эм куьналар уьшин сойылган курманларга разы болмадынъ.

7Сонда Мен: Мине Мен! Таурат китабында Меним акымда язылгандай, Сенинъ ыхтыярынъды толтырмага келгенмен, Аллам! – дедим».

8Бас деп Масих Аллага: «Сен курманларды, савгаларды, савлай куьйдирилген эм куьналар уьшин сойылган курманларды излемединъ, оларга разы болмадынъ», – деген. Ама сол курманларды аькелуьв – Тауратка коьре парыз!

9Оннан сонъ Масих: «Мине Мен! Сенинъ ыхтыярынъды толтырмага келгенмен, Аллам!» – деп косты. Соьйтип Масих экинши антласувды беркитер уьшин бириншисин йок этеди.

10Алладынъ сол ыхтыярына коьре Иса Масих шаркын бир кере курман эткени уьшин бизге Аллага багысланмага амал берилди+.

11Аьр бир дин куллыкшысы куьн сайын кызметин аяк уьстинде бардырады, бир заманда да куьналарды тайдыралмайтаган бирдей курманларды кайтаралап этип турады.

12Масих болса, аьдемлердинъ куьналары уьшин бир кере курман болып, Алладынъ онъ ягында оьмирликке олтырды+.

13Сол вакыттан алып Ол душпанлары кашан аягынынъ астына салынаягын саклап турады+.

14Неге десе Ол оьзлерин Аллага багыслаганларды, тек бир курман аькелип, оьмирликтеги тамамлыкка еткерди.

15Кие Рух онынъ акында бизге булай шаатлайды:

16«Мен келеекте олар ман этеек антласувым сосы, – дейди Раббий, – Оьз йорыкларымды юреклерине саларман эм ойларына язарман».

17Оннан сонъ, «Олардынъ куьналарын да, йорыксыз ислерин де кеширермен эм сол затларды бир де эсиме туьсирмеспен», – деп косады+.

18Куьна кашан кеширилсе, сонда куьна уьшин курман аькелмеге керек болмайды.

Тоьзимли болынъыз!

19Солай этип, кардашларым, Исадынъ каны ман биз кие орынга йигерлик пен кирмеге боламыз+.

20Иса бу янъы, яшав беруьвши йолды бизге (кие орыннынъ йыртылган) ябувы, олай дегенимиз, Оьзининъ (кашка керилген) дени аркалы ашты+.

21Алла уьйинде басшылык этуьвши уллы дин куллыкшымыз бар.

22Сонынъ уьшин туьз юрек пен, толы сенуьв мен, юрегимизди яман ниеттен тазалап, кевдемизди таза сув ман ювып, Аллага ювыкласаяк+.

23Ашык билдирген уьмитимизди, таймай, тутаягынъыз, неге десе ваьде эткен Алла сенимли+.

24Бир биримизди суьювге эм огырлы ислерге коьнъиллендирмеге эс береегинъиз.

25Кайбиревлердинъ аьдетинде болгандай, бирге йыйылувымызды коймаягынъыз. Ама (Иса кайтаяк) куьннинъ ювыкласатаганын сезип, бир биримизди оннан да бек коьнъиллендирип тураягынъыз+.

26Биз акыйкатты билип кабыл этип алганнан сонъ, суьйгенимиздей куьна этип турсак, сонда куьналарымыз уьшин баска курман калмайды+.

27Тек кайдай болса да бир коркынышлы оькимнен эм Аллага карсы турганларды йок этеек оттынъ кутырувын саклавдан баска зат калмады.

28Муса пайхамбарга буйырылган Тауратты бузган аьдемди эки-уьш шааттынъ соьзи мен аямай оьлтиредилер.

29Солай, ким Алладынъ Улын аяклары ман таптап, оьзининъ Аллага багысланувына амал болган антласувдынъ канын маьнесизге санаса эм Алладынъ шапагатлы Рухын корлатса, сизге коьре, оннан да авыр язага тийисли болмаякпа+?

30«Оьш алув – Меники, Мен кайтарып береекпен», эм тагы да: «Раббий Оьз халкына оьким кесеек», – деп, ким айтканын билемиз+.

31Уьшини мен бар болувшы Алладынъ колына туьсуьв – коркынышлы зат+.

32Сиз озган куьнлеринъизди, ярыкландырылганнан сонъ, уллы кыйынлыкларды тоьзген куьнлеринъизди эсинъизге туьсиринъиз.

33Бирерде сизди, баскаларга коьрим этип, халктынъ алдында селекеледилер, азапладылар; бирерде сиз де сол затларды сынавшыларга якластынъыз.

34Сиз тутнактагы аьдемлердинъ азапларын да боьлмеге каьрлединъиз, кайгырмай, байлыгынъыздынъ тоналганын да куваныш пан йолыктынъыз, неге десе сиз оьзинъизде оннан да ийги бир зат, оьмирлик байлыгынъыз болганын билетаган эдинъиз+.

35Сонынъ уьшин сенуьвинъизден тайманъыз, онынъ савгасы уллы болаяк.

36Алладынъ ыхтыярын толтырып, Онынъ ваьде эткениннен уьлисли болар уьшин сизге тоьзимлик керек.

37Неге десе (Кие Язувда язылганша): «Энди коьп калмады эм келмеге тийисли Болган (Масих) узак саклатпай келеек.

38Туврашыл аьдемим иманы ман яшаяк, а эгер дейим, шекленип, тайса, Мен ога разы болмаякпан»+.

39Биз болсак, иманларыннан тайып йойылганлардан тувылмыз, а иманда турып, янларын куткарганларданмыз.

11

Иман

11^1Иман – уьмит эткенимизге сенуьв, аьли де коьрмеген затларымызга толы ынанув+.

2Бурынгылар иманлары ман ийги шаатлык алганлар.

3Дуныялар Алла соьзи мен яратылганын, коьринген затлар коьринмегенлерден куралганын иман ман анълаймыз+.

4Абил иманына коьре Аллага Кабилден эсе де ийги курман эткен эди. Ол, туврашыл аьдем болганына иманы уьшин шаатлык алды, неге десе Алла онынъ савгаларын кабыл этти. Соьйтип иманы ман Абил, оьзи оьлген болса да, соьле де соьйлейди+.

5Ханок иманы ман, оьлмей, бу дуныядан кешкен. Оны бир аьдем де табалмады, неге десе Алла оны Оьзине алган. Ол, дуныядан кешеектен алдын, Алладан разылык тапканына шаатлык алган эди+.

6А иманы болмай разылык тапканына амал йок, неге десе Аллага ювык келуьвши аьр ким Онынъ барлыгына, Оны излегенлерге савга бергенине ынанмага керек.

7Иманы ман Нух Алладан энди де болмаган затлар акында билим алды, Аллады сыйлап, уьйдегилерин куткарар уьшин кеме аьзирледи. Соны ман дуныяга оьким этти эм иманга таянган туврашылыктан уьлисли болды+.

8Иманы ман Ибрагим, Алладынъ: «Йолга шыгып, ие болаяк еринъе бар», – деп шакырганына тынълап, каерге бараягын да билмей, йолга шыкты+.

9Иманы ман Ибрагим ант пан ваьде этилген ерде, келетен аьдемдей, турган эм сол ваьдеден оьзиндей уьлисли болган Исхак эм Якуп пан шатырларда яшаган+.

10Неге десе Ол, суьвретшиси де, курувшысы да Алла болган берк негизли шахарды саклай эди+.

11Иманы ман Ибрагим, карт болса эм (пишеси) Сара бала табалмай турса да, тукымын бардырмага куьш алды, неге десе ваьде эткен Аллага сенетаган эди+.

12Сол себептен бир аьдемнен, оьлимге ювык биревден коьктеги юлдызлардай эм денъиз ягасындагы кумдай, сансыз аьдем тувды+.

13Олардынъ баьриси де иманлы болып оьлдилер. Алладынъ ваьде эткен затларын алмасалар да сол затларды узактан коьрип, куванып, оьзлери акында: «Бу дуныяда биз конакпыз эм келетенмиз», – деп ашык айттылар+.

14Соьйтип айтатаганлар соны ман ата юртын излегенлерин билдиредилер.

15Эгер олар сол оьзлери шыккан ата юртын ойларында тургысткан болсалар, олардынъ артларына кайтып келмеге заманы болаяк эди.

16Ама олар оннан да ийги юртка, олай дегенимиз, коьктеги юртка ымтыладылар. Сонынъ уьшин Алла олардынъ Алласыман деп, Оьзин танытканыннан уялмайды, неге десе олар уьшин шахар аьзирлеген+.

17Алла Ибрагимди сынаганда, Ибрагим иманы ман Исхакты курманга аькелди. Ол Алладынъ ваьдесин алган болса да, оьзининъ ялгыз бир улын курман этпеге аьзирленди+.

18Ама Алла ога: «Сенинъ тувдыкларынъ тек Исхактан тувганлар болаяклар», – деп билдирген эди.

19Ибрагим, Алладынъ оьлилерди де тирилтпеге куьши бар деп, ойлады. Соьйтип, Исхакты бир яктан оьлимнен кери алгандай болды+.

20Исхак, Якуп пан Эсавга разылыгын берди, келеекте оларга не болаягын айтты+.

21Иманы ман Якуп оьлеектен алдын Юсуптынъ эки улына разылыгын берди эм, таягынынъ ушына таянып, Аллага табынды+.

22Иманы ман Юсуп, яшавынынъ ахырында, Исраил улларынынъ Мысырдан шыгаягын эслерине салды эм оьзининъ суьеги акында оьсиет этти+.

23Муса тувганнан сонъ ата-анасы иманлары ман оны уьш ай бойында ясырып сакладылар, неге десе онынъ ярасык бала болганын коьрдилер эм патшадынъ буйырыгыннан коркпадылар+.

24Иманы ман Муса, уьйкен киси болганда, оьзин Пергауннынъ кызынынъ улы деп атамага унамады.

25Ол кыска заман ишинде куьналы завыкларды алганнан да Алладынъ халкы ман бирге азапларды кешуьвди макул коьрди+.

26Муса Мысырдынъ казнасыннан эсе де Масих уьшин яман соьзге туьсуьвин уллы байлыкка санады, неге десе ол алаяк савгасын саклай эди+.

27-28Иманы ман Муса, патша ашувыннан коркпай, Мысырдан тайды, неге десе ол, коьринмеген Аллады коьргендей, шыдамлы эди. Тувнъгышларды кыратаган маьлек исраилшилерге тиймес уьшин Муса иманы ман, Пасха курманын эттирип, канын эсиклердинъ уьстине буьрктирди.

29Иманлары ман олар, кургак ерден юргендей, Кызыл денъизден[*] оьттилер. Оларга карап оьтеек болып мысыршылар сувга баттылар.

30Иманлары ман исраилшилер ети куьннинъ бойында тоьгерегиннен айланып шыкканнан сонъ, Ерихо шахардынъ иргелери ойылдылар.

31Иманы ман каьхпе Рахав Аллады[*] тынъламавшылар ман бирге аьлек этилмей сав калды, неге десе ол ызшыларды татымлык пан йолыккан эди+.

32Энди де неди айтайым? Мага Гидеоннынъ, Барактынъ, Самсоннынъ, Ифтахтынъ, Дауттынъ, Шамайылдынъ эм баска пайхамбарлар акында хабарламага заман етиспейди.

33Олар иманы ман патшалыкларды енъгенлер, аьдилликти эткенлер, ваьде этилген затларды алганлар, арсланлардынъ авызын япканлар,

34оттынъ куьшин соьндиргенлер, кылыштынъ оьткириннен тайганлар, карувсызлыктан беркигенлер, согыста куьшли болганлар, шет эллердинъ аьскерлерин кувып шыгарганлар.

35Оьлилер тирилтилип хатынларына эм аналарына кайтарылганлар. Баскалар болса, эркинлик алувды макул коьрмей, ийгирек яшавга тирилуьвди алар уьшин азап шегип оьлгенлер.

36Кайбиревлерин мыскылладылар, камышыладылар, баскаларын шынжыр ман бугавладылар эм тутнакка аттылар+.

37Таслар ман тоьбеленип оьлтирилдилер, пышкы ман кесилдилер[*], кылыш пан тувралдылар, кой эм эшки терилерге оралып, ер-ерден айландылар, кытлыкларга, кыйынлыкларга, залымлыкларга тоьздилер.

38Дуныя оларга тийисли тувыл эди. Олар шоьллерде эм тавларда айландылар, дорбынларда эм ердинъ астындагы инлерде яшадылар.

39Олардынъ баьриси иманы уьшин Алладан ийги шаатлык алсалар да Онынъ ваьде эткен затларына йолыкпадылар.

40Неге десе, олар бизсиз тамамлыкка етпесин деп, Алла биз уьшин оннан да ийгисин аьзирлеген+.

12

Раббий суьйген аьдемин тербиялайды

12^1Сонынъ уьшин тоьгерегимизде, булыттай, коьп шаатлар бола турганына карап, аьр юкти, бизди бийлеген буьтин куьнамызды, уьстимизден атаяк эм алдымыздагы куьрести тоьзимлик пен бардырайык+.

2Иманымыздынъ Басшысы эм Тамамлавшысы Исага карайык. Ол табаяк куванышы уьшин, корланганына эс бермей, кашка керилуьвине де шыдады. Энди Алла тагынынъ онъ янында[*] олтырады+.

3Куьналылардынъ сондай уьйкен карсылыгына шыдаган Иса акында ойланъыз, сол заманда арымассыз эм коьнъилинъиз бен тоьмен болмассыз+.

4Куьнага карсы шыгувынъызда сиз энди де канынъыз акканга дейим куьреспегенсиз+.

5Сизге, улларына айтылгандай, берилген бу насихатты муткансыз: «Улым! Раббийдинъ тербиялавына эс этпей койма, Ол сени бетлеген заманда кайгырма+.

6Неге десе Раббий суьйген аьдемин тербиялайды, кабыл эткен аьр улын камышылайды».

7Азапланувынъыз – тербияланувынъыздынъ бир кесеги. Алла сизге улларына карагандай карайды. Атасы тербияламаган улы боладыма+?

8Баьриси де алган тербиядан куры калган болсанъыз, сонда йорыксыз тувган балаларсыз, уллары тувылсыз.

9Ога да косылып, ден ягыннан аталарымыз бизди тербиялаган заманда, оларга оьрмет эттик. Рух ягыннан Атамыз болган Аллага бойсынып, яшав тапсак, оннан да бек ийги тувылма?

10-11Аталарымыз оьзлери суьйгендей бизди кыска заманга тербияладылар. Ама Алла, биз Онынъ киелигиннен уьлисли болар уьшин, бизди хайырга тербиялайды. Аьр туьрли тербия, бас деп, куваныш болмай, кайгы беруьвши заттай болып коьринеди, ама сонъында тербиядан уьйренгенлер туврашылыктан келген тынышлыкты табадылар.

12Сога коьре, карувсызланган колларынъызды эм калтырайтаган тобыкларынъызды куьшлендиринъиз.

13Аксаган аяк оннан да осал болмай, сав болар уьшин туьз юринъиз+.

Алла шапагатыннан тайманъыз

14Аьдемлердинъ баьриси мен татымлыкта яшамага эм оьзинъизди Аллага багысламага ымтылынъыз. Эш бирев де, оьзин Аллага багысламай, Раббийди коьралмаяк+.

15Сак болынъыз, эш биревинъиз де Алла шапагатыннан уьлиссиз калмасын, аранъыздан, сизди зарарлаяк эм коьплерди увы ман кирлетеек ашы тамырлы оьленге усап шыкпасын+.

16Аранъыздан бирев де каьхпеликке берилмесин яде, тувнъгышлык акын бир аяк ас уьшин саткан Эсавдай, кие затларга оьрметсизлик этпесин+.

17Сиз билгендей, Эсав оннан сонъ атасынынъ разылыгын алмага суьйди, ама атасы унамады. Эсав атасынынъ разылыгын, коьзясларын тоьгип, тилеген болса да онынъ ойын туьрлендиралмады+.

18Сиз колынъыз бан тийип сезилетаган затка ювыкласпагансыз. (Ата-бабаларымыз) гуьрилдеп янган (Сина) тавга, каранъалыкка, кара булытларга эм давылга,

19зурнадынъ тавысына эм соьйлейтаган авазга (ювыкластылар). Сол авазды эситетаганлар онынъ ызында тагы бир соьз болмасын, деп ялбардылар.

20Неге десе олар: «Эгер тавга айван келип тийсе, таслар ман оьлтирилмеге керек», – деген буйырыкка шыдаялмадылар.

21Бу сондай коркытувшы бир коьринуьв эди, Муса сога: «Мен коркканымнан калтырайман», – деген.

22Ама сиз Сион тавга эм коьктеги Ерусалимге ювыкластынъыз. Сол – уьшини мен бар болувшы Алладынъ шахары. Онда байрам этпеге йыйылган сансыз маьлеклер бар+.

23Алла «тувнъгышларым» деп атаган, атлары коьклерде язылган аьдемлердинъ ямагатына, баьрисине оьким этеек Аллага эм тамамлыкка етистирилген туврашыл аьдемлердинъ рухларына ювыкластынъыз+.

24Алла ман халкы арасында янъы антласувды туьзген Исага эм Онынъ буьркилген канына ювыкластынъыз. Сол кан Абилдинъ каныннан да ийги затлар акында айтады+.

25-26Сак болынъыз, сол затларды айтатаган Аллады кабыл этпей койманъыз. (Ата-бабаларымыз) ер уьстинде билим берген Мусага тынъламаганда язадан кутылалмадылар. Солай болганда, шексиз, биз де коьклерден билим берген Исадан тайсак, язадан кутылаяк тувылмыз. Биринши кере Алладынъ авазы ерди синъкилдетти, а соьле Ол: «Мен тагы бир кере ерди синъкилдетип калмай, коькти де солай этермен», – деп ваьде этти+.

27«Тагы бир кере» деген соьзлер шайкалатаган, туьзин айтсак, яратылган затлардынъ йок болаягын эм соьйтип шайкалып болмаяк затлардынъ дайым калаягын анълатады.

28Сонынъ уьшин биз Аллага шуькир этеек, неге десе шайкалмас патшалыктан уьлисли болдык. Соьйтип, Аллады сыйлап, Оннан коркып, Оны разы этеек кепте куллык этеекпиз.

29Неге десе Алламыз – яндыратаган от.

13

Ахыр насихатлар

13^1(Иман) кардашларынъызга суьйиминъиз дайым болсын+.

2Конакбайлык этуьвинъизди мутпанъыз; неге десе оны этип бир кесеклер, оьзлери де билмей кетип, маьлеклерге конакбайлык эткенлер+.

3Тутнактагыларды, сиз де олар ман бирге тутнакта болгандай, эсинъизде тутынъыз. Залымлык шеккенлерди, сизинъ де денинъиз болганын ойлап, эсте тургыстынъыз+.

4Неке кыйылувга баьринъиз де оьрмет этинъиз. Яткан еринъиз куьна ман кирленмесин. Алла некесиз байланыста болганларды эм зина эткенлерди оькимге ушыратаяк+.

5Акшады суьймей, бар болганынъыз бан канагат этип, яшанъыз. Неге десе Алла: «Сени калдырмаспан эм тасламаспан», – деген+.

6Сол себепли бизим, таьвекелленип, айтатаганымыз: «Раббий мага ярдам этер, коркпайман; аьдем мага не этеекти?»

7Сизге Алла Соьзин билдирген басшыларынъызды эсинъизге туьсире турынъыз эм, олардынъ яшавларынынъ ахырына карап, иманларын уьлгиге алынъыз+.

8Иса Масих (туьрленмейди): туьнегуьн де, буьгуьн де, оьмирге де бирдей болып калады.

9Туьрли эм кужыр уьйретуьвлер мен кызыксынманъыз. Юрегинъизди ашамлык затларынъыз бан тувыл, Алладынъ шапагаты ман куьшлендирсенъиз ийги. Яшавларын ашаган затлары акындагы йорыкларга негизлендиргенлер бир пайда да коьрмедилер+.

10Кие шатырда куллык этуьвшилердинъ оннан ашамага эркинлиги болмаган, сондай курман этилуьвши еримиз бар.

11Бас дин куллыкшы аьдемлерди куьналарыннан тазалар уьшин курман этилген айванлардынъ канын кие орынга аькеледи, а олардынъ илеслери халк яшаган ердинъ тысында куьйдириледи.

12Соьйтип Иса, Оьз каны ман халкынынъ Аллага багысланувына амал болар уьшин, шахардынъ капысынынъ тысында азап шегип оьлди+.

13Сога коьре биз халк яшаган ердинъ тысына шыгып, Исадынъ касына бараяк, Ол корлангандай корланувга шыдаяк+.

14Неге десе мунда аьр дайым тураяк шахарымыз йок, тек келеектеги шахарды излеймиз.

15Соьйтип те Исадынъ аты ман Аллага токтавсыз мактав курманын салаягынъыз: сол – Онынъ атын ашык билдиретаган авызлардынъ хайыры.

16Яхшылык этип, баскалар ман боьлиспеге де мутпанъыз, неге десе Алла сондай курман этуьвди де макул коьреди.

17Ямагатынъыздынъ басшыларына тынълавлы болынъыз эм бойсынынъыз. Олар янларынъыздынъ кайгысын этип турадылар, сол куллыгы уьшин Аллага явап берееклер. Олар, шатланып, куллык этсинлер; (тынълавсыз болганынъыз уьшин) кайгырып куллык этселер, сизге пайда болмас.

18Бизим уьшин дува этинъиз. Ырызымызды таза тутамыз, аьр яктан оьзимизди туьз юргистпеге каьрлеймиз деп, толы ынанамыз+.

19Мен сизден, айырым болып, Алла мени сизге тез кайтарар уьшин дува эткенинъизди тилеймен.

20Алла Раббийимиз Исады оьлилерден тирилтти. Иса – койларынынъ уллы Койшысы[*] болып, Оьз каны аркалы олар ман Алла арасында оьмирлик антласувды беркитти+.

21Алла сизге тынышлык берип, сиз Онынъ буйырыгын толтырар уьшин сизге аьр туьрли яхшылыкты таптырсын. Ол разы болаяк ислерди эткенимизге Иса Масих аркалы амал берсин. Ога оьмирликке мактав болсын! Амин.

22Сизден тилеймен, кардашларым, меним насихат соьзимди тоьзимлик пен кабыл этип алынъыз, неге десе мен сизге коьп те язбаганман.

23Билинъиз, кардашымыз Тимотей эркинликке шыккан. Эгер ол мен бетке тезден келсе, мен оны оьзим мен бирге алып сизди коьрермен+.

24Ямагатынъыздынъ баьри басшыларына эм буьтин имандасларынъызга салам беринъиз. Италиядагы (иман) кардашларынъыз сизге салам йибередилер.

25Алладынъ шапагаты баьринъиз бен бирге болсын. (Амин.)

* 1:8 Аса-таяк: скипетр.

* 4:8 Ешу – Муса пайхамбардынъ оьлиминнен сонъ онынъ орнын тутып, Исраил халкына басшылык эткен аьдем.

* 4:9 шабат куьниндей: юльа аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

* 5:6 Мелкиседек: Ибрагим пайхамбардынъ заманында яшаган эм дин куллыкшысы болган патша. Тауратта Мелкиседектинъ атасынынъ аты айтылмайды, оьзининъ оьлими акында бир зат та язылмаган. Ол оьмирден оьмирге яшайтаган Иса Масихке усайды.

* 6:2 увда шомылдырылып тазаланув: Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

* 6:2 Куллык этпеге сайланганларды Аллага берер уьшин олардынъ уьстине кол салынады.

* 6:19 Кеме темири: якорь.

* 9:4 Манна: Алла шоьлде бурынгы исраилшилерге ашамага коьктен берген азык (Таурат, Мысырдан Шыгув 16:13-36 ).

* 9:5 Керублар: уллы маьлеклер.

* 9:11 Келген: кайбир текстлерде «келеек».

* 9:19 Иссоп: оьсимликтинъ аты.

* 11:29 Кызыл денъиз: буьгуьнги Кызыл денъиз тувыл, Нилдинъ дельтасынынъ куьнтувар янына ювык батпак. Ювытша ога «Камыслы денъиз» деп аталады.

* 11:31 Исраилшилер Ерихо шахарды енъмеге керек эди. Шахарга карамага ызшылар йибердилер. Ызшылар Рахавдынъ уьйинде кондылар. Ерихо патшасы оларды ысламага аьдем йиберди, ама Рахав Аллага сенгени уьшин оларды ясырып куткарды. Оннан сонъ Рахавдынъ ярдамы ман ызшылар баска йол ман уьйлерине сав-саламат кайттылар. Исраилшилер Ериходы алганда Рахав пан уьйиндегилерди сав койдылар.

* 11:37 Кесилдилер: кайбир текстлерде «кесилдилер, сыналдылар».

* 12:2 Алла тагынынъ онъ яны: еннетте энъ сыйлы орын.

* 13:20 Койларынынъ уллы Койшысы: халкынынъ уллы Басшысы.

+ 1:2 1 Петер 1:20, Мк. 12:7, Яхья 1:3, 1Кор. 8:6, Колосшылар 1:16

+ 1:3 2Кор. 4:4, Колосшылар 1:15, Мк. 16:19, Ислер 7:55-56, Рим. 8:34

+ 1:4 Эфесшилер 1:21, Пилипшилер 2:9
+ 1:5 Ислер 13:32-33, Ювытлар 5:5,
+ 1:13 Ювытлар 10:13
+ 1:14 Яр. 19:16
+ 2:4 Ислер 2:22, Ислер 2:43
+ 2:5 Ювытлар 1:6
+ 2:8 1Кор. 15:25

+ 2:9 Яхья 8:54, Яхья 17:1, 1 Петер 1:21, 2 Петер 1:17

+ 2:10 Рим. 11:36, Ювытлар 5:9

+ 2:11 Ювытлар 13:12, Мат. 28:10, Мк. 3:35, Яхья 20:17, Рим. 8:29

+ 2:14 Яхья 1:14, 1 Яхъя 4:2, 2 Яхъя 1:7, 1 Тимотей 3:16, 1 Яхъя 3:8, 1Кор. 15:54-55

+ 2:17 Пилипшилер 2:7
+ 2:18 Лк. 22:28
+ 4:1 Ювытлар 12:15
+ 4:3 Ювытлар 3:11
+ 4:4 Яр. 2:2
+ 4:6 Ювытлар 3:19
+ 4:12 Эфесшилер 6:17, Ашы. 1:16

+ 4:14 Ювытлар 2:17-18, Эфесшилер 4:10, Ювытлар 7:26

+ 4:15 Лк. 23:41, Яхья 8:46, 1 Петер 2:22, 1 Яхъя 3:5, 2Кор. 5:21

+ 4:16 Эфесшилер 3:12, Ювытлар 10:19
+ 5:1 Ювытлар 8:3
+ 5:2 Ювытлар 7:28
+ 5:3 Ювытлар 7:27
+ 5:5 Яхья 8:54, Ислер 13:32-33, Ювытлар 1:5
+ 5:6 Ювытлар 7:17, Ювытлар 7:21
+ 5:7 Мат. 26:39, Мк. 14:35, Лк. 22:41,
+ 5:8 Рим. 5:19, Пилипшилер 2:8
+ 5:9 Ювытлар 2:10
+ 5:11 2 Петер 3:16
+ 5:12 1 Петер 2:2, 1Кор. 3:1-2
+ 5:14 Эфесшилер 4:13
+ 6:1 Ювытлар 9:14

+ 6:2 Ислер 8:17, Ислер 19:4-5, Ислер 10:42, Ислер 17:31

+ 6:4 Ювытлар 10:29
+ 6:8 Мат. 13:7, Мат. 3:12
+ 6:10 Мат. 10:42

+ 6:11 Рим. 5:2-5, 2Кор. 1:22, 2Кор. 5:5, Эфесшилер 1:14

+ 6:12 Ювытлар 13:7
+ 6:13 Лк. 1:73-75
+ 6:14 Яр. 22:17
+ 6:19 Ювытлар 9:7

+ 6:20 Ювытлар 4:14, Ювытлар 8:1, Ювытлар 9:24-25

+ 7:2 Яр. 14:17-20
+ 7:6 Яр. 12:2-3, Рим. 4:3, Гал. 3:16
+ 7:14 Мат. 1:3, Лк. 3:3
+ 7:17 Ювытлар 5:6
+ 7:18 Рим. 8:3, Гал. 4:9
+ 7:19 Ювытлар 9:9, Ювытлар 10:1
+ 7:21 Ювытлар 5:6
+ 7:22 Ювытлар 6:11
+ 7:25 1 Яхъя 2:1, Рим. 8:34
+ 7:26 Эфесшилер 4:10, Ювытлар 4:14

+ 7:27 Ювытлар 5:3, Ювытлар 9:12, Ювытлар 10:10

+ 7:28 Ювытлар 5:2
+ 8:1 Мк. 16:19, Ювытлар 1:3
+ 8:2 Ювытлар 9:24
+ 8:3 Ювытлар 5:1, Эфесшилер 5:2
+ 8:5 Колосшылар 2:17, Ювытлар 10:1,
+ 8:6 2Кор. 3:6, Ювытлар 9:15
+ 8:7 Ювытлар 7:11
+ 8:8 Ювытлар 10:16-17, Лк. 22:20, 2Кор. 3:6
+ 9:7 Ювытлар 6:19
+ 9:8 Ювытлар 10:20
+ 9:9 Ювытлар 7:19, Ювытлар 10:1
+ 9:10 Мк. 7:4
+ 9:11 Ювытлар 7:27, Ювытлар 10:10

+ 9:14 1 Петер 1:18-19, Ювытлар 6:1, Ашы. 7:14, 1 Яхъя 1:7, Эфесшилер 5:26

+ 9:15 Ювытлар 8:6, 2 Тимотей 1:1, Тит 1:2
+ 9:23 Ювытлар 8:5
+ 9:24 Ювытлар 8:2
+ 9:26 1 Яхъя 3:5, 1 Петер 3:18
+ 9:27 Мат. 16:27

+ 9:28 1 Петер 2:24, 1 Петер 3:18, Тит 2:13, Ислер 1:11, 1 Салоникшилер 4:16-18

+ 10:1 Колосшылар 2:17, Ювытлар 8:5, Ювытлар 7:19, Ювытлар 9:9

+ 10:10 Мат. 26:26, 1Кор. 11:24, Ювытлар 7:27, Ювытлар 9:9

+ 10:12 Мк. 16:19, Ювытлар 1:3
+ 10:13 Ювытлар 1:13
+ 10:17 Ювытлар 8:10-12
+ 10:19 Эфесшилер 3:12, Ювытлар 4:16
+ 10:20 Ювытлар 9:8, Яхья 14:6

+ 10:22 Яхья 13:8, 1Кор. 6:11, Эфесшилер 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Ювытлар 4:14, 1Кор. 1:9, 1 Салоникшилер 5:24, 2 Салоникшилер 3:3

+ 10:25 Ислер 2:42, Рим. 13:11, 1Кор. 3:13
+ 10:26 Мк. 3:29, 1 Яхъя 5:16
+ 10:29 Ювытлар 6:4-6
+ 10:30 Рим. 12:19
+ 10:31 Лк. 12:5

+ 10:34 Мат. 25:36, Мат. 5:12, Мат. 6:20, Мат. 19:21, 1 Петер 1:4, Колосшылар 1:5

+ 10:38 Рим. 1:17, Гал. 3:11
+ 11:1 Рим. 8:24, 2Кор. 4:18
+ 11:3 Яр. 1:6-7, 2 Петер 3:5
+ 11:4 Яр. 4:3-8, Мат. 23:35, 1 Яхъя 3:12
+ 11:5 Яр. 5:22-24
+ 11:7 Яр. 6:9-22
+ 11:8 Яр. 12:1-4
+ 11:9 Яр. 12:8, Яр. 13:3, Яр. 18:1
+ 11:10 Ювытлар 12:22, Ашы. 21:2
+ 11:11 Яр. 21:2
+ 11:12 Рим. 4:19, Яр. 22:17
+ 11:13 Мат. 13:17, Лк. 10:24, Яр. 23:4
+ 11:16 Яр. 26:24, Яр. 28:13
+ 11:17 Яр. 22:1-10, Яр. 21:12, Рим. 9:7
+ 11:19 Рим. 4:17-19
+ 11:20 Яр. 27:27-29, Яр. 27:39-40
+ 11:21 Яр. 47:31, Яр. 48:17-19
+ 11:22 Яр. 50:24-25
+ 11:23 Ислер 7:20
+ 11:25 1 Яхъя 2:17
+ 11:26 Ювытлар 13:13
+ 11:31 Мат. 1:5, Якуп 2:25
+ 11:36 Яр. 39:20, Мат. 21:35, Мк. 16:18
+ 11:40 Пилипшилер 3:12, Ювытлар 12:23
+ 12:1 1Кор. 9:24

+ 12:2 Ювытлар 2:10, Лк. 24:26, Пилипшилер 2:8, Мк. 16:19, Ювытлар 1:3

+ 12:3 Сулейманнынъ таварыхлары 24:10
+ 12:4 1 Тимотей 4:10
+ 12:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:11-12,
+ 12:7 Ашы. 3:19
+ 12:13 Сулейманнынъ таварыхлары 4:26
+ 12:14 Мат. 5:8
+ 12:15 Ювытлар 4:1,
+ 12:16 Ювытлар 13:4, Яр. 25:29-34
+ 12:17 Яр. 27:34-38

+ 12:22 Гал. 4:26, Ашы. 14:1, Ашы. 21:2, Юда 1:14

+ 12:23 Лк. 10:20, Пилипшилер 3:12, Ювытлар 11:40

+ 12:24 Ювытлар 8:6, Ювытлар 9:15, 1 Петер 1:2, Яр. 4:10

+ 12:25 Ювытлар 2:3

+ 13:1 Яхья 13:34, 1 Петер 1:22, 2 Петер 1:7, Рим. 12:10, 1 Салоникшилер 4:9

+ 13:2 1 Петер 4:9, Яр. 18:3, Яр. 19:2
+ 13:3 Мат. 25:36, Ювытлар 10:34
+ 13:4 1Кор. 7:38, 1Кор. 6:9

+ 13:5 Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, Мат. 6:19, Мат. 6:25, 1 Тимотей 3:1, 1 Тимотей 6:7-9,

+ 13:7 Ювытлар 6:12
+ 13:9 Колосшылар 2:16
+ 13:12 Мат. 21:39, Мк. 12:8
+ 13:13 1 Петер 4:14, Ювытлар 11:26

+ 13:18 Эфесшилер 6:19, 1 Салоникшилер 5:25, 2 Салоникшилер 3:1, Ислер 23:1, Ислер 24:16

+ 13:20 Рим. 15:33, Яхья 10:11, 1 Петер 5:4,

+ 13:23 Ислер 16:1

Якуп

Якуп

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис Соьз

ЯКУПТЫНЪ ХАТЫ

Янъы Антласувды келтирилген коьплеген Якуп атлы аьдемлердинъ ишиннен бу хатты Исадынъ кардашы, Ерусалимде христиан ямагатынынъ биринши басшысы Якуп язбага болаяк. Тергевшилердинъ бирерлери, бу хат Янъы Антласувды туьзген хатлардынъ эм китаплардынъ баьрисиннен алдын язылганы болады деп санайдылар.

Якуп бу хатты оьзлерининъ динди анълав принциплерин яшавга енъил киргисте алмайтаган христианларга язган. Ол бир затты да калдырмай, христианлар куьнделик яшавда акыллылыктынъ, байлыктынъ эм ярлылыктынъ, соьз юргистуьвдинъ эм яладан яла ягувдынъ, тоьзимликтинъ, дува этуьвдинъ акындагы соравларды караганда, оьзлерин кайтип юргистпеге кереги акында ойланады. Якуптынъ бас ойы сосындай: эгер Аллага ынанувы эткен ислери мен беркитилмей болса, сонда бу ынанув куткарылувга аькетпейди. Ол окувшыларга ким шынтылай да Аллага ынанады, сол, соьзсиз де, Аллага яраткан затты этеди деген ойды беркитип айтады.

1

1^1Алладынъ эм Раббий Иса Масихтинъ кулы Якуптан ювытлардынъ халклар арасында таралып яшаган он эки ырувына салам+.

Сынавлар эм азгырувлар

2Кардашларым, туьрли сынавларга туьскен заманда оларды толы куванышка санап йолыгынъыз+.

3Сизинъ иманынъыздынъ сыналувы оьзинъизде шыдамлыкты оьстиретаганын билесиз,+

4а шыдамлык сизде исин тамамлыкка еткерсин. Соьйтип, сиз бир яртилиги де болмаган кемшиликсиз эм акылбалык аьдемлер боларсыз+.

5Эгер сизинъ кайсы биревинъизге де болсын акыллылык етиспейтаган болса, сол Алладан тилесин. Алла онъ этип, эш бир шуьшлемей, акылды баьрисине береди эм ога да берер+.

6Ким тилейди, сол эш бир шексиз болып, иман ман тилесин, неге десе шекленген аьдем ел мен айландырылып шашыраган денъиз толкынына усайды+.

7Сондай аьдем, Раббийден эш бир зат аларман деп, уьмит этпесин+.

8Сол киси эки акыллы: неди этсе де, баьри затта да сенимсиз.

9Сансыз кардашымыз Алла алдында оьзининъ йогары аьли мен мактансын+.

10Бай аьдем болса, тек корлык коьрееги мен мактансын, неге десе данъыл шешекейиндей курып кетеек.

11Куьн тувып, оьз иссилиги мен коьгоьленди курытады, онынъ шешекейи куйылып, ярасыклыгы йогалады. Тап сондай болып, бай аьдем де, оьзининъ ислерин эте турганлай, курып калады+.

12Сынавда шыдаган – наьсипли. Ким сынавдан етимисли оьтсе, сол Раббийден Оьзин суьйгенлердинъ баьрисине бермеге айткан оьмирдинъ тажын алар+.

13Сыналып азгырылатаган бир аьдем де: «Мени Алла азгыртады», – деп айтпасын. Алла Оьзи яманлык пан азгырып болмайды эм эш биревди де азгыртпайды.

14Аьр бир аьдемди онынъ оьз куьналы талпынувы кызыктырып, сынавга туьсирип, азгыртады.

15Оннан сонъ талпынувы коьбейип, куьнады тувдырады, а эткен куьнасы дуныяга оьлим аькеледи+.

16Суьйикли кардашларым, адасып олтырманъыз+.

17Баьри ийгиликлер эм баьри кемшиликсиз савгалар йогардан, коькте ярык беруьвши эм Оьзинде бир туьрленислер яде каранъыланувы болмаган Атамыз Алладан келедилер+.

18Ол ыхтыяры бойынша, яратканларынынъ арасында биринши этип, бизди акыйкат соьзи мен тувдырган+.

Аллага тынълавшылар

19Меним суьйикли кардашларым, муны анъланъыз: аьр ким тынъламага аьзир болсын, тек явап кайтармага, ашувланмага да асыкпасын,+

20неге десе аьдемнинъ ашувы Алла суьйген туврашылыкты эттирмейди.

21Сол себептен ян-якка таралып кеткен яманлыкты эм арамлыкты калдырынъыз да, коьнъилинъизге эгилген, янынъызды куткармага куьши болган Алла соьзин юваслык пан кабыл этип алынъыз+.

22Сол соьзди тек тынълавшылар болып калмай, оны толтырувшылар да болынъыз. Солай этпесенъиз, сиз оьзинъизди алдайтаган боларсыз+.

23Соьзди тынълаган, ама толтырмаган аьдем, биялада оьз бетине караган аьдемге усайды:

24ол оьзине карап тайганнан сонъ, оьзининъ кайдай болганын сол саьатлей мутады.

25Ама Алладынъ эркинликти беретаган минсиз йорыгына токтамай эс берген, эситкенин мутпай, сога коьре яшаган аьдем оьзи этетаган ислеринде наьсипли болар+.

26Эгер ким болса да бирев оьзин динши деп санаса, ама оьз тилин тыялмайтаган болса, сол оьзин алдайды эм ондай аьдемнинъ диншилиги бос+.

27Атамыз Алладынъ алдында таза эм минсиз диншилик оьксизлер мен тул хатынлардынъ кыйынлыкларына ярдамласув, дуныя яманлыкларыннан оьзин тазалыкта саклав болады+.

2

Иман кардашларынъызга бирдей каранъыз

2^1Кардашларым, мактавлы Раббийимиз Иса Масихке иман этуьвши болып, эш биревди де айырмай, аьр кимге де бирдей каранъыз+.

2Айтпага, сизинъ ямагат йыйылувынъызга бай кийимли, алтын юзикли аьдем, а онынъ артыннан ярлы эм кирли кийимли бирев келип кирмеге болар.

3Эгер сиз бай кийимлиге карап, ога: «Кел, бу аьруьв ерге олтыр», а ярлыга: «Сен сонда тур», яде «Меним аягымнынъ касында олтыр», – деп айтсанъыз,

4сол заманда сиз, айырып карап, тийиссизликти этпейсизбе? Яман ойларынъыз бан оьким шыгарувшыдай болмайсызба?

5Тынъланъыз, суьйикли кардашларым: Алла бу дуныядынъ ярлыларын, иманда бай болсынлар, Оны суьйгенлерге асабалыкка бермеге ваьде эткен Патшалыгыннан уьлис алсынлар деп, сайламадыма+?

6А сиз ярлыды сансыз эттинъиз. Сизге залымлык эткенлер эм сизди оьким шыгарувшылардынъ алдына тартканлар бай аьдемлер тувылма?

7Сиз Масихтинъ сыйлы аты ман сувда шомылдырылып тазалангансыз. Соьле сол атты яманлайтаганлар солар тувылма?

8Эгер сиз уьшини мен де Кие Язувларда белгиленгенше: «Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй», – деген патшамыз Алладынъ йорыгын саклайтаган болсанъыз, дурыс этесиз.

9Эгер сиз бирер аьдемлерге баскалардынъ алдында айырым эс этсенъиз, сонда куьналы боласыз, Таурат йорыгын бузувшыдай шуьшленерсиз.

10Ким Таурат йорыгынынъ баьрисин саклай турып, тек ялгыз бир талабын этпей куьналы болса, сол буьтин Тауратты бузгандай айыпланар+.

11«Зиналык этпе», – деген, Сол: «Оьлтирме», – деп те айткан. Эгер сен аьелинъе туьз болып, ама биревди оьлтирсенъ, йорыкты бузган боласынъ.

12Эркинликке аькететаган йорыкка коьре сизге оьким шыгарылаяк. Сиз соны туьсинип, айтынъыз эм исинъизди этинъиз+.

13Ама рагимлик коьрсетпейтаган сол биревлерге оьким де рагимсиз болаяк. Рагимлик оькимнен уллы болып, сонъында енъуьвши болар+.

Иман оьзин эткен ислери мен беркитеди

14Кардашларым, эгер аьдем иманлыман деп айтып, ама иманын коьрсеткен бир ис те этпесе, оннан не пайда? Сондай иман оны куткарарма экен?

15Эгер дейим (иман) кардашынъ яде карындасынъ кийимсиз эм дайым ассыз болса,

16сизден бирев ога: «Тынышлык пан барынъыз, йылынынъыз эм ток болынъыз», – деп, тек олардынъ керекли затларыннан эш бир зат бермей, айтканларыннан не пайда+?

17Тек басында болган сондай иман, эгер онынъ ислери болмаса, оьли болады.

18Ким болса да бирев: «Сенинъ иманынъ бар, меним де ислерим бар», – деп айтар. Мага, эткен ислеринъди болмай, иманынъды коьрсет, а мен оьз ислерим мен иманымды сага коьрсетермен+.

19Сен Алладынъ бир болганына ынанып, ийги этесинъ. Ама кара йинлер де, ынанып, коркканыннан калтырайдылар+.

20Сен билмеге суьесинъме, мыйсыз аьдем, иманнынъ ислери болмаса, пайдасыз экенин?

21Ислерининъ сонъына коьре тувылма атамыз Ибрагимнинъ акланувы? Ол оьзининъ улы Исхакты курман этилуьвши ерге аькелген+.

22Коьресинъме, онынъ иманы ман ислери айырылувсыз байланыслы болды, эм онынъ иманы ислери мен тамамлыгына етисти+.

23Соьйтип: «Ибрагим Аллага ынанды, Алла да ынанганын туврашылыкка санады», – деген Кие Язув толтырылды эм Ибрагимге «Раббийдинъ йолдасы» деген ат берилди+.

24Коьресизбе, Алла аьдемди тек иманы уьшин болмай, а эткен ислерине коьре аклайды.

25Соьйтип, шахарга тасаланып кирген исраилшилерди конакка алып, баска йол ман шыгарып ярдамласкан каьхпе Рахав да эткен сол исине коьре акланмадыма?

26Аьдем шаркы рухсыз оьлидей, иман да эткен иси болмаса оьли болады.

3

Тилинъди тый

3^1Кардашларым, аранъыздан коьплер (иман ямагатында) окытувшы болмага каьрлемесинлер, неге десе билесиз, бизге, окытувшыларга, баскалардан катырак оьким шыгарылаяк+.

2Баьримиз де коьп янъылыс этемиз. Ким соьзи мен янъылыс этпейди, сол тамамлыкка еткен, оьзин аьр яктан тыйып билген аьдем+.

3Биз атты оьзимизге тынълавлы этер уьшин, ога авызлыкты саламыз. Соьйтип онынъ буьтин шаркын юргистемиз+.

4Яде, мысалыга, кемелерди алып карасак: кайдай уьйкен болсалар да, кайдай куьшли ел эссе де, кемеди юргистуьвши оны бир кишкей алаты ман кайда бурмага суьйсе, сонда аькетеди.

5Сога усайды аьдемнинъ тили де: ол – кишкей муьше, ама коьп мактанады. Каратага, орманда уллы оьртен кишкей бир йылтыннан басланады да!

6Тил де – сол ок йылтын. Баска муьшелеримиздинъ арасында туратаган бир яманлык дуныясы. Ол шаркымызды савлай кирлейди, оьзи яханем отыннан тутанып, яшавымыздынъ баьри юрисин куьйдиреди+.

7Аьр туьрли кийик айванды, кусты, йылысатаганды, денъиз айванды аьдем ырувы уьйретип бойсындырады эм де бойсындырды,

8тек тилди эш бирев де бойсындырып болалмайды. Тил – кепке сыйынмаган, оьлим аькелуьвши увга толган яман зат.

9Тил мен Атамыз Раббийди мактаймыз эм бу тил мен Аллага усап яратылган аьдемлерди наьлетлеймиз+.

10Бир ок авыздан мактав эм наьлетлев шыгадылар! Кардашларым, бу зат болмага тийисли тувыл.

11Бир ок булактан таьтли эм ашы сув калай агып шыкпага болады экен?

12Ынжыр теректе – зейтун, юзим сабагында – ынжыр оьспеге боларма? Соьйтип те тузлы булактан таьтли сув агып болмас.

Уьшини мен акыллы ким?

13Аранъыздан кайсынъыз акыллы эм анъламлысыз? Сол аьдем ислерин акылдан келетаган юваслык пан эткенин аьруьв яшавы ман коьрсетсин+.

14Эгер юрегинъизде куьншиликтинъ увын эм менменсинуьвди юргистетаган болсанъыз, сонда мактанманъыз эм, акыйкатты ясыраяк болып, оьтирик айтпанъыз.

15Сондай «акыллылык» еннеттен келмейди, ама ерден, аьдемнинъ яныннан, кара йинлерден басланады+.

16Кайда куьншилик эм менменсинуьв болса, сол ерде нызамсызлык эм аьр туьрли яман ис те болар.

17Еннеттен келген акыллылык, бас деп, таза, оннан сонъ тынышлыкты суьйген, юмсак, бойсынувшы, рагимликке эм хайырлы ислерге толы, тек айырувшы эм экиюзли болмайды.

18Ким тынышлыкты туьзеди, сол тынышлык пан шашкан урлыкларыннан туврашылыктынъ емисин орады+.

4

Аллага бойсынынъыз

4^1Эрис-суьрислеринъиз кайдан ды? Сол шаркынъыздынъ муьшелеринде согысатаган куьсевлеринъизден тувылма экен+?

2Сиз бир зат куьсейсиз, ама оны алалмайсыз, соьйтип, аьдем оьлтиресиз, куьнлейсиз, кенем де уьмитинъизге еталмайсыз, соннан эрис-суьрисинъиз. Излеген затынъызды алмайсыз, неге десе сиз (Алладан) тилемейсиз.

3Тилесенъиз де бир зат алмайсыз, неге десе оны ийгиликке тувыл, тек куьсевлеринъизге кулланмага тилейсиз+.

4Аллага туьз болмаганлар[*]! Сосы дуныяга дос болып, сиз, Алла ман карсы туратаганынъызды, аьше, билмейсизбе? Ким сосы дуныяга дос болмага суьйсе, сол Аллага яв болады+.

5Яде Алла бизде яшаткан рухын тап куьнлегенге дейим суьеди деген Кие Язув сизге бос коьринеме+?

6Алла бизге оннан да уьйкен шапагат коьрсетеди. Соны уьшин Кие Язув:

«Алла коькиреклилерге карсы,

А сабырларга шапагатын коьрсетеди», – деп айтады+.

7Соннан себеп Аллага бойсынынъыз, ибилиске карсылыгынъызды коьрсетинъиз, сол заманда ибилис сизден кашар+.

8Аллага ювык болынъыз, эм Ол сага ювыклар. Куьналылар, колларынъызды ювынъыз, эм сиз, экиакыллы болганлар, юреклеринъизди тазаланъыз+.

9Мыдах болынъыз, кайгырынъыз, оькирип йыланъыз. Куьлкинъиз йылавга айлансын, а суьйинишинъиз – кайгыга.

10Алладынъ алдында сабырланынъыз, эм Ол сизди коьтерер.

11Кардашлар, бир биринъиздинъ акында яман айтпанъыз. Ким оьзининъ кардашын яманлайды яде шуьшлейди, сол Таурат Йорыгын да яманлап шуьшлейди. А эгер дейим сен Тауратты шуьшлей болсанъ, оны толтырмайсынъ, ога оькимши боласынъ+.

12Ама кимди куткармага, а кимди шуьшине еткермеге керегин белгилейтаган тек Бирев бар. Ол (Алла) – Йорыкты Шыгарувшы эм Оькимши. А сен, оьзинънинъ ювыгынъа оьким шыгаргандай, ким болгансынъ+?

Бос мактанувлар

13Энди тагы да сосы зат акында ойланъыз. Сиз: «Буьгуьн яде эртен биз биршемекей шахарга бараякпыз, йыл узагы онда сатув-алув ман каьр шегеекпиз», – дейсиз.

14Оьзинъиз эртенъги куьн сизге не аькелеегин билмейсиз. Суьйткенде, яшавынъыз не ди? Биразга коьринип, сонъ йок болган бувга усайсыз+.

15Сизге баскаша соьйлемеге керек эди: «Раббий онъын берсе, яшаякпыз эм муны-муны этеекпиз»+.

16Сиз болсанъыз мактанып коькирексийсиз. Сондай мактанувлардынъ баьриси де яманлык.

17Суьйткенде, ким ийгиликти кайтип этпеге керегин биле турып, этпесе, сога – куьна.+

5

Байлар, сак болынъыз!

5^1Энди сизинъ акынъызда, байлар. Йыланъыз, басынъызга келеек баьлелер уьшин оькирип йыланъыз!+

2Байлыгынъыз ширип калган, кийиминъиз де куье мен едилген,+

3Алтынынъыз эм куьмисинъиз де тотласкан. Сол тот сизге карсы шаат болаяк эм, оттай, шаркынъызды куьйдиреек. Сиз бу ахыр куьнлерге байлык йыйгансыз+.

4Кырларынъызда аслык йыйган куллыкшыларынъыздан сиз тыйган кыйын ак оьш алмага шакырады. Аслык орувшылардынъ давыслары Куьдиретли Раббийдинъ кулагына еткенлер.

5Сиз ер уьстинде яшаган заманынъызда байлыкка эм куьсевлерге берилдинъиз. Соьйтип сойылаяк куьнинъизге оьзинъизди беслединъиз!

6Сиз туврашыларга оьким шыгарып, оларды оьлтиресиз. Олар сизге карсы шыкпайдылар.

Шыдамлы болынъыз

7Кардашларым, тоьзимлик пен Раббийдинъ келуьвин сакланъыз. Карашынъыз ердинъ баалы емисин саклап турган эгиншиге. Ол, эрте эм кеш явган ямгырларды тоьзимлик пен саклайды.

8Сиз де солай тоьзимли эм даянышлы болынъыз. Раббийдинъ келееги энди ювык+.

9Шуьшленмес уьшин, кардашлар, бир биринъиз акында шагынманъыз; каранъыз, Оькимши капы алдында!+

10Сизге Раббийдинъ аты ман соьйлеген пайхамбарлардынъ азап шеккенде коьрсеткен тоьзимлиги дайым да коьрим болсын+.

11Эсинъизде тургыстынъыз, шыдамлыларды бактылы деп санаймыз. Аюптынъ шыдамлыгы акында эситкенсиз. Сонъында Раббий ога калай эткенин де билесиз. Неге десе Раббий бек юмсак юрекли эм рагимликке толы+.

12Энъ де маьнелиси, кардашларым, не коьк пен, не ер мен, не баска зат пан ант этпенъиз; «аьше» дегенинъиз уьшини мен де «аьше» болсын, «йок» дегенинъиз де туврасы ман «йок» дегенди билдирсин. Сол заманда сизге оьким шыгарылмас+.

Дувадынъ куьши

13Аранъыздан ким болса да бирев азап шеге болса, дува этсин; суьйине болса, зикирлер шалсын+.

14Авырган болса, иман ямагатынынъ тамадаларын шакыртып, Раббийдинъ аты ман, оьзининъ уьстине зейтун майын яктырып, дува эттирсин+.

15Иман ман этилген дува авырганды сав этер. Раббий онынъ савлыгын туьзетер. Куьна эткен болса, куьнасы кеширилер.

16Солай этип, савартылув уьшин куьналарынъыз акында бир биринъизге ашылынъыз эм бир биринъиз уьшин дува этинъиз. Туврашыл аьдемнинъ дувасы бек куьшли эм коьп зат эталады+.

17Ильяс та, биздей, бир аьдем эди. Ама ол, ямгыр болмасын деп, яныплы дува эткенде, уьш йыл эм алты ай кыралда ямгыр эш явмады+.

18Янъыдан дува эткенде, коьктен ямгырлар явдылар, ер де оьзининъ емислерин оьстирди.

19Кардашларым, эгер биревинъиз акыйкатлыктан тайса, ким болса да бирев ога кайтпага ярдам этсе,+

20куьналыды терис йолдан шыгарган аьдем онынъ янын оьлимнен куткараягын, Аллага онынъ коьплеген куьналарын кеширтеегин билсин+.

* 4:4 Аллага туьз болмаганлар: Якуп окувшыларын эрлерине туьз болмаган зинашы хатынларга усатады.

+ 1:1 Мат. 13:55, Ислер 12:17, Ислер 15:13, Ислер 21:18, Гал. 1:19, Гал. 2:9, Лк. 22:30, Яхья 7:35, Ислер 26:7, 1 Петер 1:1

+ 1:2 Мат. 5:11-12, 1 Петер 1:6-7
+ 1:3 Рим. 5:3
+ 1:4 2 Петер 1:6, Мат. 5:48
+ 1:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:3-6
+ 1:6 Мат. 21:21, Мк. 11:24
+ 1:7 Якуп 4:8
+ 1:9 1Кор. 1:31, 2Кор. 10:17
+ 1:11 1 Петер 1:24

+ 1:12 Мат. 10:22, Мк. 13:13, Якуп 5:11, 2 Тимотей 4:8, Ашы. 2:10

+ 1:15 Рим. 5:12, Рим. 6:23

+ 1:16 Мк. 13:5, 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 1:17 Яр. 1:16, 1 Яхъя 1:5

+ 1:18 2 Салоникшилер 2:13, Ашы. 14:4, Яхья 1:13

+ 1:19 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19, Сулейманнынъ таварыхлары 14:29,

+ 1:21 Колосшылар 3:8

+ 1:22 Лк. 11:28, Яхья 13:17, 1 Яхъя 3:18, Рим. 2:13

+ 1:25 Якуп 2:12, Лк. 11:28

+ 1:26 Якуп 3:2-3

+ 1:27 Мат. 25:36, 2 Петер 3:14, 1 Яхъя 5:18, 1 Тимотей 5:22

+ 2:1 Мат. 22:16, Лк. 20:21, Рим. 2:11
+ 2:5 1Кор. 1:27-28, 2Кор. 8:9, Ашы. 2:9
+ 2:10 Мат. 5:19, Гал. 3:10
+ 2:12 Якуп 1:25
+ 2:13 Мат. 6:15, Мат. 18:35, Лк. 6:37

+ 2:16 Сулейманнынъ таварыхлары 21:13, Мат. 25:35, Лк. 3:11, 1 Яхъя 3:17-18

+ 2:18 Мат. 7:16, Гал. 5:6

+ 2:19 Мат. 8:29, Мк. 1:24, Мк. 5:7, Ислер 16:17, Ислер 19:15

+ 2:21 Яр. 22
+ 2:22 Ювытлар 11:17-18
+ 2:23 Яр. 15:6, Рим. 4:3, Гал. 3:6,
+ 3:1 Мат. 23:8

+ 3:2 Сулейманнынъ таварыхлары 20:9, 1 Яхъя 1:8-10, Рим. 3:23, Якуп 1:26

+ 3:3 Сулейманнынъ таварыхлары 26:3

+ 3:6 Мат. 12:34, Мат. 15:18, Сулейманнынъ таварыхлары 16:27

+ 3:9 Яр. 1:26
+ 3:13 Якуп 2:18
+ 3:15 1 Тимотей 4:1, Ашы. 2:24
+ 3:18 Мат. 5:9, Гал. 6:8
+ 4:1 1 Петер 2:11
+ 4:3 Сулейманнынъ таварыхлары 10:3
+ 4:4 Яхья 15:19, 1 Яхъя 2:15, Рим. 8:7
+ 4:5 1Кор. 6:19

+ 4:6 Сулейманнынъ таварыхлары 3:34, 1 Петер 5:5

+ 4:7 1 Петер 5:8-9, Эфесшилер 4:27
+ 4:8 Якуп 1:7-8,
+ 4:11 Рим. 14:4, Рим. 14:10
+ 4:12 Якуп 5:9, Лк. 12:5, Мат. 7:1

+ 4:14 Сулейманнынъ таварыхлары 27:1, Лк. 12:18-20,

+ 4:15 Ислер 18:21
+ 4:17 Яхья 9:41
+ 5:1 Лк. 6:24
+ 5:2 Мат. 6:19-20
+ 5:3 Рим. 2:5
+ 5:8 1 Петер 4:7
+ 5:9 Мат. 7:1, Якуп 4:12

+ 5:10 Мат. 5:12, Мат. 23:34, Ислер 7:52, Ювытлар 11:32-38

+ 5:11 Мат. 10:22, Мк. 13:13, Якуп 1:12, Ашы. 2:10,

+ 5:12 Мат. 5:34-37
+ 5:13 1Кор. 14:15, Эфесшилер 5:19
+ 5:14 Мк. 6:13

+ 5:16 Мк. 1:5, Ислер 19:18, Яр. 20:17, Ислер 9:40, Ислер 28:8

+ 5:17 Лк. 4:25

+ 5:19 Гал. 6:1

+ 5:20 Сулейманнынъ таварыхлары 10:12, 1 Петер 4:8

1 Петер

1 Петер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис Соьз

ПЕТЕРДЕН БИРИНШИ ХАТ

Элши Петер оьзининъ биринши хатын, баьри белгилерге коьре, Урымда (янъы эрадынъ 63–64-нши йй.) язган. Ога хатты язбага элши Паул ман бирге куллык эткен Силас ярдамласкан. Хат Кишкей Азиядынъ (соьлеги Турциядынъ) керуьв кесегинде яшаган Паулдынъ насихатлавы ман туьзилген христиан ямагатларына каратылган.

Сол вакыт христианлардынъ аьли авырдан авыр бола беретаган эди: ынанувлары уьшин оларды мыскыллайтаган эм селекелейтаган эдилер. Олар аьр дайым Масихке сенуьвлерине заралык келтирген аьллерге бойсындыраяк азгырувлардынъ алдында калатаган эдилер. Петер Масихке ынанганлардынъ, тап Исадынъ оьзиндей болып, олар да оьз дини эм кие яшавы уьшин азап шегуьвге аьзир болмага тийисли экенлерин эслерине салады. Ога сенимлиги уьшин Раббий ерге кайтканда оларды савгалы этеек. Бу уьмит ынанганларга яшавда расатаган баьри кыйынлыкларды тоьзбеге куьш берер.

1

1^1Масих Исадынъ элшиси Петерден, Понтка, Галатияга, Каппадокияга, Асия элине эм Битунияга шашыраган эм сол эллерде келетен болып яшайтаган аьдемлерге салам!+

2Атамыз Алла, сизди эртеден билип, сайлаган. Сиз, Иса Масихке тынълап, Онынъ тоьгилген каны ман тазаланар уьшин Рухтынъ куьши мен оьзинъизди Ога багыслагансыз. Сизде шапагат эм тынышлык коьбирек болсын+.

Тири уьмит

3Раббийимиз Иса Масихтинъ Алласына эм Атасына шуькир болсын! Ол Оьзининъ уллы рагимлиги мен Иса Масихти оьлилерден тирилтип, бизди янъыдан тувдырып, бизге тири уьмитти берди+.

4Ол бу затты, сизинъ уьшин коьклерде сакланатаган ширимейтаган, бузылмайтаган, солымайтаган асабалыкты аларсыз деп, этти+.

5Заманнынъ сонъында ашылмага аьзир болып туратаган куткарылув уьшин Алла сизди иманынъыз аркалы Оьз куьдирети мен саклап турады+.

6Сога коьре соьле кыска вакытта туьрли сынавлардан азапланмага керек болсанъыз да куткарылаягынъызга куванынъыз+.

7Солай сыналган иманынъыз, Иса Масих келгенде, сизге мактав, оьрмет эм данък аькелер. Ондай иман алтыннан да баа, неге десе алтын от пан сыналатаган болса да бара-тура йокка шыгады+.

8-9Сиз Масихти суьесиз эм, соьлеге дейим де коьрмегенлей, Ога иман этесиз эм иманынъыздынъ мырадына, янынъыздынъ куткарылувына етип, айтып болмаслык уллы мактавлы суьйиниш пен куванасынъыз+.

10Сизге коьрсетилеек шапагат акында эртеден йораган пайхамбарлар бу куткарылув акында мукаят тергеп, сорап шыкканлар+.

11Масихтинъ Рухы Масихтинъ шегеек азаплары эм Ога сонъында келеек данъкы акында эртеден айтканда, пайхамбарлар Онынъ кимди эм кайсы заманды коьрсететаганын билмеге каьрлегенлер+.

12Энди сизге билдирилген затлар ман олардынъ, оьзлерине болмай, сизге куллык эткенлери ашылды. Сол затларды коьклерден йиберилген Кие Рухтынъ куьши мен сизге Ийги Хабарды еткергенлер билдирдилер. Маьлеклер де сол затларды анъламага талпынадылар+.

Кие (Аллага берилген) болынъыз

13Сол себепли, акылынъызды куллык этпеге аьзирлеп, сак турынъыз. Иса Масих келгенде, сизге коьрсетилеек шапагатка толы сенимли болып турынъыз+.

14Сиз тынълавлы балалардай болынъыз, Аллады билмеген заманынъыздагы яман куьсевлеринъизге иерменъиз+.

15Керисинше, сизди шакырган Алла киедей, сиз де кие болынъыз: эткен баьри затынъызда Ога багысланынъыз,+

16неге десе: «Мага багысланынъыз[*], неге десе Мен киемен», – деп язылган.

17Эгер сиз аьр кимге эткен ислерине коьре тийисли оьким этуьвши Аллага, Атамыз деп, айтатаган болсанъыз, бу дуныяда Ога аьр дайым оьрмет берип яшанъыз+.

18Сиз аталарынъыздан калган бос яшав йолынъыздан, алтындай яде куьмистей, тез кешуьвли байлык пан болмай,+

19минсиз эм таза козыга усаган Масихтинъ асыл каны ман сатылып алынгансынъыз.

20Ол аьле дуныя туьзилеектен алдын белгиленген эм тек сосы сонъгы заманда сизинъ уьшин келген+.

21Масих аркалы Оны оьлилерден тирилткен эм Оны данъклаткан Аллага сенесинъиз, солай болганда иманынъыз да, уьмитинъиз де – Аллада.

22Акыйкатка тынълавлы болганынъыз бан оьзинъизди тазаладынъыз эм соьле, экиюзли болмай, кардашларынъызды суьймеге боласыз. Соьйтип те бир биринъизди ак юректен, яныплы суьйинъиз+.

23Сиз оьлеек урлыктан болмай, оьлимсиз урлыктан, Алладынъ тири эм оьмирлерде тураяк соьзиннен янъыдан тувгансынъыз+.

24Неге десе «аьр бир инсан – коьгоьлендей эм инсаннынъ данъкы – кийик шешекейиндей. Коьгоьлен курыса, шешекейи куйылады,

25Тек Раббий соьзи оьмирликте яшайды». А ол соьз – сизге билдирилген Ийги Хабар+.

2

2^1Соьйтип, сиз аьр туьрли яман ниетти, ялганды, экиюзликти, куьншиликти эм яла ягувды койынъыз+.

2Янъы тувган саьбийдей, таза суьтке усаган Алла Соьзине ымтылынъыз. Оны ман сиз, оьсип, куткарылувга етерсиз+.

3Неге десе сиз Раббийдинъ ийгилигининъ даьмин тарткансыз.

Тири тас, сайланган халк

4Сиз Раббийге – аьдемлер таслап, ама Алла сайлап алган асыл, тири таска – келгенде,+

5оьзинъиз де, Алладынъ рухы яшайтаган уьйин курар уьшин кулланган тири таслардай, болдынъыз. Соьйтип Иса Масих аркалы Аллады разы эткен курманлыкларды – рухынъыздынъ курманлыкларын[*] – аькелетаган, Аллага багысланган дин куллыкшылары боларсыз+.

6Неге десе Кие Язувда: «Мине, Мен сайлап алган асыл тасты – уьй муьйисиндеги бас тасын – Сионда салаятырман. Ога ким сенсе, сонынъ уьмити уьзилмес», – деп айтылган+.

7Соьйтип, бу тас сизге – Ога сенгенлерге – асыл тас; ама ынанмайтаганларга Ол, «уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тасы, муьйистинъ негизин салган тасы», «суьринуьв тасы эм йыгылув каясы» болды+.

8Олар Алла соьзине тынъламаганлары уьшин таска суьринедилер; оларга алдыдан солай йоралган+.

9А сиз – Алла сайлаган ырувсыз, Патшанъыз Алладынъ дин куллыкшыларысыз, Ога багысланган миллетсиз, Ога байыр халксыз. Каранъалыктан Оьзининъ аьжейип ярыклыгына Шакырганнынъ мактавлы ислерин билдирер уьшин Алла сизди сайлаган+.

10Бир заманларда халк деп саналмаган эдинъиз, а энди Алладынъ халкы болдынъыз, бир заманларда Алла сизди языксынмаган эди, а энди языксынады+.

11Суьйикли кардашларым! Сизден ялбарып тилеймен, (бу дуныяда) ят аьдемлердей эм йолавшылардай, инсан кылыгынъыздынъ янынъызга карсылык беретаган яман куьсевлериннен эрекке тайынъыз+.

12Имансызлар арасында яшавынъызды намыслы тутынъыз; сол заман, олар сизди кыянатшыларсыз деп шуьшлеселер де, хайырлы ислеринъизди коьрип, Алла оларга ювыкласкан куьнде Оны данъклаяклар+.

Бойсынувлы болынъыз

13Аьдемлер туьзген аьр туьрли оькиметке Раббий уьшин бойсынувлы болынъыз. Баьрисине де басшылык этетаган императорга,+

14кыянатшыга оьким этер эм хайырлы ислерди этетаганды мактар уьшин, ол йиберген тоьрелерге бойсынынъыз+.

15Неге десе сондай Алладынъ ыхтыяры: сиз, хайырлы ислерди эте турып, акылсыз надан аьдемлердинъ авызларын тыймага керексиз.

16Сиз, эркин аьдемлердей, эркинлигинъизди яманлыктынъ ябувы этпей, Алладынъ кулындай, яшанъыз+.

17Баьрисине де тийислише оьрмет этинъиз, иман кардашларынъызды суьйинъиз, Алладан коркынъыз, императорды сыйланъыз+.

18Куллар, оьз иелеринъизге толы оьрмет пен бойсынувлы болынъыз. Эм тек танъ эм сабыр болганларына тувыл, а суслыларына да+.

19Эгер бирев, Аллады аьр дайым эсинде тургыстып, шуьшсиз азапланувларга тоьзсе, сол Алладынъ разылыгын табар+.

20Эгер сизди куьна эткенинъиз уьшин соксалар эм сол затка шыдасанъыз, ога не мактав бар? Ама, хайырлы ислер эткенде азапланувга шыдасанъыз, сонда Алладынъ разылыгын табарсыз.

21Сиз мине сонынъ уьшин шакырылгансынъыз, неге десе Масих те, Оьзининъ ызыннан бармага сизге уьлги калдырып, сиз уьшин азапланган+.

22«Ол эш бир куьналы зат этпеген эм соьзлеринде эш бир ялганлык болмаган», – деп язылган.

23Ол корланганда, корлав соьзлер мен явапламаган; азаплана турып, Ол эш биревге де коркыныш тувдырмаган, ама исин аьдил оьким Этуьвшиге аманатлаган+.

24Бизди куьналарымыздан куткарып, туврашыл этип яшатар уьшин Ол куьналарымызды Оьзининъ тени мен дарагашка коьтерди. Онынъ яралары ман сиз де савартылдынъыз+.

25Сиз адасып юрген койлардай эдинъиз, ама энди янларынъыздынъ Басшысына[*] эм Етекшисине кайтып келдинъиз+.

3

Хатынлар эм эрлер

31-2Соьйтип те сиз, хатынлар, оьз эрлеринъизге бойсынынъыз. Соны ман эрлеринъиздинъ арасында Алла соьзине ынанмаганлар оьрметли таза яшавынъызды коьрселер, сиз бир соьз де айтпаганлай, оларды тек бир турмысынъыз бан иманга туьсиреексинъиз+.

3Сизинъ ярасыклыгынъыз оьрилген шашларга, тагылган алтынга, ярасык кийимге таянган тыскы аьруьвлик болмасын.

4Ол юрек туьбиндеги тыныш эм ювас янынъыздынъ йок болмаяк ярасыклыгы сизинъ аьруьвлигинъиз болсын. Алла муны бек баалы деп санайды+.

5Озган заманларда Аллага уьмит эткен, Ога багысланган хатынлар да, оьз эрлерине бойсынып, оьзлерин солай ярасыклаганлар.

6Сара Ибрагимге тынълап, ога «Бийим» деп соьйлеген. Эгер дейим хайырлы ислерди этип, коркыстувларга берилмейтаган болсанъыз, сиз – Сарадынъ кызларысынъыз+.

7Соьйтип, эрлер, сиз де сезгир болып, хатынларынъызга карап яшанъыз. Шаркы ман сизден карувсыз болганларын эслеп, оларды оьрметленъиз, неге десе олар – яшав берекетининъ ортак асабалары. Эгер солай этсенъиз, дуваларынъызга эш бир зат та орав этпес+.

Туврашылык уьшин азап шегуьв

8Сонъына калганда баьринъиз де бир ойда турынъыз, бир биринъизге эс этинъиз, бир биринъизди кардаштай суьйинъиз, юмсак юрекли эм сабыр кылыклы болынъыз+.

9Яманлыкка яманлык пан, корланувга корлав ман тувыл, керисинше, разылык пан явап беринъиз, неге десе Алла сизди шакырганда Оьз разылыгын таптыраягына соьз берген+.

10(Кие Язувда айтылганша):

«Яшавга суьйинип,
Ийги куьнлер коьрмеге излеген
Тилин яманлыктан,
Авызын оьтириктен тыйсын.
11Яманлыктан тайып, ийгилик этсин,
Тынышлык излеп, тынышлыкка ымтылсын.

12Неге десе Раббий туврашыл аьдемлерге коьз салады,

Олардынъ дуваларына кулак асады,

Яманлык этуьвшилерге карсы турады».

13Ийгилик этип шалысатаган болсанъыз, ким сизге яманлык этер?

14Туврашылык уьшин азап шексенъиз де наьсиплисинъиз. Биревдинъ де коркыстувлары сизди уьркитпесинлер, тынышсызландырмасынлар+.

15Тек Масихти, Раббийимиз деп, юреклеринъизде сыйланъыз эм аьр дайым да сизден уьмитинъиздинъ маьнесин сорайтагаганларга явап бермеге аьзир болынъыз+.

16Ама юваслык эм оьрмет пен явап беринъиз. Юзинъиз таза болып турсын. Сол заманда Масихке берилген акыйкат турмысынъызды каралайтаганлар сизди шуьшлеген затларыннан уялаяклар+.

17Эгер Алладынъ ыхтыяры болса, яманлык уьшин кыйналувдан эсе ийгилик уьшин азапланув коьпке яхшы+.

18Масих, шуьшсиз болса да, куьналарымызды тазалап бизди Алладынъ алдына аькетеек болып, шуьшимиз уьшин азап шекти. Онынъ тени оьлимге берилди, ама Ол рухы ман тирилди+.

19Масих рухы аркалы мунынъ хабарын рухлары (ахыретте) тутнакта болган аьдемлерге де еткерген эди+.

20Бурынгы заманларда, Нух пайхамбар кемесин ясайтаган куьнлерде Алладынъ тоьзимлик пен саклавына карамай, сондайлар тынълавлы болмаганлар. Сол кемеде бек аз аьдемнинъ, туьзин айтсак, сегиз аьдемнинъ янлары сувлар арасыннан оьтип кутылдылар.

21Бу – сизинъ сувда шомылдырылып тазаланувынъыздынъ баслапкы белгиси. Сув ман тазаланувынъыз – тенинъиздинъ кирден тазаланувы болмай, таза ниет пен яшамага Аллага ваьде беруьвинъиз болады эм Иса Масихтинъ тирилуьви аркалы энди де сизди куткарады+.

22Масих, коькке алынганнан сонъ, Алладынъ онъ янында турады. Ога маьлеклер де, аькимлер де, куьдиретлер де бойсынадылар+.

4

Алла уьшин яшав

4^1Солай этип, Масих тени мен азап шеккенине коьре, сиз де сол ой ман беркимеге керексиз. Неге десе тени мен азап шеккен аьдем куьна этуьвди кояды+.

2Ол бу дуныядагы яшавынынъ калган куьнлерин баска аьдемлердинъ куьсеген затларына берилмей, Алла ыхтыяры бойынша яшайды+.

3Ынанмайтаганлардынъ суьйген затларын этип, аьдепсизликке, яман куьсевлерге, эсирикке, тийиссиз ойнаклавга, ишкишиликке эм, (Алладынъ) йорыкларын танымай, бутларга табынып яшаганынъызды койынъыз.

4Энди олар ман бирге сондай тыювсыз каьхпеликке тез косылмаганынъызга сейирсинип, сизди яманлайдылар+.

5Олар тирилерге эм оьлилерге оьким шыгармага аьзир болган (Алладынъ) алдында явап бермеге керек болаяклар+.

6Оьлгенлер баска аьдемлердей тенлери мен оькимге берилселер де Алладынъ ыхтыяры аркалы рухлары ман яшар уьшин, Ийги Хабар оларга да билдирилди.

7Аьр бир заттынъ ахыры ювыклайды. Сонынъ уьшин туьз акыллы, тилек-дува кылар уьшин уявлы болынъыз+.

8Энъ де кереклиси – бир биринъизди суьйип яныплы болынъиз. Неге десе суьйим коьп куьналарды курытады+.

9Бир биринъизге ынжынмай конакбайлык коьрсетинъиз,+

10Аьр ким де Алладан алган кайсы савгасын да, Алладынъ коьп туьрли шапагатын хайырга кулланган уьй юргистуьвшидей баскаларга кызмет кылып, куллансын+.

11Биринъиз (ямагатка) соьз айтканда, Алладынъ соьзиндей, айтсын; биринъиз кызмет кылганда, Алладынъ берген карувы ман кылсын. Соьйтип, Алла аьр затта да Иса Масих аркалы данъклансын. Оьмирлерге Ога данък эм куьдирет! Амин+.

12Азизлерим, сизди сынар уьшин йиберилген азап отына, сизге аькис ис болып йиберилгендей, сейирсинменъиз+.

13Керисинше, Масихтинъ азаплары ман боьлиспеге амалынъыз болганына суьйининъиз. Сол заманда, Онынъ данъкы ашылган вакытта, суьйинишинъиздинъ сонъы болмаяк+.

14Эгер дейим Масих уьшин сизге яман соьйлеселер, сиз наьсиплисинъиз, неге десе Алладынъ данъклы Рухы уьстинъизде+.

15Тек биревинъиз де аьдем оьлтирген, уры, бир баска кыянатшы, яде баскалардынъ ислерине карысувшы болып азапка туьспесин.

16Ким болса да бирев масихши[*] болганы уьшин азап шексе, уялмасын, сол атты юргисткени уьшин Аллады данъкласын+.

17Неге десе оьким басланмага заман келди эм ол Алладынъ аьелиннен басланаяк. Эгер биринши болып оьким бизге кесилеек болса, Алладынъ Ийги Хабарына бойсынмаганлардынъ ахыры кайдай болаяк+?

18(Язылгандай): «Эгер туврашылдынъ куткарылувы кыйын болса,

Алласыз эм куьналы ман не болар?»+

19Соннан себеп, Алла ыхтыяры ман азап шегетаганлар, хайырлы ислерди этип, янларын сенимли Яратувшыга аманатласынлар+.

5

Сакаманлар эм яслар

5^1Мен оьзим – ямагат тамадасы, Масих азапларынынъ шааты эм Ол келгенде, ашылаяк данъктынъ катнасувшысы бола турып, аранъыздагы сакаманлардан ялбарып тилеймен:+

2Алла сизге тапшырган «кой суьруьвин» (иманлыларды) туьзетип, йол коьрсетинъиз. Муны оьзинъизди зорлангандай коьрмей, Алла излегендей суьйип этинъиз; оьзинъизге пайда излемей, юрек буйырыгы ман,+

3сизинъ каравынъызга тапшырылганларга аькимлик этпей, «суьруьвинъизге» уьлги болынъыз+.

4Суьруьвдинъ энъ уьйкен Басшысы келген заманда, сиз эш солымас данъклы тажын табарсыз+.

5Яслар, сиз де тамадаларга бойсынынъыз; баьринъиз де бир биринъизге сабыр кылыклы болып турынъыз, неге десе (язылган): «Алла оьктемлерге карсы турады, а ювасларга шапагатын коьрсетеди»+.

6Соьйтип, Алладынъ куьдиретли колына бойсынып, бир биринъиз бен сабыр кылыклы ювас болынъыз.

7Баьри кайгынъызды Аллага аманатланъыз, неге десе Ол сизинъ уьшин кайгырады+.

8Эсинъизди йоймай, уяв турынъыз, неге десе душпанынъыз ибилис, биревди ютпага оькирип излеген арсландай, юреди+.

9Дуныядынъ аьр еринде иман кардашларынъыз сондай азаплар шегетаганын билип, иманынъызга берк болып, ибилиске карсы турынъыз+.

10Оьзининъ дайымлык данъкына сизди Масих аркалы шакырган, аьр туьрли шапагаттынъ булагы Алла, бир кыска заманнынъ ишинде шеккен азапларынъыздан сонъ, сизди Оьзи беркитеек, куьшлендиреек, негизлендиреек+.

11Ога дайымлык данък эм куьдирет! Амин+.

12Сосы хатты мен сенимлиге санаган кардашым Силастынъ ярдамы ман сизге кыскаша яздым. Бу – Алладынъ акыйкат шапагаты деп шаатлык этемен. Сол шапагатка сенип турынъыз+.

13Бабылдагы сиздей болып сайланган (иман ямагаты) эм улым Марк сизге салам йибередилер+.

14Бир биринъизди оьбуьв мен саламланъыз. Масихке байыр болганлардынъ баьрисине тынышлык. Амин.+

* 1:16 Мага багысланынъыз: яде «Кие болынъыз».

* 2:5 Рухынъыздынъ курманлыклары: Аллага табынув, мактав, шуькир, хайырлы ислер, аьдемлерге ярдам этуьв эм с.б.

* 2:25 Басшысына: грекше «Койшысына».

* 4:16 Масихши: яде «христиан».

+ 1:1 Мат. 4:18-21, Яхья 1:40-42, Якуп 1:1

+ 1:2 Ювытлар 12:24, 2 Петер 1:2, Юда 1:2

+ 1:3 2Кор. 1:3, Эфесшилер 1:3, 1 Петер 3:21, Яхья 3:3, Тит 3:5

+ 1:4 Мат. 6:20, Мат. 19:21, Колосшылар 1:5
+ 1:5 Эфесшилер 2:8
+ 1:6 Мат. 5:11-12, Якуп 1:2-3
+ 1:7 1Кор. 3:13, Рим. 2:10
+ 1:8 Яхья 20:29
+ 1:10 2 Петер 1:19
+ 1:11 Рим. 8:9, Лк. 24:26
+ 1:12 Ислер 2:2-4

+ 1:13 Мк. 13:33-34, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6

+ 1:14 Ислер 17:30, Эфесшилер 4:18-19, Рим. 12:2, Тит 3:3

+ 1:15 1 Яхъя 3:3, 2 Петер 3:11
+ 1:17 2Кор. 6:18
+ 1:18 Яхья 1:29, Ислер 20:28, Ювытлар 9:14
+ 1:20 Ювытлар 1:2
+ 1:22 Яхья 13:34, Рим. 12:9, Ювытлар 13:1
+ 1:23 Яхья 1:13, Ювытлар 4:12
+ 1:25 Якуп 1:10-11
+ 2:1 Эфесшилер 4:31, Колосшылар 3:8
+ 2:2 Мат. 18:3, 1Кор. 3:2, Ювытлар 5:13
+ 2:4 1Кор. 10:4
+ 2:5 Эфесшилер 2:20-22,
+ 2:6 Рим. 9:33, Рим. 10:11
+ 2:7 Мк. 12:11, Ислер 4:11
+ 2:8 Рим. 9:33
+ 2:9 Ашы. 1:6, Ашы. 5:10, Яхья 1:9
+ 2:10 Рим. 9:25

+ 2:11 Якуп 4:1, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Гал. 5:24

+ 2:12 Мат. 5:16, 2Кор. 9:13, Гал. 1:24
+ 2:13 Рим. 13:1, Тит 3:1
+ 2:14 Рим. 13:3-4

+ 2:16 Яхья 8:32, Якуп 1:25, Якуп 2:12, Рим. 6:18, 1Кор. 7:22, 2Кор. 3:17, Гал. 5:1, Гал. 5:13, 1Кор. 7:22

+ 2:17 Сулейманнынъ таварыхлары 24:21, Рим. 13:7

+ 2:18 Эфесшилер 6:5, Колосшылар 3:22, 1 Тимотей 6:1, Тит 2:9

+ 2:19 1 Петер 3:14, 1 Петер 3:17, 1 Петер 4:16

+ 2:21 Ислер 14:22, Яхья 13:15
+ 2:23 Мат. 5:39, Лк. 23:46
+ 2:24 Рим. 6:2, Гал. 2:19, Гал. 5:24,
+ 2:25 Лк. 15:6

+ 3:1 Яр. 3:16, 1Кор. 14:34, Эфесшилер 5:22, Колосшылар 3:18, Тит 2:5

+ 3:4 1 Тимотей 2:9
+ 3:6 Яр. 18:12
+ 3:7 Эфесшилер 5:25, Колосшылар 3:19
+ 3:8 Рим. 12:16

+ 3:9 1 Салоникшилер 5:15, Рим. 12:17, Мат. 5:44, Рим. 12:14, 1Кор. 4:12

+ 3:14 Мат. 5:10, 1 Петер 2:19-20, 1 Петер 4:14-16,

+ 3:15 Колосшылар 4:6
+ 3:16 1 Петер 2:12, Лк. 13:17
+ 3:17 1 Петер 2:20

+ 3:18 1 Петер 2:21, 1 Петер 4:1, Ювытлар 9:26-28

+ 3:19 Яр. 6:3-14, Яр. 7:17, 2 Петер 2:5

+ 3:21 Рим. 6:4, Мк. 16:16, 1 Петер 1:3

+ 3:22 Лк. 24:51, Ислер 1:9, Мк. 16:19, Рим. 8:34, Рим. 8:38, 1Кор. 15:24, Эфесшилер 1:21

+ 4:1 1 Петер 3:18, Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Колосшылар 3:3

+ 4:2 Рим. 6:14, Рим. 14:7-8, 2Кор. 5:15, Тит 2:12

+ 4:4 Эфесшилер 4:17-19, 1 Петер 2:12, 1 Петер 3:16

+ 4:5 Яхья 5:22, Ислер 10:42, 1 Петер 4:5

+ 4:7 Якуп 5:8, 1Кор. 7:29, 1Кор. 7:31, Мк. 14:38

+ 4:8 Сулейманнынъ таварыхлары 10:12, Якуп 5:20

+ 4:9 Ювытлар 13:2

+ 4:10 Рим. 12:6-8, 1Кор. 7:7, Лк. 12:42-43

+ 4:11 Яхья 13:31, 1Кор. 10:31, Юда 1:24-25, Ашы. 1:6, Ашы. 5:13

+ 4:12 1 Петер 1:7
+ 4:13 Ислер 5:41, Пилипшилер 3:11
+ 4:14 Мат. 5:11
+ 4:16 1 Петер 2:19-20
+ 4:17 Рим. 2:9,
+ 4:18 Сулейманнынъ таварыхлары 11:31
+ 4:19 Лк. 23:46
+ 5:1 Лк. 24:48, Рим. 8:17

+ 5:2 Яхья 21:16-17, Ислер 20:28, 1 Тимотей 3:8, Тит 1:7

+ 5:3 Мат. 20:25-26, Пилипшилер 3:17, 2 Салоникшилер 3:9, 1 Тимотей 4:12, Тит 2:7

+ 5:4 Яхья 10:11, Ювытлар 13:20, 1Кор. 9:25
+ 5:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:34, Якуп 4:6
+ 5:7 Мат. 6:25, Пилипшилер 4:6

+ 5:8 Мк. 13:33-34, 1 Петер 5:8, Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6, 2Кор. 2:11, Эфесшилер 6:11

+ 5:9 Якуп 4:7, Ислер 14:22, 1 Салоникшилер 3:3

+ 5:10 2 Тимотей 2:10

+ 5:11 1 Петер 4:11

+ 5:12 Ислер 15:22, Ислер 15:40, 1 Салоникшилер 1:1, 2 Салоникшилер 1:1

+ 5:13 Ислер 12:12, Ислер 13:5, Ислер 15:37

+ 5:14 Рим. 16:16

2 Петер

2 Петер

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

Кирис Соьз

ПЕТЕРДЕН ЭКИНШИ ХАТ

Элши Петер экинши хатын бириншисиннен бир неше йыл озганнан сонъ, белки, оьлеектен бираз алдын язган да болар.

Сол заманда Христиан ямагатларынынъ арасында ялган окытувшылар шыктылар. Олар Масихке ынанганларды алданувга, куьналы куьсевлерди толтырмага даьврендирип басладылар. Олардынъ яшавы эм соьзлери Исадынъ окувына кемшилик туьсиретаган эди. Олар Раббийдинъ тезден ерге кайтаякпан деп айткан соьзине ынанмадылар. Петер христианларды олардынъ динин осалландыраяк шекленуьвлерге бойсынмаска шакырады. Масихке ынанганлар алдыда да Аллага яраган яшав ман яшамага эм оьзлерининъ баьри уьмитлерин Раббийге аманатламага керегин билдирди.

Бу хаттынъ коьп ерлери Юдадынъ хатына бек усайды. Аьлиги аьлимлердинъ коьплери авторлардынъ биреви баскасынынъ тексти мен кулланган, яде олардынъ экеви де бир ок уьшинши текстти оьзининъ ойын айтар уьшин кулланган деп санайдылар.

Аьвелги христиан тарихшилердинъ ойларына коьре, элши Петер оьз дини уьшин император Нероннынъ вакытында, элши Паул ман бир заманда, язаланып оьлтирилген.

1

1^1Иса Масихтинъ кулы эм элшиси Шимон Петерден, биз бен бирдей болып, Алламыз эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ туврашылыгы ман асыл иманды алганларга:+

2Аллады эм Раббийимиз Исады билуьвинъиз бен сизде шапагат эм тынышлык коьп болсын+.

Алладынъ шакырувы

3Оьз данъкы эм ийгилиги мен бизди Оьзине шакырган Алладынъ куьдиретиннен Оны билуьвимиз аркалы бизге яшамага эм Алла йолында бармага керегиннен аьр не зат та савгага берилген.

4Онынъ данъкы эм ийгилиги мен бизге энъ уллы эм каьдирли ант соьзлери берилди. Сиз сол соьзлер аркалы бу дуныяды куьсевлер мен бийлеген бузыклыктан тайдырылып Алладынь талаплаган табиатына косылгансыз+.

5Сол себепли сиз, баьри куьшинъизди салып, алган иманынъызда ийгиликти коьрсетинъиз: ийгиликте – билимди;

6билимде – оьзин тыйып билуьвди; оьзин тыйып билуьвде – тоьзимликти; тоьзимликте – Алла йолында барувды;+

7Алла йолында барувда – (иман) кардашларынъыз бан ярасувлыкты; кардашларынъыз бан ярасувлыкта – суьювди коьрсетинъиз+.

8Эгер сизде сондай касиетлер бар болып эм олар беркип, оьсетаган болсалар, сол заманда сиз Раббийимиз Иса Масихти билуьвинъизде етимиссиз эм емиссиз калмаяксыз+.

9Ама кимде бу касиетлер болмасалар, сол – сокыр, коьзин юмган, оьзининъ алдынгы куьналарыннан тазаланганын муткан+.

10Сонынъ уьшин, кардашларым, оьзинъиздинъ шакырылганынъызды эм сайланып алынганынъызды беркитпеге оннан да коьп куьресип шалысынъыз. Соны этсенъиз, эш бир заман тентиремессиз+.

11Соьйтип, сизге Раббийимиз эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ оьмирлик патшалыгына кирмеге йол кенъ ашылар+.

12Эне сонынъ уьшин деп, сиз бу затларды билсенъиз де, сизде болган акыйкатта берк турсанъыз да, мен соларды эсинъизге аьр заман туьсирип тураякпан+.

13Мен энди де бу шатырымда[*] туратаганда эсинъизди янъыртсам, туврадай, коьремен.

14Мага, Раббийимиз Иса Масих билдиргендей, тез арадан бу ден шатырымнан айырылмага керек болаяк+.

15Мен кеткеннен сонъ да сол затларды аьр заман эсинъизде тургыстар уьшин энди де каьрлемеге керекпен.

Иса Масихтинъ данъкы

16Неге десе сизге Раббийимиз Иса Масихтинъ куьдирети мен келуьвин билдирген заманда, биз ойланып шыгарылатаган таварыхларга иермеген эдик: биз – Онынъ данъкынынъ уллылыгын коьрип турганлармыз+.

17Уллы эм мактавлы Алладан Ога: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман», – деген аваз келгенде, Ол Атасы Алладан оьрметти де, данъкты да алган эди+.

18Коьклерден келген бу авазды биз Иса Масих пен бирге кие тавда болган заманда эситкен эдик.

19Соьйтип, пайхамбарлардынъ соьзлерине сенимимиз алдынгыннан да берк болды. Сол соьзлерге, куьн шыкканша, каранъа ерде янган майшыракка карагандай, юреклеринъизде эртенъги юлдыз тувганга дейим карап ийги этесиз+.

20Бас деп, Кие Язувларда эш бир пайхамбарлык соьздинъ оьз алдына шешилип болмаягын билинъиз,

21неге десе бир пайхамбарлык соьз де эш бир заманда аьдемнинъ эрки мен айтылмаган, ама аьдемлер, Кие Рухка коьнъилленип, Алладан келген соьзлерди билдиргенлер+.

2

Ялган окытувшылар

2^1Халкта (Исраилде) ялган пайхамбарлар болгандай, сизинъ аранъызда да ялган окытувшылар болаяклар. Олар, оьзлерин уьйкен баады тоьлеп куткарган Иеден тайып, ясыртыннан аранъызга баьлели окувлар киргисткени мен оьзлерининъ басына тез йойылувды аькелееклер+.

2Коьплер олардынъ аьдепсиз ислерининъ ызыннан бараяклар, сол себепли акыйкаттынъ йолы яманлавга туьсеек.

3Олар непсукарлыкларыннан оьтирик соьзлерди айтып, сизди кулланаяклар. Ама оларга оьким шыгарылаяк куьн эртеден аьзир болып турады, оларды Йояяк да уйклап ятпайды+.

4Алла куьналыкка туьскен маьлеклерди де аямаган. Олар шынжыр ман байланып, яханем каранъалыгына атылганлар. Онда оьким этилеек шагына дейим тураяклар+.

5Алла аьвелги дуныяды да аямады, алласыз дуныяга сув кыяметти йиберип йок этти, тек туврашылыкты уьйретуьвши Нухты эм аьелининъ ети янын саклады+.

6Алла Содом ман Гомора шахарларын куьлге айландырып, йок болмага оьким шыгарды. Соьйтип, алласызлардынъ басына туьсеек затлардынъ уьлгисин коьрсетти+.

7Ама йорыкты танымаганлардынъ аьдепсиз яшавыннан азап шеккен туврашыл аьдемди, Лутты, куткарды+.

8Неге десе олардынъ арасында яшап, бу аьдемнинъ аьдил яны йорыксыз ислерди коьрип, олардынъ акында эситип, куьннен-куьнге кыйналатаган эди+.

9Солай болганда, Раббий Оьзининъ йолында барувшыларды авыр сынавлардан калай куткармага болаягын эм огырсызларды оьким шыгарылаяк Кыямет куьнине дейим калай сакламага керегин биледи+.

10Бу айырым болып та инсан кылыгынынъ арам куьсевине берилип яшайтаган, Раббийдинъ аькимлигине эс бермейтаганларга каратылып айтылады. Олар арсыз, ийнат эм мактавлыларды[*] да яманламага коркпайтаганлар+.

11Маьлеклер[*] сондайлардан коьпке куьшли эм куватлы болсалар да, оларды Раббийдинъ алдында яманлап, оьким шыгармайдылар.

12Ама бу ялган окытувшылар оьзлери анъламаган затларын яманлайдылар. Олар табиат куьсевлерине иерип яшаган эм ысланып сойылмага тувган анъсыз айванларга усайдылар. Айванлардай, олар да йогалаяклар+.

13Баскаларды зарарлаганлары уьшин оьзлери де зарарланаяклар, неге десе олар куьндиз ойын-той этуьвди завык деп санайдылар. Сизге сол аьдемлер – уят эм маскара! Сиз бен ас ише турганлай, оьзлерининъ сизди алдайтаганларына завыкланатаганлар.

14Олардынъ коьзлери зинага толган. Олар куьнага токтавсыз киредилер, беркимеген янларды адастырадылар. Олар – юреклери непсукарлыкка уьйренген наьлет аьдемлер,

15тувра йолдан тайганлар, намыссыз йол ман табылган байлыкты суьетаган Босор улы Биламнынъ ызыннан барып, адасканлар+.

16Соьйтип, Билам оьзининъ йорыксызлыгы уьшин бетленди: тилсиз эшек, аьдем давысы ман соьйлеп, бу пайхамбардынъ акылсызлыгын тыйган.

17Сондай ялган окытувшылар – сувсыз булаклардай, давыл ман айландырылып куваланган тумандай: оларга (оьмирлик) каранъалыктынъ туьби сакланып турады+.

18Неге десе олар, мактаншак эм маьнесиз соьзлерди айтып, адасканлардан куьштен кутылып баслаган аьдемлерди йолдан шыгарып, инсан кылыкларынынъ куьсевлерине эм аьдепсизлигине аькетедилер+.

19Олар оьзлери бузыклыктынъ куллары болып турсалар да аьдемлерди эркинликке шыгармага соьз бередилер. Аьдемди не зат енъсе, аьдем сога кул болады да!+

20Эгер олар Раббийимиз эм Куткарувшымыз Иса Масихти билгени уьшин бу дуныядынъ арамлыкларыннан кутылып, ама янъыдан сол затларга карысып енъилселер, сонда олардынъ сонъгы аьли алдынгыдан да яман болады+.

21Неге десе туврашылык йолын билип, сонъ оларга берилген кие парыздан тайганнан эсе, сол йолды коьтере де билмегенлери ийги болар эди+.

22Сондай аьдемлер акында такпакларда айтылганлар дурыс болады: «Ийт оьз кусыгына кайтар», «Донъыз ювылса да янъыдан балшыкка авнар»+.

3

Раббийдинъ куьни

3^1Суьйгенлерим, бу энди меним сизге экинши кере язып йибереятырган хатым. Бу хатларым ман эсинъизди янъыртып, сизди дурыс акылда турмага шакыраман+.

2Аллага багысланган пайхамбарлардынъ сизге эртеден айткан соьзлерин эм Куткарувшымыз Раббийдинъ элшилери аркалы билдирилген парызды эсте тургыстканынъызды излеймен+.

3Алды ман сиз бу сонъгы заманларда сизди мыскыллайтаган, оьзлерининъ куьсевлерининъ ызыннан баратаган аьдемлердинъ шыгаягын билинъиз.

4Олар: «Аьше, Раббий кайтып келеек деген ваьдеге не болды? Аталарымыз оьлгеннен бери баьриси де, яратылганыннан баслап, солай ок калады да», – деп мыскыллаяклар.

5Солай ойлайтаганлар Алладынъ соьзи аркалы коьклердинъ эртеден бери бар болганын эм ердинъ сувдан эм сув ман яратылганын биле турганлай мутадылар+.

6Солай ок та сувдынъ ярдамы ман алдынгы дуныя бузылган, сувга батып, йок болган+.

7А аьлиги ер мен коьк те, сол ок соьз бен отка берилмеге сакланып, алласыз аьдемлердинъ оькимге туьсип йойылаяк куьнине дейим коршаланып турады.

8Суьйгенлерим, тек бир затты мутпанъыз: Раббийге бир куьн – мынъ йылдай, мынъ йыл – бир куьндей.

9Раббий Оьзи берген соьзин толтырув ягыннан кешикпейди. Бир кесеклер оны кешиккендей коьрселер де, Ол бизге тоьзимлик коьрсетеди, эш биревдинъ де йойылганын суьймей, баьрисининъ де тевбеге туьскенин излейди+.

10Раббийдинъ куьни, урлакайдынъ кеше келгениндей, анъламастан келеек. Сол заманда коьклер куьшли шав-шув ман озаяк эм дуныядынъ баслапкы негизлери янып йойылаяк, соьйтип ер де, онынъ уьстиндеги баьри ислер де куьйдирилееклер+.

11Эгер баьри затлар солай бузылаяк болсалар, сонда сиз кайдай аьдемлер болмага тийислисиз? Сиз Аллады оьрметлеп, Ога багысланып яшамага керексиз+.

12Раббий куьнин саклап турынъыз, сол куьннинъ келуьвин тезлетинъиз. Сол куьн коьклер от пан бузылаяклар эм дуныядынъ баслапкы негизлери тоьзип болмаслык иссиликте ирееклер+.

13Ама биз, Онынъ берген соьзине таянып, туврашылык туратаган янъы коьклерди эм янъы ерди телезип саклаймыз+.

14Сол себепли, суьйгенлерим, бу затлардынъ келеегин саклап, Раббийдинъ алдына, кирленмегенлей эм уятсызлык этпегенлей, тынышлык пан келмеге ымтылынъыз+.

15Раббийимиздинъ узак тоьзимлигин, куткарылувды алув деп, сананъыз. Онынъ акында аьзиз кардашымыз Паул да ога берилген акыллылык пан сизге язган эди+.

16Ол оьзининъ баьри хатларында бу затлар акында язады. Сол хатлардынъ ишинде анъламага кыйын болган кайбир затлар да бар. Надан эм иманы беркимеген аьдемлер, Кие Язувларда баска айтылганларды эткенлериндей, сол затларды терис йорап, оьзлерининъ йойылувын аьзирлейдилер+.

17Сол себепли, суьйгенлерим, онынъ акында эртерек билгенинъиз уьшин сак болынъыз: сизди йорыксызлардынъ янъылыслары териске аькетпесин эм сиз иман берклигинъизди йойтпанъыз.

18Раббийимиз эм Куткарувшымыз Иса Масихтинъ коьрсеткен шапагатында эм берген билимлигинде оьрленинъиз. Ога буьгуьн де, оьмирлик куьнде де данък болсын! Амин+.

* 1:13 Шатырымда: шаркымда.

* 2:10 Мактавлылар: алдын маьлек болган, сонъ куьнага туьсип, Раббийден тайган кара йинлер.

* 2:11 Маьлеклер: куьнага туьспей, Раббийге туьз болган маьлеклер. Олар кара йинлерди яманлап, оьким этпейдилер, неге десе оьким этуьв маьлеклердики тувыл, а Алладынъ иси болады.

+ 1:1 Мат. 4:18-21, Яхья 1:40-42, Тит 2:13
+ 1:2 1 Петер 1:2, Юда 1:2
+ 1:4 2 Петер 2:18
+ 1:6 Якуп 1:3-4
+ 1:7 1 Яхъя 4:16, 1Кор. 13:13, Ювытлар 13:1
+ 1:8 Тит 3:14

+ 1:9 1 Яхъя 1:7, Эфесшилер 5:26, Ювытлар 9:14

+ 1:10 1 Салоникшилер 1:4
+ 1:11 Колосшылар 1:13
+ 1:12 Юда 1:5
+ 1:14 Яхья 21:18-19, 2 Тимотей 4:6

+ 1:16 1 Салоникшилер 2:19, 1 Салоникшилер 4:16, Лк. 9:32, Яхья 1:14

+ 1:17 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Мк. 1:11, Мк. 9:7, Лк. 9:35, Яхья 8:54, Яхья 17:1, Ислер 3:13

+ 1:19 1 Петер 1:10, Яхья 5:35, 2Кор. 4:6

+ 1:21 2 Тимотей 3:16,

+ 2:1 Мат. 7:15, Ислер 20:30, 2Кор. 11:13, 1 Тимотей 4:1, Юда 1:4, 1Кор. 6:20, 1Кор. 7:23

+ 2:3 Рим. 16:18, Колосшылар 2:4
+ 2:4 Юда 1:6
+ 2:5 Яр. 7:17, 1 Петер 3:19-20, Яр. 7:23
+ 2:6 Яр. 19:24
+ 2:7 Яр. 19:16
+ 2:8 Ислер 17:16
+ 2:9 1Кор. 10:13, Ашы. 3:10
+ 2:10 Юда 1:16, Юда 1:8-9
+ 2:12 Юда 1:10
+ 2:15 Юда 1:11, Ашы. 2:14
+ 2:17 Юда 1:12-13
+ 2:18 2 Петер 1:4

+ 2:19 Гал. 5:13, Яхья 8:34, Рим. 6:16-20, Тит 3:3

+ 2:20 Мат. 12:45, Лк. 11:26
+ 2:21 Рим. 7:12
+ 2:22 Сулейманнынъ таварыхлары 26:11
+ 3:1 2 Петер 1:13
+ 3:2 Юда 1:17-18
+ 3:5 Яр. 1:9,
+ 3:6 Яр. 7:11, Яр. 7:21
+ 3:9 Рим. 2:4, 1 Тимотей 2:4, 1 Тимотей 2:6

+ 3:10 Мат. 24:43, Лк. 12:39, 1 Салоникшилер 5:2, Мк. 13:31

+ 3:11 1 Петер 1:15
+ 3:12 Юда 1:21
+ 3:13 Ашы. 21:1, Ашы. 21:27
+ 3:14 Якуп 1:27, 1 Яхъя 5:18, 1 Тимотей 5:22
+ 3:15 Рим. 2:4, Ашы. 2:21
+ 3:16 Ювытлар 5:10

+ 3:18 Эфесшилер 4:15, Колосшылар 1:10, Колосшылар 2:19, Рим. 11:36

1 Яхъя

1 Яхъя

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Кирис Соьз

ЯХЪЯДАН БИРИНШИ ХАТ

Бу хаттынъ язылув йосыгы эм ойы, оны доьртинши Инжилдинъ авторы элши Яхъя язган деп, коьрсетеди. Христиан аьдетине коьре, Яхъя бу хатты Эфес шахарында янъы эрадынъ 90-ншы йылларында язбага болаяк.

Бу вакытта христиан ямагатларынынъ арасында Иса Масих эм христиан дини акында ялган окувлар кенъ яйылып баслаган эдилер. Окытувшылардынъ бирерлери, Алла Улы Оьзининъ ердеги яшавында шынты аьдем шаркында болганын, оьтирик деп санайтаган эдилер. Олар, Иса тек аьдемдей болып коьринип, ама уьшини мен де Ол Оьзине не керекти, не авырувды сезбейтаган кевдесиз рух деп, беркитип айтатаган эдилер. Олар куьнадынъ эм куьнадан куткарылувдынъ акында дурыс уьйретпеген эдилер.

Сонынъ уьшин Яхъя оьзининъ хатында христиан диннинъ дурыс маьнеси неде болганын анълатады: Алла, инсан болып, аьдемлерге оьзининъ суьювин аькелген эм бизим уьшин Оьзининъ янын берген. Шынты христианлардынъ Иса ман ювык карысувлары бар, Онынъ суьювин аладылар эм оны баска аьдемлерге савга этип бермеге суьедилер.

1

1^1Яшав Соьзи (Иса Масих) акында соьйлеймиз. Басыннан ок болган, биз эситкен, коьзимиз бен коьрген, караган эм колымыз бан тийип сезген сол затларымызды насихатлаймыз+.

2Яшав Оьзи ашылып коьринди. Оны коьргенмиз, Ога шаат боламыз, Атамызда болган эм бизге ашылган оьмирлик яшавды сизге билдиремиз+.

3Сиз де биз бен айкасувда боларсыз деп, сизге сол оьзимиз коьргенимизди эм эситкенимизди билдиремиз. Биз де Атамыз (Алла) ман эм Онынъ Улы Иса Масих пен айкасамыз+.

4Биз бу затларды куванышымыз толы болар уьшин язамыз+.

Нурда юринъиз

5Мине биз Оннан эситкен хабар, оны сизге билдиремиз: Алла – Ол нур эм Онда эш бир каранъалык йок+.

6Эгер биз, Оны ман айкасамыз деп айтып, ама каранъалыкта юрсек, оьтирикши боламыз эм акыйкатка коьре этпеймиз+.

7Эгер Ол нурда болгандай, нурда юрсек, биз бир биримиз бен айкасамыз эм Онынъ Улы – Иса Масихтинъ тоьккен каны бизди аьр туьрли куьналардан тазалайды+.

8Эгер куьналы тувылмыз деп, айтатаган болсак, оьз оьзимизди алдаймыз эм бизде акыйкатлык болмас+.

9Эгер дейим куьналарымызды айтсак, Алла оларды кеширер, бизди аьр туьрли ялганлыктан тазалар, неге десе Ол – сенимли эм аьдил+.

10Эгер куьна этпегенмиз деп айтсак, Аллады оьтирикшидей этип коьрсетемиз эм Онынъ соьзи бизде тувыл+.

2

Масих – аклавшы

2^1Балаларым, сизге мунынъ баьрисин, куьналы болманъыз деп, язаман. Ама ким куьна этсе, бизди Атасынынъ алдында аклавшы аьдил Иса Масих бар+.

2Ол бизим куьналарымызды эм тек бизикин де тувыл, белки баьри дуныядынъ куьналарын кеширткен курман болган+.

3Масихти таныганымызды Онынъ парызларын толтыратаганымыздан билемиз+.

4Ким: «Мен Оны таныдым», – дейди, ама Онынъ парызларын толтырмайды, сол – оьтирикти айтады эм онда акыйкатлык йок+.

5Ким Масихтинь соьзин толтырады, онынъ Аллады суьюви акыйкатлай да толы болады, биз де Онда болганымызды соннан билемиз+.

6Ким: «Аллада тураман», – дейди, сол, Масихтей, яшамага тийисли.

7Суьйгенлерим! Мен сизге янъы парыз язбайман, ама бу бурыннан келген эм сизге басыннан белгили болган парыз. Бурынгы парыз – ол сиз эситкен соьз+.

8Язатаганымды янъы парыз деп те айтып болады, неге десе онынъ акыйкатлыгы Масихте эм сизде коьринеди. Каранъалык оьтип, акыйкат нур энип туры+.

9Ким: «Мен нурда тураман» – деп, оьзининъ кардашын коьрип болмайды, сол энди де каранъалыкта+.

10Ким оьз кардашын суьеди, сол – нурда яшайды эм (баскаларды) йолдан тайдырмайды+.

11Ама ким оьз кардашын коьрип болмаса, сол – каранъалыкта турады эм каранъалыкта юреди, кайда баратаганын билмейди, неге десе каранъалык коьзин сокыр эткен.

12Сизге язаман, балаларым, неге десе энди Масихтинъ атыннан куьналарынъыз кеширилген+.

13Сизге язаман, аталар, неге десе сиз басыннан бери Болып Турганды таныдынъыз. Сизге язаман, яс йигитлер, неге десе сиз ибилисти енъдинъиз. Язаман сизге, кеделер, неге десе сиз Атады таныдынъыз+.

14Сизге язганман, аталар, неге десе сиз басыннан бери Болып Турганды таныдынъыз. Сизге язганман, яс йигитлер, неге десе сиз куьшлисиз, Раббийдинъ соьзи сизде яшайды эм ибилисти енъгенсиз.

15Дуныялык яшавга эм онда болган затларга берилменъиз: ким дуныялык яшавды суьеди, сонда Атадынъ суьйими йок+.

16Неге десе дуныялык яшавда болган затлардынъ баьриси – инсан кылыгынынъ куьсегени, коьз тоймавлыгы, яшав-турмыс байлыгы ман оьктемсигени – Атадан тувыл, а дуныялык яшавдан.

17Дуныя да, дуныядынъ суьйген затлары да оьтедилер, ама Алладынъ ыхтыярын толтырувшы оьмирлик яшавлы болады+.

Масихтинъ душпаны

18Балалар! Бу – сонъгы заман. Сиз Масихтинъ душпаны келеек деп эситкендей, соьлеги заманда да Масихтинъ коьплеген душпанлары шыктылар эм соннан биз сонъгы заманнынъ келгенин билемиз+.

19Олар бизден шыктылар, ама бизики тувыллар, неге десе, эгер бизикилер болсалар, биз бен калар эдилер. Олардынъ кеткенлери эш бирининъ де бизики болмаганын коьрсетти+.

20Ама кие болган (Масих) сизди май ягып сайлаган эм баьринъиздинъ де билиминъиз бар+.

21Мен сизге, акыйкатты танымайсыз деп тувыл, а керисинше, оны билесиз, солай ок эш бир оьтирик те акыйкаттан шыкпаганын анълайсыз деп, язганман.

22Ким оьтирикти айтады, эгер Иса – Масих болганын айттыргысы келмеген аьдем болмаса? Атады да, Улын да унамаган – сол Масихтинъ душпаны+.

23Улын унамаганда Ата да болмайды, а Улын таныйман дегенде – Ата да бар+.

24Басыннан алып эситкенинъиз сизде турсын. Эгер сизде сол басыннан эситкенинъиз туратаган болса, сиз Улында да, Атасында да турарсыз+.

25Мине Онынъ бизге берген ваьде соьзи – оьмирлик яшав.

26Мен муны сизге сизди алдамага каьрлегенлердинъ акында язаман+.

27Раббийден алган Кие Рух[*] сизде турады эм баска биревдинъ де уьйретуьви сизге керек болмайды. Сизди аьр бир затка уьйрететаган Кие Рух акыйкатлык – оьтирик тувыл. Сол сизди уьйреткендей, Масихте турынъыз+.

28Аьше, балаларым, энди Масихтинъ йолыннан тайманъыз. Тек сол заман Онынъ кайтып келуьвин коркынышсыз эм айыпсыз болып йолыгармыз+.

29Эгер сиз Ол туврашыл экенин билетаган болсанъыз, тувралык эткенлердинъ аьр бири Оннан тувганын да билерсиз+.

3

Алладынъ балалары

3^1Каранъызтага, Атамыз (Алла) бизди калай суьеди! Ол бизге «Алладынъ балалары» деп айтады. Уьшини мен де солай. Дуныя Оны танымаганлыктан бизди де танымайды+.

2Суьйгенлерим, биз соьле Алладынъ балаларымыз, ама алдыда не болаягымыз энди де ашылмаган. Тек билемиз: Масих ашылып белгиленгенде, Ога усаякпыз, неге десе Ол кайдай экенин коьреекпиз+.

3Оны ман уьмитлерин байлаган аьр ким оьзин тазалайды, неге десе Масих – таза+.

4Куьна эткен аьр ким (Алладынъ) йорыгын да бузады. Куьна этуьв – йорыкты бузув.

5Сиз Масих куьналарымызды Оьзине алмага келгенин билесиз. Ол Оьзи – куьнасыз+.

6Масихтинъ йолы ман барган куьна этпейди, а куьна этетаган Оны не коьрмеген, не де танымаган+.

7Балаларым, сизди эш бирев де алдап коймасын. Ким тувралык этеди, сол, Масихтей, туврашыл+.

8Ким куьна этеди, сол – ибилистен, неге десе бас деп куьна эткен – ибилис. Сонынъ уьшин Алладынъ Улы ибилистинъ ислерин бузбага келген+.

9Алладан тувган куьна этпейди, неге десе Алладынъ урлыгы онда турады. Ол куьна эталмайды, неге десе Алладан тувган+.

10Алладынъ балалары эм ибилистинъ балалары сосындай белгилери мен баскаланадылар: тувралык этпеген – Алладан тувыл, тап сондай – оьз кардашын да суьймеген+.

11Сиз басыннан эситкен хабарынъыз сосындай: бир биринъизди суьйинъиз+.

12Биз ибилистен болган эм кардашын оьлтирген Кабилдей болмаяк. А не уьшин ол кардашын оьлтирген эди? Неге десе кардашы – тувралык, ол болса яманлык этетаган эди+.

13Кардашларым, эгер дуныя сизди коьрип болмайтаган болса, сейирсинменъиз+.

14Биз оьлимнен яшавга коьшкенимизди билемиз, неге десе кардашларымызды суьемиз; (кардашын) суьймеген оьлимнинъ ишинде калар+.

15Кардашын коьрип болмаган – аьдем оьлтируьвши. Эш бир аьдем оьлтируьвшидинъ оьмирлик яшавы болмаганын билесиз+.

16Суьювдинъ не зат болганын, Масихтинъ бизге Оьзининъ яшавын бергениннен анълаймыз. Биз де кардашларымыз уьшин янымызды бермеге керекпиз+.

17Эгер ким болса да бирев дуныя байлыкка ие болып, ама кардашын кытлыкта коьрип, ога юрегин ашпаса, сол биревде Алладынъ суьйими калай яшар+?

18Балаларым! Соьз эм тил мен тувыл, ислеримиз эм акыйкатлык пан суьймеге керекпиз+.

19-20Соьйтип оьзимиздинъ акыйкатлыктан болганымызды билермиз. Юрегимиз бизди не заман шуьшлесе, Алладынъ алдында юрегимизди тынышландырармыз. Неге десе Алла бизим юрегимизден уллы эм аьр бир затты биледи.

21Суьйиклилерим! Эгер дейим юрегимиз бизди шуьшлемесе, Алладынъ алдында таьвекелли болармыз+.

22Оннан не зат тилесек те алармыз. Неге десе биз Онынъ парызларын толтырамыз эм Ога яраган ислер этемиз+.

23Онынъ буйырыгы сол: Улы Иса Масихке сенуьв эм Ол берген парызлары бойынша бир биримизди суьюв+.

24Алладынъ парызларын толтырган Аллада турар, Алла да онда турар. Алладынъ бизде турганын Онынъ бизге берген Рухыннан билемиз+.

4

Акыйкат эм ялган рух

4^1Суьйиклилерим! Рухлардынъ аьр бирисине ынанманъыз. Олардынъ Алладыкы болганын сынанъыз, неге десе коьп ялган пайхамбарлар дуныядынъ аьр ерине яйылганлар+.

2Алладынъ Рухын булай танырсынъыз: Иса Масихтинъ инсан шаркында дуныяга келгенин кабыл эткен аьр бир рух – Алладан+.

3Иса Масихти кабыл этпеген эш бир рух Алладан тувыл, ол – Масихтинъ душпанынынъ рухы. Сиз онынъ келееги акында эситкенсиз эм ол энди де дуныяда турады+.

4Балаларым, сиз Алладансыз эм ялган пайхамбарларды енъдинъиз, неге десе Сол сизде болган Рух дуныядыкыннан куьшлирек.

5Ялган пайхамбарлар – бу дуныядан, сога коьре олардынъ соьзлери бу дуныядыкы эм дуныя оларды тынълайды+.

6Биз Алладанмыз: Аллады таныган бизге тынълар. Алладан болмаган бизге тынъламайды. Эне соннан биз акыйкаттынъ эм ялганнынъ рухын таныймыз+.

Суьюв Алладан

7Суьйиклилерим! Бир биримизди суьймеге тийислимиз, неге десе суьюв – Алладан. Суьйгенлердинъ аьр бириси Алладан тувган эм Аллады биледи+.

8Суьймеген аьдем Аллады танымас, неге десе Алла – суьюв.

9Алла Оьзининъ сынъар Улы аркалы бизге яшав берер уьшин Оны дуныяга йиберген эм суьювин бизге солай билдирген+.

10Суьюв деген не? Аллады суьйгенимиз тувыл, а Онынъ бизди суьйип, куьналарымызды кеширткен курман болар деп, Улын йибергени+.

11Суьйиклилерим! Алла бизди соьйтип суьйгенине коьре биз де бир биримизди суьймеге керекпиз.

12Аллады эш бир аьдем эш бир заманда коьрмеген. Биз бир биримизди суьйсек – Алла бизде турар эм Онынъ суьйими бизде толы болар+.

13Биз Аллада турганымызды эм Ол бизде болганын, Ол берген Рухыннан билемиз+.

14Ата Оьзининъ Улын сосы дуныяга Куткарувшы этип йибергенин биз коьрдик эм сол затты шаатлаймыз+.

15Иса Алладынъ Улы болганын ким ашык айтса, Алла – сол аьдемде, ол да Аллада турады+.

16Солай этип, биз Алладынъ суьйимин таныдык эм сол суьйимге ынандык. Алла – суьюв. Суьювде туратаган – Аллада, Алла да онда турады.

17Бизде суьюв толы болганыннан, Кыямет[*] куьнинде коркувсыз турармыз, неге десе Масих калай болса, биз де бу дуныяда солаймыз+.

18Суьювде коркув йок, толы суьюв оны кувады, неге десе коркувда азаплык бар: коркатаган инсандынъ суьюви толы тувыл.

19Биз суьемиз, неге десе, бас деп, Ол бизди суьйген.

20Ким: «Мен Аллады суьемен», – деп, оьзи кардашын суьймесе, сол оьтирикши. Неге десе оьзи коьрип турган кардашын суьймеген аьдем, коьрмеген Аллады суьйип болмайды+.

21Масихтинъ бизге: «Аллады суьйген аьдем кардашын да суьйсин», – деген парызын алдык+.

5

Алла Улына сенуьв

5^1Исадынъ Масих болганына ынанган аьр ким Алладан тувган. Атады суьйген аьр ким Оннан тувганды да суьеди+.

2Аллады суьйип, парызларын толтырганда, Алладынъ балаларын суьйгенимизди анълармыз+.

3Аллады суьюв – Онынъ парызларын толтырув, олар да авыр тувыл+.

4Неге десе Алладан тувган аьр ким дуныяды енъеди. Дуныяды енъмеге мырсат берген – ол иманымыз+.

5Иса Алладынъ Улы болганына ынанганнан баска ким енъер дуныяды+?

6Сув ман эм кан ман келген[*] – Ол Иса Масих. Ол тек ялгыз сув ман тувыл, сув эм кан ман келген. Мунынъ акында шаатлык эткен – Рух, а Рух – акыйкат+.

7-8Шаатлык эткенлер уьшев: Рух, сув, кан; уьшеви де бир шаатлыкта[*].

9Биз аьдем шаатлыгын кабыл этемиз, Алла шаатлыгы болса оннан уллырак, неге десе ол – Алладынъ Оьз Улына берген шаатлыгы+.

10Алладынъ Улына ынанганнынъ оьзинде Алладынъ шаатлыгы бар. Аллага ынанмаган Оны, оьтирикши деп, санайды, неге десе Алладынъ Оьз Улына берген шаатлыгына ынанмайды+.

11Сол шаатлык бу: Алла бизге оьмирлик яшав берген эм сол яшав – Онынъ Улында+.

12Оьзинде Алладынъ Улы болганнынъ яшавы бар. Оьзинде Алладынъ Улы болмаганнынъ яшавы йок.

Оьмирлик яшав

13Мен бу затларды сизге – Алладынъ Улына ынанганларга оьмирлик яшавынъыз бар экенин билинъиз деп яздым+.

14Алладынъ алдында таьвекеллимиз: биз Алладынъ ыхтыярына келисли бир зат тилесек, Ол бизди эситеди+.

15Биз не зат тилесек те, Онынъ эситкенин билемиз. Сога коьре, Алладан не зат тилесек те, соны алатаганымызды да билемиз.

16Ким кардашынынъ оьлим аькелмейтаган куьнага киретаганын коьрсе, сол онынъ уьшин дува этсин. Дувасы ман кардашына яшав берер. Бу тек оьлим аькелмейтаган куьна эткен аьдемлер уьшин болар. Оьлим аькелетаган куьна да бар, онынъ уьшин дува этсин деп айтпайман+.

17Аьр туьрли яманлык – куьна, ама оьлимге аькелмейтаган куьна да бар.

18Алладан тувган аьдем куьна этпейтаганын билемиз, неге десе тек Алладан тувган (Иса Масих) сол аьдемди саклайды, ибилис ога тийип болмайды+.

19Биз Алладан болганымызды билемиз, соьйтип те сав дуныя ибилистинъ юргистуьвинде болганын да анълаймыз+.

20Тагы да билемиз, Алладынъ Улы келген эм Акыйкатты таныр уьшин бизге акыл берген. Биз Акыйкаттамыз, Онынъ Улы Иса Масихтемиз. Ол – акыйкат Алла эм оьмирлик яшав+.

21Балаларым, оьзинъизди бутлардан сакланъыз!+

* 2:27 Кие Рух: Дух Святой.

* 4:17 Кыямет: грекше, «оькимлик».

* 5:6 Сув эм кан ман келген: Иса Масих оьз куллыгын Йордан сувында шомылдырылувы ман баслатты эм кашта керилип оьлгенде, канынынъ тоьгилуьви мен тамамлады.

* 5:7-8 Шаатлык эткенлер уьшев: рух, сув, кан; уьшеви де бир шаатлыкта: Инжилдинъ латынша коьшируьвинде бу соьзлер булай йоралган: «Коькте шаатлык эткенлер уьшев: Ата, Соьз эм Кие Рух; уьшеви де бир шаатлыкта».

+ 1:1 Лк. 24:39, Яхья 1:14, Яхья 20:27, 2 Петер 1:16

+ 1:2 Яхья 1:4, Яхья 5:26, Яхья 11:25, 1 Яхъя 5:11, Яхья 15:27, Яхья 1:1, Яхья 1:18

+ 1:3 Яхья 17:21, 1Кор. 1:9
+ 1:4 Яхья 15:11
+ 1:5 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Якуп 1:17
+ 1:6 Яхья 12:35, 2Кор. 6:16
+ 1:7 Эфесшилер 1:7, Ювытлар 9:14

+ 1:8 Сулейманнынъ таварыхлары 20:9, Якуп 3:2, Рим. 3:23

+ 1:9 Сулейманнынъ таварыхлары 28:13
+ 1:10 1 Яхъя 5:10, Яхья 5:38, Яхья 8:37
+ 2:1 Яхья 14:26, Рим. 8:34, Ювытлар 7:25

+ 2:2 Яхья 1:29, Яхья 11:52, 1 Яхъя 4:10, Рим. 3:25-26

+ 2:3 Яхья 14:15, Яхья 15:10, 1 Яхъя 5:3
+ 2:4 Тит 1:16
+ 2:5 1 Яхъя 4:12
+ 2:7 Яхья 13:34, 2 Яхъя 1:5

+ 2:8 Яхья 13:34, Яхья 1:9, Яхья 8:12, Рим. 13:12, Эфесшилер 5:8, 1 Салоникшилер 5:5

+ 2:9 1 Яхъя 4:20
+ 2:10 Яхья 11:10
+ 2:12 Ислер 10:43, Ислер 13:38
+ 2:13 Эфесшилер 6:11, Яхья 14:7
+ 2:15 Якуп 4:4
+ 2:17 1Кор. 7:31

+ 2:18 Мат. 24:5, 1 Яхъя 4:3, 2 Яхъя 1:7, 1 Тимотей 4:1, 2 Тимотей 3:1

+ 2:19 Ислер 20:30, 1Кор. 11:19
+ 2:20 Яхья 14:26, Яхья 16:13, 1Кор. 2:10
+ 2:22 1 Яхъя 4:3
+ 2:23 Мат. 10:33
+ 2:24 1 Яхъя 3:11

+ 2:26 Мк. 13:5, 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 2:27 Ювытлар 8:11
+ 2:28 1 Яхъя 3:2, 1 Салоникшилер 2:19
+ 2:29 Мат. 6:1, 3 Яхъя 1:11

+ 3:1 Яхья 3:16, Рим. 5:8, Эфесшилер 2:4, Мат. 5:9, Яхья 1:12, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14, Яхья 16:3, Яхья 17:25

+ 3:2 Рим. 8:15-16, Гал. 3:26, Эфесшилер 1:5, Рим. 8:29, 2Кор. 3:18, Пилипшилер 3:21, 1Кор. 13:12, Ашы. 22:4

+ 3:3 2Кор. 7:1

+ 3:5 Яхья 1:29, Ювытлар 9:26, 1 Петер 2:22, 2Кор. 5:21, Ювытлар 4:15

+ 3:6 3 Яхъя 1:11

+ 3:7 Мк. 13:5, 1 Яхъя 2:26, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 3:8 Яхья 8:44, Ювытлар 2:14
+ 3:9 1 Яхъя 5:18
+ 3:10 1 Яхъя 4:8, 1 Яхъя 4:20

+ 3:11 Яхья 13:34, 1 Яхъя 1:5, 1 Яхъя 2:24, 2 Яхъя 1:5

+ 3:12 Яхья 8:44, Яр. 4:3-8, Юда 1:11, Ювытлар 11:4

+ 3:13 Мк. 13:13, Яхья 7:7, Яхья 15:18
+ 3:14 Яхья 5:24
+ 3:15 Мат. 5:22, Ашы. 21:8
+ 3:16 Яхья 10:11, Яхья 15:13

+ 3:17 Сулейманнынъ таварыхлары 21:13, Якуп 2:15-16

+ 3:18 Якуп 1:22, Рим. 2:13
+ 3:21 1 Яхъя 2:28
+ 3:22 Мат. 7:7-8, Яхья 14:13-14
+ 3:23 Яхья 6:29

+ 3:24 Яхья 6:56, Яхья 15:4-5, Рим. 8:9, Рим. 8:16

+ 4:1 1Кор. 14:29, 1 Салоникшилер 5:20-21, Ашы. 2:2, Мат. 7:15, Мк. 13:22, 2 Петер 2:1

+ 4:2 Яхья 1:14, 1 Тимотей 3:16, Ювытлар 2:14, 1Кор. 12:3

+ 4:3 1 Яхъя 2:18, 1 Яхъя 2:22, 2 Яхъя 1:7
+ 4:5 Яхья 3:31, Яхья 8:23, Яхья 15:19
+ 4:6 Яхья 18:37, Яхья 14:17, 1 Тимотей 4:1
+ 4:7 1Кор. 13, 1 Яхъя 3:10-11
+ 4:9 Яхья 3:16

+ 4:10 Яхья 1:29, 1 Яхъя 4:10, Яхья 3:16, Рим. 5:8

+ 4:12 Яхья 1:18, 1 Тимотей 6:16, 1 Яхъя 2:5
+ 4:13 1 Яхъя 3:24
+ 4:14 Яхья 3:17
+ 4:15 Мат. 14:33, 1 Яхъя 5:5
+ 4:17 1 Яхъя 2:28, 1 Яхъя 3:21
+ 4:20 1 Яхъя 2:9, 1 Яхъя 3:10
+ 4:21 Мат. 19:19, Мат. 22:39, Мк. 12:31
+ 5:1 Яхья 1:12
+ 5:2 1 Яхъя 2:5, 1 Яхъя 3:24, 1 Яхъя 4:13
+ 5:3 Яхья 14:15, 2 Яхъя 1:6, Мат. 11:30
+ 5:4 Яхья 16:33, Эфесшилер 6:16
+ 5:5 Мат. 14:33, 1 Яхъя 4:15
+ 5:6 Яхья 14:17, Яхья 15:26
+ 5:9 Яхья 5:36
+ 5:10 1 Яхъя 1:10, Мат. 3:17

+ 5:11 Яхья 1:4, Яхья 5:26, Яхья 11:25, 1 Яхъя 1:2

+ 5:13 Яхья 20:31

+ 5:14 Мат. 7:7-8, Яхья 14:13-14, 1 Яхъя 3:22

+ 5:16 Мат. 12:31-32, Мк. 3:29, Ювытлар 6:4-6, Ювытлар 10:26

+ 5:18 1 Яхъя 3:9
+ 5:19 Лк. 4:6, Гал. 1:4
+ 5:20 Яхья 1:1, Яхья 20:28
+ 5:21 1Кор. 10:7, 1Кор. 10:14

2 Яхъя

2 Яхъя

1. Кирис Соьз

1. 1

Кирис Соьз

ЯХЪЯДАН ЭКИНШИ ХАТ

Бу хат «Алла сайлап алган ханбийкеге эм онынъ балаларына» деп тувра маьнесин ясырган аты болган бир христиан ямагатына эм онынъ аьдемлерине йиберилген. Авторы – элши Яхъя оьзин «ямагаттынъ тамадасыман» деп айтады. Ол соьйтип хатты йибергенлерге оьзининъ абырайлы экенлигин билдиреди эм христиан ямагатынынъ аьдемлери уьшин яваплыгын коьрсетеди.

Биринши хатындагындай этип, Яхъя окувшыларды акыйкатлыкка эм суьювге коьре яшамага керегин насихатлайды. Ол тагы да Иса Масих аьдем болмаган деп санайтаган ялган окувдан сакланмага керегин тилейди.

1

Суьюв эм акыйкат

1^1Ямагаттынъ тамадасыннан Алла сайлап алган эм мен акыйкатлай суьйген ханбийкеге эм онынъ балаларына[*] салам! Ялгыз мен болмай, белки, акыйкатты таныганлардынъ баьриси де сизди суьедилер,+

2неге десе акыйкат ишимизде яшайды эм де оьмирлер бойында бизи мен калаяк.

3Атамыз Алладан эм Онынъ Улы Иса Масихтен шапагат, рагимлик эм тынышлык сизи мен бирге болсын+.

4Мен балаларынънынъ арасында, биз Атадан алган парызымызга бойсынып, акыйкатлыктынъ йолында юретаганларды тапканда бек кувандым+.

5Соьле де тилеймен сеннен, ханбийкем, бир биримизди суьеек. Сага янъы парыз этип бермей, ама сол басыннан алып бизге белгили болган затты язаман+.

6Суьюв болса биз Алладынъ парызлары бойынша яшаганымыздан шыгады. Мине сол сиз басыннан алып эситкен парыз – калай яшамага кереги акындагы парыз+.

7Неге десе дуныяга, Иса Масих инсан шаркында келгенин кабыл этпеген коьп алдавшылар дуныядынъ ер ерине яйылганлар. Ондайлар – шынты алдавшылар эм Масихтинъ душпанлары+.

8Бизим (Алла йолында) кызмет кылып тапканымызды йоймай кыйын акынъызды толысынша алар уьшин сак болынъыз+.

9Масихтинъ уьйретуьвин бузган эм ога ызламаган аьдемде Алла йок. Масихтинъ уьйретуьви мен яшаганда Атасы да, Улы да бар+.

10Эгер Масихтинъ уьйретуьвин аькелмеген бирев сизге келсе, оны уьйинъизге ювытпанъыз, салам да берменъиз+.

11Неге десе сондай аьдем мен саламласкан онынъ яман ислеринде катнасады.

12Сизге язбага коьп затым бар эди, ама калем мен кагытты кулланмага суьймеймен. Куванышымыз толы болсын деп, коьзбе-коьз соьйлесермиз деп уьмит этемен+.

13Алла сайлап алган аьптенънинъ балалары сага салам йибередилер.

* 1:1 Ханбийке эм онынъ балалары: бир иман ямагатынынъ аьдемлери болмага болады. 13-нши аятка да каранъыз.

+ 1:1 1 Яхъя 3:1, Яхья 8:32
+ 1:3 1 Тимотей 1:2, 2 Тимотей 1:2
+ 1:4 3 Яхъя 1:4
+ 1:5 Яхья 13:34, Яхья 15:12, 1 Яхъя 3:11
+ 1:6 Яхья 14:15, 1 Яхъя 5:3

+ 1:7 Яхья 1:14, 1 Яхъя 4:2, 1 Тимотей 3:16, Ювытлар 2:14, 1 Яхъя 2:18, 1 Яхъя 4:3

+ 1:8 1Кор. 3:8
+ 1:9 1 Яхъя 2:23
+ 1:10 Рим. 16:17, 1 Салоникшилер 5:22

+ 1:12 Яхья 15:11, Яхья 16:24, Яхья 17:13, 3 Яхъя 1:13-14

3 Яхъя

3 Яхъя

1. Кирис Соьз

1. 1

Кирис Соьз

ЯХЪЯДАН УЬШИНШИ ХАТ

Элши Яхъя, экинши хаттагындай этип, оьзин «ямагаттынъ тамадасыман» деп айтады. Ол бу хатты бир христиан ямагатындагы Гай деген аьдемге язады. Яхъя оны оьзининъ суьювин коьрсеткени уьшин мактайды эм Диотреф деген биревдинъ тийиссиз юрис-турысы акында куьни-бурын билдиреди.

1

1^1Ямагаттынъ тамадасыннан мен акыйкатлай суьйген баалы Гайга салам!+

2Суьйикли досым, сен ян-ягыннан етимисли болгандай, баьри ягыннан да етимисли, сав-эсен болувынъды Алладан тилеймен.

3Неге десе акыйкатлыкка сенгенинъди, акыйкатлыктынъ йолында юргенинъди кардашларымыз келип шаатлаганда, айлак бек кувандым.

4Мага, балаларым акыйкатлыктынъ йолында юредилер деп, эситкеннен уьйкен куваныш йок+.

Мактав эм насихатлар

5Суьйикли досым, сен оларды алдын танымаган болсанъ да (иман) кардашларынъа этетаган аьр затынъда алаллыкты коьрсетесинъ+.

6Кардашларынъ ямагат алдында сенинъ суьйиминъ акында шаатладылар. Оларды Алла кызметинде юргенлерге тийисли болгандай аьзирлеп йолга салсанъ, ийги этерсинъ,

7неге десе олар, баска миллетлилерден (имансызлардан) эш бир ярдам алмай, Масихтинъ аты уьшин йолга шыктылар.

8Солай этип, биз, акыйкатлыктынъ йолында ислегенлер мен бирлесип, сондайларга ярдам этпеге тийислимиз+.

9Мен иман ямагатына язган эдим, ама араларында бириншиликти айлак та бек суьйген Диотреп бизди ювытпайды.

10Сол себепли, эгер мен янынъызга келсем, онынъ эткен ислерин эсине туьсирермен. Ол, бизим акымыздан яман соьзлерди айтканына да разы болмай, оьзи де (иман) кардашларымызды ювытпайды, ювытпага суьйгенлерди де тыяды эм ямагаттан кувалап шыгарады.

11Суьйикли досым, яманлыкка иерме, яхшылыкка иер. Ким яхшылык этеди, сол – Алладан, а яманлыкты этуьвши – Аллады коьрмеген+.

12Димитрийдинъ тийислилигине баьриси эм акыйкатлык оьзи де шаатлык этеди. Соьйтип, биз де шаатлаймыз эм шаатымыздынъ тувра экенин билесинъ+.

13Сага коьп затларды язар эдим, ама калем мен кагытты кулланмага суьймеймен+.

14Сени тез арадан коьрип, коьзбе-коьз соьйлесермиз деп уьмит этемен.

15Сага тынышлык болсын! Мундагы досларынъ салам йибередилер. Ондагы досларымызга, аьр бирининъ атын айтып, бизден салам бер. (Амин.)

+ 1:1 1 Яхъя 3:18, 2 Яхъя 1:1
+ 1:4 2 Яхъя 1:4
+ 1:5 Гал. 6:10, Ювытлар 13:1
+ 1:8 1 Тимотей 5:18
+ 1:11 1 Яхъя 2:29, 1 Яхъя 3:6
+ 1:12 Яхья 21:24
+ 1:13 2 Яхъя 1:12

Юда

Юда

1. Кирис Соьз

1. 1

Кирис Соьз

ЮДАДАН ХАТ

Юда Ерусалимдеги христиан ямагатынынъ басшысы Якуптынъ иниси (экеви де Иса Масихтинъ кишкей кардашлары) болган.

Оьзининъ хатында Юда христиан ямагатларына ялган окытувшылар болганларын эм Масихтинъ окувын баска маьнеде беретаганларын, табиатсыз яшав аьлин юргистетаганларын куьни-бурын билдиреди. Юда христианларды Раббийге сенимли эм табиатлы болып турмага шакырады.

Хаттынъ тексти Петердинъ экинши хатына бек ювык. Толысынша белгили тувыл, олардынъ кайсысы – Юда яде Петер биринши болып оьзининъ хатын язганы. Белки, эки автор да бир ок уьшинши текст пен хатларын язган заманда кулланган болганлар.

1

Саламласув

1^1Иса Масихтинъ кулы эм Якуптынъ кардашы Юдадан Атамыз Алла шакырып сайлаганларга, Иса Масих коршалайтаганларга салам!+

2Сизде Алладынъ рагимлиги, тынышлыгы эм суьйими аьр дайым оьсе барсын+.

Оькимге тийислилер

3Суьйгенлерим! Бизим ортак куткарылувымыздынъ акында сизге язбага бек шалыссам да сизге – Аллага багыслаганларга бир кере эм оьмирликке аманат этилген иман уьшин куьресип куллык этинъиз деп ялбарып, сосы хатты язбага кереклидей коьремен+.

4Неге десе арамызга кайбир алласыз аьдемлер ясыртын киргенлер. Олар оьзлерининъ эдапсызлыгына сылтав излеп, Алламыздынъ шапагатын туьрлише анълатадылар эм ялгыз бир Иемиз – Раббийимиз Иса Масихти кабыл этип алмайдылар. Бу терисликлери уьшин язаланаяклары коьптен бери Кие Китапта билдирилген+.

5Сиз бу затлардынъ баьрисин билсенъиз де, мен кенем де эсинъизге туьсирмеге суьемен: Раббий бир кере Оьз халкын Мысыр ериннен куткарган болса да сонъында иманнан тайганларды оьлимге берди+.

6Эм де маьлеклер оларга берилген аькимликти яманга кулланып, оьзлерининъ коьктеги меканларын таслап кеткенде, Раббий оларды оьмирлик бугавлар ман беркитип, каранъалыкта уллы Кыямет куьннинъ оькимине дейим тургыстады+.

7Солай ок болып, Содом ман Гомора эм олардынъ тоьгерегиндеги шахарлар, каьхпеликке эм табиатка карсы байланысларга берилгенлери уьшин оьмирлик от пан язага йолыктырылып, уьлги болганлар+.

8Тап солардай болып, сосы аьдемлер де, коьрген туьслерине таянып, оьз тенин кирлейдилер, Раббийдинъ аькимлигин кабыл этип алмайдылар, мактавлыларды да яманлайдылар+.

9Ама маьлеклердинъ етекшиси Микаил, Муса пайхамбардынъ суьеги уьшин давласып, ибилис пен соьйлескен заманда ибилисти яманлап шуьшлемеге йигерленмеген эди, тек: «Сени Раббий тыйсын!» – деген+.

10А бу аьдемлер неди яманлаганларын оьзлери де билмейдилер, тек, анъсыз айванлардай, табиаты ман не затларды анъласалар, сол затлар оларды йойылувга аькеледилер+.

11Оларга кайгы! Олар Кабилдинъ йолы ман бардылар; Биламдай, савга излеп, йолларында адастылар; Корахтай, карсы шыгамыз деп, йойылдылар+.

12Ондай аьдемлер, сизинъ суьюв йыйынларынъызда кара татлардай. Сиз бен бирге уялмай зияпет этип, олар басларынынъ каьрин шегедилер. Олар – ел мен кувылып юретаган ямгырсыз булытлардай; эки кайтам оьлген, куьзде тамыры ман сувырылып тасланган емиссиз тереклердей,+

13уят ислери мен коьбикленген кийик денъиз толкынларындай, оьмирликке калын-каранъалыкта сакланмага буйырылган адаскан юлдызлардай.

14Адам пайхамбардан сонъ ети атага айланган тувдык Ханок пайхамбар ондайлардынъ акында, йорап, булай билдирген: «Мине Раббий Оьзине багысланган мынълаган маьлеклери[*] мен келеятыр+.

15Ол баьри аьдемлерге оьким шыгармага эм олардынъ, Аллады оьрметлемей, эткен баьри яман ислери, алласыз куьналылардынъ Раббийге карсы айткан баьри каты соьзлери уьшин язаламага келеди».

16Бу аьдемлер – яладан-яла ягувшылар, эш бир зат пан да разы болмайтаганлар, оьзлерининъ куьсеген затларына иеретаганлар, кимнен пайда туьсеек болса, сога, мактав соьзлерди айтып, ялынатаганлар+.

Оьзинъизди Алладынъ суьйиминде тутынъыз

17Ама сиз, суьйгенлерим, Раббийимиз Иса Масихтинъ элшилерининъ эртеден йорап айткан соьзлерин эсте сакланъыз+.

18Олар сизге: «Сонъгы заманда оьзлерининъ арам куьсевлери бойынша яшаяк корлавшылар шыгаяклар», – деп айткан эдилер.

19Бу аьдемлер – айырылув салувшылар, тек оьз янлары ман бийленип, Кие Рухтан куры калганлар+.

20А сиз, суьйгенлерим, оьз яшавынъызды энъ кие иманынъыздынъ негизине салып, Кие Рух пан дува этинъиз+.

21Раббий Иса Масих Оьзининъ рагимлиги мен сизге оьмирлик яшав береегин саклап, оьзинъизди Алладынъ суьйиминде тутынъыз+.

22Шекленгенлерди языксынынъыз;

23баскаларды, оттан тартып шыгарып, куткарынъыз; уьшиншилерди языксынынъыз, ама сак болынъыз: олардынъ тек бир тениннен кирленген коьйлегиннен де шийкенинъиз+.

24Сизди йыгылувдан сакламага эм Оьз данъкына айыпсыз, куванышлы болып, киргистпеге куьши болган+

25Куткарувшымыз ялгыз бир Аллага Раббийимиз Иса Масих аркалы данък, уллылык, куват, аькимлик буьтин оьмирлерден алдын болгандай, соьлеге де эм оьмирлерге де болсын! Амин.

* 1:14 Маьлеклери: яде «аьдемлери».

+ 1:1 Ислер 12:17, Якуп 1:1, Мат. 13:55
+ 1:2 1 Петер 1:2, 2 Петер 1:2
+ 1:3 1 Тимотей 6:12, 2 Тимотей 4:7
+ 1:4 2 Петер 2:1
+ 1:5 2 Петер 1:12, Ювытлар 3:17
+ 1:6 2 Петер 2:4

+ 1:7 2 Петер 2:6, Яр. 18:20, Яр. 19:24, Мат. 25:41

+ 1:8 2 Петер 2:10
+ 1:9 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 12:7,
+ 1:10 2 Петер 2:12

+ 1:11 Яр. 4:3-8, 1 Яхъя 3:12, Ювытлар 11:4, 2 Петер 2:15,

+ 1:12 2 Петер 2:17, Мат. 15:13

+ 1:14 Яр. 5:21-24, Ислер 7:53, Гал. 3:19, 1 Салоникшилер 3:13, Ювытлар 12:22

+ 1:16 2 Петер 2:10
+ 1:17 2 Петер 3:2-3
+ 1:19 Рим. 8:9
+ 1:20 Эфесшилер 6:18
+ 1:21 2 Петер 3:12
+ 1:23 Ашы. 3:4

+ 1:24 Пилипшилер 2:15, Колосшылар 1:22, 1 Петер 4:11, Рим. 11:36, Ашы. 1:6, Ашы. 5:13

Ашылув

Ашылув

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

Кирис Соьз

ЯХЪЯГА АШЫЛГАН СОЬЗ

Бу китаптынъ авторы ким болганын айырувда бир неше аьдетте болган ой бар. Энъ яйылганы – оны язган элши Яхъя, Янъы Антласувга киргистилген доьртинши Инжилдинъ эм уьш хаттынъ авторы. Ол китапты янъы оьмирдинъ 90-ншы йылларында, император Домицианнынъ заманында оьзи Патмос аралына суьргинге туьскенининде язган, дейдилер. Домициан, оьзине Алла деп, сый беруьвди талаплаган эм христианларды каты кыйнайтаган болган. Баска бурынгы ойга коьре, автор элши тувыл, тек онынъ аты – Яхъя.

Бу китап Эски Антласув пайхамбарлардынъ аьдетине ызлайды. Пайхамбарлар ярык эм эсте сакланатаган келбетлер мен ердинъ тарихининъ кутылаягы эм ийгиликтинъ яманлыктынъ уьстиннен сонъгы енъуьви акында айтатаган болганлар.

Сосы китапта суьвретленген хабар биринши яктан Кишкей Азиядынъ (соьлеги Турциядынъ) христиан ямагатларына каратылган. Ол кувгында болганларга келеекте не зат болмага тийисли деген соравга уьмитлендируьвши явап береди: Иса Масих янъыдан ерге келеек, Ким Аллага эм Онынъ халкына карсы шыккан болса, солардынъ баьрисининъ уьстиннен сонъгы енъуьвди табаяк эм Ога сенимли аьдемлерге оьмирлик савгады береек. Китаптынъ бетлериннен христиан ямагатларынынъ арасына кирген ялган окытувшылардан сак болмага кереги акында айтылады.

1

1^1Бу – Иса Масихтинъ ашылув соьзи. Алла оны, тез арадан не зат болмага тийисли экенин оьзининъ кулларына коьрсетеек болып, Иса Масихке берген эди. Иса Масих бу соьзди маьлеги аркалы йиберип, Оьзининъ кулы Яхъяга ашып коьрсетти+.

2Яхъя да аьр не коьргенине, Алладынъ соьзине эм Иса Масихтинъ билдируьвине шаатлык этти+.

3Бу соьзлерди окыйтаган, эситетаган эм мунда язылганларды тутатаган наьсипли, неге десе (сол соьзлердинъ толтырылаяк) заманы ювыклайды+.

Ети иман ямагатына салам

4Яхъядан Асия элиндеги ети иман ямагатына: Бар Болып Турганнан, Бар Болганнан эм де Бар Болып Тураяктан, Онынъ тагынынъ алдында туратаган ети рухтан,+

5эм акыйкат шаат болган, оьлиден биринши тирилген, дуныя патшаларынынъ басшысы болган Иса Масихтен сизге шапагат эм тынышлык болсын!

6Бизди суьйген, Оьзининъ тоьгилген каны ман куьналарымыздан эркин эткен, бизди Оьзининъ Атасы Аллага куллык этпеге патша эм дин куллыкшылары этип айырган Исага оьмирлер оьмирлерге данък эм куьдирет болсын! Амин+.

7Мине Иса булытлар ман келеятыр, Оны аьр туьрли коьз де, Оны тескишлеп оьлтиргенлер де коьрееклер. Ердеги баьри ырувлар да Онынъ алдында юзлерин тоьбелеп йылаяклар. Солай. Амин.

Бириншиси де, сонъысы да Менмен

8«Менмен – Альфа да, Омега да, (басы да, ахыры да)», – дейди Бар Болып Турган, Бар Болган эм Бар Болып Тураяк, савлай дуныяды туткан Раббий Алла.

9Мен Исадынъ азап шегуьвинде, патшалыгында эм тоьзимлигинде сиз бен бирге катнасувшы (иман) кардашынъыз Яхъяман, Алла соьзин яйып, Иса Масихке шаат болганым уьшин Патмос аралда (есир) болып шыктым+.

10Раббий куьнинде[*] мени Рух бийлеп алды эм артымнан куьшли, зурна ишиннен шыккандай, тавыс эситтим. Ол: «[Альфа да, Омега да, бириншиси де, сонъысы да Менмен.]+

11Сол коьретаганынъызды китапка яз эм Асия элиндеги ети иман ямагатына йибер: Эфеске, Измирге, Бергамага, Тиатирага, Сартка, Филаделфияга эм Лаодикияга», – деди.

12Мени мен соьйлегеннинъ давысы кимдики болганын коьрер уьшин бурылып карадым да ети алтын майшыракты коьрдим.

13Ети майшырактынъ ортасында аьдем улына усаган, ерге дери еткен узын кийимге оралган эм коькирегине дери алтын белбав кыскан Биревди коьрдим:+

14Онынъ басы ман шашы, ак юндей, кардай ак; коьзлери от ялынындай,+

15аяклары отта кыздырылган яркыраган ездей, давысы шорылдап аккан сувлар тавысындай эдилер.

16Ол онъ колында ети юлдызды тута эди, а авызыннан эки ягы да оьткир кылыш шыга эди. Онынъ бети болган куьши мен яркырайтаган куьндей эди+.

17Мен Оны коьргенде, оьлгендей, аягына йыгылдым. А Ол, мага Оьзининъ онъ колын салып, айтты: «Коркпа! Бириншиси де, Ахырысы да Менмен+.

18Тири Болувшы Менмен: оьлген эдим, а энди оьмирлер оьмирлерге яшайман. [Амин.] Ахыреттинъ де, оьлимнинъ де ашкышлары Менде+.

19Солай этип сен коьргенинъди, не зат бар болып турганын эм оннан сонъ не зат болаягын яз.

20Меним онъ колымда сен коьрген ети юлдыздынъ эм ети алтын майшырактынъ сыры бу болады: ети юлдыз – ети иман ямагатынынъ маьлеклери, а ети майшырак – ети иман ямагаты».

2

Эфестеги ямагатка хат

2^1Эфестеги иман ямагатынынъ маьлегине[*] булай яз: Онъ колында ети юлдызды тутып, ети майшырактынъ арасында Юруьвши булай айтады:+

2«Эткен затларынъды, куллыгынъды, тоьзимлигинъди эм де сен яман кылыклы аьдемлерди шыдап болмаганынъды билемен. Оьзлерин (Иса Масихтинъ) элшилеримиз деп санаган, ама уьшини мен элши болмаган аьдемлерди сынагансынъ эм де олардынъ оьтирикши болганларын анълагансынъ+.

3Сен коьпти тоьзип кеширгенсинъ, сабырлыгынъ бар болганын, Меним атым уьшин шыдап, арымаганынъды билемен.

4Ама сага карсы айтаягым: биринши суьйиминъди таслаганынъ болады.

5Солай этип кайдан йыгылганынъды эсинъе туьсир, тевбеге кайт, алдын эткен затларынъды эт. Солай болмаса, эгер тевбеге келмесенъ, касынъа келермен эм шырагынъды орныннан козгалтарман.

6Сенде не зат ийги десенъ – мендей болып, Николай[*] кавымынынъ эткен затларын сен де коьрип болмайсынъ.

7Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сога Алла еннетининъ ортасындагы яшав терегиннен туз-даьм эттирермен»+.

Измирдеги ямагатка хат

8Измирдеги иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Бириншиси эм Ахырысы, Оьлген эм соьле Яшайтаган булай айтады:+

9«Азапланувынъды эм де ярлылыгынъды билемен, ама сен байсынъ! Оьзлерин ювытлармыз деп санап, сени яманлайтаганлар шынты ювыт тувыллар, а шайтаннынъ синагогы.+

10Сен тоьзип турмага керек болаяк кыйынлыктынъ эш бир затыннан коркпа, мине аьдемлеринъди сынаяк болып, аранъыздан кайбиревлерди ибилис тутнакка олтыртаяк эм он куьн бойы сынап, кыйынлык шектиреек. Оьлимге етсенъ де туьз бол эм сага яшав тажын берермен+.

11Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сол экинши оьлимнен эш бир зарар коьрмеек»+.

Бергамадагы ямагатка хат

12Бергамадагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Эки ягы да оьткир кылышы болган булай айтады:+

13«Сен кайда яшаганынъды билемен. Шайтаннынъ тагы онда. Сога карамай, сен Меним атыма туьз болдынъ. Сизде, шайтан яшаган ерде, сенимли шаатым Антипа оьлтирилген вакытта да иманымнан таймагансынъ.

14Ама сага бираз карсы айтар затым бар: сенде, сол ерде Биламнынъ окытувын тутатаганлар бар. Билам Балакты Исраил улларын йолдан тайдырып, бутларга багысланган курман этлерин ашатып, каьхпеликке берилмеге уьйреткен+.

15Сондай болып та сенде де Николай кавымынынъ окувын тутатаганлар бар+.

16Соннан себеп тевбеге туьс. Солай этпесенъ, тезден сага келермен, олар ман авызымдагы кылыш пан согысарман+.

17Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сога ясыртын сакланатаган маннадан[*] туз-даьм эттирермен эм ога ак тас берермен. Сол таста, оны алганнан баска эш бирев де билмеген янъы аты язылган»+.

Тиатирадагы ямагатка хат

18Тиатирадагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Коьзлери оттынъ ялынындай, аяклары яркыраган ездей Алла Улы булай айтады:+

19«Эткен затларынъды, суьйиминъди, иманынъды, куллык этуьвинъди, тоьзимлигинъди эм аьлиги заманда эткен ислеринъ аьвелги ислеринънен уллырак болганын да билемен.

20Ама сага карсы айтар затым бар: сен оьзин пайхамбардай коьретаган Изабел атлы хатынга меним кулларымды уьйреттирип, янъылыска киргистпеге, каьхпеликке берилмеге эм бутларга багысланган курман этлерин ашатпага амал бересинъ+.

21Мен ога, каьхпелигиннен тайып, тевбеге туьспеге заман берген эдим, ама ол тевбеге туьспеге суьймеди+.

22Энди Мен оны тоьсекке туьсиремен эм оны ман зина этетаганларды, эткен затлары уьшин тевбеге кайтпасалар, уллы азапка калдырарман.

23Балаларын да оьлимге еткерермен. Баьри ямагатлар Меним юреклерди эм коьнъиллерди сынавшы болганымды билерлер. Аьр биринъизге исинъизге коьре тийислисин берермен+.

24Сизге болса эм Тиатирада болган баскаларга да, сол окувды тутпаганларга эм „шайтаннынъ теренликлери“ деп айтылган затларды билмегенлерге айтаман: басынъызга баска эмбекти салмаспан.

25Мен келгенше, тек сол сизде болганды саклап турынъыз+.

26Ким енъеди эм Мен этетаган затларды сонъына дейим бардырады, сога миллетлердинъ уьстинде аькимликти берермен+.

27Ол оларды темир таягы ман багып турар эм олар, балшык савыттай, уватылаяклар.

28Мен Атамнан куват алгандай, ол да алаяк: Мен ога танъ юлдызын берермен.

29Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

3

Сарттагы ямагатка хат

3^1Сарттагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Оьзинде Алладынъ ети рухы эм ети юлдызы болган булай айтады: «Эткен затларынъды билемен, сен, тиридей, атынъды юргистесинъ, ама оьлисинъ+.

2Уяв тур, оьзинъде калган, оьлим аьлге еткерилген затларды беркит, неге десе эткен затларынънынъ Алламнынъ алдында толы болганын коьрмеймен.

3Сен неди кабыл этип алганынъды эм эситкенинъди эсинъе туьсир, сакла, тевбеге туьс. Эгер энди уяв турмасанъ, мен, карактай, сакламастан келермен, сенинъ уьстинъе кайсы саьатте келеегимди билмессинъ+.

4Ама сенде, Сартта, кийимин кир этпеген бир неше киси бар. Олар Мени мен ак кийимде юрерлер, неге десе олар тийислилер+.

5Ким енъеди, сол ак кийим киер; онынъ атын яшав китабыннан кетирмеспен; атын Атамнынъ эм Онынъ маьлеклерининъ алдында да ашык айтарман+.

6Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

Филаделфиядагы ямагатка хат

7Филаделфиядагы иман ямагатынынъ маьлегине яз: Сол, Кие эм Акыйкат эм Дауттынъ ашкышына ие болган, капыды ашканда бирев де ябалмаган, япканда бир аьдем де ашалмаган сага булай айтады:

8«Эткен затларынъды билемен; мине Мен алдынъда эсикти аштым, оны эш бирев де ябалмайды. Куьшинъ аз, ама Меним соьзимди саклагансынъ эм Атымнан артка таймагансынъ.

9Мине, не этермен шайтаннынъ синагогыннан: оьзлерине, ювытпыз деп, ама ювыт болмай ялган айтканларга, Мен, олар келип, аягынънынъ алдында басларын ийгенше этермен эм сени суьйгенимди билерлер+.

10Сен, соьзимди саклап, тоьзимлик коьрсеттинъ. Мен де сени ерде яшаганлардынъ сыналувы уьшин буьтин дуныяга келеек сынав вакытыннан сакларман+.

11Мен тез заманнан келермен; бирев тажынъды алып кетпестей, не затынъ бар болса, соны сакла+.

12Ким енъеди, соны Алламнынъ уьйининъ бас баганасы этермен эм ол энди сол ерден эш шыкпаяк; онынъ уьстине Алламнынъ атын, Алламнынъ шахарынынъ, коьктен Алламнынъ алдыннан тоьменге туьсеятырган янъы Ерусалимнинъ атын эм оьзимнинъ янъы атымды язарман+.

13Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

Лаодикиядагы ямагатка хат

14Лаодикиядагы иман ямагатынынъ маьлегине яз: Сенимли эм акыйкат шаат, Алладынъ яратканынынъ булагы Амин[*], булай айтады:+

15«Эткен затларынъды билемен; сен исси де, сувык та тувылсынъ; ах, эгер сен не сувык яде исси болсанъ экен!

16Ама сен исси де, сувык та болмай, йылы болганынъ уьшин сени авызымнан буьркип шыгарарман.

17Неге десе сен: „Колайлыман, бай болганман, эш бир заттан муктажым йок“, – дейсинъ; ама оьзинънинъ баьрисиннен де язык, каьрип, пакыр, сокыр эм яланъаш болганынъды билмейсинъ+.

18Мен сага бай болар уьшин отта тазаланган алтынды, кийип, яланъашлыктынъ уятлыгын ябар уьшин меннен ак кийимди, коьзинъе ягып, коьрер уьшин коьз даьрисин сатып алмага акыл уьйретемен+.

19Мен кимди суьемен, солардынъ бетине салып айтаман эм де азаплап уьйретемен. Соьйтип, шалыскыр бол эм тевбеге туьс+.

20Мине Мен эсик туьбинде тураман эм оны кагаман. Эгер ким, давысымды эситип, эсикти ашса, ога кирермен, оны ман бирге, ол да Мени мен бирге ас ишермиз+.

21Мен енъип, Атам ман бирге Онынъ тагында олтыргандай, ким енъеди, сога да Меним тагымда Мени мен олтырмага амал берермен+.

22Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»+

4

Коьктеги так

4^1Оннан сонъ караганымда коьрдим: мине коькте эсик ашылды. Сол алдынгы, мен оны эситкен, мени мен соьйлескен, зурнага усаган давыс айтты: «Мунда мин эм Мен сага муннан сонъ болмага тийислисин коьрсетейим»+.

2Сол мезгил мени Рух бийлеп алды, коьктеги такты эм онда Олтырувшыды коьрдим+.

3Сол Олтырувшы – сыпаты ман яспис эм сардис тасларындай. Тактынъ тоьгерегиндеги курткашык зубаржат тасына усайды.

4Тактынъ тоьгерегинде тагы да йырма доьрт так бар эди; оларда йырма доьрт тамададынъ олтырып турганын коьрдим. Олар ак кийим кийген эдилер, басларында алтын тажлары бар эди+.

5Тактынъ ягыннан айындырыклар, коьк гуьрилдевлер эм тавыслар шыгатаган эдилер эм алдында Алладынъ ети рухы болган ети от шырак янатаган эди+.

6Тактынъ алдында куьрт сисеге усаган денъиз, ортасында эм тоьгерегинде алды да, арты да коьзлер мен капланган доьрт янувар бар эди+.

7Бириншиси – арсланга, экиншиси – оьгизге, уьшиншисининъ бети аьдемдикине усаган, доьртиншиси болса ушып бараяткан карагуска усаган эди.

8Доьрт янувардынъ аьр бирисининъ алтысар канаты бар эди. Януварлардынъ аьр ягы да, канатларынынъ ишлери де коьзлер мен капланган эди. Олар не куьни, не туьни тынышлыгы болмай: «Кие, кие, кие буьтин дуныяды туткан Раббий Алла, Бар Болып Турган, Бар Болган эм Бар Болып Тураяк», – деп, токтавсыз, кайтарып айтып туратаган эдилер.

9Януварлар оьмирлер бойы яшайтаган тагында Олтырувшыга данъклав, оьрметлев, шуькир беретаган вакытта,

10йырма доьрт тамада Онынъ алдына йыгылып, оьмирлер бойы Яшайтаганга бас ийип, тажларын тактынъ алдына салып:

11«Я Раббий Алламыз, данълав да, оьрметлев те, куьдирет те алмага тийисли Сенсинъ. Аьр не затты да Сен яраткансынъ, аьр не зат та Сенинъ ыхтыярынъ ман яратылып бар болды», – деп айта эдилер+.

5

Ети мухырлы колязба

5^1Такта Олтырувшыдынъ онъ колында иши де, тысы да язылган болып ети мухыр ман бегитилген колязба коьрдим+.

2Маьлектинъ коьтеринки тавысы ман: «Ким бу китапты ашпага эм мухырларын шешпеге тийисли?» – деп айтканын эситтим.

3Ама эш бирев де, ер уьстинде де, ер астында да бу китапты ашпага эм онынъ ишине карамага табылмады.

4Мен бу китапты ашып, онынъ ишине карамага тийисли эш биревдинъ де табылмаганына коьп йыладым.

5Сонда тамадалардынъ биреви мага: «Йылама! Мине Дауттынь Тамыры – Юда ырувыннан Арслан[*] енъген, бу китапты эм онынъ ети мухырын ашпага болаяк», – деди+

6Тактынъ, доьрт янувардынъ эм тамадалардынъ ортасында сойылгандай болып турган бир Козы коьрдим. Онынъ ети муьйизи эм ети коьзи бар эди. Олар – Раббийдинъ буьтин ерге йиберген ети рухы+.

7Козы келди де такта Олтырувшыдынъ онъ колыннан китапты алды.

8Козы китапты алатаган вакытта, доьрт янувар ман йырма доьрт тамада Онынъ алдында ерге дейим басларын ийдилер. Олардынъ аьр бирининъ колында лира эм ладан ийиске толган алтын аяклар бар эди. Булар – Аллага багысланганлардынъ дувалары+.

9Олар: «Китапты алып, онынъ мухырларын ашпага тийислисинъ. Неге десе Сен, курманлык болып, Оьз канынъ ман аьр ырувдан эм тилден, халктан эм миллеттен аьдемлерди Алла уьшин сатып алгансынъ+.

10Алламызга кызмет кылар уьшин оларды патша эм дин куллыкшылары эткенсинъ. Олар ер уьстинде патшалык этееклер», – деп янъы зикир шала эдилер+.

11Оннан сонъ так пан януварлардынъ эм тамадалардынъ тоьгерегинде коьплеген маьлеклерди коьрдим эм тавысларын эситтим. Олар сансыз коьп, мынълаган эдилер+.

12Маьлеклер, давысларын коьтеринки шыгарып: «Сойылган Козы куьдирет, байлык, терен акыл, куват, оьрмет, данък эм мактав алмага тийисли», – деп айта эдилер+.

13Коькте, ерде, ер астында эм денъизде аьр туьрли яратылганлардынъ баьриси эм олардынъ ишиндеги баьри зат: «Такта Олтырувшыга эм Козыга оьмир оьмирлерге мактав, оьрмет, данък эм куьдирет болсын!» – дегенлерин эситтим+.

14Доьрт янувар: «Амин», – деп айтатаган, тамадалар да басларын тоьмен ийип, сежде кылатаган эдилер+.

6

Козы мухырларды ашады

6^1Сонъ мен Козыдынъ ети мухырдынъ бириншисин ашканын коьрдим эм доьрт янувардынъ бириси коьк гуьрилдевине усаган тавысы ман: «Кел!» – дегенин эситтим+.

2Коьзиме ак ат эм онынъ уьстинде колына яй ыслаган атлы коьринди. Ога таж кийдирилген эм ол, янъы енъуьвлерге ымтылган енъуьвшидей болып, шыкты.

3Козы экинши мухырды ашканда, мен экинши янувардынъ: «Кел!» – дегенин эситтим.

4Сол заманда кызыл туьсли баска ат шыкты. Онынъ уьстиндеги атлыга, ер юзинде яшаган аьдемлер бир бирлерин оьлтирсинлер деп, олардынъ араларындагы татымлыкты йок этуьв тапшырылган, Ога уьйкен кылыш та берилген эди+.

5Козы уьшинши мухырды ашканда, уьшинши янувардынъ: «Кел!» – дегенин эситтим эм карап, кара ат коьрдим. Онынъ уьстиндеги атлыдынъ колында шекки бар эди.

6Доьрт янувардынъ арасыннан шыккан тавыстынъ: «Тек бир оьлшем[*] бийдай эм уьш оьлшем арпа бир куьнлик иске[*], ама зейтун майына эм шагырга зарар берме!» – дегенин эситтим+.

7Козы доьртинши мухырды ашканда, мен доьртинши янувардынъ: «Кел!» – деген тавысын эситтим.

8Карап, ак туьсли ат коьрдим. Онынъ уьстиндеги атлыдынъ аты – оьлим, онынъ артыннан ахырет келетаган эди. Ер юзининъ доьрт боьлигининъ бирин кылыш пан, ашлык пан, оьлет пен, йырткышлар ман кырмага атлыга эркинлик берилген эди.

9Козы бесинши мухырды ашканда, курман этилуьвши ердинъ туьбинде Алла соьзи эм оьзлерининъ эткен шаатлыгы уьшин оьлтирилгенлердинъ янларын коьрдим+.

10Баьри болган куьшлери мен олар: «Кие эм акыйкат Иемиз, канымыз уьшин ер юзинде яшайтаганларга кайзаман оьким шыгарып оьш алаяксынъ?» – деп, бакырыстылар+.

11Сол заманда оларды ак кийимлерге кийиндирдилер эм сыдыралары, олардай болып оьлтирилген, баска Алла кулларына эм (иман) кардашларына толганга дейим, тагы бир кесек заман сакламага керек болганлары айтылды+. 12Козы алтыншы мухырды ашканда, уьйкен ер сенъкилдев болганын коьрдим. Куьн, эшки юниннен согылып этилген кумаш пан ябылгандай, караланды, толган ай, кандай, (кызыл) болды+.

13Коьктеги юлдызлар, куьшли елде ясыл ынжырлар теректен калай тыбырдап туьсе болсалар, солай ерге туьстилер.

14Коьк, колязбадай оралып, йойылды. Баьри тавлар эм араллар орынларыннан козгалдылар+.

15Ер юзи патшалары, уллы аьдемлери, аьскер басшылары, байлар эм куьшлилер, баьри ыргатлар эм азатлар дорбынларга, каялар арасына ясырындылар.

16Аьдемлер тавларга, каяларга: «Уьстимизге авып туьсинъиз, бизди такта Олтырганнан эм Козыдынъ ашувыннан сакланъыз+.

17Олардынъ уллы ашувынынъ куьни келди. Энди сол куьнге ким карсы шыгып болар?» – дедилер.

7

Мухырланган 144 000 аьдем

7^1Оннан сонъ мен доьрт маьлекти коьрдим. Олар ер юзининъ доьрт шетинде турып, не ерге, не денъизге, не бир терекке ел эспесин деп, ердинъ доьрт елин бувып туратаган эдилер.

2Мен баска бир маьлекти де коьрдим. Ол куьнтувардан коьтерилип келе эди эм яшав беруьвши Алладынъ мухыры онда эди. Сол маьлек, ер юзинде, денъизде зарар эндирмеге куват берилген доьрт маьлекке сесин коьтерип:

3«Не ер юзине, не денъизге, не терекке Алламыздынъ кулларынынъ манълайына биз мухыр салганымызга дейим зарар этпенъиз!» – деди+.

4Мен мухыр салынганлардынъ санын эситтим. Исраил улларынынъ буьтин ырувларыннан 144 000 аьдемге мухыр салынган эди:

5Юдадынъ ырувыннан он эки мынъ аьдемге, Рубен ырувыннан он эки мынъга, Гад ырувыннан он эки мынъга,

6Ашер ырувыннан он эки мынъга, Напталий ырувыннан он эки мынъга, Манаше ырувыннан он эки мынъга,

7Шимон ырувыннан он эки мынъга, Левий ырувыннан он эки мынъга, Иссакар ырувыннан он эки мынъга,

8Завулон ырувыннан он эки мынъга, Юсуп ырувыннан он эки мынъга, Бенямин ырувыннан да он эки мынъ аьдемге мухыр салынган эди.

Куткарылганлардынъ сансыз туьркими

9Сонъ мен аьр миллеттен, ырувдан, халктан эм тилден болган, эш бирев де санап болмаган коьп аьдемлерди коьрдим. Олар тактынъ эм Козыдынъ алдында ак кийимлерге оралып, колларына хурма бутакларын ыслап тура эдилер+.

10Баьри болган куьшлери мен олар: «Такта олтырувшы Алламызда эм Козыда бизим куткарылувымыз!» – деп, бакырыстылар+.

11Сол заманда тактынъ, тамадалардынъ эм доьрт янувардынъ тоьгерегинде турган маьлеклердинъ баьриси, так алдына бетлери мен йыгылып, Аллага табынып:+

12«Амин! Мактав, данък, терен акыл, шуькир, оьрмет, куьш эм куьдирет Алламызга оьмирлерге болсын! Амин!» – дедилер+.

13Тамадалардынъ бириси меннен: «Сен бу ак кийимлер кийген аьдемлерди билесинъме, олар кайдан келгенлер?» – деп сорады.

14«Бийим, оны сен билесинъ», – дедим мен.

Ол: «Бу аьдемлер уьйкен кыйынлык заманын басларыннан кеширгенлер. Олар кийимлерин,

Козыдынъ каны ман ювып, ак эткенлер+.

15Сонынъ уьшин олар Алладынъ тагы алдында турып,

Ога уьйинде кеше-куьндиз табынадылар.

Такта Олтырган олардынъ уьстине шатырын керип ашаяк.

16Олар энди аш болмаяклар эм де сувсамаяклар.

Оларды куьн иссилиги кыйнамаяк,

17неге десе оларды тактынъ оьзеги болган Козы куьтеек+.

8

Яшавдынъ сув шокыракларына аькетеек.

Алла олардынъ аьр туьрли коьзясларын суьртеек», – деди.

Етинши мухыр

1Козы етинши мухырды ашканда, коькте баьриси де тынды. Ярым саьатке дери тоьгеректи сессизлик бийледи+.

2Сол заман Алладынъ алдында турган ети маьлекти коьрдим. Олардынъ аьр бирине зурна берилген эди+.

3Тагы да бир маьлек келип, курман этилуьвши ердинъ касына янасты. Колында онынъ ийис шыгаратаган алтын савыты бар эди. Тактынъ алдындагы алтын курман этилуьвши ерде Аллага багысланган баьри аьдемлердинъ дуваларына косар уьшин ога коьп ладан ийис берилген эди+.

4Ладан ийистинъ туьтини Аллага багысланганлардынъ дувалары ман бирге маьлектинъ колыннан Алладынъ алдына коьтерилди+.

5Маьлек колына савытты алып, курман этилуьвши ердинъ оты ман оны толтырып, ерге таслады. Сол саьатлей коьк гуьрилдевлер, уьйкен тавыслар эситилди, айындырык яркырады эм ер сенъкилдеди+.

Ети зурна

6Ети маьлек колларындагы ети зурнада ойнамага аьзир болдылар.

7Биринши маьлек зурнасын ойнатты. Сол саьатлей ер юзин кан карыскан буршак эм от сокты. Ер юзининъ уьштен бир кесеги, тереклердинъ уьштен бириси, коьк оьленнинъ оьзи де калмай, янып соьндилер.

8Экинши маьлек зурнасын ойнатты. От янган уьйкен тавга усаган бир зат денъизге тасланды+.

9Денъиздинъ уьштен бир кесеги канлы болды, денъиздеги ян-янувардынъ уьштен бириси кырылды, кемелердинъ уьштен бириси йок этилди.

10Уьшинши маьлек зурнасын ойнатты. Коьктен, ялынлы от шырактай, янып турган уьйкен юлдыз йылгалардынъ уьштен бирине, сув булакларына туьсти+.

11Юлдыздынъ аты Ювсан эди. Сувлардынъ уьштен бириси, ювсандай, ув татык болды, коьплеген аьдем сол сувдан оьлди.

12Доьртинши маьлек зурнасын ойнатты. Куьннинъ уьштен бириси, айдынъ уьштен бириси эм юлдызлардынъ уьштен бириси зарарланды. Солай болганда, олардынъ уьштен бириси караланды, кешедей, куьндиздинъ де уьштен бириси ярыксыз калды.

13Сол заманда мен йогарда, коькте ушкан карагусты коьрдим эм онынъ: «Ер юзинде яшаганларга сонъгы уьш маьлектинъ зурналарыннан соьле-аьле шыгаяк сеслериннен – кайгы, кайгы, кайгы!» – деп каты кышкырганын эситтим.

9

9^1Бесинши маьлек зурнасын ойнатты. Мен коьктен туьскен тагы да бир юлдыз коьрдим. Ога туьпсиз опкынга аькетуьвши куйыдынъ ашкышы берилген эди+.

2Сол юлдыз опкыннынъ куйысын ашканда, онынъ ишиннен, уьйкен пештен шыккандай болып туьтин коьтерилди. Куйыдан шыккан туьтиннен куьн эм ава караланды.

3Туьтиннинъ арасыннан ер юзине шегерткилер явдылар. Оларга, ердеги каракуртлардынь куьшиндей, куьш берилген эди.

4Оларга, не ер коьгоьленине, не бир туьрли оьсимликке, не де бир туьрли терекке зарар этпенъиз, тек, манълайларында Алла мухыры болмаган аьдемлерге зарар этинъиз деп, айтылган эди+.

5Шегерткилерге сол аьдемлерди оьлтирмеге тувыл, тек бес ай узагында кыйнамага ызын берилген эди. Олардынъ кыйнавы каракурт шаккан аьдемнинъ кыйналувына тенъ эди.

6Азапланган куьнлеринде аьдемлер оьлим излееклер, тек оны таппаяклар. Оьлеек болаяклар, ама оьлим олардан кашаяк.

7Шегерткилер оьзлерининъ сыпаты ман согыска аьзир болган атларга усайдылар, басларында алтын тажга усаган бир зат бар, а бетлери – аьдем сыпатындай.

8Шашлары – хатынлардынъ шашындай, а тислери – арсландыкындай.

9Тоьслеринде, темир куьбедей, куьбелери бар. Канатларынынъ тавысы десенъ согыста шапкан коьплеген атлардынъ эм арбалардынъ тавысына усайды.

10Куйрыклары бар, онда каракуртлардыкындай ув огы бар. Сол куйрыкларда олардынъ бес ай аьдемлерге зарар этпеге берилген куьши йыйылган.

11Шегерткилерге басшылык этуьвши патша – туьпсиз опкыннынъ маьлеги. Онынъ еврейше аты Аваддон, грекше – Аполлион[*].

12Биринши кайгы озып кеткенде, артыннан эки кайгы бирге келеятыр+.

13Алтыншы маьлек зурнасын ойнатты. Мен Алладынъ алдындагы алтын курман этилуьвши ердинъ доьрт муьйизиннен шыккан тавысты эситтим.

14Сол тавыс, колында зурна болган алтыншы маьлекке: «Уьйкен Ефрат йылгасында байланган доьрт маьлекти босат!» – деди+.

15Соьйтип, аьдемлердинъ уьштен бирин оьлтирер уьшин сол саьатке, куьнге, айга эм йылга аьзирленген доьрт маьлек босатылды.

16Онда 200 000 000 атлы аьскер бар эди. Санларын мен оьзим эситтим.

17Мен коьринисте коьрген атлар да, олардынъ уьстиндеги атлылар да сосындай болганларын эследим: тоьслеринде оттай янган кызыл, карагоьк, коькирт туьсли темир куьбе бар эди. Атлардынъ баслары арсландыкына усай эдилер. Авызларыннан от, туьтин эм коькирт шыга эди.

18Сол уьш баьле мен – олардынъ авызларыннан шыккан от пан, туьтин мен, коькирт пен аьдемлердинъ уьштен бири оьлтирилди.

19Атлардынъ куьши авызларында эм куйрыкларында. Йыланларга усаган куйрыкларынынъ баслары бар, олар ман аьдемлерге зарар бередилер.

20Сосы баьле-казалардан оьлмей калган аьдемлер, оьзлерининъ колы ман эткен бутларын таслап, тевбеге кайтпадылар, коьрип, эситип, юрип болмаган алтын, куьмис, ез, тас эм агаш бутларга табынганларын коймадылар+.

21Олар аьдем оьлтируьвлерине, саьарликлерине, каьхпеликлерине, урлавларына, тевбе этип, оькинмедилер+.

10

Кишкей кагыты ман маьлек

10^1Мен коьктен туьсип келген баска куьшли маьлекти де коьргенмен. Ол булытка оралган, басынынъ уьстинде курткашык яркырайды. Бети куьнге, аяклары десенъ от баганаларга усайдылар+.

2Колында ол бир кишкей ашык колязба ыслай эди. Онъ аягы ман денъизге, сол аягы ман ерге таянып,

3арсланнынъ оькиргенине усаган коьтеринки тавысы ман бакырды. Ол бакырган заманында, ети коьк гуьрилдевдинъ де тили ашылып, бир зат айтты.

4Ети гуьрилдев айтканнан сонъ, мен эситкенимди язып басладым, ама коьктен: «Ети коьк гуьрилдевдинъ айтканын язба, ол сыр болып калсын» – деген тавысты эситтим+.

5Оннан сонъ, ерди эм денъизди басып туратаган, мен коьрген маьлек, онъ колын коькке коьтерип,

6оьмирлер бойы Яшайтаганнынъ, коькти, ерди, денъизди эм оларда болган баьри затты Яратканнынъ аты ман ант этип:

7«Энди кешигуьв болмаяк, неге десе етинши маьлек зурнасын ойнатса, Алладынъ Оьз кулларына, пайхамбарларына хабарлаганындай сыры толтырылаяк», – деди+.

8Сонъ коьктен мен эситкен тавыс тагы да мени мен соьйлесип: «Бар, ерде эм денъизде турган маьлектинъ колыннан ашык колязбады ал!» – деди.

9Мен маьлекке барып: «Мага сол кишкей колязбады бер», – дедим.

Ол: «Ал эм аша оны. Карнынъ шанышып авыраяк, ама авызынъда балдай таьтли болаяк», – деди.

10Мен колыма колязбады алып ашадым. Авызымда балдай таьтли эди, ама оны ютканлай, карным шанышып авырды.

11Сонъ мага: «Сен арбатында да коьплеген халкларга, миллетлерге, тиллерге эм патшаларга пайхамбарлык этеексинъ», – деп айттылар.

11

Эки шаат

11^1Мага аршынга усаган бир таяк берилип: «Бар, Алла уьйининъ курман этилуьвши ерининъ уьйкенлигин оьлше, сонда табынатаганларды сана+.

2Алла уьйининъ тыс каралдысына эс берме, оны оьлшеме. Тыс каралды кие шахарды кырк эки ай таптаяк миллетлерге берилген+.

3Мен эки шаатыма куьш береекпен. Олар эрегожа кийип бир мынъ эки юз алпыс куьн пайхамбарлык суьрееклер», – деп айтылды.

4Бу эки шаат – дуныя Иесининъ алдында турган эки зейтун тереги эм эки майшырак.

5Эгер дейим ким болса да бирев оларга зарар этпеге суьйсе, олардынъ авызыннан шыккан от явларын ютар. Солай этип, ким болса да бирев оларга зарар этпеге ойланса, сол оьлтирилмеге тийисли.

6Эки шаатка, пайхамбарлыкты юргисткен заманларында, коькти капап, ямгырларды токтатпага куват берилген; сувларды канга айландырмага эм кашан суьйселер, сол заманда ерде аьр туьрли баьле-каза яратпага куват алганлар+.

7Шаатлыкларын этип кутылганнан сонъ, туьпсиз опкыннан шыгувшы йырткыш олар ман согысаяк, оларды енъеек эм оьлтиреек+.

8Олардынъ илеслери, символ ман айтканда, Содом эм Мысыр деп аталган уллы шахардынъ уьйкен йолына тасланаяк. Онда олардынъ Раббийи де кашка керилген.

9Уьш куьн ярым узагында аьр халктан, ырувдан, тилден, миллеттен болган аьдемлер олардынъ илеслерине караяклар эм оларды кабырга салмага ызын бермееклер.

10Сол эки пайхамбардынъ оьлими дуныя яшавшыларын суьйинтеек, неге десе экеви оларды бек кыйнаган. Аьдемлер ойын-той этееклер, бир бирлерине савгалар йиберееклер.

11Уьш куьн ярым заман озган сонъ, Алладан яшав рухы кирип, эки пайхамбар кайтарадан аяк уьстине миндилер. Оларга караганларды уьйкен коркыныш бийледи+.

12Эки пайхамбар коьктен куьшли тавыстынъ: «Мунда мининъиз!» – дегенин эситтилер. Булыт уьстинде олар коькке коьтерилдилер, душпанлары оларга карадылар+.

13Сол саьатлей уьйкен ер сенъкилдеви болды. Шахардынъ оннан бири шашылды, ети мынъ аьдеми оьлди; калганларды коркув бийледи эм олар коьктеги Аллады данъкладылар+.

14Экинши кайгы кешти, ама тезден уьшинши кайгы келеек+.

Етинши зурна

15Етинши маьлек зурнасын ойнатты. Коькте:

«Дуныя патшалыгы

Раббийимиздинъ эм Масихининъ патшалыгы болды.

Ол оьмир оьмирлерге патшалык суьреек», – деген коьтеринки тавыслар эситилдилер+.

16Сол заманда Алла алдында такларында олтырган йырма доьрт тамада, эт бетиннен туьсип, Аллага сежде кылдылар:+

17«Буьтин дуныяды туткан,

бар болып турган эм бар болган
Раббий Алламыз,
уллы куьшинъди кулланып,
патшалык суьргенинъ уьшин
Сага шуькир этемиз+.

18Миллетлер ашувландылар,

ама Сенинъ де ашувынъ басларына туьсти.
Оьлилерге оьким шыгармага,
кулларынъ болган пайхамбарларды,
Сага багысланганларды,
кишкейи-уьйкени болсын,
атынъды сыйлаганларды савгаламага,
а ерди йоятаганларды йок этпеге заман келди», – деп, тавысландылар+.

19Сонъ Алладынъ коьктеги уьйи ашылды, онда антласув сандыгы[*] коьринди. Айындырыклар яркырады, коьк гуьрилдевлер эситилди, ер сенъкилдеди, каты буршак явды+.

12

Хатын эм аздаа (ибилис)

12^1Аспанда, уллы нышан болып, куьнди уьстине кийген хатын коьринди: онынъ аягынынъ астында ай, басында он эки юлдызлы тажы бар эди+.

2Хатын, юкли болып, бала табув азабыннан эм авырувыннан кышкыра эди.

3Сонъ аспанда тагы да бир нышан – ети баслы эм он муьйизли, аьр басында бирер тажы болган уьйкен кызыл аздаа коьринди,+

4куйрыгы ман аспаннан юлдызлардынъ уьштен бирин сыпырып алды да ерге атты. Аздаа бала табаяк хатыннынъ алдында, сабийи тувганлай, оны ютаяк болып, токталды.

5Хатыннан буьтин миллетлерди темир таягы ман багып юреек эр сабий тувды. Хатыннынъ баласы, сол саьатлей, Аллага эм Онынъ тагынынъ алдына аькелинди+.

6Хатын шоьлге кашты. Онда, ол мынъ эки юз алпыс куьн асыралып турсын деп, Алла ога ер аьзирлеген эди+.

Аспандагы согыс

7Аспанда согыс басланды. Микаил[*] ман онынъ маьлеклери аздаага карсы согысты, аздаа да оьзининъ маьлеклери мен оларга карсы шыкты,+

8ама шыдалмады. Соьйтип, олар коьктеги орынларын йойдылар.

9Бу уьйкен аздаа – буьтин дуныяды алдап азгырган, ибилис эм шайтан деп аталган бурынгы йылан ерге атылды, маьлеклери де оны ман бирге атылдылар+.

10Оннан сонъ мен коькте куьшли тавысты эситтим. Ол: «Энди Алламыздынъ куткарувы, куьдирети, патшалыгы эм Масихининъ аькимлиги келди, неге десе (иман) кардашларымызды айыплавшы, оларды Алламыздынъ алдында куьни-туьни айыплап туратаган, ерге тасланды.

11Олар аздаады Козыдынъ каны ман эм оьзлерининъ шаатлав соьзи мен енъдилер эм де, оьлимге дейим де коркпай, оьзлерининъ янларын аямадылар+.

12Сога коьре, аспан эм онда яшаганлар, куванынъыз! Ерге эм денъизге – кайгы, неге десе уьстинъизге оьзине аз заман калганын билген, ашувдан кутырган ибилис туьскен!» – деди.

13Аздаа ерге атылып тасланганын коьргенде, эр балады тапкан хатыннынъ ызыннан кувып баслады.

14Хатынга болса йыланнан кашып шоьлге, оьзи уьш йыл ярым заман асыралып тураяк ерге ушып барсын деп, уьйкен карагустынъ эки канаты берилди+.

15Хатынды сув алып кетер уьшин йылан оьз авызыннан хатыннынъ артыннан, йылгадай, сув агыстты.

16Ама ер, авызын ашып, аздаа авызыннан агысткан йылгады ютып, хатынга ярдам этти.

17Аздаа хатынга ашувланды эм хатыннынъ тукымыннан калганлар, Алладынъ парызларын тутып, Исага шаатлыкларын юргисткенлер мен согыспага кетти+.

13

Денъизден шыккан янувар

13^1Мен денъиз ягасындагы кумда токталдым эм денъизден шыгаятырган ети баслы он муьйизли йырткышты коьрдим. Онынъ он муьйизинде бирер тажы бар эди, басларында ассылык атлары язылган эди+.

2Мен коьрген йырткыш йолбарыска усай эди, аяклары – аювдыкындай, авызы болса арсландыкындай эди. Аздаа ога оьзининъ куьшин, тагын эм уллы аькимлигин берген эди+.

3Онынъ басларынынъ бири оьлим яралыдай болганын коьрдим, ама оьлим ярасы сав болган эди. Ер уьстиндегилердинъ баьриси, ызыннан карап, сейирсиндилер,

4йырткышка аькимлик берген аздаага бас ийип: «Бу йырткыштай ким бар ды эм оны ман ким согыспага болаяк ты?» – дедилер.

5Бу йырткышка оьктемли эм ассылык пан соьйлейтаган авыз эм кырк эки ай бойында юргистпеге аькимлик берилди+.

6Ол Аллага карсы ассылык соьзлерди айтпага, Онынъ атын, уьйин эм коькте яшаганларды яманламага авызын ашты.

7Йырткышка Аллага багысланганларга карсы согыспага, оларды енъмеге амал этилди. Ога аьр ырувды да, аьр халкты да, тилди де, миллетти де бийлемеге аькимлик берилди+.

8Ер уьстинде яшайтаган, дуныя яратылганнан бери курман этилген Козыдынъ яшав китабында атлары язылмаган аьдемлердинъ баьриси йырткышка бас ийип тураяклар+.

9Кулагы болган эситсин+.

10Ким есирге туьсеек болса, сол есирге туьсеек; ким кылыш пан оьлтирилеек болса, сол кылыш пан оьлеек. Бу аьлде Аллага багысланганларга тоьзимли болып иманда турмага керек+.

Ерден шыккан йырткыш

11Сонъ мен баска йырткыштынъ ерден шыгаятырганын коьрдим; ол, Козыдай, эки муьйизли, ама аздаадай соьйлейтаган эди.

12Ол биринши йырткыштынъ баьри аькимлигин онынъ аты ман юргистеди. Буьтин ерди де, онда яшаганларды да, оьлим ярасы сав болган биринши йырткышка табындырады.

13Экинши йырткыш уьйкен аьлемет нышанларды коьрсетеди; соьйтип те аьдемлердинъ алдында коьктен ерге от та явдырады,+

14ога биринши йырткыштынъ атыннан коьрсетпеге берилген нышанлары ман ер уьстинде яшаганларды алдайды. Ер уьстинде яшаганларга, кылыштан яралы болып, сав калган йырткыштынъ сыйына сынтас этинъиз деп, буйырды+.

15Ога, биринши йырткыштынъ сынтасына ян эндирип, сынтасты соьйлетпеге, сынтаска сежде кылмаганнынъ аьр бирин оьлтиртпеге куьш берилди.

16Экинши йырткыш кишкейлердинъ эм уьйкенлердинъ, байлардынъ эм пакырлардынъ, эркинлердинъ эм куллардынъ – баьрисининъ онъ колына яде манълайына тамга салдыраяк.

17Сол тамгады йырткыштынъ атын яде атын белгилеген санды юргистпеген аьдемнен баска эш биревге де не алмага, не сатпага эркинлик берилмеек.

18Муны анъламага акыл керек. Акылы болган аьдем йырткыштынъ санын эсаплап шыгарсын, неге десе ол аьдем саны. Онынъ саны 666.

14

Козы эм 144 000 аьдем

14^1Сонда мен карадым да Козы Сион тавдынъ басында турганын коьрдим. Оны ман бирге манълайларында Козыдынъ эм Атасынынъ аты язылган 144 000 аьдем бар эди+.

2Оннан сонъ мен коьктен шорылдап аккан сувлар тавысындай эм куьшли коьк гуьрилдегениндей тавыстынъ келгенин эситтим. Мен эситкен тавыс лирашылар лираларында ойнаган анъ тавысына усай эди+.

3Сол 144 000 аьдем тактынъ, доьрт янувардынъ эм тамадалардынъ алдында янъы йырды йырлай эдилер. Сол йырды дуныялык яшавдынъ есирлигиннен куткарылган бу аьдемлерден баска эш бирев де уьйреналмады+.

4Неге десе олар – уьйленмегенлер, каьхпелер мен айкаспай, оьзлерин кирлемей турганлар. Козы кайда барса, олар сонда барып, ызыннан юретаганлар, аьдемлер арасыннан Аллага эм Козыга тувнъгышлар болар уьшин сатып алынганлар+.

5Олардынъ авызларыннан ялган соьз шыкпады. Олар айыпсызлар.

Уьш маьлек

6Мен коьктинъ ортасында ушып келеятырган баска бир маьлекти коьрдим. Ол ер уьстинде яшаганларга, аьр миллетке, ырувга, тилге эм халкка билдирер уьшин оьмирлик Ийги Хабарды колына ыслаган эди.

7Ол коьтеринки тавысы ман: «Аллады сыйлап данъкланъыз! Неге десе Онынъ оьким шыгараяк вакыты етти. Коькти, ерди, денъизди, сув шыккан ерлерди Яратканга сежде этинъиз!» – дейтаган эди.

8Онынъ артыннан баска маьлек те: «Йойылды! Уллы шахар Бабыл йойылды! Ол оьзининъ каьхпелигининъ кутырган шагыры ман баьри халкларды эсирткен эди», – деп айта эди+.

9Уьшинши маьлек те олардынъ ызларыннан ушып, тавысын шыгарып: «Ким йырткышка эм онынъ сынтасына сежде этсе, оьзининъ манълайына яде колына тамга салдырса,+

10сол Алладынъ ашувынынъ шагырыннан ишеек. Ол шагыр карыстырылмаган эм Алладынъ ашув аягында[*] аьзирленген. Сондайлар Аллага багысланган маьлеклердинъ эм Козыдынъ алдында от пан эм коькирт пен эзиетленееклер+.

11Олардынъ азапланув туьтини оьмир оьмирлерге шыгаяк, йырткышка эм онынъ сынтасына табынатаган эм атынынъ тамгасын кабыл этип алганлар кеше-куьндиз тынышлык таппаяклар», – деди.

12Бу аьлде Аллага багысланганларга – Онынъ парызларын эм Исага иман этуьвин сак тутатаганларга тоьзимли болмага керек+.

13Мен: «Яз: бу куьннен алып, Раббийге ынанып оьлгенлер – наьсиплилер!» – деп коьктен мага айткан давысты эситтим.

«Аьше, олар, куллыкларын таьвесип, рахатлык табарлар, неге десе эткен затлары уьшин баргы аларлар», – деди Рух+.

14Тагы да карадым эм мине ак булыт, сол булыттынъ уьстинде аьдем улына усаган Бирев олтыра эди; басында алтын тажы, колында оьткир орагы+.

15Алла уьйиннен баска маьлек шыгып, тавысын коьтерип, булыт уьстинде Олтырганга кышкырды: «Орагынъды узат та орып басла. Орув заманы еткен, ерде онъыс писип турады»+.

16Булыт уьстинде Олтырган орагын ерге салды эм ердинъ онъысы орылды.

17Коьктеги Алла уьйиннен тагы да бир маьлек шыкты. Онынъ колында да оьткир орагы бар эди.

18Отка аькимлик суьрген баска бир маьлек курман этилуьвши ерден шыгып, кышкырыклап: «Оьткир орагынъды йибер де ер уьстиндеги юзимнинъ талларын кесип йый, неге десе юзимлери пискен», – деди.

19Яне маьлек орагын ерге йиберди, ердеги юзимди кесип йыйды, Алладынъ ашувынынъ уьйкен юзим эзгишине атты+.

20Юзим шахардынъ тысында эзгиште тапталды, эзгиштен аттынъ ювенине еткен, бир мынъ алты юз стадия[*] узынлыгы болган кан акты.

15

Ети маьлек эм ети баьле

15^1Сонъ мен коькте баска бир уьйкен эм сейир нышанды – сонъгы ети баьлеси болган ети маьлекти коьрдим. Алладынъ ашувланувы бу баьлелер мен кутылатаган эди+.

2Тагы да мен, от карыстырылган сисе денъиздей бир затты эм йырткышты, онынъ сынтасын эм атынынъ санын енъгенлердинъ, Алладынъ лираларын ыслап, бу сисе денъиздинъ уьстинде турганларын коьрдим+.

3Олар Алладынъ кулы Мусадынъ йырын эм Козыдынъ йырын йырлап: «Буьтин дуныяды туткан Раббий Алла! Ислеринъ уллы эм сейир! Йолларынъ тувра эм акыйкат, миллетлер[*] Патшасы!

4Я Раббий! Ким Сени сыйламаяк эм атынъды данъкламаяк? Неге десе тек бир Сен – сыйлысынъ. Баьри миллетлер келип Сенинъ алдынъда сежде кылаяклар, неге десе туьзлик пен оьким шыгаратаганынъды коьрсеттинъ», – дедилер.

5Оннан сонъ мен карадым эм Алла уьйининъ, коьктеги шаатлык шатырдынъ, ашылганын коьрдим+.

6Ети баьлеси болган ети маьлектинъ таза, яркыраган кетен кийимлер кийип, коькирекке дейим алтын белбавларды кысып, Алла уьйиннен шыкканын коьрдим+.

7Сонда доьрт янувардынъ бириси оьмирлер бойы яшаган Алладынъ ашувы ман толган ети алтын аякты ети маьлекке берди+.

8Алла уьйи Онынъ данъкынынъ эм куьдиретининъ туьтини мен толды, эш бирев де ети маьлектинъ ети баьлеси таьвесилгенге дейим онда киралмады.

16

Алла ашувы ман ети аяк

16^1Оннан сонъ мен Алла уьйиннен ети маьлекке: «Барынъыз эм Алладынъ ети ашув аягын ерге тоьгинъиз!» – деп айтатаган уллы давысты эситтим+.

2Биринши маьлек барып, аягын ерге тоькти: йырткыш тамгасын юргисткен эм сынтасына табынган аьдемлерде яман эм шийкендирген иринли яралар болдылар+.

3Экинши маьлек аягын денъизге тоькти: денъиз, оьли канындай, канлы болды эм яны болган аьр зат кырылды+.

4Уьшинши маьлек аягын йылгаларга эм сув шыгатаган ерлерге тоькти. Олар да кан болдылар.

5Мен сув маьлегининъ: «Ай, Бар Болып Туратаган эм Бар Болган Сыйлы (Раббий), Сен бу затларга карсы оьким шыгарганынъ уьшин аьдилсинъ!+

6Олар Сага багысланганлардынъ эм де пайхамбарлардынъ канларын тоьккени уьшин, Сен оларга канды ишпеге бердинъ: олар ога тийисли», – дегенин эситтим+.

7Курман этилуьвши ерден баскадынъ: «Ай, буьтин дуныяды туткан Раббий Алла! Сенинъ шыгарган оькимлеринъ акыйкат эм туврашыл!» – дегенин эситтим+.

8Доьртинши маьлек аягын куьнге тоькти: соны ман куьнге аьдемлерди оты ман куьйдирмеге ызын берилди.

9Куьшли иссилик аьдемлерди куьйдирди, ама олар тевбеге туьспедилер, бу баьлелер уьстинде куваты болган Аллады данъкламай, Онынъ атын яманладылар+.

10Бесинши маьлек оьз аягын йырткыштынъ тагына тоькти: йырткыштынъ патшалыгы караланды эм аьдемлер шеккен азапларыннан тиллерин тислей эдилер+.

11Азапларыннан эм яраларыннан Коьктеги Аллады яманладылар, ама, ислериннен тайып, тевбеге туьспедилер.

12Алтыншы маьлек оьз аягын уллы Ефрат сувына тоькти: куьн шыгатаган яктан келген патшаларга йол аьзир болар уьшин, Ефрат сувы курыды+.

13Сонъ мен аздаадынъ, йырткыштынъ эм де ялган пайхамбардынъ авызыннан шыгаятырган, бакага усаган уьш кара йинди коьрдим+.

14Олар – аьлемет нышанлар этуьвши кара йин рухлары. Шыгып, буьтин дуныяды туткан Алладынъ уллы куьнинде болаяк согыска савлай дуныядынъ патшаларын йыймага барадылар+.

15«Мине Мен, карактай, сакламастан келеятырман: яланъаш юрмес эм уятлыгы коьринмес уьшин уяв турувшы эм кийимин уьстинде саклавшы – наьсипли!» (– дейди Иса.)+

16Уьш кара йин патшаларды еврейше «Армагедон» деген ерге йыйды.

17Етинши маьлек аягын авага шашты: Алла уьйиндеги тактан: «Болып кутылды!» – деген куьшли давыс эситилди.

18Сонъ ясынок-айындырыклар, коьк гуьрилдевлер, тавыслар шыктылар эм ер уьстинде аьдем яратылганнан бери болмаган, сондай бир уьйкен ер сенъкилдеви болды+.

19Уьйкен шахар да уьшке боьлинди, миллетлердинъ шахарлары да ойылдылар. Уллы Бабыл да Алла алдында эске алынды эм ога кызган ашувынынъ шагыр аягы берилди+.

20Баьри араллар да каштылар, тавлар да йок болдылар+.

21Коьктен аьдемлерге аьр бири талант[*] тенъли болган буршак явды. Буршак баьлеси уьшин аьдемлер Аллады яманладылар, неге десе болган баьле бек авыр эди+.

17

Каьхпе эм йырткыш

17^1Меним касыма ети аягы болган ети маьлектинъ бириси келип: «Кел мунда, мен сага шорылдап аккан сувларда олтырган уллы каьхпеге оьким кесилгенин коьрсетейим+.

2Оны ман каьхпеликте дуныя патшалары болганлар, онынъ каьхпелик шагырыннан ер юзинде яшаганлар да эсиргенлер», – деди+.

3Сонъ маьлек мени Рухтынъ бийлегени мен шоьлге коьширди. Онда мен хатынды коьрдим. Хатын ети баслы, он муьйизли кызыл бир йырткыштынъ уьстинде олтыры эди. Йырткыштынъ савлай уьстинде ассылык эттиретаган атлар язылган эди+.

4Хатын кызыл эм карагошкыл-кызыл кийимлер кийип, алтын, баалы таслар эм ынжылар ман безекленген эди. Колында шийкендиретаган затларга эм каьхпелигининъ кирине толган алтын аякты ыслаган эди.

5Манълайында сыры болган бир ат язылган эди:

«Уллы Бабыл – каьхпелердинъ эм дуныядынъ шийкендиретаган затларынынъ анасы».

6Хатын Аллага багысланганлардынъ эм Исадынъ шаатларынынъ канына эсирген эди. Оны коьргенде мен бек сейирсиндим+.

7Ама маьлек: «Не затка соьйтип сейирсиндинъ? Мен сага хатыннынъ эм оны юргистетаган ети баслы, он муьйизли йырткыштынъ сырын ашайым.

8Сен коьрген йырткыш бир заманларда бар эди, ама энди йок. Ол туьпсиз опкыннан коьтерилеек эм йойылувына бараяк. Ер юзинде яшайтаганлар, дуныя яратылганнан бери атлары яшав китабына язылмаганлар, йырткышты коьрселер сейир этееклер. Неге десе ол бир заманларда бар эди, энди йок, ама янъыдан болаяк+.

9Муны анъламага акыл керек. Ети бас – ол хатын минип олтырган ети тав эм де ети патша.

10Олардынъ беси йыгылды, бириси турады, етиншиси аьли де келмеген. Келсе де ол коьпке калмаяк.

11Бир заманларда яшаган, ама энди болмаган йырткыш – сегизинши патша. Ол сол етидинъ бириси эм йойылувына бараяк.

12Сен коьрген он муьйиз – баска он патша. Олар энди де патшалыкларын алмаганлар, ама патшалык этпеге аькимликлерин йырткыш пан бирге бир саьатке алаяклар+.

13Олардынъ мыратлары бир, соны уьшин патшалар оьз куьшлерин эм аькимликлерин йырткышка бередилер.

14Олар Козы ман согысаяклар, тек Козы оларды енъеек, неге десе Козы – бийлердинъ Бийи эм патшалардынъ Патшасы, Оны ман бирге болганлар да шакырылган, сайланган эм Ога туьз болган аьдемлер»+.

15Маьлек тагы да: «Сен коьрген каьхпе олтырган сувлар – халклар, ямагатлар, миллетлер эм тиллер.

16Сен коьрген он муьйиз эм оларды юргисткен йырткыш каьхпеди коьрип болмаяклар эм оны йойып, яланъаш этееклер, кевдесин ашаяклар, оьзин отта ягаяклар+.

17Неге десе Алла Оьзининъ мырадын толтырув ойын патшалардынъ юреклерине салган. Соьйтип олар, Алладынъ соьзлери толганша, бир ниетли болып, патшалыкларын йырткышка берееклер.

18А сен коьрген хатын – уллы бас шахар: ердинъ патшаларына ол патшалык этеди».

18

Бабылдынъ йыгылувы

18^1Сонъ мен коьктен туьсип келеятырган баска бир маьлекти коьрдим. Онынъ бек уьйкен аькимлиги бар эди. Ер онынъ данъкы ман ярыкланды.

2Маьлек десенъ коьтеринки давысы ман:

«Уллы Бабыл йыгылды!
Ол кара йинлердинъ меканы,
аьр туьрли арам рухтынъ,
аьр туьрли арам эм шийкендирген кустынъ
турак ери болган+.

3Онынъ каьхпелигининъ кутырган шагырыннан

буьтин миллетлер эсиргенлер;
ер юзининъ патшалары оны ман каьхпеликте болдылар,
ер юзининъ саьвдегерлери де
онынъ эсапсыз моллыгыннан байыдылар», – деди+.

4Сонъ мен коьктен тагы да бир баска давыс эситтим. Ол:

«Халкым меним,

Бабыл ман бирге куьнасына кирмеек,
басына келетаган баьлелер мен язаланмаяк болсанъ,
оннан шык!

5Коькке дейим етти уьсти-уьстине йыйылган куьналары,

эткен яманлыкларын Алла эске алды+.

6Бабыл не кадер берген болса,

сиз де сол кадер кайтарынъыз,
эткен затлары уьшин ога эки кабат кайтарынъыз.

Шагыр берген аягын, сиз энди кайтарганда
эки кабат толтырынъыз.

7Не кадер ол оьзин коьтерип, байлыкта яшаган болса,

сиз де ога сол кадер азап эм кайгы ман кайтарынъыз.

Неге десе ол: „Патша болып олтыраман,
кайгыргандай, тул хатын тувылман“, – деп айтады.

8Сога коьре басына туьсеек баьлелер –

оьлим, кайгы, ашлык – бир куьннинъ ишинде келеек;
от пан яндырылаяк,
неге десе ога оьким шыгарган Раббийдинъ куьши уьйкен»+.

9Бабыл ман каьхпеликте болып, байлыкта яшаган ер патшалары, янган шахардынъ уьстиннен шыккан туьтинди коьрип, коькиреклерине согып-согып, йылаяклар.

10Онынъ азабына эректен коркып карап:

«Уллы шахар Бабыл –
кайгы сага, кайгы, куьдиретли шахар!

Бир саьаттинъ ишинде сага оьким кесилди», – деп айтаяклар.

11Ер юзининъ саьвдегерлери йылап кайгыраяклар. Неге десе энди эш бирев де олардан бир зат та сатып алмаяк:

12алтын эм куьмис затларды, баалы тасларды эм ынжыларды, юка кетенди, йибекти, кызыл эм карагошкыл-кызыл кумашларды, туьрли кокысы болган тереклерди, пил суьегиннен ясалган туьрли затларды, баалы тереклердинъ агашыннан, езден, темирден эм мермерден ясалган туьрли савыт-садакты,

13аска салынатаган ийис-кокыслы оьленлерди, тамырларды, майларды, ладан ийисти, мирди[*], шагырды, зейтун майын, яхшы унды эм бийдайды, мал-туварларды, койларды, атларды, арбаларды эм кулларды – аьдемлердинъ янларын эш бирев де сатып алмаяк.

14«Янынъ куьсеген пискен емислер Сенде йок болдылар; Буьтин байлыгынъ эм барлыгынъ йойылдылар. Аьдемлер энди оларды табалмаяклар», – деп айтаяклар.

15Бабылда бу затларды сатып байыган саьвдегерлер, онынъ азабын коьргенде, коркаяклар. Эректе калып, оькирип йылаяклар.

16«Юка кетенге, кызыл эм карагошкыл-кызыл кумашларга кийинген, алтынга, баалы тасларга эм ынжыларга ярасыкланган уллы шахар, кайгы сага, кайгы!

17Бир саьаттинъ ишинде байлыгынъ куьл болды!» – деп айтаяклар.

18Кеме басшылары, кеме йолавшылары, денъизшилер эм денъизде ислегенлер – баьриси де эректен янган шахардынъ уьстиннен шыккан туьтинге карап: «Кайсы шахар сосы уллы шахар ман тенълесер?» – деп бакырысаяклар.

19Топырак пан басларын себип, кайгырып, йылап:

«Уллы шахар – кайгы сага, кайгы!

Денъизде кемелери болганлардынъ баьриси де
сеннен, баалы затларынънан байыганлар.

Эм мине сен бир саьаттинъ ишинде куьл болдынъ!» – деп кышкыраяклар.

20А сен, коьк, суьйин!

Эм сиз, Аллага багысланганлар,
элшилер эм пайхамбарлар, суьйининъиз!

Алла, сосы шахарга оьким кесип, оьшинъизди алды.

21Сол заманда куьшли бир маьлек, туьйирмен тастай уьйкен тасты алып, денъизге атты эм:

«Сосындай аявсызлык пан уллы шахар Бабыл
корланаяк эм оннан сонъ табылмаяк.

22Сенде не лирада ойнавшылардынъ, не йырлавшылардынъ,

Не дуьдикте, не де зурнада ойнавшылардынъ сеси эситилмеек.

Сенде бир туьрли оьнер мен каьр шегуьвши табылмаяк.

Туьйирмен таслардынъ тавысы энди сенде эситилмеек.

23Сенде энди шырактынъ ярыгы янмаяк,

Келин мен киевдинъ давыслары энди эситилмеек.

Саьвдегерлеринъ дуныядынъ уллы аьдемлери эдилер.

Саьарлигинъ мен баьри миллетлер йолдан тайдылар.

24Бабылда пайхамбарлардынъ,+

19

Аллага багысланган баьри аьдемлердинъ
эм буьтин ер юзинде (шуьшсиз) оьлтирилгенлердинъ каны Онынъ мойнында», – деди.

Раббийди мактанъыз

1Сонъ коькте уьйкен ямагаттынь коьтеринки давысына усаган авазды эситтим:

«Аллелуя[*]!

Куткарылув, данък эм куьш – Алламыздан+.

2Неге десе Онынъ оькимлери тувра эм акыйкат:

каьхпелиги мен ерди йойган уллы каьхпеге
Ол оьким шыгарды
эм кулларынынъ каны уьшин оьш алды»+.

3Тагы да: «Аллелуя!

Каьхпединъ янганыннан туьтин оьмирлер бойы шыгаяк», – дедилер+.

4Сонда йырма доьрт тамада эм доьрт янувар тагында олтырган Аллага сежде этип:

«Амин! Аллелуя!» – дедилер+.

5Тактан тагы да бир сес:

«Алламыздынъ баьри куллары –
Кишкейиннен уьйкенине дейим Оны сыйлаганлар,
Оны данъкланъыз!» – деди.

6Тагы да уьйкен ямагаттынъ давысына, шорылдап аккан сувлардынъ эм куьшли коьк гуьрилдевдинъ тавысына усаган сестинъ:

«Аллелуя!

Неге десе буьтин дуныяды туткан Раббий Алламыз

Патшалык этеди!+

7Куванаяк эм шатланаяк!

Аллады данъклаяк!

Неге десе Козыдынъ неке кыюв тойынынъ заманы келди,

Онынъ келини аьзир болды+.

8Алла оны таза эм йылтыраган юка кетенге

кийиндирди», – дегенин эситтим. Бу юка кетен – Аллага багысланганлардынъ туврашыл ислери+.

9Маьлек мага: «Яз: „Козыдынъ тойына шакырылганлар – бактылы!“» – деди. Тагы да: «Бу соьзлер – уьшини мен де Алладыкы», – деп косты.

10Ога сежде этеек болып, мен аягына йыгылдым. Тек ол: «Булай этпе! Мен Исага шаатлыкларын юргисткен (иман) кардашларынънынъ эм сенинъ кызмет досынъман. Аллага сежде кыл! Эм бил: Исага шаатлык этуьв – пайхамбарлыктынъ рухы», – деди+.

Ак аттынъ уьстинде атлы

11Сонда мен коьк ашылганын эм онда ак ат турганын коьрдим. Уьстиндеги Атлыдынъ аты – Сенимли эм Акыйкат. Атлы тувра оьким кеседи эм согысады.

12Онынъ коьзлери – от ялынындай, басында коьплеген тажлары бар, уьстинде оьзиннен баска бирев де билмеген аты язылган эди+.

13Онынъ абасы (кийими) канга баткан эм Ога «Алладынъ соьзи» деген ат берилген эди+.

14Атлыдынъ артыннан соьйтип ак атлардынъ уьстинде таза эм ак юка кетенлерге кийинген коьктеги аьскерлер бара эдилер.

15Миллетлерди енъер уьшин, атлыдынъ авызыннан оьткир кылыш шыгады. Оларды темир таягы ман багаяк. Буьтин дуныяды туткан Алладынъ кызган ашувынынъ шагырын шыгарган юзим эзгишинде юзим тапталаяк+.

16Абасында эм бутында патшалардынъ Патшасы эм бийлердинъ Бийи деген аты язылган.

17Мен тагы да бир маьлекти коьрдим. Ол, куьнде турып, коьктинъ ортасында ушкан баьри кусларга:

18«Патшалардынъ, аьскер аькимлердинъ, куьшлилердинъ, атлардынъ эм атлылардынъ, азатлардынъ эм ыргатлардынъ, уллылардынъ эм кишкейлердинъ – баьрисининъ этин емеге йыйылып, Алладынъ уллы тойына келинъиз!» – дегенин эситтим.

19Сонъ йырткыштынъ, дуныя патшаларынынъ эм олардынъ аьскерлерининъ атта Олтырган эм Онынъ аьскери мен согыспага йыйылганларын коьрдим+.

20Йырткыш эм онынъ алдында аьлемет нышанлар коьрсеткен, соьйтип, йырткыштынь тамгасын алып сынтасына табынганларды алдаган ялган пайхамбар есирге алындылар. Экиси де янып турган отлы, коькиртли коьлге тирилей тасландылар+.

21Калганлар атта Олтырганнынъ авызындагы кылышы ман оьлтирилдилер. Баьри куслар олардынъ этлерине тойдылар+.

20

Мынъ йыл

20^1Сонъ коьктен туьсип келген бир маьлекти коьрдим. Колында туьпсиз опкыннынъ ашкышы эм уьйкен шынжыры бар эди+.

2Маьлек аздаады – ибилис эм шайтан деп аталган бурынгы йыланды ыслап, мынъ йылга байлады+

3эм туьпсиз опкынга таслады. Сонда маьлек ибилисти, мынъ йыл оьткенге дейим миллетлерди тагы алдап болмасын деп, капады эм киртлерге мухыр салды. Сонъында ибилис босатылмага керек, тек аз заманга.

4Оннан сонъ такларды коьрдим. Такларда олтырганларга оьким шыгармага эркинлик берилген эди. Исага эткен шаатлыклары эм Алладынъ соьзи уьшин басы кесилгенлердинъ янларын да коьрдим. Олар – йырткышка да, онынъ сынтасына да сежде кылмаган эм не манълайына, не колына онынъ тамгасын салып кабыл этпеген аьдемлер+.

5Олар тирилип, Иса Масих пен мынъ йыл патшалык суьрдилер. Ол – оьлилерден биринши тирилуьв. Калганлар, мынъ йыл оьтпей, оьлилерден тирилмедилер.

6Биринши тирилуьвге косылганлар – бактылы эм Аллага багысланган. Оларга экинши оьлимнинъ аькимлиги йок. Олар Алладынъ эм Масихтинъ дин куллыкшылары болаяклар, Масих пен мынъ йыл патшалык суьрееклер+.

Ибилистинъ опыравы

7Мынъ йыл кетсе, шайтан тутнагыннан босатылаяк.

8Оннан шыгып, ердинъ доьрт шетинде яшаган миллетлерди – Гог пан Магогты алдап, согыска баьрисин йыяяк. Олар, денъиз кумындай, сансыз болаяклар+.

9Ердинъ аьр ягына кирип, Аллага багысланганлардынъ турган ерин, Алла суьйген шахарды курсап алдылар. Ама коьктен туьскен от баьрисин ютты+.

10Оларды алдаган ибилис десенъ отлы, коькиртли коьлге тасланды. Йырткыш эм ялган пайхамбар да онда. Олар кеше де, куьндиз де оьмирлер бойы азап шегееклер+.

Оьлгенлерге оьким

11Оннан сонъ мен уьйкен ак такты эм онда Олтырганды коьрдим. Онынъ каравыннан ер эм коьк каштылар, йойылып кеттилер.

12Оьлилердинъ уллыларын-кишкейлерин де коьрдим. Олар тактынъ алдында тура эдилер. Сонъ китаплар ашылды. «Яшав китабы» деп аталган баска бир китап та ашылды. Оьлилерге, китапларда язылганындай, ислерине коьре оьким шыгарыла эди+.

13Денъиз оьзиндеги оьлилерди кайтарды, оьлим эм ахырет те оьзлериндеги оьлилерди кайтардылар. Баьрисине де эткен затларына коьре оьким шыгарылды+.

14Сонъ оьлим эм ахырет отлы коьлге тасланды. Сол отлы коьл – экинши оьлим.

15Аты яшав китабына язылмаганлардынъ баьриси де отлы коьлге тасландылар+.

21

Янъы коьк эм ер

21^1Мен янъы коьк эм янъы ерди коьрдим. Алдынгы коьк пен ер йойылып кеткен эди, денъиз де энди йок эди+.

2Мен кие шахарды, янъы Ерусалимди, коьрдим. Ол коьктен, Алладынъ алдыннан келе эди. Шахар, оьзининъ киевине аьзирленген келиндей, ярасыкланган эди+.

3Тактан коьтеринки тавыс: «Мине Алладынъ меканы – аьдемлер арасында. Ол олардынъ арасында яшаяк. Олар Онынъ халкы болаяк, Алла Оьзи де олар ман бирге болып, Алласы болаяк.

4Олардынъ баьри коьзясларын суьртеек. Оьлим энди болмаяк, кайгы да, бакырык та, авырув да энди болмаяк, неге десе алдынгы баьри зат та кетти», – деди+.

5Сол заманда такта Олтырган: «Мине, баьри затты янъы этемен!», а мага: «Яз, неге десе бу соьзлер сенимли эм акыйкат», – деди+.

6Эм косты: «Аьр зат тамам! Мен – Альфа эм Омега, Басы эм Сонъыман. Сувсаганларды тоьлевсиз яшав шокырагыннан алынган сув ман савгаларман+.

7-8Ким енъеди, сол бу затлардынъ асабасы болаяк. Мен ога Алла болаякпан, ол да Мага ул. Коркаклардынъ, сенимсизлердинъ, шийкендиргенлердинъ, аьдем оьлтируьвшилердинъ, каьхпеликке берилгенлердинъ, саьаршилердинъ, бутларга табынувшылардынъ эм баьри оьтирикшилердинъ бактысы – янып турган отлы, коькиртли коьл. Сол – экинши оьлим»++.

Янъы Ерусалим

9Сонъгы ети баьле-казага толган ети аягы болган ети маьлектинъ бириси келди. Ол мени мен соьйлесип: «Кел булайга, мен сага Козыдынъ хатыны болаяк келинди коьрсетейим», – деди+.

10Сонъ мени Рухтынъ бийлеви мен бир бийик, уьйкен тавга коьтерди эм коьктен, Алладынъ алдыннан туьсип келеятырган кие шахарды, Ерусалимди, коьрсетти+.

11Бу шахар Алладынъ данъкы ман яркырайды эм онынъ ярыгы, куьрт сиседей, ашык болган бек баалы яспис тасына усайды.

12Шахарды он эки капысы болган уьйкен, бийик ирге курсап алады. Он эки капыды он эки маьлек саклайды. Капыларга Исраил улларынынъ он эки ырувынынъ атлары язылган.

13Куьнтувардан – уьш капы, сырттан – уьш капы, кубыладан – уьш капы, куьнбатардан да уьш капы бар.

14Шахардынъ иргеси он эки негизге таянады эм аьр биринде Козыдынъ он эки элшисининъ бирер аты язылган+.

15Мени мен соьйлеген маьлектинъ колында шахарды, онынъ капыларын, иргесин оьлшемеге алтын таягы бар эди+.

16Шахар доьрткил болып, узыны ман эни бирдей эди. Маьлек шахарды таягы ман оьлшеди. Аьр бир ягы 12 000 стадия[*] болып шыкты. Узыны да, эни де, бийиклиги де бирдей.

17Маьлек шахардынъ иргесин де оьлшеди: ол кулланатаган аьдем оьлшеми мен 144 аршын[*] болып шыкты.

18Шахардынъ иргеси яспис тасыннан, оьзи болса ярык сисеге усаган таза алтыннан этилген эди.

19Иргединъ негизлери туьрли баалы таслар ман: биринши негиз – яспис, экиншиси – сапфир, уьшиншиси – халкидон, доьртиншиси – зубаржат,

20бесиншиси – сардоникс, алтыншысы – сардис, етиншиси – хризолит, сегизиншиси – берил, тогызыншысы – топаз, оныншысы – хризопраз, он бириншиси – гиацинт, а он экиншиси – аметист пен ярасыкланган эдилер.

21Он эки капы – он эки ынжы. Аьр бир капы – бир сав ынжыдан. Шахардынъ уьйкен йолы – сиседей ашык таза алтыннан.

22Шахарда Алла уьйин коьрмедим, неге десе шахардынъ табынув уьйи – буьтин дуныяды туткан Раббий Алла эм Козы.

23Шахарга куьн мен айдынъ яркыраганы керек тувыл. Алла данъкы онынъ уьстинде яйнайды эм Козы – онынъ шырагы+.

24Миллетлер шахардынъ ярыгында юрееклер, дуныя патшалары оьзлерининъ данъкларын мунда аькелееклер.

25Шахардынъ капылары куьндиз киртленмеек, неге десе онда туьн болмаяк.

26Сосы шахарга миллетлердинъ данъкы эм оьрмети аькелинеек.

27Эш бир арам зат, шийкендирген иске эм оьтирикке берилген эш бирев де сосы шахарга кирмеек, тек аты Козыдынъ яшав китабына язылганлар кирееклер.

22

22^1Маьлек мага Алладынъ эм Козыдынъ тагыннан шыгатаган, куьрт сиседей, яркыраган яшав сувынынъ йылгасын коьрсетти.

2Шахардынъ уьйкен йолынынъ ортасыннан агатаган сувдынъ эки ягасында яшав тереги оьседи. Йылда он эки туьрли емис – аьр ай янъы емис аькеледи. Теректинъ япыраклары – миллетлерди эмлейтаган дарман+.

3Энди эш бир наьлет калмаяк. Сол шахарда Алладынъ эм Козыдынъ тагы куралаяк. Куллары Ога кызмет кылаяклар.

4Олар Онынъ юзин коьрееклер, аты олардынъ манълайында болаяк+.

5Туьнлер энди болмаяклар, аьдемлерге не шыраклардынъ, не куьннинъ ярыгы керек болмаяк, неге десе Раббий Алла Оьзи олардынъ уьстинде ярыкланаяк эм олар оьмир оьмирге патшалык суьрееклер+.

Иса Масихтинъ келуьви

6«Бу соьзлер туврашыл эм акыйкат. Сонынъ уьшин пайхамбарлардынъ рухын коьтеретаган Раббий Алла мени, Оьзининъ маьлегин, тезден болаяк затларды кулларына коьрсетпеге йиберди», – деди маьлек+.

7«Мине, тезден келеекпен! – (дейди Иса,) – сосы китаптынъ пайхамбарлык соьзлерине тынълаганлар – бактылы!»+

8Мен, Яхъя, мунынъ баьрисин де эситкенмен эм коьргенмен. Эситкен эм коьрген заманда, бу затларды мага коьрсеткен маьлектинъ аякларына йыгылып, сежде кылмага ымтылдым+.

9Ама ол мени токтатты: «Этпе оны! Мен – сенинъ, пайхамбар кардашларынънынъ эм сосы китаптынъ соьзлерине кулак салганлардынъ кызмет досыман. Аллага сежде кыл!»

10«Сосы китаптынъ пайхамбарлык соьзлерин мухырлама, – деди, – неге десе олардынъ толув заманы ювыкта+.

11Яманлык эткенлер яман эткенлерин коймасын, кирли болган кирли ислерин суьрдирсин, туврашыл тагы да тувралык этсин эм оьзин Аллага багыслаган багыслап турсын»+.

12«Мине, мен тезден келеекпен, – (дейди Иса,) – Меним береек савгаларым янымда. Аьр кимге эткен затларына коьре тийислисин береекпен+.

13Альфа эм Омега, Бириншиси эм Ахырысы, Басы эм Сонъы Менмен+.

14Кийимлерин ювганлар – бактылы! Соьйтип, олар яшав терегиннен ашамага эркинлик алып, шахарга капыдан кирееклер+.

15Ийтлер[*] эм саьаршилер, каьхпеликке берилгенлер эм аьдем оьлтируьвшилер, бутларга табынувшылар эм оьтирикти суьйип, алдав ман яшаганлар – баьриси де шахардынъ тысында калаяклар+.

16Мен, Иса, бу затларды иман ямагатларына шаатламага маьлегимди йибердим. Мен – Дауттынъ тамыры эм несили, яркыраган танъ юлдызы»+.

17Келин эм Рух: „Кел!“ – дейдилер. Соны эситкен аьр ким де: „Кел!“ – десинлер. Баьри сувсаганлар келсин, ким суьйсе, сол яшав сувын тоьлевсиз ишсин!+

18Сосы пайхамбарлык китаптынъ соьзлерин эситкен аьр аьдемге шаатлайман: ким сосы соьзлерге бир зат косса, Алла сосы китапта язылган баьле-казаларды косар+.

19Ким сосы пайхамбарлык китаптынъ соьзлериннен бир зат алып тасласа, Алла да сосы китапта язылган яшав терегиннен эм кие шахардан ога туьскен уьлисти алып таслаяк».

20Бу затлардынъ баьрисин шаатлайтаган: «Аьше, тезден келеекпен!» – дейди. Амин. Кел, Раббийимиз Иса!+

21Раббий Исадынъ шапагаты баьри мен болсын!

* 1:10 Раббий куьни: базар куьн.

* 2:1 Маьлегине: яде «хабаршысына». Бу соьз 2:8, 12, 18, 3:1, 7 эм 14-нши аятларда да кулланылады.

* 2:6 Николай: бир сектадынъ басшысы.

* 2:17 Манна: Муса пайхамбардынъ заманында Алла коьктен туьсирип, исраилшилерге ашаткан туздаьм.

* 3:14 Амин: Масих Исадынъ титулы.

* 5:5 Дауттынь Тамыры, Юда ырувыннан Арслан: Масих Исадынъ титуллары.

* 6:6 1 оьлшем (грекше хиникс): азык оьлшемининъ кишкейи (1,1 литр).

* 6:6 Бир куьнлик иске: грекше «бир динарга».

* 9:11 Аваддон эм Аполлион: «Йоювшы» деген соьзлер.

* 11:19 Антласув сандыгы: Аьр ягы алтын ман куьпленген сандык. Ишинде антласув язылган таслар сакланадылар.

* 12:7 Микаил: бас маьлектинъ аты.

* 14:10 Ашув аягы: язадынъ символы.

* 14:20 1600 стадия = 296 км.

* 15:3 Миллетлер: бир неше текстлерде «оьмирлер», бир-эки текстте де «Аллага багысланганлар».

* 16:21 1 талант = 40 кг.

* 18:13 Мир: баалы аьруьв ийисли май.

* 19:1, 3, 4, 6 Аллелуя: «Раббийди мактанъыз» деген еврейше соьз.

* 21:16 12 000 стадия = 2 200 км.

* 21:17 144 аршын = 75 метр.

* 22:15 Ийтлер: яман аьдемлер.

+ 1:1 Ашы. 22:6
+ 1:2 Яхья 19:35
+ 1:3 Ашы. 22:7, Ашы. 22:10

+ 1:4 Ашы. 3:1, Ашы. 4:5, Ашы. 5:6, Яхья 3:11, 1 Тимотей 6:13, Ислер 26:23, 1Кор. 15:20, Колосшылар 1:18, 1 Петер 1:18-19

+ 1:6 1 Петер 2:9, Ашы. 5:10, Ашы. 20:6, 1 Петер 4:11, Юда 1:24-25, Ашы. 5:13

+ 1:9 Мк. 10:39
+ 1:10 Ашы. 4:2
+ 1:13 Ашы. 15:6
+ 1:14 Ашы. 2:18, Ашы. 19:12
+ 1:16 Ювытлар 4:12, Ашы. 19:15, Мат. 17:2
+ 1:17 Мат. 28:4, Ашы. 2:8, Ашы. 22:13

+ 1:18 Рим. 6:9, Рим. 14:9, Ашы. 9:1, Ашы. 20:1

+ 2:1 Ашы. 1:13, Ашы. 1:16

+ 2:2 2Кор. 11:13, 1 Яхъя 4:1

+ 2:7 Мат. 11:15, Мк. 4:9, Лк. 8:8, Ашы. 3:6, Ашы. 3:13, Ашы. 3:22, Ашы. 13:9, Ашы. 3:5, Ашы. 21:7, Лк. 23:43, 2Кор. 12:4, Яр. 2:9, Яр. 3:22, Ашы. 22:2

+ 2:8 Ашы. 1:17-18
+ 2:9 Якуп 2:5, 2Кор. 8:9, Ашы. 3:9
+ 2:10 Ашы. 12:11, Якуп 1:12, Ашы. 3:11
+ 2:11 Ашы. 2:7, Ашы. 20:6, Ашы. 21:8
+ 2:12 Ашы. 1:16

+ 2:14 2 Петер 2:15, Ислер 15:29, 1Кор. 8:10, 1Кор. 10:19

+ 2:15 Ашы. 2:6

+ 2:16 2 Салоникшилер 2:8

+ 2:17 Ашы. 2:7, Яхья 6:48-50, Ашы. 3:12, Ашы. 19:12

+ 2:18 Ашы. 1:14-15
+ 2:20 Ашы. 2:14
+ 2:21 2 Петер 3:9, 2 Петер 3:15
+ 2:23 Мат. 16:27
+ 2:25 Ашы. 3:11
+ 2:26 Ашы. 12:5, Ашы. 19:15, Ашы. 22:16
+ 2:29 Ашы. 2:7

+ 3:1 Ашы. 1:4-5, Ашы. 1:16, Рим. 1:15, Эфесшилер 2:1, Эфесшилер 2:5, Колосшылар 2:13, 1 Тимотей 5:6

+ 3:3 Мат. 24:43-44, 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2, Ашы. 16:15

+ 3:4 Юда 1:23, Ашы. 6:11, Ашы. 7:9, Мат. 10:11, Мат. 22:8, Ислер 13:46

+ 3:5 Ашы. 2:7, Ашы. 21:7, Лк. 10:19, Мат. 10:32

+ 3:6 Ашы. 2:7
+ 3:9 Ашы. 2:9
+ 3:10 2 Петер 2:9, 1Кор. 10:13

+ 3:11 Ашы. 22:7, Ашы. 22:12, Ашы. 22:20, Ашы. 2:25

+ 3:12 Ашы. 2:7, Ашы. 2:17

+ 3:13 Ашы. 2:7

+ 3:14 Сулейманнынъ таварыхлары 8:22, Колосшылар 1:15, Колосшылар 1:18, 1Кор. 14:16, 2Кор. 1:20

+ 3:17 1Кор. 4:8, Яхья 9:39-41

+ 3:18 Ашы. 16:15

+ 3:19 Сулейманнынъ таварыхлары 3:12, Ювытлар 12:5-6

+ 3:20 Лк. 12:36, Яхья 14:23

+ 3:21 Яхья 16:33, Мк. 16:19, Мат. 19:28, Лк. 22:30

+ 3:22 Ашы. 2:7
+ 4:1 Ашы. 1:10
+ 4:2 Ашы. 1:10,
+ 4:4 Ашы. 3:4

+ 4:5 Ашы. 8:5, Ашы. 11:19, Ашы. 16:18, Ашы. 1:4-5,

+ 4:6 Ашы. 15:2,
+ 4:11 Ашы. 5:12,
+ 5:1 Ашы. 10:4, Ашы. 22:10
+ 5:5 Ашы. 22:16, Яр. 49:9

+ 5:6 Яхья 1:29, Яхья 1:36, 1 Петер 1:19, Ислер 8:32-33, Ашы. 1:4-5

+ 5:8 Ашы. 8:3-4

+ 5:9 Ашы. 14:3, Ашы. 7:9, Ашы. 11:9, Ашы. 14:6, Ашы. 14:3-4

+ 5:10 1 Петер 2:9, Ашы. 1:6
+ 5:11 Лк. 2:13
+ 5:12 Ашы. 4:11

+ 5:13 1 Петер 4:11, Юда 1:24-25, Ашы. 1:6, Ашы. 7:12

+ 5:14 Ашы. 4:10

+ 6:1 Ашы. 5:1, Ашы. 4:7, Ашы. 14:2, Ашы. 19:6

+ 6:4 Мк. 13:8
+ 6:6 Ашы. 7:3
+ 6:9 Ашы. 20:4

+ 6:10 Лк. 18:7, 2 Салоникшилер 1:6, Ашы. 19:2

+ 6:11 Ашы. 3:4
+ 6:12 Мк. 13:8, Ашы. 11:13,
+ 6:14 Ашы. 16:20
+ 6:16 Лк. 23:30
+ 7:3 Ашы. 14:1, Ашы. 22:4
+ 7:9 Ашы. 3:4
+ 7:10 Ашы. 12:10, Ашы. 19:1
+ 7:11 Ашы. 4:6
+ 7:12 Ашы. 5:13-14

+ 7:14 Мат. 24:21, Ювытлар 9:14, Ашы. 19:8, Ашы. 22:14

+ 7:17 Яхья 10:11, Ашы. 21:4
+ 8:1 Ашы. 5:1
+ 8:2 Мат. 18:10-11
+ 8:3 Ашы. 5:8
+ 8:4 Ислер 10:4
+ 8:5 Ашы. 4:5
+ 8:8 Ашы. 11:6
+ 8:10 Ашы. 9:1

+ 9:1 Лк. 10:18, Ашы. 8:10, Ашы. 12:8-9, Ашы. 1:18

+ 9:4 Ашы. 7:2-4
+ 9:12 Ашы. 11:14
+ 9:14 Ашы. 16:12
+ 9:20 1Кор. 10:20,
+ 9:21 Ашы. 21:8, Ашы. 22:15
+ 10:1 Ашы. 4:3, Ашы. 1:15-16
+ 10:4 Ашы. 5:1, Ашы. 22:10
+ 10:7 Ашы. 11:15
+ 11:1 Ашы. 21:15
+ 11:2 Лк. 21:24, Ашы. 12:6, Ашы. 13:5
+ 11:6 Ашы. 8:8
+ 11:7 Ашы. 9:1,
+ 11:11 Яр. 2:7,
+ 11:12 Ашы. 4:1, 1 Салоникшилер 4:17
+ 11:13 Ашы. 6:12
+ 11:14 Ашы. 8:13, Ашы. 9:12

+ 11:15 Мат. 24:31, Ашы. 10:7, Лк. 1:33, 1Кор. 15:24

+ 11:16 Ашы. 4:4
+ 11:17 Ашы. 1:4, Ашы. 16:5
+ 11:18 Ашы. 20:12
+ 11:19 Ашы. 15:5, Ашы. 16:21
+ 12:1 Яр. 37:9
+ 12:3 Ашы. 13:1, Ашы. 17:3, Ашы. 17:12
+ 12:5 Ашы. 2:27, Ашы. 19:15
+ 12:6 Ашы. 11:3, Ашы. 13:5
+ 12:7 Юда 1:9

+ 12:9 Яр. 3:1, Ашы. 20:2, Лк. 10:18, Яхья 12:31

+ 12:11 Ашы. 15:2, Лк. 14:26, Яхья 12:25, Ашы. 2:10

+ 12:14 Ашы. 13:5
+ 12:17 Яр. 3:15
+ 13:1 Ашы. 12:3
+ 13:2 Лк. 4:6
+ 13:5 Ашы. 11:2, Ашы. 12:6
+ 13:7 Ашы. 11:7, Ашы. 12:17
+ 13:8 Ашы. 3:5
+ 13:9 Ашы. 2:7
+ 13:10 Ашы. 14:12

+ 13:13 Мк. 13:22, Ашы. 16:13, Ашы. 19:20, Лк. 9:54

+ 13:14 Мат. 24:24, Мк. 13:22, 2 Салоникшилер 2:9

+ 14:1 Ювытлар 12:22, Ашы. 3:12, Ашы. 7:3-4
+ 14:2 Ашы. 1:15, Ашы. 6:1
+ 14:3 Ашы. 5:9

+ 14:4 2Кор. 11:2, Якуп 1:18, 2 Салоникшилер 2:13

+ 14:8 Ашы. 18:2
+ 14:9 Ашы. 13:15
+ 14:10 Ашы. 14:10, Ашы. 20:10
+ 14:12 Ашы. 13:10
+ 14:13 Ашы. 20:6
+ 14:14 Ашы. 1:13
+ 14:15 Мк. 4:29
+ 14:19 Ашы. 19:15
+ 15:1 Ашы. 16:1, Ашы. 17:1, Ашы. 21:9
+ 15:2 Ашы. 4:6, Ашы. 12:11, Ашы. 13:17
+ 15:5 Ашы. 11:19
+ 15:6 Ашы. 1:13
+ 15:7 Ашы. 4:6
+ 16:1 Ашы. 15:1,
+ 16:2 Ашы. 13:16,
+ 16:3 Ашы. 8:8-9
+ 16:5 Ашы. 1:4, Ашы. 11:17,
+ 16:6 Мат. 23:35, Ашы. 18:24,
+ 16:7 Ашы. 6:9
+ 16:9 Ислер 12:23
+ 16:10 Ашы. 13:2,
+ 16:12 Ашы. 9:14,
+ 16:13 Ашы. 12:3, Ашы. 13:11
+ 16:14 Мк. 13:22, Ашы. 13:13

+ 16:15 Мат. 24:43-44, 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2, Ашы. 3:3, Ашы. 3:18

+ 16:18 Мк. 13:19
+ 16:19 Ашы. 14:10
+ 16:20 Ашы. 6:14
+ 16:21 Ашы. 11:19
+ 17:1 Ашы. 15:1, Ашы. 21:9,
+ 17:2 Ашы. 14:8
+ 17:3 Ашы. 12:3
+ 17:6 Ашы. 16:6
+ 17:8 Ашы. 9:1, Ашы. 11:7
+ 17:12 Ашы. 12:3
+ 17:14 1 Тимотей 6:15, Ашы. 19:16,
+ 17:16 Ашы. 18:8
+ 18:2 Ашы. 14:8,
+ 18:3 Ашы. 17:2,
+ 18:5 Юнус 1:2
+ 18:8 Ашы. 17:16
+ 18:24 Мат. 23:35, Ашы. 16:6, Ашы. 17:6
+ 19:1 Ашы. 7:10
+ 19:2 Ашы. 6:10
+ 19:3 Ашы. 14:11, Ашы. 18:9
+ 19:4 Ашы. 4:4
+ 19:6 Ашы. 1:15, Ашы. 6:1,
+ 19:7 Мат. 22:2, Мат. 25:10, Ашы. 21:2
+ 19:8 Ашы. 7:14
+ 19:10 Ислер 10:25-26, Ашы. 22:8-9
+ 19:12 Ашы. 1:14, Ашы. 2:17
+ 19:13 Яхья 1:1

+ 19:15 Ашы. 1:16, Ашы. 2:27, Ашы. 12:5, Ашы. 14:19-20

+ 19:19 Ашы. 16:16
+ 19:20 Ашы. 13:11-15, Ашы. 16:13,
+ 19:21 Ашы. 1:16
+ 20:1 Ашы. 9:1
+ 20:2 Яр. 3:1, Ашы. 12:9
+ 20:4 Мат. 19:28, Ашы. 6:9, Ашы. 13:12-16,

+ 20:6 Ашы. 2:11, Ашы. 14:13, Ашы. 21:8, Ашы. 1:6

+ 20:8 Ашы. 16:14
+ 20:9 Ашы. 11:5
+ 20:10 Ашы. 19:20
+ 20:12 Мат. 16:27
+ 20:13 Ислер 24:15
+ 20:15 Мат. 13:42, Мат. 13:50
+ 21:1 2 Петер 3:13, Ашы. 20:11
+ 21:2 Гал. 4:26, Ювытлар 12:22, Ашы. 19:7
+ 21:4 Ашы. 7:17,
+ 21:5 2Кор. 5:17

+ 21:6 Ашы. 1:6, Ашы. 22:13, Яхья 4:10, Яхья 7:37

+ 21:7 Ашы. 2:7, Ашы. 3:5, Мат. 25:34, 2Кор. 6:18

+ 21:8 1Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Ашы. 22:15, Ашы. 2:11, Ашы. 20:6

+ 21:9 Ашы. 15:1, Ашы. 17:1
+ 21:10 Ашы. 17:3
+ 21:14 Эфесшилер 2:20
+ 21:15 Ашы. 11:1
+ 21:23 Ашы. 22:5
+ 22:2 Яр. 2:9, Яр. 3:22, Ашы. 2:7

+ 22:4 Мат. 5:8, 1 Яхъя 3:2, Ювытлар 12:14, Ашы. 7:3-4

+ 22:5 Ашы. 21:23
+ 22:6 Ашы. 1:1
+ 22:7 Ашы. 3:11, Ашы. 1:3
+ 22:8 Ашы. 19:10
+ 22:10 Ашы. 10:4, Ашы. 1:3
+ 22:11 2 Тимотей 3:13
+ 22:12 Мат. 16:27
+ 22:13 Ашы. 1:8, Ашы. 21:6
+ 22:14 Ашы. 7:14

+ 22:15 Сулейманнынъ таварыхлары 12:22, 1Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Ашы. 21:8

+ 22:16 Ашы. 5:5, Ашы. 2:26

+ 22:17 Ашы. 21:2, Ашы. 21:9, Яхья 7:37, Ашы. 21:6

+ 22:18 Сулейманнынъ таварыхлары 30:6

+ 22:20 1Кор. 16:22

Соьзлик

Соьзлик

Инжил

1. А

2. АЬ

3. Б

4. Г

5. Д

6. Е

7. З

8. И

9. Й

10. К

11. Л

12. М

13. Н

14. О

15. ОЬ

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Х

22. Ш

23. Э

24. Ю

25. Я

Соьзлик

Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.

Абил

– Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).

Адам

– Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).

Акша авыстырувшылар

– Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.

Алла патшалыгы

– Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 4:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.

Алла соьзи

– 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.

Алла Улы

– Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.

Алла уьйи

– бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.

Амин

– ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.

Арамей тил

– бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).

Асия

– (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).

Ассылык

– Алла акында яман соьз айтув.

Ата, Атам

– арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).

Ашыткысыз оьтпек байрамы

– кара: «Пасха байрамы».

Аьдем Улы

– арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13 ).

Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат

– 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27 ) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.

Аьжейип нышан

– Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.

Баалзабул

– шайтан.

Баска миллетлилер

– ювыт болмаганлар.

Бу дуныядынъ басшысы

– шайтан, ибилис.

Бут

– идол, оьтирик алладынъ сынтасы.

Греклер

– Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.

Даут улы

– Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.

Динар

– урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленер эди.

Дин аьлими

– Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.

Дин куллыкшысы

– Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.

Еврейше

– ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.

Забур

– Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.

Зилот

– Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.

Ибилис

– шайтан (сатана).

Ибрагим

– Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).

Ирод

– Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).

Иродтынъ аьдемлери

– Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.

Исхак

– Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).

Йин

– коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.

Канай

– кара: Зилот.

Каш

– шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.

Кесар

– Урым императордынъ титулы.

Кие

– Алладынъ куллыгына багысланган.

Кие Китап

– кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).

Кие Рух

– арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».

Кие Шатыр

– Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).

Кие Язувлар

– 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.

Куьна

– Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.

Левит

– Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.

Майлав

– бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.

Масих

– еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.

Межлис

– грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.

Нух

– Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).

Онъ ягында турув

– бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.

Ораза тутув

– Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).

Осанна

– арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

Оьтпек сындырув

– иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.

Парисейлер

– бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.

Пасха байрамы

– бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.

Понтий Пилат

– эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.

Раббий

– грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».

Рух

– кара: Кие Рух.

Садукейлер

– бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.

Самарияшылар

– ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.

Самсон

– бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).

Саьат

– бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.

Синагог

– ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.

Сион

– Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.

Сокта

– бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.

Сувда шомылдырылып тазаланув

– грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

Суьлеймен

– Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).

Таварых

– терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.

Таурат

– 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.

Таурат аьлими, Таурат устазы

– кара: Дин аьлими.

Тевбе

– арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.

Тетрарх

– кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.

Урым аьдеми

– Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.

Устаз

– дин акыйкатларын окытувшы.

Хаджар

– Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.

Харун

– Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).

Шаатлык шатыры

– Кара: Кие шатыр.

Шабат куьни

– юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

Элши

– грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).

Эрегожа киюв эм куьл себуьв

– ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.

Эски Антласув

– 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.

Ювыт

– жуьйт, юдей, еврей.

Юбантувшы

– грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.

Юдея

– 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.

Ямагат

– 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.

Янъы Антласув

– 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.

Ясакшы

– Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.

Яратылув

«Яратылувдынъ» дуныясы

«Яратылувдынъ» дуныясы

«Яратылувдынъ» дуныясы

Таблица Соответствия Имен Собственных

Таблица Соответствия Имен Собственных

Инжил

1. Байыр Атлардынъ Келисуьв Кеплерининъ Таблицасы

2. Иса Масих Заманындагы Палестина

3. Иса Масих Заманындагы Ерусалим Каласы

4. Иса Масих Заманындагы Ерусалимде Болган Алла Уьйининъ Планы

5. Иса Масихтинъ Заманындагы Урым Патшалыгы

6. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Биринши

7. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Экинши

8. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Уышинши

9. Элши Паулдынъ Урымга

Таблица соответствия имен собственных

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга

Элши Паулдынъ Урымга

Table of Contents

Библия

Эски Антласув

Яратылув

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Рут

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Эстер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10

Сулейманнынъ Таварыхлары

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Юнус

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Янъы Антласув

Кирис Соьз

Матай

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Марк

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Лука

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Яхья

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Ислер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Урымшылар

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

1 Коринтшилер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

2 Коринтшилер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Галатияшылар

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Эфесшилер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Пилипшилер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Колосшылар

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

1 Салоникшилер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

2 Салоникшилер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3

1 Тимотей

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

2 Тимотей

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4

Тит

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3

Пилимон

- Кирис Соьз

- 1

Ювытлар

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Якуп

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

1 Петер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

2 Петер

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3

1 Яхъя

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

2 Яхъя

- Кирис Соьз

- 1

3 Яхъя

- Кирис Соьз

- 1

Юда

- Кирис Соьз

- 1

Ашылув

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Соьзлик

Абил
Адам
Акша авыстырувшылар
Алла патшалыгы
Алла соьзи
Алла Улы
Алла уьйи
Амин
Арамей тил
Асия
Ассылык
Ата, Атам
Ашыткысыз оьтпек байрамы
Аьдем Улы
Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат
Аьжейип нышан
Баалзабул
Баска миллетлилер
Бу дуныядынъ басшысы
Бут
Греклер
Даут улы
Динар
Дин аьлими
Дин куллыкшысы
Еврейше
Забур
Зилот
Ибилис
Ибрагим
Ирод
Иродтынъ аьдемлери
Исхак
Йин
Канай
Каш
Кесар
Кие
Кие Китап
Кие Рух
Кие Шатыр
Кие Язувлар
Куьна
Левит
Майлав
Масих
Межлис
Нух
Онъ ягында турув
Ораза тутув
Осанна
Оьтпек сындырув
Парисейлер
Пасха байрамы
Понтий Пилат
Раббий
Рух
Садукейлер
Самарияшылар
Самсон
Саьат
Синагог
Сион
Сокта
Сувда шомылдырылып тазаланув
Суьлеймен
Таварых
Таурат
Таурат аьлими, Таурат устазы
Тевбе
Тетрарх
Урым аьдеми
Устаз
Хаджар
Харун
Шаатлык шатыры
Шабат куьни
Элши
Эрегожа киюв эм куьл себуьв
Эски Антласув
Ювыт
Юбантувшы
Юдея
Ямагат
Янъы Антласув
Ясакшы
«Яратылувдынъ» дуныясы

Таблица Соответствия Имен Собственных

- Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

- Иса Масих заманындагы Палестина

- Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

- Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

- Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

- Элши Паулдынъ Урымга